Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

สทฺทนีติปฺปกรณํ (ปทมาลา)

声形论（词源篇）

คนฺถารมฺภกถา

序言

ธีเรหิ [Pg.1] มคฺคนาเยน, เยน พุทฺเธน เทสิตํ;

สิตํ ธมฺมมิธญฺญาย, ญายเต อมตํ ปทํ.

智者依佛陀、引道者所宣示，于此了知清净法，得以证知不死句。

ตํ นมิตฺวา มหาวีรํ, สพฺพญฺญุํ โลกนายกํ;

มหาการุณิกํ เสฏฺฐํ, วิสุทฺธํ สุทฺธิทายกํ.

礼敬彼大雄、一切知者、世间导师，大悲者、最胜者、极清净者、施予清净者。

สทฺธมฺมญฺจสฺส ปูเชตฺวา, สุทฺธํ สนฺตมสงฺขตํ;

อตกฺกาวจรํ สุฏฺฐุ, วิภตฺตํ มธุรํ สิวํ.

亦礼敬彼正法，纯净、寂静、无为，非思量境、善巧分别、甘美、吉祥。

สงฺฆสฺส จ’ญฺชลึ กตฺวา, ปุญฺญกฺเขตฺตสฺส ตาทิโน;

สีลสมาธิปญฺญาทิ-วิสุทฺธคุณโชติโน.

亦合掌敬礼僧伽，彼福田、如是者，辉耀于戒、定、慧等清净功德。

นมสฺสนาทิปุญฺญสฺส, กตสฺส รตนตฺตเย;

เตชสาหํ ปหนฺตฺวาน, อนฺตราเย อเสสโต.

由在三宝所作之礼敬等福德的威力，愿我完全消除一切障碍。

โลกนีติวิยตฺตสฺส, สตฺถุ สทฺธมฺมนีติโน;

สาสนตฺถํ ปวกฺขามิ, สทฺทนีติมนากุลํ.

为彼善巧于世间行仪与正法行仪之导师的教法故，我今将宣说清晰的《声律论》。

อาสวกฺขยลาเภน, โหติ สาสนสมฺปทา;

อาสวกฺขยลาโภ จ, สจฺจาธิคมเหตุโก.

由证得诸漏尽，圣教得以圆满成就；而诸漏尽之证得，则以现观诸谛为因。

สจฺจาธิคมนํ [Pg.2] ตญฺจ, ปฏิปตฺติสฺสิตํ มตํ;

ปฏิปตฺติ จ สา กามํ, ปริยตฺติปรายณา.

而彼诸谛之现观，咸认依于修习；彼修习，确实依于教理。

ปริยตฺตาภิยุตฺตานํ, วิทิตฺวา สทฺทลกฺขณํ;

ยสฺมา น โหติ สมฺโมโห, อกฺขเรสุ ปเทสุ จ.

因为勤学教理者，在知晓词语特征后，于字母和词语上即无困惑。

ยสฺมา จาโมหภาเวน, อกฺขเรสุ ปเทสุ จ;

ปาฬิยตฺถํ วิชานนฺติ, วิญฺญู สุคตสาสเน.

又因于字母和词语上无有困惑，智者于善逝教法中能解巴利之义。

ปาฬิยตฺถาวโพเธน, โยนิโส สตฺถุสาสเน;

สปฺปญฺญา ปฏิปชฺชนฺติ, ปฏิปตฺติมตนฺทิกา.

通过如理地理解导师教法中的巴利之义，具慧者将不懈怠地修习。

โยนิโส ปฏิปชฺชิตฺวา, ธมฺมํ โลกุตฺตรํ วรํ;

ปาปุณนฺติ วิสุทฺธาย, สีลาทิปฏิปตฺติยา.

如理修习殊胜的出世间法，他们将通过戒等清净的修习而证得。

ตสฺมา ตทตฺถิกา สุทฺธํ, นยํ นิสฺสาย วิญฺญุนํ;

ภญฺญมานํ มยา สทฺท-นีตึ คณฺหนฺตุ สาธุกํ.

是故，有志于此者，应依止智者之清净方法，善加领受我所宣说的《声律论》。

ธาตุ ธาตูหิ นิปฺผนฺน-รูปานิ จ สลกฺขโณ;

สนฺธินามาทิเภโท จ, ปทานํ ตุ วิภตฺติ จ.

语根，由语根所派生之语形及其特征；以及连音、名词等之分别，与词语之格变。

ปาฬินยาทโยจฺเจว-เมตฺถ นานปฺปการโต;

สาสนสฺโสปการาย, ภวิสฺสติ วิภาวนา.

巴利之规则等，在此将以各种方式，为饶益圣教而加以阐明。

๑. สวิกรณาขฺยาตวิภาค

1. 带变位语缀动词之分类

ตตฺถ ธาตูติ เกนฏฺเฐน ธาตุ? สกตฺถมฺปิ ธาเรตีติ ธาตุ, อตฺถาติสยโยคโต ปรตฺถมฺปิ ธาเรตีติ ธาตุ, วีสติยา อุปสคฺเคสุ เยน เกนจิ อุปสคฺเคน อตฺถวิเสสการเณน ปฏิพทฺธา อตฺถวิเสสมฺปิ ธาเรตีติ ธาตุ, ‘‘อยํ อิมิสฺสา อตฺโถ, อยมิโต ปจฺจโย ปโร’’ติอาทินา อเนกปฺปกาเรน ปณฺฑิเตหิ ธาริยติ เอสาติปิ ธาตุ, วิทหนฺติ วิทุโน เอตาย สทฺทนิปฺผตฺตึ อยโลหาทิมยํ [Pg.3] อยโลหาทิธาตูหิ วิยาติปิ ธาตุ. เอวํ ตาว ธาตุสทฺทสฺสตฺโถ เวทิตพฺโพ.

在此，“语根”以何义为语根？因其能保持自身之义，故为语根；因其与殊胜意义结合而能保持他者之义，故为语根；因其与二十个前缀中的任何一个结合，以产生特殊意义为因，而能保持该特殊意义，故为语根；又因其以“此是此之义，此是彼之语缀”等多种方式被智者所持，故为语根；智者通过它来构造词语，如同铁等金属由铁等金属元素构成，故为语根。应当如是理解“语根”一词的含义。

ธาตุสทฺโท ชินมเต, อิตฺถิลิงฺคตฺตเน มโต;

สตฺเถ ปุลฺลิงฺคภาวสฺมึ, กจฺจายนมเต ทฺวิสุ.

在胜者之教法中，“语根”一词被认为是阴性；而在语法论著中，则为阳性；在迦旃延的观点中，两者皆可。

อถ วา ชินมเต ‘‘ตโต โคตมิธาตูนี’’ติ เอตฺถ ธาตุสทฺโท ลิงฺควิปลฺลาเส วตฺตติ ‘‘ปพฺพตานิ วนานิ จา’’ติ เอตฺถ ปพฺพตสทฺโท วิย, น ปเนตฺถ วตฺตพฺพํ ‘‘อฏฺฐิวาจกตฺตา นปุํสกนิทฺเทโส’’ติ อฏฺฐิวาจกตฺเตปิ ‘‘ธาตุโย’’ติ อิตฺถิลิงฺคทสฺสนโต. ภูวาทโย สทฺทา ธาตโว. เสยฺยถิทํ? ภู อิ กุ เก ตกฺก ตก ตกิ สุกอิจฺจาทโย. คณโต เต อฏฺฐวิธา ภูวาทิคโณ รุธาทิคโณ ทิวาทิคโณ สฺวาทิคโณ กิยาทิคโณ คหาทิคโณ ตนาทิคโณ จุราทิคโณ จาติ. อิทานิ เตสํ วิกรณสญฺญิเต ปจฺจเย ทสฺเสสฺสาม. อเนกวิธา หิ ปจฺจยา นานปฺปกาเรสุ นามนาม กิตนาม สมาสนาม ตทฺธิตนามาขฺยาเตสุ ปวตฺตนโต. สงฺเขปโต ปน ทุวิธาว นามปจฺจโย อาขฺยาตปจฺจโย จาติ. ตตฺราปิ อาขฺยาตปจฺจยา ทุวิธา วิกรณปจฺจยโนวิกรณปจฺจยวเสน. ตตฺถ วิกรณปจฺจโย อการาทิสตฺตรสวิโธ อคฺคหิตคฺคหเณน ปนฺนรสวิโธ จ. โนวิกรณปจฺจโย ปน ข ฉ สาทิเนกวิโธ. เย รูปนิปฺผตฺติยา อุปการกา อตฺถวิเสสสฺส โชตกา วา อโชตกา วา โลปนียา วา อโลปนียา วา, เต สทฺทา ปจฺจยา.

或者，在胜者之教法中，于“tato gotamidhātūnī'ti(于是有乔达弥之舍利)”一句，“dhātu”一词用于性的转换，犹如“pabbatāni vanāni cā'ti(诸山与诸林)”中“pabbata”一词。此处不应说“因其表示‘骨’，故为中性”，因为即使表示‘骨’，亦可见“dhātuyo”之阴性用法。Bhū等词为语根，例如：bhū(存在)、i(去)、ku(作)、ke(知)、takka(思)、taka(行)、taki(求)、suka(乐)等。依语根组分，有八种：bhūvādi(存在)组、rudhādi(阻碍)组、divādi(天)组、svādi(苏)组、kiyādi(基)组、gahādi(取)组、tanādi(延展)组、curādi(偷)组。现在我们将说明彼等被称为“变位语缀”的语缀。语缀有多种，用于名词、初级派生词、复合词、次级派生词和动词等各种情况。简而言之，仅有名词语缀和动词语缀两种。其中动词语缀又分变位语缀和非变位语缀。变位语缀有a等十七种，若依未提及者亦摄入之原则，则有十五种。非变位语缀则有kha、cha、sā等多种。凡有助于语形构成，或能或不能显明特殊意义，或可或不可省略之音，皆为语缀。

ปฏิจฺจ การณํ ตํ ตํ, เอนฺตีติ ปจฺจยาถ วา;

ปฏิจฺจ สทฺทนิปฺผตฺติ, อิโต เอตีติ ปจฺจยา.

或者，因其依于此等原因而生起(enti)，故为语缀(paccayā)；或者，因词语之构成由此(ito)而来(eti)，故为语缀(paccayā)。

นามิกปฺปจฺจยานํ [Pg.4] โย, วิภาโค อาวิ เหสฺสติ;

นามกปฺเป ยโต ตสฺมา, น ตํ วิตฺถารยามเส.

名词语缀之分类，将于名词章中阐明，故于此不详述。

โย โนวิกรณานํ ตุ, ปจฺจยานํ วิภาคโต;

โส ปนาขฺยาตกปฺปมฺหิ, วิตฺถาเรนา’คมิสฺสตีติ.

至于非变位语缀之分类，则将于动词章中详细阐述。

อิจฺจาเนกวิเธสุ ปจฺจเยสุ ‘‘วิกรณปจฺจยา นาม อิเม’’ติ สลฺลกฺเขตพฺพา. กถํ? ภูวาทิคณโต อปจฺจโย โหติ กตฺตริ, รุธาทิคณโต อการิวณฺเณกาโรการปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ, ปุพฺพมชฺฌฏฺฐาเน นิคฺคหีตาคโม จ, ทิวาทิคณโต ยปจฺจโย โหติ กตฺตริ, สฺวาทิคณโต ณุ ณา อุณาปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ, กิยาทิคณโต นาปจฺจโย โหติ กตฺตริ, คหาทิคณโต ปฺป ณฺหาปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ, ตนาทิคณโต โอ ยิรปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ, จุราทิคณโต เณ ณยปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ.

在各种语缀中，应辨识出：“此等为变位语缀”。如何辨识？从bhūvādi(存在)组，于主动语态有a语缀；从rudhādi(阻碍)组，于主动语态有a、i、e、o语缀，且于词根之前或中间加入鼻音(niggahīta)；从divādi(天)组，于主动语态有ya语缀；从svādi(苏)组，于主动语态有ṇu、ṇā、uṇā语缀；从kiyādi(基)组，于主动语态有nā语缀；从gahādi(取)组，于主动语态有ppa、ṇhā语缀；从tanādi(延展)组，于主动语态有o、yira语缀；从curādi(偷)组，于主动语态有ṇe、ṇaya语缀。

อกาโร จ อิวณฺโณ จ, เอ โอการา จ โย ตถา;

ณุ ณา อุณา จ นา ปฺป ณฺหา-ยิรา เณ ณยปจฺจยา.

语缀有a、i、e、o，以及ya；又有ṇu、ṇā、uṇā、nā、ppa、ṇhā、yira、ṇe、ṇaya。

อคฺคหิตคฺคหเณน, เอวํ ปนฺนรเส’ริตา;

วิกรณวฺหยา เอเต, ปจฺจยาติ วิภาวเย.

依未提及者亦摄入之原则，如是说有十五种；应知此等即是名为“变位语缀”之语缀。

เย เอวํ นิทฺทิฏฺเฐหิ วิกรณปจฺจเยหิ ตทญฺเญหิ จ สปฺปจฺจยา อฏฺฐวิธา ธาตุคณา สุตฺตนฺเตสุ พหูปการา, เตสฺวายํ ภูวาทิคโณ. ภู สตฺตายํ, ภูธาตุ วิชฺชมานตายํ วตฺตติ. สกมฺมิกากมฺมิกาสุ ธาตูสุ อยํ อกมฺมิกา ธาตุ, น ปน ‘‘ธมฺมภูโต’’ติอาทีสุ ปตฺติอตฺถวาจิกา อปรา ภูธาตุ วิย สกมฺมิกา. เอสา หิ ปริอภิอาทีหิ อุปสคฺเคหิ ยุตฺตาเยว สกมฺมิกา ภวติ, น อุป ปรา ปาตุอาทีหิ อุปสคฺคนิปาเตหิ ยุตฺตาปิ. อโต อิมิสฺสา สิทฺธานิ รูปานิ ทฺวิธา เญยฺยานิ อกมฺมกปทานิ สกมฺมกปทานิ จาติ.

这八种带有如此指出的变化语缀及其他语缀的语根组在经文中非常有用，其中之一就是“bhū”(存)等组。“bhū”意为“存在”，“bhū”语根用于表示“存在”的意义。在及物语根和不及物语根中，此为不及物语根，而不像在“已成法”(dhammabhūto)等词中表示“达到”意义的另一个“bhū”语根，后者是及物语根。因为这个语根只有与“pari”、“abhi”等前缀连用时才成为及物语根，即使与“upa”、“parā”、“pātu”等前缀或小品词连用也不是。因此，从此语根派生的词应被理解为两种：及物词和不及物词。

สุทฺธกตฺตุกฺริยาปทนิทฺเทส

纯主动动词的解释

ตตฺร [Pg.5] ภวติ อุพฺภวติ สมุพฺภวติ ปภวติ ปราภวติ สมฺภวติ วิภวติ, โภติ สมฺโภติ วิโภติ ปาตุภวติ ปาตุพฺภวติ ปาตุโภติ, อิมานิ อกมฺมกปทานิ. เอตฺถ ปาตุอิติ นิปาโต, โส ‘‘อาวิภวติ ติโรภวตี’’ติอาทีสุ อาวิ ติโรนิปาตา วิย ภูธาตุโต นิปฺผนฺนาขฺยาตสทฺทสฺส เนว วิเสสกโร, น จ สกมฺมกตฺตสาธโก. อุอิจฺจาทโย อุปสคฺคา, เต ปน วิเสสกรา, น สกมฺมกตฺตสาธกา. เยสมตฺโถ กมฺเมน สมฺพนฺธนีโย น โหติ, ตานิ ปทานิ อกมฺมกานิ. อกมฺมกปทานํ ยถารหํ สกมฺมกากมฺมกวเสน อตฺโถ กเถตพฺโพ. ปริโภติ ปริภวติ, อภิโภติ อภิภวติ, อธิโภติ อธิภวติ, อติโภติ อติภวติ, อนุโภติ อนุภวติ, สมนุโภติ สมนุภวติ, อภิสมฺโภติ อภิสมฺภวติ, อิมานิ สกมฺมกปทานิ. เอตฺถ ปริอิจฺจาทโย อุปสคฺคา, เต ภูธาตุโต นิปฺผนฺนาขฺยาตสทฺทสฺส วิเสสกรา เจว สกมฺมกตฺตสาธกา จ. เยสมตฺโถ กมฺเมน สมฺพนฺธนีโย, ตานิ ปทานิ สกมฺมกานิ. สกมฺมกปทานํ สกมฺมกวเสน อตฺโถ กเถตพฺโพ, กฺวจิ อกมฺมกวเสนปิ. เอวํ สุทฺธกตฺตุกฺริยาปทานิ ภวนฺติ. อุทฺเทโสยํ.

在此，“bhavati”(存在)、“ubbhavati”(生起)、“samubbhavati”(俱生起)、“pabhavati”(产生)、“parābhavati”(衰败)、“sambhavati”(出现)、“vibhavati”(消失)，以及“bhoti”、“sambhoti”、“vibhoti”、“pātubhavati”、“pātubbhavati”、“pātubhoti”(显现)，这些是不及物词。其中，“pātu”是小品词，它如同“āvibhavati”(显现)和“tirobhavati”(隐没)等词中的“āvi”(显)和“tiro”(隐)小品词一样，既不限定从“bhū”语根派生动词的意义，也不能使其成为及物词。而“u”等是前缀，它们限定意义，但不能使其成为及物词。凡是其义不需与宾语关联的词，即为不及物词。不及物词的含义应酌情按及物或不及物的方式来解释。“paribhoti”、“paribhavati”(轻蔑、凌辱)，“abhibhoti”、“abhibhavati”(克服、制伏)，“adhibhoti”、“adhibhavati”(支配、压制)，“atibhoti”、“atibhavati”(超越)，“anubhoti”、“anubhavati”(感受、体验)，“samanubhoti”、“samanubhavati”(充分感受、彻底体验)，“abhisambhoti”、“abhisambhavati”(完全掌握)，这些是及物词。在此，“pari”等前缀，既限定从“bhū”语根派生动词的意义，又使其成为及物词。凡是其义需要与宾语关联的词，即为及物词。及物词的含义应按及物的方式来解释，有时也可按不及物的方式解释。如是，便有不及物与及物动词。以上是纲要。

ตตฺร ภวตีติ โหติ วิชฺชติ ปญฺญายติ สรูปํ ลภติ. อุพฺภวตีติ อุปฺปชฺชติ สรูปํ ลภติ. สมุพฺภวตีติ สมุปฺปชฺชติ สรูปํ ลภติ. ปภวตีติ โหติ สมฺภวติ. อถ วา ปภวตีติ ยโต กุโตจิ สนฺทติ, น วิจฺฉิชฺชติ, อวิจฺฉินฺนํ โหติ, ตํ ตํ ฐานํ วิสรติ. ปราภวตีติ ปราภโว โหติ พฺยสนํ อาปชฺชติ อวุทฺธึ ปาปุณาติ. สมฺภวตีติ สุฏฺฐุ ภวติ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชติ. วิภวตีติ อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ วิปชฺชติ, วิเสสโต วา ภวติ สมฺปชฺชติ. โภติ สมฺโภติ วิโภตีติ อิมานิ ‘‘ภวติ [Pg.6] สมฺภวติ วิภวตี’’ติ อิเมหิ ยถากฺกมํ สมานนิทฺเทสานิ. ปาตุภวตีติ ปกาสติ ทิสฺสติ ปญฺญายติ ปากฏํ โหติ. ปาตุพฺภวติ ปาตุโภตีติ อิมานิ ‘‘ปาตุภวตี’’ติ อิมินา สมานนิทฺเทสานิ. เอวํ อกมฺมกปทานํ ยถารหํ สกมฺมกากมฺมกวเสน อตฺถกถนํ ทฏฺฐพฺพํ. เอวมุตฺตรตฺราปิ อญฺเญสมฺปิ อกมฺมกปทานํ.

在此，“bhavati”(存在)是指存在、显现、被认知、获得形态。“ubbhavati”(生起)是指生起、获得形态。“samubbhavati”(俱生起)是指一同生起、获得形态。“pabhavati”(产生)是指存在、发生。或者，“pabhavati”是指从某处流出，不中断，持续不断，遍及各处。“parābhavati”(衰败)是指衰败、遭遇不幸、不得增长。“sambhavati”(兴盛)是指良好地存在、达到增长、繁茂、广大。“vibhavati”(消亡)是指断绝、毁灭、败亡；或者特别地存在、成就。“bhoti”、“sambhoti”、“vibhoti”与“bhavati”、“sambhavati”、“vibhavati”依次同义。“pātubhavati”(显现)是指显露、被看见、被认知、变得明显。“pātubbhavati”和“pātubhoti”与“pātubhavati”同义。如此，应根据情况，按及物或不及物的方式来理解不及物词的解释。此后，对于其他不及物词也应如此。

ปริโภติทุกาทีสุ ปน สตฺตสุ ทุเกสุ ยถากฺกมํ ทฺเว ทฺเว ปทานิ สมานตฺถานิ, ตสฺมา ทฺเว ทฺเว ปทานิเยว คเหตฺวา นิทฺทิสิสฺสาม. ตตฺร ปริโภติ ปริภวตีติ ปรํ หึสติ ปีเฬติ, อถ วา หีเฬติ อวชานาติ. อภิโภติ อภิภวตีติ ปรํ อชฺโฌตฺถรติ มทฺทติ. อธิโภติ อธิภวตีติ ปรํ อภิมทฺทิตฺวา ภวติ อตฺตโน วสํ วตฺตาเปติ. อติโภติ อติภวตีติ ปรํ อติกฺกมิตฺวา ภวติ. อนุโภติ อนุภวตีติ สุขทุกฺขํ เวเทติ ปริภุญฺชติ สุขทุกฺขปฏิสํเวที โหติ. สมนุโภติ สมนุภวตีติ สุขทุกฺขํ สุฏฺฐุ เวเทติ สุฏฺฐุ ปริภุญฺชติ สุฏฺฐุ สุขทุกฺขปฏิสํเวที โหติ. อภิสมฺโภติ อภิสมฺภวตีติ ปรํ อชฺโฌตฺถรติ มทฺทติ. เอวํ สกมฺมกปทานํ สกมฺมกวเสน อตฺถกถนํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถจิ ปน คจฺฉตีติ ปวตฺตตีติ เอวํ อกมฺมกวเสนปิ. เอวมุตฺตรตฺราปิ อญฺเญสํ สกมฺมกปทานํ.

在“paribhoti”等七组对偶词中，每组的两个词意义相同，因此我们将成对地进行解释。其中，“paribhoti”和“paribhavati”是指伤害、压迫他人，或者轻视、蔑视他人。“abhibhoti”和“abhibhavati”是指压倒、征服他人。“adhibhoti”和“adhibhavati”是指征服他人后，使其服从自己的意志。“atibhoti”和“atibhavati”是指超越他人。“anubhoti”和“anubhavati”是指感受、享用苦乐，成为苦乐的感受者。“samanubhoti”和“samanubhavati”是指良好地感受、享用苦乐，成为苦乐的良好感受者。“abhisambhoti”和“abhisambhavati”是指压倒、征服他人。如此，应按及物的方式来理解及物词的解释。但在某些情况下，也可按不及物的方式解释，例如“gacchati”(去)即是“pavattati”(进行)。此后，对于其他及物词也应如此。

อปจฺจโย ปโร โหติ, ภูวาทิคณโต สติ;

สุทฺธกตฺตุกฺริยาขฺยาเน, สพฺพธาตุกนิสฺสิเต.

当语根属于“bhū”(存)等组，在表述纯主动动词，且依附于“sabbadhātuka”(通语基)后缀时，“a”语缀置于其后。

อยํ สุทฺธกตฺตุกฺริยาปทานํ นิทฺเทโส.

此为不及物与及物动词的解释。

เหตุกตฺตุกฺริยาปทนิทฺเทส

使役动词的解释

ภาเวติ วิภาเวติสมฺภาเวติ ปริภาเวติ, เอวํ เหตุกตฺตุกฺริยาปทานิ ภวนฺติ. เอกกมฺมกวเสเนสมตฺโถ คเหตพฺโพ[Pg.7]. ปจฺฉิมสฺส ปน ทฺวิกมฺมกวเสนปิ. ปริภาวาเปติ อภิภาวาเปติ อนุภาวาเปติ, เอวมฺปิ เหตุกตฺตุกฺริยาปทานิ ภวนฺติ. ทฺวิกมฺมกวเสเนสมตฺโถ คเหตพฺโพ. อิจฺเจวํ ทฺวิธา เหตุกตฺตุกฺริยาปทานิ เญยฺยานิ, อญฺญานิปิ คเหตพฺพานิ.

“bhāveti”、“vibhāveti”、“sambhāveti”、“paribhāveti”，如是为使役动词。其义应按单宾语的方式来理解。但最后一个，也可按双宾语的方式来理解。“paribhāvāpeti”、“abhibhāvāpeti”、“anubhāvāpeti”，如是亦为使役动词。其义应按双宾语的方式来理解。如是，当知使役动词有此二种，其他也应类推而知。

ตตฺร ภาเวตีติ ปุคฺคโล ภาเวตพฺพํ ยํ กิญฺจิ ภาเวติ อาเสวติ พหุลีกโรติ, อถ วา ภาเวตีติ วฑฺเฒติ. วิภาเวตีติ ภาเวตพฺพํ ยํ กิญฺจิ วิภาเวติ วิเสเสน ภาเวติ, วิวิเธน วา อากาเรน ภาเวติ ภาวยติ วฑฺเฒติ, อถ วา วิภาเวตีติ อภาเวติ อนฺตรธาเปติ. สมฺภาเวตีติ ยสฺส กสฺสจิ คุณํ สมฺภาเวติ สมฺภาวยติ สุฏฺฐุ ปกาเสติ อุกฺกํเสติ. ปริภาเวตีติ ปริภาเวตพฺพํ ยํ กิญฺจิ ปริภาเวติ ปริภาวยติ สมนฺตโต วฑฺเฒติ. เอวํ เอกกมฺมกวเสนตฺโถ คเหตพฺโพ. อถ วา ปริภาเวตีติ วาเสตพฺพํ วตฺถุํ ปริภาเวติ ปริภาวยติ วาเสติ คนฺธํ คาหาเปติ. เอวํ ทฺวิกมฺมกวเสนาปิ อตฺโถ คเหตพฺโพ. ปริภาวาเปตีติ ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สปตฺตํ ปริภาวาเปติ หึสาเปติ, อถ วา ปริภาวาเปตีติ หีฬาเปติ อวชานาเปติ. อภิภาวาเปตีติ ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สปตฺตํ อภิภาวาเปติ อชฺโฌตฺถราเปติ. อนุภาวาเปตีติ ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สมฺปตฺตึ อนุภาวาเปติ ปริโภเชติ.

在此，“bhāveti”是说，人修习任何应修习的，即亲近、多作；或者，“bhāveti”是说增长。“vibhāveti”是说，对任何应修习的进行特别修习，或以多种方式修习、培育、增长；或者，“vibhāveti”是说使其不修习，使其消失。“sambhāveti”是说，称扬任何人的功德，善为显示，赞叹提高。“paribhāveti”是说，对任何应遍修习的进行全面修习，全方位增长。如是，应以单宾语的方式来理解其义。或者，“paribhāveti”是说，使应熏之物熏香，使其吸收香味。如是，也可以以双宾语的方式来理解其义。“paribhāvāpeti”是说，人令他人伤害怨敌；或者，“paribhāvāpeti”是说，令人轻视、蔑视。“abhibhāvāpeti”是说，人令他人压制怨敌。“anubhāvāpeti”是说，人令他人享用成就。

ปยุตฺโต กตฺตุนา โยเค, ฐิโตเยวาปฺปธานิเย;

กฺริยํ สาเธติ เอตสฺส, ทีปกํ สาสเน ปทํ.

被能动者所运用，虽处于次要地位；它成就此（能动者）的动作，是教法中的一个说明词。

กรณวจนํเยว, เยภุยฺเยน ปทิสฺสติ;

อาขฺยาเต การิตฏฺฐานํ, สนฺธาย กถิตํ อิทํ.

工具格的表达确实最为常见；这是就动词中的使役用法而说。

น [Pg.8] นาเม การิตฏฺฐานํ, ‘‘โพเธตา’’ อิติอาทิกํ;

‘‘สุนเขหิปิ ขาทาเปนฺติ’’, อิจฺจาทีนิ ปทานิ จ;

อาหริตฺวาน ทีเปยฺย, ปโยคกุสโล พุโธ.

使役用法不在名词中，如“bodhetā”等。善于用例的智者，应引用“sunakhehipi khādāpenti”（甚至让狗吃掉）等词句来阐明。

ตตฺริทํ กรณวจนํ กมฺมตฺถทีปกํ, อุปโยคสามิวจนานิปิ ตทฺทีปกานิ โยเชตพฺพานิ. กถํ? ปริภาวาเปตีติ ปุคฺคโล ปุคฺคลํ สปตฺตํ ปริภาวาเปตีติ, ตถา ปริภาวาเปตีติ ปุคฺคโล ปุคฺคลสฺส สปตฺตํ ปริภาวาเปตีติ. เสสานิ นยานุสาเรน นิทฺทิสิตพฺพานิ. เอวํ สพฺพาเนตานิ กรโณปโยคสามิวจนานิ กมฺมตฺถทีปกานิเยว โหนฺติ, ตสฺมา ทฺวิกมฺมกวเสนตฺโถ คเหตพฺโพ.

在此，此工具格词语是业义的说明词，与格和属格词语也应连接为该义的说明词。如何？“paribhāvāpeti”是说，人使另一人（宾格）伤害怨敌；同样，“paribhāvāpeti”是说，人使[他人]为另一人（属格）伤害怨敌。其余的应按此理说明。如是，所有这些工具格、与格和属格的词语都只是业义的说明词，因此应以双宾语的方式来理解其义。

อยํ เหตุกตฺตุกฺริยาปทานํ นิทฺเทโส.

这是使役动词的解释。

กมฺมกฺริยาปทนิทฺเทส

业动词的解释

ภวิยเต วิภวิยเต ปริภวิยเต อภิภวิยเต อนุภวิยเต ปริภูยเต อภิภูยเต อนุภูยเต, เอวํ กมฺมุโน กฺริยาปทานิ ภวนฺติ. อญฺญถา จ ภวิยฺยเต วิภวิยฺยเต ปริภวิยฺยเต อภิภวิยฺยเต อนุภวิยฺยเต ปริภุยฺยเต อภิภุยฺยเต อนุภุยฺยเตติ. เอตฺถ กมฺมุโน กฺริยาปทานิเยว กมฺมกตฺตุโน กฺริยาปทานิ กตฺวา โยเชตพฺพานิ. วิสุญฺหิ กมฺมกตฺตุโน กฺริยาปทานิ น ลพฺภนฺติ.

“bhaviyate”（被修习）、“vibhaviyate”（被消除）、“paribhaviyate”（被轻蔑）、“abhibhaviyate”（被征服）、“anubhaviyate”（被体验）；“paribhūyate”（被轻蔑）、“abhibhūyate”（被征服）、“anubhūyate”（被体验）——如是为业动词。另外的形式有：“bhaviyyate”、“vibhaviyyate”、“paribhaviyyate”、“abhibhaviyyate”、“anubhaviyyate”、“paribhuyyate”、“abhibhuyyate”、“anubhuyyate”。在此，业动词本身应被当作“业-作者”(kammakattu)动词来使用，因为独立的“业-作者”动词是得不到的。

ตตฺร ภวิยเตติ ภาเวตพฺพํ ยํ กิญฺจิ ปุคฺคเลน ภาวิยเต อาเสวิยเต พหุลีกริยเต, อถ วา ภวิยเตติ วฑฺฒิยเต. วิภวิยเตติ วิภาเวตพฺพํ ยํ กิญฺจิ ปุคฺคเลน วิภวิยเต วิเสเสน ภวิยเต, วิวิเธน [Pg.9] วา อากาเรน ภวิยเต วฑฺฒิยเต, อถ วา วิภวิยเตติ อภวิยเต อนฺตรธาปิยเต. ปริภวิยเตติ สปตฺโต ปุคฺคเลน ปริภวิยเต หึสิยเต, อถ วา ปริภวิยเตติ หีฬิยเต อวชานิยเต. อภิภวิยเตติ สปตฺโต ปุคฺคเลน อภิภวิยเต อชฺโฌตฺถริยเต อภิมทฺทิยเต. อนุภวิยเตติ สมฺปตฺติ ปุคฺคเลน อนุภวิยเต ปริภุญฺชิยเต. ปริภูยเตติอาทีนิ ตีณิ ‘‘ปริภวิยเต’’ติอาทีหิ ตีหิ สมานนิทฺเทสานิ. เสสานิ ปน ยถาวุตฺเตหิ ยํ กมฺมเมว ปธานโต คเหตฺวา นิทฺทิสิยติ ปทํ, ตํ กมฺมตฺถทีปกํ. ตสฺมา กตฺตริ เอกวจเนน นิทฺทิฏฺเฐปิ ยทิ กมฺมํ พหุวจนวเสน วตฺตพฺพํ, พหุวจนนฺตญฺเญว กมฺมุโน กฺริยาปทํ ทิสฺสติ. ยทิ ปเนกวจนวเสน วตฺตพฺพํ, เอกวจนนฺตญฺเญว. ตถา กตฺตริ พหุวจเนน นิทฺทิฏฺเฐปิ ยทิ กมฺมํ เอกวจนวเสน วตฺตพฺพํ, เอกวจนนฺตญฺเญว กมฺมุโน กฺริยาปทํ ทิสฺสติ. ยทิ ปน พหุวจนวเสน วตฺตพฺพํ, พหุวจนนฺตญฺเญว. กถํ? ภิกฺขุนา ธมฺโม ภวิยเต, ภิกฺขุนา ธมฺมา ภวิยนฺเต, ภิกฺขูหิ ธมฺโม ภวิยเต, ภิกฺขูหิ ธมฺมา ภวิยนฺเตติ. อิมินา นเยน สพฺพตฺถ กมฺมุโน กฺริยาปเทสุ โวหาโร กาตพฺโพ. ยสฺมึ ปน กมฺมุโน กฺริยาปเท กมฺมตฺถทีปเก กมฺมภูตสฺเสวตฺถสฺส กตฺตุภาวปริกปฺโป โหติ, ตํ กมฺมกตฺตุตฺถทีปกํ, ตํ กมฺมุโน กฺริยาปทโต วิสุํ น ลพฺภติ. อยํ ปเนตฺถ อตฺถวิญฺญาปเน ปโยครจนา. สยเมว ปริภวิยเต ทุพฺภาสิตํ ภณํ พาโล ตปฺปจฺจยา อญฺเญหิ ปริภูโตปิ, สยเมว อภิภวิยเต ปาปการี นิรเย นิรยปาเลหิ อภิภูโตปิ ตถารูปสฺส กมฺมสฺส สยํ กตตฺตาติ. เอตฺถ หิ สยเมว ปียเต ปานียํ, สยเมว กโฏ กริยเตติอาทีสุ วิย [Pg.10] สุขาภิสงฺขรณียตา ลพฺภเตว, ตโต กมฺมกตฺตุตา จ.

在此，“bhaviyate”（被修习）是说，任何应修习之事被人所修习、亲近、多作；或者，“bhaviyate”是说被增长。“vibhaviyate”（被特别修习）是说，任何应修习之事被人所特别修习、殊胜修习，或以各种方式修习、增长；或者，“vibhaviyate”（被消除）是说不被修习、被令消失。“paribhaviyate”（被轻蔑）是说，怨敌被人所轻蔑、伤害；或者，“paribhaviyate”是说被轻视、贬低。“abhibhaviyate”（被征服）是说，怨敌被人所征服、压倒、摧毁。“anubhaviyate”（被体验）是说，成就被人所体验、享用。“paribhūyate”等三词与“paribhaviyate”等三词的解释相同。至于其余的，如前所述，当一个词主要从业的角度来解释时，它就是“业义说明词”(kammatthadīpaka)。因此，即使主事者是单数，如果业是复数，业动词也用复数；如果业是单数，则用单数。同样，即使主事者是复数，如果业是单数，业动词也用单数；如果业是复数，则用复数。如何？“法为比丘(bhikkhu)所修习”(bhikkhunā dhammo bhaviyate)，“诸法为比丘所修习”(bhikkhunā dhammā bhaviyante)，“法为诸比丘所修习”(bhikkhūhi dhammo bhaviyate)，“诸法为诸比丘所修习”(bhikkhūhi dhammā bhaviyante)。所有业动词的用法都应遵循此理。然而，在某个说明业义的业动词中，如果将作为业的事物本身假定为主事者，那么它就是“业-主事者义说明词”(kammakattutthadīpaka)，它与业动词并无分别。此乃为阐明其义的用例结构。说恶说(dubbhāsita)的愚人，虽然因此被他人轻蔑，实则是自己轻蔑自己；作恶者，虽然在地狱中被狱卒征服，实则是自己征服自己，因为是他自己造作了那样的业。在此，就像“饮物自己被喝”（即饮物易于饮用）、“席子自己被做”（即席子易于制作）等例子一样，确实可以得到“易于造作”的性质，并由此得到“业-主事者”的意义。

อยํ กมฺมุโน กฺริยาปทานํ นิทฺเทโส.

这是业动词的解释。

ภาวกฺริยาปทนิทฺเทส

状态动词的解释

ภูยเต ภวิยเต อุพฺภวิยเต, เอวํ ภาวสฺส กฺริยาปทานิ ภวนฺติ. อญฺญถา จ ภุยฺยเต ภวิยฺยเต อุพฺภวิยฺยเตติ. ตตฺร ยถา ฐียเตปทสฺส ฐานนฺติ ภาววเสน อตฺถกถนมิจฺฉนฺติ, เอวํ ภูยเตติอาทีนมฺปิ ภวนนฺติอาทินา ภาววเสน อตฺถกถนมิจฺฉิตพฺพํ. ยถา จ ฐานํ ฐิติ ภวนนฺติอาทีหิ ภาววาจกกิตนฺตนามปเทหิ สทฺธึ สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐิโยชนมิจฺฉนฺติ, น ตถา ฐียเต ภูยเตติอาทีหิ ภาววาจกาขฺยาตปเทหิ สทฺธึ สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐิโยชนา อิจฺฉิตพฺพา สมฺพนฺเธ ปวตฺตฉฏฺฐิยนฺตสทฺเทหิ อสมฺพนฺธนียตฺตา อาขฺยาติกปทานํ. ยสฺมึ ปโยเค ยํ กมฺมุโน กฺริยาปเทน สมานคติกํ กตฺวา วินา กมฺเมน นิทฺทิสิยติ กฺริยาปทํ, กตฺตุวาจกปทํ ปน ปจฺจตฺตวจเนน วา กรณวจเนน วา นิทฺทิสิยติ, ตํ ตตฺถ ภาวตฺถทีปกํ. น หิ สพฺพถา กตฺตารมนิสฺสาย ภาโว ปวตฺตติ. เอวํ สนฺเตปิ ภาโว นาม เกวโล ภวนลวนปจนาทิโก ธาตุอตฺโถเยว. อกฺขรจินฺตกา ปน ‘‘ฐียเต ภูยเต’’ติอาทีสุ ภาววิสเยสุ กรณวจนเมว ปยุญฺชนฺติ ‘‘นนุ นาม ปพฺพชิเตน สุนิวตฺเถน ภวิตพฺพํ สุปารุเตน อากปฺปสมฺปนฺเนนา’’ติอาทีสุ วิย, ตสฺมา เตสํ มเต ‘‘เตน อุพฺภวิยเต’’ติ กรณวจเนน โยเชตพฺพํ. ชินมเตน ปน ‘‘โส ภูยเต’’ติอาทินา ปจฺจตฺตวจเนเนว. สจฺจสงฺเขปปฺปกรเณ หิ ธมฺมปาลาจริเยน, นิทฺเทสปาฬิยํ ปน ธมฺมเสนาปตินา, ธชคฺคสุตฺตนฺเต ภควตา จ ภาวปทํ ปจฺจตฺตวจนาเปกฺขวเสนุ’จฺจาริตํ.

有存在、有形成、有生起，这些是表述“状态”的动词。或作 bhuyyate, bhaviyyate, ubbhaviyyateti。就像“有站立”(ṭhīyate)这个词，人们想要从“状态”的角度来解释它的意义为“站立”(ṭhāna)，同样，对于“有存在”(bhūyate)等等的词，也应该用“存在”(bhavana)等等的意义来从“状态”的角度解释。正如“处所”(ṭhāna)、“安住”(ṭhiti)、“存在”(bhavana)等等这些表达“状态”的动名词可以与第六格(chaṭṭhi)联系起来，但是“有站立”(ṭhīyate)、“有存在”(bhūyate)等等这些表达“状态”的动词，就不应该与第六格联系起来，因为动词不能与表示关系的第六格词语关联。在某种用法中，当一个动词在没有宾语的情况下被指明，且其用法与被动动词类似时，而表示能作者的词语则用主格(paccattavacana)或者工具格(karaṇavacana)来表示，那么这个动词就表达了“状态”的含义。因为“状态”并非完全不依赖于能作者而发生。即使是这样，所谓“状态”，本质上仍然只是像“存在”(bhavana)、“切割”(lavana)、“烹煮”(pacana)等等这些词根的意义。但是语法学家(Akkharacintakā)在“有站立”(ṭhīyate)、“有存在”(bhūyate)等等这些关于状态的例子中，只使用工具格，就像说“出家人(pabbajitena)应该衣着整洁(sunivatthena)、衣袍合宜(supārutena)、仪容端庄(ākappasampannena)”等等。因此，按照他们的观点，“由他而生起”(tena ubbhaviyate)应该用工具格来联系。但是按照佛陀的教法(Jinamatena)，“他存在”(so bhūyate)等等应该用主格来联系。在《真谛摄略》(Saccasaṅkhepa)中，法护(Dhammapāla)阿阇梨；在《义释》(Niddesa)中，法军长老(Dhammasenāpati)；在《顶幢经》(Dhajaggasutta)中，世尊(Bhagavā)，都是根据主格的需要来使用表达“状态”的词语。

กถิโต [Pg.11] สจฺจสงฺเขเป, ปจฺจตฺตวจเนน เว,‘‘ภูยเต’’ อิติ สทฺทสฺส, สมฺพนฺโธ ภาวทีปโน.

在《真谛摄略》(Saccasaṅkhepa)中说到，“bhūyate”一词与主格的关联，确实是指示状态义。

นิทฺเทสปาฬิยํ ‘‘รูปํ, วิโภติ วิภวิยฺยติ’’;

อิติ ทสฺสนโต วาปิ, ปจฺจตฺตวจนํ ถิรํ.

在《义释》(Niddesa)的圣典中说“色(rūpa)，消散，被消散”；因此从这一解释来看，主格的用法是确定的。

ตถา ธชคฺคสุตฺตนฺเต, มุนินาหจฺจภาสิเต;

‘‘โส ปหียิสฺสติ’’ อิติ, ปาฬิทสฺสนโตปิ จ.

同样，在牟尼亲说的《顶幢经》(Dhajaggasutta)中，从“so pahīyissati”（那将被舍弃）这句圣典的呈现也可以看出这一点。

ปารมิตานุภาเวน, มเหสีนํว เทหโต;

สนฺติ นิปฺผาทนา, เนว, สกฺกตาทิวโจ วิย.

（此等语法成就）如同大仙(mahesi)因波罗蜜(pāramitā)之力从身中自然生出，并非如梵语(sakkata)等语言（那般人为规定）。

ปจฺจตฺตทสฺสเนเนว, ปุริสตฺตยโยชนํ;

เอกวจนิกญฺจาปิ, พหุวจนิกมฺปิ จ;

กาตพฺพมิติ โน ขนฺติ, ปรสฺสปทอาทิเก.

只通过见到主格，就应与三个人称、单数以及复数相连接，这在为他语(parassapada)等（语法范畴）中是不被认可的。

ตสฺมา รูปํ วิภวิยฺยติ, รูปานิ วิภวิยฺยนฺติ, ตฺวํ วิภวิยฺยสิ, ตุมฺเห วิภวิยฺยถ, อหํ วิภวิยฺยามิ, มยํ วิภวิยฺยาม, รูปํ วิภวิยฺยเต, รูปานิ วิภวิยฺยนฺเต อิจฺเจวมาทิ ชินวจนานุรูปโต โยเชตพฺพํ. อตฺรายํ ปทโสธนา –

因此，“色被灭坏”、“诸色被灭坏”、“你被灭坏”、“你们被灭坏”、“我被灭坏”、“我们被灭坏”；“色被灭坏”、“诸色被灭坏”等等，应依照佛陀的言教来如此组合。于此，这是词语的辨析：

วิภวิยฺยตีติ อิทํ, กมฺมปทสมานกํ;

น จ กมฺมปทํ นาปิ, กมฺมกตฺตุปทาทิกํ.

“vibhaviyyati”这个词，与被动动词相似，但它既不是被动动词，也不是作-受事动词等。

ยทิ กมฺมปทํ เอตํ, ปจฺจตฺตวจนํ ปน;

กมฺมํ ทีเปยฺย กรณ-วจนํ กตฺตุทีปกํ.

如果这是被动动词，那么主格会指示所作业，而工具格会指示能作者。

ยทิ กมฺมกตฺตุปทํ, ‘‘ปียเต’’ติ ปทํ วิย;

สิยา สกมฺมกํ, เนตํ, ตถา โหตีติ ทีปเย.

如果这是作-受事动词，像“pīyate”（被饮）一词那样，它就应该是及物的；但它并非如此，这表明了（它的性质）。

ยทิ กตฺตุปทํ เอตํ, วิภวติปทํ วิย;

วินา ยปจฺจยํ ติฏฺเฐ, น ตถา ติฏฺฐเต อิทํ.

如果这是能作动词，像“vibhavati”一词那样，它就应该没有“ya”后缀；但它并非如此。

น กตฺตริ ภุวาทีนํ, คเณ ยปจฺจโย รุโต;

ทิวาทีนํ คเณเยว, กตฺตริ สมุทีริโต.

在能作语态中，“ya”后缀不见于第一组（bhuvādi）等动词，它只在第四组（divādi）等动词的能作语态中被宣说。

น [Pg.12] ภูธาตุ ทิวาทีนํ, ธาตูนํ ทิสฺสเต คเณ;

ภูวาทิกจุราทีนํ, คเณสุเยว ทิสฺสติ.

“bhū”词根不见于第四组（divādi）等词根中，它只出现于第一组（bhuvādi）和第十组（curādi）等词根中。

‘‘วิภวิยฺยติ’’ อิจฺจาโท, ตสฺมา ยปจฺจโย ปน;

ภาเวเยวาติ วิญฺเญยฺยํ, วิญฺญุนา สมยญฺญุนา.

因此，在“vibhaviyyati”等词中，“ya”后缀应被智者和通晓（语法）体系者理解为只表示状态义。

เอตฺถ หิ ปากฏํ กตฺวา, ภาวการกลกฺขณํ;

ทสฺสยิสฺสามหํ ทานิ, สกฺกจฺจํ เม นิโพธถ.

在此，我将清楚地展示状态作用格的特征，现在请你们仔细听我解说。

‘‘ติสฺโส คจฺฉติ’’อิจฺจตฺร, กตฺตารํ กตฺตุโน ปทํ;

‘‘ธมฺโม เทสิยติ’’จฺจตฺร, กมฺมํ ตุ กมฺมุโน ปทํ.

在“帝须(Tisso)去”一句中，“帝须”一词表示能作者；在“法被宣说”一句中，“法”一词则表示所作业。

สรูปโต ปกาเสติ, ตสฺมา เต ปากฏา อุโภ;

ตถา วิภวิยฺยตีติ-อาทิภาวปทํ ปน.

（前二者）以其自相显明其义，因此两者都很清楚；然而，像“vibhaviyyati”等状态动词则不同。

สรูปโต น ทีเปติ, การกํ ภาวนามกํ;

ทพฺพภูตํ ตุ กตฺตารํ, ปกาเสติ สรูปโต.

它不以其自身形式显示名为“状态”的作用者；但它以自身形式揭示作为实体的能作者。

กตฺตารํ ปน ทีเปนฺตํ, กตฺตุสนฺนิสฺสิตมฺปิ ตํ;

ภาวํ ทีเปติ สฺวากาโร, ปจฺจเยน วิภาวิโต.

然而，其自身的形式，由后缀所显现，在指示能作者的同时，也指示了依赖于能作者的状态。

ยสฺมา จ กตฺตุภาเวน, ภาโว นาม น ติฏฺฐติ;

กตฺตาว กตฺตุภาเวน, ภาวฏฺฐาเน ฐิโต ตโต.

因为名为“状态”者，并非以能作者的形式存在；而是能作者本身以能作者的形式，处于“状态”的位置。

ยชฺเชวํ กตฺตุโวหาโร, ภาวสฺส ตุ กถํ สิยา;

‘‘สาวกานํ สนฺนิปาโต, อโหสิ’’อิติอาทิสุ.

如果能作者的用法是这样，那么在“弟子们的集会发生了”等例子中，“状态”的用法又如何呢？

อิติ เจ นิสฺสยานํ ตุ, วสา นิสฺสิตสมฺภวา;

กตฺตุฏฺฐาเนปิ ภาวสฺส, กตฺตุปญฺญตฺติ สิชฺฌติ.

如果这样，那么凭借所依处，能依者得以生起；即使在能作者的位置上，为“状态”安立能作者的概念也能成立。

การเก กตฺตุกมฺมวฺเห, กฺริยาสนฺนิสฺสเย ยถา;

ธาเรนฺตี อาสนถาลี, กฺริยาธาโรติ กปฺปิตา.

正如名为能作者与所作业的作用者是依赖于动作的，（同样地，）起支撑作用的坐具和钵，也被安立为动作的依处。

ตถา ภาวปทํ ธีรา, กตฺตารํ ภาวนิสฺสยํ;

ทีปยนฺตมฺปิ กปฺเปนฺติ, ภาวสฺส วาจกํ อิติ.

同样，智者们认为“状态”词，即使它指示着依赖于状态的能作者，它也是“状态”的表达者。

เกจิ [Pg.13] อทพฺพภูตสฺส, ภาวสฺเสกตฺตโต พฺรวุํ;

ภาเวเทกวโจวาทิ-ปุริสสฺเสว โหติติ.

有些人说，由于非实体的“状态”是单一的，因此在“状态”的表达中只用单数第三人称。

ปาฬึ ปตฺวาน เตสํ ตุ, วจนํ อปฺปมาณกํ;

‘‘เต สํกิเลสิกา ธมฺมา, ปหียิสฺสนฺติ’’ อิติ หิ.

然而，他们的说法在巴利（圣典）中是没有根据的；因为（经中）说：“那些染污法将被舍弃”。

ปาโฐ ปาวจเน ทิฏฺโฐ, ตสฺมา เอวํ วเทมเส;

ปจฺจตฺตทสฺสเนเนว, ปุริสตฺตยโยชนํ.

（这样的）读法在圣言中见到，因此我们这么说：三（种）人称的运用，仅通过见到主格而（决定）。

วจเนหิ ยุตํ ทฺวีหิ, อิจฺฉิตพฺพนฺติ โน รุจิ;

ภาเว กฺริยาปทํ นาม, ปาฬิยํ อติทุทฺทสํ;

ตสฺมา ตคฺคหณูปาโย, วุตฺโต เอตฺตาวตา มยาติ.

与两种数（单复数）相应，是应期望的，这是我们的意趣。名为“状态”的动词在巴利（圣典）中极难见到；因此，掌握它的方法，我已解说到此。

อยํ ภาวสฺส กฺริยาปทานํ นิทฺเทโส.

这是状态动词的解释。

เอวํ สุทฺธกตฺตุกฺริยาปทานิ เหตุกตฺตุกฺริยาปทานิ กมฺมุโน กฺริยาปทานิ, ภาวสฺส กฺริยาปทานิ จาติ จตุธา, กมฺมกตฺตุกฺริยาปเทหิ วา ปญฺจธา ภูธาตุโต นิปฺผนฺนานิ กฺริยาปทานิ นานปฺปกาเรน นิทฺทิฏฺฐานิ, เอตานิ โลกิยานํ ภาวเภทวเสน โวหารเภโท โหตีติ ทสฺสนตฺถํ วิสุํ วิสุํ วุตฺตานิ. อตฺถโต ปน กมฺมกตฺตุภาวการกตฺตยวเสน ติวิธาเนว. เหตุกตฺตา หิ สุทฺธกตฺตุสงฺขาเต การเก ตสฺสงฺคภาวโต สงฺคหมุปคจฺฉติ, ตถา กมฺมกตฺตา กมฺมการเก, ภาโว ปน เกวโล. โส หิ คมนปจนลวนาทิวเสนาเนกวิโธปิ กฺริยาสภาวตฺตา เภทรหิโต การกนฺตโร. เอวํ สนฺเตปิ ทพฺพสนฺนิสฺสิตตฺตา ทพฺพเภเทน ภิชฺชติ. เตน ปาวจเน ภาววาจกํ ปทํ พหุวจนนฺตมฺปิ ทิสฺสติ. อาขฺยาติกปเท ภาวการกโวหาโร นิรุตฺตินยํ นิสฺสาย คโต, อตฺถโต ปน ภาวสฺส การกตา นุปปชฺชติ. โส หิ น [Pg.14] กิญฺจิ ชเนติ, น จ กฺริยาย นิมิตฺตํ. กฺริยานิมิตฺตภาโวเยว หิ การกลกฺขณํ. อิติ มุขฺยโต วา เหตุโต วา ภาวสฺส การกตา น ลพฺภติ. เอวํ สนฺเตปิ โส กรณมตฺตตฺตา การกํ. ตถา หิ กรณํ กาโร, กฺริยา, ตเทว การกนฺติ ภาวสฺส การกตา ทฏฺฐพฺพา. ยสฺมา ปน กฺริยานิมิตฺตภาโวเยว การกลกฺขณํ, ตสฺมา นามิกปเท การกลกฺขเณ ภาวการกนฺติ โวหารํ ปหาย กตฺตุกมฺมกรณสมฺปทานาปาทานาธิกรณานํ ฉนฺนํ วตฺถูนํ กตฺตุการกกมฺมการกนฺติอาทิ โวหาโร กริยติ เวยฺยากรเณหิ. เอวํ นิรุตฺตินยํ นิสฺสาย วุตฺตํ ภาวการกญฺจ ทฺเว จ กมฺมกตฺตุการกานีติ การกตฺตยํ ภวติ. ตทฺทีปกญฺจาขฺยาติกปทํ ติการกํ.

如此，使役动词、能动动词、被动动词，以及状态动词，共四种；或加上中动动词，共五种。这些源自词根“bhū”的动词以各种方式被阐释。它们被分别说明，是为了显示在世俗语言中，会根据事物状态的差异而有用法上的差异。然而，就其意义而言，它们仅有三种作用者，即：所作业、作者和状态。事实上，使役作者(hetukattā)因其是名为“能动者”(kattu)的作用者的一部分而被包含在内；同样，中动作者(kammakattā)被包含在所作业作用者中；而状态则是独立的。它虽然以行走、烹煮、收割等多种形式呈现，但因其本质是动作，故为无差别的另一类作用者。即便如此，由于它依附于实体，故随实体之差异而有分别。因此在圣言中，表示状态的词也可见复数形式。在动词语法中，状态作用者的用法是依循语源学规则而来的，但就其意义而言，状态的作用者性质并不成立。因为它既不产生任何事物，也不是动作的因缘。事实上，作为动作的因缘即是作用者的特征。因此，无论是从主要方面还是从原因方面，状态的作用者性质都不可得。即便如此，它仅仅因为是造作，所以是作用者。因为造作(karaṇa)即是行为(kāro)、动作(kriyā)，那本身就是作用者(kāraka)，状态的作用者性质当如是观。然而，由于作为动作的因缘即是作用者的特征，因此在名词语法中，语法学家们舍弃了“状态作用者”这一用法，而对作者、所作业、工具、所与、来源、处所这六种事物，使用“作者作用者”、“所作业作用者”等称谓。如此，依循语源学规则所说的状态作用者，以及所作业和作者这两种作用者，共成为三种作用者。而显示它们的动词，则被称为具有三作用者。

อิมมตฺถญฺหิ สนฺธาย, วุตฺตมาจริเยหิปิ;

มหาเวยฺยากรเณหิ, นิรุตฺตินยทสฺสิภิ.

关于此义，通晓语源学方法的大语法家、先师们也曾说过：

‘‘ยํ ติกาลํ ติปุริสํ, กฺริยาวาจิ ติการกํ;

อติลิงฺคํ ทฺวิวจนํ, ตทาขฺยาตนฺติ วุจฺจตี’’ติ.

“若词具三时、三人称，表达动作，具三作用者，超越性，具两种数，则被称为动词。”

อิธ ภาวกมฺเมสุ อตฺตโนปทุปฺปตฺตึ เกจิ อกฺขรจินฺตกา อวสฺสมิจฺฉนฺตีติ เตสํ มติวิภาวนตฺถมมฺเหหิ ภาวกมฺมานํ กฺริยาปทานิ อตฺตโนปทวเสนุทฺทิฏฺฐานิ เจว นิทฺทิฏฺฐานิ จ. สพฺพานิปิ ปเนตานิ ติการกานิ กฺริยาปทานิ กฺริยาปทมาลมิจฺฉตา ปรสฺสปทตฺตโนปทวเสน โยเชตพฺพานิ. ปาฬิอาทีสุ หิ ติการกานิ กฺริยาปทานิ ปรสฺสปทตฺตโนปทวเสน ทฺวิธา ฐิตานิ. เสยฺยถิทํ? ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ. สมาธิชฺฌานกุสลา, วนฺทนฺติ โลกนายกํ. โมนํ วุจฺจติ ญาณํ. อตฺถาภิสมยา ธีโร, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจติ. กถํ ปฏิปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส รูปํ วิโภติ วิภวิยฺยติ. โส [Pg.15] ปหียิสฺสติ. ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺตํ ภาสเต ตปเต. ปูชโก ลภเต ปูชํ. ปุตฺตกามา ถิโย ยาจํ, ลภนฺเต ตาทิสํ สุตํ. อสิโต ตาทิ วุจฺจเต สพฺรหฺมา. อคฺคิชาทิ ปุพฺเพว ภูยเต. โส ปหีเยถาปิ โน ปหีเยถาติ เอวํ ทฺวิธา ฐิตานิ. อตฺริทํ ปาฬิววตฺถานํ –

在此，有些文字学家坚持认为，在状态动词和被动动词中必须出现为己语态(attanopada)。为了阐明他们的观点，我们以“为己语态”的方式指明并解释了状态动词和被动动词。然而，所有这些三作用动词，想要掌握动词完整体系者，都应以“为他语态”(parassapada)和“为己语态”两种方式来组合。因为在巴利(Pāḷi)等经典中，三作用动词确实是以这两种方式存在的。例如：世尊住在舍卫城(Sāvatthī)。善于禅定者，礼敬世间导师。圣默被称为智慧。因彻悟义理，贤者被称为智者。如此修行的个人(puggala)的色身如何显现、如何消逝。他将被舍弃。放在黄毯上，它会发光、发热。供养者获得供养。求子的妇女祈求，她们获得如愿的儿子。阿私陀(Asita)被称为与梵天同等。火种早就已存在。他或许会被舍弃，或许不会被舍弃——像这样有两种情况。这就是巴利语的区分——

ติการกานิ สพฺพานิ, กฺริยาปทานิ ปายโต;

ปรสฺสปทโยเคน, ทิสฺสนฺติ ปิฏกตฺตเย.

所有具有三作用者的动词，在三藏中，大多以“为他语态”(parassapada)的形式出现。

อตฺตโนปทยุตฺตานิ, จุณฺณิเยสุ ปเทสุ หิ;

อตีวปฺปานิ คาถาสุ, ปทานีติ พหูนิ ตุ.

与“为己语态”(attanopada)相应的词，在散文段落中确实极少，但在偈颂中则有很多。

คาถาสุ เจวิตรานิ, จุณฺณิเยสุ ปเทสุ จ;

สุพหูเนว หุตฺวาน, ทิสฺสนฺตีติ ปกาสเย.

应阐明的是：其他的（即“为他语态”）动词，在偈颂中以及在散文段落中，都非常多地出现。

ปทานํ นิทฺเทโส ปนติ อนฺติอาทีนํ เตสํ เตสํ วจนานมนุรูเปน โยเชตพฺโพ. เอวํ ติการกกฺริยาปทานิ สรูปโต ววตฺถานโต นิทฺเทสโต จ เวทิตพฺพานิ.

词语的解释，应按照与“ti”、“anti”等各个词尾相应的方式来组合。如此，具有三作用者的动词，应从其自身形式、区分和解释等方面来了解。

อิทานิ โนปสคฺคากมฺมิกาทิวเสน ภวติสฺส ธาตุสฺส วินิจฺฉยํ วทาม –

现在我们来说明，关于无前缀不及物动词等情况下，词根“bhū”(有/是)的辨析——

โนปสคฺคา อกมฺมา จ, โสปสคฺคา อกมฺมิกา;

โสปสคฺคา สกมฺมา จ, อิติ ภูติ วิภาวิตา.

无前缀且不及物，有前缀亦不及物；有前缀且及物，如此“bhū”被区分。

อิทํ ตุ วจนํ ‘‘ธมฺม-ภูโต ภุตฺวา’’ติอาทิสุ;

ปตฺตานุภวนตฺถํ เม, วิวชฺเชตฺวา อุทีริตํ.

然而，我所作的此番言说，是排除了“bhū”词根在‘dhamma-bhūto bhutvā’等用法中‘体验所证’的含义之后而宣说的。

เอเตน ปน อตฺเถน, โนปสคฺคสกมฺมิกํ;

คเหตฺวา จตุธา โหติ, อิติ เญยฺยํ วิเสสโต.

然而，若将具有此义（即体验）的无前缀及物动词(nopasaggasakammikaṃ)也包含在内，则有四种情况，应当特别了知。

โนปสคฺคา อกมฺมา จ, โสปสคฺคา อกมฺมิกา;

ภูธาตุ การิเต สนฺเต, เอกกมฺมา ภวนฺติ หิ.

无前缀不及物动词和有前缀不及物动词，当“bhū”词根处于使役态时，它们确实会变成单宾语动词。

‘‘ภาเวติ [Pg.16] กุสลํ ธมฺมํ, วิภาเวตี’’ติมานิธ;

ทสฺเสตพฺพานิ วิญฺญูหิ, สาสนญฺญูหิ สาสเน.

“修习善法”、“辨明”等例子，在此教法中，应由智者和通晓教法者加以展示。

โสปสคฺคา สกมฺมา ตุ, การิตปฺปจฺจเย สติ;

ทฺวิกมฺมาเยว โหตีติ, ญาตพฺพํ วิญฺญุนา กถํ.

然而，有前缀及物动词，当有使役后缀时，它们确实会变成双宾语动词，智者应如何了知此点？

อภิภาเวนฺติ ปุริสา, ปุริเส ปาณชาติกํ;

อนุภาเวติ ปุริโส, สมฺปตฺตึ ปุริสํ อิติ.

“诸人使另一人胜过有情众生；一人使另一人体验财富。”

อิทํ สกมฺมกํ นาม, อกมฺมกมิทํ อิติ;

กถมมฺเหหิ ญาตพฺพํ, วิตฺถาเรน วเทถ โน.

“此为及物动词，此为不及物动词”——我们如何能了知此点？请为我们详细说明。

วิตฺถาเรเนว กึ วตฺตุํ, สกฺโกมิ เอกเทสโต;

กถยิสฺสามิ สกฺกจฺจํ, วทโต เม นิโพธถ.

我怎能详尽宣说？我将仅从一个方面认真讲述；请谛听我所言。

อาขฺยาติกปทํ นาม, ทุวิธํ สมุทีริตํ;

สกมฺมกมกมฺมญฺจ, อิติ วิญฺญู วิภาวเย.

动词(ākhyātikapada)确实被宣说为两种：及物动词和不及物动词；智者应如是区分。

ตตฺร ยสฺส ปโยคมฺหิ, ปทสฺส กตฺตุนา กฺริยา;

นิปฺผาทิตา วินา กมฺมํ, น โหติ ตํ สกมฺมกํ.

其中，若在某个词语的用法中，主语所施行的动作，若无宾语则无法完成，那么它就是及物动词。

‘‘ปจตี’’ติ หิ วุตฺเต ตุ, เยน เกนจิ ชนฺตุนา;

โอทนํ วา ปนญฺญํ วา, กิญฺจิ วตฺถุนฺติ ญายติ.

因为当任何人说“烹煮”时，人们便会理解为（他正在）烹煮米饭或其他某种事物。

ยสฺส ปน ปโยคมฺหิ, กมฺเมน รหิตา กฺริยา;

ปทสฺส ญายเต เอตํ, อกมฺมกนฺติ ตีรเย.

然而，若在某个词语的用法中，其动作可以被理解为不带宾语，则应断定此词为不及物动词。

‘‘ติฏฺฐติ เทวทตฺโต’’ติ, วุตฺเต เกนจิ ชนฺตุนา;

ฐานํว พุทฺธิวิสโย, กมฺมภูตํ น กิญฺจิปิ.

当某人说“提婆达多站立”时，所理解的只是站立这一状态，没有任何事物成为宾语。

สกมฺมกปทํ ตตฺถ, กตฺตารํ กมฺมเมว จ;

ปกาเสติ ยถาโยค-มิติ วิญฺญู วิภาวเย.

于此，及物动词适当地显示主语和宾语；智者应如是了知。

‘‘โอทนํ ปจติ โปโส, โอทโน ปจฺจเต สยํ’’;

อิจฺจุทาหรณา เญยฺยา, อวุตฺเตปิ อยํ นโย.

“人煮饭，饭自烹”——此等例子应被知晓；即便未言明，此理亦然。

อกมฺมกปทํ [Pg.17] นาม, กตฺตารํ ภาวเมว จ;

ยถารหํ ปกาเสติ, อิติ ธีโรปลกฺขเย.

所谓不及物动词，适当地显示主语和状态；智者应如是观察。

กตฺตารํ ‘‘ติฏฺฐติ’’จฺจตฺร, สูเจติ ภาวนามกํ;

‘‘อุปฏฺฐียติ’’ อิจฺจตฺร, อวุตฺเตปิ อยํ นโย.

于此，“tiṭṭhati”表示主语，而“upaṭṭhīyati”表示状态；即便未言明，此理亦然。

เอวํ สกมฺมกากมฺมํ, ญตฺวา โยเชยฺย พุทฺธิมา;

ติกมฺมกญฺจ ชาเนยฺย, กราโท การิเต สติ.

智者应如此了知及物与不及物动词并加以运用；当“kar”等词根处于使役态时，亦应了知其为双宾语动词。

‘‘สุวณฺณํ กฏกํ โปโส, กาเรติ ปุริส’’นฺติ จ;

‘‘ปุริโส ปุริเส คามํ, รถํ วาเหติ’’อิจฺจปิ.

例如：“一人使另一人制作金镯”；以及“一人使他人驾车去村庄”。

เอตฺถ ภวติธาตุมฺหิ, นโย เอโส น ลพฺภติ;

ตสฺมา ทฺวิกมฺมกญฺเญว, ปทเมตฺถ วิภาวิตํ.

此理则不适用于“bhū”词根；因此，此处所阐明的词仅为双宾语动词。

เอทิโส จ นโย นาม, ปาฬิยํ ตุ น ทิสฺสติ;

เอกจฺจานํ มเตเนว, มยา เอวํ ปกาสิโต.

这样的理则，在巴利圣典中确实未见；我仅是依据某些人的观点而如此阐明。

เอตฺถ จ ‘‘ตเมนํ ราชา, วิวิธา กมฺมการณา;

การาเปตี’’ติ โย ปาโฐ, นิทฺเทเส ตํ สุนิทฺทิเส.

于此，对于“国王使他遭受各种刑罚”(tamenaṃ rājā, vividhā kammakāraṇā kārāpeti)这段文句，应在《解释》(Niddesa)中善加解释。

‘‘มนุสฺเสหี’’ติ อาหริตฺวา, ปาฐเสสํ สุเมธโส;

‘‘สุนเขหิปิ ขาทาเปนฺติ’’, อิติ ปาฐสฺส ทสฺสนา.

因见有“亦使被狗所食”(sunakhehipi khādāpenti)之文句，智者应补充“由人”(manussehi)以补足文句的剩余部分。

เอตํ นยํ วิทู ญตฺวา, โยเช ปาฐานุรูปโต;

‘‘สุวณฺณํ กฏกํ โปโส, กาเรติ ปุริเสนิ’’ติ.

智者了知此理则后，应依文句相应地运用：“一人使另一人制作金镯”。

วิกรณปฺปจฺจยาว, วุตฺตา เอตฺถ สรูปโต;

สคเณ สคเณ เตสํ, วุตฺตึ ทีเปตุเมว จ.

在此，诸语根缀(vikaraṇappaccayā)已依其形式被说明；并且也是为了显示它们在各个词根组中的作用。

‘‘อสฺมึ คเณ อยํ ธาตุ, โหตี’’ติ เตหิ วิญฺญุโน;

วิญฺญาเปตุญฺจ อญฺเญหิ, ญาปนา ปจฺจเยหิ น.

是为了让智者借此了知“此词根属于此词根组”，而非通过其他能表示“使知”的后缀。

ตถา หิ ภาวกมฺเมสุ, วิหิโต ปจฺจโย ตุ โย;

อฏฺฐวิเธปิ ธาตูนํ, คณสฺมึ สมฺปวตฺตติ.

确实，为状态构式与被动构式所规定的后缀，适用于所有八类词根组。

ภูธาตุเชสุ [Pg.18] รูเปสุ, อสมฺโมหาย โสตุนํ;

นานาวิโธ นโย เอวํ, มยา เอตฺถ ปกาสิโต.

为了使听者对于源自“bhū”词根的各种形态不致困惑，我在此阐明了种种理则。

เย โลเก อปฺปยุตฺตา วิวิธวิกรณาขฺยาตสทฺเทสฺวเฉกา,เต ปตฺวาขฺยาตสทฺเท อวิคตวิมตี โหนฺติ ญาณีปิ ตสฺมา;

อจฺจนฺตญฺเญว ธีโร สปรหิตรโต สาสเน ทฬฺหเปโม,โยคํ เตสํ ปโยเค ปฏุตรมติตํ ปตฺถยาโน กเรยฺย.

世上那些于带有各种语根缀的限定动词不努力、不善巧者，他们即使有智慧，亦会对限定动词心存未解的疑惑。因此，极为热衷于自他利益、对教法有坚定信爱的智者，为求更敏锐的智慧，应当努力学习其用法。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ

如是，于具注释之九分教与三藏的言语之道中，

วิญฺญูนํ โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

为智者之善巧而作的《语法则论》中，

สวิกรณาขฺยาตวิภาโค นาม

名为“带语根缀的限定动词之分别”，

ปฐโม ปริจฺเฉโท.

第一章。

๒. ภวติกฺริยาปทมาลาวิภาค

2. 动词bhavati词形系列之分类

อิโต ปรํ ปวกฺขามิ, โสตูนํ มติวฑฺฒนํ;

กฺริยาปทกฺกมํ นาม, วิภตฺตาทีนิ ทีปยํ.

此后，我将阐明能增长听者智慧的，名为“动词次第”的内容，解释其中的语尾等。

ตตฺร อาขฺยาติกสฺส กฺริยาลกฺขณตฺตสูจิกา ตฺยาทโย วิภตฺติโย, ตา อฏฺฐวิธา วตฺตมานาปญฺจมีสตฺตมีปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีภวิสฺสนฺตี กาลาติปตฺติวเสน.

其中，指示动词特征的“ti”等语尾，共有八种：现在时、祈使式、祈愿式、远过去时、昨日过去时、今日过去时、将来时，以及条件时。

ตตฺถติ อนฺติ, สิ ถ, มิ ม, เต อนฺเต, เส วฺเห, เอ มฺเห อิจฺเจตา วตฺตมานาวิภตฺติโย นาม.

其中，“ti”、“anti”、“si”、“tha”、“mi”、“ma”、“te”、“ante”、“se”、“vhe”、“e”、“mhe”，这些被称为现在时语尾。

ตุ อนฺตุ, หิ ถ, มิ ม, ตํ อนฺตํ, สุ วฺโห, เอ อามเส อิจฺเจตา ปญฺจมีวิภตฺติโย นาม.

“tu”、“antu”、“hi”、“tha”、“mi”、“ma”、“taṃ”、“antaṃ”、“su”、“vho”、“e”、“āmase”，这些被称为祈使式语尾。

เอยฺย [Pg.19] เอยฺยุํ, เอยฺยาสิ เอยฺยาถ, เอยฺยามิ เอยฺยาม, เอถ เอรํ, เอโถ เอยฺยาวฺโห, เอยฺยํ เอยฺยามฺเห อิจฺเจตา สตฺตมีวิภตฺติโย นาม.

“eyya”、“eyyuṃ”、“eyyāsi”、“eyyātha”、“eyyāmi”、“eyyāma”、“etha”、“eraṃ”、“etho”、“eyyāvho”、“eyyaṃ”、“eyyāmhe”，这些被称为祈愿式语尾。

อ อุ, เอ ตฺถ, อํ มฺห, ตฺถ เร, ตฺโถ วฺโห, อึ มฺเห อิจฺเจตา ปโรกฺขาวิภตฺติโย นาม.

“a”、“u”、“e”、“ttha”、“aṃ”、“mha”、“ttha”、“re”、“ttho”、“vho”、“iṃ”、“mhe”，这些被称为远过去时语尾。

อา อู, โอ ตฺถ, อํ มฺหา, ตฺถ ตฺถุํ, เส วฺหํ, อึ มฺหเส อิจฺเจตา หิยฺยตฺตนีวิภตฺติโย นาม.

“ā”、“ū”、“o”、“ttha”、“aṃ”、“mhā”、“ttha”、“tthuṃ”、“se”、“vhaṃ”、“iṃ”、“mhase”，这些被称为昨日过去时语尾。

อี อุํ, โอ ตฺถ, อึ มฺหา, อา อู, เส วฺหํ, อํ มฺเห อิจฺเจตา อชฺชตนีวิภตฺติโย นาม.

“ī”、“uṃ”、“o”、“ttha”、“iṃ”、“mhā”、“ā”、“ū”、“se”、“vhaṃ”、“aṃ”、“mhe”，这些被称为今日过去时语尾。

สฺสติ สฺสนฺติ, สฺสสิ สฺสถ, สฺสามิ สฺสาม, สฺสเต สฺสนฺเต, สฺสเส สฺสวฺเห, สฺสํ สฺสามฺเห อิจฺเจตา ภวิสฺสนฺตีวิภตฺติโย นาม.

“ssati”、“ssanti”、“ssasi”、“ssatha”、“ssāmi”、“ssāma”、“ssate”、“ssante”、“ssase”、“ssavhe”、“ssaṃ”、“ssāmhe”，此等名为将来时语尾。

สฺสา สฺสํสุ, สฺเส สฺสถ, สฺสํ สฺสามฺหา, สฺสถ สฺสิสุ, สฺสเส สฺสวฺเห, สฺสึ สฺสามฺหเส อิจฺเจตา กาลาติปตฺติวิภตฺติโย นาม.

“ssā”、“ssaṃsu”、“sse”、“ssatha”、“ssaṃ”、“ssāmhā”、“ssatha”、“ssisu”、“ssase”、“ssavhe”、“ssiṃ”、“ssāmhase”，此等名为条件式语尾。

สพฺพาสเมตาสํ วิภตฺตีนํ ยานิ ยานิ ปุพฺพกานิ ฉ ปทานิ, ตานิ ตานิ ปรสฺสปทานิ นาม. ยานิ ยานิ ปน ปรานิ ฉ ปทานิ, ตานิ ตานิ อตฺตโนปทานิ นาม. ตตฺถ ปรสฺสปทานิ วตฺตมานา ฉ, ปญฺจมิโย ฉ, สตฺตมิโย ฉ, ปโรกฺขา ฉ, หิยฺยตฺตนิโย ฉ, อชฺชตนิโย ฉ, ภวิสฺสนฺติโย ฉ, กาลาติปตฺติโย ฉาติ อฏฺฐจตฺตาลีสวิธานิ โหนฺติ, ตถา อิตรานิ, สพฺพานิ ตานิ ปิณฺฑิตานิ ฉนฺนวุติวิธานิ.

于所有此等语尾中，前者六语形，名为为他语；而后者六语形，名为为己语。其中，为他语于现在时有六，于祈使式有六，于祈愿式有六，于远过去时有六，于昨日过去时有六，于今日过去时有六，于将来时有六，于条件式有六，共四十八种；其他（为己语）亦然。所有此等合计，则有九十六种。

ปรสฺสปทานมตฺตโนปทานญฺจ ทฺเว ทฺเว ปทานิ ปฐมมชฺฌิมุตฺตมปุริสา นาม. เต วตฺตมานาทีสุ จตฺตาโร จตฺตาโร, อฏฺฐนฺนํ วิภตฺตีนํ วเสน ทฺวตฺตึส, ปิณฺฑิตานิ ปริมาณาเนว.

于为他语及为己语中，其语形两两成对，分别名为第三、第二、第一人称。此等人称，于现在时等时态中各为四种，以八种语尾计则有三十二种，此即其总数。

ทฺวีสุ [Pg.20] ทฺวีสุ ปเทสุ ปฐมํ ปฐมํ เอกวจนํ, ทุติยํ ทุติยํ พหุวจนํ.

于两两语形中，前者为单数，后者为复数。

ตตฺร วตฺตมานวิภตฺตีนนฺติ อนฺติ, สิ ถ, มิ ม อิจฺเจตานิ ปรสฺสปทานิ. เต อนฺเต, เส วฺเห, เอ มฺเห อิจฺเจตานิ อตฺตโนปทานิ. ปรสฺสปทตฺตโนปเทสุปิติ อนฺติ อิติ ปฐมปุริสา, สิถ อิติ มชฺฌิมปุริสา, มิ ม อิติ อุตฺตมปุริสา, เต อนฺเต อิติ ปฐมปุริสา, เส วฺเห อิติ มชฺฌิมปุริสา, เอ มฺเห อิติ อุตฺตมปุริสา.

其中，现在时语尾：“ti”、“anti”、“si”、“tha”、“mi”、“ma”，此等为为他语。“te”、“ante”、“se”、“vhe”、“e”、“mhe”，此等为为己语。于为他语及为己语中：“ti”、“anti”为第三人称；“si”、“tha”为第二人称；“mi”、“ma”为第一人称。“te”、“ante”为第三人称；“se”、“vhe”为第二人称；“e”、“mhe”为第一人称。

ปฐมมชฺฌิมุตฺตมปุริเสสุปิ ติ-อิติ เอกวจนํ, อนฺติ-อิติ พหุวจนนฺติ เอวํ เอกวจนพหุวจนานิ กมโต เญยฺยานิ. เอวํ เสสาสุ วิภตฺตีสุ ปรสฺสปทตฺตโนปทปฐมมชฺฌิมุตฺตมปุริเสกวจนพหุวจนานิ เญยฺยานิ.

于第三、第二、第一人称中，“ti”为单数，“anti”为复数；当如是依次了知单数与复数。同样，于其余语尾中，为他语、为己语之第三、第二、第一人称的单数与复数，亦当如是了知。

ตตฺถ วิภตฺตีติ เกนฏฺเฐน วิภตฺติ? กาลาทิวเสน ธาตฺวตฺถํ วิภชตีติ วิภตฺติ, สฺยาทีหิ นามิกวิภตฺตีหิ สห สพฺพสงฺคาหกวเสน ปน สกตฺถปรตฺถาทิเภเท อตฺเถ วิภชตีติ วิภตฺติ, กมฺมาทโย วา การเก เอกวจนพหุวจนวเสน วิภชตีติ วิภตฺติ, วิภชิตพฺพา ญาเณนาติปิ วิภตฺติ, วิภชนฺติ อตฺเถ เอตายาติปิ วิภตฺติ, อถ วา สติปิ ชินสาสเน อวิภตฺติกนิทฺเทเส สพฺเพน สพฺพํ วิภตฺตีหิ วินา อตฺถสฺสา’นิทฺทิสิตพฺพโต วิเสเสน วิวิเธน วา อากาเรน ภชนฺติ เสวนฺติ นํ ปณฺฑิตาติปิ วิภตฺติ. ตตฺถ อวิภตฺติกนิทฺเทสลกฺขณํ วทาม สห ปโยคนิทสฺสนาทีหิ.

其中，所谓“语尾”（vibhatti），以何义为语尾？以时等分别词根之义，故为语尾。或与“si”等名词语尾，总括一切，分别自义、他义等差别之义，故为语尾。或将业格等格，以单数、复数分别，故为语尾。亦因当以智慧分别，故为语尾。亦因凭此分别诸义，故为语尾。又或，虽于佛陀教法中，有无语尾之解释，然若无语尾，则全然无法指示其义，故智者以特别或种种方式运用、依循之，亦为语尾。于此，我等当说无语尾解释之特征，并附用法示例等。

อวิภตฺติกนิทฺเทโส, นามิเกสุปลพฺภติ;

นาขฺยาเตสูติ วิญฺเญยฺย-มิทเมตฺถ นิทสฺสนํ.

无语尾解释，见于名词中；不见于动词，当知此中例。

นิคฺโรโธว มหารุกฺโข, เถร วาทานมุตฺตโม;

อนูนํ อนธิกญฺจ, เกวลํ ชินสาสนํ.

犹如尼拘律陀大树，长老之说为最上；不增亦不减，唯是纯一佛陀教法。

ตตฺร [Pg.21] เถร-อิติ อวิภตฺติโก นิทฺเทโส, เถรานํ อยนฺติ เถโร. โก โส? วาโท. เถรวาโท อญฺเญสํ วาทานํ อุตฺตโมติ อยมตฺโถ เวทิตพฺโพ.

此中，“thera”是无语尾的解释，即“therānaṃ”（长老们）之义。彼为何？为“说”（vāda）。当知此义为：长老说（Theravāda）于诸说中为最上。

‘‘กาโย เต สพฺพ โสวณฺโณ’’, อิจฺจาทิมฺหิปิ นามิเก;

อวิภตฺติกนิทฺเทโส, คเหตพฺโพ นยญฺญุนา.

“汝身全金色”，于此等名词中，亦有无语尾解释，善巧者当知。

อวิภตฺติกนิทฺเทโส, นนฺวาขฺยาเตปิ ทิสฺสติ;

‘‘โภ ขาท ปิว’’อิจฺจตฺร, วเท โย โกจิ โจทโก.

无语尾解释，岂不见于动词？于“喂，食，饮！”此处，或有诘难者言。

ยทิ เอวํ มเตนสฺส, ภเวยฺย อวิภตฺติกํ;

‘‘ภิกฺขุ, โภ ปุริสิ’’จฺจาทิ, ปทมฺปิ, น หิทํ ตถา.

若依彼之见，则“比丘，喂，人！”等语，亦应为无语尾；然此事不然。

‘‘ภิกฺขุ, โภ ปุริสิ’’จฺจาทิ, สิ ค โลเปน วุจฺจติ;

ตถา ‘‘ขาทา’’ติอาทีนิ, หิ โลเปน ปวุจฺจเร.

“比丘，喂，人！”等语，乃省略‘si’、‘ga’而说；同样，“khāda”（食）等词，乃省略‘hi’而说。

เอวํ อวิภตฺติกนิทฺเทโส อาขฺยาเตสุ น ลพฺภติ, นาเมสุเยว ลพฺภติ. ตตฺราปิ ‘‘อฏฺฐ จ ปุคฺคล ธมฺมทสา เต’’ติ เอตฺถ ฉนฺทวเสน ปุคฺคล อิติ รสฺสกรณํ ทฏฺฐพฺพํ, น ‘‘กกุสนฺธ โกณาคมโน จ กสฺสโป’’ติ เอตฺถ กกุสนฺธ อิติ อวิภตฺติกนิทฺเทโส วิย อวิภตฺติกนิทฺเทโส ทฏฺฐพฺโพ. ‘‘ภิกฺขุ นิสินฺเน มาตุคาโม อุปนิสินฺโน วา โหติ อุปนิปนฺโน วา’’ติ เอตฺถ ปน ภิกฺขูติ อิทํ ภิกฺขุมฺหีติ วตฺตพฺพตฺถตฺตา ภุมฺเม ปจฺจตฺตนฺติปิ อทิฏฺฐวิภตฺติกนิทฺเทโสติปิ วตฺตุํ ยุชฺชติ. ตตฺถ ปน ฉนฺทวเสน กตรสฺสตฺตา ตานิ ปทานิ อวิภตฺติกนิทฺเทสปกฺขมฺปิ ภชนฺตีติ วตฺตุํ น ยุชฺชติ.

如是，无语尾的解释不见于动词，唯见于名词。即便如此，于“aṭṭha ca puggala dhammadasā te”一句中，当知‘puggala’（人）是因韵律而缩短，不应视之为无语尾的解释，如“拘留孙(Kakusandha)、拘那含牟尼(Koṇāgamana)与迦叶(Kassapa)”一句中的‘kakusandha’。又如在“比丘坐时，女人或近坐或近卧”一句中，‘bhikkhu’一词，因其义当为‘bhikkhumhi’（于比丘处），故可说其为处格、具格，或语尾不现的解释。然而，就前例（puggala）而言，因其为韵律而缩短，故说该词亦属无语尾解释一类，实不恰当。

ตตฺถ ปรสฺสปทานีติ ปรสฺส อตฺถภูตานิ ปทานิ ปรสฺสปทานิ. เอตฺถุตฺตมปุริเสสุ อตฺตโน อตฺเถสุปิ อตฺตโนปทโวหาโร น กริยติ.

其中，为他语（parassapadāni）者，是为他人之义的语形。于此，在第一人称中，即使是为自己之义，亦不称为“为己语”（attanopada）。

กิญฺจาปิ [Pg.22] อตฺตโน อตฺถา, ปุริสา อุตฺตมวฺหยา;

ตถาปิ อิตเรสาน-มุสฺสนฺนตฺตาว ตพฺพสา;

ตพฺโพหาโร อิเมสานํ, โปราเณหิ นิโรปิโต.

名为“最上”（uttama）之人称，虽为自身之义，然因其他（人称）更为普遍，故依其势，古人已为彼等确立此称谓。

อตฺตโนปทานีติ อตฺตโน อตฺถภูตานิ ปทานิ อตฺตโนปทานิ. เอตฺถ ปน ปฐมมชฺฌิมปุริเสสุ ปรสฺสตฺเถสุปิ ปรสฺสปทโวหาโร น กริยติ.

为己语（attanopadāni）者，是为自己之义的语形。然而，于此，在第三和第二人称中，即使是为他人之义，亦不称为“为他语”（parassapada）。

ปฐมมชฺฌิมา เจเต, ปรสฺสตฺถา ตถาปิ จ;

อิตเรสํ นิรูฬฺหตฺตา, ตพฺโพหารสฺส สจฺจโต.

此第三与第二人称，虽亦为他人之义；然因他者（第一人称）之惯例已成，彼称谓（为己语）亦因此而确立。

อิมสฺส ปนิเมสานํ, ปุพฺพโวหารตาย จ;

ตถา สงฺกรโทสสฺส, หรณตฺถาย โส อยํ;

อตฺตโนปทโวหาโร, เอสมาโรปิโต ธุวํ.

又因彼等先前之用法，及为去除混淆之过，“为己语”此一称谓，确实赋予彼等。

ปรสฺสปทสญฺญาทิ-สญฺญาโย พหุกา อิธ;

โปราเณหิ กตตฺตาตา, สญฺญา โปราณิกา มตา.

于此有“为他语”等诸多称谓；因其为古人所作，故此等称谓被认为是古传的。

ตสฺมา อิธ ปฐมปุริสาทีนํ ติณฺณํ ปุริสานํ วจนตฺถํ น ปริเยสาม. รูฬฺหิยา หิ โปราเณหิ ตฺยาทีนํ ปุริสสญฺญา วิหิตา.

是故，于此我等不探究第三人称等三种人称的词义。因为古人已通过约定俗成，确立了“ti”等的人称称谓。

เอกวจนพหุวจเนสุ ปน เอกสฺสตฺถสฺส วจนํ เอกวจนํ. พหูนมตฺถานํ วจนํ พหุวจนํ. อถ วา พหุตฺเตปิ สติ สมุทายวเสน ชาติวเสน วา จิตฺเตน สมฺปิณฺเฑตฺวา เอกีกตสฺสตฺถสฺส เอกสฺส วิย วจนมฺปิ เอกวจนํ, พหุตฺเต นิสฺสิตสฺส นิสฺสยโวหาเรน วุตฺตสฺส นิสฺสยวเสน เอกสฺส วิย วจนมฺปิ เอกวจนํ, เอกตฺตลกฺขเณน พวฺหตฺถานํ เอกวจนํ วิย วจนมฺปิ เอกวจนํ. อพหุตฺเตปิ สติ อตฺตครุการาปริจฺเฉทมาติกานุสนฺธินยปุจฺฉาสภาคปุถุจิตฺต- สมาโยคปุถุอารมฺมณวเสน เอกตฺถสฺส พหูนํ วิย วจนํ พหุวจนํ, ตถา เย เย พหโว ตนฺนิวาสตํปุตฺตสงฺขาตสฺเสกสฺสตฺถสฺส รูฬฺหีวเสน พหูนํ วิย วจนมฺปิ พหุวจนํ, เอกสฺสตฺถสฺส อญฺเญนตฺเถน เอกาภิธานวเสน พหูนํ [Pg.23] วิย วจนมฺปิ พหุวจนํ, เอกสฺสตฺถสฺส นิสฺสิตวเสน พหูนํ วิย วจนมฺปิ พหุวจนํ, เอกสฺสตฺถสฺส อารมฺมณเภทกิจฺจเภทวเสน พหูนํ วิย วจนมฺปิ พหุวจนํ. เอวมิเมหิ อากาเรหิ เอกมฺหิ วตฺตพฺเพ, เอกมฺหิ วิย จ วตฺตพฺเพ เอกวจนํ, พหุมฺหิ วตฺตพฺเพ, พหุมฺหิ วิย จ วตฺตพฺเพ พหุวจนํ โหตีติ ทฏฺฐพฺพํ. ปุถุวจนํ, อเนกวจนนฺติ จ อิมสฺเสว นามํ.

于单数与复数中，言说一义者为单数，言说多义者为复数。或于多义之时，以集合、种类或心意聚合为一，其言说如言一义，亦为单数；依止于多义者，以依止之称谓言说，其言说如言一义，亦为单数；以单一特征言说多义，其言说如单数，亦为单数。于非多义之时，因自我、尊敬、不限定、论母、随顺、方法、提问、同分、多心、结合、多所缘，言说一义如言多义，则为复数；同样，对众多住者、子孙等，依习俗言说彼单一事物，其言说如言多义，亦为复数；以另一含义之单一名称言说一义，其言说如言多义，亦为复数；以依止方式言说一义，其言说如言多义，亦为复数；因所缘或作用之差别言说一义，其言说如言多义，亦为复数。如是，当知：于当说一义时，及如说一义时，为单数；于当说多义时，及如说多义时，为复数。“多言”(puthuvacana)、“非一言”(anekavacana)亦是此复数之异名。

วจเนสุ อยํ อตฺโถ, นามาขฺยาตวิภตฺตินํ;

วเสน อธิคนฺตพฺโพ, สาสนตฺถคเวสินา.

寻求教法义者，当依名与动词之语尾变化，了知数中此义。

ตสฺมา ตทตฺถวิญฺญาปนตฺถํ อิธ นามิกปโยเคหิ สเหวาขฺยาตปโยเค ปวกฺขาม – ‘‘ราชา อาคจฺฉติ, สหาโย เม อาคจฺฉติ, เอกํ จิตฺต’’ มิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส เอกวจนปโยคา. ‘‘ราชาโน อาคจฺฉนฺติ, สหายา เม อาคจฺฉนฺติ, น เม เทสฺสา อุโภ ปุตฺตา, ทฺเว ตีณิ’’ อิจฺเจวมาทโย พวฺหตฺถานํ พหุวจนปโยคา.

是故，为明其义，于此我等将结合名词与动词之用法而说——“王来，我友来，一心”等，是为言说一义之单数用法。“诸王来，我诸友来，我二子皆不为我所厌，二、三”等，是为言说多义之复数用法。

‘‘สา เสนา มหตี อาสิ, พหุชฺชโน ปสนฺโนสิ, สพฺโพ ตํ ชโน โอชินายตุ, อิตฺถิคุมฺพสฺส ปวรา, พุทฺธสฺสาหํ วตฺถยุคํ อทาสึ, ทฺวยํ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามิ, เปมํ มหนฺตํ รตนตฺตยสฺส, กเร ปสาทญฺจ นโร อวสฺสํ, ภิกฺขุสงฺโฆ, พลกาโย, เทวนิกาโย, อริยคโณ’’- อิจฺเจวมาทโย, ‘‘ทฺวิกํ ติก’’มิจฺจาทโย จ สมุทายวเสน พวฺหตฺถานํ เอกวจนปโยคา.

“彼军甚大，大众心悦，愿一切人皆来归附，女众中之最胜者，我曾施佛陀一双衣，诸比丘，我将为汝等说二法，人于三宝，必生大爱与净信，比丘僧团，军队，天众，圣众”等，及“二法、三法”等，皆是以集合义于多义之时使用单数之法。

กตฺถจิ ปน อีทิเสสุ ฐาเนสุ พหุวจนปโยคาปิ ทิสฺสนฺติ. ตถา หิ ‘‘ปูชิตา ญาติสงฺเฆหิ, เทวกายา สมาคตา, สพฺเพเต เทวนิกายา, ทฺเว เทวสงฺฆา, ตีณิ [Pg.24] ทุกานิ, จตฺตาริ นวกานิ’’ อิจฺเจวมาทโย ปโยคาปิ ทิสฺสนฺติ. อิเม เอกวจนวเสน วตฺตพฺพสฺส สมุทายสฺส พหุสมุทายวเสน พหุวจนปโยคาติ คเหตพฺพา, สงฺคยฺหมานา จ พวฺหตฺถพหุวจเน สงฺคหํ คจฺฉนฺติ วิสุํเยว วา, ตสฺมา พหุสมุทายาเปกฺขพหุวจนนฺติ เอเตสํ นามํ เวทิตพฺพํ.

然而，于某些此类之处，亦可见复数之用法。如是：“为亲族众所恭敬，天众已集会，所有此等天众，二天众，三组二法，四组九法”等用法亦可见。此等当解为：对本应以单数言说之集合，因其为多个集合而使用复数。彼等或摄于言说多义之复数中，或为别立，是故当知其名为“观待多集合之复数”。

‘‘ปาณํ น หเน, สสฺโส สมฺปชฺชติ’’ อิจฺเจวมาทโย ชาติวเสน พวฺหตฺถานํ เอกวจนปโยคา, ตพฺภาวสามญฺเญน พวฺหตฺถานํ เอกวจนปโยคาติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ.

“不杀生，庄稼丰收”等，是以种类义于多义之时使用单数之法；亦可说，是因其共相而于多义之时使用单数。

‘‘นาคํ รฏฺฐสฺส ปูชิตํ, สาวตฺถี สทฺธา อโหสิ ปสนฺนา’’ อิจฺเจวมาทโย นิสฺสยวเสน ปวตฺตานํ นิสฺสยโวหาเรน วุตฺตานเมกวจนปโยคา.

“为国所崇敬之龙象”、“舍卫城(Sāvatthī)有信且净信”等，皆是以依止处之名称呼所依止者，是为单数之用法。

‘‘ติลกฺขณํ, กุสลากุสลํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, ธมฺมวินโย, จิตฺตเสโน จ คนฺธพฺโพ, นติยา อสติ อาคติคติ น โหติ, อาคติคติยา อสติ จุตูปปาโต น โหติ’’ อิจฺเจวมาทโย เอกตฺตลกฺขเณ พวฺหตฺถานํ เอกวจนปโยคา.

“三相”、“善与不善”、“识缘名色”、“名色缘六处”、“法与律”、“乾闼婆质多斯那(Cittasena gandhabba)”、“无倾向则无来去”、“无来去则无死生”等，皆是以单一特征于多义之时使用单数之法。

‘‘เอวํ มยํ คณฺหาม, อมฺหากํ ปกติ, ปธานนฺติ โข เมฆิย วทมานํ กินฺติ วเทยฺยาม’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส อตฺตวเสน พหุวจนปโยคา.

“我等如是解，此是我等之本性。”“梅吉亚，对言‘此是主因’者，我等当如何说？”等，皆是为一义而因自我之故使用复数之法。

‘‘เต มนุสฺสา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจุํ ‘ภุญฺชถ ภนฺเต’ติ, อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูตา, อพฺภาคตานา’สนกํ อทาสึ’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส ครุการวเสน พหุวจนปโยคา.

“彼等人对彼比丘如是言：‘尊者，请受用。’”“我于人间，生而为人，为来客奉座。”等，皆是为一义而因尊敬使用复数之法。

‘‘อปฺปจฺจยา [Pg.25] ธมฺมา, อสงฺขตา ธมฺมา’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส อปริจฺเฉทวเสน พหุวจนปโยคา, อนิยมิตสงฺขาวเสน พหุวจนปโยคา วา.

“无因法，无为法”等，是为一义而因不限定使用复数，或因数量不确定而使用复数。

เกจิ ปน ‘‘เทสนาโสตปาตวเสน พหุวจนปโยคา’’ติปิ วทนฺติ, ตํ น คเหตพฺพํ. น หิ ตถาคโต สติสมฺปชญฺญรหิโต ธมฺมํ เทเสติ, ยุตฺติ จ น ทิสฺสติ ‘‘มาติกายํ ปุจฺฉายํ วิสฺสชฺชเน จาติ ตีสุปิ ฐาเนสุ อปฺปจฺจยาทิธมฺเม เทเสนฺโต สตฺถา ปุนปฺปุนํ พหุวจนวเสน เทสนาโสเต ปติตฺวา ธมฺมํ เทเสตี’’ติ.

然而，有人说“是因落入说法之流而使用复数”，此说不应采纳。诚然，如来非离念与正知而说法，且不见此理，谓：“导师于论母、问、答三处说无因等法时，会堕入说法之流而一再以复数说法。”

‘‘กตเม ธมฺมา อปฺปจฺจยา’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส มาติกานุสนฺธินเยน พหุวจนปโยคา.

“哪些法是无因的？”等，是为一义而依论母之随顺使用复数。

‘‘อิเม ธมฺมา อปฺปจฺจยา’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส ปุจฺฉานุสนฺธินเยน พหุวจนปโยคา.

“这些法是无因的”等，是为一义而依提问之随顺使用复数。

‘‘กตเม ธมฺมา โน ปรามาสา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส ปุจฺฉาสภาเคน พหุวจนปโยคา.

“哪些法非执取？——除去彼等法，其余善、不善、无记法。”等，是为一义而因与提问同分使用复数。

‘‘อตฺถิ ภิกฺขเว อญฺเญว ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทตี’’ติ อยเมกสฺสตฺถสฺส ปุถุจิตฺตสมาโยคปุถุอารมฺมณวเสน พหุวจนปโยโค.

“诸比丘，尚有其他甚深、难见、难悟、寂静、殊胜、非思辨所及、微细、为智者所知的法，如来亲身以证智证悟后而宣说。”此为一义，因与众多心相应且所缘众多而使用复数。

‘‘เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ มหาวเน,

一时，世尊住在释迦国迦毗罗卫(Kapilavatthu)的大林中，

สนฺติ [Pg.26] ปุตฺตา วิเทหานํ, ทีฆาวุ รฏฺฐวฑฺฒโน;

เต รชฺชํ การยิสฺสนฺติ, มิถิลายํ ปชาปติ’’ –

“威德哈(Videha)有诸子，长寿者与增国者；彼等将统治王国，在弥提罗(Mithilā)，哦，人主！”

อิจฺเจวมาทโย สทฺทา เย เย พหโว, ตนฺนิวาสตํปุตฺตสงฺขาตสฺเสกตฺถสฺส รูฬฺหีวเสน พหุวจนปโยคา.

等等，凡是此类的复数词，是依惯例，为指称“其居住者”、“其子孙”等单一意义而使用。

‘‘สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเน อามนฺเตสิ ‘คจฺฉถ ตุมฺเห สาริปุตฺตา กีฏาคิรึ คนฺตฺวา อสฺสชิปุนพฺพสุกานํ ภิกฺขูนํ กีฏาคิริสฺมา ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรถ, ตุมฺหากํ เอเต สทฺธิวิหาริโน’ติ’’, ‘‘กจฺจิ โว กุลปุตฺตา, เอถ พฺยคฺฆา นิวตฺตวฺโห’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส อญฺเญนตฺเถน เอกาภิธานวเสน พหุวจนปโยคา.

“他召集舍利弗(Sāriputta)和目犍连(Moggallāna)说：‘舍利弗们，你们去鸡吒山(Kīṭāgiri)，对阿萨际(Assaji)和布纳跋苏(Punabbasu)比丘执行驱出羯磨(pabbājanīyakamma)，他们是你们的同住者。’” “‘诸良家子(kulaputtā)，你们可好？’‘老虎们，回来！’”等等，是为了一义，因以一个总称称呼他人而使用复数。

‘‘มญฺจา อุกฺกุฏฺฐึ กโรนฺติ’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส นิสฺสิตวเสน พหุวจนปโยคา.

“床铺们在高喊”等等，是为了一义，因其所依止者而使用复数。

‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา’’ติ อยมารมฺมณเภเทน เอกสฺสตฺถสฺส พหุวจนปโยโค.

“四念处”，此为一义，因所缘之差别而使用复数。

‘‘จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา’’ติ อยํ ปน กิจฺจเภเทน เอกสฺสตฺถสฺส พหุวจนปโยโค.

“四正勤”，此则为一义，因作用之差别而使用复数。

ตตฺถ เอกตฺเถกวจนํ, สมุทายาเปกฺเขกวจนํ, ชาตฺยาเปกฺเขกวจนํ, ตนฺนิสฺสยาเปกฺเขกวจนํ, เอกตฺตลกฺขเณกวจนนฺติ ปญฺจวิธํ เอกวจนํ ภวติ. เอตฺถ ปน ชาตฺยาเปกฺเขกวจนํ อตฺถโต สามญฺญาเปกฺเขกวจนเมวาติ ทฏฺฐพฺพํ.

其中，单数有五种：一义单数、集合相关单数、种类相关单数、其所依止相关单数、单一特征单数。然而，此处应知，种类相关单数，在意义上实即共相相关单数。

พวฺหตฺถพหุวจนํ, พหุสมุทายาเปกฺขพหุวจนํ, อตฺตพหุวจนํ, ครุการพหุวจนํ, อปริจฺเฉทพหุวจนํ, มาติกานุสนฺธินยพหุวจนํ, ปุจฺฉานุสนฺธินยพหุวจนํ, ปุจฺฉาสภาคพหุวจนํ, ปุถุจิตฺตสมาโยคปุถุอารมฺมณพหุวจนํ, ตนฺนิวาสพหุวจนํ, ตํปุตฺตพหุวจนํ, เอกาภิธานพหุวจนํ, ตนฺนิสฺสิตาเปกฺขพหุวจนํ[Pg.27], อารมฺมณเภทพหุวจนํ, กิจฺจเภทพหุวจนนฺติ ปนฺนรสวิธํ พหุวจนํ ภวติ. อิจฺเจวํ วีสธา สพฺพานิ เอกวจนพหุวจนานิ สงฺคหิตานิ. อตฺริทํ ปาฬิววตฺถานํ –

多义复数、多重集合相关复数、自身之义复数、尊敬之义复数、无限定复数、论母随顺复数、提问随顺复数、与提问同类复数、与众多之心相应且所缘众多复数、其居住者复数、其子孙复数、总名称呼复数、其所依止相关复数、所缘差别复数、作用差别复数——如是有十五种复数。如是，单数与复数共二十种被总括。于此，是为巴利语之分析——

เอกตฺเถ เทกวจน-ญฺจิตรสฺมิตรมฺปิ จ;

สมุทายชาติเอกตฺต-ลกฺขเณกวโจปิ จ;

สาฏฺฐกเถ ปิฏกมฺหิ, ปาเฐ ปาเยน ทิสฺสเร.

为表一义，单数与复数亦可互用；集合、种类、单一特征亦用单数；在附有义注的藏经文本中，此等用法通常可见。

ครุมฺหิ จตฺตเนกสฺมึ, พหุวจนกํ ปน;

ปาฬิยํ อปฺปกํ อฏฺฐ-กถาฏีกาสุ ตํ พหุํ.

然而，为表尊敬或用于自身时，复数的使用在巴利(圣典)中甚少，但在义注和复注中则甚多。

ตถา หิ พหุกํ เทก-วจนํเยว ปาฬิยํ;

ครุมฺหิ จตฺตเนกสฺมึ, อิทเมตฺถ นิทสฺสนํ.

诚然，在巴利(圣典)中，即便为表尊敬或用于自身时，亦多用单数。于此，此为一例。

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

ตว สาสนมาคมฺม, ปตฺโตมฺหิ อมตํ ปทํ’’.

“礼敬您，人中骏马！礼敬您，人中最上者！依于您的教法，我已证得不死境。”

อิจฺเจวมาทโย ปาฐา, พหุธา ชินสาสเน;

ทิสฺสนฺตีติ วิชาเนยฺย, วิทฺวา อกฺขรจินฺตโก.

智者与文字学者当知，如是等文句在胜者教法中多处可见。

สาติสยํ ครุการา-รหสฺสาปิ มเหสิโน;

เอกวจนโยเคน, นิทฺเทโส ทิสฺสเต ยโต.

因为即使对于无比值得尊敬的大圣者，亦可见使用单数的指称。

ตโต โวหารกุสโล, กเรยฺยตฺถานุรูปโต;

เอกวจนโยคํ วา, อิตรํ วา สุเมธโส.

因此，善于言辞的智者，应依情况合宜地使用单数或复数。

ปาเยน ตนฺนิวาสมฺหิ, พหุวจนกํ ฐิตํ;

ตํปุตฺเต อปฺปกํ ตนฺนิ-สฺสเยกวจนมฺปิ จ.

通常，在表示“其居住者”时，多用复数；在表示“其子孙”时，则少用；在表示“其所依止”时，亦可用单数。

ปุถุจิตฺตาปริจฺเฉท-มาติกาสนฺธิอาทิสุ;

พหุวจนกญฺจาปิ, อปฺปกนฺติ ปกาสเย.

在表示众多之心、无限定、论母随顺等情况中，亦当说明复数的使用是稀少的。

เอกาภิธานโต กิจฺจา, ตถา โคจรโตปิ จ;

พหุวจนกํ ตนฺนิ-สฺสิตาเปกฺขญฺจ อปฺปกํ.

因单一指称、作用以及所缘之故，复数的使用稀少；其所依止相关的用法亦稀少。

อิจฺเจวํ [Pg.28] สปฺปโยคํ ตุ, ญตฺวาน วจนทฺวยํ;

กาตพฺโพ ปน โวหาโร, ยถาปาฬิ วิภาวินา.

如是，明辨者了知此二数（单数与复数）的正确用法后，当依巴利原文进行表达。

อิทานิ กาลาทิวเสน อาขฺยาตปฺปวตฺตึ ทีปยิสฺสาม – กาลการกปุริสปริทีปกํ กฺริยาลกฺขณํ อาขฺยาติกํ. ตตฺร กาลนฺติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนวเสน ตโย กาลา, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนาณตฺติปริกปฺปกาลาติปตฺติวเสน ปน ฉ, เต เอเกกา ติปุริสกา.

现在，我们将依时态等来阐明动词的运作。动词是以动作为特征，能表明时态、作用者(kāraka)与人称。其中，时态有过去、未来、现在三种；但若依过去、未来、现在、命令、祈愿、条件则有六种，每一种又分三个人称。

วุตฺตปฺปการกาเลสุ, ยทิทํ วตฺตเต ยโต;

อาขฺยาติกํ ตโต ตสฺส, กาลทีปนตา มตา.

由于动词在上述各种时态中运作，因此它被认为具有显示时态的功能。

การกนฺติ กมฺมกตฺตุภาวา. เต หิ อุปจารมุขฺยสภาววเสน กโรนฺติ กรณนฺติ จ ‘‘การกา’’ติ วุจฺจนฺติ. เตว ยถากฺกมํ กฺริยานิมิตฺต ตํสาธก ตํสภาวาติ เวทิตพฺพา.

作用者(kāraka)指受事、作者与状态。它们因以转喻、主要、自性等方式行动或促成行动，故被称为“作用者”。当知它们依次是行动的因由、行动的成办者与行动的自性。

กมฺมํ กตฺตา จ ภาโว จ, อิจฺเจวํ การกา ติธา;

วิภตฺติปจฺจยา เอตฺถ, วุตฺตา นาญฺญตฺร สจฺจโต.

受事、作者与状态，作用者(kāraka)如是分为三种。于此，格的语尾变化是如实宣说，而非其他。

‘‘ปริภวิยฺยติ’’จฺจาที, กมฺเม สิชฺฌนฺติ การเก;

‘‘สมฺภวตี’’ติอาทีนิ, สิชฺฌเร กตฺตุการเก.

“被轻蔑”(paribhaviyyati)等，是在受事作用者中成立；“生起”(sambhavati)等，是在作者作用者中成立。

‘‘วิภวิยฺยติ’’อิจฺจาที, ภาเว สิชฺฌนฺติ การเก;

ติวิเธสฺเววเมเตสุ, วิภตฺติปจฺจยา มตา.

“消亡”(vibhaviyyati)等，是在状态作用者中成立。如是，格的语尾变化被认为存在于这三种（作用者）中。

การกตฺตยมุตฺตํ ยํ, อาขฺยาตํ นตฺถิ สพฺพโส;

ตสฺมา ตทฺทีปนตฺตมฺปิ, ตสฺสาขฺยาตสฺส ภาสิตํ.

完全没有脱离此三作用者的动词。因此，动词也被说成具有显示它们的功能。

การกตฺตํ ตุ ภาวสฺส, สเจปิ น สมีริตํ;

การกลกฺขเณ เตน, ภาเวน จ อวตฺถุนา.

然而，即使状态(bhāva)的作用者性未被宣说，（有人会依）作用者的特征以及该状态的无实体性（而提出异议）。

กฺริยานิปฺผตฺติ [Pg.29] นตฺถีติ, ยุตฺติโตปิ จ นตฺถิ ตํ;

ตถาปาขฺยาติเก ตสฺส, ตพฺโพหาโร นิรุตฺติยํ;

ปติฏฺฐิตนโยวาติ, มนฺตฺวา อมฺเหหิ ภาสิโต.

（认为）“动作无法完成”，并且从道理上说它（作用者性）也不存在。尽管如此，我们认为“它在动词中的用法是语法学中既定的原则”，故如此宣说。

ปุริโสติ เอกวจนพหุวจนกา ปฐมมชฺฌิมุตฺตมปุริสา. ตตฺถ ปฐมปุริโส อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรเณ สาธกวาจเก วา กมฺมวาจเก วา ตุมฺหา’มฺหสทฺทวชฺชิเต ปจฺจตฺตวจนภูเต นามมฺหิ ‘‘อภินีหาโร สมิชฺฌติ, โพธิ วุจฺจติ จตูสุ มคฺเคสุญาณ’’นฺติอาทีสุ วิย ปยุชฺชมาเนปิ, ตฏฺฐานิยตฺเต สติ ‘‘ภาสติ วา กโรติ วา, ปีฬิยกฺโขติ มํ วิทู, วุจฺจตีติ วจน’’นฺติอาทีสุ วิย อปฺปยุชฺชมาเนปิ สพฺพธาตูหิ ปโร โหติ. กตฺถจิ ปน ปาฬิปฺปเทเส นามสฺส อปฺปยุตฺตตฺตา ปฐมปุริสปโยคตฺโถ ทุรนุโพโธ ภวติ, ยถา ‘‘ทุกฺขํ เต เวทยิสฺสามิ, ตตฺถ อสฺสาสยนฺตุ ม’’นฺติ. ตถา หิ เอตฺถ ‘‘ปาทา’’ติ ปาฐเสโส, ตสฺมึ ทุกฺขสาสนาโรจเน วตฺตุํ อวิสหนวเสน กิลมนฺตํ มํ เทวสฺส อุโภ ปาทา อสฺสาเสนฺตุ, วิสฺสฏฺโฐ กเถหีติ มํ วทถาติ อธิปฺปาโย จ ภวติ.

人称(purisa)分为单数与复数的第三、第二、第一人称。其中，第三人称(paṭhamapurisa)与动词同格，无论是在施事语(sādhakavācake)还是受事语(kammavācake)中，当主语名词排除“你”(tumha)与“我”(amha)词且处于主格(paccattavacana)时，无论该名词是显现使用——如在“愿望(abhinīhāro)得成就，菩提(bodhi)被称为四道智”等句中；还是处于其位而未显现使用——如在“他说或做”、“他们知我为：夜叉(yakkha)在折磨”、“被称为语言”等句中，它都接在所有动词词根之后。然而，在巴利(Pāḷi)圣典的某些地方，由于名词未显现，第三人称用法的含义变得难以理解，例如：“我将使你感受痛苦，愿他们在此安慰我。”在此，“双足”(pādā)是省略的经文，其意涵是：在宣说苦的教示时，对于因无法忍受而疲惫的我，愿天神的双足安慰我，（愿天神）对我说：“请放心地宣说。”

อธิปฺปาโย สุทุพฺโพโธ, ยสฺมา วิชฺชติ ปาฬิยํ;

ตสฺมา อุปฏฺฐหํ คณฺเห, ครุํ ครุมตํ วิทู.

由于巴利圣典中存在极难理解的意涵，因此，智者应当侍奉并依止受人尊敬的导师。

ตตฺริมานิ ภูธาตาธิการตฺตา ภูธาตุวเสน นิทสฺสนปทานิ. โส ปริภวติ, เต ปริภวนฺติ, ปริภวติ, ปริภวนฺติ. สปตฺโต อภิภวิยเต, สพฺพา วิตฺยา’นุภูยเต, อภิภวิยเต, อนุภูยเตติ. ยตฺถ สติปิ นามสฺส สาธกวาจกตฺเต อปจฺจตฺตวจนตฺตา อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรณตา น ลพฺภติ, ตตฺถ กมฺมวาจกํ ปจฺจตฺตวจนภูตํ ตุลฺยาธิกรณปทํ ปฏิจฺจ ปฐมปุริสาทโย ตโย ลพฺภนฺติ. ตํ [Pg.30] ยถา? ปริภวิยฺยเต ปุริโส เทวทตฺเตน, ปริภวิยฺยเส ตฺวํ เทวทตฺเตน, ปริภวิยฺยมฺเห มยํ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. เอตฺถ ปนิทํ วจนํ น วตฺตพฺพํ ‘‘นินฺทนฺติ ตุณฺหิมาสิน’นฺติอาทีสุ สติปิ นามสฺส กมฺมวาจกตฺเต อปจฺจตฺตวจนตฺตา อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรณตา น ลพฺภตีติ ปฐมปุริสุปฺปตฺติ น สิยา’’ติ. กสฺมาติ เจ? ‘‘นินฺทนฺติ ตุณฺหิมาสิน’’นฺติอาทีสุ ‘‘ชนา’’ติ อชฺฌาหริตพฺพสฺส สาธกวาจกสฺส นามสฺส สทฺธิมาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรณภาวสฺส อิจฺฉิตตฺตา. เอวมุตฺตรตฺราปิ นโย.

此处，因属于bhū词根(bhūdhātu)的章节，故以bhū词根为例示词：“他胜过，他们胜过；(他)胜过，(他们)胜过。”“仇敌(sapatto)被征服，一切都被体验；(仇敌)被征服，(一切)被体验。”在名词虽为施事语(sādhakavācaka)，但因非主格(apaccattavacana)而无法与动词同格之处，则需依于一个同格的、作为受事语(kammavācaka)的主格词，而获得第三人称等三个人称。例如：“人被提婆达多(Devadatta)轻蔑”，“你被提婆达多轻蔑”，“我们被不善法(akusala dhamma)轻蔑”。但是，此处不应说：“在‘（他们）责备沉默者’等句中，名词虽为受事语，但因非主格而无法与动词同格，因此第三人称就不会产生。”为什么呢？因为在‘（他们）责备沉默者’等句中，意图是补充一个施事语名词‘人们’(janā)，使其与动词同格。之后的情形亦可依此理推知。

มชฺฌิมปุริโส อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรเณ สาธกวาจเก วา กมฺมวาจเก วา ปจฺจตฺตวจนภูเต ตุมฺหสทฺเท ปยุชฺชมาเนปิ, ตฏฺฐานิยตฺเต สติ อปฺปยุชฺชมาเนปิ สพฺพธาตูหิ ปโร โหติ. ตฺวํ อติภวสิ, ตุมฺเห อติภวถ, อติภวสิ, อติภวถ. ตฺวํ ปริภวิยเส เทวทตฺเตน, ตุมฺเห ปริภวิยวฺเห. ยตฺถ สติปิ ตุมฺหสทฺทสฺส สาธกวาจกตฺเต อปจฺจตฺตวจนตฺตา อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรณตา น ลพฺภติ, น ตตฺถ มชฺฌิมปุริโส โหติ. อิตเร ปน ทฺเว โหนฺติ กมฺมวาจกํ ปจฺจตฺตวจนภูตํ ตุลฺยาธิกรณปทํ ปฏิจฺจ. ตํ ยถา? ตยา อภิภวิยเต สปตฺโต, ตยา อภิภวิเย อหํ.

第二人称(majjhimapurisa)接在所有动词词根之后，其条件是：与动词同格的施事语(sādhakavācaka)或受事语(kammavācaka)是处于主格(paccattavacana)的“你”(tumha)词；无论该词是显现使用，还是处于其位而未显现。例如：“你胜过，你们胜过；(你)胜过，(你们)胜过。”“你被提婆达多(Devadatta)轻蔑，你们被轻蔑。”在“你”词虽为施事语，但因非主格而无法与动词同格之处，则不会出现第二人称。而另外两种人称则会出现，这取决于同格的、作为受事语的主格词。例如：“仇敌被你征服”，“我被你征服”。

อุตฺตมปุริโส อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรเณ สาธกวาจเก วา กมฺมวาจเก วา ปจฺจตฺตวจนภูเต อมฺหสทฺเท ปยุชฺชมาเนปิ, ตฏฺฐานิยตฺเต สติ อปฺปยุชฺชมาเนปิ สพฺพธาตูหิ ปโร โหติ. อหํ ปริภวามิ, มยํ ปริภวาม, ปริภวามิ, ปริภวาม. อหํ ปริภวิยฺยามิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, มยํ ปริภวิยฺยาม, ปริภวิยฺยามิ, ปริภวิยฺยาม. ยตฺถ สติปิ อมฺหสทฺทสฺส สาธกวาจกตฺเต อปจฺจตฺตวจนตฺตา อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรณตา น ลพฺภติ, น ตตฺถ [Pg.31] อุตฺตมปุริโส โหติ. อิตเร ปน ทฺเว โหนฺติ กมฺมวาจกํ ปจฺจตฺตวจนภูตํ ตุลฺยาธิกรณปทํ ปฏิจฺจ. ตํ ยถา? มยา อนุภวิยเต สมฺปตฺติ, มยา อภิภวิยเส ตฺวํ. เอวํ ยตฺถ ยตฺถ สาธกวาจกานํ วา กมฺมวาจกานํ วา นามาทีนํ ปจฺจตฺตวจนภูตานํ อาขฺยาตปเทหิ ตุลฺยาธิกรณตฺเต ลทฺเธ ตตฺถ ตตฺถ ปฐมปุริสาทโย ลพฺภนฺติ, ตสฺมา นามาทีนํ ปจฺจตฺตวจนภูตานํ ตุลฺยาธิกรณภาโวเยว ปฐมปุริสาทีนมุปฺปตฺติยา การณํ.

第一人称(uttamapurisa)接在所有动词词根之后，其条件是：与动词同格的施事语(sādhakavācaka)或受事语(kammavācaka)是处于主格(paccattavacana)的“我”(amha)词；无论该词是显现使用，还是处于其位而未显现。例如：“我胜过，我们胜过；(我)胜过，(我们)胜过。”“我被不善法(akusala dhamma)轻蔑，我们被轻蔑；(我)被轻蔑，(我们)被轻蔑。”在“我”词虽为施事语，但因非主格而无法与动词同格之处，则不会出现第一人称。而另外两种人称则会出现，这取决于同格的、作为受事语的主格词。例如：“成就(sampatti)被我体验”，“你被我征服”。如此，无论在何处，当作为施事语或受事语的主格名词等与动词获得同格关系时，就在那里获得第三人称等。因此，主格名词等与动词的同格关系，正是第三人称等产生的原因。

ทฺวินฺนํ ติณฺณํ วา ปุริสานเมกาภิธาเน ปโร ปุริโส คเหตพฺโพ. เอตฺถ เอกาภิธานํ นาม เอกโต อภิธานํ เอกกาลาภิธานญฺจ. ตญฺจ โข จสทฺทปโยเคเยว, อจสทฺทปโยเค ภินฺนกาลาภิธาเน ตคฺคหณาภาวโต. ‘‘ตุมฺเห อตฺถกุสลา ภวถ, มยมตฺถกุสลา ภวาม’’ อิจฺเจวมาทโย ตปฺปโยคา. ตตฺถ ตุมฺเห อตฺถกุสลา ภวถ – อิจฺเจตสฺมึ โวหาเร ‘‘โส จ อตฺถกุสโล ภวติ, ตฺวญฺจ อตฺถกุสโล ภวสิ, ตุมฺเห อตฺถกุสลา ภวถา’’ติ เอวํ ทฺวินฺนเมกาภิธาเน ปโร ปุริโส คเหตพฺโพ. ‘‘มยมตฺถกุสลา ภวาม’’ อิจฺเจตสฺมึ ปน ‘‘โส จ อตฺถกุสโล ภวติ, อหญฺจ อตฺถกุสโล ภวามิ, มยมตฺถกุสลา ภวามา’’ติ วา ‘‘ตฺวญฺจ อตฺถกุสโล ภวสิ, อหญฺจ อตฺถกุสโล ภวามิ, มยมตฺถกุสลา ภวามา’’ติ วา เอวมฺปิ ทฺวินฺนเมกาภิธาเน ปโร ปุริโส คเหตพฺโพ. ‘‘โส จ อตฺถกุสโล ภวติ, ตฺวญฺจ อตฺถกุสโล ภวสิ, อหญฺจ อตฺถกุสโล ภวามิ, มยมตฺถกุสลา ภวามา’’ติ วา ‘‘โส จ อตฺถกุสโล ภวติ, เต จ อตฺถกุสลา ภวนฺติ, ตฺวญฺจ อตฺถกุสโล ภวสิ, ตุมฺเห จ อตฺถกุสลา ภวถ, อหญฺจ อตฺถกุสโล ภวามิ, มยมตฺถกุสลา ภวามา’’ติ วา เอวํ ติณฺณเมกาภิธาเน ปโร ปุริโส คเหตพฺโพ.

当两人或三人被一同称谓(ekābhidhāna)时，应取后者的人称。在此，“一同称谓”是指一起称谓与同时称谓。这仅限于使用“ca”(ca-sadda)一词的情况，因为若不使用“ca”且在不同时间称谓，则不采用此规则。例如“你们应善巧于义，我们应善巧于义”等用法。其中，在“你们应善巧于义”这句话中，若表述为“他善巧于义，你也善巧于义，你们应善巧于义”，如此两人被一同称谓时，应取后者的人称。在“我们应善巧于义”这句话中，若表述为“他善巧于义，我也善巧于义，我们应善巧于义”，或“你善巧于义，我也善巧于义，我们应善巧于义”，如此两人被一同称谓时，也应取后者的人称。若表述为“他善巧于义，你也善巧于义，我也善巧于义，我们应善巧于义”，或“他善巧于义，他们也善巧于义，你善巧于义，你们也善巧于义，我善巧于义，我们也善巧于义”，如此三人（或更多人）被一同称谓时，应取后者的人称。

อปโรปิ [Pg.32] อตฺถนโย วุจฺจติ – ‘‘ตฺวญฺจ อตฺถกุสโล ภวสิ, โส จ อตฺถกุสโล ภวติ, ตุมฺเห อตฺถกุสลา ภวถา’’ติ วา ‘‘อหญฺจ อตฺถกุสโล ภวามิ, โส จ อตฺถกุสโล ภวติ, มยมตฺถกุสลา ภวามา’’ติ วา อิมินา นเยน อเนกปฺปเภโท อตฺถนโย. เอวํ เสสาสุ วิภตฺตีสุ ปญฺจมีสตฺตมิยาทีสุ ปโรปุริโส คเหตพฺโพ. สพฺเพสุ จ กฺริยาปเทสุ พวฺหตฺถวาจเกสุ พหุวจนนฺเตสุ, น ปน พหุวจนนฺเตสุปิ เอกสฺสตฺตโน วาจเกสุ ครุกาตพฺพสฺเสกสฺสตฺถสฺส วาจเกสุ จ กฺริยาปเทสุ. เอตฺถ โจทนาสนฺทีปนิโย อิมา คาถา –

另外也说到一种义理的阐释：“你善巧于义，而他善巧于义，你们应善巧于义”；或“我善巧于义，而他善巧于义，我们应善巧于义”。依此方式，义理的阐释有许多种。同样地，在其余的词尾(vibhatti)中，如第五式(pañcamī)、第七式(sattamī)等，也应取后者的人称。此规则适用于所有表达复数意义且以复数结尾的动词，但不适用于那些虽以复数结尾，却指代单一个体或指代单一尊者(garukātabba)的动词。于此，有如下用于提问与阐明的偈颂：

‘‘ตฺวญฺจ ภวสิ โส จาปิ, ภวติ’’จฺจาทิภาสเน;

‘‘ตุมฺเห ภวถ’’ อิจฺจาทิ, ปโรโปโส กถํ สิยา?;

“你存在，他也存在”，在如此等言说中；“你们存在”等，后者的人称如何成立？

‘‘อหํ ภวามิ โส จาปิ, ภวติ’’จฺจาทิภาสเน;

‘‘มยํ ภวาม’’อิจฺจาทิ, อุตฺตโม จ กถํ สิยา?;

“我存在，他也存在”，在如此等言说中；“我们存在”等，第一人称(uttama)又如何成立？

เอตฺถ จ วุจฺจเต –

于此，解说如下：

ปจฺฉา วุตฺโต ปโร นาม, สญฺญาย ปฏิปาฏิยา;

เอวํ ปน คเหตพฺโพ, ปโรปุริสนามโก.

依（人称）称谓的顺序，后说者名为“后者”；应如是理解这“后者的人称”(paropurisanāmako)。

ปฐมมฺหา ปโร นาม, มชฺฌิโม อุตฺตโมปิ จ;

มชฺฌิมมฺหา ปโร นาม, อุตฺตโม ปุริโส รุโต.

相对于第三人称(paṭhama)，第二人称(majjhima)与第一人称(uttama)皆为“后者”；相对于第二人称，第一人称被称为“后者”。

เอวํ ตุ คหณญฺเหตฺถ, โวหารสฺสานุโลมกํ;

โทโส ตทนุโลมมฺหิ, คหณสฺมึ น วิชฺชติ.

于此，如此的理解顺应世俗用法(vohāra)；当理解顺应于此，则无任何过失。

‘‘ตฺวญฺจ ภทฺเท สุขี โหหิ, เอโส จาปิ มหามิโค’’;

อิติ ปาโฐ ยโต ทิฏฺโฐ, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

“贤善的女士(bhadde)，愿你安乐，也愿这只大鹿(mahāmiga)安乐”；因为见到这样的文句，所以我们才这么说。

‘‘ตุมฺเห ทฺเว สุขิตา โหถ’’, อิจฺจตฺโถ ตตฺถ ทิสฺสติ;

เอวํปฺยยํ นโย วุตฺโต, อตฺตโนมติยา มม.

“愿你们二者皆安乐”，此义于彼可见；此理趣(naya)亦是依我自己的意见而说。

อตฺตโนมติ [Pg.33] กิญฺจาปิ, กถิตา สพฺพทุพฺพลา;

ตถาปิ นยมาทาย, กถิตตฺตา อโกปิยา.

纵然依己见所说，全然是无力的；然而因依循理趣而说，故而无可指摘。

‘‘ธมฺเมน รชฺชํ กาเรนฺตํ, รฏฺฐา ปพฺพาชยิตฺถ มํ;

ตฺวญฺจ ชานปทา เจว, เนคมา จ สมาคตา’’.

“你与乡人(jānapada)及市民(negama)聚集起来，将正在依法治国的我从国中放逐。”

‘‘อหญฺจ มทฺทิเทวี จ, ชาลีกณฺหาชินา จุโภ;

อญฺญมญฺญํ โสกนุทา, วสาม อสฺสเม ตทา’’.

“我与玛蒂(Maddī)王妃，以及贾利(Jāli)与迦尼黑(Kaṇhājinā)二子；彼此消愁解忧苦，当时我们住在林中精舍(assama)。”

เอตา คาถาปิ เอตสฺส, อตฺถสฺส ปน สาธิกา;

ตาสุ วุตฺตนเยเนว, อตฺโถ สุปากโฏ สิยา;

เอวํ วิญฺญูหิ วิญฺเญยฺยํ, พหุนา ภาสิเตน กึ.

此等偈颂亦能证明此义；依其中所说的理趣，其义理便极其明了；智者应如是了知，多言何益？

อากาเรน มนาเปน, กถเน เยน เกนจิ;

น วิรุชฺฌติ เจ อตฺโถ, ตํ ปมาณํ สุธีมตํ.

以悦意之方式，无论由谁言说；若其义不相违，智者以此为准绳。

ปุริสตฺตยโต เอโส, ปโรปุริสนามโก;

นุปลพฺภติ ปจฺเจกํ, ตทนฺโตคธโตว ยํ.

这名为“后者的人称”者，乃从三类人称而来；因其已包含于其中，故无法单独寻得。

ปาฏวตฺถาย โสตูนํ, โวหารตฺเถสุ สพฺพโส;

วิสุํ อลพฺภมาโนปิ, ลพฺภมาโนว อุทฺธโฏ.

为使听者于一切世俗用法中熟练；虽无法单独寻得，却如可寻得般被提出。

สงฺเขปโตเปตฺถ ปุริสปฺปวตฺติ เอวํ อุปลกฺขิตพฺพา ‘‘อมฺหวจนตฺเถ อุตฺตโม, ตุมฺหวจนตฺเถ มชฺฌิโม, อญฺเญสํ วจนตฺเถ ปฐโม’’ติ.

在此，人称的用法应简要地这样理解：在“我们”(amha)的意义上是第一人称(uttama)，在“你们”(tumha)的意义上是第二人称(majjhima)，在“其他”(añña)的意义上是第三人称(paṭhama)。

ตฺยาทีนํ ปุริสสญฺญา, ยสฺมา วุตฺตา ตโต อิทํ;

ตพฺพนฺตาขฺยาติกํ เญยฺยํ, ปุริสปริทีปกํ.

由于“ti”等（词尾）的人称概念已被宣说，因此应知，以其为词尾的动词(ākhyātika)能阐明人称。

เอวํ สพฺพถาปิ อาขฺยาติกสฺส กาลการกปุริสปริทีปนตา วุตฺตา.

如此，在所有方面，动词阐明时间、施事(kāraka)与人称之作用已被宣说。

กฺริยาลกฺขณนฺติ เอตฺถ กถํ อาขฺยาติกสฺส กฺริยาลกฺขณตา เวทิตพฺพา?

关于“行为特征”(kriyālakkhaṇa)，此处如何理解动词具有行为特征呢？

ลกฺขิยติ [Pg.34] กฺริยาเยตํ, กฺริยา วา อสฺส ลกฺขณํ;

กฺริยาลกฺขณตา เอวํ, เวทิตพฺพา ตถา หิ จ.

此（动词）由行为(kriyā)所标示，或者行为是其特征；行为特征应如是理解，确实如此。

‘‘คจฺฉติ’’จฺจาทิกํ สุตฺวา, กฺริยาสนฺทีปนํ ปทํ;

‘‘อาขฺยาติก’’นฺติ ธีเรหิ, อาขฺยาตญฺญูหิ สญฺญิตํ.

听到“gacchati”（他去）等词，这阐明行为的词，被智者、通晓动词者，称之为“动词”(ākhyātika)。

ลกฺขณํ โหติ นามสฺส, ยถา สตฺวาภิธานตา;

กฺริยาภิธานตา เอวํ, อาขฺยาตสฺเสว ลกฺขณํ.

如同名词(nāma)的特征在于标示有情(satva)；同样，动词的特征在于标示行为。

อตฺถโต ปน เอตสฺส, กฺริยาวาจกตา อิธ;

ลกฺขณํ อิติ วิญฺเญยฺยํ, ลกฺขณญฺญูหิ ลกฺขิตํ.

然而就意义而言，在此应知，其表达行为的性质即是特征，此为通晓特征者所标示。

‘‘กึ กโรสี’’ติ ปุฏฺฐสฺส, ‘‘ปจามิ’’จฺจาทินา ‘‘อหํ’’;

ปฏิวาจาย ทาเนน, กฺริยาวาจกตา มตา.

当被问及“你在做什么？”时，通过以“我正在煮”(pacāmi)等作答，（动词）表达行为的性质即被公认。

เอวมาขฺยาติกสฺส กฺริยาลกฺขณตา เวทิตพฺพา;

อิทานิ กาเลสุ วิภตฺติปฺปวตฺติ เอวํ เวทิตพฺพา –

动词的行为特征应如是理解；现在，在时态中，词尾变化(vibhatti)的用法应如是理解——

ปจฺจุปฺปนฺนมฺหิ กาลสฺมึ, วตฺตมานา ปวตฺตติ;

อาสิฏฺฐาณาปนตฺเถสุ, ปจฺจุปฺปนฺนมฺหิ ปญฺจมี.

在现在时(paccuppanna-kāla)中，使用现在式(vattamānā)；在祈愿、命令的意义上，现在时中使用命令式(pañcamī)。

ปจฺจุปฺปนฺเน ปริกปฺปา-นุมตฺยตฺเถสุ สตฺตมี;

อปฺปจฺจกฺเข อตีตมฺหิ, ปโรกฺขา สมฺปวตฺตติ.

在现在时中，在设想、同意的意义上，使用可能式(sattamī)；在非亲见(appaccakkha)的过去时中，使用远过去式(parokkhā)。

หิยฺโย ปภุติ กาลสฺมึ, อตีตมฺหิ ปวตฺตติ;

ปจฺจกฺเข วา อปจฺจกฺเข, หิยฺยตฺตนี นิรุตฺติตา.

在从昨日(hiyyo)起的过去时中，[动词]被使用；无论亲见或非亲见，都被称为“昨日式(hiyyattanī)”。

อชฺชปฺปภุติ กาลสฺมึ, อตีตมฺหิ ปวตฺตติ;

ปจฺจกฺเข วา อปจฺจกฺเข, สมีเปชฺชตนวฺหยา.

在从今日(ajja)起的过去时中，[动词]被使用；无论亲见或非亲见，都称为“近今日式(ajjatanī)”。

อนาคเต ภวิสฺสนฺตี, กาลสฺมึ สมฺปวตฺตติ;

กฺริยาติปนฺนมตฺตมฺหิ, ตีเต กาลาติปตฺติกา;

อนาคเตปิ โหตีติ, นิรุตฺตญฺญูหิ ภาสิตา.

在未来时中，使用“未来式(bhavissantī)”；在行为已错失的过去时中，使用“条件式(kālātipattikā)”；通晓语法者(niruttaññū)宣说，[条件式]亦可用于未来。

เอวํ กาเลสุ วิภตฺติปฺปวตฺตึ ญตฺวา เย เต สุตฺตนฺเตสุ วิจิตฺตา สุวิสทวิปุลติขิณพุทฺธิวิสยภูตา ปโยคา ทิสฺสนฺติ, เตสุ ปาฏวมิจฺฉนฺเตหิ ตฺยาทิกฺกเมน วุจฺจมานา กฺริยาปทมาลา [Pg.35] สลฺลกฺขิตพฺพา – ภวติ, ภวนฺติ. ภวสิ, ภวถ. ภวามิ, ภวาม. ภวเต, ภวนฺเต. ภวเส, ภววฺเห. ภเว, ภวามฺเห. อยํ อญฺญโยคาทิรหิตา กฺริยาปทมาลา.

如此了知时态中词尾变化(vibhatti)的用法后，对于那些在经(suttanta)中可见的、多样的、清晰的、广博的、属于敏锐智慧范畴的用法，欲求纯熟者，应注意依ti等次序所说的动词变位表(kriyāpadamālā)——bhavati, bhavanti; bhavasi, bhavatha; bhavāmi, bhavāma; bhavate, bhavante; bhavase, bhavavhe; bhave, bhavāmhe。这是不含“他称连接(aññayoga)”等[代词]的动词变位表。

ทิสฺสนฺติ จ สุตฺตนฺเตสุ อตฺถสมฺภเวปิ อญฺญโยคาทิรหิตานิ กฺริยาปทานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจาติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ. ยํ มํ ภณสิ สารถิ. อญฺญํ เสปณฺณิ คจฺฉามิ’’ อิจฺเจวมาทีนิ เอตสฺสตฺถสฺส ปริทีปนิยา กฺริยาปทมาลา.

在经中也可以见到，即使在意义上存在[代词]时，也有不带“他称连接”等[代词]的动词。例如：“‘诸行(saṅkhāra)无常’，当以智慧观见时”；“车夫(sārathi)，你对我说的话”；“我到另一棵西波尼(sepaṇṇi)树去”。诸如此类，是阐明此义的动词变位表。

เอตฺถ ติวิโธ กฺริยาปเทสุ โยโค ตโยโค, มโยโค, อญฺญโยโค จ. ตตฺถ มชฺฌิมปุริสา ตโยควเสน คเหตพฺพา, อุตฺตมปุริสา มโยควเสน. ปฐมปุริสา อญฺญโยควเสน. ตฺยาทีนเมตฺถ ปฏิปาฏิยา อยํ อนุคีติ –

此处动词有三种连接(yoga)：你称连接(tayoga)、我称连接(mayoga)与他称连接(aññayoga)。其中，中称(majjhimapurisa)应取你称连接，上称(uttamapurisa)应取我称连接，初称(paṭhamapurisa)应取他称连接。在此，依ti等次序的随诵偈如下：

อญฺญโยเคน ปฐมา, ตโยเคน ตุ มชฺฌิมา;

มโยเคนุตฺตมา โหนฺติ, คเหตพฺพา วิภาวินา.

初称依他称连接，中称依你称连接，上称依我称连接，明辨者(vibhāvin)应如此取用。

โสตูนํ ปโยเคสุ โกสลฺลตฺถํ อญฺญโยคาทิสหิตมปรมฺปิ กฺริยาปทมาลํ วทาม – โส ภวติ, เต ภวนฺติ. ตฺวํ ภวสิ, ตุมฺเห ภวถ. อหํ ภวามิ, มยํ ภวาม. โส ภวเต, เต ภวนฺเต. ตฺวํ ภวเส, ตุมฺเห ภววฺเห. อหํ ภเว, มยํ ภวามฺเห. อยํ อญฺญโยคาทิสหิตา กฺริยาปทมาลา.

为使听者在用法上熟练，我们再说另一组包含他称连接等[代词]的动词变位表：so bhavati（他是），te bhavanti（他们是）；tvaṃ bhavasi（你是），tumhe bhavatha（你们是）；ahaṃ bhavāmi（我是），mayaṃ bhavāma（我们是）。so bhavate（他是），te bhavante（他们是）；tvaṃ bhavase（你是），tumhe bhavavhe（你们是）；ahaṃ bhave（我是），mayaṃ bhavāmhe（我们是）。这是包含他称连接等[代词]的动词变位表。

ทิสฺสนฺติ จ สุตฺตนฺเตสุ อญฺญโยคาทิสหิตานิปิ กฺริยาปทานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘ยํปายํ เทว กุมาโร สุปฺปติฏฺฐิตปาโท, อิทมฺปิมสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ, ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ. โย ทนฺธกาเล ตรติ[Pg.36], ตรณีเย จ ทนฺธติ, ตฺวํสิ อาจริโย มม, อหมฺปิ ทฏฺฐุกาโมสฺมิ, ปิตรํ เม อิธาคตํ’’ อิจฺเจวมาทีนิ เอตสฺสตฺถสฺส ปริทีปนิยา กฺริยาปทมาลา.

在经中也可见到包含他称连接等[代词]的动词。例如：“天神(deva)啊，这位王子双足安稳站立，这也是这位大士(mahāpurisa)的大士相(mahāpurisalakkhaṇa)，他将拥有这七宝。”“在应缓慢时急躁，在应急躁时缓慢者。”“您是我的老师。”“我也想见来到此地的父亲。”诸如此类，是阐明此义的动词变位表。

โย ตุมฺหสทฺเทน วตฺตพฺเพ อตฺเถ นิปตติ, น ปน โหติ ตุมฺหตฺถวาจโก, เนโส สทฺโท กฺริยาปทสฺส ตโยคสหิตตฺตํ สาเธติ, อญฺญทตฺถุ อญฺญโยคสหิตตฺตญฺเญว สาเธติ. โย จ อมฺหสทฺเทน วตฺตพฺเพ อตฺเถ นิปตติ, น ปน โหติ อมฺหตฺถวาจโก, น โสปิ สทฺโท กฺริยาปทสฺส มโยคสหิตตฺตํ สาเธติ, อญฺญทตฺถุ อญฺญโยคสหิตตฺตญฺเญว สาเธติ.

若有词用于表达“你(tumha)”的意义，但它本身不是表示“你”的词，那么该词并不能使动词与你称连接相应，而只能使之与他称连接相应。同样，若有词用于表达“我(amha)”的意义，但它本身不是表示“我”的词，那么该词也不能使动词与我称连接相应，而只能使之与他称连接相应。

ตตฺร ตุมฺหสทฺเทน ตาว วตฺตพฺพตฺเถ – ‘‘น ภวํ เอติ ปุญฺญตฺถํ, สิวิราชสฺส ทสฺสนํ. มายสฺมา สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส เภทาย ปรกฺกมิ. อิธ ภนฺเต ภควา ปํสุกูลํ โธวตู’’ติ อิจฺเจวมาทโย ปโยคา. อมฺหสทฺเทน ปน วตฺตพฺพตฺเถ ‘‘อุปาลิ ตํ มหาวีร, ปาเท วนฺทติ สตฺถุโน. สาวโก เต มหาวีร, สรโณ วนฺทติ สตฺถุโน’’ติ จ อิจฺเจวมาทโย ปโยคา. อิทเมตฺถุปลกฺขิตพฺพํ ‘‘ตฺวํ ตุมฺเห อหํ มย’’นฺติ อตฺถทีปก ตโยค มโยคโต อญฺโญ อญฺญตฺถทีปโน ปโยโคเยว อญฺญโยโค นาม, ตตฺถ ปฐมปุริโส ภวตีติ.

在以“你”字所应表达的意义上，例如：“阁下(bhavaṃ)前来并非为了功德，而是为见希毗王(Sivirāja)。”“具寿(āyasmā)切勿试图分裂和合的僧团(saṅgha)。”“尊者(bhante)，世尊(bhagavā)请在此洗涤粪扫衣(paṃsukūla)。”等即是其用法。而在以“我”字所应表达的意义上，例如：“大雄(mahāvīra)，优波离(upāli)礼敬导师(satthu)之足。”“大雄，您的弟子(sāvaka)，皈依者礼敬导师之足。”等即是其用法。于此应注意：除了阐明“你、你们、我、我们”之义的你称连接(tayoga)与我称连接(mayoga)之外，其他阐明意义的用法即称为“他称连接(aññayoga)”，其中使用初称(paṭhamapurisa)。

ยชฺเชวํ ‘‘สพฺพายสํ กูฏมติปฺปมาณํ, ปคฺคยฺห โส ติฏฺฐสิ อนฺตลิกฺเข. เอส สุตฺวา ปสีทามิ, วโจ เต อิสิสตฺตมา’’ติอาทีสุ กถํ. เอตฺถ หิ มชฺฌิมุตฺตมปุริสสมฺภโวเยว ทิสฺสติ, น ตุ ปฐมปุริสสมฺภโวติ? วุจฺจเต – ‘‘สพฺพายสํ กูฏมติปฺปมาณํ, ปคฺคยฺห โส ติฏฺฐสิ อนฺตลิกฺเข’’ติอาทีสุ ‘‘โส’’ติอาทิกสฺส นามสทฺทสฺส ตุมฺห’มฺหสทฺทสฺสตฺถวาจกสทฺเทหิ‘‘ติฏฺฐสี’’ติอาทีนํ สฺยาทฺยนฺตานํ ปทานํ ทสฺสนโต อจฺจนฺตมชฺฌาหริตพฺเพหิ [Pg.37] สมานาธิกรณตฺตา ตคฺคุณภูตตฺตา จ มชฺฌิมุตฺตมปุริสสมฺภโว สมธิคนฺตพฺโพ. อีทิเสสุ ปโยเคสุ สฺยาทฺยนฺตานํ ทสฺสนวเสน อวิชฺชมานานิปิ อชฺฌาหริตพฺพานิ ‘‘ตฺวมห’’มิจฺจาทีนิ ปทานิ ภวนฺติ. กตฺถจิ ปน ปริปุณฺณานิ ทิสฺสนฺติ ‘‘สาตฺวํ วงฺกมนุปฺปตฺตา, กถํ มทฺทิ กริสฺสสิ. โส อหํ วิจริสฺสามิ, คามา คามํ ปุรา ปุร’’นฺติ อิจฺเจวมาทีสุ.

既然如此，在“彼(so)举起无量的一切铁锤，站立(tiṭṭhasi)于空中。我(esa)闻此而心生净信，大仙之最(isisattama)啊，您的言语！”等句中，情况如何？此处只见中称与上称的出现，而非初称，是吗？回答是：在“彼举起……站立于空中”等句中，由于“彼”等名词与必须补充的、表示“你”或“我”之义的词为同格(samānādhikaraṇa)关系，并因此具有了它们的属性，故应理解为出现了中称与上称。在这种用法中，根据动词词尾的显示，即使“你”、“我”等词没有出现，也应予以补充。但在某些地方，也可以看到完整的表达，例如：“你，她，已到达槃迦(Vaṅka)山，玛蒂(maddī)，你将如何是好？”以及“我，他，将游历，从一村到另一村，从一城到另一城。”等等。

อาขฺยาติกสฺส กฺริยาลกฺขณตฺตา อลิงฺคเภทตฺตา จ ติณฺณํ ลิงฺคานํ สาธารณภาวปริทีปนตฺถํ อปรมฺปิ กฺริยาปทมาลํ วทาม –

由于动词(ākhyātika)以行为为特征，且无性(liṅga)的分别，为阐明其对三性共通的状态，我们再说另一组动词变位表：

ปุริโส ภวติ, กญฺญา ภวติ, จิตฺตํ ภวติ, ปุริสา ภวนฺติ, กญฺญาโย ภวนฺติ, จิตฺตานิ ภวนฺติ. โภ ปุริส ตฺวํ ภวสิ, โภติ กญฺเญ ตฺวํ ภวสิ, โภ จิตฺต ตฺวํ ภวสิ, ภวนฺโต ปุริสา ตุมฺเห ภวถ, โภติโย กญฺญาโย ตุมฺเห ภวถ, ภวนฺโต จิตฺตานิ ตุมฺเห ภวถ. อหํ ปุริโส ภวามิ, อหํ กญฺญา ภวามิ, อหํ จิตฺตํ ภวามิ, มยํ ปุริสา ภวาม, มยํ กญฺญาโย ภวาม, มยํ จิตฺตานิ ภวาม.

男子(purisa)是，少女(kaññā)是，心(citta)是；众男子是，众少女是，诸心是。男子啊，你是；少女啊，你是；心啊，你是。诸位男子，你们是；诸位少女，你们是；诸心，你们是。我是男子，我是少女，我是心；我们是众男子，我们是众少女，我们是诸心。

เอส นโย อตฺตโนปเทสุ, เสสวิภตฺตีนํ สพฺพปเทสุปิ. อยมาขฺยาติกสฺส ติณฺณํ ลิงฺคานํ สาธารณภาวปริทีปนี กฺริยาปทมาลาว.

此法适用于为己语(attanopada)，也适用于其余所有语尾(vibhatti)的全部词形。这正是揭示动词对三性具有共通性的动词词形系列。

วุตฺตญฺเหตํ นิรุตฺติปิฏเก ‘‘กฺริยาลกฺขณมาขฺยาติกมลิงฺคเภท’’มิติ. ตตฺร อลิงฺคเภทมิติ โก อตฺโถ? อิตฺถิปุมนปุํสกานํ อวิเสสตฺโถ วุจฺจเต ‘‘อลิงฺคเภท’’มิติ. ยถา ‘‘ปุริโส คจฺฉติ, กญฺญา คจฺฉติ, จิตฺตํ คจฺฉตี’’ติ. จตุธา อุทฺทิฏฺฐกฺริยาปเทสุ ยถา ‘‘ภวตี’’ติ อการานนฺตรตฺยนฺตปทํ คเหตฺวา ‘‘ภวติ ภวนฺติ ภวสี’’ติอาทินา กฺริยาปทมาลา สพฺพถา กตา, เอวํ ‘‘อุพฺภวติ’’จฺจาทีนิปิ อการานนฺตรตฺยนฺตปทานิ คเหตฺวา ‘‘อุพฺภวติ อุพฺภวนฺติ อุพฺภวสี’’ติอาทินา [Pg.38] กฺริยาปทมาลา สพฺพถา กาตพฺพา. ‘‘โภติ สมฺโภตี’’ติอาทีนิ ปน โอการานนฺตรตฺยนฺตปทานิ, ‘‘ภาเวติ วิภาเวตี’’ติอาทีนิ จ เอการานนฺตรตฺยนฺตปทานิ คเหตฺวา ปาฬินยานุสาเรเนว ปทมาลา กาตพฺพา, นยิธ วุตฺตนยานุสาเรน. อีทิเสสุ หิ ฐาเนสุ ทุรนุโพธา กฺริยาปทคติ. อโต ลพฺภมานวเสน กฺริยาปทมาลา กาตพฺพา. น หิ โลเก โลกิยา สพฺเพ ธาตุสทฺเท ปจฺเจกํ สพฺเพหิปิ ฉนฺนวุติยา วจเนหิ โยเชตฺวา วทนฺติ, เอวํ อวทนฺตานมฺปิ เนสํ กถา อปริปุณฺณา นาม น โหติ, ตสฺมา วชฺเชตพฺพฏฺฐานํ วชฺเชตฺวา ยถาสมฺภวํ ปทมาลา กาตพฺพา. เอวํ ปญฺจมิยาทีสุปิ วิภตฺตีสุ. อยํ วตฺตมานวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส.

这在词释藏(Niruttipiṭaka)中说道：“动词(ākhyātika)的特征是表示行为，且无性之别。”于此，“无性之别”是何义？是说对阴性、阳性、中性没有区别，这被称为“无性之别”。例如：“男子去，少女去，心去。”在四类已指出的动词中，如以“a”音及“-ti”结尾的词“bhavati”，可构成“bhavati、bhavanti、bhavasi”等完整的动词词形系列。同样，以“a”音及“-ti”结尾的“ubbhavati”等词，也应构成“ubbhavati、ubbhavanti、ubbhavasi”等完整的动词词形系列。然而，像“bhoti、sambhoti”等以“o”音及“-ti”结尾的词，以及“bhāveti、vibhāvetī”等以“e”音及“-ti”结尾的词，则应完全依照巴利(Pāḷi)规则来构成词形系列，而非依照此处所述的规则。因为在这些情况下，动词的变化形式确实难以理解。因此，应根据可得的形式来构成动词词形系列。世间人说话时，并不会将每一个词根都与全部九十六种形式结合起来使用，即便他们不这么说，其言谈也并不算不完整。因此，应省略可省略之处，根据可能性来构成词形系列。第五语尾等也是如此。这是现在时语尾(vattamānavibhatti)动词词形系列的解释。

อิโต ปฏฺฐาย ปน ยถุทฺทิฏฺฐปทาเนว ปริณาเมตฺวา ปริณาเมตฺวา ปญฺจมิยาทีนํ มาติกาภาเวน คเหตพฺพานิ. อิทานิ ปน ตโยคาทิสหิตาสหิตวเสน ทฺวิธา กฺริยาปทมาลาโย ทสฺเสสฺสาม กฺวจาเทสวเสน สมฺภูตานิ จ รูปนฺตรานิ โสตูนํ สุขธารณตฺถญฺเจว ปุริสปฺปโยเค อสมฺโมหตฺถญฺจ.

自此以后，应将如前所示的词反复变化，并以第五语尾等作为范本。现在，为了让听者容易记忆，以及在人称用法上不致混淆，我们将根据是否与代词“彼”(so)、“你”(tvaṃ)等连用，分两种情况来展示动词词形系列，并说明因某些地方的替换而产生的其他形式。

ภวตุ, ภวนฺตุ. ภวาหิ, ภว, ภวถ. ภวามิ, ภวาม. ภวตํ, ภวนฺตํ. ภวสฺสุ, ภววฺโห. ภเว, ภวามเส. โส ภวตุ, เต ภวนฺตุ. ตฺวํ ภวาหิ, ภว, ตุมฺเห ภวถ. อหํ ภวามิ, มยํ ภวาม. โส ภวตํ, เต ภวนฺตํ. ตฺวํ ภวสฺสุ, ตุมฺเห ภววฺโห. อหํ ภเว, มยํ ภวามเส. อยํ ปญฺจมีวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส.

Bhavatu, bhavantu. Bhavāhi, bhava, bhavatha. Bhavāmi, bhavāma. Bhavataṃ, bhavantaṃ. Bhavassu, bhavavho. Bhave, bhavāmase. So bhavatu, te bhavantu. Tvaṃ bhavāhi, bhava, tumhe bhavatha. Ahaṃ bhavāmi, mayaṃ bhavāma. So bhavataṃ, te bhavantaṃ. Tvaṃ bhavassu, tumhe bhavavho. Ahaṃ bhave, mayaṃ bhavāmase. 这是第五语尾(pañcamīvibhatti)动词词形系列的解释。

ภเวยฺย, ภเว, ภเวยฺยุํ. ภเวยฺยาสิ, ภเวยฺยาถ. ภเวยฺยามิ, ภเวยฺยาม, ภเวมุ. ภเวถ, ภเวรํ. ภเวโถ, ภเวยฺยาวฺโห. ภเวยฺยํ, ภเวยฺยามฺเห อิติ วา, โส ภเวยฺย[Pg.39], ภเว, เต ภเวยฺยุํ. ตฺวํ ภเวยฺยาสิ, ตุมฺเห ภเวยฺยาถ. อหํ ภเวยฺยามิ, มยํ ภเวยฺยาม, ภเวมุ. โส ภเวถ, เต ภเวรํ. ตฺวํ ภเวโถ, ตุมฺเห ภเวยฺยาวฺโห. อหํ ภเวยฺยํ, มยํ ภเวยฺยามฺเห อิติ วา. อยํ สตฺตมีวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส.

Bhaveyya, bhave, bhaveyyuṃ. Bhaveyyāsi, bhaveyyātha. Bhaveyyāmi, bhaveyyāma, bhavemu. Bhavetha, bhaveraṃ. Bhavetho, bhaveyyāvho. Bhaveyyaṃ, bhaveyyāmhe iti vā. So bhaveyya, bhave, te bhaveyyuṃ. Tvaṃ bhaveyyāsi, tumhe bhaveyyātha. Ahaṃ bhaveyyāmi, mayaṃ bhaveyyāma, bhavemu. So bhavetha, te bhaveraṃ. Tvaṃ bhavetho, tumhe bhaveyyāvho. Ahaṃ bhaveyyaṃ, mayaṃ bhaveyyāmhe iti vā. 这是第七语尾(sattamīvibhatti)动词词形系列的解释。

พภูว, พภูวุ. พภูเว, พภูวิตฺถ. พภูวํ, พภูวิมฺห. พภูวิตฺถ, พภูวิเร. พภูวิตฺโถ, พภูวิวฺโห. พภูวึ, พภูวิมฺเห อิติ วา, โส พภูว, เต พภูวุ. ตฺวํ พภูเว, ตุมฺเห พภูวิตฺถ. อหํ พภูวํ, มยํ พภูวิมฺห. โส พภูวิตฺถ, เต พภูวิเร. ตฺวํ พภูวิตฺโถ, ตุมฺเห พภูวิวฺโห. อหํ พภูวึ, มยํ พภูวิมฺเห อิติ วา. อยํ ปโรกฺขาวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส.

Babhūva, babhūvu. Babhūve, babhūvittha. Babhūvaṃ, babhūvimha. Babhūvittha, babhūvire. Babhūvittho, babhūvivho. Babhūviṃ, babhūvimhe iti vā. So babhūva, te babhūvu. Tvaṃ babhūve, tumhe babhūvittha. Ahaṃ babhūvaṃ, mayaṃ babhūvimha. So babhūvittha, te babhūvire. Tvaṃ babhūvittho, tumhe babhūvivho. Ahaṃ babhūviṃ, mayaṃ babhūvimhe iti vā. 这是远过去时语尾(parokkhāvibhatti)动词词形系列的解释。

อภวา, อภวู. อภโว, อภวตฺถ. อภวํ, อภวมฺหา. อภวตฺถ, อภวตฺถุํ. อภวเส, อภววฺหํ. อภวึ, อภวมฺหเส อิติ วา, โส อภวา, เต อภวู. ตฺวํ อภโว, ตุมฺเห อภวตฺถ. อหํ อภวํ, มยํ อภวมฺหา. โส อภวตฺถ, เต อภวตฺถุํ. ตฺวํ อภวเส, ตุมฺเห อภววฺหํ. อหํ อภวึ, มยํ อภวมฺหเส อิติ วา. อยํ หิยฺยตฺตนีวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส.

Abhavā, abhavū. Abhavo, abhavattha. Abhavaṃ, abhavamhā. Abhavattha, abhavatthuṃ. Abhavase, abhavavhaṃ. Abhaviṃ, abhavamhase iti vā. So abhavā, te abhavū. Tvaṃ abhavo, tumhe abhavattha. Ahaṃ abhavaṃ, mayaṃ abhavamhā. So abhavattha, te abhavatthuṃ. Tvaṃ abhavase, tumhe abhavavhaṃ. Ahaṃ abhaviṃ, mayaṃ abhavamhase iti vā. 这是近过去时语尾(hiyyattanīvibhatti)动词词形系列的解释。

อภวิ, อภวุํ. อภโว, อภวิตฺถ. อภวึ, อภวิมฺหา. อภวา, อภวู. อภวเส, อภวิวฺหํ. อภวฺหํ, อภวิมฺเห อิติ วา, โส อภวิ, เต อภวุํ. ตฺวํ อภโว, ตุมฺเห อภวิตฺถ. อหํ อภวึ, มยํ อภวิมฺหา. โส อภวา, เต อภวู. ตฺวํ อภวเส, ตุมฺเห อภวิวฺหํ. อหํ อภวํ, มยํ อภวิมฺเห อิติ วา. อยํ อชฺชตนีวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส.

Abhavi, abhavuṃ. Abhavo, abhavittha. Abhaviṃ, abhavimhā. Abhavā, abhavū. Abhavase, abhavivhaṃ. Abhavhaṃ, abhavimhe iti vā. So abhavi, te abhavuṃ. Tvaṃ abhavo, tumhe abhavittha. Ahaṃ abhaviṃ, mayaṃ abhavimhā. So abhavā, te abhavū. Tvaṃ abhavase, tumhe abhavivhaṃ. Ahaṃ abhavaṃ, mayaṃ abhavimhe iti vā. 这是不定过去时语尾(ajjatanīvibhatti)动词词形系列的解释。

เอตฺถ ปนชฺชตนิยา อุํวจนสฺส อึสุมาเทสวเสน ภวติโน รูปนฺตรานิปิ เวทิตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? เต ภวึสุ, สมุพฺภวึสุ, ปภวึสุ, ปราภวึสุ, สมฺภวึสุ, ปาตุภวึสุ, ปาตุพฺภวึสุ[Pg.40], อิมานิ อกมฺมกปทานิ. ปริภวึสุ, อภิภวึสุ, อธิภวึสุ, อติภวึสุ, อนุภวึสุ, สมนุภวึสุ, อภิสมฺภวึสุ.

此处还应知道，由于不定过去时(ajjatanī)中“uṃ”的语尾被“iṃsu”所替代，“bhavati”也有其他形式。即：bhaviṃsu、samubbhaviṃsu、pabhaviṃsu、parābhaviṃsu、sambhaviṃsu、pātubhaviṃsu、pātubbhaviṃsu。这些是为他语(parassapada)的词。Paribhaviṃsu、abhibhaviṃsu、adhibhaviṃsu、atibhaviṃsu、anubhaviṃsu、samanubhaviṃsu、abhisambhaviṃsu。

‘‘อธิโภสุ’’นฺติ รูปมฺปิ, ยสฺมา ทิสฺสติ ปาฬิยํ;

ตสฺมา หิ นยโต เญ ยฺยํ, ‘‘ปริโภสุ’’นฺติอาทิกํ.

“Adhibhosu”这种形式，既然在巴利(Pāḷi)中可见，因此应依此理推知，“paribhosu”等亦然。

ตตฺรายํ ปาฬิ – ‘‘เอวํวิหาริญฺจาวุโส ภิกฺขุํ รูปา อธิโภสุํ, น ภิกฺขุ รูเป อธิโภสี’’ติ. อิมานิ สกมฺมกปทานิ, เอวมชฺชตนิยา อุํวจนสฺส อึสุมาเทสวเสน ภวติโน รูปนฺตรานิ ภวนฺติ. อปิจ

此处的巴利(Pāḷi)是：“贤友(āvuso)！诸色征服了如此安住的比丘(bhikkhu)，而非比丘征服诸色。”这些是为他语(parassapada)的词。如此，由于不定过去时(ajjatanī)中“uṃ”的语尾被“iṃsu”所替代，“bhavati”便有了其他形式。此外，

‘‘อนฺวภิ’’ อิติรูปมฺปิ, อชฺชตนฺยา ปทิสฺสติ;

ตสฺมา หิ นยโต เญยฺยํ, ‘‘อชฺฌภิ’’จฺจาทิกมฺปิ จ.

“Anvabhi”此形，于不定过去时(ajjatanī)中亦可见；因此，应依此理推知“ajjhabhi”等亦然。

ตตฺรายํ ปาฬิ – โส เตน กมฺเมน ทิวํ สมกฺกมิ, สุขญฺจ ขิฑฺฑารติโย จ อนฺวภีติ. ตตฺถ อนฺวภีติ อนุ อภีติ เฉโท. อนูติ อุปสคฺโค. อภีติ อาขฺยาติกปทนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

此处的巴利(Pāḷi)是：“他因那项业而上生天界，并体验到快乐与嬉戏之乐。”其中“anvabhīti”是“anu abhīti”的切分。“anu”是前缀(upasagga)，“abhī”是动词(ākhyātikapada)，应如是理解。

ภวิสฺสติ, ภวิสฺสนฺติ. ภวิสฺสสิ, ภวิสฺสถ. ภวิสฺสามิ, ภวิสฺสาม. ภวิสฺสเต, ภวิสฺสนฺเต. ภวิสฺสเส, ภวิสฺสวฺเห. ภวิสฺสํ, ภวิสฺสามฺเห อิติ วา, โส ภวิสฺสติ, เต ภวิสฺสนฺติ. ตฺวํ ภวิสฺสสิ, ตุมฺเห ภวิสฺสถ. อหํ ภวิสฺสามิ, มยํ ภวิสฺสาม. โส ภวิสฺสเต, เต ภวิสฺสนฺเต. ตฺวํ ภวิสฺสเส, ตุมฺเห ภวิสฺสวฺเห. อหํ ภวิสฺสํ, มยํ ภวิสฺสามฺเห อิติ วา. อยํ ภวิสฺสนฺตีวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส.

他将是，他们将是。你将是，你们将是。我将是，我们将是。他将是(为己)，他们将是(为己)。你将是(为己)，你们将是(为己)。我将是(为己)，我们将是(为己)。这是以未来时(bhavissantī)语尾对动词词形系列的解释(niddesa)。

อภวิสฺสา, อภวิสฺสํสุ. อภวิสฺเส, อภวิสฺสถ. อภวิสฺสํ, อภวิสฺสามฺหา. อภวิสฺสถ, อภวิสฺสิสุ. อภวิสฺสเส, อภวิสฺสวฺเห. อภวิสฺสึ, อภวิสฺสามฺหเส อิติ วา, โส อภวิสฺสา, เต อภวิสฺสํสุ. ตฺวํ อภวิสฺเส, ตุมฺเห [Pg.41] อภวิสฺสถ. อหํ อภวิสฺสํ, มยํ อภวิสฺสามฺหา. โส อภวิสฺสถ, เต อภวิสฺสิสุ. ตฺวํ อภวิสฺสเส, ตุมฺเห อภวิสฺสวฺเห. อหํ อภวิสฺสึ, มยํ อภวิสฺสามฺหเส อิติ วา. อยํ กาลาติปตฺติวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส.

他本应是，他们本应是。你本应是，你们本应是。我本应是，我们本应是。他本应是(为己)，他们本应是(为己)。你本应是(为己)，你们本应是(为己)。我本应是(为己)，我们本应是(为己)。这是以条件式(kālātipatti)语尾对动词词形系列的解释(niddesa)。

โวหารเภทกุสเลน สุพุทฺธินา โย,กจฺจายเนน กถิโต ชินสาสนตฺถํ;

ตฺยาทิกฺกโม ตทนุคํ กิริยาปทานํ,กตฺวา กโม ภวติธาตุวเสน วุตฺโต.

由善巧分别言说、具足善慧的迦旃延(Kaccāyana)为胜者之教而宣说；遵循其以“ti”等为始的次第，此处以“bhū”词根(bhavati)为例，阐明了动词的序列。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ

如是，为令智者于具注释之九分教与三藏的言语之道中

โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

为求善巧而作的《声律论》中

ภวติโน กฺริยาปทมาลาวิภาโค นาม

名为“bhavati”动词词形系列辨析品

ทุติโย ปริจฺเฉโท.

第二章。

๓. ปกิณฺณกวินิจฺฉย

3. 杂项抉择

อิโต ปรํ ปวกฺขามิ, ปกิณฺณกวินิจฺฉยํ;

สปฺปโยเคสุ อตฺเถสุ, วิญฺญูนํ ปาฏวตฺถยา.

此后我将宣说杂项抉择，为令智者精通于正确用法的义理。

ตตฺถ อตฺถุทฺธาโร, อตฺถสทฺทจินฺตา, อตฺถาติสยโยโค, สมานาสมานวเสนวจนสงฺคโห, อาคมลกฺขณวเสน วิภตฺติวจนสงฺคโห, กาลวเสน วิภตฺติวจนสงฺคโห, กาลสงฺคโห, ปกรณสํสนฺทนา, วตฺตมานาทีนํ วจนตฺถวิภาวนา จาติ นวธา วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ.

此处应知有九种抉择：义理的提炼、对义理和词语的思考、殊胜义理的结合、以同异为标准的语句归纳、以圣典特征为标准的格与数之归纳、以时间为标准的格与数之归纳、时间的归纳、上下文的连贯、以及现在时等语句的意义分析。

อตฺถุทฺธาเร ตาว สมานสุติกปทานมตฺถุทฺธารณํ กริสฺสาม. เอตฺถาขฺยาตปทสญฺญิตานํ โภติสทฺท ภเวสทฺทานมตฺโถ อุทฺธริตพฺโพ. ตถา เหเต นามิกปทสญฺญิเตหิ อปเรหิ โภติสทฺท ภเวสทฺเทหิ สมานสุติกาปิ อสมานตฺถา เจว โหนฺติ อสมานวิภตฺติกา จ. สาสนสฺมิญฺหิ [Pg.42] เกจิ สทฺทา อญฺญมญฺญํ สมานสุติกา สมานาปิ อสมานตฺถา อสมานปวตฺตินิมิตฺตา อสมานลิงฺคา อสมานวิภตฺติกา อสมานวจนกา อสมานนฺตา อสมานกาลิกา อสมานปทชาติกา จ ภวนฺติ.

首先，在义理提炼方面，我们将辨析发音相似的词语的意义。于此，需要辨析被称作动词的“bhoti”(是)和“bhave”(有)的意义。同样，这些词语虽然与另外一些被称作名词的“bhoti”和“bhave”发音相似，但它们的意义和格是不同的。因为在此教法中，有些词语虽然彼此发音相似，但意义、用法之因(pavattinimitta)、性别、格、数、词尾、时态和词类都不同。

เตสมสมานตฺถตฺเต ‘‘สพฺพญฺหิ ตํ ชีรติ เทหนิสฺสิตํ. อปฺปสฺสุตายํ ปุริโส, พลิพทฺโทว ชีรติ. สนฺโต ตสิโต. ปหุ สนฺโต น ภรติ. สนฺโต อาจิกฺขเต มุนิ. สนฺโต สปฺปุริสา โลเก. สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ เอวมาทโย ปโยคา. เอตฺถ ชีรติสทฺททฺวยํ ยถาสมฺภวํ นวภาวาปคมวฑฺฒนวาจกํ. สนฺโตสทฺทปญฺจกํ ยถาสมฺภวํ ปริสฺสมปฺปตฺตสมาโนปสนฺโตปลพฺภมานวาจกนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

关于意义不同，有如下用法：“一切依身之物都会衰朽。寡闻之人如牛般长老。疲惫者口渴。虽有能力，却不扶养。贤善者被称为牟尼。贤善者是世间的善人。他们存在于世间。”等等。于此，两个“jīrati”(衰老)一词，视情况分别表示新状态的消失和(年岁的)增长。五个“santo”(贤善者/存在)一词，视情况应理解为分别表示疲惫、存在、寂静和可被发现。

อสมานปวตฺตินิมิตฺตตฺเต ปน ‘‘อกตญฺญู มิตฺตทุพฺภี, อสฺสทฺโธ อกตญฺญูจา’’ติเอวมาทโย. เอตฺถ จ อกตญฺญูสทฺททฺวยํ กตากตาชานนชานนปวตฺตินิมิตฺตํ ปฏิจฺจ สมฺภูตตฺตา อสมานปวตฺตินิมิตฺตกนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

关于用法之因不同，例如：“不知恩、背叛朋友；无信且知无为(akataññū)。”等等。于此，两个“akataññū”一词，应知其用法之因不同，因为它们是缘于对“已做”(之恩)的不了知与对“未做”(无为)的了知这些不同的用法之因而生起。

อสมานลิงฺคตฺเต ‘‘สุขี โหตุ ปญฺจสิข สกฺโก เทวานมินฺโท. ตฺวญฺจ ภทฺเท สุขี โหหิ. ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ. มาตา เม อตฺถิ, สา มยา โปเสตพฺพา’’ติ เอวมาทโย. เอตฺถ สุขีสทฺททฺวยํ สาสทฺททฺวยญฺจ ปุมิตฺถิลิงฺควเสน อสมานลิงฺคนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

关于性别不同，例如：“愿五髻(Pañcasikha)、天帝释快乐。”“贤善的女士，愿你也快乐。”“他在哪里现身。”“我有母亲，她应由我扶养。”等等。于此，应知“sukhī”(快乐)的两种形式和“sā”的两种形式，因阳性和阴性之别而性别不同。

อสมานวิภตฺติกตฺเต ‘‘อาหาเร อุทเร ยโต. ยโต ปชานาติ สเหตุธมฺม’’นฺติ เอวมาทโย. เอตฺถ ยโตสทฺททฺวยํ [Pg.43] ปฐมาปญฺจมีวิภตฺติสหิตตฺตา อสมานวิภตฺติกนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

关于格不同，例如：“于食物、于腹部有节制者(yato)。”“从何处(yato)了知有因之法。”等等。于此，应知两个“yato”一词，因分别是第一格(主格)和第五格(离格)而格不同。

อสมานวจนกตฺเต อิเม ปโยคา –

关于数不同，有如下用法——

‘‘ยาย มาตุ ภโต โปโส, อิมํ โลกํ อเวกฺขติ;

ตมฺปิ ปาณททึ สนฺตึ, หนฺติ กุทฺโธ ปุถุชฺชโน’’ติ

“被母亲扶养的人，得见此世间；愤怒的凡夫，竟杀害那施予生命、祥和的(母亲)。”

อาทีสุ หนฺติสทฺโท เอกวจโน.

在此偈颂等中，“anti”一词是单数。

‘‘อิเม นูน อรญฺญสฺมึ, มิคสงฺฆานิ ลุทฺทกา;

วากุราหิ ปริกฺขิปฺป, โสพฺภํ ปาเตตฺวา ตาวเท;

วิกฺโกสมานา ติพฺพาหิ, หนฺติ เนสํ วรํ วร’’นฺติ.

“这些猎人确于林中，以网围捕鹿群，立即让它们坠入陷坑；当它们发出凄厉的哀号时，他们便杀害(hanti)其中最优秀的鹿。”

อาทีสุ ปน พหุวจโน. ‘‘สีลวา วตฺตสมฺปนฺโน. เอถ ตุมฺเห อายสฺมนฺโต สีลวา โหถ. สนฺโต ทนฺโต นิยโต พฺรหฺมจารี. สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺติ. มหาราชา ยสสฺสี โส. จตฺตาโร มหาราชา’’ติ เอวมาทีสุ สีลวาสทฺทาทโย เอกวจนพหุวจนกา.

然而，在此偈颂等中，(“hanti”)是复数。又如：“具戒者(sīlavā)，具足行持。”“来，具寿(āyasmā)们，你们要成为具戒者(sīlavā)。”“贤善者(santo)，调御，克制，行梵行。”“贤善者(santo)确实为善士所称道。”“彼大王(mahārājā)有名望。”“四大王(mahārājā)。”等等。在这些例子中，“sīlavā”等词既是单数也是复数。

อสมานนฺตตฺเต ปน ยตฺถ สมานสุติกานํ อสมานวิภตฺติกตฺตํ วา อสมานวจนตฺตํ วา อุปลพฺภติ. เตเยว ปโยคา. ตํ ยถา? ‘‘สตํ สมฺปชานํ, สตํ ธมฺโม, สนฺโต ทนฺโต, สนฺโต สปฺปุริสา’’ อิจฺเจวมาทโย.

关于词尾不同，凡发音相似的词语，若其格或数被发现有所不同，即是其例。例如：“贤善者(sataṃ，属格复数)的正知”，“贤善者(sataṃ，属格复数)之法”，“贤善者(santo，主格单数)，已调御”，“贤善者(santo，主格复数)是善人”等等。

อสมานกาลตฺเต ‘‘นนุ เต สุตํ พฺราหฺมณ ภญฺญมาเน, เทวา น อิสฺสนฺติ ปุริสปรกฺกมสฺส. เต ชนา ปารมิสฺสนฺติ, มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตร’’นฺติ เอวมาทโย. เอตฺถ อิสฺสนฺติสทฺททฺวยํ วตฺตมานาภวิสฺสนฺตีกาลวเสน อสมานกาลนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. วตฺตมานาภวิสฺสนฺตีวิภตฺติวเสน ปน อสมานวิภตฺติกนฺติปิ.

关于时态不同(asamānakālatta)，例如：“婆罗门，当此被说时，你难道没有听闻吗？诸天不嫉妒(issanti)人的努力。那些人将渡过(pāramissanti)极难超越的死亡领域。”等等。于此，应知两个“issanti”一词，因现在时(vattamāna)与未来时(bhavissantī)之别而时态不同。并且，因现在时与未来时变格(vibhatti)之别，其变格亦不同。

อสมานปทชาติกตฺเต [Pg.44] ‘‘สยํ สมาหิโต นาโค, สยํ อภิญฺญาย กมุทฺทิเสยฺยํ. ปเถ ธาวนฺติยา ปติ, เอกํสํ อชินํ กตฺวา, ปาเทสุ สิรสา ปติ. คิรึ จณฺโฑรณํ ปตี’’ติ เอวมาทโย. เอตฺถ สยํสทฺททฺวยํ นามนิปาตวเสน ปติสทฺทตฺตยํ นามาขฺยาโตปสคฺควเสน อสมานปทชาติกนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

关于词类不同(asamānapadajātikatta)，例如：“自(sayaṃ)调伏的龙象，我亲自(sayaṃ)证知，当为谁说？路上奔跑的女人的丈夫(pati)；（他）将鹿皮披于一肩，以头触足而倒下(pati)；朝向(pati)凶险的山。”等等。于此，应知两个“sayaṃ”一词因名词(nāma)与不变词(nipāta)之别，三个“pati”一词因名词、动词(ākhyāta)与前缀(upasagga)之别，而词类不同。

อิมินา นเยน สพฺพตฺถ วิตฺถาเรตพฺพํ. เอวํ สาสนสฺมึ เกจิ สทฺทา อญฺญมญฺญํ สมานสุติกา สมานาปิ อสมานตฺถา อสมานปวตฺตินิมิตฺตา อสมานลิงฺคา อสมานวิภตฺติกา อสมานวจนกา อสมานนฺตา อสมานกาลิกา อสมานปทชาติกา จ ภวนฺติ. เอตาทิเสสุ สทฺเทสุ โย กฺริยาปทตฺตํ ปกาเสติ, น โส นามิกปทตฺตํ. โย จ นามิกปทตฺตํ ปกาเสติ, น โส กฺริยาปทตฺตํ. เอวํ สนฺเตปิ สุติสามญฺญโต เอกตฺเตน คเหตฺวา อตฺถุทฺธาโร กรณีโยติ ยถาวุตฺตกฺริยาปทานํ นามปเทหิ สมานสุติกานํ โภติสทฺท ภเว สทฺทานมตฺถุทฺธารํ วทาม.

依此理趣(naya)，应于一切处详析。如是，于此教法(sāsana)中，有些词语虽发音(suti)彼此相同，然意义(attha)、用法(pavattinimitta)、性(liṅga)、格(vibhatti)、数(vacana)、词尾(anta)、时态(kālikā)与词类(padajātika)皆不相同。于此类词语中，彰显动词性(kriyāpada)者，则不彰显名词性(nāmikapada)；彰显名词性者，则不彰显动词性。纵然如是，仍应因其发音相同而总括提取其义。是故，对于前述与名词发音相同的动词，我等今当阐述“bhoti”一词与“bhave”一词之提取义理(atthuddhāra)。

กถํ? โภติสทฺโท กตฺตุโยเค กฺริยาปทํ, กฺริยาโยเค นามิกปทํ, ตสฺมา โส ทฺวีสุ อตฺเถสุ วตฺตติ กฺริยาปทตฺเถ นามิกปทตฺเถ จ. ตตฺถ กฺริยาปทตฺเถ วตฺตมานวเสน, นามิกปทตฺเถ ปนาลปนวเสน. กฺริยาปทตฺเถ ตาว ‘‘เอโก โภติ’’, นามิกปทตฺเถ ‘‘มา โภติ ปริเทเวสิ’’. อตฺริทํ วุจฺจติ –

云何？“bhoti”一词，与主语(kattu)相应时为动词，与动作(kriyā)相应时为名词，是故其用于二义：动词义与名词义。其中，于动词义为现在时(vattamāna)；于名词义则为呼格(ālapana)。于动词义，如“eko bhoti”（有一个）；于名词义，如“mā bhoti paridevesi”（女士，莫悲叹）。于此有言：

ภาเว นามปทตฺเถ จ, อาลปนวิเสสิเต;

อิเมสุ ทฺวีสุ อตฺเถสุ, โภติสทฺโท ปวตฺตติ.

于存在义(bhāva)与名词义，由呼格所简别；“bhoti”一词于此二义，皆得运用。

ภเวสทฺโท [Pg.45] ปน ‘‘ภวามี’’ติมสฺส วตฺตมานาวิภตฺติยุตฺตสฺส สทฺทสฺสตฺเถปิ วตฺตติ. ‘‘ภวามี’’ติมสฺส ปญฺจมีวิภตฺติยุตฺตสฺส สทฺทสฺส อาณตฺยาสีสนตฺเถสุปิ วตฺตติ. ‘‘ภเวยฺยามี’’ติมสฺส สตฺตมีวิภตฺติสหิตสฺส สทฺทสฺส อนุมติปริกปฺปตฺเถสุปิ วตฺตติ. ตตฺริทํ ปฐมตฺถสฺส สาธกํ อาหจฺจวจนํ –

“bhave”一词，亦用于具现在时语尾之“bhavāmi”（我成为）一词之义；亦用于具命令式(pañcamī)语尾之“bhavāmi”（愿我成为）一词于命令(āṇatti)与祈愿(āsīsana)之义；亦用于具愿望式(sattamī)语尾之“bhaveyyāmi”（我当成为）一词于允许(anumati)与假定(parikappa)之义。于此，为证成第一义，有引文如下：

‘‘เทวานํ อธิโก โหมิ, ภวามิ มนุชาธิโป;

รูปลกฺขณสมฺปนฺโน, ปญฺญาย อสโม ภเว’’ติ.

“我为天中尊，我为人中主；具足相好色，智慧无与等(bhave)。”

อยํ ปน สพฺเพสํ เตสมตฺถานํ สาธิกา อมฺหากํ คาถารจนา –

此则为我等所作之偈，能成办彼等一切义：

‘‘สุขี ภวติ เอโส จ, อหญฺจาปิ สุขี ภเว;

สุขี ภวตุ เอโส จ, อหญฺจาปิ สุขี ภเว.

“彼人得安乐，我亦得安乐(bhave)；愿彼得安乐，我亦愿安乐(bhave)。

อิมาย พุทฺธปูชาย, ภวนฺตุ สุขิตา ปชา;

ภเว’หญฺจ สุขปฺปตฺโต, สามจฺโจ สห ญาติภิ.

以此供佛故，愿诸众生乐；我与臣僚及亲族，亦愿得安乐(bhave)。

สุขี ภเวยฺย เอโส จ, อหญฺจาปิ สุขี ภเว;

สุขี ภเวยฺย เจ เอโส, อหญฺจาปิ สุขี ภเว’’ติ.

彼人或安乐，我亦或安乐(bhave)；若彼得安乐，我亦得安乐(bhave)。”

อิจฺเจวํ –

如是。

วตฺตมานาย ปญฺจมฺยํ, สตฺตมฺยญฺจ วิภตฺติยํ;

เอเตสุ ตีสุ ฐาเนสุ, ภเวสทฺโท ปวตฺตติ.

于现在时、命令式，以及愿望式语尾；于此三处之中，“bhave”一词得运用。

เอกธา วตฺตมานายํ, ปญฺจมีสตฺตมีสุ จ;

ทฺเวธา ทฺเวธาติมสฺสตฺถํ, ปญฺจธา ปริทีปเย.

现在时中为一法，命令式与愿望式中，各为二法与二法；此词之义应开显，总共有五种方式。

ทฺเวธา วา วตฺตมานาย-มาทิปุริสวาจโก;

อตฺโถ ‘‘ภเว’’ติ เอตสฺส, ‘‘ภวตี’’ติปิยุชฺชติ.

或于现在时二法，此“bhave”之义，既表第一人称(mādipurisa)，亦可用于“bhavati”。

อิทานิ ปน เอตสฺส, วุตฺตสฺสตฺถสฺส สาธกํ;

เอตฺถ ปาฬิปฺปเทสํ ตุ, อาหริสฺสํ สุณาถ เม.

如今为证成此已说之义，我当引圣典，汝等且听我言。

โก’ยํ [Pg.46] มชฺเฌสมุทฺทสฺมึ, อปสฺสํ ตีรมายุเห;

กํ ตฺวํ อตฺถวสํ ญตฺวา, เอวํ วายมเส ภุสํ.

“是谁于海中，不见岸而勤(āyuhe)？汝知何义利，作此大精进？”

นิสมฺม วตฺตํ โลกสฺส, วายามสฺส จ เทวเต;

ตสฺมา มชฺเฌสมุทฺทสฺมึ, อปสฺสํ ตีรมายุเห.

“天神我审察，世间法与精进果；是故于海中，不见岸而勤(āyuhe)。”

อสฺสํ ปุริมคาถายํ, ‘‘อายุเห’’ติปทสฺส หิ;

‘‘อายูหตี’’ติ อตฺโถติ, วิญฺญาตพฺโพ วิภาวินา.

于前一偈中，“āyuhe”一词之义，即是“āyūhati”（他努力），明辨者应知。

วิภตฺติยา วิปลฺลาส-วเสนายํ สมีริโต;

วตฺตมาเน สตฺตมีติ, ติสฺเสการวเสน วา.

此乃因语尾互换(vipallāsa)而说，即于现在时用愿望式，或因“ti”变为“e”音(tissekāravasena)。

ปจฺฉิมาย จ คาถายํ, ‘‘อายุเห’’ติปทสฺส ตุ;

‘‘อายูหามี’’ติ อตฺโถติ, สทฺทตฺถญฺญู วิภาวเย.

于后一偈中，“āyuhe”一词之义，即是“āyūhāmi”（我努力），善解词义者应辨析。

ตถา ‘‘ภเว’’ติเอตสฺส, วตฺตมานาวิภตฺติยํ;

‘‘ภวตี’’ติ, ‘‘ภวามี’’ติ, จตฺถํ ทฺเวธา วิภาวเย.

如是，“bhave”一词于现在时语尾中，其义应从“bhavati”与“bhavāmi”二法辨析。

เอวํวิเธสุ อญฺเญสุ, ปาเฐสุปิ อยํ นโย;

เนตพฺโพ นยทกฺเขน, นยสาครสาสเน.

于其他如是文句中，善巧理趣者，亦应于理趣之海(nayasāgara)的教法中，运用此理趣。

เอวมยํ ภเวสทฺโท ปญฺจสุ ฉสุ วา กฺริยาปทตฺเถสุ ปวตฺตติ. ตถา สตฺตมีวิภตฺยนฺตนามิกปทสฺส วุทฺธิสํสารกมฺมภวูปปตฺติภวสงฺขาเตสุ อตฺเถสุปิ. ตถา หิ ‘‘อภเว นนฺทติ ตสฺส, ภเว ตสฺส น นนฺทตี’’ติอาทีสุ วุทฺธิมฺหิ. ‘‘ภเว วิจรนฺโต’’ติอาทีสุ สํสาเร. ‘‘ภเว โข สติ ชาติ โหติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’นฺติอาทีสุ กมฺมภเว. ‘‘เอวํ ภเววิชฺชมาเน’’ติอาทีสุ อุปปตฺติภเวติ ทฏฺฐพฺพํ. อิมินา นเยน ภูธาตุโต นิปฺผนฺนานํ อญฺญโตปิ อญฺเญสํ กฺริยาปทานํ ยถาสมฺภวมตฺโถ อุทฺธริตพฺโพ.

如是，“bhave”一词用于五种或六种动词义。同样，作为第七格结尾的名词，亦有增长(vuddhi)、轮回(saṃsāra)、业有(kammabhava)、生有(upapattibhava)等义。例如，于“abhave nandati tassa, bhave tassa na nandatī”（于非有中彼欢喜，于有中彼不欢喜）等句中，为增长义；于“bhave vicaranto”（于有中流转）等句中，为轮回义；于“bhave kho sati jāti hoti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ”（有“有”时，则有生；缘生而有老死）等句中，为业有义；于“evaṃ bhave vijjamāne”（如是有存在时）等句中，为生有义，应如是知。依此理趣，从bhū词根(dhātu)所派生的其他动词，亦应如其可能而提取其义。

อาขฺยาตตฺถมฺหิเม [Pg.47] อตฺถา, น ลาตพฺพา กุทาจนํ;

อตฺถุทฺธารวเสเนเต, อุทฺธฏา นามโต ยโต.

此等诸义，绝非从动词义(ākhyātattha)而得；以其乃依提取义理之故，从名词中提取故。

อิทเมตฺถ สงฺเขปโต อตฺถุทฺธารนยนิทสฺสนํ.

此为于此略示提取义理之法(atthuddhāranaya)。

อตฺถสทฺทจินฺตายํ ปน เอวมุปลกฺเขตพฺพํ – ‘‘ภวนฺเต, ปราภวนฺเต, ปราภเว’’อิจฺจาทโย คจฺฉติ คจฺฉํ คจฺฉโตสทฺทาทโย วิย วิเสสสทฺทา, น ยาจโนปตาปนตฺถาทิวาจโก นาถติสทฺโท วิย, น จ ราชเทวตาทิวาจโก เทวสทฺโท วิย สามญฺญสทฺทา. เย เจตฺถ วิเสสสทฺทา, เต สพฺพกาลํ วิเสสสทฺทาว. เย จ สามญฺญสทฺทา, เตปิ สพฺพกาลํ สามญฺญสทฺทาว.

然而，在对词义的思考中，应当这样理解：“bhavante”、“parābhavante”、“parābhave”等词，就像“gacchati”、“gacchaṃ”、“gacchato”等词一样，是特性词(visesasaddā)，而不像表示“祈求”、“折磨”等意义的“nāthati”词，或表示“国王”、“天神”等意义的“deva”词那样是通名(sāmaññasaddā)。在此，凡是特性词，永远是特性词；凡是通名，也永远是通名。

ตตฺร คจฺฉตีติอาทีนํ วิเสสสทฺทตา เอวํ ทฏฺฐพฺพา – คจฺฉตีติ เอกํ นามปทํ, เอกมาขฺยาตํ. ตถา คจฺฉนฺติ เอกํ นามปทํ, เอกมาขฺยาตํ. คจฺฉโตติ เอโก กิตนฺโต, อปโร รูฬฺหีสทฺโท. สติปิ วิเสสสทฺทตฺเต สทิสตฺตา สุติสามญฺญโต ตพฺพิสยํ พุทฺธึ นุปฺปาเทติ วินาว’ตฺถปฺปกรณสทฺทนฺตราภิสมฺพนฺเธน. ตถา หิ สทฺทนฺตราภิสมฺพนฺเธน ‘‘คจฺฉติ ปติฏฺฐิต’’นฺติ วุตฺเต สตฺตมฺยนฺตํ นามปทนฺติ วิญฺญายติ. ‘‘คจฺฉติ ติสฺโส’’ติ วุตฺเต ปนาขฺยาตนฺติ. ตถา ‘‘ส คจฺฉํ น นิวตฺตตี’’ติ วุตฺเต ปฐมนฺตํ นามปทนฺติ วิญฺญายติ. ‘‘คจฺฉํ ปุตฺตนิเวทโก’’ติ วุตฺเต อาขฺยาตนฺติ วิญฺญายติ. ‘‘คจฺฉโต หยโต ปติโต’’ติ วุตฺเต กิตนฺโตติ วิญฺญายติ. ‘‘คจฺฉโต ปณฺณปุปฺผานิ ปตนฺตี’’ติ วุตฺเต รุกฺขวาจโก รูฬฺหีสทฺโทติ. อิติ วิเสสสทฺทานํ อาขฺยาตนามานํ นามาขฺยาเตหิ สมานสุติกานํ อตฺถาภิสมฺพนฺธาทีสุ โย โกจิ อตฺถวิเสสญาปโก สมฺพนฺโธ อวสฺสมิจฺฉิตพฺโพ. เอวํ ‘‘คจฺฉตี’’ติอาทีนํ อาขฺยาตนามตฺตาทิวเสน ปจฺเจกํ ฐิตานํ เอเกกตฺถวาจกานํ วิเสสสทฺทตา ทฏฺฐพฺพา.

其中，“gacchati”等词的特性词性质(visesasaddatā)应当这样理解：“gacchati”既是一个名词(nāmapada)，也是一个动词(ākhyāta)。同样，“gacchanti”既是一个名词，也是一个动词。“gacchato”既是一个分词(kitanta)，也是一个约定俗成的词(rūḷhīsadda)。即使是特性词，但因为发音相同(sutisāmaññato)而相似，若不依靠意义(attha)、语境(pakaraṇa)及其他词语的关联(saddantarābhisambandhena)，就无法产生对它的明确理解。例如，通过与其他词语的关联，当说“gacchati patiṭṭhitaṃ”时，便知是第七格的名词；当说“gacchati tisso”时，便知是动词。同样，当说“sa gacchaṃ na nivattati”时，便知是第一格的名词；当说“gacchaṃ puttanivedako”时，便知是动词。当说“gacchato hayato patito”时，便知是分词；当说“gacchato paṇṇapupphāni patanti”时，便知是指树木的约定俗成的词。因此，对于发音相同的特性动词和名词，必须依靠意义关联等某种能够表明特殊含义的联系。如此，应当理解“gacchati”等词的特性词性质：它们依其为动词、名词等而各别成立，各诠一义。

‘‘นาถติ [Pg.48] เทโว’’ติอาทีนํ ปน อาขฺยาตนามานํ นามาขฺยาเตหิ อสมานสุติกานํ อเนกตฺถวาจกานํ สามญฺญสทฺทตา เอว ทฏฺฐพฺพา. อตฺถสมฺพนฺธาทีสุ หิ วินา เยน เกนจิ สมฺพนฺเธน ‘‘นาถตี’’ติ วุตฺเต ‘‘ยาจตี’’ติ วา ‘‘อุปตาเปตี’’ติ วา ‘‘อิสฺสริยํ กโรตี’’ติ วา ‘‘อาสีสตี’’ติ วา อตฺโถ ปฏิภาติ, ตถา ‘‘เทโว’’ติ วุตฺเต ‘‘เมโฆ’’ติ วา ‘‘อากาโส’’ติ วา ‘‘ราชา’’ติ วา ‘‘เทวตา’’ติ วา ‘‘วิสุทฺธิเทโว’’ติ วา อตฺโถ ปฏิภาติ. ยทา ปน สทฺทนฺตราภิสมฺพนฺเธน ‘‘นาถติ สุปฺปฏิปตฺติ’’นฺติ วุตฺเต ตทา ‘‘นาถตี’’ติ กฺริยาปทสฺส ‘‘ยาจตี’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ, ‘‘นาถติ สพฺพกิเลเส’’ติ วุตฺเต ‘‘อุปตาเปตี’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘นาถติ สกจิตฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘อิสฺสริยํ กโรตี’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘นาถติ โลกสฺส หิต’’นฺติ วุตฺเต ‘‘อาสีสตี’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ตถา ‘‘เทโว คชฺชตี’’ติ วุตฺเต ‘‘เทโว’’ติ นามปทสฺส ‘‘เมโฆ’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘วิทฺโธ วิคตวลาหโก เทโว’’ติ วุตฺเต ‘‘อากาโส’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘ปิวตุ เทโว ปานีย’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ราชา’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘เทโว เทวกายา จวติ อายุสงฺขยา’’ติ วุตฺเต ‘‘เทวตา’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘เทวาติเทโว สตปุญฺญลกฺขโณ’’ติ วุตฺเต ‘‘วิสุทฺธิเทโว’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. อิมินา นเยน อญฺเญปิ สามญฺญสทฺทา ญาตพฺพา.

然而，对于“nāthati”、“devo”等动词和名词，应将其视为能表达多种含义的通名(sāmaññasadda)。因为在没有上下文关联的情况下，单说“nāthati”，其意思可以是“祈求”(yācati)、“折磨”(upatāpeti)、“主宰”(issariyaṃ karoti)或“祝愿”(āsīsati)；同样，单说“devo”，其意思可以是“云”(megho)、“天空”(ākāso)、“国王”(rājā)、“天神”(devatā)或“清净天”(visuddhidevo)。但是，当与其他词语连用时，如说“nāthati suppaṭipattiṃ”，那么动词“nāthati”的意思就理解为“祈求”；说“nāthati sabbakilese”时，其意思就理解为“折磨”；说“nāthati sakacitte”时，其意思就理解为“主宰”；说“nāthati lokassa hitaṃ”时，其意思就理解为“祝愿”。同样，说“devo gajjati”时，名词“devo”的意思就理解为“云”；说“viddho vigatavalāhako devo”时，其意思就理解为“天空”；说“pivatu devo pānīyaṃ”时，其意思就理解为“国王”；说“devo devakāyā cavati āyusaṅkhayā”时，其意思就理解为“天神”；说“devātidevo satapuññalakkhaṇo”时，其意思就理解为“清净天”。其他通名，也应以同样的方法来理解。

สพฺพเมตํ ญตฺวา ยถา อตฺโถ สทฺเทน, สทฺโท จตฺเถน น วิรุชฺฌติ, ตถาตฺถสทฺทา จินฺตนียา. ตตฺริทํ อุปลกฺขณมตฺตํ จินฺตาการนิทสฺสนํ – ‘‘อตฺถกุสลา ภวนฺเต’’ติ วา ‘‘กิจฺจานิ ภวนฺเต’’ติ วา วุตฺเต ‘‘ภวนฺเต’’ติ อิทํ ‘‘ภวนฺตี’’ติมินา สมานตฺถมาขฺยาตปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ภวนฺเต ปสฺสามี’’ติ วา ‘‘อิจฺฉามี’’ติ วา วุตฺเต อุปโยคตฺถวํ [Pg.49] นามปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ภวนฺเต ชเน ปสํสตี’’ติ วา ‘‘กาเมตี’’ติ วา วุตฺเต ปจฺจตฺโตปโยคตฺถวนฺตานิ ทฺเว นามปทานีติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘โจรา ปราภวนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘ปราภวนฺเต’’ติ อิทํ ‘‘ปราภวนฺตี’’ติมินา สมานตฺถมาขฺยาติกปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ปราภวนฺเต ชนา อิจฺฉนฺติ อมิตฺตาน’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ปราภวนฺเต’’ติ อิมานิ อุปโยคปจฺจตฺตตฺถวนฺตานิ ทฺเว นามปทานีติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘เอโส ปราภเว’’ติ วุตฺเต ‘‘ปราภเว’’ติ อิทํ ‘‘ปราภเวยฺยา’’ติมินา สมานตฺถมาขฺยาตปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘เอเต ปราภเว โลเก, ปณฺฑิโต สมเวกฺขิยา’’ติ วุตฺเต ‘‘ปราภเว’’ติ อิทํ อุปโยคตฺถวํ พหุวจนํ นามปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ปราภเว สตี’’ติ วุตฺเต ภาวลกฺขณภุมฺมตฺเถกวจนกํ นามปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ตุมฺเห เม ปสาทา สมฺภเว’’ติ วุตฺเต ‘‘สมฺภเว’’ติ อิทํ ‘‘สมฺภวถา’’ติมินา สมานตฺถมาขฺยาตปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘เอหิ ตฺวํ สมฺภววฺเห’’ติ วุตฺเต ‘‘สมฺภววฺเห’’ติ อิทํ สมฺภวาย นาม อิตฺถิยา วาจกํ อิตฺถิลิงฺคํ สาลปนํ นามิกปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘เอหิ ตฺวํ สมฺภววฺเหปติฏฺฐิต’’นฺติ วุตฺเต สมฺภวนามกสฺส ปุริสสฺส วาจกํ ปุลฺลิงฺคํ ภุมฺมวจนนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย.

了知这一切后，应当如此思考义与词，以使义与词不相矛盾。此处仅为示例，以展示思考的方式——例如，当说“atthakusalā bhavante”（义理善巧者们是）或“kiccāni bhavante”（事务是）时，此“bhavante”是与“bhavantī”（他们是）同义的动词，应当如此思考义与词。当说“bhavante passāmi”（我看见诸位尊者）或“icchāmī”（我欲求）时，此“bhavante”是宾格名词，应当如此思考义与词。当说“bhavante jane pasaṃsati”（尊者们称赞人们）或“kāmetī”（欲求）时，此为两个名词，分别作主格与宾格，应当如此思考义与词。当说“corā parābhavante”（盗贼们衰败）时，此“parābhavante”是与“parābhavantī”（他们衰败）同义的动词，应当如此思考义与词。当说“parābhavante janā icchanti amittānaṃ”（人们希望仇敌们衰败）时，（应知）“parābhavante”这一词形可用作宾格和主格名词，应当如此思考义与词。当说“eso parābhave”（愿他衰败）时，此“parābhave”是与“parābhaveyyā”（他应衰败）同义的动词，应当如此思考义与词。当说“ete parābhave loke, paṇḍito samavekkhiyā”（智者当观察世间的这些衰败）时，此“parābhave”是宾格复数名词，应当如此思考义与词。当说“parābhave sati”（当有衰败时）时，它是表示状态特征的处格单数名词，应当如此思考义与词。当说“tumhe me pasādā sambhave”（愿你们因我的净信而生起）时，此“sambhave”是与“sambhavathā”（你们当生起）同义的动词，应当如此思考义与词。当说“ehi tvaṃ sambhavavhe”（来吧，你，善生！）时，此“sambhavavhe”是名为善生(Sambhavā)的女子的阴性呼格名词，应当如此思考义与词。当说“ehi tvaṃ sambhavavhepatiṭṭhita”（来吧，你，安住于善生者！）时，它是指名为善生(Sambhava)的男子的阳性处格词，应当如此思考义与词。

‘‘วรุโณ พฺรหฺมเทโว จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา;

สมฺภโว นามุปฏฺฐาโก, เรวตสฺส มเหสิโน’’ติ –

“瓦儒那(Varuṇa)和梵天(Brahmadeva)，曾是上首弟子；名为善生(Sambhava)的侍者，是瑞瓦达(Revata)大仙的。”

หิ ปาฬิ. ‘‘ธมฺมา ปาตุภวนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘ปาตุภวนฺเต’’ติ อิทํ ‘‘ปาตุภวนฺตี’’ติมินา สมานตฺถํ สนิปาตมาขฺยาตปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ปาตุ ภวนฺเต ชเน’’ติ วุตฺเต ‘‘เต ชเน ภวํ รกฺขตู’’ติ อตฺถวาจกานิ อาขฺยาตกิตนฺตสพฺพนามิกปทานีติ [Pg.50] เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ปาตุภวเส ตฺวํ คุเณหี’’ติ วุตฺเต ‘‘ปาตุภวเส’’ติ อิทํ ‘‘ปาตุภวสี’’ติมินา สมานตฺถมาขฺยาตปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ปาตุภวเส คุเณ โย ตฺว’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ปาตุภวาหิ อตฺตโน คุณเหตุ ตฺว’’นฺติ อตฺถวาจกานินิปาตยุตฺตาขฺยาตนามปทานีติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘อหมตฺตโน คุเณหิ ปาตุภเว’’ติ วุตฺเต ‘‘ปาตุภเว’’ติ อิทํ ‘‘ปาตุภวามี’’ติมินา สมานตฺถํ สนิปาตมาขฺยาตปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘มํ ปาตุ ภเว อิทํ ปุญฺญกมฺม’’นฺติ วุตฺเต ‘‘มํ รกฺขตุ สํสาเร อิทํ ปุญฺญกมฺม’’นฺติ อตฺถวาจกานิ อาขฺยาตนามปทานีติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. อิมินา นเยน สพฺพตฺถ ยถารหมตฺถสทฺทา จินฺตนียา. ตตฺถ สมานสุติกานํ เกสญฺจิ สทฺทานํ ‘‘น เตสํ โกฏฺเฐ โอเปนฺติ. น เตสํ อนฺตรา คจฺเฉ. สตฺต โว ลิจฺฉวี อปริหานีเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, อิเม เต เทว สตฺตโว, ตฺวญฺจ อุตฺตมสตฺตโว’’ติอาทีสุ สมานสุติกานํ วิย อุจฺจารณวิเสโส อิจฺฉนีโย. อุจฺจารณวิเสเส หิ สติ ปทานิ ปริพฺยตฺตานิ, ปเทสุ ปริพฺยตฺเตสุ อตฺโถ ปริพฺยตฺโต โหติ, อตฺถปริคฺคาหกานํ อตฺถาธิคโม อกิจฺโฉ โหติ, สุปริสุทฺธาทาสตเล ปฏิพิมฺพทสฺสนํ วิย, โส จ คหิตปุพฺพสงฺเกตสฺส อตฺถสมฺพนฺธาทีสุ อญฺญตรสฺมึ ญาเตเยว โหติ, น อิตรถา. วุตฺตญฺเหตํ โปราเณหิ –

此为圣典原文。当说“Dhammā pātubhavante”（诸法显现）时，此“pātubhavante”是与“pātubhavantī”（它们显现）同义的、带前缀的动词，应当如此思考义与词。当说“Pātu bhavante jane”（愿尊者保护众人）时，其义为“te jane bhavaṃ rakkhatū”（愿尊者保护那些人），是由动词、分词和代词所组成的表义词，应当如此思考义与词。当说“Pātubhavase tvaṃ guṇehī”（你以诸功德而显现）时，此“pātubhavase”是与“pātubhavasī”（你显现）同义的动词，应当如此思考义与词。当说“Pātubhavase guṇe yo tvaṃ”（你显现诸功德）时，其义为“pātubhavāhi attano guṇahetu tvaṃ”（你应为自己的功德而显现），是由与小品词结合的动词和名词所组成的表义词，应当如此思考义与词。当说“Ahamattano guṇehi pātubhave”（我以自身诸功德而显现）时，此“pātubhave”是与“pātubhavāmī”（我显现）同义的、带前缀的动词，应当如此思考义与词。当说“Maṃ pātu bhave idaṃ puññakammaṃ”（愿此福业于存在中保护我）时，其义为“maṃ rakkhatu saṃsāre idaṃ puññakammaṃ”（愿此福业在轮回中保护我），是由动词和名词所组成的表义词，应当如此思考义与词。应以此理，于一切处，随其所应，思考义与词。于此，对于某些同音词，如“na tesaṃ koṭṭhe openti”（他们不放入他们的仓库）、“Na tesaṃ antarā gacche”（不要离间他们）、“Satta vo licchavī aparihānīye dhamme desessāmi”（离车人(Licchavī)啊，我将为你们宣说七不退法）、“ime te deva sattavo”（天神，这些是你的敌人）、“tvañca uttamasattavo”（而你是最上士夫）等句中的同音词，应期望其发音有所区别。因为若发音有区别，则词语清晰；词语清晰，则意义明了；对于领会意义者而言，通达意义便毫不困难，犹如在极为清净的镜面上观看影像。而此，仅于了知先前领会的约定、意义关联等其中之一时方能成立，非则不然。古人曾如是说——

‘‘วิสยตฺตมนาปนฺนา, สทฺทา เนวตฺถโพธกา;

น ปทมตฺตโต อตฺเถ, เต อญฺญาตา ปกาสกา’’ติ.

“诸词若未达其境，则不能表义；非仅由词便知其义，当被了知时，彼等方能彰显。”

ยทิทเมตฺถ วุตฺตมมฺเหหิ ‘‘อุจฺจารณวิเสโส อิจฺฉนีโย’’ติ. อตฺรายมุจฺจารณวิเสสทีปนี คาถา สหตฺถปฺปกาสนนยทานคาถาย.

正如我们在此处所说：“应当期望发音有所区别。”于此，这首阐明发音区别的偈颂，给出了如同用手示意般的解释方法。

‘‘น [Pg.51] เต สํ โกฏฺเฐ โอเปนฺติ’’, อิติ ปาเฐ สุเมธโส;

ปทํ ‘‘น เต’’ติ ฉินฺทิตฺวา, ‘‘สํ โกฏฺเฐ’’ติ ปเฐยฺย เว.

“于‘Na te saṃ koṭṭhe openti’此读法中，智者当分开读‘na te’，再读‘saṃ koṭṭhe’。”

‘‘สํ น โอเปนฺติ โกฏฺเฐ เต, ภิกฺขู’’ติ อตฺถมีรเย;

เอวมิเมสุ อญฺเญสุ, ปาเฐสุปิ อยํ นโย.

“‘那些比丘不把自己的谷物放入仓库’，他应该这样说明意义；同样，在其他读法中，也是这个方法。”

อถ ยํ ปนิทมฺปิ วุตฺตํ ‘‘เกสญฺจี’’ติ, ตํ กิมตฺถํ? ‘‘คจฺฉติ ปติฏฺฐิตํ, คจฺฉติ ติสฺโส, ภวนฺเต ปสฺสามิ, อตฺถกุสลา ภวนฺเต, วทนฺตํ เอกโปกฺขรา, วทนฺตํ ปฏิวทตี’’ติอาทีสุ สมานสุติกานมุจฺจารณวิเสโส น ลพฺภตีติ ทสฺสนตฺถํ. ตสฺมา อิทเมตฺถ สลฺลกฺเขตพฺพํ – ยตฺถ สมานสุติกานมุจฺจารณวิเสโส ลพฺภติ อตฺถวิเสโส จ ปทานํ วิภาควเสน วา อวิภาควเสน วา, ตตฺถ ปโยเค สมานสุติกเมกจฺจํ ปทํ วิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจาเรตพฺพํ. เสยฺยถิทํ? ‘‘เหตุ เหตุสมฺปยุตฺตกานํ ธมฺมานํ ตํสมุฏฺฐานานญฺจ รูปานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. โส เตน สทฺธึ ภาสติ, โสเตน วุยฺหติ. ภวนฺเต ชเน ปสํสติ, ภวนฺเต ปสฺสามี’’ติ เอวมาทโย ปโยคา. เอตฺถ ‘‘เหตู’’ติ อีสกํ วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘เหตุสมฺปยุตฺตาน’’นฺติ อุจฺจาเรตพฺพํ. ตถา ‘‘โส’’ติ วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘เตน สทฺธิ’’นฺติ อุจฺจาเรตพฺพํ. ‘‘ภว’’นฺติ วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘เต ชเน’’ติ อุจฺจาเรตพฺพํ.

那么，此处所说的“某些”(kesañci)是何义？这是为了说明，在“他站立着行走”(gacchati patiṭṭhitaṃ)、“他走向三者”(gacchati tisso)、“我看见尊者”(bhavante passāmi)、“尊者善于义理”(atthakusalā bhavante)、“说着，一朵莲花”(vadantaṃ ekapokkharā)、“他回答说话者”(vadantaṃ paṭivadatī)等句中，同音词(samānasutika)的发音区别无法获得。因此，于此应当注意：凡同音词的发音区别可得，且依词语(pada)的划分(vibhāga)或不划分(avibhāga)而有义别之处，于使用时，应将某个同音词稍作停顿后发音。例如：“因，为因相应诸法及彼等所生诸色，以因缘为缘”(Hetu hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo)、“他与他交谈”(So tena saddhiṃ bhāsati)、“他被水流冲走”(sotena vuyhati)、“他赞美那些人”(Bhavante jane pasaṃsati)、“我看见尊者”等诸如此类的用法。于此，应于“hetu”后稍作停顿，再念诵“hetusampayuttānaṃ”。同样，应于“so”后停顿，再念诵“tena saddhiṃ”。应于“bhavaṃ”后停顿，再念诵“te jane”。

เสสํ ปน สมานสุติกํ วิจฺฉินฺทิตฺวา น อุจฺจาเรตพฺพํ. อวิจฺฉินฺทนียสฺมิญฺหิ ฐาเน วิจฺฉินฺทิตฺวา ปฐิตสฺส อตฺโถ ทุฏฺโฐ โหติ. เอวํ ปทวิภาคาวิภาควเสน สมานสุติกานมตฺถุจฺจารณวิเสโส เวทิตพฺโพ. เอตฺถ หิ ‘‘โส เตนา’’ติอาทีสุ ทฺวิปทตฺถคฺคหณํ วิภาโค, เอกปทตฺถคฺคหณมวิภาโคติ อธิปฺเปโต. เอตฺถ จ วิสุํ ววตฺถิตานํ อสมานสุติกานํ เอกโต กตฺวา สมานสุติกภาวปริกปฺปนํ อตฺถนฺตรวิญฺญาปนตฺถญฺเจว อุจฺจารณวิเสสทสฺสนตฺถญฺจ. น หิ เอตานิ [Pg.52] ‘‘สปฺโป สปฺโป’’ติอาทีสุ วิย เอกสฺมึเยวตฺเถ สมานสุติกานิ. เอวํ สนฺเตปิ เอกชฺฌกรเณน ลทฺธํ สมานสุติเลสํ คเหตฺวา อตฺถนฺตรวิญฺญาปนตฺถํ อุจฺจารณวิเสสทสฺสนตฺถญฺจ ‘‘สมานสุติกานี’’ติ วุตฺตานิ. เอส นโย อญฺญตฺราปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ. อิทเมตฺถ สลฺลกฺเขตพฺพํ –

然而，其余的同音词不应断开来念诵。因为在不应断开之处断开来读，其意义就会败坏。因此，应当通过词语的划分与不划分，来理解同音词在意义和发音上的区别。于此，在“so tenā”等例子中，取两个词的意义是“划分”，取一个词的意义则意为“不划分”。并且，于此，将各自独立、发音不相似的词语合在一起，构想其为同音词，是为了阐明另一层含义，并显示发音的区别。因为这些词语不像“sappo sappo”(蛇，蛇)等例子那样，在同一个意义上是同音词。即便如此，通过合为一体而获得了些许同音的特质，为了阐明另一层含义并显示发音的区别，它们仍被称为“同音词”。此方法亦适用于其他类似之处。于此，应注意：

ยตฺถ สมานสุติกานํ อฏฺฐารสากาเรสุ เยน เกนจิ อากาเรน อตฺถวิเสโส ลพฺภติ, วิจฺฉินฺทิตฺวา ปน อุจฺจารเณ สทฺทวิลาโส น โหติ, อตฺโถ วา ทุฏฺโฐ โหติ, น ตาทิเสสุ ปโยเคสุ สมานสุติกานิ ปทานิ วิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจาเรตพฺพานิ. ตตฺร กตเมน จากาเรน อตฺถวิเสสลาโภ ภวติ? ปทานํ วิภาควเสน วา อวิภาควเสน วา อกฺขรสนฺนิธานวเสน วา ปทสนฺนิธานวเสน วา ปทกฺขรสนฺนิธานวเสน วา วิจฺฉาวเสน วา กมฺมปฺปวจนียวเสน วา ภยโกธาทีสุ อุปฺปนฺเนสุ กถิตาเมฑิตวจนวเสน วา คุณวาจกสทฺทสฺส ทฺวิรุตฺตวเสน วา กฺริยาปทสฺส ทฺวิรุตฺตวเสน วา สํหิตาปทจฺเฉทวเสน วา อคารวตฺถปริทีปนวเสน วา นิรนฺตรตฺถปริทีปนวเสน วา นนิรนฺตรตฺถปริทีปนวเสน วา ‘‘ปุนปฺปุน’’มิจฺจตฺถปริทีปนวเสน วา อุปมาเน อิว สทฺทวเสน วา อิติสทฺทํ ปฏิจฺจ สทฺทปทตฺถวาจกตฺถปริทีปนวเสน วา ตถาปวตฺตจิตฺตปริทีปนวเสน วาติ อิเมสุฏฺฐารสากาเรสุ, วิตฺถารโต ปน ฉพฺพีสาย อากาเรสุ ตโต วาธิเกสุ เยน เกนจิ อากาเรน อตฺถวิเสสลาโภ ภวติ.

凡同音词能通过十八种方式中的任何一种获得义别，但断开发音则会失去语音之美(saddavilāso)，或使意义败坏的，于此等用法中，不应断开同音词来念诵。那么，通过何种方式能获得意义上的差别呢？即：通过词语的划分或不划分，通过字母的邻近(akkharasannidhāna)，通过词语的邻近(padasannidhāna)，通过词语与字母的邻近(padakkharasannidhāna)，通过间隔(vicchā)，通过关系词(kammappavacanīya)，通过在恐惧、愤怒等生起时所说的重复语(kathitāmeḍitavacana)，通过形容词的重复(guṇavācakasadda dvirutta)，通过动词的重复(kriyāpada dvirutta)，通过连声词的切分(saṃhitāpadacched)，通过阐明不敬之事(agāravatthaparidīpana)，通过阐明连续之义(nirantaratthaparidīpana)，通过阐明非连续之义(nanirantaratthaparidīpana)，通过阐明“punappunaṃ”(再三)之义，通过譬喻中的“iva”(如)一词，通过依止“iti”(如是)一词来阐明词语本身或其意义，通过阐明如此生起的心念——在这十八种方式中，详言之，则在二十六种或更多的方式中，能以某种方式获得意义上的差别。

เอตฺถ ปทานํ ตาว วิภาควเสน วา อวิภาควเสน วา สมานสุติกานมตฺถวิเสสลาเภ ‘‘สา นํ สงฺคติ ปาเลติ, อภิกฺกโม สานํ ปญฺญายติ. มา โน เทว อวธิ, มาโน มยฺหํ น วิชฺชตี’’ติ เอวมาทโย ปโยคา.

于此，首先，关于通过词语的划分或不划分来获得同音词的意义差别，有如下用法：“那交往守护他们(sā naṃ saṅgati pāleti)，前进为他们所知(abhikkamo sānaṃ paññāyati)。天神，莫杀我等(Mā no deva avadhi)，我无有我慢(māno mayhaṃ na vijjatī)”等。

อกฺขรสนฺนิธานวเสน [Pg.53] ปน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘สนฺเตหิ มหิโต หิโต. สงฺคา สงฺคามชึ มุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. ทาฐี ทาฐีสุ ปกฺขนฺทิ, มญฺญมาโน ยถา ปุเร. สพฺพาภิภุํว สิรสาสิรสา นมามิ. ภูมิโต อุฏฺฐิตา ยาว, พฺรหฺมโลกา วิธาวติ. อจฺจิ อจฺจิมโต โลเก, ฑยฺหมานมฺหิ เตชสา’’ติ เอวมาทโย ปโยคา.

再者，关于通过字母邻近来获得意义差别，有如下用法：“为寂静者所敬，有益(santehi mahito hito)。从执著中解脱，战胜沙场(Saṅgā saṅgāmajiṃ muttaṃ)，我称他为婆罗门(tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ)。有牙者冲入有牙群中(Dāṭhī dāṭhīsu pakkhandi)，自以为如昔。我以头顶礼无上遍胜者(Sabbābhibhuṃva sirasāsirasā namāmi)。从大地升起，直至梵天界(Bhūmito uṭṭhitā yāva, brahmalokā vidhāvati)。火焰于光焰者之世间(Acci accimato loke)，以其光辉燃烧”等。

ปทสนฺนิธานวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘อาโป อาโปคตํ. ราชราชมหามตฺตาทโย, สุโข’โลกสฺส โลกสฺส, การโก ญาณจกฺขุโท, นิราปเท ปเท นินฺโน, อนนฺตญาณํ กรุณาลยํ ลยํ, มลสฺส พุทฺธํ สุสมาหิตํ หิตํ. นมามิ ธมฺมํ ภวสํวรํ วรํ, คุณากรญฺเจว นิรงฺคณํ คณ’’นฺติ เอวมาทโย ปโยคา.

关于通过词语邻近来获得意义差别，有如下用法：“水入于水”(āpo āpogataṃ)。“诸王之王、大臣等”(Rājarājamahāmattādayo)。“世间之光，世间之乐”(sukho”lokassa lokassa)。“智慧眼之施予者”(kārako ñāṇacakkhudo)。“心向于无危之境”(nirāpade pade ninno)。“[礼敬]具无量智、为慈悲所依、灭除垢秽、已然觉悟、善入禅定、饶益有情者”(anantañāṇaṃ karuṇālayaṃ layaṃ, malassa buddhaṃ susamāhitaṃ hitaṃ)。“我礼敬法，彼为轮回中最胜之防护(Namāmi dhammaṃ bhavasaṃvaraṃ varaṃ)，亦礼敬僧，彼为功德之源，无瑕之众(guṇākarañceva niraṅgaṇaṃ gaṇaṃ)”等。

ปทกฺขรสนฺนิธานวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘ปมาณรหิตํ หิตํ, สิทฺธตฺโถ สพฺพสิทฺธตฺโถ, ติโลกมหิโต หิโต. อุปคนฺตฺวาน สมฺพุทฺโธ, อิทํ วจนมพฺรวี’’ติ เอวมาทโย ปโยคา. ตตฺริมา อกฺขรสนฺนิธานาทีสุ อธิปฺปายวิญฺญาปนิโย คาถา –

关于通过词与字母邻近来获得意义差别，有如下用法：“pamāṇarahitaṃ hitaṃ”(无量之利益)，“siddhattho sabbasiddhattho”(悉达多，成就一切义利者)，“tilokamahito hito”(为三界所敬，有益)。“正自觉者(sambuddho)走近后，说了这番话”(Upagantvāna sambuddho, idaṃ vacanamabravī)等。于此，有如下偈颂阐明字母邻近等之意趣：

มหิโตอิติ สทฺทมฺหา, มกาโร เจ วิเวจิโต;

สทฺโท นิรตฺถโก เอตฺถ, ‘‘อกฺขร’’นฺติ วเท พุโธ.

从“mahito”此词中，若“ma”字(makāro)被分离，此词于此则无义；智者当称之为“字母”(akkhara)。

เญยฺยา อกฺขรโยเคน,‘‘สนฺเตหิ มหิโต หิโต’’;

อิจฺจาทีสุ สรูปานํ,โหติ อตฺถวิเสสตา.

应知，在“Santehi mahito hito”(为寂静者所敬，有益)等同形词(sarūpānaṃ)的例子中，意义的差别是通过字母的组合(akkharayogena)而产生的。

อุปสคฺคา นิปาตา จ, ยญฺจญฺญํ อตฺถโชตกํ;

เอกกฺขรมฺปิ วิญฺญูหิ, ตํ ‘‘ปท’’นฺติ สมีริตํ.

前缀(Upasaggā)、小品词(nipātā)，以及其他能阐明意义者，即便只是一个字母，亦被智者称为“词”。

ปทานํ [Pg.54] สนฺนิธานญฺจ, ปทกฺขรานเมว จ;

สมาเส ลพฺภมานตฺตํ, สนฺธาย ลปิตํ มยา.

我所说的词语邻近，以及词与字母邻近，是针对其在复合词(samāse)中的可得性而言。

วิจฺฉาวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘คาเม คาเม สตํ กุมฺภา, คาโม คาโม รมณีโย’’ติ เอวมาทโย ปโยคา. เอตฺถ หิ วิจฺฉาวเสน สพฺเพปิ คามา ปริคฺคหิตา.

通过遍及(vicchā)之义而获得特殊意义时，有“村村百瓮，村村可爱”等用法。在此，确实是通过遍及之义而涵盖了所有村落。

นานาธิกรณานํ ตุ, วตฺตุเมกกฺขณมฺหิ ยา;

อิจฺฉโต พฺยาปิตุํ อิจฺฉา, สา วิจฺฉาติ ปกิตฺติตา.

欲于一刹那，说诸异处；欲遍及之意乐，彼名为“遍及(vicchā)”。

กมฺมปฺปวจนียวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘รุกฺขํ รุกฺขํ ปติ วิชฺโชตเต จนฺโท, รุกฺขํ รุกฺขํ ปริ วิชฺโชตเต จนฺโท’’ติ ปโยคา, รุกฺขานํ อุปริ อุปริ วิชฺโชตเตติ อตฺโถ.

通过系词(kammappavacanīya)而获得特殊意义时，例如“月亮对着每一棵树照耀(rukkhaṃ rukkhaṃ pati vijjotate cando)，月亮遍及每一棵树照耀(rukkhaṃ rukkhaṃ pari vijjotate cando)”等用法，其义为月亮照耀在每一棵树的上方。

ภยโกธาทีสุ อุปฺปนฺเนสุ กถิตาเมฑิตวจนวเสน ปน อตฺถวิเสสลาเภ อิเม ปโยคา – ภเย ตาว ‘‘โจโร โจโร, สปฺโป สปฺโป’’อิจฺจาทโย. โกเธ ‘‘วสล วสล, จณฺฑาล จณฺฑาล, วิชฺฌ วิชฺฌ, ปหร ปหร’’อิจฺจาทโย. ปสํสายํ ‘‘สาธุ สาธุ สาริปุตฺต, อภิกฺกนฺตํ ภนฺเต อภิกฺกนฺตํ ภนฺเต’’อิจฺจาทโย. ตุริเต ‘‘อภิกฺกม วาเสฏฺฐ อภิกฺกม วาเสฏฺฐ, คจฺฉ คจฺฉ, ลุนาหิ ลุนาหิ’’อิจฺจาทโย. โกตูหเล ‘‘อาคจฺฉ อาคจฺฉ’’อิจฺจาทโย. อจฺฉริเย ‘‘อโห พุทฺโธ อโห พุทฺโธ’’อิจฺจาทโย. หาเส ‘‘อโห สุขํ อโห สุขํ, อโห มนาปํ อโห มนาปํ’’อิจฺจาทโย. โสเก ‘‘กหํ เอกปุตฺตก กหํ เอกปุตฺตก’’อิจฺจาทโย. ปสาเท ‘‘ภวิสฺสนฺติ วชฺชี ภวิสฺสนฺติ วชฺชี’’อิจฺจาทโย. เอวํ ภยโกธาทีสุ อุปฺปนฺเนสุ กถิตาเมฑิตวจนวเสน อตฺถวิเสสลาโภ ภวติ. เอตฺถ ปน อตฺถนฺตราภาเวปิ ทฬฺหีกมฺมวเสน ปทานมตฺถโชตกภาโวเยว อตฺถวิเสสลาโภ.

在恐惧、愤怒等生起时，通过所说的重言(āmeḍitavacana)也能获得特殊意义。恐惧时说：“贼！贼！蛇！蛇！”等。愤怒时说：“贱民！贱民！旃陀罗(caṇḍāla)！旃陀罗！射！射！打！打！”等。赞叹时说：“善哉！善哉！舍利弗！妙哉！尊者！妙哉！尊者！”等。急促时说：“前进！瓦舍吒(Vāseṭṭha)！前进！瓦舍吒！去！去！割！割！”等。好奇时说：“来！来！”等。惊奇时说：“啊，佛陀！啊，佛陀！”等。欢笑时说：“啊，乐！啊，乐！啊，悦意！啊，悦意！”等。悲伤时说：“我独子何在？我独子何在？”等。净信时说：“跋耆族(Vajjī)将兴盛！跋耆族将兴盛！”等。如此在恐惧、愤怒等生起时，通过所说的重言也能获得特殊意义。在此，即使没有其他意义，通过强化(daḷhīkamma)作用，词语之义得以显现，这就是获得特殊意义。

ภเย [Pg.55] โกเธ ปสํสายํ,ตุริเต โกตูหล’จฺฉเร;

หาเส โสเก ปสาเท จ,กเร อาเมฑิตํ พุโธ.

于怖畏、嗔怒、赞叹中，于急促、好奇、惊奇中；于欢笑、悲伤、净信中，智者当行重言(āmeḍita)。

จสทฺโท อวุตฺตสมุจฺจยตฺโถ, เตน ครหาอสมฺมานาทีนํ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. ‘‘ปาโป ปาโป’’ติอาทีสุ หิ ครหายํ. ‘‘อภิรูปก อภิรูปกา’’ติอาทีสุ อสมฺมาเน. ‘‘กฺวายํ อพลพโล วิยา’’ติอาทีสุ อติสยตฺเถ อาเมฑิตํ ทฏฺฐพฺพํ. คุณวาจกสฺส ทฺวิรุตฺตวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘กณฺโห กณฺโห จ โฆโร จา’’ติ เอวมาทโย. ‘‘กณฺโห กณฺโห’’ติ หิ อตีว กณฺโหติ อตฺโถ. กฺริยาปทสฺส ทฺวิรุตฺตวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘ธเม ธเม นาติธเม’’ติ เอวมาทโย. ตตฺถ ธเม ธเมติ ธเมยฺย โน น ธเมยฺย. นาติธเมติ ปมาณาติกฺกนฺตํ ปน น ธเมยฺย. สํหิตาปทจฺเฉทวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘นรานรา, สุราสุรา, กตากตกุสลากุสลวิสยํ วิปฺปฏิสารากาเรน ปวตฺตํ อนุโสจนํ กุกฺกุจฺจ’’นฺติ เอวมาทโย. เอตฺถ ปน วิญฺญูนํ ปรมโกสลฺลชนนตฺถํ สิโลกํ รจยาม –

“ca”字具有未说之总集(avuttasamuccaya)义，因此应知其涵盖了呵责、不敬等。“恶！恶！”等语是呵责。“美貌者！美貌者！”等语是不敬。“此弱者中的弱者”等语应知是极度义的重言。表德词之重复而获得特殊意义，如“黑！黑！且可怕！”等。“黑！黑！”即是“非常黑”之义。动词之重复而获得特殊意义，如“吹奏！吹奏！莫过度吹奏！”等。其中，“吹奏！吹奏！”是指应吹奏而非不吹奏。“莫过度吹奏！”是指不应超过限度去吹奏。通过连音词切分(saṃhitāpadacchedavasena)而获得特殊意义，如“人非人(narānarā)，天非天(surāsurā)，关于已作未作(katākata)之善不善事，以追悔方式生起之忧悔，即是恶作(kukkucca)”等。于此，为令智者生起最上善巧，我等作偈颂如下：

หิตาหิตา หิตํหิตํ, อานุภาเวน เต ชิน;

ปวราปวราหจฺจ, ภวามา’นามยา มยนฺติ.

胜者(Jina)啊，以您的威德克服利与非利(hitāhitā)、极利(hitaṃhitaṃ)、优与非优(pavarāpavarā)，愿我等皆得无病。

อคารวตฺถปริทีปนวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘ตุวํตุวํ เปสุญฺญกลหวิคฺคหวิวาทา’’ติ เอวมาทโย. นิรนฺตรตฺถปริทีปนวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘ทิวเส ทิวเส ปริภุญฺชตี’’ติ เอวมาทโย. นนิรนฺตรตฺถปริทีปนวเสน อตฺถวิเสสลาเภ [Pg.56] ‘‘ขเณ ขเณ ปีติ อุปฺปชฺชตี’’ติ เอวมาทโย. ‘‘ปุนปฺปุน’’มิจฺจตฺถปริทีปนวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘มุหุํ มุหุํ ภายยเต กุมาเร’’ติ เอวมาทโย. อุปมาเน อิวสทฺทวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘ราชา รกฺขตุ ธมฺเมน, อตฺตโนว ปชํ ปช’’นฺติ เอวมาทโย. อิติสทฺทํ ปฏิจฺจ สทฺทปทตฺถวาจกตฺตปริทีปนวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘พุทฺโธ พุทฺโธติ กถยนฺโต, โสมนสฺสํ ปเวทยิ’’นฺติ เอวมาทโย. ตถาปวตฺตจิตฺตปริทีปนวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘พุทฺโธ พุทฺโธติ จินฺเตนฺโต, มคฺคํ โสเธมหํ ตทา’’ติ เอวมาทโย. เอวํ อีทิเสสุ ปโยเคสุ สมานสุติกปทํ วิจฺฉินฺทิตฺวา น อุจฺจาเรตพฺพํ. วิจฺฉินฺทิตฺวา หิ อุจฺจารเณ สติ สทฺทวิลาโส น ภวติ, กตฺถจิ ปน ‘‘กตากตากุสลากุสลวิสย’’นฺติ เอวมาทีสุ วิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจาริตสฺส อตฺโถ ทุฏฺโฐ โหติ, ตสฺมา วิจฺฉินฺทิตฺวา น อุจฺจาเรตพฺพํ, เอกาพทฺธํเยว กตฺวา อุจฺจาเรตพฺพํ. อิติ สมานสุติเกสุ วินิจฺฉโย ฉพฺพีสาย อากาเรหิ อธิเกหิ จ มณฺเฑตฺวา ทสฺสิโต.

通过阐明不敬之事而获得特殊含义时，例如“你！你！(tuvaṃtuvaṃ)离间、争吵、斗诤、争论”等等。通过阐明连续意义而获得特殊含义时，例如“日日享用”等等。通过阐明非连续意义而获得特殊含义时，例如“刹那刹那生起喜悦”等等。通过阐明“再三”之义而获得特殊含义时，例如“再三恐吓孩童”等等。通过比喻中“如”(iva)字而获得特殊含义时，例如“国王以法守护人民，如同守护自己的子民(pajaṃ pajaṃ)”等等。依止“iti”一词而阐明词语本身之义而获得特殊含义时，例如“口中念诵‘佛陀！佛陀！’，表达了喜悦”等等。通过阐明那样生起的心念而获得特殊含义时，例如“心中思念‘佛陀！佛陀！’，那时我清净了道”等等。如此，在这些用法中，不应将同音词(samānasutikapada)断开来发音。因为如果断开来发音，语音的优美(saddavilāsa)就会丧失；再者，在某些情况下，例如“已作未作善不善事”等，如果断开发音，其义就会错误，是故不应断开来发音，而应作为一个整体来发音。如是，关于同音词的判断，已通过二十六种及更多方式，加以修饰并展示。

ยสฺมา ปน สมานสุติเกสุ วินิจฺฉเย ทสฺสิเต อสมานสุติเกสุปิ วินิจฺฉโย ทสฺเสตพฺโพ โหติ, ตสฺมา ตมฺปิ ทสฺเสสฺสาม – ยตฺถ นิคฺคหีตมฺหา ปราการโลโปปิ ปาโฐ ปญฺญายติ, สํโยคพฺยญฺชนสฺส วิสํโยคตฺตมฺปิ. เตสุ ปโยเคสุ นิคฺคหีตปทํ อนนฺตรปเทน สทฺธึ เอกาพทฺธํเยว กตฺวา อุจฺจาเรตพฺพํ. กตมานิ ตานิ? ‘‘สเจ ภุตฺโต ภเวยฺยาหํ-สา’ชีโว ครหิโต มม. ปุปฺผํ’สา อุปฺปชฺชิ. ขยมตฺตํ น นิพฺพานํ’ส คมฺภีราทิวาจโต’’ติ เอวมาทโย. เอตฺถ หิ ‘‘สเจ ภุตฺโต ภเวยฺยาห’’นฺติอาทินา วิจฺเฉทมกตฺวา [Pg.57] อนนฺตเร ทฺวีสุ คาถาปเทสุ อนฺตรีภูตานํ ทฺวินฺนํ สมานสุติกปทานํ เอกโต อุจฺจารณมิว อนนฺตรปเทหิ สทฺธึ เอกาพทฺธุจฺจารณวเสน ‘‘สเจ ภุตฺโต ภเวยฺยาหํ-สา’ชีโว ครหิโต มมา’’ติอาทินา อุจฺจาเรตพฺพํ. เอวรูโปเยว หิ อุจฺจารณวิเสโส สกเลหิปิ โปราเณหิ วิญฺญูหิ อนุมโต อุจฺจาริโต จ ‘‘อสฺส อาชีโว ครหิโต มม, อสฺสา อุปฺปชฺชิ, อสฺส คมฺภีราทิวาจโต’’ติเอวมาทิอตฺถปฺปฏิปาทนสฺสานุรูปตฺตา.

然而，既然已经说明了关于同音词(samānasutika)的判断，那么也应该说明关于非同音词(asamānasutika)的判断，因此我们也将说明此事——即在鼻音(niggahīta, ṃ)之后，后续元音被省略，以及复合辅音(saṃyogabyañjana)被拆开的读法出现之处。在这些用法中，带鼻音的词应与后面的词连接成一个整体来发音。哪些是这样的例子呢？例如：“如果我吃了，我的这种生活方式(ājīvo)就应受谴责。”“花为她(assā)生起了。”“仅是灭尽并非涅槃，因其(assa)甚深等语。”等等。此处，“如果我吃了”等等，不应断开，而是要像在相邻的两句偈颂中将两个插入的同音词连在一起发音那样，与后面的词连接起来发音，读作“sace bhutto bhaveyyāhaṃ-sā”jīvo garahito mamā”等等。确实，所有古代的智者都认可并使用这种特殊的发音方式，因为它适合于表达“他的这种生活方式应受我谴责”、“为她生起了”、“因其甚深等语”等意义。

ยตฺถ ปน ยาทิเส อุจฺจารเณ กริยมาเน อตฺโถ ปริพฺยตฺโต โหติ, เตสุ ปโยเคสุ กฺวจิ จสทฺท ปนสทฺทาทิโยคฏฺฐาเน อีสกํ วิจฺฉินฺทิตฺวา ปทมุจฺจาเรตพฺพํ. เสยฺยถิทํ? ‘‘วาฬา จ ลปสกฺขรา. อจฺจนฺตสนฺตา ปน ยา, อยํ นิพฺพานสมฺปทา, ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ วาจํ ภาสโต ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. อิติ จ ทนฺติ จ ทุติ จ ขนฺติ จ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ’’ติ เอวมาทโย ปโยคา.

然而，在某种发音方式下，若意义变得清晰，则在这些用法中，有时在与“ca”(和)、“pana”(然而)等词连接之处，应稍作停顿后发音。例如：“粗暴之语与甜言蜜语(lapasakkharā)。”“然而，那究竟寂静的，此乃涅槃的成就(nibbānasampadā)。”“当说‘此是苦’时，‘此是苦’之智就生起吗？”“是的。”“那么从‘iti’、‘danti’、‘duti’、‘khanti’等词，智也生起吗？”“不应如是说。”诸如此类的用法。

เอเตสุ หิ ปฐมปโยเค ‘‘วาฬา จา’’ติ อีสกํ วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘ลปสกฺขรา’’ติ อุจฺจาเรตพฺพํ. ตตฺถ ลปสกฺขราติ สกฺขรสทิสมธุรวจนา. ชาตกฏฺฐกถายํ ปน ‘‘นิรตฺถกวจเนหิ สกฺขรา วิย มธุรา’’ติ วุตฺตํ, ตสฺมาตฺร พหุพฺพีหิตปฺปุริสวเสน ทฺวิธา สมาโส ทฏฺฐพฺโพ ‘‘ลปา สกฺขรา วิย ยาสํ ตา ลปสกฺขรา, ลเปหิ วา สกฺขรา วิยาติ ลปสกฺขรา’’ติ.

在这些范例中，于第一个用法，应在“vāḷā cā”处稍作停顿后，再读“lapasakkharā”。此处的“lapasakkharā”是指像糖(sakkharā)一样甜美的话语。然而，在《本生义注》(Jātakaṭṭhakathā)中说：“因其无义之言而如糖般甜美。”因此，此处应从多财释(bahubbīhi)与依主释(tappurisa)两种方式来理解此复合词(samāsa)，即：“其言语如糖者，是为lapasakkharā”；或“以其言语如糖，是为lapasakkharā”。

ทุติยปโยเค ‘‘อจฺจนฺตสนฺตา ปน’’อิติ อีสกํ วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘ยา’’ติ อุจฺจาเรตพฺพํ. ยา ปน อยํ นิพฺพานสมฺปทา อจฺจนฺตสนฺตาติ หิ อตฺโถ.

在第二个用法中，应在“accantasantā pana”处稍作停顿后，再读“yā”。其意义确实是：“然而，此涅槃的成就(nibbānasampadā)，是究竟寂静的。”

ตติยปโยเค [Pg.58] อิติ จ ทนฺติ จ ทุติ จ ขนฺติ จาติ เอเตสุ จตูสุ ฐาเนสุ อิการญฺจ ทํการญฺจ ทุการญฺจ ขํการญฺจ อีสกํ วิจฺฉินฺทิตฺวา ตทนนฺตรํ ติ จ สทฺทา อุจฺจาเรตพฺพา.

在第三种用法中，于“iti ca”、“danti ca”、“duti ca”、“khanti ca”这四个地方，应在“i”音、“daṃ”音、“du”音、“khaṃ”音处稍作停顿，然后念出其后的“ti ca”音。

เอตฺถ หิ อวิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจารเณ สติ อญฺญถา คเหตพฺพตฺตา อตฺโถ ทุฏฺโฐ ภวติ. กถํ? อีทิเสสุ ฐาเนสุ อวิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจารเณ สติ อิติสทฺโท เอวนฺติ อตฺถวาจโก นิปาโต สิยา, สนฺธิวเสน ปน อิการตฺถวาจโก รูฬฺหีสทฺโท น สิยา. ทนฺติสทฺโท ทมนตฺโถ สิยา, ทํการวาจโก น สิยา. ทุติสทฺโท นิรตฺถโก สิยา, ทุการวาจโก น สิยา. ขนฺติสทฺโท ขมนตฺโถ สิยา, ขํการวาจโก น สิยา. ตสฺมา อิการ ทํการ ทุการ ขํการานิ อีสกํ วิจฺฉินฺทิตพฺพานิ.

在此，如果不断开而发音，意义就会被曲解。为何？在这些地方，如果不断开而发音，“iti”一词就会成为表示“如此”(eva)之义的虚词(nipāta)，而不会是表示“i”音的惯用词(rūḷhīsadda)；“danti”一词就会有“调伏”(damana)之义，而不会是表示“daṃ”音；“duti”一词就会没有意义，而不会是表示“du”音；“khanti”一词就会有“忍耐”(khamana)之义，而不会是表示“khaṃ”音。因此，“i”音、“daṃ”音、“du”音、“khaṃ”音应该稍微断开。

เอตฺถ หิ อิอิติ ทํอิติ ทุอิติ ขํอิตีติอาทินา สํหิตาปทจฺเฉโท เวทิตพฺโพ, ปรภูตสฺส จ อิการสฺส โลโป. น ปเนตฺถ อิทํ วตฺตพฺพํ ‘‘สรูปสรานํ วิสเย ปรภูตสฺส สรูปสรสฺส โลโป น โหติ, ปุพฺพสรสฺเสว โลโป โหติ ตตฺรายนฺติ เอตฺถ วิยา’’ติ ‘‘อกิลาสุโน วณฺณปเถ ขณนฺตา, อุทงฺคเณ ตตฺถ ปปํ อวินฺทุ’’นฺติ ปาฬิยํ สรูปปรสรสฺส โลปทสฺสนโต. ตถา หิ อฏฺฐกถาจริเยหิ ‘‘ปวทฺธํ อาปํ ปป’’นฺติ อตฺโถ สํวณฺณิโต. ตสฺมา ‘‘อิติ จา’’ติ เอตฺถาปิ อิอิติ จาติ เฉทํ กตฺวา ทฺวีสุ อิกาเรสุ ปรสฺส อิการสฺส โลโป กาตพฺโพ, น ปุพฺพสฺส.

在此，应理解“i-iti”、“daṃ-iti”、“du-iti”、“khaṃ-iti”等是连音词的切分(padaccheda)，并且后一个“i”音被省略。这里不应说：“在同类元音(sarūpasara)的情况下，后一个同类元音不会省略，只有前一个元音才会省略，如同在‘tatrāyanti’这个例子中一样”，因为在巴利原文“akilāsuno vaṇṇapathe khaṇantā, udaṅgaṇe tattha papaṃ avindu”中，可见到后一个同类元音被省略的情况。正如义注师(aṭṭhakathācariya)们所阐释的，“papaṃ”意为“pavaddhaṃ āpaṃ”(增长的水)。因此，在“iti cā”这个例子中，也应当将连音划分为“i-iti ca”，并在两个“i”音中省略后面的“i”音，而不是前面的“i”音。

ปุพฺพสฺมิญฺหิ อิการวาจเก อิกาเร นฏฺเฐ สติ นิปาตภูเตน อิติสทฺเทน อิการสงฺขาโต อตฺโถ น วิญฺญาเยยฺย, นิปาตภูตสฺส ปน อิติสทฺทสฺส อิกาเร นฏฺเฐปิ โส อตฺโถ วิญฺญายเตว ‘‘เทวทตฺโตติ เม สุต’’นฺติ เอตฺถ [Pg.59] เทวทตฺตปทตฺโถ วิย. ตสฺมา อิติสทฺทสฺส ปรภูตสฺส อิการสฺเสว โลโป กาตพฺโพ, น ปุพฺพสฺส อิการวาจกสฺส อิการสฺส. กจฺจายเน ปน เยภุยฺยปฺปวตฺตึ สนฺธาย อสรูปสรโต ปรสฺเสว อสรูปสรสฺส โลโป วุตฺโต, น สรูปสรโต ปรสฺส สรูปสรสฺส. มหาปเทสสุตฺเตหิ วา สรูปสฺส ปรสรสฺส โลโป วุตฺโตติ ทฏฺฐพฺพํ.

如果表示“i”音的前一个“i”音消失，那么通过作为虚词(nipāta)的“iti”，就无法理解“i”音所代表的意义。然而，即使作为虚词的“iti”的“i”音消失，那个意义仍然能够被理解，就像在“我听闻提婆达多(Devadatta)”(devadattoti me sutaṃ)这句话中“提婆达多”这个词的意义一样。因此，应该省略作为“iti”词的后一个“i”音，而不是省略表示“i”音的前一个“i”音。然而，在《迦旃延》(Kaccāyana)中，是考虑到普遍情况，才规定了非同类元音(asarūpasara)之后的非同类元音可以省略，而没有规定同类元音(sarūpasara)之后的同类元音可以省略。或者应该理解为，同类后随元音的省略是依诸《大教示》(Mahāpadesa)而说的。

‘‘อนฺตรา จ ราชคหํ อนฺตรา จ นาฬนฺท’’นฺติอาทีสุ ปน จสทฺทาทิโยคฏฺฐาเนปิ สติ วิจฺฉินฺทิตฺวา ปทํ น อุจฺจาเรตพฺพํ. ยตฺถ จ อาคมกฺขราทีนิ ทิสฺสนฺติ, เตสุ ปโยเคสุ ปุพฺพปทานิ วิจฺฉินฺทิตฺวา น อุจฺจาเรตพฺพานิ, อาคมกฺขรวนฺเตหิ ปรปเทหิ สทฺธึเยว อุจฺจาเรตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘นกฺขตฺตราชาริว ตารกานํ. ภควา เอตทโวจ’’อิจฺเจวมาทโย ปโยคา. ยตฺถ เยสํ วิสุํ วิสุํ สมฺพนฺโธ ทิสฺสติ, อตฺโถ จ ยุชฺชติ, ตตฺถ ตานิ อตฺถานุรูปํ วิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจาเรตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘นหาเน อุสฺสุกฺกํ อกาสิ, อุสฺสุกฺกมฺปิ อกาสิ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมึ’’ อิจฺเจวมาทโย ปโยคา. เอตฺถ หิ ‘‘นหาเน อุสฺสุกฺกํ อกาสี’’ติ วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘อุสฺสุกฺกมฺปิ อกาสิ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิ’’นฺติ อุจฺจาเรตพฺพํ. เอวญฺหิ สติ น เกวลํ โส ภิกฺขุ นหาเนเยว อุสฺสุกฺกํ อกาสิ, อถ โข ยาคุยาปิ ขาทนีเยปิ ภตฺตสฺมิมฺปิ อุสฺสุกฺกํ อกาสีติ อตฺถปฺปกาสเน สมตฺโถ ภวติ, อฏฺฐานปฺปยุตฺโต สมุจฺจยตฺถวาจโก อปิสทฺโท.

然而，在“在王舍城(Rājagaha)与那烂陀(Nāḷandā)之间”等例子中，即使有“ca”等词语连接之处，也不应断开词项来念诵。凡见有增音字母(āgamakkhara)等之处，在这些用法中，前一个词不应断开来念诵，而应与带有增音字母的后一个词连在一起念诵。例如：“如众星中的星王(Nakkhattarājāriva tārakānaṃ)”、“世尊说了这(Bhagavā etadavoca)”等用法。在那些词语之间可见有各自的关联，且意义也契合的地方，则应按照意义来断开并念诵。例如：“在沐浴上努力，在粥、嚼食(khādanīya)、饭食上也努力”等用法。在此，应先断开并念诵“在沐浴上努力”，然后念诵“在粥、嚼食、饭食上也努力”。这样一来，它就能够阐明“那比丘不仅在沐浴上努力，而且在粥、嚼食、饭食上也努力”的意义，而表示集合义(samuccayatthavācako)的“api”一词就不会被用在不当之处。

ยตฺถ ปน เยสมิตเรน วา อิตเรน วา เอเกกปเทน อุภยปเทหิ วา สมฺพนฺโธ ทิสฺสติ สเหวตฺถยุตฺติยา, ตตฺถ ตานิ ยถารหํ วิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจาเรตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘โส ธมฺมํ เทเสติอาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ [Pg.60] ปกาเสติ. ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ. อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาว’’นฺติ เอวมาทโย ปโยคา. ตตฺริมา อธิปฺปายวิญฺญาปิกา คาถา –

然而，在某些地方，若可见某词与此词或彼词、与单个词或两个词的关联，且意义也契合，则应适当地断开并念诵。例如：“他宣说佛法，初善(ādikalyāṇaṃ)、中善(majjhekalyāṇaṃ)、后善(pariyosānakalyāṇaṃ)，具足义理(sātthaṃ)与文句(sabyañjanaṃ)，宣说完全圆满、遍净的梵行(brahmacariya)。诸比丘，我将为你们宣说缘起(Paṭiccasamuppāda)，你们当仔细听，善加作意。内在的清净(ajjhattaṃ sampasādanaṃ)，心的一趣性(cetaso ekodibhāvaṃ)”等用法。此处有表达意图的偈颂：

ธมฺมสทฺเทน วา พฺรหฺม-จริยสทฺเทน วา ปทํ;

โยเชตฺวา อีรเย วิญฺญู, ‘‘สาตฺถํ สพฺยญฺชน’’นฺติทํ.

智者应将“具义具文(sātthaṃ sabyañjanaṃ)”这一词项，与“法(dhamma)”字或“梵行(brahmacariya)”字相连而诵。

‘‘สาธุก’’นฺติ ปทํ วิญฺญู, ‘‘สุณาถา’’ติ ปเทน วา;

ตถา ‘‘มนสิกโรถ’’, อิติ วุตฺตปเทน วา;

อีรเย โยชยิตฺวาน, อุภเยหิ ปเทหิ วา.

智者应将“善加(sādhukaṃ)”这一词项，与“你们听(suṇātha)”之词，或与所说的“你们作意(manasikarotha)”之词，或与此二词相连而诵。

เอกเมเกน สมฺพนฺโธ, สมฺพนฺโธ อุภเยหิ วา;

ทิสฺสตีติ วิชาเนยฺย, สทฺธิเมวตฺถยุตฺติยา.

应知其关联是与每一个相连，或是与二者相连，且伴随着意义的契合。

นตฺตโนมติยา เอโส, อตฺโถ เอตฺถ มยา รุโต;

ปุพฺพาจริยสีหานํ, นยํ นิสฺสาย เม รุโต.

此处的这一意义并非由我凭己见而说，而是我依止古昔导师之狮子们的理路而说。

เอวํวิเธสุ อญฺเญสุ, ปาเฐสุปิ อยํ นโย;

เนตพฺโพ นยทกฺเขน, สาสนตฺถคเวสินา.

在其他此类课诵中，寻求圣教(sāsana)之义的理路善巧者，也应运用此理路。

อตฺถานุรูปโต สทฺทํ, อตฺถํ สทฺทานุรูปโต;

จินฺตยิตฺวาน เมธาวี, โวหเร น ยถา ตถาติ.

智者应思量词语如何随顺意义，意义如何随顺词语，然后进行表述，而不应随意而为。

อยเมตฺถ อตฺถสทฺทจินฺตา.

这是此处关于义与词的思择。

อตฺถาติสยโยเค เอวํ อุปลกฺเขตพฺพํ – ภูธาตุอตฺถาติสยโยคโต วฑฺฒเน ทิฏฺฐา ‘‘เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มหานาโม ลิจฺฉวี อุทานํ อุทาเนสิ ‘ภวิสฺสนฺติ วชฺชี ภวิสฺสนฺติ วชฺชี’ติ’’ อิติ วา ‘‘อหเมว ทูสิยา ภูนหตา, รญฺโญ มหาปตาปสฺสา’’ติ วา ‘‘เวทา น ตาณาย ภวนฺติทสฺส, มิตฺตทฺทุโน ภูนหุโน นรสฺสา’’ติ วา ‘‘ภูนหจฺจํ กตํ มยา’’ติ วา เอวํ วฑฺฒเน ทิฏฺฐา.

在意义增胜(atthātisaya)的结合中应如此观察：由于“bhū”词根与意义增胜的结合，可见于“增长(vaḍḍhana)”之义。如：“离车人(Licchavī)摩诃男(Mahānāma)坐在一旁，发出了感兴语：‘跋耆人(Vajjī)将兴盛！跋耆人将兴盛！’”或者“我度西(Dūsī)就是那个破坏增长者(bhūnahatā)，是大威王(Mahāpatāpa)的[怨敌]”或者“吠陀不能庇护此人，此背叛朋友、破坏增长者(bhūnahuno)的人”或者“我造作了破坏增长(bhūnahaccaṃ)之事”。如此，在“增长”之义中可见。

วจนสงฺคเห [Pg.61] เอวํ อุปลกฺเขตพฺพํ – วตฺตมานาย วิภตฺติยา ปรสฺสปทํ มชฺฌิมปุริสพหุวจนํ ปญฺจมิยา ปรสฺสปเทน มชฺฌิมปุริสพหุวจเนน สทิสํ. ตุมฺเห ภวถ.

在词项归纳(vacanasaṅgaha)中应如此观察：现在时(vattamānā)接尾辞(vibhatti)的主动语态(parassapada)第二人称(majjhimapurisa)复数(bahuvacana)，与祈使语气(pañcamī)主动语态第二人称复数相同。如：“你们是(Tumhe bhavatha)”。

วตฺตมานปญฺจมีนํ ปรสฺสปเท อุตฺตมปุริสจตุกฺเก เอกวจนํ เอกวจเนน, พหุวจนมฺปิ พหุวจเนน สทิสํ. อหํ ภวามิ, มยํ ภวาม.

现在时与祈使语气的主动语态第一人称(uttamapurisa)四种形式中，单数(ekavacana)与单数相同，复数也与复数相同。如：“我是(Ahaṃ bhavāmi)”，“我们是(Mayaṃ bhavāma)”。

วตฺตมานาย อตฺตโนปทํ มชฺฌิมปุริเสกวจนํ หิยฺยตฺตนชฺชตนีนํ อตฺตโนปเทหิ ทฺวีหิ มชฺฌิมปุริเสกวจเนหิ สทิสํ กตฺถจิ วณฺณสมุทายวเสน กิญฺจิ วิเสสํ วชฺเชตฺวา, เอส นโย อุตฺตรตฺราปิ โยเชตพฺโพ. ตฺวํ ภวเส, อิทํ วตฺตมานาย รูปํ. ตฺวํ อภวเส, อิทํ หิยฺยตฺตนชฺชตนีนํ รูปํ.

现在时的反射语态(attanopada)第二人称单数形式，与过去时(hiyyattanī)及不定过去时(ajjatanī)这两种反射语态的第二人称单数形式相同，除了在某些音节组合上因音变而有些微差别外，这一理路也应运用到后续。如：“你是(Tvaṃ bhavase)”，这是现在时的形式；“你曾是(Tvaṃ abhavase)”，这是过去时与不定过去时的形式。

วตฺตมานาย อตฺตโนปทํ อุตฺตมปุริเสกวจนํ ปญฺจมิยา อตฺตโนปเทนุตฺตมปุริเสกวจเนน จ ปโรกฺขาย ปรสฺสปเทน มชฺฌิมปุริเสกวจเนน จาติ ทฺวีหิ วจเนหิ สทิสํ. อหํ ภเว, อิทํ วตฺตมานปญฺจมีนํ รูปํ. ตฺวํ พภูเว, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ.

现在时的反射语态第一人称单数，与祈使语气的反射语态第一人称单数，以及完成时(parokkhā)主动语态第二人称单数这两种形式相同。如：“我是(Ahaṃ bhave)”，这是现在时与祈使语气的形式；“你曾是(Tvaṃ babhūve)”，这是完成时的形式。

วตฺตมานาย อตฺตโนปทํ อุตฺตมปุริสพหุวจนํ ปโรกฺขชฺชตนีนํ อตฺตโนปเทหิ ทฺวีหิ อุตฺตมปุริสพหุวจเนหิ สทิสํ. มยํ ภวามฺเห, อิทํ วตฺตมานาย รูปํ. มยํ พภูวิมฺเห, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ. มยํ อภวิมฺเห, อิทมชฺชตนิยา รูปํ.

现在时的反射语态第一人称复数，与完成时及不定过去时的反射语态第一人称复数这两种形式相同。如：“我们是(Mayaṃ bhavāmhe)”，这是现在时的形式；“我们曾是(Mayaṃ babhūvimhe)”，这是完成时的形式；“我们曾是(Mayaṃ abhavimhe)”，这是不定过去时的形式。

ปญฺจมิยา อตฺตโนปทํ มชฺฌิมปุริสพหุวจนํ ปโรกฺขาย อตฺตโนปเทน มชฺฌิมปุริสพหุวจเนน สทิสํ. ตุมฺเห ภววฺโห, อิทํ ปญฺจมิยา รูปํ. ตุมฺเห พภูวิวฺโห, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ.

祈使语气的反射语态第二人称复数，与完成时反射语态第二人称复数相同。如：“你们愿是(Tumhe bhavavho)”，这是祈使语气的形式；“你们曾是(Tumhe babhūvivho)”，这是完成时的形式。

ปโรกฺขาย ปรสฺสปทํ ปฐมปุริสพหุวจนํ หิยฺยตฺตนิยา ปรสฺสปเทน ปฐมปุริสพหุวจเนน จ อชฺชตนิยา อตฺตโนปเทน ปฐมปุริสพหุวจเนน จาติ ทฺวีหิ วจเนหิ สทิสํ. เต พภูวุ, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ. เต อภวุ, อิทํ หิยฺยตฺตนชฺชตนีนํ รูปํ.

完成时主动语态第三人称(paṭhamapurisa)复数，与过去时主动语态第三人称复数，以及不定过去时反射语态第三人称复数这两种形式相同。如：“他们曾是(Te babhūvu)”，这是完成时的形式；“他们曾是(Te abhavu)”，这是过去时与不定过去时的形式。

ปโรกฺขาย [Pg.62] ปรสฺสปทํ มชฺฌิมปุริสพหุวจนํ อตฺตโนปเทน ปฐมปุริเสกวจเนน จ หิยฺยตฺตนิยา ปรสฺสปเทน มชฺฌิมปุริสพหุวจเนน จ อตฺตโนปเทน ปฐมปุริเสกวจเนน จ อชฺชตนิยา ปรสฺสปเทน มชฺฌิมปุริสพหุวจเนน จาติ จตูหิ วจเนหิ สทิสํ. ตุมฺเห พภูวิตฺถ, โส พภูวิตฺถ, อิมานิ ปโรกฺขาย รูปานิ. ตุมฺเห อภวตฺถ, โส อภวตฺถ, อิมานิ หิยฺยตฺตนิยา รูปานิ. ตุมฺเห อภวิตฺถ, อิทมชฺชตนิยา รูปํ.

完成时(Parokkhā)主动语态(Parassapada)第二人称(Majjhimapurisa)复数(Bahuvacana)，与完成时自身语态(Attanopada)第三人称(Paṭhamapurisa)单数(Ekavacana)、过去时(Hiyyattanī)主动语态第二人称复数、过去时自身语态第三人称单数，以及不定过去时(Ajjatanī)主动语态第二人称复数这四种形式相同。“你们曾存在”(tumhe babhūvittha)，“他曾存在”(so babhūvittha)，这些是完成时的形式。“你们曾存在”(tumhe abhavattha)，“他曾存在”(so abhavattha)，这些是过去时的形式。“你们曾存在”(tumhe abhavittha)，这是不定过去时的形式。

ปโรกฺขาย ปรสฺสปทํ อุตฺตมปุริเสกวจนํ หิยฺยตฺตนิยา ปรสฺสปเทนุตฺตมปุริเสกวจเนน จ อชฺชตนิยา อตฺตโนปเทนุตฺตมปุริเสกวจเนน จาติ ทฺวีหิ วจเนหิ สทิสํ. อหํ พภูวํ, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ. อหํ อภวํ, อิทํ หิยฺยตฺตนชฺชตนีนํ รูปํ.

完成时主动语态第一人称(Uttamapurisa)单数，与过去时主动语态第一人称单数以及不定过去时自身语态第一人称单数这两种形式相似。“我曾存在”(ahaṃ babhūvaṃ)，这是完成时的形式。“我曾存在”(ahaṃ abhavaṃ)，这是过去时和不定过去时的形式。

ปโรกฺขาย ปรสฺสปทํ อุตฺตมปุริสพหุวจนํ หิยฺยตฺตนิยา ปรสฺสปเทนุตฺตมปุริสพหุวจเนน สทิสํ. มยํ พภูวิมฺห, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ. มยํ อภวมฺห, อิทํ หิยฺยตฺตนิยา รูปํ.

完成时主动语态第一人称复数，与过去时主动语态第一人称复数相似。“我们曾存在”(mayaṃ babhūvimha)，这是完成时的形式。“我们曾存在”(mayaṃ abhavamha)，这是过去时的形式。

ปโรกฺขาย อตฺตโนปทอุตฺตมปุริเสกวจนํ หิยฺยตฺตนิยา อตฺตโนปเทนุตฺตมปุริเสกวจเนน จ อชฺชตนิยา ปรสฺสปเทนุตฺตมปุริเสกวจเนน จาติ ทฺวีหิ วจเนหิ สทิสํ. อหํ พภูวึ, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ. อหํ อภวึ, อิทํ หิยฺยตฺตนชฺชตนีนํ รูปํ.

完成时自身语态第一人称单数，与过去时自身语态第一人称单数以及不定过去时主动语态第一人称单数这两种形式相似。“我曾存在”(ahaṃ babhūviṃ)，这是完成时的形式。“我曾存在”(ahaṃ abhaviṃ)，这是过去时和不定过去时的形式。

หิยฺยตฺตนิยา ปรสฺสปทํ ปฐมปุริเสกวจนํ อชฺชตนิยา อตฺตโนปเทน ปฐมปุริเสกวจเนน สทิสํ. โส อภวา.

过去时主动语态第三人称单数，与不定过去时自身语态第三人称单数相同。“他曾存在”(so abhavā)。

หิยฺยตฺตนิยา ปรสฺสปทํ มชฺฌิมปุริเสกวจนํ อชฺชตนิยา ปรสฺสปเทน มชฺฌิมปุริเสกวจเนน สทิสํ. ตฺวํ อภโว.

过去时主动语态第二人称单数，与不定过去时主动语态第二人称单数相同。“你曾存在”(tvaṃ abhavo)。

ภวิสฺสนฺติยา ปรสฺสปทํ มชฺฌิมปุริสพหุวจนํ กาลาติปตฺติยา ปรสฺสปเทน มชฺฌิมปุริสพหุวจเนน อตฺตโนปเทน ปฐมปุริเสกวจเนน จาติ ทฺวีหิ วจเนหิ สทิสํ. ตุมฺเห [Pg.63] ภวิสฺสถ, อิทํ ภวิสฺสนฺติยา รูปํ. ตุมฺเห อภวิสฺสถ, โส อภวิสฺสถ, อิมานิ กาลาติปตฺติยา รูปานิ.

将来时(Bhavissantī)主动语态第二人称复数，与条件式(Kālātipatti)主动语态第二人称复数以及条件式自身语态第三人称单数这两种形式相似。“你们将存在”(tumhe bhavissatha)，这是将来时的形式。“你们若曾存在”(tumhe abhavissatha)，“他若曾存在”(so abhavissatha)，这些是条件式的形式。

ภวิสฺสนฺติยา อตฺตโนปทํ มชฺฌิมปุริเสกวจนํ กาลาติปตฺติยา อตฺตโนปเทน มชฺฌิมปุริเสกวจเนน สทิสํ. ตฺวํ ภวิสฺสเส, อิทํ ภวิสฺสนฺติยา รูปํ. ตฺวํ อภวิสฺสเส, อิทํ กาลาติปตฺติยา รูปํ.

将来时自身语态第二人称单数，与条件式自身语态第二人称单数相似。“你将存在”(tvaṃ bhavissase)，这是将来时的形式。“你若曾存在”(tvaṃ abhavissase)，这是条件式的形式。

ภวิสฺสนฺติยา อตฺตโนปทํ มชฺฌิมปุริสพหุวจนํ กาลาติปตฺติยา อตฺตโนปเทน มชฺฌิมปุริสพหุวจเนน สทิสํ. ตุมฺเห ภวิสฺสวฺเห, อิทํ ภวิสฺสนฺติยา รูปํ. ตุมฺเห อภวิสฺสวฺเห, อิทํ กาลาติปตฺติยา รูปํ.

将来时自身语态第二人称复数，与条件式自身语态第二人称复数相似。“你们将存在”(tumhe bhavissavhe)，这是将来时的形式。“你们若曾存在”(tumhe abhavissavhe)，这是条件式的形式。

ภวิสฺสนฺติยา อตฺตโนปทํ อุตฺตมปุริเสกวจนํ กาลาติปตฺติยา ปรสฺสปเทนุตฺตมปุริเสกวจเนน สทิสํ. อหํ ภวิสฺสํ, อิทํ ภวิสฺสนฺติยา รูปํ. อหํ อภวิสฺสํ, อิทํ กาลาติปตฺติยา รูปํ. เสสานิ สพฺพาสมฏฺฐนฺนํ วิภตฺตีนํ วจนานิ อญฺญมญฺญํ วิสทิสานีติ ทฏฺฐพฺพํ. ภวนฺติ จตฺร –

将来时自身语态第一人称单数，与条件式主动语态第一人称单数相似。“我将存在”(ahaṃ bhavissaṃ)，这是将来时的形式。“我若曾存在”(ahaṃ abhavissaṃ)，这是条件式的形式。其余所有八种变位的词形都互不相同，应当注意。此处有偈颂：

วตฺตมานาปญฺจมีสุ, ถทฺวยํ สมุทีริตํ;

‘‘ตุมฺเห ภวถ’’อิจฺจตฺร, อุทาหรณกํ ทฺวิธา.

于现在时(Vattamānā)与命令式(Pañcamī)中，宣说了两种“tha”形式；在“你们存在”(tumhe bhavatha)此例中，其例证有二。

มิทฺวยํ มทฺวยญฺเจว, ตาสุ วุตฺตํ ทฺวิธา ทฺวิธา;

‘‘ภวามี’’ติ ‘‘ภวามา’’ติ, เจตฺถ รูปานิ นิทฺทิเส.

“mi”与“ma”各有两种，于彼等时态中各说二种；在“我存在”(bhavāmi)与“我们存在”(bhavāma)中，当指出这些形式。

วตฺตมานกหิยฺยตฺต-นชฺชตนีวิภตฺติสุ;

เสตฺตยํ ‘‘ภวเส ตฺว’’นฺติ, วตฺตมานาวิภตฺติโต;

‘‘อภวเส’’ติ หิยฺยตฺต-นชฺชตนีวิภตฺติโต.

在现在时、过去时和不定过去时的变位中，有三种“se”形式：“你存在”(tvaṃ bhavase)，来自现在时的变位；“你曾存在”(abhavase)，来自过去时和不定过去时的变位。

วตฺตมานาปญฺจมิกา-ปโรกฺขาสุ วิภตฺติสุ;

เอตฺตยํ ลปิตํ ตตฺถ, อาโท ทฺวินฺนํ วเสน ตุ.

在现在时、命令式和完成时的变位中，提及了三种“e”形式，但主要是依据前两种。

ชญฺญา ‘‘อหํ ภเว’’ติ ‘‘ตฺวํ, พภูเว’’ติ ปโรกฺขโต;

วตฺตมานาปโรกฺขชฺช-ตนีสุ ตีสุ สทฺทิตํ.

当知“我愿存在”(ahaṃ bhave)，以及来自完成时的“你曾存在”(tvaṃ babhūve)；在现在时、完成时与不定过去时此三者中亦有宣说。

มฺเหตฺตยํ [Pg.64] กมโต รูปํ, มยํสทฺทวิเสสิยํ;

‘‘สมฺภวามฺเห พภูวิมฺเห, อภวิมฺเห’’ติ นิทฺทิเส.

三种“mhe”形式依序是，由“我们”(mayaṃ)一词所限定的形式；当如是指出：“我们存在”(sambhavāmhe)、“我们曾存在”(babhūvimhe)，以及“我们曾存在”(abhavimhe)。

ปญฺจมิกาปโรกฺขาสุ, วฺโหทฺวยํ รูปเมตฺถ หิ;

‘‘ภววฺโห พภูวิวฺโห’’ติ, ตุมฺเหสทฺทวิเสสิยํ.

于命令式与完成时中，此处实有两种“vho”的形式，即“你们愿存在”(bhavavho)与“你们曾存在”(babhūvivho)，皆由“你们”(tumhe)一词所限定。

ปโรกฺขมฺหิ วา หิยฺยตฺต-นชฺชตนีวิภตฺติสุ;

อุตฺตยํ ‘‘เต พภูวู’’ติ, รูปํ ชญฺญา ปโรกฺขโต;

于完成时、或于过去时与不定过去时之语尾变化中，有三种“ū”的形式：当知“他们曾存在”(te babhūvū)之形式来自完成时；

หิยฺยตฺตนชฺชตนิโต, ชญฺญา ‘‘เต อภวู’’อิติ.

而从过去时与不定过去时，当知是“他们曾存在”(te abhavū)之形式。

ปโรกฺขมฺหิ วา หิยฺยตฺต-นชฺชตนีวิภตฺติสุ;

สทฺทิตํ ตถสํโยค- ปญฺจกํ อิติ นิทฺทิเส.

于完成时、或于过去时与不定过去时之语尾变化中，当指出，宣说了五种含“ttha”的词形。

พภูวิตฺถทฺวยํ ตตฺถ, รูปํ ชญฺญา ปโรกฺขชํ;

พวฺหตฺเตกตฺตโต วุตฺตํ, มชฺฌิมปฐมวฺหยํ.

于彼处，当知“babhūvittha”的两种形式生于完成时；因其一为复数一为单数，而被称为第二人称与第三人称。

อภวตฺถทฺวยํ เญยฺยํ, หิยฺยตฺตนีวิภตฺติชํ;

พวฺหตฺเตกตฺตโต วุตฺตํ, มชฺฌิโม ปฐโม จ โส;

‘‘อภวิตฺถา’’ติทํ รูปํ, อชฺชตนีวิภตฺติชํ.

当知“abhavattha”的两种形式生于过去时之语尾变化；因其一为复数一为单数，故彼为第二人称与第三人称。而“abhavittha”此形式，则生于不定过去时之语尾变化。

ตญฺจ โข พหุกตฺตมฺหิ, ตุมฺเหสทฺเทน โยชเย;

ปโรกฺขาวฺหยหิยฺยตฺต-นชฺชตนีสุ กิตฺติตํ.

而当其为复数时，应与“你们”(tumhe)一词相连；这在完成时、过去时与不定过去时中皆有论及。

อํตยํ ตตฺถ อาทิยํ, ‘‘พภูวํ’’รูปมีริตํ;

ทุวินฺนํ อภวํรูปํ, อหํสทฺเทน โยชเย.

于彼处，在三种“aṃ”结尾的形式中，首先述及“我曾存在”(babhūvaṃ)的形式；其余两种“我曾存在”(abhavaṃ)的形式，应与“我”(ahaṃ)一词相连。

ปโรกฺขกาหิยฺยตฺตนี-วเสน มฺหทุกํ ‘‘มยํ;

พภูวิมฺห อภวิมฺห’’, อิติ รูปทฺวยํ กมา.

依于完成时与过去时，与“我们”(mayaṃ)相应的“mha”结尾有两种，即“babhūvimha”与“abhavimha”(我们曾存在)，此二种形式依序对应。

ปโรกฺขาวฺหยหิยฺยตฺต-นชฺชตนีวิภตฺติสุ;

อึตยํ ตุ ตหึ รูปํ, ‘‘พภูวิ’’นฺติ ปโรกฺขชํ;

‘‘อภวิ’’นฺตีตราสํ ตุ, อหํสทฺทยุตาขิลํ.

于完成时、过去时与不定过去时的语尾变化中，有三种“iṃ”结尾的形式：“我曾存在”(babhūviṃ)生于完成时；而“我曾存在”(abhaviṃ)则生于其他二时，所有这些都与“我”(ahaṃ)一词相连。

หิยฺยตฺตนชฺชตนีสุ[Pg.65], อาทฺวยํ มตเมตฺถ หิ;

‘‘อภวา’’ อิติ เอกตฺเต, รูปํ ปฐมโปริสํ.

于过去时与不定过去时中，此处认为有两种“ā”的形式；即“他曾存在”(abhavā)，在单数中，是第三人称的形式。

หิยฺยตฺตนชฺชตนีสุ, โอทฺวยํ วุตฺตเมตฺถ ตุ;

‘‘อภโว’’อิติ เอกตฺเต, รูปํ มชฺฌิมโปริสํ.

于过去时与不定过去时中，此处则述及两种“o”；“abhavo”（你曾是），在单数中，是第二人称的形式。

ภวิสฺสนฺติยกาลาติ-ปตฺตีสุ ทฺวีสุ ภาสิตํ;

พวฺหตฺเต พหุเอกตฺเต, สสํโยคํ สฺสถตฺตยํ.

于将来时与条件式二者中，曾述及：在复数与单数中，有与“sa”结合的三种“ssatha”。

‘‘ตุมฺเห ภวิสฺสถิ’’จฺเจตํ, ภวิสฺสนฺติยโต มตํ;

‘‘อภวิสฺสถ ตุมฺเห’’ติ, ‘‘อภวิสฺสถ โส’’ติ จ;

กาลาติปตฺติโต วุตฺตํ, เอตญฺหิ วจนทฺวยํ.

“tumhe bhavissatha”（你们将是），此被认为来自将来时；“tumhe abhavissatha”（你们本应是），以及“so abhavissatha”（他本应是），此二语确实是来自条件式。

ภวิสฺสนฺติยกาลาติ-ปตฺตีสุ สมุทีริตํ;

มชฺฌิมปุริสฏฺฐาเน, สสํโยคํ สฺสเสยุคํ.

于将来时与条件式中宣说：在第二人称之处，有与“sa”结合的“ssase”双形式。

‘‘ภวิสฺสเส ตฺว’’มิจฺเจตํ, ‘‘ตฺวํ อภวิสฺสเส’’ติ จ;

อิมานิ ตุ ปโยคานิ, ตตฺถ วิญฺญู ปกาสเย.

“tvaṃ bhavissase”（你将是），以及“tvaṃ abhavissase”（你本应是）；智者当于彼处阐明此等用法。

สฺสวฺเหทฺวยํ เสน ยุตํ, สฺสํทฺวยญฺจ จตุกฺกกํ;

อิทมฺปิ กถิตํ ทฺวีสุ, ยถารุตวิภตฺติสุ.

与“sa”相连的两种“ssavhe”，以及两种“ssaṃ”，共计四种；此亦于上述两种语尾变化中述及。

‘‘ภวิสฺสวฺเห’’ติ พวฺหตฺเต, ภวิสฺสนฺติกมชฺฌิโม;

พวฺหตฺเต ‘‘อภวิสฺสวฺเห’’, กาลาติปตฺติมชฺฌิโม.

“bhavissavhe”（你们将是）于复数中，是将来时第二人称；“abhavissavhe”（你们本应是）于复数中，是条件式第二人称。

‘‘ภวิสฺสํ’’ อิติ เอกตฺเต, ภวิสฺสนฺติกมุตฺตโม;

‘‘อภวิสฺส’’นฺติ เอกตฺเต, กาลาติปตฺติกุตฺตโม.

“bhavissaṃ”（我将是）于单数中，是将来时第一人称；“abhavissaṃ”（我本应是）于单数中，是条件式第一人称。

อิติ วุตฺตานิ วุตฺเตหิ, วจเนหิ สมานตํ;

ยนฺเต’กจฺเจหิ ตํ สพฺพํ, เอกตาลีสธา ฐิตํ.

如是，所述及的语式与某些已说之语式相似；所有这些共计四十一种。

เสสานิ ปญฺจปญฺญาส, อสมานานิ สพฺพถา;

เอตํ นยํ คเหตฺวาน, วเท สพฺพตฺถ สมฺภวาติ.

其余的五十五种则全然不相似；掌握此方法，便能处处善说。

อยเมตฺถ สมานาสมานวเสน วจนสงฺคโห.

于此，是依相似与不相似对语式的归纳。

อาคมลกฺขณวเสน [Pg.66] วิภตฺติวจนสงฺคเห เอวํ อุปลกฺเขตพฺพํ –

依增音之相，于语尾变化与语式之归纳中，应如是观察：

ภวิสฺสนฺตีปโรกฺขชฺช-ตนีกาลาติปตฺติสุ;

นิจฺจํ กฺวจิ กฺวจา’นิจฺจํ, อิการาคมนํ ภเว.

于将来时、完成时、不定过去时与条件式中，“i”增音有时是固定的，有时则不固定。

อิการาคมนํ ตญฺหิ, ปโรกฺขายํ วิภตฺติยํ;

พวฺหตฺเต มชฺฌิมฏฺฐาเน, พวฺหตฺเต จุตฺตเม สิยา;

ปรสฺสปทํ สนฺธาย, อิทํ วจนมีริตํ.

此“i”增音，于完成时语尾变化中，出现于复数第二人称与复数第一人称处；此说是针对为他语(parassapada)而言。

อุตฺตเมกวโจ จาปิ, เนตสฺส อตฺตโนปเท;

โหตีติ อวคนฺตพฺพํ, ภวิสฺสนฺติมฺหิ สพฺพโส.

并且，当知于将来时中，此（“i”增音）绝不用于为己语(attanopada)的第一人称单数。

หิยฺยตฺตนชฺชตนิก-กาลาติปตฺตีสุ ปน;

อการาคมนํ โหติ, สพฺพโส อิติ ลกฺขเย.

然而，于过去时、不定过去时与条件式中，“a”增音则总是发生，应如是记知。

อชฺชตนิมฺหิ พวฺหตฺเต, มชฺฌิเม อุตฺตเม ตถา;

พวฺหตฺตมฺหิ อกาเรน, อิการาคมนํ ภเว.

于不定过去时中，在复数第二人称与第一人称处，“i”增音会与“a”增音一同出现。

อิการาคมนํ นิจฺจํ, กาลาติปตฺติยํ ภเว;

อการาคมนํ ตตฺถ, อเนกนฺติกมีริตํ.

于条件式中，“i”增音是固定的；而于彼处，“a”增音则被说为非固定的。

อการาคมนํเยว, หิยฺยตฺตนฺยํ ปกาสติ;

ปโรกฺขายํ ภวิสฺสนฺตฺย-ญฺจิกาโรเยว ทิสฺสติ.

于过去时中，唯显现“a”增音；而于完成时与将来时中，则唯见“i”增音。

อการาคมนญฺเจว, อิการาคมนมฺปิ จ;

อชฺชตนิกกาลาติ-ปตฺตีสุ ปน ทิสฺสติ.

“a”增音与“i”增音，则可见于不定过去时与条件式中。

ตีสุ เสสวิภตฺตีสุ, นา’การตฺตยมีริตํ;

วตฺตมานาย ปญฺจมฺยํ, สตฺตมิยนฺติ สพฺพโส.

于其余三种语尾变化中，未提及增音；即于现在时、祈使时与应为时中，全然如此。

อิกาเรเนว สหิตา, ทฺเว ภวนฺติ วิภตฺติโย;

สตฺต ทฺวาทส โหนฺเตตฺถ, วจนานีติ ลกฺขเย.

仅与“i”增音相结合的，有两种语尾变化；于此，应知有七种与十二种语式。

อกาเรเนว สหิตา, เอกาเยว วิภตฺติ ตุ;

ทฺวาทส วจนาเนตฺถ, ภวนฺตีติ จ ลกฺขเย.

仅与“a”增音相结合的，则只有一种语尾变化；于此，应知有十二种语式。

อการิการสหิตา[Pg.67], ทุเวเยว วิภตฺติโย;

จตฺตาริ ทฺวาทสญฺเจว, วจนานิ ภวนฺติธ.

与“a”增音和“i”增音相结合的，仅有两种语尾变化；于此，有四种与十二种语式。

อาการตฺตยมุตฺตา ตุ, ติสฺโสเยว วิภตฺติโย;

วจนาเนตฺถ ฉตฺตึส, โหนฺตีติ ปริทีปเย.

然而，脱离增音的，仅有三种语尾变化；于此，应阐明有三十六种语式。

ปโรกฺขาอชฺชตนีสุ, ปญฺจฏฺฐ จ ยถากฺกมํ;

อิการโต วิมุตฺตานิ, วจนานิ ภวนฺติติ.

于完成时与不定过去时中，脱离“i”增音的语式，分别有五种与八种。

เอวเมตฺถ วิภตฺตีนํ, ฉนฺนวุติวิธาน จ;

สงฺคโห วจนานนฺติ, วิญฺญาตพฺโพ วิภาวินาติ.

如是，于此，明辨者当知，此即语尾变化与语式的九十六种归纳。

อยเมตฺถ อาคมลกฺขณวเสน วิภตฺติวจนสงฺคโห.

此即依增音之相所作的语尾变化与语式之归纳。

กาลวเสน ปน วิภตฺติวจนสงฺคเห ทุวิโธ สงฺคโห กาลตฺตยวเสน สงฺคโห, กาลฉกฺกวเสน สงฺคโห จาติ. ตตฺถ วตฺตมานาปญฺจมีสตฺตมีวิภตฺติโย ปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา, วตฺตมานาปญฺจมีสตฺตมีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ ปจฺจุปฺปนฺนวจนานิ. ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีวิภตฺติโย อตีตกาลิกา, ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ อตีตวจนานิ. ภวิสฺสนฺตีวิภตฺติ อนาคตกาลิกา, ภวิสฺสนฺตีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ อนาคตวจนานิ. กาลาติปตฺติวิภตฺติ ปน กตฺถจิ อตีตกาลิกา กตฺถจิ อนาคตกาลิกา, ตสฺมา ตทนฺตานิ ปทานิ อตีตวจนานิปิ อนาคตวจนานิปิ โหนฺติ. อยํ กาลตฺตยวเสน วิภตฺติวจนสงฺคโห.

若依时，语尾变化与语式之归纳有两种：依三时归纳与依六时轮归纳。其中，现在时、祈使时、应为时之语尾变化属现在时，以此等语尾变化结尾之词是现在语。完成时、过去时、不定过去时之语尾变化属过去时，以此等语尾变化结尾之词是过去语。将来时之语尾变化属将来时，以此语尾变化结尾之词是将来语。然而，条件时之语尾变化有时属过去时，有时属将来时，因此以此结尾之词，既可是过去语，亦可是将来语。此即依三时所作的语尾变化与语式之归纳。

อยํ ปน กาลฉกฺกวเสน วิภตฺติวจนสงฺคโห – ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีวิภตฺติโย อตีตกาลิกา, ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ อตีตวจนานิ. ภวิสฺสนฺตีวิภตฺติ อนาคตกาลิกา, ภวิสฺสนฺตีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ อนาคตวจนานิ. วตฺตมานาวิภตฺติ ปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา, วตฺตมานาวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ ปจฺจุปฺปนฺนวจนานิ. ปญฺจมีวิภตฺติ อาณตฺติกาลิกา[Pg.68], ปญฺจมีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ อาณตฺติวจนานิ. สตฺตมีวิภตฺติ ปริกปฺปกาลิกา, สตฺตมีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ ปริกปฺปวจนานิ. เอตฺถ ปน ‘‘อาณตฺติวจนานี’’ติ จ ‘‘ปริกปฺปวจนานี’’ติ จ อิทํ ตถาสีสมตฺตํ อาสิฏฺฐานุมตฺยาทีสุ ปญฺจมฺยาทีนํ ทิสฺสนโต. กาลาติปตฺติวิภตฺติ กาลาติปตฺติกาลิกา, กาลาติปตฺติวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ กาลาติปตฺติวจนานิ. เอวํ กาลฉกฺกวเสน วิภตฺติวจนสงฺคโห เวทิตพฺโพ.

此即依六时轮所作的语尾变化与语式之归纳——完成时、过去时、不定过去时之语尾变化属过去时，以此等语尾变化结尾之词是过去语。将来时之语尾变化属将来时，以此语尾变化结尾之词是将来语。现在时之语尾变化属现在时，以此语尾变化结尾之词是现在语。祈使时之语尾变化属命令时，以此语尾变化结尾之词是命令语。应为时之语尾变化属设想时，以此语尾变化结尾之词是设想语。然而，于此，所谓“命令语”与“设想语”，仅是名目而已，因于祝福、允许等义中亦可见祈使时等语尾变化之故。条件时之语尾变化属条件时，以此语尾变化结尾之词是条件语。应如是了知依六时轮所作的语尾变化与语式之归纳。

กาลสงฺคเห ติวิโธ กาลสงฺคโห กาลตฺตยสงฺคโห กาลจตุกฺกสงฺคโห กาลฉกฺกสงฺคโห จาติ.

在时间的摄集(Kālasaṅgaha)中，时间的摄集有三种，即：三时摄、四时摄与六时摄。

ปจฺจุปฺปนฺเน วตฺตมานา, ปญฺจมี สตฺตมี จิมา;

โหนฺตาตีเต ปโรกฺขาที, สห กาลาติปตฺติยา.

现在式(vattamānā)、命令式(pañcamī)与此祈愿式(sattamī)，这些属于现在时；完成式(parokkhā)等与条件式(kālātipatti)一起，属于过去时。

อนาคเต ภวิสฺสนฺตี, กาลาติปตฺติกาปิ วา;

เอวํ กาลตฺตยํ เญยฺยํ, อาขฺยาตํ ตปฺปกาสกํ.

未来式(bhavissantī)在未来时，或者条件式(kālātipattikā)也是；应如是了知三时，动词(ākhyāta)是其阐明者。

นนุ กจฺจายเน คนฺเถ, กาโล วุตฺโต จตุพฺพิโธ;

ปจฺจุปฺปนฺเนนุตฺตกาเล, อตีเตนาคเต อิติ.

在迦旃延(Kaccāyana)的论著中，时间岂非被说为四种？即：现在时、未说时(anuttakāla)、过去时与未来时。

สจฺจํ วุตฺโต นุตฺตกาโล, ปจฺจุปฺปนฺโนติ อิจฺฉิโต;

สมีเป วุตฺตกาโลติ, อตฺถสมฺภวโต ปน.

诚然，所说的“未说时”(nuttakāla)被认为是“现在时”；但这是因为其意义有“临近已说之时”(samīpe vuttakāla)的可能。

ตถา หิ ‘‘ยํ ติกาล’’นฺติ, วุตฺตมาจริเยหิปิ;

น กาลโต วินิมุตฺตํ, อาขฺยาตํ กิญฺจิ ทิสฺสติ.

正如诸师也曾说“凡是三时”；不见有任何动词(ākhyāta)是脱离时间而存在的。

นนุ จาวุตฺตกาเลติ, อตฺโถ ตตฺร ตุ ยุชฺชติ;

ตถา หิ ฉพฺพิโธ กาโล, นิรุตฺติมฺหิ ปกาสิโต.

难道“未说时”(avuttakāla)之义在彼处不也契合吗？正如在词源学(nirutti)中，时间被阐明为六种。

อตีตานาคโต ปจฺจุ-ปฺปนฺโน อาณตฺติเมว จ;

ปริกปฺโป จ กาลสฺส, อติปตฺตีติ ฉพฺพิโธ.

过去时、未来时、现在时、命令(āṇatti)、设想(parikappa)以及时间的条件式(atipatti)，即是六种。

ทุเว วิภตฺติโย ตตฺถ, อาณตฺติปริกปฺปิกา;

กาลมนามสิตฺวาปิ, นิรุตฺตญฺญูหิ ภาสิตา.

在那里的两种语尾(vibhatti)——命令式与设想式，即便不涉及时间，也被精通词源学者所宣说。

‘‘คจฺฉตุ [Pg.69] คจฺเฉยฺยิ’’จฺจาทิ-วจเน กถิเต น หิ;

กฺริยา นิปฺผชฺชติ นิฏฺฐํ, นาคตา นาติปนฺนิกา.

当说出“让他去”(gacchatu)、“他应去”(gaccheyyi)等话语时，动作确实尚未完成，既非未来，亦非过去。

กาลาติปตฺติกา สทฺทา, อตีเตนาคเตปิ จ;

ภวนฺตีติ ยถาวุตฺตา, นิรุตฺติมฺหิ วิทูหิ เว.

条件式(kālātipattikā)的词语，在过去与未来中也存在，正如词源学智者们所说。

ปญฺจมีสตฺตมีวฺหิตา, อาณตฺติปริกปฺปิกา;

ปจฺจุปฺปนฺเน ภวนฺตีติ, น ตถา ตตฺถ ภาสิตา.

被称为第五式(pañcamī)与第七式(sattamī)的命令式与设想式，被认为存在于现在时中，但在彼处并非如是宣说。

ตสฺมา กจฺจายเน คนฺเถ, ‘‘นุตฺตกาเล’’ติ ยํ ปทํ;

อตฺโถ ‘‘อวุตฺตกาเล’’ติ, ตสฺส ญายติเมวิทํ.

因此，在迦旃延的论著中，“nuttakāle”这个词，其意义应被理解为“avuttakāle”（未说之时）。

สจฺจเมวํ ตุ สนฺเตปิ, อาณตฺติปริกปฺปิกา;

ปจฺจุปฺปนฺเนปิ ทฏฺฐพฺพา, ปณฺฑิเตน นยญฺญุนา.

虽然确实如此，但通晓理路的智者，也应视命令式与设想式存在于现在时中。

กสฺมาติ เจ อาณาปนํ, ปริกปฺโป จ สจฺจโต;

ปจฺจุปฺปนฺเน ยโต อตฺถา, นิปฺผนฺนา ทิสฺสเร อิเม.

若问为何？因为命令与设想的意义，确实在现在时中被视为已达成。

‘‘อนุตฺตกาเล’’ติ ปทํ, เอตสฺสตฺถสฺส โชตกํ;

‘‘สมีเป วุตฺตกาเล’’ติ, อตฺถทีปนโตถ วา.

“Anuttakāle”（未说时）一词是此义的阐明者；或者是因为它阐明了“临近已说之时”(samīpe vuttakāla)的意义。

อตฺถานํ คมนาทีนํ, นิปฺผตฺติ น ตุ ทิสฺสติ;

‘‘คจฺฉตุ คจฺเฉยฺยิ’’จฺจาทิ, วุตฺตกาเล ยโต ตโต;

อวุตฺตกาเล นิทฺทิฏฺฐา, ตทฺทีปกวิภตฺติโย.

因为当说“让他去”(gacchatu)、“他应去”(gaccheyyi)等语时，“去”等意义的达成并不可见，因此，在已说之时，指示彼等的语尾(vibhatti)被指称为“在未说之时”(avuttakāle)。

กาโล วา วุตฺตกาโลติ, อิจฺเจวํ คหิโต อิธ;

ทกฺขิณาสุทฺธิปาฐมฺหิ, กตาว ตติยา อยํ;

กาลทีปนตา ตาสํ, อิติ ยุชฺชติ นาญฺญถา.

或者此处将“时”理解为“已说之时”；在《南净文》(Dakkhiṇāsuddhipāṭha)中，确实使用了这第三格；它们指示时间的功能，这样才合理，而非其他。

อตฺถทฺวยํ ปกาเสตุํ, คนฺเถ กจฺจายนวฺหเย;

เถโร กจฺจายโน ‘‘นุตฺต-กาเล’’ติ ปทมพฺรวิ.

为了阐明两种意义，在名为《迦旃延》的论著中，迦旃延长老宣说了“nuttakāle”（未说时）一词。

เอวํ ติธา จตุธาปิ, วุตฺโต กาลาน สงฺคโห;

ฉธา อิทานิ กาลานํ, สงฺคโห นาม นิยฺยเต.

如是，时间的摄集已被说为三类与四类；现在将阐述名为六类的时间摄集。

วิภตฺติโย [Pg.70] ปโรกฺขา จ, หิยฺยตฺตนีวิภตฺติโย;

อถ อชฺชตนี จาติ, ติสฺโส’ตีเต ปกาสิตา.

完成式(parokkhā)语尾、昨日式(hiyyattanī)语尾，以及今日式(ajjatanī)，这三种被阐明为过去时。

อนาคเต ภวิสฺสนฺตี, ภวตีติ ปกิตฺติตา;

ปจฺจุปฺปนฺเน วตฺตมานา, ติกาเล ปญฺจธา กตา.

未来式在未来时，这是被称颂的；现在式在现在时，在三时中被分为五种。

ปญฺจมีสตฺตมีวฺหิตา, อาณตฺติปริกปฺปิกา;

สงฺคยฺหมานา ตา ยนฺติ, ปจฺจุปฺปนฺนมฺหิ สงฺคหํ.

被称为第五式与第七式的命令式与设想式，在被归纳时，它们进入现在时的摄集。

ยสฺมา ปญฺจมิภูตาย, วตฺตมานาย ฐานโต;

สมานา ปญฺจมี โหติ, ตสฺมา สา ปญฺจมี มตา.

因为从现在式的位置来看，它是第五位，且与第五位相同，所以它被视为第五式。

สตฺตมี ปน กิญฺจาปิ, สมานา ตาหิ สตฺตมา;

โหติ ยสฺมา ตโต วุตฺตา, สตฺตมีตฺเวว โน มติ.

至于第七式，虽然与它们相似，但因为它就是第七位，所以被称为“第七式”，这就是我们的观点。

กาลาติปตฺติยาทีหิ, ยชฺเชวํ วตฺตมานิกา;

ฉฏฺฐี ภเวยฺย กาลาติ-ปตฺติกาตีตวาจิกา.

如果这样，由于条件式等，现在式将成为第六式，即表达过去时的条件式。

ปญฺจมี ตาย ฉฏฺฐสฺส, ตุลฺยตฺตา ฐานโต นนุ;

ตาหิ สตฺตวิภตฺตีหิ, สตฺตมี อฏฺฐมี สิยา.

命令式与那第六式在位置上岂非相等？由于那七种语尾，第七式将会变成第八式。

อิติ เจ โกจิ ภาเสยฺย, ‘‘ตนฺนา’’ติ ปฏิเสธเย;

อตีเตนาคเต จาปิ, กาลาติปตฺติสมฺภวา.

如果有人这样说，应当驳斥道：“并非如此”；因为条件式在过去与未来中也可能发生。

ตถา หิ ภาสิตา จูฬ-นิรุตฺติมฺหิ วิสุํ อยํ;

กาลาติปตฺยตีตมฺหา-นาคเต จาติ ทีปเย.

正如在《小词源学》(Cūḷanirutti)中分别宣说了这一点；它阐明了条件式既用于过去也用于未来。

กฺริยาติปนฺเนตีเตติ, กสฺมา กจฺจายเน รุตํ;

อถาปิ เจ วเทยฺยตฺร, ‘‘ปาเยนา’’ติ ปกาสเย.

“动作已过(kriyātipanna)于过去时”，为何在迦旃延的论著中这样说？如果有人在这里发问，应当以“多半”(pāyena)一词来阐明。

เยภุยฺเยน หิ โลกสฺมึ, อตีตมฺหิ ปวตฺตติ;

กาลาติปตฺติสํยุตฺโต, โวหาโร อิติ ลกฺขเย.

诚然，在世间，与条件式(kālātipatti)相应的用法，大多发生在过去时中；应如是观察此用法。

อตฺริทํ กาลาติปตฺติยา อตีตวจนํ – ‘‘สจายํ ภิกฺขเว ราชา ปิตรํ ธมฺมิกํ ธมฺมราชานํ ชีวิตา น โวโรเปสฺสถ, อิมสฺมึเยวสฺส อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุ [Pg.71] อุปฺปชฺชิสฺสถา’’ติ. ‘‘ปสฺสานนฺท อิมํ มหาธนเสฏฺฐิปุตฺตํ อิมสฺมึเยว นคเร ทฺเวอสีติโกฏิธนํ เขเปตฺวา ภริยํ อาทาย ภิกฺขาย จรนฺตํ. สเจ หิ อยํ ปฐมวเย โภเค อเขเปตฺวา กมฺมนฺเต ปโยชยิสฺสา, อิมสฺมึเยว นคเร อคฺคเสฏฺฐิ อภวิสฺสา. สเจ ปน นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิสฺสา, อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสา, ภริยาปิสฺส อนาคามิผเล ปติฏฺฐหิสฺสา. สเจ มชฺฌิมวเย โภเค อเขเปตฺวา กมฺมนฺเต ปโยชยิสฺสา, ทุติยเสฏฺฐิ อภวิสฺสา. นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชนฺโต อนาคามี อภวิสฺสา, ภริยาปิสฺส สกทาคามิผเล ปติฏฺฐหิสฺสา. สเจ ปจฺฉิมวเย โภเค อเขเปตฺวา กมฺมนฺเต ปโยชยิสฺสา, ตติยเสฏฺฐิ อภวิสฺสา. นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชนฺโต สกทาคามี อภวิสฺสา, ภริยาปิสฺส โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺสา’’ อิติ วา, ‘‘สเจ สตฺถา อคารํ อชฺฌาวสิสฺสา, จกฺกวตฺติราชา อภวิสฺสา. ราหุลสามเณโร ปริณายกรตนํ, เถรี อิตฺถิรตนํ, สกลจกฺกวาฬรชฺชํ เอเตสญฺเญว อภวิสฺสา’’ อิติ วา เอวํ กาลาติปตฺติยา อตีตวจนํ ภวติ.

此处是条件式用于过去时的例子：“诸比丘，如果这位王子没有杀害他那如法的法王父亲，他本可就在此座上生起无尘、无垢的法眼。”“阿难(Ānanda)，你看到这位大富长者的儿子了吗？他在这座城市里耗尽了八十二俱胝(koṭi)的财富后，带着妻子以乞讨为生。如果他在初龄时没有挥霍财富而投入工作，他本可成为此城的第一富翁；如果他出家，他本可证得阿罗汉果，他的妻子本可安住于不还果。如果他在中龄时没有挥霍财富而投入工作，他本可成为第二富翁；出家后，他本可成为不还者，他的妻子本可安住于一来果。如果他在末龄时没有挥霍财富而投入工作，他本可成为第三富翁；出家后，他本可成为一来者，他的妻子本可安住于入流果。”或者，“如果导师(Satthā)过着在家生活，他本可成为转轮王(cakkavattirājā)。罗睺罗沙弥(Rāhulasāmaṇero)本可成为将军宝，长老尼(therī)本可成为女宝，整个轮围世界的王权都将是他们的。”像这样，就是条件式用于过去时的例子。

กถํ กาลาติปตฺติยา อนาคตวจนํ ภวติ? ‘‘จิรมฺปิ ภกฺโข อภวิสฺสา, สเจ น วิวทามเส. อสีสกํ อนงฺคุฏฺฐํ, สิงฺคาโล หรติ โรหิตํ’’อิติวา, ‘‘สเจ อานนฺท นาลภิสฺสา มาตุคาโม ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชํ, จิรฏฺฐิติกํ อานนฺท พฺรหฺมจริยํ อภวิสฺสา’’ติ อิติ วา, ‘‘อยํ องฺคุลิมาลสฺส มาตา ‘องฺคุลิมาลํ อาเนสฺสามี’ติ คจฺฉติ, สเจ สมาคมิสฺสติ, องฺคุลิมาโล ‘องฺคุลิสหสฺสํ ปูเรสฺสามี’ติ มาตรํ มาเรสฺสติ. สจาหํ น คมิสฺสามิ, มหาชานิโก อภวิสฺสา’’ อิติ วา เอวํ กาลาติปตฺติยา อนาคตวจนํ ภวติ[Pg.72]. กจฺจายเน ปน เยภุยฺเยน อตีตปฺปวตฺตึ สนฺธาย กาลาติปตฺติวิภตฺติยา อตีตกาลิกตา วุตฺตาติ ทฏฺฐพฺพํ.

条件式如何成为未来时的表达呢？例如：“如果我们不争吵，食物本可以保存很久。豺狼叼走了无头无尾的赤鱼(rohitaṃ)。”又如：“阿难，如果女性未曾在如来所宣说的法与律中，从在家而出家，进入无家生活，阿难，梵行本会长久住立。”又如：“这位央掘摩罗(Aṅgulimāla)的母亲要去‘我要把央掘摩罗带回来’，如果他们相遇，央掘摩罗就会为了‘我要集满一千根手指’而杀死他的母亲。如果我不去，就会有重大的损失。”像这样，条件式成为未来时的表达。然而，在《迦旃延》(Kaccāyana)中，主要就其发生在过去而言，应理解为条件式格(kālātipattivibhatti)被说成是表示过去时。

กจฺจายเนปิ วา เอสา, กาลาติปตฺติกา ปน;

อนาคเตปิ โหตีติ, อยมตฺโถปิ ทิสฺสติ.

或者，在《迦旃延》中也见到此义，即此条件式格(kālātipattikā)亦可用于未来。

อปฺปจฺจกฺเข ปโรกฺขาย-ตีเต อิติ หิ ลกฺขเณ;

สนฺเตปฺยตีตคฺคหเณ, อนเปกฺขิย ตํ อิทํ.

诚然，远过去时(parokkhā)的特征是“未亲见的过去”；即使存在对“过去”的把握，此(规则)也未考虑该(定义)。

อนาคเต ภวิสฺสนฺตี, อิติ สุตฺตสฺสนนฺตรํ;

กาลาติปตฺติวจนา, อนาคตานุกฑฺฒนํ;

ตสฺมา อนิยตํ กาลํ, กาลาติปตฺติกํ วินา.

在“未来时是‘将有’(bhavissantī)”这一经文(sutta)之后，由于条件式(kālātipatti)的表述，引向未来；因此，除了条件式格(kālātipattikaṃ)之外，时间是不定的(aniyata)。

อตีตานาคตปจฺจุ-ปฺปนฺนิกาหิ วิภตฺติหิ;

สตฺตมี สตฺตมีเยว, ภวเต น ตุ อฏฺฐมี.

在过去、未来、现在时态的格(vibhatti)中，第七格(sattamī)就是第七格，它不会变成第八格。

ปญฺจมีสตฺตมีนํ ตุ, ปจฺจุปฺปนฺนวิภตฺติยํ;

สงฺคณฺหนตฺถเมตาสํ, มชฺเฌ ฉฏฺฐี น วุจฺจติ.

然而，为了将第五格(pañcamī)和第七格(sattamī)摄入现在时格中，第六格(chaṭṭhī)在它们之间并未被提及。

ตถา ปญฺจ อุปาทาย, ภวิตพฺพญฺจ ฉฏฺฐิยา;

ปญฺจมิยา ตุ สา เอสา, ‘‘ฉฏฺฐี’’ติ น สมีริตา.

同样，以第五格为基础，本应是第六格；然而，此(格)属于第五格，不被称为“第六格”。

ฉฏฺฐีภาวมฺหิ สนฺเตปิ, ‘‘ปญฺจมี’’ติ วโจ ปน;

ปญฺจมิยา วิภตฺติยา, ปจฺจุปฺปนฺนวิภตฺติยํ.

即使它具有第六格的性质，但仍被称为“第五格”，(这是为了)将第五格归入现在时格中。

สงฺคณฺหนตฺถํ วุตฺตนฺติ, วิญฺญาตพฺพา วิภาวินา;

ปญฺจมึ ตุ อุปาทาย, สตฺตมิยา วิภตฺติยา.

此乃为摄入之故而说，智者应善加理解；然而，以第五格为基础，对于第七格，

ฉฏฺฐิยา จ ภวิตพฺพํ, น สา ‘‘ฉฏฺฐี’’ติ อีริตา;

ฉฏฺฐึ ปน อุปาทาย, ‘‘สตฺตมี’’ตฺเวว อีริตา.

本应是第六格，却未被称为“第六格”；然而，以第六格为基础，它却被称为“第七格”。

มชฺเฌ ฉฏฺฐึ อทสฺเสตฺวา, เอวํ ตุ กถนมฺปิ จ;

สตฺตมิยา วิภตฺติยา, ปจฺจุปฺปนฺนวิภตฺติยํ;

สงฺคณฺหนตฺถํ วุตฺตนฺติ, อธิปฺปายํ วิภาวเย.

不于其间显示第六格，如此说法也是为了将第七格摄入现在时格中，应当明了此意趣。

สภาโว เหส วตฺถูนํ, คมฺภีรตฺเถสุ อตฺตโน;

เยน เกนจากาเรน, อธิปฺปายสฺส ญาปนํ.

这确实是事物自身的本性：在其深奥的意义中，意趣会以某种方式被揭示。

ยชฺเชวํ [Pg.73] ปฐมํตีเต-นาคเต จ วิภตฺติโย;

วตฺวา ตโต ปจฺจุปฺปนฺเน, กเถตพฺพา วิภตฺติโย.

既然应当首先阐述过去时与未来时的格，然后才阐述现在时的格，

กจฺจายนวฺหเย คนฺเถ, กสฺมา เอวํ น ภาสิตา;

ปจฺจุปฺปนฺนวิภตฺโยว, กสฺมา อาทิมฺหิ ภาสิตา?

那么在名为《迦旃延》(Kaccāyana)的论著中，为何不这么说？为何反而在开头就阐述现在时格呢？

ยสฺมา วทนฺติ โวหาร-ปเถ เอตาว ปายโต;

ตสฺมา พหุปฺปโยคตฺตํ, โหเตตาสํ วิภตฺตินํ.

因为在日常用语中，人们大多这么说，所以这些格的使用非常普遍。

อาโทพหุปฺปโยโคว, กเถตพฺโพติ ญายโต;

ปจฺจุปฺปนฺนมฺหิ สมฺภูตา, วิภตฺโยวาทิโต มตา.

因为根据道理，使用频率高的(内容)应首先阐述；所以，现在时中出现的格，被认为是教导的开端。

อตีตานาคตํ วตฺวา, ปจฺจุปฺปนฺเน ตโต ปรํ;

ยสฺมา วุตฺตมฺหิ โลกสฺมึ, โหติ วาจาสิลิฏฺฐตา.

因为在世间，先说过去与未来，然后再说现在，能使言语流畅。

ตสฺมา สิลิฏฺฐกถเน, อตีตาทิมเปกฺขิย;

ปญฺจมี สตฺตมี เจตา, วตฺตมานายนนฺตรํ;

สงฺคณฺหนตฺถมกฺขาตา, ปจฺจุปฺปนฺนวิภตฺติสุ.

因此，为了言语流畅，并考虑到过去时等，此第五格与第七格，在现在时(vattamānā)之后，被阐明为归入现在时格之中。

เอตฺถ หิ ยถา ‘‘มาตาปิตโร’’ติ วุตฺเต สิลิฏฺฐกถนํ โหติ, ตสฺมึเยว วจเน วิปริยยํ กตฺวา สมาสวเสน ‘‘ปิตามาตโร’’ติ วุตฺเต สิลิฏฺฐกถนํ น โหติ, ตสฺมา ตาทิสี สทฺทรจนา อปูชนียา, ‘‘ปิตา มาตา จ เม ทชฺชุ’’นฺติ ปาโฐ ปน พฺยาสวเสน ยถิจฺฉิตปฺปโยคตฺตา ปูชนีโย, เอวเมว ‘‘อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺน’’นฺติ วุตฺเต สิลิฏฺฐกถนํ โหติ, ‘‘อตีตปจฺจุปฺปนฺนานาคต’’นฺติ เอวมาทินา วุตฺเต สิลิฏฺฐกถนํ น โหติ, ตสฺมา ตาทิสี สทฺทรจนา อปูชนียา สิยา. ‘‘อตีตารมฺมณา ปจฺจุ-ปฺปนฺนานาคตโคจรา’’ติ วจนํ ปน คาถาพนฺธสุขตฺถํ ยถิจฺฉิตปฺปโยคตฺตา ปูชนียเมว. อยเมตฺถ ปาฬิ เวทิตพฺพา –

此处，正如说“父母”(mātāpitaro)时，言说流畅；在同一词语中，若颠倒过来，以复合词的形式说“父母”(pitāmātaro)时，言说就不流畅。因此，那样的构词是不被推崇的。然而，“父与母应予我”(pitā mātā ca me dajjuṃ)这一读法，因为是分离陈述，可随欲使用，故而是被推崇的。同样，说“过去未来现在”(atītānāgatapaccuppanna)时，言说流畅；若说“过去现在未来”(atītapaccuppannānāgata)等，言说就不流畅。因此，那样的构词或许是不被推崇的。但是，“以过去为所缘，以现在未来为行境”(Atītārammaṇā paccuppannānāgatagocarā)这一说法，为了偈颂的格律之便，可随欲使用，故而是被推崇的。于此，当知此巴利(Pāḷi)原文——

‘‘ยํกิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺน’’นฺติ จ,

“‘任何色法，无论是过去、未来、现在’，以及

‘‘เอกายนํ [Pg.74] ชาติขยนฺตทสฺสี,มคฺคํ ปชานาติ หิตานุกมฺปี;

เอเตน มคฺเคน อตํสุ ปุพฺเพ,ตริสฺสนฺติ เย จ ตรนฺติ โอฆ’’นฺติ จ,

“‘见生之尽者，哀愍利益(众生)，了知此唯一之道；昔人依此道已度，未来者将度，现在者正度此洪流(ogha)。’以及

‘‘เย จพฺภตีตา สมฺพุทฺธา, เย จ พุทฺธา อนาคตา;

เย เจตรหิ สมฺพุทฺธา, พหูนํ โสกนาสกา.

“‘凡是过去的等正觉者，凡是未来的诸佛，以及现在的等正觉者，是众生忧苦的消除者。

สพฺเพ สทฺธมฺมครุโน, วิหํสุ วิหรนฺติ จ;

อโถปิ วิหริสฺสนฺติ, เอสา พุทฺธาน ธมฺมตา’’ติ จ

“‘一切皆敬重正法(saddhamma)，过去曾住，现在正住，未来也将住；此乃诸佛之法性(dhammatā)。’以及

เอวมเนเกสุ สทฺทปฺปโยเคสุ. อิธ ยถิจฺฉิตปฺปโยควเสน อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนกาลิกาสุ อฏฺฐสุ วิภตฺตีสุ ติสฺโส ปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา วิภตฺติโย อาทิมฺหิ กถิตา, ตญฺจ กถนํ ตาสญฺเญว โวหารปเถ เยภุยฺเยน ปวตฺติโต พหุปฺปโยคตาญาปนตฺถํ. ตาสุ ปน ทฺวินฺนํ วิภตฺตีนํ ‘‘ปญฺจมีสตฺตมี’’ติสญฺญา สิลิฏฺฐกถนิจฺฉายํ กเมน วตฺตพฺพา, อตีตานาคตกาลิกา วิภตฺติโย อเปกฺขิตฺวา กตา. อิจฺเจวํ

如是在诸多词语应用中。在此，依随欲使用之法，在属于过去、未来、现在的八种变格(vibhatti)中，首先宣说了三种现在时的变格。如此宣说，是为了表明它们在言说习惯中普遍通行而广为使用。然而，其中两种变格，即“第五”与“第七”的名称，是为言说流畅之故而依序说明的，是参照过去与未来时的变格而安立的。如是。

ยถิจฺฉิตปฺปโยเคน, ปจฺจุปฺปนฺนวิภตฺติโย;

ติธา กตฺวาน อาทิมฺหิ, กจฺจาเนน อุทีริตา.

依随欲之用，现在时的变格；迦旃延(Kaccāyana)于最初，已说为三种。

อาทิมฺหิ กถนํ ตญฺจ, ตาสํ ปาเยน วุตฺติโต;

พหุปฺปโยคภาวสฺส, ญาปนตฺถนฺติ นิทฺทิเส.

最初之所说，因其通常被使用；为显其广用之状，如是当指出。

อตีตาทิมเปกฺขิตฺวา, สิลิฏฺฐกถเน ธุวํ;

‘‘ปญฺจมี สตฺตมิ’’จฺเจว, ทฺวินฺนํ นามํ กตนฺติ จ;

กาลาติปตฺตึ วชฺเชตฺวา, อิทํ วจนมีริตํ.

参照过去等，为求言说流畅；“第五”与“第七”，二者如是命名；除开条件式(kālātipatti)，此语如是说。

ยทิ เอวํ อยํ โทโส, อาปชฺชติ น สํสโย;

อิติ เจ โกจิ ภาเสยฺย, อตฺเถ อกุสโลนโร.

“若如是，此过失无疑必生起”；若有人作此言，则是于义理不善巧之人。

เตกาลิกาขฺยาตปเท[Pg.75], กาลาติปตฺติยา ปน;

อสงฺคโหว โหตีติ, ‘‘ตนฺนา’’ติ ปฏิเสธเย.

“于三时动词中，条件式实则不被含摄”，对此应以“并非如此”来驳斥。

เตกาลิกาขฺยาตปเท, น โน กาลาติปตฺติยา;

อิฏฺโฐ อสงฺคโห ตตฺถ, สงฺคโหเยว อิจฺฉิโต.

于三时动词中，条件式不被含摄并非我等所欲；于彼处，唯有含摄才是所求。

ปญฺจมีสตฺตมีสญฺญา, กาลาติปตฺติกํ ปน;

วิภตฺติมนเปกฺขิตฺวา, กตา อิจฺเจว โน มติ.

“第五”与“第七”之名，是不考虑条件式的变格而安立的；此即我等之见。

นานานยํ คเหตฺวาน,ปจฺเจตพฺพํ ตุ สารโต;

ยาย เอโส รุโต อตฺโถ,ตสฺมา เอสา น ทุพฺพลา.

应掌握种种理路(naya)，并从其精要处去信解；依此，其义得以宣说，是故此(说法)并非无力。

อตฺโถ ลพฺภติ ปาสํโส,ยตฺถ ยตฺถ ยถา ยถา;

ตถา ตถา คเหตพฺโพ,ตตฺถ ตตฺถ วิภาวินา.

凡是能获得可称赞之义，无论在何处、以何种方式；明智者应在彼处，如是如是地领会。

วุตฺตญฺเหตํ อภิธมฺมฏีกายํ ‘‘ยตฺถ ยตฺถ ยถา ยถา อตฺโถ ลพฺภติ, ตตฺถ ตตฺถ ตถา ตถา คเหตพฺโพ’’ติ.

这在《阿毗达摩(Abhidhamma)复注》中已说过：“无论在何处、以何种方式获得意义，都应当在彼处、以彼种方式领会。”

ปญฺจมีสตฺตมีสญฺญา, รูฬฺหีสญฺญาติ เกจน;

น ปเนวํ คเหตพฺพํ, อชานิตฺวา วทนฺติ เต.

“第五”与“第七”之名，有人说是约定俗成的名称；但不应如是执取，彼等是因不知而如是说。

เนสา ปุริสสญฺญาทิ, ฌล สญฺญาทโย วิย;

รูฬฺหิยา ภาสิตา สญฺญา, ภูเตนตฺเถน ภาสิตา.

此非如“人”等名，或如“jhala”等名；非由约定俗成而说的名称，而是依真实义而说的。

อุปนิธาย ปญฺญตฺติ, เอสา สญฺญา ยโต ตโต;

อนฺวตฺถสญฺญา ฐปิตา, โปราเณหีติ ลกฺขเย.

此名称乃是依比较而施设，故应了知此为古人所立的随义名(anvatthasaññā)。

อิจฺเจวํ กาลฉกฺกํ ตุ, สงฺเขเปน ติธา มตํ;

เอตมตฺถญฺหิ สนฺธาย, ‘‘ยํ ติกาล’’นฺติ ภาสิตํ.

如是，时轮(kālachakka)被认为略分为三种；正是针对此义，而说“凡三时”。

อยเมตฺถ กาลฉกฺกสงฺคโห.

此中即是时轮的摄要。

เอวํ [Pg.76] ติธา จตุธา วา, ฉธา วาปิ สุเมธโส;

กาลเภทํ วิภาเวยฺย, กาลญฺญูหิ วิภาวิตํ.

智者当辨明时间的差别，或分为三种、四种或六种；此乃知时者所辨明。

อตีตานาคตํ กาลํ, วิสุํ กาลาติปตฺติกํ;

คเหตฺวา ปญฺจธา โหติ, เอวญฺจาปิ วิภาวเย.

若将过去、未来时以及条件式分别摄取，则成五种；亦应如是辨明。

เอตฺถ นโยว ‘‘อชฺฌตฺต-พหิทฺธา วา’’ติ ปาฬิยํ;

อตีตานาคตกาลี, วิภตฺติ สมุทีริตา.

于此，过去与未来时的变格被宣说，其理路正如巴利(Pāḷi)原文中“内或外”(ajjhatta-bahiddhā vā)一样。

อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ กาลสงฺคโห สมตฺโต.

如是，一切种类的时之摄要至此圆满。

อิทานิ วิญฺญูนํ อตฺถคฺคหเณ โกสลฺลชนนตฺถํ ปกรณนฺตรวเสนปิ อิมสฺมึ ปกรเณ วตฺตมานานนฺตรํ วุตฺตานํ อาณตฺติปริกปฺปกาลิกานํ ‘‘ปญฺจมีสตฺตมี’’ติสงฺขาตานํ ทฺวินฺนํ วิภตฺตีนํ ปฏิปาฏิฏฺฐปเน ปกรณสํสนฺทนํ กถยาม – กาตนฺตปฺปกรณสฺมิญฺหิ สกฺกตภาสานุรูเปน ทสธา อาขฺยาตวิภตฺติโย ฐปิตา, กจฺจายนปฺปกรเณ ปน มาคธภาสานุรูเปน อฏฺฐธา ฐปิตา, นิรุตฺติยญฺจ ปน มาคธภาสานุรูเปเนว อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนาณตฺติปริกปฺปกาลาติปตฺติวเสน ฉธา ฐปิตา. เตสุ หิ กาตนฺเต วตฺตมานา, สตฺตมี, ปญฺจมี, หิยฺยตฺตนี, อชฺชตนี, ปโรกฺขา, สฺวาตนี, อาสี, ภวิสฺสนฺตี, กฺริยาติปตฺติ จาติ ทสธา วิภตฺตา. กจฺจายเน ปน วตฺตมานา, ปญฺจมี, สตฺตมี, ปโรกฺขา, หิยฺยตฺตนี, อชฺชตนี, ภวิสฺสนฺตี, กาลาติปตฺติ จาติ อฏฺฐธา วิภตฺตา. อิติ เอเตสุ ทฺวีสุ กาตนฺตกจฺจายเนสุ วิภตฺติโย วิสทิสาย ปฏิปาฏิยา ฐปิตา. กิญฺจาเปตฺถ วิสทิสา ปฏิปาฏิ, ตถาเปตา นิรุตฺติยํ วุตฺตาตีตาทิกาลวิภาควเสน เอกโต สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ กิญฺจิ วิเสสํ ฐเปตฺวา.

现在，为了使智者在领会义理上产生善巧，我们亦通过其他论著，来说明在本论中紧接在现在时之后所说的、被称为“第五”与“第七”的两种变格(vibhatti)的排列顺序。在《迦旃陀论》(Kātanta)中，按照梵语(Sakkata)的规范安立了十种动词变格；在《迦旃延论》(Kaccāyana)中，则按照摩揭陀语(Māgadhabhāsā)的规范安立了八种；而在《语源学》(Nirutti)中，也是按照摩揭陀语的规范，根据过去、未来、现在、命令、意愿、条件式安立了六种。其中，在《迦旃陀论》中，分为现在时(vattamānā)、第七(sattamī)、第五(pañcamī)、昨日过去时(hiyyattanī)、今日过去时(ajjatanī)、远过去时(parokkhā)、明日未来时(svātanī)、祈愿式(āsī)、未来式(bhavissantī)和条件式(kriyātipatti)这十种。在《迦旃延论》中，则分为现在时、第五、第七、远过去时、昨日过去时、今日过去时、未来式和条件式(kālātipatti)这八种。如此，在这《迦旃陀论》和《迦旃延论》两部论著中，变格的排列顺序是不同的。尽管此处的排列顺序不同，但在《语源学》中，除了少许差别，它们还是能根据所说的过去等时态的划分而相互关联、趋于一致。

กถํ[Pg.77]? กาตนฺเต ตาว หิยฺยตฺตนี อชฺชตนี ปโรกฺขา จาติ อิมา ติสฺโส เอกนฺเตน อตีตกาลิกา, สฺวาตนี อาสี ภวิสฺสนฺติ จาติ อิมา ติสฺโส เอกนฺเตน อนาคตกาลิกา, วตฺตมานา เอกาเยว ปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา, สตฺตมี ปน ปญฺจมี จ ปจฺจุปฺปนฺนานาคตกาลวเสน ทฺวิกาลิกา ‘‘อชฺช ปุญฺญํ กเรยฺย, สฺเวปิ กเรยฺย. อชฺช คจฺฉตุ, สฺเว วา คจฺฉตู’’ติ ปโยคารหตฺตา. กฺริยาติปตฺติ อนิยตกาลิกา ‘‘โส เจ หิยฺโย ยานํ อลภิสฺสา, อคจฺฉิสฺสา. โส เจ อชฺช อนตฺถงฺคเต สูริเย ยานํ อลภิสฺสา, อคจฺฉิสฺสา. โส เจ สฺเว ยานํ อลภิสฺสา, อคจฺฉิสฺสา’’ติ ปโยคารหตฺตา. เอวํ อสงฺกรโต ววตฺถเปตพฺพํ.

如何？在《迦旦多论》(Kātanta)中，首先，昨日时(hiyyattanī)、今日时(ajjatanī)与不现见时(parokkhā)这三者完全是过去时；明日时(svātanī)、祝福时(āsī)与将来时(bhavissanti)这三者完全是将来时；现在时(vattamānā)只有一种，即是现在时。而第七语尾(sattamī)与第五语尾(pañcamī)，因有“今日应行善，明日亦应行善”、“今日让他去，或明日让他去”之用法，故通于现在与将来二时。条件式(Kriyātipatti)因有“若他昨日得车，则已去矣；若他今日日未落时得车，则将去矣；若他明日得车，则将去矣”之用法，故为不定法(aniyata)时态。应如是无混淆地确立。

เอวํ ววตฺถเปตฺวา อยมมฺเหหิ วุจฺจมาโน นโย สาธุกํ สลฺลกฺเขตพฺโพ. กถํ? หิยฺยตฺตนชฺชตนีปโรกฺขาสฺวาตนฺยาสีภวิสฺสนฺติวเสน เอกนฺตาตีตานาคตกาลิกา วิภตฺติโย ฉ, วตฺตมานวเสน เอกนฺตปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา วิภตฺติ เอกาเยว, สา ปฏิปาฏิยา คณิยมานา สตฺตมํ ฐานํ ภชติ. เอวํ เอตสฺมึ วตฺตมานาสงฺขาเต สตฺตมฏฺฐาเน ปกฺขิปิตุํ นิรุตฺตินเยน ‘‘ปริกปฺปกาลิกา’’ติ สงฺขํ คตํ สตฺถนเยน ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนานาคตกาลิกา’’ติวตฺตพฺพํ เอกํ วิภตฺตึ สตฺตมีภูตาย วตฺตมานาย สมานฏฺฐานตฺตา สตฺตมีสญฺญํ กตฺวา ฐเปสิ. ตโต ปุนเทว สฺวาตนฺยาสีภวิสฺสนฺติวเสน เอกนฺตานาคตกาลิกา ติสฺโส วิภตฺติโย คเณตฺวา ตํ ปจฺจุปฺปนฺนานาคตกาลิกํ ‘‘สตฺตมี’’ติ ลทฺธสญฺญํ วิภตฺตึ อนาคตกาลิกภาเวน ตาหิ ตีหิ สทฺธึ สมานฏฺฐานตฺตา จตุตฺถํ กตฺวา นิรุตฺตินเยน ‘‘อาณตฺติกาลิกา’’ติ สงฺขํ คตํ สตฺถนเยน ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนานาคตกาลิกา’’ติ วตฺตพฺพํ เอกํ วิภตฺตึ ปญฺจนฺนํ สงฺขฺยานํ ปูรเณน ปญฺจมีสญฺญํ กตฺวา ฐเปสิ.

如此确立后，我们所说的此理则应善加注意。如何？依昨日时、今日时、不现见时、明日时、祝福时、将来时，纯粹过去与将来时的语尾有六种；依现在时，纯粹现在时的语尾只有一种，其依序计数时，占据第七位。如此，为置于此名“现在时”的第七位中，有一语尾，依词源学(nirutti)之理则，名为“假定时”(parikappakālikā)，依论典(sattha)之理则，当名为“现在将来时”，因其与已成为第七位的现在时位置相同，故作“第七”(sattamī)之名而确立。其后，再计数明日时、祝福时、将来时这三种纯粹将来时的语尾，彼已得“第七”(sattamī)之名、具现在将来时态的语尾，因其将来时之性质与彼三者位置相同，故将其作为第四；又有一语尾，依词源学之理则，名为“命令时”(āṇattikālikā)，依论典之理则，当名为“现在将来时”，通过补足五之数，作“第五”(pañcamī)之名而确立。

กฺริยาติปตฺติยา [Pg.78] ปน อนิยตกาลิกตฺตา ตํ วชฺเชตฺวา อยํ วินิจฺฉโย กโต, โส จ โข นิรุตฺตินยํเยว นิสฺสาย. อยํ ตาว กาตนฺเต วตฺตมานานนฺตรํ วุตฺตานํ สตฺตมีปญฺจมีนํ อนฺวตฺถสญฺญํ อิจฺฉนฺตานํ อมฺหากํ รุจิ, เอสา สทฺธมฺมวิทูหิ ครูหิ อปฺปฏิกฺโกสิตา อนุมตา สมฺปฏิจฺฉิตา ‘‘เอวเมวํ อาวุโส, เอวเมวํ อาวุโส’’ติ. เวยฺยากรเณหิปิ อปฺปฏิกฺโกสิตา อนุมตา สมฺปฏิจฺฉิตา ‘‘เอวเมวํ ภนฺเต, เอวเมวํ ภนฺเต’’ติ. เอวํ สพฺเพหิปิ เตหิ ปุพฺพาจริเยหิ อพฺภนุโมทิตา อปฺปฏิกฺโกสิตา.

至于条件式(Kriyātipatti)，因其为不定法(aniyata)时态，故排除之而作此决断，且此决断完全是依据词源学之理则。此即吾等之意趣，欲为《迦旦多论》(Kātanta)中于现在时后所说的第七与第五语尾，赋予符合其义之名称。此意趣未被通达正法之诸师所驳斥，而被认可、接受，言：“诚然如是，贤友(āvuso)！诚然如是，贤友！”亦未被诸语法家所驳斥，而被认可、接受，言：“诚然如是，尊者！诚然如是，尊者！”如是，此意趣被所有彼等古代诸师所赞许、不加驳斥。

กจฺจายนปฺปกรเณ ปน พุทฺธวจนานุรูเปน อฏฺฐธา วิภตฺตีนํ วุตฺตตฺตา วตฺตมานาวิภตฺติ ปญฺจมฏฺฐาเน ฐิตา. กถํ? ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีภวิสฺสนฺติวเสน เอกนฺตาตีตานาคตกาลิกา จตสฺโส วิภตฺติโย, วตฺตมานวเสน เอกนฺตปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา วิภตฺติ เอกาเยว, สา ปฏิปาฏิยา คณิยมานา ปญฺจมํ ฐานํ ภชติ. เอวํ เอตสฺมึ วตฺตมานาสงฺขาเต ปญฺจมฏฺฐาเน ปกฺขิปิตุํ นิรุตฺตินเยน ‘‘อาณตฺติกาลิกา’’ติ สงฺขํ คตํ ‘‘อนุตฺตกาลิกา’’ติ วุตฺตํ วิภตฺตึ ปญฺจมีภูตาย วตฺตมานาย สมานฏฺฐานตฺตา ปญฺจมีสญฺญํ กตฺวา ฐเปสิ. ตโต ปรํ ตํ ปญฺจมํ ฉฏฺฐิฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ปโรกฺขา หิยฺยตฺตนี อชฺชตนี ภวิสฺสนฺตี วตฺตมานา ปญฺจมีติ เอวํ คณนาวเสน ฉ วิภตฺติโย อุปาทาย นิรุตฺตินเยน ‘‘ปริกปฺปกาลิกา’’ติ สงฺขํ คตํ ‘‘อนุตฺตกาลิกา’’ติ วุตฺตํ วิภตฺตึ สตฺตนฺนํ สงฺขฺยานํ ปูรเณน สตฺตมีสญฺญํ กตฺวา ฐเปสิ.

在《迦旃延论》(Kaccāyanappakaraṇa)中，因随顺佛语而说八种语尾，故现在时语尾位于第五位。如何？不现见时、昨日时、今日时、将来时这四种语尾，是纯粹过去或将来时；而现在时语尾是唯一的纯粹现在时，当依序计数时，它占据第五位。如是，为置于此名“现在时”的第五位中，依词源学之理则，将名为“命令时”(āṇattikālikā)、被称为“未说时”(anuttakālikā)的语尾，因其与已成为第五位的现在时位置相同，故作“第五”(pañcamī)之名而安立。其后，将此第五置于第六位，再以不现见时、昨日时、今日时、将来时、现在时、第五这六种语尾为基础，通过计数，依词源学之理则，将名为“假定时”(parikappakālikā)、被称为“未说时”(anuttakālikā)的语尾，作为七数之补充，而作“第七”(sattamī)之名而安立。

กาลาติปตฺติยา ปน อตีตานาคตกาลิกตฺตา ตํ วชฺเชตฺวา อยํ วินิจฺฉโย กโต, โส จ โข นิรุตฺตินยํเยว นิสฺสาย. อยํ กจฺจายเน วตฺตมานานนฺตรํ วุตฺตานํ ปญฺจมีสตฺตมีนํ อนฺวตฺถสญฺญํ อิจฺฉนฺตานํ อมฺหากํ รุจิ, เอสา จ สทฺธมฺมวิทูหิ ครูหิ อปฺปฏิกฺโกสิตา อนุมตา สมฺปฏิจฺฉิตา [Pg.79] ‘‘เอวเมวํ อาวุโส, เอวเมวํ อาวุโส’’ติ. เวยฺยากรเณหิปิ อปฺปฏิกฺโกสิตา อนุมตา สมฺปฏิจฺฉิตา ‘‘เอวเมวํ ภนฺเต, เอวเมวํ ภนฺเต’’ติ. เอวํ สพฺเพหิปิ เตหิ ปุพฺพาจริเยหิ อพฺภนุโมทิตา อปฺปฏิกฺโกสิตา.

然而，因时态超越时(kālātipatti)兼具过去与将来之性质，故排除之而作此决断，且此决断仅是依据词源学之理则。此即吾等之意趣，欲为《迦旃延论》(Kaccāyana)中于现在时后所说的第五与第七语尾，赋予符合其义之名称。此法亦为通晓正法之诸师所不加驳斥、同意、接受，言：“诚然如是，贤友(āvuso)！诚然如是，贤友！”亦为诸语法家所不加驳斥、同意、接受，言：“诚然如是，尊者！诚然如是，尊者！”如是，此法为所有彼等古代诸师所随喜、不加驳斥。

ยสฺมา หิ กาตนฺตกจฺจายนานิ อญฺญมญฺญํ วิสทิสวิภตฺติกฺกมานิปิ อนฺตเรน กิญฺจิ วิเสสํ นิรุตฺติยํ วุตฺตาตีตาทิกาลวิภาควเสเนกชฺฌํ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, ตสฺมา นิรุตฺตินยญฺเญว สารโต คเหตฺวา ปญฺจมีสตฺตมีวิภตฺตีนํ อนฺวตฺถสญฺญาปริกปฺปเน อมฺหากํ รุจิ ปุพฺพาจริเยหิ อพฺภนุโมทิตา อปฺปฏิกฺโกสิตา, ตสฺมา เอว โย โกจิ อิมํ วาทํ มทฺทิตฺวา อญฺญํ วาทํ ปติฏฺฐาเปตุํ สกฺขิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. อยญฺหิ นโย อตีว สุขุโม ทุทฺทโส จ ปรมาณุริว, ทุกฺโขคาฬฺโห จ มหาคหนมิว, อติคมฺภีโร จ มหาสมุทฺโท วิย, ตสฺมา อิมิสฺสํ สทฺทนีติยํ สทฺธาสมฺปนฺเนหิ กุลปุตฺเตหิ สาสโนปการตฺถํ โยโค สุฏฺฐุ กรณีโย. ตถา หิ อิธ กตโยเคหิ นามาขฺยาตาทีสุ จตูสุ ปเทสุ อุปฺปนฺนวาทา ปรวาทิโน ชิตาว โหนฺติ.

诚然，因《迦旦多论》(Kātanta)与《迦旃延论》(Kaccāyana)等，虽于语尾次第上相互不同，然于词源学(nirutti)中所说过去等时态划分方面，别无他异，实为融贯一致。是故，吾等仅取词源学理则之精要，为第五(pañcamī)与第七(sattamī)语尾构想符合其义之名称，此意趣为古代诸师所随喜、不加驳斥。是故，若有任何人能驳倒此说而建立别论，实无是处。此理则诚然极其精微难见，犹如微尘；极其难通，犹如密林；极其深广，犹如大海。是故，具信之良家子(kulaputta)，为饶益教法，当于此《声论》(Saddanīti)善勤修习。诚然，于此致力者，于名(nāma)、动词(ākhyāta)等四品类中所生之论诤，必能战胜他论者。

มุนินา มุนินาเคน, ทุฏฺฐา ปพฺพชิตา ชิตา;

ยถา ยถา อสทฺธมฺม-ปูรณา ปูรณาทโย.

犹如牟尼(Muni)——圣者中的龙象，战胜了充满邪法(asaddhamma)、心怀恶见的出家人，即富兰那(Pūraṇa)等人；

ตถา ตถาคตาทายา-นุคายํ สทฺทนีติยํ;

กตโยเคหิปิ ชิตา, สวนฺติ ปรวาทิโนติ.

同样地，在依循如来(Tathāgata)传统的《声律论》(Saddanīti)中，即便只是努力修行者，亦能战胜其他论师(paravādī)。

อยํ ปญฺจมีสตฺตมีนํ ปฏิปาฏิฏฺฐปเน ปกรณสํสนฺทนา.

此为在第五(pañcamī)与第七(sattamī)语尾变化的次第安立中，对诸论的会通。

อถ วตฺตมานาทีนํ วจนตฺถํ กถยาม – ตตฺถ วตฺตมานาติ เกนฏฺเฐน วตฺตมานา? วตฺตมานกาลวจนฏฺเฐน. ปจฺจุปฺปนฺนภาเวน หิ วตฺตตีติ วตฺตมาโน, ปจฺจุปฺปนฺนกฺริยาสงฺขาโต กาโล. ตพฺพาจกวเสน วตฺตมาโน กาโล เอติสฺสา อตฺถีติ อยํ ติ อนฺติอาทิวิภตฺติ วตฺตมานา. ตถา [Pg.80] หิ ‘‘คจฺฉติ เทวทตฺโต’’ติ เอตฺถ เทวทตฺตสฺส ปจฺจุปฺปนฺนํ คมนกฺริยํ วิภตฺติภูโต ติสทฺโทเยว วทติ, ตสฺมา ตพฺพาจกวเสน วตฺตมาโน กาโล เอติสฺสา อตฺถีติ วตฺตมานาติ วุจฺจติ. ปญฺจมีติ เกนฏฺเฐน ปญฺจมี? ปญฺจมํ วตฺตมานฏฺฐานํ คมนฏฺเฐน, ปญฺจนฺนญฺจ สงฺขฺยานํ ปูรณฏฺเฐน. ตถา หิ นิโยคา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนกาลิกานํ ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีภวิสฺสนฺตีวตฺตมานาสงฺขาตานํ ปญฺจนฺนํ วิภตฺตีนมนฺตเร ปญฺจมีภูตาย วตฺตมานาย สยมฺปิ ปจฺจุปฺปนฺนกาลิกภาเวน สมานฏฺฐานตฺตา ปญฺจมํ วตฺตมานฏฺฐานํ คจฺฉตีติ ปญฺจมี. ยถา นทนฺตี คจฺฉตีติ นที. ตถา นิโยคา อตีตานาคตกาลิกา ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีภวิสฺสนฺตีสงฺขาตา จตสฺโส วิภตฺติโย อุปาทาย สยมฺปิ วตฺตมานาวิภตฺติ วิย ปญฺจนฺนํ สงฺขฺยานํ ปูรณีติ ปญฺจมี. สตฺตมีติ เกนฏฺเฐน สตฺตมี? สตฺตนฺนํ สงฺขฺยานํ ปูรณฏฺเฐน. ตถา หิ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีภวิสฺสนฺตีวตฺตมานาปญฺจมีสงฺขาตา ฉ วิภตฺติโย อุปาทาย สยมฺปิ ปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา หุตฺวา สตฺตนฺนํ สงฺขฺยานํ ปูรณีติ สตฺตมี.

现在我们来解说现在时(vattamānā)等的词义。于此，“现在时”以何义为“现在时”？以其表达现在时间的意义。因为是依现在存在而转起，故为现在时，此乃名为“现在动作”的时间。因为此“ti”、“anti”等语尾变化(vibhatti)具有表示此现在时的意义，故称其为“现在时”。例如，在“提婆达多(Devadatta)去”一句中，正是作为语尾变化的“ti”一词表达了提婆达多现在的去之动作。因此，因为此语尾变化具有表示此现在时的意义，故被称为“现在时”。“第五”(pañcamī)以何义为“第五”？以其去到第五个位置——现在时之位置的意义，以及以其圆满五这个数目的意义。是这样的：在名为完成时(parokkhā)、昨日不定过去时(hiyyattanī)、今日不定过去时(ajjatanī)、将来时(bhavissantī)、现在时的五种语尾变化中，现在时是第五位。而命令式(pañcamī)本身也因其现在时的性质而与现在时处于同等地位，故其去到第五个位置——现在时的位置，因此称为“第五”。犹如“作响而去者”为“河”(nadī)。同样，命令式，相对于名为完成时、昨日不定过去时、今日不定过去时、将来时的四种过去与未来时语尾变化，其本身就像现在时语尾变化一样，是圆满五这个数目的，故为“第五”。“第七”(sattamī)以何义为“第七”？以其圆满七这个数目的意义。因为相对于名为完成时、昨日不定过去时、今日不定过去时、将来时、现在时、第五的六种语尾变化，其本身也是现在时的，从而圆满七这个数目，故为“第七”。

ปโรกฺขาติ เกนฏฺเฐน ปโรกฺขา? ปโรกฺเข ภวาติ อตฺเถน. ตถา หิ จกฺขาทินฺทฺริยสงฺขาตสฺส อกฺขสฺส ปโร ติโรภาโว ปโรกฺขํ, ตพฺพาจกภาเวน ปโรกฺเข ภวาติ ปโรกฺขา. หิยฺยตฺตนีติ เกนฏฺเฐน หิยฺยตฺตนี? หิยฺโย ปภุติ อตีเต กาเล ภวา ตพฺพาจกภาเวนาติ อตฺเถน. อชฺชตนีติ เกนฏฺเฐน อชฺชตนี? อชฺช ปภุติ อตีเต กาเล ภวา ตพฺพาจกภาเวนาติ อตฺเถน. ภวิสฺสนฺตีติ เกนฏฺเฐน ภวิสฺสนฺตี? ‘‘เอวํ อนาคเต ภวิสฺสตี’’ติ อตฺถํ ปกาเสนฺตี เอติ คจฺฉตีติ อตฺเถน. กาลาติปตฺตีติ เกนฏฺเฐน กาลาติปตฺติ? กาลสฺสาติปตนวจนฏฺเฐน. ตถา หิ กาลสฺส อติปตนํ อจฺจโย อติกฺกมิตฺวา ปวตฺติ กาลาติปตฺติ, ลภิตพฺพสฺส อตฺถสฺส นิปฺผตฺติรหิตํ กฺริยาติกฺกมนํ[Pg.81]. กาโลติ เจตฺถ กฺริยา อธิปฺเปตา. กรณํ กาโร, กาโร เอว กาโล รการสฺส ลการํ กตฺวา อุจฺจารณวเสน. อยํ ปน วิภตฺติ ตพฺพาจกตฺตา กาลาติปตฺตีติ. อยํ ปน วตฺตมานาทีนํ วจนตฺถวิภาวนา.

“完成时”(parokkhā)以何义为“完成时”？以“存在于不可见处”的意义。是这样的：在名为眼等诸根的感官(akkha)之外、被遮蔽处即是“不可见”(parokkha)，由于具有表达它的性质，存在于不可见处，故称“完成时”。“昨日不定过去时”(hiyyattanī)以何义为“昨日不定过去时”？以“从昨日(hiyyo)起存在于过去时中，并具有表达它的性质”的意义。“今日不定过去时”(ajjatanī)以何义为“今日不定过去时”？以“从今日(ajja)起存在于过去时中，并具有表达它的性质”的意义。“将来时”(bhavissantī)以何义为“将来时”？以其表达“将于未来如是存在”之义的意义。“时过态”(kālātipatti)以何义为“时过态”？以“时间的超越”之语的意义。是这样的：时间的超越、流逝、越过而转起即是“时过态”，指应得之义未成就而行动已超越。此处“时”(kāla)意指“动作”(kriyā)。行(karaṇa)为作(kāro)，作(kāro)即是时(kālo)，这是通过将r音发为l音的方式。而此语尾变化，因具有表达它的性质，故为“时过态”。此乃对现在时等的词义辨析(vibhāvanā)。

วิปฺปกิณฺณวิวิธนเย, สํกิณฺณลกฺขณธรวรสาสเน;

สุมติมติวฑฺฒนตฺถํ, กถิโต ปกิณฺณกวินิจฺฉโย.

异说纷陈理趣稠，胜法持相杂难求；为增智者清明慧，杂事(pakiṇṇaka)决择论中留。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ

如是，为使智者于具注释之九分教与三藏的言语之道中，

โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

为得善巧而造的《声律论》中，

ปกิณฺณกวินิจฺฉโย นาม

名为“杂事决择”，

ตติโย ปริจฺเฉโท.

第三章。

๔. ภูธาตุมยนามิกรูปวิภาค

4. “bhū”词根所成名词形态分别

‘‘ภู สตฺตาย’’นฺติ ธาตุสฺส, รูปมาขฺยาตสญฺญิตํ;

ตฺยาทฺยนฺตํ ลปิตํ นาน-ปฺปกาเรหิ อนากุลํ.

“‘bhū’于‘存在’(sattā)义”，其词根(dhātu)之形名为动词(ākhyāta)；以“ti”等为结尾，种种解说而不杂乱。

สฺยาทฺยนฺตํ, ทานิ ตสฺเสว, รูปํ นามิกสวฺหยํ;

ภาสิสฺสํ ภาสิตตฺเถสุ, ปฏุภาวาย โสตุนํ.

今说彼根之名词(nāmika)形，以“si”等为结尾；为令听者于已说之义，能得其娴熟。

ยทตฺเถ’ตฺตนิ นาเมติ, ปร’มตฺเถสุ วา สยํ;

นมตีติ ตทาหํสุ, นามํ อิติ วิภาวิโน.

因其令向于自义，或其自身向于他义；是故明辨者(vibhāvī)，称之为“名”(nāma)。

นามํ นามิกมิจฺจตฺร, เอกเมเวตฺถโต ภเว;

ตเทวํ นามิกํ เญ ยฺยํ, สลิงฺคํ สวิภตฺติกํ.

此中“名”(nāma)与“名词”(nāmika)，其义实为一；如是名词当知具性(liṅga)与格(vibhatti)。

สตฺวาภิธานํ ลิงฺคนฺติ, อิตฺถิปุมนปุํสกํ;

วิภตฺตีติธ สตฺเตว, ตตฺถ จฏฺฐ ปวุจฺจเร.

性(liṅga)是实体(sattva)之称，分女性(itthi)、男性(puma)、中性(napuṃsaka)。格(vibhatti)于此实为七种，然亦说为八种。

ปฐมา ทุติยา ตติยา, จตุตฺถี ปญฺจมี ตถา;

ฉฏฺฐี จ สตฺตมี จาติ, โหนฺติ สตฺต วิภตฺติโย.

第一格(paṭhamā)、第二格(dutiyā)、第三格(tatiyā)，第四格(catutthī)、第五格(pañcamī)亦然；第六格(chaṭṭhī)以及第七格(sattamī)，此为七种格。

ลิงฺคตฺเถ ปฐมา สายํ, ภินฺนา ทฺเวธา สิโย อิติ;

กมฺมตฺเถ ทุติยา สาปิ, ภินฺนา อํ โย อิติ ทฺวิธา.

第一格用于性义(liṅgattha)，分为“si”、“yo”二种；第二格用于业义(kammattha)，亦分“aṃ”、“yo”二种。

กรเณ [Pg.82] ตติยา สาปิ, ภินฺนา นา หิ อิติ ทฺวิธา;

สมฺปทาเน จตุตฺถี สา, ภินฺนา ทฺเวธา ส นํ อิติ.

第三格用于具义(karaṇa)，亦分“nā”、“hi”二种；第四格用于与义(sampadāna)，分为“sa”、“naṃ”二种。

อปาทาเน ปญฺจมี สา, ภินฺนา ทฺเวธา สฺมา หิ อิติ;

ฉฏฺฐี สามิมฺหิ สา จาปิ, ภินฺนา ทฺเวธา ส นํ อิติ.

第五格用于离义(apādāna)，分为“smā”、“hi”二种；第六格用于属义(sāmi)，亦分“sa”、“naṃ”二种。

โอกาเส สตฺตมี สาปิ, ภินฺนา ทฺเวธา สฺมึสุ อิติ;

อามนฺตนฏฺฐมี สายํ, สิโยเยวาติ จุทฺทส.

第七格用于处义(okāsa)，亦分“smiṃ”、“su”二种；第八呼格(āmantana)者，即是“si”、“yo”。如是共十四种。

วจนทฺวยสํยุตฺตา, เอเกกา ตา วิภตฺติโย;

สตฺวมิติห วิญฺเญยฺโย, อตฺโถ โส ทพฺพสญฺญิโต.

彼诸格各各，皆与二数(vacana)相连；此中“实体”(sattva)之义，当知即是名为“物质”(dabba)之义。

โย กโรติส กตฺตาตุ, ตํ กมฺมํ ยํ กโรติ วา;

กุพฺพเต เยน วา ตนฺตุ, กรณํ อิติ สญฺญิตํ.

能作者是为“作者”(kattar)，所作者即是“业”(kamma)；造作所用之工具，称之为“具”(karaṇa)。

เทติ โรจติ วา ยสฺส, สมฺปทานนฺติ ตํ มตํ;

ยโตเปติ ภยํ วา ตํ, อปาทานนฺติ กิตฺติตํ.

为之而施或令其欢喜者，彼被认为是“与”(sampadāna)；自彼而离或生畏惧者，彼被称为“离”(apādāna)。

ยสฺสายตฺโต สมูโหวา, ตํ เว สามีติ เทสิตํ;

ยสฺมึ กโรติ กิริยํ, ตโทกาสนฺติ สทฺทิตํ.

所属之主或群体，彼被示为“属”(sāmi)；于中行其动作(kiriya)者，彼被称为“处”(okāsa)。

ยทาลปติ ตํ วตฺถุ, อามนฺตนมุทีริตํ;

สทฺเทนาภิมุขีกาโร, วิชฺชมานสฺส วา ปน.

所呼叫的事(vatthu)，被称为“呼”(āmantana)；或指以声音令在场者转向自己。

วินา อาลปนตฺถํ ลิงฺคตฺถาทีสุ ปฐมาทิวิภตฺตุปฺปตฺติ อุปลกฺขณวเสน วุตฺตาติ ทฏฺฐพฺพํ.

当知，除呼叫义(ālapanattha)外，在体义(liṅgattha)等中，第一格(paṭhamā)等格位的生起，是依表征(upalakkhaṇa)而说。

อิทเมตฺถ นิรุตฺติลกฺขณํ ทฏฺฐพฺพํ – ปจฺจตฺตวจเน ปฐมา วิภตฺติ ภวติ, อุปโยควจเน ทุติยา วิภตฺติ ภวติ, กรณวจเน ตติยา วิภตฺติ ภวติ, สมฺปทานวจเน จตุตฺถี วิภตฺติ ภวติ, นิสฺสกฺกวจเน ปญฺจมี วิภตฺติ ภวติ, สามิวจเน ฉฏฺฐี วิภตฺติ ภวติ, ภุมฺมวจเน สตฺตมี วิภตฺติ ภวติ, อามนฺตนวจเน อฏฺฐมี วิภตฺติ ภวติ. ตตฺรุทฺทานํ –

于此当知此语法特征(niruttilakkhaṇa)：第一格(paṭhamā vibhatti)用于主格(paccattavacana)，第二格(dutiyā vibhatti)用于业格(upayogavacana)，第三格(tatiyā vibhatti)用于具格(karaṇavacana)，第四格(catutthī vibhatti)用于为格(sampadānavacane)，第五格(pañcamī vibhatti)用于从格(nissakkavacane)，第六格(chaṭṭhī vibhatti)用于属格(sāmivacane)，第七格(sattamī vibhatti)用于处格(bhummavacane)，第八格(aṭṭhamī vibhatti)用于呼格(āmantanavacane)。其摄颂(uddāna)如下：

ปจฺจตฺตมุปโยคญฺจ, กรณํ สมฺปทานิยํ;

นิสฺสกฺกํ สามิวจนํ, ภุมฺมมาลปนฏฺฐมํ.

主格与业格，具格及为格；从格与属格，处格及第八呼格。

ตตฺร [Pg.83] ปจฺจตฺตวจนํ นาม ติวิธลิงฺคววตฺถานคตานํ อิตฺถิปุมนปุํสกานํ ปจฺจตฺตสภาวนิทฺเทสตฺโถ. อุปโยควจนํ นาม โย ยํ กโรติ, เตน ตทุปยุตฺตปริทีปนตฺโถ. กรณวจนํ นาม ตชฺชาปกตนิพฺพตฺตกปริทีปนตฺโถ. สมฺปทานวจนํ นาม ตปฺปทานปริทีปนตฺโถ. นิสฺสกฺกวจนํ นาม ตนฺนิสฺสฏตทปคมปริทีปนตฺโถ. สามิวจนํ นาม ตทิสฺสรปริทีปนตฺโถ. ภุมฺมวจนํ นาม ตปฺปติฏฺฐาปริทีปนตฺโถ. อามนฺตนวจนํ นาม ตทามนฺตนปริทีปนตฺโถ. เอวํ ญตฺวา ปโยคานิ อสมฺมุยฺหนฺเตน โยเชตพฺพานิ.

其中，所谓“主格语”(paccattavacana)，是为了解释(niddesa)女、男、中性三性各自的自性(paccattasabhāva)。所谓“业格语”(upayogavacana)，是为了阐明“谁做什么”，即阐明其所作业。所谓“具格语”(karaṇavacana)，是为了阐明其所由生起或完成者。所谓“为格语”(sampadānavacane)，是为了阐明其所施与之对象。所谓“从格语”(nissakkavacane)，是为了阐明自某处而出或离去。所谓“属格语”(sāmivacane)，是为了阐明其所有权。所谓“处格语”(bhummavacane)，是为了阐明其所依处。所谓“呼格语”(āmantanavacane)，是为了阐明所呼叫之对象。如是了知后，当不迷惑地应用。

ภูโต, ภาวโก, ภโว, อภโว, ภาโว, อภาโว, สภาโว, สพฺภาโว, สมฺภโว, ปภโว, ปภาโว, อนุภโว, อานุภาโว, ปราภโว, วิภโว, ปาตุภาโว, อาวิภาโว, ติโรภาโว, วินาภาโว, โสตฺถิภาโว, อตฺถิภาโว, นตฺถิภาโวติ โอการนฺตปุลฺลิงฺคํ.

已存在者(bhūto)、培育者(bhāvako)、有(bhavo)、非有(abhavo)、存在(bhāvo)、不存在(abhāvo)、自性(sabhāvo)、实有(sabbhāvo)、生起(sambhavo)、起源(pabhavo)、威力(pabhāvo)、体验(anubhavo)、大威力(ānubhāvo)、衰败(parābhavo)、离有(vibhavo)、出现(pātubhāvo)、显现(āvibhāvo)、消失(tirobhāvo)、分离(vinābhāvo)、安稳(sotthibhāvo)、有性(atthibhāvo)、无性(natthibhāvo)，这些是o-词尾阳性词(pulliṅga)。

อภิภวิตา, ปริภวิตา, อนุภวิตา, สมนุภวิตา, ภาวิตา, ปจฺจนุภวิตาติ อาการนฺตปุลฺลิงฺคํ.

征服者(abhibhavitā)、轻蔑者(paribhavitā)、体验者(anubhavitā)、共同体验者(samanubhavitā)、培育者(bhāvitā)、亲身体验者(paccanubhavitā)，这些是ā-词尾阳性词。

ภวํ, ปราภวํ, ปริภวํ, อภิภวํ, อนุภวํ, สมนุภวํ, ปจฺจนุภวํ, ปภวํ, อปฺปภวนฺติ นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคํ.

尊者(bhavaṃ)、衰败(parābhavaṃ)、轻蔑(paribhavaṃ)、征服(abhibhavaṃ)、体验(anubhavaṃ)、共同体验(samanubhavaṃ)、亲身体验(paccanubhavaṃ)、起源(pabhavaṃ)、无影响力(appabhavaṃ)，这些是ṃ-词尾(niggahītantapulliṅga)阳性词。

ธนภูติ, สิริภูติ, โสตฺถิภูติ, สุวตฺถิภูตีติ อิการนฺตปุลฺลิงฺคํ.

财富成就(dhanabhūti)、吉祥成就(siribhūti)、安稳成就(sotthibhūti)、善福成就(suvatthibhūti)，这些是i-词尾阳性词。

ภาวี, วิภาวี, สมฺภาวี, ปริภาวีติ อีการนฺตปุลฺลิงฺคํ.

将有者(bhāvī)、离有者(vibhāvī)、俱有者(sambhāvī)、遍有者(paribhāvī)，这些是ī-词尾阳性词。

สยมฺภู, ปภู, อภิภู, วิภู, อธิภู, ปติภู, โคตฺรภู, วตฺรภู, ปราภิภู, รูปาภิภู, สทฺทาภิภู, คนฺธาภิภู, รสาภิภู, โผฏฺฐพฺพาภิภู, ธมฺมาภิภู, สพฺพาภิภูติ อูการนฺตปุลฺลิงฺคํ.

自生者(sayambhū)、主导者(pabhū)、征服者(abhibhū)、有势者(vibhū)、主宰者(adhibhū)、保证者(patibhū)、入族姓者(gotrabhū)、行持者(vatrabhū)、胜他者(parābhibhū)、胜色者(rūpābhibhū)、胜声者(saddābhibhū)、胜香者(gandhābhibhū)、胜味者(rasābhibhū)、胜触者(phoṭṭhabbābhibhū)、胜法者(dhammābhibhū)、胜一切者(sabbābhibhū)，这些是ū-词尾阳性词。

อิมาเนตฺถ ฉพฺพิธานิ ปุลฺลิงฺคานิ ภูธาตุมยานิ อุทฺทิฏฺฐานิ.

于此，已指出六种源于“有”(bhū)词根(dhātu)的阳性词。

อุการนฺตํ [Pg.84] ปุลฺลิงฺคํตุ ภูธาตุมยมปฺปสิทฺธํ, อญฺญธาตุมยํ ปนุการนฺตปุลฺลิงฺคํ ปสิทฺธํ ‘‘ภิกฺขุ, เหตุ’’อิติ. เตน สทฺธึ สตฺตวิธานิ ปุลฺลิงฺคานิ โหนฺติ, สพฺพาเนตานิ สภาวโตเยว ปุลฺลิงฺคานีติ ทฏฺฐพฺพานิ. เอตฺถ สตฺโตติ อตฺถวาจโก ภูตสทฺโทเยว นิโยคา ปุลฺลิงฺคนฺติปิ ทฏฺฐพฺโพ.

然而，u-词尾的阳性词若源于“有”(bhū)词根则不常见，而源于其他词根的u-词尾阳性词则很常见，如“比丘”(bhikkhu)、“因”(hetu)。连同此种，阳性词则有七类，当知此等皆依自性(sabhāva)为阳性。于此，亦当知表“有情”(satta)义的“bhūta”一词，依规定亦是阳性词。

เย ปน ‘‘โย ธมฺโม ภูโต, ยา ธมฺมชาติ ภูตา, ยํ ธมฺมชาตํ ภูต’’นฺติ เอวํ ลิงฺคตฺตเย โยชนารหตฺตา อนิยตลิงฺคา อญฺเญปิ ภูตปราภูตสมฺภูตสทฺทาทโย สนฺทิสฺสนฺติ ปาวจนวเร, เตปิ นาโนปสคฺคนิปาตปเทหิ โยชนวเสน สทฺทรจนายํ สุขุมตฺถคฺคหเณ จ วิญฺญูนํ โกสลฺลชนนตฺถํ นิยตปุลฺลิงฺเคสุ ปกฺขิปิตฺวา ทสฺเสสฺสาม.

然而，在圣教(pāvacana)中可见另有“bhūta”、“parābhūta”、“sambhūta”等词，如“所生之法(yo dhammo bhūto)”、“所生之法类(yā dhammajāti bhūtā)”、“所生之法聚(yaṃ dhammajātaṃ bhūta)”，因其适用于三性而为不定法(aniyata)词。为令智者于词语构成及把握微细义理方面产生善巧(kosalla)，我们亦将此等词依其与各种前缀(upasagga)、不变词(nipāta)的用法，置于定性阳性词中一并展示。

เสยฺยถิทํ? ภูโต, ปราภูโต, สมฺภูโต, วิภูโต, ปาตุภูโต, อาวิภูโต, ติโรภูโต, วินาภูโต, ภพฺโพ, ปริภูโต, อภิภูโต, อธิภูโต, อทฺธภูโต, อนุภูโต, สมนุภูโต, ปจฺจนุภูโต, ภาวิโต, สมฺภาวิโต, วิภาวิโต, ปริภาวิโต, อนุปริภูโต, ปริภวิตพฺโพ, ปริโภตพฺโพ, ปริภวนีโย, อภิภวิตพฺโพ, อภิโภตพฺโพ, อภิภวนีโย, อธิภวิตพฺโพ, อธิโภตพฺโพ, อธิภวนีโย, อนุภวิตพฺโพ, อนุโภตพฺโพ, อนุภวนีโย, สมนุภวิตพฺโพ, สมนุโภตพฺโพ, สมนุภวนีโย, ปจฺจนุภวิตพฺโพ, ปจฺจนุโภตพฺโพ, ปจฺจนุภวนีโย, ภาเวตพฺโพ, ภาวนีโย, สมฺภาเวตพฺโพ, สมฺภาวนีโย, วิภาเวตพฺโพ, วิภาวนีโย, ปริภาเวตพฺโพ, ปริภาวนีโย, ภวมาโน, วิภวมาโน, ปริภวมาโน, อภิภวมาโน, อนุภวมาโน, สมนุภวมาโน, ปจฺจนุภวมาโน, อนุโภนฺโต, สมนุโภนฺโต, ปจฺจนุโภนฺโต, สมฺโภนฺโต, อภิสมฺโภนฺโต, ภาเวนฺโต, สมฺภาเวนฺโต, วิภาเวนฺโต[Pg.85], ปริภาเวนฺโต, ปริภวิยมาโน, ปริภุยฺยมาโน, อภิภวิยมาโน, อภิภูยมาโน, อนุภวิยมาโน, อนุภุยฺยมาโน, สมนุภวิยมาโน, สมนุภุยฺยมาโน, ปจฺจนุภวิยมาโน, ปจฺจนุภุยฺยมาโนติ อิมานิ นิยตปุลฺลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตลิงฺคานิ. เอวโมการนฺตาทิวเสน ฉพฺพิธานิ ปุลฺลิงฺคานิ ภูธาตุมยานิ ปกาสิตานิ. อยํ ตาว ปุลฺลิงฺควเสน อุทาหรณุทฺเทโส.

譬如：已存在(bhūto)、已衰败(parābhūto)、已生起(sambhūto)、已离有(vibhūto)、已出现(pātubhūto)、已显现(āvibhūto)、已消失(tirobhūto)、已分离(vinābhūto)、有能力(bhabbo)、被轻蔑(paribhūto)、被征服(abhibhūto)、被主宰(adhibhūto)、已成为(addhabhūto)、已体验(anubhūto)、已共同体验(samanubhūto)、已亲身体验(paccanubhūto)、已培育(bhāvito)、已尊重(sambhāvito)、已辨明(vibhāvito)、已遍培育(paribhāvito)、亦被轻蔑(anuparibhūto)、应被轻蔑(paribhavitabbo)、应被轻蔑(paribhotabbo)、应被轻蔑(paribhavanīyo)、应被征服(abhibhavitabbo)、应被征服(abhibhotabbo)、应被征服(abhibhavanīyo)、应被主宰(adhibhavitabbo)、应被主宰(adhibhotabbo)、应被主宰(adhibhavanīyo)、应被体验(anubhavitabbo)、应被体验(anubhotabbo)、应被体验(anubhavanīyo)、应被共同体验(samanubhavitabbo)、应被共同体验(samanubhotabbo)、应被共同体验(samanubhavanīyo)、应被亲身体验(paccanubhavitabbo)、应被亲身体验(paccanubhotabbo)、应被亲身体验(paccanubhavanīyo)、应被培育(bhāvetabbo)、应被培育(bhāvanīyo)、应被尊重(sambhāvetabbo)、应被尊重(sambhāvanīyo)、应被辨明(vibhāvetabbo)、应被辨明(vibhāvanīyo)、应被遍培育(paribhāvetabbo)、应被遍培育(paribhāvanīyo)、正在存在(bhavamāno)、正在离有(vibhavamāno)、正在轻蔑(paribhavamāno)、正在征服(abhibhavamāno)、正在体验(anubhavamāno)、正在共同体验(samanubhavamāno)、正在亲身体验(paccanubhavamāno)、正在体验(anubhonto)、正在共同体验(samanubhonto)、正在亲身体验(paccanubhonto)、正在俱生(sambhonto)、正在完全俱生(abhisambhonto)、正在培育(bhāvento)、正在尊重(sambhāvento)、正在辨明(vibhāvento)、正在遍培育(paribhāvento)、正被轻蔑(paribhaviyamāno)、正被轻蔑(paribhuyyamāno)、正被征服(abhibhaviyamāno)、正被征服(abhibhūyamāno)、正被体验(anubhaviyamāno)、正被体验(anubhuyyamāno)、正被共同体验(samanubhaviyamāno)、正被共同体验(samanubhuyyamāno)、正被亲身体验(paccanubhaviyamāno)、正被亲身体验(paccanubhuyyamāno)。这些是置于定性阳性词中的词。如是，以o-词尾等方式，已阐明六种源于“有”(bhū)词根的阳性词。以上为阳性词方面的举例纲要(udāharaṇuddeso)。

ภาวิกา, ภาวนา, วิภาวนา, สมฺภาวนา, ปริภาวนาติ อาการนฺตอิตฺถิลิงฺคํ.

女培育者(bhāvikā)、培育(bhāvanā)、辨明(vibhāvanā)、尊重(sambhāvanā)、遍培育(paribhāvanā)，这些是ā-词尾阴性词(itthiliṅga)。

ภูมิ, ภูติ, วิภูติ. อิการนฺตอิตฺถิลิงฺคํ.

地(bhūmi)、繁荣(bhūti)、威力(vibhūti)。这些是i-词尾阴性词。

ภูรี, ภูตี, โภตี, วิภาวินี, ปริวิภาวินี, สมฺภาวินี, ปาตุภวนฺตี, ปาตุโภนฺตี, ปริภวนฺตี, ปริโภนฺตี, อภิภวนฺตี, อภิโภนฺตี, อธิภวนฺตี, อธิโภนฺตี, อนุภวนฺตี, อนุโภนฺตี, สมนุภวนฺตี, สมนุโภนฺตี, ปจฺจนุภวนฺตี, ปจฺจนุโภนฺตี, อภิสมฺภวนฺตี, อภิสมฺโภนฺตีติ อีการนฺตอิตฺถิลิงฺคํ.

广大的(bhūrī)、存在的(bhūtī)、女士(bhotī)、辨明者(vibhāvinī)（女）、遍辨明者(parivibhāvinī)（女）、尊重者(sambhāvinī)（女）、正出现者(pātubhavantī)（女）、正出现者(pātubhontī)（女）、正轻蔑者(paribhavantī)（女）、正轻蔑者(paribhontī)（女）、正征服者(abhibhavantī)（女）、正征服者(abhibhontī)（女）、正主宰者(adhibhavantī)（女）、正主宰者(adhibhontī)（女）、正体验者(anubhavantī)（女）、正体验者(anubhontī)（女）、正共同体验者(samanubhavantī)（女）、正共同体验者(samanubhontī)（女）、正亲身体验者(paccanubhavantī)（女）、正亲身体验者(paccanubhontī)（女）、正完全俱生者(abhisambhavantī)（女）、正完全俱生者(abhisambhontī)（女），这些是ī-词尾阴性词(īkārantaitthiliṅgaṃ)。

ภู, อภู. อูการนฺตอิตฺถิลิงฺคํ.

地(bhū)、非地(abhū)。这些是ū-词尾阴性词(ūkārantaitthiliṅgaṃ)。

อิมาเนตฺถ จตุพฺพิธานิ อิตฺถิลิงฺคานิ ภูธาตุมยานิ อุทฺทิฏฺฐานิ.

于此，已指出四种源于“有”(bhū)词根的阴性词(itthiliṅgāni)。

อุการนฺติตฺถิลิงฺคํ ภูธาตุมยมปฺปสิทฺธํ, อญฺญธาตุมยํ ปน อุการนฺติตฺถิลิงฺคํ ปสิทฺธํ ‘‘ธาตุ, เธนุ’’อิติ. เตน สทฺธึ ปญฺจวิธานิ อิตฺถิลิงฺคานิ โหนฺติ, โอการนฺตสฺส วา โคสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาเว เตน สทฺธึ ฉพฺพิธานิปิ โหนฺติ, สพฺพาเนตานิ สภาวโตเยวิตฺถิลิงฺคานีติ ทฏฺฐพฺพานิ. เอตฺถาปิ อนิยตลิงฺคา ภูตปราภูตสมฺภูตสทฺทาทโย อิตฺถิลิงฺควเสน ยุชฺชนฺเต.

u-词尾的阴性词(ukārantitthiliṅgaṃ)若源于“有”(bhū)词根则不常见，而源于其他词根的u-词尾阴性词则很常见，如“界”(dhātu)、“母牛”(dhenu)。连同此种，阴性词则有五类。或若o-词尾的“牛”(go)一词亦作阴性，则连同此有六类。当知此等皆依自性为阴性。于此，不定法(aniyata)性别的“已生”(bhūta)、“败坏”(parābhūta)、“产生”(sambhūta)等词，亦可作阴性词使用。

กถํ? ภูตา, ปราภูตา, สมฺภูตาติ สพฺพํ วิตฺถารโต คเหตพฺพํ ‘‘อนุโภนฺโต สมนุโภนฺโต’’ติอาทีนิ นว ปทานิ [Pg.86] วชฺเชตฺวา. ตานิ หิ อีการนฺตวเสน โยชิตานิ. อิมานิ นิยตลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตลิงฺคานิ. เอวํ อาการนฺตาทิวเสน จตุพฺพิธานิ อิตฺถิลิงฺคานิ ภูธาตุมยานิ ปกาสิตานิ. อยํ อิตฺถิลิงฺควเสน อุทาหรณุทฺเทโส.

如何？“bhūtā”、“parābhūtā”、“sambhūtā”等所有词语，都应详细把握，但要除去“anubhonto”、“samanubhonto”等九个词语。因为那些词语是按照以长音“ī”结尾的方式组合的。这些是归入固定性别(niyataliṅga)的词语。像这样，通过以长音“ā”等结尾的方式，阐明了四种基于“有”(bhū)词根的阴性词。这是以阴性词为例的说明。

ภูตํ, มหาภูตํ, ภวิตฺตํ, ภูนํ, ภวนํ, ปราภวนํ, สมฺภวนํ, วิภวนํ, ปาตุภวนํ, อาวิภวนํ, ติโรภวนํ, วินาภวนํ, โสตฺถิภวนํ, ปริภวนํ, อภิภวนํ, อธิภวนํ, อนุภวนํ, สมนุภวนํ, ปจฺจนุภวนนฺติ นิคฺคหีตนฺตนปุํสกลิงฺคํ.

“bhūtaṃ”、“mahābhūtaṃ”、“bhavittaṃ”、“bhūnaṃ”、“bhavanaṃ”、“parābhavanaṃ”、“sambhavanaṃ”、“vibhavanaṃ”、“pātubhavanaṃ”、“āvibhavanaṃ”、“tirobhavanaṃ”、“vinābhavanaṃ”、“sotthibhavanaṃ”、“paribhavanaṃ”、“abhibhavanaṃ”、“adhibhavanaṃ”、“anubhavanaṃ”、“samanubhavanaṃ”、“paccanubhavanaṃ”——这些是鼻音(niggahīta)结尾的中性词(niggahītantanapuṃsakaliṅgaṃ)。

อตฺถวิภาวิ, ธมฺมวิภาวิ. อิการนฺตนปุํสกลิงฺคํ.

“atthavibhāvi”、“dhammavibhāvi”。这些是以“i”结尾的中性词(ikārantanapuṃsakaliṅgaṃ)。

โคตฺรภุ, จิตฺตสหภุ, นจิตฺตสหภุ. อุการนฺตนปุํสกลิงฺคํ.

“gotrabhu”、“cittasahabhu”、“nacittasahabhu”。这些是以“u”结尾的中性词(ukārantanapuṃsakaliṅgaṃ)。

สพฺพาเนตานิ สภาวโตเยว นปุํสกลิงฺคานีติ ทฏฺฐพฺพานิ. เอตฺถ สตฺตภูตรูปวาจโก ภูตสทฺโทเยว นิโยคา นปุํสกลิงฺโคติปิ ทฏฺฐพฺพํ. เอตฺถาปิ อนิยตลิงฺคา ภูต ปราภูต สมฺภูตสทฺทาทโย นปุํสกลิงฺควเสน ยุชฺชนฺเต.

所有这些都应被视为本质上是中性词。此处，表示七种根本物质(sattabhūtarūpa)的“bhūta”一词，就其用法而言也应被视为中性词。在此，“bhūta”、“parābhūta”、“sambhūta”等不定法(aniyata)性别的词也可以作为中性词来使用。

กถํ? ภูตํ, ปราภูตํ, สมฺภูตํ, วิภูตํ. เปยฺยาโล. สมนุภวมานํ, ปจฺจนุภวมานํ, อนุโภนฺตํ, อนุภวนฺตํ, สมนุโภนฺตํ, สมนุภวนฺตํ, ปจฺจนุโภนฺตํ, ปจฺจนุภวนฺตํ, สมฺโภนฺตํ, สมฺภวนฺตํ, อภิสมฺโภนฺตํ, อภิสมฺภวนฺตํ, ปาตุโภนฺตํ, ปาตุภวนฺตํ, ปริโภนฺตํ, ปริภวนฺตํ, อภิโภนฺตํ, อภิภวนฺตํ, อธิโภนฺตํ, อธิภวนฺตํ, ภาเวนฺตํ, สมฺภาเวนฺตํ, วิภาเวนฺตํ, ปริภาเวนฺตํ, ปริภาวิยมานํ, ปริภุยฺยมานํ, เปยฺยาโล. ปจฺจนุภวิยมานํ, ปจฺจนุภุยฺยมานนฺติ อิมานิ นิยตนปุํสกลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตลิงฺคานิ. เอวํ นิคฺคหีตนฺตาทิวเสน ติวิธานิ นปุํสกลิงฺคานิ ภูธาตุมยานิ ปกาสิตานิ[Pg.87]. อยํ นปุํสกลิงฺควเสน อุทาหรณุทฺเทโส, เอวํ ปุลฺลิงฺคาทิวเสน ลิงฺคตฺตยํ ภูธาตุมยมุทฺทิฏฺฐํ.

如何？“bhūtaṃ”、“parābhūtaṃ”、“sambhūtaṃ”、“vibhūtaṃ”。（中略）。“samanubhavamānaṃ”、“paccanubhavamānaṃ”、“anubhontaṃ”、“anubhavantaṃ”、“samanubhontaṃ”、“samanubhavantaṃ”、“paccanubhontaṃ”、“paccanubhavantaṃ”、“sambhontaṃ”、“sambhavantaṃ”、“abhisambhontaṃ”、“abhisambhavantaṃ”、“pātubhontaṃ”、“pātubhavantaṃ”、“paribhontaṃ”、“paribhavantaṃ”、“abhibhontaṃ”、“abhibhavantaṃ”、“adhibhontaṃ”、“adhibhavantaṃ”、“bhāventaṃ”、“sambhāventaṃ”、“vibhāventaṃ”、“paribhāventaṃ”、“paribhāviyamānaṃ”、“paribhuyyamānaṃ”。（中略）。“paccanubhaviyamānaṃ”和“paccanubhuyyamānaṃ”——这些是归入固定中性性别(niyatanapuṃsakaliṅga)的词语。像这样，通过以鼻音结尾等方式，阐明了三种由“有”(bhū)词根构成的中性词(napuṃsakaliṅgāni)。这是以中性词为例的说明。同样，以阳性词等为首，由“有”(bhū)词根构成的三类性别(liṅgattaya)词也已被指出。

เอตฺถ เม อปฺปสิทฺธาติ, เย เย สทฺทา ปกาสิตา;

เต เต ปาฬิปฺปเทเสสุ, มคฺคิตพฺพา วิภาวินา.

于此我所指出(uddiṭṭha)，及所宣说之诸词，智者(vibhāvinā)当于巴利(pāḷi)圣典文句(pāḷippadesesu)中一一探寻。

โอ, อา, พินฺทุ, อิ, อี, อุ, อู-อนฺติเม สตฺตธา ฐิตา;

เญ ยฺยา ปุลฺลิงฺคเภทาติ, นิรุตฺตญฺญูหิ ภาสิตา.

“o”、“ā”、鼻音(bindu)、“i”、“ī”、“u”、“ū”——此七种结尾；语源学家(niruttaññū)说，当知其为阳性词的类别(pulliṅgabheda)。

อา อิวณฺโณ จุวณฺโณ จ, ปญฺจ อนฺตา สรูปโต;

อิตฺถิเภทาติ วิญฺเญยฺยา, โอการนฺเตน ฉาปิ วา.

“ā”、i-音组(ivaṇṇo)与u-音组(uvaṇṇo)，本质上有五种结尾；当知其为阴性词的类别(itthibheda)，或加上以“o”结尾者，则有六种。

พินฺทุ, อิ, อุ-อิเม อนฺตา, ตโย เญยฺยา วิภาวินา;

นปุํสกปฺปเภทาติ, นิรุตฺตญฺญูหิ ภาสิตา.

鼻音(bindu)、i、u——此三种结尾，明智者(vibhāvinā)当知；语源学家(niruttaññū)说，其为中性词的类别(napuṃsakappabheda)。

อนฺตา สตฺเตว ปุลฺลิงฺเค, อิตฺถิยํ ปญฺจ วา ฉ วา;

นปุํสเก ตโย เอวํ, ทส ปญฺจหิ ฉพฺพิธา.

阳性词(pulliṅge)有七种结尾，阴性(itthiyaṃ)有五种或六种；中性词(napuṃsake)只有三种。如此，共有十五种或十六种。

ยสฺมา ปเนตฺถ ‘‘ภูโต’’ติอาทโย สทฺทา นิพฺพจนาภิเธยฺยกถนตฺถสาธกวจนปริยายวจนตฺถุทฺธารวเสน วุจฺจมานา ปากฏา โหนฺติ สุวิญฺเญยฺยา จ, ตสฺมา อิเมสํ นิพฺพจนาทีนิ ยถาสมฺภวํ วกฺขาม วิญฺญูนํ ตุฏฺฐิชนนตฺถญฺเจว โสตารานมตฺเถสุ ปฏุตรพุทฺธิปฏิลาภาย จ. ตตฺร ภูโตติ ขนฺธปาตุภาเวน ภวตีติ ภูโต, อิทํ ตาว นิพฺพจนํ. ‘‘ภูโต’’ติ สพฺพสงฺคาหกวเสน สตฺโต วุจฺจติ, อิทมภิเธยฺยกถนํ. ‘‘โย จ กาลฆโส ภูโต. สพฺเพว นิกฺขิปิสฺสนฺติ, ภูตา โลเก สมุสฺสย’’นฺติ จ อิทเมตสฺส อตฺถสฺส สาธกวจนํ. อถ วา ภูโตติ เอวํนามโก อมนุสฺสชาติโย สตฺตวิเสโส, อิทมภิเธยฺยกถนํ. ‘‘ภูตวิชฺชา, ภูตเวชฺโช, ภูตวิคฺคหิโต’’ติ จ อิทเมตสฺส อตฺถสฺส สาธกวจนํ. ยญฺจ ปน ‘‘สตฺโต มจฺโจ ปชา’’ติอาทิกํ ตตฺถ ตตฺถ อาคตํ วจนํ, อิทํ สตฺโตติ [Pg.88] อตฺถวาจกสฺส ภูตสทฺทสฺส ปริยายวจนํ. ยญฺจ นิทฺเทสปาฬิยํ ‘‘มจฺโจติ สตฺโต นโร มานโว โปโส ปุคฺคโล ชีโว ชคุ ชนฺตุ หินฺทคุ มนุโช’’ติ อาคตํ, อิทมฺปิ ปริยายวจนเมว. ตานิ สพฺพานิ ปิณฺเฑตฺวา วุจฺจนฺเต –

由于在此，像“bhūta”等词语，是通过词源解释、所指陈述、义理的佐证语、同义词和意义抉择的方式来解说，而变得清晰易懂，因此，为了智者们的喜悦，以及为了听闻者能对义理获得更敏锐的智慧，我们将尽可能地解说这些词语的词源等。其中，“bhūta”（已生者）是“由诸蕴的出现而存在”(khandhapātubhāvena bhavatīti)，这首先是词源解释(nibbacanaṃ)。“bhūta”，从总括的意义上说，被称为“satta”（有情），这是所指陈述(abhidheyyakathanaṃ)。“凡是吞噬时间的有情”以及“世间一切有情，都将抛下身体”，这是此义的佐证语(sādhakavacanaṃ)。或者，“bhūta”是如此称呼的非人(amanussa)种类中的一种特定有情，这是所指陈述。“鬼神学”(bhūtavijjā)、“鬼神医”(bhūtavejjo)、“被鬼神附身”(bhūtaviggahito)，这是此义的佐证语。此外，在各处出现的“satta”（有情）、“macca”（会死者）、“pajā”（生物）等词，是表示“有情”之义的“bhūta”一词的同义词(pariyāyavacanaṃ)。在《解释》(Niddesa)的圣典中所说的“‘会死者’即是有情、人、摩纳瓦、男子、个人、命者、动物、生物、个体、人类”，这也是同义词。将它们全部总集起来说——

สตฺโต มจฺโจ ชโน ภูโต, ปาโณ หินฺทคุ ปุคฺคโล;

ชนฺตุ ชีโว ชคุ ยกฺโข, ปาณี เทหี ตถาคโต.

有情、会死者、人、已生者，有息者、个体、个人；生物、命者、动物、夜叉，有生命者、有身者、如来。

สตฺตโว มาติโย โลโก, มนุโช มานโว นโร;

โปโส สรีรีติ ปุเม, ภูตมิติ นปุํสเก.

有情(satta)、众生(mātiyo)、世间(loka)，人类(manujo)、摩纳瓦(mānavo)、男子(naro)；丈夫(poso)、有身者(sarīrī)：这些是阳性词(pume)。“bhūtaṃ”是中性词(napuṃsake)。

ปชาติ อิตฺถิยํ วุตฺโต, ลิงฺคโต, น จ อตฺถโต;

เอวํ ติลิงฺคิกา โหนฺติ, สทฺทา สตฺตาภิธานกา.

“众生”(pajā)一词被称为阴性(itthiyaṃ)，是依于语性(liṅga)，而非依于义(attha)。如此，表示有情的词语具有三性(tiliṅgikā)。

โย โส ชงฺฆาย อุลติ, โส สตฺโต ชงฺฆโล อิธ;

ปาณเทหาภิธาเนหิ, สตฺตนามํ ปปญฺจิตํ.

凡以腿(jaṅghā)行走(ulati)者，此处的有情即是“足行者”(jaṅghalo)；通过生命(pāṇa)与身体(deha)的名称，“有情”之名得以阐明(papañcitaṃ)。

อิมสฺมึ ปกรเณ ‘‘ปริยายวจน’’นฺติ จ ‘‘อภิธาน’’นฺติ จ ‘‘สงฺขา’’ติอาทีนิ จ เอกตฺถานิ อธิปฺเปตานิ, อตฺถุทฺธารวเสน ปน ภูตสทฺโท ปญฺจกฺขนฺธามนุสฺสธาตุสสฺสตวิชฺชมานขีณาสวสตฺตรุกฺขาทีสุ ทิสฺสติ, ตปฺปโยโค อุปริ อตฺถตฺติกวิภาเค อาวิภวิสฺสติ. ภาวโกติ ภาเวตีติ ภาวโก, อิทํ นิพฺพจนํ. โย ภาวนํ กโรติ, โส ภาวโก. อิทมภิเธยฺยกถนํ. ‘‘ภาวโก นิปโก ธีโร’’ติ อิทเมตสฺส อตฺถสฺส สาธกวจนํ. ‘‘ภาวโก ภาวนาปสุโต ภาวนาปยุตฺโต ภาวนาสมฺปนฺโน’’ติ อิทํ ปริยายวจนํ. อิมานิ ‘‘ภูโต ภาวโก’’ติ ทฺเว ปทานิ สุทฺธกตฺตุเหตุกตฺตุวเสน วุตฺตานีติ. อิโต ปรํ นยานุสาเรน สุวิญฺเญยฺยตฺตา ‘‘อิทํ นิพฺพจน’’นฺติ จ อาทีนิ [Pg.89] อวตฺวา กตฺถจิ อตฺถสาธกวจนํ ปริยายวจนํ อตฺถุทฺธารญฺจ ยถารหํ ทสฺเสสฺสาม. เตสุ หิ สพฺพตฺถ ทสฺสิเตสุ คนฺถวิตฺถาโร สิยา, ตสฺมา เยสมตฺโถ อุตฺตาโน, เตสมฺปิ ปทานมภิเธยฺยํ น กเถสฺสาม, นิพฺพจนมตฺตเมว เนสํ กเถสฺสาม. เยสํ ปน คมฺภีโร อตฺโถ, เตสมภิเธยฺยํ กเถสฺสาม.

在此论中，“同义词”(pariyāyavacana)、“名称”(abhidhāna)、“称号”(saṅkhā)等词，意指同一含义。然而，就意义抉择(atthuddhāra)而言，“bhūta”一词可见于五蕴(pañcakkhandha)、人(manussa)、界(dhātu)、常(sassata)、存在(vijjamāna)、漏尽者(khīṇāsava)、有情(satta)、树木(rukkha)等处，其用法将在后面的三义分别(atthattikavibhāga)中显现。“修习者”(bhāvako)是“培育者”(bhāvetīti)，这是词源解释(nibbacana)。凡进行培育者，即是“修习者”。这是所指陈述(abhidheyyakathana)。“修习者、审慎者(nipaka)、贤智者(dhīra)”，这是此义的佐证语(sādhakavacana)。“修习者，专精于修习(bhāvanāpasuta)、致力于修习(bhāvanāpayutta)、圆满于修习(bhāvanāsampanna)”，这是同义词。“bhūta”和“bhāvako”这两个词，分别是在单纯作者(śuddhakartu)和使役作者(hetukartu)的用法中被提及的。此后，为易于理解，将依循理路，不再说“这是词源解释”等，仅于适当处展示佐证语、同义词以及意义抉择。因为若在所有地方都展示，则篇幅会过于冗长。因此，对于意义浅显的词，我们不解说其所指，只解说其词源。而对于意义深奥的词，我们将解说其所指。

ภวนํ ภโว, ภโว วุจฺจติ วุทฺธิ. ภูสทฺทสฺส อตฺถาติสยโยคโต วฑฺฒเนปิ ทิสฺสมานตฺตา ภวนํ วฑฺฒนนฺติ กตฺวา. ‘‘ภโว จ รญฺโญ อภโว จ รญฺโญ’’ติ อิทํ วุทฺธิอตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อถ วา ภโวติ วุจฺจติ สสฺสตํ. ‘‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จา’’ติ หิ สสฺสตวเสน ปวตฺตา ทิฏฺฐิ สสฺสตทิฏฺฐิ, ตสฺมา ภวทิฏฺฐี’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ตถา ภโวติ ภวทิฏฺฐิ, ภวติ สสฺสตํ ติฏฺฐตีติ ปวตฺตนโต สสฺสตทิฏฺฐิ ภวทิฏฺฐิ นาม. ภวทิฏฺฐิ หิ อุตฺตรปทโลเปน ภโวติ วุจฺจติ. ‘‘ภเวน ภวสฺส วิปฺปโมกฺขมาหํสู’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. เอตฺถายํ ปาฬิวจนตฺโถ – เอกจฺเจ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภวทิฏฺฐิยา วา กามภวาทินา วา สพฺพภวโต วิมุตฺตึ สํสารวิสุทฺธึ กถยึสูติ. อถ วา ภวนฺติ วฑฺฒนฺติ สตฺตา เอเตนาติ ภโวติ อตฺเถน สมฺปตฺติปุญฺญานิ ภโวติ จ วุจฺจนฺติ. ‘‘อิติภวาภวตญฺจ วีติวตฺโต’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. เอตฺถ ปนายํ ปาฬิวจนตฺโถ – ภโวติ สมฺปตฺติ, อภโวติ วิปตฺติ. ตถา ภโวติ วุทฺธิ, อภโวติ หานิ. ภโวติ สสฺสตํ, อภโวติ อุจฺเฉโท. ภโวติ ปุญฺญํ, อภโวติ ปาปํ, ตํ สพฺพํ วีติวตฺโตติ.

成为(bhavana)即是“有”(bhava)，“有”被称为增长(vuddhi)。由于词根“bhū”在与殊胜义结合时也可见到有增长义，因此说成为即是增长。“国王的兴盛与国王的衰败”是此增长义的佐证语。或者，“有”被称为常(sassata)。“我与世界是常的”，这种依常而转起的见是常见(sassatadiṭṭhi)，因此是“有见”(bhavadiṭṭhi)；这是此义的佐证语。同样，“有”即“有见”；由于“常恒地存在”这样转起，常见名为“有见”。“有见”通过省略后一词而被说为“有”。“他们说通过有而从有解脱”是此义的佐证语。此中巴利句义是：某些沙门或婆罗门，通过有见或欲有等，宣说从一切有解脱，即轮回的清净。或者，以“众生因此而存在、增长”之义，成就(sampatti)与福德(puñña)也被称为“有”。“他已超越此有与非有(abhava)”是此义的佐证语。此中巴利句义是：“有”是成就，“非有”是衰败(vipatti)；同样，“有”是增长，“非有”是减损(hāni)；“有”是常，“非有”是断(uccheda)；“有”是福德，“非有”是罪恶(pāpa)。他已超越这一切。

สโหกาสา [Pg.90] ขนฺธาปิ ภโว. ‘‘กามภโว รูปภโว’’ อิจฺเจวมาทิ เอตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. เอตฺถ ปน ขนฺธา ‘‘โย ปญฺญายติ, โส สรูปํ ลภตี’’ติ กตฺวา ‘‘ภวติ อวิชฺชาตณฺหาทิสมุทยา นิรนฺตรํ สมุเทตี’’ติ อตฺเถน วา ‘‘ภวา’’ติ วุจฺจนฺติ. โอกาโส ปน ‘‘ภวนฺติ ชายนฺติ เอตฺถ สตฺตา นามรูปธมฺมา จา’’ติ อตฺเถน ‘‘ภโว’’ติ. อปิจ กมฺมภโวปิ ภโว, อุปปตฺติภโวปิ ภโว. ‘‘อุปาทานปจฺจยา ภโว ทุวิเธน อตฺถิ กมฺมภโว, อตฺถิ อุปปตฺติภโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ตตฺถ กมฺมเมว ภโว กมฺมภโว. ตถา อุปปตฺติ เอว ภโว อุปปตฺติภโว. เอตฺถูปปตฺติ ภวตีติ ภโว, กมฺมํ ปน ยถา สุขการณตฺตา ‘‘สุโข พุทฺธานมุปฺปาโท’’ติ วุตฺโต. เอวํ ภวการณตฺตา ผลโวหาเรน ภโวติ ทฏฺฐพฺพํ. อถ วา ภาวนลกฺขณตฺตา ภาเวตีติ ภโว. กึ ภาเวติ? อุปปตฺตึ. อิติ อุปปตฺตึ ภาเวตีติ ภโวติ วุจฺจติ. ภาเวตีติมสฺส จ นิพฺพตฺเตตีติ เหตุกตฺตุวเสนตฺโถ. อถ วา ‘‘ภวปจฺจยา ชาตี’’ติ วจนโต ภวติ เอเตนาติ ภโวติ กมฺมภโว วุจฺจติ.

连同处所(okāsa)，诸蕴(khandha)也是“有”。“欲有”(kāmabhava)、“色有”(rūpabhava)等语，即是此义的佐证。此处诸蕴，因“凡是显现者，即获得其自相”，故以“由无明、爱等集起而不断生起”之义，称为“有”。而处所，则以“众生及名色法在此生起”之义，称为“有”。此外，业有(kammabhava)亦是“有”，生有(upapattibhava)亦是“有”。“以取(upādāna)为缘而有，有二种：有业有，有生有”此语，即是此义的佐证。其中，业本身即是业有；同样，生起本身即是生有。此处，生起故为“有”；而业，犹如因是乐之因，故说“诸佛之出现是乐”，如是，因是“有”之因，故应以果之称谓而视为“有”。或者，因有令生起的特征，能令生起者是“有”。令何生起？令生有。如是，令生有故名为“有”。“令生起”之义，是从“令产生”之能作因(hetukartu)的角度而言。或者，依“以有为缘而生”之说，由此而生起故名为“有”，此指业有。

‘‘ขนฺธานญฺจ ปฏิปาฏิ, ธาตุอายตนาน จ;

อพฺโพจฺฉินฺนํ วตฺตมานา, สํสาโรติ ปวุจฺจตี’’ติ

诸蕴的相续，以及界与处，无间断地转起，被称为轮回(saṃsāra)。

วุตฺตลกฺขโณ สํสาโรปิ ภโว. ‘‘ภเว ทุกฺขํ ภวทุกฺขํ, ภเว สํสรนฺโต’’ติ อิมาเนตสฺสตฺถสฺส สาธกานิ วจนานิ. ตตฺร เกนฏฺเฐน สํสาโร ภโวติ กถียติ? ภวติ เอตฺถ สตฺตสมฺมุติ ขนฺธาทิปฏิปาฏิสงฺขาเต ธมฺมปุญฺชสฺมินฺติ อตฺเถน[Pg.91]. อิทํ ภวสทฺทสฺส ภาวกตฺตุกรณาธิกรณสาธนวเสนตฺถกถนํ.

已说其特征的轮回也是“有”。“于有中苦，有之苦；于有中轮回”是此义的佐证语。此中，以何义说轮回为“有”？以“被称为众生假名(sattasammuti)、蕴等相续的法聚在此中存在”之义。这是依状态(bhāva)、作者(kartu)、工具(karaṇa)、处所(adhikaraṇa)等语法功能(sādhana)对“有”一词的解释。

เอตฺถ ภวสทฺทสฺส อตฺถุทฺธารํ วทาม –

在此，我等将阐明“有”这个词的意义抉择：

วุทฺธิสมฺปตฺติปุญฺญานิ, ขนฺธา โสกาสสญฺญิตา;

สํสาโร สสฺสตญฺเจตํ, ภวสทฺเทน สทฺทิตํ.

增长、成就、福德，蕴连同其处所；轮回以及常，这一切，皆以“有”字称说。

ภวตณฺหา ภวทิฏฺฐิ, อุปปตฺติภโว ตถา;

กมฺมภโว จ สพฺพนฺตํ, ภวสทฺเทน สทฺทิตํ.

有爱与有见，生有亦如是；业有以及所有这些，皆以“有”字称说。

ภวตณฺหาภวทิฏฺฐิ-ทฺวยํ กตฺถจิ ปาฬิยํ;

อุตฺตรปทโลเปน, ภวสทฺเทน สทฺทิตํ.

有爱与有见二者，在某些巴利文中；以后字省略，亦以“有”字称说。

อภโวติ น ภโว อภโว.

“非有”(abhava)即是“非有”。

วิปตฺติ หานิ อุจฺเฉโท, ปาปญฺเจว จตุพฺพิธา;

อิเม อภวสทฺเทน, อตฺถา วุจฺจนฺติ สาสเน.

衰败、减损、断灭，以及恶；这四种意义在教法中，以“非有”一词称说。

ภาโวติ อชฺฌาสโย, โย ‘‘อธิปฺปาโย’’ติปิ วุจฺจติ. ‘‘ถีนํภาโว ทุราชาโน. นามจฺโจ ราชภริยาสุ, ภาวํ กุพฺเพถ ปณฺฑิโต. หทยงฺคตภาวํ ปกาเสตี’’ติ เอวมาทิ เอตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อปิจ วตฺถุธมฺโมปิ ภาโว. ‘‘ภาวสงฺเกตสิทฺธีน’’นฺติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ, จิตฺตมฺปิ ภาโว. ‘‘อจฺจาหิตํ กมฺมํ กโรสิ ลุทฺทํ, ภาเว จ เต กุสลํ นตฺถิ กิญฺจี’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. กฺริยาปิภาโว. ‘‘ภาวลกฺขณํ ภาวสตฺตมี’’ติ จ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อปิจ ภาโวติ สตฺตเววจนนฺติ ภณนฺติ, ธาตุ วา เอตํ อธิวจนํ. ตตฺถ อชฺฌาสโย จ วตฺถุธมฺโม จ จิตฺตญฺจ สตฺโต จาติ อิเม ภวตีติ ภาโว. ตถา ปน ภาเวตีติ ภาโว, กฺริยา [Pg.92] ตุ ภวนนฺติ ภาโว. สา จ ภวนคมนปจนาทิวเสนาเนกวิธา. อปิจ ภาวรูปมฺปิ ภาโว, ยํ อิตฺถิภาโว ปุมฺภาโว อิตฺถินฺทฺริยนฺติ จ วุจฺจติ. ตตฺรายํ วจนตฺโถ – ‘‘อิตฺถี’’ติ วา ‘‘ปุริโส’’ติ วา ภวติ เอเตน จิตฺตํ อภิธานญฺจาติ ภาโว.

“有”(bhāva)指意向(ajjhāsayo)，亦称“意旨”(adhippāyo)。“女子之本性(bhāva)难以了知。智者不应在王妃面前，表露其心意(bhāva)。显露其内心所向(bhāva)”等语，皆是此义的佐证。此外，事法(vatthudhamma)亦是“有”。“成就事(bhāva)之约定”此语，是此义的佐证；心亦是“有”。“你造作凶残不善之业，你心中(bhāva)亦无丝毫善”此语，是此义的佐证；行为(kriyā)亦是“有”。“‘有’之相(bhāvalakkhaṇa)、‘有’之第七格(bhāvasattamī)”此语，亦是此义的佐证。此外，有人说“有”是众生(satta)之异名，或此是“界”(dhātu)之异称。其中，意向、事法、心以及众生，这些因其存在(bhavatīti)故为“有”。同样，能令生起(bhāvetīti)故为“有”；而行为，因其生成(bhavanaṃ)故为“有”。此（行为），依生成、行(gamana)、烹煮(pacana)等方式有多种。此外，“有”之色(bhāvarūpa)亦是“有”，此即所谓女性之“有”(itthibhāva)、男性之“有”(pumbhāva)、女根(itthindriya)等。此中之语义是：“女性”或“男性”之心与称谓由此而生起，故为“有”。

นตฺตโนมติยา เอตํ, นิพฺพจนมุทาหฏํ;

ปุพฺพาจริยสีหานํ, มตํ นิสฺสาย มาหฏํ.

这并非出于我个人的见解(attano mati)，此处所引述的，是依止诸位如狮子般的先师(pubbācariya)之见而带来的。

วุตฺตญฺเหตํ โปราเณหิ ‘‘อิตฺถิยา ภาโว อิตฺถิภาโว, อิตฺถีติ วา ภวติ เอเตน จิตฺตํ อภิธานญฺจาติ อิตฺถิภาโว’’ติ, ตสฺมา ปุมฺภาโวติ เอตฺถาปิ ปุมสฺส ภาโว ปุมฺภาโว, ปุมาติ วา ภวติ เอเตน จิตฺตํ อภิธานญฺจาติ ปุมฺภาโวติ นิพฺพจนํ สมธิคนฺตพฺพํ. อิทํ ภาวสทฺทสฺส กตฺตุภาวกรณสาธนวเสนตฺถกถนํ.

古人(porāṇa)曾说：“女性之有即是女性之有(itthibhāva)，或者说，由于它，‘女性’之心与称谓由此而生起，故为女性之有。”因此，对于“男性之有(pumbhāva)”，亦应如此理解其词源(nibbacana)：男性之有即是男性之有，或者说，由于它，“男性”之心与称谓由此而生起，故为男性之有。这是依“有”(bhāva)一词的能作者(kattu)、状态(bhāva)、工具(karaṇa)等成就(sādhana)方式所作的释义。

อภาโวติ น ภาโวติ อภาโว, โก โส? สุญฺญตา นตฺถิตา. สภาโวติ อตฺตโน ภาโว สภาโว, อตฺตโน ปกติ อิจฺเจวตฺโถ. อถ วา สภาโวติ ธมฺมานํ สติ อตฺถสมฺภเว โย โกจิ สรูปํ ลภติ, ตสฺส ภาโว ลกฺขณมิติ สญฺญิโต นมนรุปฺปนกกฺขฬผุสนาทิอากาโร อิจฺเจวตฺโถ. ‘‘สามญฺญํ วา สภาโว วา, ธมฺมานํ ลกฺขณํ มต’’นฺติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อปิจ สภาโวติ สลกฺขโณ ปรมตฺถธมฺโม. เกนฏฺเฐน? สห ภาเวนาติ อตฺเถน. สพฺภาโวติ สตํ ภาโว สพฺภาโว, สปฺปุริสธมฺโม อิจฺเจวตฺโถ. อถ วา อตฺตโน ภาโว สพฺภาโว. ‘‘คาหาปยนฺติ สพฺภาว’’นฺติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. สํวิชฺชมาโน วา ภาโว สพฺภาโว. ‘‘เอวํ คหณสพฺภาโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ [Pg.93] วจนํ. อิทํ สภาว สพฺภาวสทฺทานํ ภาวสาธนวเสนตฺถกถนํ.

“无有”(abhāva)即是非有。它是什么？是空性(suññatā)、不存在(natthitā)。“自性”(sabhāva)即是自身之有，也就是自身本性(pakati)的意思。或者说，“自性”是指诸法在生起存在(atthasambhave)时，所获得的任何自相(sarūpa)，其“有”即是被认知为“特征”(lakkhaṇa)的，也就是倾向(namana)、变坏(ruppana)、坚硬(kakkhaḷa)、触(phusana)等行相(ākāra)的意思。“共相(sāmañña)或自相(sabhāva)，被认为是诸法之特征”，此语是此义的佐证。此外，“自性”是指具有自相的胜义法(paramatthadhamma)。以何义而言？以“俱有”(saha bhāvena)之义。“善有”(sabbhāva)即是善人(sat)之有，也就是善人法(sappurisadhamma)的意思。或者说，自身之有即是“善有”。“使人领悟善有”此语，是此义的佐证。再或者，真实存在(saṃvijjamāna)之有即是“善有”。“如是领悟善有”此语，是此义的佐证。这是依状态成就(bhāvasādhana)的方式对“自性”和“善有”这两个词的释义。

สมฺภโวติ สมฺภวนํ สมฺภโว, สมฺภวนกฺริยา, ยุตฺติ วา. ยุตฺติ หิ สมฺภโวติ วุจฺจติ ‘‘สมฺภโว คหณสฺส การณ’’นฺติอาทีสุ. อถ วา สมฺภวติ เอตสฺมาติ สมฺภโว. ยโต หิ ยํ กิญฺจิ สมฺภวติ, โส สมฺภโว. ปภโวติ ปภวนํ ปภโว, อจฺฉินฺนตา, ปภวติ เอตสฺมาติ วา ปภโว. ยโต หิ ยํ กิญฺจิ ปภวติ, โส ปภโว. อิเม ปน สมฺภวปภวสทฺทา กตฺถจิ สมานตฺถา กตฺถจิ ภินฺนตฺถาติ เวทิตพฺพา. กถํ? สมฺภวสทฺโท หิ ภวนกฺริยมฺปิ วทติ ยุตฺติมฺปิ ปญฺญตฺติมฺปิ สมฺภวรูปมฺปิ ปจฺจยตฺถมฺปิ, ปภวสทฺโท ปน ภวนกฺริยมฺปิ วทติ นทิปฺปภวมฺปิ ปจฺจยตฺถมฺปิ, ตสฺมา ปจฺจยตฺถํ วชฺเชตฺวา ภินฺนตฺถาติ คเหตพฺพา, ปจฺจยตฺเถน ปน สมานตฺถาติ คเหตพฺพา. วุตฺตญฺเหตํ ‘‘ปจฺจโย เหตุ นิทานํ การณํ สมฺภโว ปภโวติอาทิ อตฺถโต เอกํ, พฺยญฺชนโต นาน’’นฺติ.

“生起”(sambhava)是生成(sambhavana)，是生起(sambhava)，是生成的行为(sambhavanakriyā)，或是理路(yutti)。理路确实被称为“生起”，如在“生起是执取之因”等语中。或者说，由此而生起故为“生起”。因为任何事物由此生起，彼即是“生起”。“源起”(pabhava)是源起(pabhavana)，是源起(pabhava)，是不间断(acchinnatā)，或者由此源出故为“源起”。因为任何事物由此源出，彼即是“源起”。然而，应知“生起”和“源起”这两个词有时同义，有时异义。如何呢？“生起”一词既指生成的行为，亦指理路、施设(paññatti)、生起之色以及缘(paccaya)之义；而“源起”一词则指生成的行为、河流之源头(nadippabhava)以及缘之义。因此，除了缘之义外，应视为异义；在缘之义上，则应视为同义。正如所说：“缘(paccaya)、因(hetu)、因缘(nidāna)、原因(kāraṇa)、生起、源起等，就意义而言是同一的，就文句而言则有不同。”

‘‘มูลํ เหตุ นิทานญฺจ, สมฺภโว ปภโว ตถา;

สมุฏฺฐานาหารารมฺมณํ, ปจฺจโย สมุทเยน จา’’ติ

“根(mūla)、因(hetu)、因缘(nidāna)，生起、源起亦如是；等起(samuṭṭhāna)、食(āhāra)、所缘(ārammaṇa)，缘(paccaya)以及集(samudaya)。”

อยมฺปิ คาถา เอตสฺสตฺถสฺส สาธิกา. อิทํ สมฺภวปภวสทฺทานํ ภาวาปาทานสาธนวเสนตฺถกถนํ.

此偈亦是此义的佐证。这是依状态(bhāva)与从格(apādāna)成就(sādhana)的方式对“生起”和“源起”这两个词的释义。

เอวเมตฺถ ภาวกตฺตุกมฺมกรณาปาทานาธิกรณวเสน ฉ สาธนานิ ปกาสิตานิ. ตานิ สมฺปทานสาธเนน สตฺตวิธานิ ภวนฺติ, ตํ ปน อุตฺตริ อาวิภวิสฺสติ ‘‘ธนมสฺส ภวตูติ ธนภูตี’’ติอาทินา. อิจฺเจวํ กิตกวเสน สพฺพถาปิ สตฺตวิธานิ สาธนานิ โหนฺติ, ยานิ ‘‘การกานี’’ติปิ วุจฺจติ, อิโต อญฺญํ สาธนํ นตฺถิ. อิธ ปโยเคสฺวตฺเถสุ จ วิญฺญูนํ [Pg.94] ปาฏวตฺถํ สาธนนามํ ปกาสิตํ. ตถา หิ ทุนฺนิกฺขิตฺตสาธเนหิ ปเทหิ โยชิตา สทฺทปฺปโยคา ทุพฺโพธตฺถา โหนฺติ, สุนิกฺขิตฺตสาธเนหิ ปน ปเทหิ โยชิตา สุโพธตฺถา โหนฺติ, ตสฺมา ปโยคาสาธนมูลกา, อตฺโถ จ ปโยคมูลโก. ปโยคานุรูปญฺหิ อวิปรีตํ กตฺวา อตฺถํ กถนสีลา ‘‘ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต’’ติ เอวมาทีสุ สาธนวเสน คเหตพฺเพสุ อตฺเถสุ, อญฺเญสุ จตฺเถสุ ปฏุตรพุทฺธิโน ปณฺฑิตาเยว เอกนฺเตน ภควโต ปริยตฺติสาสนธรา นาม โหนฺตีติ เวทิตพฺพํ. อิโต ปรํ นยานุสาเรน สุวิญฺเญยฺยตฺตา ‘‘อิทํ นาม สาธน’’นฺติ น วกฺขาม, เกวลมิธ ทสฺสิเตสุ ปโยเคสุ วิญฺญูนํ พหุมานุปฺปาทนตฺถญฺเจว วิวิธวิจิตฺตปาฬิคติเก วิวิธตฺถสาเร ชินวรวจเน โสตูนํ พุทฺธิวิชมฺภนตฺถญฺจ อตฺถสาธกวจนานิเยว ยถารหํ สุตฺตเคยฺยเวยฺยากรณคาถาทีสุ ตโต ตโต อาหริตฺวา ทสฺเสสฺสาม.

如此，这里通过体性(bhāva)、作者(kattu)、业(kamma)、工具(karaṇa)、离格(apādāna)、处所(adhikaraṇa)六种方式说明了六种助成(sādhana)。它们加上与之助成(sampadānasādhana)共有七种，然而，此（第七种）将在后面以“愿他有财富(dhanamassa bhavatu)”而为“财富之有(dhanabhūti)”等进一步阐明。如是，依初级派生词(kitaka)，总共有七种助成，这些亦被称为“作用者(kāraka)”，除此之外别无其他助成。此处，为了智者在用法(payoga)和意义(attha)上的善巧，阐明了助成之名。因为用未妥善安置助成的词语构成的语句难以理解其义，而用妥善安置助成的词语构成的语句则易于理解其义，因此，用法以助成为基础，而意义以用法为基础。遵循用法而不颠倒意义是解释的习惯，如“多受请求才受用衣服，少有不请自来(yācitova bahulaṃ cīvaraṃ paribhuñjati, appaṃ ayācito)”等语句中，在应通过助成来把握的意义上，以及在其他意义上，唯有那些智慧敏锐的学者们，才是真正持守世尊(bhagavā)教法传承(pariyattisāsana)的人，应如是知。此后，由于按照理路易于理解，我们将不再说明“这是什么助成”，而仅在此处所示的用法中，为了让智者生起尊重，并为了在种种巴利(pāḷi)文和各种意义精华的胜者(jina)美妙教法中，开启听众的智慧，我们将从经(sutta)、应颂(geyya)、记说(veyyākaraṇa)、偈颂(gāthā)等各处，随宜摘取能成就意义的语句来展示。

ปภาโวติ ปการโต ภวตีติ ปภาโว, โสยมานุภาโวเยว. ‘‘ปภาวํ เต น ปสฺสามิ, เยน ตฺวํ มิถิลํ วเช’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อนุภโวติ อนุภวนํ อนุภโว, กึ ตํ? ปริภุญฺชนํ. อานุภาโวติ เตชุสฺสาหมนฺตปภูสตฺติโย. ‘‘เตชสงฺขโต อุสฺสาหมนฺตปภูสตฺติสงฺขาโต วา มหนฺโต อานุภาโว เอตสฺสาติ มหานุภาโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ.

“威力”(pabhāva)是由于某种方式而有，故为威力，这实际上就是威德(ānubhāva)。“我没有见到你的威力，你凭什么去弥提罗(mithilā)”这句话，可以证明这个含义。“体验”(anubhavo)即是体验的行为(anubhavanaṃ)。那是什么？是受用(paribhuñjanaṃ)。“威德”(ānubhāva)是威光(teja)、精进(ussāha)、计谋(manta)和主权之力(pabhūsatti)。“因为具有由威光组成，或者由精进、计谋和主权之力组成的大威德(mahānubhāvo)，所以称为大威德”这句话，可以证明这个含义。

เตโช อุสฺสาหมนฺตา จ, ปภูสตฺตีติ ปญฺจิเม;

อานุภาวาติ วุจฺจนฺติ, ปภาวาติ จ เต วเท.

威光、精进、计谋、主权与力量，此五者；被称为威德，亦名为威力。

เตชาทิวาจกตฺตมฺหิ, อานุภาวปทสฺส ตุ;

อตฺถนิพฺพจนํ ธีโร, ยถาสมฺภวมุทฺทิเส.

当“威德”一词表示“威光”等义时，智者应尽可能地阐明其意义与语源(nibbacana)。

อถ [Pg.95] วา อานุภาโวติ อนุภวิตพฺพผลํ. ‘‘อนุภวิตพฺพสฺส ผลสฺส มหนฺตตาย มหานุภาโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ปราภโวติ ปราภวนํ ปราภโว, อถ วา ปราภวตีติ ปราภโว. ‘‘สุวิชาโน ปราภโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อปิจ ‘‘ธมฺมเทสฺสี ปราภโว’’ติ ปาฐานุรูปโต ปราภวิสฺสตีติ ปราภโวติ อนาคตกาลวเสนปิ นิพฺพจนํ ทฏฺฐพฺพํ. อถ วา ปราภวนฺติ เอเตนาติ ปราภโว. กึ ตํ? ธมฺมเทสฺสิตาทิ. ‘‘ปฐโม โส ปราภโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. วิภโวติ นิพฺพานํ. ตญฺหิ ภวโต วิคตตฺตา ภวโต วิคโตติ วิภโว, ภวสฺส จ ตํเหตุ วิคตตฺตา วิคโต ภโว เอตสฺมาติ วิภโว. วิภวนฺติ อุจฺฉิชฺชนฺติ วินสฺสนฺติ อิโต อริยธนวิโลมกา กิเลสมหาโจราติปิ วิภโว. วิภวสทฺทสฺส นิพฺพานาภิธานตฺเต ‘‘เอวํ ภเว วิชฺชมาเน, วิภโว อิจฺฉิตพฺพโก’’ติ อิทเมตฺถ สาธกํ วจนํ. อิมานิ ปน นิพฺพานสฺส ปริยายวจนานิ –

或者，“威德”(ānubhāva)是指应受用的果报。“因为应受用的果报非常巨大，所以称为大威德”——这句话可以证明这个含义。“衰败”(parābhava)是衰败的行为(parābhavanaṃ)，或者说，衰败者为衰败。 “容易认识的衰败(suvijāno parābhavo)”——这句话可以证明这个含义。此外，根据“厌法者(dhammadessī)是衰败”这句话，也应将“衰败”解释为未来时态的“将会衰败(parābhavissati)”。或者说，众生因此而衰败，所以是衰败。那是什么呢？就是厌法等。“这是第一种衰败”——这句话可以证明这个含义。“离有”(vibhava)就是涅槃。因为它远离了“有”(bhava)，所以是“有的远离”；又因为它导致“有”的止息，所以是“从有中解脱”。又因为那些与圣财相违的烦恼大盗们由此被摧毁、被消灭，所以它也是“离有”。关于“离有”一词指称涅槃，“当‘有’还存在的时候，应该希求‘离有’”——这句话可以证明这一点。这些是涅槃的同义词——

นิพฺพานํ วิภโว โมกฺโข, นิโรโธ อมตํ สมํ;

สงฺขารูปสโม ทุกฺข-นิโรโธ อจฺจุต’กฺขโย.

涅槃、离有、解脱、灭尽、不死、寂静；诸行止息、苦灭尽、不动(accuta)、不坏(akkhaya)。

วิวฏฺฏ’มกตํ อตฺถํ, สนฺติปท’มสงฺขตํ;

ปารํ ตณฺหากฺขโย ทุกฺข-กฺขโย สญฺโญชนกฺขโย.

离转(vivaṭṭa)、无作(akata)、义、寂静处(santipada)、无为；彼岸、爱尽、苦尽、结尽。

โยคกฺเขโม วิราโค จ,โลกนฺโต จ ภวกฺขโย;

อปวคฺโค วิสงฺขาโร,สพฺภิ สุทฺธิ วิสุทฺธิ จ.

离轭安稳(yogakkhema)、离贪(virāga)、世尽(lokanta)、有尽(bhavakkhaya)；解脱(apavagga)、离行(visaṅkhāra)、被善士们(sabbhi) [称为] 清净(suddhi)与极清净(visuddhi)。

วิมุตฺยา’ปจโย มุตฺติ, นิพฺพุติ อุปธิกฺขโย;

สนฺติ อสงฺขตา ธาตุ, ทิสา จ สพฺพโตปภํ.

解脱之损减(vimutyāpacaya)、解脱(mutti)、涅槃(nibbuti)、诸取灭尽(upadhikkhayo)；寂静、无为界(asaṅkhatā dhātu)、方所(disā)以及遍处光辉(sabbatopabhaṃ)。

วินาเปตานิ [Pg.96] นามานิ, วิเสสกปทํ อิธ;

นิพฺพานวาจกานีติ, สลฺลกฺเขยฺย สุเมธโส.

除了这些名称，此处的特殊词语(visesakapada)也指代涅槃，智者应如是辨识。

‘‘ตาณํ เลณ’’นฺติอาทีนิ-เปกฺขิกานิ ภวนฺติ หิ;

วิเสสกปทานนฺติ, เอตฺเถตานิ ปกาสเย.

“庇护所”、“避难处”等，确实是相对的(pekkhikāni)词语；在此，应阐明这些是特殊词语。

ตาณํ เลณ’มรูปญฺจ, สนฺตํ สจฺจ’มนาลยํ;

สุทุทฺทสํ สรณญฺจ, ปรายณ’มนีติกํ.

庇护所(tāṇa)、避难处(leṇa)、无色(arūpa)、寂静、真实、无执着(anālaya)；极难见、皈依处、究竟处(parāyaṇa)、无灾患(anītika)。

อนาสวํ ธุวํ นิจฺจํ, วิญฺญาณ’มนิทสฺสนํ;

อพฺยาปชฺชํ สิวํ เขมํ, นิปุณํ อปโลกิกํ.

无漏、恒常、常住、无示现之识(viññāṇaṃ anidassanaṃ)；无恼害(abyāpajja)、吉祥、安稳、微妙、不毁坏(apalokika)。

อนนฺต’มกฺขรํ ทีโป, อจฺจนฺตํ เกวลํ ปทํ;

ปณีตํ อจฺจุตญฺจาติ, พหุธาปิ วิภาวเย.

无边、不坏(akkhara)、洲屿(dīpa)、究竟、纯一(kevala)、境地(pada)；殊胜、不动，应以多种方式阐明。

โคตฺรภูติ ปทสฺสตฺถํ, วทนฺเตหิ ครูหิ ตุ;

โคตฺตํ วุจฺจติ นิพฺพาน-มิติ โคตฺตนฺติ ภาสิตํ.

当导师们解释“转姓”(gotrabhū)一词的含义时，他们说：“涅槃被称为‘种姓’(gotta)，因此它被称为‘种姓’。”

วิภโวติ วา วินาสสมฺปตฺติธนุจฺเฉททิฏฺฐิโยปิ วุจฺจนฺติ. ตตฺถ วินาโส วิภวนํ อุจฺฉิชฺชนํ นสฺสนนฺติ อตฺเถน วิภโว. ‘‘วิภโว สพฺพธมฺมานํ, อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺตี’’ติ จ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. สมฺปตฺติ ปน วิเสสโต ภวตีติ วิภโว. ‘‘รญฺโญ สิริวิภวํ ทฏฺฐุกามา’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ธนํ ปน ภวนฺติ วฑฺฒนฺติ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ สตฺตา เอเตนาติ วิภโว. ‘‘อสีติโกฏิวิภวสฺส พฺราหฺมณสฺส ปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺตี’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อิทํ ปน ปริยายวจนํ –

或者，“vibhava”一词也可以指称毁灭(vināsa)、成就(sampatti)、财富(dhana)和断灭见(ucchedadiṭṭhi)。其中，毁灭(vināsa)以消亡(vibhavana)、断绝(ucchijjana)、消失(nassana)之义而被称为“vibhava”。“有些人宣称现存众生(sato sattassa)的断灭、毁灭、消亡”这句话，可以佐证这个意义。而成就(sampatti)则是指特别地存在(visesato bhavati)，所以是“vibhava”。“想见国王的荣耀与成就(sirivibhava)”这句话，可以佐证这个意义。至于财富(dhana)，众生(puggala)凭借它而存在、增长，并达到成长、发展、广大，所以是“vibhava”。“转生为拥有八十俱胝(asītikoṭi)财富的婆罗门之子”这句话，可以佐证这个意义。以下是其同义词——

ธนํ สํ วิภโว ทพฺพํ, สาปเตยฺยํ ปริคฺคโห;

โอฑฺฑํ ภณฺฑํ สกํ อตฺโถ, อิจฺเจเต ธนวาจกา.

财富(dhana)、资财(saṃ)、财富(vibhava)、财物(dabba)、财产(sāpateyya)、占有物(pariggaho)；货物(oḍḍa)、商品(bhaṇḍa)、私有物(saka)、利益(attha)，这些都是财富的表达词。

อุจฺเฉททิฏฺฐิ ปน วิภวติ อุจฺฉิชฺชติ ‘‘อตฺตา จ โลโก จ ปุน จุติโต อุทฺธํ น ชายตี’’ติ คหณโต วิภโวติ. ‘‘วิภวตณฺหา’’ติ [Pg.97] อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. วิภวตณฺหาติ หิ อุจฺเฉททิฏฺฐิสหคตาย ตณฺหาย นามํ. เอตฺถ อตฺถุทฺธาโร วุจฺจติ –

至于断灭见(ucchedadiṭṭhi)，因为它执取“我与世界死后不再生起”，即“它消亡(vibhavati)、断灭(ucchijjati)”，所以被称为“vibhava”。“非有爱”(vibhavataṇhā)这个词语可以佐证这个意义。因为“非有爱”是与断灭见相应的渴爱之名。在此，其义的纲要如下所述——

ธนนิพฺพานสมฺปตฺติ-วินาสุจฺเฉททิฏฺฐิโย;

วุตฺตา วิภวสทฺเทน, อิติ วิญฺญู วิภาวเย.

财富、涅槃、成就、毁灭、断灭见；这些都被“vibhava”一词所表达，智者(viññū)应如是辨明。

ปาตุภาโวติ ปาตุภวนํ ปาตุภาโว. อาวิภาโวติ อาวิภวนํ อาวิภาโว, อุภินฺนเมเตสํ ปากฏตา อิจฺเจวตฺโถ. ติโรภาโวติ ติโรภวนํ ติโรภาโว, ปฏิจฺฉนฺนภาโว. วินาภาโวติ วินาภวนํ วินาภาโว, วิโยโค. โสตฺถิภาโวติ โสตฺถิภวนํ โสตฺถิภาโว, สุวตฺถิภาโว สุขสฺส อตฺถิตา, อตฺถโต ปน นิพฺภยตา นิรุปทฺทวตา เอว. อตฺถิภาโวติ อตฺถิตา วิชฺชมานตา อวิวิตฺตตา. นตฺถิภาโวติ นตฺถิตา อวิชฺชมานตา วิวิตฺตตา ริตฺตตา ตุจฺฉตา สุญฺญตา. โอการนฺตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส.

显现(pātubhāva)即是出现(pātubhavana)。显露(āvibhāva)即是显现(āvibhavana)；这两个词的意思就是“显明”(pākaṭatā)。隐没(tirobhāva)即是消失(tirobhavana)，意为“被隐藏的状态”(paṭicchannabhāva)。分离(vinābhāva)即是“无……的状态”(vinābhavana)，意为“分离”(viyoga)。安稳(sotthibhāva)即是“安稳的状态”(sotthibhavana)，即“吉祥的状态”(suvatthibhāva)、“乐的存在”(sukhassa atthitā)；但就意义而言，即是“无畏”(nibbhayatā)与“无灾患”(nirupaddavatā)。存在(atthibhāva)即是“有性”(atthitā)、“存在”(vijjamānatā)、“不分离”(avivittatā)。不存在(natthibhāva)即是“无性”(natthitā)、“不存在”(avijjamānatā)、“分离”(vivittatā)、“空洞”(rittatā)、“空虚”(tucchatā)、“空性”(suññatā)。这是对以“o”结尾的阳性词的解释(niddesa)。

อภิภวตีติ อภิภวิตา, ปรํ อภิภวนฺโต โย โกจิ. เอวํ ปริภวิตา, อนุภวตีติ อนุภวิตา, สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา อนุภวนฺโต โย โกจิ. เอวํ สมนุภวิตา. ปจฺจนุภวิตา, เอตฺถ ปน ยถา ‘‘อมตสฺส ทาตา. อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา’’ติอาทีสุ ‘‘ทาตา’’ติ ปทานํ กตฺตุวาจกานํ ‘‘อมตสฺสา’’ติอาทีหิ ปเทหิ กมฺมวาจเกหิ ฉฏฺฐิยนฺเตหิ สทฺธึ โยชนา ทิสฺสติ, ตถา อิเมสมฺปิ ปทานํ ‘‘ปจฺจามิตฺตสฺส อภิภวิตา’’ติอาทินา โยชนา กาตพฺพา. เอวํ อญฺเญสมฺปิ เอวรูปานํ ปทานํ. อาการนฺตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส.

“征服”(abhibhavati)者是征服者(abhibhavitā)，即任何征服他人者。同样地，有轻蔑者(paribhavitā)。“感受”(anubhavati)者是感受者(anubhavitā)，即任何感受乐、苦或不苦不乐者。同样地，有共同感受者(samanubhavitā)、亲身感受者(paccanubhavitā)。在此，正如在“不死(甘露)的给予者”(amatassa dātā)、“未生起之道的生起者”(anuppannassa maggassa uppādetā)等句中，可以看到“给予者”(dātā)等施事者表达词(kattuvācaka)与“不死的”(amatassa)等具有业格意义的第六格(属格)词相连接；同样地，这些词也应当如“敌人的征服者”(paccāmittassa abhibhavitā)这样来连接。其他类似形式的词也应如此。这是对以“ā”结尾的阳性词的解释(niddesa)。

ภวตีติ ภวํ. ภวิสฺสตีติ วา ภวํ, วฑฺฒมาโน ปุคฺคโล. ‘‘สุวิชาโน ภวํ โหติ, สุวิชาโน ปราภโว. ธมฺมกาโม [Pg.98] ภวํ โหติ, ธมฺมเทสฺสี ปราภโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อถ วา เยน สทฺธึ กเถติ, โส ‘‘ภว’’นฺติ วตฺตพฺโพ, ‘‘ภวํ กจฺจายโน. ภวํ อานนฺโท. มญฺเญ ภวํ ปตฺถยติ, รญฺโญ ภริยํ ปติพฺพต’’นฺติอาทีสุ. เอตฺถ ปน ธาตุอตฺเถ อาทโร น กาตพฺโพ, สมฺมุติอตฺเถเยวาทโร กาตพฺโพ ‘‘สงฺเกตวจนํ สจฺจํ, โลกสมฺมุติการณ’’นฺติ วจนโต. โวหารวิสยสฺมิญฺหิ โลกสมฺมุติ เอว ปธานา อวิลงฺฆนียา. ปราภวตีติ ปราภวํ. เอวํ ปริภวํ. อภิภวํ. อนุภวํ. ปภวติ ปโหติ สกฺโกตีติ ปภวํ, ปโหนฺโต โย โกจิ. น ปภวํ อปฺปภวํ, ‘‘อปฺปภว’’นฺติ จ อิทํ ชาตเก ทิฏฺฐํ –

“存在”(bhavati)即是“兴盛”(bhavaṃ)。或“将存在”(bhavissati)亦是“兴盛”，指增长的人(puggala)。“兴盛易知，衰败亦易知。爱法者兴盛，憎法者衰败。”——此句为该义的佐证。或者，与之交谈者，应被称为“尊者”(bhavaṃ)，如：“尊者迦旃延(Kaccāyana)。尊者阿难(Ānanda)。我想尊者希望国王忠贞的妻子”等。于此，不应执着于词根义，而应重视世俗义(sammutiattha)，如言：“约定语是真实，乃世间共许之因。”在言谈领域，世间共许最为重要，不可违背。“衰败”(parābhavati)即是“衰败”(parābhavaṃ)。同样地，有“轻蔑”(paribhavaṃ)、“战胜”(abhibhavaṃ)、“体验”(anubhavaṃ)。“能生起”(pabhavati)、“能够”(pahoti)、“能胜任”(sakkoti)者为“能者”(pabhavaṃ)，即任何有能力者。“不能”者为“无能者”(appabhavaṃ)，此“无能者”一词见于《本生经》(Jātaka)中——

‘‘ฉินฺนพฺภมิว วาเตน, รุณฺโณ รุกฺขมุปาคมึ;

โสหํ อปฺปภวํ ตตฺถ, สาขํ หตฺเถหิ อคฺคหิ’’นฺติ

“我如被风吹散的云朵，哭泣着走向树木；我在那里无能为力(appabhava)，用手抓住了树枝。”

ตตฺถ สาธกวจนมิทํ. นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส.

此即佐证之语。这是对以随韵(niggahīta)结尾的阳性词的解释(niddesa)。

ธนภูตีติ ธนมสฺส ภวตูติ ธนภูติ. สิริภูตีติ โสภาย เจว ปญฺญาปุญฺญานญฺจ อธิวจนํ. สา อสฺส ภวตูติ สิริภูติ. เอวํ โสตฺถิภูติ, สุวตฺถิภูติ. อิการนฺตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส.

财富成就(dhanabhūti)是指愿他拥有财富，因此称为财富成就。吉祥成就(siribhūti)是对庄严以及智慧与福德(paññāpuñña)的另一种称呼。愿他拥有吉祥，因此称为吉祥成就。同样有安乐成就(sotthibhūti)、吉祥成就(suvatthibhūti)。这是对以“i”结尾的阳性词的解释(niddesa)。

ภาวีติ ภวนสีโล ภาวี, ภวนธมฺโม ภาวี, ภวเน สาธุการี ภาวี. เอวํ วิภาวี. สมฺภาวี. ปริภาวีติ. ตตฺร วิภาวีติ อตฺถวิภาวเน สมตฺโถ ปณฺฑิโต วุจฺจติ. เอตฺถ วิทฺวา, วิชฺชาคโต, ญาณีติอาทิ ปริยายวจนํ ทฏฺฐพฺพํ. ภวนฺติ จตฺร –

修习者(bhāvī)是指有修习倾向者，有修习之法者，于修习精进者。同样，智者(vibhāvī)、可能者(sambhāvī)、轻蔑者(paribhāvī)。其中，智者(vibhāvī)是指于义理之分别有能力之贤者(paṇḍita)。此处当知“有知者”(vidvā)、“具明者”(vijjāgato)、“有智者”(ñāṇī)等是同义词。在此有——

วิทฺวา วิชฺชาคโต ญาณี, วิภาวี ปณฺฑิโต สุธี;

พุโธ วิสารโท วิญฺญู, โทสญฺญู วิทฺทสุ วิทู.

有知者(vidvā)、具明者(vijjāgato)、有智者(ñāṇī)、智者(vibhāvī)、贤者(paṇḍita)、善慧者(sudhī)；觉者(budha)、无畏者(visārada)、智者(viññū)、识过者(dosaññū)、博学者(viddasu)、通达者(vidū)。

วิปสฺสี [Pg.99] ปฏิภาณี จ, เมธาวี นิปโก กวิ;

กุสโล วิทุโร ธีมา, คติมา มุติมา จยํ.

毗婆尸(Vipassī)、具辩才者(paṭibhāṇī)、具慧者(medhāvī)、敏锐者(nipaka)、诗人(kavi)；善巧者(kusala)、通达者(vidura)、具智者(dhīmā)、有悟性者(gatimā)、有才智者(mutimā)。

จกฺขุมา กณฺณวา ทพฺโพ, ธีโร ภูริ วิจกฺขโณ;

สปฺปญฺโญ พุทฺธิมา ปญฺโญ, เอวํนามา วิภาวิโนติ.

具眼者(cakkhumā)、具耳者(kaṇṇavā)、贤能者(dabba)、贤明者(dhīra)、博识者(bhūri)、善察者(vicakkhaṇa)；具正慧者(sappañña)、具觉慧者(buddhimā)、具慧者(pañña)，这些都是智者(vibhāvī)的名称。

อีการนฺตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส.

这是对以“ī”结尾的阳性词的解释。

สยมฺภูติ สยเมว ภวตีติ สยมฺภู. โก โส? อนฺตเรน ปโรปเทสํ สามํเยว สพฺพํ เญยฺยธมฺมํ ปฏิวิชฺฌิตฺวา สพฺพญฺญุตํ ปตฺโต สกฺยมุนิ ภควา. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา –

“自生者”(Sayambhū)，即自己成就者。是谁呢？是不依靠他人的教导，自己彻悟一切应知之法(ñeyyadhamma)，证得一切知智(sabbaññuta)的释迦牟尼世尊(bhagavā)。世尊曾这样说：

‘‘น เม อาจริโย อตฺถิ, สทิโส เม น วิชฺชติ;

สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ, นตฺถิ เม ปฏิปุคฺคโล.

“我无师长，亦无与我等同者；于包含天人的世界中，无有我的匹敌者(paṭipuggalo)。

อหญฺหิ อรหา โลเก, อหํ สตฺถา อนุตฺตโร;

เอโกมฺหิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, สีตีภูโตสฺมิ นิพฺพุโต’’ติ.

我于世间为阿罗汉，我乃无上导师；我为唯一正自觉者，已得清凉、已般涅槃。”

อตฺถโต ปน ปารมิตาปริภาวิโต สยมฺภูญาเณน สห วาสนาย วิคตวิทฺธสฺตนิรวเสสกิเลโส มหากรุณาสพฺพญฺญุตญฺญาณาทิอปริเมยฺยคุณคณาธาโร ขนฺธสนฺตาโน สยมฺภู. โส เอวํภูโต ขนฺธสนฺตาโน โลเก อคฺคปุคฺคโลติ วุจฺจติ. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา ‘‘เอกปุคฺคโล ภิกฺขเว โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ อจฺฉริยมนุสฺโส, กตโม เอกปุคฺคโล? ตถาคโต ภิกฺขเว อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ. โส เอกปุคฺคโล เอตรหิ ‘‘สพฺพญฺญู, สุคโต’’ติอาทีหิ ยถาภุจฺจคุณาธิคตนาเมหิ จ ปสิทฺโธ, ‘‘โคตโม อาทิจฺจพนฺธู’’ติ โคตฺตโต จ ปสิทฺโธ, สกฺยปุตฺโต สกฺโก สกฺยมุนิ สกฺยสีโห สกฺยปุงฺคโวติ กุลโต จ ปสิทฺโธ, สุทฺโธทนิมายาเทวีสุโตติ [Pg.100] มาตาปิติโต จ ปสิทฺโธ, สิทฺธตฺโถติ คหิตนาเมน จ ปสิทฺโธ. ภวนฺติ จตฺร –

就真实意义(Atthato)而言，圆满了诸波罗蜜(pāramitā)，以自生智(sayambhūñāṇa)连同习气(vāsanā)一起断尽无余烦恼，是具有大悲(mahākaruṇā)、一切知智(sabbaññutaññāṇa)等无量功德群之依处的五蕴相续(khandhasantāna)，即是自生者(sayambhū)。如此的五蕴相续，在世间被称为最胜之人(aggapuggala)。正如世尊(bhagavā)所说：“诸比丘，有一人(ekapuggala)在世间出现，是稀有之人(acchariyamanusso)。哪一个唯一之人呢？诸比丘，就是如来(tathāgato)、阿罗汉(arahaṃ)、正等觉者(sammāsambuddho)。”这位唯一之人，现在以“一切知者(sabbaññū)、善逝(sugato)”等如实证得功德的名称而闻名，以“乔达摩(Gotama)、日种亲族(ādiccabandhu)”等种姓(gotta)而闻名，以“释迦子(sakyaputto)、释迦人(sakko)、释迦牟尼(sakyamuni)、释迦狮子(sakyasīho)、释迦英杰(sakyapuṅgavo)”等家族(kula)而闻名，以“净饭王与摩耶夫人之子(suddhodanimāyādevīsuto)”等父母而闻名，以及以“悉达多(siddhattho)”这个被赋予的名字而闻名。于此有偈：

โย เอกปุคฺคโล อาสิ, พุทฺโธ โส วทตํ วโร;

โคตฺตโต โคตโม นาม, ตเถวาทิจฺจพนฺธุ จ.

曾有此唯一之人，彼佛陀是言说者中最胜者；依其种姓名为乔达摩，亦是日种亲族。

สกฺยกุเล ปสูตตฺตา, สกฺยปุตฺโตติ วิสฺสุโต;

สกฺโก อิติ จ อวฺหิโต, ตถา สกฺยมุนีติ จ.

因生于释迦族(Sakyakula)，故以“释迦子”闻名；亦被称为“释迦人”，以及“释迦牟尼”。

สพฺพตฺถ เสฏฺฐภาเวน, สกฺเย จ เสฏฺฐภาวโต;

สกฺยสีโหติ โส สกฺย-ปุงฺคโวติ จ สมฺมโต.

因其于一切处最为殊胜，且于释迦族中亦为最胜；故被公认为“释迦狮子”，亦是“释迦英杰”。

สุทฺโธทนีติ ปิติโต, นเภ จนฺโทว วิสฺสุโต;

มาติโตปิ จ สญฺญาโต, มายาเทวีสุโต อิติ.

依其父而被称为“净饭王之子”，名声如空中之月；依其母亦被称为“摩耶夫人之子”。

สพฺพญฺญู สุคโต พุทฺโธ, ธมฺมราชา ตถาคโต;

สมนฺตภทฺโท ภควา, ชิโน ทสพโล มุนิ.

一切知者、善逝、佛陀，法王(dhammarājā)、如来；遍吉祥(Samantabhadda)、世尊，胜者(jina)、十力者(dasabala)、牟尼(muni)。

สตฺถา วินายโก นาโถ,มุนินฺโท โลกนายโก;

นราสโภ โลกชิโน,สมฺพุทฺโธ ทฺวิปทุตฺตโม.

导师(satthā)、调御者(vināyako)、救护者(nātho)，牟尼之王(munindo)、世间导师(lokanāyako)；人中雄(narāsabho)、世间胜者(lokajino)，正等觉者、二足中尊(dvipaduttamo)。

เทวเทโว โลกครุ, ธมฺมสฺสามี มหามุนิ;

สมนฺตจกฺขุ ปุริส-ทมฺมสารถิ มารชิ.

天中天(devadevo)、世间师(lokagaru)，法主(dhammassāmī)、大牟尼(mahāmuni)；遍眼(samantacakkhu)、调御丈夫(purisadammasārathi)、降魔者(māraji)。

ธมฺมิสฺสโร จ อทฺเวชฺฌ-วจโน สตฺถวาหโก;

วิสุทฺธิเทโว เทวาติ-เทโว จ สมณิสฺสโร.

法自在者(dhammissaro)、无二言者(advejjhavacano)、商队首领(satthavāhako)；清净天(visuddhidevo)、天中天(devātidevo)、沙门之主(samaṇissaro)。

ภูริปญฺโญ’นธิวโร, นรสีโห จ จกฺขุมา;

มุนิมุนิ นรวโร, ฉฬภิญฺโญ ชเน สุโต.

广慧者(bhūripañño)、无上者(anadhivaro)，人中狮子(narasīho)、具眼者(cakkhumā)；牟尼中的牟尼(munimuni)、人中胜者(naravaro)，六神通者(chaḷabhiñño)、众所闻者。

องฺคีรโส ยติราชา, โลกพนฺธุ’มตนฺทโท;

วตฺตา ปวตฺตา สทฺธมฺม-จกฺกวตฺตี ยติสฺสโร.

安耆罗娑(Aṅgīraso)、瑜伽士之王(yatirājā)，世间亲友(lokabandhu)、施不死者(amatandado)；演说者(vattā)、转动者(pavattā)、正法转轮王(saddhammacakkavattī)、瑜伽士之主(yatissaro)。

โลกทีโป [Pg.101] สิรีฆโน, สมณินฺโท นรุตฺตโม;

โลกตฺตยวิทู โลก-ปชฺโชโต ปุริสุตฺตโม.

世间灯(lokadīpo)、吉祥者(sirīghano)，沙门之王(samaṇindo)、人中上者(naruttamo)；三界知者(lokattayavidū)、世间之光(lokapajjoto)、人中最上者(purisuttamo)。

สจฺจทโส สตปุญฺญ-ลกฺขโณ สจฺจสวฺหโย;

รวิพนฺธา’สมสโม, ปญฺจเนตฺต’คฺคปุคฺคโล.

真见者(saccadaso)、具百福相者(satapuññalakkhaṇo)、真实名者(saccasavhayo)；日种亲族、无等等者(asamasamo)、具五眼者(pañcanetto)、最上之人。

สพฺพาภิภู สพฺพวิทู, สจฺจนาโม จ ปารคู;

ปุริสาติสโย สพฺพ-ทสฺสาวี นรสารถิ.

一切胜者(sabbābhibhū)、一切知者(sabbavidū)，真实名者(saccanāmo)、达彼岸者(pāragū)；人中殊胜者(purisātisayo)、一切见者(sabbadassāvī)、人之调御者(narasārathi)。

สมฺมาสมฺพุทฺโธ อิติ โส, ญาโต สตฺตุตฺตโมติ จ;

ตาที วิภชฺชวาทีติ, มหาการุณิโกติ จ.

他被称为正等觉者，亦被称为最胜有情(sattuttamo)；是如是者(tādī)、分别说者(vibhajjavādī)，亦是大悲者(mahākāruṇiko)。

จกฺขุภูโต ธมฺมภูโต, ญาณภูโตติ วณฺณิโต;

พฺรหฺมภูโตติ ปุริสา-ชญฺโญ อิติ จ โถมิโต.

他被描述为已成眼者(cakkhubhūto)、已成法者(dhammabhūto)、已成智者(ñāṇabhūto)；也被赞颂为已成梵者(brahmabhūto)、人中良马(purisājañño)。

โลกเชฏฺโฐ สยมฺภู จ, มเหสิ มารภญฺชโน;

อโมฆวจโน ธมฺม-กาโย มาราภิภู อิติ.

世间最上者(lokajeṭṭho)、自生者，大仙(mahesi)、破魔者(mārabhañjano)；不虚言者(amoghavacano)、法身(dhammakāyo)、降魔者(mārābhibhū)。

อสงฺขฺเยยฺยานิ นามานิ, สคุเณน มเหสิโน;

นามํ คุเณหิ นิสฺสิตํ, โก กวินฺโท กเถสฺสติ.

大仙的名称无量(asaṅkhyeyya)，皆由其功德而来；名称依于功德，哪位诗王(kavindo)能尽述呢？

ตตฺร สพฺพญฺญุ อิจฺจาทิ-นามํ สาธารณํ ภเว;

สพฺเพสานมฺปิ พุทฺธานํ, โคตโม อิติอาทิ น.

其中，“一切知者”等名称是共通的，为所有佛陀所共有；而“乔达摩”等名称则不然。

พุทฺโธ ปจฺเจกพุทฺโธ จ, ‘‘สยมฺภู’’อิติ สาสเน;

เกจิ ‘‘พฺรหฺมา สยมฺภู’’ติ, สาสนาวจรํ น ตํ.

佛陀与独觉佛(paccekabuddho)，在教法(sāsana)中皆被称为“自生者”；有些人说“梵天(brahmā)是自生者”，但这不属于教法的内容。

‘‘พุทฺโธ ตถาคโต สตฺถา, ภควา’’ติ ปทานิ ตุ;

ฐาเนเนกสหสฺสมฺหิ, สญฺจรนฺติ อภิณฺหโส.

然而，“佛陀”、“如来”、“导师”、“世尊”等词，在成千上万之处频繁出现。

ตตฺร จาทิปทํ อนฺต-ปทญฺเจว อิมานิ ตุ;

เอกโตปิ จรนฺตีติ, วิภาเวยฺย วิสารโท.

智者(visārado)应明了，其中首词与末词，即使单独出现亦可。

วิเสสกปทานํ ตุ, อเปกฺขกปทานิ จ;

อนเปกฺขปทานีติ, ปทานิ ทุวิธา สิยุํ.

词语可分为两种：需要修饰词的词(apekkhakapada)，以及不需要修饰词的词(anapekkhakapada)。

ตถา [Pg.102] หิ สตฺถวาโห นรวโร ฉฬภิญฺโญติ เอวํปการานิ อภิธานปทานิ วิเสสกปทาเปกฺขกานิ. กถํ?

例如，“商队首领”、“人中胜者”、“六神通者”等这类名称，是需要修饰词的。如何得知呢？

‘‘เอวํ วิชิตสงฺคามํ, สตฺถวาหํ อนุตฺตรํ;

สาวกา ปยิรุปาสนฺติ, เตวิชฺชา มจฺจุหายิโน.

“如此战胜诸战场，无上商队首领；三明(tevijjā)弟子勤供养，已离死魔(maccuhāyino)。”

ยํ โลโก ปูชยเต,สโลกปาโล สทา นมสฺสติ จ;

ตสฺเสต สาสนวรํ,วิทูหิ เญยฺยํ นรวรสฺสา’’ติ,

“世间所敬仰，护世天(lokapālo)常礼；智者应了知，此人中胜者之胜教。”

‘‘ฉฬภิญฺญสฺส สาสน’’นฺติ จ เอวํ วิเสสกปทาเปกฺขกานิ ภวนฺติ. พุทฺโธ ชิโน ภควาติ เอวํปการานิ ปน โน วิเสสกาเปกฺขานีติ ทฏฺฐพฺพํ.

以及“六神通者的教法”，像这样，（这些名称）都是需要修饰词的。然而应当了知，像“佛陀”、“胜者”、“世尊”这类名称则不需要修饰词。

เกจิ ปเนตฺถ เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘มุนินฺโท สมณินฺโท สมณิสฺสโร ยติสฺสโร อาทิจฺจพนฺธุ รวิพนฺธูติ เอวํปการานํ อิธ วุตฺตานมภิธานานํ วิเสสตฺถาภาวโต ปุนรุตฺติโทโส อตฺถี’’ติ. ตนฺน, อภิธานานํ อภิสงฺขรณียานภิสงฺขรณียวเสน อภิสงฺขตาภิธานานิ อนภิสงฺขตาภิธานานีติ ทฺเวธา ทิสฺสนโต. ตถา หิ กตฺถจิ เกจิ ‘‘สกฺยสีโห’’ติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘สกฺยเกสรี สกฺยมิคาธิโป’’ติอาทินา นานาวิวิธมภิธานมภิสงฺขโรนฺติ, ปาวจเนปิ หิ ‘‘ทฺวิทุคฺคมวรหนุตฺต’มลตฺถา’’ติ ปาโฐ ทิสฺสติ. ตถา เกจิ ‘‘ธมฺมราชา’’ติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘ธมฺมทิสมฺปตี’’ติอาทีนิ อภิสงฺขโรนฺติ. ‘‘สพฺพญฺญู’’ติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘สพฺพทสฺสาวี สพฺพทสฺสี’’ติอาทีนิ อภิสงฺขโรนฺติ, ‘‘สหสฺสกฺโข’’ติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘ทสสตโลจโน’’ติอาทีนิ อภิสงฺขโรนฺติ. ‘‘อาทิจฺจพนฺธู’’ติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘อรวินฺทสหายพนฺธู’’ติอาทีนิ อภิสงฺขโรนฺติ. ‘‘อมฺพุช’’นฺติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘นีรชํ กุญฺช’’นฺติอาทีนิ อภิสงฺขโรนฺติ. ปาวจเนปิ หิ [Pg.103] ยํ ปทุมํ, ตํ ชลชํ นามาติ มนฺตฺวา ปฏิสมฺภิทาปฺปตฺเตหิ อริเยหิ เทสนาวิลาสวเสน วุตฺโต ‘‘ปทุมุตฺตรนามิโน’’ติ วตฺตพฺพฏฺฐาเน ‘‘ชลชุตฺตรนามิโน’’ติ ปาโฐ ทิสฺสติ. เอวํ อภิสงฺขตาภิธานานิ ทิสฺสนฺติ.

然而，在此或许有人会这样说：“‘牟尼王(munindo)’、‘沙门王(samaṇindo)’、‘沙门主(samaṇissaro)’、‘勤行主(yatissaro)’、‘日亲(ādiccabandhu)’、‘太阳亲(ravibandhu)’等，这些在此处提到的名称，因为没有特殊的含义，所以存在重复的过失。”并非如此，因为名称依“可构作”与“不可构作”之别，可见“构作名(abhisaṅkhatābhidhāna)”与“非构作名(anabhisaṅkhatābhidhāna)”两种。例如，有些人根据“释迦狮子(sakyasīho)”这个名称，构作出“释迦鬃毛狮(sakyakesarī)、释迦兽中之王(sakyamigādhipo)”等各种各样的名称。在圣典(pāvacana)中也能看到“以二难超越无上可选择”这样的读法。同样，有些人根据“法王(dhammarājā)”这个名称，构作出“法主(dhammadisampatī)”等；根据“一切知者(sabbaññū)”这个名称，构作出“全见者(sabbadassāvī)、遍见者(sabbadassī)”等；根据“千眼(sahassakkho)”这个名称，构作出“十百眼(dasasatalocano)”等；根据“日亲”这个名称，构作出“莲花之友的亲族(aravindasahāyabandhū)”等；根据“莲花(ambuja)”这个名称，构作出“水生(nīraja)、莲丛(kuñja)”等。在圣典中，认为“莲花(paduma)”即是“水生(jalaja)”之意，因此证得四无碍解(paṭisambhidāppatta)的圣者们为了说法的庄严(desanāvilāsa)，在应该说“名为莲花上佛(padumuttaranāmino)”的地方，出现了“名为水生上佛(jalajuttaranāmino)”的读法。像这样，可以看到许多构作名。

‘‘พุทฺโธ ภควา’’ติ อภิธานานิ ปน อนภิสงฺขตาภิธานานิ. วุตฺตญฺเหตํ ธมฺมเสนาปตินา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน ‘‘พุทฺโธติ เนตํ นามํ มาตรา กตํ, น ปิตรา กตํ, น ภคินิยา กตํ, น ญาติสาโลหิเตหิ กตํ, น เทวตาหิ กตํ, วิโมกฺขนฺติกเมตํ พุทฺธานํ ภควนฺตานํ โพธิยา มูเล สห สพฺพญฺญุตญฺญาณปฺปฏิลาภา สจฺฉิกา ปญฺญตฺติ ยทิทํ พุทฺโธ’’ติ, ตถา ‘‘ภควาติ เนตํ นามํ มาตรา กตํ…เป… สจฺฉิกา ปญฺญตฺติ ยทิทํ ภควา’’ติ. เอวํ ‘‘พุทฺโธ ภควา’’ติ อภิธานานิ อนภิสงฺขตาภิธานานิ. น หิ ตานิ อภิธานานิ เจว ‘‘สตฺถา สุคโต ชิโน’’ติอาทีนิ จ อญฺญํ กิญฺจิ อภิธานํ ปฏิจฺจ อภิสงฺขตานิ, นาปิ อญฺญานิ อภิธานานิ เอตานิ ปฏิจฺจ อภิสงฺขตานิ ทิสฺสนฺติ. ตถา หิ ‘‘พุทฺโธ’’ติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘พุชฺฌิตา โพเธตา โพธโก’’ติอาทีนิ นามาภิธานานิ น อภิสงฺขโรนฺติ. ตถา ‘‘ภควา สตฺถา สุคโต’’ติอาทีนิ นามาภิธานานิ ปฏิจฺจ ‘‘สมฺปนฺนภโค อนุสาสโก สุนฺทรวจโน’’ติอาทีนิ นามาภิธานานิ นาภิสงฺขโรนฺติ. เอวํ อิมํ วิภาคํ ทสฺเสตุํ ‘‘มุนินฺโท สมณินฺโท สมณิสฺสโร ยติสฺสโร อาทิจฺจพนฺธุ รวิพนฺธู’’ติอาทินา นเยน ปุนรุตฺติ อมฺเหหิ กตาติ ทฏฺฐพฺพา. เอวมญฺญตฺราปิ นโย เนตพฺโพ. อตฺริทํ วุจฺจติ –

然而，“佛陀(buddho)”、“世尊(bhagavā)”这些名称，是非构作名。正如法将(dhammasenāpati)具寿(āyasmā)舍利弗(Sāriputta)曾说：“‘佛陀’这个名称不是母亲取的，不是父亲取的，不是姐妹(bhaginiyā)取的，不是亲戚血缘者(ñātisālohitehi)取的，也不是天神取的。这是诸佛世尊在菩提(bodhi)树下获得一切知智(sabbaññutaññāṇappaṭilābha)时，证得解脱(vimokkhantika)后现证的施设(sacchikā paññatti)，即‘佛陀’。”同样，“‘世尊’这个名称不是母亲取的……现证的施设，即‘世尊’。”因此，“佛陀”、“世尊”这些名称，都是非构作名。这些名称，以及“导师(satthā)”、“善逝(sugato)”、“胜者(jino)”等，并非依赖于其他名称而被构作，也不见其他名称依赖于这些名称而被构作。例如，人们不会根据“佛陀”这个名称，构作出“觉悟者(bujjhitā)”、“使人觉悟者(bodhetā)”、“觉者(bodhako)”等名称。同样，人们不会根据“世尊”、“导师”、“善逝”等名称，构作出“具足福德者(sampannabhago)”、“教导者(anusāsako)”、“善语者(sundaravacano)”等名称。应当明白，为了显示这种区别，我们才以“牟尼王、沙门王、沙门主、勤行主、日亲、太阳亲”等方式进行了重复。在其他地方也应如此推论。在此说到：

‘‘อภิสงฺขตนามญฺจ, นามญฺจานภิสงฺขตํ;

ทฺวิทุคฺคมวโร พุทฺโธ, อิติ นามํ ทฺวิธา ภเว’’ติ.

“构作名与非构作名，佛陀超越二难(dviduggamavaro)，如是名称有二种。”

ปภูติ ปรํ ปสยฺห ภวตีติ ปภู, อิสฺสโร. ‘‘อรญฺญสฺส ปภู อยํ ลุทฺทโก’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อภิภูติ [Pg.104] อภิภวตีติ อภิภู, อสญฺญสตฺโต. กึ โส อภิภวิ? จตฺตาโร ขนฺเธ อรูปิโน. อิติ จตฺตาโร ขนฺเธ อรูปิโน อภิภวีติ อภิภู. โส จ โข นิจฺเจตนตฺตา อภิภวนกฺริยายาสติ ปุพฺเพวา’สญฺญุปฺปตฺติโต ฌานลาภิกาเล อตฺตนา อธิคตปญฺจมชฺฌานํ สญฺญาวิราควเสน ภาเวตฺวา จตฺตาโร อรูปกฺขนฺเธ อสญฺญิภเว อปฺปวตฺติกรเณน อภิภวิตุมารภิ, ตทภิภวนกิจฺจํ อิทานิ สิทฺธนฺติ อภิภวีติ อภิภูติ วุจฺจติ. อปิจ นิจฺเจตนภาเวน อภิภวนพฺยาปาเร อสติปิ ปุพฺเพ สเจตนกาเล สพฺยาปารตฺตา สเจตนสฺส วิย นิจฺเจตนสฺสาปิ สโต ตสฺส อุปจาเรน สพฺยาปารตาวจนํ ยุชฺชเตว. ทิสฺสติ หิ โลเก สาสเน จ สเจตนสฺส วิย อเจตนสฺสปิ อุปจาเรน สพฺยาปารตาวจนํ. ตํ ยถา? กูลํ ปติตุกามํ, เอวํ โลเก. สาสเน ปน –

“主宰”(pabhū)是因为能强力地凌驾于他人之上(paraṃ pasayha)而存在，即自在者(issaro)。“这个猎人是森林的主宰”这句话可以证明这个含义。“征服者”(abhibhū)是因为能征服，指无想有情(asaññasatto)。他征服了什么？四种无色蕴(arūpino khandhe)。因此，他征服了四种无色蕴，所以是“征服者”。虽然他因无心识(niccetanattā)而无征服之行，但在生为无想有情之前，于获得禅定时，通过修习自己所证得的第五禅，以离想(saññāvirāga)的方式，使四种无色蕴在无想有(asaññibhave)中不再生起，由此开始征服它们。现在，此征服之业已完成，故称“征服者”。此外，即使他因无心识而无征服之作用(abhibhavanabyāpāra)，但由于过去有心识时曾有作用，故可如对有心识者般，以转喻(upacāra)方式称其有作用，此亦合理。事实上，在世间和教法中，皆可见如对有心识者般，以转喻方式称无心识者有作用。例如，世间说“河岸欲崩塌”；在教法中——

‘‘โรทนฺเต ทารเก ทิสฺวา, อุพฺพิคฺคา วิปุลา ทุมา;

สยเมโวนมิตฺวาน, อุปคจฺฉนฺติ ทารเก’’ติ จ

“见到哭泣的孩童，巨大的树木感到战栗(ubbiggā)；它们自己弯下(onamitvāna)身来，靠近孩童。”

‘‘องฺคาริโน ทานิ ทุมา ภทนฺเต, ผเลสิโน ฉทนํ วิปฺปหายา’’ติ จ ‘‘ผลํ โตเสติ กสฺสก’’นฺติ จ อาทิ. อภิภูสทฺทสฺส อสญฺญสตฺตาภิธานตฺเต ‘‘อภิภุํ อภิภุโต มญฺญตี’’ติ อิทเมตฺถ สาธกํ วจนํ. อถ วา อภิภวตีติ อภิภู, ปเรสมภิภวิตา โย โกจิ. วิเสสโต ปน ตถาคโตเยว อภิภู. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา ‘‘ตถาคโต ภิกฺขเว อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี’’ติ. เกจิ ปน ‘‘อภิภู นาม สหสฺโส พฺรหฺมา’’ติ วทนฺติ.

“尊者(bhadante)，树木现在已如火炭般红(aṅgārino)；它们盼望着果实(phalesino)，舍弃了叶子(chadanaṃ)。”以及“果实令农夫满足”等。关于“征服者”(abhibhū)一词指称无想有情，“他构想‘征服者’，他从‘征服者’而构想(abhibhuṃ abhibhuto maññatī)”这句话可作为佐证。或者说，“征服者”是因为能征服，指任何能征服他人者。然而，特别地，唯有如来(tathāgata)才是“征服者”。世尊曾说：“诸比丘，如来是征服者，不被征服，洞察一切者(aññadatthudaso)，是自在者(vasavattī)。”也有人说：“征服者”指的是千梵天(sahasso brahmā)。

วิภูติ วิเสสภูโตติ วิภู, ‘‘ภวโสตํ สเจ พุทฺโธ, ติณฺโณ โลกนฺตคู วิภู’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ [Pg.105] วจนํ. วิภูติ เหตฺถ รูปกายธมฺมกายสมฺปตฺติยา วิเสสภูโตติ อตฺโถ. อาห จ –

因其殊胜，故为“殊胜者”(vibhū)。“佛若渡有流(bhavasota)，达世间边际者(lokantagū)，即为殊胜者。”此句是此义的证明。此处，“殊胜者”的含义是，由色身(rūpakāya)与法身(dhammakāya)的成就(sampattiyā)而殊胜。又说：

‘‘ทิสฺสมาโนปิ ตาวสฺส, รูปกาโย อจินฺติโย;

อสาธารณญาณฏฺเฐ, ธมฺมกาเย กถาว กา’’ติ.

“即使他的色身(rūpakāyo)可见，也是不可思议的；在不共智慧所依的法身(dhammakāye)中，又何须多言呢？”

อธิภูติ อธิภวตีติ อธิภู, อิสฺสโร.

“因能征服，故为‘主宰’(adhibhū)，即自在者(issaro)。”

‘‘ตทา มํ ตปเตเชน, สนฺตตฺโต ติทิวาธิภู;

ธาเรนฺโต พฺราหฺมณํ วณฺณํ, ภิกฺขาย มํ อุปาคมี’’ติ –

“那时，天界主宰者(tidivādhibhū)因苦行之热力而受苦，现婆罗门(brāhmaṇa)之相，前来我处乞食。”

อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ปติภูติ ปติภูโตติ ปติภู, ‘‘โคณสฺส ปติภู’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. โคตฺรภูติ โคตฺตสงฺขาตํ อมตมหานิพฺพานํ อารมฺมณํ กตฺวา ภูโตติ โคตฺรภู, โสตาปตฺติมคฺคสฺส อนนฺตรปจฺจเยน สิขาปฺปตฺตพลววิปสฺสนาจิตฺเตน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา ‘‘กตโม จ ปุคฺคโล โคตฺรภู? เยสํ ธมฺมานํ สมนนฺตรา อริยธมฺมสฺส อวกฺกนฺติ โหติ, เตหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล โคตฺรภู’’ติ, อิทเมเวตฺถ อตฺถสาธกํ วจนํ. อปิจ สมโณติ โคตฺตมตฺตมนุภวมาโน กาสาวกณฺฐสมโณปิ โคตฺรภู. โส หิ ‘‘สมโณ’’ติ โคตฺตมตฺตํ อนุภวติ วินฺทติ, น สมณธมฺเม อตฺตนิ อวิชฺชมานตฺตาติ ‘‘โคตฺรภู’’ติ วุจฺจติ, ‘‘ภวิสฺสนฺติ โข ปนานนฺท อนาคตมทฺธานํ โคตฺรภุโน กาสาวกณฺฐา ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. วตฺรภูติ สกฺโก. โส หิ มาตาปิติภรณาทีหิ สตฺตหิ วตฺเตหิ สกฺกตฺตํ ลภิตฺวา อญฺเญ เทเว วตฺเตน อภิภวตีติ วตฺรภู. อาคมฏฺฐกถายํ ปน ภูธาตุมฺหิ ลพฺภมานํ ปตฺติอตฺถมฺปิ คเหตฺวา ‘‘วตฺเตน อญฺเญ อภิภวิตฺวา เทวิสฺสริยํ ปตฺโตติ วตฺรภู’’ติ [Pg.106] วุตฺตํ, ‘‘วตฺรนามกํ วา อสุรํ อภิภวตีติ วตฺรภู’’ติ จ, ‘‘วตฺรภู ชยตํปิตา’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. เอตฺถ หิ วตฺรภูติ วตฺรนามกสฺส อสุรสฺส อภิภวิตา. ชยตํ ปิตาติ ชยนฺตานํ ปิตา. ‘‘สกฺโก อินฺโท ปุรินฺทโท’’ อิจฺจาทิ ปริยายวจนํ. อิทํ ตุ ธาตาธิกาเร ปกาเสสฺสาม. ปราภิภูติ ปรมภิภวตีติ ปราภิภู. เอวํ รูปาภิภูติอาทีสุปิ. สพฺพาภิภูติ สพฺพมภิภวิตพฺพํ อภิภวตีติ สพฺพาภิภู. สพฺพาภิภูติ จ อิทํ นามํ ตถาคตสฺเสว ยุชฺชติ. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา –

“此句是此义的证明。因作保，故为‘担保者’(patibhū)；‘牛的担保者’此句是此义的证明。以名为种姓(gotta)的不死大涅槃(amatamahānibbāna)为所缘而生起，故为‘种姓者’(gotrabhū)；是作为入流道(sotāpattimagga)的无间缘(anantarapaccaya)、具足已达顶峰的强力观心的个人。世尊曾说：‘何种个人是种姓者？紧随某些法之后，圣法(ariyadhamma)即会降临，具足此等法的人，是为种姓者。’此句即是此义的证明。此外，仅体验到‘沙门’(samaṇa)之名、颈缠袈裟(kāsāvakaṇṭha)的沙门也是‘种姓者’。因为他只体验、获得‘沙门’之名，但自身中并不存在沙门之法(samaṇadhamma)，故被称为‘种姓者’。‘阿难，未来世将有颈缠袈裟、毁坏戒行(dussīla)、具足恶法(pāpadhamma)的种姓者。’此句是此义的证明。‘胜敌者’(vatrabhū)是帝释(sakka)。他因奉养父母等七种义务(vatta)而获得帝释的地位，并以其义务胜过其他天神，故为胜敌者。但在《阿含义注》(Āgamaṭṭhakathā)中，也取了‘bhū’词根中可得的‘获得’(patti)之义，而说：‘以义务胜过其他[天神]而获得天界主权，故为胜敌者’，或者说‘因为他战胜了名为跋陀罗(Vatra)的阿修罗(asura)，故为胜敌者’。‘胜敌者，胜利者之父’此句是此义的证明。在此，‘胜敌者’是名为跋陀罗的阿修罗的征服者。‘胜利者之父’即胜利者们的父亲。‘帝释、因陀罗(Inda)、城镇施与者(Purindada)’等是其同义词。这个我们将在词根部分阐明。‘胜他者’(parābhibhū)是：他胜过他人，故为胜他者。‘胜色’等也是如此。‘一切胜者’(sabbābhibhū)是：他胜过一切应被胜过者，故为一切胜者。而‘一切胜者’这个名称只适用于如来。世尊曾说——”

‘‘สพฺพาภิภู สพฺพวิทูหมสฺมิ,สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺโต;

สพฺพญฺชโห ตณฺหกฺขเย วิมุตฺโต,สยํ อภิญฺญาย กมุทฺทิเสยฺย’’นฺติ.

“我是一切胜者(sabbābhibhū)，一切知者(sabbavidū)，于一切法中无所染著；我已舍弃一切，于爱尽中解脱，亲自证悟，我当称谁为师呢？”

อูการนฺตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส. นิยตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโสยํ.

“以‘ū’结尾的阳性名词的解释。这是固定阳性词的解释。”

อิทานิ อนิยตลิงฺคานํ นิยตลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตานํ ภูตปราภูต สมฺภูตสทฺทาทีนํ นิทฺเทโส วุจฺจติ. ตตฺร ภูโตติ อตฺตโน ปจฺจเยหิ อภวีติ ภูโต, ภูโตติ ชาโต สญฺชาโต นิพฺพตฺโต อภินิพฺพตฺโต ปาตุภูโต, ภูโตติ วา ลทฺธสรูโป โย โกจิ สวิญฺญาณโก วา อวิญฺญาณโก วา. อถ วา ตถากาเรน ภวตีติ ภูโต, ภูโตติ สจฺโจ ตโถ อวิตโถ อวิปรีโต โย โกจิ, เอตฺถ โย ภูตสทฺโท สจฺจตฺโถ, ตสฺส ‘‘ภูตฏฺโฐ’’ติ อิทเมตฺถ สาธกํ วจนํ. ปราภูโตติ ปราภวีติ ปราภูโต. สุฏฺฐุ ภูโตติ สมฺภูโต. วิเสเสน ภูโตติ วิภูโต. วิสฺสุโต ภูโตติ วา วิภูโต, ‘‘วิภูตารมฺมณ’’นฺติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. วิภวีติ วา วิภูโต, วินฏฺโฐติ อตฺโถ, ‘‘รูเป วิภูเต น ผุสนฺติ ผสฺสา’’ติ [Pg.107] อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ปากโฏ ภูโตติ ปาตุภูโต. อาวิ ภวตีติ อาวิภูโต. เอวํ ติโรภูโต. วินาภูโต. ภวิตุมนุจฺฉวิโกติ ภพฺโพ. ปริภวิยเต โสติ ปริภูโต. เยน เกนจิ โย ปีฬิโต หีฬิโต วา, โส ปริภูโต. คมฺยมานตฺโถ ยถากามจารี. อภิภวิยฺยเต โสติ อภิภูโต. อธิภวิยเต โสติ อธิภูโต. เอวํ อทฺธภูโต. เอตฺถ อธิสทฺเทน สมานตฺโถ อทฺธสทฺโท, ‘‘จกฺขุ ภิกฺขเว อทฺธภูตํ, รูปา อทฺธภูตา, จกฺขุวิญฺญาณํ อทฺธภูต’’นฺติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ, ตถา ‘‘อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ น เหว อนทฺธภูตํ อตฺตานํ น อทฺธภาเวตี’’ติ ปทมฺปิ. ตตฺถ อนทฺธภูตนฺติ ทุกฺเขน อนธิภูตํ. ทุกฺเขน อนธิภูโต นาม มนุสฺสตฺตภาโว วุจฺจติ, ตํ น อทฺธภาเวติ นาภิภวตีติ สุตฺตปทตฺโถ.

“现在要解说那些不定性(aniyataliṅga)，但被归入固定性别词类中的‘已成’(bhūta)、‘已败’(parābhūta)、‘已生’(sambhūta)等词语的解释。其中，‘已成’(bhūta)是：因自己的缘(paccaya)而有，故为‘已成’；‘已成’即是已生、已发生、已产生、已完全产生、已出现；或者说，‘已成’是指任何已获得自身形态的有情(saviññāṇaka)或无情物(aviññāṇaka)。再者，以如是形态而有，故为‘已成’；或者说，‘已成’是指任何真实(sacca)、如实、不虚、不颠倒者。此处，‘bhūta’一词有真实义，‘真实义’(bhūtaṭṭho)此句是此义的证明。‘已败’(parābhūta)是：已败坏，故为‘已败’。‘善成’(sambhūta)是：善已成，故为‘善成’。‘殊成’(vibhūta)是：殊胜地已成，故为‘殊成’。或者，‘闻名’(vibhūta)是：已闻名，‘显明所缘’(vibhūtārammaṇa)此句是此义的证明。或者，‘已灭’(vibhūta)是：已消亡，义为已坏灭，‘色已灭时，诸触不触’(rūpe vibhūte na phusanti phassā)此句是此义的证明。‘已显’(pātubhūta)是：已显现，故为‘已显’。‘已明’(āvibhūta)是：已显明，故为‘已明’。同样有‘已隐’(tirobhūta)、‘已离’(vinābhūta)。‘堪能’(bhabbo)是：适宜于有，故为‘堪能’。‘被轻’(paribhūta)是：他被轻蔑，故为‘被轻’。任何被压迫或被轻视者，即为‘被轻’。其义可解为随心所欲者。‘被胜’(abhibhūta)是：他被战胜，故为‘被胜’。‘被制’(adhibhūta)是：他被制伏，故为‘被制’。同样有‘被制’(addhabhūta)。此处，‘addha’一词与‘adhi’一词同义。‘诸比丘，眼被制伏，色被制伏，眼识被制伏’此句是此义的证明；又如‘诸比丘，于此，比丘不使未被制伏的自己被制伏’此句亦然。其中，‘未被制伏’(anaddhabhūta)是指未被苦所制伏。未被苦所制伏者，名为人身(manussattabhāva)，不使其被制伏，即不压倒它，这是经句的含义。”

อนุภวิยเต โสติ อนุภูโต. เอวํ สมนุภูโต. ปจฺจนุภูโต. ภาวิโต. เอตฺถ ภาวิโตติ อิมินา สมานาธิกรณํ ‘‘สติสมฺโพชฺฌงฺโค โข กสฺสป มยา สมฺมทกฺขาโต ภาวิโต’’ติอาทีสุ คุณีวาจกํ ปธานปทํ สาสเน ทฏฺฐพฺพํ. ติตฺถิยสมเย ปน ภาวิโตติ กามคุโณ วุจฺจติ. วุตฺตญฺเหตํ ปาฬิยํ ‘‘น ภาวิตมาสีสตี’’ติ. ตตฺร ภาวิตา นาม ปญฺจ กามคุณา, เต น อาสีสติ น เสวตีติ สุตฺตปทตฺโถ. สมฺภาวิยเต โสติ สมฺภาวิโต. เอวํ วิภาวิโต. ปริภาวิโต. อนุปริภูโต. มนํปริภูโตติ มนํ ปริภวิยิตฺถ โสติ มนํปริภูโต. เอตฺถ มนํปริภูโตติ อีสกํ อปฺปตฺตปริภวโน วุจฺจติ. มนนฺติ หิ นิปาตปทํ. ‘‘อติปณฺฑิเตน ปุตฺเตน, มนมฺหิ อุปกูลิโต, เทวทตฺเตน อตฺตโน อพุทฺธภาเวน เจว ขนฺติเมตฺตาทีนญฺจ [Pg.108] อภาเวน กุมารกสฺสปตฺเถโร จ เถรี จ มนํ นาสิโต, มนํ วุฬฺโห อโหสี’’ติอาทีสุ จสฺส ปโยโค เวทิตพฺโพ. อตฺร มนํสทฺทสฺส กิญฺจิ ยุตฺตึ วทาม.

Anubhūto：因其被体验，故为“被体验”。如是，亦有遍体验(samanubhūto)、反复体验(paccanubhūto)。已修习(bhāvito)：于此，“bhāvito”一词，在“迦叶(Kassapa)，念觉支(satisambojjhaṅga)已被我善说、修习”等句中，当知于教法中是与主词同格的品质词。然而，在外道学说中，“bhāvito”则指欲乐(kāmaguṇa)。如圣典所说：“na bhāvitamāsīsatī”（不欲求已修饰者）。此处bhāvitā是指五种欲乐，经句义为不希求、不享用彼等。Sambhāvito：因其被尊重，故为“被尊重”。如是，亦有被阐明(vibhāvito)、被熏习(paribhāvito)、被一再轻蔑(anuparibhūto)。稍被轻蔑(manaṃparibhūto)：因其被轻微地轻蔑，故为“稍被轻蔑”。于此，manaṃparibhūto被称为“轻微而未至完全的轻蔑”。Manaṃ实为不变词(nipāta)。其用法当知，如：“被过慧之子心中所恼”；“提婆达多(Devadatta)因自身无智且缺乏忍耐与慈爱等，对鸠摩罗迦叶(Kumārakassapa)长老和某位长老尼稍加毁损，稍加动摇”。于此，我们略说“manaṃ”一词的理据。

มนํสทฺโท ทฺวิธา ภินฺโน, นามํ เนปาติกญฺจิติ;

สนฺตํ ตสฺส มนํ โหติ, มนมฺหิ อุปกูลิโตติ.

“Manaṃ”一词分为二种：名词与不变词(nipāta)；[如]“彼心(manaṃ)寂静”与“心中(manamhi)被侵蚀”。

ปริภวิตพฺโพติ อญฺเญน ปริภวิตุํ สกฺกุเณยฺโยติ ปริภวิตพฺโพ. เอวํ ปริโภตฺตพฺโพ ปริภวนีโย. ตพฺพปจฺจยฏฺฐาเน หิ สกฺกุเณยฺยปทโยชนา ทิสฺสติ ‘‘อลทฺธํ อารมฺมณํ ลทฺธพฺพํ ลภนียํ ลทฺธุํ วา สกฺกุเณยฺย’’นฺติ. อถ วา ปริภวนมรหตีติ ปริภวิตพฺโพ. เอวํ ปริโภตฺตพฺโพ ปริภวนีโย. ตถา หิ ตพฺพปจฺจยฏฺฐาเน อรหติปทโยชนา ทิสฺสติ ‘‘ปริสกฺกุเณยฺยํ ลาภมรหตีติ ลทฺธพฺพ’’นฺติ. เอตฺถ ปน ปริโภตฺตพฺโพติ ปทสฺส อตฺถิภาเว ‘‘ขตฺติโย โข มหาราช ทหโรติ น อุญฺญาตพฺโพ น ปริโภตฺตพฺโพ’’ติ ปาฬิ นิทสฺสนํ. อภิอธิปุพฺพา ภูธาตุโย สมานตฺถา. เสสานิ ทุกานิ นยานุสาเรน เญยฺยานิ. ภมาโนติ ภวตีติ ภมาโน, มชฺเฌ วการโลโป ทฏฺฐพฺโพ. อตฺริทํ วตฺตพฺพํ –

应受轻蔑(paribhavitabbo)：指能够被他人轻蔑，故为“应受轻蔑”。如是，亦有应受轻慢(paribhottabbo)、应受轻蔑(paribhavanīyo)。在tabba后缀的用法中，可见与能够(sakkuṇeyya)一词的结合，如：“未得之所缘，当得、可得或能得”。或者，值得被轻蔑(paribhavanamarahati)，故为应受轻蔑(paribhavitabbo)。如是，亦有应受轻慢(paribhottabbo)、应受轻蔑(paribhavanīyo)。同样，在tabba后缀的用法中，可见与值得(arahati)一词的结合，如：“利养值得获得，故为当得(laddhabba)”。于此，关于应受轻慢(paribhottabbo)一词的含义，有圣典为例：“大王，刹帝利(khattiya)虽年少，不应轻视(uññātabbo)，不应轻慢(paribhottabbo)。”以abhi和adhi为前缀的bhū词根，意义相同。其余的词对，应依此理推知。Bhamāno：来自bhavati，当知是中间的va字母被省略。于此当说：

‘‘กึ โส ภมาโน สจฺจโก’’, อิจฺจตฺร ปาฬิยํ ปน;

รูปํ ภวติธาตุสฺส, วโลเปเนว ทิสฺสติ.

“‘彼萨遮迦(Saccako)算什么？’在此圣典中，bhavati词根的形态，可见是省略了va字母。”

อตฺรายํ ปาฬิ ‘‘กึ โส ภมาโน สจฺจโก นิคณฺฐปุตฺโต, โย ภควโต วาทํ อาโรเปสฺสตี’’ติ. วิภวมาโนติ วิภวตีติ วิภวมาโน. เอวํ ปริภวมาโนติอาทีสุ. ตตฺถ ‘‘อภิสมฺโภนฺโต’’ติมสฺส กโรนฺโต นิปฺผาเทนฺโต อิจฺเจวตฺโถ. ‘‘สพฺพานิ อภิสมฺโภนฺโต, ส ราชวสตึ วเส’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ยสฺมา ปนิมานิ [Pg.109] ‘‘ภวมาโน’’ติอาทีนิ วิปฺปกตปจฺจตฺตวจนานิ, ตสฺมา สรมาโน โรทติ, คจฺฉนฺโต คณฺหาติ, ‘‘คจฺฉนฺโต โส ภารทฺวาโช, อทฺทส อจฺจุตํ อิสิ’’นฺติอาทีนิ วิย ปริปุณฺณุตฺตรกฺริยาปทานิ กตฺวา ราชา ภวมาโน สมฺปตฺติมนุภวตีติอาทินา โยเชตพฺพานิ. ‘‘สรมาโน คจฺฉนฺโต’’ติอาทีนิ หิ ‘‘ยาโต คโต ปตฺโต’’ติอาทีหิ สทิสานิ น โหนฺติ, อุตฺตรกฺริยาปทาเปกฺขกานิ โหนฺติ ตฺวาปจฺจยนฺตปทานิ วิยาติ.

此处的圣典是：“那个尼干子(nigaṇṭhaputta)萨遮迦算什么，竟想挑战世尊(Bhagavā)的学说？”Vibhavamāno：来自vibhavati，故为vibhavamāno。Paribhavamāno等词亦复如是。其中，“abhisambhonto”意为“作者”、“成办者”。“成就一切事，彼当居王位”，此句即为此义的佐证。然而，因“bhavamāno”等词皆为未完成态的主格词(vippakatapaccattavacana)，故当如“忆念时哭泣”、“行走时拿取”、“彼巴罗多迦(Bhāradvāja)行走时，得见不动仙人”等例，与完整的后续动词连用，如：“国王存在时体验到财富”。“Saramāno（忆念时）”、“gacchanto（行走时）”等词，与“yāto（已去）”、“gato（已去）”、“patto（已达）”等词不同，它们需要后续动词，如同以tvā为后缀的词。

ปริภวิยมาโนติ ปริภวิยเต โสติ ปริภวิยมาโน. เอวํ ปริภุยฺยมาโนติอาทีสุปิ. อิมานิปิ วิปฺปกตปจฺจตฺตวจนานิ, ตสฺมา ‘‘ราชปุริเสหิ นียมาโน โจโร เอวํ จินฺเตสี’’ติอาทีนิ วิย ปริปุณฺณุตฺตรกฺริยาปทานิ กตฺวา อญฺเญหิ ปริภวิยมาโน ตาณํ คเวสติ. โภโค ปุคฺคเลนานุภวิยมาโน ปริกฺขยํ คจฺฉตีติอาทินา โยเชตพฺพานิ. เอวํ สพฺพตฺร อีทิเสสุ วิปฺปกตวจเนสุ โยเชตพฺพานิ. อยํ อนิยตลิงฺคานํ นิยตลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตานํ ภูต ปราภูต สมฺภูตสทฺทานํ นิทฺเทโส. อิจฺเจวํ ปุลฺลิงฺคานํ ภูธาตุมยานํ ยถารหํ นิพฺพจนาทิวเสน นิทฺเทโส วิภาวิโต.

Paribhaviyamāno：因其正被轻蔑，故为“正被轻蔑者”。Paribhuyyamāno等词亦复如是。这些也都是未完成态的主格词，故当如“被王之侍从押解的盗贼如是思惟”等例，与完整的后续动词连用，如：“被他人轻蔑者寻求庇护”、“财物被众生(puggala)享用时走向毁坏”。所有此类未完成态的词，皆应如是连用。此为对不定性(aniyata-liṅga)词归入定性(niyata-liṅga)词中的bhūta（已成）、parābhūta（已败）、sambhūta（已生）等词的解释(niddesa)。如是，源自bhū词根的阳性词，已依其各自的格等变化方式详尽解释(niddesa)显明。

อิทานิ อิตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส วุจฺจติ – ตตฺร ภาวิกาติ ภาเวตีติ ภาวิกา. ยา ภาวนํ กโรติ, สา ภาวิกา. ภาวนาติ วฑฺฒนา พฺรูหนา ผาติกรณํ อาเสวนา พหุลีกาโร. วิภาวนาติ ปกาสนา สนฺทสฺสนา. อถ วา วิภาวนาติ อภาวนา อนฺตรธาปนา. สมฺภาวนาติ อุกฺกํสนา โถมนา. ปริภาวนาติ วาสนา, สมนฺตโต วา วฑฺฒนา. อาการนฺติตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส.

现在说阴性词的解释(niddesa)——其中，bhāvikā：因其“培育”(bhāveti)而得名。凡进行培育者，即是bhāvikā。修习(bhāvanā)意为增长、发展、扩大、重复修习、多作。显明(vibhāvanā)意为显明、展示；或者，vibhāvanā意为不培育、使其消失。赞扬(sambhāvanā)意为赞扬、称赞。熏染(paribhāvanā)意为熏染，或指全面增长。此为以-ā结尾的阴性词的解释(niddesa)。

ภูมีติ สตฺตายมานา ภวตีติ ภูมิ, อถ วา ภวนฺติ ชายนฺติ วฑฺฒนฺติ เจตฺถ ถาวรา จ ชงฺคมา จาติ ภูมิ. ภูมิ วุจฺจติ [Pg.110] ปถวี. ‘‘ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา’’ติอาทีสุ ปน โลกุตฺตรมคฺโค ภูมีติ วุจฺจติ. ยา ปนนฺธพาลมหาชเนน วิญฺญาตา ปถวี, ตสฺสิมานิ อภิธานานิ –

地(bhūmi)：因众生(satta)于此存在，故为bhūmi；或谓不动与能动之物于此存在、出生、成长，故为bhūmi。地(bhūmi)亦称大地(pathavī)。然而，在“初地之证得”等句中，出世间道(lokuttaramagga)被称为地(bhūmi)。至于被愚痴凡夫所认知的大地(pathavī)，则有如下名称：

‘‘ปถวี เมทนี ภูมิ, ภูรี ภู ปุถุวี มหี;

ฉมา วสุมตี อุพฺพี, อวนี กุ วสุนฺธรา;

ชคตี ขิติ วสุธา, ธรณี โค ธรา’’อิติ.

“Pathavī、medanī、bhūmi、bhūrī、bhū、puthuvī、mahī、chamā、vasumatī、ubbī、avanī、ku、vasundharā、jagatī、khiti、vasudhā、dharaṇī、go、dharā。”

อตฺร ภู กุ โคสทฺทา ปถวีปทตฺเถ วตฺตนฺตีติ กุตฺร ทิฏฺฐปุพฺพาติ เจ?

此处“bhū”、“ku”、“go”等词，若问其在“大地”(pathavī)的意义上，于何处曾见？

วิทฺวา ภูปาล กุมุท-โครกฺขาทิปเทสุ เว;

ภู กุ โคอิติ ปถวี, วุจฺจตีติ วิภาวเย.

智者当知，在“护地者”(bhūpāla)、“地之喜”(kumuda，即莲花)、“护牛”(gorakkhā)等词中，“bhū”、“ku”、“go”被称为“大地”(pathavī)，应如是阐明。

ภูตีติ ภวนํ ภูติ. วิภูตีติ วินาโส, วิเสสโต ภวนํ วา, อถ วา วิเสสโต ภวนฺติ สตฺตา เอตายาติ วิภูติ, สมฺปตฺติเยว, ‘‘รญฺโญ วิภูติ. ปิหนียา วิภูติโย’’ติ จ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อิการนฺติตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส.

“Bhūti”是指存在(bhavana)。“Vibhūti”是指消灭(vināso)，或是特别的存在；又或者，众生依此而特别存在，故为“Vibhūti”，即是成就(sampatti)。如“国王的荣华(vibhūti)”、“令人羡慕的成就(vibhūti)”等语，即是此义的证明。这是以i结尾的阴性词的解释(niddesa)。

ภูรีติ ปถวี. สา หิ ภวนฺติ เอตฺถาติ ภูรีติ วุจฺจติ, ภวติ วา ปญฺญายติ วฑฺฒติ จาติ ภูรี, อถ วา ภูตาภูตา ตนฺนิสฺสิตา สตฺตา รมนฺติ เอตฺถาติ ภูรี. ปถวีนิสฺสิตา หิ สตฺตา ปถวิยํเยว รมนฺติ, ตสฺมา สา อิมินาปิ อตฺเถน ภูรีติ วุจฺจติ. ภูรีสทฺทสฺส ปถวีวจเน ‘‘ภูริปญฺโญ’’ติ อตฺถสาธกํ วจนํ. อปิจ ภูรี วิยาติ ภูรี, ปญฺญา, ภูรีติ ปถวีสมาย วิตฺถตาย ปญฺญาย นามํ, ‘‘โยคา เว ชายตี ภูรี, อโยคา ภูริสงฺขโย’’ติ เอตฺถ อฏฺฐกถาวจนํ อิมสฺสตฺถสฺส สาธกํ. อถ วา ภูเต อตฺเถ รมตีติ ภูรี, ปญฺญาเยตํ นามํ, ‘‘ภูรี เมธา ปริณายิกา’’ติ เอตฺถ [Pg.111] อฏฺฐกถาวจนํ อิมสฺสตฺถสฺส สาธกํ. อถ วา ปญฺญาเยว ราคาทโย ธมฺเม อภิภวตีติ ภูรี, ราคาทิอรโย อภิภวตีติปิ ภูรี. ตถา หิ ปฏิสมฺภิทามคฺเค อายสฺมตา สาริปุตฺเตน วุตฺตํ ‘‘ราคํ อภิภูยตีติ ภูรี, ปญฺญา. โทสํ โมหํ…เป… ราโค อริ, ตํ อรึ มทฺทตีติ ภูรี, ปญฺญา. โทโส. โมโห…เป… สพฺเพ ภวคามิโน กมฺมา อริ, ตํ อรึ มทฺทตีติ ภูรี, ปญฺญา’’. เอตฺถ ปน ‘‘โคตฺรภู’’ติ ปทมิว ‘‘อริภู’’ติ วตฺตพฺเพปิ ภูสทฺทํ ปุพฺพนิปาตํ กตฺวา สนฺธิวเสน ภูรีติ ปทมุจฺจาริตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. อปิจ อีทิเสสุ นามิกปเทสุ วินาปิ อุปสคฺเคน อภิภวนาทิอตฺถา ลพฺภนฺติเยว, นาขฺยาติกปเทสูติ ทฏฺฐพฺพํ. อิทํ ปน ปญฺญาย ปริยายวจนํ –

“Bhūrī”是指大地(pathavī)。因为众生于此存在，故被称为“Bhūrī”；或于此存在、显现、增长，故为“Bhūrī”；又或者，已生与未生的、依止于此的众生于此欢喜，故为“Bhūrī”。依止于大地的众生，实于大地上欢喜，因此，由此义亦称之为“Bhūrī”。当“Bhūrī”一词指大地时，“广慧者(bhūripañño)”一语可为此义的证明。此外，“Bhūrī”如大地，是智慧；“Bhūrī”是与大地同样广阔的智慧之名，“由瑜伽生慧，无瑜伽慧灭”这句义注(aṭṭhakathā)之语即是此义的证明。又或者，于真实义中欢喜，故为“Bhūrī”，这是智慧之名，“广慧、智、引导者(bhūrī medhā pariṇāyikā)”这句义注之语即是此义的证明。又或者，智慧能战胜贪等诸法，故为“Bhūrī”；能战胜贪等仇敌，亦为“Bhūrī”。诚如在《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中，具寿(āyasmā)舍利弗(Sāriputta)所说：“战胜贪，故为‘Bhūrī’，即智慧。战胜瞋、痴……贪是敌，摧伏此敌，故为‘Bhūrī’，即智慧。瞋、痴……一切趣向诸有的业是敌，摧伏此敌，故为‘Bhūrī’，即智慧。”此处当知，如同“种姓地(gotrabhū)”一词，本应说“胜敌者(aribhū)”，但将“bhū”词前置，通过连音而说出“bhūrī”一词。此外当知，在此类名词中，即使没有前缀(upasagga)，也能获得战胜等义，但在动词中则不然。以下是智慧的同义词：

ปญฺญา ปชานนา จินฺตา, วิจโย อุปลกฺขณา;

ปวิจโย จ ปณฺฑิจฺจํ, ธมฺมวิจยเมว จ.

慧(paññā)、了知(pajananā)、思(cintā)，寻择(vicayo)、观察(upalakkhaṇā)；以及简择(pavicayo)、智巧(paṇḍiccaṃ)，与择法(dhammavicaya)。

สลฺลกฺขณา จ โกสลฺลํ, ภูรี ปจฺจุปลกฺขณา;

เนปุญฺญญฺเจว เวภพฺยา, เมธา จุปปริกฺขกา.

以及审察(sallakkhaṇā)、善巧(kosallaṃ)，广慧(bhūrī)、现观(paccupalakkhaṇā)；巧妙(nepuñña)、明辨(vebhabyā)，智(medhā)与考察(upaparikkhakā)。

สมฺปชญฺญญฺจ ปริณา-ยิกา เจว วิปสฺสนา;

ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ, อโมโห สมฺมาทิฏฺฐิ จ;

ปโตโท จาภิธมฺมสฺมา, อิมานิ คหิตานิ เม.

以及正知(sampajañña)、引导者(pariṇāyikā)与观(vipassanā)；慧根(paññindriya)、慧力(paññābala)，无痴(amoho)、正见(sammādiṭṭhi)；以及策励(patodo)。这些是我从阿毗达磨(Abhidhamma)中所取。

ญาณํ ปญฺญาณมุมฺมงฺโค, สตฺโถ โสโต จ ทิฏฺฐิ จ;

มนฺตา โพโธ พุทฺธิ พุทฺธํ, ปฏิภานญฺจ โพธิติ.

智(ñāṇaṃ)、识知(paññāṇaṃ)、智径(ummaṅgo)，导师(sattho)、流(soto)与见(diṭṭhi)；思虑(mantā)、觉(bodho)、觉慧(buddhi)、觉者(buddhaṃ)，以及辩才(paṭibhāna)与菩提(bodhi)。

ธมฺโม วิชฺชา คติ โมนํ, เนปกฺกํ โค มตี มุติ;

วีมํสา โยนิ โธนา จ, ปณฺฑา ปณฺฑิจฺจยมฺปิ จ;

เวโท ปณฺฑิติยญฺเจว, จิกิจฺฉา มิริยาปิ จ.

法(dhammo)、明(vijjā)、所趣(gati)、寂静(monaṃ)，警觉(nepakkaṃ)、智(go)、思(matī)、理解(muti)；审察(vīmaṃsā)、根源(yoni)与清净(dhonā)，智慧(paṇḍā)与智巧(paṇḍiccaya)；学问(vedo)与博学(paṇḍitiya)，医术(cikicchā)与智(miriyā)。

‘‘โสโต โพธี’’ติ ยํ วุตฺตํ, ญาณนามทฺวยํ อิทํ;

พุทฺธปจฺเจกสมฺพุทฺธ-สาวกานมฺปิ รูหติ.

所说的“流(soto)”与“菩提(bodhi)”，此二智慧之名，于佛(Buddha)、独觉佛(Paccekabuddha)与声闻(sāvaka)亦可生起。

‘‘อภิสมฺโพธิ [Pg.112] สมฺโพธิ’’, อิติ นามทฺวยํ ปน;

ปจฺเจกพุทฺธสพฺพญฺญุ-พุทฺธานํเยว รูหติ.

而“现正觉(abhisambodhi)”与“正觉(sambodhi)”此二名，则唯于独觉佛(Paccekabuddha)与一切知佛(Sabbaññu-buddha)生起。

อภิสมฺโพธิสงฺขาตา, ปรโมปปทา ปน;

ญาณปณฺณตฺติ สพฺพญฺญุ-สมฺพุทฺธสฺเสว รูหติ.

而名为“现正觉(abhisambodhi)”及最上成就的智慧施设(paññatti)，则唯于一切知等正觉者(Sabbaññu-sambuddha)生起。

สมฺมาสมฺโพธิสงฺขาตา, อนุตฺตรปทาทิกา;

พุทฺธา วา ญาณปณฺณตฺติ, สพฺพญฺญุสฺเสว รูหติ.

名为“等正觉(sammāsambodhi)”及“无上位(anuttarapada)”等的佛陀智慧施设，唯于一切知者(Sabbaññu)生起。

‘‘สพฺพญฺญุตา’’ติ ยํ วุตฺตํ, ญาณํ สพฺพญฺญุโนว ตํ;

ยุชฺชเต อวเสสา ตุ, ญาณปญฺญตฺติ สพฺพคา.

所说的“一切知性(sabbaññutā)”之智，仅适于一切知者(Sabbaññu)；其余的智慧施设，则遍于一切。

ญาณภาวมฺหิ สนฺเตปิ, ธมฺมจกฺขาทิกํ ปน;

ปโยชนนฺตราภาวา, นาตฺร สนฺทสฺสิตํ มยาติ.

虽然有法眼(dhammacakkhu)等智的存在，但因无其他用意，故我于此未示。

ภูตีติ ภูตสฺส ภริยา. ยถา หิ เปตสฺส ภริยา ‘‘เปตี’’ติ วุจฺจติ, เอวเมว ภูตสฺส ภริยา ‘‘ภูตี’’ติ วุจฺจติ. โภตีติ ยาย สทฺธึ กเถนฺเตน สา อิตฺถี ‘‘โภตี’’ อิติ วตฺตพฺพา, ตสฺมา อิมินา ปเทน อิตฺถี โวหริยตีติ จ ทฏฺฐพฺพํ. ยถา หิ ปุริเสน สทฺธึ กเถนฺเตน ปุริโส ‘‘ภวํ’’ อิติ โวหริยติ, เอวเมว อิตฺถิยา สทฺธึ กเถนฺเตน อิตฺถี ‘‘โภตี’’อิติ โวหริยติ. ‘‘กุโต นุ ภวํ ภารทฺวาโช, อิเม อาเนสิ ทารเก’’ติ, ‘‘อหํ โภตึ อุปฏฺฐิสฺสํ, มา โภตี กุปิตา อหู’’ติ เจตฺถ นิทสฺสนํ. อถ วา อิเธกจฺโจ สตฺโต อิตฺถิลิงฺควเสน ลทฺธนาโม, โส ‘‘โภตี’’อิติ วตฺตพฺโพ, ตสฺมา อิมินา ปเทน อิตฺถีปิ อิตฺถิลิงฺเคน ลทฺธนามา อนิตฺถีปิ โวหริยตีติ จ ทฏฺฐพฺพา. ตถา หิ เทวปุตฺโตปิ ‘‘เทวตา’’ติ อิตฺถิลิงฺควเสน โวหริตพฺพตฺตา เทวตาสทฺทมเปกฺขิตฺวา ‘‘โภตี’’อิติ โวหริโต, ปเคว เทวธีตา. ตถา หิ ‘‘โภตี จรหิ ชานาติ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิตา’’ติ เอตฺถ ปน เทวตาสทฺทมเปกฺขิตฺวา ‘‘โภตี’’อิติ อิตฺถิ ลิงฺคโวหาโร กโต. อตฺรายํ [Pg.113] สุตฺตปทตฺโถ ‘‘ยทิ โส กุหโก ธนตฺถิโก ตาปโส น ชานาติ, โภตี เทวตา ปน ชานาติ กิ’’นฺติ. อปิจ –

“Bhūtī”是指鬼(bhūta)的妻子。如同死者(peta)的妻子被称为“petī”，同样地，鬼的妻子被称为“bhūtī”。“Bhotī”是与女性交谈时，该女性应被称为“bhotī”，故当知此词用于指称女性。如同与男性交谈时，该男性被称为“尊者(bhavaṃ)”，同样地，与女性交谈时，该女性被称为“夫人(bhotī)”。“尊者巴罗多迦(Bhāradvāja)，您从何处带来这些孩子？”以及“我将侍奉夫人，愿夫人莫生气”即是此处的例子。又或者，此处某一有情，依阴性而得名，他应被称为“bhotī”，故当知此词既可指称女性，亦可指称依阴性得名的非女性。例如，天子(devaputta)也因“天神(devatā)”一词需以阴性称呼，而被称作“bhotī”，更何况是天女(devadhītā)。例如，在“夫人，若您知晓，我所问者请为我解说”一句中，即是针对“天神(devatā)”一词而作阴性称呼“bhotī”。此处经文之义为：“倘若那狡诈贪财的苦行者不知，夫人您这位天神可知否？”此外——

‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกามาสิ เทวเต;

กโรมิ เต ตํ วจนํ, ตฺวํสิ อาจริโย มมา’’ติ –

“夜叉(yakkha)，你是我义利的希求者；天神(devatā)，你是我利益的希求者。我将遵从你的话语，你是我之师。”

มฏฺฐกุณฺฑลีวตฺถุสฺมึ ปุลฺลิงฺคยกฺขสทฺทมเปกฺขิตฺวา ‘‘อตฺถกาโม’’ติ ปุลฺลิงฺควเสน อิตฺถิลิงฺคญฺจ เทวตาสทฺทมเปกฺขิตฺวา ‘‘หิตกามา’’ติ อิตฺถิลิงฺควเสน ปุริสภูโต มฏฺฐกุณฺฑลี โวหริโต. อญฺญตฺราปิ เทวตาสทฺทมเปกฺขิตฺวา เทวปุตฺโต อิตฺถิลิงฺควเสน โวหริโต –

在精致耳环(Maṭṭhakuṇḍalī)的故事(vatthu)中，针对阳性的“夜叉(yakkha)”一词，以阳性“希求义利者(atthakāmo)”称呼；而针对阴性的“天神(devatā)”一词，身为男性的精致耳环则被以阴性“希求利益者(hitakāmā)”称呼。在其他地方，天子(devaputta)也因“天神(devatā)”一词而被以阴性称呼。

‘‘น ตฺวํ พาเล วิชานาสิ, ยถา อรหตํ วโจ’’ติ;

‘‘อตฺถกามาสิ เม อมฺม, หิตกามาสิ เทวเต’’ติ.

“愚女(bāle)啊！你不知道阿罗汉(arahant)的话语。”“母亲(amma)啊！你对我有利乐之心；天神(devatā)啊！你对我有利乐之心。”

เอตฺถ ปน ‘‘เอหิ พาเล ขมาเปหิ, กุสราชํ มหพฺพล’’นฺติ เอตฺถ จ อิตฺถีเยว อิตฺถิลิงฺควเสน โวหริตา, ตสฺมา กตฺถจิ อิตฺถิปุริสปทตฺถสงฺขาตํ อตฺถํ อนเปกฺขิตฺวา ลิงฺคมตฺตเมวาเปกฺขิตฺวา โภตี เทวตา, โภตี สิลา, โภตี ชมฺพู, โภตึ เทวตนฺติอาทีหิ สทฺธึ ปจฺจตฺตวจนาทีนิ โยเชตพฺพานิ. กตฺถจิ ปน ลิงฺคญฺจ อตฺถญฺจ อเปกฺขิตฺวา ‘‘โภตี อิตฺถี, โภตึ เทว’’นฺติอาทินา โยเชตพฺพานิ. วิภาวินีติ วิภาเวตีติ วิภาวินี. เอวํ ปริภาวินีติอาทีสุปิ. อีการนฺติตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส.

此处“来吧，愚女(bāle)！求大力拘萨罗王(Kusarāja)宽恕”等句中，女性就是以阴性(itthiliṅga)形式被称呼的。因此，在某些情况下，不考虑词语所表示的男女意义，仅仅考虑语法性别(liṅga)，就应该将“尊贵的天神(bhotī devatā)”、“尊贵的石头(bhotī silā)”、“尊贵的阎浮树(bhotī jambū)”、“对尊贵的天神(bhotiṃ devataṃ)”等与主格(paccattavacana)等格位进行搭配。但在某些情况下，则需要同时考虑语法性别和词语意义，例如“尊贵的女人(bhotī itthī)”、“对尊贵的天神(bhotiṃ devaṃ)”等。“Vibhāvinī”的意思是“使明白者”，对于“paribhāvinī”等词语也应作如是理解。此为以长ī结尾的阴性词的解释(niddesa)。

ภูติ สตฺตายมานา ภวตีติ ภู. อถ วา ภวนฺติ ชายนฺติ วฑฺฒนฺติ เจตฺถ สตฺตสงฺขาราติ ภู. ภู วุจฺจติ ปถวี. อภูติ วฑฺฒิวิรหิตา กถา, น ภูตปุพฺพาติ วา อภู, อภูตปุพฺพา กถา. น ภูตาติ วา อภู, อภูตา กถา. ‘‘อภุํ เม กถํ นุ ภณสิ, ปาปกํ วต ภาสสี’’ติ อิทเมเตสมตฺถานํ [Pg.114] สาธกํ วจนํ. อูการนฺติตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส. นิยติตฺถิลิงฺคนิทฺเทโสยํ.

存在的事物存在，故称“地(bhū)”。或者说，众生与行(saṅkhāra)在此生起、出生、增长，故称“地”。“Bhū”亦称大地(pathavī)。“Abhū”是指没有增长的话语，或者说是未曾发生过的事，故称“abhū”，即未曾发生过的话语。又或者说，不是“实有”，故称“abhū”，即非真实的话语。“你为何对我说明显的虚假之辞，你说的真是恶语！”此语可证上述诸义。此为以长ū结尾的阴性词的解释(niddesa)。此为确定阴性词的解释。

อนิยตลิงฺคานํ ปน นิยติตฺถิลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตานํ ภูตปราภูตสมฺภูตสทฺทาทีนํ นิทฺเทโส นยานุสาเรน สุวิญฺเญยฺโยว. อิจฺเจวํ อิตฺถิลิงฺคานํ ภูธาตุมยานํ ยถารหํ นิพฺพจนาทิวเสน นิทฺเทโส วิภาวิโต.

然而，对于那些不定性(aniyata)词，当它们被置于确定阴性词类中时，例如“已生(bhūta)”、“败坏(parābhūta)”、“生起(sambhūta)”等词语的解释(niddesa)，依循理路即可易于了知。如此，由“bhū”词根构成的阴性词，已根据其各自的释义等，以适当的方式阐明了其解释。

อิทานิ นปุํสกลิงฺคนิทฺเทโส วุจฺจติ – ตตฺร ภูตนฺติ จตุพฺพิธํ ปถวีธาตุอาทิกํ มหาภูตรูปํ. ตญฺหิ อญฺเญสํ นิสฺสยภาเวน ภวตีติ ภูตํ, ภวติ วา ตสฺมึ ตทธีนวุตฺติตาย อุปาทารูปนฺติ ภูตํ. อถ วา ภูตนฺติ สตฺโต ภูตนามโก วา. ภูตนฺติ หิ นปุํสกวเสน สกโล สตฺโต เอวํนามโก จ ยกฺขาทิโก วุจฺจติ. ‘‘กาโล ฆสติ ภูตานิ, สพฺพาเนว สหตฺตนา. ยานีธ ภูตานิ สมาคตานิ, อุชฺฌาเปตฺวาน ภูตานิ, ตมฺหา ฐานา อปกฺกมี’’ติ เอวมาทีสุ นปุํสกปฺปโยโค เวทิตพฺโพ. คาตาพนฺธสุขตฺถํ ลิงฺควิปลฺลาโสติ เจ? ตนฺน, ‘‘ยกฺขาทีนิ มหาภูตานิ ยํ คณฺหนฺติ, เนว เตสํ ตสฺส อนฺโต, น พหิ ฐานํ อุปลพฺภตี’’ติ จุณฺณิยปทรจนายมฺปิ ภูตสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตฺตทสฺสนโตติ อวคนฺตพฺพํ. มหาภูตนฺติ วุตฺตปฺปการํ จตุพฺพิธํ มหาภูตรูปํ. ตสฺส มหนฺตปาตุภาวาทีหิ การเณหิ มหาภูตตา เวทิตพฺพา. กถํ? มหนฺตํ ภูตนฺติ มหาภูตํ, มายาการสงฺขาเตน มหาภูเตน สมนฺติปิ มหาภูตํ, ยกฺขาทีหิ มหาภูเตหิ สมนฺติปิ มหาภูตํ, มหนฺเตหิ ฆาสจฺฉาทนาทิปจฺจเยหิ ภูตํ ปวตฺตนฺติปิ มหาภูตํ, มหาวิการภูตนฺติปิ มหาภูตํ. เอวํ มหนฺตปาตุภาวาทีหิ การเณหิ มหาภูตตา เวทิตพฺพา. อตฺริทํ สุฏฺฐุปลกฺขิตพฺพํ –

现在说中性词的解释(niddesa)——于此，“bhūta”是指地界(pathavīdhātu)等四种大种色(mahābhūtarūpa)。因为它作为其他事物的依处而存在(bhavati)，故称“bhūta”；或者说，所造色(upādārūpa)因依附于它而存在，故称“bhūta”。又或者，“bhūta”指有情(satta)，或名为“bhūta”者。以中性(napuṃsaka)而言，一切有情及夜叉(yakkha)等皆如此称呼。“时间吞噬一切众生(bhūta)，连同其自身。凡是聚集于此的众生……使众生恼怒后，便从彼处离去”，在诸如此类的句子中，当知是中性的用法。若问：这是为了偈颂(gāthā)的韵律流畅而改变词性吗？并非如此。因为在散文(cuṇṇiyapada)句式中，如“夜叉等大鬼神(mahābhūta)所执取的，既不在其内，也不在其外，找不到其处所”，也见到“bhūta”一词用为中性，当如是了知。所谓“大种(mahābhūta)”，即是前述的四种大种色。当知其被称为“大种”，是由于其广大显现等原因。如何？是广大的存在，故为“大种”；与幻术师(māyākāra)所作的幻象相似，故为“大种”；与夜叉等大鬼神相似，故为“大种”；依靠广大的衣食等资具而存在，故为“大种”；是巨大的变化，故为“大种”。当知其被称为“大种”，是由于这些广大显现等原因。于此，当善加辨别——

ปุนฺนปุํสกลิงฺโค [Pg.115] จ, ภูตสทฺโท ปวตฺตติ;

ปณฺณตฺติยํ คุเณ เจว, คุเณเยวิตฺถิลิงฺคโก.

“bhūta”一词，用于阳性(pulliṅga)和中性(napuṃsakaliṅga)；在指称施设(paṇṇatti)、性质(guṇa)以及具有性质者(guṇin)时，则用为阴性(itthiliṅga)。

ภูต สมฺภูตสทฺทาทิ-นเย ปณฺณตฺติวาจกา;

โยเชตพฺพา ติลิงฺเค เต, อิติ เญ ยฺยํ วิเสสโต.

“bhūta”、“sambhūta”等词，在理路上是指称施设(paṇṇatti)者；它们应被应用于三性之中，此点当特别了知。

‘‘ภูโต ติฏฺฐติ, ภูตานิ, ติฏฺฐนฺติ, สมโณ อยํ;

อิทานิ ภูโต, จิตฺตานิ, ภูตานิ วิมลานิ ตุ.

“‘存在者(bhūta，阳性)站立，诸存在者(bhūtāni，中性)站立，此沙门(samaṇa)今已成就，诸心真实(bhūta)且清净，

วญฺฌา ภูตา วธู เอสา’’, อิจฺจุทาหรณานิเม;

วุตฺตานิ สุฏฺฐุ ลกฺเขยฺย, สาสนตฺถคเวสโก.

此妇人已成石女(vañjhā bhūtā，阴性)”。这些是所说的例子，教法义理的探求者当善加辨别。

ภวิตฺตนฺติ วฑฺฒิตฏฺฐานํ. ตญฺหิ ภวนฺติ วฑฺฒนฺติ เอตฺถาติ ภวิตฺตนฺติ วุจฺจติ, ‘‘ชนิตฺตํ เม ภวิตฺตํ เม, อิติ ปงฺเก อวสฺสยิ’’นฺติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ.

“Bhavitta”是增长之处。因为在此处出生、增长，故称“bhavitta”。“我的出生地(janitta)，我的成长处(bhavitta)，就这样沉入了泥沼”，此语可证此义。

‘‘ภวิตฺตํ’’ อิติ ‘‘ภาวิตฺต’’-นฺติ จ ปาโฐ ทฺวิธา มยา;

รสฺสตฺตทีฆภาเวน, ทิฏฺโฐ ภคฺควชาตเก.

“Bhavittaṃ”或作“bhāvittaṃ”，此二种读法我曾见过；因短音和长音之别，在《巴伽瓦本生》(Bhaggavajātaka)中见到。

ภูนนฺติ ภวนํ ภูนํ วทฺธิ. ‘‘อหเมว ทูสิยา ภูนหตา, รญฺโญ มหาปตาปสฺสา’’ติ, ‘‘ภูนหจฺจํ กตํ มยา’’ติ จ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ.

“Bhūna”是指存在、胎儿、增长。“我，大威王(Mahāpatāpa)的胎儿，被度西(Dūsī)所杀”，以及“我已行杀胎(bhūnahacca)之事”，此语可证此义。

ภวนนฺติ ภวนกฺริยา. อถ วา ภวนฺติ วฑฺฒนฺติ เอตฺถ สตฺตา ปุตฺตธีตาหิ นานาสมฺปตฺตีหิ จาติ ภวนํ วุจฺจติ เคโห, ‘‘เปตฺติกํ ภวนํ มมา’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ‘‘เคโห ฆรญฺจ อาวาโส, ภวนญฺจ นิเกตน’’นฺติ อิทํ ปริยายวจนํ. ปราภวนนฺติ อวทฺธิมาปชฺชนํ. สมฺภวนนฺติ สุฏฺฐุ ภวนํ. วิภวนนฺติ อุจฺเฉโท วินาโส วา. ปาตุภวนนฺติ ปากฏตา สรูปลาโภ อิจฺเจวตฺโถ. อาวิภวนนฺติ ปจฺจกฺขภาโว. ติโรภวนนฺติ ปฏิจฺฉนฺนภาโว. วินาภวนนฺติ วินาภาโว. โสตฺถิภวนนฺติ สุวตฺถิตา. ปริภวนนฺติ ปีฬนา หีฬนา วา. อภิภวนนฺติ วิธมนํ. อธิภวนนฺติ อชฺโฌตฺถรณํ[Pg.116]. อนุภวนนฺติ ปริภุญฺชนํ. สมนุภวนนฺติ สุฏฺฐุ ปริภุญฺชนํ. ปจฺจนุภวนนฺติ อธิปติภาเวนปิ สุฏฺฐุ ปริภุญฺชนํ. นิคฺคหีตนฺตนปุํสกลิงฺคนิทฺเทโส.

“Bhavana”是指存在之行为。或者说，众生在此因子女、各种财富而增长繁衍，故住所称为“家宅”，如言“此乃吾父之家宅(bhavana)”，此语可证此义。“家宅(geha)、房屋(ghara)、住处(āvāsa)、住宅(bhavana)、居所(niketana)”等皆为同义词。“Parābhavana”是指衰退。“Sambhava”是指良好存在。“Vibhava”是指断灭或毁灭。“Pātubhava”是指显露、获得自身形态之义。“Āvibhava”是指显现的状态。“Tirobhava”是指隐蔽状态。“Vinābhava”是指分离状态。“Sotthibhava”是指安稳状态。“Paribhava”是指压迫或鄙视。“Abhibhava”是指摧毁。“Adhibhava”是指覆盖。“Anubhava”是指享用。“Samanubhava”是指充分享用。“Paccanubhava”是指以支配者的姿态充分享用。此为以鼻音(niggahīta, ṃ)结尾的中性词的解释(niddesa)。

อตฺถวิภาวีติ อตฺถสฺส วิภาวนสีลํ จิตฺตํ วา ญาณํ วา กุลํ วา อตฺถวิภาวิ. เอวํ ธมฺมวิภาวิ. อิการนฺตนปุํสกลิงฺคนิทฺเทโส.

“Atthavibhāvī”是指具有阐明义理之特性的心、智慧或家族，称为明义者。同样，“dhammavibhāvi”(法明者)也是如此。此为以短i结尾的中性词的解释(niddesa)。

โคตฺรภูติ ปญฺญตฺตารมฺมณํ มหคฺคตารมฺมณํ วา โคตฺรภุจิตฺตํ. ตญฺหิ กามาวจรโคตฺตมภิภวติ, มหคฺคตโคตฺตญฺจ ภาเวติ นิพฺพตฺเตตีติ ‘‘โคตฺรภู’’ติ วุจฺจติ. อปิจ โคตฺรภูติ นิพฺพานารมฺมณํ มคฺควีถิยํ ปวตฺตํ โคตฺรภุญาณํ วา สงฺขารารมฺมณํ วา ผลสมาปตฺติวีถิยํ ปวตฺตํ โคตฺรภุญาณํ. เตสุ หิ ปฐมํ ปุถุชฺชนโคตฺตมภิภวติ, อริยโคตฺตญฺจ ภาเวติ, โคตฺตาภิธานา จ นิพฺพานโต อารมฺมณกรณวเสน ภวตีติ ‘‘โคตฺรภู’’ติ วุจฺจติ, ทุติยํ ปน สงฺขารารมฺมณมฺปิ สมานํ อาเสวนปจฺจยภาเวน สสมฺปยุตฺตานิ ผลจิตฺตานิ โคตฺตาภิธาเน นิพฺพานมฺหิ ภาเวตีติ ‘‘โคตฺรภู’’ติ วุจฺจติ. อิทํ ปาฬิววตฺถานํ –

“种姓(Gotrabhū)”是所缘为概念(paññatti)或广大(mahaggata)所缘的种姓心(gotrabhucitta)。因为它克服欲界(kāmāvacara)种姓(gotta)，并培育及生起广大种姓，故被称为“种姓”。此外，“种姓”也可以指以涅槃(nibbāna)为所缘、在道心路(maggavīthi)中生起的种姓智(gotrabhuñāṇa)，或者指以行(saṅkhāra)为所缘、在果定心路(phalasamāpattivīthi)中生起的种姓智。于此二者中，前者克服凡夫(puthujjana)种姓，并培育圣者(ariya)种姓，且因其以名为“种姓”(gotta)的涅槃为所缘而有，故被称为“种姓”；后者虽然以行为所缘，但以重复缘(āsevanapaccaya)之故，能使其相应果心在名为“种姓”的涅槃中得到培育，故被称为“种姓”。此为巴利圣典的界定：

‘‘โคตฺรภุ’’อิติ รสฺสตฺต-วเสน กถิตํ ปทํ;

นปุํสกนฺติ วิญฺเญยฺยํ, ญาณจิตฺตาทิเปกฺขกํ.

“Gotrabhu”一词，以短音(rassatta)宣说；当知其为中性(napuṃsaka)，指涉智(ñāṇa)、心(citta)等。

‘‘โคตฺรภู’’อิติ ทีฆตฺต-วเสน กถิตํ ปน;

ปุลฺลิงฺคมิติ วิญฺเญยฺยํ, ปุคฺคลาทิกเปกฺขกํ.

“Gotrabhū”一词，以长音(dīghatta)宣说；当知其为阳性(pulliṅga)，指涉人(puggala)等。

ทีฆภาเวน วุตฺตํ ตุ, นปุํสกนฺติ โน วเท;

พินฺทุวนฺตี’ตเร เภทา, ตโย อิติ หิ ภาสิตา.

虽以长音宣说，但不应说是中性；因为包括带鼻音点(bindu)的形式在内，已宣说了三种差别(bheda)。

อีการนฺตา จ อูทนฺตา, รสฺสตฺตํ ยนฺติ สาสเน;

นปุํสกตฺตํ ปตฺวาน, สหภุ สีฆยายิติ.

以ī和ū结尾的词，在圣教(sāsana)中变为短音而成为中性，如“sahabhu”和“sīghayāyi”。

จิตฺเตน สห ภวตีติ จิตฺตสหภุ, จิตฺเตน สห น ภวตีติ นจิตฺตสหภุ, รูปํ. อุการนฺตนปุํสกลิงฺคนิทฺเทโส. นิยตนปุํสกลิงฺคนิทฺเทโสยํ.

与心一同生起的，是“心俱生”(cittasahabhu)；与心一同不生起的，是非心俱生(nacittasahabhu)，即色法(rūpa)。此为u结尾中性词的解释(niddesa)。此为定中性词(niyatanapuṃsakaliṅga)的解释。

อนิยตลิงฺคานํ [Pg.117] นิยตนปุํสกลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตานํ ภูตปราภูตสทฺทาทีนํ นิทฺเทโส นยานุสาเรน สุวิญฺเญยฺโยว. อิจฺเจวํ นปุํสกลิงฺคานํ ภูธาตุมยานํ ยถารหํ นิพฺพจนาทิวเสน นิทฺเทโส วิภาวิโต. อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ ลิงฺคตฺตยนิทฺเทโส สมตฺโต.

对于归入定中性词的不定性词(aniyataliṅga)，如bhūta、parābhūta等词的解释，依照理路(naya)是易于了知的。如是，由bhū词根构成的中性词，其解释已根据其各自的意义等而阐明。如是，对所有三性(liṅgattaya)的解释已完成。

อุลฺลิงฺคเนน วิวิเธน นเยน วุตฺตํ,ภูธาตุสทฺทมยลิงฺคติกํ ยเทตํ;

อาลิงฺคิยํ ปิยตรญฺจ สุตํ สุลิงฺคํ,โปโส กเร มนสิ ลิงฺควิทุตฺตมิจฺฉํ.

这由bhū词根构成的三性词，已通过各种指明和方法宣说。欲求精通词性者，当拥抱这更可爱、已听闻的善词性(suliṅga)，并铭记于心。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ

如是，为令智者于具注释之九分教与三藏的言语之道中

โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

为得善巧而作的《声律论》中，

ภูธาตุมยานํ ติวิธลิงฺคิกานํ นามิกรูปานํ วิภาโค

由bhū词根构成的三性名词形式之区分

จตุตฺโถ ปริจฺเฉโท.

第四章。

๕. โอการนฺตปุลฺลิงฺคนามิกปทมาลา

5. o-词尾阳性名词变化表

ภู ธาตุโต ปวตฺตานํ, นามิกานมิโต ปรํ;

นามมาลํ ปกาสิสฺสํ, นามมาลนฺตรมฺปิ จ.

继bhū词根之后，此后我将阐明诸名词之变化表(nāmamāla)，以及其他名词变化表。

วิปฺปกิณฺณกถา เอตฺถ, เอวํ วุตฺเต น เหสฺสติ;

ปเภโท นามมาลานํ, ปริปุณฺโณว เหหิติ.

在此，若如此说，则不会有散乱的言论；名词变化表的分类(pabheda)，将会是完整的。

ปุพฺพาจริยสีหานํ, ตสฺมา อิธ มตํ สุตํ;

ปุเรจรํ กริตฺวาน, วกฺขามิ สวินิจฺฉยํ.

因此，我将以那些如狮子般的先师(pubbācariya)们在此所闻的观点为前导，阐明其确切的抉择(savinicchaya)。

ปุริโส, ปุริสา. ปุริสํ, ปุริเส. ปุริเสน, ปุริเสหิ, ปุริเสภิ. ปุริสสฺส, ปุริสานํ. ปุริสา, ปุริสสฺมา, ปุริสมฺหา, ปุริเสหิ, ปุริเสภิ. ปุริสสฺส, ปุริสานํ. ปุริเส, ปุริสสฺมึ, ปุริสมฺหิ, ปุริเสสุ. โภ ปุริส, ภวนฺโต ปุริสา.

男子(purisa)，诸男子。男子，诸男子。以男子，以诸男子，以诸男子。为男子，为诸男子。从男子，从男子，从男子，从诸男子，从诸男子。男子的，诸男子的。于男子，于男子，于男子，于诸男子。嘿，男子！诸位男子！

อยมายสฺมตา มหากจฺจาเนน ปภินฺนปฏิสมฺภิเทน กตสฺมา นิรุตฺติปิฏกโต อุทฺธริโต ปุริสอิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส [Pg.118] นามิกปทมาลานโย. ตตฺร ปุริสวจนเอกวจนปุถุวจเนสุ ปจฺจตฺตวจนาทีนิ ภวนฺติ. ตํ ยถา? ปุริโส ติฏฺฐติ, ปุริสา ติฏฺฐนฺติ. ตตฺร ปุริโสติ ปุริสวจเน เอกวจเน ปจฺจตฺตวจนํ ภวติ, ปุริสาติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน ปจฺจตฺตวจนํ ภวติ.

此乃具寿(āyasmā)摩诃迦旃延(Mahākaccāna)，已得无碍解(paṭisambhidā)者，从《词释藏》(Niruttipiṭaka)中所提取的，关于“purisa”这个词的原始形式(pakatirūpa)的名词变化表规则。其中，男子一词在单数(ekavacana)、复数(puthuvacana)等情况中，有主格(paccattavacana)等变化。例如：“puriso tiṭṭhati”(男子站立)，“purisā tiṭṭhanti”(诸男子站立)。此处，“puriso”是男子一词的单数主格，“purisā”是男子一词的复数主格。

ปุริสํ ปสฺสติ, ปุริเส ปสฺสติ. ตตฺร ปุริสนฺติ ปุริสวจเน เอกวจเน อุปโยควจนํ ภวติ, ปุริเสติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน อุปโยควจนํ ภวติ.

看见男子，看见诸男子。其中，“purisaṃ”是男子一词的单数宾格(upayogavacana)，“purise”是男子一词的复数宾格。

ปุริเสน กตํ, ปุริเสหิ กตํ, ปุริเสภิ กตํ. ตตฺร ปุริเสนาติ ปุริสวจเน เอกวจเน กรณวจนํ ภวติ, ปุริเสหิ, ปุริเสภีติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน กรณวจนํ ภวติ.

由男子所为，由诸男子所为，由诸男子所为。在此，“purisena”是男子一词的单数工具格(karaṇavacana)，“purisehi”、“purisebhi”是男子一词的复数工具格。

ปุริสสฺส ทียเต, ปุริสานํ ทียเต. ตตฺร ปุริสสฺสาติ ปุริสวจเน เอกวจเน สมฺปทานวจนํ ภวติ, ปุริสานนฺติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน สมฺปทานวจนํ ภวติ.

施与男子，施与诸男子。此处，“purisassa”是男子一词的单数与格(sampadānavacana)，“purisānaṃ”是男子一词的复数与格。

ปุริสา นิสฺสฏํ, ปุริสสฺมา นิสฺสฏํ, ปุริสมฺหา นิสฺสฏํ, ปุริเสหิ นิสฺสฏํ, ปุริเสภิ นิสฺสฏํ. ตตฺร ปุริสาติ ปุริสวจเน เอกวจเน นิสฺสกฺกวจนํ ภวติ. ปุริสสฺมาติ…เป… ปุริสมฺหาติ ปุริสวจเน เอกวจเน นิสฺสกฺกวจนํ ภวติ, ปุริเสหิ, ปุริเสภีติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน นิสฺสกฺกวจนํ ภวติ.

从男子脱离(nissaṭa)，从男子脱离，从男子脱离，从诸男子脱离，从诸男子脱离。在此，“purisā”是男子一词的单数离格(nissakkavacana)。“purisasmā”……略……“purisamhā”是男子一词的单数离格，“purisehi”、“purisebhi”是男子一词的复数离格。

ปุริสสฺส ปริคฺคโห, ปุริสานํ ปริคฺคโห. ตตฺร ปุริสสฺสาติ ปุริสวจเน เอกวจเน สามิวจนํ ภวติ, ปุริสานนฺติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน สามิวจนํ ภวติ.

男子的所有物(pariggaho)，诸男子的所有物。在此，“purisassa”是男子一词的单数属格(sāmivacana)，“purisānaṃ”是男子一词的复数属格。

ปุริเส ปติฏฺฐิตํ, ปุริสสฺมึ ปติฏฺฐิตํ, ปุริสมฺหิ ปติฏฺฐิตํ, ปุริเสสุ ปติฏฺฐิตํ. ตตฺร ปุริเสติ ปุริสวจเน เอกวจเน ภุมฺมวจนํ ภวติ, ปุริสสฺมินฺติ…เป… ปุริสมฺหีติ…เป… ปุริเสสูติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน ภุมฺมวจนํ ภวติ.

立于(patiṭṭhita)男子，立于男子中，立于男子中，立于诸男子。在此，“purise”是男子一词的单数位格(bhummavacana)，“purisasmiṃ”……略……“purisamhi”亦是单数位格，“purisesu”是复数位格。

โภ [Pg.119] ปุริส ติฏฺฐ, ภวนฺโต ปุริสา ติฏฺฐถ. ตตฺร โภ ปุริสอิติ ปุริสวจเน เอกวจเน อาลปนํ ภวติ, ภวนฺโต ปุริสาอิติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน อาลปนํ ภวตีติ อิมินา นเยน สพฺพตฺถ นโย วิตฺถาเรตพฺโพ.

“喂，男子，站住！诸位男子，站住！”在此，“bho purisa”是男子(purisa)一词的单数呼格(ālapana)，“bhavanto purisā”是男子一词的复数(puthuvacana)呼格。以此类推，应当在所有情况中详细推演规则。

ยมกมหาเถเรน กตาย ปน จูฬนิรุตฺติยํ ‘‘โภ ปุริส’’อิติ รสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ วตฺวา ‘‘โภ ปุริสา’’อิติ ทีฆวเสน อาลปนพหุวจนํ วุตฺตํ. กิญฺจาปิ ตาทิโส นโย นิรุตฺติปิฏเก นตฺถิ, ตถาปิ พหูนมาลปนวิสเย ‘‘โภ ยกฺขา’’อิติอาทีนํ อาลปนพหุวจนานํ ชาตกฏฺฐกถาทีสุ ทิสฺสนโต ปสตฺถตโรว โหติ วิญฺญูนํ ปมาณญฺจ, ตสฺมา อิมินา ยมกมหาเถรมเตนปิ ‘‘ปุริโส ปุริสา ปุริส’’นฺติอาทีนิ วตฺวา อามนฺตเน ‘‘โภ ปุริส, โภ ปุริสา, ภวนฺโต ปุริสา’’ติ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา.

然而，在叶摩迦大长老(Yamakamahāthera)所著的《小词释》(Cūḷanirutti)中，“bho purisa”被说成是以短音(rassa)作单数呼格，“bho purisā”被说成是以长音(dīgha)作复数呼格。尽管《词释藏》(Niruttipiṭaka)中没有这样的规则，但鉴于在对多数对象进行呼唤时，“bho 夜叉(yakkhā)”等复数呼格在《本生义注》(Jātakaṭṭhakathā)等处出现，这对智者而言是更为恰当的标准和依据。因此，依照叶摩迦大长老的观点，在说了“puriso, purisā, purisa”等之后，在呼唤(āmantana)时应当配合使用“bho purisa, bho purisā, bhavanto purisā”等名词词尾变化表(nāmikapadamālā)。

ตตฺถ ปุริโสติ ปฐมาย เอกวจนํ. ปุริสาติ พหุวจนํ. ปุริสนฺติ ทุติยาย เอกวจนํ. ปุริเสติ พหุวจนํ. ปุริเสนาติ ตติยาย เอกวจนํ. ปุริเสหิ, ปุริเสภีติ ทฺเว พหุวจนานิ. ปุริสสฺสาติ จตุตฺถิยา เอกวจนํ. ปุริสานนฺติ พหุวจนํ. ปุริสา, ปุริสสฺมา, ปุริสมฺหาติ ตีณิ ปญฺจมิยา เอกวจนานิ. ปุริเสหิ, ปุริเสภีติ ทฺเว พหุวจนานิ. ปุริสสฺสาติ ฉฏฺฐิยา เอกวจนํ. ปุริสานนฺติ พหุวจนํ. ปุริเส, ปุริสสฺมึ, ปุริสมฺหีติ ตีณิ สตฺตมิยา เอกวจนานิ. ปุริเสสูติ พหุวจนํ. โภ ปุริสาติ อฏฺฐมิยา เอกวจนํ. โภ ปุริสา, ภวนฺโต ปุริสาติ ทฺเว พหุวจนานิ.

此处，“puriso”是第一格(paṭhamā)单数。“purisā”是复数。“purisaṃ”是第二格(dutiyā)单数。“purise”是复数。“purisena”是第三格(tatiyā)单数。“purisehi”、“purisebhi”是两种复数。“purisassā”是第四格(catutthī)单数。“purisānanti”是复数。“purisā”、“purisasmā”、“purisamhā”是三种第五格(pañcamī)单数。“purisehi”、“purisebhi”是两种复数。“purisassā”是第六格(chaṭṭhī)单数。“purisānanti”是复数。“purise”、“purisasmiṃ”、“purisamhi”是三种第七格(sattamī)单数。“purisesu”是复数。“bho purisa”是第八格(aṭṭhamī)单数。“bho purisā”、“bhavanto purisā”是两种复数。

กิญฺจาเปเตสุ ‘‘ปุริสา’’ติ อิทํ ปฐมาปญฺจมีอฏฺฐมีนํ, ‘‘ปุริเส’’ติ อิทํ ทุติยาสตฺตมีนํ, ‘‘ปุริเสหิ, ปุริเสภี’’ติ ตติยาปญฺจมีนํ, ‘‘ปุริสาน’’นฺติ จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ เอกสทิสํ, ตถาปิ อตฺถวเสน อสงฺกรภาโว เวทิตพฺโพ. กถํ? ‘‘ปุริโส [Pg.120] ติฏฺฐติ, ปุริสา ติฏฺฐนฺติ. ปุริสํ ปสฺสติ, ปุริเส ปสฺสตี’’ติอาทินา.

在这些变化中，“purisā”是第一格、第五格、第八格的形式，“purise”是第二格、第七格的形式，“purisehi, purisebhi”是第三格、第五格的形式，“purisānaṃ”是第四格、第六格的形式，虽然形式相同(ekasadisa)，但也应根据意义(attha)来理解其不相混杂(asaṅkara)。如何理解呢？如：“puriso tiṭṭhati”(男子站立)，“purisā tiṭṭhanti”(诸男子站立)；“purisaṃ passati”(看见男子)，“purise passati”(看见诸男子)等。

ตตฺถ จ โภติ อามนฺตนตฺเถ นิปาโต. โส น เกวลํ เอกวจนํเยว โหติ, อถ โข พหุวจนมฺปิ โหตีติ ‘‘โภ ปุริสา’’อิติ พหุวจนปฺปโยโคปิ คหิโต. ‘‘ภวนฺโต’’ติทํ ปน พหุวจนเมว โหตีติ ‘‘ปุริสา’’ติ ปุน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. อิติ ยมกมหาเถเรน ‘‘โภ ปุริส’’อิติ รสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ วตฺวา ‘‘โภ ปุริสา’’อิติ ทีฆวเสน อาลปนพหุวจนํ วุตฺตํ. ตถา หิ ปาฬิยํ อฏฺฐกถาสุ จ นิปาตภูโต โภสทฺโท เอกวจนพหุวจนวเสน ทฺวิธา ภิชฺชติ. อตฺริมานิ นิทสฺสนปทานิ – ‘‘อปิ นุ โข สปริคฺคหานํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปริคฺคเหน พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํสนฺทติ สเมตีติ, โน หิทํ โภ โคตม. อจฺฉริยํ โภ อานนฺท, อพฺภุตํ โภ อานนฺท, เอหิ โภ สมณ, โภ ปพฺพชิต’’อิจฺจาทิปาฬิโต อฏฺฐกถาโต จ โภสทฺทสฺส เอกวจนปฺปโยเค ปวตฺตินิทสฺสนํ, ‘‘เตน หิ โภ มมปิ สุณาถ. ยถา มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ, นาหํ โภ สมณสฺส โคตมสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมทามิ, ปสฺสถ โภ อิมํ กุลปุตฺตํ. โภ ยกฺขา อหํ อิมํ ตุมฺหากํ ภาเชตฺวา ทเทยฺยํ. อปริสุทฺโธ ปนมฺหิ, โภ ธุตฺตา ตุมฺหากํ กฺริยา มยฺหํ น รุจฺจติ. โส เต ปุริเส อาห โภ ตุมฺเห มํ มาเรนฺตา รญฺโญ ทสฺเสตฺวาว มาเรถา’’ติ อิจฺจาทิ ปน ปาฬิโต อฏฺฐกถาโต จ โภสทฺทสฺส พหุวจนปฺปโยเค ปวตฺตินิทสฺสนํ. กจฺจายนปฺปกรเณ ปน ‘‘โภ ปุริส, โภ ปุริสา’’ติ ปททฺวยํ อาลปเนกวจนวเสน วุตฺตํ. ตํ ยถา อาคเมหิ น วิรุชฺฌติ, ตถา คเหตพฺพํ.

此处，“bho”是用于称呼意义(āmantanattha)的不变化词(nipāta)。它不仅用于单数，也用于复数，因此“bho purisā”这一复数用法也被采用。而“bhavanto”则仅用于复数，因此应知“purisā”是再次被说出。如此，叶摩迦大长老(Yamakamahāthera)说“bho purisa”是以短音作单数呼格，“bho purisā”是以长音作复数呼格。事实上，在巴利圣典(Pāḷi)与义注(aṭṭhakathā)中，作为不变化词的“bho”字依单数与复数分为两种。以下是例证：“乔达摩(Gotama)，并非如此。”“阿难(Ānanda)，真是稀有！阿难，真是奇妙！”“来，沙门！喂，出家人！”这些是圣典与义注中“bho”字单数用法的例证。“那么，诸位(bho)请听我说。”“正如我们应当去拜见那位乔达摩。”“诸位，我并不赞叹沙门乔达摩的善说为善说。”“诸位，请看这位良家子(kulaputta)。”“诸位夜叉(yakkha)，我将此物分给你们。”“然而我非清净。”“喂，骗子们，你们的行为我不喜欢。”“那人对那些男子说：‘诸位，你们杀我时，要先向国王展示后再杀。’”这些是圣典与义注中“bho”字复数用法的例证。但在《迦旃延文法》(Kaccāyanappakaraṇa)中，“bho purisa”与“bho purisā”这两个词都被说成是单数呼格。只要这与圣典(āgama)不相违背，就应当如此接受。

เกจิ [Pg.121] ปน อทูรฏฺฐสฺสาลปเน ‘‘โภ ปุริส’’อิติ รสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ อิจฺฉนฺติ, ทูรฏฺฐสฺสาลปเน ปน ‘‘โภ ปุริสา’’อิติ ทีฆวเสน อาลปเนกวจนํ อิจฺฉนฺติ. อทูรฏฺฐานํ ทูรฏฺฐานญฺจ ปุริสานํ อิตฺถีนญฺจ อาลปเน น กิญฺจิ วทนฺติ. ตถา อทูรฏฺฐาย ทูรฏฺฐาย จ อิตฺถิยา อาลปเน เต ปุจฺฉิตพฺพา ‘‘อทูรฏฺฐานํ ทูรฏฺฐานญฺจ ปุริสานมาลปเน กถํ วตฺตพฺพ’’นฺติ. อทฺธา เต เอวํ ปุฏฺฐา อุตฺตริ กิญฺจิ วตฺตุํ น สกฺขิสฺสนฺติ. เอวมฺปิ เต เจ วเทยฺยุํ ‘‘ภวนฺโต ปุริสาติ อิมินาว อทูรฏฺฐานํ ทูรฏฺฐานญฺจ ปุริสานมาลปนํ ภวตี’’ติ. ตทา เต วตฺตพฺพา ‘‘ยทิ ภวนฺโต ปุริสา’’ติ อิมินา อทฺเวชฺเฌน วจเนน อทูรฏฺฐานํ ทูรฏฺฐานญฺจ ปุริสานมาลปนํ ภวติ, เอวํ สนฺเต ‘‘โภ ปุริส’’อิติ รสฺสปเทนปิ ทูรฏฺฐสฺส จ ปุริสสฺสาลปนํ วตฺตพฺพํ, เอวํ อวตฺวา กิมตฺถํ อทูรฏฺฐสฺสาลปเน ‘‘โภ ปุริส’’อิติ รสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ อิจฺฉถ, กิมตฺถญฺจ ทูรฏฺฐสฺสาลปเน ‘‘โภ ปุริสา’’อิติ ทีฆวเสน อาลปเนกวจนํ อิจฺฉถ.

然而，有些人主张，称呼近处者(adūraṭṭha)时，要用短音的“bho purisa”作为单数呼格；而称呼远处者(dūraṭṭha)时，则要用长音的“bho purisā”作为单数呼格。但是，对于称呼近处或远处的男子们和女子们，他们却没有任何说法。同样，对于称呼近处或远处的女子，就应该质问他们：“那么，应该如何称呼近处和远处的男子们呢？”可以肯定的是，他们被这样询问时将无法再作进一步回答。即使他们这样说：“用‘bhavanto purisā’就可以称呼近处和远处的男子们了。”这时就应该对他们说：“如果用‘bhavanto purisā’这样明确(advejjha)的言语就可以称呼近处和远处的男子们，那么用短音的‘bho purisa’也应该可以用来称呼远处的男子。既然不这样说，那么你们为什么主张在称呼近处者时，要用短音的‘bho purisa’作为单数呼格，而又为什么主张在称呼远处者时，要用长音的‘bho purisā’作为单数呼格呢？”

นนุ ‘‘ตคฺฆ ภควา โพชฺฌงฺคา, ตคฺฆ สุคต โพชฺฌงฺคา’’ติอาทีสุ อาลปนปทภูตํ ‘‘ภควา’’อิติ ทีฆปทํ สมีเป ฐิตกาเลปิ ทูเร ฐิตกาเลปิ พุทฺธสฺสาลปนปทํ ภวิตุมรหเตว, ตถา อาลปนปทภูตํ ‘‘สุคต’’อิติ รสฺสปทมฺปิ. ยสฺมา ปเนเตสุ ‘‘ภควา’’ติ อาลปนปทสฺส น กตฺถจิปิ รสฺสตฺตํ ทิสฺสติ, ‘‘สุคตา’’ติ อาลปนปทสฺส จ น กตฺถจิปิ ทีฆตฺตํ ทิสฺสติ, ตสฺมา ทีฆรสฺสมตฺตาเภทํ อจินฺเตตฺวา ‘‘ปุริส’’อิติ รสฺสวเสน วุตฺตปทํ ปกติสฺสรวเสน สมีเป ฐิตสฺส ปุริสสฺส อามนฺตนกาเล อทูรฏฺฐสฺสาลปนปทํ ภวติ, อายตสฺสรวเสน ทูเร ฐิตปุริสสฺส อามนฺตนกาเล ทูรฏฺฐสฺสาลปนปทํ ภวตีติ คเหตพฺพํ. ตถา ‘‘ภวนฺโต ปุริสา, โภ ยกฺขา, โภ ธุตฺตา’’ติอาทีนิ [Pg.122] ทีฆวเสน วุตฺตานิ อาลปนพหุวจนปทานิปิ ปกติสฺสรวเสน สมีเป ฐิตปุริสานํ อามนฺตนกาเล อทูรฏฺฐานมาลปนปทานิ ภวนฺติ, อายตสฺสรวเสน ทูเร ฐิตปุริสาทีนํ อามนฺตนกาเล ทูรฏฺฐานมาลปนปทานิ ภวนฺตีติ คเหตพฺพานิ. ตถา หิ พฺราหฺมณา กตฺถจิ กตฺถจิ รสฺสฏฺฐาเนปิ ทีฆฏฺฐาเนปิ อายเตน สเรน มชฺฌิมายเตน สเรน อจฺจายเตน จ สเรน เวทํ ปฐนฺติ ลิขิตุมสกฺกุเณยฺเยน คีตสฺสเรน วิย. อิติ สพฺพกฺขเรสุปิ อายเตน สเรนุจฺจารณํ ลพฺภเตว ลิขิตุมสกฺกุเณยฺยํ, ตสฺมา อสมฺปถมโนตริตฺวา ‘‘โภ ปุริส’’อิติ วจเนน ทูรฏฺฐสฺส จ อทูรฏฺฐสฺส จ ปุริสสฺสาลปนํ ภวติ, ‘‘โภ ปุริสา, ภวนฺโต ปุริสา’’ติ อิเมหิ วจเนหิปิ ทูรฏฺฐานญฺจ อทูรฏฺฐานญฺจ ปุริสานมาลปนํ ภวตีติ ทฏฺฐพฺพํ. อิติ ทูรฏฺฐสฺส อทูรฏฺฐานญฺจ อายเตน สเรน อามนฺตนเมว ปมาณํ, น ทีฆรสฺสมตฺตาวิเสโส, ตสฺมา ‘‘โภ สตฺถ, โภ ราช, โภ คจฺฉ, โภ มุนิ, โภ ทณฺฑิ, โภ ภิกฺขุ, โภ สยมฺภุ, โภติ กญฺเญ, โภติ ปตฺติ, โภติ อิตฺถิ, โภติ ยาคุ, โภติ วธุ, โภ กุล, โภ อฏฺฐิ, โภ จกฺขุ’’อิจฺเจวมาทีหิ ปเทหิ อทูรฏฺฐสฺสาลปนญฺจ ทูรฏฺฐสฺสาลปนญฺจ ภวติ. ‘‘ภวนฺโต สตฺถา, สตฺถาโร, โภติโย กญฺญา, กญฺญาโย’’ติ เอวมาทีหิปิ ปเทหิ อทูรฏฺฐานญฺจาลปนํ ภวตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

难道在“世尊(bhagavā)确实是觉支，善逝(sugata)确实是觉支”等句中，作为呼格语的“世尊”此一长音词，无论在近处或远处，不都应当是佛陀的呼格语吗？同样，作为呼格语的“善逝”此一短音词亦然。然而，由于在这些用例中，作为呼格语的“世尊”在任何地方都不见其为短音，而作为呼格语的“善逝”在任何地方也不见其为长音，因此，不应考虑长短音的差别，而应如是理解：“purisa”此一短音词，以常音呼唤近处之人时，即为近处者的呼格语；以长音呼唤远处之人时，即为远处者的呼格语。同样，“bhavanto purisā”、“bho 夜叉(yakkha)”、“bho dhuttā”等以长音表达的复数呼格语，以常音呼唤近处之人时，即为近处者的呼格语；以长音呼唤远处之人时，即为远处者的呼格语。诚然，婆罗门在某些短音处或长音处，会以长音、中长音或极长音诵读吠陀，犹如无法以文字记载的歌声。因此，一切音节皆可以长音发声，而无法以文字记载。所以，不应执着于音节的长短，“bho purisa”一句，既可呼唤远处之人，亦可呼唤近处之人；“bho purisā”、“bhavanto purisā”等句，亦可呼唤远处与近处之人。因此，对远处或近处之人的呼唤，应以延长之音为准，而非长短音的差别。所以，以“bho sattha”、“bho rāja”、“bho gaccha”、“bho muni”、“bho daṇḍi”、“bho 比丘(bhikkhu)”、“bho sayambhu”、“bhoti kaññe”、“bhoti patti”、“bhoti itthi”、“bhoti yāgu”、“bhoti vadhu”、“bho kula”、“bho aṭṭhi”、“bho cakkhu”等词，既可呼唤近处之人，亦可呼唤远处之人。应知，以“Bhavanto satthā”、“satthāro”、“bhotiyo kaññā”、“kaññāyo”等词，亦可呼唤近处者。

อิทํ ปเนตฺถ สนฺนิฏฺฐานํ –

于此，结论如下：

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, รญฺโญ ปุตฺตํ อทสฺสยุํ;

ปุตฺโต จ ปิตรํ ทิสฺวา, ทูรโตวชฺฌภาสถ.

闻彼之言，彼等将王子示于王前；将受刑的王子见到父亲，从远处向他说话。

อาคจฺฉุ โทวาริกา ขคฺคพนฺธา,กาสาวิยา หนฺตุ มมํ ชนินฺท;

อกฺขาหิ เม ปุจฺฉิโต เอตมตฺถํ,อปราโธ โก นฺวิธ มมชฺช อตฺถิ.

佩剑的守门人前来，人主啊，欲杀我此着袈裟者。我问你，请告诉我这件事：我今日于此有何过失？

เอวํ [Pg.123] สทฺธมฺมราเชน, โวหารกุสเลน เว;

สุเทสิเต โสมนสฺส-ชาตเก สพฺพทสฺสินา.

如是，于《苏摩那萨本生》(Somanassa-jātaka)中，由正法之王、言辞善巧者、一切见者所善说。

ทูรฏฺฐาเนปิ รสฺสตฺตํ, ‘‘ชนินฺท’’อิติ ทิสฺสติ;

น กตฺถจิปิ ทีฆตฺตํ, อิติ นีติ มยา มตา.

即使对远处者，“janinda”(人主)亦见为短音；于任何处皆不见其为长音。此乃我所认为的规则。

อิทมฺเปตฺถ วตฺตพฺพํ ‘‘กุโต นุ โภ อิทมายาตํ ‘ทูรฏฺฐสฺสาลปนํ อทูรฏฺฐสฺสาลปนมิ’ติ’’? สทฺทสตฺถโต. สทฺทสตฺถํ นาม น สพฺพโส พุทฺธวจนสฺโสปการกํ, เอกเทเสน ปน โหติ.

于此亦应说：“喂，“远处者之呼格，近处者之呼格”此说从何而来？”从声论(Saddasattha)而来。所谓声论，并非全然有益于佛陀之言教，但在某些方面是有益的。

อิมสฺมึ ปกรเณ ‘‘พหุวจน’’นฺติ วา ‘‘ปุถุวจน’’นฺติ วา ‘‘อเนกวจน’’นฺติ วา อตฺถโต เอกํ, พฺยญฺชนเมว นานํ, ตสฺมา สพฺพตฺถ ‘‘พหุวจน’’นฺติ วา ‘‘ปุถุวจน’’นฺติ วา ‘‘อเนกวจน’’นฺติ วา โวหาโร กาตพฺโพ, ปุถุวจนํ อเนกวจนนฺติ จ อิทํ สาสเน นิรุตฺตญฺญูนํ โวหาโร, อิตรํ สทฺทสตฺถวิทูนํ.

于此论中，“bahuvacana”(复数)、“puthuvacana”(多数)或“anekavacana”(非一数)，于义为一，仅文字不同。因此，在一切处，皆可使用“bahuvacana”、“puthuvacana”或“anekavacana”之称。而“puthuvacana”与“anekavacana”，是教法中通晓词源者(niruttaññū)的用语，另一者(bahuvacana)则为通晓声论者(saddasatthavidū)的用语。

กสฺมา ปน อิมสฺมึ ปกรเณ ทฺวิวจนํ น วุตฺตนฺติ? ยสฺมา พุทฺธวจเน ทฺวิวจนํ นาม นตฺถิ, ตสฺมา น วุตฺตนฺติ. นนุ พุทฺธวจเน วจนตฺตยํ อตฺถิ, ตถา หิ ‘‘อายสฺมา’’ติ อิทํ เอกวจนํ, ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติ อิทํ ทฺวิวจนํ, ‘‘อายสฺมนฺโต’’ติ อิทํ พหุวจนนฺติ? ตนฺน, ยทิ ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติ อิทํ วจนํ ทฺวิวจนํ ภเวยฺย, ‘‘ปุริโส ปุริสา’’ติอาทีสุ กตรํ ทฺวิวจนนฺติ วเทยฺยาถ, ตสฺมา พุทฺธวจเน ทฺวิวจนํ นาม นตฺถิ. เตเนว หิ สิ โย อํ โย นา หีติอาทินา เอกวจนพหุวจนาเนว ทสฺสิตานีติ.

然而，为何在此论中不言及双数(dvivacana)？因为佛陀之言教中无双数，故不言及。难道佛陀之言教中没有三数吗？例如：“具寿(āyasmā)”是单数，“āyasmantā”是双数，“āyasmanto”是复数？非也。若“āyasmantā”一词是双数，则于“puriso purisā”等词中，汝等将言何者为双数？因此，佛陀之言教中无双数。正因如此，(语法书中)才以“si yo aṃ yo nā hi”等，仅显示单数与复数。

นนุ จ โภ ‘‘สุณนฺตุ เม อายสฺมนฺตา, อชฺช อุโปสโถ ปนฺนรโส. ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, มยํ อญฺญมญฺญํ ปาริสุทฺธิอุโปสถํ กเรยฺยามา’’ติ ปาฬิยํ ทฺเว สนฺธาย ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติ วุตฺตํ, ‘‘อุทฺทิฏฺฐา โข อายสฺมนฺโต จตฺตาโร ปาราชิกา ธมฺมา’’ติอาทีสุ ปน ปาฬีสุ พหโว สนฺธาย ‘‘อายสฺมนฺโต’’ติ วุตฺตํ, น จ สกฺกา วตฺตุํ ‘‘ยถา ตถา วุตฺต’’นฺติ[Pg.124], ปริวาสาทิอาโรจเนปิ อฏฺฐกถาจริเยหิ วิญฺญาตสุคตาธิปฺปาเยหิ ‘‘ทฺวินฺนํ อาโรเจนฺเตน ‘อายสฺมนฺตา ธาเรนฺตู’ติ, ติณฺณํ อาโรเจนฺเตน ‘อายสฺมนฺโต ธาเรนฺตู’ติ วตฺตพฺพ’’นฺติ วุตฺตตฺตาติ? สจฺจํ วุตฺตํ, ตํ ปน วินยโวหารวเสน วุตฺตนฺติ. นนุ วินโย พุทฺธวจนํ, กสฺมา ‘‘พุทฺธวจเน ทฺวิวจนํ นาม นตฺถี’’ติ วทถาติ? สจฺจํ วินโย พุทฺธวจนํ, ตถาปิ วินยกมฺมวเสน วุตฺตตฺตา อุปลกฺขณมตฺตํ, น สพฺพสาธารณพหุวจนปริยาปนฺนํ. ยทิ หิ ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติ อิทํ ทฺวิวจนํ สิยา, ตปฺปโยคานิปิ กฺริยาปทานิ ทฺวิวจนาเนว สิยุํ, ตถารูปานิปิ กฺริยาปทานิ น สนฺติ. น หิ อกฺขรสมยโกวิโท ฌานลาภีปิ ทิพฺพจกฺขุนา วสฺสสตมฺปิ วสฺสสหสฺสมฺปิ สมเวกฺขนฺโต พุทฺธวจเน เอกมฺปิ กฺริยาปทํ ทฺวิวจนนฺติ ปสฺเสยฺย, เอวํ กฺริยาปเทสุ ทฺวิวจนสฺสาภาวา นามิกปเทสุ ทฺวิวจนํ นตฺถิ. นามิกปเทสุ ตทภาวาปิ กฺริยาปเทสุ ตทภาโว เวทิตพฺโพ. สกฺกฏภาสายํ ทฺวีสุปิ ทฺวิวจนานิ สนฺติ, มาคธภาสายํ ปน นตฺถิ.

难道不是吗？贤者！在圣典(pāḷi)中：“诸位具寿(āyasmantā)，今日是十五布萨(uposatha)日。若诸位具寿认为适宜，我等当互相举行清净布萨”，此处针对两人而称“具寿”；而在“诸位具寿，已诵说四波罗夷(pārājika)法”等圣典中，则是针对多人而称“具寿(āyasmanto)”，且不能说“随便是那样说的”。在宣告别住(parivāsa)等时，了知善逝意趣的诸义注(aṭṭhakathā)师也说：“向两人宣告者，应说‘二位具寿请忆持’；向三人宣告者，应说‘诸位具寿请忆持’”。此话虽属实，但那是依律的用语(vinayavohāra)而说的。难道律不是佛语吗？为何说“佛语中没有双数(dvivacana)”呢？诚然，律是佛语，但那是由于律羯磨(vinayakamma)的关系而说的，仅为例示，并不包含在普遍的复数中。如果“āyasmantā”是双数，那么与其相应的动词也应是双数，但并没有那样的动词。即使是精通声明(akkharasamaya)、得禅者，以天眼审视百年、千年，在佛语中也见不到一个双数动词。如此，由于动词中没有双数，名词中也就没有双数。亦应知，由于名词中没有双数，动词中也就没有双数。在梵语(sakkaṭabhāsā)中，两者都有双数，但在摩揭陀语(māgadhabhāsā)中则没有。

อปิจ ‘‘ปุถุวจน’’นฺติ นิรุตฺติโวหาโรปิ ‘‘พุทฺธวจเน ทฺวิวจนํ นตฺถี’’ติ เอตมตฺถํ ทีเปติ. ตญฺหิ สกฺกฏภาสายํ วุตฺตา ทฺวิวจนโต พหุวจนโต จ วิสุํภูตํ วจนํ, ตตฺถ วา วุตฺเตหิ อตฺเถหิ วิสุํภูตสฺส อตฺถสฺส วจนํ ‘‘ปุถุวจน’’นฺติ วุจฺจติ. กถมิทํ สกฺกฏภาสายํ วุตฺตา ทฺวิวจนโต พหุวจนโต จ วิสุํภูตํ วจนนฺติ เจ? ยสฺมา สกฺกฏภาสายํ ‘‘ปุถุวจน’’นฺติ โวหาโร นตฺถิ, ตสฺมา อิทํ เตหิ สกฺกฏภาสายํ วุตฺเตหิ ทฺวิวจนพหุวจเนหิ วิสุํภูตอตฺถสฺส วจนนฺติ วุจฺจติ. กถญฺจ ปน สกฺกฏภาสายํ วุตฺเตหิ วิสุํภูตสฺส อตฺถสฺส วจนนฺติ ปุถุวจนนฺติ เจ? ยสฺมา สกฺกฏภาสายํ ทฺเว อุปาทาย ทฺวิวจนํ วุตฺตํ, น ติจตุปญฺจาทิเก [Pg.125] พหโว อุปาทาย, พหโว ปน อุปาทาย พหุวจนํ วุตฺตํ, น ทฺเว อุปาทาย, อยํ สกฺกฏภาสาย วิเสโส. มาคธภาสายํ ปน ทฺวิติจตุปญฺจาทิเก พหโว อุปาทาย ปุถุวจนํ วุตฺตํ, ตสฺมา สกฺกฏภาสายํ วุตฺเตหิ อตฺเถหิ วิสุํภูตสฺส อตฺถสฺส วจนนฺติ ปุถุวจนนฺติ วุจฺจติ. อยํ มาคธภาสาย วิเสโส. ตสฺมาตฺร ปุถุภูตสฺส, ปุถุโน วา อตฺถสฺส วจนํ ‘‘ปุถุวจน’’นฺติ อตฺโถ สมธิคนฺตพฺโพ.

再者，“通数”(puthuvacana)这一词法术语亦阐明了“佛语中无双数”此义。它是在梵语中所说的双数与复数之外的独立之“数”，或者是指表达与彼等所说之义不同的意义之词，故称“通数”。若问：此“数”如何是梵语中所说的双数与复数之外的独立之“数”？因为梵语中没有“通数”这一术语，故说此词是表达与梵语中双数、复数所说之义不同的意义之词。又若问：为何说“通数”是表达与梵语中所说之义不同的意义之词？因为在梵语中，针对二者说双数，不针对三、四、五等多数；而针对多数说复数，不针对二者，此乃梵语的特点。但在摩揭陀语(māgadhabhāsā)中，则针对二、三、四、五等多数说“通数”，故说“通数”是表达与梵语中所说之义不同的意义之词，此乃摩揭陀语的特点。因此，于此应知，“通数”之义即是表达众多或个别之义的“数”。

อิทานิ ‘‘ปุริโส, ปุริสา, ปุริส’’นฺติ นิรุตฺติปิฏกโต อุทฺธริตนยํ นิสฺสาย ปกติรูปภูตสฺส ภูตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在，依据从《语法藏》(niruttipiṭaka)中所引“puriso, purisā, purisa”（男人，男人们，哦，男人）之法，宣说处于原形(pakatirūpa)的“bhūta”（存在）一词的名词格位变化(nāmikapadamālā)如下：

ภูโต, ภูตา. ภูตํ, ภูเต. ภูเตน, ภูเตหิ, ภูเตภิ. ภูตสฺส, ภูตานํ. ภูตา, ภูตสฺมา, ภูตมฺหา, ภูเตหิ, ภูเตภิ. ภูตสฺส, ภูตานํ. ภูเต, ภูตสฺมึ, ภูตมฺหิ, ภูเตสุ. โภ ภูต, ภวนฺโต ภูตา.

（主格：）Bhūto, bhūtā。（宾格：）Bhūtaṃ, bhūte。（工具格：）Bhūtena, bhūtehi, bhūtebhi。（与格：）Bhūtassa, bhūtānaṃ。（离格：）Bhūtā, bhūtasmā, bhūtamhā, bhūtehi, bhūtebhi。（属格：）Bhūtassa, bhūtānaṃ。（方位格：）Bhūte, bhūtasmiṃ, bhūtamhi, bhūtesu。（呼格：）Bho bhūta, bhavanto bhūtā。

อถ วา ‘‘โภ ภูตา’’อิติ พหุวจนํ วิญฺเญยฺยํ. ยถา ปเนตฺถ ภูตอิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา ปุริสนเยน โยชิตา, เอวํ ภาวกาทีนญฺจ อญฺเญสญฺจ ตํสทิสานํ นามิกปทมาลา ปุริสนเยน โยเชตพฺพา. เอตฺถญฺญานิ ตํสทิสานิ นาม ‘‘พุทฺโธ’’ติอาทีนํ ปทานํ พุทฺธอิจฺจาทีนิ ปกติรูปานิ.

或者，“bho bhūtā”应被理解为复数。正如在此，“bhūta”这一原形的名词格位变化是依“purisa”（男人）的范式而组合，同样地，“bhāvakā”等其他同类词的名词格位变化也应依“purisa”的范式而组合。在此，其他同类词是指如“buddho”等词的原形“buddha”等。

พุทฺโธ ธมฺโม สงฺโฆ มคฺโค,ขนฺโธ กาโย กาโม กปฺโป;

มาโส ปกฺโข ยกฺโข ภกฺโข,นาโค เมโฆ โภโค ยาโค.

佛、法、僧伽、道；蕴、身、欲、劫；月、半月、夜叉(yakkha)、所食；龙、云、财富、祭祀。

ราโค โทโส โมโห มาโน,มกฺโข ถมฺโภ โกโธ โลโภ;

หาโส เวโร ทาโห เตโช,ฉนฺโท กาโส สาโส โรโค.

贪、嗔、痴、慢；覆、顽固、怒、贪；戏笑、仇怨、热、威；意欲、咳、喘、疾病。

อสฺโส [Pg.126] สสฺโส อิสฺโส สิสฺโส,สีโห พฺยคฺโฆ รุกฺโข เสโล;

อินฺโท สกฺโก เทโว คาโม,จนฺโท สูโร โอโฆ ทีโป.

马、禾谷、箭、弟子；狮、虎、树、岩；因陀(Inda)、帝释(Sakka)、天神、村；月、日、暴流、灯。

ปสฺโส ยญฺโญ จาโค วาโท,หตฺโถ ปตฺโต โสโส เคโธ;

โสโม โยโธ คจฺโฉ อจฺโฉ,เคโห มาโฬ อฏฺโฏ สาโล.

侧胁、祭祀、舍离、论议；手、钵、消瘦、贪婪；苏摩(Soma)、战士、灌木、熊；家宅、大堂、塔楼、厅堂。

นโร นโค มิโค สโส,สุโณ พโก อโช ทิโช;

หโย คโช ขโร สโร,ทุโม ตโล ปโฏ ธโช.

人、山、鹿、兔；犬、鹭、山羊、鸟；马、象、驴、箭；树、棕榈、布、旗。

อุรโค ปฏโค วิหโค ภุชโค,ขรโภ สรโภ ปสโท ควโช;

มหิโส วสโภ อสุโร ครุโฬ,ตรุโณ วรุโณ พลิโส ปลิโฆ.

爬虫、飞鸟、飞鸟、蛇；驴、萨拉布(sarabho)、斑鹿、大羚羊；水牛、公牛、阿修罗、金翅鸟(garuḷo)；少年、瓦儒那(varuṇo)、钩、闩。

สาโล ธโว จ ขทิโร,โคธุโม สฏฺฐิโก ยโว;

กฬาโย จ กุลตฺโถ จ,ติโล มุคฺโค จ ตณฺฑุโล.

娑罗、达婆、佉陀罗；小麦、六十日稻、大麦；鹰嘴豆与马豆；芝麻、绿豆、净米。

ขตฺติโย พฺราหฺมโณ เวสฺโส,สุทฺโท ธุตฺโต จ ปุกฺกุโส;

จณฺฑาโล ปติโก ปฏฺโฐ,มนุสฺโส รถิโก รโถ.

刹帝利、婆罗门、吠舍；首陀罗、恶棍与清道夫；旃陀罗、丈夫、显要者；人、车士与战车。

ปพฺพชิโต [Pg.127] คหฏฺโฐ จ,โคโณ โอฏฺโฐ จ คทฺรโภ;

มาตุคาโม จ โอโรโธ,อิจฺจาทีนิ วิภาวเย.

出家者与在家者；公牛、骆驼与驴；妇女与后宫；如是种种应辨知。

เกเจตฺถ วเทยฺยุํ ‘‘นนุ โภ ‘โอโรธา จ กุมารา จา’ติ ปาฐสฺส ทสฺสนโต โอโรธสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค’’ติ? ตนฺน, ตตฺถ หิ ‘‘โอโรธา’’ติ อิทํ โอการนฺตปุลฺลิงฺคเมว, นา’การนฺติตฺถิลิงฺคํ, ตุมฺเห ปน ‘‘อาการนฺติตฺถิลิงฺค’’นฺติ มญฺญมานา เอวํ วทถ, น ปนิทํ อาการนฺติตฺถิลิงฺคํ, อถ โข ‘‘มาตุคามา’’ติปทํ วิย พหุวจนวเสน วุตฺตมาการนฺตปทนฺติ. นนุ จ โภ สมฺโมหวิโนทนิยาทีสุ โอโรธสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคตา ปากฏา, กถนฺติ เจ? ‘‘รุกฺเข อธิวตฺถา เทวตา เถรสฺส กุทฺธา ปฐมเมว มนํ ปโลเภตฺวา ‘อิโต เต สตฺตทิวสมตฺถเก อุปฏฺฐาโก ราชา มริสฺสตี’ติ สุปิเน อาโรเจสิ. เถโร ตํ กถํ สุตฺวา ราโชโรธานํ อาจิกฺขิ. ตา เอกปฺปหาเรเนว มหาวิรวํ วิรวึสู’’ติ. เอตฺถ หิ ‘‘ราโชโรธาน’’นฺติ วตฺวา ‘‘ตา’’ติ วุตฺตตฺตาว โอโรธสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคตา ปากฏาติ? ตนฺน, อตฺถสฺส ทุคฺคหณโต. ทุคฺคหิโต หิ เอตฺถ ตุมฺเหหิ อตฺโถ, เอตฺถ ปน โอโรธสทฺเทน อิตฺถิปทตฺถสฺส กถนโต อิตฺถิปทตฺถํ สนฺธาย ‘‘ตา’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘ตา อิตฺถิโย’’ติ อยเมวตฺโถ. ตุมฺเห ปน อมาตาปิตรสํวทฺธตฺตา อาจริยกุเล จ อนิวุฏฺฐตฺตา เอตํ สุขุมตฺถมชานนฺตา ยํ วา ตํ วา มุขารูฬฺหํ วทถ.

或许有人会在此说：“诸君，从‘orodhā ca kumārā ca’(后宫与王子们)这一读诵来看，‘orodha’一词难道不是阴性吗？”并非如此。因为此处的‘orodhā’只是o-结尾的阳性词(okārantapulliṅga)，而非ā-结尾的阴性词。你们是因为误以为它是ā-结尾的阴性词才这么说。它并非ā-结尾的阴性词，而是像‘mātugāmā’(妇女)一词那样，是基于复数而说的ā-结尾词。“难道在《迷乱摈除》(Sammohavinodanī)等义注(aṭṭhakathā)中，‘orodha’一词的阴性不是显而易见的吗？如何证明？‘住在树上的天神对长老生气，先迷惑其心，在梦中告知：“从今日起七天后，你的侍奉者国王将死。”长老听后，告知国王的后宫(rājorodhāna)。她们立刻齐声大哭。’于此，说了‘rājorodhānaṃ’之后，又用‘tā’(她们)来指代，难道还不能明显看出‘orodha’是阴性词吗？”并非如此，这是因为错解了其义。你们在此错解了意思。此处是以‘orodha’一词表达女性之义，是针对女性之义才说‘tā’，其义即是“那些女人”。而你们因为未受父母教养，亦未曾住于师门，不了知此等微细之义，才会随口乱说。

ภุญฺชนตฺถํ กถนตฺถํ, มุขํ โหตีติ โน วเท;

ยํ วา ตํ วา มุขารูฬฺหํ, วจนํ ปณฺฑิโต นโรติ.

莫说口之用，仅为食与言；智者于言语，不随口而出。

น มยํโภ ยํ วา ตํ วา มุขารูฬฺหํ วทาม, อฏฺฐกถาจริยานญฺเญว วจนํ คเหตฺวา วทาม, อฏฺฐกถาเยว อมฺหากํ ปฏิสรณํ[Pg.128], น มยํ ตุมฺหากํ สทฺทหามาติ. อมฺหากํ สทฺทหถ วา มา วา, มา ตุมฺเห ‘‘อฏฺฐกถาจริยานญฺเญว วจนํ คเหตฺวา วทามา’’ติ อฏฺฐกถาจริเย อพฺภาจิกฺขถ. น หิ อฏฺฐกถาจริเยหิ ‘‘โอโรธสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค’’ติ วุตฺตฏฺฐานมตฺถิ, ตสฺมาปิ อฏฺฐกถาจริเย อพฺภาจิกฺขถ, น ยุตฺตํ พุทฺธาทีนํ ครูนมพฺภาจิกฺขนํ มหโต อนตฺถสฺส ลาภาย สํวตฺตนโต. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา ‘‘อตฺตนา ทุคฺคหิเตน อมฺเห เจว อพฺภาจิกฺขติ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ, ตโต อตฺตานญฺจ ขณตี’’ติ.

“诸君，我们并非随口乱说，我们是依据义注师(aṭṭhakathācariya)的言论而说，义注(aṭṭhakathā)才是我们的依止，我们不相信你们。”你们相信与否皆可，但不要以“我们只是依据义注师的言论而说”为由，诽谤义注师。义注师确实没有在任何地方说过“orodha一词是阴性”，因此你们是在诽谤义注师。诽谤佛陀等师长是不对的，因为这会导致巨大的不幸。正如世尊(bhagavā)所说：“以自己的错解而诽谤我等，并产生诸多非福，由此而自掘其根。”

เอวํ อพฺภาจิกฺขนสฺส อยุตฺตตํ สาวชฺชตญฺจ ทสฺเสตฺวา ปุนปิ เต อิทํ วตฺตพฺพา – ชาตกฏฺฐกถายมฺปิ ตุมฺเหหิ อาหฏอุทาหรณสทิสํ อุทาหรณมตฺถิ, ตํ สุณาถ. โกสิยชาตกฏฺฐกถายญฺหิ ‘‘สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ สาวตฺถิยํ มาตุคามํ อารพฺภ กเถสิ. สา กิเรกสฺส สทฺธสฺส ปสนฺนสฺส อุปาสกพฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา’’ติ ปาโฐ ทิสฺสติ. เอตฺถ หิ ‘‘มาตุคามํ อารพฺภ กเถสี’’ติ วตฺวา ‘‘สา’’ติ วุตฺตตฺตา ตุมฺหากํ มเตน มาตุคามสทฺโท อิตฺถิลิงฺโคเยว สิยา, น ปุลฺลิงฺโค, กิมิทํ อฏฺฐกถาวจนมฺปิ น ปสฺสถ, ตเทว ปน อฏฺฐกถาวจนํ ปสฺสถ, กึ สา เอว อฏฺฐกถา ตุมฺหากํ ปฏิสรณํ, น ตทญฺญาติ.

在指出了诽谤的不当与过失后，还应当再对他们说：“《本生经义注》(Jātakaṭṭhakathā)中也有与你们所引相似的例子，你们听着。在《拘尸耶本生经义注》(Kosiyajātakaṭṭhakathā)中可见此文：‘导师住在祇陀林(jetavana)时，针对舍卫城(Sāvatthī)的一位妇女而说法。据说她是一位有信、虔诚的优婆塞(upāsaka)婆罗门的妻子，却是恶戒、恶法者。’此处，在说了‘针对一位妇女而说法’后，又用了‘sā’(她)，按照你们的观点，‘mātugāma’(妇女)一词就应该是阴性，而非阳性。你们难道没有看到这段义注(aṭṭhakathā)文吗？你们只看到那段义注文吗？为何那段义注就是你们的依止，而不是其他的呢？’

ยทิ ตาสทฺทํ อเปกฺขิตฺวา โอโรธสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคตฺตมิจฺฉถ, เอตฺถาปิ สาสทฺทมเปกฺขิตฺวา มาตุคามสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคตฺตมิจฺฉถาติ. เอวํ วุตฺตา เต นิรุตฺตรา อปฺปฏิภานา มงฺกุภูตา ปตฺตกฺขนฺธา อโธมุขา ปชฺฌาเยยฺยุํ. เอตฺถาปิ มาตุคามสทฺเทน อิตฺถิปทตฺถสฺส กถนโต อิตฺถิปทตฺถํ สนฺธาย ‘‘สา’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘สา อิตฺถี’’ติ อยเมวตฺโถ. กตฺถจิ [Pg.129] หิ ปธานวาจเกน ปุลฺลิงฺเคน นปุํสกลิงฺเคน วา สมานาธิกรณสฺส คุณสทฺทสฺส อภิเธยฺยลิงฺคานุวตฺติตฺตาปุลฺลิงฺควเสน วา นปุํสกลิงฺควเสน วา นิทฺทิสิตพฺพตฺเตปิ ลิงฺคมนเปกฺขิตฺวา อิตฺถิปทตฺถเมวาเปกฺขิตฺวา อิตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส ทิสฺสติ. ตํ ยถา? ‘‘อิธ วิสาเข มาตุคาโม สุสํวิหิตกมฺมนฺตา โหติ สงฺคหิตปริชนา ภตฺตุมนาปํ จรติ, สมฺภตํ อนุรกฺขตี’’ติ จ, ‘‘โก นุ โข ภนฺเต เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺโจ มาตุคาโม ทุพฺพณฺณา จ โหติ ทุรูปา สุปาปิกา ทสฺสนาย, ทลิทฺทา จ โหติ อปฺปสฺสกา อปฺปโภคา อปฺเปสกฺขา จ. อิธ มลฺลิเก เอกจฺโจ มาตุคาโม โกธนา โหติ อุปายาสพหุลา, อปฺปมฺปิ วุตฺตา สมานา อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถิยติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรตี’’ติ จ, ‘‘ตํ โข ปน ภิกฺขเว อิตฺถิรตนํ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ปุพฺพุฏฺฐายินี ปจฺฉานิปาตินี กึการปฏิสฺสาวินี’’ติ จ อิเม ปโยคา.

“如果你们参照‘tā’(她们)一词而主张‘orodha’(后宫)一词是阴性，那么在此也应参照‘sā’(她)一词而主张‘mātugāma’(妇女)一词是阴性。”如此说后，他们将无言以对，无有辩才，困惑，垂肩，低头，沉思。在此，也是因为用‘mātugāma’一词表达了女性的意义，所以针对女性的意义而说了‘sā’(她)，其义即是“sā itthī”(她是女子)。在某些情况下，当一个主要的阳性或中性名词与一个同格的形容词连用时，虽然该形容词应遵循所指代对象的性别而用阳性或中性来指明，但可见到不考虑其语法性别，而仅考虑其女性意义，从而使用阴性来指明的情况。例如：“毘舍佉(visākhā)，于此，妇女善于处理事务，摄受随从，行丈夫之所喜，守护其积蓄。”以及：“尊者，是何因何缘，于此，某一妇女是丑色、恶形、难看，且是贫穷、少财、少福、少权势者？茉莉夫人(mallikā)，于此，某一妇女是易怒、多恼者，稍被言说，即恼怒、生气、抗拒、固执，显露忿、恨与不悦。”以及：“诸比丘，彼转轮王(cakkavatti)之女宝(itthiratana)，是早起、晚睡、乐于听令者。”这些都是用例。

กตฺถจิ ปน ปธานวาจเกน นปุํสกลิงฺเคน สมานาธิกรณสฺส คุณสทฺทสฺส อภิเธยฺยลิงฺคานุวตฺติตฺตา นปุํสกลิงฺควเสน นิทฺทิสิตพฺพตฺเตปิ ลิงฺคมนเปกฺขิตฺวา ปุริสปทตฺถเมวาเปกฺขิตฺวา ปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส ทิสฺสติ. ตํ ยถา? ‘‘ปญฺจ ปจฺเจกพุทฺธสตานิ อิมสฺมึ อิสิคิลิสฺมึ ปพฺพเต จิรนิวาสิโน อเหสุํ. ตํ โข ปน รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ปริณายกรตนํ ญาตานํ ปเวเสตา อญฺญาตานํ นิวาเรตา’’ติ. กตฺถจิ ปธานวาจเกน ลิงฺคตฺตเยน สมานาธิกรณสฺส คุณสทฺทสฺส อภิเธยฺยลิงฺคานุรูปํ นิทฺเทโส ทิสฺสติ. ตํ ยถา? สา อิตฺถี ‘‘สีลวตี กลฺยาณธมฺมา. อฏฺฐหิ โข นกุลมาเต ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา มนาปกายิกานํ เทวานํ [Pg.130] สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. สทฺโธ ปุริสปุคฺคโล, สทฺธํ กุลํ, จิตฺตํ ทนฺตํ สุขาวห’’นฺติ.

再者，在某些情况下，当一个主要的中性名词与一个同格的形容词连用时，虽然该形容词应遵循所指称者的性别而用中性来解释(niddesa)，但可见到不考虑其语法性别，而仅考虑其男性的意义(purisapadattha)，从而使用阳性的解释。例如：“五百位独觉佛(paccekabuddha)曾长久居住在这吞仙山(Isigili)上。”以及：“彼转轮王(cakkavatti)之辅臣宝(pariṇāyakaratana)，能让已识者进入，阻止未识者进入。”在某些情况下，可见到主要名词与同格的形容词在三种性别上都相符的解释。例如：那位女子是“具戒者、善法者”。“那拘罗母(Nakulamātā)啊！具足八法的妇女，身坏命终后，投生与意乐天(Manāpakāyikā)众神为伴。”“有信的男子(purisapuggalo)，有信的家族，已调伏的心带来安乐。”

เสยฺยอิติ สทฺโท ปน เยภุยฺเยน โอการนฺตภาเว ฐตฺวา ลิงฺคตฺตยานุกูโล ภวติ เอกากาเรเนว ติฏฺฐนโต. กถํ? เสยฺโย อมิตฺโต มติยา อุเปโต. เอสาว ปูชนา เสยฺโย, เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย.

再者，“seyya”（更胜）一词，通常以“o”结尾的形式存在，因其以单一形态保持，故适用于三种性别。如何？“有智慧的敌人更胜。”“此供养更胜。”“一日的生命更胜。”

‘‘ธมฺเมน จ อลาโภ โย,โย จ ลาโภ อธมฺมิโก;

อลาโภ ธมฺมิโก เสยฺโย,ยญฺเจ ลาโภ อธมฺมิโก.

“如法之无利，与彼非法利；如法无利胜，胜于非法之利。

ยโส จ อปฺปพุทฺธีนํ, วิญฺญูนํ อยโส จ โย;

อยโสว เสยฺโย วิญฺญูนํ, น ยโส อปฺปพุทฺธินํ.

无慧者之誉，与智者之毁；智者之毁胜，非无慧者誉。

ทุมฺเมเธหิ ปสํสา จ, วิญฺญูหิ ครหา จ ยา;

ครหาว เสยฺโย วิญฺญูหิ, ยญฺเจ พาลปฺปสํสนา.

劣慧者赞扬，与智者谴责；智者谴责胜，胜愚人赞扬。

สุขญฺจ กามมยิกํ, ทุกฺขญฺจ ปวิเวกิกํ;

ปวิเวกํ ทุกฺขํ เสยฺโย, ยญฺเจ กามมยํ สุขํ.

由欲所生乐，与远离之苦；远离之苦胜，胜于欲生乐。

ชีวิตญฺจ อธมฺเมน, ธมฺเมน มรณญฺจ ยํ;

มรณํ ธมฺมิกํ เสยฺโย, ยญฺเจ ชีเว อธมฺมิก’’นฺติ.

不如法之活，与如法之死；如法之死胜，胜于不如法之活。”

เอวมยํ เสยฺย อิติ สทฺโท โอการนฺตภาเว ฐตฺวา ลิงฺคตฺตยานุกูโล ภวติ. กตฺถจิ ปน อาการนฺตภาเว ฐตฺวา อิตฺถิลิงฺคานุกูโล ทิสฺสติ ‘‘อิตฺถีปิ หิ เอกจฺจิยา, เสยฺยา โปส ชนาธิปา’’ติ. นิคฺคหีตนฺโต ปน หุตฺวา นปุํสกลิงฺคานุกูโล อปสิทฺโธ. เอวํปกาเร ปโยเค กึ ตุมฺเห น ปสฺสถาติ. เอวํ วุตฺตา จ เต นิรุตฺตราว ภวิสฺสนฺติ.

如此，“seyya”一词以“o”结尾的形式存在，适用于三种性别。但在某些情况下，可见其以“ā”结尾的形式存在，适用于阴性，如：“某些女子实更胜于男子(posa)，人主啊！”然而，其以随鼻音(niggahīta)结尾而适用于中性，则是不成立的。此类用法，你们难道没有看见吗？如此说后，他们必将无言以对。

สเจปิ [Pg.131] เต เอตฺถ เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘ตตฺถ ตตฺถ สุตฺตปฺปเทเส อฏฺฐกถาทีสุ จ ‘มาตุคาโม’ติ วา ‘มาตุคาเมนา’ติ วา โอการนฺตปุลฺลิงฺคภาเวน มาตุคามสทฺทสฺส ทสฺสนโต ปุลฺลิงฺคภูตํ มาตุคามสทฺทํ อนเปกฺขิตฺวา อิตฺถิปทตฺถเมว อเปกฺขิตฺวา ‘‘สา อิตฺถี’’ติ อิตฺถีสทฺเทน สาสทฺทสฺส สมฺพนฺธคฺคหณํ มยํ สมฺปฏิจฺฉาม, ‘โอโรโธ’ติ วา ‘โอโรเธนา’ติ วา โอการนฺตปุลฺลิงฺคภาเวน ฐิตสฺส โอโรธสทฺทสฺส อทสฺสนโต ปน ตุมฺเหหิ วุตฺตํ ปุริมตฺถํ น สมฺปฏิจฺฉามา’’ติ. ตทา เตสํ อิมานิ วินยปาฬิยํ อาคตปทานิ ทสฺเสตพฺพานิ ‘‘เตน โข ปน สมเยน ราชา อุเทโน อุยฺยาเน ปริจาเรสิ สทฺธึ โอโรเธน, อถ โข รญฺโญ อุเทนสฺส โอโรโธ ราชานํ อุเทนํ เอตทโวจา’’ติ. เอวํ อิมานิ สุตฺตปทานิ ทสฺเสตฺวา สุตฺตนิปาตฏฺฐกถายํ ‘‘ราโม นาม ราชา กุฏฺฐโรคี โอโรเธหิ จ นาฏเกหิ จ ชิคุจฺฉมาโน’’ติ วจนญฺจ ทสฺเสตฺวา ‘‘คจฺฉถ ตุมฺเห ครุกุลมุปคนฺตฺวา ภควโต สทฺธมฺมสฺส จิรฏฺฐิตตฺถํ สาธุกํ ปทพฺยญฺชนานิ อุคฺคณฺหถา’’ติ อุยฺโยเชตพฺพา.

如果他们在此这么说：“在各处经文及义注(aṭṭhakathā)等中，可见到“mātugāma”一词以“o”结尾的阳性形式出现，如“mātugāmo”或“mātugāmenā”。我们同意，可以不考虑“mātugāma”一词的阳性形式，而只考虑其女性意义，从而将代词“sā”（她）与“itthī”（女子）一词联系起来。但是，对于“orodha”（后宫）一词，由于未见到其以“o”结尾的阳性形式如“orodho”或“orodhenā”出现，我们不接受你们先前所说的意义。”那时，应当向他们出示《律藏》(Vinayapāḷi)中的这些文句：“其时，优填王(Udena)正与后宫在园中娱乐。其后，优填王之后宫对优填王如是说。”在出示了这些经句后，再出示《经集义注》(Suttanipātaṭṭhakathā)中的文句：“名为罗摩(Rāma)的国王因患麻风病，为后宫与舞者所厌恶。”然后应当这样遣发他们：“你们去亲近师门，为令世尊(Bhagavā)正法久住，好好地学习词句吧！”

อิทานิ มาตุคามสทฺทาทีสุ กิญฺจิ วินิจฺฉยํ วทาม – มาตุคามสทฺโท จ โอโรธสทฺโท จ ทารสทฺโท จาติ อิเม อิตฺถิปทตฺถวาจกาปิ สมานา เอกนฺเตน ปุลฺลิงฺคา ภวนฺติ. เตสุ ทารสทฺทสฺส เอกสฺมึ อตฺเถ วตฺตมานสฺสาปิ พหุวจนกตฺตเมว สทฺทสตฺถวิทู อิจฺฉนฺติ, น เอกวจนกตฺตํ. มยํ ปน ทารสทฺทสฺส เอกสฺมึ อตฺเถ เอกวจนกตฺตํ, เยภุยฺเยน ปน พหุวจนกตฺตํ อนุชานาม, พวฺหตฺเถ วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. ปาฬิยญฺหิ ทารสทฺโท เยภุยฺเยน พหุวจนโก ภวติ, เอกวจนโก อปฺโป. ตตฺริเม ปโยคา –

现在我们来对“mātugāma”（妇女）等词做些判定：“mātugāma”、“orodha”（后宫）和“dāra”（妻子），这些词虽然是表示女性意义的词，却完全是阳性词。其中，对于“dāra”一词，即使用于单一意义，语法家们也只认可其为复数，而非单数。但我们认可“dāra”一词在单一意义时用单数，而通常用复数，至于在复数意义时就更不用说了。在巴利圣典中，“dāra”一词通常是复数，单数很少。以下是用例：

‘‘ทาสา [Pg.132] จ ทาสฺโย อนุชีวิโน จ,ปุตฺตา จ ทารา จ มยญฺจ สพฺเพ;

ธมฺมญฺจรามปฺปรโลกเหตุ,ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร’’ติ จ,

“男仆与女仆，以及诸随从，子女与妻子，以及我等众。为于他世间，我等行正法，是故我等中，年少者不死。”以及，

‘‘โย ญาตีนํ สขีนํ วา, ทาเรสุ ปฏิทิสฺสติ;

สหสา สมฺปิยาเยน, ตํ ชญฺญาวสโล อิตี’’ติ จ,

“若人于亲戚或朋友之妻，强暴或亲狎，当知彼贱民。”以及，

‘‘เสหิ ทาเรหิ’สนฺตุฏฺโฐ, เวสิยาสุ ปทิสฺสติ;

ทิสฺสติ ปรทาเรสุ, ตํ ปราภวโต มุข’’นฺติ จ,

“于己妻不满足，厮混于娼妓中，复见于他人妻，此为衰败之门。”以及，

‘‘ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา’’ติ จ พฺยาเส, สมาเส ปน ‘‘ปุตฺตทารา ทิสา ปจฺฉา, ปุตฺตทาเรหิ มตฺตโน’’ติ จ เอวมาทโย พหุวจนปฺปโยคา พหโว ภวนฺติ.

在广说中如“于子女与妻子之期望”，以及在复合词中如“子女与妻子是后方”、“以自己之子女与妻子”等，诸如此类的复数用法有很多。

เอกวจนปฺปโยคา ปน อปฺปา. เสยฺยถิทํ? ‘‘ครูนํ ทาเร, ธมฺมํ จเร โยปิ สมุญฺชกํ จเร, ทารญฺจ โปสํ ททมปฺปกสฺมิ’’นฺติ จ,

然而，单数用法很少。如下：“于师长之妻，应行于法”、“即使行拾荒”、“从少许中布施，扶养妻子(dāra)。”以及，

‘‘เย คหฏฺฐา ปุญฺญกรา, สีลวนฺโต อุปาสกา;

ธมฺเมน ทารํ โปเสนฺติ, เต นมสฺสามิ มาตลี’’ติ จ,

“彼等在家行福者，具戒之优婆塞(upāsaka)，如法扶养其妻，摩多利(Mātali)，我敬礼彼等。”以及，

‘‘ปรทารํ น คจฺเฉยฺยํ, สทารปสุโต สิย’’นฺติ จ,

“我不应至他人之妻，应专注于自妻。”以及，

‘‘โย อิจฺเฉ ปุริโส โหตุํ, ชาตึ ชาตึ ปุนปฺปุนํ;

ปรทารํ วิวชฺเชยฺย, โธตปาโทว กทฺทม’’นฺติ จ

“若有男子愿，于生生世世，恒常为丈夫，应远离他妻，如洗足者避开泥沼。”以及，

เอวมาทโย เอกวจนปฺปโยคา อปฺปา.

诸如此类的单数用法很少。

สมาหารลกฺขณวเสน ปเนส ทารสทฺโท นปุํสกลิงฺเคกวจโนปิ กตฺถจิ ภวติ. ‘‘อาทาย ปุตฺตทารํ. ปุตฺตทารสฺส สงฺคโห’’อิติ เอวํ อิธ วุตฺตปฺปกาเรน ลิงฺคญฺจ อตฺถญฺจ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘ปุริโส ปุริสา’’ติ ปวตฺตํ ปุริสสทฺทนยํ นิสฺสาย [Pg.133] สพฺเพสํ ‘‘ภูโต ภาวโก ภโว’’ติอาทีนํ ภูธาตุมยานํ อญฺเญสญฺโจการนฺตปทานํ นามิกปทมาลาสุ สทฺธาสมฺปนฺเนหิ กุลปุตฺเตหิ สทฺธมฺมฏฺฐิติยา โกสลฺลมุปฺปาเทตพฺพํ.

再者，由于具有集合(samāhāra)的特征，“dāra”(妻子)一词，在某些地方也会是中性单数。如：“带着子女与妻子”(Ādāya puttadāraṃ)、“对子女与妻子的护持”(Puttadārassa saṅgaho)。如是，在此处所说的方式中，观察了词性和意义后，依据像“puriso, purisā”(男人，男人们)这样进行的“purisa”词的范例，对于所有源自“bhū”词根的词，如“bhūto, bhāvako, bhavo”(存在者，使存在者，存在)等，以及其他以“o”结尾的词，具信的良家子(kulaputta)们为了正法的住立，应当在名词词形变化中生起善巧(kosalla)。

กึ ปน สพฺพานิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย สพฺพปฺปกาเรน เอกสทิสาเนว หุตฺวา ปวิฏฺฐานีติ? น ปวิฏฺฐานิ. กานิจิ หิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺฐานิ จ โหนฺติ, เอกเทเสน ปวิฏฺฐานิ จ, กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐานิ จ โหนฺติ, เอกเทเสน น ปวิฏฺฐานิ จ, กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐาเนว. ตตฺร กตมานิ กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺฐานิ จ โหนฺติ, เอกเทเสน ปวิฏฺฐานิ จ? ‘‘สโร วโย เจโต’’ติอาทีนิ. สโรอิติ หิ อยํสทฺโท อุสุสทฺทสรวนอการาทิสรวาจโก เจ, ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺโฐ. รหทวาจโก เจ, มโนคณปกฺขิกตฺตา ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺโฐ. วโยอิติ สทฺโท ปริหานิวาจโก เจ, ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺโฐ. อายุโกฏฺฐาสวาจโก เจ, มโนคณปกฺขิกตฺตา ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺโฐ. เจโต อิติ สทฺโท ยทิ ปณฺณตฺติวาจโก, ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺโฐ. ยทิ ปน จิตฺตวาจโก, มโนคณปกฺขิกตฺตา ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺโฐ. มโนคโณ จ นาม –

再者，是否所有以“o”结尾的词都以完全相同的方式归入“purisa”范例呢？并非如此。因为有些以“o”结尾的词，既有完全归入“purisa”范例的情况，也有部分归入的情况；有些词，既有部分归入的情况，也有部分不归入的情况；还有些词则完全不归入。其中，哪些以“o”结尾的词，既有完全归入“purisa”范例的情况，又有部分归入的情况呢？即“saro”、“vayo”、“ceto”等。此中，“saro”一词，若意为箭(usu)、声音(sadda)或如“a”等的元音(akāra)，则完全归入“purisa”范例；若意为湖泊(rahada)，则因其属于“mano”组，而部分归入“purisa”范例。“vayo”一词，若意为衰败(parihāni)，则完全归入“purisa”范例；若意为年龄阶段(āyukoṭṭhāsa)，则因其属于“mano”组，而部分归入“purisa”范例。“ceto”一词，若意为概念(paṇṇatti)，则完全归入“purisa”范例；若意为心(citta)，则因其属于“mano”组，而部分归入“purisa”范例。所谓的“mano”组是——

มโน วโจ วโย เตโช,ตโป เจโต ตโม ยโส;

อโย ปโย สิโร ฉนฺโท,สโร อุโร รโห อโห –

意(mano)、语(vaco)、年龄(vayo)、火界(tejo)，苦行(tapo)、心(ceto)、黑暗(tamo)、名声(yaso)；铁(ayo)、水(payo)、头(siro)、意欲(chando)，湖(saro)、胸(uro)、独处(raho)、日(aho)——

อิเม โสฬส.

此为十六词。

อิทานิ ยถาวุตฺตสฺส ปากฏีกรณตฺถํ มนสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลํ กถยาม –

现在，为了阐明如前所述，我们讲述“mano”(意)等词的名词词形变化——

มโน[Pg.134], มนา. มนํ, มโน, มเน. มนสา, มเนน, มเนหิ, มเนภิ. มนโส, มนสฺส, มนานํ. มนา, มนสฺมา, มนมฺหา, มเนหิ, มเนภิ. มนโส, มนสฺส, มนานํ. มนสิ, มเน, มนสฺมึ, มนมฺหิ, มเนสุ. โภ มน, ภวนฺโต มนา.

Mano, manā. Manaṃ, mano, mane. Manasā, manena, manehi, manebhi. Manaso, manassa, manānaṃ. Manā, manasmā, manamhā, manehi, manebhi. Manaso, manassa, manānaṃ. Manasi, mane, manasmiṃ, manamhi, manesu. Bho mana, bhavanto manā.

อถ วา ‘‘โภ มนา’’อิติ พหุวจนมฺปิ เญยฺยํ. เอวํ วโจ, วจา. วจํ, วโจ, วเจ. วจสาติอาทินา นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. อหสทฺทสฺส ปน ภุมฺเมกวจนฏฺฐาเน อหสิ, อเห, อหสฺมึ, อหมฺหิ, อหุ, อหนีติ โยเชตพฺพา.

或者，复数呼格“bho manā”也应了知。同样地，对于“vaco”(语)：vaco, vacā；vacaṃ, vaco, vace；应以“vacasā”等来组合其名词词形变化。再者，对于“ahas”(日)一词，在其处格单数的位置上，应组合为：ahasi, ahe, ahasmiṃ, ahamhi, ahu, ahani。

อิทานิ รูปนฺตรวิเสสทสฺสนตฺถํ นปุํสกลิงฺคสฺส มนสทฺทสฺสปิ นามิกปทมาลํ วทาม, อฏฺฐาเน อยํ กถิตาติ น โจเทตพฺพํ.

现在，为了展示其不同的特殊形态，我们也讲述中性词“manas”(意)的名词词形变化，不应诘难说：“此说于非处(aṭṭhāne)”。

มนํ, มนานิ, มนา. มนํ, มนานิ, มเน. มเนน, มเนหิ, มเนภิ. มนสฺส, มนโส, มนานํ. มนา, มนสฺมา, มนมฺหา, มเนหิ, มเนภิ. มนสฺส, มนโส, มนานํ. มเน, มนสฺมึ, มนมฺหิ, มเนสุ. โภ มน, ภวนฺโต มนา. อถ วา ‘‘โภ มนานิ, โภ มนา’’เอวมฺปิ พหุวจนํ เวทิตพฺพํ. เอวมุตฺตรตฺราปิ นโย.

Manaṃ, manāni, manā. Manaṃ, manāni, mane. Manena, manehi, manebhi. Manassa, manaso, manānaṃ. Manā, manasmā, manamhā, manehi, manebhi. Manassa, manaso, manānaṃ. Mane, manasmiṃ, manamhi, manesu. Bho mana, bhavanto manā. 或者，复数呼格“bho manāni, bho manā”也应了知。此理亦通于下文。

เอตฺถ จ ปุลฺลิงฺคสฺส มนสทฺทสฺส ปจฺจตฺตกรณสมฺปทานสามิภุมฺมวจนานิ มโน มนสา มนโส มนสีติ รูปานิ ฐเปตฺวา ยานิ เสสานิ, นปุํสกลิงฺคสฺส จ มนสทฺทสฺส ปจฺจตฺตวจนานิ ‘‘มนํ มนานี’’ติ รูปานิ จ, อฏฺฐมฺโยปโยควจนานํ ‘‘มนํ มนานี’’ติ รูปทฺวยญฺจ ฐเปตฺวา ยานิ เสสานิ, ตานิ สพฺพานิ กมโต สมสมานิ.

于此，阳性“manas”词，除了主格、具格、与格、属格、处格的“mano, manasā, manaso, manasi”等形式之外的其余形式；以及中性“manas”词，除了主格的“manaṃ, manāni”二种形式，以及呼格与业格的“manaṃ, manāni”二种形式之外的其余形式；此二者的其余形式，依次完全相同。

เกจิ โอการนฺโต มโนอิติ สทฺโท นปุํสกลิงฺโคติ วทนฺติ, เต วตฺตพฺพา – ยทิ โส นปุํสกลิงฺโค สิยา, ตสฺสทิเสหิ วโจ วโยติอาทิสทฺเทหิปิ นปุํสกลิงฺเคเหว ภวิตพฺพํ, น ‘‘เต นปุํสกลิงฺคา’’ติ ครู วทนฺติ, ‘‘ปุลฺลิงฺคา’’อิจฺเจว วทนฺติ. ยสฺมา จ ปาฬิยํ ‘‘กาโย อนิจฺโจ; มโน [Pg.135] อนิจฺโจ’’ติ จ ‘‘กาโย ทุกฺโข, มโน ทุกฺโข’’ติ จ ‘‘นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วาติ อนิจฺโจ ภนฺเต’’ติ จ เอวมาทโย ปุลฺลิงฺคปฺปโยคา พหโว ทิฏฺฐา. เตน ญายติ มโนสทฺโท เอกนฺเตน ปุลฺลิงฺโคติ. ยทิ ปน นปุํสกลิงฺโคสิยา, ‘‘อนิจฺโจ ทุกฺโข’’ติ เอวมาทีนิ ตํสมานาธิกรณานิ อเนกปทสตานิปิ นปุํสกลิงฺคาเนว สิยุํ. น หิ ตานิ นปุํสกลิงฺคานิ, อถ โข อภิเธยฺยลิงฺคานุวตฺตกานิ วาจฺจลิงฺคานิ. เอวํ มโนสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตา ปจฺเจตพฺพาติ, สเจ มโนสทฺโท นปุํสกลิงฺโค น โหติ, กถํ ‘‘มนานี’’ติ นปุํสกรูปํ ทิสฺสตีติ? สจฺจํ ‘‘มนานี’’ติ นปุํสกลิงฺคเมว, ตถาปิ มโนคเณ ปมุขภาเวน คหิตสฺโสการนฺตสฺส มนสทฺทสฺส รูปํ น โหติ. อถ กิญฺจรหีติ เจ? จิตฺตสทฺเทน สมานลิงฺคสฺส สมานสุติตฺเตปิ มโนคเณ อปริยาปนฺนสฺส นิคฺคหีตนฺตสฺเสว มนสทฺทสฺส รูปํ. มนสทฺโท หิ ปุนฺนปุํสกวเสน ทฺวิธา ภิชฺชติ ‘‘มโน มนํ’’อิติ ยถา ‘‘อชฺชโวอชฺชว’’นฺติ. ‘‘มโน เจ นปฺปทุสฺสติ. สนฺตํ ตสฺส มนํ โหตี’’ติ หิ ปาฬิ. ยทิ จ โส มโนสทฺโท นปุํสกลิงฺโค น โหติ.

有些人说，以“o”结尾的“mano”(意)一词是中性词，应对他们说：如果它是中性词，那么像“vaco”(语)、“vayo”(年龄)等同类词也必须是中性词。但诸师不说“它们是中性词”，而只说“是阳性词”。因为在巴利圣典中，可见许多阳性用法，如“身是无常；意是无常”(kāyo anicco; mano anicco)、“身是苦；意是苦”(kāyo dukkho, mano dukkho)，以及“是常还是无常？——尊者，是无常”(nicco vā anicco vāti anicco bhante)等。由此可知，“mano”一词确定是阳性词。再者，如果它是中性词，那么像“anicco”(无常)、“dukkho”(苦)等数以百计与之同格(samānādhikaraṇa)的词也都将是中性词。但它们并非中性词，而是随所表之性而转的形容词性(vāccaliṅga)。如是，应承认“mano”词的阳性属性。如果“mano”词不是中性词，为何可见中性形式“manāni”呢？诚然，“manāni”是中性形式，但它并非在“mano”组中作为首位而被取用的、以“o”结尾的“mano”词的形式。然则它是什么呢？它是与“citta”(心)一词同性，尽管读音相同(samānasutittepi)，但未被包含在“mano”组中、以随鼻音(niggahīta)结尾的“manaṃ”(意)词的形式。因为“manas”一词依阳性和中性而分为“mano”与“manaṃ”二种，犹如“ajjavo”(正直)与“ajjavaṃ”(正直)。圣典中即有：“若意不瞋恚”(Mano ce nappadussati)及“彼之心寂静”(Santaṃ tassa manaṃ hotī)。如果“mano”一词不是中性词……

‘‘ครุ เจติยปพฺพตวตฺตนิยา,ปมทา ปมทา ปมทา วิมทํ;

สมณํ สุนิสมฺม อกา หสิตํ,ปติตํ อสุเภสุ มุนิสฺส มโน’’ติ

在支提山(Cetiyapabbata)的行仪本应庄重，一名女子极其放逸，在仔细观察了离慢(vimada)的沙门后，竟纵声大笑：“牟尼的心已堕入不净之中！”

เอตฺถ มโนสทฺเทน สมานาธิกรโณ ‘‘ปติต’’นฺติ สทฺโท นปุํสกลิงฺคภาเวน กสฺมา สนฺนิหิโต. ยสฺมา จ สมานาธิกรณปทํ นปุํสกลิงฺคภาเวน สนฺนิหิตํ, ตสฺมา สทฺทนฺตรสนฺนิธานวเสน มโนสทฺโท นปุํสกลิงฺโคติ ญายตีติ? ตนฺน, สมานาธิกรณปทสฺส สพฺพตฺถ ลิงฺควิเสสาโชตนโต. ยทิ หิ สมานาธิกรณปทํ สพฺพตฺถ ลิงฺควิเสสํ โชเตยฺย, ‘‘จตฺตาโร อินฺทฺริยานี’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘จตฺตาโร’’ติ [Pg.136] ปทํ อินฺทฺริยสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตฺตํ กเรยฺย, น จ กาตุํ สกฺโกติ. อินฺทฺริยสทฺโท หิ เอกนฺเตน นปุํสกลิงฺโค. ยทิ ตุมฺเห ‘‘ปติต’’นฺติ สมานาธิกรณปทํ นิสฺสาย มโนสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตฺตมิจฺฉถ, ‘‘จตฺตาโร อินฺทฺริยานี’’ติ เอตฺถปิ ‘‘จตฺตาโร’’ติ สมานาธิกรณปทํ นิสฺสาย อินฺทฺริยสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตฺตํ อิจฺฉถาติ. น มยํ โภ อินฺทฺริยสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตฺตํ อิจฺฉาม, อถ โข นปุํสกลิงฺคตฺตํเยว อิจฺฉาม, ‘‘จตฺตาโร’’ติ ปทํ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน ฐิตตฺตา ‘‘จตฺตารี’’ติ คณฺหาม, ตสฺมา ‘‘จตฺตาริ อินฺทฺริยานี’’ติ อตฺถํ ธาเรมาติ. ยทิ เอวํ ‘‘ปติตํ อสุเภสุ มุนิสฺส มโน’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘ปติต’’นฺติ ปทํ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน ฐิตนฺติ มนฺตฺวา ‘‘ปติโต’’ติ อตฺถํ ธาเรถาติ. น ธาเรม เอตฺถ ลิงฺควิปลฺลาสสฺส อนิจฺฉิตพฺพโต. ยทิ หิ มโนสทฺโท ปุลฺลิงฺโค สิยา, ตํสมานาธิกรณปทํ ‘‘ปติโต’’ติ วตฺตพฺพํ สิยา. กิมาจริโย เอวํ วตฺตุํ น ชานิ, ชานมาโน เอว โส ‘‘ปติโต’’ติ นาโวจ, ‘‘ปติต’’นฺติ ปนาโวจ, เตน ญายติ ‘‘มโนสทฺโท นปุํสกลิงฺโค’’ติ. มา ตุมฺเห เอวํ วเทถ, สมานาธิกรณปทํ นาม กตฺถจิ ปธานลิงฺคมนุวตฺตติ, กตฺถจิ นานุวตฺตติ, ตสฺมา น ตํ ลิงฺควิเสสโชตเน เอกนฺตโต ปมาณํ. ‘‘มาตุคาโม, โอโรโธ, อาวุโส วิสาข, เอหิ วิสาเข, จิตฺตานิ อฏฺฐีนี’’ติ เอวมาทิรูปวิเสโสเยว ปมาณํ. ยทิ สมานาธิกรณปเทเยว ลิงฺควิเสโส อธิคนฺตพฺโพ สิยา, ‘‘จตฺตาโร จ มหาภูตา’’ติอาทีสุ ลิงฺคววตฺถานํ น สิยา. ยสฺมา เอวมาทีสุปิ ฐาเนสุ ลิงฺคววตฺถานํ โหติเยว. กถํ? ‘‘จตฺตาโร’’ติ ปุลฺลิงฺคํ ‘‘มหาภูตา’’ติ นปุํสกนฺติ, ตสฺมา ‘‘ปติตํ อสุเภสุ มุนิสฺส มโน’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘ปติต’’นฺติ นปุํสกลิงฺคํ ‘‘มโน’’ติ ปุลฺลิงฺคนฺติ ววตฺถานํ ภวตีติ. อิทํ สุตฺวา เต ตุณฺหี ภวิสฺสนฺติ. ตโต [Pg.137] เตสํ ตุณฺหีภูตานํ อิทํ วตฺตพฺพํ – ยสฺมา มโนคเณ ปวตฺตานํ ปทานํ สมานาธิกรณปทานิ กตฺถจิ นปุํสกวเสน โยเชตพฺพานิ, ตสฺมา มโนคเณ ปมุขสฺส มโนสทฺทสฺสปิ สมานาธิกรณปทานิ กตฺถจิ นปุํสกวเสน โยชิตานิ. ตถา หิ ปุพฺพาจริยา ‘‘สทฺธมฺมเตชวิหตํ วิลยํ ขเณน, เวเนยฺยสตฺตหทเยสุ ตโม’ปยาติ. ทุกฺขํ วโจ เอตสฺมินฺติ ทุพฺพโจ. อวนตํ สิโร ยสฺส โสยํ อวํสิโร, อปฺปกํ ราคาทิ รโช เยสํ ปญฺญามเย อกฺขิมฺหิ เต อปฺปรชกฺขา’’ติอาทินา สทฺทรจนํ กุพฺพึสุ, น ปน เตหิ วโจ สิโร รโชสทฺทาทีนํ นปุํสกลิงฺคตฺตํ วิภาเวตุํ อีทิสี สทฺทรจนา กตา, อถ โข สิโรมโนสทฺทานํ มโนคเณ ปวตฺตานํ ปุลฺลิงฺคสทฺทานํ กตฺถจิปิ อีทิสานิปิ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน ฐิตานิ สมานาธิกรณปทานิ โหนฺตีติ ปเรสํ ชานาปนาธิปฺปายวติยา อนุกมฺปาย วิรจิตา. เอตฺถาปิ ตุมฺหากํ มเตน มโนสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตฺเต สติ วโจ สิโร อิจฺจาทโยปิ นปุํสกลิงฺคตฺตมาปชฺชนฺติ นปุํสกลิงฺควเสน สมานาธิกรณปทานํ นิทฺทิฏฺฐตฺตา. กึ ปเนเตสมฺปิ นปุํสกลิงฺคตฺตํ อิจฺฉถาติ. อทฺธา เต อิทมฺปิ สุตฺวา นิพฺเพเฐตุมสกฺโกนฺตา ตุณฺหี ภวิสฺสนฺติ. กิญฺจาปิ เต อญฺญํ คเหตพฺพการณํ อปสฺสนฺตา เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘ยทิ โภ มโน สทฺโท นปุํสกลิงฺโคน โหติ, กสฺมา เวยฺยากรณา ‘มโนสทฺโท นปุํสกลิงฺโค’ติ วทนฺตี’’ติ? เต วตฺตพฺพา – ยทิ ตุมฺเห เวยฺยากรณมตํ คเหตฺวา มโนสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตฺตํ โรเจถ, นนุ ภควาเยว โลเก อสทิโส มหาเวยฺยากรโณ มหาปุริโส วิสารโท ปรปฺปวาทมทฺทโน. ภควนฺตญฺหิ ปทกา เวยฺยากรณา อมฺพฏฺฐมาณวโปกฺขรสาติโสณทณฺฑาทโย จ พฺราหฺมณา สจฺจกนิคณฺฐาทโย จ ปริพฺพาชกา [Pg.138] วาเทน น สมฺปาปุณึสุ, อญฺญทตฺถุ ภควาเยว มตฺตวารณคณมชฺเฌ เกสรสีโห วิย อสมฺภีโต เนสํ เนสํ วาทํ มทฺเทสิ, มหนฺเต จ เน อตฺเถ ปติฏฺฐาเปสิ, เอวํวิเธน ภควตา โวหารกุสเลน ยสฺมา ‘‘กาโย อนิจฺโจ’’ติ จ ‘‘กาโย ทุกฺโข, มโน อนิจฺโจ, มโน ทุกฺโข’’ติ จ เอวมาทินา วุตฺตา มโนสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคภาวสูจนิกา พหู ปาฬิโย ทิสฺสนฺติ, ตสฺมา มโนสทฺโท ปุลฺลิงฺโคเยวาติ สารโต ปจฺเจตพฺโพติ. เอวํ วุตฺตา เต นิรุตฺตรา อปฺปฏิภานา มงฺกุภูตา ปตฺตกฺขนฺธา อโธมุขา ปชฺฌายิสฺสนฺติ.

在此，与“心”(mano)一词同格的“堕”(patitaṃ)一词，为何以中性形式出现？既然同格词以中性形式出现，那么是否可以由此推知，“心”(mano)一词因邻近其他词而成为中性？并非如此，因为同格词(samānādhikaraṇapada)并非在所有地方都标示性的区别。如果同格词在所有地方都标示性的区别，那么在“cattāro indriyāni”(四根)一句中，“cattāro”(四)一词就应该使“根”(indriya)一词变为阳性，但它并不能做到。因为“根”(indriya)一词确实是中性。如果你们想依据同格词“堕”(patitaṃ)而主张“心”(mano)一词是中性，那么在“cattāro indriyāni”一句中，也应该依据同格词“cattāro”而主张“根”(indriya)一词是阳性。我们不想主张“根”一词是阳性，而是想主张它就是中性。我们认为“四”(cattāro)一词是由于性的错置(liṅgavipallāsa)而出现的，应取其(中性形式)“cattāri”。因此，我们持“cattāri indriyāni”的意义。如果这样，那么在“patitaṃ asubhesu munissa mano”(牟尼之心堕于不净)一句中，也应该认为“patitaṃ”一词是由于性的错置而出现的，并持其(阳性形式)“patito”的意义。我们不持此见，因为在此处不应期望有性的错置。如果“心”(mano)一词是阳性，那么它的同格词就应该说成“patito”。难道导师不知道这样说吗？他正是因为知道才不说“patito”，反而说“patitaṃ”。由此可知“心”(mano)一词是中性。你们不要这么说。所谓的同格词，有时跟从主词的性，有时不跟从。因此，它在标示性的区别上并非绝对的标准。像“女”(mātugāmo)、“后宫”(orodho)、“贤友(āvuso)毘舍佉(Visākhā)”、“来，毘舍佉(ehi Visākhe)”、“多彩的骨头”(cittāni aṭṭhīnī)等这样的特殊形式才是标准。如果只能通过同格词来确定性的区别，那么在“cattāro ca mahābhūtā”(四与大种)等句中，性的安立就不可能了。因为即使在这些地方，性的安立也是存在的。如何安立？“cattāro”是阳性，“大种”(mahābhūtā)是中性。因此，在“patitaṃ asubhesu munissa mano”一句中，也可以安立为：“patitaṃ”是中性，而“心”(mano)是阳性。听到此言，他们将会沉默。然后，应对那些沉默者说如下的话——因为在“mano”词组(manogaṇa)中，有些词的同格词可以用于中性，因此，作为“mano”词组之首的“心”(mano)一词，其同格词有时也用于中性。诚然，古代的阿阇梨(pubbācariya)们曾作构词，如：“正法威力所击，可教化有情心中之黑暗，刹那即趋于坏灭。其言辞是苦的，故称‘恶言者’(dubbaco)。其头垂下者，是为‘垂首者’(avaṃsiro)。于其智慧眼中，贪等之尘垢少者，是为‘少尘者’(apparajakkha)。’然而，他们作此构词，并非为了阐明“言”(vaco)、“头”(siro)、“尘”(rajo)等词是中性，而是出于慈悲，意在让别人了知：像“头”(siro)、“心”(mano)等属于“mano”词组的阳性词，其同格词有时也会因性的错置而出现。在此，如果按照你们的观点，“心”(mano)一词是中性，那么“言”(vaco)、“头”(siro)等词也应成为中性，因为它们的同格词是以中性形式指出的。难道你们也想主张这些词是中性吗？他们听到此言，必定无法辩驳而沉默。尽管他们看不到其他可取的理由，或许会这样说：“喂，如果‘心’(mano)一词不是中性，为何语法家(veyyākaraṇa)们说‘mano一词是中性’呢？”应对他们说：如果你们采纳语法家的观点而偏好“心”(mano)一词是中性，难道不知道世尊(Bhagavā)才是世间无与伦比的大语法家、大士(mahāpurisa)、无畏者、摧破他论者吗？因为那些精通语法的语法家，如婆罗门安巴塔(Ambaṭṭha)童子、波卡拉萨提(Pokkharasāti)、索纳丹达(Soṇadaṇḍa)等，以及游方者(paribbājaka)萨遮迦尼乾子(Saccaka Nigaṇṭhaputta)等，在辩论上都无法企及世尊。恰恰相反，正是世尊，犹如狂象群中的狮子王，无所畏惧地摧破了他们各自的论点，并使他们安住于伟大的义理中。既然这位善于言说的世尊所说的‘身是无常’、‘身是苦，心是无常，心是苦’等许多巴利语段落都显示出“心”(mano)一词的阳性状态，因此，“心”(mano)一词确实是阳性，这应当作为核心义理来信受。被这样告知后，他们将无言以对，智辩穷尽，困惑不已，垂肩俯首，陷入沉思。

อิทานิ สรสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลา วิเสสโต วุจฺจเต –

现在，将特别说明sara等词的名词格位变化范例(nāmikapadamālā)——

สโร, สรา. สรํ, สเร. สเรน, สเรหิ, สเรภิ. สรสฺส, สรานํ. สรา, สรสฺมา, สรมฺหา, สเรหิ, สเรภิ. สรสฺส, สรานํ. สเร, สรสฺมึ, สรมฺหิ, สเรสุ. โภ สร, ภวนฺโต สรา.

箭，诸箭。箭，诸箭。以箭，以诸箭。箭的，诸箭的。从箭，从诸箭。箭的，诸箭的。于箭中，于诸箭中。哦，箭！哦，诸箭！

อยํ ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺฐสฺส อุสุสทฺทสรวนอการาทิสรวาจกสฺส สรสทฺทสฺส นามิกปทมาลา.

这是完全归入阳性变格法(purisanaya)、表示“箭(usu)”义的sara一词的名词格位变化范例。

อยํ ปน ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐสฺส มโนคณปกฺขิกสฺส รหทวาจกสฺส สรสทฺทสฺส นามิกปทมาลา –

而这，是部分归入阳性变格法、属于意组(manogaṇa)类、表示“湖(rahada)”义的sara一词的名词格位变化范例——

สโร, สรา. สรํ, สโร, สเร. สรสา, สเรน, สเรหิ, สเรภิ. สรโส, สรสฺส, สรานํ. สรา, สรสฺมา, สรมฺหา, สเรหิ, สเรภิ. สรโส, สรสฺส, สรานํ. สรสิ, สเร, สรสฺมึ, สรมฺหิ, สเรสุ. โภ สร, ภวนฺโต สรา, โภ สรา อิติ วา.

湖，诸湖。湖、湖，诸湖。以湖、以湖，以诸湖。湖的、湖的，诸湖的。从湖、从湖、从湖，从诸湖。湖的、湖的，诸湖的。在湖中、在湖中、在湖中、在湖中，在诸湖中。哦，湖！哦，诸湖！或，哦，诸湖！

วโย, วยา. วยํ, วเย. วเยน, วเยหิ, วเยภีติ ปุริสนเยน เญ ยฺโย. อยํ ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺฐสฺส ปริหานิวาจกสฺส วยสทฺทสฺส นามิกปทมาลา.

衰亡，诸衰亡。衰亡，诸衰亡。以衰亡，以诸衰亡等，应按阳性变格法来理解。这是完全归入阳性变格法、表示“衰亡(parihāni)”义的vaya一词的名词格位变化范例。

อยํ [Pg.139] ปน ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐสฺส มโนคณปกฺขิกสฺส อายุโกฏฺฐาสวาจกสฺส วยสทฺทสฺส นามิกปทมาลา – วโย, วยา. วยํ, วโย, วเย. วยสา, วเยน, วเยหิ, วเยภีติ มนนเยน เญยฺโย. ตสฺส เจโต ปฏิสฺโสสิ, อรญฺเญ ลุทฺทโคจโร. เจตา หนึสุ เวทพฺพํ.

而这，是部分归入阳性变格法、属于意组类、表示“年龄阶段(āyukoṭṭhāsa)”义的vaya一词的名词格位变化范例——年龄，诸年龄。年龄、年龄，诸年龄。以年龄、以年龄，以诸年龄等，应按意组变格法(mananaya)来理解。“他的心(ceto)曾应允，在林中以狩猎为生。切提人(Cetā)杀害了韦达拔(Vedabba)。”

เจโต, เจตา. เจตํ, เจเต. เจเตน, เจเตหิ, เจเตภีติ ปุริสนเยน เญยฺโย. อยํ ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺฐสฺส ปณฺณตฺติวาจกสฺส เจตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา.

心，诸心。心，诸心。以心，以诸心等，应按阳性变格法来理解。这是完全归入阳性变格法、表示“概念(paṇṇatti)”义的ceta一词的名词格位变化范例。

อยํ ปน ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐสฺส จิตฺตวาจกสฺส เจตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา – เจโต, เจตา. เจตํ, เจโต, เจเต. เจตสา, เจเตน, เจเตหิ, เจเตภีติ มนนเยน เญยฺโย. ยโส กุลปุตฺโต, ยสํ กุลปุตฺตํ, ยเสน กุลปุตฺเตนาติ เอกวจนวเสน ปุริสนเยน โยเชตพฺพา, เอกวจนปุถุวจนวเสน วา. เอวํ กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺฐานิ จ โหนฺติ, เอกเทเสน ปวิฏฺฐานิ จาติ อิมินา นเยน สพฺพปทานิ ปญฺญาจกฺขุนา อุปปริกฺขิตฺวา วิเสโส เวทิตพฺโพ. อวิเสสญฺญุโน หิ เอวมาทิวิภาคํ อชานนฺตา ยํ วา ตํ วา พฺยญฺชนํ โรเปนฺตา ยถาธิปฺเปตํ อตฺถํ วิราเธนฺติ, ตสฺมา โย เอตฺถ อมฺเหหิ ปกาสิโต วิภาโค, โส สทฺธาสมฺปนฺเนหิ กุลปุตฺเตหิ สกฺกจฺจมุคฺคเหตพฺโพ. กตมานิ กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐานิ จ เอกเทเสน น ปวิฏฺฐานิ จ? มโน วโจ เตโชสทฺทาทโย เจว อยฺยสทฺโท จ, ตตฺร มนสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลา เหฏฺฐา วิภาวิตา.

而这，是部分归入阳性变格法、表示“心(citta)”义的ceta一词的名词格位变化范例——ceto, cetā。cetaṃ, ceto, cete。cetasā, cetena, cetehi, cetebhi，应按意组变格法来理解。“良家子(kulaputta)耶舍(Yasa)”、“对良家子耶舍”、“以良家子耶舍”，应按阳性变格法的单数形式来配合，或按单数与复数形式。如此，某些以o结尾的词(okārantapada)，有些是完全归入阳性变格法，有些是部分归入。应以此理，用智慧之眼(paññācakkhu)审察一切词，了知其差别。因为不知差别者，不解此等分别，随意安立文句(byañjana)，则会歪曲所欲表达之义。是故，我等在此所示之分别，具信的良家子(kulaputta)应恭敬学习。哪些是以o结尾的词，部分归入阳性变格法而部分不归入呢？即mano(意)、vaco(语)、tejo(火)等词，以及ayya(尊者)一词。其中mano等词的名词格位变化已在下文说明。

อยฺยสทฺทสฺส [Pg.140] ปน นามิกปทมาลายํ ‘‘อยฺโย, อยฺยา. อยฺยํ, อยฺเย’’ติ ปุริสนเยน วตฺวา อาลปนฏฺฐาเน ‘‘โภ อยฺย, โภ อยฺโย’’ติ ทฺเว เอกวจนานิ, ‘‘ภวนฺโต อยฺยา, ภวนฺโต อยฺโย’’ติ ทฺเว พหุวจนานิ จ วตฺตพฺพานิ. เอตฺถ อยฺโย อิติ สทฺโท ปจฺจตฺตวจนภาเว เอกวจนํ, อาลปนวจนภาเว เอกวจนญฺเจว พหุวจนญฺจ. ตตฺริเม ปโยคา ‘‘อยฺโย กิร สาคโต อมฺพติตฺถิเกน นาเคน สงฺคาเมสิ, ปิวตุ ภนฺเต อยฺโย สาคโต กาโปติกํ ปสนฺน’’นฺติ เอวมาทีนิ อยฺโยสทฺทสฺส ปจฺจตฺเตกวจนปฺปโยคานิ, ‘‘อถ โข สา อิตฺถี ตํ ปุริสํ เอตทโวจ ‘นายฺโย โส ภิกฺขุ มํ นิปฺปาเฏสิ, อปิจ อหเมว เตน ภิกฺขุนา คจฺฉามิ, อการโก โส ภิกฺขุ, คจฺฉ ขมาเปหี’ติ’’ เอวมาทีนิ อยฺโยสทฺทสฺส อาลปเนกวจนปฺปโยคานิ, ‘‘เอถ’ยฺโย ราชวสตึ, นิสีทิตฺวา สุณาถ เม. เอถ มยํ อยฺโย สมเณสุ สกฺยปุตฺติเยสุ ปพฺพชิสฺสามา’’ติ เอวมาทีนิ อยฺโยสทฺทสฺส อาลปนพหุวจนปฺปโยคานิ. ภวติ จตฺร –

然而，关于ayya(尊者)一词的名词格位变化，在按阳性变格法说了“ayyo, ayyā. ayyaṃ, ayye”之后，在呼格(ālapana)处，应说“bho ayya, bho ayyo”这两个单数形式，以及“bhavanto ayyā, bhavanto ayyo”这两个复数形式。此处“ayyo”一词，在主格(paccattavacana)时为单数，在呼格时则既是单数也是复数。兹举例如下：“据说萨咖达(Sāgata)尊者与安巴渡口(Ambatittha)的龙王战斗”、“尊者，请萨咖达尊者喝这鸽色清酒(kāpotika pasanna)”等，是ayyo一词作主格单数的用法。“于是，那女人对那男人说了这番话：‘尊者(ayyo)，不是那位比丘(bhikkhu)驱逐了我，而是我自己随那位比丘而去，那位比丘是无辜的，你去向他求原谅吧！’”等，是ayyo一词作呼格单数的用法。“尊者们(ayyo)，请来王邸，坐而听我说。”、“来吧，尊者们(ayyo)，我们将在释迦子沙门中出家。”等，是ayyo一词作呼格复数的用法。此处有偈云：

อยฺโย อิติ อยํ สทฺโท, ปจฺจตฺเตกวโจ ภเว;

อาลปเน พหุวโจ, ภเว เอกวโจปิ จ –

此“ayyo”一词，在主格时为单数；在呼格时为复数，亦可为单数。

เอวํ กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐานิ จ โหนฺติ เอกเทเสน น ปวิฏฺฐานิ จ.

如此，某些以o结尾的词，在阳性变格法中，部分归入，部分不归入。

กตมานิ กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐานิ? โคสทฺโทเยว. โคสทฺทสฺส หิ อยํ นามิกปทมาลา –

哪些以o结尾的词完全不归入阳性变格法呢？只有go(牛)一词。go一词的名词格位变化如下：

โค, คาโว, คโว. คาวุํ, คาวํ, ควํ, คาโว, คโว. คาเวน, คเวน, โคหิ, โคภิ. คาวสฺส, ควสฺส, ควํ, คุนฺนํ, โคนํ. คาวา, คาวสฺมา, คาวมฺหา, ควา, ควสฺมา, ควมฺหา, โคหิ, โคภิ. คาวสฺส, ควสฺส, ควํ, คุนฺนํ, โคนํ. คาเว, คาวสฺมึ, คาวมฺหิ, คเว, ควสฺมึ[Pg.141], ควมฺหิ, คาเวสุ, คเวสุ, โคสุ. โภ โค, ภวนฺโต คาโว, คโว. อยํ ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐสฺส โคสทฺทสฺส นามิกปทมาลา.

牛，诸牛。牛，诸牛。以牛，以诸牛。牛的，诸牛的。从牛，从诸牛。牛的，诸牛的。于牛中，于诸牛中。哦，牛！哦，诸牛！此为完全不归入阳性变格法的go(牛)一词的名词格位变化范例。

นนุ จ โภ โคสทฺโท อตฺตนา สมฺภูตโคณสทฺทมาลาวเสน ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺโฐ เจว เอกเทเสน น ปวิฏฺโฐ จาติ? สจฺจํ. โคณสทฺโท โคสทฺทวเสน สมฺภูโตปิ ‘‘วตฺติจฺฉานุปุพฺพิกา สทฺทปฏิปตฺตี’’ติ วจนโต โคสทฺทโต วิสุํ อมฺเหหิ คเหตฺวา ปุริสนเย ปกฺขิตฺโต. ตสฺส หิ วิสุํ คหเณ ยุตฺติ ทิสฺสติ สฺยาทีสุ เอกากาเรเนว ติฏฺฐนโต, ตสฺมา โคสทฺทโต สมฺภูตมฺปิ โคณสทฺทํ อนเปกฺขิตฺวา สุทฺธํ โคสทฺทเมว คเหตฺวา ปุริสนเย สพฺพถา โคสทฺทสฺส อปฺปวิฏฺฐตา วุตฺตา.

尊者(bho)，难道go一词，不正是由于从它自身产生的goṇa(公牛)一词的词形变化(saddamālā)之故，而部分进入(paviṭṭha)阳性变格法(purisanaya)，部分未进入吗？确实如此。goṇa一词虽由go一词产生，但依据“词语的运用遵循意愿次第”之语，我们已将其从go一词中分出，并归入阳性变格法。因为在单独看待它时，可见其在si等格位中只以一种形式存在，此为合理。因此，不考虑从go一词产生的goṇa一词，而只取纯粹的go一词，故说go一词完全不进入阳性变格法。

นนุ จ โภ ปจฺจตฺตวจนภูโต โคอิติ สทฺโท ปุริโสติ สทฺเทน สทิสตฺตา ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺโฐติ? ตนฺน, โคสทฺโท หิ นิจฺจโมการนฺโต, น ปุริสสทฺทาทโย วิย ปฐมํ อการนฺตภาเว ฐตฺวา ปจฺฉา ปฏิลทฺโธการนฺตฏฺโฐ. เตเนว หิ ปจฺจตฺตวจนฏฺฐาเนปิ อาลปนวจนฏฺฐาเนปิ โคอิจฺเจว ติฏฺฐติ. ยทิ ปจฺจตฺตวจนตฺตํ ปฏิจฺจ โคสทฺทสฺส ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐตา อิจฺฉิตพฺพา, ‘‘กานิจิ โอการนฺตปทานี’’ติ เอวํ วุตฺตา โอการนฺตกถา กมตฺถํ ทีเปยฺย, นิปฺผลาว สา กถา สิยา, ตสฺมา อมฺเหหิ ยถาวุตฺโต นโยเยว อายสฺมนฺเตหิ มนสิ กาตพฺโพ. เอวํ โคสทฺทสฺส ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐตา ทฏฺฐพฺพา.

尊者，难道go一词作为主格(paccattavacana)时，不是因为与puriso一词相似，而部分进入阳性变格法(purisanaya)吗？并非如此。go一词是恒常的o词干(okāranta)，不像purisa等词那样，先是a词干(akāranta)状态，之后才获得o结尾。正因此，它在主格和呼格(ālapanavacana)中都保持为go的形式。如果因为其主格形式，就认为go一词应部分进入阳性变格法，那么“某些以o结尾的词(okārantapadāni)”这一关于o词干的讨论，将阐明什么意义呢？那样的讨论将是无果的。因此，具寿(āyasmā)们应如我等所说之理作意。应如是见go一词完全不进入阳性变格法。

เกเจตฺถ เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ ‘‘โคสทฺทสฺส ตาว ‘โค, คาโว, คโว. คาวุํ, คาวํ, ควํ’ อิจฺจาทินา นเยน ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐตา อมฺเหหิ ญาตา, ชรคฺคว ปุงฺควาทิสทฺทา ปน กุตฺร นเย [Pg.142] ปวิฏฺฐา’’ติ? เตสํ เอวํ พฺยากาตพฺพํ ‘‘ชรคฺคว ปุงฺควาทิสทฺทา สพฺพถาปิ ปุริสนเย ปวิฏฺฐา’’ติ. ตถา หิ เตสํ โคสทฺทโต อยํ วิเสโส, ชรนฺโต จ โส โค จาติ ชรคฺคโว. เอตฺถ นการโลโป ตการสฺส จ คการตฺตํ ภวติ สมาสปทตฺตา, สมาเส จ สิมฺหิ ปเร โคสทฺทสฺโสการสฺส อวาเทโส ลพฺภติ, ตสฺมา ปาฬิยํ ‘‘วิสาเณน ชรคฺคโว’’ติ เอกวจนรูปํ ทิสฺสติ. ตถา หิ อญฺญตฺถ อนุปปทตฺตา คโวอิติ พหุวจนปทํเยว ทิสฺสติ. อิธ ปน โสปปทตฺตา สมาสปทภาวมาคมฺม ‘‘ชรคฺคโว’’ติ เอกวจนปทํเยว ทิสฺสติ. ตถา หิ ชรคฺคโวติ เอตฺถ ชรนฺตา จ เต คโว จาติ เอวํ พหุวจนวเสน นิพฺพจนียตา น ลพฺภติ โลกสงฺเกตวเสน เอกสฺมึ อตฺเถ นิรูฬฺหตฺตาติ. ‘‘ชรคฺคโว, ชรคฺควา. ชรคฺควํ, ชรคฺคเว. ชรคฺคเวนา’’ติ ปุริสนเยน นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. เอส นโย ปุงฺคโว สกฺยปุงฺคโวติอาทีสุปิ.

此处或有人问：“我们已知go一词，以其go, gāvo, gavo; gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ等方式，完全不进入阳性变格法(purisanaya)，那么jaraggava(老牛)、puṅgava(公牛)等词又进入何种变格法呢？”应如是为彼等解答：“jaraggava、puṅgava等词完全进入阳性变格法。”其与go一词的差别在于：“彼衰老之牛，是为老牛(jaraggavo)”。此处，因是复合词(samāsapada)，n音脱落，t音变为g音。且在复合词中，当后接si(主格单数)时，go一词的o音被替换为ava(avādesa)。因此，在圣典(pāḷi)中可见“以角辨老牛(visāṇena jaraggavo)”这样的单数形式。而在其他地方，因非复合词，故只见gavo此复数形式。但此处，因是带有前置词(upapada)的复合词，故只见jaraggavo此单数形式。这是因为jaraggavo一词，无法以“彼等衰老之牛(jarantā ca te gavo)”的复数方式来解释，而是依世俗惯例(lokasaṅketa)，固定(nirūḷha)用于单一意义。其名词词形变化(nāmikapadamālā)应按阳性变格法配合：jaraggavo, jaraggavā. jaraggavaṃ, jaraggave. jaraggavenā。此理亦适用于puṅgavo、sakyapuṅgavo(释迦牛王)等词。

ตตฺร ปุงฺคโวติ คุนฺนํ ยูถปติ นิสภสงฺขาโต อุสโภ. โย ปาฬิยํ ‘‘มุหุตฺตชาโตว ยถา ควํปติ, สเมหิ ปาเทหิ ผุสี วสุนฺธร’’นฺติ จ ‘‘ควญฺเจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว’’ติ จ อาคโต. อีทิเสสุ ปน ฐาเนสุ เกจิ ‘‘ปุมา จ โส โค จาติ ปุงฺคโว’’ติ วจนตฺถํ ภณนฺติ. มยํ ปน ปธาเน นิรูฬฺโห อยํ สทฺโทติ วจนตฺถํ น ภณาม. น หิ ปุงฺโกกิโลติอาทิสทฺทานํ โกกิลาทีนํ ปุมฺภาวปฺปกาสนมตฺเต สมตฺถตา วิย อิมสฺส ปุมฺภาวปฺปกาสนมตฺเต สมตฺถตา สมฺภวติ, อถ โข ปธานภาวปฺปกาสเน จ สมตฺถตา สมฺภวติ. เตน ‘‘สกฺยปุงฺคโว’’ติอาทีสุ นิสภสงฺขาโต ปุงฺคโว วิยาติ ปุงฺคโว, สกฺยานํ, สกฺเยสุ [Pg.143] วา ปุงฺคโว สกฺยปุงฺคโวติอาทินา สมาสปทตฺโถ คเหตพฺโพ. อถ วา อุตฺตรปทตฺเต ฐิตานํ สีหพฺยคฺฆนาคาทิสทฺทานํ เสฏฺฐวาจกตฺตา ‘‘สกฺยปุงฺคโว’’ติอาทีนํ ‘‘สกฺยเสฏฺโฐ’’ติอาทินา อตฺโถ คเหตพฺโพ. อิติ สพฺพถาปิ ปุริสนเย ปวตฺตนโต ชรคฺคว ปุงฺควาทิสทฺทานํ โคสทฺทสฺส ปทมาลโต วิสทิสปทมาลตา ววตฺถเปตพฺพา. โคสทฺทสฺส ปน ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐตา จ ววตฺถเปตพฺพา.

此处，puṅgava(公牛)指牛群的首领，即被称为nisabha(牡牛)的公牛(usabha)。如圣典(pāḷi)中所说：“如初生之牛王(gavaṃpati)，以平稳之足立于大地”，以及“纵使群牛疾行，公牛(puṅgavo)亦直行”。于此等处，有人说其词义(vacanattha)为：“彼是雄性(pumā)，又是牛(go)，故为puṅgava”。我等则不说此词义，而说此词固定(nirūḷha)用于“卓越(padhāna)”之义。此词并非如puṅkokila(雄杜鹃)等词，仅能表示雄性；而是亦能表示卓越性。因此，sakyapuṅgava(释迦牛王)等词，应理解其复合词义为：如被称为nisabha的公牛，故为puṅgava；释迦族之牛王，或释迦族中之牛王。或者，因“狮(sīha)、虎(byaggha)、龙(nāga)”等词在复合词中作为后半部分(uttarapada)时，表示“最胜(seṭṭha)”之义，故sakyapuṅgava等词应取“释迦最胜者(sakyaseṭṭha)”等义。如是，因jaraggava、puṅgava等词完全依阳性变格法(purisanaya)运作，故应确定其词形变化与go一词的词形变化不同。且应确定go一词完全不进入阳性变格法。

อาปสทฺเท อาจริยานํ ลิงฺควจนวเสน มติเภโท วิชฺชติ, ตสฺมา ตํมเตน ตสฺส ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐตา ภวติ. ‘‘องฺคุตฺตราเปสู’’ติ ปาฬิยา อฏฺฐกถายํ ‘‘มหิยา ปน นทิยา อุตฺตเรน อาโป’’ติ วุตฺตํ, ฏีกายํ ปน ตํ อุลฺลิงฺคิตฺวา ‘‘มหิยา นทิยา อาโป ตสฺส ชนปทสฺส อุตฺตเรน โหนฺติ, ตาสํ อวิทูรตฺตา โส ชนปโท อุตฺตราโป’’ติ วุตฺตํ. เอวํ อาปสทฺทสฺส เอกนฺเตน อิตฺถิลิงฺคตา พหุวจนตา จ อาจริเยหิ อิจฺฉิตา, เตสํ มเต อาโปอิติ อิตฺถิลิงฺเค ปฐมาพหุวจนรูเป โหนฺเต ทุติยาตติยาปญฺจมีสตฺตมีนํ พหุวจนรูปานิ กีทิสานิ สิยุํ. ตถา หิ ‘‘ปุริเส, ปุริเสหิ ปุริเสภิ ปุริเสสู’’ติ รูปวโต ปุลฺลิงฺคสฺส วิย โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส เอการเอหิ การาทิยุตฺตานิ รูปานิ กตฺถจิปิ น ทิสฺสนฺติ. อโต เตสํ มเต ปทมาลานโย อตีว ทุกฺกโร.

关于水(āpa)一词，诸师在性(liṅga)与数(vacana)上意见分歧。因此，根据他们的观点，它在阳性变格法(purisanaya)中是完全不进入的。在对“鸯掘多罗波(Aṅguttarāpesu)”一语的义注(aṭṭhakathā)中说：“在摩希(Mahī)河以北有诸水(āpo)。”其复注(ṭīkā)则阐释说：“摩希河的诸水在该国之北，因靠近彼等诸水，故该国被称为‘北水’(Uttarāpo)。”如此，诸师认定āpa一词必然是阴性(itthiliṅga)与复数(bahuvacana)。在他们看来，若āpo是阴性、主格复数的形式，那么第二、第三、第五、第七格的复数形式会是怎样呢？诚然，就像阳性词有purise, purisehi, purisebhi, purisesu等形式，但以o结尾的阴性词，却从未见过与e、hi等结合的形式。因此，在他们看来，其词形变化的范式(padamālānaya)极其困难。

อาปสทฺทสฺส ครโว, สทฺทสตฺถนยํ ปติ;

พหุวจนตญฺจิตฺถิ-ลิงฺคภาวญฺจ อพฺรวุํ.

精通语法(saddasattha)方法的诸位尊师(garavo)，论及水(āpa)一词时，说它既是复数，又是阴性。

อิจฺจาปสทฺทสฺส [Pg.144] อิตฺถิลิงฺคพหุวจนนฺตตา เวยฺยากรณานํ มตํ นิสฺสาย อนุมตาติ เวทิตพฺพา. อฏฺฐสาลินิยํ ปน อาโป อิติ สทฺทสฺส นปุํสกลิงฺเคกวจนวเสน วุตฺโต ปโยโค ทิฏฺโฐ ‘‘โอมตฺตํ ปน อาโป อธิมตฺตปถวีคติกํ ชาต’’นฺติ. ชาตกปาฬิยํ ตุ ตสฺเสกวจนนฺตตา ทิฏฺฐา. ตถา หิ ‘‘สุจึ สุคนฺธํ สลิลํ, อาโป ตตฺถาภิสนฺทตี’’ติ. อิมสฺมึ ปเทเส อาโป อิติ สทฺโท เอกวจนฏฺฐาเน ฐิโต ทิฏฺโฐ. เกเจตฺถ วเทยฺยุํ ‘‘อาโปติ สงฺขํ คตํ สลิลํ สุจิ สุคนฺธํ หุตฺวา ตตฺถ อภิสนฺทตีติ สลิลํสทฺทวเสน เอกวจนปฺปโยโค กโต, น นามสทฺทวเสน. อาปสทฺโท หิ เอกนฺเตนิตฺถิลิงฺโค เจว พหุวจนนฺโต จ. ตถา หิ ‘อาโป ตตฺถาภิสนฺทนฺตี’ติ พหุวจนวเสน ตปฺปโยโค วตฺตพฺโพปิ ฉนฺทานุรกฺขณตฺถํ วจนวิปลฺลาสวเสน นิทฺทิฏฺโฐ’’ติ. ตนฺน, ‘‘อาโป ตตฺถาภิสนฺทเร’’ติ วตฺตุํ สกฺกุเณยฺยตฺตา ‘‘ตานิ อชฺช ปทิสฺสเร’’ติ พหุวจนปฺปโยคา วิย. ยสฺมา เอวํ น วุตฺตํ, ยสฺมา จ ปน ปาฬิยํ ‘‘อาโป ลพฺภติ, เตโช ลพฺภติ, วาโย ลพฺภตี’’ติ เอกวจนปฺปโยโค ทิสฺสติ, ตสฺมา ‘‘อาโป’’ติ สทฺทสฺส เอกวจนนฺตตา ปจฺจกฺขโต ทิฏฺฐาติ.

应当知道，“āpa”(水)一词是阴性复数结尾的说法，是依据语法学家的观点而得到认可的。但在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中，可见到“āpo”一词被用作中性单数，如：“当水微少时，则变得极度地界化(omattaṃ pana āpo adhimattapathavīgatikaṃ jātaṃ)。”在《本生》(Jātaka)中，也见到其单数形式。例如：“清净芳香之水，彼水在那里流动(suciṃ sugandhaṃ salilaṃ, āpo tatthābhisandatī)。”在此句中，“āpo”一词明显处于单数的位置。对此，有些人可能会说：“此处‘āpo’是指被称为水的清净芳香之物，是根据‘salilaṃ’(水)一词而使用单数，并非根据其名词本身。因为‘āpa’一词必然是阴性且以复数结尾。诚然，本应以复数说‘āpo tatthābhisandantī’(诸水在那里流动)，但为了随顺韵律，而以变换数(vacanavipallāsa)的方式来表述。”此言不然。因为可以说“āpo tatthābhisandare”，就像“tāni ajja padissare”(它们今日显现)这样的复数用法一样。既然没有那样说，而且在巴利圣典(Pāḷi)中可见到“āpo labbhati, tejo labbhati, vāyo labbhatī”(水被获得，火被获得，风被获得)这样的单数用法，因此，“āpo”一词具有单数形式是直接可见的。

อถาปิ เจ วเทยฺยุํ – นนุ ปาฬิยํเยว ตสฺส พหุวจนนฺตตา ปจฺจกฺขโต ทิฏฺฐา ‘‘อาโป จ เทวา ปถวี จ, เตโช วาโย ตทาคมุ’’นฺติ? ตมฺปิ น. เอตฺถ หิ ‘‘เทวา’’ติ สทฺทํ อเปกฺขิตฺวา ‘‘อาคมุ’’นฺติ พหุวจนปฺปโยโค กโต, น ‘‘อาโป’’ติ สทฺทํ. ยทิ ‘‘อาโป’’ติ สทฺทํ สนฺธาย พหุวจนปฺปโยโค กโต สิยา, ‘‘ปถวี’’ติ ‘‘เตโช’’ติ ‘‘วาโย’’ติ จ สทฺทมฺปิ สนฺธาย พหุวจนปฺปโยโค กโต สิยา[Pg.145]. เอวํ สนฺเต ปถวี เตโช วาโยสทฺทาปิ พหุวจนกภาวมาปชฺเชยฺยุํ, น ปน อาปชฺชนฺติ. น เหเต พหุวจนกา, อถ โข เอกวจนกา เอว. รูฬฺหีวเสน เต ปวตฺตา ปกติอาปาทีสุ อตฺเถสุ อปฺปวตฺตนโต. ตถา หิ อาโปกสิณาทีสุ ปริกมฺมํ กตฺวา นิพฺพตฺตา เทวา อารมฺมณวเสน ‘‘อาโป’’ติอาทินามํ ลภนฺตีติ. เอวํ วุตฺตาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘นนุ จ โภ ‘องฺคุตฺตราเปสู’ติ พหุวจนปาฬิ ทิสฺสตี’’ติ? เต วตฺตพฺพา – อสมฺปถมวติณฺณา ตุมฺเห, น หิ ตุมฺเห สทฺทปฺปวตฺตึ ชานาถ, ‘‘องฺคุตฺตราเปสู’’ติ พหุวจนํ ปน ‘‘กุรูสุ องฺเคสุ องฺคานํ มคธาน’’นฺติอาทีนิ พหุวจนานิ วิย รูฬฺหีวเสน เอกสฺสาปิ ชนปทสฺส วุตฺตํ, น อาปสงฺขาตํ อตฺถํ สนฺธาย. ‘‘องฺคุตฺตราเปสู’’ติ เอตฺถ หิ อาปสงฺขาโต อตฺโถ อุปสชฺชนีภูโต, ปุลฺลิงฺคพหุวจเนน ปน วุตฺโต ชนปทสงฺขาโต อตฺโถเยว ปธาโน ‘‘อาคตสมโณ สงฺฆาราโม’’ติ เอตฺถ สมณสงฺขาตํ อตฺถํ อุปสชฺชนกํ กตฺวา ปวตฺตสฺส อาคตสมณสทฺทสฺส สงฺฆารามสงฺขาโต อตฺโถ วิย, ตสฺมา อาปสงฺขาตํ อตฺถํ คเหตฺวา โย องฺคุตฺตราโป นาม ชนปโท, ตสฺมึ องฺคุตฺตราเปสุ ชนปเทติ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ตถา หิ ‘‘องฺคุตฺตราเปสุ วิหรติ อาปณํ นาม องฺคานํ นิคโม’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ. ตตฺถ อุตฺตเรน มหามหิยา นทิยา อาโป เยสํ เต อุตฺตราปา, องฺคา จ เต อุตฺตราปา จาติ องฺคุตฺตราปา, เตสุ องฺคุตฺตราเปสุ. เอวํ เอกสฺมึ ชนปเทเยว พหุวจนํ น อาปสงฺขาเต อตฺเถ, เตน อฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ‘‘ตสฺมึ องฺคุตฺตราเปสุ ชนปเท’’ติ. เอวํ วุตฺตา เต นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ.

又若有人说：“难道在巴利圣典(Pāḷi)中不是直接见到它的复数形式吗？如：‘水、天与地，火、风亦随至(āpo ca devā pathavī ca, tejo vāyo tadāgamu)。’”此言亦不然。此处，动词“āgamu”(随至)的复数用法是针对“devā”(天)一词，而非“āpo”(水)一词。如果复数用法是针对“āpo”，那么也应当针对“pathavī”(地)、“tejo”(火)、“vāyo”(风)等词。果真如此，地、火、风等词也应变为复数，但它们并没有。它们不是复数词，而是单数词。这些词是依惯例(rūḷhī)而转起，因为它们并非用于指称自然的水大等含义。例如，通过修习水遍处(āpokasiṇa)等而投生的诸天，以其所缘而获得‘水’等名称。即使这样说了，他们或许又会说：“可是‘aṅguttarāpesū’(在鸯伽北水)的巴利语不是显示复数形式吗？”应当告诉他们：“你们未得要领，实不知晓词语的用法。‘aṅguttarāpesū’的复数，就像‘kurūsu’(在俱卢)、‘aṅgesu’(在鸯伽)、‘magadhānaṃ’(摩揭陀Magadha人的)等复数用法一样，是依惯例用于指称单一的国家(janapada)，并非针对‘水’的含义。在‘aṅguttarāpesū’一语中，‘水’的含义是次要的，以阳性复数所表达的国家之义才是主要的，就像在‘āgatasamaṇo saṅghārāmo’(已来沙门的僧园)一语中，以‘沙门’的含义为次要，而以‘僧园’的含义为主要一样。因此，应理解为‘鸯伽北水’是指一个名叫鸯伽北水(Aṅguttarāpa)的国家。如巴利圣典所说：‘住在鸯伽北水，有一个鸯伽人的市镇名叫阿波那(Āpaṇa)(aṅguttarāpesu viharati āpaṇaṃ nāma aṅgānaṃ nigamo)。’其解释是：摩希河(Mahī)之北有诸水，他们是‘北水(Uttarāpa)’；他们既是鸯伽人又是北水人，故名‘鸯伽北水(Aṅguttarāpā)’。如此，在单一国家上使用复数，并非针对‘水’的含义。因此义注(aṭṭhakathā)中说：‘在那个鸯伽北水国中(tasmiṃ aṅguttarāpesu janapade)。’这样说了之后，他们就无话可说了。

ตถาปิ เย เอวํ วทนฺติ ‘‘อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค เจว พหุวจนโกจา’’ติ. เต ปุจฺฉิตพฺพา ‘‘กึ ปฏิจฺจ ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ‘อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค เจว พหุวจนโก จา’ติ วทถา’’ติ[Pg.146]? เต เอวํ ปุฏฺฐา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘องฺคาเยว โส ชนปโท, มหิยา ปน นทิยา อุตฺตเรน อาโป, ตาสํ อวิทูรตฺตา อุตฺตราโปติ วุจฺจตี’’ติ จ ‘‘มหิยา ปน นทิยา อาโป ตสฺส ชนปทสฺส อุตฺตเรน โหนฺติ, ตาสํ อวิทูรตฺตา โส ชนปโท อุตฺตราโปติ วุจฺจตี’’ติ จ เอวํ ปุพฺพาจริเยหิ อภิสงฺขโต สทฺทรจนาวิเสโส ทิสฺสติ, ตสฺมา อิตฺถิลิงฺโค เจว พหุวจนโก จา’’ติ วทามาติ. สจฺจํ ทิสฺสติ, โส ปน สทฺทสตฺเถ เวยฺยากรณานํ มตํ คเหตฺวา อภิสงฺขโต, สทฺทสตฺถญฺจ นาม น สพฺพถา พุทฺธวจนสฺโสปการกํ, เอกเทเสน ปน โหติ, ตสฺมา กจฺจายนปฺปกรเณ อิจฺฉิตานิจฺฉิตสงฺคหวิวชฺชนํ กาตุํ ‘‘ชินวจนยุตฺตญฺหิ, ลิงฺคญฺจ นิปฺปชฺชเต’’ติ ลกฺขณานิ วุตฺตานิ.

然而，有些人这样说：“‘āpa’一词既是阴性，又是复数。”应当问他们：“诸位具寿(āyasmanto)，你们根据什么说‘āpa’一词既是阴性，又是复数呢？”被这样问时，他们会这样回答：“‘那个国家就是鸯伽国，摩希河以北有诸水，因靠近彼等诸水，故被称为“北水”(aṅgāyeva so janapado, mahiyā pana nadiyā uttarena āpo, tāsaṃ avidūrattā uttarāpoti vuccati)’，以及‘摩希河的诸水在该国之北，因靠近彼等诸水，故该国被称为“北水”(mahiyā pana nadiyā āpo tassa janapadassa uttarena honti, tāsaṃ avidūrattā so janapado uttarāpoti vuccati)’，我们见到古代诸师(pubbācariya)所造的这种特殊构词法，因此我们说它是阴性、复数。”诚然可见，但那是在语法学中采纳了语法学家的观点而构造的。而语法学并非在所有方面都有助于理解佛语(buddhavacana)，仅在某些方面有助益。因此，在《迦旃延文法》(Kaccāyanappakaraṇa)中，为了对所期望与不期望的（形式）进行取舍，而说明其规则：“当与胜者之言(jinavacana)相应时，其性(liṅga)才得以成立(jinavacanayuttañhi, liṅgañca nippajjate)。”

ยทิ จ อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺคพหุวจนโก, กถํ อาโปติ ปทํ สิชฺฌตีติ? อาปสทฺทโต ปฐมาโยวจนํ กตฺวา ตสฺโสการาเทสญฺจ กตฺวา อาโปติ ปทํ สิชฺฌติ ‘‘คาโว’’ติ ปทมิวาติ. วิสมมิทํ นิทสฺสนํ, ‘‘คาโว’’ติ ปทญฺหิ นิจฺโจการนฺเตน โคสทฺเทน สมฺภูตํ. ตถา หิ โยมฺหิ ปเร โคสทฺทนฺตสฺสาวาเทสํ กตฺวา ตโต โยนโมการาเทสํ กตฺวา ‘‘คาโว’’ติ นิปฺผชฺชติ, อาปสทฺเท ปน ทฺเว อาเทสา น สนฺติ. พุทฺธวจนญฺหิ ปตฺวา อาปสทฺโท อการนฺตตาปกติโก ชาโต, น อญฺญถาปกติโกติ.

如果“水”(āpa)一词是阴性复数，那么“āpo”这一形式是如何成立的呢？（对方会说：）“从‘āpa’词加上主格复数(paṭhamā-bahuvacana)后缀‘yo’，再将其替换为‘o’，就成立了‘āpo’这一形式，就像‘gāvo’(牛)一样。”这个例子并不恰当。因为“gāvo”一词是由恒以“o”结尾的“go”词所构成。即当‘yo’后缀在后时，先将“go”词末尾替换为“āv”，然后再将‘yo’替换为“o”，由此构成“gāvo”。但在“āpa”一词中，并没有这两种替换。因为在佛语中，“āpa”一词已具有‘a’结尾(akāranta)的性质，而非其他性质。

เอวํ วุตฺตาปิ เต ‘‘อิทเมว สจฺจํ, นาญฺญ’’นฺติ เจตสิ สนฺนิธาย อาธานคฺคาหิทุปฺปฏินิสฺสคฺคิภาเว, ‘‘น วจนปจฺจนีกสาเตน สุวิชานํ สุภาสิต’’นฺติ เอวํ วุตฺตปจฺจนีกสาตภาเว จ ฐตฺวา เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘ยเถว คาโวสทฺโท, ตเถว อาโปสทฺโท กึ อิตฺถิลิงฺโค น ภวิสฺสติ พหุวจนโก จา’’ติ? ตโต เตสํ อิมานิ สุตฺตปทานิ ทสฺเสตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘อาปํ อาปโต สญฺชานาติ, อาปํ อาปโต [Pg.147] สญฺญตฺวา อาปํ มญฺญติ, อาปสฺมึ มญฺญติ, อาปํ เมติ มญฺญติ, อาปํ อภินนฺทตี’’ติ เอวํ สุตฺตปทานิ ทสฺเสตฺวา ‘‘อาปนฺติ อิทํ กตรวจน’’นฺติ ปุจฺฉิตพฺพา. อทฺธา เต อาปสทฺทสฺส พหุวจนนฺตภาวเมว อิจฺฉมานา วกฺขนฺติ ‘‘ทุติยาพหุวจน’’นฺติ. เต วตฺตพฺพา ‘‘นนุ โยวจนํ น สุยฺยตี’’ติ? เต วเทยฺยุํ ‘‘โยวจนํ กตอมาเทสตฺตา น สุยฺยตี’’ติ. ยํ ยํ โภนฺโต อิจฺฉนฺติ, ตํ ตํ มุขารูฬฺหํ วทนฺติ.

即使这样说了，他们仍然在心中坚持“唯此是实，余者皆非”(idameva saccaṃ, nāññaṃ)，处于固执己见且难以舍弃的状态，以及处于“善说不易为好辩者(vacanapaccanīkasāta)所知”的好辩状态中，会这样说：“正如‘gāvo’一词，为何‘āpo’一词就不能是阴性且是复数呢？”于是，应当向他们出示这些经文(suttapada)：“他从水(āpa)感知水；从水感知水后，他思量水，在水中思量，思量‘水是我’，他喜爱水。”出示这些经文后，应当问他们：“这个‘āpaṃ’是什么数(vacana)？”他们肯定因为执意要让‘āpa’一词具有复数结尾的形式，而会说：“是宾格复数(dutiyā-bahuvacana)。”应当对他们说：“难道听不到‘yo’后缀吗？”他们会说：“‘yo’后缀因为被替换了，所以听不到。”诸位尊者想什么，就随口说什么。

‘‘อาปโต’’ติ อิทํ ปน กึ โภนฺโต วทนฺตีติ? ‘‘อาปโต’’ติ อิทมฺปิ ‘‘พหุวจนกํ โตปจฺจยนฺต’’นฺติ วทาม โตปจฺจยสฺส เอกตฺเถ จ พวฺหตฺเถ จ ปวตฺตนโต. อิติ ตุมฺเห พหุวจนกตฺตํเยว อิจฺฉมานา ‘‘อาโปสทฺโท จ โยวจนนฺโต’’ติ ภณถ, ‘‘อาปโต’’ติ อิทมฺปิ ‘‘พหุวจนกํ โตปจฺจยนฺต’’นฺติ ภณถ, ‘‘อาปสฺมึ มญฺญตี’’ติ เอตฺถ ปน ‘‘อาปสฺมิ’’นฺติทํ กตรวจนนฺตํ กตราเทเสน สมฺภูตนฺติ? อทฺธา เต เอวํ ปุฏฺฐา นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ. ตถา เยสํ เอวํ โหติ ‘‘อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค เจว พหุวจนโก จา’’ติ, เต ปุจฺฉิตพฺพา ‘‘ยํ อาจริเยหิ เวยฺยากรณมตํ คเหตฺวา ‘ยา อาโป’ติ จ ‘ตาส’นฺติ จ วุตฺตํ, ตตฺถ ‘กึ ตาส’นฺติ วจเน ‘อาปาน’นฺติ ปทํ อาเนตฺวา อตฺโถ วตฺตพฺโพ, อุทาหุ อาปสฺสา’’ติ? ‘‘อาปาน’นฺติ ปทมาเนตฺวา อตฺโถ วตฺตพฺโพ’’ติ เจ, เอวญฺจ สติ ‘‘ยา อาปา’’ติ วตฺตพฺพํ ‘‘ยา กญฺญา ติฏฺฐนฺตี’’ติ ปทมิว. อถ ‘‘อาปา’’ติ ปทํ นาม นตฺถิ, ‘‘อาโป’’ติ ปทํเยว พหุวจนกนฺติ เจ, เอวํ สติ ‘‘ตาส’’นฺติ เอตฺถาปิ ‘‘อาปสฺสา’’ติ ปทํ อาเนตฺวา อตฺโถ เวทิตพฺโพ. กสฺมาติ เจ? ยสฺมา ‘‘อาโป’’ติ ปจฺจตฺเตกวจนสฺส ตุมฺหากํ มเตน พหุวจนตฺเต สติ ‘‘อาปสฺสา’’ติ ปทมฺปิ พหุวจนนฺติ กตฺวา ตาสํสทฺเทน โยเชตฺวา วตฺตุํ ยุตฺติโตติ. เอวํ สติ ‘‘อาปาน’’นฺติ [Pg.148] ปทสฺส อภาเวเนว ภวิตพฺพํ. ยถา ปน ‘‘ปุริโส, ปุริสา. ปุริสํ, ปุริเส’’ติ จ, ‘‘โค, คาโว, คโว. คาวุ’’นฺติ จ เอกวจนพหุวจนานิ ภวนฺติ, เอวํ ‘‘อาโป, อาปา. อาปํ, อาเป’’ติ เอกวจนพหุวจเนหิ ภวิตพฺพํ. เอวญฺจ สติ ‘‘อาปสทฺโท พหุวจนโกเยว โหตี’’ติ น วตฺตพฺพํ.

“那么，诸位，关于‘āpato’一词，你们怎么说呢？”（他们会说：）“我们说‘āpato’也是‘以-to后缀(to-paccaya)结尾的复数’，因为-to后缀既可用于单数义也可用于复数义。”如此，你们既然执意要复数，就说“āpo一词是以‘yo’后缀结尾”，也说“āpato”一词是“以-to后缀结尾的复数”。但在“āpasmiṃ maññati”一句中，“āpasmiṃ”一词是什么数？是由什么替代(ādesa)而构成的？确实，当被这样问到时，他们将无言以对。同样，那些认为“āpa一词既是阴性又是复数”的人，应当被问：“老师们根据语法学家(veyyākaraṇa)的观点，说了‘yā āpo’和‘tāsaṃ’，那么在‘tāsaṃ’这一用词中，是应该引入‘āpānaṃ’一词来解释其义，还是引入‘āpassa’？”如果（他们说）“应引入‘āpānaṃ’一词来解释其义”，那么就应该说“yā āpā”，如同“yā kaññā tiṭṭhantī”一语。但如果（他们说）“并没有‘āpā’这个词，只有‘āpo’一词本身是复数”，那么对于“tāsaṃ”，也应引入“āpassa”一词来理解其义。为什么呢？因为根据你们的观点，既然（本是）主格单数(paccatta-ekavacana)的‘āpo’一词成了复数，那么‘āpassa’一词也应被视为复数，与‘tāsaṃ’一词连用才合理。这样一来，‘āpānaṃ’一词就不应存在了。就像‘puriso, purisā；purisaṃ, purise’和‘go, gāvo, gavo, gāvu’有单数和复数形式一样，‘āpo, āpā；āpaṃ, āpe’也应该有单数和复数形式。既然如此，就不应说‘āpa一词只能是复数’。

เย เอวํ วทนฺติ, เตสํ วจนํ สโทสํ ทุปฺปริหรณียํ มูลปริยายสุตฺเต ‘‘อาปํ มญฺญติ อาปสฺมิ’’นฺติ เอกวจนปาฬีนํ ทสฺสนโต, วิสุทฺธิมคฺคาทีสุ จ ‘‘วิสฺสนฺทนภาเวน ตํ ตํ ฐานํ อาโปติ อปฺโปตีติ อาโป’’ติอาทิกสฺส เอกวจนวเสน วุตฺตนิพฺพจนสฺส ทสฺสนโต. ยถา ปน ปาฬิยํ อิตฺถิลิงฺเคปิ ปริยาปนฺโน โคสทฺโท ‘‘ตา คาโว ตโต ตโต ทณฺเฑน อาโกเฏยฺยา’’ติ จ ‘‘อนฺนทา พลทา เจตา’’ติ จ อาทินา พวฺหตฺถทีปเกหิ อิตฺถิลิงฺคภูเตหิ สพฺพนามิกปเทหิ จ อสพฺพนามิกปเทหิ จ สมานาธิกรณภาเวน วุตฺโต ทิสฺสติ, น ตถา ปาฬิยํ พวฺหตฺถทีปเกหิ อิตฺถิลิงฺคภูเตหิ สพฺพนามิกปเทหิ วา อสพฺพนามิกปเทหิ วา สมานาธิกรณภาเวน วุตฺโต อาปสทฺโท ทิสฺสติ. ยทิ หิ อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค สิยา, กญฺญสทฺทโต อาปจฺจโย วิย อาปสทฺทโต อาปจฺจโย วา สิยา, นทสทฺทโต วิย จ อีปจฺจโย วา สิยา, อุภยมฺปิ นตฺถิ, อุภยาภาวโต อิตฺถิลิงฺเค วุตฺตํ สพฺพมฺปิ วิธานํ ตตฺถ น ลพฺภติ, เตน ญายติ ‘‘อาปสทฺโท อนิตฺถิลิงฺโค’’ติ. นนุ จ โภ โคสทฺทโตปิ อาปจฺจโย นตฺถิ, ตทภาวโต อิตฺถิลิงฺเค วุตฺตวิธานํ น ลพฺภติ, เอวํ สนฺเต กสฺมา โสเยว อิตฺถิลิงฺโค โหติ, น ปนายํ อาปสทฺโทติ?

那些如此说的人，他们的言论是有过失且难以自圆其说的，因为在《根本法门经》(Mūlapariyāya Sutta)中可见“āpaṃ maññati āpasmiṃ”这样的单数巴利语，且在《清净道论》(Visuddhimagga)等论著中可见“因流动的状态而到达各个地方，故名为水(āpo)”等以单数形式所作的词源解释(nibbacana)。再者，正如在巴利语中，归于阴性的“牛”(go)一词，可见其与表示复数的阴性代词(sabbanāmika)和非代词以同格(samānādhikaraṇa)关系使用，如“tā gāvo tato tato daṇḍena ākoṭeyyā”和“annadā baladā cetā”等；但“水”(āpa)一词却未见其与表示复数的阴性代词或非代词以同格关系使用。如果“水”一词是阴性，那么就应该像从“少女”(kaññā)一词那样，从“āpa”一词加上-ā后缀(ā-paccaya)，或者像从“河”(nadī)一词那样加上-ī后缀。但这两种情况都没有，由于两者皆无，所有为阴性词所说的语法规则在此都不适用，由此可知“水”一词并非阴性。然而，诸位，从“牛”一词也没有-ā后缀，由于没有它，为阴性词所说的语法规则也不适用，既然如此，为何“牛”一词是阴性，而“水”一词却不是呢？

เอตฺถ วุจฺจเต – โคสทฺโท น นิโยคา อิตฺถิลิงฺโค, อถ โข ปุลฺลิงฺโคว. อิตฺถิลิงฺคภาเว ปน ตมฺหา อาปจฺจเย [Pg.149] อโหนฺเตปิ อีปจฺจโย วิกปฺเปน โหติ, อญฺญมฺปิ อิตฺถิลิงฺเค วุตฺตวิธานํ ลพฺภติ. โส หิ นิจฺจโมการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ‘‘โค, คาวี’’ติอาทินา อตฺตโน อิตฺถิลิงฺครูปานํ นิพฺพตฺติการณภูโต, เตน โส อิตฺถิลิงฺโค ภวติ. อาปสทฺเท ปน อีปจฺจยาทิ น ลพฺภติ. เตน โส อิตฺถิลิงฺโคติ น วตฺตพฺโพ. ยถา วา โคสทฺทสฺส อวิสทาการโวหารตํ ปฏิจฺจ อิตฺถิลิงฺคภาโว อุปปชฺชติ, น ตถา อาปสทฺทสฺส. อาปสทฺทสฺส หิ อนากุลรูปกฺกมตฺตา อวิสทาการโวหารตา น ทิสฺสติ, ยาย เอโส อิตฺถิลิงฺโค สิยา. เอวํ วุตฺตา เต นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ.

于此，[论者]说：“go(牛)”词并非必然是阴性(itthiliṅga)，而是阳性(pulliṅga)。但在作为阴性时，即使没有从它而来的ā-接尾辞(ā-paccaya)，ī-接尾辞(ī-paccaya)也可以选择性地出现，并且也适用其他为阴性所说的规定。因为它恒常地保持其以-o结尾的本性，通过“go, gāvī”等形式，成为其自身阴性形态产生的原因，因此它成为阴性。但在“āpa(水)”词中，则没有ī-接尾辞等。因此，它不应被称为阴性。或者，“go”词的阴性属性是缘于其形态不清晰的用法而成立，“āpa”词则非如此。因为“āpa”词的形态序列并不混乱，所以看不到那种能使其成为阴性的、形态不清晰的用法。如此一说，他们将无言以对。

ตถา เยสํ เอวํ โหติ ‘‘อาปสทฺโท สพฺพทา อิตฺถิลิงฺโค เจว พหุวจนโก จา’’ติ, เต วตฺตพฺพา – ยถา อิตฺถิลิงฺคภูตสฺส กญฺญาสทฺทสฺส ปฐมํ กญฺญอิติ รสฺสวเสน ฐปิตสฺส อาปจฺจยโต ปรํ สฺมึวจนํ สรูปโต น ติฏฺฐติ, ยํภาเวน จ ยาภาเวน จ ติฏฺฐติ ‘‘กญฺญายํ, กญฺญายา’’ติ, น ตถา ‘‘อิตฺถิลิงฺค’’นฺติ ตุมฺเหหิ คหิตสฺส อาโปสทฺทสฺส ปฐมํ อาปอิติ รสฺสวเสน ฐปิตสฺส ปรํ สฺมึวจนํ ยํภาเวน จ ยาภาเวน จ ติฏฺฐติ, อถ โข สรูปโตเยว ติฏฺฐติ ‘‘อาปสฺมึ มญฺญตี’’ติ. ยทิ ปน อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค สิยา, สฺมึวจนํ สรูปโต น ติฏฺเฐยฺย. ยสฺมา จ สฺมึวจนํ สรูปโต ติฏฺฐติ, ตสฺมา อาปสทฺโท น อิตฺถิลิงฺโค. น หิ จตุราสีติธมฺมกฺขนฺธสหสฺสสงฺคเหสุ อเนกโกฏิสตสหสฺเสสุ ปาฬิปฺปเทเสสุ เอกสฺมิมฺปิ ปาฬิปฺปเทเส ปฐมํ อการนฺตภาเวน ฐเปตพฺพานํ อิตฺถิลิงฺคสทฺทานํ ปรโต ฐิตํ สฺมึวจนํ สรูปโต ติฏฺฐตีติ. เอวํ วุตฺตา เต นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ.

同样，对那些认为“āpa(水)”词永远既是阴性(itthiliṅga)又是复数(bahuvacana)的人，应当说：正如对于阴性词“kaññā(少女)”，当其首先以短音“kañña”形式确立时，其后的smiṃ词尾(smiṃ-vacana)并不会以其原形存在，而是以-yaṃ和-yā的形式存在，如“kaññāyaṃ, kaññāyā”；但对于你们所执为“阴性”的“āpa”词，当其首先以短音“āpa”形式确立时，其后的smiṃ词尾并非以-yaṃ和-yā的形式存在，而是以其原形存在，如“āpasmiṃ maññati”。如果“āpa”词是阴性，smiṃ词尾就不应以其原形存在。正因为smiṃ词尾以其原形存在，所以“āpa”词并非阴性。确实，在八万四千法蕴(dhammakkhandha)的结集中，在无数亿的巴利语段落中，没有任何一处，对于首先被确立为以-a结尾的阴性词，其后的smiṃ词尾是以其原形存在的。如此一说，他们将无言以对。

เกจิ ปเนตฺถ เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘อาปสทฺโท นปุํสกลิงฺโค, ตถา หิ อฏฺฐสาลินิยํ ‘โอมตฺตํ ปน อาโป อธิมตฺตปถวีคติกํ [Pg.150] ชาต’นฺติ นปุํสกลิงฺคภาเวน ตํสมานาธิกรณปทานิ นิทฺทิฏฺฐานี’’ติ? ตนฺน, มโนคเณ ปวตฺเตหิ ตม วจ สิรสทฺทาทีหิ วิย อาปสทฺเทนปิ สมานาธิกรณปทานํ กตฺถจิ นปุํสกลิงฺคภาเวน นิทฺทิสิตพฺพตฺตา. ปุพฺพาจริยานญฺหิ สทฺทรจนาสุ ‘‘สทฺธมฺมเตชวิหตํ วิลยํ ขเณน, เวเนยฺยสตฺตหทเยสุ ตโม ปยาตี’’ติ เอตฺถ ‘‘ตโม’’ติปเทน สมานาธิกรณํ ‘‘วิหต’’นฺติ นปุํสกลิงฺคํ ทิสฺสติ, ตถา ‘‘ทุกฺขํ วโจ เอตสฺมึ วิปจฺจนีกสาเต ปุคฺคเลติ ทุพฺพโจ’’ติ เอตฺถ ‘‘วโจ’’ติ ปเทน สมานาธิกรณํ ‘‘ทุกฺข’’นฺติ นปุํสกลิงฺคํ, ‘‘อวนตํ สิโร ยสฺส โส อวนตสิโร’’ติ เอตฺถ ‘‘สิโร’’ติ ปเทน สมานาธิกรณํ ‘‘อวนต’’นฺติ นปุํสกลิงฺคํ, ‘‘อปฺปํ ราคาทิรโช เยสํ ปญฺญามเย อกฺขิมฺหิ เต อปฺปรชกฺขา’’ติ เอตฺถ ‘‘รโช’’ติ ปเทน สมานาธิกรณํ ‘‘อปฺป’’นฺติ นปุํสกลิงฺคํ ทิสฺสติ. น เต อาจริยา เตหิ สมานาธิกรณปเทหิ ตมวจสิรสทฺทาทีนํ นปุํสกลิงฺคตฺตวิญฺญาปนตฺถํ ตถาวิธํ สทฺทรจนํ กุพฺพึสุ, อถ โข ‘‘โสภนํ มโน ตสฺสาติ สุมโน’’ติ เอตฺถ วิย มโนคเณ ปวตฺตปุลฺลิงฺคานํ ปโยเค นปุํสกลิงฺคภาเวนปิ สมานาธิกรณปทานิ กตฺถจิ โหนฺตีติ ทสฺสนตฺถํ กุพฺพึสุ. ยถา จ ‘‘วิหต’’นฺติอาทิกา สทฺทรจนา ตมวจสิรสทฺทาทีนํ นปุํสกลิงฺคตฺตวิญฺญาปนตฺถํ น กตา, ตถา ‘‘โอมตฺต’’นฺติ จ ‘‘อธิมตฺตปถวีคติกํ ชาต’’นฺติ จ สทฺทรจนาปิ อาปสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตฺตวิญฺญาปนตฺถํ น กตา. ยสฺมา ปน มโนคเณ ปวตฺเตหิ มนสทฺทาทีหิ เอกเทเสน สมานคติกตฺตา อาปสทฺเทนปิ นปุํสกลิงฺคสฺส สมานาธิกรณตา ยุชฺชติ, ตสฺมา อฏฺฐสาลินิยํ ‘‘โอมตฺตํ ปน อาโป อธิมตฺตปถวีคติกํ ชาต’’นฺติ นปุํสกลิงฺคสฺส อาปสทฺเทน สมานาธิกรณตา กตา. ตถาปิ อาปสทฺโท [Pg.151] มนสทฺทาทีหิ เอกเทเสน สมานคติโก สมาสปทตฺเต มชฺโฌการสฺส ‘‘อาโปกสิณํ, อาโปคต’’นฺติอาทิปฺปโยคสฺส ทสฺสนโต, ตสฺมา ‘‘โอมตฺต’’นฺติอาทิวจนํ อาปสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตฺตวิญฺญาปนตฺถํ วุตฺตนฺติ น คเหตพฺพํ, ลิงฺควิปริยยวเสน ปน กตฺถจิ เอวมฺปิ สทฺทคติ โหตีติ ญาปนตฺถํ วุตฺตนฺติ คเหตพฺพํ. ‘‘โอมตฺโต’’ติ จ ‘‘อธิมตฺตปถวีคติโก ชาโต’’ติ จ ลิงฺคํ ปริวตฺเตตพฺพํ. ยทิ หิ อาปสทฺโท นปุํสกลิงฺโค สิยา, สนิการานิ’สฺส ปจฺจตฺโตปโยครูปานิ พุทฺธวจนาทีสุ วิชฺเชยฺยุํ, น ตาทิสานิ สนฺติ. กิญฺจิ ภิยฺโย – โอการนฺตํ นาม นปุํสกลิงฺคํ กตฺถจิปิ นตฺถิ, นิคฺคหีตนฺตอิการนฺต อุการนฺตวเสน หิ ติวิธานิเยว นปุํสกลิงฺคานิ. เตน อาปสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตา นุปปชฺชตีติ. เอวํ วุตฺตา เต นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ. อิจฺโจการนฺตวเสน คหิตสฺส อาปสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคตา จ นปุํสกลิงฺคตา จ เอกนฺตโต นตฺถิ, นิคฺคหีตนฺตวเสน ปน คหิตสฺส กตฺถจิ นปุํสกลิงฺคตา สิยา ‘‘ภนฺเต นาคเสน สมุทฺโท สมุทฺโทติ วุจฺจติ, เกน การเณน อาปํ อุทกํ สมุทฺโทติ วุจฺจตี’’ติ ปโยคทสฺสนโต. เอตฺถ ปเนเก วเทยฺยุํ ‘‘ยทิ โภ โอการนฺตวเสน คหิตสฺส อาปสทฺทสฺส อิตฺถินปุํสกลิงฺควเสน ทฺวิลิงฺคตา นตฺถิ, โอการนฺโต อาปสทฺโท กตรลิงฺโค’’ติ? ปุลฺลิงฺโคติ มยํ วทามาติ.

在此，有人或许会这样说：“水(āpa)一词是中性(napuṃsakaliṅga)，因为在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中，‘然而少量的水变成了以过盛的地界为归宿(omattaṃ pana āpo adhimattapathavīgatikaṃ jātaṃ)’一句里，与其同格的词语是以中性形式指出的。”此说不然。因为，正如属于意类(manogaṇa)的暗(tama)、语(vaca)、头(sira)等词一样，与‘水’一词同格的词语在某些地方也可以用中性形式来指出。在古代诸师的构词中可见：“为正法威力所破之暗，瞬间趋于消散，于可度化众生之心(veneyyasattahadayesu)中消失。”此处与‘暗(tamo)’同格的‘所破(vihataṃ)’是中性；又如“于此人(puggala)，语是苦，故为难语者(dubbaco)”，此处与‘语(vaco)’同格的‘苦(dukkhaṃ)’是中性；又如“其头低垂者为低头者(avanatasiro)”，此处与‘头(siro)’同格的‘低垂(avanataṃ)’是中性；又如“其慧眼中贪等尘垢少者为少尘者(apparajakkhā)”，此处与‘尘(rajo)’同格的‘少(appaṃ)’是中性。那些阿阇梨们并非为了表明‘暗’、‘语’、‘头’等词是中性而作此种构词，而是为了表明，正如“彼有善心，故为善意者(sumano)”一句中，当使用意类中的阳性词时，其同格词语在某些地方也可以是中性。正如‘所破(vihataṃ)’等构词不是为了表明‘暗’、‘语’、‘头’等词是中性一样，‘少量(omattaṃ)’和‘变成了以过盛的地界为归宿(adhimattapathavīgatikaṃ jātaṃ)’的构词也不是为了表明‘水’一词是中性。然而，由于‘水’一词与意类中的‘心(manas)’等词在部分变化上具有相同的趋向，因此‘水’一词与中性词的同格关系是合理的。所以，在《含义阐明》中，‘然而少量的水……’一句里，‘水’一词与中性词形成了同格关系。尽管如此，‘水’一词与‘心’等词在部分变化上具有相同的趋向，这可见于复合词中词干元音变为-o-的用法，如‘水遍(āpokasiṇaṃ)’、‘入水(āpogata)’等。因此，不应认为‘少量’等语是为了表明‘水’一词是中性而说，而应理解为，这是为了指出，由于性的转换(liṅgavipariyaya)，在某些地方也会出现这样的词语趋向。其性应转换为‘omatto’和‘adhimattapathavīgatiko jāto’。因为，如果‘水’一词是中性，那么在佛语等文献中就应该能找到其带有-ni词尾的复数主格与宾格形式，但并不存在这样的形式。更有甚者，以-o结尾的中性名词在任何地方都不存在，因为中性名词只有以随鼻音(niggahīta)、-i和-u结尾的三种。因此，‘水’一词是中性是不成立的。如此说后，他们将无言以对。因此，就以-o结尾的形式而言，‘水’一词绝非阴性或中性；但就以随鼻音结尾的形式而言，在某些地方可能是中性，如“尊者龙军(Nāgasena)，海洋被称为‘samudda’，以何因缘，水(āpaṃ udakaṃ)被称为‘samudda’？”的用法。于此，有人或许会说：“诸君，如果以-o结尾的‘水’一词不具阴性和中性，那么以-o结尾的‘水’一词是何性？”我们回答：是阳性(pulliṅga)。

ยทิ จ โภ อาปสทฺโท ปุลฺลิงฺโค. ยถา อาปสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตา ปญฺญาเยยฺย, นิชฺฌานกฺขมตา จ ภเวยฺย, ตถา สุตฺตํ อาหรถาติ. ‘‘อาหริสฺสามิสุตฺตํ, น โน สุตฺตาหรเณ ภาโร อตฺถี’’ติ เอวญฺจ ปน วตฺวา เตสํ อิมานิ สุตฺตปทานิ ทสฺเสตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘อาโป อุปลพฺภตีติ? อามนฺตา. อาปสฺส กตฺตา กาเรตา อุปลพฺภตีติ? น [Pg.152] เหวํ วตฺตพฺเพ. อตีโต อาโป อตฺถีติ? อามนฺตา. เตน อาเปน อาปกรณียํ กโรตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ. อาปํ มญฺญติ อาปสฺมึ มญฺญตี’’ติ อิมานิ สุตฺตปทานิ.

“诸位，如果‘水(āpa)’一词是阳性，请提出经文(sutta)，以使‘水’一词的阳性得以被了知并能经受审察。”“我们将提出经文，提出经文对我们来说并非难事。”如此说后，应向他们出示这些经句。即：“‘水可得吗？’‘是的。’‘水的作者或使作者可得吗？’‘不应这样说。’‘过去的水存在吗？’‘是的。’‘他用那水做与水有关的事吗？’‘不应这样说。’‘他设想水，在水中设想。’”这些就是经句。

เอตฺถ จ ‘‘อุปลพฺภตี’’ติอาทินา อาปสทฺทสฺส เอกวจนตา สิทฺธา, ตาย สิทฺธาย พหุวจนตาปิ สิทฺธาเยว. เอกวจนตาเยว หิ สทฺทสตฺเถ ปฏิสิทฺธา, น พหุวจนตา, เตน ‘‘อาเปนา’’ติ อิมินา ปน อาปสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาววิคโม สิทฺโธ อิตฺถิลิงฺเค เอนาเทสาภาวโต. ‘‘อาปสฺส, อาปสฺมิ’’นฺติ อิมินาปิ อิตฺถิลิงฺคภาววิคโมเยว อิตฺถิลิงฺเค สรูปโต นา สฺมา สฺมึ วจนานมภาวา. ‘‘อตีโต’’ติ อิมินา อิตฺถิลิงฺคนปุํสกลิงฺคภาววิคโม โอการนฺตนปุํสกลิงฺคสฺส อภาวโต, โอการนฺตสฺส คุณนามภูตสฺส อิตฺถิลิงฺคสฺส จ อภาวโต.

在此，由“可得(upalabbhati)”等词，证明了“水(āpa)”一词的单数形式成立；单数形式既已成立，复数形式也随之成立。因为在语言学(saddasattha)中，被禁止的是其单数形式，而非复数形式。再者，通过“以水(āpena)”一词，证明了“水”一词非阴性，因为阴性词没有-ena这个词尾变化。通过“水的(āpassa)”、“在水中(āpasmiṃ)”，也同样证明其非阴性，因为在阴性词中，不存在这些形式的格词尾。通过“过去的(atīto)”一词，证明了其非阴性与非中性，因为不存在以-o结尾的中性名词，也不存在以-o结尾的阴性形容词(guṇanāma)。

อปิจ พุทฺธวจนาทีสุ ‘‘จิตฺตานิ, รูปานี’’ติอาทีนิ วิย สนิการานํ รูปานํ อทสฺสนโต โอการนฺตภาเวน คหิตสฺส นปุํสกลิงฺคภาววิคโม อตีว ปากโฏ. อปรมฺเปตฺถ วตฺตพฺพํ – ‘‘อตีโต อาโป อตฺถีติ? อามนฺตา’’ติ เอตฺถ ‘‘อตีโต’’ติ อิมินา อาปสทฺทสฺส วิสทาการโวหารตาสูจเกน โอการนฺตปเทน ตสฺส อวิสทาการโวหารตาย จ อุภยมุตฺตาการโวหารตาย จ อภาโว สิทฺโธ. ตสฺส จ อวิสทาการโวหารตาย อภาเว สิทฺเธ อิตฺถิลิงฺคภาโว ทูรตโร. อุภยมุตฺตาการโวหารตาย จ อภาเว สิทฺเธ นปุํสกลิงฺคภาโวปิ ทูรตโรเยว. อิติ น กตฺถจิปิ โอการนฺตภาเวน คหิโต อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค วา นปุํสกลิงฺโค วา ภวติ. มิลินฺทปญฺเห ปน นิคฺคหีตนฺตวเสน อาคโต นปุํสกลิงฺโคติ เวทิตพฺโพ, น เจตฺถ วตฺตพฺพํ ‘‘อตีโต’’ติ ‘‘เตนา’’ติ [Pg.153] จ อิมานิ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน วุตฺตานีติ วาจฺจลิงฺคานมนุวตฺตาปกสฺส อภิเธยฺยลิงฺคภูตสฺส อาปสทฺทสฺส ‘‘กญฺญาย จิตฺตานี’’ติอาทีนํ วิย อิตฺถินปุํสกลิงฺครูปานํ อภาวโต. อปิจ โวหารกุสลา ตถาคตา ตถาคตสาวกา จ, เตหิเยว อุตฺตมปุริเสหิ โวหารกุสเลหิ ‘‘อตีโต อาโป’’ติอาทินา วุตฺตตฺตาปิ ‘‘อตีโต’’ติ ‘‘เตนา’’ติ จ อิมานิ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน วุตฺตานีติ น จินฺเตตพฺพานิ, ตสฺมา ตํสมานาธิกรโณ โอการนฺตภาเวน คหิโต อาปสทฺโท เอกวจนนฺโต ปุลฺลิงฺโค เจว ยถาปโยคํ เอกวจนพหุวจนโก จาติ เวทิตพฺโพ ‘‘อาโป, อาปา. อาปํ, อาเป’’ติอาทินา โยเชตพฺพตฺตา. เอวํ วุตฺตานิ สุตฺตปทานิ สวินิจฺฉยานิ สุตฺวา อทฺธา เต อาปสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคพหุวจนตาวาทิโน นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ.

再者，在佛语等文献中，由于未见到像“cittāni”(诸心)、“rūpāni”(诸色)等那样带有“-ni”词尾的形式，因此，就以“-o”结尾的形式而言，其非中性是极其明显的。于此，尚可再说：在“atīto āpo atthi? Āmantā.”(过去的水存在吗？是的。)一句中，通过“atīto”这个以“-o”结尾、标示“āpa”一词有清晰表达形式(visadākāravohāratā)的词语，成立了其无不清晰的表达形式，亦无脱离二者的表达形式。当其无不清晰的表达形式成立时，其为阴性就更不可能了；当其无脱离二者的表达形式成立时，其为中性也更不可能了。是故，就以“-o”结尾的形式而言，“āpa”一词在任何地方都不是阴性或中性。然而，在《弥兰王问经》(Milindapañha)中，当它以“-ṃ”结尾出现时，应知其为中性。于此，不应说“atīto”和“tena”是因性的混淆而说，因为作为所指之性需随能指之词而转的“āpa”一词，本身就缺乏如“kaññāya cittāni”(少女的诸心)那样的阴性与中性形式。再者，如来及如来弟子们善于言说，正是由这些善于言说的最上士说出“atīto āpo”等语，因此也不应认为“atīto”和“tena”是因性的混淆而说。所以，应知，与该阳性词同格、以“-o”结尾的“āpa”一词，是单数且为阳性，并根据用法而有单数和复数，可配对为：“āpo, āpā”(主格)；“āpaṃ, āpe”(宾格)等。如此听闻了这些经句及其抉择(savinicchaya)后，那些主张“āpa”一词是阴性复数的人，必将无言以对。

เอตฺถ โกจิ วเทยฺย – ปาฬิยํ ปุลฺลิงฺคนโย เอกวจนนโย จ กึ อฏฺฐกถาฏีกาจริเยหิ น ทิฏฺโฐ, เย อาปสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคพหุวจนตฺตํ วณฺเณสุนฺติ? โน น ทิฏฺโฐ, ทิฏฺโฐเยว โส นโย เตหิ. ยสฺมา ปน เต น เกวลํ สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก พุทฺธวจเนเยว วิสารทา, อถ โข สกเลปิ สทฺทสตฺเถ วิสารทา, ตสฺมา สทฺทสตฺเถ อตฺตโน ปณฺฑิจฺจํ ปกาเสตุํ, ‘‘สทฺทสตฺเถ จ อีทิโส นโย วุตฺโต’’ติ วิญฺญาเปตุญฺจ สทฺทสตฺถนยํ คเหตฺวา อาปสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคพหุวจนกตฺตํ วณฺเณสุนฺติ นตฺถิ เตสํ โทโส. ตถา หิ มูลปริยายสุตฺตนฺตฏฺฐกถายํ เตหิเยว วุตฺตํ อาปสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺเคกวจนกตฺตสูจนกํ ‘‘ลกฺขณสสมฺภารารมฺมณสมฺมุติวเสน จตุพฺพิโธ อาโป, เตสู’’ติอาทิ, ตสฺมา นตฺถิ เตสํ โทโส. ปูชารหา หิ เต อายสฺมนฺโต, นโมเยว เตสํ [Pg.154] กโรม, น เตสํ วจนํ โจทนาภาชนํ. เย ปน อุชุวิปจฺจนีกวาทา ทฬฺหเมว อาปสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคพหุวจนตฺตํ มมายนฺติ, เตสํเยว วจนํ โจทนาภาชนํ. ยสฺมา ปน มยํ ปาฬินยานุสาเรน อนฺตทฺวยวโต อาปสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตฺตํ นปุํสกลิงฺคตฺตญฺจ วิทธาม, ตสฺมา โย โกจิ อิทํ วาทํ มทฺทิตฺวา อญฺญํ วาทํ ปติฏฺฐาเปตุํ สกฺขิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, อิทญฺจ ปน ฐานํ มหาคหนํ ทุปฺปฏิวิชฺฌนฏฺเฐน, ปรมสุขุมญฺจ กตญาณสมฺภาเรหิ ปรมสุขุมญาเณหิ ปณฺฑิเตหิ เวทนียตฺตา. สพฺพมิทญฺหิ วจนํ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ อตฺถพฺยญฺชนปริคฺคหเณ โสตูนํ ปรมโกสลฺลชนนตฺถญฺเจว สาสเน อาทรํ อกตฺวา สทฺทสตฺถมเตน กาลํ วีตินาเมนฺตานํ สาถลิกานํ ปมาทวิหารนิเสธนตฺถญฺจ สาสนสฺสาติมหนฺตภาวทีปนตฺถญฺจ วุตฺตํ, น อตฺตุกฺกํสนปรวมฺภนตฺถนฺติ อิมิสฺสํ นีติยํ สทฺธาสมฺปนฺเนหิ กุลปุตฺเตหิ โยโค กรณีโย ภควโต สาสนสฺส จิรฏฺฐิตตฺถํ.

在此，有人可能会说：难道诸位义注、复注(ṭīkā)的作者们没有见到巴利(pāḷi)中的阳性单数规则吗？他们却将“āpa”(水)一词描述为阴性复数。并非没有见到，他们确实见到了那个规则。然而，因为他们不仅精通附有义注的三藏(tepiṭaka)佛语，而且也精通全部的语法学(saddasattha)，所以为了展示他们在语法学上的博学，并告知“在语法学中也有这样的规则”，他们才采用语法学的规则，将“āpa”一词描述为阴性复数，他们并无过错。诚然，在《根本法门经义注》(Mūlapariyāyasuttanta-aṭṭhakathā)中，他们自己就说过暗示“āpa”一词为阳性单数的话，如“水有四种：依相(lakkhaṇa)、依资具(sasambhāra)、依所缘(ārammaṇa)、依假立(sammuti)。于彼等中……”等，因此他们没有过错。那些具寿是值得尊敬的，我们应当礼敬他们，他们的言论不应受到指责。然而，那些持直接反对观点，固执地执着“āpa”一词为阴性复数的人，他们的言论才应受到指责。因为我们遵循巴利规则，确定了具有两种词尾变化的“āpa”一词既是阳性也是中性，所以任何人想推翻此说而另立他论，是不可能的。而且，此议题甚为深奥，因其难以彻见；又极其微细，因其需由已积集智慧资粮(ñāṇasambhāra)的智者们以最微细的智慧去了知。所有这些话，都是为了让听众在各个地方掌握义理与文句(atthabyañjana)时能生起最高的善巧(kosalla)，为了制止那些不尊重教法、依语法学观点虚度光阴的懈怠者的放逸(pamāda)，也是为了开显教法的极其伟大，而非为了自赞毁他。因此，具足信心的良家子们，为了世尊的教法长久住世，应当依此理则而努力。

ยสฺมา ปน ปาฬิโต อฏฺฐกถา พลวตี นาม นตฺถิ, ตสฺมา ปาฬินยานุรูเปเนว อาปสทฺทสฺส นามิกปทมาลํ โยเชสฺสาม โสตูนมสมฺโมหตฺถํ, กิเมตฺถ สทฺทสตฺถนโย กริสฺสติ. อตฺรายํ อุทานปาฬิ ‘‘กึ กยิรา อุทปาเนน, อาปา เจ สพฺพทา สิยุ’’นฺติ.

然而，因为没有任何义注比巴利圣典本身更具权威，所以为了听众不致混淆，我们将仅依照巴利规则来应用“āpa”一词的名词变格(nāmikapadamālā)，此处的语法学规则又能做什么呢？于此有《自说经》(Udāna)的巴利为证：“若水恒常有，何需以水井？”

อาโป, อาปา. อาปํ, อาเป. อาเปน, อาเปหิ, อาเปภิ. อาปสฺส, อาปานํ. อาปา, อาปสฺมา, อาปมฺหา, อาเปหิ, อาเปภิ. อาปสฺส, อาปานํ. อาเป, อาปสฺมึ, อาปมฺหิ, อาเปสุ. โภ อาป, ภวนฺโต อาปา.

主格：āpo, āpā。宾格：āpaṃ, āpe。工具格：āpena, āpehi, āpebhi。与格/属格：āpassa, āpānaṃ。离格：āpā, āpasmā, āpamhā, āpehi, āpebhi。方位格：āpe, āpasmiṃ, āpamhi, āpesu。呼格：bho āpa, bhavanto āpā。

สพฺพนามาทีหิปิ โยเชสฺสาม – โย อาโป, เย อาปา. ยํ อาปํ, เย อาเป. เยน อาเปน, เสสํ เนยฺยํ[Pg.155], โส อาโป, เต อาปา. อตีโต อาโป, อตีตา อาปา. เสสํ เนยฺยํ. อิจฺเจวํ –

我们也将其与代词(sabbanāma)等连接：yo āpo, ye āpā；yaṃ āpaṃ, ye āpe；yena āpena，其余类推。so āpo, te āpā。atīto āpo, atītā āpā，其余类推。像这样——

ปุริเสน สมา อาป-สทฺทาที สพฺพถา มตา;

น สพฺพถาว โคสทฺโท, ปุริเสน สโม มโต.

“āpa”等词在各方面皆被认为与“purisa”(男人)一词相同；但“go”(牛)一词，则不被认为在各方面都与“purisa”相同。

มนาที เอกเทเสน, ปุริเสน สมา มตา;

สราที เอกเทเสน, สพฺพถา วา สมา มตา.

“mana”(意)等词被认为部分与“purisa”相同；“sara”(湖)等词被认为部分或完全相同。

เย ปเนตฺถ สทฺทา ‘‘มโนคโณ’’ติ วุตฺตา, กถํ เตสํ มโนคณภาโว สลฺลกฺเขตพฺโพติ? วุจฺจเต เตสํ มโนคณภาวสลฺลกฺขณการณํ –

此处被称为“意组”(manogaṇa)的词，应如何辨识其作为意组成员的身份呢？现说明其辨识之因——

มโนคโณ มโนคณา-ทิกา เจวา’มโนคโณ;

อิติ สทฺทา ติธา เญยฺยา,มโนคณวิภาวเน.

在意组的阐明中，当知词有三类：意组词、意组及以其为首的词、以及非意组词。

เย เต นา ส สฺมึวิสเย,สา โส สฺยนฺตา ภวนฺติ จ;

สมาสตทฺธิตนฺตตฺเต,มชฺโฌการา จ โหนฺติ หิ.

于“nā”、“sa”、“smiṃ”格位中，彼等成为“sā”、“so”、“syantā”；且在复合词(samāsa)与派生词(taddhita)中，中间则有“o”音。

โสการนฺตปโยคา จ, กฺริยาโยคมฺหิ ทิสฺสเร;

เอวํวิธา จ เต สทฺทา, เญยฺยา ‘‘มโนคโณ’’อิติ.

以“o”结尾的用法，亦见于与动词的连接中；凡具此类特征的词，当知其为“意组(manogaṇa)”。

อตฺร ตสฺสตฺถสฺส สาธกานิ ปโยคานิ สาสนโต จ โลกโต จ ยถารหมาหริตฺวา ทสฺเสสฺสาม – มนสา เจ ปสนฺเนน, ภาสติ วา กโรติ วา. น มยฺหํ มนโส ปิโย. สาธุกํ มนสิ กโรถ. มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา. มโนรมํ, มโนธาตุ, มโนมเยน กาเยน, อิทฺธิยา อุปสงฺกมิ. โย เว ‘‘ทสฺส’’นฺติ วตฺวาน, อทาเน กุรุเต มโน. วจสา ปริจิตา. วจโส วจสิ.

于此，为证实其义，我等将酌情从教法(sāsana)与世间(loka)引证用法如下：“若以清净心(manasā)，或语或行”。“非我意(manaso)所喜”。“善置于意(manasi)中”。“诸法意(mano)先导”。“意悦(manorama)”、“意界(manodhātu)”、“以意所成(manomaya)身，以神通接近”。“若人说‘我给’，于不给作意(mano)”。“以语(vacasā)而熟知”。“从语(vacaso)复至语(vacasi)”。

วโจรสฺมีหิ [Pg.156] โพเธสิ, เวเนยฺยกุมุทญฺจิทํ;

ราโค สาราครหิโต, วิสุทฺโธ พุทฺธจนฺทิมา.

以言语之光(vacorasmi)，觉悟此应受教化者(veneyya)如睡莲；佛陀此明月，清净无染，离于贪爱。

กสฺสปสฺส วโจ สุตฺวา, อลาโต เอตทพฺรวิ;

เอส ภิยฺโย ปสีทามิ, สุตฺวาน มุนิโน วโจ.

听闻迦叶(Kassapa)之语，阿拉陀(Alāta)如是说：“听闻牟尼(muni)之语，我心更增净信。”

สขา จ มิตฺโต จ มมาสิ สีวิก, สุสิกฺขิโต สาธุ กโรหิ เม วโจ. เอกูนตึโส วยสา สุภทฺท. วยโส, วยสิ, วโยวุทฺโธ, วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺติ. ชลนฺตมิว เตชสา. เตชโส, เตชสิ, เตโชธาตุกุสโล. เตโชกสิณํ. ตปสา อุตฺตโม, ตปโส, ตปสิ, ตโปธโน, ตโปชิคุจฺฉา. กสฺมา ภวํ วิชนมรญฺญนิสฺสิโต, ตโป อิธ กฺรุพฺพสิ พฺรหฺมปตฺติยา. เจตสา อญฺญาสิ, เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ, เอตมตฺถํ เจตสิ สนฺนิธาย, เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย. เจโตปริยญาณํ, เจโต ปริจฺฉินฺทติ, โส ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ชานาติ. ตมสา, ตมโส, ตมสิ, ตโมนุโท, ตโมหโร. นวาหเมตํ ยสสา ททามิ. ยสโส, ยสสิ, ยโส โภคสมปฺปิโต. ยโสลทฺธาโข ปนสฺมากํ โภคา. ยโสธรา เทวี, ยโส ลทฺธา น มชฺเชยฺย. อยสาว มลํ สมุฏฺฐิตํ. อยโส, อยสิ, อโยปาการปริยนฺตํ, อยสา ปฏิกุชฺชิตํ. เสยฺโย อโยคุโฬ ภุตฺโต, อโยปตฺโต[Pg.157], อโยมยํ, อโย กนฺตตีติ อโยกนฺโต. ฆเตน วา ภุญฺชสฺสุ ปยสา วา, สาธุ ขลุ ปยโส ปานํ ยญฺญทตฺเตน, ปยสิ โอชา, ปโยธรา, ปโยนิธิ. สหสฺสเนตฺโต สิรสา ปฏิคฺคหิ. สิรโส, สิรสิ อญฺชลึ กตฺวา, วนฺทิตพฺพํ อิสิทฺธชํ. สิโรรุหา, สิโร ฉินฺทติ. โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทาสิโร. สิโร เต วชฺฌยิตฺวาน. สรสา, สรโส, ตีณิ อุปฺปลชาตานิ, ตสฺมึ สรสิ พฺราหฺมณ. สโรรุหํ. ยํ เอตา อุปเสวนฺติ, ฉนฺทสาวา ธเนนวา. สาวิตฺตี ฉนฺทโส มุขํ. ฉนฺทสิ, ฉนฺโทวิจิติ, ฉนฺโทภงฺโค, อุรสา ปนุทหิสฺสามิ, อุรโส, อุรสิ ชายติ, อุรสิโลโม, อุโรมชฺเฌ วิชฺฌิ. รหสา, รหโส, รหสิ, รโหคโต นิสีทิตฺวา, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา. อหสา, อหสิ. ชายนฺติ ตตฺถ ปาโรหา, อโหรตฺตานมจฺจเยติ อิมานิ ปโยคานิ. เอตฺถ จ ‘‘มเนน, มนสฺส, มเน, มนสฺมึ, มนมฺหี’’ติอาทีนิ จ ‘‘มนอายตนํ ตมปรายโน อยปตฺโต ฉนฺทหานี’’ติอาทีนิ จ ‘‘น มนํ อญฺญาสิ. ยสํ ลทฺธาน ทุมฺเมโธ. ‘‘สิรํ ฉินฺทตี’’ติอาทีนิ จ รูปานิ มโนคณภาวปฺปกาสกานิ น โหนฺตีติ น ทสฺสิตานิ, น อลพฺภมานวเสน, ตสฺมาตฺร อิมา อาทิโต ปฏฺฐาย มโนคณภาววิภาวินี คาถาโย ภวนฺติ –

“你是我的同伴和朋友，西维迦(Sīvika)，善学者，请听我言(vaco)。”“善贤(Subhadda)，我年二十九(vayasā)。”“从年岁(vayaso)，于年岁(vayasi)中，年长(vayovuddho)，青春的特质(vayoguṇā)次第舍离。”“犹如以光辉(tejasā)燃烧。”“从光辉(tejaso)，于光辉(tejasi)中，善于火界(tejodhātu)。火遍(tejokasiṇa)。”“以苦行(tapasā)至上，从苦行(tapaso)，于苦行(tapasi)中，以苦行为财(tapodhano)，厌离苦行(tapojigucchā)。”“尊者为何栖止于僻静森林，于此为得梵界而修苦行(tapo)？”“以心(cetasā)了知，如是心(cetaso)生此寻思，将此义置于心(cetasi)中，了知心之寻思(cetoparivitakka)。”“他心通(cetopariyañāṇa)，他辨别心(ceto)，他以自心(cetasā)遍察其他有情、其他个人(puggala)的心(ceto)而了知。”“以黑暗(tamasā)，从黑暗(tamaso)，于黑暗(tamasi)中，驱暗者(tamonuda)，除暗者(tamohara)。”“我非为名声(yasasā)而施此。”“从名声(yasaso)，于名声(yasasi)中，名声(yaso)与财富相连。”“我们的财富实由名声(yaso)得来。”“耶输陀罗(Yasodharā)妃，得名声(yaso)后不应骄慢。”“锈由铁(ayasā)自生。”“从铁(ayaso)，于铁(ayasi)中，以铁墙(ayopākāra)为界，以铁(ayasā)覆盖。”“食铁丸(ayoguḷa)更佳，铁钵(ayopatta)，铁所制(ayomaya)，其能切铁，故称磁石(ayokanta)。”“或以酥油食，或以牛乳(payasā)，雅那达多(Yaññadatta)，饮牛乳(payaso)实善，乳(payasi)中有精华，乳房(payodharā)，乳海(payonidhi)。”“千眼者以头(sirasā)领受。”“从头(siraso)，于头(sirasi)顶合掌，应顶礼仙人之幢。”“头生(siroruha)（发），斩头(siro)。”“彼舍离诸欲，如蛇从足至头(siro)（蜕皮）。”“击碎汝之头(siro)。”“以湖(sarasā)，从湖(saraso)，三种莲花，婆罗门，于彼湖(sarasi)中。”“湖生(saroruha)（莲花）。”“彼等或以欲(chandasā)，或以财侍奉。”“萨维提(Sāvittī)为韵律(chandaso)之首。”“于韵律(chandasi)中，韵律辨析(chandoviciti)，破格律(chandobhaṅgo)，我将以胸膛(urasā)推开，从胸(uraso)，生于胸(urasi)，胸毛(urasilomo)，射中胸膛中央(uromajjhe)。”“以秘密(rahasā)，从秘密(rahaso)，于秘密(rahasi)中，往至僻静处(rahogata)坐已，我当时如是思惟。”“以日(ahasā)，于日(ahasi)中。”“彼处生嫩芽，日夜(ahoratta)流逝。”这些是用例。于此，“manena, manassa, mane, manasmiṃ, manamhī”等形式，以及“manaāyatanaṃ, tamaparāyano, ayapatto, chandahānī”等形式，还有“na manaṃ aññāsi, yasaṃ laddhāna dummedho, siraṃ chindatī”等形式，因为不彰显意组(manogaṇa)的特性，所以没有展示出来，而非因其不可得。因此，于此从首起有如下阐明意组特性的偈颂——

‘‘มนสา [Pg.158] มนโส มนสิ’’,อิติอาทิวสา ฐิตา;

สา โส สฺยนฺตา สทฺทรูปา,วุตฺตา ‘‘มโนคโณ’’อิติ.

依“manasā”、“manaso”、“manasi”等形式而立；具“sā”、“so”、“syantā”词形者，被称为“意组(manogaṇa)”。

มโนธาตุ วโจรสฺมิ,วโยวุทฺโธ ตโปคุโณ;

เตโชธาตุ ตโมนาโส,ยโสโภคสมปฺปิโต.

意界(manodhātu)、言光(vacorasmi)，年长(vayovuddho)、苦行德(tapoguṇo)，火界(tejodhātu)、除暗(tamonāsa)，名声财富具(yasobhogasamappito)。

เจโตปริวิตกฺโก จ, อโยปตฺโต ปโยธรา;

สิโรรุหา สโรรุหํ, อุโรมชฺเฌ รโหคโต.

心之寻思(cetoparivitakko)、铁钵(ayopatto)、乳房(payodharā)，头生(siroruhā)（发）、湖生(saroruhaṃ)（莲），胸膛中央(uromajjhe)、入僻静处(rahogato)。

ฉนฺโทภงฺโค อโหรตฺตํ, มโนมย’มโยมยํ;

เอวํวิโธ วิเสโส โย, ลกฺขณนฺตํ มโนคเณ.

破格律(chandobhaṅgo)、日夜(ahorattaṃ)，意所成(manomaya)、铁所成(ayomaya)；如是种种差别，即是意组(manogaṇa)之相。

‘‘วโจ สุตฺวา, สิโร ฉินฺทิ, อโย กนฺตติ’’ อิจฺจปิ;

อุปโยคสฺส สํสิทฺธิ, ลกฺขณนฺตํ มโนคเณ.

“闻语(vaco sutvā)”、“斩头(siro chindi)”、“铁切(ayo kantati)”等，此等用法之成就，即是意组(manogaṇa)之相。

มโนคเณ วุตฺตนโย, อิตฺถิลิงฺเค น ลพฺภติ;

ปุนฺนปุํสกลิงฺเคสุ, ลพฺภเตว ยถารหํ.

为意组(manogaṇa)所述之规则，于阴性(itthiliṅga)中不可得；于阳性(pulliṅga)、中性(napuṃsakaliṅga)之中，则酌情而可得。

อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ –

如是，在各方面——

สา โส สฺยนฺตานิ รูปานิ, สนฺทิสฺสนฺติ มโนคเณ;

มชฺโฌการนฺตรูปา จ, โสการนฺตูปโยคตา.

于意组(manogaṇa)中可见“sā”、“so”、“syantā”之形式，以及中间带“o”音的形式，和以“o”音结尾的用法。

อิทํ มโนคณลกฺขณํ. เอวํ มโนคณลกฺขณํ อนากุลํ นิคฺคุมฺพํ นิชฺชฏํ สมุทฺทิฏฺฐํ.

此即意组(manogaṇa)之相。如是，意组之相已被阐明，不紊乱、无杂乱、无纠缠。

อถ มโนคณาทิลกฺขณํ กถยาม –

现在我等宣说意组等(manogaṇādi)之相——

เย เต นา สสฺมึวิสเย,สา โส สฺยนฺตา ยถารหํ;

สมาสตทฺธิตนฺตตฺเต,มชฺโฌกาโร น โหนฺติ ตุ.

于“nā”、“sa”、“smiṃ”格位中，彼等酌情成为“sā”、“so”、“syantā”；但在复合词(samāsa)与派生词(taddhita)中，中间则无“o”音。

โสการนฺตูปโยคา [Pg.159] จ,กฺริยาโยเค น โหนฺติ เต;

สทฺทา เอวํวิธา สพฺเพ;

มโนคณาทิกา มตา.

以“o”结尾的用法，亦不见于与动词的连接中；凡具此类特征的所有词，皆被认为是“意组等(manogaṇādika)”。

เสยฺยถิทํ? ‘‘พิลํ ปทํ มุข’’มิจฺจาทโย. เตสํ รูปานิ ภวนฺติ – พิลสา, พิลโส, พิลสิ, พิลคโต, พิลํ ปาวิสิ. ปทสาว อคมาสิ, ตีณิ ปทวารานิ, มากาสิ มุขสา ปาปํ, มุขคตํ โภชนํ ฉฑฺฑาเปติ. สจฺเจน ทนฺโต ทมสา อุเปโต. รสวรํ รสมยํ รสํ ปิวีติ. อิทํ มโนคณาทิกลกฺขณํ.

例如：“洞穴(bila)、足迹(pada)、口(mukha)”等。它们的词形是：以洞穴(bilasā)、从洞穴(bilaso)、在洞穴(bilasi)中、去到洞穴(bilagato)、进入洞穴(bilaṃ pāvisi)。他步行(padasā)而去，三个步伐(padavārāni)，不要用口(mukhasā)作恶，使人丢弃口中(mukhagata)的食物。以真实而调伏，具足调御(damasā)。饮用最上味、充满味(rasamaya)的味。这是意组等(manogaṇādika)之相。

อปรมฺปิ ภวติ –

此外还有：

เย สมาสาทิภาวมฺหิ, มชฺโฌการาว โหนฺติ ตุ;

นา ส สฺมึวิสเย สาโส-สฺยนฺตา ปน น โหนฺติหิ.

凡在复合(samāsa)等中，中间唯有“o”音；但在“nā”、“sa”、“smiṃ”格位中，则无“sā”、“so”、“syantā”等形式。

โสการนฺตูปโยคา จ,กฺริยาโยเค น โหนฺติ เต;

สทฺทา เอวํวิธา จาปิ,มโนคณาทิกา มตา.

以“o”结尾的用法，亦不见于与动词的连接中；凡具此类特征的所有词，亦被认为是“意组等(manogaṇādika)”。

เสยฺยถิทํ? ‘‘อาโป วาโย สรโท’’อิจฺเจวมาทโย. เตสํ รูปานิ ภวนฺติ – อาโปธาตุ, วาโยธาตุ, อาโปกสิณํ, วาโยกสิณํ, อาโปมยํ, วาโยมยํ, ชีว ตฺวํ สรโทสตํ, สรทกาโล. อาเปน, อาปสฺส, อาเป, อาปสฺมึ, อาปมฺหิ. วาเยน, วายสฺส, วาเย, วายสฺมึ, วายมฺหิ. สรเทน, สรทสฺส, สรเท, สรทสฺมึ, สรทมฺหิ. อาปํ อาปโต สญฺชานาติ. วายํ วายโต สญฺชานาติ. สรทํ ปตฺเถติ, สรทํ รมณียา นที.

即是：“水(āpo)、风(vāyo)、秋(sarado)”等词。它们的词形是：水界(āpodhātu)、风界(vāyodhātu)、水遍(āpokasiṇaṃ)、风遍(vāyokasiṇaṃ)、水所成(āpomayaṃ)、风所成(vāyomayaṃ)，“愿你活百秋(jīva tvaṃ saradosataṃ)”，秋时(saradakālo)。以水(āpena)，水之(āpassa)，于水(āpe)，于水(āpasmiṃ)，于水(āpamhi)。以风(vāyena)，风之(vāyassa)，于风(vāye)，于风(vāyasmiṃ)，于风(vāyamhi)。以秋(saradena)，秋之(saradassa)，于秋(sarade)，于秋(saradasmiṃ)，于秋(saradamhi)。从水认知水。从风认知风。他期盼秋天，秋天的河流令人喜悦。

เกจิ [Pg.160] ปเนตฺถ วเทยฺยุํ ‘‘นนุ สาสเน วายสทฺโท วิย วายุสทฺโทปิ มโนคณาทีสุ อิจฺฉิตพฺโพ’’ติ? เอตฺถ วุจฺจเต –

于此，有些人或许会说：“在教法中，难道‘vāyu’一词不也像‘vāyo’一词一样，应被归入意组(manogaṇa)等吗？”对此，回答如下：

‘‘วายุ วาโย’’ติ เอเตสุ, ปจฺฉิโมเยว อิจฺฉิโต;

มโนคณาทีสุ นาทิ, อาทิคฺคหวเสนิธ.

于“vāyu”与“vāyo”二词中，只有后者被接受归入意组等，而非前者，这是根据此处所举的首例。

‘‘มโนธาตุ วาโยธาตุ’’, อิจฺจาทีนิ ปทานิ หิ;

อการนฺตวเสเนว, มชฺโฌการานิ สิชฺฌเร.

“意界(manodhātu)”、“风界(vāyodhātu)”等词，其中间的“o”音，仅依a结尾(akāranta)而成就。

วายุสทฺทมฺหิ คหิเต, อาทิคฺคหวเสนิธ;

‘‘วาโยธาตู’’ติ โอมชฺฌํ, รูปเมว น เหสฺสติ.

若取“vāyu”一词，依此首例之法，则‘vāyodhātu’此一中间带‘o’的词形，将无法成立。

ยถา หิ อายุสทฺทสฺส, รูปํ ทิสฺสติ สาคมํ;

‘‘อายุสา เอกปุตฺต’’นฺติ, มนสาทิปทํ วิย.

诚如“āyu”一词，可见其带s增益(sāgama)的词形，如‘āyusā ekaputtaṃ’(以命护独子)，就像“manasā”等词一样。

น ตถา วายุสทฺทสฺส, รูปํ ทิสฺสติ สาคมํ;

ตสฺมา มโนคณาทิมฺหิ, ตสฺโส’กาโส น วิชฺชติ.

“vāyu”一词则不然，不见其有s增益词形；是故于意组等中，实无其容身之地。

ตถา หิ ‘‘วายติ อิติ, วาโย’’ อิติ ครู วทุํ;

‘‘วาโยธาตู’’ติ เอตสฺส, ปทสฺสตฺถํ ตหึ ตหึ.

诸师曾说：“因其吹动(vāyati)，故为风(vāyo)”；他们亦处处如此解释“风界”一词的意义。

ยตฺถ ปถวี จ อาโป จ, เตโช วาโย น คาธติ;

เอตฺถ อาปาทิกํ สทฺท-ตฺติกํ มโนคณาทิเก.

“于此地、水、火与风，皆无立足之处”；在此偈中，以“āpo”等为首的三个词，当知属于意组等。

อิทมฺปิ มโนคณาทิกลกฺขณํ. เอตฺถ มโนคณาทิกา ทฺวิธา ภิชฺชนฺติ พิล ปทาทิโต อาปาทิโต จ. เอวํ มโนคณาทิกลกฺขณํ อนากุลํ นิคฺคุมฺพํ นิชฺชฏํ สมุทฺทิฏฺฐํ.

这也是意组等之相。于此，意组等分为两种：由“bila”、“pada”等(一组)，及由“āpa”等(一组)。如是，意组等之相已被不紊乱、无杂乱、无纠缠地阐明。

อถ อมโนคณลกฺขณํ กถยาม –

现在我们宣说非意组(amanogaṇa)之相——

เย จ นาวิสเย โสนฺตา, เย จ สฺมาวิสเย สิยุํ;

สทฺทา เอวํปการา เต, อมโนคณสญฺญิตา.

凡在“nā”格位中以“so”结尾者，以及在“smā”格位中以“so”结尾者；此类词语，被称为非意组。

เก [Pg.161] เต? อตฺถพฺยญฺชนกฺขรสทฺทาทโย เจว ทีโฆรสทฺทา จ. เอเตสุ หิ อตฺถสทฺทาทีนํ นาวจนฏฺฐาเน ‘‘อตฺถโส พฺยญฺชนโส อกฺขรโส สุตฺตโส อุปายโส สพฺพโส ฐานโส’’ติอาทีนิ โสนฺตานิ รูปานิ ภวนฺติ. ทีโฆรสทฺทานํ ปน สฺมาวจนฏฺฐาเน ‘‘ทีฆโส โอรโส’’ติ โสนฺตานิ รูปานิ ภวนฺติ. อิทํ อมโนคณลกฺขณํ.

是哪些呢？即“义(attha)、文(byañjana)、字(akkhara)、经(sutta)”等词，以及“长(dīgha)、亲生(orasa)”等词。于此等中，“义”等词在“nā”格位中有“atthaso(依义)、byañjanaso(依文)、akkharaso(依字)、suttaso(依经)、upāyaso(依方便)、sabbaso(依一切)、ṭhānaso(依处)”等以“so”结尾的词形。而“长”、“亲生”等词在“smā”格位中有“dīghaso(从长的)、oraso(从亲生的)”等以“so”结尾的词形。这是非意组之相。

อปรมฺปิ ภวติ –

此外还有：

สพฺพถา วินิมุตฺตา เย, สา โส สฺยนฺตาทิภาวโต;

เอวํวิธาปิ เต สทฺทา, อมโนคณสญฺญิตา.

凡完全不具有“sā”、“so”、“syantā”等形式者；此类词语，亦被称为非意组。

เก เต? ‘‘ปุริโส กญฺญา จิตฺต’’มิจฺจาทโย. อิทมฺปิ อมโนคณลกฺขณํ. เอวํ อมโนคณลกฺขณํ อนากุลํ นิคฺคุมฺพํ นิชฺชฏํ สมุทฺทิฏฺฐํ.

是哪些呢？即“人(purisa)、少女(kaññā)、心(citta)”等。这也是非意组之相。如是，非意组之相已被不紊乱、无杂乱、无纠缠地阐明。

เอวํ ทสฺสิเตสุ มโนคณลกฺขณาทีสุ โกจิ วเทยฺย ‘‘ยทิทํ ตุมฺเหหิ วุตฺตํ ‘เย สมาสาทิภาวมฺหิ, มชฺโฌการาว โหนฺติ ตู’ติอาทินา มโนคณาทิกลกฺขณํ, เตน ‘‘ปโรสตํ โคมยํ โคธโน’’อิจฺจาทีสุ โคปรสทฺทาทโยปิ มโนคณาทิกภาวํ อาปชฺชนฺตีติ? นาปชฺชนฺติ. กสฺมาติ เจ? ยสฺมา –

如是展示了意组等之相后，有人或许会说：“你们以‘凡在复合(samāsa)等中，中间实为“o”元音’等所说的意组等之相，根据此理，在‘parosataṃ’(百余)、‘gomayaṃ’(牛粪)、‘godhano’(牛财)等词中的‘go’(牛)、‘para’(他)等词，不也归入意组等了吗？”(答：)不归入。倘若问：为何？因为：

เอตฺถ มโนคณาทีนํ, อนฺตสฺโสตฺตํ ปฏิจฺจิทํ;

‘‘มชฺโฌการา’’ติ วจนํ, วุตฺตํ น ตฺวาคมาทิกํ.

于此，此乃指意组等之内部词干(antassotta)而言；“中间有o”此言，是就此而言，而非就增益音(āgama)等而言。

‘‘ปโรสตํ โคมย’’นฺติ-อาทีสุ อมโนคโณ;

ปุพฺพภูตํ ปทํ โอสฺสา-คมตฺตา’นิจฺจตาย จ.

在“parosataṃ”、“gomayaṃ”等词中，其前分属非意组；因其前行词的o音是增益音，且非恒定故。

ตสฺมา นาปชฺชนฺติ. อิติ สพฺพถาปิ อมโนคณลกฺขณํ นิสฺเสสโต ทสฺสิตํ. อิจฺเจวํ มโนคณวิภาวนายํ มโนคโณ มโนคณาทิโก อมโนคโณ จาติ ติธา เภโท เวทิตพฺโพ.

是故，彼等不归入意组。如是，非意组的全部特征已被彻底展示。如是，在阐明意组时，当知有三种区别：意组、属意组者、非意组。

ตตฺถ [Pg.162] มโนคเณ ปริยาปนฺนสทฺทานํ สมาสํ ปตฺวา ‘‘อพฺยคฺคมนโส นโร, ถิรเจตสํ กุลํ, สทฺเธยฺยวจสา อุปาสิกาติอาทินา ลิงฺคตฺตยวเสน อญฺญถาปิ รูปานิ ภวนฺติ. เอตฺถ ปน เกจิ เอวํ วทนฺติ ‘‘ยทา มนสทฺโท สกตฺเถ อวตฺติตฺวา ‘อพฺยคฺโค มโน ยสฺส โสยํ อพฺยคฺคมนโส, อลีโน มโน ยสฺส โสยํ อลีนมนโส’ติ เอวํ อญฺญตฺเถ วตฺตติ, ตทา ปุริสนเยเนว นามิกปทมาลา ลพฺภติ, น มโนคณนเยนา’’ติ. ตํ น คเหตพฺพํ อุภินฺนมฺปิ ยถารหํ ลพฺภนโต. ตถา หิ วิสุทฺธิมคฺเค ปุคฺคลาเปกฺขนวเสน ‘‘ขนฺติโสรจฺจเมตฺตาทิ-คุณภูสิตเจตโส. อชฺเฌสนํ คเหตฺวานา’’ติ เอตฺถ มโนคณนโย ทิสฺสติ. ตฏฺฏีกายมฺปิ ‘‘อชฺเฌสิโต ทาฐานาค-ตฺเถเรน ถิรเจตสา’’ติ มโนคณนโย ทิสฺสติ, ตสฺมา เตสํ วจนํ น คเหตพฺพํ. เอวํ วทนฺตา จ เต อพฺยคฺคมนสทฺทาทีนํ อพฺยคฺคมนสอิจฺจาทินา สการนฺตปกติภาเวน ฐเปตพฺพภาวํ วิพฺภนฺตมติวเสน จินฺเตตฺวา สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ, ทฺวีสุ จ วจเนสุ ปุริสนเยน โยเชตพฺพตํ มญฺญนฺติ. เอวญฺจ สติ ‘‘คุณภูสิตเจตโส, ถิรเจตสา’’ติ ฉฏฺฐีจตุตฺถีตติยารูปานิ นสิยุํ, อญฺญานิเยว อนภิมตานิ รูปานิ สิยุํ. ยสฺมา สิยุํ, ตสฺมา เอวํ อคฺคเหตฺวา อยํ วิเสโส คเหตพฺโพ.

于此，意组所摄之词，在构成复合词后，如“abyaggamanaso naro”(心不散乱的人)、“thiracetasaṃ kulaṃ”(心坚定的家族)、“saddheyyavacasā upāsikā”(言语诚信的优婆夷)等，会因三性的不同而有其他词形。但于此，有些人说：“当‘mano’(意)一词不用于其本义，而如‘abyaggamanaso’(其意不散乱者)、‘alīnamanaso’(其意不退缩者)般转用于他义时，其名词词形变化应依‘purisa’(人)之法，而非意组之法。”此说不可取，因两者皆可酌情获得。诚然，在《清净道论》(Visuddhimagga)中，基于对个体(puggala)的考虑：“khantisoraccamettādi-guṇabhūsitacetaso. Ajjhesanaṃ gahetvānā”(具忍、柔和、慈等德庄严其心者，接受请求后……)，于此可见意组的变格法。在其复注(Taṭṭīkā)中亦云：“ajjhesito dāṭhānāga-ttherena thiracetasā”(受心坚定的Dāṭhānāga长老之请)，可见意组的变格法。是故，彼等之言不可取。作此说者，乃因其极度错乱之见，认为“abyaggamanasa”等词应保持其以s结尾的词干形态，而臆想其在所有格位及两种数中，皆应依‘purisa’之法配合。若如此，则“guṇabhūsitacetaso”(第六格)、“thiracetasā”(第四、第三格)等词形将不复存在，而会出现其他不欲见之词形。正因其会出现，故不应如是执取，而应了知此中差别。

ยตฺถ หิ สมาสวเสน มนสทฺโท เจตสทฺทาทโย จ สกตฺเถ อวตฺติตฺวา อญฺญตฺเถ วตฺตนฺติ, ตตฺถ สการาคมานํ ปทานํ นามิกปทมาลา ปุริสนเยน จ มโนคเณ มนนเยน จ ยถารหํ ลพฺภติ. นิสฺสการาคมานํ ปน ปุริสนเยเนว ลพฺภติ. ยตฺถ ปน สมาสวิสเยเยว มนาทิสทฺทา สกตฺเถ วตฺตนฺติ, ตตฺถ นิสฺสการาคมานํ นามิกปทมาลา ปุริสนเยน จ มโนคเณ มนนเยน จ ลพฺภติ.

诚然，凡以复合词形式，mano、ceto等词不用于本义而转用于他义时，于此，有s增益的词，其名词词形变化可酌情依purisa法及意组中的mano法而获得。而无s增益的词，则仅依purisa法获得。再者，凡在复合词中，mano等词仅用于本义时，于此，无s增益的词，其名词词形变化可依purisa法及意组中的mano法而获得。

อิทานิ [Pg.163] อิมสฺสตฺถสฺส อาวิภาวตฺถํ, สทฺทคตีสุ จ วิญฺญูนํ โกสลฺลุปฺปาทนตฺถํ ยถาวุตฺตานํ ปทานํ ปทมาลา ติธา กตฺวา ทสฺสยิสฺสาม – ‘‘พฺยาสตฺโต มโน ยสฺส โสยํ พฺยาสตฺตมนโส นโร’’ติ เอวมจฺจนฺตํ ปุคฺคลาเปกฺขกสฺส อิมสฺส ปทสฺส –

现在，为阐明此义，并为令智者于词路生起善巧，我们将如前所述，分三种方式展示该词的词形变化——对于“byāsatto mano yassa so ayaṃ byāsattamanaso naro”（其意执著者，彼为执意之人）此一完全依人而论之词：

พฺยาสตฺตมนโส นโร, พฺยาสตฺตมนสา นรา. พฺยาสตฺตมนสํ นรํ, พฺยาสตฺตมนเส นเร. พฺยาสตฺตมนสา, พฺยาสตฺตมเนน นเรน, พฺยาสตฺตมเนหิ, พฺยาสตฺตมเนภิ นเรหิ. พฺยาสตฺตมนโส, พฺยาสตฺตมนสฺส นรสฺส, พฺยาสตฺตมนานํ นรานํ. พฺยาสตฺตมนา, พฺยาสตฺตมนสฺมา, พฺยาสตฺตมนมฺหา นรา, พฺยาสตฺตมเนหิ, พฺยาสตฺตมเนภิ นเรหิ. พฺยาสตฺตมนโส, พฺยาสตฺตมนสฺส นรสฺส, พฺยาสตฺตมนานํ นรานํ. พฺยาสตฺตมนสิ, พฺยาสตฺตมเน, พฺยาสตฺตมนสฺมึ, พฺยาสตฺตมนมฺหิ นเร, พฺยาสตฺตมเนสุ นเรสุ. โภ พฺยาสตฺตมนส นร, ภวนฺโต พฺยาสตฺตมนสา นราติ นามิกปทมาลา ภวติ.

执意之人，诸执意之人。对执意之人，对诸执意之人。以执意之人，以执意之人；以诸执意之人，以诸执意之人。执意之人的，执意之人的；诸执意之人的。从执意之人，从执意之人，从执意之人；从诸执意之人，从诸执意之人。执意之人的，执意之人的；诸执意之人的。于执意之人，于执意之人，于执意之人，于执意之人；于诸执意之人。喂，执意之人！诸位执意之人！此即其名词词形变化。

เอวํ สการาคมสฺส ลพฺภมานาลพฺภมานตา ววตฺถเปตพฺพา. เอตฺถ หิ ปฐมาทุติยาวิภตฺตีนํ เอกวจนพหุวจนฏฺฐาเน จ ตติยาจตุตฺถีฉฏฺฐีสตฺตมีนํ เอกวจนฏฺฐาเน จ ยถารหํ สาคโม ภวติ อาเทสสรวิภตฺติสรปรตฺตา. อยญฺจ นโย สุขุโม สาธุกํ มนสิ กาตพฺโพ.

如是，s增益的可得与不可得，应当被确定。于此，在第一、第二格的单、复数位，及第三、第四、第六、第七格的单数位，因有替代元音或格的元音随于其后，故酌情而有s增益。此理甚微，当善记于心。

อปโร นโย – ‘‘พฺยาสตฺโต มโน ยสฺส โสยํ พฺยาสตฺตมโน’’ติ เอวมฺปิ ปุคฺคลาเปกฺขกสฺส อิมสฺส ปทสฺส ‘‘พฺยาสตฺตมโน นโร, พฺยาสตฺตมนา นรา. พฺยาสตฺตมนํ นร’’นฺติอาทินา ปุริสนเยเนว นามิกปทมาลา ภวติ. เอตฺถ ปน สพฺพถาปิ สาคโม นตฺถิ. อปโรปิ นโย – ‘‘พฺยาสตฺโต จ โส มโน จาติ พฺยาสตฺตมโน’’ติ เอวํ จิตฺตาเปกฺขกสฺสปิ อิมสฺส ปทสฺส ‘‘พฺยาสตฺตมโน, พฺยาสตฺตมนา. พฺยาสตฺตมนํ, พฺยาสตฺตมเน. พฺยาสตฺตมนสา, พฺยาสตฺตมเนนา’’ติอาทินา มโนคเณ มนนเยน นามิกปทมาลา ภวติ, เอตฺถ ปน ตติยาจตุตฺถีฉฏฺฐีสตฺตมีนํ [Pg.164] เอกวจนฏฺฐาเนเยว สาคโม ภวติ อาเทสสรปรตฺตา. ยถา จ เอตฺถ, เอวํ ‘‘อลีนมนโส นโร’’ติอาทีสุปิ อยํ ติวิโธ นโย เวทิตพฺโพ.

另一法：“其心执著者，即是执著心者”(byāsattamano)。如此，就此词指代个人(puggala)而言，其名词词形变化仅依循purisa法，如：“执著心之人”、“诸执著心之人”、“（对）执著心之人”等。于此，完全没有s增益。又一法：“彼乃执著之心，故为执著心”。如此，就此词指代心而言，其名词词形变化依循意组中的mano法，如：“执著心”、“诸执著心”、“（对）执著心”、“（对）诸执著心”、“以执著心”等。于此，仅在第三、第四、第六、第七格的单数位，因有替代元音随于其后而有s增益。如此处，对于“不退心之人”(alīnamanaso naro)等词，亦应了知此三种方法。

นปุํสกลิงฺเค ปน วตฺตพฺเพ ‘‘พฺยาสตฺตมนสํ กุลํ, พฺยาสตฺตมนานิ กุลานิ. พฺยาสตฺตมนสํ กุลํ, พฺยาสตฺตมนานิ กุลานิ. พฺยาสตฺตมนสา กุเลนา’’ติอาทินา นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. เอตฺถ ปน ปฐมาทุติยาตติยาจตุตฺถีฉฏฺฐีสตฺตมีนํ เอกวจนฏฺฐาเนเยว ยถารหํ สาคโม ภวติ อาเทสสรวิภตฺติสรปรตฺตา, อยมฺปิ นโย สุขุโม สาธุกํ มนสิ กาตพฺโพ.

于中性，当言：“心执著的家族”、“诸心执著的家族”；“（对）心执著的家族”、“（对）诸心执著的家族”；“以心执著的家族”等，应如是组合名词词形变化。于此，仅在第一、第二、第三、第四、第六、第七格的单数位，因有替代元音或格的元音随于其后而酌情有s增益。此法亦精微，当善记于心。

อิตฺถิลิงฺเค ปน วตฺตพฺเพ ‘‘พฺยาสตฺตมนสา อิตฺถี’’ติ เอวํ ปฐเมกวจนฏฺฐาเนเยว สาคมํ วตฺวา ตโต ‘‘พฺยาสตฺตมนา, พฺยาสตฺตมนาโย อิตฺถิโย. พฺยาสตฺตมนํ อิตฺถิ’’นฺติ กญฺญานเยน โยเชตพฺพา. ‘‘เอวํ สทฺเธยฺยวจสา อุปาสิกา, สทฺเธยฺยวจาโย อุปาสิกาโย. สทฺเธยฺยวจํ อุปาสิก’’นฺติอาทินาปิ. ‘‘พฺยาสตฺตมนํ กุลํ, พฺยาสตฺตมนา อิตฺถี’’ติอาทินา ปน จิตฺตกญฺญานเยน โยเชตพฺพา. เอตฺถ ปน สพฺพถาปิ สาคโม นตฺถิ.

于阴性，当言：“心执著的女子”(byāsattamanasā itthī)，如此，仅在第一格单数位说有s增益，其后则依kaññā法组合，如：“诸心执著的女子”、“（对）心执著的女子”。同样，如：“言语诚信的优婆夷(upāsikā)”(saddheyyavacasā upāsikā)、“诸言语诚信的优婆夷”、“（对）言语诚信的优婆夷”等。至于“心执著的家族”(byāsattamanaṃ kulaṃ)、“心执著的女子”(byāsattamanā itthī)等，则应依citta法与kaññā法组合。于此，则完全没有s增益。

โสตูนํ ญาณปฺปเภทชนนตฺถํ อปราปิ นามิกปทมาลาโย ทสฺสยิสฺสาม สหนิพฺพจเนน – มโน เอว มานสํ, สมุสฺสาหิตํ มานสํ ยสฺส โสยํ สมุสฺสาหิตมานโส. ‘‘สมุสฺสาหิตมานโส, สมุสฺสาหิตมานสา. สมุสฺสาหิตมานสํ, สมุสฺสาหิตมานเส. สมุสฺสาหิตมานเสนา’’ติ ปุริสนเยน โยเชตพฺพา. สุนฺทรา เมธา อสฺส อตฺถีติ สุเมธโส. ‘‘สุเมธโส, สุเมธสา. สุเมธสํ, สุเมธเส. สุเมธเสนา’’ติ ปุริสนเยน, เอวํ ‘‘ภูริเมธโส’’ติอาทีนมฺปิ. ตตฺริเม ปโยคา –

为令听者生起分别智，我等将展示其他附带词源解释的名词词形变化：心(mano)即是意(mānasaṃ)；其心意已被激励者，即是“心意已激励者”(samussāhitamānaso)。其词形变化应依purisa法组合，如：“心意已激励者”、“诸心意已激励者”、“（对）心意已激励者”、“（对）诸心意已激励者”、“以心意已激励者”。拥有善慧者，即是“善慧者”(sumedhaso)。其词形变化依purisa法。“广慧者”(bhūrimedhaso)等亦然。此为应用之例：

‘‘ยํ [Pg.165] วทนฺติ สุเมโธติ, ภูริปญฺญํ สุเมธสํ;

กึ นุ ตมฺหา วิปฺปวสิ, มุหุตฺตมปิ ปิงฺคิย;

โคตมา ภูริปญฺญาณา, โคตมา ภูริเมธสา.

“人称彼为善慧者，广慧者，善慧者；宾吉亚，为何你须臾离于彼？乔达摩具广智，乔达摩具广慧。”

นาหํ ตมฺหา วิปฺปวสามิ, มุหุตฺตมปิ พฺราหฺมณ;

โคตมา ภูริปญฺญาณา, โคตมา ภูริเมธสา’’ติ.

“婆罗门，我未曾须臾离于彼；乔达摩具广智，乔达摩具广慧。”

อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘สมุสฺสาหิตมานสา สุเมธสา’’ติ รูปานิ, นปุํสเก วตฺตพฺเพ ‘‘สมุสฺสาหิตมานสํ สุเมธส’’นฺติ รูปานิ, กญฺญา จิตฺตนเยน เอเตสํ ปทมาลา โยเชตพฺพา. โอการนฺตปุลฺลิงฺคฏฺฐาเน อิตฺถิลิงฺคาทิวินิจฺฉโย นยปฺปกาสนตฺถํ กโต. วิเสสโต หิ โอการนฺตกถาเยว อิธาธิปฺเปตา. อปิจ โลเก นีติ นาม นานปฺปกาเรหิ กถิตา เอว โสภติ, อยญฺจ สาสเน นีติ, ตสฺมา นานปฺปกาเรหิ กถิตาติ.

于阴性，当言“samussāhitamānasā”、“sumedhasā”等词形；于中性，当言“samussāhitamānasaṃ”、“sumedhasa”等词形。这些词的词形变化应依kaññā法与citta法组合。于o结尾阳性词之处，为阐明方法而作此阴性等词类的辨析。实则，此处主要意在讨论o结尾的词。再者，世间的道理，以多种方式宣说方显其美；此亦为教法中的道理，是故以多种方式宣说。

สพฺพานิ นยโต เอวํ, โอการนฺตปทานิเม;

ปุลฺลิงฺคานิ ปวุตฺตานิ, สาสนตฺถํ มเหสิโน.

如是依循此理，此等o尾之词，皆说为阳性，为利大仙之教法。

วิเสโส เตสุ เกสญฺจิ, ปาฬิยํ โย ปทิสฺสติ;

ปจฺจตฺตวจนฏฺฐาเน, ปกาเสสฺสามิ ตํ’ธุนา.

其中某些特殊之处，若于巴利中得见，于其主格之位，我今将为阐明。

‘‘วนปฺปคุมฺเพ ยถ ผุสฺสิตคฺเค’’, อิติอาทินเยน หิ;

กตฺถโจทนฺตปุลฺลิงฺค-รูปานิ อญฺญถา สิยุํ.

“犹如林丛花盛开”，依此等理则，某些以o音结尾的阳性词，其词形会有所不同。

ปจฺจตฺตวจนิจฺเจว, ตญฺจ รูปํ ปกาสเย;

‘‘ปจฺจตฺเต ภุมฺมนิทฺเทโส’’, อิติ ภาสนฺติ เกจน.

而该词形实表主格。有些人说：“此乃主格的处格解释。”

ตตฺร กานิจิ สุตฺตปทานิ ทสฺเสสฺสาม – นตฺถิ อตฺตกาเร, นตฺถิ ปรกาเร, นตฺถิ ปุริสกาเร, ปริยนฺตกเต สํสาเร, ชีเว สตฺตเม, น เหวํ วตฺตพฺเพ, พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺตีติ. อิมานิ [Pg.166] เอกวจนพหุวจนวเสน ทฺวิธา คเหตพฺพานิ. ปจฺจตฺเตกวจนพหุวจนานญฺจ เอการาเทโส เวทิตพฺโพ.

于此，我等将展示若干经句：“无有自作者”、“无有他作者”、“无人作者”、“轮回有终尽”、“第七生”、“不应如是说”、“愚者与智者，经流转轮回，将作苦边际”。此等应从单数与复数二方面理解。并应了知，此乃主格单数与复数之e音替代。

เย ปน ‘‘วนปฺปคุมฺเพติ ปจฺจตฺตวจนสฺส ภุมฺมวจนนิทฺเทโส’’ติ วทนฺติ, เต วตฺตพฺพา ‘‘ยทิ วนปฺปคุมฺเพติ ปจฺจตฺตวจนสฺส ภุมฺมวจนนิทฺเทโส, เอวญฺจ สติ ‘ถาลิยํ โอทนํ ปจตี’ติ เอตฺถ วิย อาธารสุติสมฺภวโต ‘คิมฺหาน มาเส ปฐมสฺมึ คิมฺเห’ติ อิทํ กตรตฺถํ โชเตตี’’ติ? เต วเทยฺยุํ ‘‘น มยํ โภ ‘วนปฺปคุมฺเพติ อิทํ ภุมฺมวจน’นฺติ วทาม, อถ โข ‘ปจฺจตฺตวจนสฺส ภุมฺมวจนนิทฺเทโส’ติ วทามา’’ติ. เอวมฺปิ โทโสเยว ตุมฺหากํ, นนุ ‘‘สงฺเฆ โคตมิ เทหี’’ติ เอตฺถาปิ สมฺปทานวจนสฺส ภุมฺมวจนนิทฺเทโสติ วุตฺเตปิ สงฺฆสฺส ทานกฺริยาย อาธารภาวโต ‘‘สงฺเฆ’’ติ วจนํ สุณนฺตานํ อาธารสุติ จ อาธารปริกปฺโป จ โหติเยว. น หิ สกฺกา เอวํ ปวตฺตํ จิตฺตํ นิวาเรตุํ, ตสฺมา เอตฺถ เอวํ ปน วิเสโส คเหตพฺโพ ‘‘ปจฺจตฺตวจนสฺสปิ กตฺถจิ ภุมฺมวจนสฺส วิย รูปํ โหตี’’ติ. เอวญฺหิ คหิเต น โกจิ วิโรโธ. อีทิเสสุ หิ ฐาเนสุ นิรุตฺติปฺปเภทกุสโล โลกานุกมฺปโก ภควา ปจฺจตฺตวจนวเสน นิทฺทิสิตพฺเพ สติ เอวํ อนิทฺทิสิตฺวา โลกสฺส สมฺโมหมุปฺปาทยนฺโต วิย กถํ ภุมฺมวจนนิทฺเทสํ กริสฺสติ, ตสฺมา สทฺทสามญฺญเลสมตฺตํ คเหตฺวา ‘‘ภุมฺมวจนนิทฺเทโส’’ติ น วตฺตพฺพํ. ยทิ สทฺทสามญฺญํ คเหตฺวา ภุมฺมวจนนิทฺเทสํ อิจฺฉถ, ‘‘ปจฺจตฺเตกวจนสฺส อุปโยคพหุวจนนิทฺเทโส’’ติปิ อิจฺฉิตพฺพํ สิยา.

而那些说“vanappagumbe是主格的处格解释”的人，应被如此质问：“若vanappagumbe是主格的处格解释，那么在‘于锅中煮饭’一句中，处所的听闻是可能成立的，但在‘于夏季首月，于夏季’一句中，（第二个‘于夏季’）又阐明何义呢？”他们或会说：“阁下，我等并非说‘vanappagumbe是处格’，而是说‘是主格的处格解释’。”即便如此，你们的说法仍有错误。须知，在‘乔达弥(Gotamī)，请布施僧团’一句中，即便说此是与格的处格解释，但听闻“saṅghe”一词者，因僧团是布施行为的所依，心中实则生起处所之听闻与处所之构想。实在难以阻止如此生起的心，是故，于此应作如是特殊理解：‘主格有时亦有如处格之词形。’如是理解，则无任何矛盾。在这些地方，精通词源分别、慈愍世间的世尊，在应当以主格指代时，岂会不如此指代，反而作处格解释，像是要令世间生起迷惑？是故，不应仅执取语音上的些微相似，便说‘是处格解释’。若执取语音相似而欲成立处格解释之说，则亦应接受‘主格单数的宾格复数解释’之说。

อปิจ ตเถว ‘‘อตฺตกาเร’’ติ ปจฺจตฺตวจนสฺส ภุมฺมวจนนิทฺเทเส สติ อาธารสุติสมฺภวโต ‘‘อตฺตการสฺมึ กิญฺจิ วตฺถุ นตฺถี’’ติ อนธิปฺเปโต อตฺโถ สิยา, น ปน ‘‘อตฺตกาโร นตฺถี’’ติ อธิปฺเปโต อตฺโถ. ‘‘อุปโยคพหุวจนนิทฺเทโส’’ติ คหเณปิ อุปโยคตฺถสฺส นตฺถิสทฺเทน [Pg.167] อวตฺตพฺพตฺตา โทโสเยว สิยา, อตฺถิสทฺทาทีนํ วิย ปน นตฺถิสทฺทสฺสปิ ปฐมาย โยคโต ‘‘อตฺตกาเร’’ติ อิทํ ปจฺจตฺตวจนเมวาติ วิญฺญายติ. ‘‘พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺตี’’ติ เอตฺถาปิ ปจฺจตฺตวจนสฺส ‘‘ภุมฺมวจนนิทฺเทโส’’ติ วา ‘‘อุปโยควจนนิทฺเทโส’’ติ วา คหเณ สติ ‘‘พาลา จ ปณฺฑิตา จา’’ติ เอตฺตกมฺปิ วตฺตุํ อชานนโทโส สิยา, ‘‘กริสฺสนฺตี’’ติ ปทโยคโต ปน ‘‘พาเล จา’’ติอาทิ ปจฺจตฺตวจนเมวาติ วิญฺญายติ. ยถา ปน นิคฺคหีตาคมวเสนุจฺจาริเต ‘‘จกฺขุํ อุทปาที’’ติ ปเท ปจฺจตฺตวจนสฺส ‘‘จกฺขุํ เม เทหิ ยาจิโต’’ติ เอตฺถ อุปโยควจเนน สุติวเสน สมานตฺเตปิ ปจฺจตฺตวจนตฺโถเยว โสตาเร ปฏิภาติ ‘‘อุทปาที’’ติอาขฺยาเตน กถิตตฺตา, น ปน วิภตฺติวิปลฺลาสตฺถภูโต อุปโยควจนตฺโถ ‘‘อุทปาที’’ติอาขฺยาเตน อวจนียตฺตา, ‘‘จกฺขุํ อุทปาที’’ติ หิ ภควตา วุตฺตกาเล โก ‘‘จกฺขุํ อุทปาที’’ติ ปทํ ปริวตฺติตฺวา อตฺถมาจิกฺขติ, ตถา ‘‘พาเล ปณฺฑิเต’’ติอาทีนมฺปิ ปจฺจตฺตวจนานํ อปเรหิ ‘‘พาเล ปณฺฑิเต’’ติอาทีหิ ภุมฺโมปโยควจเนหิ สุติวเสน สมานตฺเตปิ ปจฺจตฺตวจนตฺโถเยว โสตาเร ปฏิภาติ, น อิตรวจนตฺโถ ยถาปโยคํ อตฺถสฺส คเหตพฺพตฺตา. อิติ ‘‘วนปฺปคุมฺเพ, พาเล, ปณฺฑิเต’’ติอาทีนํ สุทฺธปจฺจตฺตวจนตฺตญฺเญว สารโต ปจฺเจตพฺพํ, น สุติสามญฺเญน ภุมฺโมปโยควจนตฺตํ.

再者，同样地，若“attakāre”是主格的处格解释，则因可能生起处所之听闻，便会得出“于作者中无任何事(vatthu)”这样的非意图义，而非“无有作者”的意图义。若采纳“宾格复数解释”之说，因宾格义无法与“无”(natthi)一词共用，故亦成错误。然而，如“有”(atthi)等词，“无”(natthi)一词亦与第一格(主格)连用，故可知“attakāre”即是主格。于“愚者与智者，经流转轮回，将作苦边际”一句中，若对主格采纳“处格解释”或“宾格解释”之说，则会有不知言说“bālā ca paṇḍitā cā”之过失；然而，从“将作”(karissanti)一词的连用可知，“bāle ca”等即是主格。又如，因ṃ的加入而发音的“眼生起”(cakkhuṃ udapādi)一词，其主格“cakkhuṃ”虽与“请予我眼”(cakkhuṃ me dehi)一句中的宾格，在听闻上相同，但因由动词“生起”(udapādi)所言，听者所领会者实为主格义，而非因格位错乱所成的宾格义，因为“生起”一动词无法言说宾格义。当世尊说“眼生起”时，谁会转换此词而解说其义呢？同理，“bāle”、“paṇḍite”等主格，虽与其他“bāle”、“paṇḍite”等处格、宾格在听闻上相同，但听者所领会者实为主格义，而非其他格义，因为其义应当随用法而取。是故，“vanappagumbe”、“bāle”、“paṇḍite”等，从本质上应确认为纯粹的主格，而非因听闻相似而认为其是处格或宾格。

ยํ ปนาจริเยน ชาตกฏฺฐกถายํ –

然而，阿阇梨在《本生义注》(Jātakaṭṭhakathā)中所说——

‘‘ตโย คิรึ ติอนฺตรํ กามยามิ,ปญฺจาลา กุรุโย เกกเก จ;

ตตุตฺตรึ พฺราหฺมณ กามยามิ,ติกิจฺฉ มํ พฺราหฺมณ กามนีต’’นฺติ –

“我欲求三山之间，般遮罗(Pañcālā)、俱卢(Kuruyo)与计伽(Kekake)；婆罗门，我欲求其上更高处；婆罗门伽摩尼陀(Kāmanīta)，请医治我！”

อิมสฺส [Pg.168] กามนีตชาตกสฺส สํวณฺณนายํ ‘‘เกกเก จาติ ปจฺจตฺเต อุปโยควจนํ, เตน เกกกสฺส รฏฺฐํ ทสฺเสตี’’ติ วุตฺตํ. เอวํ วทนฺโต จ โส ‘‘ปุริเส ปสฺสติ, ปุริเส ปติฏฺฐิต’’นฺติ, ‘‘ปสฺสามิ โลเก สธเน มนุสฺเส’’ติ จ อาทีสุ เยภุยฺเยน ‘‘ปุริเส, โลเก, สธเน, มนุสฺเส’’ติอาทีนํ อุปโยคพหุวจนภุมฺเมกวจนภาเวน อาคตตฺตา ปจฺจตฺเตกวจนพหุวจนภาวสฺส ปน อปากฏตฺตา เยภุยฺยปฺปวตฺตึ สนฺธาย ‘‘อิทมฺปิ ตาทิสเมวา’’ติ มญฺญมาโน วทติ มญฺเญ. อาจริยา หิ กตฺถจิ อตฺตโน รุจิยาปิ วิสุํ วิสุํ กเถนฺติ. อยํ ปน อมฺหากํ รุจิ – ‘‘เกกเก’’ติ อิทํ ปจฺจตฺตวจนเมว ‘‘ปญฺจาลา, กุรุโย’’ติ สหชาตปทานิ วิย, รฏฺฐวาจกตฺตา ปน ‘‘กุรุโย’’ติ ปทมิว พหุวจนวเสน วุตฺตํ. น หิ ภควา ‘‘ขตฺติโย, พฺราหฺมโณ, เวสฺโส’’ติอาทีสุ วิย สมานวิภตฺตีหิ นิทฺทิสิตพฺเพสุ สหชาตปเทสุ ปจฺฉิมํ อุปโยควจนวเสน นิทฺทิเสยฺย, ยุตฺติ จ น ทิสฺสติ ‘‘ปญฺจาลา’’ติ, ‘‘กุรุโย’’ติ ปจฺจตฺตวจนํ วตฺวา ‘‘เกกเก’’ติ อุปโยควจนสฺส วจเน, ตสฺมา ‘‘เกกเก’’ติ อิทํ ปจฺจตฺตวจนเมว. ตถา หิ สนฺธิวิโสธนวิธายโก อาจริโย ตาทิสานํ ปทานํ ปจฺจตฺตวจนตฺตญฺเญว วิภาเวนฺโต สามํ กเต ปกรเณ ‘‘วนปฺปคุมฺโพ วนปฺปคุมฺเพ, สุขํ ทุกฺขํ ชีโว, สุเข ทุกฺเข ชีเว’’ติ อาห, ฏีกายมฺปิ จ เตสํ ปจฺจตฺตวจนภาวเมว วิภาเวนฺโต ‘‘วนปฺปคุมฺโพ, สุขํ, ทุกฺขํ, ชีโว’’ติ สาธนียํ รูปํ ปติฏฺฐเปตฺวา นิคฺคหีตโลปวเสน อกาโรการานญฺจ เอการาเทสวเสน ‘‘วนปฺปคุมฺเพ, สุเข, ทุกฺเข, ชีเว’’ติ รูปนิปฺผตฺติมาห. สา ปาฬินยานุ กูลา. กจฺจายนาจริเยนปิ ปาฬินยํ นิสฺสาย ‘‘ทฺวิปเท ตุลฺยาธิกรเณ’’ติ ปจฺจตฺตพหุวจนปทํ วุตฺตํ. เตนาห วุตฺติยํ ‘‘ทฺเว ปทานิ ตุลฺยาธิกรณานี’’ติ. ‘‘ทฺวิปเท ตุลฺยาธิกรเณ’’ติ [Pg.169] จ อิทํ ‘‘อฏฺฐ นาคาวาสสตานี’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘อฏฺฐ นาคาวาสสเต’’ติ ปทมิว วุจฺจตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

在此《可爱本生》(Kāmanītajātaka)的释义(saṃvaṇṇanā)中说：“‘kekake ca’中的‘kekake’是主格位上的宾格(upayogavacana)，以此表示计伽(Kekaka)国。”说此话者，认为在“purise passati, purise patiṭṭhita”(见人，立于人)及“passāmi loke sadhane manusse”(我见世间有财之人)等句中，“purise”、“loke”、“sadhane”、“manusse”等词大多由于是宾格复数或处格单数的形式，而主格单数或复数的形式不明显，故考虑到这种多数用法，认为“此亦同类”而说。因为诸师有时也依己见而分别解说。但我们的意见是：“kekake”一词，如“般遮罗”(Pañcālā)、“俱卢”(Kuruyo)等同源词一样，实为主格(paccattavacana)。但因其为国名，故如“俱卢”(Kuruyo)一词般，以复数形式言之。世尊(Bhagavā)在“刹帝利”(khattiyo)、“婆罗门”(brāhmaṇo)、“吠舍”(vesso)等需以同格位标示的同源词中，不会在后面用宾格来标示。况且，在说了“般遮罗”(Pañcālā)、“俱卢”(Kuruyo)为主格后，又说“计伽”(Kekake)为宾格，于理不合。是故，“计伽”(Kekake)一词实为主格。诚然，那位精通连声规则的老师在阐明此类词确为主格时，于自著中说：“vanappagumbo vanappagumbe, sukhaṃ dukkhaṃ jīvo, sukhe dukkhe jīve”。其复注也阐明其为主格，在确立“vanappagumbo”、“sukhaṃ”、“dukkhaṃ”、“jīvo”为所证之形后，通过随鼻音(niggahīta)脱落以及a音、o音变为e音，而说明了“vanappagumbe”、“sukhe”、“dukkhe”、“jīve”之形的成就。此说符合巴利规则。迦旃延(Kaccāyana)老师也依巴利规则，在“dvipade tulyādhikaraṇe”(于同格之二词)中使用了主格复数词。故其释文(vutti)云：“二词为同格”。而“dvipade tulyādhikaraṇe”应知，犹如当说“aṭṭha nāgāvāsasatāni”(八百龙住处)时，却说成“aṭṭha nāgāvāsasate”。

เกจิ ปน เตสํ ภุมฺเมกวจนตฺตํ อิจฺฉนฺติ. ตตฺถ ยทิ ‘‘วนปฺปคุมฺเพ’’ติ ปจฺจตฺเต ภุมฺมวจนํ, ‘‘เกกเก’’ติ จ ปจฺจตฺเต อุปโยควจนํ, ‘‘เอเสเส เอเก เอกฏฺเฐ’’ติ เอตฺถ ‘‘เอเสเส’’ติ อิมานิปิ ปจฺจตฺเต ภุมฺมวจนานิ วา สิยุํ, อุปโยควจนานิ วา. ยเถตานิ เอวํวิธานิ น โหนฺติ, สุทฺธปจฺจตฺตวจนานิเยว โหนฺติ, ตถา ‘‘วนปฺปคุมฺเพ, เกกเก’’ติอาทีนิปิ ตถาวิธานิ น โหนฺติ, สุทฺธปจฺจตฺตวจนานิเยว โหนฺติ. อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ ‘‘วนปฺปคุมฺเพ, พาเล, ปณฺฑิเต, เกกเก’’ติ, ‘‘วิรตฺเต โกสิยายเน, อฏฺฐ นาคาวาสสเต, เก ปุริเส, เอเสเส’’ติ เอวมาทีนํ อเนเกสํ ปุริสลิงฺคอิตฺถิลิงฺคนปุํสกลิงฺคสพฺพนามเอกวจนอเนกวจนวเสน สาสนวเร ฐิตานํ ปทานํ นิปฺผตฺติ ปจฺจตฺเตกวจนปุถุวจนานเมการาเทสวเสเนว ภวตีติ อวสฺสมิทํ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพํ. เอวํ ‘‘วนปฺปคุมฺเพ, พาเล, ปณฺฑิเต’’ติอาทีนํ สุทฺธปจฺจตฺตวจนตา อตีว สุขุมา ทุพฺพิญฺเญยฺยา, สทฺเธน กุลปุตฺเตน อาจริเย ปยิรุปาสิตฺวา ตทุปเทสํ สกฺกจฺจํ คเหตฺวา ชานิตพฺพา. พุทฺธวจนสฺมิญฺหิ สทฺทโต จ อตฺถโต จ อธิปฺปายโต จ อกฺขรจินฺตกานํ ญาณจกฺขุสมฺมุยฺหนฏฺฐานภูตา ปาฬินยา วิวิธา ทิสฺสนฺติ.

然而，有些人希望它们是处格单数。在此，如果“vanappagumbe”是主格位上的处格，“计伽”(Kekake)是主格位上的宾格，那么在“esese eke ekaṭṭhe”中，“esese”等词也应是主格位上的处格或宾格。既然这些词不是那样，而只是纯粹的主格，那么“vanappagumbe”、“计伽”(Kekake)等词也不是那样，而只是纯粹的主格。如是，无论如何都必须承认：“vanappagumbe”、“bāle”、“paṇḍite”、“计伽”(Kekake)，以及“viratte kosiyāyane”、“aṭṭha nāgāvāsasate”、“ke purise”、“esese”等，诸多在殊胜教法中以阳性、阴性、中性、代词、单数、复数形式存在的词，其成就皆是由于主格单数或复数变为e音。像这样，“vanappagumbe”、“bāle”、“paṇḍite”等词的纯粹主格性极其微细、难以了知，有信心的良家子(kulaputta)应当亲近老师，恭敬领受其教导后方能了知。因为在佛语中，从语词、意义和意趣来看，存在着各种令研究文字者智慧眼目昏花的巴利规则。

ตตฺถ สทฺทโต ตาว อิทํ สมฺมุยฺหนฏฺฐานํ – ‘‘วิรตฺตา โกสิยายนี’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘วิรตฺเต โกสิยายเน’’ติ อิตฺถิลิงฺคปจฺจตฺตวจนํ ทิสฺสติ, ‘‘โก ปุริโส’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘เก ปุริเส’’ติ สพฺพนามิกปจฺจตฺตวจนํ ทิสฺสติ, ‘‘กินฺนาโม เต อุปชฺฌาโย’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘โกนาโม เต อุปชฺฌาโย’’ติ สมาสปทํ ปุลฺลิงฺควิสยํ ทิสฺสติ. กึ นามํ เอตสฺสาติ [Pg.170] โกนาโมติ หิ สมาโส. เตน ‘‘โกนามา อิตฺถี, โกนามํ กุล’’นฺติ อยมฺปิ นโย คเหตพฺโพ. ‘‘กฺว เต พลํ มหาราชา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘โก เต พลํ มหาราชา’’ติ เอตฺถ กฺวสทฺเทน อีสกํ สมานสุติโก สตฺตมิยนฺโต โกสทฺโท ทิสฺสติ, กฺว โกสทฺทา หิ อญฺญมญฺญมีสกสมานสุติกา. ตถา ‘‘อิธ เหมนฺตคิมฺเหสุ, อิธ เหมนฺตคิมฺหิสุ, น เตนตฺถํ อพนฺธิ โส, น เตนตฺถํ อพนฺธิสู’’ติ อญฺญานิปิ โยเชตพฺพานิ.

于此，从语词上看，此为混淆之处——当应说“virattā kosiyāyanī”时，却见到“viratte kosiyāyane”，此为阴性主格；当应说“ko puriso”时，却见到“ke purise”，此为代词主格；当应说“kinnāmo te upajjhāyo”(你的戒师(upajjhāya)是何名)时，却见到“konāmo te upajjhāyo”，此为阳性复合词。因为“konāmo”是“kiṃ nāmaṃ etassa”的复合词。因此，“konāmā itthī, konāmaṃ kulaṃ”(何名之女，何名之族)亦应依此理。当应说“kva te balaṃ mahārājā”(大王，你的力量在何处)时，却见到“ko te balaṃ mahārājā”，此处可见到与“kva”词发音略同的处格(sattami)“ko”词，因为“kva”与“ko”词彼此发音略同。同样，“idha hemantagimhesu, idha hemantagimhisu, na tenatthaṃ abandhi so, na tenatthaṃ abandhisū”等其他例子也应如此配合理解。

อตฺถโต ปน อิทํ สมฺมุยฺหนฏฺฐานํ – ‘‘ยํ น กญฺจนทฺเวปิญฺฉ, อนฺเธน ตมสา คต’’นฺติ เอตฺถ นกาโร ‘‘กต’’นฺติ อิมินา สมฺพนฺธิตพฺโพ. น กตนฺติ กตํ วิยาติ อตฺโถ. เอตฺถ หิ นกาโร อุปมาเน วตฺตติ, น ปฏิเสเธ.

从意义上看，此为混淆之处——在“yaṃ na kañcanadvepiñcha, andhena tamasā gata”一句中，“na”应与“kata”相关联。“na kata”意为“如已作”(kataṃ viya)。此处“na”为譬喻(upamāna)用法，而非否定。

‘‘อสฺสทฺโธ อกตญฺญู จ,สนฺธิจฺเฉโท จ โย นโร;

หตาวกาโส วนฺตาโส,ส เว อุตฺตมโปริโส’’ติ

“无信、知无为，断系缚、毁机会，舍弃诸贪欲，彼实为最上士。”

เอวมาทีนิปิ อญฺญานิ โยเชตพฺพานิ.

其他诸如此类的例子，亦应作如是解。

อธิปฺปายโต อิทํ สมฺมุยฺหนฏฺฐานํ – ‘‘ตณฺหํ อสฺมิมานํ สสฺสตุจฺเฉททิฏฺฐิโย ทฺวาทสายตนนิสฺสิตํ นนฺทิราคญฺจ หนฺตฺวา พฺราหฺมโณ อนีโฆ ยาตี’’ติ วตฺตพฺเพปิ ตถา อวตฺวา ตเมวตฺถํ คเหตฺวา อญฺเญน ปริยาเยน

从意趣(adhippāya)上看，此为迷惑之处(sammuyhanaṭṭhāna)——虽然可以如此说：“断除渴爱(taṇhā)、我慢(asmimāna)、常断二见(sassatucchedadiṭṭhi)，以及依于十二处(dvādasāyatana)的喜贪(nandirāga)后，婆罗门(brāhmaṇa)无苦(anīgha)而行。”但未如是说，而是取其义，以另一方便(pariyāya)说：

‘‘มาตรํ ปิตรํ หนฺตฺวา, ราชาโน ทฺเว จ ขตฺติเย;

รฏฺฐํ สานุจรํ หนฺตฺวา, อนีโฆ ยาติ พฺราหฺมโณ’’ติ

“杀母与父，及二刹帝利(khattiya)王，灭国及其随从，婆罗门无苦而行。”

วุตฺตํ.

如是说。

‘‘วนํ [Pg.171] ฉินฺทถ มา รุกฺขํ, วนโต ชายเต ภยํ;

เฉตฺวา วนญฺจ วนถํ, นิพฺพนา โหถ ภิกฺขโว’’ติ

“当砍伐林(vana)而非树木，从林中生起怖畏。诸比丘，砍伐了林与丛(vanatha)，你们当成为无林者(nibbana)。”

เอวมาทีนิปิ อญฺญานิ โยเชตพฺพานิ. เอวํ พุทฺธวจเน สทฺทโต จ อตฺถโต จ อธิปฺปายโต จ อกฺขรจินฺตกานํ ญาณจกฺขุสมฺมุยฺหนฏฺฐานภูตา ปาฬินยา วิวิธา ทิสฺสนฺติ. ยถาห –

其他诸如此类的例子亦应如是结合。像这样，在佛语(buddhavacana)中，从声(sadda)、义(attha)与意趣(adhippāya)来看，对于研究文字者(akkharacintaka)而言，存在着各种令其慧眼(ñāṇacakkhu)迷惑的圣典规则(pāḷinaya)。正如所说：

‘‘ชานนฺตา อปิ สทฺทสตฺถมขิลํ มุยฺหนฺติ ปาฐกฺกเม,เยภุยฺเยน หิ โลกนีติวิธุรา ปาเฐ นยา วิชฺชเร;

ปณฺฑิจฺจมฺปิ ปหาย พาหิรคตํ เอตฺเถว ตสฺมา พุโธ,สิกฺเขยฺยามลธมฺมสาครตเร นิพฺพานติตฺถูปเค’’ติ.

“纵然了知全部声明学(saddasattha)，仍于读诵次第中迷惑；因为读诵中的规则大多远离世间常规(lokanīti)。是故智者(budha)应舍弃外道之学，于此教法中学习，以渡过能达涅槃(nibbāna)渡口的无垢法海。”

เอวํ ปาฬินยานํ ทุพฺพิญฺเญยฺยตฺตา ‘‘วนปฺปคุมฺเพ, พาเล จ, ปณฺฑิเต จา’’ติอาทีนํ สุทฺธปจฺจตฺตวจนตฺตญฺเญว สารโต ปจฺเจตพฺพํ, น สุติสามญฺเญน ภุมฺโมปโยควจนตฺตํ ภุมฺโมปโยควจเนหิ เตสํ สมานสุติกตฺเตปิ ปจฺจตฺตโชตกตฺตา. สมานสุติกาปิ หิ สทฺทา อตฺถปฺปกรณลิงฺคสทฺทนฺตราภิสมฺพนฺธาทิวเสน อตฺถวิเสสโชตกา ภวนฺติ. ตํ ยถา? ‘‘สีโห คายตี’’ติ วุตฺเต ‘‘เอวํนามโก ปุริโส’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘สีโห นงฺคุฏฺฐํ จาเลตี’’ติ วุตฺเต ปน ‘‘มิคราชา’’ติ วิญฺญายติ. เอวํ อตฺถวเสน สมานสุติกานํ อตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ. สงฺคาเม ฐตฺวา ‘‘สินฺธวมาเนหี’’ติ วุตฺเต ‘‘อสฺโส’’ติ วิญฺญายติ. โรคิสาลายํ ปน ‘‘สินฺธวมาเนหี’’ติ วุตฺเต ‘‘ลวณ’’นฺติ วิญฺญายติ. เอวํ ปกรณวเสน สมานสุติกานํ อตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ. ‘‘อิสฺสา’’ติ วุตฺเต ‘‘เอวํนามิกา ธมฺมชาตี’’ติ วิญฺญายติ. ‘‘อิสฺโส’’ติ วุตฺเต ปน ‘‘อจฺฉมิโค’’ติ วิญฺญายติ. เอวํ ลิงฺควเสน เอกเทสสมานสุติกานํ อตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ. เอตฺถ ปน กิญฺจาปิ ‘‘เทวทตฺตํ ปกฺโกส ฆฏธารกํ [Pg.172] ทณฺฑธารก’’นฺติอาทีสุปิ ฆฏทณฺฑาทีนิ ลิงฺคํ, ตถาปิ สมานสุติกาธิการตฺตา น ตํ อิธาธิปฺเปตํ.

如是，因圣典规则难以了知，故对“vanappagumbe, bāle ca, paṇḍite cā”等词，应从根本上承认其为纯粹的主格(paccattavacana)，不应因发音相同而认为其为处格(bhummavacana)或宾格(upayogavacana)，纵然它们与处格、宾格发音相同，但其作用是指示主格。因为发音相同的词，亦可因意义(attha)、语境(pakaraṇa)、性(liṅga)及与其他词的关联(saddantarābhisambandha)等而指示特定意义。例如：说“sīho gāyatī”（狮子歌唱）时，可知其意为“名为狮子之人”。但说“sīho naṅguṭṭhaṃ cāletī”（狮子摇尾）时，则知其意为“兽王(migarājā)”。如是，依意义，发音相同之词可指示特定意义。于战场上说“sindhavamānehī”（取信度[马]来）时，可知其意为“马”。但在病房中说“sindhavamānehī”（取信度[盐]来）时，则知其意为“盐”。如是，依语境，发音相同之词可指示特定意义。说“issā”时，可知其意为“名为嫉妒(issā)之法”。但说“isso”时，则知其意为“熊”。如是，依性，部分发音相同之词可指示特定意义。于此，虽然在“devadattaṃ pakkosa ghaṭadhārakaṃ daṇḍadhārakaṃ”（呼提婆达多(Devadatta)，持瓶者，持杖者）等句中，瓶、杖等亦为特征(liṅga)，但因此处主要讨论发音相同之词，故非此处意趣所在。

‘‘อิสฺสา อุปฺปชฺชตี’’ติ จ ‘‘อิสฺสา ปุริสมนุพนฺธึสู’’ติ จ วุตฺเต ปน สพฺพถา สมานสุติกานํ สทฺทนฺตราภิสมฺพนฺธวเสน ยถาวุตฺตอตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ. ตถา ‘‘สีโห ภิกฺขเว มิคราชา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขมตี’’ติ วุตฺเต ‘‘มิคาธิโป เกสรสีโห’’ติ วิญฺญายติ. ‘‘สีโห สมณุทฺเทโส, สีโห เสนาปตี’’ติ จ วุตฺเต ปน ‘‘สีโห นาม สามเณโร, สีโห นาม เสนาปตี’’ติ วิญฺญายติ. เอวมฺปิ สทฺทนฺตราภิสมฺพนฺธวเสน สมานสุติกานํ อตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ. ‘‘อทฺทสํสุ โข ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู สตฺตรสวคฺคิเย ภิกฺขู วิหารํ ปฏิสงฺขโรนฺเต’’ติ เอวมฺปิ สทฺทนฺตราภิสมฺพนฺธวเสน สมานสุติกานํ ปจฺจตฺโตปโยคตฺถสงฺขาตอตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ. ตถา ‘‘สิญฺจ ภิกฺขุ อิมํ นาวํ, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจา’’ติ เอวมฺปิ สทฺทนฺตราภิสมฺพนฺธวเสน สมานสุติกานํ อาลปนตฺถปจฺจตฺตตฺถสงฺขาตอตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ, ตสฺมา ‘‘วนปฺปคุมฺเพ ยถ ผุสฺสิตคฺเค’’ติอาทีนิ ภุมฺโมปโยควจเนหิ สทิสตฺเตปิสทฺทนฺตราภิสมฺพนฺธวเสน สุทฺธปจฺจตฺตวจนานีติ คเหตพฺพานิ. ปจฺจตฺเตกวจนพหุวจนานํ เอว หิ เอการาเทสวเสน เอวํวิธานิ รูปานิ ภวนฺติ ภุมฺโมปโยควจนานิ วิยาติ. นนุ จ โภ เอวํวิธานํ รูปานํ ปาฬิยํ ทิสฺสนโต ‘เอการนฺตมฺปิ ปุลฺลิงฺคํ อตฺถี’ติ วตฺตพฺพนฺติ? น วตฺตพฺพํ, โอการนฺตภาโวคธรูปวิเสสตฺตา เตสํ รูปานํ. อาเทสวเสน หิ สิทฺธตฺตา วิสุํ เอการนฺตปุลฺลิงฺคํ นาม นตฺถิ, ตสฺมา ปุลฺลิงฺคานํ ยถาวุตฺตสตฺตวิธตาเยว คเหตพฺพาติ.

当说到“嫉妒生起”以及“嫉妒追随人们”时，通过与其他词语的关联，便阐明了发音完全相同的词语所具有的如上所述的特定含义。同样，当说到“诸比丘，兽王狮子于傍晚时分自巢穴而出”时，便被理解为“百兽之主，有鬃毛的狮子”。而当说到“狮子沙弥(samaṇuddesa)，狮子将军”时，则被理解为“名为狮子的沙弥，名为狮子的将军”。如此，通过与其他词语的关联，便阐明了发音相同的词语的特定含义。又如“六群(chabbaggiya)比丘看见十七群(sattarasavaggiya)比丘正在修缮寺院”，如此也通过与其他词语的关联，阐明了发音相同的词语所包含的被称为主格与宾格用法的特定含义。同样，“比丘，舀出此舟[之水]！”以及“某位比丘对世尊说了这番话”，如此也通过与其他词语的关联，阐明了发音相同的词语所包含的被称为呼格(ālapana)用法和主格用法的特定含义。因此，“犹如林丛繁花盛开”等句，虽然与处格、宾格词语相似，但应通过与其他词语的关联，理解为纯粹的主格词。因为主格的单数和复数正是通过以e替换(ekārādesa)，才形成这些如同处格、宾格词语的形态。‘尊者，难道不正是因为在巴利语(pāḷi)中见到这样的形态，才说“也有以-e结尾的阳性词”吗？’不应这样说，因为那些形态是包含在以-o结尾(okāranta)的特殊形态中。由于它们是通过替换而形成的，所以并没有一个单独的以-e结尾的阳性词(pulliṅga)。因此，对于阳性词，只应接受如上所述的七种形态。

เกจิ [Pg.173] ปน วเทยฺยุํ ‘‘ยายํ ปุริสสทฺทนยํ คเหตฺวา ‘ภูโต, ภูตา. ภูต’นฺติอาทินา สพฺเพสโมการนฺตปทานํ นามิกปทมาลา วิภตฺตา, ตตฺถ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตานิ รูปานิ กิมตฺถํ น วุตฺตานี’’ติ? วิเสสทสฺสนตฺถํ. ตาทิสานิ หิ จตุตฺเถกวจนรูปานิ ปาฬินเย โปราณฏฺฐกถานเย จ อุปปริกฺขิยมาเน ‘‘คตฺยตฺถกมฺมนิ, นยนตฺถกมฺมนิ, วิภตฺติวิปริณาเม, ตทตฺเถ จา’’ติ สงฺเขปโต อิเมสุ จตูสุเยว ฐาเนสุ, ปเภทโต ปน สตฺตสุ ฐาเนสุ ทิสฺสนฺติ. ทานโรจนธารณนโมโยคาทิเภเท ปน ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเย น ทิสฺสนฺติ, อิติ อิมํ วิเสสํ ทสฺเสตุํ น วุตฺตานีติ. นนุ ทานกฺริยาโยเค ‘‘อภิรูปาย กญฺญา เทยฺยา’’ติ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตรูปทสฺสนโต อิมสฺมิมฺปิ สทฺทนีติปฺปกรเณ ‘‘ปุริสาย, ภูตายา’’ติอาทีนิ วตฺตพฺพานิ, เอวํ สนฺเต กสฺมา ‘‘ทานโรจนธารณนโมโยคาทิเภเท ปน ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเย น ทิสฺสนฺตี’’ติ วุตฺตนฺติ? อปาฬินยตฺตา. ‘‘อภิรูปาย กญฺญา เทยฺยา’’ติ อยญฺหิ สทฺทสตฺถโต อาคโต นโย, น พุทฺธวจนโต. พุทฺธวจนญฺหิ ปตฺวา ‘‘อภิรูปสฺส กญฺญา เทยฺยา’’ติ ปทรูปํ ภวิสฺสตีติ. นนุ จ โภ นโมโยคาทีสุปิ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทโส ทิสฺสตีติ. สาสนาวจราปิ หิ นิปุณา ปณฺฑิตา ‘‘นโม พุทฺธายา’’ติอาทีนิ วตฺวา รตนตฺตยํ วนฺทนฺติ. เกจิ ปน –

然而，有些人可能会说：“既然遵循以‘人’(purisa)一词为例的规则，为所有以-o结尾的词，如bhūto, bhūtā, bhūtaṃ等，都列出了名词变格表，为何其中没有列出与格单数(catutthekavacana)中带有-āya替换的形态呢？”这是为了显示其特殊性。因为在巴利(Pāḷi)圣典和古代义注(aṭṭhakathā)中考察时，这种与格单数的形态，简要而言，只见于这四种情况：在表示趋向的业格(gatyatthakamma)中、在表示引导的业格中、在格的转换中，以及在‘为其’(tadattha)的意义中；详细而言，则见于七种情况。但在布施(dāna)、喜爱(rocana)、持有(dhāraṇa)、礼敬(namo)等用法中，在任何与格的范畴内都见不到。为了显示这一特殊性，所以没有列出。“难道不是因为在布施的行为中，有‘应将少女给予美貌者’(abhirūpāya kaññā deyyā)一例，显示了与格单数带有-āya替换的形态，所以在这部语法论著《语路》(Saddanīti)中也应列出purisāya、bhūtāya等词形吗？”既然如此，为何又说“在布施、喜爱、持有、礼敬等用法中，在任何与格的范畴内都见不到”呢？因为这不符合巴利圣典的规则。“应将少女给予美貌者”这一规则来自世俗语法学，而非来自佛语(buddhavacana)。若涉及佛语，其词形应为‘abhirūpassa kaññā deyyā’。“尊者，难道在礼敬等用法中，也见不到与格单数的-āya替换吗？通晓教法的博学之士们不也说‘礼敬佛陀’(namo buddhāya)等来礼敬三宝(ratanattaya)吗？”而有些人则——

‘‘นโม พุทฺธาย พุทฺธสฺส,นโม ธมฺมาย ธมฺมิโน;

นโม สงฺฆาย สงฺฆสฺส,นโมกาเรน โสตฺถิ เม’’ติ จ,

礼敬佛陀(buddhāya)及佛陀(buddhassa)，礼敬正法(dhammāya)及持法者(dhammino)；礼敬僧团(saṅghāya)及僧团(saṅghassa)，以此礼敬，愿我安稳。

‘‘มุเข [Pg.174] สรสิ สมฺผุลฺเล, นยนุปฺปลปงฺกเช;

ปาทปงฺกชปูชาย, พุทฺธาย สตตํ ทเท’’ติ จ,

口如盛开的莲池，眼如青莲花；为了供养其足莲，我恒常奉献于佛陀(buddhāya)。

‘‘นโร นรํ ยาจติ กิญฺจิ วตฺถุํ, นเรน ทูโต ปหิโต นรายา’’ติ จ คาถารจนมฺปิ กุพฺพนฺตีติ? สจฺจํ, สาสนาวจราปิ นิปุณา ปณฺฑิตา ‘‘นโม พุทฺธายา’’ติอาทีนิวตฺวา รตนตฺตยํ วนฺทนฺติ, คาถารจนมฺปิ กุพฺพนฺติ, เอวํ สนฺเตปิ เต สทฺทสตฺเถ กตปริจยวเสน สทฺทสตฺถโต นยํ คเหตฺวา ตถารูปา คาถาปิ จุณฺณิยปทานิปิ อภิสงฺขโรนฺติ, ‘‘นโม พุทฺธายา’’ติอาทีนิ วตฺวา รตนตฺตยํ วนฺทนฺติ. เย ปน สทฺทสตฺเถ อกตปริจยา อนฺตมโส พาลทารกา, เตปิ อญฺเญสํ วจนํ สุตฺวา กตปริจยวเสน ‘‘นโม พุทฺธายา’’ติอาทีนิ วตฺวา รตนตฺตยํ วนฺทนฺติ, ‘‘นโม พุทฺธสฺสา’’ติ วทนฺตา ปน อปฺปกตรา. กตฺถจิ หิ ปเทเส กุมารเก อกฺขรสมยํ อุคฺคณฺหาเปนฺตา ครู อกฺขรานมาทิมฺหิ ‘‘นโม พุทฺธายา’’ติ สิกฺขาเปนฺติ, น ปน ‘‘นโม พุทฺธสฺสา’’ติ, เอวํ สนฺเตปิ ปาฬินเย โปราณฏฺฐกถานเย จ อุปปริกฺขิยมาเน ฐเปตฺวา คตฺยตฺถกมฺมาทิฏฺฐานจตุกฺกํ, ปเภทโต สตฺตฏฺฐานํ วา ทานโรจนธารณนโมโยคาทิเภเท ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเย จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตานิ รูปานิ น ทิสฺสนฺติ, ตสฺมา เกหิจิ อภิสงฺขตานิ ‘‘นโม พุทฺธาย, พุทฺธาย ทานํ เทนฺตี’’ติ ปทานิ ปาฬึ ปตฺวา ‘‘นโม พุทฺธสฺส, พุทฺธสฺส ทานํ เทนฺตี’’ติ อญฺญรูปานิ ภวนฺตีติ ทฏฺฐพฺพํ. อยํ ปน ปาฬินยอฏฺฐกถานยานุรูเปน อายาเทสสฺส ปโยครจนา – ‘‘พุทฺธาย สรณํ คจฺฉติ, พุทฺธํ สรณํ คจฺฉตี’’ติ วา, ‘‘พุทฺธาย นครํ เนนฺติ, พุทฺธํ นครํ เนนฺตี’’ติ วา, ‘‘พุทฺธาย สกฺกโต ธมฺโม, พุทฺเธน สกฺกโต ธมฺโม’’ติ วา, ‘‘พุทฺธาย ชีวิตํ ปริจฺจชติ, พุทฺธสฺส อตฺถาย ชีวิตํ ปริจฺจชตี’’ติ วา, ‘‘พุทฺธาย อเปนฺติ อญฺญติตฺถิยา, พุทฺธสฺมา อเปนฺติ อญฺญติตฺถิยา’’ติ วา[Pg.175], ‘‘พุทฺธาย ธมฺมตา, พุทฺธสฺส ธมฺมตา’’ติ วา, ‘‘พุทฺธาย ปสนฺโน, พุทฺเธ ปสนฺโน’’ติ วา อิติ ปเภทโต อิมํ สตฺตฐานํ วิวชฺเชตฺวา อญฺญตฺถ อายาเทโส น ทิสฺสติ. ตถา หิ –

“一人向另一人乞求某物，一人派遣使者去另一人那里(narāyā)”，这样的偈颂也可以创作吗？确实如此。通晓教法的博学之士们也会说“礼敬佛陀”(namo buddhāya)等来礼敬三宝，并创作偈颂。即便如此，他们也是因为熟悉语法学，才从语法学中取其规则，创作出那样的偈颂和散文(cuṇṇiyapada)，并说“礼敬佛陀”等来礼敬三宝。而那些不熟悉语法学的人，乃至无知的孩童，他们也是听了别人的话，通过熟悉而说“礼敬佛陀”(namo buddhāya)等来礼敬三宝，但说“礼敬于佛陀”(namo buddhassa)的人则较少。在某些地方，老师在教孩童识字时，就在字母之初教“礼敬佛陀”(namo buddhāya)，而不是“礼敬于佛陀”(namo buddhassa)。即便如此，在巴利圣典和古代义注中考察时，除了表示趋向的业格等四种情况，或细分为七种情况外，在布施、喜爱、持有、礼敬等用法的任何与格范畴内，都见不到与格单数中带有-āya替换的形态。因此，应当理解，由某些人所造作的“礼敬佛陀”(namo buddhāya)、“他们布施给佛陀”(buddhāya dānaṃ denti)等词语，进入巴利圣典后，会变成“礼敬于佛陀”(namo buddhassa)、“他们布施给佛陀”(buddhassa dānaṃ denti)等其他形态。以下是依照巴利圣典和义注的规则，对-āya替换的用法构造：“他去佛陀那里求归依”(buddhāya saraṇaṃ gacchati)，或“他归依佛”(buddhaṃ saraṇaṃ gacchati)；“他们将某人带到佛陀那里去”(buddhāya nagaraṃ nenti)，或“他们将佛陀带到城里”(buddhaṃ nagaraṃ nenti)；“法为佛陀而受尊敬”(buddhāya sakkato dhammo)，或“法为佛陀所尊敬”(buddhena sakkato dhammo)；“他为佛陀舍弃生命”(buddhāya jīvitaṃ pariccajati)，或“他为佛陀之故舍弃生命”(buddhassa atthāya jīvitaṃ pariccajati)；“外道(aññatitthiyā)们离开佛陀”(buddhāya apenti)，或“外道们从佛陀处离开”(buddhasmā apenti)；“佛陀的法性(dhammatā)”(buddhāya dhammatā)，或“佛陀的法性”(buddhassa dhammatā)；“对佛陀有净信(pasanno)”(buddhāya pasanno)，或“于佛陀有净信”(buddhe pasanno)。如此，细分而言，除了这七种情况外，在别处见不到-āya的替换。确实如此——

ปาเฐ มหานมกฺการ-สงฺขาเต สาธุนนฺทเน;

สมฺปทาเน นโมโยเค, อายาเทโส น ทิสฺสติ.

于大礼敬文中，于《善喜》(Sādhunandana)论，与格礼敬用，不见-āya形。

เอตฺถ มหานมกฺการปาโฐ นาม ‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ ปาโฐ. อตฺราปิ อายาเทโส น ทิสฺสติ. วมฺมิกสุตฺเตปิ ‘‘นโม กโรหิ นาคสฺสา’’ติ เอวํ อายาเทโส น ทิสฺสติ. อมฺพฏฺฐสุตฺเตปิ ‘‘โสตฺถิ ภทนฺเต โหตุ รญฺโญ, โสตฺถิ ชนปทสฺส’’. เอวํ อายาเทโส น ทิสฺสติ.

此处，名为“大礼敬文”(mahānamakkāra)的文句是：“礼敬彼世尊(bhagavā)、阿罗汉(arahant)、正自觉者(sammāsambuddha)”。于此也不见-āya的替换。《蚁冢经》(Vammikasutta)中“你当礼敬龙王”，如此也不见-āya的替换。《安巴塔经》(Ambaṭṭhasutta)中“尊者(bhadante)，愿国王安好，愿国土安好”。如此也不见-āya的替换。

‘‘สุปฺปพุทฺธ’’นฺติ ปาฐสฺส, อตฺถสํวณฺณนายปิ;

สมฺปทาเน นโมโยเค, อายาเทโส น ทิสฺสติ.

在对“善觉醒”(suppabuddha)一文的释义(vaṇṇanā)中，于与格的礼敬用法，亦不见-āya替换。

ตถา หิ

确实如此。

‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา;

เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, นิจฺจํ พุทฺธคตา สตี’’ติ

乔达摩(Gotama)的声闻弟子恒常善于觉醒(suppabuddhaṃ pabujjhanti)，他们的念，无论白昼与黑夜，总是朝向佛陀。

อิมิสฺสา ปาฬิยา อฏฺฐกถายํ ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส ปุตฺโต คุฬํ ขิปมาโน พุทฺธานุสฺสตึ อาวชฺเชตฺวา ‘นโม พุทฺธสฺสา’ติ วตฺวา คุฬํ ขิปตี’’ติ อายาเทสวชฺชิโต สทฺทรจนาวิเสโส ทิสฺสติ. สคาถาวคฺควณฺณนายมฺปิ ธนญฺชานีสุตฺตฏฺฐกถายํ ‘‘ตฺวํ ฐิตาปิ นิสินฺนาปิ ขิปิตฺวาปิ กาเสตฺวาปิ ‘นโม พุทฺธสฺสา’ติ ตสฺส มุณฺฑกสฺส สมณกสฺส นมกฺการํ กโรสี’’ติ อายาเทสวชฺชิโต สทฺทรจนาวิเสโส ทิสฺสติ. ตถา ตตฺถ ตตฺถ ‘‘พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ เทติ. ตสฺส [Pg.176] ปุริสสฺส ภตฺตํ น รุจฺจติ. สมณสฺส โรจเต สจฺจํ, พุทฺธสฺส ฉตฺตํ ธาเรติ, พุทฺธสฺส สิลาฆเต’’ติอาทินา อายาเทสวิวชฺชิโต สทฺทรจนาวิเสโส ทิสฺสติ. เอวํ ทานโรจนาทีสุ พหูสุ สมฺปทานวิสเยสุ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตํ รูปํ น ทิสฺสติ.

在此巴利(pāḷi)的义注(aṭṭhakathā)中，可见到一种排除了-āya音变的特殊构词：“具正见者的儿子在投掷糖丸时，转向佛随念(buddhānussati)，说了‘礼敬佛陀’(namo buddhassā)之后，才投掷糖丸。”在《有偈品释义》(Sagāthāvaggavaṇṇanā)的《陀然经义注》(Dhanañjānīsuttaṭṭhakathā)中也可见到一种排除了-āya音变的特殊构词：“你站着、坐着、打喷嚏或咳嗽时，都对那个光头沙门行礼说：‘礼敬佛陀’(namo buddhassā)。’同样，在各处可见到排除了-āya音变的特殊构词，如：“他布施给以佛陀为首的比丘(bhikkhu)僧团”，“那个人不喜欢食物”，“此真理为沙门所喜”，“他为佛陀持伞”，“他赞美佛陀”等。如此，在布施、喜爱等许多与格(sampadāna)范畴内，都见不到第四格单数(catutthekavacana)中带有-āya音变的形态。

คตฺยตฺถกมฺมาทีสุ ปน จตูสุ ฐาเนสุ ทิสฺสติ. ตถา หิ ‘‘มูลาย ปฏิกสฺเสยฺย, อปฺโป สคฺคาย คจฺฉตี’’ติ เจตฺถ คตฺยตฺถกมฺมนิ ทิสฺสติ. เอตฺถ หิ ‘‘มูลํ ปฏิกสฺเสยฺย, อปฺโป สคฺคํ คจฺฉตี’’ติ จ อตฺโถ. ‘‘ปฏิกสฺเสยฺยา’’ติ เจตฺถ กส คติยนฺติ ธาตุสฺส ปติอุปสคฺเคน วิเสสิตตฺตา ‘‘อากฑฺเฒยฺยา’’ติ อตฺโถ ภวติ. ‘‘อยํ ปุริโส มม อตฺถกาโม, โย มํ คเหตฺวาน ทกาย เนตี’’ติ เอตฺถ นยนตฺถกมฺมนิ ทิสฺสติ. เอตฺถ หิ มํ อุทกํ เนติ, อตฺตโน วสนกโสพฺภํ ปาเปตีติ อตฺโถ. ‘‘วิรมถายสฺมนฺโต มม วจนายา’’ติ เอตฺถ วิภตฺติวิปริณาเม ทิสฺสติ. มม วจนโต วิรมถาติ หิ นิสฺสกฺกวจนวเสน อตฺโถ. ‘‘มหาคณาย ภตฺตา เม’’ติ เอตฺถาปิ วิภตฺติวิปริณาเม ทิสฺสติ. มม มหโต หํสคณสฺส ภตฺตาติ หิ สามิวจนวเสน อตฺโถ. มม หํสราชาติ เจตฺถ อธิปฺปาโย. ‘‘อสกฺกตา จสฺม ธนญฺจยายา’’ติ เอตฺถาปิ วิภตฺติวิปริณาเม ทิสฺสติ. มยํ ธนญฺจยสฺส รญฺโญ อสกฺกตา จ ภวามาติ หิ กตฺตุตฺเถ สามิวจนํ. ตถา หิ ‘‘ธนญฺจยสฺสา’’ติ วา ‘‘ธนญฺจเยนา’’ติ วา วตฺตพฺเพ เอวํ อวตฺวา ‘‘ธนญฺจยายา’’ติ สมฺปทานวจนํ ทานกฺริยาทิกสฺส สมฺปทานวิสยสฺส อภาวโต วิภตฺติวิปริณาเมเยว ยุชฺชติ, ตสฺมา ธนญฺจยราเชน มยํ อสกฺกตา จ ภวามาติ อตฺโถ คเหตพฺโพ. อญฺญมฺปิ วิภตฺติวิปริณามฏฺฐานํ มคฺคิตพฺพํ.

在去向义的业(kamma)等四种情况中可见。例如，在“应回归于根，少数人去往天界”中，可见去向义的业。此处的含义即是“应回归于根，少数人去往天界”。在此，“paṭikasseyya”一词，由于动词词根“kas”(意为“去”)被前缀“pati”所限定，故其义为“应拉回”。在“此人是我的恩人，他把我带到水边”中，可见引导义的业。此处的含义是“他带我到水边，使我到达他居住的水池”。在“具寿(āyasmā)们，请因我的话而停止”中，可见格的转用(vibhattivipariṇāma)。其义是依离格(nissakkavacana)的用法而为“请从我的话停止”。在“我是大群的供养者”中，也可见格的转用。其义是依属格(sāmivacana)的用法而为“我是大鹅群的供养者”。此处的意趣是“我是鹅王”。在“我们不被檀那伽耶(Dhanañcaya)所恭敬”中，也可见格的转用。此为作者义的属格用法，其义为“我们不被檀那伽耶王所恭敬”。即是说，本应说“dhanañcayassa”(檀那伽耶的)或“dhanañcayena”(被檀那伽耶)，却不说此，而说“dhanañcayāya”(为檀那伽耶)，此为与格的表达。由于缺乏布施行为等与格的对象，故只适用于格的转用。因此，应理解的含义是“我们不被檀那伽耶王所恭敬”。其他格转用之处也应寻察。

‘‘วิราคาย [Pg.177] อุปสมาย นิโรธายา’’ติอาทีนิ ปน อเนกสหสฺสานิ อายาเทสสหิตานิ สทฺทรูปานิ ตทตฺเถ ปวตฺตนฺติ. อฏฺฐกถาจริยาปิ หิ ธมฺมวินยสทฺทตฺถํ วณฺเณนฺตา ‘‘ธมฺมานํ วินยาย. อนวชฺชธมฺมตฺถญฺเหส วินโย, น ภวโภคาทิอตฺถ’’นฺติ ตทตฺถวเสเนว อายาเทสสหิตํ สทฺทรูปํ ปยุญฺชึสุ, เอวํ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตานิ รูปานิ คตฺยตฺถกมฺมนิ นยนตฺถกมฺมนิ วิภตฺติวิปริณาเม ตทตฺเถ จาติ อิเมสุ จตูสุเยว ฐาเนสุ ทิสฺสนฺติ, น ปน ทานโรจนาทิเภเท ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเย. ตถา หิ นิรุตฺติปิฏเก ‘‘อตฺถายาติ สมฺปทานวจน’’นฺติ อายาเทสสหิตํ สทฺทรูปํ วุตฺตํ, ปุริสสทฺทาทิวเสน ปน ตาทิสานิ รูปานิ น วุตฺตานิ ตาทิสานํ สทฺทรูปานํ ยตฺถ กตฺถจิ อปฺปวตฺตนโต. กจฺจายนปฺปกรเณปิ หิ ‘‘อาย จตุตฺเถกวจนสฺส ตู’’ติ ลกฺขณสฺส วุตฺติยํ ‘‘อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ วุตฺตํ. ‘‘ปุริสายา’’ติ วา ‘‘สมณายา’’ติ วา ‘‘พฺราหฺมณายา’’ติ วา น วุตฺตนฺติ.

“为离贪、为寂止、为寂灭”等成千上万带有“āya”音变的词形，是在“为彼之义”(tadatha)的意义上使用的。确实，诸义注师在阐释“法”与“律”的词义时，也进行释义(vaṇṇanā)说：“为诸法之调伏。此调伏是为无过失法之义，非为有与资具等义。”他们正是依“为彼之义”而使用带有“āya”音变的词形。如是，第四格(catutthi)单数带有“āya”音变的词形，只见于去向义的业、引导义的业、格的转用，以及“为彼之义”这四种情况中，而非见于布施、喜爱等任何与格对象中。例如，在《阐释藏》(Niruttipiṭaka)中，虽说“atthāya(为义利)是与格”，而提到了带有“āya”音变的词形，但并未以“purisa”(人)等词为例说明此类词形，因为此类词形在任何地方都很少使用。确实，在《迦旃延(kaccāyana)论》中，对“āya是第四格单数”此一规则的注释(vutti)中也说：“为天人之义利、利益、安乐”，而未说“purisāya”(为人)、“samaṇāya”(为沙门)或“brāhmaṇāya”(为婆罗门）。

เอตฺถ สิยา – นนุ โภ ตสฺเสว วุตฺติยํ ‘‘จตุตฺถีติ กิมตฺถํ ปุริสสฺส มุขํ. เอกวจนสฺสาติ กิมตฺถํ ปุริสานํ ททาติ. วาติ กิมตฺถํ ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘ปุริสาย สมณาย พฺราหฺมณายา’’ติอาทีนิ ปทรูปานิ นยโต ทสฺสิตานิ, เกวลํ ปน มุขสทฺทโยคโต พหุวจนภาวโต วิกปฺปนโต จ ‘‘ปุริสายา’’ติอาทีนิ น สิชฺฌนฺติ, มุขสทฺทโยคาทิวิรหิเต ปน ฐาเน อวสฺสํ สิชฺฌนฺตีติ? เอตฺถ วุจฺจเต – ‘‘จตุตฺถีติ กิมตฺถํ ปุริสสฺส มุข’’นฺติ วทนฺโต ‘‘สเจ อายาเทโส ภเวยฺย[Pg.178], จตุตฺถิยา เอว ภวติ, น ฉฏฺฐิยา’’ติ ทสฺเสนฺโต ‘‘มุข’’นฺติ ปทํ ทสฺเสสิ, น จ เตน ‘‘มุขสทฺทฏฺฐาเน เทตีติอาทิเก สมฺปทานวิสยภูเต กฺริยาปเท ฐิเต อายาเทโส โหตี’’ติ ทสฺเสติ. ‘‘เอกวจนสฺสาติ กิมตฺถํ ปุริสานํ ททาตี’’ติ วทนฺโตปิ ‘‘เอกวจนสฺเสว อายาเทโส โหติ, น พหุวจนสฺสา’’ติ ทสฺเสติ. ‘‘ททาตี’’ติ อิทํ ปทํ ‘‘ปุริสาน’’นฺติ ปทสฺส สมฺปทานวจนตฺตํ ญาเปตุํ อโวจ, น จ ‘‘เทตีติอาทิเก สมฺปทานวิสยภูเต กฺริยาปเท สติ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทโส โหตี’’ติ อิมมตฺถํ วิญฺญาเปติ. ‘‘วาติ กิมตฺถํ ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา’’ติ จ วทนฺโตปิ ‘‘สมฺปทาเนเยว วิกปฺเปน อายาเทโส โหตี’’ติ วิญฺญาเปติ, น ทานาทิกฺริยํ ปฏิจฺจ อายาเทสวิธานํ ญาเปติ.

于此，或许会有人问：“诸位，既然在那释文(vutti)中说：‘第四格’是为了什么？[反例是]‘人之脸(purisassa mukhaṃ)’。‘单数’是为了什么？[反例是]‘施予众人(purisānaṃ dadāti)’。‘或’是为了什么？[例为]‘施主是沙门或婆罗门(dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā)’”，那么，像‘purisāya’(为人)、‘samaṇāya’(为沙门)、‘brāhmaṇāya’(为婆罗门)等词形，不就已依理则(naya)而展示了吗？只是因为与‘mukha’(脸)一词的结合、因为是复数、以及因为是选择，所以‘purisāya’等词形才不成立，但在没有与‘mukha’一词结合等情况时，它们必然成立，是吗？对此，答曰：说“‘第四格’是为了什么？‘人之脸’”的人，是为了表明“如果要有āya音变(āyādeso)，它只发生在第四格，而非第六格”，才展示了‘mukha’一词，他并非以此表明“当有‘给予’等属于为格(sampadāna)对象的动词来代替‘mukha’一词时，āya音变就会发生”。说“‘单数’是为了什么？‘施予众人’”的人，也是为了表明“āya音变只发生在单数，而非复数”。他说‘dadāti’(给予)一词，是为了指明‘purisānaṃ’(众人)一词是为格，而非为了告知“当有‘给予’等属于为格对象的动词时，第四格单数就会发生āya音变”这一含义。而说“‘或’是为了什么？‘施主是沙门或婆罗门’”的人，也是为了告知“āya音变只在为格中作为选项而发生”，而非告知此音变的规定是缘于布施等行为。

ยทิ ปน ทานาทิกฺริยํ ปฏิจฺจ อายาเทสวิธานํ สิยา, วุตฺติการเกน ลกฺขณสฺส วุตฺติยํ มูโลทาหรเณเยว ‘‘อตฺถาย หิตายา’’ติ ตทตฺถปโยคานิ วิย ‘‘ปุริสาย ทียเต’’ติอาทิ วตฺตพฺพํ สิยา, น จ วุตฺตํ. กสฺมาติ เจ? พุทฺธวจเน โปราณฏฺฐกถาสุ จ ตาทิสสฺส ปโยคสฺส อภาวา. นิรุตฺติปิฏเก หิ ปภินฺนปฏิสมฺภิโท โส อายสฺมา มหากจฺจาโน ‘‘ปุริสสฺส ทียเต’’ติ อายาเทสรหิตานิเยว รูปานิ ทสฺเสติ, ‘‘อตฺถายาติ สมฺปทานวจน’’นฺติ ภณนฺโตปิ จ เถโร ทานาทิกฺริยาเปกฺขํ อกตฺวา จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตํ รูปเมว นิทฺทิสิ. เตน โส ปโยโค ตทตฺถปฺปโยโคติ วิญฺญายติ. อิติ อิเมหิ การเณหิ ชานิตพฺพํ ‘‘ทานาทิกฺริยํ ปฏิจฺจ อายาเทสวิธานํ น กต’’นฺติ. ยชฺเชวํ ‘‘อตฺถาย หิตายา’’ติอาทีนิเยว ตทตฺถปฺปโยคานิ ‘‘อาย จตุตฺเถกวจนสฺส ตู’’ติ ลกฺขณสฺส วิสยา ภเวยฺยุํ, นาญฺญานีติ? ตนฺน, อญฺญานิปิ วิสยาเยว ตสฺส. กตมานิ? ‘‘มูลาย ปฏิกสฺเสยฺย, อปฺโป [Pg.179] สคฺคาย คจฺฉติ, ทกาย เนติ, วิรมถายสฺมนฺโต มมวจนาย, คณาย ภตฺตา’’ติอาทีนิ. ‘‘สคฺคสฺส คมเนน วา’’ติอาทีนิ ปน วาธิการตฺตา อวิสยาวาติ.

再者，如果āya音变的规定是缘于布施等行为，那么释文作者(vuttikāraka)在对规则的释文中，就应在根本范例中，像“atthāya”(为义利)、“hitāya”(为利益)等“为彼之义(tad-attha)”的用法一样，说出“purisāya dīyate”(给予人)等，然而并未说。若问为何？因为在佛语(Buddhavacana)及古义注(porāṇaṭṭhakathā)中，没有这样的用法。确实，在《声明藏》(Niruttipiṭaka)中，那位已达无碍解的具寿(āyasmā)摩诃迦旃延(Mahākaccāna)只展示了“purisassa dīyate”(给予人)等没有āya音变的词形，而且长老在说‘“atthāya”是为格(sampadāna)之词’时，也并未考虑布施等行为，而只是指出了第四格单数带有āya音变的词形本身。由此可知，该用法是“为彼之义”的用法。是故，应由这些理由了知：‘āya音变的规定并非缘于布施等行为而作。’若如此，那么只有“atthāya”(为义利)、“hitāya”(为利益)等“为彼之义”的用法，才是‘āya是第四格单数’此一规则的对象，而没有其他的了吗？并非如此，其他的也是其对象。是哪些呢？“mūlāya paṭikasseyya”(应退回到根)、“appo saggāya gacchati”(少数人往生天界)、“dakāya neti”(引向水)、“viramathāyasmanto mamavacanāya”(具寿们，请因我的话而停止)、“gaṇāya bhattā”(僧团的供养者)等。至于“saggassa gamanena vā”(或因去往天界)等，则因“或”字权限(vādhikāra)而非其对象。

นนุ จ โภ เอวํ สนฺเต วุตฺติการเกน มูโลทาหรเณสุ ‘‘อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ วตฺวา ‘‘มูลาย ปฏิกสฺเสยฺยา’’ติอาทีนิปิ วตฺตพฺพานิ, กิมุทาหรเณ ปน ‘‘วาติ กิมตฺถํ สคฺคสฺส คมเนน วา’’ติ วตฺตพฺพนฺติ? สจฺจํ, อวจเน การณมตฺถิ, ตํ สุณาถ – ‘‘มูลาย ปฏิกสฺเสยฺย, อปฺโป สคฺคาย คจฺฉตี’’ติ เอตฺถ หิ ‘‘มูลาย, สคฺคายา’’ติ ปทานิ สุทฺธสมฺปทานวจนานิ น โหนฺติ คตฺยตฺถกมฺมนิ วตฺตนโต, ตสฺมา มูโลทาหรเณสุ น วุตฺตานิ. ตถา ‘‘ทกาย เนตี’’ติ เอตฺถ ‘‘ทกายา’’ติ ปทํ นยนตฺถกมฺมนิ วตฺตนโต สุทฺธสมฺปทานวจนํ น โหตีติ น วุตฺตํ. ‘‘วิรมถายสฺมนฺโต มม วจนายา’’ติ เอตฺถ ปน ‘‘วจนายา’’ติ ปทํ นิสฺสกฺกวจนตฺเถ วตฺตนโต, ‘‘คณาย ภตฺตา’’ติ เอตฺถ ‘‘คณายา’’ติ ปทํ สามิวจนตฺเถ วตฺตนโต, ‘‘อสกฺกตา จสฺม ธนญฺจยายา’’ติ เอตฺถ ‘‘ธนญฺจยายา’’ติ ปทํ กตฺตุวเสน สามิอตฺเถ วตฺตนโต สุทฺธสมฺปทานวจนํ น โหตีติ น วุตฺตํ. กิมุทาหรเณปิ ‘‘สคฺคสฺสา’’ติ ปทํ คมนสทฺทสนฺนิธานโต คตฺยตฺถกมฺมนิ วตฺตนโต สุทฺธสมฺปทานวจนํ น โหตีติ ‘‘วาติ กิมตฺถํ สคฺคสฺส คมเนน วา’’ติ น วุตฺตํ. เอวญฺเหตฺถ วุตฺตนเยน พุทฺธวจนํ โปราณฏฺฐกถานยญฺจ ปตฺวา จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตานิ รูปานิ คตฺยตฺถกมฺมาทีสุ จตูสุเยว ฐาเนสุ ทิสฺสนฺติ, น ปน ทานโรจนาทิเภเท ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเยติ ทฏฺฐพฺพํ.

诸位，若如此，释文作者在根本例证中说了“为天人之义利、利益、安乐(atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ)”之后，也应说“mūlāya paṭikasseyya”(应退回到根)等，为何在反例中却说“‘或’是为了什么？或因去往天界(saggassa gamanena vā)”呢？诚然，不如此说是有原因的，请听着——在“mūlāya paṭikasseyya, appo saggāya gacchati”中，“mūlāya”和“saggāya”二词，因用于表示趋向义的业格(gatyatthakamma)，故非纯粹的为格(sampadāna)，因此未在根本例证中说。同样，在“dakāya neti”中，“dakāya”一词因用于表示引导义的业格，故非纯粹的为格，因此未说。再者，在“具寿们，请因我的话而停止”中，“vacanāya”一词因用于表示夺格(nissakkavacana)之义；在“gaṇāya bhattā”中，“gaṇāyā”一词因用于表示属格(sāmivavacana)之义；在“我们不被檀那伽耶(Dhanañcaya)所恭敬(asakkatā casma dhanañcayāya)”中，“dhanañcayāya”一词因用于表示主语属格(kattusāmi)之义，故非纯粹的为格，因此未说。在反例中，“saggassa”一词因邻近“gamana”(去)一词而用于表示趋向义的业格，故非纯粹的为格，因此才说了“‘或’是为了什么？或因去往天界”。如是，于此，依所说之理则，并遵循佛语及古义注(porāṇaṭṭhakathā)之理则，可知第四格单数带有āya音变的词形，只见于表示趋向义的业格等四种情况中，而非见于布施、喜爱等任何为格对象中，应如是见。

นนุ จ โภ ‘‘จนฺทนสารํ เชฏฺฐิกาย อทาสิ สุวณฺณมาลํ กนิฏฺฐายา’’ติ ทานปฺปโยเค จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตรูปทสฺสนโต ‘‘ราชกญฺญาย ทียเต, ราชกญฺญาย [Pg.180] รุจฺจติ อลงฺกาโร, ราชกญฺญาย ฉตฺตํ ธาเรติ, ราชกญฺญาย นโม กโรหิ, ราชกญฺญาย โสตฺถิ ภวตุ, ราชกญฺญาย สิลาฆเต’’ติอาทีหิปิ ปโยเคหิ ภวิตพฺพํ, อถ กสฺมา ‘‘พุทฺธวจนํ โปราณฏฺฐกถานยญฺจ ปตฺวา จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตานิ รูปานิ คตฺยตฺถกมฺมาทีสุ จตูสุเยว ฐาเนสุ ทิสฺสนฺติ, น ปน ทานโรจนาทิเภเท ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเย’’ติ วทถาติ? อุปฺปถมวติณฺโณ ภวํ, น หิ ภวํ อมฺหากํ วจนตฺถํ ชานาติ. อยญฺเหตฺถ อมฺหากํ วจนตฺโถ – สพฺพานิปิ อิตฺถิลิงฺคานิ เอกวจนวเสน ตติยาจตุตฺถีปญฺจมีฉฏฺฐีสตฺตมีฐาเนสุ สมสมานิ โหนฺติ, อปฺปานิ อสมานิ, ตสฺมา ตานิ ฐเปตฺวา ปุลฺลิงฺคนปุํสกลิงฺเคสุ ปุริสาทิ จิตฺตาทิสทฺทานํ อการนฺตปกติภาเว ฐิตานํ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตานิ รูปานิ พุทฺธวจนาทีสุ ทานโรจนาทิเภเท ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเย น ทิสฺสนฺติ. เตเนว หิ ‘‘มูลาย, สคฺคาย, ทกาย, วจนาย, คณายา’’ติอาทีนิ คตฺยตฺถกมฺมาทีสุ ตีสุ ‘‘อภิญฺญาย, สมฺโพธาย, นิพฺพานายา’’ติ เอวมาทีนิ ปน อเนกสตานิ ติลิงฺคปทานิ ตทตฺเถเยวาติ อิเมสุ จตูสุ ฐาเนสุ ทิสฺสนฺติ. ‘‘เทติ, โรจติ, ธาเรตี’’ติอาทีสุ ปน สุทฺธสมฺปทานวิสเยสุ น ทิสฺสนฺติ. ภวนฺติ จตฺร –

诸位，难道不是这样吗？在“他将旃檀木给了长女，将金项链给了幼女”这样的布施用法中，根据第四格单数带有“āya”变格的词形出现，也应该有“给予公主”、“饰品令公主欢喜”、“为公主持伞”、“向公主致敬”、“愿公主安好”、“赞美公主”等用法。那么，为什么您说“根据佛语和古义注(porāṇaṭṭhakathā)的理则，第四格单数带有“āya”变格的词形，只出现在表示趋向的业格等四种情况中，而不会出现在布施、喜爱等任何为格的场合”呢？诸位，您走错了路，您并不了解我们所说之义。我们所说之义是这样的：所有阴性词在单数第三、第四、第五、第六、第七格中，其形式大多相同，少数不同。因此，撇开它们不谈，在阳性和中性词中，如“人”(purisa)、“心”(citta)等以-a为词干的词，其第四格单数带有“āya”变格的词形，在佛语等中，于布施、喜爱等任何为格的场合都未曾见到。正因如此，像“mūlāya, saggāya, dakāya, vacanāya, gaṇāyā”等词，是在表示趋向的业格等三种情况下见到；而像“abhiññāya, sambodhāya, nibbānāyā”等成百上千的通用于三性的词，则是在这四种情况下见到。但在“给予”(deti)、“喜爱”(rocati)、“持有”(dhāreti)等纯粹为格的场合，则见不到这些形式。于此有偈颂为证：

จตุตฺเถกวจนสฺส, อายาเทเสน สํยุตํ;

รูปํ อนิตฺถิลิงฺคานํ, ฐาเนสุ จตุสุฏฺฐิตํ.

第四格单数之词形，与“āya”变格相结合；非阴性词之词形，仅现于四种情况中。

คตฺยตฺถกมฺมนิ เจว, นยนตฺถสฺส กมฺมนิ;

วิภตฺติยา วิปลฺลาเส, ตทตฺเถ จาติ นิทฺทิเส.

一为趋向义之业格，二为引导义之业格，三为格之转换，四为“为彼之义”。

‘‘มูลาย ปฏิกสฺเสยฺย, อปฺโป สคฺคาย คจฺฉติ’’;

เอวํ คตฺยตฺถกมฺมสฺมึ, ทิฏฺฐมมฺเหหิ สาสเน.

“应返回到根”(mūlāya paṭikasseyya)，“少数人去天界”(appo saggāya gacchati)；如是趋向义之业格，我等于教法中见。

‘‘ทกาย [Pg.181] เนติ’’ อิจฺเจวํ, นยนตฺถสฺส กมฺมนิ;

‘‘วจนายา’’ติ นิสฺสกฺเก, วิรมณปฺปโยคโต.

“引至水中”(Dakāya neti)此一例，是为引导义之业格。“vacanāya”是于离格义，因用于制止之故。

‘‘คณาย’’อิติ สามิสฺมึ, ‘‘ภตฺตา’’ติ สทฺทโยคโต;

‘‘ธนญฺจยายา’’ติ ปทํ, กตฺตุตฺเถ สามิสูจกํ.

“gaṇāya”用于属格义，因与“主”(bhattā)一词相连；“Dhanañcayāyā”此一句，用于作者格义，表示所属。

‘‘อสกฺกตา’’ติ สทฺทสฺส, โยคโตติ วินิทฺทิเส;

อญฺโญ จาปิ วิปลฺลาโส, มคฺคิตพฺโพ วิภาวินา.

亦应指出因连接“不被恭敬”(Asakkatā)一词故；其他格之转换，智者亦当寻求。

‘‘อภิญฺญาย สมฺโพธาย, นิพฺพานายา’’ติมานิ ตุ;

ลิงฺคตฺตยวเสเนว, ตทตฺถสฺมึ วินิทฺทิเส.

至于“为证智、为正觉、为涅槃”(Abhiññāya sambodhāya, nibbānāyā)，此等词语通用于三性，应指出其用于“为彼目的”义。

เอวํ ปาฐานุโลเมน, กถิโต อายสมฺภโว;

อิทนฺตุ สุขุมํ ฐานํ, จินฺเตตพฺพํ ปุนปฺปุนํ.

如是随文次，已说-āya生；此处甚微细，当数数思惟。

โอการนฺตวเสเนว, นานานยสุมณฺฑิตา;

ปทมาลา มเหสิสฺส, สาสนตฺถํ ปกาสิตา.

以o为尾音之法，饰以种种善巧理趣；此大仙之语鬘，为显教法义而明示。

อิมมติมธุรญฺเจ จิตฺติกตฺวา สุเณยฺยุํ,วิวิธนยวิจิตฺตํ สาธโว สทฺทนีตึ;

ชินวรวจเนเต สทฺทโต ชาตกงฺขํ,กุมุทมิว’สินา เว สุฏฺฐุ ฉินฺเทยฺยุเมตฺถ.

若善士能敬心听此极甜美、饰以种种理趣之《声律论》(Saddanīti)，则于最胜觉者(Jinavara)言教中，因语词所生之疑惑，彼等即能善斩断，犹如利剑断睡莲。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ

如是，为令智者于具义注之九分教与三藏的言语之道中

โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

为得善巧而造的《声律论》中

สวินิจฺฉโย โอการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส

对以o为尾音的阳性名词原形之决疑

นามิกปทมาลาวิภาโค นาม

名为“名词语鬘分别”

ปญฺจโม ปริจฺเฉโท.

第五章。

อการนฺโตการนฺตตาปกติกโอการนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以-a为尾音及以-o为尾音的阳性名词原形终。

๖. อาการนฺตปุลฺลิงฺคนามิกปทมาลา

6. 以-ā为尾音的阳性名词语鬘

อถ ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา อาการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูเปสุ อภิภวิตุ อิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลํ [Pg.182] วกฺขาม – สตฺถา, สตฺถา, สตฺถาโร. สตฺถารํ, สตฺถาโร. สตฺถารา, สตฺถาเรหิ, สตฺถาเรภิ. สตฺถุ, สตฺถุสฺส, สตฺถุโน, สตฺถานํ, สตฺถารานํ. สตฺถารา, สตฺถาเรหิ, สตฺถาเรภิ. สตฺถุ, สตฺถุสฺส, สตฺถุโน, สตฺถานํ, สตฺถารานํ. สตฺถริ, สตฺถาเรสุ. โภ สตฺถ, โภ สตฺถา, ภวนฺโต สตฺถาโร.

现在，以古阿阇梨(pubbācariya)之见为前导，我们将宣说以-ā为尾音的阳性名词（如“征服者”abhibhavitu）之语鬘，以“导师”(satthar)为例：主格：satthā, satthā, satthāro。对格：satthāraṃ, satthāro。具格：satthārā, satthārehi, satthārebhi。与格/属格：satthu, satthussa, satthuno; satthānaṃ, satthārānaṃ。从格：satthārā, satthārehi, satthārebhi。处格：satthari, satthāresu。呼格：bho sattha, bho satthā, bhavanto satthāro。

อยํ ยมกมหาเถเรน กตาย จูฬนิรุตฺติยา อาคโต นโย. เอตฺถ จ นิรุตฺติปิฏเก จ กจฺจายเน จ ‘‘สตฺถุนา’’ติ ปทํ อนาคตมฺปิ คเหตพฺพเมว ‘‘ธมฺมราเชน สตฺถุนา’’ติ ทสฺสนโต. ‘‘สตฺถารา, สตฺถุนา, สตฺถาเรหิ, สตฺถาเรภี’’ติ กโม จ เวทิตพฺโพ. เอตฺถ จ อสติปิ อตฺถวิเสเส พฺยญฺชนวิเสสวเสน, พฺยญฺชนวิเสสาภาเวปิ อตฺถนานตฺถตาวเสน สทฺทนฺตรสนฺทสฺสนํ นิรุตฺติกฺกโมติ ‘‘สตฺถา’’ติ ปทํ เอกวจนพหุวจนวเสน ทฺวิกฺขตฺตุํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. นิรุตฺติปิฏกาทีสุ ปน ‘‘สตฺถา’’ติ ปฐมาพหุวจนํ น อาคตํ. กิญฺจาปิ น อาคตํ, ตถาปิ ‘‘อวิตกฺกิตา มจฺจุมุปพฺพชนฺตี’’ติ ปาฬิยํ ‘‘อวิตกฺกิตา’’ติ ปฐมาพหุวจนสฺส ทสฺสนโต ‘‘สตฺถา’’ติ ปทสฺส ปฐมาพหุวจนตฺตํ อวสฺสมิจฺฉิตพฺพํ. ตถา วตฺตา, ธาตา, คนฺตาทีนมฺปิ ตคฺคติกตฺตา. ตถา นิรุตฺติปิฏเก ‘‘สตฺถาเร’’ติ ทุติยาพหุวจนญฺจ ‘‘สตฺถุสฺส, สตฺถาน’’นฺติ จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจนพหุวจนานิ จ อาคตานิ, จูฬนิรุตฺติยํ ปน น อาคตานิ. ตตฺถ ‘‘มาตาปิตโร โปเสติ. ภาตโร อติกฺกมตี’’ติ ทสฺสนโต ‘‘สตฺถาเร’’ติ ทุติยาพหุวจนรูปํ อยุตฺตํ วิย ทิสฺสติ. กจฺจายนาทีสุ ‘‘โภ สตฺถ, โภ สตฺถา’’ อิติ รสฺสทีฆวเสน อาลปเนกวจนทฺวยํ วุตฺตํ. นิรุตฺติปิฏเก ‘‘โภ สตฺถ’’ อิติรสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ วตฺวา ‘‘ภวนฺโต สตฺถาโร’’ติ อาราเทสวเสน อาลปนพหุวจนํ วุตฺตํ. จูฬนิรุตฺติยํ [Pg.183] ‘‘โภ สตฺถ’’ อิติ รสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ วตฺวา ‘‘โภ สตฺถา’’ อิติ ทีฆวเสน อาลปนพหุวจนํ ลปิตํ. สพฺพเมตํ อาคเม อุปปริกฺขิตฺวา ยถา น วิรุชฺฌติ, ตถา คเหตพฺพํ.

此法来自双生大长老(Yamakamahāthera)所著的《小词释》(Cūḷanirutti)。于此，以及于《词释藏》(Niruttipiṭaka)和迦旃延(Kaccāyana)中，“satthunā”一词虽未出现，但依“dhammarājena satthunā”之例，亦应取用。当知“satthārā, satthunā, satthārehi, satthārebhī”之次第。于此，纵使意义无别而文字有异，或文字无别而意义有异，显示不同词形，此乃词释之法。因此，当知“satthā”一词，因单数与复数之故而说两次。但在《词释藏》等中，“satthā”作为主格复数的形式并未出现。虽未出现，然如圣典“avitakkitā maccumupabbajantī”中“avitakkitā”是主格复数，故“satthā”之主格复数形式亦必须承认。同理，vattā, dhātā, gantā等词亦然，因其变化相似。又，于《词释藏》中，出现对格复数“satthāre”，以及与格、属格的单数“satthussa”和复数“satthānaṃ”，但在《小词释》中则未出现。其中，依“mātāpitaro poseti”、“bhātaro atikkamatī”之例，“satthāre”作为对格复数的形式似乎不妥。在迦旃延等中，说有“bho sattha”、“bho satthā”此二长短音的呼格单数。在《词释藏》中，说了短音的呼格单数“bho sattha”后，又以称呼的方式说了呼格复数“bhavanto satthāro”。在《小词释》中，说了短音的呼格单数“bho sattha”后，又说了长音的呼格复数“bho satthā”。对所有这些，皆应审查圣教，以不相违逆的方式来取舍。

อิทานิ สตฺถุสทฺทสฺส ยํ รูปนฺตรํ อมฺเหหิ ทิฏฺฐํ, ตํ ทสฺเสสฺสาม – ตถา หิ ‘‘อิเมสํ มหานาม ติณฺณํ สตฺถูนํ เอกา นิฏฺฐา อุทาหุ ปุถุ นิฏฺฐา’’ติ ปาฬิยํ ‘‘สตฺถูน’’นฺติ ปทํ ทิฏฺฐํ, ตสฺมา อยมฺปิ กโม เวทิตพฺโพ ‘‘สตฺถุ, สตฺถุสฺส, สตฺถุโน, สตฺถานํ, สตฺถารานํ, สตฺถูน’’นฺติ. อภิภวิตา, อภิภวิตา, อภิภวิตาโร. อภิภวิตารํ, อภิภวิตาโร. อภิภวิตารา, อภิภวิตุนา, อภิภวิตาเรหิ, อภิภวิตาเรภิ. อภิภวิตุ, อภิภวิตุสฺส, อภิภวิตุโน, อภิภวิตานํ, อภิภวิตารานํ, อภิภวิตูนํ. อภิภวิตารา, อภิภวิตาเรหิ, อภิภวิตาเรภิ. อภิภวิตุ, อภิภวิตุสฺส, อภิภวิตุโน, อภิภวิตานํ, อภิภวิตารานํ. อภิภวิตริ, อภิภวิตาเรสุ. โภ อภิภวิต, โภ อภิภวิตา, ภวนฺโต อภิภวิตาโร. ยถา ปเนตฺถ อภิภวิตุ อิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา สตฺถุนเยน โยชิตา, เอวํ ปริภวิตุอาทีนญฺจ อญฺเญสญฺจ ตํสทิสานํ นามิกปทมาลา สตฺถุนเยน โยเชตพฺพา. เอตฺถญฺญานิ ตํสทิสานิ นาม ‘‘วตฺตา, ธาตา’’อิจฺจาทีนํ ปทานํ วตฺตุธาตุ อิจฺจาทีนิ ปกติรูปานิ.

现在，我们将展示我们所见到的“导师”(satthu)一词的另一形式。诚然，在“摩诃男(Mahānāma)，此三位导师的终点是一还是各异？”的圣典中，可见到“satthūnaṃ”一词。因此，当知此变化次第：“satthu, satthussa, satthuno; satthānaṃ, satthārānaṃ, satthūnaṃ”。征服者(abhibhavitar)的变格如下：主格：abhibhavitā, abhibhavitā, abhibhavitāro。对格：abhibhavitāraṃ, abhibhavitāro。具格：abhibhavitārā, abhibhavitunā; abhibhavitārehi, abhibhavitārebhi。与格/属格：abhibhavitu, abhibhavitussa, abhibhavituno; abhibhavitānaṃ, abhibhavitārānaṃ, abhibhavitūnaṃ。从格：abhibhavitārā; abhibhavitārehi, abhibhavitārebhi。处格：abhibhavitari, abhibhavitāresu。呼格：bho abhibhavita, bho abhibhavitā, bhavanto abhibhavitāro。如此处“征服者”(abhibhavitu)一词的原形名词词形系列是依“导师”(satthar)的范例变格，同样，“轻蔑者”(paribhavitu)等其他同类词的名词词形系列，也应依“导师”的范例变格。此处其他同类词，是指“说者”(vattā)、“持者”(dhātā)等词的原形“vattu”、“dhātu”等。

วตฺตา ธาตา คนฺตา เนตา,ทาตา กตฺตา เจตา ตาตา;

เฉตฺตา เภตฺตา หนฺตา เมตา,เชตา โพทฺธา ญาตา โสตา.

说者、持者、行者、导者；施者、作者、思者、护者；断者、破者、杀者、量者；胜者、觉者、知者、闻者。

คชฺชิตา วสฺสิตา ภตฺตา, มุจฺฉิตา ปฏิเสธิตา;

ภาสิตา ปุจฺฉิตา ขนฺตา, อุฏฺฐาโตกฺกมิตา ตตา.

雷鸣者、降雨者、供养者；昏迷者、禁止者；言说者、询问者、忍耐者；奋起者、进入者、专注者。

นตฺตา [Pg.184] ปนตฺตา อกฺขาตา, สหิตา ปฏิเสวิตา;

เนตา วิเนตา อิจฺจาที, วตฺตเร สุทฺธกตฺตริ.

孙、曾孙、述说者；忍耐者、习行者；引导者、调伏者等，皆是此类。

อุปฺปาเทตา วิญฺญาเปตา, สนฺทสฺเสตา ปพฺรูเหตา;

โพเธตาที จญฺเญ สทฺทา, เญยฺยา เหตุสฺมึ อตฺถสฺมึ.

令生起者、令了知者；令开示者、令阐述者；令觉悟者等其他词，当知皆为使役义。

กตฺตา ขตฺตา เนตฺตา ภตฺตา, ปิตา ภาตาติเม ปน;

กิญฺจิ ภิชฺชนฺติ สุตฺตสฺมึ, ตํ ปเภทํ กเถสฺสหํ.

作者、王者、导者、夫主；父、兄弟，此等词语；于规则中微有不同，我将宣说其差别。

สตฺถาติอาทีสุ เกจิ, อุปโยเคน สามินา;

สเหว นิจฺจํ วตฺตนฺติ, เนว วตฺตนฺติ เกจิ ตุ.

于“导师”等词中，有些恒常与所属主一同使用；然则有些，则不如此使用。

ตตฺร กตฺตุสทฺทาทโย รูปนฺตรวเสน สตฺถุสทฺทโต กิญฺจิ ภิชฺชนฺติ. ตถา หิ ‘‘อุฏฺเฐหิ กตฺเต ตรมาโน, คนฺตฺวา เวสฺสนฺตรํวทา’’ติ เอตฺถ ‘‘กตฺเต’’ติ อิทํ อาลปเนกวจนรูปํ, เอวญฺหิ ‘‘โภ กตฺตา’’ติ รูปโต รูปนฺตรํ นาม. ‘‘เตน หิ โภ ขตฺเต เยน จมฺเปยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกมา’’ติ เอตฺถ ‘‘ขตฺเต’’ติ อิทญฺจาลปเนกวจนรูปํ. เอวมฺปิ ‘‘โภ ขตฺตา’’ติ รูปโต รูปนฺตรํ นาม. ‘‘เนตฺเต อุชุํ คเต สตี’’ติ เอตฺถ ‘‘เนตฺเต’’ติ อิทํ สตฺตมิยา เอกวจนรูปํ, เอตมฺปิ ‘‘เนตฺตรี’’ติ รูปโต รูปนฺตรํ. ‘‘อาราธยติ ราชานํ, ปูชํ ลภติ ภตฺตุสู’’ติ เอตฺถ ‘‘ภตฺตูสู’’ติ อิทํ สตฺตมิยา พหุวจนรูปํ. ‘‘ภตฺตาเรสู’’ติ รูปโต รูปนฺตรํ, อตฺร ‘‘ภตฺตูสู’’ติ ทสฺสนโต, ‘‘มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา’’ติ เอตฺถ ‘‘ปิตูสู’’ติ ทสฺสนโต จ ‘‘วตฺตูสุ ธาตูสุ คนฺตูสุ เนตูสุ ทาตูสุ กตฺตูสู’’ติ เอวมาทินโยปิ คเหตพฺโพ. อยํ นโย สตฺถุสทฺเทปิ อิจฺฉิตพฺโพ วิย อมฺเห ปฏิภาติ.

于此，kattu等词因形态变化而与satthu一词略有不同。诚然，在“起来，车夫，快去，去对韦桑达拉(Vessantara)说”一句中，“katte”是呼格单数形式，此即“bho kattā”(喂，车夫)的形态变化。在“那么，喂，侍从，请前往瞻波城(Campā)的婆罗门居士那里”一句中，“khatte”也是呼格单数形式，此亦即“bho khattā”(喂，侍从)的形态变化。在“当引导者正直前行时”一句中，“nette”是处格单数形式，此亦是“netari”的形态变化。在“他取悦国王，从主人们处获得供养”一句中，“bhattūsū”是处格复数形式，是“bhattāresu”的形态变化。于此，通过“bhattūsū”的例子，以及“在父母前是智者”一句中“pitūsū”的例子，也应了知“在说者中、在支持者中、在行者中、在引导者中、在布施者中、在作者中”等词的规则。此规则，我们看来，似乎也适用于satthu一词。

ปิตา, ปิตา, ปิตโร. ปิตรํ, ปิตโร. ปิตรา, ปิตุนา, เปตฺยา, ปิตเรหิ, ปิตเรภิ, ปิตูหิ, ปิตูภิ. ปิตุ, ปิตุสฺส, ปิตุโน[Pg.185], ปิตานํ, ปิตรานํ, ปิตูนํ. ปิตรา, เปตฺยา, ปิตเรหิ, ปิตเรภิ, ปิตูหิ, ปิตูภิ. ปิตุ, ปิตุสฺส, ปิตุโน, ปิตานํ, ปิตรานํ, ปิตูนํ. ปิตริ, ปิตเรสุ, ปิตูสุ. โภ ปิต, โภ ปิตา, ภวนฺโต ปิตโร. เอตฺถ ปน ‘‘เปตฺยา, ปิตูน’’นฺติ อิมํ นยทฺวยํ วชฺเชตฺวา ภาตุสทฺทสฺส จ ปทมาลา โยเชตพฺพา. ตตฺถ ‘‘มตฺยา จ เปตฺยา จ กตํ สุสาธุ, อนุญฺญาโตสิ มาตาปิตูหิ, มาตาปิตูนํ อจฺจเยนา’’ติ จ ทสฺสนโต ปิตุสทฺทสฺส ‘‘เปตฺยา, ปิตูหิ, ปิตูภิ. ปิตูน’’นฺติ รูปเภโท จ, ‘‘ปิตโร’’ อิจฺจาทีสุ รสฺสตฺตญฺจ สตฺถุสทฺทโต วิเสโส. ตตฺถ จ ‘‘เปตฺยา’’ติ อิทํ ‘‘ชนฺตุโย, เหตุโย, เหตุยา, อธิปติยา’’ติ ปทานิ วิย อจินฺเตยฺยํ ปุลฺลิงฺครูปนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

父(pitā)[主格单数]，父(pitā)[呼格单数]，诸父(pitaro)[主格复数]。父(pitaraṃ)[宾格单数]，诸父(pitaro)[宾格复数]。由父(pitarā, pitunā, petyā)[具格单数]，由诸父(pitarehi, pitarebhi, pitūhi, pitūbhi)[具格复数]。父的(pitu, pitussa, pituno)[属格/与格单数]，诸父的(pitānaṃ, pitarānaṃ, pitūnaṃ)[属格/与格复数]。从父(pitarā, petyā)[从格单数]，从诸父(pitarehi, pitarebhi, pitūhi, pitūbhi)[从格复数]。在父(pitari)[处格单数]，在诸父(pitaresu, pitūsu)[处格复数]。喂，父(pita)！喂，父(pitā)！诸位父(pitaro)！然而在此，除去“petyā”和“pitūnaṃ”这两种形式，兄弟(bhātu)一词的词形变化也应同样结合。于此，根据“由母(matyā)及由父(petyā)所作甚善”、“你已被父母(mātāpitūhi)允许”、“因父母(mātāpitūnaṃ)去世”等用例，可见父(pitu)一词有“petyā, pitūhi, pitūbhi, pitūnaṃ”等形态变化，且在“pitaro”等词中元音缩短，这是与导师(satthu)一词的差别。于此，“petyā”一词应被视为不可思议的阳性形态，如同“jantuyo, hetuyo, hetuyā, adhipatiyā”等词一样。

โจทนา โสธนา จาตฺร ภวติ – สตฺถา ปิตา อิจฺเจวมาทีนิ นิปฺผนฺนตฺตมุปาทาย อาการนฺตานีติ จ, ปฐมํ ฐเปตพฺพํ ปกติรูปมุปาทาย อุการนฺตานีติ จ ตุมฺเห ภณถ, ‘‘เหตุ สตฺถารทสฺสนํ. อมาตาปิตรสํวฑฺโฒ. กตฺตารนิทฺเทโส’’ติอาทีสุ ปน สตฺถาร อิจฺจาทีนิ กถํ ตุมฺเห ภณถาติ? เอตานิปิ มยํ ปกติรูปมุปาทาย อุการนฺตานีติ ภณามาติ. นนุ จ โภ เอตานิ อการนฺตานีติ? น, อุการนฺตานิเยว ตานิ. นนุ จ โภ โย อํ นาทีนิ ปรภูตานิ วจนานิ น ทิสฺสนฺติ เยหิ อุการนฺตสทฺทานมนฺตสฺส อาราเทโส สิยา, ตสฺมา อการนฺตานีติ? น, อีทิเส ฐาเน ปรภูตานํ โย อํ นาทีนํ วจนานมโนกาสตฺตา. ตถา หิ สมาสวิสโย เอโส. สมาสวิสยสฺมิญฺหิ อจินฺเตยฺยานิปิ รูปานิ ทิสฺสนฺตีติ. เอวํ สนฺเตปิ โภ ‘‘คามโต นิกฺขมตี’’ติ ปโยคสฺส วิย อสมาสวิสเย ‘‘สตฺถารโต สตฺถารํ คจฺฉตี’’ติ นิทฺเทสปาฬิทสฺสนโต ‘‘เหตุ [Pg.186] สตฺถารทสฺสน’’นฺติอาทีสุ สตฺถาร อิจฺจาทีนิ อการนฺตานีติ จินฺเตตพฺพานีติ? น จินฺเตตพฺพานิ ‘‘สตฺถารโต สตฺถารํ คจฺฉตี’’ติ เอตฺถาปิ อุการนฺตตฺตา. เอตฺถ หิ อสมาสตฺเตปิ โตปจฺจยํ ปฏิจฺจ สตฺถุสทฺทสฺส อุกาโร อาราเทสํ ลภติ. ยานิ ปน ตุมฺเห อุการสฺส อาราเทสนิมิตฺตานิ โย อํนาทีนิ วจนานิ อิจฺฉถ, ตานิ อีทิเส ฐาเน วิญฺญูนํ ปมาณํ น โหนฺติ. กานิ ปน โหนฺตีติ เจ? อสมาสวิสเย โตปจฺจโย จ สมาสวิสเย ปรปทานิ จ ปรปทาภาเว สฺยาทิวิภตฺติโย จาติ อิมาเนว อีทิเส ฐาเน เอกนฺเตน ปมาณํ โหนฺติ. ตถา หิ ธมฺมปทฏฺฐกถายํ ‘‘ยาวเทว อนตฺถาย, ญตฺตํ พาลสฺส ชายตี’’ติ อิมิสฺสา ปาฬิยา อตฺถสํวณฺณนายํ ‘‘อยํ นิมฺมาตาปิตโรติ อิมสฺมึ ปหเฏ ทณฺโฑ นตฺถี’’ติ เอตฺถ นิมฺมาตาปิตโรติ อิมสฺส สมาสวิสยตฺตา สิมฺหิ ปเร อุกาโร อาราเทสํ ลภติ, ตโต สิสฺส โอการาเทโส, อิจฺเจตํ ปทํ ปกติรูปวเสน อุการนฺตํ ภวติ. นิปฺผนฺนตฺตมุปาทาย ‘‘ปุริโส, อุรโค’’ติ ปทานิ วิย โอการนฺตญฺจ ภวติ. อยํ ปเนตฺถ สมาสวิคฺคโห ‘‘มาตา จ ปิตา จ มาตาปิตโร, นตฺถิ มาตาปิตโร เอตสฺสาติ นิมฺมาตาปิตโร’’ติ. ปกติรูปวเสน หิ ‘‘นิมฺมาตาปิตุ’’ อิติ ฐิเต สิวจนสฺมึ ปเร อุการสฺส อาราเทโส โหติ. กตฺถจิ ปน ธมฺมปทฏฺฐกถาโปตฺถเก ‘‘อยํ นิมฺมาตาปิติโก’’ติ ปาโฐ ทิสฺสติ, เอโส ปน ‘‘อยํ นิมฺมาตาปิตโร’’ติ ปทสฺส อยุตฺตตํ มญฺญมาเนหิ ฐปิโตติ มญฺญาม, น โส อยุตฺโต อฏฺฐกถาปาโฐ. โส หิ อุมงฺคชาตกฏฺฐกถายํ เอกปิตโรติ สิมฺหิ อาราเทสปโยเคน สเมติ. ตถา หิ –

此处有责难与澄清：你们说，导师(satthu)、父(pitu)等词，依其派生形式是ā词干，而依其应先确立的原始形式(pakati)是u词干。那么，在“见师之因(hetu satthāradassanaṃ)”、“非父母所养育(amātāpitarasaṃvaḍḍho)”、“作者的解释(kattāraniddesa)”等用例中，你们如何解释“satthāra”等形式呢？（答：）我们说，这些词依其原始形式也是u词干。（问：）先生，它们难道不是a词干吗？（答：）不，它们确实是u词干。（问：）先生，难道不是因为看不到yo、aṃ等后续的格语尾——若有这些语尾，u词干词的末音节会发生ār的替换——所以它们才被认为是a词干吗？（答：）不，因为在此类位置，yo、aṃ等后续的格语尾没有出现的余地。因为这是复合词(samāsa)的领域，而在复合词的领域中，甚至能见到不可思议的形态。即便如此，（问：）先生，如同“从村中出来(gāmato nikkhamatī)”的用法，在非复合词的领域，根据“从导师到导师(satthārato satthāraṃ gacchatī)”的解释(niddesa)圣典显示，在“见师之因”等用例中，satthāra等词难道不应被认为是a词干吗？（答：）不应这样认为，因为在“从导师到导师”中，它也是u词干。于此，即便不是复合词，由于to后缀的缘故，导师(satthu)一词的u获得了ār的替换。而你们所认为的作为u发生ār替换之标志的yo、aṃ等格语尾，在此类位置，并非智者们的标准。那么，什么是标准呢？在非复合词的领域是to后缀，在复合词的领域是后一成分(parapada)，若无后一成分则是si等语尾——唯有这些才是在此类位置绝对可靠的标准。诚然，在《法句经义注》(Dhammapada-aṭṭhakathā)中，对此偈“愚夫之所知，只为引祸害(yāvadeva anatthāya, ñattaṃ bālassa jāyati)”的释义(vaṇṇanā)中，“对此无父母者(nimmātāpitaro)，击之无罚”一句，此处的nimmātāpitaro因属复合词领域，在si语尾前，u获得了ār的替换，其后si变为o，因此该词依原始形式是u词干。依其派生形式，则如“人(puriso)”、“蛇(urago)”等词一样是o结尾。此处的复合词分析(viggaha)为：“母与父为父母(mātāpitaro)，其无父母者，是为无父母者(nimmātāpitaro)”。因为依原始形式，当nimmātāpitu之后接si语尾时，u发生ār的替换。然而，在某些《法句经义注》的本子中可见“ayaṃ nimmātāpitiko”的读法，我们认为这是那些认为“ayaṃ nimmātāpitaro”不妥的人所改，但该义注原文并无不妥。因为它与《大隧道本生义注》(Umaṅgajātaka-aṭṭhakathā)中“ekapitaro”一词在si语尾前发生ār替换的用法相符。诚然如此——

‘‘ยถาปิ [Pg.187] นิยโก ภาตา,สอุทริโย เอกมาตุโก;

เอวํ ปญฺจาลจนฺโท เต,ทยิตพฺโพ รเถสภา’’ติ

“犹如亲兄弟，同出一母胎；车主中之雄，当怜般遮罗(Pañcāla)之月。”

อิมิสฺสา ปาฬิยา อตฺถํ สํวณฺเณนฺเตหิ ปาฬินยญฺญูหิ ครูหิ ‘‘นิยโกติ อชฺฌตฺติโก เอกปิตโร เอกมาตุยา ชาโต’’ติ สิมฺหิ อาราเทสปโยครจนา กตา. น เกวลญฺจ สิมฺหิ อาราเทเส ปุลฺลิงฺคปฺปโยโคเยวมฺเหหิ ทิฏฺโฐ, อถ โข อิตฺถิลิงฺคปฺปโยโคปิ สาสเน ทิฏฺโฐ. ตถา หิ วินยปิฏเก จูฬวคฺเค ‘‘อสฺสมณี โหติ อสกฺยธีตรา’’ติ ปทํ ทิสฺสติ. อยํ ปเนตฺถ สมาสวิคฺคโห ‘‘สกฺยกุเล อุปฺปนฺนตฺตา สกฺยสฺส ภควโต ธีตา สกฺยธีตรา, น สกฺยธีตรา อสกฺยธีตรา’’ติ. อิธาปิ สิมฺหิ ปเร อุการสฺส อาราเทโส กโต, อิตฺถิลิงฺคภาวสฺส อิจฺฉิตตฺตา อาปจฺจโย, ตโต สิโลโป จ ทฏฺฐพฺโพ. เอวํ สมาสปทตฺเต สตฺถุ ปิตุ กตฺตุสทฺทานํ นามิกปทมาลายํ วุตฺตรูปโต โกจิ โกจิ รูปวิเสโส ทิสฺสติ. อญฺเญสมฺปิ รูปวิเสโส นยญฺญุนา มคฺคิตพฺโพ สุตฺตนฺเตสุ. โก หิ นาม สมตฺโถ นิสฺเสสโต พุทฺธวจนสาคเร สํกิณฺณานิ วิจิตฺรานิ ปณฺฑิตชนานํ หทยวิมฺหาปนกรานิ ปทรูปรตนานิ สมุทฺธริตฺวา ทสฺเสตุํ, ตสฺมา อมฺเหหิ อปฺปมตฺตกานิเยว ทสฺสิตานิ.

在释义(vaṇṇanā)此巴利文时，精通巴利语法的诸师说：“niyako（亲的）指内在的，ekapitaro指由同一父亲、同一母亲所生”，他们作了在si语尾前发生ār替换的用法构词。我们不仅见到在si语尾前发生ār替换的阳性用法，在教法中也见到阴性的用法。诚然，在《律藏·小品》(Cūḷavagga)中可见“非沙门尼，非释迦女(asakyadhītarā)”一词。此处的复合词分析为：“因生于释迦族，是释迦世尊(Bhagavā)之女，故为释迦女；非释迦女者，是为非释迦女。”此处也是在si语尾前，u发生了ār的替换，并且因为意欲表达阴性，加上了ā后缀，其后si语尾被省略，应如是见。如此，在复合词中，导师(satthu)、父(pitu)、作者(kattu)等词，可见到一些与名词变格表(nāmikapadamālā)中说过的形态不同的特殊形态。其他的特殊形态，应由精通语法者在诸经中探寻。有谁能够将佛语之海中散布的、令智者心生惊叹的、种种奇特的词形珍宝，毫无遗漏地全部取出展示呢？因此，我们仅展示了极少的一部分。

อทนฺธชาติโก วิญฺญุ-ชาติโก สตตํ อิธ;

โยคํ กโรติ เจ สตฺถุ, ปาฬิยํ โส น กงฺขติ.

生来贤智不迟钝，于此世间常精勤；若于导师(satthu)处修习，于圣典中无疑惑。

เย ปนิธ อมฺเหหิ ‘‘สตฺถา, อภิภวิตา, วตฺตา, กตฺตา’’ทโย สทฺทา ปกาสิตา, เตสุ เกจิ อุปโยควจเนน สทฺธึ นิจฺจํ วตฺตนฺติ ‘‘ปุจฺฉิตา, โอกฺกมิตา’’อิจฺจาทโย. ตถา หิ ‘‘อภิชานาสิ [Pg.188] โน ตฺวํ มหาราช อิมํ ปญฺหํ อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา. นิทฺทํ โอกฺกมิตา’’ติอาทิปโยคา พหู ทิสฺสนฺติ. เกจิ สามิวจเนน สทฺธึ นิจฺจํ วตฺตนฺติ ‘‘อภิภวิตา, วตฺตา’’อิจฺจาทโย. ตถา หิ ‘‘ปจฺจามิตฺตานํ อภิภวิตา, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. อมตสฺส ทาตา. ปริสฺสยานํ สหิตา. อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส, อุปฺปาเทตา นรุตฺตโม’’ติอาทิปโยคา พหู ทิสฺสนฺติ. เกจิ ปน อุปโยควจเนนปิ สทฺธึ เนว วตฺตนฺติ นิโยคา ปญฺญตฺติยํ ปวตฺตนโต. ตํ ยถา? ‘‘สตฺถา, ปิตา, ภาตา, นตฺตา’’อิจฺจาทโย. เอตฺถ ปน ‘‘อุปโยควจเนน สทฺธึ นิจฺจํ วตฺตนฺตี’’ติอาทิวจนํ กมฺมภูตํ อตฺถํ สนฺธาย กตนฺติ เวทิตพฺพํ.

我们于此所阐明的“导师(satthā)、征服者(abhibhavitā)、说者(vattā)、作者(kattā)”等词，其中一些总是与受事语(upayogavacana，即宾格)连用，如“询问者(pucchitā)、进入者(okkamitā)”等。诚然，可见诸多用例，如：“大王(mahārāja)，你可曾记得作为询问者，向其他沙门、婆罗门询问此问题？”、“进入睡眠者”。另一些总是与所有格(sāmivacana，即属格)连用，如“征服者、说者”等。诚然，可见诸多用例，如：“敌人的征服者”、“众人成为他的言说者”、“不死(amatassa，甘露)的布施者”、“危难的忍受者”、“无上之人(naruttamo)，是未生起之道的生起者”。但还有一些词，因其用于指令或概念(paññatti)，故从不与受事语连用。例如：“导师、父亲(pitā)、兄弟(bhātā)、孙子(nattā)”等。于此，当知“总是与受事语连用”等语，是针对作为业(kamma，宾语)的意义而说。

เอวํ อุการนฺตตาปกติกานํ อาการนฺตปทานํ ปวตฺตึ วิทิตฺวา สทฺเทสุ อตฺเถสุ จ โกสลฺลมิจฺฉนฺเตหิ ปุน ลิงฺคอนฺตวเสน ‘‘สตฺถา, สตฺโถ, สตฺถ’’นฺติ ติกํ กตฺวา ปทานมตฺโถ จ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา จ ปทานํ สทิสาสทิสตา จ ววตฺถเปตพฺพา. ตตฺร หิ ‘‘สตฺถา’’ติ อิทํ ปฐมํ อุการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉา อาการนฺตภูตํ ปุลฺลิงฺคํ, ‘‘สตฺโถ’’ติ อิทํ ปฐมํ อการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉา โอการนฺตภูตํ ปุลฺลิงฺคํ, ‘‘สตฺถ’’นฺติทํ ปน ปฐมํ อการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉา นิคฺคหีตนฺตภูตํ นปุํสกลิงฺคํ. ตตฺร สตฺถาติ สเทวกํ โลกํ สาสติ อนุสาสตีติ สตฺถา, โก โส? ภควา. สตฺโถติ สห อตฺเถนาติ สตฺโถ, ภณฺฑมูลํ คเหตฺวา วาณิชฺชาย เทสนฺตรํ คโต ชนสมูโห. สตฺถนฺติ สาสติ อาจิกฺขติ อตฺเถ เอเตนาติ สตฺถํ, พฺยากรณาทิคนฺโถ, อถ วา สสติ หึสติ สตฺเต เอเตนาติ สตฺถํ, อสิอาทิ. ‘‘สตฺถา, สตฺถา, สตฺถาโร. สตฺถารํ, สตฺถาโร’’ติ ปุเร วิย [Pg.189] ปทมาลา. ‘‘สตฺโถ, สตฺถา. สตฺถํ, สตฺเถ’’ติ ปุริสนเยน ปทมาลา. ‘‘สตฺถํ, สตฺถานิ, สตฺถา. สตฺถํ, สตฺถานิ, สตฺเถ’’ติ นปุํสเก วตฺตมาน จิตฺตนเยน ปทมาลา โยเชตพฺพา. เอวํ ติธา ภินฺนาสุ นามิกปทมาลาสุ ปทานํ สทิสาสทิสตา ววตฺถเปตพฺพา.

如是了知原形为u结尾、后变为ā结尾的名词演变后，希望精通词语和意义者，应当再依据词性与词尾，将“导师(satthā)”、“商队(sattho)”、“论典或武器(satthaṃ)”这三者加以区分，并确定其词义、原形、名词格变化以及词语间的异同。其中，“satthā”一词，原形为u结尾，后变为ā结尾的阳性词；“sattho”一词，原形为a结尾，后变为o结尾的阳性词；而“satthaṃ”一词，原形为a结尾，后变为以鼻音(niggahīta)结尾的中性词。其词义分别为：“satthā”——教导、训诫包括天神在内的世间，故为导师。他是谁？是世尊。“sattho”——与财货(attha)同行，故为商队，即携带商品(bhaṇḍamūla)前往他国贸易的众人团体。“satthaṃ”——以此教导、解说义理，故为论典，如文法(byākaraṇa)等论著；或以此伤害有情，故为武器，如刀剑等。“Satthā, satthā, satthāro. Satthāraṃ, satthāro”——其格变化如前所述。“Sattho, satthā. Satthaṃ, satthe”——其格变化依“男人(purisa)”的范例。“Satthaṃ, satthāni, satthā. Satthaṃ, satthāni, satthe”——其格变化应依中性词“心(citta)”的范例来组合。如是，于此三种不同的名词格变化中，词语的异同应当被确定。

สตฺถา ติฏฺฐติ สพฺพญฺญู, สตฺถา ยนฺติ ธนตฺถิกา;

สตฺถา อเปติ ปุริโส, โภนฺโต สตฺถา ททาถ สํ.

全知导师(satthā)安住于此，求财商队(satthā)远行而去；男子持刃(satthā)已离去，诸位，请布施导师(satthā)吧。

เอวํ สุติสามญฺญวเสน สทิสตา ภวติ.

如是，由于发音的相同，便产生了相似性。

สตฺถํ ยํ ติขิณํ เตน, สตฺโถ กตฺวาน กปฺปิยํ;

ผลํ สตฺถุสฺส ปาทาสิ, สตฺถา ตํ ปริภุญฺชติ.

商主(sattho)以锋利之刃(satthaṃ)，备妥净果；献予导师(satthussa)，导师(satthā)享用之。

เอวํ อสุติสามญฺญวเสน อสทิสตา ภวติ, ตถา ลิงฺคอนฺตวเสน. ‘‘เจตา เจโต’’ติ จ ‘‘ตาตา ตาโต’’ติ จ ทุกํ กตฺวา ปทานมตฺโถ จ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา จ ปทานํ สทิสาสทิสตา จ ววตฺถเปตพฺพา.

如是，由于发音不相同，便产生了不相似性，同样地，也因词性与词尾的不同而产生。对于“建造者(cetā)”和“心(ceto)”，以及“保护者(tātā)”和“父亲(tāto)”这两对词，应当确定其词义、原形的名词格变化以及词语间的异同。

ตตฺร หิ ‘‘เจตา’’ติ ปฐมํ อุการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉา อาการนฺตภูตํ ปุลฺลิงฺคํ, ตถา ‘‘ตาตา’’ติ ปทมฺปิ. ‘‘เจโต’’ติ อิทํ ปน ปฐมํ อการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉา โอการนฺตภูตํ ปุลฺลิงฺคํ, ตถา ‘‘ตาโต’’ติ ปทมฺปิ. ตตฺร เจตาติ จิโนติ ราสึ กโรตีติ เจตา, ปาการจินนโก ปุคฺคโล, อิฏฺฐกวฑฺฒกีติ อตฺโถ. เจโตติ จิตฺตํ, เอวํนามโก วา ลุทฺโท. เอตฺถ จ จิตฺตํ ‘‘เจตยติ จินฺเตตี’’ติ อตฺถวเสน เจโต, ลุทฺโท ปน ปณฺณตฺติวเสน. ตาตาติ ตายตีติ ตาตา. ‘‘อฆสฺส ตาตา หิตสฺส วิธาตา’’ติสฺส ปโยโค. ‘‘ตาโต’’ติ เอตฺถาปิ ตายตีติ ตาโต, ปุตฺตานํ ปิตูสุ, ปิตรานํ ปุตฺเตสุ, อญฺเญสญฺจ อญฺเญสุ ปิยปุคฺคเลสุ วตฺตพฺพโวหาโร [Pg.190] เอโส. ‘‘โส นูน กปโณ ตาโต, จิรํ รุจฺจติ อสฺสเม. กิจฺเฉนาธิคตา โภคา, เต ตาโต วิธมํ ธมํ. เอหิ ตาตา’’ติอาทีสุ จสฺส ปโยโค เวทิตพฺโพ. ‘‘เจตา, เจตา, เจตาโร. เจตารํ, เจตาโร’’ติ สตฺถุนเยน ปทมาลา. ‘‘เจโต, เจตา. เจตํ, เจเต. เจตสา, เจเตนา’’ติ มโนคณนเยน เญยฺยา. อยํ จิตฺตวาจกสฺส เจตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. ‘‘เจโต, เจตา. เจตํ, เจเต. เจเตนา’’ติ ปุริสนเยน เญยฺยา. อยํ ปณฺณตฺติวาจกสฺส เจตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. ‘‘ตาตา, ตาตา, ตาตาโร. ตาตาร’’นฺติ สตฺถุนเยน เญยฺยา. ‘‘ตาโต, ตาตา, ตาต’’นฺติ ปุริสนเยน เญยฺยา. เอวมิมาสุปิ นามิกปทมาลาสุ ปทานํ สทิสาสทิสตา ววตฺถเปตพฺพา, ตถา ลิงฺคอนฺตวเสน ‘‘ญาตา, ญาโต, ญาตํ, ญาตา’’ติ จตุกฺกํ กตฺวา ปทานมตฺโถ จ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา จ ปทานํ สทิสาสทิสตา จ ววตฺถเปตพฺพา.

于此，“建造者(cetā)”一词，原形为u结尾，后变为ā结尾的阳性词，“保护者(tātā)”一词也是如此。而“心(ceto)”一词，原形为a结尾，后变为o结尾的阳性词，“父亲(tāto)”一词也是如此。其中，cetā是“堆积、累积(cinoti rāsiṃ karoti)”，故为建造者，意即砌砖工(iṭṭhakavaḍḍhakī)。ceto是指“心(cittaṃ)”，或指名为“ceto”的猎人(luddo)。于此，作为心，是因“思量、思考(cetayati cinteti)”之义而为ceto；而作为猎人，则是约定俗成的名称。tātā是“保护(tāyati)”，故为保护者。如用例：“苦难的保护者，利益的创造者”。“tāto”于此亦是“保护”之义，这是儿子对父亲、父亲对儿子，以及其他人对亲爱之人的称呼。其用法可见于“那可怜的父亲(tāto)，长久喜爱住于净修林。辛苦获得的财富，父亲啊，你却肆意挥霍。来吧，亲爱的(tātā)！”等句。“cetā, cetā, cetāro. Cetāraṃ, cetāro”，其格变化依“导师(satthu)”的范例。“ceto, cetā. Cetaṃ, cete. Cetasā, cetenā”，当知其格变化依“意(manas)”组的范例。这是表示“心”的ceto一词的名词格变化。“ceto, cetā. Cetaṃ, cete. Cetenā”，当知其格变化依“男人(purisa)”的范例。这是表示约定俗成的ceto（猎人）一词的名词格变化。“tātā, tātā, tātāro. Tātāraṃ”，当知其格变化依“导师”的范例。“tāto, tātā, tāta”，当知其格变化依“男人”的范例。如是，于这些名词格变化中，亦当确定词语间的异同。同样，依据词性与词尾，对于“知者(ñātā)、已知(ñāto)、已知(ñātaṃ)、亲属(ñātā)”这四者，亦当确定其词义、原形的名词格变化以及词语间的异同。

ตตฺร หิ ‘‘ญาตา’’ติ อิทํ ปฐมํ อุการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉา อาการนฺตภูตํ ปุลฺลิงฺคํ. ‘‘ญาโต ญาต’’นฺติ อิมานิ ยถากฺกมํ ปฐมํ อการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺโฉการนฺตนิคฺคหีตนฺตภูตานิ วาจฺจลิงฺเคสุ ปุนฺนปุํสกลิงฺคานิ. ตถา หิ ‘‘ญาโต อตฺโถ สุขาวโห. ญาตเมตํ กุรงฺคสฺสา’’ติ เนสํ ปโยคา ทิสฺสนฺติ. ‘‘ญาตา’’ติ อิทํ ปน ปฐมํ อาการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉาปิ อาการนฺตภูตํ วาจฺจลิงฺเคสุ อิตฺถิลิงฺคํ. ตถา หิ ‘‘เอสา อิตฺถิมยา ญาตา’’ติ ปโยโค. ตตฺร ปุลฺลิงฺคปกฺเข ‘‘ชานาตีติ ญาตา’’ติ กตฺตุการกวตฺตมานกาลวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. อิตฺถิลิงฺคาทิปกฺเข ‘‘ญายิตฺถาติ ญาตา ญาโต [Pg.191] ญาต’’นฺติ กมฺมการกาตีตกาลวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. เอส นโย อญฺญตฺถาปิ ยถาสมฺภวํ ทฏฺฐพฺโพ. ‘‘ญาตา, ญาตา, ญาตาโร. ญาตาร’’นฺติ สตฺถุนเยน เญยฺยา. ‘‘ญาโต, ญาตา. ญาต’’นฺติ ปุริสนเยน เญยฺยา. ‘‘ญาตํ, ญาตานิ, ญาตา. ญาตํ, ญาตานิ, ญาเต’’ติ วกฺขมานจิตฺตนเยน เญยฺยา. ‘‘ญาตา, ญาตา, ญาตาโย. ญาตํ, ญาตา, ญาตาโย’’ติ วกฺขมานกญฺญานเยน เญยฺยา. เอวมิมาสุปิ นามิกปทมาลาสุ ปทานํ สทิสาสทิสตา ววตฺถเปตพฺพา. อญฺเญสุปิ ฐาเนสุ ยถารหํ อิมินา นเยน สทิสาสทิสตา อุปปริกฺขิตพฺพา. วตฺตา ธาตา คนฺตาทีนมฺปิ ‘‘วทตีติ วตฺตา, ธาเรตีติ ธาตา, คจฺฉตีติ คนฺตา’’ติอาทินา ยถาสมฺภวํ นิพฺพจนานิ เญยฺยานิ.

于此，“ñātā”(知者)一词，原形为u结尾(jñātṛ)，后变为ā结尾的阳性词。“ñāto”和“ñātaṃ”(所知)，则原形为a结尾(jñāta)，后分别变为o结尾和以鼻音结尾，其在形容词性中分别为阳性和中性。如可见其用法：“ñāto attho sukhāvaho”(已知的义理带来安乐)，“ñātametaṃ kuraṅgassā”(此事已为鹿所知)。而“ñātā”(阴性)一词，原形为ā结尾，后仍为ā结尾，其在形容词性中为阴性。如其用法：“esā itthimayā ñātā”(此女为我所知)。其中，在阳性词的情况下，“jānātīti ñātā”(他知道，故为知者)，应从能作者、现在时的意义来理解。在阴性等词的情况下，“ñāyitthāti ñātā ñāto ñātaṃ”(其被知道，故为所知)，应从所作者、过去时的意义来理解。此理路在其他地方亦当视情况而知。“Ñātā, ñātā, ñātāro. Ñātāraṃ”，当知其格变化依“导师”(satthu)的范例。“Ñāto, ñātā. Ñātaṃ”，当知其格变化依“男人”(purisa)的范例。“Ñātaṃ, ñātāni, ñātā. Ñātaṃ, ñātāni, ñāte”，当知其格变化依下文将述的“心”(citta)的范例。“Ñātā, ñātā, ñātāyo. Ñātaṃ, ñātā, ñātāyo”，当知其格变化依下文将述的“少女”(kaññā)的范例。如是，于这些名词格变化中，亦当确定词语间的异同。在其他地方，亦当依此理路审查其异同。对于“vattā”(说者)、“dhātā”(持者)、“gantā”(去者)等词，亦当知其构成如“vadatīti vattā”(他说，故为说者)、“dhāretīti dhātā”(他持，故为持者)、“gacchatīti gantā”(他去，故为去者)等，视情况而定。

ยํ ปเนตฺถ อมฺเหหิ ปกิณฺณกวจนํ กถิตํ, ตํ ‘‘อฏฺฐาเน อิทํ กถิต’’นฺติ น วตฺตพฺพํ. ยสฺมา อยํ สทฺทนีติ นาม สทฺทานมตฺถานญฺจ ยุตฺตายุตฺติปกาสนตฺถํ กตารมฺภตฺตา นานปฺปกาเรน สพฺพํ มาคธโวหารํ สงฺโขเภตฺวา กถิตาเยว โสภติ, น อิตรถา, ตสฺมา นานปฺปเภเทน วตฺตุมิจฺฉาย สมฺภวโต ‘‘อฏฺฐาเน อิทํ กถิต’’นฺติ น วตฺตพฺพํ. นานาอุปาเยหิ วิญฺญูนํ ญาปนตฺถํ กตารมฺภตฺตา จ ปน ปุนรุตฺติโทโสเปตฺถ น จินฺเตตพฺโพ, อญฺญทตฺถุ สทฺธาสมฺปนฺเนหิ กุลปุตฺเตหิ อยํ สทฺทนีติ ปิฏกตฺตโยปการาย สกฺกจฺจํ ปริยาปุณิตพฺพา.

于此，凡由我们所说的杂项说明，不应被说成是“在不当之处宣说”。因为这部名为《语法论》(Saddanīti)的著作，其著述旨在阐明词语和意义的正误，故唯有通过各种方式，遍览考究所有摩揭陀语(Māgadha)的用法而加以解说，方能圆满，舍此则不然。是故，因希望以各种不同方式解说，故不应说“此为不当之处说”。再者，其著述旨在以各种方便令智者了知，故亦不应于此考虑重复之过。反之，具信的良家子(kulaputta)应当为了利益三藏而认真研习这部《语法论》。

อิติ อภิภวิตาปทสทิสานิ วตฺตา, ธาตา, คนฺตาทีนิ ปทานิ ทสฺสิตานิ. อิทานิ อตํสทิสานิ ทสฺเสสฺสาม. เสยฺยถิทํ –

如是，已展示了与“abhibhavitā”(征服者)一词相似的“vattā”(说者)、“dhātā”(持者)、“gantā”(去者)等词。现在我们将展示与“ataṃ”相似的词。如下所示——

คุณวา คณวา เจว, พลวา ยสวา ตถา;

ธนวา สุตวา วิทฺวา, ธุตวา กตวาปิ จ.

具德者、具众者，以及具力者、具名望者；具财者、多闻者、智者(vidvā)，以及修头陀者、已办者。

หิตวา [Pg.192] ภควา เจว, ธิตวา ถามวา ตถา;

ยตวา จาควา จาถ, หิมวิจฺจาทโย รวา.

有益者与世尊(bhagavā)，以及具毅力者、具强力者；有制者与舍施者，以及雪山(Himavā)等词语。

ปุนฺนปุํสกลิงฺเคหิ, อการนฺเตหิ ปายโต;

วนฺตุสทฺโท ปโร โหติ, ตทนฺตา คุณวาทโย.

后缀-vantu大多接在以a结尾的阳性与中性词之后；以其结尾的有“guṇavā”等词。

สญฺญาวา รสฺมิวา เจว, มสฺสุวา จ ยสสฺสิวา;

อิจฺจาทิทสฺสนาเปโส, อาการิวณฺณุการโต;

อิตฺถิลิงฺคาทีสุ โหติ, กตฺถจีติ ปกาสเย.

从“saññāvā”(有想者)、“rasmivā”(有光者)、“massuvā”(有须者)及“yasassivā”(有名望者)等范例可见，应当说明，此后缀在某些情况下亦可接在以ā、i、u结尾的词以及阴性词等之后。

สติมา คติมา อตฺถ-ทสฺสิมา ธิติมา ตถา;

มุติมา มติมา เจว, ชุติมา หิริมาปิ จ.

具念者、具趣者、见义者，以及具毅力者；具智者、具慧者，以及具光辉者、有惭者。

ถุติมา รติมา เจว, ยติมา พลิมา ตถา;

กสิมา สุจิมา ธีมา, รุจิมา จกฺขุมาปิ จ.

受赞者、具喜者，以及有制者、具力者；有耕者、清净者、智慧者，以及具光辉者、有眼者。

พนฺธุมา เหตุมา’ยสฺมา, เกตุมา ราหุมา ตถา;

ขาณุมา ภาณุมา โคมา, วิชฺชุมา วสุมาทโย.

有亲族者、有因者、具寿者(āyasmā)，以及有旗者、有罗睺者；有树桩者、有光辉者、有牛者，以及有电光者、有财富者等。

ปาปิมา ปุตฺติมา เจว, จนฺทิมิจฺจาทโยปิ จ;

อตํสทิสสทฺทาติ, วิญฺญาตพฺพา วิภาวินา.

有恶者、有子者，以及月亮(candimā)等词，智者当知，这些都是与“ataṃ”相似的词。

อิวณฺณุกาโรกาเรหิ, มนฺตุสทฺโท ปโร ภเว;

อาการนฺตา จิการนฺตา, อิมนฺตูติ วิภาวเย.

在i音、u音、o音之后，应接-mantu后缀；在以ā、i结尾的词之后，当知接-imantu后缀。

คุณวา, คุณวา, คุณวนฺโต. คุณวนฺตํ, คุณวนฺเต. คุณวตา, คุณวนฺเตน, คุณวนฺเตหิ, คุณวนฺเตภิ. คุณวโต, คุณวนฺตสฺส, คุณวตํ, คุณวนฺตานํ. คุณวตา, คุณวนฺตา, คุณวนฺตสฺมา, คุณวนฺตมฺหา, คุณวนฺเตหิ, คุณวนฺเตภิ. คุณวโต, คุณวนฺตสฺส, คุณวตํ, คุณวนฺตานํ. คุณวติ, คุณวนฺเต, คุณวนฺตสฺมึ, คุณวนฺตมฺหิ, คุณวนฺเตสุ. โภ คุณวา, ภวนฺโต คุณวา, โภนฺโต คุณวนฺโต.

有德者，有德者，诸有德者。有德者，诸有德者。以有德者，以有德者；以诸有德者，以诸有德者。为有德者，为有德者；为诸有德者，为诸有德者。从有德者，从有德者，从有德者，从有德者；从诸有德者，从诸有德者。有德者的，有德者的；诸有德者的，诸有德者的。于有德者，于有德者，于有德者，于有德者；于诸有德者。喂，有德者！诸位有德者！喂，诸有德者！

เอตฺถ [Pg.193] ปน ‘‘เอถ ตุมฺเห อาวุโส สีลวาโหถา’’ติ จ,

然而，在此有：“来，贤友(āvuso)们，你们当成为有德行者”，以及，

‘‘พลวนฺโต ทุพฺพลา โหนฺติ, ถามวนฺโตปิ หายเร;

จกฺขุมา อนฺธิกา โหนฺติ, มาตุคามวสํ คตา’’ติ จ

“强者变为弱者，力士亦衰退；具眼者变为盲人，落入女人的掌控。”

ปาฬิยํ ‘‘สีลวา, จกฺขุมา’’ติ ปฐมาพหุวจนสฺส ทสฺสนโต ‘‘คุณวา’’ติ ปจฺจตฺตาลปนฏฺฐาเน พหุวจนํ วุตฺตํ. ‘‘คุณวา สติมา’’ติอาทีสุปิ เอเสว นโย. จูฬนิรุตฺติยมฺปิ หิ ‘‘คุณวา’’ติ ปจฺจตฺตาลปนพหุวจนานิ อาคตานิ, นิรุตฺติปิฏเก ปจฺจตฺเตกวจนภาเวเนว อาคตํ, จูฬนิรุตฺติยํ ปน นิรุตฺติปิฏเก จ ‘‘โภ คุณว’’อิติ รสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ อาคตํ. มยํ ปน ‘‘ตคฺฆ ภควา โพชฺฌงฺคา. กถํ นุ ภควา ตุยฺหํ สาวโก สาสเน รโต’’ติเอวมาทีสุ อเนกสเตสุ ปาเฐสุ ‘‘ภควา’’อิติ อาลปเนกวจนสฺส ทีฆภาวทสฺสนโต วนฺตุปจฺจยฏฺฐาเน ‘‘โภ คุณวา’’อิจฺจาทิ ทีฆวเสน วจนํ ยุตฺตตรํ วิย มญฺญาม, มนฺตุปจฺจยฏฺฐาเน ปน อิมนฺตุปจฺจยฏฺฐาเน จ ‘‘สพฺพเวรภยาตีต, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม. เอวํ ชานาหิ ปาปิม’’อิจฺจาทีสุ ปาฬิปเทเสสุ ‘‘จกฺขุม’’อิจฺจาทิอาลปเนกวจนสฺส รสฺสภาวทสฺสนโต ‘‘โภ สติม, โภ คติม’’อิจฺจาทิ รสฺสวเสน วจนํ ยุตฺตตรํ วิย มญฺญาม, อถ วา มหาปรินิพฺพานสุตฺตฏฺฐกถายํ ‘‘อายสฺมา ติสฺส’’ อิติทีฆวเสน วุตฺตาลปเนกวจนสฺส ทสฺสนโต ‘‘ภควา, อายสฺมา’’ อิติทีฆวเสน วุตฺตปทมตฺตํ ฐเปตฺวา วนฺตุปจฺจยฏฺฐาเนปิ มนฺตุปจฺจยนโย เนตพฺโพ, มนฺตุปจฺจยฏฺฐาเนปิ วนฺตุปจฺจยนโย เนตพฺโพ. ตถา หิ กจฺจายนาทีสุ ‘‘โภ คุณวํ, โภ คุณว, โภ คุณวา’’อิติ นิคฺคหีตรสฺสทีฆวเสน ตีณิ อาลปเนกวจนานิ วุตฺตานิ, อิมินา ‘‘โภ สติมํ, โภ สติม, โภ สติมา’’ติ เอวมาทินโยปิ ทสฺสิโต[Pg.194]. ปฐมาพหุวจนฏฺฐาเน ปน ‘‘คุณวนฺโต, คุณวนฺตา, คุณวนฺตี’’ติ ตีณิ ปทานิ วุตฺตานิ, อิมินาปิ ‘‘สติมนฺโต, สติมนฺตา, สติมนฺตี’’ติ เอวมาทินโยปิ ทสฺสิโต. เตสุ ‘‘โภ คุณวํ โภ สติมํ, คุณวนฺตา, คุณวนฺตี’’ติ อิมานิ ปทานิ เอวํคติกานิ จ อญฺญานิ ปทานิ ปาฬิยํ อปฺปสิทฺธานิ ยถา ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติ ปทํ ปสิทฺธํ, ตสฺมา ยํ จูฬนิรุตฺติยํ วุตฺตํ, ยญฺจ นิรุตฺติปิฏเก, ยญฺจ กจฺจายนาทีสุ, ตํ สพฺพํ ปาฬิยา อฏฺฐกถาหิ จ สทฺธึ ยถา น วิรุชฺฌติ, คงฺโคทเกน ยมุโนทกํ วิย อญฺญทตฺถุ สํสนฺทติ สเมติ, ตถา คเหตพฺพํ.

在巴利文中，从“sīlavā”(具戒者)、“cakkhumā”(具眼者)作为第一格复数出现可见，“guṇavā”(具德者)在主格与呼格位上也被说成是复数。“guṇavā satimā”(具德者、具念者)等词也是同样的道理。在《小义释》(Cūḷanirutti)中，“guṇavā”等词也作为主格与呼格复数出现，而在《义释藏》(Niruttipiṭaka)中则仅作为主格单数出现。在《小义释》和《义释藏》中，“bho guṇava”(喂，具德者)等以短音形式作为呼格单数出现。然而我们认为，在“诚然，世尊(Bhagavā)，此乃觉支。世尊，您的弟子如何乐于教法？”等无数经文中，由于“bhagavā”这一呼格单数显示为长音，所以在以-vant后缀结尾的词位上，“bho guṇavā”等词以长音形式出现更为妥当；而在以-mant和-imant后缀结尾的词位上，如“已超越一切怨敌与怖畏者，我礼敬您的双足，具眼者！”、“恶魔，你当如是知！”等巴利文段落中，由于“cakkhuma”等呼格单数显示为短音，所以“bho satima”(喂，具念者)、“bho gatima”(喂，具慧者)等词以短音形式出现更为适宜。或者，如《大般涅槃经义注》(Mahāparinibbānasuttaṭṭhakathā)中“具寿(āyasmā)帝沙”这一长音呼格单数所示，除了“世尊”、“具寿”等长音词外，以-vant后缀结尾的词和以-mant后缀结尾的词的呼格规则可以互通。因为在迦旃延(Kaccāyana)等语法书中，“bho guṇavaṃ, bho guṇava, bho guṇavā”是随韵、短音、长音这三种呼格单数形式，这也显示了“bho satimaṃ, bho satima, bho satimā”等词的规则。第一格复数则有“guṇavanto, guṇavantā, guṇavantī”三种形式，这也显示了“satimanto, satimantā, satimantī”等词的规则。其中“bho guṇavaṃ bho satimaṃ, guṇavantā, guṇavantī”等词及类似变体在巴利圣典中是确立的，正如“诸位具寿”(āyasmantā)一词的通行。因此，《小义释》所记载的、《义释藏》所说的、以及迦旃延等语法书所确立的，都应以不与巴利圣典及其义注(aṭṭhakathā)相矛盾的方式来理解，就像恒河水与亚穆纳(Yamunā)河水交融无碍一般。

อปิเจตฺถ อยมฺปิ วิเสโส คเหตพฺโพ. ตํ ยถา? ‘‘ตุยฺหํ ธีตา มหาวีร, ปญฺญวนฺต ชุตินฺธรา’’ติ ปาฬิยํ ‘‘ปญฺญวนฺต’’อิติ อาลปเนกวจนสฺส ทสฺสนโต.

这里还有一点区别需要注意。那是什么呢？在“大英雄(Mahāvīra)啊，具慧者啊，您的女儿光辉闪耀”这句巴利文中，从“paññavanta”作为呼格单数出现可见。

‘‘สพฺพา กิเรวํ ปรินิฏฺฐิตานิ,ยสสฺสิ นํ ปญฺญวนฺตํ วิสยฺห;

ยโส จ ลทฺธา ปุริมํ อุฬารํ,นปฺปชฺชเห วณฺณพลํ ปุราณ’’นฺติ.

“万事于此皆已终(pariniṭṭhitāni)，名称赫赫胜智人；既获往昔无上誉，莫弃旧时色与力。”

อิมิสฺสา ชาตกปาฬิยา อฏฺฐกถายํ ‘‘ปญฺญวนฺต’’อิติ อาลปเนกวจนสฺส ทสฺสนโต จ ‘‘โภ คุณวนฺต, โภ คุณวนฺตา, โภ สติมนฺต, โภ สติมนฺตา’’ติอาทีนิปิ อาลปเนกวจนานิ อวสฺสมิจฺฉิตพฺพานิ. ตถา หิ ติสฺสํ ปาฬิยํ ‘‘ยสสฺสิ ปญฺญวนฺต’’ อิจฺจาลปนวจนํ อฏฺฐกถาจริยา อิจฺฉนฺติ. นนฺติ หิ ปทปูรเณ นิปาตมตฺตํ. ปญฺญวนฺตนฺติ ปน ฉนฺทานุรกฺขณตฺถํ อนุสาราคมํ กตฺวา วุตฺตํ. เอวํ ปาวจเน วนฺตุปจฺจยาทิสหิตานํ สทฺทานํ ‘‘ภควา, อายสฺมา, ปญฺญวนฺต, จกฺขุม, ปาปิม’’อิติทสฺสิตนเยน อาลปนปฺปวตฺติ เวทิตพฺพา. เอตฺถ จ ‘‘คงฺคาภาคีรถี นาม, หิมวนฺตา ปภาวิตา’’ติ จ ‘‘กุโต อาคตตฺถ ภนฺเตติ, หิมวนฺตา มหาราชา’’ติ จ ทสฺสนโต [Pg.195] ‘‘คุณวนฺตา’’ติ ปญฺจมิยา เอกวจนํ กถิตํ. ยถา คุณวนฺตุ สทฺทสฺส นามิกปทมาลา โยชิตา, เอวํ ธนวนฺตุพลวนฺตาทีนํ สติมนฺตุ คติมนฺตาทีนญฺจ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา.

在这部《本生》(Jātaka)巴利圣典的义注中，从“paññavanta”(具慧者)是呼格单数可见，“bho guṇavanta, bho guṇavantā, bho satimanta, bho satimantā”等也必须被接受为呼格单数。诚然，在该巴利经典中，义注师们接受“yasassi paññavanta”(具名闻者、具慧者)为呼格。而“naṃ”只是一个用于填补音节的虚词。“paññavantaṃ”则是为了保持韵律而加入了随韵(anusāra)而说的。如是，在圣教中，对于带有-vant等后缀的词，其呼格的用法应通过“世尊”、“具寿”、“paññavanta”、“cakkhuma”、“pāpima”等范例来了解。在此，由“名为跋吉罗替(Bhāgīrathī)的恒河，从雪山(Himavanta)流出”以及“贤者，您从何处来？大王，从雪山。”可见，“guṇavantā”被说成是从格单数。正如“guṇavantu”(具德者)一词有名词格的变化，同样地，“dhanavantu”(具财者)、“balavantu”(具力者)等词，以及“satimantu”(具念者)、“gatimantu”(具慧者)等词，也应有名词格的变化。

อิทานิ วิทฺวาทิปทานํ คุณวาปเทน สมานคติกตฺตมฺปิ โสตูนํ ปโยเคสุ สมฺโมหาปคมตฺถํ เอกเทสโต นิพฺพจนาทีหิ สทฺธึ วิทฺวนฺตุอิจฺจาทิปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – ญาณสงฺขาโต เวโท อสฺส อตฺถีติ วิทฺวา, ปณฺฑิโต. เอตฺถ จ วิทฺวาสทฺทสฺส อตฺถิภาเว ‘‘อิติ วิทฺวา สมํ จเร’’ติอาทิ อาหจฺจปาโฐ นิทสฺสนํ. อตฺรายํ ปทมาลา – วิทฺวา, วิทฺวา, วิทฺวนฺโต. วิทฺวนฺตํ, วิทฺวนฺเต. วิทฺวตา, วิทฺวนฺเตน. เสสํ สพฺพํ เนยฺยํ. เวทนาวา, เวทนาวา, เวทนาวนฺโต. เวทนาวนฺตํ, เวทนาวนฺเต. เวทนาวตา, เวทนาวนฺเตน. เสสํ สพฺพํ เนยฺยํ. เอวํ ‘‘สญฺญาวาเจตนาวา สทฺธาวา ปญฺญวา สพฺพาวา’’อิจฺจาทีสุปิ. เอตฺถ จ ‘‘เวทนาวนฺตํ วา อตฺตานํ สพฺพาวนฺตํ โลก’’นฺติอาทีนิ นิทสฺสนปทานิ. ตตฺถ สพฺพาวนฺตนฺติ สพฺพสตฺตวนฺตํ, สพฺพสตฺตยุตฺตนฺติ อตฺโถ. มชฺเฌทีฆญฺหิ อิทํ ปทํ. เยภุยฺเยน ปน ‘‘ปญฺญวาปญฺญวนฺโต’’ติอาทีนิ มชฺเฌรสฺสานิปิ ภวนฺติ. ยสสฺสิโน ปริวารภูตา ชนา อสฺส อตฺถีติ ยสสฺสิวา, อถ วา ยสสฺสี จ ยสสฺสิวา จาติ ยสสฺสิวา. เอกเทสสรูเปกเสโสยํ. ‘‘ยสสฺสิวา’’ติ ปทสฺส ปน อตฺถิภาเว –

现在，为了消除听者在使用“vidvā”等词时的困惑，并显示其与“guṇavā”一词变化形态相同，现举例说明其名词格的变化表，连同“vidvantu”等原型。所谓“vidvā”（智者），即拥有名为“智”(veda)者，也就是贤者。此处引用“如是智者平等行”等经文为例证，表明“vidvā”一词的存在。其词形变化如下：vidvā, vidvā, vidvanto。vidvantaṃ, vidvante。vidvatā, vidvantena。其余都可类推。具受者(vedanāvā), vedanāvā, vedanāvanto。vedanāvantaṃ, vedanāvante。vedanāvatā, vedanāvantena。其余都可类推。如同“具想者(saññāvā)、具思者(cetanāvā)、具信者(saddhāvā)、具慧者(paññavā)、具一切者(sabbāvā)”等词也是如此。此处以“vedanāvantaṃ vā attānaṃ sabbāvantaṃ lokaṃ”（或执具受者为我，或执具一切者为世间）等词为例证。其中“sabbāvantaṃ”的意思是拥有所有众生，即与所有众生相应。此词中间音节是长音。但大多数情况下，“paññavā, paññavanto”等词中间音节也可以是短音。拥有名为“荣耀”(yasa)的随从者，故为“yasassivā”（具荣耀者）；或者，“yasassī”与“yasassivā”合为“yasassivā”。这是部分同形省略(ekasesa)。为了表明“yasassivā”一词的存在——

‘‘ขตฺติโย ชาติสมฺปนฺโน, อภิชาโต ยสสฺสิวา;

ธมฺมราชา วิเทหานํ, ปุตฺโต อุปฺปชฺชเต ตวา’’ติ

“刹帝利种姓具足，出身高贵具名声；威德哈(Videha)人之法王，一子为您而降生。”

อิทํ นิทสฺสนํ. ‘‘ยสสฺสิวา, ยสสฺสิวา, ยสสฺสิวนฺโต. ยสสฺสิวนฺตํ’’ อิจฺจาทิ เนตพฺพํ. อตฺเถ ทสฺสนสีลํ อตฺถทสฺสิ, กึ [Pg.196] ตํ? ญาณํ. อตฺถทสฺสิ อสฺส อตฺถีติ อตฺถทสฺสิมา, เอตฺถ จ –

此为例证。“Yasassivā, yasassivā, yasassivanto, yasassivantaṃ”等词应类推。具有见义(atthadassī)之本性者为“见义”。那是什么？是智。拥有“见义”者为“atthadassimā”（具见义者）。于此——

‘‘ตํ ตตฺถ คติมา ธิติมา, มุติมา อตฺถทสฺสิมา;

สงฺขาตา สพฺพธมฺมานํ, วิธุโร เอตทพฺรวี’’ติ

“彼处具慧行、具坚毅、具智慧、具见义(atthadassimā)；诸法之通达者，贤者毗杜罗(Vidhura)如此说道。”

อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ‘‘อตฺถทสฺสิมา, อตฺถทสฺสิมา, อตฺถทสฺสิมนฺโต. อตฺถทสฺสิมนฺตํ’’ อิจฺจาทิ เนตพฺพํ. ปาปํ อสฺส อตฺถีติ ปาปิมา, อกุสลราสิสมนฺนาคโต มาโร. ปุตฺตา อสฺส อตฺถีติ ปุตฺติมา, พหุปุตฺโต. ‘‘โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา’’ติ เอตฺถ หิ พหุปุตฺโต ‘‘ปุตฺติมา’’ติ วุจฺจติ. จนฺโท อสฺส อตฺถีติ จนฺทิมา. จนฺโทติ เจตฺถ จนฺทวิมานมธิปฺเปตํ, จนฺทวิมานวาสี ปน เทวปุตฺโต ‘‘จนฺทิมา’’ติ. ตถา หิ ‘‘จนฺโท อุคฺคโต, ปมาณโต จนฺโท อายามวิตฺถารโต อุพฺเพธโต จ เอกูนปญฺญาสโยชโน, ปริกฺเขปโต ตีหิ โยชเนหิ อูนทิยฑฺฒสตโยชโน’’ติอาทีสุ จนฺทวิมานํ ‘‘จนฺโท’’ติ วุตฺตํ. ‘‘ตถาคตํ อรหนฺตํ, จนฺทิมา สรณํ คโต’’ติอาทีสุ ปน จนฺทเทวปุตฺโต ‘‘จนฺทิมา’’ติ. อปโร นโย – จนฺโท อสฺส อตฺถีติ จนฺทิมา. จนฺโทติ เจตฺถ จนฺทเทวปุตฺโต อธิปฺเปโต, ตนฺนิวาสฏฺฐานภูตํ ปน จนฺทวิมานํ ‘‘จนฺทิมา’’ติ. ตถา หิ ‘‘ราหุ จนฺทํ ปมุญฺจสฺสุ, จนฺโท มณิมยวิมาเน วสตี’’ติอาทีสุ จนฺทเทวปุตฺโต ‘‘จนฺโท’’ติ วุตฺโต.

此句是此义的证明。“Atthadassimā, atthadassimā, atthadassimanto, atthadassimantaṃ”等词应类推。拥有恶者为“pāpimā”（具恶者），即具足不善蕴积的魔罗(Māra)。拥有儿子者为“puttimā”（具子者），即多子者。在“具子者因其子而忧愁”中，多子者被称为“puttimā”。拥有月者为“candimā”（具月者）。此处的“canda”（月）意指月宫(candavimāna)，而居住在月宫的天子则被称为“candimā”。诚然，在“月亮升起，月亮的长、宽、高各为四十九由旬(yojana)，周长为一百四十七由旬”等句中，月宫被称为“canda”。但在“月天子已归依如来、阿罗汉(arahanta)”等句中，月天子则被称为“candimā”。另一种解释：拥有月者为“candimā”。此处的“canda”意指月天子，而其住所月宫则被称为“candimā”。诚然，在“罗睺(Rāhu)，请释放月亮！”、“月亮住在摩尼宝所成的宫殿里”等句中，月天子被称为“canda”。

‘‘โย หเว ทหโร ภิกฺขุ, ยุญฺชติ พุทฺธสาสเน;

โสมํโลกํปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา’’ติ

“若有年轻比丘(bhikkhu)，精勤于佛陀教法；他照亮此世间，如出离云翳之月。”

อาทีสุ ปน ตนฺนิวาสฏฺฐานภูตํ จนฺทวิมานํ ‘‘จนฺทิมา’’ติ วุตฺตํ. อิติ ‘‘จนฺโท’’ติ จ ‘‘จนฺทิมา’’ติ จ จนฺทเทวปุตฺตสฺสปิ จนฺทวิมานสฺสปิ [Pg.197] นามนฺติ เวทิตพฺพํ. ตตฺร ‘‘ปาปิมา ปุตฺติมา จนฺทิมา’’ติ อิมานิ ปาปสทฺทาทิโต ‘‘ตทสฺสตฺถิ’’ อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ ปวตฺตสฺส อิมนฺตุปจฺจยสฺส วเสน สิทฺธิมุปาคตานีติ คเหตพฺพานิ.

在前述偈颂等处，其住所月宫(candavimāna)被称为“candimā”。因此，应当知道，“cando”和“candimā”既是月天子的名字，也是月宫的名字。其中，“pāpimā”、“puttimā”、“candimā”这些词，应当理解为是在“pāpa”（恶）等词之后，通过表示“拥有此物”之义的imantu后缀而成就的。

นนุ จ โภ มนฺตุปจฺจยวเสเนว สาเธตพฺพานีติ? น, กตฺถจิปิ อการนฺตโต มนฺตุโน อภาวา. นนุ จ โภ เอวํ สนฺเตปิ ปาป ปุตฺต จนฺทโต ปฐมํ อิการาคมํ กตฺวา ตโต มนฺตุปจฺจยํ กตฺวา สกฺกา สาเธตุนฺติ? สกฺกา รูปมตฺตสิชฺฌนโต, นโย ปน โสภโน น โหติ. ตถา หิ ปาป ปุตฺตาทิโต อการนฺตโต อิการาคมํ กตฺวา มนฺตุปจฺจเย วิธิยมาเน อญฺเญหิ คุณยสาทีหิ อการนฺเตหิ อิการาคมํ กตฺวา มนฺตุปจฺจยสฺส กาตพฺพตาปสงฺโค สิยา. น หิ อเนเกสุ ปาฬิสตสหสฺเสสุ กตฺถจิปิ อการนฺตโต คุณ ยสาทิโต อิการาคเมน สทฺธึ มนฺตุปจฺจโย ทิสฺสติ, อฏฺฐานตฺตา ปน ปาป ปุตฺตาทิโต อการนฺตโต อิการาคมํ อกตฺวา อิมนฺตุปจฺจเย กเตเยว ‘‘ปาปิมา ปุตฺติมา’’ติอาทีนิ สิชฺฌนฺตีติ.

贤者，难道不应仅凭mantu后缀来成就吗？不，因为在任何地方都没有从以a结尾的词干(akāranta)接mantu的情况。贤者，即便如此，对于pāpa、putta、canda，先加入i-音(ikārāgama)，然后再加mantu后缀，难道不能成就吗？可以成就，但仅是形式上的成就，此法并不妥当。因为如果对pāpa、putta等以a结尾的词干加入i-音再加mantu后缀，那么对于其他如guṇa、yasa等以a结尾的词干，也可能会出现需要加入i-音再加mantu后缀的情况。在成千上万的巴利圣典中，从未见过对guṇa、yasa等以a结尾的词干加入i-音再加mantu后缀的例子。由于不合理，因此对pāpa、putta等以a结尾的词干，不加入i-音，而直接加上imantu后缀，即可成就“pāpimā”、“puttimā”等词。

เอวํ สนฺเตปิ โภ กสฺมา กจฺจายนปฺปกรเณ มนฺตุปจฺจโยว วุตฺโต, น อิมนฺตุปจฺจโยติ? ทฺวยมฺปิ วุตฺตเมว. กถํ ญายตีติ เจ? ยสฺมา ตตฺถ ‘‘ตปาทิโต สี, ทณฺฑาทิโต อิก อี, มธฺวาทิโต โร, คุณาทิโต วนฺตู’’ติ อิมานิ จตฺตาริ สุตฺตานิ สนฺนิหิตโตทนฺตสทฺทภาเวน วตฺวา มชฺเฌ ‘‘สตฺยาทีหิ มนฺตู’’ติ อญฺญถา สุตฺตํ วตฺวา ตโต สนฺนิหิตโตทนฺตวเสน ‘‘สทฺธาทิโต ณา’’ติ สุตฺตํ วุตฺตํ, ตสฺมา ตตฺถ ‘‘สตฺยาทีหิมนฺตู’’ติ วิสทิสํ กตฺวา วุตฺตสฺส สุตฺตสฺส วเสน อิมนฺตุ ปจฺจโย จ วุตฺโตติ วิญฺญายติ. ปกติ เหสาจริยานํ เยน เกนจิ อากาเรน อตฺตโน อธิปฺปายวิญฺญาปนํ. เอตฺถ จ ทุติโย อตฺโถ สรสนฺธิวเสน คเหตพฺโพ. ตถา หิสฺส ‘‘สตฺยาทีหิ มนฺตู’’ติ [Pg.198] ปฐโม อตฺโถ, ‘‘สตฺยาทีหิ อิมนฺตู’’ติ ทุติโย อตฺโถ. อิติ ‘‘เสโต ธาวตี’’ติ ปโยเค วิย ‘‘สตฺยาทีหิ มนฺตู’’ติ สุตฺเต ภินฺนสตฺติสมเวตวเสน อตฺถทฺวยปฏิปตฺติ ภวติ, ตสฺมา ปรมสุขุมสุคมฺภีรตฺถวตา อเนน สุตฺเตน กตฺถจิ สติ คติ เสตุ โคอิจฺจาทิโต มนฺตุปจฺจโย อิจฺฉิโต. กตฺถจิ สติ ปาป ปุตฺตอิจฺจาทิโต อิมนฺตุปจฺจโย อิจฺฉิโตติ ทฏฺฐพฺพํ.

既然如此，贤者，为何在《迦旃延(Kaccāyana)论》中只说mantu后缀，而不说imantu后缀呢？两者其实都说了。若问如何得知？因为在那里，先说了“从tapa等词加sī”、“从daṇḍa等词加ika、ī”、“从madhu等词加ro”、“从guṇa等词加vantū”这四条经(sutta)，这些都与邻近的以元音结尾的词干有关；中间却另说一经：“从sati等词加mantū”；然后又依据邻近的以元音结尾的词干，说了“从saddhā等词加ṇā”。因此，通过“satyādīhi mantū”这条表述相异的经，可知imantu后缀也已被提及。这是诸位阿阇梨(ācariya)以某种方式来表明自己意趣的惯例。于此，第二种含义应通过元音连声(sarasandhi)来理解。因此，“satyādīhi mantū”的第一义是“从sati等词加mantū”，第二义是“从sati等词加imantū”。这就像在“seto dhāvati”（白色的在跑）的用例中一样，“satyādīhi mantū”这条经文，通过不同能力的结合而产生两种含义。因此，应当理解为：通过此极其微细、甚深义理的经文，有时意指从sati、gati、setu、go等词加mantu后缀，有时意指从sati、pāpa、putta等词加imantu后缀。

ยสฺมา ปน สติสทฺโท มนฺตุวเสน คติธีเสถุโค อิจฺจาทีหิ, อิมนฺตุวเสน ปาปปุตฺตาทีหิ จ สมานคติกตฺตา เตสํ ปการภาเวน คหิโต, ตสฺมา เอวํ สุตฺตตฺโถ ภวติ ‘‘สตฺยาทีหิ มนฺตุ สติปฺปกาเรหิ สทฺเทหิ มนฺตุปจฺจโย โหติ อิมนฺตุปจฺจโย จ ยถารหํ ‘ตทสฺสตฺถิ’ อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ’’ติ. อยํ ปเนตฺถ อธิปฺปาโย – ยถา ‘‘สติมา’’ติ เอตฺถ สตีติ อิการนฺตโต มนฺตุปจฺจโย โหติ, ตถา ‘‘คติมา, ธีมา, เสตุมา, โคมา’’ติอาทีสุ อิการนฺต อีการนฺต อุการนฺตนิจฺโจการนฺตโต มนฺตุปจฺจโย โหติ. ยถา จ ‘‘สติมา’’ติ เอตฺถ ‘‘สตี’’ติ อิการนฺตโต อิมนฺตุปจฺจโย โหติ, ตถา ‘‘คติมา, ปาปิมา, ปุตฺติมา’’ติอาทีสุ อิการนฺต อการนฺตโต อิมนฺตุปจฺจโย โหติ. เอวํ สติปฺปกาเรหิ สทฺเทหิ ยถาสมฺภวํ มนฺตุ อิมนฺตุปจฺจยา โหนฺตีติ.

然而，由于念(sati)词在mantu[后缀]的作用下，与趣(gati)、慧(dhī)、桥(setu)、牛(go)等词具有相同的构词法；在imantu[后缀]的作用下，与恶(pāpa)、子(putta)等词具有相同的构词法，故被作为范例。因此，经文的含义是：“从sati等词，即从sati一类的词，在‘彼有此’(tad assa atthi)的意义上，根据情况加上mantu后缀和imantu后缀。”此处的意趣是：正如“具念者(satimā)”一词，是从以i结尾的sati加上mantu后缀而成；同样，“具趣者(gatimā)、具慧者(dhīmā)、具桥者(setumā)、具牛者(gomā)”等词，也是从以i、ī、u、o结尾的词干加上mantu后缀而成。又如“satimā”一词，是从以i结尾的sati加上imantu后缀而成；同样，“gatimā、恶者(pāpimā)、有子者(puttimā)”等词，是从以i或a结尾的词干加上imantu后缀而成。如是，从sati一类的词，根据情况，可加上mantu或imantu后缀。

ยชฺเชวํ ปจฺจยทฺวยวิธายกํ ‘‘ทณฺฑาทิโต อิก อี’’ติ สุตฺตํ วิย ‘‘สตฺยาทิโต อิมนฺตุ มนฺตู’’ติ วตฺตพฺพํ, กสฺมา นาโวจาติ? ตถา อวจเน การณมตฺถิ. ยทิ หิ ‘‘ทณฺฑาทิโต อิก อี’’ติ สุตฺตํ วิย ‘‘สตฺยาทิโต อิมนฺตุ มนฺตู’’ติ สุตฺตํ วุตฺตํ สิยา, เอกกฺขเณเยว อิมนฺตุ มนฺตูนํ วจเนน ทณฺฑสทฺทโต สมฺภูตํ ‘‘ทณฺฑิโก ทณฺฑี’’ติ รูปทฺวยมิว สติคติอาทิโตปิ วิสทิสรูปทฺวยมิจฺฉิตพฺพํ สิยา, ตญฺจ นตฺถิ, ตสฺมา [Pg.199] ‘‘สตฺยาทิโต อิมนฺตุ มนฺตู’’ติ น วุตฺตํ. อปิจ ตถา วุตฺเต พวฺหกฺขรตาย คนฺถครุตา สิยา. ยสฺมา จ สุตฺเตน นาม อปฺปกฺขเรน อสนฺทิทฺเธน สารวนฺเตน คูฬฺหนินฺนเยน สพฺพโตมุเขน อนวชฺเชน ภวิตพฺพํ. กจฺจายเน จ เยภุยฺเยน ตาทิสานิ คมฺภีรตฺถานิ สุวิสทญาณวิสยภูตานิ สุตฺตานิ ทิสฺสนฺติ ‘‘อุปาฌธิกิสฺสรวจเน, สรา สเร โลป’’นฺติอาทีนิ, อิทมฺปิ เตสมญฺญตรํ, ตสฺมา ‘‘สตฺยาทิโต อิมนฺตุ มนฺตู’’ติ น วุตฺตํ. เอวํ สุตฺโตปเทเส อกเตปิ อิมนฺตุโนปิ คหณตฺถํ ภินฺนสตฺติสมเวตวเสน ‘‘สตฺยาทีหิ มนฺตู’’ติ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

既然如此，为何不仿照规定了两种后缀的经文“从杖(daṇḍa)等词加ika、ī”，也说“从sati等词加imantu、mantu”呢？不这样说是有原因的。如果像“从daṇḍa等词加ika、ī”一样，也说“从sati等词加imantu、mantu”，那么，由于在同一处提及imantu和mantu，就意味着像从daṇḍa一词能同时产生“具杖者(daṇḍiko)”和“具杖者(daṇḍī)”两种形式一样，从sati、gati等词也应能产生两种相异的形式，但事实并非如此。因此没有说“从sati等词加imantu、mantu”。此外，如果那样说，会因音节过多而使文句变得冗长。因为所谓的经(sutta)，应当是音节少、无歧义、有精义、义理深奥、面面俱到、无有缺憾的。在迦旃延(Kaccāyana)的论著中，大部分都是此类义理甚深、为明晰智慧所见的经，例如“在upa、ajjha、adhi、issara等词义中，元音遇元音则省略(sarā sare lopaṃ)”等。此经也是其中之一，因此没有说“从sati等词加imantu、mantu”。应当理解为，即使没有如此直接的经教，为了也包含imantu后缀，才通过不同能力的结合而说“从sati等词加mantu”。

อปโร นโย – ‘‘ตปาทิโต สี’’ติอาทีสุ โตทนฺตสทฺทสฺส พหุวจนนฺตตา น สุฏฺฐุ ปากฏา โตปจฺจยสฺส เอกตฺถพวฺหตฺเถสุ วตฺตนโต, ‘‘สตฺยาทีหิ มนฺตู’’ติ เอตฺถ ปน หิสทฺทสฺส พหุวจนตฺถตา อตีว ปากฏา, ตสฺมา พหุวจนคฺคหเณน อิมนฺตุ ปจฺจโย โหตีติปิ ทฏฺฐพฺพํ. นนุ จ โภ วินาปิ อิมนฺตุปจฺจเยน ปาปมสฺสตฺถีติ ปาปี, ปาปี เอว ปาปิมาติ สกตฺเถ มาปจฺจเย กเตเยว ‘‘ปาปิมา ปุตฺติมา’’ติอาทีนิ สิชฺฌนฺติ ‘‘ฉฏฺฐโม โส ปราภโว’’ติ เอตฺถ มปจฺจเยน ‘‘ฉฏฺฐโม’’ติ ปทํ วิยาติ? อตินยญฺญู ภวํ, อตินยญฺญู นามาติ ภวํ วตฺตพฺโพ, น ปน ภวํ สทฺทคตึ ชานาติ, สทฺทคติโย จ นาม พหุวิธา. ตถา หิ ฉฏฺโฐเยว ฉฏฺฐโม, ‘‘สุตฺตเมว สุตฺตนฺโต’’ติอาทีสุ ปุริสนเยน โยเชตพฺพา สทฺทคติ, ‘‘เทโวเยว เทวตา’’ติอาทีสุ กญฺญานเยน โยเชตพฺพา สทฺทคติ, ‘‘ทิฏฺฐิ เอว ทิฏฺฐิคต’’นฺติอาทีสุ จิตฺตนเยน โยเชตพฺพา สทฺทคติ. เอวํวิธาสุ สทฺทคตีสุ ‘‘ปาปี เอว ปาปิมา’’ติอาทิกํ กตรํ สทฺทคตึ วเทสิ? ‘‘สตฺถา ราชา พฺรหฺมา สขา อตฺตา สา ปุมา’’ติอาทีสุ [Pg.200] จ กตรํ สทฺทคตึ วเทสิ? กตรสทฺทนฺโตคธํ กตราย จ นามิกปทมาลายํ โยเชตพฺพํ มญฺญสีติ? โส เอวํ ปุฏฺโฐ อทฺธา อุตฺตริ กิญฺจิ อทิสฺวา ตุณฺหี ภวิสฺสติ, ตสฺมา ตาทิโส นโย น คเหตพฺโพ. ตาทิสสฺมิญฺหิ นเย ‘‘ปาปิมตา ปาปิมโต’’ติอาทีนิ รูปานิ น สิชฺฌนฺติ, อิมนฺตุปจฺจยนเยน ปน สิชฺฌนฺติ, ตสฺมา อยเมว นโย ปสตฺถตโร อายสฺมนฺเตหิ สมฺมา จิตฺเต ฐเปตพฺโพ. อตฺริทํ นิทสฺสนํ –

另一法门：在“从苦行(tapa)等词加sī”等经中，由于to后缀可用于单数和复数义，故以to结尾的词其复数性不甚明显；但在“从sati等词加mantu”中，hi一词的复数义则极为明显。因此，也应理解为：通过采用复数形式，也包含了imantu后缀。贤者，难道不是吗？即使没有imantu后缀，由“彼有恶”(pāpam assa atthi)可得“恶者(pāpī)”，而pāpī本身就是“恶者(pāpimā)”，只需在同义上加上mā后缀，即可构成pāpimā、“有子者(puttimā)”等词，就像在“那是第六种衰败(chaṭṭhamo so parābhavo)”中，通过ma后缀构成“第六(chaṭṭhamo)”一词那样吗？阁下真是精通法则，堪称精通法则之人，但阁下并不了知词的构成法(saddagati)，而词的构成法有多种。例如，chaṭṭho（第六）即是chaṭṭhamo，“suttaṃ eva suttanto”等，是应以男人法(purisanaya)配合的词构成法；“devo eva devatā”等，是应以少女法(kaññānaya)配合的词构成法；“diṭṭhi eva diṭṭhigataṃ”等，是应以心法(cittanaya)配合的词构成法。在这些词构成法中，你说的“‘恶者(pāpī)’即是‘恶者(pāpimā)’”属于哪一种？对于“导师(satthā)、国王(rājā)、梵天(brahmā)、朋友(sakhā)、自我(attā)、狗(sā)、男人(pumā)”等词，你又说属于哪一种词构成法？你认为它应归于何种词尾，应与何种名词变格法配合呢？他被如此质问，必将无以对答而沉默。因此，那种方法不可取。因为依那种方法，pāpimatā、pāpimato等形式无法构成，而依imantu后缀的方法则能构成。因此，具寿(āyasmā)们应当将此更优越的方法善置于心。此为示例：

‘‘ชโย หิ พุทฺธสฺส สิรีมโต อยํ,มารสฺส จ ปาปิมโต ปราชโย;

อุคฺโฆสยุํ โพธิมณฺเฑ ปโมทิตา,ชยํ ตทา เทวคณา มเหสิโน’’ติ จ,

“此乃具吉祥(sirīmant)之佛陀的胜利，是恶者(pāpimant)魔罗的失败。当时，诸天众在菩提道场(bodhimaṇḍa)欢喜地宣告大仙(mahesi)的胜利。”亦云：

‘‘สาขาปตฺตผลูเปโต, ขนฺธิมาวมหาทุโม’’ติ จ.

“具枝、叶、果，有干(khandhimant)的大树。”亦云：

ปาปิมา, ปาปิมา, ปาปิมนฺโต. ปาปิมนฺตํ. เสสํ เนยฺยํ, เอส นโย ‘‘ขนฺธิมา, ปุตฺติมา’’ติอาทีสุปิ.

恶者(pāpimā)，恶者(pāpimā)，诸恶者(pāpimanto)。恶者(pāpimantaṃ)。其余的应类推。此法亦适用于“有干者(khandhimā)”、“有子者(puttimā)”等词。

อิทานิ ยถาปาวจนํ กิญฺจิเทว หิมวนฺตุ สติมนฺตาทีนํ วิเสสํ พฺรูม. หิมวนฺโตว ปพฺพโต. สติมํ ภิกฺขุํ. พนฺธุมํ ราชานํ. จนฺทิมํ เทวปุตฺตํ. สติมสฺส ภิกฺขุโน. พนฺธุมสฺส รญฺโญ. อิทฺธิมสฺส จ ปรสฺส จ เอกกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. อิจฺจาทิ วิเสโส เวทิตพฺโพ. อปิเจตฺถ ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติ ทฺวินฺนํ วตฺตพฺพวจนํ, ‘‘อายสฺมนฺโต’’ติ พหูนํ วตฺตพฺพวจนนฺติ อยมฺปิ วิเสโส เวทิตพฺโพ. ตถา หิ ‘‘ทฺวินฺนํ อาโรเจนฺเตน ‘อายสฺมนฺตา ธาเรนฺตู’ติ, ติณฺณํ อาโรเจนฺเตน ‘อายสฺมนฺโต ธาเรนฺตู’ติ วตฺตพฺพ’’นฺติ วุตฺตํ. ‘‘ติณฺณ’’นฺติ เจตฺถ กถาสีสมตฺตํ, เตน จตุนฺนมฺปิ ปญฺจนฺนมฺปิ อติเรกสตานมฺปีติ ทสฺสิตํ [Pg.201] โหติ. พหโวหิ อุปาทาย ‘‘อุทฺทิฏฺฐา โข อายสฺมนฺโต จตฺตาโร ปาราชิกา ธมฺมา’’ติอาทิกา ปาฬิโย ฐปิตา. ตตฺถ ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติทํ วินยโวหารวเสน ทฺเวเยว สนฺธาย วุตฺตตฺตา น สพฺพสาธารณํ. วินยโวหารญฺหิ วชฺเชตฺวา อญฺญสฺมึ โวหาเร น ปวตฺตติ. ‘‘อายสฺมนฺโต’’ติทํ ปน สพฺพตฺถ ปวตฺตตีติ ทฺวินฺนํ วิเสโส เวทิตพฺโพ.

现在，我们依据圣典(yathāpāvacanaṃ)略说关于himavantu、satimantu等词的一些差别。如“雪山(Himavanto)般的山”。“有念的比丘(Satimaṃ bhikkhuṃ)”。“有亲族的国王(Bandhumaṃ rājānaṃ)”。“月天子(Candimaṃ devaputtaṃ)”。“有念比丘的(Satimassa bhikkhuno)”。“有亲族国王的(Bandhumassa rañño)”。“有神通者(Iddhimassa)与他人的心在同一刹那生起”。诸如此类的差别应当了知。此外，在此，“具寿(āyasmantā)”是用于称呼两人的词，“具寿(āyasmanto)”是用于称呼多人的词，此差别也应了知。诚如所言：“告知两人时，应说‘具寿(āyasmantā)请受持’；告知三人时，应说‘具寿(āyasmanto)请受持’。”此处的“三人”仅是举例，由此表明也适用于四人、五人乃至百人以上。因为有很多巴利圣典是针对多数人而立，例如：“诸位具寿(āyasmanto)，四波罗夷(pārājika)法已被诵出”。其中，“具寿(āyasmantā)”一词是依律藏的用法(vinayavohāra)，仅指两人而言，故不普遍通用。除了律藏的用法，它不在其他语境中使用。而“具寿(āyasmanto)”则普遍用于各处。这两者的差别应当了知。

ตตฺร ‘‘หิมวนฺโต’’ติ อิทํ เยภุยฺเยเนกวจนํ ภวติ, กตฺถจิ พหุวจนมฺปิ, เตนาห นิรุตฺติปิฏเก เถโร ‘‘หิมวา ติฏฺฐติ, หิมวนฺโต ติฏฺฐนฺตี’’ติ. ‘‘หิมวนฺโตว ปพฺพโต’’ติ อยํ เอกวจนนโย ยถารุตปาฬิวเสน คเหตพฺโพ. ยถารุตปาฬิ จ นาม –

在此，“himavanto”一词多数情况下是单数，有时也是复数。因此，《词释论》(Niruttipiṭaka)中的长老说：“雪山(himavā)屹立，诸雪山(himavanto)屹立”。“雪山(Himavanto)般的山”这句话，应依如实语巴利(yathārutapāḷi)理解为单数。所谓的如实语巴利，即是：

‘‘ทูเร สนฺโต ปกาสนฺติ, หิมวนฺโตว ปพฺพโต;

อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ, รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา.

“善人虽远亦显耀，犹如雪山；恶人在此不可见，犹如夜间所射之箭。”

อหํ เตน สมเยน, นาคราชา มหิทฺธิโก;

อตุโล นาม นาเมน, ปุญฺญวนฺโต ชุตินฺธโร.

“彼时我为龙王，具大神通；名为阿图罗(Atula)，具足福德与威光。”

คติมนฺโต สติมนฺโต, ธิติมนฺโต จ โส อิสิ;

สทฺธมฺมธารโก เถโร, อานนฺโท รตนากโร’’

“彼仙人具足行仪、正念与坚毅；长老阿难(Ānanda)，正法之持者，珍宝之库藏。”

อิจฺจาทิ. เอตฺถ ‘‘ปุญฺญวนฺโต’’ติอาทีนิ อเนเกสุ ฐาเนสุ พหุวจนภาเวน ปุนปฺปุนํ วทนฺตานิปิ กตฺถจิ เอกวจนานิ โหนฺติ, เอกวจนภาโว จ เนสํ คาถาวิสเย ทิสฺสติ, ตสฺมา ตานิ ยถาปาวจนํ คเหตพฺพานิ.

诸如此类。在此，“puññavanto”等词虽然在许多地方以复数形式反复出现，但有时也作单数。其单数形式见于偈颂中，因此应按圣典(yathāpāvacanaṃ)来理解。

เอวํ หิมวนฺตุสติมนฺตุสทฺทาทีนํ วิเสสํ ญตฺวา ปุน ลิงฺคนฺตวเสน ทฺวิลิงฺคกปทานมตฺโถ จ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา จ ปทานํ สทิสาสทิสตา จ ววตฺถเปตพฺพา.

如此了知himavantu、satimantu等词的差别后，还应依词尾(liṅganta)的不同，来确定双性词(dviliṅgapada)的词义、词干(pakatirūpa)的名词变格范式(nāmikapadamālā)，以及诸词之间的同异之处。

ตตฺร [Pg.202] หิ ‘‘สิริมา’’ติ ปทํ สุติสามญฺญวเสน ลิงฺคทฺวเย วตฺตนโต ทฺวิธา ภิชฺชติ. ‘‘สิริมา ปุริโส’’ติ หิ อตฺเถ อาการนฺตํ ปุลฺลิงฺคํ, ‘‘สิริมา นาม เทวี’’ติ อตฺเถ อาการนฺตํ อิตฺถิลิงฺคํ, อุภยมฺเปตํ อุการนฺตตาปกติกา. อถ วา ปน ปจฺฉิมํ อาการนฺตตาปกติกํ, สิรี ยสฺส อตฺถิ โส สิริมาติ ปุลฺลิงฺควเสน นิพฺพจนํ, สิรี ยสฺสา อตฺถิ สา สิริมาติ อิตฺถิลิงฺควเสน นิพฺพจนํ. อตฺริมานิ กิญฺจาปิ สุติวเสน นิพฺพจนตฺถวเสน จ อญฺญมญฺญํ สมานตฺถานิ, ตถาปิ ปุริสปทตฺถอิตฺถิปทตฺถวาจกตฺตา ภินฺนตฺถานีติ เวทิตพฺพานิ. เอส นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. สิริมา, สิริมา, สิริมนฺโต. สิริมนฺตํ, สิริมนฺเต. สิริมตา, สิริมนฺเตน. คุณวนฺตุสทฺทสฺเสว นามิกปทมาลา. สิริมา, สิริมา, สิริมาโย. สิริมํ, สิริมา, สิริมาโย. สิริมาย. วกฺขมานกญฺญานเยน เญยฺยา. เอวํ ทฺวิธา ภินฺนานํ สมานสุติกสทฺทานํ นามิกปทมาลาสุ ปทานํ สทิสาสทิสตา ววตฺถเปตพฺพา. สมานนิพฺพจนตฺถสฺสปิ หิ อสมานสุติกสฺส ‘‘สิริมา’’ติ สทฺทสฺส นามิกปทมาลายํ ปทานํ อิเมหิ ปเทหิ กาจิปิ สมานตา น ลพฺภติ. อตฺริทํ วุจฺจติ –

在此，“sirimā”一词因音同而用于两种词性，故分为两类。在“sirimā puriso”(具吉祥的男子)的意义上，是阳性、以ā结尾；在“sirimā nāma devī”(名为吉祥的天女)的意义上，是阴性、以ā结尾。此二者皆以u为词干。或者，后者以ā为词干。“sirī yassa atthi so sirimā”(拥有吉祥者，是为sirimā)是阳性的释义；“sirī yassā atthi sā sirimā”(拥有吉祥者，是为sirimā)是阴性的释义。虽然这些词在读音和词源义(nibbacana)上相互类似，但因其分别指代男性和女性，故应了知其义有别。此规则亦可用于其他类似之处。阳性变格：Sirimā, sirimā, sirimanto；Sirimantaṃ, sirimante；Sirimatā, sirimantena。其名词变格范式同“guṇavantu”(有德者)一词。阴性变格：Sirimā, sirimā, sirimāyo；Sirimaṃ, sirimā, sirimāyo；Sirimāya。应依下文将述的“kaññā”(少女)的规则了知。如此，对于分为两类的同音词，应确定其名词变格范式中词形的同异。对于词源义相同但读音不同的“sirimā”一词，其名词变格范式中的词形与这些词形找不到任何相同之处。对此，偈言——

‘‘สิริมา’’ติ ปทํ ทฺเวธา, ปุมิตฺถีสุ ปวตฺติโต;

ภิชฺชตีติ วิภาเวยฺย, เอตฺถ ปุลฺลิงฺคมิจฺฉิตํ.

“‘sirimā’一词分为二，因用于阳性与阴性；当知其有分别，此处意指阳性。”

อิติ อภิภวิตา ปเทน วิสทิสานิ คุณวาสติมาทีนิ ปทานิ ทสฺสิตานิ สทฺธึ นามิกปทมาลาหิ. อิทานิ อปรานิปิ ตพฺพิสทิสานิ ปทานิ ทสฺเสสฺสาม สทฺธึ นามิกปทมาลาหิ. เสยฺยถิทํ?

如是，通过前述的词，已连同其名词变格范式，展示了不相似的“有德者(guṇavā)”、“有念者(satimā)”等词。现在，我们将再连同其名词变格范式，展示其他不相似的词。即如：

ราชา พฺรหฺมา สขา อตฺตา, อาตุมา สา ปุมา รหา;

ทฬฺหธมฺมา จ ปจฺจกฺข-ธมฺมา จ วิวฏจฺฉทา.

rājā(王)、brahmā(梵天)、sakhā(友)、attā(自我)、ātumā(自我)、sā(犬)、pumā(男性)、rahā(独处)；以及daḷhadhammā(坚固法者)、paccakkhadhammā(现见法者)、vivaṭacchadā(揭开覆盖者)。

วตฺตหา [Pg.203] จ ตถา วุตฺต-สิรา เจว ยุวาปิ จ;

มฆว อทฺธ มุทฺธาทิ, วิญฺญาตพฺพา วิภาวินา.

以及vattahā、tathā、vuttasirā、yuvā(青年)；maghavā(摩伽婆)、addhā(道路)、muddhā(头)等，明智者当了知。

เอตฺถ ‘‘สา’’ติ ปทเมว อาการนฺตตาปกติกมาการนฺตํ, เสสานิ ปน อการนฺตตาปกติกานิ อาการนฺตานิ.

在此，唯有“sā”(犬)一词是词干以ā结尾且词尾为ā；其余的词则是词干以a结尾而词尾变为ā。

ราชา, ราชา, ราชาโน. ราชานํ, ราชํ, ราชาโน. รญฺญา, ราชินา, ราชูหิ, ราชูภิ. รญฺโญ, ราชิโน, รญฺญํ, ราชูนํ, ราชานํ. รญฺญา, ราชูหิ, ราชูภิ. รญฺโญ, ราชิโน, รญฺญํ, ราชูนํ, ราชานํ. รญฺเญ, ราชินิ, ราชูสุ. โภ ราช, ภวนฺโต ราชาโน, ภวนฺโต ราชา อิติ วา, อยมมฺหากํ รุจิ.

Rājā, rājā, rājāno(主格)；Rājānaṃ, rājaṃ, rājāno(宾格)；Raññā, rājinā, rājūhi, rājūbhi(工具格)；Rañño, rājino, raññaṃ, rājūnaṃ, rājānaṃ(与格)；Raññā, rājūhi, rājūbhi(从格)；Rañño, rājino, raññaṃ, rājūnaṃ, rājānaṃ(属格)；Raññe, rājini, rājūsu(方位格)；Bho rāja, bhavanto rājāno, 或bhavanto rājā(呼格)。此为我等之所好。

นิรุตฺติปิฏกาทีสุ ‘‘ราชา’’ติ พหุวจนํ น อาคตํ, จูฬนิรุตฺติยํ ปน อาคตํ. กิญฺจาปิ นิรุตฺติปิฏกาทีสุ น อาคตํ, ตถาปิ ‘‘เนตาทิสา สขา โหนฺติ, ลพฺภา เม ชีวโต สขา’’ติ ปาฬิยํ พหุวจเนกวจนวเสน ‘‘สขา’’ติ ปทสฺส ทสฺสนโต ‘‘ราชา’’ติ พหุวจนํ อิจฺฉิตพฺพเมว. ตถา ‘‘พฺรหฺมา, อตฺตา’’อิจฺจาทีนิปิ พหุวจนานิ ตคฺคติกตฺตา วินา เกนจิ รูปวิเสเสน.

在《词释论》(Niruttipiṭaka)等典籍中，“rājā”的复数形式未曾出现，但在《小词释》(Cūḷanirutti)中则有出现。尽管在《词释论》等典籍中未出现，但根据巴利圣典中“netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā”(此非如是之友，我生时可得友)一句里“sakhā”一词单复数皆可使用的情况，“rājā”作为复数形式也应被接受。同样，“brahmā”、“attā”等词，因其变化与此相同，无需任何特殊形式即可作复数。

เอตฺถ จ ‘‘คหปติโก นาม ฐเปตฺวา ราชํ ราชโภคํ พฺราหฺมณํ อวเสโส คหปติโก นามา’’ติ ทสฺสนโต ราชนฺติ วุตฺตํ, อิทํ ปน นิรุตฺติปิฏเก น อาคตํ. ‘‘สพฺพทตฺเตน ราชินา’’ติ ทสฺสนโต ‘‘ราชินา’’ติ วุตฺตํ. ‘‘อาราธยติ ราชานํ, ปูชํ ลภติ ภตฺตุสู’’ติ ทสฺสนโต จตุตฺถีฉฏฺฐีวเสน ‘‘ราชาน’’นฺติ วุตฺตํ. กจฺจายนรูปสิทฺธิคนฺเถสุ ปน ‘‘ราเชน, ราเชหิ, ราเชภิ. ราเชสู’’ติ ปทานิ วุตฺตานิ. จูฬนิรุตฺตินิรุตฺติปิฏเกสุ ตานิ นาคตานิ, อนาคตภาโวเยว เตสํ ยุตฺตตโร ปาฬิยํ อทสฺสนโต, ตสฺมา เอตฺเถตานิ [Pg.204] อมฺเหหิ น วุตฺตานิ. ปาฬินเย หิ อุปปริกฺขิยมาเน อีทิสานิ ปทานิ สมาเสเยว ปสฺสาม, น ปนาญฺญตฺร, อตฺริเม ปโยคา – ‘‘อาวุตฺถํ ธมฺมราเชนา’’ติ จ, ‘‘สิวิราเชน เปสิโต’’ติ จ, ‘‘ปชาปติสฺส เทวราชสฺส ธชคฺค’’นฺติ จ, ‘‘นิกฺขมนฺเต มหาราเช, สิวีนํ รฏฺฐวฑฺฒเน’’ติ จ, เอวํ ปาฬินเย อุปปริกฺขิยมาเน ‘‘ราเชนา’’ติอาทีนิ สมาเสเยว ปสฺสาม, น เกวลํ ปาฬินเย โปราณฏฺฐกถานเยปิ อุปปริกฺขิยมาเน สมาเสเยว ปสฺสาม, น ปนาญฺญตฺร, เอวํ สนฺเตปิ สุฏฺฐุ อุปปริกฺขิตพฺพมิทํ ฐานํ. โก หิ นาม สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก พุทฺธวจเน สพฺพโส นยํ สลฺลกฺเขตุํ สมตฺโถ อญฺญตฺร ปภินฺนปฏิสมฺภิเทหิ ขีณาสเวหิ.

在此，于“所谓家主(gahapatiko)，是除去国王(rājaṃ)、王室成员(rājabhogaṃ)、婆罗门(brāhmaṇaṃ)之外的其余人等”的文句中，说到“rājaṃ”。但这在《词源藏》(Niruttipiṭaka)中未出现。在“Sabbadattena rājinā”（由萨婆达多王）的文句中，说到“rājinā”。在“Ārādhayati rājānaṃ, pūjaṃ labhati bhattusū”（他取悦国王，从主人处获得供养）的文句中，以第四格（与格）和第六格（属格）的形式说到“rājānaṃ”。但在迦旃延(Kaccāyana)的《形态成就论》(Rūpasiddhi)等书中，则说有“rājena, rājehi, rājebhi, rājesu”等词形。这些词形在《小词源》(Cūḷanirutti)和《词源藏》中未出现，因其不见于巴利圣典(Pāḷi)中，故其不出现更为合理，因此我们在此未提及。在考察巴利规则时，我们仅在复合词中见到此类词形，而非他处。例如：“āvutthaṃ dhammarājenā”（为法王所居）、“sivirājena pesito”（为斯毗王(Sivirāja)所遣）、“pajāpatissa devarājassa dhajaggaṃ”（天主帝释天王之旗幡之顶）、“nikkhamante mahārāje, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane”（当增长斯毗国(Sivīnaṃ)的大王出巡时）。如此考察巴利规则时，我们仅在复合词中见到“rājenā”等词形。不仅考察巴利规则时如此，考察古代义注(aṭṭhakathā)的规则时，我们也仅在复合词中见到，而非他处。即便如此，此处仍需善加审察。因为，除了已达无碍解(paṭisambhidā)的诸漏尽者(khīṇāsava)，又有谁能完全通晓包含义注的三藏佛语中的所有规则呢？

เอตฺถ จ สมาสนฺตคตราช-สทฺทสฺส นามิกปทมาลาโย ทฺวิธา วุจฺจนฺเต โอการนฺตาการนฺตวเสน. ตตฺโรการนฺตา ‘‘มหาราโช ยุวราโช สิวิราโช ธมฺมราโช’’อิจฺเจวมาทโย ภวนฺติ. อาการนฺตา ปน ‘‘มหาราชา ยุวราชา สิวิราชา ธมฺมราชา’’อิจฺเจวมาทโย. เอตฺถ กิญฺจาปิ ปาฬิยํ โปราณฏฺฐกถาสุ จ ‘‘มหาราโช’’ติอาทีนิ น สนฺติ, ตถาปิ ‘‘สพฺพมิตฺโต สพฺพสโข, สพฺพภูตานุกมฺปโก’’ติ ปาฬิยํ ‘‘สพฺพสโข’’ติ ทสฺสนโต ‘‘มหาราโช’’ติอาทีนิปิ อวสฺสมิจฺฉิตพฺพานิ. ตถา หิ สมาเสสุ ‘‘ธมฺมราเชน, ธมฺมราชสฺสา’’ติอาทีนิ ทิสฺสนฺติ. เอตานิ โอการนฺตรูปานิ เอว, นาการนฺตรูปานิ. มหาราโช, มหาราชา. มหาราชํ, มหาราเช. มหาราเชน, มหาราเชหิ, มหาราเชภิ. มหาราชสฺส, มหาราชานํ. มหาราชา, มหาราชสฺมา, มหาราชมฺหา, มหาราเชหิ, มหาราเชภิ. มหาราชสฺส, มหาราชานํ. มหาราเช, มหาราชสฺมึ, มหาราชมฺหิ, มหาราเชสุ. โภ มหาราช, ภวนฺโต มหาราชา[Pg.205]. กจฺจายนจูฬนิรุตฺตินเยหิ ปน ‘‘โภ มหาราชา’’อิติ เอกวจนพหุวจนานิปิ ทฏฺฐพฺพานิ. ยถา ‘‘มหาราโช’’ติ โอการนฺตปทสฺส วเสน, เอวํ ‘‘สิวิราโช ธมฺมราโช เทวราโช’’ติอาทีนมฺปิ โอการนฺตปทานํ วเสน ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา.

在此，位于复合词词尾的“rāja”一词，其名词变格范式(nāmikapadamālā)依o结尾(okāranta)和ā结尾(ākāranta)而分为两种。其中，以o结尾的有“mahārājo”（大王）、“yuvarājo”（太子(Yuvarāja)）、“sivirājo”（斯毗王）、“dhammarājo”（法王）等。以ā结尾的则有“mahārājā”、“yuvarājā”、“sivirājā”、“dhammarājā”等。在此，尽管巴利圣典及古代义注(aṭṭhakathā)中没有“mahārājo”等形式，但根据圣典中“sabbamitto sabbasakho, sabbabhūtānukampako”（一切之友，一切之亲，怜悯一切有情）一句里“sabbasakho”的用法，“mahārājo”等形式也必须被接受。同样，在复合词中可见“dhammarājena”、“dhammarājassā”等形式。这些都是以o结尾的形式，而非以ā结尾。其变格如下：主格：Mahārājo, mahārājā。宾格：Mahārājaṃ, mahārāje。工具格：Mahārājena, mahārājehi, mahārājebhi。与格：Mahārājassa, mahārājānaṃ。从格：Mahārājā, mahārājasmā, mahārājamhā, mahārājehi, mahārājebhi。属格：Mahārājassa, mahārājānaṃ。方位格：Mahārāje, mahārājasmiṃ, mahārājamhi, mahārājesu。呼格：Bho mahārāja, bhavanto mahārājā。另根据迦旃延(Kaccāyana)及《小词源》(Cūḷanirutti)的规则，“bho mahārājā”亦可见于单数和复数。如同“mahārājo”这一o结尾词的用法，“sivirājo”、“dhammarājo”、“devarājo”等以o结尾的词，亦应依其词干形式(pakatirūpa)组合名词变格范式。

อยํ ปนาการนฺตวเสน นามิกปทมาลา –

以下是依以ā结尾的名词变格范式：

มหาราชา, มหาราชา, มหาราชาโน. มหาราชานํ, มหาราชํ, มหาราชาโน. มหารญฺญา, มหาราชินา, มหาราชูหิ, มหาราชูภิ. มหารญฺโญ, มหาราชิโน, มหารญฺญํ, มหาราชูนํ. มหารญฺญา, มหาราชูหิ, มหาราชูภิ. มหารญฺโญ, มหาราชิโน, มหารญฺญํ, มหาราชูนํ. มหารญฺเญ, มหาราชินิ, มหาราชูสุ. โภ มหาราช, ภวนฺโต มหาราชาโน.

主格：Mahārājā, mahārājā, mahārājāno。宾格：Mahārājānaṃ, mahārājaṃ, mahārājāno。工具格：Mahāraññā, mahārājinā, mahārājūhi, mahārājūbhi。与格/属格：Mahārañño, mahārājino, mahāraññaṃ, mahārājūnaṃ。从格：Mahāraññā, mahārājūhi, mahārājūbhi。与格/属格：Mahārañño, mahārājino, mahāraññaṃ, mahārājūnaṃ。方位格：Mahāraññe, mahārājini, mahārājūsu。呼格：Bho mahārāja, bhavanto mahārājāno。

อิธาปิ ปกรณทฺวยนเยน ‘‘โภ มหาราชา’’ อิติ เอกวจนพหุวจนานิปิ ทฏฺฐพฺพานิ. ยถา จ ‘‘มหาราชา’’ติ อาการนฺตปทสฺส วเสน, เอวํ ‘‘สิวิราชา, ธมฺมราชา, เทวราชา’’ติอาทีนมฺปิ อาการนฺตปทานํ วเสน ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา.

此处也应依两种论典(pakaraṇa)的规则，将“bho mahārājā”视为单数和复数。并且，如同“mahārājā”这一ā结尾词的用法，“sivirājā”、“dhammarājā”、“devarājā”等以ā结尾的词，亦应依其词干形式组合名词变格范式。

อิธ อปราปิ อตฺถสฺส ปากฏีกรณตฺถํ กฺริยาปเทหิ สทฺธึ โยเชตฺวา อาการนฺโตการนฺตานํ มิสฺสกวเสน นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

此处，为了更清楚地阐明意义，现将以ā结尾和以o结尾的名词混合，并与动词结合，来说明其名词变格范式。

มหาราชา, มหาราโช ติฏฺฐติ, มหาราชาโน, มหาราชา ติฏฺฐนฺติ. มหาราชานํ, มหาราชํ ปสฺสติ, มหาราชาโน, มหาราเช ปสฺสติ. มหารญฺญา, มหาราชินา, มหาราเชน กตํ, มหาราชูหิ, มหาราชูภิ, มหาราเชหิ, มหาราเชภิ กตํ. มหารญฺโญ, มหาราชิโน, มหาราชสฺส ทียเต, มหารญฺญา, มหาราชา, มหาราชสฺมา, มหาราชมฺหา นิสฺสฏํ, มหาราชูหิ, มหาราชูภิ, มหาราเชหิ[Pg.206], มหาราเชภิ นิสฺสฏํ. มหารญฺโญ, มหาราชิโน, มหาราชสฺส ปริคฺคโห, มหารญฺญํ, มหาราชูนํ, มหาราชานํ ปริคฺคโห. มหารญฺเญ, มหาราชินิ, มหาราเช, มหาราชสฺมึ, มหาราชมฺหิ ปติฏฺฐิตํ, มหาราชูสุ, มหาราเชสุ ปติฏฺฐิตํ. โภ มหาราช ตฺวํ ติฏฺฐ, โภนฺโต มหาราชาโน, มหาราชา ตุมฺเห ติฏฺฐถาติ. เอวํ ‘‘ยุวราชา, ยุวราโช’’ติอาทีสุปิ.

大王(Mahārājā/Mahārājo)站立，诸大王(Mahārājāno/Mahārājā)站立。看见大王(Mahārājānaṃ/Mahārājaṃ)，看见诸大王(Mahārājāno/Mahārāje)。由大王(Mahāraññā/Mahārājinā/Mahārājena)所作，由诸大王(Mahārājūhi/Mahārājūbhi/Mahārājehi/Mahārājebhi)所作。给予大王(Mahārañño/Mahārājino/Mahārājassa)；从大王(Mahāraññā/Mahārājā/Mahārājasmā/Mahārājamhā)处出来，从诸大王处出来。大王的领地(pariggaho)，诸大王的领地。在大王处安住(patiṭṭhitaṃ)，在诸大王处安住。大王啊，你站立！诸位大王啊，你们站立！如此，“yuvarājā”、“yuvarājo”（太子）等词亦然。

เกเจตฺถ วเทยฺยุํ ‘‘กสฺมา ปกรณกตฺตุนา อิมสฺมึ ฐาเน มหนฺโต วายาโม จ มหนฺโต จ ปรกฺกโม กโต, นนฺเวเตสุปิ ปเทสุ กานิจิ พุทฺธวจเน วิชฺชนฺติ, กานิจิ น วิชฺชนฺตีติ? วิญฺญูหิ เต เอวํ วตฺตพฺพา ‘‘ปกรณกตฺตาเรเนตฺถ โส จ มหนฺโต วายาโม โส จ มหนฺโต ปรกฺกโม สาฏฺฐกเถ นวงฺเค สตฺถุสาสเน สทฺเทสุ จ อตฺเถสุ จ โสตารานํ สุฏฺฐุ โกสลฺลุปฺปาทเนน สาสนสฺโสปการตฺถํ กโต, ยานิ เจตานิ เตน ปทานิ ทสฺสิตานิ, เอเตสุ กานิจิ พุทฺธวจเน วิชฺชนฺติ, กานิจิ น วิชฺชนฺติ. เอตฺถ ยานิ พุทฺธวจเน วิชฺชนฺติ, ตานิ วิชฺชมานวเสน คหิตานิ. ยานิ น วิชฺชนฺติ, ตานิ โปราณฏฺฐกถาทีสุ วิชฺชมานวเสน ปาฬินยวเสน จ คหิตานี’’ติ. อตฺรายํ สงฺเขปโต อธิปฺปายวิภาวนา –

有人或许会在此说：“为何论书作者(pakaraṇakattā)在此处付出如此大的努力与精进？难道这些词句不是有些存在于佛语(buddhavacana)中，有些不存在吗？”明智者(viññū)应如此回答他们：“论书作者在此处付出如此大的努力与精进，是为了让听者对附带义注(aṭṭhakathā)的九分导师圣教(satthusāsana)中的词与义产生极大的善巧(kosalla)，从而利益教法。他所展示的这些词句，有些存在于佛语中，有些则不存在。其中，存在于佛语中的，是依其存在而采用的；不存在的，则是依据古代义注(porāṇaṭṭhakathā)等以及巴利(Pāḷi)规则而采用的。”此处是简要的意旨说明：

‘‘อิทํ วตฺวา มหาราชา, กํโส พาราณสิคฺคโห;

ธนุํ ตูณิญฺจ นิกฺขิปฺป, สํยมํ อชฺฌุปาคมี’’ติ

“刚娑(Kaṃsa)大王说此言，婆罗奈(Bārāṇasī)的占领者；放下弓与箭袋后，即趣向于克制。”

อิทํ อาการนฺตสฺส มหาราชสทฺทสฺส นิทสฺสนํ. ยสฺมา ‘‘สพฺพสโข’’ติ ปาฬิ วิชฺชติ, ตสฺมา เตน นเยน ‘‘มหาราโช’’ติปิ โอการนฺโต ทิฏฺโฐ นาม โหติ ปุริสนเยน โยเชตพฺโพ จ. เตเนว จ ‘‘ตมพฺรวิ มหาราชา. นิกฺขมนฺเต มหาราเช’’ติอาทีนิ ทิสฺสนฺติ.

这是以-ā结尾的“大王”(mahārāja)一词的范例。由于在巴利(Pāḷi)中存在“sabbasakho”(一切之友)的用法，因此依此规则，“mahārājo”也被视为是以-o结尾的，且应依“人”(purisa)的规则来结合。正因此，才可见到“大王对他说”(tamabravi mahārājā)、“当大王离去时”(nikkhamante mahārāje)等用法。

เอวํ [Pg.207] มหาราชสทฺทสฺส โอการนฺตตฺเต สิทฺเธ ‘‘มหาราชา, มหาราชสฺมา, มหาราชมฺหา’’ติ ปญฺจมิยา เอกวจนญฺจ ‘‘มหาราเช, มหาราชสฺมึ, มหาราชมฺหี’’ติ สตฺตมิยา เอกวจนญฺจ สิทฺธานิ เอว โหนฺติ ปาฬิยํ อวิชฺชมานานมฺปิ นยวเสน คเหตพฺพตฺตา. ‘‘ราเชน, ราชสฺสา’’ติอาทีนิ ปน นยวเสน คเหตพฺพานิ น โหนฺติ. กสฺมาติ เจ? ยสฺมา ‘‘ราชา พฺรหฺมา สขา อตฺตา’’อิจฺเจวมาทีนิ ‘‘ปุริโส อุรโค’’ติอาทีนิ วิย อญฺญมญฺญํ สพฺพถา สทิสานิ น โหนฺติ. ตถา หิ เนสํ ‘‘รญฺญา พฺรหฺมุนา สขินา อตฺตนา อตฺเตน สานา ปุมุนา’’ติอาทีนิ วิสทิสานิปิ รูปานิ ภวนฺติ, ตสฺมา ตานิ น สกฺกา นยวเสน ชานิตุํ. เอวํ ทุชฺชานตฺตา ปน ปาฬิยํ โปราณฏฺฐกถาสุ จ ยถารุตปทาเนว คเหตพฺพานิ. มหาราชสทฺทาทีนํ ปน โอการนฺตภาเว สิทฺเธเยว ‘‘ปุริสนโยคธา อิเม สทฺทา’’ติ นยคฺคหณํ ทิสฺสติ, ตสฺมา อมฺเหหิ นยวเสน ‘‘มหาราชา, มหาราชสฺมา’’ติอาทีนิ วุตฺตานิ. ยถา หิ –

如此，当“大王”(mahārāja)一词以-o结尾的性质成立时，那么像“mahārājā”、“mahārājasmā”、“mahārājamhā”这样的第五格（夺格）单数形式，以及像“mahārāje”、“mahārājasmiṃ”、“mahārājamhī”这样的第七格（处格）单数形式，即使在巴利(Pāḷi)中没有出现，也应依规则(naya)而采用。然而，像“rājena”、“rājassā”等则不应依规则采用。为何如此？因为像“王”(rājā)、“梵天”(brahmā)、“朋友”(sakhā)、“自我”(attā)等词，不像“人”(puriso)、“蛇”(urago)等词那样彼此完全相似。实际上，它们的“raññā”、“brahmunā”、“sakhinā”、“attanā”、“attena”、“sānā”、“pumunā”等形式也是各不相同的，因此无法通过规则来了解。正因其难以了解，所以在巴利和古代义注(porāṇaṭṭhakathā)中，只应采用如实听闻的词。但是，对于“mahārāja”等词，当其以-o结尾的性质成立时，便可见到“这些词依purisa的规则”这一规则的采用，因此我们依规则说出了“mahārājā”、“mahārājasmā”等形式。例如：

‘‘เอตญฺหิ เต ทุราชานํ, ยํ เสสิ มตสายิกํ;

ยสฺส เต กฑฺฒมานสฺส, หตฺถา ทณฺโฑน มุจฺจตี’’ติ

“此事于你实难知，因你如死尸般躺卧；当你被拖拽时，木杖不离于手。”

เอตฺถ ‘‘หตฺถา’’ติ, ‘‘อตฺตทณฺฑา ภยํ ชาต’’นฺติ เอตฺถ ปน ‘‘ทณฺฑา’’ติ จ โอการนฺตสฺส ปญฺจมิเยกวจนสฺส ทสฺสนโต ‘‘อุรคา, ปฏงฺคา, วิหคา’’ติอาทีนิปิ โอการนฺตานิ ปญฺจมิเยกวจนานิ คเหตพฺพานิ โหนฺติ. ยถา จ ‘‘ทาฐินิ มาติมญฺญวฺโห, สิงฺคาโล มม ปาณโท’’ติ เอตฺถ ‘‘มญฺญวฺโห’’ติ, ‘‘สุทฺธา สุทฺเธหิ สํวาสํ, กปฺปยวฺโห ปติสฺสตา’’ติ เอตฺถ ปน ‘‘กปฺปยวฺโห’’ติ จ กฺริยาปทสฺส ทสฺสนโต ‘‘คจฺฉวฺโห, ภุญฺชวฺโห, สยวฺโห’’ติอาทีนิปิ คเหตพฺพานิ โหนฺติ. คณฺหนฺติ จ ตาทิสานิ ปทรูปานิ สาสเน สุกุสลา กุสลา, ตสฺมา อมฺเหหิปิ นยคฺคาหวเสน ‘‘มหาราชา[Pg.208], มหาราชสฺมา’’ติอาทีนิ วุตฺตานิ. นยคฺคาหวเสน ปน คหเณ อสติ กถํ นามิกปทมาลา ปริปุณฺณา ภวิสฺสนฺติ, สติเยว ตสฺมึ ปริปุณฺณา ภวนฺติ.

此处，由于见到“hatthā”以及“attadaṇḍā bhayaṃ jātaṃ”(执杖生恐惧)中的“daṇḍā”是以-o结尾的第五格单数，像“蛇”(uragā)、“飞蛾”(paṭaṅgā)、“鸟”(vihagā)等也应采用以-o结尾的第五格单数。又如，由于见到“dāṭhini mātimaññavho, siṅgālo mama pāṇado”(有齿者，莫轻视，野干是我的施命者)中的“maññavho”，以及“suddhā suddhehi saṃvāsaṃ, kappayavho patissatā”(清净者应与清净者共住，具念者应如此行)中的“kappayavho”这些动词形式，像“gacchavho”(你们去)、“bhuñjavho”(你们吃)、“sayavho”(你们睡)等也应被采用。精通圣教的善巧者会采纳此类词形，因此我们也通过规则的采纳而说出了“mahārājā”、“mahārājasmā”等。若不通过规则的采纳，名词格变化表(nāmikapadamālā)如何能圆满？只有在有它（规则）的情况下，它们才会圆满。

ตถา หิ พุทฺธวจเน อเนกสตสหสฺสานิ นามิกปทานิ กฺริยาปทานิ จ ปาฏิเอกฺกํ ปาฏิเอกฺกํ เอกวจนพหุวจนกาหิ สตฺตหิ อฏฺฐหิ วา นามวิภตฺตีหิ ฉนฺนวุติยา จ อาขฺยาติกวจเนหิ โยชิตานิ น สนฺติ, นยวเสน ปน สนฺติเยว, อิติ นยวเสน ‘‘มหาราชา, มหาราชสฺมา’’ติอาทีนิ อมฺเหหิ ฐปิตานิ. ‘‘มหาราชา ติฏฺฐนฺติ, มหาราชา ตุมฺเห ติฏฺฐถา’’ติ อิมานิ ปน ‘‘อถ โข จตฺตาโร มหาราชา มหติยา จ ยกฺขเสนาย มหติยา จ กุมฺภณฺฑเสนายา’’ติ ทสฺสนโต,

诚然，在佛语(buddhavacana)中，成千上万的名词和动词，并非每一个都与单复数的七种或八种名词格位(nāmivibhatti)以及九十六种动词词尾(ākhyātavacana)逐一结合。然而，通过规则(naya)，它们确实存在。因此，我们依规则确立了“mahārājā”、“mahārājasmā”等形式。至于“诸大王站立”(mahārājā tiṭṭhanti)、“你们诸大王站立”(mahārājā tumhe tiṭṭhathā)这些形式，则是依据“当时，四大王(cattāro mahārājā)与庞大的夜叉(yakkha)军及庞大的鸠槃荼(kumbhaṇḍa)军……”这一见到的范例，

‘‘จตฺตาโร เต มหาราชา, สมนฺตา จตุโร ทิสา;

ททฺทฬฺหมานา อฏฺฐํสุ, วเน กาปิลวตฺถเว’’ติ

以及“四大王立于四方，光辉灿烂遍照耀；伫立于迦毗罗卫(Kāpilavatthu)林。”

ทสฺสนโต จ วุตฺตานิ. ‘‘มหาราช’’นฺติอาทีนิปิ ปาฬิญฺจ ปาฬินยญฺจ ทิสฺวา เอว วุตฺตานิ. อสมาเส ‘‘ราชํ, ราเชนา’’ติอาทีนิ น ปสฺสาม, ตสฺมา สุฏฺฐุ วิจาเรตพฺพมิทํ ฐานํ. อิทญฺหิ ทุทฺทสํ วีรชาตินา ชานิตพฺพฏฺฐานํ. สเจ ปนายสฺมนฺโต พุทฺธวจเน วา โปราณิกาสุ วา อฏฺฐกถาสุ อสมาเส ‘‘ราชํ, ราเชนา’’ติอาทีนิ ปสฺเสยฺยาถ, ตทา สาธุกํ มนสิ กโรถ. โก หิ นาม สพฺพปฺปกาเรน พุทฺธวจเน โวหารปฺปเภทํ ชานิตุํ สมตฺโถ อญฺญตฺร ปภินฺนปฏิสมฺภิเทหิ มหาขีณาสเวหิ.

由于见到这些而说的。像“mahārājaṃ”等词，也都是在审视了巴利(Pāḷi)和巴利规则后才说的。在非复合词(asamāsa)中，我们没有见到“rājaṃ”、“rājena”等形式，因此，这一点应当善加审察。因为这是一个难见之处，是唯有英雄种姓(vīrajāti)者才能了知的地方。然而，如果诸位具寿(āyasmā)在佛语或古代义注(aṭṭhakathā)中，见到非复合词的“rājaṃ”、“rājena”等形式，那么请好好地作意。因为，除了已证得无碍解(paṭisambhidā)的大漏尽者(mahākhīṇāsava)外，又有谁能完全了知佛语中各种用法的差别呢？

วุตฺตญฺเหตํ ภควตา –

正如世尊(bhagavā)所说：

‘‘วีตตณฺโห อนาทาโน, นิรุตฺติปทโกวิโท;

อกฺขรานํ สนฺนิปาตํ, ชญฺญา ปุพฺพาปรานิ จา’’ติ.

“渴爱已尽无执取，通晓词语与文句；了知字母之聚合，以及前后的次第。”

พฺรหฺมา[Pg.209], พฺรหฺมา, พฺรหฺมาโน. พฺรหฺมานํ, พฺรหฺมํ, พฺรหฺมาโน. พฺรหฺมุนา, พฺรหฺเมหิ, พฺรหฺเมภิ, พฺรหฺมูหิ, พฺรหฺมูภิ. พฺรหฺมสฺส, พฺรหฺมุโน, พฺรหฺมานํ, พฺรหฺมูนํ. พฺรหฺมุนา, พฺรหฺเมหิ, พฺรหฺเมภิ, พฺรหฺมูหิ, พฺรหฺมูภิ. พฺรหฺมสฺส, พฺรหฺมุโน, พฺรหฺมานํ, พฺรหฺมูนํ. พฺรหฺมนิ, พฺรหฺเมสุ, โภ พฺรหฺม, โภ พฺรหฺเม, ภวนฺโต พฺรหฺมาโน.

梵天(Brahmā)，诸梵天。梵天，诸梵天。由梵天，由诸梵天。为梵天、梵天的，为诸梵天、诸梵天的。从梵天，从诸梵天。为梵天、梵天的，为诸梵天、诸梵天的。于梵天，于诸梵天。喂，梵天！喂，梵天！诸位梵天！

ยมกมหาเถรรุจิยา ‘‘โภ พฺรหฺมา’’อิติ พหุวจนํ วา. เอตฺถ ปน ‘‘ปณฺฑิตปุริเสหิ เทเวหิ พฺรหฺมูหี’’ติ ฏีกาวจนสฺส ทสฺสนโต, ‘‘พฺรหฺมูนํ วจีโฆโส โหตี’’ติ จ ‘‘พฺรหฺมูนํ วิมานาทีสุ ฉนฺทราโค กามาสโว น โหตี’’ติ จ อฏฺฐกถาวจนสฺส ทสฺสนโต, ‘‘วิหึสสญฺญี ปคุณํ น ภาสึ, ธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม’’ติ อาหจฺจภาสิตสฺส จ ทสฺสนโต ‘‘พฺรหฺมูหิ, พฺรหฺมูภิ, พฺรหฺมูนํ, พฺรหฺเม’’ติ ปทานิ วุตฺตานิ, เอตานิ จูฬนิรุตฺตินิรุตฺติปิฏกกจฺจายเนสุ น อาคตานิ.

或者，依雅摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见，“bho brahmā”是复数。此处，依据疏钞(ṭīkā)中的“paṇḍitapurisehi devehi brahmūhī”（被智者、天神、诸梵天……），依据义注(aṭṭhakathā)中的“brahmūnaṃ vacīghoso hotī”（有诸梵天之语声）及“brahmūnaṃ vimānādīsu chandarāgo kāmāsavo na hotī”（于诸梵天之天宫等中无欲染、欲漏），并依据直接宣说(āhaccabhāsita)之“vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ, dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme”（梵天啊！于人类中，我未曾熟练宣说那带有害觉的殊胜之法），而说出了“brahmūhi”、“brahmūbhi”、“brahmūnaṃ”、“brahme”这些词。这些词未曾出现于《小词释》(Cūḷanirutti)、《词释藏》(Niruttipiṭaka)和《迦旃延》(Kaccāyana)中。

สขา, สขา, สขิโน, สขาโน, สขาโย. สขํ, สขารํ, สขานํ, สขิโน, สขาโน, สขาโย. สขินา, สขาเรหิ, สขาเรภิ, สเขหิ, สเขภิ. สขิสฺส, สขิโน, สขีนํ, สขารานํ, สขานํ. สขารสฺมา, สขินา, สขาเรหิ, สขาเรภิ, สเขหิ, สเขภิ. สขิสฺส, สขิโน, สขีนํ, สขารานํ, สขานํ. สเข, สเขสุ, สขาเรสุ. โภ สข, โภ สขา, โภ สขิ, โภ สขี, โภ สเข, ภวนฺโต สขิโน, สขาโน, สขาโย.

朋友(sakhā)，诸朋友。朋友，诸朋友。由朋友，由诸朋友。为朋友、朋友的，为诸朋友、诸朋友的。从朋友，从诸朋友。为朋友、朋友的，为诸朋友、诸朋友的。于朋友，于诸朋友。喂，朋友！诸位朋友！

ยมกมหาเถรมเตน ‘‘โภ สขา’’อิติ พหุวจนํ วา. ปาฬิยํ ปน สุวณฺณกกฺกฏชาตเก ‘‘หเร สขา กิสฺส นุ มํ ชหาสี’’ติ ทีฆวเสน วุตฺโต สขาสทฺโท อาลปเนกวจนํ, ตสฺมา ยมกมหาเถรนโย น ยุชฺชตีติ เจ[Pg.210]? โน น ยุชฺชติ. ยสฺมา ‘‘เนตาทิสา สขา โหนฺติ, ลพฺภา เม ชีวโต สขา’’ติ มโนชชาตเก สขาสทฺโท เอกวจนมฺปิ โหติ พหุวจนมฺปิ. ตถา หิ ตตฺถ ปฐมปาเท พหุวจนํ, ทุติยปาเท ปเนกวจนํ, ตสฺมา ยมกมหาเถเรน ปจฺจตฺตาลปนพหุวจนฏฺฐาเน สขาสทฺโท วุตฺโต. เอตฺถ จ ‘‘สพฺพมิตฺโต สพฺพสโข, สพฺพภูตานุกมฺปโก’’ติ ปาฐานุโลเมน สมาเส ลพฺภมานสฺส สขสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ภวติ ‘‘สพฺพสโข, สพฺพสขา, สพฺพสขํ, สพฺพสเข’’ติอาทินา ปุริสนเยน. ตตฺรายํ สมาสวิคฺคโห – สพฺเพสํ ชนานํ สขา, สพฺเพ วา ชนา สขิโน เอตสฺสาติ สพฺพสโข, ยถา สพฺพเวรีติ.

依雅摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见，“bho sakhā”亦为复数。但在巴利语《金蟹本生》(Suvaṇṇakakkaṭajātaka)中，“hare sakhā kissa nu maṃ jahāsī”（喂，朋友！你为何抛弃我？）一句中，以长音形式出现的“sakhā”一词是呼格单数，因此，雅摩迦大长老的观点不成立吗？并非不成立。因为在《摩诺阇本生》(Manoja Jātaka)中，“netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā”（不会有这样的朋友，我活着能得到朋友）一句中的“sakhā”一词既可以是复数也可以是单数。在此偈中，第一句是复数，第二句是单数。因此，雅摩迦大长老在主格与呼格复数位所说的“sakhā”一词是成立的。在此，根据“一切友(sabbasakho)、一切同伴、怜悯一切众生”的文句，在复合词中出现的“sakha”一词，其名词格位变化依阳性词(purisa)范例，如：“sabbasakho”、“sabbasakhā”、“sabbasakhaṃ”、“sabbasakhe”等。此处的复合词分析是：一切人的朋友，或一切人都是他的朋友，故为“sabbasakho”，如同“sabbaverī”（一切敌）一样。

อตฺตา, อตฺตา, อตฺตาโน. อตฺตานํ, อตฺตํ, อตฺตาโน. อตฺตนา, อตฺเตน, อตฺตเนหิ, อตฺตเนภิ. อตฺตโน, อตฺตานํ. อตฺตนา, อตฺตเนหิ, อตฺตเนภิ. อตฺตโน, อตฺตานํ. อตฺตนิ, อตฺตเนสุ. โภ อตฺต, ภวนฺโต อตฺตา, โภนฺโต อตฺตาโน.

自我(attā)，诸自我。自我，诸自我。由自我，由诸自我。为自我、自我的，为诸自我、诸自我的。从自我，从诸自我。为自我、自我的，为诸自我、诸自我的。于自我，于诸自我。喂，自我！诸位自我！

เอตฺถ ปน อตฺตํ นิรงฺกตฺวาน ปิยานิ เสวติ.

然而于此，舍弃了自我而追求所爱。

‘‘สเจ คจฺฉสิ ปญฺจาลํ, ขิปฺป’มตฺตํ ชหิสฺสสิ;

มิคํ ปนฺถานุปนฺนํว, มหนฺตํ ภยเมสฺสตี’’ติ

“你若前往般遮罗(Pañcāla)，将迅速舍弃生命(attaṃ)；犹如误入歧途的鹿，大恐惧将会降临。”

ปาฬีสุ ‘‘อตฺต’’นฺติ ทสฺสนโต ‘‘อตฺต’’นฺติ อิธ วุตฺตํ, ‘‘อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วา’’ติ ปาฬิทสฺสนโต ปน ‘‘อตฺเตนา’’ติ. จูฬนิรุตฺติยํ ปน ‘‘อตฺตสฺสา’’ติ จตุตฺถีฉฏฺฐีนเมกวจนํ อาคตํ, เอตํ กจฺจายเน นิรุตฺติปิฏเก จ น ทิสฺสติ. กตฺถจิ ปน ‘‘อตฺเตสู’’ติ อาคตํ. สพฺพาเนตานิ สาฏฺฐกถํ ชินตนฺตึ โอโลเกตฺวา คเหตพฺพานิ.

在巴利语(Pāḷi)中，由于见到“attaṃ”的形式，故此处说“attaṃ”；又因见到巴利语“attena vā attaniyena vā”（以自我或以属于自我者），故有“attena”的形式。在《小词释》(Cūḷanirutti)中，出现了第四格与第六格单数的“attassa”，这在《迦旃延》(Kaccāyana)与《词释藏》(Niruttipiṭaka)中未见。在某些地方则出现了“attesu”。所有这些都应在观察义注(aṭṭhakathā)与胜者之教(jinatanti)后而采用。

‘‘อาตุมา[Pg.211], อาตุมา, อาตุมาโน. อาตุมานํ, อาตุมํ, อาตุมาโน. อาตุเมน, อาตุเมหิ, อาตุเมภี’’ติอาทินา ปุริสนเยน วตฺวา ‘‘โภ อาตุม, ภวนฺโต อาตุมา, อาตุมาโน’’ติ วตฺตพฺพํ.

“自我(ātumā)，自我，诸自我。自我，自我，诸自我。由自我，由诸自我，由诸自我”等，依阳性词(purisa)范例而说，呼格则应说：“喂，自我！诸位自我！”

ตตฺร อตฺตสทฺทสฺส สมาเส ‘‘ภาวิตตฺโต, ภาวิตตฺตา. ภาวิตตฺตํ, ภาวิตตฺเต. ภาวิตตฺเตน, ภาวิตตฺเตหิ, ภาวิตตฺเตภี’’ติ ปุริสนเยเนว นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา.

在此，关于“atta”词的复合词，应依阳性词(purisa)范例来连接名词格位变化，如：“已修身者(bhāvitatto)，诸已修身者。已修身者，诸已修身者。由已修身者，由诸已修身者”等。

สา, สา, สาโน. สานํ, สาเน. สานา, สาเนหิ, สาเนภิ. สาสฺส, สานํ. สานา, สาเนหิ, สาเนภิ. สาสฺส, สานํ. สาเน, สาเนสุ. โภ สา, ภวนฺโต สาโน. สา วุจฺจติ สุนโข.

狗(sā)，诸狗。狗，诸狗。由狗，由诸狗。为狗、狗的，为诸狗、诸狗的。从狗，从诸狗。为狗、狗的，为诸狗、诸狗的。于狗，于诸狗。喂，狗！诸位狗！“Sā”是指狗(sunakho)。

เอตฺถ จ ‘‘น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ. สาว วาเรนฺติ สูกร’’นฺติ นิทสฺสนปทานิ. เกจิ ปน สาสทฺทสฺส ทุติยาตติยาทีสุ ‘‘สํ, เส. เสนา’’ติอาทีนิ รูปานิ วทนฺติ, ตํ น ยุตฺตํ. น หิ ตานิ ‘‘สํ, เส. เสนา’’ติอาทีนิ รูปานิ พุทฺธวจเน เจว อฏฺฐกถาทีสุ จ นิรุตฺติปิฏเก จ ทิสฺสนฺติ. เอวํ ปน นิรุตฺติปิฏเก วุตฺตํ ‘‘สา ติฏฺฐติ, สาโน ติฏฺฐนฺติ. สานํ ปสฺสติ, สาเน ปสฺสติ. สานา กตํ, สาเนหิ กตํ, สาเนภิ กตํ. สาสฺส ทียเต, สานํ ทียเต. สานา นิสฺสฏํ, สาเนหิ นิสฺสฏํ, สาเนภิ นิสฺสฏํ. สาสฺส ปริคฺคโห, สานํ ปริคฺคโห. สาเน ปติฏฺฐิตํ, สาเนสุ ปติฏฺฐิตํ. โภ สา, ภวนฺโต สาโน’’ติ, ตสฺมา นิรุตฺติปิฏเก วุตฺตนเยเนว นามิกปทมาลา คเหตพฺพา.

此处有“na yattha sā upaṭṭhito hoti”（非有狗现前之处）、“sāva vārenti sūkaraṃ”（狗亦能驱赶野猪）等为例句。有些人说“sā”（狗）词在第二格、第三格等有“saṃ”、“se”、“senā”等形式，那是不正确的。因为这些“saṃ”、“se”、“senā”等形式在佛言(buddhavacana)、义注(aṭṭhakathā)等以及《词释藏》(Niruttipiṭaka)中都见不到。但在《词释藏》中是这样说的：“狗站立，诸狗站立。看见狗，看见诸狗。由狗所做，由诸狗所做。给予狗，给予诸狗。从狗处脱离，从诸狗处脱离。狗的所有物，诸狗的所有物。安住于狗，安住于诸狗。喂，狗！诸位狗！”因此，应当按照《词释藏》中所说的方式来采用名词格位变化。

อตฺริทํ [Pg.212] วตฺตพฺพํ – ยถา ‘‘เสหิ ทาเรหิ อสนฺตุฏฺโฐ’’ติอาทีสุ ปุลฺลิงฺเค วตฺตมานสฺส ‘‘สโก’’อิติ อตฺถวาจกสฺส สสทฺทสฺส ‘‘อตฺตโน อยนฺติ โส’’ติ เอตสฺมึ อตฺเถ ‘‘โส, สา. สํ, เส. เสน, เสหิ, เสภิ. สสฺส, สานํ. สา, สสฺมา, สมฺหา, เสหิ, เสภิ. สสฺส, สานํ. เส, สสฺมึ, สมฺหิ, เสสู’’ติ ปุริสนเยน รูปานิ ภวนฺติ, น ตถา สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส รูปานิ ภวนฺติ. ยถา วา ‘‘หึสนฺติ อตฺตสมฺภูตา, ตจสารํว สํ ผลํ. สานิ กมฺมานิ ตปฺเปนฺติ, โกสลํ เสน’สนฺตุฏฺฐํ, ชีวคฺคาหํ อคาหยี’’ติอาทีสุ นปุํสกลิงฺเค วตฺตมานสฺส สกมิจฺจตฺถวาจกสฺส สสทฺทสฺส ‘‘สํ, สานิ, สา. สํ, สานิ, เส. เสน, เสหิ, เสภิ. สสฺส, สานํ. สา, สสฺมา, สมฺหา, เสหิ, เสภิ. สสฺส, สานํ. เส, สสฺมึ, สมฺหิ, เสสู’’ติ จิตฺตนเยน รูปานิ ภวนฺติ, น ตถา สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส รูปานิ ภวนฺติ. เอวํ สนฺเต กสฺมา เตหิ อาจริเยหิ ทุติยาตติยาฐาเน ‘‘สํ, เส. เสนา’’ติ วุตฺตํ, กสฺมา จ ปญฺจมีฐาเน ‘‘สา, สสฺมา, สมฺหา’’ติ วุตฺตํ, สตฺตมีฐาเน จ ‘‘เส, สสฺมึ, สมฺหี’’ติ จ วุตฺตํ? สพฺพเมตํ อการณํ, ตกฺกคาหมตฺเตน คหิตํ อการณํ. สุนขวาจโก หิ สาสทฺโท อาการนฺตตาปกติโก, น ปุริส จิตฺตสทฺทาทโย วิย อการนฺตตาปกติโก. ยาย อิมสฺส อีทิสานิ รูปานิ สิยุํ, สา จ ปกติ นตฺถิ. น เจโส ‘‘ราชา, พฺรหฺมา, สขา, อตฺตา’’ อิจฺเจวมาทโย วิย ปฐมํ อการนฺตภาเว ฐตฺวา ปจฺฉา ปฏิลทฺธอาการนฺตตา, อถ โข นิจฺจโมการนฺตตาปกติโก โคสทฺโท วิย นิจฺจมาการนฺตตาปกติโก. นิจฺจมาการนฺตตาปกติกสฺส จ เอวรูปานิ รูปานิ น ภวนฺติ, ตสฺมา นิรุตฺติปิฏเก ปภินฺนปฏิสมฺภิเทน อายสฺมตา มหากจฺจายเนน น วุตฺตานิ. สเจปิ มญฺเญยฺยุํ ‘‘อตฺตํ, อตฺเตนา’ติ [Pg.213] จ ทสฺสนโต ‘สํ, เสนา’ติ อิมานิ ปน คเหตพฺพานี’’ติ. น คเหตพฺพานิ ‘‘ราชา, พฺรหฺมา, สขา, อตฺตา, สา, ปุมา’’อิจฺเจวมาทีนํ อญฺญมญฺญํ ปทมาลาวเสน วิสทิสตฺตา นยวเสน คเหตพฺพาการสฺส อสมฺภวโต. อีทิเส หิ ฐาเน นยคฺคาหวเสน คหณํ นาม สโทสํเยว สิยา, ตสฺมา นยคฺคาหวเสนปิ น คเหตพฺพานิ.

于此应当说：譬如在“sehi dārehi asantuṭṭho”（对自己的妻子不满足）等处，用于阳性、表示“自己的”(sako)之义的“sa”词，其词形变化依purisa(男人)的范例而有“so, sā. Saṃ, se. Sena, sehi, sebhi. Sassa, sānaṃ. Sā, sasmā, samhā, sehi, sebhi. Sassa, sānaṃ. Se, sasmiṃ, samhi, sesū”等形式，但表示“狗”的“sā”词并非如此。又如在“hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva saṃ phalaṃ. Sāni kammāni tappenti, kosalaṃ sena’santuṭṭhaṃ, jīvaggāhaṃ agāhayī”（自生之物伤害自身，如其果实毁坏竹子。自己的业使人苦恼，他活捉了那位对自己所有不满足的憍萨罗(Kosala)王）等处，用于中性、表示“自己的”(sakaṃ)之义的“sa”词，其词形变化依citta(心)的范例而有“saṃ, sāni, sā. Saṃ, sāni, se. Sena, sehi, sebhi. Sassa, sānaṃ. Sā, sasmā, samhā, sehi, sebhi. Sassa, sānaṃ. Se, sasmiṃ, samhi, sesū”等形式，但表示“狗”的“sā”词也并非如此。既然如此，为何那些阿阇梨在第二格、第三格处说成“saṃ, se. senā”，在第五格处说成“sā, sasmā, samhā”，在第七格处又说成“se, sasmiṃ, samhi”呢？所有这些都毫无根据，纯粹是仅凭臆测而得出的无据之论。因为表示“狗”的“sā”词，其词性是天然以ā结尾的，不像purisa(男人)、citta(心)等词是天然以a结尾的。它没有那种能使其产生此类词形变化的词性。它也不像rājā(王)、brahmā(梵)、sakhā(友)、attā(我)等词，先是以a结尾，后来才获得以ā结尾的词性；它反倒是像go(牛)一词恒常以o结尾一样，是恒常以ā结尾的。而恒常以ā结尾的词，是不会有那些词形变化的，因此，在《词释藏》(Niruttipiṭaka)中，具足无碍解的具寿摩诃迦旃延(Mahākaccāyana)未曾说过这些形式。即使有人认为“根据attaṃ, attenā等形式，也应接受saṃ, senā等形式”，这也是不应接受的，因为rājā, brahmā, sakhā, attā, sā, pumā等词，彼此的词形变化各不相同，不可能依循类推来接受。在此等情况下，依循类推(nayaggāha)来理解，必有错误，是故不应依循类推来接受。

อปรมฺปิ อตฺร วตฺตพฺพํ – ยถา หิ ‘‘สาหิ นารีหิ เต ยนฺตี’’ติ วุตฺเต ‘‘อตฺตโน นารี’’ติ, ‘‘สา นารี’’ติ เอวํ อตฺถวโต อิตฺถิลิงฺคสฺส กญฺญาสทฺเทน สทิสสฺส สาสทฺทสฺส ‘‘สา, สา, สาโย. สํ, สา, สาโย. สาย, สาหิ, สาภิ. สาย, สานํ. สาย, สาหิ, สาภิ. สาย, สานํ. สาย, สายํ, สาสู’’ติ กญฺญานเยน รูปานิ ภวนฺติ, น ตถา อิมสฺส สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส รูปานิ ภวนฺติ. เอวํ สนฺเต กสฺมา เต อาจริยา ตติยาพหุวจนฏฺฐาเน จ ‘‘สาหิ, สาภี’’ติ รูปานิ อิจฺฉนฺติ, กสฺมา จ สตฺตมีพหุวจนฏฺฐาเน ‘‘สาสู’’ติ? อิทมฺปิ อการณํ อาการนฺตปุลฺลิงฺคตฺตา. กสฺมา จ ปน จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจนฏฺฐาเน ปุพฺพกฺขรสฺส รสฺสวเสน ‘‘สสฺส’’อิติ รูปํ อิจฺฉนฺติ? อิทมฺปิ อการณํ สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส อาการนฺตตาปกติกตฺตา. อาการนฺตตาปกติกสฺส จ สาสทฺทสฺส ยถา อการนฺตตาปกติกสฺส ปุริสสทฺทสฺส ‘‘ปุริสสฺสา’’ติ จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจนรูปํ ภวติ เอวรูปสฺส รูปสฺส อภาวโต. เตเนว อายสฺมา กจฺจาโน นิรุตฺติปิฏเก สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส รูปํ ทสฺเสนฺโต จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจนฏฺฐาเน ปุพฺพกฺขรสฺส ทีฆวเสน ‘‘สาสฺส’’อิติ รูปมาห. กสฺมา จ ปน เต อาจริยา จตุตฺเถกวจนฏฺฐาเน ‘‘สาย’’อิติ รูปํ อิจฺฉนฺติ? อิทมฺปิ อการณํ, ฐเปตฺวา หิ อาการนฺติตฺถิลิงฺเค ฆสญฺญโต อาการโต ปเรสํ นาทีนํ อายาเทสญฺจ อการนฺตโต ปุนฺนปุํสกลิงฺคโต [Pg.214] ปรสฺส จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสญฺจ อาการนฺตปุลฺลิงฺเค อฆโต อาการนฺตโต ปรสฺส จตุตฺเถกวจนสฺส กตฺถจิปิ อายาเทโส น ทิสฺสติ. นิรุตฺติปิฏเก จ ตาทิสํ รูปํ น วุตฺตํ, อวจนํเยว ยุตฺตตรํ พุทฺธวจเน อฏฺฐกถาทีสุ จ อนาคมนโต. ยา ปนมฺเหหิ นิรุตฺติปิฏกํ นิสฺสาย พุทฺธวจนญฺจ สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุตฺตา, สาเยว สารโต ปจฺเจตพฺพา. เอตฺถาปิ นานาอตฺเถสุ วตฺตมานานํ ลิงฺคตฺตยปริยาปนฺนานํ สา โส สํอิจฺเจเตสํ ติณฺณํ ปทานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาสุ ปทานํ สทิสาสทิสตา ทฏฺฐพฺพา.

于此，尚有应说之处：譬如，在“sāhi nārīhi te yantī”（他们与自己的/那些女人们同行）一句中，用于阴性、与kaññā(少女)词相似的“sā”词，其词形变化依kaññā的范例而有“sā, sā, sāyo. Saṃ, sā, sāyo. Sāya, sāhi, sābhi. Sāya, sānaṃ. Sāya, sāhi, sābhi. Sāya, sānaṃ. Sāya, sāyaṃ, sāsū”等形态。但表示“狗”的“sā”词，其变格并非如此。既然如此，为何那些阿阇梨在第三格复数位主张用“sāhi, sābhī”的形态，又为何在第七格复数位主张用“sāsū”？这也没有道理，因为它是以-ā结尾的阳性词。再者，为何他们在第四格和第六格单数位主张用前一音节短化的“sassa”形态？这同样没道理，因为表示“狗”的“sā”词，其本性是以-ā结尾。对于以-ā结尾为本性的“sā”词，并不存在像以-a结尾为本性的purisa(男人)词那样，在第四格和第六格单数位变格为“purisassā”的形态。因此，具寿迦旃延(Kaccāyana)在《词释藏》(Niruttipiṭaka)中展示表示“狗”之义的“sā”词的变格时，于第四格和第六格单数位，说其形态为前一音节长音的“sāssa”。再者，为何那些阿阇梨在第四格单数位主张用“sāya”的形态？这同样没道理，因为除了在以-ā结尾的阴性词中，由具有gha名称(ghasañña)的-ā音后所接的nā等格位后缀有āya的替代，以及在以-a结尾的阳性与中性词后，第四格单数有āya的替代之外，在以-ā结尾的阳性词中，非gha音后的-ā所接的第四格单数，在任何地方都未见有āya的替代。在《词释藏》中也未说有此种形态，在佛语、义注(aṭṭhakathā)等中也未出现，故不提及此形更为合理。而我们依据《词释藏》及佛语所说的、关于表示“狗”之义的“sā”词的名词变格表(nāmikapadamālā)，才应当作为核心来接受。于此，亦应观察表示不同意义、涵盖三性的sā、so、saṃ这三个词，其原形与名词变格表中的形态之间的异同。

เอตฺถ สิยา – โย ตุมฺเหหิ สาสทฺโท ‘‘ตํสทฺทตฺเถ จ สุนเข จ สกมิจฺจตฺเถ จ วตฺตตี’’ติ อิจฺฉิโต, กถํ ตํ ‘‘สา’’ติ วุตฺเตเยว ‘‘อิมสฺส อตฺถสฺส วาจโก’’ติ ชานนฺตีติ? น ชานนฺติ, ปโยควเสน ปน ชานนฺติ โลกิยชนา เจว ปณฺฑิตา จ. ปโยควเสน หิ ‘‘สา มทฺที นาคมารุหิ, นาติพทฺธํว กุญฺชร’’นฺติอาทีสุ สาสทฺทสฺส ตํสทฺทตฺถตา วิญฺญายติ, เอวํ สาสทฺโท ตํสทฺทตฺเถ จ วตฺตติ. ‘‘น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ. ภควโต สาชาติมฺปิ สุตฺวา สตฺตา อมตรสภาคิโน ภวนฺตี’’ติอาทีสุ สาสทฺทสฺส สุนขวาจกตา วิญฺญายติ.

于此，或许有人会问：你们所主张的sā词，既有“彼”(taṃ)词之义，又有“狗”义，还有“自己的”(saka)义，那么，当只说“sā”时，如何知道它表示的是哪个意思呢？他们不能直接知道，但无论是世人还是智者，都能通过用法来了解。通过用法，在“sā maddī nāgamāruhi, nātibaddhaṃva kuñjara”（那位玛蒂(Maddī)登上大象，如未被束缚的象）等句中，可以了知sā词有“彼”词之义，如此，sā词亦用于“彼”义。在“Na yattha sā upaṭṭhito hoti”（凡无狗在场之处）及“听闻世尊(Bhagavā)的狗生，众生亦能成为不死味分者”等句中，可以了知sā词有“狗”之义。

‘‘อนฺนํ ตเวทํ ปกตํ ยสสฺสิ,ตํ ขชฺชเร ภุญฺชเร ปิยฺยเร จ;

ชานาสิ มํ ตฺวํ ปรทตฺตูปชีวึ,อุตฺติฏฺฐปิณฺฑํ ลภตํ สปาโก’’ติ

“荣耀者，此食为你备，可食可享亦可饮。你知我以他施为生，愿烹狗者得此残食。”

เอตฺถ ปน สาสทฺทสฺส รสฺสภาวกรเณน ‘‘สปาโก’’ติ ปาฬิ ฐิตาติ อตฺถํ อคฺคเหตฺวา ‘‘สานํ สุนขานํ อิทํ มํสนฺติ ส’’มิติ อตฺถํ คเหตฺวา ‘‘สํ ปจตีติ สปาโก’’ติ วุตฺตนฺติ [Pg.215] ทฏฺฐพฺพํ. อฏฺฐกถายํ ปน ‘‘สปาโกติ สปากจณฺฑาโล’’ อิจฺเจว วุตฺตํ. ตมฺปิ เอตเทวตฺถํ ทีเปติ. เอวํ สาสทฺโท สุนเข จ วตฺตติ. ‘‘สา ทารา ชนฺตูนํ ปิยา’’ติ วุตฺเต ปน ‘‘สกา ทารา สตฺตานํ ปิยา’’ติ อตฺถทีปนวเสน สาสทฺทสฺส สกวาจกตา ปญฺญายติ. เอวํ สาสทฺโท สกมิจฺจตฺเถ จ วตฺตติ. อิติ สาสทฺทํ ปโยควเสน อีทิสตฺถสฺส วาจโกติ ชานนฺติ. อตฺริทํ วุจฺจติ –

于此，不应理解为巴利文作“sapāko”是由于sā词的短化，而应理解为：取“saṃ即是狗(sānaṃ sunakhānaṃ)肉”之义，故说“烹煮saṃ者为sapāko(烹狗者)”。在义注(Aṭṭhakathā)中则只说“sapāka即是烹狗的旃陀罗(caṇḍāla)”。此亦阐明同一义。如此，sā词亦用于“狗”义。而当说“Sā dārā jantūnaṃ piyā”（妻子为众生所爱）时，通过阐释其义为“sakā dārā sattānaṃ piyā”（自己的妻子为有情所爱），可知sā词有“自己的”之义。如此，sā词亦用于“自己的”之义。因此，人们通过用法了知sā词是此类意义的表达。于此有言：

ตํสทฺทตฺเถ จ สุนเข,สกสฺมิมฺปิ จ วตฺตติ;

สาสทฺโท โส จ โข เญยฺโย,ปโยคานํ วเสน เว.

用于“彼”词义，亦用于“狗”，及“自己的”义；当知此sā词，皆依用法而分。

เอตฺถ จ ปาฬิยํ ‘‘น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหตี’’ติ เอกวจนปฺปโยคทสฺสนโต จ,

于此，从巴利文“na yattha sā upaṭṭhito hotī”一句可见其单数用法，

‘‘อสนฺตา กิร มํ ชมฺมา, ตาต ตาตาติ ภาสเร;

รกฺขสา ปุตฺตรูเปน, สาว วาเรนฺติ สูกร’’นฺติ

“恶人贱种竟唤我，‘爸爸，爸爸’作此言；罗刹化作我子貌，此等恶犬阻野猪。”

พหุวจนปฺปโยคทสฺสนโต จ, นิรุตฺติปิฏเก ‘‘สาโน’’อิจฺจาทิทสฺสนโต จ ‘‘สา, สา, สาโน. สานํ, สาเน. สานา’’ติอาทินา สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส นามิกปทมาลา กถิตา.

并且从复数用法，以及从《阐释论藏》(Niruttipiṭaka)中可见的“sāno”等形态，讲述了表示“狗”义的sā词的名词格位变化为：“sā, sā, sāno. Sānaṃ, sāne. Sānā”等。

อิทานิ ปุมสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在讲述puma词的名词格位变化：

ปุมา, ปุมา, ปุมาโน. ปุมานํ, ปุมาเน. ปุมานา, ปุมุนา, ปุเมน, ปุมาเนหิ, ปุมาเนภิ. ปุมสฺส, ปุมุโน, ปุมานํ. ปุมานา, ปุมุนา, ปุมาเนหิ, ปุมาเนภิ. ปุมสฺส, ปุมุโน, ปุมานํ. ปุมาเน, ปุมาเนสุ. โภ ปุม, ภวนฺโต ปุมา, ปุมาโน. ‘‘โภ ปุมา’’อิติ พหุวจเน นโยปิ เญยฺโย.

主格：Pumā, pumā, pumāno。宾格：Pumānaṃ, pumāne。工具格：Pumānā, pumunā, pumena, pumānehi, pumānebhi。与格/属格：Pumassa, pumuno, pumānaṃ。从格：Pumānā, pumunā, pumānehi, pumānebhi。属格：Pumassa, pumuno, pumānaṃ。处格：Pumāne, pumānesu。呼格：Bho puma, bhavanto pumā, pumāno。“Bho pumā”作为复数呼格的用法也应了知。

เอตฺถ [Pg.216] ปน –

于此，

‘‘ถิโย ตสฺส ปชายนฺติ, น ปุมา ชายเร กุเล;

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ, อญฺญถา นํ วิยากเร’’ติ

“彼家只生女，族中不生男；若人被问知，异答于其问。”

อยํ ปาฬิ ปุมสทฺทสฺส พหุวจนภาวสาธิกา, กจฺจายเน ‘‘เห ปุมํ’’อิติ สานุสารํ อาลปเนกวจนํ ทิสฺสติ. ตทเนเกสุ ปาฬิปฺปเทเสสุ จ อฏฺฐกถาสุ จ สานุสารานํ อาลปนวจนานํ อทสฺสนโต อิธ น วทามิ. อุปปริกฺขิตฺวา ยุตฺตํ เจ, คเหตพฺพํ. ‘‘ยสสฺสิ นํ ปญฺญวนฺตํ วิสยฺหา’’ติ เอตฺถ ปน ฉนฺทานุรกฺขณตฺถํ อาคมวเสเนวานุสาโร โหติ, น สภาวโตติ ทฏฺฐพฺพํ. อยมาการนฺตวเสน นามิกปทมาลา.

此巴利文是puma词有复数形式的证明。在《迦旃延》(Kaccāyana)中可见其带鼻音的呼格单数形式为“he pumaṃ”。但因在许多巴利文段落及义注(aṭṭhakathā)中未见带鼻音的呼格，故我于此不言。若经审察后认为合理，则应采纳。至于“Yasassi naṃ paññavantaṃ visayhā”一句，其中的鼻音是为了保持音韵，应知是增音而非本然。此即依-ā结尾的名词格位变化。

‘‘โสฬสิตฺถิสหสฺสานํ,น วิชฺชติ ปุโม ตทา;

อโหรตฺตานมจฺจเยน,นิพฺพตฺโต อหเมกโก’’ติ จ,

“于一万六千，女人中无男；经诸日与夜，唯我独生出。”

‘‘ยถา พลากโยนิมฺหิ, น วิชฺชติ ปุโม สทา;

เมเฆสุ คชฺชมาเนสุ, คพฺภํ คณฺหนฺติ ตา ตทา’’ติ จ

“犹如白鹭种，其中总无雄；当云雷鸣时，彼等乃受孕。”

ปาฬิทสฺสนโต ปน โอการนฺตวเสนปิ นามิกปทมาลา เวทิตพฺพา.

从这些巴利经文来看，亦应了知依-o结尾的名词格位变化。

ปุโม, ปุมา. ปุมํ, ปุเม. ปุเมน, ปุเมหิ, ปุเมภิ. ปุมสฺส, ปุมานํ. ปุมา, ปุมสฺมา, ปุมมฺหา, ปุเมหิ, ปุเมภิ. ปุมสฺส, ปุมานํ. ปุเม, ปุมสฺมึ, ปุมมฺหิ, ปุเมสุ. โภ ปุม, ภวนฺโต ปุมา. ‘‘โภ ปุมา’’อิติ วา, เอวํ ปุมสทฺทสฺส ทฺวิธา นามิกปทมาลา ภวติ.

主格：Pumo, pumā。宾格：Pumaṃ, pume。工具格：Pumena, pumehi, pumebhi。与格/属格：Pumassa, pumānaṃ。从格：Pumā, pumasmā, pumamhā, pumehi, pumebhi。属格：Pumassa, pumānaṃ。处格：Pume, pumasmiṃ, pumamhi, pumesu。呼格：Bho puma, bhavanto pumā。或“Bho pumā”。如此，puma词有两种名词格位变化。

อิทานิ มิสฺสกนโย วุจฺจเต –

现在讲述混合式：

ปุมา[Pg.217], ปุโม, ปุมา, ปุมาโน. ปุมานํ, ปุมํ, ปุมาเน, ปุเม. ปุมานา, ปุมุนา, ปุเมน, ปุมาเนหิ, ปุมาเนภิ, ปุเมหิ, ปุเมภิ. ปุมสฺส, ปุมุโน, ปุมานํ. ปุมานา, ปุมุนา, ปุมา, ปุมสฺมา, ปุมมฺหา, ปุมาเนหิ, ปุมาเนภิ, ปุเมหิ, ปุเมภิ. ปุมสฺส, ปุมุโน, ปุมานํ. ปุมาเน, ปุเม, ปุมสฺมึ, ปุมมฺหิ, ปุมาเนสุ, ปุเมสุ. โภ ปุม, ภวนฺโต ปุมาโน, ภวนฺโต ปุมา. ‘‘โภ ปุมาโน, โภ ปุมา’’อิติ วา.

主格：Pumā, pumo, pumā, pumāno。宾格：Pumānaṃ, pumaṃ, pumāne, pume。工具格：Pumānā, pumunā, pumena, pumānehi, pumānebhi, pumehi, pumebhi。与格/属格：Pumassa, pumuno, pumānaṃ。从格：Pumānā, pumunā, pumā, pumasmā, pumamhā, pumānehi, pumānebhi, pumehi, pumebhi。属格：Pumassa, pumuno, pumānaṃ。处格：Pumāne, pume, pumasmiṃ, pumamhi, pumānesu, pumesu。呼格：Bho puma, bhavanto pumāno, bhavanto pumā。或“Bho pumāno, bho pumā”。

อิทานิ รหสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在讲述rahas词的名词格位变化：

รหา วุจฺจติ ปาปธมฺโม. รหา, รหา, รหิโน. รหานํ, รหาเน. รหินา, รหิเนหิ, รหิเนภิ. รหสฺส, รหานํ. รหา, รหาเนหิ, รหาเนภิ. รหสฺส, รหานํ. รหาเน, รหาเนสุ. โภ รห, ภวนฺโต รหิโน, ภวนฺโต รหา.

“Rahas”被称为恶法。主格：Rahā, rahā, rahino。宾格：Rahānaṃ, rahāne。工具格：Rahinā, rahinehi, rahinebhi。与格/属格：Rahassa, rahānaṃ。从格：Rahā, rahānehi, rahānebhi。属格：Rahassa, rahānaṃ。处格：Rahāne, rahānesu。呼格：Bho raha, bhavanto rahino, bhavanto rahā。

อิทานิ ทฬฺหธมฺมสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在讲述daḷhadhamma词的名词格位变化：

ทฬฺหธมฺมา, ทฬฺหธมฺมา, ทฬฺหธมฺมาโน. ทฬฺหธมฺมานํ, ทฬฺหธมฺมาเน. ทฬฺหธมฺมินา, ทฬฺหธมฺเมหิ, ทฬฺหธมฺเมภิ. ทฬฺหธมฺมสฺส, ทฬฺหธมฺมานํ. ทฬฺหธมฺมินา, ทฬฺหธมฺเมหิ, ทฬฺหธมฺเมภิ. ทฬฺหธมฺมสฺส, ทฬฺหธมฺมานํ. ทฬฺหธมฺเม ทฬฺหธมฺเมสุ. โภ ทฬฺหธมฺม, ภวนฺโต ทฬฺหธมฺมาโน, ภวนฺโต ทฬฺหธมฺมา. ‘‘โภ ทฬฺหธมฺมาโน, โภ ทฬฺหธมฺมา’’อิติ ปุถุวจนมฺปิ เญยฺยํ, เอวํ ปจฺจกฺขธมฺมสทฺทสฺส นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา.

Daḷhadhammā, daḷhadhammā, daḷhadhammāno。Daḷhadhammānaṃ, daḷhadhammāne。Daḷhadhamminā, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi。Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ。Daḷhadhamminā, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi。Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ。Daḷhadhamme daḷhadhammesu。Bho daḷhadhamma, 诸位(bhavanto)daḷhadhammāno, 诸位daḷhadhammā。复数(puthuvacana)呼格“Bho daḷhadhammāno, bho daḷhadhammā”亦应了知。如是，现前法(paccakkhadhamma)一词的名词词形变化(nāmikapadamālā)亦应组合。

เอตฺถ จ ‘‘เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว จตฺตาโร ธนุคฺคหา ทฬฺหธมฺมา’’ติ อิทํ นิทสฺสนํ. อิมิสฺสํ ปน ปาฬิยํ ‘‘ทฬฺหธมฺมา’’ อิติ พหุวจนวเสน อาคตตฺตา ทฬฺหธมฺมสทฺโท อาการนฺโตติปิ โอการนฺโตติปิ อปฺปสิทฺโธ ตทนฺตานํ พหุวจนภาเว ตุลฺยรูปตฺตา. ตถาปิ อมฺเหหิ ปทมาลา อาการนฺตวเสเนว โยชิตา. อีทิเสสุ หิ ฐาเนสุ ทฬฺหธมฺมสทฺโท อาการนฺโตติปิ โอการนฺโตติปิ วตฺตุํ ยุชฺชเตว [Pg.218] อปริพฺยตฺตรูปตฺตา. อญฺญสฺมึ ปน ปาฬิปฺปเทเส อตีว ปริพฺยตฺโต หุตฺวา โอการนฺต ทฬฺหธมฺมสทฺโท ทฺวิธา ทิสฺสติ คุณสทฺทปณฺณตฺติวาจกสทฺทวเสน. ตตฺถ ‘‘อิสฺสตฺเต จสฺมิ กุสโล, ทฬฺหธมฺโมติ วิสฺสุโต’’ติ เอตฺถ ทฬฺหธมฺมสทฺโท โอการนฺโต คุณสทฺโท. ‘‘พาราณสิยํ ทฬฺหธมฺโม นาม ราชา รชฺชํ กาเรสี’’ติ เอตฺถ ปน ปณฺณตฺติวาจกสทฺโท. เอวํ โอการนฺโต ทฬฺหธมฺมสทฺโท ทฺวิธา ทิฏฺโฐ. ตสฺส ปน ‘‘ทฬฺหธมฺโม, ทฬฺหธมฺมา. ทฬฺหธมฺมํ, ทฬฺหธมฺเม’’ติ ปุริสนเยน นามิกปทมาลา เญยฺยา, อาการนฺโตการนฺตานํ วเสน มิสฺสกปทมาลา จ. กถํ?

在此，“诸比丘，犹如四位强健的弓箭手(dhanuggahā daḷhadhammā)”是一个范例。于此巴利文中，“daḷhadhammā”以复数形式出现，故daḷhadhamma一词既可视为ā词尾，亦可视为o词尾，因其结尾在复数时形态相同。即便如此，我们仍依ā词尾的形式组合其名词词形变化(nāmikapadamālā)。于此等处，因形态不甚明确，daḷhadhamma一词，谓其为ā词尾或o词尾，皆为适宜。然于其他巴利文段落中，o词尾的daḷhadhamma一词则极为明确，以性质词(guṇasadda)和名称词(paṇṇattivācakasadda)两种方式出现。其中，于“我于箭术(issatte)精熟，以坚法(daḷhadhammo)闻名”一句中，daḷhadhamma是o词尾的性质词。于“在波罗奈(Bārāṇasī)，名为坚法的国王治理国家(rajjaṃ kāresī)”一句中，则是名称词。如是，o词尾的daḷhadhamma一词可见有两种。其名词词形变化，如“daḷhadhammo, daḷhadhammā. Daḷhadhammaṃ, daḷhadhamme”，应依阳性词(purisa)规则了知，亦应了知其ā词尾与o词尾的混合词形变化(missakapadamālā)。云何？

ทฬฺหธมฺมา, ทฬฺหธมฺโม, ทฬฺหธมฺมาโน, ทฬฺหธมฺมา. ทฬฺหธมฺมานํ, ทฬฺหธมฺมํ, ทฬฺหธมฺมาเน, ทฬฺหธมฺเม. ทฬฺหธมฺมินา, ทฬฺหธมฺเมน, ทฬฺหธมฺเมหิ, ทฬฺหธมฺเมภิ. ทฬฺหธมฺมสฺส, ทฬฺหธมฺมานํ. ทฬธมฺมินา, ทฬฺหธมฺมา, ทฬฺหธมฺมสฺมา, ทฬฺหธมฺมมฺหา, ทฬฺหธมฺเมหิ, ทฬฺหธมฺเมภิ. ทฬฺหธมฺมสฺส, ทฬฺหธมฺมานํ. ทฬฺหธมฺเม, ทฬฺหธมฺมสฺมึ, ทฬฺหธมฺมมฺหิ, ทฬฺหธมฺเมสุ. โภ ทฬฺหธมฺม, ภวนฺโต ทฬฺหธมฺมาโน, ภวนฺโต ทฬฺหธมฺมาติ. เอวํ ปจฺจกฺขธมฺมา, ปจฺจกฺขธมฺโมติ มิสฺสกปทมาลา จ โยเชตพฺพา.

Daḷhadhammā, daḷhadhammo, daḷhadhammāno, daḷhadhammā。Daḷhadhammānaṃ, daḷhadhammaṃ, daḷhadhammāne, daḷhadhamme。Daḷhadhamminā, daḷhadhammena, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi。Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ。Daḷadhamminā, daḷhadhammā, daḷhadhammasmā, daḷhadhammamhā, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi。Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ。Daḷhadhamme, daḷhadhammasmiṃ, daḷhadhammamhi, daḷhadhammesu。Bho daḷhadhamma, 诸位(bhavanto)daḷhadhammāno, 诸位daḷhadhammā。如是，现前法(paccakkhadhammā)与现前法(paccakkhadhammo)的混合词形变化(missakapadamālā)亦应组合。

อิทานิ วิวฏจฺฉทสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在解说揭障者(vivaṭacchada)一词的名词词形变化(nāmikapadamālā)——

วิวฏจฺฉทา, วิวฏจฺฉทา, วิวฏจฺฉทาโน. วิวฏจฺฉทานํ, วิวฏจฺฉทาเน. วิวฏจฺฉเทน, วิวฏจฺฉเทหิ, วิวฏจฺฉเทภิ. วิวฏจฺฉทสฺส, วิวฏจฺฉทานํ. วิวฏจฺฉทา, วิวฏจฺฉเทหิ, วิวฏจฺฉเทภิ. วิวฏจฺฉทสฺส, วิวฏจฺฉทานํ. วิวฏจฺฉเท, วิวฏจฺฉเทสุ. โภ วิวฏจฺฉท, ภวนฺโต วิวฏจฺฉทา, ภวนฺโต วิวฏจฺฉทาโน.

Vivaṭacchadā, vivaṭacchadā, vivaṭacchadāno。Vivaṭacchadānaṃ, vivaṭacchadāne。Vivaṭacchadena, vivaṭacchadehi, vivaṭacchadebhi。Vivaṭacchadassa, vivaṭacchadānaṃ。Vivaṭacchadā, vivaṭacchadehi, vivaṭacchadebhi。Vivaṭacchadassa, vivaṭacchadānaṃ。Vivaṭacchade, vivaṭacchadesu。Bho vivaṭacchada, 诸位(bhavanto)vivaṭacchadā, 诸位vivaṭacchadāno。

อยํ นามิกปทมาลา ‘‘สเจ ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉทา’’ติ [Pg.219] ปาฬิทสฺสนโต อาการนฺตวเสน กถิตา. ‘‘โลเก วิวฏจฺฉโท’’ติปิ ปาฬิทสฺสนโต ปน โอการนฺตวเสนปิ กเถตพฺพา ‘‘วิวฏจฺฉโท, วิวฏจฺฉทา, วิวฏจฺฉทํ, วิวฏจฺฉเท’’ติ. มิสฺสกวเสนปิ กเถตพฺพา ‘‘วิวฏจฺฉทา, วิวฏจฺฉโท, วิวฏจฺฉทาโน, วิวฏจฺฉทา. วิวฏจฺฉทานํ, วิวฏจฺฉทํ, วิวฏจฺฉทาเน, วิวฏจฺฉเท’’อิติ.

此名词词形变化(nāmikapadamālā)，是依“若从在家(agārasmā)而出家(anagāriyaṃ)，于世间(loke)成阿罗汉(arahaṃ)、正等觉者(sammāsambuddho)，为揭障者(vivaṭacchadā)”此句巴利，依ā词尾而说。又，依“于世间为揭障者(loke vivaṭacchado)”此句巴利，亦应依o词尾而说，如：“vivaṭacchado, vivaṭacchadā, vivaṭacchadaṃ, vivaṭacchade”。亦应依混合形式(missakavasa)而说，如：“vivaṭacchadā, vivaṭacchado, vivaṭacchadāno, vivaṭacchadā. Vivaṭacchadānaṃ, vivaṭacchadaṃ, vivaṭacchadāne, vivaṭacchade”。

อิทานิ วตฺตหสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – วตฺตหาติ สกฺโก.

现在解说vattaha一词的名词词形变化(nāmikapadamālā)——vattaha即帝释(Sakko)。

วตฺตหา, วตฺตหาโน. วตฺตหานํ, วตฺตหาเน. วตฺตหานา, วตฺตหาเนหิ, วตฺตหาเนภิ. วตฺตหิโน, วตฺตหานํ. วตฺตหานา, วตฺตหาเนหิ, วตฺตหาเนภิ. วตฺตหิโน, วตฺตหานํ. วตฺตหาเน, วตฺตหาเนสุ. โภ วตฺตห, ภวนฺโต วตฺตหาโน. อถ วา ‘‘โภ วตฺตหา, โภ วตฺตหาโน’’อิจฺจปิ.

Vattahā, vattahāno。Vattahānaṃ, vattahāne。Vattahānā, vattahānehi, vattahānebhi。Vattahino, vattahānaṃ。Vattahānā, vattahānehi, vattahānebhi。Vattahino, vattahānaṃ。Vattahāne, vattahānesu。Bho vattaha, 诸位(bhavanto)vattahāno。或亦作：“bho vattahā, bho vattahāno”。

อิทานิ วุตฺตสิรสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在解说vuttasira一词的名词词形变化(nāmikapadamālā)——

วุตฺตสิรา, วุตฺตสิรา, วุตฺตสิราโน. วุตฺตสิรานํ, วุตฺตสิราเน. วุตฺตสิรานา, วุตฺตสิราเนหิ, วุตฺตสิราเนภิ. วุตฺตสิรสฺส, วุตฺตสิรานํ, วุตฺตสิรา, วุตฺตสิเรหิ, วุตฺตสิเรภิ. วุตฺตสิรสฺส, วุตฺตสิรานํ. วุตฺตสิเร, วุตฺตสิเรสุ. โภ วุตฺตสิร, ภานฺโต วุตฺตสิราโนติ. ‘‘วุตฺตสิโร’’ติ โอการนฺตปาโฐปิ ทิสฺสติ.

Vuttasirā, vuttasirā, vuttasirāno。Vuttasirānaṃ, vuttasirāne。Vuttasirānā, vuttasirānehi, vuttasirānebhi。Vuttasirassa, vuttasirānaṃ, vuttasirā, vuttasirehi, vuttasirebhi。Vuttasirassa, vuttasirānaṃ。Vuttasire, vuttasiresu。Bho vuttasira, 诸位(bhavanto)vuttasirāno。o词尾的读法(pāṭha)“vuttasiro”亦可见。

อิทานิ ยุวสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在解说青年(yuva)一词的名词词形变化(nāmikapadamālā)——

ยุวา, ยุวา, ยุวาโน, ยุวานา. ยุวานํ, ยุวํ, ยุวาเน, ยุเว. ยุวานา, ยุเวน, ยุวาเนน, ยุวาเนหิ, ยุวาเนภิ, ยุเวหิ, ยุเวภิ. ยุวานสฺส, ยุวสฺส, ยุวานานํ, ยุวานํ. ยุวานา[Pg.220], ยุวานสฺมา, ยุวานมฺหา, ยุวาเนหิ, ยุวาเนภิ, ยุเวหิ, ยุเวภิ. ยุวานสฺส, ยุวสฺส, ยุวานานํ, ยุวานํ. ยุวาเน, ยุวานสฺมึ, ยุวานมฺหิ, ยุเว, ยุวสฺมึ, ยุวมฺหิ, ยุวาเนสุ, ยุวาสุ, ยุเวสุ. โภ ยุว, ยุวาน, ภวนฺโต ยุวานา.

Yuvā, yuvā, yuvāno, yuvānā。Yuvānaṃ, yuvaṃ, yuvāne, yuve。Yuvānā, yuvena, yuvānena, yuvānehi, yuvānebhi, yuvehi, yuvebhi。Yuvānassa, yuvassa, yuvānānaṃ, yuvānaṃ。Yuvānā, yuvānasmā, yuvānamhā, yuvānehi, yuvānebhi, yuvehi, yuvebhi。Yuvānassa, yuvassa, yuvānānaṃ, yuvānaṃ。Yuvāne, yuvānasmiṃ, yuvānamhi, yuve, yuvasmiṃ, yuvamhi, yuvānesu, yuvāsu, yuvesu。Bho yuva, yuvāna, 诸位(bhavanto)yuvānā。

อิมสฺมึ ฐาเน เอกเทเสน อาการนฺตนโย จ สพฺพถา โอการนฺตนโย จ เอกเทเสน จ โอการนฺตนโยติ ตโย นยา ทิสฺสนฺติ.

于此，可见三轨(nayo)：部分为ā词尾之轨，完全为o词尾之轨，以及部分为o词尾之轨。

มฆวสทฺทสฺสปิ ‘‘มฆวา, มฆวา, มฆวาโน, มฆวานา’’ติอาทินา ยุวสทฺทสฺเสว นามิกปทมาลาโยชนํ กุพฺพนฺติ ครู. นิรุตฺติปิฏเก ปน ‘‘มฆวา ติฏฺฐติ, มฆวนฺโต ติฏฺฐนฺติ. มฆวนฺตํ ปสฺสติ, มฆวนฺเต ปสฺสติ. มฆวตา กตํ, มฆวนฺเตหิ กตํ, มฆวนฺเตภิ กตํ. มฆวโต ทียเต, มฆวนฺตานํ ทียเต. มฆวตา นิสฺสฏํ, มฆวนฺเตหิ นิสฺสฏํ, มฆวนฺเตภิ นิสฺสฏํ. มฆวโต ปริคฺคโห, มฆวนฺตานํ ปริคฺคโห. มฆวติ ปติฏฺฐิตํ, มฆวนฺเตสุ ปติฏฺฐิตํ. โภ มฆวา, ภวนฺโต มฆวนฺโต’’ติ คุณวาปทนเยน วุตฺตํ, ตถา จูฬนิรุตฺติยมฺปิ. ตํ ปาฬิยา สํสนฺทติ สเมติ. ปาฬิยญฺหิ ‘‘สกฺโก มหาลิ เทวานมินฺโท ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน มโฆ นาม มาณโว อโหสิ, ตสฺมา มฆวาติ วุจฺจตี’’ติ วุตฺตํ. เอเตน ‘‘มโฆติ นามํ อสฺส อตฺถีติ มฆวา’’ติ อตฺถิ อตฺถวาจกวนฺตุปจฺจยวเสน ปทสิทฺธิ ทสฺสิตา โหติ, ตสฺมาสฺส คุณวนฺตุสทฺทสฺส วิย จ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา.

对于“maghavā”(Maghavā)一词，诸师亦仿照“yuva”(Yuva)一词，构成其名词词形变化表，如“maghavā, maghavā, maghavāno, maghavānā”等。但在《词释藏》(Niruttipiṭaka)中，则依“guṇavā”(Guṇavā)词的规则而说：“maghavā tiṭṭhati, maghavanto tiṭṭhanti. Maghavantaṃ passati, maghavante passati. Maghavatā kataṃ, maghavantehi kataṃ, maghavantebhi kataṃ. Maghavato dīyate, maghavantānaṃ dīyate. Maghavatā nissaṭaṃ, maghavantehi nissaṭaṃ, maghavantebhi nissaṭaṃ. Maghavato pariggaho, maghavantānaṃ pariggaho. Maghavati patiṭṭhitaṃ, maghavantesu patiṭṭhitaṃ. Bho maghavā, bhavanto maghavanto”。《小词释》(Cūḷanirutti)中也是如此。这与圣典相符且一致。因为在圣典中说：“摩诃离(Mahāli)，诸天之主帝释，往昔为人时，曾是名为摩伽(Magha)的青年，因此被称为maghavā。”此说表明，“maghavā”一词是依“他有‘摩伽’这个名字”之义，通过表示领有义的-vantu后缀构成的。因此，其名词词形变化表应仿照“guṇavantu”(Guṇavantu)一词来构成。

อิทานิ อทฺธสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – อทฺธสทฺทสฺส หิ ยํ กาเล มคฺเค จ วตฺตมานสฺส ‘‘อตีโต อทฺธา. ทีโฆ อทฺธา สุทุคฺคโม’’ติอาทีสุ ‘‘อทฺธา’’ติ ปฐมนฺตํ รูปํ ทิสฺสติ, ตํ ‘‘อทฺธา อิทํ มนฺตปทํ สุทุทฺทส’’นฺติอาทีสุ เอกํสตฺเถ [Pg.221] วตฺตมาเนน ‘‘อทฺธา’’ติ นิปาตปเทน สมานํ. นิปาตานํ ปน ปทมาลา น รูหติ, นามิกานํเยว รูหติ.

现在解说“addhan”(Addhan)一词的名词词形变化表——当“addhan”一词用于表示时间或路程时，如在“atīto addhā”（过去的时间）、“Dīgho addhā suduggamo”（路途漫长极难行）等句中，可见其主格单数形式为“addhā”。此形式与在“addhā idaṃ mantapadaṃ sududdasa”（此咒语确实极难见）等句中，用于表示“确实”义的不变词(nipāta)“addhā”相同。然而，不变词没有词形变化，只有名词才有。

อทฺธา, อทฺธา, อทฺธาโน. อทฺธานํ, อทฺธาเน. อทฺธุนา, อทฺธาเนหิ, อทฺธาเนภิ. อทฺธุโน, อทฺธานํ. อทฺธุนา, อทฺธาเนหิ, อทฺธาเนภิ. อทฺธุโน, อทฺธานํ. อทฺธนิ, อทฺธาเน, อทฺธาเนสุ. โภ อทฺธ, ภวนฺโต อทฺธา, อทฺธาโน.

Addhā, addhā, addhāno. Addhānaṃ, addhāne. Addhunā, addhānehi, addhānebhi. Addhuno, addhānaṃ. Addhunā, addhānehi, addhānebhi. Addhuno, addhānaṃ. Addhani, addhāne, addhānesu. Bho addha, bhavanto addhā, addhāno.

เอตฺถ กิญฺจิ ปโยคํ ทสฺเสสฺสาม – ตโย อทฺธา. อทฺธานํ วีติวตฺโต. อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา. ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน. ปถทฺธุโน ปนฺนรเสว จนฺโท. อหู อตีตมทฺธาเน, สมโณ ขนฺติทีปโน. อทฺธาเน คจฺฉนฺเต ปญฺญายิสฺสติ. อิจฺจาทโย เญยฺยา. อยมฺปิ ปเนตฺถ นีติ เวทิตพฺพา ‘‘อทฺธานนฺติ ทุติเยกวจนนฺตวเสน จตุตฺถีฉฏฺฐีพหุวจนวเสน จ วุตฺตํ รูปํ. ‘‘อทฺธานมคฺคปฏิปฺปนฺโน โหตี’’ติอาทีสุ ทีฆมคฺควาจเกน ‘‘อทฺธาน’’นฺติ นปุํสเกน สทิสํ สุติสามญฺญวเสนาติ.

在此，我们展示一些用例：“tayo addhā”（三时）。“Addhānaṃ vītivatto”（已越度旅程）。“Iminā dīghena addhunā”（通过此漫长的时间）。“Dīghassa addhuno accayena”（经过漫长时间之后）。“Pathaddhuno pannaraseva cando”（如月行于前半月第十五日）。“Ahū atītamaddhāne, samaṇo khantidīpano”（在过去时，曾有位名为‘忍光’(Khantidīpana)的沙门）。“Addhāne gacchante paññāyissati”（当时间流逝时，将会了知）。诸如此类应当了知。此处此规则亦应了知：“addhānaṃ”(Addhānaṃ)这一形式，既可作宾格单数，亦可作与格、属格复数。在“addhānamaggapaṭippanno hoti”（他已踏上长路）等句中，表示‘长路’的中性词“addhāna”(Addhāna)，因其发音相似而与（“addhan”的格位形式）相同。

อิทานิ มุทฺธสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在解说“muddhan”(Muddhan)（头）一词的名词词形变化表——

มุทฺธา, มุทฺธา, มุทฺธาโน. มุทฺธํ, มุทฺเธ, มุทฺธาเน. มุทฺธานา, มุทฺเธหิ, มุทฺเธภิ. มุทฺธสฺส, มุทฺธานํ. มุทฺธานา, มุทฺเธหิ, มุทฺเธภิ. มุทฺธสฺส, มุทฺธานํ. มุทฺธนิ, มุทฺธเนสุ. โภ มุทฺธ, ภวนฺโต มุทฺธา, มุทฺธาโน.

Muddhā, muddhā, muddhāno. Muddhaṃ, muddhe, muddhāne. Muddhānā, muddhehi, muddhebhi. Muddhassa, muddhānaṃ. Muddhānā, muddhehi, muddhebhi. Muddhassa, muddhānaṃ. Muddhani, muddhanesu. Bho muddha, bhavanto muddhā, muddhāno.

เอวํ อภิภวิตาปเทน วิสทิสปทานิ ภวนฺติ. อิติ นานานเยหิ อภิภวิตาปเทน สทิสานิ วตฺตาทีนิ วิสทิสานิ คุณวาทีนิ ราชสาอิจฺจาทีนิ จ อาการนฺตปทานิ ทสฺสิตานิ สทฺธึ นามิกปทมาลาหิ.

如此，便有与“abhibhavitar”(Abhibhavitar)词不相似的词。如是，通过各种规则，连同其名词词形变化表，已展示了与“abhibhavitar”词相似的“vattar”(Vattar)等词，以及不相似的“guṇavant”(Guṇavant)、“rājan”(Rājan)等以-ā为尾的词。

เอตฺถ [Pg.222] โยคํ สเจ โปโส, กเร ปณฺฑิตชาติโก;

ตสฺส โวหารเภเทสุ, วิชมฺเภ ญาณมุตฺตมํ.

若有智慧人，于此勤努力，其于言语别，上智得开显。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ

如是，为令智者于具义疏之九分教与三藏的言语之道中

โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

为成就善巧而作的《声论》中

สวินิจฺฉโย อาการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส

阳性-ā尾词自然形态之辨析

นามิกปทมาลาวิภาโค นาม

名词词形变化序列之分别

ฉฏฺโฐ ปริจฺเฉโท.

第六章。

อุการนฺต อวณฺณนฺตตาปกติกํ

以-u为尾而具有-a结尾性质的原形

อาการนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

阳性-ā尾词终。

๗. นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคนามิกปทมาลา

7. 鼻音-ṃ结尾的阳性名词词形变化

อถ ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคานํ ภวนฺต กโรนฺตอิจฺจาทิกสฺส ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลํ วกฺขาม –

现在，遵循古师之见，我等将解说以鼻音-ṃ(niggahīta)结尾的阳性词，如“bhavant”(Bhavant)(有/是者)、“karont”(Karont)(作者)等词的本形及其词形变化系列。

คจฺฉํ มหํ จรํ ติฏฺฐํ, ททํ ภุญฺชํ สุณํ ปจํ;

ชยํ ชรํ จวํ มียํ, สรํ กุพฺพํ ชปํ วชํ.

去者、大者、行者、住者；施者、食者、闻者、煮者；胜者、老者、命终者、死者；忆者、作者、诵者、往者。

คจฺฉํ, คจฺฉนฺโต, คจฺฉนฺตา. คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺเต. คจฺฉตา, คจฺฉนฺเตหิ, คจฺฉนฺเตติ. คจฺฉโต, คจฺฉนฺตสฺส, คจฺฉนฺตานํ, คจฺฉตํ. คจฺฉตา, คจฺฉนฺเตหิ, คจฺฉนฺเตภิ. คจฺฉโต, คจฺฉนฺตสฺส, คจฺฉนฺตานํ, คจฺฉตํ. คจฺฉติ, คจฺฉนฺเตสุ. โภ คจฺฉํ, โภ คจฺฉา, ภวนฺโต คจฺฉนฺโต.

gacchaṃ, gacchanto, gacchantā。(主格) gacchantaṃ, gacchante。(宾格) gacchatā, gacchantehi。(工具格) gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ。(与格) gacchatā, gacchantehi, gacchantebhi。(离格) gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ。(属格) gacchati, gacchantesu。(方位格) bho gacchaṃ, bho gacchā, bhavanto gacchanto。(呼格)

คจฺฉาทีนิ อญฺญานิ จ ตํสทิสานํ เอวํ เญยฺยานีติ ยมกมหาเถรมตํ. กิญฺจาเปตฺถ ตติเยกวจนฏฺฐานาทีสุ ‘‘คจฺฉนฺเตน, คจฺฉนฺตา, คจฺฉนฺตสฺมา, คจฺฉนฺตมฺหา, คจฺฉนฺตสฺมึ, คจฺฉนฺตมฺหี’’ติ อิมานิ ปทานิ นาคตานิ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ ปโยคทสฺสนโต คเหตพฺพานิ.

“行”等词及其他类似词语应如是理解，此乃焰摩迦(Yamaka)大长老之见。虽然在此，于工具格单数等处，‘gacchantena’、‘gacchantā’、‘gacchantasmā’、‘gacchantamhā’、‘gacchantasmiṃ’、‘gacchantamhī’等词形并未列出，但依其各处之用法亦当采纳。

ตตฺร ยมกมหาเถเรน อาลปนวจนฏฺฐาเนเยว ‘‘คจฺฉนฺโต, มหนฺโต, จรนฺโต’’ติอาทีนํ พหุวจนตฺตํ กถิตํ, ปจฺจตฺตวจนฏฺฐาเน [Pg.223] เอกวจนตฺตํ. เกหิจิ ปน ปจฺจตฺตวจนฏฺฐาเน เอกวจนพหุวจนตฺตํ, อาลปนวจนฏฺฐาเน พหุวจนตฺตํเยว กถิตํ. ‘‘คจฺฉํ, มหํ, จร’’นฺติอาทีนํ ปน อาลปนฏฺฐาเน เอกวจนตฺตํ. มยํ ปน พุทฺธวจเน อเนกาสุ จาฏฺฐกถาสุ ‘‘คจฺฉนฺโต, มหนฺโต’’ติอาทีนํ พหุวจนปฺปโยคานํ ‘‘คจฺฉํ, มหํ’’อิจฺจาทีนญฺจ สานุสาราลปเนกวจนปฺปโยคานํ อทสฺสนโต ‘‘คจฺฉนฺโต ภารทฺวาโช. ส คจฺฉํ น นิวตฺตติ. มหนฺโต โลกสนฺนิวาโส’’ติอาทีนํ ปน ปจฺจตฺเตกวจนปฺปโยคานญฺเญว ทสฺสนโต ตาทิสานิ รูปานิ อนิชฺฌานกฺขมานิ วิย มญฺญาม. นิรุตฺติปิฏเก ปจฺจตฺตาลปนฏฺฐาเน ‘‘มหนฺโต, ภวนฺโต, จรนฺโต’’ติอาทีนํ พหุวจนตฺตเมว กถิตํ, น เอกวจนตฺตํ. ตถา หิ ตตฺถ ‘‘มหํ ภวํ จรํ ติฏฺฐ’’นฺติ คาถํ วตฺวา ‘‘มหํ ติฏฺฐติ, มหนฺโต ติฏฺฐนฺตี’’ติ จ, ‘‘โภ มหา, ภวนฺโต มหนฺโต’’ติ จ, ‘‘ภวํ ติฏฺฐติ, ภวนฺโต ติฏฺฐนฺตี’’ติ จ อาทิ วุตฺตํ.

于此，焰摩迦大长老(Yamakamahāthera)主张，仅在呼格(ālapana)位，“gacchanto”、“mahanto”、“caranto”等词为复数；在主格(paccatta)位，为单数。然而有人说，在主格位可为单数或复数，在呼格位则仅为复数。至于“gacchaṃ”、“mahaṃ”、“caraṃ”等词，在呼格位则为单数。而我等，在佛语及诸义注中未见“gacchanto”、“mahanto”等词的复数用法，亦未见“gacchaṃ”、“mahaṃ”等词带有随鼻音(sānusāra)的呼格单数用法，反而见到“gacchanto 巴罗多迦(Bhāradvāja)”(行走的巴罗多迦)、“sa gacchaṃ na nivattati”(彼行而不返)、“mahanto lokasannivāso”(世间的安住是巨大的)等主格单数的用法，故认为此类形态似乎难以成立。在《词源论藏》(Niruttipiṭaka)中，于主格与呼格位，只说“mahanto”、“bhavanto”、“caranto”等词为复数，不说其为单数。诚然，彼处引“mahaṃ bhavaṃ caraṃ tiṭṭhaṃ”一偈后，又说“mahaṃ tiṭṭhati”(大者站立)、“mahanto tiṭṭhantī”(大者们站立)，及“bho mahā”(喂，大者)、“bhavanto mahanto”(诸位大者)，及“bhavaṃ tiṭṭhati”(尊者站立)、“bhavanto tiṭṭhantī”(尊者们站立)等。

เอตฺถ ปน ‘‘ภวํ, ภวนฺโต’’ติ ปทานิ ยตฺถ ‘‘โหนฺโต โหนฺตา’’ติ กฺริยตฺถํ น วทนฺติ, ตตฺถ ‘‘ภวํ กจฺจาโน. มา ภวนฺโต เอวํ อวจุตฺถา’’ติอาทีสุ วิย อญฺญสฺมึ อตฺเถ ปตนโต เอกวจนพหุวจนานิ ภวนฺติ, ตสฺมา ‘‘สนฺโต สปฺปุริสา โลเก’’ติ เอตฺถ ‘‘สนฺโต’’ติ ปทสฺส วิย ‘‘อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’’ติ เอตฺถ ‘‘อรหนฺโต’’ติ ปทสฺส วิย จ ‘‘ภวนฺโต’’ติ ปทสฺส พหุวจนตฺตํ นิชฺฌานกฺขมํ. ‘‘มหนฺโต, จรนฺโต, ติฏฺฐนฺโต’’ติอาทีนํ ปน พหุวจนตฺตํ น นิชฺฌานกฺขมํ วิย อมฺเห ปฏิภาติ. น หิ กตฺถจิปิ ‘‘สนฺโต, อรหนฺโต, ภวนฺโต’’ติ ปทวชฺชิตานํ ‘‘คจฺฉนฺโต, มหนฺโต, จรนฺโต’’ติอาทีนํ อเนกปทสตานํ พหุวจนนฺตตาปโยเค ปสฺสาม. ตถา หิ –

于此，“bhavaṃ”、“bhavanto”等词，若非表“是”、“有”(honto hontā)之动词义，如于“尊者迦旃延(Kaccāno)”、“诸位尊者，莫作是说！”等例中，则因转为他义而有单复数。是故，如“santo sappurisā loke”(世间有善士)中之“santo”，如“阿罗汉、正自觉者”中之“arahanto”，“bhavanto”一词之复数用法是可信的。然“mahanto”、“caranto”、“tiṭṭhanto”等词之复数用法，于我等看来则似乎难以置信。因为在成百上千的词句中，除了“santo”、“arahanto”、“bhavanto”之外，我等从未见过“gacchanto”、“mahanto”、“caranto”等词用为复数。诚然——

พวฺหตฺเต [Pg.224] กตฺถจิ ฐาเน, ‘‘ชาน’’มิจฺจาทโย ยถา;

ทิสฺสนฺติ เนวํ พวฺหตฺเต, ‘‘คจฺฉนฺโต’’ อิติอาทโย.

于复数中，如“jānaṃ”等词，于某些地方可见；然“gacchanto”等词，于复数中则未尝得见。

พวฺหตฺเต กตฺถจิ ฐาเน, ‘‘สนฺโต’’ อิจฺจาทโยปิ จ;

ทิสฺสนฺติ เนวํ พวฺหตฺเต, ‘‘คจฺฉนฺโต’’ อิติอาทโย.

于复数中，“santo”等词亦于某些地方可见；然“gacchanto”等词，于复数中则未尝得见。

‘‘อรหนฺโต’’ติ พวฺหตฺเต, เอกนฺเตเนว ทิสฺสติ;

เนวํ ทิสฺสนฺติ พวฺหตฺเต, ‘‘คจฺฉนฺโต’’ อิติอาทโย.

“阿罗汉们”(arahanto)一词，于复数中确然可见；然“gacchanto”等词，于复数中则未尝得见。

อเนกสตปาเฐสุ, ‘‘วิหรนฺโต’’ติอาทีสุ;

เอกสฺสปิ พหุกตฺเต, ปวตฺติ น ตุ ทิสฺสติ.

于百千经教中，“viharanto”等词，未见其有复数用法。

พหุวจนนเยน, ‘‘คจฺฉนฺโต’’ติ ปทสฺส หิ;

คหเณ สติ พหโว, โทสา ทิสฺสนฺติ สจฺจโต.

若依复数之理，执取“gacchanto”一词，则实见诸多过失。

ยเถกมฺหิ ฆเร ทฑฺเฒ, ทฑฺฒา สามีปิกา ฆรา;

ตถา พวฺหตฺตวาจิตฺเต, ‘‘คจฺฉนฺโต’’ติ ปทสฺส ตุ.

譬如一屋被烧，邻近屋亦被烧；若执“gacchanto”能表复数，其理亦然。

‘‘วิหรนฺโต’’ติอาทีนํ, พวฺหตฺตวาจิตา สิยา;

รูปนโย อนิฏฺโฐ จ, คเหตพฺโพ อเนกธา.

则“viharanto”等词亦将能表复数，且须采纳诸多不如意之语形规则。

เอวํ สนฺเตปิ ยสฺมา ‘‘นิรุตฺติปิฏกํ นาม ปภินฺนปฏิสมฺภิเทน มหาขีณาสเวน มหากจฺจายเนน กต’’นฺติ โลเก ปสิทฺธํ, ตสฺมา อิทํ ฐานํ ปุนปฺปุนํ อุปปริกฺขิตพฺพํ. กิญฺจาเปตฺถ เถเร คารเวน เอวํ วุตฺตํ, ตถาปิ ปาฬินยํ ครุํ กตฺวา ทิฏฺเฐเนกวจนนเยน อทิฏฺโฐ พหุวจนนโย ฉฑฺเฑตพฺโพ. เอวํ สติ นิคฺคหีตนฺเตสุ นโย โสภโน ภวติ. อยํ ปน อมฺหากํ รุจิ –

虽然如此，但因世间盛传“《词源论藏》(Niruttipiṭaka)乃由得无碍解之大漏尽者摩诃迦旃延(Mahākaccāyana)所作”，故此一处当反复审察。虽然这是出于对长老的尊敬而说，然应尊重巴利(Pāḷi)圣教之理，舍弃未见之复数用法，而取已见之单数用法。如是，则于以随鼻音结尾(niggahītanta)之词，其理则善。此乃我等之所好：

‘‘ภวํ กรํ อรหํ สํ, มหํ’’ อิติ ปทานิ ตุ;

วิสทิสานิ สมฺโภนฺติ, อญฺญมญฺญนฺติ ลกฺขเย.

“bhavaṃ”、“karaṃ”、“arahaṃ”、“saṃ”、“mahaṃ”，当知此等词，彼此各不同。

‘‘คจฺฉํ จรํ ททํ ติฏฺฐํ, จินฺตยํ ภาวยํ วทํ;

ชานํ ปสฺส’’นฺติอาทีนิ, สทิสานิ ภวนฺติ หิ.

“gacchaṃ”、“caraṃ”、“dadaṃ”、“tiṭṭhaṃ”、“cintayaṃ”、“bhāvayaṃ”、“vadaṃ”、“jānaṃ”、“passaṃ”等，此等则实为相似。

ตตฺร ‘‘ชาน’’นฺติอาทีนิ, กตฺถจิ ปริวตฺตเร;

วิภตฺติลิงฺควจน-วเสนาติ วิภาวเย.

于此，“jānaṃ”等词，于某些地方，依格、性、数而变化，当如是了知。

ตตฺร [Pg.225] ตาว ภวนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจติ – ภวํสทฺโท หิ ‘‘วฑฺฒนฺโต, โหนฺโต’’ติ อตฺเถปิ วทติ. เตสํ วเสน อยํ นามิกปทมาลา.

于此，先说“bhavant”一词的词形变化系列。“bhavaṃ”一词亦有“增长者”、“存在者”之义。依此等义，此为其词形变化系列。

ภวํ, ภวนฺโต, ภวนฺตา. ภวนฺตํ, ภวนฺเต. ภวนฺเตน, ภวนฺเตหิ, ภวนฺเตภิ. ภวนฺตสฺส, ภวนฺตานํ. ภวนฺตา, ภวนฺตสฺมา, ภวนฺตมฺหา, ภวนฺเตหิ, ภวนฺเตภิ. ภวนฺตสฺส, ภวนฺตานํ. ภวนฺเต, ภวนฺตสฺมึ, ภวนฺตมฺหิ, ภวนฺเตสุ. เห ภวนฺต, เห ภวนฺตา.

（主格：）增长者，增长者们。（宾格：）对增长者，对增长者们。（工具格：）通过增长者，通过增长者们。（与格/属格：）给/属于增长者，给/属于增长者们。（离格：）从增长者，从增长者们。（方位格：）在增长者中，在增长者们中。（呼格：）喂，增长者！喂，增长者们！

ตตฺถ ‘‘ภวํ, ภวนฺโต’’ติอาทีนํ ‘‘วฑฺฒนฺโตโหนฺโต’’ติอาทินา อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ตถา หิ ‘‘สุวิชาโน ภวํ โหติ. ธมฺมกาโม ภวํ โหติ. ราชา ภวนฺโต นานาสมฺปตฺตีหิ โมทติ. กุฬีรทโห คงฺคาย เอกาพทฺโธ, คงฺคาย ปูรณกาเล คงฺโคทเกน ปูรติ, อุทเก มนฺที ภวนฺเต ทหโต อุทกํ คงฺคาย โอตรตี’’ติ ปโยคา ภวนฺติ, ตสฺมา อยํ นามิกปทมาลา สารโต ปจฺเจตพฺพา. เอตฺถ ภวํสทฺทมตฺตํ วชฺเชตฺวา คจฺฉมานจรมานสทฺทาทีสุ วิย ภวนฺตสทฺเท ‘‘ภวนฺโต, ภวนฺตา’’ติ ปุริสนโยปิ ลพฺภติ, นปุํสกลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘ภวนฺตํ, ภวนฺตานี’’ติ จิตฺตนโยปิ ลพฺภติ. เอวํ วฑฺฒนภวนตฺถวาจกสฺส ภวนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา เวทิตพฺพา.

于此，“bhavaṃ”、“bhavanto”等词的含义，应以“增长者”、“存在者”等来理解。例如：“增长者是易知的”(suvijāno bhavaṃ hoti)；“增长者是乐法者”；“国王与诸位增长者因种种成就而欢喜”；“俱利罗池(Kuḷīradaha)与恒河(Gaṅgā)相连，恒河满时，它亦满；当水在池中变得稀少(mandī bhavante)时，池水流向恒河”。有如是等用法。是故，此词形变化系列当从其要义理解。于此，除“bhavaṃ”一词外，如“gacchamāna”、“caramāna”等词，“bhavant”一词亦有如“purisa”词（阳性）的变化形式“bhavanto, bhavantā”；当用于中性时，亦有如“citta”词（中性）的变化形式“bhavantaṃ, bhavantānī”。如是，当知表“增长”、“存在”义的“bhavant”一词的词形变化系列。

อยญฺจ วิเสโส ‘‘ภวนฺโต’’ติ ปทํ วฑฺฒนภวนตฺถโต อญฺญตฺเถ วตฺตมานํ พหุวจนเมว โหติ, ยถา ‘‘ภวนฺโต อาคจฺฉนฺตี’’ติ. วฑฺฒนภวนตฺเถสุ วตฺตมานํ เอกวจนเมว. อตฺริเม ปโยคา ‘‘อนุปุพฺเพน ภวนฺโต วิญฺญุตํ ปาปุณาติ. สมเณน นาม อีทิเสสุ กมฺเมสุ อพฺยาวเฏน ภวิตพฺพํ, เอวํ ภวนฺโต หิ สมโณ สุสมโณ อสฺสา’’ติ. ‘‘ภวํ’’ อิติ ปทํ ปน อุภยตฺถาปิ เอกวจนเมว, ตสฺมา [Pg.226] อิทานิ ‘‘ภวํ อานนฺโท. ภวนฺโต อาคจฺฉนฺติ, อปฺปสทฺทา ภวนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถา’’ติ เอวมาทิปโยคทสฺสนวเสน โวหารวิเสเส ปวตฺตํ อญฺญํ อตฺถํ ปฏิจฺจ อปราปิ นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

此中区别在于：“bhavanto”一词，若用于“增长”(vaḍḍhana)与“存在”(bhavana)义之外，则仅为复数，如：“诸位尊者(bhavanto)来了”。若用于“增长”与“存在”义，则仅为单数。此处用例如下：“次第增长者(bhavanto)，能达明智”；“沙门名义上于此类事务当不营作，如是存在者(bhavanto)方为善沙门”。而“bhavaṃ”一词，于两种意义中皆仅为单数。是故，如今依“尊者(bhavaṃ)阿难(Ānanda)”、“诸位尊者来了”、“愿诸位尊者安静”、“愿诸位贤者莫作声”等用法所示，为对应语用(vohāra)上的区别及其他意义，兹说另一名词变格表(nāmikapadamālā)——

ภวํ, ภวนฺโต, โภนฺโต. ภวนฺตํ, ภวนฺเต. ภวตา, โภตา, ภวนฺเตน, ภวนฺเตหิ, ภวนฺเตภิ. ภวโต, โภโต, ภวนฺตสฺส, ภวนฺตานํ, ภวตํ. ภวตา, โภตา, ภวนฺเตหิ, ภวนฺเตภิ. ภวโต, โภโต, ภวนฺตสฺส, ภวนฺตานํ, ภวตํ. ภวติ, ภวนฺเต, ภวนฺตสฺมึ, ภวนฺตมฺหิ, ภวนฺเตสุ. โภ, ภวนฺโต, โภนฺโต อิติ.

（主格：）尊者，尊者们，贤者们。（宾格：）尊者，尊者们。（工具格：）由尊者，由尊者们。（与格/属格：）给/属于尊者，给/属于尊者们。（离格：）从尊者，从尊者们。（方位格：）在尊者中/处，在尊者们中/处。（呼格：）喂，尊者；喂，尊者们；喂，贤者们。

เอตฺถ ปน ‘‘โภ’’อิจฺจาทีนิ ตีณิ ปทานิ ยสฺมา โวหารวิเสสปวตฺตานิ อาลปนปทานิ โหนฺติ, ตสฺมา ‘‘อาวุโส, ภนฺเต’’ติ ปทานิ วิย โภสทฺทาทิอุปปทวนฺตานิ น ภวนฺติ, ‘‘โภ ปุริส, ภวนฺโต พฺราหฺมณา, โภนฺโต สมณา, โภ ราช’’อิจฺจาทีสุ หิ ปุริสสทฺทาทโยเยว โภสทฺทาทิ อุปปทวนฺโต ภวนฺติ. อิธ จ ‘‘ภวํ อานนฺโท’’ติ เอตฺถ ภวํสทฺเทน สมานตฺถานิ ‘‘โภ, ภวนฺโต, โภนฺโต’’ติ ปทานิ วุตฺตานิ, น ปน ‘‘ธมฺมกาโม ภวํ โหตี’’ติ เอตฺถ ภวํสทฺเทน สมานตฺถานิ. ปฐมสฺมิญฺหิ นเย วฑฺฒนตฺถวเสน ‘‘โภ ภวนฺต, ภวนฺโต ภวนฺตา, โภนฺโต ภวนฺตา’’ติ โภสทฺทาทโย อาลปนปทานํ อุปปทานิ ภวนฺติ, น ทุติยสฺมึ นเย. อาเมฑิตวเสน ปน ‘‘โภ โภ, ภวนฺโต ภวนฺโต, โภนฺโต โภนฺโต’’ติ ปทานิ ภวนฺติ ยถา ‘‘ภนฺเต ภนฺเต’’ติ.

在此，“bho”等这三个词，因是用于特定语用(vohāra)的呼格词，故不像“贤友(āvuso)”、“尊者(bhante)”等词，其前不加“bho”等伴随词(upapada)。例如，在“bho purisa”（喂，男人）、“bhavanto brāhmaṇā”（诸位婆罗门）、“bhonto samaṇā”（诸位沙门）、“bho rāja”（喂，国王）等用法中，是“purisa”等词带有“bho”等伴随词。而在此处“尊者(bhavaṃ)阿难(Ānanda)”中，“bhavaṃ”一词与“bho, bhavanto, bhonto”意义相同，但与“乐法者(dhammakāmo)正在生成(bhavaṃ hotī)”中的“bhavaṃ”意义不同。在第一种用法（基于增长义）中，“bho”等词可作为呼格词的伴随词，如“bho bhavanta, bhavanto bhavantā, bhonto bhavantā”；但在第二种用法中则不然。至于重叠(āmeḍita)用法，则如“尊者，尊者(bhante bhante)”一样，会形成“bho bho, bhavanto bhavanto, bhonto bhonto”这样的形式。

อตฺริทํ ภูธาตุวเสน สงฺเขปโต ปาฬินิทสฺสนํ – กสฺมา ภวํ วิชฺชนมรญฺญนิสฺสิโต. กถํ ปนาหํ โภ ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ชานิสฺสามิ. เอวํ โภติ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว [Pg.227] พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส ปฏิสฺสุตฺวา. มา ภวนฺโต เอวํ อวจุตฺถ. อิมํ โภนฺโต นิสาเมถ. เอวํ โภ ปุริส ชานาหิ, ปาปธมฺมา อสญฺญตา อิจฺเจวมาทิ. เอตฺถ ‘‘ภวํ’’อิจฺจาทีนิ ภูธาตุมยานิ นามปทานีติ เวทิตพฺพานิ.

此处以“bhū”词根简要展示巴利语用例如下：“为何尊者(bhavaṃ)依止于僻静的森林？”“那么，阁下(bho)，我如何才能认识那位乔达摩(Gotama)尊者(bhavantaṃ)呢？”“‘是的，阁下(bho)’，青年安巴塔(Ambaṭṭha)如此回答婆罗门波卡拉萨提(Pokkharasāti)。”“诸位尊者(bhavanto)，请勿如此说。”“诸位(bhonto)请听此。”“喂(bho)，男人，你当知晓：‘恶法者、不自制者’等等。于此，当知‘bhavaṃ’等词是源于‘bhū’词根的名词。

อปิจ เตสุ ‘‘โภ, ภวนฺโต, โภนฺโต’’ติ อิมานิ นิปาตปทานิปิ โหนฺตีติ ววตฺถเปตพฺพํ. ‘‘โภ ปุริสา’’ติอาทีสุ เตสํ นิปาตานิปาตภาเว วิวาโท น กรณีโย. กจฺจายนสฺมิญฺหิ ‘‘โภ เค ตู’’ติ วุตฺตํ. อญฺญตฺถ ปน ‘‘อามนฺตนตฺเถ นิปาโต’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตถา หิ นิรุตฺติมญฺชูสายํ วุตฺตํ ‘‘โภติทํ อามนฺตนตฺเถ นิปาโต. โส น เกวลํ เอกวจนเมว โหติ, อถ โข พหุวจนมฺปิ โหตีติ ‘โภ ปุริสา’ติ พหุวจนปฺปโยโคปิ คหิโต. ‘ภวนฺโต’ติ ปทํ ปน พหุวจนเมว โหตีติ ‘ปุริสา’ติ ปุน วุตฺต’’นฺติ. ปาฬิยญฺหิ อฏฺฐกถาสุ จ นิปาตภูโต โภสทฺโท เอกวจนพหุวจนวเสน ทฺวิธา ทิสฺสติ, อิตเร ปน พหุวจนวเสเนว ทิสฺสนฺติ. เตสํ ตุ นิปาตปทตฺเต รูปนิปฺผาทนกิจฺจํ นตฺถิ. เตสุ โภสทฺทสฺส นิปาตปทตฺตา อาหจฺจภาสิเต นิชฺชีวาลปเน อิตฺถิลิงฺควิสโย ‘‘อุมฺมุชฺช โภ ปุถุสิเล, ปริปฺลว โภ ปุถุสิเล’’ติ ปโยโคปิ ทิสฺสติ. อตฺริมา โภสทฺทสฺส ปวตฺติปริทีปนี คาถาโย –

再者，应确定在这些词中，“bho, bhavanto, bhonto”也是虚词(nipāta)。对于“bho purisā”（喂，诸位男人）等用法，不应争论其是虚词还是非虚词。因为在《迦旃延(Kaccāyana)语法》中说：“bho ge tū”。而在别处则说：“用于呼唤义的虚词”等。同样，《词义宝藏》(Niruttimañjūsā)中说：“‘bho’是用于呼唤义的虚词。它不仅是单数，也是复数，因此也采纳了‘bho purisā’（喂，诸位男人）这样的复数用法。‘bhavanto’一词则只是复数，因此再次使用了‘purisā’（诸位男人）。”在巴利圣典及其义注(aṭṭhakathā)中，作为虚词的“bho”一词，可见单数和复数两种用法，而其他词则只见复数用法。但当它们作为虚词时，则没有词形产生(rūpanipphādana)的功能。其中，由于“bho”一词作为虚词，在突然的言说(āhaccabhāsite)中，对无生命之物的呼唤时，也可见用于阴性，如：“喂(bho)，宽石(puthusile)，浮上来；喂，宽石，漂浮吧”这样的用法。以下是阐明“bho”一词用法的偈颂——

‘‘อิโต โภ สุคตึ คจฺฉ, มนุสฺสานํ สหพฺยตํ’’;

เอวมาทีสุ โภสทฺโท, เอกวจนโก มโต.

“阁下(bho)，从此去善趣，与人类共处”；于如是等处，“bho”字被视为单数。

‘‘ปสฺสถ โภ อิมํ กุล-ปุตฺต’’มิจฺเจวมาทิสุ;

พหุวจนโก เอโส, โภสทฺโทติ วิภาวเย.

“诸位(bho)，请看此善男子”，于如是等句中，当知此“bho”一词是复数。

ปุคฺคลาลปเน [Pg.228] เจว, ธมฺมสฺสาลปเนปิ จ;

นิชฺชีวาลปเน จาติ, โภสทฺโท ตีสุ ทิสฺสติ.

于呼唤人(puggala)、呼唤法(dhamma)，以及呼唤无生命物，“bho”字见于此三处。

ตตฺร ธมฺมาลปนมฺหิ, เอกวโจว ลพฺภติ;

อิตเรสุ สิยา เทก-วโจ พหุวโจปิ จ.

其中，在呼唤法时，唯得单数；于其余二者，则可能是单数或复数。

นิจฺฉิตพฺพํ คุณีปทํ, ธมฺมสฺสาลปเน ธุวํ;

‘‘อจฺฉริยํ วต โภ’’ติ, อิทเมตฺถ นิทสฺสนํ.

呼唤法时，必定伴随形容词(guṇīpada)；“奇哉(acchariyaṃ)！阁下(bho)”，此即为例示。

อิจฺฉิตพฺพํ คุณีปทํ, ปุคฺคลาลปเน ปน;

‘‘เอวํ โภ ปุริส ชานาหิ’’, อิทเมตฺถ นิทสฺสนํ.

呼唤人时，则宜有形容词；“喂(bho)，男人(purisa)，当如是知”，此即为例示。

คุณีปทํ อสนฺตมฺปิ, ปุคฺคลาลปนมฺหิ ตุ;

อชฺฌาหริตฺวา ปาวเท, อตฺถํ ‘‘โภ เอหิ’’อาทิสุ.

呼唤人时，纵然没有形容词，亦当补充(ajjhāharitvā)其义而说，如“喂(bho)，来！”等句。

ฆฏาทีนํ อาลปนํ, นิชฺชีวาลปนํ ภเว;

ชีวํว โลกิยา โลเก, อาลปนฺติ กทาจิ ตุ.

呼唤瓶罐等，即是呼唤无生命物；世人于世间，有时亦如呼唤有生命者一般。

นิชฺชีวาลปนํ อปฺปํ, อตฺถวิญฺญาปเน สิยา;

‘‘อุมฺมุชฺช โภ ปุถุสิเล’’, อิติ ปาฬิ นิทสฺสนํ.

呼唤无生命物的情况较少，可能出现在表达某种意旨时；“喂(bho)，宽石(puthusile)，浮上来！”，此为巴利语之例示。

เอตฺถ ลิงฺควิปลฺลาสํ, เกจิ อิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา;

เตสํ มเตน โภตีติ, ลิงฺคํ วิปริณามเย.

于此，有些智者主张性(liṅga)的倒置(vipallāsa)；依彼等之见，可将性转变为“bhotī”。

อถ วา ปน โภสทฺโท, นิปาโต โสปทํ วิย;

ตสฺมา วิโรธตา นาสฺส, ติลิงฺเค วจนทฺวเย.

或者，“bho”字是如伴随词(upada)般的虚词；是故，其于三性、二数皆无冲突。

เอวํ สนฺเตปิ โภสทฺโท, ทฺวิลิงฺเคเยว ปายโต;

ยสฺมา ทิฏฺโฐ ตโต วิญฺญู, ทฺวิลิงฺเคเยว ตํ วเท.

纵然如此，由于“bho”字通常仅见于二性，故智者当说其仅用于二性。

อิตฺถิลิงฺคมฺหิ สมฺปตฺเต, ‘‘โภ’’ติ อิติ ปโยชเย;

เอวํวิธํ ปโยคญฺหิ, สุปฺปโยคํ พุธาพฺรวุํ.

当阴性(itthiliṅga)出现时，应使用“bho”；智者说，此类用法即是善用(suppayoga)。

ยชฺเชวํ [Pg.229] ทุปฺปโยคํว, สิยา ตุมฺเหหิ ทสฺสิตํ;

‘‘อุมฺมุชฺช โภ ปุถุสิเล’’, อิจฺจาหจฺจปทนฺติ เจ.

倘若如你所示，此为不善用(duppayoga)，那么“喂(bho)，宽石(puthusila)，浮上来！”这种即兴之语(āhaccapada)又当如何？

ทุปฺปโยคํ น ตํ ยสฺมา, โวหารกุสเลน เว;

ชิเนน ภาสิเต ธมฺเม, ทุปฺปโยคา น วิชฺชเร.

那并非不善用，因为在善于言说(vohārakusala)的胜者(Jina)所说之法(Dhamma)中，不存在误用(duppayoga)。

อิตฺถิลิงฺคสฺส วิสเย, โภติสทฺทปฺปโยชนํ;

กวีนํ เปมนียนฺติ, มยา เอวมุทีริตํ.

在阴性(itthiliṅga)的语境中，使用“bhotī”一词是诗人(kavi)所喜爱的，我今如是说。

เอวํ ภวนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ปาฬินยานุรูปํ ทฺวิธา วิภตฺตา วฑฺฒนภวนตฺถตทญฺญตฺถวเสน.

如是，“bhavant”一词的名词格位变化(nāmikapadamālā)，依巴利(Pāḷi)文法，根据增长(vaḍḍhana)、存在(bhavana)之义及其他义，分为两种。

กโรนฺตสทฺทสฺส ปน –

至于“karont”一词：

กรํ, กโรนฺโต, กโรนฺตา. กโรนฺตํ, กโรนฺเต. กโรตา, กโรนฺเตน, กโรนฺเตหิ, กโรนฺเตภิ. กโรโต, กโรนฺตสฺส, กโรนฺตานํ, กโรตํ. กโรตา, กโรนฺตา, กโรนฺตสฺมา, กโรนฺตมฺหา, กโรนฺเตหิ, กโรนฺเตภิ. กโรโต, กโรนฺตสฺส, กโรนฺตานํ, กโรตํ. กโรนฺเต, กโรนฺตสฺมึ, กโรนฺตมฺหิ, กโรนฺเตสุ. โภ กโรนฺต, ภวนฺโต กโรนฺตาติ รูปานิ ภวนฺติ.

Karaṃ, karonto, karontā（主格）；karontaṃ, karonte（宾格）；karotā, karontena, karontehi, karontebhi（工具格）；karoto, karontassa, karontānaṃ, karotaṃ（与格/属格）；karotā, karontā, karontasmā, karontamhā, karontehi, karontebhi（离格）；karoto, karontassa, karontānaṃ, karotaṃ（属格/与格）；karonte, karontasmiṃ, karontamhi, karontesu（处格）；bho karonta, bhavanto karontā（呼格）。这些是其词形(rūpa)。

‘‘กโรโต น กริยติ ปาป’’นฺติ อิทเมตฺถ กโรโตสทฺทสฺส อตฺถิตานิทสฺสนํ. อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘กโรนฺตี, กโรนฺติโย’’ติอาทินา โยเชตพฺพานิ, นปุํสกลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘กโรนฺตํ, กโรนฺตานี’’ติอาทินา โยเชตพฺพานิ.

“作恶者不造恶(Karoto na kariyati pāpaṃ)”，这是此处“karoto”一词存在的例证。当用于阴性(itthiliṅga)时，应与“karontī, karontiyo”等词形连用；当用于中性(napuṃsakaliṅga)时，应与“karontaṃ, karontānī”等词形连用。

อรหนฺตสทฺทสฺส –

关于“arahant”（阿罗汉）一词：

อรหํ, อรหนฺโต. อรหนฺตํ, อรหนฺเต. อรหตา, อรหนฺเตน, อรหนฺเตหิ, อรหนฺเตภิ. อรหโต, อรหนฺตสฺส, อรหนฺตานํ, อรหตํ. อรหตา, อรหนฺตา, อรหนฺตสฺมา, อรหนฺตมฺหา, อรหนฺเตหิ, อรหนฺเตภิ. อรหโต, อรหนฺตสฺส, อรหนฺตานํ, อรหตํ. อรหนฺเต, อรหนฺตสฺมึ[Pg.230], อรหนฺตมฺหิ, อรหนฺเตสุ. โภ อรหนฺต, ภวนฺโต อรหนฺโต อิติ รูปานิ ภวนฺติ.

Arahaṃ, arahanto（主格）；arahantaṃ, arahante（宾格）；arahatā, arahantena, arahantehi, arahantebhi（工具格）；arahato, arahantassa, arahantānaṃ, arahataṃ（与格/属格）；arahatā, arahantā, arahantasmā, arahantamhā, arahantehi, arahantebhi（离格）；arahato, arahantassa, arahantānaṃ, arahataṃ（属格/与格）；arahante, arahantasmiṃ, arahantamhi, arahantesu（处格）；bho arahanta, bhavanto arahanto（呼格）。这些是其词形。

อยํ คุณวาจกสฺส อรหนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. ‘‘อรหา, อรหนฺโต, อรหนฺตา’’อิติ จ. เอตญฺหิ รูปํ สมนฺตปาสาทิกายํ มนุสฺสวิคฺคหฏฺฐาเน ทิสฺสติ. อุตฺตริมนุสฺสธมฺมปาฬิยํ ปน ‘‘มยญฺจมฺหา อนรหนฺโต’’ติ ปทํ ทิสฺสติ. อรหนฺตํ, อรหนฺเต. อรหตา, เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. อยํ ปณฺณตฺติวาจกสฺส อรหนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา.

这是表示特质(guṇavācaka)的“arahant”一词的名词格位变化。又如“arahā, arahanto, arahantā”，此词形见于《普端严》(Samantapāsādikā)的“杀人处(manussaviggahaṭṭhāna)”中。而在《增上人法(Uttarimanussadhamma)》的巴利原文中，则可见“mayañcamhā anarahanto”（我们不是阿罗汉）一词。Arahantaṃ, arahante, arahatā……其余应予详述。这是表示概念(paṇṇattivācaka)的“arahant”一词的名词格位变化。

ตถา หิ ‘‘อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. อรหํ สุคโต โลเก. อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’’ติอาทีสุ อรหํสทฺทาทโย คุณวาจกา. ‘‘อรหา อโหสิ. อหญฺหิ อรหา โลเก. เอโก อรหา, เอกสฏฺฐิ อรหนฺโต โลเก อเหสุํ.

诚然，在“arahaṃ sammāsambuddho”（阿罗汉、正自觉者）、“arahaṃ sugato loke”（世间阿罗汉、善逝）、“arahanto sammāsambuddhā”（诸阿罗汉、正自觉者）等句中，“arahaṃ”等词是表示特质(guṇavācaka)的。在“arahā ahosi”（他曾是阿罗汉）、“ahañhi arahā loke”（我实是世间阿罗汉）、“eko arahā, ekasaṭṭhi arahanto loke ahesuṃ”（曾有一位阿罗汉，世间曾有六十一位阿罗汉）……

คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, นินฺเน วา ยทิ วา ถเล;

ยตฺถ อรหนฺโต วิหรนฺติ, ตํ ภูมิรามเณยฺยกํ.

无论在村落或森林，无论在低地或高地，阿罗汉(arahanta)所住之处，彼地皆是悦意。

มยญฺจมฺหา อนรหนฺโต’’ติอาทีสุ อรหาสทฺทาทโย ปณฺณตฺติวาจกาติ ทฏฺฐพฺพา. อิธ อิตฺถินปุํสกลิงฺควเสน วิสุํ วตฺตพฺพนโย อปฺปสิทฺโธ. ยทิ เอวํ อาสวกฺขยํ ปตฺตา อิตฺถี กถํ วตฺตพฺพา, อาสวกฺขยํ ปตฺตํ จิตฺตํ กถํ วตฺตพฺพนฺติ? อิตฺถี ตาว ‘‘ยํ อิตฺถี อรหํ อสฺส สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ วจนโต ‘‘อรห’’นฺติ วตฺตพฺพา คุณวเสน, ปณฺณตฺติวเสน ปน ‘‘อิตฺถี อรหา อโหสี’’ติ วตฺตพฺพา. จิตฺตํ ปน คุณวเสเนว ‘‘อรหํ จิตฺต’’นฺติ วตฺตพฺพนฺติ.

……在“mayañcamhā anarahanto”（我们不是阿罗汉）等句中，当知“arahā”等词是表示概念(paṇṇattivācaka)的。此处，关于阴性(itthiliṅga)和中性(napuṃsakaliṅga)，没有分别说明的方法。若如此，已达漏尽(āsavakkhaya)的女性当如何称呼？已达漏尽的心又当如何称呼？就女性而言，依据“若有女人得为阿罗汉、正自觉者”之说，从特质(guṇa)上应说为“arahaṃ”；但从概念(paṇṇatti)上则应说为“itthī arahā ahosī”（此女曾是阿罗汉）。至于心，则仅能从特质上说为“arahaṃ cittaṃ”（阿罗汉心）。

สนฺตสทฺทสฺส [Pg.231] –

关于“sant”一词：

สํ, สนฺโต, สนฺโต, สนฺตา. สํ, สนฺตํ, สนฺเต. สตา, สนฺเตน, สนฺเตหิ, สนฺเตภิ, สพฺภิ. สโต, สนฺตสฺส, สนฺตานํ, สตํ, สตานํ. สตา, สนฺตา, สนฺตสฺมา, สนฺตมฺหา, สนฺเตหิ, สนฺเตภิ, สพฺภิ. สโต, สนฺตสฺส, สนฺตานํ, สตํ, สตานํ. สติ, สนฺเต, สนฺตสฺมึ, สนฺตมฺหิ, สนฺเตสุ. โภ สนฺต, ภวนฺโต สนฺโตติ รูปานิ ภวนฺติ.

Saṃ, santo, santo, santā（主格）；saṃ, santaṃ, sante（宾格）；satā, santena, santehi, santebhi, sabbhi（工具格）；sato, santassa, santānaṃ, sataṃ, satānaṃ（与格/属格）；satā, santā, santasmā, santamhā, santehi, santebhi, sabbhi（离格）；sato, santassa, santānaṃ, sataṃ, satānaṃ（属格/与格）；sati, sante, santasmiṃ, santamhi, santesu（处格）；bho santa, bhavanto santo（呼格）。这些是其词形。

เอตฺถ ปน ‘‘อทฺธา หิ ตาต สตเนส ธมฺโม’’ติ ชยทฺทิสชาตกปาฬิทสฺสนโต ‘‘สตาน’’นฺติ วุตฺตํ. ตตฺถ หิ สตเนสาติ สตานํ เอสาติ เฉโท, รสฺสตฺตนิคฺคหีตสรโลปวเสน จ รูปนิฏฺฐานํ เวทิตพฺพํ. ตถา หิ ตทฏฺฐกถายํ ‘‘อทฺธา เอกํเสน เอส ตาต สตานํ ปณฺฑิตานํ ธมฺโม สภาโว’’ติ อตฺโถ วุตฺโต. อยํ เย โลเก ‘‘สปฺปุริสา’’ติ จ ‘‘อริยา’’ติ จ ‘‘ปณฺฑิตา’’ติ จ วุจฺจนฺติ, เตสํ วาจกสฺส สนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. ตปฺปฏิเสธสฺส ปน อสํ, อสนฺโต, กตฺถจิ อสนฺตา อิจฺจปิ. ตถา หิ ‘‘อสนฺตา กิร มํ ชมฺมา, ตาต ตาตาติ ภาสเร’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ. ‘‘อสํ, อสนฺตํ, อสนฺเต. อสตา’’ติอาทินา โยเชตพฺพา. อิมสฺมึ อตฺเถ ‘‘สนฺโต, อสนฺโต’’ติมานิ พหุวจนกานิเยว ภวนฺติ, น กตฺถจิปิ เอกวจนกานิ. กสฺมา? ปณฺณตฺติวาจกตฺตา. อญฺญตฺร ปน ‘‘สนฺโต, ทนฺโต’’ติอาทีสุ เอกวจนานิเยว ฐเปตฺวา วิชฺชมานตฺถวาจกสนฺโตสทฺทํ, กสฺมา? อปณฺณตฺติวาจกตฺตาติ ทฏฺฐพฺพํ.

此处，在“addhā hi tāta satanesa dhammo”（确实，父亲，此乃善人之法）一句中，根据《阇耶迪萨本生(Jayaddisajātaka)》的巴利原文，说为“satānaṃ”。其中，“satanesa”应分解为“satānaṃ esa”，其词形的完成应通过短音化(rassatta)、鼻音(niggahīta)省略及元音(sara)省略来理解。诚然，在其义注(aṭṭhakathā)中，解释为：“确实，父亲，此无疑是诸善人、诸智者的法、自性。”这是对世间所称“善士(sappurisa)”、“圣者(ariya)”、“智者(paṇḍita)”之指称词“sant”的名词格位变化。其否定形式则为“asaṃ”、“asanto”，有时亦作“asantā”。诚然，可见巴利原文：“asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare”（卑劣之人，父亲，称我‘父亲，父亲’）。应与“asaṃ, asantaṃ, asante, asatā”等形式连用。在此义中，“santo”、“asanto”这些词仅为复数，绝非单数。何以故？因其为概念(paṇṇatti)的指称。然而，在其他情况中，如“santo, danto”（寂静的、已调伏的）等，除了表示“存在(vijjamāna)”之义的“sant”词外，仅用作单数。何以故？当知是因其非为概念的指称。

อิทานิ ปณฺณตฺติวาจกานํ เตสํ กานิจิ ปโยคานิ กถยาม –

现在，我们来讲述那些概念指称词(paṇṇattivācaka)的一些用法——

สเมติ [Pg.232] อสตา อสํ. ยํ ยญฺหิ ราช ภชติ, สนฺตํ วา ยทิ วา อสํ. น สา สภา ยตฺถ น สนฺติ สนฺโต. อสนฺโต นิรยํ ยนฺติ, สนฺโต สคฺคปรายณา. อสนฺเต โนปเสเวยฺย, สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต. สพฺภิเรว สมาเสถ. สตํ ธมฺโม อิจฺเจวมาทีนิ ภวนฺติ.

不善者与不善者相聚。国王啊，无论亲近善人或不善人。若无善人，那便不是集会。不善者去向地狱，善人以天界为归趣。智者不应亲近不善人，应亲近善人。只应与善人(sabbhi)交往。“善人之法(sataṃ dhammo)”等等。

โย ปนมฺเหหิ ปทมาลายํ ‘‘สพฺภี’’ติ อยํ สทฺโท ตติยาปญฺจมีพหุวจนวเสน โยชิโต, โส จ โข สนฺตอิติ อการนฺตปกติวเสน, อญฺญตฺถ ปน ‘‘สพฺภี’’ติ อิการนฺตปกติวเสน โยเชตพฺโพ. ตถา หิ สพฺภีติ สปฺปุริโส นิพฺพานญฺจ, สุนฺทราธิวจนํ วา เอตํ สพฺภีติ. สพฺโพ จายมตฺโถ สาฏฺฐกถาย ‘‘พหุมฺเปตํ อสพฺภิ ชาตเวทา’’ติ อิมาย ปาฬิยา ‘‘สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺตี’’ติ อิมาย จ ทีเปตพฺโพ.

至于我们在格位变化表(padamālā)中所用的“sabbhī”一词，是作为第三格（工具格）和第五格（离格）的复数，其词干为a结尾的“santa(santa)”。但在别处，“sabbhī”则应与i结尾的词干连用。诚然，“sabbhī”意指善士(sappurisa)与涅槃(nibbāna)，或“sabbhī”是“美好(sundara)”的同义词。此义皆可由带义注(aṭṭhakathā)的巴利语“bahumpetaṃ asabbhi jātavedā”（此火神甚为不善）以及“santo have sabbhi pavedayantī”（善人实由善士而宣示）来阐明。

อาลปเน จ ปจฺจตฺเต, ตติยาปญฺจมีสุ จ;

สมาสมฺหิ จ โยเชยฺย, สพฺภิสทฺทํ สุเมธโส.

于呼格(ālapana)、主格(paccatta)，及第三格、第五格中，亦用于复合词(samāsa)，智者(sumedhaso)当用“sabbhi”一词。

อตฺรายํ โยชนา – โภ สพฺภิ ติฏฺฐ, สพฺภิ ติฏฺฐติ, สพฺภิ สห คจฺฉติ, สพฺภิ อเปหิ, อสพฺภิรูโป ปุริโส. ยสฺมา ปนายํ สาสนานุกูลา, ตสฺมา อิมิสฺสา ตทนุกูลตฺตํ ทสฺเสตุํ อิธ สาสนโต ปโยเค ทสฺเสสฺสาม อตกฺกาวจเร วิจิตฺเต สุคตปาฬินเย โสตูนํ วิสารทมติปฏิลาภตฺถํ. ตํ ยถา? พหุมฺเปตํ อสพฺภิ ชาตเวท, ยํ ตํ วาลธินา’ภิปูชยาม. สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ. ยํ สาลวนสฺมึ เสนโก, ปาปกมฺมมกริ อสพฺภิรูปํ. อาพาโธยํ อสพฺภิรูโป. อสมฺโมทโก ถทฺโธ อสพฺภิรูโป’’ติ[Pg.233]. ตตฺถ อาลปนวจเน ทิฏฺเฐเยว ปจฺจตฺตวจนํ ปาฬิยํ สรูปโต อนาคตมฺปิ ทิฏฺฐเมว โหติ. ตถา กรณวจเน ทิฏฺเฐเยว นิสฺสกฺกวจนมฺปิ ทิฏฺฐเมว โหติ. สมาเส สทฺทรูเป ทิฏฺเฐเยว พฺยาเส สทฺทรูปํ ยถาสมฺภวํ ทิฏฺฐเมว โหติ ฐเปตฺวา ‘‘เหตุสตฺถารทสฺสน’’นฺติอาทีนิ. ตตฺถ จ นิพฺพานวาจโก เจ, สพฺภิสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค สนฺติวิสุทฺธิ นิพฺพุติสทฺทา วิย, โส จ ยมกมหาเถรมเต รตฺตินเยน โยเชตพฺโพ. สพฺเพสมิการนฺติตฺถิลิงฺคานํ สาธารโณ หิ โส นโย. สุนฺทรตฺถวาจโก เจ, อคฺคิ รตฺติ อฏฺฐินเยหิ โยเชตพฺโพ วาจฺจลิงฺคตฺตา. ‘‘สพฺภิธมฺมภูตํ นิพฺพาน’’นฺติ เอตฺถ หิ สุนฺทรธมฺมภูตํ นิพฺพานนฺติ อตฺโถ. เอวํ ปาฬินยวเสน อาลปนาทีสุ ปญฺจสุ ฐาเนสุ สพฺภิสทฺทสฺส ปวตฺตึ ญตฺวา ปุน อฏฺฐกถานยวเสนปิ ตปฺปวตฺติ เวทิตพฺพา. กถํ? ยสฺมา สคาถาวคฺคสฺส อฏฺฐกถายํ ‘‘สนฺโต ‘สพฺภีหิ สทฺธึ สตํ ธมฺโม น ชรํ อุเปตี’ติ ปเวทยนฺตี’’ติ อิมสฺมึ ปเทเส ‘‘สพฺภีหี’’ติ หิวจนวเสน สทฺทรจนาวิเสโส อฏฺฐกถาจริเยหิ ทสฺสิโต, ตสฺมา สพฺภิสทฺโท สพฺเพสุปิ วิภตฺติวจเนสุ โยเชตพฺโพ. อตฺริทํ วทาม –

此处用法是：“喂，善士，请站住”(bho sabbhi tiṭṭha)（呼格），“善士站着”(sabbhi tiṭṭhati)（主格），“与善士同行”(sabbhi saha gacchati)（工具格），“离善士而去”(sabbhi apehi)（离格），“非善士之人”(asabbhirūpo puriso)（复合词）。由于此法符合教法(sāsana)，为显示其符合性，我们将在此从教法中展示其用法，以使听者于超越逻辑的、奇妙的善逝(sugata)巴利圣典之理，获得明晰的智慧。例如：“此火神甚为不善，我等以尾毛供养之。”(Bahumpetaṃ asabbhi jātaveda, yaṃ taṃ vāladhinā’bhipūjayāma)“应与善士交往。”(Sabbhi kubbetha santhavaṃ)“斯那迦(Senaka)在娑罗林(Sālavana)中所为，乃非善士之恶行。”(Yaṃ sālavanasmiṃ senako, pāpakammamakari asabbhirūpaṃ)“此病非善士之状。”(Ābādhoyaṃ asabbhirūpo)“不喜、固执，非善士之状。”(Asammodako thaddho asabbhirūpo)于此，若见呼格，则主格虽未于巴利语中以其形态出现，亦视同已见。同样，若见工具格，则离格亦视同已见。若见复合词中之词形，则其分析句中之词形，除“hetusatthāradassana”等例外，亦尽可能视同已见。其中，若“sabbhi”一词指称涅槃，则如“santi”、“visuddhi”、“nibbuti”等词，为阴性(itthiliṅga)，且依夜摩迦(Yamaka)大长老之见，应按“夜(ratti)”的变格法连用。此法实通用于所有以i结尾的阴性词。若指称“美好”之义，则因其性随所修饰之词而变，应按“火(aggi)”、“夜(ratti)”、“骨(aṭṭhi)”的变格法连用。于“sabbhidhammabhūtaṃ nibbānaṃ”一句，义为“具足美好之法的涅槃”。如是，通过巴利圣典之理了知“sabbhi”一词在呼格等五处的用法后，亦应通过义注(aṭṭhakathā)之理了知其用法。如何？因《有偈品》(Sagāthāvagga)义注中，于“善人开示：‘与善士共住，善人之法不衰老’”(santo ‘sabbhīhi saddhiṃ sataṃ dhammo na jaraṃ upetī’ti pavedayantī)此段，义注师们以“sabbhīhi”的“hi”格结尾展示了词形构造的特别之处，故“sabbhi”一词应可用于所有格位与数。于此，我们说：

ครู ‘‘สพฺภีหิ สทฺธิ’’นฺติ, อตฺถํ ภาสึสุ ปาฬิยา;

ยโต ตโต สพฺภิสทฺทํ, ธีโร สพฺพตฺถ โยชเย.

诸师已阐释巴利语中“sabbhīhi saddhiṃ”之义；是故有智者，当于一切处运用“sabbhi”一词。

‘‘อสพฺภิรูโป’’อิติปิ, สมาสวิสเย สุตํ;

ยสฺมา ตสฺมา สพฺภิสทฺทํ, วิญฺญู สพฺพธิ โยชเย.

“asabbhirūpo”一词，亦闻于复合词(samāsa)中；是故有识者，处处皆可运用“sabbhi”一词。

‘‘โอวเทยฺยานุสาเสยฺย[Pg.234], อสพฺภา จ นิวารเย’’ติ เอตฺถ ปน ‘‘อสพฺภา’’ติปทํ วิจิตฺรวุตฺตีสุ ตทฺธิตปจฺจเยสุ ณฺยปจฺจยวเสน นิปฺผตฺติมุปาคตนฺติ เวทิตพฺพํ. กถํ? เยภุยฺเยน อสพฺภีสุ ภวํ อสพฺภํ. กึ ตํ? อกุสลํ, ตโต อสพฺภา อกุสลธมฺมา นิวารเย จ, กุสลธมฺเม ปติฏฺฐเปยฺยาติ อตฺโถ. ‘‘อมฺเห อสพฺภาหิ วาจาหิ วิกฺโกสมานา ติพฺพาหิ สตฺตีหิ หนิสฺสนฺตี’’ติ เอตฺถ ตุ อสพฺภีนํ เอตาติ อสพฺภา, น วา สพฺภีนํ เอตาติปิ อสพฺภาติ นิพฺพจนํ, ณฺยปจฺจยวเสน จ ปทสิทฺธิ เวทิตพฺพา. ยา จ ปเนตฺถ อมฺเหหิ สนฺตสทฺทสฺส ‘‘สํ, สนฺโต. สํ, สนฺตํ, สนฺเต’’ติอาทินา ปทมาลา ทสฺสิตา, ตตฺถ ‘‘สเมติ อสตา อส’’นฺติ ปาฬิยํ ‘‘อส’’นฺติ ปเท ทิฏฺเฐเยว ‘‘ส’’นฺติ ปทํ ปาฬิยํ อนาคตมฺปิ ทิฏฺฐเมว โหติ ยุคฬภาเวน วิชฺชมานตารหตฺตา. เอวํ ทิฏฺเฐน อทิฏฺฐสฺส คหณํ เวทิตพฺพํ. อถ วา ‘‘อส’’นฺติ เอตฺถ น สํ อสนฺติ สมาสวิคฺคหวเสนาธิคนฺตพฺพตฺตา ‘‘ส’’มิติ ปทํ ทิฏฺฐเมว โหติ. เอวมญฺญตฺราปิ นโย. ตตฺร สนฺติ สปฺปุริโส. อสนฺติ อสปฺปุริโส. อิตฺถิลิงฺเควตฺตพฺเพ ‘‘อสตี, อสา’’ติ รูปานิ ภวนฺติ. ‘‘อสตี, อสตี, อสติโย, อสา. อสตึ, อสตี, อสติโย. อสาย, อสติยา, อสตีหิ, อสตีภิ. อสติยา, อสตีน’’นฺติ วกฺขมาน อิตฺถินเยน นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา.

在“应劝诫，应教导，并制止不善”一句中，当知“asabbhā”一词是通过在各种作用的派生后缀(taddhita-paccaya)中，以“ṇya”后缀的方式而形成的。如何形成？“大多存在于不善者(asabbhi)中的，即为不善(asabbha)”。那是什么？是不善(akusala)。因此，其义为：应制止不善法，而确立善法。在“他们以不善之语辱骂我们，将以利矛伤害我们”一句中，“asabbhā”的词源解释(nibbacana)为“此乃不善者之（语）”，或“此非善者之（语）”，其词语的构成(padasiddhi)亦当知是通过“ṇya”后缀。此处，我们已展示“santa(santa)”一词的格位变化表(padamālā)，如“saṃ, santo. Saṃ, santaṃ, sante”等。其中，在巴利“sameti asatā asaṃ”一句中，既然见到了“asaṃ”一词，那么“saṃ”一词虽未在巴利中出现，亦因其成对存在而被视为已见到。当知此为以已见推知未见。或者，在“asaṃ”一词中，因其可通过复合词分析“na saṃ asan”而得知，故“saṃ”一词亦被视为已见到。其他地方亦可依此理类推。其中，“santi”为善士(sappurisa)，“asanti”为非善士(asappurisa)。若用于阴性(itthiliṅga)，则有“asatī, asā”等形式。应按后述阴性词变格法连用其名词格位变化表(nāmikapadamālā)：“asatī, asatī, asatiyo, asā. Asatiṃ, asatī, asatiyo. Asāya, asatiyā, asatīhi, asatībhi. Asatiyā, asatīnaṃ”。

เอตฺถ ปน ‘‘อสา โลกิตฺถิโย นาม, เวลา ตาสํ น วิชฺชติ. มา จ วสํ อสตีนํ นิคจฺเฉ’’ติอาทีนิ ทสฺเสตพฺพานิ. อสาติ เจตฺถ อสตีติ จ สมานตฺถา, อสนฺตชาติกาติ หิ เตสํ อตฺโถ. ยสฺมา ปน ชาตกฏฺฐกถายํ ‘‘อสาติ อสติโย ลามิกา, อถ วา สาตํ วุจฺจติ สุขํ, ตํ ตาสุ นตฺถิ, อตฺตนิ ปฏิพทฺธจิตฺตานํ อสาตเมว เทนฺตีติปิ อสา[Pg.235], ทุกฺขา, ทุกฺขวตฺถุภูตาติ อตฺโถ’’ติ อตฺถํ สํวณฺเณสุํ, ตสฺมา สาตํ นตฺถิ เอติสฺสนฺติ อสาติ อตฺเถ ‘‘อสา’’ติ ปทสฺส ยถา ริตฺโต อสฺสาโท เอตฺถาติ ริตฺตสฺสนฺติปทสฺส ลุตฺตุตฺตรกฺขรสฺส ‘‘ริตฺตสฺสํ, ริตฺตสฺสานิ. ริตฺตสฺส’’นฺติ จิตฺตนเยน นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา, ตถา ‘‘อสา, อสา, อสาโย. อสํ, อสา, อสาโย. อสายา’’ติ กญฺญานเยน โยเชตพฺพา.

此处，当展示“世间女子名为asā(不贞)，她们没有节制。切莫受不贞女之控制”等例子。此中“asā”与“asatī”同义，其义为“本性不良者”。因为在《本生》义注(Jātakaṭṭhakathā)中，他们阐释其义说：“asā即不贞、卑劣之女；或说sātaṃ意为乐，她们之中没有此乐；又因她们只给心系于己者带来不乐(asāta)，故亦称asā，意为痛苦、是痛苦之源。”因此，在“asā”意为“此处无乐”时，“asā”一词的格位变化，应如“rittassa”（空味）一词（源于ritto assādo etthāti），其末字省略，依“心(citta)”的变格法，变为“rittassaṃ, rittassāni. Rittassa”等；同样，亦应依“少女(kaññā)”的变格法，变为“asā, asā, asāyo. Asaṃ, asā, asāyo. Asāyā”等。

เอตฺถ จ โย อมฺเหหิ ‘‘สนฺโต’’อิติ สทฺโท ทสฺสิโต. โส กตฺถจิ เอกวจนพหุวจนภาเวน สํวิชฺชมานสทฺทสฺสตฺถมฺปิ วทติ, ตสฺส วเสน อยํ นามิกปทมาลา –

此处，我们所展示的“santo”一词，有时也以单数和复数形式表达“存在的(saṃvijjamāna)”一词的意义。依此，其名词格位变化如下——

สนฺโต, สนฺโต, สนฺตา. สนฺตํ, สนฺเต. สตา, สนฺเตน, สนฺเตหิ, สนฺเตภิ. สโต, สนฺตสฺส, สตํ, สนฺตานํ. สตา, สนฺตา, สนฺตสฺมา, สนฺตมฺหา, สนฺเตหิ, สนฺเตภิ. สโต, สนฺตสฺส, สตํ, สนฺตานํ. สติ, สนฺเต, สนฺตสฺมึ, สนฺตมฺหิ, สนฺเตสุ. โภ สนฺต, ภวนฺโต สนฺโต, ภวนฺโต สนฺตา.

Santo, santo, santā. Santaṃ, sante. Satā, santena, santehi, santebhi. Sato, santassa, sataṃ, santānaṃ. Satā, santā, santasmā, santamhā, santehi, santebhi. Sato, santassa, sataṃ, santānaṃ. Sati, sante, santasmiṃ, santamhi, santesu. Bho santa, bhavanto santo, bhavanto santā。

เอตฺถ ปน ‘‘อยํ โข ภิกฺขเว อฏฺฐโม ภทฺโท อสฺสาชานีโย สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. จตฺตาโรเม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อสตา ตุจฺฉา มุสา อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ. ภเว โข สติ ชาติ โหติ’’อิจฺเจวมาทีนิ ปโยคานิ ภวนฺติ. ‘‘สงฺขาเรสุ โข สติ วิญฺญาณํ โหตี’’ติอาทีสุ ปน สติสทฺโท วจนวิปลฺลาสวเสน ฐิโตติ คเหตพฺโพ.

此处，有如下等用法：“诸比丘，此第八种贤良马确实存在于世间。”“诸比丘，此四种人(puggala)确实存在于世间。”“他们以不存在的、空洞的、虚假的、不真实之事诽谤。”“确实，有存在，故有生。”在“确实，有诸行，故有识”等句中，当知“sati”一词是依数之倒置(vacanavipallāsa)而安立。

ตตฺร เอกวจนพหุวจนวเสน ทฺวิธา ฐิเตสุ สนฺโตสทฺเทสุ พหุวจนสนฺโตสทฺทํ ฐเปตฺวา เสสา สมานสทฺทสฺสตฺถมฺปิ วทนฺติ, ตสฺมา ‘‘สนฺโตติ สมาโน, สนฺตาติ สมานา’’ติอาทินา [Pg.236] อตฺโถ กเถตพฺโพ. สมาโนติ อิมสฺส จ ‘‘โหนฺโต’’ติ อตฺโถ ‘‘ปหุ สมาโน วิปุลตฺถจินฺตี, กึ การณา เม น กโรสิ ทุกฺข’’นฺติอาทีสุ วิย. ปโยคานิ ปน –

在此，依单数和复数而有两种形式的santo词中，除去复数的santo词，其余的也表达samāna词的含义。因此，其义当解说为：“santo即samāno，santā即samānā”等。而samāno一词，其义为“honto”（存在者），如在“有能力的存在者，思虑广阔者，为何不为我造苦？”等句中。至于其用法——

‘‘โย มาตรํ ปิตรํ วา, ชิณฺณกํ คตโยพฺพนํ;

ปหุ สนฺโต น ภรติ, ตํ ปราภวโต มุขํ.

“若人于父母，年老过青春，有能而不养，是为败亡门。”

อิเธว ติฏฺฐมานสฺส, เทวภูตสฺส เม สโต;

ปุนรายุ จ เม ลทฺโธ, เอวํ ชานาหิ มาริสา’’ติ

“我于此住立，已身为天神；我复得寿元，贤友汝当知。”

เอวมาทีนิ ภวนฺติ.

诸如此类。

อปิจ สนฺโตสทฺโท ยสฺมา ‘‘กิลนฺโต’’ติ จ ‘‘อุปสนฺโต’’ติ จ ‘‘นิรุทฺโธ’’ติ จ อตฺถํ วทติ, ตสฺมา เตสํ วเสน สนฺตสทฺทสฺส ‘‘สนฺโต, สนฺตา. สนฺตํ, สนฺเต. สนฺเตนา’’ติ ปุริสนเยน นามิกปทมาลา เวทิตพฺพา. เอตฺถ จ ‘‘สนฺโต ตสิโต. ทีฆํ สนฺตสฺส โยชนํ. สนฺโต ทนฺโต นิยโต พฺรหฺมจารี. สนฺโต นิรุทฺโธ อตฺถงฺคโต อพฺภตฺถงฺคโต’’ติอาทีนิ ปโยคานิ. นปุํสกลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘สนฺตํ, สนฺตานี’’ติ จิตฺตนเยน นามิกปทมาลา. สา จ ‘‘สํวิชฺชมานํ สมานํ กิลนฺตํ อุปสนฺตํ นิรุทฺธ’’มิติ อตฺถทีปกาปทวตีติ เวทิตพฺพา. อถ วา ‘‘อุปาทาเน โข สติ ภโว โหตี’’ติอาทีสุ นปุํสกปฺปโยคทสฺสนโต สนฺตสทฺทสฺส สํวิชฺชมานสทฺทตฺถวาจกตฺเต ตติยาปญฺจมีจตุตฺถีฉฏฺฐีสตฺตมีฐาเน ‘‘สตา, สโต, สตํ, สตี’’ติ ปทานิ อธิกานิ วตฺตพฺพานิ, เสสานิ จิตฺตนเยน เญยฺยานิ. อิตฺถิลิงฺเค ปน วตฺตพฺเพ ‘‘สนฺตา, สนฺตา, สนฺตาโย. สนฺตํ, สนฺตา, สนฺตาโย. สนฺตายา’’ติ กญฺญานเยน จ, สนฺตี, สนฺตี, สนฺติโย[Pg.237]. สนฺตึ, สนฺตี, สนฺติโย. สนฺติยา’’ติ อิตฺถินเยน จ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. เอตาสุ ปฐมา ‘‘สํวิชฺชมานา กิลนฺตา อุปสนฺตา นิรุทฺธา’’ติ อตฺถทีปกาปทวตี, เอตฺถ ปโยคา สุวิญฺเญยฺยาว. ทุติยา ปน ‘‘สํวิชฺชมานา สมานา’’ติ อตฺถทีปกาปทวตี. ตถา หิ ‘‘สนฺตี อาปตฺติ อาวิกาตพฺพา’’ติ เอตฺถ สํวิชฺชมานา ‘‘สนฺตี’’ติ วุจฺจติ.

再者，由于santo一词亦表达“疲倦”、“寂静”、“已灭”之义，因此，根据此等含义，当知sant一词的阳性名词格位变化应依循“人(purisa)”的范例：“santo, santā. Santaṃ, sante. Santenā”。此处用例有：“疲倦者口渴。疲倦者路途漫长。寂静者已调伏、已克制、是梵行者。寂静者已灭、已消失、已完全消失”等。当用于中性时，其名词格位变化依循“心(citta)”的范例：“santaṃ, santānī”。当知其能阐明“存在的、作为、疲倦的、寂静的、已灭的”等义。又或者，如在“有取(upādāne)，则有有(bhavo)”等句中可见中性用法，当sant一词意为“存在的”时，于第三、第五、第四、第六、第七格，应加上“satā, sato, sataṃ, satī”等词形，其余则当依“心(citta)”的范例了知。当用于阴性时，其名词格位变化当依循“少女(kaññā)”的范例组合为：“santā, santā, santāyo. Santaṃ, santā, santāyo. Santāyā”；并依循“女人(itthi)”的范例组合为：“santī, santī, santiyo. Santiṃ, santī, santiyo. Santiyā”。其中，第一种能阐明“存在的、疲倦的、寂静的、已灭的”等义，此处用法甚易了知。第二种则能阐明“存在的、作为”等义。诚然，在“有存在的过失，当发露”一句中，“存在的”即被称为“santī”。

‘‘ยาย มาตุ ภโต โปโส,อิมํ โลกํ อเวกฺขติ;

ตมฺปิ ปาณททึ สนฺตึ,หนฺติ กุทฺโธ ปุถุชฺชโน’’ติ

人子为母养，得见此世界；如是予命者，凡夫怒亦杀。

เอตฺถ ปน สมานา ‘‘สนฺตี’’ติ วุจฺจติ. อปราปิ อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ปทมาลา เวทิตพฺพา. สนฺตีสทฺทสฺส หิ สํวิชฺชมานสทฺทตฺถวาจกตฺเต ‘‘ชาติยา โข สติ ชรามรณํ โหตี’’ติอาทินา อิตฺถิลิงฺคปฺปโยคทสฺสนโต สตฺตมีฐาเน ‘‘สติ, สติยา, สติยํ, สนฺติยา, สนฺติยํ, สนฺตีสู’’ติ รูปานิ วตฺตพฺพานิ. เสสานิ อิตฺถินเยน เญยฺยานิ. อยํ ตติยา, เอตฺถ จ ‘‘อสนฺติยา อาปตฺติยา ตุณฺหี ภวิตพฺพ’’นฺติ ปาฬิ ‘‘สนฺติยา’’อิจฺจาทีนํ อตฺถิภาเว นิทสฺสนํ. อปโร นโย – สตีสทฺทสฺส ‘‘สมานา’’ติ อิมสฺมึ อตฺเถ ‘‘ยา ตฺวํ วสสิ ชิณฺณสฺส, เอวํ ทหริยา สตี’’ติ จ ‘‘เย ตํ ชิณฺณสฺส ปาทํสุ, เอวํ ทหริยํ สติ’’นฺติ จ ปาฬิทสฺสนโต ‘‘สตี, สตี, สติโย. สตึ, สตี, สติโย. สติยา’’ติอาทีนิปิ รูปานิ โยเชตพฺพานิ, สํโยเค นการโลปวเสน วา.

在此，“作为”被称为“santī”。当用于阴性时，亦当知晓另一组名词格位变化。当santī一词表达“存在的(saṃvijjamāna)”词义时，因可见“有生(jātiyā)，则有老死(jarāmaraṇaṃ)”等句中的阴性用法，故于第七格，当说出“sati, satiyā, satiyaṃ, santiyā, santiyaṃ, santīsū”等形式。其余则当依“女人(itthi)”的范例了知。此为第三种，而“于不存在的过失，当默然”此巴利句，是“santiyā”等词形存在的范例。另一法：当satī一词用于“作为”此义时，因可见“你如此年轻，却与老人同住”以及“那些将你给予老人的人，[是在]你如此年轻之时”等巴利用法，故亦可组合“satī, satī, satiyo. Satiṃ, satī, satiyo. Satiyā”等形式，或通过连音(saṃyoga)中n的省略。

อิทานิ ‘‘สนฺโต, สนฺตา’’ติ ปททฺวยสฺส ปโยคนิจฺฉยํ กถยาม ปโยเคสุ โสตูนํ อสมฺมูฬฺหภาวาย. ตถา หิ ‘‘สปฺปุริสา’’ติ วา ‘‘ปณฺฑิตา’’ติ วา พหุวจนวเสน อตฺถํ [Pg.238] วตฺตุกาเมน ‘‘สนฺโต ทนฺโต’’ติ เอวํ วุตฺตเอกวจนสทิสํ ‘‘สนฺโต’’ติ พหุวจนํ วตฺตพฺพํ. ‘‘สํวิชฺชมาโน’’ติ เอกวจนวเสน อตฺถํ วตฺตุกาเมน ‘‘สนฺโต’’ติ เอกวจนํ วตฺตพฺพํ. ‘‘สํวิชฺชมานา’’ติ พหุวจนวเสน อตฺถํ วตฺตุกาเมน ‘‘สนฺโต สปฺปุริสา’’ติ, ‘‘สนฺโต สํวิชฺชมานา’’ติ จ เอวํ วุตฺตพหุวจนสทิสํ ‘‘สนฺโต’’ติ วา ‘‘สนฺตา’’ติ วา พหุวจนํ วตฺตพฺพํ, ‘‘กิลนฺโต’’ติ วา ‘‘สมาโน’’ติ วา ‘‘อุปสนฺโต’’ติ วา ‘‘นิรุทฺโธ’’ติ วา เอกวจนวเสน อตฺถํ วตฺตุกาเมน ‘‘สนฺโต สปฺปุริสา’’ติ เอวํ วุตฺตพหุวจนสทิสํ ‘‘สนฺโต’’ติ เอกวจนํ วตฺตพฺพํ. เตเยวตฺเถ พหุวจนวเสน วตฺตุกาเมน ปน ‘‘สนฺตา สูเนหิ ปาเทหิ, โก เน หตฺเถ คเหสฺสตี’’ติ เอตฺถ วิย ‘‘สนฺตา’’ติ พหุวจนํ วตฺตพฺพํ. อยํ นีติ สาธุกํ มนสิ กาตพฺพา. อิทญฺหิ มนฺทพุทฺธีนํ สมฺโมหฏฺฐานํ. อยมฺปิ ปเนตฺถ สงฺคโห เวทิตพฺโพ –

现在，为了使听闻者在用法上不产生迷惑，我们说明“santo”与“santā”这两个词的用法判定。诚然，若欲以复数表达“善人(sappurisā)”或“智者(paṇḍitā)”之义，应当使用复数的“santo”，这与“santo danto”（寂静者已调伏）中所说的单数词形相同。若欲以单数表达“存在者(saṃvijjamāno)”之义，应当使用单数的“santo”。若欲以复数表达“存在者们(saṃvijjamānā)”之义，如“santo sappurisā”（善人们存在）或“santo saṃvijjamānā”（他们存在），则应当使用复数“santo”或“santā”。若欲以单数表达“疲倦者(kilanto)”、“作为者(samāno)”、“寂静者(upasanto)”或“已灭者(niruddho)”之义，应当使用单数的“santo”，这与“santo sappurisā”（善人们存在）中所说的复数词形相同。但若欲以复数表达这些相同的含义，则应当使用复数“santā”，如在“他们双足肿胀(santā sūnehi pādehi)，谁将牵他们的手？”一句中。这一规则应当善加忆持，因为这是智慧迟钝者的迷惑之处。在此亦应当了知这一总结：

‘‘ติลิงฺคตฺเถ จ เอกตฺเถ, พวฺหตฺเถปิ จ ทิสฺสติ;

สตฺตมฺยนฺโต สติสทฺโท, วิปลฺลาเส พหุมฺหิ โส’’ติ.

“三性单数义，复数亦可见；sati第七格，多处致混淆。”

อิทานิ มหนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在讲述“mahant”（大）一词的名词格位变化(nāmikapadamālā)——

มหํ, มหา, มหนฺโต, มหนฺตา. มหนฺตํ, มหนฺเต. มหตา, มหนฺเตน, มหนฺเตหิ, มหนฺเตภิ. มหโต, มหนฺตสฺส, มหนฺตานํ, มหตํ. มหตา, มหนฺตา, มหนฺตสฺมา, มหนฺตมฺหา, มหนฺเตหิ, มหนฺเตภิ. มหโต, มหนฺตสฺส, มหนฺตานํ, มหตํ. มหติ, มหนฺเต, มหนฺตสฺมึ, มหนฺตมฺหิ, มหนฺเตสุ. โภ มห, โภ มหา, ภวนฺโต มหนฺโตติ อยมมฺหากํ รุจิ.

Mahaṃ, mahā, mahanto, mahantā. Mahantaṃ, mahante. Mahatā, mahantena, mahantehi, mahantebhi. Mahato, mahantassa, mahantānaṃ, mahataṃ. Mahatā, mahantā, mahantasmā, mahantamhā, mahantehi, mahantebhi. Mahato, mahantassa, mahantānaṃ, mahataṃ. Mahati, mahante, mahantasmiṃ, mahantamhi, mahantesu. Bho maha, bho mahā, bhavanto mahanto——此乃我等之所好。

เอตฺถ ‘‘มหนฺโต, มหนฺตา. มหนฺตํ, มหนฺเต. มหนฺเตนา’’ติ ปุริสนโยปิ ลพฺภติ, ตสฺมา ‘‘โภ มหนฺต, ภวนฺโต มหนฺตา’’ติ อาลปนปทานิ โยเชตพฺพานิ. นปุํสกลิงฺเค วตฺตพฺเพ [Pg.239] ‘‘มหนฺตํ, มหนฺตานี’’ติ จิตฺตนโยปิ ลพฺภติ. อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘มหตี, มหตี, มหติโย. มหตึ, มหตี, มหติโย. มหติยา, มหตีหิ มหตีภี’’ติ อิตฺถินโยปิ ลพฺภติ. ‘‘มหติยา จ ยกฺขเสนายา’’ติอาทีเนตฺถ นิทสฺสนปทานิ. อปโรปิ ‘‘มหนฺตา, มหนฺตา, มหนฺตาโย. มหนฺต’’นฺติ กญฺญานโยปิ ลพฺภติ, ‘‘มหนฺตา นิธิกุมฺภิโย’’ติอาทีเนตฺถ นิทสฺสนปทานิ. กจฺจายเน ปน ‘‘มหนฺตี’’อิติ ปทํ ทิฏฺฐํ. ตํ ‘‘คุณวนฺตี, กุลวนฺตี’’อิจฺจาทีนิ วิย ปาฬิยํ อปฺปสิทฺธตฺตา วีมํสิตพฺพํ.

此处，“mahanto, mahantā. Mahantaṃ, mahante. Mahantenā”等亦可依男子(purisa)的范例，因此应当组合呼格：“bho mahanta, bhavanto mahantā”。若要表达中性，亦可依心(citta)的范例：“mahantaṃ, mahantānī”。若要表达阴性，亦可依女人(itthi)的范例：“mahatī, mahatī, mahatiyo. Mahatiṃ, mahatī, mahatiyo. Mahatiyā, mahatīhi mahatībhī”。“与伟大的夜叉(yakkha)军”等是此处的范例。此外，亦可依少女(kaññā)的范例：“mahantā, mahantā, mahantāyo. Mahantaṃ”，“巨大的宝藏瓮”等是此处的范例。但在迦旃延(Kaccāyana)语法中，可见“mahantī”一词。由于该词在巴利(Pāḷi)圣典中如“guṇavantī”、“kulavantī”等词一样罕见，故应当审察。

นนุ โภ ยสฺมา สาสเนปิ ‘‘คจฺฉนฺตี, จรนฺตี’’ติอาทีนิ จ ‘‘อิทฺธิมนฺตี’’ติ จ ปทํ ทิสฺสติ, ตสฺมา ‘‘มหนฺตี, คุณวนฺตี’’ติอาทีนิปิ ภวิตพฺพนฺติ? น ภวิตพฺพํ ตถารูปสฺส นยสฺส วเสน อคฺคเหตพฺพตฺตา, ‘‘มหตี, คุณวตี’’อิจฺจาทินยสฺเสว ทสฺสนโต จ. ตถา หิ ปาฬิยํ อฏฺฐกถาสุ จ ‘‘เสยฺยถาปิ นาม มหตี นงฺคลสีสา, อิตฺถี สิยา รูปวตี, สา จ สีลวตี สิยา. สติมตี จกฺขุมตี. อิทฺธิมตี ปตฺติมตี’’ติ จ ‘‘มหตึ เสนํ ทิสฺวา มโหสธเสนา มนฺทา, อยํ อติวิย มหตี เสนา ทิสฺสตี’’ติ จ อาทีนิ ปโยคานิ ทิสฺสนฺติ, น ‘‘มหนฺตี, รูปวนฺตี’’อิจฺจาทีนิ.

难道不是因为在教法中也见到“gacchantī”、“carantī”等词以及“iddhimantī”一词，所以“mahantī”、“guṇavantī”等词也应该成立吗？不应成立。因为不应根据那种形式的规则来选取，而且只见“mahatī”、“guṇavatī”等规则。诚然，在巴利圣典与义注(aṭṭhakathā)中可见如下用法：“譬如巨大的犁头”；“女子可以是美丽的(rūpavatī)，她也可以是具戒的(sīlavatī)、具念的(satimatī)、具眼的(cakkhumatī)、具神通的(iddhimatī)、有成就的(pattimatī)”；以及“见到大军，大药(Mahosadha)的军队显得迟缓，这支军队看起来极其庞大(mahatī)”等用法，而不见“mahantī”、“rūpavantī”等。

เกจิ ปน ‘‘มหาอิติ สทฺโท พฺยาเส น ลพฺภติ, สมาเสเยว ลพฺภติ ‘มหาปุริโส’ติ เอตฺถ วิยา’’ติ วทนฺติ, ตํ น คเหตพฺพํ. ‘‘มหา เต อุปาสก ปริจฺจาโค. มหา วตายํ ภนฺเต ภูมิจาโล. โฆโส จ วิปุโล มหา. พาราณสิรชฺชํ นาม มหา. เสนา สาทิสฺสเต มหา’’ติ ปโยคทสฺสนโต. เอวํ พฺยาเสปิ ลพฺภตีติ [Pg.240] เวทิตพฺพํ, ตสฺมา ‘‘มหํ, มหา, มหนฺโต, มหนฺตา. โภ มหนฺต, ภวนฺโต มหนฺตา’’ติ ปุลฺลิงฺเค, ‘‘มหนฺตํ, มหา, มหนฺตานิ. โภ มหนฺต, ภวนฺโต มหนฺตานี’’ติ นปุํสกลิงฺเค, ‘‘มหนฺตา, มหา, มหนฺตา, มหนฺตาโย. โภติ มหนฺเต, โภติโย มหนฺตา, มหนฺตาโย’’ติ อิตฺถิลิงฺเค สพฺพํ สมฺปุณฺณํ โยเชตพฺพํ. สมาเส ปน ‘‘มหาสตฺโต มหาอุปาสโก มหาอุปาสิกา มหพฺพโล มหาวนํ มหคฺคตํ มหปฺผลํ มหพฺภย’’นฺติอาทีนิ รูปานิ ภวนฺติ, ตทฺธิเต ‘‘มหตฺตโน มหตฺตํ มหนฺตตฺตํ มหนฺตตา’’ติ รูปานิ ภวนฺติ. คจฺฉนฺตสทฺทสฺส ปน ‘‘คจฺฉนฺโต คจฺฉนฺตา’’ติ รูปานิ วตฺวา เสสานิ มหนฺตสทฺเท วุตฺตนเยน วิตฺถาเรตฺวา นามิกปทมาลา เวทิตพฺพา. ตถา ‘‘คจฺฉนฺโต, คจฺฉนฺตา’’ติ ปุริสนโย จ ‘‘คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺตานี’’ติ จิตฺตนโย จ ‘‘คจฺฉนฺตี, คจฺฉนฺตี, คจฺฉนฺติโย’’ติ อิตฺถินโย จ คเหตพฺโพ. เอวํ ลิงฺคตฺตยวเสน ‘‘จรํ จรนฺโต จรนฺตํ จรนฺตี, ททํ ททนฺโต ททนฺตํ ททนฺตี’’ติอาทีนํ อเนกปทสหสฺสานํ นามิกปทมาลา วิตฺถาเรตพฺพา.

然而，有些人说：“mahā一词在散说(byāse)中不可得，仅在复合词中可见，如‘大士(mahāpuriso)’中”，这种说法不应采纳。因为可见如下用法：“优婆塞(upāsaka)，你的布施真大(mahā)啊！”“尊者，这次地震(bhūmicālo)真是巨大(mahā)啊！”“声音(ghoso)非常洪亮(mahā)。”“波罗奈(Bārāṇasī)国号称大(mahā)国。”“军队(senā)看起来非常庞大(mahā)。”由此可知，在散说中亦可得。因此，阳性：“mahaṃ, mahā, mahanto, mahantā. Bho mahanta, bhavanto mahantā”；中性：“mahantaṃ, mahā, mahantāni. Bho mahanta, bhavanto mahantānī”；阴性：“mahantā, mahā, mahantā, mahantāyo. Bhoti mahante, bhotiyo mahantā, mahantāyo”，所有形式都应当完整地组合。在复合词中，则有大士(mahāsatto)、大优婆塞(mahāupāsako)、大优婆夷(mahāupāsikā)、大力(mahabbalo)、大林(mahāvanaṃ)、大至(mahaggataṃ)、大果(mahapphalaṃ)、大怖畏(mahabbhayaṃ)等形式。在派生词(taddhite)中，则有mahattano、mahattaṃ、mahantattaṃ、mahantatā（伟大、伟大性）等形式。至于gacchanta（去）一词，在说明了“gacchanto, gacchantā”等形式后，其余的应当按照mahanta一词所说的方式详细展开，从而了知名词格位变化(nāmikapadamālā)。同样，应当掌握阳性用法“gacchanto, gacchantā”，中性用法“gacchantaṃ, gacchantānī”，以及阴性用法“gacchantī, gacchantī, gacchantiyo”。像这样，通过三种性别的变化，应当详细展开“caraṃ, caranto, carantaṃ, carantī”（行走的）、“dadaṃ, dadanto, dadantaṃ, dadantī”（给予的）等成千上万词语的名词格位变化。

เย ปนาจริยา ‘‘คจฺฉนฺโต’’ติอาทีนํ ปจฺจตฺตาลปนพหุวจนตฺตญฺจ ‘‘คจฺฉํ’’อิจฺจาทีนํ อาลปเนกวจนตฺตญฺจ อิจฺฉนฺติ, เต สมมฺเหหิ ปโยโค สาสเน น ทิฏฺโฐ นยวเสนาคเหตพฺพตฺตา. ตสฺมา ตานิ เอตฺถ น วทาม. อยํ ปน วิเสโส ทิฏฺโฐ. เสยฺยถิทํ?

有些老师主张“gacchanto”等词是主格与呼格复数，而“gacchaṃ”等词是呼格单数，但这种用法我们未曾在教法中见过，且因其不应按此理路采纳。因此，我们在此不讨论这些。然而，却可见如下区别。此即：

‘‘คจฺฉํ วิธม’’มิจฺจาทิ-ปทานิ มุนิสาสเน;

กตฺถจาขฺยาติกา โหนฺติ, กตฺถจิ ปน นามิกา.

“Gacchaṃ”、“vidhamaṃ”等词，在牟尼教法(munisāsane)中；有时是动词性的，有时是名词性的。

‘‘ตสฺสาหํ สนฺติเก คจฺฉํ,โส เม สตฺถา ภวิสฺสติ;

วิธมํ เทว เต รฏฺฐํ,ปุตฺโต เวสฺสนฺตโร ตว.

“我正前往他身边，他将为我作导师；大王，汝子韦桑达拉(vessantara)正在破坏汝之国土。”

อธมฺมํ [Pg.241] สารถิ กยิรา, มญฺเจ ตฺวํ นิกฺขนํ วเน’’;

อิจฺเจวมาทโย เญยฺยา, ปโยคา เอตฺถ ธีมตา.

“御者若行非法事，汝应将我埋于林中”；智者应知此等用法。

‘‘คจฺฉิสฺสามิ วิธมี’’ติ-อาทินา ชินสาสเน;

นานากาลปุริสานํ, วเสนตฺถํ วเท วิทู.

“Gacchissāmi”、“vidhamī”等词，在胜者教法(jinasāsane)中；智者应根据不同的时态和人称来解释其意义。

นามตฺเต ปน ‘‘คจฺฉนฺโต, วิธมนฺโต’’ติอาทินา;

‘‘คจฺฉ’’มิจฺเจวมาทีน-มตฺถมตฺถวิทู วเท.

然而，在名词用法中，智者应通过“gacchanto”、“vidhamanto”等词，来解释“gacchaṃ”等词的意义。

อิทานิ สมคติกตฺเตปิ ‘‘ชานํ, ปสฺส’’นฺติอาทีนํ ลิงฺควิภตฺติวจนนฺตรวเสน โย วิเสโส ทิสฺสติ, ตํ วทาม. ตถา หิ ‘‘สา ชานํเยว อาห น ชานามีติ, ปสฺสํเยว อาห น ปสฺสามี’’ติ เอวมาทีสุ ชานํ ปสฺสํ สทฺทานํ ‘‘ชานนฺตี ปสฺสนฺตี’’ติ ลิงฺคนฺตรวเสน ปริวตฺตนํ ภวตีติ ทฏฺฐพฺพํ. อิมินา ‘‘คจฺฉํ’’อิติ สทฺทสฺสปิ ยถาปโยคํ ‘‘คจฺฉนฺตี’’ติ อิตฺถิยา กถนตฺโถ ลพฺภติ เตหิ สมานคติกตฺตา, น ‘‘คจฺฉนฺโต’’ติ สทฺทสฺส ‘‘คจฺฉนฺตี’’ติ อิตฺถิยา กถนตฺโถ ลพฺภติ เตหิ อสมานคติกตฺตาติ การณํ ทสฺสิตํ โหติ. ‘‘อปิ นุ ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกนฺตสุขํ โลกํ ชานํ ปสฺสํ วิหรถา’’ติ เอตฺถ ‘‘ชานนฺตา ปสฺสนฺตา’’ติ วจนนฺตรวเสน ปริวตฺตนํ ภวตีติ ทฏฺฐพฺพํ. อิมินา ปน ‘‘คจฺฉํ’’อิติ สทฺทสฺสปิ ยถาปโยคํ ‘‘คจฺฉนฺตา’’ติ พหุวจนตฺโถ ลพฺภติ เตหิ สมานคติกตฺตา, น ‘‘คจฺฉนฺเต’’ติ สทฺทสฺส ‘‘คจฺฉนฺตา’’ติ พหุวจนตฺโถ ลพฺภติ เตหิ อสมานคติกตฺตาติ การณํ ทสฺสิตํ โหติ. เอส นโย อุตฺตรตฺราปิ. ‘‘ภรนฺติ มาตาปิตโร, ปุพฺเพ กตมนุสฺสร’’นฺติ เอตฺถ อนุสฺสรํสทฺทสฺส ‘‘อนุสฺสรนฺตา’’ติ วจนนฺตรวเสน ปริวตฺตนํ ภวติ. ‘‘สทฺธมฺโม ครุกาตพฺโพ, สรํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ เอตฺถ สรํสทฺทสฺส สรนฺเตนาติ วิภตฺตนฺตรวเสน ปริวตฺตนํ ภวติ. ‘‘ผุสํ ภูตานิ สณฺฐานํ, มนสา คณฺหโต [Pg.242] ยถา’’ติ เอตฺถ ผุสํสทฺทสฺสปิ ‘‘ผุสนฺตสฺสา’’ติ วิภตฺตนฺตรวเสน ปริวตฺตนํ ภวติ. ตถา ‘‘ยาจํ อททมปฺปิโย’’ติ เอตฺถาปิ ยาจํสทฺทสฺส ‘‘ยาจนฺตสฺสา’’ติ วิภตฺตนฺตรวเสน ปริวตฺตนํ ภวติ. ยาจนฺติ วา ยาจิตพฺพํ ธนํ, อิมินา นเยน นานปฺปการโต ปริวตฺตนํ เวทิตพฺพํ. อิติ ‘‘ภวํกร’’นฺติอาทีนํ วิสทิสปทมาลา จ ‘‘คจฺฉํ, จร’’นฺติอาทีนํ สทิสปทมาลา จ ‘‘ชานํ, ปสฺส’’นฺติอาทีนํ ลิงฺควิภตฺติวจนนฺตรวเสน กตฺถจิ ปริวตฺตนนฺติ อยํ ติวิโธปิ อากาโร อาขฺยาติกปทตฺถวิภาวนาย สทฺธึ กถิโต ปาวจนวเร โสตูนํ สทฺเทสฺวตฺเถสุ จ วิสารทพุทฺธิปฏิลาภตฺถํ. สพฺพเมตญฺหิ สนฺธาย อิมา คาถา วุตฺตา –

如今，即使是同类词，像“jānaṃ”(知)、“passaṃ”(见)等词，我们现在就来说明其因性、格、数之不同而显现的差别。例如，在“她明明知道(jānaṃ)，却说不知道；明明看见(passaṃ)，却说没看见”等例子中，jānaṃ、passaṃ这些词，可以因为性别的不同而变为“jānantī”、“passantī”，应当这样理解。由此说明了原因：“gacchaṃ”(去)一词，也可以根据用法变为阴性的“gacchantī”，因为它们的变化方式相同；而“gacchanto”一词，则不能变为阴性的“gacchantī”，因为它们的变化方式不同。在“诸位具寿(āyasmanto)是否在知见(jānaṃ passaṃ)的情况下，安住在绝对安乐的世界？”这句话中，jānaṃ、passaṃ可以因为数的变化而变为复数的“jānantā”、“passantā”，应当这样理解。由此也说明了原因：gacchaṃ一词，也可以根据用法变为复数的“gacchantā”，因为它们的变化方式相同；而“gacchante”一词，则不能变为复数的“gacchantā”，因为它们的变化方式不同。此规则也适用于以下情况。在“父母养育，忆念(anussaraṃ)过去所作”中，anussaraṃ一词可以因数的变化而变为“anussarantā”。在“正法应当尊重，忆念(saraṃ)诸佛的教诲”中，saraṃ一词可以因格的变化而变为“sarantena”。在“以心触及(phusaṃ)诸有的形相而把握”中，phusaṃ一词可以因格的变化而变为“phusantassa”。同样，在“乞求(yācaṃ)而不施与者，不受喜爱”中，yācaṃ一词可以因格的变化而变为“yācantassa”。或者，(yācaṃ)可指乞求的行为，或指应被乞求的财物，应以此理趣了知各种不同的变化。像这样，“bhavaṃ”、“karaṃ”等词是不规则的词形变化，“gacchaṃ”(去)、“caraṃ”(行)等词是规则的词形变化，“jānaṃ”(知)、“passaṃ”(见)等词根据性、格、数而有某些变化——这三种情况，连同动词词义的解释，都已在胜教(pāvacanavare)中说明，是为了让听者在词与义上获得娴熟的智慧。参照所有这一切，说了如下偈颂：

‘‘ภวํ กรํ อรหํ สํ, มหํ’’อิติ ปทานิ ตุ;

วิสทิสานิ สมฺโภนฺติ, อญฺญมญฺญนฺติ ลกฺขเย.

“bhavaṃ、karaṃ、arahaṃ、saṃ、mahaṃ”等词，其变化彼此相异，应当了知。

‘‘คจฺฉํ จรํ ททํ ติฏฺฐํ, จินฺตยํ ภาวยํ วทํ;

ชานํ ปสฺส’’นฺติอาทีนิ, สมานานิ ภวนฺติ หิ.

“gacchaṃ(去)、caraṃ(行)、dadaṃ(施)、tiṭṭhaṃ(住)、cintayaṃ(思)、bhāvayaṃ(修)、vadaṃ(言)；jānaṃ(知)、passaṃ(见)”等词，其变化实皆同然。

ตตฺร ‘‘ชาน’’นฺติอาทีนํ, กตฺถจิ ปริวตฺตนํ;

ลิงฺควิภตฺติวจน-นฺตรโต ปน ทิสฺสตีติ.

其中“jānaṃ(知)”等词，有时有变化；然而，从性、格、数之异中可见。

อปิจ อยํ สพฺเพสมฺปิ นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติ, ยทิทํ ทฺวีสุ ลิงฺเคสุ ฉสุ วิภตฺตีสุ เตรสสุ วจเนสุ อญฺญตรลิงฺควิภตฺติวจนวเสน ปริวตฺตนํ. อยมฺปิ ปเนตฺถ นีติ เวทิตพฺพา.

此外，这也是所有以“ṃ”结尾的阳性名词的通则，即在两性、六格、十三种形式中，依某一性、格、数而变化。此处也应当知道这个规则。

‘‘คจฺฉํ จร’’นฺติอาทีนิ, วิปฺปกตวโจ สิยุํ;

‘‘คจฺฉมาโน จรมาโน’’, อิจฺจาทีนิ ปทานิ จ.

“gacchaṃ、caraṃ”等语，应视为未完成(vippakata)；“gacchamāno、caramāno”等词亦同。

‘‘มหํ ภว’’นฺติ เอตานิ, วิปฺปกตวโจปิ จ;

อวิปฺปกตวโจ จ, สิยุํ อตฺถานุรูปโต.

“mahaṃ、bhavaṃ”等语，可为未完成语(vippakata)，亦可为非未完成语(avippakata)，应随顺文意而定。

‘‘อรหํ [Pg.243] ส’’นฺติ เอตานิ, วินิมุตฺตานิ สพฺพถา;

อาการํ ติวิธมฺเปตํ, กเร จิตฺเต สุเมธโสติ.

“arahaṃ、saṃ”等词，则全然无此分别；智者于此三种模式，应当善记于心间。

สวินิจฺฉโยยํ นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此为对以“ṃ”结尾的阳性名词词干形式之名词词形变化的判定分析。

อาการนฺตตาปกติกํ นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以a为词干的“ṃ”尾阳性名词变格法终。

อิทานิ ธนภูติอิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส อญฺเญสญฺจ ตํสทิสานํ นามิกปทมาลาวิภาคํ วกฺขามิ ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา.

现在，我将遵循古师之见，解说达那布提(Dhanabhūti)一词及其同类词的词干之名词词形变化。

อคฺคิ, อคฺคี, อคฺคโย. อคฺคึ, อคฺคี, อคฺคโย. อคฺคินา, อคฺคีหิ, อคฺคีภิ. อคฺคิสฺส, อคฺคิโน, อคฺคีนํ. อคฺคินา, อคฺคีหิ, อคฺคีภิ. อคฺคิสฺส, อคฺคิโน, อคฺคีนํ. อคฺคิสฺมึ, อคฺคิมฺหิ, อคฺคีสุ. โภ อคฺคิ, โภ อคฺคี, ภวนฺโต อคฺคโย. ยมกมหาเถรมตํ.

主格：aggi, aggī, aggayo。宾格：aggiṃ, aggī, aggayo。工具格：agginā, aggīhi, aggībhi。与格/属格：aggissa, aggino, aggīnaṃ。从格：agginā, aggīhi, aggībhi。方位格：aggismiṃ, aggimhi, aggīsu。呼格：bho aggi, bho aggī, bhavanto aggayo。此为耶摩迦(Yamaka)大长老之见。

เอตฺถ กิญฺจาปิ นิสฺสกฺกวจนฏฺฐาเน ‘‘อคฺคิสฺมา, อคฺคิมฺหา’’ติ อิมานิ นาคตานิ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ ตํสทิสปฺปโยคทสฺสนโต คเหตพฺพานิ. ‘‘อคฺคินา, อคฺคิสฺมา, อคฺคิมฺหา’’ติ กโม จ เวทิตพฺโพ.

虽然在这里从格(nissakkavacana)位置上，“aggismā”、“aggimhā”这些形式没有出现，但根据各处出现的类似用法，这些形式也应当采纳。“agginā”、“aggismā”、“aggimhā”的顺序也应当了解。

ธนภูติ, ธนภูตี, ธนภูตโย. ธนภูตึ, ธนภูตี, ธนภูตโย. ธนภูตินา, ธนภูตีหิ, ธนภูตีภิ. ธนภูติสฺส, ธนภูติโน, ธนภูตีนํ. ธนภูตินา, ธนภูติสฺมา, ธนภูติมฺหา, ธนภูตีหิ, ธนภูตีภิ. ธนภูติสฺส, ธนภูติโน, ธนภูตีนํ. ธนภูติสฺมึ, ธนภูติมฺหิ, ธนภูตีสุ. โภ ธนภูติ, โภ ธนภูตี, ภวนฺโต ธนภูตโย.

主格：dhanabhūti, dhanabhūtī, dhanabhūtayo。宾格：dhanabhūtiṃ, dhanabhūtī, dhanabhūtayo。工具格：dhanabhūtinā, dhanabhūtīhi, dhanabhūtībhi。与格/属格：dhanabhūtissa, dhanabhūtino, dhanabhūtīnaṃ。从格：dhanabhūtinā, dhanabhūtismā, dhanabhūtimhā, dhanabhūtīhi, dhanabhūtībhi。方位格：dhanabhūtismiṃ, dhanabhūtimhi, dhanabhūtīsu。呼格：bho dhanabhūti, bho dhanabhūtī, bhavanto dhanabhūtayo。

สิริภูติ โสตฺถิภูติ, สุวตฺถิภูติ อคฺคินิ;

คินิ โชติ ทธิ ปาณิ, อิสิ สนฺธิ มุนิ มณิ.

吉祥(Siribhūti)、安乐(Sotthibhūti)、善安乐(Suvatthibhūti)、火(aggini)；火(gini)、光明(joti)、凝乳(dadhi)、手(pāṇi)；仙人(isi)、连结(sandhi)、牟尼(muni)、宝珠(maṇi)。

พฺยาธิ [Pg.244] คณฺฐิ รวิ มุฏฺฐิ, กวิ คิริ กปิ นิธิ;

กุจฺฉิ วตฺถิ วิธิ สาลิ, วีหิ ราสิ อหิ มสิ.

病(byādhi)、结(gaṇṭhi)、太阳(ravi)、拳(muṭṭhi)；诗人(kavi)、山(giri)、猴(kapi)、宝藏(nidhi)；腹(kucchi)、膀胱(vatthi)、方法(vidhi)、稻(sāli)；稻谷(vīhi)、堆(rāsi)、蛇(ahi)、墨(masi)。

สาติ เกสิ กิมิ โพนฺทิ, โพธิ ทีปิ ปติ หริ;

อริ ธนิ ติมิ กลิ, สารถฺยุทธิ อญฺชลิ,

念(sāti)、有发者(kesi)、虫(kimi)、身(bondi)；菩提(bodhi)、豹(dīpi)、主(pati)、诃利(Hari)；敌(ari)、富人(dhani)、巨鱼(timi)、恶世(kali)；御者(sārathi)、海洋(udadhi)、合掌(añjali)。

อธิปติ นรปติ, อสิ ญาติ นิรูปธิ;

สมาธิ ชลธิจฺจาที, ธนภูติสมา มตา.

主宰(adhipati)、人主(narapati)、剑(asi)、亲戚(ñāti)、无所依(nirūpadhi)；禅定(samādhi)、海洋(jaladhi)等，皆被认为与达那布提(Dhanabhūti)相同。

อถ วา เอเตสุ อธิปติสทฺทสฺส ‘‘อธิปติยา สตฺตา’’ติ ปาฬิทสฺสนโต ‘‘อธิปติยา’’ติ สตฺตมีรูปมฺปิ อิจฺฉิตพฺพํ. อปิจ ‘‘อสาเร สารมติโน’’ติ ปาฬิยํ อิการนฺตสมาสปทโต โยวจนสฺส โนอาเทสทสฺสนโต กฺวจิ อธิปติอิจฺจาทีนํ อิการนฺตสมาสปทานํ ‘‘อธิปติโน’’ติอาทินาปิ ปจฺจตฺโตปโยครูปานิ อิจฺฉิตพฺพานิ อีการนฺตานํ ทณฺฑีสทฺทาทีนํ ‘‘ทณฺฑิโน’’ติอาทีนิ ปจฺจตฺโตปโยคสมฺปทานสามิวจนรูปานิ วิย. คหปติชานิปติสทฺทาทีนํ ปน สมาสปทานมฺปิ เอวรูปานิ ปจฺจตฺโตปโยครูปานิ น อิจฺฉิตพฺพานิ ‘‘คหปตโย ชานิปตโย’’ติอาทินา นเยน ยถาปาวจนํ คเหตพฺพรูปตฺตา. อิสิ มุนิสทฺทานํ ปนาลปนฏฺฐาเน ‘‘อิเส, มุเส’’ติ รูปนฺตรมฺปิ คเหตพฺพํ ‘‘ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส. ปฏิคฺคณฺห มหามุเน’’ติ ทสฺสนโต.

或者，在这些词中，根据巴利圣典(pāḷi)“adhipatiyā sattā”的用法，“adhipatiyā”也应被视为第七格(sattamī)的形式。此外，在巴利圣典“asāre sāramatino”中，由于可见到以-i为词尾的复合词中，复数词尾-yo被替换为-no，对于“主宰”(adhipati)等某些以-i为词尾的复合词，其“adhipatino”等形式也应被视为主格与对格的形式，就像以-ī为词尾的“持杖者”(daṇḍī)等词的“daṇḍino”等主格、对格、与格及属格的形式一样。然而，对于“家主”(gahapati)、“丈夫”(jānipati)等复合词，则不应接受这类形式，因为它们应按“gahapatayo、jānipatayo”等方式，根据圣典(pāvacana)来理解。至于“仙人”(isi)、“牟尼”(muni)等词，在呼格(ālapana)中，也应接受“ise、mune”等其他形式，如“仙人啊，愿您生子！大牟尼啊，请您接受！”所示。

เย ปเนตฺถ อมฺเหหิ อคฺคินิ คินิสทฺทา วุตฺตา, ตตฺเรเก เอวํ วทนฺติ ‘‘อคฺคินิสทฺโท ปจฺจตฺเตกวจนภาเวเยว ลพฺภติ, น ปจฺจตฺตพหุวจนภาเว อุปโยคภาวาทีสุ วา’’ติ. เกจิ ปน ‘‘ปาฬิยํ อคฺคินิสทฺโท นาม นตฺถิ, คินิสทฺโทเยว อตฺถี’’ติ วทนฺติ. เกจิ ‘‘คินิสทฺโท นาม นตฺถิ, อคฺคินิสทฺโทเยวตฺถี’’ติ [Pg.245] วทนฺติ. สพฺพเมตํ น ยุชฺชติ อคฺคินิ คินิสทฺทานมุปลพฺภนโต, สพฺพาสุปิ วิภตฺตีสุ ทฺวีสุ วจเนสุ โยเชตพฺพตาทสฺสนโต จ. ตถา หิ สุตฺตนิปาเต โกกาลิกสุตฺเต –

在此，我们谈及“aggini”和“gini”这两个词。对此，有些人如此说：“‘aggini’一词仅见于主格单数，不见于复数或对格等用法中。”然而，也有人说：“巴利圣典中没有‘aggini’这个词，只有‘gini’这个词。”另有些人则主张：“‘gini’这个词不存在，只有‘aggini’这个词。”所有这些说法皆不成立，因为“aggini”和“gini”二词皆可寻得，并且从其用法来看，它们在所有格位(vibhattī)和两种数(vacana)中皆应可搭配。例如，在《经集》(Suttanipāta)的《果嘎里咖(Kokālika)经》中——

‘‘น หิ วคฺคุ วทนฺติ วทนฺตา,นาภิชวนฺติ น ตาณมุเปนฺติ;

องฺคาเร สนฺถเต เสนฺติ,อคฺคินึ สมฺปชฺชลิตํ ปวิสนฺตี’’ติ

“言者所言不悦耳，不得成就，亦无庇护；躺卧于遍布热炭上，投入熊熊烈火之中。”

อิมสฺมึ ปเทเส ‘‘อคฺคินิ’’นฺติ อุปโยควจนํ ทิสฺสติ. เตนาห อฏฺฐกถาจริโย ‘‘อคฺคินึ สมฺปชฺชลิตนฺติ สมนฺตโตชาลํ สพฺพทิสาสุ จ สมฺปชฺชลิตมคฺคิ’’นฺติ. ตตฺเรว จ สุตฺตนิปาเต โกกาลิกสุตฺเต –

在此处，可见“agginiṃ”是对格(upayogavacana)的用法。因此，义注师(aṭṭhakathācariya)说：“‘agginiṃ sampajjalitaṃ’意为火焰四面八方燃烧、遍及一切方位的火。”同样，在《经集》(Suttanipāta)的《果嘎里咖经》中——

‘‘อถ โลหมยํ ปน กุมฺภึ,อคฺคินิสญฺชลิตํ ปวิสนฺติ;

ปจฺจนฺติ หิ ตาสุ จิรรตฺตํ,อคฺคินิสมาสุ สมุปฺลวาเต’’ติ

“复次，彼等入于铁锅中，为火所燃，极炽热；彼等于其中长时烹煮，于如火之处上下浮沉。”

อิมสฺมึ ปเทเส สมาสวิสยตฺตา อคฺคินิสญฺชลิตนฺติ อคฺคินีหิ สญฺชลิตนฺติ อตฺโถ ลพฺภติ, ตถา อคฺคินิสมาสูติ อคฺคินีหิ สทิสาสูติ อตฺโถปิ. เอวํ สมาสวิธานมุเขน ‘‘อคฺคินีหี’’ติ กรณวจนมฺปิ ทิสฺสติ.

在此处，由于是复合词(samāsa)的范畴，“agginisañjalitaṃ”可理解为“agginīhi sañjalitaṃ”之义，即“被诸火燃烧”。同样，“agginisamāsu”亦可理解为“agginīhi sadisāsu”之义，即“于如诸火处”。如此，通过复合词的构成方式，亦可见到“agginīhi”（以诸火）作工具格(karaṇavacana)的情况。

คินิสทฺโทปิ จ ปาฬิยํ ทิสฺสติ. ตถา หิ ‘‘ตเมว กฏฺฐํ ทหติ, ยสฺมา โส ชายเต คินี’’ติ จูฬโพธิจริยายํ คินิสทฺโท ทิฏฺโฐ. เกจิ ปเนตฺถ สนฺธิวเสน อการโลปํ สญฺโญคาทิสฺส จ คการสฺส โลปํ วทนฺติ, ตมฺปิ น ยุชฺชติ ตสฺสา ปาฬิยา อฏฺฐกถายํ ‘‘ยสฺมาติ [Pg.246] ยโต กฏฺฐา. คินีติ อคฺคี’’ติ เอวํ คินิสทฺทสฺส อุลฺลิงฺเคตฺวา วจนโต. ตถา ‘‘ฉนฺนา กุฏิ อาหิโต คินี’’ติ อิมสฺส ธนิยสุตฺตสฺส อฏฺฐกถายํ ‘‘อาหิโตติ อาภโต ชาลิโต วา. คินีติ อคฺคี’’ติ วจนโต, ตเถว จ ‘‘มหาคินิ ปชฺชลิโต, อนาหาโรปสมฺมตี’’ติ อิมิสฺสา เถรคาถาย สํวณฺณนายํ ‘‘คินีติ อคฺคี’’ติ วจนโต. ยทิ หิ คินิสทฺโท วิสุํ น สิยา, อฏฺฐกถาจริยา ‘‘ชายเต คินี’’ติอาทีนิ ‘‘ชายเต อคฺคินี’’ติอาทินา ปทจฺเฉทวเสน อตฺถํ วเทยฺยุํ. ยสฺมา เอวํ น วทึสุ, ‘‘คินีติ อคฺคี’’ติ ปน วทึสุ, เตน ญายติ ‘‘คินิสทฺโทปิ วิสุํ อตฺถี’’ติ. เย ‘‘คินิสทฺโท นตฺถี’’ติ วทนฺติ, เตสํ วจนํ น คเหตพฺพเมว สาสเน คินิสทฺทสฺสุปลพฺภนโต. สุตฺตนิปาตฏฺฐกถายญฺหิ ‘‘ฉนฺนา กุฏิ อาหิโต คินี’’ติ ปาฐสฺส สํวณฺณนายเมว ‘‘เตสุ ฐาเนสุ อคฺคินิ ‘คินี’ติ โวหริยตี’’ติ ตสฺส อภิธานนฺตรํ วุตฺตํ, ตสฺมา มยเมตฺถ คาถารจนํ กริสฺสาม –

“gini”一词在巴利圣典(pāḷi)中亦可见到。例如，在《小菩提行》(Cūḷabodhicariya)中可见“gini”一词：“它燃烧那木柴，‘gini’从它生起”。在此，有些人说这是由于连音(sandhi)规则，省略了(aggini一词的)首字母a和辅音丛(sañjoga)中一个g的缘故。然而，此说亦不成立，因为该巴利圣典的义注(aṭṭhakathā)中如此指明“gini”一词而解释说：“yasmā意为‘从那木柴’。‘gini’意为‘火’”。同样，在《达尼亚(Dhaniya)经》的义注(aṭṭhakathā)中，对“孤邸(kuṭi)已盖，火已生起”一句，义注解释说：“āhito意为‘已带来’或‘已点燃’。‘gini’意为‘火’”。以及在《长老偈》(Theragāthā)的释义(saṃvaṇṇanā)中，对“大火燃烧，无燃料则熄”一句，释义解释说：“‘gini’意为‘火’”。如果“gini”一词并非独立存在，义注师们(aṭṭhakathācariya)就会通过分词(padaccheda)的方式，将“jāyate ginī”等解释为“jāyate agginī”等。因为他们没有如此说，而是说“ginīti aggī”，由此可知“gini”一词亦是独立存在的。那些说“‘gini’一词不存在”的人，其说法不应被采纳，因为在教法(sāsana)中可寻得“gini”一词。实际上，在《经集》(Suttanipāta)的义注(aṭṭhakathā)中，对“孤邸已盖，火已生起”这句经文的释义(saṃvaṇṇanā)中，就如此说道：“在那些地方，aggini被称为‘gini’”，指出了它的另一个名称(abhidhāna)。因此，我们在此作偈颂(gāthāracana)——

วิเทหรฏฺฐมชฺฌมฺหิ, ยํ ตํ นาเมน วิสฺสุตํ;

รฏฺฐํ ปพฺพตรฏฺฐนฺติ, ทสฺสเนยฺยํ มโนรมํ.

于威德哈(Videha)国中央，有一国闻名于世，名为“山地之国”，景色宜人，甚为美观。

ธมฺมโกณฺฑวฺหยํ ตตฺถ, นครํ อตฺถิ โสภนํ;

ตมฺหิ ฐาเน มนุสฺสานํ, ภาสา เอว คินิจฺจยํ.

彼处有一城名为法峰(Dhammakoṇḍa)，庄严美丽；彼处众人之语言，即有“gini”此称。

‘‘คินิ คินี คินโย’’ติ-อาทินา ปวเท วิทู;

ปทมาลํ ยถา อคฺคิ-สทฺทสฺเสว สุเมธโส.

智者(vidū)应如是宣说：“gini, ginī, ginayo”等；善慧者(sumedhasa)当知其词形变化表(padamāla)，一如“aggi”此词。

อิติ อลาพุ ลาพุสทฺทา วิย อคฺคินิ คินิสทฺทาปิ ภควโต ปาจเน ทิสฺสนฺตีติ เวทิตพฺพา. ยถา ปน อคฺคินิสทฺทสฺส สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ ทฺวีสุ วจเนสุ โยเชตพฺพตา สิทฺธา, ตถา คินิสทฺทสฺสปิ สิทฺธาว โหติ. ตสฺมาตฺร –

应知，犹如 alābu 与 lābu 二词，aggini 与 gini 二词亦见于世尊(Bhagavā)的圣典(pāvacana)中。正如 aggini 一词在所有格位(vibhatti)与二数(vacana)中的结合已然成立，gini 一词亦同样成立。因此，在此——

อคฺคินิ[Pg.247], อคฺคินี, อคฺคินโย. อคฺคินึ, อคฺคินี, อคฺคินโย. อคฺคินินา, อคฺคินีหิ, อคฺคินีภิ. อคฺคินิสฺส, อคฺคินีนํ. อคฺคินินา, อคฺคินิสฺมา, อคฺคินิมฺหา, อคฺคินีหิ, อคฺคินีภิ. อคฺคินิสฺส, อคฺคินีนํ. อคฺคินิสฺมึ, อคฺคินิมฺหิ, อคฺคินีสุ. โภ อคฺคินิ, ภวนฺโต อคฺคินี, ภวนฺโต อคฺคินโย.

（主格：）火、诸火、诸火。（宾格：）火、诸火、诸火。（具格：）以火、以诸火、以诸火。（与格、属格：）为火、属火，为诸火、属诸火。（离格：）从火、从火、从火，从诸火、从诸火。（处格：）在火中、在火中，在诸火中。（呼格：）喂，火！诸位，火！诸位，火！

‘‘คินิ, คินี, คินโย. คินึ, คินี, คินโย, คินินา’’ติ สพฺพํ โยเชตพฺพํ. อิติ ปาฬินยานุสาเรน อคฺคินิ คินิสทฺทานํ นามิกปทมาลา โยชิตา. อถ วา ยถา สกฺกฏภาสายํ สตฺว ปทฺธสฺวามินีติ สญฺโญควเสน วุตฺตานํ สทฺทานํ มาคธภาสํ ปตฺวา สตฺตวปทุมสุวามินีติ นิสฺสญฺโญควเสน อุจฺจาริตา ปาฬิ ทิสฺสติ ‘‘ตฺวญฺจ อุตฺตมสตฺตโว’’ติอาทินา, ตถา สกฺกฏภาสายํ อคฺนีติ สญฺโญควเสน วุตฺตสฺส มาคธภาสํ ปตฺวา ‘‘อคฺคินี’’ติ สญฺโญคนการวเสน อุจฺจาริตา ปาฬิ ทิสฺสติ ‘‘อคฺคินึ สมฺปชฺชลิตํ ปวิสนฺตี’’ติอาทิกา. ยถา จ เวยฺยากรเณหิ สกฺกฏภาสาภูโต อคฺนิสทฺโท สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ ตีสุ วจเนสุ โยชิยติ, ตถา มาคธภาสาภูโต อคฺคินิสทฺโทปิ สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ ทฺวีสุ วจเนสุ โยเชตพฺโพว โหติ, ตสฺมา โส อิธมฺเหหิ โยชิยติ, คินิสทฺโทปิ อคฺคินิสทฺเทน สมานตฺถตฺตา, อีสกญฺจ สรูปตฺตา ตเถว โยชิยตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

“gini, ginī, ginayo. giniṃ, ginī, ginayo, gininā”等都应如此结合。如是，依照巴利(Pāḷi)规则，aggini 与 gini 二词的名词变格(nāmikapadamālā)已被结合。或者，犹如在梵语(Sakkaṭabhāsa)中以重叠辅音(saññoga)方式表述的词，到了摩揭陀语(Māgadhabhāsa)中，则以非重叠辅音(nissaññoga)方式发音，如巴利语“tvañca uttamasattavo”（你及最胜众生）等所示。同样，梵语中以重叠辅音方式表述的 agni，到了摩揭陀语中，则以非重叠辅音的方式发音为 aggini，如巴利语“agginiṃ sampajjalitaṃ pavisantī”（进入炽燃之火）等所示。又如语法学家们将属于梵语的 agni 一词用于所有格位与三数，同样，属于摩揭陀语的 aggini 一词也应被用于所有格位与二数。因此，我们在此结合它。应知 gini 一词因与 aggini 同义，且形式略同，故亦如此结合。

เอตฺถ สิยา – ยทิ อคฺคินิสทฺโท สพฺเพสุ วิภตฺติวจเนสุ โยเชตพฺโพ, อถ กสฺมา กจฺจายเน ‘‘อคฺคิสฺสินี’’ติ ลกฺขเณน สิมฺหิ ปเร อคฺคิสทฺทนฺตสฺส อินิอาเทโส ทสฺสิโตติ? สจฺจํ, ยถา นวกฺขตฺตุํ ฐเปตฺวา กเตกเสสสฺส ทสสทฺทสฺส โยวจนมฺหิ นวาเทสํ กตฺวา โยวจนสฺส อุติอาเทสํ กสฺมา ‘‘นวุตี’’ติ รูเป นิปฺผนฺเน ปุน ‘‘นวุตี’’ติ ปกตึ ฐเปตฺวา ตโต นํวจนํ กตฺวา ‘‘นวุตีน’’นฺติ รูปํ นิปฺผาทิตํ[Pg.248]. อิตฺถิลิงฺเค ปน นาทิเอกวจนานิ กตฺวา เตสํ ยาอาเทสํ กตฺวา ‘‘นวุติยา’’ติ รูปํ นิปฺผาทิตํ. ตถา หิ ‘‘ฉนฺนวุตีนํ ปาสณฺฑานํ ธมฺมานํ ปวรํ ยทิทํ สุคตวินยํ นวุติยา หํสสหสฺเสหิ ปริวุโต’’ติอาทีนิ ปโยคานิ ทิสฺสนฺติ. ตถา สิมฺหิ อคฺคิสทฺทนฺตสฺส อินิอาเทสกรณวเสน ‘‘อคฺคินี’’ติ รูเป นิปฺผนฺเนปิ ปุน ‘‘อคฺคินี’’ติ ปกตึ ฐเปตฺวา ตโต โยอํนาทโย วิภตฺติโย กตฺวา ‘‘อคฺคินิ, อคฺคินี, อคฺคินโย. อคฺคินึ, อคฺคินี, อคฺคินโย. อคฺคินินา’’ติอาทีนิ กถํ น นิปฺผชฺชิสฺสนฺตีติ สนฺนิฏฺฐานํ กาตพฺพํ.

于此，可能会有疑问：若 aggini 一词应在所有格位与数中结合，为何在《迦旃延》(Kaccāyana)中，通过“aggissinī”这一规则，显示了以 aggi 结尾的词在 si 格之后被替换为 ini 呢？诚然。譬如，在保留“九”(nava)并对余下的“十”(dasa)词在 yo 格之后作 nav 替换，并将 yo 格替换为 uti，从而成就了 navuti（九十）的形式后，再次以 navuti 为原形，在其后接 naṃ 格而成就了 navutīnaṃ 的形式。在阴性中，则接 nā 等单数格并将其替换为 yā，而成就了 navutiyā 的形式。正如“于九十六种外道法中，此善逝(Sugata)律为最胜；被九万只天鹅围绕”等用例可见。同样，在 si 格之后，通过对以 aggi 结尾的词作 ini 替换而成就了 agginī 的形式后，再次以 agginī 为原形，在其后接 yo、aṃ、nā 等格位，为何不能成就 aggini, agginī, agginayo; agginiṃ, agginī, agginayo; aggininā 等形式呢？对此应予确定。

สวินิจฺฉโยยํ อิการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此即对以 i 结尾的阳性名词(pulliṅga)原形之名词变格(nāmikapadamālā)的详尽分析。

อิการนฺตตาปกติกํ อิการนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以 i 结尾的阳性名词(ikārantapulliṅga)终。

อิทานิ ภาวี อิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส อญฺเญสญฺจ ตํสทิสานํ นามิกปทมาลาวิภาคํ วกฺขาม ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา.

现在，我们将以先前诸师之见(pubbācariyamata)为先导，解说 bhāvī 这一原形以及其他同类词的名词变格(nāmikapadamālā)之分别。

ทณฺฑี, ทณฺฑี, ทณฺฑิโน. ทณฺฑึ, ทณฺฑี, ทณฺฑิโน. ทณฺฑินา, ทณฺฑีหิ, ทณฺฑีภิ. ทณฺฑิสฺส, ทณฺฑิโน, ทณฺฑีนํ. ทณฺฑินา, ทณฺฑีหิ, ทณฺฑีภิ. ทณฺฑิสฺส, ทณฺฑิโน, ทณฺฑีนํ. ทณฺฑิสฺมึ, ทณฺฑิมฺหิ, ทณฺฑีสุ. โภ ทณฺฑิ, โภ ทณฺฑี, ภวนฺโต ทณฺฑิโน. ยมกมหาเถรมตํ.

daṇḍī, daṇḍī, daṇḍino; daṇḍiṃ, daṇḍī, daṇḍino; daṇḍinā, daṇḍīhi, daṇḍībhi; daṇḍissa, daṇḍino, daṇḍīnaṃ; daṇḍinā, daṇḍīhi, daṇḍībhi; daṇḍissa, daṇḍino, daṇḍīnaṃ; daṇḍismiṃ, daṇḍimhi, daṇḍīsu; bho daṇḍi, bho daṇḍī, bhavanto daṇḍino。此为耶摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见。

เอตฺถ กิญฺจาปิ ‘‘ทณฺฑิน’’นฺติ อุปโยเคกวจนญฺจ ‘‘ทณฺฑิสฺมา, ทณฺฑิมฺหา’’ติ นิสฺสกฺกวจนญฺจ ‘‘ทณฺฑินี’’ติ ภุมฺเมกวจนญฺจ นาคตํ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ ตํสทิสสฺส ปโยคสฺส ทสฺสนโต คเหตพฺพเมว.

于此，虽然宾格(upayoga)单数的 daṇḍinaṃ、离格(nissakka)单数的 daṇḍismā, daṇḍimhā 以及处格(bhumma)单数的 daṇḍinī 未曾出现，但因在各处可见到类似的用法，故亦应予以采纳。

‘‘ภณ [Pg.249] สมฺม อนุญฺญาโต, อตฺถํ ธมฺมญฺจ เกวลํ;

สนฺติ หิ ทหรา ปกฺขี, ปญฺญวนฺโต ชุตินฺธรา’’ติ

“贤友(samma)，请说吧，你已获允，请说圆满的义(attha)与法(dhamma)；确有年幼的鸟(pakkhī)，彼等具足智慧、持有光辉(jutindhara)。”

ปาฬิยํ ‘‘ปกฺขี’’อิติ ปจฺจตฺตพหุวจนสฺส ทสฺสนโต ปน ‘‘ทณฺฑี’’อิติ ปจฺจตฺโตปโยคพหุวจนานิ วุตฺตานีติ ทฏฺฐพฺพํ.

在巴利(Pāḷi)圣典中，由于见到 pakkhī 是主格(paccatta)复数，故应知 daṇḍī 亦被说为主格与宾格(upayoga)的复数形式。

ภาวี, ภาวี, ภาวิโน. ภาวึ, ภาวินํ, ภาวี, ภาวิโน. ภาวินา, ภาวีหิ, ภาวีภิ. ภาวิสฺส, ภาวิโน, ภาวีนํ. ภาวินา, ภาวิสฺมา, ภาวิมฺหา, ภาวีหิ, ภาวีภิ. ภาวิสฺส, ภาวิโน, ภาวีนํ. (ภาวินิ) ภาวิสฺมึ, ภาวิมฺหิ, ภาวีสุ. โภ ภาวิ, โภ ภาวี, ภวนฺโต ภาวิโน.

bhāvī, bhāvī, bhāvino; bhāviṃ, bhāvinaṃ, bhāvī, bhāvino; bhāvinā, bhāvīhi, bhāvībhi; bhāvissa, bhāvino, bhāvīnaṃ; bhāvinā, bhāvismā, bhāvimhā, bhāvīhi, bhāvībhi; bhāvissa, bhāvino, bhāvīnaṃ; (bhāvini) bhāvismiṃ, bhāvimhi, bhāvīsu; bho bhāvi, bho bhāvī, bhavanto bhāvino。

เอวํ วิภาวี สมฺภาวี, ปริภาวี ธชี คณี;

สุขี โรคี สสี กุฏฺฐี, มกุฏี กุสลี พลี.

如是：明了者(vibhāvī)、受敬者(sambhāvī)、轻蔑者(paribhāvī)、持旗者(dhajī)、众主(gaṇī)；乐者(sukhī)、病者(rogī)、持兔者(sasī，指月亮)、麻风病者(kuṭṭhī)、戴冠者(makuṭī)、善巧者(kusalī)、有力者(balī)。

ชฏี โยคี กรี ยานี, โตมรี มุสลี ผลี;

ทนฺตี มนฺตี สุธี เมธี, ภาคี โภคี นขี สิขี.

结发者(jaṭī)、瑜伽士(yogī)、有手者(karī，指象)、乘车者(yānī)；持矛者(tomarī)、持杵者(musalī)、结果者(phalī)；有牙者(dantī，指象)、持咒者(mantī)、贤者(sudhī)、智者(medhī)；有份者(bhāgī)、享乐者(bhogī)、有爪者(nakhī)、有髻者(sikhī)。

ธมฺมี สงฺฆี ญาณี อตฺถี, หตฺถี จกฺขี ปกฺขี ทาฐี;

รฏฺฐี ฉตฺตี มาลี จมฺมี, จารี จาคี กามี สามี.

如法者(dhammī)、属僧者(saṅghī)、有智者(ñāṇī)、有义者(atthī)；有手者(hatthī，指象)、有眼者(cakkhī)、有翼者(pakkhī，指鸟)、有牙者(dāṭhī)；国主(raṭṭhī)、持伞者(chattī)、持鬘者(mālī)、持盾者(cammī)；行者(cārī)、施者(cāgī)、有欲者(kāmī)、主人(sāmī)。

มลฺลการี ปาปการี, สตฺตุฆาตี ทีฆชีวี;

ธมฺมวาที สีหนาที, ภูมิสายี สีฆยายี.

摔跤者(mallakārī)、作恶者(pāpakārī)、杀敌者(sattughātī)、长寿者(dīghajīvī)；说法者(dhammavādī)、作狮子吼者(sīhanādī)、卧地者(bhūmisāyī)、速行者(sīghayāyī)。

วชฺชทสฺสี จ ปาณี จ, ยสสฺสิจฺจาทโยปิ จ;

เอเตสํ โกจิ เภโท ตุ, เอกเทเสน วุจฺจเต.

见错者(vajjadassī)与有情(pāṇī)，以及有名望者(yasassī)等；此中若有某些差别，则略而言之。

อีการนฺตปุลฺลิงฺคปเทสุ หิ ‘‘วชฺชทสฺสี, ปาณี’’อิจฺเจวมาทีนํ อุปโยคภุมฺมวจนฏฺฐาเน ‘‘วชฺชทสฺสินํ, ปาณิเน’’ติอาทีนิปิ รูปานิ ภวนฺติ. เอตฺถ จ –

确实，在以 ī 结尾的阳性名词(pulliṅga)中，如 vajjadassī、pāṇī 等词，在宾格(upayoga)与处格(bhumma)的位置上，也会有 vajjadassinaṃ、pāṇine 等形式。于此——

‘‘นิธีนํว ปวตฺตารํ, ยํ ปสฺเส วชฺชทสฺสินํ;

เอวํ ชรา จ มจฺจุ จ, อธิวตฺตนฺติ ปาณิเน.

“若见指出过错者，应视如宝藏揭示者；如是，老与死降临于有情(pāṇī)。”

สมุปคจฺฉติ [Pg.250] สสินิ คคนตลํ.

月亮(sasī)升上天空。

อุปหจฺจ มนํ มชฺโฌ, มาตงฺคสฺมึ ยสสฺสิเน;

อุจฺฉินฺโน สห รฏฺเฐน, มชฺฌารญฺญํ ตทา อหุ.

摩陀王(Majjha)伤害了那有名望的(yasassī)大象之心；彼时，他与国家一同被毁灭，[该处]随后成为了摩陀森林(Majjhārañña)。

สุสุขํ วต ชีวาม, เวริเนสุ อเวริโน’’ติ

“在怨恨者中无怨恨地生活，我们确实活得非常快乐！”

เอวมาทโย ปโยคา เวทิตพฺพา, อยํ นโย ทณฺฑีปทาทีสุปิ ลพฺภเตว สมานคติกตฺตา ทณฺฑีปทาทีนํ วชฺชทสฺสีปทาทีหิ. ตสฺมา อุปโยคฏฺฐาเน ‘‘ทณฺฑึ, ทณฺฑินํ, ทณฺฑิโน, ทณฺฑิเน’’ติ โยเชตพฺพํ. ภุมฺมฏฺฐาเน ‘‘ทณฺฑิสฺมึ, ทณฺฑิมฺหิ, ทณฺฑินิ, ทณฺฑิเน, ทณฺฑีสุ, ทณฺฑิเนสู’’ติ โยเชตพฺพํ. เอส นโย คามณี เสนานีอิจฺจาทีนิ วชฺเชตฺวา ยถารหํ อีการนฺตปุลฺลิงฺเคสุ เนตพฺโพ.

应当知道诸如此类的用法。此方法也适用于“持杖者(daṇḍī)”等词，因为“持杖者”等词与“见错者(vajjadassī)”等词的变化规律相同。因此，在宾格(upayoga)的位置上，应当使用“daṇḍiṃ, daṇḍinaṃ, daṇḍino, daṇḍine”等形式。在处格(bhumma)的位置上，应当使用“daṇḍismiṃ, daṇḍimhi, daṇḍini, daṇḍine, daṇḍīsu, daṇḍinesū”等形式。此方法应酌情应用于以“ī”结尾的阳性名词，但要排除“村长(gāmaṇī)”、“将领(senānī)”等词。

สวินิจฺฉโยยํ อีการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此为对以“ī”结尾的阳性名词之原形(pakati)的名词变格表(nāmikapadamālā)的详尽分析。

อีการนฺตตาปกติกํ อีการนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以ī为结尾的阳性名词原形终。

อิทานิ ภูธาตุมยานํ อุการนฺตปุลฺลิงฺคานํ อปฺปสิทฺธตฺตา อญฺเญสํ อุการนฺตปุลฺลิงฺคานํ วเสน ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลํ ปูเรสฺสาม. กตมานิ ตานิ? ‘‘ภิกฺขุ เหตุ เสตุ เกตุ ราหุ ภาณุ ขาณุ สงฺกุ อุจฺฉุ เวฬุ มจฺจุ ชนฺตุ สินฺธุ พนฺธุ รุรุ เนรุ สตฺตุ พพฺพุ ปฏุ พินฺทุ ครุ’’อิจฺจาทีนิ.

现在，由于源自词根(dhātu)“bhū”的以“u”结尾的阳性名词不常见，我们将以其他以“u”结尾的阳性名词为例，来完成其原形(pakati)的名词变格表(nāmikapadamālā)。它们是哪些呢？即“比丘(bhikkhu)”、“因(hetu)”、“桥(setu)”、“旗(ketu)”、“罗睺(rāhu)”、“光芒(bhāṇu)”、“树桩(khāṇu)”、“桩(saṅku)”、“甘蔗(ucchu)”、“竹(veḷu)”、“死(maccu)”、“众生(jantu)”、“河(sindhu)”、“亲属(bandhu)”、“鹿(ruru)”、“须弥山(neru)”、“敌人(sattu)”、“猫(babbu)”、“巧者(paṭu)”、“点(bindu)”、“重者(garu)”等。

ภิกฺขุ, ภิกฺขู, ภิกฺขโว. ภิกฺขุํ, ภิกฺขู, ภิกฺขโว. ภิกฺขุนา, ภิกฺขูหิ, ภิกฺขูภิ. ภิกฺขุสฺส, ภิกฺขุโน, ภิกฺขูนํ. ภิกฺขุนา, ภิกฺขุสฺมา, ภิกฺขุมฺหา, ภิกฺขูหิ, ภิกฺขูภิ. ภิกฺขุสฺส, ภิกฺขุโน, ภิกฺขูนํ. ภิกฺขุสฺมึ, ภิกฺขุมฺหิ, ภิกฺขูสุ. โภ ภิกฺขุ, ภวนฺโต ภิกฺขู, ภิกฺขเว, ภิกฺขโว. ภิกฺขุอาทีนิ อญฺญานิ จ ตํสทิสานิ เอวํ เญยฺยานิ.

比丘，比丘们，诸比丘（主格）。对比丘，对比丘们，诸比丘（宾格）。以比丘，以比丘们，以比丘们（具格）。为比丘/比丘的，为比丘/比丘的，为诸比丘/诸比丘的（与格/属格）。从比丘，从比丘，从比丘，从比丘们，从比丘们（从格）。为比丘/比丘的，为比丘/比丘的，为诸比丘/诸比丘的（与格/属格）。在比丘中，在比丘中，在诸比丘中（处格）。比丘，诸位比丘，诸比丘，诸比丘（呼格）。“比丘”等其他类似的词也应如是了知。

อยมฺปิ [Pg.251] ปเนตฺถ วิเสโส เญยฺโย – เหตุ, เหตู, เหตุโย, เหตโว. เหตุํ, เหตู, เหตุโย, เหตโว. โภ เหตุ, ภวนฺโต เหตู, เหตเว, เหตโว. เสสํ ภิกฺขุสมํ.

此处亦有此差别应知——“因(hetu)”：hetu, hetū, hetuyo, hetavo（主格）。hetuṃ, hetū, hetuyo, hetavo（宾格）。呼格：bho hetu, bhavanto hetū, hetave, hetavo。其余格的变化与“比丘”相同。

อถ วา ‘‘เหตุยา’’ติอาทีนํ ทสฺสนโต ‘‘เธนุยา’’ติ อิตฺถิลิงฺครูเปน สทิสํ ‘‘เหตุยา’’ติ ปุลฺลิงฺครูปมฺปิ สตฺตมีฐาเน อิจฺฉิตพฺพํ. กานิจิ หิ ปุลฺลิงฺครูปานิ เกหิจิ อิตฺถิลิงฺครูเปหิ สทิสานิ ภวนฺติ. ตํ ยถา? ‘‘อุฏฺเฐหิ กตฺเต ตรมาโน. เอหิ พาเลขมาเปหิ, กุสราชํ มหพฺพลํ. ภาตรา มาตรา อธิปติยา รตฺติยา เหตุโย เธนุโย มตฺยา เปตฺยา’’ติ เอวํ นยทสฺสเนน ‘‘เหตุยา ตีณิ. อธิปติยา สตฺต. อุฏฺเฐหิ กตฺเต’’ติอาทีสุ ลิงฺควิปลฺลาสจินฺตา น อุปฺปาเทตพฺพา.

又或者，由于见到“hetuyā”等形式，应当接受阳性词“hetu”的处格形式“hetuyā”，这与阴性词“母牛(dhenu)”的“dhenuyā”形式相似。因为某些阳性词的形式与一些阴性词的形式是相似的。例如：“作者(katte)，快快起来！”。“来吧，孩子(bāle)，让大威力的库萨王(kusarāja)画出来”。“以兄弟(bhātarā)、以母亲(mātarā)、于主(adhipatiyā)、于夜(rattiyā)、诸因(hetuyo)、诸母牛(dhenuyo)、以智(matyā)、以父(petyā)”。通过观察这样的规则，对于“hetuyā tīṇi（于因，三）”、“Adhipatiyā satta（于主，七）”、“Uṭṭhehi katte（作者，起来）”等用法，不应生起性别错乱之想。

ชนฺตุ, ชนฺตู, ชนฺตุโย, ชนฺตุโน, ชนฺตโว. ชนฺตุํ, ชนฺตู, ชนฺตุโย, ชนฺตุโน, ชนฺตโว. โภ ชนฺตุ, ภวนฺโต ชนฺตู, ชนฺตเว ชนฺตโว. เสสํ ภิกฺขุสมํ.

“众生(jantu)”：jantu, jantū, jantuyo, jantuno, jantavo（主格）。jantuṃ, jantū, jantuyo, jantuno, jantavo（宾格）。呼格：bho jantu, bhavanto jantū, jantave, jantavo。其余格的变化与“比丘”相同。

ครุ, ครู, ครโว, ครุโน. ครุํ, ครู, ครโว, ครุโน. โภ ครุ, ภวนฺโต ครู, ครโว, ครุโน. เสสํ ภิกฺขุสมํ. เอตฺถ ปน ‘‘ภตฺตุ จ ครุโน สพฺเพ, ปฏิปูเชติ ปณฺฑิตา’’ติปาฬินิทสฺสนํ. ตตฺร ‘‘ภิกฺขเว’’ติ อามนฺตนปทํ จุณฺณิยปเทสฺเวว ทิสฺสติ, น คาถาสุ. ‘‘ภิกฺขโว’’ติ ปจฺจตฺตปทํ คาถาสุเยว ทิสฺสติ, น จุณฺณิยปเทสุ, อปิจ ‘‘ภิกฺขเว’’ติ อามนฺตนปทํ สาวกสฺส ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬิยํ สนฺธิวิสเยเยว ทิสฺสติ, น อสนฺธิวิสเย, พุทฺธสฺส ปน ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬิยํ สนฺธิวิสเยปิ อสนฺธิวิสเยปิ ทิสฺสติ. ‘‘ภิกฺขโว’’ติ อามนฺตนปทํ พุทฺธสฺส ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬิยํ คาถาสุ จ ทิสฺสติ[Pg.252], จุณฺณิยปเทสุ จ สนฺธิวิสเยเยว ทิสฺสติ. สาวกสฺส ปน ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬิยํ น ทิสฺสตีติ อยํ ทฺวินฺนํ วิเสโส ทฏฺฐพฺโพ. ตถา หิ ‘‘เอวญฺจ ปน ภิกฺขเว อิมํ สิกฺขาปทํ อุทฺทิเสยฺยาถา’’ติอาทีสุ ‘‘ภิกฺขเว’’ติ ปทํ จุณฺณิยปเทสฺเวว ทิฏฺฐํ. ‘‘ภิกฺขโว ติสตา อิเม, ยาจนฺติ ปญฺชลีกตา’’ติอาทีสุ ‘‘ภิกฺขโว’’ติ ปจฺจตฺตปทํ คาถาสุเยว ทิฏฺฐํ. ‘‘อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ เอวมาทีสุ สาวกสฺส ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬีสุ สนฺธิวิสเยเยว ‘‘ภิกฺขเว’’ติ ปทํ ทิฏฺฐํ. ‘‘ภิกฺขู อามนฺเตสิ โสตุกามตฺถ ภิกฺขเว’’ติ ‘‘อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขู’’ติอาทีสุ ปน พุทฺธสฺส ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬีสุ สนฺธิวิสยาวิสเยสุ ‘‘ภิกฺขเว’’ติ ปทํ ทิฏฺฐํ. ‘‘อรญฺเญ รุกฺขมูเล วา, สุญฺญาคาเรว ภิกฺขโว’’ติ ‘‘ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ ภิกฺขโว’’ติ เอวมาทีสุ พุทฺธสฺส ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬีสุ ‘‘ภิกฺขโว’’ติ อามนฺตนปทํ คาถาสุ จ ทิฏฺฐํ, จุณฺณิยปเทสุ จ สนฺธิวิสเยเยว ทิฏฺฐํ. อิจฺเจวํ –

“重者(garu)”：garu, garū, garavo, garuno（主格）。garuṃ, garū, garavo, garuno（宾格）。呼格：bho garu, bhavanto garū, garavo, garuno。其余与“比丘”相同。此处有巴利范例：“智者悉敬奉，丈夫与师长(garu)。”其中，“bhikkhave”此一呼格词仅见于散文(cuṇṇiyapada)，不见于偈颂(gāthā)。“bhikkhavo”此一主格(paccattapada)词仅见于偈颂，不见于散文。此外，“bhikkhave”此一呼格词，在弟子(sāvaka)称呼比丘的巴利文中，仅见于连音(sandhi)之处，不见于非连音处；但在佛陀称呼比丘的巴利文中，则连音与非连音处皆可见到。“bhikkhavo”此一呼格词，在佛陀称呼比丘的巴利文中，偈颂与散文（仅在连音处）皆可见到；但在弟子称呼比丘的巴利文中则不见。此二者之差别当知。诚然，在“诸比丘(bhikkhave)，你们当如是诵此学处(sikkhāpada)”等句中，“bhikkhave”一词仅见于散文。在“此三百比丘(bhikkhavo)，合掌而祈请”等句中，“bhikkhavo”一词作为主格仅见于偈颂。在“具寿(āyasmā)舍利弗(sāriputta)告诸比丘言：贤友(āvuso)诸比丘(bhikkhave)！”等句中，于弟子称呼比丘的巴利文中，“bhikkhave”一词仅见于连音之处。但在“告诸比丘言：诸比丘(bhikkhave)，为欲闻故”、“于此，诸比丘(bhikkhave)，有比丘……”等句中，于佛陀称呼比丘的巴利文中，“bhikkhave”一词则连音与非连音处皆可见到。在“比丘们(bhikkhavo)，于林中、树下或空闲处”、“其时，世尊(bhagavā)告诸比丘言：诸比丘(bhikkhavo)！”等句中，于佛陀称呼比丘的巴利文中，“bhikkhavo”此一呼格词，偈颂与散文（仅在连音处）皆可见到。如是——

จุณฺณิเยว ปเท ทิฏฺฐํ, ‘‘ภิกฺขเว’’ติ ปทํ ทฺวิธา;

ยโต ปวตฺตเต สนฺธิ-วิสยาวิสเยสุ ตํ.

“bhikkhave”一词仅见于散文；其用法有二，即在于连音与非连音处。

‘‘ภิกฺขโว’’ติ ปทํ ทิฏฺฐํ, คาถายญฺเจว จุณฺณิเย;

ปทสฺมิมฺปิ จ สนฺธิสฺส, วิสเยวาติ นิทฺทิเสติ.

“bhikkhavo”一词见于偈颂与散文；但在散文中，仅见于连音之处。

สวินิจฺฉโยยํ อุการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此为对以“u”结尾的阳性名词之原形(pakati)的名词变格表(nāmikapadamālā)的详尽分析。

อุการนฺตตาปกติกํ อุการนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以u为结尾的阳性名词原形终。

อิทานิ ปน สยมฺภูอิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส ตํสทิสานญฺจ นามิกปทมาลํ กถยาม –

现在，我们要讲述自生者(Sayambhū)及其同类词的原形(pakatirūpa)之名词变格表(nāmikapadamālā)——

สยมฺภู[Pg.253], สยมฺภู, สยมฺภุโว. สยมฺภุํ, สยมฺภู, สยมฺภุโว. สยมฺภุนา, สยมฺภูหิ, สยมฺภูภิ. สยมฺภุสฺส, สยมฺภุโน, สยมฺภูนํ. สยมฺภุนา, สยมฺภุสฺมา, สยมฺภุมฺหา, สยมฺภูหิ, สยมฺภูภิ. สยมฺภุสฺส, สยมฺภุโน, สยมฺภูนํ. สยมฺภุสฺมึ, สยมฺภุมฺหิ, สยมฺภูสุ. โภ สยมฺภุ, โภ สยมฺภู, ภวนฺโต สยมฺภู, สยมฺภุโว. เอวํ ปภู อภิภูวิภู อิจฺจาทีนิปิ.

自生者，自生者们，自生者们。对自生者，对自生者们，对自生者们。由自生者，由自生者们，由自生者们。为自生者（或自生者的），为自生者（或自生者的），为自生者们（或自生者们的）。从自生者，从自生者，从自生者，从自生者们，从自生者们。为自生者（或自生者的），为自生者（或自生者的），为自生者们（或自生者们的）。在自生者中，在自生者中，在自生者们中。喂，自生者！喂，自生者们！诸位自生者！诸自生者们！自在者(pabhū)、胜者(abhibhū)、遍主(vibhū)等词亦复如是。

สพฺพญฺญู, สพฺพญฺญู, สพฺพญฺญุโน. สพฺพญฺญุํ, สพฺพญฺญู, สพฺพญฺญุโน. โภ สพฺพญฺญุ, ภวนฺโต สพฺพญฺญู, สพฺพญฺญุโน, เสสาสุ วิภตฺตีสุ ปทานิ ภิกฺขุสทิสานิ ภวนฺติ, เอวํ วิทู วิญฺญู กตญฺญู มคฺคญฺญู ธมฺมญฺญู อตฺถญฺญู กาลญฺญู รตฺตญฺญู มตฺตญฺญู วทญฺญู อวทญฺญู อิจฺจาทีนิ.

一切知者(Sabbaññū)，一切知者们，诸一切知者。对一切知者，对一切知者们，对诸一切知者。喂，一切知者！诸位一切知者！诸一切知者！在其余格中，其词形与比丘(bhikkhu)相似。如是，知者(vidū)、识者(viññū)、知恩者(kataññū)、知道者(maggaññū)、知法者(dhammaññū)、知义者(atthaññū)、知时者(kālaññū)、知长久事者(rattaññū)、知量者(mattaññū)、乐施者(vadaññū)、不乐施者(avadaññū)等词亦然。

ตตฺร ‘‘เย จ ลทฺธา มนุสฺสตฺตํ, วทญฺญู วีตมจฺฉรา’’ติ เอตฺถ ‘‘วทญฺญู’’ติ ปจฺจตฺตพหุวจนสฺส ทสฺสนโต สยมฺภู สพฺพญฺญู อิจฺจาทีนมฺปิ ปจฺจตฺโตปโยคพหุวจนตฺตํ คเหตพฺพํ. อปิจ ‘‘วิทู, วิญฺญู’’ติอาทีสุ ‘‘ปรจิตฺตวิทุนี’’ติ อิตฺถิลิงฺคทสฺสนโต อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘วิทุนี, วิทุนี, วิทุนิโย. วิทุนึ, วิทุนี, วิทุนิโย. วิทุนิยา’’ติ อิตฺถินเยน ปทมาลา กาตพฺพา. ตถา ‘‘วิญฺญู ปฏิพลา สุภาสิตทุพฺภาสิตํ ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาชานิตุ’’นฺติ เอตฺถ ‘‘วิญฺญู’’ติ อิตฺถิลิงฺคทสฺสนโต ‘‘โกธนา อกตญฺญู จ, ปิสุณา มิตฺตเภทิกา’’ติ เอตฺถ จ ‘‘อกตญฺญู’’ติ อิตฺถิลิงฺคทสฺสนโตปิ ‘‘วิญฺญู, วิญฺญู, วิญฺญุโย. วิญฺญุํ, วิญฺญู, วิญฺญุโย. วิญฺญุยา’’ติ จ ‘‘กตญฺญู, กตญฺญู, กตญฺญุโย. กตญฺญุํ, กตญฺญู, กตญฺญุโย, กตญฺญุยาติ จ ชมฺพูนเยน ปทมาลา กาตพฺพา. เอวํ ‘‘มคฺคญฺญู, ธมฺมญฺญู’’อิจฺจาทีสุปิ. ‘‘สยมฺภู’’ติ ปเท ปน [Pg.254] ‘‘สยมฺภุ ญาณํ โคตฺรภุ จิตฺต’’นฺติ ทสฺสนโต นปุํสกลิงฺคตฺเต วตฺตพฺเพ ‘‘สยมฺภุ, สยมฺภู, สยมฺภูนิ. สยมฺภุํ, สยมฺภู, สยมฺภูนี’’ติ นปุํสเก อายุนโยปิ คเหตพฺโพ. เอส นโย เสเสสุปิ ยถารหํ คเหตพฺโพ.

其中，在“若人得人身，乐施无吝啬”中，由于此处“乐施者(vadaññū)”被视为是主格复数，因此自生者(sayambhū)、一切知者(sabbaññū)等词的主格、宾格复数形式也应如此理解。此外，在“知者(vidū)”、“识者(viññū)”等词中，从“知他心者(paracittavidunī)”可见其阴性形式，因此当用于阴性时，应依阴性变格法构成变格表：vidunī, vidunī, viduniyo; viduniṃ, vidunī, viduniyo; viduniyā。同样，在“识者(viññū)有能力辨别善说与恶说(dubbhāsita)、粗重与不粗重”中，从“viññū”可见其阴性用法；以及在“易怒且不知恩(akataññū)，谗言且破坏友谊”中，从“akataññū”也可见其阴性用法，因此应依jambū的规则构成变格表：“viññū, viññū, viññuyo; viññuṃ, viññū, viññuyo; viññuyā”以及“kataññū, kataññū, kataññuyo; kataññuṃ, kataññū, kataññuyo; kataññuyā”。知道者(maggaññū)、知法者(dhammaññū)等词也是如此。然而，对于“自生者(sayambhū)”一词，从“自生智(sayambhu ñāṇaṃ)、种姓心(gotrabhu cittaṃ)”可见其中性用法，因此当用于中性时，应依āyu的规则构成变格表：“sayambhu, sayambhū, sayambhūni; sayambhuṃ, sayambhū, sayambhūnī”。此规则亦应酌情适用于其余词语。

สวินิจฺฉโยยํ อูการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此即带有判定的以-ū结尾阳性名词原形之名词变格表剖析。

อูการนฺตตาปกติกํ อูการนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以-ū结尾的阳性名词原形终。

อิติ สพฺพถาปิ ปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส

如是，在所有方面，阳性名词原形的

นามิกปทมาลาวิภาโค สมตฺโต.

名词变格表剖析已圆满。

ยสฺมา ปนายํ สมตฺโตปิ ปาวจนาทีสุ ยํ ยํ ฐานํ โสตูนํ สมฺมุยฺหนฏฺฐานํ ทิสฺสติ, ตตฺถ ตตฺถ โสตูนมนุคฺคหาย โจทนาโสธนาวเสน สํสยํ สมุคฺฆาเฏตฺวา ปุน วตฺตพฺโพ โหติ, ตสฺมา กิญฺจิ ปเทสเมตฺถ กถยาม.

然而，虽然此论已经圆满，但在圣教(pāvacana)等中，凡是见到令听者困惑之处，为了饶益听者，应当通过问难与澄清的方式消除疑惑并再次说明，因此我们在此略说一部分。

ยํ กิร โภ ปาฬิยํ ‘‘สญฺญเต พฺรหฺมจารโย, อปเจ พฺรหฺมจารโย’’ติ จ รูปํ อิการนฺตสฺส อคฺคิสทฺทสฺส ‘‘อคฺคโย’’ติ รูปมิว วุตฺตํ, ตํ ตถา อวตฺวา อีการนฺตสฺส ทณฺฑีสทฺทสฺส ‘‘ทณฺฑิโน’’ติ รูปมิว ‘‘พฺรหฺมจาริโน’’อิจฺเจว วตฺตพฺพนฺติ? สจฺจํ, ตตฺถ ‘‘พฺรหฺมํ จรตีติ พฺรหฺมจาริ ยถา มุนาตีติ มุนี’’ติ เอวํ อิการนฺตวเสน อิจฺฉิตตฺตา. ‘‘มุนโย อคฺคโย’’ติ รูปานิ วิย ‘‘พฺรหฺมจารโย’’ติ รูปํ ภวติ. อญฺญตฺถ ปน ‘‘พฺรหฺมํ จรณสีโลติ พฺรหฺมจารี, ยถา ทุกฺกฏํ กมฺมํ กรณสีโลติ ทุกฺกฏกมฺมการี’’ติ เอวํ ตสฺสีลตฺถํ คเหตฺวา อีการนฺตวเสน คหเณ ‘‘ทุกฺกฏกมฺมการิโน’’ติ รูปมิว ‘‘ทณฺโฑ อสฺส อตฺถีติ ทณฺฑี’’ติ อีการนฺตสฺส สทฺทสฺส ‘‘ทณฺฑิโน’’ติ รูปมิว จ ‘‘พฺรหฺมจาริโน’’ติ รูปํ ภวติ. ตถา หิ ‘‘อิเม หิ นาม ธมฺมจาริโน สมจาริโน พฺรหฺมจาริโน สจฺจวาทิโน [Pg.255] สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา ปฏิชานิสฺสนฺตี’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ. เอวํ อิการนฺตวเสน ‘‘พฺรหฺมจารโย’’ติ ปจฺจตฺโตปโยคาลปนพหุวจนรูปํ ยุชฺชติ, ปุน อีการนฺตวเสน ‘‘พฺรหฺมจาริโน’’ติ ปจฺจตฺโตปโยคาลปนพหุวจนรูปมฺปิ ยุชฺชติ, ตสฺมา ‘‘พฺรหฺมจาริ, พฺรหฺมจารี, พฺรหฺมจารโย’’ติ อคฺคินเยน, ‘‘พฺรหฺมจารี, พฺรหฺมจารี, พฺรหฺมจาริโน’’ติ ทณฺฑีนเยน จ ปทมาลา คเหตพฺพา.

尊者，据说在巴利(pāḷi)圣典中，“saññate brahmacārayo, apace brahmacārayo”的形式，是如同以-i结尾的火(aggi)一词作“aggayo”的形式，那为何不应像以-ī结尾的持杖者(daṇḍī)一词作“daṇḍino”的形式那样，说成“brahmacārino”呢？诚然，这是因为在“行梵行者为梵行者(brahmacāri)，如能知者为牟尼(munī)”中，意欲其为以-i结尾的形式。因此，如同“munayo”、“aggayo”等形式，“brahmacārayo”的形式是成立的。但在别处，如“以行梵行为本性者为梵行者(brahmacārī)，如以行恶作(dukkaṭa)为本性者为行恶作者(dukkaṭakammakārī)”，如此取其“本性”义，并以-ī结尾时，则如同“dukkaṭakammakārino”的形式，又如以-ī结尾的“有杖者为持杖者(daṇḍī)”一词作“daṇḍino”的形式，“brahmacārino”的形式也成立。确实，可见巴利圣典中有：“这些人确实将被承认为法行者、平等行者、梵行者、实语者、具戒者、善法者”。如是，以-i结尾的“brahmacārayo”作为主格、宾格、呼格的复数形式是合理的，而以-ī结尾的“brahmacārino”作为主格、宾格、呼格的复数形式亦是合理的。因此，应掌握依aggi规则的变格表：“brahmacāri, brahmacārī, brahmacārayo”，以及依daṇḍī规则的变格表：“brahmacārī, brahmacārī, brahmacārino”。

ยํ ปน อายสฺมา พุทฺธโฆโส ‘‘ยถา โสภนฺติ ยติโน, สีลภูสนภูสิตา’’ติ เอตฺถ ยติสทฺทสฺส อิการนฺตสฺส อคฺคิสทฺทสฺส ‘‘อคฺคโย’’ติ รูปํ วิย ‘‘ยตโย’’ติ รูปํ อวตฺวา กสฺมา อีการนฺตสฺส ทณฺฑีสทฺทสฺส ‘‘ทณฺฑิโน’’ติ รูปํ วิย ‘‘ยติโน’’ติ รูปํ ทสฺเสติ. นนฺเวสา ปมาทเลขา วิย ทิสฺสติ. ยถา หิ ‘‘กุกฺกุฏา มณโย ทณฺฑา สิวโย เทว เต กุทฺธา’’ติ ปาฬิคติยา อุปปริกฺขิยมานาย ‘‘ยตโย’’ติ รูเปเนว ภวิตพฺพํ อิการนฺตตฺตาติ? นายํ ปมาทเลขา. ‘‘วทนสีโล วาที’’ติ เอตฺถ วิย ตสฺสีลตฺถํ คเหตฺวา อีการนฺตวเสน โยชเน นิทฺโทสตฺตา, ตสฺมา ‘‘ยตนสีโล ยตี’’ติ เอวํ ตสฺสีลตฺถํ เจตสิ สนฺนิธาย อีการนฺตวเสน ‘‘ยติโน’’ติ สมฺปทานสามีนเมกวจนสทิสํ ปจฺจตฺตพหุวจนรูปํ ภทนฺเตน พุทฺธโฆเสน ทสฺสิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. อุปโยคาลปนพหุวจนรูปมฺปิ ตาทิสเมว.

然而，具寿(āyasmā)觉音(Buddhaghosa)在“如为戒庄严所庄严，行者们光辉”(yathā sobhanti yatino, sīlabhūsanabhūsitā)中，为何不对以-i结尾的yati(行者)一词，采用如aggi(火)一词的“aggayo”形式，即“yatayo”，却要展示如以-ī结尾的daṇḍī(持杖者)一词的“daṇḍino”形式，即“yatino”呢？这难道不像是一处笔误(pamādalekhā)吗？因为如“kukkuṭā maṇayo daṇḍā sivayo deva te kuddhā”一句，依巴利(Pāḷi)文法考察，yati一词以-i结尾，理应作“yatayo”的形式才对，不是吗？这不是笔误。因为如在“vadanasīlo vādī”(以说为本性者是论者)中，取其“本性”义(tassīlattha)，以-ī结尾来使用并无过失。因此，当知尊者(bhadante)觉音是为了在心中确定“yatanasīlo yatī”(以精进为本性者是行者)这一“本性”义，才以-ī结尾，展示了与为格(sampadāna)、属格(sāmī)单数形式相似的主格(paccatta)复数形式“yatino”。其宾格(upayoga)与呼格(ālapana)的复数形式也是如此。

ยตฺถ ปน ตสฺสีลตฺถํ อคฺคเหตฺวา ‘‘โย มุนาติ อุโภ โลเก, มุนิ เตน ปวุจฺจตี’’ติ เอตฺถ วิย ‘‘ยตติ วีริยํ กโรตีติ ยตี’’ติ กตฺตุการกวเสน อิการนฺตภาโว คยฺหติ. ตตฺถ ‘‘มุนโย มณโย สิวโย’’ติ โยการนฺตรูปานิ วิย ‘‘ยตโย’’ติ โยการนฺตํ ปจฺจตฺตพหุวจนรูปญฺจ [Pg.256] อุปโยคาลปนพหุวจนรูปญฺจ ภวติ, เอวํ อีการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ตีสุ ฐาเนสุ โยการนฺตาเนว รูปานิ ภวนฺตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

然而，在不取其“本性”义，而如“yo munāti ubho loke, muni tena pavuccatī”（了知二世间，故彼称牟尼(muni)）中，依作者格(kattukāraka)之方式，将“yatati vīriyaṃ karotīti yatī”（努力、精进故为行者）理解为以-i结尾时，则如“munayo, maṇayo, sivayo”等以-yo结尾的形式，“yatayo”也成为以-yo结尾的主格复数、宾格(upayoga)复数与呼格(ālapana)复数形式。当知，如是以-ī结尾的阳性(pulliṅga)名词，在这三种格中，其形式确实以-yo结尾。

ยทิ เอวํ อิการนฺตปุลฺลิงฺคานํ สารมติ สุทฺธทิฏฺฐิสมฺมาทิฏฺฐิมิจฺฉาทิฏฺฐิวชิรพุทฺธิ สทฺทาที กถนฺติ? เอเตสํ ปน อิการนฺตวเสน นิทฺทิฏฺฐานมฺปิ สมาสปทตฺตา อคฺคินเย อฏฺฐตฺวา ยถาสมฺภวํ ทณฺฑีนเย ติฏฺฐนโต โนการนฺตาเนว รูปานิ. ตถา หิ ‘‘อสาเร สารมติโน’’ติ โนการนฺตปจฺจตฺตพหุวจนปาฬิ ทิสฺสติ, อุปโยคาลปนพหุวจนรูปมฺปิ ตาทิสเมว ทฏฺฐพฺพํ. นนุ จ โภ กจฺจายนปฺปกรเณ ‘‘อตฺเถ วิสารทมตโย’’ติ เอตฺถ สมาสปทสฺส อิการนฺตปุลฺลิงฺคสฺส โยการนฺตสฺส ปจฺจตฺตพหุวจนปาฐสฺส ทสฺสนโต สารมติสทฺทาทีนมฺปิ ‘‘วิสารทมตโย’’ติ รูเปน วิย โยการนฺเตหิ รูเปหิ ภวิตพฺพนฺติ? นปิ ภวิตพฺพํ พุทฺธวจเน สมาสปทานํ อิการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ‘‘วิสารทมตโย’’ติ รูปสทิสสฺส รูปสฺส อทสฺสนโตติ.

若如此，那么以-i结尾的阳性名词，如sāramati（有坚实智慧者）、suddhadiṭṭhi（净见者）、sammādiṭṭhi（正见者）、micchādiṭṭhi（邪见者）、vajirabuddhi（金刚慧者）等词又如何呢？这些词虽因以-i结尾而被指出，但因是复合词(samāsapada)，故不依aggi的规则，而依daṇḍī的规则而立，其形式以-no结尾。确实，可见“asāre sāramatino”（于无实义中思为有实义）是以-no结尾的主格复数巴利文，当知其宾格与呼格的复数形式也是如此。然而，尊者！在迦旃延(Kaccāyana)的论著中，“atthe visāradamatayo”（于义理中聪慧者们）一句，此复合词是以-i结尾的阳性名词，其主格复数却有以-yo结尾的读法，据此，sāramati等词难道不也应如“visāradamatayo”的形式，而有以-yo结尾的形式吗？不应如此，因为在佛言(buddhavacana)中，未曾见过以-i结尾的阳性复合词有与“visāradamatayo”相似的形式。

นนุ จ โภ พุทฺธวจเน ‘‘ปญฺจิเม คหปตโย อานิสํสา. เต โหนฺติ ชานิปตโย, อญฺญมญฺญํ ปิยํวทา’’ติ สมาสปทานํ อิการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ‘‘วิสารทมตโย’’ติ รูปสทิสานิ โยการนฺตานิ รูปานิ ทิสฺสนฺติ. เอวํ สนฺเต กสฺมา ‘‘พุทฺธวจเน สมาสปทานํ อิการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ‘‘วิสารทมตโย’’ติ รูปสทิสสฺส โยการนฺตสฺส รูปสฺส อทสฺสนโต’’ติ วุตฺตนฺติ? เอตฺถ วุจฺจเต – วิสทิสตฺตํ ปฏิจฺจ. คหปติสทฺทาทีสุ หิ ยสฺมา ปติสทฺโท สภาเวเนว ปุลฺลิงฺโค, น ตุ สมาสโต ปุพฺเพ อิตฺถิลิงฺคปกติโก หุตฺวา ปจฺฉา ปุลฺลิงฺคภาวํ ปตฺโต, ตสฺมา อีทิเสสุ ฐาเนสุ ‘‘คหปตโย, ชานิปตโย’’ติ โยการนฺตานิ, ‘‘เสนาปตโย, เสนาปติโน’’ติ โย โนการนฺตานิ [Pg.257] จ ปจฺจตฺโตปโยคาลปนพหุวจนรูปานิ ภวนฺติ. ตถา หิ ‘‘ตตฺตกา เสนาปติโน’’ติ อฏฺฐกถาปาโฐ ทิสฺสติ. ยสฺมา ปน สารมติ สุทฺธทิฏฺฐิสมฺมาทิฏฺฐิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ วชิรพุทฺธิ สทฺทาทีสุ มติทิฏฺฐิสทฺทาทโย สมาสโต ปุพฺเพ อิตฺถิลิงฺคปกติกา หุตฺวา ปจฺฉา พหุพฺพีหิสมาสวเสน ปุลฺลิงฺคภาวปฺปตฺตา, ตสฺมา อีทิเสสุ ฐาเนสุ ‘‘สารมติโน สุทฺธทิฏฺฐิโน สมฺมาทิฏฺฐิโน มิจฺฉาทิฏฺฐิโน วชิรพุทฺธิโน’’ติอาทีนิ’โนการนฺตานิเยว ปจฺจตฺโตปโยคาลปนพหุวจนรูปานิ ภวนฺติ, สมฺปทานสามีนเมกวจเนหิ สทิสานีติ นิฏฺฐเมตฺถาวคนฺตพฺพํ.

然而，尊者，在佛言(buddhavacana)中不是有“pañcime gahapatayo ānisaṃsā. Te honti jānipatayo, aññamaññaṃ piyaṃvadā”（居士(gahapati)们有此五种利益。他们成为夫妻之主(jānipati)，彼此爱语）吗？可见以-i结尾的阳性复合词有与“visāradamatayo”相似的、以-yo结尾的形式。既然如此，为何说“在佛言中，未曾见过以-i结尾的阳性复合词有与‘visāradamatayo’相似的、以-yo结尾的形式”呢？对此答曰：是因其相异(visadisatta)。在gahapati等词中，pati（主）一词本性即是阳性，并非在复合前是阴性(itthiliṅga)原形，而后才转为阳性。因此，在此等情况中，“gahapatayo”、“jānipatayo”是-yo结尾，“senāpatayo”（将领们）、“senāpatino”则有-yo和-no两种结尾，这些都是主格、宾格(upayoga)、呼格的复数形式。确实，可见义注(aṭṭhakathā)中有“tattakā senāpatino”（那么多的将领们）的读法。然而，在sāramati、suddhadiṭṭhi、sammādiṭṭhi、micchādiṭṭhi、vajirabuddhi等词中，mati（慧）、diṭṭhi（见）等词在复合前是阴性原形，而后通过有财释(bahubbīhi)复合的方式转为阳性。因此，在此等情况中，“sāramatino, suddhadiṭṭhino, sammādiṭṭhino, micchādiṭṭhino, vajirabuddhino”等，其主格、宾格、呼格的复数形式确实仅以-no结尾，与为格、属格的单数形式相似。于此当知其定论。

เสฏฺฐิ สารถิจกฺกวตฺติสามิอิจฺเจเตสุ กถนฺติ? เอตฺถ ปน อยํ วิเสโส เวทิตพฺโพ – กตฺถจิ ปาเฐ ‘‘เสฏฺฐี สารถี จกฺกวตฺตี สามี’’ติ อนฺตกฺขรสฺส ทีฆตฺตํ ทิสฺสติ, กตฺถจิ ปน ‘‘เสฏฺฐิ สารถิ จกฺกวตฺติ สามิ’’อิติ อนฺตกฺขรสฺส รสฺสตฺตํ ทิสฺสติ. กิญฺจาปิ รสฺสตฺตเมเตสํ ทิสฺสติ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ ปจฺจตฺตวจนาทิภาเวน ‘‘เสฏฺฐิโน สารถิโน’’ติอาทิปโยคทสฺสนโต รสฺสํ กตฺวา เอตานิ อุจฺจาริยนฺตีติ ญายติ, ตสฺมา เอวํ นิพฺพจนตฺโถ คเหตพฺโพ – เสฏฺฐํ ธนสารํ, ฐานนฺตรํ วา อสฺส อตฺถีติ เสฏฺฐี. อสฺสทมฺมาทโย สารณสีโลติ สารถี. จกฺกํ ปวตฺตนสีโลติ จกฺกวตฺตี. สํ เอตสฺส อตฺถีติ สามีติ. อสฺสตฺถิกตสฺสีลตฺถสทฺทา หิ โนการนฺตรูปวเสน สมานคติกา ภวนฺติ ยถา ‘‘ทณฺฑิโน ภูมิสายิโน’’ติ. อปโรปิ นิพฺพจนตฺโถ อีการนฺตวเสน อสฺสทมฺมาทโย สาเรตีติ สารถี. ตถา หิ ‘‘ปุริสทมฺเม สาเรตีติ ปุริสทมฺมสารถี’’ติ วุตฺตํ. จกฺกํ วตฺเตตีติ จกฺกวตฺตี. เอวํ กตฺตุการกวเสน อีการนฺตตฺตํ คเหตฺวา กตฺถจิ ลพฺภมานมฺปิ อิการนฺตตฺตํ อนเปกฺขิตฺวา พุทฺธวจนานุรูเปน ‘‘สารถิโน [Pg.258] จกฺกวตฺติโน’’ติอาทีนิ โนการนฺตรูปานิ คเหตฺวา ทณฺฑีนเยน โยเชตพฺพานิ ‘‘ทณฺฑินี’’ติอาทิกํ วชฺชิตพฺพํ วชฺเชตฺวา. เอวํ ‘‘เสฏฺฐิโน สารถิโน จกฺกวตฺติโน สามิโน’’ติอาทีนิ โนการนฺตานิเยว รูปานิ เญยฺยานิ.

于“长者(seṭṭhi)、御者(sārathi)、转轮王(cakkavatti)、主宰(sāmi)”等词，如何解释？于此，当知此差别：在某些读本中，可见其词尾为长音“seṭṭhī, sārathī, cakkavattī, sāmī”；而在另一些读本中，则可见其词尾为短音“seṭṭhi, sārathi, cakkavatti, sāmi”。虽然可见这些词的短音形式，但由于在各处可见“seṭṭhino, sārathino”等主格等用法，可知它们是作短音来念诵的。因此，当如是理解其义：拥有最殊胜的财富或地位者，是为长者。善于驾驭马匹等者，是为御者。能转动轮宝者，是为转轮王。拥有主权者，是为主宰。要知道，表示“具有……者”和“习于……者”之义的词，其词形变化与以-in结尾的名词相同，如“daṇḍino, bhūmisāyino”（持杖者，卧地者）。另有一种解释，以-ī结尾表示使役义：调御良马等者，是为御者；如经中所说：“调御可调御之人者，是为调御丈夫之御者(purisadammasārathī)。”转动轮宝者，是为转轮王。如是，依作者格之方式，虽在某些地方可得-i结尾的形式，但不应执着于此，而应随顺佛语，取“sārathino, cakkavattino”等以-no结尾的词形，依“daṇḍī”（持杖者）之例来组合，并舍弃如“daṇḍinī”（持杖女）等应舍弃的形式。如是，当知“seṭṭhino, sārathino, cakkavattino, sāmino”等皆为以-no结尾的词形。

อตฺร กิญฺจิ ปโยคํ นิทสฺสนมตฺตํ กถยาม. ‘‘ตาต ตโย เสฏฺฐิโน อมฺหากํ พหูปการา’’ติ จ ‘‘เต กตภตฺตกิจฺจา ‘มหาเสฏฺฐิโน มยํ คมิสฺสามา’ติ วทึสู’’ติ จ ‘‘สารถิโน อาหํสู’’ติ จ ‘‘ทฺเว จกฺกวตฺติโน’’ติ จ เอวมาทีนิ. ตตฺถ กิญฺจาปิ กตฺถจิ ‘‘เสฏฺฐิ สารถิ’’อิจฺจาทิ รสฺสตฺตปาโฐ ทิสฺสติ, ตถาปิ โส สภาเวน รสฺสตฺตภาโว ปาโฐ น โหติ, ทีฆสฺส รสฺสตฺตกรณปาโฐติ เวทิตพฺโพ. ปทมาลา จสฺส วุตฺตนเยน เวทิตพฺพา.

于此，我们仅举一些用法作为例子：“孩子，三位长者于我等有大助益。”以及“彼等食毕，言：‘我等大长者将离去。’”以及“御者们说。”以及“两位转轮王。”等等。于此，虽然在某些地方可见“seṭṭhi, sārathi”等短音读本，但那并非天然的短音读本，当知其为长音作短音的读本。其词形变化(padamālā)当依前述方法了知。

มเหสีติ เอตฺถ กถนฺติ? ‘‘มเหสี’’ติ เอตฺถ กิญฺจาปิ มเหสีสทฺโท อีการนฺตวเสน นิทฺทิสิยติ, ตถาปิ อิสิสทฺเทน สมานคติกตฺตา อิสิสทฺทสฺส อคฺคิสทฺเทน สมานปทมาลตฺตา อคฺคินเยน ปทมาลา กาตพฺพา. นนุ จ โภ เอตฺถ ตสฺสีลตฺโถ ทิสฺสติ ‘‘มหนฺเต สีลกฺขนฺธาทโย ธมฺเม เอสนสีโลติ มเหสี’’ติ, ตสฺมา ‘‘ภูมิสายี’’ติ ปทสฺส วิย ทณฺฑีนเยเนว ปทมาลา กาตพฺพาติ? น กาตพฺพา ตสฺสีลตฺถสฺส อสมฺภวโต. อิมสฺส หิ ‘‘มหนฺเต สีลกฺขนฺธาทโย ธมฺเม เอสิ คเวสิ เอสิตฺวา ฐิโตติ มเหสี’’ติ อตสฺสีลตฺโถ เอว ยุชฺชติ. กตกรณีเยสุ พุทฺธาทีสุ อริเยสุ ปวตฺตนามตฺตา. อิสิสทฺเทน จายํ สทฺโท อีสกํ สมาโน เกวลํ สมาสปริโยสาเน ทีฆวเสน อุจฺจาริยติ, รสฺสวเสน ปน ‘‘มหา อิสิ มเหสี’’ติ สนฺธิวิคฺคโห[Pg.259]. ยสฺมา รสฺสตฺตํ คเหตฺวา ตสฺส ปทมาลากรณํ ยุชฺชติ, ตสฺมา ‘‘สงฺคายึสุ มเหสโย’’ติ อิการนฺตรูปํ ทิสฺสติ. น หิ สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก พุทฺธวจเน กตฺถจิปิ จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจนรูปํ วิย ‘‘มเหสิโน’’ติ ปจฺจตฺโตปโยคาลปนพหุวจนรูปํ ทิสฺสติ. ตสฺมา อีการนฺตวเสน อุจฺจาริตสฺสปิ สโต รสฺสวเสน อุจฺจาริตสฺส วิย ‘‘มเหสิ, มเหสี, มเหสโย. มเหสึ, มเหสี, มเหสโย. มเหสินา’’ติ ปทมาลา กาตพฺพา. อปิจ มเหสีสทฺโท ยตฺถ ราชคฺคุพฺพริวาจโก, ตตฺถ อิตฺถิลิงฺโค โหติ, ตพฺพเสน ปน ‘‘มเหสี, มเหสี, มเหสิโย. มเหสึ, มเหสี, มเหสิโย. มเหสิยา’’ติ จ วกฺขมานอิตฺถีนเยน ปทมาลา กาตพฺพา. หตฺถีสทฺเท กถนฺติ? หตฺถีสทฺทสฺส ปน หตฺโถ อสฺส อตฺถีติ เอวํ อีการนฺตวเสน คหเณ ‘‘หตฺถิโน’’ติ รูปํ ภวติ. ตถา หิ ‘‘วเน หตฺถิโน’’ติ ปโยโค ทิสฺสติ. ตสฺเสว ตสฺมึเยวตฺเถ รสฺสํ กตฺวา คหเณ ‘‘หตฺถโย’’ติ รูปํ ภวติ. ตถา หิ –

于“mahesī”(大仙)一词，如何解释？于此，“mahesī”一词虽以长音ī结尾，但因其与“isi”(仙人)一词同行，且“isi”一词与“aggi”(火)一词词形变化相同，故其词形变化当依“aggi”之例。然，或问：“于此可见表‘习性’义，即‘习于寻求广大戒蕴等法者，是为大仙’，因此其词形变化不应如“bhūmisāyī”(卧地者)一词，依“daṇḍī”(持杖者)之例而作吗？”不应作，因表“习性”义于此不成立。对此词而言，“曾寻求、遍求、求得而住于广大戒蕴等法者，是为大仙”此一非表“习性”之义方为恰当，因其仅为佛陀等已办所作之圣者的名称。此词与“isi”一词略同，仅于复合词结尾处作长音念诵；若为短音，其连接与分解则为“mahā isi mahesī”(大+仙人=大仙)。因取短音作词形变化是恰当的，故可见“saṅgāyiṃsu mahesayo”(诸大仙结集)这样以i结尾的形式。在含义注(aṭṭhakathā)的三藏佛语中，确实无处可见如第四格、第六格单数形式的“mahesino”，也无处可见主格、宾格、呼格复数形式的“mahesino”。因此，此词虽以长音ī念诵，其词形变化亦当如以短音念诵一般，作：“mahesi, mahesī, mahesayo. mahesiṃ, mahesī, mahesayo. mahesinā”。此外，当“mahesī”一词指王后时，则为阴性词，其词形变化当依后述阴性词之例，作：“mahesī, mahesī, mahesiyo. mahesiṃ, mahesī, mahesiyo. mahesiyā”。于“hatthī”(象)一词，如何解释？若将“hatthī”一词以ī结尾的形式理解为“有手(鼻)者”，则其形式为“hatthino”。如可见用法：“vane hatthino”(林中之象)。若于同义下，作短音而取，则其形式为“hatthayo”。如：

‘‘หํสา โกญฺจา มยูรา จ, หตฺถโย ปสทา มิคา;

สพฺเพ สีหสฺส ภายนฺติ, นตฺถิ กายสฺมิ ตุลฺยตา.

“天鹅、白鹤与孔雀，象、斑鹿与诸野兽，一切皆畏惧狮子，体格实无有相等。”

เอวเมว มนุสฺเสสุ, ทหโร เจปิ ปญฺญวา;

โสปิ ตตฺถ มหา โหติ, เนว พาโล สรีรวา’’ติ

“于人类中亦如是，即使年少有智慧，彼于彼处亦为大，非是愚人徒有身。”

อิมสฺมึ เกฬิสีลชาตเก ‘‘หตฺถโย’’ติ อาหจฺจปทํ ทิสฺสติ. เอวมสฺส ทณฺฑีนเยน จ อคฺคินเยน จ ทฺวิธา ปทมาลา, เวทิตพฺพา. อิมินา นเยน อวุตฺเตสุปิ ฐาเนสุ ปาฬินยานุรูเปน [Pg.260] โปราณฏฺฐกถานุรูเปน จ ปทมาลา โยเชตพฺพา.

在此《游戏学处本生》(Keḷisīlajātaka)中，可见“hatthayo”这一特殊词形。如是，当知其词形变化有依“daṇḍī”(持杖者)之例与依“aggi”(火)之例两种。依此方法，于未述之处，亦当随顺巴利圣典之方法与古代义注(aṭṭhakathā)之方法而组合词形。

เอตฺตาวตา ภูธาตุมยานํ ปุลฺลิงฺคานํ นามิกปทมาลา สทฺธึ ลิงฺคนฺตเรหิ สทฺทนฺตเรหิ อตฺถนฺตเรหิ จ นานปฺปการโต ทสฺสิตา.

至此，由bhū词根构成的阳性名词之词形变化，连同其他词性、其他词形及其他意义，已从各方面予以展示。

อิมํ สทฺทนีตึ สุนีตึ วิจิตฺตํ,สปญฺเญหิ สมฺมา ปรีปาลนียํ;

สทา สุฏฺฐุ จินฺเตติ วาเจติ โย โส,นโร ญาณวิตฺถินฺนตํ ยาติ เสฏฺฐํ.

此《声论》(Saddanīti)善妙且多彩，有慧者应善护持；若人恒常善思惟、读诵，彼将获得最上广博之智。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ

如是，为令智者于具义注之九分教与三藏的言语之道中

โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

为得善巧而造之《声论》中，

สวินิจฺฉโย นิคฺคหีตนฺตาทิปุลฺลิงฺคานํ

对以鼻音等结尾之阳性词的抉择

ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค

原型名词之词形变化分别

สตฺตโม ปริจฺเฉโท.

第七章。

สพฺพถาปิ ปุลฺลิงฺคํ สมตฺตํ.

阳性词篇究竟。

๘. อิตฺถิลิงฺคนามิกปทมาลา

8. 阴性名词变格表

อถ อิตฺถิลิงฺเคสุ อาการนฺตสฺส ภูธาตุมยสฺส ปกติรูปภูตสฺส ภาวิกาสทฺทสฺส นามิกปทมาลายํ วตฺตพฺพายมฺปิ ปสิทฺธสฺส ตาว กญฺญาสทฺทสฺส นามิกปทมาลํ วกฺขาม –

现在，在阴性名词中，对于以ā结尾、源于bhū词根、呈自然形态的bhāvikā(有为)一词，在其亦应述说的名词变格法中，我们先讲述著名的kaññā(少女)一词的名词变格法——

กญฺญา, กญฺญา, กญฺญาโย. กญฺญํ, กญฺญา, กญฺญาโย. กญฺญาย, กญฺญาหิ, กญฺญาภิ. กญฺญาย, กญฺญานํ. กญฺญาย, กญฺญาหิ, กญฺญาภิ. กญฺญาย, กญฺญานํ. กญฺญาย, กญฺญายํ, กญฺญาสุ. โภติ กญฺเญ, โภติโย กญฺญา, กญฺญาโย. อยมมฺหากํ รุจิ.

Kaññā, kaññā, kaññāyo. Kaññaṃ, kaññā, kaññāyo. Kaññāya, kaññāhi, kaññābhi. Kaññāya, kaññānaṃ. Kaññāya, kaññāhi, kaññābhi. Kaññāya, kaññānaṃ. Kaññāya, kaññāyaṃ, kaññāsu. Bhoti kaññe, bhotiyo kaññā, kaññāyo. 这是我们的主张。

เอตฺถ [Pg.261] ‘‘กญฺญา’’ติ เอกวจนพหุวจนวเสน วุตฺตํ, นิรุตฺติปิฏเก พหุวจนวเสน วุตฺโต นโย นตฺถิ. ตถา หิ ตตฺถ ‘‘สทฺธา ติฏฺฐติ, สทฺธาโย ติฏฺฐนฺติ. สทฺธํ ปสฺสติ, สทฺธาโย ปสฺสตี’’ติ เอตฺตกเมว วุตฺตํ, ‘‘สทฺธา’’ติ พหุวจนํ น อาคตํ. กิญฺจาปิ นาคตํ, ตถาปิ ‘‘พาหา ปคฺคยฺห ปกฺกนฺทุํ, สิวิกญฺญา สมาคตา. อเหตุ อปฺปจฺจยา ปุริสสฺส สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติปิ นิรุชฺฌนฺติปี’’ติอาทิปาฬิทสฺสนโต พาหากญฺญา สญฺญาสทฺทาทีนํ พหุวจนตา คเหตพฺพา. จูฬนิรุตฺติยํ ‘‘โภติ กญฺเญ, โภติ กญฺญา’’ติ ทฺเว เอกวจนานิ วตฺวา ‘‘โภติโย กญฺญาโย’’ติ เอกํ พหุวจนํ วุตฺตํ. นิรุตฺติปิฏเก ปน ‘‘โภติ สทฺธา’’ติ เอกวจนํ วตฺวา ‘‘โภติโย สทฺธาโย’’ติ เอกํ พหุวจนํ วุตฺตํ. มยํ ปเนตฺถ ‘‘เอหิ พาเล ขมาเปหิ, กุสราชํ มหพฺพลํ. ผุสฺสตี วรวณฺณาเภ. เอหิ โคเธ นิวตฺตสฺสู’’ติอาทิปาฬิทสฺสนโต ‘‘โภติ กญฺเญ, โภติโย กญฺญา, กญฺญาโย’’ติ เอวํปการานิเยว อาลปเนกวจนพหุวจนานิ อิจฺฉาม. เอตฺถ ‘‘โภติ กญฺเญ’’ติ อยํ นโย อมฺมาทีสุ มาตาทีสุ จ น ลพฺภติ.

此处，“kaññā”一词被说成是单数和复数形式，但在《语源论藏》(Niruttipiṭaka)中，没有述说其复数形式的规则。例如，该论藏只说了“信存在，诸信存在。见信，见诸信”，仅此而已，“saddhā”作为复数的形式并未出现。尽管未出现，但根据“举起双臂哭喊，尸毗(Sivi)国少女们聚集”、“无因无缘，人的想生起亦复息灭”等巴利圣典的例子，应接受bāhā(臂)、kaññā(少女)、saññā(想)等词的复数形式。在《小语源论》(Cūḷanirutti)中，说了“bhoti kaññe, bhoti kaññā”这两个单数呼格形式后，又说了一个复数呼格形式“bhotiyo kaññāyo”。但在《语源论藏》中，说了单数呼格“bhoti saddhā”后，又说了一个复数呼格“bhotiyo saddhāyo”。我们在此处，根据“来，愚人！向大力的拘萨王(Kusarāja)请求原谅”、“具殊胜容色之福沙蒂(Phussatī)！”、“来，巨蜥！回去吧”等巴利圣典的例子，主张采用“bhoti kaññe, bhotiyo kaññā, kaññāyo”这样的呼格单、复数形式。此处“bhoti kaññe”这一规则，在ammā(妈妈)、mātā(母亲)等词中并不适用。

ภาวิกา, ภาวิกา, ภาวิกาโย. ภาวิกํ, ภาวิกา, ภาวิกาโย. ภาวิกาย, ภาวิกาหิ, ภาวิกาภิ. ภาวิกาย, ภาวิกานํ. ภาวิกาย, ภาวิกาหิ, ภาวิกาภิ. ภาวิกาย, ภาวิกานํ. ภาวิกาย, ภาวิกายํ, ภาวิกาสุ. โภติ ภาวิเก, โภติโย ภาวิกา, ภาวิกาโย.

Bhāvikā, bhāvikā, bhāvikāyo. Bhāvikaṃ, bhāvikā, bhāvikāyo. Bhāvikāya, bhāvikāhi, bhāvikābhi. Bhāvikāya, bhāvikānaṃ. Bhāvikāya, bhāvikāhi, bhāvikābhi. Bhāvikāya, bhāvikānaṃ. Bhāvikāya, bhāvikāyaṃ, bhāvikāsu. Bhoti bhāvike, bhotiyo bhāvikā, bhāvikāyo。

เอวํ เหฏฺฐุทฺทิฏฺฐานํ สพฺเพสํ ภูธาตุมยานํ ‘‘ภาวนา วิภาวนา’’อิจฺเจวมาทีนํอาการนฺตปทานํ อญฺเญสญฺจาการนฺตปทานํ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. เอตฺถญฺญานิ อาการนฺตปทานิ นาม สทฺธาทีนิ.

如是，所有如下所述、源于bhū词根、以ā结尾的词，如“bhāvanā”(修习)、“vibhāvanā”(阐明)等，以及其他以ā结尾的词，都应依此进行名词变格。此处其他以ā结尾的词，即saddhā(信)等。

สทฺธา [Pg.262] เมธา ปญฺญา วิชฺชา, จินฺตา มนฺตา ตณฺหา’ภิชฺฌา;

อิจฺฉา ปุจฺฉา ชายา มายา, เมตฺตา มตฺตา สิกฺขา สงฺขา.

Saddhā(信), medhā(智慧), paññā(慧), vijjā(明), cintā(思), mantā(谋), taṇhā(渴爱), abhijjhā(贪欲); Icchā(欲), pucchā(问), jāyā(妻), māyā(幻), mettā(慈), mattā(量), sikkhā(学), saṅkhā(数)。

ชงฺฆา พาหา คีวา ชิวฺหา, วาจา ฉายา คงฺคา นาวา;

นิทฺทา กนฺตา สาลา มาลา, เวลา วีณา ภิกฺขา ลาขา.

Jaṅghā(胫), bāhā(臂), gīvā(颈), jivhā(舌), vācā(语), chāyā(影), gaṅgā(恒河), nāvā(舟); Niddā(眠), kantā(爱人), sālā(堂), mālā(鬘), velā(时), vīṇā(琴), bhikkhā(乞食), lākhā(紫胶)。

คาถา เสนา เลขา’เปกฺขา, อาสา ปูชา เอสา กงฺขา;

อญฺญา มุทฺทา ขิฑฺฑา ภสฺสา, ภาสา กีฬา สตฺตา เจตา.

Gāthā(偈), senā(军), lekhā(书), apekkhā(期望), āsā(希望), pūjā(供养), esā(此), kaṅkhā(疑); Aññā(了知), muddā(印), khiḍḍā(戏), bhassā(闲谈), bhāsā(语言), kīḷā(游戏), sattā(执着), cetā(意)。

ปิปาสา เวทนา สญฺญา, เจตนา ตสิณา ปชา;

เทวตา วฏฺฏกา โคธา, พลากา วสุธา สภา.

Pipāsā(渴), vedanā(受), saññā(想), cetanā(思), tasiṇā(爱), pajā(众生); Devatā(天神), vaṭṭakā(鹌鹑), godhā(巨蜥), balākā(鹭), vasudhā(地), sabhā(集会)。

อุกฺกา เสผาลิกา สิกฺกา, สลากา วาลิกา สิขา;

การณา วิสิขา สาขา, วจา วญฺฌา ชฏา ฆฏา.

Ukkā(火炬), sephālikā(素馨花), sikkā(挂网), salākā(筹), vālikā(沙), sikhā(顶髻); Kāraṇā(因由), visikhā(街道), sākhā(枝), vacā(菖蒲), vañjhā(不育女), jaṭā(结发), ghaṭā(群)。

ปีฬา โสณฺฑา วิตณฺฑา จ, กรุณา วนิตา ลตา;

กถา นินฺทา สุธา ราธา, วาสนา สึสปา ปปา.

Pīḷā(压迫), soṇḍā(酒肆), vitaṇḍā(诡辩), karuṇā(悲), vanitā(妇女), latā(藤); Kathā(言论), nindā(谴责), sudhā(甘露), rādhā(成就), vāsanā(习气), siṃsapā(申恕波树), papā(饮水处)。

ปภา สีมา ขมา เอชา,ขตฺติยา สกฺขรา สุรา;

โทลา ตุลา สิลา ลีลา,ลาเล’ฬา เมขลา กลา.

Pabhā(光), sīmā(界), khamā(忍), ejā(动摇), khattiyā(刹帝利女), sakkharā(砂砾), surā(酒); Dolā(轿), tulā(秤), silā(石), līlā(姿态), lālā(唾液), eḷā(小豆蔻), mekhalā(腰带), kalā(技艺)。

วฬวา สุณิสา มูสา, มญฺชูสา สุลสา ทิสา;

นาสา ชุณฺหา คุหา อีหา, ลสิกา ปริสา นิสา;

มาติกิจฺจาทโย เจว, ภาวิกาปทสาทิสา.

Vaḷavā(母马), suṇisā(儿媳), mūsā(鼠), mañjūsā(箧), sulasā(苏拉莎), disā(方); Nāsā(鼻), juṇhā(月光), guhā(窟), īhā(努力), lasikā(滑液), parisā(会众), nisā(夜); Mātikā(母表)、kiccā(事务)等词，也与bhāvikā(有为)一词相似。

อมฺมนฺนมฺพา จ ตาตา จ, กิญฺจิเทว สมา สิยุํ;

มาตา ธีตา ปนตฺตาที, ปุถเคว อิโต สิยุํ.

Ammā(妈妈)、ambā(母亲)、tātā(妈妈)等词，与此(指kaññā的变格法)有些相似；而mātā(母亲)、dhītā(女儿)、panattā(曾孙女)等词，则与此不同。

ปริสาสทฺทสฺส ปน สตฺตมีฐาเน ‘‘ปริสาย, ปริสายํ, ปริสติ, ปริสาสู’’ติ โยเชตพฺพํ ‘‘เอกมิทํ โภ โคตม สมยํ โตเทยฺยสฺส พฺราหฺมณสฺส ปริสติ ปรูปารมฺภํ วตฺเตนฺตี’’ติ ปาฬิทสฺสนโต. อมฺมาทีนํ ปน ‘‘อมฺมา, อมฺมา, อมฺมาโย’’ติอาทินา [Pg.263] กญฺญานเยน วตฺวา อวสาเน ‘‘โภติ อมฺม, โภติ อมฺมา, โภติโย อมฺมา, อมฺมาโย’’ติอาทินา โยเชตพฺพํ.

至于parisā(会众)一词，其方位格应配合为“parisāya, parisāyaṃ, parisati, parisāsu”，这是根据巴利圣典中的例子：“尊者乔达摩(Gotama)，一时，在多迭亚(Todeyya)婆罗门的会众中，他们正进行着对他人的非难。”至于ammā(妈妈)等词，则应先依kaññā(少女)的变格法说“ammā, ammā, ammāyo”等，最后(呼格)应配合为“bhoti amma, bhoti ammā, bhotiyo ammā, ammāyo”等。

มาตา, มาตา, มาตโร. มาตรํ, มาตโร. มาตรา, มาตุยา, มตฺยา, มาตูหิ, มาตูภิ. มาตุ, มาตุยา, มตฺยา, มาตรานํ, มาตานํ, มาตูนํ. มาตรา, มาตุยา, มตฺยา, มาตูหิ, มาตูภิ. มาตุ, มาตุยา, มตฺยา, มาตรานํ, มาตานํ, มาตูนํ. มาตริ, มาตุยา, มตฺยา, มาตุยํ, มตฺยํ, มาตูสุ. โภติ มาตา, โภติโย มาตา, มาตโร.

Mātā, mātā, mātaro. Mātaraṃ, mātaro. Mātarā, mātuyā, matyā, mātūhi, mātūbhi. Mātu, mātuyā, matyā, mātarānaṃ, mātānaṃ, mātūnaṃ. Mātarā, mātuyā, matyā, mātūhi, mātūbhi. Mātu, mātuyā, matyā, mātarānaṃ, mātānaṃ, mātūnaṃ. Mātari, mātuyā, matyā, mātuyaṃ, matyaṃ, mātūsu. Bhoti mātā, bhotiyo mātā, mātaro.

เอตฺถ ปน ยสฺมา ปาฬิยํ อิตฺถิลิงฺคานํ สการนฺตานิ รูปานิ เอหิ เอภิ เอสุการนฺตาทีนิ จ เอนนฺตาทีนิ จ น ทิสฺสนฺติ, ตสฺมา เกหิจิ วุตฺตานิปิ ‘‘มาตุสฺส มาตเรหี’’ติอาทีนิ น วุตฺตานิ, เอส นโย อิตเรสุปิ. ‘‘ยํกิญฺจิตฺถิกตํ ปุญฺญํ, มยฺหญฺจ มาตุยา จ เต. อนุญฺญาโต อหํ มตฺยา’’ติ ปาฬิทสฺสนโต ปน กรณสมฺปทานนิสฺสกฺกสามิภุมฺมวจนฏฺฐาเน ‘‘มาตุยา, มตฺยา’’ติ จ วุตฺตํ อิตฺถิลิงฺคฏฺฐาเน สมานคติกตฺตา เตสํ วจนานํ. ตถา หิ อุมฺมาทนฺติชาตเก ‘‘มตฺยา’’ติ ปทํ ปญฺจมีตติเยกวจนวเสน อาคตํ, ยถา ปน ‘‘ขตฺติยา’’ติ ปทํ มชฺฌสรโลปวเสน ‘‘ขตฺยา’’ติ ภวติ, ตถา ‘‘มาตุยา มาตุย’’นฺติ จ ปทํ ‘‘มตฺยา, มตฺย’’นฺติ ภวติ, อยํ นโย ธีตุสทฺทาทีสุ น ลพฺภติ.

然而，在此，由于在巴利圣典中，阴性名词不见有以-ssa、-ehi、-ebhi、-esu以及-ena等结尾的格位形式，因此，即使有人说过“mātussa”、“māterehi”等形式，我们也不予采纳，此规则亦通于其他词。但根据“女人所作任何福，回向我与汝之母”、“我已为母所允许”等巴利圣典的例子，在工具格、与格、离格、属格、方位格的意义上，则说有“mātuyā”、“matyā”等形式，因这些词形在阴性词的语境中有共通的用法。例如，在《优摩檀蒂本生》(Ummādantijātaka)中，“matyā”一词作为离格(第五格)或工具格(第三格)的单数形式出现。又如“khattiyā”一词，因中间元音脱落而变成“khatyā”，同样地，“mātuyā”、“mātuya”也变成“matyā”、“matya”。此规则不适用于dhītu(女儿)等词。

ธีตา, ธีตา, ธีตโร. ธีตํ, ธีตรํ, ธีตโร. ธีตุยา, ธีตูหิ, ธีตูภิ. ธีตุ, ธีตุยา, ธีตรานํ, ธีตานํ, ธีตูนํ. ธีตรา, ธีตุยา, ธีตูหิ, ธีตูภิ. ธีตุ, ธีตุยา, ธีตรานํ, ธีตานํ, ธีตูนํ. ธีตริ, ธีตุยา, ธีตุยํ, ธีตูสุ. โภติ ธีตุ, โภติ ธีตา, โภติโย ธีตา, ธีตโร. เอตฺถ ปน.

Dhītā, dhītā, dhītaro. Dhītaṃ, dhītaraṃ, dhītaro. Dhītuyā, dhītūhi, dhītūbhi. Dhītu, dhītuyā, dhītarānaṃ, dhītānaṃ, dhītūnaṃ. Dhītarā, dhītuyā, dhītūhi, dhītūbhi. Dhītu, dhītuyā, dhītarānaṃ, dhītānaṃ, dhītūnaṃ. Dhītari, dhītuyā, dhītuyaṃ, dhītūsu. Bhoti dhītu, bhoti dhītā, bhotiyo dhītā, dhītaro. 然而在此。

‘‘ชาลึ [Pg.264] กณฺหาชินํ ธีตํ, มทฺทิเทวึ ปติพฺพตํ;

จชมาโน น จินฺเตสึ, โพธิยาเยว การณา’’ติ

“舍弃阇利(Jāli)与女儿黑羚(Kaṇhājina)，以及贞洁的玛蒂(Maddī)王后；我毫不顾虑地舍弃，唯是为了菩提(Bodhi)之故。”

ปาฬิยํ ‘‘ธีต’’นฺติ ทสฺสนโต อุปโยควจนฏฺฐาเน ‘‘ธีต’’นฺติ วุตฺตํ, ตสฺมา อิทํ สารโต คเหตพฺพํ, ตถา ปาฬิยํ ‘‘อสฺสมณี โหติ อสกฺยธีตรา’’ติ สมาสปทสฺส ทสฺสนโต ตติเยกวจนนฺตปทสทิสํ ‘‘เสฏฺฐิธีตรา’’ติอาทิกํ ปฐเมกวจนนฺตมฺปิ สมาสปทํ คเหตพฺพเมว, นิรุตฺติปิฏเก ปน ‘‘มาตา ธีตา’’ติ ปททฺวยํ สทฺธานเย ปกฺขิตฺต, ตมมฺเหหิ ‘‘สทฺธายา’’ติ ปทสฺส วิย ‘‘มาตายา’’ติอาทีนํ ปาฬิอาทีสุ พฺยาเส อทสฺสนโต วิสุํ คหิตํ สมาเสเยว หิ อีทิสึ สทฺทคตึ ปสฺสาม ‘‘ราชมาตาย ราชธีตาย เสฏฺฐิธีตายา’’ติ. เอวํ กญฺญานโยปิ เอกเทเสน ลพฺภติ, ตถา ‘‘อจฺฉริยํ นนฺทมาเต, อพฺภุตํ นนฺทมาเต’’ติ ปาฬิยํ ‘‘นนฺทมาเต’’ติ ทสฺสนโต ‘‘โภติ ราชมาเต, โภติ ราชธีเต’’ติ เอวมาทินโยปิ ลพฺภติ, ตตฺร นนฺทมาเตติ นนฺทสฺส มาตา นนฺทมาตา, โภติ นนฺทมาเต, เอวํ สมาเสเยว อีทิสี สทฺทคติ โหติ, ตสฺมา สมาสปทตฺเต ‘‘มาตุ ธีตุ ทุหิตุ’’อิจฺเจเตสํ ปกติรูปานํ ทฺเว โกฏฺฐาสา คเหตพฺพา ปฐมํ ทสฺสิตรูปโกฏฺฐาโส จ กญฺญานโย รูปโกฏฺฐาโส จาติ. นตฺตาทีนิ ปทานิ น เกวลํ ปุลฺลิงฺคานิเยว โหนฺติ, อถ โข อิตฺถิลิงฺคานิปิ. ตถา หิ ‘‘วิสาขาย นตฺตา กาลงฺกตา โหติ. จตสฺโส มูสิกา คาธํ กตฺตา, โน วสิตา’’ติอาทีนิ ปโยคานิ สาสเน ทิสฺสนฺติ.

在巴利圣典中，于“dhītaṃ”之处，是在宾格(upayogavacana)的意义上说为“dhītaṃ”，因此应取其核心义。同样，在巴利圣典中，对于“assamaṇī hoti asakyadhītarā”（非沙门女，非释迦族女）这样的复合词，尽管其形式类似工具格单数，但应理解为与“seṭṭhidhītarā”（长者女）等词一样，是主格单数的复合词。但在《语源论藏》(Niruttipiṭaka)中，“mātā”（母）、“dhītā”（女）二词被归入‘信’(saddhā)的变格法中。我们则将它们分开处理，因为在巴利圣典等文献中，未见“mātāyā”等形式的独立用法，只有在复合词中才见到此类词形，如“rājamātāya”（对王母）、“rājadhītāya”（对王女）、“seṭṭhidhītāyā”（对长者女）。同样，少女(kaññā)的变格法也可部分适用。例如，巴利圣典中“acchariyaṃ nandamāte, abbhutaṃ nandamāte”（奇哉，难陀(Nanda)之母！未曾有，难陀之母！）里的“nandamāte”，与“bhoti rājamāte”（尊贵的王母）、“bhoti rājadhīte”（尊贵的王女）等用法相似。其中“nandamātā”即“nandassa mātā”（难陀的母亲），其呼格为“bhoti nandamāte”。此类词形只在复合词中出现。因此，当作为复合词时，对于“mātu”、“dhītu”、“duhitu”这些词根，应分两类来理解：第一类是前面所示的变格形式，第二类是少女(kaññā)式的变格形式。孙女(nattā)等词不仅是阳性，也有阴性。例如，在教典中可见到“毘舍佉(Visākhā)的孙女去世了”以及“Catasso mūsikā gādhaṃ kattā, no vasitā”（四只母鼠造了洞，却不住在里面）等用法。

นตฺตา, นตฺตา, นตฺตาโร. นตฺตํ, นตฺตารํ, นตฺตาโร. นตฺตารา, นตฺตุยา, นตฺตูหิ, นตฺตูภิ. นตฺตุ, นตฺตุยา, นตฺตารานํ [Pg.265] นตฺตานํ, นตฺตูนํ. นตฺตารา, นตฺตุยา, นตฺตูหิ, นตฺตูภิ. นตฺตุ, นตฺตุยา, นตฺตารานํ, นตฺตานํ, นตฺตูนํ. นตฺตริ, นตฺตุยา, นตฺตุยํ, นตฺตูสุ. โภติ นตฺต, โภติ นตฺตา, โภติโย นตฺตา, นตฺตาโร.

Nattā, nattā, nattāro. Nattaṃ, nattāraṃ, nattāro. Nattārā, nattuyā, nattūhi, nattūbhi. Nattu, nattuyā, nattārānaṃ nattānaṃ, nattūnaṃ. Nattārā, nattuyā, nattūhi, nattūbhi. Nattu, nattuyā, nattārānaṃ, nattānaṃ, nattūnaṃ. Nattari, nattuyā, nattuyaṃ, nattūsu. Bhoti natta, bhoti nattā, bhotiyo nattā, nattāro.

เอวํ ‘‘กตฺตา วสิตา ภาสิตา’’ อิจฺจาทีสุปิ สมาสปทตฺเต ปน ‘‘ราชมาตาย นนฺทมาเต’’ติอาทีนิ วิย ‘‘ราชนตฺตาย, ราชนตฺเต’’ติอาทีนิ รูปานิ ภวนฺติ.

同样地，对于“造者(kattā)”、“住者(vasitā)”、“说者(bhāsitā)”等词，当它们作为复合词时，也会出现像“王母(rājamātāya)”、“难陀之母(nandamāte)”等词那样的形式，如“王孙女(rājanattāya)”、“王孙女(rājanatte)”等。

สวินิจฺฉโยยํ อาการนฺตุการนฺติตฺถิลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此即对以-ā与-u结尾的阴性词自然形态(pakatirūpa)的名词变格表(nāmikapadamālā)之判定分类。

อาการนฺตุการนฺตตาปกติกํ

以-ā与-u结尾的自然形态。

อาการนฺติตฺถิลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以-ā结尾的阴性词终。

อิทานิ ภูมิปทาทีนํ นามิกปทมาลํ วกฺขาม ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา –

现在，以古师(pubbācariya)之见为前导，我等将解说“地(bhūmi)”等词的名词变格表(nāmikapadamālā)——

รตฺติ, รตฺตี, รตฺติโย. รตฺตึ, รตฺตี, รตฺติโย. รตฺติยา, รตฺตีหิ, รตฺตีภิ. รตฺติยา, รตฺตีนํ. รตฺติยา, รตฺตีหิ, รตฺตีภิ. รตฺติยา, รตฺตีนํ. รตฺติยา, รตฺติยํ, รตฺตีสุ. โภติ รตฺติ, โภติโย รตฺติโย. ยมกมหาเถรมตํ.

Ratti, rattī, rattiyo. Rattiṃ, rattī, rattiyo. Rattiyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, rattīnaṃ. Rattiyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, rattīnaṃ. Rattiyā, rattiyaṃ, rattīsu. Bhoti ratti, bhotiyo rattiyo. 此为耶摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见。

‘‘ภูมิ, ภูมี, ภูมิโย. ภูมึ, ภูมี, ภูมิโย’’ติ สพฺพํ เนยฺยํ. เอวํ ‘‘ภูติ สตฺติ ปตฺติ วุตฺติ มุตฺติ กิตฺติ ขนฺติ ติตฺติ สิทฺธิ อิทฺธิ วุทฺธิ สุทฺธิ พุทฺธิ โพธิ ปีติ นนฺทิ มติ อสนิ วสนิ สติ คติ วุฑฺฒิ ยุวติ องฺคุลิ โพนฺทิ ทิฏฺฐิ ตุฏฺฐิ นาภิ’’ อิจฺจาทีนมฺปิ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. อปิจ ‘‘รตฺโย อโมฆา คจฺฉนฺติ. ทิวา จ รตฺโต จ หรนฺติ เย พลึ. น ภูมฺยา จตุรงฺคุโล. เสติ ภูมฺยา อนุตฺถุนํ. ภูมฺยา โส ปติตํ ปาสํ. คีวาย ปฏิมุญฺจติ. อิมา จ นภฺโย สตราชิจิตฺติตา. สเตรตา วิชฺชุริวปฺปภาสเร’’ติ เอวมาทีนํ [Pg.266] ปโยคานํ ทสฺสนโต รตฺติ ภูมิ นาภิสทฺทาทีนํ อยมฺปิ นามิกปทมาลาวิเสโส เวทิตพฺโพ. กถํ?

“地(bhūmi)，地(bhūmī)，诸地(bhūmiyo)。地(bhūmiṃ)，地(bhūmī)，诸地(bhūmiyo)”等，应全部如是推知。如是，“有(bhūti)、力(satti)、得(patti)、行(vutti)、解脱(mutti)、誉(kitti)、忍(khanti)、满足(titti)、成就(siddhi)、神通(iddhi)、增长(vuddhi)、清净(suddhi)、觉(buddhi)、菩提(bodhi)、喜(pīti)、欢喜(nandi)、意(mati)、雷电(asani)、住(vasani)、念(sati)、趣(gati)、增长(vuḍḍhi)、少女(yuvati)、指(aṅguli)、身(bondi)、见(diṭṭhi)、满足(tuṭṭhi)、脐(nābhi)”等词的名词变格表亦应如是组合。再者，由“诸夜不空过”、“日与夜献供”、“于地不四指”、“卧于地而不呻吟”、“彼于地拾起落网，系于颈上”、“此等百辐轮毂，绚丽多彩，如电闪耀”等用例可见，“夜(ratti)”、“地(bhūmi)”、“脐(nābhi)”等词亦有此特殊名词变格表，当知。云何？

รตฺติ, รตฺตี, รตฺติโย, รตฺโย. รตฺตึ, รตฺตี, รตฺติโย, รตฺโย. รตฺติยา, รตฺยา, รตฺตีหิ, รตฺตีภิ. รตฺติยา, รตฺยา, รตฺตีนํ. รตฺติยา, รตฺยา, รตฺตีหิ, รตฺตีภิ. รตฺติยา, รตฺยา, รตฺตีนํ. รตฺติยา, รตฺยา, รตฺติยํ รตฺยํ, รตฺโต, รตฺตีสุ. โภติ รตฺติ, โภติโย รตฺตี, รตฺติโย, รตฺโย.

Ratti, rattī, rattiyo, ratyo. Rattiṃ, rattī, rattiyo, ratyo. Rattiyā, ratyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, ratyā, rattīnaṃ. Rattiyā, ratyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, ratyā, rattīnaṃ. Rattiyā, ratyā, rattiyaṃ, ratyaṃ, ratto, rattīsu. Bhoti ratti, bhotiyo rattī, rattiyo, ratyo.

เอตฺถ ‘‘รตฺโต’’ติ รูปนยํ วชฺเชตฺวา ‘‘ภูมิ, ภูมี, ภูมิโย, ภูมฺโย’’ติ สพฺพํ เนยฺยํ.

于此，除去“ratto”这一形式的规则，“地(bhūmi)、地(bhūmī)、诸地(bhūmiyo)、诸地(bhūmyo)”等全部形式皆应如是推知。

นาภิ, นาภี, นาภิโย, นภฺโย. นาภึ, นาภี, นาภิโย, นภฺโย. นาภิยา, นภฺยา, นาภีหิ, นาภีภิ. นาภิยา, นภฺยา, นาภีนํ. นาภิยา, นภฺยา, นาภีหิ, นาภีภิ. นาภิยา, นภฺยา, นาภีนํ. นาภิยา, นภฺยา, นาภิยํ, นภฺยํ, นาภีสุ. โภติ นาภิ, โภติโย นาภี, นาภิโย, นภฺโย.

Nābhi, nābhī, nābhiyo, nabhyo. Nābhiṃ, nābhī, nābhiyo, nabhyo. Nābhiyā, nabhyā, nābhīhi, nābhībhi. Nābhiyā, nabhyā, nābhīnaṃ. Nābhiyā, nabhyā, nābhīhi, nābhībhi. Nābhiyā, nabhyā, nābhīnaṃ. Nābhiyā, nabhyā, nābhiyaṃ, nabhyaṃ, nābhīsu. Bhoti nābhi, bhotiyo nābhī, nābhiyo, nabhyo.

โพธิ, โพธี, โพธิโย, โพชฺโฌ. โพธึ, โพธิยํ, โพชฺฌํ, โพธี, โพธิโย, โพชฺโฌ. โพธิยา, โพชฺฌา, โพธีหิ, โพธีภิ. โพธิยา, โพชฺฌา, โพธีนํ. โพธิยา, โพชฺฌา, โพธีหิ, โพธีภิ. โพธิยา, โพชฺฌา, โพธีนํ. โพธิยา, โพชฺฌา, โพธิยํ, โพชฺฌํ, โพธีสุ. โภติ โพธิ, โภติโย โพธี, โพธิโย, โพชฺโฌ.

Bodhi, bodhī, bodhiyo, bojjho. Bodhiṃ, bodhiyaṃ, bojjhaṃ, bodhī, bodhiyo, bojjho. Bodhiyā, bojjhā, bodhīhi, bodhībhi. Bodhiyā, bojjhā, bodhīnaṃ. Bodhiyā, bojjhā, bodhīhi, bodhībhi. Bodhiyā, bojjhā, bodhīnaṃ. Bodhiyā, bojjhā, bodhiyaṃ, bojjhaṃ, bodhīsu. Bhoti bodhi, bhotiyo bodhī, bodhiyo, bojjho.

เอตฺถ ปน ‘‘พุชฺฌสฺสุ ชิน โพธิยํ. อญฺญตฺร โพชฺฌา ตปสา’’ติ วิจิตฺรปาฬินยทสฺสนโต วิจิตฺรนยา นามิกปทมาลา วุตฺตา. สพฺโพปิ จายํ นโย อญฺญตฺถาปิ ยถารหํ โยเชตพฺโพ.

于此，从“胜者(jina)，请于菩提(bodhi)中觉悟”、“除觉悟外，以苦行(tapas)”等各种巴利文例(pāḷinaya)中，宣说了多样的名词范例(nāmikapadamālā)。并且，所有这些规则也应在其他地方酌情应用。

สวินิจฺฉโยยํ อิการนฺติตฺถิลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此为带有判定的、以-i结尾阴性词(itthiliṅga)自然形态的名词范例分类。

อิการนฺตตาปกติกํ อิการนฺติตฺถิลิงฺคํ

以-i结尾为自然形态的、以-i结尾的阴性词。

นิฏฺฐิตํ.

终。

อิทานิ [Pg.267] ภูรีสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลํ วกฺขาม ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา –

现在，以古师(pubbācariya)之见为前导，我等将解说“bhūrī”(大地)等词的名词范例——

อิตฺถี, อิตฺถี, อิตฺถิโย. อิตฺถึ, อิตฺถี, อิตฺถิโย. อิตฺถิยา, อิตฺถีหิ, อิตฺถีภิ. อิตฺถิยา, อิตฺถีนํ. อิตฺถิยา, อิตฺถีหิ, อิตฺถีภิ. อิตฺถิยา, อิตฺถีนํ. อิตฺถิยา, อิตฺถิยํ, อิตฺถีสุ. โภติ อิตฺถิ, โภติโย อิตฺถิโย. ยมกมหาเถรมตํ.

itthī, itthī, itthiyo。itthiṃ, itthī, itthiyo。itthiyā, itthīhi, itthībhi。itthiyā, itthīnaṃ。itthiyā, itthīhi, itthībhi。itthiyā, itthīnaṃ。itthiyā, itthiyaṃ, itthīsu。bhoti itthi, bhotiyo itthiyo。此为耶摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见。

‘‘ภูรี, ภูรี, ภูริโย. ภูรึ, ภูรี, ภูริ โย’’ติ อิตฺถิยา สมํ. เอวํ ภูตี โภตี วิภาวินี อิจฺจาทีนํ ภูธาตุมยานํ อญฺเญสญฺจ อีการนฺตสทฺทานํ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. เอตฺถญฺเญ อีการนฺตสทฺทา นาม –

“bhūrī, bhūrī, bhūriyo。bhūriṃ, bhūrī, bhūriyo”与“女人”(itthī)一词相同。如是，“繁荣”(bhūtī)、“尊女”(bhotī)、“聪慧女”(vibhāvinī)等由bhū词根构成的词，以及其他以-ī结尾的词，亦应如是组合其名词范例。于此，其他以-ī结尾的词为：

‘‘มาตุลานี จ ภคินี, ภิกฺขุนี สามุคี อชี;

วาปี โปกฺขรณี เทวี, นาคี ยกฺขินี ราชินี.

舅母(mātulānī)与姊妹(bhaginī)，比丘尼、合欢(sāmugī)、母山羊(ajī)；水池(vāpī)、莲池(pokkharaṇī)与天女(devī)，龙女(nāgī)、夜叉女(yakkhinī)、王后(rājinī)。

ทาสี จ พฺราหฺมณี มุฏฺฐ-สฺสตินี สีฆยายินี;

สากิยานี’’ติ จาทีนิ, ปโยคานิ ภวนฺติ หิ.

婢女(dāsī)、婆罗门女(brāhmaṇī)、失念女(muṭṭhassatinī)、疾行女(sīghayāyinī)，以及释迦女(Sākiyānī)等，皆是此类用例。

ตตฺร ‘‘โปกฺขรณี ทาสี, พฺราหฺมณิ’’จฺจาทินํ คติ;

อญฺญถาปิ สิยา คาถา-จุณฺณิเยสุ ยถารหํ.

于彼，“莲池”、“婢女”、“婆罗门女”等词的格位变化(gati)，在偈颂(gāthā)与散文(cuṇṇiya)中亦可酌情变通。

‘‘กุสาวตี’’ติอาทีนํ, คาถาสฺเวว วิเสสโต;

รูปานิ อญฺญถา โหนฺติ, เอกวจนโต วเท.

“拘舍婆提”(Kusāvatī)等词，尤其在偈颂中，其形式亦有不同，我兹依单数(ekavacana)宣说。

‘‘กาสี อวนฺตี’’อิจฺจาที, พหุวจนโต วเท;

‘‘จนฺทวตี’’ติอาทีนิ, ปโยคสฺสานุรูปโต.

“迦尸”(Kāsī)、“阿槃提”(Avanti)等词，我兹依复数(bahuvacana)宣说；“旃陀伐底”(Candavatī)等词，则依其用法。

ตถา หิ ‘‘โปกฺขรญฺโญ สุมาปิตา. ตา จ สตฺตสตา ภริยา, ทาสฺโย สตฺตสตานิ จ. ทารเก จ อหํ เนสฺสํ[Pg.268], พฺราหฺมณฺยา ปริจารเก. นชฺโช สนฺทนฺติ. นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร. ลกฺขฺยา ภว นิเวสนํ.

诚然，如“诸莲池(pokkharaṇī)善造。彼七百妻，及七百婢(dāsī)。我将携诸子，及婆罗门女的侍者(paricāraka)。诸河流淌。于尼连禅河(Nerañjarā)岸。愿你成为吉祥女神(Lakkhī)的住所。”

พาราณสฺยํ มหาราช, กากราชา นิวาสโก;

อสีติยา สหสฺเสหิ, สุปตฺโต ปริวาริโต.

大王，于波罗奈(Bārāṇasī)，有鸦王居住，为八万善翼(supatta)之众所围绕。

ราชา ยถา เวสฺสวโณ นฬิญฺญ’’นฺติ

“王如毗沙门(Vessavaṇa)之于莲池(naḷinī)。”

เอวมาทีนํ ปาฬีนํ ทสฺสนโต โปกฺขรณี อิจฺจาทีนํ นามิกปทมาลาโย สวิเสสา โยเชตพฺพา. กถํ? ‘โปกฺขรณี, โปกฺขรณี, โปกฺขรณิโย, โปกฺขรญฺโญ. โปกฺขรณิ’’นฺติอาทินา วตฺวา กรณสมฺปทานนิสฺสกฺกสามิวจนฏฺฐาเน ‘‘โปกฺขรณิยา, โปกฺขรญฺญา’’ติ เอกวจนานิ วตฺตพฺพานิ. ภุมฺมวจนฏฺฐาเน ปน ‘‘โปกฺขรณิยา, โปกฺขรญฺญา, โปกฺขรณิยํ, โปกฺขรญฺญ’’นฺติ จ เอกวจนานิ วตฺตพฺพานิ. สพฺพตฺถ จ ปทานิ ปริปุณฺณานิ กาตพฺพานิ. ตถา ‘‘ทาสี, ทาสี, ทาสิโย, ทาสฺโย. ทาสึ, ทาสิยํ, ทาสี, ทาสิโย, ทาสฺโย’’ติ วตฺวา กรณวจนฏฺฐานาทีสุ ‘‘ทาสิยา, ทาสฺยา’’ติ เอกวจนานิ วตฺตพฺพานิ. ภุมฺมวจนฏฺฐาเน ปน ‘‘ทาสิยา, ทาสฺยา, ทาสิยํ, ทาสฺย’’นฺติ จ เอกวจนานิ วตฺตพฺพานิ. สพฺพตฺถ ปทานิ ปริปุณฺณานิ กาตพฺพานิ. เอตฺถ ปน ‘‘ยฏฺฐิยา ปฏิโกเฏติ, ฆเร ชาตํว ทาสิยํ. ผุสิสฺสามิ วิมุตฺติย’’นฺติ ปโยคานํ ทสฺสนโต อํวจนสฺส ยมาเทสวเสน ‘‘ทาสิย’’นฺติ วุตฺตํ. เตสุ จ ‘‘ฆเร ชาตํว ทาสิย’’นฺติ เอตฺถ อํวจนสฺส ยมาเทสโต อญฺโญปิ สทฺทนโย ลพฺภติ. กถํ? ยถา ทหรี เอว ‘‘ทหริยา’’ติ วุจฺจติ, เอวํ ทาสี เอว ‘‘ทาสิยา’’ติ.

由如是等巴利圣典可见，“莲池”(pokkharaṇī)等词的名词范例应特别组合。云何？“pokkharaṇī, pokkharaṇī, pokkharaṇiyo, pokkharañño。pokkharaṇiṃ”等说完后，于具格(karaṇa)、与格(sampadāna)、离格(nissakka)、属格(sāmi)处，当说单数“pokkharaṇiyā, pokkharaññā”。于处格(bhumma)处，则当说单数“pokkharaṇiyā, pokkharaññā, pokkharaṇiyaṃ, pokkharaññaṃ”。于一切处，词形皆应完备。同样，“dāsī, dāsī, dāsiyo, dāsyo。dāsiṃ, dāsiyaṃ, dāsī, dāsiyo, dāsyo”等说完后，于具格等处，当说单数“dāsiyā, dāsyā”。于处格处，则当说单数“dāsiyā, dāsyā, dāsiyaṃ, dāsyaṃ”。于一切处，词形皆应完备。于此，从“以杖击，如家中生之婢”、“我将触证解脱(vimutti)”等用例可见，因宾格(upayoga)的aṃ接尾辞被替换为ya，故说为“dāsiyaṃ”。其中，于“如家中生之婢”一句，除了aṃ接尾辞被替换为ya外，尚得另一语法规则。云何？如“daharī”(少女)亦称“dahariyā”，如是“dāsī”(婢女)亦称“dāsiyā”。

เอตฺถ ปน ‘‘ปสฺสามิ โวหํ ทหรึ, กุมารึ จารุทสฺสน’’นฺติ จ ‘‘เย ตํ ชิณฺณสฺส ปาทํสุ, เอวํ ทหริยํ สติ’’นฺติ จ ปาฬิ นิทสฺสนํ[Pg.269], อุปโยควจนิจฺฉาย ‘‘ทาสิย’’นฺติ วุตฺตํ, อิมสฺมึ ปนาธิปฺปาเย ‘‘ทาสิยา, ทาสิยา, ทาสิยาโย. ทาสิยํ, ทาสิยา, ทาสิยาโย. ทาสิยายา’’ติ กญฺญานเยเนว นามิกปทมาลา ภวติ ‘‘กุมาริยา’’ติ สทฺทสฺเสว. ตถา หิ ‘‘กุมาริเย อุปเสนิเย’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ. ตถา ‘‘ปุปฺผวติยา, ปุปฺผวติยํ, ปุปฺผวติยาย, ปุปฺผวติยายํ, โภติ ปุปฺผวติเย’’ติ กญฺญานยนิสฺสิเตน เอกวจนนเยน นามิกปทมาลา ภวติ.

于此，以“我见少女(dahari)青春，童女(kumārī)容颜美”及“彼等为老者洗足，亦如是待少女(dahariyā)”等巴利圣典为示范，为示宾格(upayoga)之义而说“dāsiyaṃ”。于此义中，“dāsiyā, dāsiyā, dāsiyāyo。dāsiyaṃ, dāsiyā, dāsiyāyo。dāsiyāyā”等名词范例，如同“kumāriyā”一词，遵循“少女”(kaññā)的规则。诚然，可见巴利圣典“童女优波先尼(Upaseniyā)”。同样，“pupphavatiyā, pupphavatiyaṃ, pupphavatiyāya, pupphavatiyāyaṃ, bhoti pupphavatiye”等名词范例，亦依循基于“少女”(kaññā)规则的单数规则而成立。

เอตฺถ ปน ‘‘อตีเต อยํ พาราณสี ปุปฺผวติยา นาม อโหสิ. ราชาสิ ลุทฺทกมฺโม, เอกราชา ปุปฺผวติยายํ. อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายา’’ติ ปาฬิ จ อฏฺฐกถาปาโฐ จ นิทสฺสนํ. อปโร นโย – ‘‘ทาสิยา ทหริยา กุมาริยา’’ติอาทีสุ กการสฺส ยการาเทโสปิ ทฏฺฐพฺโพ. พฺราหฺมณีสทฺทสฺส ตุ ‘‘พฺราหฺมณี, พฺราหฺมณี, พฺราหฺมณิโย, พฺราหฺมณฺโย. พฺราหฺมณิ’’นฺติอาทีนิ วตฺวา กรณวจนฏฺฐานาทีสุ ‘‘พฺราหฺมณิยา, พฺราหฺมณฺยา’’ติ เอกวจนานิ วตฺตพฺพานิ, สพฺพตฺถ จ ปทานิ ปริปุณฺณานิ กาตพฺพานิ. นทีสทฺทสฺส ‘‘นที, นที, นทิโย, นชฺโช. นทิ’’นฺติอาทินา วตฺวา ‘‘นทิยา, นชฺชา’’ติ จ ‘‘นทิยํ, นชฺช’’นฺติ จ วตฺตพฺพํ, สพฺพตฺถ จ ปทานิ ปริปุณฺณานิ กาตพฺพานิ. อิตฺถิลิงฺเคสุ หิ ปจฺจตฺตพหุวจเน ทิฏฺเฐเยว อุปโยคพหุวจนํ อนาคตมฺปิ ทิฏฺฐเมว โหติ, ตถา อุปโยคพหุวจเน ทิฏฺเฐเยว ปจฺจตฺตพหุวจนํ อนาคตมฺปิ ทิฏฺฐเมว โหติ, กรณสมฺปทานนิสฺสกฺกสามิภุมฺมวจนานมฺปิ อญฺญตรสฺมึ ทิฏฺเฐเยว อญฺญตรํ ทิฏฺฐเมว โหติ. ตถา หิ ‘‘ทาสา จ ทาสฺโย อนุชีวิโน จา’’ติ เอตฺถ ‘‘ทาสฺโย’’ติ ปจฺจตฺตพหุวจเน ทิฏฺเฐเยว อปรมฺปิ ‘‘ทาสฺโย’’ติ อุปโยคพหุวจนํ ตํสทิสตฺตา ทิฏฺฐเมว โหติ.

于此，“过去，此波罗奈(Bārāṇasī)名为花城(Pupphavatī)。国王行径残暴，是花城唯一的国王。从花城的东方出发”，此圣典(pāḷi)与义注(aṭṭhakathā)文句是范例。另一种方法：在“dāsiyā, dahariyā, kumāriyā”等词中，字母k替换为字母y也应被了知。至于“婆罗门女(brāhmaṇī)”一词，在说了“brāhmaṇī, brāhmaṇī, brāhmaṇiyo, brāhmaṇyo, brāhmaṇiṃ”等之后，在具格(karaṇavacana)等格位上，应说单数形式“brāhmaṇiyā, brāhmaṇyā”，并且在所有地方其词形都应完整。至于“河流(nadī)”一词，在说了“nadī, nadī, nadiyo, najjo, nadiṃ”等之后，应说“nadiyā, najjā”以及“nadiyaṃ, najjaṃ”，并且在所有地方其词形都应完整。因为在阴性词中，当主格复数可见时，那么即使未出现的宾格(upayogabahuvacana)复数也如同已见；同样，当宾格复数可见时，那么即使未出现的主格复数也如同已见。对于具格、与格、夺格、属格和处格，当其中之一可见时，那么其他的也如同已见。例如，在“男仆、女仆(dāsyo)和随从”中，当“dāsyo”作为主格复数可见时，那么另一个作为宾格复数的“dāsyo”，因其相似性，也如同已见。

‘‘สกฺโก [Pg.270] จ เม วรํ ทชฺชา, โส จ ลพฺเภถ เม วโร;

เอกรตฺตํ ทฺวิรตฺตํ วา, ภเวยฺยํ อภิปารโก;

อุมฺมาทนฺตฺยา รมิตฺวาน, สิวิราชา ตโต สิย’’นฺติ

“若帝释天(Sakko)赐我一愿，而我此愿得以实现；愿能在一夜或两夜中，成为[她的]拥有者(abhipāraka)；与优摩檀提(Ummādantī)共相欢娱，然后我再成为斯毗王(Sivirāja)。”

เอตฺถ ‘‘อุมฺมาทนฺตฺยา’’ติ กรณวจเน ทิฏฺเฐเยว ตํสทิสานิ สมฺปทานนิสฺสกฺกสามิภุมฺมวจนานิปิ ทิฏฺฐานิเยว โหนฺติ. ‘‘พฺราหฺมณฺยา ปริจารเก’’ติ เอตฺถ ‘‘พฺราหฺมณฺยา’’ติ สามิวจเน ทิฏฺเฐเยว ตํสทิสานิ กรณสมฺปทานนิสฺสกฺกภุมฺมวจนานิปิ ทิฏฺฐานิเยว โหนฺติ. ‘‘เสติ ภูมฺยา อนุตฺถุน’’นฺติ เอตฺถ ‘‘ปถพฺยา จารุปุพฺพงฺคี’’ติ เอตฺถ จ ‘‘ภูมฺยา, ปถพฺยา’’ติ สตฺตมิยา เอกวจเน ทิฏฺเฐเยว ตํสทิสานิ กรณสมฺปทานนิสฺสกฺกสามิวจนานิปิ ทิฏฺฐานิเยว โหนฺติ. ‘‘พาราณสฺยํ มหาราชา’’ติ เอตฺถ ‘‘พาราณสฺย’’นฺติ ภุมฺมวจเน ทิฏฺเฐเยว ตํสทิสานิ อญฺญานิปิ ‘‘พฺราหฺมณฺยํ เอกาทสฺยํ ปญฺจมฺย’’นฺติอาทีนิ ภุมฺมวจนานิ ทิฏฺฐานิเยว โหนฺติ.

于此，当“ummādantyā”作为具格(karaṇavacana)可见时，那么与它相似的与格、夺格、属格、处格也如同已见。在“brāhmaṇyā paricārake”中，当“brāhmaṇyā”作为属格(sāmivacana)可见时，那么与它相似的具格、与格、夺格、处格也如同已见。在“seti bhūmyā anutthunaṃ”中，以及在“pathabyā cārupubbaṅgī”中，当“bhūmyā, pathabyā”作为处格(sattamī)单数可见时，那么与它们相似的具格、与格、夺格、属格也如同已见。在“bārāṇasyaṃ mahārājā”中，当“bārāṇasyaṃ”作为处格(bhummavacana)可见时，那么与它相似的其他处格，如“brāhmaṇyaṃ, ekādasyaṃ, pañcamyaṃ”等，也如同已见。

คณฺหนฺติ จ ตาทิสานิ รูปานิ ปุพฺพาจริยาสภาปิ คาถาภิสงฺขรณวเสน. สาสเนปิ ปน เอตาทิสานิ รูปานิ เยภุยฺเยน คาถาสุ สนฺทิสฺสนฺติ.

卓越的古代导师们也为了编纂偈颂而采用了那些词形。再者，在教法中，这类词形大多见于偈颂中。

กุสาวตี. กุสาวตึ. กุสาวติยา, กุสาวตฺยา. กุสาวติยํ, กุสาวตฺยํ. โภติ กุสาวติ.

拘舍婆提(Kusāvatī)。拘舍婆提[宾格]。拘舍婆提[具格等]，拘舍婆提。在拘舍婆提[处格]，在拘舍婆提。大姐，拘舍婆提[呼格]。

พาราณสี. พาราณสึ. พาราณสิยา, พาราณสฺยา. พาราณสิยํ, พาราณสฺยํ, พาราณสฺสํ อิจฺจปิ, โภติ พาราณสิ.

波罗奈(Bārāṇasī)。波罗奈[宾格]。波罗奈[具格等]，波罗奈。在波罗奈[处格]，在波罗奈，亦作bārāṇassaṃ。大姐，波罗奈[呼格]。

นฬินี. นฬินึ. นฬินิยา, นฬิญฺญา. นฬินิยํ, นฬิญฺญํ. โภติ นฬินิ. อญฺญานิปิ โยเชตพฺพานิ.

莲池(Naḷinī)。莲池[宾格]。莲池[具格等]，莲池。在莲池[处格]，在莲池。大姐，莲池[呼格]。其他词也应同样应用。

คาถาวิสยํ ปน ปตฺวา ‘‘กุสาวติมฺหิ, พาราณสิมฺหิ, นฬินิมฺหี’’ติอาทินา สทฺทรูปานิปิโยเชตพฺพานิ. ตถา หิ ปาฬิยํ ‘‘กุสาวติมฺหิ’’อาทีนิ มฺหิยนฺตานิ อิตฺถิลิงฺครูปานิ คาถาสุเยว [Pg.271] ปญฺญายนฺติ, น จุณฺณิยปทรจนายํ. อกฺขรสมเย ปน ตาทิสานิ รูปานิ อนิวาริตานิ ‘‘นทิมฺหา จา’’ติอาทิทสฺสนโต. ยํ ปน อฏฺฐกถาสุ จุณฺณิยปทรจนายํ ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิมฺหี’’ติอาทิกํ อิตฺถิลิงฺครูปํ ทิสฺสติ, ตํ อกฺขรวิปลฺลาสวเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ จุณฺณิยปทฏฺฐาเน ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิยํ ปฏิสนฺธิยํ สุคติยํ ทุคฺคติย’’นฺติอาทิทสฺสนโต. อยํ ปเนตฺถ นิยโม สุคตสาสเน คาถายํ จุณฺณิยปทฏฺฐาเน จ ‘‘กญฺญา รตฺติ อิตฺถี ยาคุ วธู’’ติ เอวํ ปญฺจนฺเตหิ อิตฺถิลิงฺเคหิ สทฺธึ นา ส สฺมา สฺมึ มฺหา มฺหิอิจฺเจเต สทฺทา สรูปโต ปรตฺตํ น ยนฺติ. มฺหิสทฺโท ปน คาถายํ อิวณฺณนฺเตหิ อิตฺถิลิงฺเคหิ สทฺธึ ปรตฺตํ ยาติ. ตตฺริทํ วุจฺจติ –

至于偈颂的范畴，应使用“kusāvatimhi, bārāṇasimhi, naḷinimhī”等词形。因为在圣典(pāḷi)中，以“mhi”结尾的“kusāvatimhi”等阴性词形只见于偈颂，而不见于散文(cuṇṇiyapada)中。但在语法(akkharasamaya)中，这类词形是不被禁止的，如“nadimhā ca”等范例所示。然而，在义注(aṭṭhakathā)的散文中见到的“sammādiṭṭhimhī”等阴性词形，应被视为因字母讹误(akkharavipallāsa)而说，因为在散文语境中可见“sammādiṭṭhiyaṃ, paṭisandhiyaṃ, sugatiyaṃ, duggatiyaṃ”等范例。于此，在善逝的教法中，于偈颂和散文语境中，有此规则：“nā, sa, smā, smiṃ, mhā, mhi”这些词尾，就其形式而言，不接在以“kaññā(少女), ratti(夜), itthī(女人), yāgu(粥), vadhū(新妇)”这五种结尾的阴性词之后。但是，“mhi”词尾在偈颂中，则接在以i元音结尾的阴性词之后。关于此，有偈颂曰：

‘‘คาถายํ จุณฺณิเย จาปิ, นา สสฺมาที สรูปโต;

นาการนฺตอิวณฺณนฺต-อิตฺถีติ ปรตํ คตา.

“于偈颂与散文体中，nā、sa、smā等词尾，就其形式而言，不接在以ā、i、ī结尾的阴性词之后。”

มฺหิสทฺโท ปน คาถายํ, อิวณฺณนฺติตฺถิภี สห;

ย’โต ปรตฺตเมตสฺส, ปโยคานิ ภวนฺติ หิ.

“然而‘mhi’词尾在偈颂中，与以i元音结尾的阴性词相接；因为它的这些用法确实存在。”

ยถา พลากโยนิมฺหิ, น วิชฺชติ ปุโม สทา;

กุสาวภิมฺหิ นคเร, ราชา อาสิ มหีปตี’’ติ.

“犹如在白鹭(balākā)的胎中，永远没有雄性；在拘舍婆提(Kusāvatī)城中，曾有一位国王，大地之主。”

เอวํ กุสาวตี อิจฺจาทีนิ อญฺญถา ภวนฺติ, นครนามตฺตา ปเนกวจนานิปิ, น ชนปทนามานิ วิย พหุวจนานิ. ‘‘กาสี, กาสิโย. กาสีหิ, กาสีภิ. กาสีนํ. กาสีสุ. โภติโย กาสิโย. เอวํ อวนฺตี อวนฺติโย’’ติอาทินาปิ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. อญฺญานิปิ ปทานิ คเหตพฺพานิ. เอวํ กาสีอิจฺจาทีนิ ชนปทนามตฺตา รูฬฺหีวเสน พหุวจนาเนว ภวนฺติ อตฺถสฺส เอกตฺเตปิ.

如此，“拘舍婆提(Kusāvatī)”等词则不同，因为是城市名，所以是单数，不像地区(janapada)名那样是复数。“迦尸(Kāsī)，迦尸（复数）。以迦尸，以迦尸。迦尸的。在迦尸。大姐们，迦尸（复数）。”同样地，“阿槃提(Avanti)，阿槃提（复数）”等名词的变格表也应如此组合。其他词也应同样选取。如此，“迦尸”等词因为是地区名，所以依惯例(rūḷhī)而用复数，即使其意义是单数。

จนฺทวตี, จนฺทวตึ, จนฺทวติยา, จนฺทวติยํ, โภติ จนฺทวติ, เอวํ เอกวจนวเสน วา, จนฺทวติโย, จนฺทวติโย, จนฺทวตีหิ, จนฺทวตีภิ, จนฺทวตีนํ, จนฺทวตีสุ, โภติโย [Pg.272] จนฺทวติโย, เอวํ พหุวจนวเสน วา นามิกปทมาลา เวทิตพฺพา, อญฺญานิปิ ปทานิ โยเชตพฺพานิ. ‘‘จนฺทวตี’’อิจฺจาทีนิ หิ เอกิสฺสา พหูนญฺจิตฺถีนํ ปณฺณตฺติภาวโต ปโยคานุรูเปน เอกวจนวเสน วา พหุวจนวเสน วา โยเชตพฺพานิ ภวนฺติ. เอส นโย อญฺญตฺราปิ.

应知名词格位变化(nāmikapadamālā)，或依单数形式：月光女(Candavatī)、月光女、由/为/从/属月光女、于月光女、贤女月光女；或依复数形式：诸月光女、诸月光女、以/从诸月光女、以/从诸月光女、为/属诸月光女、于诸月光女、诸贤女月光女。其他词也应同样组合。因为“月光女”等词，由于是用于指称一位或多位女性，故应根据用法以单数或复数形式组合。此理亦通于他处。

สวินิจฺฉโยยํ อีการนฺติตฺถิลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此即对以ī结尾的阴性词之根本形式的名词格位变化的详尽分别。

อีการนฺตตาปกติกํ อีการนฺติตฺถิลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以ī结尾为根本的阴性词终。

อิทานิ ภูธาตุมยานํ อุการนฺติตฺถิลิงฺคานํ อปฺปสิทฺธตฺตา อญฺเญน อุการนฺติตฺถิลิงฺเคน นามิกปทมาลํ ปูเรสฺสาม –

现在，由于源自“bhū”词根(bhūdhātu)的以u结尾的阴性名词数量稀少，我们将用另一个以u结尾的阴性名词来补全名词格位变化——

ยาคุ, ยาคู, ยาคุโย. ยาคุํ, ยาคู, ยาคุโย. ยาคุยา, ยาคูหิ, ยาคูภิ. ยาคุยา, ยาคูนํ. ยาคุยา, ยาคูหิ, ยาคูภิ. ยาคุยา, ยาคูนํ. ยาคุยา, ยาคุยํ, ยาคูสุ. โภติ ยาคุ, โภติโย ยาคู, ยาคุโย.

粥(Yāgu)、诸粥、诸粥。粥、诸粥、诸粥。以粥、以诸粥、以诸粥。为粥、为诸粥。从粥、从诸粥、从诸粥。属粥、属诸粥。于粥、于粥、于诸粥。贤女，粥；诸贤女，诸粥；诸粥。

เอวํ ‘‘ธาตุ เธนุ กาสุ ททฺทุ กณฺฑุ กจฺฉุ รชฺชุ’’อิจฺจาทีนิ. ตตฺร ธาตุสทฺโท รสรุธิรมํสเมทนฺหารุอฏฺฐิอฏฺฐิมิญฺชสุกฺกสงฺขาตธาตุวาจโก ปุลฺลิงฺโค, สภาววาจโก ปน สุคตาทีนํ สารีริกวาจโก โลกธาตุวาจโก จ จกฺขาทิวาจโก จ อิตฺถิลิงฺโค, ภู หู กรปจาทิสทฺทวาจโก อิตฺถิลิงฺโคเจว ปุลฺลิงฺโค จ. อตฺร ปนิตฺถิลิงฺโค อธิปฺเปโต.

“界”(dhātu)、“母牛”(dhenu)、“坑”(kāsu)、“癣”(daddu)、“痒”(kaṇḍu)、“疥癣”(kacchu)、“绳索”(rajju)等词也同样变化。其中，“dhātu”一词，当表示由味、血、肉、脂肪、筋、骨、骨髓、精液所构成的诸界时，是阳性；但当表示自性，或表示善逝(Sugata)等的舍利，或表示世界界(lokadhātu)，或表示眼等时，是阴性；当表示“bhū, hū, kara, paca”等词时，则既是阴性也是阳性。但于此，意指的是阴性。

สวินิจฺฉโยยํอุการนฺติตฺถิลิงฺคานํ นามิกปทมาลาวิภาโค.

此即对以u结尾的阴性名词的名词格位变化的详尽分别。

อุการนฺตตาปกติกํ อุการนฺติตฺถิลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以u结尾为根本的阴性词终。

อิทานิ ภูสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลํ วกฺขาม ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา –

现在，我们将以古代导师的观点为前导，解说“bhū”等词的名词格位变化——

ชมฺพู, ชมฺพู, ชมฺพุโย. ชมฺพุํ, ชมฺพู, ชมฺพุโย. ชมฺพุยา, ชมฺพูหิ, ชมฺพูภิ. ชมฺพุยา, ชมฺพูนํ. ชมฺพุยา, ชมฺพูหิ, ชมฺพูภิ. ชมฺพุยา[Pg.273], ชมฺพูนํ. ชมฺพุยา, ชมฺพุยํ, ชมฺพูสุ. โภติ ชมฺพุ, โภติโย ชมฺพู, ชมฺพุโย. ยมกมหาเถรมตํ.

阎浮树(jambū)、诸阎浮树、诸阎浮树。阎浮树、诸阎浮树、诸阎浮树。以阎浮树、以诸阎浮树、以诸阎浮树。为阎浮树、为诸阎浮树。从阎浮树、从诸阎浮树、从诸阎浮树。属阎浮树、属诸阎浮树。于阎浮树、于阎浮树、于诸阎浮树。贤女，阎浮树；诸贤女，诸阎浮树；诸阎浮树。此为耶摩迦大长老(Yamakamahāthera)的观点。

เอตฺถ ชมฺพูสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคตฺตํ ‘‘อมฺพา สาลา จ ชมฺพุโย’’ติอาทินา ปสิทฺธํ. ‘‘อิเม เต ชมฺพุกา รุกฺขา’’ติ เอตฺถ ปน รุกฺขสทฺทํ อเปกฺขิตฺวา ‘‘ชมฺพุกา’’ติ ปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส กโตติ ทฏฺฐพฺพํ. ตถา หิ ชมฺพูติ กเถตพฺพาติ ชมฺพุกา. เก เร เค สทฺเทติ ธาตุ. อถ วา อิตฺถิลิงฺควเสน ชมฺพู เอว ชมฺพุกา, ชมฺพุกา จ ตา รุกฺขา จาติ ชมฺพุการุกฺขา, ยถา ลงฺกาทีโป, ปุลฺลิงฺคปกฺเข วา สมาสวเสน ‘‘ชมฺพุกรุกฺขา’’ติ วตฺตพฺเพ คาถาวิสยตฺตา ฉนฺทานุรกฺขณตฺถํ ทีฆํ กตฺวา ‘‘ชมฺพุการุกฺขา’’ติ วุตฺตํ ‘‘สรณาคมเน กญฺจี’’ติ เอตฺถ วิย.

于此，“jambū”一词的阴性属性，由“ambā sālā ca jambuyo”(芒果树、娑罗树和阎浮树)等句而闻名。至于“ime te jambukā rukkhā”(这些是你的阎浮树)一句，应知是参照“树”(rukkha)一词而作阳性解释(pulliṅganiddeso)“jambukā”。因为应被称为“jambū”，故名“jambukā”。其词根为ku、re、ge，意为“发声”。或者，从阴性角度看，“jambū”即是“jambukā”，“jambukā”与“tā rukkhā”(那些树)合为“jambukārukkhā”，如同“楞伽岛”(Laṅkādīpo)。或者，在阳性方面，依复合词规则本应说“jambukarukkhā”，但因是偈颂，为保持音韵而将元音拉长，说成“jambukārukkhā”，如同在“saraṇāgamane kañcī”(归依时的腰带)一句中那样。

ภู, ภู, ภุโย. ภุํ, ภู, ภุโย. ภุยา, ภูหิ, ภูภิ. ภุยา, ภูนํ. ภุยา, ภูหิ, ภูภิ. ภุยา, ภูนํ. ภุยา, ภุยํ, ภูสุ. โภติ ภุ, โภติโย ภู, ภุโย.

地(bhū)、诸地、诸地。地、诸地、诸地。以地、以诸地、以诸地。为地、为诸地。从地、从诸地、从诸地。属地、属诸地。于地、于地、于诸地。贤女，地；诸贤女，诸地；诸地。

เอวํ ‘‘อภู, อภู, อภุโย. อภุํ, อภู, อภุโย. อภุยา’’ติอาทินา โยเชตพฺพา. อตฺร ‘‘อภุํ เม กถํ นุ ภณสิ, ปาปกํ วต ภาสสี’’ติ นิทสฺสนปทํ.

如此，应以“非有(abhū)、非有、诸非有。非有、非有、诸非有。由非有”等方式组合。于此，“你怎能对我说‘非有’(abhuṃ)，你说的真是恶语”是示例句。

‘‘วธู จ สรภู เจว, สรพู สุตนู จมู;

วามูรู นาคนาสูรู’’, อิจฺจาที ชมฺพุยา สมา.

“新妇”(Vadhū)与“萨拉布”(Sarabhū)，以及“萨拉布”(Sarabū)、“苏妲娜”(Sutanū)、“军队”(Camū)；“美腿者”(Vāmūrū)、“龙鼻者”(Nāganāsūrū)等词，其变化与“jambū”一词相似。

อิทํ ปน สุขุมํ ฐานํ สุฏฺฐุ มนสิ กาตพฺพํ. ‘‘วทญฺญู, วทญฺญู, วทญฺญุโย. วทญฺญุํ, วทญฺญู, วทญฺญุโย. วทญฺญุยา’’ติ ชมฺพูสมํ โยเชตพฺพํ. เอวํ ‘‘มคฺคญฺญู ธมฺมญฺญู กตญฺญู’’อิจฺจาทีสุปิ.

然而，此一细微之处应当善记于心。“慷慨者(Vadaññū)、慷慨者、诸慷慨者。慷慨者、慷慨者、诸慷慨者。由慷慨者”应如“jambū”一词般组合。同样，“知晓道者”(Maggaññū)、“知晓法者”(Dhammaññū)、“知恩者”(Kataññū)等词亦复如是。

นนุ จ โภ –

先生，难道不是如此吗？

‘‘โสหํ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ;

วทญฺญู สีลสมฺปนฺโน, กาหามิ กุสลํ พหุ’’นฺติ

我实从此去，得获于人身；慷慨具戒行，当行众多善。

เอวมาทิปฺปโยคทสฺสนโต วทญฺญูสทฺทาทีนํ ปุลฺลิงฺคภาโว ปสิทฺโธ, เอวํ สนฺเต กสฺมา อิธ อิตฺถิลิงฺคนโย ทสฺสิโตติ? วทญฺญูอิจฺจาทีนํ เอกนฺตปุลฺลิงฺคภาวาภาวโต ทฺวิลิงฺคานิ เตสํ วาจฺจลิงฺคตฺตา. ตถา หิ –

从如是等用法的范例可见，“慷慨者”(vadaññū)等词为阳性是公认的。既然如此，为何此处又展示其阴性用法呢？因为“慷慨者”等词并非绝对的阳性，它们是双性词，其性取决于所指代者。正如——

‘‘สาหํ คนฺตฺวา มนุสฺสตฺตํ, วทญฺญู วีตมจฺฉรา;

สงฺเฆ ทานานิ ทสฺสามิ, อปฺปมตฺตา ปุนปฺปุน’’นฺติ จ,

我往生人趣，慷慨离悭吝；于僧团布施，数数不放逸。

‘‘โกธนา อกตญฺญู จา’’ติ จ อิตฺถิลิงฺคปโยคิกา พหู ปาฬิโย ทิสฺสนฺติ, ตสฺมา เอวํ นีติ อมฺเหหิ ฐปิตา.

在“愤怒女(kodhanā)与忘恩者(akataññū)”等许多使用阴性的巴利文中可见，因此我们确立了此规则(nīti)。

สวินิจฺฉโยยํ อูการนฺติตฺถิลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此即对以ū结尾的阴性词之根本形式的名词格位变化的详尽分别。

อูการนฺตตาปกติกํ อูการนฺติตฺถิลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以ū结尾为根本的阴性词终。

โอการนฺตปทํ ภูธาตุมยํ อิตฺถิลิงฺคมปฺปสิทฺธํ, อญฺญํ ปโนการนฺตํ อิตฺถิลิงฺคํ ปสิทฺธํ.

由“bhū”词根(bhūdhātu)构成的以o结尾的阴性词不常见，但其他以o结尾的阴性词则很常见。

โอการนฺตํ อิตฺถิลิงฺคํ, โคสทฺโทติ วิภาวเย;

โคสทฺทสฺเสว ปุลฺลิงฺเค, รูปมสฺสาหุ เกจน;

以o结尾的阴性词，当知即是“牛”(go)一词；亦有论师说其在阳性中的形式与此相同。

ตถา หิ เกจิ ‘‘โค, คาโว, คโว. คาวุ’’นฺติอาทินา นเยน วุตฺตานิ ปุลฺลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส รูปานิ วิย อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส รูปานิ อิจฺฉนฺติ, เตสํ มเต มชฺเฌ ภินฺนสุวณฺณานํ วณฺณวิเสสาภาโว วิย รูปวิเสสาภาวโต โคสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาวปฏิปาทนํ อนิชฺฌานกฺขมํ. กสฺมาติ เจ? ยสฺมา มาตุคามสทฺทสฺส ‘‘มาตุคาโม, มาตุคามา. มาตุคาม’’นฺติอาทินา นเยน ทฺเว ปทมาลา กตฺวา เอกา ปุลฺลิงฺคสฺส ปทมาลา, เอกา อิตฺถิลิงฺคปทมาลาติ วุตฺตวจนํ วิย อิทํ วจนํ อมฺเห ปฏิภาติ, ตสฺมา อนิชฺฌานกฺขมํ.

确实，有些人希望阴性go词(gosadda)的形式，能像以“go, gāvo, gavo, gāvu”等方式所述的阳性go词形式一样。在他们看来，犹如碎金之间没有颜色差别，由于词形没有差别，要确立go词的阴性状态是不可接受的。何以故？因为，犹如对“妇女(mātugāma)”一词，依“mātugāmo, mātugāmā, mātugāma”等方式造出两种词形变化表(padamālā)，而说一者为阳性词形变化表，一者为阴性词形变化表，此所述之言于我等显现为如此（即同样没有词形差别），是故（前说）不可接受。

อปิจ อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส รูเปสุ ปุลฺลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส รูเปหิ สเมสุ สนฺเตสุ กถํ โคสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาโว [Pg.275] สิยา? รูปมาลาวิเสสาภาวโต. ยถา หิ รตฺติ อคฺคิ อฏฺฐิสทฺทานํ อิการนฺตภาเวน สมตฺเตปิ อิตฺถิลิงฺคปุมนปุํสกลิงฺคลกฺขณภูโต รูปมาลาวิเสโส ทิสฺสติ. ยถา ปน ทฺวินฺนํ ธาตุสทฺทานํ ปุมิตฺถิลิงฺคปริยาปนฺนานํ รูปมาลาวิเสโส ทิสฺสติ, น ตถา เตหาจริเยหิ อภิมตสฺส อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส รูปมาลาวิเสโส ทิสฺสติ. ยถา ปน ทฺวินฺนํ ธาตุสทฺทานํ ปุมิตฺถิลิงฺคปริยาปนฺนานํ รูปมาลาวิเสโส ภวติ, ยถา ทฺวินฺนํ โคสทฺทานํ ปุมิตฺถิลิงฺคปริยาปนฺนานํ รูปมาลาวิเสเสน ภวิตพฺพํ, ยถา จ ทฺวินฺนํ อายุสทฺทานํ ปุนฺนปุํสกลิงฺคปริยาปนฺนานํ รูปมาลาวิเสโส ทิสฺสติ, ตถา ทฺวินฺนํ โคสทฺทานํ ปุมิตฺถิลิงฺคปริยาปนฺนานํ รูปมาลาวิเสเสน ภวิตพฺพํ. อวิเสสตฺเต สติ กถํ เตสํ ปุมิตฺถิลิงฺคววตฺถานํ สิยา, กถญฺจ วิสทาวิสทาการโวหารตา สิยา. อิทํ ฐานํ อตีว สณฺหสุขุมํ ปรมคมฺภีรํ มหาคหนํ น สกฺกา สพฺพสตฺตานํ มูลภาสาภูตาย สพฺพญฺญุชิเนริตาย มาคธิกาย สภาวนิรุตฺติยา นยํ สมฺมา อชานนฺเตน อกตญาณสมฺภาเรน เกนจิ อชฺโฌคาเหตุํ วา วิชเฏตุํ วา, อมฺหากํ ปน มเต ทฺวินฺนํ โคสทฺทานํ รูปมาลาวิเสโส เจว ทิสฺสติ, ปุมิตฺถิลิงฺคววตฺถานญฺจ ทิสฺสติ, วิสทาวิสทาการโวหารตา จ ทิสฺสติ, นปุํสกลิงฺคสฺส ตทุภยมุตฺตาการโวหารตา จ ทิสฺสตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

再者，若阴性go词的形式与阳性go词的形式相同，go词的阴性如何成立？因其词形变化表(rūpamālā)无差别故。犹如“夜(ratti)”、“火(aggi)”、“骨(aṭṭhi)”诸词，虽同为i-词尾，然可见其作为阴、阳、中性特征的词形变化表之差别。又如，分属阴阳二性的两个“界(dhātu)”词，其词形变化之差别可见，然彼等阿阇梨所主张的阴性go词，却不见此词形变化之差别。犹如分属阴阳二性的两个dhātu词有词形变化之差别，分属阴阳二性的两个go词亦应有此差别。又如分属阳性与中性的两个“寿(āyu)”词，其词形变化之差别可见，分属阴阳二性的两个go词亦应有此差别。若无差别，如何确定其阴阳二性？又如何有明晰与不明晰之行相的用法？此义处甚为精细、幽微、至为甚深、极为难解，非未积聚智慧资粮、不了知一切有情之根本语言、由一切知胜者(sabbaññujina)所说之摩揭陀(māgadhikā)自然语词(sabhāvanirutti)之规则者所能通达或辨析。然依我等之见，两个go词的词形变化表差别是可见的，其阴阳二性的确定也是可见的，明晰与不明晰之行相的用法也是可见的，而中性则有超越此二者的行相用法，当如是知。

อิทานิ อิมสฺสตฺถสฺส อาวิภาวตฺถํ อิมสฺมึ ฐาเน อิมํ นีตึ ฐเปสฺสาม. เอวญฺหิ สติ ปริยตฺติสาสเน ปฏิปนฺนกา นิกฺกงฺขภาเวน น กิลมิสฺสนฺติ. เอตฺถ ตาว อตฺถคฺคหเณ วิญฺญูนํ โกสลฺลุปฺปาทนตฺถํ ติสฺโส นามิกปทมาลาโย กเถสฺสาม – เสยฺยถิทํ?

现在，为了显明此义，我们在此处确立这一规则。若能如此，在教法(pariyattisāsana)中修行的人们将因无有疑惑而不致疲累。在此，为了使智者在领会文义时能生起善巧，我们将解说三种名词词形变化表(nāmikapadamālā)——即：

คาวี, คาวี, คาวิโย. คาวึ, คาวี, คาวิโย. คาวิยา, คาวีหิ, คาวีภิ. คาวิยา, คาวีนํ. คาวิยา, คาวีหิ, คาวีภิ. คาวิยา[Pg.276], คาวีนํ. คาวิยา, คาวิยํ, คาวีสุ. โภติ คาวิ, โภติโย คาวี, คาวิโย.

主格：gāvī, gāvī, gāviyo。对格：gāviṃ, gāvī, gāviyo。具格：gāviyā, gāvīhi, gāvībhi。为格：gāviyā, gāvīnaṃ。从格：gāviyā, gāvīhi, gāvībhi。属格：gāviyā, gāvīnaṃ。依格：gāviyā, gāviyaṃ, gāvīsu。呼格：bhoti gāvi, bhotiyo gāvī, gāviyo。

อยํ โคสทฺทโต วิหิตสฺส อีปจฺจยสฺส วเสน นิปฺผนฺนสฺส อิตฺถิวาจกสฺส อีการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส คาวีสทฺทสฺส นามิกปทมาลา.

此为由go词加上规定的ī后缀而形成的、表示阴性、以ī结尾的阴性词“gāvī”(母牛)的名词词形变化表。

โค, คาโว, คโว. คาวุํ, คาวํ, ควํ, คาโว, คโว. คาเวน, คเวน, โคหิ, โคภิ. คาวสฺส, ควสฺส, ควํ, คุนฺนํ, โคนํ. คาวา, คาวสฺมา, คาวมฺหา, ควา, ควสฺมา, ควมฺหา, โคหิ, โคภิ. คาวสฺส, ควสฺส, ควํ, คุนฺนํ, โคนํ. คาเว, คาวสฺมึ, คาวมฺหิ, คเว, ควสฺมึ, ควมฺหิ, คาเวสุ, คเวสุ, โคสุ. โภ โค, ภวนฺโต คาโว, คโว.

主格：go, gāvo, gavo。对格：gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ, gāvo, gavo。具格：gāvena, gavena, gohi, gobhi。为格：gāvassa, gavassa, gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ。从格：gāvā, gāvasmā, gāvamhā, gavā, gavasmā, gavamhā, gohi, gobhi。属格：gāvassa, gavassa, gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ。依格：gāve, gāvasmiṃ, gāvamhi, gave, gavasmiṃ, gavamhi, gāvesu, gavesu, gosu。呼格：bho go, bhavanto gāvo, gavo。

อยํ ปุมวาจกสฺส โอการนฺตปุลฺลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส นามิกปทมาลา.

此为表示阳性、以o结尾的阳性词“go”(公牛)的名词词形变化表。

โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว. คาวํ, ควํ, คาวึ, คาโว, คาวี คโว. โคหิ, โคภิ. ควํ, คุนฺนํ, โคนํ. โคหิ, โคภิ. ควํ, คุนฺนํ, โคนํ. โคสุ. โภติ โค, โภติโย คาโว, คาวี, คโว. อยํ ปุมิตฺถิวาจกสฺส โอการนฺตสฺสิตฺถิปุลฺลิงฺคสฺส โคสทฺทนามิกปทมาลา.

主格：go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo。对格：gāvaṃ, gavaṃ, gāviṃ, gāvo, gāvī, gavo。具格：gohi, gobhi。为格：gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ。从格：gohi, gobhi。属格：gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ。依格：gosu。呼格：bhoti go, bhotiyo gāvo, gāvī, gavo。此为表示阳性与阴性、以o结尾的阴阳性词go的名词词形变化表。

เอตฺถ ปน ‘‘คาวุ’’นฺติ ปทํ เอกนฺตปุมวาจกตฺตา น วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ, เอกนฺตปุมวาจกตฺตญฺจสฺส อาหจฺจปาฬิยา ญายติ ‘‘อิธ ปน ภิกฺขเว วสฺสูปคตํ ภิกฺขุํ อิตฺถี นิมนฺเตสิ ‘เอหิ ภนฺเต, หิรญฺญํ วา เต เทมิ, สุวณฺณํ วา เต เทมิ, เขตฺตํ วา เต เทมิ, วตฺถุํ วา เต เทมิ, คาวุํ วา เต เทมิ, คาวึ วา เต เทมิ. ทาสํ วา เต เทมิ, ทาสึ วา เต เทมิ, ธีตรํ วา เต เทมิ ภริยตฺถาย, อหํ วา เต ภริยา โหมิ, อญฺญํ วา เต ภริยํ อาเนมี’ติ’’ เอวํ อาหจฺจปาฬิยา ญายติ.

于此当知，“gāvu”一词因其专指阳性，故未在此处提及。其专指阳性之性质，可从所引圣典(āhaccapāḷi)得知：“诸比丘(bhikkhu)，于此，一入雨安居的比丘为一女人所邀：‘来，尊者，我将给您银、或给您金、或给您田地、或给您地产(vatthu)、或给您公牛(gāvuṃ)、或给您母牛(gāviṃ)、或给您男仆、或给您女仆、或给您女儿为妻、或我自为您妻、或为您带来另一妻子。’”由是所引圣典可知。

เอตฺถ [Pg.277] หิ ‘‘คาวุ’’นฺติ วจเนน ปุมา วุตฺโต, ‘‘คาวิ’’นฺติ วจเนน อิตฺถี, ยํ ปน อิมิสฺสํ โอการนฺติตฺถิลิงฺคปทมาลายํ ‘‘คาวี’’ติ ปทํ จตุกฺขตฺตุํ วุตฺตํ, ตํ ‘‘กญฺญา’’ติ ปทํ วิย อิตฺถิลิงฺคสฺส อวิสทาการโวหารตาวิญฺญาปเน สมตฺถํ โหติ. น หิ อิตเรสุ ลิงฺเคสุ สมานสุติกภาเวน จตุกฺขตฺตุํ อาคตปทํ เอกมฺปิ อตฺถิ, ‘‘คาวี คาวิ’’นฺติ จ อิเมสํ สทฺทานํ กตฺถจิ ฐาเน อิตฺถิปุเมสุ สามญฺญวเสน ปวตฺตึ อุปริ กถยิสฺสาม. ยา ปนมฺเหหิ โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส ‘‘โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว. คาวํ, ควํ, คาวิ’’นฺติอาทินา นเยน ปทมาลา กตา, ตตฺถ โคสทฺทโต สิโยนํ อีการาเทโส อํวจนสฺส จ อึการาเทโส ภวติ, เตน โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส ‘‘คาวี คาวี คาวิ’’นฺติ รูปานิ ทสฺสิตานิ. ตถา หิ มุขมตฺตทีปนิยํ สทฺทสตฺถวิทุนา วชิรพุทฺธาจริเยน นิรุตฺตินเย โกสลฺลวเสน โคสทฺทโต โยนมีการาเทโส วุตฺโต. ยถา ปน โคสทฺทโต โยนมีการาเทโส ภวติ, ตถา สิสฺสีการาเทโส อํวจนสฺส จ อึการาเทโส ภวติ. อตฺริมา นยคฺคาหปริทีปนิโย คาถา –

在此，以“gāvu”一词指称雄性(pumā)，以“gāvi”一词指称雌性(itthī)。至于在此以-o结尾的阴性词格位变化表(padamālā)中，“gāvī”一词出现四次，如同“kaññā”（少女）一词，足以表明阴性词的不明确用法(avisadākāravohāratā)。在其他性中，没有一个词因发音相同(samānasutikabhāva)而出现四次。关于“gāvī”、“gāvi”等词在某些场合通用于雌雄两性的情况，我们将在后面说明。至于我们所造的以-o结尾的阴性词格位变化，如“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo. Gāvaṃ, gavaṃ, gāviṃ”等，其中从“go”词，主格单数(si)与复数(yo)替换为“ī”，且宾格(aṃ)替换为“iṃ”，因此展示出以-o结尾的阴性词有“gāvī, gāvī, gāviṃ”等形式。诚然，在《面分灯》(Mukhamattadīpanī)中，精通词汇的金刚智阿阇梨(Vajirabuddhācariya)以其通晓语源学(niruttinaya)之故，说过从“go”词的复数(yo)可替换为“ī”。如同从“go”词的复数(yo)可替换为“ī”，其单数主格(si)亦可替换为“ī”，且宾格(aṃ)可替换为“iṃ”。为阐明此规则，有如下偈颂：

อีปจฺจยา สิทฺเธสฺวปิ, ‘‘คาวี คาวี’’ติอาทิสุ;

ปฐเมกวจนาทิ-อนฺเตสุ ชินสาสเน.

纵有-ī后缀(īpaccaya)成词，如“gāvī”、“gāvī”等；于佛陀教法(jinasāsane)之中，亦用于主格单数(paṭhamekavacana)等语尾。

วทตา โยนมีการํ, โคสทฺทสฺสิตฺถิยํ ปน;

อวิสทตฺตมกฺขาตุํ, นโย ทินฺโนติ โน รุจิ.

为说明阴性“go”词的不明确性，故说其复数(yo)可替换为“ī”；此规则乃我等所乐见。

กิญฺจ ภิยฺโย อฏฺฐกถาสุ จ –

再者，于诸义注(aṭṭhakathā)中亦云——

‘‘คาโว’’ติ วตฺวา ‘‘คาวิ’’นฺติ-วจเนน ปนิตฺถิยํ;

อวิสทตฺตมกฺขาตุํ, นโย ทินฺโนติ โน รุจิ.

先说“gāvo”，复以“gāvi”一词言阴性；为说明其不明确性，故立此规则，此乃我等所乐见。

ตถา หิ สมนฺตปาสาทิกาทีสุ อฏฺฐกถาสุ ‘‘เฉโก หิ โคปาลโก สกฺขราโย อุจฺฉงฺเคน คเหตฺวา รชฺชุทณฺฑหตฺโถ ปาโตว วชํ คนฺตฺวา คาโว ปิฏฺฐิยํ ปหริตฺวา ปลิฆถมฺภมตฺถเก [Pg.278] นิสินฺโน ทฺวารํ ปตฺตํ ปตฺตํ คาวึ ‘เอโก ทฺเว’ติ สกฺขรํ ขิปิตฺวา คเณตี’’ติ อิมสฺมึ ปเทเส ‘‘คาโว’’ติ วตฺวา ‘‘คาวิ’’นฺติ วจเนน อิตฺถิปุมวาจกสฺส โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส อวิสทาการโวหารตา วิหิตา. ‘‘คาโว’’ติ หิ อิมินา สามญฺญโต อิตฺถิปุมภูตา โคณา คหิตา, ตถา ‘‘คาวิ’’นฺติ อิมินาปิ อิตฺถิภูโต ปุมภูโต จ โคโณ. เอวํ ‘‘คาโว’’ติ จ ‘‘คาวิ’’นฺติ จ อิเม สทฺทา สทฺทสตฺถวิทูหิ อฏฺฐกถาจริเยหิ นิรุตฺตินยกุสลตาย สมานลิงฺควเสน เอกสฺมึเยว ปกรเณ เอกสฺมึเยว วากฺเย ปิณฺฑีกตา. ยทิ หิ อิตฺถิลิงฺเค วตฺตมานสฺส อิตฺถิปุมวาจกสฺส โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส ปทมาลายํ ‘‘คาวี คาวิ’’มิจฺเจตานิ รูปานิ น ลพฺเภยฺยุํ, อฏฺฐกถายํ ‘‘คาโว’’ติ วตฺวา ‘‘คาว’’นฺติจฺเจว วตฺตพฺพํ สิยา, ‘‘คาวิ’’นฺติ ปน น วตฺตพฺพํ. ยถา จ ปน อฏฺฐกถาจริเยหิ ‘‘คาโว’’ติ อิตฺถิปุมวเสน สพฺเพสํ คุนฺนํ สงฺคาหกวจนํ วตฺวา เตเยว คาโว สนฺธาย ปุน ‘‘ทฺวารํ ปตฺตํ ปตฺตํ คาวิ’’นฺติ สทฺทรจนํ กุพฺพึสุ, ตสฺมา ‘‘คาวิ’’นฺติ อิทมฺปิ สพฺพสงฺคาหกวจนเมวาติ ทฏฺฐพฺพํ. อสพฺพสงฺคาหกวจนํ อิทํ คาวีสทฺเทน อิตฺถิยาเยว คเหตพฺพตฺตาติ เจ? น, ปกรณวเสน อตฺถนฺตรสฺส วิทิตตฺตา. น หิ สพฺพวเชสุ ‘‘อิตฺถิโยเยว วสนฺติ, น ปุมาโน’’ติ จ, ‘‘ปุมาโนเยว วสนฺติ, น อิตฺถิโย’’ติ จ สกฺกา วตฺตุํ. อปิจ ‘‘คาวิมฺปิ ทิสฺวา ปลายนฺติ ‘ภิกฺขู’ติ มญฺญมานา’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ, เอตฺถาปิ ‘‘คาวิ’’นฺติ วจเนน อิตฺถิภูโต ปุมภูโต จ สพฺโพ โค คหิโตติ ทฏฺฐพฺพํ. อิตรถา ‘‘อิตฺถิภูโตเยว โค ภิกฺขูติ มญฺญิตพฺโพ’’ติ อาปชฺชติ. อิติ ปาฬินเยน อิตฺถิลิงฺเค วตฺตมานมฺหา อิตฺถิปุมวาจกสฺมา โคสทฺทโต อํวจนสฺส อึการาเทโส โหตีติ วิญฺญายติ.

诚然，在《普端严》(Samantapāsādikā)等义注中提到：“一位聪明的牧人手持绳与杖，将石子放在腰间，清晨前往牛栏(vaja)，拍打牛群(gāvo)的背部，然后坐在门柱顶上，每当一头牛(gāviṃ)到达门口，便投下一颗石子计数说：‘一，二’。”在这段话中，先是说了“gāvo”，接着又用“gāvi”一词，这表明表示雌雄两性的、以-o结尾的阴性词“go”存在一种不明确的用法。确实，“gāvo”一词通常总指雌雄两种牛(goṇā)；同样，“gāvi”一词也指雌牛和雄牛。像这样，“gāvo”和“gāvi”这两个词，被精通词汇的义注师(aṭṭhakathācariya)们，因其对语源学(niruttinaya)方法的善巧，在同一篇章、同一句子中，以同性（阴性）的方式并列。如果在一个表示雌雄两性的、以-o结尾的阴性词“go”的格位变化表中，找不到“gāvī”和“gāviṃ”这些形式，那么在义注中，说了“gāvo”之后，就应该说“gāvaṃ”，而不该说“gāviṃ”。然而，既然义注师们先是说了“gāvo”这一总括雌雄所有牛的词，然后又针对同样的牛群，构建了“每当一头牛(gāviṃ)到达门口”这样的句子，因此当知“gāviṃ”一词也是总括一切的词。如果说：“这个词并非总括一切，因为‘gāvī’一词只取雌性之义”，（我们回答：）并非如此，因为根据语境(pakaraṇa)可知其有别义。在所有的牛栏中，不可能说“只住着雌牛，没有雄牛”，或“只住着雄牛，没有雌牛”。此外，圣典(pāḷi)中也见到：“他们看见牛(gāvimpi)，以为是比丘(bhikkhū)而逃跑。”在这里，也当知“gāvi”一词总括了雌雄所有的牛。否则，就会得出“只有雌牛才会被误认为比丘”的结论。因此，可以了知，根据圣典的规则，从表示雌雄两性的、用于阴性语境的“go”一词，其宾格(aṃ)会替换为“iṃ”。

วชิรพุทฺธาจริเยนปิ [Pg.279] โคสทฺทโต อีปจฺจเย กาตพฺเพปิ อกตฺวา โยนมีการาเทโส กโต. ตสฺสาธิปฺปาโย เอวํ สิยา โคสทฺทโต อีปจฺจเย กเต สติ อีปจฺจยวเสน ‘‘คาวี’’ติ นิปฺผนฺนสทฺโท ยตฺถ กตฺถจิ วิสเย ‘‘มิคี โมรี กุกฺกุฏี’’อิจฺจาทโย วิย อิตฺถิวาจโกเยว สิยา, น กตฺถจิปิ อิตฺถิปุมวาจโก, ตสฺมา สาสนานุกูลปฺปโยควเสน โยนมีการาเทโส กาตพฺโพติ. อิติ วชิรพุทฺธาจริยมเต โคสทฺทโต โยนํ อีการาเทโส โหตีติ ญายติ.

金刚智阿阇梨(Vajirabuddhācariya)也认为，对于“go”一词，虽然可以加“ī”后缀(īpaccaya)，但他没有这样做，而是将复数(yo)替换为“ī”。他的意图可能是这样：如果从“go”一词加上“ī”后缀，那么通过“ī”后缀形成的“gāvī”一词，在任何情况下都会像“migī”（雌鹿）、“morī”（雌孔雀）、“kukkuṭī”（母鸡）等词一样，仅仅表示雌性，而绝不会表示雌雄两性。因此，为了符合教法的用法，应该将复数(yo)替换为“ī”。由此可知，根据金刚智阿阇梨的观点，从“go”一词，其复数(yo)会替换为“ī”。

กิญฺจ ภิยฺโย – ยสฺมา อฏฺฐกถาจริเยหิ ‘‘คาโว ปิฏฺฐิยํ ปหริตฺวา’’ติอาทินา นเยน รจิตาย ‘‘ทฺวารํ ปตฺตํ ปตฺตํ คาวึ ‘เอโก ทฺเว’ติ สกฺขรํ ขิปิตฺวา คเณตี’’ติ วจนปริโยสานาย สทฺทรจนายํ ‘‘เอโก คาวี, ทฺเว คาวี’’ติ อตฺถโยชนานโย วตฺตพฺโพ โหติ, ‘‘คาวิ’’นฺติ อุปโยควจนญฺจ ทิสฺสติ. อิติ อฏฺฐกถาจริยานํ มเต โคสทฺทโต สิโยนมีการาเทโส อํวจนสฺส อึการาเทโส โหตีติ ญายติ. ตสฺมาเยวมฺเหหิ ยา สา โอการนฺตตาปกติกสฺส อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส ‘‘โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว, คาวํ, คาวิ’’นฺติอาทินา นเยน ปทมาลา ฐปิตา, สา ปาฬินยานุกูลา อฏฺฐกถานยานุกูลา กจฺจายนาจริยมตํ คเหตฺวา ปทนิปฺผตฺติชนกสฺส ครุโน จ มตานุกูลา, ‘‘คาวี’’ติ ปทสฺส จตุกฺขตฺตุํ อาคตตฺตา ปน โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส อวิสทาการโวหารตฺตญฺจ สาเธติ. อิจฺเจสา ปาฬินยาทีสุ ญาเณน สมฺมา อุปปริกฺขิยมาเนสุ อตีว ยุชฺชติ, นตฺเถตฺถ อปฺปมตฺตโกปิ โทโส. เอตฺถ ปน ปจฺจตฺโตปโยคาลปนานํ พหุวจนฏฺฐาเน ‘‘คาวิโย’’ติ ปทญฺจ กรณสมฺปทานนิสฺสกฺกสามีนเมกวจนฏฺฐาเน ‘‘คาวิยา’’ติ ปทญฺจ กรณนิสฺสกฺกานํ พหุวจนฏฺฐาเน ‘‘คาวีหิ คาวีภี’’ติ ปทานิ จ สมฺปทานสามีนํ [Pg.280] พหุวจนฏฺฐาเน ‘‘คาวีน’’นฺติ ปทญฺจ ภุมฺมวจนฏฺฐาเน ‘‘คาวิยา, คาวิยํ, คาวีสู’’ติ ปทานิ จาติ อิมานิ วิตฺถารโต โสฬส ปทานิ เอกนฺเตน อีปจฺจยวเสน สิทฺธตฺตา เอกนฺติตฺถิวาจกตฺตา จ น วุตฺตานีติ ทฏฺฐพฺพํ.

再者，因为在义注(aṭṭhakathā)师们以“拍打牛的背部”等方式所构建的、并以“每当一头牛到达门口，便投下一颗石子计数说：‘一，二’”为结尾的句式中，可以见到“一头牛(gāvī)，两头牛(gāvī)”这样的释义方式，并且也见到了“gāvi”这一业格(upayogavacana)的用法。由此可知，根据义注师们的观点，从“go”一词，其主格(si)单数后缀与复数后缀(yo)会变成“ī”，而业格单数后缀“aṃ”会变成“iṃ”。因此，我们所列出的o结尾阴性词“go”的变格范式(padamālā)，即“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo, gāvaṃ, gāvi”等，既符合圣典(pāḷi)的规则，也符合义注的规则，并且采纳了迦旃延(Kaccāyana)阿阇梨的观点，也符合构词创始导师的观点。再者，由于“gāvī”一词出现了四次，这也证实了o结尾阴性词“go”存在一种不甚明了的用法。如此，当以智慧正确审视圣典等规则时，此变格范式是极为恰当的，其中没有任何细微的过失。然而，于此，主格、业格、呼格的复数形式“gāviyo”；工具格、为格、离格、属格的单数形式“gāviyā”；工具格、离格的复数形式“gāvīhi, gāvībhī”；为格、属格的复数形式“gāvīnaṃ”；以及处格的形式“gāviyā, gāviyaṃ, gāvīsū”——这详列的十六种形式，因为它们完全是通过“ī”后缀形成并且完全只表示阴性，所以未被提及，当知此事。

อยํ ปเนตฺถ นิจฺฉโย วุจฺจเต โสตูนํ นิกฺกงฺขภาวาย – อิตฺถิลิงฺคปเทสุ หิ ‘‘คาวี คาวิ’’นฺติ อิมานิ อีปจฺจยวเสน วา อีการึการาเทสวเสน วา สิชฺฌนฺติ. เอเตสุ ปจฺฉิมนโย อิธาธิปฺเปโต, ปุพฺพนโย อญฺญตฺถ. ตถา ‘‘คาวี คาวิ’’นฺติ อิมานิ อีปจฺจยวเสนปิ สิทฺธตฺตา เยภุยฺเยน อิตฺถิวาจกานิ ภวนฺติ อีการึการาเทสวเสนปิ สิทฺธตฺตา. กตฺถจิ เอกกฺขเณเยว สพฺพสงฺคาหกวเสน อิตฺถิปุมวาจกานิ ภวนฺติ. เอเตสุปิ ปจฺฉิโมเยว นโย อิธาธิปฺเปโต, ปุพฺพนโย อญฺญตฺถ. ‘‘คาวิโย. คาวิยา, คาวีหิ, คาวีภิ. คาวีนํ. คาวิยํ, คาวีสู’’ติ เอตานิ ปน อีปจฺจยวเสเนว สิทฺธตฺตา สพฺพถาปิ อิตฺถีนํเยว วาจกานิ ภวนฺติ. อิตฺถิภูเตสฺเวว โคทพฺเพสุ โลกสงฺเกตวเสน วิเสสโต ปวตฺตตฺตา เอกนฺตโต อิตฺถิทพฺเพสุ ปวตฺตานิ ‘‘มิคี โมรี กุกฺกุฏี’’อิจฺจาทีนิ ปทานิ วิย. กิญฺจาปิ ปน ‘‘นที มหี’’อิจฺจาทีนิปิ อิตฺถิลิงฺคานิ อีปจฺจยวเสเนว สิทฺธานิ, ตถาปิ ตานิ อวิญฺญาณกตฺตา ตทตฺถานํ อิตฺถิทพฺเพสุ วตฺตนฺตีติ วตฺตุํ น ยุชฺชติ. อิตฺถิปุมนปุํสกภาวรหิตา หิ ตทตฺถา. ยสฺมา ปน อิตฺถิลิงฺเค โคสทฺเท เอนโยโค เอสุกาโร จ น ลพฺภติ, ตสฺมา ‘‘คาเวน คเวน คาเวสุ คเวสู’’ติ ปทานิ น วุตฺตานิ. ยสฺมา จ อิตฺถิลิงฺเคน โคสทฺเทน สทฺธึ สสฺมาสฺมึวจนานิ สรูปโต ปรตฺตํ น ยนฺติ, ตสฺมา ‘‘คาวสฺส ควสฺส คาวสฺมา ควสฺมา คาวสฺมึ ควสฺมิ’’นฺติ ปทานิ น วุตฺตานิ. ยสฺมา จ ตตฺถ สฺมาวจนสฺส อาเทสภูโต อากาโร จ มฺหากาโร จ น ลพฺภติ, ตสฺมา ‘‘คาวา ควา คาวมฺหา ควมฺหา’’ติ ปทานิ น วุตฺตานิ. ยสฺมา จ สฺมึวจนสฺส อาเทสภูโต เอกาโร [Pg.281] จ มฺหิกาโร จ น ลพฺภติ, ตสฺมา ‘‘คาเว คเว คาวมฺหิ ควมฺหี’’ติ ปทานิ น วุตฺตานิ. อปิจ ‘‘ยาย ตายา’’ติอาทีหิ สมานาธิกรณปเทหิ โยเชตุํ อยุตฺตตฺตาปิ ‘‘คาเวน คเวนา’’ติอาทีนิ อิตฺถิลิงฺคฏฺฐาเน น วุตฺตานิ. ตถา หิ ‘‘ยาย ตาย’’อิจฺจาทีหิ สทฺธึ ‘‘คาเวน คเวนา’’ติอาทีนิ น โยเชตพฺพานิ เอกนฺตปุลฺลิงฺครูปตฺตา.

为使听闻者无疑，兹说决择如下：在阴性词部分，“gāvī”和“gāvi”这些形式，是通过“ī”后缀，或通过“ī”和“iṃ”的替换而成立的。于此，我们意指的是后一种方法，前一种方法则用于他处。同样，“gāvī”和“gāvi”这些词，当通过“ī”后缀形成时，通常表示阴性；而当通过ī和iṃ的替换形成时，在某些情况下，作为总括一切的词，它们可以同时表示阴阳两性。于此，我们意指的也是后一种方法，前一种方法则用于他处。至于“gāviyo, gāviyā, gāvīhi, gāvībhi, gāvīnaṃ, gāviyaṃ, gāvīsū”这些形式，因为它们完全是通过“ī”后缀形成的，所以在任何情况下都只表示阴性。这就像“migī”(雌鹿)、“morī”(雌孔雀)、“kukkuṭī”(母鸡)等词，由于世俗的约定，它们专门用于指称雌性的实体。虽然“nadī”(河)、“mahī”(地)等词也是通过“ī”后缀形成的阴性词，但因为它们是无情物，所以不能说它们的意义适用于雌性实体，因为它们的所指之物本身没有雌、雄、中性的分别。再者，因为在阴性词“go”中，不使用“ena”后缀和“esu”后缀，所以没有提及“gāvena, gavena, gāvesu, gavesu”这些形式。因为阴性词“go”与“sa”、“smā”、“smiṃ”这些格语尾在形式上不相容，所以没有提及“gāvassa, gavassa, gāvasmā, gavasmā, gāvasmiṃ, gavasmiṃ”这些形式。因为在此处，“smā”格语尾的替换形式“ā”和“mhā”不可得，所以没有提及“gāvā, gavā, gāvamhā, gavamhā”这些形式。因为“smiṃ”格语尾的替换形式“e”和“mhi”不可得，所以没有提及“gāve, gave, gāvamhi, gavamhī”这些形式。此外，也因为不适合与“yāya, tāyā”等同格词连用，所以在阴性词部分没有提及“gāvena, gavenā”等形式。确实，“gāvena, gavenā”等是纯粹的阳性形式，不应与“yāya, tāyā”等词连用。

เกจิ ปเนตฺถ วเทยฺยุํ – ยา ตุมฺเหหิ โอการนฺตตาปกติกสฺส อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส ‘‘โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว’’ติอาทินา นเยน ปทมาลา ฐปิตา, สา ‘‘มาตุคาโม อิตฺถี มาตุคามา อิตฺถิโย’’ติ วุตฺตสทิสา จ โหตีติ? ตนฺน. มาตุคามอิตฺถีสทฺทา หิ นานาลิงฺคา ปุมิตฺถิลิงฺคภาเวน, นานาธาตุกา จ คมุ อิสุธาตุวเสน, อิมสฺมึ ปน ฐาเน โค คาวีสทฺทา เอกลิงฺคา อิตฺถิ ลิงฺคภาเวน, เอกธาตุกา จ คมุธาตุวเสนาติ. ยชฺเชวํ โคณสทฺทสฺส โคสทฺทสฺสาเทสวเสน กจฺจายเนน วุตฺตตฺตา ตทาเทสตฺตํ เอกธาตุกตฺตญฺจาคมฺม เตนาปิ สทฺธึ มิสฺเสตฺวา ปทมาลา วตฺตพฺพาติ? น, โคณสทฺทสฺส อจฺจนฺตปุลฺลิงฺคตฺตา อการนฺตตาปกติกตฺตา จ. ตถา หิ โส วิสุํ ปุลฺลิงฺคฏฺฐาเน อุทฺทิฏฺโฐ. อยํ ปน ‘‘โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว’’ติอาทิกา ปทมาลา โอการีการนฺตปทานิ มิสฺเสตฺวา กตาติ น สลฺลกฺเขตพฺพา, อถ โข วิกปฺเปน โคสทฺทโต ปเรสํ สิ โย อํวจนานํ อีการึการาเทสวเสน วุตฺตปทวนฺตตฺตา โอการนฺติตฺถิลิงฺคปทมาลา อิจฺเจว สารโต ปจฺเจตพฺพา.

有人或许会在此说：你们所安立的以o为词尾的阴性词“go”(gosadda)的词形变化，即“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo”等，是否与所说的“mātugāmo itthī”(妇女)、“mātugāmā itthiyo”(众妇女)相似？并非如此。因为mātugāma和itthī是不同性(阳性和阴性)且不同词根(源于gamu和isu)的词。而在此处，go和gāvī是同为阴性且同为gamu词根的词。既然如此，是否因为迦旃延(Kaccāyana)曾说goṇa是gosadda的替代形式，就应将它混合进来，说出其词形变化？不应如此。因为goṇa是纯粹的阳性词，且是以a为词尾的。它本身就被单独列在阳性词的位置。不应认为“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo”等词形变化是混合了以o和ī为词尾的词而构成的。而应从本质上理解为，这是一套以o为词尾的阴性词的词形变化，因为它是通过有选择地将gosadda之后的si、yo、aṃ等格的语尾替换为ī和iṃ等而形成的。

อิทานิ โคสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาวสาธกานิ สุตฺตปทานิ โลกิกปฺปโยคานิ จ กถยาม – ‘‘เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว วสฺสานํ ปจฺฉิเม มาเส สรทสมเย กิฏฺฐสมฺพาเธ โคปาลโก [Pg.282] คาโว รกฺเขยฺย, ตา คาโว ตโต ตโต ทณฺเฑน อาโกเฏยฺย.

现在我们来讲述证明go词(gosadda)具有阴性(itthiliṅga)性质的经句(suttapada)与世俗用法(lokikappayoga)——“诸比丘！譬如在雨季的最后一个月，秋季时节，当庄稼茂密(kiṭṭhasambādhe)时，牧牛人看护牛群，他会用棍子在这里那里敲打那些牛。”

อนฺนทา พลทา เจตา, วณฺณทา สุขทา จ ตา;

เอตมตฺถํ วสํ ญตฺวา, นาสฺสุ คาโว หนึสุ เต.

“彼等施食与力，亦施色与乐；知此义利(attha)已，彼等不害牛。”

สพฺพา คาโว สมาหรติ. คมิสฺสนฺติ ภนฺเต คาโว วจฺฉคิทฺธินิโย’’ติ อิมานิ สุตฺตปทานิ. ‘‘โคสุ ทุยฺหมานาสุ คโต’’ติอาทีนิ ปน โลกิกปฺปโยคานิ. อิติ โคสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาโวปิ ปุลฺลิงฺคภาโว วิย สารโต ปจฺเจตพฺโพ.

“‘（他）聚集了所有的牛。’‘尊者！那些贪恋牛犊的母牛要走了。’这些是经句。而‘在挤牛奶时离开’等则是世俗用法。因此，go词的阴性性质也应像其阳性(pulliṅga)性质一样，从本质上(sārato)加以理解。”

ตตฺร ‘‘โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว’’ติอาทีนิ กิญฺจาปิ อิตฺถิลิงฺคภาเวน วุตฺตานิ, ตถาปิ ยถาปโยคํ ‘‘ปชา เทวตา’’ติปทานิ วิย อิตฺถิปุริสวาจกาเนว ภวนฺติ, ตสฺมา อิตฺถิลิงฺควเสน ‘‘สา โค’’ติ วา ‘‘ตา คาโว’’ติ วา วุตฺเต อิตฺถิปุมภูตา สพฺเพปิ โคณา คหิตาติ เวทิตพฺพา. น หิ อีทิเส ฐาเน เอกนฺตโต ลิงฺคํ ปธานํ, อตฺโถเยว ปธาโน. ‘‘วเชคาโว ทุหนฺตี’’ติ วุตฺเต กิญฺจาปิ ‘‘คาโว’’ติ อยํ สทฺโท ปุเมปิ วตฺตติ, ตถาปิ ทุหนกฺริยาย ปุเม อสมฺภวโต อตฺถวเสน อิตฺถิโย ญายนฺเต. ‘‘คาวี ทุหนฺตี’’ติ วุตฺเต ปน ลิงฺควเสน อตฺถวเสน จ วจนโต โก สํสยมาปชฺชิสฺสติ วิญฺญู. ‘‘ตา คาโว จรนฺตี’’ติ วุตฺเต อิตฺถิลิงฺควเสน วจนโต กทาจิ กสฺสจิ สํสโย สิยา ‘‘นนุ อิตฺถิโย’’ติ, ปุลฺลิงฺควเสน ปน ‘‘เต คาโว จรนฺตี’’ติ วุตฺเต สํสโย นตฺถิ, อิตฺถิโย จ ปุมาโน จ ญายนฺเต ปุลฺลิงฺคพหุวจเนน กตฺถจิ อิตฺถิปุมสฺส คหิตตฺตา. ‘‘อเถตฺถ สีหา พฺยคฺฆา จา’’ติอาทีสุ วิย ‘‘คาวี จรตี’’ติ จ ‘‘คาวึ ปสฺสตี’’ติ จ วุตฺเต อิตฺถี วิญฺญายเต คาวีสทฺเทน อิตฺถิยา คเหตพฺพตฺตา[Pg.283]. โลกิกปฺปโยเคสุ หิ สาสนิกปฺปโยเคสุ จ คาวีสทฺเทน อิตฺถี คยฺหติ. เอกจฺจํ ปน สาสนิกปฺปโยคํ สนฺธาย ‘‘คาวี’’ติ, ‘‘คาวิ’’นฺติ จ ‘‘อิตฺถิปุริสสาธารณวจนมโวจุมฺห. ตถา หิ ‘‘เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา คาวึ วธิตฺวา จตุมหาปเถ พิลโส วิภชิตฺวา นิสินฺโน อสฺสา’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ. อฏฺฐกถาสุ จ ‘‘คาโว’’ติ อิตฺถิปุมสาธารณํ สทฺทรจนํ กตฺวา ปุน ตเทว อิตฺถิปุมํ สนฺธาย ‘‘ทฺวารํ ปตฺตํ ปตฺตํ คาวิ’’นฺติ รจิตา สทฺทรจนา ทิสฺสติ.

在此，“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo”等词，虽然是以阴性(itthiliṅga)而说，但就像“pajā”(后代)、“devatā”(天神)等词一样，根据用法，它们可以指代雌雄(itthipurisa)。因此，当说“sā go”或“tā gāvo”时，虽然用的是阴性，但应知其中包含了所有雌雄牛只。在这种情况下，词性(liṅga)并非绝对主要，意义(attha)才是主要的。当说“Vajegāvo duhantī”(在牛栏中挤牛奶)时，虽然“gāvo”一词也用于阳性，但由于挤奶这个行为在雄性身上不可能发生，因此根据意义可知其为雌性。而当说“Gāvī duhantī”(母牛在挤奶)时，无论从词性还是从意义上，有智慧的人谁会产生疑惑呢？当说“Tā gāvo carantī”(那些牛在吃草)时，由于是阴性，有时某人可能会疑惑“难道不是指雌性吗？”；但若用阳性说“Te gāvo carantī”，则没有疑惑，可知其指雌雄两者，因为在某些情况下，阳性复数包含了雌雄。就像在“Athettha sīhā byagghā cā”(于此有狮有虎)等例子中一样。当说“gāvī caratī”(母牛在吃草)或“gāviṃ passatī”(看见母牛)时，可知其为雌性，因为gāvī一词应取为雌性。在世俗用法和教典用法中，gāvī一词确实是指雌性。但考虑到某些教典用法，我们曾说“gāvī”和“gāvi”是通指雌雄的词。确实，可见如下巴利经文：“诸比丘！譬如一位熟练的屠牛者(goghātako)或其学徒，杀死一头牛(gāviṃ)后，在十字路口将其分块(bilaso)而坐。”在义注(aṭṭhakathā)中，也可见将“gāvo”作为通指雌雄的构词后，又针对同样的雌雄，造作了“dvāraṃ pattaṃ pattaṃ gāvi”(到达门口的牛)这样的构词。

เอตฺถ หิ โคชาติยํ ฐิตา อิตฺถีปิ ปุมาปิ ‘‘คาวี’’ติ สงฺขํ คจฺฉติ. วิเสสโต ปน ‘‘คาวี’’ติ อิทํ อิตฺถิยา อธิวจนํ. ตถา หิ ตตฺถ ตตฺถ ปาฬิปฺปเทสาทีสุ ‘‘อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต พาหิยํ ทารุจีริยํ คาวี ตรุณวจฺฉา อธิปติตฺวา ชีวิตา โวโรเปสี’’ติ, ‘‘คาวุํ วา เต เทมิ, คาวึ วา เต เทมี’’ติ จ ‘‘ติณสีโห กโปตวณฺณคาวีสทิโส’’ติ จ ปโยคทสฺสนโต อิตฺถี กถิยตีติ วตฺตพฺพํ. โคสทฺเทน ปน ‘‘โคทุหนํ. คทฺทุหนํ. โคขีรํ โคธโน โครูปานิ จา’’ติ ทสฺสนโต อิตฺถีปิ ปุมาปิ กถิยตีติ วตฺตพฺพํ.

在此，属于牛类(gojāti)的雌性或雄性，都可算作“gāvī”。但“gāvī”一词尤其指雌性。确实，在各处巴利文段落中，从“世尊刚离开不久，跋希亚(Bāhiya)被一头带着幼犊的母牛撞死”、“我给你一头牛(gāvuṃ)，或我给你一头牛(gāviṃ)”以及“草狮子像鸽子色的牛”等用法可见，所说的是雌性。然而，通过go词，如在“goduhanaṃ(挤牛奶)、gadduhanaṃ(挤奶)、gokhīraṃ(牛奶)、godhano(牛财)、gorūpāni(牛的形象)”等用法中，应说其既指雌性也指雄性。

อิทานิ โอการนฺตสฺส อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส ปทมาลายํ ปาฬินยาทินิสฺสิโต อตฺถยุตฺตินโย วุจฺจเต วิญฺญูนํ โกสลฺลชนนตฺถํ –

现在，为令智者生起善巧，我们来讲述以o结尾(okāranta)的阴性go词在词形变化表(padamālā)中所依据的巴利方法、意义与理路——

สา โค คจฺฉติ, สา คาวี คจฺฉติ, ตา คาโว, คาวี, คโว คจฺฉนฺติ. ตํ คาวํ, คาวึ, ควํ ปสฺสติ, ตา คาโว, คาวี, คโว ปสฺสติ. ตาหิ โคหิ, โคภิ กตํ. ตาสํ ควํ, คุนฺนํ, โคนํ เทติ. ตาหิ โคหิ, โคภิ อเปติ. ตาสํ ควํ[Pg.284], คุนฺนํ, โคนํ สิงฺคานิ. ตาสุ โคสุ ปติฏฺฐิตํ. โภติ โค ตฺวํ ติฏฺฐ, โภติโย คาโว คาวี, ควา ตุมฺเห ติฏฺฐถ.

那头牛(go)走，那头牛(gāvī)走，那些牛(gāvo, gāvī, gavo)走。看见那头牛(gāvaṃ, gāviṃ, gavaṃ)，看见那些牛(gāvo, gāvī, gavo)。由那些牛(gohi, gobhi)所做。给予那些牛(gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ)。从那些牛(gohi, gobhi)离开。那些牛(gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ)的角。安住于那些牛(gosu)中。喂，牛(go)！你站住。喂，牛们(gāvo, gāvī, gavā)！你们站住。

อปโรปิ วุจฺจเต –

又说另一例——

สา โค นทึ ตรนฺตี คจฺฉติ, สา คาวี นทึ ตรนฺตี คจฺฉติ, ตา คาโว, คาวี, คโว นทึ ตรนฺตีโย คจฺฉนฺติ. ตํ คาวํ, คาวึ, ควํ นทึ ตรนฺตึ ปสฺสติ, ตา คาโว, คาวี, คโว นทึ ตรนฺติโย ปสฺสติ. ตาหิ โคหิ, โคภิ นทึ ตรนฺตีหิ กตํ. ตาสํ ควํ, คุนฺนํ, โคนํ นทึ ตรนฺตีนํ เทติ. ตาหิ โคหิ, โคภิ นทึ ตรนฺตีหิ อเปติ. ตาสํ ควํ, คุนฺนํ, โคนํ นทึ ตรนฺตีนํ สนฺตกํ. ตาสุ โคสุ นทึ ตรนฺตีสุ ปติฏฺฐิตนฺติ.

那头正在渡河的牛(go)走着，那头正在渡河的牛(gāvī)走着，那些正在渡河的牛(gāvo, gāvī, gavo)走着。看见那头正在渡河的牛(gāvaṃ, gāviṃ, gavaṃ)，看见那些正在渡河的牛(gāvo, gāvī, gavo)。由那些正在渡河的牛(gohi, gobhi)所做。给予那些正在渡河的牛(gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ)。从那些正在渡河的牛(gohi, gobhi)离开。那些正在渡河的牛(gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ)的所有物。安住于那些正在渡河的牛(gosu)中。

ตตฺร ยา สา ‘‘โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว’’ติอาทินา โอการนฺตสฺสิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส ปทมาลา ฐปิตา, สา ‘‘โค, คาโว คโว’’ติอาทินา วุตฺตสฺส โอการนฺตปุลฺลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส ปทมาลาโต สวิเสสา ปจฺจตฺโตปโยคาลปนฏฺฐาเน จตุนฺนํ กญฺญาสทฺทานํ วิย คาวีสทฺทานํ วุตฺตตฺตา. ยสฺมา ปนายํ วิเสโส, ตสฺมา อิมสฺส โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส อญฺเญสมิตฺถิลิงฺคานํ วิย อวิสทาการโวหารตา สลฺลกฺเขตพฺพา, น ปุลฺลิงฺคานํ วิย วิสทาการโวหารตา, นาปิ นปุํสกลิงฺคานํ วิย อุภยมุตฺตาการโวหารตา สลฺลกฺเขตพฺพา. เอตฺถ นิจฺฉยกรณี คาถา วุจฺจติ –

在此，所安立的以o结尾的阴性go词的词形变化，即“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo”等，与先前所说的以o结尾的阳性go词的词形变化，即“go, gāvo, gavo”等，有所不同，具有特殊性。因为在主格(paccatta)、宾格(upayoga)与呼格(ālapana)之处，gāvī词的说法就像四个kaññā(少女)词一样。由于存在此差异，因此应当注意，此以o结尾的阴性go词，应像其他阴性词一样，被视为具有不清晰的表达方式(avisadākāravohāratā)；而不应像阳性词一样，被视为具有清晰的表达方式(visadākāravohāratā)；也不应像中性词一样，被视为具有脱离此两者的表达方式。于此，为作决断，说一偈颂——

ทุวินฺนํ ธาตุสทฺทานํ, ยถา ทิสฺสติ นานตา;

โคสทฺทานํ ตถา ทฺวินฺนํ, อิจฺฉิตพฺพาว นานตา.

“正如可见两个dhātu词的差异，两个go词的差异亦应如是承认。”

ตถา หิ ปุมิตฺถิลิงฺควเสน ทฺวินฺนํ ธาตุสทฺทานํ วิเสโส ทิสฺสติ. ตํ ยถา?

确实，根据阳性(pulliṅga)与阴性(itthiliṅga)的区别，可见两个“界(dhātu)”词的差异。此话怎讲？

ธาตุ[Pg.285], ธาตู, ธาตโว. ธาตุํ, ธาตู, ธาตโว. ธาตุนา, ธาตูหิ, ธาตูภิ. ธาตุสฺส, ธาตูนํ. ธาตุสฺมา, ธาตุมฺหา, ธาตูหิ, ธาตูภิ. ธาตุสฺส, ธาตูนํ. ธาตุสฺมึ, ธาตุมฺหิ, ธาตูสุ. อยํ ปุลฺลิงฺควิเสโส.

Dhātu, dhātū, dhātavo. Dhātuṃ, dhātū, dhātavo. Dhātunā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātussa, dhātūnaṃ. Dhātusmā, dhātumhā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātussa, dhātūnaṃ. Dhātusmiṃ, dhātumhi, dhātūsu. 这是阳性的区别。

ธาตุ, ธาตู, ธาตุโย. ธาตุํ, ธาตู, ธาตุโย. ธาตุยา, ธาตูหิ, ธาตูภิ. ธาตุยา, ธาตูนํ. ธาตุยา, ธาตูหิ, ธาตูภิ. ธาตุยา, ธาตูนํ. ธาตุยา, ธาตุยํ, ธาตูสุ. อยํ อิตฺถิลิงฺคสฺส วิเสโส.

Dhātu, dhātū, dhātuyo. Dhātuṃ, dhātū, dhātuyo. Dhātuyā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātuyā, dhātūnaṃ. Dhātuyā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātuyā, dhātūnaṃ. Dhātuyā, dhātuyaṃ, dhātūsu. 这是阴性的区别。

ยถา จ ทฺวินฺนํ ธาตุสทฺทานํ วิเสโส ปญฺญายติ, ตถา ทฺวินฺนมฺปิ โคสทฺทานํ วิเสโส ปญฺญายเตว. ยถา จ ปุนฺนปุํสกลิงฺคานํ ทฺวินฺนํ อายุสทฺทานํ ‘‘อายุ, อายู, อายโว’’ติอาทินา, ‘‘อายุ, อายู, อายูนี’’ติอาทินา จ วิเสโส ปญฺญายติ, ยถา ทฺวินฺนมฺปิ โคสทฺทานํ วิเสโส ปญฺญายเตว. ตถา หิ วิสทาการโวหาโร ปุลฺลิงฺคํ, อวิสทาการโวหาโร อิตฺถิลิงฺคํ, อุภยมุตฺตาการโวหาโร นปุํสกลิงฺคํ.

正如两个“界(dhātu)”词的差异可知，同样地，两个“牛(go)”词的差异也确实可知。又如，通过“āyu, āyū, āyavo”等和“āyu, āyū, āyūnī”等形式，可知阳性与中性(napuṃsakaliṅga)两个“寿(āyu)”词的差异，正如两个“牛(go)”词的差异也确实可知。确实，形态清晰的表达(visadākāravohāro)是阳性，形态不清晰的表达(avisadākāravohāro)是阴性，脱离此二种形态的表达(ubhayamuttākāravohāro)是中性。

อิทานิ อิมเมวตฺถํ ปากฏตรํ กตฺวา สงฺเขปโต กถยาม – ปุริโสติ วิสทาการโวหาโร, กญฺญาติ อวิสทาการโวหาโร, รูปนฺติ อุภยมุตฺตาการโวหาโร. ปุริโส ติฏฺฐติ, กญฺญา ติฏฺฐติ, กญฺญา ติฏฺฐนฺติ, กญฺญา ปสฺสติ, โภติโย กญฺญา ติฏฺฐถ, เอตฺเถกปทมสมํ, จตฺตาริ สมานิ. ปุริสา ติฏฺฐนฺติ, ปุริสา นิสฺสฏํ, ภวนฺโต ปุริสา คจฺฉถ. กญฺญาโย ติฏฺฐนฺติ, กญฺญาโย ปสฺสติ, โภติโย กญฺญาโย คจฺฉถ, ตีณิ ตีณิ สมานิ. ปุริสํ ปสฺสติ, กญฺญํ ปสฺสติ, ทฺเว อสมานิ. ปุริเส ปสฺสติ, ปุริเส ปติฏฺฐิตํ, ทฺเว สมานิ. เตน ปุริเสน กตํ, ตาย กญฺญาย กตํ, ตาย กญฺญาย เทติ, ตาย กญฺญาย [Pg.286] อเปติ, ตาย กญฺญาย สนฺตกํ, ตาย กญฺญาย ปติฏฺฐิตํ, เอกมสมํ, ปญฺจ สมานิ. เอวํ ปุลฺลิงฺคสฺส วิสทาการโวหารตา ทิสฺสติ, อิตฺถิลิงฺคสฺส อวิสทาการโวหารตา ทิสฺสติ. นปุํสกลิงฺคสฺส ปน ‘‘รูปํ, รูปานิ, รูปา. รูปํ, รูปานิ, รูเป. โภ รูป, ภวนฺโต รูปานิ, รูปา’’ติ เอวํ ตีสุ ปจฺจตฺโตปโยคาลปนฏฺฐาเนสุ สนิการาย วิเสสาย รูปมาลาย วเสน อุภยมุตฺตาการโวหารตา ทิสฺสติ, ปุมิตฺถิลิงฺคานํ ตีสุ ฐาเนสุ สนิการานิ รูปานิ สพฺพทา น สนฺติ, อิติ วิสทาการโวหาโร ปุลฺลิงฺคํ, อวิสทาการโวหาโร อิตฺถิลิงฺคํ, อุภยมุตฺตาการโวหาโร นปุํสกลิงฺคนฺติ เวทิตพฺพํ.

现在我们对此义作更清晰、简要的说明——“男子(purisa)”是形态清晰的表达，“少女(kaññā)”是形态不清晰的表达，“色(rūpa)”是脱离此二种形态的表达。“男子站立(Puriso tiṭṭhati)”，“少女站立(kaññā tiṭṭhati)”，“少女们站立(kaññā tiṭṭhanti)”，“少女看见(kaññā passati)”，“尊贵的少女们请站立(bhotiyo kaññā tiṭṭhatha)”，于此一词不相同，四词相同。“男子们站立(Purisā tiṭṭhanti)”，“男子们离开(purisā nissaṭaṃ)”，“诸位男子请前行(bhavanto purisā gacchatha)”。“少女们站立(Kaññāyo tiṭṭhanti)”，“少女们看见(kaññāyo passati)”，“尊贵的少女们请前行(bhotiyo kaññāyo gacchatha)”，各有三词相同。“看见男子(Purisaṃ passati)”，“看见少女(kaññaṃ passati)”，二词不相同。“看见男子们(Purise passati)”，“安住于男子们(purise patiṭṭhitaṃ)”，二词相同。“由彼男子所作(Tena purisena kataṃ)”，“由彼少女所作(tāya kaññāya kataṃ)”，“给予彼少女(tāya kaññāya deti)”，“离彼少女(tāya kaññāya apeti)”，“属彼少女(tāya kaññāya santakaṃ)”，“安住于彼少女(tāya kaññāya patiṭṭhitaṃ)”，一词不相同，五词相同。如此，可见阳性具有形态清晰的表达性，阴性具有形态不清晰的表达性。至于中性，如“色，诸色，色(rūpaṃ, rūpāni, rūpā)。色，诸色，于诸色(rūpaṃ, rūpāni, rūpe)。喂！色，诸位色，色啊(Bho rūpa, bhavanto rūpāni, rūpā)”，如此在主格(paccatta)、业格(upayoga)、呼格(ālapana)这三处，通过带有“ni”音(sanikāra)的特殊词形系列，可见其是脱离此二种形态的表达。阳性与阴性在这三处并非总有带“ni”音的词形。是故当知：形态清晰的表达是阳性，形态不清晰的表达是阴性，脱离此二种形态的表达是中性。

อยํ นโย ‘‘สทฺธา สติ หิรี, ยา อิตฺถี สทฺธา ปสนฺนา, เต มนุสฺสา สทฺธา ปสนฺนา, ปหูตํ สทฺธํ ปฏิยตฺตํ, สทฺธํ กุล’’นฺติอาทีสุ สมานสุติกสทฺเทสุปิ ปทมาลาวเสน ลพฺภเตว. ยา จ ปน อิตฺถิลิงฺคสฺส อวิสทาการโวหารตา วุตฺตา, สา เอกจฺเจสุปิ สงฺขฺยาสทฺเทสุ ลพฺภติ. ตถา หิ วีสติอาทโย นวุติปริยนฺตา สทฺทา เอกวจนนฺตา อิตฺถิลิงฺคาติ วุตฺตา, เอตฺถ ‘‘วีสติยา’’ติ ปญฺจกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ, ตถา ‘‘ตึสายา’’ติอาทีนํ ‘‘นวุติยา’’ติ ปทปริยนฺตานํ, เอวํ วีสติอาทีนํ กญฺญาสทฺทสฺเสว อวิสทาการโวหารตา ลพฺภตีติ อวคนฺตพฺพํ. ยทิ เอวํ ติจตุสทฺเทสุ กถนฺติ? ติจตุสทฺทา ปน ยสฺมา ‘‘ตโย ติสฺโส ตีณิ, จตฺตาโร จตุโร จตสฺโส จตฺตารี’’ติ อตฺตโน อตฺตโน รูปานิ อภิเธยฺยลิงฺคานุคภตฺตา ยถาสกลิงฺควเสน ‘‘ปุริสา กญฺญาโย จิตฺตานี’’ติอาทีหิ วิสทาวิสโทภยรหิตาการโวหารสงฺขาเตหิ สทฺเทหิ โยคํ คจฺฉนฺติ, ตสฺมา ปจฺเจกลิงฺควเสน วิสทาวิสโทภยรหิตาการโวหาราติ วตฺตุมรหนฺติ.

此理在“信(saddhā)、念(sati)、惭(hirī)；具信而心清净的妇女(yā itthī saddhā pasannā)；具信而心清净的人们(te manussā saddhā pasannā)；许多信已准备好(pahūtaṃ saddhaṃ paṭiyattaṃ)；信之族(saddhaṃ kulaṃ)”等同音词(samānasutikasadda)中，也可依词形系列(padamālā)而得知。至于所说的阴性具有形态不清晰的表达性，在某些数词(saṅkhyāsadda)中也能见到。即如，二十(vīsati)至九十(navuti)的数词，虽是单数结尾，但被称为阴性词。于此，“vīsatiyā”一词可用于五种格，同样地，从“tiṃsāyā”等词直到“navutiyā”结尾的词也是如此。如是当知，二十等数词就像“少女(kaññā)”一词一样，具有形态不清晰的表达性。若然，“三(ti)”、“四(catu)”这两个数词又如何呢？“三”、“四”这两个数词，由于其“tayo, tisso, tīṇi”与“cattāro, caturo, catasso, cattārī”等各自的形态随顺所指称词语的性别，故根据各自的性别，与被称为形态清晰、不清晰及脱离此二种形态的表达的“男子们(purisā)”、“少女们(kaññāyo)”、“心们(cittāni)”等词语相结合，因此，可以说它们是根据各个性别而成为形态清晰、不清晰及脱离此二种形态的表达。

สพฺพนาเมสุปิ [Pg.287] อยํ ติวิโธ อากาโร ลพฺภติ รูปวิเสสโยคโต. กถํ? ปุนฺนปุํสกวิสเย ‘‘ตสฺส กสฺส’’ อิจฺจาทีนิ สพฺพานิ สพฺพนามิกรูปานิ จตุตฺถีฉฏฺฐิยนฺตานิ ภวนฺติ, อิตฺถิลิงฺควิสเย ‘‘ตสฺสา กสฺสา’’ อิจฺจาทีนิ สพฺพนามิกรูปานิ ตติยาจตุตฺถีปญฺจมีฉฏฺฐีสตฺตมิยนฺตานิ ภวนฺติ, ตสฺมา สพฺพนามตฺเตปิ อิตฺถิลิงฺคสฺส อวิสทาการโวหารตา เอกนฺตโต สมฺปฏิจฺฉิตพฺพา. เอตฺถ ปน สุลภานิ จตุตฺถีฉฏฺฐีรูปานิ อนาหริตฺวา สุทุลฺลภภาเวน ตติยาปญฺจมีสตฺตมีรูปานิ สาสนโต อาหริตฺวา ทสฺเสสฺสาม ภควโต ปาวจเน นิกฺกงฺขภาเวน โสตูนํ ปรมสณฺหสุขุมญาณาธิคมตฺถํ. ตํ ยถา? ‘‘อายสฺมา อุทายี เยน สา กุมาริกา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ตสฺสา กุมาริกาย สทฺธึ เอโก เอกาย รโห ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน อลํกมฺมนีเย นิสชฺชํ กปฺเปสี’’ติ. เอตฺถ ‘‘ตสฺสา’’ติ ตติยาย รูปํ, ‘‘ตสฺสา’’ติ ตติยาย รูเป ทิฏฺเฐเยว ‘‘สพฺพสฺสา กตริสฺสา’’ติอาทีนิ ตติยารูปานิ ปาฬิยํ อนาคตานิปิทิฏฺฐานิเยว นาม เตสํ อญฺญมญฺญสมานคติกตฺตา, ทิฏฺเฐน จ อทิฏฺฐสฺสปิ ยุตฺตสฺส คเหตพฺพตฺตา. ‘‘กสฺสาหํ เกน หายามี’’ติ เอตฺถ ‘‘กสฺสา’’ติ ปญฺจมิยา รูปํ, ‘‘กสฺสา’’ติ ปญฺจมิยา รูเป ทิฏฺเฐเยว ‘‘สพฺพสฺสา กตริสฺสา’’ติอาทีนิ ปญฺจมิยา รูปานิ ปาฬิยํ อนาคตานิปิ ทิฏฺฐานิเยว นาม. ‘‘อญฺญตโร ภิกฺขุ เวสาลิยํ มหาวเน มกฺกฏึ อามิเสน อุปลาเปตฺวา ตสฺสา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ. อญฺญตโร ภิกฺขุ อญฺญตริสฺสา อิตฺถิยา ปฏิพทฺธจิตฺโต โหตี’’ติ จ เอตฺถ ‘‘ตสฺสา อญฺญตริสฺสา’’ติ จ สตฺตมิยา รูปํ, ตสฺมึ ทิฏฺเฐเยว ‘‘สพฺพสฺสา กตริสฺสา’’ติอาทีนิ สตฺตมิยา รูปานิ ปาฬิยํ อนาคตานิปิ ทิฏฺฐานิเยว นามาติ.

在一切代词中，由于词形的变化，也存在这三种形态。如何？在阳性与中性范畴内，“tassa”、“kassa”等所有代词形式都是第四格（为格）与第六格（属格）结尾；在阴性范畴内，“tassā”、“kassā”等所有代词形式则是第三格（具格）、第四格（为格）、第五格（从格）、第六格（属格）与第七格（处格）结尾。因此，即便在代词中，阴性具有不明确形态的用法也应当被完全接受。在此，我们不引用常见的第四格与第六格形式，而是因为其非常罕见，故从圣教中引用第三格、第五格与第七格的形式来展示，以便听众对世尊(Bhagavā)的教法无有疑惑，从而获得最极微细精深的智慧。例如：“具寿(āyasmā)优陀夷(Udāyī)前往那位少女之处，抵达后，与那位少女单独在隐蔽、合适的座位上坐下。”在此，“tassā”是第三格的形式。既然见到了“tassā”这个第三格形式，那么“sabbassā”、“katarissā”等第三格形式，即使未在圣典中出现，也应被视为已见，因为它们彼此具有相同的变格规律，且应当通过已见者来推知相应的未见者。“我因谁而衰落？”在此，“kassā”是第五格的形式。既然见到了“kassā”这个第五格形式，那么“sabbassā”、“katarissā”等第五格形式，即使未在圣典中出现，也应被视为已见。“某位比丘(bhikkhu)在毗舍离(Vesālī)的大林中，用食物诱惑一只母猴，并与它行淫欲法。”以及“某位比丘对某位女子心生执著。”在此，“tassā”与“aññatarissā”是第七格的形式。既然见到了这些，那么“sabbassā”、“katarissā”等第七格形式，即使未在圣典中出现，也应被视为已见。

นนุ [Pg.288] จ โภ ‘‘ตสฺสา กุมาริกาย สทฺธิ’’นฺติ เอตฺถ ‘‘ตสฺสา’’ติ อิทํ วิภตฺติวิปลฺลาเสน วุตฺตํ, ‘‘ตายา’’ติ หิสฺส อตฺโถ, ตถา ‘‘กสฺสาหํ เกน หายามี’’ติ อิทมฺปิ วิภตฺติวิปลฺลาเสน วุตฺตํ. ‘‘กายา’’ติ หิสฺส อตฺโถ. ‘‘อญฺญตริสฺสา อิตฺถิยา ปฏิพทฺธจิตฺโต’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘อญฺญตริสฺสา’’ติ อิทํ วิภตฺติวิปลฺลาเสน วุตฺตํ. ‘‘อญฺญตริสฺส’’นฺติ หิสฺส อตฺโถติ? ตนฺน, อีทิเสสุ จุณฺณิยปทวิสเยสุ วิภตฺติวิปลฺลาสสฺส อนิจฺฉิตพฺพตฺตา. นนุ จ โภ จุณฺณิยปทวิสเยปิ ‘‘สงฺเฆ โคตมิ เทหี’’ติอาทีสุ ‘‘สงฺฆสฺสา’’ติ วิภตฺติวิปลฺลาสตฺถํ วทนฺติ ครูติ? สจฺจํ, ตถาปิ ตาทิเสสุ ฐาเนสุ ทฺเว อธิปฺปายา ภวนฺติ อาธารปฏิคฺคาหกภาเวน ภุมฺมสมฺปทานานมิจฺฉิตพฺพตฺตา. ตถา หิ ‘‘สงฺฆสฺส เทถา’’ติ วตฺตุกามสฺส สโต ‘‘สงฺเฆ เทถา’’ติ วจนํ น วิรุชฺฌติ, ยุชฺชติเยว. ตถา ‘‘สงฺเฆ เทถา’’ติ วตฺตุกามสฺสปิ สโต ‘‘สงฺฆสฺส เทถา’’ติ วจนมฺปิ น วิรุชฺฌติ, ยุชฺชติเยว, ยถา ปน อลาพุ ลาพุสทฺเทสุ วิสุํ วิสุํ วิชฺชมาเนสุปิ ‘‘ลาพูนิ สีทนฺติ สิลา ปฺลวนฺตี’’ติ เอตฺถ ฉนฺทานุรกฺขณตฺถํ อการโลโป โหตีติ อกฺขรโลโป พุทฺธิยา กริยติ. ตถา ‘‘สงฺเฆ โคตมิ เทหี’’ติอาทีสุปิ พุทฺธิยา วิภตฺติวิปลฺลาสสฺส ปริกปฺปนํ กตฺวา ‘‘สงฺฆสฺสา’’ติ วิปลฺลาสตฺถมิจฺฉนฺติ อาจริยา. ตสฺมา ‘‘สงฺเฆ โคตมิ เทหิ. เวสฺสนฺตเร วรํ ทตฺวา’’ติอาทีสุ วิภตฺติวิปลฺลาโส ยุตฺโต ‘‘ตสฺสา กุมาริกายา’’ติอาทีสุ ปน น ยุตฺโต, วิภตฺติวิปลฺลาโส จ นาม เยภุยฺเยน ‘‘เนว ทานํ วิรมิสฺส’’นฺติอาทีสุ คาถาสุ อิจฺฉิตพฺโพ.

（问：）“喂，在‘与那位少女一起’中，‘tassā’一词难道不是格位互换(vibhattivipallāsa)而说的吗？其义实为‘tāya’（具格）。同样，‘我因谁而衰落？’此句也是格位互换而说，其义实为‘kāyā’（从格）。‘对某位女子心生执著’中，‘aññatarissā’一词也是格位互换而说，其义实为‘aññatarissaṃ’（处格）吗？”（答：）并非如此，因为在此类散文(cuṇṇiyapada)范畴内，格位互换是不可取的。（问：）“喂，即使在散文范畴内，如‘乔达弥(Gotamī)，请布施给僧团’等句，老师们不是也说为了格位互换之义而用‘saṅghe’代替‘saṅghassā’吗？”（答：）诚然。即便如此，在那种情况下有两种意趣，因为作为处所(ādhāra)和接受者(paṭiggāhaka)，处格与为格都是可接受的。即如，当想说‘请布施给僧团(saṅghassa)’时，说‘请布施于僧团(saṅghe)’并不相违，是合理的。同样，当想说‘请布施于僧团’时，说‘请布施给僧团’也不相违，也是合理的。又如，虽然‘alābu’与‘lābu’这两个词分别存在，但在‘葫芦(lābūni)沉，石头浮’中，为了保护韵律而有元音省略，这种字母省略是凭智慧而作的。同样，在‘乔达弥，请布施给僧团’等句中，老师们也是凭智慧构想格位的互换，而希望得到‘saṅghassa’的互换之义。因此，在‘乔达弥，请布施给僧团’和‘在韦桑达拉(Vessantara)处施予胜愿’等句中，格位互换是合理的，但在‘与那位少女一起’等句中则不合理。所谓的格位互换，大体上应在‘我决不停止布施’等偈颂(gāthā)中被接受。

ตถาปิ วเทยฺย ยา สา ตุมฺเหหิ ‘‘ตสฺสา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวตี’’ติ ปาฬิ อาภตา, น สา สตฺตมีปโยคา. ‘‘ตสฺสา’’ติ [Pg.289] หิ อิทํ ฉฏฺฐิยนฺตปทํ ‘‘ตสฺสามกฺกฏิยาองฺคชาเต เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวตี’’ติ อตฺถสมฺภวโตติ? ตนฺน, อฏฺฐกถายํ ‘‘ตสฺสาติ ภุมฺมวจน’’นฺติ วุตฺตตฺตา. กิญฺจ ภิยฺโย – อฏฺฐกถายํเยว ‘‘ตสฺสา จ สิกฺขาย สิกฺขํ ปริปูเรนฺโต สิกฺขติ, ตสฺมิญฺจ สิกฺขาปเท อวีติกฺกมนฺโต สิกฺขตี’’ติ อิมสฺมึ ปเทเส ‘‘ตสฺสา’’ติ ภุมฺมวจนํ นิทฺเทโส กโตติ. นนุ จ โภ ตตฺถาปิ ‘‘ตสฺสา’’ติ อิทํ วิภตฺติวิปลฺลาสวเสน ภุมฺมตฺเถ สามิวจนนฺติ? ‘‘อติวิย ตฺวํ วิภตฺติวิปลฺลาสนเย กุสโลสิ, วิภตฺติวิปลฺลาสิโก นามา’’ติ ภวํ วตฺตพฺโพ. โย ตฺวํ ธมฺมสงฺคาหกตฺเถเรหิ วุตฺตปาฬิมฺปิ อุลฺลงฺฆสิ, อฏฺฐกถาวจนมฺปิ อุลฺลงฺฆสิ, อปรมฺปิ เต นิทฺเทสปาฬึ อาหริสฺสาม. สเจ ตฺวํ ปณฺฑิตชาติโก, สญฺญตฺตึ คมิสฺสสิ. สเจ อปณฺฑิตชาติโก, อตฺตโน คาหํ อมุญฺจนฺโตเยว สญฺญตฺตึ น คมิสฺสติ, สาสเน จิตฺตึ กตฺวา สุโณหีติ. ‘‘ตสฺมา หิ สิกฺเขถ อิเธว ชนฺตู’’ติ อิมิสฺสา ปาฬิยา อตฺถํ นิทฺทิสนฺเตน ปภินฺนปฏิสมฺภิเทน สตฺถุกปฺเปน อคฺคสาวเกน ธมฺมเสนาปตินา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน ‘‘อิธาติ อิมิสฺสา ทิฏฺฐิยา อิมิสฺสา ขนฺติยา อิมิสฺสา รุจิยา อิมสฺมึ อาทาเย อิมสฺมึ ธมฺเม’’ติ เอวํ ‘‘อิมิสฺสา’’ติ ปทํ ภุมฺมวจนวเสน วุตฺตํ. ตญฺหิ ‘‘อิธา’’ติ ปทสฺส อตฺถวาจกตฺตา สตฺตมิยา รูปนฺติ วิญฺญายติ. อิติ ‘‘อิมิสฺสา’’ติ สตฺตมิยา รูเป ทิฏฺเฐเยว ‘‘สพฺพสฺสา กตริสฺสา’’ติอาทีนิ สตฺตมิยา รูปานิ ปาฬิยํ อนาคตานิปิ ทิฏฺฐานิเยว นาม.

即便如此，如果有人说：“你们引用的‘他与她行淫(methunaṃ dhammaṃ paṭisevatī)’那句巴利(Pāḷi)，其中的‘tassā’并非第七格用法。因为‘tassā’是第六格词，其义应为‘在那只母猴的生殖器(aṅgajāta)中行淫’，是这样吗？”不对，因为义注(aṭṭhakathā)中已说‘tassā是处所格(bhummavacana)’。再者，义注中在‘于其学中圆满地学，于其学处(sikkhāpada)中不违越而学’这一段，也已对‘tassā’是处所格作了解释(niddesa)。“难道不是吗，朋友，那里的‘tassā’也是通过格的转换(vibhattivipallāsa)，在处所格的意义上使用了所有格吗？”应该对他说：“你实在精通格的转换，堪称‘格转换者’！”你既违越了结集圣典的长老们所说的巴利，也违越了义注之言，我们再为你引用另一段解释(niddesa)的巴利。如果你是智者，就能领会；如果你不是智者，就会执持己见而无法领会。请对教法心怀敬意，仔细听。“是故有情应于此学”——在解释这句巴利的含义时，具足无碍解、堪比导师、身为法大将的首席弟子，具寿(āyasmā)舍利弗(sāriputta)说：“‘在此’即：在此见解中，在此忍耐中，在此喜好中，在此执取中，在此法中。”像这样，‘imissā’一词就是以处所格的用法而说。要知道，因为它（imissā）是‘idhā’（在此）一词的义说词，所以是第七格的形式。因此，既然见到了‘imissā’这一第七格形式，那么像‘sabbassā’、‘katarissā’等第七格形式，即使未曾出现在巴利中，也应视为已见到。

อปรมฺปิ เต สพฺพโลกานุกมฺปเกน สพฺพญฺญุนา อาหจฺจภาสิตํ ปาฬึ อาหริสฺสาม, จิตฺตึ กตฺวา สุโณหิ, ‘‘อฏฺฐานเมตํ ภิกฺขเว อนวกาโส, ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา [Pg.290] อปุพฺพํ อจริมํ ทฺเว อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อุปฺปชฺเชยฺยุ’’นฺติ เอตฺถ ‘‘เอกิสฺสา’’ติ อิทํ สตฺตมิยา รูปํ. เอวํ ‘‘เอกิสฺสา’’ติ สตฺตมิยา รูเป ทิฏฺเฐเยว ‘‘สพฺพสฺสา กตริสฺสา’’ติอาทีนิ สตฺตมิยา รูปานิ ปาฬิยํ อนาคตานิปิ ทิฏฺฐานิเยว นาม. น หิ สพฺพถาปิ โวหารา สรูปโต ปาฬิอาทีสุ ทิสฺสนฺติ, เอกจฺเจ ทิสฺสนฺติ, เอกจฺเจ น ทิสฺสนฺติเยว. อตฺริทํ วุจฺจติ –

我们再为你引述由怜悯一切世间的全知者亲口宣说的巴利(Pāḷi)文句，请用心听：“诸比丘(bhikkhu)，此事无有是处，无有可能，即在一个世界体系中，非前非后地出现两位阿罗汉(arahanta)、正自觉者。”在这里，“ekissā”是第七格形式。如此，既然见到了“ekissā”这一第七格形式，那么像“sabbassā”、“katarissā”等第七格形式，即使未曾出现在巴利中，也应视为已见到。诚然，并非所有的语词用法都以其原貌出现在巴利等文献中，有些可见，有些则不可见。对此，偈言：

‘‘ตสฺสา’’อิจฺจาทโย สทฺทา, ‘‘ตาย’’อิจฺจาทโย วิย;

เญยฺยา ปญฺจสุ ฐาเนสุ, ตติยาทีสุ ธีมตา.

“‘tassā’等诸词，亦如‘tāya’等，智者应了知，用于五格中，从第三格起。”

ติณฺณนฺนํ ปน นาทีนํ, โหติ สพฺยปเทสโต;

‘‘ตสฺสา กสฺสา’’ติอาทีนิ, ภวนฺติ ตติยาทิสุ.

“至于三种‘河’(nadī)类词，由于其称谓的缘故，‘tassā’、‘kassā’等词，出现在第三格等之中。”

อตฺร ปนายํ ปาฬินยวิภาวนา อฏฺฐกถานยวิภาวนา จ – ตสฺสา กญฺญาย สทฺธึ คจฺฉติ, ตสฺสา กญฺญาย กตํ, ตสฺสา กญฺญาย เทติ, ตสฺสา กญฺญาย อเปติ, ตสฺสา กญฺญาย อยํ กญฺญา หีนา, ตสฺสา กญฺญาย อยํ กญฺญา อธิกา, ตสฺสา กญฺญาย สนฺตกํ, ตสฺสา กญฺญาย ปติฏฺฐิตนฺติ. ทุลฺลภายํ นีติ สาธุกํ จิตฺตึ กตฺวา ปริยาปุณิตพฺพา สาสนสฺส จิรฏฺฐิตตฺถํ. เอวํ สพฺพถาปิ ปาฬิอฏฺฐกถานยานุสาเรน อิตฺถิลิงฺคสฺส อวิสทาการโวหารตา ญาตพฺพา.

于此，这是对巴利方法与义注(aṭṭhakathā)方法的阐明：与那位少女同行，由那位少女所做，给予那位少女，从那位少女离开，这位少女比那位少女低劣，这位少女比那位少女优越，属于那位少女的，立足于那位少女。此理难得，为了教法的长久住立，应当善加用心学习。如是，应依循巴利与义注的一切方法，了知阴性词语的不清晰用法(avisadākāravohāratā)。

เอวํ ปน ญตฺวา วิญฺญุชาตินา ‘‘ทฺวินฺนํ โคสทฺทานํ รูปมาลาวิเสเสน ลิงฺคนานตฺตํ โหตี’’ติ นิฏฺฐเมตฺถาวคนฺตพฺพํ. โคสทฺโท หิ ‘‘ปุริโส มาตุคาโม โอโรโธ อาโป สตฺถา’’ติอาทโย วิย น นิโยคา วิสทาการโวหาโร, นาปิ ‘‘กญฺญา รตฺติ อิตฺถี’’ติอาทโย วิย นิโยคา อวิสทาการโวหาโร. ตถา หิ อยํ ปุลฺลิงฺคภาเว ธาตุสทฺโท วิย วิสทาการโวหาโร, อิตฺถิลิงฺคภาเว อวิสทาการโวหาโร[Pg.291]. อิติ อิมสฺส อตฺถสฺส โสตูนํ ญาปเนน ปรมสณฺหสุขุมญาณปฺปฏิลาภตฺตํ ‘‘โค, คาวี คาโว. คาวึ, คโว’’ติอาทินา โอการนฺตสฺส อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส อาเวณิกา นามิกปทมาลา วุตฺตา. เอตฺถ ปน ‘‘คาวิ’’นฺติ เอกกฺขตฺตุมาคตํ, ‘‘โค โคหี’’ติอาทีนิ ทฺวิกฺขตฺตุํ, ‘‘คาโว คาวี คาว’’นฺติ ติกฺขตฺตุํ, ‘‘คาวิยา’’ติ ปญฺจกฺขตฺตุํ, เอวเมตฺถ ปญฺจกฺขตฺตุํ อาคตปทานํ วเสน อวิสทากาโร ทิสฺสตีติ อิทํ อิตฺถิลิงฺคนฺติ คเหตพฺพํ. อิมญฺหิ นยํ มุญฺจิตฺวา นตฺถิ อญฺโญ นโย เยน โคสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค สิยา. ตสฺมา อิทเมว อมฺหากํ มตํ สารโต ปจฺเจตพฺพํ. ปุมิตฺถิลิงฺคสงฺขาตานํ ทฺวินฺนํ โคสทฺทานํ รูปมาลาย นิพฺพิเสสตํ วทนฺตานํ ปน อาจริยานํ มตํ ปุลฺลิงฺเค วตฺตมาเนน โคสทฺเทนิ’ตฺถิลิงฺเค วตฺตมานสฺส โคสทฺทสฺส รูปมาลาย สทิสตฺเต สติ มาตุคามสทฺทสฺส นามิกปทมาลาโย สมํ โยเชตฺวา ปุมิตฺถิลิงฺคภาวปริกปฺปนํ วิย โหตีติ น สารโต ปจฺเจตพฺพํ.

智者如此了知后，应于此断定：“两种‘go’（牛）字，因其词形变化之别而有性之不同。”“go”字既不像“人(purisa)”、“妇女(mātugāma)”、“后宫(orodha)”、“水(āpa)”、“导师(satthar)”等词那样，其用法并非必然清晰；也不像“少女(kaññā)”、“夜晚(ratti)”、“女性(itthī)”等词那样，其用法并非必然不清晰。因为此词在阳性时，像“界(dhātu)”字一样是用法清晰的词，在阴性时，则是用法不清晰的词。因此，为了让听者了知此义，并获得极为微细、善巧之智，以“go, gāvī, gāvo. Gāviṃ, gavo”等，宣说了以o结尾的(okāranta)阴性“go”字的特别名词格位变化。于此，“gāvi”出现一次，“go”、“gohī”等出现两次，“gāvo”、“gāvī”、“gāva”等出现三次，“gāviyā”出现五次。如是，凭借于此出现五次的词形，可见其不清晰的形式，故应执此为阴性。舍此理则无他理可令“go”字为阴性。是故，此即我等之见，应视为精要而信受。至于那些说被称为阳性和阴性的两种“go”字的词形变化无差别的诸师之见，认为当阳性“go”字与阴性“go”字的词形变化相同时，就如同将“妇女(mātugāma)”一词的名词格位变化同等地用于构想阳性与阴性状态一样，此见不应视为精要而信受。

เอตฺถ ปน กิญฺจิ ลิงฺคสํสนฺทนํ กถยาม – เหฏฺฐา นิทฺทิฏฺฐสฺส โอการนฺตปุลฺลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส นามิกปทมาลายํ ‘‘คาวุํ คาวํ คาเวนา’’ติอาทีนิ เอกกฺขตฺตุมาคตานิ, ‘‘โค โคหี’’ติอาทีนิ ทฺวิกฺขตฺตุํ, ‘‘คาโว คโว คว’’นฺติ อิมานิ ปน ‘‘สตฺถา ราชา’’ติอาทีนิ วิย ติกฺขตฺตุํ, จตุกฺขตฺตุํ วา ปเนตฺถ ปญฺจกฺขตฺตุํ วา อาคตปทานิ น สนฺติ. ตทภาวโต วิสทากาโร ทิสฺสติ. ปุริสสทฺทสฺส นามิกปทมาลายมฺปิ ‘‘ปุริโส ปุริส’’นฺติอาทีนิ เอกกฺขตฺตุมาคตานิ, ‘‘ปุริเส’’ติอาทีนิ ทฺวิกฺขตฺตุํ, ‘‘ปุริสา’’ติ ติกฺขตฺตุํ. เอวํ วิสทากาโร ทิสฺสติ. อาการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส ปน ‘‘กญฺญ’’นฺติอาทีนิ เอกกฺขตฺตุมาคตานิ, ‘‘กญฺญาหี’’ติอาทีนิ ทฺวิกฺขตฺตุํ, ‘‘กญฺญาโย’’ติอาทีนิ ติกฺขตฺตุํ, ‘‘กญฺญา’’ติ อิทํ จตุกฺขตฺตุํ, ‘‘กญฺญายา’’ติ อิทํ ปน ปญฺจกฺขตฺตุํ. เอวํ อวิสทากาโร ทิสฺสติ. อาการนฺตปุลฺลิงฺคสฺสตุ ‘‘สตฺถรี’’ติอาทีนิ เอกกฺขตฺตุมาคตานิ, ‘‘สตฺถู’’ติอาทีนิ [Pg.292] ทฺวิกฺขตฺตุํ, ‘‘สตฺถา’’ติอาทีนิ ติกฺขตฺตุํ, เอวํ วิสทากาโร ทิสฺสติ. อิมินา นเยน สพฺพาสุปิ ปุมิตฺถิลิงฺคปทมาลาสุ วิสทากาโร จ อวิสทากาโร จ เวทิตพฺโพ. นปุํสกลิงฺคสฺส ปน นามิกปทมาลายํ ‘‘จิตฺเตนา’’ติอาทีนิ เอกกฺขตฺตุมาคตานิ, ‘‘จิตฺต’’นฺติอาทีนิ ทฺวิกฺขตฺตุํ, ‘‘จิตฺตานี’’ติ อิทํ ติกฺขตฺตุํ อาคตํ. อฏฺฐิ อายุสทฺทาทีสุปิ เอเสว นโย. เอตฺถ อุภยมุตฺตากาโร ทิสฺสติ. กิญฺจาเปตฺถ จตุกฺขตฺตุํ ปญฺจกฺขตฺตุํ วา อาคตปทานํ อภาวโต วิสทากาโร อุปลพฺภมาโน วิย ทิสฺสติ, ตถาปิ ยสฺมา ‘‘จิตฺตํ อฏฺฐิ อายู’’ติอาทีนิ นปุํสกานิ ‘‘คจฺฉํ อคฺคิ ภิกฺขู’’ติอาทีนํ ปุลฺลิงฺคานํ นเยน อปฺปวตฺตนโต วิสทาการญฺจ, ‘‘รตฺติ ยาคู’’ติอาทีนํ อิตฺถิลิงฺคานํ นเยน อปฺปวตฺตนโต อวิสทาการญฺจ อุภยมนุปคมฺม วิเสสโต ‘‘จิตฺตํ, จิตฺตานิ, จิตฺตา. จิตฺตํ, จิตฺตานิ, จิตฺเต’’ติอาทินา สนิการาย รูปมาลาย รูปวนฺตานิ ภวนฺติ, ตสฺมา เตสมากาโร อุภยมุตฺโตติ ทฏฺฐพฺโพ.

于此，我们略说一些关于语性(liṅga)的对应：在下方所指的o-词尾阳性(pulliṅga)词“go”的名词词形变化(nāmikapadamālā)中，“gāvuṃ, gāvaṃ, gāvena”等词形出现一次，“go, gohī”等出现两次，而“gāvo, gavo, gava”这几个词形，则像“satthā”、“rājā”等词一样出现三次。于此并无出现四次或五次的词形。因其不存在，故显现为清晰的形式(visadākāra)。在阳性词“purisa”(人)的名词词形变化中，“puriso, purisa”等出现一次，“purise”等出现两次，“purisā”出现三次。如是显现为清晰的形式。然而，在ā-词尾阴性(itthiliṅga)词“kaññā”(少女)中，“kañña”等出现一次，“kaññāhī”等出现两次，“kaññāyo”等出现三次，“kaññā”此词形出现四次，而“kaññāyā”此词形则出现五次。如是显现为不清晰的形式(avisadākāra)。至于ar-词尾的阳性词“satthar”(导师)，“sattharī”等出现一次，“satthū”等出现两次，“satthā”等出现三次，如是显现为清晰的形式。应循此理，了知所有阳性与阴性词形变化中的清晰形式与不清晰形式。至于中性(napuṃsakaliṅga)词的名词词形变化，“cittena”等出现一次，“citta”等出现两次，“cittāni”此词形出现三次。“aṭṭhi”(骨)、“āyu”(寿)等词亦同此理。于此可见其形式为离于二者(ubhayamutta)。虽然于此因无出现四次或五次的词形，其形式看似可得为清晰，但由于“citta”(心)、“aṭṭhi”(骨)、“āyu”(寿)等中性词，既不依“gacchaṃ”(去者)、“aggi”(火)、“比丘”等阳性词之理而转，亦不依“ratti”(夜)、“yāgu”(粥)等阴性词之理而转，不归入清晰或不清晰二者，而是以“cittaṃ, cittāni, cittā; cittaṃ, cittāni, citte”等具有其特定词形变化的形态而存在，是故当知其形式为离于二者。

ติวิโธปายํ อากาโร สกฺกฏภาสาสุ น ลพฺภติ. เตเนส สพฺเพสุปิ พฺยากรณสตฺเถสุ น วุตฺโต. สพฺพสตฺตานํ ปน มูลภาสาภูตาย ชิเนริตาย มาคธิกาย สภาวนิรุตฺติยา ลพฺภติ. ตถา หิ อยํ นิรุตฺติมญฺชูสายํ วุตฺโต –

这三类形式在梵语(sakkaṭabhāsā)中是见不到的。因此，它在所有语法论著中都未被论及。然而，在作为一切有情之根本语言、由胜者(jina)所说的摩揭陀(māgadhikā)自然语(sabhāvanirutti)中则可以见到。诚然，此理已在《词语宝匣》(Niruttimañjūsā)中被论及：

กึ ปเนตํ ลิงฺคํ นาม? เกจิ ตาว วทนฺติ –

那么，这个所谓的“性”究竟是什么？有些人说：

‘‘ถนเกสวตี อิตฺถี, มสฺสุวา ปุริโส สิยา. อุภินฺนมนฺตรํ เอตํ, อิตโร’ภยมุตฺตโก’ติ

“有乳房、长发的是女人，有胡须的是男人。介于此二者之间的是双性人，另一类离于二者的是无性人。”

วุตฺตตฺตา วิสิฏฺฐา ถนเกสาทโย ลิงฺค’’นฺติ, เอตํ น สพฺพตฺถ, คงฺคาสาลารุกฺขาทีนํ ถนาทินา สมฺพนฺธาภาวโต.

由于此说，故认为特定的乳房、毛发等即是“性”。但此说并不遍通一切，因为恒河(Gaṅgā)、娑罗树(sālarukkha)等并无与乳房等的关联。

อปเร [Pg.293] วทนฺติ – ‘‘น ลิงฺคํ นาม ปรมตฺถโต กิญฺจิ อตฺถิ, โลกสงฺเกตรูฬฺโห ปน โวหาโร ลิงฺคํ นามา’’ติ. อิทเมตฺถ สนฺนิฏฺฐานํ. สพฺพลิงฺคิโกปิ สทฺโท โหติ ตฏํ ตฏี ตโฏติ. ยทิ จ ปรมตฺถโต ลิงฺคํ นาม สิยา, กถํ อญฺญมญฺญวิรุทฺธานํ เตสํ เอกตฺถ สมาเวโส ภวติ, ตสฺมา ยสฺส กสฺสจิ อตฺถสฺส อวิสทาการโวหาโร อิตฺถิลิงฺคํ, วิสทาการโวหาโร ปุลฺลิงฺคํ, อุภยมุตฺตาการโวหาโร นปุํสกลิงฺคนฺติ เวทิตพฺพนฺติ.

另一些人说：“从究竟义(paramattha)上说，并无任何称为‘性’的东西存在，所谓的‘性’只是世俗约定俗成(lokasaṅketarūḷha)的用法而已。”这是这里的结论。一个词也可以是具足一切性的，如 taṭaṃ（中性）、taṭī（阴性）、taṭo（阳性）。如果从究竟义上真的存在‘性’，那么这些相互矛盾的性如何能共存于一处呢？因此当知：对任何事物的非明晰表达方式(avisadākāravohāra)是阴性，明晰表达方式(visadākāravohāra)是阳性，离于二者的表达方式(ubhayamuttākāravohāra)是中性。

เอตฺถ ปน นามิกปทมาลาสงฺขาตปพนฺธวเสเนว อวิสทาการโวหาราทิตา คเหตพฺพา, น เอเกกปทวเสน. ตถา หิ ‘‘กญฺญา ปุริโส จิตฺต’’นฺติ จ, ‘‘กญฺญาโย ปุริสา จิตฺตานี’’ติ จ เอวมาทิกสฺส เอเกกปทสฺส อวิสทาการโวหาราทิตา น ทิสฺสติ. ยสฺมา ปน ปพนฺธวเสน วิสทาการโวหาราทิภาเว สิทฺเธเยว สมุทายาวยวตฺตา เอเกกปทสฺสปิ อวิสทาการโวหาราทิตา สิชฺฌเตว.

于此，应当通过被称为“名词词形变化”的整个序列(pabandha)来理解非明晰表达方式等，而非通过单个词语。诚然，对于“kaññā, puriso, cittaṃ”（少女、男子、心）以及“kaññāyo, purisā, cittāni”（众少女、众男子、众心）等中的单个词语，其非明晰表达方式等并不显见。然而，由于通过整个序列确立了明晰表达方式等，基于整体与部分(samudāyāvayava)的关系，单个词语的非明晰表达方式等也就得以成立了。

เกจิ ปน นามิกปทมาลาสงฺขาตํ ปพนฺธํ อปรามสิตฺวา เอเกกปทวเสเนว อวิสทาการโวหาราทิกํ อิจฺฉนฺติ, เต วตฺตพฺพา ‘‘ยทิ เอเกกปทสฺเสว อวิสทาการโวหาราทิตา สิยา, เอวํ สนฺเต ‘กญฺญา ปุริสา สตฺถา คุณวา ราชา’ติอาทีนํ ปทานํ อาการสุติวเสน, ‘ปุริโส สตฺถาโร กญฺญาโย’ติอาทีนํ ปน โอการสุติวเสน, ‘จิตฺตํ ปุริสํ กญฺญ’นฺติอาทีนํ อนุสารสุติวเสน อญฺญมญฺญํ สมานสุติสมฺภวา กถํ อวิสทาการโวหาราทิตา สิยา’’ติ? กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘สิยา เอว, นานตฺตํ ปน เตสํ ทุปฺปฏิเวธ’’นฺติ. เต วตฺตพฺพา ‘‘มา ตุมฺเห เอวมวจุตฺถ, ทุชฺชานตรมฺปิ นิพฺพานํ กถนสมตฺถํ ปุคฺคลํ นิสฺสาย ชานนฺติ, ตสฺมา สุฏฺฐุ อุปปริกฺขิตฺวา วเทถา’’ติ. เอวญฺจ ปน วตฺวา [Pg.294] ตโต อุตฺตริ เต ปญฺหํ ปุจฺฉิตพฺพา ‘‘โพธิสทฺโท อายุสทฺโท จ กตรลิงฺโค’’ติ. เต ชานนฺตา เอวํ วกฺขนฺติ ‘‘โพธิสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค เจว ปุลฺลิงฺโค จ, อายุสทฺโท จ ปน นปุํสกลิงฺโค จ ปุลฺลิงฺโค จาติ ทฺวิลิงฺคา เอเต สทฺทา’’ติ. เต วตฺตพฺพา ‘‘ยทิ โพธิสทฺโท จ อายุสทฺโท จ ทฺวิลิงฺคา เอเต สทฺทา, เอวํ สนฺเต ทฺวินฺนํ โพธิสทฺทานํ เอกปทภาเวน ววตฺถิตานํ อจฺจนฺตสมานสุติกานํ กถํ อวิสทาการโวหารตา จ วิสทาการโวหารตา จ สิยา, กถญฺจ ปน ทฺวินฺนํ อายุสทฺทานํ เอกปทภาเวน ววตฺถิตานํ อจฺจนฺตสมานสุติกานํ อุภยมุตฺตาการโวหารตา จ วิสทาการโวหารตา จ สิยา’’ติ? เอวํ วุตฺตา เต อทฺธา กิญฺจิ อุตฺตริ อปสฺสนฺตา นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ. สทฺทสตฺถวิทู ปน สทฺทสตฺถโต นยํ คเหตฺวา วทนฺติ –

然而，有些人不考虑被称为“名词变格表”(nāmikapadamālā)的连贯文脉，而希望仅通过单个词语来确定非明晰表达方式等。应当对他们说：“如果单个词语本身就具有非明晰表达方式等，那么，对于像 kaññā（少女）、purisā（众男子）、satthā（导师）、guṇavā（有德者）、rājā（王）等词，由于听闻其 ā 音；又如 puriso（男子）、satthāro（众导师）、kaññāyo（众少女）等词，由于听闻其 o 音；又如 cittaṃ（心）、purisaṃ（男子）、kaññaṃ（少女）等词，由于听闻其随韵音(anussāra)，它们之间既然存在发音相同的情况，又如何能有非明晰表达方式等呢？”即便他们会说：“诚然如此，但它们的差异难以辨别。”也应当对他们说：“你们莫作此言。即使是更难了知的涅槃(Nibbāna)，也能依靠善于解说的人(puggala)而得以了知。因此，你们应当善加审察之后再说。”并且，说完此话后，可以进一步问他们：“菩提(bodhi)词和寿(āyu)词是什么性？”他们若知道，便会说：“菩提词既是阴性也是阳性，而寿词则是中性也是阳性，此二词皆为双性词。”应当对他们说：“如果菩提词和寿词皆为双性词，那么，当两个菩提词被确立为同一个词，发音完全相同时，如何能同时具有非明晰的表达方式（阴性特征）和明晰的表达方式（阳性特征）呢？同样，当两个寿词被确立为同一个词，发音完全相同时，又如何能同时具有超脱于此二者的表达方式（中性特征）和明晰的表达方式（阳性特征）呢？”被这样质问后，他们肯定再也找不到任何答案而无言以对。然而，通晓语法学的智者，从语法学中获取原理而说：

‘‘เอเส’สา เอต’มิติ จ,ปสิทฺธิ อตฺเถสุ เยสุ โลกสฺส;

‘ถีปุมนปุํสกานี’ติ,วุจฺจนฺเต ตานิ นามานี’’ติ.

“世间义中约定成，以‘此’（阳）‘此’（阴）‘此’（中）称；彼等名词遂得名，所谓‘阴、阳与中性’。”

เตสํ กิร อยมธิปฺปาโย – ‘‘เอโส ปุริโส, เอโส มาตุคาโม, เอโส ราชา, เอสา อิตฺถี, เอสา ลตา, เอตํ นปุํสกํ, เอตํ จิตฺต’’นฺติ เอวํ ปุริสาทีสุ เยสุ อตฺเถสุ โลกสฺส ‘‘เอโส เอสา เอต’’นฺติ จ ปสิทฺธิ โหติ, เตสุ อตฺเถสุ ตานิ นามานิ ‘‘ปุมิตฺถินปุํสกลิงฺคานี’’ติ วุจฺจนฺติ, ตํทฺวาเรน อญฺญานิปีติ. เอวํ วทนฺเตหิ เตหิ ‘‘อิมินา นาม อากาเรน ‘เอโส เอสา เอต’นฺติ นามานิ อญฺญานิ จ ปุลฺลิงฺคาทินามํ ลภนฺตี’’ติ อยํ วิเสโส น ทสฺสิโต, สทฺธมฺมนยญฺญูหิ ปน เนรุตฺติเกหิ ทสฺสิโต ‘‘ยสฺส กสฺสจิ อตฺถสฺส อวิสทาการโวหาโร อิตฺถิลิงฺค’’นฺติอาทินา.

据说他们的意思是这样的：“这是男子，这是妇女，这是国王，这是女人，这是藤蔓，这是中性事物，这是心。”像这样，世间对于男子等事物，有“eso（此，阳性）、esā（此，阴性）、etaṃ（此，中性）”这样的通用说法，在这些事物中，那些名称就被称为“阳性、阴性、中性”的词性，并且通过它也能推知其他的词性。那些这样说的人并没有说明“通过这种方式，‘此’等名称以及其他的名称如何获得阳性等词性”这种差别。但是，精通正法和词源学(neruttika)的智者们则通过“对任何事物的非明晰表达方式是阴性”等方式说明了这一点。

เกจิ [Pg.295] ปน ‘‘อวิสทาการานํ อตฺถานํ วาจโก โวหาโร อิตฺถิลิงฺค’’นฺติอาทีนิ วทนฺติ, ตํ น คเหตพฺพํ. ยทิ หิ อวิสทาการานํ อตฺถานํ วาจโก โวหาโร อิตฺถิลิงฺคํ, เอวํ สนฺเต มาตุคามกลตฺตกนฺตกณฺฏกคุมฺพาทโยปิ โวหารา อิตฺถิลิงฺคานิ สิยุํ อวิสทาการตฺตา ตทตฺถานํ. ยทิ ปน วิสทาการานํ อตฺถานํ วาจโก โวหาโร ปุลฺลิงฺคํ, เอวํ สนฺเต ‘‘เทวตา สทฺธา ญาณ’’มิจฺจาทโยปิ โวหารา ปุลฺลิงฺคานิ สิยุํ วิสทาการตฺตา ตทตฺถานํ. อถ วา ยทิ อวิสทาการานํ อตฺถานํ วาจโก โวหาโร อิตฺถิลิงฺคํ, วิสทาการานํ ปนตฺถานํ วาจโก โวหาโร ปุลฺลิงฺคํ, เอวํ สนฺเต เอกสฺเสวตฺถสฺส เอกกฺขเณ ทฺวีหิ ลิงฺเคหิ น วตฺตพฺพตา สิยา –

然而，有些人说“指代意义不鲜明的事物的表达方式是阴性”等，这种说法不应该采纳。如果指代意义不鲜明的事物的表达方式是阴性，那么妇女(mātugāma)、妻子(kalatta)、爱人(kanta)、刺(kaṇṭaka)、灌木丛(gumba)等词语也应该成为阴性，因为它们所指的事物的意义不鲜明。如果指代意义鲜明的事物的表达方式是阳性，那么天神(devatā)、信仰(saddhā)、智慧(ñāṇa)等词语也应该成为阳性，因为它们所指的事物的意义鲜明。再者，如果指代意义不鲜明的事物的表达方式是阴性，而指代意义鲜明的事物的表达方式是阳性，那么同一个事物就不应该在同一时刻用两种性来表达：

‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกามาสิ เทวเต;

กโรมิ เต ตํ วจนํ, ตฺวํสิ อาจริโย มมา’’ติ.

“夜叉(yakkha)，你于我实怀善意；天神，你为我诚谋福利。我当履行你的教言，因你实是我的导师。”

ยทิ จ อุภยมุตฺตาการานํ อตฺถานํ วาจโก โวหาโร นปุํสกลิงฺคํ, เอวํ สนฺเต อุภยมุตฺตาการานํ อตฺถานํ ติณรุกฺขาทีสุ ‘‘อิทํ นามา’’ติ นิยมาภาวโต ลิงฺควจนํ วิรุทฺธํ สิยา. อปิจ ‘‘ปญฺญารตนํ. สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ สาวกยุค’’นฺติ จ อาทินา นปุํสกลิงฺควจเนน ตทตฺถานมฺปิ อุภยมุตฺตาการตา วุตฺตา สิยา. อปิจ เอกมฺปิ ตีรํ ‘‘ตฏํ ตฏี ตโฏ’’ติ ตีหิ ลิงฺเคหิ น วตฺตพฺพํ สิยา. เอกมฺปิ จ ญาณํ ‘‘ปญฺญาณํ ปญฺญา ปชานนา อโมโห’’ติอาทินา ตีหิ ลิงฺเคหิ น วตฺตพฺพํ สิยา, ตสฺมา ตํ นยํ อคฺคเหตฺวา ยถาวุตฺโตเยว นโย คเหตพฺโพ.

再者，如果指代性质超脱于此二者（明晰与非明晰）的事物的表达方式是中性，那么，对于性质超脱于此二者的草、树等事物，由于没有“此是其名”的规定，其词性的规定就会产生矛盾。而且，像“智慧宝”（paññāratanaṃ）、“舍利弗(Sāriputta)与目犍连(Moggallāna)这一对弟子”（Sāriputtamoggallānaṃ sāvakayugaṃ）等，用中性词来表达，也就会意味着它们所指的事物具有超脱于此二者的性质了。此外，同一个岸(tīraṃ)也不应能以 taṭaṃ（中性）、taṭī（阴性）、taṭo（阳性）这三种性来称说。同一种知(ñāṇaṃ)也不应能以 paññāṇaṃ（中性）、paññā（阴性）、pajānanā（阴性）、amoho（阳性）等词来称说。因此，不应采纳那种学说，而应采纳如前所述的学说。

โลกสฺมิญฺหิ อิตฺถีนํ เหฏฺฐิมกาโย วิสโท โหติ, อุปริมกาโย อวิสโท, อุรมํสํ อวิสทํ, คมนาทีนิปิ อวิสทานิ[Pg.296]. อิตฺถิโย หิ คจฺฉมานา อวิสทํ คจฺฉนฺติ, ติฏฺฐมานา นิปชฺชมานา นิสีทมานา ขาทมานา ภุญฺชมานา อวิสทํ ภุญฺชนฺติ. ปุริสมฺปิ หิ อวิสทํ ทิสฺวา ‘‘มาตุคาโม วิย คจฺฉติ ติฏฺฐติ นิปชฺชติ นิสีทติ ขาทติ ภุญฺชตี’’ติ วทนฺติ. อิติ ยถา อิตฺถิโย เยภุยฺเยน อวิสทาการา, ตถา ยสฺส กสฺสจิ สวิญฺญาณกสฺส วา อวิญฺญาณกสฺส วา อตฺถสฺส เย โวหารา เยภุยฺเยน อวิสทาการา, เตเยว อิตฺถิลิงฺคานิ นาม ภวนฺติ. ตํ ยถา? ‘‘กญฺญา เทวตา ธีตลิกา ทุพฺพา สทฺธา รตฺติ อิตฺถี ยาคุ วธู’’ อิจฺเจวมาทีนิ. ปุริสานํ ปน เหฏฺฐิมกาโย อวิสโท โหติ, อุปริมกาโย วิสโท, อุรมํสํ วิสทํ, คมนาทีนิปิ วิสทานิ โหนฺติ. ปุริสา หิ คจฺฉมานา วิสทํ คจฺฉนฺติ, ติฏฺฐมานา นิปชฺชมานา นิสีทมานา ขาทมานา ภุญฺชมานา วิสทํ ภุญฺชนฺติ. อิตฺถิมฺปิ หิ คมนาทีนิ วิสทานิ กุรุมานํ ทิสฺวา ‘‘ปุริโส วิย คจฺฉตี’’ติอาทีนิ วทนฺติ. อิติ ยถา ปุริสา เยภุยฺเยน วิสทาการา, ตถา ยสฺส กสฺสจิ สวิญฺญาณกสฺส วา อวิญฺญาณกสฺส วา อตฺถสฺส เย โวหารา เยภุยฺเยน วิสทาการา, เตเยว ปุลฺลิงฺคานิ นาม ภวนฺติ. ตํ ยถา? ‘‘ปุริโส มาตุคาโม โอโรโธ อาโป รุกฺโข โมโห สตฺถา’’ อิจฺเจวมาทีนิ. ยถา จ ปน นปุํสกา อุภยมุตฺตาการา, ตถา ยสฺส กสฺสจิ สวิญฺญาณกสฺส วา อวิญฺญาณกสฺส วา อตฺถสฺส เย โวหารา อุภยมุตฺตาการา, เตเยว นปุํสกลิงฺคานิ นาม ภวนฺติ. ตํ ยถา? ‘‘จิตฺตํ รูปํ อิตฺถาคารํ กลตฺตํ นาฏกํ รตนํ ญาณํ อฏฺฐิ อายุ’’อิจฺเจวมาทีนิ. อิจฺเจวํ นามิกานํ สพฺเพสมฺปิ โวหารานํ –

诚然，于世间，女人的下半身是清晰(visada)的，上半身是不清晰(avisada)的，胸肌是不清晰的，行走等姿态也是不清晰的。因为女人行走时，姿态不清晰；站立、躺卧、坐下、咀嚼、进食时，姿态也不清晰。当看到男人举止不清晰时，人们会说：“他走路、站立、躺卧、坐下、咀嚼、进食的样子像个女人。”因此，正如女人大多具有不清晰的形态，同样地，任何有情(saviññāṇaka)或无情(aviññāṇaka)的事物，其表达方式(vohāra)大多是不清晰的，这些就被称为阴性(itthiliṅga)。例如：kaññā(少女)、devatā(天女)、dhītalikā(木偶)、dubbā(茅草)、saddhā(信)、ratti(夜)、itthī(女人)、yāgu(粥)、vadhū(新娘)等。而男人的下半身是不清晰的，上半身是清晰的，胸肌是清晰的，行走等姿态也是清晰的。因为男人行走时，姿态清晰；站立、躺卧、坐下、咀嚼、进食时，姿态也清晰。当看到女人做出清晰的行走等姿态时，人们会说：“她走路的样子像个男人”等。因此，正如男人大多具有清晰的形态，同样地，任何有情或无情的事物，其表达方式大多是清晰的，这些就被称为阳性(pulliṅga)。例如：puriso(男子)、mātugāmo(母邑)、orodho(后宫)、āpo(水)、rukkho(树)、moho(痴)、satthā(导师)等。再者，正如中性(napuṃsaka)具有超脱于此二者的形态，同样地，任何有情或无情的事物，其表达方式超脱于此二者的，这些就被称为中性(napuṃsakaliṅga)。例如：cittaṃ(心)、rūpaṃ(色)、itthāgāraṃ(内室)、kalattaṃ(妻子)、nāṭakaṃ(戏剧)、ratanaṃ(宝)、ñāṇaṃ(智)、aṭṭhi(骨)、āyu(寿)等。如是，对于所有名词的表达方式——

วิสทาวิสทาการา, อากาโร’ภยมุตฺตโก;

ลิงฺคสฺส ลกฺขณํ เอตํ, เญยฺยํ สฺยาทิปฺปพนฺธโต.

清晰与不清晰之形态，以及超脱二者之形态；此为性(liṅga)之相，当从词形变化(syādi)的关联中得知。

อิทํ [Pg.297] ฐานํ ทุพฺพินิวิชฺฌํ มหาวนคหนํ นิคฺคุมฺพํ นิชฺชฏํ กตฺวา ทสฺสิตํ สาธุกํ มนสิ กาตพฺพํ. อิติ สพฺเพสํ นามิกปทานํ ปพนฺธนิสฺสิเตน อวิสทาการโวหาราทิภาเวน อิตฺถิลิงฺคาทิภาวสฺส สมฺภวโต ทฺวินฺนมฺปิ โคสทฺทานํ ปพนฺธนิสฺสิเตน อวิสทาการโวหาราทิภาเวน ยถาสกํ อิตฺถิลิงฺคาทิภาโว เวทิตพฺโพ.

此理难以彻见，犹如茂密的大森林，现已将其丛林与纠葛清除而展示出来，应当善加作意。如是，由于所有名词的阴性等状态，皆是依赖于上下文的不清晰表达方式等而得以成立，因此，对于“牛(go)”一词的两种词性，也当通过依赖于上下文的不清晰表达方式等，来了知其各自的阴性等状态。

สวินิจฺฉโยยํ โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此为对o-结尾阴性名词词形变化的辨析(Savinicchayo)部分。

โอการนฺตตาปกติกํ โอการนฺติตฺถิลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以o为结尾的阴性名词终(niṭṭhita)。

เอวํ สพฺพถาปิ อาการนฺต อิวณฺณนฺต อุวณฺณนฺโตการนฺตวเสน ฉพฺพิธานิ อิตฺถิลิงฺคานิ นิรวเสสโต คหิตานิ ภวนฺติ. เอเตสุ ปน เกสญฺจิ อาการนฺตานํ อีการนฺตานญฺจ กตฺถจิ ปจฺจตฺเตกวจนสฺส เอการาเทสวเสน โย ปเภโท ทิสฺสติ, โส อิทานิ วุจฺจติ. ตถา หิ –

如是，总而言之，通过以-ā、-i、-u、-o等结尾的方式，六种阴性词已被毫无遗漏地含摄。然而，在这些词当中，某些以-ā和-ī结尾的词，在某些主格(paccatta)单数中可见到以-e替换的变化，此变化现在予以说明。即：

‘‘น ตฺวํ ราธ วิชานาสิ, อฑฺฒรตฺเต อนาคเต;

อพฺยยตํ วิลปสิ, วิรตฺเต โกสิยายเน’’ติ

“罗陀(Rādha)汝实昧，夜半尚未至；徒然(Abyayataṃ)悲叹曰：无情憍尸耶尼(Kosiyāyanī)！”

อิมสฺมึ ราธชาตเก ‘‘วิรตฺตา’’ติ อาการนฺตวเสน วตฺตพฺเพ ปจฺจตฺตวจนสฺส เอการาเทสวเสน ‘‘วิรตฺเต’’ติ วุตฺตํ. ตถา ‘‘โกสิยายนี’’ติ อีการนฺตวเสน วตฺตพฺเพ ปจฺจตฺตวจนสฺส เอการาเทสวเสน ‘‘โกสิยายเน’’ติ วุตฺตํ. เตน อฏฺฐกถาจริโย ‘‘วิรตฺเต โกสิยายเนติ มาตา โน โกสิยายนี พฺราหฺมณี วิรตฺตา อมฺหากํ ปิตริ นิปฺเปมา ชาตา’’ติ อตฺถํ สํวณฺเณสิ. นนุ จ โภ ปาฬิยํ ‘‘วิรตฺเต’’ติ, ‘‘โกสิยายเน’’ติ จ ปจฺจตฺตวจนสฺส ทสฺสนโต ‘‘เอการนฺตมฺปิ อิตฺถิลิงฺคํ อตฺถี’’ติ วตฺตพฺพนฺติ? น วตฺตพฺพํ อาการีการนฺโตคธรูปวิเสสตฺตา เตสํ รูปานํ. อาเทสวเสน [Pg.298] หิ สิทฺธตฺตา วิสุํ เอการนฺตํ อิตฺถิลิงฺคํ นาม นตฺถิ, ตสฺมา อิตฺถิลิงฺคานํ ยถาวุตฺตา ฉพฺพิธตาเยว คเหตพฺพา.

在《罗陀本生》(Rādhajātake)中，本应作以-ā结尾的“virattā”，却因主格单数被-e替换而说成“viratte”。同样，本应作以-ī结尾的“kosiyāyanī”，也因主格单数被-e替换而说成“kosiyāyane”。因此，义注(aṭṭhakathā)师释义(saṃvaṇṇesi)说：‘viratte kosiyāyane意即：我们的母亲憍尸耶尼婆罗门女对我们的父亲变得无情，失去了爱意。’然则，诸君！既然在巴利语中出现了viratte和kosiyāyane这样的主格，难道不应说‘也存在以-e结尾的阴性词’吗？不应这样说，因为这些词形是源于以-ā和-ī结尾词的特殊形态。由于它们是通过替换而成立，故并无名为以-e结尾的独立阴性词。因此，阴性词只应理解为如前所述的六种。

อิจฺเจวํ อิตฺถิลิงฺคานํ, ปกิณฺณนยสาลินี;

ปทมาลา วิภตฺตา เม, สาสนตฺถํ สยมฺภุโน.

如是阴性诸词形，杂例方法(pakiṇṇanaya)甚分明；我为佛陀圣教故，于此详加作分别。

สทฺทนีติสูริโยยํ,อเนกสุวินิจฺฉยรสฺมิกลาโป;

สํสยนฺธการนุโท,กสฺส มติปทุมํ น วิกาเส.

《声律论》(Saddanīti)此杲日，善辨光芒聚；能除疑惑暗，谁不慧莲敷？

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ

如是，为令智者于具义注之九分教与三藏的语言运用上

โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

为求善巧而造之《声律论》中

อิตฺถิลิงฺคานํ นามิกปทมาลาวิภาโค

阴性名词词形变化之分析

อฏฺฐโม ปริจฺเฉโท.

第八章。

๙. นปุํสกลิงฺคนามิกปทมาลา

9. 中性名词词形变化

อถ ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา นิคฺคหีตนฺตนปุํสกลิงฺคานํ ‘‘ภูตํ’’อิจฺจาทิกสฺส ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลํ วกฺขาม –

现在，依循古代导师们的见解，我们将要说明以随鼻音(niggahīta)结尾的中性词，如“bhūtaṃ”等，其原形的名词词形变化如下：

จิตฺตํ, จิตฺตานิ. จิตฺตํ, จิตฺตานิ. จิตฺเตน, จิตฺเตหิ, จิตฺเตภิ. จิตฺตสฺส, จิตฺตานํ. จิตฺตา, จิตฺตสฺมา, จิตฺตมฺหา, จิตฺเตหิ, จิตฺเตภิ. จิตฺตสฺส, จิตฺตานํ. จิตฺเต, จิตฺตสฺมึ, จิตฺตมฺหิ, จิตฺเตสุ. โภ จิตฺต, โภ จิตฺตา, ภวนฺโต จิตฺตานิ. ยมกมหาเถรมตํ.

Cittaṃ, cittāni. Cittaṃ, cittāni. Cittena, cittehi, cittebhi. Cittassa, cittānaṃ. Cittā, cittasmā, cittamhā, cittehi, cittebhi. Cittassa, cittānaṃ. Citte, cittasmiṃ, cittamhi, cittesu. Bho citta, bho cittā, bhavanto cittāni. 此为耶摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见。

เอตฺถ กิญฺจาปิ ‘‘จิตฺตา’’ติ ปจฺจตฺตพหุวจนํ ‘‘จิตฺเต’’ติ อุปโยคพหุวจนญฺจ อนาคตํ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ อญฺเญสมฺปิ ตาทิสานํ นิคฺคหีตนฺตนปุํสกรูปานํ ทสฺสนโต วิภงฺคปาฬิยญฺจ ‘‘ฉ จิตฺตา อพฺยากตา’’ติอาทิทสฺสนโต คเหตพฺพเมว[Pg.299], ตสฺมา ‘‘จิตฺตํ, จิตฺตานิ, จิตฺตา. จิตฺตํ, จิตฺตานิ, จิตฺเต’’ติ กโม เวทิตพฺโพ. นิคฺคหีตนฺตานญฺหิ นปุํสกลิงฺคานํ กตฺถจิ โอการนฺตปุลฺลิงฺคานํ วิย ปจฺจตฺโตปโยคพหุวจนานิ ภวนฺติ. ตานิ จ ปุลฺลิงฺเคน วา สลิงฺเคน วา อลิงฺเคน วา สทฺธึ สมานาธิกรณานิ หุตฺวา เกวลานิ วา ปาวจเน สญฺจรนฺติ. อตฺร ‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา. จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา. สพฺเพ มาลา อุเปนฺติมํ. ยสฺส เอเต ธนา อตฺถิ. จตฺตาโร มหาภูตา. ตีณินฺทฺริยา. ทฺเว อินฺทฺริยา. ทสินฺทฺริยา. ทฺเว มหาภูเต นิสฺสาย ทฺเว มหาภูตา, ปญฺจ วิญฺญาณา, จตุโร องฺเค อธิฏฺฐาย, เสมิ วมฺมิกมตฺถเก, รูปา สทฺทา รสา คนฺธา. รูเป จ สทฺเท จ อโถ รเส จ. จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณ’’นฺติ เอวมาทโย อเนกสตา ปาฬิปฺปเทสา ทฏฺฐพฺพา.

此处，虽然主格复数“cittā”和宾格复数“citte”在[上文中]尚未出现，但因处处可见其他同类以鼻音(niggahīta)结尾的中性词形，且在《分别论》(Vibhaṅga)的巴利语中可见到“六无记心”(cha cittā abyākatā)等例，故仍应采纳。因此，当知其顺序为：主格“cittaṃ, cittāni, cittā”；宾格“cittaṃ, cittāni, citte”。实际上，以鼻音结尾的中性词，有时其主格和宾格的复数形式会像以-o结尾的阳性词一样。它们或与阳性词、同性词（即中性词）或异性词（即阴性或阳性词）同格，或单独地，出现在圣典中。于此，应见数百个巴利语段落为例，如：“四念处”(cattāro satipaṭṭhānā)、“四正勤”(cattāro sammappadhānā)、“一切花环皆至此”(sabbe mālā upentimaṃ)、“谁有此等财”(yassa ete dhanā atthi)、“四大种”(cattāro mahābhūtā)、“三根”(tīṇindriyā)、“二根”(dve indriyā)、“十根”(dasindriyā)、“二大种依于二大种”(dve mahābhūte nissāya dve mahābhūtā)、“五识”(pañca viññāṇā)、“依于四支”(caturo aṅge adhiṭṭhāya)、“我卧蚁丘顶”(semi vammikamatthake)、“色、声、味、香”(rūpā saddā rasā gandhā)、“于色与声及于味”(rūpe ca sadde ca atho rase ca)、“眼识依眼与色而生起”(cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ)等。

เอตฺถ ปน ‘‘สติปฏฺฐานา’’ติอาทีนิ ปทานิ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน วุตฺตานีติ น คเหตพฺพานิ สติปฏฺฐานสทฺทาทีนํ ปฐเมกวจนฏฺฐาเน โอการนฺตปุลฺลิงฺคภาเวน ฐิตภาวสฺส อทสฺสนโต. ‘‘จตฺตาโร’’ติอาทีนิเยว ปน ปทานิ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน วุตฺตานีติ คเหตพฺพานิ นิโยคา นิคฺคหีตนฺเตหิ นปุํสกลิงฺเคหิ สติปฏฺฐานสทฺทาทีหิ สทฺธึ เตสํ สมานาธิกรณภาวสฺส ทสฺสนโตติ.

在此，“念处(satipaṭṭhāna)”等词不应理解为由于词性转换(liṅgavipallāsa)而出现，因为没有见到“念处”等词在第一格单数的位置上是以-o结尾的阳性形式存在的。“四(cattāro)”等词才应该理解为由于词性转换而出现，因为必然见到它们与以鼻音结尾的中性词“念处”等同格使用。

เกเจตฺถ วเทยฺยุํ – นนุ ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทิปฺปโยคทสฺสนโต สติปฏฺฐานสทฺทาทีนํ [Pg.300] โอการนฺตปุลฺลิงฺคภาโว ลพฺภติ. เอวํ สนฺเต กสฺมา ตุมฺเหหิ ‘‘สติปฏฺฐานสทฺทาทีนํ ปฐเมกวจนฏฺฐาเน โอการนฺตปุลฺลิงฺคภาเวน ฐิตภาวสฺส อทสฺสนโต’’ติ วุตฺตํ, กสฺมา จ เอกนฺตโต สติปฏฺฐานสทฺทาทีนํ นิคฺคหีตนฺตนปุํสกลิงฺคตา อนุมตา, นนุ ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทิทสฺสนโต ‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา’’ติอาทีสุปิ ‘‘สติปฏฺฐานสทฺทาทโย ลิงฺควิปลฺลาสวเสน วุตฺตา’’ติ วตฺตพฺพาติ? น วตฺตพฺพา, กสฺมาติ เจ? ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทีสุปิ สติปฏฺฐานจิตฺตสทฺทาทีนํ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน อนิจฺฉิตพฺพโต. ตตฺถ หิ ปุลฺลิงฺเคน ธมฺมสทฺเทน โยเชตุํ ธมฺมิสฺสโร ภควา ธมฺมาเปกฺขํ กตฺวา ‘‘สติปฏฺฐาโน, จิตฺโต, จิตฺตา’’ติ จ อภาสิ. เกวลา หิ สติปฏฺฐาน จิตฺตสทฺทาทโย โอการนฺตปุลฺลิงฺคภาเวน กตฺถจิปิ โยชิตา น สนฺติ, นิคฺคหีตนฺตนปุํสกภาเวน ปน โยชิตา สนฺติ.

有人或言：难道不见“念处是法”(satipaṭṭhāno dhammo)、“心是法”(citto dhammo)、“诸心是法”(cittā dhammā)等用法，故可认为“念处”等词有以-o结尾的阳性形式吗？若然，为何你们说“没有见到‘念处’等词以-o结尾的阳性形式出现在第一格单数的位置上”呢？又为何断定“念处”等词是带鼻音结尾的中性词呢？难道不见“念处是法”等例，故即使在“四念处”等句中，也应说“念处”等词是因词性转换而用吗？不应如事说。若问为何？因为即使在“念处是法”等句中，也不应认为“念处”、“心”等词是因词性转换而用。彼处，法主世尊(bhagavā)为与阳性词“法(dhamma)”相连接，故考虑到法(的用法)，而说“satipaṭṭhāno”、“citto”、“cittā”。单独的“念处”、“心”等词，在任何地方都未曾以-o结尾的阳性形式使用，而是以带鼻音结尾的中性形式使用。

ตถา หิ ‘‘จิตฺโต คหปตี’’ติ เอตฺถาปิ ปุลฺลิงฺคคหปติสทฺทํ อเปกฺขิตฺวา วิญฺญาเณ ปวตฺตํ จิตฺตนามํ ปณฺณตฺติวเสน ปุคฺคเล อาโรเปตฺวา ปุคฺคลวาจกํ กตฺวา ‘‘จิตฺโต’’ติ วุตฺตํ. ยทิ ปน วิญฺญาณสงฺขาตํ จิตฺตมธิปฺเปตํ สิยา, ‘‘จิตฺต’’มิจฺเจว วุจฺเจยฺย. ตสฺมา ‘‘จิตฺโต คหปติ, จิตฺตา อิตฺถี’’ติอาทีสุ ลิงฺควิปลฺลาโส น อิจฺฉิตพฺโพ สาเปกฺขตฺตา จิตฺตสทฺทาทีนํ. ยถา จ เอตฺถ, เอวํ ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทีสุปิ ลิงฺควิปลฺลาโส น อิจฺฉิตพฺโพ. ‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา’’ติอาทีสุ ปน สติปฏฺฐานสทฺทาทีนํ อเปกฺขิตพฺพานิ ปทานิ น สนฺติ, เยหิ เต ปุลฺลิงฺคานิ สิยุํ, ตสฺมา ‘‘จตฺตาโร’’ติอาทีนิเยว ปทานิ ปริวตฺเตตฺวา ‘‘จตฺตาริ, สพฺพานิ, เอตานี’’ติ นปุํสกลิงฺควเสน คเหตฺวา ‘‘สติปฏฺฐานา[Pg.301], สมฺมปฺปธานา’’ติอาทีหิ ปเทหิ โยเชตพฺพานิ. อีทิเสสุ ฐาเนสุ เกจิ อฏฺฐกถาจริยา นิการโลปํ อิจฺฉนฺติ ‘‘ยา ปุพฺเพ โพธิสตฺตานํ, ปลฺลงฺกวรมาภุเช, นิมิตฺตานิ ปทิสฺสนฺตี’’ติ เอตฺถ วิย. อทสฺสนญฺหิ โลโป, ตสฺมา ‘‘จตฺตาริ สติปฏฺฐานานิ, จตฺตาริ สมฺมปฺปธานานิ, สพฺพานิ มาลานี’ติอาทิกา โยชนา กาตพฺพา.

同样地，在“居士质多”(citto gahapati)一例中，也是因为要与阳性词“居士”相匹配，才将指称“识”的“心”(citta)一名，通过概念施设于个人(puggala)，使之成为指人的词，故说成“citto”。如果意指的是名为“识”的心，则应只说“cittaṃ”。因此，在“居士质多”、“女居士质多”(cittā itthī)等句中，不应因“心”等词的相待关系而视之为词性转换。如同此处，在“念处是法”(satipaṭṭhāno dhammo)、“心是法”(citto dhammo)、“诸心是法”(cittā dhammā)等句中，也不应视之为词性转换。然而，在“四念处”(cattāro satipaṭṭhānā)等句中，“念处”等词并无可匹配的词使之成为阳性，因此，只应将“cattāro”等词转换，作“cattāri”、“sabbāni”、“etānī”等中性形式，来与“satipaṭṭhānā”、“sammappadhānā”等词连接。在此等情况中，有些义注师主张是格尾的省略，如同在“昔菩萨受用胜座时，诸相皆已现”一例中。不见即是省略，因此应作“四念处”(cattāri satipaṭṭhānāni)、“四正勤”(cattāri sammappadhānāni)、“一切花环”(sabbāni mālānī)等连接。

เกจิ ปน ‘‘สพฺเพ มาลา อุเปนฺติ ม’’นฺติ เอตฺถ มาลาสทฺทํ อิตฺถิลิงฺคนฺติ มญฺญิตฺวา ปุลฺลิงฺคภูตํ สพฺเพสทฺทํ อิตฺถิลิงฺควเสน ปริวตฺเตตฺวา ‘‘สพฺพา มาลา’’ติ อตฺถํ กเถนฺติ. ตํ กิญฺจาปิ ยุตฺตตรํ วิย ทิสฺสติ, ตถาปิ น คเหตพฺพํ. น หิ โส ภควา ลิงฺคํ นญฺญาสิ, น จ ‘‘สพฺพา มาลา อุเปนฺติ ม’’นฺติ ทฺเว ปทานิ อิตฺถิลิงฺคานิ กตฺวา วตฺตุํ น สกฺขิ. โย เอวํ วิสทิสลิงฺคานิ ปทานิ อุจฺจาเรสิ. ชานนฺโตเยว ปน ภควา วตฺตุํ สกฺโกนฺโตเยว จ ‘‘สพฺเพ มาลา อุเปนฺติ ม’’นฺติ วิสทิสลิงฺคานิ ปทานิ อุจฺจาเรสิ, ตสฺมา ปุลฺลิงฺคภูตํ สพฺเพสทฺทํ ‘‘สพฺพานี’’ติ นปุํสกลิงฺควเสน ปริวตฺเตตฺวา วิภงฺคปาฬิยํ ‘‘ตีณินฺทฺริยา’’ติ ปทํ วิย ลุตฺตนิกาเรน นปุํสกลิงฺเคน มาลาสทฺเทน โยเชตฺวา ‘‘สพฺพานิ มาลานี’’ติ อตฺโถ คเหตพฺโพ กตฺถจิ ‘‘ยสฺส เอเต ธนา อตฺถี’’ติ เอตฺถ วิย. เอตฺถ หิ ยสฺส เอตานิ ธนานีติ อตฺโถ. อิทมฺเปตฺถ สลฺลกฺขิตพฺพํ. มาลาสทฺโท ทฺวิลิงฺโค อิตฺถินปุํสกวเสน. ติฏฺฐตุ ตสฺสิตฺถิลิงฺคตฺตํ สุวิญฺเญยฺยตฺตา, นปุํสกตฺเต ปน ตีณิ มาลานิ. ‘‘มาเลหิ จ คนฺเธหิ จ ภควโต สรีรํ ปูเชนฺตี’’ติอาทโย นปุํสกปฺปโยคานิปิ พหู สนฺทิสฺสนฺตีติ.

然而，有些人认为“一切花环皆归于我”(sabbe mālā upenti maṃ)中的“花环(mālā)”是阴性词，于是将阳性的“一切(sabbe)”改为阴性，解释为“sabbā mālā”。虽然这似乎更为合理，但不应采纳。因为世尊(bhagavā)并非不懂词性，也不是不能将“sabbā mālā upenti maṃ”这两个词都用阴性来说。他就是这样说出了不同词性的词语。世尊明明知道，也明明能够说，却还是说出了“sabbe mālā upenti maṃ”这样不同词性的词语。因此，应将阳性的“一切”改为中性的“一切(sabbāni)”，如同《分别论》(Vibhaṅga)中的“三根(tīṇindriyā)”一词那样，通过省略词尾，与中性的“花环”一词连用，应理解为“一切花环(sabbāni mālānī)”。这就像在某处所说的“他有这些财富”(yassa ete dhanā atthi)，其意为“他有这些财富(yassa etāni dhanāni atthi)”。此处也应这样理解。“花环”一词有阴性和中性两种词性。其阴性用法因易于理解暂且不论，至于中性用法，则有“三个花环(tīṇi mālāni)”。在“以花环与香供养世尊之身”(mālehi ca gandhehi ca bhagavato sarīraṃ pūjenti)等句中，也可以看到许多中性词的用法。

ยทิ ปน โภ มาลสทฺโท อิตฺถินปุํสกวเสน ทฺวิลิงฺโค, ‘‘สพฺเพ มาลา อุเปนฺติ ม’’นฺติ เอตฺถ มาลาสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาวปริกปฺปเน โก โทโส อตฺถีติ? อตฺเถว อิตฺถิลิงฺคสทฺทสฺส [Pg.302] ปุลฺลิงฺคภูเตน สพฺพนามิกปเทน สทฺธึ สมานาธิกรณภาวสฺสาภาวโต, นปุํสกลิงฺคสฺส ปน ปุลฺลิงฺคภูเตน สพฺพนามิกปเทน สทฺธึ สมานาธิกรณภาวสฺส อุปลพฺภนโต. เตเนว จ ‘‘เอเต ธนา’’ติอาทโย ปโยคา ปาวจเน พหุธา ทิฏฺฐา. เอตฺถาปิ ปน วเทยฺยุํ ‘‘ธนาติอาทีนิ วิปลฺลาสวเสน ปุลฺลิงฺคานิเยว ‘‘เอเต’’ติอาทีหิ สมานาธิกรณปเทหิ โยชิตตฺตา’’ติ. น, นปุํสกานิเยเวตานิ. ยทิ หิ ‘‘ธนา’’ติอาทีนิ ปุลฺลิงฺคานิ สิยุํ, กตฺถจิ ปจฺจตฺเตกวจนฏฺฐาเน ‘‘เอโส’’ติอาทีหิ โอการนฺตสมานาธิกรณปเทหิ โยชิตา โอการนฺตธนสทฺทาทโย สิยุํ. ตถารูปานํ อภาวโต ปน ‘‘ธนา อินฺทฺริยา วิญฺญาณา’’ติอาทโย สทฺทา นปุํสกลิงฺคานิเยว โหนฺติ. อยํ นโย ปจฺจตฺตพหุวจนฏฺฐาเนเยว ลพฺภติ. นปุํสกลิงฺคานิ หิ วิสทาการานิ ปุลฺลิงฺครูปานิ วิย หุตฺวา ปุลฺลิงฺเคหิปิ สทฺธึ จรนฺติ, นปุํสกา วิย ปุริสเวสธาริโน ปุริเสหีติ นิฏฺฐเมตฺถาวคนฺตพฺพํ.

那么，阁下(bho)，如果“花环”(mālā)一词因阴性和中性的关系而具有两种词性(dviliṅgo)，在“一切花环皆归于我”(sabbe mālā upenti maṃ)一句中，将“花环”一词设想为阴性，有何过失呢？确实有过失，因为阴性词无法与阳性代词同格(samānādhikaraṇa)，而中性词却能与阳性代词同格。正因如此，“这些财富”(ete dhanā)等用法在圣典(pāvacana)中多处可见。对此，或许有人会说：“财富(dhanā)等词是因转换(vipallāsa)而变为阳性，才与‘这些’(ete)等阳性同格词连用。”并非如此，这些词本是中性。如果“财富”(dhanā)等词是阳性，那么在某些主格单数的情况下，就应该有与“eso”等-o结尾的阳性同格词连用的-o结尾的“财富”(dhano)等词。由于没有这样的形式，所以“财富”(dhanā)、“根”(indriyā)、“识”(viññāṇā)等词确实是中性词。此理唯在主格复数中可见。须知，中性词具有清晰的形式，如同阳性词的形式，并与阳性词同行，就像穿着男装的中性人(napuṃsaka)与男人同行一样。于此应作如是定论。

อถาปิ เต ปุพฺเพ วุตฺตวจนํ ปุน ปริวตฺเตตฺวา เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘จิตฺโต คหปติ, จิตฺตา อิตฺถี’’ติอาทีสุ จิตฺตํ เอตสฺส อตฺถีติ จิตฺโต, จิตฺตํ เอติสฺสา อตฺถีติ จิตฺตา ยถา ‘‘สทฺโธ, สทฺธา’’ติ เอวํ อสฺสตฺถีติ อตฺถวเสน คเหตพฺพโต ลิงฺควิปลฺลาโส นิจฺฉิตพฺโพ, ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทีนิ ปน เอวรูปสฺส อตฺถสฺส อคฺคเหตพฺพโต ‘‘สติปฏฺฐานํ ธมฺโม, จิตฺตํ ธมฺโม, จิตฺตานิ ธมฺมา’’ติ วตฺตพฺเพ ลิงฺควิปลฺลาเสน ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทิ วุตฺตนฺติ ลิงฺควิปลฺลาโส อิจฺฉิตพฺโพ’’ติ? ตนฺน, ‘‘จิตฺโต คหปตี’’ติอาทีสุ ปน ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม’’ติอาทีสุ จ จิตฺตสติปฏฺฐานสทฺทาทีนํ คหปติ ธมฺมาทีนํ อเปกฺขนวเสน นิจฺจํ ปุลฺลิงฺคภาวสฺส อิจฺฉิตตฺตา.

再者，他们或许会转换先前的说法，如此说道：“在‘质多居士’(citto gahapati)、‘质多女’(cittā itthī)等句中，因为‘他有心’(cittaṃ etassa atthi)，所以是‘质多’(citto)；因为‘她有心’(cittaṃ etissā atthi)，所以是‘质多’(cittā)，就像‘有信者’(saddho, saddhā)一样，应根据‘具有此者’(assatthi)的意义来理解，由此可以确定为词性转换(liṅgavipallāsa)。然而，在‘念处是法’(satipaṭṭhāno dhammo)、‘心是法’(citto dhammo)、‘诸心是法’(cittā dhammā)等句中，由于不取此类意义，本应说成‘念处是法’(satipaṭṭhānaṃ dhammo)、‘心是法’(cittaṃ dhammo)、‘诸心是法’(cittāni dhammā)，但却因词性转换而说成了‘念处是法’(satipaṭṭhāno dhammo)等，如此认定为词性转换是否可取呢？”并非如此。因为在‘质多居士’等句以及‘念处是法’等句中，对于‘质多’、‘念处’等词，由于其取决于‘居士’、‘法’等词，所以总是期望其为阳性。

ตถา [Pg.303] หิ เอกนฺตนปุํสกลิงฺโคปิ ปุญฺญสทฺโท อภิสงฺขาราเปกฺขนวเสน ‘‘ปุญฺโญ อภิสงฺขาโร’’ติ ปุลฺลิงฺโค ชาโต, ตถา เอกนฺตนปุํสกลิงฺคาปิ ปทุม มงฺคลสทฺทาทโย อญฺญสฺสตฺถสฺสาเปกฺขนวเสน ‘‘ปทุโม ภควา, ปทุมา เทวี, มงฺคโล ภควา, มงฺคลา อิตฺถี’’ติ จ ปุมิตฺถิลิงฺคา ชาตา. เอกนฺตปุลฺลิงฺคาปิ หตฺถิวิเสสวาจกา กาลาวก คงฺเคยฺยสทฺทาทโย กุลาเปกฺขนวเสน ‘‘กาลาวกญฺจ คงฺเคยฺย’’นฺติอาทินา นปุํสกลิงฺคา ชาตา. ตทเปกฺขนวเสน หิ อฏฺฐกถายํ ‘‘กาลาวโก จ คงฺเคยฺโย’’ติอาทิ ปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส ทิสฺสติ. เอวํ ตํตทตฺถานมเปกฺขนวเสน ตํตํปกติลิงฺคํ นาเสตฺวา อปรํ ลิงฺคํ ปติฏฺฐาเปตฺวา นิทฺเทโส ทิสฺสติ, น จ ตานิ สพฺพานิปิ ลิงฺคานิ ตทฺธิตวเสน อญฺญลิงฺคานิ ชาตานิ, อถ โข คหปติธมฺมาทีนํ อเปกฺขนวเสเนว อญฺญลิงฺคานิ ชาตานิ, ตสฺมา ‘‘เปตานิ โภติ ปุตฺตานิ, ขาทมานา ตุวํ ปุเร. สิวิปุตฺตานิ จวฺหย. เอวํ ธมฺมานิ สุตฺวาน, วิปฺปสีทนฺติ ปณฺฑิตา’’ติอาทีสุเยว ลิงฺควิปลฺลาโส อิจฺฉิตพฺโพ อนญฺญาเปกฺขกตฺตา วุตฺตธมฺมสทฺทาทีนํ, น ปน ‘‘จิตฺโต คหปติ, จิตฺตา อิตฺถี, สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทีสุ จิตฺตสทฺทาทีนํ วิปลฺลาโส อิจฺฉิตพฺโพ คหปติ ธมฺมาทีนํ อเปกฺขกตฺตา เตสนฺติ นิฏฺฐเมตฺถาวคนฺตพฺพํ, อิทญฺจ เอกจฺจานํ สมฺโมหฏฺฐานํ, ตสฺมา สทฺธมฺมฏฺฐิติยา อยํ นีติ สทฺธาสมฺปนฺเนหิ กุลปุตฺเตหิ สาธุกํ มนสิ กาตพฺพา.

诚然，即使是纯中性的“福”(puñña)一词，因其取决于“行”(abhisaṅkhāra)，也变成了阳性的“福行”(puñño abhisaṅkhāro)。同样，纯中性的“莲花”(paduma)、“吉祥”(maṅgala)等词，因其取决于其他事物，也变成了阳性或阴性的“莲花世尊”(padumo bhagavā)、“莲花天女”(padumā devī)、“吉祥世尊”(maṅgalo bhagavā)、“吉祥女”(maṅgalā itthī)。纯阳性的表示特定象种的“黑象”(kālāvaka)、“恒河象”(gaṅgeyya)等词，因其取决于“族类”(kula)，也变成了中性的“黑象与恒河象”(kālāvakañca gaṅgeyyaṃ)等。正因其取决于彼，在义注(aṭṭhakathā)中可见“黑象与恒河象”(kālāvako ca gaṅgeyyo)等阳性形式的解释(niddesa)。像这样，根据所取决于的不同意义，舍弃其固有的词性而确立另一词性来解释是可见的。但并非所有这些词性都因二次衍生词(taddhita)而转变为其他词性，而是因取决于“居士”、“法”等词才转变为其他词性。因此，只应在如“尊贵的女士，这些是死去的孩子(puttāni)，你先前曾吃掉他们。呼唤尸毗的孩子们(puttāni)吧。”以及“如此听闻诸法(dhammāni)后，贤者们心生净信。”等句中，由于所说的“法”等词不依赖于其他词，才应认定为词性转换；而不应在“质多居士”、“质多女”、“念处是法”、“心是法”、“诸心是法”等句中，将“质多”等词认定为转换，因为它们取决于“居士”、“法”等词。于此应作如是定论。这正是某些人的困惑之处。因此，为令正法久住，具信的良家子(kulaputta)应善于作意此理。

พทรติตฺถวิหารวาสี อาจริยธมฺมปาโล ปน ‘‘อปริมาณา ปทา อปริมาณา อกฺขรา อปริมาณา พฺยญฺชนาติ ปาฬิปฺปเทเส [Pg.304] ‘ปทา อกฺขรา พฺยญฺชนา’ติ ลิงฺควิปลฺลาโส กโตติ ทฏฺฐพฺพ’’นฺติ อาห. เอตฺถาปิ มยํ ‘‘ปทา’’ติ อิทํ ‘‘อินฺทฺริยา รูปา’’ติอาทีนิ วิย นปุํสกลิงฺคเมวาติ วทาม โอการนฺตวเสน ปฐเมกวจนนฺตภาวาภาวโต, อิตรทฺวยํ ปน นปุํสกลิงฺคนฺติปิ ปุลฺลิงฺคนฺติปิ คเหตพฺพํ นิคฺคหีตนฺโตการนฺตวเสน ปฐเมกวจนนฺตภาวสฺสูปลพฺภนโต. ตถา หิ ‘‘ปุตฺตานิ ลตานิ ปพฺพตานิ ธมฺมานี’’ติอาทีนํเยว ลิงฺควิปลฺลาสานิ อิจฺฉิตพฺพานิ นิคฺคหีตนฺตวเสน ปฐเมกวจนนฺตตาย อนุปลทฺธิโต, เตสญฺโจการนฺตาการนฺตวเสน ปฐเมกวจนนฺตตาทสฺสนโต. ‘‘ชราธมฺมํ มา ชีรี’’ติ อิทํ ปน อญฺญปทตฺถวเสน นปุํสกํ ชาตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

居住在巴达拉帝达寺(Badaratitthavihāra)的法护(dhammapāla)阿阇梨则说：“在‘无量句、无量字、无量音’的巴利文段落中，‘句’(padā)、‘字’(akkharā)、‘音’(byañjanā)应视为发生了词性转换(liṅgavipallāsa)。”对此我们说，“句”(padā)一词，如同“诸根”(indriyā)、“诸色”(rūpā)等词一样，确实是中性词，因为它没有以-o结尾的主格单数形式。而另外两个词，则可取为中性或阳性，因为可以找到它们以鼻音(niggahīta)或以-o结尾的主格单数形式。因此，只有像“诸子”(puttāni)、“诸藤”(latāni)、“诸山”(pabbatāni)、“诸法”(dhammāni)等词才应被视为词性转换，因为它们找不到以鼻音结尾的主格单数形式，却可见其以-o或-ā结尾的主格单数形式。至于“勿为老法(jarādhammaṃ)所老坏”一句，则应视为因转为他义而变成中性。

ภูตํ, ภูตานิ, ภูตา. ภูตํ, ภูตานิ, ภูเต. ภูเตน, ภูเตหิ, ภูเตภิ. ภูตสฺส, ภูตานํ. ภูตา, ภูตสฺมา, ภูตมฺหา, ภูเตหิ, ภูเตภิ. ภูตสฺส, ภูตานํ. ภูเต, ภูตสฺมึ, ภูตมฺหิ, ภูเตสุ. โภ ภูต, ภวนฺโต ภูตานิ, ภวนฺโต ภูตา. เอวํ จิตฺตนเยน นามิกปทมาลา ภวติ.

主格：bhūtaṃ, bhūtāni, bhūtā。宾格：bhūtaṃ, bhūtāni, bhūte。工具格：bhūtena, bhūtehi, bhūtebhi。与格：bhūtassa, bhūtānaṃ。离格：bhūtā, bhūtasmā, bhūtamhā, bhūtehi, bhūtebhi。属格：bhūtassa, bhūtānaṃ。方位格：bhūte, bhūtasmiṃ, bhūtamhi, bhūtesu。呼格：bho bhūta, bhavanto bhūtāni, bhavanto bhūtā。如是，依“心”(citta)之例，构成名词的变格范式。

อิมินา นเยน ‘‘มหาภูตํ ภวิตฺตํ ภูนํ ภวน’’มิจฺจาทีนํ ภูธาตุมยานํ นิคฺคหีตนฺตปทานํ อญฺเญสญฺจ ‘‘วตฺต’’มิจฺจาทีนํ นิคฺคหีตนฺตปทานํ นามิกปทมาลา เวทิตพฺพา.

依此方法，对于“大种”(mahābhūtaṃ)、“有性”(bhavittaṃ)、“生类”(bhūnaṃ)、“生成”(bhavanaṃ)等源于“bhū”(有)词根、以鼻音(niggahīta)结尾的词，以及“轮转”(vattaṃ)等其他以鼻音结尾的词，其名词变格范式应当知晓。

วตฺตํ รูปํ โสตํ ฆานํ, ทุกฺขํ ปุปฺผํ ฌานํ ญาณํ;

ทานํ สีลํ ปุญฺญํ ปาปํ, วชฺชํ สจฺจํ ยานํ ฉตฺตํ.

轮转(vattaṃ)、色(rūpaṃ)、耳(sotaṃ)、鼻(ghānaṃ)，苦(dukkhaṃ)、花(pupphaṃ)、禅那、智(ñāṇaṃ)；布施、戒、福、恶(pāpaṃ)，过失(vajjaṃ)、谛(saccaṃ)、车(yānaṃ)、伞(chattaṃ)。

สกฏํ กนกํ ตครํ นครํ, ตรณํ จรณํ ธรณํ มรณํ;

นยนํ วทนํ กรณํ ลวนํ, วสนํ ปวนํ ภวนํ คคนํ.

车(sakaṭaṃ)、金(kanakaṃ)、香(tagaraṃ)、城(nagaraṃ)，渡(taraṇaṃ)、足(caraṇaṃ)、持(dharaṇaṃ)、死(maraṇaṃ)；眼(nayanaṃ)、面(vadanaṃ)、作(karaṇaṃ)、割(lavanaṃ)，衣(vasanaṃ)、风(pavanaṃ)、生成(bhavanaṃ)、天空(gaganaṃ)。

อมตํ ปุฬินํ มาลํ, อาสนํ สวนํ มุขํ;

ปทุมํ อุปฺปลํ วสฺสํ, โลจนํ สาธนํ สุขํ.

不死(amataṃ)、沙(puḷinaṃ)、垢(malaṃ)，座(āsanaṃ)、闻(savanaṃ)、口(mukhaṃ)；莲(padumaṃ)、青莲(uppalaṃ)、雨(vassaṃ)，眼(locanaṃ)、成就(sādhanaṃ)、乐(sukhaṃ)。

ตาณํ [Pg.305] มูลํ ธนํ กูลํ, มงฺคลํ นฬินํ ผลํ;

หิรญฺญํ อมฺพุชํ ธญฺญํ, ชาลํ ลิงฺคํ ปทํ ชลํ.

护(tāṇaṃ)、根(mūlaṃ)、财(dhanaṃ)、岸(kūlaṃ)，吉祥(maṅgalaṃ)、莲(naḷinaṃ)、果(phalaṃ)；金(hiraññaṃ)、莲(ambujaṃ)、谷(dhaññaṃ)，网(jālaṃ)、性征(liṅgaṃ)、词(padaṃ)、水(jalaṃ)。

องฺคํ ปณฺณํ สุสานํ สํ, อาวุธํ หทยํ วนํ;

โสปานํ จีวรํ ปาณํ, อลาตํ อินฺทฺริยํ กุลํ.

肢(aṅgaṃ)、叶(paṇṇaṃ)、冢(susānaṃ)、财(saṃ)，武器(āvudhaṃ)、心(hadayaṃ)、林(vanaṃ)；阶(sopānaṃ)、衣(cīvaraṃ)、命(pāṇaṃ)，火炬(alātaṃ)、根、家(kulaṃ)。

โลหํ กณํ พลํ ปีฐํ, อณฺฑํ อารมฺมณํ ปุรํ;

อรญฺญํ ตีรมสฺสตฺถ-มิจฺจาทีนิ สมุทฺธเร.

铁(lohaṃ)、糠(kaṇaṃ)、力(balaṃ)、座(pīṭhaṃ)，卵(aṇḍaṃ)、所缘(ārammaṇaṃ)、城(puraṃ)；林(araññaṃ)、岸(tīraṃ)、菩提树(assatthaṃ)——等词应引述。

อิมานิ จิตฺตสทฺเทน สพฺพถาปิ สทิสานิ, อิมานิ ปน วิสทิสานิ. เสยฺยถิทํ –

以上这些词与“心”(citta)一词完全相似，然而以下这些则不相似。即——

‘‘จมฺมํ เวสฺม’’นฺติอาทีนิ, เอกธาเยว ภิชฺชเร;

‘‘กมฺมํ ถามํ คุณว’’นฺติ-อาทีนิ ตุ อเนกธา.

“皮”(cammaṃ)、“屋”(vesmaṃ)等词，仅以一种方式变化；而“业”(kammaṃ)、“力量”(thāmaṃ)、“有德”(guṇavaṃ)等词，则有多种变化。

กถํ?

如何？

จมฺเม, จมฺมสฺมึ, จมฺมมฺหิ, จมฺมนิ, เวสฺเม, เวสฺมสฺมึ, เวสฺมมฺหิ, เวสฺมนิ, ฆมฺเม, ฆมฺมสฺมึ, ฆมฺมมฺหิ, ฆมฺมนิ. เอวํ อญฺญานิปิ โยเชตพฺพานิ.

（如）在皮(camme)上、在屋(vesme)中、在热天(ghamme)。其他亦应如是组合。

กมฺมํ, กมฺมานิ, กมฺมา. กมฺมํ, กมฺมานิ, กมฺเม. กมฺเมน, กมฺมุนา, กมฺมนา, กมฺเมหิ, กมฺเมภิ. กมฺมสฺส, กมฺมุโน, กมฺมานํ. กมฺมสฺมา, กมฺมมฺหา, กมฺมุนา, กมฺเมหิ, กมฺเมภิ. กมฺมสฺส, กมฺมุโน, กมฺมานํ. กมฺเม, กมฺมสฺมึ, กมฺมมฺหิ, กมฺมนิ, กมฺเมสุ. โภ กมฺม, ภวนฺโต กมฺมานิ, ภวนฺโต กมฺมา.

主格：kammaṃ, kammāni, kammā。宾格：kammaṃ, kammāni, kamme。工具格：kammena, kammunā, kammanā, kammehi, kammebhi。与格：kammassa, kammuno, kammānaṃ。离格：kammasmā, kammamhā, kammunā, kammehi, kammebhi。属格：kammassa, kammuno, kammānaṃ。方位格：kamme, kammasmiṃ, kammamhi, kammani, kammesu。呼格：bho kamma, bhavanto kammāni, bhavanto kammā。

ถามสทฺทสฺส ปน ตติเยกวจนฏฺฐานาทีสุ ‘‘ถาเมน, ถามุนา, ถามสฺส, ถามุโน’’ติ จ, ‘‘ถามา, ถามสฺมา, ถามมฺหา, ถามุนา’’ติ จ โยเชตพฺพํ.

但对力量(thāma)一词，在第三格单数等位置上，应作如下搭配：“以力量、由力量、力量的、力量的”，以及“从力量、从力量、从力量、由力量”。

วนฺตุ มนฺตุ อิมนฺตุปจฺจยวตํ ปน นิคฺคหีตนฺตสทฺทานํ ‘‘คุณวํ จิตฺตํ, รุจิมํ ปุปฺผํ, ปาปิมํ กุลํ’’ อิจฺจาทิปโยควเสน –

而对于带有-vantu、-mantu、-imantu后缀且以鼻音(niggahīta)结尾的词，根据“有德(guṇavaṃ)之心”、“悦意(rucimaṃ)之花”、“有罪(pāpimaṃ)之族”等用法——

คุณวํ[Pg.306], คุณวนฺตานิ, คุณวนฺตา, คุณวนฺติ. คุณวนฺตํ, คุณวนฺตานิ, คุณวนฺเต คุณวนฺติ. คุณวตา, คุณวนฺเตน, คุณวนฺเตหิ, คุณวนฺเตภิ. คุณวโต, คุณวนฺตสฺส, คุณวตํ, คุณวนฺตานํ. คุณวตา, คุณวนฺตา, คุณวนฺตสฺมา, คุณวนฺตมฺหา, คุณวนฺเตหิ, คุณวนฺเตภิ. คุณวโต, คุณวนฺตสฺส, คุณวตํ, คุณวนฺตานํ. คุณวติ, คุณวนฺเต, คุณวนฺตสฺมึ, คุณวนฺตมฺหิ, คุณวนฺเตสุ. โภ คุณว, ภวนฺโต คุณวนฺตานิ, คุณวนฺติ.

有德的，诸有德的，诸有德的，诸有德的。有德的，诸有德的，诸有德的，诸有德的。以有德的，以有德的；以诸有德的，以诸有德的。有德的之，有德的之；诸有德的之，诸有德的之。从有德的，从有德的，从有德的，从有德的；从诸有德的，从诸有德的。有德的之，有德的之；诸有德的之，诸有德的之。在有德的，在有德的，在有德的，在有德的；在诸有德的。嘿，有德的！诸位，诸有德的，诸有德的！

เอวํ ‘‘รุจิมํ, รุจิมนฺตานิ, รุจิม’’นฺติอิจฺจาทินา, ‘‘ปาปิมํ, ปาปิมนฺตานิ, ปาปิม’’นฺติ อิจฺจาทินา จ โยเชตพฺพํ. อปิเจตฺถ ‘‘คุณวํ พลวํ ยสวํ สติมํ คติมํ’’อิจฺจาทินา ปโยคา วิตฺถาเรตพฺพา.

同样，也应以“rucimaṃ, rucimantāni, rucima”等形式，以及“pāpimaṃ, pāpimantāni, pāpima”等形式来组合。此外，用法应扩展至“有德(guṇavaṃ)、有力(balavaṃ)、有名望(yasavaṃ)、有念(satimaṃ)、有慧(gatimaṃ)”等。

กโรนฺตสทฺทสฺส ‘‘กโรนฺตํ จิตฺตํ, กโรนฺตํ กุล’’นฺติ ปโยควเสน –

对于karont(正在做的)一词，根据“正在造作(karontaṃ)的心”、“正在造作的家族”等用法——

กโรนฺตํ, กโรนฺตานิ, กโรนฺตา, กโรนฺติ. กโรนฺตํ, กโรนฺตานิ, กโรนฺเต, กโรนฺติ. กโรตา, กโรนฺเตน, กโรนฺเตหิ, กโรนฺเตภิ. กโรโต, กรโต, กโรนฺตสฺส, กโรนฺตานํ, กโรตํ. กโรตา, กโรนฺตา, กโรนฺตสฺมา, กโรนฺตมฺหา, กโรนฺเตหิ, กโรนฺเตภิ. กโรโต, กรโต, กโรนฺตสฺส, กโรนฺตานํ, กโรตํ. กโรติ, กโรนฺเต, กโรนฺตสฺมึ, กโรนฺตมฺหิ, กโรนฺเตสุ. โภ กโรนฺต, ภวนฺโต, กโรนฺตานิ, กโรนฺตา, กโรนฺตีติ โยเชตพฺพํ.

正在造作的，诸正在造作的，诸正在造作的，诸正在造作的。正在造作的，诸正在造作的，诸正在造作的，诸正在造作的。以正在造作的，以正在造作的；以诸正在造作的，以诸正在造作的。正在造作的之，正在造作的之，正在造作的之；诸正在造作的之，诸正在造作的之。从正在造作的，从正在造作的，从正在造作的，从正在造作的；从诸正在造作的，从诸正在造作的。正在造作的之，正在造作的之，正在造作的之；诸正在造作的之，诸正在造作的之。在正在造作的，在正在造作的，在正在造作的，在正在造作的；在诸正在造作的。嘿，正在造作的！诸位，诸正在造作的，诸正在造作的，诸正在造作的！应如是组合。

คจฺฉนฺตสทฺทสฺส ตุ ‘‘คจฺฉนฺตํ จิตฺตํ, คจฺฉนฺตํ กุล’’นฺติ ปโยควเสน –

而对于gacchant(行走的)一词，根据“行走(gacchantaṃ)的心”、“行走的家族”等用法——

คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺตานิ, คจฺฉนฺตา. คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺตานิ, คจฺฉนฺเต. คจฺฉตา, คจฺฉนฺเตน, คจฺฉนฺเตหิ, คจฺฉนฺเตภิ. คจฺฉโต, คจฺฉนฺตสฺส, คจฺฉนฺตานํ, คจฺฉตํ. คจฺฉตา, คจฺฉนฺตา, คจฺฉนฺตสฺมา, คจฺฉนฺตมฺหา, คจฺฉนฺเตหิ[Pg.307], คจฺฉนฺเตภิ. คจฺฉโต, คจฺฉนฺตสฺส, คจฺฉนฺตานํ, คจฺฉตํ. คจฺฉติ, คจฺฉนฺเต, คจฺฉนฺตสฺมึ, คจฺฉนฺตมฺหิ, คจฺฉนฺเตสุ. โภ คจฺฉํ, โภ คจฺฉนฺตา, ภวนฺโต คจฺฉนฺตานิ, คจฺฉนฺตาติ โยเชตพฺพํ.

行走的，诸行走的，诸行走的。行走的，诸行走的，诸行走的。以行走的，以行走的；以诸行走的，以诸行走的。行走的之，行走的之；诸行走的之，诸行走的之。从行走的，从行走的，从行走的，从行走的；从诸行走的，从诸行走的。行走的之，行走的之；诸行走的之，诸行走的之。在行走的，在行走的，在行走的，在行走的；在诸行走的。嘿，行走的！嘿，诸行走的！诸位，诸行走的，诸行走的！应如是组合。

เอวํ ‘‘จรนฺตํ ททนฺตํ ติฏฺฐนฺตํ จินฺตยนฺต’’นฺติอาทีสุปิ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา.

同样，对于“行走(carantaṃ)的”、“布施(dadantaṃ)的”、“站立(tiṭṭhantaṃ)的”、“思考(cintayantaṃ)的”等词，其名词词形变化也应如是组合。

มหนฺตสทฺทสฺส ปน โกจิ เภโท, ตถา หิ ‘‘พาราณสิรชฺชํ นาม มหา’’ติ เอวํ ‘‘มหา’’อิติ นปุํสกปโยคทสฺสนโต ‘‘มหนฺตํ, มหา, มหนฺตานิ, มหนฺตา. มหนฺตํ, มหนฺตานิ, มหนฺเต. มหตา’’ติ กโม เวทิตพฺโพ. สพฺพาเนตานิ จิตฺตสทฺเทน วิสทิสานิ.

而对于mahant(大)一词则有些区别。即，从“波罗奈(Bārāṇasī)王国名为大”中“mahā”这一中性用法的范例可见，其变化顺序应知为：“mahantaṃ, mahā, mahantāni, mahantā。Mahantaṃ, mahantāni, mahante。Mahatā”等。所有这些都与citta(心)一词不同。

สวินิจฺฉโยยํ นิคฺคหีตนฺตนปุํสกลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此为对以鼻音(niggahīta)结尾的中性词词干的名词词形变化的详尽分析。

อวณฺณุการนฺตตาปกติกํ นิคฺคหีตนฺตํ

以a元音为词干、以鼻音结尾的中性词。

นปุํสกลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

中性词终。

อิทานิ ตสฺสีลตฺถสฺส กตรสฺสสฺส อตฺถวิภาวิ อิจฺเจตสฺส สทฺทสฺส นามิกปทมาลํ วกฺขาม ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา –

现在，我们将以古师之见为前导，宣说具有“此为彼性”义的i元音词“atthavibhāvi”(义理阐明者)的名词词形变化——

อฏฺฐิ, อฏฺฐี, อฏฺฐีนิ. อฏฺฐึ, อฏฺฐี, อฏฺฐีนิ. อฏฺฐินา, อฏฺฐีหิ, อฏฺฐีภิ. อฏฺฐิสฺส, อฏฺฐิโน, อฏฺฐีนํ. อฏฺฐินา, อฏฺฐีหิ, อฏฺฐีภิ. อฏฺฐิสฺส, อฏฺฐิโน, อฏฺฐีนํ. อฏฺฐิสฺมึ, อฏฺฐิมฺหิ, อฏฺฐีสุ. โภ อฏฺฐิ, ภวนฺโต อฏฺฐี, ภวนฺโต อฏฺฐีนิ. ยมกมหาเถรมตํ.

骨，诸骨，诸骨。骨，诸骨，诸骨。以骨；以诸骨，以诸骨。骨之，骨之；诸骨之。从骨；从诸骨，从诸骨。骨之，骨之；诸骨之。在骨，在骨；在诸骨。嘿，骨！诸位，诸骨！诸位，诸骨！此为耶摩迦(Yamaka)大长老之见。

กิญฺจาเปตฺถ นิสฺสกฺกวจนฏฺฐาเน ‘‘อฏฺฐิสฺมา, อฏฺฐิมฺหา’’ติ ปทานิ อนาคตานิ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ ตํสทิสปฺปโยคทสฺสนา คเหตพฺพานิ. ยถา ปน อฏฺฐิสทฺทสฺส, เอวํ ‘‘สตฺถิ ทธิ วาริ อกฺขิ อจฺฉิ’’อิจฺจาทีนมฺปิ รูปานิ ภวนฺติ.

虽然此处在离格的位置上未出现“aṭṭhismā, aṭṭhimhā”(从骨)等词形，但因处处可见类似用法，故应采纳。又如aṭṭhi(骨)一词，“satthi(股)、dadhi(酪)、vāri(水)、akkhi(眼)、acchi(眼)”等词亦有同样的变化形式。

อตฺถวิภาวิ[Pg.308], อตฺถวิภาวี, อตฺถวิภาวีนิ. อตฺถวิภาวึ, อตฺถวิภาวี, อตฺถวิภาวีนิ. อตฺถวิภาวินา, อตฺถวิภาวีหิ, อตฺถวิภาวีภิ. อตฺถวิภาวิสฺส, อตฺถวิภาวิโน, อตฺถวิภาวีนํ. อตฺถวิภาวินา, อตฺถวิภาวิสฺมา อตฺถวิภาวิมฺหา, อตฺถวิภาวีหิ, อตฺถวิภาวีภิ. อตฺถวิภาวิสฺส, อตฺถวิภาวิโน, อตฺถวิภาวีนํ. อตฺถวิภาวิสฺมึ, อตฺถวิภาวิมฺหิ, อตฺถวิภาวีสุ. โภ อตฺถวิภาวิ, ภวนฺโต อตฺถวิภาวี, ภวนฺโต อตฺถวิภาวีนิ.

阐明意义的，诸阐明意义的，诸阐明意义的。阐明意义的，诸阐明意义的，诸阐明意义的。以阐明意义的；以诸阐明意义的，以诸阐明意义的。阐明意义的之，阐明意义的之；诸阐明意义的之。从阐明意义的，从阐明意义的，从阐明意义的；从诸阐明意义的，从诸阐明意义的。阐明意义的之，阐明意义的之；诸阐明意义的之。在阐明意义的，在阐明意义的；在诸阐明意义的。嘿，阐明意义的！诸位，诸阐明意义的！诸位，诸阐明意义的！

เอวํ ‘‘ธมฺมวิภาวิ, จิตฺตานุปริวตฺติ, สุขการิ’’อิจฺจาทีนิปิ. ตตฺถ อฏฺฐิ สตฺถิอาทีนิ ปธานลิงฺคานิ อนญฺญาเปกฺขกตฺตา, อตฺถวิภาวิ ธมฺมวิภาวิอาทีนิ อปฺปธานลิงฺคานิ อญฺญาเปกฺขกตฺตา.

同样，“阐明法的”、“随心转的”、“造乐的”等词也是如此。其中，aṭṭhi(骨)、satthi(股)等词，因其不依赖他者，是主性词(名词)；而atthavibhāvi(阐明意义的)、dhammavibhāvi(阐明法的)等词，因其依赖他者，是副性词(形容词)。

สวินิจฺฉโยยํ อิการนฺตนปุํสกลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此为对以-i结尾的中性词词干的名词词形变化的详尽分析。

อิวณฺณนฺตตาปกติกํ อิการนฺตนปุํสกลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以-i音为词干的中性词终。

อิทานิ กตรสฺสสฺส โคตฺรภุ อิจฺเจตสฺส สทฺทสฺส นามิกปทมาลํ วกฺขาม ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา –

现在，我们将以古师之见为前导，宣说以-u结尾的“gotrabhu”(种姓位)一词的名词词形变化——

อายุ, อายู, อายูนิ. อายุํ, อายู, อายูนิ. อายุนา, อายูหิ, อายูภิ. อายุสฺส, อายุโน, อายูนํ. อายุนา, อายูหิ, อายูภิ. อายุสฺส, อายุโน, อายูนํ. อายุสฺมึ, อายุมฺหิ, อายูสุ. โภ อายุ, ภวนฺโต อายู, ภวนฺโต อายูนิ. ยมกมหาเถรมตํ.

寿，诸寿，诸寿。寿，诸寿，诸寿。以寿；以诸寿，以诸寿。寿之，寿之；诸寿之。从寿；从诸寿，从诸寿。寿之，寿之；诸寿之。在寿，在寿；在诸寿。嘿，寿！诸位，诸寿！诸位，诸寿！此为耶摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见。

กิญฺจาเปตฺถ นิสฺสกฺกวจนฏฺฐาเน ‘‘อายุสฺมา, อายุมฺหา’’ติ ปทานิ อนาคตานิ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ ตํสทิสปฺปโยคทสฺสนโต คเหตพฺพานิ. เอตฺถ จ อายุสทฺโท ปุํนปุํสกลิงฺโค ทฏฺฐพฺโพ. ตถา หิ ปาฬิยํ อฏฺฐกถาสุ จ ตสฺส ทฺวิลิงฺคตา [Pg.309] ทิสฺสติ. ‘‘ปุนรายุ จ เม ลทฺโธ, เอวํ ชานาหิ มาริส. อายุ จสฺสา ปริกฺขีโณ อโหสี’’ติอาทีสุ หิ อายุสทฺโท ปุลฺลิงฺโค, ตพฺพเสน ‘‘อายุ, อายู, อายโว’’ติอาทินา ภิกฺขุนเยน ยถาสมฺภวํ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. ‘‘อคฺคํ อายุ จ วณฺโณ จ. กิตฺตกํ ปนสฺส อายู’’ติอาทีสุ ปน นปุํสกลิงฺโค, ตพฺพเสน ‘‘อายุ, อายู, อายูนี’’ติ โยชิตา.

虽然此处在离格位上未出现“āyusmā, āyumhā”（从寿）等词形，但因处处可见类似用法，故应采纳。于此，应知“āyu”（寿）一词通阳性与中性。即在圣典与义注(aṭṭhakathā)中可见其两种性。如在“我又复得寿，贤友应如是知”及“彼之寿已尽”等句中，“āyu”一词为阳性，应依比丘(bhikkhu)的变格法，根据情况组合为“āyu, āyū, āyavo”等。而在“最上为寿与色”及“然彼寿几何”等句中，则为中性，故组合为“āyu, āyū, āyūni”。

โคตฺรภุ, โคตฺรภู, โคตฺรภูนิ. โคตฺรภุํ, โคตฺรภู, โคตฺรภูนิ. โคตฺรภุนา, โคตฺรภูหิ, โคตฺรภูภิ. โคตฺรภุสฺส, โคตฺรภุโน, โคตฺรภูนํ. โคตฺรภุนา, โคตฺรภุสฺมา, โคตฺรภุมฺหา, โคตฺรภูหิ, โคตฺรภูภิ. โคตฺรภุสฺส, โคตฺรภุโน, โคตฺรภูนํ. โคตฺรภุสฺมึ, โคตฺรภุมฺหิ, โคตฺรภูสุ. โภ โคตฺรภุ, ภวนฺโต โคตฺรภู, ภวนฺโต โคตฺรภูนิ. โภ โคตฺรภู, โภ โคตฺรภูนิ, เอวํ พหุวจนํ วา. อยมมฺหากํ มตํ, เอวํ ‘‘จิตฺตสหภุ’’อิจฺจาทีนํ ภูธาตุมยานํ อุการนฺตสทฺทานํ อญฺเญสมฺปิ ตํสทิสานํ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. ปุคฺคลวาจโก ปน อูการนฺโต โคตฺรภูสทฺโท ปุลฺลิงฺคปริยาปนฺนตฺตา สพฺพญฺญูนเย ปวิฏฺโฐ. ตตฺรญฺเญ สทฺทา นาม ‘‘จกฺขุ วสุ ธนุ ทารุ ติปุ มธุ สิงฺคุ หิงฺคุ จิตฺตคุ’’อิจฺจาทโย.

种姓位，诸种姓位，诸种姓位。种姓位，诸种姓位，诸种姓位。以种姓位，以诸种姓位，以诸种姓位。于种姓位，于种姓位，于诸种姓位。从种姓位，从种姓位，从种姓位；从诸种姓位，从诸种姓位。属种姓位，属种姓位，属诸种姓位。在种姓位，在种姓位，在诸种姓位。喂，种姓位！诸位，诸种姓位！诸位，诸种姓位！或复数呼格作：喂，诸种姓位！喂，诸种姓位！此为我等之见。同样，“心俱生”(cittasahabhu)等由“bhū”(有)词根构成、以-u结尾的词，以及其他类似词，其名词词形变化也应如是组合。然而，表示者(puggala)的、以-ū结尾的“gotrabhū”(种姓者)一词，因属阳性，已入于“一切知者”(sabbaññū)之法。其他（中性）词则有“眼(cakkhu)、财(vasu)、弓(dhanu)、木(dāru)、锡(tipu)、蜜(madhu)、角(siṅgu)、阿魏(hiṅgu)、心护(cittagu)”等。

สวินิจฺฉโยยํ อุการนฺตนปุํสกลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค.

此即对以-u结尾的中性词词干的名词词形变化的详尽分析。

อุวณฺโณการนฺตตาปกติกํ

以u音为词干的（中性词）

อุการนฺตนปุํสกลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ.

以-u为尾音的中性词终。

เอวํ นิคฺคหีตนฺต อิการนฺต อุการนฺตวเสน ติวิธานิ นปุํสกลิงฺคานิ นิรวเสสโต คหิตาเนว โหนฺติ. เตสุ เกสญฺจิ [Pg.310] นิคฺคหีตนฺตานํ กฺวจิ ปจฺจตฺเตกวจนสฺส พหุวจนสฺส เอการาเทสวเสน เภโท ทิสฺสติ. เสยฺยถิทํ? ‘‘สุเข ทุกฺเข. เอกูนปญฺญาส อาชีวกสเต เอกูนปญฺญาส ปริพฺพาชกสเต’’อิจฺเจวมาทิ. นนุ โภ เอวํวิธานํ รูปานํ ปาฬิยํ ทสฺสนโต ‘‘เอการนฺตมฺปิ นปุํสกลิงฺคํ อตฺถี’’ติ วตฺตพฺพนฺติ? น วตฺตพฺพํ นิคฺคหีตนฺโตคธรูปวิเสสตฺตา เตสํ รูปานํ. อาเทสวเสน หิ สิทฺธตฺตา วิสุํ เอการนฺตํ นปุํสกลิงฺคํ นาม นตฺถิ. ตสฺมา นปุํสกลิงฺคานํ ยถาวุตฺตา ติวิธตาเยว คเหตพฺพาติ.

如此，以ṃ结尾、以i结尾、以u结尾这三种中性名词，即已毫无遗漏地全部包含了。在这些词中，对于某些以ṃ结尾的词，其处格单数有时会通过将词尾替换为e而形成。例如：“在乐中(sukhe)、在苦中(dukkhe)。在四十九百裸行顺命外道(ājīvaka)中、在四十九百游行者中”等等。尊者，既然在圣典中可见到这种形式，难道不应该说“也有以e结尾的中性名词”吗？不应如此说，因为这些形式是包含在以ṃ结尾的词中的特殊词形。事实上，由于它们是通过替换而形成的，所以并不存在一个单独的、名为“以e结尾的中性名词”的类别。因此，中性名词只应按照前述的三种类型来理解。

นปุํสกานมิจฺเจวํ, ลิงฺคานํ นยสาลินี;

ปทมาลา วิภตฺตา เม, สาสนตฺถํ มเหสิโน.

如是，我为大圣之教法，已将富有条理的中性词词形变化加以分别解说。

ยสฺเสสา ปคุณา สทฺท-นีติเรสา สุภาวิตา;

สาสเน กุลปุตฺตานํ, สรณํ โส ปรายณํ.

若人于此《声论》(Saddanīti)善巧且善修习，彼于教法中，即为诸良家子(kulaputta)之归依处、所归趣。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ

如是，为令智者于具有义注之九分教与三藏的言语之道中

โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

于为成就善巧而造的《声论》中，

นปุํสกลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค

中性词词干的名词变化分别

นวโม ปริจฺเฉโท.

第九章。

๑๐. ลิงฺคตฺตยมิสฺสกนามิกปทมาลา

10. 三性混合名词词形变化

อธิกูนกโต เจก-กฺขรโต จ อิโต ปรํ;

ตีณิ ลิงฺคานิ มิสฺเสตฺวา, ปทมาลมนากุลํ.

自此以下，由增减及单字，混合三性，我将宣说无杂乱之词形变化。

นานาสุขุมสงฺเกต-คเตสฺวตฺเถสุ วิญฺญุนํ;

คมฺภีรพุทฺธิจารตฺถํ, ปวกฺขามิ ยถาพลํ.

为助智者于种种微细、依惯例而成之义理中，能行甚深智慧，我当尽力解说。

อิตฺถี ถี จ ปภา ภา จ, คิรา รา ปวนํ วนํ;

อุทกญฺจ ทกํ กญฺจ, วิตกฺโก อิติ จาทโย.

Itthī（女人）与thī（女人），pabhā（光）与bhā（光），girā（言语）与rā（声音），pavanaṃ（风）与vanaṃ（林），以及udakaṃ（水）、dakaṃ（水）与kaṃ（水），vitakko（寻）等等。

ภู [Pg.311] ภูมิ เจว อรญฺญํ, อรญฺญานีติ จาทโย;

ปญฺญา ปญฺญาณํ ญาณญฺจ, อิจฺจาที จ ติธา สิยุํ.

Bhū（地）与bhūmi（地），araññaṃ（林）与araññānī（大森林）等等；以及paññā（慧）、paññāṇaṃ（慧解）、ñāṇaṃ（智）等等，可有三性。

โก วิ สา เจว ภา รา จ, ถี ธี กุ ภู ตเถว กํ;

ขํ โค โม มา จ สํ ยํ ตํ, กิมิจฺจาที จ เอกิกาติ.

Ko、vi、sā、bhā、rā、thī、dhī、ku、bhū，以及kaṃ、khaṃ、go、mo、mā、saṃ、yaṃ、taṃ、kiṃ等等，是为单音节词。

อยํ ลิงฺคตฺตยมิสฺสโก นามิกปทมาลาอุทฺเทโส. ตตฺร อิตฺถี, อิตฺถี, อิตฺถิโย. อิตฺถึ…เป… โภติโย อิตฺถิโย.

此为三性混合名词词形变化纲要。其中：itthī（女人），主格单数itthī，复数itthī、itthiyo。宾格单数itthiṃ……（中略）……呼格复数bhotiyo itthiyo。

ถี ถี, ถิโย. ถึ, ถี, ถิโย. ถิยา, ถีหิ, ถีภิ. ถิยา, ถีนํ. ถิยา, ถีหิ, ถีภิ. ถิยา, ถีนํ. ถิยา, ถิยํ, ถีสุ. โภติ ถิ, โภติโย ถี, โภติโย ถิโย. เอตฺถ –

Thī（女人）：主格单数thī，复数thī、thiyo。宾格单数thiṃ，复数thī、thiyo。工具格单数thiyā，复数thīhi、thībhi。与格/属格单数thiyā，复数thīnaṃ。离格单数thiyā，复数thīhi、thībhi。处格单数thiyā、thiyaṃ，复数thīsu。呼格单数bhoti thi，复数bhotiyo thī、bhotiyo thiyo。于此——

‘‘กุกฺกุฏา มณโย ทณฺฑา, ถิโย จ ปุญฺญลกฺขณา;

อุปฺปชฺชนฺติ อปาปสฺส, กตปุญฺญสฺส ชนฺตุโน;

ถิยา คุยฺหํ น สํเสยฺย;

ถีนํ ภาโว ทุราชาโน’’ติ

“鸡、宝珠、权杖，以及具福相之女人，会为无恶、已作福之众生而生起。不应说女人之秘密；女人之本性是难以了知。”

อาทีนิ นิทสฺสนปทานิ.

此等为例句。

ปภา, ปภา, ปภาโย. ปภํ…เป… โภติโย ปภาโย.

Pabhā（光）：主格单数pabhā，复数pabhā、pabhāyo。宾格单数pabhaṃ……（中略）……呼格复数bhotiyo pabhāyo。

ภา, ภา, ภาโย. ภํ, ภา, ภาโย. ภาย, ภาหิ, ภาภิ. ภาย, ภานํ. ภาย, ภาหิ, ภาภิ. ภาย, ภานํ. ภาย, ภายํ, ภาสุ. โภติ เภ, โภติโย ภา, โภติโย ภาโย. เอตฺถ จ ‘‘ภากโร ภานุ’’อิจฺจาทีนิ นิทสฺสนปทานิ.

Bhā（光）：主格单数bhā，复数bhā、bhāyo。宾格单数bhaṃ，复数bhā、bhāyo。工具格单数bhāya，复数bhāhi、bhābhi。与格/属格单数bhāya，复数bhānaṃ。离格单数bhāya，复数bhāhi、bhābhi。处格单数bhāya、bhāyaṃ，复数bhāsu。呼格单数bhoti bhe，复数bhotiyo bhā，复数bhotiyo bhāyo。于此，“bhākaro（日）”、“bhānu（日）”等是示例词。

คิรา[Pg.312], คิรา, คิราโย. คิรํ…เป… โภติโย คิราโย. ‘‘วาจา คิรา พฺยปฺปโถ. เย โวหํ กิตฺตยิสฺสามิ, คิราหิ อนุปุพฺพโส’’ติ อิมานิ คิราสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาเว นิทสฺสนปทานิ.

Girā（言语）：主格单数girā，复数girā、girāyo。宾格单数giraṃ……（中略）……呼格复数bhotiyo girāyo。“Vācā girā byappatho（言语、言说、表达）。Ye vohaṃ kittayissāmi, girāhi anupubbaso（我将为汝等，以言语次第称颂）”，此等是girā一词作阴性词之示例句。

สุวณฺณวาจโก ราสทฺโท ปุลฺลิงฺโค, อิธ ปน สทฺทวาจโก ราสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค.

表示黄金之rā一词是阳性，但此处表示声音之rā一词是阴性。

รา, รา, ราโย. รํ, รา, ราโย. ราย, ราหิ, ราภิ. ราย, รานํ. ราย, ราหิ, ราภิ. ราย, รานํ. ราย, รายํ, ราสุ. โภติ เร, โภติโย รา, โภติโย ราโย.

Rā（声音）：主格单数rā，复数rā、rāyo。宾格单数raṃ，复数rā、rāyo。工具格单数rāya，复数rāhi、rābhi。与格/属格单数rāya，复数rānaṃ。离格单数rāya，复数rāhi、rābhi。处格单数rāya、rāyaṃ，复数rāsu。呼格单数bhoti re，复数bhotiyo rā、bhotiyo rāyo。

รา วุจฺจติ สทฺโท. อคฺคญฺญสุตฺตฏีกายญฺหิ ‘‘รา สทฺโท ติยติ ฉิชฺชติ เอตฺถาติ รตฺติ, สตฺตานํ สทฺทสฺส วูปสมกาโล’’ติ วุตฺตํ. ตสฺมา ราสทฺทสฺส สทฺทวาจกตฺเต ‘‘รตฺตี’’ติ ปทํ นิทสฺสนํ.

Rā被称为声音。在《起世经复注》(Aggaññasutta-ṭīkā)中实说：“rā，即声音，于此中止、断绝，故为ratti（夜），是众生声音止息之时。”因此，就rā一词表示声音而言，ratti一词即为例证。

ปวนํ, ปวนานิ, ปวนา. ปวนํ, ปวนานิ, ปวเน.

Pavanaṃ（风）：主格单数pavanaṃ，复数pavanāni、pavanā。宾格单数pavanaṃ，复数pavanāni、pavane。

วนํ, วนานิ, วนา. วนํ, วนานิ, วเน. เสสํ สพฺพํ เนยฺยํ.

Vanaṃ（林）：主格单数vanaṃ，复数vanāni、vanā。宾格单数vanaṃ，复数vanāni、vane。其余皆应类推。

ปวน วนสทฺทา กทาจิ สมานตฺถา กทาจิ ภินฺนตฺถา. เต หิ อรญฺญวาจกตฺเต สมานตฺถา ‘‘เต ธมฺเม ปริปูเรนฺโต, ปวนํ ปาวิสึ ตทา. สปุตฺโต ปาวิสึ วน’’นฺติอาทีสุ. ยถากฺกมํ ปน เต วายุตณฺหาวนวาจกตฺเต ภินฺนตฺถา ‘‘ปรมทุคฺคนฺธปวนวิจริเต. เฉตฺวา วนญฺจ วนถํ, นิพฺพนา โหถ ภิกฺขโว’’ติอาทีสุ.

pavana与vana二词有时同义，有时异义。当表示“森林”时，彼等为同义，如：“圆满彼等法后，我当时进入了林中(pavanaṃ)”及“我带着儿子进入了森林(vanaṃ)”等。但当彼等依次表示“风”和“（欲望之）林”时，则为异义，如：“在极臭之风(pavana)中行走”及“比丘们，当斩断欲望之林(vana)与灌木(vanatha)，成为无林(nibbana)者”等。

อุทกํ, อุทกานิ, อุทกา. อุทกํ, อุทกานิ, อุทเก.

Udakaṃ（水）：主格单数udakaṃ，复数udakāni、udakā。宾格单数udakaṃ，复数udakāni、udake。

ทกํ, ทกานิ, ทกา. ทกํ, ทกานิ, ทเก. เสสํ สพฺพํ เนยฺยํ.

Dakaṃ（水）：主格单数dakaṃ，复数dakāni、dakā。宾格单数dakaṃ，复数dakāni、dake。其余皆应类推。

‘‘อมฺพปกฺกํ [Pg.313] ทกํ สีตํ. ถลชา ทกชา ปุปฺผา’’ติอาทีเนตฺถ นิทสฺสนปทานิ. ‘‘นีโลทํ วนมชฺฌโต. มโหทธิ. อุทพินฺทุนิปาเตน, อุทกุมฺโภปิ ปูรตี’’ติ ปาฬิปฺปเทเสสุ ปน สมาสนฺตคตนามตฺตา อุทสทฺเทเนว อุทกตฺโถ วุตฺโต ‘‘ริตฺตสฺสาท’’นฺติ วตฺตพฺพฏฺฐาเน ‘‘ริตฺตสฺส’’นฺติ สทฺเทน ริตฺตสฺสาทตฺโถ วิย. ปาฬิยญฺหิ เกวโล อุทสทฺโท น ทิฏฺฐปุพฺโพ. อตฺถิ เจ, สุฏฺฐุ มนสิ กาตพฺโพ.

“成熟之芒果与清凉之水(dakaṃ)。陆生与水生(dakajā)之花”，于此是示例句。但在“林中之蓝水(nīlodaṃ)。大海(mahodadhi)。水滴(udabindu)落下，水瓶亦会满”等巴利文段落中，由于处在复合词之末尾，仅以uda一词即表达了udaka（水）之义，就像在当说rittassāda（空味）之处，以rittassa一词表达空味之义一样。在巴利圣典中，确实未曾见过单独使用之uda一词。倘若有，当善加思惟。

กํ, กานิ, กา. กํ, กานิ, เก. เกน, เกหิ, เกภิ. กสฺส, กานํ. กา, กสฺมา, กมฺหา, เกหิ, เกภิ. กสฺส, กานํ. เก, กสฺมึ, กมฺหิ, เกสุ. โภ ก, ภวนฺโต กา, ภวนฺโต กานิ. โภสทฺเทน วา พหุวจนํ โยเชตพฺพํ ‘‘โภ กานิ, โภ กา’’ติ.

Kaṃ（何物）：主格单数kaṃ，复数kāni、kā。宾格单数kaṃ，复数kāni、ke。工具格单数kena，复数kehi、kebhi。与格单数kassa，复数kānaṃ。离格单数kā、kasmā、kamhā，复数kehi、kebhi。属格单数kassa，复数kānaṃ。处格单数ke、kasmiṃ、kamhi，复数kesu。呼格单数bho ka，复数bhavanto kā、bhavanto kāni。或者bho一词可与复数连用，如bho kāni、bho kā。

เอตฺถ กํ วุจฺจติ อุทกํ สีสํ สุขญฺจ. อตฺร ‘‘กนฺตาโร กนฺทโร เกวฏฺฏา เกสา กรุณา นาโก’’ติอาทีนิ ปโยคานิ เวทิตพฺพานิ. ตตฺร กนฺตาโรติ กํ วุจฺจติ อุทกํ, เตน ตริตพฺโพ อติกฺกมิตพฺโพติ กนฺตาโร, นิรุทกปฺปเทโส. โจรกนฺตารนฺติอาทีสุ ปน รูฬฺหิยา ทุคฺคมนฏฺฐาเนปิ กนฺตารสทฺโท ปวตฺตตีติ ทฏฺฐพฺพํ. กนฺทโรติ เอตฺถาปิ กํ วุจฺจติ อุทกํ, เตน ทาริโต ภินฺโนติ กนฺทโร. เกวฏฺฏาติอาทีสุ ปน เก อุทเก วตฺตนโต คหณตฺถํ ปวตฺตนโต เกวฏฺฏา. เก สีเส เสนฺติ อุปฺปชฺชนฺตีติ เกสา. กํ สุขํ รุนฺธตีติ กรุณา. นาโกติ สคฺโค. กนฺติ หิ สุขํ, น กํ อกํ, ทุกฺขํ, ตํ นตฺถิ เอตฺถาติ นาโกติ อตฺโถ คเหตพฺโพ[Pg.314]. ยเถตฺถ อิตฺถีสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลา โยชิตา, เอวํ ‘‘วิตกฺโก วิจาโร อาภา ปทีโป’’ติอาทีนมฺปิ โยเชตพฺพา.

此处，kaṃ指水、头及乐。于此，当知“kantāro（旷野）、kandaro（山洞）、kevaṭṭā（渔夫）、kesā（头发）、karuṇā（悲悯）、nāko（天界）”等用法。其中，kantāro者，kaṃ指水，应渡过、越过彼，故为kantāro，即无水之处。但在“盗贼出没之难行处(corakantāra)”等用法中，当知kantāra一词因转用亦流行于指难行之处。kandaro者，于此亦是kaṃ指水，被其冲裂、剖开，故为kandaro。至于kevaṭṭā等，ke指在水中，因活动、捕取而转起，故为kevaṭṭā。Ke指在头上，躺卧、生起，故为kesā。Kaṃ即乐，将其断绝，故为karuṇā。Nāko即天界。Kaṃ实为乐，na kaṃ即akaṃ，为苦，彼处无有此，故应取义为nāko。如此处组合了itthī（女人）等词之名词词形变化，亦应同样组合“vitakko（寻）、vicāro（伺）、ābhā（光）、padīpo（灯）”等词。

ภู, ภู, ภุโย. ภุํ, ภู, ภุโย. ภุยา, ภูหิ, ภูภิ. ภุยา, ภูนํ. ภุยา, ภูหิ, ภูภิ. ภุยา, ภูนํ. ภุยา, ภุยํ, ภูสุ. โภติ ภุ, โภติโย ภู, โภติโย ภุโย. เอตฺถ จ ‘‘ภูรุโห ภูปาโล ภูภุโช ภูตล’’นฺติ นิทสฺสนปทานิ.

Bhū（地）：主格单数bhū，复数bhū、bhuyo。宾格单数bhuṃ，复数bhū、bhuyo。工具格单数bhuyā，复数bhūhi、bhūbhi。与格单数bhuyā，复数bhūnaṃ。离格单数bhuyā，复数bhūhi、bhūbhi。属格单数bhuyā，复数bhūnaṃ。处格单数bhuyā、bhuyaṃ，复数bhūsu。呼格单数bhoti bhu，复数bhotiyo bhū、bhotiyo bhuyo。于此，“bhūruho（地生者，即树）、bhūpālo（护地者，即王）、bhūbhujo（食地者，即王）、bhūtala（地面）”是示例词。

ภูมิ, ภูมี, ภูมิโย;

เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ;

อรญฺญํ, อรญฺญานิ, อรญฺญา;

เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

Bhūmi（地）：主格单数bhūmi，复数bhūmī、bhūmiyo；其余应予广说。Araññaṃ（林）：主格单数araññaṃ，复数araññāni、araññā；其余应予广说。

อรญฺญานี วุจฺจติ มหาอรญฺญํ, ‘‘คหปตานี’’ติ ปทมิว อินีปจฺจยวเสน สาเธตพฺพํ ปทํ อิตฺถิลิงฺคญฺจ. ‘‘อรญฺญานี’’ติ หิ อฏฺฐกถาปาโฐปิ ทิสฺสติ.

Araññānī(大森林)被称为大森林(mahāaraññaṃ)，此词应像“gahapatānī”(女家主)一词那样，通过-inī后缀(inīpaccaya)构成，且为阴性词。‘Araññānī’一词也确实见于义注(aṭṭhakathā)原文中。

อรญฺญานี, อรญฺญานี, อรญฺญานิโย. อรญฺญานึ, อรญฺญานี, อรญฺญานิโย. อรญฺญานิยา, อรญฺญานีหิ, อรญฺญานีภิ. อรญฺญานิยา, อรญฺญานีนํ. อรญฺญานิยา, อรญฺญานีหิ, อรญฺญานีภิ. อรญฺญานิยา, อรญฺญานีนํ. อรญฺญานิยา, อรญฺญานิยํ, อรญฺญานีสุ. โภติ อรญฺญานิ, โภติโย อรญฺญานี, โภติโย อรญฺญานิโย.

Araññānī(大森林)：主格单数araññānī，复数araññānī、araññāniyo。宾格单数araññāniṃ，复数araññānī、araññāniyo。工具格单数araññāniyā，复数araññānīhi、araññānībhi。与格单数araññāniyā，复数araññānīnaṃ。离格单数araññāniyā，复数araññānīhi、araññānībhi。属格单数araññāniyā，复数araññānīnaṃ。处格单数araññāniyā、araññāniyaṃ，复数araññānīsu。呼格单数bhoti araññāni，复数bhotiyo araññānī、bhotiyo araññāniyo。

ยเถตฺถ อุตฺตราธิกวเสน โยชิตา, เอวํ ‘‘สภา, สภาย’’นฺติอาทีสุปิ โยเชตพฺพา. สภายนฺติ สภา เอว[Pg.315], ลิงฺคพฺยตฺตยวเสน ปน เอวํ วุตฺตํ. ‘‘สภาเย วา ทฺวารมูเล วา วตฺถพฺพ’’นฺติ ปาฬิ เอตฺถ นิทสฺสนํ.

正如在此处是依后续规则(uttarādhikavasena)而组合，同样地，在“sabhā”(集会)、“sabhāya”(于集会)等词中也应如此组合。Sabhāya即是sabhā，但因词性变化(liṅgabyattaya)而如是说。巴利语“应住于集会处(sabhāye)或门边”是此处的例证。

ปญฺญา, ปญฺญา, ปญฺญาโย. ปญฺญํ, ปญฺญา, ปญฺญาโย. ปญฺญาย.

Paññā(慧)：主格单数paññā，复数paññā、paññāyo。宾格单数paññaṃ，复数paññā、paññāyo。工具格单数paññāya。

ปญฺญาณํ, ปญฺญาณานิ, ปญฺญาณา. ปญฺญาณํ, ปญฺญาณานิ, ปญฺญาเณ. ปญฺญาเณน.

Paññāṇaṃ(慧解)：主格单数paññāṇaṃ，复数paññāṇāni、paññāṇā。宾格单数paññāṇaṃ，复数paññāṇāni、paññāṇe。工具格单数paññāṇena。

‘‘ตถา หิ ภนฺเต ภควโต สีลปญฺญาณํ. สาธุ ปญฺญาณวา นโร’’ติอาทีเนตฺถ นิทสฺสนปทานิ.

“尊者(bhante)，世尊(bhagavato)的戒与慧解(sīlapaññāṇaṃ)确是如此。善哉，具慧解之人(paññāṇavā naro)！”等是此处的示例句。

ญาณํ, ญาณานิ, ญาณา. ญาณํ, ญาณานิ, ญาเณ. ญาเณน. เสสํ สพฺพํ เนยฺยํ. ‘‘อคฺคิ อคฺคินิ คินิ’’อิจฺจาทีสุปิ อุตฺตราธิกวเสน นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา.

Ñāṇaṃ(智)：主格单数ñāṇaṃ，复数ñāṇāni、ñāṇā。宾格单数ñāṇaṃ，复数ñāṇāni、ñāṇe。工具格单数ñāṇena。其余皆应类推。在“aggi、aggini、gini(火)”等词中，亦应根据后续规则组合名词的格位变化(nāmikapadamālā)。

โก วี สาทีสุปิ เอกกฺขเรสุ โก วุจฺจติ พฺรหฺมา วาโต จ สรีรญฺจ, ตสฺส ตพฺพาจกตฺเต อิเม ปโยคา. เสยฺยถิทํ?

在诸如ko、vī、sā等单音节词中，ko一词被称为梵天、风与身体。其用法如下。例如：

‘‘ชิเนน เยน อานีตํ, โลกสฺส อมิตํ หิตํ;

ตสฺส ปาทมฺพุชํ วนฺเท, กโมฬิอลิเสวิตํ.

胜者(Jina)所带来，世间利无量；我礼彼莲足，梵冠(kamoḷi)如蜂(ali)绕。

กกุธรุกฺโข. กรชกาโย’’ อิจฺเจวมาทโย. ตตฺถ กโมฬิอลิเสวิตนฺติ วนฺทนฺตานํ อเนกสตานํ พฺรหฺมานํ โมฬิภมรเสวิตนฺติ กวโย อิจฺฉนฺติ. กกุธรุกฺโขติ เอตฺถ ปน โก วุจฺจติ วาโต, ตสฺส โย กุชฺฌติ, วาตโรคาปนยนวเสน ตํ นิวาเรติ, ตสฺมา โส รุกฺโข กกุโธติ วุจฺจตีภิ อาจริยา. กรชกาโยติ เอตฺถ ตุ โก วุจฺจติ สรีรํ, ตตฺถ ปวตฺโต รโช กรโช. กึ ตํ[Pg.316]? สุกฺกโสณิตํ. ตญฺหิ ‘‘ราโค รโช, น จ ปน เรณุ วุจฺจตี’’ติ เอวํ วุตฺตราครชผลตฺตา สรีรวาจเกน กสทฺเทน วิเสเสตฺวา ผลโวหาเรน ‘‘กรโช’’ติ วุจฺจติ. เตน สุกฺกโสณิตสงฺขาเตน กรเชน สมฺภูโต กาโย กรชกาโยติ อาจริยา. ตถา หิ ‘‘กาโย มาตาเปตฺติกสมฺภโว’’ติ วุตฺโต, มหาอสฺสปูรสุตฺตฏีกายํ ปน ‘‘กริยติ คพฺภาสเย ขิปิยตีติ กโร, สมฺภโว. กรโต ชาโตติ กรโช, มาตาเปตฺติกสมฺภโวติ อตฺโถ. มาตุอาทีนํ สณฺฐาปนวเสน กรโต ชาโตติ อปเร, อุภยถาปิ กรชกายนฺติ จตุสนฺตติรูปมาหา’’ติ วุตฺตํ. อยํ ปนตฺโถ อิธ นาธิปฺเปโต, ปุริโมเยวตฺโถ อธิปฺเปโต กสทฺทาธิการตฺตา.

迦俱陀树(Kakudharukkho)。尘生身(Karajakāyo)。等等。其中，“kamoḷialisevitaṃ”(梵冠如蜂绕)，诗人们意指“为成百上千顶礼的梵天(brahmānaṃ)之顶冠(moḷi)如蜂群(bhamara)所围绕”。至于kakudharukkho(迦俱陀树)，此中ko被称为风(vāto)；它对此(风)发怒(kujjhati)，即以去除风病的方式来对治它，因此诸师说此树被称为kakudha。至于karajakāyo(尘生身)，此中ko被称为身体(sarīraṃ)；于其中生起的尘(rajo)即是karajo。那是什么？是精血(sukkasoṇitaṃ)。因为经中说“贪是尘(rajo)，而非指尘埃”，如此，由于是所说贪尘之果，故用指称身体的ka字来限定，以果的名称称之为karajo。诸师说，由被称为精血的此karaja所构成的身体，即是karajakāya。诚如所说“身体由父母所生”，而在《大马邑经》(Mahāassapūra-sutta)复注中则说：“在子宫中被造作、被投入，故为kara，即生起。由kara所生，故为karaja，意即由父母所生。”另有人说：“为了安立母亲等而由kara所生。”两种说法都指karajakāya是由四种相续色法(catusantatirūpa)所构成。但此处不取此义，因属ka字之范畴，故取前一义。

โก, กา. กํ, เก. เกน, เกหิ, เกภิ. กสฺส, กานํ. กา, กสฺมา, กมฺหา, เกหิ, เกภิ. กสฺส, กานํ. เก, กสฺมึ, กมฺหิ, เกสุ. โภ ก, ภวนฺโต กา.

（阳性、中性ka字变格如下：）主格：ko, kā。宾格：kaṃ, ke。工具格：kena, kehi, kebhi。与格：kassa, kānaṃ。离格：kā, kasmā, kamhā, kehi, kebhi。属格：kassa, kānaṃ。处格：ke, kasmiṃ, kamhi, kesu。呼格：bho ka, bhavanto kā。

ตตฺร วิ วุจฺจติ ปกฺขี. ตถา หิ ปกฺขีนํ อิสฺสโร สุปณฺณราชา วินฺโทติ กถิยติ. เอตมตฺถญฺหิ สนฺธาย ปุพฺพาจริเยนปิ อยํ คาถา ภาสิตา –

此中，vi被称为飞禽(pakkhī)。确实，飞禽之主，金翅鸟王(supaṇṇarājā)，被称为vindo(飞禽之主)。为了说明此义，古师亦说此偈：

‘‘สทฺธานเต มุทฺธนิ สณฺฐเปมิ, มุนินฺท นินฺทาปคตํ ตวคฺคํ;

เทวินฺทนาคินฺทนรินฺทวินฺท-น ตํ วิภินฺนํ จรณารวินฺท’’นฺติ.

牟尼主(Muninda)，我以信心顶戴，您那远离讥谤的尊首；天主、龙主与人主之众，亦不离于您的莲足(caraṇāravinda)。

ตตฺถ วีนํ อินฺโทติ วินฺโท, ปกฺขิชาติยา ชาตานํ สุปณฺณานํ ราชาติ อตฺโถ.

此中，vindo即vīnaṃ indo(诸鸟之主)，意为生于鸟族的金翅鸟之王。

วึ, วี, วโย. วึ, วี, วโย. วินา, วีหิ, วีภิ. วิสฺส, วิโน, วีนํ. วินา, วิสฺมา, วิมฺหา, วีหิ, วีภิ. วิสฺส, วิโน, วีนํ. วิสฺมึ, วิมฺหิ, วีสุ. โภ วิ, ภวนฺโต วโย.

（vi字变格如下：）主格：viṃ, vī, vayo。宾格：viṃ, vī, vayo。工具格：vinā, vīhi, vībhi。与格：vissa, vino, vīnaṃ。离格：vinā, vismā, vimhā, vīhi, vībhi。属格：vissa, vino, vīnaṃ。处格：vismiṃ, vimhi, vīsu。呼格：bho vi, bhavanto vayo。

สา [Pg.317] วุจฺจติ สุนโข, ‘‘มาตา เม อตฺถิ, สา มยา โปเสตพฺพา’’ติอาทีสุ ปน สาสทฺโท สพฺพนามิกปริยาปนฺโน ปรมฺมุขวจโน ตสทฺเทน สมฺภูโต ทฏฺฐพฺโพ. สาสทฺทสฺส ภา รา ถี ภู กสทฺทานญฺจ นามิกปทมาลา เหฏฺฐา ปกาสิตา.

Sā被称为狗(sunakho)。但在“我有一母，我应奉养她”等句中，sā一词则应被视为归于代词类(sabbanāmika)，是第三人称语(parammukhavacana)，由ta字衍生而来。sā字以及bhā、rā、thī、bhū、ka等词的名词格位变化(nāmikapadamālā)已在前文(heṭṭhā)展示。

ธี วุจฺจติ ปญฺญา. เอตฺถ จ ‘‘อมจฺเจ ตาต ชานาหิ, ธีเร อตฺถสฺส โกวิเท’’ติ. ‘‘ธีมา, ธีมติ, สุธี, สุธินี, ธียุตฺต’’นฺติ จ อาทีนิ นิทสฺสนปทานิ.

Dhī被称为智慧(paññā)。此处的例子如：“孩子，当知诸大臣，有智(dhīre)且通达事务。”以及“dhīmā(有智者)、dhīmati(有智的)、sudhī(善慧者)、sudhinī(善慧女)、dhīyutta(具足智慧)”等，皆为例词。

ธี, ธี, ธิโย. ธึ, ธี, ธิโย. ธิยา, ธีหิ, ธีภิ. ธิยา, ธีนํ. ธิยา, ธีหิ, ธีภิ. ธิยา, ธีนํ. ธิยา, ธิยํ, ธีสุ. โภติ ธิ, โภติโย ธี, โภติโย ธิโย.

（阴性dhī字变格如下：）主格：dhī, dhī, dhiyo。宾格：dhiṃ, dhī, dhiyo。工具格：dhiyā, dhīhi, dhībhi。与格：dhiyā, dhīnaṃ。离格：dhiyā, dhīhi, dhībhi。属格：dhiyā, dhīnaṃ。处格：dhiyā, dhiyaṃ, dhīsu。呼格：bhoti dhi, bhotiyo dhī, bhotiyo dhiyo。

กุ วุจฺจติ ปถวี. เอตฺถ จ ‘‘กุทาโล. กุมุทํ. กุญฺชโร’’ติ อิมานิ นิทสฺสนปทานิ. ตตฺร กุํ ปถวึ ทาลยติ ปทาเลติ ภินฺทติ เอเตนาติ กุทาโล. กุยํ ปถวิยํ โมทตีติ กุมุทํ. กุํ ชรตีติ กุญฺชโร. ตถา หิ วิมานวตฺถุอฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ‘‘กุํ ปถวึ ตทภิฆาเตน ชรยตีติ กุญฺชโร’’ติ.

Ku被称为地(pathavī)。此处的例词是“kudālo”(锄头)、“kumudaṃ”(睡莲)、“kuñjaro”(象)。其中，因用它来劈(dālayati)地、裂地、破地，故称kudālo。因欣喜(modati)于地(kuyaṃ)，故称kumudaṃ。因使地(kuṃ)衰老(jarati)，故称kuñjaro。诚如《天宫事(Vatthu)义注(Aṭṭhakathā)》所说：“因其践踏而使地(kuṃ)衰朽(jarayati)，故称kuñjaro。”

กุ, กู, กุโย. กุํ, กู, กุโย. กุยา, กูหิ, กูภิ. กุยา, กูนํ. กุยา, กูหิ, กูภิ. กุยา, กูนํ. กุยา, กุยํ, กูสุ. โภติ กุ, โภติโย กู, โภติโย กุโย.

（阴性ku字变格如下：）主格：ku, kū, kuyo。宾格：kuṃ, kū, kuyo。工具格：kuyā, kūhi, kūbhi。与格：kuyā, kūnaṃ。离格：kuyā, kūhi, kūbhi。属格：kuyā, kūnaṃ。处格：kuyā, kuyaṃ, kūsu。呼格：bhoti ku, bhotiyo kū, bhotiyo kuyo。

ข’มินฺทฺริยํ ปกถิตํ, ข’มากาสมุทีริตํ;

สคฺคฏฺฐานมฺปิ ขํ วุตฺตํ, สุญฺญตฺตมฺปิ จ ขํ มตํ.

“kha”被称为根(indriya)，“kha”被称为空(ākāsa)；“kha”亦说为天界(saggaṭṭhāna)，“kha”亦视为空性(suññatta)。

ตตฺรินฺทฺริยํ [Pg.318] จกฺขุวิญฺญาณาทีนํ คตินิวาสภาวโต ‘‘ข’’นฺติ วุจฺจติ, อากาสํ วิวิตฺตฏฺเฐน. สคฺโค กตสุจริเตหิ เอกนฺเตน คนฺตพฺพตาย ‘‘ข’’นฺติ สงฺขํ คจฺฉติ. ‘‘ขโค ยถา หิ รุกฺขคฺเค, นิลียนฺโตว สาขิโน. สาขํ ฆฏฺเฏตี’’ติ จ, ‘‘เข นิมฺมิโต อจริ อฏฺฐสตํ สยมฺภู’’ติ จ อาทิ เอตฺถ นิทสฺสนํ.

此中，就根而言，因是眼识等之趣向与住处，故被称为“kha”。虚空(ākāsa)因远离(vivitta)之义（被称为“kha”）。天界则因是行善者决定应去之处，故得“kha”之名。此处的例子如：“鸟(khaga)如在树梢，栖于枝叶间……”以及“于空中(khe)化现，八百位自誓者(sayambhū)游行”等。

ขํ, ขานิ, ขา. ขํ, ขานิ, เข. เขน, เขหิ, เขภิ. ขสฺส, ขานํ. ขา, ขสฺมา, ขมฺหา, เขหิ, เขภิ. ขสฺส, ขานํ. เข, ขสฺมึ, ขมฺหิ, เขสุ. โภ ข, ภวนฺโต ขานิ, ภวนฺโต ขา.

（中性“kha”字变格如下：）主格：khaṃ, khāni, khā。宾格：khaṃ, khāni, khe。工具格：khena, khehi, khebhi。与格及属格：khassa, khānaṃ。离格：khā, khasmā, khamhā, khehi, khebhi。处格：khe, khasmiṃ, khamhi, khesu。呼格：bho kha, bhavanto khāni, bhavanto khā。

โคสทฺทสฺส อตฺถุทฺธาโร วุจฺจเต –

现说“go”一词的意义：

โค โคเณ จินฺทฺริเย ภูมฺยํ, วจเน เจว พุทฺธิยํ;

อาทิจฺเจ รสฺมิยญฺเจว, ปานีเยปิ จ วตฺตเต;

เตสุ อตฺเถสุ โคเณ ถิ-ปุมา จ อิตเร ปุมา.

“go”用于牛、根、地，言语及智慧；亦用于日、光及水。于此诸义中，“牛”义通阴、阳二性，其余诸义则皆为阳性。

ตถา หิ ‘‘โคสุ ทุยฺหมานาสุ คโต. โคปญฺจโม’’ติอาทีสุ โคสทฺโท โคเณ วตฺตติ. โคจโรติ เอตฺถินฺทฺริเยปิ วตฺตติ คาโว จกฺขาทีนินฺทฺริยานิ จรนฺติ เอตฺถาติ โคจโร. ตถา หิ โปราณา กถยึสุ ‘‘คาโว จรนฺติ เอตฺถาติ โคจโร, โคจโร วิย โคจโร, อภิณฺหํ จริตพฺพฏฺฐานํ. คาโววาจกฺขาทีนินฺทฺริยานิ, เตหิ จริตพฺพฏฺฐานํ โคจโร’’ติ. ‘‘โคมตึ โคตมํ นเม’’ติ โปราณกวิรจนายํ ปน ปถวิยํ วตฺตติ. ‘‘ภูริปญฺญํ โคตมํ สมฺมาสมฺพุทฺธํวนฺทามี’’ติ หิ อตฺโถ. ตถา สุตฺตนิปาตฏฺฐกถายวาเสฏฺฐสุตฺตสํวณฺณนปฺปเทเส ‘‘โครกฺขนฺติ เขตฺตรกฺขํ, กสิรกฺขนฺติ วุตฺตํ โหติ. ปถวี หิ ‘‘โค’’ติ วุจฺจติ, ตปฺปเภโท จ เขตฺต’’นฺติ วุตฺตํ.

确实，在“gosu duyhamānāsu gato”（当牛正在被挤奶时，他走了）、“gopañcamo”（以牛为第五）等例中，“go”一词用于牛。在“gocaro”（境界）一词中，“go”则用于根(indriya)：“gāvo”即眼等诸根，于此行境(caranti)，故为“gocaro”。诚如古人所说：“‘gāvo’于此行境，故为‘gocaro’。如牧场般的‘gocaro’，是应恒常行之所。‘gāvo’即眼等诸根，彼等所行之处即‘gocaro’。”在古诗“gomatiṃ gotamaṃ name”中，“go”则用于地(pathavi)，其义为：“我礼敬具足广大智慧的乔达摩(Gotama)正自觉者。”同样，在《经集》(Suttanipāta)义注(aṭṭhakathā)的《婆塞特经》(Vāseṭṭhasutta)释义(saṃvaṇṇanā)中说：“‘gorakkha’（护牛）即是护田地，意为守护田地。因为地被称为‘go’，而田地是其一部分。”

‘‘โคตฺตวเสน [Pg.319] โคตโม’’ติ เอตฺถ ตุ วจเน พุทฺธิยญฺจ วตฺตติ. เตนาหุ โปราณา ‘‘คํ ตายตีติ โคตฺตํ. โคตโมติ หิ ปวตฺตมานํ คํ วจนํ พุทฺธิญฺจ ตายติ เอกํสิกวิสยตาย รกฺขตีติ โคตฺตํ. ยถา หิ พุทฺธิ อารมฺมณภูเตน อตฺเถน วินา น วตฺตติ, เอวํ อภิธานํ อภิเธยฺยภูเตน, ตสฺมา โส โคตฺตสงฺขาโต อตฺโถ ตานิ ตายติ รกฺขตีติ วุจฺจติ. โก ปน โสติ? อญฺญกุลปรมฺปราสาธารณํ ตสฺส กุลสฺส อาทิปุริสสมุทาคตํ ตํกุลปริยาปนฺนสาธารณํ สามญฺญรูปนฺติ ทฏฺฐพฺพ’’นฺติ. ตถา หิ ตํโคตฺตชาตา สุทฺโธทนมหาราชาทโยปิ โคตโมตฺเวว วุจฺจนฺติ. เภน ภควา อตฺตโน ปิตรํ สุทฺโธทนมหาราชานํ ‘‘อติกฺกนฺตวรา โข โคตม ตถาคตา’’ติ อโวจ. เวสฺสวโณปิ มหาราชา ภควนฺตํ ‘‘วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตม’’นฺติ อโวจ, อายสฺมาปิ วงฺคีโส อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ‘‘สาธุ นิพฺพาปนํ พฺรูหิ, อนุกมฺปาย โคตมา’’ติ อโวจ. เอวํ อิทํ สามญฺญรูปํ คํ ตายตีติ โคตฺตนฺติ วุตฺตํ. ตํ ปน โคตมโคตฺตกสฺสปโคตฺตาทิวเสน พหุวิธํ.

在“gottavasena gotamo”（以姓为乔达摩）一语中，“go”则用于言语与智慧。古人说：“gaṃ tāyatīti gottaṃ”（保护“gaṃ”者为“gotta”）。因为“gotamo”（乔达摩）这一流传下来的词，以其专一的境界保护(tāyati)了“gaṃ”——即言语与智慧——故称“gotta”（姓）。正如智慧若无所缘便不存在，名言亦需依所诠义，因此，这被称为“gotta”的意义，即是保护彼等（言语与智慧）。那么，这究竟指什么呢？应知，这是不同于他族传承，由该族始祖所立，为该族后人所共有的通名(sāmaññarūpa)。事实上，生于乔达摩姓的净饭(Suddhodana)大王等人亦被称为乔达摩。世尊曾对其父净饭大王说：“乔达摩，诸如来已超越至上。”毗沙门(Vessavaṇa)大王也对世尊赞曰：“我等礼敬明行具足的乔达摩佛。”具寿婆耆舍(Vaṅgīsa)亦对具寿阿难(Ānanda)说：“乔达摩，请为慈愍故，善说寂灭(nibbāpana)。”如此，此通名保护“gaṃ”，故称为“gotta”。此姓则有乔达摩姓、迦叶(Kassapa)姓等多种。

ตถา โคสทฺโท อาทิจฺเจ วตฺตติ. ‘‘โคโคตฺตํ โคตมํ นเม’’ติ โปราณกวิรจนา เอตฺถ นิทสฺสนํ, อาทิจฺจพนฺธุํ โคตมํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ วนฺทามีติ อตฺโถ. อาทิจฺโจปิ หิ โคตมโคตฺเต ชาโต ภควาปิ, เอวํ เตน สมานโคตฺตตาย ตตฺถ ตตฺถ ‘‘อาทิจฺจพนฺธู’’ติอาทินา ภควโต โถมนา ทิสฺสติ ‘‘ปุจฺฉามิ ตํ อาทิจฺจพนฺธุ, วิเวกํ สนฺติปทญฺจ มเหสี’’ติ จ, ‘‘วนฺเท เชตวนํ นิจฺจํ, วิหารํ รวิพนฺธุโน’’ติ จ, ‘‘โลเกกพนฺธุ’มรวินฺทสหายพนฺธุ’’นฺติ จ. ‘‘อุณฺหคู’’ติ เอตฺถ ปน โคสทฺโท รสฺมิยํ [Pg.320] วตฺตติ. อุณฺหา คาโว รสฺมิโย เอตสฺสาติ อุณฺหคู, สูริโย. ปุพฺพาจริยาปิ หิ ฉนฺโทวิจิติสตฺเถ อิมเมวตฺถํ พฺยากรึสุ.

同样，“go”一词也用于太阳(ādicca)。古诗“gogottaṃ gotamaṃ name”即为例证，其义为：“我礼敬日族(ādiccabandhu)的乔达摩正自觉者。”因为太阳与世尊皆生于乔达摩族，故因同族之故，处处可见以“日族”等语赞颂世尊。例如：“我问您，日族，大仙(mahesī)，远离与寂静之道。”又如：“我常礼敬祇陀林(Jetavana)，太阳亲眷之住处。”又如：“世间独一亲，莲花之友（太阳）的亲眷。”而在“uṇhagū”（热光者）一词中，“go”则用于光线(rasmi)。“uṇhā gāvo rasmiyo etassāti uṇhagū”，意为“有热的光线者”，即太阳。古师们在韵律学(chandoviciti)著作中亦作此解释。

‘‘โคสีตจนฺทน’’นฺติ เอตฺถ ปานีเย วตฺตติ. โคสทฺเทน หิ ชลํ วุจฺจติ. โค วิย สีตํ จนฺทนํ, ตสฺมึ ปน อุทฺธนโต อุทฺธริตปกฺกุถิตเตลมฺหิ ปกฺขิตฺเต ตงฺขณญฺเญว ตํ เตลํ สุสีตลํ โหติ.

在“gosītacandana”（水凉檀）一词中，“go”用于水(pānīya)。因为“go”一词也指水(jala)。此为如水(go)般清凉的檀香。当把它投入从炉上(uddhana)取下、尚在沸腾的油中时，那油瞬间就会变得极为清凉。

เอตฺเถเก วทนฺติ ‘‘กสฺมา โภ ‘โคปทตฺเถ วตฺตมาโน โคสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค เจว ปุลฺลิงฺโค จา’ติ วทถ, กสฺมา จ ปน ‘อินฺทฺริยปถวีวจนพุทฺธิสูริยรสฺมิปานีเยสุ วตฺตมาโน ปุลฺลิงฺโค’ติ วทถ, เอเตสุ สูริยตฺเถ วตฺตมาโน ปุลฺลิงฺโค โหตุ, นนุ อินฺทฺริยวจนปานีเยสุ วตฺตมาเนน ปน โคสทฺเทน นปุํสกลิงฺเคน ภวิตพฺพํ, ปถวีพุทฺธิรสฺมีสุ วตฺตมาเนน อิตฺถิลิงฺเคน ภวิตพฺพํ อินฺทฺริยาทิปถวาทิปทตฺเถสุ วตฺตมานานํ อินฺทฺริยสทฺทาทิปถวีสทฺทาทีนํ นปุํสกิตฺถิลิงฺควเสน นิทฺเทสสฺส ทสฺสนโต’’ติ? ตนฺน, นิยมาภาวโต. อิตฺถิปทตฺเถ วตฺตมานสฺสาปิ หิ สโต กสฺสจิ สทฺทสฺส ปุลฺลิงฺควเสน นิทฺเทโส ทิสฺสติ ยถา ‘‘โอโรโธ’’ติ. ปุริสปทตฺเถ วตฺตมานสฺสาปิ จ สโต กสฺสจิ อิตฺถิลิงฺควเสน นิทฺเทโส ทิสฺสติ, ยถา ‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกามาสิ เทวเต’’ติ. อิตฺถิปุริสปทตฺเถสุ ปน อวตฺตมานานมฺปิ สตํ เกสญฺจิ สทฺทานํ เอกสฺมึเยว ญาณาทิอตฺเถ วตฺตมานานํ อิตฺถิปุมนปุํสกลิงฺควเสน นิทฺเทโส ทิสฺสติ ยถา ‘‘ปญฺญา อโมโห ญาณ’’นฺติ, ‘‘ตฏํตฏีตโฏ’’ติ จ. ตถา หิ อนิตฺถิภูโตปิ สมาโน ‘‘มาตุลา’’ติ อิตฺถิลิงฺควเสน รุกฺโขปิ [Pg.321] นามํ ลภติ, ตพฺพเสน นครมฺปิ. เตนาห จกฺกวตฺติสุตฺตฏีกายํ ‘‘มาตุลาติ อิตฺถิลิงฺควเสน ลทฺธนาโม เอโก รุกฺโข, ตาย อาสนฺนปฺปเทเส มาปิตตฺตา นครมฺปิ ‘มาตุลา’ตฺเวว ปญฺญายิตฺถ. เตน วุตฺตํ มาตุลายนฺติ เอวํนามเก นคเร’’ติ.

于此，有人说：“尊者，为什么你们说‘当go一词用于牛足迹之义时，既是阴性也是阳性’，却又说‘当它用于感官、大地、言语、智慧、太阳、光芒、水时，是阳性’？在太阳的意义上是阳性尚可，但当go一词用于感官、言语、水的意义上时，不应该用中性吗？当用于大地、智慧、光芒的意义上时，不应该用阴性吗？因为可见感官等词和大地等词的解释(niddesa)为中性与阴性。”这说法不对，因为并无固定规则。即使是表示女性意义的词，有些也可见其以阳性来解释(niddesa)，如‘orodho’(后宫)；即使是表示男性意义的词，有些也可见其以阴性来解释(niddesa)，如“夜叉(yakkha)啊，你希求我的利益；天神啊，你希求我的福祉。”还有些词完全不涉及男女之义，却在表示认知等同一意义时，可见其以阴、阳、中三性来解释(niddesa)，如‘paññā’(慧)、‘amoho’(无痴)、‘ñāṇaṃ’(智)，或者如‘taṭaṃ、taṭī、taṭo’(岸)。例如，树木本非女性，却也以阴性形式获得‘mātulā’(姨母)之名，城市也因它而得名。因此在《转轮王经复注》(Cakkavattisutta-ṭīkā)中说：“mātulā是一棵以阴性形式得名的树，因为一座城在它附近被建造，那座城也因此被称为‘mātulā’。所以说‘在名为mātulā的城中’。”

โคสทฺทสฺส นามิกปทมาลา เหฏฺฐา ปกาสิตา.

go一词的格位变化表(nāmikapadamālā)已在下文显示。

โม วุจฺจติ จนฺโท, อฏฺฐกถายํ ปน ‘‘มา วุจฺจติ จนฺโท’’ติ อาการนฺตปาโฐ ทิสฺสติ, โอการนฺตปาเฐน เตน ภวิตพฺพํ สกฺกฏภาสาย เอกกฺขรโกสโต นยํ คเหตฺวา ‘‘โม สิโว จนฺทิมา เจวา’’ติ โอการนฺตวเสน วตฺตพฺพตฺตา. เอตฺถ จ โอการนฺตวเสน วุตฺตสฺส มสทฺทสฺส จนฺทวาจกตฺเต ‘‘ปุณฺณมี, ปุณฺณมา’’ติ จ นิทสฺสนปทานิ. ตตฺถ ปุณฺโณ โม เอตฺถาติ ปุณฺณมี, เอวํ ปุณฺณมา, รตฺตาเปกฺขํ อิตฺถิลิงฺควจนํ. เอตฺถ ปน ‘‘วิสาขปุณฺณมาย รตฺติยา ปฐมยาเมปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรี’’ติ อิทํ นิทสฺสนํ. เอตฺถ สิยา – ยทิ ‘‘ปุณฺณมา’’ติ อยํสทฺโท รตฺตาเปกฺโข อิตฺถิลิงฺโค.

月亮被称为mo。但在义注(aṭṭhakathā)中可见以-ā结尾的读法：“月亮被称为mā”。它应是以-o结尾的读法，因为根据梵语(Sakkaṭabhāsā)《单音节词典》(Ekakkharakosa)的规则，应以-o结尾的形式说：“mo、sivo、candimā”。在此，以-o结尾形式所说的ma一词表示月亮时，“puṇṇamī”(满月)和“puṇṇamā”(满月)是其范例。其中，puṇṇamī是“此中月(mo)圆(puṇṇo)”，puṇṇamā也同样，是相对于夜晚(ratti)的阴性词。此处，“于毘舍佉(visākhā)满月之夜的初夜，回忆起宿住”是其范例。这里可能会说：如果“puṇṇamā”一词是相对于夜晚的阴性词……

‘‘ปุณฺณมาเย ยถา จนฺโท, ปริสุทฺโธ วิโรจติ;

ตเถว ตฺวํ ปุณฺณมโน, วิโรจ ทสสหสฺสิยํ.

犹如满月之月，清净而大放光明；如是汝意已圆满，请辉耀于十千世界。

อนฺวทฺธมาเส ปนฺนรเส, ปุณฺณมาเย อุโปสเถ;

ปจฺจยํ นาคมารุยฺห, ทานํ ทาตุมุปาคมิ’’นฺติ

于半月第十五日，满月之布萨(uposatha)日时；乘上王室之宝象，为行布施而来临。

อาทีสุ กถํ ‘‘ปุณฺณมาเย’’ติ ปทสิทฺธีติ? ยการสฺส เยการาเทสวเสน. ธมฺมิสฺสเรน หิ ภควตา ‘‘ปุณฺณมายา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘ปุณฺณมาเย’’ติ วทตา ยการสฺส ฐาเน เยกาโร ปฐิโต อิตฺถิลิงฺควิสเย ตฺตาการสฺส ฐาเน ตฺเตกาโร [Pg.322] วิย, นีการสฺส ฐาเน เนกาโร วิย จ. ตถา หิ ยถา ‘‘อพฺยยตํ วิลปสิ วิรตฺเต โกสิยายเน’’ติ อิมสฺมึ ราธชาตเก ‘‘วิรตฺตา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘วิรตฺเต’’ติ วทนฺเตน ตฺตาการสฺส ฐาเน ตฺเตกาโร ปฐิโต, ‘‘โกสิยายนี’’ติ จ วตฺตพฺเพ ‘‘โกสิยายเน’’ติ วทนฺเตน นีการสฺส ฐาเน เนกาโร ปฐิโต. เอวํ ‘‘ปุณฺณมายา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘ปุณฺณมาเย’’ติ วทตา ยการสฺส ฐาเน เยกาโร ปฐิโต. ยถา จ ‘‘ทกฺขิตาเย อปราชิตสงฺฆ’’นฺติ อิมสฺมึ มหาสมยสุตฺตปฺปเทเส ‘‘ทกฺขิตายา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘ทกฺขิตาเย’’ติ วทตา ยการสฺส ฐาเน เยกาโร ปฐิโต, เอวมิธาปิ. ยถา ปน ‘‘สภาเย วา ทฺวารมูเล วา’’ติ เอตฺถ ‘‘สภาย’’นฺติ ลิงฺคพฺยตฺตยวเสน สภา วุตฺตา, น ตถา อิธ ‘‘ปุณฺณมาย’’นฺติ ลิงฺคพฺยตฺตเยน ปุณฺณมา วุตฺตา, อถ โข ‘‘ปุณฺณมา’’ติ อาการนฺติตฺถิลิงฺควเสน วุตฺตา. ตถา หิ ‘‘ปุณฺณมาโย’’ติ ปทํ ยการฏฺฐาเน เยการุจฺจารณวเสน สมฺภูตํ ภุมฺมวจนนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

在以上偈颂等中，“puṇṇamāye”一词是如何构成的呢？是通过将y音替换为e音。法王世尊(bhagavā)在应说“puṇṇamāyā”之处，却说了“puṇṇamāye”，这是在y音的位置上念作e音，就像在阴性词中，在ttā音的位置上念作tte音，在nī音的位置上念作ne音一样。例如，在《罗陀本生》(Rādhajātaka)“abyayataṃ vilapasi viratte kosiyāyane”一句中，在应说“virattā”之处，说了“viratte”，是在ttā音的位置上念作tte音；在应说“kosiyāyanī”之处，说了“kosiyāyane”，是在nī音的位置上念作ne音。同样，在应说“puṇṇamāyā”之处，说了“puṇṇamāye”，是在y音的位置上念作e音。又如在《大集会经》(Mahāsamayasutta)“dakkhitāye aparājitasaṅghaṃ”一节中，在应说“dakkhitāyā”之处，说了“dakkhitāye”，是在y音的位置上念作e音，此处也是如此。然而，这不像在“sabhāye vā dvāramūle vā”(于会堂或门边)中，sabhā是通过性的转换(liṅgabyattaya)而说成“sabhāye”；在此，“puṇṇamāye”并非通过性的转换而说成，而是作为以-ā结尾的阴性词而说。因此，应知“puṇṇamāye”一词是在y音的位置上发e音而形成的处格(bhummavacana)。

มา วุจฺจติ สิรี. ตถา หิ วิทฺวมุขมณฺฑนฏีกายํ ‘‘มาลินี’’ติ ปทสฺสตฺถํ วทตา ‘‘มา วุจฺจติ ลกฺขี, อลินี ภมรี’’ติ วุตฺตํ. ลกฺขีสทฺโท จ สิรีสทฺเทน สมานตฺโถ, เตน ‘‘มา วุจฺจติ สิรี’’ติ อตฺโถ อมฺเหหิ อนุมโต, ตถา โปราเณหิปิ ‘‘มํ สิรึ ธาเรติ วิทธาติ จาติ มนฺธาตา’’ติ อตฺโถ ปกาสิโต, ตสฺมา ‘‘มาลินี มนฺธาตา’’ติ จ อิมาเนตฺถ นิทสฺสนปทานิ. ตตฺร ปุลฺลิงฺคสฺส ตาว มสทฺทสฺส อยํ นามิกปทมาลา –

mā被称为室利(sirī，吉祥)。因为在《智者口饰复注》(Vidvamukhamaṇḍana-ṭīkā)中，解释mālinī一词时说：“‘mā’被称为‘幸运’(lakkhī)，‘alinī’是‘蜜蜂’(bhamarī)。”lakkhī一词与sirī一词同义，因此我们认可“mā被称为室利”的意义。古师们也曾解释：“他持有并创造吉祥(siriṃ)，因此是真言王(mandhātu)。”所以“mālinī”和“真言王(mandhātu)”是此处的范例词。在此，首先是阳性ma一词的格位变化表(nāmikapadamālā)：

โม, มา. มํ, เม. เมน, เมหิ, เมภิ. มสฺส, มานํ. มา, มสฺมา, มมฺหา, เมหิ, เมภิ. มสฺส, มานํ. เม, มสฺมึ, มมฺหิ, เมสุ. โภ ม, ภวนฺโต มา.

Mo, mā. Maṃ, me. Mena, mehi, mebhi. Massa, mānaṃ. Mā, masmā, mamhā, mehi, mebhi. Massa, mānaṃ. Me, masmiṃ, mamhi, mesu. Bho ma, bhavanto mā.

อยํ [Pg.323] ปน อิตฺถิลิงฺคสฺส มาสทฺทสฺส นามิกปทมาลา –

以下是阴性mā一词的格位变化表(nāmikapadamālā)：

มา, มา, มาโย. มํ, มา, มาโย. มาย, มาหิ, มาภิ. มาย, มานํ. มาย, มาหิ, มาภิ. มาย, มานํ. มาย, มายํ, มาสุ. โภติ เม, โภติโย มาโย.

Mā, mā, māyo. Maṃ, mā, māyo. Māya, māhi, mābhi. Māya, mānaṃ. Māya, māhi, mābhi. Māya, mānaṃ. Māya, māyaṃ, māsu. Bhoti me, bhotiyo māyo.

เอตฺถ ปน สิรีวาจโก มาสทฺโท จ สทฺทวาจโก ราสทฺโท จาติ อิเม สมานคติกา เอกกฺขรตฺตา นิจฺจมาการนฺตปกติกตฺตา อิตฺถิลิงฺคตฺตา จ.

在此，表示室利(sirī，吉祥)的mā一词和表示声音的rā一词，此二者因是单音节、词干恒以-ā结尾且为阴性，故其格位变化相同。

ตตฺร สํ วุจฺจติ สนฺตจิตฺโต ปุริโส. ยํ โลเก ‘‘สปฺปุริโส’’ติ จ, ‘‘อริโย’’ติ จ, ‘‘ปณฺฑิโต’’ติ จ วทนฺติ, ตสฺเสตํ อธิวจนํ ยทิทํ ‘‘ส’’นฺติ. เอวํ สปฺปุริสาริยปณฺฑิตวาจกสฺส สํสทฺทสฺส ปจฺจตฺตวจนวเสน อตฺถิภาเว ‘‘สเมติ อสตา อส’’นฺติ อิทํ ปโยคนิทสฺสนํ. เอตฺถ หิ ‘‘น สํ อส’’นฺติ สมาสจินฺตาย สปฺปุริสาสปฺปุริสปทตฺถา สํ อสํสทฺเทหิ วุตฺตาติ ญายนฺติ, ตสฺมา ‘‘สปฺปุริสปทตฺโถ ปจฺจตฺตวจเนน สํสทฺเทน วุตฺโต นตฺถี’’ติ วจนํ น วตฺตพฺพํ. เย ‘‘นตฺถี’’ติ วทนฺติ, เตสํ วจนํ น คเหตพฺพํ. นามิกปทมาลา ปนสฺส ‘‘สํ, สนฺตํ, สนฺเต’’ติอาทินา เหฏฺฐา ปกาสิตา. นปุํสกลิงฺคตฺเต สํ วุจฺจติ ธนํ, ‘‘มนุสฺสสฺสํ. ปรสฺสํ. สพฺพสฺสํ. สพฺพสฺสหรณํ. ปรสฺสหรณ’’นฺติอาทีเนตฺถ นิทสฺสนปทานิ. ตตฺถ มนุสฺสสฺส สํ มนุสฺสสฺสํ. เอวํ ปรสฺส สํ ปรสฺสํ. สพฺพสฺส สํ สพฺพสฺสํ. ตสฺส หรณํ ปรสฺสหรณํ สพฺพสฺสหรณนฺติ สมาโส. ตถา สํ วุจฺจติ สุขํ สนฺติ จ. วุตฺตญฺหิ ตพฺพาจกตฺตํ โปราณกวิรจนายํ –

于此，saṃ是指心寂静之人。世间所说的“善人”(sappuriso)、“圣者”(ariyo)、“智者”(paṇḍito)，即是此“saṃ”的同义词。如此，表示善人、圣者、智者的saṃ一词，作为单数主格(paccattavacana)而存在，其用例为“sameti asatā asaṃ”。于此，根据“na saṃ asaṃ”的复合词分析，可知善人与不善人之义，是由saṃ与asaṃ二词所表达。因此，不应说“善人之义，没有用单数主格的saṃ一词来表达”。那些说“没有”的人，其言不可取。其名词格位变化(nāmikapadamālā)以“saṃ, santaṃ, sante”等形式在下文开示。在中性方面，saṃ意为财富，“manussassaṃ”(人之财)、“parassaṃ”(他人之财)、“sabbassaṃ”(一切之财)、“sabbassaharaṇaṃ”(夺取一切之财)、“parassaharaṇaṃ”(夺取他人之财)等是此处的范例词。其中，“manussassa saṃ”(人之财)成为“manussassaṃ”。同样，“parassa saṃ”(他人之财)成为“parassaṃ”，“sabbassa saṃ”(一切之财)成为“sabbassaṃ”。“parassaharaṇaṃ”(夺取他人之财)和“sabbassaharaṇaṃ”(夺取一切之财)是复合词。同样，saṃ也意为安乐与寂静。其表示此二义，如古代诗偈所说：

‘‘เทวเทโว [Pg.324] สํเทหี โน, หีโน เทวาติเทหโต;

หโตปปาตสํสาโร, สาโร สํ เทตุ เทหิน’’นฺติ.

“天中天(Devadeva)请赐我等安乐，已舍离天与超天之身；已摧破投生轮回，愿精华者赐众生安乐。”

ตสฺมา อยเมตฺถ คาถา, ‘‘สกลโลกสงฺกโร ทีปงฺกโร’’ติ เอตฺถ ‘‘สงฺกโร’’ติ ปทญฺจนิทสฺสนํ. ‘‘สํ, สานิ, สา. สํ, สานิ, เส. เสน’’อิจฺจาทิ ปุพฺเพ ปกาสิตนเยน เญยฺยํ. เอตฺถ จ โสตูนํ สุคตมตวเร โกสลฺลชนนตฺถํ สมาสนฺตคตสฺส สํสทฺทสฺส นามิกปทมาลํ ปริปุณฺณํ กตฺวา กถยาม –

因此，此处的偈颂，以及在“燃灯佛(Dīpaṅkara)是全世界福祉的创造者(sakalalokasaṅkaro)”一句中，“saṅkaro”一词也是一个范例。“Saṃ, sāni, sā。Saṃ, sāni, se。Sena”等形式，应根据前面所示的方式来理解。于此，为令听闻者于善逝(Sugata)之胜义生起善巧，我等将完整宣说位于复合词末尾的saṃ一词的名词格位变化：

มนุสฺสสฺสํ, มนุสฺสสฺสานิ, มนุสฺสสฺสา. มนุสฺสสฺสํ, มนุสฺสสฺสานิ, มนุสฺสสฺเส. มนุสฺสสฺเสน, มนุสฺสสฺเสหิ, มนุสฺสสฺเสภิ. มนุสฺสสฺสสฺส, มนุสฺสสฺสานํ. มนุสฺสสฺสา, มนุสฺสสฺสสฺมา, มนุสฺสสฺสมฺหา, มนุสฺสสฺเสหิ, มนุสฺสสฺเสภิ. มนุสฺสสฺสสฺส, มนุสฺสสฺสานํ. มนุสฺสสฺเส, มนุสฺสสฺสสฺมึ, มนุสฺสสฺสมฺหิ, มนุสฺสสฺเสสุ. โภ มนุสฺสสฺส, โภนฺโต มนุสฺสสฺสานิ, มนุสฺสสฺสา. เอส นโย ‘‘ปรสฺสํ สพฺพสฺส’’นฺติอาทีสุปิ, สพฺพาเนตานิ ปทานิ อภิเธยฺยลิงฺคานีติ คเหตพฺพานิ.

Manussassaṃ, manussassāni, manussassā。Manussassaṃ, manussassāni, manussasse。Manussassena, manussassehi, manussassebhi。Manussassassa, manussassānaṃ。Manussassā, manussassasmā, manussassamhā, manussassehi, manussassebhi。Manussassassa, manussassānaṃ。Manussasse, manussassasmiṃ, manussassamhi, manussassesu。Bho manussassa, bhonto manussassāni, manussassā。此法亦同于“parassaṃ”、“sabbassa”等词。应知所有这些词的性，皆随其所指之物的性(abhidheyyaliṅga)。

ยํ ตํ กิมิติสทฺทานํ, นามมาลํ ปนตฺตริ;

สพฺพนามปริจฺเฉเท, ปกาสิสฺสํ ติลิงฺคโต.

至于ya、ta、kiṃ等词的名词格位变化，我将于“代名词章”(Sabbanāmapariccheda)中，依三性分别阐明。

อิจฺเจวํ เหฏฺฐา อุทฺทิฏฺฐานํ โก วิ สาทีนํ นามิกปทมาลา สทฺธึ อตฺถนฺตรนิทสฺสนปเทหิ วิภตฺตา. ตตฺริทํ ลิงฺคววตฺถานํ –

如是，前面所指出的ko、vi、sā等词的名词格位变化，连同其不同意义的范例词，已经分别解说完毕。以下是关于其性的确定：

โก วิ สา โหนฺติ ปุลฺลิงฺเค, ภา รา ถี ธี กุ ภู ถิยํ;

กํ ขํ นปุํสเก โค ตุ, ปุเม เจวิตฺถิลิงฺคเก.

ko(谁)、vi(鸟)、sā(狗)为阳性；bhā(光)、rā(财)、thī(女)、dhī(慧)、ku(地)、bhū(有)为阴性；kaṃ(何)、khaṃ(空)为中性；而go(牛)则为阳性与阴性。

โม ปุเม อิตฺถิลิงฺเค มา, สํ ปุเม จ นปุํสเก;

ยํ ตํ กิมิติ สพฺพตฺร, ลิงฺเคสฺเวว ปวตฺตเร.

mo(痴)为阳性，mā(慢)为阴性；saṃ为阳性与中性；而yaṃ(何者)、taṃ(彼者)、kiṃ(何物)则遍行于一切性。

อิโต อญฺญานิปิ เอกกฺขรานิ อุปปริกฺขิตฺวา คเหตพฺพานิ.

此外，亦应审查并掌握其他的单字母词。

เอวํ [Pg.325] วิญฺญูนํ นยญฺญูนํ สทฺทรจนาวิสเย ปรมวิสุทฺธวิปุลพุทฺธิปฏิลาภตฺถํ ปรมสณฺหสุขุมตฺเถสุ ปโยเคสุ อสมฺโมหตฺถํ สุวณฺณตเล สีหวิชมฺภเนน เกสรีสีหสฺส วิชมฺภนมิว เตปิฏเก พุทฺธวจเน ญาณวิชมฺภเนน วิชมฺภนตฺถญฺจ อธิกูเนกกฺขรวเสน ลิงฺคตฺตยํ มิสฺเสตฺวา นามิกปทมาลา วิภตฺตา.

如是，为令智者与善巧者于语法构造方面获得至极清净广大的智慧，为于至极微细精妙的义理运用中不迷惑，并为能如雄狮于黄金平面上奋迅一般，于三藏(Tepiṭaka)佛语中以智慧奋迅，故依诸单字母词，混合三性，而分别解说此名词格位变化。

สทฺเท ภวนฺติ กุสลา น ตุ เกจิ อตฺเถ,อตฺเถ ภวนฺติ กุสลา น ตุ เกจิ สทฺเท.

于声善巧者，于义或不善；于义善巧者，于声或不善。

โกสลฺลเมว ปรมํ ทุภยตฺถ ตสฺมา,โยคํ กเรยฺย สตตํ มติมา วรนฺติ.

是故于二者之善巧方为至上；智者应恒常努力，贤者称此为胜。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ

如是，于具注释之九分教与三藏的言语之道中

วิญฺญูนํ โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

于为智者善巧而作之《声论》中，

ลิงฺคตฺตยมิสฺสโก นามิกปทมาลาวิภาโค

三性混合之名词格位变化分别，

ทสโม ปริจฺเฉโท.

第十章。

๑๑. วาจฺจาภิเธยฺยลิงฺคาทิปริทีปนนามิกปทมาลา

11. 阐明能诠、所诠、性等之名词格位变化

วาจฺจาภิเธยฺยลิงฺคาทิ-วเสนปิ อิโต ปรํ;

ภาสิสฺสํ ปทมาลาโย, ภาสิตสฺสานุรูปโต.

此后我亦将依能诠、所诠、性等，并随顺于已说之理，宣说诸格位变化表。

ตตฺถ วาจฺจลิงฺคานีติ อปฺปธานลิงฺคานิ, คุณนามสงฺขาตานิ วา ลิงฺคานิ. อภิเธยฺยลิงฺคานีติ ปธานลิงฺคานิ, คุณีปทสงฺขาตานิ วา ลิงฺคานิ. ยสฺมา ปน เตสุ วาจฺจลิงฺคานิ นาม อภิเธยฺยลิงฺคานุวตฺตกานิ ภวนฺติ, ตสฺมา สพฺพานิ ภูธาตุมยานิ จ วาจฺจลิงฺคานิ อภิเธยฺยลิงฺคานุรูปโต โยเชตพฺพานิ. เตสํ ภูธาตุมยานิ วาจฺจลิงฺคานิ สรูปโต นามิกปทมาลาย อโยชิตานิปิ ตตฺถ ตตฺถ นยโต โยชิตานิ[Pg.326], ตสฺมา น ทานิ ทสฺเสสฺสาม. อภูธาตุมยานิปิ กิญฺจาปิ นยโต โยชิตานิ, ตถาปิ โสตารานํ ปโยเคสุ โกสลฺลชนนตฺถํ กถยาม, นามิกปทมาลญฺจ เนสํ ทสฺเสสฺสาม กิญฺจิ ปโยคํ วทนฺตา.

于此，“能诠性”(vāccaliṅga)是非主要之性，或名为“属性”(guṇa)之词的性；“所诠性”(abhidheyyaliṅga)是主要之性，或名为“具属性者”(guṇin)之词的性。再者，因能诠性实则随顺所诠性，是故一切由bhū词根所成之能诠词，皆应随顺所诠性而配合。彼等由bhū词根所成之能诠词，纵未于名词格位变化中依其形式列出，然处处皆已依理则配合，是故今不复展示。至于非由bhū词根所成者，虽亦已依理则配合，然为令听者于运用中生起善巧，我们仍将加以解说，并于讲述某些用法时，展示其名词格位变化。

ทีโฆ รสฺโส นีโล ปีโต,สุกฺโก กณฺโห เสฏฺโฐ ปาโป;

สทฺโธ สุทฺโธ อุจฺโจ นีโจ,กโตตีโต อิจฺจาทีนิ.

长、短、青、黄、白、黑、胜、劣、信、净、高、低、已作、过去等等。

ทีฆา ชาครโต รตฺติ, ทีฆํ สนฺตสฺส โยชนํ;

ทีโฆ พาลาน สํสาโร, สทฺธมฺมํ อวิชานตํ.

于不眠者，夜则漫长；于疲惫者，由旬(yojana)则漫长；于不知正法之愚人，轮回则漫长。

ทีโฆ, ทีฆา. ทีฆํ, ทีเฆ. ทีเฆน, ทีเฆหิ, ทีเฆภิ. ทีฆสฺส, ทีฆานํ. ทีฆา, ทีฆสฺมา, ทีฆมฺหา, ทีเฆหิ, ทีเฆภิ. ทีฆสฺส, ทีฆานํ. ทีเฆ, ทีฆสฺมึ, ทีฆมฺหิ, ทีเฆสุ. โภ ทีฆ, ภวนฺโต ทีฆา. ‘‘ทีฆาติ มํ ปกฺโกเสยฺยาถา’’ติ อิทเมตฺถ นิทสฺสนํ.

Dīgho, dīghā. Dīghaṃ, dīghe. Dīghena, dīghehi, dīghebhi. Dīghassa, dīghānaṃ. Dīghā, dīghasmā, dīghamhā, dīghehi, dīghebhi. Dīghassa, dīghānaṃ. Dīghe, dīghasmiṃ, dīghamhi, dīghesu. 喂，长(dīgha)！诸位，长(dīghā)！此处的范例是：“你们可以称我为‘长’(Dīgha)。”

ทีฆา, ทีฆา, ทีฆาโย. ทีฆํ, ทีฆา, ทีฆาโย. ทีฆาย. เสสํ กญฺญานเยน เญยฺยํ.

Dīghā, dīghā, dīghāyo. Dīghaṃ, dīghā, dīghāyo. Dīghāya. 其余部分应依“少女”(kaññā)之例得知。

ทีฆํ, ทีฆานิ, ทีฆา. ทีฆํ, ทีฆานิ, ทีเฆ. ทีเฆน. เสสํ จิตฺตนเยน เญยฺยํ. รสฺสาทีนิ จ เอวเมว วิตฺถาเรตพฺพานิ. อยํ วาจฺจลิงฺคานํ นามิกปทมาลา, ‘‘คุณนามานํ นามิกปทมาลา’’ติ วตฺตุํ วฏฺฏติ.

Dīghaṃ, dīghāni, dīghā. Dīghaṃ, dīghāni, dīghe. Dīghena. 其余部分应依“心”(citta)之例得知。“短”(rassa)等词亦应如是详述。此即能诠性(vāccaliṅga)之名词词例，亦可称为“属性词(guṇanāma)之名词词例”。

อภิเธยฺยกลิงฺเคสุ, สวิเสสานิ ยานิ หิ;

เตสํ ทานิ ยถาปาฬึ, ปทมาลํ กเถสฺสหํ.

于所诠性(abhidheyyakaliṅga)中，凡有特殊者，我今依圣典(yathāpāḷiṃ)，为说其词例。

กตมานิ ตานิ ปทานิ, ยานิ สวิเสสานิ?

何为彼等特殊之词？

ภวาภวาทิกํ ลงฺกา-ทีโป อิจฺจาทิกานิ จ;

โพธิ สนฺธีติ จาทีนิ, สวิเสสานิ โหนฺติ ตุ.

“有与非有”(bhavābhava)等，及“楞伽岛”(laṅkādīpa)等，“菩提”(bodhi)、“连接”(sandhi)等，皆为特殊词。

เอเตสุ [Pg.327] หิ –

于彼等中——

ภวาภวปทํ เทก-วโจ พหุวโจ กฺวจิ;

สมาเส อสมาเสปิ, สมฺภโว ตสฺส อิจฺฉิโต.

“有与非有”一词，或单数或复数；复合与否，其出现皆可。

วิคฺคหญฺจ ปทตฺถญฺจ, วตฺวา ปทสฺสิมสฺส เม;

วุจฺจมานมวิกฺขิตฺตา, ปทมาลํ นิโพธถ.

我将先说此词的分析(viggaha)与词义(padattha)，愿汝等专注领会我所说的词例。

ภโว จ อภโว จ ภวาภวํ. อถ วา ภโว จ อภโว จ ภวาภวานิ, อยํ วิคฺคโห. ตตฺร ภโวติ ขุทฺทโก ภโว. อภโวติ มหนฺโต ภโว. วุทฺธตฺถวาจโก เหตฺถ อกาโร. เอตฺถ จ สุคติทุคฺคติวเสน หีนปณีตวเสน จ ขุทฺทกมหนฺตตา เวทิตพฺพา. อถ วา ภโวติ วุทฺธิ. อภโวติ อวุทฺธิ. อยํ ปทตฺโถ. อยํ ปน นามิกปทมาลา –

“有与非有”(bhavābhavaṃ)即是“有”(bhavo)与“非有”(abhavo)（中性单数）。或者，“有与非有”(bhavābhavāni)即是“有”与“非有”（中性复数）。此为其分析(viggaha)。其中，“有”(bhava)指微小之有；“非有”(abhava)指广大之有。此处的“a”字有增长义(vuddhattha)。于此，应依善趣(sugati)、恶趣(duggati)及高下、胜劣(hīnapaṇītavasena)来知其微小与广大。或者，“有”(bhava)是增长(vuddhi)，“非有”(abhava)是不增长(avuddhi)。此为其词义(padattho)。以下为其名词词例(nāmikapadamālā)：

ภวาภวํ, ภวาภวํ, ภวาภเวน, ภวาภวสฺส, ภวาภวา, ภวาภวสฺมา, ภวาภวมฺหา, ภวาภวสฺส, ภวาภเว, ภวาภวสฺมึ, ภวาภวมฺหิ, โภ ภวาภว. อิติ ภวาภวปทํ เอกวจนกํ ภวติ. ทิสฺสติ จ ตสฺเสกวจนตา ปาฬิยํ อฏฺฐกถายญฺจ –

Bhavābhavaṃ, bhavābhavaṃ, bhavābhavena, bhavābhavassa, bhavābhavā, bhavābhavasmā, bhavābhavamhā, bhavābhavassa, bhavābhave, bhavābhavasmiṃ, bhavābhavamhi, 喂，有与非有(bhavābhava)！如是，“有与非有”(bhavābhava)一词可为单数。其单数用法可见于圣典(pāḷi)与义注(aṭṭhakathā)中：

‘‘อตีตกปฺเป จริตํ, ฐปยิตฺวา ภวาภเว;

อิมสฺมึ กปฺเป จริตํ, ปวกฺขิสฺสํ สุโณหิ เม’’

“过去劫所行，暂置于有无(bhavābhave)；此劫之所行，我当说，谛听。”

อิติ วา,

或如是：

‘‘เอวํ พหุวิธํ ทุกฺขํ, สมฺปตฺติญฺจ พหูวิธํ;

ภวาภเว อนุภวิตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ’’

“如是种种苦，以及种种福，于有无(bhavābhave)中历，得证无上觉。”

อิติ วา เอวํ ปาฬิยํ ภวาภว ปทสฺส เอกวจนตา ทิฏฺฐา.

或如是，于圣典中可见“有与非有”(bhavābhava)一词的单数用法。

อฏฺฐกถายมฺปิ [Pg.328] –

于义注(aṭṭhakathā)中亦如是：

‘‘อสมฺพุธํ พุทฺธนิเสวิตํ ยํ,ภวาภวํ คจฺฉติ ชีวโลโก;

นโม อวิชฺชาทิกิเลสชาล-วิทฺธํสิโน ธมฺมวรสฺส ตสฺสา’’ติ

“佛陀所行道，众生未觉了，故转于有无(bhavābhavaṃ)。礼敬彼胜法，摧破无明等，诸烦恼罗网。”

เอวํ ตสฺเสกวจนตา ทิฏฺฐา.

如是，可见其单数用法。

ภวาภวานิ, ภวาภวา, ภวาภวานิ, ภวาภเว, ภวาภเวหิ, ภวาภเวภิ, ภวาภวานํ, ภวาภเวหิ, ภวาภเวภิ, ภวาภวานํ, ภวาภเวสุ, ภวนฺโต ภวาภวานิ. อิติ ภวาภวปทํ พหุวจนกมฺปิ ภวติ. ทิสฺสติ จ ตสฺส พหุวจนกตา ปาฬิยํ ‘‘โธนสฺส หิ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก. ปกปฺปิกา ทิฏฺฐิ ภวาภเวสู’’ติ. อุภยมฺปิ นยํ โวมิสฺเสตฺวา นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. กถํ? ‘‘ภวาภวํ, ภวาภวานิ. ภวาภวํ, ภวาภวานิ. ภวาภเวน, ภวาภเวหิ, ภวาภเวภิ’’อิจฺเจวมาทินา จิตฺตนเยน โยเชตพฺพา.

Bhavābhavāni, bhavābhavā, bhavābhavāni, bhavābhave, bhavābhavehi, bhavābhavebhi, bhavābhavānaṃ, bhavābhavehi, bhavābhavebhi, bhavābhavānaṃ, bhavābhavesu, 诸位，有与非有(bhavābhavāni)！如是，“有与非有”(bhavābhava)一词亦可为复数。其复数用法可见于圣典中：“于已洗净者(dhona)，世间无任何；于诸有与非有(bhavābhavesu)中，有虚构之见(pakappikā diṭṭhi)。”应混合两种用法来构成名词词例。如何？应依“bhavābhavaṃ, bhavābhavāni. bhavābhavaṃ, bhavābhavāni. bhavābhavena, bhavābhavehi, bhavābhavebhi”等“心”(citta)之例来配合。

นปุํสเกกวจน-พหุวจนกา อิมา;

ปทมาลา สมาสตฺเต, กตาติ ปริทีปเย.

此等中性单复数词例，乃于复合词(samāsatte)情况下所作，应如是阐明。

สมาสกปทญฺเจว, อสมาสกเมว จ;

ภวาภวปทํ ทฺเวธา, อิติ วิทฺวา วิภาวเย.

“有与非有”一词，有复合(samāsaka)与非复合(asamāsaka)二种，智者当如是辨析。

นปุํสกํ สมาสตฺเต, ปุลฺลิงฺคมิตรตฺตเน;

นปุํสกํ ตุ ปาเยน, เอกวจนกํ วเท.

复合时为中性，非复合时为阳性(pulliṅga)；中性时，通常作单数说。

‘‘ภโว จ อภโว จา’’ติ, สมาสตฺถํ วเท พุโธ;

‘‘ภวโต ภว’’มิจฺจตฺถํ, อสมาสสฺส ภาสเย.

智者当说复合词义为“有与非有”；当说非复合词义为“从有而有”(bhavato bhavam)。

ปุลฺลิงฺคตฺตมฺหิ โส เญยฺโย, นิสฺสกฺกอุปโยคโต;

เอวํ วิเสสโต ชญฺญา, ภวาภวปทํ วิทู.

其为阳性，当知是依离格(nissakka)与受格(upayoga)之用法；智者应如是特别了知“有与非有”一词。

ยถา [Pg.329] เจตฺถ ภวาภวปทสฺส นามิกปทมาลา โยชิตา, เอวํ ‘‘กมฺมากมฺมํ ผลาผล’’นฺติอาทีนมฺปิ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. อตฺโถปิ เนสํ ยถารหํ วตฺตพฺโพ. เยภุยฺเยเนตานิ เอกวจนกานิ ภวนฺติ. เอวํ ตาว ภวาภวปทาทีนํ วิเสสวนฺตตา ทฏฺฐพฺพา.

如于此处为“有与非有”(bhavābhava)一词配合了名词词例(nāmikapadamālā)，亦应如是为“业与非业”(kammākamma)、“果与非果”(phalāphala)等词配合名词词例。其义理亦应酌情解说。彼等大多为单数。如是，当知“有与非有”等词之特殊性。

ลงฺกาทีโป, ลงฺกาทีปํ, ลงฺกาทีเปน, ลงฺกาทีปสฺส, ลงฺกาทีปา, ลงฺกาทีปสฺมา, ลงฺกาทีปมฺหา, ลงฺกาทีปสฺส, ลงฺกาทีเป, ลงฺกาทีปสฺมึ, ลงฺกาทีปมฺหิ, โภ ลงฺกาทีป. อยํ สมาสตฺเต นามิกปทมาลา. อสมาสตฺเตปิ ปน โยเชตพฺพา.

Laṅkādīpo, laṅkādīpaṃ, laṅkādīpena, laṅkādīpassa, laṅkādīpā, laṅkādīpasmā, laṅkādīpamhā, laṅkādīpassa, laṅkādīpe, laṅkādīpasmiṃ, laṅkādīpamhi, 喂，楞伽岛(laṅkādīpa)！这是“楞伽岛”(laṅkādīpa)作为复合词时的名词词例。在非复合词的情况下也应加以配合。

ลงฺกา ทีโป, ลงฺกํ ทีปํ, ลงฺกาย ทีเปน, ลงฺกาย ทีปสฺส, ลงฺกาย ทีปา, ลงฺกาย ทีปสฺมา, ลงฺกาย ทีปมฺหา, ลงฺกาย ทีปสฺส, ลงฺกาย ทีเป, ลงฺกาย ทีปสฺมึ, ลงฺกาย ทีปมฺหิ, โภติ ลงฺเก ทีป. อยํ พฺยาเส นามิกปทมาลา. อยํ นโย ‘‘ชมฺพุทีโป’’ติ เอตฺถ น ลพฺภติ เกวเลน ชมฺพูสทฺเทน ชมฺพุทีปสฺส อกถนโต, ยถา เกวเลน ลงฺกาสทฺเทน ลงฺกาทีโป กถิยติ. อยํ ปน พฺยาเส ปทมาลานโย วิเสสโต กพฺพรจนายํ กวีนํ อุปการาย สํวตฺตติ สาสนสฺสาปิ. ตถา หิ พฺยาสวเสน โปราณกวิรจนา ทิสฺสติ –

Laṅkā dīpo, laṅkaṃ dīpaṃ, laṅkāya dīpena, laṅkāya dīpassa, laṅkāya dīpā, laṅkāya dīpasmā, laṅkāya dīpamhā, laṅkāya dīpassa, laṅkāya dīpe, laṅkāya dīpasmiṃ, laṅkāya dīpamhi, 喂，楞伽岛(laṅke dīpa)！这是非复合词(byāse)的名词词例。此法在“瞻部洲”(jambudīpa)一词上不适用，因为仅用“瞻部”(jambu)一词并不能表达“瞻部洲”，而“楞伽岛”却可仅用“楞伽”(laṅkā)一词来表达。然而，这种非复合词的词例方法，尤其在诗歌创作(kabbaracanāyaṃ)中对诗人有助益，对教法(sāsana)亦然。确实，通过非复合词形式可见古代诗人的作品——

‘‘วนฺทามิ เสลมฺหิ สมนฺตกูเฏ,ลงฺกาย ทีปสฺส สิขายมาเน;

อาวาสภูเต สุมนามรสฺส,พุทฺธสฺส ตํ ปาทวฬญฺชมคฺค’’นฺติ.

“我礼敬彼佛陀之殊胜足印，其位于萨曼塔库塔(Samantakūṭa)山岩上；彼山岩犹如楞伽岛(laṅkāya dīpassa)之顶峰，为苏摩那(Sumana)天神之居所。”

สาสเนปิ พฺยาสวเสน ‘‘ทิพฺโพ รโถ ปาตุรหุ, เวเทหสฺส ยสสฺสิโน’’ติอาทิกา ปาฬิ ทิสฺสติ.

在教法中也可见以离合(byāsa)方式出现的圣典(pāḷi)，例如：“为声名显赫的维德哈(Vedeha)，一辆天车出现了”等。

ยถา [Pg.330] ปน ‘‘ชมฺพุทีโป’’ติ เอตฺถ อยํ นโย น ลพฺภติ, ตถา ‘‘นาคทีโป’’ติอาทีสุปิ เกวเลน ชมฺพูสทฺเทน ชมฺพุทีปสฺส อกถนมิว เกวเลน นาคสทฺทาทินา นาคทีปาทีนํ อกถนโตติ. นนุ จ โภ ‘‘พุทฺธสฺส ชมฺพุนทรํสิโน ตํ, ทาฐํ มยํ ชมฺพุนรา นมามา’’ติ โปราณกวิรจนายํ ชมฺพูสทฺเทน ชมฺพุทีโป วุตฺโต ‘‘ชมฺพุทีปนรา’’ติ อตฺถสมฺภวโตติ? สจฺจํ ‘‘ชมฺพุทีปนรา’’ติ อตฺโถ สมฺภวติ, เกวเลน ปน ชมฺพูสทฺเทน ชมฺพุทีปตฺถํ น วทติ, กินฺตุ ‘‘ชมฺพุทีปนรา’’ติ วตฺตพฺเพ คาถาวิสยตฺตา อธิกกฺขรโทสํ ปริวชฺชนฺเตน ทีปสทฺทโลปํ กตฺวา ‘‘ชมฺพุนรา’’ติ วุตฺตํ, เอวํ อุตฺตรปทโลปวเสน วุตฺโต ชมฺพุสทฺโท นรสทฺทํ ปฏิจฺจ สมาสพเลน ‘‘ชมฺพุทีปนรา’’ติ อตฺถปฺปกาสเน สมตฺโถ โหติ, น เกวโล พฺยาสกาเล, ตถา หิ ‘‘ชมฺพู’’ติ วุตฺเต ชมฺพุทีโป น ญายติ, อถ โข ชมฺพุรุกฺโขเยว ญายติ.

正如“瞻部洲(jambudīpo)”一词不适用此法，在“龙岛(nāgadīpa)”等词中亦然，因为仅用“瞻部(jambū)”一词无法表达“瞻部洲”，同样，仅用“龙(nāga)”等词也无法表达“龙岛”等。然则，尊者，在古诗“……我等瞻部之人礼敬彼佛牙……”中，难道不是以“瞻部”一词说“瞻部洲”，因为可作“瞻部洲之人”解吗？诚然，“瞻部洲之人”的意义可以成立，但仅用“瞻部”一词并不能表达“瞻部洲”之义。而是在须说“瞻部洲之人(jambudīpanarā)”时，因诗歌格律之故，为避免增音节之过而省略“洲(dīpa)”字，故说“瞻部之人(jambunarā)”。如此，通过省略后分(uttarapada-lopa)，“瞻部”一词依靠与“人”字结合的复合(samāsa)之力，才能表达“瞻部洲之人”的意义，并非在离合(byāsa)时也可。因此，若只说“瞻部(jambū)”，则不解为瞻部洲，而只解为瞻部树。

กึ ปน โภ ‘‘กาโก ทาโส, กากํ ทาสํ, กาเกน ทาเสนา’’ติ อยํ นโย ลพฺภติ, น ลพฺภตีติ? ลพฺภติ, กากสทฺเทน กากนามกสฺส ทาสสฺส กถนํ โหติ. ยทิ เอวํ ‘‘ชมฺพุทีโป’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘ชมฺพุนามโก ทีโป’’ติ อตฺถํ คเหตฺวา ‘‘ชมฺพู ทีโป, ชมฺพุํ ทีปํ, ชมฺพุยา ทีเปนา’’ติ อยํ นโย ลพฺภตีติ? น ลพฺภติ ชมฺพูสทฺทสฺส ปณฺณตฺติวเสน ทีเป อปฺปวตฺตนโต. ชมฺพูสทฺโท หิ รุกฺเขเยว ปณฺณตฺติวเสน ปวตฺตติ, น ทีเป. ยถา ปน จิตฺตโวหาโร จิตฺตนามเก คหปติมฺหิปิ มเนปิ ปวตฺตติ ‘‘จิตฺโต คหปติ. จิตฺตํ มโน มานส’’นฺติอาทีสุ. ยถา จ กุสโวหาโร กุสนามเก รญฺเญปิ กุสติเณปิ ปวตฺตติ –

那么，尊者，像“乌鸦，奴隶；乌鸦（宾格），奴隶（宾格）；以乌鸦，以奴隶”这样的离合法(nayo)可以成立吗？可以成立，因为“乌鸦(kāka)”一词可以指称名为“乌鸦”的奴隶。如果这样，“瞻部洲”一词是否也可理解为“名为瞻部的洲”，从而“瞻部，洲；瞻部（宾格），洲（宾格）；以瞻部，以洲”这样的离合法也可以成立呢？不可成立，因为“瞻部(jambu)”一词并非以施设(paṇṇatti)的方式用于指洲。“瞻部”一词实是以施设的方式用于指树，而非指洲。这就像“质多(citta)”的用法，既可用于名为“质多”的居士，也可用于心，如“质多居士”、“心、意、识”等。又如“拘萨(kusa)”的用法，既可用于名为“拘萨”的国王，也可用于拘萨草——

‘‘ปภาวติญฺจ [Pg.331] อาทาย, มณึ เวโรจนํ กุโส;

กุสาวตึ กุสราชา, อคมาสิ มหพฺพโล;

กุโส ยถา ทุคฺคหิโต, หตฺถเมวานุกนฺตตี’’ติ

“大力拘萨王(Kusarājā)，携巴帕瓦娣(Pabhāvatī)与威罗遮那(Verocana)宝珠，返回拘萨婆提城(Kusāvatī)；又如拘萨草(kusa)，若抓持不当，就会反割其手。”

อาทีสุ, ตถา กากสทฺโทปิ วายเส, เอวํนามเก ทาเสปิ ปวตฺตติ ‘‘กาโก รวติ, กาโก นาม ทาโส สฏฺฐิโยชนานิ คจฺฉตี’’ติอาทีสุ. ชมฺพูสทฺโท ปน คหปติมนาทีสุ จิตฺต กุส กากสทฺทา วิย ปณฺณตฺติวเสน ทีปสฺมึ น ปวตฺตติ, ตสฺมา ยถาวุตฺโตเยว นโย มนสิกรณีโย.

在这些例子中，同样，“乌鸦(kāka)”一词既用于指乌鸦(vāyasa)，也用于指同名的奴隶，如“乌鸦在叫”、“名为乌鸦的奴隶能行六十由旬”等。然而“瞻部(jambu)”一词，不像“质多(citta)”、“拘萨(kusa)”、“乌鸦(kāka)”等词能以施设(paṇṇatti)的方式用于（名为质多的）居士、（名为拘萨的）国王等，它并非以施设的方式用于指洲。因此，应如前述那样去理解此法。

ยถา ปเนตฺถ ‘‘ลงฺกาทีโป’’ติ สทฺทสฺส นามิกปทมาลา สมาสวเสน พฺยาสวเสน จ โยชิตา, เอวํ ‘‘ปุพฺพวิเทหทีโป, อปรโคยานทีโป, อุตฺตรกุรุทีโป, อสฺสยุชนกฺขตฺตํ, จิตฺรมาโส, เวสฺสนฺตรราชา, เสตวตฺถํ, ทิพฺพรโถ’’ติอาทีนมฺปิ นามิกปทมาลา สมาสวเสน พฺยาสวเสน จ โยเชตพฺพา. ปุพฺพวิเทหาทิสทฺเทหิ ปุพฺพวิเทหทีปาทีนํ กถนญฺจ เวทิตพฺพํ. ‘‘ทิพฺพรโถ’’ติอาทีนํ สมาสคตปทานํ ปโยชเน สติ พฺยาสวเสน วิสุํ กตฺตพฺพตา จ เวทิตพฺพา. ตถา หิ พฺยาสวเสน ‘‘ทิพฺโพ รโถ’’ติอาทินา ทฺวินฺนํ ทฺวินฺนํ ปทานํ สมานาธิกรณวเสน ปจฺเจกวิภตฺติยุตฺตภาเว สติ คาถาสุ วุตฺติปาลนสุขุจฺจารณคุโณ ภวติ. โส จ สาสนานุกูโล หิ อยํ นโย ฐปิโต. ตถา หิ ปาวจเน ‘‘ทิพฺโพ รโถ ปาตุรหุ, เวเทหสฺส ยสสฺสิโน’’ติอาทิกา ปาฬิโย พหู ทิสฺสนฺติ, เอวํ ลงฺกาทีปาทิสทฺทานํ วิเสสวนฺตตา ภวติ.

正如在此，为“楞伽岛(Laṅkādīpa)”一词的名词格范(nāmikapadamālā)以复合(samāsa)与离合(byāsa)两种方式加以配合，同样，为“东胜身洲(Pubbavidehadīpa)”、“西牛货洲(Aparagoyānadīpa)”、“北俱卢洲(Uttarakurudīpa)”、“阿湿毗尼宿(Assayujanakkhatta)”、“质多月(Citramāsa)”、“韦桑达拉王(Vessantararājā)”、“白布(setavattha)”、“天车(dibbaratho)”等词的名词格范也应以复合与离合两种方式加以配合。并且当知，由“东胜身”等词即能表达东胜身洲等。对于“天车”等复合词，当有需要时，当知可以离合方式分开使用。确实，以离合方式，如“天上的车(dibbo ratho)”等，当两个词处于同格(samānādhikaraṇa)关系、各自具格时，在偈颂中便有护持韵律及易于诵读之利。此法顺于教法，故被确立。诚然，在圣典(pāvacana)中可见诸多巴利语(pāḷi)，如“为声名显赫的维德哈(Vedeha)，一辆天车出现了”等。由此，“楞伽岛”等词便具有了特殊性。

อิทานิ โพธิสนฺธิอาทีนํ วิเสสวนฺตตา วุจฺจติ –

现在讲述“菩提(bodhi)”、“连接(sandhi)”等词的特殊性——

โพธิ สนฺธิ วิภตฺตา’ยุ, ธาตุเยว ปชาปติ;

ทามา ทามํ ตถา สทฺธา, สทฺธํ ตฏํ ตฏี ตโฏ.

菩提、连接、分别、寿，界、生主亦复如是；绳索（阴/中）、信心（阴/中）、河岸（中/阴/阳）。

พฺยญฺชนํ [Pg.332] พฺยญฺชโน อตฺโถ, อตฺถมกฺขรมกฺขโร;

อชฺชวํ อชฺชโว เจว, ตถา มทฺทวคารวา.

文句（中/阳）、义（阳/中）、字（中/阳）；正直（中/阳）亦复然，以及柔和与恭敬。

วโจ วจีติ จาทีนิ, สมรูปา สรูปโต;

ทฺวิตฺติลิงฺคานิ สมฺโภนฺติ, ยถาสมฺภวมุทฺทิเส.

“言(vaco)”、“言(vacī)”等词，以及其他同形异性词，或具二性或三性；应视其出现情况而宣说。

เอเตสุ หิ โพธิสทฺทสฺส ตาว ‘‘โพธิ ราชกุมาโร’’ติ จ, ‘‘อริยสาวโก ‘โพธี’ติ วุจฺจติ, ตสฺส โพธิสฺส องฺโคติ โพชฺฌงฺโค’’ติ จ เอวํ ปุคฺคลวจนสฺส ‘‘โพธิ, โพธี, โพธโย. โพธึ, โพธี, โพธโย. โพธินา’’ติ ปุลฺลิงฺเค อคฺคินเยน นามิกปทมาลา ภวติ.

在这些词中，首先，关于“菩提(bodhi)”一词，如“菩提(Bodhi)王子”及“圣弟子被称为‘菩提’，觉支(bojjhaṅga)即彼菩提之部分”中，当其指称人(puggala)时，其名词格范(nāmikapadamālā)为阳性，遵循“火(aggi)”的变格模式，即：bodhi, bodhī, bodhayo; bodhiṃ, bodhī, bodhayo; bodhinā...

รุกฺขมคฺคนิพฺพานสพฺพญฺญุตญฺญาณวจนสฺส ปน ‘‘โพธิ, โพธี, โพธิโย. โพธึ, โพธี, โพธิโย. โพธิยา’’ติ อิตฺถิลิงฺเค รตฺตินเยน นามิกปทมาลา ภวติ.

然而，当指称树、道、涅槃、一切知智时，其名词格范为阴性，遵循“夜(ratti)”的变格模式，即：bodhi, bodhī, bodhiyo; bodhiṃ, bodhī, bodhiyo; bodhiyā...

เกจิ ปน ‘‘รุกฺขวจโน โพธิสทฺโท ปุลฺลิงฺโค’’ติ วทนฺติ, ตํ อาคเมน วิรุทฺธํ วิย ทิสฺสนโต วิจาเรตพฺพํ. น หิ อาคเม รุกฺขวจนสฺส โพธิสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคภาโว ทิสฺสติ, ปุคฺคลวจนสฺส ปน ทิสฺสติ. ยทิ จ ‘‘สาโล ธโว ขทีโร’’ติอาทีนํ วิย รุกฺขวจนสฺส โพธิสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตฺตํ สิยา, ชมฺพู สิมฺพลี ปาฏลีสทฺทาทีนํ รุกฺขวาจกตฺตา ปุลฺลิงฺคตฺตํ สิยา, น เตสํ อิมสฺส จ รุกฺขวาจกตฺเตปิ ปุลฺลิงฺคภาโว อุปลพฺภติ. ยทิ หิ รุกฺขวจโน โพธิสทฺโท ปุลฺลิงฺโค, เอวํ สนฺเต นิพฺพานวจโน สพฺพญฺญุตญฺญาณวจโน จ โพธิสทฺโท นปุํสกลิงฺโค สิยา ‘‘นิพฺพาน’’นฺติอาทินา นปุํสกลิงฺควเสน นิทฺทิฏฺฐสฺส นิพฺพานาทิโน อตฺถสฺส กถนโต.

然而，有人说：“指树的‘菩提’一词是阳性。”此说似乎与圣典相违，应予审察。在圣典中，未见指树的“菩提”一词为阳性，而指个人(puggala)的则可见。若指树的“菩提”一词如“娑罗树、陀婆树、佉陀罗树”等一样是阳性，那么“瞻部树、心波利树、波吒釐树”等词因指树也应是阳性，但它们和此词虽指树却未见其为阳性。若指树的“菩提”一词是阳性，那么指涅槃和一切知智的“菩提”一词则应是中性，因为它是用来表达以“涅槃”等中性词所指称的涅槃等意义。

เย เอวํ วทนฺติ ‘‘รุกฺขวจโน โพธิสทฺโท ปุลฺลิงฺโค’’ติ, เต ‘‘โพธิ วุจฺจติ จตูสุ มคฺเคสุ ญาณํ, ตํ เอตฺถ ภควา ปตฺโตติ [Pg.333] รุกฺโขปิ โพธิจฺเจว วุจฺจตี’’ติ วุตฺตมตฺถํ เจตสิ สนฺนิธาย ‘‘พุชฺฌติ เอตฺถาติ โพธี’’ติ นิพฺพจนวเสน ‘‘กึ รุกฺขวจโน โพธิสทฺโท ปุลฺลิงฺโค น ภวิสฺสตี’’ติ มญฺญมานา วทนฺติ มญฺเญ. เนวํ ทฏฺฐพฺพํ, เอวญฺจ ปน ทฏฺฐพฺพํ, ‘‘โพธิ วุจฺจติ จตูสุ มคฺเคสุ ญาณํ, ตํ เอตฺถ ภควา ปตฺโตติ รุกฺโขปิ โพธิจฺเจว วุจฺจตี’’ติ วทนฺเตหิ ครูหิ ญาณวจนํ อิตฺถิ ลิงฺคภูตํ โพธีติ ญาณสฺส นามํ ปณฺณตฺติอนฺตรปริกปฺปเนนตฺถํ ปริกปฺเปนฺเตน พุชฺฌนฏฺฐานภูเต รุกฺเข อาโรเปตฺวา รุกฺโข ‘‘โพธี’’ติ วุตฺโต, ตสฺมา อีทิเสสุ ฐาเนสุ นิพฺพจเน อาทโร น กาตพฺโพ. น หิ ‘‘พุชฺฌติ เอตฺถาติ โพธี’’ติ นิพฺพจนกรณํ รุกฺขวจนสฺส โพธิสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตฺตํ กาตุํ สกฺโกติ สงฺเกตสิทฺธตฺตา โวหารสฺส, ตสฺมา รุกฺขํ สยํ อโพธิมฺปิ สมานํ โพธิยา ปฏิลาภฏฺฐานตฺตา สงฺเกตสิทฺเธน ‘‘โพธี’’ติ อิตฺถิลิงฺคโวหาเรน โวหรนฺติ สาสนิกา, โพธิยา วา การณตฺตา ผลโวหาเรน. เอตมตฺถํเยว หิ สนฺธาย ‘‘โพธิ วุจฺจติ จตูสุ มคฺเคสุ ญาณํ, ตํ เอตฺถ ภควา ปตฺโตติ รุกฺโขปิ โพธิจฺเจว วุจฺจตี’’ติ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ, เอวํ ‘‘โพธี’’ติ อิตฺถิลิงฺควเสน รุกฺขนามํ ปวตฺตตีติ. เตนาห อายสฺมา สาริปุตฺโต ธมฺมเสนาปติ อนุธมฺมจกฺกวตฺตี โวหารกุสโล อิตฺถิลิงฺคโวหาเรน ‘‘พุทฺธานํ ภควนฺตานํ โพธิยา มูเล สห สพฺพญฺญุตญฺญาณปฺปฏิลาภา สจฺฉิกา ปญฺญตฺติ ยทิทํ พุทฺโธ’’ติ. อปิจ ตตฺถ ตตฺถ ‘‘โพธิยา สาขา’’ติ จ, ‘‘เกนฏฺเฐน มหาโพธิ, กสฺส สมฺพนฺธินี จ สา’’ติ จ,

那些说“指树的‘菩提’一词是阳性”的人，我想，他们是心里想着“菩提是指四道中的智慧，世尊在此证得，因此那棵树也被称为菩提”这一说法，并依“因为在此觉悟，所以是菩提”的词源分析，而认为：“难道指树的‘菩提’一词就不会是阳性吗？”不应这样看，而应这样看：说“菩提是指四道中的智慧，世尊在此证得，因此那棵树也被称为菩提”的诸位老师，是把表示智慧的阴性词“菩提”——即智慧的名称——通过概念转换，将此义加在作为觉悟之地的树上，才说树是“菩提”。因此，在这些地方，不必执着于词源分析。因为“因为在此觉悟，所以是菩提”这样的词源分析，并不能使指树的“菩提”一词成为阳性，因为语言的运用是约定俗成的。所以，尽管树本身并非菩提(觉悟)，但因为是获得菩提之处，教内人士便以约定俗成的阴性用法“菩提”来称呼它，或者说是以果称因。应当看到，正是基于此义，才说“菩提是指四道中的智慧，世尊在此证得，因此那棵树也被称为菩提”，这样，“菩提”这个阴性词才被用来指称树。因此，法将、随法转轮、精通言辞的具寿舍利弗，用阴性词说：“诸佛世尊在菩提树下，与一切知智的证得一起，有了‘佛陀’这一亲证的施设。”此外，各处也有“菩提之枝”，以及“大菩提是何义？它又与谁相关？”等说法，

‘‘หตฺถโต มุตฺตมตฺตา สา, อสีติรตนํ นภํ;

อุคฺคนฺตฺวาน ตทา มุญฺจิ, ฉพฺพณฺณา รสฺมิโย สุภา’’ติ จ

“它一从手中脱离，便上升八十肘至空中；那时，它放出美丽的六色光芒。”以及

เอวมาทโย [Pg.334] รุกฺขวาจกสฺส โพธิสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาเว ปโยคา ทิสฺสนฺติ.

如此等等，可见指树的“菩提”一词用作阴性词的用例。

อถ วา รุกฺขวาจโก โพธิสทฺโท ทฺวิลิงฺโค ปุมิตฺถิลิงฺควเสน. ตถา หิ สมนฺตปาสาทิกายํ วินยสํวณฺณนายํ มหาเวยฺยากรณสฺส ปาฬินยวิทุโน พุทฺธโฆสาจริยสฺส เอวํ สทฺทรจนา ทิสฺสติ ‘‘สกฺขิสฺสสิ ตฺวํ ตาต ปาฏลิปุตฺตํ คนฺตฺวา มหาโพธินา สทฺธึ อยฺยํ สงฺฆมิตฺตตฺเถรึ อาเนตุ’’นฺติ จ, ‘‘สาปิ โข มหาโพธิสมารูฬฺหา นาวา ปสฺสโต มหาราชสฺส มหาสมุทฺทตลํ ปกฺขนฺทา’’ติ จ ตสฺส รุกฺขวาจกสฺส โพธิสทฺทสฺส ‘‘พุชฺฌติ เอตฺถาติ โพธี’’ติ นิพฺพจนวเสน ‘‘โพธิ, โพธี, โพธโย. โพธึ, โพธี, โพธโย. โพธินา’’ติอาทินา ปทมาลา เวทิตพฺพา. รุกฺขวาจกสฺเสว ปน ตสฺส ญาเณ ปวตฺติตฺถิลิงฺคโวหาเรน สงฺเกตสิทฺเธน รูฬฺหตฺถทีปเกน ‘‘โพธิ, โพธี, โพธิโย. โพธึ, โพธี, โพธิโย. โพธิยา’’ติอาทินา ปทมาลา เวทิตพฺพา. อิจฺเจวํ –

又或者，指称树的“菩提”一词是双性，即阳性和阴性。诚然，在《普端严》(Samantapāsādikā)（律注）中，可见到通晓巴利文法的大注释家觉音(Buddhaghosa)阿阇梨如此构词：“孩子，你能够前往华氏城(Pāṭaliputta)，与大菩提一起，把僧伽蜜多(Saṅghamitta)上座尼带来吗？”以及“载有大菩提的那艘船，在大王的注视下，也驶入了大海。”此处指称树的“菩提”一词，根据“在此觉悟，故为菩提”的词源，其格位变化应知为：bodhi, bodhī, bodhayo; bodhiṃ, bodhī, bodhayo; bodhinā 等。然而，当此词指树，但以约定俗成、表示智慧的阴性用法来阐明其引申义时，其格位变化应知为：bodhi, bodhī, bodhiyo; bodhiṃ, bodhī, bodhiyo; bodhiyā 等。就这样——

ปุคฺคลวาจโก โพธิ-สทฺโท ปุลฺลิงฺคิโก ภเว;

ญาณาทิวาจโก อิตฺถิ-ลิงฺโคเยว สิยา สทา.

“菩提”指人是阳性，指称智慧恒阴性。

โพธิปาทปวจโน, ปุมิตฺถิลิงฺคิโก ภเว;

เอวํ สนฺเตปิ เอตสฺส, อิตฺถิลิงฺคตฺตเมว ตุ;

อิจฺฉิตพฺพตรํ ยสฺมา, ธมฺมเสนาปตีริตํ.

指菩提树时，可为阳性与阴性；即便如此，其阴性用法更可取，因为法将曾如是说。

สนฺธิสทฺทาทีนมฺปิ นยานุสาเรน นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. สนฺธิสทฺโท หิ สรสนฺธิอาทิวาจโก ปุลฺลิงฺโค, ปฏิสนฺธิยาทิวาจโก อิตฺถิลิงฺโค ‘‘สนฺธิโน. สนฺธิยา’’ติอาทิทสฺสนโต. วิภตฺติสทฺโท วิภชนวาจโก อิตฺถิลิงฺโค[Pg.335], สฺยาทิวาจโก ปุลฺลิงฺโค เจว อิตฺถิลิงฺโค จ ‘‘วิภตฺติสฺส. วิภตฺติยา’’ติอาทิทสฺสนโต.

“连音”(sandhi)等词的名词格位变化也应依循规则。“连音”一词，指元音连音等时是阳性，指结生等时是阴性，如从“sandhino”、“sandhiyā”等用法可见。“变格”(vibhatti)一词，指分别时是阴性，指“si”等(格尾)时，则既是阳性也是阴性，如从“vibhattissa”、“vibhattiyā”等用法可见。

อายุสทฺโท ปน ชีวิตินฺทฺริยวาจโกเยว หุตฺวา ปุนฺนปุํสกลิงฺโค, ‘‘ปุนรายุ จ เม ลทฺโธ, เอวํ ชานาหิ มาริสา’’ติ ‘‘เอตฺตกํเยว เต อายุ, จวนกาโล ภวิสฺสตี’’ติ จ ทสฺสนโต.

然而，“寿命”(āyu)一词，仅在表示命根时，为阳性和中性，如：“我又获得了寿命，朋友，你当知晓”以及“你的寿命只有这么多，死亡的时刻将会到来”等用法所示。

ธาตุสทฺโท สภาวาทิวาจโก อิตฺถิลิงฺโค, กรปจาทิวาจโก ปุมิตฺถิลิงฺโค ‘‘จกฺขุธาตุยา. กโรติสฺส ธาตุสฺส. ธาตุโย ธาตุยา’’ติ ทสฺสนโต.

“界”(dhātu)一词，表示自性等时是阴性；表示“作”、“煮”等(词根)时，则为阳性和阴性。例如：“于眼界中”(cakkhudhātuyā)、“属于‘作’之根的”(karotissa dhātussa)、“诸界(根)”(dhātuyo)、“于界(根)中”(dhātuyā)等用法即是例证。

ปชาปติสทฺโท เทววิเสสวาจโก ปุลฺลิงฺโค, กลตฺตชินมาตุจฺฉาวาจโก อิตฺถิลิงฺโค ‘‘ปชาปติสฺส เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลเกยฺยาถ’’, ‘‘อตฺตโน ปชาปติยา สทฺธึ มหาปชาปติยา’’ติ จ ทสฺสนโต.

“波阇波提”(pajāpati)一词，指特定天神时是阳性；指妻子、生母、姨母时是阴性。例如：“你们当仰望天王波阇波提的旗幡之顶”，以及“与自己的妻子及摩诃波阇波提一起”等用法即是例证。

ทามา ทามํ สทฺทา มาลตีทามาทิเภทภินฺนสฺส เอกสฺส วตฺถุสฺส ยถากฺกมํ อิตฺถินปุํสกลิงฺคา. ตถา หิ ‘‘มาลตีทามา โลลาฬิงฺคลีลา. มาลตีทามํ. สิงฺฆิตํ ทามํ ภมเรหิ. รตนทามา. รตนทาม’’นฺติ จ ทฺวิลิงฺคภาเว โลกิกปฺปโยคา ทิสฺสนฺติ สาสนานุกูลา.

“花环”(dāma)一词，如“茉莉花环”等，虽指同一事物，却有阴性和中性等用法。诚然，在符合教法的世俗用法中，可见到其双性用法，例如：“摇曳生姿的茉莉花环”(mālatīdāmā，阴性)；“茉莉花环”(mālatīdāmaṃ，中性)；“蜜蜂嗅过的花环”(siṅghitaṃ dāmaṃ，中性)；“宝环”(ratanadāmā，阴性)；“宝环”(ratanadāmaṃ，中性)。

สทฺธํ สทฺธาสทฺทา ปน ภินฺนวตฺถูนํ วาจกา อิตฺถินปุํสกลิงฺคา, สทฺธาสทฺโท ปสาทลกฺขณวาจโก อิตฺถิลิงฺโค, สทฺธํสทฺโท มตกภตฺตวาจโก นปุํสกลิงฺโค ‘‘สทฺธา สทฺทหนา. มยมสฺสุโภ โคตมพฺราหฺมณา นาม ทานานิ เทม สทฺธานิ กโรมา’’ติ ทสฺสนโต. อิมสฺมึ ปน ฐาเน ‘‘สทฺโธ ปุริโส[Pg.336], สทฺธา อิตฺถี, สทฺธํ กุล’’นฺติ อิมานิ วาจฺจลิงฺคตฺตา สงฺคหํ น คจฺฉนฺตีติ ทฏฺฐพฺพานิ.

然而，“saddhaṃ”和“saddhā”这两个词，指称不同的事物，分别为中性和阴性。“saddhā”一词，指信心的特征时是阴性；“saddhaṃ”一词，指亡者食时是中性。例如：“信即是信赖”；“尊贵的乔达摩(Gotama)，我们这些名义上的婆罗门，布施财物，举办亡者祭”。但应注意，在此处，“有信的男人”(saddho puriso)、“有信的女人”(saddhā itthī)、“有信的家族”(saddhaṃ kulaṃ)这些用法，因为是随所指对象之性而变，故不摄于此(名词性别的讨论中)。

ตฏํ ตฏี ตโฏติเม สทฺทา ตีรสงฺขาเต เอกสฺมึเยวตฺเถ ถีปุนฺนปุํสกลิงฺคา.

“taṭaṃ”、“taṭī”、“taṭo”这几个词，在表示“岸”这同一个意义时，分别为中性、阴性和阳性。

พฺยญฺชนสทฺโท อุปเสจนลิงฺควากฺยาเวณิกสรีราวยววาจโก นปุํสกลิงฺโค, อกฺขรวาจโก ปุนฺนปุํสกลิงฺโค. ตตฺรุปเสจเน ‘‘สูปํ วา พฺยญฺชนํ วา’’ติ นปุํสกนิทฺเทโส ทิสฺสติ. ตถา ลิงฺเค ‘‘อิตฺถิพฺยญฺชนํ ปุริสพฺยญฺชน’’นฺติ นปุํสกนิทฺเทโส. วากฺเย ‘‘ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา’’ติ นปุํสกลิงฺคนิทฺเทโส. อาเวณิเก ‘‘อสีติ อนุพฺยญฺชนานี’’ติ นปุํสกนิทฺเทโส. สรีราวยเว ‘‘กิเลสานํ อนุ อนุ พฺยญฺชนโต ปากฏภาวกรณโต อนุพฺยญฺชน’’นฺติ เอวํ นปุํสกนิทฺเทโส. เอตฺถ หิ อนุพฺยญฺชนํ นาม หตฺถปาทสิตหสิตกถิตวิโลกิตาทิเภโท อากาโร. โส เอว ‘‘สรีราวยโว’’ติ วุจฺจตีติ. อกฺขเร ‘‘พฺยญฺชโน. พฺยญฺชน’’นฺติ จ ปุนฺนปุํสกนิทฺเทโส.

“byañjana”一词，在表示调味品、性相、文句、随好、身体支分时，是中性；在表示字母时，则为阳性和中性。其中，表示调味品时，可见中性用法，如“汤或配菜”。同样，表示性相时，可见中性用法，如“女性相、男性相”。表示文句时，可见中性用法，如“善巧地把握文句”。表示随好时，可见中性用法，如“八十随好”。表示身体支分时，也用中性，如“因其一再地显现烦恼，使其清晰，故为随相”。此处的随相，即手、足、微笑、言谈、顾盼等不同的姿态，这即被称为“身体支分”。表示字母时，则可见阳性和中性用法，如“byañjano”(阳性)、“byañjanaṃ”(中性)。

อตฺถสทฺโท นิพฺพานวจโน นปุํสกลิงฺโค, อภิเธยฺยธนการณปโยชนนิวตฺยาภิสนฺธานาทิวจโน ปน ปุลฺลิงฺโค. ตถา หิ กถาวตฺถุมฺหิ ‘‘อตฺถตฺถมฺหี’’ติ อิมิสฺสา ปาฬิยา อตฺถสํวณฺณนายํ ‘‘อตฺถํ วุจฺจติ นิพฺพาน’’นฺติ นปุํสกลิงฺคนิทฺเทเสน อตฺถสทฺโท วุตฺโต. อิติ อตฺถสทฺโท ทฺวิลิงฺโค.

“义”(attha)一词，指涅槃时是中性；但表示所说义、财物、原因、目的、理由、意趣等时，则是阳性。诚然，在《论事》中，对于“为义利故”(atthatthamhī)这段巴利，其义疏解释道：“义，即是涅槃”，此处即以中性词来指称“义”。因此，“义”一词是双性词。

อกฺขรสทฺโท จ ‘‘โย ปุพฺโพ อกฺขโร อกฺขรานี’’ติ จ ทสฺสนโต. อปิจ อกฺขรสทฺโท นิพฺพานวจโน นามปณฺณตฺติวจโน จ สพฺพทานปุํสกลิงฺโค ภวติ ‘‘ปทมจฺจุตมกฺขรํ, มหาชนสมฺมโตติ [Pg.337] โข วาเสฏฺฐ ‘มหาสมฺมโต’ตฺเวว ปฐมํ อกฺขรํ นิพฺพตฺต’’นฺติ เอวมาทีสุ. ‘‘อกฺขราย เทเสติ, อกฺขรกฺขราย อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺสา’’ติ เอตฺถ ปน ปุลฺลิงฺโคติปิ นปุํสกลิงฺโคติปิ วตฺตพฺโพ, อิตฺถิลิงฺโคติ ปน น วตฺตพฺโพ. อยญฺหิ ‘‘อสกฺกตา จสฺม ธนญฺจยาย. วิรมถายสฺมนฺโต มมวจนายา’’ติอาทีสุ ‘‘ธนญฺจยาย, วจนายา’’ติ สทฺทา วิย วิภตฺติวิปลฺลาเสน วุตฺโต, น ลิงฺควิปลฺลาสวเสนาติ.

“字母”(akkhara)一词，可见于“yo akkharo”(阳性)、“akkharāni”(中性)等用法。此外，“字母”一词在表示涅槃和名称施设时，则总是中性，例如：“不朽坏的境地”；“婆塞特(Vāseṭṭha)，“大共选王”这第一个名称就这样产生了”。在“为字母而教”、“逐字，犯波逸提”等处，此词可为阳性，亦可为中性，但不应说是阴性。因为此处的用法，如同“asakkatā casma dhanañcayāya”、“具寿们，请因我之言而止”等句中的“dhanañcayāya”、“vacanāya”一样，是由于格尾的转换，而非性别的转换。

อชฺชว มทฺทว คารวสทฺทา ปน ปุนฺนปุํสกลิงฺคา. ‘‘อชฺชโว จ มทฺทโว จ. อชฺชวมทฺทวํ. คารโว จ นิวาโต จ. สห อาวชฺชิเต ถูเป, คารวํ โหติ เม ตทา’’ติ จ อาทิทสฺสนโต.

然而，“正直”(ajjava)、“柔和”(maddava)、“恭敬”(gārava)等词，为阳性和中性。如“正直与柔和”(ajjavo ca maddavo ca，阳性)、“正直柔和”(ajjavamaddavaṃ，中性)、“恭敬与谦逊”(gāravo ca nivāto ca，阳性)、“当我忆念佛塔时，彼时我即生起恭敬心”(gāravaṃ，中性)等用法所示。

วโจวจีสทฺทา ปน ฆโฏฆฏีสทฺทา วิย ปุมิตฺถิลิงฺคา, ตตฺถ วจีสทฺทสฺส ‘‘วจี, วจี, วจิโย. วจึ, วจี, วจิโย. วจิยา’’ติ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. เกจิ ‘‘ทุจฺจริตปโยควิญฺญตฺติสทฺทาทีสุ ปเรสุ วจสทฺทสฺสนฺโต อีกาโร โหติ, เตน ‘‘วจีทุจฺจริต’’นฺติอาทีนิ รูปานิ ทิสฺสนฺตี’’ติ วทนฺติ, ตํ น คเหตพฺพํ วจสทฺทโต วิสุํ วจีสทฺทสฺส ทสฺสนโต. อตฺริมานิ ปาฬิโต จ อฏฺฐกถาโต จ นิทสฺสนปทานิ. ‘‘วจี วจีสงฺขาโร, วจีสงฺขาโร วจี, วจิญฺจ วจีสงฺขาเร จ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว วจี, น จ วจีสงฺขาโร. คทิโต วจีภิ สติมาภินนฺเท’’ติ อิมานิ ปาฬิโต นิทสฺสนปทานิ. ‘‘โจปนสงฺขาตา วจี เอว วิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ, วจิยา เภโท วจีเภโท’’ติ อิมานิ อฏฺฐกถาโต นิทสฺสนปทานิ. อิมินา นเยน อญฺเญสมฺปิ สรูปาสรูปปทานํ [Pg.338] ยถารหํ ทฺวิติลิงฺคตา ววตฺถเปตพฺพา. เอวํ อภิเธยฺยกลิงฺเคสุ สวิเสสานิ อภิเธยฺยลิงฺคานิ เวทิตพฺพานิ.

然而，`vaco`和`vacī`这两个词就像`ghaṭo`和`ghaṭī`一样，分属阳性和阴性。其中，`vacī`一词的名词格位变化应作：“vacī, vacī, vaciyo；vaciṃ, vacī, vaciyo；vaciyā”。有人说：“在‘恶行、行、表’等词之后，`vaca`一词的词尾会变成长音ī，因此可见到‘vacīduccarita’(语恶行)等形式。”此说不应采纳，因为可见到`vacī`一词是独立于`vaca`一词的。以下是从圣典和义注中举出的示例。从圣典中的示例：“语，语行；语行，语；除了语和语行，其余的既非语，亦非语行。”“愿有念者随喜所说之语。”从义注中的示例：“被称为‘策励’的语即是表，为‘语表’；语的分别，为‘语分别’。”通过此理，对于其他同形与异形的词，也应如理确定其两种或三种词性。如是，对于所指称的词性，应了知其各自的特殊之处。

อิทานิ กตฺถจิ วาจฺจลิงฺคภูตานํ อภิเธยฺยลิงฺคานญฺจ ตทฺธิภนฺตลิงฺคานญฺจ ธมฺมาทิวเสน นามิกปทมาลา วุจฺจเต. ตถา หิ –

现在，在某些情况下，将依“法”等词为例，说明语法性、所指性以及派生词缀性的名词格位变化。即：

ธมฺมโภ ปุคฺคลา เจว, ธมฺมปุคฺคลโตปิ จ;

เอกนฺตธมฺมโต เจว, ตเถเวกนฺตปุคฺคลา.

从法的角度看人，亦从法与人的角度；从纯粹法的角度，亦从纯粹人的角度。

ปทมาลา สิยุํ ตาสุ, ปจฺจตฺตาทิวเสน ตุ;

ปทํ สมํ วิสมญฺจ, ชญฺญา สพฺพสมมฺปิ จ.

于此等中有名词格位变化，应依格等了知词形有同形、异形，以及完全同形。

กถํ? ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉาวาโจ, มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, มิจฺฉาสงฺกปฺปี’’ อิจฺเจเตสํ นามิกปทมาลา เอวํ เวทิตพฺพา.

云何？对于“邪见”、“邪思惟”、“邪语”、“邪语者”、“邪见者”、“邪思惟者”，这些词的名词格位变化应如是了知。

‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาทิฏฺฐี, มิจฺฉาทิฏฺฐิโย. มิจฺฉาทิฏฺฐึ, มิจฺฉาทิฏฺฐี, มิจฺฉาทิฏฺฐิโย. มิจฺฉาทิฏฺฐิยา’’ติ เอวํ ธมฺมโต, ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาทิฏฺฐี, มิจฺฉาทิฏฺฐิโน. มิจฺฉาทิฏฺฐึ, มิจฺฉาทิฏฺฐี, มิจฺฉาทิฏฺฐิโน. มิจฺฉาทิฏฺฐินา’’ติ เอวํ ปุคฺคลโต, ‘‘มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาสงฺกปฺปา. มิจฺฉาสงฺกปฺป’’นฺติ เอวํ ธมฺมปุคฺคลโต, ‘‘มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉาวาจาโย. มิจฺฉาวาจํ, มิจฺฉาวาจา มิจฺฉาวาจาโย. มิจฺฉาวาจาย’’ เอวํ เอกนฺตธมฺมโต, ‘‘มิจฺฉาวาโจ, มิจฺฉาวาจา. มิจฺฉาวาจํ, มิจฺฉาวาเจ. มิจฺฉาวาเจน’’ เอวํ เอกนฺตปุคฺคลโต, ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิโก. มิจฺฉาทิฏฺฐิกา. มิจฺฉาทิฏฺฐิก’’นฺติ เอวมฺปิ เอกนฺตปุคฺคลโต, ‘‘มิจฺฉาสงฺกปฺปี, มิจฺฉาสงฺกปฺปิโน. มิจฺฉาสงฺกปฺปิ’’นฺติ เอวมฺปิ เอกนฺตปุคฺคลโต นามิกปทมาลา ภวติ. ปจฺจตฺโตปโยควจนาทิวเสน ปน ปทํ สทิสํ วิสทิสํ สพฺพถา สทิสมฺปิ จ ภวติ. เอส นโย สมฺมาทิฏฺฐิสมฺมาสงฺกปฺปาทีสุปิ.

从法的角度(dhammato)，[micchādiṭṭhi的格位变化为]：“micchādiṭṭhi, micchādiṭṭhī, micchādiṭṭhiyo；micchādiṭṭhiṃ, micchādiṭṭhī, micchādiṭṭhiyo；micchādiṭṭhiyā”。从人的角度(puggalato)，[micchādiṭṭhi的格位变化为]：“micchādiṭṭhi, micchādiṭṭhī, micchādiṭṭhino；micchādiṭṭhiṃ, micchādiṭṭhī, micchādiṭṭhino；micchādiṭṭhinā”。从法与人的角度(dhammapuggalato)，[micchāsaṅkappo的格位变化为]：“micchāsaṅkappo, micchāsaṅkappā；micchāsaṅkappa”。纯粹从法的角度(ekantadhammato)，[micchāvācā的格位变化为]：“micchāvācā, micchāvācā, micchāvācāyo；micchāvācaṃ, micchāvācā, micchāvācāyo；micchāvācāya”。纯粹从人的角度(ekantapuggalato)，[micchāvāco的格位变化为]：“micchāvāco, micchāvācā；micchāvācaṃ, micchāvāce；micchāvācena”。也纯粹从人的角度，[micchādiṭṭhiko的格位变化为]：“micchādiṭṭhiko, micchādiṭṭhikā；micchādiṭṭhika”。也纯粹从人的角度，[micchāsaṅkappī的格位变化为]：“micchāsaṅkappī, micchāsaṅkappino；micchāsaṅkappi”。这些是名词的格位变化。再者，依格、用法、数等，词形有同形、异形，以及完全同形。此理亦适用于正见、正思惟等。

อตฺริเม [Pg.339] อาหจฺจภาสิตา ปโยคา – อวิชฺชาคตสฺส ภิกฺขเว อวิทฺทสุโน มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปโหติ. มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺโป ปโหติ. มิจฺฉาสงฺกปฺปสฺส มิจฺฉาวาจา ปโหติ. มิจฺฉาวาจสฺส มิจฺฉากมฺมนฺโต ปโหติ. มิจฺฉากมฺมนฺตสฺส มิจฺฉาอาชีโว ปโหติ. มิจฺฉาอาชีวสฺส มิจฺฉาวายาโม ปโหติ. มิจฺฉาวายามสฺส มิจฺฉาสติ ปโหติ. มิจฺฉาสติสฺส มิจฺฉาสมาธิ ปโหตีติ. วิชฺชาคตสฺส ภิกฺขเว วิทฺทสุโน สมฺมาทิฏฺฐิ ปโหติ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส สมฺมาสงฺกปฺโป ปโหตีติ วิตฺถาโร, เอวํ กตฺถจิ วาจฺจลิงฺคภูตานํ อภิเธยฺยลิงฺคานญฺจ ตทฺธิตนฺตลิงฺคานญฺจ นามิกปทมาลา สปฺปโยคา กถิตา.

此处有权威所说之例：“诸比丘，于无明、无知者，邪见生起。于邪见者，邪思惟生起。于邪思惟者，邪语生起。于邪语者，邪业生起。于邪业者，邪命生起。于邪命者，邪精进生起。于邪精进者，邪念生起。于邪念者，邪定生起。诸比丘，于明、有知者，正见生起。于正见者，正思惟生起。”（余者）应广说。如是，在某些情况下，语法性、所指性以及派生词缀性的名词格位变化，已连同其用法一并说明。

อิทานิ เนวาภิเธยฺยลิงฺคสฺส ภวิตพฺพสทฺทสฺส จ อภิเธยฺยลิงฺคานํ โสตฺถิ สุวตฺถิ สทฺทานญฺจ วาจฺจลิงฺคาภิเธยฺยลิงฺคสฺส อพฺภุตสทฺทสฺส จ วาจฺจลิงฺคสฺส อภูตสทฺทสฺสจาติ อิเมสํ กิญฺจิ วิเสสํ กถยาม, นามิกปทมาลญฺจ ยถารหํ โยเชสฺสาม. เอเตสุ หิ ภวิตพฺพสทฺโท เอกนฺตภาววาจโก นปุํสกลิงฺโค เอกวจนนฺโตเยว โหติ. ตติยนฺตปเทหิ เอวํสทฺท นสทฺทาทีหิ จ โยเชตพฺโพ จ โหติ. นาสฺส นามิกปทมาลา ลพฺภติ, อตฺริเม จ ปโยคา ‘‘สทฺธมฺมครุเกน ภวิตพฺพํ, โน อามิสครุเกน, อิมินา โจเรน ภวิตพฺพํ, อิเมหิ โจเรหิ ภวิตพฺพํ, อิมาย โจริยา ภวิตพฺพํ, อิมาหิ โจรีหิ ภวิตพฺพํ, อเนน จิตฺเตน ภวิตพฺพํ, อิเมหิ จิตฺเตหิ ภวิตพฺพํ, เอวํ ภวิตพฺพํ, อญฺญถา ภวิตพฺพ’’นฺติ. อตฺริทํ วุจฺจติ –

现在，我们将说明bhavitabba(应有)一词（其非所指性），sotthi(福祉)和suvatthi(安好)二词（其所指性），abbhuta(稀有)一词（其语法性与所指性），以及abhūta(非有)一词（其语法性）的一些差别，并如理应用其名词格位变化。其中，bhavitabba一词纯粹表示存在状态，是中性词，且仅有单数词尾。它应与第三格的词以及evaṃ(如是)、na(不)等词连用。它没有名词格位变化。此处有用例：“应尊重正法，不应尊重利养；应由此盗贼[所为]，应由彼等盗贼[所为]，应由此女贼[所为]，应由彼等女贼[所为]，应由此心[所为]，应由彼等心[所为]；应如是[有]，应以他法[有]。”对此，有偈颂曰：

ภวิตพฺพปทํ นิจฺจํ, สพฺพญฺญุวรสาสเน;

ปฐเมกวโจ ภาว-วาจกญฺจ นปุํสกํ.

于遍知胜者教，bhavitabba词恒常；为第一格单数形，表状态亦是中性。

ตติยนฺตปเทเหวํ-สทฺทาทีหิ [Pg.340] จ ธีมตา;

โยเชตพฺพํว สมฺโภติ, อิติ วิทฺวา วิภาวเย.

智者应将其与第三格词及evaṃ等词连用，[其用法]方得成立，知者当如是辨析。

อยํ ‘‘ภวิตพฺพ’’นฺติ ปทสฺส วิเสโส.

此即bhavitabba一词的特殊之处。

โสตฺถิ ภทฺทนฺเต โหตุ รญฺโญ, โสตฺถึ คจฺฉติ นฺหาปิโต. โสตฺถินามฺหิ สมุฏฺฐิโต. สุวตฺถิ, สุวตฺถึ, สุวตฺถินา, อยํ ธสาตฺถิสทฺทาทีนํ วิเสโส.

“愿尊者福祉，愿国王福祉。”“理发师走向福祉。”“我以‘福祉’为名而立。”Suvatthi, suvatthiṃ, suvatthinā。此即sotthi等词的特殊之处。

อยํ ปน ‘‘อพฺภุตํ อภูต’’นฺติ ทฺวินฺนํ วิเสโส. ภูสทฺทสฺส พฺภู, สํโยคปเร ปฏิเสธตฺถวติ ออิตินิปาเต อุปปเท สติ เอกนฺเตน รสฺสตฺตมุปยาติ. กฺวตฺเถ? ‘‘อภูตปุพฺพํ ภูต’’นฺติอาทีสฺวตฺเถสุ. ตถาวิเธ อสญฺโญคปเร รสฺสตฺตํ น อุปยาติ. กฺวตฺเถ? ‘‘อสจฺจ’’นฺติอาทีสฺวตฺเถสุ. ตถา หิ ‘‘อพฺภุต’’นฺติ ปทสฺส ‘‘อภูตปุพฺพํ ภูต’’นฺติปิ อตฺโถ ภวติ, ‘‘อพฺภุตกรณ’’นฺติปิ อตฺโถ ภวติ. ‘‘อภูต’’นฺติ ปทสฺส ปน ‘‘อสจฺจ’’นฺติปิ อตฺโถ ภวติ, ‘‘อชาต’’นฺติปิ อตฺโถ ภวติ. ตตฺร ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ อพฺภุตํ วต โภ. อจฺเฉรํ วต โลกสฺมึ, อพฺภุตํ โลมหํสนํ’’ อิจฺเจวมาทโย ‘‘อภูตปุพฺพํ ภูต’’นฺติ อตฺเถ ปโยคา.

再者，此为“abbhuta”与“abhūta”二词的差别。当具有否定意义的不变词“a”作为前缀，且后接辅音丛时，“bhū”一词的“ū”音必然变短。在何种意义下？在‘未曾有而有’等义中。当后不接辅音丛时，则不发生短音化。在何种意义下？在‘不实’等义中。因此，“abbhuta”一词既有‘未曾有而有’之义，亦有‘作稀有事’之义。而“abhūta”一词既有‘不实’之义，亦有‘未生’之义。其中，‘奇哉，先生！稀有，先生！世间奇特事，稀有、令人毛骨悚然！’等，即是用于‘未曾有而有’之义的用例。

‘‘ตฺวํ มํ นาเคน อาลมฺป,อหํ มณฺฑูกฉาปิยา;

โหตุ โน อพฺภุตํ ตตฺถ,อาสหสฺเสหิ ปญฺจหี’’ติ

“你以龙身来缚我，我以蛙子来缚你；让我俩于彼处，以五千（神通）行稀有事。”

อิจฺเจวมาทโย อพฺภุตกรณตฺเถ ปโยคา. เอวํ รสฺสวเสน, ทีฆวเสน ปน นิสฺสํโยเค ‘‘อภูตํ อตจฺฉํ. อตถํ’’อิจฺเจวมาทโย [Pg.341] อสจฺจตฺเถ ปโยคา, ‘‘อภูตํ อชาตํ อสญฺชาต’’นฺติ อิจฺเจวมาทโย อชาตตฺเถ ปโยคา. ภวนฺติ จตฺร –

如是等等，是用在“作稀有事”之义的用例。以上是短音的情况。而长音的情况，在没有辅音丛时，如“abhūtaṃ atacchaṃ atathaṃ”（非有、不实、非真）等，是用在“不实”之义的用例；如“abhūtaṃ ajātaṃ asañjātaṃ”（非有、未生、未成）等，是用在“未生”之义的用例。于此有偈颂：

‘‘อภูตปุพฺพํ ภูต’’นฺติ, อตฺถสฺมึ อพฺภุตนฺติทํ;

ปทํ วิญฺญูหิ วิญฺเญยฺยํ, รสฺสภาเวน สณฺฐิตํ.

在“未曾有而有”的意义上，此‘abbhuta’一词，智者当知其以短音形式成立。

อพฺภุตกรณตฺเถปิ, อพฺภุตนฺติ ปทํ ตถา;

สณฺฐิตํ รสฺสภาเวน, อิติ วิทฺวา วิภาวเย.

在“作稀有事”的意义上，‘abbhuta’一词亦然，以短音形式成立。知者当如是辨析。

อภูตมิติ ทีฆตฺต-วเสน กถิตํ ปน;

ปทํ สมธิคนฺตพฺพ-มสจฺจาชาตวาจกํ.

而“abhūta”一词，则以长音形式言说；应了知其表示‘不实’与‘未生’之义。

อพฺภุตํ, อพฺภุตานิ. จิตฺตนเยน, อพฺภุโต, อพฺภุตา. อพฺภุตํ, ปุริสนเยน, อพฺภุตา, อพฺภุตา, อพฺภุตาโย. อพฺภุตํ. กญฺญานเยน เญยฺยํ. เอวํ ภูตสทฺทสฺสปิ นามิกปทมาลา ติธา คเหตพฺพา. อตฺร ‘‘อพฺภุต’’มิติ ปทํ วาจฺจลิงฺคมฺปิ ภวติ อภิเธยฺยลิงฺคมฺปิ. ‘‘อภูต’’มิติ ปทํ ปน วาจฺจลิงฺคํ อภิเธยฺยลิงฺคมฺปิ วา สจฺจสทฺโท วิย กตฺถจิ. อิติสฺส ยถารหํ อยมฺปิ สปฺปโยคา นามิกปทมาลา กถิตา.

“Abbhutaṃ, abbhutāni”，依“citta”（心，中性）的方式；“abbhuto, abbhutā”，依“purisa”（男人，阳性）的方式；“abbhutā, abbhutā, abbhutāyo”，依“kaññā”（少女，阴性）的方式应知。如是，“bhūta”一词的名词格位变化也应作三种理解。于此，“abbhuta”一词既可以是语法性，也可以是所指性。而“abhūta”一词，则如“sacca”（真实）一词一样，在某些情况下，既可以是语法性，也可以是所指性。如是，此名词格位变化已连同其用例一并如理说明。

อิทานิ อาคมิกานํ โกสลฺลชนนตฺถํ ปทสโมธานวเสน นามิกปทมาลา วุจฺจเต – พุทฺโธ ภควา, พุทฺธา ภควนฺโต. พุทฺธํ ภควนฺตํ, พุทฺเธ ภควนฺเต. พุทฺเธน ภควตา, เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. อยํ ปทมาลา เอกวจนพหุวจนวเสน เญยฺยา.

现在，为令学经者善巧，依词语组合的方式说明名词格位变化：“buddho bhagavā”（佛陀，世尊），“buddhā bhagavanto”（诸佛，诸世尊）。“buddhaṃ bhagavantaṃ”（佛陀，世尊），“buddhe bhagavante”（诸佛，诸世尊）。“buddhena bhagavatā”（由佛陀，由世尊）。余者应广说。此格位变化应依单数和复数了知。

เทวา ตาวตึสา. เทเว ตาวตึเส. เทเวหิ ตาวตึเสหิ. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. พหุวจนวเสน เญยฺยา ปทมาลา.

三十三天的诸天（主格）。三十三天的诸天（宾格）。以三十三天的诸天（工具格）。余者应广说。此格位变化应依复数了知。

โส [Pg.342] ภควา ชานํ ปสฺสํ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ตํ ภควนฺตํ ชานนฺตํ ปสฺสนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน, ตสฺส ภควโต ชานโต ปสฺสโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. เอกวจนวเสน เญยฺยา ปทมาลา.

彼知者、见者、阿罗汉、正自觉者世尊（主格），彼知者、见者、阿罗汉、正自觉者世尊（宾格），由彼知者、见者、阿罗汉、正自觉者世尊（工具格），彼知者、见者、阿罗汉、正自觉者世尊的（属格）。余者应广说。此格位变化应依单数了知。

ราชา สุทฺโธทโน, ราชานํ สุทฺโธทนํ, รญฺญา สุทฺโธทเนน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

净饭王（主格），净饭王（宾格），由净饭王（工具格）。余者应广说。

ราชา ปสฺเสนที โกสโล, ราชานํ ปสฺเสนทึ โกสลํ, รญฺญา ปสฺเสนทินา โกสเลน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

憍萨罗国波斯匿王（主格），憍萨罗国波斯匿王（宾格），由憍萨罗国波斯匿王（工具格）。余者应广说。

ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร, ราชานํ มาคธํ เสนิยํ พิมฺพิสารํ, รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

摩揭陀王色尼耶·频婆娑罗（主格），摩揭陀王色尼耶·频婆娑罗（宾格），由摩揭陀王色尼耶·频婆娑罗（工具格）。余者应广说。

ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต, ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ, รญฺญา มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

摩揭陀王阿闍世·韦提希子（主格），摩揭陀王阿闍世·韦提希子（宾格），由摩揭陀王阿闍世·韦提希子（工具格）。余者应广说。

มหาปชาปตี โคตมี, มหาปชาปตึ โคตมึ, มหาปชาปติยา โคตมิยาติ ปญฺจกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ. มหาปชาปติยํ โคตมิยํ, โภติ มหาปชาปติ โคตมิ.

摩诃波阇波提瞿昙弥（主格），摩诃波阇波提瞿昙弥（宾格），摩诃波阇波提瞿昙弥（工具格等），应说五次。于摩诃波阇波提瞿昙弥（处格），尊者摩诃波阇波提瞿昙弥（呼格）。

มกฺขลิ โคสาโล. มกฺขลึ โคสาลํ. มกฺขลินา โคสาเลน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

末伽梨·果萨拉（主格）。末伽梨·果萨拉（宾格）。由末伽梨·果萨拉（工具格）。余者应广说。

สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ สาวกยุคํ. สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ สาวกยุคํ, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนน สาวกยุเคน, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานสฺส [Pg.343] สาวกยุคสฺส. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. สพฺพาเปตา ปทมาลา เอกวจนวเสน เญยฺยา. สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา อคฺคสาวกา, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเน อคฺคสาวเก, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนหิ อคฺคสาวเกหิ. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. พหุวจนวเสน เญยฺยา. อิโต อญฺเญสุปิ เอเสว นโย.

舍利弗与目犍连这对弟子（主格/宾格）。以舍利弗与目犍连这对弟子（工具格），舍利弗与目犍连这对弟子的（属格）。余者应广说。所有这些格位变化应依单数了知。舍利弗与目犍连是上首弟子（主格），舍利弗与目犍连这些上首弟子（宾格），以舍利弗与目犍连这些上首弟子（工具格）。余者应广说。（此格位变化）应依复数了知。其他情况也应依此理类推。

โส ทาโร, สา ทารา. สํ ทารํ, เส ทาเร. เสน ทาเรน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. สา นารี, สา นาริโย. สํ นารึ, สา นาริโย. สาย นาริยา. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. สํ กมฺมํ, สานิ กมฺมานิ. เสน กมฺเมน. สํ ผลํ, สานิ ผลานิ. เสน ผเลน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

那妻子（阳性，主格单数），那些妻子（主格复数）。那妻子（宾格单数），那些妻子（宾格复数）。以那妻子（工具格单数）。余者应广说。那女人（主格单数），那些女人们（主格复数）。那女人（宾格单数），那些女人们（宾格复数）。以那女人（工具格单数）。余者应广说。那业（主格/宾格单数），那些诸业（主格/宾格复数）。以那业（工具格单数）。那果（主格/宾格单数），那些诸果（主格/宾格复数）。以那果（工具格单数）。余者应广说。

ปฐมํ ฌานํ, ปฐมํ ฌานํ, ปฐเมน ฌาเนน, ปฐมสฺส ฌานสฺส. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

初禅（主格），初禅（宾格），以初禅（工具格），为初禅（为格/属格）。余者应广说。

จตุตฺถี ทิสา, จตุตฺถึ ทิสํ, จตุตฺถิยา ทิสาย.

第四方（主格），第四方（宾格），由/为第四方（工具格/为格等）。

ธมฺมี กถา, ธมฺมึ กถํ, ธมฺมิยา กถาย, ธมฺมิยํ กถายํ. เอวํ อนุปุพฺพี กถา, เอวรูปี กถา. อิมินา นเยน อญฺเญสุปิ ฐาเนสุ ปทสโมธานวเสน ลิงฺคโต จ อนฺตโต จ วจนโต จ อเปกฺขิตพฺพํ. ปทโต จ นานปฺปการา นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา.

如法的言说（主格），如法的言说（宾格），以如法的言说（工具格等），在如法的言说中（处格）。同样地，次第的言说，如此种类的言说。以此方法，在其他地方也应根据词语的组合，从性、词尾和意义方面加以考察。并且应从词语组合出各种类型的名词词列。

อิทานิ เอกปฺปการานํ สทฺทานํ ลิงฺคอนฺตวเสน นานตฺตํ เวทิตพฺพํ. กถํ? ยาทิโส, ยาทิสี, ยาทิสํ. ตาทิโส, ตาทิสี, ตาทิสํ. เอตาทิโส, เอตาทิสี, เอตาทิสํ. กีทิโส, กีทิสี, กีทิสํ. อีทิโส, อีทิสี, อีทิสํ. เอทิโส[Pg.344], เอทิสี, เอทิสํ. สทิโส, สทิสี, สทิสํ. กทาจิ ปน ‘‘ยาทิสา ตาทิสา’’ติ เอวมาทีนิ อิตฺถิลิงฺครูปานิปิ ภวนฺติ. นามิกปทมาลา เนสํ ปุริส อิตฺถี จิตฺตนเยน โยเชตพฺพา.

现在应当了解，同一种类的词语，会因其性与词尾而有不同。如何？如是的（阳性），如是的（阴性），如是的（中性）；那样的（阳性），那样的（阴性），那样的（中性）；这样的（阳性），这样的（阴性），这样的（中性）；什么样的（阳性），什么样的（阴性），什么样的（中性）；这样的（阳性），这样的（阴性），这样的（中性）；这样的（阳性），这样的（阴性），这样的（中性）；相似的（阳性），相似的（阴性），相似的（中性）。但有时也会有“yādisā, tādisā”等阴性形式。这些词的名词变格应按照“purisa”（男）、“itthī”（女）、“citta”（心）的范式来组合。

อิทานิ สมาสตทฺธิตปทภูตานํ อมมสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลา วุจฺจเต – อมโม, อมมา, อมมํ, อมเม. อมเมน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

现在讲述由复合词和派生词构成的“无我”等词的名词变格——无我（阳性），无我（阴性），无我（中性），于无我。以无我。其余应予详述。

มยฺหโก, มยฺหกา. มยฺหกํ, มยฺหเก. มยฺหเกน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

我所者，我所者们。我所，于我所。以我所者。其余应予详述。

อามา, อามา, อามาโย. อามํ, อามา, อามาโย. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

婢女，婢女，婢女们。婢女，婢女，婢女们。其余应予详述。

ตตฺร อมโมติ นตฺถิ ตณฺหามมตฺตํ ทิฏฺฐิมมตฺตญฺจ เอตสฺสาติ อมโม, โก โส, อรหาเยวาติ วตฺตุํ วฏฺฏติ. อปิจ เยสตณฺหาปิ สทิฏฺฐีปิ ‘‘มม อิท’’นฺติ มมตฺตํ น กโรนฺติ, เตปิ อมมาเยว. เอตฺถ จ ‘‘มนุสฺสา ตตฺถ ชายนฺติ, อมมา อปริคฺคหา’’ติ อิทํ สาสนโต นิทสฺสนํ. ‘‘อมโม นิรหงฺกาโร’’ติ อิทํ ปน โลกโต นิทสฺสนํ. อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘อมมา, อมมา, อมมาโย’’ติ ปทมาลา. นปุํสเก วตฺตพฺเพ ‘‘อมมํ, อมมานี’’ติ ปทมาลา. ตตฺร มยฺหโกติ ‘‘อิทมฺปิ มยฺหํ อิทมฺปิ มยฺห’’นฺติ วิปฺปลปตีติ มยฺหโก, เอโก ปกฺขิวิเสโส. วุตฺตญฺเหตํ ชาตเก –

于此，“无我”（amamo）是指，于他而言，没有贪爱我所与见解我所，故为“无我”。他是谁？可说是阿罗汉。再者，那些即使有贪爱和见解，但不作“这是我的”之想的人，他们也是“无我”的。于此，“人生于彼，无我无执”，这是教法中的例子。而“无我无我慢”，这是世间的例子。当用于阴性时，其变格为“amamā, amamā, amamāyo”。当用于中性时，其变格为“amamaṃ, amamānī”。于此，“我所者”（mayhako）是指，喋喋不休地说“这也是我的，那也是我的”，这是一种特殊的鸟。如《本生》中所说——

‘‘สกุโณ มยฺหโก นาม, คิริสานุทรีจโร;

ปกฺกํ ปิปฺผลิมารุยฺห, ‘มยฺหํ มยฺห’นฺติ กนฺทตี’’ติ.

“鸟名‘我所’，山麓幽谷任穿梭；攀上成熟毕钵罗，声声啼唤‘我所有’。”

อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘มยฺหกี, มยฺหกี, มยฺหกิโย’’ติ ปทมาลา. ตตฺร อามาติ ‘‘อาม อหํ ตุมฺหากํ ทาสี’’ติ เอวํ ทาสิภาวํ ปฏิชานาตีติ อามา. เคหทาสี. วุตฺตญฺเหตํ ชาตเกสุ [Pg.345] ‘‘ยตฺถ ทาโส อามชาโต, ฐิโต ถุลฺลานิ คจฺฉตี’’ติ จ, ‘‘อามาย ทาสาปิ ภวนฺติ โลเก’’ติ จ, ตสฺมา อิมาเนเวตฺถ นิทสฺสนปทานิ.

当用于阴性时，其变格为“mayhakī, mayhakī, mayhakiyo”。于此，“āmā”是指，像这样承认自己女奴身份：“是的（āma），我是你们的女奴”，故名“āmā”。指家奴。这在《本生》中也说到：“彼处由āmā所生之奴，站立着做粗活”，以及“在世间，也有由āmā所生的奴隶”，因此这些即为例证词。

อิทานิ กติ กติปย กติมีสทฺทานํ วิเสโส วุจฺจเต ยถารหํ นามิกปทมาลา จ. ตตฺร กติมีสทฺทสฺส นามิกปทมาลา น ลพฺภติ ‘‘อชฺช ภนฺเต กติมี’’ติ เอวํ ปุจฺฉาวเสน อาคตมตฺตโต. กติ กติปยสทฺทานํ ปน ลพฺภเตว, สา จ พหุวจนิกา. วิสุทฺธิมคฺคฏีกายํ ปน กติปยสทฺโท เอกวจนิโก วุตฺโต. กติ ปุริสา ติฏฺฐนฺติ, กติ ปุริเส ปสฺสติ. กติ อิตฺถิโย, กติ กุลานิ. กติ โลกสฺมึ ฉิทฺทานิ ยตฺถ จิตฺตํ น ติฏฺฐติ. กติ กุสลา. กติ ธาตุโย. กติ อายตนานิ. กติหิ ขนฺเธหิ กติหายตเนหิ กติหิ ธาตูหิ สงฺคหิตํ. กติภิ รชมาเนติ, กติภิ ปริสุชฺฌติ. กติปยา ปุริสา, กติปยา อิตฺถิโย, กติปยานิ จิตฺตานิ. อิมา ปน นามิกปทมาลา.

现在，将恰当地解说“几种”（kati）、“若干”（katipaya）和“第几”（katimī）这几个词的差别，以及它们的名词变格。其中，“第几”（katimī）一词的名词变格无法获得，它仅以“尊者，今日是初几？”这样的提问形式出现。而“几种”（kati）和“若干”（katipaya）这两个词的变格确实可以获得，而且是复数形式。但在《清净道论注》（Visuddhimaggaṭīkā）中，“若干”（katipaya）一词却被说成是单数形式。有多少男子站立？看见多少男子？多少女子？多少家庭？世间有多少漏洞，心无法安住其中？多少善法？多少界？多少处？由多少蕴、多少处、多少界所包含？被多少所染？由多少而得清净？若干男子，若干女子，若干心。这些就是名词变格。

กติ. กติหิ, กติภิ. กตินํ. กติสุ.

几种（复数主格/宾格）。由几种，以几种（复数工具格/离格）。几种的（复数属格/与格）。于几种中（复数方位格）。

กติปยา. กติปเยหิ, กติปเยภิ. กติปยานํ. กติปเยสุ. กติปยาโย. กติปยาหิ, กติปยาภิ. กติปยานํ. กติปยาสุ. กติปยานิ. กติปเย. กติปเยหิ, กติปเยภิ. กติปยานํ. กติปเยสูติ. สพฺพาเปตา สตฺตนฺนํ วิภตฺตีนํ วเสน เญยฺยา, สมาสวิธิมฺหิปิ กติ [Pg.346] กติปยสทฺทา พหุวจนวเสเนว โยเชตพฺพา. ‘‘กติสงฺคาติโค ภิกฺขุ, โอฆติณฺโณติ วุจฺจติ. กติปยชนกต’’นฺติอาทีสุ หิ ‘‘กติ กิตฺตกา สงฺคา กติสงฺคา’’ติอาทินา สพฺพทา พหุวจนสมาโส ทฏฺฐพฺโพ.

若干（阳性复数主格/宾格）。由若干，以若干（复数工具格）。若干的（复数属格）。于若干中（复数方位格）。若干（阴性复数主格/宾格）。由若干，以若干（复数工具格）。若干的（复数属格）。于若干中（复数方位格）。若干（中性复数主格）。若干（中性复数宾格）。由若干，以若干（复数工具格）。若干的（复数属格）。于若干中（复数方位格）。所有这些都应根据七种格来理解。在复合词构成法中，“几种”（kati）和“若干”（katipaya）这两个词也应仅以复数形式来组合。例如，在“超越几种束缚的比丘，被称为渡过瀑流者”、“由若干人所做”等例子中，应通过“几种、若干的结缚，即是‘几种结缚’（katisaṅgā）”等方式，将其一律视为复数复合词。

อิทานิ รูฬฺหีสทฺทานํ นามิกปทมาลา วุจฺจเต – อิธ รูฬฺหีสทฺทา นาม เยวาปนกสทฺทาทโย. เยวาปนโก, เยวาปนกา. เยวาปนกํ. เยวาปโน, เยวาปนา. เยวาปนํ. ยํวาปนกํ, ยํวาปนกานิ. เสสํ สพฺพตฺถ วิตฺถาเรตพฺพํ. ตตฺร เยวาปนโกติ ‘‘ผสฺโส โหติ เวทนา โหตี’’ติอาทินา วุตฺตา ผสฺสาทโย วิย สรูปโต อวตฺวา ‘‘เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา’’ติ เอวํ ‘‘เยวาปนา’’ติ ปเทน วุตฺโต เยวาปนโก, เอวํ ‘‘เยวาปโน’’ติ เอตฺถาปิ. ตถา ‘‘ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูป’’นฺติ เอวํ ‘‘ยํวาปนา’’ติ ปเทน วุตฺตํ ยํวาปนกํ. เอส นโย ยถารหํ ยสฺสกํ ยตฺถกนฺติอาทีสุปิ เนตพฺโพ.

现在要解说惯用语（rūḷhīsadda）的变格——此处的惯用语是指“yevāpanaka”等词。Yevāpanako, yevāpanakā. Yevāpanakaṃ. Yevāpano, yevāpanā. Yevāpanaṃ. Yaṃvāpanakaṃ, yaṃvāpanakāni. 其余在所有地方都应当详细解说。其中，“yevāpanako”一词，不像“有触、有受”等所说的触等法那样，是根据其自性而说，而是像在“或者在那个时候还有其他缘起而生的无色法”一句中，通过“yevāpanā”这个词所表达的，称为“yevāpanako”；“yevāpano”一词也是如此。同样的，像在“或者还有其他色法存在”一句中，通过“yaṃvāpanā”这个词所表达的，称为“yaṃvāpanakaṃ”。这个方法也应恰如其分地应用到“yassakaṃ”、“yatthakaṃ”等词上。

เอตฺถ สิยา – นนุ จ โภ ปนสทฺโท นิปาโต, นิปาตานญฺจ อพฺยยภาโว สิทฺโธ ตีสุ ลิงฺเคสุ สพฺพวิภตฺติวจเนสุ จ วยาภาวโต, โส กสฺมา ‘‘เยวาปโน’’ติ โอการนฺโต ชาโตติ? สจฺจํ ปนสทฺโท นิปาโต, โส จ โข ‘‘เย วา ปน ตสฺมึ สมเย’’ติ วา, ‘‘ยํ วา ปนญฺญมฺปี’’ติ วา, ‘‘พฺราหฺมณา ปนา’’ติ วา เอวมาทีสุ นิปาโต, ‘‘เยวาปนโก’’ติ วา, ‘‘เยวาปโน’’ติ วา เอวมาทีสุ นิปาโต นาม น โหติ. อนุกรณมตฺตญฺเหตํ, ตสฺมา อีทิเสสุ ปนสทฺทสหิตา ปโยคา รูฬฺหีสทฺทาติ คเหตพฺพา. ยชฺเชวํ กสฺมา นิพฺพจนมุทาหฏนฺติ? อตฺถสฺส ปากฏีกรณตฺถํ.

这里或许有人会问——难道“pana”这个词不是一个助词吗？助词作为不变语，在三性及所有格、数中都没有变化，那为什么会有“yevāpano”这样以“o”结尾的形式出现呢？确实，“pana”是一个助词，但它只在“ye vā pana tasmiṃ samaye”或“yaṃ vā panaññampi”或“brāhmaṇā panā”等处是助词，而在“yevāpanako”或“yevāpano”等处就不是助词了。这仅仅是模仿的用法，因此，这类与“pana”连用的词语，应当理解为惯用语。既然这样，为什么要举例说明不变语呢？是为了让意思更清楚明白。

ตโยธมฺมชาตกํ[Pg.347]. ตโยธมฺมชาตกํ. ตโยธมฺมชาตเกน. ตโยธมฺมชาตกสฺส. ตโยธมฺมชาตกา, ตโยธมฺมชาตกสฺมา. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

《三法本生》（单数主格）。《三法本生》（单数宾格）。以《三法本生》（单数工具格）。为《三法本生》（单数与格）。《三法本生》（复数主格），从《三法本生》（单数离格）。其余应当详细解说。

ตโยสงฺขารา. ตโยสงฺขาเร. ตโยสงฺขาเรหิ, ตโยสงฺขาเรภิ. ตโยสงฺขารานํ. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

三行（复数主格）。三行（复数宾格）。以三行，由三行（复数工具格）。三行的（复数属格）。其余应当详细解说。

จตฺตาริปุริสยุโค สงฺโฆ. จตฺตาริปุริสยุคํ สงฺฆํ. จตฺตาริปุริสยุเคน สงฺเฆน. จตฺตาริปุริสยุคสฺส สงฺฆสฺส. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

四双八辈僧团（单数主格）。四双八辈僧团（单数宾格）。以四双八辈僧团（单数工具格）。为四双八辈僧团（单数与格）。其余应当详细解说。

สโตการี, สโตการี, สโตการิโน. สโตการึ, สโตการี, สโตการิโน. สโตการินา, สโตการีหิ, สโตการีภิ. สโตการิสฺส. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. เอตฺถ สโตการีติ สรตีติ สโต, สโต เอว หุตฺวา กรณสีโลติ สโตการี.

具念行者（主格单数、呼格单数），诸具念行者（主格复数）。具念行者（宾格单数），诸具念行者（宾格复数）。以具念行者（工具格单数），以诸具念行者（工具格复数）。为/属具念行者（与格/属格单数）。其余应予广说。于此，所谓“具念行者”，即能忆念者为“具念”；正是具念而有行作之性，故为“具念行者”。

อปเรสมฺปิ รูฬฺหีสทฺทานํ นามิกปทมาลา วุจฺจเต สทฺธิมตฺถวิภาวนาย. องฺคา. องฺเค. องฺเคหิ, องฺเคภิ. องฺคานํ. องฺเคหิ, องฺเคภิ. องฺคานํ. องฺเคสุ. โภนฺโต องฺคา.

其余惯用词的名词格位变化，亦将连同义理辨析一并说明。鸯伽(Aṅgā)。鸯伽（宾格）。以鸯伽。属鸯伽。从鸯伽。属鸯伽。在鸯伽中。诸位鸯伽！

องฺคา ชนปโท. องฺเค ชนปทํ. องฺเคหิ, องฺเคภิ ชนปเทน. องฺคานํ ชนปทสฺส. องฺเคหิ, องฺเคภิ ชนปทสฺมา. องฺคานํ ชนปทสฺส. องฺเคสุ ชนปเท. โภนฺโต องฺคา ชนปท. เอวํ มคธโกสลาทีนมฺปิ โยเชตพฺพา.

鸯伽国。鸯伽国（宾格）。以鸯伽国。属鸯伽国。从鸯伽国。属鸯伽国。在鸯伽国中。诸位鸯伽国！摩揭陀(Magadha)、憍萨罗(Kosala)等国亦应如是配合。

อิตฺถิลิงฺเค กาสี, กาสิโย, กาสี, กาสิโย. กาสีหิ, กาสีภิ. กาสีนํ. กาสีหิ, กาสีภิ. กาสีนํ. กาสีสุ. โภติโย กาสิโย. อตฺรายมตฺถวิภาวนา – กาสี, กาสิโย ชนปโท. กาสี, กาสิโย ชนปทํ[Pg.348]. กาสีหิ, กาสีภิ ชนปเทน. กาสีนํ ชนปทสฺส. กาสีหิ, กาสีภิ ชนปทสฺมา. กาสีนํ ชนปทสฺส. กาสีสุ ชนปเท. โภติโย กาสิโย ชนปท. เอวํ อวนฺตีเจตี วชฺชี อิจฺเจเตสมฺปิ ปทานํ โยเชตพฺพา. เตนาหุ อฏฺฐกถาจริยา ‘‘กุรูสุ ชนปเท’’ติ. เอวํ องฺคาทีนิ อตฺถสฺส เอกตฺเตปิ ชนปทนามตฺตา รูฬฺหีวเสน พหุวจนาเนว ภวนฺติ. ตถา หิ ตตฺถ ตตฺถ ‘‘องฺเคสุ วิหรติ. มคเธสุ จาริกํ จรมาโน’’ติอาทินา, ‘‘องฺคานํ มคธานํ กาสีนํ โกสลาน’’นฺติอาทินา จ พหุวจนปาฬิโย ทิสฺสนฺติ. เอวํ รูฬฺหีสทฺทานํ นามิกปทมาลา ภวนฺติ.

阴性词中：迦尸(Kāsī)，诸迦尸；迦尸（宾格），诸迦尸（宾格）。以诸迦尸。属诸迦尸。从诸迦尸。属诸迦尸。在诸迦尸中。诸位迦尸女士！此处的义理辨析：迦尸、诸迦尸与“国”（janapado）连用。迦尸、诸迦尸（宾格）与“国”（janapadaṃ）连用。以诸迦尸与“国”（janapadena）连用。属诸迦尸与“国”（janapadassa）连用。从诸迦尸与“国”（janapadasmā）连用。属诸迦尸与“国”（janapadassa）连用。在诸迦尸中与“国”（janapade）连用。诸位迦尸女士与“国”（janapada）连用。阿槃提(Avantī)、支提(Cetī)、跋耆(Vajjī)等词亦应如是配合。是故，诸义注师言：“在俱卢(Kurū)国中”。如是，鸯伽等国名，其义虽为单一，然依惯例皆作复数。确实，在经中处处可见复数形式，如：“住在鸯伽国”、“在摩揭陀国游行”等，以及“鸯伽、摩揭陀、迦尸、憍萨罗（诸国）的”等巴利文句。此即惯用词的名词格位变化。

อิทานิ อปราปิ อิโต สวิเสสตรา สทฺทเภเท สมฺโมหวิทฺธํสนการิกา ปรมสุขุมญาณาวหา นามิกปทมาลาโย กถยาม โสตูนํ อตฺถพฺยญฺชนคฺคหเณ ปรมโกสลฺลสมฺปาทนตฺถํ. ตา จ โข ‘‘สมฺพุทฺโธ ปฏิชานาสิ. กสฺสโก ปฏิชานาสิ. อุปาสโก ปฏิชานาสิ. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโต อิเม ธมฺมา อนภิสมฺพุทฺธา’’ติอาทโย ปาฬินเย นิสฺสาเยว. ตตฺถ สมฺพุทฺโธปฏิชานาสีติ ‘‘ตฺวํ ‘อหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’ติ ปฏิชานาสี’’ติ อิติสทฺทโลปวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. เอส นโย ‘‘กสฺสโก ปฏิชานาสี’’ติอาทีสุปิ. ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโต’’ติ เอตฺถ ปน ‘‘อหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ ปฏิชานนฺตสฺส ตวาติ เอวํ อิติสทฺทโลปโยชนาวเสน อญฺโญ สทฺทสนฺนิเวโส เตเนว อญฺโญ อตฺถปฏิเวโธ จ ภวติ. ‘‘ขีณาสวสฺส เต ปฏิชานโตติ’’อาทีสุปิ เอเสว นโย. อฏฺฐกถายํ ปน สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโตติ ‘‘อหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, สพฺเพ ธมฺมา มยา อภิสมฺพุทฺธา’’ติ [Pg.349] เอวํ ปฏิชานโต ตวาติ โย อตฺโถ วุตฺโต, โสปิ ยถาทสฺสิโต อตฺโถเยว. เอวํปการํ ญตฺวา ปณฺฑิตชาติเยน กุลปุตฺเตน อมฺเหหิ วุจฺจมานา ‘‘อหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’ติ ตฺวํ ปฏิชานาสี’’ติ เอตสฺมึ อตฺเถ สกฺริยาปทา อยํ ปทมาลา ววตฺถเปตพฺพา –

现在，为使听者于领会义理与文句上成就最高善巧，我们再宣说一些更为殊胜、能破除于语别中之迷惑、能带来最极细微智慧的名词格位变化。此等皆依巴利圣典之理，如：“你自称是正觉者”、“你自称是农夫”、“你自称是优婆塞”、“当你自称为正等觉者时，此等法尚未被圆满证悟”等。于此，“sambuddho paṭijānāsi”（你自称是正觉者）应理解为省略了“iti”（如是）一词，义为：“你自称：‘我是正等觉者’”。此理亦适用于“你自称是农夫”等句。至于“sammāsambuddhassa te paṭijānato”（当你自称为正等觉者时），此处亦因运用“iti”的省略，即“（对）自称‘我是正等觉者’的你”，故而有不同的词语组合，并由此产生不同的义理通达。“当你自称为漏尽者时”等句，亦是同理。然于义注中，“sammāsambuddhassa te paṭijānatoti”所说之义为：“（对）自称‘我是正等觉者，一切法皆为我所圆满证悟’的你”，此义亦如前所示。有智的良家子了知此类法后，对于“你自称：‘我是正等觉者’”此义，应确立由我们所阐述的、此带动词的名词格位变化如下：

สมฺมาสมฺพุทฺโธ ตฺวํ ปฏิชานํ ติฏฺฐสิ. สมฺมาสมฺพุทฺธํ ตํ ปฏิชานนฺตํ ปสฺสติ. สมฺมาสมฺพุทฺเธน เต ปฏิชานตา ธมฺโม เทสิโต. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโต ทียเต. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺมา ตยา ปฏิชานตา อเปติ. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโต ธมฺโม. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺมึ ตยิ ปฏิชานนฺเต ปติฏฺฐิตนฺติ. ตถา ‘‘ขีณาสโว ตฺวํ ปฏิชานาสี’’ติอาทินาปิ วิตฺถาเรตพฺพํ.

你自称为正等觉者而站立。他看见自称为正等觉者的你。法由自称为正等觉者的你所说。供养被给予自称为正等觉者的你。他从自称为正等觉者的你处离开。自称为正等觉者的你的法。信安住于自称为正等觉者的你之中。同样，“你自称是漏尽者”等句亦应如是广说。

อิทฺธิมา ภิกฺขุ เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ. อิทฺธิมนฺโต ภิกฺขู เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตีติ อิมสฺมึ ปนตฺเถ อยมฺปิ สกฺริยาปทา ปทมาลา ววตฺถเปตพฺพา –

一位有神通的比丘，能从一化为多，从多化为一。诸有神通的比丘，亦能从一化为多，从多化为一。于此义，此带动词的格位变化亦应确立如下：

เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺโต พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺโต ภิกฺขุ ติฏฺฐติ, เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตา พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตา ภิกฺขู ติฏฺฐนฺติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตํ พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตํ ภิกฺขุํ ปสฺสติ, เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺเต พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺเต ภิกฺขู ปสฺสติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺเตน พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺเตน ภิกฺขุนา ธมฺโม เทสิโต, เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺเตหิ พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺเตหิ ภิกฺขูหิ ธมฺโม เทสิโต. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตสฺส พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตสฺส ภิกฺขุโน ทียเต. เสสํ [Pg.350] วิตฺถาเรตพฺพํ. โภ เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺต พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺต ภิกฺขุ ตฺวํ ธมฺมํ เทเสหิ, โภนฺโต เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตา พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตา ตุมฺเห ธมฺมํ เทเสถาติ. อิมสฺมึ ฐาเน เกวฏฺฏสุตฺตํ สาธกํ. ‘‘อิธ เกวฏฺฏ ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ, อาวิภาวํ…เป… ตเมนํ อญฺญตโร สทฺโธ ปสนฺโน ปสฺสติ ตํ ภิกฺขุํ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภนฺตํ เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตํ พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺต’’นฺติ อิทํ เกวฏฺฏสุตฺตํ.

一位能从一化为多、从多化为一的比丘站立；诸位能从一化为多、从多化为一的比丘站立。他看见一位能从一化为多、从多化为一的比丘；他看见诸位能从一化为多、从多化为一的比丘。法由一位能从一化为多、从多化为一的比丘所说；法由诸位能从一化为多、从多化为一的比丘所说。供养被给予一位能从一化为多、从多化为一的比丘。其余应予广说。贤友，能从一化为多、从多化为一的比丘，请你说法！诸贤友，能从一化为多、从多化为一的比丘们，请你们说法！于此，《坚固经》(Kevaṭṭasuttaṃ)可为佐证。“在此，坚固(Kevaṭṭa)，有比丘体验种种神通。他从一化为多，从多化为一，显现……某位有信、心喜者看见那位比丘体验种种神通，从一化为多，从多化为一。”此即《坚固经》。

เอโกเอกาย มาตุคาเมน สทฺธึ รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺโต ภิกฺขุ เอวํ วทติ, เอโกเอกาย มาตุคาเมน สทฺธึ รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺตา ภิกฺขู เอวํ วทนฺติ. เอโกเอกาย มาตุคาเมน สทฺธึ รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺตํ ภิกฺขุํ ปสฺสติ, เอโกเอกาย มาตุคาเมน สทฺธึ รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺเต ภิกฺขู ปสฺสติ. สพฺพํ วิตฺถาเรตพฺพํ. เอตฺถ ปน ‘‘น ตฺเวว เอโกเอกาย, มาตุคาเมน สลฺลเป’’ติอาทิกํ ปาฬิปทํ สาธกํ. เอตฺถ หิ เอโกเอกายาติ อิทํ อพฺยยปทสทิสํ รูฬฺหีปทนฺติ คเหตพฺพํ, อญฺญมญฺญนฺติ สทฺทสฺส วิย จ เอกปทตฺตูปคมนญฺจสฺส เวทิตพฺพํ. ภิกฺขุ วินา ทุติเยน สยํ เอโก หุตฺวา เอกาย อิตฺถิยา สทฺธินฺติ อิมสฺมึ อตฺเถ ‘‘เอโกเอกายา’’ติ อิทํ ปทํ น รูฬฺหีปทนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ สนฺเตปิ น ‘‘เอโก’’ติ สทฺโท ‘‘ภิกฺขู’’ติ ปเทน สมานาธิกรโณ. ยทิ สมานาธิกรโณ สิยา, ‘‘นิสชฺชํ กปฺเปนฺต’’นฺติอาทิ น วตฺตพฺพํ สิยา. ‘‘เอกายา’’ติ สทฺโทปิ น อชฺฌาหริตพฺเพน ‘‘อิตฺถิยา’’ติ ปเทน สมานาธิกรโณ. ยทิ สมานาธิกรโณ สิยา, ‘‘มาตุคาเมนา’’ติ [Pg.351] น วตฺตพฺพํ สิยา วิเสสาภาวโต ทฺวิรุตฺตภาวาปชฺชนโต จ. กิญฺจ ภิยฺโย ‘‘มาตุคาเมนา’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘เอเกนา’’ติ วตฺตพฺพํ สิยา, เอกนฺตโต ปน ‘‘เอโกเอกายา’’ติ อิทํ ปทํ ปุมิตฺถิสงฺขาตํ อตฺถํ อเปกฺขติ, น สมานาธิกรณปทํ, ตสฺมา ‘‘ทฺเว ชานิปตโย อญฺญมญฺญํ สลฺลเปนฺตี’’ติอาทีสุ ‘‘อญฺญมญฺญ’’นฺติ ปทสฺส วิย จ ‘‘เอโกเอกายา’’ติ อิมสฺส เอกปทตฺตญฺจ นิสชฺชํ กปฺเปนฺตสฺส ภิกฺขุโน วิเสสนตฺตญฺจ เวทิตพฺพํ. อถ วา ยสฺสํ นิสชฺชกฺริยายํ ภิกฺขุปิ เอโกว โหติ, อิตฺถีปิ เอกาว. สา กฺริยา รูฬฺหีวเสน ‘‘เอโกเอกายา’’ติ วุจฺจติ, ตาทิสาย เอโกเอกาย นิสชฺชกฺริยาย ภิกฺขุ มาตุคาเมน สทฺธินฺติปิ อตฺโถ คเหตพฺโพ. อิมินา นเยน อญฺเญสมฺปิ รูฬฺหีสทฺทานํ นามิกปทมาลา ยถาปโยคํ เอกวจนพหุวจนวเสน โยเชตพฺพา. อิจฺเจวํ วาจฺจาภิเธยฺยลิงฺคาทีนํ นามิกปทมาลา นานปฺปการโต ปกาสิตา.

一位比丘与一位妇女单独在僻静处同坐而如是说；诸比丘（各自）与一位妇女单独在僻静处同坐而如是说。他看见一位比丘与一位妇女单独在僻静处同坐；他看见诸比丘（各自）与一位妇女单独在僻静处同坐。其余应予广说。于此，“不应与妇女单独交谈”(na tveva ekoekāya, mātugāmena sallape)等巴利文句可为佐证。于此，“ekoekāya”（一与一）应被视为一个类似不变语的惯用语，并应知其如“aññamañña”（相互）一词般，已合为一词。在此“比丘无第二人，独自与一位女性一起”的意义中，“ekoekāya”一词则不应被视为惯用语。即便如此，“eko”一词亦不与“bhikkhu”一词同格。若同格，则不应说“nisajjaṃ kappenta”（安排同坐）等。“ekāya”一词亦不与所省略的“itthiyā”（女性）一词同格。若同格，则不应说“mātugāmena”（与妇女），因无差别而导致重复。再者，因已说“mātugāmena”，故（若为同格）应说“ekena”。然而，“ekoekāya”一词是绝对地关涉男与女之数，而非同格之词。是故，应知此“ekoekāya”如“夫妻二人相互交谈”等句中的“aññamaññaṃ”一词般，已合为一词，且是修饰“安排同坐的比丘”的限定词。或者，于其同坐之行中，比丘亦为一人，女性亦为一人，此行依惯例称为“ekoekāya”。因此，“比丘与妇女单独同坐”亦应理解为此义。循此理，其他惯用语的名词格位变化亦应根据用法，配合单数与复数。如是，能说、所说、性等的名词格位变化已从各方面予以阐明。

สุมธุรตรสทฺทนิตึ อิมํ,ปฏุตรมติตํ สุสิเข วรํ;

วิทุวิมติตโมปหรึ รวึ,มติกุมุทปโพธินิสาปตึ.

当善学此极甘美、超胜敏慧之殊胜音理，其如日轮，能除智者之迷暗；如月主，能令慧莲绽放。

กตวิญฺญูชนสฺสาส-สาสนสฺสาภิวุทฺธิยา;

ธิยา นีติมิมํ สาธุ, สาธุกญฺเญว ลกฺขเย.

为令博学智者与教法兴盛，当以智慧善察此论典。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ

如是，为令智者于具注释之九分教与三藏的言语之道中

โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

为获得善巧而造的《声律论》中

วาจฺจาภิเธยฺยลิงฺคาทิปริทีปโน นามิกปทมาลาวิภาโค

阐明能说、所说、性等的名词词形变化分析

เอกาทสโม ปริจฺเฉโท.

第十一章。

เอตฺตาวตา [Pg.352] ภูธาตุมยานํ ปุลฺลิงฺคานํ อิตฺถิลิงฺคานํ นปุํสกลิงฺคานญฺจ นามิกปทมาลา ยถารหํ ลิงฺคนฺตเรหิ สทฺทนฺตเรหิ อตฺถนฺตเรหิ จ สทฺธึ นานปฺปการโต ทสฺสิตา. สพฺพนามานิ หิ ฐเปตฺวา นยโต อญฺญานิ กานิจิ นามานิ อคฺคหิตานิ นาม นตฺถิ.

至此，阳性、阴性及中性名词的词形变化，已连同其他不同的性、词形及意义，适当地以多种方式展示。确实，除了代词，依此方法，没有任何名词未被涵盖。

๑๒. สพฺพนามตํสทิสนามนามิกปทมาลา

12. 代词及类代词名词的词形变化

อิโต ปรํ ปวกฺขามิ, สพฺพนามญฺจ ตสฺสมํ;

นามญฺจ โยชิตํ นานา-นาเมเหว วิเสสโต.

此后我当说，代词及其同类词，以及其如何特别地与各种名词结合。

ยานิ โหนฺติ ติลิงฺคานิ, อนุกูลานิ ยานิ จ;

ติลิงฺคานํ วิเสเสน, ปทาเนตานิ นามโต.

凡具三性者，及随顺于三性者；依三性之别，此等词语皆属名词。

‘‘สพฺพสาธารณกานิ, นามานิ’’จฺเจว อตฺถโต;

สพฺพนามานิ วุจฺจนฺติ, สตฺตวีสติ สงฺขโต.

其义为“一切共通之名”，故称为代词，其数二十七。

เตสุ กานิจิ รูเปหิ, เสสาญฺเญหิ จ ยุชฺชเร;

กานิจิ ปน สเหว, เอเตสํ ลกฺขณํ อิทํ.

其中一些词形与他者同，一些则相异；亦有一些两者兼具，此即彼等之特征。

เอตสฺมา ลกฺขณา มุตฺตํ, น ปทํ สพฺพนามิกํ;

ตสฺมาตีตาทโย สทฺทา, คุณนามานิ วุจฺจเร.

不具此等特征之词，则非为代词；是故“过去”等词语，被称为性质名词。

สพฺพนามานิ นาม – สพฺพ กตร กตม อุภย อิตรอญฺญ อญฺญตร อญฺญตม ปุพฺพ ปร อปร ทกฺขิณ อุตฺตร อธรยต เอต อิม อมุกึ เอก อุภ ทฺวิติ จตุ ตุมฺห อมฺห อิจฺเจตานิ สตฺตวีส.

代词计二十七，即：一切（sabba）、何者（二中择一）（katara）、何者（多中择一）（katama）、两者（ubhaya）、另一（itara）、其他（añña）、某一（aññatara）、某一（aññatama）、前（pubba）、后（para）、另外（apara）、南（dakkhiṇa）、北（uttara）、下（adhara）、关系词（ya）、彼（ta）、此（eta）、此（ima）、彼（amu）、何（kiṃ）、一（eka）、两者（ubha）、二（dvi）、三（ti）、四（catu）、汝（tumha）、我（amha）。

เอเตสุ สพฺพสทฺโท สกลตฺโถ, โส จ สพฺพสพฺพาทิวเสน เญยฺโย. กตร กตมสทฺทา ปุจฺฉนตฺถา. อุภยสทฺโท ทฺวิอวยวสมุทายวจโน. อิตรสทฺโท วุตฺตปฏิโยคีวจโน. อญฺญสทฺโท อธิคตาปรวจโน. อญฺญตร อญฺญตมสทฺทา อนิยมตฺถา. ปุพฺพาทโย อุตฺตรปริยนฺตา ทิสากาลาทิววตฺถาวจนา. ตถา หิ ปุพฺพ [Pg.353] ปรา ปร ทกฺขิณุตฺตรสทฺทา ปุลฺลิงฺคตฺเต ยถารหํ กาลเทสาทิวจนา, อิตฺถิลิงฺคตฺเต ทิสาทิวจนา, นปุํสกลิงฺคตฺเต ฐานาทิวจนา. อธรสทฺโทปิ เหฏฺฐิมตฺถวาจโก ววตฺถาวจโนเยว, โส จ ติลิงฺโค ‘‘อธโร ปตฺโต. อธรา อรณี, อธรํ ภาชน’’มิติ, ยํสทฺโท อนิยมตฺโถ. ตํสทฺโท ปรมฺมุขาวจโน. เอตสทฺโท สมีปวจโน. อิมสทฺโท อจฺจนฺตสมีปวจโน. อมุสทฺโท ทูรวจโน. กึสทฺโท ปุจฺฉนตฺโถ. เอกสทฺโท สงฺขาทิวจโน. วุตฺตญฺหิ –

于此等词中，sabba词义为“全部”，应知其有“每一个”等义。katara、katama二词用于疑问。ubhaya词表由二部分构成之集合。itara词表与已说者相对。añña词表已知的另一个。aññatara、aññatama二词表不确定。从pubba至uttara等词，表方位、时间等之限定。例如，pubba、para、apara、dakkhiṇa、uttara等词，于阳性时，随宜表时间、地方等；于阴性时，表方位等；于中性时，表处所等。adhara词亦表下方之义，同为限定词，其通用于三性，如：adharo patto（下方的钵）、adharā araṇī（下方的钻木）、adharaṃ bhājanaṃ（下方的器皿）。ya词表不确定。ta词指不在眼前者。eta词指近处者。ima词指极近处者。amu词指远处者。kiṃ词用于疑问。eka词表数量等。如所说——

เอกสทฺโท อญฺญตฺถเสฏฺฐอสหายสงฺขาทีสุ ทิสฺสติ. ตถา เหส ‘‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ, อิตฺเถเก อภิวทนฺตี’’ติอาทีสุ อญฺญตฺเถ ทิสฺสติ. ‘‘เจตโส เอโกทิภาว’’นฺติอาทีสุ เสฏฺเฐ. ‘‘เอโก วูปกฏฺโฐ’’ติอาทีสุ อสหาเย. ‘‘เอโกว โข ภิกฺขเว ขโณ จ สมโย จ พฺรหฺมจริยวาสายา’’ติอาทีสุ สงฺขายนฺติ.

eka词可见于“其他”、“最胜”、“无伴”、“数”等义。例如，于‘“我与世界是常，唯此是实，余者皆虚”，一些人如是说’等中，eke为“其他”义。于‘心一境性（cetaso ekodibhāva）’等中，为“最胜”义。于‘独自远离（eko vūpakaṭṭho）’等中，为“无伴”义。于‘诸比丘，仅有一刹那、一时机宜修梵行’等中，为“数”义。

ยตฺเถส สงฺขาวจโน, ตตฺเถกวจนนฺโตว. อุภสทฺโท ทฺวิสทฺทปริยาโย. ทฺวิติจตุสทฺทา สงฺขาวจนา, สพฺพกาลํ พหุวจนนฺตาว. ตุมฺหสทฺโท เยน กเถติ, ตสฺมึ วตฺตพฺพวจนํ. อมฺหสทฺโท อตฺตนิ วตฺตพฺพวจนํ.

当eka为数词时，则唯用于单数。ubha词为dvi词之同义词。dvi、ti、catu等数词，恒为复数。tumha词指言说之对象。amha词指自身。

อิทานิ เตสํ นามิกปทมาลํ กถยาม –

今当说彼等之词形变化——

สพฺโพ, สพฺเพ. สพฺพํ, สพฺเพ. สพฺเพน, สพฺเพหิ, สพฺเพภิ. สพฺพสฺส, สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ. สพฺพสฺมา, สพฺพมฺหา, สพฺเพหิ, สพฺเพภิ. สพฺพสฺส, สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ. สพฺพสฺมึ, สพฺพมฺหิ, สพฺเพสุ. โภ สพฺพ, ภวนฺโต สพฺเพ.

（阳性）主格：sabbo, sabbe。宾格：sabbaṃ, sabbe。工具格：sabbena; sabbehi, sabbebhi。与格：sabbassa; sabbesaṃ, sabbesānaṃ。离格：sabbasmā, sabbamhā; sabbehi, sabbebhi。属格：sabbassa; sabbesaṃ, sabbesānaṃ。处格：sabbasmiṃ, sabbamhi; sabbesu。呼格：bho sabba; bhavanto sabbe。

ตตฺร [Pg.354] ‘‘สพฺโพ ภูโต, สพฺเพ ภูตา’’ติอาทินา, ‘‘สพฺโพ ปุริโส, สพฺเพ ปุริสา’’ติอาทินา จ นเยน สพฺพานิ ปุลฺลิงฺคนาเมหิ สทฺธึ โยเชตพฺพานิ. ยานิ ปน ยมกมหาเถเรน ปุนฺนปุํสกวิสเย สพฺพ กตร กตมาทีนํ อญฺญานิปิ รูปานิ วุตฺตานิ. ตํ ยถา?

于此，应依“sabbo bhūto, sabbe bhūtā”（一切有情）及“sabbo puriso, sabbe purisā”（一切人）等范例，将其与所有阳性名词结合。此外，耶摩迦（Yamaka）大长老于阴性、中性方面，亦说及sabba、katara、katama等之其他词形。其如何？

‘‘สพฺพา’’ อิจฺจาทิกํ รูปํ, นิสฺสกฺเก ภุมฺมเก ปน;

‘‘สพฺเพ’’ อิจฺจาทิกํ รูปํ, ยมเกน ปกาสิตํ.

“sabbā”等词形，用于非作业主格（nissakka）与地格（bhummaka）；而“sabbe”等词形，亦由耶摩迦所阐明。

ตญฺเจ อุปปริกฺขิตฺวา, ยุตฺตํ คณฺหนฺตุ โยคิโน;

สพฺพนามิกรูปญฺหิ, วิวิธํ ทุพฺพุธํ ยโต.

研习者应细察之，取其合宜者；因为代词的词形，既繁多又难解。

สพฺพา, สพฺพา, สพฺพาโย. สพฺพํ, สพฺพา, สพฺพาโย. สพฺพาย, สพฺพสฺสา, สพฺพาหิ, สพฺพาภิ. สพฺพาย, สพฺพสฺสา, สพฺพาสํ. สพฺพาย, สพฺพสฺสา, สพฺพาหิ, สพฺพาภิ. สพฺพาย, สพฺพสฺสา, สพฺพาสํ. สพฺพายํ, สพฺพสฺสา, สพฺพสฺสํ, สพฺพาสุ. โภติ สพฺเพ, โภติโย สพฺพา, สพฺพาโย. อิตฺถิลิงฺคตฺเต นามิกปทมาลา.

（阴性）主格：sabbā; sabbā, sabbāyo。宾格：sabbaṃ; sabbā, sabbāyo。工具格：sabbāya, sabbassā; sabbāhi, sabbābhi。与格：sabbāya, sabbassā; sabbāsaṃ。离格：sabbāya, sabbassā; sabbāhi, sabbābhi。属格：sabbāya, sabbassā; sabbāsaṃ。处格：sabbāyaṃ, sabbassā, sabbassaṃ; sabbāsu。呼格：bhoti sabbe; bhotiyo sabbā, sabbāyo。此为阴性词形变化。

เอตฺถ ‘‘สพฺพา ภาวิกา, สพฺพา ภาวิกาโย’’ติ, ‘‘สพฺพา กญฺญา, สพฺพา กญฺญาโย’’ติ จ อาทินา อิตฺถิลิงฺคสพฺพนามานิ สพฺเพหิ อิตฺถิลิงฺเคหิ สทฺธึ โยเชตพฺพานิ. เอตฺถ จ ‘‘สพฺพสฺสา’’ติ ปทํ ตติยาจตุตฺถีปญฺจมีฉฏฺฐีสตฺตมีวเสน ปญฺจธา วิภตฺตํ ‘‘ตสฺสา กุมาริกาย สทฺธิ’’นฺติ กรณปฺปโยคาทิทสฺสนโต. สพฺพสฺสา กญฺญาย กตํ. สพฺพสฺสา กญฺญาย เทติ. อยํ กญฺญา สพฺพสฺสา กญฺญาย หีนา วิรูปา. อยํ กญฺญา สพฺพสฺสา กญฺญาย อุตฺตมา อภิรูปา. สพฺพสฺสา กญฺญาย อเปติ, สพฺพสฺสา กญฺญาย ธนํ. สพฺพสฺสา กญฺญาย ปติฏฺฐิตํ.

于此，“sabbā bhāvikā, sabbā bhāvikāyo”（一切女修行者）及“sabbā kaññā, sabbā kaññāyo”（一切少女）等，阴性代词当与所有阴性词结合。于此，sabbassā一词，依第三、四、五、六、七格而有五种分别，如“与彼少女（tassā kumārikāya saddhiṃ）”所示之工具格等用法。例如：由一切少女所作（工具格）。给予一切少女（与格）。此少女劣于一切少女（离格）。此少女优于一切少女（离格）。从一切少女离开（离格）。一切少女之财富（属格）。于一切少女中确立（处格）。

สพฺพํ, สพฺพานิ. สพฺพํ, สพฺพานิ. สพฺเพน, สพฺเพหิ, สพฺเพภิ. สพฺพสฺส, สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ. สพฺพสฺมา, สพฺพมฺหา, สพฺเพหิ, สพฺเพภิ[Pg.355]. สพฺพสฺส, สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ. สพฺพสฺมึ, สพฺพมฺหิ, สพฺเพสุ. โภ สพฺพ, ภวนฺโต สพฺพานิ. นปุํสกลิงฺคตฺเต นามิกปทมาลา.

（中性）主格：sabbaṃ, sabbāni。宾格：sabbaṃ, sabbāni。工具格：sabbena; sabbehi, sabbebhi。与格：sabbassa; sabbesaṃ, sabbesānaṃ。离格：sabbasmā, sabbamhā; sabbehi, sabbebhi。属格：sabbassa; sabbesaṃ, sabbesānaṃ。处格：sabbasmiṃ, sabbamhi; sabbesu。呼格：bho sabba; bhavanto sabbāni。此为中性词形变化。

เอตฺถ ‘‘สพฺพํ ภูตํ, สพฺพานิ ภูตานิ. สพฺพํ จิตฺตํ, สพฺพานิ จิตฺตานี’’ติ จ อาทินา นปุํสกลิงฺคสพฺพนามานิ สพฺเพหิ นปุํสกลิงฺเคหิ สทฺธึ โยเชตพฺพานิ. เอวํ สพฺพสทฺทสฺส ลิงฺคตฺตยวเสน ปทมาลา ภวติ.

于此，“sabbaṃ bhūtaṃ, sabbāni bhūtāni”（一切有情）及“sabbaṃ cittaṃ, sabbāni cittāni”（一切心）等，中性代词当与所有中性词结合。如是，sabba一词即具三性之词形变化。

อิทานิสฺส ปรปเทน สทฺธึ สมาโส เวทิตพฺโพ ‘‘สพฺพสาธารโณ สพฺพเวรี’’อิติ. ตตฺถ สพฺเพสํ สาธารโณ สพฺพสาธารโณ. สพฺเพสํ เวรี, สพฺเพ วา เวริโน ยสฺส โสยํ สพฺพเวรีติ สมาสวิคฺคโห. ยถา ปน สพฺพสทฺทสฺส ปทมาลา ลิงฺคตฺตยวเสน โยชิตา, เอวํ กตรสทฺทาทีนมฺปิ อธรสทฺทปริยนฺตานํ โยเชตพฺพา.

现在应当了解它与他词的复合，如“sabbasādhāraṇo”（一切共通的）、“sabbaverī”（一切之敌）。其中，“sabbasādhāraṇo”的复合词分析为“sabbesaṃ sādhāraṇo”（对一切共通）。“sabbaverī”的复合词分析为“sabbesaṃ verī”（对一切为敌）或“sabbe vā verino yassa so ayaṃ sabbaverī”（一切是他的敌人，故为一切之敌）。如同sabba一词的词形变化可用于三性，从katara到adhara等词也应同样运用。

ตตฺรายํ อุภยสทฺทวชฺชิโต ปุลฺลิงฺคเปยฺยาโล –

此处是省略ubhaya一词的阳性词系列——

กตโร, กตเร. กตรํ…เป… โภ กตร, ภวนฺโต กตเร. กตโม, กตเม. อิตโร, อิตเร. อญฺโญ, อญฺเญ. อญฺญตโร, อญฺญตเร. อญฺญตโม, อญฺญตเม. ปุพฺโพ, ปุพฺเพ. ปโร, ปเร. อปโร, อปเร. ทกฺขิโณ, ทกฺขิเณ. อุตฺตโร, อุตฺตเร. อธโร, อธเร…เป… โภ อธร, ภวนฺโต อธเรติ.

Kataro, katare. Kataraṃ…（等）… bho katara, bhavanto katare. Katamo, katame. Itaro, itare. Añño, aññe. Aññataro, aññatare. Aññatamo, aññatame. Pubbo, pubbe. Paro, pare. Aparo, apare. Dakkhiṇo, dakkhiṇe. Uttaro, uttare. Adharo, adhare…（等）… bho adhara, bhavanto adhare.

อยํ ปน อุภยสทฺทสหิโต นปุํสกลิงฺคเปยฺยาโล –

此为包含ubhaya一词的中性词系列——

กตรํ, กตรานิ. กตรํ…เป… โภ กตร, ภวนฺโต กตรานิ. กตมํ. อุภยํ. อิตรํ. อญฺญํ. อญฺญตรํ. อญฺญตมํ. ปุพฺพํ. ปรํ. อปรํ. ทกฺขิณํ. อุตฺตรํ. อธรํ, อธรานิ. อธรํ…เป… โภ อธร, ภวนฺโต อธรานีติ.

Kataraṃ, katarāni. Kataraṃ…（等）… bho katara, bhavanto katarāni. Katamaṃ. Ubhayaṃ. Itaraṃ. Aññaṃ. Aññataraṃ. Aññatamaṃ. Pubbaṃ. Paraṃ. Aparaṃ. Dakkhiṇaṃ. Uttaraṃ. Adharaṃ, adharāni. Adharaṃ…（等）… bho adhara, bhavanto adharāni.

อิทานิ [Pg.356] ปุนฺนปุํสกลิงฺคานํ ปรสทฺทาทีนํ รูปนฺตรนิทฺเทโส วุจฺจติ. กจฺจายนสฺมิญฺหิ ‘‘ปุริสา’’ติ วิย ‘‘ปรา’’ติ ปฐมาพหุวจนํ ทิสฺสติ. เอวรูโป นโย อปรสพฺพกตราทีสุ อญฺญตมปริโยสาเนสุ นวสุ อปฺปสิทฺโธ, ลพฺภมาโน ปุพฺพทกฺขิณุตฺตราธเรสุ จตูสุ ลพฺเภยฺย. ตถา ‘‘ปุริเส’’ติ วิย ปาฬิอาทีสุ ‘‘ปุพฺเพ’’ติ สจฺจสงฺเขเป ‘‘อิตเร’’ติ, กจฺจายเน จ ‘‘ปเร’’ติ สตฺตมีเอกวจนํ ทิสฺสติ. เอวรูโป นโย สพฺพ อญฺญสทฺเทสุ อปฺปสิทฺโธ, ลพฺภมาโน กตรกตมาทีสุ เสเสสุ อธรปริโยสาเนสุ ทฺวาทสสุ ลพฺเภยฺย. ตถา ‘‘ปุริสา’’ติ วิย สพฺพา กตรา อิจฺจาทิ ปญฺจมีเอกวจนนโย ปาฬิอาทีสุ อปฺปสิทฺโธ. เอวํ สนฺเตปิ อยํ นโย ปุนปฺปุนํ อุปปริกฺขิตฺวา ยุตฺโต เจ, คเหตพฺโพ.

现在要说明阳性与中性词para等的其他词形解释。在迦旃延(Kaccāyana)的著作中，可见第一格复数“parā”，如同“purisā”。这种用法不见于apara、sabba、katara等直到aññatama为止的九个词，但可见于pubba、dakkhiṇa、uttara、adhara这四个词。同样，如同“purise”，在《真实纲要》(Saccasaṅkhepa)等巴利典籍中可见处格单数“pubbe”、“itare”，在迦旃延的著作中可见“pare”。这种用法不见于sabba与añña二词，但可见于从katara、katama到adhara为止的其余十二个词。同样，如同“purisā”，像“sabbā”、“katarā”等词的第五格单数用法，在巴利典籍等中不见。即便如此，此种用法也应反复审察，若合理，则可采纳。

อยํ ปน อุภยสทฺทสหิโต อิตฺถิลิงฺคเปยฺยาโล –

此为包含ubhaya一词的阴性词系列——

กตรา, กตรา, กตราโย. กตรํ…เป… โภติ กตเร, โภติโย กตรา, กตราโย. กตมา. อุภยา. อิตรา. อญฺญตรา. อญฺญตมา. ปุพฺพา. ปรา. อปรา. ทกฺขิณา. อุตฺตรา. อธรา, อธรา, อธราโย. อธรํ…เป… โภติ อธเร, โภติโย อธรา, อธราโยติ.

Katarā, katarā, katarāyo. Kataraṃ…（等）… bhoti katare, bhotiyo katarā, katarāyo. Katamā. Ubhayā. Itarā. Aññatarā. Aññatamā. Pubbā. Parā. Aparā. Dakkhiṇā. Uttarā. Adharā, adharā, adharāyo. Adharaṃ…（等）… bhoti adhare, bhotiyo adharā, adharāyo.

ยสฺมา ปเนเตสุ อิตร อญฺญ อญฺญตร อญฺญตมานํ ปาฬิยาทีสุ ‘‘อิตริสฺสา’’ติอาทิทสฺสนโต โกจิ เภโท วตฺตพฺโพ[Pg.357], ตสฺมา จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ เอกวจนฏฺฐาเน ‘‘อิตริสฺสา, อิตราย, อญฺญิสฺสา, อญฺญาย. อญฺญตริสฺสา, อญฺญตราย, อญฺญตมิสฺสา, อญฺญตมายา’’ติ โยเชตพฺพํ. ตถา ตติยาปญฺจมีนเมกวจนฏฺฐาเน ‘‘ตสฺสา กุมาริกาย สทฺธึ. กสฺสาหํ เกน หายามี’’ติ กรณนิสฺสกฺกปฺปโยคทสฺสนโต สตฺตมิยา ปเนกวจนฏฺฐาเน ‘‘อิตริสฺสา, อิตริสฺสํ, อิตราย, อิตรายํ, อญฺญิสฺสา, อญฺญิสฺสํ, อญฺญาย, อญฺญายํ, อญฺญตริสฺสา, อญฺญตริสฺสํ, อญฺญตราย, อญฺญตรายํ, อญฺญตมิสฺสา, อญฺญตมิสฺสํ, อญฺญตมาย, อญฺญตมาย’’นฺติ โยเชตพฺพํ ‘‘อญฺญตโร ภิกฺขุ อญฺญตริสฺสา อิตฺถิยา ปฏิพทฺธจิตฺโต โหตี’’ติ ปาฬิทสฺสนโต.

因为在itara、añña、aññatara、aññatama这些词中，从巴利(pāḷi)圣典等处所见的“itarissā”等形式可以了知某些差异，因此在第四格与第六格单数的位置，应当配合为“itarissā, itarāya, aññissā, aññāya. Aññatarissā, aññatarāya, aññatamissā, aññatamāyā”。同样，在第三格与第五格单数的位置，从“tassā kumārikāya saddhiṃ”与“Kassāhaṃ kena hāyāmī”等工具格和离格的用法来看；而在第七格单数的位置，则应当配合为“itarissā, itarissaṃ, itarāya, itarāyaṃ, aññissā, aññissaṃ, aññāya, aññāyaṃ, aññatarissā, aññatarissaṃ, aññatarāya, aññatarāyaṃ, aññatamissā, aññatamissaṃ, aññatamāya, aññatamāyaṃ”，这是根据巴利圣典“某个比丘对某个女子生起执着之心”的例子。

ตตฺร สพฺพสทฺโท สพฺพสพฺพํ, ปเทสสพฺพํ, อายตนสพฺพํ, สกฺกายสพฺพนฺติ จตูสุ วิสเยสุ ทิฏฺฐปฺปโยโค. ตถา เหส ‘‘สพฺเพ ธมฺมา สพฺพากาเรน พุทฺธสฺส ภควโต ญาณมุเข อาปาถมาคจฺฉนฺตี’’ติอาทีสุ สพฺพสพฺพสฺมึ อาคโต. ‘‘สพฺเพสํ โว สาริปุตฺตา สุภาสิตํ ปริยาเยนา’’ติอาทีสุ ปเทสสพฺพสฺมึ. ‘‘สพฺพํ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามิ…เป… กตมญฺจ ภิกฺขเว สพฺพํ จกฺขุญฺเจว รูปา จ…เป… มโน เจว ธมฺมา จา’’ติ เอตฺถ อายตนสพฺพสฺมึ. ‘‘สพฺพํ สพฺพโต สญฺชานาตี’’ติอาทีสุ สกฺกายสพฺพสฺมึ. ตตฺถ สพฺพสพฺพสฺมึ อาคโต นิปฺปเทโส, อิตเรสุ ตีสุ สปฺปเทโสติ เวทิตพฺโพ. อิจฺเจวํ –

其中，“sabba”（一切）一词在四种对象中被使用：全体的一切、部分的一切、处的一切、有身的一切。例如“一切法以一切方式都呈现在世尊的智慧之中”等句，是全体的一切。“舍利弗，你们所有人的话，都是依理的善说”等句，是部分的一切。“诸比丘，我将为你们讲说一切，仔细听，好好思考，我将讲述……诸比丘，什么是一切？就是眼与色……乃至意与法”等句，是处的一切。“于一切之中认知一切”等句，是有身的一切。其中，全体的一切是无部分的，其余三种则被认为是有部分的。就是这样——

สพฺพสพฺพปเทเสสุ[Pg.358], อโถ อายตเนปิ จ;

สกฺกาเย จาติ จตูสุ, สพฺพสทฺโท ปวตฺตติ.

于全体与部分，亦于诸处及有身，于此四者中，“一切”之词转。

กตร กตมสทฺเทสุ กตรสทฺโท อปฺเปสุ เอกํ วา ทฺเว วา ตีณิ วา ภิยฺโย วา อปฺปมุปาทาย วตฺตติ. กตมสทฺโท พหูสุ เอกํ วา ทฺเว วา ตีณิ วา พหุํ วา อุปาทาย วตฺตติ. กตรสทฺโท หิ อปฺปวิสโย, กตมสทฺโท พหุวิสโย. ตตฺริเม ปโยคา ‘‘กตเรน มคฺเคน คนฺตพฺพํ. สมุทฺโท กตโร อยํ. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ. กตเม ธมฺมา กุสลา. ทิสา จตสฺโส วิทิสา จตสฺโส, อุทฺธํ อโธ ทส ทิสตา, อิมาโย, กตมํ ทิสํ ติฏฺฐติ นาคราชา’’. อิจฺเจวมาทโย ภวนฺติ. อุภโย. อุภยํ. อุภโย. อุภเยน. เสสํ ปุลฺลิงฺเค สพฺพสทฺทสมํ. อุภโย ชนา ติฏฺฐนฺติ. อุภโย ชเน ปสฺสติ. ยถา อุโภ ปุตฺตา. อุโภ ปุตฺเตติ. ‘‘อุภโย’’ติ หิ ปทํ ‘‘อุโภ’’ติ ปทมิว พหุวจนนฺตภาเวน ปสิทฺธํ, น ตฺเวกวจนนฺตภาเวน. เอตฺถ หิ –

在“katara”与“katama”二词中，“katara”一词用于指代少数中的一个、两个、三个或更多，是就少数而言。“katama”一词用于指代多数中的一个、两个、三个或更多，是就多数而言。“katara”一词范围小，“katama”一词范围大。以下是其用例：“应走哪条路？”“这是哪个海？”“那时生起的是哪种触？”“哪些法是善的？”“四方、四维、上方、下方，此十方中，龙王(nāgarājā)住于哪一方？”等等。Ubhayo. Ubhayaṃ. Ubhayo. Ubhayena. 其余阳性形式同“sabba”一词。“两人站立。”“看见两人。”例如“两个儿子”。“两个儿子”。因为“ubhayo”一词如同“ubho”一词，以作为复数词尾而闻名，而非单数词尾。于此——

‘‘เอกรตฺเตน อุภโย, ตุวญฺจ ธนุเสข จ;

อนฺนเมวาภินนฺทนฺติ, อุภโย เทวมานุสา’’

“一夜之间，你与学弓者(dhanusekha)两者；天与人两者，皆喜爱食物。”

‘‘อุภโย เต ปิตาภาตโร’’ติ ตทตฺถสาธกานิ นิทสฺสนปทานิ เวทิตพฺพานิ. ยทา ปนายสฺมนฺโต ‘‘อุภโย’’ติ เอกวจนนฺตํ ปสฺเสยฺยาถ, ตทา สาธุกํ มนสิ กโรถ. โก หิ สมตฺโถ อนนฺตนยปฏิมณฺฑิเต สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก ชินสาสเน นิรวเสสโต นยํ ทฏฺฐุํ [Pg.359] ทสฺเสตุญฺจ อญฺญตฺร อาคมาธิคมสมฺปนฺเนน ปภินฺนปฏิสมฺภิเทน. อิทญฺเจตฺถุปลกฺขิตพฺพํ –

“两者是你的父亲与兄弟”，应知此为达成其义的示例之词。然而，诸具寿若见到“ubhayo”作为单数词尾，则应善作意。于此无量方法庄严、附有义注、三藏的胜者教法中，除了通达教理与证悟、得达无碍解者外，谁有能力无余地见与示一切方法呢？于此应注意——

อญฺญสทฺโท ปุพฺพสทฺโท, ทกฺขิโณ จุตฺตโร ปโร;

สพฺพนาเมสุ คยฺหนฺติ, อสพฺพนามิเกสุปิ.

“其他”、“先前”与“南方”，“北方”以及“彼方”词，皆被摄于代词中，亦摄于非代词中。

เอเตสญฺหิ สพฺพนาเมสุ สงฺคโห วิภาวิโตว.

它们被包含于代词中之事，确已被阐明。

อิทานิ อสพฺพนาเมสุ สงฺคโห วุจฺจเต – ตตฺถ อญฺญสทฺโท ตาว ยทา พาลวาจโก, ตทา สพฺพนามํ นาม น โหติ. อสพฺพนามตฺตา จ สพฺพถาปิ ปุริส กญฺญา จิตฺตนเยเนว โยเชตพฺโพ. ตถา หิ น ชานาตีติ อญฺโญ, พาโล ปุริโส. น ชานาตีติ อญฺญา, พาลา อิตฺถี. น ชานาตีติ อญฺญํ, พาลํ กุลนฺติ วจนตฺโถ. เอวํ วิทิตฺวา ปุลฺลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘อญฺโญ, อญฺญา. อญฺญํ, อญฺเญ’’ติอาทินา ปุริสนเยเนว นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. อิตฺถิลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘อญฺญา, อญฺญา, อญฺญาโย’’ติอาทินา กญฺญานเยเนว, นปุํสกลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘อญฺญํ, อญฺญานี’’ติอาทินา จิตฺตนเยเนว โยเชตพฺพา.

现在说明其被包含于非代词中：其中，“añña”一词，当其意为“愚者”时，则不名为代词。因其非代词，故应完全依“purisa”(男人)、“kaññā”(少女)、“citta”(心)的范式来配合。即：“不知者”为“añño”，义为愚笨的男人；“不知者”为“aññā”，义为愚笨的女人；“不知者”为“aññaṃ”，义为愚笨的家族——此为其词义。如是了知后，在阳性中，应依“purisa”的范式，配合“añño, aññā; aññaṃ, aññe”等名词格位变化。在阴性中，应依“kaññā”的范式，配合“aññā, aññā, aññāyo”等。在中性中，应依“citta”的范式，配合“aññaṃ, aññānī”等。

อิมสฺมิญฺหิ อตฺถวิเสเส พาลชเน วตฺตุกาเมน ‘‘อญฺญา ชนา’’ติ อวตฺวา ‘‘อญฺเญ ชนา’’ติ วุตฺเต ตสฺส ตํ วจนํ อธิปฺเปตตฺถํ น สาเธติ อญฺญถา อตฺถสฺส คเหตพฺพตฺตา. ตถา ‘‘อญฺญานํ ชนาน’’นฺติ อวตฺวา ‘‘อญฺเญสํ ชนานํ, อญฺเญสานํ ชนาน’’นฺติ วา วุตฺเต ตสฺส ตํ วจนํ อธิปฺเปตตฺถํ น สาเธติ. ตถา ‘‘อญฺญานํ อิตฺถีน’’นฺติ อวตฺวา ‘‘อญฺญาสํ อิตฺถีน’’นฺติ วุตฺเตปิ, ‘‘อญฺญานํ กุลาน’’นฺติ อวตฺวา ‘‘อญฺเญสํ กุลานํ, อญฺเญสานํ กุลาน’’นฺติ วา วุตฺเตปิ. สพฺพนามิกวเสน ปน อธิคตาปรวจนิจฺฉายํ ‘‘อญฺเญ ชนา’’ติอาทินา วตฺตพฺพํ, น ‘‘อญฺญา ชนา’’ติอาทินา. ตถา หิ ‘‘อญฺญา ชนา’’ติอาทินา วุตฺตวจนํ อธิปฺเปตตฺถํ น สาเธติ อญฺญถา อตฺถสฺส [Pg.360] คเหตพฺพตฺตา. อิติ ยตฺถ ‘‘อญฺญา ชนา’’ติอาทิวจนํ อุปปชฺชติ, ‘‘อญฺเญ ชนา’’ติอาทิวจนํ นุปปชฺชติ, ยตฺถ ปน ‘‘อญฺเญ ชนา’’ติอาทิวจนํ อุปปชฺชติ, ‘‘อญฺญา ชนา’’ติอาทิวจนํ นุปปชฺชติ. ยา เอตสฺมึ อตฺถวิเสเส สลฺลกฺขณา ปญฺญา, อยํ นีติยา มคฺโค ยุตฺตายุตฺติวิจารเณ เหตุตฺตา, โลกสฺมิญฺหิ ยุตฺตายุตฺติวิจารณา นีตีติ วุตฺตา. สา จ วินา ปญฺญาย น สิชฺฌติ. เอวํ อญฺญสทฺโท อสพฺพนามิโกปิ ภวติ.

在此特殊意义上，当想说“愚人”时，若不说“aññā janā”而说“aññe janā”，那么他的话就无法达成预期的意义，因为其意义会被作别种理解。同样，若不说“aññānaṃ janānaṃ”而说“aññesaṃ janānaṃ”或“aññesānaṃ janānaṃ”，他的话也无法达成预期的意义。同样，若不说“aññānaṃ itthīnaṃ”而说“aññāsaṃ itthīnaṃ”，或者不说“aññānaṃ kulānaṃ”而说“aññesaṃ kulānaṃ”或“aññesānaṃ kulānaṃ”，也是如此。然而，当希望以代词的方式表达“其他”之义时，则应说“aññe janā”等，而不应说“aññā janā”等。因为若说“aññā janā”等，其话语无法达成预期的意义，因为其意义会被作别种理解。因此，在适合说“aññā janā”等的地方，不适合说“aññe janā”等；而在适合说“aññe janā”等的地方，则不适合说“aññā janā”等。于此特殊意义中，能够辨别的智慧，即是准则(nīti)之道，因其是审察适当与否的因由。在世间，审察适当与否即被称为“准则”。而此准则，无智慧则不能成就。如是，“añña”一词亦可为非代词。

ปุพฺพ ทกฺขิณุตฺตร ปรสทฺเทสุ ปุพฺพสทฺโท ยตฺถ ปธานวาจโก, ยตฺถ จ ‘‘เสมฺหํ ปุพฺโพ’’ติอาทีสุ โลหิตโกปชวาจโก, ตตฺถ อสพฺพนามิโก. ปฐมตฺเถ ติลิงฺโค, ทุติยตฺเถ เอกลิงฺโค. อุตฺตมตฺถวาจโก ปน อุตฺตรสทฺโท จ ปรสทฺโท จ อสพฺพนามิโก ติลิงฺโคเยว. ตถา ‘‘ทกฺขิณสฺสา วหนฺติม’’นฺติ เอตฺถ วิย สุสิกฺขิตตฺถจตุรตฺถวาจโก ทกฺขิณสทฺโท. ‘‘เปตานํ ทกฺขิณํ ทชฺชา’’ติอาทีสุ ปน เทยฺยธมฺมวาจโก ทกฺขิณาสทฺโท นิโยคา อิตฺถิลิงฺโค อสพฺพนามิโกเยว. เอวํ อญฺญ ปุพฺพ ทกฺขิณุตฺตร ปรสทฺทา อสพฺพนามิกาปิ สนฺตีติ เตสํ สพฺพนาเมสุปิ อสพฺพนาเมสุปิ สงฺคโห เวทิตพฺโพ.

在pubba、dakkhiṇa、uttara、para等词中，pubba一词当其意为“主要”时，或如在“semhaṃ pubbo”等句中意为“痰病之首因”时，它即为非代词。在第一种意义上，它通三性；在第二种意义上，它仅为单性。而意为“最高”的uttara一词和para一词，亦为非代词，且通三性。同样，如在“dakkhiṇassā vahantima”一句中，意为“善巧”或“聪慧”的dakkhiṇa一词亦为非代词。而在“应施予亡者供养(Petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā)”等句中，意为“所施之物”的dakkhiṇā一词，则规定为阴性，且为非代词。如是，añña、pubba、dakkhiṇa、uttara、para等词亦可为非代词，故应知它们既可被包含于代词中，亦可被包含于非代词中。

อิทานิ กตรสทฺทาทีนํ ปรปเทน สทฺธึ สมาโส นียเต ‘‘กตรคามวาสี กตมคามวาสี. อุภยคามวาสิโน, อิตรคามวาสี อญฺญตรคามวาสี, ปุพฺพทิสา, ปรชโน, ทกฺขิณทิสา, อุตฺตรทิสา, อธรปตฺโต’’ติ. ตตฺร ‘‘กตโร คาโม กตรคาโม, กตโม คาโม กตมคาโม, อุภโย คามา อุภยคามา’’ติอาทินา ยถารหํ สมาสวิคฺคโห, กตรสทฺทสฺส ปน กตมสทฺเทน สทฺธึ สมาสํ อิจฺฉนฺติ ทฺวิธา จ รูปานิ ครู ‘‘กตโร จ กตโม จ กตรกตเม กตรกตมา วา’’ติ[Pg.361]. ตสฺมา สพฺพนามิกนเยน สุทฺธนามิเกสุ ปุริสนเยน จ กตร กตมสทฺทสฺส นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา, เตนสฺส สมฺปทานสามิวจนฏฺฐาเนสุ ‘‘กตรกตเมสํ, กตรกตเมสานํ, กตรกตมาน’’นฺติ ตีณิ รูปานิ สิยุํ ‘‘กตรา จ กตมา จ กตรกตมา’’ติ เอวํ อิตฺถิลิงฺควเสน กตสมาเส ปน สพฺพนามิกนเยน, สุทฺธนามิเกสุ กญฺญานเยน จ โยเชตพฺพา. ‘‘กตรญฺจ กตมญฺจ กตรกตมานี’’ติ เอวํ นปุํสกลิงฺควเสน กตสมาเส สพฺพนามิกนเยน, สุทฺธนามิเกสุ จิตฺตนเยน จ โยเชตพฺพา.

现在，“katara”等词与后词的复合将被引出：“哪个村的居民(kataragāmavāsī)”、“哪个村的居民(katamagāmavāsī)”、“两村的居民(ubhayagāmavāsino)”、“另一村的居民(itaragāmavāsī)”、“某一村的居民(aññataragāmavāsī)”、“东方(pubbadisā)”、“他人(parajano)”、“南方(dakkhiṇadisā)”、“北方(uttaradisā)”、“下位者(adharapatto)”。其中，“哪个村子，即kataragāmo”；“哪个村子，即katamagāmo”；“两个村子，即ubhayagāmā”等，应如是适当地分析复合词。而诸师希望“katara”一词与“katama”一词复合，且其形式有二：“kataro ca katamo ca katarakatame”或“katarakatamā”。因此，“katarakatama”一词的名词格位变化，应依代词范式及纯名词中的“purisa”范式来配合。由此，其在与格及属格复数中，应有“katarakatamesaṃ”、“katarakatamesānaṃ”、“katarakatamānaṃ”三种形式。而当依阴性构成复合词，如“katarā ca katamā ca katarakatamā”时，则应依代词范式及纯名词中的“kaññā”范式来配合。当依中性构成复合词，如“katarañca katamañca katarakatamānī”时，则应依代词范式及纯名词中的“citta”范式来配合。

อยํ ปเนตฺถ วิเสโสปิ เวทิตพฺโพ – ปุพฺพาปราทิสทฺทา ทฺวนฺทสมาสาทิวิธึ ปตฺวา เสหิ รูเปหิ รูปวนฺโต น โหนฺติ, ตํ ยถา? ปุพฺพาปรา, อธรุตฺตรา, มาสปุพฺพา ปุริสา, ทิฏฺฐปุพฺพา ปุริสา, ตถาคตํ ทิฏฺฐปุพฺพา สาวกา, อิทํ ปุลฺลิงฺคตฺเต ปฐมาพหุวจนรูปํ. เอตฺเถกาโร อาเทสภูโต น ทิสฺสติ. ปุพฺพาปรานํ อธรุตฺตรานํ, มาสปุพฺพานํ ปุริสานํ, อิทํ ปุลฺลิงฺคตฺเต จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ พหุวจนรูปํ. เอตฺถ สํ สานมิจฺเจเต อาเทสภูตา น ทิสฺสนฺติ. ตถาคตํ ทิฏฺฐปุพฺพานํ สาวกานํ, ตถาคตํ ทิฏฺฐปุพฺพานํ สาวิกานํ, กุลานํ วา, อิทํ ติลิงฺคตฺเต จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ พหุวจนรูปํ. เอตฺถาปิ สํ สานมิจฺเจเต อาเทสภูตา น ทิสฺสนฺติ. มาสปุพฺพายํ มาสปุพฺพาย, ปิยปุพฺพายํ ปิยปุพฺพาย, อิทมิตฺถิลิงฺคตฺเต สตฺตมีจตุตฺถีฉฏฺฐีนํ เอกวจนรูปํ. เอตฺถาเทสภูตา สํ สา น ทิสฺสนฺติ. มาสปุพฺพานํ อิตฺถีนํ, ปิยปุพฺพานํ อิตฺถีนํ, อิทมิตฺถิลิงฺคตฺเต จตุตฺถีฉฏฺฐีพหุวจนรูปํ. เอตฺถ ปนาเทสภูโต สมิจฺเจโส น ทิสฺสติ. อญฺญานิปิ ยถาสมฺภวํ โยเชตพฺพานิ, ปุพฺพาปราทีนํ สมาสวิคฺคหํ สมาสปริจฺเฉเท ปกาเสสฺสาม.

此处亦应了知此一差别：“前”、“后”等词，在构成双合复合法等时，并不使用其自身的（代词）词形。例如：“前后”、“上下”、“一月前的人”、“曾见的人”、“曾见如来的弟子”，此为阳性第一格复数形。此处不见替代形式“e”。“前后的”、“上下的”、“一月前的人的”，此为阳性第四、六格复数形。此处不见替代形式“saṃ”、“sānaṃ”。“曾见如来的弟子们”、“曾见如来的女弟子们”或“家族的”，此为三性第四、六格复数形。此处亦不见替代形式“saṃ”、“sānaṃ”。“于一月前的（女性）”、“于曾是亲爱的（女性）”，此为阴性第七、四、六格单数形。此处不见替代形式“saṃ”、“sā”。“一月前的女人们”、“曾是亲爱的女人们”，此为阴性第四、六格复数形。此处也不见替代形式“saṃ”。其他亦应如其可能而组合。关于“前”、“后”等词的复合与解析，我们将在“复合章”中阐明。

อิทานิ [Pg.362] ยํสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在讲述关系代词“yaṃ”的名词词形变化表——

โย, เย. ยํ, เย. เยน, เยหิ, เยภิ. ยสฺส, เยสํ, เยสานํ. ยสฺมา, ยมฺหา, เยหิ, เยภิ. ยสฺส, เยสํ, เยสานํ. ยสฺมึ, ยมฺหิ, เยสุ. อิทํ ปุลฺลิงฺคํ. ยํ, ยานิ. ยํ, ยานิ. เยน. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. อถ วา ยํ, ยานิ, ยา. ยํ, ยานิ, เย. เยน. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. กตฺถจิ หิ นิการโลโป ภวติ. อถ วา ปน นิการสฺส อากาเรการาเทสาปิ คาถาวิสเย.

Yo, ye. Yaṃ, ye. Yena, yehi, yebhi. Yassa, yesaṃ, yesānaṃ. Yasmā, yamhā, yehi, yebhi. Yassa, yesaṃ, yesānaṃ. Yasmiṃ, yamhi, yesu. 此为阳性。Yaṃ, yāni. Yaṃ, yāni. Yena. 其余与阳性相同。或：Yaṃ, yāni, yā. Yaṃ, yāni, ye. Yena. 其余与阳性相同。在某些地方，“ni”音会脱落。或者，在偈颂中，“ni”音亦可被“ā”或“e”替代。

‘‘ยา ปุพฺเพ โพธิสตฺตานํ, ปลฺลงฺกวรมาภุเช;

นิมิตฺตานิ ปทิสฺสนฺติ, ตานิ อชฺช ปทิสฺสเร’’ติ จ,

“往昔为诸菩萨于殊胜结跏趺坐时所显现的诸相，彼等今日亦将显现”，以及，

‘‘กึ มาณวสฺส รตนานิ อตฺถิ, เย ตํ ชินนฺโต หเร อกฺขธุตฺโต’’ติ จ อิทเมตฺถ ปาฬินิทสฺสนํ. อิทํ นปุํสกลิงฺคํ.

“少年有何珍宝，是那赌徒赢了之后可以拿走的呢？”此为巴利文的例证。此为中性。

ยา, ยา, ยาโย. ยํ, ยา, ยาโย. ยาย, ยาหิ, ยาภิ. ยาย, ยสฺสา, ยาสํ. ยาย, ยาหิ, ยาภิ. ยาย, ยสฺสา, ยาสํ. ยสฺสํ, ยายํ, ยาสุ. อิตฺถิลิงฺคํ. เอวํ ยํสทฺทสฺส ลิงฺคตฺตยวเสน ปทมาลา ภวติ. เอตฺถาลปนปทานิ น ลพฺภนฺติ. ตถา ตํสทฺทาทีนํ ปทมาลาทีสุปิ.

Yā, yā, yāyo. Yaṃ, yā, yāyo. Yāya, yāhi, yābhi. Yāya, yassā, yāsaṃ. Yāya, yāhi, yābhi. Yāya, yassā, yāsaṃ. Yassaṃ, yāyaṃ, yāsu. 此为阴性。如是，关系代词“yaṃ”依三性而有词形变化表。此处不得呼格词。同样，“taṃ”等词的词形变化表等亦然。

เอตฺถ ปน ยนฺติ สทฺทสฺส อตฺถุทฺธาโร วุจฺจเต – ยนฺติ สทฺโท ‘‘ยํ เม ภนฺเต เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อาโรเจมิ ตํ ภนฺเต ภควโต’’ติอาทีสุ ปจฺจตฺตวจเน ทิสฺสติ. ‘‘ยนฺตํ อปุจฺฉิมฺห อกิตฺตยี โน, อญฺญํ ตํ ปุจฺฉาม ตทิงฺฆ พฺรูหี’’ติอาทีสุ อุปโยควจเน. ‘‘อฏฺฐา นเมตํ ภิกฺขเว อนวกาโส, ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา’’ติอาทีสุ กรณวจเน. ‘‘ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ [Pg.363] โลเก อุทปาที’’ติอาทีสุ ภุมฺมวจเน ทิสฺสติ. เอตฺเถทํ วุจฺจติ –

此处，关系代词“yaṃ”的意义阐述如下——关系代词“yaṃ”，在‘尊者，我于三十三天众面前亲闻、亲受者……’等句中，见于主格；在‘我们所问于你的，你未解说……’等句中，见于业格；在‘诸比丘，此乃无有是处，即于一世界……’等句中，见于具格；在‘即毗婆尸世尊、阿罗汉、正自觉者出现于世’等句中，见于处格。就此，当说——

‘‘ปจฺจตฺเต อุปโยเค จ, ภุมฺเม จ กรเณปิ จ;

จตูสฺเวเตสุ ฐาเนสุ, ยนฺติ สทฺโท ปวตฺตตี’’ติ.

“于主格、业格、处格，以及具格；于此四处，关系代词‘yaṃ’得以运用。”

ปรปเทน สทฺธึ ยํสทฺทสฺส สมาโสปิ เวทิตพฺโพ ‘‘ยํขนฺธาทิ, ยํคุณา, ยคฺคุณา’’ติ. ตตฺถ โย ขนฺธาทิ ยํขนฺธาทิ, เย คุณา ยํคุณาติ สมาสวิคฺคโห. ตถา หิ วิสุทฺธิมคฺเค ‘‘ยํคุณเนมิตฺติกญฺเจตํ นามํ, เตสํ คุณานํ ปกาสนตฺถํ อิมํ คาถํ วทนฺตี’’ติ เอตสฺมึ ปเท ‘‘เย คุณา ยํคุณา, ยํคุณา เอว นิมิตฺตํ ยํคุณนิมิตฺตํ, ตโต ชาตํ ‘ภควา’ติ อิทํ นามนฺติ ยํคุณเนมิตฺติก’’นฺติ นิพฺพจนมิจฺฉิตพฺพํ. ยคฺคุณาติ เอตฺถ ปน ‘‘ยสฺส คุณา ยคฺคุณา’’ติ นิพฺพจนํ. ตถา หิ –

亦应了知关系代词“yaṃ”与后行词的复合，如“yaṃkhandhādi”、“yaṃguṇā”、“yagguṇā”。其中，复合解析为：“yo khandhādi”是“yaṃkhandhādi”，“ye guṇā”是“yaṃguṇā”。例如，在《清净道论》(Visuddhimagga)中，关于‘此名乃“由彼等功德为因而有”(yaṃguṇanemittika)’一句，当如是作词源分析：‘“ye guṇā”是“yaṃguṇā”；“yaṃguṇā”即是因(nimitta)，故为“yaṃguṇanimittaṃ”；由此而生之“世尊”此名，即是“yaṃguṇanemittika”(由彼等功德为因而有)’。至于“yagguṇā”，其释义则为‘“yassa guṇā”是“yagguṇā”’。例如——

‘‘อปิ สพฺพญฺญุตา ปญฺญา, ยคฺคุณนฺตํ น ชานิยา;

อถ กา ตสฺส วิชญฺญา, ตํ พุทฺธํ ภูคุณํ นเม’’ติ

“纵有遍知慧，难尽彼德量；何况他人智？我礼具德佛。”

โปราณกวิรจนายํ ‘‘ยสฺส คุณา ยคฺคุณา’’ติ นิพฺพจนมิจฺฉิตพฺพํ.

在古代诗人的作品中，“yagguṇā”应作词源分析为“yassa guṇā”。

ยสทฺทสฺส สมาสมฺหิ, สทฺธึ ปรปเทหิ เว;

นิคฺคหีตาคโม วาถ, ทฺวิภาโว วา สิยา ทฺวิธา.

关系代词“ya”与后行词复合时，实有两种变化：或增入鼻音，或（使后行词辅音）重叠。

เอวํ ยสทฺทสฺส สมาโส สลฺลกฺขิตพฺโพ.

如是，当善观察关系代词“ya”的复合。

อิทานิ ตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在讲述指示代词“ta”的名词词形变化表——

โส, เต. นํ, ตํ, เน, เต. เนน, เตน, เนหิ, เตหิ, เนภิ, เตภิ. อสฺส, นสฺส, ตสฺส, ‘เนสํ, เตสํ (อาสํ). อสฺมา, นสฺมา, ตสฺมา, นมฺหา, ตมฺหา, เนหิ, เตหิ, เนภิ, เตภิ. อสฺส, นสฺส, ตสฺส, เนสํ, เตสํ (อาสํ). อสฺมึ, นสฺมึ, ตสฺมึ, อมฺหิ, นมฺหิ, ตมฺหิ, ตฺยมฺหิ, เนสุ, เตสุ. อิทํ ปุลฺลิงฺคํ. เอตฺถ [Pg.364] จ อาสํสทฺทสฺส อตฺถิภาเว ‘‘เนวาสํ เกสา ทิสฺสนฺติ, หตฺถปาทา จ ชาลิโน’’ติ คาถา นิทสฺสนํ, โส จ ติลิงฺโค ทฏฺฐพฺโพ. ตฺยมฺหีติ ปทสฺส อตฺถิภาเว –

So, te. Naṃ, taṃ, ne, te. Nena, tena, nehi, tehi, nebhi, tebhi. Assa, nassa, tassa, nesaṃ, tesaṃ, (āsaṃ). Asmā, nasmā, tasmā, namhā, tamhā, nehi, tehi, nebhi, tebhi. Assa, nassa, tassa, nesaṃ, tesaṃ, (āsaṃ). Asmiṃ, nasmiṃ, tasmiṃ, amhi, namhi, tamhi, tyamhi, nesu, tesu. 此为阳性。此处，关于“āsaṃ”词的存在，此偈为证：‘不见彼等之头发，手足相连如网罗’，且当知彼词通于三性。关于“tyamhi”词的存在——

‘‘ยทาสฺส สีลํ ปญฺญญฺจ, โสเจยฺยญฺจาธิคจฺฉติ;

อถ วิสฺสาสเต ตฺยมฺหิ, คุยฺหญฺจสฺส น รกฺขตี’’ติ

“何时了知其戒、慧与清净，尔时则信任于彼，亦不向彼守护秘密。”

อยํ คาถา นิทสฺสนํ. อยเมตฺถ รูปวิเสโส สลฺลกฺขิตพฺโพ – อริยวินเยติ วา สปฺปุริสวินเยติ วา. เอเส เส เอเก เอกฏฺเฐติ ปาฬิปฺปเทเส ปจฺจตฺเตกวจนกานเมต ตสทฺทานํ เอการนฺตนิทฺเทโสปิ ทิสฺสตีติ.

此偈为例证。此处当注意此形态差别——如在“圣律”或“善人律”中。在“ese se eke ekaṭṭhe”等巴利文段落中，亦可见此“ta”词等的主格单数形式以“e”为结尾。

เอตฺถ ปน เตสทฺทสฺส อตฺถุทฺธาโร วุจฺจเต – เตสทฺโท ‘‘น เต สุขํ ปชานนฺติ, เย น ปสฺสนฺติ นนฺทน’’นฺติอาทีสุ ตํสทฺทสฺส วเสน ปจฺจตฺตพหุวจเน อาคโต, ‘‘เต น ปสฺสามิ ทารเก’’ติอาทีสุ อุปโยคพหุวจเน. ‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม. นโม เต พุทฺธ วีรตฺถู’’ติ จ อาทีสุ ตุมฺหสทฺทสฺส วเสน สมฺปทาเน, ตุยฺหนฺติ อตฺโถติ วทนฺติ. ‘‘กินฺเต ทิฏฺฐํ กินฺติ เต ทิฏฺฐํ, อุปธี เต สมติกฺกนฺตา, อาสวา เต ปทาลิตา’’ติ จ อาทีสุ กรเณ. ‘‘กินฺเต วตํ กึ ปน พฺรหฺมจริย’’นฺติอาทีสุ สามิอตฺเถ, ตวาติ อตฺโถติ วทนฺติ. เอตฺเถตํ วุจฺจติ –

此处，`te`词的意义阐述如下——`te`词，在“彼不见难陀(nandana)林者，不知安乐”等句中，是依`ta`词而来的主格复数；在“我未见彼等孩童”等句中，是业格复数。在“礼敬您，人中之杰！礼敬您，人中至上！礼敬您，佛陀！愿您勇健！”等句中，是依`tumha`词而来的与格，论师言其义为`tuyhaṃ`（为您）。在“您看见了什么？您有什么所见？您的诸取已超越，您的诸漏已破除”等句中，是具格。在“您的誓愿为何？您的梵行又为何？”等句中，是所有主格，论师言其义为`tava`（您的）。就此，当说——

‘‘ปจฺจตฺเต อุปโยเค จ, กรเณ สมฺปทานิเย;

สามิมฺหิ จาติ เตสทฺโท, ปญฺจสฺวตฺเถสุ ทิสฺสตี’’ติ.

“于主格、业格、具格、与格，以及所有主格；`te`词于此五种意义中显现。”

ตํ, ตานิ. ตํ, ตานิ. เนน, เตน อิจฺจาทิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. อิทํ นปุํสกลิงฺคํ.

Taṃ, tāni. Taṃ, tāni. Nena, tena 等等。其余与阳性相同。此为中性。

สา[Pg.365], ตา, ตาโย. นํ, ตํ, นา, ตา, นาโย, ตาโย. นาย, ตาย, นาหิ, ตาหิ, นาภิ, ตาภิ. อสฺสา, นสฺสา, (ติสฺสา,) ตสฺสา, นาย, ตาย, นาสํ, ตาสํ, สานํ, อาสํ. อสฺสา, นสฺสา, ตสฺสา, นาย, ตาย, นาหิ, ตาหิ, นาภิ, ตาภิ. อสฺสา, นสฺสา, (ติสฺสา,) ตสฺสา, นาย, ตาย, นาสํ, ตาสํ, สานํ, อาสํ. นาย, ตาย, อสฺสํ, นสฺสํ, ติสฺสํ, ตสฺสํ, นายํ, ตายํ, นาสุ, ตาสุ, ตฺยาสุ. อิทํ อิตฺถิลิงฺคํ.

Sā, tā, tāyo. Naṃ, taṃ, nā, tā, nāyo, tāyo. Nāya, tāya, nāhi, tāhi, nābhi, tābhi. Assā, nassā, (tissā,) tassā, nāya, tāya, nāsaṃ, tāsaṃ, sānaṃ, āsaṃ. Assā, nassā, tassā, nāya, tāya, nāhi, tāhi, nābhi, tābhi. Assā, nassā, (tissā,) tassā, nāya, tāya, nāsaṃ, tāsaṃ, sānaṃ, āsaṃ. Nāya, tāya, assaṃ, nassaṃ, tissaṃ, tassaṃ, nāyaṃ, tāyaṃ, nāsu, tāsu, tyāsu. 此为阴性。

เอตฺถ ปน ‘‘อภิกฺกโม สานํ ปญฺญายติ, นาสํ กุชฺฌนฺติ ปณฺฑิตา. ขิฑฺฑา ปณิหิตา ตฺยาสุ, รติ ตฺยาสุ ปติฏฺฐิตา. พีชานิ ตฺยาสุ รุหนฺตี’’ติ ปโยคทสฺสนโต ‘‘สานํ อาสํ ตฺยาสู’’ติ อิมานิ วุตฺตานิ อกฺขรจินฺตกานํ ญาณจกฺขุสมฺมุยฺหนฏฺฐานภูตานิ. เอวํ ปรมฺมุขวจนสฺส ตํสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ภวติ.

此处，从“彼等之精进得以了知”、“智者不对此等（女）人生气”、“嬉戏为彼等而设”、“乐趣于彼等中确立”、“种子于彼等中生长”等用法可见，`sānaṃ`、`āsaṃ`、`tyāsu`此等所述之词，乃令文字思择者之智眼迷惑之处。如是，此为指代他者之`ta`词的名词词形变化表。

เอตฺถ จ อิทํ วตฺตพฺพํ –

此处，当如是说——

‘‘ตํ ตฺวํ คนฺตฺวาน ยาจสฺสุ’’, อิจฺจาทีสุ ปทิสฺสเร;

อาโท ตํ เตติอาทีนิ, นนฺติอาทีนิ โน ตถา.

“在‘汝应前往求彼’等句中可见，`taṃ`、`te`等词可在句首，而`naṃ`等词则不然。”

นํ เน เนนาติอาทีนิ, โว โนอิจฺจาทโย วิย;

ปทโต ปรภาวมฺหิ, ทิฏฺฐานิ ชินสาสเน.

`naṃ`、`ne`、`nena`等词，一如`vo`、`no`等词，在胜者教法中，只见于另一词之后。

‘‘อถ นํ อถ เน อาห, น จ นํ ปฏินนฺทติ’’;

อิจฺจาทีนิ ปโยคานิ, ทสฺเสตพฺพานิ วิญฺญุนา.

“‘尔时告于彼’、‘尔时告于彼等’、‘然不欢迎彼’，智者当展示此等用例。”

โก เจตฺถ วเทยฺย –

于此，或有人言——

‘‘ยถา นที จ ปนฺโถ จ, ปานาคารํ สภา ปปา;

เอวํ โลกิตฺถิโย นาม, นาสํ กุชฺฌนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ

“犹如河流与道路，酒馆、会堂与水亭；世间女子亦如是，智者不对此等嗔。”

เอตฺถ [Pg.366] –

于此——

ปทโต อปรตฺเตปิ, นาสํสทฺทสฺส ทสฺสนา;

อาโทปิ อิจฺฉิตพฺพาว, นํ เนอิจฺจาทโย อิติ.

“因见到`nāsaṃ`词（于句首），即便不在另一词之后，亦应承许`naṃ`、`ne`等词可用于句首。”

โส ปเนวนฺตุ วตฺตพฺโพ, ‘‘ตว วาเท น ลพฺภติ;

นาสํสทฺโท นสทฺโท จ, อาสํสทฺโท จ ลพฺภเร.

然彼当如是反驳：“于汝所引之例中，所见并非`nāsaṃ`一词，而是见有`na`词与`āsaṃ`词。”

ตสฺมา ‘อาสํ น กุชฺฌนฺติ, อิตฺถีนํ ปณฺฑิตา’อิติ;

อตฺโถว ภวเต เอวํ, สุฏฺฐุ ธาเรหิ ปณฺฑิตา’’ติ.

是故，其义为“智者不对此等女人生气”；其义确实如此，智者啊，你应善忆持之。’

อถ วา ยสฺมา นิรุตฺติปิฏเก ‘‘นํ ปุริสํ ปสฺสติ, เน ปุริเส ปสฺสตี’’ติอาทินา ปทโต อปรตฺเตปิ ‘‘นํ, เน’’ อิจฺจาทีนิ ปทานิ วุตฺตานิ, ตสฺมา เตนาปิ นเยน ปทโต อปรานิปิ ตานิ กทาจิ สิยุํ. มยํ ปน ปาฬินยานุสาเรน เตสํ ปวตฺตึ วทาม, อิทํ ฐานํ สุฏฺฐุ วิจาเรตพฺพํ.

或者，因为在《词释藏》(Niruttipiṭaka)中，通过“见那个男子，见那些男子”等例子，`naṃ`、`ne`等词即使不跟在另一词之后的情况也已被述及，因此按照此理，它们有时也可以不跟在另一词之后。我们则依照巴利圣典的规则来说明其用法，此点应当善加考察。

เอตฺถ ปน ตสทฺทสฺส ปรปเทหิ สทฺธึ สมาโสปิ เวทิตพฺโพ ‘‘ตํปุตฺโต, ตํสทิโส, ตนฺนินฺโน, ตปฺโปโณ, ตปฺปพฺภาโร, ตพฺภูโต, ตคฺคุโณ, ตสฺสทิโส’’ติ.

于此，还应了知`ta`词与后续词的复合，如：`taṃputto`（他的儿子）、`taṃsadiso`（像他）、`tanninno`（倾向于他）、`tappoṇo`（倾向于他）、`tappabbhāro`（致力于他）、`tabbhūto`（成为他）、`tagguṇo`（他的品质）、`tassadiso`（像他）。

ตสทฺทสฺส สมาสมฺหิ, สทฺธึ ปรปเทหิ เว;

นิคฺคหีตาคโม ปุพฺพ-ปเท ทฺวิตฺตนฺตุ ปจฺฉิเม.

`ta`词复合时，与后词相并合；前词增`ṃ`音，后词则重复。

เอวํ ตสทฺทสฺส สมาโส สลฺลกฺขิตพฺโพ.

`ta`词的复合当如是了知。

อิทานิ เอตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在，讲述`eta`词的名词变格：

เอโส, เอเต. เอตํ, เอเต. เอเตน, เอเตหิ, เอเตภิ. เอตสฺส, เอเตสํ, เอเตสานํ. เอตสฺมา, เอตมฺหา, เอเตหิ, เอเตภิ. เอตสฺส, เอเตสํ, เอเตสานํ. เอตสฺมึ, เอตมฺหิ, เอเตสุ. อิทํ ปุลฺลิงฺคํ.

Eso, ete. Etaṃ, ete. Etena, etehi, etebhi. Etassa, etesaṃ, etesānaṃ. Etasmā, etamhā, etehi, etebhi. Etassa, etesaṃ, etesānaṃ. Etasmiṃ, etamhi, etesu. 此为阳性。

เอตํ, เอตานิ. เอตํ, เอตานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ, อิทํ นปุํสกลิงฺคํ.

Etaṃ, etāni. Etaṃ, etāni. 其余与阳性相同，此为中性。

เอสา[Pg.367], เอตา, เอตาโย. เอตํ, เอตา, เอตาโย. เอตาย, เอตาหิ, เอตาภิ. เอตาย, เอติสฺสา, เอติสฺสาย, เอตาสํ. เอตาย, เอตาหิ, เอตาภิ. เอตาย, เอติสฺสา, เอติสฺสาย, เอตาสํ. เอตาย, เอติสฺสํ, เอตาสุ. อิทํ อิตฺถิลิงฺคํ. เอวํ เอตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ภวติ.

Esā, etā, etāyo. Etaṃ, etā, etāyo. Etāya, etāhi, etābhi. Etāya, etissā, etissāya, etāsaṃ. Etāya, etāhi, etābhi. Etāya, etissā, etissāya, etāsaṃ. Etāya, etissaṃ, etāsu. 此为阴性。如是，此为`eta`词的名词词形变化表。

ปรปเทเนตฺถ สทฺธึ สมาโสปิสฺส เวทิตพฺโพ ‘‘เอตทตฺถาย โลกสฺมึ, นิธิ นาม นิธิยฺยติ. เอตปฺปรมาเยว เทวตา สนฺนิปติตา อเหสุ’’นฺติอาทีสุ.

此词与后续词的复合也应了知，如在“etadatthāya lokasmiṃ, nidhi nāma nidhiyyati”（为了此目的，于世间埋藏宝藏）及“Etapparamāyeva devatā sannipatitā ahesuṃ”（只有这些天神集会了）等例子中。

สมาเส เอตสทฺทสฺส, สทฺธึ ปรปเทหิ เว;

นิคฺคหีตาคโม ปุพฺพ-ปเท โหติ น โหติ จ.

`eta`词复合时，与后词相并合；前词增`ṃ`音，或有或无。

อิทานิ อิทํสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在，讲述`idaṃ`词的名词变格：

อยํ, อิเม. อิมํ, อิเม. อเนน, อิมินา, เอหิ, เอภิ, อิเมหิ, อิเมภิ. อสฺส, อิมสฺส, เอสํ, เอสานํ, อิเมสํ, อิเมสานํ. อสฺมา, อิมสฺมา, อิมมฺหา, เอหิ, เอภิ, อิเมหิ, อิเมภิ. อสฺส, อิมสฺส, เอสํ, เอสานํ, อิเมสํ, อิเมสานํ. อสฺมึ, อิมสฺมึ, อมฺหิ, อิมมฺหิ, เอสุ, อิเมสุ. อิทํ ปุลฺลิงฺคํ.

Ayaṃ, ime. Imaṃ, ime. Anena, iminā, ehi, ebhi, imehi, imebhi. Assa, imassa, esaṃ, esānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ. Asmā, imasmā, imamhā, ehi, ebhi, imehi, imebhi. Assa, imassa, esaṃ, esānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ. Asmiṃ, imasmiṃ, amhi, imamhi, esu, imesu. 此为阳性。

อิทํ, อิมานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. อิทํ นปุํสกลิงฺคํ.

Idaṃ, imāni. 其余与阳性相同。此为中性。

อยํ, อิมา, อิมาโย. อิมํ, อิมา, อิมาโย. อิมาย, อิมาหิ, อิมาภิ. อสฺสา, อสฺสาย, อิมิสฺสา, อิมิสฺสาย, อิมาย, อิมาสํ. อสฺสา, อิมิสฺสา, อิมาย, อิมาหิ, อิมาภิ. อสฺสา, อสฺสาย, อิมิสฺสา, อิมิสฺสาย, อิมาย, อิมาสํ. อสฺสํ, อิมิสฺสํ, อิมาย, อิมายํ, อิมาสุ. อิทํ อิตฺถิลิงฺคํ. เอวํ อิทํสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ภวติ.

Ayaṃ, imā, imāyo. Imaṃ, imā, imāyo. Imāya, imāhi, imābhi. Assā, assāya, imissā, imissāya, imāya, imāsaṃ. Assā, imissā, imāya, imāhi, imābhi. Assā, assāya, imissā, imissāya, imāya, imāsaṃ. Assaṃ, imissaṃ, imāya, imāyaṃ, imāsu. 此为阴性。如是，此为`idaṃ`词的名词词形变化表。

กจฺจายเน ตุ ‘‘อิมสฺสิทมํสิสุ นปุํสเก’’ติ อิมสทฺโทเยว ปกติภาเวน วุตฺโต, อิธ ปน อิทํสทฺโทเยว ‘‘อิทปฺปจฺจยตา’’ติ เอตฺถ ‘‘อิท’’นฺติ ปกติยา ทสฺสนโต. ตถา [Pg.368] หิ ‘‘อิเมสํ ปจฺจยา อิทปฺปจฺจยา, อิทปฺปจฺจยา เอว อิทปฺปจฺจยตา, อิทปฺปจฺจยานํ วา สมูโห อิทปฺปจฺจยตา’’ติ วุตฺตํ. เอตฺถ จ อิทปฺปจฺจยา เอว อิทปฺปจฺจยตาติ ตาสทฺเทน ปทํ วฑฺฒิตํ น กิญฺจิ อตฺถนฺตรํ ยถา เทโว เอว เทวตาติ. อิทปฺปจฺจยานํ สมูโห อิทปฺปจฺจยตาติ สมูหตฺถํ ตาสทฺทมาห ยถา ชนานํ สมูโห ชนตาติ. จูฬนิรุตฺติยํ นิรุตฺติปิฏเก จ อิทํสทฺโทเยว ปกติภาเวน วุตฺโต.

然而，在《迦旃延》(Kaccāyana)中，依据“imassidamaṃsisu napuṃsake”(于中性，ima作idaṃ)一节，仅说ima词为根本形式；但在此处，于“idappaccayatā”(此缘性)中，仅以idaṃ词为根本形式“ida”而派生。诚然，如是说：“缘于此等，故为‘此缘’(idappaccayā)；‘此缘’即是‘此缘性’(idappaccayatā)；或‘此缘’之集合为‘此缘性’。”于此，“‘此缘’即是‘此缘性’”一句，是添加了tā音而词义无别，犹如“devo eva devatā”(天即天神)。“‘此缘’之集合为‘此缘性’”一句，是说tā音有集合义，犹如“janānaṃ samūho janatā”(人之集合为‘人民’)。在《小义释》(Cūḷanirutti)和《词释藏》(Niruttipiṭaka)中，也仅说idaṃ词为根本形式。

สมาเส อิทํสทฺทสฺส, สทฺธึ ปรปเทน เว;

อิทปฺปจฺจยตาตฺเวว, รูปํ ทฺวิตฺตํ สิยุตฺตเร.

idaṃ词于复合中，与后词相连时；唯于“idappaccayatā”一形，后字方可重叠。

อิทานิ อมุสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在，讲述amu词的名词变格：

อสุ, อมุ, อมู. อมุํ, อมู. อมุนา, อมูหิ, อมูภิ. อมุสฺส, ทุสฺส, อมูสํ, อมูสานํ. อมุสฺมา, อมุมฺหา, อมูหิ, อมูภิ. อมุสฺส, ทุสฺส, อมูสํ, อมูสานํ. อมุสฺมึ, อมุมฺหิ, อมูสุ. อิทํ ปุลฺลิงฺคํ.

Asu, amu, amū。Amuṃ, amū。Amunā, amūhi, amūbhi。Amussa, dussa, amūsaṃ, amūsānaṃ。Amusmā, amumhā, amūhi, amūbhi。Amussa, dussa, amūsaṃ, amūsānaṃ。Amusmiṃ, amumhi, amūsu。此为阳性。

อทุํ, อมูนิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. อิทํ นปุํสกลิงฺคํ.

Aduṃ, amūni。其余与阳性相同。此为中性。

อสุ, อมุ, อมู, อมุโย. อมูํ, อมู, อมุโย. อมุยา, อมูหิ, อมูภิ. อมุสฺสา, อมุยา, อมูสํ, อมูสานํ. อมุยา, อมูหิ, อมูภิ. อมุสฺสา, อมุยา, อมูสํ, อมูสานํ. อมุยา, อมุยํ, อมุสฺสํ, อมูสุ. อิทํ อิตฺถิลิงฺคํ. เอวํ อมุสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ภวติ, สมาโส ปน อปฺปสิทฺโธ.

Asu, amu, amū, amuyo。Amūṃ, amū, amuyo。Amuyā, amūhi, amūbhi。Amussā, amuyā, amūsaṃ, amūsānaṃ。Amuyā, amūhi, amūbhi。Amussā, amuyā, amūsaṃ, amūsānaṃ。Amuyā, amuyaṃ, amussaṃ, amūsu。此为阴性。amu词的名词变格即是如此，但其复合则不常见。

ตตฺร ‘‘ทุสฺส เม เขตฺตปาลสฺส, รตฺติภตฺตํ อปาภต’’นฺติ ปโยคทสฺสนโต ‘‘ทุสฺสา’’ติ ปทมมฺเหหิ ฐปิตํ. กการาคมวเสน อญฺญานิปิ อสพฺพนามิกรูปานิ ภวนฺติ. เตสํ [Pg.369] วเสน อยํ ลิงฺคตฺตยสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

于此，从“dussa me khettapālassa, rattibhattaṃ apābhataṃ”（我夜晚的食物被那邪恶的守田者夺走了）此一用例，我们确立了“dussa”一词。通过添加“ka”音，也存在其他非代词形式。基于它们，现说三性的名词变格：

‘‘อสุโก, อสุกา. อสุกํ, อสุเก’’ติอาทินา, ‘‘อมุโก, อมุกา. อมุกํ, อมุเก’’ติอาทินา จ ปุริสนโยปิ ลพฺภติ. ‘‘อสุกา, อสุกาโย’’ติอาทินา, ‘‘อมุกา, อมุกาโย’’ติอาทินา จ กญฺญานโยปิ ลพฺภติ. ‘‘อสุกํ, อสุกานี’’ติอาทินา, ‘‘อมุกํ, อมุกานี’’ติอาทินา จ จิตฺตนโยปิ ลพฺภติ. อิมาเนตฺถ ปทานิ อสพฺพนามิกานิปิ กการาคมวเสน นานตฺตทสฺสนตฺถํ วุตฺตานิ.

由“asuko, asukā. asukaṃ, asuke”（某某）等，及“amuko, amukā. amukaṃ, amuke”（某某）等，可得“purisa”（阳性）的范式。由“asukā, asukāyo”等，及“amukā, amukāyo”等，可得“kaññā”（阴性）的范式。由“asukaṃ, asukāni”等，及“amukaṃ, amukāni”等，可得“citta”（中性）的范式。此处说这些词，虽非代词，是为通过添加“ka”音来显示多样性。

อิทานิ กึสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在，讲述kiṃ词的名词变格：

โก, เก. กํ, เก. เกน, เกหิ, เกภิ. กสฺส, กิสฺส, เกสํ. กสฺมา, กมฺหา, เกหิ, เกภิ. กสฺส, กิสฺส, เกสํ. กสฺมึ, กิสฺมึ, กมฺหิ, กิมฺหิ, เกสุ. อิทํ ปุลฺลิงฺคํ.

Ko, ke。Kaṃ, ke。Kena, kehi, kebhi。Kassa, kissa, kesaṃ。Kasmā, kamhā, kehi, kebhi。Kassa, kissa, kesaṃ。Kasmiṃ, kismiṃ, kamhi, kimhi, kesu。此为阳性。

รูปวิเสโสเปตฺถ เวทิตพฺโพ ‘‘เก คนฺธพฺเพ จ รกฺขเส นาเค, เก กิมฺปุริเส จ มานุเส, เก ปณฺฑิเต สพฺพกามทเท, ทีฆํ รตฺตํ ภตฺตา เม ภวิสฺสติ, เก จ ฉเว ปาถิกปุตฺเต, กา จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนา’’ติ ปาฬิทสฺสนโต. ยสฺมา ปน เก คนฺธพฺเพ จ รกฺขเส นาเค อิติอาทีสุ ปาฬีสุ ‘‘เก’’ติ ปจฺจตฺตวจนํ เอการนฺตมฺปิ ทิสฺสติ, ตสฺมา ‘‘เก’’ติ รูปเภโท เจตฺถ เญยฺโย. ตถา ‘‘กิสฺสสฺส เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตม. กิสฺมึ เม สิวโย กุทฺธา. กมฺหิ กาเล ตยา วีร, ปตฺถิตา โพธิมุตฺตมา’’ติอาทีนิ จ นิทสฺสนปทานิ เญยฺยานิ. อปิจ –

于此，当知语形之差别。从巴利圣典可见：“谁是乾闼婆、罗刹、龙，谁是紧那罗、人，谁是能施一切欲的智者，谁将长夜作我夫，谁是卑劣的跋提咖子，以及什么是对如来、阿罗汉、正等觉者的冒犯？”又因在“谁是乾闼婆、罗刹、龙”等巴利句中，“ke”也被视作以“e”结尾的单数形式，故此处的“ke”应被了知为一种语形变化。同样，“乔达摩，你乐于杀害哪一法？”“尸毗(Sivayo)人因何对我发怒？”“英雄，你于何时，发无上菩提愿？”等也应被了知为例句。并且：

‘‘โก เต พลํ มหาราช’’, อิติอาทีสุ ปาฬิสุ;

กฺวสทฺทตฺเถ วตฺตตีติ, เญยฺยา โก อิจฺจยํ สุติ.

“大王汝力在何处？”，于此等圣句中；当知此“ko”一词，作“何处”义而用。

เปตํ [Pg.370] ตํ สามมทฺทกฺขึ, โก นุ ตฺวํ สาม ชีวสิ;

อิติ ปาเฐ กถํสทฺทา-ภิเธยฺเย วตฺตตีติ จ.

“我亲见其为饿鬼，朋友，汝如何维生？”于此偈中“ko”一词，亦有“如何”之义用。

เอเตสุ ทฺวีสุ อตฺเถสุ, ทิฏฺโฐ โก อิจฺจยํ รโว;

นิปาโตติ คเหตพฺโพ, สุติสามญฺญโต รุโต.

于此二义中，得见“ko”此声；当知为小品，音相似故称。

นปุํสกลิงฺเค กํ, กานิ. กํ, กานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ โยเชตพฺพํ. อถ วา ‘‘กึ จิตฺตํ. กึ รูปํ. กึ ปราภวโต มุขํ. กึ อิจฺฉสี’’ติอาทิปโยคทสฺสนโต ปน ‘‘กึ, กานิ. กึ, กานี’’ติ วตฺวา เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ โยเชตพฺพํ. อยํ นโย ยุตฺตตโร, อิทํ นปุํสกลิงฺคํ.

于中性：kaṃ, kāni。kaṃ, kāni。其余应比照阳性连接。或者，根据“什么是心？”“什么是色？”“什么是衰败之门？”“你欲求什么？”等用例，说“kiṃ, kāni。kiṃ, kānī”后，其余比照阳性连接。此理更恰当。此即中性。

กา, กา, กาโย. กํ, กา, กาโย. กาย, กาหิ, กาภิ. กาย, กสฺสา, กาสํ, กาสานํ. กาย, กสฺสา, กาหิ, กาภิ. กาย, กสฺสา, กาสํ กาสานํ. กาย, กสฺสา, กายํ, กสฺสํ, กาสุ.

Kā, kā, kāyo。Kaṃ, kā, kāyo。Kāya, kāhi, kābhi。Kāya, kassā, kāsaṃ, kāsānaṃ。Kāya, kassā, kāhi, kābhi。Kāya, kassā, kāsaṃ, kāsānaṃ。Kāya, kassā, kāyaṃ, kassaṃ, kāsu。

เอตฺถ ปน กาโยติ ปทสฺส อตฺถิภาเว ‘‘กาโย อโมฆา คจฺฉนฺตี’’ติ นิทสฺสนํ ทฏฺฐพฺพํ. อิทํ อิตฺถิลิงฺคํ. เอวํ กึสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ภวติ. เอตฺเถตสฺส อตฺถุทฺธาโร วุจฺจเต – กึ สทฺโท ‘‘กึ ราชา โย โลกํ น รกฺขติ. กึ นุ โข นาม ตุมฺเห มํ วตฺตพฺพํ มญฺญถา’’ติอาทีสุ ครหเน อาคโต. ‘‘ยํ กิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺน’’นฺติอาทีสุ อนิยเม. ‘‘กินฺเต วกฺกลิ อิมินา ปูติกาเยน ทิฏฺเฐน, โย โข วกฺกลิ ธมฺมํ ปสฺสติ, โส มํ ปสฺสตี’’ติอาทีสุ นิปฺปโยชนตายํ. ‘‘กึ น กาหามิ เต วโจ’’ติอาทีสุ สมฺปฏิจฺฉเน. ‘‘กึสูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐ’’นฺติอาทีสุ ปุจฺฉายํ, ปุจฺฉา จ นาม การณปุจฺฉาทิวเสน [Pg.371] อเนกวิธา, อโต การณปุจฺฉาทิวเสนปิ กึสทฺทสฺส ปวตฺติ วิตฺถารโต เญยฺยา. ตถา หิ อยํ ‘‘กึ นุ สนฺตรมาโนว, กาสุํ ขณสิ สารถิ. กึ นุ ชาตึ น โรเจสิ. เกน เตตาทิโส วณฺโณ’’ติอาทีสุ การณปุจฺฉายํ วตฺตติ. ‘‘กึ กาสุยา กริสฺสตี’’ติอาทีสุ กิจฺจปุจฺฉายํ. ‘‘กึ สีลํ. โก สมาธี’’ติอาทีสุ สรูปปุจฺฉายํ. ‘‘กึ ขาทสิ. กึ ปิวสี’’ติอาทีสุ วตฺถุปุจฺฉายํ. ‘‘ขาทสิ กึ ปิวสิ กิ’’นฺติอาทีสุ กฺริยาปุจฺฉายํ วตฺตติ. อทิฏฺฐโชตนาปุจฺฉาติ เอวมาทิกา ปน ปญฺจวิธา ปุจฺฉา กึสทฺทสฺส อตฺถุทฺธาเร อนาหริตพฺพตฺตา อนาคตาติ ทฏฺฐพฺพํ. เอตฺเถตํ วุจฺจติ –

于此，就“kāyo”一词的存在而言，应见“kāyo amoghā gacchantī”为例。此为阴性词。如是，“kiṃ”一词构成名词变格。于此，宣说其释义：“kiṃ”一词，在“是何国王，不护其民？”、“你们究竟认为该对我说什么？”等句中，用于斥责；在“任何色，或过去、或未来、或现在”等句中，用于不定；在“瓦咖利，见此腐朽之身有何用？瓦咖利，见法者即见我”等句中，用于无益；在“我岂能不听从你的话？”等句中，用于应允；在“于此，人之最上财为何？”等句中，用于提问。而提问，依原因之问等而有多种，故亦应依原因之问等而广知“kiṃ”一词之用法。确实，此词在“为何踌躇？御者，你在掘什么？为何不喜出身？你因何有如此容色？”等句中，用于原因之问；在“要用坑做什么？”等句中，用于所作之问；在“何为戒？何为定？”等句中，用于自性之问；在“你吃什么？你喝什么？”等句中，用于事物之问；在“你是吃还是喝？”等句中，用于行为之问。至于“未见显明之问”等五种提问，因未被纳入“kiṃ”一词之释义中，故未提及，当知。于此，所言如是——

ครหายํ อนิยเม, นิปฺปโยชนตาย จ;

สมฺปฏิจฺฉนปุจฺฉาสุ, กึสทฺโท สมฺปวตฺตติ.

于斥责、不定与无益，应允以及提问中，“kiṃ”一词皆得转起。

ปรปเทน สทฺธึ สมาโสปิสฺส เวทิตพฺโพ ‘‘กึสมุทโย, กึเวทโน, กึสญฺโญชโน’’ติ. เอตฺถ ‘‘โก, เก. กา, กา, กาโย. กึ, กานี’’ติ เอวํ ลิงฺคตฺตยวเสน วิภตฺตานิ กึสทฺทมยานิ ปทานิ สมาสปทตฺเต ปุน กิมิติ ปกติภาเวเนว ติฏฺฐนฺติ. นามสทฺเทน ปน สมาเส เตสํ ทฺวิธา คติ ทิสฺสติ ‘‘กินฺนาโม, โกนาโม’’ติ. สพฺพานิ ปเนตานิ อิตฺถินปุํสกลิงฺควเสน พหุวจนวเสน จ โยเชตพฺพานิ.

亦应了知其与后行词的复合，如“何为集？”(kiṃsamudayo)、“何为受？”(kiṃvedano)、“何为结？”(kiṃsaññojano)。于此，“ko, ke”（阳性）、“kā, kā, kāyo”（阴性）、“kiṃ, kāni”（中性），如是依三性而变化的“kiṃ”词之诸词形，在作为复合词时，复以“kiṃ”之本然形态而存。然与名词复合时，可见其有二种形态，如“kinnāmo”（何名）、“konāmo”（谁名）。而所有此等，亦当依阴性、中性及复数而组合。

กึสทฺทสฺส สมาสมฺหิ, สทฺธึ นามรเวน เว;

‘‘กินฺนาโม’’ อิติ ‘‘โกนาโม’’, อิติ เจวํ คติ ทฺวิธา.

“kiṃ”一词入复合，实与名词声相连；“kinnāmo”以及“konāmo”，如是形态有二般。

‘‘โกนาโม [Pg.372] เต อุปชฺฌาโย’’, อิจฺจาเทตฺถ นิทสฺสนํ;

สหญฺเญน สมาสมฺหิ, ‘‘กึ กึ’’อิจฺเจว สุยฺยเต.

“汝戒师何名？”，此为示例陈；与他词复合时，唯闻“kiṃ”之声。

ตถา หิ ‘‘กึจิตฺโต ตฺวํ ภิกฺขุ. กึการปฏิสฺสาวินี’’ติอาทีสุ กึสทฺโท สรูปมวิชหนฺโต ติฏฺฐติ. ตตฺถ หิ กึจิตฺตํ ยสฺส โส กึจิตฺโต. ‘‘กึ กโรมิ สามี’’ติ เอวํ กินฺติ กาโร กรณํ สทฺทนิจฺฉารณํ กึกาโร, ตํ ปฏิสฺสาเวตีติ กึการปฏิสฺสาวินีติอาทิ นิพฺพจนมิจฺฉิตพฺพํ. ‘‘กินฺนโร. กึปกฺกมิว ภกฺขิต’’นฺติอาทีสุ ปน นิพฺพจนมปฺปสิทฺธํ, กึสทฺโทเยว ปทาวยวภาเวน สุโต. ตถา หิ โส กตฺถจิ ปทาวยวภาเวน กตฺถจิ นุ สุ นุโข การณาทิสทฺเทหิ สหจาริภาเวน จ สุยฺยติ. อตฺริเม ปโยคา – เอสา เต อิตฺถี กึ โหติ. เอเต มนุสฺสา ตุมฺหากํ กึ โหนฺติ. กิมฺปุริสานุจิณฺโณ. กึ นุ ภีโตว ติฏฺฐสิ. กึสุเฉตฺวา สุขํ เสติ. กึ นุโข การณํ. กึ การณา อมฺม ตุวํ ปมชฺชสิ, กิญฺหิ นาม จชนฺตสฺส, วาจาย อททมปฺปกนฺติ เอวมาทโย. อตฺริทํ วุจฺจติ –

确实，在“比丘，你是何心？”、“应‘何’声者”等句中，“kiṃ”一词保持其自身形式而不舍弃。于此，心为何者，彼即“何心”。“主人，我该做什么？”，像这样说“什么”(kiṃ)的发声，即发出声音，是为“kiṃkāra”；对此应答者，是为“kiṃkārapaṭissāvinī”，应当这样解释其词源。至于“紧那罗”(kinnara)、“如食金苹果”(kiṃpakka)等句，其词源则不甚明了，“kiṃ”一词仅作为词素而被听闻。确实，此词有时作为词素，有时与“nu”、“su”、“nukho”、“kāraṇa”等词相伴而出现。于此有此等用法：“此女于汝为何人？”“此等人于汝为何人？”“紧那罗所行处。”“何故汝如惊怖而立？”“舍弃何者而得安眠？”“究竟是何原因？”“母，汝何故放逸？于舍弃者，竟连少许言语亦不施与，此是何名？”等等。于此，所言如是——

‘‘วิสุํ ปทาวยโว วา, หุตฺวา นฺวาทีหิ วา ปน;

ยุตฺโต สทฺเทหิ กึสทฺโท, ทิฏฺโฐ สุคตสาสเน.

或独立，或为词素，或与“nu”等词相连；“kiṃ”一词如是，见于善逝教中。

ปาฬินยานุสาเรน, เสสานํ สมฺภโวปิ จ;

เญยฺโย วิญฺญูหิ สทฺธมฺม-นยญฺญูหิ ปเภทโต’’ติ.

依圣典之理则，其余（用法）的产生，亦当为通达正法之理的智者依其差别而了知。

อิทานิ [Pg.373] สพฺพนามิกภาเว ฐิเตหิ โก กํสทฺเทหิ สมานสุติกานํ อญฺเญสํ โก กํสทฺทานํ นามิกปทมาลาวิเสโส วตฺตพฺโพ สิยา, โส เหฏฺฐา ลิงฺคตฺตยมิสฺสกปริจฺเฉเท วุตฺโต. อสพฺพนามิกตฺตา ปน ปุริส จิตฺตนเยเนว วิภตฺโต. ตถา หิ ยทา โกสทฺโท พฺรหฺมวาตกายตฺถวาจโก, กํสทฺโท ปน สิโรชลสุขตฺถวาจโก, ตทา ตานิ ปทานิ อสพฺพนามิกานิ, กสฺมา? อกึสทฺทมยตฺตา สพฺพนามิกรูปสงฺขาเตหิ อสาธารณรูเปหิ วิรหิตตฺตา ปุจฺฉตฺถโต อตฺถนฺตรวาจกตฺตา จ. เอตฺถ ปน สมานสุติวเสน อตฺถนฺตรวิญฺญาปนตฺถํ โกสทฺโท กํสทฺโทติ จ วุตฺตํ, เอกนฺตโต ปน สพฺพนามิกตฺเต กึสทฺโทเยว, สุทฺธนามตฺเต กสทฺโทเยวาติ คเหตพฺพํ. อิจฺเจวํ –

如今，对于与作为代词的“ko”、“kaṃ”等词发音相同的其他“ko”、“kaṃ”等词，其名词变格的特别之处或当解说，此已于下文三性混合章中述及。然因其非为代词，故仅依“purisa”、“citta”之法而变化。确实，当“ko”一词表达梵、风、身之义，而“kaṃ”一词表达头、水、乐之义时，此等词则非为代词。何故？因其非由“kiṃ”词所成，缺乏被称为代词形态的特殊形态，且表达了异于提问之义的其他意义。于此，为依同音而辨异义，故说“ko”词与“kaṃ”词。然当其完全为代词时，则应取“kiṃ”词；当其为纯粹名词时，则应取“ka”词。如是——

กาเย พฺรหฺมนิ วาเต จ, สีเส ชลสุเขสุ จ;

กสทฺโท วตฺตตี ตีสุ, ปุมา ตีสุ นปุํสโก.

“ka”词用于身、梵、风，此时为阳性；亦用于头、水、乐，此时为中性。

เอวํ สพฺพนามภูตานํ กึกสทฺทานํ ปวตฺติ เวทิตพฺพา.

如是，当知作为代词的“kiṃ”、“ka”二词之用法。

อิธ วุตฺตปฺปการานํ, อตฺถานํ ทานิ สงฺคโห;

ปญฺญาเวปุลฺลกรโณ, เอกเทเสน วุจฺจเต.

今于此处所述种种义，为令智慧增长，兹以一分摄集而说。

กึ กึปกฺเกน สทิสํ, กาโย กึปภโว วท;

กึปกฺกสทิโส กาโม, กาโย ตณฺหาทิสมฺภโว.

何物堪比金匏果，身躯又由何处托？欲乐宛若金匏果，渴爱生出身躯壳。

อุณฺหกาเล ก’มิจฺฉนฺติ, ก’มิจฺฉนฺติ ปิปาสิตา;

ปจฺจามิตฺตา ก’มิจฺฉนฺติ, ก’มิจฺฉนฺติ ทุขฏฺฏิตา.

炎热之时何所欲？口渴之人何所求？仇敌当前何所盼？苦厄之人何所望？

กายสฺส กสฺส โก อาโย,โก นาโถ กสฺส ภูตเล;

กสฺส กํ ฌานชํ สาตํ,กสฺสงฺเคสุ จ กํ ปรนฺติ.

此身命脉属何人，世间谁是真正怙？谁得禅定生喜乐，肢体中何者为首？

ยา [Pg.374] ปน ตา เหฏฺฐา อมฺเหหิ ลิงฺคตฺตยวเสน กึสทฺทสฺส สพฺพนามิกสญฺญิตสฺส นามิกปทมาลา วิภตฺตา, เอตาสุ ปุลฺลิงฺคนปุํสกลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘เกภิ, กิสฺส, กสฺมา, กมฺหา, กมฺหี’’ติ อิมานิ ปทานิ ปหาย อิตฺถิลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘กาโย, กาภิ, กาสานํ, กายํ, กสฺส’’นฺติ อิมานิ จ ปทานิ ปหาย ตโต ตโต เสสปทโต ยถาสมฺภวํ จิสทฺทํ จนสทฺทํ จนํสทฺทญฺจ นิปาเตตฺวา เอวรูปานิ รูปานิ คเหตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ?

至于那些先前我们依据三性，对被称为代词的“kiṃ”一词所作的名词格位变化，在这些变化中，舍弃阳性和中性中的“kebhi, kissa, kasmā, kamhā, kamhī”这些词，以及阴性中的“kāyo, kābhi, kāsānaṃ, kāyaṃ, kassa”这些词，之后从剩余的词形中，根据情况加入“ci”、“cana”、“canaṃ”等助词，应当采用如下形式。此即：

โกจิ, เกจิ, เกจน. กิญฺจิ, กิญฺจนํ, เกจิ, เกจน. เกนจิ, เกหิจิ. กสฺสจิ, เกสญฺจิ. ปญฺจมิยา เอกวจนํ อูนํ ปาฬิยํ อนาคตตฺตา. เกหิจิ. กสฺสจิ, เกสญฺจิ. กสฺมิญฺจิ, กิสฺมิจิ, เกสุจิ. ปุลฺลิงฺคนปุํสกลิงฺควเสน ทฏฺฐพฺพานิ. อตฺร กิสฺมิจีติ อนุสารโลปวเสน วุตฺตํ.

koci, keci, kecana。kiñci, kiñcanaṃ, keci, kecana。kenaci, kehici。kassaci, kesañci。第五格单数因未见于巴利圣典而阙如。kehici。kassaci, kesañci。kasmiñci, kismici, kesuci。当依阳性、中性而知。此处“kismici”是依随韵之省略而说。

อิตฺถิลิงฺควเสน ปน กาจิ อิตฺถี, กาจิ อิตฺถิโย. กาจิ, กาจิ. กิญฺจิ, กาจิ. กายจิ, กาหิจิ. กายจิ, กสฺสาจิ, กาสญฺจิ. กายจิ, กาหิจิ. กายจิ, กสฺสาจิ, กาสญฺจิ. กายจิ, กาสุจีติ รูปานิ.

然依阴性，则有“kāci itthī”（某女）、“kāci itthiyo”（某些女人）。其形态为“kāci”、“kāci”；“kiñci”、“kāci”；“kāyaci”、“kāhici”；“kāyaci”、“kassāci”、“kāsañci”；“kāyaci”、“kāhici”；“kāyaci”、“kassāci”、“kāsañci”；“kāyaci”、“kāsuci”。

เอตฺถ ‘‘อิติ ภาสนฺติ เกจน, น นํ หึสามิ กิญฺจน’’นฺติอาทโย ปโยคา เวทิตพฺพา. อิติ ลิงฺคตฺตยวเสน วุตฺตานิ โกจิ กาจิ กิญฺจีติอาทีนิ อปฺปมตฺตกานํ สงฺคาหกวจนานีติ เวทิตพฺพานิ.

于此，当知“iti bhāsanti kecana”（有些这么说）、“na naṃ hiṃsāmi kiñcana”（我丝毫不伤害他）等用法。如是，当知依三性而说的“koci”、“kāci”、“kiñci”等词，是总括少量者的词语。

ปุเนตานิเยว ยถารหํ ยํสทฺเทน โยเชตฺวา ทสฺเสสฺสามิ –

复次，我将适当配合“yaṃ”一词来展示——

โย โกจิ, เย เกจิ. ยํ กิญฺจิ, เย เกจิ. เยน เกนจิ, เยหิ เกหิจิ. ยสฺส กสฺสจิ, เยสํ เกสญฺจิ. ยสฺมา กสฺมาจิ, เยหิ เกหิจิ. ยสฺส กสฺสจิ, เยสํ เกสญฺจิ. ยสฺมึ กสฺมิญฺจิ, เยสุ เกสุจิ.

yo koci, ye keci。yaṃ kiñci, ye keci。yena kenaci, yehi kehici。yassa kassaci, yesaṃ kesañci。yasmā kasmāci, yehi kehici。yassa kassaci, yesaṃ kesañci。yasmiṃ kasmiñci, yesu kesuci。

เอตฺถ [Pg.375] ‘‘โย โกจิ มํ อฏฺฐิ กตฺวา สุเณยฺย. เย เกจิเม อตฺถิ รสา ปถพฺยา, สจฺจํ เตสํ สาธุตรํ รสาน’’นฺติอาทโย ปโยคา เวทิตพฺพา. ปุลฺลิงฺครูปานิ.

此处应知“yo koci maṃ aṭṭhi katvā suṇeyya”（若有人能专注听我）、“ye kecime atthi rasā pathabyā, saccaṃ tesaṃ sādhutaraṃ rasānaṃ”（凡此大地所有之味，真理实为彼等之中更胜之味）等用法。此为阳性形态。

ยํ กิญฺจิ, ยานิ กานิจิ. ยํ กิญฺจิ, ยานิ กานิจิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. เอตฺถ ‘‘ยํ กิญฺจิ รตนํ อตฺถิ, ธตรฏฺฐนิเวสเน. ยํ กิญฺจิ วิตฺตํ อิธ วา หุรํ วา. ยานิ กานิจิ รูปานี’’ติอาทโย ปโยคา เวทิตพฺพา. นปุํสกลิงฺครูปานิ.

yaṃ kiñci, yāni kānici。yaṃ kiñci, yāni kānici。其余与阳性相似。在此，应了解“yaṃ kiñci ratanaṃ atthi, dhataraṭṭhanivesane”（无论何等珍宝存于持国(Dhataraṭṭha)之住所）、“yaṃ kiñci vittaṃ idha vā huraṃ vā”（无论何等财富在此世或他世）、“yāni kānici rūpāni”（无论何等色）等用法。此为中性形态。

ยา กาจิ อิตฺถี, ยา กาจิ อิตฺถิโย. ยํ กิญฺจิ, ยา กาจิ. ยาย กายจิ, ยาหิ กาหิจิ. ยาย กายจิ, ยาสํ กาสญฺจิ. ยาย กายจิ, ยาหิ กาหิจิ. ยาย กายจิ, ยาสํ กาสญฺจิ. ยาย กายจิ, ยาสุ กาสุจิ.

yā kāci itthī, yā kāci itthiyo。yaṃ kiñci, yā kāci。yāya kāyaci, yāhi kāhici。yāya kāyaci, yāsaṃ kāsañci。yāya kāyaci, yāhi kāhici。yāya kāyaci, yāsaṃ kāsañci。yāya kāyaci, yāsu kāsuci。

เอตฺถ ‘‘ยา กาจิ เวทนา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา’’ติอาทโย ปโยคา เวทิตพฺพา. อิตฺถิลิงฺครูปานิ. อิติ ลิงฺคตฺตยวเสน วุตฺตานิ โย โกจิ, ยา กาจิ, ยํ กิญฺจีติอาทีนิ อนวเสสปริยาทานวจนานีติ เวทิตพฺพานิ. สพฺพานิ เจตานิ น นิปาตปทานิ, นิปาตปติรูปกา สทฺทคติโยติ เวทิตพฺพานิ. ยทิ นิปาตปทานิ สิยุํ, ตีสุ ลิงฺเคสุ สตฺตสุ วิภตฺตีสุ เอกากาเรน ติฏฺเฐยฺยุํ, น จ ติฏฺฐนฺติ, ตสฺมา น นิปาตปทานิ, นิปาตปติรูปกา สทฺทคติโยเยว.

于此，应知“yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā”（任何过去、未来、现在的感受）等用法。这些是阴性形式。如此，依三性所说的‘yo koci’、‘yā kāci’、‘yaṃ kiñci’等，应知是总括一切而无遗漏的词语。应知所有这些都不是不变词，而是与不变词相似的词语用法。如果它们是不变词，则在三性和七格中应保持单一形式，但它们并非如此，因此不是不变词，而只是与不变词相似的词语用法。

อปิจ ย ต กึ เอตอิจฺเจเตหิ สพฺพนาเมหิ ลิงฺคานุรูปโต ตฺตกตฺติกปจฺจเย กตฺวา วตฺติจฺฉายํ ยานิ ปทานิ สิชฺฌนฺติ, ตานิ ปริจฺเฉทวจนานิ อสพฺพนามิกานิเยว ภวนฺติ. เตสํ นามิกปทมาลา ปุริส จิตฺต กญฺญานเยน โยเชตพฺพา. ตํ ยถา?

再者，由“ya”、“ta”、“kiṃ”、“eta”等代词，依据其性，加上-ttaka、-ttika等后缀，为表达特定意义而构成的词，它们是表示限定的词，而非代词。它们的词形变化应依“purisa”（男人）、“citta”（心）、“kaññā”（少女）的范例。例如如何？

ยตฺตโก [Pg.376] ชโน, ยตฺตกํ จิตฺตํ, ยตฺติกา อิตฺถี. ตตฺตโก, ตตฺตกํ, ตตฺติกา. กิตฺตโก, กิตฺตกํ, กิตฺติกา. เอตฺตโก, เอตฺตกํ, เอตฺติกาติ. อิมานิ ปทานิ อสพฺพนามิกานิปิ ปจฺจยวเสน สมฺภูตตฺถนฺตเรสุ วิญฺญูนํ โกสลฺลตฺถํ วุตฺตานิ.

yattako jano（若干人），yattakaṃ cittaṃ（若干心），yattikā itthī（若干女人）。tattako, tattakaṃ, tattikā（那么多）。kittako, kittakaṃ, kittikā（多少）。ettako, ettakaṃ, ettikā（这么多）。这些词虽然不是代词，却是为了让智者善巧于由后缀产生的其他意义而说。

อิทานิ สงฺขาทิวจนสฺส เอกสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在讲述表达数目等的词“eka”的名词词形变化如下：

เอกสทฺโท หิ สงฺขาวจโน จ โหติ อสทิสวจโน จ อสหายวจโน จ เอกจฺจวจโน จ มิสฺสีภูตวจโน จ. ยทา สงฺขา’สทิสา’สหายวจโน, ตทา เอกวจนโก ภวติ.

“eka”一词确实既表达数目，也表达无双、无伴、某些以及混合。当其表达数目、无双、无伴时，则为单数形式。

เอโก, เอกํ, เอเกน, เอกสฺส, เอกสฺมา, เอกมฺหา, เอกสฺส, เอกสฺมึ, เอกมฺหีติ. เอวํ สงฺขาทิวจโน เอกสทฺโท เอกวจนโก. ตถา หิ ‘‘เอโก ทฺเว ตโย’’ติ สงฺขาวิสเย เอกสทฺโท เอกวจนโกว. ‘‘เอโกมฺหิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. เอโก ราช นิปชฺชามี’’ติ อสทิสาสหายกถเนปิ เอกวจนโกว. อยํ เอกวจนิกา สพฺพนามิกปทมาลา.

eko, ekaṃ, ekena, ekassa, ekasmā, ekamhā, ekassa, ekasmiṃ, ekamhi。如此，表达数目等的词“eka”是单数形式的。确实，在‘eko dve tayo’（一、二、三）的数目语境中，“eka”一词只是单数形式的。在‘ekomhi sammāsambuddho’（我是唯一的正自觉者）、‘eko rāja nipajjāmi’（我独为王而卧）等表达无双、无伴的语境中，也只是单数形式的。这是单数形式的代词词形变化。

ยทา ปน สงฺขตฺถา จ อสหายา จ พหู วตฺตพฺพา สิยุํ, ตทา เอกสทฺทโต กการาคมํ กตฺวา เอกกา, เอกเก, เอกเกหิ, เอกเกภิ. ปุริสนเย พหุวจนวเสน นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. ตถา หิ สงฺขตฺถาปิ พหู โหนฺติ. ‘‘จตฺตาโร เอกกา สิยุ’’นฺติ หิ วุตฺตํ. อสหายาปิ พหู โหนฺติ. ตถา หิ ‘‘อยมฺปิ คหปติ เอโกว อาคโต, อยมฺปิ เอโกว อาคโต’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘อิเม คหปตโย เอกกา อาคตา’’ติ วตฺตพฺพตา ทิสฺสติ. อยํ นโย สพฺพนามิกปกฺขํ น ภชติ อสาธารณรูปาภาวโต, อตฺถนฺตรวิญฺญาปนตฺถํ ปน วุตฺโต.

然而，当所计数的对象或无伴者需要以复数表达时，则在“eka”一词后增添“ka”，变格为ekakā, ekake, ekakehi, ekakebhi。其名词词形变化应依“purisa”的复数形式组合。确实，所计数的对象也可能是复数，如经中所说：‘cattāro ekakā siyuṃ’（可能有四个单独的人）。无伴者也可能是复数。确实，当应说‘ayampi gahapati ekova āgato, ayampi ekova āgato’（这位家主独自前来，那位也独自前来）时，可见到‘ime gahapatayo ekakā āgatā’（这些家主们单独地前来）的说法。此规则不属于代词类，因其缺乏特殊形式，而是为了阐明其他意义而说。

ยทา [Pg.377] เอกจฺจวจโน, ตทา ‘‘เอเก, เอเก, เอเกหิ, เอเกภิ เอเกสํ, เอเกหิ, เอเกภิ, เอเกสํ, เอเกสู’’ติ วตฺตพฺพํ. อยมฺปิ พหุวจนิกา สพฺพนามิกปทมาลา. เอตฺถ เอเกติ เอกจฺเจ. เอส นโย เสเสสุปิ. ยทา ปน มิสฺสีภูตวจโน, ตทา ‘‘เอกา, เอเก, เอเกหิ, เอเกภิ, เอกาน’’นฺติ ปุริสนเย พหุวจนวเสน วตฺตพฺพํ. ‘‘ปญฺจาโล จ วิเทโห จ, อุโภ เอกา ภวนฺตุ เต’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ. อยํ นโย สพฺพนามิกปกฺขํ น ภชติ อสาธารณรูปาภาวโต, อตฺถนฺตรวิญฺญาปนตฺถํ ปน วุตฺโต. ตตฺถ เอกา ภวนฺตูติ เอกีภวนฺตุ มิสฺสีภวนฺตุ, คงฺโคทเกน ยมุโนทกํ วิย อญฺญทตฺถุ สํสนฺทนฺตุ สเมนฺตูติ วจนตฺโถ.

当表达“某些”之义时，应说：“eke, eke, ekehi, ekebhi ekesaṃ, ekehi, ekebhi, ekesaṃ, ekesū”。这也是复数形式的代词词形变化。于此，“eke”意为“某些人”。此理亦适用于其余诸格。然而，当表达“混合”之义时，应依“purisa”的复数形式说：“ekā, eke, ekehi, ekebhi, ekānaṃ”。可见巴利语：“般遮罗(Pañcāla)与威德哈(Videha)，愿彼等两者合而为一。”此理不属于代词类，因其缺乏特殊形式，而是为了阐明其他意义而说。其中，“ekā bhavantu”(合而为一)意为“成为一体、混合为一，犹如恒河水与亚穆纳(Yamunā)河水，彼此融合、汇合”。此即句义。

อาจริยา ปน เอวํ วิภาคํ อทสฺเสตฺวา เอกสทฺทสฺส สพฺพนามตฺตเมว คเหตฺวา สพฺพสทฺทสฺส วิย นามิกปทมาลํ โยเชนฺติ. กถํ?

然而，诸师不作如是区分，而只取词“eka”的代词性，将其词形变化组合得如同“sabba”(一切)一词。如何？

เอโก, เอเก. เอกํ, เอเก. เอเกน, เอเกหิ, เอเกภิ. เอกสฺส, เอเกสํ, เอเกสานํ. เอกสฺมา, เอกมฺหา, เอเกหิ, เอเกภิ. เอกสฺส, เอเกสํ, เอเกสานํ. เอกสฺมึ, เอกมฺหิ, เอเกสูติ. อยํ สพฺพนามิกปทมาลาติ เวทิตพฺพา.

（主格：）eko, eke。（宾格：）ekaṃ, eke。（工具格：）ekena, ekehi, ekebhi。（与格：）ekassa, ekesaṃ, ekesānaṃ。（离格：）ekasmā, ekamhā, ekehi, ekebhi。（属格：）ekassa, ekesaṃ, ekesānaṃ。（处格：）ekasmiṃ, ekamhi, ekesū。应知这是代词的词形变化。

เกจิ ‘‘เอกสทฺโท สงฺขฺยาตุลฺยาสหายญฺญวจโน. ยทา สงฺขฺยาวจโน, ตทา สพฺพตฺเถกวจนนฺโตว, อญฺญตฺถ พหุวจนนฺโตปิ, เอโก เอกา เอกํ อิจฺจาทิ สพฺพตฺถ สพฺพสทฺทสมํ. สํสาสฺเวว วิเสโส’’ติ ลิงฺคตฺตเย โยชนานยํ วทนฺติ. เอวํ วทนฺตา จ เต วิภาคํ อทสฺเสตฺวา วทนฺติ. มยํ ปน โสตูนํ ปโยเคสุ โกสลฺลุปฺปาทนตฺถํ วิภาคํ ทสฺเสตฺวา วทาม.

有些人说：“词‘eka’表达数目、等同、无伴、其他。当其表达数目时，处处皆为单数结尾；在其他意义上，亦可为复数结尾。如 eko, ekā, ekaṃ 等，处处皆同‘sabba’(一切)一词，区别仅在于-saṃ和-sāsu。”他们如此宣说其在三性中的用法，但他们这样说时，却未示其区别。而我们则为了让听者在使用中生起善巧，而示其区别后说。

อปิเจตฺถ [Pg.378] อยํ วิเสโสปิ สลฺลกฺขิตพฺโพ ‘‘เอเก เอกฏฺเฐ สเม สมภาเค’ติ ปาฬิปฺปเทเส ปจฺจตฺเตกวจนสฺส เอกสทฺทสฺส เอการนฺตนิทฺเทโสปิ ทิสฺสตี’’ติ. ปุลฺลิงฺครูปานิ.

于此，亦应注意此特殊之处：在巴利语段落中，当词“eka”意为“同一意义”、“相同”、“等分”时，可见其个别单数形式亦有以-ā结尾的指示。阳性形式如下。

เอกํ, เอกานิ. เอกํ, เอกานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. ตตฺถ เอกานีติ เอกจฺจานิ. เอส นโย เสสพหุวจเนสุปิ, นปุํสกลิงฺครูปานิ.

（主格：）ekaṃ, ekāni。（宾格：）ekaṃ, ekāni。其余同阳性。于此，“ekāni”意为“某些”。此理亦适用于其余复数形式。以上为中性形式。

เอกา, เอกา, เอกาโย. เอกํ, เอกา, เอกาโย. เอกาย, เอกาหิ, เอกาภิ. เอกาย, เอกิสฺสา, เอกาสํ. เอกาย, เอกาหิ, เอกาภิ. เอกาย, เอกิสฺสา, เอกาสํ. เอกาย, เอกายํ, เอกิสฺสํ, เอกาสุ. เอตฺถ พหุวจนฏฺฐาเน เอกาติ เอกจฺจา, เอกาหีติ เอกจฺจาหิ, เอกาสนฺติ เอกจฺจานํ เอกาสูติ เอกจฺจาสุ. อิตฺถิลิงฺครูปานิ. สพฺพาเนตานิ สพฺพนามานิ เอกวจนพหุวจนวเสน วุตฺตานิ.

（主格：）ekā, ekā, ekāyo。（宾格：）ekaṃ, ekā, ekāyo。（工具格：）ekāya, ekāhi, ekābhi。（与格/属格：）ekāya, ekissā, ekāsaṃ。（离格：）ekāya, ekāhi, ekābhi。（处格：）ekāya, ekāyaṃ, ekissaṃ, ekāsu。于此，在复数位上，“ekā”意为“某些(阴性者)”，“ekāhi”意为“以某些”，“ekāsaṃ”意为“为/之某些”，“ekāsu”意为“于某些”。以上为阴性形式。所有这些代词皆依单数和复数而说。

อปิจ เอกสทฺเท วิจฺฉาวเสน วตฺตพฺเพ ลิงฺคตฺตยรูปานิ เอกวจนาเนว ภวนฺติ. กถํ?

再者，当词“eka”以重复方式言说时，其三性形式仅为单数。如何？

เอเกโก, เอเกกํ, เอเกเกน, เอเกกสฺส, เอเกกสฺมา, เอเกกมฺหา, เอเกกสฺส, เอเกกสฺมึ, เอเกกมฺหีติ ปุลฺลิงฺครูปานิ.

（阳性：）ekeko, ekekaṃ, ekekena, ekekassa, ekekasmā, ekekamhā, ekekassa, ekekasmiṃ, ekekamhi。以上为阳性形式。

เอเกกํ, เอเกกํ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ, นปุํสกลิงฺครูปานิ. เอเกกา, เอเกกํ, เอเกกาย, เอเกกิสฺสา, เอเกกาย, เอเกกิสฺสา, เอเกกายํ, เอเกกิสฺสํ. อิตฺถิลิงฺครูปานิ.

（中性主格/宾格：）ekekaṃ。其余同阳性。以上为中性形式。（阴性主格：）ekekā，（宾格：）ekekaṃ，（工具格：）ekekāya，（与格/属格：）ekekāya, ekekissā，（离格：）ekekāya，（处格：）ekekāyaṃ, ekekissaṃ。以上为阴性形式。

สพฺพาเนตานิ วิจฺฉาสพฺพนามานีติ วตฺตุํ วฏฺฏติ. พหุวจนานิ ปเนตฺถ น สนฺติ ปโยคาภาวโต. อิติ อิเมสุ วิจฺฉาวเสน วุตฺเตสุ ลิงฺคตฺตยรูเปสุ สมาสจินฺตา น อุปฺปาเทตพฺพา อนิพฺพจนียตฺตา วิจฺฉาสทฺทานํ. ตถา หิ ‘‘ปพฺพํ ปพฺพํ [Pg.379] สนฺธิ สนฺธิ โอธิ โอธิ หุตฺวา ตตฺตกปาเล ปกฺขิตฺตติลา วิย ตฏตฏายนฺตา สงฺขารา ภิชฺชนฺตี’’ติอาทีสุ ปพฺพปพฺพสทฺทาทีนํ สมาสกรณวเสน นิพฺพจนํ ปุพฺพาจริเยหิ น ทสฺสิตํ. ยสฺมา จ วิจฺฉายํ วตฺตมานานํ ทฺวิรุตฺติ โลกโต เอว สิทฺธา, น ลกฺขณโต, ตสฺมา ตตฺถ สมาสจินฺตา น อุปฺปาเทตพฺพา.

可以说所有这些都是重复代词。此处没有复数形式，因无用例。因此，对于这些以重复方式言说的三性形式，不应生起复合词的想法，因为重复词是不可(作为复合词)分析的。例如，在“一节复一节，一关复一关，一限复一限，诸行坏灭，犹如芝麻撒在热锅上噼啪作响”等例子中，古代诸师并未展示如何将“pabbaṃ pabbaṃ”等词通过复合方式进行分析。并且，由于重复言说中的双重语是依世间用法而成，而非依语法规则，因此不应对其生起复合词的想法。

อิทานิ เอกจฺจ เอกติย เอกจฺจิยสทฺทานํ นามิกปทมาลาโย วุจฺจนฺเต – ปุลฺลิงฺเค ตาว เอกจฺโจ, เอกจฺเจ. เอกจฺจํ, เอกจฺเจ. เสสํ ปุริสสทฺทสมํ. เอตฺถ เอกจฺเจติ ปจฺจตฺตพหุวจนเมว สพฺพนามิกรูปสมํ อสาธารณรูปตฺตา. ‘‘อิเธกจฺโจ กุลปุตฺโต. อิเธกจฺเจ โมฆปุริสา’’ติ นิทสฺสนปทานิ.

现在讲述“ekacca”、“ekatiya”、“ekacciya”诸词的名词词形变化：首先是阳性，（主格：）ekacco, ekacce；（宾格：）ekaccaṃ, ekacce。其余同“purisa”一词。于此，其主格复数形式“ekacce”因其特殊形式而同于代词形式。例句是：“在此有某位良家子(kulaputta)”、“在此有某些愚人”。

เอกติโย, เอกติเย. เอกติยํ, เอกติเย. เสสํ ปุริสสทฺทสมํ. อิธาปิ เอกติเยติ ปจฺจตฺตพหุวจนเมว สพฺพนามิกรูปสมํ อสาธารณรูปตฺตา. เอกติเย มนุสฺสา.

（主格：）ekatiyo, ekatiye；（宾格：）ekatiyaṃ, ekatiye。其余同“purisa”(男人)一词。于此亦然，其主格复数形式“ekatiye”因其特殊形式而同于代词形式。例如：“ekatiye manussā”(某些人)。

‘‘น วิสฺสเส เอกติเยสุ เอว,อคาริสุ ปพฺพชิเตสุ จาปิ;

สาธูปิ หุตฺวาน อสาธุ โหนฺติ;

อสาธุ หุตฺวา ปุน สาธุ โหนฺตี’’ติ

“莫信赖某些人，无论在家者或出家者；善人亦会变为不善，不善亦能复变为善。”

นิทสฺสนปทานิ. เอกจฺจิยสทฺทสฺส อตฺถิตายํ ปน –

以上为例句。至于词“ekacciya”的存在(用例)——

‘‘สจฺจํ กิเรวมาหํสุ, นรา เอกจฺจิยา อิธ;

กฏฺฐํ นิปฺลวิตํ เสยฺโย, น ตฺเวเวกจฺจิโย นโร.

“诚然，他们如是说：此世间有某些人，漂浮的木头尚胜于彼，但不是指某一个(贤善的)人。”

เอกจฺจิยํ อาหาร’’นฺติ นิทสฺสนปทานิ. เอกจฺจิโย, เอกจฺจิยา. เอกจฺจิยํ, เอกจฺจิเยติ สพฺพถาปิ ปุริสนโย. ปุลฺลิงฺครูปานิ.

“ekacciyaṃ āhāra”(某些食物)是例句。（主格：）ekacciyo, ekacciyā；（宾格：）ekacciyaṃ, ekacciye。其变化完全同于“purisa”(男人)。以上为阳性形式。

เอกจฺจํ[Pg.380], เอกจฺจานิ. เอกจฺจํ, เอกจฺจานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. เอกติยํ, เอกติยานิ. เอกติยํ, เอกติยานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. เอกจฺจิยํ, เอกจฺจิยานิ. เอกจฺจิยํ, เอกจฺจิยานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. นปุํสกลิงฺครูปานิ.

（ekacca中性主格/宾格：）ekaccaṃ, ekaccāni。其余同阳性。（ekatiya中性主格/宾格：）ekatiyaṃ, ekatiyāni。其余同阳性。（ekacciya中性主格/宾格：）ekacciyaṃ, ekacciyāni。其余同阳性。以上为中性形式。

‘‘เอกจฺจา, เอกจฺจา, เอกจฺจาโย’’ติ กญฺญานเยน, ตถา ‘‘เอกติยา, เอกติยา, เอกติยาโย. เอกติย’’นฺติ จ, ‘‘เอกจฺจิยา, เอกจฺจิยา, เอกจฺจิยาโย. เอกจฺจิย’’นฺติ จ กญฺญานเยน โยเชตพฺพํ. อิตฺถิลิงฺครูปานิ.

“ekaccā, ekaccā, ekaccāyo”，同样地，“ekatiyā, ekatiyā, ekatiyāyo, ekatiya”，以及“ekacciyā, ekacciyā, ekacciyāyo, ekacciya”，皆应依“kaññā”(少女)的规则进行组合。以上为阴性形式。

อิทานิ เอกากี เอกากิยสทฺทวเสน นามิกปทมาลา วุจฺจนฺเต –

现在讲述词“ekākī”(独自)与“ekākiya”(独自的)的名词词形变化：

เอกากี, เอกากี, เอกากิโน. เอกากึ, เอกากี, เอกากิโน. ทณฺฑีนเยน เญยฺยา. เอกากิโย, เอกากิยา. เอกากิยํ, เอกากิเย. เอกากิเยน. ปุริสนเยน เญยฺยํ. ปุลฺลิงฺครูปานิ.

（ekākin主格：）ekākī、ekākī、ekākino；（宾格：）ekākiṃ、ekākī、ekākino。应依“daṇḍin”（持杖者）之例了知。（ekākiya主格：）ekākiyo、ekākiyā；（宾格：）ekākiyaṃ、ekākiye；（工具格：）ekākiyena。应依“purisa”（男人）之例了知。此为阳性语形。

เอกากิ กุลํ, เอกากี, เอกากีนิ. เอกากึ, เอกากี, เอกากีนิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. เอกากิยํ, เอกากิยานิ. เอกากิยํ, เอกากิยานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. นปุํสกลิงฺครูปานิ.

例：“ekāki kulaṃ”（孤独的家族）。（ekākin中性主格：）ekāki、ekākī、ekākīni；（宾格：）ekākiṃ、ekākī、ekākīni。其余同阳性。（ekākiya中性主格/宾格：）ekākiyaṃ、ekākiyāni。其余同阳性。此为中性语形。

เอกากินี, เอกากินี, เอกากินิโย. เอกากินึ, เอกากินี, เอกากินิโย. เอกากินิยาติ อิตฺถีสทิสํ. เอกากิยา, เอกากิยา, เอกากิยาโย. เอกากิยํ, เอกากิยา, เอกากิยาโย. เอกากิยายาติ กญฺญาสทิสํ. อิตฺถิลิงฺครูปานิ. สพฺพานิ ปเนตานิ อสพฺพนามิกรูปานิ อตฺถนฺตรวิญฺญาปนตฺถํ วุตฺตานีติ ทฏฺฐพฺพานิ.

（ekākinī主格：）ekākinī、ekākinī、ekākiniyo；（宾格：）ekākiniṃ、ekākinī、ekākiniyo。其变化与“itthī”（女人）相似。（ekākiyā主格：）ekākiyā、ekākiyā、ekākiyāyo；（宾格：）ekākiyaṃ、ekākiyā、ekākiyāyo。其变化与“kaññā”（少女）相似。此为阴性语形。但应了知，所有这些非代词语形，是为了阐明不同含义而说。

อิทานิ ทฺวิสทฺทปริยายสฺส สทา พหุวจนนฺตสฺส สพฺพนามิกปทสฺส อุภสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在讲述作为“二”(dvi)的同义词、恒为复数结尾的代词“两者”(ubha)的格变化式——

‘‘อุโภ[Pg.381], อุโภ, อุโภหิ, อุโภภิ, อุภินฺนํ, อุโภหิ, อุโภภิ, อุภินฺนํ, อุโภสู’’ติ อยํ ปาฬินยานุรูเปน วุตฺตปทมาลา. อตฺริเม ปโยคา – อุโภ กุมารา นิกฺกีตา. อุโภ อิตฺถิโย ติฏฺฐนฺติ, อุโภ จิตฺตานิ ติฏฺฐนฺติ, อุโภ ปุตฺเต อทาสิ. อุโภ กญฺญาโย ปสฺสติ. อุโภ ปาทานิ ภินฺทิตฺวา, สญฺญมิสฺสามิ โว อหํ. อุโภหิ หตฺเถหิ. อุโภหิ พาหาหิ, อุโภหิ จิตฺเตหิ, อุภินฺนํ ชนานํ, อุภินฺนํ อิตฺถีนํ, อุภินฺนํ จิตฺตานํ, อุโภสุ ปุริเสสุ, อุโภสุ อิตฺถีสุ, อุโภสุ ปสฺเสสูติ, อยมสฺมากํ รุจิ. อาจริยา ปน ‘‘อุเภหิ, อุเภภิ, อุเภสู’’ติปิ อิจฺฉนฺติ. กจฺจายเนปิ หิ ‘‘อุเภ ตปฺปุริสา’’ติ วุตฺตํ. สพฺพานิปิ เอตานิ มนสิ กาตพฺพานิเยว. อุภสทฺทสฺส สมาโส อปฺปสิทฺโธ. ลิงฺคตฺตยสาธารณรูปานิ.

（主格/宾格：）ubho；（工具格/离格：）ubhohi、ubhobhi；（与格/属格：）ubhinnaṃ；（处格：）ubhosu。这是依巴利圣典规则所说的格变化式。此处用法如下：“ubho kumārā nikkītā”（两位少年被卖了），“ubho itthiyo tiṭṭhanti”（两位女人站着），“ubho cittāni tiṭṭhanti”（两种心存在着），“ubho putte adāsi”（他给了两个儿子），“ubho kaññāyo passati”（他看见两位少女），“ubho pādāni bhinditvā, saññamissāmi vo ahaṃ”（折断双足后，我将约束你们），“ubhohi hatthehi”（以双手），“ubhohi bāhāhi”（以双臂），“ubhohi cittehi”（以两种心），“ubhinnaṃ janānaṃ”（两人的），“ubhinnaṃ itthīnaṃ”（两位女人的），“ubhinnaṃ cittānaṃ”（两种心的），“ubhosu purisesu”（在两位男人中），“ubhosu itthīsu”（在两位女人中），“ubhosu passesu”（在两边中）。这是我们的意见。但诸师也接受“ubhehi、ubhebhi、ubhesū”的用法。因为在《迦旃延》中也说“ubhe tappurisā”。所有这些都应牢记。“ubha”一词的复合是允许的。这些是三性通用的语形。

อิทานิ สงฺขาวจนานํ ทฺวิติ จตุสทฺทานํ สทา พหุวจนนฺตานํ สพฺพนามานํ นามิกปทมาลาโย วุจฺจนฺเต –

现在讲述恒为复数结尾的数词兼代词“二”(dvi)、“三”(ti)、“四”(catu)的格变化式——

ทฺเว, ทฺเว, ทฺวีหิ, ทฺวีภิ, ทฺวินฺนํ, ทุวินฺนํ, ทฺวีหิ, ทฺวีภิ, ทฺวินฺนํ, ทุวินฺนํ, ทฺวีสุ. จูฬนิรุตฺติยํ ปน ‘‘ทฺวินฺนนฺน’’นฺติ ปทมาลา อาคตา. อิมานิ อหํสทฺทาทีนิ วิย อิตฺถิ ลิงฺคาทิภาววินิมุตฺตานิปิ ตีสุ ลิงฺเคสุ ยุชฺชนฺเต ‘‘ทฺเว ปุริสา, ทฺเว อิตฺถิโย, ทฺเว จิตฺตานิ’’อิจฺเจวมาทินา. อิมานิปิ ลิงฺคตฺตยสาธารณานิ รูปานิ.

（主格/宾格：）dve；（工具格/离格：）dvīhi、dvībhi；（与格/属格：）dvinnaṃ、duvinnaṃ；（处格：）dvīsu。但在《小义释》(Cūḷanirutti)中，出现了“dvinnannaṃ”的格变化式。这些语形如同“我”(ahaṃ)等词，不分阴、阳等性，适用于三性，如：“dve purisā”（两个男人），“dve itthiyo”（两个女人），“dve cittāni”（两个心）等。这些也是三性通用的语形。

‘‘ทฺเว’’ติ รูปํ ทฺวิสทฺทสฺส, ยํ สมาสมฺหิ ตํ ภเว;

ทฺวิติปฺปกติกํเยว, นานาเทเสหิ สา สิยา.

“dve”为“dvi”之语形，用于复合词时，其词根为“dvi”，并有种种替代变化。

ทฺวิภาโว เจว ทฺเวภาโว, ทฺวิรตฺตญฺจ ทุวสฺสโก;

โทหฬินี ทุปตฺตญฺจ, ตทฺธิตตฺเต ทฺวยํ ทฺวยํ.

例如：“dvibhāvo”（二分）与“dvebhāvo”（二分），“dvirattaṃ”（二夜）与“duvassako”（二岁的），“dohaḷinī”（怀胎妇）与“dupaṭṭaṃ”（双叠衣），以及在次生派生词中的“dvayaṃ”（双，对）。

ตโย[Pg.382], ตโย, ตีหิ, ตีภิ, ติณฺณํ, ติณฺณนฺนํ, ตีหิ, ตีภิ, ติณฺณํ, ติณฺณนฺนํ, ตีสุ. อิมานิ ปุลฺลิงฺครูปานิ.

（主格/宾格：）tayo；（工具格/离格：）tīhi、tībhi；（与格/属格：）tiṇṇaṃ、tiṇṇannaṃ；（处格：）tīsu。此为阳性语形。

ติสฺโส, ติสฺโส, ตีหิ, ตีภิ, ติสฺสนฺนํ, ตีหิ, ตีภิ, ติสฺสนฺนํ, ตีสุ. อิมานิ อิตฺถิลิงฺครูปานิ. จูฬนิรุตฺติยํ ‘‘ติสฺสนฺนนฺน’’นฺติ จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ พหุวจนมาคตํ, นิรุตฺติปิฏเก ปน ‘‘ติณฺณนฺน’’นฺติ. ตานิ สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก พุทฺธวจเน ปุนปฺปุนํ อุปปริกฺขิตฺวา ทิสฺสนฺติ เจ, คเหตพฺพานิ.

（主格/宾格：）tisso；（工具格/离格：）tīhi、tībhi；（与格/属格：）tissannaṃ；（处格：）tīsu。此为阴性语形。在《小义释》(Cūḷanirutti)中，出现了第四格与第六格复数“tissannannaṃ”，但在《词释藏》(Niruttipiṭaka)中则是“tiṇṇannaṃ”。如果在附有义注的三藏佛语中，经反复检视而发现这些语形，则应采纳。

ตีณิ, ตีณิ, ตีหิ, ตีภิ, ติณฺณํ, ติณฺณนฺนํ, ตีหิ, ตีภิ, ติณฺณํ, ติณฺณนฺนํ, ตีสุ. อิมานิ นปุํสกลิงฺครูปานิ. กตฺถจิ ปน ปาฬิปฺปเทเส ตีณิสทฺทสฺส ณิการโลโปปิ ภวติ ‘‘ทฺเว วาติ วา อุทกผุสิตานี’’ติ. ‘‘ติณฺณนฺนํ โข ภิกฺขเว อินฺทฺริยานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา ปิณฺโฑลภารทฺวาเชน ภิกฺขุนา อญฺญา พฺยากตา’’ติ อิทํ ‘‘ติณฺณนฺน’’นฺติ ปทสฺส อตฺถิภาเว นิทสฺสนํ.

（主格/宾格：）tīṇi；（工具格/离格：）tīhi、tībhi；（与格/属格：）tiṇṇaṃ、tiṇṇannaṃ；（处格：）tīsu。此为中性语形。但在某些巴利语段落中，“tīṇi”一词的“ṇi”也会被省略，如：“dve vā ti vā udakaphusitāni”（两或三滴水珠）。‘诸比丘，正是由于对三根的修习与多修习，比丘宾头卢颇罗堕宣告了究竟智’，此为“tiṇṇannaṃ”一词存在的例证。

ยานิ รูปานิ วุตฺตานิ, ‘‘ติสฺโส ตีณิ ตโย’’อิติ;

สมาสวิสเย ตานิ, ติติปฺปกติกา สิยุํ.

所说的“tisso”、“tīṇi”、“tayo”这些语形，在复合词中，其词干为“ti”。

ยสฺมา ติสฺส สมาสมฺหิ, สทฺธึ ปรปเทน เว;

‘‘ติเวทนํ ติจิตฺต’’นฺติ, ‘‘ติโลก’’นฺติ จ นิทฺทิเส.

因此，在复合词中，它与后一词一起，应指出如：“tivedanaṃ”（三受）、“ticittaṃ”（三心）与“tilokaṃ”（三界）。

เอตฺถ นปุํสกตฺตํว, ปาสํสํ ปายวุตฺติโต;

ปุมตฺตมฺเปตฺถ อิจฺฉนฺติ, ‘‘ติภโว ขายเต’’อิติ.

此处，因其常用，故中性受到称赞；但也接受阳性，如“tibhavo”（三有）一词所示。

จตฺตาโร, จตุโร, จตฺตาโร, จตุโร, จตูหิ, จตูภิ, จตุพฺภิ, จตุนฺนํ, จตูหิ, จตูภิ, จตุพฺภิ, จตุนฺนํ, จตูสุ. อิมานิ ปุลฺลิงฺครูปานิ.

（主格/宾格：）cattāro、caturo；（工具格/离格：）catūhi、catūbhi、catubbhi；（与格/属格：）catunnaṃ；（处格：）catūsu。此为阳性语形。

จตสฺโส[Pg.383], จตสฺโส, จตูหิ, จตูภิ, จตุพฺภิ, จตสฺสนฺนํ, จตุนฺนํ, จตูหิ, จตูภิ, จตุพฺภิ, จตสฺสนฺนํ, จตุนฺนํ, จตูสุ. อิมานิ อิตฺถิลิงฺครูปานิ. อิตฺถิลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘จตุนฺน’’นฺติ ปทํ จูฬนิรุตฺติยํ นิรุตฺติปิฏเก ปาฬิยํ อฏฺฐกถาสุ จ ทสฺสนโต วุตฺตํ. ตถา หิ จูฬนิรุตฺติยํ อิตฺถิลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘จตุนฺน’’นฺติ อาคตํ, นิรุตฺติปิฏเก ‘‘จตุนฺนํ กญฺญาน’’นฺติ อาคตํ. ปาฬิยํ ปน โสณทนฺตสุตฺตาทีสุ ‘‘สมโณ โคตโม จตุนฺนํ ปริสานํ ปิโย มนาโป’’ติ อาคตํ. อฏฺฐกถาสุ จ ปน สุตฺตนฺตฏฺฐกถายํ ‘‘จตูหิ อจฺฉริยพฺภุตธมฺเมหิ สมนฺนาคโต จตุนฺนํ ปริสานํ ปิโย มนาโป’’ติ อาคตํ. สตฺติลงฺฆชาตกฏฺฐกถายํ ‘‘อาจริโย ปนสฺส จตุนฺนํ สตฺตีนํ ลงฺฆนํ สิปฺปํ ชานาตี’’ติ อาคตํ.

（主格/宾格：）catasso；（工具格/离格：）catūhi、catūbhi、catubbhi；（与格/属格：）catassannaṃ、catunnaṃ；（处格：）catūsu。此为阴性语形。在阴性语境中，“catunnaṃ”一词在《小义释》(Cūḷanirutti)、《词释藏》(Niruttipiṭaka)、巴利圣典及义注中皆被确定。例如，在《小义释》的阴性语境中出现了“catunnaṃ”，在《词释藏》中出现了“catunnaṃ kaññānaṃ”（四位少女的）。在巴利圣典的《娑那檀陀经》(Soṇadantasutta)等经中则有：“沙门乔达摩为四众所喜爱、悦意”。在义注中，《经藏义注》(Suttantaṭṭhakathā)有：“具足四种稀有未曾有法，为四众所喜爱、悦意”。《掷矛本生义注》(Sattilaṅghajātakaṭṭhakathā)有：“他的老师则通晓四矛投掷术”。

จตฺตาริ, จตฺตาริ, จตูหิ, จตูภิ, จตุพฺภิ, จตุนฺนํ, จตูหิ, จตูภิ, จตุพฺภิ, จตุนฺนํ, จตูสุ. อิมานิ นปุํสกลิงฺครูปานิ.

（主格/宾格：）cattāri；（工具格/离格：）catūhi、catūbhi、catubbhi；（与格/属格：）catunnaṃ；（处格：）catūsu。此为中性语形。

‘‘จตฺตาโร’’ติ ‘‘จตสฺโส’’ติ, ‘‘จตฺตารี’’ติ จ สทฺทิตํ;

รูปํ สมาสภาวมฺหิ, จตุปฺปกติกํ ภเว.

被称为“cattāro”、“catasso”与“cattāri”的词形，在复合词中，其词干为“catu”。

นิทสฺสนปทาเนตฺถ, กมโต กมโกวิโท;

‘‘จตุพฺพิธํ จตุสฺสาลํ, จตุสจฺจ’’นฺติ นิทฺทิเส.

于此，精通次第者应依次指出示例词：“四种”(catubbidhaṃ)、“四殿堂”(catussālaṃ)、“四谛”(catusaccaṃ)。

อิมานิ ทฺเวอาทิกานิ สพฺพนามิกานิ พหุวจนานิเยว ภวนฺติ, น เอกวจนานิ. จูฬนิรุตฺติยํ ปน ตีสุ ลิงฺเคสุ ‘‘จตสฺสนฺน’’นฺติ วุตฺตํ, ตํ อนิชฺฌานกฺขมํ วิย ทิสฺสติ.

这些从“二”开始的代词性数词只有复数，没有单数。但在《小义释》(Cūḷanirutti)中说catassannaṃ通用于三性，这似乎不可取。

อิทานิ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ นามิกปทมาลา วุจฺจนฺเต, เตสุ เยน กเถติ, ตสฺสาลปเน ตุมฺหวจนานิ ภวนฺติ.

现在讲述“你”(tumha)与“我”(amha)的格变化式。其中，在对交谈者称呼时，使用“你”的语形。

ตฺวํ, ตุวํ, ตุมฺเห. ตํ, ตุวํ, ตฺวํ, ตวํ, ตุมฺเห. ตยา, ตฺวยา, ตุมฺเหหิ, ตุมฺเหภิ. ตุยฺหํ, ตว, ตุมฺหํ, ตุมฺหากํ. ตยา, ตฺวยา, ตุมฺเหหิ, ตุมฺเหภิ. ตุยฺหํ, ตว, ตุมฺหํ, ตุมฺหากํ. ตยิ, ตฺวยิ, ตุมฺเหสุ[Pg.384]. ตตฺร ‘‘ตฺวํ ปุริโส, ตฺวํ อิตฺถี, ตฺวํ จิตฺต’’นฺติอาทินา โยเชตพฺพานิ.

你，你，你们。你，你，你，你，你们。以你，以你，以你们，以你们。为你/你的，为你/你的，为你们/你们的，为你们/你们的。从你，从你，从你们，从你们。为你/你的，为你/你的，为你们/你们的，为你们/你们的。于你，于你，于你们中。此处应配合“你是男人，你是女人，你是心”等来使用。

อตฺตโยเค อมฺหวจนานิ ภวนฺติ.

当关涉自身时，使用“我”的语形。

อหํ, อหกํ, มยํ, อมฺเห. มํ, มมํ, อมฺเห. มยา, อมฺเหหิ, อมฺเหภิ. มยฺหํ, มม, อมฺหํ, อมฺหากํ, อสฺมากํ. มยา, อมฺเหหิ, อมฺเหภิ. มยฺหํ, มม, อมฺหํ, อมฺหากํ, อสฺมากํ. มยิ, อมฺเหสุ, อสฺเมสุ.

我，我，我们，我们。我，我，我们。以我，以我们，以我们。为我/我的，为我/我的，为我们/我们的，为我们/我们的，为我们/我们的。从我，从我们，从我们。为我/我的，为我/我的，为我们/我们的，为我们/我们的，为我们/我们的。于我，于我们中，于我们中。

เอตฺถ ปน ‘‘กถํ อมฺเห กโรมเส’’ติ ปาฬิทสฺสนโต ‘‘ตุมฺเห’’ติ ปจฺจตฺตวจนสฺส วิย ‘‘อมฺเห’’ติ ปจฺจตฺตวจนสฺสปิ อตฺถิตา เวทิตพฺพา, ‘‘อหก’’นฺติ รูปนฺตรมฺปิ อิจฺฉิตพฺพํ. ตสฺส อตฺถิภาเว ‘‘อหกญฺจ จิตฺตวสานุคา ภาสิสฺส’’นฺติ เอสา ปาฬิ นิทสฺสนํ. เอตฺถ หิ อหกนฺติ อหํ อิจฺเจวตฺโถ. ตตฺร ‘‘อหํ ปุริโส, อหํ กญฺญา, อหํ จิตฺต’’นฺติอาทินา โยเชตพฺพานิ. อิมานิปิ ลิงฺคตฺตยสาธารณรูปานิ.

于此，从“我们该如何做？”(kathaṃ amhe karomase)的巴利范例可知，应了知“amhe”一词如同“tumhe”一样，亦有单数用法，并且也应接受其异形“ahakaṃ”。关于其存在，“我亦将随心所欲而说”(ahakañca cittavasānugā bhāsissaṃ)这句巴利是例证。此处ahakaṃ即是“我”(ahaṃ)之义。此处应配合“我是男人，我是少女，我是心”等来使用。这些也是三性通用的语形。

กจฺจายนจูฬนิรุตฺตินิรุตฺติปิฏเกสุ ปน ‘‘ตุมฺหากํ อมฺหาก’’นฺติ จ ทุติยาพหุวจนํ วุตฺตํ. กจฺจายเน ‘‘ตุมฺหานํ อมฺหาน’’นฺติ จ ปฐมาทุติยาพหุวจนํ, ‘‘ตุมฺหํ อมฺห’’นฺติ จ จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจนํ, ปฐมาทุติยาพหุวจนญฺจ วุตฺตํ, จูฬนิรุตฺตินิรุตฺติปิฏเก ปน ‘‘ตุมฺหํ อมฺห’’นฺติ จ ทุติเยกวจนํ วุตฺตํ, ‘‘ตุมฺเห อมฺเห’’ติ จ จตุตฺถีฉฏฺฐีพหุวจนํ วุตฺตํ. เอตานิ อุปปริกฺขิตฺวา สาฏฺฐกเถสุ สุตฺตนฺเตสุ ทิสฺสนฺติ เจ, คเหตพฺพานิ.

但在《迦旃延》(Kaccāyana)、《小义释》(Cūḷanirutti)与《词释藏》(Niruttipiṭaka)中，tumhākaṃ与amhākaṃ被说成是第二格复数。在《迦旃延》中，tumhānaṃ与amhānaṃ被说成是第一格与第二格复数，tumhaṃ与amhaṃ被说成是第四格与第六格单数，以及第一格与第二格复数。但在《小义释》与《词释藏》中，tumhaṃ与amhaṃ被说成是第二格单数，tumhe与amhe被说成是第四格与第六格复数。如果在附有义注的诸经中，经检视而发现这些语形，则应采纳。

ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ ปน ปรปเทหิ สทฺธึ สมาเส ‘‘มํทีปา’’ติอาทโย ปโยคา ตถาคตาทิมุขโต สมฺภวนฺติ. ‘‘เอเต คามณิ มํทีปา มํเลณา มํสรณา’’ติ หิ ตถาคตมุขโต, ‘‘ตยฺโยโค มยฺโยโค’’ติ นิรุตฺตญฺญุมุขโต, กาพฺยาทาเส จ ‘‘ตฺวํมุขํ กมเลเนว, ตุลฺยํ นาญฺเญน [Pg.385] เกนจี’’ติ จ ‘‘จนฺเทน ตฺวํมุขํ ตุลฺย’’นฺติ จ กวิมุขโต.

然而，当“你”(tumha)和“我”(amha)这两个词与后面的词复合时，像“maṃdīpā”等用法，是出自如来等之口。例如，如来亲口说：“村长(gāmaṇi)，此等是maṃdīpā、maṃleṇā、maṃsaraṇā”；精通词源者(niruttaññu)说：“tayyogo、mayyogo”；在《诗镜》(Kābyādāsa)中，诗人也说：“你的脸如莲花，无有他物能相比”，以及“你的脸堪比月亮”。

ตตฺถ หิ อหํ ทีโป เอเตสนฺติ มํทีปา, อหํ เลณํ เอเตสนฺติ มํเลณา, เอวํ มํสรณา. ตุมฺเหน โยโค ตยฺโยโค, ตุมฺหสทฺเทน โยโค อิจฺเจวตฺโถ. อมฺเหน โยโค มยฺโยโค, อมฺหสทฺเทน โยโค อิจฺเจวตฺโถ. ตว มุขํ ตฺวํมุขํ. พหุวจนวเสนปิ นิพฺพจนียํ ‘‘ตุมฺหากํ มุขํ ตฺวํมุข’’นฺติ. เอตฺถ จ ปาฬิยํ ‘‘มํทีปา’’อิจฺจาทิทสฺสนโต ‘‘ตฺวํทีปา’’ติอาทีนิ กาพฺยาทาเส จ ‘‘ตฺวํมุข’’นฺติ ทสฺสนโต ตฺวํวณฺโณ, ตฺวํสโร, มํมุขํ, มํวณฺโณ, มํสโรอาทีนิ คเหตพฺพานิ. ตตฺถ ตฺวํ ทีโป เอเตสนฺติ ตฺวํทีปา, ตุมฺเห วา ทีปา เอเตสนฺติ ตฺวํทีปา, ตว วณฺโณ ตฺวํวณฺโณ. มม มุขํ มํมุขํ, อมฺหากํ วา มุขํ มํมุขนฺติ นิพฺพจนานิ. เอส นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ.

在此，“我是他们的岛屿”(ahaṃ dīpo etesaṃ)，是为“maṃdīpā”(我岛)；“我是他们的洞窟”(ahaṃ leṇaṃ etesaṃ)，是为“maṃleṇā”(我窟)；同理有“maṃsaraṇā”(我归宿)。“与你结合”(tumhena yogo)是为“tayyogo”，即与“你”(tumha)一词结合之义。“与我结合”(amhena yogo)是为“mayyogo”，即与“我”(amha)一词结合之义。“你的脸”(tava mukhaṃ)是为“tvaṃmukhaṃ”(你脸)。依复数亦可同样理解：“你们的脸”(tumhākaṃ mukhaṃ)是为“tvaṃmukhaṃ”(你脸)。此处，由于在巴利语中可见“maṃdīpā”等例，故应类推“tvaṃdīpā”(你岛)等；又由于在《诗镜》(Kābyādāsa)中可见“tvaṃmukha”(你脸)一例，故应采纳“tvaṃvaṇṇo”(你色)、“tvaṃsaro”(你声)、“maṃmukhaṃ”(我脸)、“maṃvaṇṇo”(我色)、“maṃsaro”(我声)等形式。其中，“你是他们的岛屿”(tvaṃ dīpo etesaṃ)是为“tvaṃdīpā”(你岛)，或“你们是他们的岛屿”(tumhe dīpā etesaṃ)亦是“tvaṃdīpā”(你岛)；“你的肤色”(tava vaṇṇo)是为“tvaṃvaṇṇo”(你色)。“我的脸”(mama mukhaṃ)是为“maṃmukhaṃ”(我脸)，或“我们的脸”(amhākaṃ mukhaṃ)亦是“maṃmukhaṃ”(我脸)，应如是理解。此方法亦适用于其他类似之处。

สมาเส ตุมฺหอมฺหากํ, โหนฺติ ปรปเทหิ เว;

‘‘ตฺวํมุข’’นฺติ จ ‘‘มํทีปา, ตยฺโยโค มยฺโยโค’’ติ จ.

“你”“我”二词复合时，恒与后方词相系；如“你脸”与“我岛”， “你合”“我合”亦为例。

เอตฺถาห ‘‘กึ เอตฺตกเมว ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ รูปํ, อุทาหุ อญฺญมฺปิ อตฺถี’’ติ? อตฺถิ ‘‘เต เม’’ อิจฺจาทีนิ. ยทิ เอวํ กสฺมา ปทมาลา วิสุํ น วุตฺตาติ? อวจเน การณมตฺถิ. อตฺริทํ การณํ –

于此，有人问：“‘你’和‘我’这两个词只有这些形态吗？还是有其他的形态呢？”（答：）有，如“te”、“me”等。（问：）若是如此，为何其格位变化表没有被单独列出呢？（答：）不列出是有原因的。此即其原因——

‘‘เต เม โว โน’’ติ รูปานิ, ปรานิ ปทโต ยโต;

ตโต นามิกปนฺตีสุ, น ตุ วุตฺตานิ ตานิ เม.

“te、me、vo、no”此等形，皆依附于前行词；是故于名词列表中，我未曾宣说此等。

เอตฺถ จ มยํ เม โว โนสทฺทานมตฺถุทฺธาโร วุจฺจเต – เตสทฺทสฺส ปน วุตฺโตว. ยสฺมา อฏฺฐกถาจริยา มยํสทฺทฏฺฐาเนปิ มยาสทฺโท, มยาสทฺทฏฺฐาเนปิ จ มยํสทฺโท อิจฺเจว วทนฺติ, ตสฺมา มยมฺปิ ตเถว วทาม. มยํสทฺโท ‘‘อนุญฺญาตปฏิญฺญาตา, เตวิชฺชามยมสฺมุโภ’’ติอาทีสุ อสฺมทตฺเถ อาคโต[Pg.386]. ‘‘มยํ นิสฺสาย เหมาย, ชาตา มนฺโทสิสูปคา’’ติ เอตฺถ ปญฺญตฺติยํ. ‘‘มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา’’ติอาทีสุ นิพฺพตฺติอตฺเถ. พาหิเรน ปจฺจเยน วินา มนสาว นิพฺพตฺตาติ มโนมยา. ‘‘ยํนูนาหํ สพฺพมตฺติกามยํ กุฏิกํ กเรยฺย’’นฺติอาทีสุ วิการตฺเถ. ‘‘ทานมยํ สีลมย’’นฺติอาทีสุ ปทปูรณมตฺเต. ‘‘ปีฐํ เต โสวณฺณมยํ อุฬาร’’นฺติ เอตฺถ วิการตฺเถ ปทปูรณมตฺเต วา ทฏฺฐพฺโพ. ยทา หิ สุวณฺณเมว โสวณฺณนฺติ อยมตฺโถ, ตทา สุวณฺณสฺส วิกาโร โสวณฺณมยนฺติ วิการตฺเถ มยสทฺโท ทฏฺฐพฺโพ. นิพฺพตฺติอตฺโถติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ. ยทา ปน สุวณฺเณน นิพฺพตฺตํ โสวณฺณนฺติ อยมตฺโถ, ตทา โสวณฺณเมว โสวณฺณมยนฺติ ปทปูรณมตฺเต มยสทฺโท ทฏฺฐพฺโพ.

于此，将说“mayaṃ”、“me”、“vo”、“no”诸词的释义。至于“te”一词，其义已说。由于诸义注师说，在“mayaṃ”（我们）一词之处也用“mayā”（由我），在“mayā”一词之处也用“mayaṃ”，因此我们也如此说。“mayaṃ”一词，在“anuññātapaṭiññātā, tevijjāmayamasmubho”（我们两者是同意并承诺的三明者）等句中，用于“我”(asmada)之义。在“mayaṃ nissāya hemāya, jātā mandosisūpagā”（因我赫玛(Hemā)，你们生为愚者入胎）句中，用于“假名”(paññatti)之义。在“manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā”（意所成，以喜为食，自发光）等句中，[-maya]用于“所产生”(nibatti)之义。“manomayā”意为无外在之缘，仅由意所产生。在“yaṃnūnāhaṃ sabbamattikāmayaṃ kuṭikaṃ kareyya”（我当造一全由泥土所成的孤邸）等句中，[-maya]用于“变异”(vikāra)之义。在“dānamayaṃ sīlamayaṃ”（布施所成、戒所成）等句中，[-maya]仅为补足语。在“pīṭhaṃ te sovaṇṇamayaṃ uḷāra”（你的宝座由黄金所成，甚为华丽）句中，[-maya]应视为用于“变异”之义或仅为补足语。当“黄金本身即是金”是此义时，那么“sovaṇṇamayaṃ”中的“-maya”一词应视为“变异”之义，亦可说是“所产生”之义。而当“由黄金所产生的是金”是此义时，那么“sovaṇṇamayaṃ”中的“-maya”一词应视为仅为补足语。

เมสทฺโท ‘‘กิจฺเฉน เม อธิคตํ, หลํ ทานิ ปกาสิตุ’’นฺติอาทีสุ กรเณ อาคโต. มยาติ อตฺโถ. ‘‘ตสฺส เม ภนฺเต ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตู’’ติอาทีสุ สมฺปทาเน, มยฺหนฺติ อตฺโถติ วทนฺติ. ‘‘ปุพฺเพว เม ภิกฺขเว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต’’ติอาทีสุ สามิอตฺเถ, มมาติ อตฺโถติ จ วทนฺติ. เอตฺเถตํ วุจฺจติ –

“me”一词，在“kicchena me adhigataṃ, halaṃ dāni pakāsitu”（我艰辛所证得，今已不宜再宣说）等句中，用于工具格，其义为“mayā”（由我）。在“tassa me bhante bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū”（世尊，请为我简要说法）等句中，用于与格，诸师言其义为“mayhaṃ”（为我）。在“pubbeva me bhikkhave sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato”（诸比丘，我于正觉之前，为尚未正觉的菩萨时）等句中，用于所有格，诸师亦言其义为“mama”（我的）。于此，有偈颂曰——

กรเณ สมฺปทาเน จ, สามิอตฺเถ จ อาคโต;

เมสทฺโท อิติ วิญฺเญยฺโย, วิญฺญุนา นยทสฺสินา.

通晓义理的智者当知：“me”一词用于工具格、与格及所有格之义。

เอตฺถ [Pg.387] ปน ฐตฺวา อฏฺฐกถาจริเยหิ กเต เต เมสทฺทานมตฺถวิวรเณ วินิจฺฉยํ พฺรูม เตสมธิปฺปายปฺปกาสนวเสน โสตูนํ สํสยสมุคฺฆาฏนตฺถํ. ตถา หิ อฏฺฐกถาจริยา เตเมสทฺทานํ สมฺปทานตฺถวเสน ‘‘ตุยฺหํ มยฺห’’นฺติ อตฺถํ สํวณฺเณสุํ, สามิอตฺถวเสน ปน ‘‘ตว มมา’’ติ. เอวํ ยฺวายํ เตหิ อสงฺกรโต นิยโม ทสฺสิโต, โส สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก พุทฺธวจเน กุโต ลพฺภา. ตถา หิ เตเมสทฺทตฺถวาจกา ตุยฺหํ มยฺหํสทฺทา ตว มมสทฺทา จ สมฺปทานสามิอตฺเถสุ อนิยมโต ปวตฺตนฺติ.

于此，我们将依据诸义注师对“te”和“me”二词所作的释义，为听者阐明其意趣、断除其疑惑，而作一决择。诸义注师在解释“te”和“me”二词时，以与格义将其解说为“tuyhaṃ”（为你）和“mayhaṃ”（为我），而以所有格义将其解说为“tava”（你的）和“mama”（我的）。他们所示此种无混淆的规则，在附有义注的三藏佛语中，于何处可得呢？实际上，表达“te”和“me”之义的“tuyhaṃ”、“mayhaṃ”、“tava”、“mama”等词，在用于与格和所有格时，其运用并无固定规则。

ตตฺริเม ปโยคา – อิทํ ตุยฺหํ ททามิ. ตุยฺหํ วิกปฺเปมิ. ตุยฺหํ มํเสน เมเทน, มตฺถเกน จ พฺราหฺมณ, อาหุตึ ปคฺคเหสฺสามิ. เอส หิ ตุยฺหํ ปิตา นรสีโห. ตุยฺหํ ปน มาตา กหนฺติ. มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ, น อญฺเญสํ, มยฺหเมว สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ, น อญฺเญสํ. น มยฺหํ ภริยา เอสา. อสฺสโม สุกโต มยฺหํ. สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ. ตาต มยฺหํ มาตุ มุขํ อญฺญาทิสํ, ตุมฺหากํ อญฺญาทิสํ. มยฺหํ สามิโก อิทานิ มริสฺสติ. ตว ทียเต, ตว สิลาฆเต, มม สิลาฆเต, ปพฺพชฺชา มม รุจฺจติ. ตว ปุตฺโต. อุโภ มาตาปิตา มมาติ เอวํ อนิยมโต ปวตฺตนฺติ.

此为其用例：“我将此物给你(tuyhaṃ)。”“我为你(tuyhaṃ)分配。”“婆罗门，我将以你的(tuyhaṃ)血肉、脂肪与头颅献祭。”“此人中狮子实为你的(tuyhaṃ)父亲。”“然而，你的(tuyhaṃ)母亲在哪里？”“布施应只给我(mayhaṃ)，不给他人；布施应只给我的(mayhaṃ)弟子，不给他人。”“此非我的(mayhaṃ)妻子。”“我的(mayhaṃ)净修林已善造。”“一切智于我(mayhaṃ)为可喜。”“父亲，我母亲的脸是一种模样，你的(tumhākaṃ)是另一种模样。”“我的(mayhaṃ)主人现在将死。”“给予你的(tava)。”“你(tava)被赞扬。”“我(mama)被赞扬。”“出家为我(mama)所喜。”“你的(tava)儿子。”“父母皆为我的(mama)。”如是，其运用并无固定规则。

จูฬนิรุตฺติยญฺหิ ยมกมหาเถเรน จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ อนญฺญรูปตฺตํ วุตฺตํ ‘‘จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ สพฺพตฺถ อนญฺญํ, ตติยาปญฺจมีนํ พหุวจนญฺจา’’ติ[Pg.388]. ยทิ เอวํ อฏฺฐกถาจริยา ‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ. นโม เต พุทฺธ วีรตฺถู’ติอาทีสุ ตุยฺหํสทฺทสฺส วเสน สมฺปทาเน, ตุยฺหนฺติ หิ อตฺโถ. ‘กินฺเต วตํ กึ ปน พฺรหฺมจริย’นฺติอาทีสุ สามิอตฺเถ, ตวาติ หิ อตฺโถ’’ติอาทีนิ วทนฺตา ‘‘อยุตฺตํ สํวณฺณนํ สํวณฺเณสุ’’นฺติปิ, ‘‘ปสฺสิตพฺพํ น ปสฺสึสู’’ติปิ อาปชฺชนฺตีติ? ยุตฺตํเยว เต สํวณฺณยึสุ, ปสฺสิตพฺพญฺจ ปสฺสึสุ. ตถา หิ เต ‘‘สทฺทสตฺถมฺปิ เอกเทสโต สาสนานุกูลํ โหตี’’ติ ปเรสมนุกมฺปาย สทฺทสตฺถโต นยํ คเหตฺวา สมฺปทานตฺถวเสน เต เมสทฺทานํ ‘‘ตุยฺหํ มยฺห’’นฺติ อตฺถํ สํวณฺณยึสุ, สามิอตฺถวเสน ปน ‘‘ตว มมา’’ติ. สทฺทสตฺเถ หิ จตุตฺถีฉฏฺฐีรูปานิ สพฺพถา วิสทิสานิ, สาสเน ปน สทิสานิ. ตสฺมา สาสเน สามญฺเญน ปวตฺตานิ จตุตฺถีฉฏฺฐีรูปานิ สทฺทสตฺเถ วิเสเสน ปวตฺเตหิ จตุตฺถีฉฏฺฐีรูเปหิ สมานคติกานิ กตฺวา ปเรสมนุกมฺปาย สมฺปทานตฺเถ ตุยฺหํ มยฺหํสทฺทานํ ปวตฺตินิยโม, สามิอตฺเถ จ ตว มมสทฺทานํ ปวตฺตินิยโม ทสฺสิโต. ยสฺมา ปน ปเรสมนุกมฺปาย อยํ นิยโม, ตสฺมา กรุณาเยวายํปราโธ, น อฏฺฐกถาจริยานํ. ตาย เอว หิ เตหิ เอวํ สํวณฺณนา กตาติ.

在《小词释》(Cūḷanirutti)中，焰摩迦大长老(Yamakamahāthera)曾说第四格与第六格的形态并无不同：“第四格与第六格在一切处皆无不同，第三格与第五格则在复数时无不同。”若如此，诸义注师在解说“礼敬您，人中之杰！礼敬您，佛陀、勇者！”等句时，将“te”解为与格义，即“tuyhaṃ”之义；而在解说“您的誓言为何？您的梵行为何？”等句时，将“te”解为所有格义，即“tava”之义。他们难道因此会犯下“不当解说”或“应见而未见”的过失吗？实际上，他们的解说甚为恰当，也见到了所应见之处。他们确实是出于对他人的怜悯，认为“语法学亦有部分与教法相符”，从而采纳语法学之理，以与格义将“te”、“me”二词解说为“tuyhaṃ”、“mayhaṃ”，以所有格义解说为“tava”、“mama”。在语法学中，第四格与第六格的形态完全不同，但在教法中却相似。因此，他们为了怜悯他人，将教法中普遍使用的第四、第六格形态，与语法学中特殊使用的第四、第六格形态视为同类，从而示现了在与格义上使用“tuyhaṃ”、“mayhaṃ”，在所有格义上使用“tava”、“mama”的规则。然而，由于此规则是出于对他人的怜悯，因此这“过失”实是慈悲的过失，而非诸义注师之过失。正是因此，他们才作了如是解说。

เกจิ ปเนตฺถ เอวํ วเทยฺยุํ – นนุ จ โภ อฏฺฐกถาจริเยหิ สทฺทนยํ นิสฺสาย เต เมสทฺทานํ สามิอตฺเถ วตฺตมานานํ ‘‘ตว มมา’’ติ อตฺถวจเนน ‘‘ตุยฺหํ มํเสน เมเทน, น มยฺหํ ภริยา เอสา’’ติอาทีสุ สามิวิสเยสุ วิภตฺติวิปลฺลาสนโย ทสฺสิโตติ สกฺกา วตฺตุํ, ตถา สทฺทนยญฺเญว นิสฺสาย เต เมสทฺทานํ สมฺปทานตฺเถ วตฺตมานานํ [Pg.389] ‘‘ตุยฺหํ มยฺห’’นฺติ อตฺถวจเนน ‘‘ภตฺตํ ตว น รุจฺจติ. ปพฺพชฺชา มม รุจฺจตี’’ติอาทีสุปิ สมฺปทานวิสเยสุ วิภตฺติวิปลฺลาสนโย ทสฺสิโตติ สกฺกา วตฺตุนฺติ? น สกฺกา, คาถาสุ วิย จุณฺณิยปทฏฺฐาเนปิ ตุยฺหํ มยฺหํ ตว มมสทฺทานํ อนิยเมน ทฺวีสุ อตฺเถสุ ปวตฺตนโต. น หิ อีทิเส ฐาเน คาถายํ วา จุณฺณิยปทฏฺฐาเน วา วิภตฺติวิปลฺลาโส อิจฺฉิตพฺโพ. ‘‘ตสฺส รชฺชสฺสหํ ภีโต. กึ นุ โข อหํ ตสฺส สุขสฺส ภายามี’’ติอาทีสุเยว ปน ฐาเนสุ อิจฺฉิตพฺโพ.

于此，或有人言：“尊者，难道不可说，诸义注师依据语法之理，以“tava”、“mama”说明用于所有格义的“te”、“me”，是为了指出在“以你的(tuyhaṃ)肉和油”、“非我的(mayhaṃ)妻子”等所有格语境中，存在着格位互换的用法吗？同样，难道不可说，他们依据语法之理，以“tuyhaṃ”、“mayhaṃ”说明用于与格义的“te”、“me”，是为了指出在“饭食不为你的(tava)所喜”、“出家为我的(mama)所喜”等与格语境中，也存在着格位互换的用法吗？”（答：）不可如此说。因为在偈颂及散文之处，“tuyhaṃ”、“mayhaṃ”、“tava”、“mama”等词本就无固定规则地用于此二义。在此等之处，无论偈颂或散文，皆不应寻求格位互换的解释。格位互换的解释，只应在如“我畏惧他的(tassa)王权”、“我为何要畏惧他的(tassa)快乐”等之处寻求。

ยทิ สทฺทนยํ นิสฺสาย ‘‘ตุยฺหํ มํเสน เมเทนา’’ติอาทีสุ วิภตฺติวิปลฺลาโส อิจฺฉิตพฺโพ สิยา, ‘‘พฺราหฺมณสฺส ปิยปุตฺตทานํ อทาสิ. พฺราหฺมณสฺส ปิตา อทาสี’’ติอาทีสุปิ สทฺทนยํ นิสฺสาย ‘‘พฺราหฺมณายา’’ติอาทินา วิภตฺติวิปลฺลาสตฺโถ วจนีโย สิยา จตุตฺถีฉฏฺฐีรูปานํ สตฺเถ วิสุํ วจนโต. เอวญฺจ สติ โก โทโสติ เจ? อตฺเถว โทโส, ยสฺมา ทานโยเค วา นโมโยเค วา อายาเทสสหิตานิ จตุตฺถีฉฏฺฐีรูปานิ สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก พุทฺธวจเน นุปลพฺภนฺติ, ตสฺมา ‘‘พฺราหฺมณายา’’ติอาทินา วิภตฺติวิปลฺลาสตฺถวจเน อยํ โทโส ยทิทํ อวิชฺชมานคฺคหณํ. ยสฺมา ปน อีทิเสสุ ฐาเนสุ วิภตฺติวิปลฺลาสกรณํ สาวชฺชํ, ตสฺมา ‘‘ตุยฺหํ มํเสน เมเทนา’’ติอาทีสุปิ วิภตฺติวิปลฺลาโส น อิจฺฉิตพฺโพ.

如果依据语法之理，在“以你的(tuyhaṃ)肉和油”等语中应希求格的转换，那么在“他将爱子之施给予婆罗门”(brāhmaṇassa piyaputtadānaṃ adāsi)等语中，也应依据语法之理，说有以“brāhmaṇāya”等形式出现的格转换之义，因为在语法论典中，第四格和第六格的形式是分别规定的。若如此，有何过失呢？确实有过失。因为在布施或敬礼的语境中，带有“āya”音变的第四格和第六格形式，在带有义注的三藏佛语中未曾出现。因此，在说以“brāhmaṇāya”等形式出现的格转换之义时，便有此过失，即执取了不存在者。再者，因为在此类地方进行格的转换是有过失的，所以在“以你的(tuyhaṃ)肉和油”等语中，也不应希求格的转换。

จตุตฺถีฉฏฺฐีรูปานิ หิ อนญฺญานิ ทิสฺสนฺติ ‘‘ปุริสสฺส อทาสิ, ปุริสสฺส ธนํ พฺราหฺมณานํ อทาสิ, พฺราหฺมณานํ สนฺตก’’นฺติ. ตถา หิ ปาวจเน ส นํสทฺทา สมฺปทานสามิอตฺเถสุ สามญฺเญน [Pg.390] ปวตฺตนฺติ, ตปฺปวตฺติ ‘‘อคฺคสฺส ทาตา เมธาวี’’ติอาทีหิ ปโยเคหิ ทีเปตพฺพา. ‘‘อคฺคสฺส ทาตา เมธาวี’’ติ เอตฺถ หิ ‘‘อคฺคสฺสา’’ติ อยํ สทฺโท ยทา กฺริยาปฏิคฺคหณํ ปฏิจฺจ สมฺปทานตฺเถ ปวตฺตติ, ตทา ‘‘อคฺคสฺส รตนตฺตยสฺส ทาตา’’ติ อตฺถวเสน ปวตฺตติ. ยทา ปน กฺริยํ ปฏิจฺจ กมฺมภูเต สามิอตฺเถ ปวตฺตติ, ตทา ‘‘อคฺคสฺส เทยฺยธมฺมสฺส ทาตา’’ติ อตฺถวเสน ปวตฺตติ. เอวํ สพฺพถาปิ วิปลฺลาโส ตุมฺหากํ สรณํ น โหตีติ. ตถา สทฺทนยํ นิสฺสาย ‘‘สมฺปทานวจน’’นฺติ ตุมฺเหหิ ทฬฺหํ คหิตสฺส มยฺหํสทฺทสฺส สามิอตฺถวเสน ปณฺณตฺติยํ ทสฺสนโต วิภตฺติวิปลฺลาโส ตุมฺหากํ สรณํ น โหเตว. ตถา หิ –

第四格和第六格的形式确实被视为无别，例如“他给予此人”(purisassa adāsi)、“此人的财富”(purisassa dhanaṃ)、“他给予诸婆罗门”(brāhmaṇānaṃ adāsi)、“诸婆罗门的所有物”(brāhmaṇānaṃ santakaṃ)。因为在圣典中，以“-ssa”和“-ānaṃ”结尾的词通常用于与格和所有格义，其用法应通过“智者布施最上者”(aggassa dātā medhāvī)等用例来阐明。在此句中，当“aggassa”一词关联于行为的接受，用于与格义时，其义为“布施于最上的三宝”；当其关联于行为，用于作为所施之物的所有格义时，其义为“布施最上的应施物”。如此，在任何情况下，格的转换都不能作为你们的依归。同样，对于你们依据语法之理而坚执为“与格表达”的“mayhaṃ”一词，因可见其用于具有所有格义的安立中，格的转换也绝不能作为你们的依归。即是：

‘‘สกุโณ มยฺหโก นาม, คิริสานุทรีจโร;

ปกฺกํ ปิปฺผลิมารุยฺห, ‘มยฺหํ มยฺห’นฺติ กนฺทตี’’ติ

“有名为‘我执鸟’(mayhako)者，山麓溪谷间游荡；攀上成熟毕钵罗，‘我的！我的！’地啼唱。”

เอตฺถ มยฺหโกติ เอกาย สกุณชาติยา นามํ. โส หิ โลลุปฺปจาริตาย ‘‘อิทมฺปิ มยฺหํ, อิทมฺปิ มยฺห’’นฺติ กายติ รวตีติ มยฺหโกติ วุจฺจติ มยฺหสทฺทูปปทสฺส เก เร เค สทฺเทติ ธาตุสฺส วเสน.

此处，“我执鸟”(mayhako)是一种鸟的名称。因为它贪婪的行为，鸣叫、啼唤着“这也是我的，这也是我的”，故被称为“我执鸟”。此名由前缀词‘mayhaṃ’与意为“发声”的‘ke’、‘re’、‘ge’词根构成。

อตฺรายํ ปทโสธนา – ยทิ ตุยฺหํ มยฺหํสทฺทา ธุวํ สมฺปทานตฺเถ, ตว มมสทฺทา จ สามิอตฺเถ ภเวยฺยุํ, เอวํ สนฺเต โลกโวหารกุสเลน สพฺพญฺญุนา ตสฺส สกุณสฺส ‘‘มยฺหโก’’ติ ปณฺณตฺติ น วตฺตพฺพา สิยา อนนฺโตคธสมฺปทานตฺถตฺตา, อนฺโตคธสามฺยตฺถตฺตา ปน ‘‘มมโก’’ อิจฺเจว ปญฺญตฺติ วตฺตพฺพา สิยา. เอตฺถปิ ‘‘มยฺหโก’’ติ อิทํ วิภตฺติวิปลฺลาสวเสน วุตฺตนฺติ เจ? น, ปณฺณตฺติวิสเย วิภตฺติวิปริณามสฺส อฏฺฐานตฺตา อนวกาสตฺตา.

于此有词语的辨析：如果“tuyhaṃ”和“mayhaṃ”二词恒为与格义，而“tava”和“mama”二词为所有格义，那么，精通世间言说惯例的全知者，就不应为那只鸟安立‘我执鸟’(mayhako)之名，因为它不包含与格义；反而，因为它包含所有格义，故应安立“mamako”之名。若说：此处‘我执鸟’一词是依格的转换而说，（答：）非也，因为在安立名称的范畴内，格的转换是没有根据、没有机会的。

อปิเจตฺถ มยฺหํสทฺโท สรูปโต วิภตฺยนฺตภาเวน ติฏฺฐติ กสทฺเทน เอกปทตฺตูปคมนโต, เอวํ สนฺเตปิ ‘‘มยฺหโก’’ติ [Pg.391] อยํ สกุณวิเสสวาจโก สทฺโท ปจฺจตฺตวจนภาเว ฐิโตเยว อีสกํ สามิอตฺถมฺปิ โชตยติ สุชมฺปติ ราชปุริสสทฺทา วิย. อิมินาปิ การเณน วิภตฺติวิปลฺลาโส ตุมฺหากํ สรณํ น โหติ. อิติ ‘‘มยฺหโก’’ติ ปณฺณตฺติยํ วตฺตมานสฺส ปทาวยวภูตสฺส มยฺหสทฺทสฺส อวิปลฺลาสวจนเลเสน ตุยฺหํ ตว มมสทฺเทสุปิ วิภตฺติวิปลฺลาโส น อิจฺฉิตพฺโพติ สิทฺธํ. ตสฺมา อฏฺฐกถาจริเยหิ สมฺปทานสามิอตฺเถสุ สามญฺเญน ปวตฺตานมฺปิ สมานานํ ตุยฺหํ มยฺหํ ตว มมสทฺทานํ สทฺทนยญฺเญว นิสฺสาย ปเรสมนุกมฺปาย วุตฺตปฺปกาโร นิยโม ทสฺสิโตติ อวคนฺตพฺพํ. อิจฺเจวํ –

再者，此处“mayhaṃ”一词，因与“ka”后缀结合成一词，故其本身即以变格词尾的形式存在。即便如此，‘我执鸟’(mayhako)这个指称特定鸟类的词，在作为第一人称表达的同时，也略微彰显了所有格义，如同“sujampati”和“rājapurisa”等词。亦因此故，格的转换不能作为你们的依归。因此，通过作为‘我执鸟’这一名称词素的“mayhaṃ”一词其表达无转换的迹象，可以证成：对于“tuyhaṃ”、“tava”、“mama”等词，也不应希求格的转换。是故当知，诸义注师出于对他人的悲悯，仅仅依据语法之理，开示了上述规则，即对于通常用于与格和所有格义的“tuyhaṃ”、“mayhaṃ”、“tava”、“mama”等词的规定。即是如此——

‘‘ตุยฺหํ มยฺห’’นฺติเม สทฺเท, สมฺปทาเน ครู วทุํ;

‘‘ตว มมา’’ติ สามิมฺหิ, นยมาทาย สตฺถโต.

“‘tuyhaṃ’‘mayhaṃ’此二词，诸师说为与格用；‘tava’‘mama’在所有格，此乃取自论中规。”

เอวํ สนฺเตปิ เอเตสํ, นิยโม นตฺถิ ปาฬิยํ;

โกจิ เตสํ วิเสโส จ, ทิฏฺโฐ อมฺเหหิ ตํ สุณ.

“虽然此等是如是，圣典之中无定则；我等已见其差别，汝今且听我分说。”

สามฺยตฺถสมฺปทานตฺถา, สมฺภวนฺติ ยหึ ทุเว;

‘‘ตุยฺหํ มยฺห’’นฺติเม สทฺทา, เต ปโยคา น ทุลฺลภา.

“所有格与格二义，于何处皆可生；‘tuyhaṃ’‘mayhaṃ’此二词，其用法语实非罕。”

‘‘ตว มมา’’ติเม สทฺทา, ปายา สามิมฺหิ วตฺตเร;

สมฺปทาเน ยหึ โหนฺติ, เต ปโยคา ปนปฺปกา.

“‘tava’与‘mama’此二词，多用于属格义；其用于与格之处，此等用法甚为稀少。”

ตวโต มมโต ตุยฺหํ-มยฺหํสทฺทาว สาสเน;

ปาเฐ เนกสหสฺสมฺหิ, สามิอตฺเถ ปวตฺตเรติ.

“于教法中数千经文中，‘tuyhaṃ’与‘mayhaṃ’此二词，较之‘tava’与‘mama’，更常用于属格义。”

สพฺพาปิ อิมา นีติโย ปรมสุขุมา สุทุทฺทสา วีรชาตินา สาธุกํ มนสิ กาตพฺพา.

所有这些规则都极为微细、极难见，勇者应善加作意。

โว โนสทฺเทสุ ปน โวสทฺโท ปจฺจตฺตอุปโยคกรณสมฺปทานสามิวจนปทปูรเณสุ ทิสฺสติ. ‘‘กจฺจิ โว [Pg.392] อนุรุทฺธา สมคฺคา สมฺโมทมานา’’ติอาทีสุ หิ ปจฺจตฺเต ทิสฺสติ. ‘‘คจฺฉถ ภิกฺขเว ปณาเมมิ โว’’ติอาทีสุ อุปโยเค. ‘‘น โว มม สนฺติเก วตฺถพฺพ’’นฺติอาทีสุ กรเณ. ‘‘วนปตฺถปริยายํ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามี’’ติอาทีสุ สมฺปทาเน. ‘‘สพฺเพสํ โว สาริปุตฺตา สุภาสิต’’นฺติอาทีสุ สามิวจเน. ‘‘เย หิ โวอริยา ปริสุทฺธา กายกมฺมนฺตา’’ติอาทีสุ ปทปูรณมตฺเต. เอตฺเถตํ วุจฺจติ –

再者，在“vo”和“no”二词中，“vo”一词可见于主格、业格、工具格、与格、属格和补足语中。例如，在‘Kacci vo anuruddhā samaggā sammodamānā’(阿那律，你们是否和合、愉悦地共住？)等语中，见于主格。在‘Gacchatha bhikkhave paṇāmemi vo’(比丘们，去吧，我令你们离去)等语中，见于业格。在‘Na vo mama santike vatthabbaṃ’(你们不应住在我附近)等语中，见于工具格。在‘Vanapatthapariyāyaṃ vo bhikkhave desessāmī’(比丘们，我将为你们说《林野经》)等语中，见于与格。在‘Sabbesaṃ vo sāriputtā subhāsitaṃ’(舍利弗，你们所有人的话都是善说)等语中，见于属格。在‘Ye hi vo ariyā parisuddhā kāyakammantā’(因为你们圣者的身业是清净的)等语中，仅为补足语。于此有言——

‘‘ปจฺจตฺเต อุปโยเค จ, กรเณ สมฺปทานิเย;

สามิสฺส วจเน เจว, ตเถว ปทปูรเณ;

อิเมสุ ฉสุ ฐาเนสุ, โวสทฺโท สมฺปวตฺตติ’’.

“于主格与业格，工具格以及与格，亦复于属格之言，以及作为补足语；于此六种情况中，‘vo’一词得以运用。”

โนสทฺโท ปจฺจตฺโตปโยคกรณสมฺปทานสามิวจนาวธารณนุสทฺทตฺเถสุ ปฏิเสเธ นิปาตมตฺเต จ วตฺตติ. อยญฺหิ ‘‘คามํ โน คจฺเฉยฺยามา’’ติ เอตฺถ ปจฺจตฺเต ทิสฺสติ. ‘‘มา โน อชฺช วิกนฺตึสุ, รญฺโญ สูทา มหานเส’’ติอาทีสุ อุปโยเค. ‘‘น โน วิวาโห นาเคหิ, กตปุพฺโพ กุทาจน’’นฺติอาทีสุ กรเณ. ‘‘สํวิภเชถ โน รชฺเชนา’’ติอาทีสุ สมฺปทาเน. ‘‘สตฺถา โน ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติอาทีสุ สามิวจเน. ‘‘น โน สมํ อตฺถิ ตถาคเตนา’’ติ เอตฺถ อวธารเณ. ‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ มหาราชา’’ติอาทีสุ นุสทฺทตฺเถ, ปุจฺฉายนฺติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ. ‘‘สุภาสิตญฺเญว ภาเสยฺย, โน จ ทุพฺภาสิตํ ภเณ’’ติอาทีสุ ปฏิเสเธ. ‘‘น โน สภายํ น กโรนฺติ กิญฺจี’’ติอาทีสุ นิปาตมตฺเต. เอตฺเถตํ วุจฺจติ –

“no”一词用于主格、业格、工具格、与格、属格、强调、疑问词义、否定和仅作助词。例如，在‘gāmaṃ no gaccheyyāmā’(我们去村庄吧)中，见于主格。在‘Mā no ajja vikantiṃsu, rañño sūdā mahānase’(今天在王的大厨房里，厨师们不要伤害我们)等语中，见于业格。在‘Na no vivāho nāgehi, katapubbo kudācana’(我们与龙族从未有过婚姻)等语中，见于工具格。在‘Saṃvibhajetha no rajjenā’(请与我们分享王国)等语中，见于与格。在‘Satthā no bhagavā anuppatto’(我们的导师世尊已经到达)等语中，见于属格。在‘Na no samaṃ atthi tathāgatenā’(确实没有谁能与如来平等)中，见于强调。在‘Abhijānāsi no tvaṃ mahārājā’(大王，你可认识？)等语中，见于疑问词义，亦可说用于询问。在‘Subhāsitaññeva bhāseyya, no ca dubbhāsitaṃ bhaṇe’(应只说善说，而不说恶说)等语中，见于否定。在‘Na no sabhāyaṃ na karonti kiñcī’(在集会中，他们并非什么都不做)等语中，仅作助词。于此有言——

ปจฺจตฺเต [Pg.393] จุปโยเค จ, กรเณ สมฺปทานิเย;

สามฺยาวธารเณ เจว, นุสทฺทตฺเถ นิวารเณ;

ตถา นิปาตมตฺตมฺหิ, โนสทฺโท สมฺปวตฺตติ.

“于主格与业格，工具格以及与格，亦复于属格、强调，疑问词义与否定；以及仅作助词时，‘no’一词得以运用。”

อิทานิ สพฺพนามานํ ยถารหํ สํขิตฺเตน มิสฺสกปทมาลา วุจฺจเต –

现在，将依其适用性，简要说明一切代词的复合词列——

โย โส, เย เต. ยํ ตํ, เย เต. เยน เตน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. ยา สา, ยา ตา. ยํ ตํ, ยา ตา. ยาย ตาย. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. ยํ ตํ, ยานิ ตานิ. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. อิมินา นเยน ลิงฺคตฺตยโยชนา กาตพฺพา.

阳性：“yo so”，“ye te”。“yaṃ taṃ”，“ye te”。“yena tena”。其余应予详述。阴性：“yā sā”，“yā tā”。“yaṃ taṃ”，“yā tā”。“yāya tāya”。其余应予详述。中性：“yaṃ taṃ”，“yāni tāni”。其余应予详述。应以此方法组合三性。

‘‘เอโส โส, เอเต เต. อยํ โส, อิเม เต. โส อยํ เต อิเม’’ติอาทินา ยถาปโยคํ ปทมาลา โยเชตพฺพา. ตถา หิ ‘‘โย โส ภควา สยมฺภู อนาจริยโก. เอเต เต ภิกฺขเว อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺฌิมา ปฏิปทา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา. อยํ โส สารถิ เอตี’’ติ เอวมาทโย วิจิตฺตปฺปโยคา ทิสฺสนฺติ. อิติ สพฺพนามิกปทานํ มิสฺสกปทมาลา โยเชตพฺพา.

应根据用法组合词列，如：“eso so”(此即是彼)，“ete te”(此等即是彼等)。“ayaṃ so”(此即是彼)，“ime te”(此等即是彼等)。“so ayaṃ”(彼即是此)，“te ime”(彼等即是此等)。例如可见各种用法，如：‘yo so bhagavā sayambhū anācariyako’(彼即是世尊，是无师自证者)。‘Ete te bhikkhave ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā’(比丘们，如来不趋于此等彼等二边，现等觉了中道)。‘Ayaṃ so sārathi eti’(此即是彼御者前来)。如是，应组合代词的复合词列。

มยา สพฺพตฺถสิทฺธสฺส, สาสเน สพฺพทสฺสิโน;

สพฺพตฺถ สาสเน สุฏฺฐุ, โกสลฺลตฺถาย โสตุนํ.

我为令听者，于遍见者、一切成就者之教法中，于一切处皆善得善巧。

อสพฺพนามนาเมหิ, สพฺพนามปเทหิ เว;

สห สพฺพานิ วุตฺตานิ, สพฺพนามานิ ปนฺติโต.

一切代词，连同非代词之名词与代词之语词，皆已有序宣说。

เอเตสุ กตโยคานํ, สุขุมตฺถวิชานนํ;

อกิจฺฉปฏิเวเธน, ภวิสฺสติ น สํสโย.

于此已作修习者，对微细义理的了知，必将无劳而通达，于此实无有怀疑。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ

如是，为令智者于具注释之九分教与三藏的言语之道中

โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

为得善巧而作的《声律论》中，

สพฺพนามตํสทิสนามานํ นามิกปทมาลาวิภาโค นาม

此即名为“代词及与彼相似之名词的名词词列分别”的

ทฺวาทสโม ปริจฺเฉโท.

第十二章。

๑๓. สวินิจฺฉยสงฺขฺยานามนามิกปทมาลา

13. 附决择的数词名词词形变化表

อิโต [Pg.394] ปรํ ปวกฺขามิ, สงฺขฺยานามิกปนฺติโย;

ภูธาตุเชหิ รูเปหิ, อญฺเญหิ จุปโยชิตุํ.

此后，我将解说数词名词的序列，以便与源自“是”词根的形态及其他形态相结合。

ยา หิ สา เหฏฺฐา อมฺเหหิ เอก ทฺวิติ จตุอิจฺเจเตสํ สงฺขฺยาสพฺพนามานํ นามิกปทมาลา กถิตา, ตํ ฐเปตฺวา อิธ อสพฺพนามานํ ปญฺจ ฉ สตฺตาทีนํ สงฺขฺยานามานํ นามิกปทมาลา ภูธาตุมเยหิ อญฺเญหิ จ รูเปหิ โยชนตฺถํ วุจฺจเต –

先前我们已解说“一”、“二”、“三”、“四”这些数词代名词的词形变化表。此处，暂且不论那些，为了与源自“是”词根的形态及其他形态结合，现在要说的是“五”、“六”、“七”等非代名词的数词名词的词形变化表——

ปญฺจ, ปญฺจหิ, ปญฺจภิ, ปญฺจนฺนํ, ปญฺจสุ. สตฺตนฺนํ วิภตฺตีนํ วเสน เญยฺยํ. ‘‘ปญฺจ ภูตา, ปญฺจ อภิภวิตาโร, ปญฺจ ปุริสา, ปญฺจ ภูมิโย, ปญฺจ กญฺญาโย, ปญฺจ ภูตานิ, ปญฺจ จิตฺตานี’’ติอาทินา สพฺพตฺถ โยเชตพฺพํ. ฉ, ฉหิ, ฉภิ, ฉนฺนํ, ฉสุ, ฉสฺสุ อิติปิ. ‘‘ฉสฺสุ โลโก สมุปฺปนฺโน, ฉสฺสุ กฺรุพฺพติ สนฺถว’’นฺติ หิ ปาฬิ. สตฺต, สตฺตหิ, สตฺตภิ, สตฺตนฺนํ, สตฺตสุ. อฏฺฐ, อฏฺฐหิ, อฏฺฐภิ, อฏฺฐนฺนํ, อฏฺฐสุ. นว, นวหิ, นวภิ, นวนฺนํ, นวสุ. ทส, ทสหิ, ทสภิ, ทสนฺนํ, ทสสุ. เอวํ เอกาทส. ทฺวาทส, พารส. เตรส, เตทส, เตฬส. จตุทฺทส, จุทฺทส. ปญฺจทส, ปนฺนรส. โสฬส. สตฺตรส. อฏฺฐารส, อฏฺฐารสหิ, อฏฺฐารสภิ, อฏฺฐารสนฺนํ, อฏฺฐารสสุ. สพฺพเมตํ พหุวจนวเสน คเหตพฺพํ.

五，以五、从五，五的，在五中。应知这是依七种格而有。例如：“五有情、五征服者、五人、五地、五少女、五元素、五心”等，都应在所有地方结合。六，以六、从六，六的，在六中（亦作chassu）。诚然，巴利语中有：“于六处世间生起，于六处建立亲交”。七，以七、从七，七的，在七中。八，以八、从八，八的，在八中。九，以九、从九，九的，在九中。十，以十、从十，十的，在十中。十一也是如此。十二（或bārasa）。十三（或tedasa、teḷasa）。十四（或cuddasa）。十五（或pannarasa）。十六。十七。十八，以十八、从十八，十八的，在十八中。所有这些都应理解为复数。

เอกูนวีสติ, เอกูนวีสํ อิจฺจาทิปิ. เอกูนวีสาย, เอกูนวีสายํ, เอกูนวีส ภิกฺขู ติฏฺฐนฺติ, เอกูนวีสํ ภิกฺขู ปสฺสติ, เอวํ ‘‘กญฺญาโย จิตฺตานี’’ติ จ อาทินา โยเชตพฺพํ. เอกูนวีสาย ภิกฺขูหิ ธมฺโม เทสิโต, เอกูนวีสาย กญฺญาหิ กตํ, เอกูนวีสาย จิตฺเตหิ กตํ, เอกูนวีสาย ภิกฺขูนํ จีวรํ เทติ, เอกูนวีสาย กญฺญานํ ธนํ เทติ, เอกูนวีสาย จิตฺตานํ รุจฺจติ, เอกูนวีสาย ภิกฺขูหิ อเปติ[Pg.395]. เอวํ กญฺญาหิ จิตฺเตหิ. เอกูนวีสาย ภิกฺขูนํ สนฺตกํ, เอวํ กญฺญานํ จิตฺตานํ. เอกูนวีสายํ ภิกฺขูสุ ปติฏฺฐิตํ. เอวํ ‘‘กญฺญาสุ จิตฺเตสู’’ติ โยเชตพฺพํ. เอกูนวีสติ, เอกูนวีสตึ, เอกูนวีสติยา, เอกูนวีสติยํ.

十九（ekūnavīsati），亦作ekūnavīsaṃ等。其格变化有ekūnavīsāya、ekūnavīsāyaṃ。例如：十九位比丘站立，看见十九位比丘；像这样也应与“少女”和“心”等搭配。由十九位比丘说法，由十九位少女所作，由十九种心所作；给予十九位比丘僧衣，给予十九位少女钱财，为十九种心所喜；从十九位比丘那里离开，对“少女”和“心”也是如此。十九位比丘的所有物，对“少女”和“心”也是如此。安住于十九位比丘中，像这样也应与“在少女中”和“在心中”搭配。其词形变化亦有：ekūnavīsati、ekūnavīsatiṃ、ekūnavīsatiyā、ekūnavīsatiyaṃ。

วีสติ, วีสตึ, วีสติยา, วีสติยํ. วีส, วีสํ, วีสาย, วีสายํ. ตถา เอกวีส ทฺวาวีส พาวีส เตวีส จตุวีส อิจฺจาทีสุปิ. ตึส, ตึสํ, ตึสาย, ตึสายํ. จตฺตาลีส, จตฺตาลีสํ, จตฺตาลีสาย, จตฺตาลีสายํ. จตฺตารีส อิจฺจาทิปิ. ปญฺญาส, ปญฺญาสํ, ปญฺญาสาย, ปญฺญาสายํ. ปณฺณาส, ปณฺณาสํ, ปณฺณาสาย, ปณฺณาสายํ. สฏฺฐิ, สฏฺฐึ, สฏฺฐิยา, สฏฺฐิยํ. สตฺตติ, สตฺตตึ, สตฺตติยา, สตฺตติยํ. สตฺตริ อิจฺจาทิปิ. อสีติ, อสีตึ, อสีติยา, อสีติยํ. นวุติ. นวุตึ, นวุติยา, นวุติยํ.

二十（vīsati）：vīsati、vīsatiṃ、vīsatiyā、vīsatiyaṃ。或作二十（vīsa）：vīsa、vīsaṃ、vīsāya、vīsāyaṃ。同样，二十一、二十二（或bāvīsa）、二十三、二十四等也是如此。三十（tiṃsa）：tiṃsa、tiṃsaṃ、tiṃsāya、tiṃsāyaṃ。四十（cattālīsa）：cattālīsa、cattālīsaṃ、cattālīsāya、cattālīsāyaṃ；亦作cattārīsa等。五十（paññāsa）：paññāsa、paññāsaṃ、paññāsāya、paññāsāyaṃ；或作五十（paṇṇāsa）：paṇṇāsa、paṇṇāsaṃ、paṇṇāsāya、paṇṇāsāyaṃ。六十（saṭṭhi）：saṭṭhi、saṭṭhiṃ、saṭṭhiyā、saṭṭhiyaṃ。七十（sattati）：sattati、sattatiṃ、sattatiyā、sattatiyaṃ；亦作sattari等。八十（asīti）：asīti、asītiṃ、asītiyā、asītiyaṃ。九十（navuti）：navuti、navutiṃ、navutiyā、navutiyaṃ。

อิตฺถญฺจ อญฺญถาปิ สงฺขฺยารูปานิ คเหตพฺพานิ. เอกูนวีเสหิ, เอกูนวีสานํ, เอกูนวีเสสุ. ‘‘ฉนฺนวุตีน’’นฺติ จ อาทินาปิ สงฺขฺยารูปานํ กตฺถจิ ทสฺสนโต เกจิ สทฺทสตฺถวิทู อูนวีสติสทฺทํ สพฺพทาปิ เอกวจนนฺตมิตฺถิลิงฺคเมว ปยุญฺชนฺติ. เกจิ ‘‘วีสติอาทโย อานวุติ เอกวจนนฺตา อิตฺถิลิงฺคา’’ติ วทนฺติ. เกจิ ปนาหุ –

此外，数词的形态也应以其他方式来理解。例如，十九亦有复数形式：ekūnavīsehi、ekūnavīsānaṃ、ekūnavīsesu。由于在“九十六的”（channavutīnaṃ）等例子中可见到数词的变化，一些语法家主张“十九”这个词总是作为单数阴性词使用。有些人说：“从二十到九十的数词是单数阴性。”但另一些人说——

‘‘สทฺทา สงฺขฺเยยฺยสงฺขาสุ, เอกตฺเต วีสตาทโย;

สงฺขตฺเถ ทฺวิพหุตฺตมฺหิ, ตา ตุ จานวุติตฺถิโย’’ติ.

“从二十起的数词，当指数字本身时为单数；当指被数之物时，则为双数和复数。而这些直到九十的数词都是阴性。”

เอตฺถ ทฺวิวจนํ ฉฑฺเฑตพฺพํ พุทฺธวจเน ตทภาวโต. สพฺเพสมฺปิ จ เตสํ ยถาวุตฺตวจนํ กิญฺจิ ปาฬิปฺปเทสํ ปตฺวา ยุชฺชติ, กิญฺจิ ปน ปตฺวา น ยุชฺชติ วีสติวีสํตึสํอิจฺจาทีนญฺหิ สงฺขตฺถานํ สทฺทานํ พหุวจนปฺปโยควเสนปิ ปาฬิยํ ทสฺสนโต[Pg.396], กจฺจายเน จ โยวจนสมฺภูตรูปวนฺตตาทสฺสนโต. ตสฺมา ยถาสมฺภวํ ยถาปาวจนญฺจ อิตฺถิลิงฺคภาเว เตสเมกวจนนฺตตา เวทิตพฺพา อตฺถิ นตฺถิสทฺทานํ วิย.

此处应舍弃双数，因其在佛陀的言教中付之阙如。对于所有这些词，前述规则适用于某些巴利语段落，但不适用于另一些。因为像“二十”、“三十”等表示被计数之物的词，在巴利语中也可见到其复数用法，并且在《迦旃延》（Kaccāyana）中也见到其具有随需而生的单复数形态。因此，当它们是阴性时，其作为单数词尾的性质，应当像“有”（atthi）和“无”（natthi）这两个词一样，根据可能性和圣典用法来理解。

อตฺถินตฺถิสทฺทา หิ นิปาตตฺตา เอกตฺเตปิ พหุตฺเตปิ ปวตฺตนฺติ ‘‘ปุตฺตา มตฺถิ ธนมฺมตฺถิ. นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ. นตฺถิ สมณพฺราหฺมณา’’ติอาทีสุ. อลิงฺคตฺเตปิ ปเนเตสํ กตฺถจิ อิตฺถิลิงฺคภาโว ทิฏฺโฐ. อภิธมฺเม หิ ธมฺมเสนาปตินา อนุธมฺมจกฺกวตฺตินา โวหารกุสเลน โวหารกุสลสาธเกน ‘‘อตฺถิยา นว. นตฺถิยา นวา’’ติ เอกวจนนฺตํ อิตฺถิลิงฺครูปํ ทสฺสิตํ, ตสฺมา วีสติวีสติมิจฺจาทีนมฺปิ ยถาสมฺภวํ ยถาปาวจนญฺจ อิตฺถิลิงฺคภาเว เอกวจนนฺตตา เวทิตพฺพา.

诚然，“有”（atthi）和“无”（natthi）这两个词因为是不变词，所以在单数和复数中都可使用，例如在“我有诸子，我有财富”、“无有爱逾己者”、“无有沙门、婆罗门”等句中。而且，尽管它们没有性，但有时也可见到其阴性用法。诚然，在阿毗达摩(Abhidhamma)中，法将、随法转轮者、善于言说者（舍利弗）已开示了“有之九法，无之九法”（atthiyā nava, natthiyā nava）这样的单数阴性形式。因此，对于“二十”等词，当其为阴性时，其作为单数词尾的性质，也应当根据可能性和圣典用法来理解。

ตตฺเถเก ‘‘เหตุยา อธิปติยา’’ติ จ อิทํ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน คเหตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตมฺมติวเสน ‘‘เหตุมฺหิ อธิปติมฺหี’’ติ ปุลฺลิงฺคภาโว ปฏิปาเทตพฺโพ, ‘‘เหตุปจฺจเย อธิปติปจฺจเย’’ อิจฺเจวตฺโถ. อถ วา ‘‘เหตุยา อธิปติยา’’ติ ทฺวยมิทํ อิตฺถิลิงฺครูปปฏิภาคํ ปุลฺลิงฺครูปนฺติ คเหตพฺพํ ‘‘เหตุโย ชนฺตุโย’’ติอาทีนํ อิตฺถิลิงฺครูปปฏิภาคานํ ปุลฺลิงฺครูปานมฺปิ วิชฺชมานตฺตา, ‘‘อตฺถิยา นตฺถิยา’’ติ อิทํ ปน ลิงฺควิปลฺลาสวเสน วุตฺตนฺติ น คเหตพฺพํ อตฺถิ นตฺถิสทฺทานํ อลิงฺคเภทตฺตา. น หิ อตฺถิ นตฺถิสทฺทา ตีสุ ลิงฺเคสุ เอกสฺมิมฺปิ อนฺโตคธา. เอเตสุ หิ อตฺถิสทฺโท อาขฺยาตนิปาตวเสน ภิชฺชติ ‘‘อตฺถิ สนฺติ สํวิชฺชติ. อตฺถิขีรา พฺราหฺมณี’’ติอาทีสุ[Pg.397], นตฺถิสทฺโท ปน นิปาโตเยว. อิจฺเจวํ อตฺถิ นตฺถิสทฺทานํ นิปาตานญฺจ ลิงฺควจนวเสน กถนํ ยุชฺชติ อิตฺถิลิงฺคาทิวเสน เอกตฺตาทิวเสน จ อปฺปวตฺตนโต. วุตฺตญฺจ –

于此，有些人认为“因”(hetuyā)、“增上”(adhipatiyā)应通过性的转换来理解。根据此见，应将阳性形式确立为“于因中”(hetumhi)、“于增上中”(adhipatimhi)，其义即是“在因缘中、在增上缘中”。或者，“因”(hetuyā)、“增上”(adhipatiyā)这两个词应被理解为与阴性形式相对应的阳性形式，因为也存在与“因所生”(hetuyo)、“众生所生”(jantuyo)等阴性形式相对应的阳性形式。然而，“有”(atthiyā)、“无”(natthiyā)不应被理解为是经由性的转换而说，因为“有”、“无”二词并无性的区别。诚然，“有”、“无”二词不包含在三性的任何一性之中。其中，“有”一词作为动词性不变词而有变化，如在“有”(atthi)、“有”(santi)、“存在”(saṃvijjati)、“婆罗门女有牛奶”(Atthikhīrā brāhmaṇī)等句中；而“无”一词则只是不变词。如是，就“有”、“无”这类不变词而言，依性别和数来论说是不恰当的，因为它们不依阴性等或单数等而运作。如所说——

‘‘สทิสํ ตีสุ ลิงฺเคสุ, สพฺพาสุ จ วิภตฺติสุ;

วจเนสุ จ สพฺเพสุ, ยํ น พฺเยติ ตทพฺยย’’นฺติ.

“于三性中皆相同，于一切格中，于一切数中，皆不变化者，即为不变词。”

เอตฺถ สิยา – นนุ จ โภ ‘‘อตฺถิ สกฺกา ลพฺภา อิจฺเจเต ปฐมายา’’ติ วจนโต อตฺถิสทฺโท ปฐมาย วิภตฺติยา ยุตฺโต, เอวํ สนฺเต กสฺมา ‘‘สทิสํ ตีสุ ลิงฺเคสู’’ติอาทิ วุตฺตนฺติ? สจฺจํ อตฺถิสทฺโท ปฐมาย วิภตฺติยา ยุตฺโต, ตถา นตฺถิสทฺโท อตฺถิสทฺทสฺส วจนเลเสน คเหตพฺพตฺตา ยุคฬปทตฺตา จ. อิทํ ปน ‘‘สทิสํ ตีสุ ลิงฺเคสู’’ติอาทิวจนํ อุปสคฺคนิปาตสงฺขาเต อสงฺขฺยาสทฺเท สนฺธาย วุตฺตํ, น เอเกกมสงฺขฺยาสทฺทํ สนฺธาย. ตถา หิ ‘‘อสงฺขฺยา’’ติ จ ‘‘อพฺยยา’’ติ จ ลทฺธโวหาเรสุ อุปสคฺคนิปาเตสุ อุปสคฺคา สพฺเพปิ สพฺพวิภตฺติวจนกา. นิปาตานํ ปน เอกจฺเจ ปฐมาทีสุ ยถารหํ วิภตฺติยุตฺตา, เอกจฺเจ อวิภตฺติยุตฺตา. ตตฺถ เย ยทคฺเคน วิภตฺติยุตฺตา, เต ตทคฺเคน ตพฺพจนกา. อุปสคฺคนิปาเตสุ หิ ปจฺเจกํ ‘‘อิทํ นาม วจน’’นฺติ ลทฺธุํ น สกฺกา, สพฺพสงฺคาหกวเสน ปน ‘‘สทิสํ ตีสุ ลิงฺเคสู’’ติอาทิ ปุพฺพาจริเยหิ วุตฺตํ. กจฺจายนาจริเยนปิ อิมเมวตฺถํ สนฺธาย ‘‘สพฺพาสมาวุโสปสคฺคนิปาตาทีหิ จา’’ติ วุตฺตํ. น หิ อาวุโสสทฺทโต สพฺพาปิ วิภตฺติโย ลพฺภนฺติ, อถ โข อาลปนตฺถวาจกตฺตา เอกวจนิกอเนกวจนิกา ปฐมาวิภตฺติโยเยว ลพฺภนฺติ. อยมสฺมากํ ขนฺติ.

于此，可能会有这样的疑问：“贤友！根据‘atthi、sakkā、labbhā，此等用于第一格’的规则，atthi一词是与第一格相连的，既然如此，为何又说‘于三性中皆相同’等话呢？”确实，atthi一词与第一格相连，同样，natthi一词也因可被视为atthi一词的引申且为成对词而如此。然而，‘于三性中皆相同’等语，是针对归类为前缀和不变词的非数词而说的，并非针对每一个非数词。诚然，在被称为‘非数词’和‘不变词’的前缀与不变词中，所有前缀都可用于一切格和数。至于不变词，有些根据情况与第一格等相应格相连，有些则不与格相连。其中，与何格相连者，即用于该格与该数。实际上，对于前缀和不变词，很难逐一确定‘此是某数’，但先辈阿阇梨们是从总摄的角度说出‘于三性中皆相同’等语。迦旃延阿阇梨也正是基于此义而说‘亦从一切……贤友、前缀、不变词等’。诚然，从‘贤友’(āvuso)一词并不能得到所有格，而是因其表达称呼之义，故只能得到单数和复数的第一格（呼格）。这是我们的意见。

เกจิ [Pg.398] ปน สพฺเพหิปิ นิปาเตหิ สพฺพวิภตฺติโลปํ วทนฺติ, ตํ น คเหตพฺพํ. ‘‘อตฺถิ สกฺกา ลพฺภา อิจฺเจเต ปฐมาย. ทิวา ภิยฺโย นโม อิจฺเจเต ปฐมาย จ ทุติยาย จา’’ติอาทิวจนโต, ปทปูรณมตฺตานญฺจ อวิภตฺติยุตฺตานํ อถ ขลุ วต วถ อิจฺจาทีนํ นิปาตานํ วจนโต. เอตฺถาปิ สิยา ‘‘นนุ จ โภ อวิภตฺติยุตฺตานมฺปิ นิปาตานํ สมฺภวโต อตฺถิ นตฺถิสทฺทานํ อวิภตฺติโก นิทฺเทโส กาตพฺโพ, อถ กิมตฺถํ ‘อตฺถิยา นว, นตฺถิยา นวา’ติ สวิภตฺติโก นิทฺเทโส กโต’’ติ? สพฺพถา วิภตฺตีหิ วินา อตฺถสฺส นิทฺทิสิตุมสกฺกุเณยฺยตฺตาติ.

然而，有些人说所有不变词都省略一切格，此说不应采纳。因为有“atthi、sakkā、labbhā，此等用于第一格”、“divā、bhiyyo、namo，此等用于第一格和第二格”等规则，也因为有仅为补足音节、不与格相连的atha、khalu、vata、vatha等不变词。于此，又可能会问：‘贤友！既然也存在不与格相连的不变词，那么对atthi和natthi二词也应作不带格的解释，然则为何要作“有之九法，无之九法”(atthiyā nava, natthiyā nava)这样带格的解释呢？’答：因为完全无法在没有格的情况下指明其意义。

ยทิ เอวํ ‘‘อตฺถิ สกฺกา ลพฺภา อิจฺเจเต ปฐมายา’’ติ วจนโต อตฺถิ นตฺถิสทฺทา ลุตฺตาย ปฐมาย วิภตฺติยา วเสน ปฐมาวิภตฺติกาเยว นิทฺทิสิตพฺพา, เอวมกตฺวา กสฺมา สตฺตมฺยนฺตวเสน ‘‘อตฺถิยา นตฺถิยา’’ติ นิทฺทิฏฺฐาติ? สจฺจํ, อตฺถิ นตฺถิสทฺทา ปฐมาวิภตฺติยุตฺตาเยว นิทฺทิสิตพฺพา, ตถาปิ ‘‘อตฺถิปจฺจเย นว, นตฺถิปจฺจเย นวา’’ติ เอตสฺสตฺถสฺส ปริทีปเน ปฐมาย โอกาโส นตฺถิ, สตฺตมิยาเยว ปน อตฺถิ, ตสฺมา ‘‘อตฺถิยา นว, นตฺถิยา นวา’’ติ วุตฺตํ. อิติ อตฺถิยานตฺถิยาสทฺทานํ สตฺตมฺยนฺตภาเว สิทฺเธเยว ตติยาจตุตฺถีปญฺจมีฉฏฺฐิยนฺตภาโวปิ สิทฺโธเยว โหติ. ตสฺมา ‘‘อตฺถิภาโว อตฺถิตา’’ติอาทีสุปิ อตฺถิยา ภาโว อตฺถิภาโว, นตฺถิยา ภาโว นตฺถิภาโว, อตฺถิยา ภาโว อตฺถิตาภิอาทินา สมาสตทฺธิตวิคฺคโห อวสฺสมิจฺฉิตพฺโพ. ยทิทมมฺเหหิ วุตฺตํ, ตํ ‘‘ปาฬิยา วิรุชฺฌตี’’ติ น วตฺตพฺพํ ปาฬินยานุสาเรน วุตฺตตฺตาติ.

若如此，依据“‘有’、‘可得’、‘可证’等词属于第一格”之说，那么‘有’、‘无’二词因省略了第一格，本应只标示为第一格，为何不这么做，反而以第七格的形式标示为‘于有’(atthiyā)、‘于无’(natthiyā)呢？诚然，‘有’、‘无’二词确实应当标示为第一格，但在阐明“有缘有九，无缘有九”此义时，第一格没有用处，而只有第七格才有，因此说“于有有九，于无有九”。这样，当‘有’、‘无’二词作为第七格的形式成立时，其作为第三、第四、第五、第六格的形式也就成立了。因此，在“有之状态”(atthibhāvo)、“有性”(atthitā)等词中，也必须以“‘于有’的状态是‘有之状态’”、“‘于无’的状态是‘无之状态’”、“‘于有’的状态是‘有性’”等方式来分析其复合词与派生词。我们所说的这些，不应被称为“与圣典相违”，因为这是遵循圣典的规则而说的。

เอวํ โหตุ, กสฺมา โภ ‘‘อตฺถิยา, นตฺถิยา’’ติ อิตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส กโต, นนุ นิปาโตปสคฺคา อลิงฺคเภทาติ? สจฺจํ, อิทํ ปน ฐานํ อตีว สุขุมํ, ตถาปิ ปุพฺพาจริยานุภาวญฺเญว [Pg.399] นิสฺสาย วินิจฺฉยํ พฺรูม. ยถา หิ วีสติอิจฺจาทีนํ สงฺขฺยาสทฺทานํ สรูปโต อทพฺพวาจกตฺเตปิ ทพฺพวาจกานํ ลตามติรตฺติอิตฺถี ยาคุวธูสทฺทานํ วิย อิตฺถิลิงฺคภาโว สทฺทสตฺถวิทูหิ อนุมโต, เอวํ อทพฺพวาจกตฺเตปิ อตฺถิ นตฺถิสทฺทานํ กตฺถจิ อิตฺถิลิงฺคภาโว สทฺธมฺมวิทูหิ อนุมโต. เตนาห อายสฺมา ธมฺมเสนาปติ ‘‘อตฺถิยา นว, นตฺถิยา นวา’’ติ. อถ วา ‘‘อตฺถิยา, นตฺถิยา’’ติ อิมานิ ลิงฺคภาววินิมุตฺตานิ สตฺตมิยนฺตานิ นิปาตปทานีติปิ คเหตพฺพานิ, น เอตฺถ โจเทตพฺพํ, เอวรูปานิ นิปาตปทานิ ปุพฺพาจริเยหิ วุตฺตานิ น สนฺติ, ตสฺมา ฉฑฺเฑตพฺพมิทํ วจนนฺติ.

诚然如是。可是，贤者，为何要用阴性来解释“于有”、“于无”呢？不变词与前缀词难道不是没有性别区分的吗？是的，此问题甚为微细，然我等且依古阿阇梨(pubbācariya)之威力作一决断。譬如“二十”(vīsati)等数词，虽其本身不指称实体，但语法学家们亦承认其具有阴性，如同指称实体的“藤”(latā)、“意”(mati)、“夜”(ratti)、“女”(itthī)、“粥”(yāgu)、“媳”(vadhū)等词一样。同样地，“有”、“无”二词虽不指称实体，但在某些情况下，通晓正法者亦承认其具有阴性。因此，具寿法将(dhammasenāpati)说：‘于有有九，于无有九。’或者，亦可将‘于有’、‘于无’视为脱离了性别、以第七格结尾的不变词，于此不应诘难说：‘此类不变词古阿阇梨未曾说过，是故此说应舍弃。’

ปาวจนสฺมิญฺหิ ครูหิ อนิทฺทิฏฺฐานิปิ อเนกวิหิตานิ นิปาตปทานิ สนฺทิสฺสนฺติ, นาปิ ‘‘เหตุยา, อธิปติยา, อตฺถิยา, นตฺถิยา’’ติ เอวมาทีสุ ‘‘อปสทฺทา อิเม’’ติ วิโรโธ อุปฺปาเทตพฺโพ. น หิ อจินฺเตยฺยานุภาเวน ปารมิตาปุญฺเญน นิปฺผนฺเนน อนาวรณญาเณน สพฺพํ เญยฺยมณฺฑลํ หตฺถตเล อามลกํ วิย ปจฺจกฺขํ กตฺวา ปสฺสโต พุทฺธสฺส วจเน อญฺเญสํ วาจาวิปฺปลาโป อวสฺสํ ลพฺภตีติ. นนุ จ โภ ‘‘เหตุยา, อธิปติยา, อตฺถิยา, นตฺถิยา’’ติ จ อิทํ สาริปุตฺตตฺเถรวจนํ เตน นิกฺขิตฺตตฺตา. ตถาคเตน หิ ตาวตึสภปเน เทสิตกาเล อิมานิ ปทานิ น สนฺติ, เอวํ สนฺเต กสฺมา ‘‘พุทฺธวจน’’นฺติ วทถาติ? พุทฺธวจนํเยว นาม. อายสฺมโต หิ สาริปุตฺตสฺส ตถาคเตน นโย ทินฺโน, เตนปิ ปภินฺนปฏิสมฺภิเทน สตฺถุกปฺเปน อคฺคสาวเกน สตฺถุ สนฺติกา นยํ ลภิตฺวา พฺยญฺชนํ สุโรปิตํ กตํ. สพฺเพปิ หิ ปฏิสมฺภิทปฺปตฺตา อริยา ทุนฺนิรุตฺตึ น วทนฺติ นิรุตฺติปเภทสฺมึ สุกุสลตฺตา, ตสฺมา อญฺเญสมวิสโย เอส อริยานํ โวหาโรติ ทฏฺฐพฺพํ.

在圣言中，即使是导师们未曾指出的许多种不变词也能被发现，不应因“于因”(hetuyā)、“于增上”(adhipatiyā)、“于有”(atthiyā)、“于无”(natthiyā)等词，而生起“此等为错谬之词”的对立。因为佛陀以不可思议的威力、由圆满的波罗蜜福德所成就的无碍智，将一切所知范围如掌中庵摩罗果(āmalaka)般亲见，在他的言教中，他人的言语错乱是绝不会有的。“然而，贤者，‘于因、于增上、于有、于无’此乃舍利弗长老之言，是由他所安立的。如来在三十三天(Tāvatiṃsa)说法时，并无此等词语，既然如此，为何你们称之为‘佛语’呢？”这确实是佛语。因为如来已将义理传授给具寿舍利弗，而他，这位已达无碍解、堪比导师的上首弟子，从导师处领受义理后，善巧地安立了文句。所有已达无碍解的圣者，因善巧于词语的分别，故不说错谬之语。因此当知：圣者的言说方式，非是他人所能及的领域。

อิทานิ [Pg.400] สตาทีนํ นามิกปทมาลา วุจฺจเต –

现在说“百”(sata)等名词的词形系列——

สตํ, สตานิ, สตา. สตํ, สตานิ, สเต. สเตน, สเตหิ, สเตภิ. สตสฺส, สตานํ. สตา, สตสฺมา, สตมฺหา, สเตหิ, สเตภิ. สตสฺส, สตานํ. สเต, สตสฺมึ, สตมฺหิ, สเตสุ. เอวํ สหสฺสํ, สหสฺสานีติ โยเชตพฺพํ. ทสสหสฺสํ สตสหสฺสํ ทสสตสหสฺสนฺติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. อยํ ปเนตฺถ ปโยโค ‘‘สตํ ภิกฺขู, สตํ อิตฺถิโย, สตํ จิตฺตานิ. ภิกฺขูนํ สตํ, อิตฺถีนํ สตํ, จิตฺตานํ สตํ. สหสฺสาทีสุปิ เอเสว นโย. อิตฺถญฺจ อญฺญถาปิ สทฺทรูปานิ ภวนฺติ. โกฏิ, โกฏี, โกฏิโย. รตฺตินเยน เญยฺยํ.

百，诸百。百，诸百。以百，以诸百。百的，诸百的。从百，从诸百。百的，诸百的。于百，于诸百。如此，“千”、“诸千”也应同样组合。“万”、“十万”、“百万”也是此理。此处的用法如下：“一百位比丘，一百位女人，一百个心。”“比丘的一百位，女人的一百位，心的一百个。”“千”等词也同此理。于此，亦有其他词形。俱胝，诸俱胝。应按“夜”(ratti)的范例来理解。

เอกปฺปภุติโต ยาว, ทสกา ยา ปวตฺตติ;

สงฺขฺยา ตาว สา สงฺขฺเยยฺย-ปฺปธานาติ ครู วทุํ.

从一开始至十数，此等数字之运行，导师曾作如是说：以其所数者为重。

วีสติโต ยาว สตา, ยา สงฺขฺยา ตาว สา ปน;

สงฺขฺยาปฺปธานา สงฺขฺเยยฺย-ปฺปธานาติ จ วณฺณยุํ.

从二十乃至一百，此等数字又不同，或以数字为主要，或以所数者为重。

อปิจ –

再者——

วีสโต ยาว โกฏิยา, สงฺขฺยา ตาว หิ สา ขลุ;

สงฺขฺยาปฺปธานา สงฺขฺเยยฺย-ปฺปธานา จาติ นิทฺทิเส.

从二十乃至俱胝，此等数字当指明：或以数字为主要，或以所数者为重。

ตถา หิ ‘‘อสีติ โกฏิโย หิตฺวา, หิรญฺญสฺสาปิ ปพฺพชิ’’นฺติ, ‘‘ขีณาสวา วีตมลา, สมึสุ สตโกฏิโย’’ติ จ ปาฬิ ทิสฺสติ.

诚然，可见如下圣典文句：“舍弃八十俱胝黄金而出家”，以及“诸漏已尽，远离尘垢，百俱胝众已寂灭”。

อิมสฺมึ ปน ฐาเน สพฺเพสํ สงฺขฺยาสทฺทรูปานํ ปากฏีกรเณน วิญฺญูนํ สุขุมญาณปฏิลาภตฺถํ สาฏฺฐกถํ อุทานปาฬิปฺปเทสํ อญฺญญฺจ ปาฬิปฺปเทสมฏฺฐกถาวจนญฺจ อาหริตฺวา ทสฺสยิสฺสามิ –

于此，为令智者通过明了所有数词的词形而获得微细智，我将引用附有义注的《自说经》经文，以及其他经文和义注之语来展示——

‘‘เยสํ [Pg.401] โข วิสาเข สตํ ปิยานิ, สตํ เตสํ ทุกฺขานิ, เยสํ นวุติ ปิยานิ, นวุติ เตสํ ทุกฺขานิ. เยสํ อสีติ…เป… เยสํ สตฺตติ. เยสํ สฏฺฐิ. เยสํ ปญฺญาสํ, เยสํ จตฺตารีสํ, เยสํ ตึสํ. เยสํ โข วิสาเข วีสํ ปิยานิ, วีสติ เตสํ ทุกฺขานิ. เยสํ ทส. เยสํ นว. เยสํ อฏฺฐ. เยสํ สตฺต. เยสํ ฉ. เยสํ ปญฺจ. เยสํ จตฺตาริ. เยสํ ตีณิ. เยสํ ทฺเว. เยสํ เอกํ ปิยํ, เตสํ เอกํ ทุกฺข’’นฺติ.

“毘舍佉，谁有一百个可爱之物，谁就有一百种苦；谁有九十个可爱之物，谁就有九十种苦。谁有八十……乃至……谁有七十、六十、五十、四十、三十。毘舍佉，谁有二十个可爱之物，谁就有二十种苦。谁有十个、九个、八个、七个、六个、五个、四个、三个、二个。谁有一个可爱之物，谁就有一种苦。”

ตตฺถ สตํ ปิยานีติ สตํ ปิยายิตพฺพวตฺถูนิ. ‘‘สตํ ปิย’’นฺติปิ เกจิ ปฐนฺติ. เอตฺถ จ ยสฺมา เอกโต ปฏฺฐาย ยาว ทส, ตาว สงฺขฺยาสงฺขฺเยยฺยปฺปธานา, ตสฺมา ‘‘เยสํ ทส ปิยานิ, ทส เตสํ ทุกฺขานี’’ติอาทินา ปาฬิ อาคตา. เกจิ ปน ‘‘เยสํ ทส ปิยานํ, ทส เตสํ ทุกฺขาน’’นฺติอาทินา ปฐนฺติ, ตํ น สุนฺทรํ. ยสฺมา ปน วีสติโต ปฏฺฐาย ยาว สตํ, ตาว สงฺขฺเยยฺยปฺปธานา สงฺขฺยาปฺปธานา จ, ตสฺมา ตตฺถาปิ สงฺขฺเยยฺยปฺปธานํเยว คเหตฺวา ‘‘เยสํ โข วิสาเข สตํ ปิยานิ, สตํ เตสํ ทุกฺขานี’’ติอาทินา ปาฬิ อาคตา. สพฺเพสมฺปิ จ เยสํ เอกํ ปิยํ, เอกํ เตสํ ทุกฺขนฺติ ปาโฐ, น ปน ทุกฺขสฺสาติ. เอกสฺมิญฺหิ ปทกฺกเม เอกรสาว ภควโต เทสนา โหตีติ. ตสฺมา ยถาวุตฺตนยาว ปาฬิ เวทิตพฺพา. อยํ ตาว สาฏฺฐกโถ อุทานปาฬิปฺปเทโส.

在此，“一百个可爱之物”意为一百个能被视为可爱的事物。有些人也读作“sataṃ piyaṃ”(单数)。于此，因为从一开始至十，数词是以所数者为主，因此圣典文句为“谁有十个可爱之物，谁就有十种苦”等。但有些人读作“yesaṃ dasa piyānaṃ, dasa tesaṃ dukkhānaṃ”(属格)，此读法不佳。又因为从二十开始至一百，数词既可以所数者为主，也可以数词本身为主，因此在此也是以所数者为主，圣典文句为“毘舍佉，谁有一百个可爱之物，谁就有一百种苦”等。并且对所有情况，读法都是“谁有一个可爱之物，谁就有一种苦”，而非“有一种苦的”(dukkhassa，属格)。因为在每一个步骤中，世尊的教法都是单一滋味的。因此，当依上述之理理解圣典。以上即是附有义注的《自说经》经文。

อิทานิ อญฺโญ ปาฬิปฺปเทโส อฏฺฐกถาปาฐปฺปเทโส จ นียเต –

现在引述另一段圣典经文与义注文句——

‘‘สตํ [Pg.402] หตฺถี สตํ อสฺสา, สตํ อสฺสตรีรถา;

สตํ กญฺญา สหสฺสานิ, อามุกฺกมณิกุณฺฑลา;

เอกสฺส ปทวีติหารสฺส, กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสิ’’นฺติ

“百象百骏马，百骡百车乘；十万美少女，环钏耀光明；不值一步行，十六分之一。”

ปาฬิ. เอตฺถ ‘‘สตํ หตฺถี’’ติอาทีนิ วิเสสิตานิ, ‘‘สหสฺสานี’’ติ วิเสสนํ, ตสฺมา สตํสทฺทํ สหสฺสสทฺเทน โยเชตฺวา ‘‘หตฺถี’’ติอาทีนิ ปน อุปปทํ กตฺวา อตฺโถ คเหตพฺโพ. หตฺถี สตํ สหสฺสานิ. อสฺสา สตํ สหสฺสานิ. อสฺสตรีรถา สตํ สหสฺสานิ. อามุกฺกมณิกุณฺฑลา กญฺญา สตํ สหสฺสานิ. อิทํ สงฺขฺเยยฺยปฺปธานวเสนตฺถคหณํ. สงฺขฺยาปฺปธานวเสน ปน อยมฺปิ อตฺโถ คเหตพฺโพ ‘‘หตฺถีนํ สตสหสฺสํ, อสฺสานํ สตสหสฺสํ, อสฺสตรีรถานํ สตสหสฺสํ, อามุกฺกมณิกุณฺฑลานํ กญฺญานํ สตสหสฺส’’นฺติ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. ‘‘โยชนานํ สตานุจฺโจ, หิมวา ปญฺจ ปพฺพโต’’ติ อยมฏฺฐกถาปาโฐ. เอตฺถ ‘‘ปญฺจา’’ติ สทฺทํ สตสทฺเทน สทฺธึ โยเชตฺวา ‘‘สิปฺปิกานํ สตํ นตฺถี’’ติ เอตฺถ วิย หิมวา ปพฺพโต โยชนานํ ปญฺจ สตานิ อุจฺโจติ สงฺขฺยาปฺปธานวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. ‘‘ปญฺจ สตานี’’ติ จ อทฺธุโน อจฺจนฺตสํโยควเสน อุปโยควจนํ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. สตมิติ สทฺโท ‘‘สตํ โหมิ, สหสฺสํ โหมี’’ติอาทีสุ เอกวจโน. ‘‘อเถตฺเถกสตํ ขตฺยา, อนุยนฺตา ยสสฺสิโน’’ติอาทีสุ พหุวจโน. เอวํ สหสฺสาทีนมฺปิ เอกวจนพหุวจนตา ลพฺภติ. ตถา หิ ‘‘ภิยฺโย นํ สตสหสฺสํ, ยกฺขานํ ปยิรุปาสตี’’ติ เอตฺถ ‘‘สตสหสฺส’’นฺติ เอกวจนํ. ‘‘ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวิสฺสนฺตี’’ติ เอตฺถ สหสฺสนฺติ พหุวจนนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

于此，“百象”等是被限定词，“千”是限定词，因此应将“百”词与“千”词结合，而将“象”等作为附加词来理解其义：象十万，马十万，骡车十万，佩戴珠宝耳环的少女十万。这是以被数者为主的方式来理解其义。而以数词为主的方式，也可理解此义为：“象的十万，马的十万，骡车的十万，佩戴珠宝耳环的少女的十万”。此理亦可用于其他此类之处。“雪山高五百由旬”，这是义注文。于此，应将“五”词与“百”词结合，如在“无百工匠”中那样，以数词为主的方式来理解其义，即“雪山高五百由旬”。而“五百”是表示路程连续的业格用法。此理亦可用于其他此类之处。“百”一词，在“我成百，我成千”等处为单数；在“于此有一百刹帝利，随从著名者”等处为复数。同样，“千”等词也可有单数和复数。例如，在“更有十万夜叉(yakkhānaṃ)常侍奉他”中，“十万”是单数。在“他将有超过一千个儿子”中，“千”是复数，应如是见。

‘‘กปฺเป [Pg.403] จ สตสหสฺเส, จตุโร จ อสงฺขิเย;

อมรํ นาม นครํ, ทสฺสเนยฺยํ มโนรม’’นฺติ

于十万劫，与四阿僧祇，有名不死城(Amaraṃ nāma nagaraṃ)，可爱又可意。

ปาฬิ. เอตฺถ ‘‘กปฺเป จ สตสหสฺเส จตุโร จ อสงฺขิเยติ สามิอตฺเถ อุปโยคพหุวจนํ, ตสฺมา ‘‘มหากปฺปานํ สตสหสฺสานํ จตุนฺนํ อสงฺขิยานํ มตฺถเก’’ติ อตฺโถ คเหตพฺโพ, ‘‘มตฺถเก’’ติ เจตฺถ วจนเสโส. ‘‘กปฺปสตสหสฺสาธิกานํ จตุนฺนํ อสงฺขิยานํ มตฺถเก’’อิจฺเจวตฺโถ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

于此，“于十万劫与四阿僧祇”是所有格意义上的复数业格，因此应理解其义为“在十万大劫与四个阿僧祇劫之上”，此处的“之上”是省略的词。其义即是“在超过十万劫的四个阿僧祇劫之上”。此理亦可用于其他此类之处。

‘‘กปฺเป จ สตสหสฺเส, จตุโร จ อสงฺขิเย;

เอตฺถนฺตเร ยํ จริตํ, สพฺพํ ตํ โพธิปาจน’’นฺติ

于十万劫，与四阿僧祇，其间所行持，皆熟于菩提。

ปาฬิ. เอตฺถ ‘‘กปฺเป’’ติ อจฺจนฺตสํโยควเสน อุปโยคพหุวจนํ. ‘‘สตสหสฺเส กปฺเป’’ติ กปฺปสทฺทสมฺพนฺเธน จายํ ปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส อุปโยคนิทฺเทโส จ. สมานาธิกรณญฺหิ อิทํ กปฺปสทฺเทน. ‘‘จตุโร จ อสงฺขิเย’’ติ อจฺฉนฺตสํโยควเสน อุปโยคพหุวจนานิ. กสฺส ปน อสงฺขิเยติ? อญฺญสฺส อวุตฺตตฺตา กปฺปสฺส จ วุตฺตตฺตา ปกรณโต ‘‘กปฺปาน’’นฺติ อยมตฺโถ วิญฺญายเตว. น หิ วุตฺตํ วชฺเชตฺวา อวุตฺตสฺส กสฺสจิ คหณํ ยุตฺตนฺติ. จสทฺโท สมฺปิณฺฑนตฺโถ ‘‘มหากปฺปานํ จตุโร อสงฺขฺเยยฺเย สตสหสฺเส จ มหากปฺเป’’ติ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

于此，“于劫”是表示连续连接的复数业格。在“于十万劫”中，这是与“劫”一词相关的阳性指称和业格指称，此词与“劫”一词是同格关系。“与四阿僧祇”是表示连续连接的复数业格。那么，是“什么”的阿僧祇呢？由于未说及其他，而“劫”已被提及，故从文脉可知其义为“诸劫”。确实，不应舍弃已说者而取未说者。而“与”字是总括义，即“四个阿僧祇的大劫与十万大劫”。此理亦可用于其他此类之处。

‘‘ฆฏาเนกสหสฺสานิ, กุมฺภีนญฺจ สตา พหู’’ติ ปาฬิ. เอตฺถ ฆฏาติ ฆฏานํ. สามิอตฺเถ หิ อิทํ ปจฺจตฺตวจนํ. ‘‘ฆฏานํ อเนกสหสฺสานิ’’ อิจฺเจวตฺโถ. กุมฺภีนญฺจ สตา พหูติ อเนกานิ จ กุมฺภีนํ สตานิ. เอตฺถ นิการโลโป ทฏฺฐพฺโพ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

“数千瓦罐，与众多百瓮”是经文。于此，“ghaṭā”是“ghaṭānaṃ”（瓦罐的）之义。这是所有格意义上的单数形式。其义即是“数千瓦罐”。“与众多百瓮”即是“与许多百个瓮”。于此，应见到“ni”的脱落。此理亦可用于其他此类之处。

‘‘ทสวีสสหสฺสานํ[Pg.404], ธมฺมาภิสมโย อหุ;

เอกทฺวินฺนํ อภิสมโย, คณนาโต อสงฺขิโย’’ติ

一万二万众，得证于正法；一二之证悟，其数不可计。

ปาฬิ. เอตฺถ ทสวีสสหสฺสานนฺติ ทสสหสฺสานํ วีสสหสฺสานญฺจ. ธมฺมาภิสมโยติ จตุสจฺจปฺปฏิเวโธ. เอกทฺวินฺนนฺติ สีสมตฺตกถนํ, เตน ‘‘เอกสฺส เจว ทฺวินฺนญฺจ ติณฺณํ จตุนฺนํ…เป… ทสนฺน’’นฺติอาทินา นเยน อสงฺขฺเยยฺโยติ อตฺโถ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

于此，“一万二万”是指一万与二万。“法现观”是指对四圣谛的了悟。“一二”是仅举其首，因此其义为“一人、二人、三人、四人……乃至……十人”等，其数不可计算。此理亦可用于其他此类之处。

‘‘จตฺตาริ สตสหสฺสานิ, ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกา;

ทีปงฺกรํ โลกวิทุํ, ปริวาเรนฺติ สพฺพทา’’ติ

四十万六通、大神通力者，恒常围绕燃灯世间解。

ปาฬิ. เอตฺถ จตฺตาริ สตสหสฺสานีติ อิทํ ลิงฺคเภทวเสน ‘‘ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกา’’ติ อิเมหิ ทฺวีหิ ปเทหิ สมานาธิกรณํ. อีทิเสสุ หิ ฐาเนสุ อสงฺขฺเยยฺย วาจโกปิ สทฺโท นปุํสโกว โหติ, ตสฺมา ‘‘จตฺตาริ สตสหสฺสานี’’ติ จ ‘‘ฉฬภิญฺญา’’ติ จ ‘‘มหิทฺธิกา’’ติ จ เอตํ ปทตฺตยํ สมานาธิกรณํ. อถ วา ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกาติ ฉฬภิญฺญานํ มหทฺธิกานนฺติ สามิอตฺเถ ปจฺจตฺตวจนํ ทฏฺฐพฺพํ. อิมสฺมึ ปนตฺเถ ‘‘จตฺตาริ สตสหสฺสานี’’ติ อยํ สงฺขฺยาวจโน ภวติ. ‘‘ตีณิ สตสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา’’ติอาทีสุปิ อยํ นโย เนตพฺโพ. ‘‘ตา จ สตฺต สตา ภริยา, ทาสฺโย สตฺต สตานิ จา’’ติ ปาฬิ. เอตฺถ สตาติ ‘‘สตานี’’ติ นปุํสกวเสน คเหตพฺพํ, น อิตฺถิลิงฺควเสน. ‘‘สตา’’ติ หิ ‘‘ปญฺจ จิตฺตา วิปากา’’ติอาทีนิ วิย นปุํสกรูปํ. อิตฺถิลิงฺคภูตา หิ สตสทฺโท นตฺถิ, ตถา ปุลฺลิงฺคภูโต. ยทิ จ ทฺวิลิงฺโค สตสทฺโท สิยา[Pg.405], เอวญฺจ สติ ‘‘ปุริโส, กญฺญา’’ติ จ โอการนฺตปุลฺลิงฺคอาการนฺติตฺถิรูเปหิปิภวิตพฺพํ. รูปทฺวยมฺปิ สตสทฺทสฺส นตฺถิ, เตน ญายติ ‘‘สตสทฺโท เอกนฺตนปุํสโก’’ติ.

于此，“四十万”一词，尽管性别不同，却与“六通者”、“大神通力者”这两个词是同格关系。在此类情况中，表示数目的词是中性的，因此“四十万”、“六通者”、“大神通力者”这三个词是同格关系。或者，“六通者、大神通力者”应被视为用于所有格意义的主格形式，意为“六通大神通力者的”。在此义中，“四十万”则成为数词。在“三十万盛装女子”等处，亦可运用此理。“彼七百妻子，与七百女仆”是圣典。于此，“百”应取为中性的“satāni”，而非阴性。因为“satā”如“五心是异熟”等例，是中性形式。“sata”一词实无阴性形式，亦无阳性形式。若“sata”一词有双性，则应有如“puriso”（男子）、“kaññā”（少女）那样以-o结尾的阳性形式和以-ā结尾的阴性形式。但“sata”一词此两种形式皆无，由此可知“sata”一词是纯中性的。

นนุ จ โภ ‘‘ตา เทวตา สตฺตสตา อุฬารา’’ติ เอตฺถ สตสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค หุตฺวา ทิสฺสตีติ? น, นปุํสโกเยวาติ. นนุ จ โภ เทวตาสทฺเทน สมานาธิกรโณติ? สจฺจํ สมานาธิกรโณ, ตถาปิ นปุํสโกเยว. อีทิเสสุ หิ สงฺขฺยาวิสเยสุ สมานาธิกรณภาโว อปฺปมาโณ. ตถา หิ ‘‘ปญฺจ ปจฺเจกพุทฺธสตานิ อิมสฺมึ อิสิคิลิสฺมึ ปพฺพเต จิรวาสิโน อเหสุ’’นฺติ นปุํสกลิงฺเคน ปุลฺลิงฺคสฺส สมานาธิกรณตา ทิสฺสติ, ตสฺมา ‘‘ตา เทวตา สตฺตสตา อุฬารา’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘สตฺตสตานี’’ติ นปุํสกภาโวเยวาติ อวคนฺตพฺโพ. ‘‘สตฺต หตฺถิสเต ทตฺวา’’ติอาทีสุปิ สตสทฺโท นปุํสโกเยว. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

尊者，在“彼等卓越天神七百”中，“百”一词难道不是作为阴性出现的吗？不，它就是中性。尊者，它难道不是与“天神”一词同格吗？确实是同格，但仍然是中性。在此类有关数词的场合，同格关系是不定的。例如，在“五百辟支佛曾长住于此吞仙山(Isigili)”中，可见中性与阳性的同格关系。因此，在“彼等卓越天神七百”中，也应了知“七百”就是中性。在“布施七百象”等处，“百”一词也只是中性。此理亦可用于其他此类之处。

‘‘นวุติโกฏิสหสฺเสหิ, ปริวาเรสิ มหามุนี’’ติ ปาฬิ. เอตฺถ ‘‘นวุติโกฏิสหสฺเสหิ ภิกฺขูหี’’ติ วา ‘‘ภิกฺขูนํ นวุติโกฏิสหสฺเสหี’’ติ วา สงฺขฺเยยฺยสงฺขฺยาปธานวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

“大牟尼为九十俱胝千所围绕”是圣典。于此，应根据被数者或数词为主的方式，来理解其义为“以九十俱胝千比丘”或“以比丘的九十俱胝千”。此理亦可用于其他此类之处。

‘‘สตสหสฺสวสฺสานิ, อายุ ตสฺส มเหสิโน’’ติ ปาฬิ. เอตฺถ ‘‘สตสหสฺสวสฺสานี’’ติ กาลสฺส อจฺจนฺตสํโยควเสน อุปโยควจนํ. ตถา ‘‘ทสวสฺสสหสฺสานิ, อคาร’มชฺฌ โส วสี’’ติ ปาฬิยมฺปิ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

“彼大仙寿十万年”是圣典。于此，“十万年”是表示时间连续连接的业格。同样，在“彼居家一万年”的圣典中也是如此。此理亦可用于其他此类之处。

‘‘อิโต [Pg.406] สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก’’ติ ปาฬิ, ‘‘เอกนวุเต อิโต กปฺเป’’ติ ปาฬิ จ. เอตฺถ สตสหสฺสมฺหิ กปฺเปติ สตสหสฺสานํ กปฺปานํ มตฺถเก. เอกนวุเต กปฺเปติ เอกนวุติยา กปฺปานํ มตฺถเกติ ภุมฺมวจนสฺส สามิภุมฺมวจนวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. ตถา หิ ‘‘ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ เอตฺถ ภุมฺมวจนสฺส ‘‘ภควโต สนฺติเก’’ติ สามิภุมฺมวจนวเสน อตฺโถ คหิโต. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

“于此后十万劫，导师出世”是圣典，以及“于此后第九十一劫”是圣典。于此，“于十万劫”是指在十万劫之上。“于第九十一劫”是指在九十一劫之上，应以所有格-方位格的方式来理解方位格的意义。例如，在“于世尊处修梵行”中，方位格的意义被取为所有格-方位格的方式，即“在世尊跟前”。此理亦可用于其他此类之处。

‘‘ยทิ ตตฺถ สหสฺสานิ, สตานิ นหุตานิ จ;

เนวมฺหากํ ภยํ โกจิ, วเน วาเฬสุ วิชฺชตี’’ติ

纵于林中，有千、百、那由他猛兽，我等亦无任何怖畏。

ปาฬิ. อยเมตสฺสา อตฺโถ – ตตฺถ วเน วาฬานํ สหสฺสานิ จ สตานิ จ นหุตานิ จ ยทิ วิชฺชนฺติ. อถ วา สหสฺสานิ สตานีติ สตสหสฺสานิ, วาฬานํ สตสหสฺสานิ จ นหุตานิ จ ยทิ วิชฺชนฺติ, เอวํ วิชฺชนฺเตสุปิ วาเฬสุ โกจีติ กฺวจิ. โกจิสทฺโท หิ ‘‘โก เต พลํ มหาราชา’’ติ เอตฺถ โกสทฺโท วิย กฺวสทฺทตฺเถ วตฺตติ, นิมิตฺตตฺเถ จายํ นิทฺเทโส. เตน ‘‘โกจิ กฺวจิ กิสฺมิญฺจิ วาเฬ เอกสฺสปิ วาฬมิคสฺส การณา เนวมฺหากํ ภยํ วิชฺชตี’’ติ อตฺโถ คเหตพฺโพ. อถ วา โกจีติ กิญฺจิ อปฺปมตฺตกมฺปิ. เอตฺถ ปน ‘‘วาเฬสู’’ติ นิมิตฺตตฺเถ ภุมฺมํ. วาฬานํ การณา อปฺปมตฺตกมฺปิ อมฺหากํ ภยํ น วิชฺชตีติ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

圣典。其义如下：若在那森林里有成千、上百、那由他的猛兽。或者，“千百”即十万，若有十万乃至那由他的猛兽，即使存在着这样的猛兽，“koci”即是“kvaci”（在某处）。“koci”一词，犹如在“大王，谁是你的力量？”一句中，“ko”（谁）一词用于“kva”（何处）之义，此为因由义的解释。因此，应理解为：“在任何地方，由于任何一只猛兽，我们都没有恐惧。”或者，“koci”意为“kiñci appamattakampi”（任何一点点）。于此，“vāḷesū”（于猛兽中）是用于因由义的处格。即：“由于猛兽，我们没有丝毫恐惧。”此理亦可用于其他此类之处。

‘‘สพฺพํ สตสหสฺสานิ, ฉตฺตึสปริมณฺฑลํ;

ทสญฺเจว สหสฺสานิ, อฑฺฒุฑฺฒานิ สตานิ จา’’ติ

总计三十六百千，周遍圆围；复加一万，以及三百五十。

อฏฺฐกถาปาโฐ[Pg.407]. เอตฺถ ยสฺมา สทฺทโต สมานวิภตฺติลิงฺควจนานํ ปทานํ อสมานวิภตฺติลิงฺควจนานํ วา อตฺถโต ปน สมานานํ ทูเร ฐิตานมฺปิ เอกสมฺพนฺโธ โหติ, อิตเรสํ สมีเป ฐิตานมฺปิ น โหติ, ตสฺมา ‘‘สพฺพ’’นฺติทํ ‘‘ปริมณฺฑล’’นฺติมินา สมฺพนฺธิตพฺพํ. ‘‘ฉตฺตึสา’’ติ อิทํ ปน ‘‘สตสหสฺสานี’’ติมินา สมฺพนฺธิตพฺพํ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

义注。于此，由于一些词，无论其格、性、数在语法上是否相同，只要意义上一致，即使相距遥远也能建立关联；而其他的词，即使位置相近也无关联。因此，“sabbaṃ”（一切）应与“parimaṇḍalaṃ”（圆围）相联系，而“chattiṃsā”（三十六）则应与“satasahassāni”（十万）相联系。此理亦可用于其他此类之处。

‘‘ทุเว สตสหสฺสานิ, จตฺตาริ นหุตานิ จ;

เอตฺตกํ พหลตฺเตน, สงฺขาตายํ วสุนฺธรา’’ติ

厚度二十万，复加四那由他；此大地如是，经中已算定。

อฏฺฐกถาปาโฐ. เอตฺถ ‘‘ทุเว’’ติ วิเสสนํ, ‘‘สตสหสฺสานี’’ติ วิเสสิตพฺพํ. ตถา ‘‘จตฺตารี’’ติ วิเสสนํ, ‘‘นหุตานี’’ติ วิเสสิตพฺพํ. ตถา หิ ‘‘สตสหสฺสานิ นหุตานิ จา’’ติ อิมานิ ‘‘ทุเว จตฺตารี’’ติ อิเมหิ วิเสสิตพฺพตฺตา ‘‘ทฺวิสตสหสฺสํ จตุนหุต’’นฺติ อตฺถปฺปกาสนานิ ภวนฺติ. เอวํ สนฺเตปิ ‘‘ทุเว’’อิจฺจาทีนํ สงฺขฺยาสทฺทานํ ‘‘สตสหสฺสานี’’ติอาทีหิ สงฺขฺยาสทฺเทหิ สมานาธิกรณตา ปุพฺพาจริเยหิ น วุตฺตา. ยสฺมา ปน ยถา ‘‘ทุเว ปุถุชฺชนา วุตฺตา. สตสหสฺสํ ภิกฺขู’’ติอาทีสุ สมานาธิกรณตา ลพฺภติ ทพฺพวาจกตฺตา วิเสสิตพฺพปทานํ, น ตถา ‘‘ทุเว สตสหสฺสานี’’ติอาทีสุ อทพฺพวาจกตฺตา วิเสสิตพฺพปทานํ, ตสฺมา อีทิเสสุ ฐาเนสุ สมานาธิกรณตา น อิจฺฉิตพฺพา ยุตฺติยา อภาวโต. ยทิ เอวํ ‘‘กุสลา, รูปํ, จกฺขุมา’’ติอาทีนํ วิย อิเมสมญฺญมญฺญสมฺพนฺธรหิตา สิยาติ? น, วิเสสนวิเสสิตพฺพภาเวน คหิตตฺตา. ยชฺเชวํ สมานาธิกรณภาโว ลทฺธพฺโพติ? น, นิยมาภาวโต. เอกนฺเตน หิ [Pg.408] คุณคุณีนํเยว วิเสสนวิเสสิตพฺพานํ สมานาธิกรณภาโว, น อิตเรสํ วิเสสนวิเสสิตพฺพตฺเตปิ.

义注。于此，“duve”(二)是限定词，“satasahassāni”(十万)是被限定词。同样，“cattārī”(四)是限定词，“nahutāni”(万)是被限定词。确实，由于“satasahassāni ca nahutāni ca”(十万与万)被“duve cattārī”(二、四)所限定，故有“二十万与四万”之义。即便如此，古代大师们也未曾说过“duve”等数词与“satasahassāni”等数词有同格关系。因为，譬如在“二凡夫”、“十万比丘”等句中，由于被限定词是实体词，故可获得同格关系；但在“二十万”等句中，由于被限定词非实体词，则不然。因此，在此等之处，因缺乏理据，不应希求同格关系。若如此，此等词是否会像“善、色、有眼者”一样，彼此间无关联呢？并非如此，因为它们被理解为限定与被限定的关系。若如此，是否应获得同格关系呢？并非如此，因为没有此规定。确实，唯有属性与具属性者之间的限定与被限定关系，才必然是同格关系，其他的即使有此关系亦非必然。

ตตฺถ ‘‘เอตฺตก’’นฺติ ปมาณวจนํ. ‘‘พหลตฺเตนา’’ติ วิเสสเน ตติยา. อุภเยน อิมมตฺถํ ทสฺเสติ ‘‘อยํ วสุนฺธรา พหลตฺเตน โยชนานํ ทุเว สตสหสฺสานิ จตฺตาริ นหุตานิ จ เอตฺตกํ สงฺขาตา’’ติ. ‘‘เอตฺตก’’นฺติ ปทสฺส จ ‘‘ทุเว สตสหสฺสานิ จตฺตาริ นหุตานิ จา’’ติ อิเมหิ วา ‘‘วสุนฺธรา’’ติ อิมินา วา สมานาธิกรณตา น อิจฺฉิตพฺพา. เอตฺตกนฺติ หิ ภาวนปุํสกํ, ยํ สทฺทสตฺเถ กฺริยาวิเสสนนฺติ วทนฺติ. ตสฺส ‘‘เอตฺตเกน ปมาเณน’’อิจฺเจวตฺโถ. อปิจ ‘‘ทุเว สตสหสฺสานิ จตฺตาริ น หุตานิ จา’’ติ อิเมสมฺปิ ‘‘วสุนฺธรา’’ติ อิมินา สมานาธิกรณตา น อิจฺฉิตพฺพา ‘‘ภิกฺขูนํ สต’’นฺติ เอตฺถ สตสทฺทสฺส วิย สงฺขฺยาวจนมตฺตตฺตา. ตถา หิ ‘‘เอตฺตก’’นฺติ วุตฺตํ. ‘‘สงฺขาตา’’ติ ปน ‘‘อย’’นฺติ จ อิเมสํ ‘‘วสุนฺธรา’’ติ อิมินา สมานาธิกรณตา ลพฺภติ. สพฺโพปายํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

于此，“ettakaṃ”(这么多)是表度量的词。“bahalattena”(以厚度)是表限定的第三格。两者共同显示此义：“此大地以厚度计算有二十四万由旬这么多。”“ettakaṃ”一词，不应希求其与“二十四万”或“大地”有同格关系。因为“ettakaṃ”是中性抽象名词，语法学家称之为状语，其义即是“以这么多之量”。此外，“二十四万”这些词，亦不应希求其与“大地”有同格关系，犹如在“一百位比丘”中“一百”一词，仅为数词而已。确实，已说了“ettakaṃ”。然而，“saṅkhātā”(被计算)与“ayaṃ”(此)则可与“大地”获得同格关系。此理亦应引申至其他类似之处。

‘‘ทเสตฺถ ราชิโย เสตา, ทสฺสนียา มโนรมา;

ฉ ปิงฺคลา ปนฺนรส, หลิทฺทา ตา จตุทฺทสา’’ติ

“于此有十条白色条纹，美丽而悦意；六条与十五条是褐色的，十四条是姜黄色的。”

ปาฬิ. เอตฺถ ฉ ปิงฺคลา ปนฺนรสาติ ฉ จ ปนฺนรส จาติ เอกวีสติ ปิงฺคลา ราชิโยติ อตฺโถ คเหตพฺโพ.

圣典。于此，“cha piṅgalā pannarasa”应理解为“cha ca pannarasa ca”(六与十五)，即二十一条褐色条纹之义。

ตถา –

同样——

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, ‘เอกนามา’ติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา’’ติ

“彼有众多子，我闻同此名；八十加十复一，因陀大强力。”

ปาฬิ[Pg.409]. เอตฺถ ปน ‘‘เอกนวุตี’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘อสีติ ทส เอโก จา’’ติ วุตฺตํ. วิจิตฺรสทฺทรจนญฺหิ ปาวจนํ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

圣典。于此，本应说“ekanavuti”(九十一)，却说了“asīti dasa eko ca”(八十、十与一)。圣言的措辞确实是丰富多彩的。此理亦应引申至其他类似之处。

‘‘ตึสปุริสนาวุตฺโย, สพฺเพเวเกกนิจฺจิตา;

เยสํ สมํ น ปสฺสามิ, เกวลํ มหิ’มํ จร’’นฺติ

“三万九千人，人人皆坚信；我未见其匹，遍行此大地。”

ปาฬิ. เอตฺถ ‘‘ปุริสานํ ตึสสหสฺสานิ นวุติ จ สตานิ ตึส นาวุตฺโย’’ติ วุจฺจนฺติ. อิมสฺมึ ปน ฐาเน ตึสสทฺทโต สหสฺสสทฺทสฺส นวุติสทฺทโต จ สตสทฺทสฺส โลปํ กตฺวา ‘‘ตึส นาวุตฺโย’’ติ วุตฺตนฺติ น คเหตพฺพํ. เอวญฺหิ คหเณ สติ ยตฺถ กตฺถจิปิ เอทิสี สทฺทรจนา กาตพฺพา สิยา, กตาย จ เอทิสาย สทฺทรจนาย อตฺถาวคโม วินา อุปเทเสน สุณนฺตานํ น สิยา, ตสฺมา เนวํ คเหตพฺพํ. เอวํ ปน คเหตพฺพํ – ‘‘ตึส นาวุตฺโย’’ติ อิทํ โลกสงฺเกตรูฬฺหํ วจนํ, สงฺเกตรูฬฺหสฺส ปน วจนสฺสตฺโถ ยสฺมา คหิตปุพฺพสงฺเกเตหิ สุตฺวา ญายเต, น อุปเทสโต, ตสฺมา พฺรหฺมทตฺเตน รญฺญา วุตฺตกาเลปิ สตฺถารา ตํ กถํ อาหริตฺวา วุตฺตกาเลปิ สพฺเพ มนุสฺสา วินาปิ อุปเทเสน วจนตฺถํ ชานนฺตีติ คเหตพฺพํ.

圣典。于此，“三十千与九十百人”被称为“tiṃsa nāvutyo”。但不应认为，此处是在“tiṃsa”(三十)后省略了“sahassa”(千)，在“navuti”(九十)后省略了“sata”(百)，才说成“tiṃsa nāvutyo”。因为若如此理解，则任何地方都可以进行这样的构词；而进行了这样的构词，听者若无教导则无法理解其义，因此不应如此理解。而应这样理解：“tiṃsa nāvutyo”是世间约定俗成的说法。约定俗成的说法之义，是因听闻先前已接受的约定而得知，而非由教导而知。因此，应当理解为：无论是梵授(Brahmadatta)王说此话之时，还是导师引述此话之时，所有人即使没有教导也能了知此语之义。

ตึสญฺเจว สหสฺสานิ, นวุติ จ สตานิ ตุ;

ตึส นาวุติโย นาม, วุตฺตา อุมงฺคชาตเก.

三十千以及九十百，即是名为“三十九十”；此说出自《隧道本生》(Umaṅgajātaka)。

ยสฺมา ปาวจเน สนฺติ, นยา เจว อจินฺติยา;

โวหารา จ สุคุฬฺหตฺถา, ทยาปนฺเนน เทสิตา.

因为圣言中存在着不可思议的法门，以及意义深奥的表达，皆由具悲者所教示。

ตสฺมา สาฏฺฐกเถ ธีโร, คมฺภีเร ชินภาสิเต;

อุปเทสํ สทา คณฺเห, ครุํ สมฺมา อุปฏฺฐหํ.

是故，智者对于甚深、带义注的胜者之语，应善事其师，恒受其教。

ครูปเทสหีโน หิ, อตฺถสารํ น วินฺทติ;

อตฺถสารวิหีโน โส, สทฺธมฺมา ปริหายติ.

若乏师教导，难觅义之津；失却义津者，正法渐远离。

ครูปเทสลาภี [Pg.410] จ, อตฺถสารสมายุโต;

สทฺธมฺมํ ปริปาเลนฺโต, สทฺธมฺมสฺมา น หายติ.

得遇良师教，义理皆通晓；护持此正法，永不离正道。

สทฺธมฺมตฺถาย เม ตสฺมา, สงฺขฺยามาลาปิ ภาสิตา;

สปฺปโยคา ยถาโยคํ, สเหวตฺถวินิจฺฉยา.

是故为正法，我今说数鬘；随宜善应用，并决择其义。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ

如是，在为了智者们于带义注的九分教和三藏的言语运用中，

โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

为获得善巧而造的《声律论》中，

สวินิจฺฉโย สงฺขฺยานามานํ นามิกปทมาลาวิภาโค

含抉择的数词名词词干鬘之分别，

นาม

名为

เตรสโม ปริจฺเฉโท.

第十三章。

๑๔. อตฺถตฺติกวิภาค

14. 义三法之分别

ภูธาตุ ตาย นิปฺผนฺน-รูปญฺจาติ อิทํ ทฺวยํ;

กตฺวา ปธานมมฺเหหิ, สพฺพเมตํ ปปญฺจิตํ.

词根“bhū”与所生词，我等以此二为要，详尽阐明此一切。

ภวติสฺส วสา ทานิ, วกฺขามตฺถตฺติกํ วรํ;

อตฺถุทฺธาโร ตุมนฺตญฺจ, ตฺวาทิยนฺตํ ติกํ อิธ.

现在，我将依此宣说殊胜的义之三法：即义之解析、以“tum”结尾的词，以及以“tvā”等结尾的词这三者。

ตสฺมา ตาว ภูธาตุโต ปวตฺตสฺส ภูตสทฺทสฺส อตฺถุทฺธาโร นียเต –

因此，首先，来阐明源于词根“bhū”的“bhūta”一词的含义——

ขนฺธสตฺตามนุสฺเสสุ, วิชฺชมาเน จ ธาตุยํ;

ขีณาสเว รุกฺขาทิมฺหิ, ภูตสทฺโท ปวตฺตติ.

蕴、有情与非人，存在、界与漏尽者，以及树木等等中，皆用“bhūta”一词。

อุปฺปาเท จาปิ วิญฺเญยฺโย, ภูตสทฺโท วิภาวินา;

วิปุเล โสปสคฺโคยํ, หีฬเน วิธเมปิ จ;

ปราชเย เวทิยเน, นาเม ปากฏตาย จ.

智者当知“bhūta”词，亦用于“生起”义；带前缀时为“广大”，亦用于轻蔑、摧毁；败北、感受与名称，以及显现亦复然。

วุตฺตญฺเหตํ – ภูตสทฺโท ปญฺจกฺขนฺธามนุสฺสธาตุวิชฺชมานขีณาสวสตฺตรุกฺขาทีสุ ทิสฺสติ. ‘‘ภูตมิทนฺติ ภิกฺขเว สมนุปสฺสถา’’ติอาทีสุ หิ อยํ ปญฺจกฺขนฺเธสุ ทิสฺสติ. ‘‘ยานีธ [Pg.411] ภูตานิ สมาคตานี’’ติ เอตฺถ อมนุสฺเส. ‘‘จตฺตาโร โข ภิกฺขุ มหาภูตา เหตู’’ติ เอตฺถ ธาตูสุ. ‘‘ภูตสฺมึ ปาจิตฺติย’’นฺติอาทีสุ วิชฺชมาเน. ‘‘โย จ กาลฆโส ภูโต’’ติ เอตฺถ ขีณาสเว. ‘‘สพฺเพว นิกฺขิปิสฺสนฺติ, ภูตา โลเก สมุสฺสย’’นฺติ เอตฺถ สตฺเต. ‘‘ภูตคามปาตพฺยตายา’’ติ เอตฺถ รุกฺขาทีสูติ. มูลปริยายสุตฺตฏฺฐกถาย วจนํ อิทํ. ฏีกายมาทิสทฺเทน อุปฺปาทาทีนิ คยฺหเร. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘ชาตํ ภูตํ สงฺขต’’นฺติอาทีสุ ภูตสทฺโท อุปฺปาเท ทิสฺสติ. สอุปสคฺโค ปน ‘‘ปภูตมริโย ปกโรติ ปุญฺญ’’นฺติอาทีสุ วิปุเล. ‘‘เยภุยฺเยน ภิกฺขูนํ ปริภูตรูโป’’ติอาทีสุ หีฬเน. ‘‘สมฺภูโต สาณวาสี’’ติอาทีสุ ปญฺญตฺติยํ. ‘‘อภิภูโต มาโร วิชิโต สงฺคาโม’’ติอาทีสุ วิธมเน. ‘‘ปราภูตรูโปโข อยํ อเจโล ปาถิกปุตฺโต’’ติอาทีสุ ปราชเย. ‘‘อนุภูตํ สุขทุกฺข’’นฺติอาทีสุ เวทิยเน. ‘‘วิภูตํ ปญฺญายา’’ติอาทีสุ ปากฏีกรเณ ทิสฺสติ, เต สพฺเพ ‘‘รุกฺขาทีสู’’ติอาทิสทฺเทน สงฺคหิตาติ ทฏฺฐพฺพาติ.

如是说：“bhūta”一词见于五蕴、非人、界、存在、漏尽者、有情、树木等。在“诸比丘，你们应观察此为‘已成之事’”等句中，此词见于五蕴。在“凡此处聚集之诸‘有’”一句中，指非人。在“比丘，四大种为因”一句中，指界。在“于实有事犯波逸提”等句中，指存在。在“彼已成时噬者”一句中，指漏尽者。在“世间一切‘有’，皆将弃此身”一句中，指有情。在“于毁坏草木”一句中，指树木等。此乃《根本法门经》义注（Mūlapariyāyasuttaṭṭhakathā）所言。在复注（ṭīkā）中，以“等”字含摄生起等义。如是说：在“已生、已成、有为”等句中，“bhūta”一词见于“生起”义。带前缀时，如在“圣者作广大福德”等句中，表“广大”。在“多为比丘所轻蔑之相”等句中，表“轻蔑”。在“舍那婆私（Sāṇavāsī）已成”等句中，表“名称”。在“魔已被征服，战事已得胜”等句中，表“摧毁”。在“此裸形外道跋提咖子现败相”等句中，表“败北”。在“已体验苦乐”等句中，表“感受”。在“以慧显了”等句中，表“显明”。当知此等皆由‘树木等’一语中的‘等’字所含摄。

อิทานิ ตุมนฺตปทานิ วุจฺจนฺเต –

现在，宣说以“tum”结尾的词——

ภวิตุํ, อุพฺภวิตุํ, สมุพฺภวิตุํ, ปภวิตุํ, ปราภวิตุํ, อติภวิตุํ, สมฺภวิตุํ, วิภวิตุํ, โภตุํ, สมฺโภตุํ, วิโภตุํ, ปาตุภวิตุํ, ปาตุพฺภวิตุํ วา, ปาตุโภตุํ. อิมานิ อกมฺมกานิ ตุมนฺตปทานิ.

bhavituṃ, ubbhavituṃ, samubbhavituṃ, pabhavituṃ, parābhavituṃ, atibhavituṃ, sambhavituṃ, vibhavituṃ, bhotuṃ, sambhotuṃ, vibhotuṃ, pātubhavituṃ, pātubbhavituṃ 或 pātubhotuṃ。这些是不及物的以“tum”结尾的词。

ปริโภตุํ [Pg.412] ปริภวิตุํ, อภิโภตุํ อภิภวิตุํ, อธิโภตุํ อธิภวิตุํ, อติโภตุํ อติภวิตุํ, อนุโภตุํ อนุภวิตุํ, สมนุโภตุํ สมนุภวิตุํ, อภิสมฺโภตุํ อภิสมฺภวิตุํ. อิมานิ สกมฺมกานิ ตุมนฺตปทานิ, สพฺพาเนตานิ สุทฺธกตฺตริ ภวนฺติ.

paribhotuṃ/paribhavituṃ, abhibhotuṃ/abhibhavituṃ, adhibhotuṃ/adhibhavituṃ, atibhotuṃ/atibhavituṃ, anubhotuṃ/anubhavituṃ, samanubhotuṃ/samanubhavituṃ, abhisambhotuṃ/abhisambhavituṃ。这些是及物的以“tum”结尾的词，所有这些都是为己格动词。

‘‘ภาเวตุํ, ปภาเวตุํ, สมฺภาเวตุํ, วิภาเวตุํ, ปริภาเวตุํ’’อิจฺเจวมาทีนิ เหตุกตฺตริ ตุมนฺตปทานิ, สพฺพานิปิ เหตุกตฺตริ ตุมนฺตปทานิ สกมฺมกานิเยว ภวนฺติ. อุทฺเทโสยํ.

“bhāvetuṃ（修习）、pabhāvetuṃ（使生起）、sambhāvetuṃ（尊敬）、vibhāvetuṃ（阐明）、paribhāvetuṃ（熏染）”等等，是使役性的以‘tum’结尾的词。所有使役性的以‘tum’结尾的词也都是及物的。此为纲要。

ตตฺร สมานตฺถปเทสุ เอกเมวาทิปทํ คเหตฺวา นิทฺเทโส กาตพฺโพ – ภวิตุนฺติ โหตุํ วิชฺชิตุํ ปญฺญายิตุํ สรูปํ ลภิตุํ. เอตฺถ วุตฺตนยานุสาเรน เสสานมฺปิ ตุมนฺตานํ นิทฺเทโส วิตฺถาเรตพฺโพ, สพฺพานิ ตุมนฺตปทานิ จตุตฺถิยตฺเถ วตฺตนฺติ ‘‘ตฺวํ มม จิตฺตมญฺญาย, เนตฺตํ ยาจิตุมาคโต’’ติ เอตฺถ วิย. ยาจิตุนฺติ หิ ยาจนตฺถายาติ อตฺโถ. ตสฺมา ภวิตุนฺติอาทีนมฺปิ ‘‘ภวนตฺถายา’’ติ วา ‘‘ภวนตฺถ’’นฺติ วา ‘‘ภวนายา’’ติ วา อาทินา อตฺโถ คเหตพฺโพ. อปิจ ‘‘เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโต’’ติ เอตฺถ ‘‘ทฏฺฐุ’’นฺติ ปทสฺส ‘‘ทิสฺวา’’ติ อตฺถทสฺสนโต ยถารหํ ตุมนฺตานิ ตฺวาสทฺทนฺตปทตฺถวเสนปิ คเหตพฺพานิ. เอตานิ จ นิปาตปเทสุ สงฺคหํคจฺฉนฺติ. วุตฺตญฺหิ นิรุตฺติปิฏเก นิปาตปทปริจฺเฉเท ‘‘ตุํ อิติ จตุตฺถิยา’’ติ. ตตฺรายมตฺโถ ‘‘ตุํ อิติ เอตทนฺโต นิปาโต จตุตฺถิยา อตฺเถ วตฺตตี’’ติ.

在此，对于意义相近的词，应选取一个作为范例来解释——“bhavituṃ”即是为了成为、为了存在、为了被了知、为了获得自相。依照上述方法，其余以“tum”结尾的词语也应详细解释，所有以“tum”结尾的词语都表示第四格的意义，如同“你既知我心，为求眼而来”这句话一样。“yācituṃ”即是“为了乞求”之意。因此，“bhavituṃ”等词也应理解为“为了存在”、“为存在故”或“为存在”等意思。此外，在“见离欲为安稳”一句中，“daṭṭhu”一词有“见过之后”之义，因此，在适当情况下，以“tum”结尾的词语也可以理解为以“tvā”结尾的词语的意义。这些词语都归属于小品词的范畴。《词释藏》（Niruttipiṭaka）的〈小品词章〉中曾说：“‘tuṃ’即是第四格”。这里的含义是：“以‘tuṃ’结尾的小品词表示第四格的意义”。

ตุมนฺตกถา สมตฺตา.

论“tum”尾词章竟。

อิทานิ [Pg.413] ตฺวาทิยนฺตปทานิ วุจฺจนฺเต –

现在，宣说以“tvā”等结尾的词——

ภวิตฺวา, ภวิตฺวาน, ภวิตุน, ภวิย, ภวิยาน. อุพฺภวิตฺวา, อุพฺภวิตฺวาน, อุพฺภวิตุน, อุพฺภวิย, อุพฺภวิยาน. เอส นโย ‘‘สมุพฺภวิตฺวา, ปราภวิตฺวา, สมฺภวิตฺวา, วิภวิตฺวา, ปาตุพฺภวิตฺวา’’ติ เอตฺถาปิ. อิมานิ อกมฺมกานิ อุสฺสุกฺกนตฺถานิ ตฺวาทิยนฺตปทานิ.

bhavitvā, bhavitvāna, bhavituna, bhaviya, bhaviyāna；ubbhavitvā, ubbhavitvāna, ubbhavituna, ubbhaviya, ubbhaviyāna。此理亦适用于“samubbhavitvā”（一同生起后）、“parābhavitvā”（衰败后）、“sambhavitvā”（生成后）、“vibhavitvā”（消失后）、“pātubbhavitvā”（出现后）。这些是不及物的、表示前时态的、以“tvā”等结尾的词。

ภุตฺวา, ภุตฺวาน, ปริภวิตฺวา, ปริภวิตฺวาน, ปริภวิตุน, ปริภวิย, ปริภวิยาน, ปริภุยฺย. อภิภวิตฺวา, อภิภวิตฺวาน, อภิภวิตุน, อภิภวิย, อภิภวิยาน, อภิภุยฺย. เอส นโย ‘‘อธิภวิตฺวา, อติภวิตฺวา, อนุภวิตฺวา’’ติ เอตฺถาปิ. อิทญฺเจตฺถ นิทสฺสนํ. ‘‘ตมโวจ ราชา อนุภวิยาน ตมฺปิ, เอยฺยาสิ ขิปฺปํ อหมปิ ปูชํ กสฺส’’นฺติ. อนุภุตฺวา, อนุภุตฺวาน. อธิโภตฺวา, อธิโภตฺวาน.

bhutvā, bhutvāna；paribhavitvā, paribhavitvāna, paribhavituna, paribhaviya, paribhaviyāna, paribhuyya；abhibhavitvā, abhibhavitvāna, abhibhavituna, abhibhaviya, abhibhaviyāna, abhibhuyya。此理亦适用于“adhibhavitvā”（压倒后）、“atibhavitvā”（超越后）、“anubhavitvā”（体验后）。此为一例：“国王对他说：‘体验了那个之后，你快来，我也要向谁献供呢？’”anubhutvā, anubhutvāna；adhibhotvā, adhibhotvāna。

‘‘สฏฺฐิ กปฺปสหสฺสานิ, เทวโลเก รมิสฺสติ;

อญฺเญ เทเว อธิโภตฺวา, อิสฺสรํ การยิสฺสตี’’ติ

六万劫时光，天界乐徜徉；胜彼诸天众，自在作主王。

อิทเมตฺถ ปาฬินิทสฺสนํ, อิมานิ สกมฺมกานิ อุสฺสุกฺกนตฺถานิ ตฺวาทิยนฺตปทานิ. อิมานิ จตฺตาริ สุทฺธกตฺตริเยว ภวนฺติ.

此为经文之例。这些是及物的、表示前时态的、以“tvā”等结尾的词。这四种实为为己格动词。

‘‘ภาเวตฺวา, ภาเวตฺวาน. ปภาเวตฺวา, ปภาเวตฺวาน. สมฺภาเวตฺวา, สมฺภาเวตฺวาน. วิภาเวตฺวา, วิภาเวตฺวาน. ปริภาเวตฺวา, ปริภาเวตฺวาน’’อิจฺเจวมาทีนิ สกมฺมกานิ อุสฺสุกฺกนตฺถานิ ตฺวาทิยนฺตปทานิ เหตุกตฺตริเยว ภวนฺติ. อุทฺเทโสยํ.

“bhāvetvā, bhāvetvāna（修习后）；pabhāvetvā, pabhāvetvāna（使生起后）；sambhāvetvā, sambhāvetvāna（尊敬后）；vibhāvetvā, vibhāvetvāna（阐明后）；paribhāvetvā, paribhāvetvāna（熏染后）”等等，是以‘tvā’等结尾的词，具有使役性、及物性，并表示前时态。此为纲要。

ตตฺร สมานตฺถปเทสุ เอกเมวาทิปทํ คเหตฺวา นิทฺเทโส กาตพฺโพ – ภวิตฺวาติ หุตฺวา ปญฺญายิตฺวา สรูปํ ลภิตฺวา. เอวํ วุตฺตนยานุสาเรน เสสานมฺปิ ตฺวาทิยนฺตปทานํ นิทฺเทโส วิตฺถาเรตพฺโพ. อยํ ปน วิเสโส [Pg.414] ภุตฺวาติ สมฺปตฺตึ อนุภุตฺวาติ สกมฺมกวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. ภุตฺวา อนุภุตฺวาติ อิเมสญฺหิ สมานตฺถตํ สทฺธมฺมวิทู อิจฺฉนฺติ. อตฺริทํ วุจฺจติ –

其中意义相同之处，应当选取一个起始词来解释——“bhavitvā”即是“hutvā”（成为后）、“paññāyitvā”（显现后）、“sarūpaṃ labhitvā”（获得自相后）。依照这样说明的方式，其余以“tvā”等结尾的词也应详细解释。但这里有一个区别，“bhutvā”应该理解为“体验到成就”的意思。“bhutvā”和“anubhutvā”，通晓正法者认为它们的意义相同。对此有这样的说法：

‘‘ภุตฺวา ภุตฺวาน’’อิจฺเจเต, ‘‘อนุภุตฺวา’’ติมสฺส หิ;

อตฺถํ สูเจนฺติ ‘‘หุตฺวา’’ติ, ปทสฺส ปน เนว เต.

“bhutvā”与“bhutvāna”，此二词指示的是“anubhutvā”（体验后）的意义，而绝非“hutvā”（成为后）一词的意义。

เกจิ ‘‘ภูตฺวา’’ติ ทีฆตฺตํ, ตสฺส อิจฺฉนฺติ สาสเน;

ทีฆตา รสฺสตา เจว, ทฺวยมฺเปตํ ปทิสฺสติ.

有人于圣教中，接受其长音“bhūtvā”；长音与短音，此二者皆可见。

สทฺทสตฺเถ จ ‘‘ภูตฺวา’’ติ, ทีฆตฺตสญฺหิตํ ปทํ;

‘‘ภวิตฺวา’’ติ ปทสฺสตฺถํ, ทีเปติ น ตุ สาสเน.

于声论中，长音词“bhūtvā”，显“bhavitvā”（成为后）义，然于圣教中则不然。

‘‘หุตฺวา’’อิติ ปทํเยว, ทีเปติ ชินสาสเน;

‘‘ภวิตฺวา’’ติ ปทสฺสตฺถํ, นตฺถิ อญฺญตฺถ ตํ ปทํ.

于胜者之教法中，唯有“hutvā”一词能显“bhavitvā”之义，别无他词。

อิจฺเจวํ สวิเสสนฺตุ, วจนํ สารทสฺสินา;

สาสเน สทฺทสตฺเถ จ, วิญฺญุนา เปกฺขิตพฺพกํ.

如是此等差别语，见实义之智慧者，于教法及声论中，皆应审慎善观察。

เอวํ อุสฺสุกฺกนตฺเถ ปวตฺตานิ ตฺวาทิยนฺตปทานิปิ นิทฺทิฏฺฐานิ, สพฺพาเนตานิ อวิภตฺติกานีติ คเหตพฺพานิ. นิรุตฺติปิฏเก หิ นิปาตปริจฺเฉเท อวิภตฺติกานิ กตฺวา ตฺวาทิยนฺตปทานิ วุตฺตานิ. สทฺทตฺถวิทูนํ ปน มเต ปฐมาทิวิภตฺติวเสน สวิภตฺติกานิ ภวนฺติ.

如是，表示前时态的、以“tvā”等结尾的词也已指示。应知此等皆为无格变化词。诚然，在《词释藏》的〈小品词章〉中，以“tvā”等结尾的词被说成是无格变化的。但在声论家看来，它们可以通过第一格等格的变化而成为有格变化词。

อิมสฺมิญฺจ ปน ตฺวาทิยนฺตาธิกาเร อิทญฺจุปลกฺขิตพฺพํ – ภุตฺวา คจฺฉติ, ภุตฺวา คโต, ภุตฺวา คมิสฺสสิ, กสิตฺวา วปติ. อุมงฺคา นิกฺขมิตฺวาน, เวเทโห นาวมารุหิ. ภุตฺวาน ภิกฺขุ ภิกฺขสฺสุ อิจฺจาที สมานกตฺตุกานํ ธาตูนํ ปุพฺพกาเล ตฺวาทิสทฺทปฺปโยคา. ‘‘ภุตฺวา คจฺฉตี’’ติ เอตฺถ หิ ‘‘ภุตฺวา’’ติ อิทํ ปุพฺพกาลกฺริยาทีปกํ ปทํ. ‘‘คจฺฉตี’’ติ อิทํ ปน อุตฺตรกาลกฺริยาทีปกํ, สมานกตฺตุกานิ เจตานิ ปทานิ เอกกตฺตุกานํ กฺริยานํ วาจกตฺตา. ตถา เหตฺถ โย คมนกฺริยาย [Pg.415] กตฺตา, โส เอว ภุญฺชนกฺริยาย กตฺตุภูโต ทฏฺฐพฺโพ. อยํ นโย อญฺญตฺราปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

在此关于以“tvā”等结尾词的章节中，还应当注意到这些：吃后走，吃后去了，吃后将走，耕后播种。维德哈(Vedeha)从地道出来后，登上了船。像‘比丘吃后去乞食’等，这些都是用于表示同一主体的动词，在前一动作中使用“tvā”等词。因为在‘吃后走’中，‘吃后’这个词是表示在前发生的动作，‘走’则是表示随后发生的动作，这些词语表达的是同一个主体的行为。同样地，在这里，行走这个动作的主体，应该被看作是进食这个动作的主体。这种方法也应该运用到其他类似的情况中。

‘‘อนฺธการํ นิหนฺตฺวาน, อุทิโตยํ ทิวากโร;

วณฺณํ ปญฺญาวภาเสหิ, โอภาเสตฺวา สมุคฺคโต’’

“摧破了黑暗，此日轮已升起；以其色与光，普照而高升。”

อิจฺจาทีนิปิ ปน สมานกตฺตุกานํ สมานกาเล ตฺวาทิสทฺทปฺปโยคา. เอตฺถ หิ ‘‘นิหนฺตฺวานา’’ติ ปทํ สมานกาลกฺริยาทีปกํ ปทํ. ‘‘อุทิโต’’ติ อิทํ ปน อุตฺตรกาลกฺริยาทีปกํ ปทนฺติ น วตฺตพฺพํ สมานกาลกฺริยาย อิธาธิปฺเปตตฺตา. ตสฺมาเยว สมานกาลกฺริยาทีปกํ ปทนฺติ คเหตพฺพํ. อยํ นโย อญฺญตฺราปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

同样，对于具有相同主语的动词，在动作同时发生时，使用“tvā”等词。在此，“nihantvānā”一词是表征同时动作的词。而“udito”不应说是表征后续动作的词，因为此处意指同时的动作。因此，应将其理解为表征同时动作的词。此理亦应适用于其他类似之处。

เกจิ ปน ‘‘มุขํ พฺยาทาย สยติ, อกฺขึ ปริวตฺเตตฺวา ปสฺสตี’’ติ อุทาหรนฺติ. อปเร ‘‘นิสชฺช อธีเต, ฐตฺวา กเถตี’’ติ. ตตฺถ พฺยาทานปริวตฺตนุตฺตรกาโล พฺยาทานูปสมลกฺขณํ ปสฺสนกฺริยาย ลกฺขิยติ. ‘‘นิสชฺช อธีเต, ฐตฺวา กเถตี’’ติ จ สมานกาลตายปิ อชฺเฌนกถเนหิ ปุพฺเพปิ นิสชฺชฏฺฐานานิ โหนฺตีติ สกฺกา ปุพฺพุตฺตรกาลตา สมฺภาเวตุํ, ตสฺมา ปุริมานิเยว อุทาหรณานิ ยุตฺตานิ. อุทยสมกาลเมว หิ ตนฺนิวตฺตนียนิวตฺตนนฺติ.

然而，有些人举例说：“张着嘴睡觉，转动眼睛观看”；另一些人则说：“坐着诵读，站着说话”。在前者中，观看的动作标志着张嘴与转动之后的时刻，而此（时刻）又以张嘴动作的平息为特征。至于“坐着诵读，站着说话”，即使诵读与说话是同时的，但坐和站的姿态在诵读和说话之前就可能存在，因此可以设想有前后时间的差别。所以，还是前面的例子更恰当。因为（一法的）生起与其所应止息者（另一法）的止息，确实是同时的。

‘‘ทฺวารมาวริตฺวา ปวิสติ’’อิจฺจาทิ สมานกตฺตุกานํ อปรกาเล ตฺวาทิสทฺทปฺปโยโค. ยสฺมา ปเนตฺถ ปวิสนกฺริยา ปุริมา, อาวรณกฺริยา ปน ปจฺฉิมา, ตสฺมา ‘‘อาวริตฺวา’’ติ อิทํ อปรกาลกฺริยาทีปกํ ปทนฺติ เวทิตพฺพํ. ‘‘ปวิสตี’’ติ อิทํ ปน ปุพฺพกาลกฺริยาทีปกํ ปทนฺติ. อยํ นโย [Pg.416] อญฺญตฺราปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. อปเร ‘‘ธ’นฺติ กจฺจ ปติโต ทณฺโฑ’’ติ อุทาหรณนฺติ. อภิฆาตภูตสมาโยเค ปน อภิฆาตชสทฺทสฺส สมานกาลตา เอตฺถ ลพฺภตีติ อิธาปิ ปุริมานิเยว อุทาหรณานิ ยุตฺตานีติ.

“关上门后进入”等，是具有相同主语的动词在表示后时动作时使用‘tvā’等词的用法。因为在此，进入的动作是先发生的，而关门的动作是后发生的，因此应知‘āvaritvā’是表征后时动作的词，而‘pavisati’是表征前时动作的词。此理亦应适用于其他类似之处。另有人举例说：“‘dha’地一声，棍子掉落了。”然而，在撞击发生时，由撞击产生的声音与撞击是同时的，因此在这里也还是前面的例子更恰当。

‘‘ปิสาจํ ทิสฺวา จสฺส ภยํ โหติ. ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา’’อิจฺจาทิ อสมาเน กตฺตริ ปโยโค. เอตฺถ หิ ปิสาจํ ทิสฺวา ปุริสสฺส ภยํ โหติ, ปญฺญาย ทิสฺวา อสฺส ปุคฺคลสฺส อาสวา ปริกฺขีณา. เอวํ สมานกตฺตุกตา ธาตูนํ น ลพฺภติ ทสฺสนกฺริยาย ปุริเสสุ ปวตฺตนโต, ภวนาทิกฺริยาย จ ภยาทีสุ ปวตฺตนโตติ ทฏฺฐพฺพํ. อยํ นโย อญฺญตฺราปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ.

“见到毕舍遮(pisāca)则生起恐惧，以智慧见到则诸漏灭尽”等，是主语不同的用法。在此，见到毕舍遮，那个人生起恐惧；以智慧见到，那个人的诸漏灭尽。如是，应知由于见的动作发生在人身上，而生起等动作发生在恐惧等上，故动词不具有相同的主语。此理亦应适用于其他类似之处。

อิทมฺปิ ปเนตฺถ อุปลกฺขิตพฺพํ ‘‘อปฺปตฺวา นทึ ปพฺพโต, อติกฺกมฺม ปพฺพตํ นที’’อิจฺจาทิ ปราปรโยโค. ‘‘สีหํ ทิสฺวา ภยํ โหติ, ฆตํ ปิวิตฺวา พลํ ชายเต, ‘ธ’นฺติ กตฺวา ทณฺโฑ ปติโต’’อิจฺจาทิ ลกฺขณเหตุอาทิปฺปโยโค. ‘‘นฺหตฺวา คมนํ, ภุตฺวา สยนํ. อุปาทาย รูป’’มิจฺจาปิ พฺยตฺตเยน สทฺทสิทฺธิปฺปโยโคติ.

此处亦应注意：“未至河而山（现），越过山而河（现）”等前后相续的用法。“见到狮子则生恐惧，喝了酥油则生力量，‘dha’地一声，棍子掉落”等特征、原因等的用法。“洗浴后行走，吃饭后睡觉，取于色”等以显明的方式确立词语的用法。

อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ สมานกตฺตุกานํ ธาตูนํ ปุพฺพกาเล ตฺวาทิสทฺทปฺปโยโค, สมานกตฺตุกานํ สมานกาเล ตฺวาทิสทฺทปฺปโยโค, สมานกตฺตุกานํ อปรกาเล ตฺวาทิสทฺทปฺปโยโค, อสมานกตฺตุกานํ ตฺวาทิสทฺทปฺปโยโค, ปราปรโยโค[Pg.417], ลกฺขณเหตุอาทิปฺปโยโค, พฺยตฺตเยน สทฺทสิทฺธิปฺปโยโคติ สตฺตธา ตฺวาทิยนฺตานํ ปทานํ ปโยโค เวทิตพฺโพ.

如是，总而言之，应知以“tvā”等结尾之词的七种用法：同主语动词的前时用法，同主语动词的同时用法，同主语动词的后时用法，不同主语动词的用法，前后相续的用法，特征、原因等的用法，以及以显明的方式成立词语之用法。

ยทิ เอวํ กสฺมา กจฺจายเน ‘‘ปุพฺพกาเลกกตฺตุกานํ ตุน ตฺวาน ตฺวา วา’’ติ ปุพฺพกาเลเยว เอกกตฺตุกคฺคหณํ กตนฺติ? เยตุยฺเยน ตฺวาทิยนฺตานํ ปทานํ ปุริมกาลกฺริยาทีปนโต. กจฺจายเน หิ เยภุยฺเยน ปวตฺตึ สนฺธาย ‘‘ปุพฺพกาเลกกตฺตุกาน’’นฺติ วุตฺตํ. ยสฺมา ปน ‘‘อิติ กตฺวา’’ติอาทีนํ ปทานํ เหตุอตฺถวเสนปิ ปุพฺพาจริเยหิ อตฺโถ สํวณฺณิโต, ตสฺมา ‘‘ภวิตฺวา’’ติอาทีนํ ภูธาตุมยานํ ตฺวาทิสทฺทนฺตานํ ปทานํ อญฺเญสญฺจ ‘‘ปจิตฺวา’’ติอาทีนํ ยถาปโยคํ ‘‘ภวนเหตุ ปจนเหตู’’ติอาทินา เหตุอตฺโถปิ คเหตพฺโพ. อตฺริทํ วุจฺจติ –

既然如此，迦旃延(Kaccāyana)为何在“前时同主语的tuna、tvāna、tvā或”中，只取“前时同主语”呢？在《迦旃延》中，确实是针对通常用法而说“前时同主语”的。但由于古师们也曾依原因义来释义“iti katvā”等词，因此，对于“bhavitvā”等由“bhū”词根构成的以“tvā”等结尾之词，以及其他如“pacitvā”等词，都应按照其用法，如“为存在故、为烹煮故”等，亦应理解其原因义。于此，所说的是——

เหตุตฺเถปิ ยโต โหนฺติ, สทฺทา อุสฺสุกฺกนตฺถกา;

ตสฺมา เหตุวเสนาปิ, วเทยฺยตฺถํ วิจกฺขโณ.

由于词语亦有原因义，及策励探求义；是故智者亦应依原因，解说其义理。

‘‘อิติ กตฺวา’’ติ สทฺทสฺส, อตฺถสํวณฺณนาสุ หิ;

‘‘อิติ กรณเหตู’’ติ, อตฺโถ ธีเรหิ คยฺหติ.

于“iti katvā”一词的意义释义中，智者们确实取“以此为因”之义。

‘‘คจฺฉามิ ทานิ นิพฺพานํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจติ’’;

อิติ ปาเฐปิ เหตุตฺโถ, คยฺหเต ปุพฺพวิญฺญุภิ.

“我今趣向涅槃，至彼则无忧”；于此偈颂中，前贤智者亦取其原因义。

‘‘ยสฺมึ นิพฺพาเน คมน-เหตู’’ติ หิ กถียเต;

เหตุตฺเถวํ ยถาโยค-มญฺญตฺราปิ อยํ นโย.

确实，此被解说为“去往彼涅槃是（无忧之）因”；如是，于其他原因义处，此理亦应适当地运用。

เอวํ ภูตสทฺทสฺส อตฺถุทฺธาโร จ ตุมนฺตปทญฺจ ตฺวาทิยนฺตปทญฺจาติ อตฺถตฺติกํ วิภตฺตํ.

如是，“bhūta”词的义理抉择、“tumanta”词以及以“tvādi”结尾之词——此意义三法已被辨析。

โย [Pg.418] อิมมตฺถติกํ สุวิภตฺตํ,กณฺณรสายนมาคมิกานํ;

ธารยเต ส ภเว คตกงฺขา,ปาวจนมฺหิ คเต สุขุมตฺเถ.

若人受持此善辨析之意义三法，此于学人为耳之甘露；彼于圣教甚深义，当能断除诸疑惑。

อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ

如是，为令智者于具释义之九分教与三藏的言语之道中

โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ

为求善巧而作的《声律论》中，

อตฺถตฺติกวิภาโค นาม

名为“意义三法之辨析”

จุทฺทสโม ปริจฺเฉโท.

第十四章。

เอวํ นานปฺปการโต ภูธาตุรูปานิ ทสฺสิตานิ.

如是，已从多种方面显示了“bhū”词根的诸形态。

ปทมาลา นิฏฺฐิตา.

词鬘，终。

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母
1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส 礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者 สทฺทนีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 声形论（词源篇） คนฺถารมฺภกถา 序言 ธีเรหิ [Pg.1] มคฺคนาเยน, เยน พุทฺเธน เทสิตํ; สิตํ ธมฺมมิธญฺญาย, ญายเต อมตํ ปทํ. 智者依佛陀、引道者所宣示，于此了知清净法，得以证知不死句。 ตํ นมิตฺวา มหาวีรํ, สพฺพญฺญุํ โลกนายกํ; มหาการุณิกํ เสฏฺฐํ, วิสุทฺธํ สุทฺธิทายกํ. 礼敬彼大雄、一切知者、世间导师，大悲者、最胜者、极清净者、施予清净者。 สทฺธมฺมญฺจสฺส ปูเชตฺวา, สุทฺธํ สนฺตมสงฺขตํ; อตกฺกาวจรํ สุฏฺฐุ, วิภตฺตํ มธุรํ สิวํ. 亦礼敬彼正法，纯净、寂静、无为，非思量境、善巧分别、甘美、吉祥。 สงฺฆสฺส จ’ญฺชลึ กตฺวา, ปุญฺญกฺเขตฺตสฺส ตาทิโน; สีลสมาธิปญฺญาทิ-วิสุทฺธคุณโชติโน. 亦合掌敬礼僧伽，彼福田、如是者，辉耀于戒、定、慧等清净功德。 นมสฺสนาทิปุญฺญสฺส, กตสฺส รตนตฺตเย; เตชสาหํ ปหนฺตฺวาน, อนฺตราเย อเสสโต. 由在三宝所作之礼敬等福德的威力，愿我完全消除一切障碍。 โลกนีติวิยตฺตสฺส, สตฺถุ สทฺธมฺมนีติโน; สาสนตฺถํ ปวกฺขามิ, สทฺทนีติมนากุลํ. 为彼善巧于世间行仪与正法行仪之导师的教法故，我今将宣说清晰的《声律论》。 อาสวกฺขยลาเภน, โหติ สาสนสมฺปทา; อาสวกฺขยลาโภ จ, สจฺจาธิคมเหตุโก. 由证得诸漏尽，圣教得以圆满成就；而诸漏尽之证得，则以现观诸谛为因。 สจฺจาธิคมนํ [Pg.2] ตญฺจ, ปฏิปตฺติสฺสิตํ มตํ; ปฏิปตฺติ จ สา กามํ, ปริยตฺติปรายณา. 而彼诸谛之现观，咸认依于修习；彼修习，确实依于教理。 ปริยตฺตาภิยุตฺตานํ, วิทิตฺวา สทฺทลกฺขณํ; ยสฺมา น โหติ สมฺโมโห, อกฺขเรสุ ปเทสุ จ. 因为勤学教理者，在知晓词语特征后，于字母和词语上即无困惑。 ยสฺมา จาโมหภาเวน, อกฺขเรสุ ปเทสุ จ; ปาฬิยตฺถํ วิชานนฺติ, วิญฺญู สุคตสาสเน. 又因于字母和词语上无有困惑，智者于善逝教法中能解巴利之义。 ปาฬิยตฺถาวโพเธน, โยนิโส สตฺถุสาสเน; สปฺปญฺญา ปฏิปชฺชนฺติ, ปฏิปตฺติมตนฺทิกา. 通过如理地理解导师教法中的巴利之义，具慧者将不懈怠地修习。 โยนิโส ปฏิปชฺชิตฺวา, ธมฺมํ โลกุตฺตรํ วรํ; ปาปุณนฺติ วิสุทฺธาย, สีลาทิปฏิปตฺติยา. 如理修习殊胜的出世间法，他们将通过戒等清净的修习而证得。 ตสฺมา ตทตฺถิกา สุทฺธํ, นยํ นิสฺสาย วิญฺญุนํ; ภญฺญมานํ มยา สทฺท-นีตึ คณฺหนฺตุ สาธุกํ. 是故，有志于此者，应依止智者之清净方法，善加领受我所宣说的《声律论》。 ธาตุ ธาตูหิ นิปฺผนฺน-รูปานิ จ สลกฺขโณ; สนฺธินามาทิเภโท จ, ปทานํ ตุ วิภตฺติ จ. 语根，由语根所派生之语形及其特征；以及连音、名词等之分别，与词语之格变。 ปาฬินยาทโยจฺเจว-เมตฺถ นานปฺปการโต; สาสนสฺโสปการาย, ภวิสฺสติ วิภาวนา. 巴利之规则等，在此将以各种方式，为饶益圣教而加以阐明。 ๑. สวิกรณาขฺยาตวิภาค 1. 带变位语缀动词之分类 ตตฺถ ธาตูติ เกนฏฺเฐน ธาตุ? สกตฺถมฺปิ ธาเรตีติ ธาตุ, อตฺถาติสยโยคโต ปรตฺถมฺปิ ธาเรตีติ ธาตุ, วีสติยา อุปสคฺเคสุ เยน เกนจิ อุปสคฺเคน อตฺถวิเสสการเณน ปฏิพทฺธา อตฺถวิเสสมฺปิ ธาเรตีติ ธาตุ, ‘‘อยํ อิมิสฺสา อตฺโถ, อยมิโต ปจฺจโย ปโร’’ติอาทินา อเนกปฺปกาเรน ปณฺฑิเตหิ ธาริยติ เอสาติปิ ธาตุ, วิทหนฺติ วิทุโน เอตาย สทฺทนิปฺผตฺตึ อยโลหาทิมยํ [Pg.3] อยโลหาทิธาตูหิ วิยาติปิ ธาตุ. เอวํ ตาว ธาตุสทฺทสฺสตฺโถ เวทิตพฺโพ. 在此，“语根”以何义为语根？因其能保持自身之义，故为语根；因其与殊胜意义结合而能保持他者之义，故为语根；因其与二十个前缀中的任何一个结合，以产生特殊意义为因，而能保持该特殊意义，故为语根；又因其以“此是此之义，此是彼之语缀”等多种方式被智者所持，故为语根；智者通过它来构造词语，如同铁等金属由铁等金属元素构成，故为语根。应当如是理解“语根”一词的含义。 ธาตุสทฺโท ชินมเต, อิตฺถิลิงฺคตฺตเน มโต; สตฺเถ ปุลฺลิงฺคภาวสฺมึ, กจฺจายนมเต ทฺวิสุ. 在胜者之教法中，“语根”一词被认为是阴性；而在语法论著中，则为阳性；在迦旃延的观点中，两者皆可。 อถ วา ชินมเต ‘‘ตโต โคตมิธาตูนี’’ติ เอตฺถ ธาตุสทฺโท ลิงฺควิปลฺลาเส วตฺตติ ‘‘ปพฺพตานิ วนานิ จา’’ติ เอตฺถ ปพฺพตสทฺโท วิย, น ปเนตฺถ วตฺตพฺพํ ‘‘อฏฺฐิวาจกตฺตา นปุํสกนิทฺเทโส’’ติ อฏฺฐิวาจกตฺเตปิ ‘‘ธาตุโย’’ติ อิตฺถิลิงฺคทสฺสนโต. ภูวาทโย สทฺทา ธาตโว. เสยฺยถิทํ? ภู อิ กุ เก ตกฺก ตก ตกิ สุกอิจฺจาทโย. คณโต เต อฏฺฐวิธา ภูวาทิคโณ รุธาทิคโณ ทิวาทิคโณ สฺวาทิคโณ กิยาทิคโณ คหาทิคโณ ตนาทิคโณ จุราทิคโณ จาติ. อิทานิ เตสํ วิกรณสญฺญิเต ปจฺจเย ทสฺเสสฺสาม. อเนกวิธา หิ ปจฺจยา นานปฺปกาเรสุ นามนาม กิตนาม สมาสนาม ตทฺธิตนามาขฺยาเตสุ ปวตฺตนโต. สงฺเขปโต ปน ทุวิธาว นามปจฺจโย อาขฺยาตปจฺจโย จาติ. ตตฺราปิ อาขฺยาตปจฺจยา ทุวิธา วิกรณปจฺจยโนวิกรณปจฺจยวเสน. ตตฺถ วิกรณปจฺจโย อการาทิสตฺตรสวิโธ อคฺคหิตคฺคหเณน ปนฺนรสวิโธ จ. โนวิกรณปจฺจโย ปน ข ฉ สาทิเนกวิโธ. เย รูปนิปฺผตฺติยา อุปการกา อตฺถวิเสสสฺส โชตกา วา อโชตกา วา โลปนียา วา อโลปนียา วา, เต สทฺทา ปจฺจยา. 或者，在胜者之教法中，于“tato gotamidhātūnī'ti(于是有乔达弥之舍利)”一句，“dhātu”一词用于性的转换，犹如“pabbatāni vanāni cā'ti(诸山与诸林)”中“pabbata”一词。此处不应说“因其表示‘骨’，故为中性”，因为即使表示‘骨’，亦可见“dhātuyo”之阴性用法。Bhū等词为语根，例如：bhū(存在)、i(去)、ku(作)、ke(知)、takka(思)、taka(行)、taki(求)、suka(乐)等。依语根组分，有八种：bhūvādi(存在)组、rudhādi(阻碍)组、divādi(天)组、svādi(苏)组、kiyādi(基)组、gahādi(取)组、tanādi(延展)组、curādi(偷)组。现在我们将说明彼等被称为“变位语缀”的语缀。语缀有多种，用于名词、初级派生词、复合词、次级派生词和动词等各种情况。简而言之，仅有名词语缀和动词语缀两种。其中动词语缀又分变位语缀和非变位语缀。变位语缀有a等十七种，若依未提及者亦摄入之原则，则有十五种。非变位语缀则有kha、cha、sā等多种。凡有助于语形构成，或能或不能显明特殊意义，或可或不可省略之音，皆为语缀。 ปฏิจฺจ การณํ ตํ ตํ, เอนฺตีติ ปจฺจยาถ วา; ปฏิจฺจ สทฺทนิปฺผตฺติ, อิโต เอตีติ ปจฺจยา. 或者，因其依于此等原因而生起(enti)，故为语缀(paccayā)；或者，因词语之构成由此(ito)而来(eti)，故为语缀(paccayā)。 นามิกปฺปจฺจยานํ [Pg.4] โย, วิภาโค อาวิ เหสฺสติ; นามกปฺเป ยโต ตสฺมา, น ตํ วิตฺถารยามเส. 名词语缀之分类，将于名词章中阐明，故于此不详述。 โย โนวิกรณานํ ตุ, ปจฺจยานํ วิภาคโต; โส ปนาขฺยาตกปฺปมฺหิ, วิตฺถาเรนา’คมิสฺสตีติ. 至于非变位语缀之分类，则将于动词章中详细阐述。 อิจฺจาเนกวิเธสุ ปจฺจเยสุ ‘‘วิกรณปจฺจยา นาม อิเม’’ติ สลฺลกฺเขตพฺพา. กถํ? ภูวาทิคณโต อปจฺจโย โหติ กตฺตริ, รุธาทิคณโต อการิวณฺเณกาโรการปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ, ปุพฺพมชฺฌฏฺฐาเน นิคฺคหีตาคโม จ, ทิวาทิคณโต ยปจฺจโย โหติ กตฺตริ, สฺวาทิคณโต ณุ ณา อุณาปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ, กิยาทิคณโต นาปจฺจโย โหติ กตฺตริ, คหาทิคณโต ปฺป ณฺหาปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ, ตนาทิคณโต โอ ยิรปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ, จุราทิคณโต เณ ณยปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ. 在各种语缀中，应辨识出：“此等为变位语缀”。如何辨识？从bhūvādi(存在)组，于主动语态有a语缀；从rudhādi(阻碍)组，于主动语态有a、i、e、o语缀，且于词根之前或中间加入鼻音(niggahīta)；从divādi(天)组，于主动语态有ya语缀；从svādi(苏)组，于主动语态有ṇu、ṇā、uṇā语缀；从kiyādi(基)组，于主动语态有nā语缀；从gahādi(取)组，于主动语态有ppa、ṇhā语缀；从tanādi(延展)组，于主动语态有o、yira语缀；从curādi(偷)组，于主动语态有ṇe、ṇaya语缀。 อกาโร จ อิวณฺโณ จ, เอ โอการา จ โย ตถา; ณุ ณา อุณา จ นา ปฺป ณฺหา-ยิรา เณ ณยปจฺจยา. 语缀有a、i、e、o，以及ya；又有ṇu、ṇā、uṇā、nā、ppa、ṇhā、yira、ṇe、ṇaya。 อคฺคหิตคฺคหเณน, เอวํ ปนฺนรเส’ริตา; วิกรณวฺหยา เอเต, ปจฺจยาติ วิภาวเย. 依未提及者亦摄入之原则，如是说有十五种；应知此等即是名为“变位语缀”之语缀。 เย เอวํ นิทฺทิฏฺเฐหิ วิกรณปจฺจเยหิ ตทญฺเญหิ จ สปฺปจฺจยา อฏฺฐวิธา ธาตุคณา สุตฺตนฺเตสุ พหูปการา, เตสฺวายํ ภูวาทิคโณ. ภู สตฺตายํ, ภูธาตุ วิชฺชมานตายํ วตฺตติ. สกมฺมิกากมฺมิกาสุ ธาตูสุ อยํ อกมฺมิกา ธาตุ, น ปน ‘‘ธมฺมภูโต’’ติอาทีสุ ปตฺติอตฺถวาจิกา อปรา ภูธาตุ วิย สกมฺมิกา. เอสา หิ ปริอภิอาทีหิ อุปสคฺเคหิ ยุตฺตาเยว สกมฺมิกา ภวติ, น อุป ปรา ปาตุอาทีหิ อุปสคฺคนิปาเตหิ ยุตฺตาปิ. อโต อิมิสฺสา สิทฺธานิ รูปานิ ทฺวิธา เญยฺยานิ อกมฺมกปทานิ สกมฺมกปทานิ จาติ. 这八种带有如此指出的变化语缀及其他语缀的语根组在经文中非常有用，其中之一就是“bhū”(存)等组。“bhū”意为“存在”，“bhū”语根用于表示“存在”的意义。在及物语根和不及物语根中，此为不及物语根，而不像在“已成法”(dhammabhūto)等词中表示“达到”意义的另一个“bhū”语根，后者是及物语根。因为这个语根只有与“pari”、“abhi”等前缀连用时才成为及物语根，即使与“upa”、“parā”、“pātu”等前缀或小品词连用也不是。因此，从此语根派生的词应被理解为两种：及物词和不及物词。 สุทฺธกตฺตุกฺริยาปทนิทฺเทส 纯主动动词的解释 ตตฺร [Pg.5] ภวติ อุพฺภวติ สมุพฺภวติ ปภวติ ปราภวติ สมฺภวติ วิภวติ, โภติ สมฺโภติ วิโภติ ปาตุภวติ ปาตุพฺภวติ ปาตุโภติ, อิมานิ อกมฺมกปทานิ. เอตฺถ ปาตุอิติ นิปาโต, โส ‘‘อาวิภวติ ติโรภวตี’’ติอาทีสุ อาวิ ติโรนิปาตา วิย ภูธาตุโต นิปฺผนฺนาขฺยาตสทฺทสฺส เนว วิเสสกโร, น จ สกมฺมกตฺตสาธโก. อุอิจฺจาทโย อุปสคฺคา, เต ปน วิเสสกรา, น สกมฺมกตฺตสาธกา. เยสมตฺโถ กมฺเมน สมฺพนฺธนีโย น โหติ, ตานิ ปทานิ อกมฺมกานิ. อกมฺมกปทานํ ยถารหํ สกมฺมกากมฺมกวเสน อตฺโถ กเถตพฺโพ. ปริโภติ ปริภวติ, อภิโภติ อภิภวติ, อธิโภติ อธิภวติ, อติโภติ อติภวติ, อนุโภติ อนุภวติ, สมนุโภติ สมนุภวติ, อภิสมฺโภติ อภิสมฺภวติ, อิมานิ สกมฺมกปทานิ. เอตฺถ ปริอิจฺจาทโย อุปสคฺคา, เต ภูธาตุโต นิปฺผนฺนาขฺยาตสทฺทสฺส วิเสสกรา เจว สกมฺมกตฺตสาธกา จ. เยสมตฺโถ กมฺเมน สมฺพนฺธนีโย, ตานิ ปทานิ สกมฺมกานิ. สกมฺมกปทานํ สกมฺมกวเสน อตฺโถ กเถตพฺโพ, กฺวจิ อกมฺมกวเสนปิ. เอวํ สุทฺธกตฺตุกฺริยาปทานิ ภวนฺติ. อุทฺเทโสยํ. 在此，“bhavati”(存在)、“ubbhavati”(生起)、“samubbhavati”(俱生起)、“pabhavati”(产生)、“parābhavati”(衰败)、“sambhavati”(出现)、“vibhavati”(消失)，以及“bhoti”、“sambhoti”、“vibhoti”、“pātubhavati”、“pātubbhavati”、“pātubhoti”(显现)，这些是不及物词。其中，“pātu”是小品词，它如同“āvibhavati”(显现)和“tirobhavati”(隐没)等词中的“āvi”(显)和“tiro”(隐)小品词一样，既不限定从“bhū”语根派生动词的意义，也不能使其成为及物词。而“u”等是前缀，它们限定意义，但不能使其成为及物词。凡是其义不需与宾语关联的词，即为不及物词。不及物词的含义应酌情按及物或不及物的方式来解释。“paribhoti”、“paribhavati”(轻蔑、凌辱)，“abhibhoti”、“abhibhavati”(克服、制伏)，“adhibhoti”、“adhibhavati”(支配、压制)，“atibhoti”、“atibhavati”(超越)，“anubhoti”、“anubhavati”(感受、体验)，“samanubhoti”、“samanubhavati”(充分感受、彻底体验)，“abhisambhoti”、“abhisambhavati”(完全掌握)，这些是及物词。在此，“pari”等前缀，既限定从“bhū”语根派生动词的意义，又使其成为及物词。凡是其义需要与宾语关联的词，即为及物词。及物词的含义应按及物的方式来解释，有时也可按不及物的方式解释。如是，便有不及物与及物动词。以上是纲要。 ตตฺร ภวตีติ โหติ วิชฺชติ ปญฺญายติ สรูปํ ลภติ. อุพฺภวตีติ อุปฺปชฺชติ สรูปํ ลภติ. สมุพฺภวตีติ สมุปฺปชฺชติ สรูปํ ลภติ. ปภวตีติ โหติ สมฺภวติ. อถ วา ปภวตีติ ยโต กุโตจิ สนฺทติ, น วิจฺฉิชฺชติ, อวิจฺฉินฺนํ โหติ, ตํ ตํ ฐานํ วิสรติ. ปราภวตีติ ปราภโว โหติ พฺยสนํ อาปชฺชติ อวุทฺธึ ปาปุณาติ. สมฺภวตีติ สุฏฺฐุ ภวติ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชติ. วิภวตีติ อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ วิปชฺชติ, วิเสสโต วา ภวติ สมฺปชฺชติ. โภติ สมฺโภติ วิโภตีติ อิมานิ ‘‘ภวติ [Pg.6] สมฺภวติ วิภวตี’’ติ อิเมหิ ยถากฺกมํ สมานนิทฺเทสานิ. ปาตุภวตีติ ปกาสติ ทิสฺสติ ปญฺญายติ ปากฏํ โหติ. ปาตุพฺภวติ ปาตุโภตีติ อิมานิ ‘‘ปาตุภวตี’’ติ อิมินา สมานนิทฺเทสานิ. เอวํ อกมฺมกปทานํ ยถารหํ สกมฺมกากมฺมกวเสน อตฺถกถนํ ทฏฺฐพฺพํ. เอวมุตฺตรตฺราปิ อญฺเญสมฺปิ อกมฺมกปทานํ. 在此，“bhavati”(存在)是指存在、显现、被认知、获得形态。“ubbhavati”(生起)是指生起、获得形态。“samubbhavati”(俱生起)是指一同生起、获得形态。“pabhavati”(产生)是指存在、发生。或者，“pabhavati”是指从某处流出，不中断，持续不断，遍及各处。“parābhavati”(衰败)是指衰败、遭遇不幸、不得增长。“sambhavati”(兴盛)是指良好地存在、达到增长、繁茂、广大。“vibhavati”(消亡)是指断绝、毁灭、败亡；或者特别地存在、成就。“bhoti”、“sambhoti”、“vibhoti”与“bhavati”、“sambhavati”、“vibhavati”依次同义。“pātubhavati”(显现)是指显露、被看见、被认知、变得明显。“pātubbhavati”和“pātubhoti”与“pātubhavati”同义。如此，应根据情况，按及物或不及物的方式来理解不及物词的解释。此后，对于其他不及物词也应如此。 ปริโภติทุกาทีสุ ปน สตฺตสุ ทุเกสุ ยถากฺกมํ ทฺเว ทฺเว ปทานิ สมานตฺถานิ, ตสฺมา ทฺเว ทฺเว ปทานิเยว คเหตฺวา นิทฺทิสิสฺสาม. ตตฺร ปริโภติ ปริภวตีติ ปรํ หึสติ ปีเฬติ, อถ วา หีเฬติ อวชานาติ. อภิโภติ อภิภวตีติ ปรํ อชฺโฌตฺถรติ มทฺทติ. อธิโภติ อธิภวตีติ ปรํ อภิมทฺทิตฺวา ภวติ อตฺตโน วสํ วตฺตาเปติ. อติโภติ อติภวตีติ ปรํ อติกฺกมิตฺวา ภวติ. อนุโภติ อนุภวตีติ สุขทุกฺขํ เวเทติ ปริภุญฺชติ สุขทุกฺขปฏิสํเวที โหติ. สมนุโภติ สมนุภวตีติ สุขทุกฺขํ สุฏฺฐุ เวเทติ สุฏฺฐุ ปริภุญฺชติ สุฏฺฐุ สุขทุกฺขปฏิสํเวที โหติ. อภิสมฺโภติ อภิสมฺภวตีติ ปรํ อชฺโฌตฺถรติ มทฺทติ. เอวํ สกมฺมกปทานํ สกมฺมกวเสน อตฺถกถนํ ทฏฺฐพฺพํ. กตฺถจิ ปน คจฺฉตีติ ปวตฺตตีติ เอวํ อกมฺมกวเสนปิ. เอวมุตฺตรตฺราปิ อญฺเญสํ สกมฺมกปทานํ. 在“paribhoti”等七组对偶词中，每组的两个词意义相同，因此我们将成对地进行解释。其中，“paribhoti”和“paribhavati”是指伤害、压迫他人，或者轻视、蔑视他人。“abhibhoti”和“abhibhavati”是指压倒、征服他人。“adhibhoti”和“adhibhavati”是指征服他人后，使其服从自己的意志。“atibhoti”和“atibhavati”是指超越他人。“anubhoti”和“anubhavati”是指感受、享用苦乐，成为苦乐的感受者。“samanubhoti”和“samanubhavati”是指良好地感受、享用苦乐，成为苦乐的良好感受者。“abhisambhoti”和“abhisambhavati”是指压倒、征服他人。如此，应按及物的方式来理解及物词的解释。但在某些情况下，也可按不及物的方式解释，例如“gacchati”(去)即是“pavattati”(进行)。此后，对于其他及物词也应如此。 อปจฺจโย ปโร โหติ, ภูวาทิคณโต สติ; สุทฺธกตฺตุกฺริยาขฺยาเน, สพฺพธาตุกนิสฺสิเต. 当语根属于“bhū”(存)等组，在表述纯主动动词，且依附于“sabbadhātuka”(通语基)后缀时，“a”语缀置于其后。 อยํ สุทฺธกตฺตุกฺริยาปทานํ นิทฺเทโส. 此为不及物与及物动词的解释。 เหตุกตฺตุกฺริยาปทนิทฺเทส 使役动词的解释 ภาเวติ วิภาเวติสมฺภาเวติ ปริภาเวติ, เอวํ เหตุกตฺตุกฺริยาปทานิ ภวนฺติ. เอกกมฺมกวเสเนสมตฺโถ คเหตพฺโพ[Pg.7]. ปจฺฉิมสฺส ปน ทฺวิกมฺมกวเสนปิ. ปริภาวาเปติ อภิภาวาเปติ อนุภาวาเปติ, เอวมฺปิ เหตุกตฺตุกฺริยาปทานิ ภวนฺติ. ทฺวิกมฺมกวเสเนสมตฺโถ คเหตพฺโพ. อิจฺเจวํ ทฺวิธา เหตุกตฺตุกฺริยาปทานิ เญยฺยานิ, อญฺญานิปิ คเหตพฺพานิ. “bhāveti”、“vibhāveti”、“sambhāveti”、“paribhāveti”，如是为使役动词。其义应按单宾语的方式来理解。但最后一个，也可按双宾语的方式来理解。“paribhāvāpeti”、“abhibhāvāpeti”、“anubhāvāpeti”，如是亦为使役动词。其义应按双宾语的方式来理解。如是，当知使役动词有此二种，其他也应类推而知。 ตตฺร ภาเวตีติ ปุคฺคโล ภาเวตพฺพํ ยํ กิญฺจิ ภาเวติ อาเสวติ พหุลีกโรติ, อถ วา ภาเวตีติ วฑฺเฒติ. วิภาเวตีติ ภาเวตพฺพํ ยํ กิญฺจิ วิภาเวติ วิเสเสน ภาเวติ, วิวิเธน วา อากาเรน ภาเวติ ภาวยติ วฑฺเฒติ, อถ วา วิภาเวตีติ อภาเวติ อนฺตรธาเปติ. สมฺภาเวตีติ ยสฺส กสฺสจิ คุณํ สมฺภาเวติ สมฺภาวยติ สุฏฺฐุ ปกาเสติ อุกฺกํเสติ. ปริภาเวตีติ ปริภาเวตพฺพํ ยํ กิญฺจิ ปริภาเวติ ปริภาวยติ สมนฺตโต วฑฺเฒติ. เอวํ เอกกมฺมกวเสนตฺโถ คเหตพฺโพ. อถ วา ปริภาเวตีติ วาเสตพฺพํ วตฺถุํ ปริภาเวติ ปริภาวยติ วาเสติ คนฺธํ คาหาเปติ. เอวํ ทฺวิกมฺมกวเสนาปิ อตฺโถ คเหตพฺโพ. ปริภาวาเปตีติ ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สปตฺตํ ปริภาวาเปติ หึสาเปติ, อถ วา ปริภาวาเปตีติ หีฬาเปติ อวชานาเปติ. อภิภาวาเปตีติ ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สปตฺตํ อภิภาวาเปติ อชฺโฌตฺถราเปติ. อนุภาวาเปตีติ ปุคฺคโล ปุคฺคเลน สมฺปตฺตึ อนุภาวาเปติ ปริโภเชติ. 在此，“bhāveti”是说，人修习任何应修习的，即亲近、多作；或者，“bhāveti”是说增长。“vibhāveti”是说，对任何应修习的进行特别修习，或以多种方式修习、培育、增长；或者，“vibhāveti”是说使其不修习，使其消失。“sambhāveti”是说，称扬任何人的功德，善为显示，赞叹提高。“paribhāveti”是说，对任何应遍修习的进行全面修习，全方位增长。如是，应以单宾语的方式来理解其义。或者，“paribhāveti”是说，使应熏之物熏香，使其吸收香味。如是，也可以以双宾语的方式来理解其义。“paribhāvāpeti”是说，人令他人伤害怨敌；或者，“paribhāvāpeti”是说，令人轻视、蔑视。“abhibhāvāpeti”是说，人令他人压制怨敌。“anubhāvāpeti”是说，人令他人享用成就。 ปยุตฺโต กตฺตุนา โยเค, ฐิโตเยวาปฺปธานิเย; กฺริยํ สาเธติ เอตสฺส, ทีปกํ สาสเน ปทํ. 被能动者所运用，虽处于次要地位；它成就此（能动者）的动作，是教法中的一个说明词。 กรณวจนํเยว, เยภุยฺเยน ปทิสฺสติ; อาขฺยาเต การิตฏฺฐานํ, สนฺธาย กถิตํ อิทํ. 工具格的表达确实最为常见；这是就动词中的使役用法而说。 น [Pg.8] นาเม การิตฏฺฐานํ, ‘‘โพเธตา’’ อิติอาทิกํ; ‘‘สุนเขหิปิ ขาทาเปนฺติ’’, อิจฺจาทีนิ ปทานิ จ; อาหริตฺวาน ทีเปยฺย, ปโยคกุสโล พุโธ. 使役用法不在名词中，如“bodhetā”等。善于用例的智者，应引用“sunakhehipi khādāpenti”（甚至让狗吃掉）等词句来阐明。 ตตฺริทํ กรณวจนํ กมฺมตฺถทีปกํ, อุปโยคสามิวจนานิปิ ตทฺทีปกานิ โยเชตพฺพานิ. กถํ? ปริภาวาเปตีติ ปุคฺคโล ปุคฺคลํ สปตฺตํ ปริภาวาเปตีติ, ตถา ปริภาวาเปตีติ ปุคฺคโล ปุคฺคลสฺส สปตฺตํ ปริภาวาเปตีติ. เสสานิ นยานุสาเรน นิทฺทิสิตพฺพานิ. เอวํ สพฺพาเนตานิ กรโณปโยคสามิวจนานิ กมฺมตฺถทีปกานิเยว โหนฺติ, ตสฺมา ทฺวิกมฺมกวเสนตฺโถ คเหตพฺโพ. 在此，此工具格词语是业义的说明词，与格和属格词语也应连接为该义的说明词。如何？“paribhāvāpeti”是说，人使另一人（宾格）伤害怨敌；同样，“paribhāvāpeti”是说，人使[他人]为另一人（属格）伤害怨敌。其余的应按此理说明。如是，所有这些工具格、与格和属格的词语都只是业义的说明词，因此应以双宾语的方式来理解其义。 อยํ เหตุกตฺตุกฺริยาปทานํ นิทฺเทโส. 这是使役动词的解释。 กมฺมกฺริยาปทนิทฺเทส 业动词的解释 ภวิยเต วิภวิยเต ปริภวิยเต อภิภวิยเต อนุภวิยเต ปริภูยเต อภิภูยเต อนุภูยเต, เอวํ กมฺมุโน กฺริยาปทานิ ภวนฺติ. อญฺญถา จ ภวิยฺยเต วิภวิยฺยเต ปริภวิยฺยเต อภิภวิยฺยเต อนุภวิยฺยเต ปริภุยฺยเต อภิภุยฺยเต อนุภุยฺยเตติ. เอตฺถ กมฺมุโน กฺริยาปทานิเยว กมฺมกตฺตุโน กฺริยาปทานิ กตฺวา โยเชตพฺพานิ. วิสุญฺหิ กมฺมกตฺตุโน กฺริยาปทานิ น ลพฺภนฺติ. “bhaviyate”（被修习）、“vibhaviyate”（被消除）、“paribhaviyate”（被轻蔑）、“abhibhaviyate”（被征服）、“anubhaviyate”（被体验）；“paribhūyate”（被轻蔑）、“abhibhūyate”（被征服）、“anubhūyate”（被体验）——如是为业动词。另外的形式有：“bhaviyyate”、“vibhaviyyate”、“paribhaviyyate”、“abhibhaviyyate”、“anubhaviyyate”、“paribhuyyate”、“abhibhuyyate”、“anubhuyyate”。在此，业动词本身应被当作“业-作者”(kammakattu)动词来使用，因为独立的“业-作者”动词是得不到的。 ตตฺร ภวิยเตติ ภาเวตพฺพํ ยํ กิญฺจิ ปุคฺคเลน ภาวิยเต อาเสวิยเต พหุลีกริยเต, อถ วา ภวิยเตติ วฑฺฒิยเต. วิภวิยเตติ วิภาเวตพฺพํ ยํ กิญฺจิ ปุคฺคเลน วิภวิยเต วิเสเสน ภวิยเต, วิวิเธน [Pg.9] วา อากาเรน ภวิยเต วฑฺฒิยเต, อถ วา วิภวิยเตติ อภวิยเต อนฺตรธาปิยเต. ปริภวิยเตติ สปตฺโต ปุคฺคเลน ปริภวิยเต หึสิยเต, อถ วา ปริภวิยเตติ หีฬิยเต อวชานิยเต. อภิภวิยเตติ สปตฺโต ปุคฺคเลน อภิภวิยเต อชฺโฌตฺถริยเต อภิมทฺทิยเต. อนุภวิยเตติ สมฺปตฺติ ปุคฺคเลน อนุภวิยเต ปริภุญฺชิยเต. ปริภูยเตติอาทีนิ ตีณิ ‘‘ปริภวิยเต’’ติอาทีหิ ตีหิ สมานนิทฺเทสานิ. เสสานิ ปน ยถาวุตฺเตหิ ยํ กมฺมเมว ปธานโต คเหตฺวา นิทฺทิสิยติ ปทํ, ตํ กมฺมตฺถทีปกํ. ตสฺมา กตฺตริ เอกวจเนน นิทฺทิฏฺเฐปิ ยทิ กมฺมํ พหุวจนวเสน วตฺตพฺพํ, พหุวจนนฺตญฺเญว กมฺมุโน กฺริยาปทํ ทิสฺสติ. ยทิ ปเนกวจนวเสน วตฺตพฺพํ, เอกวจนนฺตญฺเญว. ตถา กตฺตริ พหุวจเนน นิทฺทิฏฺเฐปิ ยทิ กมฺมํ เอกวจนวเสน วตฺตพฺพํ, เอกวจนนฺตญฺเญว กมฺมุโน กฺริยาปทํ ทิสฺสติ. ยทิ ปน พหุวจนวเสน วตฺตพฺพํ, พหุวจนนฺตญฺเญว. กถํ? ภิกฺขุนา ธมฺโม ภวิยเต, ภิกฺขุนา ธมฺมา ภวิยนฺเต, ภิกฺขูหิ ธมฺโม ภวิยเต, ภิกฺขูหิ ธมฺมา ภวิยนฺเตติ. อิมินา นเยน สพฺพตฺถ กมฺมุโน กฺริยาปเทสุ โวหาโร กาตพฺโพ. ยสฺมึ ปน กมฺมุโน กฺริยาปเท กมฺมตฺถทีปเก กมฺมภูตสฺเสวตฺถสฺส กตฺตุภาวปริกปฺโป โหติ, ตํ กมฺมกตฺตุตฺถทีปกํ, ตํ กมฺมุโน กฺริยาปทโต วิสุํ น ลพฺภติ. อยํ ปเนตฺถ อตฺถวิญฺญาปเน ปโยครจนา. สยเมว ปริภวิยเต ทุพฺภาสิตํ ภณํ พาโล ตปฺปจฺจยา อญฺเญหิ ปริภูโตปิ, สยเมว อภิภวิยเต ปาปการี นิรเย นิรยปาเลหิ อภิภูโตปิ ตถารูปสฺส กมฺมสฺส สยํ กตตฺตาติ. เอตฺถ หิ สยเมว ปียเต ปานียํ, สยเมว กโฏ กริยเตติอาทีสุ วิย [Pg.10] สุขาภิสงฺขรณียตา ลพฺภเตว, ตโต กมฺมกตฺตุตา จ. 在此，“bhaviyate”（被修习）是说，任何应修习之事被人所修习、亲近、多作；或者，“bhaviyate”是说被增长。“vibhaviyate”（被特别修习）是说，任何应修习之事被人所特别修习、殊胜修习，或以各种方式修习、增长；或者，“vibhaviyate”（被消除）是说不被修习、被令消失。“paribhaviyate”（被轻蔑）是说，怨敌被人所轻蔑、伤害；或者，“paribhaviyate”是说被轻视、贬低。“abhibhaviyate”（被征服）是说，怨敌被人所征服、压倒、摧毁。“anubhaviyate”（被体验）是说，成就被人所体验、享用。“paribhūyate”等三词与“paribhaviyate”等三词的解释相同。至于其余的，如前所述，当一个词主要从业的角度来解释时，它就是“业义说明词”(kammatthadīpaka)。因此，即使主事者是单数，如果业是复数，业动词也用复数；如果业是单数，则用单数。同样，即使主事者是复数，如果业是单数，业动词也用单数；如果业是复数，则用复数。如何？“法为比丘(bhikkhu)所修习”(bhikkhunā dhammo bhaviyate)，“诸法为比丘所修习”(bhikkhunā dhammā bhaviyante)，“法为诸比丘所修习”(bhikkhūhi dhammo bhaviyate)，“诸法为诸比丘所修习”(bhikkhūhi dhammā bhaviyante)。所有业动词的用法都应遵循此理。然而，在某个说明业义的业动词中，如果将作为业的事物本身假定为主事者，那么它就是“业-主事者义说明词”(kammakattutthadīpaka)，它与业动词并无分别。此乃为阐明其义的用例结构。说恶说(dubbhāsita)的愚人，虽然因此被他人轻蔑，实则是自己轻蔑自己；作恶者，虽然在地狱中被狱卒征服，实则是自己征服自己，因为是他自己造作了那样的业。在此，就像“饮物自己被喝”（即饮物易于饮用）、“席子自己被做”（即席子易于制作）等例子一样，确实可以得到“易于造作”的性质，并由此得到“业-主事者”的意义。 อยํ กมฺมุโน กฺริยาปทานํ นิทฺเทโส. 这是业动词的解释。 ภาวกฺริยาปทนิทฺเทส 状态动词的解释 ภูยเต ภวิยเต อุพฺภวิยเต, เอวํ ภาวสฺส กฺริยาปทานิ ภวนฺติ. อญฺญถา จ ภุยฺยเต ภวิยฺยเต อุพฺภวิยฺยเตติ. ตตฺร ยถา ฐียเตปทสฺส ฐานนฺติ ภาววเสน อตฺถกถนมิจฺฉนฺติ, เอวํ ภูยเตติอาทีนมฺปิ ภวนนฺติอาทินา ภาววเสน อตฺถกถนมิจฺฉิตพฺพํ. ยถา จ ฐานํ ฐิติ ภวนนฺติอาทีหิ ภาววาจกกิตนฺตนามปเทหิ สทฺธึ สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐิโยชนมิจฺฉนฺติ, น ตถา ฐียเต ภูยเตติอาทีหิ ภาววาจกาขฺยาตปเทหิ สทฺธึ สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐิโยชนา อิจฺฉิตพฺพา สมฺพนฺเธ ปวตฺตฉฏฺฐิยนฺตสทฺเทหิ อสมฺพนฺธนียตฺตา อาขฺยาติกปทานํ. ยสฺมึ ปโยเค ยํ กมฺมุโน กฺริยาปเทน สมานคติกํ กตฺวา วินา กมฺเมน นิทฺทิสิยติ กฺริยาปทํ, กตฺตุวาจกปทํ ปน ปจฺจตฺตวจเนน วา กรณวจเนน วา นิทฺทิสิยติ, ตํ ตตฺถ ภาวตฺถทีปกํ. น หิ สพฺพถา กตฺตารมนิสฺสาย ภาโว ปวตฺตติ. เอวํ สนฺเตปิ ภาโว นาม เกวโล ภวนลวนปจนาทิโก ธาตุอตฺโถเยว. อกฺขรจินฺตกา ปน ‘‘ฐียเต ภูยเต’’ติอาทีสุ ภาววิสเยสุ กรณวจนเมว ปยุญฺชนฺติ ‘‘นนุ นาม ปพฺพชิเตน สุนิวตฺเถน ภวิตพฺพํ สุปารุเตน อากปฺปสมฺปนฺเนนา’’ติอาทีสุ วิย, ตสฺมา เตสํ มเต ‘‘เตน อุพฺภวิยเต’’ติ กรณวจเนน โยเชตพฺพํ. ชินมเตน ปน ‘‘โส ภูยเต’’ติอาทินา ปจฺจตฺตวจเนเนว. สจฺจสงฺเขปปฺปกรเณ หิ ธมฺมปาลาจริเยน, นิทฺเทสปาฬิยํ ปน ธมฺมเสนาปตินา, ธชคฺคสุตฺตนฺเต ภควตา จ ภาวปทํ ปจฺจตฺตวจนาเปกฺขวเสนุ’จฺจาริตํ. 有存在、有形成、有生起，这些是表述“状态”的动词。或作 bhuyyate, bhaviyyate, ubbhaviyyateti。就像“有站立”(ṭhīyate)这个词，人们想要从“状态”的角度来解释它的意义为“站立”(ṭhāna)，同样，对于“有存在”(bhūyate)等等的词，也应该用“存在”(bhavana)等等的意义来从“状态”的角度解释。正如“处所”(ṭhāna)、“安住”(ṭhiti)、“存在”(bhavana)等等这些表达“状态”的动名词可以与第六格(chaṭṭhi)联系起来，但是“有站立”(ṭhīyate)、“有存在”(bhūyate)等等这些表达“状态”的动词，就不应该与第六格联系起来，因为动词不能与表示关系的第六格词语关联。在某种用法中，当一个动词在没有宾语的情况下被指明，且其用法与被动动词类似时，而表示能作者的词语则用主格(paccattavacana)或者工具格(karaṇavacana)来表示，那么这个动词就表达了“状态”的含义。因为“状态”并非完全不依赖于能作者而发生。即使是这样，所谓“状态”，本质上仍然只是像“存在”(bhavana)、“切割”(lavana)、“烹煮”(pacana)等等这些词根的意义。但是语法学家(Akkharacintakā)在“有站立”(ṭhīyate)、“有存在”(bhūyate)等等这些关于状态的例子中，只使用工具格，就像说“出家人(pabbajitena)应该衣着整洁(sunivatthena)、衣袍合宜(supārutena)、仪容端庄(ākappasampannena)”等等。因此，按照他们的观点，“由他而生起”(tena ubbhaviyate)应该用工具格来联系。但是按照佛陀的教法(Jinamatena)，“他存在”(so bhūyate)等等应该用主格来联系。在《真谛摄略》(Saccasaṅkhepa)中，法护(Dhammapāla)阿阇梨；在《义释》(Niddesa)中，法军长老(Dhammasenāpati)；在《顶幢经》(Dhajaggasutta)中，世尊(Bhagavā)，都是根据主格的需要来使用表达“状态”的词语。 กถิโต [Pg.11] สจฺจสงฺเขเป, ปจฺจตฺตวจเนน เว,‘‘ภูยเต’’ อิติ สทฺทสฺส, สมฺพนฺโธ ภาวทีปโน. 在《真谛摄略》(Saccasaṅkhepa)中说到，“bhūyate”一词与主格的关联，确实是指示状态义。 นิทฺเทสปาฬิยํ ‘‘รูปํ, วิโภติ วิภวิยฺยติ’’; อิติ ทสฺสนโต วาปิ, ปจฺจตฺตวจนํ ถิรํ. 在《义释》(Niddesa)的圣典中说“色(rūpa)，消散，被消散”；因此从这一解释来看，主格的用法是确定的。 ตถา ธชคฺคสุตฺตนฺเต, มุนินาหจฺจภาสิเต; ‘‘โส ปหียิสฺสติ’’ อิติ, ปาฬิทสฺสนโตปิ จ. 同样，在牟尼亲说的《顶幢经》(Dhajaggasutta)中，从“so pahīyissati”（那将被舍弃）这句圣典的呈现也可以看出这一点。 ปารมิตานุภาเวน, มเหสีนํว เทหโต; สนฺติ นิปฺผาทนา, เนว, สกฺกตาทิวโจ วิย. （此等语法成就）如同大仙(mahesi)因波罗蜜(pāramitā)之力从身中自然生出，并非如梵语(sakkata)等语言（那般人为规定）。 ปจฺจตฺตทสฺสเนเนว, ปุริสตฺตยโยชนํ; เอกวจนิกญฺจาปิ, พหุวจนิกมฺปิ จ; กาตพฺพมิติ โน ขนฺติ, ปรสฺสปทอาทิเก. 只通过见到主格，就应与三个人称、单数以及复数相连接，这在为他语(parassapada)等（语法范畴）中是不被认可的。 ตสฺมา รูปํ วิภวิยฺยติ, รูปานิ วิภวิยฺยนฺติ, ตฺวํ วิภวิยฺยสิ, ตุมฺเห วิภวิยฺยถ, อหํ วิภวิยฺยามิ, มยํ วิภวิยฺยาม, รูปํ วิภวิยฺยเต, รูปานิ วิภวิยฺยนฺเต อิจฺเจวมาทิ ชินวจนานุรูปโต โยเชตพฺพํ. อตฺรายํ ปทโสธนา – 因此，“色被灭坏”、“诸色被灭坏”、“你被灭坏”、“你们被灭坏”、“我被灭坏”、“我们被灭坏”；“色被灭坏”、“诸色被灭坏”等等，应依照佛陀的言教来如此组合。于此，这是词语的辨析： วิภวิยฺยตีติ อิทํ, กมฺมปทสมานกํ; น จ กมฺมปทํ นาปิ, กมฺมกตฺตุปทาทิกํ. “vibhaviyyati”这个词，与被动动词相似，但它既不是被动动词，也不是作-受事动词等。 ยทิ กมฺมปทํ เอตํ, ปจฺจตฺตวจนํ ปน; กมฺมํ ทีเปยฺย กรณ-วจนํ กตฺตุทีปกํ. 如果这是被动动词，那么主格会指示所作业，而工具格会指示能作者。 ยทิ กมฺมกตฺตุปทํ, ‘‘ปียเต’’ติ ปทํ วิย; สิยา สกมฺมกํ, เนตํ, ตถา โหตีติ ทีปเย. 如果这是作-受事动词，像“pīyate”（被饮）一词那样，它就应该是及物的；但它并非如此，这表明了（它的性质）。 ยทิ กตฺตุปทํ เอตํ, วิภวติปทํ วิย; วินา ยปจฺจยํ ติฏฺเฐ, น ตถา ติฏฺฐเต อิทํ. 如果这是能作动词，像“vibhavati”一词那样，它就应该没有“ya”后缀；但它并非如此。 น กตฺตริ ภุวาทีนํ, คเณ ยปจฺจโย รุโต; ทิวาทีนํ คเณเยว, กตฺตริ สมุทีริโต. 在能作语态中，“ya”后缀不见于第一组（bhuvādi）等动词，它只在第四组（divādi）等动词的能作语态中被宣说。 น [Pg.12] ภูธาตุ ทิวาทีนํ, ธาตูนํ ทิสฺสเต คเณ; ภูวาทิกจุราทีนํ, คเณสุเยว ทิสฺสติ. “bhū”词根不见于第四组（divādi）等词根中，它只出现于第一组（bhuvādi）和第十组（curādi）等词根中。 ‘‘วิภวิยฺยติ’’ อิจฺจาโท, ตสฺมา ยปจฺจโย ปน; ภาเวเยวาติ วิญฺเญยฺยํ, วิญฺญุนา สมยญฺญุนา. 因此，在“vibhaviyyati”等词中，“ya”后缀应被智者和通晓（语法）体系者理解为只表示状态义。 เอตฺถ หิ ปากฏํ กตฺวา, ภาวการกลกฺขณํ; ทสฺสยิสฺสามหํ ทานิ, สกฺกจฺจํ เม นิโพธถ. 在此，我将清楚地展示状态作用格的特征，现在请你们仔细听我解说。 ‘‘ติสฺโส คจฺฉติ’’อิจฺจตฺร, กตฺตารํ กตฺตุโน ปทํ; ‘‘ธมฺโม เทสิยติ’’จฺจตฺร, กมฺมํ ตุ กมฺมุโน ปทํ. 在“帝须(Tisso)去”一句中，“帝须”一词表示能作者；在“法被宣说”一句中，“法”一词则表示所作业。 สรูปโต ปกาเสติ, ตสฺมา เต ปากฏา อุโภ; ตถา วิภวิยฺยตีติ-อาทิภาวปทํ ปน. （前二者）以其自相显明其义，因此两者都很清楚；然而，像“vibhaviyyati”等状态动词则不同。 สรูปโต น ทีเปติ, การกํ ภาวนามกํ; ทพฺพภูตํ ตุ กตฺตารํ, ปกาเสติ สรูปโต. 它不以其自身形式显示名为“状态”的作用者；但它以自身形式揭示作为实体的能作者。 กตฺตารํ ปน ทีเปนฺตํ, กตฺตุสนฺนิสฺสิตมฺปิ ตํ; ภาวํ ทีเปติ สฺวากาโร, ปจฺจเยน วิภาวิโต. 然而，其自身的形式，由后缀所显现，在指示能作者的同时，也指示了依赖于能作者的状态。 ยสฺมา จ กตฺตุภาเวน, ภาโว นาม น ติฏฺฐติ; กตฺตาว กตฺตุภาเวน, ภาวฏฺฐาเน ฐิโต ตโต. 因为名为“状态”者，并非以能作者的形式存在；而是能作者本身以能作者的形式，处于“状态”的位置。 ยชฺเชวํ กตฺตุโวหาโร, ภาวสฺส ตุ กถํ สิยา; ‘‘สาวกานํ สนฺนิปาโต, อโหสิ’’อิติอาทิสุ. 如果能作者的用法是这样，那么在“弟子们的集会发生了”等例子中，“状态”的用法又如何呢？ อิติ เจ นิสฺสยานํ ตุ, วสา นิสฺสิตสมฺภวา; กตฺตุฏฺฐาเนปิ ภาวสฺส, กตฺตุปญฺญตฺติ สิชฺฌติ. 如果这样，那么凭借所依处，能依者得以生起；即使在能作者的位置上，为“状态”安立能作者的概念也能成立。 การเก กตฺตุกมฺมวฺเห, กฺริยาสนฺนิสฺสเย ยถา; ธาเรนฺตี อาสนถาลี, กฺริยาธาโรติ กปฺปิตา. 正如名为能作者与所作业的作用者是依赖于动作的，（同样地，）起支撑作用的坐具和钵，也被安立为动作的依处。 ตถา ภาวปทํ ธีรา, กตฺตารํ ภาวนิสฺสยํ; ทีปยนฺตมฺปิ กปฺเปนฺติ, ภาวสฺส วาจกํ อิติ. 同样，智者们认为“状态”词，即使它指示着依赖于状态的能作者，它也是“状态”的表达者。 เกจิ [Pg.13] อทพฺพภูตสฺส, ภาวสฺเสกตฺตโต พฺรวุํ; ภาเวเทกวโจวาทิ-ปุริสสฺเสว โหติติ. 有些人说，由于非实体的“状态”是单一的，因此在“状态”的表达中只用单数第三人称。 ปาฬึ ปตฺวาน เตสํ ตุ, วจนํ อปฺปมาณกํ; ‘‘เต สํกิเลสิกา ธมฺมา, ปหียิสฺสนฺติ’’ อิติ หิ. 然而，他们的说法在巴利（圣典）中是没有根据的；因为（经中）说：“那些染污法将被舍弃”。 ปาโฐ ปาวจเน ทิฏฺโฐ, ตสฺมา เอวํ วเทมเส; ปจฺจตฺตทสฺสเนเนว, ปุริสตฺตยโยชนํ. （这样的）读法在圣言中见到，因此我们这么说：三（种）人称的运用，仅通过见到主格而（决定）。 วจเนหิ ยุตํ ทฺวีหิ, อิจฺฉิตพฺพนฺติ โน รุจิ; ภาเว กฺริยาปทํ นาม, ปาฬิยํ อติทุทฺทสํ; ตสฺมา ตคฺคหณูปาโย, วุตฺโต เอตฺตาวตา มยาติ. 与两种数（单复数）相应，是应期望的，这是我们的意趣。名为“状态”的动词在巴利（圣典）中极难见到；因此，掌握它的方法，我已解说到此。 อยํ ภาวสฺส กฺริยาปทานํ นิทฺเทโส. 这是状态动词的解释。 เอวํ สุทฺธกตฺตุกฺริยาปทานิ เหตุกตฺตุกฺริยาปทานิ กมฺมุโน กฺริยาปทานิ, ภาวสฺส กฺริยาปทานิ จาติ จตุธา, กมฺมกตฺตุกฺริยาปเทหิ วา ปญฺจธา ภูธาตุโต นิปฺผนฺนานิ กฺริยาปทานิ นานปฺปกาเรน นิทฺทิฏฺฐานิ, เอตานิ โลกิยานํ ภาวเภทวเสน โวหารเภโท โหตีติ ทสฺสนตฺถํ วิสุํ วิสุํ วุตฺตานิ. อตฺถโต ปน กมฺมกตฺตุภาวการกตฺตยวเสน ติวิธาเนว. เหตุกตฺตา หิ สุทฺธกตฺตุสงฺขาเต การเก ตสฺสงฺคภาวโต สงฺคหมุปคจฺฉติ, ตถา กมฺมกตฺตา กมฺมการเก, ภาโว ปน เกวโล. โส หิ คมนปจนลวนาทิวเสนาเนกวิโธปิ กฺริยาสภาวตฺตา เภทรหิโต การกนฺตโร. เอวํ สนฺเตปิ ทพฺพสนฺนิสฺสิตตฺตา ทพฺพเภเทน ภิชฺชติ. เตน ปาวจเน ภาววาจกํ ปทํ พหุวจนนฺตมฺปิ ทิสฺสติ. อาขฺยาติกปเท ภาวการกโวหาโร นิรุตฺตินยํ นิสฺสาย คโต, อตฺถโต ปน ภาวสฺส การกตา นุปปชฺชติ. โส หิ น [Pg.14] กิญฺจิ ชเนติ, น จ กฺริยาย นิมิตฺตํ. กฺริยานิมิตฺตภาโวเยว หิ การกลกฺขณํ. อิติ มุขฺยโต วา เหตุโต วา ภาวสฺส การกตา น ลพฺภติ. เอวํ สนฺเตปิ โส กรณมตฺตตฺตา การกํ. ตถา หิ กรณํ กาโร, กฺริยา, ตเทว การกนฺติ ภาวสฺส การกตา ทฏฺฐพฺพา. ยสฺมา ปน กฺริยานิมิตฺตภาโวเยว การกลกฺขณํ, ตสฺมา นามิกปเท การกลกฺขเณ ภาวการกนฺติ โวหารํ ปหาย กตฺตุกมฺมกรณสมฺปทานาปาทานาธิกรณานํ ฉนฺนํ วตฺถูนํ กตฺตุการกกมฺมการกนฺติอาทิ โวหาโร กริยติ เวยฺยากรเณหิ. เอวํ นิรุตฺตินยํ นิสฺสาย วุตฺตํ ภาวการกญฺจ ทฺเว จ กมฺมกตฺตุการกานีติ การกตฺตยํ ภวติ. ตทฺทีปกญฺจาขฺยาติกปทํ ติการกํ. 如此，使役动词、能动动词、被动动词，以及状态动词，共四种；或加上中动动词，共五种。这些源自词根“bhū”的动词以各种方式被阐释。它们被分别说明，是为了显示在世俗语言中，会根据事物状态的差异而有用法上的差异。然而，就其意义而言，它们仅有三种作用者，即：所作业、作者和状态。事实上，使役作者(hetukattā)因其是名为“能动者”(kattu)的作用者的一部分而被包含在内；同样，中动作者(kammakattā)被包含在所作业作用者中；而状态则是独立的。它虽然以行走、烹煮、收割等多种形式呈现，但因其本质是动作，故为无差别的另一类作用者。即便如此，由于它依附于实体，故随实体之差异而有分别。因此在圣言中，表示状态的词也可见复数形式。在动词语法中，状态作用者的用法是依循语源学规则而来的，但就其意义而言，状态的作用者性质并不成立。因为它既不产生任何事物，也不是动作的因缘。事实上，作为动作的因缘即是作用者的特征。因此，无论是从主要方面还是从原因方面，状态的作用者性质都不可得。即便如此，它仅仅因为是造作，所以是作用者。因为造作(karaṇa)即是行为(kāro)、动作(kriyā)，那本身就是作用者(kāraka)，状态的作用者性质当如是观。然而，由于作为动作的因缘即是作用者的特征，因此在名词语法中，语法学家们舍弃了“状态作用者”这一用法，而对作者、所作业、工具、所与、来源、处所这六种事物，使用“作者作用者”、“所作业作用者”等称谓。如此，依循语源学规则所说的状态作用者，以及所作业和作者这两种作用者，共成为三种作用者。而显示它们的动词，则被称为具有三作用者。 อิมมตฺถญฺหิ สนฺธาย, วุตฺตมาจริเยหิปิ; มหาเวยฺยากรเณหิ, นิรุตฺตินยทสฺสิภิ. 关于此义，通晓语源学方法的大语法家、先师们也曾说过： ‘‘ยํ ติกาลํ ติปุริสํ, กฺริยาวาจิ ติการกํ; อติลิงฺคํ ทฺวิวจนํ, ตทาขฺยาตนฺติ วุจฺจตี’’ติ. “若词具三时、三人称，表达动作，具三作用者，超越性，具两种数，则被称为动词。” อิธ ภาวกมฺเมสุ อตฺตโนปทุปฺปตฺตึ เกจิ อกฺขรจินฺตกา อวสฺสมิจฺฉนฺตีติ เตสํ มติวิภาวนตฺถมมฺเหหิ ภาวกมฺมานํ กฺริยาปทานิ อตฺตโนปทวเสนุทฺทิฏฺฐานิ เจว นิทฺทิฏฺฐานิ จ. สพฺพานิปิ ปเนตานิ ติการกานิ กฺริยาปทานิ กฺริยาปทมาลมิจฺฉตา ปรสฺสปทตฺตโนปทวเสน โยเชตพฺพานิ. ปาฬิอาทีสุ หิ ติการกานิ กฺริยาปทานิ ปรสฺสปทตฺตโนปทวเสน ทฺวิธา ฐิตานิ. เสยฺยถิทํ? ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ. สมาธิชฺฌานกุสลา, วนฺทนฺติ โลกนายกํ. โมนํ วุจฺจติ ญาณํ. อตฺถาภิสมยา ธีโร, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจติ. กถํ ปฏิปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส รูปํ วิโภติ วิภวิยฺยติ. โส [Pg.15] ปหียิสฺสติ. ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺตํ ภาสเต ตปเต. ปูชโก ลภเต ปูชํ. ปุตฺตกามา ถิโย ยาจํ, ลภนฺเต ตาทิสํ สุตํ. อสิโต ตาทิ วุจฺจเต สพฺรหฺมา. อคฺคิชาทิ ปุพฺเพว ภูยเต. โส ปหีเยถาปิ โน ปหีเยถาติ เอวํ ทฺวิธา ฐิตานิ. อตฺริทํ ปาฬิววตฺถานํ – 在此，有些文字学家坚持认为，在状态动词和被动动词中必须出现为己语态(attanopada)。为了阐明他们的观点，我们以“为己语态”的方式指明并解释了状态动词和被动动词。然而，所有这些三作用动词，想要掌握动词完整体系者，都应以“为他语态”(parassapada)和“为己语态”两种方式来组合。因为在巴利(Pāḷi)等经典中，三作用动词确实是以这两种方式存在的。例如：世尊住在舍卫城(Sāvatthī)。善于禅定者，礼敬世间导师。圣默被称为智慧。因彻悟义理，贤者被称为智者。如此修行的个人(puggala)的色身如何显现、如何消逝。他将被舍弃。放在黄毯上，它会发光、发热。供养者获得供养。求子的妇女祈求，她们获得如愿的儿子。阿私陀(Asita)被称为与梵天同等。火种早就已存在。他或许会被舍弃，或许不会被舍弃——像这样有两种情况。这就是巴利语的区分—— ติการกานิ สพฺพานิ, กฺริยาปทานิ ปายโต; ปรสฺสปทโยเคน, ทิสฺสนฺติ ปิฏกตฺตเย. 所有具有三作用者的动词，在三藏中，大多以“为他语态”(parassapada)的形式出现。 อตฺตโนปทยุตฺตานิ, จุณฺณิเยสุ ปเทสุ หิ; อตีวปฺปานิ คาถาสุ, ปทานีติ พหูนิ ตุ. 与“为己语态”(attanopada)相应的词，在散文段落中确实极少，但在偈颂中则有很多。 คาถาสุ เจวิตรานิ, จุณฺณิเยสุ ปเทสุ จ; สุพหูเนว หุตฺวาน, ทิสฺสนฺตีติ ปกาสเย. 应阐明的是：其他的（即“为他语态”）动词，在偈颂中以及在散文段落中，都非常多地出现。 ปทานํ นิทฺเทโส ปนติ อนฺติอาทีนํ เตสํ เตสํ วจนานมนุรูเปน โยเชตพฺโพ. เอวํ ติการกกฺริยาปทานิ สรูปโต ววตฺถานโต นิทฺเทสโต จ เวทิตพฺพานิ. 词语的解释，应按照与“ti”、“anti”等各个词尾相应的方式来组合。如此，具有三作用者的动词，应从其自身形式、区分和解释等方面来了解。 อิทานิ โนปสคฺคากมฺมิกาทิวเสน ภวติสฺส ธาตุสฺส วินิจฺฉยํ วทาม – 现在我们来说明，关于无前缀不及物动词等情况下，词根“bhū”(有/是)的辨析—— โนปสคฺคา อกมฺมา จ, โสปสคฺคา อกมฺมิกา; โสปสคฺคา สกมฺมา จ, อิติ ภูติ วิภาวิตา. 无前缀且不及物，有前缀亦不及物；有前缀且及物，如此“bhū”被区分。 อิทํ ตุ วจนํ ‘‘ธมฺม-ภูโต ภุตฺวา’’ติอาทิสุ; ปตฺตานุภวนตฺถํ เม, วิวชฺเชตฺวา อุทีริตํ. 然而，我所作的此番言说，是排除了“bhū”词根在‘dhamma-bhūto bhutvā’等用法中‘体验所证’的含义之后而宣说的。 เอเตน ปน อตฺเถน, โนปสคฺคสกมฺมิกํ; คเหตฺวา จตุธา โหติ, อิติ เญยฺยํ วิเสสโต. 然而，若将具有此义（即体验）的无前缀及物动词(nopasaggasakammikaṃ)也包含在内，则有四种情况，应当特别了知。 โนปสคฺคา อกมฺมา จ, โสปสคฺคา อกมฺมิกา; ภูธาตุ การิเต สนฺเต, เอกกมฺมา ภวนฺติ หิ. 无前缀不及物动词和有前缀不及物动词，当“bhū”词根处于使役态时，它们确实会变成单宾语动词。 ‘‘ภาเวติ [Pg.16] กุสลํ ธมฺมํ, วิภาเวตี’’ติมานิธ; ทสฺเสตพฺพานิ วิญฺญูหิ, สาสนญฺญูหิ สาสเน. “修习善法”、“辨明”等例子，在此教法中，应由智者和通晓教法者加以展示。 โสปสคฺคา สกมฺมา ตุ, การิตปฺปจฺจเย สติ; ทฺวิกมฺมาเยว โหตีติ, ญาตพฺพํ วิญฺญุนา กถํ. 然而，有前缀及物动词，当有使役后缀时，它们确实会变成双宾语动词，智者应如何了知此点？ อภิภาเวนฺติ ปุริสา, ปุริเส ปาณชาติกํ; อนุภาเวติ ปุริโส, สมฺปตฺตึ ปุริสํ อิติ. “诸人使另一人胜过有情众生；一人使另一人体验财富。” อิทํ สกมฺมกํ นาม, อกมฺมกมิทํ อิติ; กถมมฺเหหิ ญาตพฺพํ, วิตฺถาเรน วเทถ โน. “此为及物动词，此为不及物动词”——我们如何能了知此点？请为我们详细说明。 วิตฺถาเรเนว กึ วตฺตุํ, สกฺโกมิ เอกเทสโต; กถยิสฺสามิ สกฺกจฺจํ, วทโต เม นิโพธถ. 我怎能详尽宣说？我将仅从一个方面认真讲述；请谛听我所言。 อาขฺยาติกปทํ นาม, ทุวิธํ สมุทีริตํ; สกมฺมกมกมฺมญฺจ, อิติ วิญฺญู วิภาวเย. 动词(ākhyātikapada)确实被宣说为两种：及物动词和不及物动词；智者应如是区分。 ตตฺร ยสฺส ปโยคมฺหิ, ปทสฺส กตฺตุนา กฺริยา; นิปฺผาทิตา วินา กมฺมํ, น โหติ ตํ สกมฺมกํ. 其中，若在某个词语的用法中，主语所施行的动作，若无宾语则无法完成，那么它就是及物动词。 ‘‘ปจตี’’ติ หิ วุตฺเต ตุ, เยน เกนจิ ชนฺตุนา; โอทนํ วา ปนญฺญํ วา, กิญฺจิ วตฺถุนฺติ ญายติ. 因为当任何人说“烹煮”时，人们便会理解为（他正在）烹煮米饭或其他某种事物。 ยสฺส ปน ปโยคมฺหิ, กมฺเมน รหิตา กฺริยา; ปทสฺส ญายเต เอตํ, อกมฺมกนฺติ ตีรเย. 然而，若在某个词语的用法中，其动作可以被理解为不带宾语，则应断定此词为不及物动词。 ‘‘ติฏฺฐติ เทวทตฺโต’’ติ, วุตฺเต เกนจิ ชนฺตุนา; ฐานํว พุทฺธิวิสโย, กมฺมภูตํ น กิญฺจิปิ. 当某人说“提婆达多站立”时，所理解的只是站立这一状态，没有任何事物成为宾语。 สกมฺมกปทํ ตตฺถ, กตฺตารํ กมฺมเมว จ; ปกาเสติ ยถาโยค-มิติ วิญฺญู วิภาวเย. 于此，及物动词适当地显示主语和宾语；智者应如是了知。 ‘‘โอทนํ ปจติ โปโส, โอทโน ปจฺจเต สยํ’’; อิจฺจุทาหรณา เญยฺยา, อวุตฺเตปิ อยํ นโย. “人煮饭，饭自烹”——此等例子应被知晓；即便未言明，此理亦然。 อกมฺมกปทํ [Pg.17] นาม, กตฺตารํ ภาวเมว จ; ยถารหํ ปกาเสติ, อิติ ธีโรปลกฺขเย. 所谓不及物动词，适当地显示主语和状态；智者应如是观察。 กตฺตารํ ‘‘ติฏฺฐติ’’จฺจตฺร, สูเจติ ภาวนามกํ; ‘‘อุปฏฺฐียติ’’ อิจฺจตฺร, อวุตฺเตปิ อยํ นโย. 于此，“tiṭṭhati”表示主语，而“upaṭṭhīyati”表示状态；即便未言明，此理亦然。 เอวํ สกมฺมกากมฺมํ, ญตฺวา โยเชยฺย พุทฺธิมา; ติกมฺมกญฺจ ชาเนยฺย, กราโท การิเต สติ. 智者应如此了知及物与不及物动词并加以运用；当“kar”等词根处于使役态时，亦应了知其为双宾语动词。 ‘‘สุวณฺณํ กฏกํ โปโส, กาเรติ ปุริส’’นฺติ จ; ‘‘ปุริโส ปุริเส คามํ, รถํ วาเหติ’’อิจฺจปิ. 例如：“一人使另一人制作金镯”；以及“一人使他人驾车去村庄”。 เอตฺถ ภวติธาตุมฺหิ, นโย เอโส น ลพฺภติ; ตสฺมา ทฺวิกมฺมกญฺเญว, ปทเมตฺถ วิภาวิตํ. 此理则不适用于“bhū”词根；因此，此处所阐明的词仅为双宾语动词。 เอทิโส จ นโย นาม, ปาฬิยํ ตุ น ทิสฺสติ; เอกจฺจานํ มเตเนว, มยา เอวํ ปกาสิโต. 这样的理则，在巴利圣典中确实未见；我仅是依据某些人的观点而如此阐明。 เอตฺถ จ ‘‘ตเมนํ ราชา, วิวิธา กมฺมการณา; การาเปตี’’ติ โย ปาโฐ, นิทฺเทเส ตํ สุนิทฺทิเส. 于此，对于“国王使他遭受各种刑罚”(tamenaṃ rājā, vividhā kammakāraṇā kārāpeti)这段文句，应在《解释》(Niddesa)中善加解释。 ‘‘มนุสฺเสหี’’ติ อาหริตฺวา, ปาฐเสสํ สุเมธโส; ‘‘สุนเขหิปิ ขาทาเปนฺติ’’, อิติ ปาฐสฺส ทสฺสนา. 因见有“亦使被狗所食”(sunakhehipi khādāpenti)之文句，智者应补充“由人”(manussehi)以补足文句的剩余部分。 เอตํ นยํ วิทู ญตฺวา, โยเช ปาฐานุรูปโต; ‘‘สุวณฺณํ กฏกํ โปโส, กาเรติ ปุริเสนิ’’ติ. 智者了知此理则后，应依文句相应地运用：“一人使另一人制作金镯”。 วิกรณปฺปจฺจยาว, วุตฺตา เอตฺถ สรูปโต; สคเณ สคเณ เตสํ, วุตฺตึ ทีเปตุเมว จ. 在此，诸语根缀(vikaraṇappaccayā)已依其形式被说明；并且也是为了显示它们在各个词根组中的作用。 ‘‘อสฺมึ คเณ อยํ ธาตุ, โหตี’’ติ เตหิ วิญฺญุโน; วิญฺญาเปตุญฺจ อญฺเญหิ, ญาปนา ปจฺจเยหิ น. 是为了让智者借此了知“此词根属于此词根组”，而非通过其他能表示“使知”的后缀。 ตถา หิ ภาวกมฺเมสุ, วิหิโต ปจฺจโย ตุ โย; อฏฺฐวิเธปิ ธาตูนํ, คณสฺมึ สมฺปวตฺตติ. 确实，为状态构式与被动构式所规定的后缀，适用于所有八类词根组。 ภูธาตุเชสุ [Pg.18] รูเปสุ, อสมฺโมหาย โสตุนํ; นานาวิโธ นโย เอวํ, มยา เอตฺถ ปกาสิโต. 为了使听者对于源自“bhū”词根的各种形态不致困惑，我在此阐明了种种理则。 เย โลเก อปฺปยุตฺตา วิวิธวิกรณาขฺยาตสทฺเทสฺวเฉกา,เต ปตฺวาขฺยาตสทฺเท อวิคตวิมตี โหนฺติ ญาณีปิ ตสฺมา; อจฺจนฺตญฺเญว ธีโร สปรหิตรโต สาสเน ทฬฺหเปโม,โยคํ เตสํ ปโยเค ปฏุตรมติตํ ปตฺถยาโน กเรยฺย. 世上那些于带有各种语根缀的限定动词不努力、不善巧者，他们即使有智慧，亦会对限定动词心存未解的疑惑。因此，极为热衷于自他利益、对教法有坚定信爱的智者，为求更敏锐的智慧，应当努力学习其用法。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ 如是，于具注释之九分教与三藏的言语之道中， วิญฺญูนํ โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 为智者之善巧而作的《语法则论》中， สวิกรณาขฺยาตวิภาโค นาม 名为“带语根缀的限定动词之分别”， ปฐโม ปริจฺเฉโท. 第一章。 ๒. ภวติกฺริยาปทมาลาวิภาค 2. 动词bhavati词形系列之分类 อิโต ปรํ ปวกฺขามิ, โสตูนํ มติวฑฺฒนํ; กฺริยาปทกฺกมํ นาม, วิภตฺตาทีนิ ทีปยํ. 此后，我将阐明能增长听者智慧的，名为“动词次第”的内容，解释其中的语尾等。 ตตฺร อาขฺยาติกสฺส กฺริยาลกฺขณตฺตสูจิกา ตฺยาทโย วิภตฺติโย, ตา อฏฺฐวิธา วตฺตมานาปญฺจมีสตฺตมีปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีภวิสฺสนฺตี กาลาติปตฺติวเสน. 其中，指示动词特征的“ti”等语尾，共有八种：现在时、祈使式、祈愿式、远过去时、昨日过去时、今日过去时、将来时，以及条件时。 ตตฺถติ อนฺติ, สิ ถ, มิ ม, เต อนฺเต, เส วฺเห, เอ มฺเห อิจฺเจตา วตฺตมานาวิภตฺติโย นาม. 其中，“ti”、“anti”、“si”、“tha”、“mi”、“ma”、“te”、“ante”、“se”、“vhe”、“e”、“mhe”，这些被称为现在时语尾。 ตุ อนฺตุ, หิ ถ, มิ ม, ตํ อนฺตํ, สุ วฺโห, เอ อามเส อิจฺเจตา ปญฺจมีวิภตฺติโย นาม. “tu”、“antu”、“hi”、“tha”、“mi”、“ma”、“taṃ”、“antaṃ”、“su”、“vho”、“e”、“āmase”，这些被称为祈使式语尾。 เอยฺย [Pg.19] เอยฺยุํ, เอยฺยาสิ เอยฺยาถ, เอยฺยามิ เอยฺยาม, เอถ เอรํ, เอโถ เอยฺยาวฺโห, เอยฺยํ เอยฺยามฺเห อิจฺเจตา สตฺตมีวิภตฺติโย นาม. “eyya”、“eyyuṃ”、“eyyāsi”、“eyyātha”、“eyyāmi”、“eyyāma”、“etha”、“eraṃ”、“etho”、“eyyāvho”、“eyyaṃ”、“eyyāmhe”，这些被称为祈愿式语尾。 อ อุ, เอ ตฺถ, อํ มฺห, ตฺถ เร, ตฺโถ วฺโห, อึ มฺเห อิจฺเจตา ปโรกฺขาวิภตฺติโย นาม. “a”、“u”、“e”、“ttha”、“aṃ”、“mha”、“ttha”、“re”、“ttho”、“vho”、“iṃ”、“mhe”，这些被称为远过去时语尾。 อา อู, โอ ตฺถ, อํ มฺหา, ตฺถ ตฺถุํ, เส วฺหํ, อึ มฺหเส อิจฺเจตา หิยฺยตฺตนีวิภตฺติโย นาม. “ā”、“ū”、“o”、“ttha”、“aṃ”、“mhā”、“ttha”、“tthuṃ”、“se”、“vhaṃ”、“iṃ”、“mhase”，这些被称为昨日过去时语尾。 อี อุํ, โอ ตฺถ, อึ มฺหา, อา อู, เส วฺหํ, อํ มฺเห อิจฺเจตา อชฺชตนีวิภตฺติโย นาม. “ī”、“uṃ”、“o”、“ttha”、“iṃ”、“mhā”、“ā”、“ū”、“se”、“vhaṃ”、“aṃ”、“mhe”，这些被称为今日过去时语尾。 สฺสติ สฺสนฺติ, สฺสสิ สฺสถ, สฺสามิ สฺสาม, สฺสเต สฺสนฺเต, สฺสเส สฺสวฺเห, สฺสํ สฺสามฺเห อิจฺเจตา ภวิสฺสนฺตีวิภตฺติโย นาม. “ssati”、“ssanti”、“ssasi”、“ssatha”、“ssāmi”、“ssāma”、“ssate”、“ssante”、“ssase”、“ssavhe”、“ssaṃ”、“ssāmhe”，此等名为将来时语尾。 สฺสา สฺสํสุ, สฺเส สฺสถ, สฺสํ สฺสามฺหา, สฺสถ สฺสิสุ, สฺสเส สฺสวฺเห, สฺสึ สฺสามฺหเส อิจฺเจตา กาลาติปตฺติวิภตฺติโย นาม. “ssā”、“ssaṃsu”、“sse”、“ssatha”、“ssaṃ”、“ssāmhā”、“ssatha”、“ssisu”、“ssase”、“ssavhe”、“ssiṃ”、“ssāmhase”，此等名为条件式语尾。 สพฺพาสเมตาสํ วิภตฺตีนํ ยานิ ยานิ ปุพฺพกานิ ฉ ปทานิ, ตานิ ตานิ ปรสฺสปทานิ นาม. ยานิ ยานิ ปน ปรานิ ฉ ปทานิ, ตานิ ตานิ อตฺตโนปทานิ นาม. ตตฺถ ปรสฺสปทานิ วตฺตมานา ฉ, ปญฺจมิโย ฉ, สตฺตมิโย ฉ, ปโรกฺขา ฉ, หิยฺยตฺตนิโย ฉ, อชฺชตนิโย ฉ, ภวิสฺสนฺติโย ฉ, กาลาติปตฺติโย ฉาติ อฏฺฐจตฺตาลีสวิธานิ โหนฺติ, ตถา อิตรานิ, สพฺพานิ ตานิ ปิณฺฑิตานิ ฉนฺนวุติวิธานิ. 于所有此等语尾中，前者六语形，名为为他语；而后者六语形，名为为己语。其中，为他语于现在时有六，于祈使式有六，于祈愿式有六，于远过去时有六，于昨日过去时有六，于今日过去时有六，于将来时有六，于条件式有六，共四十八种；其他（为己语）亦然。所有此等合计，则有九十六种。 ปรสฺสปทานมตฺตโนปทานญฺจ ทฺเว ทฺเว ปทานิ ปฐมมชฺฌิมุตฺตมปุริสา นาม. เต วตฺตมานาทีสุ จตฺตาโร จตฺตาโร, อฏฺฐนฺนํ วิภตฺตีนํ วเสน ทฺวตฺตึส, ปิณฺฑิตานิ ปริมาณาเนว. 于为他语及为己语中，其语形两两成对，分别名为第三、第二、第一人称。此等人称，于现在时等时态中各为四种，以八种语尾计则有三十二种，此即其总数。 ทฺวีสุ [Pg.20] ทฺวีสุ ปเทสุ ปฐมํ ปฐมํ เอกวจนํ, ทุติยํ ทุติยํ พหุวจนํ. 于两两语形中，前者为单数，后者为复数。 ตตฺร วตฺตมานวิภตฺตีนนฺติ อนฺติ, สิ ถ, มิ ม อิจฺเจตานิ ปรสฺสปทานิ. เต อนฺเต, เส วฺเห, เอ มฺเห อิจฺเจตานิ อตฺตโนปทานิ. ปรสฺสปทตฺตโนปเทสุปิติ อนฺติ อิติ ปฐมปุริสา, สิถ อิติ มชฺฌิมปุริสา, มิ ม อิติ อุตฺตมปุริสา, เต อนฺเต อิติ ปฐมปุริสา, เส วฺเห อิติ มชฺฌิมปุริสา, เอ มฺเห อิติ อุตฺตมปุริสา. 其中，现在时语尾：“ti”、“anti”、“si”、“tha”、“mi”、“ma”，此等为为他语。“te”、“ante”、“se”、“vhe”、“e”、“mhe”，此等为为己语。于为他语及为己语中：“ti”、“anti”为第三人称；“si”、“tha”为第二人称；“mi”、“ma”为第一人称。“te”、“ante”为第三人称；“se”、“vhe”为第二人称；“e”、“mhe”为第一人称。 ปฐมมชฺฌิมุตฺตมปุริเสสุปิ ติ-อิติ เอกวจนํ, อนฺติ-อิติ พหุวจนนฺติ เอวํ เอกวจนพหุวจนานิ กมโต เญยฺยานิ. เอวํ เสสาสุ วิภตฺตีสุ ปรสฺสปทตฺตโนปทปฐมมชฺฌิมุตฺตมปุริเสกวจนพหุวจนานิ เญยฺยานิ. 于第三、第二、第一人称中，“ti”为单数，“anti”为复数；当如是依次了知单数与复数。同样，于其余语尾中，为他语、为己语之第三、第二、第一人称的单数与复数，亦当如是了知。 ตตฺถ วิภตฺตีติ เกนฏฺเฐน วิภตฺติ? กาลาทิวเสน ธาตฺวตฺถํ วิภชตีติ วิภตฺติ, สฺยาทีหิ นามิกวิภตฺตีหิ สห สพฺพสงฺคาหกวเสน ปน สกตฺถปรตฺถาทิเภเท อตฺเถ วิภชตีติ วิภตฺติ, กมฺมาทโย วา การเก เอกวจนพหุวจนวเสน วิภชตีติ วิภตฺติ, วิภชิตพฺพา ญาเณนาติปิ วิภตฺติ, วิภชนฺติ อตฺเถ เอตายาติปิ วิภตฺติ, อถ วา สติปิ ชินสาสเน อวิภตฺติกนิทฺเทเส สพฺเพน สพฺพํ วิภตฺตีหิ วินา อตฺถสฺสา’นิทฺทิสิตพฺพโต วิเสเสน วิวิเธน วา อากาเรน ภชนฺติ เสวนฺติ นํ ปณฺฑิตาติปิ วิภตฺติ. ตตฺถ อวิภตฺติกนิทฺเทสลกฺขณํ วทาม สห ปโยคนิทสฺสนาทีหิ. 其中，所谓“语尾”（vibhatti），以何义为语尾？以时等分别词根之义，故为语尾。或与“si”等名词语尾，总括一切，分别自义、他义等差别之义，故为语尾。或将业格等格，以单数、复数分别，故为语尾。亦因当以智慧分别，故为语尾。亦因凭此分别诸义，故为语尾。又或，虽于佛陀教法中，有无语尾之解释，然若无语尾，则全然无法指示其义，故智者以特别或种种方式运用、依循之，亦为语尾。于此，我等当说无语尾解释之特征，并附用法示例等。 อวิภตฺติกนิทฺเทโส, นามิเกสุปลพฺภติ; นาขฺยาเตสูติ วิญฺเญยฺย-มิทเมตฺถ นิทสฺสนํ. 无语尾解释，见于名词中；不见于动词，当知此中例。 นิคฺโรโธว มหารุกฺโข, เถร วาทานมุตฺตโม; อนูนํ อนธิกญฺจ, เกวลํ ชินสาสนํ. 犹如尼拘律陀大树，长老之说为最上；不增亦不减，唯是纯一佛陀教法。 ตตฺร [Pg.21] เถร-อิติ อวิภตฺติโก นิทฺเทโส, เถรานํ อยนฺติ เถโร. โก โส? วาโท. เถรวาโท อญฺเญสํ วาทานํ อุตฺตโมติ อยมตฺโถ เวทิตพฺโพ. 此中，“thera”是无语尾的解释，即“therānaṃ”（长老们）之义。彼为何？为“说”（vāda）。当知此义为：长老说（Theravāda）于诸说中为最上。 ‘‘กาโย เต สพฺพ โสวณฺโณ’’, อิจฺจาทิมฺหิปิ นามิเก; อวิภตฺติกนิทฺเทโส, คเหตพฺโพ นยญฺญุนา. “汝身全金色”，于此等名词中，亦有无语尾解释，善巧者当知。 อวิภตฺติกนิทฺเทโส, นนฺวาขฺยาเตปิ ทิสฺสติ; ‘‘โภ ขาท ปิว’’อิจฺจตฺร, วเท โย โกจิ โจทโก. 无语尾解释，岂不见于动词？于“喂，食，饮！”此处，或有诘难者言。 ยทิ เอวํ มเตนสฺส, ภเวยฺย อวิภตฺติกํ; ‘‘ภิกฺขุ, โภ ปุริสิ’’จฺจาทิ, ปทมฺปิ, น หิทํ ตถา. 若依彼之见，则“比丘，喂，人！”等语，亦应为无语尾；然此事不然。 ‘‘ภิกฺขุ, โภ ปุริสิ’’จฺจาทิ, สิ ค โลเปน วุจฺจติ; ตถา ‘‘ขาทา’’ติอาทีนิ, หิ โลเปน ปวุจฺจเร. “比丘，喂，人！”等语，乃省略‘si’、‘ga’而说；同样，“khāda”（食）等词，乃省略‘hi’而说。 เอวํ อวิภตฺติกนิทฺเทโส อาขฺยาเตสุ น ลพฺภติ, นาเมสุเยว ลพฺภติ. ตตฺราปิ ‘‘อฏฺฐ จ ปุคฺคล ธมฺมทสา เต’’ติ เอตฺถ ฉนฺทวเสน ปุคฺคล อิติ รสฺสกรณํ ทฏฺฐพฺพํ, น ‘‘กกุสนฺธ โกณาคมโน จ กสฺสโป’’ติ เอตฺถ กกุสนฺธ อิติ อวิภตฺติกนิทฺเทโส วิย อวิภตฺติกนิทฺเทโส ทฏฺฐพฺโพ. ‘‘ภิกฺขุ นิสินฺเน มาตุคาโม อุปนิสินฺโน วา โหติ อุปนิปนฺโน วา’’ติ เอตฺถ ปน ภิกฺขูติ อิทํ ภิกฺขุมฺหีติ วตฺตพฺพตฺถตฺตา ภุมฺเม ปจฺจตฺตนฺติปิ อทิฏฺฐวิภตฺติกนิทฺเทโสติปิ วตฺตุํ ยุชฺชติ. ตตฺถ ปน ฉนฺทวเสน กตรสฺสตฺตา ตานิ ปทานิ อวิภตฺติกนิทฺเทสปกฺขมฺปิ ภชนฺตีติ วตฺตุํ น ยุชฺชติ. 如是，无语尾的解释不见于动词，唯见于名词。即便如此，于“aṭṭha ca puggala dhammadasā te”一句中，当知‘puggala’（人）是因韵律而缩短，不应视之为无语尾的解释，如“拘留孙(Kakusandha)、拘那含牟尼(Koṇāgamana)与迦叶(Kassapa)”一句中的‘kakusandha’。又如在“比丘坐时，女人或近坐或近卧”一句中，‘bhikkhu’一词，因其义当为‘bhikkhumhi’（于比丘处），故可说其为处格、具格，或语尾不现的解释。然而，就前例（puggala）而言，因其为韵律而缩短，故说该词亦属无语尾解释一类，实不恰当。 ตตฺถ ปรสฺสปทานีติ ปรสฺส อตฺถภูตานิ ปทานิ ปรสฺสปทานิ. เอตฺถุตฺตมปุริเสสุ อตฺตโน อตฺเถสุปิ อตฺตโนปทโวหาโร น กริยติ. 其中，为他语（parassapadāni）者，是为他人之义的语形。于此，在第一人称中，即使是为自己之义，亦不称为“为己语”（attanopada）。 กิญฺจาปิ [Pg.22] อตฺตโน อตฺถา, ปุริสา อุตฺตมวฺหยา; ตถาปิ อิตเรสาน-มุสฺสนฺนตฺตาว ตพฺพสา; ตพฺโพหาโร อิเมสานํ, โปราเณหิ นิโรปิโต. 名为“最上”（uttama）之人称，虽为自身之义，然因其他（人称）更为普遍，故依其势，古人已为彼等确立此称谓。 อตฺตโนปทานีติ อตฺตโน อตฺถภูตานิ ปทานิ อตฺตโนปทานิ. เอตฺถ ปน ปฐมมชฺฌิมปุริเสสุ ปรสฺสตฺเถสุปิ ปรสฺสปทโวหาโร น กริยติ. 为己语（attanopadāni）者，是为自己之义的语形。然而，于此，在第三和第二人称中，即使是为他人之义，亦不称为“为他语”（parassapada）。 ปฐมมชฺฌิมา เจเต, ปรสฺสตฺถา ตถาปิ จ; อิตเรสํ นิรูฬฺหตฺตา, ตพฺโพหารสฺส สจฺจโต. 此第三与第二人称，虽亦为他人之义；然因他者（第一人称）之惯例已成，彼称谓（为己语）亦因此而确立。 อิมสฺส ปนิเมสานํ, ปุพฺพโวหารตาย จ; ตถา สงฺกรโทสสฺส, หรณตฺถาย โส อยํ; อตฺตโนปทโวหาโร, เอสมาโรปิโต ธุวํ. 又因彼等先前之用法，及为去除混淆之过，“为己语”此一称谓，确实赋予彼等。 ปรสฺสปทสญฺญาทิ-สญฺญาโย พหุกา อิธ; โปราเณหิ กตตฺตาตา, สญฺญา โปราณิกา มตา. 于此有“为他语”等诸多称谓；因其为古人所作，故此等称谓被认为是古传的。 ตสฺมา อิธ ปฐมปุริสาทีนํ ติณฺณํ ปุริสานํ วจนตฺถํ น ปริเยสาม. รูฬฺหิยา หิ โปราเณหิ ตฺยาทีนํ ปุริสสญฺญา วิหิตา. 是故，于此我等不探究第三人称等三种人称的词义。因为古人已通过约定俗成，确立了“ti”等的人称称谓。 เอกวจนพหุวจเนสุ ปน เอกสฺสตฺถสฺส วจนํ เอกวจนํ. พหูนมตฺถานํ วจนํ พหุวจนํ. อถ วา พหุตฺเตปิ สติ สมุทายวเสน ชาติวเสน วา จิตฺเตน สมฺปิณฺเฑตฺวา เอกีกตสฺสตฺถสฺส เอกสฺส วิย วจนมฺปิ เอกวจนํ, พหุตฺเต นิสฺสิตสฺส นิสฺสยโวหาเรน วุตฺตสฺส นิสฺสยวเสน เอกสฺส วิย วจนมฺปิ เอกวจนํ, เอกตฺตลกฺขเณน พวฺหตฺถานํ เอกวจนํ วิย วจนมฺปิ เอกวจนํ. อพหุตฺเตปิ สติ อตฺตครุการาปริจฺเฉทมาติกานุสนฺธินยปุจฺฉาสภาคปุถุจิตฺต- สมาโยคปุถุอารมฺมณวเสน เอกตฺถสฺส พหูนํ วิย วจนํ พหุวจนํ, ตถา เย เย พหโว ตนฺนิวาสตํปุตฺตสงฺขาตสฺเสกสฺสตฺถสฺส รูฬฺหีวเสน พหูนํ วิย วจนมฺปิ พหุวจนํ, เอกสฺสตฺถสฺส อญฺเญนตฺเถน เอกาภิธานวเสน พหูนํ [Pg.23] วิย วจนมฺปิ พหุวจนํ, เอกสฺสตฺถสฺส นิสฺสิตวเสน พหูนํ วิย วจนมฺปิ พหุวจนํ, เอกสฺสตฺถสฺส อารมฺมณเภทกิจฺจเภทวเสน พหูนํ วิย วจนมฺปิ พหุวจนํ. เอวมิเมหิ อากาเรหิ เอกมฺหิ วตฺตพฺเพ, เอกมฺหิ วิย จ วตฺตพฺเพ เอกวจนํ, พหุมฺหิ วตฺตพฺเพ, พหุมฺหิ วิย จ วตฺตพฺเพ พหุวจนํ โหตีติ ทฏฺฐพฺพํ. ปุถุวจนํ, อเนกวจนนฺติ จ อิมสฺเสว นามํ. 于单数与复数中，言说一义者为单数，言说多义者为复数。或于多义之时，以集合、种类或心意聚合为一，其言说如言一义，亦为单数；依止于多义者，以依止之称谓言说，其言说如言一义，亦为单数；以单一特征言说多义，其言说如单数，亦为单数。于非多义之时，因自我、尊敬、不限定、论母、随顺、方法、提问、同分、多心、结合、多所缘，言说一义如言多义，则为复数；同样，对众多住者、子孙等，依习俗言说彼单一事物，其言说如言多义，亦为复数；以另一含义之单一名称言说一义，其言说如言多义，亦为复数；以依止方式言说一义，其言说如言多义，亦为复数；因所缘或作用之差别言说一义，其言说如言多义，亦为复数。如是，当知：于当说一义时，及如说一义时，为单数；于当说多义时，及如说多义时，为复数。“多言”(puthuvacana)、“非一言”(anekavacana)亦是此复数之异名。 วจเนสุ อยํ อตฺโถ, นามาขฺยาตวิภตฺตินํ; วเสน อธิคนฺตพฺโพ, สาสนตฺถคเวสินา. 寻求教法义者，当依名与动词之语尾变化，了知数中此义。 ตสฺมา ตทตฺถวิญฺญาปนตฺถํ อิธ นามิกปโยเคหิ สเหวาขฺยาตปโยเค ปวกฺขาม – ‘‘ราชา อาคจฺฉติ, สหาโย เม อาคจฺฉติ, เอกํ จิตฺต’’ มิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส เอกวจนปโยคา. ‘‘ราชาโน อาคจฺฉนฺติ, สหายา เม อาคจฺฉนฺติ, น เม เทสฺสา อุโภ ปุตฺตา, ทฺเว ตีณิ’’ อิจฺเจวมาทโย พวฺหตฺถานํ พหุวจนปโยคา. 是故，为明其义，于此我等将结合名词与动词之用法而说——“王来，我友来，一心”等，是为言说一义之单数用法。“诸王来，我诸友来，我二子皆不为我所厌，二、三”等，是为言说多义之复数用法。 ‘‘สา เสนา มหตี อาสิ, พหุชฺชโน ปสนฺโนสิ, สพฺโพ ตํ ชโน โอชินายตุ, อิตฺถิคุมฺพสฺส ปวรา, พุทฺธสฺสาหํ วตฺถยุคํ อทาสึ, ทฺวยํ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามิ, เปมํ มหนฺตํ รตนตฺตยสฺส, กเร ปสาทญฺจ นโร อวสฺสํ, ภิกฺขุสงฺโฆ, พลกาโย, เทวนิกาโย, อริยคโณ’’- อิจฺเจวมาทโย, ‘‘ทฺวิกํ ติก’’มิจฺจาทโย จ สมุทายวเสน พวฺหตฺถานํ เอกวจนปโยคา. “彼军甚大，大众心悦，愿一切人皆来归附，女众中之最胜者，我曾施佛陀一双衣，诸比丘，我将为汝等说二法，人于三宝，必生大爱与净信，比丘僧团，军队，天众，圣众”等，及“二法、三法”等，皆是以集合义于多义之时使用单数之法。 กตฺถจิ ปน อีทิเสสุ ฐาเนสุ พหุวจนปโยคาปิ ทิสฺสนฺติ. ตถา หิ ‘‘ปูชิตา ญาติสงฺเฆหิ, เทวกายา สมาคตา, สพฺเพเต เทวนิกายา, ทฺเว เทวสงฺฆา, ตีณิ [Pg.24] ทุกานิ, จตฺตาริ นวกานิ’’ อิจฺเจวมาทโย ปโยคาปิ ทิสฺสนฺติ. อิเม เอกวจนวเสน วตฺตพฺพสฺส สมุทายสฺส พหุสมุทายวเสน พหุวจนปโยคาติ คเหตพฺพา, สงฺคยฺหมานา จ พวฺหตฺถพหุวจเน สงฺคหํ คจฺฉนฺติ วิสุํเยว วา, ตสฺมา พหุสมุทายาเปกฺขพหุวจนนฺติ เอเตสํ นามํ เวทิตพฺพํ. 然而，于某些此类之处，亦可见复数之用法。如是：“为亲族众所恭敬，天众已集会，所有此等天众，二天众，三组二法，四组九法”等用法亦可见。此等当解为：对本应以单数言说之集合，因其为多个集合而使用复数。彼等或摄于言说多义之复数中，或为别立，是故当知其名为“观待多集合之复数”。 ‘‘ปาณํ น หเน, สสฺโส สมฺปชฺชติ’’ อิจฺเจวมาทโย ชาติวเสน พวฺหตฺถานํ เอกวจนปโยคา, ตพฺภาวสามญฺเญน พวฺหตฺถานํ เอกวจนปโยคาติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ. “不杀生，庄稼丰收”等，是以种类义于多义之时使用单数之法；亦可说，是因其共相而于多义之时使用单数。 ‘‘นาคํ รฏฺฐสฺส ปูชิตํ, สาวตฺถี สทฺธา อโหสิ ปสนฺนา’’ อิจฺเจวมาทโย นิสฺสยวเสน ปวตฺตานํ นิสฺสยโวหาเรน วุตฺตานเมกวจนปโยคา. “为国所崇敬之龙象”、“舍卫城(Sāvatthī)有信且净信”等，皆是以依止处之名称呼所依止者，是为单数之用法。 ‘‘ติลกฺขณํ, กุสลากุสลํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, ธมฺมวินโย, จิตฺตเสโน จ คนฺธพฺโพ, นติยา อสติ อาคติคติ น โหติ, อาคติคติยา อสติ จุตูปปาโต น โหติ’’ อิจฺเจวมาทโย เอกตฺตลกฺขเณ พวฺหตฺถานํ เอกวจนปโยคา. “三相”、“善与不善”、“识缘名色”、“名色缘六处”、“法与律”、“乾闼婆质多斯那(Cittasena gandhabba)”、“无倾向则无来去”、“无来去则无死生”等，皆是以单一特征于多义之时使用单数之法。 ‘‘เอวํ มยํ คณฺหาม, อมฺหากํ ปกติ, ปธานนฺติ โข เมฆิย วทมานํ กินฺติ วเทยฺยาม’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส อตฺตวเสน พหุวจนปโยคา. “我等如是解，此是我等之本性。”“梅吉亚，对言‘此是主因’者，我等当如何说？”等，皆是为一义而因自我之故使用复数之法。 ‘‘เต มนุสฺสา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจุํ ‘ภุญฺชถ ภนฺเต’ติ, อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูตา, อพฺภาคตานา’สนกํ อทาสึ’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส ครุการวเสน พหุวจนปโยคา. “彼等人对彼比丘如是言：‘尊者，请受用。’”“我于人间，生而为人，为来客奉座。”等，皆是为一义而因尊敬使用复数之法。 ‘‘อปฺปจฺจยา [Pg.25] ธมฺมา, อสงฺขตา ธมฺมา’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส อปริจฺเฉทวเสน พหุวจนปโยคา, อนิยมิตสงฺขาวเสน พหุวจนปโยคา วา. “无因法，无为法”等，是为一义而因不限定使用复数，或因数量不确定而使用复数。 เกจิ ปน ‘‘เทสนาโสตปาตวเสน พหุวจนปโยคา’’ติปิ วทนฺติ, ตํ น คเหตพฺพํ. น หิ ตถาคโต สติสมฺปชญฺญรหิโต ธมฺมํ เทเสติ, ยุตฺติ จ น ทิสฺสติ ‘‘มาติกายํ ปุจฺฉายํ วิสฺสชฺชเน จาติ ตีสุปิ ฐาเนสุ อปฺปจฺจยาทิธมฺเม เทเสนฺโต สตฺถา ปุนปฺปุนํ พหุวจนวเสน เทสนาโสเต ปติตฺวา ธมฺมํ เทเสตี’’ติ. 然而，有人说“是因落入说法之流而使用复数”，此说不应采纳。诚然，如来非离念与正知而说法，且不见此理，谓：“导师于论母、问、答三处说无因等法时，会堕入说法之流而一再以复数说法。” ‘‘กตเม ธมฺมา อปฺปจฺจยา’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส มาติกานุสนฺธินเยน พหุวจนปโยคา. “哪些法是无因的？”等，是为一义而依论母之随顺使用复数。 ‘‘อิเม ธมฺมา อปฺปจฺจยา’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส ปุจฺฉานุสนฺธินเยน พหุวจนปโยคา. “这些法是无因的”等，是为一义而依提问之随顺使用复数。 ‘‘กตเม ธมฺมา โน ปรามาสา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส ปุจฺฉาสภาเคน พหุวจนปโยคา. “哪些法非执取？——除去彼等法，其余善、不善、无记法。”等，是为一义而因与提问同分使用复数。 ‘‘อตฺถิ ภิกฺขเว อญฺเญว ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา ทุรนุโพธา สนฺตา ปณีตา อตกฺกาวจรา นิปุณา ปณฺฑิตเวทนียา, เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทตี’’ติ อยเมกสฺสตฺถสฺส ปุถุจิตฺตสมาโยคปุถุอารมฺมณวเสน พหุวจนปโยโค. “诸比丘，尚有其他甚深、难见、难悟、寂静、殊胜、非思辨所及、微细、为智者所知的法，如来亲身以证智证悟后而宣说。”此为一义，因与众多心相应且所缘众多而使用复数。 ‘‘เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ มหาวเน, 一时，世尊住在释迦国迦毗罗卫(Kapilavatthu)的大林中， สนฺติ [Pg.26] ปุตฺตา วิเทหานํ, ทีฆาวุ รฏฺฐวฑฺฒโน; เต รชฺชํ การยิสฺสนฺติ, มิถิลายํ ปชาปติ’’ – “威德哈(Videha)有诸子，长寿者与增国者；彼等将统治王国，在弥提罗(Mithilā)，哦，人主！” อิจฺเจวมาทโย สทฺทา เย เย พหโว, ตนฺนิวาสตํปุตฺตสงฺขาตสฺเสกตฺถสฺส รูฬฺหีวเสน พหุวจนปโยคา. 等等，凡是此类的复数词，是依惯例，为指称“其居住者”、“其子孙”等单一意义而使用。 ‘‘สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเน อามนฺเตสิ ‘คจฺฉถ ตุมฺเห สาริปุตฺตา กีฏาคิรึ คนฺตฺวา อสฺสชิปุนพฺพสุกานํ ภิกฺขูนํ กีฏาคิริสฺมา ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรถ, ตุมฺหากํ เอเต สทฺธิวิหาริโน’ติ’’, ‘‘กจฺจิ โว กุลปุตฺตา, เอถ พฺยคฺฆา นิวตฺตวฺโห’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส อญฺเญนตฺเถน เอกาภิธานวเสน พหุวจนปโยคา. “他召集舍利弗(Sāriputta)和目犍连(Moggallāna)说：‘舍利弗们，你们去鸡吒山(Kīṭāgiri)，对阿萨际(Assaji)和布纳跋苏(Punabbasu)比丘执行驱出羯磨(pabbājanīyakamma)，他们是你们的同住者。’” “‘诸良家子(kulaputtā)，你们可好？’‘老虎们，回来！’”等等，是为了一义，因以一个总称称呼他人而使用复数。 ‘‘มญฺจา อุกฺกุฏฺฐึ กโรนฺติ’’ อิจฺเจวมาทโย เอกสฺสตฺถสฺส นิสฺสิตวเสน พหุวจนปโยคา. “床铺们在高喊”等等，是为了一义，因其所依止者而使用复数。 ‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา’’ติ อยมารมฺมณเภเทน เอกสฺสตฺถสฺส พหุวจนปโยโค. “四念处”，此为一义，因所缘之差别而使用复数。 ‘‘จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา’’ติ อยํ ปน กิจฺจเภเทน เอกสฺสตฺถสฺส พหุวจนปโยโค. “四正勤”，此则为一义，因作用之差别而使用复数。 ตตฺถ เอกตฺเถกวจนํ, สมุทายาเปกฺเขกวจนํ, ชาตฺยาเปกฺเขกวจนํ, ตนฺนิสฺสยาเปกฺเขกวจนํ, เอกตฺตลกฺขเณกวจนนฺติ ปญฺจวิธํ เอกวจนํ ภวติ. เอตฺถ ปน ชาตฺยาเปกฺเขกวจนํ อตฺถโต สามญฺญาเปกฺเขกวจนเมวาติ ทฏฺฐพฺพํ. 其中，单数有五种：一义单数、集合相关单数、种类相关单数、其所依止相关单数、单一特征单数。然而，此处应知，种类相关单数，在意义上实即共相相关单数。 พวฺหตฺถพหุวจนํ, พหุสมุทายาเปกฺขพหุวจนํ, อตฺตพหุวจนํ, ครุการพหุวจนํ, อปริจฺเฉทพหุวจนํ, มาติกานุสนฺธินยพหุวจนํ, ปุจฺฉานุสนฺธินยพหุวจนํ, ปุจฺฉาสภาคพหุวจนํ, ปุถุจิตฺตสมาโยคปุถุอารมฺมณพหุวจนํ, ตนฺนิวาสพหุวจนํ, ตํปุตฺตพหุวจนํ, เอกาภิธานพหุวจนํ, ตนฺนิสฺสิตาเปกฺขพหุวจนํ[Pg.27], อารมฺมณเภทพหุวจนํ, กิจฺจเภทพหุวจนนฺติ ปนฺนรสวิธํ พหุวจนํ ภวติ. อิจฺเจวํ วีสธา สพฺพานิ เอกวจนพหุวจนานิ สงฺคหิตานิ. อตฺริทํ ปาฬิววตฺถานํ – 多义复数、多重集合相关复数、自身之义复数、尊敬之义复数、无限定复数、论母随顺复数、提问随顺复数、与提问同类复数、与众多之心相应且所缘众多复数、其居住者复数、其子孙复数、总名称呼复数、其所依止相关复数、所缘差别复数、作用差别复数——如是有十五种复数。如是，单数与复数共二十种被总括。于此，是为巴利语之分析—— เอกตฺเถ เทกวจน-ญฺจิตรสฺมิตรมฺปิ จ; สมุทายชาติเอกตฺต-ลกฺขเณกวโจปิ จ; สาฏฺฐกเถ ปิฏกมฺหิ, ปาเฐ ปาเยน ทิสฺสเร. 为表一义，单数与复数亦可互用；集合、种类、单一特征亦用单数；在附有义注的藏经文本中，此等用法通常可见。 ครุมฺหิ จตฺตเนกสฺมึ, พหุวจนกํ ปน; ปาฬิยํ อปฺปกํ อฏฺฐ-กถาฏีกาสุ ตํ พหุํ. 然而，为表尊敬或用于自身时，复数的使用在巴利(圣典)中甚少，但在义注和复注中则甚多。 ตถา หิ พหุกํ เทก-วจนํเยว ปาฬิยํ; ครุมฺหิ จตฺตเนกสฺมึ, อิทเมตฺถ นิทสฺสนํ. 诚然，在巴利(圣典)中，即便为表尊敬或用于自身时，亦多用单数。于此，此为一例。 ‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม; ตว สาสนมาคมฺม, ปตฺโตมฺหิ อมตํ ปทํ’’. “礼敬您，人中骏马！礼敬您，人中最上者！依于您的教法，我已证得不死境。” อิจฺเจวมาทโย ปาฐา, พหุธา ชินสาสเน; ทิสฺสนฺตีติ วิชาเนยฺย, วิทฺวา อกฺขรจินฺตโก. 智者与文字学者当知，如是等文句在胜者教法中多处可见。 สาติสยํ ครุการา-รหสฺสาปิ มเหสิโน; เอกวจนโยเคน, นิทฺเทโส ทิสฺสเต ยโต. 因为即使对于无比值得尊敬的大圣者，亦可见使用单数的指称。 ตโต โวหารกุสโล, กเรยฺยตฺถานุรูปโต; เอกวจนโยคํ วา, อิตรํ วา สุเมธโส. 因此，善于言辞的智者，应依情况合宜地使用单数或复数。 ปาเยน ตนฺนิวาสมฺหิ, พหุวจนกํ ฐิตํ; ตํปุตฺเต อปฺปกํ ตนฺนิ-สฺสเยกวจนมฺปิ จ. 通常，在表示“其居住者”时，多用复数；在表示“其子孙”时，则少用；在表示“其所依止”时，亦可用单数。 ปุถุจิตฺตาปริจฺเฉท-มาติกาสนฺธิอาทิสุ; พหุวจนกญฺจาปิ, อปฺปกนฺติ ปกาสเย. 在表示众多之心、无限定、论母随顺等情况中，亦当说明复数的使用是稀少的。 เอกาภิธานโต กิจฺจา, ตถา โคจรโตปิ จ; พหุวจนกํ ตนฺนิ-สฺสิตาเปกฺขญฺจ อปฺปกํ. 因单一指称、作用以及所缘之故，复数的使用稀少；其所依止相关的用法亦稀少。 อิจฺเจวํ [Pg.28] สปฺปโยคํ ตุ, ญตฺวาน วจนทฺวยํ; กาตพฺโพ ปน โวหาโร, ยถาปาฬิ วิภาวินา. 如是，明辨者了知此二数（单数与复数）的正确用法后，当依巴利原文进行表达。 อิทานิ กาลาทิวเสน อาขฺยาตปฺปวตฺตึ ทีปยิสฺสาม – กาลการกปุริสปริทีปกํ กฺริยาลกฺขณํ อาขฺยาติกํ. ตตฺร กาลนฺติ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนวเสน ตโย กาลา, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนาณตฺติปริกปฺปกาลาติปตฺติวเสน ปน ฉ, เต เอเกกา ติปุริสกา. 现在，我们将依时态等来阐明动词的运作。动词是以动作为特征，能表明时态、作用者(kāraka)与人称。其中，时态有过去、未来、现在三种；但若依过去、未来、现在、命令、祈愿、条件则有六种，每一种又分三个人称。 วุตฺตปฺปการกาเลสุ, ยทิทํ วตฺตเต ยโต; อาขฺยาติกํ ตโต ตสฺส, กาลทีปนตา มตา. 由于动词在上述各种时态中运作，因此它被认为具有显示时态的功能。 การกนฺติ กมฺมกตฺตุภาวา. เต หิ อุปจารมุขฺยสภาววเสน กโรนฺติ กรณนฺติ จ ‘‘การกา’’ติ วุจฺจนฺติ. เตว ยถากฺกมํ กฺริยานิมิตฺต ตํสาธก ตํสภาวาติ เวทิตพฺพา. 作用者(kāraka)指受事、作者与状态。它们因以转喻、主要、自性等方式行动或促成行动，故被称为“作用者”。当知它们依次是行动的因由、行动的成办者与行动的自性。 กมฺมํ กตฺตา จ ภาโว จ, อิจฺเจวํ การกา ติธา; วิภตฺติปจฺจยา เอตฺถ, วุตฺตา นาญฺญตฺร สจฺจโต. 受事、作者与状态，作用者(kāraka)如是分为三种。于此，格的语尾变化是如实宣说，而非其他。 ‘‘ปริภวิยฺยติ’’จฺจาที, กมฺเม สิชฺฌนฺติ การเก; ‘‘สมฺภวตี’’ติอาทีนิ, สิชฺฌเร กตฺตุการเก. “被轻蔑”(paribhaviyyati)等，是在受事作用者中成立；“生起”(sambhavati)等，是在作者作用者中成立。 ‘‘วิภวิยฺยติ’’อิจฺจาที, ภาเว สิชฺฌนฺติ การเก; ติวิเธสฺเววเมเตสุ, วิภตฺติปจฺจยา มตา. “消亡”(vibhaviyyati)等，是在状态作用者中成立。如是，格的语尾变化被认为存在于这三种（作用者）中。 การกตฺตยมุตฺตํ ยํ, อาขฺยาตํ นตฺถิ สพฺพโส; ตสฺมา ตทฺทีปนตฺตมฺปิ, ตสฺสาขฺยาตสฺส ภาสิตํ. 完全没有脱离此三作用者的动词。因此，动词也被说成具有显示它们的功能。 การกตฺตํ ตุ ภาวสฺส, สเจปิ น สมีริตํ; การกลกฺขเณ เตน, ภาเวน จ อวตฺถุนา. 然而，即使状态(bhāva)的作用者性未被宣说，（有人会依）作用者的特征以及该状态的无实体性（而提出异议）。 กฺริยานิปฺผตฺติ [Pg.29] นตฺถีติ, ยุตฺติโตปิ จ นตฺถิ ตํ; ตถาปาขฺยาติเก ตสฺส, ตพฺโพหาโร นิรุตฺติยํ; ปติฏฺฐิตนโยวาติ, มนฺตฺวา อมฺเหหิ ภาสิโต. （认为）“动作无法完成”，并且从道理上说它（作用者性）也不存在。尽管如此，我们认为“它在动词中的用法是语法学中既定的原则”，故如此宣说。 ปุริโสติ เอกวจนพหุวจนกา ปฐมมชฺฌิมุตฺตมปุริสา. ตตฺถ ปฐมปุริโส อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรเณ สาธกวาจเก วา กมฺมวาจเก วา ตุมฺหา’มฺหสทฺทวชฺชิเต ปจฺจตฺตวจนภูเต นามมฺหิ ‘‘อภินีหาโร สมิชฺฌติ, โพธิ วุจฺจติ จตูสุ มคฺเคสุญาณ’’นฺติอาทีสุ วิย ปยุชฺชมาเนปิ, ตฏฺฐานิยตฺเต สติ ‘‘ภาสติ วา กโรติ วา, ปีฬิยกฺโขติ มํ วิทู, วุจฺจตีติ วจน’’นฺติอาทีสุ วิย อปฺปยุชฺชมาเนปิ สพฺพธาตูหิ ปโร โหติ. กตฺถจิ ปน ปาฬิปฺปเทเส นามสฺส อปฺปยุตฺตตฺตา ปฐมปุริสปโยคตฺโถ ทุรนุโพโธ ภวติ, ยถา ‘‘ทุกฺขํ เต เวทยิสฺสามิ, ตตฺถ อสฺสาสยนฺตุ ม’’นฺติ. ตถา หิ เอตฺถ ‘‘ปาทา’’ติ ปาฐเสโส, ตสฺมึ ทุกฺขสาสนาโรจเน วตฺตุํ อวิสหนวเสน กิลมนฺตํ มํ เทวสฺส อุโภ ปาทา อสฺสาเสนฺตุ, วิสฺสฏฺโฐ กเถหีติ มํ วทถาติ อธิปฺปาโย จ ภวติ. 人称(purisa)分为单数与复数的第三、第二、第一人称。其中，第三人称(paṭhamapurisa)与动词同格，无论是在施事语(sādhakavācake)还是受事语(kammavācake)中，当主语名词排除“你”(tumha)与“我”(amha)词且处于主格(paccattavacana)时，无论该名词是显现使用——如在“愿望(abhinīhāro)得成就，菩提(bodhi)被称为四道智”等句中；还是处于其位而未显现使用——如在“他说或做”、“他们知我为：夜叉(yakkha)在折磨”、“被称为语言”等句中，它都接在所有动词词根之后。然而，在巴利(Pāḷi)圣典的某些地方，由于名词未显现，第三人称用法的含义变得难以理解，例如：“我将使你感受痛苦，愿他们在此安慰我。”在此，“双足”(pādā)是省略的经文，其意涵是：在宣说苦的教示时，对于因无法忍受而疲惫的我，愿天神的双足安慰我，（愿天神）对我说：“请放心地宣说。” อธิปฺปาโย สุทุพฺโพโธ, ยสฺมา วิชฺชติ ปาฬิยํ; ตสฺมา อุปฏฺฐหํ คณฺเห, ครุํ ครุมตํ วิทู. 由于巴利圣典中存在极难理解的意涵，因此，智者应当侍奉并依止受人尊敬的导师。 ตตฺริมานิ ภูธาตาธิการตฺตา ภูธาตุวเสน นิทสฺสนปทานิ. โส ปริภวติ, เต ปริภวนฺติ, ปริภวติ, ปริภวนฺติ. สปตฺโต อภิภวิยเต, สพฺพา วิตฺยา’นุภูยเต, อภิภวิยเต, อนุภูยเตติ. ยตฺถ สติปิ นามสฺส สาธกวาจกตฺเต อปจฺจตฺตวจนตฺตา อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรณตา น ลพฺภติ, ตตฺถ กมฺมวาจกํ ปจฺจตฺตวจนภูตํ ตุลฺยาธิกรณปทํ ปฏิจฺจ ปฐมปุริสาทโย ตโย ลพฺภนฺติ. ตํ [Pg.30] ยถา? ปริภวิยฺยเต ปุริโส เทวทตฺเตน, ปริภวิยฺยเส ตฺวํ เทวทตฺเตน, ปริภวิยฺยมฺเห มยํ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. เอตฺถ ปนิทํ วจนํ น วตฺตพฺพํ ‘‘นินฺทนฺติ ตุณฺหิมาสิน’นฺติอาทีสุ สติปิ นามสฺส กมฺมวาจกตฺเต อปจฺจตฺตวจนตฺตา อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรณตา น ลพฺภตีติ ปฐมปุริสุปฺปตฺติ น สิยา’’ติ. กสฺมาติ เจ? ‘‘นินฺทนฺติ ตุณฺหิมาสิน’’นฺติอาทีสุ ‘‘ชนา’’ติ อชฺฌาหริตพฺพสฺส สาธกวาจกสฺส นามสฺส สทฺธิมาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรณภาวสฺส อิจฺฉิตตฺตา. เอวมุตฺตรตฺราปิ นโย. 此处，因属于bhū词根(bhūdhātu)的章节，故以bhū词根为例示词：“他胜过，他们胜过；(他)胜过，(他们)胜过。”“仇敌(sapatto)被征服，一切都被体验；(仇敌)被征服，(一切)被体验。”在名词虽为施事语(sādhakavācaka)，但因非主格(apaccattavacana)而无法与动词同格之处，则需依于一个同格的、作为受事语(kammavācaka)的主格词，而获得第三人称等三个人称。例如：“人被提婆达多(Devadatta)轻蔑”，“你被提婆达多轻蔑”，“我们被不善法(akusala dhamma)轻蔑”。但是，此处不应说：“在‘（他们）责备沉默者’等句中，名词虽为受事语，但因非主格而无法与动词同格，因此第三人称就不会产生。”为什么呢？因为在‘（他们）责备沉默者’等句中，意图是补充一个施事语名词‘人们’(janā)，使其与动词同格。之后的情形亦可依此理推知。 มชฺฌิมปุริโส อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรเณ สาธกวาจเก วา กมฺมวาจเก วา ปจฺจตฺตวจนภูเต ตุมฺหสทฺเท ปยุชฺชมาเนปิ, ตฏฺฐานิยตฺเต สติ อปฺปยุชฺชมาเนปิ สพฺพธาตูหิ ปโร โหติ. ตฺวํ อติภวสิ, ตุมฺเห อติภวถ, อติภวสิ, อติภวถ. ตฺวํ ปริภวิยเส เทวทตฺเตน, ตุมฺเห ปริภวิยวฺเห. ยตฺถ สติปิ ตุมฺหสทฺทสฺส สาธกวาจกตฺเต อปจฺจตฺตวจนตฺตา อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรณตา น ลพฺภติ, น ตตฺถ มชฺฌิมปุริโส โหติ. อิตเร ปน ทฺเว โหนฺติ กมฺมวาจกํ ปจฺจตฺตวจนภูตํ ตุลฺยาธิกรณปทํ ปฏิจฺจ. ตํ ยถา? ตยา อภิภวิยเต สปตฺโต, ตยา อภิภวิเย อหํ. 第二人称(majjhimapurisa)接在所有动词词根之后，其条件是：与动词同格的施事语(sādhakavācaka)或受事语(kammavācaka)是处于主格(paccattavacana)的“你”(tumha)词；无论该词是显现使用，还是处于其位而未显现。例如：“你胜过，你们胜过；(你)胜过，(你们)胜过。”“你被提婆达多(Devadatta)轻蔑，你们被轻蔑。”在“你”词虽为施事语，但因非主格而无法与动词同格之处，则不会出现第二人称。而另外两种人称则会出现，这取决于同格的、作为受事语的主格词。例如：“仇敌被你征服”，“我被你征服”。 อุตฺตมปุริโส อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรเณ สาธกวาจเก วา กมฺมวาจเก วา ปจฺจตฺตวจนภูเต อมฺหสทฺเท ปยุชฺชมาเนปิ, ตฏฺฐานิยตฺเต สติ อปฺปยุชฺชมาเนปิ สพฺพธาตูหิ ปโร โหติ. อหํ ปริภวามิ, มยํ ปริภวาม, ปริภวามิ, ปริภวาม. อหํ ปริภวิยฺยามิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, มยํ ปริภวิยฺยาม, ปริภวิยฺยามิ, ปริภวิยฺยาม. ยตฺถ สติปิ อมฺหสทฺทสฺส สาธกวาจกตฺเต อปจฺจตฺตวจนตฺตา อาขฺยาตปเทน ตุลฺยาธิกรณตา น ลพฺภติ, น ตตฺถ [Pg.31] อุตฺตมปุริโส โหติ. อิตเร ปน ทฺเว โหนฺติ กมฺมวาจกํ ปจฺจตฺตวจนภูตํ ตุลฺยาธิกรณปทํ ปฏิจฺจ. ตํ ยถา? มยา อนุภวิยเต สมฺปตฺติ, มยา อภิภวิยเส ตฺวํ. เอวํ ยตฺถ ยตฺถ สาธกวาจกานํ วา กมฺมวาจกานํ วา นามาทีนํ ปจฺจตฺตวจนภูตานํ อาขฺยาตปเทหิ ตุลฺยาธิกรณตฺเต ลทฺเธ ตตฺถ ตตฺถ ปฐมปุริสาทโย ลพฺภนฺติ, ตสฺมา นามาทีนํ ปจฺจตฺตวจนภูตานํ ตุลฺยาธิกรณภาโวเยว ปฐมปุริสาทีนมุปฺปตฺติยา การณํ. 第一人称(uttamapurisa)接在所有动词词根之后，其条件是：与动词同格的施事语(sādhakavācaka)或受事语(kammavācaka)是处于主格(paccattavacana)的“我”(amha)词；无论该词是显现使用，还是处于其位而未显现。例如：“我胜过，我们胜过；(我)胜过，(我们)胜过。”“我被不善法(akusala dhamma)轻蔑，我们被轻蔑；(我)被轻蔑，(我们)被轻蔑。”在“我”词虽为施事语，但因非主格而无法与动词同格之处，则不会出现第一人称。而另外两种人称则会出现，这取决于同格的、作为受事语的主格词。例如：“成就(sampatti)被我体验”，“你被我征服”。如此，无论在何处，当作为施事语或受事语的主格名词等与动词获得同格关系时，就在那里获得第三人称等。因此，主格名词等与动词的同格关系，正是第三人称等产生的原因。 ทฺวินฺนํ ติณฺณํ วา ปุริสานเมกาภิธาเน ปโร ปุริโส คเหตพฺโพ. เอตฺถ เอกาภิธานํ นาม เอกโต อภิธานํ เอกกาลาภิธานญฺจ. ตญฺจ โข จสทฺทปโยเคเยว, อจสทฺทปโยเค ภินฺนกาลาภิธาเน ตคฺคหณาภาวโต. ‘‘ตุมฺเห อตฺถกุสลา ภวถ, มยมตฺถกุสลา ภวาม’’ อิจฺเจวมาทโย ตปฺปโยคา. ตตฺถ ตุมฺเห อตฺถกุสลา ภวถ – อิจฺเจตสฺมึ โวหาเร ‘‘โส จ อตฺถกุสโล ภวติ, ตฺวญฺจ อตฺถกุสโล ภวสิ, ตุมฺเห อตฺถกุสลา ภวถา’’ติ เอวํ ทฺวินฺนเมกาภิธาเน ปโร ปุริโส คเหตพฺโพ. ‘‘มยมตฺถกุสลา ภวาม’’ อิจฺเจตสฺมึ ปน ‘‘โส จ อตฺถกุสโล ภวติ, อหญฺจ อตฺถกุสโล ภวามิ, มยมตฺถกุสลา ภวามา’’ติ วา ‘‘ตฺวญฺจ อตฺถกุสโล ภวสิ, อหญฺจ อตฺถกุสโล ภวามิ, มยมตฺถกุสลา ภวามา’’ติ วา เอวมฺปิ ทฺวินฺนเมกาภิธาเน ปโร ปุริโส คเหตพฺโพ. ‘‘โส จ อตฺถกุสโล ภวติ, ตฺวญฺจ อตฺถกุสโล ภวสิ, อหญฺจ อตฺถกุสโล ภวามิ, มยมตฺถกุสลา ภวามา’’ติ วา ‘‘โส จ อตฺถกุสโล ภวติ, เต จ อตฺถกุสลา ภวนฺติ, ตฺวญฺจ อตฺถกุสโล ภวสิ, ตุมฺเห จ อตฺถกุสลา ภวถ, อหญฺจ อตฺถกุสโล ภวามิ, มยมตฺถกุสลา ภวามา’’ติ วา เอวํ ติณฺณเมกาภิธาเน ปโร ปุริโส คเหตพฺโพ. 当两人或三人被一同称谓(ekābhidhāna)时，应取后者的人称。在此，“一同称谓”是指一起称谓与同时称谓。这仅限于使用“ca”(ca-sadda)一词的情况，因为若不使用“ca”且在不同时间称谓，则不采用此规则。例如“你们应善巧于义，我们应善巧于义”等用法。其中，在“你们应善巧于义”这句话中，若表述为“他善巧于义，你也善巧于义，你们应善巧于义”，如此两人被一同称谓时，应取后者的人称。在“我们应善巧于义”这句话中，若表述为“他善巧于义，我也善巧于义，我们应善巧于义”，或“你善巧于义，我也善巧于义，我们应善巧于义”，如此两人被一同称谓时，也应取后者的人称。若表述为“他善巧于义，你也善巧于义，我也善巧于义，我们应善巧于义”，或“他善巧于义，他们也善巧于义，你善巧于义，你们也善巧于义，我善巧于义，我们也善巧于义”，如此三人（或更多人）被一同称谓时，应取后者的人称。 อปโรปิ [Pg.32] อตฺถนโย วุจฺจติ – ‘‘ตฺวญฺจ อตฺถกุสโล ภวสิ, โส จ อตฺถกุสโล ภวติ, ตุมฺเห อตฺถกุสลา ภวถา’’ติ วา ‘‘อหญฺจ อตฺถกุสโล ภวามิ, โส จ อตฺถกุสโล ภวติ, มยมตฺถกุสลา ภวามา’’ติ วา อิมินา นเยน อเนกปฺปเภโท อตฺถนโย. เอวํ เสสาสุ วิภตฺตีสุ ปญฺจมีสตฺตมิยาทีสุ ปโรปุริโส คเหตพฺโพ. สพฺเพสุ จ กฺริยาปเทสุ พวฺหตฺถวาจเกสุ พหุวจนนฺเตสุ, น ปน พหุวจนนฺเตสุปิ เอกสฺสตฺตโน วาจเกสุ ครุกาตพฺพสฺเสกสฺสตฺถสฺส วาจเกสุ จ กฺริยาปเทสุ. เอตฺถ โจทนาสนฺทีปนิโย อิมา คาถา – 另外也说到一种义理的阐释：“你善巧于义，而他善巧于义，你们应善巧于义”；或“我善巧于义，而他善巧于义，我们应善巧于义”。依此方式，义理的阐释有许多种。同样地，在其余的词尾(vibhatti)中，如第五式(pañcamī)、第七式(sattamī)等，也应取后者的人称。此规则适用于所有表达复数意义且以复数结尾的动词，但不适用于那些虽以复数结尾，却指代单一个体或指代单一尊者(garukātabba)的动词。于此，有如下用于提问与阐明的偈颂： ‘‘ตฺวญฺจ ภวสิ โส จาปิ, ภวติ’’จฺจาทิภาสเน; ‘‘ตุมฺเห ภวถ’’ อิจฺจาทิ, ปโรโปโส กถํ สิยา?; “你存在，他也存在”，在如此等言说中；“你们存在”等，后者的人称如何成立？ ‘‘อหํ ภวามิ โส จาปิ, ภวติ’’จฺจาทิภาสเน; ‘‘มยํ ภวาม’’อิจฺจาทิ, อุตฺตโม จ กถํ สิยา?; “我存在，他也存在”，在如此等言说中；“我们存在”等，第一人称(uttama)又如何成立？ เอตฺถ จ วุจฺจเต – 于此，解说如下： ปจฺฉา วุตฺโต ปโร นาม, สญฺญาย ปฏิปาฏิยา; เอวํ ปน คเหตพฺโพ, ปโรปุริสนามโก. 依（人称）称谓的顺序，后说者名为“后者”；应如是理解这“后者的人称”(paropurisanāmako)。 ปฐมมฺหา ปโร นาม, มชฺฌิโม อุตฺตโมปิ จ; มชฺฌิมมฺหา ปโร นาม, อุตฺตโม ปุริโส รุโต. 相对于第三人称(paṭhama)，第二人称(majjhima)与第一人称(uttama)皆为“后者”；相对于第二人称，第一人称被称为“后者”。 เอวํ ตุ คหณญฺเหตฺถ, โวหารสฺสานุโลมกํ; โทโส ตทนุโลมมฺหิ, คหณสฺมึ น วิชฺชติ. 于此，如此的理解顺应世俗用法(vohāra)；当理解顺应于此，则无任何过失。 ‘‘ตฺวญฺจ ภทฺเท สุขี โหหิ, เอโส จาปิ มหามิโค’’; อิติ ปาโฐ ยโต ทิฏฺโฐ, ตสฺมา เอวํ วเทมเส. “贤善的女士(bhadde)，愿你安乐，也愿这只大鹿(mahāmiga)安乐”；因为见到这样的文句，所以我们才这么说。 ‘‘ตุมฺเห ทฺเว สุขิตา โหถ’’, อิจฺจตฺโถ ตตฺถ ทิสฺสติ; เอวํปฺยยํ นโย วุตฺโต, อตฺตโนมติยา มม. “愿你们二者皆安乐”，此义于彼可见；此理趣(naya)亦是依我自己的意见而说。 อตฺตโนมติ [Pg.33] กิญฺจาปิ, กถิตา สพฺพทุพฺพลา; ตถาปิ นยมาทาย, กถิตตฺตา อโกปิยา. 纵然依己见所说，全然是无力的；然而因依循理趣而说，故而无可指摘。 ‘‘ธมฺเมน รชฺชํ กาเรนฺตํ, รฏฺฐา ปพฺพาชยิตฺถ มํ; ตฺวญฺจ ชานปทา เจว, เนคมา จ สมาคตา’’. “你与乡人(jānapada)及市民(negama)聚集起来，将正在依法治国的我从国中放逐。” ‘‘อหญฺจ มทฺทิเทวี จ, ชาลีกณฺหาชินา จุโภ; อญฺญมญฺญํ โสกนุทา, วสาม อสฺสเม ตทา’’. “我与玛蒂(Maddī)王妃，以及贾利(Jāli)与迦尼黑(Kaṇhājinā)二子；彼此消愁解忧苦，当时我们住在林中精舍(assama)。” เอตา คาถาปิ เอตสฺส, อตฺถสฺส ปน สาธิกา; ตาสุ วุตฺตนเยเนว, อตฺโถ สุปากโฏ สิยา; เอวํ วิญฺญูหิ วิญฺเญยฺยํ, พหุนา ภาสิเตน กึ. 此等偈颂亦能证明此义；依其中所说的理趣，其义理便极其明了；智者应如是了知，多言何益？ อากาเรน มนาเปน, กถเน เยน เกนจิ; น วิรุชฺฌติ เจ อตฺโถ, ตํ ปมาณํ สุธีมตํ. 以悦意之方式，无论由谁言说；若其义不相违，智者以此为准绳。 ปุริสตฺตยโต เอโส, ปโรปุริสนามโก; นุปลพฺภติ ปจฺเจกํ, ตทนฺโตคธโตว ยํ. 这名为“后者的人称”者，乃从三类人称而来；因其已包含于其中，故无法单独寻得。 ปาฏวตฺถาย โสตูนํ, โวหารตฺเถสุ สพฺพโส; วิสุํ อลพฺภมาโนปิ, ลพฺภมาโนว อุทฺธโฏ. 为使听者于一切世俗用法中熟练；虽无法单独寻得，却如可寻得般被提出。 สงฺเขปโตเปตฺถ ปุริสปฺปวตฺติ เอวํ อุปลกฺขิตพฺพา ‘‘อมฺหวจนตฺเถ อุตฺตโม, ตุมฺหวจนตฺเถ มชฺฌิโม, อญฺเญสํ วจนตฺเถ ปฐโม’’ติ. 在此，人称的用法应简要地这样理解：在“我们”(amha)的意义上是第一人称(uttama)，在“你们”(tumha)的意义上是第二人称(majjhima)，在“其他”(añña)的意义上是第三人称(paṭhama)。 ตฺยาทีนํ ปุริสสญฺญา, ยสฺมา วุตฺตา ตโต อิทํ; ตพฺพนฺตาขฺยาติกํ เญยฺยํ, ปุริสปริทีปกํ. 由于“ti”等（词尾）的人称概念已被宣说，因此应知，以其为词尾的动词(ākhyātika)能阐明人称。 เอวํ สพฺพถาปิ อาขฺยาติกสฺส กาลการกปุริสปริทีปนตา วุตฺตา. 如此，在所有方面，动词阐明时间、施事(kāraka)与人称之作用已被宣说。 กฺริยาลกฺขณนฺติ เอตฺถ กถํ อาขฺยาติกสฺส กฺริยาลกฺขณตา เวทิตพฺพา? 关于“行为特征”(kriyālakkhaṇa)，此处如何理解动词具有行为特征呢？ ลกฺขิยติ [Pg.34] กฺริยาเยตํ, กฺริยา วา อสฺส ลกฺขณํ; กฺริยาลกฺขณตา เอวํ, เวทิตพฺพา ตถา หิ จ. 此（动词）由行为(kriyā)所标示，或者行为是其特征；行为特征应如是理解，确实如此。 ‘‘คจฺฉติ’’จฺจาทิกํ สุตฺวา, กฺริยาสนฺทีปนํ ปทํ; ‘‘อาขฺยาติก’’นฺติ ธีเรหิ, อาขฺยาตญฺญูหิ สญฺญิตํ. 听到“gacchati”（他去）等词，这阐明行为的词，被智者、通晓动词者，称之为“动词”(ākhyātika)。 ลกฺขณํ โหติ นามสฺส, ยถา สตฺวาภิธานตา; กฺริยาภิธานตา เอวํ, อาขฺยาตสฺเสว ลกฺขณํ. 如同名词(nāma)的特征在于标示有情(satva)；同样，动词的特征在于标示行为。 อตฺถโต ปน เอตสฺส, กฺริยาวาจกตา อิธ; ลกฺขณํ อิติ วิญฺเญยฺยํ, ลกฺขณญฺญูหิ ลกฺขิตํ. 然而就意义而言，在此应知，其表达行为的性质即是特征，此为通晓特征者所标示。 ‘‘กึ กโรสี’’ติ ปุฏฺฐสฺส, ‘‘ปจามิ’’จฺจาทินา ‘‘อหํ’’; ปฏิวาจาย ทาเนน, กฺริยาวาจกตา มตา. 当被问及“你在做什么？”时，通过以“我正在煮”(pacāmi)等作答，（动词）表达行为的性质即被公认。 เอวมาขฺยาติกสฺส กฺริยาลกฺขณตา เวทิตพฺพา; อิทานิ กาเลสุ วิภตฺติปฺปวตฺติ เอวํ เวทิตพฺพา – 动词的行为特征应如是理解；现在，在时态中，词尾变化(vibhatti)的用法应如是理解—— ปจฺจุปฺปนฺนมฺหิ กาลสฺมึ, วตฺตมานา ปวตฺตติ; อาสิฏฺฐาณาปนตฺเถสุ, ปจฺจุปฺปนฺนมฺหิ ปญฺจมี. 在现在时(paccuppanna-kāla)中，使用现在式(vattamānā)；在祈愿、命令的意义上，现在时中使用命令式(pañcamī)。 ปจฺจุปฺปนฺเน ปริกปฺปา-นุมตฺยตฺเถสุ สตฺตมี; อปฺปจฺจกฺเข อตีตมฺหิ, ปโรกฺขา สมฺปวตฺตติ. 在现在时中，在设想、同意的意义上，使用可能式(sattamī)；在非亲见(appaccakkha)的过去时中，使用远过去式(parokkhā)。 หิยฺโย ปภุติ กาลสฺมึ, อตีตมฺหิ ปวตฺตติ; ปจฺจกฺเข วา อปจฺจกฺเข, หิยฺยตฺตนี นิรุตฺติตา. 在从昨日(hiyyo)起的过去时中，[动词]被使用；无论亲见或非亲见，都被称为“昨日式(hiyyattanī)”。 อชฺชปฺปภุติ กาลสฺมึ, อตีตมฺหิ ปวตฺตติ; ปจฺจกฺเข วา อปจฺจกฺเข, สมีเปชฺชตนวฺหยา. 在从今日(ajja)起的过去时中，[动词]被使用；无论亲见或非亲见，都称为“近今日式(ajjatanī)”。 อนาคเต ภวิสฺสนฺตี, กาลสฺมึ สมฺปวตฺตติ; กฺริยาติปนฺนมตฺตมฺหิ, ตีเต กาลาติปตฺติกา; อนาคเตปิ โหตีติ, นิรุตฺตญฺญูหิ ภาสิตา. 在未来时中，使用“未来式(bhavissantī)”；在行为已错失的过去时中，使用“条件式(kālātipattikā)”；通晓语法者(niruttaññū)宣说，[条件式]亦可用于未来。 เอวํ กาเลสุ วิภตฺติปฺปวตฺตึ ญตฺวา เย เต สุตฺตนฺเตสุ วิจิตฺตา สุวิสทวิปุลติขิณพุทฺธิวิสยภูตา ปโยคา ทิสฺสนฺติ, เตสุ ปาฏวมิจฺฉนฺเตหิ ตฺยาทิกฺกเมน วุจฺจมานา กฺริยาปทมาลา [Pg.35] สลฺลกฺขิตพฺพา – ภวติ, ภวนฺติ. ภวสิ, ภวถ. ภวามิ, ภวาม. ภวเต, ภวนฺเต. ภวเส, ภววฺเห. ภเว, ภวามฺเห. อยํ อญฺญโยคาทิรหิตา กฺริยาปทมาลา. 如此了知时态中词尾变化(vibhatti)的用法后，对于那些在经(suttanta)中可见的、多样的、清晰的、广博的、属于敏锐智慧范畴的用法，欲求纯熟者，应注意依ti等次序所说的动词变位表(kriyāpadamālā)——bhavati, bhavanti; bhavasi, bhavatha; bhavāmi, bhavāma; bhavate, bhavante; bhavase, bhavavhe; bhave, bhavāmhe。这是不含“他称连接(aññayoga)”等[代词]的动词变位表。 ทิสฺสนฺติ จ สุตฺตนฺเตสุ อตฺถสมฺภเวปิ อญฺญโยคาทิรหิตานิ กฺริยาปทานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจาติ, ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ. ยํ มํ ภณสิ สารถิ. อญฺญํ เสปณฺณิ คจฺฉามิ’’ อิจฺเจวมาทีนิ เอตสฺสตฺถสฺส ปริทีปนิยา กฺริยาปทมาลา. 在经中也可以见到，即使在意义上存在[代词]时，也有不带“他称连接”等[代词]的动词。例如：“‘诸行(saṅkhāra)无常’，当以智慧观见时”；“车夫(sārathi)，你对我说的话”；“我到另一棵西波尼(sepaṇṇi)树去”。诸如此类，是阐明此义的动词变位表。 เอตฺถ ติวิโธ กฺริยาปเทสุ โยโค ตโยโค, มโยโค, อญฺญโยโค จ. ตตฺถ มชฺฌิมปุริสา ตโยควเสน คเหตพฺพา, อุตฺตมปุริสา มโยควเสน. ปฐมปุริสา อญฺญโยควเสน. ตฺยาทีนเมตฺถ ปฏิปาฏิยา อยํ อนุคีติ – 此处动词有三种连接(yoga)：你称连接(tayoga)、我称连接(mayoga)与他称连接(aññayoga)。其中，中称(majjhimapurisa)应取你称连接，上称(uttamapurisa)应取我称连接，初称(paṭhamapurisa)应取他称连接。在此，依ti等次序的随诵偈如下： อญฺญโยเคน ปฐมา, ตโยเคน ตุ มชฺฌิมา; มโยเคนุตฺตมา โหนฺติ, คเหตพฺพา วิภาวินา. 初称依他称连接，中称依你称连接，上称依我称连接，明辨者(vibhāvin)应如此取用。 โสตูนํ ปโยเคสุ โกสลฺลตฺถํ อญฺญโยคาทิสหิตมปรมฺปิ กฺริยาปทมาลํ วทาม – โส ภวติ, เต ภวนฺติ. ตฺวํ ภวสิ, ตุมฺเห ภวถ. อหํ ภวามิ, มยํ ภวาม. โส ภวเต, เต ภวนฺเต. ตฺวํ ภวเส, ตุมฺเห ภววฺเห. อหํ ภเว, มยํ ภวามฺเห. อยํ อญฺญโยคาทิสหิตา กฺริยาปทมาลา. 为使听者在用法上熟练，我们再说另一组包含他称连接等[代词]的动词变位表：so bhavati（他是），te bhavanti（他们是）；tvaṃ bhavasi（你是），tumhe bhavatha（你们是）；ahaṃ bhavāmi（我是），mayaṃ bhavāma（我们是）。so bhavate（他是），te bhavante（他们是）；tvaṃ bhavase（你是），tumhe bhavavhe（你们是）；ahaṃ bhave（我是），mayaṃ bhavāmhe（我们是）。这是包含他称连接等[代词]的动词变位表。 ทิสฺสนฺติ จ สุตฺตนฺเตสุ อญฺญโยคาทิสหิตานิปิ กฺริยาปทานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘ยํปายํ เทว กุมาโร สุปฺปติฏฺฐิตปาโท, อิทมฺปิมสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ, ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ. โย ทนฺธกาเล ตรติ[Pg.36], ตรณีเย จ ทนฺธติ, ตฺวํสิ อาจริโย มม, อหมฺปิ ทฏฺฐุกาโมสฺมิ, ปิตรํ เม อิธาคตํ’’ อิจฺเจวมาทีนิ เอตสฺสตฺถสฺส ปริทีปนิยา กฺริยาปทมาลา. 在经中也可见到包含他称连接等[代词]的动词。例如：“天神(deva)啊，这位王子双足安稳站立，这也是这位大士(mahāpurisa)的大士相(mahāpurisalakkhaṇa)，他将拥有这七宝。”“在应缓慢时急躁，在应急躁时缓慢者。”“您是我的老师。”“我也想见来到此地的父亲。”诸如此类，是阐明此义的动词变位表。 โย ตุมฺหสทฺเทน วตฺตพฺเพ อตฺเถ นิปตติ, น ปน โหติ ตุมฺหตฺถวาจโก, เนโส สทฺโท กฺริยาปทสฺส ตโยคสหิตตฺตํ สาเธติ, อญฺญทตฺถุ อญฺญโยคสหิตตฺตญฺเญว สาเธติ. โย จ อมฺหสทฺเทน วตฺตพฺเพ อตฺเถ นิปตติ, น ปน โหติ อมฺหตฺถวาจโก, น โสปิ สทฺโท กฺริยาปทสฺส มโยคสหิตตฺตํ สาเธติ, อญฺญทตฺถุ อญฺญโยคสหิตตฺตญฺเญว สาเธติ. 若有词用于表达“你(tumha)”的意义，但它本身不是表示“你”的词，那么该词并不能使动词与你称连接相应，而只能使之与他称连接相应。同样，若有词用于表达“我(amha)”的意义，但它本身不是表示“我”的词，那么该词也不能使动词与我称连接相应，而只能使之与他称连接相应。 ตตฺร ตุมฺหสทฺเทน ตาว วตฺตพฺพตฺเถ – ‘‘น ภวํ เอติ ปุญฺญตฺถํ, สิวิราชสฺส ทสฺสนํ. มายสฺมา สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส เภทาย ปรกฺกมิ. อิธ ภนฺเต ภควา ปํสุกูลํ โธวตู’’ติ อิจฺเจวมาทโย ปโยคา. อมฺหสทฺเทน ปน วตฺตพฺพตฺเถ ‘‘อุปาลิ ตํ มหาวีร, ปาเท วนฺทติ สตฺถุโน. สาวโก เต มหาวีร, สรโณ วนฺทติ สตฺถุโน’’ติ จ อิจฺเจวมาทโย ปโยคา. อิทเมตฺถุปลกฺขิตพฺพํ ‘‘ตฺวํ ตุมฺเห อหํ มย’’นฺติ อตฺถทีปก ตโยค มโยคโต อญฺโญ อญฺญตฺถทีปโน ปโยโคเยว อญฺญโยโค นาม, ตตฺถ ปฐมปุริโส ภวตีติ. 在以“你”字所应表达的意义上，例如：“阁下(bhavaṃ)前来并非为了功德，而是为见希毗王(Sivirāja)。”“具寿(āyasmā)切勿试图分裂和合的僧团(saṅgha)。”“尊者(bhante)，世尊(bhagavā)请在此洗涤粪扫衣(paṃsukūla)。”等即是其用法。而在以“我”字所应表达的意义上，例如：“大雄(mahāvīra)，优波离(upāli)礼敬导师(satthu)之足。”“大雄，您的弟子(sāvaka)，皈依者礼敬导师之足。”等即是其用法。于此应注意：除了阐明“你、你们、我、我们”之义的你称连接(tayoga)与我称连接(mayoga)之外，其他阐明意义的用法即称为“他称连接(aññayoga)”，其中使用初称(paṭhamapurisa)。 ยชฺเชวํ ‘‘สพฺพายสํ กูฏมติปฺปมาณํ, ปคฺคยฺห โส ติฏฺฐสิ อนฺตลิกฺเข. เอส สุตฺวา ปสีทามิ, วโจ เต อิสิสตฺตมา’’ติอาทีสุ กถํ. เอตฺถ หิ มชฺฌิมุตฺตมปุริสสมฺภโวเยว ทิสฺสติ, น ตุ ปฐมปุริสสมฺภโวติ? วุจฺจเต – ‘‘สพฺพายสํ กูฏมติปฺปมาณํ, ปคฺคยฺห โส ติฏฺฐสิ อนฺตลิกฺเข’’ติอาทีสุ ‘‘โส’’ติอาทิกสฺส นามสทฺทสฺส ตุมฺห’มฺหสทฺทสฺสตฺถวาจกสทฺเทหิ‘‘ติฏฺฐสี’’ติอาทีนํ สฺยาทฺยนฺตานํ ปทานํ ทสฺสนโต อจฺจนฺตมชฺฌาหริตพฺเพหิ [Pg.37] สมานาธิกรณตฺตา ตคฺคุณภูตตฺตา จ มชฺฌิมุตฺตมปุริสสมฺภโว สมธิคนฺตพฺโพ. อีทิเสสุ ปโยเคสุ สฺยาทฺยนฺตานํ ทสฺสนวเสน อวิชฺชมานานิปิ อชฺฌาหริตพฺพานิ ‘‘ตฺวมห’’มิจฺจาทีนิ ปทานิ ภวนฺติ. กตฺถจิ ปน ปริปุณฺณานิ ทิสฺสนฺติ ‘‘สาตฺวํ วงฺกมนุปฺปตฺตา, กถํ มทฺทิ กริสฺสสิ. โส อหํ วิจริสฺสามิ, คามา คามํ ปุรา ปุร’’นฺติ อิจฺเจวมาทีสุ. 既然如此，在“彼(so)举起无量的一切铁锤，站立(tiṭṭhasi)于空中。我(esa)闻此而心生净信，大仙之最(isisattama)啊，您的言语！”等句中，情况如何？此处只见中称与上称的出现，而非初称，是吗？回答是：在“彼举起……站立于空中”等句中，由于“彼”等名词与必须补充的、表示“你”或“我”之义的词为同格(samānādhikaraṇa)关系，并因此具有了它们的属性，故应理解为出现了中称与上称。在这种用法中，根据动词词尾的显示，即使“你”、“我”等词没有出现，也应予以补充。但在某些地方，也可以看到完整的表达，例如：“你，她，已到达槃迦(Vaṅka)山，玛蒂(maddī)，你将如何是好？”以及“我，他，将游历，从一村到另一村，从一城到另一城。”等等。 อาขฺยาติกสฺส กฺริยาลกฺขณตฺตา อลิงฺคเภทตฺตา จ ติณฺณํ ลิงฺคานํ สาธารณภาวปริทีปนตฺถํ อปรมฺปิ กฺริยาปทมาลํ วทาม – 由于动词(ākhyātika)以行为为特征，且无性(liṅga)的分别，为阐明其对三性共通的状态，我们再说另一组动词变位表： ปุริโส ภวติ, กญฺญา ภวติ, จิตฺตํ ภวติ, ปุริสา ภวนฺติ, กญฺญาโย ภวนฺติ, จิตฺตานิ ภวนฺติ. โภ ปุริส ตฺวํ ภวสิ, โภติ กญฺเญ ตฺวํ ภวสิ, โภ จิตฺต ตฺวํ ภวสิ, ภวนฺโต ปุริสา ตุมฺเห ภวถ, โภติโย กญฺญาโย ตุมฺเห ภวถ, ภวนฺโต จิตฺตานิ ตุมฺเห ภวถ. อหํ ปุริโส ภวามิ, อหํ กญฺญา ภวามิ, อหํ จิตฺตํ ภวามิ, มยํ ปุริสา ภวาม, มยํ กญฺญาโย ภวาม, มยํ จิตฺตานิ ภวาม. 男子(purisa)是，少女(kaññā)是，心(citta)是；众男子是，众少女是，诸心是。男子啊，你是；少女啊，你是；心啊，你是。诸位男子，你们是；诸位少女，你们是；诸心，你们是。我是男子，我是少女，我是心；我们是众男子，我们是众少女，我们是诸心。 เอส นโย อตฺตโนปเทสุ, เสสวิภตฺตีนํ สพฺพปเทสุปิ. อยมาขฺยาติกสฺส ติณฺณํ ลิงฺคานํ สาธารณภาวปริทีปนี กฺริยาปทมาลาว. 此法适用于为己语(attanopada)，也适用于其余所有语尾(vibhatti)的全部词形。这正是揭示动词对三性具有共通性的动词词形系列。 วุตฺตญฺเหตํ นิรุตฺติปิฏเก ‘‘กฺริยาลกฺขณมาขฺยาติกมลิงฺคเภท’’มิติ. ตตฺร อลิงฺคเภทมิติ โก อตฺโถ? อิตฺถิปุมนปุํสกานํ อวิเสสตฺโถ วุจฺจเต ‘‘อลิงฺคเภท’’มิติ. ยถา ‘‘ปุริโส คจฺฉติ, กญฺญา คจฺฉติ, จิตฺตํ คจฺฉตี’’ติ. จตุธา อุทฺทิฏฺฐกฺริยาปเทสุ ยถา ‘‘ภวตี’’ติ อการานนฺตรตฺยนฺตปทํ คเหตฺวา ‘‘ภวติ ภวนฺติ ภวสี’’ติอาทินา กฺริยาปทมาลา สพฺพถา กตา, เอวํ ‘‘อุพฺภวติ’’จฺจาทีนิปิ อการานนฺตรตฺยนฺตปทานิ คเหตฺวา ‘‘อุพฺภวติ อุพฺภวนฺติ อุพฺภวสี’’ติอาทินา [Pg.38] กฺริยาปทมาลา สพฺพถา กาตพฺพา. ‘‘โภติ สมฺโภตี’’ติอาทีนิ ปน โอการานนฺตรตฺยนฺตปทานิ, ‘‘ภาเวติ วิภาเวตี’’ติอาทีนิ จ เอการานนฺตรตฺยนฺตปทานิ คเหตฺวา ปาฬินยานุสาเรเนว ปทมาลา กาตพฺพา, นยิธ วุตฺตนยานุสาเรน. อีทิเสสุ หิ ฐาเนสุ ทุรนุโพธา กฺริยาปทคติ. อโต ลพฺภมานวเสน กฺริยาปทมาลา กาตพฺพา. น หิ โลเก โลกิยา สพฺเพ ธาตุสทฺเท ปจฺเจกํ สพฺเพหิปิ ฉนฺนวุติยา วจเนหิ โยเชตฺวา วทนฺติ, เอวํ อวทนฺตานมฺปิ เนสํ กถา อปริปุณฺณา นาม น โหติ, ตสฺมา วชฺเชตพฺพฏฺฐานํ วชฺเชตฺวา ยถาสมฺภวํ ปทมาลา กาตพฺพา. เอวํ ปญฺจมิยาทีสุปิ วิภตฺตีสุ. อยํ วตฺตมานวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส. 这在词释藏(Niruttipiṭaka)中说道：“动词(ākhyātika)的特征是表示行为，且无性之别。”于此，“无性之别”是何义？是说对阴性、阳性、中性没有区别，这被称为“无性之别”。例如：“男子去，少女去，心去。”在四类已指出的动词中，如以“a”音及“-ti”结尾的词“bhavati”，可构成“bhavati、bhavanti、bhavasi”等完整的动词词形系列。同样，以“a”音及“-ti”结尾的“ubbhavati”等词，也应构成“ubbhavati、ubbhavanti、ubbhavasi”等完整的动词词形系列。然而，像“bhoti、sambhoti”等以“o”音及“-ti”结尾的词，以及“bhāveti、vibhāvetī”等以“e”音及“-ti”结尾的词，则应完全依照巴利(Pāḷi)规则来构成词形系列，而非依照此处所述的规则。因为在这些情况下，动词的变化形式确实难以理解。因此，应根据可得的形式来构成动词词形系列。世间人说话时，并不会将每一个词根都与全部九十六种形式结合起来使用，即便他们不这么说，其言谈也并不算不完整。因此，应省略可省略之处，根据可能性来构成词形系列。第五语尾等也是如此。这是现在时语尾(vattamānavibhatti)动词词形系列的解释。 อิโต ปฏฺฐาย ปน ยถุทฺทิฏฺฐปทาเนว ปริณาเมตฺวา ปริณาเมตฺวา ปญฺจมิยาทีนํ มาติกาภาเวน คเหตพฺพานิ. อิทานิ ปน ตโยคาทิสหิตาสหิตวเสน ทฺวิธา กฺริยาปทมาลาโย ทสฺเสสฺสาม กฺวจาเทสวเสน สมฺภูตานิ จ รูปนฺตรานิ โสตูนํ สุขธารณตฺถญฺเจว ปุริสปฺปโยเค อสมฺโมหตฺถญฺจ. 自此以后，应将如前所示的词反复变化，并以第五语尾等作为范本。现在，为了让听者容易记忆，以及在人称用法上不致混淆，我们将根据是否与代词“彼”(so)、“你”(tvaṃ)等连用，分两种情况来展示动词词形系列，并说明因某些地方的替换而产生的其他形式。 ภวตุ, ภวนฺตุ. ภวาหิ, ภว, ภวถ. ภวามิ, ภวาม. ภวตํ, ภวนฺตํ. ภวสฺสุ, ภววฺโห. ภเว, ภวามเส. โส ภวตุ, เต ภวนฺตุ. ตฺวํ ภวาหิ, ภว, ตุมฺเห ภวถ. อหํ ภวามิ, มยํ ภวาม. โส ภวตํ, เต ภวนฺตํ. ตฺวํ ภวสฺสุ, ตุมฺเห ภววฺโห. อหํ ภเว, มยํ ภวามเส. อยํ ปญฺจมีวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส. Bhavatu, bhavantu. Bhavāhi, bhava, bhavatha. Bhavāmi, bhavāma. Bhavataṃ, bhavantaṃ. Bhavassu, bhavavho. Bhave, bhavāmase. So bhavatu, te bhavantu. Tvaṃ bhavāhi, bhava, tumhe bhavatha. Ahaṃ bhavāmi, mayaṃ bhavāma. So bhavataṃ, te bhavantaṃ. Tvaṃ bhavassu, tumhe bhavavho. Ahaṃ bhave, mayaṃ bhavāmase. 这是第五语尾(pañcamīvibhatti)动词词形系列的解释。 ภเวยฺย, ภเว, ภเวยฺยุํ. ภเวยฺยาสิ, ภเวยฺยาถ. ภเวยฺยามิ, ภเวยฺยาม, ภเวมุ. ภเวถ, ภเวรํ. ภเวโถ, ภเวยฺยาวฺโห. ภเวยฺยํ, ภเวยฺยามฺเห อิติ วา, โส ภเวยฺย[Pg.39], ภเว, เต ภเวยฺยุํ. ตฺวํ ภเวยฺยาสิ, ตุมฺเห ภเวยฺยาถ. อหํ ภเวยฺยามิ, มยํ ภเวยฺยาม, ภเวมุ. โส ภเวถ, เต ภเวรํ. ตฺวํ ภเวโถ, ตุมฺเห ภเวยฺยาวฺโห. อหํ ภเวยฺยํ, มยํ ภเวยฺยามฺเห อิติ วา. อยํ สตฺตมีวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส. Bhaveyya, bhave, bhaveyyuṃ. Bhaveyyāsi, bhaveyyātha. Bhaveyyāmi, bhaveyyāma, bhavemu. Bhavetha, bhaveraṃ. Bhavetho, bhaveyyāvho. Bhaveyyaṃ, bhaveyyāmhe iti vā. So bhaveyya, bhave, te bhaveyyuṃ. Tvaṃ bhaveyyāsi, tumhe bhaveyyātha. Ahaṃ bhaveyyāmi, mayaṃ bhaveyyāma, bhavemu. So bhavetha, te bhaveraṃ. Tvaṃ bhavetho, tumhe bhaveyyāvho. Ahaṃ bhaveyyaṃ, mayaṃ bhaveyyāmhe iti vā. 这是第七语尾(sattamīvibhatti)动词词形系列的解释。 พภูว, พภูวุ. พภูเว, พภูวิตฺถ. พภูวํ, พภูวิมฺห. พภูวิตฺถ, พภูวิเร. พภูวิตฺโถ, พภูวิวฺโห. พภูวึ, พภูวิมฺเห อิติ วา, โส พภูว, เต พภูวุ. ตฺวํ พภูเว, ตุมฺเห พภูวิตฺถ. อหํ พภูวํ, มยํ พภูวิมฺห. โส พภูวิตฺถ, เต พภูวิเร. ตฺวํ พภูวิตฺโถ, ตุมฺเห พภูวิวฺโห. อหํ พภูวึ, มยํ พภูวิมฺเห อิติ วา. อยํ ปโรกฺขาวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส. Babhūva, babhūvu. Babhūve, babhūvittha. Babhūvaṃ, babhūvimha. Babhūvittha, babhūvire. Babhūvittho, babhūvivho. Babhūviṃ, babhūvimhe iti vā. So babhūva, te babhūvu. Tvaṃ babhūve, tumhe babhūvittha. Ahaṃ babhūvaṃ, mayaṃ babhūvimha. So babhūvittha, te babhūvire. Tvaṃ babhūvittho, tumhe babhūvivho. Ahaṃ babhūviṃ, mayaṃ babhūvimhe iti vā. 这是远过去时语尾(parokkhāvibhatti)动词词形系列的解释。 อภวา, อภวู. อภโว, อภวตฺถ. อภวํ, อภวมฺหา. อภวตฺถ, อภวตฺถุํ. อภวเส, อภววฺหํ. อภวึ, อภวมฺหเส อิติ วา, โส อภวา, เต อภวู. ตฺวํ อภโว, ตุมฺเห อภวตฺถ. อหํ อภวํ, มยํ อภวมฺหา. โส อภวตฺถ, เต อภวตฺถุํ. ตฺวํ อภวเส, ตุมฺเห อภววฺหํ. อหํ อภวึ, มยํ อภวมฺหเส อิติ วา. อยํ หิยฺยตฺตนีวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส. Abhavā, abhavū. Abhavo, abhavattha. Abhavaṃ, abhavamhā. Abhavattha, abhavatthuṃ. Abhavase, abhavavhaṃ. Abhaviṃ, abhavamhase iti vā. So abhavā, te abhavū. Tvaṃ abhavo, tumhe abhavattha. Ahaṃ abhavaṃ, mayaṃ abhavamhā. So abhavattha, te abhavatthuṃ. Tvaṃ abhavase, tumhe abhavavhaṃ. Ahaṃ abhaviṃ, mayaṃ abhavamhase iti vā. 这是近过去时语尾(hiyyattanīvibhatti)动词词形系列的解释。 อภวิ, อภวุํ. อภโว, อภวิตฺถ. อภวึ, อภวิมฺหา. อภวา, อภวู. อภวเส, อภวิวฺหํ. อภวฺหํ, อภวิมฺเห อิติ วา, โส อภวิ, เต อภวุํ. ตฺวํ อภโว, ตุมฺเห อภวิตฺถ. อหํ อภวึ, มยํ อภวิมฺหา. โส อภวา, เต อภวู. ตฺวํ อภวเส, ตุมฺเห อภวิวฺหํ. อหํ อภวํ, มยํ อภวิมฺเห อิติ วา. อยํ อชฺชตนีวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส. Abhavi, abhavuṃ. Abhavo, abhavittha. Abhaviṃ, abhavimhā. Abhavā, abhavū. Abhavase, abhavivhaṃ. Abhavhaṃ, abhavimhe iti vā. So abhavi, te abhavuṃ. Tvaṃ abhavo, tumhe abhavittha. Ahaṃ abhaviṃ, mayaṃ abhavimhā. So abhavā, te abhavū. Tvaṃ abhavase, tumhe abhavivhaṃ. Ahaṃ abhavaṃ, mayaṃ abhavimhe iti vā. 这是不定过去时语尾(ajjatanīvibhatti)动词词形系列的解释。 เอตฺถ ปนชฺชตนิยา อุํวจนสฺส อึสุมาเทสวเสน ภวติโน รูปนฺตรานิปิ เวทิตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? เต ภวึสุ, สมุพฺภวึสุ, ปภวึสุ, ปราภวึสุ, สมฺภวึสุ, ปาตุภวึสุ, ปาตุพฺภวึสุ[Pg.40], อิมานิ อกมฺมกปทานิ. ปริภวึสุ, อภิภวึสุ, อธิภวึสุ, อติภวึสุ, อนุภวึสุ, สมนุภวึสุ, อภิสมฺภวึสุ. 此处还应知道，由于不定过去时(ajjatanī)中“uṃ”的语尾被“iṃsu”所替代，“bhavati”也有其他形式。即：bhaviṃsu、samubbhaviṃsu、pabhaviṃsu、parābhaviṃsu、sambhaviṃsu、pātubhaviṃsu、pātubbhaviṃsu。这些是为他语(parassapada)的词。Paribhaviṃsu、abhibhaviṃsu、adhibhaviṃsu、atibhaviṃsu、anubhaviṃsu、samanubhaviṃsu、abhisambhaviṃsu。 ‘‘อธิโภสุ’’นฺติ รูปมฺปิ, ยสฺมา ทิสฺสติ ปาฬิยํ; ตสฺมา หิ นยโต เญ ยฺยํ, ‘‘ปริโภสุ’’นฺติอาทิกํ. “Adhibhosu”这种形式，既然在巴利(Pāḷi)中可见，因此应依此理推知，“paribhosu”等亦然。 ตตฺรายํ ปาฬิ – ‘‘เอวํวิหาริญฺจาวุโส ภิกฺขุํ รูปา อธิโภสุํ, น ภิกฺขุ รูเป อธิโภสี’’ติ. อิมานิ สกมฺมกปทานิ, เอวมชฺชตนิยา อุํวจนสฺส อึสุมาเทสวเสน ภวติโน รูปนฺตรานิ ภวนฺติ. อปิจ 此处的巴利(Pāḷi)是：“贤友(āvuso)！诸色征服了如此安住的比丘(bhikkhu)，而非比丘征服诸色。”这些是为他语(parassapada)的词。如此，由于不定过去时(ajjatanī)中“uṃ”的语尾被“iṃsu”所替代，“bhavati”便有了其他形式。此外， ‘‘อนฺวภิ’’ อิติรูปมฺปิ, อชฺชตนฺยา ปทิสฺสติ; ตสฺมา หิ นยโต เญยฺยํ, ‘‘อชฺฌภิ’’จฺจาทิกมฺปิ จ. “Anvabhi”此形，于不定过去时(ajjatanī)中亦可见；因此，应依此理推知“ajjhabhi”等亦然。 ตตฺรายํ ปาฬิ – โส เตน กมฺเมน ทิวํ สมกฺกมิ, สุขญฺจ ขิฑฺฑารติโย จ อนฺวภีติ. ตตฺถ อนฺวภีติ อนุ อภีติ เฉโท. อนูติ อุปสคฺโค. อภีติ อาขฺยาติกปทนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 此处的巴利(Pāḷi)是：“他因那项业而上生天界，并体验到快乐与嬉戏之乐。”其中“anvabhīti”是“anu abhīti”的切分。“anu”是前缀(upasagga)，“abhī”是动词(ākhyātikapada)，应如是理解。 ภวิสฺสติ, ภวิสฺสนฺติ. ภวิสฺสสิ, ภวิสฺสถ. ภวิสฺสามิ, ภวิสฺสาม. ภวิสฺสเต, ภวิสฺสนฺเต. ภวิสฺสเส, ภวิสฺสวฺเห. ภวิสฺสํ, ภวิสฺสามฺเห อิติ วา, โส ภวิสฺสติ, เต ภวิสฺสนฺติ. ตฺวํ ภวิสฺสสิ, ตุมฺเห ภวิสฺสถ. อหํ ภวิสฺสามิ, มยํ ภวิสฺสาม. โส ภวิสฺสเต, เต ภวิสฺสนฺเต. ตฺวํ ภวิสฺสเส, ตุมฺเห ภวิสฺสวฺเห. อหํ ภวิสฺสํ, มยํ ภวิสฺสามฺเห อิติ วา. อยํ ภวิสฺสนฺตีวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส. 他将是，他们将是。你将是，你们将是。我将是，我们将是。他将是(为己)，他们将是(为己)。你将是(为己)，你们将是(为己)。我将是(为己)，我们将是(为己)。这是以未来时(bhavissantī)语尾对动词词形系列的解释(niddesa)。 อภวิสฺสา, อภวิสฺสํสุ. อภวิสฺเส, อภวิสฺสถ. อภวิสฺสํ, อภวิสฺสามฺหา. อภวิสฺสถ, อภวิสฺสิสุ. อภวิสฺสเส, อภวิสฺสวฺเห. อภวิสฺสึ, อภวิสฺสามฺหเส อิติ วา, โส อภวิสฺสา, เต อภวิสฺสํสุ. ตฺวํ อภวิสฺเส, ตุมฺเห [Pg.41] อภวิสฺสถ. อหํ อภวิสฺสํ, มยํ อภวิสฺสามฺหา. โส อภวิสฺสถ, เต อภวิสฺสิสุ. ตฺวํ อภวิสฺสเส, ตุมฺเห อภวิสฺสวฺเห. อหํ อภวิสฺสึ, มยํ อภวิสฺสามฺหเส อิติ วา. อยํ กาลาติปตฺติวิภตฺติวเสน กฺริยาปทมาลานิทฺเทโส. 他本应是，他们本应是。你本应是，你们本应是。我本应是，我们本应是。他本应是(为己)，他们本应是(为己)。你本应是(为己)，你们本应是(为己)。我本应是(为己)，我们本应是(为己)。这是以条件式(kālātipatti)语尾对动词词形系列的解释(niddesa)。 โวหารเภทกุสเลน สุพุทฺธินา โย,กจฺจายเนน กถิโต ชินสาสนตฺถํ; ตฺยาทิกฺกโม ตทนุคํ กิริยาปทานํ,กตฺวา กโม ภวติธาตุวเสน วุตฺโต. 由善巧分别言说、具足善慧的迦旃延(Kaccāyana)为胜者之教而宣说；遵循其以“ti”等为始的次第，此处以“bhū”词根(bhavati)为例，阐明了动词的序列。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ 如是，为令智者于具注释之九分教与三藏的言语之道中 โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 为求善巧而作的《声律论》中 ภวติโน กฺริยาปทมาลาวิภาโค นาม 名为“bhavati”动词词形系列辨析品 ทุติโย ปริจฺเฉโท. 第二章。 ๓. ปกิณฺณกวินิจฺฉย 3. 杂项抉择 อิโต ปรํ ปวกฺขามิ, ปกิณฺณกวินิจฺฉยํ; สปฺปโยเคสุ อตฺเถสุ, วิญฺญูนํ ปาฏวตฺถยา. 此后我将宣说杂项抉择，为令智者精通于正确用法的义理。 ตตฺถ อตฺถุทฺธาโร, อตฺถสทฺทจินฺตา, อตฺถาติสยโยโค, สมานาสมานวเสนวจนสงฺคโห, อาคมลกฺขณวเสน วิภตฺติวจนสงฺคโห, กาลวเสน วิภตฺติวจนสงฺคโห, กาลสงฺคโห, ปกรณสํสนฺทนา, วตฺตมานาทีนํ วจนตฺถวิภาวนา จาติ นวธา วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. 此处应知有九种抉择：义理的提炼、对义理和词语的思考、殊胜义理的结合、以同异为标准的语句归纳、以圣典特征为标准的格与数之归纳、以时间为标准的格与数之归纳、时间的归纳、上下文的连贯、以及现在时等语句的意义分析。 อตฺถุทฺธาเร ตาว สมานสุติกปทานมตฺถุทฺธารณํ กริสฺสาม. เอตฺถาขฺยาตปทสญฺญิตานํ โภติสทฺท ภเวสทฺทานมตฺโถ อุทฺธริตพฺโพ. ตถา เหเต นามิกปทสญฺญิเตหิ อปเรหิ โภติสทฺท ภเวสทฺเทหิ สมานสุติกาปิ อสมานตฺถา เจว โหนฺติ อสมานวิภตฺติกา จ. สาสนสฺมิญฺหิ [Pg.42] เกจิ สทฺทา อญฺญมญฺญํ สมานสุติกา สมานาปิ อสมานตฺถา อสมานปวตฺตินิมิตฺตา อสมานลิงฺคา อสมานวิภตฺติกา อสมานวจนกา อสมานนฺตา อสมานกาลิกา อสมานปทชาติกา จ ภวนฺติ. 首先，在义理提炼方面，我们将辨析发音相似的词语的意义。于此，需要辨析被称作动词的“bhoti”(是)和“bhave”(有)的意义。同样，这些词语虽然与另外一些被称作名词的“bhoti”和“bhave”发音相似，但它们的意义和格是不同的。因为在此教法中，有些词语虽然彼此发音相似，但意义、用法之因(pavattinimitta)、性别、格、数、词尾、时态和词类都不同。 เตสมสมานตฺถตฺเต ‘‘สพฺพญฺหิ ตํ ชีรติ เทหนิสฺสิตํ. อปฺปสฺสุตายํ ปุริโส, พลิพทฺโทว ชีรติ. สนฺโต ตสิโต. ปหุ สนฺโต น ภรติ. สนฺโต อาจิกฺขเต มุนิ. สนฺโต สปฺปุริสา โลเก. สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ เอวมาทโย ปโยคา. เอตฺถ ชีรติสทฺททฺวยํ ยถาสมฺภวํ นวภาวาปคมวฑฺฒนวาจกํ. สนฺโตสทฺทปญฺจกํ ยถาสมฺภวํ ปริสฺสมปฺปตฺตสมาโนปสนฺโตปลพฺภมานวาจกนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 关于意义不同，有如下用法：“一切依身之物都会衰朽。寡闻之人如牛般长老。疲惫者口渴。虽有能力，却不扶养。贤善者被称为牟尼。贤善者是世间的善人。他们存在于世间。”等等。于此，两个“jīrati”(衰老)一词，视情况分别表示新状态的消失和(年岁的)增长。五个“santo”(贤善者/存在)一词，视情况应理解为分别表示疲惫、存在、寂静和可被发现。 อสมานปวตฺตินิมิตฺตตฺเต ปน ‘‘อกตญฺญู มิตฺตทุพฺภี, อสฺสทฺโธ อกตญฺญูจา’’ติเอวมาทโย. เอตฺถ จ อกตญฺญูสทฺททฺวยํ กตากตาชานนชานนปวตฺตินิมิตฺตํ ปฏิจฺจ สมฺภูตตฺตา อสมานปวตฺตินิมิตฺตกนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 关于用法之因不同，例如：“不知恩、背叛朋友；无信且知无为(akataññū)。”等等。于此，两个“akataññū”一词，应知其用法之因不同，因为它们是缘于对“已做”(之恩)的不了知与对“未做”(无为)的了知这些不同的用法之因而生起。 อสมานลิงฺคตฺเต ‘‘สุขี โหตุ ปญฺจสิข สกฺโก เทวานมินฺโท. ตฺวญฺจ ภทฺเท สุขี โหหิ. ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ. มาตา เม อตฺถิ, สา มยา โปเสตพฺพา’’ติ เอวมาทโย. เอตฺถ สุขีสทฺททฺวยํ สาสทฺททฺวยญฺจ ปุมิตฺถิลิงฺควเสน อสมานลิงฺคนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 关于性别不同，例如：“愿五髻(Pañcasikha)、天帝释快乐。”“贤善的女士，愿你也快乐。”“他在哪里现身。”“我有母亲，她应由我扶养。”等等。于此，应知“sukhī”(快乐)的两种形式和“sā”的两种形式，因阳性和阴性之别而性别不同。 อสมานวิภตฺติกตฺเต ‘‘อาหาเร อุทเร ยโต. ยโต ปชานาติ สเหตุธมฺม’’นฺติ เอวมาทโย. เอตฺถ ยโตสทฺททฺวยํ [Pg.43] ปฐมาปญฺจมีวิภตฺติสหิตตฺตา อสมานวิภตฺติกนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 关于格不同，例如：“于食物、于腹部有节制者(yato)。”“从何处(yato)了知有因之法。”等等。于此，应知两个“yato”一词，因分别是第一格(主格)和第五格(离格)而格不同。 อสมานวจนกตฺเต อิเม ปโยคา – 关于数不同，有如下用法—— ‘‘ยาย มาตุ ภโต โปโส, อิมํ โลกํ อเวกฺขติ; ตมฺปิ ปาณททึ สนฺตึ, หนฺติ กุทฺโธ ปุถุชฺชโน’’ติ “被母亲扶养的人，得见此世间；愤怒的凡夫，竟杀害那施予生命、祥和的(母亲)。” อาทีสุ หนฺติสทฺโท เอกวจโน. 在此偈颂等中，“anti”一词是单数。 ‘‘อิเม นูน อรญฺญสฺมึ, มิคสงฺฆานิ ลุทฺทกา; วากุราหิ ปริกฺขิปฺป, โสพฺภํ ปาเตตฺวา ตาวเท; วิกฺโกสมานา ติพฺพาหิ, หนฺติ เนสํ วรํ วร’’นฺติ. “这些猎人确于林中，以网围捕鹿群，立即让它们坠入陷坑；当它们发出凄厉的哀号时，他们便杀害(hanti)其中最优秀的鹿。” อาทีสุ ปน พหุวจโน. ‘‘สีลวา วตฺตสมฺปนฺโน. เอถ ตุมฺเห อายสฺมนฺโต สีลวา โหถ. สนฺโต ทนฺโต นิยโต พฺรหฺมจารี. สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺติ. มหาราชา ยสสฺสี โส. จตฺตาโร มหาราชา’’ติ เอวมาทีสุ สีลวาสทฺทาทโย เอกวจนพหุวจนกา. 然而，在此偈颂等中，(“hanti”)是复数。又如：“具戒者(sīlavā)，具足行持。”“来，具寿(āyasmā)们，你们要成为具戒者(sīlavā)。”“贤善者(santo)，调御，克制，行梵行。”“贤善者(santo)确实为善士所称道。”“彼大王(mahārājā)有名望。”“四大王(mahārājā)。”等等。在这些例子中，“sīlavā”等词既是单数也是复数。 อสมานนฺตตฺเต ปน ยตฺถ สมานสุติกานํ อสมานวิภตฺติกตฺตํ วา อสมานวจนตฺตํ วา อุปลพฺภติ. เตเยว ปโยคา. ตํ ยถา? ‘‘สตํ สมฺปชานํ, สตํ ธมฺโม, สนฺโต ทนฺโต, สนฺโต สปฺปุริสา’’ อิจฺเจวมาทโย. 关于词尾不同，凡发音相似的词语，若其格或数被发现有所不同，即是其例。例如：“贤善者(sataṃ，属格复数)的正知”，“贤善者(sataṃ，属格复数)之法”，“贤善者(santo，主格单数)，已调御”，“贤善者(santo，主格复数)是善人”等等。 อสมานกาลตฺเต ‘‘นนุ เต สุตํ พฺราหฺมณ ภญฺญมาเน, เทวา น อิสฺสนฺติ ปุริสปรกฺกมสฺส. เต ชนา ปารมิสฺสนฺติ, มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตร’’นฺติ เอวมาทโย. เอตฺถ อิสฺสนฺติสทฺททฺวยํ วตฺตมานาภวิสฺสนฺตีกาลวเสน อสมานกาลนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. วตฺตมานาภวิสฺสนฺตีวิภตฺติวเสน ปน อสมานวิภตฺติกนฺติปิ. 关于时态不同(asamānakālatta)，例如：“婆罗门，当此被说时，你难道没有听闻吗？诸天不嫉妒(issanti)人的努力。那些人将渡过(pāramissanti)极难超越的死亡领域。”等等。于此，应知两个“issanti”一词，因现在时(vattamāna)与未来时(bhavissantī)之别而时态不同。并且，因现在时与未来时变格(vibhatti)之别，其变格亦不同。 อสมานปทชาติกตฺเต [Pg.44] ‘‘สยํ สมาหิโต นาโค, สยํ อภิญฺญาย กมุทฺทิเสยฺยํ. ปเถ ธาวนฺติยา ปติ, เอกํสํ อชินํ กตฺวา, ปาเทสุ สิรสา ปติ. คิรึ จณฺโฑรณํ ปตี’’ติ เอวมาทโย. เอตฺถ สยํสทฺททฺวยํ นามนิปาตวเสน ปติสทฺทตฺตยํ นามาขฺยาโตปสคฺควเสน อสมานปทชาติกนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 关于词类不同(asamānapadajātikatta)，例如：“自(sayaṃ)调伏的龙象，我亲自(sayaṃ)证知，当为谁说？路上奔跑的女人的丈夫(pati)；（他）将鹿皮披于一肩，以头触足而倒下(pati)；朝向(pati)凶险的山。”等等。于此，应知两个“sayaṃ”一词因名词(nāma)与不变词(nipāta)之别，三个“pati”一词因名词、动词(ākhyāta)与前缀(upasagga)之别，而词类不同。 อิมินา นเยน สพฺพตฺถ วิตฺถาเรตพฺพํ. เอวํ สาสนสฺมึ เกจิ สทฺทา อญฺญมญฺญํ สมานสุติกา สมานาปิ อสมานตฺถา อสมานปวตฺตินิมิตฺตา อสมานลิงฺคา อสมานวิภตฺติกา อสมานวจนกา อสมานนฺตา อสมานกาลิกา อสมานปทชาติกา จ ภวนฺติ. เอตาทิเสสุ สทฺเทสุ โย กฺริยาปทตฺตํ ปกาเสติ, น โส นามิกปทตฺตํ. โย จ นามิกปทตฺตํ ปกาเสติ, น โส กฺริยาปทตฺตํ. เอวํ สนฺเตปิ สุติสามญฺญโต เอกตฺเตน คเหตฺวา อตฺถุทฺธาโร กรณีโยติ ยถาวุตฺตกฺริยาปทานํ นามปเทหิ สมานสุติกานํ โภติสทฺท ภเว สทฺทานมตฺถุทฺธารํ วทาม. 依此理趣(naya)，应于一切处详析。如是，于此教法(sāsana)中，有些词语虽发音(suti)彼此相同，然意义(attha)、用法(pavattinimitta)、性(liṅga)、格(vibhatti)、数(vacana)、词尾(anta)、时态(kālikā)与词类(padajātika)皆不相同。于此类词语中，彰显动词性(kriyāpada)者，则不彰显名词性(nāmikapada)；彰显名词性者，则不彰显动词性。纵然如是，仍应因其发音相同而总括提取其义。是故，对于前述与名词发音相同的动词，我等今当阐述“bhoti”一词与“bhave”一词之提取义理(atthuddhāra)。 กถํ? โภติสทฺโท กตฺตุโยเค กฺริยาปทํ, กฺริยาโยเค นามิกปทํ, ตสฺมา โส ทฺวีสุ อตฺเถสุ วตฺตติ กฺริยาปทตฺเถ นามิกปทตฺเถ จ. ตตฺถ กฺริยาปทตฺเถ วตฺตมานวเสน, นามิกปทตฺเถ ปนาลปนวเสน. กฺริยาปทตฺเถ ตาว ‘‘เอโก โภติ’’, นามิกปทตฺเถ ‘‘มา โภติ ปริเทเวสิ’’. อตฺริทํ วุจฺจติ – 云何？“bhoti”一词，与主语(kattu)相应时为动词，与动作(kriyā)相应时为名词，是故其用于二义：动词义与名词义。其中，于动词义为现在时(vattamāna)；于名词义则为呼格(ālapana)。于动词义，如“eko bhoti”（有一个）；于名词义，如“mā bhoti paridevesi”（女士，莫悲叹）。于此有言： ภาเว นามปทตฺเถ จ, อาลปนวิเสสิเต; อิเมสุ ทฺวีสุ อตฺเถสุ, โภติสทฺโท ปวตฺตติ. 于存在义(bhāva)与名词义，由呼格所简别；“bhoti”一词于此二义，皆得运用。 ภเวสทฺโท [Pg.45] ปน ‘‘ภวามี’’ติมสฺส วตฺตมานาวิภตฺติยุตฺตสฺส สทฺทสฺสตฺเถปิ วตฺตติ. ‘‘ภวามี’’ติมสฺส ปญฺจมีวิภตฺติยุตฺตสฺส สทฺทสฺส อาณตฺยาสีสนตฺเถสุปิ วตฺตติ. ‘‘ภเวยฺยามี’’ติมสฺส สตฺตมีวิภตฺติสหิตสฺส สทฺทสฺส อนุมติปริกปฺปตฺเถสุปิ วตฺตติ. ตตฺริทํ ปฐมตฺถสฺส สาธกํ อาหจฺจวจนํ – “bhave”一词，亦用于具现在时语尾之“bhavāmi”（我成为）一词之义；亦用于具命令式(pañcamī)语尾之“bhavāmi”（愿我成为）一词于命令(āṇatti)与祈愿(āsīsana)之义；亦用于具愿望式(sattamī)语尾之“bhaveyyāmi”（我当成为）一词于允许(anumati)与假定(parikappa)之义。于此，为证成第一义，有引文如下： ‘‘เทวานํ อธิโก โหมิ, ภวามิ มนุชาธิโป; รูปลกฺขณสมฺปนฺโน, ปญฺญาย อสโม ภเว’’ติ. “我为天中尊，我为人中主；具足相好色，智慧无与等(bhave)。” อยํ ปน สพฺเพสํ เตสมตฺถานํ สาธิกา อมฺหากํ คาถารจนา – 此则为我等所作之偈，能成办彼等一切义： ‘‘สุขี ภวติ เอโส จ, อหญฺจาปิ สุขี ภเว; สุขี ภวตุ เอโส จ, อหญฺจาปิ สุขี ภเว. “彼人得安乐，我亦得安乐(bhave)；愿彼得安乐，我亦愿安乐(bhave)。 อิมาย พุทฺธปูชาย, ภวนฺตุ สุขิตา ปชา; ภเว’หญฺจ สุขปฺปตฺโต, สามจฺโจ สห ญาติภิ. 以此供佛故，愿诸众生乐；我与臣僚及亲族，亦愿得安乐(bhave)。 สุขี ภเวยฺย เอโส จ, อหญฺจาปิ สุขี ภเว; สุขี ภเวยฺย เจ เอโส, อหญฺจาปิ สุขี ภเว’’ติ. 彼人或安乐，我亦或安乐(bhave)；若彼得安乐，我亦得安乐(bhave)。” อิจฺเจวํ – 如是。 วตฺตมานาย ปญฺจมฺยํ, สตฺตมฺยญฺจ วิภตฺติยํ; เอเตสุ ตีสุ ฐาเนสุ, ภเวสทฺโท ปวตฺตติ. 于现在时、命令式，以及愿望式语尾；于此三处之中，“bhave”一词得运用。 เอกธา วตฺตมานายํ, ปญฺจมีสตฺตมีสุ จ; ทฺเวธา ทฺเวธาติมสฺสตฺถํ, ปญฺจธา ปริทีปเย. 现在时中为一法，命令式与愿望式中，各为二法与二法；此词之义应开显，总共有五种方式。 ทฺเวธา วา วตฺตมานาย-มาทิปุริสวาจโก; อตฺโถ ‘‘ภเว’’ติ เอตสฺส, ‘‘ภวตี’’ติปิยุชฺชติ. 或于现在时二法，此“bhave”之义，既表第一人称(mādipurisa)，亦可用于“bhavati”。 อิทานิ ปน เอตสฺส, วุตฺตสฺสตฺถสฺส สาธกํ; เอตฺถ ปาฬิปฺปเทสํ ตุ, อาหริสฺสํ สุณาถ เม. 如今为证成此已说之义，我当引圣典，汝等且听我言。 โก’ยํ [Pg.46] มชฺเฌสมุทฺทสฺมึ, อปสฺสํ ตีรมายุเห; กํ ตฺวํ อตฺถวสํ ญตฺวา, เอวํ วายมเส ภุสํ. “是谁于海中，不见岸而勤(āyuhe)？汝知何义利，作此大精进？” นิสมฺม วตฺตํ โลกสฺส, วายามสฺส จ เทวเต; ตสฺมา มชฺเฌสมุทฺทสฺมึ, อปสฺสํ ตีรมายุเห. “天神我审察，世间法与精进果；是故于海中，不见岸而勤(āyuhe)。” อสฺสํ ปุริมคาถายํ, ‘‘อายุเห’’ติปทสฺส หิ; ‘‘อายูหตี’’ติ อตฺโถติ, วิญฺญาตพฺโพ วิภาวินา. 于前一偈中，“āyuhe”一词之义，即是“āyūhati”（他努力），明辨者应知。 วิภตฺติยา วิปลฺลาส-วเสนายํ สมีริโต; วตฺตมาเน สตฺตมีติ, ติสฺเสการวเสน วา. 此乃因语尾互换(vipallāsa)而说，即于现在时用愿望式，或因“ti”变为“e”音(tissekāravasena)。 ปจฺฉิมาย จ คาถายํ, ‘‘อายุเห’’ติปทสฺส ตุ; ‘‘อายูหามี’’ติ อตฺโถติ, สทฺทตฺถญฺญู วิภาวเย. 于后一偈中，“āyuhe”一词之义，即是“āyūhāmi”（我努力），善解词义者应辨析。 ตถา ‘‘ภเว’’ติเอตสฺส, วตฺตมานาวิภตฺติยํ; ‘‘ภวตี’’ติ, ‘‘ภวามี’’ติ, จตฺถํ ทฺเวธา วิภาวเย. 如是，“bhave”一词于现在时语尾中，其义应从“bhavati”与“bhavāmi”二法辨析。 เอวํวิเธสุ อญฺเญสุ, ปาเฐสุปิ อยํ นโย; เนตพฺโพ นยทกฺเขน, นยสาครสาสเน. 于其他如是文句中，善巧理趣者，亦应于理趣之海(nayasāgara)的教法中，运用此理趣。 เอวมยํ ภเวสทฺโท ปญฺจสุ ฉสุ วา กฺริยาปทตฺเถสุ ปวตฺตติ. ตถา สตฺตมีวิภตฺยนฺตนามิกปทสฺส วุทฺธิสํสารกมฺมภวูปปตฺติภวสงฺขาเตสุ อตฺเถสุปิ. ตถา หิ ‘‘อภเว นนฺทติ ตสฺส, ภเว ตสฺส น นนฺทตี’’ติอาทีสุ วุทฺธิมฺหิ. ‘‘ภเว วิจรนฺโต’’ติอาทีสุ สํสาเร. ‘‘ภเว โข สติ ชาติ โหติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณ’’นฺติอาทีสุ กมฺมภเว. ‘‘เอวํ ภเววิชฺชมาเน’’ติอาทีสุ อุปปตฺติภเวติ ทฏฺฐพฺพํ. อิมินา นเยน ภูธาตุโต นิปฺผนฺนานํ อญฺญโตปิ อญฺเญสํ กฺริยาปทานํ ยถาสมฺภวมตฺโถ อุทฺธริตพฺโพ. 如是，“bhave”一词用于五种或六种动词义。同样，作为第七格结尾的名词，亦有增长(vuddhi)、轮回(saṃsāra)、业有(kammabhava)、生有(upapattibhava)等义。例如，于“abhave nandati tassa, bhave tassa na nandatī”（于非有中彼欢喜，于有中彼不欢喜）等句中，为增长义；于“bhave vicaranto”（于有中流转）等句中，为轮回义；于“bhave kho sati jāti hoti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ”（有“有”时，则有生；缘生而有老死）等句中，为业有义；于“evaṃ bhave vijjamāne”（如是有存在时）等句中，为生有义，应如是知。依此理趣，从bhū词根(dhātu)所派生的其他动词，亦应如其可能而提取其义。 อาขฺยาตตฺถมฺหิเม [Pg.47] อตฺถา, น ลาตพฺพา กุทาจนํ; อตฺถุทฺธารวเสเนเต, อุทฺธฏา นามโต ยโต. 此等诸义，绝非从动词义(ākhyātattha)而得；以其乃依提取义理之故，从名词中提取故。 อิทเมตฺถ สงฺเขปโต อตฺถุทฺธารนยนิทสฺสนํ. 此为于此略示提取义理之法(atthuddhāranaya)。 อตฺถสทฺทจินฺตายํ ปน เอวมุปลกฺเขตพฺพํ – ‘‘ภวนฺเต, ปราภวนฺเต, ปราภเว’’อิจฺจาทโย คจฺฉติ คจฺฉํ คจฺฉโตสทฺทาทโย วิย วิเสสสทฺทา, น ยาจโนปตาปนตฺถาทิวาจโก นาถติสทฺโท วิย, น จ ราชเทวตาทิวาจโก เทวสทฺโท วิย สามญฺญสทฺทา. เย เจตฺถ วิเสสสทฺทา, เต สพฺพกาลํ วิเสสสทฺทาว. เย จ สามญฺญสทฺทา, เตปิ สพฺพกาลํ สามญฺญสทฺทาว. 然而，在对词义的思考中，应当这样理解：“bhavante”、“parābhavante”、“parābhave”等词，就像“gacchati”、“gacchaṃ”、“gacchato”等词一样，是特性词(visesasaddā)，而不像表示“祈求”、“折磨”等意义的“nāthati”词，或表示“国王”、“天神”等意义的“deva”词那样是通名(sāmaññasaddā)。在此，凡是特性词，永远是特性词；凡是通名，也永远是通名。 ตตฺร คจฺฉตีติอาทีนํ วิเสสสทฺทตา เอวํ ทฏฺฐพฺพา – คจฺฉตีติ เอกํ นามปทํ, เอกมาขฺยาตํ. ตถา คจฺฉนฺติ เอกํ นามปทํ, เอกมาขฺยาตํ. คจฺฉโตติ เอโก กิตนฺโต, อปโร รูฬฺหีสทฺโท. สติปิ วิเสสสทฺทตฺเต สทิสตฺตา สุติสามญฺญโต ตพฺพิสยํ พุทฺธึ นุปฺปาเทติ วินาว’ตฺถปฺปกรณสทฺทนฺตราภิสมฺพนฺเธน. ตถา หิ สทฺทนฺตราภิสมฺพนฺเธน ‘‘คจฺฉติ ปติฏฺฐิต’’นฺติ วุตฺเต สตฺตมฺยนฺตํ นามปทนฺติ วิญฺญายติ. ‘‘คจฺฉติ ติสฺโส’’ติ วุตฺเต ปนาขฺยาตนฺติ. ตถา ‘‘ส คจฺฉํ น นิวตฺตตี’’ติ วุตฺเต ปฐมนฺตํ นามปทนฺติ วิญฺญายติ. ‘‘คจฺฉํ ปุตฺตนิเวทโก’’ติ วุตฺเต อาขฺยาตนฺติ วิญฺญายติ. ‘‘คจฺฉโต หยโต ปติโต’’ติ วุตฺเต กิตนฺโตติ วิญฺญายติ. ‘‘คจฺฉโต ปณฺณปุปฺผานิ ปตนฺตี’’ติ วุตฺเต รุกฺขวาจโก รูฬฺหีสทฺโทติ. อิติ วิเสสสทฺทานํ อาขฺยาตนามานํ นามาขฺยาเตหิ สมานสุติกานํ อตฺถาภิสมฺพนฺธาทีสุ โย โกจิ อตฺถวิเสสญาปโก สมฺพนฺโธ อวสฺสมิจฺฉิตพฺโพ. เอวํ ‘‘คจฺฉตี’’ติอาทีนํ อาขฺยาตนามตฺตาทิวเสน ปจฺเจกํ ฐิตานํ เอเกกตฺถวาจกานํ วิเสสสทฺทตา ทฏฺฐพฺพา. 其中，“gacchati”等词的特性词性质(visesasaddatā)应当这样理解：“gacchati”既是一个名词(nāmapada)，也是一个动词(ākhyāta)。同样，“gacchanti”既是一个名词，也是一个动词。“gacchato”既是一个分词(kitanta)，也是一个约定俗成的词(rūḷhīsadda)。即使是特性词，但因为发音相同(sutisāmaññato)而相似，若不依靠意义(attha)、语境(pakaraṇa)及其他词语的关联(saddantarābhisambandhena)，就无法产生对它的明确理解。例如，通过与其他词语的关联，当说“gacchati patiṭṭhitaṃ”时，便知是第七格的名词；当说“gacchati tisso”时，便知是动词。同样，当说“sa gacchaṃ na nivattati”时，便知是第一格的名词；当说“gacchaṃ puttanivedako”时，便知是动词。当说“gacchato hayato patito”时，便知是分词；当说“gacchato paṇṇapupphāni patanti”时，便知是指树木的约定俗成的词。因此，对于发音相同的特性动词和名词，必须依靠意义关联等某种能够表明特殊含义的联系。如此，应当理解“gacchati”等词的特性词性质：它们依其为动词、名词等而各别成立，各诠一义。 ‘‘นาถติ [Pg.48] เทโว’’ติอาทีนํ ปน อาขฺยาตนามานํ นามาขฺยาเตหิ อสมานสุติกานํ อเนกตฺถวาจกานํ สามญฺญสทฺทตา เอว ทฏฺฐพฺพา. อตฺถสมฺพนฺธาทีสุ หิ วินา เยน เกนจิ สมฺพนฺเธน ‘‘นาถตี’’ติ วุตฺเต ‘‘ยาจตี’’ติ วา ‘‘อุปตาเปตี’’ติ วา ‘‘อิสฺสริยํ กโรตี’’ติ วา ‘‘อาสีสตี’’ติ วา อตฺโถ ปฏิภาติ, ตถา ‘‘เทโว’’ติ วุตฺเต ‘‘เมโฆ’’ติ วา ‘‘อากาโส’’ติ วา ‘‘ราชา’’ติ วา ‘‘เทวตา’’ติ วา ‘‘วิสุทฺธิเทโว’’ติ วา อตฺโถ ปฏิภาติ. ยทา ปน สทฺทนฺตราภิสมฺพนฺเธน ‘‘นาถติ สุปฺปฏิปตฺติ’’นฺติ วุตฺเต ตทา ‘‘นาถตี’’ติ กฺริยาปทสฺส ‘‘ยาจตี’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ, ‘‘นาถติ สพฺพกิเลเส’’ติ วุตฺเต ‘‘อุปตาเปตี’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘นาถติ สกจิตฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘อิสฺสริยํ กโรตี’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘นาถติ โลกสฺส หิต’’นฺติ วุตฺเต ‘‘อาสีสตี’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ตถา ‘‘เทโว คชฺชตี’’ติ วุตฺเต ‘‘เทโว’’ติ นามปทสฺส ‘‘เมโฆ’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘วิทฺโธ วิคตวลาหโก เทโว’’ติ วุตฺเต ‘‘อากาโส’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘ปิวตุ เทโว ปานีย’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ราชา’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘เทโว เทวกายา จวติ อายุสงฺขยา’’ติ วุตฺเต ‘‘เทวตา’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘เทวาติเทโว สตปุญฺญลกฺขโณ’’ติ วุตฺเต ‘‘วิสุทฺธิเทโว’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. อิมินา นเยน อญฺเญปิ สามญฺญสทฺทา ญาตพฺพา. 然而，对于“nāthati”、“devo”等动词和名词，应将其视为能表达多种含义的通名(sāmaññasadda)。因为在没有上下文关联的情况下，单说“nāthati”，其意思可以是“祈求”(yācati)、“折磨”(upatāpeti)、“主宰”(issariyaṃ karoti)或“祝愿”(āsīsati)；同样，单说“devo”，其意思可以是“云”(megho)、“天空”(ākāso)、“国王”(rājā)、“天神”(devatā)或“清净天”(visuddhidevo)。但是，当与其他词语连用时，如说“nāthati suppaṭipattiṃ”，那么动词“nāthati”的意思就理解为“祈求”；说“nāthati sabbakilese”时，其意思就理解为“折磨”；说“nāthati sakacitte”时，其意思就理解为“主宰”；说“nāthati lokassa hitaṃ”时，其意思就理解为“祝愿”。同样，说“devo gajjati”时，名词“devo”的意思就理解为“云”；说“viddho vigatavalāhako devo”时，其意思就理解为“天空”；说“pivatu devo pānīyaṃ”时，其意思就理解为“国王”；说“devo devakāyā cavati āyusaṅkhayā”时，其意思就理解为“天神”；说“devātidevo satapuññalakkhaṇo”时，其意思就理解为“清净天”。其他通名，也应以同样的方法来理解。 สพฺพเมตํ ญตฺวา ยถา อตฺโถ สทฺเทน, สทฺโท จตฺเถน น วิรุชฺฌติ, ตถาตฺถสทฺทา จินฺตนียา. ตตฺริทํ อุปลกฺขณมตฺตํ จินฺตาการนิทสฺสนํ – ‘‘อตฺถกุสลา ภวนฺเต’’ติ วา ‘‘กิจฺจานิ ภวนฺเต’’ติ วา วุตฺเต ‘‘ภวนฺเต’’ติ อิทํ ‘‘ภวนฺตี’’ติมินา สมานตฺถมาขฺยาตปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ภวนฺเต ปสฺสามี’’ติ วา ‘‘อิจฺฉามี’’ติ วา วุตฺเต อุปโยคตฺถวํ [Pg.49] นามปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ภวนฺเต ชเน ปสํสตี’’ติ วา ‘‘กาเมตี’’ติ วา วุตฺเต ปจฺจตฺโตปโยคตฺถวนฺตานิ ทฺเว นามปทานีติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘โจรา ปราภวนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘ปราภวนฺเต’’ติ อิทํ ‘‘ปราภวนฺตี’’ติมินา สมานตฺถมาขฺยาติกปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ปราภวนฺเต ชนา อิจฺฉนฺติ อมิตฺตาน’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ปราภวนฺเต’’ติ อิมานิ อุปโยคปจฺจตฺตตฺถวนฺตานิ ทฺเว นามปทานีติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘เอโส ปราภเว’’ติ วุตฺเต ‘‘ปราภเว’’ติ อิทํ ‘‘ปราภเวยฺยา’’ติมินา สมานตฺถมาขฺยาตปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘เอเต ปราภเว โลเก, ปณฺฑิโต สมเวกฺขิยา’’ติ วุตฺเต ‘‘ปราภเว’’ติ อิทํ อุปโยคตฺถวํ พหุวจนํ นามปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ปราภเว สตี’’ติ วุตฺเต ภาวลกฺขณภุมฺมตฺเถกวจนกํ นามปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ตุมฺเห เม ปสาทา สมฺภเว’’ติ วุตฺเต ‘‘สมฺภเว’’ติ อิทํ ‘‘สมฺภวถา’’ติมินา สมานตฺถมาขฺยาตปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘เอหิ ตฺวํ สมฺภววฺเห’’ติ วุตฺเต ‘‘สมฺภววฺเห’’ติ อิทํ สมฺภวาย นาม อิตฺถิยา วาจกํ อิตฺถิลิงฺคํ สาลปนํ นามิกปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘เอหิ ตฺวํ สมฺภววฺเหปติฏฺฐิต’’นฺติ วุตฺเต สมฺภวนามกสฺส ปุริสสฺส วาจกํ ปุลฺลิงฺคํ ภุมฺมวจนนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. 了知这一切后，应当如此思考义与词，以使义与词不相矛盾。此处仅为示例，以展示思考的方式——例如，当说“atthakusalā bhavante”（义理善巧者们是）或“kiccāni bhavante”（事务是）时，此“bhavante”是与“bhavantī”（他们是）同义的动词，应当如此思考义与词。当说“bhavante passāmi”（我看见诸位尊者）或“icchāmī”（我欲求）时，此“bhavante”是宾格名词，应当如此思考义与词。当说“bhavante jane pasaṃsati”（尊者们称赞人们）或“kāmetī”（欲求）时，此为两个名词，分别作主格与宾格，应当如此思考义与词。当说“corā parābhavante”（盗贼们衰败）时，此“parābhavante”是与“parābhavantī”（他们衰败）同义的动词，应当如此思考义与词。当说“parābhavante janā icchanti amittānaṃ”（人们希望仇敌们衰败）时，（应知）“parābhavante”这一词形可用作宾格和主格名词，应当如此思考义与词。当说“eso parābhave”（愿他衰败）时，此“parābhave”是与“parābhaveyyā”（他应衰败）同义的动词，应当如此思考义与词。当说“ete parābhave loke, paṇḍito samavekkhiyā”（智者当观察世间的这些衰败）时，此“parābhave”是宾格复数名词，应当如此思考义与词。当说“parābhave sati”（当有衰败时）时，它是表示状态特征的处格单数名词，应当如此思考义与词。当说“tumhe me pasādā sambhave”（愿你们因我的净信而生起）时，此“sambhave”是与“sambhavathā”（你们当生起）同义的动词，应当如此思考义与词。当说“ehi tvaṃ sambhavavhe”（来吧，你，善生！）时，此“sambhavavhe”是名为善生(Sambhavā)的女子的阴性呼格名词，应当如此思考义与词。当说“ehi tvaṃ sambhavavhepatiṭṭhita”（来吧，你，安住于善生者！）时，它是指名为善生(Sambhava)的男子的阳性处格词，应当如此思考义与词。 ‘‘วรุโณ พฺรหฺมเทโว จ, อเหสุํ อคฺคสาวกา; สมฺภโว นามุปฏฺฐาโก, เรวตสฺส มเหสิโน’’ติ – “瓦儒那(Varuṇa)和梵天(Brahmadeva)，曾是上首弟子；名为善生(Sambhava)的侍者，是瑞瓦达(Revata)大仙的。” หิ ปาฬิ. ‘‘ธมฺมา ปาตุภวนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘ปาตุภวนฺเต’’ติ อิทํ ‘‘ปาตุภวนฺตี’’ติมินา สมานตฺถํ สนิปาตมาขฺยาตปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ปาตุ ภวนฺเต ชเน’’ติ วุตฺเต ‘‘เต ชเน ภวํ รกฺขตู’’ติ อตฺถวาจกานิ อาขฺยาตกิตนฺตสพฺพนามิกปทานีติ [Pg.50] เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ปาตุภวเส ตฺวํ คุเณหี’’ติ วุตฺเต ‘‘ปาตุภวเส’’ติ อิทํ ‘‘ปาตุภวสี’’ติมินา สมานตฺถมาขฺยาตปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘ปาตุภวเส คุเณ โย ตฺว’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ปาตุภวาหิ อตฺตโน คุณเหตุ ตฺว’’นฺติ อตฺถวาจกานินิปาตยุตฺตาขฺยาตนามปทานีติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘อหมตฺตโน คุเณหิ ปาตุภเว’’ติ วุตฺเต ‘‘ปาตุภเว’’ติ อิทํ ‘‘ปาตุภวามี’’ติมินา สมานตฺถํ สนิปาตมาขฺยาตปทนฺติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. ‘‘มํ ปาตุ ภเว อิทํ ปุญฺญกมฺม’’นฺติ วุตฺเต ‘‘มํ รกฺขตุ สํสาเร อิทํ ปุญฺญกมฺม’’นฺติ อตฺถวาจกานิ อาขฺยาตนามปทานีติ เอวมตฺโถ จ สทฺโท จ จินฺตนีโย. อิมินา นเยน สพฺพตฺถ ยถารหมตฺถสทฺทา จินฺตนียา. ตตฺถ สมานสุติกานํ เกสญฺจิ สทฺทานํ ‘‘น เตสํ โกฏฺเฐ โอเปนฺติ. น เตสํ อนฺตรา คจฺเฉ. สตฺต โว ลิจฺฉวี อปริหานีเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, อิเม เต เทว สตฺตโว, ตฺวญฺจ อุตฺตมสตฺตโว’’ติอาทีสุ สมานสุติกานํ วิย อุจฺจารณวิเสโส อิจฺฉนีโย. อุจฺจารณวิเสเส หิ สติ ปทานิ ปริพฺยตฺตานิ, ปเทสุ ปริพฺยตฺเตสุ อตฺโถ ปริพฺยตฺโต โหติ, อตฺถปริคฺคาหกานํ อตฺถาธิคโม อกิจฺโฉ โหติ, สุปริสุทฺธาทาสตเล ปฏิพิมฺพทสฺสนํ วิย, โส จ คหิตปุพฺพสงฺเกตสฺส อตฺถสมฺพนฺธาทีสุ อญฺญตรสฺมึ ญาเตเยว โหติ, น อิตรถา. วุตฺตญฺเหตํ โปราเณหิ – 此为圣典原文。当说“Dhammā pātubhavante”（诸法显现）时，此“pātubhavante”是与“pātubhavantī”（它们显现）同义的、带前缀的动词，应当如此思考义与词。当说“Pātu bhavante jane”（愿尊者保护众人）时，其义为“te jane bhavaṃ rakkhatū”（愿尊者保护那些人），是由动词、分词和代词所组成的表义词，应当如此思考义与词。当说“Pātubhavase tvaṃ guṇehī”（你以诸功德而显现）时，此“pātubhavase”是与“pātubhavasī”（你显现）同义的动词，应当如此思考义与词。当说“Pātubhavase guṇe yo tvaṃ”（你显现诸功德）时，其义为“pātubhavāhi attano guṇahetu tvaṃ”（你应为自己的功德而显现），是由与小品词结合的动词和名词所组成的表义词，应当如此思考义与词。当说“Ahamattano guṇehi pātubhave”（我以自身诸功德而显现）时，此“pātubhave”是与“pātubhavāmī”（我显现）同义的、带前缀的动词，应当如此思考义与词。当说“Maṃ pātu bhave idaṃ puññakammaṃ”（愿此福业于存在中保护我）时，其义为“maṃ rakkhatu saṃsāre idaṃ puññakammaṃ”（愿此福业在轮回中保护我），是由动词和名词所组成的表义词，应当如此思考义与词。应以此理，于一切处，随其所应，思考义与词。于此，对于某些同音词，如“na tesaṃ koṭṭhe openti”（他们不放入他们的仓库）、“Na tesaṃ antarā gacche”（不要离间他们）、“Satta vo licchavī aparihānīye dhamme desessāmi”（离车人(Licchavī)啊，我将为你们宣说七不退法）、“ime te deva sattavo”（天神，这些是你的敌人）、“tvañca uttamasattavo”（而你是最上士夫）等句中的同音词，应期望其发音有所区别。因为若发音有区别，则词语清晰；词语清晰，则意义明了；对于领会意义者而言，通达意义便毫不困难，犹如在极为清净的镜面上观看影像。而此，仅于了知先前领会的约定、意义关联等其中之一时方能成立，非则不然。古人曾如是说—— ‘‘วิสยตฺตมนาปนฺนา, สทฺทา เนวตฺถโพธกา; น ปทมตฺตโต อตฺเถ, เต อญฺญาตา ปกาสกา’’ติ. “诸词若未达其境，则不能表义；非仅由词便知其义，当被了知时，彼等方能彰显。” ยทิทเมตฺถ วุตฺตมมฺเหหิ ‘‘อุจฺจารณวิเสโส อิจฺฉนีโย’’ติ. อตฺรายมุจฺจารณวิเสสทีปนี คาถา สหตฺถปฺปกาสนนยทานคาถาย. 正如我们在此处所说：“应当期望发音有所区别。”于此，这首阐明发音区别的偈颂，给出了如同用手示意般的解释方法。 ‘‘น [Pg.51] เต สํ โกฏฺเฐ โอเปนฺติ’’, อิติ ปาเฐ สุเมธโส; ปทํ ‘‘น เต’’ติ ฉินฺทิตฺวา, ‘‘สํ โกฏฺเฐ’’ติ ปเฐยฺย เว. “于‘Na te saṃ koṭṭhe openti’此读法中，智者当分开读‘na te’，再读‘saṃ koṭṭhe’。” ‘‘สํ น โอเปนฺติ โกฏฺเฐ เต, ภิกฺขู’’ติ อตฺถมีรเย; เอวมิเมสุ อญฺเญสุ, ปาเฐสุปิ อยํ นโย. “‘那些比丘不把自己的谷物放入仓库’，他应该这样说明意义；同样，在其他读法中，也是这个方法。” อถ ยํ ปนิทมฺปิ วุตฺตํ ‘‘เกสญฺจี’’ติ, ตํ กิมตฺถํ? ‘‘คจฺฉติ ปติฏฺฐิตํ, คจฺฉติ ติสฺโส, ภวนฺเต ปสฺสามิ, อตฺถกุสลา ภวนฺเต, วทนฺตํ เอกโปกฺขรา, วทนฺตํ ปฏิวทตี’’ติอาทีสุ สมานสุติกานมุจฺจารณวิเสโส น ลพฺภตีติ ทสฺสนตฺถํ. ตสฺมา อิทเมตฺถ สลฺลกฺเขตพฺพํ – ยตฺถ สมานสุติกานมุจฺจารณวิเสโส ลพฺภติ อตฺถวิเสโส จ ปทานํ วิภาควเสน วา อวิภาควเสน วา, ตตฺถ ปโยเค สมานสุติกเมกจฺจํ ปทํ วิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจาเรตพฺพํ. เสยฺยถิทํ? ‘‘เหตุ เหตุสมฺปยุตฺตกานํ ธมฺมานํ ตํสมุฏฺฐานานญฺจ รูปานํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. โส เตน สทฺธึ ภาสติ, โสเตน วุยฺหติ. ภวนฺเต ชเน ปสํสติ, ภวนฺเต ปสฺสามี’’ติ เอวมาทโย ปโยคา. เอตฺถ ‘‘เหตู’’ติ อีสกํ วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘เหตุสมฺปยุตฺตาน’’นฺติ อุจฺจาเรตพฺพํ. ตถา ‘‘โส’’ติ วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘เตน สทฺธิ’’นฺติ อุจฺจาเรตพฺพํ. ‘‘ภว’’นฺติ วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘เต ชเน’’ติ อุจฺจาเรตพฺพํ. 那么，此处所说的“某些”(kesañci)是何义？这是为了说明，在“他站立着行走”(gacchati patiṭṭhitaṃ)、“他走向三者”(gacchati tisso)、“我看见尊者”(bhavante passāmi)、“尊者善于义理”(atthakusalā bhavante)、“说着，一朵莲花”(vadantaṃ ekapokkharā)、“他回答说话者”(vadantaṃ paṭivadatī)等句中，同音词(samānasutika)的发音区别无法获得。因此，于此应当注意：凡同音词的发音区别可得，且依词语(pada)的划分(vibhāga)或不划分(avibhāga)而有义别之处，于使用时，应将某个同音词稍作停顿后发音。例如：“因，为因相应诸法及彼等所生诸色，以因缘为缘”(Hetu hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo)、“他与他交谈”(So tena saddhiṃ bhāsati)、“他被水流冲走”(sotena vuyhati)、“他赞美那些人”(Bhavante jane pasaṃsati)、“我看见尊者”等诸如此类的用法。于此，应于“hetu”后稍作停顿，再念诵“hetusampayuttānaṃ”。同样，应于“so”后停顿，再念诵“tena saddhiṃ”。应于“bhavaṃ”后停顿，再念诵“te jane”。 เสสํ ปน สมานสุติกํ วิจฺฉินฺทิตฺวา น อุจฺจาเรตพฺพํ. อวิจฺฉินฺทนียสฺมิญฺหิ ฐาเน วิจฺฉินฺทิตฺวา ปฐิตสฺส อตฺโถ ทุฏฺโฐ โหติ. เอวํ ปทวิภาคาวิภาควเสน สมานสุติกานมตฺถุจฺจารณวิเสโส เวทิตพฺโพ. เอตฺถ หิ ‘‘โส เตนา’’ติอาทีสุ ทฺวิปทตฺถคฺคหณํ วิภาโค, เอกปทตฺถคฺคหณมวิภาโคติ อธิปฺเปโต. เอตฺถ จ วิสุํ ววตฺถิตานํ อสมานสุติกานํ เอกโต กตฺวา สมานสุติกภาวปริกปฺปนํ อตฺถนฺตรวิญฺญาปนตฺถญฺเจว อุจฺจารณวิเสสทสฺสนตฺถญฺจ. น หิ เอตานิ [Pg.52] ‘‘สปฺโป สปฺโป’’ติอาทีสุ วิย เอกสฺมึเยวตฺเถ สมานสุติกานิ. เอวํ สนฺเตปิ เอกชฺฌกรเณน ลทฺธํ สมานสุติเลสํ คเหตฺวา อตฺถนฺตรวิญฺญาปนตฺถํ อุจฺจารณวิเสสทสฺสนตฺถญฺจ ‘‘สมานสุติกานี’’ติ วุตฺตานิ. เอส นโย อญฺญตฺราปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ. อิทเมตฺถ สลฺลกฺเขตพฺพํ – 然而，其余的同音词不应断开来念诵。因为在不应断开之处断开来读，其意义就会败坏。因此，应当通过词语的划分与不划分，来理解同音词在意义和发音上的区别。于此，在“so tenā”等例子中，取两个词的意义是“划分”，取一个词的意义则意为“不划分”。并且，于此，将各自独立、发音不相似的词语合在一起，构想其为同音词，是为了阐明另一层含义，并显示发音的区别。因为这些词语不像“sappo sappo”(蛇，蛇)等例子那样，在同一个意义上是同音词。即便如此，通过合为一体而获得了些许同音的特质，为了阐明另一层含义并显示发音的区别，它们仍被称为“同音词”。此方法亦适用于其他类似之处。于此，应注意： ยตฺถ สมานสุติกานํ อฏฺฐารสากาเรสุ เยน เกนจิ อากาเรน อตฺถวิเสโส ลพฺภติ, วิจฺฉินฺทิตฺวา ปน อุจฺจารเณ สทฺทวิลาโส น โหติ, อตฺโถ วา ทุฏฺโฐ โหติ, น ตาทิเสสุ ปโยเคสุ สมานสุติกานิ ปทานิ วิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจาเรตพฺพานิ. ตตฺร กตเมน จากาเรน อตฺถวิเสสลาโภ ภวติ? ปทานํ วิภาควเสน วา อวิภาควเสน วา อกฺขรสนฺนิธานวเสน วา ปทสนฺนิธานวเสน วา ปทกฺขรสนฺนิธานวเสน วา วิจฺฉาวเสน วา กมฺมปฺปวจนียวเสน วา ภยโกธาทีสุ อุปฺปนฺเนสุ กถิตาเมฑิตวจนวเสน วา คุณวาจกสทฺทสฺส ทฺวิรุตฺตวเสน วา กฺริยาปทสฺส ทฺวิรุตฺตวเสน วา สํหิตาปทจฺเฉทวเสน วา อคารวตฺถปริทีปนวเสน วา นิรนฺตรตฺถปริทีปนวเสน วา นนิรนฺตรตฺถปริทีปนวเสน วา ‘‘ปุนปฺปุน’’มิจฺจตฺถปริทีปนวเสน วา อุปมาเน อิว สทฺทวเสน วา อิติสทฺทํ ปฏิจฺจ สทฺทปทตฺถวาจกตฺถปริทีปนวเสน วา ตถาปวตฺตจิตฺตปริทีปนวเสน วาติ อิเมสุฏฺฐารสากาเรสุ, วิตฺถารโต ปน ฉพฺพีสาย อากาเรสุ ตโต วาธิเกสุ เยน เกนจิ อากาเรน อตฺถวิเสสลาโภ ภวติ. 凡同音词能通过十八种方式中的任何一种获得义别，但断开发音则会失去语音之美(saddavilāso)，或使意义败坏的，于此等用法中，不应断开同音词来念诵。那么，通过何种方式能获得意义上的差别呢？即：通过词语的划分或不划分，通过字母的邻近(akkharasannidhāna)，通过词语的邻近(padasannidhāna)，通过词语与字母的邻近(padakkharasannidhāna)，通过间隔(vicchā)，通过关系词(kammappavacanīya)，通过在恐惧、愤怒等生起时所说的重复语(kathitāmeḍitavacana)，通过形容词的重复(guṇavācakasadda dvirutta)，通过动词的重复(kriyāpada dvirutta)，通过连声词的切分(saṃhitāpadacched)，通过阐明不敬之事(agāravatthaparidīpana)，通过阐明连续之义(nirantaratthaparidīpana)，通过阐明非连续之义(nanirantaratthaparidīpana)，通过阐明“punappunaṃ”(再三)之义，通过譬喻中的“iva”(如)一词，通过依止“iti”(如是)一词来阐明词语本身或其意义，通过阐明如此生起的心念——在这十八种方式中，详言之，则在二十六种或更多的方式中，能以某种方式获得意义上的差别。 เอตฺถ ปทานํ ตาว วิภาควเสน วา อวิภาควเสน วา สมานสุติกานมตฺถวิเสสลาเภ ‘‘สา นํ สงฺคติ ปาเลติ, อภิกฺกโม สานํ ปญฺญายติ. มา โน เทว อวธิ, มาโน มยฺหํ น วิชฺชตี’’ติ เอวมาทโย ปโยคา. 于此，首先，关于通过词语的划分或不划分来获得同音词的意义差别，有如下用法：“那交往守护他们(sā naṃ saṅgati pāleti)，前进为他们所知(abhikkamo sānaṃ paññāyati)。天神，莫杀我等(Mā no deva avadhi)，我无有我慢(māno mayhaṃ na vijjatī)”等。 อกฺขรสนฺนิธานวเสน [Pg.53] ปน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘สนฺเตหิ มหิโต หิโต. สงฺคา สงฺคามชึ มุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ. ทาฐี ทาฐีสุ ปกฺขนฺทิ, มญฺญมาโน ยถา ปุเร. สพฺพาภิภุํว สิรสาสิรสา นมามิ. ภูมิโต อุฏฺฐิตา ยาว, พฺรหฺมโลกา วิธาวติ. อจฺจิ อจฺจิมโต โลเก, ฑยฺหมานมฺหิ เตชสา’’ติ เอวมาทโย ปโยคา. 再者，关于通过字母邻近来获得意义差别，有如下用法：“为寂静者所敬，有益(santehi mahito hito)。从执著中解脱，战胜沙场(Saṅgā saṅgāmajiṃ muttaṃ)，我称他为婆罗门(tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ)。有牙者冲入有牙群中(Dāṭhī dāṭhīsu pakkhandi)，自以为如昔。我以头顶礼无上遍胜者(Sabbābhibhuṃva sirasāsirasā namāmi)。从大地升起，直至梵天界(Bhūmito uṭṭhitā yāva, brahmalokā vidhāvati)。火焰于光焰者之世间(Acci accimato loke)，以其光辉燃烧”等。 ปทสนฺนิธานวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘อาโป อาโปคตํ. ราชราชมหามตฺตาทโย, สุโข’โลกสฺส โลกสฺส, การโก ญาณจกฺขุโท, นิราปเท ปเท นินฺโน, อนนฺตญาณํ กรุณาลยํ ลยํ, มลสฺส พุทฺธํ สุสมาหิตํ หิตํ. นมามิ ธมฺมํ ภวสํวรํ วรํ, คุณากรญฺเจว นิรงฺคณํ คณ’’นฺติ เอวมาทโย ปโยคา. 关于通过词语邻近来获得意义差别，有如下用法：“水入于水”(āpo āpogataṃ)。“诸王之王、大臣等”(Rājarājamahāmattādayo)。“世间之光，世间之乐”(sukho”lokassa lokassa)。“智慧眼之施予者”(kārako ñāṇacakkhudo)。“心向于无危之境”(nirāpade pade ninno)。“[礼敬]具无量智、为慈悲所依、灭除垢秽、已然觉悟、善入禅定、饶益有情者”(anantañāṇaṃ karuṇālayaṃ layaṃ, malassa buddhaṃ susamāhitaṃ hitaṃ)。“我礼敬法，彼为轮回中最胜之防护(Namāmi dhammaṃ bhavasaṃvaraṃ varaṃ)，亦礼敬僧，彼为功德之源，无瑕之众(guṇākarañceva niraṅgaṇaṃ gaṇaṃ)”等。 ปทกฺขรสนฺนิธานวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘ปมาณรหิตํ หิตํ, สิทฺธตฺโถ สพฺพสิทฺธตฺโถ, ติโลกมหิโต หิโต. อุปคนฺตฺวาน สมฺพุทฺโธ, อิทํ วจนมพฺรวี’’ติ เอวมาทโย ปโยคา. ตตฺริมา อกฺขรสนฺนิธานาทีสุ อธิปฺปายวิญฺญาปนิโย คาถา – 关于通过词与字母邻近来获得意义差别，有如下用法：“pamāṇarahitaṃ hitaṃ”(无量之利益)，“siddhattho sabbasiddhattho”(悉达多，成就一切义利者)，“tilokamahito hito”(为三界所敬，有益)。“正自觉者(sambuddho)走近后，说了这番话”(Upagantvāna sambuddho, idaṃ vacanamabravī)等。于此，有如下偈颂阐明字母邻近等之意趣： มหิโตอิติ สทฺทมฺหา, มกาโร เจ วิเวจิโต; สทฺโท นิรตฺถโก เอตฺถ, ‘‘อกฺขร’’นฺติ วเท พุโธ. 从“mahito”此词中，若“ma”字(makāro)被分离，此词于此则无义；智者当称之为“字母”(akkhara)。 เญยฺยา อกฺขรโยเคน,‘‘สนฺเตหิ มหิโต หิโต’’; อิจฺจาทีสุ สรูปานํ,โหติ อตฺถวิเสสตา. 应知，在“Santehi mahito hito”(为寂静者所敬，有益)等同形词(sarūpānaṃ)的例子中，意义的差别是通过字母的组合(akkharayogena)而产生的。 อุปสคฺคา นิปาตา จ, ยญฺจญฺญํ อตฺถโชตกํ; เอกกฺขรมฺปิ วิญฺญูหิ, ตํ ‘‘ปท’’นฺติ สมีริตํ. 前缀(Upasaggā)、小品词(nipātā)，以及其他能阐明意义者，即便只是一个字母，亦被智者称为“词”。 ปทานํ [Pg.54] สนฺนิธานญฺจ, ปทกฺขรานเมว จ; สมาเส ลพฺภมานตฺตํ, สนฺธาย ลปิตํ มยา. 我所说的词语邻近，以及词与字母邻近，是针对其在复合词(samāse)中的可得性而言。 วิจฺฉาวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘คาเม คาเม สตํ กุมฺภา, คาโม คาโม รมณีโย’’ติ เอวมาทโย ปโยคา. เอตฺถ หิ วิจฺฉาวเสน สพฺเพปิ คามา ปริคฺคหิตา. 通过遍及(vicchā)之义而获得特殊意义时，有“村村百瓮，村村可爱”等用法。在此，确实是通过遍及之义而涵盖了所有村落。 นานาธิกรณานํ ตุ, วตฺตุเมกกฺขณมฺหิ ยา; อิจฺฉโต พฺยาปิตุํ อิจฺฉา, สา วิจฺฉาติ ปกิตฺติตา. 欲于一刹那，说诸异处；欲遍及之意乐，彼名为“遍及(vicchā)”。 กมฺมปฺปวจนียวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘รุกฺขํ รุกฺขํ ปติ วิชฺโชตเต จนฺโท, รุกฺขํ รุกฺขํ ปริ วิชฺโชตเต จนฺโท’’ติ ปโยคา, รุกฺขานํ อุปริ อุปริ วิชฺโชตเตติ อตฺโถ. 通过系词(kammappavacanīya)而获得特殊意义时，例如“月亮对着每一棵树照耀(rukkhaṃ rukkhaṃ pati vijjotate cando)，月亮遍及每一棵树照耀(rukkhaṃ rukkhaṃ pari vijjotate cando)”等用法，其义为月亮照耀在每一棵树的上方。 ภยโกธาทีสุ อุปฺปนฺเนสุ กถิตาเมฑิตวจนวเสน ปน อตฺถวิเสสลาเภ อิเม ปโยคา – ภเย ตาว ‘‘โจโร โจโร, สปฺโป สปฺโป’’อิจฺจาทโย. โกเธ ‘‘วสล วสล, จณฺฑาล จณฺฑาล, วิชฺฌ วิชฺฌ, ปหร ปหร’’อิจฺจาทโย. ปสํสายํ ‘‘สาธุ สาธุ สาริปุตฺต, อภิกฺกนฺตํ ภนฺเต อภิกฺกนฺตํ ภนฺเต’’อิจฺจาทโย. ตุริเต ‘‘อภิกฺกม วาเสฏฺฐ อภิกฺกม วาเสฏฺฐ, คจฺฉ คจฺฉ, ลุนาหิ ลุนาหิ’’อิจฺจาทโย. โกตูหเล ‘‘อาคจฺฉ อาคจฺฉ’’อิจฺจาทโย. อจฺฉริเย ‘‘อโห พุทฺโธ อโห พุทฺโธ’’อิจฺจาทโย. หาเส ‘‘อโห สุขํ อโห สุขํ, อโห มนาปํ อโห มนาปํ’’อิจฺจาทโย. โสเก ‘‘กหํ เอกปุตฺตก กหํ เอกปุตฺตก’’อิจฺจาทโย. ปสาเท ‘‘ภวิสฺสนฺติ วชฺชี ภวิสฺสนฺติ วชฺชี’’อิจฺจาทโย. เอวํ ภยโกธาทีสุ อุปฺปนฺเนสุ กถิตาเมฑิตวจนวเสน อตฺถวิเสสลาโภ ภวติ. เอตฺถ ปน อตฺถนฺตราภาเวปิ ทฬฺหีกมฺมวเสน ปทานมตฺถโชตกภาโวเยว อตฺถวิเสสลาโภ. 在恐惧、愤怒等生起时，通过所说的重言(āmeḍitavacana)也能获得特殊意义。恐惧时说：“贼！贼！蛇！蛇！”等。愤怒时说：“贱民！贱民！旃陀罗(caṇḍāla)！旃陀罗！射！射！打！打！”等。赞叹时说：“善哉！善哉！舍利弗！妙哉！尊者！妙哉！尊者！”等。急促时说：“前进！瓦舍吒(Vāseṭṭha)！前进！瓦舍吒！去！去！割！割！”等。好奇时说：“来！来！”等。惊奇时说：“啊，佛陀！啊，佛陀！”等。欢笑时说：“啊，乐！啊，乐！啊，悦意！啊，悦意！”等。悲伤时说：“我独子何在？我独子何在？”等。净信时说：“跋耆族(Vajjī)将兴盛！跋耆族将兴盛！”等。如此在恐惧、愤怒等生起时，通过所说的重言也能获得特殊意义。在此，即使没有其他意义，通过强化(daḷhīkamma)作用，词语之义得以显现，这就是获得特殊意义。 ภเย [Pg.55] โกเธ ปสํสายํ,ตุริเต โกตูหล’จฺฉเร; หาเส โสเก ปสาเท จ,กเร อาเมฑิตํ พุโธ. 于怖畏、嗔怒、赞叹中，于急促、好奇、惊奇中；于欢笑、悲伤、净信中，智者当行重言(āmeḍita)。 จสทฺโท อวุตฺตสมุจฺจยตฺโถ, เตน ครหาอสมฺมานาทีนํ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. ‘‘ปาโป ปาโป’’ติอาทีสุ หิ ครหายํ. ‘‘อภิรูปก อภิรูปกา’’ติอาทีสุ อสมฺมาเน. ‘‘กฺวายํ อพลพโล วิยา’’ติอาทีสุ อติสยตฺเถ อาเมฑิตํ ทฏฺฐพฺพํ. คุณวาจกสฺส ทฺวิรุตฺตวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘กณฺโห กณฺโห จ โฆโร จา’’ติ เอวมาทโย. ‘‘กณฺโห กณฺโห’’ติ หิ อตีว กณฺโหติ อตฺโถ. กฺริยาปทสฺส ทฺวิรุตฺตวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘ธเม ธเม นาติธเม’’ติ เอวมาทโย. ตตฺถ ธเม ธเมติ ธเมยฺย โน น ธเมยฺย. นาติธเมติ ปมาณาติกฺกนฺตํ ปน น ธเมยฺย. สํหิตาปทจฺเฉทวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘นรานรา, สุราสุรา, กตากตกุสลากุสลวิสยํ วิปฺปฏิสารากาเรน ปวตฺตํ อนุโสจนํ กุกฺกุจฺจ’’นฺติ เอวมาทโย. เอตฺถ ปน วิญฺญูนํ ปรมโกสลฺลชนนตฺถํ สิโลกํ รจยาม – “ca”字具有未说之总集(avuttasamuccaya)义，因此应知其涵盖了呵责、不敬等。“恶！恶！”等语是呵责。“美貌者！美貌者！”等语是不敬。“此弱者中的弱者”等语应知是极度义的重言。表德词之重复而获得特殊意义，如“黑！黑！且可怕！”等。“黑！黑！”即是“非常黑”之义。动词之重复而获得特殊意义，如“吹奏！吹奏！莫过度吹奏！”等。其中，“吹奏！吹奏！”是指应吹奏而非不吹奏。“莫过度吹奏！”是指不应超过限度去吹奏。通过连音词切分(saṃhitāpadacchedavasena)而获得特殊意义，如“人非人(narānarā)，天非天(surāsurā)，关于已作未作(katākata)之善不善事，以追悔方式生起之忧悔，即是恶作(kukkucca)”等。于此，为令智者生起最上善巧，我等作偈颂如下： หิตาหิตา หิตํหิตํ, อานุภาเวน เต ชิน; ปวราปวราหจฺจ, ภวามา’นามยา มยนฺติ. 胜者(Jina)啊，以您的威德克服利与非利(hitāhitā)、极利(hitaṃhitaṃ)、优与非优(pavarāpavarā)，愿我等皆得无病。 อคารวตฺถปริทีปนวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘ตุวํตุวํ เปสุญฺญกลหวิคฺคหวิวาทา’’ติ เอวมาทโย. นิรนฺตรตฺถปริทีปนวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘ทิวเส ทิวเส ปริภุญฺชตี’’ติ เอวมาทโย. นนิรนฺตรตฺถปริทีปนวเสน อตฺถวิเสสลาเภ [Pg.56] ‘‘ขเณ ขเณ ปีติ อุปฺปชฺชตี’’ติ เอวมาทโย. ‘‘ปุนปฺปุน’’มิจฺจตฺถปริทีปนวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘มุหุํ มุหุํ ภายยเต กุมาเร’’ติ เอวมาทโย. อุปมาเน อิวสทฺทวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘ราชา รกฺขตุ ธมฺเมน, อตฺตโนว ปชํ ปช’’นฺติ เอวมาทโย. อิติสทฺทํ ปฏิจฺจ สทฺทปทตฺถวาจกตฺตปริทีปนวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘พุทฺโธ พุทฺโธติ กถยนฺโต, โสมนสฺสํ ปเวทยิ’’นฺติ เอวมาทโย. ตถาปวตฺตจิตฺตปริทีปนวเสน อตฺถวิเสสลาเภ ‘‘พุทฺโธ พุทฺโธติ จินฺเตนฺโต, มคฺคํ โสเธมหํ ตทา’’ติ เอวมาทโย. เอวํ อีทิเสสุ ปโยเคสุ สมานสุติกปทํ วิจฺฉินฺทิตฺวา น อุจฺจาเรตพฺพํ. วิจฺฉินฺทิตฺวา หิ อุจฺจารเณ สติ สทฺทวิลาโส น ภวติ, กตฺถจิ ปน ‘‘กตากตากุสลากุสลวิสย’’นฺติ เอวมาทีสุ วิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจาริตสฺส อตฺโถ ทุฏฺโฐ โหติ, ตสฺมา วิจฺฉินฺทิตฺวา น อุจฺจาเรตพฺพํ, เอกาพทฺธํเยว กตฺวา อุจฺจาเรตพฺพํ. อิติ สมานสุติเกสุ วินิจฺฉโย ฉพฺพีสาย อากาเรหิ อธิเกหิ จ มณฺเฑตฺวา ทสฺสิโต. 通过阐明不敬之事而获得特殊含义时，例如“你！你！(tuvaṃtuvaṃ)离间、争吵、斗诤、争论”等等。通过阐明连续意义而获得特殊含义时，例如“日日享用”等等。通过阐明非连续意义而获得特殊含义时，例如“刹那刹那生起喜悦”等等。通过阐明“再三”之义而获得特殊含义时，例如“再三恐吓孩童”等等。通过比喻中“如”(iva)字而获得特殊含义时，例如“国王以法守护人民，如同守护自己的子民(pajaṃ pajaṃ)”等等。依止“iti”一词而阐明词语本身之义而获得特殊含义时，例如“口中念诵‘佛陀！佛陀！’，表达了喜悦”等等。通过阐明那样生起的心念而获得特殊含义时，例如“心中思念‘佛陀！佛陀！’，那时我清净了道”等等。如此，在这些用法中，不应将同音词(samānasutikapada)断开来发音。因为如果断开来发音，语音的优美(saddavilāsa)就会丧失；再者，在某些情况下，例如“已作未作善不善事”等，如果断开发音，其义就会错误，是故不应断开来发音，而应作为一个整体来发音。如是，关于同音词的判断，已通过二十六种及更多方式，加以修饰并展示。 ยสฺมา ปน สมานสุติเกสุ วินิจฺฉเย ทสฺสิเต อสมานสุติเกสุปิ วินิจฺฉโย ทสฺเสตพฺโพ โหติ, ตสฺมา ตมฺปิ ทสฺเสสฺสาม – ยตฺถ นิคฺคหีตมฺหา ปราการโลโปปิ ปาโฐ ปญฺญายติ, สํโยคพฺยญฺชนสฺส วิสํโยคตฺตมฺปิ. เตสุ ปโยเคสุ นิคฺคหีตปทํ อนนฺตรปเทน สทฺธึ เอกาพทฺธํเยว กตฺวา อุจฺจาเรตพฺพํ. กตมานิ ตานิ? ‘‘สเจ ภุตฺโต ภเวยฺยาหํ-สา’ชีโว ครหิโต มม. ปุปฺผํ’สา อุปฺปชฺชิ. ขยมตฺตํ น นิพฺพานํ’ส คมฺภีราทิวาจโต’’ติ เอวมาทโย. เอตฺถ หิ ‘‘สเจ ภุตฺโต ภเวยฺยาห’’นฺติอาทินา วิจฺเฉทมกตฺวา [Pg.57] อนนฺตเร ทฺวีสุ คาถาปเทสุ อนฺตรีภูตานํ ทฺวินฺนํ สมานสุติกปทานํ เอกโต อุจฺจารณมิว อนนฺตรปเทหิ สทฺธึ เอกาพทฺธุจฺจารณวเสน ‘‘สเจ ภุตฺโต ภเวยฺยาหํ-สา’ชีโว ครหิโต มมา’’ติอาทินา อุจฺจาเรตพฺพํ. เอวรูโปเยว หิ อุจฺจารณวิเสโส สกเลหิปิ โปราเณหิ วิญฺญูหิ อนุมโต อุจฺจาริโต จ ‘‘อสฺส อาชีโว ครหิโต มม, อสฺสา อุปฺปชฺชิ, อสฺส คมฺภีราทิวาจโต’’ติเอวมาทิอตฺถปฺปฏิปาทนสฺสานุรูปตฺตา. 然而，既然已经说明了关于同音词(samānasutika)的判断，那么也应该说明关于非同音词(asamānasutika)的判断，因此我们也将说明此事——即在鼻音(niggahīta, ṃ)之后，后续元音被省略，以及复合辅音(saṃyogabyañjana)被拆开的读法出现之处。在这些用法中，带鼻音的词应与后面的词连接成一个整体来发音。哪些是这样的例子呢？例如：“如果我吃了，我的这种生活方式(ājīvo)就应受谴责。”“花为她(assā)生起了。”“仅是灭尽并非涅槃，因其(assa)甚深等语。”等等。此处，“如果我吃了”等等，不应断开，而是要像在相邻的两句偈颂中将两个插入的同音词连在一起发音那样，与后面的词连接起来发音，读作“sace bhutto bhaveyyāhaṃ-sā”jīvo garahito mamā”等等。确实，所有古代的智者都认可并使用这种特殊的发音方式，因为它适合于表达“他的这种生活方式应受我谴责”、“为她生起了”、“因其甚深等语”等意义。 ยตฺถ ปน ยาทิเส อุจฺจารเณ กริยมาเน อตฺโถ ปริพฺยตฺโต โหติ, เตสุ ปโยเคสุ กฺวจิ จสทฺท ปนสทฺทาทิโยคฏฺฐาเน อีสกํ วิจฺฉินฺทิตฺวา ปทมุจฺจาเรตพฺพํ. เสยฺยถิทํ? ‘‘วาฬา จ ลปสกฺขรา. อจฺจนฺตสนฺตา ปน ยา, อยํ นิพฺพานสมฺปทา, ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ วาจํ ภาสโต ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ญาณํ ปวตฺตตีติ? อามนฺตา. อิติ จ ทนฺติ จ ทุติ จ ขนฺติ จ ญาณํ ปวตฺตตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ’’ติ เอวมาทโย ปโยคา. 然而，在某种发音方式下，若意义变得清晰，则在这些用法中，有时在与“ca”(和)、“pana”(然而)等词连接之处，应稍作停顿后发音。例如：“粗暴之语与甜言蜜语(lapasakkharā)。”“然而，那究竟寂静的，此乃涅槃的成就(nibbānasampadā)。”“当说‘此是苦’时，‘此是苦’之智就生起吗？”“是的。”“那么从‘iti’、‘danti’、‘duti’、‘khanti’等词，智也生起吗？”“不应如是说。”诸如此类的用法。 เอเตสุ หิ ปฐมปโยเค ‘‘วาฬา จา’’ติ อีสกํ วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘ลปสกฺขรา’’ติ อุจฺจาเรตพฺพํ. ตตฺถ ลปสกฺขราติ สกฺขรสทิสมธุรวจนา. ชาตกฏฺฐกถายํ ปน ‘‘นิรตฺถกวจเนหิ สกฺขรา วิย มธุรา’’ติ วุตฺตํ, ตสฺมาตฺร พหุพฺพีหิตปฺปุริสวเสน ทฺวิธา สมาโส ทฏฺฐพฺโพ ‘‘ลปา สกฺขรา วิย ยาสํ ตา ลปสกฺขรา, ลเปหิ วา สกฺขรา วิยาติ ลปสกฺขรา’’ติ. 在这些范例中，于第一个用法，应在“vāḷā cā”处稍作停顿后，再读“lapasakkharā”。此处的“lapasakkharā”是指像糖(sakkharā)一样甜美的话语。然而，在《本生义注》(Jātakaṭṭhakathā)中说：“因其无义之言而如糖般甜美。”因此，此处应从多财释(bahubbīhi)与依主释(tappurisa)两种方式来理解此复合词(samāsa)，即：“其言语如糖者，是为lapasakkharā”；或“以其言语如糖，是为lapasakkharā”。 ทุติยปโยเค ‘‘อจฺจนฺตสนฺตา ปน’’อิติ อีสกํ วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘ยา’’ติ อุจฺจาเรตพฺพํ. ยา ปน อยํ นิพฺพานสมฺปทา อจฺจนฺตสนฺตาติ หิ อตฺโถ. 在第二个用法中，应在“accantasantā pana”处稍作停顿后，再读“yā”。其意义确实是：“然而，此涅槃的成就(nibbānasampadā)，是究竟寂静的。” ตติยปโยเค [Pg.58] อิติ จ ทนฺติ จ ทุติ จ ขนฺติ จาติ เอเตสุ จตูสุ ฐาเนสุ อิการญฺจ ทํการญฺจ ทุการญฺจ ขํการญฺจ อีสกํ วิจฺฉินฺทิตฺวา ตทนนฺตรํ ติ จ สทฺทา อุจฺจาเรตพฺพา. 在第三种用法中，于“iti ca”、“danti ca”、“duti ca”、“khanti ca”这四个地方，应在“i”音、“daṃ”音、“du”音、“khaṃ”音处稍作停顿，然后念出其后的“ti ca”音。 เอตฺถ หิ อวิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจารเณ สติ อญฺญถา คเหตพฺพตฺตา อตฺโถ ทุฏฺโฐ ภวติ. กถํ? อีทิเสสุ ฐาเนสุ อวิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจารเณ สติ อิติสทฺโท เอวนฺติ อตฺถวาจโก นิปาโต สิยา, สนฺธิวเสน ปน อิการตฺถวาจโก รูฬฺหีสทฺโท น สิยา. ทนฺติสทฺโท ทมนตฺโถ สิยา, ทํการวาจโก น สิยา. ทุติสทฺโท นิรตฺถโก สิยา, ทุการวาจโก น สิยา. ขนฺติสทฺโท ขมนตฺโถ สิยา, ขํการวาจโก น สิยา. ตสฺมา อิการ ทํการ ทุการ ขํการานิ อีสกํ วิจฺฉินฺทิตพฺพานิ. 在此，如果不断开而发音，意义就会被曲解。为何？在这些地方，如果不断开而发音，“iti”一词就会成为表示“如此”(eva)之义的虚词(nipāta)，而不会是表示“i”音的惯用词(rūḷhīsadda)；“danti”一词就会有“调伏”(damana)之义，而不会是表示“daṃ”音；“duti”一词就会没有意义，而不会是表示“du”音；“khanti”一词就会有“忍耐”(khamana)之义，而不会是表示“khaṃ”音。因此，“i”音、“daṃ”音、“du”音、“khaṃ”音应该稍微断开。 เอตฺถ หิ อิอิติ ทํอิติ ทุอิติ ขํอิตีติอาทินา สํหิตาปทจฺเฉโท เวทิตพฺโพ, ปรภูตสฺส จ อิการสฺส โลโป. น ปเนตฺถ อิทํ วตฺตพฺพํ ‘‘สรูปสรานํ วิสเย ปรภูตสฺส สรูปสรสฺส โลโป น โหติ, ปุพฺพสรสฺเสว โลโป โหติ ตตฺรายนฺติ เอตฺถ วิยา’’ติ ‘‘อกิลาสุโน วณฺณปเถ ขณนฺตา, อุทงฺคเณ ตตฺถ ปปํ อวินฺทุ’’นฺติ ปาฬิยํ สรูปปรสรสฺส โลปทสฺสนโต. ตถา หิ อฏฺฐกถาจริเยหิ ‘‘ปวทฺธํ อาปํ ปป’’นฺติ อตฺโถ สํวณฺณิโต. ตสฺมา ‘‘อิติ จา’’ติ เอตฺถาปิ อิอิติ จาติ เฉทํ กตฺวา ทฺวีสุ อิกาเรสุ ปรสฺส อิการสฺส โลโป กาตพฺโพ, น ปุพฺพสฺส. 在此，应理解“i-iti”、“daṃ-iti”、“du-iti”、“khaṃ-iti”等是连音词的切分(padaccheda)，并且后一个“i”音被省略。这里不应说：“在同类元音(sarūpasara)的情况下，后一个同类元音不会省略，只有前一个元音才会省略，如同在‘tatrāyanti’这个例子中一样”，因为在巴利原文“akilāsuno vaṇṇapathe khaṇantā, udaṅgaṇe tattha papaṃ avindu”中，可见到后一个同类元音被省略的情况。正如义注师(aṭṭhakathācariya)们所阐释的，“papaṃ”意为“pavaddhaṃ āpaṃ”(增长的水)。因此，在“iti cā”这个例子中，也应当将连音划分为“i-iti ca”，并在两个“i”音中省略后面的“i”音，而不是前面的“i”音。 ปุพฺพสฺมิญฺหิ อิการวาจเก อิกาเร นฏฺเฐ สติ นิปาตภูเตน อิติสทฺเทน อิการสงฺขาโต อตฺโถ น วิญฺญาเยยฺย, นิปาตภูตสฺส ปน อิติสทฺทสฺส อิกาเร นฏฺเฐปิ โส อตฺโถ วิญฺญายเตว ‘‘เทวทตฺโตติ เม สุต’’นฺติ เอตฺถ [Pg.59] เทวทตฺตปทตฺโถ วิย. ตสฺมา อิติสทฺทสฺส ปรภูตสฺส อิการสฺเสว โลโป กาตพฺโพ, น ปุพฺพสฺส อิการวาจกสฺส อิการสฺส. กจฺจายเน ปน เยภุยฺยปฺปวตฺตึ สนฺธาย อสรูปสรโต ปรสฺเสว อสรูปสรสฺส โลโป วุตฺโต, น สรูปสรโต ปรสฺส สรูปสรสฺส. มหาปเทสสุตฺเตหิ วา สรูปสฺส ปรสรสฺส โลโป วุตฺโตติ ทฏฺฐพฺพํ. 如果表示“i”音的前一个“i”音消失，那么通过作为虚词(nipāta)的“iti”，就无法理解“i”音所代表的意义。然而，即使作为虚词的“iti”的“i”音消失，那个意义仍然能够被理解，就像在“我听闻提婆达多(Devadatta)”(devadattoti me sutaṃ)这句话中“提婆达多”这个词的意义一样。因此，应该省略作为“iti”词的后一个“i”音，而不是省略表示“i”音的前一个“i”音。然而，在《迦旃延》(Kaccāyana)中，是考虑到普遍情况，才规定了非同类元音(asarūpasara)之后的非同类元音可以省略，而没有规定同类元音(sarūpasara)之后的同类元音可以省略。或者应该理解为，同类后随元音的省略是依诸《大教示》(Mahāpadesa)而说的。 ‘‘อนฺตรา จ ราชคหํ อนฺตรา จ นาฬนฺท’’นฺติอาทีสุ ปน จสทฺทาทิโยคฏฺฐาเนปิ สติ วิจฺฉินฺทิตฺวา ปทํ น อุจฺจาเรตพฺพํ. ยตฺถ จ อาคมกฺขราทีนิ ทิสฺสนฺติ, เตสุ ปโยเคสุ ปุพฺพปทานิ วิจฺฉินฺทิตฺวา น อุจฺจาเรตพฺพานิ, อาคมกฺขรวนฺเตหิ ปรปเทหิ สทฺธึเยว อุจฺจาเรตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘นกฺขตฺตราชาริว ตารกานํ. ภควา เอตทโวจ’’อิจฺเจวมาทโย ปโยคา. ยตฺถ เยสํ วิสุํ วิสุํ สมฺพนฺโธ ทิสฺสติ, อตฺโถ จ ยุชฺชติ, ตตฺถ ตานิ อตฺถานุรูปํ วิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจาเรตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘นหาเน อุสฺสุกฺกํ อกาสิ, อุสฺสุกฺกมฺปิ อกาสิ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมึ’’ อิจฺเจวมาทโย ปโยคา. เอตฺถ หิ ‘‘นหาเน อุสฺสุกฺกํ อกาสี’’ติ วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘อุสฺสุกฺกมฺปิ อกาสิ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิ’’นฺติ อุจฺจาเรตพฺพํ. เอวญฺหิ สติ น เกวลํ โส ภิกฺขุ นหาเนเยว อุสฺสุกฺกํ อกาสิ, อถ โข ยาคุยาปิ ขาทนีเยปิ ภตฺตสฺมิมฺปิ อุสฺสุกฺกํ อกาสีติ อตฺถปฺปกาสเน สมตฺโถ ภวติ, อฏฺฐานปฺปยุตฺโต สมุจฺจยตฺถวาจโก อปิสทฺโท. 然而，在“在王舍城(Rājagaha)与那烂陀(Nāḷandā)之间”等例子中，即使有“ca”等词语连接之处，也不应断开词项来念诵。凡见有增音字母(āgamakkhara)等之处，在这些用法中，前一个词不应断开来念诵，而应与带有增音字母的后一个词连在一起念诵。例如：“如众星中的星王(Nakkhattarājāriva tārakānaṃ)”、“世尊说了这(Bhagavā etadavoca)”等用法。在那些词语之间可见有各自的关联，且意义也契合的地方，则应按照意义来断开并念诵。例如：“在沐浴上努力，在粥、嚼食(khādanīya)、饭食上也努力”等用法。在此，应先断开并念诵“在沐浴上努力”，然后念诵“在粥、嚼食、饭食上也努力”。这样一来，它就能够阐明“那比丘不仅在沐浴上努力，而且在粥、嚼食、饭食上也努力”的意义，而表示集合义(samuccayatthavācako)的“api”一词就不会被用在不当之处。 ยตฺถ ปน เยสมิตเรน วา อิตเรน วา เอเกกปเทน อุภยปเทหิ วา สมฺพนฺโธ ทิสฺสติ สเหวตฺถยุตฺติยา, ตตฺถ ตานิ ยถารหํ วิจฺฉินฺทิตฺวา อุจฺจาเรตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘โส ธมฺมํ เทเสติอาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ [Pg.60] ปกาเสติ. ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ. อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาว’’นฺติ เอวมาทโย ปโยคา. ตตฺริมา อธิปฺปายวิญฺญาปิกา คาถา – 然而，在某些地方，若可见某词与此词或彼词、与单个词或两个词的关联，且意义也契合，则应适当地断开并念诵。例如：“他宣说佛法，初善(ādikalyāṇaṃ)、中善(majjhekalyāṇaṃ)、后善(pariyosānakalyāṇaṃ)，具足义理(sātthaṃ)与文句(sabyañjanaṃ)，宣说完全圆满、遍净的梵行(brahmacariya)。诸比丘，我将为你们宣说缘起(Paṭiccasamuppāda)，你们当仔细听，善加作意。内在的清净(ajjhattaṃ sampasādanaṃ)，心的一趣性(cetaso ekodibhāvaṃ)”等用法。此处有表达意图的偈颂： ธมฺมสทฺเทน วา พฺรหฺม-จริยสทฺเทน วา ปทํ; โยเชตฺวา อีรเย วิญฺญู, ‘‘สาตฺถํ สพฺยญฺชน’’นฺติทํ. 智者应将“具义具文(sātthaṃ sabyañjanaṃ)”这一词项，与“法(dhamma)”字或“梵行(brahmacariya)”字相连而诵。 ‘‘สาธุก’’นฺติ ปทํ วิญฺญู, ‘‘สุณาถา’’ติ ปเทน วา; ตถา ‘‘มนสิกโรถ’’, อิติ วุตฺตปเทน วา; อีรเย โยชยิตฺวาน, อุภเยหิ ปเทหิ วา. 智者应将“善加(sādhukaṃ)”这一词项，与“你们听(suṇātha)”之词，或与所说的“你们作意(manasikarotha)”之词，或与此二词相连而诵。 เอกเมเกน สมฺพนฺโธ, สมฺพนฺโธ อุภเยหิ วา; ทิสฺสตีติ วิชาเนยฺย, สทฺธิเมวตฺถยุตฺติยา. 应知其关联是与每一个相连，或是与二者相连，且伴随着意义的契合。 นตฺตโนมติยา เอโส, อตฺโถ เอตฺถ มยา รุโต; ปุพฺพาจริยสีหานํ, นยํ นิสฺสาย เม รุโต. 此处的这一意义并非由我凭己见而说，而是我依止古昔导师之狮子们的理路而说。 เอวํวิเธสุ อญฺเญสุ, ปาเฐสุปิ อยํ นโย; เนตพฺโพ นยทกฺเขน, สาสนตฺถคเวสินา. 在其他此类课诵中，寻求圣教(sāsana)之义的理路善巧者，也应运用此理路。 อตฺถานุรูปโต สทฺทํ, อตฺถํ สทฺทานุรูปโต; จินฺตยิตฺวาน เมธาวี, โวหเร น ยถา ตถาติ. 智者应思量词语如何随顺意义，意义如何随顺词语，然后进行表述，而不应随意而为。 อยเมตฺถ อตฺถสทฺทจินฺตา. 这是此处关于义与词的思择。 อตฺถาติสยโยเค เอวํ อุปลกฺเขตพฺพํ – ภูธาตุอตฺถาติสยโยคโต วฑฺฒเน ทิฏฺฐา ‘‘เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มหานาโม ลิจฺฉวี อุทานํ อุทาเนสิ ‘ภวิสฺสนฺติ วชฺชี ภวิสฺสนฺติ วชฺชี’ติ’’ อิติ วา ‘‘อหเมว ทูสิยา ภูนหตา, รญฺโญ มหาปตาปสฺสา’’ติ วา ‘‘เวทา น ตาณาย ภวนฺติทสฺส, มิตฺตทฺทุโน ภูนหุโน นรสฺสา’’ติ วา ‘‘ภูนหจฺจํ กตํ มยา’’ติ วา เอวํ วฑฺฒเน ทิฏฺฐา. 在意义增胜(atthātisaya)的结合中应如此观察：由于“bhū”词根与意义增胜的结合，可见于“增长(vaḍḍhana)”之义。如：“离车人(Licchavī)摩诃男(Mahānāma)坐在一旁，发出了感兴语：‘跋耆人(Vajjī)将兴盛！跋耆人将兴盛！’”或者“我度西(Dūsī)就是那个破坏增长者(bhūnahatā)，是大威王(Mahāpatāpa)的[怨敌]”或者“吠陀不能庇护此人，此背叛朋友、破坏增长者(bhūnahuno)的人”或者“我造作了破坏增长(bhūnahaccaṃ)之事”。如此，在“增长”之义中可见。 วจนสงฺคเห [Pg.61] เอวํ อุปลกฺเขตพฺพํ – วตฺตมานาย วิภตฺติยา ปรสฺสปทํ มชฺฌิมปุริสพหุวจนํ ปญฺจมิยา ปรสฺสปเทน มชฺฌิมปุริสพหุวจเนน สทิสํ. ตุมฺเห ภวถ. 在词项归纳(vacanasaṅgaha)中应如此观察：现在时(vattamānā)接尾辞(vibhatti)的主动语态(parassapada)第二人称(majjhimapurisa)复数(bahuvacana)，与祈使语气(pañcamī)主动语态第二人称复数相同。如：“你们是(Tumhe bhavatha)”。 วตฺตมานปญฺจมีนํ ปรสฺสปเท อุตฺตมปุริสจตุกฺเก เอกวจนํ เอกวจเนน, พหุวจนมฺปิ พหุวจเนน สทิสํ. อหํ ภวามิ, มยํ ภวาม. 现在时与祈使语气的主动语态第一人称(uttamapurisa)四种形式中，单数(ekavacana)与单数相同，复数也与复数相同。如：“我是(Ahaṃ bhavāmi)”，“我们是(Mayaṃ bhavāma)”。 วตฺตมานาย อตฺตโนปทํ มชฺฌิมปุริเสกวจนํ หิยฺยตฺตนชฺชตนีนํ อตฺตโนปเทหิ ทฺวีหิ มชฺฌิมปุริเสกวจเนหิ สทิสํ กตฺถจิ วณฺณสมุทายวเสน กิญฺจิ วิเสสํ วชฺเชตฺวา, เอส นโย อุตฺตรตฺราปิ โยเชตพฺโพ. ตฺวํ ภวเส, อิทํ วตฺตมานาย รูปํ. ตฺวํ อภวเส, อิทํ หิยฺยตฺตนชฺชตนีนํ รูปํ. 现在时的反射语态(attanopada)第二人称单数形式，与过去时(hiyyattanī)及不定过去时(ajjatanī)这两种反射语态的第二人称单数形式相同，除了在某些音节组合上因音变而有些微差别外，这一理路也应运用到后续。如：“你是(Tvaṃ bhavase)”，这是现在时的形式；“你曾是(Tvaṃ abhavase)”，这是过去时与不定过去时的形式。 วตฺตมานาย อตฺตโนปทํ อุตฺตมปุริเสกวจนํ ปญฺจมิยา อตฺตโนปเทนุตฺตมปุริเสกวจเนน จ ปโรกฺขาย ปรสฺสปเทน มชฺฌิมปุริเสกวจเนน จาติ ทฺวีหิ วจเนหิ สทิสํ. อหํ ภเว, อิทํ วตฺตมานปญฺจมีนํ รูปํ. ตฺวํ พภูเว, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ. 现在时的反射语态第一人称单数，与祈使语气的反射语态第一人称单数，以及完成时(parokkhā)主动语态第二人称单数这两种形式相同。如：“我是(Ahaṃ bhave)”，这是现在时与祈使语气的形式；“你曾是(Tvaṃ babhūve)”，这是完成时的形式。 วตฺตมานาย อตฺตโนปทํ อุตฺตมปุริสพหุวจนํ ปโรกฺขชฺชตนีนํ อตฺตโนปเทหิ ทฺวีหิ อุตฺตมปุริสพหุวจเนหิ สทิสํ. มยํ ภวามฺเห, อิทํ วตฺตมานาย รูปํ. มยํ พภูวิมฺเห, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ. มยํ อภวิมฺเห, อิทมชฺชตนิยา รูปํ. 现在时的反射语态第一人称复数，与完成时及不定过去时的反射语态第一人称复数这两种形式相同。如：“我们是(Mayaṃ bhavāmhe)”，这是现在时的形式；“我们曾是(Mayaṃ babhūvimhe)”，这是完成时的形式；“我们曾是(Mayaṃ abhavimhe)”，这是不定过去时的形式。 ปญฺจมิยา อตฺตโนปทํ มชฺฌิมปุริสพหุวจนํ ปโรกฺขาย อตฺตโนปเทน มชฺฌิมปุริสพหุวจเนน สทิสํ. ตุมฺเห ภววฺโห, อิทํ ปญฺจมิยา รูปํ. ตุมฺเห พภูวิวฺโห, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ. 祈使语气的反射语态第二人称复数，与完成时反射语态第二人称复数相同。如：“你们愿是(Tumhe bhavavho)”，这是祈使语气的形式；“你们曾是(Tumhe babhūvivho)”，这是完成时的形式。 ปโรกฺขาย ปรสฺสปทํ ปฐมปุริสพหุวจนํ หิยฺยตฺตนิยา ปรสฺสปเทน ปฐมปุริสพหุวจเนน จ อชฺชตนิยา อตฺตโนปเทน ปฐมปุริสพหุวจเนน จาติ ทฺวีหิ วจเนหิ สทิสํ. เต พภูวุ, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ. เต อภวุ, อิทํ หิยฺยตฺตนชฺชตนีนํ รูปํ. 完成时主动语态第三人称(paṭhamapurisa)复数，与过去时主动语态第三人称复数，以及不定过去时反射语态第三人称复数这两种形式相同。如：“他们曾是(Te babhūvu)”，这是完成时的形式；“他们曾是(Te abhavu)”，这是过去时与不定过去时的形式。 ปโรกฺขาย [Pg.62] ปรสฺสปทํ มชฺฌิมปุริสพหุวจนํ อตฺตโนปเทน ปฐมปุริเสกวจเนน จ หิยฺยตฺตนิยา ปรสฺสปเทน มชฺฌิมปุริสพหุวจเนน จ อตฺตโนปเทน ปฐมปุริเสกวจเนน จ อชฺชตนิยา ปรสฺสปเทน มชฺฌิมปุริสพหุวจเนน จาติ จตูหิ วจเนหิ สทิสํ. ตุมฺเห พภูวิตฺถ, โส พภูวิตฺถ, อิมานิ ปโรกฺขาย รูปานิ. ตุมฺเห อภวตฺถ, โส อภวตฺถ, อิมานิ หิยฺยตฺตนิยา รูปานิ. ตุมฺเห อภวิตฺถ, อิทมชฺชตนิยา รูปํ. 完成时(Parokkhā)主动语态(Parassapada)第二人称(Majjhimapurisa)复数(Bahuvacana)，与完成时自身语态(Attanopada)第三人称(Paṭhamapurisa)单数(Ekavacana)、过去时(Hiyyattanī)主动语态第二人称复数、过去时自身语态第三人称单数，以及不定过去时(Ajjatanī)主动语态第二人称复数这四种形式相同。“你们曾存在”(tumhe babhūvittha)，“他曾存在”(so babhūvittha)，这些是完成时的形式。“你们曾存在”(tumhe abhavattha)，“他曾存在”(so abhavattha)，这些是过去时的形式。“你们曾存在”(tumhe abhavittha)，这是不定过去时的形式。 ปโรกฺขาย ปรสฺสปทํ อุตฺตมปุริเสกวจนํ หิยฺยตฺตนิยา ปรสฺสปเทนุตฺตมปุริเสกวจเนน จ อชฺชตนิยา อตฺตโนปเทนุตฺตมปุริเสกวจเนน จาติ ทฺวีหิ วจเนหิ สทิสํ. อหํ พภูวํ, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ. อหํ อภวํ, อิทํ หิยฺยตฺตนชฺชตนีนํ รูปํ. 完成时主动语态第一人称(Uttamapurisa)单数，与过去时主动语态第一人称单数以及不定过去时自身语态第一人称单数这两种形式相似。“我曾存在”(ahaṃ babhūvaṃ)，这是完成时的形式。“我曾存在”(ahaṃ abhavaṃ)，这是过去时和不定过去时的形式。 ปโรกฺขาย ปรสฺสปทํ อุตฺตมปุริสพหุวจนํ หิยฺยตฺตนิยา ปรสฺสปเทนุตฺตมปุริสพหุวจเนน สทิสํ. มยํ พภูวิมฺห, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ. มยํ อภวมฺห, อิทํ หิยฺยตฺตนิยา รูปํ. 完成时主动语态第一人称复数，与过去时主动语态第一人称复数相似。“我们曾存在”(mayaṃ babhūvimha)，这是完成时的形式。“我们曾存在”(mayaṃ abhavamha)，这是过去时的形式。 ปโรกฺขาย อตฺตโนปทอุตฺตมปุริเสกวจนํ หิยฺยตฺตนิยา อตฺตโนปเทนุตฺตมปุริเสกวจเนน จ อชฺชตนิยา ปรสฺสปเทนุตฺตมปุริเสกวจเนน จาติ ทฺวีหิ วจเนหิ สทิสํ. อหํ พภูวึ, อิทํ ปโรกฺขาย รูปํ. อหํ อภวึ, อิทํ หิยฺยตฺตนชฺชตนีนํ รูปํ. 完成时自身语态第一人称单数，与过去时自身语态第一人称单数以及不定过去时主动语态第一人称单数这两种形式相似。“我曾存在”(ahaṃ babhūviṃ)，这是完成时的形式。“我曾存在”(ahaṃ abhaviṃ)，这是过去时和不定过去时的形式。 หิยฺยตฺตนิยา ปรสฺสปทํ ปฐมปุริเสกวจนํ อชฺชตนิยา อตฺตโนปเทน ปฐมปุริเสกวจเนน สทิสํ. โส อภวา. 过去时主动语态第三人称单数，与不定过去时自身语态第三人称单数相同。“他曾存在”(so abhavā)。 หิยฺยตฺตนิยา ปรสฺสปทํ มชฺฌิมปุริเสกวจนํ อชฺชตนิยา ปรสฺสปเทน มชฺฌิมปุริเสกวจเนน สทิสํ. ตฺวํ อภโว. 过去时主动语态第二人称单数，与不定过去时主动语态第二人称单数相同。“你曾存在”(tvaṃ abhavo)。 ภวิสฺสนฺติยา ปรสฺสปทํ มชฺฌิมปุริสพหุวจนํ กาลาติปตฺติยา ปรสฺสปเทน มชฺฌิมปุริสพหุวจเนน อตฺตโนปเทน ปฐมปุริเสกวจเนน จาติ ทฺวีหิ วจเนหิ สทิสํ. ตุมฺเห [Pg.63] ภวิสฺสถ, อิทํ ภวิสฺสนฺติยา รูปํ. ตุมฺเห อภวิสฺสถ, โส อภวิสฺสถ, อิมานิ กาลาติปตฺติยา รูปานิ. 将来时(Bhavissantī)主动语态第二人称复数，与条件式(Kālātipatti)主动语态第二人称复数以及条件式自身语态第三人称单数这两种形式相似。“你们将存在”(tumhe bhavissatha)，这是将来时的形式。“你们若曾存在”(tumhe abhavissatha)，“他若曾存在”(so abhavissatha)，这些是条件式的形式。 ภวิสฺสนฺติยา อตฺตโนปทํ มชฺฌิมปุริเสกวจนํ กาลาติปตฺติยา อตฺตโนปเทน มชฺฌิมปุริเสกวจเนน สทิสํ. ตฺวํ ภวิสฺสเส, อิทํ ภวิสฺสนฺติยา รูปํ. ตฺวํ อภวิสฺสเส, อิทํ กาลาติปตฺติยา รูปํ. 将来时自身语态第二人称单数，与条件式自身语态第二人称单数相似。“你将存在”(tvaṃ bhavissase)，这是将来时的形式。“你若曾存在”(tvaṃ abhavissase)，这是条件式的形式。 ภวิสฺสนฺติยา อตฺตโนปทํ มชฺฌิมปุริสพหุวจนํ กาลาติปตฺติยา อตฺตโนปเทน มชฺฌิมปุริสพหุวจเนน สทิสํ. ตุมฺเห ภวิสฺสวฺเห, อิทํ ภวิสฺสนฺติยา รูปํ. ตุมฺเห อภวิสฺสวฺเห, อิทํ กาลาติปตฺติยา รูปํ. 将来时自身语态第二人称复数，与条件式自身语态第二人称复数相似。“你们将存在”(tumhe bhavissavhe)，这是将来时的形式。“你们若曾存在”(tumhe abhavissavhe)，这是条件式的形式。 ภวิสฺสนฺติยา อตฺตโนปทํ อุตฺตมปุริเสกวจนํ กาลาติปตฺติยา ปรสฺสปเทนุตฺตมปุริเสกวจเนน สทิสํ. อหํ ภวิสฺสํ, อิทํ ภวิสฺสนฺติยา รูปํ. อหํ อภวิสฺสํ, อิทํ กาลาติปตฺติยา รูปํ. เสสานิ สพฺพาสมฏฺฐนฺนํ วิภตฺตีนํ วจนานิ อญฺญมญฺญํ วิสทิสานีติ ทฏฺฐพฺพํ. ภวนฺติ จตฺร – 将来时自身语态第一人称单数，与条件式主动语态第一人称单数相似。“我将存在”(ahaṃ bhavissaṃ)，这是将来时的形式。“我若曾存在”(ahaṃ abhavissaṃ)，这是条件式的形式。其余所有八种变位的词形都互不相同，应当注意。此处有偈颂： วตฺตมานาปญฺจมีสุ, ถทฺวยํ สมุทีริตํ; ‘‘ตุมฺเห ภวถ’’อิจฺจตฺร, อุทาหรณกํ ทฺวิธา. 于现在时(Vattamānā)与命令式(Pañcamī)中，宣说了两种“tha”形式；在“你们存在”(tumhe bhavatha)此例中，其例证有二。 มิทฺวยํ มทฺวยญฺเจว, ตาสุ วุตฺตํ ทฺวิธา ทฺวิธา; ‘‘ภวามี’’ติ ‘‘ภวามา’’ติ, เจตฺถ รูปานิ นิทฺทิเส. “mi”与“ma”各有两种，于彼等时态中各说二种；在“我存在”(bhavāmi)与“我们存在”(bhavāma)中，当指出这些形式。 วตฺตมานกหิยฺยตฺต-นชฺชตนีวิภตฺติสุ; เสตฺตยํ ‘‘ภวเส ตฺว’’นฺติ, วตฺตมานาวิภตฺติโต; ‘‘อภวเส’’ติ หิยฺยตฺต-นชฺชตนีวิภตฺติโต. 在现在时、过去时和不定过去时的变位中，有三种“se”形式：“你存在”(tvaṃ bhavase)，来自现在时的变位；“你曾存在”(abhavase)，来自过去时和不定过去时的变位。 วตฺตมานาปญฺจมิกา-ปโรกฺขาสุ วิภตฺติสุ; เอตฺตยํ ลปิตํ ตตฺถ, อาโท ทฺวินฺนํ วเสน ตุ. 在现在时、命令式和完成时的变位中，提及了三种“e”形式，但主要是依据前两种。 ชญฺญา ‘‘อหํ ภเว’’ติ ‘‘ตฺวํ, พภูเว’’ติ ปโรกฺขโต; วตฺตมานาปโรกฺขชฺช-ตนีสุ ตีสุ สทฺทิตํ. 当知“我愿存在”(ahaṃ bhave)，以及来自完成时的“你曾存在”(tvaṃ babhūve)；在现在时、完成时与不定过去时此三者中亦有宣说。 มฺเหตฺตยํ [Pg.64] กมโต รูปํ, มยํสทฺทวิเสสิยํ; ‘‘สมฺภวามฺเห พภูวิมฺเห, อภวิมฺเห’’ติ นิทฺทิเส. 三种“mhe”形式依序是，由“我们”(mayaṃ)一词所限定的形式；当如是指出：“我们存在”(sambhavāmhe)、“我们曾存在”(babhūvimhe)，以及“我们曾存在”(abhavimhe)。 ปญฺจมิกาปโรกฺขาสุ, วฺโหทฺวยํ รูปเมตฺถ หิ; ‘‘ภววฺโห พภูวิวฺโห’’ติ, ตุมฺเหสทฺทวิเสสิยํ. 于命令式与完成时中，此处实有两种“vho”的形式，即“你们愿存在”(bhavavho)与“你们曾存在”(babhūvivho)，皆由“你们”(tumhe)一词所限定。 ปโรกฺขมฺหิ วา หิยฺยตฺต-นชฺชตนีวิภตฺติสุ; อุตฺตยํ ‘‘เต พภูวู’’ติ, รูปํ ชญฺญา ปโรกฺขโต; 于完成时、或于过去时与不定过去时之语尾变化中，有三种“ū”的形式：当知“他们曾存在”(te babhūvū)之形式来自完成时； หิยฺยตฺตนชฺชตนิโต, ชญฺญา ‘‘เต อภวู’’อิติ. 而从过去时与不定过去时，当知是“他们曾存在”(te abhavū)之形式。 ปโรกฺขมฺหิ วา หิยฺยตฺต-นชฺชตนีวิภตฺติสุ; สทฺทิตํ ตถสํโยค- ปญฺจกํ อิติ นิทฺทิเส. 于完成时、或于过去时与不定过去时之语尾变化中，当指出，宣说了五种含“ttha”的词形。 พภูวิตฺถทฺวยํ ตตฺถ, รูปํ ชญฺญา ปโรกฺขชํ; พวฺหตฺเตกตฺตโต วุตฺตํ, มชฺฌิมปฐมวฺหยํ. 于彼处，当知“babhūvittha”的两种形式生于完成时；因其一为复数一为单数，而被称为第二人称与第三人称。 อภวตฺถทฺวยํ เญยฺยํ, หิยฺยตฺตนีวิภตฺติชํ; พวฺหตฺเตกตฺตโต วุตฺตํ, มชฺฌิโม ปฐโม จ โส; ‘‘อภวิตฺถา’’ติทํ รูปํ, อชฺชตนีวิภตฺติชํ. 当知“abhavattha”的两种形式生于过去时之语尾变化；因其一为复数一为单数，故彼为第二人称与第三人称。而“abhavittha”此形式，则生于不定过去时之语尾变化。 ตญฺจ โข พหุกตฺตมฺหิ, ตุมฺเหสทฺเทน โยชเย; ปโรกฺขาวฺหยหิยฺยตฺต-นชฺชตนีสุ กิตฺติตํ. 而当其为复数时，应与“你们”(tumhe)一词相连；这在完成时、过去时与不定过去时中皆有论及。 อํตยํ ตตฺถ อาทิยํ, ‘‘พภูวํ’’รูปมีริตํ; ทุวินฺนํ อภวํรูปํ, อหํสทฺเทน โยชเย. 于彼处，在三种“aṃ”结尾的形式中，首先述及“我曾存在”(babhūvaṃ)的形式；其余两种“我曾存在”(abhavaṃ)的形式，应与“我”(ahaṃ)一词相连。 ปโรกฺขกาหิยฺยตฺตนี-วเสน มฺหทุกํ ‘‘มยํ; พภูวิมฺห อภวิมฺห’’, อิติ รูปทฺวยํ กมา. 依于完成时与过去时，与“我们”(mayaṃ)相应的“mha”结尾有两种，即“babhūvimha”与“abhavimha”(我们曾存在)，此二种形式依序对应。 ปโรกฺขาวฺหยหิยฺยตฺต-นชฺชตนีวิภตฺติสุ; อึตยํ ตุ ตหึ รูปํ, ‘‘พภูวิ’’นฺติ ปโรกฺขชํ; ‘‘อภวิ’’นฺตีตราสํ ตุ, อหํสทฺทยุตาขิลํ. 于完成时、过去时与不定过去时的语尾变化中，有三种“iṃ”结尾的形式：“我曾存在”(babhūviṃ)生于完成时；而“我曾存在”(abhaviṃ)则生于其他二时，所有这些都与“我”(ahaṃ)一词相连。 หิยฺยตฺตนชฺชตนีสุ[Pg.65], อาทฺวยํ มตเมตฺถ หิ; ‘‘อภวา’’ อิติ เอกตฺเต, รูปํ ปฐมโปริสํ. 于过去时与不定过去时中，此处认为有两种“ā”的形式；即“他曾存在”(abhavā)，在单数中，是第三人称的形式。 หิยฺยตฺตนชฺชตนีสุ, โอทฺวยํ วุตฺตเมตฺถ ตุ; ‘‘อภโว’’อิติ เอกตฺเต, รูปํ มชฺฌิมโปริสํ. 于过去时与不定过去时中，此处则述及两种“o”；“abhavo”（你曾是），在单数中，是第二人称的形式。 ภวิสฺสนฺติยกาลาติ-ปตฺตีสุ ทฺวีสุ ภาสิตํ; พวฺหตฺเต พหุเอกตฺเต, สสํโยคํ สฺสถตฺตยํ. 于将来时与条件式二者中，曾述及：在复数与单数中，有与“sa”结合的三种“ssatha”。 ‘‘ตุมฺเห ภวิสฺสถิ’’จฺเจตํ, ภวิสฺสนฺติยโต มตํ; ‘‘อภวิสฺสถ ตุมฺเห’’ติ, ‘‘อภวิสฺสถ โส’’ติ จ; กาลาติปตฺติโต วุตฺตํ, เอตญฺหิ วจนทฺวยํ. “tumhe bhavissatha”（你们将是），此被认为来自将来时；“tumhe abhavissatha”（你们本应是），以及“so abhavissatha”（他本应是），此二语确实是来自条件式。 ภวิสฺสนฺติยกาลาติ-ปตฺตีสุ สมุทีริตํ; มชฺฌิมปุริสฏฺฐาเน, สสํโยคํ สฺสเสยุคํ. 于将来时与条件式中宣说：在第二人称之处，有与“sa”结合的“ssase”双形式。 ‘‘ภวิสฺสเส ตฺว’’มิจฺเจตํ, ‘‘ตฺวํ อภวิสฺสเส’’ติ จ; อิมานิ ตุ ปโยคานิ, ตตฺถ วิญฺญู ปกาสเย. “tvaṃ bhavissase”（你将是），以及“tvaṃ abhavissase”（你本应是）；智者当于彼处阐明此等用法。 สฺสวฺเหทฺวยํ เสน ยุตํ, สฺสํทฺวยญฺจ จตุกฺกกํ; อิทมฺปิ กถิตํ ทฺวีสุ, ยถารุตวิภตฺติสุ. 与“sa”相连的两种“ssavhe”，以及两种“ssaṃ”，共计四种；此亦于上述两种语尾变化中述及。 ‘‘ภวิสฺสวฺเห’’ติ พวฺหตฺเต, ภวิสฺสนฺติกมชฺฌิโม; พวฺหตฺเต ‘‘อภวิสฺสวฺเห’’, กาลาติปตฺติมชฺฌิโม. “bhavissavhe”（你们将是）于复数中，是将来时第二人称；“abhavissavhe”（你们本应是）于复数中，是条件式第二人称。 ‘‘ภวิสฺสํ’’ อิติ เอกตฺเต, ภวิสฺสนฺติกมุตฺตโม; ‘‘อภวิสฺส’’นฺติ เอกตฺเต, กาลาติปตฺติกุตฺตโม. “bhavissaṃ”（我将是）于单数中，是将来时第一人称；“abhavissaṃ”（我本应是）于单数中，是条件式第一人称。 อิติ วุตฺตานิ วุตฺเตหิ, วจเนหิ สมานตํ; ยนฺเต’กจฺเจหิ ตํ สพฺพํ, เอกตาลีสธา ฐิตํ. 如是，所述及的语式与某些已说之语式相似；所有这些共计四十一种。 เสสานิ ปญฺจปญฺญาส, อสมานานิ สพฺพถา; เอตํ นยํ คเหตฺวาน, วเท สพฺพตฺถ สมฺภวาติ. 其余的五十五种则全然不相似；掌握此方法，便能处处善说。 อยเมตฺถ สมานาสมานวเสน วจนสงฺคโห. 于此，是依相似与不相似对语式的归纳。 อาคมลกฺขณวเสน [Pg.66] วิภตฺติวจนสงฺคเห เอวํ อุปลกฺเขตพฺพํ – 依增音之相，于语尾变化与语式之归纳中，应如是观察： ภวิสฺสนฺตีปโรกฺขชฺช-ตนีกาลาติปตฺติสุ; นิจฺจํ กฺวจิ กฺวจา’นิจฺจํ, อิการาคมนํ ภเว. 于将来时、完成时、不定过去时与条件式中，“i”增音有时是固定的，有时则不固定。 อิการาคมนํ ตญฺหิ, ปโรกฺขายํ วิภตฺติยํ; พวฺหตฺเต มชฺฌิมฏฺฐาเน, พวฺหตฺเต จุตฺตเม สิยา; ปรสฺสปทํ สนฺธาย, อิทํ วจนมีริตํ. 此“i”增音，于完成时语尾变化中，出现于复数第二人称与复数第一人称处；此说是针对为他语(parassapada)而言。 อุตฺตเมกวโจ จาปิ, เนตสฺส อตฺตโนปเท; โหตีติ อวคนฺตพฺพํ, ภวิสฺสนฺติมฺหิ สพฺพโส. 并且，当知于将来时中，此（“i”增音）绝不用于为己语(attanopada)的第一人称单数。 หิยฺยตฺตนชฺชตนิก-กาลาติปตฺตีสุ ปน; อการาคมนํ โหติ, สพฺพโส อิติ ลกฺขเย. 然而，于过去时、不定过去时与条件式中，“a”增音则总是发生，应如是记知。 อชฺชตนิมฺหิ พวฺหตฺเต, มชฺฌิเม อุตฺตเม ตถา; พวฺหตฺตมฺหิ อกาเรน, อิการาคมนํ ภเว. 于不定过去时中，在复数第二人称与第一人称处，“i”增音会与“a”增音一同出现。 อิการาคมนํ นิจฺจํ, กาลาติปตฺติยํ ภเว; อการาคมนํ ตตฺถ, อเนกนฺติกมีริตํ. 于条件式中，“i”增音是固定的；而于彼处，“a”增音则被说为非固定的。 อการาคมนํเยว, หิยฺยตฺตนฺยํ ปกาสติ; ปโรกฺขายํ ภวิสฺสนฺตฺย-ญฺจิกาโรเยว ทิสฺสติ. 于过去时中，唯显现“a”增音；而于完成时与将来时中，则唯见“i”增音。 อการาคมนญฺเจว, อิการาคมนมฺปิ จ; อชฺชตนิกกาลาติ-ปตฺตีสุ ปน ทิสฺสติ. “a”增音与“i”增音，则可见于不定过去时与条件式中。 ตีสุ เสสวิภตฺตีสุ, นา’การตฺตยมีริตํ; วตฺตมานาย ปญฺจมฺยํ, สตฺตมิยนฺติ สพฺพโส. 于其余三种语尾变化中，未提及增音；即于现在时、祈使时与应为时中，全然如此。 อิกาเรเนว สหิตา, ทฺเว ภวนฺติ วิภตฺติโย; สตฺต ทฺวาทส โหนฺเตตฺถ, วจนานีติ ลกฺขเย. 仅与“i”增音相结合的，有两种语尾变化；于此，应知有七种与十二种语式。 อกาเรเนว สหิตา, เอกาเยว วิภตฺติ ตุ; ทฺวาทส วจนาเนตฺถ, ภวนฺตีติ จ ลกฺขเย. 仅与“a”增音相结合的，则只有一种语尾变化；于此，应知有十二种语式。 อการิการสหิตา[Pg.67], ทุเวเยว วิภตฺติโย; จตฺตาริ ทฺวาทสญฺเจว, วจนานิ ภวนฺติธ. 与“a”增音和“i”增音相结合的，仅有两种语尾变化；于此，有四种与十二种语式。 อาการตฺตยมุตฺตา ตุ, ติสฺโสเยว วิภตฺติโย; วจนาเนตฺถ ฉตฺตึส, โหนฺตีติ ปริทีปเย. 然而，脱离增音的，仅有三种语尾变化；于此，应阐明有三十六种语式。 ปโรกฺขาอชฺชตนีสุ, ปญฺจฏฺฐ จ ยถากฺกมํ; อิการโต วิมุตฺตานิ, วจนานิ ภวนฺติติ. 于完成时与不定过去时中，脱离“i”增音的语式，分别有五种与八种。 เอวเมตฺถ วิภตฺตีนํ, ฉนฺนวุติวิธาน จ; สงฺคโห วจนานนฺติ, วิญฺญาตพฺโพ วิภาวินาติ. 如是，于此，明辨者当知，此即语尾变化与语式的九十六种归纳。 อยเมตฺถ อาคมลกฺขณวเสน วิภตฺติวจนสงฺคโห. 此即依增音之相所作的语尾变化与语式之归纳。 กาลวเสน ปน วิภตฺติวจนสงฺคเห ทุวิโธ สงฺคโห กาลตฺตยวเสน สงฺคโห, กาลฉกฺกวเสน สงฺคโห จาติ. ตตฺถ วตฺตมานาปญฺจมีสตฺตมีวิภตฺติโย ปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา, วตฺตมานาปญฺจมีสตฺตมีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ ปจฺจุปฺปนฺนวจนานิ. ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีวิภตฺติโย อตีตกาลิกา, ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ อตีตวจนานิ. ภวิสฺสนฺตีวิภตฺติ อนาคตกาลิกา, ภวิสฺสนฺตีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ อนาคตวจนานิ. กาลาติปตฺติวิภตฺติ ปน กตฺถจิ อตีตกาลิกา กตฺถจิ อนาคตกาลิกา, ตสฺมา ตทนฺตานิ ปทานิ อตีตวจนานิปิ อนาคตวจนานิปิ โหนฺติ. อยํ กาลตฺตยวเสน วิภตฺติวจนสงฺคโห. 若依时，语尾变化与语式之归纳有两种：依三时归纳与依六时轮归纳。其中，现在时、祈使时、应为时之语尾变化属现在时，以此等语尾变化结尾之词是现在语。完成时、过去时、不定过去时之语尾变化属过去时，以此等语尾变化结尾之词是过去语。将来时之语尾变化属将来时，以此语尾变化结尾之词是将来语。然而，条件时之语尾变化有时属过去时，有时属将来时，因此以此结尾之词，既可是过去语，亦可是将来语。此即依三时所作的语尾变化与语式之归纳。 อยํ ปน กาลฉกฺกวเสน วิภตฺติวจนสงฺคโห – ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีวิภตฺติโย อตีตกาลิกา, ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ อตีตวจนานิ. ภวิสฺสนฺตีวิภตฺติ อนาคตกาลิกา, ภวิสฺสนฺตีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ อนาคตวจนานิ. วตฺตมานาวิภตฺติ ปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา, วตฺตมานาวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ ปจฺจุปฺปนฺนวจนานิ. ปญฺจมีวิภตฺติ อาณตฺติกาลิกา[Pg.68], ปญฺจมีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ อาณตฺติวจนานิ. สตฺตมีวิภตฺติ ปริกปฺปกาลิกา, สตฺตมีวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ ปริกปฺปวจนานิ. เอตฺถ ปน ‘‘อาณตฺติวจนานี’’ติ จ ‘‘ปริกปฺปวจนานี’’ติ จ อิทํ ตถาสีสมตฺตํ อาสิฏฺฐานุมตฺยาทีสุ ปญฺจมฺยาทีนํ ทิสฺสนโต. กาลาติปตฺติวิภตฺติ กาลาติปตฺติกาลิกา, กาลาติปตฺติวิภตฺยนฺตานิ ปทานิ กาลาติปตฺติวจนานิ. เอวํ กาลฉกฺกวเสน วิภตฺติวจนสงฺคโห เวทิตพฺโพ. 此即依六时轮所作的语尾变化与语式之归纳——完成时、过去时、不定过去时之语尾变化属过去时，以此等语尾变化结尾之词是过去语。将来时之语尾变化属将来时，以此语尾变化结尾之词是将来语。现在时之语尾变化属现在时，以此语尾变化结尾之词是现在语。祈使时之语尾变化属命令时，以此语尾变化结尾之词是命令语。应为时之语尾变化属设想时，以此语尾变化结尾之词是设想语。然而，于此，所谓“命令语”与“设想语”，仅是名目而已，因于祝福、允许等义中亦可见祈使时等语尾变化之故。条件时之语尾变化属条件时，以此语尾变化结尾之词是条件语。应如是了知依六时轮所作的语尾变化与语式之归纳。 กาลสงฺคเห ติวิโธ กาลสงฺคโห กาลตฺตยสงฺคโห กาลจตุกฺกสงฺคโห กาลฉกฺกสงฺคโห จาติ. 在时间的摄集(Kālasaṅgaha)中，时间的摄集有三种，即：三时摄、四时摄与六时摄。 ปจฺจุปฺปนฺเน วตฺตมานา, ปญฺจมี สตฺตมี จิมา; โหนฺตาตีเต ปโรกฺขาที, สห กาลาติปตฺติยา. 现在式(vattamānā)、命令式(pañcamī)与此祈愿式(sattamī)，这些属于现在时；完成式(parokkhā)等与条件式(kālātipatti)一起，属于过去时。 อนาคเต ภวิสฺสนฺตี, กาลาติปตฺติกาปิ วา; เอวํ กาลตฺตยํ เญยฺยํ, อาขฺยาตํ ตปฺปกาสกํ. 未来式(bhavissantī)在未来时，或者条件式(kālātipattikā)也是；应如是了知三时，动词(ākhyāta)是其阐明者。 นนุ กจฺจายเน คนฺเถ, กาโล วุตฺโต จตุพฺพิโธ; ปจฺจุปฺปนฺเนนุตฺตกาเล, อตีเตนาคเต อิติ. 在迦旃延(Kaccāyana)的论著中，时间岂非被说为四种？即：现在时、未说时(anuttakāla)、过去时与未来时。 สจฺจํ วุตฺโต นุตฺตกาโล, ปจฺจุปฺปนฺโนติ อิจฺฉิโต; สมีเป วุตฺตกาโลติ, อตฺถสมฺภวโต ปน. 诚然，所说的“未说时”(nuttakāla)被认为是“现在时”；但这是因为其意义有“临近已说之时”(samīpe vuttakāla)的可能。 ตถา หิ ‘‘ยํ ติกาล’’นฺติ, วุตฺตมาจริเยหิปิ; น กาลโต วินิมุตฺตํ, อาขฺยาตํ กิญฺจิ ทิสฺสติ. 正如诸师也曾说“凡是三时”；不见有任何动词(ākhyāta)是脱离时间而存在的。 นนุ จาวุตฺตกาเลติ, อตฺโถ ตตฺร ตุ ยุชฺชติ; ตถา หิ ฉพฺพิโธ กาโล, นิรุตฺติมฺหิ ปกาสิโต. 难道“未说时”(avuttakāla)之义在彼处不也契合吗？正如在词源学(nirutti)中，时间被阐明为六种。 อตีตานาคโต ปจฺจุ-ปฺปนฺโน อาณตฺติเมว จ; ปริกปฺโป จ กาลสฺส, อติปตฺตีติ ฉพฺพิโธ. 过去时、未来时、现在时、命令(āṇatti)、设想(parikappa)以及时间的条件式(atipatti)，即是六种。 ทุเว วิภตฺติโย ตตฺถ, อาณตฺติปริกปฺปิกา; กาลมนามสิตฺวาปิ, นิรุตฺตญฺญูหิ ภาสิตา. 在那里的两种语尾(vibhatti)——命令式与设想式，即便不涉及时间，也被精通词源学者所宣说。 ‘‘คจฺฉตุ [Pg.69] คจฺเฉยฺยิ’’จฺจาทิ-วจเน กถิเต น หิ; กฺริยา นิปฺผชฺชติ นิฏฺฐํ, นาคตา นาติปนฺนิกา. 当说出“让他去”(gacchatu)、“他应去”(gaccheyyi)等话语时，动作确实尚未完成，既非未来，亦非过去。 กาลาติปตฺติกา สทฺทา, อตีเตนาคเตปิ จ; ภวนฺตีติ ยถาวุตฺตา, นิรุตฺติมฺหิ วิทูหิ เว. 条件式(kālātipattikā)的词语，在过去与未来中也存在，正如词源学智者们所说。 ปญฺจมีสตฺตมีวฺหิตา, อาณตฺติปริกปฺปิกา; ปจฺจุปฺปนฺเน ภวนฺตีติ, น ตถา ตตฺถ ภาสิตา. 被称为第五式(pañcamī)与第七式(sattamī)的命令式与设想式，被认为存在于现在时中，但在彼处并非如是宣说。 ตสฺมา กจฺจายเน คนฺเถ, ‘‘นุตฺตกาเล’’ติ ยํ ปทํ; อตฺโถ ‘‘อวุตฺตกาเล’’ติ, ตสฺส ญายติเมวิทํ. 因此，在迦旃延的论著中，“nuttakāle”这个词，其意义应被理解为“avuttakāle”（未说之时）。 สจฺจเมวํ ตุ สนฺเตปิ, อาณตฺติปริกปฺปิกา; ปจฺจุปฺปนฺเนปิ ทฏฺฐพฺพา, ปณฺฑิเตน นยญฺญุนา. 虽然确实如此，但通晓理路的智者，也应视命令式与设想式存在于现在时中。 กสฺมาติ เจ อาณาปนํ, ปริกปฺโป จ สจฺจโต; ปจฺจุปฺปนฺเน ยโต อตฺถา, นิปฺผนฺนา ทิสฺสเร อิเม. 若问为何？因为命令与设想的意义，确实在现在时中被视为已达成。 ‘‘อนุตฺตกาเล’’ติ ปทํ, เอตสฺสตฺถสฺส โชตกํ; ‘‘สมีเป วุตฺตกาเล’’ติ, อตฺถทีปนโตถ วา. “Anuttakāle”（未说时）一词是此义的阐明者；或者是因为它阐明了“临近已说之时”(samīpe vuttakāla)的意义。 อตฺถานํ คมนาทีนํ, นิปฺผตฺติ น ตุ ทิสฺสติ; ‘‘คจฺฉตุ คจฺเฉยฺยิ’’จฺจาทิ, วุตฺตกาเล ยโต ตโต; อวุตฺตกาเล นิทฺทิฏฺฐา, ตทฺทีปกวิภตฺติโย. 因为当说“让他去”(gacchatu)、“他应去”(gaccheyyi)等语时，“去”等意义的达成并不可见，因此，在已说之时，指示彼等的语尾(vibhatti)被指称为“在未说之时”(avuttakāle)。 กาโล วา วุตฺตกาโลติ, อิจฺเจวํ คหิโต อิธ; ทกฺขิณาสุทฺธิปาฐมฺหิ, กตาว ตติยา อยํ; กาลทีปนตา ตาสํ, อิติ ยุชฺชติ นาญฺญถา. 或者此处将“时”理解为“已说之时”；在《南净文》(Dakkhiṇāsuddhipāṭha)中，确实使用了这第三格；它们指示时间的功能，这样才合理，而非其他。 อตฺถทฺวยํ ปกาเสตุํ, คนฺเถ กจฺจายนวฺหเย; เถโร กจฺจายโน ‘‘นุตฺต-กาเล’’ติ ปทมพฺรวิ. 为了阐明两种意义，在名为《迦旃延》的论著中，迦旃延长老宣说了“nuttakāle”（未说时）一词。 เอวํ ติธา จตุธาปิ, วุตฺโต กาลาน สงฺคโห; ฉธา อิทานิ กาลานํ, สงฺคโห นาม นิยฺยเต. 如是，时间的摄集已被说为三类与四类；现在将阐述名为六类的时间摄集。 วิภตฺติโย [Pg.70] ปโรกฺขา จ, หิยฺยตฺตนีวิภตฺติโย; อถ อชฺชตนี จาติ, ติสฺโส’ตีเต ปกาสิตา. 完成式(parokkhā)语尾、昨日式(hiyyattanī)语尾，以及今日式(ajjatanī)，这三种被阐明为过去时。 อนาคเต ภวิสฺสนฺตี, ภวตีติ ปกิตฺติตา; ปจฺจุปฺปนฺเน วตฺตมานา, ติกาเล ปญฺจธา กตา. 未来式在未来时，这是被称颂的；现在式在现在时，在三时中被分为五种。 ปญฺจมีสตฺตมีวฺหิตา, อาณตฺติปริกปฺปิกา; สงฺคยฺหมานา ตา ยนฺติ, ปจฺจุปฺปนฺนมฺหิ สงฺคหํ. 被称为第五式与第七式的命令式与设想式，在被归纳时，它们进入现在时的摄集。 ยสฺมา ปญฺจมิภูตาย, วตฺตมานาย ฐานโต; สมานา ปญฺจมี โหติ, ตสฺมา สา ปญฺจมี มตา. 因为从现在式的位置来看，它是第五位，且与第五位相同，所以它被视为第五式。 สตฺตมี ปน กิญฺจาปิ, สมานา ตาหิ สตฺตมา; โหติ ยสฺมา ตโต วุตฺตา, สตฺตมีตฺเวว โน มติ. 至于第七式，虽然与它们相似，但因为它就是第七位，所以被称为“第七式”，这就是我们的观点。 กาลาติปตฺติยาทีหิ, ยชฺเชวํ วตฺตมานิกา; ฉฏฺฐี ภเวยฺย กาลาติ-ปตฺติกาตีตวาจิกา. 如果这样，由于条件式等，现在式将成为第六式，即表达过去时的条件式。 ปญฺจมี ตาย ฉฏฺฐสฺส, ตุลฺยตฺตา ฐานโต นนุ; ตาหิ สตฺตวิภตฺตีหิ, สตฺตมี อฏฺฐมี สิยา. 命令式与那第六式在位置上岂非相等？由于那七种语尾，第七式将会变成第八式。 อิติ เจ โกจิ ภาเสยฺย, ‘‘ตนฺนา’’ติ ปฏิเสธเย; อตีเตนาคเต จาปิ, กาลาติปตฺติสมฺภวา. 如果有人这样说，应当驳斥道：“并非如此”；因为条件式在过去与未来中也可能发生。 ตถา หิ ภาสิตา จูฬ-นิรุตฺติมฺหิ วิสุํ อยํ; กาลาติปตฺยตีตมฺหา-นาคเต จาติ ทีปเย. 正如在《小词源学》(Cūḷanirutti)中分别宣说了这一点；它阐明了条件式既用于过去也用于未来。 กฺริยาติปนฺเนตีเตติ, กสฺมา กจฺจายเน รุตํ; อถาปิ เจ วเทยฺยตฺร, ‘‘ปาเยนา’’ติ ปกาสเย. “动作已过(kriyātipanna)于过去时”，为何在迦旃延的论著中这样说？如果有人在这里发问，应当以“多半”(pāyena)一词来阐明。 เยภุยฺเยน หิ โลกสฺมึ, อตีตมฺหิ ปวตฺตติ; กาลาติปตฺติสํยุตฺโต, โวหาโร อิติ ลกฺขเย. 诚然，在世间，与条件式(kālātipatti)相应的用法，大多发生在过去时中；应如是观察此用法。 อตฺริทํ กาลาติปตฺติยา อตีตวจนํ – ‘‘สจายํ ภิกฺขเว ราชา ปิตรํ ธมฺมิกํ ธมฺมราชานํ ชีวิตา น โวโรเปสฺสถ, อิมสฺมึเยวสฺส อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุ [Pg.71] อุปฺปชฺชิสฺสถา’’ติ. ‘‘ปสฺสานนฺท อิมํ มหาธนเสฏฺฐิปุตฺตํ อิมสฺมึเยว นคเร ทฺเวอสีติโกฏิธนํ เขเปตฺวา ภริยํ อาทาย ภิกฺขาย จรนฺตํ. สเจ หิ อยํ ปฐมวเย โภเค อเขเปตฺวา กมฺมนฺเต ปโยชยิสฺสา, อิมสฺมึเยว นคเร อคฺคเสฏฺฐิ อภวิสฺสา. สเจ ปน นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิสฺสา, อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสา, ภริยาปิสฺส อนาคามิผเล ปติฏฺฐหิสฺสา. สเจ มชฺฌิมวเย โภเค อเขเปตฺวา กมฺมนฺเต ปโยชยิสฺสา, ทุติยเสฏฺฐิ อภวิสฺสา. นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชนฺโต อนาคามี อภวิสฺสา, ภริยาปิสฺส สกทาคามิผเล ปติฏฺฐหิสฺสา. สเจ ปจฺฉิมวเย โภเค อเขเปตฺวา กมฺมนฺเต ปโยชยิสฺสา, ตติยเสฏฺฐิ อภวิสฺสา. นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชนฺโต สกทาคามี อภวิสฺสา, ภริยาปิสฺส โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺสา’’ อิติ วา, ‘‘สเจ สตฺถา อคารํ อชฺฌาวสิสฺสา, จกฺกวตฺติราชา อภวิสฺสา. ราหุลสามเณโร ปริณายกรตนํ, เถรี อิตฺถิรตนํ, สกลจกฺกวาฬรชฺชํ เอเตสญฺเญว อภวิสฺสา’’ อิติ วา เอวํ กาลาติปตฺติยา อตีตวจนํ ภวติ. 此处是条件式用于过去时的例子：“诸比丘，如果这位王子没有杀害他那如法的法王父亲，他本可就在此座上生起无尘、无垢的法眼。”“阿难(Ānanda)，你看到这位大富长者的儿子了吗？他在这座城市里耗尽了八十二俱胝(koṭi)的财富后，带着妻子以乞讨为生。如果他在初龄时没有挥霍财富而投入工作，他本可成为此城的第一富翁；如果他出家，他本可证得阿罗汉果，他的妻子本可安住于不还果。如果他在中龄时没有挥霍财富而投入工作，他本可成为第二富翁；出家后，他本可成为不还者，他的妻子本可安住于一来果。如果他在末龄时没有挥霍财富而投入工作，他本可成为第三富翁；出家后，他本可成为一来者，他的妻子本可安住于入流果。”或者，“如果导师(Satthā)过着在家生活，他本可成为转轮王(cakkavattirājā)。罗睺罗沙弥(Rāhulasāmaṇero)本可成为将军宝，长老尼(therī)本可成为女宝，整个轮围世界的王权都将是他们的。”像这样，就是条件式用于过去时的例子。 กถํ กาลาติปตฺติยา อนาคตวจนํ ภวติ? ‘‘จิรมฺปิ ภกฺโข อภวิสฺสา, สเจ น วิวทามเส. อสีสกํ อนงฺคุฏฺฐํ, สิงฺคาโล หรติ โรหิตํ’’อิติวา, ‘‘สเจ อานนฺท นาลภิสฺสา มาตุคาโม ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชํ, จิรฏฺฐิติกํ อานนฺท พฺรหฺมจริยํ อภวิสฺสา’’ติ อิติ วา, ‘‘อยํ องฺคุลิมาลสฺส มาตา ‘องฺคุลิมาลํ อาเนสฺสามี’ติ คจฺฉติ, สเจ สมาคมิสฺสติ, องฺคุลิมาโล ‘องฺคุลิสหสฺสํ ปูเรสฺสามี’ติ มาตรํ มาเรสฺสติ. สจาหํ น คมิสฺสามิ, มหาชานิโก อภวิสฺสา’’ อิติ วา เอวํ กาลาติปตฺติยา อนาคตวจนํ ภวติ[Pg.72]. กจฺจายเน ปน เยภุยฺเยน อตีตปฺปวตฺตึ สนฺธาย กาลาติปตฺติวิภตฺติยา อตีตกาลิกตา วุตฺตาติ ทฏฺฐพฺพํ. 条件式如何成为未来时的表达呢？例如：“如果我们不争吵，食物本可以保存很久。豺狼叼走了无头无尾的赤鱼(rohitaṃ)。”又如：“阿难，如果女性未曾在如来所宣说的法与律中，从在家而出家，进入无家生活，阿难，梵行本会长久住立。”又如：“这位央掘摩罗(Aṅgulimāla)的母亲要去‘我要把央掘摩罗带回来’，如果他们相遇，央掘摩罗就会为了‘我要集满一千根手指’而杀死他的母亲。如果我不去，就会有重大的损失。”像这样，条件式成为未来时的表达。然而，在《迦旃延》(Kaccāyana)中，主要就其发生在过去而言，应理解为条件式格(kālātipattivibhatti)被说成是表示过去时。 กจฺจายเนปิ วา เอสา, กาลาติปตฺติกา ปน; อนาคเตปิ โหตีติ, อยมตฺโถปิ ทิสฺสติ. 或者，在《迦旃延》中也见到此义，即此条件式格(kālātipattikā)亦可用于未来。 อปฺปจฺจกฺเข ปโรกฺขาย-ตีเต อิติ หิ ลกฺขเณ; สนฺเตปฺยตีตคฺคหเณ, อนเปกฺขิย ตํ อิทํ. 诚然，远过去时(parokkhā)的特征是“未亲见的过去”；即使存在对“过去”的把握，此(规则)也未考虑该(定义)。 อนาคเต ภวิสฺสนฺตี, อิติ สุตฺตสฺสนนฺตรํ; กาลาติปตฺติวจนา, อนาคตานุกฑฺฒนํ; ตสฺมา อนิยตํ กาลํ, กาลาติปตฺติกํ วินา. 在“未来时是‘将有’(bhavissantī)”这一经文(sutta)之后，由于条件式(kālātipatti)的表述，引向未来；因此，除了条件式格(kālātipattikaṃ)之外，时间是不定的(aniyata)。 อตีตานาคตปจฺจุ-ปฺปนฺนิกาหิ วิภตฺติหิ; สตฺตมี สตฺตมีเยว, ภวเต น ตุ อฏฺฐมี. 在过去、未来、现在时态的格(vibhatti)中，第七格(sattamī)就是第七格，它不会变成第八格。 ปญฺจมีสตฺตมีนํ ตุ, ปจฺจุปฺปนฺนวิภตฺติยํ; สงฺคณฺหนตฺถเมตาสํ, มชฺเฌ ฉฏฺฐี น วุจฺจติ. 然而，为了将第五格(pañcamī)和第七格(sattamī)摄入现在时格中，第六格(chaṭṭhī)在它们之间并未被提及。 ตถา ปญฺจ อุปาทาย, ภวิตพฺพญฺจ ฉฏฺฐิยา; ปญฺจมิยา ตุ สา เอสา, ‘‘ฉฏฺฐี’’ติ น สมีริตา. 同样，以第五格为基础，本应是第六格；然而，此(格)属于第五格，不被称为“第六格”。 ฉฏฺฐีภาวมฺหิ สนฺเตปิ, ‘‘ปญฺจมี’’ติ วโจ ปน; ปญฺจมิยา วิภตฺติยา, ปจฺจุปฺปนฺนวิภตฺติยํ. 即使它具有第六格的性质，但仍被称为“第五格”，(这是为了)将第五格归入现在时格中。 สงฺคณฺหนตฺถํ วุตฺตนฺติ, วิญฺญาตพฺพา วิภาวินา; ปญฺจมึ ตุ อุปาทาย, สตฺตมิยา วิภตฺติยา. 此乃为摄入之故而说，智者应善加理解；然而，以第五格为基础，对于第七格， ฉฏฺฐิยา จ ภวิตพฺพํ, น สา ‘‘ฉฏฺฐี’’ติ อีริตา; ฉฏฺฐึ ปน อุปาทาย, ‘‘สตฺตมี’’ตฺเวว อีริตา. 本应是第六格，却未被称为“第六格”；然而，以第六格为基础，它却被称为“第七格”。 มชฺเฌ ฉฏฺฐึ อทสฺเสตฺวา, เอวํ ตุ กถนมฺปิ จ; สตฺตมิยา วิภตฺติยา, ปจฺจุปฺปนฺนวิภตฺติยํ; สงฺคณฺหนตฺถํ วุตฺตนฺติ, อธิปฺปายํ วิภาวเย. 不于其间显示第六格，如此说法也是为了将第七格摄入现在时格中，应当明了此意趣。 สภาโว เหส วตฺถูนํ, คมฺภีรตฺเถสุ อตฺตโน; เยน เกนจากาเรน, อธิปฺปายสฺส ญาปนํ. 这确实是事物自身的本性：在其深奥的意义中，意趣会以某种方式被揭示。 ยชฺเชวํ [Pg.73] ปฐมํตีเต-นาคเต จ วิภตฺติโย; วตฺวา ตโต ปจฺจุปฺปนฺเน, กเถตพฺพา วิภตฺติโย. 既然应当首先阐述过去时与未来时的格，然后才阐述现在时的格， กจฺจายนวฺหเย คนฺเถ, กสฺมา เอวํ น ภาสิตา; ปจฺจุปฺปนฺนวิภตฺโยว, กสฺมา อาทิมฺหิ ภาสิตา? 那么在名为《迦旃延》(Kaccāyana)的论著中，为何不这么说？为何反而在开头就阐述现在时格呢？ ยสฺมา วทนฺติ โวหาร-ปเถ เอตาว ปายโต; ตสฺมา พหุปฺปโยคตฺตํ, โหเตตาสํ วิภตฺตินํ. 因为在日常用语中，人们大多这么说，所以这些格的使用非常普遍。 อาโทพหุปฺปโยโคว, กเถตพฺโพติ ญายโต; ปจฺจุปฺปนฺนมฺหิ สมฺภูตา, วิภตฺโยวาทิโต มตา. 因为根据道理，使用频率高的(内容)应首先阐述；所以，现在时中出现的格，被认为是教导的开端。 อตีตานาคตํ วตฺวา, ปจฺจุปฺปนฺเน ตโต ปรํ; ยสฺมา วุตฺตมฺหิ โลกสฺมึ, โหติ วาจาสิลิฏฺฐตา. 因为在世间，先说过去与未来，然后再说现在，能使言语流畅。 ตสฺมา สิลิฏฺฐกถเน, อตีตาทิมเปกฺขิย; ปญฺจมี สตฺตมี เจตา, วตฺตมานายนนฺตรํ; สงฺคณฺหนตฺถมกฺขาตา, ปจฺจุปฺปนฺนวิภตฺติสุ. 因此，为了言语流畅，并考虑到过去时等，此第五格与第七格，在现在时(vattamānā)之后，被阐明为归入现在时格之中。 เอตฺถ หิ ยถา ‘‘มาตาปิตโร’’ติ วุตฺเต สิลิฏฺฐกถนํ โหติ, ตสฺมึเยว วจเน วิปริยยํ กตฺวา สมาสวเสน ‘‘ปิตามาตโร’’ติ วุตฺเต สิลิฏฺฐกถนํ น โหติ, ตสฺมา ตาทิสี สทฺทรจนา อปูชนียา, ‘‘ปิตา มาตา จ เม ทชฺชุ’’นฺติ ปาโฐ ปน พฺยาสวเสน ยถิจฺฉิตปฺปโยคตฺตา ปูชนีโย, เอวเมว ‘‘อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺน’’นฺติ วุตฺเต สิลิฏฺฐกถนํ โหติ, ‘‘อตีตปจฺจุปฺปนฺนานาคต’’นฺติ เอวมาทินา วุตฺเต สิลิฏฺฐกถนํ น โหติ, ตสฺมา ตาทิสี สทฺทรจนา อปูชนียา สิยา. ‘‘อตีตารมฺมณา ปจฺจุ-ปฺปนฺนานาคตโคจรา’’ติ วจนํ ปน คาถาพนฺธสุขตฺถํ ยถิจฺฉิตปฺปโยคตฺตา ปูชนียเมว. อยเมตฺถ ปาฬิ เวทิตพฺพา – 此处，正如说“父母”(mātāpitaro)时，言说流畅；在同一词语中，若颠倒过来，以复合词的形式说“父母”(pitāmātaro)时，言说就不流畅。因此，那样的构词是不被推崇的。然而，“父与母应予我”(pitā mātā ca me dajjuṃ)这一读法，因为是分离陈述，可随欲使用，故而是被推崇的。同样，说“过去未来现在”(atītānāgatapaccuppanna)时，言说流畅；若说“过去现在未来”(atītapaccuppannānāgata)等，言说就不流畅。因此，那样的构词或许是不被推崇的。但是，“以过去为所缘，以现在未来为行境”(Atītārammaṇā paccuppannānāgatagocarā)这一说法，为了偈颂的格律之便，可随欲使用，故而是被推崇的。于此，当知此巴利(Pāḷi)原文—— ‘‘ยํกิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺน’’นฺติ จ, “‘任何色法，无论是过去、未来、现在’，以及 ‘‘เอกายนํ [Pg.74] ชาติขยนฺตทสฺสี,มคฺคํ ปชานาติ หิตานุกมฺปี; เอเตน มคฺเคน อตํสุ ปุพฺเพ,ตริสฺสนฺติ เย จ ตรนฺติ โอฆ’’นฺติ จ, “‘见生之尽者，哀愍利益(众生)，了知此唯一之道；昔人依此道已度，未来者将度，现在者正度此洪流(ogha)。’以及 ‘‘เย จพฺภตีตา สมฺพุทฺธา, เย จ พุทฺธา อนาคตา; เย เจตรหิ สมฺพุทฺธา, พหูนํ โสกนาสกา. “‘凡是过去的等正觉者，凡是未来的诸佛，以及现在的等正觉者，是众生忧苦的消除者。 สพฺเพ สทฺธมฺมครุโน, วิหํสุ วิหรนฺติ จ; อโถปิ วิหริสฺสนฺติ, เอสา พุทฺธาน ธมฺมตา’’ติ จ “‘一切皆敬重正法(saddhamma)，过去曾住，现在正住，未来也将住；此乃诸佛之法性(dhammatā)。’以及 เอวมเนเกสุ สทฺทปฺปโยเคสุ. อิธ ยถิจฺฉิตปฺปโยควเสน อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนกาลิกาสุ อฏฺฐสุ วิภตฺตีสุ ติสฺโส ปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา วิภตฺติโย อาทิมฺหิ กถิตา, ตญฺจ กถนํ ตาสญฺเญว โวหารปเถ เยภุยฺเยน ปวตฺติโต พหุปฺปโยคตาญาปนตฺถํ. ตาสุ ปน ทฺวินฺนํ วิภตฺตีนํ ‘‘ปญฺจมีสตฺตมี’’ติสญฺญา สิลิฏฺฐกถนิจฺฉายํ กเมน วตฺตพฺพา, อตีตานาคตกาลิกา วิภตฺติโย อเปกฺขิตฺวา กตา. อิจฺเจวํ 如是在诸多词语应用中。在此，依随欲使用之法，在属于过去、未来、现在的八种变格(vibhatti)中，首先宣说了三种现在时的变格。如此宣说，是为了表明它们在言说习惯中普遍通行而广为使用。然而，其中两种变格，即“第五”与“第七”的名称，是为言说流畅之故而依序说明的，是参照过去与未来时的变格而安立的。如是。 ยถิจฺฉิตปฺปโยเคน, ปจฺจุปฺปนฺนวิภตฺติโย; ติธา กตฺวาน อาทิมฺหิ, กจฺจาเนน อุทีริตา. 依随欲之用，现在时的变格；迦旃延(Kaccāyana)于最初，已说为三种。 อาทิมฺหิ กถนํ ตญฺจ, ตาสํ ปาเยน วุตฺติโต; พหุปฺปโยคภาวสฺส, ญาปนตฺถนฺติ นิทฺทิเส. 最初之所说，因其通常被使用；为显其广用之状，如是当指出。 อตีตาทิมเปกฺขิตฺวา, สิลิฏฺฐกถเน ธุวํ; ‘‘ปญฺจมี สตฺตมิ’’จฺเจว, ทฺวินฺนํ นามํ กตนฺติ จ; กาลาติปตฺตึ วชฺเชตฺวา, อิทํ วจนมีริตํ. 参照过去等，为求言说流畅；“第五”与“第七”，二者如是命名；除开条件式(kālātipatti)，此语如是说。 ยทิ เอวํ อยํ โทโส, อาปชฺชติ น สํสโย; อิติ เจ โกจิ ภาเสยฺย, อตฺเถ อกุสโลนโร. “若如是，此过失无疑必生起”；若有人作此言，则是于义理不善巧之人。 เตกาลิกาขฺยาตปเท[Pg.75], กาลาติปตฺติยา ปน; อสงฺคโหว โหตีติ, ‘‘ตนฺนา’’ติ ปฏิเสธเย. “于三时动词中，条件式实则不被含摄”，对此应以“并非如此”来驳斥。 เตกาลิกาขฺยาตปเท, น โน กาลาติปตฺติยา; อิฏฺโฐ อสงฺคโห ตตฺถ, สงฺคโหเยว อิจฺฉิโต. 于三时动词中，条件式不被含摄并非我等所欲；于彼处，唯有含摄才是所求。 ปญฺจมีสตฺตมีสญฺญา, กาลาติปตฺติกํ ปน; วิภตฺติมนเปกฺขิตฺวา, กตา อิจฺเจว โน มติ. “第五”与“第七”之名，是不考虑条件式的变格而安立的；此即我等之见。 นานานยํ คเหตฺวาน,ปจฺเจตพฺพํ ตุ สารโต; ยาย เอโส รุโต อตฺโถ,ตสฺมา เอสา น ทุพฺพลา. 应掌握种种理路(naya)，并从其精要处去信解；依此，其义得以宣说，是故此(说法)并非无力。 อตฺโถ ลพฺภติ ปาสํโส,ยตฺถ ยตฺถ ยถา ยถา; ตถา ตถา คเหตพฺโพ,ตตฺถ ตตฺถ วิภาวินา. 凡是能获得可称赞之义，无论在何处、以何种方式；明智者应在彼处，如是如是地领会。 วุตฺตญฺเหตํ อภิธมฺมฏีกายํ ‘‘ยตฺถ ยตฺถ ยถา ยถา อตฺโถ ลพฺภติ, ตตฺถ ตตฺถ ตถา ตถา คเหตพฺโพ’’ติ. 这在《阿毗达摩(Abhidhamma)复注》中已说过：“无论在何处、以何种方式获得意义，都应当在彼处、以彼种方式领会。” ปญฺจมีสตฺตมีสญฺญา, รูฬฺหีสญฺญาติ เกจน; น ปเนวํ คเหตพฺพํ, อชานิตฺวา วทนฺติ เต. “第五”与“第七”之名，有人说是约定俗成的名称；但不应如是执取，彼等是因不知而如是说。 เนสา ปุริสสญฺญาทิ, ฌล สญฺญาทโย วิย; รูฬฺหิยา ภาสิตา สญฺญา, ภูเตนตฺเถน ภาสิตา. 此非如“人”等名，或如“jhala”等名；非由约定俗成而说的名称，而是依真实义而说的。 อุปนิธาย ปญฺญตฺติ, เอสา สญฺญา ยโต ตโต; อนฺวตฺถสญฺญา ฐปิตา, โปราเณหีติ ลกฺขเย. 此名称乃是依比较而施设，故应了知此为古人所立的随义名(anvatthasaññā)。 อิจฺเจวํ กาลฉกฺกํ ตุ, สงฺเขเปน ติธา มตํ; เอตมตฺถญฺหิ สนฺธาย, ‘‘ยํ ติกาล’’นฺติ ภาสิตํ. 如是，时轮(kālachakka)被认为略分为三种；正是针对此义，而说“凡三时”。 อยเมตฺถ กาลฉกฺกสงฺคโห. 此中即是时轮的摄要。 เอวํ [Pg.76] ติธา จตุธา วา, ฉธา วาปิ สุเมธโส; กาลเภทํ วิภาเวยฺย, กาลญฺญูหิ วิภาวิตํ. 智者当辨明时间的差别，或分为三种、四种或六种；此乃知时者所辨明。 อตีตานาคตํ กาลํ, วิสุํ กาลาติปตฺติกํ; คเหตฺวา ปญฺจธา โหติ, เอวญฺจาปิ วิภาวเย. 若将过去、未来时以及条件式分别摄取，则成五种；亦应如是辨明。 เอตฺถ นโยว ‘‘อชฺฌตฺต-พหิทฺธา วา’’ติ ปาฬิยํ; อตีตานาคตกาลี, วิภตฺติ สมุทีริตา. 于此，过去与未来时的变格被宣说，其理路正如巴利(Pāḷi)原文中“内或外”(ajjhatta-bahiddhā vā)一样。 อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ กาลสงฺคโห สมตฺโต. 如是，一切种类的时之摄要至此圆满。 อิทานิ วิญฺญูนํ อตฺถคฺคหเณ โกสลฺลชนนตฺถํ ปกรณนฺตรวเสนปิ อิมสฺมึ ปกรเณ วตฺตมานานนฺตรํ วุตฺตานํ อาณตฺติปริกปฺปกาลิกานํ ‘‘ปญฺจมีสตฺตมี’’ติสงฺขาตานํ ทฺวินฺนํ วิภตฺตีนํ ปฏิปาฏิฏฺฐปเน ปกรณสํสนฺทนํ กถยาม – กาตนฺตปฺปกรณสฺมิญฺหิ สกฺกตภาสานุรูเปน ทสธา อาขฺยาตวิภตฺติโย ฐปิตา, กจฺจายนปฺปกรเณ ปน มาคธภาสานุรูเปน อฏฺฐธา ฐปิตา, นิรุตฺติยญฺจ ปน มาคธภาสานุรูเปเนว อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนาณตฺติปริกปฺปกาลาติปตฺติวเสน ฉธา ฐปิตา. เตสุ หิ กาตนฺเต วตฺตมานา, สตฺตมี, ปญฺจมี, หิยฺยตฺตนี, อชฺชตนี, ปโรกฺขา, สฺวาตนี, อาสี, ภวิสฺสนฺตี, กฺริยาติปตฺติ จาติ ทสธา วิภตฺตา. กจฺจายเน ปน วตฺตมานา, ปญฺจมี, สตฺตมี, ปโรกฺขา, หิยฺยตฺตนี, อชฺชตนี, ภวิสฺสนฺตี, กาลาติปตฺติ จาติ อฏฺฐธา วิภตฺตา. อิติ เอเตสุ ทฺวีสุ กาตนฺตกจฺจายเนสุ วิภตฺติโย วิสทิสาย ปฏิปาฏิยา ฐปิตา. กิญฺจาเปตฺถ วิสทิสา ปฏิปาฏิ, ตถาเปตา นิรุตฺติยํ วุตฺตาตีตาทิกาลวิภาควเสน เอกโต สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ กิญฺจิ วิเสสํ ฐเปตฺวา. 现在，为了使智者在领会义理上产生善巧，我们亦通过其他论著，来说明在本论中紧接在现在时之后所说的、被称为“第五”与“第七”的两种变格(vibhatti)的排列顺序。在《迦旃陀论》(Kātanta)中，按照梵语(Sakkata)的规范安立了十种动词变格；在《迦旃延论》(Kaccāyana)中，则按照摩揭陀语(Māgadhabhāsā)的规范安立了八种；而在《语源学》(Nirutti)中，也是按照摩揭陀语的规范，根据过去、未来、现在、命令、意愿、条件式安立了六种。其中，在《迦旃陀论》中，分为现在时(vattamānā)、第七(sattamī)、第五(pañcamī)、昨日过去时(hiyyattanī)、今日过去时(ajjatanī)、远过去时(parokkhā)、明日未来时(svātanī)、祈愿式(āsī)、未来式(bhavissantī)和条件式(kriyātipatti)这十种。在《迦旃延论》中，则分为现在时、第五、第七、远过去时、昨日过去时、今日过去时、未来式和条件式(kālātipatti)这八种。如此，在这《迦旃陀论》和《迦旃延论》两部论著中，变格的排列顺序是不同的。尽管此处的排列顺序不同，但在《语源学》中，除了少许差别，它们还是能根据所说的过去等时态的划分而相互关联、趋于一致。 กถํ[Pg.77]? กาตนฺเต ตาว หิยฺยตฺตนี อชฺชตนี ปโรกฺขา จาติ อิมา ติสฺโส เอกนฺเตน อตีตกาลิกา, สฺวาตนี อาสี ภวิสฺสนฺติ จาติ อิมา ติสฺโส เอกนฺเตน อนาคตกาลิกา, วตฺตมานา เอกาเยว ปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา, สตฺตมี ปน ปญฺจมี จ ปจฺจุปฺปนฺนานาคตกาลวเสน ทฺวิกาลิกา ‘‘อชฺช ปุญฺญํ กเรยฺย, สฺเวปิ กเรยฺย. อชฺช คจฺฉตุ, สฺเว วา คจฺฉตู’’ติ ปโยคารหตฺตา. กฺริยาติปตฺติ อนิยตกาลิกา ‘‘โส เจ หิยฺโย ยานํ อลภิสฺสา, อคจฺฉิสฺสา. โส เจ อชฺช อนตฺถงฺคเต สูริเย ยานํ อลภิสฺสา, อคจฺฉิสฺสา. โส เจ สฺเว ยานํ อลภิสฺสา, อคจฺฉิสฺสา’’ติ ปโยคารหตฺตา. เอวํ อสงฺกรโต ววตฺถเปตพฺพํ. 如何？在《迦旦多论》(Kātanta)中，首先，昨日时(hiyyattanī)、今日时(ajjatanī)与不现见时(parokkhā)这三者完全是过去时；明日时(svātanī)、祝福时(āsī)与将来时(bhavissanti)这三者完全是将来时；现在时(vattamānā)只有一种，即是现在时。而第七语尾(sattamī)与第五语尾(pañcamī)，因有“今日应行善，明日亦应行善”、“今日让他去，或明日让他去”之用法，故通于现在与将来二时。条件式(Kriyātipatti)因有“若他昨日得车，则已去矣；若他今日日未落时得车，则将去矣；若他明日得车，则将去矣”之用法，故为不定法(aniyata)时态。应如是无混淆地确立。 เอวํ ววตฺถเปตฺวา อยมมฺเหหิ วุจฺจมาโน นโย สาธุกํ สลฺลกฺเขตพฺโพ. กถํ? หิยฺยตฺตนชฺชตนีปโรกฺขาสฺวาตนฺยาสีภวิสฺสนฺติวเสน เอกนฺตาตีตานาคตกาลิกา วิภตฺติโย ฉ, วตฺตมานวเสน เอกนฺตปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา วิภตฺติ เอกาเยว, สา ปฏิปาฏิยา คณิยมานา สตฺตมํ ฐานํ ภชติ. เอวํ เอตสฺมึ วตฺตมานาสงฺขาเต สตฺตมฏฺฐาเน ปกฺขิปิตุํ นิรุตฺตินเยน ‘‘ปริกปฺปกาลิกา’’ติ สงฺขํ คตํ สตฺถนเยน ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนานาคตกาลิกา’’ติวตฺตพฺพํ เอกํ วิภตฺตึ สตฺตมีภูตาย วตฺตมานาย สมานฏฺฐานตฺตา สตฺตมีสญฺญํ กตฺวา ฐเปสิ. ตโต ปุนเทว สฺวาตนฺยาสีภวิสฺสนฺติวเสน เอกนฺตานาคตกาลิกา ติสฺโส วิภตฺติโย คเณตฺวา ตํ ปจฺจุปฺปนฺนานาคตกาลิกํ ‘‘สตฺตมี’’ติ ลทฺธสญฺญํ วิภตฺตึ อนาคตกาลิกภาเวน ตาหิ ตีหิ สทฺธึ สมานฏฺฐานตฺตา จตุตฺถํ กตฺวา นิรุตฺตินเยน ‘‘อาณตฺติกาลิกา’’ติ สงฺขํ คตํ สตฺถนเยน ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนานาคตกาลิกา’’ติ วตฺตพฺพํ เอกํ วิภตฺตึ ปญฺจนฺนํ สงฺขฺยานํ ปูรเณน ปญฺจมีสญฺญํ กตฺวา ฐเปสิ. 如此确立后，我们所说的此理则应善加注意。如何？依昨日时、今日时、不现见时、明日时、祝福时、将来时，纯粹过去与将来时的语尾有六种；依现在时，纯粹现在时的语尾只有一种，其依序计数时，占据第七位。如此，为置于此名“现在时”的第七位中，有一语尾，依词源学(nirutti)之理则，名为“假定时”(parikappakālikā)，依论典(sattha)之理则，当名为“现在将来时”，因其与已成为第七位的现在时位置相同，故作“第七”(sattamī)之名而确立。其后，再计数明日时、祝福时、将来时这三种纯粹将来时的语尾，彼已得“第七”(sattamī)之名、具现在将来时态的语尾，因其将来时之性质与彼三者位置相同，故将其作为第四；又有一语尾，依词源学之理则，名为“命令时”(āṇattikālikā)，依论典之理则，当名为“现在将来时”，通过补足五之数，作“第五”(pañcamī)之名而确立。 กฺริยาติปตฺติยา [Pg.78] ปน อนิยตกาลิกตฺตา ตํ วชฺเชตฺวา อยํ วินิจฺฉโย กโต, โส จ โข นิรุตฺตินยํเยว นิสฺสาย. อยํ ตาว กาตนฺเต วตฺตมานานนฺตรํ วุตฺตานํ สตฺตมีปญฺจมีนํ อนฺวตฺถสญฺญํ อิจฺฉนฺตานํ อมฺหากํ รุจิ, เอสา สทฺธมฺมวิทูหิ ครูหิ อปฺปฏิกฺโกสิตา อนุมตา สมฺปฏิจฺฉิตา ‘‘เอวเมวํ อาวุโส, เอวเมวํ อาวุโส’’ติ. เวยฺยากรเณหิปิ อปฺปฏิกฺโกสิตา อนุมตา สมฺปฏิจฺฉิตา ‘‘เอวเมวํ ภนฺเต, เอวเมวํ ภนฺเต’’ติ. เอวํ สพฺเพหิปิ เตหิ ปุพฺพาจริเยหิ อพฺภนุโมทิตา อปฺปฏิกฺโกสิตา. 至于条件式(Kriyātipatti)，因其为不定法(aniyata)时态，故排除之而作此决断，且此决断完全是依据词源学之理则。此即吾等之意趣，欲为《迦旦多论》(Kātanta)中于现在时后所说的第七与第五语尾，赋予符合其义之名称。此意趣未被通达正法之诸师所驳斥，而被认可、接受，言：“诚然如是，贤友(āvuso)！诚然如是，贤友！”亦未被诸语法家所驳斥，而被认可、接受，言：“诚然如是，尊者！诚然如是，尊者！”如是，此意趣被所有彼等古代诸师所赞许、不加驳斥。 กจฺจายนปฺปกรเณ ปน พุทฺธวจนานุรูเปน อฏฺฐธา วิภตฺตีนํ วุตฺตตฺตา วตฺตมานาวิภตฺติ ปญฺจมฏฺฐาเน ฐิตา. กถํ? ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีภวิสฺสนฺติวเสน เอกนฺตาตีตานาคตกาลิกา จตสฺโส วิภตฺติโย, วตฺตมานวเสน เอกนฺตปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา วิภตฺติ เอกาเยว, สา ปฏิปาฏิยา คณิยมานา ปญฺจมํ ฐานํ ภชติ. เอวํ เอตสฺมึ วตฺตมานาสงฺขาเต ปญฺจมฏฺฐาเน ปกฺขิปิตุํ นิรุตฺตินเยน ‘‘อาณตฺติกาลิกา’’ติ สงฺขํ คตํ ‘‘อนุตฺตกาลิกา’’ติ วุตฺตํ วิภตฺตึ ปญฺจมีภูตาย วตฺตมานาย สมานฏฺฐานตฺตา ปญฺจมีสญฺญํ กตฺวา ฐเปสิ. ตโต ปรํ ตํ ปญฺจมํ ฉฏฺฐิฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ปโรกฺขา หิยฺยตฺตนี อชฺชตนี ภวิสฺสนฺตี วตฺตมานา ปญฺจมีติ เอวํ คณนาวเสน ฉ วิภตฺติโย อุปาทาย นิรุตฺตินเยน ‘‘ปริกปฺปกาลิกา’’ติ สงฺขํ คตํ ‘‘อนุตฺตกาลิกา’’ติ วุตฺตํ วิภตฺตึ สตฺตนฺนํ สงฺขฺยานํ ปูรเณน สตฺตมีสญฺญํ กตฺวา ฐเปสิ. 在《迦旃延论》(Kaccāyanappakaraṇa)中，因随顺佛语而说八种语尾，故现在时语尾位于第五位。如何？不现见时、昨日时、今日时、将来时这四种语尾，是纯粹过去或将来时；而现在时语尾是唯一的纯粹现在时，当依序计数时，它占据第五位。如是，为置于此名“现在时”的第五位中，依词源学之理则，将名为“命令时”(āṇattikālikā)、被称为“未说时”(anuttakālikā)的语尾，因其与已成为第五位的现在时位置相同，故作“第五”(pañcamī)之名而安立。其后，将此第五置于第六位，再以不现见时、昨日时、今日时、将来时、现在时、第五这六种语尾为基础，通过计数，依词源学之理则，将名为“假定时”(parikappakālikā)、被称为“未说时”(anuttakālikā)的语尾，作为七数之补充，而作“第七”(sattamī)之名而安立。 กาลาติปตฺติยา ปน อตีตานาคตกาลิกตฺตา ตํ วชฺเชตฺวา อยํ วินิจฺฉโย กโต, โส จ โข นิรุตฺตินยํเยว นิสฺสาย. อยํ กจฺจายเน วตฺตมานานนฺตรํ วุตฺตานํ ปญฺจมีสตฺตมีนํ อนฺวตฺถสญฺญํ อิจฺฉนฺตานํ อมฺหากํ รุจิ, เอสา จ สทฺธมฺมวิทูหิ ครูหิ อปฺปฏิกฺโกสิตา อนุมตา สมฺปฏิจฺฉิตา [Pg.79] ‘‘เอวเมวํ อาวุโส, เอวเมวํ อาวุโส’’ติ. เวยฺยากรเณหิปิ อปฺปฏิกฺโกสิตา อนุมตา สมฺปฏิจฺฉิตา ‘‘เอวเมวํ ภนฺเต, เอวเมวํ ภนฺเต’’ติ. เอวํ สพฺเพหิปิ เตหิ ปุพฺพาจริเยหิ อพฺภนุโมทิตา อปฺปฏิกฺโกสิตา. 然而，因时态超越时(kālātipatti)兼具过去与将来之性质，故排除之而作此决断，且此决断仅是依据词源学之理则。此即吾等之意趣，欲为《迦旃延论》(Kaccāyana)中于现在时后所说的第五与第七语尾，赋予符合其义之名称。此法亦为通晓正法之诸师所不加驳斥、同意、接受，言：“诚然如是，贤友(āvuso)！诚然如是，贤友！”亦为诸语法家所不加驳斥、同意、接受，言：“诚然如是，尊者！诚然如是，尊者！”如是，此法为所有彼等古代诸师所随喜、不加驳斥。 ยสฺมา หิ กาตนฺตกจฺจายนานิ อญฺญมญฺญํ วิสทิสวิภตฺติกฺกมานิปิ อนฺตเรน กิญฺจิ วิเสสํ นิรุตฺติยํ วุตฺตาตีตาทิกาลวิภาควเสเนกชฺฌํ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, ตสฺมา นิรุตฺตินยญฺเญว สารโต คเหตฺวา ปญฺจมีสตฺตมีวิภตฺตีนํ อนฺวตฺถสญฺญาปริกปฺปเน อมฺหากํ รุจิ ปุพฺพาจริเยหิ อพฺภนุโมทิตา อปฺปฏิกฺโกสิตา, ตสฺมา เอว โย โกจิ อิมํ วาทํ มทฺทิตฺวา อญฺญํ วาทํ ปติฏฺฐาเปตุํ สกฺขิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. อยญฺหิ นโย อตีว สุขุโม ทุทฺทโส จ ปรมาณุริว, ทุกฺโขคาฬฺโห จ มหาคหนมิว, อติคมฺภีโร จ มหาสมุทฺโท วิย, ตสฺมา อิมิสฺสํ สทฺทนีติยํ สทฺธาสมฺปนฺเนหิ กุลปุตฺเตหิ สาสโนปการตฺถํ โยโค สุฏฺฐุ กรณีโย. ตถา หิ อิธ กตโยเคหิ นามาขฺยาตาทีสุ จตูสุ ปเทสุ อุปฺปนฺนวาทา ปรวาทิโน ชิตาว โหนฺติ. 诚然，因《迦旦多论》(Kātanta)与《迦旃延论》(Kaccāyana)等，虽于语尾次第上相互不同，然于词源学(nirutti)中所说过去等时态划分方面，别无他异，实为融贯一致。是故，吾等仅取词源学理则之精要，为第五(pañcamī)与第七(sattamī)语尾构想符合其义之名称，此意趣为古代诸师所随喜、不加驳斥。是故，若有任何人能驳倒此说而建立别论，实无是处。此理则诚然极其精微难见，犹如微尘；极其难通，犹如密林；极其深广，犹如大海。是故，具信之良家子(kulaputta)，为饶益教法，当于此《声论》(Saddanīti)善勤修习。诚然，于此致力者，于名(nāma)、动词(ākhyāta)等四品类中所生之论诤，必能战胜他论者。 มุนินา มุนินาเคน, ทุฏฺฐา ปพฺพชิตา ชิตา; ยถา ยถา อสทฺธมฺม-ปูรณา ปูรณาทโย. 犹如牟尼(Muni)——圣者中的龙象，战胜了充满邪法(asaddhamma)、心怀恶见的出家人，即富兰那(Pūraṇa)等人； ตถา ตถาคตาทายา-นุคายํ สทฺทนีติยํ; กตโยเคหิปิ ชิตา, สวนฺติ ปรวาทิโนติ. 同样地，在依循如来(Tathāgata)传统的《声律论》(Saddanīti)中，即便只是努力修行者，亦能战胜其他论师(paravādī)。 อยํ ปญฺจมีสตฺตมีนํ ปฏิปาฏิฏฺฐปเน ปกรณสํสนฺทนา. 此为在第五(pañcamī)与第七(sattamī)语尾变化的次第安立中，对诸论的会通。 อถ วตฺตมานาทีนํ วจนตฺถํ กถยาม – ตตฺถ วตฺตมานาติ เกนฏฺเฐน วตฺตมานา? วตฺตมานกาลวจนฏฺเฐน. ปจฺจุปฺปนฺนภาเวน หิ วตฺตตีติ วตฺตมาโน, ปจฺจุปฺปนฺนกฺริยาสงฺขาโต กาโล. ตพฺพาจกวเสน วตฺตมาโน กาโล เอติสฺสา อตฺถีติ อยํ ติ อนฺติอาทิวิภตฺติ วตฺตมานา. ตถา [Pg.80] หิ ‘‘คจฺฉติ เทวทตฺโต’’ติ เอตฺถ เทวทตฺตสฺส ปจฺจุปฺปนฺนํ คมนกฺริยํ วิภตฺติภูโต ติสทฺโทเยว วทติ, ตสฺมา ตพฺพาจกวเสน วตฺตมาโน กาโล เอติสฺสา อตฺถีติ วตฺตมานาติ วุจฺจติ. ปญฺจมีติ เกนฏฺเฐน ปญฺจมี? ปญฺจมํ วตฺตมานฏฺฐานํ คมนฏฺเฐน, ปญฺจนฺนญฺจ สงฺขฺยานํ ปูรณฏฺเฐน. ตถา หิ นิโยคา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนกาลิกานํ ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีภวิสฺสนฺตีวตฺตมานาสงฺขาตานํ ปญฺจนฺนํ วิภตฺตีนมนฺตเร ปญฺจมีภูตาย วตฺตมานาย สยมฺปิ ปจฺจุปฺปนฺนกาลิกภาเวน สมานฏฺฐานตฺตา ปญฺจมํ วตฺตมานฏฺฐานํ คจฺฉตีติ ปญฺจมี. ยถา นทนฺตี คจฺฉตีติ นที. ตถา นิโยคา อตีตานาคตกาลิกา ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีภวิสฺสนฺตีสงฺขาตา จตสฺโส วิภตฺติโย อุปาทาย สยมฺปิ วตฺตมานาวิภตฺติ วิย ปญฺจนฺนํ สงฺขฺยานํ ปูรณีติ ปญฺจมี. สตฺตมีติ เกนฏฺเฐน สตฺตมี? สตฺตนฺนํ สงฺขฺยานํ ปูรณฏฺเฐน. ตถา หิ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา ปโรกฺขาหิยฺยตฺตนชฺชตนีภวิสฺสนฺตีวตฺตมานาปญฺจมีสงฺขาตา ฉ วิภตฺติโย อุปาทาย สยมฺปิ ปจฺจุปฺปนฺนกาลิกา หุตฺวา สตฺตนฺนํ สงฺขฺยานํ ปูรณีติ สตฺตมี. 现在我们来解说现在时(vattamānā)等的词义。于此，“现在时”以何义为“现在时”？以其表达现在时间的意义。因为是依现在存在而转起，故为现在时，此乃名为“现在动作”的时间。因为此“ti”、“anti”等语尾变化(vibhatti)具有表示此现在时的意义，故称其为“现在时”。例如，在“提婆达多(Devadatta)去”一句中，正是作为语尾变化的“ti”一词表达了提婆达多现在的去之动作。因此，因为此语尾变化具有表示此现在时的意义，故被称为“现在时”。“第五”(pañcamī)以何义为“第五”？以其去到第五个位置——现在时之位置的意义，以及以其圆满五这个数目的意义。是这样的：在名为完成时(parokkhā)、昨日不定过去时(hiyyattanī)、今日不定过去时(ajjatanī)、将来时(bhavissantī)、现在时的五种语尾变化中，现在时是第五位。而命令式(pañcamī)本身也因其现在时的性质而与现在时处于同等地位，故其去到第五个位置——现在时的位置，因此称为“第五”。犹如“作响而去者”为“河”(nadī)。同样，命令式，相对于名为完成时、昨日不定过去时、今日不定过去时、将来时的四种过去与未来时语尾变化，其本身就像现在时语尾变化一样，是圆满五这个数目的，故为“第五”。“第七”(sattamī)以何义为“第七”？以其圆满七这个数目的意义。因为相对于名为完成时、昨日不定过去时、今日不定过去时、将来时、现在时、第五的六种语尾变化，其本身也是现在时的，从而圆满七这个数目，故为“第七”。 ปโรกฺขาติ เกนฏฺเฐน ปโรกฺขา? ปโรกฺเข ภวาติ อตฺเถน. ตถา หิ จกฺขาทินฺทฺริยสงฺขาตสฺส อกฺขสฺส ปโร ติโรภาโว ปโรกฺขํ, ตพฺพาจกภาเวน ปโรกฺเข ภวาติ ปโรกฺขา. หิยฺยตฺตนีติ เกนฏฺเฐน หิยฺยตฺตนี? หิยฺโย ปภุติ อตีเต กาเล ภวา ตพฺพาจกภาเวนาติ อตฺเถน. อชฺชตนีติ เกนฏฺเฐน อชฺชตนี? อชฺช ปภุติ อตีเต กาเล ภวา ตพฺพาจกภาเวนาติ อตฺเถน. ภวิสฺสนฺตีติ เกนฏฺเฐน ภวิสฺสนฺตี? ‘‘เอวํ อนาคเต ภวิสฺสตี’’ติ อตฺถํ ปกาเสนฺตี เอติ คจฺฉตีติ อตฺเถน. กาลาติปตฺตีติ เกนฏฺเฐน กาลาติปตฺติ? กาลสฺสาติปตนวจนฏฺเฐน. ตถา หิ กาลสฺส อติปตนํ อจฺจโย อติกฺกมิตฺวา ปวตฺติ กาลาติปตฺติ, ลภิตพฺพสฺส อตฺถสฺส นิปฺผตฺติรหิตํ กฺริยาติกฺกมนํ[Pg.81]. กาโลติ เจตฺถ กฺริยา อธิปฺเปตา. กรณํ กาโร, กาโร เอว กาโล รการสฺส ลการํ กตฺวา อุจฺจารณวเสน. อยํ ปน วิภตฺติ ตพฺพาจกตฺตา กาลาติปตฺตีติ. อยํ ปน วตฺตมานาทีนํ วจนตฺถวิภาวนา. “完成时”(parokkhā)以何义为“完成时”？以“存在于不可见处”的意义。是这样的：在名为眼等诸根的感官(akkha)之外、被遮蔽处即是“不可见”(parokkha)，由于具有表达它的性质，存在于不可见处，故称“完成时”。“昨日不定过去时”(hiyyattanī)以何义为“昨日不定过去时”？以“从昨日(hiyyo)起存在于过去时中，并具有表达它的性质”的意义。“今日不定过去时”(ajjatanī)以何义为“今日不定过去时”？以“从今日(ajja)起存在于过去时中，并具有表达它的性质”的意义。“将来时”(bhavissantī)以何义为“将来时”？以其表达“将于未来如是存在”之义的意义。“时过态”(kālātipatti)以何义为“时过态”？以“时间的超越”之语的意义。是这样的：时间的超越、流逝、越过而转起即是“时过态”，指应得之义未成就而行动已超越。此处“时”(kāla)意指“动作”(kriyā)。行(karaṇa)为作(kāro)，作(kāro)即是时(kālo)，这是通过将r音发为l音的方式。而此语尾变化，因具有表达它的性质，故为“时过态”。此乃对现在时等的词义辨析(vibhāvanā)。 วิปฺปกิณฺณวิวิธนเย, สํกิณฺณลกฺขณธรวรสาสเน; สุมติมติวฑฺฒนตฺถํ, กถิโต ปกิณฺณกวินิจฺฉโย. 异说纷陈理趣稠，胜法持相杂难求；为增智者清明慧，杂事(pakiṇṇaka)决择论中留。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ 如是，为使智者于具注释之九分教与三藏的言语之道中， โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 为得善巧而造的《声律论》中， ปกิณฺณกวินิจฺฉโย นาม 名为“杂事决择”， ตติโย ปริจฺเฉโท. 第三章。 ๔. ภูธาตุมยนามิกรูปวิภาค 4. “bhū”词根所成名词形态分别 ‘‘ภู สตฺตาย’’นฺติ ธาตุสฺส, รูปมาขฺยาตสญฺญิตํ; ตฺยาทฺยนฺตํ ลปิตํ นาน-ปฺปกาเรหิ อนากุลํ. “‘bhū’于‘存在’(sattā)义”，其词根(dhātu)之形名为动词(ākhyāta)；以“ti”等为结尾，种种解说而不杂乱。 สฺยาทฺยนฺตํ, ทานิ ตสฺเสว, รูปํ นามิกสวฺหยํ; ภาสิสฺสํ ภาสิตตฺเถสุ, ปฏุภาวาย โสตุนํ. 今说彼根之名词(nāmika)形，以“si”等为结尾；为令听者于已说之义，能得其娴熟。 ยทตฺเถ’ตฺตนิ นาเมติ, ปร’มตฺเถสุ วา สยํ; นมตีติ ตทาหํสุ, นามํ อิติ วิภาวิโน. 因其令向于自义，或其自身向于他义；是故明辨者(vibhāvī)，称之为“名”(nāma)。 นามํ นามิกมิจฺจตฺร, เอกเมเวตฺถโต ภเว; ตเทวํ นามิกํ เญ ยฺยํ, สลิงฺคํ สวิภตฺติกํ. 此中“名”(nāma)与“名词”(nāmika)，其义实为一；如是名词当知具性(liṅga)与格(vibhatti)。 สตฺวาภิธานํ ลิงฺคนฺติ, อิตฺถิปุมนปุํสกํ; วิภตฺตีติธ สตฺเตว, ตตฺถ จฏฺฐ ปวุจฺจเร. 性(liṅga)是实体(sattva)之称，分女性(itthi)、男性(puma)、中性(napuṃsaka)。格(vibhatti)于此实为七种，然亦说为八种。 ปฐมา ทุติยา ตติยา, จตุตฺถี ปญฺจมี ตถา; ฉฏฺฐี จ สตฺตมี จาติ, โหนฺติ สตฺต วิภตฺติโย. 第一格(paṭhamā)、第二格(dutiyā)、第三格(tatiyā)，第四格(catutthī)、第五格(pañcamī)亦然；第六格(chaṭṭhī)以及第七格(sattamī)，此为七种格。 ลิงฺคตฺเถ ปฐมา สายํ, ภินฺนา ทฺเวธา สิโย อิติ; กมฺมตฺเถ ทุติยา สาปิ, ภินฺนา อํ โย อิติ ทฺวิธา. 第一格用于性义(liṅgattha)，分为“si”、“yo”二种；第二格用于业义(kammattha)，亦分“aṃ”、“yo”二种。 กรเณ [Pg.82] ตติยา สาปิ, ภินฺนา นา หิ อิติ ทฺวิธา; สมฺปทาเน จตุตฺถี สา, ภินฺนา ทฺเวธา ส นํ อิติ. 第三格用于具义(karaṇa)，亦分“nā”、“hi”二种；第四格用于与义(sampadāna)，分为“sa”、“naṃ”二种。 อปาทาเน ปญฺจมี สา, ภินฺนา ทฺเวธา สฺมา หิ อิติ; ฉฏฺฐี สามิมฺหิ สา จาปิ, ภินฺนา ทฺเวธา ส นํ อิติ. 第五格用于离义(apādāna)，分为“smā”、“hi”二种；第六格用于属义(sāmi)，亦分“sa”、“naṃ”二种。 โอกาเส สตฺตมี สาปิ, ภินฺนา ทฺเวธา สฺมึสุ อิติ; อามนฺตนฏฺฐมี สายํ, สิโยเยวาติ จุทฺทส. 第七格用于处义(okāsa)，亦分“smiṃ”、“su”二种；第八呼格(āmantana)者，即是“si”、“yo”。如是共十四种。 วจนทฺวยสํยุตฺตา, เอเกกา ตา วิภตฺติโย; สตฺวมิติห วิญฺเญยฺโย, อตฺโถ โส ทพฺพสญฺญิโต. 彼诸格各各，皆与二数(vacana)相连；此中“实体”(sattva)之义，当知即是名为“物质”(dabba)之义。 โย กโรติส กตฺตาตุ, ตํ กมฺมํ ยํ กโรติ วา; กุพฺพเต เยน วา ตนฺตุ, กรณํ อิติ สญฺญิตํ. 能作者是为“作者”(kattar)，所作者即是“业”(kamma)；造作所用之工具，称之为“具”(karaṇa)。 เทติ โรจติ วา ยสฺส, สมฺปทานนฺติ ตํ มตํ; ยโตเปติ ภยํ วา ตํ, อปาทานนฺติ กิตฺติตํ. 为之而施或令其欢喜者，彼被认为是“与”(sampadāna)；自彼而离或生畏惧者，彼被称为“离”(apādāna)。 ยสฺสายตฺโต สมูโหวา, ตํ เว สามีติ เทสิตํ; ยสฺมึ กโรติ กิริยํ, ตโทกาสนฺติ สทฺทิตํ. 所属之主或群体，彼被示为“属”(sāmi)；于中行其动作(kiriya)者，彼被称为“处”(okāsa)。 ยทาลปติ ตํ วตฺถุ, อามนฺตนมุทีริตํ; สทฺเทนาภิมุขีกาโร, วิชฺชมานสฺส วา ปน. 所呼叫的事(vatthu)，被称为“呼”(āmantana)；或指以声音令在场者转向自己。 วินา อาลปนตฺถํ ลิงฺคตฺถาทีสุ ปฐมาทิวิภตฺตุปฺปตฺติ อุปลกฺขณวเสน วุตฺตาติ ทฏฺฐพฺพํ. 当知，除呼叫义(ālapanattha)外，在体义(liṅgattha)等中，第一格(paṭhamā)等格位的生起，是依表征(upalakkhaṇa)而说。 อิทเมตฺถ นิรุตฺติลกฺขณํ ทฏฺฐพฺพํ – ปจฺจตฺตวจเน ปฐมา วิภตฺติ ภวติ, อุปโยควจเน ทุติยา วิภตฺติ ภวติ, กรณวจเน ตติยา วิภตฺติ ภวติ, สมฺปทานวจเน จตุตฺถี วิภตฺติ ภวติ, นิสฺสกฺกวจเน ปญฺจมี วิภตฺติ ภวติ, สามิวจเน ฉฏฺฐี วิภตฺติ ภวติ, ภุมฺมวจเน สตฺตมี วิภตฺติ ภวติ, อามนฺตนวจเน อฏฺฐมี วิภตฺติ ภวติ. ตตฺรุทฺทานํ – 于此当知此语法特征(niruttilakkhaṇa)：第一格(paṭhamā vibhatti)用于主格(paccattavacana)，第二格(dutiyā vibhatti)用于业格(upayogavacana)，第三格(tatiyā vibhatti)用于具格(karaṇavacana)，第四格(catutthī vibhatti)用于为格(sampadānavacane)，第五格(pañcamī vibhatti)用于从格(nissakkavacane)，第六格(chaṭṭhī vibhatti)用于属格(sāmivacane)，第七格(sattamī vibhatti)用于处格(bhummavacane)，第八格(aṭṭhamī vibhatti)用于呼格(āmantanavacane)。其摄颂(uddāna)如下： ปจฺจตฺตมุปโยคญฺจ, กรณํ สมฺปทานิยํ; นิสฺสกฺกํ สามิวจนํ, ภุมฺมมาลปนฏฺฐมํ. 主格与业格，具格及为格；从格与属格，处格及第八呼格。 ตตฺร [Pg.83] ปจฺจตฺตวจนํ นาม ติวิธลิงฺคววตฺถานคตานํ อิตฺถิปุมนปุํสกานํ ปจฺจตฺตสภาวนิทฺเทสตฺโถ. อุปโยควจนํ นาม โย ยํ กโรติ, เตน ตทุปยุตฺตปริทีปนตฺโถ. กรณวจนํ นาม ตชฺชาปกตนิพฺพตฺตกปริทีปนตฺโถ. สมฺปทานวจนํ นาม ตปฺปทานปริทีปนตฺโถ. นิสฺสกฺกวจนํ นาม ตนฺนิสฺสฏตทปคมปริทีปนตฺโถ. สามิวจนํ นาม ตทิสฺสรปริทีปนตฺโถ. ภุมฺมวจนํ นาม ตปฺปติฏฺฐาปริทีปนตฺโถ. อามนฺตนวจนํ นาม ตทามนฺตนปริทีปนตฺโถ. เอวํ ญตฺวา ปโยคานิ อสมฺมุยฺหนฺเตน โยเชตพฺพานิ. 其中，所谓“主格语”(paccattavacana)，是为了解释(niddesa)女、男、中性三性各自的自性(paccattasabhāva)。所谓“业格语”(upayogavacana)，是为了阐明“谁做什么”，即阐明其所作业。所谓“具格语”(karaṇavacana)，是为了阐明其所由生起或完成者。所谓“为格语”(sampadānavacane)，是为了阐明其所施与之对象。所谓“从格语”(nissakkavacane)，是为了阐明自某处而出或离去。所谓“属格语”(sāmivacane)，是为了阐明其所有权。所谓“处格语”(bhummavacane)，是为了阐明其所依处。所谓“呼格语”(āmantanavacane)，是为了阐明所呼叫之对象。如是了知后，当不迷惑地应用。 ภูโต, ภาวโก, ภโว, อภโว, ภาโว, อภาโว, สภาโว, สพฺภาโว, สมฺภโว, ปภโว, ปภาโว, อนุภโว, อานุภาโว, ปราภโว, วิภโว, ปาตุภาโว, อาวิภาโว, ติโรภาโว, วินาภาโว, โสตฺถิภาโว, อตฺถิภาโว, นตฺถิภาโวติ โอการนฺตปุลฺลิงฺคํ. 已存在者(bhūto)、培育者(bhāvako)、有(bhavo)、非有(abhavo)、存在(bhāvo)、不存在(abhāvo)、自性(sabhāvo)、实有(sabbhāvo)、生起(sambhavo)、起源(pabhavo)、威力(pabhāvo)、体验(anubhavo)、大威力(ānubhāvo)、衰败(parābhavo)、离有(vibhavo)、出现(pātubhāvo)、显现(āvibhāvo)、消失(tirobhāvo)、分离(vinābhāvo)、安稳(sotthibhāvo)、有性(atthibhāvo)、无性(natthibhāvo)，这些是o-词尾阳性词(pulliṅga)。 อภิภวิตา, ปริภวิตา, อนุภวิตา, สมนุภวิตา, ภาวิตา, ปจฺจนุภวิตาติ อาการนฺตปุลฺลิงฺคํ. 征服者(abhibhavitā)、轻蔑者(paribhavitā)、体验者(anubhavitā)、共同体验者(samanubhavitā)、培育者(bhāvitā)、亲身体验者(paccanubhavitā)，这些是ā-词尾阳性词。 ภวํ, ปราภวํ, ปริภวํ, อภิภวํ, อนุภวํ, สมนุภวํ, ปจฺจนุภวํ, ปภวํ, อปฺปภวนฺติ นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคํ. 尊者(bhavaṃ)、衰败(parābhavaṃ)、轻蔑(paribhavaṃ)、征服(abhibhavaṃ)、体验(anubhavaṃ)、共同体验(samanubhavaṃ)、亲身体验(paccanubhavaṃ)、起源(pabhavaṃ)、无影响力(appabhavaṃ)，这些是ṃ-词尾(niggahītantapulliṅga)阳性词。 ธนภูติ, สิริภูติ, โสตฺถิภูติ, สุวตฺถิภูตีติ อิการนฺตปุลฺลิงฺคํ. 财富成就(dhanabhūti)、吉祥成就(siribhūti)、安稳成就(sotthibhūti)、善福成就(suvatthibhūti)，这些是i-词尾阳性词。 ภาวี, วิภาวี, สมฺภาวี, ปริภาวีติ อีการนฺตปุลฺลิงฺคํ. 将有者(bhāvī)、离有者(vibhāvī)、俱有者(sambhāvī)、遍有者(paribhāvī)，这些是ī-词尾阳性词。 สยมฺภู, ปภู, อภิภู, วิภู, อธิภู, ปติภู, โคตฺรภู, วตฺรภู, ปราภิภู, รูปาภิภู, สทฺทาภิภู, คนฺธาภิภู, รสาภิภู, โผฏฺฐพฺพาภิภู, ธมฺมาภิภู, สพฺพาภิภูติ อูการนฺตปุลฺลิงฺคํ. 自生者(sayambhū)、主导者(pabhū)、征服者(abhibhū)、有势者(vibhū)、主宰者(adhibhū)、保证者(patibhū)、入族姓者(gotrabhū)、行持者(vatrabhū)、胜他者(parābhibhū)、胜色者(rūpābhibhū)、胜声者(saddābhibhū)、胜香者(gandhābhibhū)、胜味者(rasābhibhū)、胜触者(phoṭṭhabbābhibhū)、胜法者(dhammābhibhū)、胜一切者(sabbābhibhū)，这些是ū-词尾阳性词。 อิมาเนตฺถ ฉพฺพิธานิ ปุลฺลิงฺคานิ ภูธาตุมยานิ อุทฺทิฏฺฐานิ. 于此，已指出六种源于“有”(bhū)词根(dhātu)的阳性词。 อุการนฺตํ [Pg.84] ปุลฺลิงฺคํตุ ภูธาตุมยมปฺปสิทฺธํ, อญฺญธาตุมยํ ปนุการนฺตปุลฺลิงฺคํ ปสิทฺธํ ‘‘ภิกฺขุ, เหตุ’’อิติ. เตน สทฺธึ สตฺตวิธานิ ปุลฺลิงฺคานิ โหนฺติ, สพฺพาเนตานิ สภาวโตเยว ปุลฺลิงฺคานีติ ทฏฺฐพฺพานิ. เอตฺถ สตฺโตติ อตฺถวาจโก ภูตสทฺโทเยว นิโยคา ปุลฺลิงฺคนฺติปิ ทฏฺฐพฺโพ. 然而，u-词尾的阳性词若源于“有”(bhū)词根则不常见，而源于其他词根的u-词尾阳性词则很常见，如“比丘”(bhikkhu)、“因”(hetu)。连同此种，阳性词则有七类，当知此等皆依自性(sabhāva)为阳性。于此，亦当知表“有情”(satta)义的“bhūta”一词，依规定亦是阳性词。 เย ปน ‘‘โย ธมฺโม ภูโต, ยา ธมฺมชาติ ภูตา, ยํ ธมฺมชาตํ ภูต’’นฺติ เอวํ ลิงฺคตฺตเย โยชนารหตฺตา อนิยตลิงฺคา อญฺเญปิ ภูตปราภูตสมฺภูตสทฺทาทโย สนฺทิสฺสนฺติ ปาวจนวเร, เตปิ นาโนปสคฺคนิปาตปเทหิ โยชนวเสน สทฺทรจนายํ สุขุมตฺถคฺคหเณ จ วิญฺญูนํ โกสลฺลชนนตฺถํ นิยตปุลฺลิงฺเคสุ ปกฺขิปิตฺวา ทสฺเสสฺสาม. 然而，在圣教(pāvacana)中可见另有“bhūta”、“parābhūta”、“sambhūta”等词，如“所生之法(yo dhammo bhūto)”、“所生之法类(yā dhammajāti bhūtā)”、“所生之法聚(yaṃ dhammajātaṃ bhūta)”，因其适用于三性而为不定法(aniyata)词。为令智者于词语构成及把握微细义理方面产生善巧(kosalla)，我们亦将此等词依其与各种前缀(upasagga)、不变词(nipāta)的用法，置于定性阳性词中一并展示。 เสยฺยถิทํ? ภูโต, ปราภูโต, สมฺภูโต, วิภูโต, ปาตุภูโต, อาวิภูโต, ติโรภูโต, วินาภูโต, ภพฺโพ, ปริภูโต, อภิภูโต, อธิภูโต, อทฺธภูโต, อนุภูโต, สมนุภูโต, ปจฺจนุภูโต, ภาวิโต, สมฺภาวิโต, วิภาวิโต, ปริภาวิโต, อนุปริภูโต, ปริภวิตพฺโพ, ปริโภตพฺโพ, ปริภวนีโย, อภิภวิตพฺโพ, อภิโภตพฺโพ, อภิภวนีโย, อธิภวิตพฺโพ, อธิโภตพฺโพ, อธิภวนีโย, อนุภวิตพฺโพ, อนุโภตพฺโพ, อนุภวนีโย, สมนุภวิตพฺโพ, สมนุโภตพฺโพ, สมนุภวนีโย, ปจฺจนุภวิตพฺโพ, ปจฺจนุโภตพฺโพ, ปจฺจนุภวนีโย, ภาเวตพฺโพ, ภาวนีโย, สมฺภาเวตพฺโพ, สมฺภาวนีโย, วิภาเวตพฺโพ, วิภาวนีโย, ปริภาเวตพฺโพ, ปริภาวนีโย, ภวมาโน, วิภวมาโน, ปริภวมาโน, อภิภวมาโน, อนุภวมาโน, สมนุภวมาโน, ปจฺจนุภวมาโน, อนุโภนฺโต, สมนุโภนฺโต, ปจฺจนุโภนฺโต, สมฺโภนฺโต, อภิสมฺโภนฺโต, ภาเวนฺโต, สมฺภาเวนฺโต, วิภาเวนฺโต[Pg.85], ปริภาเวนฺโต, ปริภวิยมาโน, ปริภุยฺยมาโน, อภิภวิยมาโน, อภิภูยมาโน, อนุภวิยมาโน, อนุภุยฺยมาโน, สมนุภวิยมาโน, สมนุภุยฺยมาโน, ปจฺจนุภวิยมาโน, ปจฺจนุภุยฺยมาโนติ อิมานิ นิยตปุลฺลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตลิงฺคานิ. เอวโมการนฺตาทิวเสน ฉพฺพิธานิ ปุลฺลิงฺคานิ ภูธาตุมยานิ ปกาสิตานิ. อยํ ตาว ปุลฺลิงฺควเสน อุทาหรณุทฺเทโส. 譬如：已存在(bhūto)、已衰败(parābhūto)、已生起(sambhūto)、已离有(vibhūto)、已出现(pātubhūto)、已显现(āvibhūto)、已消失(tirobhūto)、已分离(vinābhūto)、有能力(bhabbo)、被轻蔑(paribhūto)、被征服(abhibhūto)、被主宰(adhibhūto)、已成为(addhabhūto)、已体验(anubhūto)、已共同体验(samanubhūto)、已亲身体验(paccanubhūto)、已培育(bhāvito)、已尊重(sambhāvito)、已辨明(vibhāvito)、已遍培育(paribhāvito)、亦被轻蔑(anuparibhūto)、应被轻蔑(paribhavitabbo)、应被轻蔑(paribhotabbo)、应被轻蔑(paribhavanīyo)、应被征服(abhibhavitabbo)、应被征服(abhibhotabbo)、应被征服(abhibhavanīyo)、应被主宰(adhibhavitabbo)、应被主宰(adhibhotabbo)、应被主宰(adhibhavanīyo)、应被体验(anubhavitabbo)、应被体验(anubhotabbo)、应被体验(anubhavanīyo)、应被共同体验(samanubhavitabbo)、应被共同体验(samanubhotabbo)、应被共同体验(samanubhavanīyo)、应被亲身体验(paccanubhavitabbo)、应被亲身体验(paccanubhotabbo)、应被亲身体验(paccanubhavanīyo)、应被培育(bhāvetabbo)、应被培育(bhāvanīyo)、应被尊重(sambhāvetabbo)、应被尊重(sambhāvanīyo)、应被辨明(vibhāvetabbo)、应被辨明(vibhāvanīyo)、应被遍培育(paribhāvetabbo)、应被遍培育(paribhāvanīyo)、正在存在(bhavamāno)、正在离有(vibhavamāno)、正在轻蔑(paribhavamāno)、正在征服(abhibhavamāno)、正在体验(anubhavamāno)、正在共同体验(samanubhavamāno)、正在亲身体验(paccanubhavamāno)、正在体验(anubhonto)、正在共同体验(samanubhonto)、正在亲身体验(paccanubhonto)、正在俱生(sambhonto)、正在完全俱生(abhisambhonto)、正在培育(bhāvento)、正在尊重(sambhāvento)、正在辨明(vibhāvento)、正在遍培育(paribhāvento)、正被轻蔑(paribhaviyamāno)、正被轻蔑(paribhuyyamāno)、正被征服(abhibhaviyamāno)、正被征服(abhibhūyamāno)、正被体验(anubhaviyamāno)、正被体验(anubhuyyamāno)、正被共同体验(samanubhaviyamāno)、正被共同体验(samanubhuyyamāno)、正被亲身体验(paccanubhaviyamāno)、正被亲身体验(paccanubhuyyamāno)。这些是置于定性阳性词中的词。如是，以o-词尾等方式，已阐明六种源于“有”(bhū)词根的阳性词。以上为阳性词方面的举例纲要(udāharaṇuddeso)。 ภาวิกา, ภาวนา, วิภาวนา, สมฺภาวนา, ปริภาวนาติ อาการนฺตอิตฺถิลิงฺคํ. 女培育者(bhāvikā)、培育(bhāvanā)、辨明(vibhāvanā)、尊重(sambhāvanā)、遍培育(paribhāvanā)，这些是ā-词尾阴性词(itthiliṅga)。 ภูมิ, ภูติ, วิภูติ. อิการนฺตอิตฺถิลิงฺคํ. 地(bhūmi)、繁荣(bhūti)、威力(vibhūti)。这些是i-词尾阴性词。 ภูรี, ภูตี, โภตี, วิภาวินี, ปริวิภาวินี, สมฺภาวินี, ปาตุภวนฺตี, ปาตุโภนฺตี, ปริภวนฺตี, ปริโภนฺตี, อภิภวนฺตี, อภิโภนฺตี, อธิภวนฺตี, อธิโภนฺตี, อนุภวนฺตี, อนุโภนฺตี, สมนุภวนฺตี, สมนุโภนฺตี, ปจฺจนุภวนฺตี, ปจฺจนุโภนฺตี, อภิสมฺภวนฺตี, อภิสมฺโภนฺตีติ อีการนฺตอิตฺถิลิงฺคํ. 广大的(bhūrī)、存在的(bhūtī)、女士(bhotī)、辨明者(vibhāvinī)（女）、遍辨明者(parivibhāvinī)（女）、尊重者(sambhāvinī)（女）、正出现者(pātubhavantī)（女）、正出现者(pātubhontī)（女）、正轻蔑者(paribhavantī)（女）、正轻蔑者(paribhontī)（女）、正征服者(abhibhavantī)（女）、正征服者(abhibhontī)（女）、正主宰者(adhibhavantī)（女）、正主宰者(adhibhontī)（女）、正体验者(anubhavantī)（女）、正体验者(anubhontī)（女）、正共同体验者(samanubhavantī)（女）、正共同体验者(samanubhontī)（女）、正亲身体验者(paccanubhavantī)（女）、正亲身体验者(paccanubhontī)（女）、正完全俱生者(abhisambhavantī)（女）、正完全俱生者(abhisambhontī)（女），这些是ī-词尾阴性词(īkārantaitthiliṅgaṃ)。 ภู, อภู. อูการนฺตอิตฺถิลิงฺคํ. 地(bhū)、非地(abhū)。这些是ū-词尾阴性词(ūkārantaitthiliṅgaṃ)。 อิมาเนตฺถ จตุพฺพิธานิ อิตฺถิลิงฺคานิ ภูธาตุมยานิ อุทฺทิฏฺฐานิ. 于此，已指出四种源于“有”(bhū)词根的阴性词(itthiliṅgāni)。 อุการนฺติตฺถิลิงฺคํ ภูธาตุมยมปฺปสิทฺธํ, อญฺญธาตุมยํ ปน อุการนฺติตฺถิลิงฺคํ ปสิทฺธํ ‘‘ธาตุ, เธนุ’’อิติ. เตน สทฺธึ ปญฺจวิธานิ อิตฺถิลิงฺคานิ โหนฺติ, โอการนฺตสฺส วา โคสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาเว เตน สทฺธึ ฉพฺพิธานิปิ โหนฺติ, สพฺพาเนตานิ สภาวโตเยวิตฺถิลิงฺคานีติ ทฏฺฐพฺพานิ. เอตฺถาปิ อนิยตลิงฺคา ภูตปราภูตสมฺภูตสทฺทาทโย อิตฺถิลิงฺควเสน ยุชฺชนฺเต. u-词尾的阴性词(ukārantitthiliṅgaṃ)若源于“有”(bhū)词根则不常见，而源于其他词根的u-词尾阴性词则很常见，如“界”(dhātu)、“母牛”(dhenu)。连同此种，阴性词则有五类。或若o-词尾的“牛”(go)一词亦作阴性，则连同此有六类。当知此等皆依自性为阴性。于此，不定法(aniyata)性别的“已生”(bhūta)、“败坏”(parābhūta)、“产生”(sambhūta)等词，亦可作阴性词使用。 กถํ? ภูตา, ปราภูตา, สมฺภูตาติ สพฺพํ วิตฺถารโต คเหตพฺพํ ‘‘อนุโภนฺโต สมนุโภนฺโต’’ติอาทีนิ นว ปทานิ [Pg.86] วชฺเชตฺวา. ตานิ หิ อีการนฺตวเสน โยชิตานิ. อิมานิ นิยตลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตลิงฺคานิ. เอวํ อาการนฺตาทิวเสน จตุพฺพิธานิ อิตฺถิลิงฺคานิ ภูธาตุมยานิ ปกาสิตานิ. อยํ อิตฺถิลิงฺควเสน อุทาหรณุทฺเทโส. 如何？“bhūtā”、“parābhūtā”、“sambhūtā”等所有词语，都应详细把握，但要除去“anubhonto”、“samanubhonto”等九个词语。因为那些词语是按照以长音“ī”结尾的方式组合的。这些是归入固定性别(niyataliṅga)的词语。像这样，通过以长音“ā”等结尾的方式，阐明了四种基于“有”(bhū)词根的阴性词。这是以阴性词为例的说明。 ภูตํ, มหาภูตํ, ภวิตฺตํ, ภูนํ, ภวนํ, ปราภวนํ, สมฺภวนํ, วิภวนํ, ปาตุภวนํ, อาวิภวนํ, ติโรภวนํ, วินาภวนํ, โสตฺถิภวนํ, ปริภวนํ, อภิภวนํ, อธิภวนํ, อนุภวนํ, สมนุภวนํ, ปจฺจนุภวนนฺติ นิคฺคหีตนฺตนปุํสกลิงฺคํ. “bhūtaṃ”、“mahābhūtaṃ”、“bhavittaṃ”、“bhūnaṃ”、“bhavanaṃ”、“parābhavanaṃ”、“sambhavanaṃ”、“vibhavanaṃ”、“pātubhavanaṃ”、“āvibhavanaṃ”、“tirobhavanaṃ”、“vinābhavanaṃ”、“sotthibhavanaṃ”、“paribhavanaṃ”、“abhibhavanaṃ”、“adhibhavanaṃ”、“anubhavanaṃ”、“samanubhavanaṃ”、“paccanubhavanaṃ”——这些是鼻音(niggahīta)结尾的中性词(niggahītantanapuṃsakaliṅgaṃ)。 อตฺถวิภาวิ, ธมฺมวิภาวิ. อิการนฺตนปุํสกลิงฺคํ. “atthavibhāvi”、“dhammavibhāvi”。这些是以“i”结尾的中性词(ikārantanapuṃsakaliṅgaṃ)。 โคตฺรภุ, จิตฺตสหภุ, นจิตฺตสหภุ. อุการนฺตนปุํสกลิงฺคํ. “gotrabhu”、“cittasahabhu”、“nacittasahabhu”。这些是以“u”结尾的中性词(ukārantanapuṃsakaliṅgaṃ)。 สพฺพาเนตานิ สภาวโตเยว นปุํสกลิงฺคานีติ ทฏฺฐพฺพานิ. เอตฺถ สตฺตภูตรูปวาจโก ภูตสทฺโทเยว นิโยคา นปุํสกลิงฺโคติปิ ทฏฺฐพฺพํ. เอตฺถาปิ อนิยตลิงฺคา ภูต ปราภูต สมฺภูตสทฺทาทโย นปุํสกลิงฺควเสน ยุชฺชนฺเต. 所有这些都应被视为本质上是中性词。此处，表示七种根本物质(sattabhūtarūpa)的“bhūta”一词，就其用法而言也应被视为中性词。在此，“bhūta”、“parābhūta”、“sambhūta”等不定法(aniyata)性别的词也可以作为中性词来使用。 กถํ? ภูตํ, ปราภูตํ, สมฺภูตํ, วิภูตํ. เปยฺยาโล. สมนุภวมานํ, ปจฺจนุภวมานํ, อนุโภนฺตํ, อนุภวนฺตํ, สมนุโภนฺตํ, สมนุภวนฺตํ, ปจฺจนุโภนฺตํ, ปจฺจนุภวนฺตํ, สมฺโภนฺตํ, สมฺภวนฺตํ, อภิสมฺโภนฺตํ, อภิสมฺภวนฺตํ, ปาตุโภนฺตํ, ปาตุภวนฺตํ, ปริโภนฺตํ, ปริภวนฺตํ, อภิโภนฺตํ, อภิภวนฺตํ, อธิโภนฺตํ, อธิภวนฺตํ, ภาเวนฺตํ, สมฺภาเวนฺตํ, วิภาเวนฺตํ, ปริภาเวนฺตํ, ปริภาวิยมานํ, ปริภุยฺยมานํ, เปยฺยาโล. ปจฺจนุภวิยมานํ, ปจฺจนุภุยฺยมานนฺติ อิมานิ นิยตนปุํสกลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตลิงฺคานิ. เอวํ นิคฺคหีตนฺตาทิวเสน ติวิธานิ นปุํสกลิงฺคานิ ภูธาตุมยานิ ปกาสิตานิ[Pg.87]. อยํ นปุํสกลิงฺควเสน อุทาหรณุทฺเทโส, เอวํ ปุลฺลิงฺคาทิวเสน ลิงฺคตฺตยํ ภูธาตุมยมุทฺทิฏฺฐํ. 如何？“bhūtaṃ”、“parābhūtaṃ”、“sambhūtaṃ”、“vibhūtaṃ”。（中略）。“samanubhavamānaṃ”、“paccanubhavamānaṃ”、“anubhontaṃ”、“anubhavantaṃ”、“samanubhontaṃ”、“samanubhavantaṃ”、“paccanubhontaṃ”、“paccanubhavantaṃ”、“sambhontaṃ”、“sambhavantaṃ”、“abhisambhontaṃ”、“abhisambhavantaṃ”、“pātubhontaṃ”、“pātubhavantaṃ”、“paribhontaṃ”、“paribhavantaṃ”、“abhibhontaṃ”、“abhibhavantaṃ”、“adhibhontaṃ”、“adhibhavantaṃ”、“bhāventaṃ”、“sambhāventaṃ”、“vibhāventaṃ”、“paribhāventaṃ”、“paribhāviyamānaṃ”、“paribhuyyamānaṃ”。（中略）。“paccanubhaviyamānaṃ”和“paccanubhuyyamānaṃ”——这些是归入固定中性性别(niyatanapuṃsakaliṅga)的词语。像这样，通过以鼻音结尾等方式，阐明了三种由“有”(bhū)词根构成的中性词(napuṃsakaliṅgāni)。这是以中性词为例的说明。同样，以阳性词等为首，由“有”(bhū)词根构成的三类性别(liṅgattaya)词也已被指出。 เอตฺถ เม อปฺปสิทฺธาติ, เย เย สทฺทา ปกาสิตา; เต เต ปาฬิปฺปเทเสสุ, มคฺคิตพฺพา วิภาวินา. 于此我所指出(uddiṭṭha)，及所宣说之诸词，智者(vibhāvinā)当于巴利(pāḷi)圣典文句(pāḷippadesesu)中一一探寻。 โอ, อา, พินฺทุ, อิ, อี, อุ, อู-อนฺติเม สตฺตธา ฐิตา; เญ ยฺยา ปุลฺลิงฺคเภทาติ, นิรุตฺตญฺญูหิ ภาสิตา. “o”、“ā”、鼻音(bindu)、“i”、“ī”、“u”、“ū”——此七种结尾；语源学家(niruttaññū)说，当知其为阳性词的类别(pulliṅgabheda)。 อา อิวณฺโณ จุวณฺโณ จ, ปญฺจ อนฺตา สรูปโต; อิตฺถิเภทาติ วิญฺเญยฺยา, โอการนฺเตน ฉาปิ วา. “ā”、i-音组(ivaṇṇo)与u-音组(uvaṇṇo)，本质上有五种结尾；当知其为阴性词的类别(itthibheda)，或加上以“o”结尾者，则有六种。 พินฺทุ, อิ, อุ-อิเม อนฺตา, ตโย เญยฺยา วิภาวินา; นปุํสกปฺปเภทาติ, นิรุตฺตญฺญูหิ ภาสิตา. 鼻音(bindu)、i、u——此三种结尾，明智者(vibhāvinā)当知；语源学家(niruttaññū)说，其为中性词的类别(napuṃsakappabheda)。 อนฺตา สตฺเตว ปุลฺลิงฺเค, อิตฺถิยํ ปญฺจ วา ฉ วา; นปุํสเก ตโย เอวํ, ทส ปญฺจหิ ฉพฺพิธา. 阳性词(pulliṅge)有七种结尾，阴性(itthiyaṃ)有五种或六种；中性词(napuṃsake)只有三种。如此，共有十五种或十六种。 ยสฺมา ปเนตฺถ ‘‘ภูโต’’ติอาทโย สทฺทา นิพฺพจนาภิเธยฺยกถนตฺถสาธกวจนปริยายวจนตฺถุทฺธารวเสน วุจฺจมานา ปากฏา โหนฺติ สุวิญฺเญยฺยา จ, ตสฺมา อิเมสํ นิพฺพจนาทีนิ ยถาสมฺภวํ วกฺขาม วิญฺญูนํ ตุฏฺฐิชนนตฺถญฺเจว โสตารานมตฺเถสุ ปฏุตรพุทฺธิปฏิลาภาย จ. ตตฺร ภูโตติ ขนฺธปาตุภาเวน ภวตีติ ภูโต, อิทํ ตาว นิพฺพจนํ. ‘‘ภูโต’’ติ สพฺพสงฺคาหกวเสน สตฺโต วุจฺจติ, อิทมภิเธยฺยกถนํ. ‘‘โย จ กาลฆโส ภูโต. สพฺเพว นิกฺขิปิสฺสนฺติ, ภูตา โลเก สมุสฺสย’’นฺติ จ อิทเมตสฺส อตฺถสฺส สาธกวจนํ. อถ วา ภูโตติ เอวํนามโก อมนุสฺสชาติโย สตฺตวิเสโส, อิทมภิเธยฺยกถนํ. ‘‘ภูตวิชฺชา, ภูตเวชฺโช, ภูตวิคฺคหิโต’’ติ จ อิทเมตสฺส อตฺถสฺส สาธกวจนํ. ยญฺจ ปน ‘‘สตฺโต มจฺโจ ปชา’’ติอาทิกํ ตตฺถ ตตฺถ อาคตํ วจนํ, อิทํ สตฺโตติ [Pg.88] อตฺถวาจกสฺส ภูตสทฺทสฺส ปริยายวจนํ. ยญฺจ นิทฺเทสปาฬิยํ ‘‘มจฺโจติ สตฺโต นโร มานโว โปโส ปุคฺคโล ชีโว ชคุ ชนฺตุ หินฺทคุ มนุโช’’ติ อาคตํ, อิทมฺปิ ปริยายวจนเมว. ตานิ สพฺพานิ ปิณฺเฑตฺวา วุจฺจนฺเต – 由于在此，像“bhūta”等词语，是通过词源解释、所指陈述、义理的佐证语、同义词和意义抉择的方式来解说，而变得清晰易懂，因此，为了智者们的喜悦，以及为了听闻者能对义理获得更敏锐的智慧，我们将尽可能地解说这些词语的词源等。其中，“bhūta”（已生者）是“由诸蕴的出现而存在”(khandhapātubhāvena bhavatīti)，这首先是词源解释(nibbacanaṃ)。“bhūta”，从总括的意义上说，被称为“satta”（有情），这是所指陈述(abhidheyyakathanaṃ)。“凡是吞噬时间的有情”以及“世间一切有情，都将抛下身体”，这是此义的佐证语(sādhakavacanaṃ)。或者，“bhūta”是如此称呼的非人(amanussa)种类中的一种特定有情，这是所指陈述。“鬼神学”(bhūtavijjā)、“鬼神医”(bhūtavejjo)、“被鬼神附身”(bhūtaviggahito)，这是此义的佐证语。此外，在各处出现的“satta”（有情）、“macca”（会死者）、“pajā”（生物）等词，是表示“有情”之义的“bhūta”一词的同义词(pariyāyavacanaṃ)。在《解释》(Niddesa)的圣典中所说的“‘会死者’即是有情、人、摩纳瓦、男子、个人、命者、动物、生物、个体、人类”，这也是同义词。将它们全部总集起来说—— สตฺโต มจฺโจ ชโน ภูโต, ปาโณ หินฺทคุ ปุคฺคโล; ชนฺตุ ชีโว ชคุ ยกฺโข, ปาณี เทหี ตถาคโต. 有情、会死者、人、已生者，有息者、个体、个人；生物、命者、动物、夜叉，有生命者、有身者、如来。 สตฺตโว มาติโย โลโก, มนุโช มานโว นโร; โปโส สรีรีติ ปุเม, ภูตมิติ นปุํสเก. 有情(satta)、众生(mātiyo)、世间(loka)，人类(manujo)、摩纳瓦(mānavo)、男子(naro)；丈夫(poso)、有身者(sarīrī)：这些是阳性词(pume)。“bhūtaṃ”是中性词(napuṃsake)。 ปชาติ อิตฺถิยํ วุตฺโต, ลิงฺคโต, น จ อตฺถโต; เอวํ ติลิงฺคิกา โหนฺติ, สทฺทา สตฺตาภิธานกา. “众生”(pajā)一词被称为阴性(itthiyaṃ)，是依于语性(liṅga)，而非依于义(attha)。如此，表示有情的词语具有三性(tiliṅgikā)。 โย โส ชงฺฆาย อุลติ, โส สตฺโต ชงฺฆโล อิธ; ปาณเทหาภิธาเนหิ, สตฺตนามํ ปปญฺจิตํ. 凡以腿(jaṅghā)行走(ulati)者，此处的有情即是“足行者”(jaṅghalo)；通过生命(pāṇa)与身体(deha)的名称，“有情”之名得以阐明(papañcitaṃ)。 อิมสฺมึ ปกรเณ ‘‘ปริยายวจน’’นฺติ จ ‘‘อภิธาน’’นฺติ จ ‘‘สงฺขา’’ติอาทีนิ จ เอกตฺถานิ อธิปฺเปตานิ, อตฺถุทฺธารวเสน ปน ภูตสทฺโท ปญฺจกฺขนฺธามนุสฺสธาตุสสฺสตวิชฺชมานขีณาสวสตฺตรุกฺขาทีสุ ทิสฺสติ, ตปฺปโยโค อุปริ อตฺถตฺติกวิภาเค อาวิภวิสฺสติ. ภาวโกติ ภาเวตีติ ภาวโก, อิทํ นิพฺพจนํ. โย ภาวนํ กโรติ, โส ภาวโก. อิทมภิเธยฺยกถนํ. ‘‘ภาวโก นิปโก ธีโร’’ติ อิทเมตสฺส อตฺถสฺส สาธกวจนํ. ‘‘ภาวโก ภาวนาปสุโต ภาวนาปยุตฺโต ภาวนาสมฺปนฺโน’’ติ อิทํ ปริยายวจนํ. อิมานิ ‘‘ภูโต ภาวโก’’ติ ทฺเว ปทานิ สุทฺธกตฺตุเหตุกตฺตุวเสน วุตฺตานีติ. อิโต ปรํ นยานุสาเรน สุวิญฺเญยฺยตฺตา ‘‘อิทํ นิพฺพจน’’นฺติ จ อาทีนิ [Pg.89] อวตฺวา กตฺถจิ อตฺถสาธกวจนํ ปริยายวจนํ อตฺถุทฺธารญฺจ ยถารหํ ทสฺเสสฺสาม. เตสุ หิ สพฺพตฺถ ทสฺสิเตสุ คนฺถวิตฺถาโร สิยา, ตสฺมา เยสมตฺโถ อุตฺตาโน, เตสมฺปิ ปทานมภิเธยฺยํ น กเถสฺสาม, นิพฺพจนมตฺตเมว เนสํ กเถสฺสาม. เยสํ ปน คมฺภีโร อตฺโถ, เตสมภิเธยฺยํ กเถสฺสาม. 在此论中，“同义词”(pariyāyavacana)、“名称”(abhidhāna)、“称号”(saṅkhā)等词，意指同一含义。然而，就意义抉择(atthuddhāra)而言，“bhūta”一词可见于五蕴(pañcakkhandha)、人(manussa)、界(dhātu)、常(sassata)、存在(vijjamāna)、漏尽者(khīṇāsava)、有情(satta)、树木(rukkha)等处，其用法将在后面的三义分别(atthattikavibhāga)中显现。“修习者”(bhāvako)是“培育者”(bhāvetīti)，这是词源解释(nibbacana)。凡进行培育者，即是“修习者”。这是所指陈述(abhidheyyakathana)。“修习者、审慎者(nipaka)、贤智者(dhīra)”，这是此义的佐证语(sādhakavacana)。“修习者，专精于修习(bhāvanāpasuta)、致力于修习(bhāvanāpayutta)、圆满于修习(bhāvanāsampanna)”，这是同义词。“bhūta”和“bhāvako”这两个词，分别是在单纯作者(śuddhakartu)和使役作者(hetukartu)的用法中被提及的。此后，为易于理解，将依循理路，不再说“这是词源解释”等，仅于适当处展示佐证语、同义词以及意义抉择。因为若在所有地方都展示，则篇幅会过于冗长。因此，对于意义浅显的词，我们不解说其所指，只解说其词源。而对于意义深奥的词，我们将解说其所指。 ภวนํ ภโว, ภโว วุจฺจติ วุทฺธิ. ภูสทฺทสฺส อตฺถาติสยโยคโต วฑฺฒเนปิ ทิสฺสมานตฺตา ภวนํ วฑฺฒนนฺติ กตฺวา. ‘‘ภโว จ รญฺโญ อภโว จ รญฺโญ’’ติ อิทํ วุทฺธิอตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อถ วา ภโวติ วุจฺจติ สสฺสตํ. ‘‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จา’’ติ หิ สสฺสตวเสน ปวตฺตา ทิฏฺฐิ สสฺสตทิฏฺฐิ, ตสฺมา ภวทิฏฺฐี’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ตถา ภโวติ ภวทิฏฺฐิ, ภวติ สสฺสตํ ติฏฺฐตีติ ปวตฺตนโต สสฺสตทิฏฺฐิ ภวทิฏฺฐิ นาม. ภวทิฏฺฐิ หิ อุตฺตรปทโลเปน ภโวติ วุจฺจติ. ‘‘ภเวน ภวสฺส วิปฺปโมกฺขมาหํสู’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. เอตฺถายํ ปาฬิวจนตฺโถ – เอกจฺเจ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภวทิฏฺฐิยา วา กามภวาทินา วา สพฺพภวโต วิมุตฺตึ สํสารวิสุทฺธึ กถยึสูติ. อถ วา ภวนฺติ วฑฺฒนฺติ สตฺตา เอเตนาติ ภโวติ อตฺเถน สมฺปตฺติปุญฺญานิ ภโวติ จ วุจฺจนฺติ. ‘‘อิติภวาภวตญฺจ วีติวตฺโต’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. เอตฺถ ปนายํ ปาฬิวจนตฺโถ – ภโวติ สมฺปตฺติ, อภโวติ วิปตฺติ. ตถา ภโวติ วุทฺธิ, อภโวติ หานิ. ภโวติ สสฺสตํ, อภโวติ อุจฺเฉโท. ภโวติ ปุญฺญํ, อภโวติ ปาปํ, ตํ สพฺพํ วีติวตฺโตติ. 成为(bhavana)即是“有”(bhava)，“有”被称为增长(vuddhi)。由于词根“bhū”在与殊胜义结合时也可见到有增长义，因此说成为即是增长。“国王的兴盛与国王的衰败”是此增长义的佐证语。或者，“有”被称为常(sassata)。“我与世界是常的”，这种依常而转起的见是常见(sassatadiṭṭhi)，因此是“有见”(bhavadiṭṭhi)；这是此义的佐证语。同样，“有”即“有见”；由于“常恒地存在”这样转起，常见名为“有见”。“有见”通过省略后一词而被说为“有”。“他们说通过有而从有解脱”是此义的佐证语。此中巴利句义是：某些沙门或婆罗门，通过有见或欲有等，宣说从一切有解脱，即轮回的清净。或者，以“众生因此而存在、增长”之义，成就(sampatti)与福德(puñña)也被称为“有”。“他已超越此有与非有(abhava)”是此义的佐证语。此中巴利句义是：“有”是成就，“非有”是衰败(vipatti)；同样，“有”是增长，“非有”是减损(hāni)；“有”是常，“非有”是断(uccheda)；“有”是福德，“非有”是罪恶(pāpa)。他已超越这一切。 สโหกาสา [Pg.90] ขนฺธาปิ ภโว. ‘‘กามภโว รูปภโว’’ อิจฺเจวมาทิ เอตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. เอตฺถ ปน ขนฺธา ‘‘โย ปญฺญายติ, โส สรูปํ ลภตี’’ติ กตฺวา ‘‘ภวติ อวิชฺชาตณฺหาทิสมุทยา นิรนฺตรํ สมุเทตี’’ติ อตฺเถน วา ‘‘ภวา’’ติ วุจฺจนฺติ. โอกาโส ปน ‘‘ภวนฺติ ชายนฺติ เอตฺถ สตฺตา นามรูปธมฺมา จา’’ติ อตฺเถน ‘‘ภโว’’ติ. อปิจ กมฺมภโวปิ ภโว, อุปปตฺติภโวปิ ภโว. ‘‘อุปาทานปจฺจยา ภโว ทุวิเธน อตฺถิ กมฺมภโว, อตฺถิ อุปปตฺติภโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ตตฺถ กมฺมเมว ภโว กมฺมภโว. ตถา อุปปตฺติ เอว ภโว อุปปตฺติภโว. เอตฺถูปปตฺติ ภวตีติ ภโว, กมฺมํ ปน ยถา สุขการณตฺตา ‘‘สุโข พุทฺธานมุปฺปาโท’’ติ วุตฺโต. เอวํ ภวการณตฺตา ผลโวหาเรน ภโวติ ทฏฺฐพฺพํ. อถ วา ภาวนลกฺขณตฺตา ภาเวตีติ ภโว. กึ ภาเวติ? อุปปตฺตึ. อิติ อุปปตฺตึ ภาเวตีติ ภโวติ วุจฺจติ. ภาเวตีติมสฺส จ นิพฺพตฺเตตีติ เหตุกตฺตุวเสนตฺโถ. อถ วา ‘‘ภวปจฺจยา ชาตี’’ติ วจนโต ภวติ เอเตนาติ ภโวติ กมฺมภโว วุจฺจติ. 连同处所(okāsa)，诸蕴(khandha)也是“有”。“欲有”(kāmabhava)、“色有”(rūpabhava)等语，即是此义的佐证。此处诸蕴，因“凡是显现者，即获得其自相”，故以“由无明、爱等集起而不断生起”之义，称为“有”。而处所，则以“众生及名色法在此生起”之义，称为“有”。此外，业有(kammabhava)亦是“有”，生有(upapattibhava)亦是“有”。“以取(upādāna)为缘而有，有二种：有业有，有生有”此语，即是此义的佐证。其中，业本身即是业有；同样，生起本身即是生有。此处，生起故为“有”；而业，犹如因是乐之因，故说“诸佛之出现是乐”，如是，因是“有”之因，故应以果之称谓而视为“有”。或者，因有令生起的特征，能令生起者是“有”。令何生起？令生有。如是，令生有故名为“有”。“令生起”之义，是从“令产生”之能作因(hetukartu)的角度而言。或者，依“以有为缘而生”之说，由此而生起故名为“有”，此指业有。 ‘‘ขนฺธานญฺจ ปฏิปาฏิ, ธาตุอายตนาน จ; อพฺโพจฺฉินฺนํ วตฺตมานา, สํสาโรติ ปวุจฺจตี’’ติ 诸蕴的相续，以及界与处，无间断地转起，被称为轮回(saṃsāra)。 วุตฺตลกฺขโณ สํสาโรปิ ภโว. ‘‘ภเว ทุกฺขํ ภวทุกฺขํ, ภเว สํสรนฺโต’’ติ อิมาเนตสฺสตฺถสฺส สาธกานิ วจนานิ. ตตฺร เกนฏฺเฐน สํสาโร ภโวติ กถียติ? ภวติ เอตฺถ สตฺตสมฺมุติ ขนฺธาทิปฏิปาฏิสงฺขาเต ธมฺมปุญฺชสฺมินฺติ อตฺเถน[Pg.91]. อิทํ ภวสทฺทสฺส ภาวกตฺตุกรณาธิกรณสาธนวเสนตฺถกถนํ. 已说其特征的轮回也是“有”。“于有中苦，有之苦；于有中轮回”是此义的佐证语。此中，以何义说轮回为“有”？以“被称为众生假名(sattasammuti)、蕴等相续的法聚在此中存在”之义。这是依状态(bhāva)、作者(kartu)、工具(karaṇa)、处所(adhikaraṇa)等语法功能(sādhana)对“有”一词的解释。 เอตฺถ ภวสทฺทสฺส อตฺถุทฺธารํ วทาม – 在此，我等将阐明“有”这个词的意义抉择： วุทฺธิสมฺปตฺติปุญฺญานิ, ขนฺธา โสกาสสญฺญิตา; สํสาโร สสฺสตญฺเจตํ, ภวสทฺเทน สทฺทิตํ. 增长、成就、福德，蕴连同其处所；轮回以及常，这一切，皆以“有”字称说。 ภวตณฺหา ภวทิฏฺฐิ, อุปปตฺติภโว ตถา; กมฺมภโว จ สพฺพนฺตํ, ภวสทฺเทน สทฺทิตํ. 有爱与有见，生有亦如是；业有以及所有这些，皆以“有”字称说。 ภวตณฺหาภวทิฏฺฐิ-ทฺวยํ กตฺถจิ ปาฬิยํ; อุตฺตรปทโลเปน, ภวสทฺเทน สทฺทิตํ. 有爱与有见二者，在某些巴利文中；以后字省略，亦以“有”字称说。 อภโวติ น ภโว อภโว. “非有”(abhava)即是“非有”。 วิปตฺติ หานิ อุจฺเฉโท, ปาปญฺเจว จตุพฺพิธา; อิเม อภวสทฺเทน, อตฺถา วุจฺจนฺติ สาสเน. 衰败、减损、断灭，以及恶；这四种意义在教法中，以“非有”一词称说。 ภาโวติ อชฺฌาสโย, โย ‘‘อธิปฺปาโย’’ติปิ วุจฺจติ. ‘‘ถีนํภาโว ทุราชาโน. นามจฺโจ ราชภริยาสุ, ภาวํ กุพฺเพถ ปณฺฑิโต. หทยงฺคตภาวํ ปกาเสตี’’ติ เอวมาทิ เอตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อปิจ วตฺถุธมฺโมปิ ภาโว. ‘‘ภาวสงฺเกตสิทฺธีน’’นฺติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ, จิตฺตมฺปิ ภาโว. ‘‘อจฺจาหิตํ กมฺมํ กโรสิ ลุทฺทํ, ภาเว จ เต กุสลํ นตฺถิ กิญฺจี’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. กฺริยาปิภาโว. ‘‘ภาวลกฺขณํ ภาวสตฺตมี’’ติ จ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อปิจ ภาโวติ สตฺตเววจนนฺติ ภณนฺติ, ธาตุ วา เอตํ อธิวจนํ. ตตฺถ อชฺฌาสโย จ วตฺถุธมฺโม จ จิตฺตญฺจ สตฺโต จาติ อิเม ภวตีติ ภาโว. ตถา ปน ภาเวตีติ ภาโว, กฺริยา [Pg.92] ตุ ภวนนฺติ ภาโว. สา จ ภวนคมนปจนาทิวเสนาเนกวิธา. อปิจ ภาวรูปมฺปิ ภาโว, ยํ อิตฺถิภาโว ปุมฺภาโว อิตฺถินฺทฺริยนฺติ จ วุจฺจติ. ตตฺรายํ วจนตฺโถ – ‘‘อิตฺถี’’ติ วา ‘‘ปุริโส’’ติ วา ภวติ เอเตน จิตฺตํ อภิธานญฺจาติ ภาโว. “有”(bhāva)指意向(ajjhāsayo)，亦称“意旨”(adhippāyo)。“女子之本性(bhāva)难以了知。智者不应在王妃面前，表露其心意(bhāva)。显露其内心所向(bhāva)”等语，皆是此义的佐证。此外，事法(vatthudhamma)亦是“有”。“成就事(bhāva)之约定”此语，是此义的佐证；心亦是“有”。“你造作凶残不善之业，你心中(bhāva)亦无丝毫善”此语，是此义的佐证；行为(kriyā)亦是“有”。“‘有’之相(bhāvalakkhaṇa)、‘有’之第七格(bhāvasattamī)”此语，亦是此义的佐证。此外，有人说“有”是众生(satta)之异名，或此是“界”(dhātu)之异称。其中，意向、事法、心以及众生，这些因其存在(bhavatīti)故为“有”。同样，能令生起(bhāvetīti)故为“有”；而行为，因其生成(bhavanaṃ)故为“有”。此（行为），依生成、行(gamana)、烹煮(pacana)等方式有多种。此外，“有”之色(bhāvarūpa)亦是“有”，此即所谓女性之“有”(itthibhāva)、男性之“有”(pumbhāva)、女根(itthindriya)等。此中之语义是：“女性”或“男性”之心与称谓由此而生起，故为“有”。 นตฺตโนมติยา เอตํ, นิพฺพจนมุทาหฏํ; ปุพฺพาจริยสีหานํ, มตํ นิสฺสาย มาหฏํ. 这并非出于我个人的见解(attano mati)，此处所引述的，是依止诸位如狮子般的先师(pubbācariya)之见而带来的。 วุตฺตญฺเหตํ โปราเณหิ ‘‘อิตฺถิยา ภาโว อิตฺถิภาโว, อิตฺถีติ วา ภวติ เอเตน จิตฺตํ อภิธานญฺจาติ อิตฺถิภาโว’’ติ, ตสฺมา ปุมฺภาโวติ เอตฺถาปิ ปุมสฺส ภาโว ปุมฺภาโว, ปุมาติ วา ภวติ เอเตน จิตฺตํ อภิธานญฺจาติ ปุมฺภาโวติ นิพฺพจนํ สมธิคนฺตพฺพํ. อิทํ ภาวสทฺทสฺส กตฺตุภาวกรณสาธนวเสนตฺถกถนํ. 古人(porāṇa)曾说：“女性之有即是女性之有(itthibhāva)，或者说，由于它，‘女性’之心与称谓由此而生起，故为女性之有。”因此，对于“男性之有(pumbhāva)”，亦应如此理解其词源(nibbacana)：男性之有即是男性之有，或者说，由于它，“男性”之心与称谓由此而生起，故为男性之有。这是依“有”(bhāva)一词的能作者(kattu)、状态(bhāva)、工具(karaṇa)等成就(sādhana)方式所作的释义。 อภาโวติ น ภาโวติ อภาโว, โก โส? สุญฺญตา นตฺถิตา. สภาโวติ อตฺตโน ภาโว สภาโว, อตฺตโน ปกติ อิจฺเจวตฺโถ. อถ วา สภาโวติ ธมฺมานํ สติ อตฺถสมฺภเว โย โกจิ สรูปํ ลภติ, ตสฺส ภาโว ลกฺขณมิติ สญฺญิโต นมนรุปฺปนกกฺขฬผุสนาทิอากาโร อิจฺเจวตฺโถ. ‘‘สามญฺญํ วา สภาโว วา, ธมฺมานํ ลกฺขณํ มต’’นฺติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อปิจ สภาโวติ สลกฺขโณ ปรมตฺถธมฺโม. เกนฏฺเฐน? สห ภาเวนาติ อตฺเถน. สพฺภาโวติ สตํ ภาโว สพฺภาโว, สปฺปุริสธมฺโม อิจฺเจวตฺโถ. อถ วา อตฺตโน ภาโว สพฺภาโว. ‘‘คาหาปยนฺติ สพฺภาว’’นฺติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. สํวิชฺชมาโน วา ภาโว สพฺภาโว. ‘‘เอวํ คหณสพฺภาโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ [Pg.93] วจนํ. อิทํ สภาว สพฺภาวสทฺทานํ ภาวสาธนวเสนตฺถกถนํ. “无有”(abhāva)即是非有。它是什么？是空性(suññatā)、不存在(natthitā)。“自性”(sabhāva)即是自身之有，也就是自身本性(pakati)的意思。或者说，“自性”是指诸法在生起存在(atthasambhave)时，所获得的任何自相(sarūpa)，其“有”即是被认知为“特征”(lakkhaṇa)的，也就是倾向(namana)、变坏(ruppana)、坚硬(kakkhaḷa)、触(phusana)等行相(ākāra)的意思。“共相(sāmañña)或自相(sabhāva)，被认为是诸法之特征”，此语是此义的佐证。此外，“自性”是指具有自相的胜义法(paramatthadhamma)。以何义而言？以“俱有”(saha bhāvena)之义。“善有”(sabbhāva)即是善人(sat)之有，也就是善人法(sappurisadhamma)的意思。或者说，自身之有即是“善有”。“使人领悟善有”此语，是此义的佐证。再或者，真实存在(saṃvijjamāna)之有即是“善有”。“如是领悟善有”此语，是此义的佐证。这是依状态成就(bhāvasādhana)的方式对“自性”和“善有”这两个词的释义。 สมฺภโวติ สมฺภวนํ สมฺภโว, สมฺภวนกฺริยา, ยุตฺติ วา. ยุตฺติ หิ สมฺภโวติ วุจฺจติ ‘‘สมฺภโว คหณสฺส การณ’’นฺติอาทีสุ. อถ วา สมฺภวติ เอตสฺมาติ สมฺภโว. ยโต หิ ยํ กิญฺจิ สมฺภวติ, โส สมฺภโว. ปภโวติ ปภวนํ ปภโว, อจฺฉินฺนตา, ปภวติ เอตสฺมาติ วา ปภโว. ยโต หิ ยํ กิญฺจิ ปภวติ, โส ปภโว. อิเม ปน สมฺภวปภวสทฺทา กตฺถจิ สมานตฺถา กตฺถจิ ภินฺนตฺถาติ เวทิตพฺพา. กถํ? สมฺภวสทฺโท หิ ภวนกฺริยมฺปิ วทติ ยุตฺติมฺปิ ปญฺญตฺติมฺปิ สมฺภวรูปมฺปิ ปจฺจยตฺถมฺปิ, ปภวสทฺโท ปน ภวนกฺริยมฺปิ วทติ นทิปฺปภวมฺปิ ปจฺจยตฺถมฺปิ, ตสฺมา ปจฺจยตฺถํ วชฺเชตฺวา ภินฺนตฺถาติ คเหตพฺพา, ปจฺจยตฺเถน ปน สมานตฺถาติ คเหตพฺพา. วุตฺตญฺเหตํ ‘‘ปจฺจโย เหตุ นิทานํ การณํ สมฺภโว ปภโวติอาทิ อตฺถโต เอกํ, พฺยญฺชนโต นาน’’นฺติ. “生起”(sambhava)是生成(sambhavana)，是生起(sambhava)，是生成的行为(sambhavanakriyā)，或是理路(yutti)。理路确实被称为“生起”，如在“生起是执取之因”等语中。或者说，由此而生起故为“生起”。因为任何事物由此生起，彼即是“生起”。“源起”(pabhava)是源起(pabhavana)，是源起(pabhava)，是不间断(acchinnatā)，或者由此源出故为“源起”。因为任何事物由此源出，彼即是“源起”。然而，应知“生起”和“源起”这两个词有时同义，有时异义。如何呢？“生起”一词既指生成的行为，亦指理路、施设(paññatti)、生起之色以及缘(paccaya)之义；而“源起”一词则指生成的行为、河流之源头(nadippabhava)以及缘之义。因此，除了缘之义外，应视为异义；在缘之义上，则应视为同义。正如所说：“缘(paccaya)、因(hetu)、因缘(nidāna)、原因(kāraṇa)、生起、源起等，就意义而言是同一的，就文句而言则有不同。” ‘‘มูลํ เหตุ นิทานญฺจ, สมฺภโว ปภโว ตถา; สมุฏฺฐานาหารารมฺมณํ, ปจฺจโย สมุทเยน จา’’ติ “根(mūla)、因(hetu)、因缘(nidāna)，生起、源起亦如是；等起(samuṭṭhāna)、食(āhāra)、所缘(ārammaṇa)，缘(paccaya)以及集(samudaya)。” อยมฺปิ คาถา เอตสฺสตฺถสฺส สาธิกา. อิทํ สมฺภวปภวสทฺทานํ ภาวาปาทานสาธนวเสนตฺถกถนํ. 此偈亦是此义的佐证。这是依状态(bhāva)与从格(apādāna)成就(sādhana)的方式对“生起”和“源起”这两个词的释义。 เอวเมตฺถ ภาวกตฺตุกมฺมกรณาปาทานาธิกรณวเสน ฉ สาธนานิ ปกาสิตานิ. ตานิ สมฺปทานสาธเนน สตฺตวิธานิ ภวนฺติ, ตํ ปน อุตฺตริ อาวิภวิสฺสติ ‘‘ธนมสฺส ภวตูติ ธนภูตี’’ติอาทินา. อิจฺเจวํ กิตกวเสน สพฺพถาปิ สตฺตวิธานิ สาธนานิ โหนฺติ, ยานิ ‘‘การกานี’’ติปิ วุจฺจติ, อิโต อญฺญํ สาธนํ นตฺถิ. อิธ ปโยเคสฺวตฺเถสุ จ วิญฺญูนํ [Pg.94] ปาฏวตฺถํ สาธนนามํ ปกาสิตํ. ตถา หิ ทุนฺนิกฺขิตฺตสาธเนหิ ปเทหิ โยชิตา สทฺทปฺปโยคา ทุพฺโพธตฺถา โหนฺติ, สุนิกฺขิตฺตสาธเนหิ ปน ปเทหิ โยชิตา สุโพธตฺถา โหนฺติ, ตสฺมา ปโยคาสาธนมูลกา, อตฺโถ จ ปโยคมูลโก. ปโยคานุรูปญฺหิ อวิปรีตํ กตฺวา อตฺถํ กถนสีลา ‘‘ยาจิโตว พหุลํ จีวรํ ปริภุญฺชติ, อปฺปํ อยาจิโต’’ติ เอวมาทีสุ สาธนวเสน คเหตพฺเพสุ อตฺเถสุ, อญฺเญสุ จตฺเถสุ ปฏุตรพุทฺธิโน ปณฺฑิตาเยว เอกนฺเตน ภควโต ปริยตฺติสาสนธรา นาม โหนฺตีติ เวทิตพฺพํ. อิโต ปรํ นยานุสาเรน สุวิญฺเญยฺยตฺตา ‘‘อิทํ นาม สาธน’’นฺติ น วกฺขาม, เกวลมิธ ทสฺสิเตสุ ปโยเคสุ วิญฺญูนํ พหุมานุปฺปาทนตฺถญฺเจว วิวิธวิจิตฺตปาฬิคติเก วิวิธตฺถสาเร ชินวรวจเน โสตูนํ พุทฺธิวิชมฺภนตฺถญฺจ อตฺถสาธกวจนานิเยว ยถารหํ สุตฺตเคยฺยเวยฺยากรณคาถาทีสุ ตโต ตโต อาหริตฺวา ทสฺเสสฺสาม. 如此，这里通过体性(bhāva)、作者(kattu)、业(kamma)、工具(karaṇa)、离格(apādāna)、处所(adhikaraṇa)六种方式说明了六种助成(sādhana)。它们加上与之助成(sampadānasādhana)共有七种，然而，此（第七种）将在后面以“愿他有财富(dhanamassa bhavatu)”而为“财富之有(dhanabhūti)”等进一步阐明。如是，依初级派生词(kitaka)，总共有七种助成，这些亦被称为“作用者(kāraka)”，除此之外别无其他助成。此处，为了智者在用法(payoga)和意义(attha)上的善巧，阐明了助成之名。因为用未妥善安置助成的词语构成的语句难以理解其义，而用妥善安置助成的词语构成的语句则易于理解其义，因此，用法以助成为基础，而意义以用法为基础。遵循用法而不颠倒意义是解释的习惯，如“多受请求才受用衣服，少有不请自来(yācitova bahulaṃ cīvaraṃ paribhuñjati, appaṃ ayācito)”等语句中，在应通过助成来把握的意义上，以及在其他意义上，唯有那些智慧敏锐的学者们，才是真正持守世尊(bhagavā)教法传承(pariyattisāsana)的人，应如是知。此后，由于按照理路易于理解，我们将不再说明“这是什么助成”，而仅在此处所示的用法中，为了让智者生起尊重，并为了在种种巴利(pāḷi)文和各种意义精华的胜者(jina)美妙教法中，开启听众的智慧，我们将从经(sutta)、应颂(geyya)、记说(veyyākaraṇa)、偈颂(gāthā)等各处，随宜摘取能成就意义的语句来展示。 ปภาโวติ ปการโต ภวตีติ ปภาโว, โสยมานุภาโวเยว. ‘‘ปภาวํ เต น ปสฺสามิ, เยน ตฺวํ มิถิลํ วเช’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อนุภโวติ อนุภวนํ อนุภโว, กึ ตํ? ปริภุญฺชนํ. อานุภาโวติ เตชุสฺสาหมนฺตปภูสตฺติโย. ‘‘เตชสงฺขโต อุสฺสาหมนฺตปภูสตฺติสงฺขาโต วา มหนฺโต อานุภาโว เอตสฺสาติ มหานุภาโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. “威力”(pabhāva)是由于某种方式而有，故为威力，这实际上就是威德(ānubhāva)。“我没有见到你的威力，你凭什么去弥提罗(mithilā)”这句话，可以证明这个含义。“体验”(anubhavo)即是体验的行为(anubhavanaṃ)。那是什么？是受用(paribhuñjanaṃ)。“威德”(ānubhāva)是威光(teja)、精进(ussāha)、计谋(manta)和主权之力(pabhūsatti)。“因为具有由威光组成，或者由精进、计谋和主权之力组成的大威德(mahānubhāvo)，所以称为大威德”这句话，可以证明这个含义。 เตโช อุสฺสาหมนฺตา จ, ปภูสตฺตีติ ปญฺจิเม; อานุภาวาติ วุจฺจนฺติ, ปภาวาติ จ เต วเท. 威光、精进、计谋、主权与力量，此五者；被称为威德，亦名为威力。 เตชาทิวาจกตฺตมฺหิ, อานุภาวปทสฺส ตุ; อตฺถนิพฺพจนํ ธีโร, ยถาสมฺภวมุทฺทิเส. 当“威德”一词表示“威光”等义时，智者应尽可能地阐明其意义与语源(nibbacana)。 อถ [Pg.95] วา อานุภาโวติ อนุภวิตพฺพผลํ. ‘‘อนุภวิตพฺพสฺส ผลสฺส มหนฺตตาย มหานุภาโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ปราภโวติ ปราภวนํ ปราภโว, อถ วา ปราภวตีติ ปราภโว. ‘‘สุวิชาโน ปราภโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อปิจ ‘‘ธมฺมเทสฺสี ปราภโว’’ติ ปาฐานุรูปโต ปราภวิสฺสตีติ ปราภโวติ อนาคตกาลวเสนปิ นิพฺพจนํ ทฏฺฐพฺพํ. อถ วา ปราภวนฺติ เอเตนาติ ปราภโว. กึ ตํ? ธมฺมเทสฺสิตาทิ. ‘‘ปฐโม โส ปราภโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. วิภโวติ นิพฺพานํ. ตญฺหิ ภวโต วิคตตฺตา ภวโต วิคโตติ วิภโว, ภวสฺส จ ตํเหตุ วิคตตฺตา วิคโต ภโว เอตสฺมาติ วิภโว. วิภวนฺติ อุจฺฉิชฺชนฺติ วินสฺสนฺติ อิโต อริยธนวิโลมกา กิเลสมหาโจราติปิ วิภโว. วิภวสทฺทสฺส นิพฺพานาภิธานตฺเต ‘‘เอวํ ภเว วิชฺชมาเน, วิภโว อิจฺฉิตพฺพโก’’ติ อิทเมตฺถ สาธกํ วจนํ. อิมานิ ปน นิพฺพานสฺส ปริยายวจนานิ – 或者，“威德”(ānubhāva)是指应受用的果报。“因为应受用的果报非常巨大，所以称为大威德”——这句话可以证明这个含义。“衰败”(parābhava)是衰败的行为(parābhavanaṃ)，或者说，衰败者为衰败。 “容易认识的衰败(suvijāno parābhavo)”——这句话可以证明这个含义。此外，根据“厌法者(dhammadessī)是衰败”这句话，也应将“衰败”解释为未来时态的“将会衰败(parābhavissati)”。或者说，众生因此而衰败，所以是衰败。那是什么呢？就是厌法等。“这是第一种衰败”——这句话可以证明这个含义。“离有”(vibhava)就是涅槃。因为它远离了“有”(bhava)，所以是“有的远离”；又因为它导致“有”的止息，所以是“从有中解脱”。又因为那些与圣财相违的烦恼大盗们由此被摧毁、被消灭，所以它也是“离有”。关于“离有”一词指称涅槃，“当‘有’还存在的时候，应该希求‘离有’”——这句话可以证明这一点。这些是涅槃的同义词—— นิพฺพานํ วิภโว โมกฺโข, นิโรโธ อมตํ สมํ; สงฺขารูปสโม ทุกฺข-นิโรโธ อจฺจุต’กฺขโย. 涅槃、离有、解脱、灭尽、不死、寂静；诸行止息、苦灭尽、不动(accuta)、不坏(akkhaya)。 วิวฏฺฏ’มกตํ อตฺถํ, สนฺติปท’มสงฺขตํ; ปารํ ตณฺหากฺขโย ทุกฺข-กฺขโย สญฺโญชนกฺขโย. 离转(vivaṭṭa)、无作(akata)、义、寂静处(santipada)、无为；彼岸、爱尽、苦尽、结尽。 โยคกฺเขโม วิราโค จ,โลกนฺโต จ ภวกฺขโย; อปวคฺโค วิสงฺขาโร,สพฺภิ สุทฺธิ วิสุทฺธิ จ. 离轭安稳(yogakkhema)、离贪(virāga)、世尽(lokanta)、有尽(bhavakkhaya)；解脱(apavagga)、离行(visaṅkhāra)、被善士们(sabbhi) [称为] 清净(suddhi)与极清净(visuddhi)。 วิมุตฺยา’ปจโย มุตฺติ, นิพฺพุติ อุปธิกฺขโย; สนฺติ อสงฺขตา ธาตุ, ทิสา จ สพฺพโตปภํ. 解脱之损减(vimutyāpacaya)、解脱(mutti)、涅槃(nibbuti)、诸取灭尽(upadhikkhayo)；寂静、无为界(asaṅkhatā dhātu)、方所(disā)以及遍处光辉(sabbatopabhaṃ)。 วินาเปตานิ [Pg.96] นามานิ, วิเสสกปทํ อิธ; นิพฺพานวาจกานีติ, สลฺลกฺเขยฺย สุเมธโส. 除了这些名称，此处的特殊词语(visesakapada)也指代涅槃，智者应如是辨识。 ‘‘ตาณํ เลณ’’นฺติอาทีนิ-เปกฺขิกานิ ภวนฺติ หิ; วิเสสกปทานนฺติ, เอตฺเถตานิ ปกาสเย. “庇护所”、“避难处”等，确实是相对的(pekkhikāni)词语；在此，应阐明这些是特殊词语。 ตาณํ เลณ’มรูปญฺจ, สนฺตํ สจฺจ’มนาลยํ; สุทุทฺทสํ สรณญฺจ, ปรายณ’มนีติกํ. 庇护所(tāṇa)、避难处(leṇa)、无色(arūpa)、寂静、真实、无执着(anālaya)；极难见、皈依处、究竟处(parāyaṇa)、无灾患(anītika)。 อนาสวํ ธุวํ นิจฺจํ, วิญฺญาณ’มนิทสฺสนํ; อพฺยาปชฺชํ สิวํ เขมํ, นิปุณํ อปโลกิกํ. 无漏、恒常、常住、无示现之识(viññāṇaṃ anidassanaṃ)；无恼害(abyāpajja)、吉祥、安稳、微妙、不毁坏(apalokika)。 อนนฺต’มกฺขรํ ทีโป, อจฺจนฺตํ เกวลํ ปทํ; ปณีตํ อจฺจุตญฺจาติ, พหุธาปิ วิภาวเย. 无边、不坏(akkhara)、洲屿(dīpa)、究竟、纯一(kevala)、境地(pada)；殊胜、不动，应以多种方式阐明。 โคตฺรภูติ ปทสฺสตฺถํ, วทนฺเตหิ ครูหิ ตุ; โคตฺตํ วุจฺจติ นิพฺพาน-มิติ โคตฺตนฺติ ภาสิตํ. 当导师们解释“转姓”(gotrabhū)一词的含义时，他们说：“涅槃被称为‘种姓’(gotta)，因此它被称为‘种姓’。” วิภโวติ วา วินาสสมฺปตฺติธนุจฺเฉททิฏฺฐิโยปิ วุจฺจนฺติ. ตตฺถ วินาโส วิภวนํ อุจฺฉิชฺชนํ นสฺสนนฺติ อตฺเถน วิภโว. ‘‘วิภโว สพฺพธมฺมานํ, อิตฺเถเก สโต สตฺตสฺส อุจฺเฉทํ วินาสํ วิภวํ ปญฺญเปนฺตี’’ติ จ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. สมฺปตฺติ ปน วิเสสโต ภวตีติ วิภโว. ‘‘รญฺโญ สิริวิภวํ ทฏฺฐุกามา’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ธนํ ปน ภวนฺติ วฑฺฒนฺติ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ สตฺตา เอเตนาติ วิภโว. ‘‘อสีติโกฏิวิภวสฺส พฺราหฺมณสฺส ปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺตี’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อิทํ ปน ปริยายวจนํ – 或者，“vibhava”一词也可以指称毁灭(vināsa)、成就(sampatti)、财富(dhana)和断灭见(ucchedadiṭṭhi)。其中，毁灭(vināsa)以消亡(vibhavana)、断绝(ucchijjana)、消失(nassana)之义而被称为“vibhava”。“有些人宣称现存众生(sato sattassa)的断灭、毁灭、消亡”这句话，可以佐证这个意义。而成就(sampatti)则是指特别地存在(visesato bhavati)，所以是“vibhava”。“想见国王的荣耀与成就(sirivibhava)”这句话，可以佐证这个意义。至于财富(dhana)，众生(puggala)凭借它而存在、增长，并达到成长、发展、广大，所以是“vibhava”。“转生为拥有八十俱胝(asītikoṭi)财富的婆罗门之子”这句话，可以佐证这个意义。以下是其同义词—— ธนํ สํ วิภโว ทพฺพํ, สาปเตยฺยํ ปริคฺคโห; โอฑฺฑํ ภณฺฑํ สกํ อตฺโถ, อิจฺเจเต ธนวาจกา. 财富(dhana)、资财(saṃ)、财富(vibhava)、财物(dabba)、财产(sāpateyya)、占有物(pariggaho)；货物(oḍḍa)、商品(bhaṇḍa)、私有物(saka)、利益(attha)，这些都是财富的表达词。 อุจฺเฉททิฏฺฐิ ปน วิภวติ อุจฺฉิชฺชติ ‘‘อตฺตา จ โลโก จ ปุน จุติโต อุทฺธํ น ชายตี’’ติ คหณโต วิภโวติ. ‘‘วิภวตณฺหา’’ติ [Pg.97] อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. วิภวตณฺหาติ หิ อุจฺเฉททิฏฺฐิสหคตาย ตณฺหาย นามํ. เอตฺถ อตฺถุทฺธาโร วุจฺจติ – 至于断灭见(ucchedadiṭṭhi)，因为它执取“我与世界死后不再生起”，即“它消亡(vibhavati)、断灭(ucchijjati)”，所以被称为“vibhava”。“非有爱”(vibhavataṇhā)这个词语可以佐证这个意义。因为“非有爱”是与断灭见相应的渴爱之名。在此，其义的纲要如下所述—— ธนนิพฺพานสมฺปตฺติ-วินาสุจฺเฉททิฏฺฐิโย; วุตฺตา วิภวสทฺเทน, อิติ วิญฺญู วิภาวเย. 财富、涅槃、成就、毁灭、断灭见；这些都被“vibhava”一词所表达，智者(viññū)应如是辨明。 ปาตุภาโวติ ปาตุภวนํ ปาตุภาโว. อาวิภาโวติ อาวิภวนํ อาวิภาโว, อุภินฺนเมเตสํ ปากฏตา อิจฺเจวตฺโถ. ติโรภาโวติ ติโรภวนํ ติโรภาโว, ปฏิจฺฉนฺนภาโว. วินาภาโวติ วินาภวนํ วินาภาโว, วิโยโค. โสตฺถิภาโวติ โสตฺถิภวนํ โสตฺถิภาโว, สุวตฺถิภาโว สุขสฺส อตฺถิตา, อตฺถโต ปน นิพฺภยตา นิรุปทฺทวตา เอว. อตฺถิภาโวติ อตฺถิตา วิชฺชมานตา อวิวิตฺตตา. นตฺถิภาโวติ นตฺถิตา อวิชฺชมานตา วิวิตฺตตา ริตฺตตา ตุจฺฉตา สุญฺญตา. โอการนฺตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส. 显现(pātubhāva)即是出现(pātubhavana)。显露(āvibhāva)即是显现(āvibhavana)；这两个词的意思就是“显明”(pākaṭatā)。隐没(tirobhāva)即是消失(tirobhavana)，意为“被隐藏的状态”(paṭicchannabhāva)。分离(vinābhāva)即是“无……的状态”(vinābhavana)，意为“分离”(viyoga)。安稳(sotthibhāva)即是“安稳的状态”(sotthibhavana)，即“吉祥的状态”(suvatthibhāva)、“乐的存在”(sukhassa atthitā)；但就意义而言，即是“无畏”(nibbhayatā)与“无灾患”(nirupaddavatā)。存在(atthibhāva)即是“有性”(atthitā)、“存在”(vijjamānatā)、“不分离”(avivittatā)。不存在(natthibhāva)即是“无性”(natthitā)、“不存在”(avijjamānatā)、“分离”(vivittatā)、“空洞”(rittatā)、“空虚”(tucchatā)、“空性”(suññatā)。这是对以“o”结尾的阳性词的解释(niddesa)。 อภิภวตีติ อภิภวิตา, ปรํ อภิภวนฺโต โย โกจิ. เอวํ ปริภวิตา, อนุภวตีติ อนุภวิตา, สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา อนุภวนฺโต โย โกจิ. เอวํ สมนุภวิตา. ปจฺจนุภวิตา, เอตฺถ ปน ยถา ‘‘อมตสฺส ทาตา. อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา’’ติอาทีสุ ‘‘ทาตา’’ติ ปทานํ กตฺตุวาจกานํ ‘‘อมตสฺสา’’ติอาทีหิ ปเทหิ กมฺมวาจเกหิ ฉฏฺฐิยนฺเตหิ สทฺธึ โยชนา ทิสฺสติ, ตถา อิเมสมฺปิ ปทานํ ‘‘ปจฺจามิตฺตสฺส อภิภวิตา’’ติอาทินา โยชนา กาตพฺพา. เอวํ อญฺเญสมฺปิ เอวรูปานํ ปทานํ. อาการนฺตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส. “征服”(abhibhavati)者是征服者(abhibhavitā)，即任何征服他人者。同样地，有轻蔑者(paribhavitā)。“感受”(anubhavati)者是感受者(anubhavitā)，即任何感受乐、苦或不苦不乐者。同样地，有共同感受者(samanubhavitā)、亲身感受者(paccanubhavitā)。在此，正如在“不死(甘露)的给予者”(amatassa dātā)、“未生起之道的生起者”(anuppannassa maggassa uppādetā)等句中，可以看到“给予者”(dātā)等施事者表达词(kattuvācaka)与“不死的”(amatassa)等具有业格意义的第六格(属格)词相连接；同样地，这些词也应当如“敌人的征服者”(paccāmittassa abhibhavitā)这样来连接。其他类似形式的词也应如此。这是对以“ā”结尾的阳性词的解释(niddesa)。 ภวตีติ ภวํ. ภวิสฺสตีติ วา ภวํ, วฑฺฒมาโน ปุคฺคโล. ‘‘สุวิชาโน ภวํ โหติ, สุวิชาโน ปราภโว. ธมฺมกาโม [Pg.98] ภวํ โหติ, ธมฺมเทสฺสี ปราภโว’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อถ วา เยน สทฺธึ กเถติ, โส ‘‘ภว’’นฺติ วตฺตพฺโพ, ‘‘ภวํ กจฺจายโน. ภวํ อานนฺโท. มญฺเญ ภวํ ปตฺถยติ, รญฺโญ ภริยํ ปติพฺพต’’นฺติอาทีสุ. เอตฺถ ปน ธาตุอตฺเถ อาทโร น กาตพฺโพ, สมฺมุติอตฺเถเยวาทโร กาตพฺโพ ‘‘สงฺเกตวจนํ สจฺจํ, โลกสมฺมุติการณ’’นฺติ วจนโต. โวหารวิสยสฺมิญฺหิ โลกสมฺมุติ เอว ปธานา อวิลงฺฆนียา. ปราภวตีติ ปราภวํ. เอวํ ปริภวํ. อภิภวํ. อนุภวํ. ปภวติ ปโหติ สกฺโกตีติ ปภวํ, ปโหนฺโต โย โกจิ. น ปภวํ อปฺปภวํ, ‘‘อปฺปภว’’นฺติ จ อิทํ ชาตเก ทิฏฺฐํ – “存在”(bhavati)即是“兴盛”(bhavaṃ)。或“将存在”(bhavissati)亦是“兴盛”，指增长的人(puggala)。“兴盛易知，衰败亦易知。爱法者兴盛，憎法者衰败。”——此句为该义的佐证。或者，与之交谈者，应被称为“尊者”(bhavaṃ)，如：“尊者迦旃延(Kaccāyana)。尊者阿难(Ānanda)。我想尊者希望国王忠贞的妻子”等。于此，不应执着于词根义，而应重视世俗义(sammutiattha)，如言：“约定语是真实，乃世间共许之因。”在言谈领域，世间共许最为重要，不可违背。“衰败”(parābhavati)即是“衰败”(parābhavaṃ)。同样地，有“轻蔑”(paribhavaṃ)、“战胜”(abhibhavaṃ)、“体验”(anubhavaṃ)。“能生起”(pabhavati)、“能够”(pahoti)、“能胜任”(sakkoti)者为“能者”(pabhavaṃ)，即任何有能力者。“不能”者为“无能者”(appabhavaṃ)，此“无能者”一词见于《本生经》(Jātaka)中—— ‘‘ฉินฺนพฺภมิว วาเตน, รุณฺโณ รุกฺขมุปาคมึ; โสหํ อปฺปภวํ ตตฺถ, สาขํ หตฺเถหิ อคฺคหิ’’นฺติ “我如被风吹散的云朵，哭泣着走向树木；我在那里无能为力(appabhava)，用手抓住了树枝。” ตตฺถ สาธกวจนมิทํ. นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส. 此即佐证之语。这是对以随韵(niggahīta)结尾的阳性词的解释(niddesa)。 ธนภูตีติ ธนมสฺส ภวตูติ ธนภูติ. สิริภูตีติ โสภาย เจว ปญฺญาปุญฺญานญฺจ อธิวจนํ. สา อสฺส ภวตูติ สิริภูติ. เอวํ โสตฺถิภูติ, สุวตฺถิภูติ. อิการนฺตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส. 财富成就(dhanabhūti)是指愿他拥有财富，因此称为财富成就。吉祥成就(siribhūti)是对庄严以及智慧与福德(paññāpuñña)的另一种称呼。愿他拥有吉祥，因此称为吉祥成就。同样有安乐成就(sotthibhūti)、吉祥成就(suvatthibhūti)。这是对以“i”结尾的阳性词的解释(niddesa)。 ภาวีติ ภวนสีโล ภาวี, ภวนธมฺโม ภาวี, ภวเน สาธุการี ภาวี. เอวํ วิภาวี. สมฺภาวี. ปริภาวีติ. ตตฺร วิภาวีติ อตฺถวิภาวเน สมตฺโถ ปณฺฑิโต วุจฺจติ. เอตฺถ วิทฺวา, วิชฺชาคโต, ญาณีติอาทิ ปริยายวจนํ ทฏฺฐพฺพํ. ภวนฺติ จตฺร – 修习者(bhāvī)是指有修习倾向者，有修习之法者，于修习精进者。同样，智者(vibhāvī)、可能者(sambhāvī)、轻蔑者(paribhāvī)。其中，智者(vibhāvī)是指于义理之分别有能力之贤者(paṇḍita)。此处当知“有知者”(vidvā)、“具明者”(vijjāgato)、“有智者”(ñāṇī)等是同义词。在此有—— วิทฺวา วิชฺชาคโต ญาณี, วิภาวี ปณฺฑิโต สุธี; พุโธ วิสารโท วิญฺญู, โทสญฺญู วิทฺทสุ วิทู. 有知者(vidvā)、具明者(vijjāgato)、有智者(ñāṇī)、智者(vibhāvī)、贤者(paṇḍita)、善慧者(sudhī)；觉者(budha)、无畏者(visārada)、智者(viññū)、识过者(dosaññū)、博学者(viddasu)、通达者(vidū)。 วิปสฺสี [Pg.99] ปฏิภาณี จ, เมธาวี นิปโก กวิ; กุสโล วิทุโร ธีมา, คติมา มุติมา จยํ. 毗婆尸(Vipassī)、具辩才者(paṭibhāṇī)、具慧者(medhāvī)、敏锐者(nipaka)、诗人(kavi)；善巧者(kusala)、通达者(vidura)、具智者(dhīmā)、有悟性者(gatimā)、有才智者(mutimā)。 จกฺขุมา กณฺณวา ทพฺโพ, ธีโร ภูริ วิจกฺขโณ; สปฺปญฺโญ พุทฺธิมา ปญฺโญ, เอวํนามา วิภาวิโนติ. 具眼者(cakkhumā)、具耳者(kaṇṇavā)、贤能者(dabba)、贤明者(dhīra)、博识者(bhūri)、善察者(vicakkhaṇa)；具正慧者(sappañña)、具觉慧者(buddhimā)、具慧者(pañña)，这些都是智者(vibhāvī)的名称。 อีการนฺตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส. 这是对以“ī”结尾的阳性词的解释。 สยมฺภูติ สยเมว ภวตีติ สยมฺภู. โก โส? อนฺตเรน ปโรปเทสํ สามํเยว สพฺพํ เญยฺยธมฺมํ ปฏิวิชฺฌิตฺวา สพฺพญฺญุตํ ปตฺโต สกฺยมุนิ ภควา. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา – “自生者”(Sayambhū)，即自己成就者。是谁呢？是不依靠他人的教导，自己彻悟一切应知之法(ñeyyadhamma)，证得一切知智(sabbaññuta)的释迦牟尼世尊(bhagavā)。世尊曾这样说： ‘‘น เม อาจริโย อตฺถิ, สทิโส เม น วิชฺชติ; สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ, นตฺถิ เม ปฏิปุคฺคโล. “我无师长，亦无与我等同者；于包含天人的世界中，无有我的匹敌者(paṭipuggalo)。 อหญฺหิ อรหา โลเก, อหํ สตฺถา อนุตฺตโร; เอโกมฺหิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, สีตีภูโตสฺมิ นิพฺพุโต’’ติ. 我于世间为阿罗汉，我乃无上导师；我为唯一正自觉者，已得清凉、已般涅槃。” อตฺถโต ปน ปารมิตาปริภาวิโต สยมฺภูญาเณน สห วาสนาย วิคตวิทฺธสฺตนิรวเสสกิเลโส มหากรุณาสพฺพญฺญุตญฺญาณาทิอปริเมยฺยคุณคณาธาโร ขนฺธสนฺตาโน สยมฺภู. โส เอวํภูโต ขนฺธสนฺตาโน โลเก อคฺคปุคฺคโลติ วุจฺจติ. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา ‘‘เอกปุคฺคโล ภิกฺขเว โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ อจฺฉริยมนุสฺโส, กตโม เอกปุคฺคโล? ตถาคโต ภิกฺขเว อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ. โส เอกปุคฺคโล เอตรหิ ‘‘สพฺพญฺญู, สุคโต’’ติอาทีหิ ยถาภุจฺจคุณาธิคตนาเมหิ จ ปสิทฺโธ, ‘‘โคตโม อาทิจฺจพนฺธู’’ติ โคตฺตโต จ ปสิทฺโธ, สกฺยปุตฺโต สกฺโก สกฺยมุนิ สกฺยสีโห สกฺยปุงฺคโวติ กุลโต จ ปสิทฺโธ, สุทฺโธทนิมายาเทวีสุโตติ [Pg.100] มาตาปิติโต จ ปสิทฺโธ, สิทฺธตฺโถติ คหิตนาเมน จ ปสิทฺโธ. ภวนฺติ จตฺร – 就真实意义(Atthato)而言，圆满了诸波罗蜜(pāramitā)，以自生智(sayambhūñāṇa)连同习气(vāsanā)一起断尽无余烦恼，是具有大悲(mahākaruṇā)、一切知智(sabbaññutaññāṇa)等无量功德群之依处的五蕴相续(khandhasantāna)，即是自生者(sayambhū)。如此的五蕴相续，在世间被称为最胜之人(aggapuggala)。正如世尊(bhagavā)所说：“诸比丘，有一人(ekapuggala)在世间出现，是稀有之人(acchariyamanusso)。哪一个唯一之人呢？诸比丘，就是如来(tathāgato)、阿罗汉(arahaṃ)、正等觉者(sammāsambuddho)。”这位唯一之人，现在以“一切知者(sabbaññū)、善逝(sugato)”等如实证得功德的名称而闻名，以“乔达摩(Gotama)、日种亲族(ādiccabandhu)”等种姓(gotta)而闻名，以“释迦子(sakyaputto)、释迦人(sakko)、释迦牟尼(sakyamuni)、释迦狮子(sakyasīho)、释迦英杰(sakyapuṅgavo)”等家族(kula)而闻名，以“净饭王与摩耶夫人之子(suddhodanimāyādevīsuto)”等父母而闻名，以及以“悉达多(siddhattho)”这个被赋予的名字而闻名。于此有偈： โย เอกปุคฺคโล อาสิ, พุทฺโธ โส วทตํ วโร; โคตฺตโต โคตโม นาม, ตเถวาทิจฺจพนฺธุ จ. 曾有此唯一之人，彼佛陀是言说者中最胜者；依其种姓名为乔达摩，亦是日种亲族。 สกฺยกุเล ปสูตตฺตา, สกฺยปุตฺโตติ วิสฺสุโต; สกฺโก อิติ จ อวฺหิโต, ตถา สกฺยมุนีติ จ. 因生于释迦族(Sakyakula)，故以“释迦子”闻名；亦被称为“释迦人”，以及“释迦牟尼”。 สพฺพตฺถ เสฏฺฐภาเวน, สกฺเย จ เสฏฺฐภาวโต; สกฺยสีโหติ โส สกฺย-ปุงฺคโวติ จ สมฺมโต. 因其于一切处最为殊胜，且于释迦族中亦为最胜；故被公认为“释迦狮子”，亦是“释迦英杰”。 สุทฺโธทนีติ ปิติโต, นเภ จนฺโทว วิสฺสุโต; มาติโตปิ จ สญฺญาโต, มายาเทวีสุโต อิติ. 依其父而被称为“净饭王之子”，名声如空中之月；依其母亦被称为“摩耶夫人之子”。 สพฺพญฺญู สุคโต พุทฺโธ, ธมฺมราชา ตถาคโต; สมนฺตภทฺโท ภควา, ชิโน ทสพโล มุนิ. 一切知者、善逝、佛陀，法王(dhammarājā)、如来；遍吉祥(Samantabhadda)、世尊，胜者(jina)、十力者(dasabala)、牟尼(muni)。 สตฺถา วินายโก นาโถ,มุนินฺโท โลกนายโก; นราสโภ โลกชิโน,สมฺพุทฺโธ ทฺวิปทุตฺตโม. 导师(satthā)、调御者(vināyako)、救护者(nātho)，牟尼之王(munindo)、世间导师(lokanāyako)；人中雄(narāsabho)、世间胜者(lokajino)，正等觉者、二足中尊(dvipaduttamo)。 เทวเทโว โลกครุ, ธมฺมสฺสามี มหามุนิ; สมนฺตจกฺขุ ปุริส-ทมฺมสารถิ มารชิ. 天中天(devadevo)、世间师(lokagaru)，法主(dhammassāmī)、大牟尼(mahāmuni)；遍眼(samantacakkhu)、调御丈夫(purisadammasārathi)、降魔者(māraji)。 ธมฺมิสฺสโร จ อทฺเวชฺฌ-วจโน สตฺถวาหโก; วิสุทฺธิเทโว เทวาติ-เทโว จ สมณิสฺสโร. 法自在者(dhammissaro)、无二言者(advejjhavacano)、商队首领(satthavāhako)；清净天(visuddhidevo)、天中天(devātidevo)、沙门之主(samaṇissaro)。 ภูริปญฺโญ’นธิวโร, นรสีโห จ จกฺขุมา; มุนิมุนิ นรวโร, ฉฬภิญฺโญ ชเน สุโต. 广慧者(bhūripañño)、无上者(anadhivaro)，人中狮子(narasīho)、具眼者(cakkhumā)；牟尼中的牟尼(munimuni)、人中胜者(naravaro)，六神通者(chaḷabhiñño)、众所闻者。 องฺคีรโส ยติราชา, โลกพนฺธุ’มตนฺทโท; วตฺตา ปวตฺตา สทฺธมฺม-จกฺกวตฺตี ยติสฺสโร. 安耆罗娑(Aṅgīraso)、瑜伽士之王(yatirājā)，世间亲友(lokabandhu)、施不死者(amatandado)；演说者(vattā)、转动者(pavattā)、正法转轮王(saddhammacakkavattī)、瑜伽士之主(yatissaro)。 โลกทีโป [Pg.101] สิรีฆโน, สมณินฺโท นรุตฺตโม; โลกตฺตยวิทู โลก-ปชฺโชโต ปุริสุตฺตโม. 世间灯(lokadīpo)、吉祥者(sirīghano)，沙门之王(samaṇindo)、人中上者(naruttamo)；三界知者(lokattayavidū)、世间之光(lokapajjoto)、人中最上者(purisuttamo)。 สจฺจทโส สตปุญฺญ-ลกฺขโณ สจฺจสวฺหโย; รวิพนฺธา’สมสโม, ปญฺจเนตฺต’คฺคปุคฺคโล. 真见者(saccadaso)、具百福相者(satapuññalakkhaṇo)、真实名者(saccasavhayo)；日种亲族、无等等者(asamasamo)、具五眼者(pañcanetto)、最上之人。 สพฺพาภิภู สพฺพวิทู, สจฺจนาโม จ ปารคู; ปุริสาติสโย สพฺพ-ทสฺสาวี นรสารถิ. 一切胜者(sabbābhibhū)、一切知者(sabbavidū)，真实名者(saccanāmo)、达彼岸者(pāragū)；人中殊胜者(purisātisayo)、一切见者(sabbadassāvī)、人之调御者(narasārathi)。 สมฺมาสมฺพุทฺโธ อิติ โส, ญาโต สตฺตุตฺตโมติ จ; ตาที วิภชฺชวาทีติ, มหาการุณิโกติ จ. 他被称为正等觉者，亦被称为最胜有情(sattuttamo)；是如是者(tādī)、分别说者(vibhajjavādī)，亦是大悲者(mahākāruṇiko)。 จกฺขุภูโต ธมฺมภูโต, ญาณภูโตติ วณฺณิโต; พฺรหฺมภูโตติ ปุริสา-ชญฺโญ อิติ จ โถมิโต. 他被描述为已成眼者(cakkhubhūto)、已成法者(dhammabhūto)、已成智者(ñāṇabhūto)；也被赞颂为已成梵者(brahmabhūto)、人中良马(purisājañño)。 โลกเชฏฺโฐ สยมฺภู จ, มเหสิ มารภญฺชโน; อโมฆวจโน ธมฺม-กาโย มาราภิภู อิติ. 世间最上者(lokajeṭṭho)、自生者，大仙(mahesi)、破魔者(mārabhañjano)；不虚言者(amoghavacano)、法身(dhammakāyo)、降魔者(mārābhibhū)。 อสงฺขฺเยยฺยานิ นามานิ, สคุเณน มเหสิโน; นามํ คุเณหิ นิสฺสิตํ, โก กวินฺโท กเถสฺสติ. 大仙的名称无量(asaṅkhyeyya)，皆由其功德而来；名称依于功德，哪位诗王(kavindo)能尽述呢？ ตตฺร สพฺพญฺญุ อิจฺจาทิ-นามํ สาธารณํ ภเว; สพฺเพสานมฺปิ พุทฺธานํ, โคตโม อิติอาทิ น. 其中，“一切知者”等名称是共通的，为所有佛陀所共有；而“乔达摩”等名称则不然。 พุทฺโธ ปจฺเจกพุทฺโธ จ, ‘‘สยมฺภู’’อิติ สาสเน; เกจิ ‘‘พฺรหฺมา สยมฺภู’’ติ, สาสนาวจรํ น ตํ. 佛陀与独觉佛(paccekabuddho)，在教法(sāsana)中皆被称为“自生者”；有些人说“梵天(brahmā)是自生者”，但这不属于教法的内容。 ‘‘พุทฺโธ ตถาคโต สตฺถา, ภควา’’ติ ปทานิ ตุ; ฐาเนเนกสหสฺสมฺหิ, สญฺจรนฺติ อภิณฺหโส. 然而，“佛陀”、“如来”、“导师”、“世尊”等词，在成千上万之处频繁出现。 ตตฺร จาทิปทํ อนฺต-ปทญฺเจว อิมานิ ตุ; เอกโตปิ จรนฺตีติ, วิภาเวยฺย วิสารโท. 智者(visārado)应明了，其中首词与末词，即使单独出现亦可。 วิเสสกปทานํ ตุ, อเปกฺขกปทานิ จ; อนเปกฺขปทานีติ, ปทานิ ทุวิธา สิยุํ. 词语可分为两种：需要修饰词的词(apekkhakapada)，以及不需要修饰词的词(anapekkhakapada)。 ตถา [Pg.102] หิ สตฺถวาโห นรวโร ฉฬภิญฺโญติ เอวํปการานิ อภิธานปทานิ วิเสสกปทาเปกฺขกานิ. กถํ? 例如，“商队首领”、“人中胜者”、“六神通者”等这类名称，是需要修饰词的。如何得知呢？ ‘‘เอวํ วิชิตสงฺคามํ, สตฺถวาหํ อนุตฺตรํ; สาวกา ปยิรุปาสนฺติ, เตวิชฺชา มจฺจุหายิโน. “如此战胜诸战场，无上商队首领；三明(tevijjā)弟子勤供养，已离死魔(maccuhāyino)。” ยํ โลโก ปูชยเต,สโลกปาโล สทา นมสฺสติ จ; ตสฺเสต สาสนวรํ,วิทูหิ เญยฺยํ นรวรสฺสา’’ติ, “世间所敬仰，护世天(lokapālo)常礼；智者应了知，此人中胜者之胜教。” ‘‘ฉฬภิญฺญสฺส สาสน’’นฺติ จ เอวํ วิเสสกปทาเปกฺขกานิ ภวนฺติ. พุทฺโธ ชิโน ภควาติ เอวํปการานิ ปน โน วิเสสกาเปกฺขานีติ ทฏฺฐพฺพํ. 以及“六神通者的教法”，像这样，（这些名称）都是需要修饰词的。然而应当了知，像“佛陀”、“胜者”、“世尊”这类名称则不需要修饰词。 เกจิ ปเนตฺถ เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘มุนินฺโท สมณินฺโท สมณิสฺสโร ยติสฺสโร อาทิจฺจพนฺธุ รวิพนฺธูติ เอวํปการานํ อิธ วุตฺตานมภิธานานํ วิเสสตฺถาภาวโต ปุนรุตฺติโทโส อตฺถี’’ติ. ตนฺน, อภิธานานํ อภิสงฺขรณียานภิสงฺขรณียวเสน อภิสงฺขตาภิธานานิ อนภิสงฺขตาภิธานานีติ ทฺเวธา ทิสฺสนโต. ตถา หิ กตฺถจิ เกจิ ‘‘สกฺยสีโห’’ติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘สกฺยเกสรี สกฺยมิคาธิโป’’ติอาทินา นานาวิวิธมภิธานมภิสงฺขโรนฺติ, ปาวจเนปิ หิ ‘‘ทฺวิทุคฺคมวรหนุตฺต’มลตฺถา’’ติ ปาโฐ ทิสฺสติ. ตถา เกจิ ‘‘ธมฺมราชา’’ติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘ธมฺมทิสมฺปตี’’ติอาทีนิ อภิสงฺขโรนฺติ. ‘‘สพฺพญฺญู’’ติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘สพฺพทสฺสาวี สพฺพทสฺสี’’ติอาทีนิ อภิสงฺขโรนฺติ, ‘‘สหสฺสกฺโข’’ติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘ทสสตโลจโน’’ติอาทีนิ อภิสงฺขโรนฺติ. ‘‘อาทิจฺจพนฺธู’’ติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘อรวินฺทสหายพนฺธู’’ติอาทีนิ อภิสงฺขโรนฺติ. ‘‘อมฺพุช’’นฺติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘นีรชํ กุญฺช’’นฺติอาทีนิ อภิสงฺขโรนฺติ. ปาวจเนปิ หิ [Pg.103] ยํ ปทุมํ, ตํ ชลชํ นามาติ มนฺตฺวา ปฏิสมฺภิทาปฺปตฺเตหิ อริเยหิ เทสนาวิลาสวเสน วุตฺโต ‘‘ปทุมุตฺตรนามิโน’’ติ วตฺตพฺพฏฺฐาเน ‘‘ชลชุตฺตรนามิโน’’ติ ปาโฐ ทิสฺสติ. เอวํ อภิสงฺขตาภิธานานิ ทิสฺสนฺติ. 然而，在此或许有人会这样说：“‘牟尼王(munindo)’、‘沙门王(samaṇindo)’、‘沙门主(samaṇissaro)’、‘勤行主(yatissaro)’、‘日亲(ādiccabandhu)’、‘太阳亲(ravibandhu)’等，这些在此处提到的名称，因为没有特殊的含义，所以存在重复的过失。”并非如此，因为名称依“可构作”与“不可构作”之别，可见“构作名(abhisaṅkhatābhidhāna)”与“非构作名(anabhisaṅkhatābhidhāna)”两种。例如，有些人根据“释迦狮子(sakyasīho)”这个名称，构作出“释迦鬃毛狮(sakyakesarī)、释迦兽中之王(sakyamigādhipo)”等各种各样的名称。在圣典(pāvacana)中也能看到“以二难超越无上可选择”这样的读法。同样，有些人根据“法王(dhammarājā)”这个名称，构作出“法主(dhammadisampatī)”等；根据“一切知者(sabbaññū)”这个名称，构作出“全见者(sabbadassāvī)、遍见者(sabbadassī)”等；根据“千眼(sahassakkho)”这个名称，构作出“十百眼(dasasatalocano)”等；根据“日亲”这个名称，构作出“莲花之友的亲族(aravindasahāyabandhū)”等；根据“莲花(ambuja)”这个名称，构作出“水生(nīraja)、莲丛(kuñja)”等。在圣典中，认为“莲花(paduma)”即是“水生(jalaja)”之意，因此证得四无碍解(paṭisambhidāppatta)的圣者们为了说法的庄严(desanāvilāsa)，在应该说“名为莲花上佛(padumuttaranāmino)”的地方，出现了“名为水生上佛(jalajuttaranāmino)”的读法。像这样，可以看到许多构作名。 ‘‘พุทฺโธ ภควา’’ติ อภิธานานิ ปน อนภิสงฺขตาภิธานานิ. วุตฺตญฺเหตํ ธมฺมเสนาปตินา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน ‘‘พุทฺโธติ เนตํ นามํ มาตรา กตํ, น ปิตรา กตํ, น ภคินิยา กตํ, น ญาติสาโลหิเตหิ กตํ, น เทวตาหิ กตํ, วิโมกฺขนฺติกเมตํ พุทฺธานํ ภควนฺตานํ โพธิยา มูเล สห สพฺพญฺญุตญฺญาณปฺปฏิลาภา สจฺฉิกา ปญฺญตฺติ ยทิทํ พุทฺโธ’’ติ, ตถา ‘‘ภควาติ เนตํ นามํ มาตรา กตํ…เป… สจฺฉิกา ปญฺญตฺติ ยทิทํ ภควา’’ติ. เอวํ ‘‘พุทฺโธ ภควา’’ติ อภิธานานิ อนภิสงฺขตาภิธานานิ. น หิ ตานิ อภิธานานิ เจว ‘‘สตฺถา สุคโต ชิโน’’ติอาทีนิ จ อญฺญํ กิญฺจิ อภิธานํ ปฏิจฺจ อภิสงฺขตานิ, นาปิ อญฺญานิ อภิธานานิ เอตานิ ปฏิจฺจ อภิสงฺขตานิ ทิสฺสนฺติ. ตถา หิ ‘‘พุทฺโธ’’ติ อภิธานํ ปฏิจฺจ ‘‘พุชฺฌิตา โพเธตา โพธโก’’ติอาทีนิ นามาภิธานานิ น อภิสงฺขโรนฺติ. ตถา ‘‘ภควา สตฺถา สุคโต’’ติอาทีนิ นามาภิธานานิ ปฏิจฺจ ‘‘สมฺปนฺนภโค อนุสาสโก สุนฺทรวจโน’’ติอาทีนิ นามาภิธานานิ นาภิสงฺขโรนฺติ. เอวํ อิมํ วิภาคํ ทสฺเสตุํ ‘‘มุนินฺโท สมณินฺโท สมณิสฺสโร ยติสฺสโร อาทิจฺจพนฺธุ รวิพนฺธู’’ติอาทินา นเยน ปุนรุตฺติ อมฺเหหิ กตาติ ทฏฺฐพฺพา. เอวมญฺญตฺราปิ นโย เนตพฺโพ. อตฺริทํ วุจฺจติ – 然而，“佛陀(buddho)”、“世尊(bhagavā)”这些名称，是非构作名。正如法将(dhammasenāpati)具寿(āyasmā)舍利弗(Sāriputta)曾说：“‘佛陀’这个名称不是母亲取的，不是父亲取的，不是姐妹(bhaginiyā)取的，不是亲戚血缘者(ñātisālohitehi)取的，也不是天神取的。这是诸佛世尊在菩提(bodhi)树下获得一切知智(sabbaññutaññāṇappaṭilābha)时，证得解脱(vimokkhantika)后现证的施设(sacchikā paññatti)，即‘佛陀’。”同样，“‘世尊’这个名称不是母亲取的……现证的施设，即‘世尊’。”因此，“佛陀”、“世尊”这些名称，都是非构作名。这些名称，以及“导师(satthā)”、“善逝(sugato)”、“胜者(jino)”等，并非依赖于其他名称而被构作，也不见其他名称依赖于这些名称而被构作。例如，人们不会根据“佛陀”这个名称，构作出“觉悟者(bujjhitā)”、“使人觉悟者(bodhetā)”、“觉者(bodhako)”等名称。同样，人们不会根据“世尊”、“导师”、“善逝”等名称，构作出“具足福德者(sampannabhago)”、“教导者(anusāsako)”、“善语者(sundaravacano)”等名称。应当明白，为了显示这种区别，我们才以“牟尼王、沙门王、沙门主、勤行主、日亲、太阳亲”等方式进行了重复。在其他地方也应如此推论。在此说到： ‘‘อภิสงฺขตนามญฺจ, นามญฺจานภิสงฺขตํ; ทฺวิทุคฺคมวโร พุทฺโธ, อิติ นามํ ทฺวิธา ภเว’’ติ. “构作名与非构作名，佛陀超越二难(dviduggamavaro)，如是名称有二种。” ปภูติ ปรํ ปสยฺห ภวตีติ ปภู, อิสฺสโร. ‘‘อรญฺญสฺส ปภู อยํ ลุทฺทโก’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อภิภูติ [Pg.104] อภิภวตีติ อภิภู, อสญฺญสตฺโต. กึ โส อภิภวิ? จตฺตาโร ขนฺเธ อรูปิโน. อิติ จตฺตาโร ขนฺเธ อรูปิโน อภิภวีติ อภิภู. โส จ โข นิจฺเจตนตฺตา อภิภวนกฺริยายาสติ ปุพฺเพวา’สญฺญุปฺปตฺติโต ฌานลาภิกาเล อตฺตนา อธิคตปญฺจมชฺฌานํ สญฺญาวิราควเสน ภาเวตฺวา จตฺตาโร อรูปกฺขนฺเธ อสญฺญิภเว อปฺปวตฺติกรเณน อภิภวิตุมารภิ, ตทภิภวนกิจฺจํ อิทานิ สิทฺธนฺติ อภิภวีติ อภิภูติ วุจฺจติ. อปิจ นิจฺเจตนภาเวน อภิภวนพฺยาปาเร อสติปิ ปุพฺเพ สเจตนกาเล สพฺยาปารตฺตา สเจตนสฺส วิย นิจฺเจตนสฺสาปิ สโต ตสฺส อุปจาเรน สพฺยาปารตาวจนํ ยุชฺชเตว. ทิสฺสติ หิ โลเก สาสเน จ สเจตนสฺส วิย อเจตนสฺสปิ อุปจาเรน สพฺยาปารตาวจนํ. ตํ ยถา? กูลํ ปติตุกามํ, เอวํ โลเก. สาสเน ปน – “主宰”(pabhū)是因为能强力地凌驾于他人之上(paraṃ pasayha)而存在，即自在者(issaro)。“这个猎人是森林的主宰”这句话可以证明这个含义。“征服者”(abhibhū)是因为能征服，指无想有情(asaññasatto)。他征服了什么？四种无色蕴(arūpino khandhe)。因此，他征服了四种无色蕴，所以是“征服者”。虽然他因无心识(niccetanattā)而无征服之行，但在生为无想有情之前，于获得禅定时，通过修习自己所证得的第五禅，以离想(saññāvirāga)的方式，使四种无色蕴在无想有(asaññibhave)中不再生起，由此开始征服它们。现在，此征服之业已完成，故称“征服者”。此外，即使他因无心识而无征服之作用(abhibhavanabyāpāra)，但由于过去有心识时曾有作用，故可如对有心识者般，以转喻(upacāra)方式称其有作用，此亦合理。事实上，在世间和教法中，皆可见如对有心识者般，以转喻方式称无心识者有作用。例如，世间说“河岸欲崩塌”；在教法中—— ‘‘โรทนฺเต ทารเก ทิสฺวา, อุพฺพิคฺคา วิปุลา ทุมา; สยเมโวนมิตฺวาน, อุปคจฺฉนฺติ ทารเก’’ติ จ “见到哭泣的孩童，巨大的树木感到战栗(ubbiggā)；它们自己弯下(onamitvāna)身来，靠近孩童。” ‘‘องฺคาริโน ทานิ ทุมา ภทนฺเต, ผเลสิโน ฉทนํ วิปฺปหายา’’ติ จ ‘‘ผลํ โตเสติ กสฺสก’’นฺติ จ อาทิ. อภิภูสทฺทสฺส อสญฺญสตฺตาภิธานตฺเต ‘‘อภิภุํ อภิภุโต มญฺญตี’’ติ อิทเมตฺถ สาธกํ วจนํ. อถ วา อภิภวตีติ อภิภู, ปเรสมภิภวิตา โย โกจิ. วิเสสโต ปน ตถาคโตเยว อภิภู. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา ‘‘ตถาคโต ภิกฺขเว อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี’’ติ. เกจิ ปน ‘‘อภิภู นาม สหสฺโส พฺรหฺมา’’ติ วทนฺติ. “尊者(bhadante)，树木现在已如火炭般红(aṅgārino)；它们盼望着果实(phalesino)，舍弃了叶子(chadanaṃ)。”以及“果实令农夫满足”等。关于“征服者”(abhibhū)一词指称无想有情，“他构想‘征服者’，他从‘征服者’而构想(abhibhuṃ abhibhuto maññatī)”这句话可作为佐证。或者说，“征服者”是因为能征服，指任何能征服他人者。然而，特别地，唯有如来(tathāgata)才是“征服者”。世尊曾说：“诸比丘，如来是征服者，不被征服，洞察一切者(aññadatthudaso)，是自在者(vasavattī)。”也有人说：“征服者”指的是千梵天(sahasso brahmā)。 วิภูติ วิเสสภูโตติ วิภู, ‘‘ภวโสตํ สเจ พุทฺโธ, ติณฺโณ โลกนฺตคู วิภู’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ [Pg.105] วจนํ. วิภูติ เหตฺถ รูปกายธมฺมกายสมฺปตฺติยา วิเสสภูโตติ อตฺโถ. อาห จ – 因其殊胜，故为“殊胜者”(vibhū)。“佛若渡有流(bhavasota)，达世间边际者(lokantagū)，即为殊胜者。”此句是此义的证明。此处，“殊胜者”的含义是，由色身(rūpakāya)与法身(dhammakāya)的成就(sampattiyā)而殊胜。又说： ‘‘ทิสฺสมาโนปิ ตาวสฺส, รูปกาโย อจินฺติโย; อสาธารณญาณฏฺเฐ, ธมฺมกาเย กถาว กา’’ติ. “即使他的色身(rūpakāyo)可见，也是不可思议的；在不共智慧所依的法身(dhammakāye)中，又何须多言呢？” อธิภูติ อธิภวตีติ อธิภู, อิสฺสโร. “因能征服，故为‘主宰’(adhibhū)，即自在者(issaro)。” ‘‘ตทา มํ ตปเตเชน, สนฺตตฺโต ติทิวาธิภู; ธาเรนฺโต พฺราหฺมณํ วณฺณํ, ภิกฺขาย มํ อุปาคมี’’ติ – “那时，天界主宰者(tidivādhibhū)因苦行之热力而受苦，现婆罗门(brāhmaṇa)之相，前来我处乞食。” อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ปติภูติ ปติภูโตติ ปติภู, ‘‘โคณสฺส ปติภู’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. โคตฺรภูติ โคตฺตสงฺขาตํ อมตมหานิพฺพานํ อารมฺมณํ กตฺวา ภูโตติ โคตฺรภู, โสตาปตฺติมคฺคสฺส อนนฺตรปจฺจเยน สิขาปฺปตฺตพลววิปสฺสนาจิตฺเตน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา ‘‘กตโม จ ปุคฺคโล โคตฺรภู? เยสํ ธมฺมานํ สมนนฺตรา อริยธมฺมสฺส อวกฺกนฺติ โหติ, เตหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล โคตฺรภู’’ติ, อิทเมเวตฺถ อตฺถสาธกํ วจนํ. อปิจ สมโณติ โคตฺตมตฺตมนุภวมาโน กาสาวกณฺฐสมโณปิ โคตฺรภู. โส หิ ‘‘สมโณ’’ติ โคตฺตมตฺตํ อนุภวติ วินฺทติ, น สมณธมฺเม อตฺตนิ อวิชฺชมานตฺตาติ ‘‘โคตฺรภู’’ติ วุจฺจติ, ‘‘ภวิสฺสนฺติ โข ปนานนฺท อนาคตมทฺธานํ โคตฺรภุโน กาสาวกณฺฐา ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. วตฺรภูติ สกฺโก. โส หิ มาตาปิติภรณาทีหิ สตฺตหิ วตฺเตหิ สกฺกตฺตํ ลภิตฺวา อญฺเญ เทเว วตฺเตน อภิภวตีติ วตฺรภู. อาคมฏฺฐกถายํ ปน ภูธาตุมฺหิ ลพฺภมานํ ปตฺติอตฺถมฺปิ คเหตฺวา ‘‘วตฺเตน อญฺเญ อภิภวิตฺวา เทวิสฺสริยํ ปตฺโตติ วตฺรภู’’ติ [Pg.106] วุตฺตํ, ‘‘วตฺรนามกํ วา อสุรํ อภิภวตีติ วตฺรภู’’ติ จ, ‘‘วตฺรภู ชยตํปิตา’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. เอตฺถ หิ วตฺรภูติ วตฺรนามกสฺส อสุรสฺส อภิภวิตา. ชยตํ ปิตาติ ชยนฺตานํ ปิตา. ‘‘สกฺโก อินฺโท ปุรินฺทโท’’ อิจฺจาทิ ปริยายวจนํ. อิทํ ตุ ธาตาธิกาเร ปกาเสสฺสาม. ปราภิภูติ ปรมภิภวตีติ ปราภิภู. เอวํ รูปาภิภูติอาทีสุปิ. สพฺพาภิภูติ สพฺพมภิภวิตพฺพํ อภิภวตีติ สพฺพาภิภู. สพฺพาภิภูติ จ อิทํ นามํ ตถาคตสฺเสว ยุชฺชติ. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา – “此句是此义的证明。因作保，故为‘担保者’(patibhū)；‘牛的担保者’此句是此义的证明。以名为种姓(gotta)的不死大涅槃(amatamahānibbāna)为所缘而生起，故为‘种姓者’(gotrabhū)；是作为入流道(sotāpattimagga)的无间缘(anantarapaccaya)、具足已达顶峰的强力观心的个人。世尊曾说：‘何种个人是种姓者？紧随某些法之后，圣法(ariyadhamma)即会降临，具足此等法的人，是为种姓者。’此句即是此义的证明。此外，仅体验到‘沙门’(samaṇa)之名、颈缠袈裟(kāsāvakaṇṭha)的沙门也是‘种姓者’。因为他只体验、获得‘沙门’之名，但自身中并不存在沙门之法(samaṇadhamma)，故被称为‘种姓者’。‘阿难，未来世将有颈缠袈裟、毁坏戒行(dussīla)、具足恶法(pāpadhamma)的种姓者。’此句是此义的证明。‘胜敌者’(vatrabhū)是帝释(sakka)。他因奉养父母等七种义务(vatta)而获得帝释的地位，并以其义务胜过其他天神，故为胜敌者。但在《阿含义注》(Āgamaṭṭhakathā)中，也取了‘bhū’词根中可得的‘获得’(patti)之义，而说：‘以义务胜过其他[天神]而获得天界主权，故为胜敌者’，或者说‘因为他战胜了名为跋陀罗(Vatra)的阿修罗(asura)，故为胜敌者’。‘胜敌者，胜利者之父’此句是此义的证明。在此，‘胜敌者’是名为跋陀罗的阿修罗的征服者。‘胜利者之父’即胜利者们的父亲。‘帝释、因陀罗(Inda)、城镇施与者(Purindada)’等是其同义词。这个我们将在词根部分阐明。‘胜他者’(parābhibhū)是：他胜过他人，故为胜他者。‘胜色’等也是如此。‘一切胜者’(sabbābhibhū)是：他胜过一切应被胜过者，故为一切胜者。而‘一切胜者’这个名称只适用于如来。世尊曾说——” ‘‘สพฺพาภิภู สพฺพวิทูหมสฺมิ,สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺโต; สพฺพญฺชโห ตณฺหกฺขเย วิมุตฺโต,สยํ อภิญฺญาย กมุทฺทิเสยฺย’’นฺติ. “我是一切胜者(sabbābhibhū)，一切知者(sabbavidū)，于一切法中无所染著；我已舍弃一切，于爱尽中解脱，亲自证悟，我当称谁为师呢？” อูการนฺตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส. นิยตปุลฺลิงฺคนิทฺเทโสยํ. “以‘ū’结尾的阳性名词的解释。这是固定阳性词的解释。” อิทานิ อนิยตลิงฺคานํ นิยตลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตานํ ภูตปราภูต สมฺภูตสทฺทาทีนํ นิทฺเทโส วุจฺจติ. ตตฺร ภูโตติ อตฺตโน ปจฺจเยหิ อภวีติ ภูโต, ภูโตติ ชาโต สญฺชาโต นิพฺพตฺโต อภินิพฺพตฺโต ปาตุภูโต, ภูโตติ วา ลทฺธสรูโป โย โกจิ สวิญฺญาณโก วา อวิญฺญาณโก วา. อถ วา ตถากาเรน ภวตีติ ภูโต, ภูโตติ สจฺโจ ตโถ อวิตโถ อวิปรีโต โย โกจิ, เอตฺถ โย ภูตสทฺโท สจฺจตฺโถ, ตสฺส ‘‘ภูตฏฺโฐ’’ติ อิทเมตฺถ สาธกํ วจนํ. ปราภูโตติ ปราภวีติ ปราภูโต. สุฏฺฐุ ภูโตติ สมฺภูโต. วิเสเสน ภูโตติ วิภูโต. วิสฺสุโต ภูโตติ วา วิภูโต, ‘‘วิภูตารมฺมณ’’นฺติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. วิภวีติ วา วิภูโต, วินฏฺโฐติ อตฺโถ, ‘‘รูเป วิภูเต น ผุสนฺติ ผสฺสา’’ติ [Pg.107] อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ปากโฏ ภูโตติ ปาตุภูโต. อาวิ ภวตีติ อาวิภูโต. เอวํ ติโรภูโต. วินาภูโต. ภวิตุมนุจฺฉวิโกติ ภพฺโพ. ปริภวิยเต โสติ ปริภูโต. เยน เกนจิ โย ปีฬิโต หีฬิโต วา, โส ปริภูโต. คมฺยมานตฺโถ ยถากามจารี. อภิภวิยฺยเต โสติ อภิภูโต. อธิภวิยเต โสติ อธิภูโต. เอวํ อทฺธภูโต. เอตฺถ อธิสทฺเทน สมานตฺโถ อทฺธสทฺโท, ‘‘จกฺขุ ภิกฺขเว อทฺธภูตํ, รูปา อทฺธภูตา, จกฺขุวิญฺญาณํ อทฺธภูต’’นฺติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ, ตถา ‘‘อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ น เหว อนทฺธภูตํ อตฺตานํ น อทฺธภาเวตี’’ติ ปทมฺปิ. ตตฺถ อนทฺธภูตนฺติ ทุกฺเขน อนธิภูตํ. ทุกฺเขน อนธิภูโต นาม มนุสฺสตฺตภาโว วุจฺจติ, ตํ น อทฺธภาเวติ นาภิภวตีติ สุตฺตปทตฺโถ. “现在要解说那些不定性(aniyataliṅga)，但被归入固定性别词类中的‘已成’(bhūta)、‘已败’(parābhūta)、‘已生’(sambhūta)等词语的解释。其中，‘已成’(bhūta)是：因自己的缘(paccaya)而有，故为‘已成’；‘已成’即是已生、已发生、已产生、已完全产生、已出现；或者说，‘已成’是指任何已获得自身形态的有情(saviññāṇaka)或无情物(aviññāṇaka)。再者，以如是形态而有，故为‘已成’；或者说，‘已成’是指任何真实(sacca)、如实、不虚、不颠倒者。此处，‘bhūta’一词有真实义，‘真实义’(bhūtaṭṭho)此句是此义的证明。‘已败’(parābhūta)是：已败坏，故为‘已败’。‘善成’(sambhūta)是：善已成，故为‘善成’。‘殊成’(vibhūta)是：殊胜地已成，故为‘殊成’。或者，‘闻名’(vibhūta)是：已闻名，‘显明所缘’(vibhūtārammaṇa)此句是此义的证明。或者，‘已灭’(vibhūta)是：已消亡，义为已坏灭，‘色已灭时，诸触不触’(rūpe vibhūte na phusanti phassā)此句是此义的证明。‘已显’(pātubhūta)是：已显现，故为‘已显’。‘已明’(āvibhūta)是：已显明，故为‘已明’。同样有‘已隐’(tirobhūta)、‘已离’(vinābhūta)。‘堪能’(bhabbo)是：适宜于有，故为‘堪能’。‘被轻’(paribhūta)是：他被轻蔑，故为‘被轻’。任何被压迫或被轻视者，即为‘被轻’。其义可解为随心所欲者。‘被胜’(abhibhūta)是：他被战胜，故为‘被胜’。‘被制’(adhibhūta)是：他被制伏，故为‘被制’。同样有‘被制’(addhabhūta)。此处，‘addha’一词与‘adhi’一词同义。‘诸比丘，眼被制伏，色被制伏，眼识被制伏’此句是此义的证明；又如‘诸比丘，于此，比丘不使未被制伏的自己被制伏’此句亦然。其中，‘未被制伏’(anaddhabhūta)是指未被苦所制伏。未被苦所制伏者，名为人身(manussattabhāva)，不使其被制伏，即不压倒它，这是经句的含义。” อนุภวิยเต โสติ อนุภูโต. เอวํ สมนุภูโต. ปจฺจนุภูโต. ภาวิโต. เอตฺถ ภาวิโตติ อิมินา สมานาธิกรณํ ‘‘สติสมฺโพชฺฌงฺโค โข กสฺสป มยา สมฺมทกฺขาโต ภาวิโต’’ติอาทีสุ คุณีวาจกํ ปธานปทํ สาสเน ทฏฺฐพฺพํ. ติตฺถิยสมเย ปน ภาวิโตติ กามคุโณ วุจฺจติ. วุตฺตญฺเหตํ ปาฬิยํ ‘‘น ภาวิตมาสีสตี’’ติ. ตตฺร ภาวิตา นาม ปญฺจ กามคุณา, เต น อาสีสติ น เสวตีติ สุตฺตปทตฺโถ. สมฺภาวิยเต โสติ สมฺภาวิโต. เอวํ วิภาวิโต. ปริภาวิโต. อนุปริภูโต. มนํปริภูโตติ มนํ ปริภวิยิตฺถ โสติ มนํปริภูโต. เอตฺถ มนํปริภูโตติ อีสกํ อปฺปตฺตปริภวโน วุจฺจติ. มนนฺติ หิ นิปาตปทํ. ‘‘อติปณฺฑิเตน ปุตฺเตน, มนมฺหิ อุปกูลิโต, เทวทตฺเตน อตฺตโน อพุทฺธภาเวน เจว ขนฺติเมตฺตาทีนญฺจ [Pg.108] อภาเวน กุมารกสฺสปตฺเถโร จ เถรี จ มนํ นาสิโต, มนํ วุฬฺโห อโหสี’’ติอาทีสุ จสฺส ปโยโค เวทิตพฺโพ. อตฺร มนํสทฺทสฺส กิญฺจิ ยุตฺตึ วทาม. Anubhūto：因其被体验，故为“被体验”。如是，亦有遍体验(samanubhūto)、反复体验(paccanubhūto)。已修习(bhāvito)：于此，“bhāvito”一词，在“迦叶(Kassapa)，念觉支(satisambojjhaṅga)已被我善说、修习”等句中，当知于教法中是与主词同格的品质词。然而，在外道学说中，“bhāvito”则指欲乐(kāmaguṇa)。如圣典所说：“na bhāvitamāsīsatī”（不欲求已修饰者）。此处bhāvitā是指五种欲乐，经句义为不希求、不享用彼等。Sambhāvito：因其被尊重，故为“被尊重”。如是，亦有被阐明(vibhāvito)、被熏习(paribhāvito)、被一再轻蔑(anuparibhūto)。稍被轻蔑(manaṃparibhūto)：因其被轻微地轻蔑，故为“稍被轻蔑”。于此，manaṃparibhūto被称为“轻微而未至完全的轻蔑”。Manaṃ实为不变词(nipāta)。其用法当知，如：“被过慧之子心中所恼”；“提婆达多(Devadatta)因自身无智且缺乏忍耐与慈爱等，对鸠摩罗迦叶(Kumārakassapa)长老和某位长老尼稍加毁损，稍加动摇”。于此，我们略说“manaṃ”一词的理据。 มนํสทฺโท ทฺวิธา ภินฺโน, นามํ เนปาติกญฺจิติ; สนฺตํ ตสฺส มนํ โหติ, มนมฺหิ อุปกูลิโตติ. “Manaṃ”一词分为二种：名词与不变词(nipāta)；[如]“彼心(manaṃ)寂静”与“心中(manamhi)被侵蚀”。 ปริภวิตพฺโพติ อญฺเญน ปริภวิตุํ สกฺกุเณยฺโยติ ปริภวิตพฺโพ. เอวํ ปริโภตฺตพฺโพ ปริภวนีโย. ตพฺพปจฺจยฏฺฐาเน หิ สกฺกุเณยฺยปทโยชนา ทิสฺสติ ‘‘อลทฺธํ อารมฺมณํ ลทฺธพฺพํ ลภนียํ ลทฺธุํ วา สกฺกุเณยฺย’’นฺติ. อถ วา ปริภวนมรหตีติ ปริภวิตพฺโพ. เอวํ ปริโภตฺตพฺโพ ปริภวนีโย. ตถา หิ ตพฺพปจฺจยฏฺฐาเน อรหติปทโยชนา ทิสฺสติ ‘‘ปริสกฺกุเณยฺยํ ลาภมรหตีติ ลทฺธพฺพ’’นฺติ. เอตฺถ ปน ปริโภตฺตพฺโพติ ปทสฺส อตฺถิภาเว ‘‘ขตฺติโย โข มหาราช ทหโรติ น อุญฺญาตพฺโพ น ปริโภตฺตพฺโพ’’ติ ปาฬิ นิทสฺสนํ. อภิอธิปุพฺพา ภูธาตุโย สมานตฺถา. เสสานิ ทุกานิ นยานุสาเรน เญยฺยานิ. ภมาโนติ ภวตีติ ภมาโน, มชฺเฌ วการโลโป ทฏฺฐพฺโพ. อตฺริทํ วตฺตพฺพํ – 应受轻蔑(paribhavitabbo)：指能够被他人轻蔑，故为“应受轻蔑”。如是，亦有应受轻慢(paribhottabbo)、应受轻蔑(paribhavanīyo)。在tabba后缀的用法中，可见与能够(sakkuṇeyya)一词的结合，如：“未得之所缘，当得、可得或能得”。或者，值得被轻蔑(paribhavanamarahati)，故为应受轻蔑(paribhavitabbo)。如是，亦有应受轻慢(paribhottabbo)、应受轻蔑(paribhavanīyo)。同样，在tabba后缀的用法中，可见与值得(arahati)一词的结合，如：“利养值得获得，故为当得(laddhabba)”。于此，关于应受轻慢(paribhottabbo)一词的含义，有圣典为例：“大王，刹帝利(khattiya)虽年少，不应轻视(uññātabbo)，不应轻慢(paribhottabbo)。”以abhi和adhi为前缀的bhū词根，意义相同。其余的词对，应依此理推知。Bhamāno：来自bhavati，当知是中间的va字母被省略。于此当说： ‘‘กึ โส ภมาโน สจฺจโก’’, อิจฺจตฺร ปาฬิยํ ปน; รูปํ ภวติธาตุสฺส, วโลเปเนว ทิสฺสติ. “‘彼萨遮迦(Saccako)算什么？’在此圣典中，bhavati词根的形态，可见是省略了va字母。” อตฺรายํ ปาฬิ ‘‘กึ โส ภมาโน สจฺจโก นิคณฺฐปุตฺโต, โย ภควโต วาทํ อาโรเปสฺสตี’’ติ. วิภวมาโนติ วิภวตีติ วิภวมาโน. เอวํ ปริภวมาโนติอาทีสุ. ตตฺถ ‘‘อภิสมฺโภนฺโต’’ติมสฺส กโรนฺโต นิปฺผาเทนฺโต อิจฺเจวตฺโถ. ‘‘สพฺพานิ อภิสมฺโภนฺโต, ส ราชวสตึ วเส’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ยสฺมา ปนิมานิ [Pg.109] ‘‘ภวมาโน’’ติอาทีนิ วิปฺปกตปจฺจตฺตวจนานิ, ตสฺมา สรมาโน โรทติ, คจฺฉนฺโต คณฺหาติ, ‘‘คจฺฉนฺโต โส ภารทฺวาโช, อทฺทส อจฺจุตํ อิสิ’’นฺติอาทีนิ วิย ปริปุณฺณุตฺตรกฺริยาปทานิ กตฺวา ราชา ภวมาโน สมฺปตฺติมนุภวตีติอาทินา โยเชตพฺพานิ. ‘‘สรมาโน คจฺฉนฺโต’’ติอาทีนิ หิ ‘‘ยาโต คโต ปตฺโต’’ติอาทีหิ สทิสานิ น โหนฺติ, อุตฺตรกฺริยาปทาเปกฺขกานิ โหนฺติ ตฺวาปจฺจยนฺตปทานิ วิยาติ. 此处的圣典是：“那个尼干子(nigaṇṭhaputta)萨遮迦算什么，竟想挑战世尊(Bhagavā)的学说？”Vibhavamāno：来自vibhavati，故为vibhavamāno。Paribhavamāno等词亦复如是。其中，“abhisambhonto”意为“作者”、“成办者”。“成就一切事，彼当居王位”，此句即为此义的佐证。然而，因“bhavamāno”等词皆为未完成态的主格词(vippakatapaccattavacana)，故当如“忆念时哭泣”、“行走时拿取”、“彼巴罗多迦(Bhāradvāja)行走时，得见不动仙人”等例，与完整的后续动词连用，如：“国王存在时体验到财富”。“Saramāno（忆念时）”、“gacchanto（行走时）”等词，与“yāto（已去）”、“gato（已去）”、“patto（已达）”等词不同，它们需要后续动词，如同以tvā为后缀的词。 ปริภวิยมาโนติ ปริภวิยเต โสติ ปริภวิยมาโน. เอวํ ปริภุยฺยมาโนติอาทีสุปิ. อิมานิปิ วิปฺปกตปจฺจตฺตวจนานิ, ตสฺมา ‘‘ราชปุริเสหิ นียมาโน โจโร เอวํ จินฺเตสี’’ติอาทีนิ วิย ปริปุณฺณุตฺตรกฺริยาปทานิ กตฺวา อญฺเญหิ ปริภวิยมาโน ตาณํ คเวสติ. โภโค ปุคฺคเลนานุภวิยมาโน ปริกฺขยํ คจฺฉตีติอาทินา โยเชตพฺพานิ. เอวํ สพฺพตฺร อีทิเสสุ วิปฺปกตวจเนสุ โยเชตพฺพานิ. อยํ อนิยตลิงฺคานํ นิยตลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตานํ ภูต ปราภูต สมฺภูตสทฺทานํ นิทฺเทโส. อิจฺเจวํ ปุลฺลิงฺคานํ ภูธาตุมยานํ ยถารหํ นิพฺพจนาทิวเสน นิทฺเทโส วิภาวิโต. Paribhaviyamāno：因其正被轻蔑，故为“正被轻蔑者”。Paribhuyyamāno等词亦复如是。这些也都是未完成态的主格词，故当如“被王之侍从押解的盗贼如是思惟”等例，与完整的后续动词连用，如：“被他人轻蔑者寻求庇护”、“财物被众生(puggala)享用时走向毁坏”。所有此类未完成态的词，皆应如是连用。此为对不定性(aniyata-liṅga)词归入定性(niyata-liṅga)词中的bhūta（已成）、parābhūta（已败）、sambhūta（已生）等词的解释(niddesa)。如是，源自bhū词根的阳性词，已依其各自的格等变化方式详尽解释(niddesa)显明。 อิทานิ อิตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส วุจฺจติ – ตตฺร ภาวิกาติ ภาเวตีติ ภาวิกา. ยา ภาวนํ กโรติ, สา ภาวิกา. ภาวนาติ วฑฺฒนา พฺรูหนา ผาติกรณํ อาเสวนา พหุลีกาโร. วิภาวนาติ ปกาสนา สนฺทสฺสนา. อถ วา วิภาวนาติ อภาวนา อนฺตรธาปนา. สมฺภาวนาติ อุกฺกํสนา โถมนา. ปริภาวนาติ วาสนา, สมนฺตโต วา วฑฺฒนา. อาการนฺติตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส. 现在说阴性词的解释(niddesa)——其中，bhāvikā：因其“培育”(bhāveti)而得名。凡进行培育者，即是bhāvikā。修习(bhāvanā)意为增长、发展、扩大、重复修习、多作。显明(vibhāvanā)意为显明、展示；或者，vibhāvanā意为不培育、使其消失。赞扬(sambhāvanā)意为赞扬、称赞。熏染(paribhāvanā)意为熏染，或指全面增长。此为以-ā结尾的阴性词的解释(niddesa)。 ภูมีติ สตฺตายมานา ภวตีติ ภูมิ, อถ วา ภวนฺติ ชายนฺติ วฑฺฒนฺติ เจตฺถ ถาวรา จ ชงฺคมา จาติ ภูมิ. ภูมิ วุจฺจติ [Pg.110] ปถวี. ‘‘ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา’’ติอาทีสุ ปน โลกุตฺตรมคฺโค ภูมีติ วุจฺจติ. ยา ปนนฺธพาลมหาชเนน วิญฺญาตา ปถวี, ตสฺสิมานิ อภิธานานิ – 地(bhūmi)：因众生(satta)于此存在，故为bhūmi；或谓不动与能动之物于此存在、出生、成长，故为bhūmi。地(bhūmi)亦称大地(pathavī)。然而，在“初地之证得”等句中，出世间道(lokuttaramagga)被称为地(bhūmi)。至于被愚痴凡夫所认知的大地(pathavī)，则有如下名称： ‘‘ปถวี เมทนี ภูมิ, ภูรี ภู ปุถุวี มหี; ฉมา วสุมตี อุพฺพี, อวนี กุ วสุนฺธรา; ชคตี ขิติ วสุธา, ธรณี โค ธรา’’อิติ. “Pathavī、medanī、bhūmi、bhūrī、bhū、puthuvī、mahī、chamā、vasumatī、ubbī、avanī、ku、vasundharā、jagatī、khiti、vasudhā、dharaṇī、go、dharā。” อตฺร ภู กุ โคสทฺทา ปถวีปทตฺเถ วตฺตนฺตีติ กุตฺร ทิฏฺฐปุพฺพาติ เจ? 此处“bhū”、“ku”、“go”等词，若问其在“大地”(pathavī)的意义上，于何处曾见？ วิทฺวา ภูปาล กุมุท-โครกฺขาทิปเทสุ เว; ภู กุ โคอิติ ปถวี, วุจฺจตีติ วิภาวเย. 智者当知，在“护地者”(bhūpāla)、“地之喜”(kumuda，即莲花)、“护牛”(gorakkhā)等词中，“bhū”、“ku”、“go”被称为“大地”(pathavī)，应如是阐明。 ภูตีติ ภวนํ ภูติ. วิภูตีติ วินาโส, วิเสสโต ภวนํ วา, อถ วา วิเสสโต ภวนฺติ สตฺตา เอตายาติ วิภูติ, สมฺปตฺติเยว, ‘‘รญฺโญ วิภูติ. ปิหนียา วิภูติโย’’ติ จ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. อิการนฺติตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส. “Bhūti”是指存在(bhavana)。“Vibhūti”是指消灭(vināso)，或是特别的存在；又或者，众生依此而特别存在，故为“Vibhūti”，即是成就(sampatti)。如“国王的荣华(vibhūti)”、“令人羡慕的成就(vibhūti)”等语，即是此义的证明。这是以i结尾的阴性词的解释(niddesa)。 ภูรีติ ปถวี. สา หิ ภวนฺติ เอตฺถาติ ภูรีติ วุจฺจติ, ภวติ วา ปญฺญายติ วฑฺฒติ จาติ ภูรี, อถ วา ภูตาภูตา ตนฺนิสฺสิตา สตฺตา รมนฺติ เอตฺถาติ ภูรี. ปถวีนิสฺสิตา หิ สตฺตา ปถวิยํเยว รมนฺติ, ตสฺมา สา อิมินาปิ อตฺเถน ภูรีติ วุจฺจติ. ภูรีสทฺทสฺส ปถวีวจเน ‘‘ภูริปญฺโญ’’ติ อตฺถสาธกํ วจนํ. อปิจ ภูรี วิยาติ ภูรี, ปญฺญา, ภูรีติ ปถวีสมาย วิตฺถตาย ปญฺญาย นามํ, ‘‘โยคา เว ชายตี ภูรี, อโยคา ภูริสงฺขโย’’ติ เอตฺถ อฏฺฐกถาวจนํ อิมสฺสตฺถสฺส สาธกํ. อถ วา ภูเต อตฺเถ รมตีติ ภูรี, ปญฺญาเยตํ นามํ, ‘‘ภูรี เมธา ปริณายิกา’’ติ เอตฺถ [Pg.111] อฏฺฐกถาวจนํ อิมสฺสตฺถสฺส สาธกํ. อถ วา ปญฺญาเยว ราคาทโย ธมฺเม อภิภวตีติ ภูรี, ราคาทิอรโย อภิภวตีติปิ ภูรี. ตถา หิ ปฏิสมฺภิทามคฺเค อายสฺมตา สาริปุตฺเตน วุตฺตํ ‘‘ราคํ อภิภูยตีติ ภูรี, ปญฺญา. โทสํ โมหํ…เป… ราโค อริ, ตํ อรึ มทฺทตีติ ภูรี, ปญฺญา. โทโส. โมโห…เป… สพฺเพ ภวคามิโน กมฺมา อริ, ตํ อรึ มทฺทตีติ ภูรี, ปญฺญา’’. เอตฺถ ปน ‘‘โคตฺรภู’’ติ ปทมิว ‘‘อริภู’’ติ วตฺตพฺเพปิ ภูสทฺทํ ปุพฺพนิปาตํ กตฺวา สนฺธิวเสน ภูรีติ ปทมุจฺจาริตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. อปิจ อีทิเสสุ นามิกปเทสุ วินาปิ อุปสคฺเคน อภิภวนาทิอตฺถา ลพฺภนฺติเยว, นาขฺยาติกปเทสูติ ทฏฺฐพฺพํ. อิทํ ปน ปญฺญาย ปริยายวจนํ – “Bhūrī”是指大地(pathavī)。因为众生于此存在，故被称为“Bhūrī”；或于此存在、显现、增长，故为“Bhūrī”；又或者，已生与未生的、依止于此的众生于此欢喜，故为“Bhūrī”。依止于大地的众生，实于大地上欢喜，因此，由此义亦称之为“Bhūrī”。当“Bhūrī”一词指大地时，“广慧者(bhūripañño)”一语可为此义的证明。此外，“Bhūrī”如大地，是智慧；“Bhūrī”是与大地同样广阔的智慧之名，“由瑜伽生慧，无瑜伽慧灭”这句义注(aṭṭhakathā)之语即是此义的证明。又或者，于真实义中欢喜，故为“Bhūrī”，这是智慧之名，“广慧、智、引导者(bhūrī medhā pariṇāyikā)”这句义注之语即是此义的证明。又或者，智慧能战胜贪等诸法，故为“Bhūrī”；能战胜贪等仇敌，亦为“Bhūrī”。诚如在《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中，具寿(āyasmā)舍利弗(Sāriputta)所说：“战胜贪，故为‘Bhūrī’，即智慧。战胜瞋、痴……贪是敌，摧伏此敌，故为‘Bhūrī’，即智慧。瞋、痴……一切趣向诸有的业是敌，摧伏此敌，故为‘Bhūrī’，即智慧。”此处当知，如同“种姓地(gotrabhū)”一词，本应说“胜敌者(aribhū)”，但将“bhū”词前置，通过连音而说出“bhūrī”一词。此外当知，在此类名词中，即使没有前缀(upasagga)，也能获得战胜等义，但在动词中则不然。以下是智慧的同义词： ปญฺญา ปชานนา จินฺตา, วิจโย อุปลกฺขณา; ปวิจโย จ ปณฺฑิจฺจํ, ธมฺมวิจยเมว จ. 慧(paññā)、了知(pajananā)、思(cintā)，寻择(vicayo)、观察(upalakkhaṇā)；以及简择(pavicayo)、智巧(paṇḍiccaṃ)，与择法(dhammavicaya)。 สลฺลกฺขณา จ โกสลฺลํ, ภูรี ปจฺจุปลกฺขณา; เนปุญฺญญฺเจว เวภพฺยา, เมธา จุปปริกฺขกา. 以及审察(sallakkhaṇā)、善巧(kosallaṃ)，广慧(bhūrī)、现观(paccupalakkhaṇā)；巧妙(nepuñña)、明辨(vebhabyā)，智(medhā)与考察(upaparikkhakā)。 สมฺปชญฺญญฺจ ปริณา-ยิกา เจว วิปสฺสนา; ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ, อโมโห สมฺมาทิฏฺฐิ จ; ปโตโท จาภิธมฺมสฺมา, อิมานิ คหิตานิ เม. 以及正知(sampajañña)、引导者(pariṇāyikā)与观(vipassanā)；慧根(paññindriya)、慧力(paññābala)，无痴(amoho)、正见(sammādiṭṭhi)；以及策励(patodo)。这些是我从阿毗达磨(Abhidhamma)中所取。 ญาณํ ปญฺญาณมุมฺมงฺโค, สตฺโถ โสโต จ ทิฏฺฐิ จ; มนฺตา โพโธ พุทฺธิ พุทฺธํ, ปฏิภานญฺจ โพธิติ. 智(ñāṇaṃ)、识知(paññāṇaṃ)、智径(ummaṅgo)，导师(sattho)、流(soto)与见(diṭṭhi)；思虑(mantā)、觉(bodho)、觉慧(buddhi)、觉者(buddhaṃ)，以及辩才(paṭibhāna)与菩提(bodhi)。 ธมฺโม วิชฺชา คติ โมนํ, เนปกฺกํ โค มตี มุติ; วีมํสา โยนิ โธนา จ, ปณฺฑา ปณฺฑิจฺจยมฺปิ จ; เวโท ปณฺฑิติยญฺเจว, จิกิจฺฉา มิริยาปิ จ. 法(dhammo)、明(vijjā)、所趣(gati)、寂静(monaṃ)，警觉(nepakkaṃ)、智(go)、思(matī)、理解(muti)；审察(vīmaṃsā)、根源(yoni)与清净(dhonā)，智慧(paṇḍā)与智巧(paṇḍiccaya)；学问(vedo)与博学(paṇḍitiya)，医术(cikicchā)与智(miriyā)。 ‘‘โสโต โพธี’’ติ ยํ วุตฺตํ, ญาณนามทฺวยํ อิทํ; พุทฺธปจฺเจกสมฺพุทฺธ-สาวกานมฺปิ รูหติ. 所说的“流(soto)”与“菩提(bodhi)”，此二智慧之名，于佛(Buddha)、独觉佛(Paccekabuddha)与声闻(sāvaka)亦可生起。 ‘‘อภิสมฺโพธิ [Pg.112] สมฺโพธิ’’, อิติ นามทฺวยํ ปน; ปจฺเจกพุทฺธสพฺพญฺญุ-พุทฺธานํเยว รูหติ. 而“现正觉(abhisambodhi)”与“正觉(sambodhi)”此二名，则唯于独觉佛(Paccekabuddha)与一切知佛(Sabbaññu-buddha)生起。 อภิสมฺโพธิสงฺขาตา, ปรโมปปทา ปน; ญาณปณฺณตฺติ สพฺพญฺญุ-สมฺพุทฺธสฺเสว รูหติ. 而名为“现正觉(abhisambodhi)”及最上成就的智慧施设(paññatti)，则唯于一切知等正觉者(Sabbaññu-sambuddha)生起。 สมฺมาสมฺโพธิสงฺขาตา, อนุตฺตรปทาทิกา; พุทฺธา วา ญาณปณฺณตฺติ, สพฺพญฺญุสฺเสว รูหติ. 名为“等正觉(sammāsambodhi)”及“无上位(anuttarapada)”等的佛陀智慧施设，唯于一切知者(Sabbaññu)生起。 ‘‘สพฺพญฺญุตา’’ติ ยํ วุตฺตํ, ญาณํ สพฺพญฺญุโนว ตํ; ยุชฺชเต อวเสสา ตุ, ญาณปญฺญตฺติ สพฺพคา. 所说的“一切知性(sabbaññutā)”之智，仅适于一切知者(Sabbaññu)；其余的智慧施设，则遍于一切。 ญาณภาวมฺหิ สนฺเตปิ, ธมฺมจกฺขาทิกํ ปน; ปโยชนนฺตราภาวา, นาตฺร สนฺทสฺสิตํ มยาติ. 虽然有法眼(dhammacakkhu)等智的存在，但因无其他用意，故我于此未示。 ภูตีติ ภูตสฺส ภริยา. ยถา หิ เปตสฺส ภริยา ‘‘เปตี’’ติ วุจฺจติ, เอวเมว ภูตสฺส ภริยา ‘‘ภูตี’’ติ วุจฺจติ. โภตีติ ยาย สทฺธึ กเถนฺเตน สา อิตฺถี ‘‘โภตี’’ อิติ วตฺตพฺพา, ตสฺมา อิมินา ปเทน อิตฺถี โวหริยตีติ จ ทฏฺฐพฺพํ. ยถา หิ ปุริเสน สทฺธึ กเถนฺเตน ปุริโส ‘‘ภวํ’’ อิติ โวหริยติ, เอวเมว อิตฺถิยา สทฺธึ กเถนฺเตน อิตฺถี ‘‘โภตี’’อิติ โวหริยติ. ‘‘กุโต นุ ภวํ ภารทฺวาโช, อิเม อาเนสิ ทารเก’’ติ, ‘‘อหํ โภตึ อุปฏฺฐิสฺสํ, มา โภตี กุปิตา อหู’’ติ เจตฺถ นิทสฺสนํ. อถ วา อิเธกจฺโจ สตฺโต อิตฺถิลิงฺควเสน ลทฺธนาโม, โส ‘‘โภตี’’อิติ วตฺตพฺโพ, ตสฺมา อิมินา ปเทน อิตฺถีปิ อิตฺถิลิงฺเคน ลทฺธนามา อนิตฺถีปิ โวหริยตีติ จ ทฏฺฐพฺพา. ตถา หิ เทวปุตฺโตปิ ‘‘เทวตา’’ติ อิตฺถิลิงฺควเสน โวหริตพฺพตฺตา เทวตาสทฺทมเปกฺขิตฺวา ‘‘โภตี’’อิติ โวหริโต, ปเคว เทวธีตา. ตถา หิ ‘‘โภตี จรหิ ชานาติ, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิตา’’ติ เอตฺถ ปน เทวตาสทฺทมเปกฺขิตฺวา ‘‘โภตี’’อิติ อิตฺถิ ลิงฺคโวหาโร กโต. อตฺรายํ [Pg.113] สุตฺตปทตฺโถ ‘‘ยทิ โส กุหโก ธนตฺถิโก ตาปโส น ชานาติ, โภตี เทวตา ปน ชานาติ กิ’’นฺติ. อปิจ – “Bhūtī”是指鬼(bhūta)的妻子。如同死者(peta)的妻子被称为“petī”，同样地，鬼的妻子被称为“bhūtī”。“Bhotī”是与女性交谈时，该女性应被称为“bhotī”，故当知此词用于指称女性。如同与男性交谈时，该男性被称为“尊者(bhavaṃ)”，同样地，与女性交谈时，该女性被称为“夫人(bhotī)”。“尊者巴罗多迦(Bhāradvāja)，您从何处带来这些孩子？”以及“我将侍奉夫人，愿夫人莫生气”即是此处的例子。又或者，此处某一有情，依阴性而得名，他应被称为“bhotī”，故当知此词既可指称女性，亦可指称依阴性得名的非女性。例如，天子(devaputta)也因“天神(devatā)”一词需以阴性称呼，而被称作“bhotī”，更何况是天女(devadhītā)。例如，在“夫人，若您知晓，我所问者请为我解说”一句中，即是针对“天神(devatā)”一词而作阴性称呼“bhotī”。此处经文之义为：“倘若那狡诈贪财的苦行者不知，夫人您这位天神可知否？”此外—— ‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกามาสิ เทวเต; กโรมิ เต ตํ วจนํ, ตฺวํสิ อาจริโย มมา’’ติ – “夜叉(yakkha)，你是我义利的希求者；天神(devatā)，你是我利益的希求者。我将遵从你的话语，你是我之师。” มฏฺฐกุณฺฑลีวตฺถุสฺมึ ปุลฺลิงฺคยกฺขสทฺทมเปกฺขิตฺวา ‘‘อตฺถกาโม’’ติ ปุลฺลิงฺควเสน อิตฺถิลิงฺคญฺจ เทวตาสทฺทมเปกฺขิตฺวา ‘‘หิตกามา’’ติ อิตฺถิลิงฺควเสน ปุริสภูโต มฏฺฐกุณฺฑลี โวหริโต. อญฺญตฺราปิ เทวตาสทฺทมเปกฺขิตฺวา เทวปุตฺโต อิตฺถิลิงฺควเสน โวหริโต – 在精致耳环(Maṭṭhakuṇḍalī)的故事(vatthu)中，针对阳性的“夜叉(yakkha)”一词，以阳性“希求义利者(atthakāmo)”称呼；而针对阴性的“天神(devatā)”一词，身为男性的精致耳环则被以阴性“希求利益者(hitakāmā)”称呼。在其他地方，天子(devaputta)也因“天神(devatā)”一词而被以阴性称呼。 ‘‘น ตฺวํ พาเล วิชานาสิ, ยถา อรหตํ วโจ’’ติ; ‘‘อตฺถกามาสิ เม อมฺม, หิตกามาสิ เทวเต’’ติ. “愚女(bāle)啊！你不知道阿罗汉(arahant)的话语。”“母亲(amma)啊！你对我有利乐之心；天神(devatā)啊！你对我有利乐之心。” เอตฺถ ปน ‘‘เอหิ พาเล ขมาเปหิ, กุสราชํ มหพฺพล’’นฺติ เอตฺถ จ อิตฺถีเยว อิตฺถิลิงฺควเสน โวหริตา, ตสฺมา กตฺถจิ อิตฺถิปุริสปทตฺถสงฺขาตํ อตฺถํ อนเปกฺขิตฺวา ลิงฺคมตฺตเมวาเปกฺขิตฺวา โภตี เทวตา, โภตี สิลา, โภตี ชมฺพู, โภตึ เทวตนฺติอาทีหิ สทฺธึ ปจฺจตฺตวจนาทีนิ โยเชตพฺพานิ. กตฺถจิ ปน ลิงฺคญฺจ อตฺถญฺจ อเปกฺขิตฺวา ‘‘โภตี อิตฺถี, โภตึ เทว’’นฺติอาทินา โยเชตพฺพานิ. วิภาวินีติ วิภาเวตีติ วิภาวินี. เอวํ ปริภาวินีติอาทีสุปิ. อีการนฺติตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส. 此处“来吧，愚女(bāle)！求大力拘萨罗王(Kusarāja)宽恕”等句中，女性就是以阴性(itthiliṅga)形式被称呼的。因此，在某些情况下，不考虑词语所表示的男女意义，仅仅考虑语法性别(liṅga)，就应该将“尊贵的天神(bhotī devatā)”、“尊贵的石头(bhotī silā)”、“尊贵的阎浮树(bhotī jambū)”、“对尊贵的天神(bhotiṃ devataṃ)”等与主格(paccattavacana)等格位进行搭配。但在某些情况下，则需要同时考虑语法性别和词语意义，例如“尊贵的女人(bhotī itthī)”、“对尊贵的天神(bhotiṃ devaṃ)”等。“Vibhāvinī”的意思是“使明白者”，对于“paribhāvinī”等词语也应作如是理解。此为以长ī结尾的阴性词的解释(niddesa)。 ภูติ สตฺตายมานา ภวตีติ ภู. อถ วา ภวนฺติ ชายนฺติ วฑฺฒนฺติ เจตฺถ สตฺตสงฺขาราติ ภู. ภู วุจฺจติ ปถวี. อภูติ วฑฺฒิวิรหิตา กถา, น ภูตปุพฺพาติ วา อภู, อภูตปุพฺพา กถา. น ภูตาติ วา อภู, อภูตา กถา. ‘‘อภุํ เม กถํ นุ ภณสิ, ปาปกํ วต ภาสสี’’ติ อิทเมเตสมตฺถานํ [Pg.114] สาธกํ วจนํ. อูการนฺติตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส. นิยติตฺถิลิงฺคนิทฺเทโสยํ. 存在的事物存在，故称“地(bhū)”。或者说，众生与行(saṅkhāra)在此生起、出生、增长，故称“地”。“Bhū”亦称大地(pathavī)。“Abhū”是指没有增长的话语，或者说是未曾发生过的事，故称“abhū”，即未曾发生过的话语。又或者说，不是“实有”，故称“abhū”，即非真实的话语。“你为何对我说明显的虚假之辞，你说的真是恶语！”此语可证上述诸义。此为以长ū结尾的阴性词的解释(niddesa)。此为确定阴性词的解释。 อนิยตลิงฺคานํ ปน นิยติตฺถิลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตานํ ภูตปราภูตสมฺภูตสทฺทาทีนํ นิทฺเทโส นยานุสาเรน สุวิญฺเญยฺโยว. อิจฺเจวํ อิตฺถิลิงฺคานํ ภูธาตุมยานํ ยถารหํ นิพฺพจนาทิวเสน นิทฺเทโส วิภาวิโต. 然而，对于那些不定性(aniyata)词，当它们被置于确定阴性词类中时，例如“已生(bhūta)”、“败坏(parābhūta)”、“生起(sambhūta)”等词语的解释(niddesa)，依循理路即可易于了知。如此，由“bhū”词根构成的阴性词，已根据其各自的释义等，以适当的方式阐明了其解释。 อิทานิ นปุํสกลิงฺคนิทฺเทโส วุจฺจติ – ตตฺร ภูตนฺติ จตุพฺพิธํ ปถวีธาตุอาทิกํ มหาภูตรูปํ. ตญฺหิ อญฺเญสํ นิสฺสยภาเวน ภวตีติ ภูตํ, ภวติ วา ตสฺมึ ตทธีนวุตฺติตาย อุปาทารูปนฺติ ภูตํ. อถ วา ภูตนฺติ สตฺโต ภูตนามโก วา. ภูตนฺติ หิ นปุํสกวเสน สกโล สตฺโต เอวํนามโก จ ยกฺขาทิโก วุจฺจติ. ‘‘กาโล ฆสติ ภูตานิ, สพฺพาเนว สหตฺตนา. ยานีธ ภูตานิ สมาคตานิ, อุชฺฌาเปตฺวาน ภูตานิ, ตมฺหา ฐานา อปกฺกมี’’ติ เอวมาทีสุ นปุํสกปฺปโยโค เวทิตพฺโพ. คาตาพนฺธสุขตฺถํ ลิงฺควิปลฺลาโสติ เจ? ตนฺน, ‘‘ยกฺขาทีนิ มหาภูตานิ ยํ คณฺหนฺติ, เนว เตสํ ตสฺส อนฺโต, น พหิ ฐานํ อุปลพฺภตี’’ติ จุณฺณิยปทรจนายมฺปิ ภูตสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตฺตทสฺสนโตติ อวคนฺตพฺพํ. มหาภูตนฺติ วุตฺตปฺปการํ จตุพฺพิธํ มหาภูตรูปํ. ตสฺส มหนฺตปาตุภาวาทีหิ การเณหิ มหาภูตตา เวทิตพฺพา. กถํ? มหนฺตํ ภูตนฺติ มหาภูตํ, มายาการสงฺขาเตน มหาภูเตน สมนฺติปิ มหาภูตํ, ยกฺขาทีหิ มหาภูเตหิ สมนฺติปิ มหาภูตํ, มหนฺเตหิ ฆาสจฺฉาทนาทิปจฺจเยหิ ภูตํ ปวตฺตนฺติปิ มหาภูตํ, มหาวิการภูตนฺติปิ มหาภูตํ. เอวํ มหนฺตปาตุภาวาทีหิ การเณหิ มหาภูตตา เวทิตพฺพา. อตฺริทํ สุฏฺฐุปลกฺขิตพฺพํ – 现在说中性词的解释(niddesa)——于此，“bhūta”是指地界(pathavīdhātu)等四种大种色(mahābhūtarūpa)。因为它作为其他事物的依处而存在(bhavati)，故称“bhūta”；或者说，所造色(upādārūpa)因依附于它而存在，故称“bhūta”。又或者，“bhūta”指有情(satta)，或名为“bhūta”者。以中性(napuṃsaka)而言，一切有情及夜叉(yakkha)等皆如此称呼。“时间吞噬一切众生(bhūta)，连同其自身。凡是聚集于此的众生……使众生恼怒后，便从彼处离去”，在诸如此类的句子中，当知是中性的用法。若问：这是为了偈颂(gāthā)的韵律流畅而改变词性吗？并非如此。因为在散文(cuṇṇiyapada)句式中，如“夜叉等大鬼神(mahābhūta)所执取的，既不在其内，也不在其外，找不到其处所”，也见到“bhūta”一词用为中性，当如是了知。所谓“大种(mahābhūta)”，即是前述的四种大种色。当知其被称为“大种”，是由于其广大显现等原因。如何？是广大的存在，故为“大种”；与幻术师(māyākāra)所作的幻象相似，故为“大种”；与夜叉等大鬼神相似，故为“大种”；依靠广大的衣食等资具而存在，故为“大种”；是巨大的变化，故为“大种”。当知其被称为“大种”，是由于这些广大显现等原因。于此，当善加辨别—— ปุนฺนปุํสกลิงฺโค [Pg.115] จ, ภูตสทฺโท ปวตฺตติ; ปณฺณตฺติยํ คุเณ เจว, คุเณเยวิตฺถิลิงฺคโก. “bhūta”一词，用于阳性(pulliṅga)和中性(napuṃsakaliṅga)；在指称施设(paṇṇatti)、性质(guṇa)以及具有性质者(guṇin)时，则用为阴性(itthiliṅga)。 ภูต สมฺภูตสทฺทาทิ-นเย ปณฺณตฺติวาจกา; โยเชตพฺพา ติลิงฺเค เต, อิติ เญ ยฺยํ วิเสสโต. “bhūta”、“sambhūta”等词，在理路上是指称施设(paṇṇatti)者；它们应被应用于三性之中，此点当特别了知。 ‘‘ภูโต ติฏฺฐติ, ภูตานิ, ติฏฺฐนฺติ, สมโณ อยํ; อิทานิ ภูโต, จิตฺตานิ, ภูตานิ วิมลานิ ตุ. “‘存在者(bhūta，阳性)站立，诸存在者(bhūtāni，中性)站立，此沙门(samaṇa)今已成就，诸心真实(bhūta)且清净， วญฺฌา ภูตา วธู เอสา’’, อิจฺจุทาหรณานิเม; วุตฺตานิ สุฏฺฐุ ลกฺเขยฺย, สาสนตฺถคเวสโก. 此妇人已成石女(vañjhā bhūtā，阴性)”。这些是所说的例子，教法义理的探求者当善加辨别。 ภวิตฺตนฺติ วฑฺฒิตฏฺฐานํ. ตญฺหิ ภวนฺติ วฑฺฒนฺติ เอตฺถาติ ภวิตฺตนฺติ วุจฺจติ, ‘‘ชนิตฺตํ เม ภวิตฺตํ เม, อิติ ปงฺเก อวสฺสยิ’’นฺติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. “Bhavitta”是增长之处。因为在此处出生、增长，故称“bhavitta”。“我的出生地(janitta)，我的成长处(bhavitta)，就这样沉入了泥沼”，此语可证此义。 ‘‘ภวิตฺตํ’’ อิติ ‘‘ภาวิตฺต’’-นฺติ จ ปาโฐ ทฺวิธา มยา; รสฺสตฺตทีฆภาเวน, ทิฏฺโฐ ภคฺควชาตเก. “Bhavittaṃ”或作“bhāvittaṃ”，此二种读法我曾见过；因短音和长音之别，在《巴伽瓦本生》(Bhaggavajātaka)中见到。 ภูนนฺติ ภวนํ ภูนํ วทฺธิ. ‘‘อหเมว ทูสิยา ภูนหตา, รญฺโญ มหาปตาปสฺสา’’ติ, ‘‘ภูนหจฺจํ กตํ มยา’’ติ จ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. “Bhūna”是指存在、胎儿、增长。“我，大威王(Mahāpatāpa)的胎儿，被度西(Dūsī)所杀”，以及“我已行杀胎(bhūnahacca)之事”，此语可证此义。 ภวนนฺติ ภวนกฺริยา. อถ วา ภวนฺติ วฑฺฒนฺติ เอตฺถ สตฺตา ปุตฺตธีตาหิ นานาสมฺปตฺตีหิ จาติ ภวนํ วุจฺจติ เคโห, ‘‘เปตฺติกํ ภวนํ มมา’’ติ อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ‘‘เคโห ฆรญฺจ อาวาโส, ภวนญฺจ นิเกตน’’นฺติ อิทํ ปริยายวจนํ. ปราภวนนฺติ อวทฺธิมาปชฺชนํ. สมฺภวนนฺติ สุฏฺฐุ ภวนํ. วิภวนนฺติ อุจฺเฉโท วินาโส วา. ปาตุภวนนฺติ ปากฏตา สรูปลาโภ อิจฺเจวตฺโถ. อาวิภวนนฺติ ปจฺจกฺขภาโว. ติโรภวนนฺติ ปฏิจฺฉนฺนภาโว. วินาภวนนฺติ วินาภาโว. โสตฺถิภวนนฺติ สุวตฺถิตา. ปริภวนนฺติ ปีฬนา หีฬนา วา. อภิภวนนฺติ วิธมนํ. อธิภวนนฺติ อชฺโฌตฺถรณํ[Pg.116]. อนุภวนนฺติ ปริภุญฺชนํ. สมนุภวนนฺติ สุฏฺฐุ ปริภุญฺชนํ. ปจฺจนุภวนนฺติ อธิปติภาเวนปิ สุฏฺฐุ ปริภุญฺชนํ. นิคฺคหีตนฺตนปุํสกลิงฺคนิทฺเทโส. “Bhavana”是指存在之行为。或者说，众生在此因子女、各种财富而增长繁衍，故住所称为“家宅”，如言“此乃吾父之家宅(bhavana)”，此语可证此义。“家宅(geha)、房屋(ghara)、住处(āvāsa)、住宅(bhavana)、居所(niketana)”等皆为同义词。“Parābhavana”是指衰退。“Sambhava”是指良好存在。“Vibhava”是指断灭或毁灭。“Pātubhava”是指显露、获得自身形态之义。“Āvibhava”是指显现的状态。“Tirobhava”是指隐蔽状态。“Vinābhava”是指分离状态。“Sotthibhava”是指安稳状态。“Paribhava”是指压迫或鄙视。“Abhibhava”是指摧毁。“Adhibhava”是指覆盖。“Anubhava”是指享用。“Samanubhava”是指充分享用。“Paccanubhava”是指以支配者的姿态充分享用。此为以鼻音(niggahīta, ṃ)结尾的中性词的解释(niddesa)。 อตฺถวิภาวีติ อตฺถสฺส วิภาวนสีลํ จิตฺตํ วา ญาณํ วา กุลํ วา อตฺถวิภาวิ. เอวํ ธมฺมวิภาวิ. อิการนฺตนปุํสกลิงฺคนิทฺเทโส. “Atthavibhāvī”是指具有阐明义理之特性的心、智慧或家族，称为明义者。同样，“dhammavibhāvi”(法明者)也是如此。此为以短i结尾的中性词的解释(niddesa)。 โคตฺรภูติ ปญฺญตฺตารมฺมณํ มหคฺคตารมฺมณํ วา โคตฺรภุจิตฺตํ. ตญฺหิ กามาวจรโคตฺตมภิภวติ, มหคฺคตโคตฺตญฺจ ภาเวติ นิพฺพตฺเตตีติ ‘‘โคตฺรภู’’ติ วุจฺจติ. อปิจ โคตฺรภูติ นิพฺพานารมฺมณํ มคฺควีถิยํ ปวตฺตํ โคตฺรภุญาณํ วา สงฺขารารมฺมณํ วา ผลสมาปตฺติวีถิยํ ปวตฺตํ โคตฺรภุญาณํ. เตสุ หิ ปฐมํ ปุถุชฺชนโคตฺตมภิภวติ, อริยโคตฺตญฺจ ภาเวติ, โคตฺตาภิธานา จ นิพฺพานโต อารมฺมณกรณวเสน ภวตีติ ‘‘โคตฺรภู’’ติ วุจฺจติ, ทุติยํ ปน สงฺขารารมฺมณมฺปิ สมานํ อาเสวนปจฺจยภาเวน สสมฺปยุตฺตานิ ผลจิตฺตานิ โคตฺตาภิธาเน นิพฺพานมฺหิ ภาเวตีติ ‘‘โคตฺรภู’’ติ วุจฺจติ. อิทํ ปาฬิววตฺถานํ – “种姓(Gotrabhū)”是所缘为概念(paññatti)或广大(mahaggata)所缘的种姓心(gotrabhucitta)。因为它克服欲界(kāmāvacara)种姓(gotta)，并培育及生起广大种姓，故被称为“种姓”。此外，“种姓”也可以指以涅槃(nibbāna)为所缘、在道心路(maggavīthi)中生起的种姓智(gotrabhuñāṇa)，或者指以行(saṅkhāra)为所缘、在果定心路(phalasamāpattivīthi)中生起的种姓智。于此二者中，前者克服凡夫(puthujjana)种姓，并培育圣者(ariya)种姓，且因其以名为“种姓”(gotta)的涅槃为所缘而有，故被称为“种姓”；后者虽然以行为所缘，但以重复缘(āsevanapaccaya)之故，能使其相应果心在名为“种姓”的涅槃中得到培育，故被称为“种姓”。此为巴利圣典的界定： ‘‘โคตฺรภุ’’อิติ รสฺสตฺต-วเสน กถิตํ ปทํ; นปุํสกนฺติ วิญฺเญยฺยํ, ญาณจิตฺตาทิเปกฺขกํ. “Gotrabhu”一词，以短音(rassatta)宣说；当知其为中性(napuṃsaka)，指涉智(ñāṇa)、心(citta)等。 ‘‘โคตฺรภู’’อิติ ทีฆตฺต-วเสน กถิตํ ปน; ปุลฺลิงฺคมิติ วิญฺเญยฺยํ, ปุคฺคลาทิกเปกฺขกํ. “Gotrabhū”一词，以长音(dīghatta)宣说；当知其为阳性(pulliṅga)，指涉人(puggala)等。 ทีฆภาเวน วุตฺตํ ตุ, นปุํสกนฺติ โน วเท; พินฺทุวนฺตี’ตเร เภทา, ตโย อิติ หิ ภาสิตา. 虽以长音宣说，但不应说是中性；因为包括带鼻音点(bindu)的形式在内，已宣说了三种差别(bheda)。 อีการนฺตา จ อูทนฺตา, รสฺสตฺตํ ยนฺติ สาสเน; นปุํสกตฺตํ ปตฺวาน, สหภุ สีฆยายิติ. 以ī和ū结尾的词，在圣教(sāsana)中变为短音而成为中性，如“sahabhu”和“sīghayāyi”。 จิตฺเตน สห ภวตีติ จิตฺตสหภุ, จิตฺเตน สห น ภวตีติ นจิตฺตสหภุ, รูปํ. อุการนฺตนปุํสกลิงฺคนิทฺเทโส. นิยตนปุํสกลิงฺคนิทฺเทโสยํ. 与心一同生起的，是“心俱生”(cittasahabhu)；与心一同不生起的，是非心俱生(nacittasahabhu)，即色法(rūpa)。此为u结尾中性词的解释(niddesa)。此为定中性词(niyatanapuṃsakaliṅga)的解释。 อนิยตลิงฺคานํ [Pg.117] นิยตนปุํสกลิงฺเคสุ ปกฺขิตฺตานํ ภูตปราภูตสทฺทาทีนํ นิทฺเทโส นยานุสาเรน สุวิญฺเญยฺโยว. อิจฺเจวํ นปุํสกลิงฺคานํ ภูธาตุมยานํ ยถารหํ นิพฺพจนาทิวเสน นิทฺเทโส วิภาวิโต. อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ ลิงฺคตฺตยนิทฺเทโส สมตฺโต. 对于归入定中性词的不定性词(aniyataliṅga)，如bhūta、parābhūta等词的解释，依照理路(naya)是易于了知的。如是，由bhū词根构成的中性词，其解释已根据其各自的意义等而阐明。如是，对所有三性(liṅgattaya)的解释已完成。 อุลฺลิงฺคเนน วิวิเธน นเยน วุตฺตํ,ภูธาตุสทฺทมยลิงฺคติกํ ยเทตํ; อาลิงฺคิยํ ปิยตรญฺจ สุตํ สุลิงฺคํ,โปโส กเร มนสิ ลิงฺควิทุตฺตมิจฺฉํ. 这由bhū词根构成的三性词，已通过各种指明和方法宣说。欲求精通词性者，当拥抱这更可爱、已听闻的善词性(suliṅga)，并铭记于心。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ 如是，为令智者于具注释之九分教与三藏的言语之道中 โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 为得善巧而作的《声律论》中， ภูธาตุมยานํ ติวิธลิงฺคิกานํ นามิกรูปานํ วิภาโค 由bhū词根构成的三性名词形式之区分 จตุตฺโถ ปริจฺเฉโท. 第四章。 ๕. โอการนฺตปุลฺลิงฺคนามิกปทมาลา 5. o-词尾阳性名词变化表 ภู ธาตุโต ปวตฺตานํ, นามิกานมิโต ปรํ; นามมาลํ ปกาสิสฺสํ, นามมาลนฺตรมฺปิ จ. 继bhū词根之后，此后我将阐明诸名词之变化表(nāmamāla)，以及其他名词变化表。 วิปฺปกิณฺณกถา เอตฺถ, เอวํ วุตฺเต น เหสฺสติ; ปเภโท นามมาลานํ, ปริปุณฺโณว เหหิติ. 在此，若如此说，则不会有散乱的言论；名词变化表的分类(pabheda)，将会是完整的。 ปุพฺพาจริยสีหานํ, ตสฺมา อิธ มตํ สุตํ; ปุเรจรํ กริตฺวาน, วกฺขามิ สวินิจฺฉยํ. 因此，我将以那些如狮子般的先师(pubbācariya)们在此所闻的观点为前导，阐明其确切的抉择(savinicchaya)。 ปุริโส, ปุริสา. ปุริสํ, ปุริเส. ปุริเสน, ปุริเสหิ, ปุริเสภิ. ปุริสสฺส, ปุริสานํ. ปุริสา, ปุริสสฺมา, ปุริสมฺหา, ปุริเสหิ, ปุริเสภิ. ปุริสสฺส, ปุริสานํ. ปุริเส, ปุริสสฺมึ, ปุริสมฺหิ, ปุริเสสุ. โภ ปุริส, ภวนฺโต ปุริสา. 男子(purisa)，诸男子。男子，诸男子。以男子，以诸男子，以诸男子。为男子，为诸男子。从男子，从男子，从男子，从诸男子，从诸男子。男子的，诸男子的。于男子，于男子，于男子，于诸男子。嘿，男子！诸位男子！ อยมายสฺมตา มหากจฺจาเนน ปภินฺนปฏิสมฺภิเทน กตสฺมา นิรุตฺติปิฏกโต อุทฺธริโต ปุริสอิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส [Pg.118] นามิกปทมาลานโย. ตตฺร ปุริสวจนเอกวจนปุถุวจเนสุ ปจฺจตฺตวจนาทีนิ ภวนฺติ. ตํ ยถา? ปุริโส ติฏฺฐติ, ปุริสา ติฏฺฐนฺติ. ตตฺร ปุริโสติ ปุริสวจเน เอกวจเน ปจฺจตฺตวจนํ ภวติ, ปุริสาติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน ปจฺจตฺตวจนํ ภวติ. 此乃具寿(āyasmā)摩诃迦旃延(Mahākaccāna)，已得无碍解(paṭisambhidā)者，从《词释藏》(Niruttipiṭaka)中所提取的，关于“purisa”这个词的原始形式(pakatirūpa)的名词变化表规则。其中，男子一词在单数(ekavacana)、复数(puthuvacana)等情况中，有主格(paccattavacana)等变化。例如：“puriso tiṭṭhati”(男子站立)，“purisā tiṭṭhanti”(诸男子站立)。此处，“puriso”是男子一词的单数主格，“purisā”是男子一词的复数主格。 ปุริสํ ปสฺสติ, ปุริเส ปสฺสติ. ตตฺร ปุริสนฺติ ปุริสวจเน เอกวจเน อุปโยควจนํ ภวติ, ปุริเสติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน อุปโยควจนํ ภวติ. 看见男子，看见诸男子。其中，“purisaṃ”是男子一词的单数宾格(upayogavacana)，“purise”是男子一词的复数宾格。 ปุริเสน กตํ, ปุริเสหิ กตํ, ปุริเสภิ กตํ. ตตฺร ปุริเสนาติ ปุริสวจเน เอกวจเน กรณวจนํ ภวติ, ปุริเสหิ, ปุริเสภีติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน กรณวจนํ ภวติ. 由男子所为，由诸男子所为，由诸男子所为。在此，“purisena”是男子一词的单数工具格(karaṇavacana)，“purisehi”、“purisebhi”是男子一词的复数工具格。 ปุริสสฺส ทียเต, ปุริสานํ ทียเต. ตตฺร ปุริสสฺสาติ ปุริสวจเน เอกวจเน สมฺปทานวจนํ ภวติ, ปุริสานนฺติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน สมฺปทานวจนํ ภวติ. 施与男子，施与诸男子。此处，“purisassa”是男子一词的单数与格(sampadānavacana)，“purisānaṃ”是男子一词的复数与格。 ปุริสา นิสฺสฏํ, ปุริสสฺมา นิสฺสฏํ, ปุริสมฺหา นิสฺสฏํ, ปุริเสหิ นิสฺสฏํ, ปุริเสภิ นิสฺสฏํ. ตตฺร ปุริสาติ ปุริสวจเน เอกวจเน นิสฺสกฺกวจนํ ภวติ. ปุริสสฺมาติ…เป… ปุริสมฺหาติ ปุริสวจเน เอกวจเน นิสฺสกฺกวจนํ ภวติ, ปุริเสหิ, ปุริเสภีติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน นิสฺสกฺกวจนํ ภวติ. 从男子脱离(nissaṭa)，从男子脱离，从男子脱离，从诸男子脱离，从诸男子脱离。在此，“purisā”是男子一词的单数离格(nissakkavacana)。“purisasmā”……略……“purisamhā”是男子一词的单数离格，“purisehi”、“purisebhi”是男子一词的复数离格。 ปุริสสฺส ปริคฺคโห, ปุริสานํ ปริคฺคโห. ตตฺร ปุริสสฺสาติ ปุริสวจเน เอกวจเน สามิวจนํ ภวติ, ปุริสานนฺติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน สามิวจนํ ภวติ. 男子的所有物(pariggaho)，诸男子的所有物。在此，“purisassa”是男子一词的单数属格(sāmivacana)，“purisānaṃ”是男子一词的复数属格。 ปุริเส ปติฏฺฐิตํ, ปุริสสฺมึ ปติฏฺฐิตํ, ปุริสมฺหิ ปติฏฺฐิตํ, ปุริเสสุ ปติฏฺฐิตํ. ตตฺร ปุริเสติ ปุริสวจเน เอกวจเน ภุมฺมวจนํ ภวติ, ปุริสสฺมินฺติ…เป… ปุริสมฺหีติ…เป… ปุริเสสูติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน ภุมฺมวจนํ ภวติ. 立于(patiṭṭhita)男子，立于男子中，立于男子中，立于诸男子。在此，“purise”是男子一词的单数位格(bhummavacana)，“purisasmiṃ”……略……“purisamhi”亦是单数位格，“purisesu”是复数位格。 โภ [Pg.119] ปุริส ติฏฺฐ, ภวนฺโต ปุริสา ติฏฺฐถ. ตตฺร โภ ปุริสอิติ ปุริสวจเน เอกวจเน อาลปนํ ภวติ, ภวนฺโต ปุริสาอิติ ปุริสวจเน ปุถุวจเน อาลปนํ ภวตีติ อิมินา นเยน สพฺพตฺถ นโย วิตฺถาเรตพฺโพ. “喂，男子，站住！诸位男子，站住！”在此，“bho purisa”是男子(purisa)一词的单数呼格(ālapana)，“bhavanto purisā”是男子一词的复数(puthuvacana)呼格。以此类推，应当在所有情况中详细推演规则。 ยมกมหาเถเรน กตาย ปน จูฬนิรุตฺติยํ ‘‘โภ ปุริส’’อิติ รสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ วตฺวา ‘‘โภ ปุริสา’’อิติ ทีฆวเสน อาลปนพหุวจนํ วุตฺตํ. กิญฺจาปิ ตาทิโส นโย นิรุตฺติปิฏเก นตฺถิ, ตถาปิ พหูนมาลปนวิสเย ‘‘โภ ยกฺขา’’อิติอาทีนํ อาลปนพหุวจนานํ ชาตกฏฺฐกถาทีสุ ทิสฺสนโต ปสตฺถตโรว โหติ วิญฺญูนํ ปมาณญฺจ, ตสฺมา อิมินา ยมกมหาเถรมเตนปิ ‘‘ปุริโส ปุริสา ปุริส’’นฺติอาทีนิ วตฺวา อามนฺตเน ‘‘โภ ปุริส, โภ ปุริสา, ภวนฺโต ปุริสา’’ติ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. 然而，在叶摩迦大长老(Yamakamahāthera)所著的《小词释》(Cūḷanirutti)中，“bho purisa”被说成是以短音(rassa)作单数呼格，“bho purisā”被说成是以长音(dīgha)作复数呼格。尽管《词释藏》(Niruttipiṭaka)中没有这样的规则，但鉴于在对多数对象进行呼唤时，“bho 夜叉(yakkhā)”等复数呼格在《本生义注》(Jātakaṭṭhakathā)等处出现，这对智者而言是更为恰当的标准和依据。因此，依照叶摩迦大长老的观点，在说了“puriso, purisā, purisa”等之后，在呼唤(āmantana)时应当配合使用“bho purisa, bho purisā, bhavanto purisā”等名词词尾变化表(nāmikapadamālā)。 ตตฺถ ปุริโสติ ปฐมาย เอกวจนํ. ปุริสาติ พหุวจนํ. ปุริสนฺติ ทุติยาย เอกวจนํ. ปุริเสติ พหุวจนํ. ปุริเสนาติ ตติยาย เอกวจนํ. ปุริเสหิ, ปุริเสภีติ ทฺเว พหุวจนานิ. ปุริสสฺสาติ จตุตฺถิยา เอกวจนํ. ปุริสานนฺติ พหุวจนํ. ปุริสา, ปุริสสฺมา, ปุริสมฺหาติ ตีณิ ปญฺจมิยา เอกวจนานิ. ปุริเสหิ, ปุริเสภีติ ทฺเว พหุวจนานิ. ปุริสสฺสาติ ฉฏฺฐิยา เอกวจนํ. ปุริสานนฺติ พหุวจนํ. ปุริเส, ปุริสสฺมึ, ปุริสมฺหีติ ตีณิ สตฺตมิยา เอกวจนานิ. ปุริเสสูติ พหุวจนํ. โภ ปุริสาติ อฏฺฐมิยา เอกวจนํ. โภ ปุริสา, ภวนฺโต ปุริสาติ ทฺเว พหุวจนานิ. 此处，“puriso”是第一格(paṭhamā)单数。“purisā”是复数。“purisaṃ”是第二格(dutiyā)单数。“purise”是复数。“purisena”是第三格(tatiyā)单数。“purisehi”、“purisebhi”是两种复数。“purisassā”是第四格(catutthī)单数。“purisānanti”是复数。“purisā”、“purisasmā”、“purisamhā”是三种第五格(pañcamī)单数。“purisehi”、“purisebhi”是两种复数。“purisassā”是第六格(chaṭṭhī)单数。“purisānanti”是复数。“purise”、“purisasmiṃ”、“purisamhi”是三种第七格(sattamī)单数。“purisesu”是复数。“bho purisa”是第八格(aṭṭhamī)单数。“bho purisā”、“bhavanto purisā”是两种复数。 กิญฺจาเปเตสุ ‘‘ปุริสา’’ติ อิทํ ปฐมาปญฺจมีอฏฺฐมีนํ, ‘‘ปุริเส’’ติ อิทํ ทุติยาสตฺตมีนํ, ‘‘ปุริเสหิ, ปุริเสภี’’ติ ตติยาปญฺจมีนํ, ‘‘ปุริสาน’’นฺติ จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ เอกสทิสํ, ตถาปิ อตฺถวเสน อสงฺกรภาโว เวทิตพฺโพ. กถํ? ‘‘ปุริโส [Pg.120] ติฏฺฐติ, ปุริสา ติฏฺฐนฺติ. ปุริสํ ปสฺสติ, ปุริเส ปสฺสตี’’ติอาทินา. 在这些变化中，“purisā”是第一格、第五格、第八格的形式，“purise”是第二格、第七格的形式，“purisehi, purisebhi”是第三格、第五格的形式，“purisānaṃ”是第四格、第六格的形式，虽然形式相同(ekasadisa)，但也应根据意义(attha)来理解其不相混杂(asaṅkara)。如何理解呢？如：“puriso tiṭṭhati”(男子站立)，“purisā tiṭṭhanti”(诸男子站立)；“purisaṃ passati”(看见男子)，“purise passati”(看见诸男子)等。 ตตฺถ จ โภติ อามนฺตนตฺเถ นิปาโต. โส น เกวลํ เอกวจนํเยว โหติ, อถ โข พหุวจนมฺปิ โหตีติ ‘‘โภ ปุริสา’’อิติ พหุวจนปฺปโยโคปิ คหิโต. ‘‘ภวนฺโต’’ติทํ ปน พหุวจนเมว โหตีติ ‘‘ปุริสา’’ติ ปุน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. อิติ ยมกมหาเถเรน ‘‘โภ ปุริส’’อิติ รสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ วตฺวา ‘‘โภ ปุริสา’’อิติ ทีฆวเสน อาลปนพหุวจนํ วุตฺตํ. ตถา หิ ปาฬิยํ อฏฺฐกถาสุ จ นิปาตภูโต โภสทฺโท เอกวจนพหุวจนวเสน ทฺวิธา ภิชฺชติ. อตฺริมานิ นิทสฺสนปทานิ – ‘‘อปิ นุ โข สปริคฺคหานํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ อปริคฺคเหน พฺรหฺมุนา สทฺธึ สํสนฺทติ สเมตีติ, โน หิทํ โภ โคตม. อจฺฉริยํ โภ อานนฺท, อพฺภุตํ โภ อานนฺท, เอหิ โภ สมณ, โภ ปพฺพชิต’’อิจฺจาทิปาฬิโต อฏฺฐกถาโต จ โภสทฺทสฺส เอกวจนปฺปโยเค ปวตฺตินิทสฺสนํ, ‘‘เตน หิ โภ มมปิ สุณาถ. ยถา มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ, นาหํ โภ สมณสฺส โคตมสฺส สุภาสิตํ สุภาสิตโต นาพฺภนุโมทามิ, ปสฺสถ โภ อิมํ กุลปุตฺตํ. โภ ยกฺขา อหํ อิมํ ตุมฺหากํ ภาเชตฺวา ทเทยฺยํ. อปริสุทฺโธ ปนมฺหิ, โภ ธุตฺตา ตุมฺหากํ กฺริยา มยฺหํ น รุจฺจติ. โส เต ปุริเส อาห โภ ตุมฺเห มํ มาเรนฺตา รญฺโญ ทสฺเสตฺวาว มาเรถา’’ติ อิจฺจาทิ ปน ปาฬิโต อฏฺฐกถาโต จ โภสทฺทสฺส พหุวจนปฺปโยเค ปวตฺตินิทสฺสนํ. กจฺจายนปฺปกรเณ ปน ‘‘โภ ปุริส, โภ ปุริสา’’ติ ปททฺวยํ อาลปเนกวจนวเสน วุตฺตํ. ตํ ยถา อาคเมหิ น วิรุชฺฌติ, ตถา คเหตพฺพํ. 此处，“bho”是用于称呼意义(āmantanattha)的不变化词(nipāta)。它不仅用于单数，也用于复数，因此“bho purisā”这一复数用法也被采用。而“bhavanto”则仅用于复数，因此应知“purisā”是再次被说出。如此，叶摩迦大长老(Yamakamahāthera)说“bho purisa”是以短音作单数呼格，“bho purisā”是以长音作复数呼格。事实上，在巴利圣典(Pāḷi)与义注(aṭṭhakathā)中，作为不变化词的“bho”字依单数与复数分为两种。以下是例证：“乔达摩(Gotama)，并非如此。”“阿难(Ānanda)，真是稀有！阿难，真是奇妙！”“来，沙门！喂，出家人！”这些是圣典与义注中“bho”字单数用法的例证。“那么，诸位(bho)请听我说。”“正如我们应当去拜见那位乔达摩。”“诸位，我并不赞叹沙门乔达摩的善说为善说。”“诸位，请看这位良家子(kulaputta)。”“诸位夜叉(yakkha)，我将此物分给你们。”“然而我非清净。”“喂，骗子们，你们的行为我不喜欢。”“那人对那些男子说：‘诸位，你们杀我时，要先向国王展示后再杀。’”这些是圣典与义注中“bho”字复数用法的例证。但在《迦旃延文法》(Kaccāyanappakaraṇa)中，“bho purisa”与“bho purisā”这两个词都被说成是单数呼格。只要这与圣典(āgama)不相违背，就应当如此接受。 เกจิ [Pg.121] ปน อทูรฏฺฐสฺสาลปเน ‘‘โภ ปุริส’’อิติ รสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ อิจฺฉนฺติ, ทูรฏฺฐสฺสาลปเน ปน ‘‘โภ ปุริสา’’อิติ ทีฆวเสน อาลปเนกวจนํ อิจฺฉนฺติ. อทูรฏฺฐานํ ทูรฏฺฐานญฺจ ปุริสานํ อิตฺถีนญฺจ อาลปเน น กิญฺจิ วทนฺติ. ตถา อทูรฏฺฐาย ทูรฏฺฐาย จ อิตฺถิยา อาลปเน เต ปุจฺฉิตพฺพา ‘‘อทูรฏฺฐานํ ทูรฏฺฐานญฺจ ปุริสานมาลปเน กถํ วตฺตพฺพ’’นฺติ. อทฺธา เต เอวํ ปุฏฺฐา อุตฺตริ กิญฺจิ วตฺตุํ น สกฺขิสฺสนฺติ. เอวมฺปิ เต เจ วเทยฺยุํ ‘‘ภวนฺโต ปุริสาติ อิมินาว อทูรฏฺฐานํ ทูรฏฺฐานญฺจ ปุริสานมาลปนํ ภวตี’’ติ. ตทา เต วตฺตพฺพา ‘‘ยทิ ภวนฺโต ปุริสา’’ติ อิมินา อทฺเวชฺเฌน วจเนน อทูรฏฺฐานํ ทูรฏฺฐานญฺจ ปุริสานมาลปนํ ภวติ, เอวํ สนฺเต ‘‘โภ ปุริส’’อิติ รสฺสปเทนปิ ทูรฏฺฐสฺส จ ปุริสสฺสาลปนํ วตฺตพฺพํ, เอวํ อวตฺวา กิมตฺถํ อทูรฏฺฐสฺสาลปเน ‘‘โภ ปุริส’’อิติ รสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ อิจฺฉถ, กิมตฺถญฺจ ทูรฏฺฐสฺสาลปเน ‘‘โภ ปุริสา’’อิติ ทีฆวเสน อาลปเนกวจนํ อิจฺฉถ. 然而，有些人主张，称呼近处者(adūraṭṭha)时，要用短音的“bho purisa”作为单数呼格；而称呼远处者(dūraṭṭha)时，则要用长音的“bho purisā”作为单数呼格。但是，对于称呼近处或远处的男子们和女子们，他们却没有任何说法。同样，对于称呼近处或远处的女子，就应该质问他们：“那么，应该如何称呼近处和远处的男子们呢？”可以肯定的是，他们被这样询问时将无法再作进一步回答。即使他们这样说：“用‘bhavanto purisā’就可以称呼近处和远处的男子们了。”这时就应该对他们说：“如果用‘bhavanto purisā’这样明确(advejjha)的言语就可以称呼近处和远处的男子们，那么用短音的‘bho purisa’也应该可以用来称呼远处的男子。既然不这样说，那么你们为什么主张在称呼近处者时，要用短音的‘bho purisa’作为单数呼格，而又为什么主张在称呼远处者时，要用长音的‘bho purisā’作为单数呼格呢？” นนุ ‘‘ตคฺฆ ภควา โพชฺฌงฺคา, ตคฺฆ สุคต โพชฺฌงฺคา’’ติอาทีสุ อาลปนปทภูตํ ‘‘ภควา’’อิติ ทีฆปทํ สมีเป ฐิตกาเลปิ ทูเร ฐิตกาเลปิ พุทฺธสฺสาลปนปทํ ภวิตุมรหเตว, ตถา อาลปนปทภูตํ ‘‘สุคต’’อิติ รสฺสปทมฺปิ. ยสฺมา ปเนเตสุ ‘‘ภควา’’ติ อาลปนปทสฺส น กตฺถจิปิ รสฺสตฺตํ ทิสฺสติ, ‘‘สุคตา’’ติ อาลปนปทสฺส จ น กตฺถจิปิ ทีฆตฺตํ ทิสฺสติ, ตสฺมา ทีฆรสฺสมตฺตาเภทํ อจินฺเตตฺวา ‘‘ปุริส’’อิติ รสฺสวเสน วุตฺตปทํ ปกติสฺสรวเสน สมีเป ฐิตสฺส ปุริสสฺส อามนฺตนกาเล อทูรฏฺฐสฺสาลปนปทํ ภวติ, อายตสฺสรวเสน ทูเร ฐิตปุริสสฺส อามนฺตนกาเล ทูรฏฺฐสฺสาลปนปทํ ภวตีติ คเหตพฺพํ. ตถา ‘‘ภวนฺโต ปุริสา, โภ ยกฺขา, โภ ธุตฺตา’’ติอาทีนิ [Pg.122] ทีฆวเสน วุตฺตานิ อาลปนพหุวจนปทานิปิ ปกติสฺสรวเสน สมีเป ฐิตปุริสานํ อามนฺตนกาเล อทูรฏฺฐานมาลปนปทานิ ภวนฺติ, อายตสฺสรวเสน ทูเร ฐิตปุริสาทีนํ อามนฺตนกาเล ทูรฏฺฐานมาลปนปทานิ ภวนฺตีติ คเหตพฺพานิ. ตถา หิ พฺราหฺมณา กตฺถจิ กตฺถจิ รสฺสฏฺฐาเนปิ ทีฆฏฺฐาเนปิ อายเตน สเรน มชฺฌิมายเตน สเรน อจฺจายเตน จ สเรน เวทํ ปฐนฺติ ลิขิตุมสกฺกุเณยฺเยน คีตสฺสเรน วิย. อิติ สพฺพกฺขเรสุปิ อายเตน สเรนุจฺจารณํ ลพฺภเตว ลิขิตุมสกฺกุเณยฺยํ, ตสฺมา อสมฺปถมโนตริตฺวา ‘‘โภ ปุริส’’อิติ วจเนน ทูรฏฺฐสฺส จ อทูรฏฺฐสฺส จ ปุริสสฺสาลปนํ ภวติ, ‘‘โภ ปุริสา, ภวนฺโต ปุริสา’’ติ อิเมหิ วจเนหิปิ ทูรฏฺฐานญฺจ อทูรฏฺฐานญฺจ ปุริสานมาลปนํ ภวตีติ ทฏฺฐพฺพํ. อิติ ทูรฏฺฐสฺส อทูรฏฺฐานญฺจ อายเตน สเรน อามนฺตนเมว ปมาณํ, น ทีฆรสฺสมตฺตาวิเสโส, ตสฺมา ‘‘โภ สตฺถ, โภ ราช, โภ คจฺฉ, โภ มุนิ, โภ ทณฺฑิ, โภ ภิกฺขุ, โภ สยมฺภุ, โภติ กญฺเญ, โภติ ปตฺติ, โภติ อิตฺถิ, โภติ ยาคุ, โภติ วธุ, โภ กุล, โภ อฏฺฐิ, โภ จกฺขุ’’อิจฺเจวมาทีหิ ปเทหิ อทูรฏฺฐสฺสาลปนญฺจ ทูรฏฺฐสฺสาลปนญฺจ ภวติ. ‘‘ภวนฺโต สตฺถา, สตฺถาโร, โภติโย กญฺญา, กญฺญาโย’’ติ เอวมาทีหิปิ ปเทหิ อทูรฏฺฐานญฺจาลปนํ ภวตีติ ทฏฺฐพฺพํ. 难道在“世尊(bhagavā)确实是觉支，善逝(sugata)确实是觉支”等句中，作为呼格语的“世尊”此一长音词，无论在近处或远处，不都应当是佛陀的呼格语吗？同样，作为呼格语的“善逝”此一短音词亦然。然而，由于在这些用例中，作为呼格语的“世尊”在任何地方都不见其为短音，而作为呼格语的“善逝”在任何地方也不见其为长音，因此，不应考虑长短音的差别，而应如是理解：“purisa”此一短音词，以常音呼唤近处之人时，即为近处者的呼格语；以长音呼唤远处之人时，即为远处者的呼格语。同样，“bhavanto purisā”、“bho 夜叉(yakkha)”、“bho dhuttā”等以长音表达的复数呼格语，以常音呼唤近处之人时，即为近处者的呼格语；以长音呼唤远处之人时，即为远处者的呼格语。诚然，婆罗门在某些短音处或长音处，会以长音、中长音或极长音诵读吠陀，犹如无法以文字记载的歌声。因此，一切音节皆可以长音发声，而无法以文字记载。所以，不应执着于音节的长短，“bho purisa”一句，既可呼唤远处之人，亦可呼唤近处之人；“bho purisā”、“bhavanto purisā”等句，亦可呼唤远处与近处之人。因此，对远处或近处之人的呼唤，应以延长之音为准，而非长短音的差别。所以，以“bho sattha”、“bho rāja”、“bho gaccha”、“bho muni”、“bho daṇḍi”、“bho 比丘(bhikkhu)”、“bho sayambhu”、“bhoti kaññe”、“bhoti patti”、“bhoti itthi”、“bhoti yāgu”、“bhoti vadhu”、“bho kula”、“bho aṭṭhi”、“bho cakkhu”等词，既可呼唤近处之人，亦可呼唤远处之人。应知，以“Bhavanto satthā”、“satthāro”、“bhotiyo kaññā”、“kaññāyo”等词，亦可呼唤近处者。 อิทํ ปเนตฺถ สนฺนิฏฺฐานํ – 于此，结论如下： ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, รญฺโญ ปุตฺตํ อทสฺสยุํ; ปุตฺโต จ ปิตรํ ทิสฺวา, ทูรโตวชฺฌภาสถ. 闻彼之言，彼等将王子示于王前；将受刑的王子见到父亲，从远处向他说话。 อาคจฺฉุ โทวาริกา ขคฺคพนฺธา,กาสาวิยา หนฺตุ มมํ ชนินฺท; อกฺขาหิ เม ปุจฺฉิโต เอตมตฺถํ,อปราโธ โก นฺวิธ มมชฺช อตฺถิ. 佩剑的守门人前来，人主啊，欲杀我此着袈裟者。我问你，请告诉我这件事：我今日于此有何过失？ เอวํ [Pg.123] สทฺธมฺมราเชน, โวหารกุสเลน เว; สุเทสิเต โสมนสฺส-ชาตเก สพฺพทสฺสินา. 如是，于《苏摩那萨本生》(Somanassa-jātaka)中，由正法之王、言辞善巧者、一切见者所善说。 ทูรฏฺฐาเนปิ รสฺสตฺตํ, ‘‘ชนินฺท’’อิติ ทิสฺสติ; น กตฺถจิปิ ทีฆตฺตํ, อิติ นีติ มยา มตา. 即使对远处者，“janinda”(人主)亦见为短音；于任何处皆不见其为长音。此乃我所认为的规则。 อิทมฺเปตฺถ วตฺตพฺพํ ‘‘กุโต นุ โภ อิทมายาตํ ‘ทูรฏฺฐสฺสาลปนํ อทูรฏฺฐสฺสาลปนมิ’ติ’’? สทฺทสตฺถโต. สทฺทสตฺถํ นาม น สพฺพโส พุทฺธวจนสฺโสปการกํ, เอกเทเสน ปน โหติ. 于此亦应说：“喂，“远处者之呼格，近处者之呼格”此说从何而来？”从声论(Saddasattha)而来。所谓声论，并非全然有益于佛陀之言教，但在某些方面是有益的。 อิมสฺมึ ปกรเณ ‘‘พหุวจน’’นฺติ วา ‘‘ปุถุวจน’’นฺติ วา ‘‘อเนกวจน’’นฺติ วา อตฺถโต เอกํ, พฺยญฺชนเมว นานํ, ตสฺมา สพฺพตฺถ ‘‘พหุวจน’’นฺติ วา ‘‘ปุถุวจน’’นฺติ วา ‘‘อเนกวจน’’นฺติ วา โวหาโร กาตพฺโพ, ปุถุวจนํ อเนกวจนนฺติ จ อิทํ สาสเน นิรุตฺตญฺญูนํ โวหาโร, อิตรํ สทฺทสตฺถวิทูนํ. 于此论中，“bahuvacana”(复数)、“puthuvacana”(多数)或“anekavacana”(非一数)，于义为一，仅文字不同。因此，在一切处，皆可使用“bahuvacana”、“puthuvacana”或“anekavacana”之称。而“puthuvacana”与“anekavacana”，是教法中通晓词源者(niruttaññū)的用语，另一者(bahuvacana)则为通晓声论者(saddasatthavidū)的用语。 กสฺมา ปน อิมสฺมึ ปกรเณ ทฺวิวจนํ น วุตฺตนฺติ? ยสฺมา พุทฺธวจเน ทฺวิวจนํ นาม นตฺถิ, ตสฺมา น วุตฺตนฺติ. นนุ พุทฺธวจเน วจนตฺตยํ อตฺถิ, ตถา หิ ‘‘อายสฺมา’’ติ อิทํ เอกวจนํ, ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติ อิทํ ทฺวิวจนํ, ‘‘อายสฺมนฺโต’’ติ อิทํ พหุวจนนฺติ? ตนฺน, ยทิ ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติ อิทํ วจนํ ทฺวิวจนํ ภเวยฺย, ‘‘ปุริโส ปุริสา’’ติอาทีสุ กตรํ ทฺวิวจนนฺติ วเทยฺยาถ, ตสฺมา พุทฺธวจเน ทฺวิวจนํ นาม นตฺถิ. เตเนว หิ สิ โย อํ โย นา หีติอาทินา เอกวจนพหุวจนาเนว ทสฺสิตานีติ. 然而，为何在此论中不言及双数(dvivacana)？因为佛陀之言教中无双数，故不言及。难道佛陀之言教中没有三数吗？例如：“具寿(āyasmā)”是单数，“āyasmantā”是双数，“āyasmanto”是复数？非也。若“āyasmantā”一词是双数，则于“puriso purisā”等词中，汝等将言何者为双数？因此，佛陀之言教中无双数。正因如此，(语法书中)才以“si yo aṃ yo nā hi”等，仅显示单数与复数。 นนุ จ โภ ‘‘สุณนฺตุ เม อายสฺมนฺตา, อชฺช อุโปสโถ ปนฺนรโส. ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, มยํ อญฺญมญฺญํ ปาริสุทฺธิอุโปสถํ กเรยฺยามา’’ติ ปาฬิยํ ทฺเว สนฺธาย ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติ วุตฺตํ, ‘‘อุทฺทิฏฺฐา โข อายสฺมนฺโต จตฺตาโร ปาราชิกา ธมฺมา’’ติอาทีสุ ปน ปาฬีสุ พหโว สนฺธาย ‘‘อายสฺมนฺโต’’ติ วุตฺตํ, น จ สกฺกา วตฺตุํ ‘‘ยถา ตถา วุตฺต’’นฺติ[Pg.124], ปริวาสาทิอาโรจเนปิ อฏฺฐกถาจริเยหิ วิญฺญาตสุคตาธิปฺปาเยหิ ‘‘ทฺวินฺนํ อาโรเจนฺเตน ‘อายสฺมนฺตา ธาเรนฺตู’ติ, ติณฺณํ อาโรเจนฺเตน ‘อายสฺมนฺโต ธาเรนฺตู’ติ วตฺตพฺพ’’นฺติ วุตฺตตฺตาติ? สจฺจํ วุตฺตํ, ตํ ปน วินยโวหารวเสน วุตฺตนฺติ. นนุ วินโย พุทฺธวจนํ, กสฺมา ‘‘พุทฺธวจเน ทฺวิวจนํ นาม นตฺถี’’ติ วทถาติ? สจฺจํ วินโย พุทฺธวจนํ, ตถาปิ วินยกมฺมวเสน วุตฺตตฺตา อุปลกฺขณมตฺตํ, น สพฺพสาธารณพหุวจนปริยาปนฺนํ. ยทิ หิ ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติ อิทํ ทฺวิวจนํ สิยา, ตปฺปโยคานิปิ กฺริยาปทานิ ทฺวิวจนาเนว สิยุํ, ตถารูปานิปิ กฺริยาปทานิ น สนฺติ. น หิ อกฺขรสมยโกวิโท ฌานลาภีปิ ทิพฺพจกฺขุนา วสฺสสตมฺปิ วสฺสสหสฺสมฺปิ สมเวกฺขนฺโต พุทฺธวจเน เอกมฺปิ กฺริยาปทํ ทฺวิวจนนฺติ ปสฺเสยฺย, เอวํ กฺริยาปเทสุ ทฺวิวจนสฺสาภาวา นามิกปเทสุ ทฺวิวจนํ นตฺถิ. นามิกปเทสุ ตทภาวาปิ กฺริยาปเทสุ ตทภาโว เวทิตพฺโพ. สกฺกฏภาสายํ ทฺวีสุปิ ทฺวิวจนานิ สนฺติ, มาคธภาสายํ ปน นตฺถิ. 难道不是吗？贤者！在圣典(pāḷi)中：“诸位具寿(āyasmantā)，今日是十五布萨(uposatha)日。若诸位具寿认为适宜，我等当互相举行清净布萨”，此处针对两人而称“具寿”；而在“诸位具寿，已诵说四波罗夷(pārājika)法”等圣典中，则是针对多人而称“具寿(āyasmanto)”，且不能说“随便是那样说的”。在宣告别住(parivāsa)等时，了知善逝意趣的诸义注(aṭṭhakathā)师也说：“向两人宣告者，应说‘二位具寿请忆持’；向三人宣告者，应说‘诸位具寿请忆持’”。此话虽属实，但那是依律的用语(vinayavohāra)而说的。难道律不是佛语吗？为何说“佛语中没有双数(dvivacana)”呢？诚然，律是佛语，但那是由于律羯磨(vinayakamma)的关系而说的，仅为例示，并不包含在普遍的复数中。如果“āyasmantā”是双数，那么与其相应的动词也应是双数，但并没有那样的动词。即使是精通声明(akkharasamaya)、得禅者，以天眼审视百年、千年，在佛语中也见不到一个双数动词。如此，由于动词中没有双数，名词中也就没有双数。亦应知，由于名词中没有双数，动词中也就没有双数。在梵语(sakkaṭabhāsā)中，两者都有双数，但在摩揭陀语(māgadhabhāsā)中则没有。 อปิจ ‘‘ปุถุวจน’’นฺติ นิรุตฺติโวหาโรปิ ‘‘พุทฺธวจเน ทฺวิวจนํ นตฺถี’’ติ เอตมตฺถํ ทีเปติ. ตญฺหิ สกฺกฏภาสายํ วุตฺตา ทฺวิวจนโต พหุวจนโต จ วิสุํภูตํ วจนํ, ตตฺถ วา วุตฺเตหิ อตฺเถหิ วิสุํภูตสฺส อตฺถสฺส วจนํ ‘‘ปุถุวจน’’นฺติ วุจฺจติ. กถมิทํ สกฺกฏภาสายํ วุตฺตา ทฺวิวจนโต พหุวจนโต จ วิสุํภูตํ วจนนฺติ เจ? ยสฺมา สกฺกฏภาสายํ ‘‘ปุถุวจน’’นฺติ โวหาโร นตฺถิ, ตสฺมา อิทํ เตหิ สกฺกฏภาสายํ วุตฺเตหิ ทฺวิวจนพหุวจเนหิ วิสุํภูตอตฺถสฺส วจนนฺติ วุจฺจติ. กถญฺจ ปน สกฺกฏภาสายํ วุตฺเตหิ วิสุํภูตสฺส อตฺถสฺส วจนนฺติ ปุถุวจนนฺติ เจ? ยสฺมา สกฺกฏภาสายํ ทฺเว อุปาทาย ทฺวิวจนํ วุตฺตํ, น ติจตุปญฺจาทิเก [Pg.125] พหโว อุปาทาย, พหโว ปน อุปาทาย พหุวจนํ วุตฺตํ, น ทฺเว อุปาทาย, อยํ สกฺกฏภาสาย วิเสโส. มาคธภาสายํ ปน ทฺวิติจตุปญฺจาทิเก พหโว อุปาทาย ปุถุวจนํ วุตฺตํ, ตสฺมา สกฺกฏภาสายํ วุตฺเตหิ อตฺเถหิ วิสุํภูตสฺส อตฺถสฺส วจนนฺติ ปุถุวจนนฺติ วุจฺจติ. อยํ มาคธภาสาย วิเสโส. ตสฺมาตฺร ปุถุภูตสฺส, ปุถุโน วา อตฺถสฺส วจนํ ‘‘ปุถุวจน’’นฺติ อตฺโถ สมธิคนฺตพฺโพ. 再者，“通数”(puthuvacana)这一词法术语亦阐明了“佛语中无双数”此义。它是在梵语中所说的双数与复数之外的独立之“数”，或者是指表达与彼等所说之义不同的意义之词，故称“通数”。若问：此“数”如何是梵语中所说的双数与复数之外的独立之“数”？因为梵语中没有“通数”这一术语，故说此词是表达与梵语中双数、复数所说之义不同的意义之词。又若问：为何说“通数”是表达与梵语中所说之义不同的意义之词？因为在梵语中，针对二者说双数，不针对三、四、五等多数；而针对多数说复数，不针对二者，此乃梵语的特点。但在摩揭陀语(māgadhabhāsā)中，则针对二、三、四、五等多数说“通数”，故说“通数”是表达与梵语中所说之义不同的意义之词，此乃摩揭陀语的特点。因此，于此应知，“通数”之义即是表达众多或个别之义的“数”。 อิทานิ ‘‘ปุริโส, ปุริสา, ปุริส’’นฺติ นิรุตฺติปิฏกโต อุทฺธริตนยํ นิสฺสาย ปกติรูปภูตสฺส ภูตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在，依据从《语法藏》(niruttipiṭaka)中所引“puriso, purisā, purisa”（男人，男人们，哦，男人）之法，宣说处于原形(pakatirūpa)的“bhūta”（存在）一词的名词格位变化(nāmikapadamālā)如下： ภูโต, ภูตา. ภูตํ, ภูเต. ภูเตน, ภูเตหิ, ภูเตภิ. ภูตสฺส, ภูตานํ. ภูตา, ภูตสฺมา, ภูตมฺหา, ภูเตหิ, ภูเตภิ. ภูตสฺส, ภูตานํ. ภูเต, ภูตสฺมึ, ภูตมฺหิ, ภูเตสุ. โภ ภูต, ภวนฺโต ภูตา. （主格：）Bhūto, bhūtā。（宾格：）Bhūtaṃ, bhūte。（工具格：）Bhūtena, bhūtehi, bhūtebhi。（与格：）Bhūtassa, bhūtānaṃ。（离格：）Bhūtā, bhūtasmā, bhūtamhā, bhūtehi, bhūtebhi。（属格：）Bhūtassa, bhūtānaṃ。（方位格：）Bhūte, bhūtasmiṃ, bhūtamhi, bhūtesu。（呼格：）Bho bhūta, bhavanto bhūtā。 อถ วา ‘‘โภ ภูตา’’อิติ พหุวจนํ วิญฺเญยฺยํ. ยถา ปเนตฺถ ภูตอิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา ปุริสนเยน โยชิตา, เอวํ ภาวกาทีนญฺจ อญฺเญสญฺจ ตํสทิสานํ นามิกปทมาลา ปุริสนเยน โยเชตพฺพา. เอตฺถญฺญานิ ตํสทิสานิ นาม ‘‘พุทฺโธ’’ติอาทีนํ ปทานํ พุทฺธอิจฺจาทีนิ ปกติรูปานิ. 或者，“bho bhūtā”应被理解为复数。正如在此，“bhūta”这一原形的名词格位变化是依“purisa”（男人）的范式而组合，同样地，“bhāvakā”等其他同类词的名词格位变化也应依“purisa”的范式而组合。在此，其他同类词是指如“buddho”等词的原形“buddha”等。 พุทฺโธ ธมฺโม สงฺโฆ มคฺโค,ขนฺโธ กาโย กาโม กปฺโป; มาโส ปกฺโข ยกฺโข ภกฺโข,นาโค เมโฆ โภโค ยาโค. 佛、法、僧伽、道；蕴、身、欲、劫；月、半月、夜叉(yakkha)、所食；龙、云、财富、祭祀。 ราโค โทโส โมโห มาโน,มกฺโข ถมฺโภ โกโธ โลโภ; หาโส เวโร ทาโห เตโช,ฉนฺโท กาโส สาโส โรโค. 贪、嗔、痴、慢；覆、顽固、怒、贪；戏笑、仇怨、热、威；意欲、咳、喘、疾病。 อสฺโส [Pg.126] สสฺโส อิสฺโส สิสฺโส,สีโห พฺยคฺโฆ รุกฺโข เสโล; อินฺโท สกฺโก เทโว คาโม,จนฺโท สูโร โอโฆ ทีโป. 马、禾谷、箭、弟子；狮、虎、树、岩；因陀(Inda)、帝释(Sakka)、天神、村；月、日、暴流、灯。 ปสฺโส ยญฺโญ จาโค วาโท,หตฺโถ ปตฺโต โสโส เคโธ; โสโม โยโธ คจฺโฉ อจฺโฉ,เคโห มาโฬ อฏฺโฏ สาโล. 侧胁、祭祀、舍离、论议；手、钵、消瘦、贪婪；苏摩(Soma)、战士、灌木、熊；家宅、大堂、塔楼、厅堂。 นโร นโค มิโค สโส,สุโณ พโก อโช ทิโช; หโย คโช ขโร สโร,ทุโม ตโล ปโฏ ธโช. 人、山、鹿、兔；犬、鹭、山羊、鸟；马、象、驴、箭；树、棕榈、布、旗。 อุรโค ปฏโค วิหโค ภุชโค,ขรโภ สรโภ ปสโท ควโช; มหิโส วสโภ อสุโร ครุโฬ,ตรุโณ วรุโณ พลิโส ปลิโฆ. 爬虫、飞鸟、飞鸟、蛇；驴、萨拉布(sarabho)、斑鹿、大羚羊；水牛、公牛、阿修罗、金翅鸟(garuḷo)；少年、瓦儒那(varuṇo)、钩、闩。 สาโล ธโว จ ขทิโร,โคธุโม สฏฺฐิโก ยโว; กฬาโย จ กุลตฺโถ จ,ติโล มุคฺโค จ ตณฺฑุโล. 娑罗、达婆、佉陀罗；小麦、六十日稻、大麦；鹰嘴豆与马豆；芝麻、绿豆、净米。 ขตฺติโย พฺราหฺมโณ เวสฺโส,สุทฺโท ธุตฺโต จ ปุกฺกุโส; จณฺฑาโล ปติโก ปฏฺโฐ,มนุสฺโส รถิโก รโถ. 刹帝利、婆罗门、吠舍；首陀罗、恶棍与清道夫；旃陀罗、丈夫、显要者；人、车士与战车。 ปพฺพชิโต [Pg.127] คหฏฺโฐ จ,โคโณ โอฏฺโฐ จ คทฺรโภ; มาตุคาโม จ โอโรโธ,อิจฺจาทีนิ วิภาวเย. 出家者与在家者；公牛、骆驼与驴；妇女与后宫；如是种种应辨知。 เกเจตฺถ วเทยฺยุํ ‘‘นนุ โภ ‘โอโรธา จ กุมารา จา’ติ ปาฐสฺส ทสฺสนโต โอโรธสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค’’ติ? ตนฺน, ตตฺถ หิ ‘‘โอโรธา’’ติ อิทํ โอการนฺตปุลฺลิงฺคเมว, นา’การนฺติตฺถิลิงฺคํ, ตุมฺเห ปน ‘‘อาการนฺติตฺถิลิงฺค’’นฺติ มญฺญมานา เอวํ วทถ, น ปนิทํ อาการนฺติตฺถิลิงฺคํ, อถ โข ‘‘มาตุคามา’’ติปทํ วิย พหุวจนวเสน วุตฺตมาการนฺตปทนฺติ. นนุ จ โภ สมฺโมหวิโนทนิยาทีสุ โอโรธสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคตา ปากฏา, กถนฺติ เจ? ‘‘รุกฺเข อธิวตฺถา เทวตา เถรสฺส กุทฺธา ปฐมเมว มนํ ปโลเภตฺวา ‘อิโต เต สตฺตทิวสมตฺถเก อุปฏฺฐาโก ราชา มริสฺสตี’ติ สุปิเน อาโรเจสิ. เถโร ตํ กถํ สุตฺวา ราโชโรธานํ อาจิกฺขิ. ตา เอกปฺปหาเรเนว มหาวิรวํ วิรวึสู’’ติ. เอตฺถ หิ ‘‘ราโชโรธาน’’นฺติ วตฺวา ‘‘ตา’’ติ วุตฺตตฺตาว โอโรธสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคตา ปากฏาติ? ตนฺน, อตฺถสฺส ทุคฺคหณโต. ทุคฺคหิโต หิ เอตฺถ ตุมฺเหหิ อตฺโถ, เอตฺถ ปน โอโรธสทฺเทน อิตฺถิปทตฺถสฺส กถนโต อิตฺถิปทตฺถํ สนฺธาย ‘‘ตา’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘ตา อิตฺถิโย’’ติ อยเมวตฺโถ. ตุมฺเห ปน อมาตาปิตรสํวทฺธตฺตา อาจริยกุเล จ อนิวุฏฺฐตฺตา เอตํ สุขุมตฺถมชานนฺตา ยํ วา ตํ วา มุขารูฬฺหํ วทถ. 或许有人会在此说：“诸君，从‘orodhā ca kumārā ca’(后宫与王子们)这一读诵来看，‘orodha’一词难道不是阴性吗？”并非如此。因为此处的‘orodhā’只是o-结尾的阳性词(okārantapulliṅga)，而非ā-结尾的阴性词。你们是因为误以为它是ā-结尾的阴性词才这么说。它并非ā-结尾的阴性词，而是像‘mātugāmā’(妇女)一词那样，是基于复数而说的ā-结尾词。“难道在《迷乱摈除》(Sammohavinodanī)等义注(aṭṭhakathā)中，‘orodha’一词的阴性不是显而易见的吗？如何证明？‘住在树上的天神对长老生气，先迷惑其心，在梦中告知：“从今日起七天后，你的侍奉者国王将死。”长老听后，告知国王的后宫(rājorodhāna)。她们立刻齐声大哭。’于此，说了‘rājorodhānaṃ’之后，又用‘tā’(她们)来指代，难道还不能明显看出‘orodha’是阴性词吗？”并非如此，这是因为错解了其义。你们在此错解了意思。此处是以‘orodha’一词表达女性之义，是针对女性之义才说‘tā’，其义即是“那些女人”。而你们因为未受父母教养，亦未曾住于师门，不了知此等微细之义，才会随口乱说。 ภุญฺชนตฺถํ กถนตฺถํ, มุขํ โหตีติ โน วเท; ยํ วา ตํ วา มุขารูฬฺหํ, วจนํ ปณฺฑิโต นโรติ. 莫说口之用，仅为食与言；智者于言语，不随口而出。 น มยํโภ ยํ วา ตํ วา มุขารูฬฺหํ วทาม, อฏฺฐกถาจริยานญฺเญว วจนํ คเหตฺวา วทาม, อฏฺฐกถาเยว อมฺหากํ ปฏิสรณํ[Pg.128], น มยํ ตุมฺหากํ สทฺทหามาติ. อมฺหากํ สทฺทหถ วา มา วา, มา ตุมฺเห ‘‘อฏฺฐกถาจริยานญฺเญว วจนํ คเหตฺวา วทามา’’ติ อฏฺฐกถาจริเย อพฺภาจิกฺขถ. น หิ อฏฺฐกถาจริเยหิ ‘‘โอโรธสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค’’ติ วุตฺตฏฺฐานมตฺถิ, ตสฺมาปิ อฏฺฐกถาจริเย อพฺภาจิกฺขถ, น ยุตฺตํ พุทฺธาทีนํ ครูนมพฺภาจิกฺขนํ มหโต อนตฺถสฺส ลาภาย สํวตฺตนโต. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา ‘‘อตฺตนา ทุคฺคหิเตน อมฺเห เจว อพฺภาจิกฺขติ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวติ, ตโต อตฺตานญฺจ ขณตี’’ติ. “诸君，我们并非随口乱说，我们是依据义注师(aṭṭhakathācariya)的言论而说，义注(aṭṭhakathā)才是我们的依止，我们不相信你们。”你们相信与否皆可，但不要以“我们只是依据义注师的言论而说”为由，诽谤义注师。义注师确实没有在任何地方说过“orodha一词是阴性”，因此你们是在诽谤义注师。诽谤佛陀等师长是不对的，因为这会导致巨大的不幸。正如世尊(bhagavā)所说：“以自己的错解而诽谤我等，并产生诸多非福，由此而自掘其根。” เอวํ อพฺภาจิกฺขนสฺส อยุตฺตตํ สาวชฺชตญฺจ ทสฺเสตฺวา ปุนปิ เต อิทํ วตฺตพฺพา – ชาตกฏฺฐกถายมฺปิ ตุมฺเหหิ อาหฏอุทาหรณสทิสํ อุทาหรณมตฺถิ, ตํ สุณาถ. โกสิยชาตกฏฺฐกถายญฺหิ ‘‘สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ สาวตฺถิยํ มาตุคามํ อารพฺภ กเถสิ. สา กิเรกสฺส สทฺธสฺส ปสนฺนสฺส อุปาสกพฺราหฺมณสฺส พฺราหฺมณี ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา’’ติ ปาโฐ ทิสฺสติ. เอตฺถ หิ ‘‘มาตุคามํ อารพฺภ กเถสี’’ติ วตฺวา ‘‘สา’’ติ วุตฺตตฺตา ตุมฺหากํ มเตน มาตุคามสทฺโท อิตฺถิลิงฺโคเยว สิยา, น ปุลฺลิงฺโค, กิมิทํ อฏฺฐกถาวจนมฺปิ น ปสฺสถ, ตเทว ปน อฏฺฐกถาวจนํ ปสฺสถ, กึ สา เอว อฏฺฐกถา ตุมฺหากํ ปฏิสรณํ, น ตทญฺญาติ. 在指出了诽谤的不当与过失后，还应当再对他们说：“《本生经义注》(Jātakaṭṭhakathā)中也有与你们所引相似的例子，你们听着。在《拘尸耶本生经义注》(Kosiyajātakaṭṭhakathā)中可见此文：‘导师住在祇陀林(jetavana)时，针对舍卫城(Sāvatthī)的一位妇女而说法。据说她是一位有信、虔诚的优婆塞(upāsaka)婆罗门的妻子，却是恶戒、恶法者。’此处，在说了‘针对一位妇女而说法’后，又用了‘sā’(她)，按照你们的观点，‘mātugāma’(妇女)一词就应该是阴性，而非阳性。你们难道没有看到这段义注(aṭṭhakathā)文吗？你们只看到那段义注文吗？为何那段义注就是你们的依止，而不是其他的呢？’ ยทิ ตาสทฺทํ อเปกฺขิตฺวา โอโรธสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคตฺตมิจฺฉถ, เอตฺถาปิ สาสทฺทมเปกฺขิตฺวา มาตุคามสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคตฺตมิจฺฉถาติ. เอวํ วุตฺตา เต นิรุตฺตรา อปฺปฏิภานา มงฺกุภูตา ปตฺตกฺขนฺธา อโธมุขา ปชฺฌาเยยฺยุํ. เอตฺถาปิ มาตุคามสทฺเทน อิตฺถิปทตฺถสฺส กถนโต อิตฺถิปทตฺถํ สนฺธาย ‘‘สา’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘สา อิตฺถี’’ติ อยเมวตฺโถ. กตฺถจิ [Pg.129] หิ ปธานวาจเกน ปุลฺลิงฺเคน นปุํสกลิงฺเคน วา สมานาธิกรณสฺส คุณสทฺทสฺส อภิเธยฺยลิงฺคานุวตฺติตฺตาปุลฺลิงฺควเสน วา นปุํสกลิงฺควเสน วา นิทฺทิสิตพฺพตฺเตปิ ลิงฺคมนเปกฺขิตฺวา อิตฺถิปทตฺถเมวาเปกฺขิตฺวา อิตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส ทิสฺสติ. ตํ ยถา? ‘‘อิธ วิสาเข มาตุคาโม สุสํวิหิตกมฺมนฺตา โหติ สงฺคหิตปริชนา ภตฺตุมนาปํ จรติ, สมฺภตํ อนุรกฺขตี’’ติ จ, ‘‘โก นุ โข ภนฺเต เหตุ โก ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺโจ มาตุคาโม ทุพฺพณฺณา จ โหติ ทุรูปา สุปาปิกา ทสฺสนาย, ทลิทฺทา จ โหติ อปฺปสฺสกา อปฺปโภคา อปฺเปสกฺขา จ. อิธ มลฺลิเก เอกจฺโจ มาตุคาโม โกธนา โหติ อุปายาสพหุลา, อปฺปมฺปิ วุตฺตา สมานา อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถิยติ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรตี’’ติ จ, ‘‘ตํ โข ปน ภิกฺขเว อิตฺถิรตนํ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ปุพฺพุฏฺฐายินี ปจฺฉานิปาตินี กึการปฏิสฺสาวินี’’ติ จ อิเม ปโยคา. “如果你们参照‘tā’(她们)一词而主张‘orodha’(后宫)一词是阴性，那么在此也应参照‘sā’(她)一词而主张‘mātugāma’(妇女)一词是阴性。”如此说后，他们将无言以对，无有辩才，困惑，垂肩，低头，沉思。在此，也是因为用‘mātugāma’一词表达了女性的意义，所以针对女性的意义而说了‘sā’(她)，其义即是“sā itthī”(她是女子)。在某些情况下，当一个主要的阳性或中性名词与一个同格的形容词连用时，虽然该形容词应遵循所指代对象的性别而用阳性或中性来指明，但可见到不考虑其语法性别，而仅考虑其女性意义，从而使用阴性来指明的情况。例如：“毘舍佉(visākhā)，于此，妇女善于处理事务，摄受随从，行丈夫之所喜，守护其积蓄。”以及：“尊者，是何因何缘，于此，某一妇女是丑色、恶形、难看，且是贫穷、少财、少福、少权势者？茉莉夫人(mallikā)，于此，某一妇女是易怒、多恼者，稍被言说，即恼怒、生气、抗拒、固执，显露忿、恨与不悦。”以及：“诸比丘，彼转轮王(cakkavatti)之女宝(itthiratana)，是早起、晚睡、乐于听令者。”这些都是用例。 กตฺถจิ ปน ปธานวาจเกน นปุํสกลิงฺเคน สมานาธิกรณสฺส คุณสทฺทสฺส อภิเธยฺยลิงฺคานุวตฺติตฺตา นปุํสกลิงฺควเสน นิทฺทิสิตพฺพตฺเตปิ ลิงฺคมนเปกฺขิตฺวา ปุริสปทตฺถเมวาเปกฺขิตฺวา ปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส ทิสฺสติ. ตํ ยถา? ‘‘ปญฺจ ปจฺเจกพุทฺธสตานิ อิมสฺมึ อิสิคิลิสฺมึ ปพฺพเต จิรนิวาสิโน อเหสุํ. ตํ โข ปน รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ปริณายกรตนํ ญาตานํ ปเวเสตา อญฺญาตานํ นิวาเรตา’’ติ. กตฺถจิ ปธานวาจเกน ลิงฺคตฺตเยน สมานาธิกรณสฺส คุณสทฺทสฺส อภิเธยฺยลิงฺคานุรูปํ นิทฺเทโส ทิสฺสติ. ตํ ยถา? สา อิตฺถี ‘‘สีลวตี กลฺยาณธมฺมา. อฏฺฐหิ โข นกุลมาเต ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา มนาปกายิกานํ เทวานํ [Pg.130] สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. สทฺโธ ปุริสปุคฺคโล, สทฺธํ กุลํ, จิตฺตํ ทนฺตํ สุขาวห’’นฺติ. 再者，在某些情况下，当一个主要的中性名词与一个同格的形容词连用时，虽然该形容词应遵循所指称者的性别而用中性来解释(niddesa)，但可见到不考虑其语法性别，而仅考虑其男性的意义(purisapadattha)，从而使用阳性的解释。例如：“五百位独觉佛(paccekabuddha)曾长久居住在这吞仙山(Isigili)上。”以及：“彼转轮王(cakkavatti)之辅臣宝(pariṇāyakaratana)，能让已识者进入，阻止未识者进入。”在某些情况下，可见到主要名词与同格的形容词在三种性别上都相符的解释。例如：那位女子是“具戒者、善法者”。“那拘罗母(Nakulamātā)啊！具足八法的妇女，身坏命终后，投生与意乐天(Manāpakāyikā)众神为伴。”“有信的男子(purisapuggalo)，有信的家族，已调伏的心带来安乐。” เสยฺยอิติ สทฺโท ปน เยภุยฺเยน โอการนฺตภาเว ฐตฺวา ลิงฺคตฺตยานุกูโล ภวติ เอกากาเรเนว ติฏฺฐนโต. กถํ? เสยฺโย อมิตฺโต มติยา อุเปโต. เอสาว ปูชนา เสยฺโย, เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย. 再者，“seyya”（更胜）一词，通常以“o”结尾的形式存在，因其以单一形态保持，故适用于三种性别。如何？“有智慧的敌人更胜。”“此供养更胜。”“一日的生命更胜。” ‘‘ธมฺเมน จ อลาโภ โย,โย จ ลาโภ อธมฺมิโก; อลาโภ ธมฺมิโก เสยฺโย,ยญฺเจ ลาโภ อธมฺมิโก. “如法之无利，与彼非法利；如法无利胜，胜于非法之利。 ยโส จ อปฺปพุทฺธีนํ, วิญฺญูนํ อยโส จ โย; อยโสว เสยฺโย วิญฺญูนํ, น ยโส อปฺปพุทฺธินํ. 无慧者之誉，与智者之毁；智者之毁胜，非无慧者誉。 ทุมฺเมเธหิ ปสํสา จ, วิญฺญูหิ ครหา จ ยา; ครหาว เสยฺโย วิญฺญูหิ, ยญฺเจ พาลปฺปสํสนา. 劣慧者赞扬，与智者谴责；智者谴责胜，胜愚人赞扬。 สุขญฺจ กามมยิกํ, ทุกฺขญฺจ ปวิเวกิกํ; ปวิเวกํ ทุกฺขํ เสยฺโย, ยญฺเจ กามมยํ สุขํ. 由欲所生乐，与远离之苦；远离之苦胜，胜于欲生乐。 ชีวิตญฺจ อธมฺเมน, ธมฺเมน มรณญฺจ ยํ; มรณํ ธมฺมิกํ เสยฺโย, ยญฺเจ ชีเว อธมฺมิก’’นฺติ. 不如法之活，与如法之死；如法之死胜，胜于不如法之活。” เอวมยํ เสยฺย อิติ สทฺโท โอการนฺตภาเว ฐตฺวา ลิงฺคตฺตยานุกูโล ภวติ. กตฺถจิ ปน อาการนฺตภาเว ฐตฺวา อิตฺถิลิงฺคานุกูโล ทิสฺสติ ‘‘อิตฺถีปิ หิ เอกจฺจิยา, เสยฺยา โปส ชนาธิปา’’ติ. นิคฺคหีตนฺโต ปน หุตฺวา นปุํสกลิงฺคานุกูโล อปสิทฺโธ. เอวํปกาเร ปโยเค กึ ตุมฺเห น ปสฺสถาติ. เอวํ วุตฺตา จ เต นิรุตฺตราว ภวิสฺสนฺติ. 如此，“seyya”一词以“o”结尾的形式存在，适用于三种性别。但在某些情况下，可见其以“ā”结尾的形式存在，适用于阴性，如：“某些女子实更胜于男子(posa)，人主啊！”然而，其以随鼻音(niggahīta)结尾而适用于中性，则是不成立的。此类用法，你们难道没有看见吗？如此说后，他们必将无言以对。 สเจปิ [Pg.131] เต เอตฺถ เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘ตตฺถ ตตฺถ สุตฺตปฺปเทเส อฏฺฐกถาทีสุ จ ‘มาตุคาโม’ติ วา ‘มาตุคาเมนา’ติ วา โอการนฺตปุลฺลิงฺคภาเวน มาตุคามสทฺทสฺส ทสฺสนโต ปุลฺลิงฺคภูตํ มาตุคามสทฺทํ อนเปกฺขิตฺวา อิตฺถิปทตฺถเมว อเปกฺขิตฺวา ‘‘สา อิตฺถี’’ติ อิตฺถีสทฺเทน สาสทฺทสฺส สมฺพนฺธคฺคหณํ มยํ สมฺปฏิจฺฉาม, ‘โอโรโธ’ติ วา ‘โอโรเธนา’ติ วา โอการนฺตปุลฺลิงฺคภาเวน ฐิตสฺส โอโรธสทฺทสฺส อทสฺสนโต ปน ตุมฺเหหิ วุตฺตํ ปุริมตฺถํ น สมฺปฏิจฺฉามา’’ติ. ตทา เตสํ อิมานิ วินยปาฬิยํ อาคตปทานิ ทสฺเสตพฺพานิ ‘‘เตน โข ปน สมเยน ราชา อุเทโน อุยฺยาเน ปริจาเรสิ สทฺธึ โอโรเธน, อถ โข รญฺโญ อุเทนสฺส โอโรโธ ราชานํ อุเทนํ เอตทโวจา’’ติ. เอวํ อิมานิ สุตฺตปทานิ ทสฺเสตฺวา สุตฺตนิปาตฏฺฐกถายํ ‘‘ราโม นาม ราชา กุฏฺฐโรคี โอโรเธหิ จ นาฏเกหิ จ ชิคุจฺฉมาโน’’ติ วจนญฺจ ทสฺเสตฺวา ‘‘คจฺฉถ ตุมฺเห ครุกุลมุปคนฺตฺวา ภควโต สทฺธมฺมสฺส จิรฏฺฐิตตฺถํ สาธุกํ ปทพฺยญฺชนานิ อุคฺคณฺหถา’’ติ อุยฺโยเชตพฺพา. 如果他们在此这么说：“在各处经文及义注(aṭṭhakathā)等中，可见到“mātugāma”一词以“o”结尾的阳性形式出现，如“mātugāmo”或“mātugāmenā”。我们同意，可以不考虑“mātugāma”一词的阳性形式，而只考虑其女性意义，从而将代词“sā”（她）与“itthī”（女子）一词联系起来。但是，对于“orodha”（后宫）一词，由于未见到其以“o”结尾的阳性形式如“orodho”或“orodhenā”出现，我们不接受你们先前所说的意义。”那时，应当向他们出示《律藏》(Vinayapāḷi)中的这些文句：“其时，优填王(Udena)正与后宫在园中娱乐。其后，优填王之后宫对优填王如是说。”在出示了这些经句后，再出示《经集义注》(Suttanipātaṭṭhakathā)中的文句：“名为罗摩(Rāma)的国王因患麻风病，为后宫与舞者所厌恶。”然后应当这样遣发他们：“你们去亲近师门，为令世尊(Bhagavā)正法久住，好好地学习词句吧！” อิทานิ มาตุคามสทฺทาทีสุ กิญฺจิ วินิจฺฉยํ วทาม – มาตุคามสทฺโท จ โอโรธสทฺโท จ ทารสทฺโท จาติ อิเม อิตฺถิปทตฺถวาจกาปิ สมานา เอกนฺเตน ปุลฺลิงฺคา ภวนฺติ. เตสุ ทารสทฺทสฺส เอกสฺมึ อตฺเถ วตฺตมานสฺสาปิ พหุวจนกตฺตเมว สทฺทสตฺถวิทู อิจฺฉนฺติ, น เอกวจนกตฺตํ. มยํ ปน ทารสทฺทสฺส เอกสฺมึ อตฺเถ เอกวจนกตฺตํ, เยภุยฺเยน ปน พหุวจนกตฺตํ อนุชานาม, พวฺหตฺเถ วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. ปาฬิยญฺหิ ทารสทฺโท เยภุยฺเยน พหุวจนโก ภวติ, เอกวจนโก อปฺโป. ตตฺริเม ปโยคา – 现在我们来对“mātugāma”（妇女）等词做些判定：“mātugāma”、“orodha”（后宫）和“dāra”（妻子），这些词虽然是表示女性意义的词，却完全是阳性词。其中，对于“dāra”一词，即使用于单一意义，语法家们也只认可其为复数，而非单数。但我们认可“dāra”一词在单一意义时用单数，而通常用复数，至于在复数意义时就更不用说了。在巴利圣典中，“dāra”一词通常是复数，单数很少。以下是用例： ‘‘ทาสา [Pg.132] จ ทาสฺโย อนุชีวิโน จ,ปุตฺตา จ ทารา จ มยญฺจ สพฺเพ; ธมฺมญฺจรามปฺปรโลกเหตุ,ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร’’ติ จ, “男仆与女仆，以及诸随从，子女与妻子，以及我等众。为于他世间，我等行正法，是故我等中，年少者不死。”以及， ‘‘โย ญาตีนํ สขีนํ วา, ทาเรสุ ปฏิทิสฺสติ; สหสา สมฺปิยาเยน, ตํ ชญฺญาวสโล อิตี’’ติ จ, “若人于亲戚或朋友之妻，强暴或亲狎，当知彼贱民。”以及， ‘‘เสหิ ทาเรหิ’สนฺตุฏฺโฐ, เวสิยาสุ ปทิสฺสติ; ทิสฺสติ ปรทาเรสุ, ตํ ปราภวโต มุข’’นฺติ จ, “于己妻不满足，厮混于娼妓中，复见于他人妻，此为衰败之门。”以及， ‘‘ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา’’ติ จ พฺยาเส, สมาเส ปน ‘‘ปุตฺตทารา ทิสา ปจฺฉา, ปุตฺตทาเรหิ มตฺตโน’’ติ จ เอวมาทโย พหุวจนปฺปโยคา พหโว ภวนฺติ. 在广说中如“于子女与妻子之期望”，以及在复合词中如“子女与妻子是后方”、“以自己之子女与妻子”等，诸如此类的复数用法有很多。 เอกวจนปฺปโยคา ปน อปฺปา. เสยฺยถิทํ? ‘‘ครูนํ ทาเร, ธมฺมํ จเร โยปิ สมุญฺชกํ จเร, ทารญฺจ โปสํ ททมปฺปกสฺมิ’’นฺติ จ, 然而，单数用法很少。如下：“于师长之妻，应行于法”、“即使行拾荒”、“从少许中布施，扶养妻子(dāra)。”以及， ‘‘เย คหฏฺฐา ปุญฺญกรา, สีลวนฺโต อุปาสกา; ธมฺเมน ทารํ โปเสนฺติ, เต นมสฺสามิ มาตลี’’ติ จ, “彼等在家行福者，具戒之优婆塞(upāsaka)，如法扶养其妻，摩多利(Mātali)，我敬礼彼等。”以及， ‘‘ปรทารํ น คจฺเฉยฺยํ, สทารปสุโต สิย’’นฺติ จ, “我不应至他人之妻，应专注于自妻。”以及， ‘‘โย อิจฺเฉ ปุริโส โหตุํ, ชาตึ ชาตึ ปุนปฺปุนํ; ปรทารํ วิวชฺเชยฺย, โธตปาโทว กทฺทม’’นฺติ จ “若有男子愿，于生生世世，恒常为丈夫，应远离他妻，如洗足者避开泥沼。”以及， เอวมาทโย เอกวจนปฺปโยคา อปฺปา. 诸如此类的单数用法很少。 สมาหารลกฺขณวเสน ปเนส ทารสทฺโท นปุํสกลิงฺเคกวจโนปิ กตฺถจิ ภวติ. ‘‘อาทาย ปุตฺตทารํ. ปุตฺตทารสฺส สงฺคโห’’อิติ เอวํ อิธ วุตฺตปฺปกาเรน ลิงฺคญฺจ อตฺถญฺจ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘ปุริโส ปุริสา’’ติ ปวตฺตํ ปุริสสทฺทนยํ นิสฺสาย [Pg.133] สพฺเพสํ ‘‘ภูโต ภาวโก ภโว’’ติอาทีนํ ภูธาตุมยานํ อญฺเญสญฺโจการนฺตปทานํ นามิกปทมาลาสุ สทฺธาสมฺปนฺเนหิ กุลปุตฺเตหิ สทฺธมฺมฏฺฐิติยา โกสลฺลมุปฺปาเทตพฺพํ. 再者，由于具有集合(samāhāra)的特征，“dāra”(妻子)一词，在某些地方也会是中性单数。如：“带着子女与妻子”(Ādāya puttadāraṃ)、“对子女与妻子的护持”(Puttadārassa saṅgaho)。如是，在此处所说的方式中，观察了词性和意义后，依据像“puriso, purisā”(男人，男人们)这样进行的“purisa”词的范例，对于所有源自“bhū”词根的词，如“bhūto, bhāvako, bhavo”(存在者，使存在者，存在)等，以及其他以“o”结尾的词，具信的良家子(kulaputta)们为了正法的住立，应当在名词词形变化中生起善巧(kosalla)。 กึ ปน สพฺพานิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย สพฺพปฺปกาเรน เอกสทิสาเนว หุตฺวา ปวิฏฺฐานีติ? น ปวิฏฺฐานิ. กานิจิ หิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺฐานิ จ โหนฺติ, เอกเทเสน ปวิฏฺฐานิ จ, กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐานิ จ โหนฺติ, เอกเทเสน น ปวิฏฺฐานิ จ, กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐาเนว. ตตฺร กตมานิ กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺฐานิ จ โหนฺติ, เอกเทเสน ปวิฏฺฐานิ จ? ‘‘สโร วโย เจโต’’ติอาทีนิ. สโรอิติ หิ อยํสทฺโท อุสุสทฺทสรวนอการาทิสรวาจโก เจ, ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺโฐ. รหทวาจโก เจ, มโนคณปกฺขิกตฺตา ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺโฐ. วโยอิติ สทฺโท ปริหานิวาจโก เจ, ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺโฐ. อายุโกฏฺฐาสวาจโก เจ, มโนคณปกฺขิกตฺตา ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺโฐ. เจโต อิติ สทฺโท ยทิ ปณฺณตฺติวาจโก, ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺโฐ. ยทิ ปน จิตฺตวาจโก, มโนคณปกฺขิกตฺตา ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺโฐ. มโนคโณ จ นาม – 再者，是否所有以“o”结尾的词都以完全相同的方式归入“purisa”范例呢？并非如此。因为有些以“o”结尾的词，既有完全归入“purisa”范例的情况，也有部分归入的情况；有些词，既有部分归入的情况，也有部分不归入的情况；还有些词则完全不归入。其中，哪些以“o”结尾的词，既有完全归入“purisa”范例的情况，又有部分归入的情况呢？即“saro”、“vayo”、“ceto”等。此中，“saro”一词，若意为箭(usu)、声音(sadda)或如“a”等的元音(akāra)，则完全归入“purisa”范例；若意为湖泊(rahada)，则因其属于“mano”组，而部分归入“purisa”范例。“vayo”一词，若意为衰败(parihāni)，则完全归入“purisa”范例；若意为年龄阶段(āyukoṭṭhāsa)，则因其属于“mano”组，而部分归入“purisa”范例。“ceto”一词，若意为概念(paṇṇatti)，则完全归入“purisa”范例；若意为心(citta)，则因其属于“mano”组，而部分归入“purisa”范例。所谓的“mano”组是—— มโน วโจ วโย เตโช,ตโป เจโต ตโม ยโส; อโย ปโย สิโร ฉนฺโท,สโร อุโร รโห อโห – 意(mano)、语(vaco)、年龄(vayo)、火界(tejo)，苦行(tapo)、心(ceto)、黑暗(tamo)、名声(yaso)；铁(ayo)、水(payo)、头(siro)、意欲(chando)，湖(saro)、胸(uro)、独处(raho)、日(aho)—— อิเม โสฬส. 此为十六词。 อิทานิ ยถาวุตฺตสฺส ปากฏีกรณตฺถํ มนสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลํ กถยาม – 现在，为了阐明如前所述，我们讲述“mano”(意)等词的名词词形变化—— มโน[Pg.134], มนา. มนํ, มโน, มเน. มนสา, มเนน, มเนหิ, มเนภิ. มนโส, มนสฺส, มนานํ. มนา, มนสฺมา, มนมฺหา, มเนหิ, มเนภิ. มนโส, มนสฺส, มนานํ. มนสิ, มเน, มนสฺมึ, มนมฺหิ, มเนสุ. โภ มน, ภวนฺโต มนา. Mano, manā. Manaṃ, mano, mane. Manasā, manena, manehi, manebhi. Manaso, manassa, manānaṃ. Manā, manasmā, manamhā, manehi, manebhi. Manaso, manassa, manānaṃ. Manasi, mane, manasmiṃ, manamhi, manesu. Bho mana, bhavanto manā. อถ วา ‘‘โภ มนา’’อิติ พหุวจนมฺปิ เญยฺยํ. เอวํ วโจ, วจา. วจํ, วโจ, วเจ. วจสาติอาทินา นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. อหสทฺทสฺส ปน ภุมฺเมกวจนฏฺฐาเน อหสิ, อเห, อหสฺมึ, อหมฺหิ, อหุ, อหนีติ โยเชตพฺพา. 或者，复数呼格“bho manā”也应了知。同样地，对于“vaco”(语)：vaco, vacā；vacaṃ, vaco, vace；应以“vacasā”等来组合其名词词形变化。再者，对于“ahas”(日)一词，在其处格单数的位置上，应组合为：ahasi, ahe, ahasmiṃ, ahamhi, ahu, ahani。 อิทานิ รูปนฺตรวิเสสทสฺสนตฺถํ นปุํสกลิงฺคสฺส มนสทฺทสฺสปิ นามิกปทมาลํ วทาม, อฏฺฐาเน อยํ กถิตาติ น โจเทตพฺพํ. 现在，为了展示其不同的特殊形态，我们也讲述中性词“manas”(意)的名词词形变化，不应诘难说：“此说于非处(aṭṭhāne)”。 มนํ, มนานิ, มนา. มนํ, มนานิ, มเน. มเนน, มเนหิ, มเนภิ. มนสฺส, มนโส, มนานํ. มนา, มนสฺมา, มนมฺหา, มเนหิ, มเนภิ. มนสฺส, มนโส, มนานํ. มเน, มนสฺมึ, มนมฺหิ, มเนสุ. โภ มน, ภวนฺโต มนา. อถ วา ‘‘โภ มนานิ, โภ มนา’’เอวมฺปิ พหุวจนํ เวทิตพฺพํ. เอวมุตฺตรตฺราปิ นโย. Manaṃ, manāni, manā. Manaṃ, manāni, mane. Manena, manehi, manebhi. Manassa, manaso, manānaṃ. Manā, manasmā, manamhā, manehi, manebhi. Manassa, manaso, manānaṃ. Mane, manasmiṃ, manamhi, manesu. Bho mana, bhavanto manā. 或者，复数呼格“bho manāni, bho manā”也应了知。此理亦通于下文。 เอตฺถ จ ปุลฺลิงฺคสฺส มนสทฺทสฺส ปจฺจตฺตกรณสมฺปทานสามิภุมฺมวจนานิ มโน มนสา มนโส มนสีติ รูปานิ ฐเปตฺวา ยานิ เสสานิ, นปุํสกลิงฺคสฺส จ มนสทฺทสฺส ปจฺจตฺตวจนานิ ‘‘มนํ มนานี’’ติ รูปานิ จ, อฏฺฐมฺโยปโยควจนานํ ‘‘มนํ มนานี’’ติ รูปทฺวยญฺจ ฐเปตฺวา ยานิ เสสานิ, ตานิ สพฺพานิ กมโต สมสมานิ. 于此，阳性“manas”词，除了主格、具格、与格、属格、处格的“mano, manasā, manaso, manasi”等形式之外的其余形式；以及中性“manas”词，除了主格的“manaṃ, manāni”二种形式，以及呼格与业格的“manaṃ, manāni”二种形式之外的其余形式；此二者的其余形式，依次完全相同。 เกจิ โอการนฺโต มโนอิติ สทฺโท นปุํสกลิงฺโคติ วทนฺติ, เต วตฺตพฺพา – ยทิ โส นปุํสกลิงฺโค สิยา, ตสฺสทิเสหิ วโจ วโยติอาทิสทฺเทหิปิ นปุํสกลิงฺเคเหว ภวิตพฺพํ, น ‘‘เต นปุํสกลิงฺคา’’ติ ครู วทนฺติ, ‘‘ปุลฺลิงฺคา’’อิจฺเจว วทนฺติ. ยสฺมา จ ปาฬิยํ ‘‘กาโย อนิจฺโจ; มโน [Pg.135] อนิจฺโจ’’ติ จ ‘‘กาโย ทุกฺโข, มโน ทุกฺโข’’ติ จ ‘‘นิจฺโจ วา อนิจฺโจ วาติ อนิจฺโจ ภนฺเต’’ติ จ เอวมาทโย ปุลฺลิงฺคปฺปโยคา พหโว ทิฏฺฐา. เตน ญายติ มโนสทฺโท เอกนฺเตน ปุลฺลิงฺโคติ. ยทิ ปน นปุํสกลิงฺโคสิยา, ‘‘อนิจฺโจ ทุกฺโข’’ติ เอวมาทีนิ ตํสมานาธิกรณานิ อเนกปทสตานิปิ นปุํสกลิงฺคาเนว สิยุํ. น หิ ตานิ นปุํสกลิงฺคานิ, อถ โข อภิเธยฺยลิงฺคานุวตฺตกานิ วาจฺจลิงฺคานิ. เอวํ มโนสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตา ปจฺเจตพฺพาติ, สเจ มโนสทฺโท นปุํสกลิงฺโค น โหติ, กถํ ‘‘มนานี’’ติ นปุํสกรูปํ ทิสฺสตีติ? สจฺจํ ‘‘มนานี’’ติ นปุํสกลิงฺคเมว, ตถาปิ มโนคเณ ปมุขภาเวน คหิตสฺโสการนฺตสฺส มนสทฺทสฺส รูปํ น โหติ. อถ กิญฺจรหีติ เจ? จิตฺตสทฺเทน สมานลิงฺคสฺส สมานสุติตฺเตปิ มโนคเณ อปริยาปนฺนสฺส นิคฺคหีตนฺตสฺเสว มนสทฺทสฺส รูปํ. มนสทฺโท หิ ปุนฺนปุํสกวเสน ทฺวิธา ภิชฺชติ ‘‘มโน มนํ’’อิติ ยถา ‘‘อชฺชโวอชฺชว’’นฺติ. ‘‘มโน เจ นปฺปทุสฺสติ. สนฺตํ ตสฺส มนํ โหตี’’ติ หิ ปาฬิ. ยทิ จ โส มโนสทฺโท นปุํสกลิงฺโค น โหติ. 有些人说，以“o”结尾的“mano”(意)一词是中性词，应对他们说：如果它是中性词，那么像“vaco”(语)、“vayo”(年龄)等同类词也必须是中性词。但诸师不说“它们是中性词”，而只说“是阳性词”。因为在巴利圣典中，可见许多阳性用法，如“身是无常；意是无常”(kāyo anicco; mano anicco)、“身是苦；意是苦”(kāyo dukkho, mano dukkho)，以及“是常还是无常？——尊者，是无常”(nicco vā anicco vāti anicco bhante)等。由此可知，“mano”一词确定是阳性词。再者，如果它是中性词，那么像“anicco”(无常)、“dukkho”(苦)等数以百计与之同格(samānādhikaraṇa)的词也都将是中性词。但它们并非中性词，而是随所表之性而转的形容词性(vāccaliṅga)。如是，应承认“mano”词的阳性属性。如果“mano”词不是中性词，为何可见中性形式“manāni”呢？诚然，“manāni”是中性形式，但它并非在“mano”组中作为首位而被取用的、以“o”结尾的“mano”词的形式。然则它是什么呢？它是与“citta”(心)一词同性，尽管读音相同(samānasutittepi)，但未被包含在“mano”组中、以随鼻音(niggahīta)结尾的“manaṃ”(意)词的形式。因为“manas”一词依阳性和中性而分为“mano”与“manaṃ”二种，犹如“ajjavo”(正直)与“ajjavaṃ”(正直)。圣典中即有：“若意不瞋恚”(Mano ce nappadussati)及“彼之心寂静”(Santaṃ tassa manaṃ hotī)。如果“mano”一词不是中性词…… ‘‘ครุ เจติยปพฺพตวตฺตนิยา,ปมทา ปมทา ปมทา วิมทํ; สมณํ สุนิสมฺม อกา หสิตํ,ปติตํ อสุเภสุ มุนิสฺส มโน’’ติ 在支提山(Cetiyapabbata)的行仪本应庄重，一名女子极其放逸，在仔细观察了离慢(vimada)的沙门后，竟纵声大笑：“牟尼的心已堕入不净之中！” เอตฺถ มโนสทฺเทน สมานาธิกรโณ ‘‘ปติต’’นฺติ สทฺโท นปุํสกลิงฺคภาเวน กสฺมา สนฺนิหิโต. ยสฺมา จ สมานาธิกรณปทํ นปุํสกลิงฺคภาเวน สนฺนิหิตํ, ตสฺมา สทฺทนฺตรสนฺนิธานวเสน มโนสทฺโท นปุํสกลิงฺโคติ ญายตีติ? ตนฺน, สมานาธิกรณปทสฺส สพฺพตฺถ ลิงฺควิเสสาโชตนโต. ยทิ หิ สมานาธิกรณปทํ สพฺพตฺถ ลิงฺควิเสสํ โชเตยฺย, ‘‘จตฺตาโร อินฺทฺริยานี’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘จตฺตาโร’’ติ [Pg.136] ปทํ อินฺทฺริยสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตฺตํ กเรยฺย, น จ กาตุํ สกฺโกติ. อินฺทฺริยสทฺโท หิ เอกนฺเตน นปุํสกลิงฺโค. ยทิ ตุมฺเห ‘‘ปติต’’นฺติ สมานาธิกรณปทํ นิสฺสาย มโนสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตฺตมิจฺฉถ, ‘‘จตฺตาโร อินฺทฺริยานี’’ติ เอตฺถปิ ‘‘จตฺตาโร’’ติ สมานาธิกรณปทํ นิสฺสาย อินฺทฺริยสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตฺตํ อิจฺฉถาติ. น มยํ โภ อินฺทฺริยสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตฺตํ อิจฺฉาม, อถ โข นปุํสกลิงฺคตฺตํเยว อิจฺฉาม, ‘‘จตฺตาโร’’ติ ปทํ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน ฐิตตฺตา ‘‘จตฺตารี’’ติ คณฺหาม, ตสฺมา ‘‘จตฺตาริ อินฺทฺริยานี’’ติ อตฺถํ ธาเรมาติ. ยทิ เอวํ ‘‘ปติตํ อสุเภสุ มุนิสฺส มโน’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘ปติต’’นฺติ ปทํ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน ฐิตนฺติ มนฺตฺวา ‘‘ปติโต’’ติ อตฺถํ ธาเรถาติ. น ธาเรม เอตฺถ ลิงฺควิปลฺลาสสฺส อนิจฺฉิตพฺพโต. ยทิ หิ มโนสทฺโท ปุลฺลิงฺโค สิยา, ตํสมานาธิกรณปทํ ‘‘ปติโต’’ติ วตฺตพฺพํ สิยา. กิมาจริโย เอวํ วตฺตุํ น ชานิ, ชานมาโน เอว โส ‘‘ปติโต’’ติ นาโวจ, ‘‘ปติต’’นฺติ ปนาโวจ, เตน ญายติ ‘‘มโนสทฺโท นปุํสกลิงฺโค’’ติ. มา ตุมฺเห เอวํ วเทถ, สมานาธิกรณปทํ นาม กตฺถจิ ปธานลิงฺคมนุวตฺตติ, กตฺถจิ นานุวตฺตติ, ตสฺมา น ตํ ลิงฺควิเสสโชตเน เอกนฺตโต ปมาณํ. ‘‘มาตุคาโม, โอโรโธ, อาวุโส วิสาข, เอหิ วิสาเข, จิตฺตานิ อฏฺฐีนี’’ติ เอวมาทิรูปวิเสโสเยว ปมาณํ. ยทิ สมานาธิกรณปเทเยว ลิงฺควิเสโส อธิคนฺตพฺโพ สิยา, ‘‘จตฺตาโร จ มหาภูตา’’ติอาทีสุ ลิงฺคววตฺถานํ น สิยา. ยสฺมา เอวมาทีสุปิ ฐาเนสุ ลิงฺคววตฺถานํ โหติเยว. กถํ? ‘‘จตฺตาโร’’ติ ปุลฺลิงฺคํ ‘‘มหาภูตา’’ติ นปุํสกนฺติ, ตสฺมา ‘‘ปติตํ อสุเภสุ มุนิสฺส มโน’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘ปติต’’นฺติ นปุํสกลิงฺคํ ‘‘มโน’’ติ ปุลฺลิงฺคนฺติ ววตฺถานํ ภวตีติ. อิทํ สุตฺวา เต ตุณฺหี ภวิสฺสนฺติ. ตโต [Pg.137] เตสํ ตุณฺหีภูตานํ อิทํ วตฺตพฺพํ – ยสฺมา มโนคเณ ปวตฺตานํ ปทานํ สมานาธิกรณปทานิ กตฺถจิ นปุํสกวเสน โยเชตพฺพานิ, ตสฺมา มโนคเณ ปมุขสฺส มโนสทฺทสฺสปิ สมานาธิกรณปทานิ กตฺถจิ นปุํสกวเสน โยชิตานิ. ตถา หิ ปุพฺพาจริยา ‘‘สทฺธมฺมเตชวิหตํ วิลยํ ขเณน, เวเนยฺยสตฺตหทเยสุ ตโม’ปยาติ. ทุกฺขํ วโจ เอตสฺมินฺติ ทุพฺพโจ. อวนตํ สิโร ยสฺส โสยํ อวํสิโร, อปฺปกํ ราคาทิ รโช เยสํ ปญฺญามเย อกฺขิมฺหิ เต อปฺปรชกฺขา’’ติอาทินา สทฺทรจนํ กุพฺพึสุ, น ปน เตหิ วโจ สิโร รโชสทฺทาทีนํ นปุํสกลิงฺคตฺตํ วิภาเวตุํ อีทิสี สทฺทรจนา กตา, อถ โข สิโรมโนสทฺทานํ มโนคเณ ปวตฺตานํ ปุลฺลิงฺคสทฺทานํ กตฺถจิปิ อีทิสานิปิ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน ฐิตานิ สมานาธิกรณปทานิ โหนฺตีติ ปเรสํ ชานาปนาธิปฺปายวติยา อนุกมฺปาย วิรจิตา. เอตฺถาปิ ตุมฺหากํ มเตน มโนสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตฺเต สติ วโจ สิโร อิจฺจาทโยปิ นปุํสกลิงฺคตฺตมาปชฺชนฺติ นปุํสกลิงฺควเสน สมานาธิกรณปทานํ นิทฺทิฏฺฐตฺตา. กึ ปเนเตสมฺปิ นปุํสกลิงฺคตฺตํ อิจฺฉถาติ. อทฺธา เต อิทมฺปิ สุตฺวา นิพฺเพเฐตุมสกฺโกนฺตา ตุณฺหี ภวิสฺสนฺติ. กิญฺจาปิ เต อญฺญํ คเหตพฺพการณํ อปสฺสนฺตา เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘ยทิ โภ มโน สทฺโท นปุํสกลิงฺโคน โหติ, กสฺมา เวยฺยากรณา ‘มโนสทฺโท นปุํสกลิงฺโค’ติ วทนฺตี’’ติ? เต วตฺตพฺพา – ยทิ ตุมฺเห เวยฺยากรณมตํ คเหตฺวา มโนสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตฺตํ โรเจถ, นนุ ภควาเยว โลเก อสทิโส มหาเวยฺยากรโณ มหาปุริโส วิสารโท ปรปฺปวาทมทฺทโน. ภควนฺตญฺหิ ปทกา เวยฺยากรณา อมฺพฏฺฐมาณวโปกฺขรสาติโสณทณฺฑาทโย จ พฺราหฺมณา สจฺจกนิคณฺฐาทโย จ ปริพฺพาชกา [Pg.138] วาเทน น สมฺปาปุณึสุ, อญฺญทตฺถุ ภควาเยว มตฺตวารณคณมชฺเฌ เกสรสีโห วิย อสมฺภีโต เนสํ เนสํ วาทํ มทฺเทสิ, มหนฺเต จ เน อตฺเถ ปติฏฺฐาเปสิ, เอวํวิเธน ภควตา โวหารกุสเลน ยสฺมา ‘‘กาโย อนิจฺโจ’’ติ จ ‘‘กาโย ทุกฺโข, มโน อนิจฺโจ, มโน ทุกฺโข’’ติ จ เอวมาทินา วุตฺตา มโนสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคภาวสูจนิกา พหู ปาฬิโย ทิสฺสนฺติ, ตสฺมา มโนสทฺโท ปุลฺลิงฺโคเยวาติ สารโต ปจฺเจตพฺโพติ. เอวํ วุตฺตา เต นิรุตฺตรา อปฺปฏิภานา มงฺกุภูตา ปตฺตกฺขนฺธา อโธมุขา ปชฺฌายิสฺสนฺติ. 在此，与“心”(mano)一词同格的“堕”(patitaṃ)一词，为何以中性形式出现？既然同格词以中性形式出现，那么是否可以由此推知，“心”(mano)一词因邻近其他词而成为中性？并非如此，因为同格词(samānādhikaraṇapada)并非在所有地方都标示性的区别。如果同格词在所有地方都标示性的区别，那么在“cattāro indriyāni”(四根)一句中，“cattāro”(四)一词就应该使“根”(indriya)一词变为阳性，但它并不能做到。因为“根”(indriya)一词确实是中性。如果你们想依据同格词“堕”(patitaṃ)而主张“心”(mano)一词是中性，那么在“cattāro indriyāni”一句中，也应该依据同格词“cattāro”而主张“根”(indriya)一词是阳性。我们不想主张“根”一词是阳性，而是想主张它就是中性。我们认为“四”(cattāro)一词是由于性的错置(liṅgavipallāsa)而出现的，应取其(中性形式)“cattāri”。因此，我们持“cattāri indriyāni”的意义。如果这样，那么在“patitaṃ asubhesu munissa mano”(牟尼之心堕于不净)一句中，也应该认为“patitaṃ”一词是由于性的错置而出现的，并持其(阳性形式)“patito”的意义。我们不持此见，因为在此处不应期望有性的错置。如果“心”(mano)一词是阳性，那么它的同格词就应该说成“patito”。难道导师不知道这样说吗？他正是因为知道才不说“patito”，反而说“patitaṃ”。由此可知“心”(mano)一词是中性。你们不要这么说。所谓的同格词，有时跟从主词的性，有时不跟从。因此，它在标示性的区别上并非绝对的标准。像“女”(mātugāmo)、“后宫”(orodho)、“贤友(āvuso)毘舍佉(Visākhā)”、“来，毘舍佉(ehi Visākhe)”、“多彩的骨头”(cittāni aṭṭhīnī)等这样的特殊形式才是标准。如果只能通过同格词来确定性的区别，那么在“cattāro ca mahābhūtā”(四与大种)等句中，性的安立就不可能了。因为即使在这些地方，性的安立也是存在的。如何安立？“cattāro”是阳性，“大种”(mahābhūtā)是中性。因此，在“patitaṃ asubhesu munissa mano”一句中，也可以安立为：“patitaṃ”是中性，而“心”(mano)是阳性。听到此言，他们将会沉默。然后，应对那些沉默者说如下的话——因为在“mano”词组(manogaṇa)中，有些词的同格词可以用于中性，因此，作为“mano”词组之首的“心”(mano)一词，其同格词有时也用于中性。诚然，古代的阿阇梨(pubbācariya)们曾作构词，如：“正法威力所击，可教化有情心中之黑暗，刹那即趋于坏灭。其言辞是苦的，故称‘恶言者’(dubbaco)。其头垂下者，是为‘垂首者’(avaṃsiro)。于其智慧眼中，贪等之尘垢少者，是为‘少尘者’(apparajakkha)。’然而，他们作此构词，并非为了阐明“言”(vaco)、“头”(siro)、“尘”(rajo)等词是中性，而是出于慈悲，意在让别人了知：像“头”(siro)、“心”(mano)等属于“mano”词组的阳性词，其同格词有时也会因性的错置而出现。在此，如果按照你们的观点，“心”(mano)一词是中性，那么“言”(vaco)、“头”(siro)等词也应成为中性，因为它们的同格词是以中性形式指出的。难道你们也想主张这些词是中性吗？他们听到此言，必定无法辩驳而沉默。尽管他们看不到其他可取的理由，或许会这样说：“喂，如果‘心’(mano)一词不是中性，为何语法家(veyyākaraṇa)们说‘mano一词是中性’呢？”应对他们说：如果你们采纳语法家的观点而偏好“心”(mano)一词是中性，难道不知道世尊(Bhagavā)才是世间无与伦比的大语法家、大士(mahāpurisa)、无畏者、摧破他论者吗？因为那些精通语法的语法家，如婆罗门安巴塔(Ambaṭṭha)童子、波卡拉萨提(Pokkharasāti)、索纳丹达(Soṇadaṇḍa)等，以及游方者(paribbājaka)萨遮迦尼乾子(Saccaka Nigaṇṭhaputta)等，在辩论上都无法企及世尊。恰恰相反，正是世尊，犹如狂象群中的狮子王，无所畏惧地摧破了他们各自的论点，并使他们安住于伟大的义理中。既然这位善于言说的世尊所说的‘身是无常’、‘身是苦，心是无常，心是苦’等许多巴利语段落都显示出“心”(mano)一词的阳性状态，因此，“心”(mano)一词确实是阳性，这应当作为核心义理来信受。被这样告知后，他们将无言以对，智辩穷尽，困惑不已，垂肩俯首，陷入沉思。 อิทานิ สรสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลา วิเสสโต วุจฺจเต – 现在，将特别说明sara等词的名词格位变化范例(nāmikapadamālā)—— สโร, สรา. สรํ, สเร. สเรน, สเรหิ, สเรภิ. สรสฺส, สรานํ. สรา, สรสฺมา, สรมฺหา, สเรหิ, สเรภิ. สรสฺส, สรานํ. สเร, สรสฺมึ, สรมฺหิ, สเรสุ. โภ สร, ภวนฺโต สรา. 箭，诸箭。箭，诸箭。以箭，以诸箭。箭的，诸箭的。从箭，从诸箭。箭的，诸箭的。于箭中，于诸箭中。哦，箭！哦，诸箭！ อยํ ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺฐสฺส อุสุสทฺทสรวนอการาทิสรวาจกสฺส สรสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. 这是完全归入阳性变格法(purisanaya)、表示“箭(usu)”义的sara一词的名词格位变化范例。 อยํ ปน ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐสฺส มโนคณปกฺขิกสฺส รหทวาจกสฺส สรสทฺทสฺส นามิกปทมาลา – 而这，是部分归入阳性变格法、属于意组(manogaṇa)类、表示“湖(rahada)”义的sara一词的名词格位变化范例—— สโร, สรา. สรํ, สโร, สเร. สรสา, สเรน, สเรหิ, สเรภิ. สรโส, สรสฺส, สรานํ. สรา, สรสฺมา, สรมฺหา, สเรหิ, สเรภิ. สรโส, สรสฺส, สรานํ. สรสิ, สเร, สรสฺมึ, สรมฺหิ, สเรสุ. โภ สร, ภวนฺโต สรา, โภ สรา อิติ วา. 湖，诸湖。湖、湖，诸湖。以湖、以湖，以诸湖。湖的、湖的，诸湖的。从湖、从湖、从湖，从诸湖。湖的、湖的，诸湖的。在湖中、在湖中、在湖中、在湖中，在诸湖中。哦，湖！哦，诸湖！或，哦，诸湖！ วโย, วยา. วยํ, วเย. วเยน, วเยหิ, วเยภีติ ปุริสนเยน เญ ยฺโย. อยํ ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺฐสฺส ปริหานิวาจกสฺส วยสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. 衰亡，诸衰亡。衰亡，诸衰亡。以衰亡，以诸衰亡等，应按阳性变格法来理解。这是完全归入阳性变格法、表示“衰亡(parihāni)”义的vaya一词的名词格位变化范例。 อยํ [Pg.139] ปน ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐสฺส มโนคณปกฺขิกสฺส อายุโกฏฺฐาสวาจกสฺส วยสทฺทสฺส นามิกปทมาลา – วโย, วยา. วยํ, วโย, วเย. วยสา, วเยน, วเยหิ, วเยภีติ มนนเยน เญยฺโย. ตสฺส เจโต ปฏิสฺโสสิ, อรญฺเญ ลุทฺทโคจโร. เจตา หนึสุ เวทพฺพํ. 而这，是部分归入阳性变格法、属于意组类、表示“年龄阶段(āyukoṭṭhāsa)”义的vaya一词的名词格位变化范例——年龄，诸年龄。年龄、年龄，诸年龄。以年龄、以年龄，以诸年龄等，应按意组变格法(mananaya)来理解。“他的心(ceto)曾应允，在林中以狩猎为生。切提人(Cetā)杀害了韦达拔(Vedabba)。” เจโต, เจตา. เจตํ, เจเต. เจเตน, เจเตหิ, เจเตภีติ ปุริสนเยน เญยฺโย. อยํ ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺฐสฺส ปณฺณตฺติวาจกสฺส เจตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. 心，诸心。心，诸心。以心，以诸心等，应按阳性变格法来理解。这是完全归入阳性变格法、表示“概念(paṇṇatti)”义的ceta一词的名词格位变化范例。 อยํ ปน ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐสฺส จิตฺตวาจกสฺส เจตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา – เจโต, เจตา. เจตํ, เจโต, เจเต. เจตสา, เจเตน, เจเตหิ, เจเตภีติ มนนเยน เญยฺโย. ยโส กุลปุตฺโต, ยสํ กุลปุตฺตํ, ยเสน กุลปุตฺเตนาติ เอกวจนวเสน ปุริสนเยน โยเชตพฺพา, เอกวจนปุถุวจนวเสน วา. เอวํ กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย สพฺพถา ปวิฏฺฐานิ จ โหนฺติ, เอกเทเสน ปวิฏฺฐานิ จาติ อิมินา นเยน สพฺพปทานิ ปญฺญาจกฺขุนา อุปปริกฺขิตฺวา วิเสโส เวทิตพฺโพ. อวิเสสญฺญุโน หิ เอวมาทิวิภาคํ อชานนฺตา ยํ วา ตํ วา พฺยญฺชนํ โรเปนฺตา ยถาธิปฺเปตํ อตฺถํ วิราเธนฺติ, ตสฺมา โย เอตฺถ อมฺเหหิ ปกาสิโต วิภาโค, โส สทฺธาสมฺปนฺเนหิ กุลปุตฺเตหิ สกฺกจฺจมุคฺคเหตพฺโพ. กตมานิ กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐานิ จ เอกเทเสน น ปวิฏฺฐานิ จ? มโน วโจ เตโชสทฺทาทโย เจว อยฺยสทฺโท จ, ตตฺร มนสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลา เหฏฺฐา วิภาวิตา. 而这，是部分归入阳性变格法、表示“心(citta)”义的ceta一词的名词格位变化范例——ceto, cetā。cetaṃ, ceto, cete。cetasā, cetena, cetehi, cetebhi，应按意组变格法来理解。“良家子(kulaputta)耶舍(Yasa)”、“对良家子耶舍”、“以良家子耶舍”，应按阳性变格法的单数形式来配合，或按单数与复数形式。如此，某些以o结尾的词(okārantapada)，有些是完全归入阳性变格法，有些是部分归入。应以此理，用智慧之眼(paññācakkhu)审察一切词，了知其差别。因为不知差别者，不解此等分别，随意安立文句(byañjana)，则会歪曲所欲表达之义。是故，我等在此所示之分别，具信的良家子(kulaputta)应恭敬学习。哪些是以o结尾的词，部分归入阳性变格法而部分不归入呢？即mano(意)、vaco(语)、tejo(火)等词，以及ayya(尊者)一词。其中mano等词的名词格位变化已在下文说明。 อยฺยสทฺทสฺส [Pg.140] ปน นามิกปทมาลายํ ‘‘อยฺโย, อยฺยา. อยฺยํ, อยฺเย’’ติ ปุริสนเยน วตฺวา อาลปนฏฺฐาเน ‘‘โภ อยฺย, โภ อยฺโย’’ติ ทฺเว เอกวจนานิ, ‘‘ภวนฺโต อยฺยา, ภวนฺโต อยฺโย’’ติ ทฺเว พหุวจนานิ จ วตฺตพฺพานิ. เอตฺถ อยฺโย อิติ สทฺโท ปจฺจตฺตวจนภาเว เอกวจนํ, อาลปนวจนภาเว เอกวจนญฺเจว พหุวจนญฺจ. ตตฺริเม ปโยคา ‘‘อยฺโย กิร สาคโต อมฺพติตฺถิเกน นาเคน สงฺคาเมสิ, ปิวตุ ภนฺเต อยฺโย สาคโต กาโปติกํ ปสนฺน’’นฺติ เอวมาทีนิ อยฺโยสทฺทสฺส ปจฺจตฺเตกวจนปฺปโยคานิ, ‘‘อถ โข สา อิตฺถี ตํ ปุริสํ เอตทโวจ ‘นายฺโย โส ภิกฺขุ มํ นิปฺปาเฏสิ, อปิจ อหเมว เตน ภิกฺขุนา คจฺฉามิ, อการโก โส ภิกฺขุ, คจฺฉ ขมาเปหี’ติ’’ เอวมาทีนิ อยฺโยสทฺทสฺส อาลปเนกวจนปฺปโยคานิ, ‘‘เอถ’ยฺโย ราชวสตึ, นิสีทิตฺวา สุณาถ เม. เอถ มยํ อยฺโย สมเณสุ สกฺยปุตฺติเยสุ ปพฺพชิสฺสามา’’ติ เอวมาทีนิ อยฺโยสทฺทสฺส อาลปนพหุวจนปฺปโยคานิ. ภวติ จตฺร – 然而，关于ayya(尊者)一词的名词格位变化，在按阳性变格法说了“ayyo, ayyā. ayyaṃ, ayye”之后，在呼格(ālapana)处，应说“bho ayya, bho ayyo”这两个单数形式，以及“bhavanto ayyā, bhavanto ayyo”这两个复数形式。此处“ayyo”一词，在主格(paccattavacana)时为单数，在呼格时则既是单数也是复数。兹举例如下：“据说萨咖达(Sāgata)尊者与安巴渡口(Ambatittha)的龙王战斗”、“尊者，请萨咖达尊者喝这鸽色清酒(kāpotika pasanna)”等，是ayyo一词作主格单数的用法。“于是，那女人对那男人说了这番话：‘尊者(ayyo)，不是那位比丘(bhikkhu)驱逐了我，而是我自己随那位比丘而去，那位比丘是无辜的，你去向他求原谅吧！’”等，是ayyo一词作呼格单数的用法。“尊者们(ayyo)，请来王邸，坐而听我说。”、“来吧，尊者们(ayyo)，我们将在释迦子沙门中出家。”等，是ayyo一词作呼格复数的用法。此处有偈云： อยฺโย อิติ อยํ สทฺโท, ปจฺจตฺเตกวโจ ภเว; อาลปเน พหุวโจ, ภเว เอกวโจปิ จ – 此“ayyo”一词，在主格时为单数；在呼格时为复数，亦可为单数。 เอวํ กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐานิ จ โหนฺติ เอกเทเสน น ปวิฏฺฐานิ จ. 如此，某些以o结尾的词，在阳性变格法中，部分归入，部分不归入。 กตมานิ กานิจิ โอการนฺตปทานิ ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐานิ? โคสทฺโทเยว. โคสทฺทสฺส หิ อยํ นามิกปทมาลา – 哪些以o结尾的词完全不归入阳性变格法呢？只有go(牛)一词。go一词的名词格位变化如下： โค, คาโว, คโว. คาวุํ, คาวํ, ควํ, คาโว, คโว. คาเวน, คเวน, โคหิ, โคภิ. คาวสฺส, ควสฺส, ควํ, คุนฺนํ, โคนํ. คาวา, คาวสฺมา, คาวมฺหา, ควา, ควสฺมา, ควมฺหา, โคหิ, โคภิ. คาวสฺส, ควสฺส, ควํ, คุนฺนํ, โคนํ. คาเว, คาวสฺมึ, คาวมฺหิ, คเว, ควสฺมึ[Pg.141], ควมฺหิ, คาเวสุ, คเวสุ, โคสุ. โภ โค, ภวนฺโต คาโว, คโว. อยํ ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐสฺส โคสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. 牛，诸牛。牛，诸牛。以牛，以诸牛。牛的，诸牛的。从牛，从诸牛。牛的，诸牛的。于牛中，于诸牛中。哦，牛！哦，诸牛！此为完全不归入阳性变格法的go(牛)一词的名词格位变化范例。 นนุ จ โภ โคสทฺโท อตฺตนา สมฺภูตโคณสทฺทมาลาวเสน ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺโฐ เจว เอกเทเสน น ปวิฏฺโฐ จาติ? สจฺจํ. โคณสทฺโท โคสทฺทวเสน สมฺภูโตปิ ‘‘วตฺติจฺฉานุปุพฺพิกา สทฺทปฏิปตฺตี’’ติ วจนโต โคสทฺทโต วิสุํ อมฺเหหิ คเหตฺวา ปุริสนเย ปกฺขิตฺโต. ตสฺส หิ วิสุํ คหเณ ยุตฺติ ทิสฺสติ สฺยาทีสุ เอกากาเรเนว ติฏฺฐนโต, ตสฺมา โคสทฺทโต สมฺภูตมฺปิ โคณสทฺทํ อนเปกฺขิตฺวา สุทฺธํ โคสทฺทเมว คเหตฺวา ปุริสนเย สพฺพถา โคสทฺทสฺส อปฺปวิฏฺฐตา วุตฺตา. 尊者(bho)，难道go一词，不正是由于从它自身产生的goṇa(公牛)一词的词形变化(saddamālā)之故，而部分进入(paviṭṭha)阳性变格法(purisanaya)，部分未进入吗？确实如此。goṇa一词虽由go一词产生，但依据“词语的运用遵循意愿次第”之语，我们已将其从go一词中分出，并归入阳性变格法。因为在单独看待它时，可见其在si等格位中只以一种形式存在，此为合理。因此，不考虑从go一词产生的goṇa一词，而只取纯粹的go一词，故说go一词完全不进入阳性变格法。 นนุ จ โภ ปจฺจตฺตวจนภูโต โคอิติ สทฺโท ปุริโสติ สทฺเทน สทิสตฺตา ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺโฐติ? ตนฺน, โคสทฺโท หิ นิจฺจโมการนฺโต, น ปุริสสทฺทาทโย วิย ปฐมํ อการนฺตภาเว ฐตฺวา ปจฺฉา ปฏิลทฺโธการนฺตฏฺโฐ. เตเนว หิ ปจฺจตฺตวจนฏฺฐาเนปิ อาลปนวจนฏฺฐาเนปิ โคอิจฺเจว ติฏฺฐติ. ยทิ ปจฺจตฺตวจนตฺตํ ปฏิจฺจ โคสทฺทสฺส ปุริสนเย เอกเทเสน ปวิฏฺฐตา อิจฺฉิตพฺพา, ‘‘กานิจิ โอการนฺตปทานี’’ติ เอวํ วุตฺตา โอการนฺตกถา กมตฺถํ ทีเปยฺย, นิปฺผลาว สา กถา สิยา, ตสฺมา อมฺเหหิ ยถาวุตฺโต นโยเยว อายสฺมนฺเตหิ มนสิ กาตพฺโพ. เอวํ โคสทฺทสฺส ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐตา ทฏฺฐพฺพา. 尊者，难道go一词作为主格(paccattavacana)时，不是因为与puriso一词相似，而部分进入阳性变格法(purisanaya)吗？并非如此。go一词是恒常的o词干(okāranta)，不像purisa等词那样，先是a词干(akāranta)状态，之后才获得o结尾。正因此，它在主格和呼格(ālapanavacana)中都保持为go的形式。如果因为其主格形式，就认为go一词应部分进入阳性变格法，那么“某些以o结尾的词(okārantapadāni)”这一关于o词干的讨论，将阐明什么意义呢？那样的讨论将是无果的。因此，具寿(āyasmā)们应如我等所说之理作意。应如是见go一词完全不进入阳性变格法。 เกเจตฺถ เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ ‘‘โคสทฺทสฺส ตาว ‘โค, คาโว, คโว. คาวุํ, คาวํ, ควํ’ อิจฺจาทินา นเยน ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐตา อมฺเหหิ ญาตา, ชรคฺคว ปุงฺควาทิสทฺทา ปน กุตฺร นเย [Pg.142] ปวิฏฺฐา’’ติ? เตสํ เอวํ พฺยากาตพฺพํ ‘‘ชรคฺคว ปุงฺควาทิสทฺทา สพฺพถาปิ ปุริสนเย ปวิฏฺฐา’’ติ. ตถา หิ เตสํ โคสทฺทโต อยํ วิเสโส, ชรนฺโต จ โส โค จาติ ชรคฺคโว. เอตฺถ นการโลโป ตการสฺส จ คการตฺตํ ภวติ สมาสปทตฺตา, สมาเส จ สิมฺหิ ปเร โคสทฺทสฺโสการสฺส อวาเทโส ลพฺภติ, ตสฺมา ปาฬิยํ ‘‘วิสาเณน ชรคฺคโว’’ติ เอกวจนรูปํ ทิสฺสติ. ตถา หิ อญฺญตฺถ อนุปปทตฺตา คโวอิติ พหุวจนปทํเยว ทิสฺสติ. อิธ ปน โสปปทตฺตา สมาสปทภาวมาคมฺม ‘‘ชรคฺคโว’’ติ เอกวจนปทํเยว ทิสฺสติ. ตถา หิ ชรคฺคโวติ เอตฺถ ชรนฺตา จ เต คโว จาติ เอวํ พหุวจนวเสน นิพฺพจนียตา น ลพฺภติ โลกสงฺเกตวเสน เอกสฺมึ อตฺเถ นิรูฬฺหตฺตาติ. ‘‘ชรคฺคโว, ชรคฺควา. ชรคฺควํ, ชรคฺคเว. ชรคฺคเวนา’’ติ ปุริสนเยน นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. เอส นโย ปุงฺคโว สกฺยปุงฺคโวติอาทีสุปิ. 此处或有人问：“我们已知go一词，以其go, gāvo, gavo; gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ等方式，完全不进入阳性变格法(purisanaya)，那么jaraggava(老牛)、puṅgava(公牛)等词又进入何种变格法呢？”应如是为彼等解答：“jaraggava、puṅgava等词完全进入阳性变格法。”其与go一词的差别在于：“彼衰老之牛，是为老牛(jaraggavo)”。此处，因是复合词(samāsapada)，n音脱落，t音变为g音。且在复合词中，当后接si(主格单数)时，go一词的o音被替换为ava(avādesa)。因此，在圣典(pāḷi)中可见“以角辨老牛(visāṇena jaraggavo)”这样的单数形式。而在其他地方，因非复合词，故只见gavo此复数形式。但此处，因是带有前置词(upapada)的复合词，故只见jaraggavo此单数形式。这是因为jaraggavo一词，无法以“彼等衰老之牛(jarantā ca te gavo)”的复数方式来解释，而是依世俗惯例(lokasaṅketa)，固定(nirūḷha)用于单一意义。其名词词形变化(nāmikapadamālā)应按阳性变格法配合：jaraggavo, jaraggavā. jaraggavaṃ, jaraggave. jaraggavenā。此理亦适用于puṅgavo、sakyapuṅgavo(释迦牛王)等词。 ตตฺร ปุงฺคโวติ คุนฺนํ ยูถปติ นิสภสงฺขาโต อุสโภ. โย ปาฬิยํ ‘‘มุหุตฺตชาโตว ยถา ควํปติ, สเมหิ ปาเทหิ ผุสี วสุนฺธร’’นฺติ จ ‘‘ควญฺเจ ตรมานานํ, อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว’’ติ จ อาคโต. อีทิเสสุ ปน ฐาเนสุ เกจิ ‘‘ปุมา จ โส โค จาติ ปุงฺคโว’’ติ วจนตฺถํ ภณนฺติ. มยํ ปน ปธาเน นิรูฬฺโห อยํ สทฺโทติ วจนตฺถํ น ภณาม. น หิ ปุงฺโกกิโลติอาทิสทฺทานํ โกกิลาทีนํ ปุมฺภาวปฺปกาสนมตฺเต สมตฺถตา วิย อิมสฺส ปุมฺภาวปฺปกาสนมตฺเต สมตฺถตา สมฺภวติ, อถ โข ปธานภาวปฺปกาสเน จ สมตฺถตา สมฺภวติ. เตน ‘‘สกฺยปุงฺคโว’’ติอาทีสุ นิสภสงฺขาโต ปุงฺคโว วิยาติ ปุงฺคโว, สกฺยานํ, สกฺเยสุ [Pg.143] วา ปุงฺคโว สกฺยปุงฺคโวติอาทินา สมาสปทตฺโถ คเหตพฺโพ. อถ วา อุตฺตรปทตฺเต ฐิตานํ สีหพฺยคฺฆนาคาทิสทฺทานํ เสฏฺฐวาจกตฺตา ‘‘สกฺยปุงฺคโว’’ติอาทีนํ ‘‘สกฺยเสฏฺโฐ’’ติอาทินา อตฺโถ คเหตพฺโพ. อิติ สพฺพถาปิ ปุริสนเย ปวตฺตนโต ชรคฺคว ปุงฺควาทิสทฺทานํ โคสทฺทสฺส ปทมาลโต วิสทิสปทมาลตา ววตฺถเปตพฺพา. โคสทฺทสฺส ปน ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐตา จ ววตฺถเปตพฺพา. 此处，puṅgava(公牛)指牛群的首领，即被称为nisabha(牡牛)的公牛(usabha)。如圣典(pāḷi)中所说：“如初生之牛王(gavaṃpati)，以平稳之足立于大地”，以及“纵使群牛疾行，公牛(puṅgavo)亦直行”。于此等处，有人说其词义(vacanattha)为：“彼是雄性(pumā)，又是牛(go)，故为puṅgava”。我等则不说此词义，而说此词固定(nirūḷha)用于“卓越(padhāna)”之义。此词并非如puṅkokila(雄杜鹃)等词，仅能表示雄性；而是亦能表示卓越性。因此，sakyapuṅgava(释迦牛王)等词，应理解其复合词义为：如被称为nisabha的公牛，故为puṅgava；释迦族之牛王，或释迦族中之牛王。或者，因“狮(sīha)、虎(byaggha)、龙(nāga)”等词在复合词中作为后半部分(uttarapada)时，表示“最胜(seṭṭha)”之义，故sakyapuṅgava等词应取“释迦最胜者(sakyaseṭṭha)”等义。如是，因jaraggava、puṅgava等词完全依阳性变格法(purisanaya)运作，故应确定其词形变化与go一词的词形变化不同。且应确定go一词完全不进入阳性变格法。 อาปสทฺเท อาจริยานํ ลิงฺควจนวเสน มติเภโท วิชฺชติ, ตสฺมา ตํมเตน ตสฺส ปุริสนเย สพฺพถา อปฺปวิฏฺฐตา ภวติ. ‘‘องฺคุตฺตราเปสู’’ติ ปาฬิยา อฏฺฐกถายํ ‘‘มหิยา ปน นทิยา อุตฺตเรน อาโป’’ติ วุตฺตํ, ฏีกายํ ปน ตํ อุลฺลิงฺคิตฺวา ‘‘มหิยา นทิยา อาโป ตสฺส ชนปทสฺส อุตฺตเรน โหนฺติ, ตาสํ อวิทูรตฺตา โส ชนปโท อุตฺตราโป’’ติ วุตฺตํ. เอวํ อาปสทฺทสฺส เอกนฺเตน อิตฺถิลิงฺคตา พหุวจนตา จ อาจริเยหิ อิจฺฉิตา, เตสํ มเต อาโปอิติ อิตฺถิลิงฺเค ปฐมาพหุวจนรูเป โหนฺเต ทุติยาตติยาปญฺจมีสตฺตมีนํ พหุวจนรูปานิ กีทิสานิ สิยุํ. ตถา หิ ‘‘ปุริเส, ปุริเสหิ ปุริเสภิ ปุริเสสู’’ติ รูปวโต ปุลฺลิงฺคสฺส วิย โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส เอการเอหิ การาทิยุตฺตานิ รูปานิ กตฺถจิปิ น ทิสฺสนฺติ. อโต เตสํ มเต ปทมาลานโย อตีว ทุกฺกโร. 关于水(āpa)一词，诸师在性(liṅga)与数(vacana)上意见分歧。因此，根据他们的观点，它在阳性变格法(purisanaya)中是完全不进入的。在对“鸯掘多罗波(Aṅguttarāpesu)”一语的义注(aṭṭhakathā)中说：“在摩希(Mahī)河以北有诸水(āpo)。”其复注(ṭīkā)则阐释说：“摩希河的诸水在该国之北，因靠近彼等诸水，故该国被称为‘北水’(Uttarāpo)。”如此，诸师认定āpa一词必然是阴性(itthiliṅga)与复数(bahuvacana)。在他们看来，若āpo是阴性、主格复数的形式，那么第二、第三、第五、第七格的复数形式会是怎样呢？诚然，就像阳性词有purise, purisehi, purisebhi, purisesu等形式，但以o结尾的阴性词，却从未见过与e、hi等结合的形式。因此，在他们看来，其词形变化的范式(padamālānaya)极其困难。 อาปสทฺทสฺส ครโว, สทฺทสตฺถนยํ ปติ; พหุวจนตญฺจิตฺถิ-ลิงฺคภาวญฺจ อพฺรวุํ. 精通语法(saddasattha)方法的诸位尊师(garavo)，论及水(āpa)一词时，说它既是复数，又是阴性。 อิจฺจาปสทฺทสฺส [Pg.144] อิตฺถิลิงฺคพหุวจนนฺตตา เวยฺยากรณานํ มตํ นิสฺสาย อนุมตาติ เวทิตพฺพา. อฏฺฐสาลินิยํ ปน อาโป อิติ สทฺทสฺส นปุํสกลิงฺเคกวจนวเสน วุตฺโต ปโยโค ทิฏฺโฐ ‘‘โอมตฺตํ ปน อาโป อธิมตฺตปถวีคติกํ ชาต’’นฺติ. ชาตกปาฬิยํ ตุ ตสฺเสกวจนนฺตตา ทิฏฺฐา. ตถา หิ ‘‘สุจึ สุคนฺธํ สลิลํ, อาโป ตตฺถาภิสนฺทตี’’ติ. อิมสฺมึ ปเทเส อาโป อิติ สทฺโท เอกวจนฏฺฐาเน ฐิโต ทิฏฺโฐ. เกเจตฺถ วเทยฺยุํ ‘‘อาโปติ สงฺขํ คตํ สลิลํ สุจิ สุคนฺธํ หุตฺวา ตตฺถ อภิสนฺทตีติ สลิลํสทฺทวเสน เอกวจนปฺปโยโค กโต, น นามสทฺทวเสน. อาปสทฺโท หิ เอกนฺเตนิตฺถิลิงฺโค เจว พหุวจนนฺโต จ. ตถา หิ ‘อาโป ตตฺถาภิสนฺทนฺตี’ติ พหุวจนวเสน ตปฺปโยโค วตฺตพฺโพปิ ฉนฺทานุรกฺขณตฺถํ วจนวิปลฺลาสวเสน นิทฺทิฏฺโฐ’’ติ. ตนฺน, ‘‘อาโป ตตฺถาภิสนฺทเร’’ติ วตฺตุํ สกฺกุเณยฺยตฺตา ‘‘ตานิ อชฺช ปทิสฺสเร’’ติ พหุวจนปฺปโยคา วิย. ยสฺมา เอวํ น วุตฺตํ, ยสฺมา จ ปน ปาฬิยํ ‘‘อาโป ลพฺภติ, เตโช ลพฺภติ, วาโย ลพฺภตี’’ติ เอกวจนปฺปโยโค ทิสฺสติ, ตสฺมา ‘‘อาโป’’ติ สทฺทสฺส เอกวจนนฺตตา ปจฺจกฺขโต ทิฏฺฐาติ. 应当知道，“āpa”(水)一词是阴性复数结尾的说法，是依据语法学家的观点而得到认可的。但在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中，可见到“āpo”一词被用作中性单数，如：“当水微少时，则变得极度地界化(omattaṃ pana āpo adhimattapathavīgatikaṃ jātaṃ)。”在《本生》(Jātaka)中，也见到其单数形式。例如：“清净芳香之水，彼水在那里流动(suciṃ sugandhaṃ salilaṃ, āpo tatthābhisandatī)。”在此句中，“āpo”一词明显处于单数的位置。对此，有些人可能会说：“此处‘āpo’是指被称为水的清净芳香之物，是根据‘salilaṃ’(水)一词而使用单数，并非根据其名词本身。因为‘āpa’一词必然是阴性且以复数结尾。诚然，本应以复数说‘āpo tatthābhisandantī’(诸水在那里流动)，但为了随顺韵律，而以变换数(vacanavipallāsa)的方式来表述。”此言不然。因为可以说“āpo tatthābhisandare”，就像“tāni ajja padissare”(它们今日显现)这样的复数用法一样。既然没有那样说，而且在巴利圣典(Pāḷi)中可见到“āpo labbhati, tejo labbhati, vāyo labbhatī”(水被获得，火被获得，风被获得)这样的单数用法，因此，“āpo”一词具有单数形式是直接可见的。 อถาปิ เจ วเทยฺยุํ – นนุ ปาฬิยํเยว ตสฺส พหุวจนนฺตตา ปจฺจกฺขโต ทิฏฺฐา ‘‘อาโป จ เทวา ปถวี จ, เตโช วาโย ตทาคมุ’’นฺติ? ตมฺปิ น. เอตฺถ หิ ‘‘เทวา’’ติ สทฺทํ อเปกฺขิตฺวา ‘‘อาคมุ’’นฺติ พหุวจนปฺปโยโค กโต, น ‘‘อาโป’’ติ สทฺทํ. ยทิ ‘‘อาโป’’ติ สทฺทํ สนฺธาย พหุวจนปฺปโยโค กโต สิยา, ‘‘ปถวี’’ติ ‘‘เตโช’’ติ ‘‘วาโย’’ติ จ สทฺทมฺปิ สนฺธาย พหุวจนปฺปโยโค กโต สิยา[Pg.145]. เอวํ สนฺเต ปถวี เตโช วาโยสทฺทาปิ พหุวจนกภาวมาปชฺเชยฺยุํ, น ปน อาปชฺชนฺติ. น เหเต พหุวจนกา, อถ โข เอกวจนกา เอว. รูฬฺหีวเสน เต ปวตฺตา ปกติอาปาทีสุ อตฺเถสุ อปฺปวตฺตนโต. ตถา หิ อาโปกสิณาทีสุ ปริกมฺมํ กตฺวา นิพฺพตฺตา เทวา อารมฺมณวเสน ‘‘อาโป’’ติอาทินามํ ลภนฺตีติ. เอวํ วุตฺตาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘นนุ จ โภ ‘องฺคุตฺตราเปสู’ติ พหุวจนปาฬิ ทิสฺสตี’’ติ? เต วตฺตพฺพา – อสมฺปถมวติณฺณา ตุมฺเห, น หิ ตุมฺเห สทฺทปฺปวตฺตึ ชานาถ, ‘‘องฺคุตฺตราเปสู’’ติ พหุวจนํ ปน ‘‘กุรูสุ องฺเคสุ องฺคานํ มคธาน’’นฺติอาทีนิ พหุวจนานิ วิย รูฬฺหีวเสน เอกสฺสาปิ ชนปทสฺส วุตฺตํ, น อาปสงฺขาตํ อตฺถํ สนฺธาย. ‘‘องฺคุตฺตราเปสู’’ติ เอตฺถ หิ อาปสงฺขาโต อตฺโถ อุปสชฺชนีภูโต, ปุลฺลิงฺคพหุวจเนน ปน วุตฺโต ชนปทสงฺขาโต อตฺโถเยว ปธาโน ‘‘อาคตสมโณ สงฺฆาราโม’’ติ เอตฺถ สมณสงฺขาตํ อตฺถํ อุปสชฺชนกํ กตฺวา ปวตฺตสฺส อาคตสมณสทฺทสฺส สงฺฆารามสงฺขาโต อตฺโถ วิย, ตสฺมา อาปสงฺขาตํ อตฺถํ คเหตฺวา โย องฺคุตฺตราโป นาม ชนปโท, ตสฺมึ องฺคุตฺตราเปสุ ชนปเทติ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ตถา หิ ‘‘องฺคุตฺตราเปสุ วิหรติ อาปณํ นาม องฺคานํ นิคโม’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ. ตตฺถ อุตฺตเรน มหามหิยา นทิยา อาโป เยสํ เต อุตฺตราปา, องฺคา จ เต อุตฺตราปา จาติ องฺคุตฺตราปา, เตสุ องฺคุตฺตราเปสุ. เอวํ เอกสฺมึ ชนปเทเยว พหุวจนํ น อาปสงฺขาเต อตฺเถ, เตน อฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ‘‘ตสฺมึ องฺคุตฺตราเปสุ ชนปเท’’ติ. เอวํ วุตฺตา เต นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ. 又若有人说：“难道在巴利圣典(Pāḷi)中不是直接见到它的复数形式吗？如：‘水、天与地，火、风亦随至(āpo ca devā pathavī ca, tejo vāyo tadāgamu)。’”此言亦不然。此处，动词“āgamu”(随至)的复数用法是针对“devā”(天)一词，而非“āpo”(水)一词。如果复数用法是针对“āpo”，那么也应当针对“pathavī”(地)、“tejo”(火)、“vāyo”(风)等词。果真如此，地、火、风等词也应变为复数，但它们并没有。它们不是复数词，而是单数词。这些词是依惯例(rūḷhī)而转起，因为它们并非用于指称自然的水大等含义。例如，通过修习水遍处(āpokasiṇa)等而投生的诸天，以其所缘而获得‘水’等名称。即使这样说了，他们或许又会说：“可是‘aṅguttarāpesū’(在鸯伽北水)的巴利语不是显示复数形式吗？”应当告诉他们：“你们未得要领，实不知晓词语的用法。‘aṅguttarāpesū’的复数，就像‘kurūsu’(在俱卢)、‘aṅgesu’(在鸯伽)、‘magadhānaṃ’(摩揭陀Magadha人的)等复数用法一样，是依惯例用于指称单一的国家(janapada)，并非针对‘水’的含义。在‘aṅguttarāpesū’一语中，‘水’的含义是次要的，以阳性复数所表达的国家之义才是主要的，就像在‘āgatasamaṇo saṅghārāmo’(已来沙门的僧园)一语中，以‘沙门’的含义为次要，而以‘僧园’的含义为主要一样。因此，应理解为‘鸯伽北水’是指一个名叫鸯伽北水(Aṅguttarāpa)的国家。如巴利圣典所说：‘住在鸯伽北水，有一个鸯伽人的市镇名叫阿波那(Āpaṇa)(aṅguttarāpesu viharati āpaṇaṃ nāma aṅgānaṃ nigamo)。’其解释是：摩希河(Mahī)之北有诸水，他们是‘北水(Uttarāpa)’；他们既是鸯伽人又是北水人，故名‘鸯伽北水(Aṅguttarāpā)’。如此，在单一国家上使用复数，并非针对‘水’的含义。因此义注(aṭṭhakathā)中说：‘在那个鸯伽北水国中(tasmiṃ aṅguttarāpesu janapade)。’这样说了之后，他们就无话可说了。 ตถาปิ เย เอวํ วทนฺติ ‘‘อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค เจว พหุวจนโกจา’’ติ. เต ปุจฺฉิตพฺพา ‘‘กึ ปฏิจฺจ ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ‘อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค เจว พหุวจนโก จา’ติ วทถา’’ติ[Pg.146]? เต เอวํ ปุฏฺฐา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘องฺคาเยว โส ชนปโท, มหิยา ปน นทิยา อุตฺตเรน อาโป, ตาสํ อวิทูรตฺตา อุตฺตราโปติ วุจฺจตี’’ติ จ ‘‘มหิยา ปน นทิยา อาโป ตสฺส ชนปทสฺส อุตฺตเรน โหนฺติ, ตาสํ อวิทูรตฺตา โส ชนปโท อุตฺตราโปติ วุจฺจตี’’ติ จ เอวํ ปุพฺพาจริเยหิ อภิสงฺขโต สทฺทรจนาวิเสโส ทิสฺสติ, ตสฺมา อิตฺถิลิงฺโค เจว พหุวจนโก จา’’ติ วทามาติ. สจฺจํ ทิสฺสติ, โส ปน สทฺทสตฺเถ เวยฺยากรณานํ มตํ คเหตฺวา อภิสงฺขโต, สทฺทสตฺถญฺจ นาม น สพฺพถา พุทฺธวจนสฺโสปการกํ, เอกเทเสน ปน โหติ, ตสฺมา กจฺจายนปฺปกรเณ อิจฺฉิตานิจฺฉิตสงฺคหวิวชฺชนํ กาตุํ ‘‘ชินวจนยุตฺตญฺหิ, ลิงฺคญฺจ นิปฺปชฺชเต’’ติ ลกฺขณานิ วุตฺตานิ. 然而，有些人这样说：“‘āpa’一词既是阴性，又是复数。”应当问他们：“诸位具寿(āyasmanto)，你们根据什么说‘āpa’一词既是阴性，又是复数呢？”被这样问时，他们会这样回答：“‘那个国家就是鸯伽国，摩希河以北有诸水，因靠近彼等诸水，故被称为“北水”(aṅgāyeva so janapado, mahiyā pana nadiyā uttarena āpo, tāsaṃ avidūrattā uttarāpoti vuccati)’，以及‘摩希河的诸水在该国之北，因靠近彼等诸水，故该国被称为“北水”(mahiyā pana nadiyā āpo tassa janapadassa uttarena honti, tāsaṃ avidūrattā so janapado uttarāpoti vuccati)’，我们见到古代诸师(pubbācariya)所造的这种特殊构词法，因此我们说它是阴性、复数。”诚然可见，但那是在语法学中采纳了语法学家的观点而构造的。而语法学并非在所有方面都有助于理解佛语(buddhavacana)，仅在某些方面有助益。因此，在《迦旃延文法》(Kaccāyanappakaraṇa)中，为了对所期望与不期望的（形式）进行取舍，而说明其规则：“当与胜者之言(jinavacana)相应时，其性(liṅga)才得以成立(jinavacanayuttañhi, liṅgañca nippajjate)。” ยทิ จ อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺคพหุวจนโก, กถํ อาโปติ ปทํ สิชฺฌตีติ? อาปสทฺทโต ปฐมาโยวจนํ กตฺวา ตสฺโสการาเทสญฺจ กตฺวา อาโปติ ปทํ สิชฺฌติ ‘‘คาโว’’ติ ปทมิวาติ. วิสมมิทํ นิทสฺสนํ, ‘‘คาโว’’ติ ปทญฺหิ นิจฺโจการนฺเตน โคสทฺเทน สมฺภูตํ. ตถา หิ โยมฺหิ ปเร โคสทฺทนฺตสฺสาวาเทสํ กตฺวา ตโต โยนโมการาเทสํ กตฺวา ‘‘คาโว’’ติ นิปฺผชฺชติ, อาปสทฺเท ปน ทฺเว อาเทสา น สนฺติ. พุทฺธวจนญฺหิ ปตฺวา อาปสทฺโท อการนฺตตาปกติโก ชาโต, น อญฺญถาปกติโกติ. 如果“水”(āpa)一词是阴性复数，那么“āpo”这一形式是如何成立的呢？（对方会说：）“从‘āpa’词加上主格复数(paṭhamā-bahuvacana)后缀‘yo’，再将其替换为‘o’，就成立了‘āpo’这一形式，就像‘gāvo’(牛)一样。”这个例子并不恰当。因为“gāvo”一词是由恒以“o”结尾的“go”词所构成。即当‘yo’后缀在后时，先将“go”词末尾替换为“āv”，然后再将‘yo’替换为“o”，由此构成“gāvo”。但在“āpa”一词中，并没有这两种替换。因为在佛语中，“āpa”一词已具有‘a’结尾(akāranta)的性质，而非其他性质。 เอวํ วุตฺตาปิ เต ‘‘อิทเมว สจฺจํ, นาญฺญ’’นฺติ เจตสิ สนฺนิธาย อาธานคฺคาหิทุปฺปฏินิสฺสคฺคิภาเว, ‘‘น วจนปจฺจนีกสาเตน สุวิชานํ สุภาสิต’’นฺติ เอวํ วุตฺตปจฺจนีกสาตภาเว จ ฐตฺวา เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘ยเถว คาโวสทฺโท, ตเถว อาโปสทฺโท กึ อิตฺถิลิงฺโค น ภวิสฺสติ พหุวจนโก จา’’ติ? ตโต เตสํ อิมานิ สุตฺตปทานิ ทสฺเสตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘อาปํ อาปโต สญฺชานาติ, อาปํ อาปโต [Pg.147] สญฺญตฺวา อาปํ มญฺญติ, อาปสฺมึ มญฺญติ, อาปํ เมติ มญฺญติ, อาปํ อภินนฺทตี’’ติ เอวํ สุตฺตปทานิ ทสฺเสตฺวา ‘‘อาปนฺติ อิทํ กตรวจน’’นฺติ ปุจฺฉิตพฺพา. อทฺธา เต อาปสทฺทสฺส พหุวจนนฺตภาวเมว อิจฺฉมานา วกฺขนฺติ ‘‘ทุติยาพหุวจน’’นฺติ. เต วตฺตพฺพา ‘‘นนุ โยวจนํ น สุยฺยตี’’ติ? เต วเทยฺยุํ ‘‘โยวจนํ กตอมาเทสตฺตา น สุยฺยตี’’ติ. ยํ ยํ โภนฺโต อิจฺฉนฺติ, ตํ ตํ มุขารูฬฺหํ วทนฺติ. 即使这样说了，他们仍然在心中坚持“唯此是实，余者皆非”(idameva saccaṃ, nāññaṃ)，处于固执己见且难以舍弃的状态，以及处于“善说不易为好辩者(vacanapaccanīkasāta)所知”的好辩状态中，会这样说：“正如‘gāvo’一词，为何‘āpo’一词就不能是阴性且是复数呢？”于是，应当向他们出示这些经文(suttapada)：“他从水(āpa)感知水；从水感知水后，他思量水，在水中思量，思量‘水是我’，他喜爱水。”出示这些经文后，应当问他们：“这个‘āpaṃ’是什么数(vacana)？”他们肯定因为执意要让‘āpa’一词具有复数结尾的形式，而会说：“是宾格复数(dutiyā-bahuvacana)。”应当对他们说：“难道听不到‘yo’后缀吗？”他们会说：“‘yo’后缀因为被替换了，所以听不到。”诸位尊者想什么，就随口说什么。 ‘‘อาปโต’’ติ อิทํ ปน กึ โภนฺโต วทนฺตีติ? ‘‘อาปโต’’ติ อิทมฺปิ ‘‘พหุวจนกํ โตปจฺจยนฺต’’นฺติ วทาม โตปจฺจยสฺส เอกตฺเถ จ พวฺหตฺเถ จ ปวตฺตนโต. อิติ ตุมฺเห พหุวจนกตฺตํเยว อิจฺฉมานา ‘‘อาโปสทฺโท จ โยวจนนฺโต’’ติ ภณถ, ‘‘อาปโต’’ติ อิทมฺปิ ‘‘พหุวจนกํ โตปจฺจยนฺต’’นฺติ ภณถ, ‘‘อาปสฺมึ มญฺญตี’’ติ เอตฺถ ปน ‘‘อาปสฺมิ’’นฺติทํ กตรวจนนฺตํ กตราเทเสน สมฺภูตนฺติ? อทฺธา เต เอวํ ปุฏฺฐา นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ. ตถา เยสํ เอวํ โหติ ‘‘อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค เจว พหุวจนโก จา’’ติ, เต ปุจฺฉิตพฺพา ‘‘ยํ อาจริเยหิ เวยฺยากรณมตํ คเหตฺวา ‘ยา อาโป’ติ จ ‘ตาส’นฺติ จ วุตฺตํ, ตตฺถ ‘กึ ตาส’นฺติ วจเน ‘อาปาน’นฺติ ปทํ อาเนตฺวา อตฺโถ วตฺตพฺโพ, อุทาหุ อาปสฺสา’’ติ? ‘‘อาปาน’นฺติ ปทมาเนตฺวา อตฺโถ วตฺตพฺโพ’’ติ เจ, เอวญฺจ สติ ‘‘ยา อาปา’’ติ วตฺตพฺพํ ‘‘ยา กญฺญา ติฏฺฐนฺตี’’ติ ปทมิว. อถ ‘‘อาปา’’ติ ปทํ นาม นตฺถิ, ‘‘อาโป’’ติ ปทํเยว พหุวจนกนฺติ เจ, เอวํ สติ ‘‘ตาส’’นฺติ เอตฺถาปิ ‘‘อาปสฺสา’’ติ ปทํ อาเนตฺวา อตฺโถ เวทิตพฺโพ. กสฺมาติ เจ? ยสฺมา ‘‘อาโป’’ติ ปจฺจตฺเตกวจนสฺส ตุมฺหากํ มเตน พหุวจนตฺเต สติ ‘‘อาปสฺสา’’ติ ปทมฺปิ พหุวจนนฺติ กตฺวา ตาสํสทฺเทน โยเชตฺวา วตฺตุํ ยุตฺติโตติ. เอวํ สติ ‘‘อาปาน’’นฺติ [Pg.148] ปทสฺส อภาเวเนว ภวิตพฺพํ. ยถา ปน ‘‘ปุริโส, ปุริสา. ปุริสํ, ปุริเส’’ติ จ, ‘‘โค, คาโว, คโว. คาวุ’’นฺติ จ เอกวจนพหุวจนานิ ภวนฺติ, เอวํ ‘‘อาโป, อาปา. อาปํ, อาเป’’ติ เอกวจนพหุวจเนหิ ภวิตพฺพํ. เอวญฺจ สติ ‘‘อาปสทฺโท พหุวจนโกเยว โหตี’’ติ น วตฺตพฺพํ. “那么，诸位，关于‘āpato’一词，你们怎么说呢？”（他们会说：）“我们说‘āpato’也是‘以-to后缀(to-paccaya)结尾的复数’，因为-to后缀既可用于单数义也可用于复数义。”如此，你们既然执意要复数，就说“āpo一词是以‘yo’后缀结尾”，也说“āpato”一词是“以-to后缀结尾的复数”。但在“āpasmiṃ maññati”一句中，“āpasmiṃ”一词是什么数？是由什么替代(ādesa)而构成的？确实，当被这样问到时，他们将无言以对。同样，那些认为“āpa一词既是阴性又是复数”的人，应当被问：“老师们根据语法学家(veyyākaraṇa)的观点，说了‘yā āpo’和‘tāsaṃ’，那么在‘tāsaṃ’这一用词中，是应该引入‘āpānaṃ’一词来解释其义，还是引入‘āpassa’？”如果（他们说）“应引入‘āpānaṃ’一词来解释其义”，那么就应该说“yā āpā”，如同“yā kaññā tiṭṭhantī”一语。但如果（他们说）“并没有‘āpā’这个词，只有‘āpo’一词本身是复数”，那么对于“tāsaṃ”，也应引入“āpassa”一词来理解其义。为什么呢？因为根据你们的观点，既然（本是）主格单数(paccatta-ekavacana)的‘āpo’一词成了复数，那么‘āpassa’一词也应被视为复数，与‘tāsaṃ’一词连用才合理。这样一来，‘āpānaṃ’一词就不应存在了。就像‘puriso, purisā；purisaṃ, purise’和‘go, gāvo, gavo, gāvu’有单数和复数形式一样，‘āpo, āpā；āpaṃ, āpe’也应该有单数和复数形式。既然如此，就不应说‘āpa一词只能是复数’。 เย เอวํ วทนฺติ, เตสํ วจนํ สโทสํ ทุปฺปริหรณียํ มูลปริยายสุตฺเต ‘‘อาปํ มญฺญติ อาปสฺมิ’’นฺติ เอกวจนปาฬีนํ ทสฺสนโต, วิสุทฺธิมคฺคาทีสุ จ ‘‘วิสฺสนฺทนภาเวน ตํ ตํ ฐานํ อาโปติ อปฺโปตีติ อาโป’’ติอาทิกสฺส เอกวจนวเสน วุตฺตนิพฺพจนสฺส ทสฺสนโต. ยถา ปน ปาฬิยํ อิตฺถิลิงฺเคปิ ปริยาปนฺโน โคสทฺโท ‘‘ตา คาโว ตโต ตโต ทณฺเฑน อาโกเฏยฺยา’’ติ จ ‘‘อนฺนทา พลทา เจตา’’ติ จ อาทินา พวฺหตฺถทีปเกหิ อิตฺถิลิงฺคภูเตหิ สพฺพนามิกปเทหิ จ อสพฺพนามิกปเทหิ จ สมานาธิกรณภาเวน วุตฺโต ทิสฺสติ, น ตถา ปาฬิยํ พวฺหตฺถทีปเกหิ อิตฺถิลิงฺคภูเตหิ สพฺพนามิกปเทหิ วา อสพฺพนามิกปเทหิ วา สมานาธิกรณภาเวน วุตฺโต อาปสทฺโท ทิสฺสติ. ยทิ หิ อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค สิยา, กญฺญสทฺทโต อาปจฺจโย วิย อาปสทฺทโต อาปจฺจโย วา สิยา, นทสทฺทโต วิย จ อีปจฺจโย วา สิยา, อุภยมฺปิ นตฺถิ, อุภยาภาวโต อิตฺถิลิงฺเค วุตฺตํ สพฺพมฺปิ วิธานํ ตตฺถ น ลพฺภติ, เตน ญายติ ‘‘อาปสทฺโท อนิตฺถิลิงฺโค’’ติ. นนุ จ โภ โคสทฺทโตปิ อาปจฺจโย นตฺถิ, ตทภาวโต อิตฺถิลิงฺเค วุตฺตวิธานํ น ลพฺภติ, เอวํ สนฺเต กสฺมา โสเยว อิตฺถิลิงฺโค โหติ, น ปนายํ อาปสทฺโทติ? 那些如此说的人，他们的言论是有过失且难以自圆其说的，因为在《根本法门经》(Mūlapariyāya Sutta)中可见“āpaṃ maññati āpasmiṃ”这样的单数巴利语，且在《清净道论》(Visuddhimagga)等论著中可见“因流动的状态而到达各个地方，故名为水(āpo)”等以单数形式所作的词源解释(nibbacana)。再者，正如在巴利语中，归于阴性的“牛”(go)一词，可见其与表示复数的阴性代词(sabbanāmika)和非代词以同格(samānādhikaraṇa)关系使用，如“tā gāvo tato tato daṇḍena ākoṭeyyā”和“annadā baladā cetā”等；但“水”(āpa)一词却未见其与表示复数的阴性代词或非代词以同格关系使用。如果“水”一词是阴性，那么就应该像从“少女”(kaññā)一词那样，从“āpa”一词加上-ā后缀(ā-paccaya)，或者像从“河”(nadī)一词那样加上-ī后缀。但这两种情况都没有，由于两者皆无，所有为阴性词所说的语法规则在此都不适用，由此可知“水”一词并非阴性。然而，诸位，从“牛”一词也没有-ā后缀，由于没有它，为阴性词所说的语法规则也不适用，既然如此，为何“牛”一词是阴性，而“水”一词却不是呢？ เอตฺถ วุจฺจเต – โคสทฺโท น นิโยคา อิตฺถิลิงฺโค, อถ โข ปุลฺลิงฺโคว. อิตฺถิลิงฺคภาเว ปน ตมฺหา อาปจฺจเย [Pg.149] อโหนฺเตปิ อีปจฺจโย วิกปฺเปน โหติ, อญฺญมฺปิ อิตฺถิลิงฺเค วุตฺตวิธานํ ลพฺภติ. โส หิ นิจฺจโมการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ‘‘โค, คาวี’’ติอาทินา อตฺตโน อิตฺถิลิงฺครูปานํ นิพฺพตฺติการณภูโต, เตน โส อิตฺถิลิงฺโค ภวติ. อาปสทฺเท ปน อีปจฺจยาทิ น ลพฺภติ. เตน โส อิตฺถิลิงฺโคติ น วตฺตพฺโพ. ยถา วา โคสทฺทสฺส อวิสทาการโวหารตํ ปฏิจฺจ อิตฺถิลิงฺคภาโว อุปปชฺชติ, น ตถา อาปสทฺทสฺส. อาปสทฺทสฺส หิ อนากุลรูปกฺกมตฺตา อวิสทาการโวหารตา น ทิสฺสติ, ยาย เอโส อิตฺถิลิงฺโค สิยา. เอวํ วุตฺตา เต นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ. 于此，[论者]说：“go(牛)”词并非必然是阴性(itthiliṅga)，而是阳性(pulliṅga)。但在作为阴性时，即使没有从它而来的ā-接尾辞(ā-paccaya)，ī-接尾辞(ī-paccaya)也可以选择性地出现，并且也适用其他为阴性所说的规定。因为它恒常地保持其以-o结尾的本性，通过“go, gāvī”等形式，成为其自身阴性形态产生的原因，因此它成为阴性。但在“āpa(水)”词中，则没有ī-接尾辞等。因此，它不应被称为阴性。或者，“go”词的阴性属性是缘于其形态不清晰的用法而成立，“āpa”词则非如此。因为“āpa”词的形态序列并不混乱，所以看不到那种能使其成为阴性的、形态不清晰的用法。如此一说，他们将无言以对。 ตถา เยสํ เอวํ โหติ ‘‘อาปสทฺโท สพฺพทา อิตฺถิลิงฺโค เจว พหุวจนโก จา’’ติ, เต วตฺตพฺพา – ยถา อิตฺถิลิงฺคภูตสฺส กญฺญาสทฺทสฺส ปฐมํ กญฺญอิติ รสฺสวเสน ฐปิตสฺส อาปจฺจยโต ปรํ สฺมึวจนํ สรูปโต น ติฏฺฐติ, ยํภาเวน จ ยาภาเวน จ ติฏฺฐติ ‘‘กญฺญายํ, กญฺญายา’’ติ, น ตถา ‘‘อิตฺถิลิงฺค’’นฺติ ตุมฺเหหิ คหิตสฺส อาโปสทฺทสฺส ปฐมํ อาปอิติ รสฺสวเสน ฐปิตสฺส ปรํ สฺมึวจนํ ยํภาเวน จ ยาภาเวน จ ติฏฺฐติ, อถ โข สรูปโตเยว ติฏฺฐติ ‘‘อาปสฺมึ มญฺญตี’’ติ. ยทิ ปน อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค สิยา, สฺมึวจนํ สรูปโต น ติฏฺเฐยฺย. ยสฺมา จ สฺมึวจนํ สรูปโต ติฏฺฐติ, ตสฺมา อาปสทฺโท น อิตฺถิลิงฺโค. น หิ จตุราสีติธมฺมกฺขนฺธสหสฺสสงฺคเหสุ อเนกโกฏิสตสหสฺเสสุ ปาฬิปฺปเทเสสุ เอกสฺมิมฺปิ ปาฬิปฺปเทเส ปฐมํ อการนฺตภาเวน ฐเปตพฺพานํ อิตฺถิลิงฺคสทฺทานํ ปรโต ฐิตํ สฺมึวจนํ สรูปโต ติฏฺฐตีติ. เอวํ วุตฺตา เต นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ. 同样，对那些认为“āpa(水)”词永远既是阴性(itthiliṅga)又是复数(bahuvacana)的人，应当说：正如对于阴性词“kaññā(少女)”，当其首先以短音“kañña”形式确立时，其后的smiṃ词尾(smiṃ-vacana)并不会以其原形存在，而是以-yaṃ和-yā的形式存在，如“kaññāyaṃ, kaññāyā”；但对于你们所执为“阴性”的“āpa”词，当其首先以短音“āpa”形式确立时，其后的smiṃ词尾并非以-yaṃ和-yā的形式存在，而是以其原形存在，如“āpasmiṃ maññati”。如果“āpa”词是阴性，smiṃ词尾就不应以其原形存在。正因为smiṃ词尾以其原形存在，所以“āpa”词并非阴性。确实，在八万四千法蕴(dhammakkhandha)的结集中，在无数亿的巴利语段落中，没有任何一处，对于首先被确立为以-a结尾的阴性词，其后的smiṃ词尾是以其原形存在的。如此一说，他们将无言以对。 เกจิ ปเนตฺถ เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘อาปสทฺโท นปุํสกลิงฺโค, ตถา หิ อฏฺฐสาลินิยํ ‘โอมตฺตํ ปน อาโป อธิมตฺตปถวีคติกํ [Pg.150] ชาต’นฺติ นปุํสกลิงฺคภาเวน ตํสมานาธิกรณปทานิ นิทฺทิฏฺฐานี’’ติ? ตนฺน, มโนคเณ ปวตฺเตหิ ตม วจ สิรสทฺทาทีหิ วิย อาปสทฺเทนปิ สมานาธิกรณปทานํ กตฺถจิ นปุํสกลิงฺคภาเวน นิทฺทิสิตพฺพตฺตา. ปุพฺพาจริยานญฺหิ สทฺทรจนาสุ ‘‘สทฺธมฺมเตชวิหตํ วิลยํ ขเณน, เวเนยฺยสตฺตหทเยสุ ตโม ปยาตี’’ติ เอตฺถ ‘‘ตโม’’ติปเทน สมานาธิกรณํ ‘‘วิหต’’นฺติ นปุํสกลิงฺคํ ทิสฺสติ, ตถา ‘‘ทุกฺขํ วโจ เอตสฺมึ วิปจฺจนีกสาเต ปุคฺคเลติ ทุพฺพโจ’’ติ เอตฺถ ‘‘วโจ’’ติ ปเทน สมานาธิกรณํ ‘‘ทุกฺข’’นฺติ นปุํสกลิงฺคํ, ‘‘อวนตํ สิโร ยสฺส โส อวนตสิโร’’ติ เอตฺถ ‘‘สิโร’’ติ ปเทน สมานาธิกรณํ ‘‘อวนต’’นฺติ นปุํสกลิงฺคํ, ‘‘อปฺปํ ราคาทิรโช เยสํ ปญฺญามเย อกฺขิมฺหิ เต อปฺปรชกฺขา’’ติ เอตฺถ ‘‘รโช’’ติ ปเทน สมานาธิกรณํ ‘‘อปฺป’’นฺติ นปุํสกลิงฺคํ ทิสฺสติ. น เต อาจริยา เตหิ สมานาธิกรณปเทหิ ตมวจสิรสทฺทาทีนํ นปุํสกลิงฺคตฺตวิญฺญาปนตฺถํ ตถาวิธํ สทฺทรจนํ กุพฺพึสุ, อถ โข ‘‘โสภนํ มโน ตสฺสาติ สุมโน’’ติ เอตฺถ วิย มโนคเณ ปวตฺตปุลฺลิงฺคานํ ปโยเค นปุํสกลิงฺคภาเวนปิ สมานาธิกรณปทานิ กตฺถจิ โหนฺตีติ ทสฺสนตฺถํ กุพฺพึสุ. ยถา จ ‘‘วิหต’’นฺติอาทิกา สทฺทรจนา ตมวจสิรสทฺทาทีนํ นปุํสกลิงฺคตฺตวิญฺญาปนตฺถํ น กตา, ตถา ‘‘โอมตฺต’’นฺติ จ ‘‘อธิมตฺตปถวีคติกํ ชาต’’นฺติ จ สทฺทรจนาปิ อาปสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตฺตวิญฺญาปนตฺถํ น กตา. ยสฺมา ปน มโนคเณ ปวตฺเตหิ มนสทฺทาทีหิ เอกเทเสน สมานคติกตฺตา อาปสทฺเทนปิ นปุํสกลิงฺคสฺส สมานาธิกรณตา ยุชฺชติ, ตสฺมา อฏฺฐสาลินิยํ ‘‘โอมตฺตํ ปน อาโป อธิมตฺตปถวีคติกํ ชาต’’นฺติ นปุํสกลิงฺคสฺส อาปสทฺเทน สมานาธิกรณตา กตา. ตถาปิ อาปสทฺโท [Pg.151] มนสทฺทาทีหิ เอกเทเสน สมานคติโก สมาสปทตฺเต มชฺโฌการสฺส ‘‘อาโปกสิณํ, อาโปคต’’นฺติอาทิปฺปโยคสฺส ทสฺสนโต, ตสฺมา ‘‘โอมตฺต’’นฺติอาทิวจนํ อาปสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตฺตวิญฺญาปนตฺถํ วุตฺตนฺติ น คเหตพฺพํ, ลิงฺควิปริยยวเสน ปน กตฺถจิ เอวมฺปิ สทฺทคติ โหตีติ ญาปนตฺถํ วุตฺตนฺติ คเหตพฺพํ. ‘‘โอมตฺโต’’ติ จ ‘‘อธิมตฺตปถวีคติโก ชาโต’’ติ จ ลิงฺคํ ปริวตฺเตตพฺพํ. ยทิ หิ อาปสทฺโท นปุํสกลิงฺโค สิยา, สนิการานิ’สฺส ปจฺจตฺโตปโยครูปานิ พุทฺธวจนาทีสุ วิชฺเชยฺยุํ, น ตาทิสานิ สนฺติ. กิญฺจิ ภิยฺโย – โอการนฺตํ นาม นปุํสกลิงฺคํ กตฺถจิปิ นตฺถิ, นิคฺคหีตนฺตอิการนฺต อุการนฺตวเสน หิ ติวิธานิเยว นปุํสกลิงฺคานิ. เตน อาปสทฺทสฺส นปุํสกลิงฺคตา นุปปชฺชตีติ. เอวํ วุตฺตา เต นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ. อิจฺโจการนฺตวเสน คหิตสฺส อาปสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคตา จ นปุํสกลิงฺคตา จ เอกนฺตโต นตฺถิ, นิคฺคหีตนฺตวเสน ปน คหิตสฺส กตฺถจิ นปุํสกลิงฺคตา สิยา ‘‘ภนฺเต นาคเสน สมุทฺโท สมุทฺโทติ วุจฺจติ, เกน การเณน อาปํ อุทกํ สมุทฺโทติ วุจฺจตี’’ติ ปโยคทสฺสนโต. เอตฺถ ปเนเก วเทยฺยุํ ‘‘ยทิ โภ โอการนฺตวเสน คหิตสฺส อาปสทฺทสฺส อิตฺถินปุํสกลิงฺควเสน ทฺวิลิงฺคตา นตฺถิ, โอการนฺโต อาปสทฺโท กตรลิงฺโค’’ติ? ปุลฺลิงฺโคติ มยํ วทามาติ. 在此，有人或许会这样说：“水(āpa)一词是中性(napuṃsakaliṅga)，因为在《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)中，‘然而少量的水变成了以过盛的地界为归宿(omattaṃ pana āpo adhimattapathavīgatikaṃ jātaṃ)’一句里，与其同格的词语是以中性形式指出的。”此说不然。因为，正如属于意类(manogaṇa)的暗(tama)、语(vaca)、头(sira)等词一样，与‘水’一词同格的词语在某些地方也可以用中性形式来指出。在古代诸师的构词中可见：“为正法威力所破之暗，瞬间趋于消散，于可度化众生之心(veneyyasattahadayesu)中消失。”此处与‘暗(tamo)’同格的‘所破(vihataṃ)’是中性；又如“于此人(puggala)，语是苦，故为难语者(dubbaco)”，此处与‘语(vaco)’同格的‘苦(dukkhaṃ)’是中性；又如“其头低垂者为低头者(avanatasiro)”，此处与‘头(siro)’同格的‘低垂(avanataṃ)’是中性；又如“其慧眼中贪等尘垢少者为少尘者(apparajakkhā)”，此处与‘尘(rajo)’同格的‘少(appaṃ)’是中性。那些阿阇梨们并非为了表明‘暗’、‘语’、‘头’等词是中性而作此种构词，而是为了表明，正如“彼有善心，故为善意者(sumano)”一句中，当使用意类中的阳性词时，其同格词语在某些地方也可以是中性。正如‘所破(vihataṃ)’等构词不是为了表明‘暗’、‘语’、‘头’等词是中性一样，‘少量(omattaṃ)’和‘变成了以过盛的地界为归宿(adhimattapathavīgatikaṃ jātaṃ)’的构词也不是为了表明‘水’一词是中性。然而，由于‘水’一词与意类中的‘心(manas)’等词在部分变化上具有相同的趋向，因此‘水’一词与中性词的同格关系是合理的。所以，在《含义阐明》中，‘然而少量的水……’一句里，‘水’一词与中性词形成了同格关系。尽管如此，‘水’一词与‘心’等词在部分变化上具有相同的趋向，这可见于复合词中词干元音变为-o-的用法，如‘水遍(āpokasiṇaṃ)’、‘入水(āpogata)’等。因此，不应认为‘少量’等语是为了表明‘水’一词是中性而说，而应理解为，这是为了指出，由于性的转换(liṅgavipariyaya)，在某些地方也会出现这样的词语趋向。其性应转换为‘omatto’和‘adhimattapathavīgatiko jāto’。因为，如果‘水’一词是中性，那么在佛语等文献中就应该能找到其带有-ni词尾的复数主格与宾格形式，但并不存在这样的形式。更有甚者，以-o结尾的中性名词在任何地方都不存在，因为中性名词只有以随鼻音(niggahīta)、-i和-u结尾的三种。因此，‘水’一词是中性是不成立的。如此说后，他们将无言以对。因此，就以-o结尾的形式而言，‘水’一词绝非阴性或中性；但就以随鼻音结尾的形式而言，在某些地方可能是中性，如“尊者龙军(Nāgasena)，海洋被称为‘samudda’，以何因缘，水(āpaṃ udakaṃ)被称为‘samudda’？”的用法。于此，有人或许会说：“诸君，如果以-o结尾的‘水’一词不具阴性和中性，那么以-o结尾的‘水’一词是何性？”我们回答：是阳性(pulliṅga)。 ยทิ จ โภ อาปสทฺโท ปุลฺลิงฺโค. ยถา อาปสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตา ปญฺญาเยยฺย, นิชฺฌานกฺขมตา จ ภเวยฺย, ตถา สุตฺตํ อาหรถาติ. ‘‘อาหริสฺสามิสุตฺตํ, น โน สุตฺตาหรเณ ภาโร อตฺถี’’ติ เอวญฺจ ปน วตฺวา เตสํ อิมานิ สุตฺตปทานิ ทสฺเสตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? ‘‘อาโป อุปลพฺภตีติ? อามนฺตา. อาปสฺส กตฺตา กาเรตา อุปลพฺภตีติ? น [Pg.152] เหวํ วตฺตพฺเพ. อตีโต อาโป อตฺถีติ? อามนฺตา. เตน อาเปน อาปกรณียํ กโรตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ. อาปํ มญฺญติ อาปสฺมึ มญฺญตี’’ติ อิมานิ สุตฺตปทานิ. “诸位，如果‘水(āpa)’一词是阳性，请提出经文(sutta)，以使‘水’一词的阳性得以被了知并能经受审察。”“我们将提出经文，提出经文对我们来说并非难事。”如此说后，应向他们出示这些经句。即：“‘水可得吗？’‘是的。’‘水的作者或使作者可得吗？’‘不应这样说。’‘过去的水存在吗？’‘是的。’‘他用那水做与水有关的事吗？’‘不应这样说。’‘他设想水，在水中设想。’”这些就是经句。 เอตฺถ จ ‘‘อุปลพฺภตี’’ติอาทินา อาปสทฺทสฺส เอกวจนตา สิทฺธา, ตาย สิทฺธาย พหุวจนตาปิ สิทฺธาเยว. เอกวจนตาเยว หิ สทฺทสตฺเถ ปฏิสิทฺธา, น พหุวจนตา, เตน ‘‘อาเปนา’’ติ อิมินา ปน อาปสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาววิคโม สิทฺโธ อิตฺถิลิงฺเค เอนาเทสาภาวโต. ‘‘อาปสฺส, อาปสฺมิ’’นฺติ อิมินาปิ อิตฺถิลิงฺคภาววิคโมเยว อิตฺถิลิงฺเค สรูปโต นา สฺมา สฺมึ วจนานมภาวา. ‘‘อตีโต’’ติ อิมินา อิตฺถิลิงฺคนปุํสกลิงฺคภาววิคโม โอการนฺตนปุํสกลิงฺคสฺส อภาวโต, โอการนฺตสฺส คุณนามภูตสฺส อิตฺถิลิงฺคสฺส จ อภาวโต. 在此，由“可得(upalabbhati)”等词，证明了“水(āpa)”一词的单数形式成立；单数形式既已成立，复数形式也随之成立。因为在语言学(saddasattha)中，被禁止的是其单数形式，而非复数形式。再者，通过“以水(āpena)”一词，证明了“水”一词非阴性，因为阴性词没有-ena这个词尾变化。通过“水的(āpassa)”、“在水中(āpasmiṃ)”，也同样证明其非阴性，因为在阴性词中，不存在这些形式的格词尾。通过“过去的(atīto)”一词，证明了其非阴性与非中性，因为不存在以-o结尾的中性名词，也不存在以-o结尾的阴性形容词(guṇanāma)。 อปิจ พุทฺธวจนาทีสุ ‘‘จิตฺตานิ, รูปานี’’ติอาทีนิ วิย สนิการานํ รูปานํ อทสฺสนโต โอการนฺตภาเวน คหิตสฺส นปุํสกลิงฺคภาววิคโม อตีว ปากโฏ. อปรมฺเปตฺถ วตฺตพฺพํ – ‘‘อตีโต อาโป อตฺถีติ? อามนฺตา’’ติ เอตฺถ ‘‘อตีโต’’ติ อิมินา อาปสทฺทสฺส วิสทาการโวหารตาสูจเกน โอการนฺตปเทน ตสฺส อวิสทาการโวหารตาย จ อุภยมุตฺตาการโวหารตาย จ อภาโว สิทฺโธ. ตสฺส จ อวิสทาการโวหารตาย อภาเว สิทฺเธ อิตฺถิลิงฺคภาโว ทูรตโร. อุภยมุตฺตาการโวหารตาย จ อภาเว สิทฺเธ นปุํสกลิงฺคภาโวปิ ทูรตโรเยว. อิติ น กตฺถจิปิ โอการนฺตภาเวน คหิโต อาปสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค วา นปุํสกลิงฺโค วา ภวติ. มิลินฺทปญฺเห ปน นิคฺคหีตนฺตวเสน อาคโต นปุํสกลิงฺโคติ เวทิตพฺโพ, น เจตฺถ วตฺตพฺพํ ‘‘อตีโต’’ติ ‘‘เตนา’’ติ [Pg.153] จ อิมานิ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน วุตฺตานีติ วาจฺจลิงฺคานมนุวตฺตาปกสฺส อภิเธยฺยลิงฺคภูตสฺส อาปสทฺทสฺส ‘‘กญฺญาย จิตฺตานี’’ติอาทีนํ วิย อิตฺถินปุํสกลิงฺครูปานํ อภาวโต. อปิจ โวหารกุสลา ตถาคตา ตถาคตสาวกา จ, เตหิเยว อุตฺตมปุริเสหิ โวหารกุสเลหิ ‘‘อตีโต อาโป’’ติอาทินา วุตฺตตฺตาปิ ‘‘อตีโต’’ติ ‘‘เตนา’’ติ จ อิมานิ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน วุตฺตานีติ น จินฺเตตพฺพานิ, ตสฺมา ตํสมานาธิกรโณ โอการนฺตภาเวน คหิโต อาปสทฺโท เอกวจนนฺโต ปุลฺลิงฺโค เจว ยถาปโยคํ เอกวจนพหุวจนโก จาติ เวทิตพฺโพ ‘‘อาโป, อาปา. อาปํ, อาเป’’ติอาทินา โยเชตพฺพตฺตา. เอวํ วุตฺตานิ สุตฺตปทานิ สวินิจฺฉยานิ สุตฺวา อทฺธา เต อาปสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคพหุวจนตาวาทิโน นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ. 再者，在佛语等文献中，由于未见到像“cittāni”(诸心)、“rūpāni”(诸色)等那样带有“-ni”词尾的形式，因此，就以“-o”结尾的形式而言，其非中性是极其明显的。于此，尚可再说：在“atīto āpo atthi? Āmantā.”(过去的水存在吗？是的。)一句中，通过“atīto”这个以“-o”结尾、标示“āpa”一词有清晰表达形式(visadākāravohāratā)的词语，成立了其无不清晰的表达形式，亦无脱离二者的表达形式。当其无不清晰的表达形式成立时，其为阴性就更不可能了；当其无脱离二者的表达形式成立时，其为中性也更不可能了。是故，就以“-o”结尾的形式而言，“āpa”一词在任何地方都不是阴性或中性。然而，在《弥兰王问经》(Milindapañha)中，当它以“-ṃ”结尾出现时，应知其为中性。于此，不应说“atīto”和“tena”是因性的混淆而说，因为作为所指之性需随能指之词而转的“āpa”一词，本身就缺乏如“kaññāya cittāni”(少女的诸心)那样的阴性与中性形式。再者，如来及如来弟子们善于言说，正是由这些善于言说的最上士说出“atīto āpo”等语，因此也不应认为“atīto”和“tena”是因性的混淆而说。所以，应知，与该阳性词同格、以“-o”结尾的“āpa”一词，是单数且为阳性，并根据用法而有单数和复数，可配对为：“āpo, āpā”(主格)；“āpaṃ, āpe”(宾格)等。如此听闻了这些经句及其抉择(savinicchaya)后，那些主张“āpa”一词是阴性复数的人，必将无言以对。 เอตฺถ โกจิ วเทยฺย – ปาฬิยํ ปุลฺลิงฺคนโย เอกวจนนโย จ กึ อฏฺฐกถาฏีกาจริเยหิ น ทิฏฺโฐ, เย อาปสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคพหุวจนตฺตํ วณฺเณสุนฺติ? โน น ทิฏฺโฐ, ทิฏฺโฐเยว โส นโย เตหิ. ยสฺมา ปน เต น เกวลํ สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก พุทฺธวจเนเยว วิสารทา, อถ โข สกเลปิ สทฺทสตฺเถ วิสารทา, ตสฺมา สทฺทสตฺเถ อตฺตโน ปณฺฑิจฺจํ ปกาเสตุํ, ‘‘สทฺทสตฺเถ จ อีทิโส นโย วุตฺโต’’ติ วิญฺญาเปตุญฺจ สทฺทสตฺถนยํ คเหตฺวา อาปสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคพหุวจนกตฺตํ วณฺเณสุนฺติ นตฺถิ เตสํ โทโส. ตถา หิ มูลปริยายสุตฺตนฺตฏฺฐกถายํ เตหิเยว วุตฺตํ อาปสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺเคกวจนกตฺตสูจนกํ ‘‘ลกฺขณสสมฺภารารมฺมณสมฺมุติวเสน จตุพฺพิโธ อาโป, เตสู’’ติอาทิ, ตสฺมา นตฺถิ เตสํ โทโส. ปูชารหา หิ เต อายสฺมนฺโต, นโมเยว เตสํ [Pg.154] กโรม, น เตสํ วจนํ โจทนาภาชนํ. เย ปน อุชุวิปจฺจนีกวาทา ทฬฺหเมว อาปสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคพหุวจนตฺตํ มมายนฺติ, เตสํเยว วจนํ โจทนาภาชนํ. ยสฺมา ปน มยํ ปาฬินยานุสาเรน อนฺตทฺวยวโต อาปสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตฺตํ นปุํสกลิงฺคตฺตญฺจ วิทธาม, ตสฺมา โย โกจิ อิทํ วาทํ มทฺทิตฺวา อญฺญํ วาทํ ปติฏฺฐาเปตุํ สกฺขิสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ, อิทญฺจ ปน ฐานํ มหาคหนํ ทุปฺปฏิวิชฺฌนฏฺเฐน, ปรมสุขุมญฺจ กตญาณสมฺภาเรหิ ปรมสุขุมญาเณหิ ปณฺฑิเตหิ เวทนียตฺตา. สพฺพมิทญฺหิ วจนํ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ อตฺถพฺยญฺชนปริคฺคหเณ โสตูนํ ปรมโกสลฺลชนนตฺถญฺเจว สาสเน อาทรํ อกตฺวา สทฺทสตฺถมเตน กาลํ วีตินาเมนฺตานํ สาถลิกานํ ปมาทวิหารนิเสธนตฺถญฺจ สาสนสฺสาติมหนฺตภาวทีปนตฺถญฺจ วุตฺตํ, น อตฺตุกฺกํสนปรวมฺภนตฺถนฺติ อิมิสฺสํ นีติยํ สทฺธาสมฺปนฺเนหิ กุลปุตฺเตหิ โยโค กรณีโย ภควโต สาสนสฺส จิรฏฺฐิตตฺถํ. 在此，有人可能会说：难道诸位义注、复注(ṭīkā)的作者们没有见到巴利(pāḷi)中的阳性单数规则吗？他们却将“āpa”(水)一词描述为阴性复数。并非没有见到，他们确实见到了那个规则。然而，因为他们不仅精通附有义注的三藏(tepiṭaka)佛语，而且也精通全部的语法学(saddasattha)，所以为了展示他们在语法学上的博学，并告知“在语法学中也有这样的规则”，他们才采用语法学的规则，将“āpa”一词描述为阴性复数，他们并无过错。诚然，在《根本法门经义注》(Mūlapariyāyasuttanta-aṭṭhakathā)中，他们自己就说过暗示“āpa”一词为阳性单数的话，如“水有四种：依相(lakkhaṇa)、依资具(sasambhāra)、依所缘(ārammaṇa)、依假立(sammuti)。于彼等中……”等，因此他们没有过错。那些具寿是值得尊敬的，我们应当礼敬他们，他们的言论不应受到指责。然而，那些持直接反对观点，固执地执着“āpa”一词为阴性复数的人，他们的言论才应受到指责。因为我们遵循巴利规则，确定了具有两种词尾变化的“āpa”一词既是阳性也是中性，所以任何人想推翻此说而另立他论，是不可能的。而且，此议题甚为深奥，因其难以彻见；又极其微细，因其需由已积集智慧资粮(ñāṇasambhāra)的智者们以最微细的智慧去了知。所有这些话，都是为了让听众在各个地方掌握义理与文句(atthabyañjana)时能生起最高的善巧(kosalla)，为了制止那些不尊重教法、依语法学观点虚度光阴的懈怠者的放逸(pamāda)，也是为了开显教法的极其伟大，而非为了自赞毁他。因此，具足信心的良家子们，为了世尊的教法长久住世，应当依此理则而努力。 ยสฺมา ปน ปาฬิโต อฏฺฐกถา พลวตี นาม นตฺถิ, ตสฺมา ปาฬินยานุรูเปเนว อาปสทฺทสฺส นามิกปทมาลํ โยเชสฺสาม โสตูนมสมฺโมหตฺถํ, กิเมตฺถ สทฺทสตฺถนโย กริสฺสติ. อตฺรายํ อุทานปาฬิ ‘‘กึ กยิรา อุทปาเนน, อาปา เจ สพฺพทา สิยุ’’นฺติ. 然而，因为没有任何义注比巴利圣典本身更具权威，所以为了听众不致混淆，我们将仅依照巴利规则来应用“āpa”一词的名词变格(nāmikapadamālā)，此处的语法学规则又能做什么呢？于此有《自说经》(Udāna)的巴利为证：“若水恒常有，何需以水井？” อาโป, อาปา. อาปํ, อาเป. อาเปน, อาเปหิ, อาเปภิ. อาปสฺส, อาปานํ. อาปา, อาปสฺมา, อาปมฺหา, อาเปหิ, อาเปภิ. อาปสฺส, อาปานํ. อาเป, อาปสฺมึ, อาปมฺหิ, อาเปสุ. โภ อาป, ภวนฺโต อาปา. 主格：āpo, āpā。宾格：āpaṃ, āpe。工具格：āpena, āpehi, āpebhi。与格/属格：āpassa, āpānaṃ。离格：āpā, āpasmā, āpamhā, āpehi, āpebhi。方位格：āpe, āpasmiṃ, āpamhi, āpesu。呼格：bho āpa, bhavanto āpā。 สพฺพนามาทีหิปิ โยเชสฺสาม – โย อาโป, เย อาปา. ยํ อาปํ, เย อาเป. เยน อาเปน, เสสํ เนยฺยํ[Pg.155], โส อาโป, เต อาปา. อตีโต อาโป, อตีตา อาปา. เสสํ เนยฺยํ. อิจฺเจวํ – 我们也将其与代词(sabbanāma)等连接：yo āpo, ye āpā；yaṃ āpaṃ, ye āpe；yena āpena，其余类推。so āpo, te āpā。atīto āpo, atītā āpā，其余类推。像这样—— ปุริเสน สมา อาป-สทฺทาที สพฺพถา มตา; น สพฺพถาว โคสทฺโท, ปุริเสน สโม มโต. “āpa”等词在各方面皆被认为与“purisa”(男人)一词相同；但“go”(牛)一词，则不被认为在各方面都与“purisa”相同。 มนาที เอกเทเสน, ปุริเสน สมา มตา; สราที เอกเทเสน, สพฺพถา วา สมา มตา. “mana”(意)等词被认为部分与“purisa”相同；“sara”(湖)等词被认为部分或完全相同。 เย ปเนตฺถ สทฺทา ‘‘มโนคโณ’’ติ วุตฺตา, กถํ เตสํ มโนคณภาโว สลฺลกฺเขตพฺโพติ? วุจฺจเต เตสํ มโนคณภาวสลฺลกฺขณการณํ – 此处被称为“意组”(manogaṇa)的词，应如何辨识其作为意组成员的身份呢？现说明其辨识之因—— มโนคโณ มโนคณา-ทิกา เจวา’มโนคโณ; อิติ สทฺทา ติธา เญยฺยา,มโนคณวิภาวเน. 在意组的阐明中，当知词有三类：意组词、意组及以其为首的词、以及非意组词。 เย เต นา ส สฺมึวิสเย,สา โส สฺยนฺตา ภวนฺติ จ; สมาสตทฺธิตนฺตตฺเต,มชฺโฌการา จ โหนฺติ หิ. 于“nā”、“sa”、“smiṃ”格位中，彼等成为“sā”、“so”、“syantā”；且在复合词(samāsa)与派生词(taddhita)中，中间则有“o”音。 โสการนฺตปโยคา จ, กฺริยาโยคมฺหิ ทิสฺสเร; เอวํวิธา จ เต สทฺทา, เญยฺยา ‘‘มโนคโณ’’อิติ. 以“o”结尾的用法，亦见于与动词的连接中；凡具此类特征的词，当知其为“意组(manogaṇa)”。 อตฺร ตสฺสตฺถสฺส สาธกานิ ปโยคานิ สาสนโต จ โลกโต จ ยถารหมาหริตฺวา ทสฺเสสฺสาม – มนสา เจ ปสนฺเนน, ภาสติ วา กโรติ วา. น มยฺหํ มนโส ปิโย. สาธุกํ มนสิ กโรถ. มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา. มโนรมํ, มโนธาตุ, มโนมเยน กาเยน, อิทฺธิยา อุปสงฺกมิ. โย เว ‘‘ทสฺส’’นฺติ วตฺวาน, อทาเน กุรุเต มโน. วจสา ปริจิตา. วจโส วจสิ. 于此，为证实其义，我等将酌情从教法(sāsana)与世间(loka)引证用法如下：“若以清净心(manasā)，或语或行”。“非我意(manaso)所喜”。“善置于意(manasi)中”。“诸法意(mano)先导”。“意悦(manorama)”、“意界(manodhātu)”、“以意所成(manomaya)身，以神通接近”。“若人说‘我给’，于不给作意(mano)”。“以语(vacasā)而熟知”。“从语(vacaso)复至语(vacasi)”。 วโจรสฺมีหิ [Pg.156] โพเธสิ, เวเนยฺยกุมุทญฺจิทํ; ราโค สาราครหิโต, วิสุทฺโธ พุทฺธจนฺทิมา. 以言语之光(vacorasmi)，觉悟此应受教化者(veneyya)如睡莲；佛陀此明月，清净无染，离于贪爱。 กสฺสปสฺส วโจ สุตฺวา, อลาโต เอตทพฺรวิ; เอส ภิยฺโย ปสีทามิ, สุตฺวาน มุนิโน วโจ. 听闻迦叶(Kassapa)之语，阿拉陀(Alāta)如是说：“听闻牟尼(muni)之语，我心更增净信。” สขา จ มิตฺโต จ มมาสิ สีวิก, สุสิกฺขิโต สาธุ กโรหิ เม วโจ. เอกูนตึโส วยสา สุภทฺท. วยโส, วยสิ, วโยวุทฺโธ, วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺติ. ชลนฺตมิว เตชสา. เตชโส, เตชสิ, เตโชธาตุกุสโล. เตโชกสิณํ. ตปสา อุตฺตโม, ตปโส, ตปสิ, ตโปธโน, ตโปชิคุจฺฉา. กสฺมา ภวํ วิชนมรญฺญนิสฺสิโต, ตโป อิธ กฺรุพฺพสิ พฺรหฺมปตฺติยา. เจตสา อญฺญาสิ, เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ, เอตมตฺถํ เจตสิ สนฺนิธาย, เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย. เจโตปริยญาณํ, เจโต ปริจฺฉินฺทติ, โส ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ชานาติ. ตมสา, ตมโส, ตมสิ, ตโมนุโท, ตโมหโร. นวาหเมตํ ยสสา ททามิ. ยสโส, ยสสิ, ยโส โภคสมปฺปิโต. ยโสลทฺธาโข ปนสฺมากํ โภคา. ยโสธรา เทวี, ยโส ลทฺธา น มชฺเชยฺย. อยสาว มลํ สมุฏฺฐิตํ. อยโส, อยสิ, อโยปาการปริยนฺตํ, อยสา ปฏิกุชฺชิตํ. เสยฺโย อโยคุโฬ ภุตฺโต, อโยปตฺโต[Pg.157], อโยมยํ, อโย กนฺตตีติ อโยกนฺโต. ฆเตน วา ภุญฺชสฺสุ ปยสา วา, สาธุ ขลุ ปยโส ปานํ ยญฺญทตฺเตน, ปยสิ โอชา, ปโยธรา, ปโยนิธิ. สหสฺสเนตฺโต สิรสา ปฏิคฺคหิ. สิรโส, สิรสิ อญฺชลึ กตฺวา, วนฺทิตพฺพํ อิสิทฺธชํ. สิโรรุหา, สิโร ฉินฺทติ. โย กาเม ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทาสิโร. สิโร เต วชฺฌยิตฺวาน. สรสา, สรโส, ตีณิ อุปฺปลชาตานิ, ตสฺมึ สรสิ พฺราหฺมณ. สโรรุหํ. ยํ เอตา อุปเสวนฺติ, ฉนฺทสาวา ธเนนวา. สาวิตฺตี ฉนฺทโส มุขํ. ฉนฺทสิ, ฉนฺโทวิจิติ, ฉนฺโทภงฺโค, อุรสา ปนุทหิสฺสามิ, อุรโส, อุรสิ ชายติ, อุรสิโลโม, อุโรมชฺเฌ วิชฺฌิ. รหสา, รหโส, รหสิ, รโหคโต นิสีทิตฺวา, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา. อหสา, อหสิ. ชายนฺติ ตตฺถ ปาโรหา, อโหรตฺตานมจฺจเยติ อิมานิ ปโยคานิ. เอตฺถ จ ‘‘มเนน, มนสฺส, มเน, มนสฺมึ, มนมฺหี’’ติอาทีนิ จ ‘‘มนอายตนํ ตมปรายโน อยปตฺโต ฉนฺทหานี’’ติอาทีนิ จ ‘‘น มนํ อญฺญาสิ. ยสํ ลทฺธาน ทุมฺเมโธ. ‘‘สิรํ ฉินฺทตี’’ติอาทีนิ จ รูปานิ มโนคณภาวปฺปกาสกานิ น โหนฺตีติ น ทสฺสิตานิ, น อลพฺภมานวเสน, ตสฺมาตฺร อิมา อาทิโต ปฏฺฐาย มโนคณภาววิภาวินี คาถาโย ภวนฺติ – “你是我的同伴和朋友，西维迦(Sīvika)，善学者，请听我言(vaco)。”“善贤(Subhadda)，我年二十九(vayasā)。”“从年岁(vayaso)，于年岁(vayasi)中，年长(vayovuddho)，青春的特质(vayoguṇā)次第舍离。”“犹如以光辉(tejasā)燃烧。”“从光辉(tejaso)，于光辉(tejasi)中，善于火界(tejodhātu)。火遍(tejokasiṇa)。”“以苦行(tapasā)至上，从苦行(tapaso)，于苦行(tapasi)中，以苦行为财(tapodhano)，厌离苦行(tapojigucchā)。”“尊者为何栖止于僻静森林，于此为得梵界而修苦行(tapo)？”“以心(cetasā)了知，如是心(cetaso)生此寻思，将此义置于心(cetasi)中，了知心之寻思(cetoparivitakka)。”“他心通(cetopariyañāṇa)，他辨别心(ceto)，他以自心(cetasā)遍察其他有情、其他个人(puggala)的心(ceto)而了知。”“以黑暗(tamasā)，从黑暗(tamaso)，于黑暗(tamasi)中，驱暗者(tamonuda)，除暗者(tamohara)。”“我非为名声(yasasā)而施此。”“从名声(yasaso)，于名声(yasasi)中，名声(yaso)与财富相连。”“我们的财富实由名声(yaso)得来。”“耶输陀罗(Yasodharā)妃，得名声(yaso)后不应骄慢。”“锈由铁(ayasā)自生。”“从铁(ayaso)，于铁(ayasi)中，以铁墙(ayopākāra)为界，以铁(ayasā)覆盖。”“食铁丸(ayoguḷa)更佳，铁钵(ayopatta)，铁所制(ayomaya)，其能切铁，故称磁石(ayokanta)。”“或以酥油食，或以牛乳(payasā)，雅那达多(Yaññadatta)，饮牛乳(payaso)实善，乳(payasi)中有精华，乳房(payodharā)，乳海(payonidhi)。”“千眼者以头(sirasā)领受。”“从头(siraso)，于头(sirasi)顶合掌，应顶礼仙人之幢。”“头生(siroruha)（发），斩头(siro)。”“彼舍离诸欲，如蛇从足至头(siro)（蜕皮）。”“击碎汝之头(siro)。”“以湖(sarasā)，从湖(saraso)，三种莲花，婆罗门，于彼湖(sarasi)中。”“湖生(saroruha)（莲花）。”“彼等或以欲(chandasā)，或以财侍奉。”“萨维提(Sāvittī)为韵律(chandaso)之首。”“于韵律(chandasi)中，韵律辨析(chandoviciti)，破格律(chandobhaṅgo)，我将以胸膛(urasā)推开，从胸(uraso)，生于胸(urasi)，胸毛(urasilomo)，射中胸膛中央(uromajjhe)。”“以秘密(rahasā)，从秘密(rahaso)，于秘密(rahasi)中，往至僻静处(rahogata)坐已，我当时如是思惟。”“以日(ahasā)，于日(ahasi)中。”“彼处生嫩芽，日夜(ahoratta)流逝。”这些是用例。于此，“manena, manassa, mane, manasmiṃ, manamhī”等形式，以及“manaāyatanaṃ, tamaparāyano, ayapatto, chandahānī”等形式，还有“na manaṃ aññāsi, yasaṃ laddhāna dummedho, siraṃ chindatī”等形式，因为不彰显意组(manogaṇa)的特性，所以没有展示出来，而非因其不可得。因此，于此从首起有如下阐明意组特性的偈颂—— ‘‘มนสา [Pg.158] มนโส มนสิ’’,อิติอาทิวสา ฐิตา; สา โส สฺยนฺตา สทฺทรูปา,วุตฺตา ‘‘มโนคโณ’’อิติ. 依“manasā”、“manaso”、“manasi”等形式而立；具“sā”、“so”、“syantā”词形者，被称为“意组(manogaṇa)”。 มโนธาตุ วโจรสฺมิ,วโยวุทฺโธ ตโปคุโณ; เตโชธาตุ ตโมนาโส,ยโสโภคสมปฺปิโต. 意界(manodhātu)、言光(vacorasmi)，年长(vayovuddho)、苦行德(tapoguṇo)，火界(tejodhātu)、除暗(tamonāsa)，名声财富具(yasobhogasamappito)。 เจโตปริวิตกฺโก จ, อโยปตฺโต ปโยธรา; สิโรรุหา สโรรุหํ, อุโรมชฺเฌ รโหคโต. 心之寻思(cetoparivitakko)、铁钵(ayopatto)、乳房(payodharā)，头生(siroruhā)（发）、湖生(saroruhaṃ)（莲），胸膛中央(uromajjhe)、入僻静处(rahogato)。 ฉนฺโทภงฺโค อโหรตฺตํ, มโนมย’มโยมยํ; เอวํวิโธ วิเสโส โย, ลกฺขณนฺตํ มโนคเณ. 破格律(chandobhaṅgo)、日夜(ahorattaṃ)，意所成(manomaya)、铁所成(ayomaya)；如是种种差别，即是意组(manogaṇa)之相。 ‘‘วโจ สุตฺวา, สิโร ฉินฺทิ, อโย กนฺตติ’’ อิจฺจปิ; อุปโยคสฺส สํสิทฺธิ, ลกฺขณนฺตํ มโนคเณ. “闻语(vaco sutvā)”、“斩头(siro chindi)”、“铁切(ayo kantati)”等，此等用法之成就，即是意组(manogaṇa)之相。 มโนคเณ วุตฺตนโย, อิตฺถิลิงฺเค น ลพฺภติ; ปุนฺนปุํสกลิงฺเคสุ, ลพฺภเตว ยถารหํ. 为意组(manogaṇa)所述之规则，于阴性(itthiliṅga)中不可得；于阳性(pulliṅga)、中性(napuṃsakaliṅga)之中，则酌情而可得。 อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ – 如是，在各方面—— สา โส สฺยนฺตานิ รูปานิ, สนฺทิสฺสนฺติ มโนคเณ; มชฺโฌการนฺตรูปา จ, โสการนฺตูปโยคตา. 于意组(manogaṇa)中可见“sā”、“so”、“syantā”之形式，以及中间带“o”音的形式，和以“o”音结尾的用法。 อิทํ มโนคณลกฺขณํ. เอวํ มโนคณลกฺขณํ อนากุลํ นิคฺคุมฺพํ นิชฺชฏํ สมุทฺทิฏฺฐํ. 此即意组(manogaṇa)之相。如是，意组之相已被阐明，不紊乱、无杂乱、无纠缠。 อถ มโนคณาทิลกฺขณํ กถยาม – 现在我等宣说意组等(manogaṇādi)之相—— เย เต นา สสฺมึวิสเย,สา โส สฺยนฺตา ยถารหํ; สมาสตทฺธิตนฺตตฺเต,มชฺโฌกาโร น โหนฺติ ตุ. 于“nā”、“sa”、“smiṃ”格位中，彼等酌情成为“sā”、“so”、“syantā”；但在复合词(samāsa)与派生词(taddhita)中，中间则无“o”音。 โสการนฺตูปโยคา [Pg.159] จ,กฺริยาโยเค น โหนฺติ เต; สทฺทา เอวํวิธา สพฺเพ; มโนคณาทิกา มตา. 以“o”结尾的用法，亦不见于与动词的连接中；凡具此类特征的所有词，皆被认为是“意组等(manogaṇādika)”。 เสยฺยถิทํ? ‘‘พิลํ ปทํ มุข’’มิจฺจาทโย. เตสํ รูปานิ ภวนฺติ – พิลสา, พิลโส, พิลสิ, พิลคโต, พิลํ ปาวิสิ. ปทสาว อคมาสิ, ตีณิ ปทวารานิ, มากาสิ มุขสา ปาปํ, มุขคตํ โภชนํ ฉฑฺฑาเปติ. สจฺเจน ทนฺโต ทมสา อุเปโต. รสวรํ รสมยํ รสํ ปิวีติ. อิทํ มโนคณาทิกลกฺขณํ. 例如：“洞穴(bila)、足迹(pada)、口(mukha)”等。它们的词形是：以洞穴(bilasā)、从洞穴(bilaso)、在洞穴(bilasi)中、去到洞穴(bilagato)、进入洞穴(bilaṃ pāvisi)。他步行(padasā)而去，三个步伐(padavārāni)，不要用口(mukhasā)作恶，使人丢弃口中(mukhagata)的食物。以真实而调伏，具足调御(damasā)。饮用最上味、充满味(rasamaya)的味。这是意组等(manogaṇādika)之相。 อปรมฺปิ ภวติ – 此外还有： เย สมาสาทิภาวมฺหิ, มชฺโฌการาว โหนฺติ ตุ; นา ส สฺมึวิสเย สาโส-สฺยนฺตา ปน น โหนฺติหิ. 凡在复合(samāsa)等中，中间唯有“o”音；但在“nā”、“sa”、“smiṃ”格位中，则无“sā”、“so”、“syantā”等形式。 โสการนฺตูปโยคา จ,กฺริยาโยเค น โหนฺติ เต; สทฺทา เอวํวิธา จาปิ,มโนคณาทิกา มตา. 以“o”结尾的用法，亦不见于与动词的连接中；凡具此类特征的所有词，亦被认为是“意组等(manogaṇādika)”。 เสยฺยถิทํ? ‘‘อาโป วาโย สรโท’’อิจฺเจวมาทโย. เตสํ รูปานิ ภวนฺติ – อาโปธาตุ, วาโยธาตุ, อาโปกสิณํ, วาโยกสิณํ, อาโปมยํ, วาโยมยํ, ชีว ตฺวํ สรโทสตํ, สรทกาโล. อาเปน, อาปสฺส, อาเป, อาปสฺมึ, อาปมฺหิ. วาเยน, วายสฺส, วาเย, วายสฺมึ, วายมฺหิ. สรเทน, สรทสฺส, สรเท, สรทสฺมึ, สรทมฺหิ. อาปํ อาปโต สญฺชานาติ. วายํ วายโต สญฺชานาติ. สรทํ ปตฺเถติ, สรทํ รมณียา นที. 即是：“水(āpo)、风(vāyo)、秋(sarado)”等词。它们的词形是：水界(āpodhātu)、风界(vāyodhātu)、水遍(āpokasiṇaṃ)、风遍(vāyokasiṇaṃ)、水所成(āpomayaṃ)、风所成(vāyomayaṃ)，“愿你活百秋(jīva tvaṃ saradosataṃ)”，秋时(saradakālo)。以水(āpena)，水之(āpassa)，于水(āpe)，于水(āpasmiṃ)，于水(āpamhi)。以风(vāyena)，风之(vāyassa)，于风(vāye)，于风(vāyasmiṃ)，于风(vāyamhi)。以秋(saradena)，秋之(saradassa)，于秋(sarade)，于秋(saradasmiṃ)，于秋(saradamhi)。从水认知水。从风认知风。他期盼秋天，秋天的河流令人喜悦。 เกจิ [Pg.160] ปเนตฺถ วเทยฺยุํ ‘‘นนุ สาสเน วายสทฺโท วิย วายุสทฺโทปิ มโนคณาทีสุ อิจฺฉิตพฺโพ’’ติ? เอตฺถ วุจฺจเต – 于此，有些人或许会说：“在教法中，难道‘vāyu’一词不也像‘vāyo’一词一样，应被归入意组(manogaṇa)等吗？”对此，回答如下： ‘‘วายุ วาโย’’ติ เอเตสุ, ปจฺฉิโมเยว อิจฺฉิโต; มโนคณาทีสุ นาทิ, อาทิคฺคหวเสนิธ. 于“vāyu”与“vāyo”二词中，只有后者被接受归入意组等，而非前者，这是根据此处所举的首例。 ‘‘มโนธาตุ วาโยธาตุ’’, อิจฺจาทีนิ ปทานิ หิ; อการนฺตวเสเนว, มชฺโฌการานิ สิชฺฌเร. “意界(manodhātu)”、“风界(vāyodhātu)”等词，其中间的“o”音，仅依a结尾(akāranta)而成就。 วายุสทฺทมฺหิ คหิเต, อาทิคฺคหวเสนิธ; ‘‘วาโยธาตู’’ติ โอมชฺฌํ, รูปเมว น เหสฺสติ. 若取“vāyu”一词，依此首例之法，则‘vāyodhātu’此一中间带‘o’的词形，将无法成立。 ยถา หิ อายุสทฺทสฺส, รูปํ ทิสฺสติ สาคมํ; ‘‘อายุสา เอกปุตฺต’’นฺติ, มนสาทิปทํ วิย. 诚如“āyu”一词，可见其带s增益(sāgama)的词形，如‘āyusā ekaputtaṃ’(以命护独子)，就像“manasā”等词一样。 น ตถา วายุสทฺทสฺส, รูปํ ทิสฺสติ สาคมํ; ตสฺมา มโนคณาทิมฺหิ, ตสฺโส’กาโส น วิชฺชติ. “vāyu”一词则不然，不见其有s增益词形；是故于意组等中，实无其容身之地。 ตถา หิ ‘‘วายติ อิติ, วาโย’’ อิติ ครู วทุํ; ‘‘วาโยธาตู’’ติ เอตสฺส, ปทสฺสตฺถํ ตหึ ตหึ. 诸师曾说：“因其吹动(vāyati)，故为风(vāyo)”；他们亦处处如此解释“风界”一词的意义。 ยตฺถ ปถวี จ อาโป จ, เตโช วาโย น คาธติ; เอตฺถ อาปาทิกํ สทฺท-ตฺติกํ มโนคณาทิเก. “于此地、水、火与风，皆无立足之处”；在此偈中，以“āpo”等为首的三个词，当知属于意组等。 อิทมฺปิ มโนคณาทิกลกฺขณํ. เอตฺถ มโนคณาทิกา ทฺวิธา ภิชฺชนฺติ พิล ปทาทิโต อาปาทิโต จ. เอวํ มโนคณาทิกลกฺขณํ อนากุลํ นิคฺคุมฺพํ นิชฺชฏํ สมุทฺทิฏฺฐํ. 这也是意组等之相。于此，意组等分为两种：由“bila”、“pada”等(一组)，及由“āpa”等(一组)。如是，意组等之相已被不紊乱、无杂乱、无纠缠地阐明。 อถ อมโนคณลกฺขณํ กถยาม – 现在我们宣说非意组(amanogaṇa)之相—— เย จ นาวิสเย โสนฺตา, เย จ สฺมาวิสเย สิยุํ; สทฺทา เอวํปการา เต, อมโนคณสญฺญิตา. 凡在“nā”格位中以“so”结尾者，以及在“smā”格位中以“so”结尾者；此类词语，被称为非意组。 เก [Pg.161] เต? อตฺถพฺยญฺชนกฺขรสทฺทาทโย เจว ทีโฆรสทฺทา จ. เอเตสุ หิ อตฺถสทฺทาทีนํ นาวจนฏฺฐาเน ‘‘อตฺถโส พฺยญฺชนโส อกฺขรโส สุตฺตโส อุปายโส สพฺพโส ฐานโส’’ติอาทีนิ โสนฺตานิ รูปานิ ภวนฺติ. ทีโฆรสทฺทานํ ปน สฺมาวจนฏฺฐาเน ‘‘ทีฆโส โอรโส’’ติ โสนฺตานิ รูปานิ ภวนฺติ. อิทํ อมโนคณลกฺขณํ. 是哪些呢？即“义(attha)、文(byañjana)、字(akkhara)、经(sutta)”等词，以及“长(dīgha)、亲生(orasa)”等词。于此等中，“义”等词在“nā”格位中有“atthaso(依义)、byañjanaso(依文)、akkharaso(依字)、suttaso(依经)、upāyaso(依方便)、sabbaso(依一切)、ṭhānaso(依处)”等以“so”结尾的词形。而“长”、“亲生”等词在“smā”格位中有“dīghaso(从长的)、oraso(从亲生的)”等以“so”结尾的词形。这是非意组之相。 อปรมฺปิ ภวติ – 此外还有： สพฺพถา วินิมุตฺตา เย, สา โส สฺยนฺตาทิภาวโต; เอวํวิธาปิ เต สทฺทา, อมโนคณสญฺญิตา. 凡完全不具有“sā”、“so”、“syantā”等形式者；此类词语，亦被称为非意组。 เก เต? ‘‘ปุริโส กญฺญา จิตฺต’’มิจฺจาทโย. อิทมฺปิ อมโนคณลกฺขณํ. เอวํ อมโนคณลกฺขณํ อนากุลํ นิคฺคุมฺพํ นิชฺชฏํ สมุทฺทิฏฺฐํ. 是哪些呢？即“人(purisa)、少女(kaññā)、心(citta)”等。这也是非意组之相。如是，非意组之相已被不紊乱、无杂乱、无纠缠地阐明。 เอวํ ทสฺสิเตสุ มโนคณลกฺขณาทีสุ โกจิ วเทยฺย ‘‘ยทิทํ ตุมฺเหหิ วุตฺตํ ‘เย สมาสาทิภาวมฺหิ, มชฺโฌการาว โหนฺติ ตู’ติอาทินา มโนคณาทิกลกฺขณํ, เตน ‘‘ปโรสตํ โคมยํ โคธโน’’อิจฺจาทีสุ โคปรสทฺทาทโยปิ มโนคณาทิกภาวํ อาปชฺชนฺตีติ? นาปชฺชนฺติ. กสฺมาติ เจ? ยสฺมา – 如是展示了意组等之相后，有人或许会说：“你们以‘凡在复合(samāsa)等中，中间实为“o”元音’等所说的意组等之相，根据此理，在‘parosataṃ’(百余)、‘gomayaṃ’(牛粪)、‘godhano’(牛财)等词中的‘go’(牛)、‘para’(他)等词，不也归入意组等了吗？”(答：)不归入。倘若问：为何？因为： เอตฺถ มโนคณาทีนํ, อนฺตสฺโสตฺตํ ปฏิจฺจิทํ; ‘‘มชฺโฌการา’’ติ วจนํ, วุตฺตํ น ตฺวาคมาทิกํ. 于此，此乃指意组等之内部词干(antassotta)而言；“中间有o”此言，是就此而言，而非就增益音(āgama)等而言。 ‘‘ปโรสตํ โคมย’’นฺติ-อาทีสุ อมโนคโณ; ปุพฺพภูตํ ปทํ โอสฺสา-คมตฺตา’นิจฺจตาย จ. 在“parosataṃ”、“gomayaṃ”等词中，其前分属非意组；因其前行词的o音是增益音，且非恒定故。 ตสฺมา นาปชฺชนฺติ. อิติ สพฺพถาปิ อมโนคณลกฺขณํ นิสฺเสสโต ทสฺสิตํ. อิจฺเจวํ มโนคณวิภาวนายํ มโนคโณ มโนคณาทิโก อมโนคโณ จาติ ติธา เภโท เวทิตพฺโพ. 是故，彼等不归入意组。如是，非意组的全部特征已被彻底展示。如是，在阐明意组时，当知有三种区别：意组、属意组者、非意组。 ตตฺถ [Pg.162] มโนคเณ ปริยาปนฺนสทฺทานํ สมาสํ ปตฺวา ‘‘อพฺยคฺคมนโส นโร, ถิรเจตสํ กุลํ, สทฺเธยฺยวจสา อุปาสิกาติอาทินา ลิงฺคตฺตยวเสน อญฺญถาปิ รูปานิ ภวนฺติ. เอตฺถ ปน เกจิ เอวํ วทนฺติ ‘‘ยทา มนสทฺโท สกตฺเถ อวตฺติตฺวา ‘อพฺยคฺโค มโน ยสฺส โสยํ อพฺยคฺคมนโส, อลีโน มโน ยสฺส โสยํ อลีนมนโส’ติ เอวํ อญฺญตฺเถ วตฺตติ, ตทา ปุริสนเยเนว นามิกปทมาลา ลพฺภติ, น มโนคณนเยนา’’ติ. ตํ น คเหตพฺพํ อุภินฺนมฺปิ ยถารหํ ลพฺภนโต. ตถา หิ วิสุทฺธิมคฺเค ปุคฺคลาเปกฺขนวเสน ‘‘ขนฺติโสรจฺจเมตฺตาทิ-คุณภูสิตเจตโส. อชฺเฌสนํ คเหตฺวานา’’ติ เอตฺถ มโนคณนโย ทิสฺสติ. ตฏฺฏีกายมฺปิ ‘‘อชฺเฌสิโต ทาฐานาค-ตฺเถเรน ถิรเจตสา’’ติ มโนคณนโย ทิสฺสติ, ตสฺมา เตสํ วจนํ น คเหตพฺพํ. เอวํ วทนฺตา จ เต อพฺยคฺคมนสทฺทาทีนํ อพฺยคฺคมนสอิจฺจาทินา สการนฺตปกติภาเวน ฐเปตพฺพภาวํ วิพฺภนฺตมติวเสน จินฺเตตฺวา สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ, ทฺวีสุ จ วจเนสุ ปุริสนเยน โยเชตพฺพตํ มญฺญนฺติ. เอวญฺจ สติ ‘‘คุณภูสิตเจตโส, ถิรเจตสา’’ติ ฉฏฺฐีจตุตฺถีตติยารูปานิ นสิยุํ, อญฺญานิเยว อนภิมตานิ รูปานิ สิยุํ. ยสฺมา สิยุํ, ตสฺมา เอวํ อคฺคเหตฺวา อยํ วิเสโส คเหตพฺโพ. 于此，意组所摄之词，在构成复合词后，如“abyaggamanaso naro”(心不散乱的人)、“thiracetasaṃ kulaṃ”(心坚定的家族)、“saddheyyavacasā upāsikā”(言语诚信的优婆夷)等，会因三性的不同而有其他词形。但于此，有些人说：“当‘mano’(意)一词不用于其本义，而如‘abyaggamanaso’(其意不散乱者)、‘alīnamanaso’(其意不退缩者)般转用于他义时，其名词词形变化应依‘purisa’(人)之法，而非意组之法。”此说不可取，因两者皆可酌情获得。诚然，在《清净道论》(Visuddhimagga)中，基于对个体(puggala)的考虑：“khantisoraccamettādi-guṇabhūsitacetaso. Ajjhesanaṃ gahetvānā”(具忍、柔和、慈等德庄严其心者，接受请求后……)，于此可见意组的变格法。在其复注(Taṭṭīkā)中亦云：“ajjhesito dāṭhānāga-ttherena thiracetasā”(受心坚定的Dāṭhānāga长老之请)，可见意组的变格法。是故，彼等之言不可取。作此说者，乃因其极度错乱之见，认为“abyaggamanasa”等词应保持其以s结尾的词干形态，而臆想其在所有格位及两种数中，皆应依‘purisa’之法配合。若如此，则“guṇabhūsitacetaso”(第六格)、“thiracetasā”(第四、第三格)等词形将不复存在，而会出现其他不欲见之词形。正因其会出现，故不应如是执取，而应了知此中差别。 ยตฺถ หิ สมาสวเสน มนสทฺโท เจตสทฺทาทโย จ สกตฺเถ อวตฺติตฺวา อญฺญตฺเถ วตฺตนฺติ, ตตฺถ สการาคมานํ ปทานํ นามิกปทมาลา ปุริสนเยน จ มโนคเณ มนนเยน จ ยถารหํ ลพฺภติ. นิสฺสการาคมานํ ปน ปุริสนเยเนว ลพฺภติ. ยตฺถ ปน สมาสวิสเยเยว มนาทิสทฺทา สกตฺเถ วตฺตนฺติ, ตตฺถ นิสฺสการาคมานํ นามิกปทมาลา ปุริสนเยน จ มโนคเณ มนนเยน จ ลพฺภติ. 诚然，凡以复合词形式，mano、ceto等词不用于本义而转用于他义时，于此，有s增益的词，其名词词形变化可酌情依purisa法及意组中的mano法而获得。而无s增益的词，则仅依purisa法获得。再者，凡在复合词中，mano等词仅用于本义时，于此，无s增益的词，其名词词形变化可依purisa法及意组中的mano法而获得。 อิทานิ [Pg.163] อิมสฺสตฺถสฺส อาวิภาวตฺถํ, สทฺทคตีสุ จ วิญฺญูนํ โกสลฺลุปฺปาทนตฺถํ ยถาวุตฺตานํ ปทานํ ปทมาลา ติธา กตฺวา ทสฺสยิสฺสาม – ‘‘พฺยาสตฺโต มโน ยสฺส โสยํ พฺยาสตฺตมนโส นโร’’ติ เอวมจฺจนฺตํ ปุคฺคลาเปกฺขกสฺส อิมสฺส ปทสฺส – 现在，为阐明此义，并为令智者于词路生起善巧，我们将如前所述，分三种方式展示该词的词形变化——对于“byāsatto mano yassa so ayaṃ byāsattamanaso naro”（其意执著者，彼为执意之人）此一完全依人而论之词： พฺยาสตฺตมนโส นโร, พฺยาสตฺตมนสา นรา. พฺยาสตฺตมนสํ นรํ, พฺยาสตฺตมนเส นเร. พฺยาสตฺตมนสา, พฺยาสตฺตมเนน นเรน, พฺยาสตฺตมเนหิ, พฺยาสตฺตมเนภิ นเรหิ. พฺยาสตฺตมนโส, พฺยาสตฺตมนสฺส นรสฺส, พฺยาสตฺตมนานํ นรานํ. พฺยาสตฺตมนา, พฺยาสตฺตมนสฺมา, พฺยาสตฺตมนมฺหา นรา, พฺยาสตฺตมเนหิ, พฺยาสตฺตมเนภิ นเรหิ. พฺยาสตฺตมนโส, พฺยาสตฺตมนสฺส นรสฺส, พฺยาสตฺตมนานํ นรานํ. พฺยาสตฺตมนสิ, พฺยาสตฺตมเน, พฺยาสตฺตมนสฺมึ, พฺยาสตฺตมนมฺหิ นเร, พฺยาสตฺตมเนสุ นเรสุ. โภ พฺยาสตฺตมนส นร, ภวนฺโต พฺยาสตฺตมนสา นราติ นามิกปทมาลา ภวติ. 执意之人，诸执意之人。对执意之人，对诸执意之人。以执意之人，以执意之人；以诸执意之人，以诸执意之人。执意之人的，执意之人的；诸执意之人的。从执意之人，从执意之人，从执意之人；从诸执意之人，从诸执意之人。执意之人的，执意之人的；诸执意之人的。于执意之人，于执意之人，于执意之人，于执意之人；于诸执意之人。喂，执意之人！诸位执意之人！此即其名词词形变化。 เอวํ สการาคมสฺส ลพฺภมานาลพฺภมานตา ววตฺถเปตพฺพา. เอตฺถ หิ ปฐมาทุติยาวิภตฺตีนํ เอกวจนพหุวจนฏฺฐาเน จ ตติยาจตุตฺถีฉฏฺฐีสตฺตมีนํ เอกวจนฏฺฐาเน จ ยถารหํ สาคโม ภวติ อาเทสสรวิภตฺติสรปรตฺตา. อยญฺจ นโย สุขุโม สาธุกํ มนสิ กาตพฺโพ. 如是，s增益的可得与不可得，应当被确定。于此，在第一、第二格的单、复数位，及第三、第四、第六、第七格的单数位，因有替代元音或格的元音随于其后，故酌情而有s增益。此理甚微，当善记于心。 อปโร นโย – ‘‘พฺยาสตฺโต มโน ยสฺส โสยํ พฺยาสตฺตมโน’’ติ เอวมฺปิ ปุคฺคลาเปกฺขกสฺส อิมสฺส ปทสฺส ‘‘พฺยาสตฺตมโน นโร, พฺยาสตฺตมนา นรา. พฺยาสตฺตมนํ นร’’นฺติอาทินา ปุริสนเยเนว นามิกปทมาลา ภวติ. เอตฺถ ปน สพฺพถาปิ สาคโม นตฺถิ. อปโรปิ นโย – ‘‘พฺยาสตฺโต จ โส มโน จาติ พฺยาสตฺตมโน’’ติ เอวํ จิตฺตาเปกฺขกสฺสปิ อิมสฺส ปทสฺส ‘‘พฺยาสตฺตมโน, พฺยาสตฺตมนา. พฺยาสตฺตมนํ, พฺยาสตฺตมเน. พฺยาสตฺตมนสา, พฺยาสตฺตมเนนา’’ติอาทินา มโนคเณ มนนเยน นามิกปทมาลา ภวติ, เอตฺถ ปน ตติยาจตุตฺถีฉฏฺฐีสตฺตมีนํ [Pg.164] เอกวจนฏฺฐาเนเยว สาคโม ภวติ อาเทสสรปรตฺตา. ยถา จ เอตฺถ, เอวํ ‘‘อลีนมนโส นโร’’ติอาทีสุปิ อยํ ติวิโธ นโย เวทิตพฺโพ. 另一法：“其心执著者，即是执著心者”(byāsattamano)。如此，就此词指代个人(puggala)而言，其名词词形变化仅依循purisa法，如：“执著心之人”、“诸执著心之人”、“（对）执著心之人”等。于此，完全没有s增益。又一法：“彼乃执著之心，故为执著心”。如此，就此词指代心而言，其名词词形变化依循意组中的mano法，如：“执著心”、“诸执著心”、“（对）执著心”、“（对）诸执著心”、“以执著心”等。于此，仅在第三、第四、第六、第七格的单数位，因有替代元音随于其后而有s增益。如此处，对于“不退心之人”(alīnamanaso naro)等词，亦应了知此三种方法。 นปุํสกลิงฺเค ปน วตฺตพฺเพ ‘‘พฺยาสตฺตมนสํ กุลํ, พฺยาสตฺตมนานิ กุลานิ. พฺยาสตฺตมนสํ กุลํ, พฺยาสตฺตมนานิ กุลานิ. พฺยาสตฺตมนสา กุเลนา’’ติอาทินา นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. เอตฺถ ปน ปฐมาทุติยาตติยาจตุตฺถีฉฏฺฐีสตฺตมีนํ เอกวจนฏฺฐาเนเยว ยถารหํ สาคโม ภวติ อาเทสสรวิภตฺติสรปรตฺตา, อยมฺปิ นโย สุขุโม สาธุกํ มนสิ กาตพฺโพ. 于中性，当言：“心执著的家族”、“诸心执著的家族”；“（对）心执著的家族”、“（对）诸心执著的家族”；“以心执著的家族”等，应如是组合名词词形变化。于此，仅在第一、第二、第三、第四、第六、第七格的单数位，因有替代元音或格的元音随于其后而酌情有s增益。此法亦精微，当善记于心。 อิตฺถิลิงฺเค ปน วตฺตพฺเพ ‘‘พฺยาสตฺตมนสา อิตฺถี’’ติ เอวํ ปฐเมกวจนฏฺฐาเนเยว สาคมํ วตฺวา ตโต ‘‘พฺยาสตฺตมนา, พฺยาสตฺตมนาโย อิตฺถิโย. พฺยาสตฺตมนํ อิตฺถิ’’นฺติ กญฺญานเยน โยเชตพฺพา. ‘‘เอวํ สทฺเธยฺยวจสา อุปาสิกา, สทฺเธยฺยวจาโย อุปาสิกาโย. สทฺเธยฺยวจํ อุปาสิก’’นฺติอาทินาปิ. ‘‘พฺยาสตฺตมนํ กุลํ, พฺยาสตฺตมนา อิตฺถี’’ติอาทินา ปน จิตฺตกญฺญานเยน โยเชตพฺพา. เอตฺถ ปน สพฺพถาปิ สาคโม นตฺถิ. 于阴性，当言：“心执著的女子”(byāsattamanasā itthī)，如此，仅在第一格单数位说有s增益，其后则依kaññā法组合，如：“诸心执著的女子”、“（对）心执著的女子”。同样，如：“言语诚信的优婆夷(upāsikā)”(saddheyyavacasā upāsikā)、“诸言语诚信的优婆夷”、“（对）言语诚信的优婆夷”等。至于“心执著的家族”(byāsattamanaṃ kulaṃ)、“心执著的女子”(byāsattamanā itthī)等，则应依citta法与kaññā法组合。于此，则完全没有s增益。 โสตูนํ ญาณปฺปเภทชนนตฺถํ อปราปิ นามิกปทมาลาโย ทสฺสยิสฺสาม สหนิพฺพจเนน – มโน เอว มานสํ, สมุสฺสาหิตํ มานสํ ยสฺส โสยํ สมุสฺสาหิตมานโส. ‘‘สมุสฺสาหิตมานโส, สมุสฺสาหิตมานสา. สมุสฺสาหิตมานสํ, สมุสฺสาหิตมานเส. สมุสฺสาหิตมานเสนา’’ติ ปุริสนเยน โยเชตพฺพา. สุนฺทรา เมธา อสฺส อตฺถีติ สุเมธโส. ‘‘สุเมธโส, สุเมธสา. สุเมธสํ, สุเมธเส. สุเมธเสนา’’ติ ปุริสนเยน, เอวํ ‘‘ภูริเมธโส’’ติอาทีนมฺปิ. ตตฺริเม ปโยคา – 为令听者生起分别智，我等将展示其他附带词源解释的名词词形变化：心(mano)即是意(mānasaṃ)；其心意已被激励者，即是“心意已激励者”(samussāhitamānaso)。其词形变化应依purisa法组合，如：“心意已激励者”、“诸心意已激励者”、“（对）心意已激励者”、“（对）诸心意已激励者”、“以心意已激励者”。拥有善慧者，即是“善慧者”(sumedhaso)。其词形变化依purisa法。“广慧者”(bhūrimedhaso)等亦然。此为应用之例： ‘‘ยํ [Pg.165] วทนฺติ สุเมโธติ, ภูริปญฺญํ สุเมธสํ; กึ นุ ตมฺหา วิปฺปวสิ, มุหุตฺตมปิ ปิงฺคิย; โคตมา ภูริปญฺญาณา, โคตมา ภูริเมธสา. “人称彼为善慧者，广慧者，善慧者；宾吉亚，为何你须臾离于彼？乔达摩具广智，乔达摩具广慧。” นาหํ ตมฺหา วิปฺปวสามิ, มุหุตฺตมปิ พฺราหฺมณ; โคตมา ภูริปญฺญาณา, โคตมา ภูริเมธสา’’ติ. “婆罗门，我未曾须臾离于彼；乔达摩具广智，乔达摩具广慧。” อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘สมุสฺสาหิตมานสา สุเมธสา’’ติ รูปานิ, นปุํสเก วตฺตพฺเพ ‘‘สมุสฺสาหิตมานสํ สุเมธส’’นฺติ รูปานิ, กญฺญา จิตฺตนเยน เอเตสํ ปทมาลา โยเชตพฺพา. โอการนฺตปุลฺลิงฺคฏฺฐาเน อิตฺถิลิงฺคาทิวินิจฺฉโย นยปฺปกาสนตฺถํ กโต. วิเสสโต หิ โอการนฺตกถาเยว อิธาธิปฺเปตา. อปิจ โลเก นีติ นาม นานปฺปกาเรหิ กถิตา เอว โสภติ, อยญฺจ สาสเน นีติ, ตสฺมา นานปฺปกาเรหิ กถิตาติ. 于阴性，当言“samussāhitamānasā”、“sumedhasā”等词形；于中性，当言“samussāhitamānasaṃ”、“sumedhasa”等词形。这些词的词形变化应依kaññā法与citta法组合。于o结尾阳性词之处，为阐明方法而作此阴性等词类的辨析。实则，此处主要意在讨论o结尾的词。再者，世间的道理，以多种方式宣说方显其美；此亦为教法中的道理，是故以多种方式宣说。 สพฺพานิ นยโต เอวํ, โอการนฺตปทานิเม; ปุลฺลิงฺคานิ ปวุตฺตานิ, สาสนตฺถํ มเหสิโน. 如是依循此理，此等o尾之词，皆说为阳性，为利大仙之教法。 วิเสโส เตสุ เกสญฺจิ, ปาฬิยํ โย ปทิสฺสติ; ปจฺจตฺตวจนฏฺฐาเน, ปกาเสสฺสามิ ตํ’ธุนา. 其中某些特殊之处，若于巴利中得见，于其主格之位，我今将为阐明。 ‘‘วนปฺปคุมฺเพ ยถ ผุสฺสิตคฺเค’’, อิติอาทินเยน หิ; กตฺถโจทนฺตปุลฺลิงฺค-รูปานิ อญฺญถา สิยุํ. “犹如林丛花盛开”，依此等理则，某些以o音结尾的阳性词，其词形会有所不同。 ปจฺจตฺตวจนิจฺเจว, ตญฺจ รูปํ ปกาสเย; ‘‘ปจฺจตฺเต ภุมฺมนิทฺเทโส’’, อิติ ภาสนฺติ เกจน. 而该词形实表主格。有些人说：“此乃主格的处格解释。” ตตฺร กานิจิ สุตฺตปทานิ ทสฺเสสฺสาม – นตฺถิ อตฺตกาเร, นตฺถิ ปรกาเร, นตฺถิ ปุริสกาเร, ปริยนฺตกเต สํสาเร, ชีเว สตฺตเม, น เหวํ วตฺตพฺเพ, พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺตีติ. อิมานิ [Pg.166] เอกวจนพหุวจนวเสน ทฺวิธา คเหตพฺพานิ. ปจฺจตฺเตกวจนพหุวจนานญฺจ เอการาเทโส เวทิตพฺโพ. 于此，我等将展示若干经句：“无有自作者”、“无有他作者”、“无人作者”、“轮回有终尽”、“第七生”、“不应如是说”、“愚者与智者，经流转轮回，将作苦边际”。此等应从单数与复数二方面理解。并应了知，此乃主格单数与复数之e音替代。 เย ปน ‘‘วนปฺปคุมฺเพติ ปจฺจตฺตวจนสฺส ภุมฺมวจนนิทฺเทโส’’ติ วทนฺติ, เต วตฺตพฺพา ‘‘ยทิ วนปฺปคุมฺเพติ ปจฺจตฺตวจนสฺส ภุมฺมวจนนิทฺเทโส, เอวญฺจ สติ ‘ถาลิยํ โอทนํ ปจตี’ติ เอตฺถ วิย อาธารสุติสมฺภวโต ‘คิมฺหาน มาเส ปฐมสฺมึ คิมฺเห’ติ อิทํ กตรตฺถํ โชเตตี’’ติ? เต วเทยฺยุํ ‘‘น มยํ โภ ‘วนปฺปคุมฺเพติ อิทํ ภุมฺมวจน’นฺติ วทาม, อถ โข ‘ปจฺจตฺตวจนสฺส ภุมฺมวจนนิทฺเทโส’ติ วทามา’’ติ. เอวมฺปิ โทโสเยว ตุมฺหากํ, นนุ ‘‘สงฺเฆ โคตมิ เทหี’’ติ เอตฺถาปิ สมฺปทานวจนสฺส ภุมฺมวจนนิทฺเทโสติ วุตฺเตปิ สงฺฆสฺส ทานกฺริยาย อาธารภาวโต ‘‘สงฺเฆ’’ติ วจนํ สุณนฺตานํ อาธารสุติ จ อาธารปริกปฺโป จ โหติเยว. น หิ สกฺกา เอวํ ปวตฺตํ จิตฺตํ นิวาเรตุํ, ตสฺมา เอตฺถ เอวํ ปน วิเสโส คเหตพฺโพ ‘‘ปจฺจตฺตวจนสฺสปิ กตฺถจิ ภุมฺมวจนสฺส วิย รูปํ โหตี’’ติ. เอวญฺหิ คหิเต น โกจิ วิโรโธ. อีทิเสสุ หิ ฐาเนสุ นิรุตฺติปฺปเภทกุสโล โลกานุกมฺปโก ภควา ปจฺจตฺตวจนวเสน นิทฺทิสิตพฺเพ สติ เอวํ อนิทฺทิสิตฺวา โลกสฺส สมฺโมหมุปฺปาทยนฺโต วิย กถํ ภุมฺมวจนนิทฺเทสํ กริสฺสติ, ตสฺมา สทฺทสามญฺญเลสมตฺตํ คเหตฺวา ‘‘ภุมฺมวจนนิทฺเทโส’’ติ น วตฺตพฺพํ. ยทิ สทฺทสามญฺญํ คเหตฺวา ภุมฺมวจนนิทฺเทสํ อิจฺฉถ, ‘‘ปจฺจตฺเตกวจนสฺส อุปโยคพหุวจนนิทฺเทโส’’ติปิ อิจฺฉิตพฺพํ สิยา. 而那些说“vanappagumbe是主格的处格解释”的人，应被如此质问：“若vanappagumbe是主格的处格解释，那么在‘于锅中煮饭’一句中，处所的听闻是可能成立的，但在‘于夏季首月，于夏季’一句中，（第二个‘于夏季’）又阐明何义呢？”他们或会说：“阁下，我等并非说‘vanappagumbe是处格’，而是说‘是主格的处格解释’。”即便如此，你们的说法仍有错误。须知，在‘乔达弥(Gotamī)，请布施僧团’一句中，即便说此是与格的处格解释，但听闻“saṅghe”一词者，因僧团是布施行为的所依，心中实则生起处所之听闻与处所之构想。实在难以阻止如此生起的心，是故，于此应作如是特殊理解：‘主格有时亦有如处格之词形。’如是理解，则无任何矛盾。在这些地方，精通词源分别、慈愍世间的世尊，在应当以主格指代时，岂会不如此指代，反而作处格解释，像是要令世间生起迷惑？是故，不应仅执取语音上的些微相似，便说‘是处格解释’。若执取语音相似而欲成立处格解释之说，则亦应接受‘主格单数的宾格复数解释’之说。 อปิจ ตเถว ‘‘อตฺตกาเร’’ติ ปจฺจตฺตวจนสฺส ภุมฺมวจนนิทฺเทเส สติ อาธารสุติสมฺภวโต ‘‘อตฺตการสฺมึ กิญฺจิ วตฺถุ นตฺถี’’ติ อนธิปฺเปโต อตฺโถ สิยา, น ปน ‘‘อตฺตกาโร นตฺถี’’ติ อธิปฺเปโต อตฺโถ. ‘‘อุปโยคพหุวจนนิทฺเทโส’’ติ คหเณปิ อุปโยคตฺถสฺส นตฺถิสทฺเทน [Pg.167] อวตฺตพฺพตฺตา โทโสเยว สิยา, อตฺถิสทฺทาทีนํ วิย ปน นตฺถิสทฺทสฺสปิ ปฐมาย โยคโต ‘‘อตฺตกาเร’’ติ อิทํ ปจฺจตฺตวจนเมวาติ วิญฺญายติ. ‘‘พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺตี’’ติ เอตฺถาปิ ปจฺจตฺตวจนสฺส ‘‘ภุมฺมวจนนิทฺเทโส’’ติ วา ‘‘อุปโยควจนนิทฺเทโส’’ติ วา คหเณ สติ ‘‘พาลา จ ปณฺฑิตา จา’’ติ เอตฺตกมฺปิ วตฺตุํ อชานนโทโส สิยา, ‘‘กริสฺสนฺตี’’ติ ปทโยคโต ปน ‘‘พาเล จา’’ติอาทิ ปจฺจตฺตวจนเมวาติ วิญฺญายติ. ยถา ปน นิคฺคหีตาคมวเสนุจฺจาริเต ‘‘จกฺขุํ อุทปาที’’ติ ปเท ปจฺจตฺตวจนสฺส ‘‘จกฺขุํ เม เทหิ ยาจิโต’’ติ เอตฺถ อุปโยควจเนน สุติวเสน สมานตฺเตปิ ปจฺจตฺตวจนตฺโถเยว โสตาเร ปฏิภาติ ‘‘อุทปาที’’ติอาขฺยาเตน กถิตตฺตา, น ปน วิภตฺติวิปลฺลาสตฺถภูโต อุปโยควจนตฺโถ ‘‘อุทปาที’’ติอาขฺยาเตน อวจนียตฺตา, ‘‘จกฺขุํ อุทปาที’’ติ หิ ภควตา วุตฺตกาเล โก ‘‘จกฺขุํ อุทปาที’’ติ ปทํ ปริวตฺติตฺวา อตฺถมาจิกฺขติ, ตถา ‘‘พาเล ปณฺฑิเต’’ติอาทีนมฺปิ ปจฺจตฺตวจนานํ อปเรหิ ‘‘พาเล ปณฺฑิเต’’ติอาทีหิ ภุมฺโมปโยควจเนหิ สุติวเสน สมานตฺเตปิ ปจฺจตฺตวจนตฺโถเยว โสตาเร ปฏิภาติ, น อิตรวจนตฺโถ ยถาปโยคํ อตฺถสฺส คเหตพฺพตฺตา. อิติ ‘‘วนปฺปคุมฺเพ, พาเล, ปณฺฑิเต’’ติอาทีนํ สุทฺธปจฺจตฺตวจนตฺตญฺเญว สารโต ปจฺเจตพฺพํ, น สุติสามญฺเญน ภุมฺโมปโยควจนตฺตํ. 再者，同样地，若“attakāre”是主格的处格解释，则因可能生起处所之听闻，便会得出“于作者中无任何事(vatthu)”这样的非意图义，而非“无有作者”的意图义。若采纳“宾格复数解释”之说，因宾格义无法与“无”(natthi)一词共用，故亦成错误。然而，如“有”(atthi)等词，“无”(natthi)一词亦与第一格(主格)连用，故可知“attakāre”即是主格。于“愚者与智者，经流转轮回，将作苦边际”一句中，若对主格采纳“处格解释”或“宾格解释”之说，则会有不知言说“bālā ca paṇḍitā cā”之过失；然而，从“将作”(karissanti)一词的连用可知，“bāle ca”等即是主格。又如，因ṃ的加入而发音的“眼生起”(cakkhuṃ udapādi)一词，其主格“cakkhuṃ”虽与“请予我眼”(cakkhuṃ me dehi)一句中的宾格，在听闻上相同，但因由动词“生起”(udapādi)所言，听者所领会者实为主格义，而非因格位错乱所成的宾格义，因为“生起”一动词无法言说宾格义。当世尊说“眼生起”时，谁会转换此词而解说其义呢？同理，“bāle”、“paṇḍite”等主格，虽与其他“bāle”、“paṇḍite”等处格、宾格在听闻上相同，但听者所领会者实为主格义，而非其他格义，因为其义应当随用法而取。是故，“vanappagumbe”、“bāle”、“paṇḍite”等，从本质上应确认为纯粹的主格，而非因听闻相似而认为其是处格或宾格。 ยํ ปนาจริเยน ชาตกฏฺฐกถายํ – 然而，阿阇梨在《本生义注》(Jātakaṭṭhakathā)中所说—— ‘‘ตโย คิรึ ติอนฺตรํ กามยามิ,ปญฺจาลา กุรุโย เกกเก จ; ตตุตฺตรึ พฺราหฺมณ กามยามิ,ติกิจฺฉ มํ พฺราหฺมณ กามนีต’’นฺติ – “我欲求三山之间，般遮罗(Pañcālā)、俱卢(Kuruyo)与计伽(Kekake)；婆罗门，我欲求其上更高处；婆罗门伽摩尼陀(Kāmanīta)，请医治我！” อิมสฺส [Pg.168] กามนีตชาตกสฺส สํวณฺณนายํ ‘‘เกกเก จาติ ปจฺจตฺเต อุปโยควจนํ, เตน เกกกสฺส รฏฺฐํ ทสฺเสตี’’ติ วุตฺตํ. เอวํ วทนฺโต จ โส ‘‘ปุริเส ปสฺสติ, ปุริเส ปติฏฺฐิต’’นฺติ, ‘‘ปสฺสามิ โลเก สธเน มนุสฺเส’’ติ จ อาทีสุ เยภุยฺเยน ‘‘ปุริเส, โลเก, สธเน, มนุสฺเส’’ติอาทีนํ อุปโยคพหุวจนภุมฺเมกวจนภาเวน อาคตตฺตา ปจฺจตฺเตกวจนพหุวจนภาวสฺส ปน อปากฏตฺตา เยภุยฺยปฺปวตฺตึ สนฺธาย ‘‘อิทมฺปิ ตาทิสเมวา’’ติ มญฺญมาโน วทติ มญฺเญ. อาจริยา หิ กตฺถจิ อตฺตโน รุจิยาปิ วิสุํ วิสุํ กเถนฺติ. อยํ ปน อมฺหากํ รุจิ – ‘‘เกกเก’’ติ อิทํ ปจฺจตฺตวจนเมว ‘‘ปญฺจาลา, กุรุโย’’ติ สหชาตปทานิ วิย, รฏฺฐวาจกตฺตา ปน ‘‘กุรุโย’’ติ ปทมิว พหุวจนวเสน วุตฺตํ. น หิ ภควา ‘‘ขตฺติโย, พฺราหฺมโณ, เวสฺโส’’ติอาทีสุ วิย สมานวิภตฺตีหิ นิทฺทิสิตพฺเพสุ สหชาตปเทสุ ปจฺฉิมํ อุปโยควจนวเสน นิทฺทิเสยฺย, ยุตฺติ จ น ทิสฺสติ ‘‘ปญฺจาลา’’ติ, ‘‘กุรุโย’’ติ ปจฺจตฺตวจนํ วตฺวา ‘‘เกกเก’’ติ อุปโยควจนสฺส วจเน, ตสฺมา ‘‘เกกเก’’ติ อิทํ ปจฺจตฺตวจนเมว. ตถา หิ สนฺธิวิโสธนวิธายโก อาจริโย ตาทิสานํ ปทานํ ปจฺจตฺตวจนตฺตญฺเญว วิภาเวนฺโต สามํ กเต ปกรเณ ‘‘วนปฺปคุมฺโพ วนปฺปคุมฺเพ, สุขํ ทุกฺขํ ชีโว, สุเข ทุกฺเข ชีเว’’ติ อาห, ฏีกายมฺปิ จ เตสํ ปจฺจตฺตวจนภาวเมว วิภาเวนฺโต ‘‘วนปฺปคุมฺโพ, สุขํ, ทุกฺขํ, ชีโว’’ติ สาธนียํ รูปํ ปติฏฺฐเปตฺวา นิคฺคหีตโลปวเสน อกาโรการานญฺจ เอการาเทสวเสน ‘‘วนปฺปคุมฺเพ, สุเข, ทุกฺเข, ชีเว’’ติ รูปนิปฺผตฺติมาห. สา ปาฬินยานุ กูลา. กจฺจายนาจริเยนปิ ปาฬินยํ นิสฺสาย ‘‘ทฺวิปเท ตุลฺยาธิกรเณ’’ติ ปจฺจตฺตพหุวจนปทํ วุตฺตํ. เตนาห วุตฺติยํ ‘‘ทฺเว ปทานิ ตุลฺยาธิกรณานี’’ติ. ‘‘ทฺวิปเท ตุลฺยาธิกรเณ’’ติ [Pg.169] จ อิทํ ‘‘อฏฺฐ นาคาวาสสตานี’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘อฏฺฐ นาคาวาสสเต’’ติ ปทมิว วุจฺจตีติ ทฏฺฐพฺพํ. 在此《可爱本生》(Kāmanītajātaka)的释义(saṃvaṇṇanā)中说：“‘kekake ca’中的‘kekake’是主格位上的宾格(upayogavacana)，以此表示计伽(Kekaka)国。”说此话者，认为在“purise passati, purise patiṭṭhita”(见人，立于人)及“passāmi loke sadhane manusse”(我见世间有财之人)等句中，“purise”、“loke”、“sadhane”、“manusse”等词大多由于是宾格复数或处格单数的形式，而主格单数或复数的形式不明显，故考虑到这种多数用法，认为“此亦同类”而说。因为诸师有时也依己见而分别解说。但我们的意见是：“kekake”一词，如“般遮罗”(Pañcālā)、“俱卢”(Kuruyo)等同源词一样，实为主格(paccattavacana)。但因其为国名，故如“俱卢”(Kuruyo)一词般，以复数形式言之。世尊(Bhagavā)在“刹帝利”(khattiyo)、“婆罗门”(brāhmaṇo)、“吠舍”(vesso)等需以同格位标示的同源词中，不会在后面用宾格来标示。况且，在说了“般遮罗”(Pañcālā)、“俱卢”(Kuruyo)为主格后，又说“计伽”(Kekake)为宾格，于理不合。是故，“计伽”(Kekake)一词实为主格。诚然，那位精通连声规则的老师在阐明此类词确为主格时，于自著中说：“vanappagumbo vanappagumbe, sukhaṃ dukkhaṃ jīvo, sukhe dukkhe jīve”。其复注也阐明其为主格，在确立“vanappagumbo”、“sukhaṃ”、“dukkhaṃ”、“jīvo”为所证之形后，通过随鼻音(niggahīta)脱落以及a音、o音变为e音，而说明了“vanappagumbe”、“sukhe”、“dukkhe”、“jīve”之形的成就。此说符合巴利规则。迦旃延(Kaccāyana)老师也依巴利规则，在“dvipade tulyādhikaraṇe”(于同格之二词)中使用了主格复数词。故其释文(vutti)云：“二词为同格”。而“dvipade tulyādhikaraṇe”应知，犹如当说“aṭṭha nāgāvāsasatāni”(八百龙住处)时，却说成“aṭṭha nāgāvāsasate”。 เกจิ ปน เตสํ ภุมฺเมกวจนตฺตํ อิจฺฉนฺติ. ตตฺถ ยทิ ‘‘วนปฺปคุมฺเพ’’ติ ปจฺจตฺเต ภุมฺมวจนํ, ‘‘เกกเก’’ติ จ ปจฺจตฺเต อุปโยควจนํ, ‘‘เอเสเส เอเก เอกฏฺเฐ’’ติ เอตฺถ ‘‘เอเสเส’’ติ อิมานิปิ ปจฺจตฺเต ภุมฺมวจนานิ วา สิยุํ, อุปโยควจนานิ วา. ยเถตานิ เอวํวิธานิ น โหนฺติ, สุทฺธปจฺจตฺตวจนานิเยว โหนฺติ, ตถา ‘‘วนปฺปคุมฺเพ, เกกเก’’ติอาทีนิปิ ตถาวิธานิ น โหนฺติ, สุทฺธปจฺจตฺตวจนานิเยว โหนฺติ. อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ ‘‘วนปฺปคุมฺเพ, พาเล, ปณฺฑิเต, เกกเก’’ติ, ‘‘วิรตฺเต โกสิยายเน, อฏฺฐ นาคาวาสสเต, เก ปุริเส, เอเสเส’’ติ เอวมาทีนํ อเนเกสํ ปุริสลิงฺคอิตฺถิลิงฺคนปุํสกลิงฺคสพฺพนามเอกวจนอเนกวจนวเสน สาสนวเร ฐิตานํ ปทานํ นิปฺผตฺติ ปจฺจตฺเตกวจนปุถุวจนานเมการาเทสวเสเนว ภวตีติ อวสฺสมิทํ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพํ. เอวํ ‘‘วนปฺปคุมฺเพ, พาเล, ปณฺฑิเต’’ติอาทีนํ สุทฺธปจฺจตฺตวจนตา อตีว สุขุมา ทุพฺพิญฺเญยฺยา, สทฺเธน กุลปุตฺเตน อาจริเย ปยิรุปาสิตฺวา ตทุปเทสํ สกฺกจฺจํ คเหตฺวา ชานิตพฺพา. พุทฺธวจนสฺมิญฺหิ สทฺทโต จ อตฺถโต จ อธิปฺปายโต จ อกฺขรจินฺตกานํ ญาณจกฺขุสมฺมุยฺหนฏฺฐานภูตา ปาฬินยา วิวิธา ทิสฺสนฺติ. 然而，有些人希望它们是处格单数。在此，如果“vanappagumbe”是主格位上的处格，“计伽”(Kekake)是主格位上的宾格，那么在“esese eke ekaṭṭhe”中，“esese”等词也应是主格位上的处格或宾格。既然这些词不是那样，而只是纯粹的主格，那么“vanappagumbe”、“计伽”(Kekake)等词也不是那样，而只是纯粹的主格。如是，无论如何都必须承认：“vanappagumbe”、“bāle”、“paṇḍite”、“计伽”(Kekake)，以及“viratte kosiyāyane”、“aṭṭha nāgāvāsasate”、“ke purise”、“esese”等，诸多在殊胜教法中以阳性、阴性、中性、代词、单数、复数形式存在的词，其成就皆是由于主格单数或复数变为e音。像这样，“vanappagumbe”、“bāle”、“paṇḍite”等词的纯粹主格性极其微细、难以了知，有信心的良家子(kulaputta)应当亲近老师，恭敬领受其教导后方能了知。因为在佛语中，从语词、意义和意趣来看，存在着各种令研究文字者智慧眼目昏花的巴利规则。 ตตฺถ สทฺทโต ตาว อิทํ สมฺมุยฺหนฏฺฐานํ – ‘‘วิรตฺตา โกสิยายนี’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘วิรตฺเต โกสิยายเน’’ติ อิตฺถิลิงฺคปจฺจตฺตวจนํ ทิสฺสติ, ‘‘โก ปุริโส’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘เก ปุริเส’’ติ สพฺพนามิกปจฺจตฺตวจนํ ทิสฺสติ, ‘‘กินฺนาโม เต อุปชฺฌาโย’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘โกนาโม เต อุปชฺฌาโย’’ติ สมาสปทํ ปุลฺลิงฺควิสยํ ทิสฺสติ. กึ นามํ เอตสฺสาติ [Pg.170] โกนาโมติ หิ สมาโส. เตน ‘‘โกนามา อิตฺถี, โกนามํ กุล’’นฺติ อยมฺปิ นโย คเหตพฺโพ. ‘‘กฺว เต พลํ มหาราชา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘โก เต พลํ มหาราชา’’ติ เอตฺถ กฺวสทฺเทน อีสกํ สมานสุติโก สตฺตมิยนฺโต โกสทฺโท ทิสฺสติ, กฺว โกสทฺทา หิ อญฺญมญฺญมีสกสมานสุติกา. ตถา ‘‘อิธ เหมนฺตคิมฺเหสุ, อิธ เหมนฺตคิมฺหิสุ, น เตนตฺถํ อพนฺธิ โส, น เตนตฺถํ อพนฺธิสู’’ติ อญฺญานิปิ โยเชตพฺพานิ. 于此，从语词上看，此为混淆之处——当应说“virattā kosiyāyanī”时，却见到“viratte kosiyāyane”，此为阴性主格；当应说“ko puriso”时，却见到“ke purise”，此为代词主格；当应说“kinnāmo te upajjhāyo”(你的戒师(upajjhāya)是何名)时，却见到“konāmo te upajjhāyo”，此为阳性复合词。因为“konāmo”是“kiṃ nāmaṃ etassa”的复合词。因此，“konāmā itthī, konāmaṃ kulaṃ”(何名之女，何名之族)亦应依此理。当应说“kva te balaṃ mahārājā”(大王，你的力量在何处)时，却见到“ko te balaṃ mahārājā”，此处可见到与“kva”词发音略同的处格(sattami)“ko”词，因为“kva”与“ko”词彼此发音略同。同样，“idha hemantagimhesu, idha hemantagimhisu, na tenatthaṃ abandhi so, na tenatthaṃ abandhisū”等其他例子也应如此配合理解。 อตฺถโต ปน อิทํ สมฺมุยฺหนฏฺฐานํ – ‘‘ยํ น กญฺจนทฺเวปิญฺฉ, อนฺเธน ตมสา คต’’นฺติ เอตฺถ นกาโร ‘‘กต’’นฺติ อิมินา สมฺพนฺธิตพฺโพ. น กตนฺติ กตํ วิยาติ อตฺโถ. เอตฺถ หิ นกาโร อุปมาเน วตฺตติ, น ปฏิเสเธ. 从意义上看，此为混淆之处——在“yaṃ na kañcanadvepiñcha, andhena tamasā gata”一句中，“na”应与“kata”相关联。“na kata”意为“如已作”(kataṃ viya)。此处“na”为譬喻(upamāna)用法，而非否定。 ‘‘อสฺสทฺโธ อกตญฺญู จ,สนฺธิจฺเฉโท จ โย นโร; หตาวกาโส วนฺตาโส,ส เว อุตฺตมโปริโส’’ติ “无信、知无为，断系缚、毁机会，舍弃诸贪欲，彼实为最上士。” เอวมาทีนิปิ อญฺญานิ โยเชตพฺพานิ. 其他诸如此类的例子，亦应作如是解。 อธิปฺปายโต อิทํ สมฺมุยฺหนฏฺฐานํ – ‘‘ตณฺหํ อสฺมิมานํ สสฺสตุจฺเฉททิฏฺฐิโย ทฺวาทสายตนนิสฺสิตํ นนฺทิราคญฺจ หนฺตฺวา พฺราหฺมโณ อนีโฆ ยาตี’’ติ วตฺตพฺเพปิ ตถา อวตฺวา ตเมวตฺถํ คเหตฺวา อญฺเญน ปริยาเยน 从意趣(adhippāya)上看，此为迷惑之处(sammuyhanaṭṭhāna)——虽然可以如此说：“断除渴爱(taṇhā)、我慢(asmimāna)、常断二见(sassatucchedadiṭṭhi)，以及依于十二处(dvādasāyatana)的喜贪(nandirāga)后，婆罗门(brāhmaṇa)无苦(anīgha)而行。”但未如是说，而是取其义，以另一方便(pariyāya)说： ‘‘มาตรํ ปิตรํ หนฺตฺวา, ราชาโน ทฺเว จ ขตฺติเย; รฏฺฐํ สานุจรํ หนฺตฺวา, อนีโฆ ยาติ พฺราหฺมโณ’’ติ “杀母与父，及二刹帝利(khattiya)王，灭国及其随从，婆罗门无苦而行。” วุตฺตํ. 如是说。 ‘‘วนํ [Pg.171] ฉินฺทถ มา รุกฺขํ, วนโต ชายเต ภยํ; เฉตฺวา วนญฺจ วนถํ, นิพฺพนา โหถ ภิกฺขโว’’ติ “当砍伐林(vana)而非树木，从林中生起怖畏。诸比丘，砍伐了林与丛(vanatha)，你们当成为无林者(nibbana)。” เอวมาทีนิปิ อญฺญานิ โยเชตพฺพานิ. เอวํ พุทฺธวจเน สทฺทโต จ อตฺถโต จ อธิปฺปายโต จ อกฺขรจินฺตกานํ ญาณจกฺขุสมฺมุยฺหนฏฺฐานภูตา ปาฬินยา วิวิธา ทิสฺสนฺติ. ยถาห – 其他诸如此类的例子亦应如是结合。像这样，在佛语(buddhavacana)中，从声(sadda)、义(attha)与意趣(adhippāya)来看，对于研究文字者(akkharacintaka)而言，存在着各种令其慧眼(ñāṇacakkhu)迷惑的圣典规则(pāḷinaya)。正如所说： ‘‘ชานนฺตา อปิ สทฺทสตฺถมขิลํ มุยฺหนฺติ ปาฐกฺกเม,เยภุยฺเยน หิ โลกนีติวิธุรา ปาเฐ นยา วิชฺชเร; ปณฺฑิจฺจมฺปิ ปหาย พาหิรคตํ เอตฺเถว ตสฺมา พุโธ,สิกฺเขยฺยามลธมฺมสาครตเร นิพฺพานติตฺถูปเค’’ติ. “纵然了知全部声明学(saddasattha)，仍于读诵次第中迷惑；因为读诵中的规则大多远离世间常规(lokanīti)。是故智者(budha)应舍弃外道之学，于此教法中学习，以渡过能达涅槃(nibbāna)渡口的无垢法海。” เอวํ ปาฬินยานํ ทุพฺพิญฺเญยฺยตฺตา ‘‘วนปฺปคุมฺเพ, พาเล จ, ปณฺฑิเต จา’’ติอาทีนํ สุทฺธปจฺจตฺตวจนตฺตญฺเญว สารโต ปจฺเจตพฺพํ, น สุติสามญฺเญน ภุมฺโมปโยควจนตฺตํ ภุมฺโมปโยควจเนหิ เตสํ สมานสุติกตฺเตปิ ปจฺจตฺตโชตกตฺตา. สมานสุติกาปิ หิ สทฺทา อตฺถปฺปกรณลิงฺคสทฺทนฺตราภิสมฺพนฺธาทิวเสน อตฺถวิเสสโชตกา ภวนฺติ. ตํ ยถา? ‘‘สีโห คายตี’’ติ วุตฺเต ‘‘เอวํนามโก ปุริโส’’ติ อตฺโถ วิญฺญายติ. ‘‘สีโห นงฺคุฏฺฐํ จาเลตี’’ติ วุตฺเต ปน ‘‘มิคราชา’’ติ วิญฺญายติ. เอวํ อตฺถวเสน สมานสุติกานํ อตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ. สงฺคาเม ฐตฺวา ‘‘สินฺธวมาเนหี’’ติ วุตฺเต ‘‘อสฺโส’’ติ วิญฺญายติ. โรคิสาลายํ ปน ‘‘สินฺธวมาเนหี’’ติ วุตฺเต ‘‘ลวณ’’นฺติ วิญฺญายติ. เอวํ ปกรณวเสน สมานสุติกานํ อตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ. ‘‘อิสฺสา’’ติ วุตฺเต ‘‘เอวํนามิกา ธมฺมชาตี’’ติ วิญฺญายติ. ‘‘อิสฺโส’’ติ วุตฺเต ปน ‘‘อจฺฉมิโค’’ติ วิญฺญายติ. เอวํ ลิงฺควเสน เอกเทสสมานสุติกานํ อตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ. เอตฺถ ปน กิญฺจาปิ ‘‘เทวทตฺตํ ปกฺโกส ฆฏธารกํ [Pg.172] ทณฺฑธารก’’นฺติอาทีสุปิ ฆฏทณฺฑาทีนิ ลิงฺคํ, ตถาปิ สมานสุติกาธิการตฺตา น ตํ อิธาธิปฺเปตํ. 如是，因圣典规则难以了知，故对“vanappagumbe, bāle ca, paṇḍite cā”等词，应从根本上承认其为纯粹的主格(paccattavacana)，不应因发音相同而认为其为处格(bhummavacana)或宾格(upayogavacana)，纵然它们与处格、宾格发音相同，但其作用是指示主格。因为发音相同的词，亦可因意义(attha)、语境(pakaraṇa)、性(liṅga)及与其他词的关联(saddantarābhisambandha)等而指示特定意义。例如：说“sīho gāyatī”（狮子歌唱）时，可知其意为“名为狮子之人”。但说“sīho naṅguṭṭhaṃ cāletī”（狮子摇尾）时，则知其意为“兽王(migarājā)”。如是，依意义，发音相同之词可指示特定意义。于战场上说“sindhavamānehī”（取信度[马]来）时，可知其意为“马”。但在病房中说“sindhavamānehī”（取信度[盐]来）时，则知其意为“盐”。如是，依语境，发音相同之词可指示特定意义。说“issā”时，可知其意为“名为嫉妒(issā)之法”。但说“isso”时，则知其意为“熊”。如是，依性，部分发音相同之词可指示特定意义。于此，虽然在“devadattaṃ pakkosa ghaṭadhārakaṃ daṇḍadhārakaṃ”（呼提婆达多(Devadatta)，持瓶者，持杖者）等句中，瓶、杖等亦为特征(liṅga)，但因此处主要讨论发音相同之词，故非此处意趣所在。 ‘‘อิสฺสา อุปฺปชฺชตี’’ติ จ ‘‘อิสฺสา ปุริสมนุพนฺธึสู’’ติ จ วุตฺเต ปน สพฺพถา สมานสุติกานํ สทฺทนฺตราภิสมฺพนฺธวเสน ยถาวุตฺตอตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ. ตถา ‘‘สีโห ภิกฺขเว มิคราชา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขมตี’’ติ วุตฺเต ‘‘มิคาธิโป เกสรสีโห’’ติ วิญฺญายติ. ‘‘สีโห สมณุทฺเทโส, สีโห เสนาปตี’’ติ จ วุตฺเต ปน ‘‘สีโห นาม สามเณโร, สีโห นาม เสนาปตี’’ติ วิญฺญายติ. เอวมฺปิ สทฺทนฺตราภิสมฺพนฺธวเสน สมานสุติกานํ อตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ. ‘‘อทฺทสํสุ โข ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู สตฺตรสวคฺคิเย ภิกฺขู วิหารํ ปฏิสงฺขโรนฺเต’’ติ เอวมฺปิ สทฺทนฺตราภิสมฺพนฺธวเสน สมานสุติกานํ ปจฺจตฺโตปโยคตฺถสงฺขาตอตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ. ตถา ‘‘สิญฺจ ภิกฺขุ อิมํ นาวํ, อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจา’’ติ เอวมฺปิ สทฺทนฺตราภิสมฺพนฺธวเสน สมานสุติกานํ อาลปนตฺถปจฺจตฺตตฺถสงฺขาตอตฺถวิเสสโชตนํ ภวติ, ตสฺมา ‘‘วนปฺปคุมฺเพ ยถ ผุสฺสิตคฺเค’’ติอาทีนิ ภุมฺโมปโยควจเนหิ สทิสตฺเตปิสทฺทนฺตราภิสมฺพนฺธวเสน สุทฺธปจฺจตฺตวจนานีติ คเหตพฺพานิ. ปจฺจตฺเตกวจนพหุวจนานํ เอว หิ เอการาเทสวเสน เอวํวิธานิ รูปานิ ภวนฺติ ภุมฺโมปโยควจนานิ วิยาติ. นนุ จ โภ เอวํวิธานํ รูปานํ ปาฬิยํ ทิสฺสนโต ‘เอการนฺตมฺปิ ปุลฺลิงฺคํ อตฺถี’ติ วตฺตพฺพนฺติ? น วตฺตพฺพํ, โอการนฺตภาโวคธรูปวิเสสตฺตา เตสํ รูปานํ. อาเทสวเสน หิ สิทฺธตฺตา วิสุํ เอการนฺตปุลฺลิงฺคํ นาม นตฺถิ, ตสฺมา ปุลฺลิงฺคานํ ยถาวุตฺตสตฺตวิธตาเยว คเหตพฺพาติ. 当说到“嫉妒生起”以及“嫉妒追随人们”时，通过与其他词语的关联，便阐明了发音完全相同的词语所具有的如上所述的特定含义。同样，当说到“诸比丘，兽王狮子于傍晚时分自巢穴而出”时，便被理解为“百兽之主，有鬃毛的狮子”。而当说到“狮子沙弥(samaṇuddesa)，狮子将军”时，则被理解为“名为狮子的沙弥，名为狮子的将军”。如此，通过与其他词语的关联，便阐明了发音相同的词语的特定含义。又如“六群(chabbaggiya)比丘看见十七群(sattarasavaggiya)比丘正在修缮寺院”，如此也通过与其他词语的关联，阐明了发音相同的词语所包含的被称为主格与宾格用法的特定含义。同样，“比丘，舀出此舟[之水]！”以及“某位比丘对世尊说了这番话”，如此也通过与其他词语的关联，阐明了发音相同的词语所包含的被称为呼格(ālapana)用法和主格用法的特定含义。因此，“犹如林丛繁花盛开”等句，虽然与处格、宾格词语相似，但应通过与其他词语的关联，理解为纯粹的主格词。因为主格的单数和复数正是通过以e替换(ekārādesa)，才形成这些如同处格、宾格词语的形态。‘尊者，难道不正是因为在巴利语(pāḷi)中见到这样的形态，才说“也有以-e结尾的阳性词”吗？’不应这样说，因为那些形态是包含在以-o结尾(okāranta)的特殊形态中。由于它们是通过替换而形成的，所以并没有一个单独的以-e结尾的阳性词(pulliṅga)。因此，对于阳性词，只应接受如上所述的七种形态。 เกจิ [Pg.173] ปน วเทยฺยุํ ‘‘ยายํ ปุริสสทฺทนยํ คเหตฺวา ‘ภูโต, ภูตา. ภูต’นฺติอาทินา สพฺเพสโมการนฺตปทานํ นามิกปทมาลา วิภตฺตา, ตตฺถ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตานิ รูปานิ กิมตฺถํ น วุตฺตานี’’ติ? วิเสสทสฺสนตฺถํ. ตาทิสานิ หิ จตุตฺเถกวจนรูปานิ ปาฬินเย โปราณฏฺฐกถานเย จ อุปปริกฺขิยมาเน ‘‘คตฺยตฺถกมฺมนิ, นยนตฺถกมฺมนิ, วิภตฺติวิปริณาเม, ตทตฺเถ จา’’ติ สงฺเขปโต อิเมสุ จตูสุเยว ฐาเนสุ, ปเภทโต ปน สตฺตสุ ฐาเนสุ ทิสฺสนฺติ. ทานโรจนธารณนโมโยคาทิเภเท ปน ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเย น ทิสฺสนฺติ, อิติ อิมํ วิเสสํ ทสฺเสตุํ น วุตฺตานีติ. นนุ ทานกฺริยาโยเค ‘‘อภิรูปาย กญฺญา เทยฺยา’’ติ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตรูปทสฺสนโต อิมสฺมิมฺปิ สทฺทนีติปฺปกรเณ ‘‘ปุริสาย, ภูตายา’’ติอาทีนิ วตฺตพฺพานิ, เอวํ สนฺเต กสฺมา ‘‘ทานโรจนธารณนโมโยคาทิเภเท ปน ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเย น ทิสฺสนฺตี’’ติ วุตฺตนฺติ? อปาฬินยตฺตา. ‘‘อภิรูปาย กญฺญา เทยฺยา’’ติ อยญฺหิ สทฺทสตฺถโต อาคโต นโย, น พุทฺธวจนโต. พุทฺธวจนญฺหิ ปตฺวา ‘‘อภิรูปสฺส กญฺญา เทยฺยา’’ติ ปทรูปํ ภวิสฺสตีติ. นนุ จ โภ นโมโยคาทีสุปิ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทโส ทิสฺสตีติ. สาสนาวจราปิ หิ นิปุณา ปณฺฑิตา ‘‘นโม พุทฺธายา’’ติอาทีนิ วตฺวา รตนตฺตยํ วนฺทนฺติ. เกจิ ปน – 然而，有些人可能会说：“既然遵循以‘人’(purisa)一词为例的规则，为所有以-o结尾的词，如bhūto, bhūtā, bhūtaṃ等，都列出了名词变格表，为何其中没有列出与格单数(catutthekavacana)中带有-āya替换的形态呢？”这是为了显示其特殊性。因为在巴利(Pāḷi)圣典和古代义注(aṭṭhakathā)中考察时，这种与格单数的形态，简要而言，只见于这四种情况：在表示趋向的业格(gatyatthakamma)中、在表示引导的业格中、在格的转换中，以及在‘为其’(tadattha)的意义中；详细而言，则见于七种情况。但在布施(dāna)、喜爱(rocana)、持有(dhāraṇa)、礼敬(namo)等用法中，在任何与格的范畴内都见不到。为了显示这一特殊性，所以没有列出。“难道不是因为在布施的行为中，有‘应将少女给予美貌者’(abhirūpāya kaññā deyyā)一例，显示了与格单数带有-āya替换的形态，所以在这部语法论著《语路》(Saddanīti)中也应列出purisāya、bhūtāya等词形吗？”既然如此，为何又说“在布施、喜爱、持有、礼敬等用法中，在任何与格的范畴内都见不到”呢？因为这不符合巴利圣典的规则。“应将少女给予美貌者”这一规则来自世俗语法学，而非来自佛语(buddhavacana)。若涉及佛语，其词形应为‘abhirūpassa kaññā deyyā’。“尊者，难道在礼敬等用法中，也见不到与格单数的-āya替换吗？通晓教法的博学之士们不也说‘礼敬佛陀’(namo buddhāya)等来礼敬三宝(ratanattaya)吗？”而有些人则—— ‘‘นโม พุทฺธาย พุทฺธสฺส,นโม ธมฺมาย ธมฺมิโน; นโม สงฺฆาย สงฺฆสฺส,นโมกาเรน โสตฺถิ เม’’ติ จ, 礼敬佛陀(buddhāya)及佛陀(buddhassa)，礼敬正法(dhammāya)及持法者(dhammino)；礼敬僧团(saṅghāya)及僧团(saṅghassa)，以此礼敬，愿我安稳。 ‘‘มุเข [Pg.174] สรสิ สมฺผุลฺเล, นยนุปฺปลปงฺกเช; ปาทปงฺกชปูชาย, พุทฺธาย สตตํ ทเท’’ติ จ, 口如盛开的莲池，眼如青莲花；为了供养其足莲，我恒常奉献于佛陀(buddhāya)。 ‘‘นโร นรํ ยาจติ กิญฺจิ วตฺถุํ, นเรน ทูโต ปหิโต นรายา’’ติ จ คาถารจนมฺปิ กุพฺพนฺตีติ? สจฺจํ, สาสนาวจราปิ นิปุณา ปณฺฑิตา ‘‘นโม พุทฺธายา’’ติอาทีนิวตฺวา รตนตฺตยํ วนฺทนฺติ, คาถารจนมฺปิ กุพฺพนฺติ, เอวํ สนฺเตปิ เต สทฺทสตฺเถ กตปริจยวเสน สทฺทสตฺถโต นยํ คเหตฺวา ตถารูปา คาถาปิ จุณฺณิยปทานิปิ อภิสงฺขโรนฺติ, ‘‘นโม พุทฺธายา’’ติอาทีนิ วตฺวา รตนตฺตยํ วนฺทนฺติ. เย ปน สทฺทสตฺเถ อกตปริจยา อนฺตมโส พาลทารกา, เตปิ อญฺเญสํ วจนํ สุตฺวา กตปริจยวเสน ‘‘นโม พุทฺธายา’’ติอาทีนิ วตฺวา รตนตฺตยํ วนฺทนฺติ, ‘‘นโม พุทฺธสฺสา’’ติ วทนฺตา ปน อปฺปกตรา. กตฺถจิ หิ ปเทเส กุมารเก อกฺขรสมยํ อุคฺคณฺหาเปนฺตา ครู อกฺขรานมาทิมฺหิ ‘‘นโม พุทฺธายา’’ติ สิกฺขาเปนฺติ, น ปน ‘‘นโม พุทฺธสฺสา’’ติ, เอวํ สนฺเตปิ ปาฬินเย โปราณฏฺฐกถานเย จ อุปปริกฺขิยมาเน ฐเปตฺวา คตฺยตฺถกมฺมาทิฏฺฐานจตุกฺกํ, ปเภทโต สตฺตฏฺฐานํ วา ทานโรจนธารณนโมโยคาทิเภเท ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเย จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตานิ รูปานิ น ทิสฺสนฺติ, ตสฺมา เกหิจิ อภิสงฺขตานิ ‘‘นโม พุทฺธาย, พุทฺธาย ทานํ เทนฺตี’’ติ ปทานิ ปาฬึ ปตฺวา ‘‘นโม พุทฺธสฺส, พุทฺธสฺส ทานํ เทนฺตี’’ติ อญฺญรูปานิ ภวนฺตีติ ทฏฺฐพฺพํ. อยํ ปน ปาฬินยอฏฺฐกถานยานุรูเปน อายาเทสสฺส ปโยครจนา – ‘‘พุทฺธาย สรณํ คจฺฉติ, พุทฺธํ สรณํ คจฺฉตี’’ติ วา, ‘‘พุทฺธาย นครํ เนนฺติ, พุทฺธํ นครํ เนนฺตี’’ติ วา, ‘‘พุทฺธาย สกฺกโต ธมฺโม, พุทฺเธน สกฺกโต ธมฺโม’’ติ วา, ‘‘พุทฺธาย ชีวิตํ ปริจฺจชติ, พุทฺธสฺส อตฺถาย ชีวิตํ ปริจฺจชตี’’ติ วา, ‘‘พุทฺธาย อเปนฺติ อญฺญติตฺถิยา, พุทฺธสฺมา อเปนฺติ อญฺญติตฺถิยา’’ติ วา[Pg.175], ‘‘พุทฺธาย ธมฺมตา, พุทฺธสฺส ธมฺมตา’’ติ วา, ‘‘พุทฺธาย ปสนฺโน, พุทฺเธ ปสนฺโน’’ติ วา อิติ ปเภทโต อิมํ สตฺตฐานํ วิวชฺเชตฺวา อญฺญตฺถ อายาเทโส น ทิสฺสติ. ตถา หิ – “一人向另一人乞求某物，一人派遣使者去另一人那里(narāyā)”，这样的偈颂也可以创作吗？确实如此。通晓教法的博学之士们也会说“礼敬佛陀”(namo buddhāya)等来礼敬三宝，并创作偈颂。即便如此，他们也是因为熟悉语法学，才从语法学中取其规则，创作出那样的偈颂和散文(cuṇṇiyapada)，并说“礼敬佛陀”等来礼敬三宝。而那些不熟悉语法学的人，乃至无知的孩童，他们也是听了别人的话，通过熟悉而说“礼敬佛陀”(namo buddhāya)等来礼敬三宝，但说“礼敬于佛陀”(namo buddhassa)的人则较少。在某些地方，老师在教孩童识字时，就在字母之初教“礼敬佛陀”(namo buddhāya)，而不是“礼敬于佛陀”(namo buddhassa)。即便如此，在巴利圣典和古代义注中考察时，除了表示趋向的业格等四种情况，或细分为七种情况外，在布施、喜爱、持有、礼敬等用法的任何与格范畴内，都见不到与格单数中带有-āya替换的形态。因此，应当理解，由某些人所造作的“礼敬佛陀”(namo buddhāya)、“他们布施给佛陀”(buddhāya dānaṃ denti)等词语，进入巴利圣典后，会变成“礼敬于佛陀”(namo buddhassa)、“他们布施给佛陀”(buddhassa dānaṃ denti)等其他形态。以下是依照巴利圣典和义注的规则，对-āya替换的用法构造：“他去佛陀那里求归依”(buddhāya saraṇaṃ gacchati)，或“他归依佛”(buddhaṃ saraṇaṃ gacchati)；“他们将某人带到佛陀那里去”(buddhāya nagaraṃ nenti)，或“他们将佛陀带到城里”(buddhaṃ nagaraṃ nenti)；“法为佛陀而受尊敬”(buddhāya sakkato dhammo)，或“法为佛陀所尊敬”(buddhena sakkato dhammo)；“他为佛陀舍弃生命”(buddhāya jīvitaṃ pariccajati)，或“他为佛陀之故舍弃生命”(buddhassa atthāya jīvitaṃ pariccajati)；“外道(aññatitthiyā)们离开佛陀”(buddhāya apenti)，或“外道们从佛陀处离开”(buddhasmā apenti)；“佛陀的法性(dhammatā)”(buddhāya dhammatā)，或“佛陀的法性”(buddhassa dhammatā)；“对佛陀有净信(pasanno)”(buddhāya pasanno)，或“于佛陀有净信”(buddhe pasanno)。如此，细分而言，除了这七种情况外，在别处见不到-āya的替换。确实如此—— ปาเฐ มหานมกฺการ-สงฺขาเต สาธุนนฺทเน; สมฺปทาเน นโมโยเค, อายาเทโส น ทิสฺสติ. 于大礼敬文中，于《善喜》(Sādhunandana)论，与格礼敬用，不见-āya形。 เอตฺถ มหานมกฺการปาโฐ นาม ‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ ปาโฐ. อตฺราปิ อายาเทโส น ทิสฺสติ. วมฺมิกสุตฺเตปิ ‘‘นโม กโรหิ นาคสฺสา’’ติ เอวํ อายาเทโส น ทิสฺสติ. อมฺพฏฺฐสุตฺเตปิ ‘‘โสตฺถิ ภทนฺเต โหตุ รญฺโญ, โสตฺถิ ชนปทสฺส’’. เอวํ อายาเทโส น ทิสฺสติ. 此处，名为“大礼敬文”(mahānamakkāra)的文句是：“礼敬彼世尊(bhagavā)、阿罗汉(arahant)、正自觉者(sammāsambuddha)”。于此也不见-āya的替换。《蚁冢经》(Vammikasutta)中“你当礼敬龙王”，如此也不见-āya的替换。《安巴塔经》(Ambaṭṭhasutta)中“尊者(bhadante)，愿国王安好，愿国土安好”。如此也不见-āya的替换。 ‘‘สุปฺปพุทฺธ’’นฺติ ปาฐสฺส, อตฺถสํวณฺณนายปิ; สมฺปทาเน นโมโยเค, อายาเทโส น ทิสฺสติ. 在对“善觉醒”(suppabuddha)一文的释义(vaṇṇanā)中，于与格的礼敬用法，亦不见-āya替换。 ตถา หิ 确实如此。 ‘‘สุปฺปพุทฺธํ ปพุชฺฌนฺติ, สทา โคตมสาวกา; เยสํ ทิวา จ รตฺโต จ, นิจฺจํ พุทฺธคตา สตี’’ติ 乔达摩(Gotama)的声闻弟子恒常善于觉醒(suppabuddhaṃ pabujjhanti)，他们的念，无论白昼与黑夜，总是朝向佛陀。 อิมิสฺสา ปาฬิยา อฏฺฐกถายํ ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส ปุตฺโต คุฬํ ขิปมาโน พุทฺธานุสฺสตึ อาวชฺเชตฺวา ‘นโม พุทฺธสฺสา’ติ วตฺวา คุฬํ ขิปตี’’ติ อายาเทสวชฺชิโต สทฺทรจนาวิเสโส ทิสฺสติ. สคาถาวคฺควณฺณนายมฺปิ ธนญฺชานีสุตฺตฏฺฐกถายํ ‘‘ตฺวํ ฐิตาปิ นิสินฺนาปิ ขิปิตฺวาปิ กาเสตฺวาปิ ‘นโม พุทฺธสฺสา’ติ ตสฺส มุณฺฑกสฺส สมณกสฺส นมกฺการํ กโรสี’’ติ อายาเทสวชฺชิโต สทฺทรจนาวิเสโส ทิสฺสติ. ตถา ตตฺถ ตตฺถ ‘‘พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ เทติ. ตสฺส [Pg.176] ปุริสสฺส ภตฺตํ น รุจฺจติ. สมณสฺส โรจเต สจฺจํ, พุทฺธสฺส ฉตฺตํ ธาเรติ, พุทฺธสฺส สิลาฆเต’’ติอาทินา อายาเทสวิวชฺชิโต สทฺทรจนาวิเสโส ทิสฺสติ. เอวํ ทานโรจนาทีสุ พหูสุ สมฺปทานวิสเยสุ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตํ รูปํ น ทิสฺสติ. 在此巴利(pāḷi)的义注(aṭṭhakathā)中，可见到一种排除了-āya音变的特殊构词：“具正见者的儿子在投掷糖丸时，转向佛随念(buddhānussati)，说了‘礼敬佛陀’(namo buddhassā)之后，才投掷糖丸。”在《有偈品释义》(Sagāthāvaggavaṇṇanā)的《陀然经义注》(Dhanañjānīsuttaṭṭhakathā)中也可见到一种排除了-āya音变的特殊构词：“你站着、坐着、打喷嚏或咳嗽时，都对那个光头沙门行礼说：‘礼敬佛陀’(namo buddhassā)。’同样，在各处可见到排除了-āya音变的特殊构词，如：“他布施给以佛陀为首的比丘(bhikkhu)僧团”，“那个人不喜欢食物”，“此真理为沙门所喜”，“他为佛陀持伞”，“他赞美佛陀”等。如此，在布施、喜爱等许多与格(sampadāna)范畴内，都见不到第四格单数(catutthekavacana)中带有-āya音变的形态。 คตฺยตฺถกมฺมาทีสุ ปน จตูสุ ฐาเนสุ ทิสฺสติ. ตถา หิ ‘‘มูลาย ปฏิกสฺเสยฺย, อปฺโป สคฺคาย คจฺฉตี’’ติ เจตฺถ คตฺยตฺถกมฺมนิ ทิสฺสติ. เอตฺถ หิ ‘‘มูลํ ปฏิกสฺเสยฺย, อปฺโป สคฺคํ คจฺฉตี’’ติ จ อตฺโถ. ‘‘ปฏิกสฺเสยฺยา’’ติ เจตฺถ กส คติยนฺติ ธาตุสฺส ปติอุปสคฺเคน วิเสสิตตฺตา ‘‘อากฑฺเฒยฺยา’’ติ อตฺโถ ภวติ. ‘‘อยํ ปุริโส มม อตฺถกาโม, โย มํ คเหตฺวาน ทกาย เนตี’’ติ เอตฺถ นยนตฺถกมฺมนิ ทิสฺสติ. เอตฺถ หิ มํ อุทกํ เนติ, อตฺตโน วสนกโสพฺภํ ปาเปตีติ อตฺโถ. ‘‘วิรมถายสฺมนฺโต มม วจนายา’’ติ เอตฺถ วิภตฺติวิปริณาเม ทิสฺสติ. มม วจนโต วิรมถาติ หิ นิสฺสกฺกวจนวเสน อตฺโถ. ‘‘มหาคณาย ภตฺตา เม’’ติ เอตฺถาปิ วิภตฺติวิปริณาเม ทิสฺสติ. มม มหโต หํสคณสฺส ภตฺตาติ หิ สามิวจนวเสน อตฺโถ. มม หํสราชาติ เจตฺถ อธิปฺปาโย. ‘‘อสกฺกตา จสฺม ธนญฺจยายา’’ติ เอตฺถาปิ วิภตฺติวิปริณาเม ทิสฺสติ. มยํ ธนญฺจยสฺส รญฺโญ อสกฺกตา จ ภวามาติ หิ กตฺตุตฺเถ สามิวจนํ. ตถา หิ ‘‘ธนญฺจยสฺสา’’ติ วา ‘‘ธนญฺจเยนา’’ติ วา วตฺตพฺเพ เอวํ อวตฺวา ‘‘ธนญฺจยายา’’ติ สมฺปทานวจนํ ทานกฺริยาทิกสฺส สมฺปทานวิสยสฺส อภาวโต วิภตฺติวิปริณาเมเยว ยุชฺชติ, ตสฺมา ธนญฺจยราเชน มยํ อสกฺกตา จ ภวามาติ อตฺโถ คเหตพฺโพ. อญฺญมฺปิ วิภตฺติวิปริณามฏฺฐานํ มคฺคิตพฺพํ. 在去向义的业(kamma)等四种情况中可见。例如，在“应回归于根，少数人去往天界”中，可见去向义的业。此处的含义即是“应回归于根，少数人去往天界”。在此，“paṭikasseyya”一词，由于动词词根“kas”(意为“去”)被前缀“pati”所限定，故其义为“应拉回”。在“此人是我的恩人，他把我带到水边”中，可见引导义的业。此处的含义是“他带我到水边，使我到达他居住的水池”。在“具寿(āyasmā)们，请因我的话而停止”中，可见格的转用(vibhattivipariṇāma)。其义是依离格(nissakkavacana)的用法而为“请从我的话停止”。在“我是大群的供养者”中，也可见格的转用。其义是依属格(sāmivacana)的用法而为“我是大鹅群的供养者”。此处的意趣是“我是鹅王”。在“我们不被檀那伽耶(Dhanañcaya)所恭敬”中，也可见格的转用。此为作者义的属格用法，其义为“我们不被檀那伽耶王所恭敬”。即是说，本应说“dhanañcayassa”(檀那伽耶的)或“dhanañcayena”(被檀那伽耶)，却不说此，而说“dhanañcayāya”(为檀那伽耶)，此为与格的表达。由于缺乏布施行为等与格的对象，故只适用于格的转用。因此，应理解的含义是“我们不被檀那伽耶王所恭敬”。其他格转用之处也应寻察。 ‘‘วิราคาย [Pg.177] อุปสมาย นิโรธายา’’ติอาทีนิ ปน อเนกสหสฺสานิ อายาเทสสหิตานิ สทฺทรูปานิ ตทตฺเถ ปวตฺตนฺติ. อฏฺฐกถาจริยาปิ หิ ธมฺมวินยสทฺทตฺถํ วณฺเณนฺตา ‘‘ธมฺมานํ วินยาย. อนวชฺชธมฺมตฺถญฺเหส วินโย, น ภวโภคาทิอตฺถ’’นฺติ ตทตฺถวเสเนว อายาเทสสหิตํ สทฺทรูปํ ปยุญฺชึสุ, เอวํ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตานิ รูปานิ คตฺยตฺถกมฺมนิ นยนตฺถกมฺมนิ วิภตฺติวิปริณาเม ตทตฺเถ จาติ อิเมสุ จตูสุเยว ฐาเนสุ ทิสฺสนฺติ, น ปน ทานโรจนาทิเภเท ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเย. ตถา หิ นิรุตฺติปิฏเก ‘‘อตฺถายาติ สมฺปทานวจน’’นฺติ อายาเทสสหิตํ สทฺทรูปํ วุตฺตํ, ปุริสสทฺทาทิวเสน ปน ตาทิสานิ รูปานิ น วุตฺตานิ ตาทิสานํ สทฺทรูปานํ ยตฺถ กตฺถจิ อปฺปวตฺตนโต. กจฺจายนปฺปกรเณปิ หิ ‘‘อาย จตุตฺเถกวจนสฺส ตู’’ติ ลกฺขณสฺส วุตฺติยํ ‘‘อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ วุตฺตํ. ‘‘ปุริสายา’’ติ วา ‘‘สมณายา’’ติ วา ‘‘พฺราหฺมณายา’’ติ วา น วุตฺตนฺติ. “为离贪、为寂止、为寂灭”等成千上万带有“āya”音变的词形，是在“为彼之义”(tadatha)的意义上使用的。确实，诸义注师在阐释“法”与“律”的词义时，也进行释义(vaṇṇanā)说：“为诸法之调伏。此调伏是为无过失法之义，非为有与资具等义。”他们正是依“为彼之义”而使用带有“āya”音变的词形。如是，第四格(catutthi)单数带有“āya”音变的词形，只见于去向义的业、引导义的业、格的转用，以及“为彼之义”这四种情况中，而非见于布施、喜爱等任何与格对象中。例如，在《阐释藏》(Niruttipiṭaka)中，虽说“atthāya(为义利)是与格”，而提到了带有“āya”音变的词形，但并未以“purisa”(人)等词为例说明此类词形，因为此类词形在任何地方都很少使用。确实，在《迦旃延(kaccāyana)论》中，对“āya是第四格单数”此一规则的注释(vutti)中也说：“为天人之义利、利益、安乐”，而未说“purisāya”(为人)、“samaṇāya”(为沙门)或“brāhmaṇāya”(为婆罗门）。 เอตฺถ สิยา – นนุ โภ ตสฺเสว วุตฺติยํ ‘‘จตุตฺถีติ กิมตฺถํ ปุริสสฺส มุขํ. เอกวจนสฺสาติ กิมตฺถํ ปุริสานํ ททาติ. วาติ กิมตฺถํ ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘ปุริสาย สมณาย พฺราหฺมณายา’’ติอาทีนิ ปทรูปานิ นยโต ทสฺสิตานิ, เกวลํ ปน มุขสทฺทโยคโต พหุวจนภาวโต วิกปฺปนโต จ ‘‘ปุริสายา’’ติอาทีนิ น สิชฺฌนฺติ, มุขสทฺทโยคาทิวิรหิเต ปน ฐาเน อวสฺสํ สิชฺฌนฺตีติ? เอตฺถ วุจฺจเต – ‘‘จตุตฺถีติ กิมตฺถํ ปุริสสฺส มุข’’นฺติ วทนฺโต ‘‘สเจ อายาเทโส ภเวยฺย[Pg.178], จตุตฺถิยา เอว ภวติ, น ฉฏฺฐิยา’’ติ ทสฺเสนฺโต ‘‘มุข’’นฺติ ปทํ ทสฺเสสิ, น จ เตน ‘‘มุขสทฺทฏฺฐาเน เทตีติอาทิเก สมฺปทานวิสยภูเต กฺริยาปเท ฐิเต อายาเทโส โหตี’’ติ ทสฺเสติ. ‘‘เอกวจนสฺสาติ กิมตฺถํ ปุริสานํ ททาตี’’ติ วทนฺโตปิ ‘‘เอกวจนสฺเสว อายาเทโส โหติ, น พหุวจนสฺสา’’ติ ทสฺเสติ. ‘‘ททาตี’’ติ อิทํ ปทํ ‘‘ปุริสาน’’นฺติ ปทสฺส สมฺปทานวจนตฺตํ ญาเปตุํ อโวจ, น จ ‘‘เทตีติอาทิเก สมฺปทานวิสยภูเต กฺริยาปเท สติ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทโส โหตี’’ติ อิมมตฺถํ วิญฺญาเปติ. ‘‘วาติ กิมตฺถํ ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา’’ติ จ วทนฺโตปิ ‘‘สมฺปทาเนเยว วิกปฺเปน อายาเทโส โหตี’’ติ วิญฺญาเปติ, น ทานาทิกฺริยํ ปฏิจฺจ อายาเทสวิธานํ ญาเปติ. 于此，或许会有人问：“诸位，既然在那释文(vutti)中说：‘第四格’是为了什么？[反例是]‘人之脸(purisassa mukhaṃ)’。‘单数’是为了什么？[反例是]‘施予众人(purisānaṃ dadāti)’。‘或’是为了什么？[例为]‘施主是沙门或婆罗门(dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā)’”，那么，像‘purisāya’(为人)、‘samaṇāya’(为沙门)、‘brāhmaṇāya’(为婆罗门)等词形，不就已依理则(naya)而展示了吗？只是因为与‘mukha’(脸)一词的结合、因为是复数、以及因为是选择，所以‘purisāya’等词形才不成立，但在没有与‘mukha’一词结合等情况时，它们必然成立，是吗？对此，答曰：说“‘第四格’是为了什么？‘人之脸’”的人，是为了表明“如果要有āya音变(āyādeso)，它只发生在第四格，而非第六格”，才展示了‘mukha’一词，他并非以此表明“当有‘给予’等属于为格(sampadāna)对象的动词来代替‘mukha’一词时，āya音变就会发生”。说“‘单数’是为了什么？‘施予众人’”的人，也是为了表明“āya音变只发生在单数，而非复数”。他说‘dadāti’(给予)一词，是为了指明‘purisānaṃ’(众人)一词是为格，而非为了告知“当有‘给予’等属于为格对象的动词时，第四格单数就会发生āya音变”这一含义。而说“‘或’是为了什么？‘施主是沙门或婆罗门’”的人，也是为了告知“āya音变只在为格中作为选项而发生”，而非告知此音变的规定是缘于布施等行为。 ยทิ ปน ทานาทิกฺริยํ ปฏิจฺจ อายาเทสวิธานํ สิยา, วุตฺติการเกน ลกฺขณสฺส วุตฺติยํ มูโลทาหรเณเยว ‘‘อตฺถาย หิตายา’’ติ ตทตฺถปโยคานิ วิย ‘‘ปุริสาย ทียเต’’ติอาทิ วตฺตพฺพํ สิยา, น จ วุตฺตํ. กสฺมาติ เจ? พุทฺธวจเน โปราณฏฺฐกถาสุ จ ตาทิสสฺส ปโยคสฺส อภาวา. นิรุตฺติปิฏเก หิ ปภินฺนปฏิสมฺภิโท โส อายสฺมา มหากจฺจาโน ‘‘ปุริสสฺส ทียเต’’ติ อายาเทสรหิตานิเยว รูปานิ ทสฺเสติ, ‘‘อตฺถายาติ สมฺปทานวจน’’นฺติ ภณนฺโตปิ จ เถโร ทานาทิกฺริยาเปกฺขํ อกตฺวา จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตํ รูปเมว นิทฺทิสิ. เตน โส ปโยโค ตทตฺถปฺปโยโคติ วิญฺญายติ. อิติ อิเมหิ การเณหิ ชานิตพฺพํ ‘‘ทานาทิกฺริยํ ปฏิจฺจ อายาเทสวิธานํ น กต’’นฺติ. ยชฺเชวํ ‘‘อตฺถาย หิตายา’’ติอาทีนิเยว ตทตฺถปฺปโยคานิ ‘‘อาย จตุตฺเถกวจนสฺส ตู’’ติ ลกฺขณสฺส วิสยา ภเวยฺยุํ, นาญฺญานีติ? ตนฺน, อญฺญานิปิ วิสยาเยว ตสฺส. กตมานิ? ‘‘มูลาย ปฏิกสฺเสยฺย, อปฺโป [Pg.179] สคฺคาย คจฺฉติ, ทกาย เนติ, วิรมถายสฺมนฺโต มมวจนาย, คณาย ภตฺตา’’ติอาทีนิ. ‘‘สคฺคสฺส คมเนน วา’’ติอาทีนิ ปน วาธิการตฺตา อวิสยาวาติ. 再者，如果āya音变的规定是缘于布施等行为，那么释文作者(vuttikāraka)在对规则的释文中，就应在根本范例中，像“atthāya”(为义利)、“hitāya”(为利益)等“为彼之义(tad-attha)”的用法一样，说出“purisāya dīyate”(给予人)等，然而并未说。若问为何？因为在佛语(Buddhavacana)及古义注(porāṇaṭṭhakathā)中，没有这样的用法。确实，在《声明藏》(Niruttipiṭaka)中，那位已达无碍解的具寿(āyasmā)摩诃迦旃延(Mahākaccāna)只展示了“purisassa dīyate”(给予人)等没有āya音变的词形，而且长老在说‘“atthāya”是为格(sampadāna)之词’时，也并未考虑布施等行为，而只是指出了第四格单数带有āya音变的词形本身。由此可知，该用法是“为彼之义”的用法。是故，应由这些理由了知：‘āya音变的规定并非缘于布施等行为而作。’若如此，那么只有“atthāya”(为义利)、“hitāya”(为利益)等“为彼之义”的用法，才是‘āya是第四格单数’此一规则的对象，而没有其他的了吗？并非如此，其他的也是其对象。是哪些呢？“mūlāya paṭikasseyya”(应退回到根)、“appo saggāya gacchati”(少数人往生天界)、“dakāya neti”(引向水)、“viramathāyasmanto mamavacanāya”(具寿们，请因我的话而停止)、“gaṇāya bhattā”(僧团的供养者)等。至于“saggassa gamanena vā”(或因去往天界)等，则因“或”字权限(vādhikāra)而非其对象。 นนุ จ โภ เอวํ สนฺเต วุตฺติการเกน มูโลทาหรเณสุ ‘‘อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ วตฺวา ‘‘มูลาย ปฏิกสฺเสยฺยา’’ติอาทีนิปิ วตฺตพฺพานิ, กิมุทาหรเณ ปน ‘‘วาติ กิมตฺถํ สคฺคสฺส คมเนน วา’’ติ วตฺตพฺพนฺติ? สจฺจํ, อวจเน การณมตฺถิ, ตํ สุณาถ – ‘‘มูลาย ปฏิกสฺเสยฺย, อปฺโป สคฺคาย คจฺฉตี’’ติ เอตฺถ หิ ‘‘มูลาย, สคฺคายา’’ติ ปทานิ สุทฺธสมฺปทานวจนานิ น โหนฺติ คตฺยตฺถกมฺมนิ วตฺตนโต, ตสฺมา มูโลทาหรเณสุ น วุตฺตานิ. ตถา ‘‘ทกาย เนตี’’ติ เอตฺถ ‘‘ทกายา’’ติ ปทํ นยนตฺถกมฺมนิ วตฺตนโต สุทฺธสมฺปทานวจนํ น โหตีติ น วุตฺตํ. ‘‘วิรมถายสฺมนฺโต มม วจนายา’’ติ เอตฺถ ปน ‘‘วจนายา’’ติ ปทํ นิสฺสกฺกวจนตฺเถ วตฺตนโต, ‘‘คณาย ภตฺตา’’ติ เอตฺถ ‘‘คณายา’’ติ ปทํ สามิวจนตฺเถ วตฺตนโต, ‘‘อสกฺกตา จสฺม ธนญฺจยายา’’ติ เอตฺถ ‘‘ธนญฺจยายา’’ติ ปทํ กตฺตุวเสน สามิอตฺเถ วตฺตนโต สุทฺธสมฺปทานวจนํ น โหตีติ น วุตฺตํ. กิมุทาหรเณปิ ‘‘สคฺคสฺสา’’ติ ปทํ คมนสทฺทสนฺนิธานโต คตฺยตฺถกมฺมนิ วตฺตนโต สุทฺธสมฺปทานวจนํ น โหตีติ ‘‘วาติ กิมตฺถํ สคฺคสฺส คมเนน วา’’ติ น วุตฺตํ. เอวญฺเหตฺถ วุตฺตนเยน พุทฺธวจนํ โปราณฏฺฐกถานยญฺจ ปตฺวา จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตานิ รูปานิ คตฺยตฺถกมฺมาทีสุ จตูสุเยว ฐาเนสุ ทิสฺสนฺติ, น ปน ทานโรจนาทิเภเท ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเยติ ทฏฺฐพฺพํ. 诸位，若如此，释文作者在根本例证中说了“为天人之义利、利益、安乐(atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ)”之后，也应说“mūlāya paṭikasseyya”(应退回到根)等，为何在反例中却说“‘或’是为了什么？或因去往天界(saggassa gamanena vā)”呢？诚然，不如此说是有原因的，请听着——在“mūlāya paṭikasseyya, appo saggāya gacchati”中，“mūlāya”和“saggāya”二词，因用于表示趋向义的业格(gatyatthakamma)，故非纯粹的为格(sampadāna)，因此未在根本例证中说。同样，在“dakāya neti”中，“dakāya”一词因用于表示引导义的业格，故非纯粹的为格，因此未说。再者，在“具寿们，请因我的话而停止”中，“vacanāya”一词因用于表示夺格(nissakkavacana)之义；在“gaṇāya bhattā”中，“gaṇāyā”一词因用于表示属格(sāmivavacana)之义；在“我们不被檀那伽耶(Dhanañcaya)所恭敬(asakkatā casma dhanañcayāya)”中，“dhanañcayāya”一词因用于表示主语属格(kattusāmi)之义，故非纯粹的为格，因此未说。在反例中，“saggassa”一词因邻近“gamana”(去)一词而用于表示趋向义的业格，故非纯粹的为格，因此才说了“‘或’是为了什么？或因去往天界”。如是，于此，依所说之理则，并遵循佛语及古义注(porāṇaṭṭhakathā)之理则，可知第四格单数带有āya音变的词形，只见于表示趋向义的业格等四种情况中，而非见于布施、喜爱等任何为格对象中，应如是见。 นนุ จ โภ ‘‘จนฺทนสารํ เชฏฺฐิกาย อทาสิ สุวณฺณมาลํ กนิฏฺฐายา’’ติ ทานปฺปโยเค จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตรูปทสฺสนโต ‘‘ราชกญฺญาย ทียเต, ราชกญฺญาย [Pg.180] รุจฺจติ อลงฺกาโร, ราชกญฺญาย ฉตฺตํ ธาเรติ, ราชกญฺญาย นโม กโรหิ, ราชกญฺญาย โสตฺถิ ภวตุ, ราชกญฺญาย สิลาฆเต’’ติอาทีหิปิ ปโยเคหิ ภวิตพฺพํ, อถ กสฺมา ‘‘พุทฺธวจนํ โปราณฏฺฐกถานยญฺจ ปตฺวา จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตานิ รูปานิ คตฺยตฺถกมฺมาทีสุ จตูสุเยว ฐาเนสุ ทิสฺสนฺติ, น ปน ทานโรจนาทิเภเท ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเย’’ติ วทถาติ? อุปฺปถมวติณฺโณ ภวํ, น หิ ภวํ อมฺหากํ วจนตฺถํ ชานาติ. อยญฺเหตฺถ อมฺหากํ วจนตฺโถ – สพฺพานิปิ อิตฺถิลิงฺคานิ เอกวจนวเสน ตติยาจตุตฺถีปญฺจมีฉฏฺฐีสตฺตมีฐาเนสุ สมสมานิ โหนฺติ, อปฺปานิ อสมานิ, ตสฺมา ตานิ ฐเปตฺวา ปุลฺลิงฺคนปุํสกลิงฺเคสุ ปุริสาทิ จิตฺตาทิสทฺทานํ อการนฺตปกติภาเว ฐิตานํ จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสสหิตานิ รูปานิ พุทฺธวจนาทีสุ ทานโรจนาทิเภเท ยตฺถ กตฺถจิ สมฺปทานวิสเย น ทิสฺสนฺติ. เตเนว หิ ‘‘มูลาย, สคฺคาย, ทกาย, วจนาย, คณายา’’ติอาทีนิ คตฺยตฺถกมฺมาทีสุ ตีสุ ‘‘อภิญฺญาย, สมฺโพธาย, นิพฺพานายา’’ติ เอวมาทีนิ ปน อเนกสตานิ ติลิงฺคปทานิ ตทตฺเถเยวาติ อิเมสุ จตูสุ ฐาเนสุ ทิสฺสนฺติ. ‘‘เทติ, โรจติ, ธาเรตี’’ติอาทีสุ ปน สุทฺธสมฺปทานวิสเยสุ น ทิสฺสนฺติ. ภวนฺติ จตฺร – 诸位，难道不是这样吗？在“他将旃檀木给了长女，将金项链给了幼女”这样的布施用法中，根据第四格单数带有“āya”变格的词形出现，也应该有“给予公主”、“饰品令公主欢喜”、“为公主持伞”、“向公主致敬”、“愿公主安好”、“赞美公主”等用法。那么，为什么您说“根据佛语和古义注(porāṇaṭṭhakathā)的理则，第四格单数带有“āya”变格的词形，只出现在表示趋向的业格等四种情况中，而不会出现在布施、喜爱等任何为格的场合”呢？诸位，您走错了路，您并不了解我们所说之义。我们所说之义是这样的：所有阴性词在单数第三、第四、第五、第六、第七格中，其形式大多相同，少数不同。因此，撇开它们不谈，在阳性和中性词中，如“人”(purisa)、“心”(citta)等以-a为词干的词，其第四格单数带有“āya”变格的词形，在佛语等中，于布施、喜爱等任何为格的场合都未曾见到。正因如此，像“mūlāya, saggāya, dakāya, vacanāya, gaṇāyā”等词，是在表示趋向的业格等三种情况下见到；而像“abhiññāya, sambodhāya, nibbānāyā”等成百上千的通用于三性的词，则是在这四种情况下见到。但在“给予”(deti)、“喜爱”(rocati)、“持有”(dhāreti)等纯粹为格的场合，则见不到这些形式。于此有偈颂为证： จตุตฺเถกวจนสฺส, อายาเทเสน สํยุตํ; รูปํ อนิตฺถิลิงฺคานํ, ฐาเนสุ จตุสุฏฺฐิตํ. 第四格单数之词形，与“āya”变格相结合；非阴性词之词形，仅现于四种情况中。 คตฺยตฺถกมฺมนิ เจว, นยนตฺถสฺส กมฺมนิ; วิภตฺติยา วิปลฺลาเส, ตทตฺเถ จาติ นิทฺทิเส. 一为趋向义之业格，二为引导义之业格，三为格之转换，四为“为彼之义”。 ‘‘มูลาย ปฏิกสฺเสยฺย, อปฺโป สคฺคาย คจฺฉติ’’; เอวํ คตฺยตฺถกมฺมสฺมึ, ทิฏฺฐมมฺเหหิ สาสเน. “应返回到根”(mūlāya paṭikasseyya)，“少数人去天界”(appo saggāya gacchati)；如是趋向义之业格，我等于教法中见。 ‘‘ทกาย [Pg.181] เนติ’’ อิจฺเจวํ, นยนตฺถสฺส กมฺมนิ; ‘‘วจนายา’’ติ นิสฺสกฺเก, วิรมณปฺปโยคโต. “引至水中”(Dakāya neti)此一例，是为引导义之业格。“vacanāya”是于离格义，因用于制止之故。 ‘‘คณาย’’อิติ สามิสฺมึ, ‘‘ภตฺตา’’ติ สทฺทโยคโต; ‘‘ธนญฺจยายา’’ติ ปทํ, กตฺตุตฺเถ สามิสูจกํ. “gaṇāya”用于属格义，因与“主”(bhattā)一词相连；“Dhanañcayāyā”此一句，用于作者格义，表示所属。 ‘‘อสกฺกตา’’ติ สทฺทสฺส, โยคโตติ วินิทฺทิเส; อญฺโญ จาปิ วิปลฺลาโส, มคฺคิตพฺโพ วิภาวินา. 亦应指出因连接“不被恭敬”(Asakkatā)一词故；其他格之转换，智者亦当寻求。 ‘‘อภิญฺญาย สมฺโพธาย, นิพฺพานายา’’ติมานิ ตุ; ลิงฺคตฺตยวเสเนว, ตทตฺถสฺมึ วินิทฺทิเส. 至于“为证智、为正觉、为涅槃”(Abhiññāya sambodhāya, nibbānāyā)，此等词语通用于三性，应指出其用于“为彼目的”义。 เอวํ ปาฐานุโลเมน, กถิโต อายสมฺภโว; อิทนฺตุ สุขุมํ ฐานํ, จินฺเตตพฺพํ ปุนปฺปุนํ. 如是随文次，已说-āya生；此处甚微细，当数数思惟。 โอการนฺตวเสเนว, นานานยสุมณฺฑิตา; ปทมาลา มเหสิสฺส, สาสนตฺถํ ปกาสิตา. 以o为尾音之法，饰以种种善巧理趣；此大仙之语鬘，为显教法义而明示。 อิมมติมธุรญฺเจ จิตฺติกตฺวา สุเณยฺยุํ,วิวิธนยวิจิตฺตํ สาธโว สทฺทนีตึ; ชินวรวจเนเต สทฺทโต ชาตกงฺขํ,กุมุทมิว’สินา เว สุฏฺฐุ ฉินฺเทยฺยุเมตฺถ. 若善士能敬心听此极甜美、饰以种种理趣之《声律论》(Saddanīti)，则于最胜觉者(Jinavara)言教中，因语词所生之疑惑，彼等即能善斩断，犹如利剑断睡莲。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ 如是，为令智者于具义注之九分教与三藏的言语之道中 โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 为得善巧而造的《声律论》中 สวินิจฺฉโย โอการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส 对以o为尾音的阳性名词原形之决疑 นามิกปทมาลาวิภาโค นาม 名为“名词语鬘分别” ปญฺจโม ปริจฺเฉโท. 第五章。 อการนฺโตการนฺตตาปกติกโอการนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以-a为尾音及以-o为尾音的阳性名词原形终。 ๖. อาการนฺตปุลฺลิงฺคนามิกปทมาลา 6. 以-ā为尾音的阳性名词语鬘 อถ ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา อาการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูเปสุ อภิภวิตุ อิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลํ [Pg.182] วกฺขาม – สตฺถา, สตฺถา, สตฺถาโร. สตฺถารํ, สตฺถาโร. สตฺถารา, สตฺถาเรหิ, สตฺถาเรภิ. สตฺถุ, สตฺถุสฺส, สตฺถุโน, สตฺถานํ, สตฺถารานํ. สตฺถารา, สตฺถาเรหิ, สตฺถาเรภิ. สตฺถุ, สตฺถุสฺส, สตฺถุโน, สตฺถานํ, สตฺถารานํ. สตฺถริ, สตฺถาเรสุ. โภ สตฺถ, โภ สตฺถา, ภวนฺโต สตฺถาโร. 现在，以古阿阇梨(pubbācariya)之见为前导，我们将宣说以-ā为尾音的阳性名词（如“征服者”abhibhavitu）之语鬘，以“导师”(satthar)为例：主格：satthā, satthā, satthāro。对格：satthāraṃ, satthāro。具格：satthārā, satthārehi, satthārebhi。与格/属格：satthu, satthussa, satthuno; satthānaṃ, satthārānaṃ。从格：satthārā, satthārehi, satthārebhi。处格：satthari, satthāresu。呼格：bho sattha, bho satthā, bhavanto satthāro。 อยํ ยมกมหาเถเรน กตาย จูฬนิรุตฺติยา อาคโต นโย. เอตฺถ จ นิรุตฺติปิฏเก จ กจฺจายเน จ ‘‘สตฺถุนา’’ติ ปทํ อนาคตมฺปิ คเหตพฺพเมว ‘‘ธมฺมราเชน สตฺถุนา’’ติ ทสฺสนโต. ‘‘สตฺถารา, สตฺถุนา, สตฺถาเรหิ, สตฺถาเรภี’’ติ กโม จ เวทิตพฺโพ. เอตฺถ จ อสติปิ อตฺถวิเสเส พฺยญฺชนวิเสสวเสน, พฺยญฺชนวิเสสาภาเวปิ อตฺถนานตฺถตาวเสน สทฺทนฺตรสนฺทสฺสนํ นิรุตฺติกฺกโมติ ‘‘สตฺถา’’ติ ปทํ เอกวจนพหุวจนวเสน ทฺวิกฺขตฺตุํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. นิรุตฺติปิฏกาทีสุ ปน ‘‘สตฺถา’’ติ ปฐมาพหุวจนํ น อาคตํ. กิญฺจาปิ น อาคตํ, ตถาปิ ‘‘อวิตกฺกิตา มจฺจุมุปพฺพชนฺตี’’ติ ปาฬิยํ ‘‘อวิตกฺกิตา’’ติ ปฐมาพหุวจนสฺส ทสฺสนโต ‘‘สตฺถา’’ติ ปทสฺส ปฐมาพหุวจนตฺตํ อวสฺสมิจฺฉิตพฺพํ. ตถา วตฺตา, ธาตา, คนฺตาทีนมฺปิ ตคฺคติกตฺตา. ตถา นิรุตฺติปิฏเก ‘‘สตฺถาเร’’ติ ทุติยาพหุวจนญฺจ ‘‘สตฺถุสฺส, สตฺถาน’’นฺติ จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจนพหุวจนานิ จ อาคตานิ, จูฬนิรุตฺติยํ ปน น อาคตานิ. ตตฺถ ‘‘มาตาปิตโร โปเสติ. ภาตโร อติกฺกมตี’’ติ ทสฺสนโต ‘‘สตฺถาเร’’ติ ทุติยาพหุวจนรูปํ อยุตฺตํ วิย ทิสฺสติ. กจฺจายนาทีสุ ‘‘โภ สตฺถ, โภ สตฺถา’’ อิติ รสฺสทีฆวเสน อาลปเนกวจนทฺวยํ วุตฺตํ. นิรุตฺติปิฏเก ‘‘โภ สตฺถ’’ อิติรสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ วตฺวา ‘‘ภวนฺโต สตฺถาโร’’ติ อาราเทสวเสน อาลปนพหุวจนํ วุตฺตํ. จูฬนิรุตฺติยํ [Pg.183] ‘‘โภ สตฺถ’’ อิติ รสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ วตฺวา ‘‘โภ สตฺถา’’ อิติ ทีฆวเสน อาลปนพหุวจนํ ลปิตํ. สพฺพเมตํ อาคเม อุปปริกฺขิตฺวา ยถา น วิรุชฺฌติ, ตถา คเหตพฺพํ. 此法来自双生大长老(Yamakamahāthera)所著的《小词释》(Cūḷanirutti)。于此，以及于《词释藏》(Niruttipiṭaka)和迦旃延(Kaccāyana)中，“satthunā”一词虽未出现，但依“dhammarājena satthunā”之例，亦应取用。当知“satthārā, satthunā, satthārehi, satthārebhī”之次第。于此，纵使意义无别而文字有异，或文字无别而意义有异，显示不同词形，此乃词释之法。因此，当知“satthā”一词，因单数与复数之故而说两次。但在《词释藏》等中，“satthā”作为主格复数的形式并未出现。虽未出现，然如圣典“avitakkitā maccumupabbajantī”中“avitakkitā”是主格复数，故“satthā”之主格复数形式亦必须承认。同理，vattā, dhātā, gantā等词亦然，因其变化相似。又，于《词释藏》中，出现对格复数“satthāre”，以及与格、属格的单数“satthussa”和复数“satthānaṃ”，但在《小词释》中则未出现。其中，依“mātāpitaro poseti”、“bhātaro atikkamatī”之例，“satthāre”作为对格复数的形式似乎不妥。在迦旃延等中，说有“bho sattha”、“bho satthā”此二长短音的呼格单数。在《词释藏》中，说了短音的呼格单数“bho sattha”后，又以称呼的方式说了呼格复数“bhavanto satthāro”。在《小词释》中，说了短音的呼格单数“bho sattha”后，又说了长音的呼格复数“bho satthā”。对所有这些，皆应审查圣教，以不相违逆的方式来取舍。 อิทานิ สตฺถุสทฺทสฺส ยํ รูปนฺตรํ อมฺเหหิ ทิฏฺฐํ, ตํ ทสฺเสสฺสาม – ตถา หิ ‘‘อิเมสํ มหานาม ติณฺณํ สตฺถูนํ เอกา นิฏฺฐา อุทาหุ ปุถุ นิฏฺฐา’’ติ ปาฬิยํ ‘‘สตฺถูน’’นฺติ ปทํ ทิฏฺฐํ, ตสฺมา อยมฺปิ กโม เวทิตพฺโพ ‘‘สตฺถุ, สตฺถุสฺส, สตฺถุโน, สตฺถานํ, สตฺถารานํ, สตฺถูน’’นฺติ. อภิภวิตา, อภิภวิตา, อภิภวิตาโร. อภิภวิตารํ, อภิภวิตาโร. อภิภวิตารา, อภิภวิตุนา, อภิภวิตาเรหิ, อภิภวิตาเรภิ. อภิภวิตุ, อภิภวิตุสฺส, อภิภวิตุโน, อภิภวิตานํ, อภิภวิตารานํ, อภิภวิตูนํ. อภิภวิตารา, อภิภวิตาเรหิ, อภิภวิตาเรภิ. อภิภวิตุ, อภิภวิตุสฺส, อภิภวิตุโน, อภิภวิตานํ, อภิภวิตารานํ. อภิภวิตริ, อภิภวิตาเรสุ. โภ อภิภวิต, โภ อภิภวิตา, ภวนฺโต อภิภวิตาโร. ยถา ปเนตฺถ อภิภวิตุ อิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา สตฺถุนเยน โยชิตา, เอวํ ปริภวิตุอาทีนญฺจ อญฺเญสญฺจ ตํสทิสานํ นามิกปทมาลา สตฺถุนเยน โยเชตพฺพา. เอตฺถญฺญานิ ตํสทิสานิ นาม ‘‘วตฺตา, ธาตา’’อิจฺจาทีนํ ปทานํ วตฺตุธาตุ อิจฺจาทีนิ ปกติรูปานิ. 现在，我们将展示我们所见到的“导师”(satthu)一词的另一形式。诚然，在“摩诃男(Mahānāma)，此三位导师的终点是一还是各异？”的圣典中，可见到“satthūnaṃ”一词。因此，当知此变化次第：“satthu, satthussa, satthuno; satthānaṃ, satthārānaṃ, satthūnaṃ”。征服者(abhibhavitar)的变格如下：主格：abhibhavitā, abhibhavitā, abhibhavitāro。对格：abhibhavitāraṃ, abhibhavitāro。具格：abhibhavitārā, abhibhavitunā; abhibhavitārehi, abhibhavitārebhi。与格/属格：abhibhavitu, abhibhavitussa, abhibhavituno; abhibhavitānaṃ, abhibhavitārānaṃ, abhibhavitūnaṃ。从格：abhibhavitārā; abhibhavitārehi, abhibhavitārebhi。处格：abhibhavitari, abhibhavitāresu。呼格：bho abhibhavita, bho abhibhavitā, bhavanto abhibhavitāro。如此处“征服者”(abhibhavitu)一词的原形名词词形系列是依“导师”(satthar)的范例变格，同样，“轻蔑者”(paribhavitu)等其他同类词的名词词形系列，也应依“导师”的范例变格。此处其他同类词，是指“说者”(vattā)、“持者”(dhātā)等词的原形“vattu”、“dhātu”等。 วตฺตา ธาตา คนฺตา เนตา,ทาตา กตฺตา เจตา ตาตา; เฉตฺตา เภตฺตา หนฺตา เมตา,เชตา โพทฺธา ญาตา โสตา. 说者、持者、行者、导者；施者、作者、思者、护者；断者、破者、杀者、量者；胜者、觉者、知者、闻者。 คชฺชิตา วสฺสิตา ภตฺตา, มุจฺฉิตา ปฏิเสธิตา; ภาสิตา ปุจฺฉิตา ขนฺตา, อุฏฺฐาโตกฺกมิตา ตตา. 雷鸣者、降雨者、供养者；昏迷者、禁止者；言说者、询问者、忍耐者；奋起者、进入者、专注者。 นตฺตา [Pg.184] ปนตฺตา อกฺขาตา, สหิตา ปฏิเสวิตา; เนตา วิเนตา อิจฺจาที, วตฺตเร สุทฺธกตฺตริ. 孙、曾孙、述说者；忍耐者、习行者；引导者、调伏者等，皆是此类。 อุปฺปาเทตา วิญฺญาเปตา, สนฺทสฺเสตา ปพฺรูเหตา; โพเธตาที จญฺเญ สทฺทา, เญยฺยา เหตุสฺมึ อตฺถสฺมึ. 令生起者、令了知者；令开示者、令阐述者；令觉悟者等其他词，当知皆为使役义。 กตฺตา ขตฺตา เนตฺตา ภตฺตา, ปิตา ภาตาติเม ปน; กิญฺจิ ภิชฺชนฺติ สุตฺตสฺมึ, ตํ ปเภทํ กเถสฺสหํ. 作者、王者、导者、夫主；父、兄弟，此等词语；于规则中微有不同，我将宣说其差别。 สตฺถาติอาทีสุ เกจิ, อุปโยเคน สามินา; สเหว นิจฺจํ วตฺตนฺติ, เนว วตฺตนฺติ เกจิ ตุ. 于“导师”等词中，有些恒常与所属主一同使用；然则有些，则不如此使用。 ตตฺร กตฺตุสทฺทาทโย รูปนฺตรวเสน สตฺถุสทฺทโต กิญฺจิ ภิชฺชนฺติ. ตถา หิ ‘‘อุฏฺเฐหิ กตฺเต ตรมาโน, คนฺตฺวา เวสฺสนฺตรํวทา’’ติ เอตฺถ ‘‘กตฺเต’’ติ อิทํ อาลปเนกวจนรูปํ, เอวญฺหิ ‘‘โภ กตฺตา’’ติ รูปโต รูปนฺตรํ นาม. ‘‘เตน หิ โภ ขตฺเต เยน จมฺเปยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกมา’’ติ เอตฺถ ‘‘ขตฺเต’’ติ อิทญฺจาลปเนกวจนรูปํ. เอวมฺปิ ‘‘โภ ขตฺตา’’ติ รูปโต รูปนฺตรํ นาม. ‘‘เนตฺเต อุชุํ คเต สตี’’ติ เอตฺถ ‘‘เนตฺเต’’ติ อิทํ สตฺตมิยา เอกวจนรูปํ, เอตมฺปิ ‘‘เนตฺตรี’’ติ รูปโต รูปนฺตรํ. ‘‘อาราธยติ ราชานํ, ปูชํ ลภติ ภตฺตุสู’’ติ เอตฺถ ‘‘ภตฺตูสู’’ติ อิทํ สตฺตมิยา พหุวจนรูปํ. ‘‘ภตฺตาเรสู’’ติ รูปโต รูปนฺตรํ, อตฺร ‘‘ภตฺตูสู’’ติ ทสฺสนโต, ‘‘มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา’’ติ เอตฺถ ‘‘ปิตูสู’’ติ ทสฺสนโต จ ‘‘วตฺตูสุ ธาตูสุ คนฺตูสุ เนตูสุ ทาตูสุ กตฺตูสู’’ติ เอวมาทินโยปิ คเหตพฺโพ. อยํ นโย สตฺถุสทฺเทปิ อิจฺฉิตพฺโพ วิย อมฺเห ปฏิภาติ. 于此，kattu等词因形态变化而与satthu一词略有不同。诚然，在“起来，车夫，快去，去对韦桑达拉(Vessantara)说”一句中，“katte”是呼格单数形式，此即“bho kattā”(喂，车夫)的形态变化。在“那么，喂，侍从，请前往瞻波城(Campā)的婆罗门居士那里”一句中，“khatte”也是呼格单数形式，此亦即“bho khattā”(喂，侍从)的形态变化。在“当引导者正直前行时”一句中，“nette”是处格单数形式，此亦是“netari”的形态变化。在“他取悦国王，从主人们处获得供养”一句中，“bhattūsū”是处格复数形式，是“bhattāresu”的形态变化。于此，通过“bhattūsū”的例子，以及“在父母前是智者”一句中“pitūsū”的例子，也应了知“在说者中、在支持者中、在行者中、在引导者中、在布施者中、在作者中”等词的规则。此规则，我们看来，似乎也适用于satthu一词。 ปิตา, ปิตา, ปิตโร. ปิตรํ, ปิตโร. ปิตรา, ปิตุนา, เปตฺยา, ปิตเรหิ, ปิตเรภิ, ปิตูหิ, ปิตูภิ. ปิตุ, ปิตุสฺส, ปิตุโน[Pg.185], ปิตานํ, ปิตรานํ, ปิตูนํ. ปิตรา, เปตฺยา, ปิตเรหิ, ปิตเรภิ, ปิตูหิ, ปิตูภิ. ปิตุ, ปิตุสฺส, ปิตุโน, ปิตานํ, ปิตรานํ, ปิตูนํ. ปิตริ, ปิตเรสุ, ปิตูสุ. โภ ปิต, โภ ปิตา, ภวนฺโต ปิตโร. เอตฺถ ปน ‘‘เปตฺยา, ปิตูน’’นฺติ อิมํ นยทฺวยํ วชฺเชตฺวา ภาตุสทฺทสฺส จ ปทมาลา โยเชตพฺพา. ตตฺถ ‘‘มตฺยา จ เปตฺยา จ กตํ สุสาธุ, อนุญฺญาโตสิ มาตาปิตูหิ, มาตาปิตูนํ อจฺจเยนา’’ติ จ ทสฺสนโต ปิตุสทฺทสฺส ‘‘เปตฺยา, ปิตูหิ, ปิตูภิ. ปิตูน’’นฺติ รูปเภโท จ, ‘‘ปิตโร’’ อิจฺจาทีสุ รสฺสตฺตญฺจ สตฺถุสทฺทโต วิเสโส. ตตฺถ จ ‘‘เปตฺยา’’ติ อิทํ ‘‘ชนฺตุโย, เหตุโย, เหตุยา, อธิปติยา’’ติ ปทานิ วิย อจินฺเตยฺยํ ปุลฺลิงฺครูปนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 父(pitā)[主格单数]，父(pitā)[呼格单数]，诸父(pitaro)[主格复数]。父(pitaraṃ)[宾格单数]，诸父(pitaro)[宾格复数]。由父(pitarā, pitunā, petyā)[具格单数]，由诸父(pitarehi, pitarebhi, pitūhi, pitūbhi)[具格复数]。父的(pitu, pitussa, pituno)[属格/与格单数]，诸父的(pitānaṃ, pitarānaṃ, pitūnaṃ)[属格/与格复数]。从父(pitarā, petyā)[从格单数]，从诸父(pitarehi, pitarebhi, pitūhi, pitūbhi)[从格复数]。在父(pitari)[处格单数]，在诸父(pitaresu, pitūsu)[处格复数]。喂，父(pita)！喂，父(pitā)！诸位父(pitaro)！然而在此，除去“petyā”和“pitūnaṃ”这两种形式，兄弟(bhātu)一词的词形变化也应同样结合。于此，根据“由母(matyā)及由父(petyā)所作甚善”、“你已被父母(mātāpitūhi)允许”、“因父母(mātāpitūnaṃ)去世”等用例，可见父(pitu)一词有“petyā, pitūhi, pitūbhi, pitūnaṃ”等形态变化，且在“pitaro”等词中元音缩短，这是与导师(satthu)一词的差别。于此，“petyā”一词应被视为不可思议的阳性形态，如同“jantuyo, hetuyo, hetuyā, adhipatiyā”等词一样。 โจทนา โสธนา จาตฺร ภวติ – สตฺถา ปิตา อิจฺเจวมาทีนิ นิปฺผนฺนตฺตมุปาทาย อาการนฺตานีติ จ, ปฐมํ ฐเปตพฺพํ ปกติรูปมุปาทาย อุการนฺตานีติ จ ตุมฺเห ภณถ, ‘‘เหตุ สตฺถารทสฺสนํ. อมาตาปิตรสํวฑฺโฒ. กตฺตารนิทฺเทโส’’ติอาทีสุ ปน สตฺถาร อิจฺจาทีนิ กถํ ตุมฺเห ภณถาติ? เอตานิปิ มยํ ปกติรูปมุปาทาย อุการนฺตานีติ ภณามาติ. นนุ จ โภ เอตานิ อการนฺตานีติ? น, อุการนฺตานิเยว ตานิ. นนุ จ โภ โย อํ นาทีนิ ปรภูตานิ วจนานิ น ทิสฺสนฺติ เยหิ อุการนฺตสทฺทานมนฺตสฺส อาราเทโส สิยา, ตสฺมา อการนฺตานีติ? น, อีทิเส ฐาเน ปรภูตานํ โย อํ นาทีนํ วจนานมโนกาสตฺตา. ตถา หิ สมาสวิสโย เอโส. สมาสวิสยสฺมิญฺหิ อจินฺเตยฺยานิปิ รูปานิ ทิสฺสนฺตีติ. เอวํ สนฺเตปิ โภ ‘‘คามโต นิกฺขมตี’’ติ ปโยคสฺส วิย อสมาสวิสเย ‘‘สตฺถารโต สตฺถารํ คจฺฉตี’’ติ นิทฺเทสปาฬิทสฺสนโต ‘‘เหตุ [Pg.186] สตฺถารทสฺสน’’นฺติอาทีสุ สตฺถาร อิจฺจาทีนิ อการนฺตานีติ จินฺเตตพฺพานีติ? น จินฺเตตพฺพานิ ‘‘สตฺถารโต สตฺถารํ คจฺฉตี’’ติ เอตฺถาปิ อุการนฺตตฺตา. เอตฺถ หิ อสมาสตฺเตปิ โตปจฺจยํ ปฏิจฺจ สตฺถุสทฺทสฺส อุกาโร อาราเทสํ ลภติ. ยานิ ปน ตุมฺเห อุการสฺส อาราเทสนิมิตฺตานิ โย อํนาทีนิ วจนานิ อิจฺฉถ, ตานิ อีทิเส ฐาเน วิญฺญูนํ ปมาณํ น โหนฺติ. กานิ ปน โหนฺตีติ เจ? อสมาสวิสเย โตปจฺจโย จ สมาสวิสเย ปรปทานิ จ ปรปทาภาเว สฺยาทิวิภตฺติโย จาติ อิมาเนว อีทิเส ฐาเน เอกนฺเตน ปมาณํ โหนฺติ. ตถา หิ ธมฺมปทฏฺฐกถายํ ‘‘ยาวเทว อนตฺถาย, ญตฺตํ พาลสฺส ชายตี’’ติ อิมิสฺสา ปาฬิยา อตฺถสํวณฺณนายํ ‘‘อยํ นิมฺมาตาปิตโรติ อิมสฺมึ ปหเฏ ทณฺโฑ นตฺถี’’ติ เอตฺถ นิมฺมาตาปิตโรติ อิมสฺส สมาสวิสยตฺตา สิมฺหิ ปเร อุกาโร อาราเทสํ ลภติ, ตโต สิสฺส โอการาเทโส, อิจฺเจตํ ปทํ ปกติรูปวเสน อุการนฺตํ ภวติ. นิปฺผนฺนตฺตมุปาทาย ‘‘ปุริโส, อุรโค’’ติ ปทานิ วิย โอการนฺตญฺจ ภวติ. อยํ ปเนตฺถ สมาสวิคฺคโห ‘‘มาตา จ ปิตา จ มาตาปิตโร, นตฺถิ มาตาปิตโร เอตสฺสาติ นิมฺมาตาปิตโร’’ติ. ปกติรูปวเสน หิ ‘‘นิมฺมาตาปิตุ’’ อิติ ฐิเต สิวจนสฺมึ ปเร อุการสฺส อาราเทโส โหติ. กตฺถจิ ปน ธมฺมปทฏฺฐกถาโปตฺถเก ‘‘อยํ นิมฺมาตาปิติโก’’ติ ปาโฐ ทิสฺสติ, เอโส ปน ‘‘อยํ นิมฺมาตาปิตโร’’ติ ปทสฺส อยุตฺตตํ มญฺญมาเนหิ ฐปิโตติ มญฺญาม, น โส อยุตฺโต อฏฺฐกถาปาโฐ. โส หิ อุมงฺคชาตกฏฺฐกถายํ เอกปิตโรติ สิมฺหิ อาราเทสปโยเคน สเมติ. ตถา หิ – 此处有责难与澄清：你们说，导师(satthu)、父(pitu)等词，依其派生形式是ā词干，而依其应先确立的原始形式(pakati)是u词干。那么，在“见师之因(hetu satthāradassanaṃ)”、“非父母所养育(amātāpitarasaṃvaḍḍho)”、“作者的解释(kattāraniddesa)”等用例中，你们如何解释“satthāra”等形式呢？（答：）我们说，这些词依其原始形式也是u词干。（问：）先生，它们难道不是a词干吗？（答：）不，它们确实是u词干。（问：）先生，难道不是因为看不到yo、aṃ等后续的格语尾——若有这些语尾，u词干词的末音节会发生ār的替换——所以它们才被认为是a词干吗？（答：）不，因为在此类位置，yo、aṃ等后续的格语尾没有出现的余地。因为这是复合词(samāsa)的领域，而在复合词的领域中，甚至能见到不可思议的形态。即便如此，（问：）先生，如同“从村中出来(gāmato nikkhamatī)”的用法，在非复合词的领域，根据“从导师到导师(satthārato satthāraṃ gacchatī)”的解释(niddesa)圣典显示，在“见师之因”等用例中，satthāra等词难道不应被认为是a词干吗？（答：）不应这样认为，因为在“从导师到导师”中，它也是u词干。于此，即便不是复合词，由于to后缀的缘故，导师(satthu)一词的u获得了ār的替换。而你们所认为的作为u发生ār替换之标志的yo、aṃ等格语尾，在此类位置，并非智者们的标准。那么，什么是标准呢？在非复合词的领域是to后缀，在复合词的领域是后一成分(parapada)，若无后一成分则是si等语尾——唯有这些才是在此类位置绝对可靠的标准。诚然，在《法句经义注》(Dhammapada-aṭṭhakathā)中，对此偈“愚夫之所知，只为引祸害(yāvadeva anatthāya, ñattaṃ bālassa jāyati)”的释义(vaṇṇanā)中，“对此无父母者(nimmātāpitaro)，击之无罚”一句，此处的nimmātāpitaro因属复合词领域，在si语尾前，u获得了ār的替换，其后si变为o，因此该词依原始形式是u词干。依其派生形式，则如“人(puriso)”、“蛇(urago)”等词一样是o结尾。此处的复合词分析(viggaha)为：“母与父为父母(mātāpitaro)，其无父母者，是为无父母者(nimmātāpitaro)”。因为依原始形式，当nimmātāpitu之后接si语尾时，u发生ār的替换。然而，在某些《法句经义注》的本子中可见“ayaṃ nimmātāpitiko”的读法，我们认为这是那些认为“ayaṃ nimmātāpitaro”不妥的人所改，但该义注原文并无不妥。因为它与《大隧道本生义注》(Umaṅgajātaka-aṭṭhakathā)中“ekapitaro”一词在si语尾前发生ār替换的用法相符。诚然如此—— ‘‘ยถาปิ [Pg.187] นิยโก ภาตา,สอุทริโย เอกมาตุโก; เอวํ ปญฺจาลจนฺโท เต,ทยิตพฺโพ รเถสภา’’ติ “犹如亲兄弟，同出一母胎；车主中之雄，当怜般遮罗(Pañcāla)之月。” อิมิสฺสา ปาฬิยา อตฺถํ สํวณฺเณนฺเตหิ ปาฬินยญฺญูหิ ครูหิ ‘‘นิยโกติ อชฺฌตฺติโก เอกปิตโร เอกมาตุยา ชาโต’’ติ สิมฺหิ อาราเทสปโยครจนา กตา. น เกวลญฺจ สิมฺหิ อาราเทเส ปุลฺลิงฺคปฺปโยโคเยวมฺเหหิ ทิฏฺโฐ, อถ โข อิตฺถิลิงฺคปฺปโยโคปิ สาสเน ทิฏฺโฐ. ตถา หิ วินยปิฏเก จูฬวคฺเค ‘‘อสฺสมณี โหติ อสกฺยธีตรา’’ติ ปทํ ทิสฺสติ. อยํ ปเนตฺถ สมาสวิคฺคโห ‘‘สกฺยกุเล อุปฺปนฺนตฺตา สกฺยสฺส ภควโต ธีตา สกฺยธีตรา, น สกฺยธีตรา อสกฺยธีตรา’’ติ. อิธาปิ สิมฺหิ ปเร อุการสฺส อาราเทโส กโต, อิตฺถิลิงฺคภาวสฺส อิจฺฉิตตฺตา อาปจฺจโย, ตโต สิโลโป จ ทฏฺฐพฺโพ. เอวํ สมาสปทตฺเต สตฺถุ ปิตุ กตฺตุสทฺทานํ นามิกปทมาลายํ วุตฺตรูปโต โกจิ โกจิ รูปวิเสโส ทิสฺสติ. อญฺเญสมฺปิ รูปวิเสโส นยญฺญุนา มคฺคิตพฺโพ สุตฺตนฺเตสุ. โก หิ นาม สมตฺโถ นิสฺเสสโต พุทฺธวจนสาคเร สํกิณฺณานิ วิจิตฺรานิ ปณฺฑิตชนานํ หทยวิมฺหาปนกรานิ ปทรูปรตนานิ สมุทฺธริตฺวา ทสฺเสตุํ, ตสฺมา อมฺเหหิ อปฺปมตฺตกานิเยว ทสฺสิตานิ. 在释义(vaṇṇanā)此巴利文时，精通巴利语法的诸师说：“niyako（亲的）指内在的，ekapitaro指由同一父亲、同一母亲所生”，他们作了在si语尾前发生ār替换的用法构词。我们不仅见到在si语尾前发生ār替换的阳性用法，在教法中也见到阴性的用法。诚然，在《律藏·小品》(Cūḷavagga)中可见“非沙门尼，非释迦女(asakyadhītarā)”一词。此处的复合词分析为：“因生于释迦族，是释迦世尊(Bhagavā)之女，故为释迦女；非释迦女者，是为非释迦女。”此处也是在si语尾前，u发生了ār的替换，并且因为意欲表达阴性，加上了ā后缀，其后si语尾被省略，应如是见。如此，在复合词中，导师(satthu)、父(pitu)、作者(kattu)等词，可见到一些与名词变格表(nāmikapadamālā)中说过的形态不同的特殊形态。其他的特殊形态，应由精通语法者在诸经中探寻。有谁能够将佛语之海中散布的、令智者心生惊叹的、种种奇特的词形珍宝，毫无遗漏地全部取出展示呢？因此，我们仅展示了极少的一部分。 อทนฺธชาติโก วิญฺญุ-ชาติโก สตตํ อิธ; โยคํ กโรติ เจ สตฺถุ, ปาฬิยํ โส น กงฺขติ. 生来贤智不迟钝，于此世间常精勤；若于导师(satthu)处修习，于圣典中无疑惑。 เย ปนิธ อมฺเหหิ ‘‘สตฺถา, อภิภวิตา, วตฺตา, กตฺตา’’ทโย สทฺทา ปกาสิตา, เตสุ เกจิ อุปโยควจเนน สทฺธึ นิจฺจํ วตฺตนฺติ ‘‘ปุจฺฉิตา, โอกฺกมิตา’’อิจฺจาทโย. ตถา หิ ‘‘อภิชานาสิ [Pg.188] โน ตฺวํ มหาราช อิมํ ปญฺหํ อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา. นิทฺทํ โอกฺกมิตา’’ติอาทิปโยคา พหู ทิสฺสนฺติ. เกจิ สามิวจเนน สทฺธึ นิจฺจํ วตฺตนฺติ ‘‘อภิภวิตา, วตฺตา’’อิจฺจาทโย. ตถา หิ ‘‘ปจฺจามิตฺตานํ อภิภวิตา, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. อมตสฺส ทาตา. ปริสฺสยานํ สหิตา. อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส, อุปฺปาเทตา นรุตฺตโม’’ติอาทิปโยคา พหู ทิสฺสนฺติ. เกจิ ปน อุปโยควจเนนปิ สทฺธึ เนว วตฺตนฺติ นิโยคา ปญฺญตฺติยํ ปวตฺตนโต. ตํ ยถา? ‘‘สตฺถา, ปิตา, ภาตา, นตฺตา’’อิจฺจาทโย. เอตฺถ ปน ‘‘อุปโยควจเนน สทฺธึ นิจฺจํ วตฺตนฺตี’’ติอาทิวจนํ กมฺมภูตํ อตฺถํ สนฺธาย กตนฺติ เวทิตพฺพํ. 我们于此所阐明的“导师(satthā)、征服者(abhibhavitā)、说者(vattā)、作者(kattā)”等词，其中一些总是与受事语(upayogavacana，即宾格)连用，如“询问者(pucchitā)、进入者(okkamitā)”等。诚然，可见诸多用例，如：“大王(mahārāja)，你可曾记得作为询问者，向其他沙门、婆罗门询问此问题？”、“进入睡眠者”。另一些总是与所有格(sāmivacana，即属格)连用，如“征服者、说者”等。诚然，可见诸多用例，如：“敌人的征服者”、“众人成为他的言说者”、“不死(amatassa，甘露)的布施者”、“危难的忍受者”、“无上之人(naruttamo)，是未生起之道的生起者”。但还有一些词，因其用于指令或概念(paññatti)，故从不与受事语连用。例如：“导师、父亲(pitā)、兄弟(bhātā)、孙子(nattā)”等。于此，当知“总是与受事语连用”等语，是针对作为业(kamma，宾语)的意义而说。 เอวํ อุการนฺตตาปกติกานํ อาการนฺตปทานํ ปวตฺตึ วิทิตฺวา สทฺเทสุ อตฺเถสุ จ โกสลฺลมิจฺฉนฺเตหิ ปุน ลิงฺคอนฺตวเสน ‘‘สตฺถา, สตฺโถ, สตฺถ’’นฺติ ติกํ กตฺวา ปทานมตฺโถ จ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา จ ปทานํ สทิสาสทิสตา จ ววตฺถเปตพฺพา. ตตฺร หิ ‘‘สตฺถา’’ติ อิทํ ปฐมํ อุการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉา อาการนฺตภูตํ ปุลฺลิงฺคํ, ‘‘สตฺโถ’’ติ อิทํ ปฐมํ อการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉา โอการนฺตภูตํ ปุลฺลิงฺคํ, ‘‘สตฺถ’’นฺติทํ ปน ปฐมํ อการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉา นิคฺคหีตนฺตภูตํ นปุํสกลิงฺคํ. ตตฺร สตฺถาติ สเทวกํ โลกํ สาสติ อนุสาสตีติ สตฺถา, โก โส? ภควา. สตฺโถติ สห อตฺเถนาติ สตฺโถ, ภณฺฑมูลํ คเหตฺวา วาณิชฺชาย เทสนฺตรํ คโต ชนสมูโห. สตฺถนฺติ สาสติ อาจิกฺขติ อตฺเถ เอเตนาติ สตฺถํ, พฺยากรณาทิคนฺโถ, อถ วา สสติ หึสติ สตฺเต เอเตนาติ สตฺถํ, อสิอาทิ. ‘‘สตฺถา, สตฺถา, สตฺถาโร. สตฺถารํ, สตฺถาโร’’ติ ปุเร วิย [Pg.189] ปทมาลา. ‘‘สตฺโถ, สตฺถา. สตฺถํ, สตฺเถ’’ติ ปุริสนเยน ปทมาลา. ‘‘สตฺถํ, สตฺถานิ, สตฺถา. สตฺถํ, สตฺถานิ, สตฺเถ’’ติ นปุํสเก วตฺตมาน จิตฺตนเยน ปทมาลา โยเชตพฺพา. เอวํ ติธา ภินฺนาสุ นามิกปทมาลาสุ ปทานํ สทิสาสทิสตา ววตฺถเปตพฺพา. 如是了知原形为u结尾、后变为ā结尾的名词演变后，希望精通词语和意义者，应当再依据词性与词尾，将“导师(satthā)”、“商队(sattho)”、“论典或武器(satthaṃ)”这三者加以区分，并确定其词义、原形、名词格变化以及词语间的异同。其中，“satthā”一词，原形为u结尾，后变为ā结尾的阳性词；“sattho”一词，原形为a结尾，后变为o结尾的阳性词；而“satthaṃ”一词，原形为a结尾，后变为以鼻音(niggahīta)结尾的中性词。其词义分别为：“satthā”——教导、训诫包括天神在内的世间，故为导师。他是谁？是世尊。“sattho”——与财货(attha)同行，故为商队，即携带商品(bhaṇḍamūla)前往他国贸易的众人团体。“satthaṃ”——以此教导、解说义理，故为论典，如文法(byākaraṇa)等论著；或以此伤害有情，故为武器，如刀剑等。“Satthā, satthā, satthāro. Satthāraṃ, satthāro”——其格变化如前所述。“Sattho, satthā. Satthaṃ, satthe”——其格变化依“男人(purisa)”的范例。“Satthaṃ, satthāni, satthā. Satthaṃ, satthāni, satthe”——其格变化应依中性词“心(citta)”的范例来组合。如是，于此三种不同的名词格变化中，词语的异同应当被确定。 สตฺถา ติฏฺฐติ สพฺพญฺญู, สตฺถา ยนฺติ ธนตฺถิกา; สตฺถา อเปติ ปุริโส, โภนฺโต สตฺถา ททาถ สํ. 全知导师(satthā)安住于此，求财商队(satthā)远行而去；男子持刃(satthā)已离去，诸位，请布施导师(satthā)吧。 เอวํ สุติสามญฺญวเสน สทิสตา ภวติ. 如是，由于发音的相同，便产生了相似性。 สตฺถํ ยํ ติขิณํ เตน, สตฺโถ กตฺวาน กปฺปิยํ; ผลํ สตฺถุสฺส ปาทาสิ, สตฺถา ตํ ปริภุญฺชติ. 商主(sattho)以锋利之刃(satthaṃ)，备妥净果；献予导师(satthussa)，导师(satthā)享用之。 เอวํ อสุติสามญฺญวเสน อสทิสตา ภวติ, ตถา ลิงฺคอนฺตวเสน. ‘‘เจตา เจโต’’ติ จ ‘‘ตาตา ตาโต’’ติ จ ทุกํ กตฺวา ปทานมตฺโถ จ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา จ ปทานํ สทิสาสทิสตา จ ววตฺถเปตพฺพา. 如是，由于发音不相同，便产生了不相似性，同样地，也因词性与词尾的不同而产生。对于“建造者(cetā)”和“心(ceto)”，以及“保护者(tātā)”和“父亲(tāto)”这两对词，应当确定其词义、原形的名词格变化以及词语间的异同。 ตตฺร หิ ‘‘เจตา’’ติ ปฐมํ อุการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉา อาการนฺตภูตํ ปุลฺลิงฺคํ, ตถา ‘‘ตาตา’’ติ ปทมฺปิ. ‘‘เจโต’’ติ อิทํ ปน ปฐมํ อการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉา โอการนฺตภูตํ ปุลฺลิงฺคํ, ตถา ‘‘ตาโต’’ติ ปทมฺปิ. ตตฺร เจตาติ จิโนติ ราสึ กโรตีติ เจตา, ปาการจินนโก ปุคฺคโล, อิฏฺฐกวฑฺฒกีติ อตฺโถ. เจโตติ จิตฺตํ, เอวํนามโก วา ลุทฺโท. เอตฺถ จ จิตฺตํ ‘‘เจตยติ จินฺเตตี’’ติ อตฺถวเสน เจโต, ลุทฺโท ปน ปณฺณตฺติวเสน. ตาตาติ ตายตีติ ตาตา. ‘‘อฆสฺส ตาตา หิตสฺส วิธาตา’’ติสฺส ปโยโค. ‘‘ตาโต’’ติ เอตฺถาปิ ตายตีติ ตาโต, ปุตฺตานํ ปิตูสุ, ปิตรานํ ปุตฺเตสุ, อญฺเญสญฺจ อญฺเญสุ ปิยปุคฺคเลสุ วตฺตพฺพโวหาโร [Pg.190] เอโส. ‘‘โส นูน กปโณ ตาโต, จิรํ รุจฺจติ อสฺสเม. กิจฺเฉนาธิคตา โภคา, เต ตาโต วิธมํ ธมํ. เอหิ ตาตา’’ติอาทีสุ จสฺส ปโยโค เวทิตพฺโพ. ‘‘เจตา, เจตา, เจตาโร. เจตารํ, เจตาโร’’ติ สตฺถุนเยน ปทมาลา. ‘‘เจโต, เจตา. เจตํ, เจเต. เจตสา, เจเตนา’’ติ มโนคณนเยน เญยฺยา. อยํ จิตฺตวาจกสฺส เจตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. ‘‘เจโต, เจตา. เจตํ, เจเต. เจเตนา’’ติ ปุริสนเยน เญยฺยา. อยํ ปณฺณตฺติวาจกสฺส เจตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. ‘‘ตาตา, ตาตา, ตาตาโร. ตาตาร’’นฺติ สตฺถุนเยน เญยฺยา. ‘‘ตาโต, ตาตา, ตาต’’นฺติ ปุริสนเยน เญยฺยา. เอวมิมาสุปิ นามิกปทมาลาสุ ปทานํ สทิสาสทิสตา ววตฺถเปตพฺพา, ตถา ลิงฺคอนฺตวเสน ‘‘ญาตา, ญาโต, ญาตํ, ญาตา’’ติ จตุกฺกํ กตฺวา ปทานมตฺโถ จ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา จ ปทานํ สทิสาสทิสตา จ ววตฺถเปตพฺพา. 于此，“建造者(cetā)”一词，原形为u结尾，后变为ā结尾的阳性词，“保护者(tātā)”一词也是如此。而“心(ceto)”一词，原形为a结尾，后变为o结尾的阳性词，“父亲(tāto)”一词也是如此。其中，cetā是“堆积、累积(cinoti rāsiṃ karoti)”，故为建造者，意即砌砖工(iṭṭhakavaḍḍhakī)。ceto是指“心(cittaṃ)”，或指名为“ceto”的猎人(luddo)。于此，作为心，是因“思量、思考(cetayati cinteti)”之义而为ceto；而作为猎人，则是约定俗成的名称。tātā是“保护(tāyati)”，故为保护者。如用例：“苦难的保护者，利益的创造者”。“tāto”于此亦是“保护”之义，这是儿子对父亲、父亲对儿子，以及其他人对亲爱之人的称呼。其用法可见于“那可怜的父亲(tāto)，长久喜爱住于净修林。辛苦获得的财富，父亲啊，你却肆意挥霍。来吧，亲爱的(tātā)！”等句。“cetā, cetā, cetāro. Cetāraṃ, cetāro”，其格变化依“导师(satthu)”的范例。“ceto, cetā. Cetaṃ, cete. Cetasā, cetenā”，当知其格变化依“意(manas)”组的范例。这是表示“心”的ceto一词的名词格变化。“ceto, cetā. Cetaṃ, cete. Cetenā”，当知其格变化依“男人(purisa)”的范例。这是表示约定俗成的ceto（猎人）一词的名词格变化。“tātā, tātā, tātāro. Tātāraṃ”，当知其格变化依“导师”的范例。“tāto, tātā, tāta”，当知其格变化依“男人”的范例。如是，于这些名词格变化中，亦当确定词语间的异同。同样，依据词性与词尾，对于“知者(ñātā)、已知(ñāto)、已知(ñātaṃ)、亲属(ñātā)”这四者，亦当确定其词义、原形的名词格变化以及词语间的异同。 ตตฺร หิ ‘‘ญาตา’’ติ อิทํ ปฐมํ อุการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉา อาการนฺตภูตํ ปุลฺลิงฺคํ. ‘‘ญาโต ญาต’’นฺติ อิมานิ ยถากฺกมํ ปฐมํ อการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺโฉการนฺตนิคฺคหีตนฺตภูตานิ วาจฺจลิงฺเคสุ ปุนฺนปุํสกลิงฺคานิ. ตถา หิ ‘‘ญาโต อตฺโถ สุขาวโห. ญาตเมตํ กุรงฺคสฺสา’’ติ เนสํ ปโยคา ทิสฺสนฺติ. ‘‘ญาตา’’ติ อิทํ ปน ปฐมํ อาการนฺตตาปกติยํ ฐตฺวา ปจฺฉาปิ อาการนฺตภูตํ วาจฺจลิงฺเคสุ อิตฺถิลิงฺคํ. ตถา หิ ‘‘เอสา อิตฺถิมยา ญาตา’’ติ ปโยโค. ตตฺร ปุลฺลิงฺคปกฺเข ‘‘ชานาตีติ ญาตา’’ติ กตฺตุการกวตฺตมานกาลวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. อิตฺถิลิงฺคาทิปกฺเข ‘‘ญายิตฺถาติ ญาตา ญาโต [Pg.191] ญาต’’นฺติ กมฺมการกาตีตกาลวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. เอส นโย อญฺญตฺถาปิ ยถาสมฺภวํ ทฏฺฐพฺโพ. ‘‘ญาตา, ญาตา, ญาตาโร. ญาตาร’’นฺติ สตฺถุนเยน เญยฺยา. ‘‘ญาโต, ญาตา. ญาต’’นฺติ ปุริสนเยน เญยฺยา. ‘‘ญาตํ, ญาตานิ, ญาตา. ญาตํ, ญาตานิ, ญาเต’’ติ วกฺขมานจิตฺตนเยน เญยฺยา. ‘‘ญาตา, ญาตา, ญาตาโย. ญาตํ, ญาตา, ญาตาโย’’ติ วกฺขมานกญฺญานเยน เญยฺยา. เอวมิมาสุปิ นามิกปทมาลาสุ ปทานํ สทิสาสทิสตา ววตฺถเปตพฺพา. อญฺเญสุปิ ฐาเนสุ ยถารหํ อิมินา นเยน สทิสาสทิสตา อุปปริกฺขิตพฺพา. วตฺตา ธาตา คนฺตาทีนมฺปิ ‘‘วทตีติ วตฺตา, ธาเรตีติ ธาตา, คจฺฉตีติ คนฺตา’’ติอาทินา ยถาสมฺภวํ นิพฺพจนานิ เญยฺยานิ. 于此，“ñātā”(知者)一词，原形为u结尾(jñātṛ)，后变为ā结尾的阳性词。“ñāto”和“ñātaṃ”(所知)，则原形为a结尾(jñāta)，后分别变为o结尾和以鼻音结尾，其在形容词性中分别为阳性和中性。如可见其用法：“ñāto attho sukhāvaho”(已知的义理带来安乐)，“ñātametaṃ kuraṅgassā”(此事已为鹿所知)。而“ñātā”(阴性)一词，原形为ā结尾，后仍为ā结尾，其在形容词性中为阴性。如其用法：“esā itthimayā ñātā”(此女为我所知)。其中，在阳性词的情况下，“jānātīti ñātā”(他知道，故为知者)，应从能作者、现在时的意义来理解。在阴性等词的情况下，“ñāyitthāti ñātā ñāto ñātaṃ”(其被知道，故为所知)，应从所作者、过去时的意义来理解。此理路在其他地方亦当视情况而知。“Ñātā, ñātā, ñātāro. Ñātāraṃ”，当知其格变化依“导师”(satthu)的范例。“Ñāto, ñātā. Ñātaṃ”，当知其格变化依“男人”(purisa)的范例。“Ñātaṃ, ñātāni, ñātā. Ñātaṃ, ñātāni, ñāte”，当知其格变化依下文将述的“心”(citta)的范例。“Ñātā, ñātā, ñātāyo. Ñātaṃ, ñātā, ñātāyo”，当知其格变化依下文将述的“少女”(kaññā)的范例。如是，于这些名词格变化中，亦当确定词语间的异同。在其他地方，亦当依此理路审查其异同。对于“vattā”(说者)、“dhātā”(持者)、“gantā”(去者)等词，亦当知其构成如“vadatīti vattā”(他说，故为说者)、“dhāretīti dhātā”(他持，故为持者)、“gacchatīti gantā”(他去，故为去者)等，视情况而定。 ยํ ปเนตฺถ อมฺเหหิ ปกิณฺณกวจนํ กถิตํ, ตํ ‘‘อฏฺฐาเน อิทํ กถิต’’นฺติ น วตฺตพฺพํ. ยสฺมา อยํ สทฺทนีติ นาม สทฺทานมตฺถานญฺจ ยุตฺตายุตฺติปกาสนตฺถํ กตารมฺภตฺตา นานปฺปกาเรน สพฺพํ มาคธโวหารํ สงฺโขเภตฺวา กถิตาเยว โสภติ, น อิตรถา, ตสฺมา นานปฺปเภเทน วตฺตุมิจฺฉาย สมฺภวโต ‘‘อฏฺฐาเน อิทํ กถิต’’นฺติ น วตฺตพฺพํ. นานาอุปาเยหิ วิญฺญูนํ ญาปนตฺถํ กตารมฺภตฺตา จ ปน ปุนรุตฺติโทโสเปตฺถ น จินฺเตตพฺโพ, อญฺญทตฺถุ สทฺธาสมฺปนฺเนหิ กุลปุตฺเตหิ อยํ สทฺทนีติ ปิฏกตฺตโยปการาย สกฺกจฺจํ ปริยาปุณิตพฺพา. 于此，凡由我们所说的杂项说明，不应被说成是“在不当之处宣说”。因为这部名为《语法论》(Saddanīti)的著作，其著述旨在阐明词语和意义的正误，故唯有通过各种方式，遍览考究所有摩揭陀语(Māgadha)的用法而加以解说，方能圆满，舍此则不然。是故，因希望以各种不同方式解说，故不应说“此为不当之处说”。再者，其著述旨在以各种方便令智者了知，故亦不应于此考虑重复之过。反之，具信的良家子(kulaputta)应当为了利益三藏而认真研习这部《语法论》。 อิติ อภิภวิตาปทสทิสานิ วตฺตา, ธาตา, คนฺตาทีนิ ปทานิ ทสฺสิตานิ. อิทานิ อตํสทิสานิ ทสฺเสสฺสาม. เสยฺยถิทํ – 如是，已展示了与“abhibhavitā”(征服者)一词相似的“vattā”(说者)、“dhātā”(持者)、“gantā”(去者)等词。现在我们将展示与“ataṃ”相似的词。如下所示—— คุณวา คณวา เจว, พลวา ยสวา ตถา; ธนวา สุตวา วิทฺวา, ธุตวา กตวาปิ จ. 具德者、具众者，以及具力者、具名望者；具财者、多闻者、智者(vidvā)，以及修头陀者、已办者。 หิตวา [Pg.192] ภควา เจว, ธิตวา ถามวา ตถา; ยตวา จาควา จาถ, หิมวิจฺจาทโย รวา. 有益者与世尊(bhagavā)，以及具毅力者、具强力者；有制者与舍施者，以及雪山(Himavā)等词语。 ปุนฺนปุํสกลิงฺเคหิ, อการนฺเตหิ ปายโต; วนฺตุสทฺโท ปโร โหติ, ตทนฺตา คุณวาทโย. 后缀-vantu大多接在以a结尾的阳性与中性词之后；以其结尾的有“guṇavā”等词。 สญฺญาวา รสฺมิวา เจว, มสฺสุวา จ ยสสฺสิวา; อิจฺจาทิทสฺสนาเปโส, อาการิวณฺณุการโต; อิตฺถิลิงฺคาทีสุ โหติ, กตฺถจีติ ปกาสเย. 从“saññāvā”(有想者)、“rasmivā”(有光者)、“massuvā”(有须者)及“yasassivā”(有名望者)等范例可见，应当说明，此后缀在某些情况下亦可接在以ā、i、u结尾的词以及阴性词等之后。 สติมา คติมา อตฺถ-ทสฺสิมา ธิติมา ตถา; มุติมา มติมา เจว, ชุติมา หิริมาปิ จ. 具念者、具趣者、见义者，以及具毅力者；具智者、具慧者，以及具光辉者、有惭者。 ถุติมา รติมา เจว, ยติมา พลิมา ตถา; กสิมา สุจิมา ธีมา, รุจิมา จกฺขุมาปิ จ. 受赞者、具喜者，以及有制者、具力者；有耕者、清净者、智慧者，以及具光辉者、有眼者。 พนฺธุมา เหตุมา’ยสฺมา, เกตุมา ราหุมา ตถา; ขาณุมา ภาณุมา โคมา, วิชฺชุมา วสุมาทโย. 有亲族者、有因者、具寿者(āyasmā)，以及有旗者、有罗睺者；有树桩者、有光辉者、有牛者，以及有电光者、有财富者等。 ปาปิมา ปุตฺติมา เจว, จนฺทิมิจฺจาทโยปิ จ; อตํสทิสสทฺทาติ, วิญฺญาตพฺพา วิภาวินา. 有恶者、有子者，以及月亮(candimā)等词，智者当知，这些都是与“ataṃ”相似的词。 อิวณฺณุกาโรกาเรหิ, มนฺตุสทฺโท ปโร ภเว; อาการนฺตา จิการนฺตา, อิมนฺตูติ วิภาวเย. 在i音、u音、o音之后，应接-mantu后缀；在以ā、i结尾的词之后，当知接-imantu后缀。 คุณวา, คุณวา, คุณวนฺโต. คุณวนฺตํ, คุณวนฺเต. คุณวตา, คุณวนฺเตน, คุณวนฺเตหิ, คุณวนฺเตภิ. คุณวโต, คุณวนฺตสฺส, คุณวตํ, คุณวนฺตานํ. คุณวตา, คุณวนฺตา, คุณวนฺตสฺมา, คุณวนฺตมฺหา, คุณวนฺเตหิ, คุณวนฺเตภิ. คุณวโต, คุณวนฺตสฺส, คุณวตํ, คุณวนฺตานํ. คุณวติ, คุณวนฺเต, คุณวนฺตสฺมึ, คุณวนฺตมฺหิ, คุณวนฺเตสุ. โภ คุณวา, ภวนฺโต คุณวา, โภนฺโต คุณวนฺโต. 有德者，有德者，诸有德者。有德者，诸有德者。以有德者，以有德者；以诸有德者，以诸有德者。为有德者，为有德者；为诸有德者，为诸有德者。从有德者，从有德者，从有德者，从有德者；从诸有德者，从诸有德者。有德者的，有德者的；诸有德者的，诸有德者的。于有德者，于有德者，于有德者，于有德者；于诸有德者。喂，有德者！诸位有德者！喂，诸有德者！ เอตฺถ [Pg.193] ปน ‘‘เอถ ตุมฺเห อาวุโส สีลวาโหถา’’ติ จ, 然而，在此有：“来，贤友(āvuso)们，你们当成为有德行者”，以及， ‘‘พลวนฺโต ทุพฺพลา โหนฺติ, ถามวนฺโตปิ หายเร; จกฺขุมา อนฺธิกา โหนฺติ, มาตุคามวสํ คตา’’ติ จ “强者变为弱者，力士亦衰退；具眼者变为盲人，落入女人的掌控。” ปาฬิยํ ‘‘สีลวา, จกฺขุมา’’ติ ปฐมาพหุวจนสฺส ทสฺสนโต ‘‘คุณวา’’ติ ปจฺจตฺตาลปนฏฺฐาเน พหุวจนํ วุตฺตํ. ‘‘คุณวา สติมา’’ติอาทีสุปิ เอเสว นโย. จูฬนิรุตฺติยมฺปิ หิ ‘‘คุณวา’’ติ ปจฺจตฺตาลปนพหุวจนานิ อาคตานิ, นิรุตฺติปิฏเก ปจฺจตฺเตกวจนภาเวเนว อาคตํ, จูฬนิรุตฺติยํ ปน นิรุตฺติปิฏเก จ ‘‘โภ คุณว’’อิติ รสฺสวเสน อาลปเนกวจนํ อาคตํ. มยํ ปน ‘‘ตคฺฆ ภควา โพชฺฌงฺคา. กถํ นุ ภควา ตุยฺหํ สาวโก สาสเน รโต’’ติเอวมาทีสุ อเนกสเตสุ ปาเฐสุ ‘‘ภควา’’อิติ อาลปเนกวจนสฺส ทีฆภาวทสฺสนโต วนฺตุปจฺจยฏฺฐาเน ‘‘โภ คุณวา’’อิจฺจาทิ ทีฆวเสน วจนํ ยุตฺตตรํ วิย มญฺญาม, มนฺตุปจฺจยฏฺฐาเน ปน อิมนฺตุปจฺจยฏฺฐาเน จ ‘‘สพฺพเวรภยาตีต, ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม. เอวํ ชานาหิ ปาปิม’’อิจฺจาทีสุ ปาฬิปเทเสสุ ‘‘จกฺขุม’’อิจฺจาทิอาลปเนกวจนสฺส รสฺสภาวทสฺสนโต ‘‘โภ สติม, โภ คติม’’อิจฺจาทิ รสฺสวเสน วจนํ ยุตฺตตรํ วิย มญฺญาม, อถ วา มหาปรินิพฺพานสุตฺตฏฺฐกถายํ ‘‘อายสฺมา ติสฺส’’ อิติทีฆวเสน วุตฺตาลปเนกวจนสฺส ทสฺสนโต ‘‘ภควา, อายสฺมา’’ อิติทีฆวเสน วุตฺตปทมตฺตํ ฐเปตฺวา วนฺตุปจฺจยฏฺฐาเนปิ มนฺตุปจฺจยนโย เนตพฺโพ, มนฺตุปจฺจยฏฺฐาเนปิ วนฺตุปจฺจยนโย เนตพฺโพ. ตถา หิ กจฺจายนาทีสุ ‘‘โภ คุณวํ, โภ คุณว, โภ คุณวา’’อิติ นิคฺคหีตรสฺสทีฆวเสน ตีณิ อาลปเนกวจนานิ วุตฺตานิ, อิมินา ‘‘โภ สติมํ, โภ สติม, โภ สติมา’’ติ เอวมาทินโยปิ ทสฺสิโต[Pg.194]. ปฐมาพหุวจนฏฺฐาเน ปน ‘‘คุณวนฺโต, คุณวนฺตา, คุณวนฺตี’’ติ ตีณิ ปทานิ วุตฺตานิ, อิมินาปิ ‘‘สติมนฺโต, สติมนฺตา, สติมนฺตี’’ติ เอวมาทินโยปิ ทสฺสิโต. เตสุ ‘‘โภ คุณวํ โภ สติมํ, คุณวนฺตา, คุณวนฺตี’’ติ อิมานิ ปทานิ เอวํคติกานิ จ อญฺญานิ ปทานิ ปาฬิยํ อปฺปสิทฺธานิ ยถา ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติ ปทํ ปสิทฺธํ, ตสฺมา ยํ จูฬนิรุตฺติยํ วุตฺตํ, ยญฺจ นิรุตฺติปิฏเก, ยญฺจ กจฺจายนาทีสุ, ตํ สพฺพํ ปาฬิยา อฏฺฐกถาหิ จ สทฺธึ ยถา น วิรุชฺฌติ, คงฺโคทเกน ยมุโนทกํ วิย อญฺญทตฺถุ สํสนฺทติ สเมติ, ตถา คเหตพฺพํ. 在巴利文中，从“sīlavā”(具戒者)、“cakkhumā”(具眼者)作为第一格复数出现可见，“guṇavā”(具德者)在主格与呼格位上也被说成是复数。“guṇavā satimā”(具德者、具念者)等词也是同样的道理。在《小义释》(Cūḷanirutti)中，“guṇavā”等词也作为主格与呼格复数出现，而在《义释藏》(Niruttipiṭaka)中则仅作为主格单数出现。在《小义释》和《义释藏》中，“bho guṇava”(喂，具德者)等以短音形式作为呼格单数出现。然而我们认为，在“诚然，世尊(Bhagavā)，此乃觉支。世尊，您的弟子如何乐于教法？”等无数经文中，由于“bhagavā”这一呼格单数显示为长音，所以在以-vant后缀结尾的词位上，“bho guṇavā”等词以长音形式出现更为妥当；而在以-mant和-imant后缀结尾的词位上，如“已超越一切怨敌与怖畏者，我礼敬您的双足，具眼者！”、“恶魔，你当如是知！”等巴利文段落中，由于“cakkhuma”等呼格单数显示为短音，所以“bho satima”(喂，具念者)、“bho gatima”(喂，具慧者)等词以短音形式出现更为适宜。或者，如《大般涅槃经义注》(Mahāparinibbānasuttaṭṭhakathā)中“具寿(āyasmā)帝沙”这一长音呼格单数所示，除了“世尊”、“具寿”等长音词外，以-vant后缀结尾的词和以-mant后缀结尾的词的呼格规则可以互通。因为在迦旃延(Kaccāyana)等语法书中，“bho guṇavaṃ, bho guṇava, bho guṇavā”是随韵、短音、长音这三种呼格单数形式，这也显示了“bho satimaṃ, bho satima, bho satimā”等词的规则。第一格复数则有“guṇavanto, guṇavantā, guṇavantī”三种形式，这也显示了“satimanto, satimantā, satimantī”等词的规则。其中“bho guṇavaṃ bho satimaṃ, guṇavantā, guṇavantī”等词及类似变体在巴利圣典中是确立的，正如“诸位具寿”(āyasmantā)一词的通行。因此，《小义释》所记载的、《义释藏》所说的、以及迦旃延等语法书所确立的，都应以不与巴利圣典及其义注(aṭṭhakathā)相矛盾的方式来理解，就像恒河水与亚穆纳(Yamunā)河水交融无碍一般。 อปิเจตฺถ อยมฺปิ วิเสโส คเหตพฺโพ. ตํ ยถา? ‘‘ตุยฺหํ ธีตา มหาวีร, ปญฺญวนฺต ชุตินฺธรา’’ติ ปาฬิยํ ‘‘ปญฺญวนฺต’’อิติ อาลปเนกวจนสฺส ทสฺสนโต. 这里还有一点区别需要注意。那是什么呢？在“大英雄(Mahāvīra)啊，具慧者啊，您的女儿光辉闪耀”这句巴利文中，从“paññavanta”作为呼格单数出现可见。 ‘‘สพฺพา กิเรวํ ปรินิฏฺฐิตานิ,ยสสฺสิ นํ ปญฺญวนฺตํ วิสยฺห; ยโส จ ลทฺธา ปุริมํ อุฬารํ,นปฺปชฺชเห วณฺณพลํ ปุราณ’’นฺติ. “万事于此皆已终(pariniṭṭhitāni)，名称赫赫胜智人；既获往昔无上誉，莫弃旧时色与力。” อิมิสฺสา ชาตกปาฬิยา อฏฺฐกถายํ ‘‘ปญฺญวนฺต’’อิติ อาลปเนกวจนสฺส ทสฺสนโต จ ‘‘โภ คุณวนฺต, โภ คุณวนฺตา, โภ สติมนฺต, โภ สติมนฺตา’’ติอาทีนิปิ อาลปเนกวจนานิ อวสฺสมิจฺฉิตพฺพานิ. ตถา หิ ติสฺสํ ปาฬิยํ ‘‘ยสสฺสิ ปญฺญวนฺต’’ อิจฺจาลปนวจนํ อฏฺฐกถาจริยา อิจฺฉนฺติ. นนฺติ หิ ปทปูรเณ นิปาตมตฺตํ. ปญฺญวนฺตนฺติ ปน ฉนฺทานุรกฺขณตฺถํ อนุสาราคมํ กตฺวา วุตฺตํ. เอวํ ปาวจเน วนฺตุปจฺจยาทิสหิตานํ สทฺทานํ ‘‘ภควา, อายสฺมา, ปญฺญวนฺต, จกฺขุม, ปาปิม’’อิติทสฺสิตนเยน อาลปนปฺปวตฺติ เวทิตพฺพา. เอตฺถ จ ‘‘คงฺคาภาคีรถี นาม, หิมวนฺตา ปภาวิตา’’ติ จ ‘‘กุโต อาคตตฺถ ภนฺเตติ, หิมวนฺตา มหาราชา’’ติ จ ทสฺสนโต [Pg.195] ‘‘คุณวนฺตา’’ติ ปญฺจมิยา เอกวจนํ กถิตํ. ยถา คุณวนฺตุ สทฺทสฺส นามิกปทมาลา โยชิตา, เอวํ ธนวนฺตุพลวนฺตาทีนํ สติมนฺตุ คติมนฺตาทีนญฺจ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. 在这部《本生》(Jātaka)巴利圣典的义注中，从“paññavanta”(具慧者)是呼格单数可见，“bho guṇavanta, bho guṇavantā, bho satimanta, bho satimantā”等也必须被接受为呼格单数。诚然，在该巴利经典中，义注师们接受“yasassi paññavanta”(具名闻者、具慧者)为呼格。而“naṃ”只是一个用于填补音节的虚词。“paññavantaṃ”则是为了保持韵律而加入了随韵(anusāra)而说的。如是，在圣教中，对于带有-vant等后缀的词，其呼格的用法应通过“世尊”、“具寿”、“paññavanta”、“cakkhuma”、“pāpima”等范例来了解。在此，由“名为跋吉罗替(Bhāgīrathī)的恒河，从雪山(Himavanta)流出”以及“贤者，您从何处来？大王，从雪山。”可见，“guṇavantā”被说成是从格单数。正如“guṇavantu”(具德者)一词有名词格的变化，同样地，“dhanavantu”(具财者)、“balavantu”(具力者)等词，以及“satimantu”(具念者)、“gatimantu”(具慧者)等词，也应有名词格的变化。 อิทานิ วิทฺวาทิปทานํ คุณวาปเทน สมานคติกตฺตมฺปิ โสตูนํ ปโยเคสุ สมฺโมหาปคมตฺถํ เอกเทสโต นิพฺพจนาทีหิ สทฺธึ วิทฺวนฺตุอิจฺจาทิปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – ญาณสงฺขาโต เวโท อสฺส อตฺถีติ วิทฺวา, ปณฺฑิโต. เอตฺถ จ วิทฺวาสทฺทสฺส อตฺถิภาเว ‘‘อิติ วิทฺวา สมํ จเร’’ติอาทิ อาหจฺจปาโฐ นิทสฺสนํ. อตฺรายํ ปทมาลา – วิทฺวา, วิทฺวา, วิทฺวนฺโต. วิทฺวนฺตํ, วิทฺวนฺเต. วิทฺวตา, วิทฺวนฺเตน. เสสํ สพฺพํ เนยฺยํ. เวทนาวา, เวทนาวา, เวทนาวนฺโต. เวทนาวนฺตํ, เวทนาวนฺเต. เวทนาวตา, เวทนาวนฺเตน. เสสํ สพฺพํ เนยฺยํ. เอวํ ‘‘สญฺญาวาเจตนาวา สทฺธาวา ปญฺญวา สพฺพาวา’’อิจฺจาทีสุปิ. เอตฺถ จ ‘‘เวทนาวนฺตํ วา อตฺตานํ สพฺพาวนฺตํ โลก’’นฺติอาทีนิ นิทสฺสนปทานิ. ตตฺถ สพฺพาวนฺตนฺติ สพฺพสตฺตวนฺตํ, สพฺพสตฺตยุตฺตนฺติ อตฺโถ. มชฺเฌทีฆญฺหิ อิทํ ปทํ. เยภุยฺเยน ปน ‘‘ปญฺญวาปญฺญวนฺโต’’ติอาทีนิ มชฺเฌรสฺสานิปิ ภวนฺติ. ยสสฺสิโน ปริวารภูตา ชนา อสฺส อตฺถีติ ยสสฺสิวา, อถ วา ยสสฺสี จ ยสสฺสิวา จาติ ยสสฺสิวา. เอกเทสสรูเปกเสโสยํ. ‘‘ยสสฺสิวา’’ติ ปทสฺส ปน อตฺถิภาเว – 现在，为了消除听者在使用“vidvā”等词时的困惑，并显示其与“guṇavā”一词变化形态相同，现举例说明其名词格的变化表，连同“vidvantu”等原型。所谓“vidvā”（智者），即拥有名为“智”(veda)者，也就是贤者。此处引用“如是智者平等行”等经文为例证，表明“vidvā”一词的存在。其词形变化如下：vidvā, vidvā, vidvanto。vidvantaṃ, vidvante。vidvatā, vidvantena。其余都可类推。具受者(vedanāvā), vedanāvā, vedanāvanto。vedanāvantaṃ, vedanāvante。vedanāvatā, vedanāvantena。其余都可类推。如同“具想者(saññāvā)、具思者(cetanāvā)、具信者(saddhāvā)、具慧者(paññavā)、具一切者(sabbāvā)”等词也是如此。此处以“vedanāvantaṃ vā attānaṃ sabbāvantaṃ lokaṃ”（或执具受者为我，或执具一切者为世间）等词为例证。其中“sabbāvantaṃ”的意思是拥有所有众生，即与所有众生相应。此词中间音节是长音。但大多数情况下，“paññavā, paññavanto”等词中间音节也可以是短音。拥有名为“荣耀”(yasa)的随从者，故为“yasassivā”（具荣耀者）；或者，“yasassī”与“yasassivā”合为“yasassivā”。这是部分同形省略(ekasesa)。为了表明“yasassivā”一词的存在—— ‘‘ขตฺติโย ชาติสมฺปนฺโน, อภิชาโต ยสสฺสิวา; ธมฺมราชา วิเทหานํ, ปุตฺโต อุปฺปชฺชเต ตวา’’ติ “刹帝利种姓具足，出身高贵具名声；威德哈(Videha)人之法王，一子为您而降生。” อิทํ นิทสฺสนํ. ‘‘ยสสฺสิวา, ยสสฺสิวา, ยสสฺสิวนฺโต. ยสสฺสิวนฺตํ’’ อิจฺจาทิ เนตพฺพํ. อตฺเถ ทสฺสนสีลํ อตฺถทสฺสิ, กึ [Pg.196] ตํ? ญาณํ. อตฺถทสฺสิ อสฺส อตฺถีติ อตฺถทสฺสิมา, เอตฺถ จ – 此为例证。“Yasassivā, yasassivā, yasassivanto, yasassivantaṃ”等词应类推。具有见义(atthadassī)之本性者为“见义”。那是什么？是智。拥有“见义”者为“atthadassimā”（具见义者）。于此—— ‘‘ตํ ตตฺถ คติมา ธิติมา, มุติมา อตฺถทสฺสิมา; สงฺขาตา สพฺพธมฺมานํ, วิธุโร เอตทพฺรวี’’ติ “彼处具慧行、具坚毅、具智慧、具见义(atthadassimā)；诸法之通达者，贤者毗杜罗(Vidhura)如此说道。” อิทเมตสฺสตฺถสฺส สาธกํ วจนํ. ‘‘อตฺถทสฺสิมา, อตฺถทสฺสิมา, อตฺถทสฺสิมนฺโต. อตฺถทสฺสิมนฺตํ’’ อิจฺจาทิ เนตพฺพํ. ปาปํ อสฺส อตฺถีติ ปาปิมา, อกุสลราสิสมนฺนาคโต มาโร. ปุตฺตา อสฺส อตฺถีติ ปุตฺติมา, พหุปุตฺโต. ‘‘โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา’’ติ เอตฺถ หิ พหุปุตฺโต ‘‘ปุตฺติมา’’ติ วุจฺจติ. จนฺโท อสฺส อตฺถีติ จนฺทิมา. จนฺโทติ เจตฺถ จนฺทวิมานมธิปฺเปตํ, จนฺทวิมานวาสี ปน เทวปุตฺโต ‘‘จนฺทิมา’’ติ. ตถา หิ ‘‘จนฺโท อุคฺคโต, ปมาณโต จนฺโท อายามวิตฺถารโต อุพฺเพธโต จ เอกูนปญฺญาสโยชโน, ปริกฺเขปโต ตีหิ โยชเนหิ อูนทิยฑฺฒสตโยชโน’’ติอาทีสุ จนฺทวิมานํ ‘‘จนฺโท’’ติ วุตฺตํ. ‘‘ตถาคตํ อรหนฺตํ, จนฺทิมา สรณํ คโต’’ติอาทีสุ ปน จนฺทเทวปุตฺโต ‘‘จนฺทิมา’’ติ. อปโร นโย – จนฺโท อสฺส อตฺถีติ จนฺทิมา. จนฺโทติ เจตฺถ จนฺทเทวปุตฺโต อธิปฺเปโต, ตนฺนิวาสฏฺฐานภูตํ ปน จนฺทวิมานํ ‘‘จนฺทิมา’’ติ. ตถา หิ ‘‘ราหุ จนฺทํ ปมุญฺจสฺสุ, จนฺโท มณิมยวิมาเน วสตี’’ติอาทีสุ จนฺทเทวปุตฺโต ‘‘จนฺโท’’ติ วุตฺโต. 此句是此义的证明。“Atthadassimā, atthadassimā, atthadassimanto, atthadassimantaṃ”等词应类推。拥有恶者为“pāpimā”（具恶者），即具足不善蕴积的魔罗(Māra)。拥有儿子者为“puttimā”（具子者），即多子者。在“具子者因其子而忧愁”中，多子者被称为“puttimā”。拥有月者为“candimā”（具月者）。此处的“canda”（月）意指月宫(candavimāna)，而居住在月宫的天子则被称为“candimā”。诚然，在“月亮升起，月亮的长、宽、高各为四十九由旬(yojana)，周长为一百四十七由旬”等句中，月宫被称为“canda”。但在“月天子已归依如来、阿罗汉(arahanta)”等句中，月天子则被称为“candimā”。另一种解释：拥有月者为“candimā”。此处的“canda”意指月天子，而其住所月宫则被称为“candimā”。诚然，在“罗睺(Rāhu)，请释放月亮！”、“月亮住在摩尼宝所成的宫殿里”等句中，月天子被称为“canda”。 ‘‘โย หเว ทหโร ภิกฺขุ, ยุญฺชติ พุทฺธสาสเน; โสมํโลกํปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา’’ติ “若有年轻比丘(bhikkhu)，精勤于佛陀教法；他照亮此世间，如出离云翳之月。” อาทีสุ ปน ตนฺนิวาสฏฺฐานภูตํ จนฺทวิมานํ ‘‘จนฺทิมา’’ติ วุตฺตํ. อิติ ‘‘จนฺโท’’ติ จ ‘‘จนฺทิมา’’ติ จ จนฺทเทวปุตฺตสฺสปิ จนฺทวิมานสฺสปิ [Pg.197] นามนฺติ เวทิตพฺพํ. ตตฺร ‘‘ปาปิมา ปุตฺติมา จนฺทิมา’’ติ อิมานิ ปาปสทฺทาทิโต ‘‘ตทสฺสตฺถิ’’ อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ ปวตฺตสฺส อิมนฺตุปจฺจยสฺส วเสน สิทฺธิมุปาคตานีติ คเหตพฺพานิ. 在前述偈颂等处，其住所月宫(candavimāna)被称为“candimā”。因此，应当知道，“cando”和“candimā”既是月天子的名字，也是月宫的名字。其中，“pāpimā”、“puttimā”、“candimā”这些词，应当理解为是在“pāpa”（恶）等词之后，通过表示“拥有此物”之义的imantu后缀而成就的。 นนุ จ โภ มนฺตุปจฺจยวเสเนว สาเธตพฺพานีติ? น, กตฺถจิปิ อการนฺตโต มนฺตุโน อภาวา. นนุ จ โภ เอวํ สนฺเตปิ ปาป ปุตฺต จนฺทโต ปฐมํ อิการาคมํ กตฺวา ตโต มนฺตุปจฺจยํ กตฺวา สกฺกา สาเธตุนฺติ? สกฺกา รูปมตฺตสิชฺฌนโต, นโย ปน โสภโน น โหติ. ตถา หิ ปาป ปุตฺตาทิโต อการนฺตโต อิการาคมํ กตฺวา มนฺตุปจฺจเย วิธิยมาเน อญฺเญหิ คุณยสาทีหิ อการนฺเตหิ อิการาคมํ กตฺวา มนฺตุปจฺจยสฺส กาตพฺพตาปสงฺโค สิยา. น หิ อเนเกสุ ปาฬิสตสหสฺเสสุ กตฺถจิปิ อการนฺตโต คุณ ยสาทิโต อิการาคเมน สทฺธึ มนฺตุปจฺจโย ทิสฺสติ, อฏฺฐานตฺตา ปน ปาป ปุตฺตาทิโต อการนฺตโต อิการาคมํ อกตฺวา อิมนฺตุปจฺจเย กเตเยว ‘‘ปาปิมา ปุตฺติมา’’ติอาทีนิ สิชฺฌนฺตีติ. 贤者，难道不应仅凭mantu后缀来成就吗？不，因为在任何地方都没有从以a结尾的词干(akāranta)接mantu的情况。贤者，即便如此，对于pāpa、putta、canda，先加入i-音(ikārāgama)，然后再加mantu后缀，难道不能成就吗？可以成就，但仅是形式上的成就，此法并不妥当。因为如果对pāpa、putta等以a结尾的词干加入i-音再加mantu后缀，那么对于其他如guṇa、yasa等以a结尾的词干，也可能会出现需要加入i-音再加mantu后缀的情况。在成千上万的巴利圣典中，从未见过对guṇa、yasa等以a结尾的词干加入i-音再加mantu后缀的例子。由于不合理，因此对pāpa、putta等以a结尾的词干，不加入i-音，而直接加上imantu后缀，即可成就“pāpimā”、“puttimā”等词。 เอวํ สนฺเตปิ โภ กสฺมา กจฺจายนปฺปกรเณ มนฺตุปจฺจโยว วุตฺโต, น อิมนฺตุปจฺจโยติ? ทฺวยมฺปิ วุตฺตเมว. กถํ ญายตีติ เจ? ยสฺมา ตตฺถ ‘‘ตปาทิโต สี, ทณฺฑาทิโต อิก อี, มธฺวาทิโต โร, คุณาทิโต วนฺตู’’ติ อิมานิ จตฺตาริ สุตฺตานิ สนฺนิหิตโตทนฺตสทฺทภาเวน วตฺวา มชฺเฌ ‘‘สตฺยาทีหิ มนฺตู’’ติ อญฺญถา สุตฺตํ วตฺวา ตโต สนฺนิหิตโตทนฺตวเสน ‘‘สทฺธาทิโต ณา’’ติ สุตฺตํ วุตฺตํ, ตสฺมา ตตฺถ ‘‘สตฺยาทีหิมนฺตู’’ติ วิสทิสํ กตฺวา วุตฺตสฺส สุตฺตสฺส วเสน อิมนฺตุ ปจฺจโย จ วุตฺโตติ วิญฺญายติ. ปกติ เหสาจริยานํ เยน เกนจิ อากาเรน อตฺตโน อธิปฺปายวิญฺญาปนํ. เอตฺถ จ ทุติโย อตฺโถ สรสนฺธิวเสน คเหตพฺโพ. ตถา หิสฺส ‘‘สตฺยาทีหิ มนฺตู’’ติ [Pg.198] ปฐโม อตฺโถ, ‘‘สตฺยาทีหิ อิมนฺตู’’ติ ทุติโย อตฺโถ. อิติ ‘‘เสโต ธาวตี’’ติ ปโยเค วิย ‘‘สตฺยาทีหิ มนฺตู’’ติ สุตฺเต ภินฺนสตฺติสมเวตวเสน อตฺถทฺวยปฏิปตฺติ ภวติ, ตสฺมา ปรมสุขุมสุคมฺภีรตฺถวตา อเนน สุตฺเตน กตฺถจิ สติ คติ เสตุ โคอิจฺจาทิโต มนฺตุปจฺจโย อิจฺฉิโต. กตฺถจิ สติ ปาป ปุตฺตอิจฺจาทิโต อิมนฺตุปจฺจโย อิจฺฉิโตติ ทฏฺฐพฺพํ. 既然如此，贤者，为何在《迦旃延(Kaccāyana)论》中只说mantu后缀，而不说imantu后缀呢？两者其实都说了。若问如何得知？因为在那里，先说了“从tapa等词加sī”、“从daṇḍa等词加ika、ī”、“从madhu等词加ro”、“从guṇa等词加vantū”这四条经(sutta)，这些都与邻近的以元音结尾的词干有关；中间却另说一经：“从sati等词加mantū”；然后又依据邻近的以元音结尾的词干，说了“从saddhā等词加ṇā”。因此，通过“satyādīhi mantū”这条表述相异的经，可知imantu后缀也已被提及。这是诸位阿阇梨(ācariya)以某种方式来表明自己意趣的惯例。于此，第二种含义应通过元音连声(sarasandhi)来理解。因此，“satyādīhi mantū”的第一义是“从sati等词加mantū”，第二义是“从sati等词加imantū”。这就像在“seto dhāvati”（白色的在跑）的用例中一样，“satyādīhi mantū”这条经文，通过不同能力的结合而产生两种含义。因此，应当理解为：通过此极其微细、甚深义理的经文，有时意指从sati、gati、setu、go等词加mantu后缀，有时意指从sati、pāpa、putta等词加imantu后缀。 ยสฺมา ปน สติสทฺโท มนฺตุวเสน คติธีเสถุโค อิจฺจาทีหิ, อิมนฺตุวเสน ปาปปุตฺตาทีหิ จ สมานคติกตฺตา เตสํ ปการภาเวน คหิโต, ตสฺมา เอวํ สุตฺตตฺโถ ภวติ ‘‘สตฺยาทีหิ มนฺตุ สติปฺปกาเรหิ สทฺเทหิ มนฺตุปจฺจโย โหติ อิมนฺตุปจฺจโย จ ยถารหํ ‘ตทสฺสตฺถิ’ อิจฺเจตสฺมึ อตฺเถ’’ติ. อยํ ปเนตฺถ อธิปฺปาโย – ยถา ‘‘สติมา’’ติ เอตฺถ สตีติ อิการนฺตโต มนฺตุปจฺจโย โหติ, ตถา ‘‘คติมา, ธีมา, เสตุมา, โคมา’’ติอาทีสุ อิการนฺต อีการนฺต อุการนฺตนิจฺโจการนฺตโต มนฺตุปจฺจโย โหติ. ยถา จ ‘‘สติมา’’ติ เอตฺถ ‘‘สตี’’ติ อิการนฺตโต อิมนฺตุปจฺจโย โหติ, ตถา ‘‘คติมา, ปาปิมา, ปุตฺติมา’’ติอาทีสุ อิการนฺต อการนฺตโต อิมนฺตุปจฺจโย โหติ. เอวํ สติปฺปกาเรหิ สทฺเทหิ ยถาสมฺภวํ มนฺตุ อิมนฺตุปจฺจยา โหนฺตีติ. 然而，由于念(sati)词在mantu[后缀]的作用下，与趣(gati)、慧(dhī)、桥(setu)、牛(go)等词具有相同的构词法；在imantu[后缀]的作用下，与恶(pāpa)、子(putta)等词具有相同的构词法，故被作为范例。因此，经文的含义是：“从sati等词，即从sati一类的词，在‘彼有此’(tad assa atthi)的意义上，根据情况加上mantu后缀和imantu后缀。”此处的意趣是：正如“具念者(satimā)”一词，是从以i结尾的sati加上mantu后缀而成；同样，“具趣者(gatimā)、具慧者(dhīmā)、具桥者(setumā)、具牛者(gomā)”等词，也是从以i、ī、u、o结尾的词干加上mantu后缀而成。又如“satimā”一词，是从以i结尾的sati加上imantu后缀而成；同样，“gatimā、恶者(pāpimā)、有子者(puttimā)”等词，是从以i或a结尾的词干加上imantu后缀而成。如是，从sati一类的词，根据情况，可加上mantu或imantu后缀。 ยชฺเชวํ ปจฺจยทฺวยวิธายกํ ‘‘ทณฺฑาทิโต อิก อี’’ติ สุตฺตํ วิย ‘‘สตฺยาทิโต อิมนฺตุ มนฺตู’’ติ วตฺตพฺพํ, กสฺมา นาโวจาติ? ตถา อวจเน การณมตฺถิ. ยทิ หิ ‘‘ทณฺฑาทิโต อิก อี’’ติ สุตฺตํ วิย ‘‘สตฺยาทิโต อิมนฺตุ มนฺตู’’ติ สุตฺตํ วุตฺตํ สิยา, เอกกฺขเณเยว อิมนฺตุ มนฺตูนํ วจเนน ทณฺฑสทฺทโต สมฺภูตํ ‘‘ทณฺฑิโก ทณฺฑี’’ติ รูปทฺวยมิว สติคติอาทิโตปิ วิสทิสรูปทฺวยมิจฺฉิตพฺพํ สิยา, ตญฺจ นตฺถิ, ตสฺมา [Pg.199] ‘‘สตฺยาทิโต อิมนฺตุ มนฺตู’’ติ น วุตฺตํ. อปิจ ตถา วุตฺเต พวฺหกฺขรตาย คนฺถครุตา สิยา. ยสฺมา จ สุตฺเตน นาม อปฺปกฺขเรน อสนฺทิทฺเธน สารวนฺเตน คูฬฺหนินฺนเยน สพฺพโตมุเขน อนวชฺเชน ภวิตพฺพํ. กจฺจายเน จ เยภุยฺเยน ตาทิสานิ คมฺภีรตฺถานิ สุวิสทญาณวิสยภูตานิ สุตฺตานิ ทิสฺสนฺติ ‘‘อุปาฌธิกิสฺสรวจเน, สรา สเร โลป’’นฺติอาทีนิ, อิทมฺปิ เตสมญฺญตรํ, ตสฺมา ‘‘สตฺยาทิโต อิมนฺตุ มนฺตู’’ติ น วุตฺตํ. เอวํ สุตฺโตปเทเส อกเตปิ อิมนฺตุโนปิ คหณตฺถํ ภินฺนสตฺติสมเวตวเสน ‘‘สตฺยาทีหิ มนฺตู’’ติ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 既然如此，为何不仿照规定了两种后缀的经文“从杖(daṇḍa)等词加ika、ī”，也说“从sati等词加imantu、mantu”呢？不这样说是有原因的。如果像“从daṇḍa等词加ika、ī”一样，也说“从sati等词加imantu、mantu”，那么，由于在同一处提及imantu和mantu，就意味着像从daṇḍa一词能同时产生“具杖者(daṇḍiko)”和“具杖者(daṇḍī)”两种形式一样，从sati、gati等词也应能产生两种相异的形式，但事实并非如此。因此没有说“从sati等词加imantu、mantu”。此外，如果那样说，会因音节过多而使文句变得冗长。因为所谓的经(sutta)，应当是音节少、无歧义、有精义、义理深奥、面面俱到、无有缺憾的。在迦旃延(Kaccāyana)的论著中，大部分都是此类义理甚深、为明晰智慧所见的经，例如“在upa、ajjha、adhi、issara等词义中，元音遇元音则省略(sarā sare lopaṃ)”等。此经也是其中之一，因此没有说“从sati等词加imantu、mantu”。应当理解为，即使没有如此直接的经教，为了也包含imantu后缀，才通过不同能力的结合而说“从sati等词加mantu”。 อปโร นโย – ‘‘ตปาทิโต สี’’ติอาทีสุ โตทนฺตสทฺทสฺส พหุวจนนฺตตา น สุฏฺฐุ ปากฏา โตปจฺจยสฺส เอกตฺถพวฺหตฺเถสุ วตฺตนโต, ‘‘สตฺยาทีหิ มนฺตู’’ติ เอตฺถ ปน หิสทฺทสฺส พหุวจนตฺถตา อตีว ปากฏา, ตสฺมา พหุวจนคฺคหเณน อิมนฺตุ ปจฺจโย โหตีติปิ ทฏฺฐพฺพํ. นนุ จ โภ วินาปิ อิมนฺตุปจฺจเยน ปาปมสฺสตฺถีติ ปาปี, ปาปี เอว ปาปิมาติ สกตฺเถ มาปจฺจเย กเตเยว ‘‘ปาปิมา ปุตฺติมา’’ติอาทีนิ สิชฺฌนฺติ ‘‘ฉฏฺฐโม โส ปราภโว’’ติ เอตฺถ มปจฺจเยน ‘‘ฉฏฺฐโม’’ติ ปทํ วิยาติ? อตินยญฺญู ภวํ, อตินยญฺญู นามาติ ภวํ วตฺตพฺโพ, น ปน ภวํ สทฺทคตึ ชานาติ, สทฺทคติโย จ นาม พหุวิธา. ตถา หิ ฉฏฺโฐเยว ฉฏฺฐโม, ‘‘สุตฺตเมว สุตฺตนฺโต’’ติอาทีสุ ปุริสนเยน โยเชตพฺพา สทฺทคติ, ‘‘เทโวเยว เทวตา’’ติอาทีสุ กญฺญานเยน โยเชตพฺพา สทฺทคติ, ‘‘ทิฏฺฐิ เอว ทิฏฺฐิคต’’นฺติอาทีสุ จิตฺตนเยน โยเชตพฺพา สทฺทคติ. เอวํวิธาสุ สทฺทคตีสุ ‘‘ปาปี เอว ปาปิมา’’ติอาทิกํ กตรํ สทฺทคตึ วเทสิ? ‘‘สตฺถา ราชา พฺรหฺมา สขา อตฺตา สา ปุมา’’ติอาทีสุ [Pg.200] จ กตรํ สทฺทคตึ วเทสิ? กตรสทฺทนฺโตคธํ กตราย จ นามิกปทมาลายํ โยเชตพฺพํ มญฺญสีติ? โส เอวํ ปุฏฺโฐ อทฺธา อุตฺตริ กิญฺจิ อทิสฺวา ตุณฺหี ภวิสฺสติ, ตสฺมา ตาทิโส นโย น คเหตพฺโพ. ตาทิสสฺมิญฺหิ นเย ‘‘ปาปิมตา ปาปิมโต’’ติอาทีนิ รูปานิ น สิชฺฌนฺติ, อิมนฺตุปจฺจยนเยน ปน สิชฺฌนฺติ, ตสฺมา อยเมว นโย ปสตฺถตโร อายสฺมนฺเตหิ สมฺมา จิตฺเต ฐเปตพฺโพ. อตฺริทํ นิทสฺสนํ – 另一法门：在“从苦行(tapa)等词加sī”等经中，由于to后缀可用于单数和复数义，故以to结尾的词其复数性不甚明显；但在“从sati等词加mantu”中，hi一词的复数义则极为明显。因此，也应理解为：通过采用复数形式，也包含了imantu后缀。贤者，难道不是吗？即使没有imantu后缀，由“彼有恶”(pāpam assa atthi)可得“恶者(pāpī)”，而pāpī本身就是“恶者(pāpimā)”，只需在同义上加上mā后缀，即可构成pāpimā、“有子者(puttimā)”等词，就像在“那是第六种衰败(chaṭṭhamo so parābhavo)”中，通过ma后缀构成“第六(chaṭṭhamo)”一词那样吗？阁下真是精通法则，堪称精通法则之人，但阁下并不了知词的构成法(saddagati)，而词的构成法有多种。例如，chaṭṭho（第六）即是chaṭṭhamo，“suttaṃ eva suttanto”等，是应以男人法(purisanaya)配合的词构成法；“devo eva devatā”等，是应以少女法(kaññānaya)配合的词构成法；“diṭṭhi eva diṭṭhigataṃ”等，是应以心法(cittanaya)配合的词构成法。在这些词构成法中，你说的“‘恶者(pāpī)’即是‘恶者(pāpimā)’”属于哪一种？对于“导师(satthā)、国王(rājā)、梵天(brahmā)、朋友(sakhā)、自我(attā)、狗(sā)、男人(pumā)”等词，你又说属于哪一种词构成法？你认为它应归于何种词尾，应与何种名词变格法配合呢？他被如此质问，必将无以对答而沉默。因此，那种方法不可取。因为依那种方法，pāpimatā、pāpimato等形式无法构成，而依imantu后缀的方法则能构成。因此，具寿(āyasmā)们应当将此更优越的方法善置于心。此为示例： ‘‘ชโย หิ พุทฺธสฺส สิรีมโต อยํ,มารสฺส จ ปาปิมโต ปราชโย; อุคฺโฆสยุํ โพธิมณฺเฑ ปโมทิตา,ชยํ ตทา เทวคณา มเหสิโน’’ติ จ, “此乃具吉祥(sirīmant)之佛陀的胜利，是恶者(pāpimant)魔罗的失败。当时，诸天众在菩提道场(bodhimaṇḍa)欢喜地宣告大仙(mahesi)的胜利。”亦云： ‘‘สาขาปตฺตผลูเปโต, ขนฺธิมาวมหาทุโม’’ติ จ. “具枝、叶、果，有干(khandhimant)的大树。”亦云： ปาปิมา, ปาปิมา, ปาปิมนฺโต. ปาปิมนฺตํ. เสสํ เนยฺยํ, เอส นโย ‘‘ขนฺธิมา, ปุตฺติมา’’ติอาทีสุปิ. 恶者(pāpimā)，恶者(pāpimā)，诸恶者(pāpimanto)。恶者(pāpimantaṃ)。其余的应类推。此法亦适用于“有干者(khandhimā)”、“有子者(puttimā)”等词。 อิทานิ ยถาปาวจนํ กิญฺจิเทว หิมวนฺตุ สติมนฺตาทีนํ วิเสสํ พฺรูม. หิมวนฺโตว ปพฺพโต. สติมํ ภิกฺขุํ. พนฺธุมํ ราชานํ. จนฺทิมํ เทวปุตฺตํ. สติมสฺส ภิกฺขุโน. พนฺธุมสฺส รญฺโญ. อิทฺธิมสฺส จ ปรสฺส จ เอกกฺขเณ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. อิจฺจาทิ วิเสโส เวทิตพฺโพ. อปิเจตฺถ ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติ ทฺวินฺนํ วตฺตพฺพวจนํ, ‘‘อายสฺมนฺโต’’ติ พหูนํ วตฺตพฺพวจนนฺติ อยมฺปิ วิเสโส เวทิตพฺโพ. ตถา หิ ‘‘ทฺวินฺนํ อาโรเจนฺเตน ‘อายสฺมนฺตา ธาเรนฺตู’ติ, ติณฺณํ อาโรเจนฺเตน ‘อายสฺมนฺโต ธาเรนฺตู’ติ วตฺตพฺพ’’นฺติ วุตฺตํ. ‘‘ติณฺณ’’นฺติ เจตฺถ กถาสีสมตฺตํ, เตน จตุนฺนมฺปิ ปญฺจนฺนมฺปิ อติเรกสตานมฺปีติ ทสฺสิตํ [Pg.201] โหติ. พหโวหิ อุปาทาย ‘‘อุทฺทิฏฺฐา โข อายสฺมนฺโต จตฺตาโร ปาราชิกา ธมฺมา’’ติอาทิกา ปาฬิโย ฐปิตา. ตตฺถ ‘‘อายสฺมนฺตา’’ติทํ วินยโวหารวเสน ทฺเวเยว สนฺธาย วุตฺตตฺตา น สพฺพสาธารณํ. วินยโวหารญฺหิ วชฺเชตฺวา อญฺญสฺมึ โวหาเร น ปวตฺตติ. ‘‘อายสฺมนฺโต’’ติทํ ปน สพฺพตฺถ ปวตฺตตีติ ทฺวินฺนํ วิเสโส เวทิตพฺโพ. 现在，我们依据圣典(yathāpāvacanaṃ)略说关于himavantu、satimantu等词的一些差别。如“雪山(Himavanto)般的山”。“有念的比丘(Satimaṃ bhikkhuṃ)”。“有亲族的国王(Bandhumaṃ rājānaṃ)”。“月天子(Candimaṃ devaputtaṃ)”。“有念比丘的(Satimassa bhikkhuno)”。“有亲族国王的(Bandhumassa rañño)”。“有神通者(Iddhimassa)与他人的心在同一刹那生起”。诸如此类的差别应当了知。此外，在此，“具寿(āyasmantā)”是用于称呼两人的词，“具寿(āyasmanto)”是用于称呼多人的词，此差别也应了知。诚如所言：“告知两人时，应说‘具寿(āyasmantā)请受持’；告知三人时，应说‘具寿(āyasmanto)请受持’。”此处的“三人”仅是举例，由此表明也适用于四人、五人乃至百人以上。因为有很多巴利圣典是针对多数人而立，例如：“诸位具寿(āyasmanto)，四波罗夷(pārājika)法已被诵出”。其中，“具寿(āyasmantā)”一词是依律藏的用法(vinayavohāra)，仅指两人而言，故不普遍通用。除了律藏的用法，它不在其他语境中使用。而“具寿(āyasmanto)”则普遍用于各处。这两者的差别应当了知。 ตตฺร ‘‘หิมวนฺโต’’ติ อิทํ เยภุยฺเยเนกวจนํ ภวติ, กตฺถจิ พหุวจนมฺปิ, เตนาห นิรุตฺติปิฏเก เถโร ‘‘หิมวา ติฏฺฐติ, หิมวนฺโต ติฏฺฐนฺตี’’ติ. ‘‘หิมวนฺโตว ปพฺพโต’’ติ อยํ เอกวจนนโย ยถารุตปาฬิวเสน คเหตพฺโพ. ยถารุตปาฬิ จ นาม – 在此，“himavanto”一词多数情况下是单数，有时也是复数。因此，《词释论》(Niruttipiṭaka)中的长老说：“雪山(himavā)屹立，诸雪山(himavanto)屹立”。“雪山(Himavanto)般的山”这句话，应依如实语巴利(yathārutapāḷi)理解为单数。所谓的如实语巴利，即是： ‘‘ทูเร สนฺโต ปกาสนฺติ, หิมวนฺโตว ปพฺพโต; อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ, รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา. “善人虽远亦显耀，犹如雪山；恶人在此不可见，犹如夜间所射之箭。” อหํ เตน สมเยน, นาคราชา มหิทฺธิโก; อตุโล นาม นาเมน, ปุญฺญวนฺโต ชุตินฺธโร. “彼时我为龙王，具大神通；名为阿图罗(Atula)，具足福德与威光。” คติมนฺโต สติมนฺโต, ธิติมนฺโต จ โส อิสิ; สทฺธมฺมธารโก เถโร, อานนฺโท รตนากโร’’ “彼仙人具足行仪、正念与坚毅；长老阿难(Ānanda)，正法之持者，珍宝之库藏。” อิจฺจาทิ. เอตฺถ ‘‘ปุญฺญวนฺโต’’ติอาทีนิ อเนเกสุ ฐาเนสุ พหุวจนภาเวน ปุนปฺปุนํ วทนฺตานิปิ กตฺถจิ เอกวจนานิ โหนฺติ, เอกวจนภาโว จ เนสํ คาถาวิสเย ทิสฺสติ, ตสฺมา ตานิ ยถาปาวจนํ คเหตพฺพานิ. 诸如此类。在此，“puññavanto”等词虽然在许多地方以复数形式反复出现，但有时也作单数。其单数形式见于偈颂中，因此应按圣典(yathāpāvacanaṃ)来理解。 เอวํ หิมวนฺตุสติมนฺตุสทฺทาทีนํ วิเสสํ ญตฺวา ปุน ลิงฺคนฺตวเสน ทฺวิลิงฺคกปทานมตฺโถ จ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา จ ปทานํ สทิสาสทิสตา จ ววตฺถเปตพฺพา. 如此了知himavantu、satimantu等词的差别后，还应依词尾(liṅganta)的不同，来确定双性词(dviliṅgapada)的词义、词干(pakatirūpa)的名词变格范式(nāmikapadamālā)，以及诸词之间的同异之处。 ตตฺร [Pg.202] หิ ‘‘สิริมา’’ติ ปทํ สุติสามญฺญวเสน ลิงฺคทฺวเย วตฺตนโต ทฺวิธา ภิชฺชติ. ‘‘สิริมา ปุริโส’’ติ หิ อตฺเถ อาการนฺตํ ปุลฺลิงฺคํ, ‘‘สิริมา นาม เทวี’’ติ อตฺเถ อาการนฺตํ อิตฺถิลิงฺคํ, อุภยมฺเปตํ อุการนฺตตาปกติกา. อถ วา ปน ปจฺฉิมํ อาการนฺตตาปกติกํ, สิรี ยสฺส อตฺถิ โส สิริมาติ ปุลฺลิงฺควเสน นิพฺพจนํ, สิรี ยสฺสา อตฺถิ สา สิริมาติ อิตฺถิลิงฺควเสน นิพฺพจนํ. อตฺริมานิ กิญฺจาปิ สุติวเสน นิพฺพจนตฺถวเสน จ อญฺญมญฺญํ สมานตฺถานิ, ตถาปิ ปุริสปทตฺถอิตฺถิปทตฺถวาจกตฺตา ภินฺนตฺถานีติ เวทิตพฺพานิ. เอส นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. สิริมา, สิริมา, สิริมนฺโต. สิริมนฺตํ, สิริมนฺเต. สิริมตา, สิริมนฺเตน. คุณวนฺตุสทฺทสฺเสว นามิกปทมาลา. สิริมา, สิริมา, สิริมาโย. สิริมํ, สิริมา, สิริมาโย. สิริมาย. วกฺขมานกญฺญานเยน เญยฺยา. เอวํ ทฺวิธา ภินฺนานํ สมานสุติกสทฺทานํ นามิกปทมาลาสุ ปทานํ สทิสาสทิสตา ววตฺถเปตพฺพา. สมานนิพฺพจนตฺถสฺสปิ หิ อสมานสุติกสฺส ‘‘สิริมา’’ติ สทฺทสฺส นามิกปทมาลายํ ปทานํ อิเมหิ ปเทหิ กาจิปิ สมานตา น ลพฺภติ. อตฺริทํ วุจฺจติ – 在此，“sirimā”一词因音同而用于两种词性，故分为两类。在“sirimā puriso”(具吉祥的男子)的意义上，是阳性、以ā结尾；在“sirimā nāma devī”(名为吉祥的天女)的意义上，是阴性、以ā结尾。此二者皆以u为词干。或者，后者以ā为词干。“sirī yassa atthi so sirimā”(拥有吉祥者，是为sirimā)是阳性的释义；“sirī yassā atthi sā sirimā”(拥有吉祥者，是为sirimā)是阴性的释义。虽然这些词在读音和词源义(nibbacana)上相互类似，但因其分别指代男性和女性，故应了知其义有别。此规则亦可用于其他类似之处。阳性变格：Sirimā, sirimā, sirimanto；Sirimantaṃ, sirimante；Sirimatā, sirimantena。其名词变格范式同“guṇavantu”(有德者)一词。阴性变格：Sirimā, sirimā, sirimāyo；Sirimaṃ, sirimā, sirimāyo；Sirimāya。应依下文将述的“kaññā”(少女)的规则了知。如此，对于分为两类的同音词，应确定其名词变格范式中词形的同异。对于词源义相同但读音不同的“sirimā”一词，其名词变格范式中的词形与这些词形找不到任何相同之处。对此，偈言—— ‘‘สิริมา’’ติ ปทํ ทฺเวธา, ปุมิตฺถีสุ ปวตฺติโต; ภิชฺชตีติ วิภาเวยฺย, เอตฺถ ปุลฺลิงฺคมิจฺฉิตํ. “‘sirimā’一词分为二，因用于阳性与阴性；当知其有分别，此处意指阳性。” อิติ อภิภวิตา ปเทน วิสทิสานิ คุณวาสติมาทีนิ ปทานิ ทสฺสิตานิ สทฺธึ นามิกปทมาลาหิ. อิทานิ อปรานิปิ ตพฺพิสทิสานิ ปทานิ ทสฺเสสฺสาม สทฺธึ นามิกปทมาลาหิ. เสยฺยถิทํ? 如是，通过前述的词，已连同其名词变格范式，展示了不相似的“有德者(guṇavā)”、“有念者(satimā)”等词。现在，我们将再连同其名词变格范式，展示其他不相似的词。即如： ราชา พฺรหฺมา สขา อตฺตา, อาตุมา สา ปุมา รหา; ทฬฺหธมฺมา จ ปจฺจกฺข-ธมฺมา จ วิวฏจฺฉทา. rājā(王)、brahmā(梵天)、sakhā(友)、attā(自我)、ātumā(自我)、sā(犬)、pumā(男性)、rahā(独处)；以及daḷhadhammā(坚固法者)、paccakkhadhammā(现见法者)、vivaṭacchadā(揭开覆盖者)。 วตฺตหา [Pg.203] จ ตถา วุตฺต-สิรา เจว ยุวาปิ จ; มฆว อทฺธ มุทฺธาทิ, วิญฺญาตพฺพา วิภาวินา. 以及vattahā、tathā、vuttasirā、yuvā(青年)；maghavā(摩伽婆)、addhā(道路)、muddhā(头)等，明智者当了知。 เอตฺถ ‘‘สา’’ติ ปทเมว อาการนฺตตาปกติกมาการนฺตํ, เสสานิ ปน อการนฺตตาปกติกานิ อาการนฺตานิ. 在此，唯有“sā”(犬)一词是词干以ā结尾且词尾为ā；其余的词则是词干以a结尾而词尾变为ā。 ราชา, ราชา, ราชาโน. ราชานํ, ราชํ, ราชาโน. รญฺญา, ราชินา, ราชูหิ, ราชูภิ. รญฺโญ, ราชิโน, รญฺญํ, ราชูนํ, ราชานํ. รญฺญา, ราชูหิ, ราชูภิ. รญฺโญ, ราชิโน, รญฺญํ, ราชูนํ, ราชานํ. รญฺเญ, ราชินิ, ราชูสุ. โภ ราช, ภวนฺโต ราชาโน, ภวนฺโต ราชา อิติ วา, อยมมฺหากํ รุจิ. Rājā, rājā, rājāno(主格)；Rājānaṃ, rājaṃ, rājāno(宾格)；Raññā, rājinā, rājūhi, rājūbhi(工具格)；Rañño, rājino, raññaṃ, rājūnaṃ, rājānaṃ(与格)；Raññā, rājūhi, rājūbhi(从格)；Rañño, rājino, raññaṃ, rājūnaṃ, rājānaṃ(属格)；Raññe, rājini, rājūsu(方位格)；Bho rāja, bhavanto rājāno, 或bhavanto rājā(呼格)。此为我等之所好。 นิรุตฺติปิฏกาทีสุ ‘‘ราชา’’ติ พหุวจนํ น อาคตํ, จูฬนิรุตฺติยํ ปน อาคตํ. กิญฺจาปิ นิรุตฺติปิฏกาทีสุ น อาคตํ, ตถาปิ ‘‘เนตาทิสา สขา โหนฺติ, ลพฺภา เม ชีวโต สขา’’ติ ปาฬิยํ พหุวจเนกวจนวเสน ‘‘สขา’’ติ ปทสฺส ทสฺสนโต ‘‘ราชา’’ติ พหุวจนํ อิจฺฉิตพฺพเมว. ตถา ‘‘พฺรหฺมา, อตฺตา’’อิจฺจาทีนิปิ พหุวจนานิ ตคฺคติกตฺตา วินา เกนจิ รูปวิเสเสน. 在《词释论》(Niruttipiṭaka)等典籍中，“rājā”的复数形式未曾出现，但在《小词释》(Cūḷanirutti)中则有出现。尽管在《词释论》等典籍中未出现，但根据巴利圣典中“netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā”(此非如是之友，我生时可得友)一句里“sakhā”一词单复数皆可使用的情况，“rājā”作为复数形式也应被接受。同样，“brahmā”、“attā”等词，因其变化与此相同，无需任何特殊形式即可作复数。 เอตฺถ จ ‘‘คหปติโก นาม ฐเปตฺวา ราชํ ราชโภคํ พฺราหฺมณํ อวเสโส คหปติโก นามา’’ติ ทสฺสนโต ราชนฺติ วุตฺตํ, อิทํ ปน นิรุตฺติปิฏเก น อาคตํ. ‘‘สพฺพทตฺเตน ราชินา’’ติ ทสฺสนโต ‘‘ราชินา’’ติ วุตฺตํ. ‘‘อาราธยติ ราชานํ, ปูชํ ลภติ ภตฺตุสู’’ติ ทสฺสนโต จตุตฺถีฉฏฺฐีวเสน ‘‘ราชาน’’นฺติ วุตฺตํ. กจฺจายนรูปสิทฺธิคนฺเถสุ ปน ‘‘ราเชน, ราเชหิ, ราเชภิ. ราเชสู’’ติ ปทานิ วุตฺตานิ. จูฬนิรุตฺตินิรุตฺติปิฏเกสุ ตานิ นาคตานิ, อนาคตภาโวเยว เตสํ ยุตฺตตโร ปาฬิยํ อทสฺสนโต, ตสฺมา เอตฺเถตานิ [Pg.204] อมฺเหหิ น วุตฺตานิ. ปาฬินเย หิ อุปปริกฺขิยมาเน อีทิสานิ ปทานิ สมาเสเยว ปสฺสาม, น ปนาญฺญตฺร, อตฺริเม ปโยคา – ‘‘อาวุตฺถํ ธมฺมราเชนา’’ติ จ, ‘‘สิวิราเชน เปสิโต’’ติ จ, ‘‘ปชาปติสฺส เทวราชสฺส ธชคฺค’’นฺติ จ, ‘‘นิกฺขมนฺเต มหาราเช, สิวีนํ รฏฺฐวฑฺฒเน’’ติ จ, เอวํ ปาฬินเย อุปปริกฺขิยมาเน ‘‘ราเชนา’’ติอาทีนิ สมาเสเยว ปสฺสาม, น เกวลํ ปาฬินเย โปราณฏฺฐกถานเยปิ อุปปริกฺขิยมาเน สมาเสเยว ปสฺสาม, น ปนาญฺญตฺร, เอวํ สนฺเตปิ สุฏฺฐุ อุปปริกฺขิตพฺพมิทํ ฐานํ. โก หิ นาม สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก พุทฺธวจเน สพฺพโส นยํ สลฺลกฺเขตุํ สมตฺโถ อญฺญตฺร ปภินฺนปฏิสมฺภิเทหิ ขีณาสเวหิ. 在此，于“所谓家主(gahapatiko)，是除去国王(rājaṃ)、王室成员(rājabhogaṃ)、婆罗门(brāhmaṇaṃ)之外的其余人等”的文句中，说到“rājaṃ”。但这在《词源藏》(Niruttipiṭaka)中未出现。在“Sabbadattena rājinā”（由萨婆达多王）的文句中，说到“rājinā”。在“Ārādhayati rājānaṃ, pūjaṃ labhati bhattusū”（他取悦国王，从主人处获得供养）的文句中，以第四格（与格）和第六格（属格）的形式说到“rājānaṃ”。但在迦旃延(Kaccāyana)的《形态成就论》(Rūpasiddhi)等书中，则说有“rājena, rājehi, rājebhi, rājesu”等词形。这些词形在《小词源》(Cūḷanirutti)和《词源藏》中未出现，因其不见于巴利圣典(Pāḷi)中，故其不出现更为合理，因此我们在此未提及。在考察巴利规则时，我们仅在复合词中见到此类词形，而非他处。例如：“āvutthaṃ dhammarājenā”（为法王所居）、“sivirājena pesito”（为斯毗王(Sivirāja)所遣）、“pajāpatissa devarājassa dhajaggaṃ”（天主帝释天王之旗幡之顶）、“nikkhamante mahārāje, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane”（当增长斯毗国(Sivīnaṃ)的大王出巡时）。如此考察巴利规则时，我们仅在复合词中见到“rājenā”等词形。不仅考察巴利规则时如此，考察古代义注(aṭṭhakathā)的规则时，我们也仅在复合词中见到，而非他处。即便如此，此处仍需善加审察。因为，除了已达无碍解(paṭisambhidā)的诸漏尽者(khīṇāsava)，又有谁能完全通晓包含义注的三藏佛语中的所有规则呢？ เอตฺถ จ สมาสนฺตคตราช-สทฺทสฺส นามิกปทมาลาโย ทฺวิธา วุจฺจนฺเต โอการนฺตาการนฺตวเสน. ตตฺโรการนฺตา ‘‘มหาราโช ยุวราโช สิวิราโช ธมฺมราโช’’อิจฺเจวมาทโย ภวนฺติ. อาการนฺตา ปน ‘‘มหาราชา ยุวราชา สิวิราชา ธมฺมราชา’’อิจฺเจวมาทโย. เอตฺถ กิญฺจาปิ ปาฬิยํ โปราณฏฺฐกถาสุ จ ‘‘มหาราโช’’ติอาทีนิ น สนฺติ, ตถาปิ ‘‘สพฺพมิตฺโต สพฺพสโข, สพฺพภูตานุกมฺปโก’’ติ ปาฬิยํ ‘‘สพฺพสโข’’ติ ทสฺสนโต ‘‘มหาราโช’’ติอาทีนิปิ อวสฺสมิจฺฉิตพฺพานิ. ตถา หิ สมาเสสุ ‘‘ธมฺมราเชน, ธมฺมราชสฺสา’’ติอาทีนิ ทิสฺสนฺติ. เอตานิ โอการนฺตรูปานิ เอว, นาการนฺตรูปานิ. มหาราโช, มหาราชา. มหาราชํ, มหาราเช. มหาราเชน, มหาราเชหิ, มหาราเชภิ. มหาราชสฺส, มหาราชานํ. มหาราชา, มหาราชสฺมา, มหาราชมฺหา, มหาราเชหิ, มหาราเชภิ. มหาราชสฺส, มหาราชานํ. มหาราเช, มหาราชสฺมึ, มหาราชมฺหิ, มหาราเชสุ. โภ มหาราช, ภวนฺโต มหาราชา[Pg.205]. กจฺจายนจูฬนิรุตฺตินเยหิ ปน ‘‘โภ มหาราชา’’อิติ เอกวจนพหุวจนานิปิ ทฏฺฐพฺพานิ. ยถา ‘‘มหาราโช’’ติ โอการนฺตปทสฺส วเสน, เอวํ ‘‘สิวิราโช ธมฺมราโช เทวราโช’’ติอาทีนมฺปิ โอการนฺตปทานํ วเสน ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. 在此，位于复合词词尾的“rāja”一词，其名词变格范式(nāmikapadamālā)依o结尾(okāranta)和ā结尾(ākāranta)而分为两种。其中，以o结尾的有“mahārājo”（大王）、“yuvarājo”（太子(Yuvarāja)）、“sivirājo”（斯毗王）、“dhammarājo”（法王）等。以ā结尾的则有“mahārājā”、“yuvarājā”、“sivirājā”、“dhammarājā”等。在此，尽管巴利圣典及古代义注(aṭṭhakathā)中没有“mahārājo”等形式，但根据圣典中“sabbamitto sabbasakho, sabbabhūtānukampako”（一切之友，一切之亲，怜悯一切有情）一句里“sabbasakho”的用法，“mahārājo”等形式也必须被接受。同样，在复合词中可见“dhammarājena”、“dhammarājassā”等形式。这些都是以o结尾的形式，而非以ā结尾。其变格如下：主格：Mahārājo, mahārājā。宾格：Mahārājaṃ, mahārāje。工具格：Mahārājena, mahārājehi, mahārājebhi。与格：Mahārājassa, mahārājānaṃ。从格：Mahārājā, mahārājasmā, mahārājamhā, mahārājehi, mahārājebhi。属格：Mahārājassa, mahārājānaṃ。方位格：Mahārāje, mahārājasmiṃ, mahārājamhi, mahārājesu。呼格：Bho mahārāja, bhavanto mahārājā。另根据迦旃延(Kaccāyana)及《小词源》(Cūḷanirutti)的规则，“bho mahārājā”亦可见于单数和复数。如同“mahārājo”这一o结尾词的用法，“sivirājo”、“dhammarājo”、“devarājo”等以o结尾的词，亦应依其词干形式(pakatirūpa)组合名词变格范式。 อยํ ปนาการนฺตวเสน นามิกปทมาลา – 以下是依以ā结尾的名词变格范式： มหาราชา, มหาราชา, มหาราชาโน. มหาราชานํ, มหาราชํ, มหาราชาโน. มหารญฺญา, มหาราชินา, มหาราชูหิ, มหาราชูภิ. มหารญฺโญ, มหาราชิโน, มหารญฺญํ, มหาราชูนํ. มหารญฺญา, มหาราชูหิ, มหาราชูภิ. มหารญฺโญ, มหาราชิโน, มหารญฺญํ, มหาราชูนํ. มหารญฺเญ, มหาราชินิ, มหาราชูสุ. โภ มหาราช, ภวนฺโต มหาราชาโน. 主格：Mahārājā, mahārājā, mahārājāno。宾格：Mahārājānaṃ, mahārājaṃ, mahārājāno。工具格：Mahāraññā, mahārājinā, mahārājūhi, mahārājūbhi。与格/属格：Mahārañño, mahārājino, mahāraññaṃ, mahārājūnaṃ。从格：Mahāraññā, mahārājūhi, mahārājūbhi。与格/属格：Mahārañño, mahārājino, mahāraññaṃ, mahārājūnaṃ。方位格：Mahāraññe, mahārājini, mahārājūsu。呼格：Bho mahārāja, bhavanto mahārājāno。 อิธาปิ ปกรณทฺวยนเยน ‘‘โภ มหาราชา’’ อิติ เอกวจนพหุวจนานิปิ ทฏฺฐพฺพานิ. ยถา จ ‘‘มหาราชา’’ติ อาการนฺตปทสฺส วเสน, เอวํ ‘‘สิวิราชา, ธมฺมราชา, เทวราชา’’ติอาทีนมฺปิ อาการนฺตปทานํ วเสน ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. 此处也应依两种论典(pakaraṇa)的规则，将“bho mahārājā”视为单数和复数。并且，如同“mahārājā”这一ā结尾词的用法，“sivirājā”、“dhammarājā”、“devarājā”等以ā结尾的词，亦应依其词干形式组合名词变格范式。 อิธ อปราปิ อตฺถสฺส ปากฏีกรณตฺถํ กฺริยาปเทหิ สทฺธึ โยเชตฺวา อาการนฺโตการนฺตานํ มิสฺสกวเสน นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 此处，为了更清楚地阐明意义，现将以ā结尾和以o结尾的名词混合，并与动词结合，来说明其名词变格范式。 มหาราชา, มหาราโช ติฏฺฐติ, มหาราชาโน, มหาราชา ติฏฺฐนฺติ. มหาราชานํ, มหาราชํ ปสฺสติ, มหาราชาโน, มหาราเช ปสฺสติ. มหารญฺญา, มหาราชินา, มหาราเชน กตํ, มหาราชูหิ, มหาราชูภิ, มหาราเชหิ, มหาราเชภิ กตํ. มหารญฺโญ, มหาราชิโน, มหาราชสฺส ทียเต, มหารญฺญา, มหาราชา, มหาราชสฺมา, มหาราชมฺหา นิสฺสฏํ, มหาราชูหิ, มหาราชูภิ, มหาราเชหิ[Pg.206], มหาราเชภิ นิสฺสฏํ. มหารญฺโญ, มหาราชิโน, มหาราชสฺส ปริคฺคโห, มหารญฺญํ, มหาราชูนํ, มหาราชานํ ปริคฺคโห. มหารญฺเญ, มหาราชินิ, มหาราเช, มหาราชสฺมึ, มหาราชมฺหิ ปติฏฺฐิตํ, มหาราชูสุ, มหาราเชสุ ปติฏฺฐิตํ. โภ มหาราช ตฺวํ ติฏฺฐ, โภนฺโต มหาราชาโน, มหาราชา ตุมฺเห ติฏฺฐถาติ. เอวํ ‘‘ยุวราชา, ยุวราโช’’ติอาทีสุปิ. 大王(Mahārājā/Mahārājo)站立，诸大王(Mahārājāno/Mahārājā)站立。看见大王(Mahārājānaṃ/Mahārājaṃ)，看见诸大王(Mahārājāno/Mahārāje)。由大王(Mahāraññā/Mahārājinā/Mahārājena)所作，由诸大王(Mahārājūhi/Mahārājūbhi/Mahārājehi/Mahārājebhi)所作。给予大王(Mahārañño/Mahārājino/Mahārājassa)；从大王(Mahāraññā/Mahārājā/Mahārājasmā/Mahārājamhā)处出来，从诸大王处出来。大王的领地(pariggaho)，诸大王的领地。在大王处安住(patiṭṭhitaṃ)，在诸大王处安住。大王啊，你站立！诸位大王啊，你们站立！如此，“yuvarājā”、“yuvarājo”（太子）等词亦然。 เกเจตฺถ วเทยฺยุํ ‘‘กสฺมา ปกรณกตฺตุนา อิมสฺมึ ฐาเน มหนฺโต วายาโม จ มหนฺโต จ ปรกฺกโม กโต, นนฺเวเตสุปิ ปเทสุ กานิจิ พุทฺธวจเน วิชฺชนฺติ, กานิจิ น วิชฺชนฺตีติ? วิญฺญูหิ เต เอวํ วตฺตพฺพา ‘‘ปกรณกตฺตาเรเนตฺถ โส จ มหนฺโต วายาโม โส จ มหนฺโต ปรกฺกโม สาฏฺฐกเถ นวงฺเค สตฺถุสาสเน สทฺเทสุ จ อตฺเถสุ จ โสตารานํ สุฏฺฐุ โกสลฺลุปฺปาทเนน สาสนสฺโสปการตฺถํ กโต, ยานิ เจตานิ เตน ปทานิ ทสฺสิตานิ, เอเตสุ กานิจิ พุทฺธวจเน วิชฺชนฺติ, กานิจิ น วิชฺชนฺติ. เอตฺถ ยานิ พุทฺธวจเน วิชฺชนฺติ, ตานิ วิชฺชมานวเสน คหิตานิ. ยานิ น วิชฺชนฺติ, ตานิ โปราณฏฺฐกถาทีสุ วิชฺชมานวเสน ปาฬินยวเสน จ คหิตานี’’ติ. อตฺรายํ สงฺเขปโต อธิปฺปายวิภาวนา – 有人或许会在此说：“为何论书作者(pakaraṇakattā)在此处付出如此大的努力与精进？难道这些词句不是有些存在于佛语(buddhavacana)中，有些不存在吗？”明智者(viññū)应如此回答他们：“论书作者在此处付出如此大的努力与精进，是为了让听者对附带义注(aṭṭhakathā)的九分导师圣教(satthusāsana)中的词与义产生极大的善巧(kosalla)，从而利益教法。他所展示的这些词句，有些存在于佛语中，有些则不存在。其中，存在于佛语中的，是依其存在而采用的；不存在的，则是依据古代义注(porāṇaṭṭhakathā)等以及巴利(Pāḷi)规则而采用的。”此处是简要的意旨说明： ‘‘อิทํ วตฺวา มหาราชา, กํโส พาราณสิคฺคโห; ธนุํ ตูณิญฺจ นิกฺขิปฺป, สํยมํ อชฺฌุปาคมี’’ติ “刚娑(Kaṃsa)大王说此言，婆罗奈(Bārāṇasī)的占领者；放下弓与箭袋后，即趣向于克制。” อิทํ อาการนฺตสฺส มหาราชสทฺทสฺส นิทสฺสนํ. ยสฺมา ‘‘สพฺพสโข’’ติ ปาฬิ วิชฺชติ, ตสฺมา เตน นเยน ‘‘มหาราโช’’ติปิ โอการนฺโต ทิฏฺโฐ นาม โหติ ปุริสนเยน โยเชตพฺโพ จ. เตเนว จ ‘‘ตมพฺรวิ มหาราชา. นิกฺขมนฺเต มหาราเช’’ติอาทีนิ ทิสฺสนฺติ. 这是以-ā结尾的“大王”(mahārāja)一词的范例。由于在巴利(Pāḷi)中存在“sabbasakho”(一切之友)的用法，因此依此规则，“mahārājo”也被视为是以-o结尾的，且应依“人”(purisa)的规则来结合。正因此，才可见到“大王对他说”(tamabravi mahārājā)、“当大王离去时”(nikkhamante mahārāje)等用法。 เอวํ [Pg.207] มหาราชสทฺทสฺส โอการนฺตตฺเต สิทฺเธ ‘‘มหาราชา, มหาราชสฺมา, มหาราชมฺหา’’ติ ปญฺจมิยา เอกวจนญฺจ ‘‘มหาราเช, มหาราชสฺมึ, มหาราชมฺหี’’ติ สตฺตมิยา เอกวจนญฺจ สิทฺธานิ เอว โหนฺติ ปาฬิยํ อวิชฺชมานานมฺปิ นยวเสน คเหตพฺพตฺตา. ‘‘ราเชน, ราชสฺสา’’ติอาทีนิ ปน นยวเสน คเหตพฺพานิ น โหนฺติ. กสฺมาติ เจ? ยสฺมา ‘‘ราชา พฺรหฺมา สขา อตฺตา’’อิจฺเจวมาทีนิ ‘‘ปุริโส อุรโค’’ติอาทีนิ วิย อญฺญมญฺญํ สพฺพถา สทิสานิ น โหนฺติ. ตถา หิ เนสํ ‘‘รญฺญา พฺรหฺมุนา สขินา อตฺตนา อตฺเตน สานา ปุมุนา’’ติอาทีนิ วิสทิสานิปิ รูปานิ ภวนฺติ, ตสฺมา ตานิ น สกฺกา นยวเสน ชานิตุํ. เอวํ ทุชฺชานตฺตา ปน ปาฬิยํ โปราณฏฺฐกถาสุ จ ยถารุตปทาเนว คเหตพฺพานิ. มหาราชสทฺทาทีนํ ปน โอการนฺตภาเว สิทฺเธเยว ‘‘ปุริสนโยคธา อิเม สทฺทา’’ติ นยคฺคหณํ ทิสฺสติ, ตสฺมา อมฺเหหิ นยวเสน ‘‘มหาราชา, มหาราชสฺมา’’ติอาทีนิ วุตฺตานิ. ยถา หิ – 如此，当“大王”(mahārāja)一词以-o结尾的性质成立时，那么像“mahārājā”、“mahārājasmā”、“mahārājamhā”这样的第五格（夺格）单数形式，以及像“mahārāje”、“mahārājasmiṃ”、“mahārājamhī”这样的第七格（处格）单数形式，即使在巴利(Pāḷi)中没有出现，也应依规则(naya)而采用。然而，像“rājena”、“rājassā”等则不应依规则采用。为何如此？因为像“王”(rājā)、“梵天”(brahmā)、“朋友”(sakhā)、“自我”(attā)等词，不像“人”(puriso)、“蛇”(urago)等词那样彼此完全相似。实际上，它们的“raññā”、“brahmunā”、“sakhinā”、“attanā”、“attena”、“sānā”、“pumunā”等形式也是各不相同的，因此无法通过规则来了解。正因其难以了解，所以在巴利和古代义注(porāṇaṭṭhakathā)中，只应采用如实听闻的词。但是，对于“mahārāja”等词，当其以-o结尾的性质成立时，便可见到“这些词依purisa的规则”这一规则的采用，因此我们依规则说出了“mahārājā”、“mahārājasmā”等形式。例如： ‘‘เอตญฺหิ เต ทุราชานํ, ยํ เสสิ มตสายิกํ; ยสฺส เต กฑฺฒมานสฺส, หตฺถา ทณฺโฑน มุจฺจตี’’ติ “此事于你实难知，因你如死尸般躺卧；当你被拖拽时，木杖不离于手。” เอตฺถ ‘‘หตฺถา’’ติ, ‘‘อตฺตทณฺฑา ภยํ ชาต’’นฺติ เอตฺถ ปน ‘‘ทณฺฑา’’ติ จ โอการนฺตสฺส ปญฺจมิเยกวจนสฺส ทสฺสนโต ‘‘อุรคา, ปฏงฺคา, วิหคา’’ติอาทีนิปิ โอการนฺตานิ ปญฺจมิเยกวจนานิ คเหตพฺพานิ โหนฺติ. ยถา จ ‘‘ทาฐินิ มาติมญฺญวฺโห, สิงฺคาโล มม ปาณโท’’ติ เอตฺถ ‘‘มญฺญวฺโห’’ติ, ‘‘สุทฺธา สุทฺเธหิ สํวาสํ, กปฺปยวฺโห ปติสฺสตา’’ติ เอตฺถ ปน ‘‘กปฺปยวฺโห’’ติ จ กฺริยาปทสฺส ทสฺสนโต ‘‘คจฺฉวฺโห, ภุญฺชวฺโห, สยวฺโห’’ติอาทีนิปิ คเหตพฺพานิ โหนฺติ. คณฺหนฺติ จ ตาทิสานิ ปทรูปานิ สาสเน สุกุสลา กุสลา, ตสฺมา อมฺเหหิปิ นยคฺคาหวเสน ‘‘มหาราชา[Pg.208], มหาราชสฺมา’’ติอาทีนิ วุตฺตานิ. นยคฺคาหวเสน ปน คหเณ อสติ กถํ นามิกปทมาลา ปริปุณฺณา ภวิสฺสนฺติ, สติเยว ตสฺมึ ปริปุณฺณา ภวนฺติ. 此处，由于见到“hatthā”以及“attadaṇḍā bhayaṃ jātaṃ”(执杖生恐惧)中的“daṇḍā”是以-o结尾的第五格单数，像“蛇”(uragā)、“飞蛾”(paṭaṅgā)、“鸟”(vihagā)等也应采用以-o结尾的第五格单数。又如，由于见到“dāṭhini mātimaññavho, siṅgālo mama pāṇado”(有齿者，莫轻视，野干是我的施命者)中的“maññavho”，以及“suddhā suddhehi saṃvāsaṃ, kappayavho patissatā”(清净者应与清净者共住，具念者应如此行)中的“kappayavho”这些动词形式，像“gacchavho”(你们去)、“bhuñjavho”(你们吃)、“sayavho”(你们睡)等也应被采用。精通圣教的善巧者会采纳此类词形，因此我们也通过规则的采纳而说出了“mahārājā”、“mahārājasmā”等。若不通过规则的采纳，名词格变化表(nāmikapadamālā)如何能圆满？只有在有它（规则）的情况下，它们才会圆满。 ตถา หิ พุทฺธวจเน อเนกสตสหสฺสานิ นามิกปทานิ กฺริยาปทานิ จ ปาฏิเอกฺกํ ปาฏิเอกฺกํ เอกวจนพหุวจนกาหิ สตฺตหิ อฏฺฐหิ วา นามวิภตฺตีหิ ฉนฺนวุติยา จ อาขฺยาติกวจเนหิ โยชิตานิ น สนฺติ, นยวเสน ปน สนฺติเยว, อิติ นยวเสน ‘‘มหาราชา, มหาราชสฺมา’’ติอาทีนิ อมฺเหหิ ฐปิตานิ. ‘‘มหาราชา ติฏฺฐนฺติ, มหาราชา ตุมฺเห ติฏฺฐถา’’ติ อิมานิ ปน ‘‘อถ โข จตฺตาโร มหาราชา มหติยา จ ยกฺขเสนาย มหติยา จ กุมฺภณฺฑเสนายา’’ติ ทสฺสนโต, 诚然，在佛语(buddhavacana)中，成千上万的名词和动词，并非每一个都与单复数的七种或八种名词格位(nāmivibhatti)以及九十六种动词词尾(ākhyātavacana)逐一结合。然而，通过规则(naya)，它们确实存在。因此，我们依规则确立了“mahārājā”、“mahārājasmā”等形式。至于“诸大王站立”(mahārājā tiṭṭhanti)、“你们诸大王站立”(mahārājā tumhe tiṭṭhathā)这些形式，则是依据“当时，四大王(cattāro mahārājā)与庞大的夜叉(yakkha)军及庞大的鸠槃荼(kumbhaṇḍa)军……”这一见到的范例， ‘‘จตฺตาโร เต มหาราชา, สมนฺตา จตุโร ทิสา; ททฺทฬฺหมานา อฏฺฐํสุ, วเน กาปิลวตฺถเว’’ติ 以及“四大王立于四方，光辉灿烂遍照耀；伫立于迦毗罗卫(Kāpilavatthu)林。” ทสฺสนโต จ วุตฺตานิ. ‘‘มหาราช’’นฺติอาทีนิปิ ปาฬิญฺจ ปาฬินยญฺจ ทิสฺวา เอว วุตฺตานิ. อสมาเส ‘‘ราชํ, ราเชนา’’ติอาทีนิ น ปสฺสาม, ตสฺมา สุฏฺฐุ วิจาเรตพฺพมิทํ ฐานํ. อิทญฺหิ ทุทฺทสํ วีรชาตินา ชานิตพฺพฏฺฐานํ. สเจ ปนายสฺมนฺโต พุทฺธวจเน วา โปราณิกาสุ วา อฏฺฐกถาสุ อสมาเส ‘‘ราชํ, ราเชนา’’ติอาทีนิ ปสฺเสยฺยาถ, ตทา สาธุกํ มนสิ กโรถ. โก หิ นาม สพฺพปฺปกาเรน พุทฺธวจเน โวหารปฺปเภทํ ชานิตุํ สมตฺโถ อญฺญตฺร ปภินฺนปฏิสมฺภิเทหิ มหาขีณาสเวหิ. 由于见到这些而说的。像“mahārājaṃ”等词，也都是在审视了巴利(Pāḷi)和巴利规则后才说的。在非复合词(asamāsa)中，我们没有见到“rājaṃ”、“rājena”等形式，因此，这一点应当善加审察。因为这是一个难见之处，是唯有英雄种姓(vīrajāti)者才能了知的地方。然而，如果诸位具寿(āyasmā)在佛语或古代义注(aṭṭhakathā)中，见到非复合词的“rājaṃ”、“rājena”等形式，那么请好好地作意。因为，除了已证得无碍解(paṭisambhidā)的大漏尽者(mahākhīṇāsava)外，又有谁能完全了知佛语中各种用法的差别呢？ วุตฺตญฺเหตํ ภควตา – 正如世尊(bhagavā)所说： ‘‘วีตตณฺโห อนาทาโน, นิรุตฺติปทโกวิโท; อกฺขรานํ สนฺนิปาตํ, ชญฺญา ปุพฺพาปรานิ จา’’ติ. “渴爱已尽无执取，通晓词语与文句；了知字母之聚合，以及前后的次第。” พฺรหฺมา[Pg.209], พฺรหฺมา, พฺรหฺมาโน. พฺรหฺมานํ, พฺรหฺมํ, พฺรหฺมาโน. พฺรหฺมุนา, พฺรหฺเมหิ, พฺรหฺเมภิ, พฺรหฺมูหิ, พฺรหฺมูภิ. พฺรหฺมสฺส, พฺรหฺมุโน, พฺรหฺมานํ, พฺรหฺมูนํ. พฺรหฺมุนา, พฺรหฺเมหิ, พฺรหฺเมภิ, พฺรหฺมูหิ, พฺรหฺมูภิ. พฺรหฺมสฺส, พฺรหฺมุโน, พฺรหฺมานํ, พฺรหฺมูนํ. พฺรหฺมนิ, พฺรหฺเมสุ, โภ พฺรหฺม, โภ พฺรหฺเม, ภวนฺโต พฺรหฺมาโน. 梵天(Brahmā)，诸梵天。梵天，诸梵天。由梵天，由诸梵天。为梵天、梵天的，为诸梵天、诸梵天的。从梵天，从诸梵天。为梵天、梵天的，为诸梵天、诸梵天的。于梵天，于诸梵天。喂，梵天！喂，梵天！诸位梵天！ ยมกมหาเถรรุจิยา ‘‘โภ พฺรหฺมา’’อิติ พหุวจนํ วา. เอตฺถ ปน ‘‘ปณฺฑิตปุริเสหิ เทเวหิ พฺรหฺมูหี’’ติ ฏีกาวจนสฺส ทสฺสนโต, ‘‘พฺรหฺมูนํ วจีโฆโส โหตี’’ติ จ ‘‘พฺรหฺมูนํ วิมานาทีสุ ฉนฺทราโค กามาสโว น โหตี’’ติ จ อฏฺฐกถาวจนสฺส ทสฺสนโต, ‘‘วิหึสสญฺญี ปคุณํ น ภาสึ, ธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม’’ติ อาหจฺจภาสิตสฺส จ ทสฺสนโต ‘‘พฺรหฺมูหิ, พฺรหฺมูภิ, พฺรหฺมูนํ, พฺรหฺเม’’ติ ปทานิ วุตฺตานิ, เอตานิ จูฬนิรุตฺตินิรุตฺติปิฏกกจฺจายเนสุ น อาคตานิ. 或者，依雅摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见，“bho brahmā”是复数。此处，依据疏钞(ṭīkā)中的“paṇḍitapurisehi devehi brahmūhī”（被智者、天神、诸梵天……），依据义注(aṭṭhakathā)中的“brahmūnaṃ vacīghoso hotī”（有诸梵天之语声）及“brahmūnaṃ vimānādīsu chandarāgo kāmāsavo na hotī”（于诸梵天之天宫等中无欲染、欲漏），并依据直接宣说(āhaccabhāsita)之“vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ, dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme”（梵天啊！于人类中，我未曾熟练宣说那带有害觉的殊胜之法），而说出了“brahmūhi”、“brahmūbhi”、“brahmūnaṃ”、“brahme”这些词。这些词未曾出现于《小词释》(Cūḷanirutti)、《词释藏》(Niruttipiṭaka)和《迦旃延》(Kaccāyana)中。 สขา, สขา, สขิโน, สขาโน, สขาโย. สขํ, สขารํ, สขานํ, สขิโน, สขาโน, สขาโย. สขินา, สขาเรหิ, สขาเรภิ, สเขหิ, สเขภิ. สขิสฺส, สขิโน, สขีนํ, สขารานํ, สขานํ. สขารสฺมา, สขินา, สขาเรหิ, สขาเรภิ, สเขหิ, สเขภิ. สขิสฺส, สขิโน, สขีนํ, สขารานํ, สขานํ. สเข, สเขสุ, สขาเรสุ. โภ สข, โภ สขา, โภ สขิ, โภ สขี, โภ สเข, ภวนฺโต สขิโน, สขาโน, สขาโย. 朋友(sakhā)，诸朋友。朋友，诸朋友。由朋友，由诸朋友。为朋友、朋友的，为诸朋友、诸朋友的。从朋友，从诸朋友。为朋友、朋友的，为诸朋友、诸朋友的。于朋友，于诸朋友。喂，朋友！诸位朋友！ ยมกมหาเถรมเตน ‘‘โภ สขา’’อิติ พหุวจนํ วา. ปาฬิยํ ปน สุวณฺณกกฺกฏชาตเก ‘‘หเร สขา กิสฺส นุ มํ ชหาสี’’ติ ทีฆวเสน วุตฺโต สขาสทฺโท อาลปเนกวจนํ, ตสฺมา ยมกมหาเถรนโย น ยุชฺชตีติ เจ[Pg.210]? โน น ยุชฺชติ. ยสฺมา ‘‘เนตาทิสา สขา โหนฺติ, ลพฺภา เม ชีวโต สขา’’ติ มโนชชาตเก สขาสทฺโท เอกวจนมฺปิ โหติ พหุวจนมฺปิ. ตถา หิ ตตฺถ ปฐมปาเท พหุวจนํ, ทุติยปาเท ปเนกวจนํ, ตสฺมา ยมกมหาเถเรน ปจฺจตฺตาลปนพหุวจนฏฺฐาเน สขาสทฺโท วุตฺโต. เอตฺถ จ ‘‘สพฺพมิตฺโต สพฺพสโข, สพฺพภูตานุกมฺปโก’’ติ ปาฐานุโลเมน สมาเส ลพฺภมานสฺส สขสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ภวติ ‘‘สพฺพสโข, สพฺพสขา, สพฺพสขํ, สพฺพสเข’’ติอาทินา ปุริสนเยน. ตตฺรายํ สมาสวิคฺคโห – สพฺเพสํ ชนานํ สขา, สพฺเพ วา ชนา สขิโน เอตสฺสาติ สพฺพสโข, ยถา สพฺพเวรีติ. 依雅摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见，“bho sakhā”亦为复数。但在巴利语《金蟹本生》(Suvaṇṇakakkaṭajātaka)中，“hare sakhā kissa nu maṃ jahāsī”（喂，朋友！你为何抛弃我？）一句中，以长音形式出现的“sakhā”一词是呼格单数，因此，雅摩迦大长老的观点不成立吗？并非不成立。因为在《摩诺阇本生》(Manoja Jātaka)中，“netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā”（不会有这样的朋友，我活着能得到朋友）一句中的“sakhā”一词既可以是复数也可以是单数。在此偈中，第一句是复数，第二句是单数。因此，雅摩迦大长老在主格与呼格复数位所说的“sakhā”一词是成立的。在此，根据“一切友(sabbasakho)、一切同伴、怜悯一切众生”的文句，在复合词中出现的“sakha”一词，其名词格位变化依阳性词(purisa)范例，如：“sabbasakho”、“sabbasakhā”、“sabbasakhaṃ”、“sabbasakhe”等。此处的复合词分析是：一切人的朋友，或一切人都是他的朋友，故为“sabbasakho”，如同“sabbaverī”（一切敌）一样。 อตฺตา, อตฺตา, อตฺตาโน. อตฺตานํ, อตฺตํ, อตฺตาโน. อตฺตนา, อตฺเตน, อตฺตเนหิ, อตฺตเนภิ. อตฺตโน, อตฺตานํ. อตฺตนา, อตฺตเนหิ, อตฺตเนภิ. อตฺตโน, อตฺตานํ. อตฺตนิ, อตฺตเนสุ. โภ อตฺต, ภวนฺโต อตฺตา, โภนฺโต อตฺตาโน. 自我(attā)，诸自我。自我，诸自我。由自我，由诸自我。为自我、自我的，为诸自我、诸自我的。从自我，从诸自我。为自我、自我的，为诸自我、诸自我的。于自我，于诸自我。喂，自我！诸位自我！ เอตฺถ ปน อตฺตํ นิรงฺกตฺวาน ปิยานิ เสวติ. 然而于此，舍弃了自我而追求所爱。 ‘‘สเจ คจฺฉสิ ปญฺจาลํ, ขิปฺป’มตฺตํ ชหิสฺสสิ; มิคํ ปนฺถานุปนฺนํว, มหนฺตํ ภยเมสฺสตี’’ติ “你若前往般遮罗(Pañcāla)，将迅速舍弃生命(attaṃ)；犹如误入歧途的鹿，大恐惧将会降临。” ปาฬีสุ ‘‘อตฺต’’นฺติ ทสฺสนโต ‘‘อตฺต’’นฺติ อิธ วุตฺตํ, ‘‘อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วา’’ติ ปาฬิทสฺสนโต ปน ‘‘อตฺเตนา’’ติ. จูฬนิรุตฺติยํ ปน ‘‘อตฺตสฺสา’’ติ จตุตฺถีฉฏฺฐีนเมกวจนํ อาคตํ, เอตํ กจฺจายเน นิรุตฺติปิฏเก จ น ทิสฺสติ. กตฺถจิ ปน ‘‘อตฺเตสู’’ติ อาคตํ. สพฺพาเนตานิ สาฏฺฐกถํ ชินตนฺตึ โอโลเกตฺวา คเหตพฺพานิ. 在巴利语(Pāḷi)中，由于见到“attaṃ”的形式，故此处说“attaṃ”；又因见到巴利语“attena vā attaniyena vā”（以自我或以属于自我者），故有“attena”的形式。在《小词释》(Cūḷanirutti)中，出现了第四格与第六格单数的“attassa”，这在《迦旃延》(Kaccāyana)与《词释藏》(Niruttipiṭaka)中未见。在某些地方则出现了“attesu”。所有这些都应在观察义注(aṭṭhakathā)与胜者之教(jinatanti)后而采用。 ‘‘อาตุมา[Pg.211], อาตุมา, อาตุมาโน. อาตุมานํ, อาตุมํ, อาตุมาโน. อาตุเมน, อาตุเมหิ, อาตุเมภี’’ติอาทินา ปุริสนเยน วตฺวา ‘‘โภ อาตุม, ภวนฺโต อาตุมา, อาตุมาโน’’ติ วตฺตพฺพํ. “自我(ātumā)，自我，诸自我。自我，自我，诸自我。由自我，由诸自我，由诸自我”等，依阳性词(purisa)范例而说，呼格则应说：“喂，自我！诸位自我！” ตตฺร อตฺตสทฺทสฺส สมาเส ‘‘ภาวิตตฺโต, ภาวิตตฺตา. ภาวิตตฺตํ, ภาวิตตฺเต. ภาวิตตฺเตน, ภาวิตตฺเตหิ, ภาวิตตฺเตภี’’ติ ปุริสนเยเนว นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. 在此，关于“atta”词的复合词，应依阳性词(purisa)范例来连接名词格位变化，如：“已修身者(bhāvitatto)，诸已修身者。已修身者，诸已修身者。由已修身者，由诸已修身者”等。 สา, สา, สาโน. สานํ, สาเน. สานา, สาเนหิ, สาเนภิ. สาสฺส, สานํ. สานา, สาเนหิ, สาเนภิ. สาสฺส, สานํ. สาเน, สาเนสุ. โภ สา, ภวนฺโต สาโน. สา วุจฺจติ สุนโข. 狗(sā)，诸狗。狗，诸狗。由狗，由诸狗。为狗、狗的，为诸狗、诸狗的。从狗，从诸狗。为狗、狗的，为诸狗、诸狗的。于狗，于诸狗。喂，狗！诸位狗！“Sā”是指狗(sunakho)。 เอตฺถ จ ‘‘น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ. สาว วาเรนฺติ สูกร’’นฺติ นิทสฺสนปทานิ. เกจิ ปน สาสทฺทสฺส ทุติยาตติยาทีสุ ‘‘สํ, เส. เสนา’’ติอาทีนิ รูปานิ วทนฺติ, ตํ น ยุตฺตํ. น หิ ตานิ ‘‘สํ, เส. เสนา’’ติอาทีนิ รูปานิ พุทฺธวจเน เจว อฏฺฐกถาทีสุ จ นิรุตฺติปิฏเก จ ทิสฺสนฺติ. เอวํ ปน นิรุตฺติปิฏเก วุตฺตํ ‘‘สา ติฏฺฐติ, สาโน ติฏฺฐนฺติ. สานํ ปสฺสติ, สาเน ปสฺสติ. สานา กตํ, สาเนหิ กตํ, สาเนภิ กตํ. สาสฺส ทียเต, สานํ ทียเต. สานา นิสฺสฏํ, สาเนหิ นิสฺสฏํ, สาเนภิ นิสฺสฏํ. สาสฺส ปริคฺคโห, สานํ ปริคฺคโห. สาเน ปติฏฺฐิตํ, สาเนสุ ปติฏฺฐิตํ. โภ สา, ภวนฺโต สาโน’’ติ, ตสฺมา นิรุตฺติปิฏเก วุตฺตนเยเนว นามิกปทมาลา คเหตพฺพา. 此处有“na yattha sā upaṭṭhito hoti”（非有狗现前之处）、“sāva vārenti sūkaraṃ”（狗亦能驱赶野猪）等为例句。有些人说“sā”（狗）词在第二格、第三格等有“saṃ”、“se”、“senā”等形式，那是不正确的。因为这些“saṃ”、“se”、“senā”等形式在佛言(buddhavacana)、义注(aṭṭhakathā)等以及《词释藏》(Niruttipiṭaka)中都见不到。但在《词释藏》中是这样说的：“狗站立，诸狗站立。看见狗，看见诸狗。由狗所做，由诸狗所做。给予狗，给予诸狗。从狗处脱离，从诸狗处脱离。狗的所有物，诸狗的所有物。安住于狗，安住于诸狗。喂，狗！诸位狗！”因此，应当按照《词释藏》中所说的方式来采用名词格位变化。 อตฺริทํ [Pg.212] วตฺตพฺพํ – ยถา ‘‘เสหิ ทาเรหิ อสนฺตุฏฺโฐ’’ติอาทีสุ ปุลฺลิงฺเค วตฺตมานสฺส ‘‘สโก’’อิติ อตฺถวาจกสฺส สสทฺทสฺส ‘‘อตฺตโน อยนฺติ โส’’ติ เอตสฺมึ อตฺเถ ‘‘โส, สา. สํ, เส. เสน, เสหิ, เสภิ. สสฺส, สานํ. สา, สสฺมา, สมฺหา, เสหิ, เสภิ. สสฺส, สานํ. เส, สสฺมึ, สมฺหิ, เสสู’’ติ ปุริสนเยน รูปานิ ภวนฺติ, น ตถา สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส รูปานิ ภวนฺติ. ยถา วา ‘‘หึสนฺติ อตฺตสมฺภูตา, ตจสารํว สํ ผลํ. สานิ กมฺมานิ ตปฺเปนฺติ, โกสลํ เสน’สนฺตุฏฺฐํ, ชีวคฺคาหํ อคาหยี’’ติอาทีสุ นปุํสกลิงฺเค วตฺตมานสฺส สกมิจฺจตฺถวาจกสฺส สสทฺทสฺส ‘‘สํ, สานิ, สา. สํ, สานิ, เส. เสน, เสหิ, เสภิ. สสฺส, สานํ. สา, สสฺมา, สมฺหา, เสหิ, เสภิ. สสฺส, สานํ. เส, สสฺมึ, สมฺหิ, เสสู’’ติ จิตฺตนเยน รูปานิ ภวนฺติ, น ตถา สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส รูปานิ ภวนฺติ. เอวํ สนฺเต กสฺมา เตหิ อาจริเยหิ ทุติยาตติยาฐาเน ‘‘สํ, เส. เสนา’’ติ วุตฺตํ, กสฺมา จ ปญฺจมีฐาเน ‘‘สา, สสฺมา, สมฺหา’’ติ วุตฺตํ, สตฺตมีฐาเน จ ‘‘เส, สสฺมึ, สมฺหี’’ติ จ วุตฺตํ? สพฺพเมตํ อการณํ, ตกฺกคาหมตฺเตน คหิตํ อการณํ. สุนขวาจโก หิ สาสทฺโท อาการนฺตตาปกติโก, น ปุริส จิตฺตสทฺทาทโย วิย อการนฺตตาปกติโก. ยาย อิมสฺส อีทิสานิ รูปานิ สิยุํ, สา จ ปกติ นตฺถิ. น เจโส ‘‘ราชา, พฺรหฺมา, สขา, อตฺตา’’ อิจฺเจวมาทโย วิย ปฐมํ อการนฺตภาเว ฐตฺวา ปจฺฉา ปฏิลทฺธอาการนฺตตา, อถ โข นิจฺจโมการนฺตตาปกติโก โคสทฺโท วิย นิจฺจมาการนฺตตาปกติโก. นิจฺจมาการนฺตตาปกติกสฺส จ เอวรูปานิ รูปานิ น ภวนฺติ, ตสฺมา นิรุตฺติปิฏเก ปภินฺนปฏิสมฺภิเทน อายสฺมตา มหากจฺจายเนน น วุตฺตานิ. สเจปิ มญฺเญยฺยุํ ‘‘อตฺตํ, อตฺเตนา’ติ [Pg.213] จ ทสฺสนโต ‘สํ, เสนา’ติ อิมานิ ปน คเหตพฺพานี’’ติ. น คเหตพฺพานิ ‘‘ราชา, พฺรหฺมา, สขา, อตฺตา, สา, ปุมา’’อิจฺเจวมาทีนํ อญฺญมญฺญํ ปทมาลาวเสน วิสทิสตฺตา นยวเสน คเหตพฺพาการสฺส อสมฺภวโต. อีทิเส หิ ฐาเน นยคฺคาหวเสน คหณํ นาม สโทสํเยว สิยา, ตสฺมา นยคฺคาหวเสนปิ น คเหตพฺพานิ. 于此应当说：譬如在“sehi dārehi asantuṭṭho”（对自己的妻子不满足）等处，用于阳性、表示“自己的”(sako)之义的“sa”词，其词形变化依purisa(男人)的范例而有“so, sā. Saṃ, se. Sena, sehi, sebhi. Sassa, sānaṃ. Sā, sasmā, samhā, sehi, sebhi. Sassa, sānaṃ. Se, sasmiṃ, samhi, sesū”等形式，但表示“狗”的“sā”词并非如此。又如在“hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva saṃ phalaṃ. Sāni kammāni tappenti, kosalaṃ sena’santuṭṭhaṃ, jīvaggāhaṃ agāhayī”（自生之物伤害自身，如其果实毁坏竹子。自己的业使人苦恼，他活捉了那位对自己所有不满足的憍萨罗(Kosala)王）等处，用于中性、表示“自己的”(sakaṃ)之义的“sa”词，其词形变化依citta(心)的范例而有“saṃ, sāni, sā. Saṃ, sāni, se. Sena, sehi, sebhi. Sassa, sānaṃ. Sā, sasmā, samhā, sehi, sebhi. Sassa, sānaṃ. Se, sasmiṃ, samhi, sesū”等形式，但表示“狗”的“sā”词也并非如此。既然如此，为何那些阿阇梨在第二格、第三格处说成“saṃ, se. senā”，在第五格处说成“sā, sasmā, samhā”，在第七格处又说成“se, sasmiṃ, samhi”呢？所有这些都毫无根据，纯粹是仅凭臆测而得出的无据之论。因为表示“狗”的“sā”词，其词性是天然以ā结尾的，不像purisa(男人)、citta(心)等词是天然以a结尾的。它没有那种能使其产生此类词形变化的词性。它也不像rājā(王)、brahmā(梵)、sakhā(友)、attā(我)等词，先是以a结尾，后来才获得以ā结尾的词性；它反倒是像go(牛)一词恒常以o结尾一样，是恒常以ā结尾的。而恒常以ā结尾的词，是不会有那些词形变化的，因此，在《词释藏》(Niruttipiṭaka)中，具足无碍解的具寿摩诃迦旃延(Mahākaccāyana)未曾说过这些形式。即使有人认为“根据attaṃ, attenā等形式，也应接受saṃ, senā等形式”，这也是不应接受的，因为rājā, brahmā, sakhā, attā, sā, pumā等词，彼此的词形变化各不相同，不可能依循类推来接受。在此等情况下，依循类推(nayaggāha)来理解，必有错误，是故不应依循类推来接受。 อปรมฺปิ อตฺร วตฺตพฺพํ – ยถา หิ ‘‘สาหิ นารีหิ เต ยนฺตี’’ติ วุตฺเต ‘‘อตฺตโน นารี’’ติ, ‘‘สา นารี’’ติ เอวํ อตฺถวโต อิตฺถิลิงฺคสฺส กญฺญาสทฺเทน สทิสสฺส สาสทฺทสฺส ‘‘สา, สา, สาโย. สํ, สา, สาโย. สาย, สาหิ, สาภิ. สาย, สานํ. สาย, สาหิ, สาภิ. สาย, สานํ. สาย, สายํ, สาสู’’ติ กญฺญานเยน รูปานิ ภวนฺติ, น ตถา อิมสฺส สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส รูปานิ ภวนฺติ. เอวํ สนฺเต กสฺมา เต อาจริยา ตติยาพหุวจนฏฺฐาเน จ ‘‘สาหิ, สาภี’’ติ รูปานิ อิจฺฉนฺติ, กสฺมา จ สตฺตมีพหุวจนฏฺฐาเน ‘‘สาสู’’ติ? อิทมฺปิ อการณํ อาการนฺตปุลฺลิงฺคตฺตา. กสฺมา จ ปน จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจนฏฺฐาเน ปุพฺพกฺขรสฺส รสฺสวเสน ‘‘สสฺส’’อิติ รูปํ อิจฺฉนฺติ? อิทมฺปิ อการณํ สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส อาการนฺตตาปกติกตฺตา. อาการนฺตตาปกติกสฺส จ สาสทฺทสฺส ยถา อการนฺตตาปกติกสฺส ปุริสสทฺทสฺส ‘‘ปุริสสฺสา’’ติ จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจนรูปํ ภวติ เอวรูปสฺส รูปสฺส อภาวโต. เตเนว อายสฺมา กจฺจาโน นิรุตฺติปิฏเก สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส รูปํ ทสฺเสนฺโต จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจนฏฺฐาเน ปุพฺพกฺขรสฺส ทีฆวเสน ‘‘สาสฺส’’อิติ รูปมาห. กสฺมา จ ปน เต อาจริยา จตุตฺเถกวจนฏฺฐาเน ‘‘สาย’’อิติ รูปํ อิจฺฉนฺติ? อิทมฺปิ อการณํ, ฐเปตฺวา หิ อาการนฺติตฺถิลิงฺเค ฆสญฺญโต อาการโต ปเรสํ นาทีนํ อายาเทสญฺจ อการนฺตโต ปุนฺนปุํสกลิงฺคโต [Pg.214] ปรสฺส จตุตฺเถกวจนสฺส อายาเทสญฺจ อาการนฺตปุลฺลิงฺเค อฆโต อาการนฺตโต ปรสฺส จตุตฺเถกวจนสฺส กตฺถจิปิ อายาเทโส น ทิสฺสติ. นิรุตฺติปิฏเก จ ตาทิสํ รูปํ น วุตฺตํ, อวจนํเยว ยุตฺตตรํ พุทฺธวจเน อฏฺฐกถาทีสุ จ อนาคมนโต. ยา ปนมฺเหหิ นิรุตฺติปิฏกํ นิสฺสาย พุทฺธวจนญฺจ สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุตฺตา, สาเยว สารโต ปจฺเจตพฺพา. เอตฺถาปิ นานาอตฺเถสุ วตฺตมานานํ ลิงฺคตฺตยปริยาปนฺนานํ สา โส สํอิจฺเจเตสํ ติณฺณํ ปทานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาสุ ปทานํ สทิสาสทิสตา ทฏฺฐพฺพา. 于此，尚有应说之处：譬如，在“sāhi nārīhi te yantī”（他们与自己的/那些女人们同行）一句中，用于阴性、与kaññā(少女)词相似的“sā”词，其词形变化依kaññā的范例而有“sā, sā, sāyo. Saṃ, sā, sāyo. Sāya, sāhi, sābhi. Sāya, sānaṃ. Sāya, sāhi, sābhi. Sāya, sānaṃ. Sāya, sāyaṃ, sāsū”等形态。但表示“狗”的“sā”词，其变格并非如此。既然如此，为何那些阿阇梨在第三格复数位主张用“sāhi, sābhī”的形态，又为何在第七格复数位主张用“sāsū”？这也没有道理，因为它是以-ā结尾的阳性词。再者，为何他们在第四格和第六格单数位主张用前一音节短化的“sassa”形态？这同样没道理，因为表示“狗”的“sā”词，其本性是以-ā结尾。对于以-ā结尾为本性的“sā”词，并不存在像以-a结尾为本性的purisa(男人)词那样，在第四格和第六格单数位变格为“purisassā”的形态。因此，具寿迦旃延(Kaccāyana)在《词释藏》(Niruttipiṭaka)中展示表示“狗”之义的“sā”词的变格时，于第四格和第六格单数位，说其形态为前一音节长音的“sāssa”。再者，为何那些阿阇梨在第四格单数位主张用“sāya”的形态？这同样没道理，因为除了在以-ā结尾的阴性词中，由具有gha名称(ghasañña)的-ā音后所接的nā等格位后缀有āya的替代，以及在以-a结尾的阳性与中性词后，第四格单数有āya的替代之外，在以-ā结尾的阳性词中，非gha音后的-ā所接的第四格单数，在任何地方都未见有āya的替代。在《词释藏》中也未说有此种形态，在佛语、义注(aṭṭhakathā)等中也未出现，故不提及此形更为合理。而我们依据《词释藏》及佛语所说的、关于表示“狗”之义的“sā”词的名词变格表(nāmikapadamālā)，才应当作为核心来接受。于此，亦应观察表示不同意义、涵盖三性的sā、so、saṃ这三个词，其原形与名词变格表中的形态之间的异同。 เอตฺถ สิยา – โย ตุมฺเหหิ สาสทฺโท ‘‘ตํสทฺทตฺเถ จ สุนเข จ สกมิจฺจตฺเถ จ วตฺตตี’’ติ อิจฺฉิโต, กถํ ตํ ‘‘สา’’ติ วุตฺเตเยว ‘‘อิมสฺส อตฺถสฺส วาจโก’’ติ ชานนฺตีติ? น ชานนฺติ, ปโยควเสน ปน ชานนฺติ โลกิยชนา เจว ปณฺฑิตา จ. ปโยควเสน หิ ‘‘สา มทฺที นาคมารุหิ, นาติพทฺธํว กุญฺชร’’นฺติอาทีสุ สาสทฺทสฺส ตํสทฺทตฺถตา วิญฺญายติ, เอวํ สาสทฺโท ตํสทฺทตฺเถ จ วตฺตติ. ‘‘น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ. ภควโต สาชาติมฺปิ สุตฺวา สตฺตา อมตรสภาคิโน ภวนฺตี’’ติอาทีสุ สาสทฺทสฺส สุนขวาจกตา วิญฺญายติ. 于此，或许有人会问：你们所主张的sā词，既有“彼”(taṃ)词之义，又有“狗”义，还有“自己的”(saka)义，那么，当只说“sā”时，如何知道它表示的是哪个意思呢？他们不能直接知道，但无论是世人还是智者，都能通过用法来了解。通过用法，在“sā maddī nāgamāruhi, nātibaddhaṃva kuñjara”（那位玛蒂(Maddī)登上大象，如未被束缚的象）等句中，可以了知sā词有“彼”词之义，如此，sā词亦用于“彼”义。在“Na yattha sā upaṭṭhito hoti”（凡无狗在场之处）及“听闻世尊(Bhagavā)的狗生，众生亦能成为不死味分者”等句中，可以了知sā词有“狗”之义。 ‘‘อนฺนํ ตเวทํ ปกตํ ยสสฺสิ,ตํ ขชฺชเร ภุญฺชเร ปิยฺยเร จ; ชานาสิ มํ ตฺวํ ปรทตฺตูปชีวึ,อุตฺติฏฺฐปิณฺฑํ ลภตํ สปาโก’’ติ “荣耀者，此食为你备，可食可享亦可饮。你知我以他施为生，愿烹狗者得此残食。” เอตฺถ ปน สาสทฺทสฺส รสฺสภาวกรเณน ‘‘สปาโก’’ติ ปาฬิ ฐิตาติ อตฺถํ อคฺคเหตฺวา ‘‘สานํ สุนขานํ อิทํ มํสนฺติ ส’’มิติ อตฺถํ คเหตฺวา ‘‘สํ ปจตีติ สปาโก’’ติ วุตฺตนฺติ [Pg.215] ทฏฺฐพฺพํ. อฏฺฐกถายํ ปน ‘‘สปาโกติ สปากจณฺฑาโล’’ อิจฺเจว วุตฺตํ. ตมฺปิ เอตเทวตฺถํ ทีเปติ. เอวํ สาสทฺโท สุนเข จ วตฺตติ. ‘‘สา ทารา ชนฺตูนํ ปิยา’’ติ วุตฺเต ปน ‘‘สกา ทารา สตฺตานํ ปิยา’’ติ อตฺถทีปนวเสน สาสทฺทสฺส สกวาจกตา ปญฺญายติ. เอวํ สาสทฺโท สกมิจฺจตฺเถ จ วตฺตติ. อิติ สาสทฺทํ ปโยควเสน อีทิสตฺถสฺส วาจโกติ ชานนฺติ. อตฺริทํ วุจฺจติ – 于此，不应理解为巴利文作“sapāko”是由于sā词的短化，而应理解为：取“saṃ即是狗(sānaṃ sunakhānaṃ)肉”之义，故说“烹煮saṃ者为sapāko(烹狗者)”。在义注(Aṭṭhakathā)中则只说“sapāka即是烹狗的旃陀罗(caṇḍāla)”。此亦阐明同一义。如此，sā词亦用于“狗”义。而当说“Sā dārā jantūnaṃ piyā”（妻子为众生所爱）时，通过阐释其义为“sakā dārā sattānaṃ piyā”（自己的妻子为有情所爱），可知sā词有“自己的”之义。如此，sā词亦用于“自己的”之义。因此，人们通过用法了知sā词是此类意义的表达。于此有言： ตํสทฺทตฺเถ จ สุนเข,สกสฺมิมฺปิ จ วตฺตติ; สาสทฺโท โส จ โข เญยฺโย,ปโยคานํ วเสน เว. 用于“彼”词义，亦用于“狗”，及“自己的”义；当知此sā词，皆依用法而分。 เอตฺถ จ ปาฬิยํ ‘‘น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหตี’’ติ เอกวจนปฺปโยคทสฺสนโต จ, 于此，从巴利文“na yattha sā upaṭṭhito hotī”一句可见其单数用法， ‘‘อสนฺตา กิร มํ ชมฺมา, ตาต ตาตาติ ภาสเร; รกฺขสา ปุตฺตรูเปน, สาว วาเรนฺติ สูกร’’นฺติ “恶人贱种竟唤我，‘爸爸，爸爸’作此言；罗刹化作我子貌，此等恶犬阻野猪。” พหุวจนปฺปโยคทสฺสนโต จ, นิรุตฺติปิฏเก ‘‘สาโน’’อิจฺจาทิทสฺสนโต จ ‘‘สา, สา, สาโน. สานํ, สาเน. สานา’’ติอาทินา สุนขวาจกสฺส สาสทฺทสฺส นามิกปทมาลา กถิตา. 并且从复数用法，以及从《阐释论藏》(Niruttipiṭaka)中可见的“sāno”等形态，讲述了表示“狗”义的sā词的名词格位变化为：“sā, sā, sāno. Sānaṃ, sāne. Sānā”等。 อิทานิ ปุมสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在讲述puma词的名词格位变化： ปุมา, ปุมา, ปุมาโน. ปุมานํ, ปุมาเน. ปุมานา, ปุมุนา, ปุเมน, ปุมาเนหิ, ปุมาเนภิ. ปุมสฺส, ปุมุโน, ปุมานํ. ปุมานา, ปุมุนา, ปุมาเนหิ, ปุมาเนภิ. ปุมสฺส, ปุมุโน, ปุมานํ. ปุมาเน, ปุมาเนสุ. โภ ปุม, ภวนฺโต ปุมา, ปุมาโน. ‘‘โภ ปุมา’’อิติ พหุวจเน นโยปิ เญยฺโย. 主格：Pumā, pumā, pumāno。宾格：Pumānaṃ, pumāne。工具格：Pumānā, pumunā, pumena, pumānehi, pumānebhi。与格/属格：Pumassa, pumuno, pumānaṃ。从格：Pumānā, pumunā, pumānehi, pumānebhi。属格：Pumassa, pumuno, pumānaṃ。处格：Pumāne, pumānesu。呼格：Bho puma, bhavanto pumā, pumāno。“Bho pumā”作为复数呼格的用法也应了知。 เอตฺถ [Pg.216] ปน – 于此， ‘‘ถิโย ตสฺส ปชายนฺติ, น ปุมา ชายเร กุเล; โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ, อญฺญถา นํ วิยากเร’’ติ “彼家只生女，族中不生男；若人被问知，异答于其问。” อยํ ปาฬิ ปุมสทฺทสฺส พหุวจนภาวสาธิกา, กจฺจายเน ‘‘เห ปุมํ’’อิติ สานุสารํ อาลปเนกวจนํ ทิสฺสติ. ตทเนเกสุ ปาฬิปฺปเทเสสุ จ อฏฺฐกถาสุ จ สานุสารานํ อาลปนวจนานํ อทสฺสนโต อิธ น วทามิ. อุปปริกฺขิตฺวา ยุตฺตํ เจ, คเหตพฺพํ. ‘‘ยสสฺสิ นํ ปญฺญวนฺตํ วิสยฺหา’’ติ เอตฺถ ปน ฉนฺทานุรกฺขณตฺถํ อาคมวเสเนวานุสาโร โหติ, น สภาวโตติ ทฏฺฐพฺพํ. อยมาการนฺตวเสน นามิกปทมาลา. 此巴利文是puma词有复数形式的证明。在《迦旃延》(Kaccāyana)中可见其带鼻音的呼格单数形式为“he pumaṃ”。但因在许多巴利文段落及义注(aṭṭhakathā)中未见带鼻音的呼格，故我于此不言。若经审察后认为合理，则应采纳。至于“Yasassi naṃ paññavantaṃ visayhā”一句，其中的鼻音是为了保持音韵，应知是增音而非本然。此即依-ā结尾的名词格位变化。 ‘‘โสฬสิตฺถิสหสฺสานํ,น วิชฺชติ ปุโม ตทา; อโหรตฺตานมจฺจเยน,นิพฺพตฺโต อหเมกโก’’ติ จ, “于一万六千，女人中无男；经诸日与夜，唯我独生出。” ‘‘ยถา พลากโยนิมฺหิ, น วิชฺชติ ปุโม สทา; เมเฆสุ คชฺชมาเนสุ, คพฺภํ คณฺหนฺติ ตา ตทา’’ติ จ “犹如白鹭种，其中总无雄；当云雷鸣时，彼等乃受孕。” ปาฬิทสฺสนโต ปน โอการนฺตวเสนปิ นามิกปทมาลา เวทิตพฺพา. 从这些巴利经文来看，亦应了知依-o结尾的名词格位变化。 ปุโม, ปุมา. ปุมํ, ปุเม. ปุเมน, ปุเมหิ, ปุเมภิ. ปุมสฺส, ปุมานํ. ปุมา, ปุมสฺมา, ปุมมฺหา, ปุเมหิ, ปุเมภิ. ปุมสฺส, ปุมานํ. ปุเม, ปุมสฺมึ, ปุมมฺหิ, ปุเมสุ. โภ ปุม, ภวนฺโต ปุมา. ‘‘โภ ปุมา’’อิติ วา, เอวํ ปุมสทฺทสฺส ทฺวิธา นามิกปทมาลา ภวติ. 主格：Pumo, pumā。宾格：Pumaṃ, pume。工具格：Pumena, pumehi, pumebhi。与格/属格：Pumassa, pumānaṃ。从格：Pumā, pumasmā, pumamhā, pumehi, pumebhi。属格：Pumassa, pumānaṃ。处格：Pume, pumasmiṃ, pumamhi, pumesu。呼格：Bho puma, bhavanto pumā。或“Bho pumā”。如此，puma词有两种名词格位变化。 อิทานิ มิสฺสกนโย วุจฺจเต – 现在讲述混合式： ปุมา[Pg.217], ปุโม, ปุมา, ปุมาโน. ปุมานํ, ปุมํ, ปุมาเน, ปุเม. ปุมานา, ปุมุนา, ปุเมน, ปุมาเนหิ, ปุมาเนภิ, ปุเมหิ, ปุเมภิ. ปุมสฺส, ปุมุโน, ปุมานํ. ปุมานา, ปุมุนา, ปุมา, ปุมสฺมา, ปุมมฺหา, ปุมาเนหิ, ปุมาเนภิ, ปุเมหิ, ปุเมภิ. ปุมสฺส, ปุมุโน, ปุมานํ. ปุมาเน, ปุเม, ปุมสฺมึ, ปุมมฺหิ, ปุมาเนสุ, ปุเมสุ. โภ ปุม, ภวนฺโต ปุมาโน, ภวนฺโต ปุมา. ‘‘โภ ปุมาโน, โภ ปุมา’’อิติ วา. 主格：Pumā, pumo, pumā, pumāno。宾格：Pumānaṃ, pumaṃ, pumāne, pume。工具格：Pumānā, pumunā, pumena, pumānehi, pumānebhi, pumehi, pumebhi。与格/属格：Pumassa, pumuno, pumānaṃ。从格：Pumānā, pumunā, pumā, pumasmā, pumamhā, pumānehi, pumānebhi, pumehi, pumebhi。属格：Pumassa, pumuno, pumānaṃ。处格：Pumāne, pume, pumasmiṃ, pumamhi, pumānesu, pumesu。呼格：Bho puma, bhavanto pumāno, bhavanto pumā。或“Bho pumāno, bho pumā”。 อิทานิ รหสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在讲述rahas词的名词格位变化： รหา วุจฺจติ ปาปธมฺโม. รหา, รหา, รหิโน. รหานํ, รหาเน. รหินา, รหิเนหิ, รหิเนภิ. รหสฺส, รหานํ. รหา, รหาเนหิ, รหาเนภิ. รหสฺส, รหานํ. รหาเน, รหาเนสุ. โภ รห, ภวนฺโต รหิโน, ภวนฺโต รหา. “Rahas”被称为恶法。主格：Rahā, rahā, rahino。宾格：Rahānaṃ, rahāne。工具格：Rahinā, rahinehi, rahinebhi。与格/属格：Rahassa, rahānaṃ。从格：Rahā, rahānehi, rahānebhi。属格：Rahassa, rahānaṃ。处格：Rahāne, rahānesu。呼格：Bho raha, bhavanto rahino, bhavanto rahā。 อิทานิ ทฬฺหธมฺมสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在讲述daḷhadhamma词的名词格位变化： ทฬฺหธมฺมา, ทฬฺหธมฺมา, ทฬฺหธมฺมาโน. ทฬฺหธมฺมานํ, ทฬฺหธมฺมาเน. ทฬฺหธมฺมินา, ทฬฺหธมฺเมหิ, ทฬฺหธมฺเมภิ. ทฬฺหธมฺมสฺส, ทฬฺหธมฺมานํ. ทฬฺหธมฺมินา, ทฬฺหธมฺเมหิ, ทฬฺหธมฺเมภิ. ทฬฺหธมฺมสฺส, ทฬฺหธมฺมานํ. ทฬฺหธมฺเม ทฬฺหธมฺเมสุ. โภ ทฬฺหธมฺม, ภวนฺโต ทฬฺหธมฺมาโน, ภวนฺโต ทฬฺหธมฺมา. ‘‘โภ ทฬฺหธมฺมาโน, โภ ทฬฺหธมฺมา’’อิติ ปุถุวจนมฺปิ เญยฺยํ, เอวํ ปจฺจกฺขธมฺมสทฺทสฺส นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. Daḷhadhammā, daḷhadhammā, daḷhadhammāno。Daḷhadhammānaṃ, daḷhadhammāne。Daḷhadhamminā, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi。Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ。Daḷhadhamminā, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi。Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ。Daḷhadhamme daḷhadhammesu。Bho daḷhadhamma, 诸位(bhavanto)daḷhadhammāno, 诸位daḷhadhammā。复数(puthuvacana)呼格“Bho daḷhadhammāno, bho daḷhadhammā”亦应了知。如是，现前法(paccakkhadhamma)一词的名词词形变化(nāmikapadamālā)亦应组合。 เอตฺถ จ ‘‘เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว จตฺตาโร ธนุคฺคหา ทฬฺหธมฺมา’’ติ อิทํ นิทสฺสนํ. อิมิสฺสํ ปน ปาฬิยํ ‘‘ทฬฺหธมฺมา’’ อิติ พหุวจนวเสน อาคตตฺตา ทฬฺหธมฺมสทฺโท อาการนฺโตติปิ โอการนฺโตติปิ อปฺปสิทฺโธ ตทนฺตานํ พหุวจนภาเว ตุลฺยรูปตฺตา. ตถาปิ อมฺเหหิ ปทมาลา อาการนฺตวเสเนว โยชิตา. อีทิเสสุ หิ ฐาเนสุ ทฬฺหธมฺมสทฺโท อาการนฺโตติปิ โอการนฺโตติปิ วตฺตุํ ยุชฺชเตว [Pg.218] อปริพฺยตฺตรูปตฺตา. อญฺญสฺมึ ปน ปาฬิปฺปเทเส อตีว ปริพฺยตฺโต หุตฺวา โอการนฺต ทฬฺหธมฺมสทฺโท ทฺวิธา ทิสฺสติ คุณสทฺทปณฺณตฺติวาจกสทฺทวเสน. ตตฺถ ‘‘อิสฺสตฺเต จสฺมิ กุสโล, ทฬฺหธมฺโมติ วิสฺสุโต’’ติ เอตฺถ ทฬฺหธมฺมสทฺโท โอการนฺโต คุณสทฺโท. ‘‘พาราณสิยํ ทฬฺหธมฺโม นาม ราชา รชฺชํ กาเรสี’’ติ เอตฺถ ปน ปณฺณตฺติวาจกสทฺโท. เอวํ โอการนฺโต ทฬฺหธมฺมสทฺโท ทฺวิธา ทิฏฺโฐ. ตสฺส ปน ‘‘ทฬฺหธมฺโม, ทฬฺหธมฺมา. ทฬฺหธมฺมํ, ทฬฺหธมฺเม’’ติ ปุริสนเยน นามิกปทมาลา เญยฺยา, อาการนฺโตการนฺตานํ วเสน มิสฺสกปทมาลา จ. กถํ? 在此，“诸比丘，犹如四位强健的弓箭手(dhanuggahā daḷhadhammā)”是一个范例。于此巴利文中，“daḷhadhammā”以复数形式出现，故daḷhadhamma一词既可视为ā词尾，亦可视为o词尾，因其结尾在复数时形态相同。即便如此，我们仍依ā词尾的形式组合其名词词形变化(nāmikapadamālā)。于此等处，因形态不甚明确，daḷhadhamma一词，谓其为ā词尾或o词尾，皆为适宜。然于其他巴利文段落中，o词尾的daḷhadhamma一词则极为明确，以性质词(guṇasadda)和名称词(paṇṇattivācakasadda)两种方式出现。其中，于“我于箭术(issatte)精熟，以坚法(daḷhadhammo)闻名”一句中，daḷhadhamma是o词尾的性质词。于“在波罗奈(Bārāṇasī)，名为坚法的国王治理国家(rajjaṃ kāresī)”一句中，则是名称词。如是，o词尾的daḷhadhamma一词可见有两种。其名词词形变化，如“daḷhadhammo, daḷhadhammā. Daḷhadhammaṃ, daḷhadhamme”，应依阳性词(purisa)规则了知，亦应了知其ā词尾与o词尾的混合词形变化(missakapadamālā)。云何？ ทฬฺหธมฺมา, ทฬฺหธมฺโม, ทฬฺหธมฺมาโน, ทฬฺหธมฺมา. ทฬฺหธมฺมานํ, ทฬฺหธมฺมํ, ทฬฺหธมฺมาเน, ทฬฺหธมฺเม. ทฬฺหธมฺมินา, ทฬฺหธมฺเมน, ทฬฺหธมฺเมหิ, ทฬฺหธมฺเมภิ. ทฬฺหธมฺมสฺส, ทฬฺหธมฺมานํ. ทฬธมฺมินา, ทฬฺหธมฺมา, ทฬฺหธมฺมสฺมา, ทฬฺหธมฺมมฺหา, ทฬฺหธมฺเมหิ, ทฬฺหธมฺเมภิ. ทฬฺหธมฺมสฺส, ทฬฺหธมฺมานํ. ทฬฺหธมฺเม, ทฬฺหธมฺมสฺมึ, ทฬฺหธมฺมมฺหิ, ทฬฺหธมฺเมสุ. โภ ทฬฺหธมฺม, ภวนฺโต ทฬฺหธมฺมาโน, ภวนฺโต ทฬฺหธมฺมาติ. เอวํ ปจฺจกฺขธมฺมา, ปจฺจกฺขธมฺโมติ มิสฺสกปทมาลา จ โยเชตพฺพา. Daḷhadhammā, daḷhadhammo, daḷhadhammāno, daḷhadhammā。Daḷhadhammānaṃ, daḷhadhammaṃ, daḷhadhammāne, daḷhadhamme。Daḷhadhamminā, daḷhadhammena, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi。Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ。Daḷadhamminā, daḷhadhammā, daḷhadhammasmā, daḷhadhammamhā, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi。Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ。Daḷhadhamme, daḷhadhammasmiṃ, daḷhadhammamhi, daḷhadhammesu。Bho daḷhadhamma, 诸位(bhavanto)daḷhadhammāno, 诸位daḷhadhammā。如是，现前法(paccakkhadhammā)与现前法(paccakkhadhammo)的混合词形变化(missakapadamālā)亦应组合。 อิทานิ วิวฏจฺฉทสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在解说揭障者(vivaṭacchada)一词的名词词形变化(nāmikapadamālā)—— วิวฏจฺฉทา, วิวฏจฺฉทา, วิวฏจฺฉทาโน. วิวฏจฺฉทานํ, วิวฏจฺฉทาเน. วิวฏจฺฉเทน, วิวฏจฺฉเทหิ, วิวฏจฺฉเทภิ. วิวฏจฺฉทสฺส, วิวฏจฺฉทานํ. วิวฏจฺฉทา, วิวฏจฺฉเทหิ, วิวฏจฺฉเทภิ. วิวฏจฺฉทสฺส, วิวฏจฺฉทานํ. วิวฏจฺฉเท, วิวฏจฺฉเทสุ. โภ วิวฏจฺฉท, ภวนฺโต วิวฏจฺฉทา, ภวนฺโต วิวฏจฺฉทาโน. Vivaṭacchadā, vivaṭacchadā, vivaṭacchadāno。Vivaṭacchadānaṃ, vivaṭacchadāne。Vivaṭacchadena, vivaṭacchadehi, vivaṭacchadebhi。Vivaṭacchadassa, vivaṭacchadānaṃ。Vivaṭacchadā, vivaṭacchadehi, vivaṭacchadebhi。Vivaṭacchadassa, vivaṭacchadānaṃ。Vivaṭacchade, vivaṭacchadesu。Bho vivaṭacchada, 诸位(bhavanto)vivaṭacchadā, 诸位vivaṭacchadāno。 อยํ นามิกปทมาลา ‘‘สเจ ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏจฺฉทา’’ติ [Pg.219] ปาฬิทสฺสนโต อาการนฺตวเสน กถิตา. ‘‘โลเก วิวฏจฺฉโท’’ติปิ ปาฬิทสฺสนโต ปน โอการนฺตวเสนปิ กเถตพฺพา ‘‘วิวฏจฺฉโท, วิวฏจฺฉทา, วิวฏจฺฉทํ, วิวฏจฺฉเท’’ติ. มิสฺสกวเสนปิ กเถตพฺพา ‘‘วิวฏจฺฉทา, วิวฏจฺฉโท, วิวฏจฺฉทาโน, วิวฏจฺฉทา. วิวฏจฺฉทานํ, วิวฏจฺฉทํ, วิวฏจฺฉทาเน, วิวฏจฺฉเท’’อิติ. 此名词词形变化(nāmikapadamālā)，是依“若从在家(agārasmā)而出家(anagāriyaṃ)，于世间(loke)成阿罗汉(arahaṃ)、正等觉者(sammāsambuddho)，为揭障者(vivaṭacchadā)”此句巴利，依ā词尾而说。又，依“于世间为揭障者(loke vivaṭacchado)”此句巴利，亦应依o词尾而说，如：“vivaṭacchado, vivaṭacchadā, vivaṭacchadaṃ, vivaṭacchade”。亦应依混合形式(missakavasa)而说，如：“vivaṭacchadā, vivaṭacchado, vivaṭacchadāno, vivaṭacchadā. Vivaṭacchadānaṃ, vivaṭacchadaṃ, vivaṭacchadāne, vivaṭacchade”。 อิทานิ วตฺตหสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – วตฺตหาติ สกฺโก. 现在解说vattaha一词的名词词形变化(nāmikapadamālā)——vattaha即帝释(Sakko)。 วตฺตหา, วตฺตหาโน. วตฺตหานํ, วตฺตหาเน. วตฺตหานา, วตฺตหาเนหิ, วตฺตหาเนภิ. วตฺตหิโน, วตฺตหานํ. วตฺตหานา, วตฺตหาเนหิ, วตฺตหาเนภิ. วตฺตหิโน, วตฺตหานํ. วตฺตหาเน, วตฺตหาเนสุ. โภ วตฺตห, ภวนฺโต วตฺตหาโน. อถ วา ‘‘โภ วตฺตหา, โภ วตฺตหาโน’’อิจฺจปิ. Vattahā, vattahāno。Vattahānaṃ, vattahāne。Vattahānā, vattahānehi, vattahānebhi。Vattahino, vattahānaṃ。Vattahānā, vattahānehi, vattahānebhi。Vattahino, vattahānaṃ。Vattahāne, vattahānesu。Bho vattaha, 诸位(bhavanto)vattahāno。或亦作：“bho vattahā, bho vattahāno”。 อิทานิ วุตฺตสิรสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在解说vuttasira一词的名词词形变化(nāmikapadamālā)—— วุตฺตสิรา, วุตฺตสิรา, วุตฺตสิราโน. วุตฺตสิรานํ, วุตฺตสิราเน. วุตฺตสิรานา, วุตฺตสิราเนหิ, วุตฺตสิราเนภิ. วุตฺตสิรสฺส, วุตฺตสิรานํ, วุตฺตสิรา, วุตฺตสิเรหิ, วุตฺตสิเรภิ. วุตฺตสิรสฺส, วุตฺตสิรานํ. วุตฺตสิเร, วุตฺตสิเรสุ. โภ วุตฺตสิร, ภานฺโต วุตฺตสิราโนติ. ‘‘วุตฺตสิโร’’ติ โอการนฺตปาโฐปิ ทิสฺสติ. Vuttasirā, vuttasirā, vuttasirāno。Vuttasirānaṃ, vuttasirāne。Vuttasirānā, vuttasirānehi, vuttasirānebhi。Vuttasirassa, vuttasirānaṃ, vuttasirā, vuttasirehi, vuttasirebhi。Vuttasirassa, vuttasirānaṃ。Vuttasire, vuttasiresu。Bho vuttasira, 诸位(bhavanto)vuttasirāno。o词尾的读法(pāṭha)“vuttasiro”亦可见。 อิทานิ ยุวสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在解说青年(yuva)一词的名词词形变化(nāmikapadamālā)—— ยุวา, ยุวา, ยุวาโน, ยุวานา. ยุวานํ, ยุวํ, ยุวาเน, ยุเว. ยุวานา, ยุเวน, ยุวาเนน, ยุวาเนหิ, ยุวาเนภิ, ยุเวหิ, ยุเวภิ. ยุวานสฺส, ยุวสฺส, ยุวานานํ, ยุวานํ. ยุวานา[Pg.220], ยุวานสฺมา, ยุวานมฺหา, ยุวาเนหิ, ยุวาเนภิ, ยุเวหิ, ยุเวภิ. ยุวานสฺส, ยุวสฺส, ยุวานานํ, ยุวานํ. ยุวาเน, ยุวานสฺมึ, ยุวานมฺหิ, ยุเว, ยุวสฺมึ, ยุวมฺหิ, ยุวาเนสุ, ยุวาสุ, ยุเวสุ. โภ ยุว, ยุวาน, ภวนฺโต ยุวานา. Yuvā, yuvā, yuvāno, yuvānā。Yuvānaṃ, yuvaṃ, yuvāne, yuve。Yuvānā, yuvena, yuvānena, yuvānehi, yuvānebhi, yuvehi, yuvebhi。Yuvānassa, yuvassa, yuvānānaṃ, yuvānaṃ。Yuvānā, yuvānasmā, yuvānamhā, yuvānehi, yuvānebhi, yuvehi, yuvebhi。Yuvānassa, yuvassa, yuvānānaṃ, yuvānaṃ。Yuvāne, yuvānasmiṃ, yuvānamhi, yuve, yuvasmiṃ, yuvamhi, yuvānesu, yuvāsu, yuvesu。Bho yuva, yuvāna, 诸位(bhavanto)yuvānā。 อิมสฺมึ ฐาเน เอกเทเสน อาการนฺตนโย จ สพฺพถา โอการนฺตนโย จ เอกเทเสน จ โอการนฺตนโยติ ตโย นยา ทิสฺสนฺติ. 于此，可见三轨(nayo)：部分为ā词尾之轨，完全为o词尾之轨，以及部分为o词尾之轨。 มฆวสทฺทสฺสปิ ‘‘มฆวา, มฆวา, มฆวาโน, มฆวานา’’ติอาทินา ยุวสทฺทสฺเสว นามิกปทมาลาโยชนํ กุพฺพนฺติ ครู. นิรุตฺติปิฏเก ปน ‘‘มฆวา ติฏฺฐติ, มฆวนฺโต ติฏฺฐนฺติ. มฆวนฺตํ ปสฺสติ, มฆวนฺเต ปสฺสติ. มฆวตา กตํ, มฆวนฺเตหิ กตํ, มฆวนฺเตภิ กตํ. มฆวโต ทียเต, มฆวนฺตานํ ทียเต. มฆวตา นิสฺสฏํ, มฆวนฺเตหิ นิสฺสฏํ, มฆวนฺเตภิ นิสฺสฏํ. มฆวโต ปริคฺคโห, มฆวนฺตานํ ปริคฺคโห. มฆวติ ปติฏฺฐิตํ, มฆวนฺเตสุ ปติฏฺฐิตํ. โภ มฆวา, ภวนฺโต มฆวนฺโต’’ติ คุณวาปทนเยน วุตฺตํ, ตถา จูฬนิรุตฺติยมฺปิ. ตํ ปาฬิยา สํสนฺทติ สเมติ. ปาฬิยญฺหิ ‘‘สกฺโก มหาลิ เทวานมินฺโท ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน มโฆ นาม มาณโว อโหสิ, ตสฺมา มฆวาติ วุจฺจตี’’ติ วุตฺตํ. เอเตน ‘‘มโฆติ นามํ อสฺส อตฺถีติ มฆวา’’ติ อตฺถิ อตฺถวาจกวนฺตุปจฺจยวเสน ปทสิทฺธิ ทสฺสิตา โหติ, ตสฺมาสฺส คุณวนฺตุสทฺทสฺส วิย จ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. 对于“maghavā”(Maghavā)一词，诸师亦仿照“yuva”(Yuva)一词，构成其名词词形变化表，如“maghavā, maghavā, maghavāno, maghavānā”等。但在《词释藏》(Niruttipiṭaka)中，则依“guṇavā”(Guṇavā)词的规则而说：“maghavā tiṭṭhati, maghavanto tiṭṭhanti. Maghavantaṃ passati, maghavante passati. Maghavatā kataṃ, maghavantehi kataṃ, maghavantebhi kataṃ. Maghavato dīyate, maghavantānaṃ dīyate. Maghavatā nissaṭaṃ, maghavantehi nissaṭaṃ, maghavantebhi nissaṭaṃ. Maghavato pariggaho, maghavantānaṃ pariggaho. Maghavati patiṭṭhitaṃ, maghavantesu patiṭṭhitaṃ. Bho maghavā, bhavanto maghavanto”。《小词释》(Cūḷanirutti)中也是如此。这与圣典相符且一致。因为在圣典中说：“摩诃离(Mahāli)，诸天之主帝释，往昔为人时，曾是名为摩伽(Magha)的青年，因此被称为maghavā。”此说表明，“maghavā”一词是依“他有‘摩伽’这个名字”之义，通过表示领有义的-vantu后缀构成的。因此，其名词词形变化表应仿照“guṇavantu”(Guṇavantu)一词来构成。 อิทานิ อทฺธสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – อทฺธสทฺทสฺส หิ ยํ กาเล มคฺเค จ วตฺตมานสฺส ‘‘อตีโต อทฺธา. ทีโฆ อทฺธา สุทุคฺคโม’’ติอาทีสุ ‘‘อทฺธา’’ติ ปฐมนฺตํ รูปํ ทิสฺสติ, ตํ ‘‘อทฺธา อิทํ มนฺตปทํ สุทุทฺทส’’นฺติอาทีสุ เอกํสตฺเถ [Pg.221] วตฺตมาเนน ‘‘อทฺธา’’ติ นิปาตปเทน สมานํ. นิปาตานํ ปน ปทมาลา น รูหติ, นามิกานํเยว รูหติ. 现在解说“addhan”(Addhan)一词的名词词形变化表——当“addhan”一词用于表示时间或路程时，如在“atīto addhā”（过去的时间）、“Dīgho addhā suduggamo”（路途漫长极难行）等句中，可见其主格单数形式为“addhā”。此形式与在“addhā idaṃ mantapadaṃ sududdasa”（此咒语确实极难见）等句中，用于表示“确实”义的不变词(nipāta)“addhā”相同。然而，不变词没有词形变化，只有名词才有。 อทฺธา, อทฺธา, อทฺธาโน. อทฺธานํ, อทฺธาเน. อทฺธุนา, อทฺธาเนหิ, อทฺธาเนภิ. อทฺธุโน, อทฺธานํ. อทฺธุนา, อทฺธาเนหิ, อทฺธาเนภิ. อทฺธุโน, อทฺธานํ. อทฺธนิ, อทฺธาเน, อทฺธาเนสุ. โภ อทฺธ, ภวนฺโต อทฺธา, อทฺธาโน. Addhā, addhā, addhāno. Addhānaṃ, addhāne. Addhunā, addhānehi, addhānebhi. Addhuno, addhānaṃ. Addhunā, addhānehi, addhānebhi. Addhuno, addhānaṃ. Addhani, addhāne, addhānesu. Bho addha, bhavanto addhā, addhāno. เอตฺถ กิญฺจิ ปโยคํ ทสฺเสสฺสาม – ตโย อทฺธา. อทฺธานํ วีติวตฺโต. อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา. ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน. ปถทฺธุโน ปนฺนรเสว จนฺโท. อหู อตีตมทฺธาเน, สมโณ ขนฺติทีปโน. อทฺธาเน คจฺฉนฺเต ปญฺญายิสฺสติ. อิจฺจาทโย เญยฺยา. อยมฺปิ ปเนตฺถ นีติ เวทิตพฺพา ‘‘อทฺธานนฺติ ทุติเยกวจนนฺตวเสน จตุตฺถีฉฏฺฐีพหุวจนวเสน จ วุตฺตํ รูปํ. ‘‘อทฺธานมคฺคปฏิปฺปนฺโน โหตี’’ติอาทีสุ ทีฆมคฺควาจเกน ‘‘อทฺธาน’’นฺติ นปุํสเกน สทิสํ สุติสามญฺญวเสนาติ. 在此，我们展示一些用例：“tayo addhā”（三时）。“Addhānaṃ vītivatto”（已越度旅程）。“Iminā dīghena addhunā”（通过此漫长的时间）。“Dīghassa addhuno accayena”（经过漫长时间之后）。“Pathaddhuno pannaraseva cando”（如月行于前半月第十五日）。“Ahū atītamaddhāne, samaṇo khantidīpano”（在过去时，曾有位名为‘忍光’(Khantidīpana)的沙门）。“Addhāne gacchante paññāyissati”（当时间流逝时，将会了知）。诸如此类应当了知。此处此规则亦应了知：“addhānaṃ”(Addhānaṃ)这一形式，既可作宾格单数，亦可作与格、属格复数。在“addhānamaggapaṭippanno hoti”（他已踏上长路）等句中，表示‘长路’的中性词“addhāna”(Addhāna)，因其发音相似而与（“addhan”的格位形式）相同。 อิทานิ มุทฺธสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在解说“muddhan”(Muddhan)（头）一词的名词词形变化表—— มุทฺธา, มุทฺธา, มุทฺธาโน. มุทฺธํ, มุทฺเธ, มุทฺธาเน. มุทฺธานา, มุทฺเธหิ, มุทฺเธภิ. มุทฺธสฺส, มุทฺธานํ. มุทฺธานา, มุทฺเธหิ, มุทฺเธภิ. มุทฺธสฺส, มุทฺธานํ. มุทฺธนิ, มุทฺธเนสุ. โภ มุทฺธ, ภวนฺโต มุทฺธา, มุทฺธาโน. Muddhā, muddhā, muddhāno. Muddhaṃ, muddhe, muddhāne. Muddhānā, muddhehi, muddhebhi. Muddhassa, muddhānaṃ. Muddhānā, muddhehi, muddhebhi. Muddhassa, muddhānaṃ. Muddhani, muddhanesu. Bho muddha, bhavanto muddhā, muddhāno. เอวํ อภิภวิตาปเทน วิสทิสปทานิ ภวนฺติ. อิติ นานานเยหิ อภิภวิตาปเทน สทิสานิ วตฺตาทีนิ วิสทิสานิ คุณวาทีนิ ราชสาอิจฺจาทีนิ จ อาการนฺตปทานิ ทสฺสิตานิ สทฺธึ นามิกปทมาลาหิ. 如此，便有与“abhibhavitar”(Abhibhavitar)词不相似的词。如是，通过各种规则，连同其名词词形变化表，已展示了与“abhibhavitar”词相似的“vattar”(Vattar)等词，以及不相似的“guṇavant”(Guṇavant)、“rājan”(Rājan)等以-ā为尾的词。 เอตฺถ [Pg.222] โยคํ สเจ โปโส, กเร ปณฺฑิตชาติโก; ตสฺส โวหารเภเทสุ, วิชมฺเภ ญาณมุตฺตมํ. 若有智慧人，于此勤努力，其于言语别，上智得开显。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ 如是，为令智者于具义疏之九分教与三藏的言语之道中 โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 为成就善巧而作的《声论》中 สวินิจฺฉโย อาการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส 阳性-ā尾词自然形态之辨析 นามิกปทมาลาวิภาโค นาม 名词词形变化序列之分别 ฉฏฺโฐ ปริจฺเฉโท. 第六章。 อุการนฺต อวณฺณนฺตตาปกติกํ 以-u为尾而具有-a结尾性质的原形 อาการนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 阳性-ā尾词终。 ๗. นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคนามิกปทมาลา 7. 鼻音-ṃ结尾的阳性名词词形变化 อถ ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคานํ ภวนฺต กโรนฺตอิจฺจาทิกสฺส ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลํ วกฺขาม – 现在，遵循古师之见，我等将解说以鼻音-ṃ(niggahīta)结尾的阳性词，如“bhavant”(Bhavant)(有/是者)、“karont”(Karont)(作者)等词的本形及其词形变化系列。 คจฺฉํ มหํ จรํ ติฏฺฐํ, ททํ ภุญฺชํ สุณํ ปจํ; ชยํ ชรํ จวํ มียํ, สรํ กุพฺพํ ชปํ วชํ. 去者、大者、行者、住者；施者、食者、闻者、煮者；胜者、老者、命终者、死者；忆者、作者、诵者、往者。 คจฺฉํ, คจฺฉนฺโต, คจฺฉนฺตา. คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺเต. คจฺฉตา, คจฺฉนฺเตหิ, คจฺฉนฺเตติ. คจฺฉโต, คจฺฉนฺตสฺส, คจฺฉนฺตานํ, คจฺฉตํ. คจฺฉตา, คจฺฉนฺเตหิ, คจฺฉนฺเตภิ. คจฺฉโต, คจฺฉนฺตสฺส, คจฺฉนฺตานํ, คจฺฉตํ. คจฺฉติ, คจฺฉนฺเตสุ. โภ คจฺฉํ, โภ คจฺฉา, ภวนฺโต คจฺฉนฺโต. gacchaṃ, gacchanto, gacchantā。(主格) gacchantaṃ, gacchante。(宾格) gacchatā, gacchantehi。(工具格) gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ。(与格) gacchatā, gacchantehi, gacchantebhi。(离格) gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ。(属格) gacchati, gacchantesu。(方位格) bho gacchaṃ, bho gacchā, bhavanto gacchanto。(呼格) คจฺฉาทีนิ อญฺญานิ จ ตํสทิสานํ เอวํ เญยฺยานีติ ยมกมหาเถรมตํ. กิญฺจาเปตฺถ ตติเยกวจนฏฺฐานาทีสุ ‘‘คจฺฉนฺเตน, คจฺฉนฺตา, คจฺฉนฺตสฺมา, คจฺฉนฺตมฺหา, คจฺฉนฺตสฺมึ, คจฺฉนฺตมฺหี’’ติ อิมานิ ปทานิ นาคตานิ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ ปโยคทสฺสนโต คเหตพฺพานิ. “行”等词及其他类似词语应如是理解，此乃焰摩迦(Yamaka)大长老之见。虽然在此，于工具格单数等处，‘gacchantena’、‘gacchantā’、‘gacchantasmā’、‘gacchantamhā’、‘gacchantasmiṃ’、‘gacchantamhī’等词形并未列出，但依其各处之用法亦当采纳。 ตตฺร ยมกมหาเถเรน อาลปนวจนฏฺฐาเนเยว ‘‘คจฺฉนฺโต, มหนฺโต, จรนฺโต’’ติอาทีนํ พหุวจนตฺตํ กถิตํ, ปจฺจตฺตวจนฏฺฐาเน [Pg.223] เอกวจนตฺตํ. เกหิจิ ปน ปจฺจตฺตวจนฏฺฐาเน เอกวจนพหุวจนตฺตํ, อาลปนวจนฏฺฐาเน พหุวจนตฺตํเยว กถิตํ. ‘‘คจฺฉํ, มหํ, จร’’นฺติอาทีนํ ปน อาลปนฏฺฐาเน เอกวจนตฺตํ. มยํ ปน พุทฺธวจเน อเนกาสุ จาฏฺฐกถาสุ ‘‘คจฺฉนฺโต, มหนฺโต’’ติอาทีนํ พหุวจนปฺปโยคานํ ‘‘คจฺฉํ, มหํ’’อิจฺจาทีนญฺจ สานุสาราลปเนกวจนปฺปโยคานํ อทสฺสนโต ‘‘คจฺฉนฺโต ภารทฺวาโช. ส คจฺฉํ น นิวตฺตติ. มหนฺโต โลกสนฺนิวาโส’’ติอาทีนํ ปน ปจฺจตฺเตกวจนปฺปโยคานญฺเญว ทสฺสนโต ตาทิสานิ รูปานิ อนิชฺฌานกฺขมานิ วิย มญฺญาม. นิรุตฺติปิฏเก ปจฺจตฺตาลปนฏฺฐาเน ‘‘มหนฺโต, ภวนฺโต, จรนฺโต’’ติอาทีนํ พหุวจนตฺตเมว กถิตํ, น เอกวจนตฺตํ. ตถา หิ ตตฺถ ‘‘มหํ ภวํ จรํ ติฏฺฐ’’นฺติ คาถํ วตฺวา ‘‘มหํ ติฏฺฐติ, มหนฺโต ติฏฺฐนฺตี’’ติ จ, ‘‘โภ มหา, ภวนฺโต มหนฺโต’’ติ จ, ‘‘ภวํ ติฏฺฐติ, ภวนฺโต ติฏฺฐนฺตี’’ติ จ อาทิ วุตฺตํ. 于此，焰摩迦大长老(Yamakamahāthera)主张，仅在呼格(ālapana)位，“gacchanto”、“mahanto”、“caranto”等词为复数；在主格(paccatta)位，为单数。然而有人说，在主格位可为单数或复数，在呼格位则仅为复数。至于“gacchaṃ”、“mahaṃ”、“caraṃ”等词，在呼格位则为单数。而我等，在佛语及诸义注中未见“gacchanto”、“mahanto”等词的复数用法，亦未见“gacchaṃ”、“mahaṃ”等词带有随鼻音(sānusāra)的呼格单数用法，反而见到“gacchanto 巴罗多迦(Bhāradvāja)”(行走的巴罗多迦)、“sa gacchaṃ na nivattati”(彼行而不返)、“mahanto lokasannivāso”(世间的安住是巨大的)等主格单数的用法，故认为此类形态似乎难以成立。在《词源论藏》(Niruttipiṭaka)中，于主格与呼格位，只说“mahanto”、“bhavanto”、“caranto”等词为复数，不说其为单数。诚然，彼处引“mahaṃ bhavaṃ caraṃ tiṭṭhaṃ”一偈后，又说“mahaṃ tiṭṭhati”(大者站立)、“mahanto tiṭṭhantī”(大者们站立)，及“bho mahā”(喂，大者)、“bhavanto mahanto”(诸位大者)，及“bhavaṃ tiṭṭhati”(尊者站立)、“bhavanto tiṭṭhantī”(尊者们站立)等。 เอตฺถ ปน ‘‘ภวํ, ภวนฺโต’’ติ ปทานิ ยตฺถ ‘‘โหนฺโต โหนฺตา’’ติ กฺริยตฺถํ น วทนฺติ, ตตฺถ ‘‘ภวํ กจฺจาโน. มา ภวนฺโต เอวํ อวจุตฺถา’’ติอาทีสุ วิย อญฺญสฺมึ อตฺเถ ปตนโต เอกวจนพหุวจนานิ ภวนฺติ, ตสฺมา ‘‘สนฺโต สปฺปุริสา โลเก’’ติ เอตฺถ ‘‘สนฺโต’’ติ ปทสฺส วิย ‘‘อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’’ติ เอตฺถ ‘‘อรหนฺโต’’ติ ปทสฺส วิย จ ‘‘ภวนฺโต’’ติ ปทสฺส พหุวจนตฺตํ นิชฺฌานกฺขมํ. ‘‘มหนฺโต, จรนฺโต, ติฏฺฐนฺโต’’ติอาทีนํ ปน พหุวจนตฺตํ น นิชฺฌานกฺขมํ วิย อมฺเห ปฏิภาติ. น หิ กตฺถจิปิ ‘‘สนฺโต, อรหนฺโต, ภวนฺโต’’ติ ปทวชฺชิตานํ ‘‘คจฺฉนฺโต, มหนฺโต, จรนฺโต’’ติอาทีนํ อเนกปทสตานํ พหุวจนนฺตตาปโยเค ปสฺสาม. ตถา หิ – 于此，“bhavaṃ”、“bhavanto”等词，若非表“是”、“有”(honto hontā)之动词义，如于“尊者迦旃延(Kaccāno)”、“诸位尊者，莫作是说！”等例中，则因转为他义而有单复数。是故，如“santo sappurisā loke”(世间有善士)中之“santo”，如“阿罗汉、正自觉者”中之“arahanto”，“bhavanto”一词之复数用法是可信的。然“mahanto”、“caranto”、“tiṭṭhanto”等词之复数用法，于我等看来则似乎难以置信。因为在成百上千的词句中，除了“santo”、“arahanto”、“bhavanto”之外，我等从未见过“gacchanto”、“mahanto”、“caranto”等词用为复数。诚然—— พวฺหตฺเต [Pg.224] กตฺถจิ ฐาเน, ‘‘ชาน’’มิจฺจาทโย ยถา; ทิสฺสนฺติ เนวํ พวฺหตฺเต, ‘‘คจฺฉนฺโต’’ อิติอาทโย. 于复数中，如“jānaṃ”等词，于某些地方可见；然“gacchanto”等词，于复数中则未尝得见。 พวฺหตฺเต กตฺถจิ ฐาเน, ‘‘สนฺโต’’ อิจฺจาทโยปิ จ; ทิสฺสนฺติ เนวํ พวฺหตฺเต, ‘‘คจฺฉนฺโต’’ อิติอาทโย. 于复数中，“santo”等词亦于某些地方可见；然“gacchanto”等词，于复数中则未尝得见。 ‘‘อรหนฺโต’’ติ พวฺหตฺเต, เอกนฺเตเนว ทิสฺสติ; เนวํ ทิสฺสนฺติ พวฺหตฺเต, ‘‘คจฺฉนฺโต’’ อิติอาทโย. “阿罗汉们”(arahanto)一词，于复数中确然可见；然“gacchanto”等词，于复数中则未尝得见。 อเนกสตปาเฐสุ, ‘‘วิหรนฺโต’’ติอาทีสุ; เอกสฺสปิ พหุกตฺเต, ปวตฺติ น ตุ ทิสฺสติ. 于百千经教中，“viharanto”等词，未见其有复数用法。 พหุวจนนเยน, ‘‘คจฺฉนฺโต’’ติ ปทสฺส หิ; คหเณ สติ พหโว, โทสา ทิสฺสนฺติ สจฺจโต. 若依复数之理，执取“gacchanto”一词，则实见诸多过失。 ยเถกมฺหิ ฆเร ทฑฺเฒ, ทฑฺฒา สามีปิกา ฆรา; ตถา พวฺหตฺตวาจิตฺเต, ‘‘คจฺฉนฺโต’’ติ ปทสฺส ตุ. 譬如一屋被烧，邻近屋亦被烧；若执“gacchanto”能表复数，其理亦然。 ‘‘วิหรนฺโต’’ติอาทีนํ, พวฺหตฺตวาจิตา สิยา; รูปนโย อนิฏฺโฐ จ, คเหตพฺโพ อเนกธา. 则“viharanto”等词亦将能表复数，且须采纳诸多不如意之语形规则。 เอวํ สนฺเตปิ ยสฺมา ‘‘นิรุตฺติปิฏกํ นาม ปภินฺนปฏิสมฺภิเทน มหาขีณาสเวน มหากจฺจายเนน กต’’นฺติ โลเก ปสิทฺธํ, ตสฺมา อิทํ ฐานํ ปุนปฺปุนํ อุปปริกฺขิตพฺพํ. กิญฺจาเปตฺถ เถเร คารเวน เอวํ วุตฺตํ, ตถาปิ ปาฬินยํ ครุํ กตฺวา ทิฏฺเฐเนกวจนนเยน อทิฏฺโฐ พหุวจนนโย ฉฑฺเฑตพฺโพ. เอวํ สติ นิคฺคหีตนฺเตสุ นโย โสภโน ภวติ. อยํ ปน อมฺหากํ รุจิ – 虽然如此，但因世间盛传“《词源论藏》(Niruttipiṭaka)乃由得无碍解之大漏尽者摩诃迦旃延(Mahākaccāyana)所作”，故此一处当反复审察。虽然这是出于对长老的尊敬而说，然应尊重巴利(Pāḷi)圣教之理，舍弃未见之复数用法，而取已见之单数用法。如是，则于以随鼻音结尾(niggahītanta)之词，其理则善。此乃我等之所好： ‘‘ภวํ กรํ อรหํ สํ, มหํ’’ อิติ ปทานิ ตุ; วิสทิสานิ สมฺโภนฺติ, อญฺญมญฺญนฺติ ลกฺขเย. “bhavaṃ”、“karaṃ”、“arahaṃ”、“saṃ”、“mahaṃ”，当知此等词，彼此各不同。 ‘‘คจฺฉํ จรํ ททํ ติฏฺฐํ, จินฺตยํ ภาวยํ วทํ; ชานํ ปสฺส’’นฺติอาทีนิ, สทิสานิ ภวนฺติ หิ. “gacchaṃ”、“caraṃ”、“dadaṃ”、“tiṭṭhaṃ”、“cintayaṃ”、“bhāvayaṃ”、“vadaṃ”、“jānaṃ”、“passaṃ”等，此等则实为相似。 ตตฺร ‘‘ชาน’’นฺติอาทีนิ, กตฺถจิ ปริวตฺตเร; วิภตฺติลิงฺควจน-วเสนาติ วิภาวเย. 于此，“jānaṃ”等词，于某些地方，依格、性、数而变化，当如是了知。 ตตฺร [Pg.225] ตาว ภวนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจติ – ภวํสทฺโท หิ ‘‘วฑฺฒนฺโต, โหนฺโต’’ติ อตฺเถปิ วทติ. เตสํ วเสน อยํ นามิกปทมาลา. 于此，先说“bhavant”一词的词形变化系列。“bhavaṃ”一词亦有“增长者”、“存在者”之义。依此等义，此为其词形变化系列。 ภวํ, ภวนฺโต, ภวนฺตา. ภวนฺตํ, ภวนฺเต. ภวนฺเตน, ภวนฺเตหิ, ภวนฺเตภิ. ภวนฺตสฺส, ภวนฺตานํ. ภวนฺตา, ภวนฺตสฺมา, ภวนฺตมฺหา, ภวนฺเตหิ, ภวนฺเตภิ. ภวนฺตสฺส, ภวนฺตานํ. ภวนฺเต, ภวนฺตสฺมึ, ภวนฺตมฺหิ, ภวนฺเตสุ. เห ภวนฺต, เห ภวนฺตา. （主格：）增长者，增长者们。（宾格：）对增长者，对增长者们。（工具格：）通过增长者，通过增长者们。（与格/属格：）给/属于增长者，给/属于增长者们。（离格：）从增长者，从增长者们。（方位格：）在增长者中，在增长者们中。（呼格：）喂，增长者！喂，增长者们！ ตตฺถ ‘‘ภวํ, ภวนฺโต’’ติอาทีนํ ‘‘วฑฺฒนฺโตโหนฺโต’’ติอาทินา อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ตถา หิ ‘‘สุวิชาโน ภวํ โหติ. ธมฺมกาโม ภวํ โหติ. ราชา ภวนฺโต นานาสมฺปตฺตีหิ โมทติ. กุฬีรทโห คงฺคาย เอกาพทฺโธ, คงฺคาย ปูรณกาเล คงฺโคทเกน ปูรติ, อุทเก มนฺที ภวนฺเต ทหโต อุทกํ คงฺคาย โอตรตี’’ติ ปโยคา ภวนฺติ, ตสฺมา อยํ นามิกปทมาลา สารโต ปจฺเจตพฺพา. เอตฺถ ภวํสทฺทมตฺตํ วชฺเชตฺวา คจฺฉมานจรมานสทฺทาทีสุ วิย ภวนฺตสทฺเท ‘‘ภวนฺโต, ภวนฺตา’’ติ ปุริสนโยปิ ลพฺภติ, นปุํสกลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘ภวนฺตํ, ภวนฺตานี’’ติ จิตฺตนโยปิ ลพฺภติ. เอวํ วฑฺฒนภวนตฺถวาจกสฺส ภวนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา เวทิตพฺพา. 于此，“bhavaṃ”、“bhavanto”等词的含义，应以“增长者”、“存在者”等来理解。例如：“增长者是易知的”(suvijāno bhavaṃ hoti)；“增长者是乐法者”；“国王与诸位增长者因种种成就而欢喜”；“俱利罗池(Kuḷīradaha)与恒河(Gaṅgā)相连，恒河满时，它亦满；当水在池中变得稀少(mandī bhavante)时，池水流向恒河”。有如是等用法。是故，此词形变化系列当从其要义理解。于此，除“bhavaṃ”一词外，如“gacchamāna”、“caramāna”等词，“bhavant”一词亦有如“purisa”词（阳性）的变化形式“bhavanto, bhavantā”；当用于中性时，亦有如“citta”词（中性）的变化形式“bhavantaṃ, bhavantānī”。如是，当知表“增长”、“存在”义的“bhavant”一词的词形变化系列。 อยญฺจ วิเสโส ‘‘ภวนฺโต’’ติ ปทํ วฑฺฒนภวนตฺถโต อญฺญตฺเถ วตฺตมานํ พหุวจนเมว โหติ, ยถา ‘‘ภวนฺโต อาคจฺฉนฺตี’’ติ. วฑฺฒนภวนตฺเถสุ วตฺตมานํ เอกวจนเมว. อตฺริเม ปโยคา ‘‘อนุปุพฺเพน ภวนฺโต วิญฺญุตํ ปาปุณาติ. สมเณน นาม อีทิเสสุ กมฺเมสุ อพฺยาวเฏน ภวิตพฺพํ, เอวํ ภวนฺโต หิ สมโณ สุสมโณ อสฺสา’’ติ. ‘‘ภวํ’’ อิติ ปทํ ปน อุภยตฺถาปิ เอกวจนเมว, ตสฺมา [Pg.226] อิทานิ ‘‘ภวํ อานนฺโท. ภวนฺโต อาคจฺฉนฺติ, อปฺปสทฺทา ภวนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถา’’ติ เอวมาทิปโยคทสฺสนวเสน โวหารวิเสเส ปวตฺตํ อญฺญํ อตฺถํ ปฏิจฺจ อปราปิ นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 此中区别在于：“bhavanto”一词，若用于“增长”(vaḍḍhana)与“存在”(bhavana)义之外，则仅为复数，如：“诸位尊者(bhavanto)来了”。若用于“增长”与“存在”义，则仅为单数。此处用例如下：“次第增长者(bhavanto)，能达明智”；“沙门名义上于此类事务当不营作，如是存在者(bhavanto)方为善沙门”。而“bhavaṃ”一词，于两种意义中皆仅为单数。是故，如今依“尊者(bhavaṃ)阿难(Ānanda)”、“诸位尊者来了”、“愿诸位尊者安静”、“愿诸位贤者莫作声”等用法所示，为对应语用(vohāra)上的区别及其他意义，兹说另一名词变格表(nāmikapadamālā)—— ภวํ, ภวนฺโต, โภนฺโต. ภวนฺตํ, ภวนฺเต. ภวตา, โภตา, ภวนฺเตน, ภวนฺเตหิ, ภวนฺเตภิ. ภวโต, โภโต, ภวนฺตสฺส, ภวนฺตานํ, ภวตํ. ภวตา, โภตา, ภวนฺเตหิ, ภวนฺเตภิ. ภวโต, โภโต, ภวนฺตสฺส, ภวนฺตานํ, ภวตํ. ภวติ, ภวนฺเต, ภวนฺตสฺมึ, ภวนฺตมฺหิ, ภวนฺเตสุ. โภ, ภวนฺโต, โภนฺโต อิติ. （主格：）尊者，尊者们，贤者们。（宾格：）尊者，尊者们。（工具格：）由尊者，由尊者们。（与格/属格：）给/属于尊者，给/属于尊者们。（离格：）从尊者，从尊者们。（方位格：）在尊者中/处，在尊者们中/处。（呼格：）喂，尊者；喂，尊者们；喂，贤者们。 เอตฺถ ปน ‘‘โภ’’อิจฺจาทีนิ ตีณิ ปทานิ ยสฺมา โวหารวิเสสปวตฺตานิ อาลปนปทานิ โหนฺติ, ตสฺมา ‘‘อาวุโส, ภนฺเต’’ติ ปทานิ วิย โภสทฺทาทิอุปปทวนฺตานิ น ภวนฺติ, ‘‘โภ ปุริส, ภวนฺโต พฺราหฺมณา, โภนฺโต สมณา, โภ ราช’’อิจฺจาทีสุ หิ ปุริสสทฺทาทโยเยว โภสทฺทาทิ อุปปทวนฺโต ภวนฺติ. อิธ จ ‘‘ภวํ อานนฺโท’’ติ เอตฺถ ภวํสทฺเทน สมานตฺถานิ ‘‘โภ, ภวนฺโต, โภนฺโต’’ติ ปทานิ วุตฺตานิ, น ปน ‘‘ธมฺมกาโม ภวํ โหตี’’ติ เอตฺถ ภวํสทฺเทน สมานตฺถานิ. ปฐมสฺมิญฺหิ นเย วฑฺฒนตฺถวเสน ‘‘โภ ภวนฺต, ภวนฺโต ภวนฺตา, โภนฺโต ภวนฺตา’’ติ โภสทฺทาทโย อาลปนปทานํ อุปปทานิ ภวนฺติ, น ทุติยสฺมึ นเย. อาเมฑิตวเสน ปน ‘‘โภ โภ, ภวนฺโต ภวนฺโต, โภนฺโต โภนฺโต’’ติ ปทานิ ภวนฺติ ยถา ‘‘ภนฺเต ภนฺเต’’ติ. 在此，“bho”等这三个词，因是用于特定语用(vohāra)的呼格词，故不像“贤友(āvuso)”、“尊者(bhante)”等词，其前不加“bho”等伴随词(upapada)。例如，在“bho purisa”（喂，男人）、“bhavanto brāhmaṇā”（诸位婆罗门）、“bhonto samaṇā”（诸位沙门）、“bho rāja”（喂，国王）等用法中，是“purisa”等词带有“bho”等伴随词。而在此处“尊者(bhavaṃ)阿难(Ānanda)”中，“bhavaṃ”一词与“bho, bhavanto, bhonto”意义相同，但与“乐法者(dhammakāmo)正在生成(bhavaṃ hotī)”中的“bhavaṃ”意义不同。在第一种用法（基于增长义）中，“bho”等词可作为呼格词的伴随词，如“bho bhavanta, bhavanto bhavantā, bhonto bhavantā”；但在第二种用法中则不然。至于重叠(āmeḍita)用法，则如“尊者，尊者(bhante bhante)”一样，会形成“bho bho, bhavanto bhavanto, bhonto bhonto”这样的形式。 อตฺริทํ ภูธาตุวเสน สงฺเขปโต ปาฬินิทสฺสนํ – กสฺมา ภวํ วิชฺชนมรญฺญนิสฺสิโต. กถํ ปนาหํ โภ ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ชานิสฺสามิ. เอวํ โภติ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว [Pg.227] พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส ปฏิสฺสุตฺวา. มา ภวนฺโต เอวํ อวจุตฺถ. อิมํ โภนฺโต นิสาเมถ. เอวํ โภ ปุริส ชานาหิ, ปาปธมฺมา อสญฺญตา อิจฺเจวมาทิ. เอตฺถ ‘‘ภวํ’’อิจฺจาทีนิ ภูธาตุมยานิ นามปทานีติ เวทิตพฺพานิ. 此处以“bhū”词根简要展示巴利语用例如下：“为何尊者(bhavaṃ)依止于僻静的森林？”“那么，阁下(bho)，我如何才能认识那位乔达摩(Gotama)尊者(bhavantaṃ)呢？”“‘是的，阁下(bho)’，青年安巴塔(Ambaṭṭha)如此回答婆罗门波卡拉萨提(Pokkharasāti)。”“诸位尊者(bhavanto)，请勿如此说。”“诸位(bhonto)请听此。”“喂(bho)，男人，你当知晓：‘恶法者、不自制者’等等。于此，当知‘bhavaṃ’等词是源于‘bhū’词根的名词。 อปิจ เตสุ ‘‘โภ, ภวนฺโต, โภนฺโต’’ติ อิมานิ นิปาตปทานิปิ โหนฺตีติ ววตฺถเปตพฺพํ. ‘‘โภ ปุริสา’’ติอาทีสุ เตสํ นิปาตานิปาตภาเว วิวาโท น กรณีโย. กจฺจายนสฺมิญฺหิ ‘‘โภ เค ตู’’ติ วุตฺตํ. อญฺญตฺถ ปน ‘‘อามนฺตนตฺเถ นิปาโต’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตถา หิ นิรุตฺติมญฺชูสายํ วุตฺตํ ‘‘โภติทํ อามนฺตนตฺเถ นิปาโต. โส น เกวลํ เอกวจนเมว โหติ, อถ โข พหุวจนมฺปิ โหตีติ ‘โภ ปุริสา’ติ พหุวจนปฺปโยโคปิ คหิโต. ‘ภวนฺโต’ติ ปทํ ปน พหุวจนเมว โหตีติ ‘ปุริสา’ติ ปุน วุตฺต’’นฺติ. ปาฬิยญฺหิ อฏฺฐกถาสุ จ นิปาตภูโต โภสทฺโท เอกวจนพหุวจนวเสน ทฺวิธา ทิสฺสติ, อิตเร ปน พหุวจนวเสเนว ทิสฺสนฺติ. เตสํ ตุ นิปาตปทตฺเต รูปนิปฺผาทนกิจฺจํ นตฺถิ. เตสุ โภสทฺทสฺส นิปาตปทตฺตา อาหจฺจภาสิเต นิชฺชีวาลปเน อิตฺถิลิงฺควิสโย ‘‘อุมฺมุชฺช โภ ปุถุสิเล, ปริปฺลว โภ ปุถุสิเล’’ติ ปโยโคปิ ทิสฺสติ. อตฺริมา โภสทฺทสฺส ปวตฺติปริทีปนี คาถาโย – 再者，应确定在这些词中，“bho, bhavanto, bhonto”也是虚词(nipāta)。对于“bho purisā”（喂，诸位男人）等用法，不应争论其是虚词还是非虚词。因为在《迦旃延(Kaccāyana)语法》中说：“bho ge tū”。而在别处则说：“用于呼唤义的虚词”等。同样，《词义宝藏》(Niruttimañjūsā)中说：“‘bho’是用于呼唤义的虚词。它不仅是单数，也是复数，因此也采纳了‘bho purisā’（喂，诸位男人）这样的复数用法。‘bhavanto’一词则只是复数，因此再次使用了‘purisā’（诸位男人）。”在巴利圣典及其义注(aṭṭhakathā)中，作为虚词的“bho”一词，可见单数和复数两种用法，而其他词则只见复数用法。但当它们作为虚词时，则没有词形产生(rūpanipphādana)的功能。其中，由于“bho”一词作为虚词，在突然的言说(āhaccabhāsite)中，对无生命之物的呼唤时，也可见用于阴性，如：“喂(bho)，宽石(puthusile)，浮上来；喂，宽石，漂浮吧”这样的用法。以下是阐明“bho”一词用法的偈颂—— ‘‘อิโต โภ สุคตึ คจฺฉ, มนุสฺสานํ สหพฺยตํ’’; เอวมาทีสุ โภสทฺโท, เอกวจนโก มโต. “阁下(bho)，从此去善趣，与人类共处”；于如是等处，“bho”字被视为单数。 ‘‘ปสฺสถ โภ อิมํ กุล-ปุตฺต’’มิจฺเจวมาทิสุ; พหุวจนโก เอโส, โภสทฺโทติ วิภาวเย. “诸位(bho)，请看此善男子”，于如是等句中，当知此“bho”一词是复数。 ปุคฺคลาลปเน [Pg.228] เจว, ธมฺมสฺสาลปเนปิ จ; นิชฺชีวาลปเน จาติ, โภสทฺโท ตีสุ ทิสฺสติ. 于呼唤人(puggala)、呼唤法(dhamma)，以及呼唤无生命物，“bho”字见于此三处。 ตตฺร ธมฺมาลปนมฺหิ, เอกวโจว ลพฺภติ; อิตเรสุ สิยา เทก-วโจ พหุวโจปิ จ. 其中，在呼唤法时，唯得单数；于其余二者，则可能是单数或复数。 นิจฺฉิตพฺพํ คุณีปทํ, ธมฺมสฺสาลปเน ธุวํ; ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ’’ติ, อิทเมตฺถ นิทสฺสนํ. 呼唤法时，必定伴随形容词(guṇīpada)；“奇哉(acchariyaṃ)！阁下(bho)”，此即为例示。 อิจฺฉิตพฺพํ คุณีปทํ, ปุคฺคลาลปเน ปน; ‘‘เอวํ โภ ปุริส ชานาหิ’’, อิทเมตฺถ นิทสฺสนํ. 呼唤人时，则宜有形容词；“喂(bho)，男人(purisa)，当如是知”，此即为例示。 คุณีปทํ อสนฺตมฺปิ, ปุคฺคลาลปนมฺหิ ตุ; อชฺฌาหริตฺวา ปาวเท, อตฺถํ ‘‘โภ เอหิ’’อาทิสุ. 呼唤人时，纵然没有形容词，亦当补充(ajjhāharitvā)其义而说，如“喂(bho)，来！”等句。 ฆฏาทีนํ อาลปนํ, นิชฺชีวาลปนํ ภเว; ชีวํว โลกิยา โลเก, อาลปนฺติ กทาจิ ตุ. 呼唤瓶罐等，即是呼唤无生命物；世人于世间，有时亦如呼唤有生命者一般。 นิชฺชีวาลปนํ อปฺปํ, อตฺถวิญฺญาปเน สิยา; ‘‘อุมฺมุชฺช โภ ปุถุสิเล’’, อิติ ปาฬิ นิทสฺสนํ. 呼唤无生命物的情况较少，可能出现在表达某种意旨时；“喂(bho)，宽石(puthusile)，浮上来！”，此为巴利语之例示。 เอตฺถ ลิงฺควิปลฺลาสํ, เกจิ อิจฺฉนฺติ ปณฺฑิตา; เตสํ มเตน โภตีติ, ลิงฺคํ วิปริณามเย. 于此，有些智者主张性(liṅga)的倒置(vipallāsa)；依彼等之见，可将性转变为“bhotī”。 อถ วา ปน โภสทฺโท, นิปาโต โสปทํ วิย; ตสฺมา วิโรธตา นาสฺส, ติลิงฺเค วจนทฺวเย. 或者，“bho”字是如伴随词(upada)般的虚词；是故，其于三性、二数皆无冲突。 เอวํ สนฺเตปิ โภสทฺโท, ทฺวิลิงฺเคเยว ปายโต; ยสฺมา ทิฏฺโฐ ตโต วิญฺญู, ทฺวิลิงฺเคเยว ตํ วเท. 纵然如此，由于“bho”字通常仅见于二性，故智者当说其仅用于二性。 อิตฺถิลิงฺคมฺหิ สมฺปตฺเต, ‘‘โภ’’ติ อิติ ปโยชเย; เอวํวิธํ ปโยคญฺหิ, สุปฺปโยคํ พุธาพฺรวุํ. 当阴性(itthiliṅga)出现时，应使用“bho”；智者说，此类用法即是善用(suppayoga)。 ยชฺเชวํ [Pg.229] ทุปฺปโยคํว, สิยา ตุมฺเหหิ ทสฺสิตํ; ‘‘อุมฺมุชฺช โภ ปุถุสิเล’’, อิจฺจาหจฺจปทนฺติ เจ. 倘若如你所示，此为不善用(duppayoga)，那么“喂(bho)，宽石(puthusila)，浮上来！”这种即兴之语(āhaccapada)又当如何？ ทุปฺปโยคํ น ตํ ยสฺมา, โวหารกุสเลน เว; ชิเนน ภาสิเต ธมฺเม, ทุปฺปโยคา น วิชฺชเร. 那并非不善用，因为在善于言说(vohārakusala)的胜者(Jina)所说之法(Dhamma)中，不存在误用(duppayoga)。 อิตฺถิลิงฺคสฺส วิสเย, โภติสทฺทปฺปโยชนํ; กวีนํ เปมนียนฺติ, มยา เอวมุทีริตํ. 在阴性(itthiliṅga)的语境中，使用“bhotī”一词是诗人(kavi)所喜爱的，我今如是说。 เอวํ ภวนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ปาฬินยานุรูปํ ทฺวิธา วิภตฺตา วฑฺฒนภวนตฺถตทญฺญตฺถวเสน. 如是，“bhavant”一词的名词格位变化(nāmikapadamālā)，依巴利(Pāḷi)文法，根据增长(vaḍḍhana)、存在(bhavana)之义及其他义，分为两种。 กโรนฺตสทฺทสฺส ปน – 至于“karont”一词： กรํ, กโรนฺโต, กโรนฺตา. กโรนฺตํ, กโรนฺเต. กโรตา, กโรนฺเตน, กโรนฺเตหิ, กโรนฺเตภิ. กโรโต, กโรนฺตสฺส, กโรนฺตานํ, กโรตํ. กโรตา, กโรนฺตา, กโรนฺตสฺมา, กโรนฺตมฺหา, กโรนฺเตหิ, กโรนฺเตภิ. กโรโต, กโรนฺตสฺส, กโรนฺตานํ, กโรตํ. กโรนฺเต, กโรนฺตสฺมึ, กโรนฺตมฺหิ, กโรนฺเตสุ. โภ กโรนฺต, ภวนฺโต กโรนฺตาติ รูปานิ ภวนฺติ. Karaṃ, karonto, karontā（主格）；karontaṃ, karonte（宾格）；karotā, karontena, karontehi, karontebhi（工具格）；karoto, karontassa, karontānaṃ, karotaṃ（与格/属格）；karotā, karontā, karontasmā, karontamhā, karontehi, karontebhi（离格）；karoto, karontassa, karontānaṃ, karotaṃ（属格/与格）；karonte, karontasmiṃ, karontamhi, karontesu（处格）；bho karonta, bhavanto karontā（呼格）。这些是其词形(rūpa)。 ‘‘กโรโต น กริยติ ปาป’’นฺติ อิทเมตฺถ กโรโตสทฺทสฺส อตฺถิตานิทสฺสนํ. อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘กโรนฺตี, กโรนฺติโย’’ติอาทินา โยเชตพฺพานิ, นปุํสกลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘กโรนฺตํ, กโรนฺตานี’’ติอาทินา โยเชตพฺพานิ. “作恶者不造恶(Karoto na kariyati pāpaṃ)”，这是此处“karoto”一词存在的例证。当用于阴性(itthiliṅga)时，应与“karontī, karontiyo”等词形连用；当用于中性(napuṃsakaliṅga)时，应与“karontaṃ, karontānī”等词形连用。 อรหนฺตสทฺทสฺส – 关于“arahant”（阿罗汉）一词： อรหํ, อรหนฺโต. อรหนฺตํ, อรหนฺเต. อรหตา, อรหนฺเตน, อรหนฺเตหิ, อรหนฺเตภิ. อรหโต, อรหนฺตสฺส, อรหนฺตานํ, อรหตํ. อรหตา, อรหนฺตา, อรหนฺตสฺมา, อรหนฺตมฺหา, อรหนฺเตหิ, อรหนฺเตภิ. อรหโต, อรหนฺตสฺส, อรหนฺตานํ, อรหตํ. อรหนฺเต, อรหนฺตสฺมึ[Pg.230], อรหนฺตมฺหิ, อรหนฺเตสุ. โภ อรหนฺต, ภวนฺโต อรหนฺโต อิติ รูปานิ ภวนฺติ. Arahaṃ, arahanto（主格）；arahantaṃ, arahante（宾格）；arahatā, arahantena, arahantehi, arahantebhi（工具格）；arahato, arahantassa, arahantānaṃ, arahataṃ（与格/属格）；arahatā, arahantā, arahantasmā, arahantamhā, arahantehi, arahantebhi（离格）；arahato, arahantassa, arahantānaṃ, arahataṃ（属格/与格）；arahante, arahantasmiṃ, arahantamhi, arahantesu（处格）；bho arahanta, bhavanto arahanto（呼格）。这些是其词形。 อยํ คุณวาจกสฺส อรหนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. ‘‘อรหา, อรหนฺโต, อรหนฺตา’’อิติ จ. เอตญฺหิ รูปํ สมนฺตปาสาทิกายํ มนุสฺสวิคฺคหฏฺฐาเน ทิสฺสติ. อุตฺตริมนุสฺสธมฺมปาฬิยํ ปน ‘‘มยญฺจมฺหา อนรหนฺโต’’ติ ปทํ ทิสฺสติ. อรหนฺตํ, อรหนฺเต. อรหตา, เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. อยํ ปณฺณตฺติวาจกสฺส อรหนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. 这是表示特质(guṇavācaka)的“arahant”一词的名词格位变化。又如“arahā, arahanto, arahantā”，此词形见于《普端严》(Samantapāsādikā)的“杀人处(manussaviggahaṭṭhāna)”中。而在《增上人法(Uttarimanussadhamma)》的巴利原文中，则可见“mayañcamhā anarahanto”（我们不是阿罗汉）一词。Arahantaṃ, arahante, arahatā……其余应予详述。这是表示概念(paṇṇattivācaka)的“arahant”一词的名词格位变化。 ตถา หิ ‘‘อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. อรหํ สุคโต โลเก. อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา’’ติอาทีสุ อรหํสทฺทาทโย คุณวาจกา. ‘‘อรหา อโหสิ. อหญฺหิ อรหา โลเก. เอโก อรหา, เอกสฏฺฐิ อรหนฺโต โลเก อเหสุํ. 诚然，在“arahaṃ sammāsambuddho”（阿罗汉、正自觉者）、“arahaṃ sugato loke”（世间阿罗汉、善逝）、“arahanto sammāsambuddhā”（诸阿罗汉、正自觉者）等句中，“arahaṃ”等词是表示特质(guṇavācaka)的。在“arahā ahosi”（他曾是阿罗汉）、“ahañhi arahā loke”（我实是世间阿罗汉）、“eko arahā, ekasaṭṭhi arahanto loke ahesuṃ”（曾有一位阿罗汉，世间曾有六十一位阿罗汉）…… คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, นินฺเน วา ยทิ วา ถเล; ยตฺถ อรหนฺโต วิหรนฺติ, ตํ ภูมิรามเณยฺยกํ. 无论在村落或森林，无论在低地或高地，阿罗汉(arahanta)所住之处，彼地皆是悦意。 มยญฺจมฺหา อนรหนฺโต’’ติอาทีสุ อรหาสทฺทาทโย ปณฺณตฺติวาจกาติ ทฏฺฐพฺพา. อิธ อิตฺถินปุํสกลิงฺควเสน วิสุํ วตฺตพฺพนโย อปฺปสิทฺโธ. ยทิ เอวํ อาสวกฺขยํ ปตฺตา อิตฺถี กถํ วตฺตพฺพา, อาสวกฺขยํ ปตฺตํ จิตฺตํ กถํ วตฺตพฺพนฺติ? อิตฺถี ตาว ‘‘ยํ อิตฺถี อรหํ อสฺส สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ วจนโต ‘‘อรห’’นฺติ วตฺตพฺพา คุณวเสน, ปณฺณตฺติวเสน ปน ‘‘อิตฺถี อรหา อโหสี’’ติ วตฺตพฺพา. จิตฺตํ ปน คุณวเสเนว ‘‘อรหํ จิตฺต’’นฺติ วตฺตพฺพนฺติ. ……在“mayañcamhā anarahanto”（我们不是阿罗汉）等句中，当知“arahā”等词是表示概念(paṇṇattivācaka)的。此处，关于阴性(itthiliṅga)和中性(napuṃsakaliṅga)，没有分别说明的方法。若如此，已达漏尽(āsavakkhaya)的女性当如何称呼？已达漏尽的心又当如何称呼？就女性而言，依据“若有女人得为阿罗汉、正自觉者”之说，从特质(guṇa)上应说为“arahaṃ”；但从概念(paṇṇatti)上则应说为“itthī arahā ahosī”（此女曾是阿罗汉）。至于心，则仅能从特质上说为“arahaṃ cittaṃ”（阿罗汉心）。 สนฺตสทฺทสฺส [Pg.231] – 关于“sant”一词： สํ, สนฺโต, สนฺโต, สนฺตา. สํ, สนฺตํ, สนฺเต. สตา, สนฺเตน, สนฺเตหิ, สนฺเตภิ, สพฺภิ. สโต, สนฺตสฺส, สนฺตานํ, สตํ, สตานํ. สตา, สนฺตา, สนฺตสฺมา, สนฺตมฺหา, สนฺเตหิ, สนฺเตภิ, สพฺภิ. สโต, สนฺตสฺส, สนฺตานํ, สตํ, สตานํ. สติ, สนฺเต, สนฺตสฺมึ, สนฺตมฺหิ, สนฺเตสุ. โภ สนฺต, ภวนฺโต สนฺโตติ รูปานิ ภวนฺติ. Saṃ, santo, santo, santā（主格）；saṃ, santaṃ, sante（宾格）；satā, santena, santehi, santebhi, sabbhi（工具格）；sato, santassa, santānaṃ, sataṃ, satānaṃ（与格/属格）；satā, santā, santasmā, santamhā, santehi, santebhi, sabbhi（离格）；sato, santassa, santānaṃ, sataṃ, satānaṃ（属格/与格）；sati, sante, santasmiṃ, santamhi, santesu（处格）；bho santa, bhavanto santo（呼格）。这些是其词形。 เอตฺถ ปน ‘‘อทฺธา หิ ตาต สตเนส ธมฺโม’’ติ ชยทฺทิสชาตกปาฬิทสฺสนโต ‘‘สตาน’’นฺติ วุตฺตํ. ตตฺถ หิ สตเนสาติ สตานํ เอสาติ เฉโท, รสฺสตฺตนิคฺคหีตสรโลปวเสน จ รูปนิฏฺฐานํ เวทิตพฺพํ. ตถา หิ ตทฏฺฐกถายํ ‘‘อทฺธา เอกํเสน เอส ตาต สตานํ ปณฺฑิตานํ ธมฺโม สภาโว’’ติ อตฺโถ วุตฺโต. อยํ เย โลเก ‘‘สปฺปุริสา’’ติ จ ‘‘อริยา’’ติ จ ‘‘ปณฺฑิตา’’ติ จ วุจฺจนฺติ, เตสํ วาจกสฺส สนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. ตปฺปฏิเสธสฺส ปน อสํ, อสนฺโต, กตฺถจิ อสนฺตา อิจฺจปิ. ตถา หิ ‘‘อสนฺตา กิร มํ ชมฺมา, ตาต ตาตาติ ภาสเร’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ. ‘‘อสํ, อสนฺตํ, อสนฺเต. อสตา’’ติอาทินา โยเชตพฺพา. อิมสฺมึ อตฺเถ ‘‘สนฺโต, อสนฺโต’’ติมานิ พหุวจนกานิเยว ภวนฺติ, น กตฺถจิปิ เอกวจนกานิ. กสฺมา? ปณฺณตฺติวาจกตฺตา. อญฺญตฺร ปน ‘‘สนฺโต, ทนฺโต’’ติอาทีสุ เอกวจนานิเยว ฐเปตฺวา วิชฺชมานตฺถวาจกสนฺโตสทฺทํ, กสฺมา? อปณฺณตฺติวาจกตฺตาติ ทฏฺฐพฺพํ. 此处，在“addhā hi tāta satanesa dhammo”（确实，父亲，此乃善人之法）一句中，根据《阇耶迪萨本生(Jayaddisajātaka)》的巴利原文，说为“satānaṃ”。其中，“satanesa”应分解为“satānaṃ esa”，其词形的完成应通过短音化(rassatta)、鼻音(niggahīta)省略及元音(sara)省略来理解。诚然，在其义注(aṭṭhakathā)中，解释为：“确实，父亲，此无疑是诸善人、诸智者的法、自性。”这是对世间所称“善士(sappurisa)”、“圣者(ariya)”、“智者(paṇḍita)”之指称词“sant”的名词格位变化。其否定形式则为“asaṃ”、“asanto”，有时亦作“asantā”。诚然，可见巴利原文：“asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare”（卑劣之人，父亲，称我‘父亲，父亲’）。应与“asaṃ, asantaṃ, asante, asatā”等形式连用。在此义中，“santo”、“asanto”这些词仅为复数，绝非单数。何以故？因其为概念(paṇṇatti)的指称。然而，在其他情况中，如“santo, danto”（寂静的、已调伏的）等，除了表示“存在(vijjamāna)”之义的“sant”词外，仅用作单数。何以故？当知是因其非为概念的指称。 อิทานิ ปณฺณตฺติวาจกานํ เตสํ กานิจิ ปโยคานิ กถยาม – 现在，我们来讲述那些概念指称词(paṇṇattivācaka)的一些用法—— สเมติ [Pg.232] อสตา อสํ. ยํ ยญฺหิ ราช ภชติ, สนฺตํ วา ยทิ วา อสํ. น สา สภา ยตฺถ น สนฺติ สนฺโต. อสนฺโต นิรยํ ยนฺติ, สนฺโต สคฺคปรายณา. อสนฺเต โนปเสเวยฺย, สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต. สพฺภิเรว สมาเสถ. สตํ ธมฺโม อิจฺเจวมาทีนิ ภวนฺติ. 不善者与不善者相聚。国王啊，无论亲近善人或不善人。若无善人，那便不是集会。不善者去向地狱，善人以天界为归趣。智者不应亲近不善人，应亲近善人。只应与善人(sabbhi)交往。“善人之法(sataṃ dhammo)”等等。 โย ปนมฺเหหิ ปทมาลายํ ‘‘สพฺภี’’ติ อยํ สทฺโท ตติยาปญฺจมีพหุวจนวเสน โยชิโต, โส จ โข สนฺตอิติ อการนฺตปกติวเสน, อญฺญตฺถ ปน ‘‘สพฺภี’’ติ อิการนฺตปกติวเสน โยเชตพฺโพ. ตถา หิ สพฺภีติ สปฺปุริโส นิพฺพานญฺจ, สุนฺทราธิวจนํ วา เอตํ สพฺภีติ. สพฺโพ จายมตฺโถ สาฏฺฐกถาย ‘‘พหุมฺเปตํ อสพฺภิ ชาตเวทา’’ติ อิมาย ปาฬิยา ‘‘สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺตี’’ติ อิมาย จ ทีเปตพฺโพ. 至于我们在格位变化表(padamālā)中所用的“sabbhī”一词，是作为第三格（工具格）和第五格（离格）的复数，其词干为a结尾的“santa(santa)”。但在别处，“sabbhī”则应与i结尾的词干连用。诚然，“sabbhī”意指善士(sappurisa)与涅槃(nibbāna)，或“sabbhī”是“美好(sundara)”的同义词。此义皆可由带义注(aṭṭhakathā)的巴利语“bahumpetaṃ asabbhi jātavedā”（此火神甚为不善）以及“santo have sabbhi pavedayantī”（善人实由善士而宣示）来阐明。 อาลปเน จ ปจฺจตฺเต, ตติยาปญฺจมีสุ จ; สมาสมฺหิ จ โยเชยฺย, สพฺภิสทฺทํ สุเมธโส. 于呼格(ālapana)、主格(paccatta)，及第三格、第五格中，亦用于复合词(samāsa)，智者(sumedhaso)当用“sabbhi”一词。 อตฺรายํ โยชนา – โภ สพฺภิ ติฏฺฐ, สพฺภิ ติฏฺฐติ, สพฺภิ สห คจฺฉติ, สพฺภิ อเปหิ, อสพฺภิรูโป ปุริโส. ยสฺมา ปนายํ สาสนานุกูลา, ตสฺมา อิมิสฺสา ตทนุกูลตฺตํ ทสฺเสตุํ อิธ สาสนโต ปโยเค ทสฺเสสฺสาม อตกฺกาวจเร วิจิตฺเต สุคตปาฬินเย โสตูนํ วิสารทมติปฏิลาภตฺถํ. ตํ ยถา? พหุมฺเปตํ อสพฺภิ ชาตเวท, ยํ ตํ วาลธินา’ภิปูชยาม. สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ. ยํ สาลวนสฺมึ เสนโก, ปาปกมฺมมกริ อสพฺภิรูปํ. อาพาโธยํ อสพฺภิรูโป. อสมฺโมทโก ถทฺโธ อสพฺภิรูโป’’ติ[Pg.233]. ตตฺถ อาลปนวจเน ทิฏฺเฐเยว ปจฺจตฺตวจนํ ปาฬิยํ สรูปโต อนาคตมฺปิ ทิฏฺฐเมว โหติ. ตถา กรณวจเน ทิฏฺเฐเยว นิสฺสกฺกวจนมฺปิ ทิฏฺฐเมว โหติ. สมาเส สทฺทรูเป ทิฏฺเฐเยว พฺยาเส สทฺทรูปํ ยถาสมฺภวํ ทิฏฺฐเมว โหติ ฐเปตฺวา ‘‘เหตุสตฺถารทสฺสน’’นฺติอาทีนิ. ตตฺถ จ นิพฺพานวาจโก เจ, สพฺภิสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค สนฺติวิสุทฺธิ นิพฺพุติสทฺทา วิย, โส จ ยมกมหาเถรมเต รตฺตินเยน โยเชตพฺโพ. สพฺเพสมิการนฺติตฺถิลิงฺคานํ สาธารโณ หิ โส นโย. สุนฺทรตฺถวาจโก เจ, อคฺคิ รตฺติ อฏฺฐินเยหิ โยเชตพฺโพ วาจฺจลิงฺคตฺตา. ‘‘สพฺภิธมฺมภูตํ นิพฺพาน’’นฺติ เอตฺถ หิ สุนฺทรธมฺมภูตํ นิพฺพานนฺติ อตฺโถ. เอวํ ปาฬินยวเสน อาลปนาทีสุ ปญฺจสุ ฐาเนสุ สพฺภิสทฺทสฺส ปวตฺตึ ญตฺวา ปุน อฏฺฐกถานยวเสนปิ ตปฺปวตฺติ เวทิตพฺพา. กถํ? ยสฺมา สคาถาวคฺคสฺส อฏฺฐกถายํ ‘‘สนฺโต ‘สพฺภีหิ สทฺธึ สตํ ธมฺโม น ชรํ อุเปตี’ติ ปเวทยนฺตี’’ติ อิมสฺมึ ปเทเส ‘‘สพฺภีหี’’ติ หิวจนวเสน สทฺทรจนาวิเสโส อฏฺฐกถาจริเยหิ ทสฺสิโต, ตสฺมา สพฺภิสทฺโท สพฺเพสุปิ วิภตฺติวจเนสุ โยเชตพฺโพ. อตฺริทํ วทาม – 此处用法是：“喂，善士，请站住”(bho sabbhi tiṭṭha)（呼格），“善士站着”(sabbhi tiṭṭhati)（主格），“与善士同行”(sabbhi saha gacchati)（工具格），“离善士而去”(sabbhi apehi)（离格），“非善士之人”(asabbhirūpo puriso)（复合词）。由于此法符合教法(sāsana)，为显示其符合性，我们将在此从教法中展示其用法，以使听者于超越逻辑的、奇妙的善逝(sugata)巴利圣典之理，获得明晰的智慧。例如：“此火神甚为不善，我等以尾毛供养之。”(Bahumpetaṃ asabbhi jātaveda, yaṃ taṃ vāladhinā’bhipūjayāma)“应与善士交往。”(Sabbhi kubbetha santhavaṃ)“斯那迦(Senaka)在娑罗林(Sālavana)中所为，乃非善士之恶行。”(Yaṃ sālavanasmiṃ senako, pāpakammamakari asabbhirūpaṃ)“此病非善士之状。”(Ābādhoyaṃ asabbhirūpo)“不喜、固执，非善士之状。”(Asammodako thaddho asabbhirūpo)于此，若见呼格，则主格虽未于巴利语中以其形态出现，亦视同已见。同样，若见工具格，则离格亦视同已见。若见复合词中之词形，则其分析句中之词形，除“hetusatthāradassana”等例外，亦尽可能视同已见。其中，若“sabbhi”一词指称涅槃，则如“santi”、“visuddhi”、“nibbuti”等词，为阴性(itthiliṅga)，且依夜摩迦(Yamaka)大长老之见，应按“夜(ratti)”的变格法连用。此法实通用于所有以i结尾的阴性词。若指称“美好”之义，则因其性随所修饰之词而变，应按“火(aggi)”、“夜(ratti)”、“骨(aṭṭhi)”的变格法连用。于“sabbhidhammabhūtaṃ nibbānaṃ”一句，义为“具足美好之法的涅槃”。如是，通过巴利圣典之理了知“sabbhi”一词在呼格等五处的用法后，亦应通过义注(aṭṭhakathā)之理了知其用法。如何？因《有偈品》(Sagāthāvagga)义注中，于“善人开示：‘与善士共住，善人之法不衰老’”(santo ‘sabbhīhi saddhiṃ sataṃ dhammo na jaraṃ upetī’ti pavedayantī)此段，义注师们以“sabbhīhi”的“hi”格结尾展示了词形构造的特别之处，故“sabbhi”一词应可用于所有格位与数。于此，我们说： ครู ‘‘สพฺภีหิ สทฺธิ’’นฺติ, อตฺถํ ภาสึสุ ปาฬิยา; ยโต ตโต สพฺภิสทฺทํ, ธีโร สพฺพตฺถ โยชเย. 诸师已阐释巴利语中“sabbhīhi saddhiṃ”之义；是故有智者，当于一切处运用“sabbhi”一词。 ‘‘อสพฺภิรูโป’’อิติปิ, สมาสวิสเย สุตํ; ยสฺมา ตสฺมา สพฺภิสทฺทํ, วิญฺญู สพฺพธิ โยชเย. “asabbhirūpo”一词，亦闻于复合词(samāsa)中；是故有识者，处处皆可运用“sabbhi”一词。 ‘‘โอวเทยฺยานุสาเสยฺย[Pg.234], อสพฺภา จ นิวารเย’’ติ เอตฺถ ปน ‘‘อสพฺภา’’ติปทํ วิจิตฺรวุตฺตีสุ ตทฺธิตปจฺจเยสุ ณฺยปจฺจยวเสน นิปฺผตฺติมุปาคตนฺติ เวทิตพฺพํ. กถํ? เยภุยฺเยน อสพฺภีสุ ภวํ อสพฺภํ. กึ ตํ? อกุสลํ, ตโต อสพฺภา อกุสลธมฺมา นิวารเย จ, กุสลธมฺเม ปติฏฺฐเปยฺยาติ อตฺโถ. ‘‘อมฺเห อสพฺภาหิ วาจาหิ วิกฺโกสมานา ติพฺพาหิ สตฺตีหิ หนิสฺสนฺตี’’ติ เอตฺถ ตุ อสพฺภีนํ เอตาติ อสพฺภา, น วา สพฺภีนํ เอตาติปิ อสพฺภาติ นิพฺพจนํ, ณฺยปจฺจยวเสน จ ปทสิทฺธิ เวทิตพฺพา. ยา จ ปเนตฺถ อมฺเหหิ สนฺตสทฺทสฺส ‘‘สํ, สนฺโต. สํ, สนฺตํ, สนฺเต’’ติอาทินา ปทมาลา ทสฺสิตา, ตตฺถ ‘‘สเมติ อสตา อส’’นฺติ ปาฬิยํ ‘‘อส’’นฺติ ปเท ทิฏฺเฐเยว ‘‘ส’’นฺติ ปทํ ปาฬิยํ อนาคตมฺปิ ทิฏฺฐเมว โหติ ยุคฬภาเวน วิชฺชมานตารหตฺตา. เอวํ ทิฏฺเฐน อทิฏฺฐสฺส คหณํ เวทิตพฺพํ. อถ วา ‘‘อส’’นฺติ เอตฺถ น สํ อสนฺติ สมาสวิคฺคหวเสนาธิคนฺตพฺพตฺตา ‘‘ส’’มิติ ปทํ ทิฏฺฐเมว โหติ. เอวมญฺญตฺราปิ นโย. ตตฺร สนฺติ สปฺปุริโส. อสนฺติ อสปฺปุริโส. อิตฺถิลิงฺเควตฺตพฺเพ ‘‘อสตี, อสา’’ติ รูปานิ ภวนฺติ. ‘‘อสตี, อสตี, อสติโย, อสา. อสตึ, อสตี, อสติโย. อสาย, อสติยา, อสตีหิ, อสตีภิ. อสติยา, อสตีน’’นฺติ วกฺขมาน อิตฺถินเยน นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. 在“应劝诫，应教导，并制止不善”一句中，当知“asabbhā”一词是通过在各种作用的派生后缀(taddhita-paccaya)中，以“ṇya”后缀的方式而形成的。如何形成？“大多存在于不善者(asabbhi)中的，即为不善(asabbha)”。那是什么？是不善(akusala)。因此，其义为：应制止不善法，而确立善法。在“他们以不善之语辱骂我们，将以利矛伤害我们”一句中，“asabbhā”的词源解释(nibbacana)为“此乃不善者之（语）”，或“此非善者之（语）”，其词语的构成(padasiddhi)亦当知是通过“ṇya”后缀。此处，我们已展示“santa(santa)”一词的格位变化表(padamālā)，如“saṃ, santo. Saṃ, santaṃ, sante”等。其中，在巴利“sameti asatā asaṃ”一句中，既然见到了“asaṃ”一词，那么“saṃ”一词虽未在巴利中出现，亦因其成对存在而被视为已见到。当知此为以已见推知未见。或者，在“asaṃ”一词中，因其可通过复合词分析“na saṃ asan”而得知，故“saṃ”一词亦被视为已见到。其他地方亦可依此理类推。其中，“santi”为善士(sappurisa)，“asanti”为非善士(asappurisa)。若用于阴性(itthiliṅga)，则有“asatī, asā”等形式。应按后述阴性词变格法连用其名词格位变化表(nāmikapadamālā)：“asatī, asatī, asatiyo, asā. Asatiṃ, asatī, asatiyo. Asāya, asatiyā, asatīhi, asatībhi. Asatiyā, asatīnaṃ”。 เอตฺถ ปน ‘‘อสา โลกิตฺถิโย นาม, เวลา ตาสํ น วิชฺชติ. มา จ วสํ อสตีนํ นิคจฺเฉ’’ติอาทีนิ ทสฺเสตพฺพานิ. อสาติ เจตฺถ อสตีติ จ สมานตฺถา, อสนฺตชาติกาติ หิ เตสํ อตฺโถ. ยสฺมา ปน ชาตกฏฺฐกถายํ ‘‘อสาติ อสติโย ลามิกา, อถ วา สาตํ วุจฺจติ สุขํ, ตํ ตาสุ นตฺถิ, อตฺตนิ ปฏิพทฺธจิตฺตานํ อสาตเมว เทนฺตีติปิ อสา[Pg.235], ทุกฺขา, ทุกฺขวตฺถุภูตาติ อตฺโถ’’ติ อตฺถํ สํวณฺเณสุํ, ตสฺมา สาตํ นตฺถิ เอติสฺสนฺติ อสาติ อตฺเถ ‘‘อสา’’ติ ปทสฺส ยถา ริตฺโต อสฺสาโท เอตฺถาติ ริตฺตสฺสนฺติปทสฺส ลุตฺตุตฺตรกฺขรสฺส ‘‘ริตฺตสฺสํ, ริตฺตสฺสานิ. ริตฺตสฺส’’นฺติ จิตฺตนเยน นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา, ตถา ‘‘อสา, อสา, อสาโย. อสํ, อสา, อสาโย. อสายา’’ติ กญฺญานเยน โยเชตพฺพา. 此处，当展示“世间女子名为asā(不贞)，她们没有节制。切莫受不贞女之控制”等例子。此中“asā”与“asatī”同义，其义为“本性不良者”。因为在《本生》义注(Jātakaṭṭhakathā)中，他们阐释其义说：“asā即不贞、卑劣之女；或说sātaṃ意为乐，她们之中没有此乐；又因她们只给心系于己者带来不乐(asāta)，故亦称asā，意为痛苦、是痛苦之源。”因此，在“asā”意为“此处无乐”时，“asā”一词的格位变化，应如“rittassa”（空味）一词（源于ritto assādo etthāti），其末字省略，依“心(citta)”的变格法，变为“rittassaṃ, rittassāni. Rittassa”等；同样，亦应依“少女(kaññā)”的变格法，变为“asā, asā, asāyo. Asaṃ, asā, asāyo. Asāyā”等。 เอตฺถ จ โย อมฺเหหิ ‘‘สนฺโต’’อิติ สทฺโท ทสฺสิโต. โส กตฺถจิ เอกวจนพหุวจนภาเวน สํวิชฺชมานสทฺทสฺสตฺถมฺปิ วทติ, ตสฺส วเสน อยํ นามิกปทมาลา – 此处，我们所展示的“santo”一词，有时也以单数和复数形式表达“存在的(saṃvijjamāna)”一词的意义。依此，其名词格位变化如下—— สนฺโต, สนฺโต, สนฺตา. สนฺตํ, สนฺเต. สตา, สนฺเตน, สนฺเตหิ, สนฺเตภิ. สโต, สนฺตสฺส, สตํ, สนฺตานํ. สตา, สนฺตา, สนฺตสฺมา, สนฺตมฺหา, สนฺเตหิ, สนฺเตภิ. สโต, สนฺตสฺส, สตํ, สนฺตานํ. สติ, สนฺเต, สนฺตสฺมึ, สนฺตมฺหิ, สนฺเตสุ. โภ สนฺต, ภวนฺโต สนฺโต, ภวนฺโต สนฺตา. Santo, santo, santā. Santaṃ, sante. Satā, santena, santehi, santebhi. Sato, santassa, sataṃ, santānaṃ. Satā, santā, santasmā, santamhā, santehi, santebhi. Sato, santassa, sataṃ, santānaṃ. Sati, sante, santasmiṃ, santamhi, santesu. Bho santa, bhavanto santo, bhavanto santā。 เอตฺถ ปน ‘‘อยํ โข ภิกฺขเว อฏฺฐโม ภทฺโท อสฺสาชานีโย สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. จตฺตาโรเม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อสตา ตุจฺฉา มุสา อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ. ภเว โข สติ ชาติ โหติ’’อิจฺเจวมาทีนิ ปโยคานิ ภวนฺติ. ‘‘สงฺขาเรสุ โข สติ วิญฺญาณํ โหตี’’ติอาทีสุ ปน สติสทฺโท วจนวิปลฺลาสวเสน ฐิโตติ คเหตพฺโพ. 此处，有如下等用法：“诸比丘，此第八种贤良马确实存在于世间。”“诸比丘，此四种人(puggala)确实存在于世间。”“他们以不存在的、空洞的、虚假的、不真实之事诽谤。”“确实，有存在，故有生。”在“确实，有诸行，故有识”等句中，当知“sati”一词是依数之倒置(vacanavipallāsa)而安立。 ตตฺร เอกวจนพหุวจนวเสน ทฺวิธา ฐิเตสุ สนฺโตสทฺเทสุ พหุวจนสนฺโตสทฺทํ ฐเปตฺวา เสสา สมานสทฺทสฺสตฺถมฺปิ วทนฺติ, ตสฺมา ‘‘สนฺโตติ สมาโน, สนฺตาติ สมานา’’ติอาทินา [Pg.236] อตฺโถ กเถตพฺโพ. สมาโนติ อิมสฺส จ ‘‘โหนฺโต’’ติ อตฺโถ ‘‘ปหุ สมาโน วิปุลตฺถจินฺตี, กึ การณา เม น กโรสิ ทุกฺข’’นฺติอาทีสุ วิย. ปโยคานิ ปน – 在此，依单数和复数而有两种形式的santo词中，除去复数的santo词，其余的也表达samāna词的含义。因此，其义当解说为：“santo即samāno，santā即samānā”等。而samāno一词，其义为“honto”（存在者），如在“有能力的存在者，思虑广阔者，为何不为我造苦？”等句中。至于其用法—— ‘‘โย มาตรํ ปิตรํ วา, ชิณฺณกํ คตโยพฺพนํ; ปหุ สนฺโต น ภรติ, ตํ ปราภวโต มุขํ. “若人于父母，年老过青春，有能而不养，是为败亡门。” อิเธว ติฏฺฐมานสฺส, เทวภูตสฺส เม สโต; ปุนรายุ จ เม ลทฺโธ, เอวํ ชานาหิ มาริสา’’ติ “我于此住立，已身为天神；我复得寿元，贤友汝当知。” เอวมาทีนิ ภวนฺติ. 诸如此类。 อปิจ สนฺโตสทฺโท ยสฺมา ‘‘กิลนฺโต’’ติ จ ‘‘อุปสนฺโต’’ติ จ ‘‘นิรุทฺโธ’’ติ จ อตฺถํ วทติ, ตสฺมา เตสํ วเสน สนฺตสทฺทสฺส ‘‘สนฺโต, สนฺตา. สนฺตํ, สนฺเต. สนฺเตนา’’ติ ปุริสนเยน นามิกปทมาลา เวทิตพฺพา. เอตฺถ จ ‘‘สนฺโต ตสิโต. ทีฆํ สนฺตสฺส โยชนํ. สนฺโต ทนฺโต นิยโต พฺรหฺมจารี. สนฺโต นิรุทฺโธ อตฺถงฺคโต อพฺภตฺถงฺคโต’’ติอาทีนิ ปโยคานิ. นปุํสกลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘สนฺตํ, สนฺตานี’’ติ จิตฺตนเยน นามิกปทมาลา. สา จ ‘‘สํวิชฺชมานํ สมานํ กิลนฺตํ อุปสนฺตํ นิรุทฺธ’’มิติ อตฺถทีปกาปทวตีติ เวทิตพฺพา. อถ วา ‘‘อุปาทาเน โข สติ ภโว โหตี’’ติอาทีสุ นปุํสกปฺปโยคทสฺสนโต สนฺตสทฺทสฺส สํวิชฺชมานสทฺทตฺถวาจกตฺเต ตติยาปญฺจมีจตุตฺถีฉฏฺฐีสตฺตมีฐาเน ‘‘สตา, สโต, สตํ, สตี’’ติ ปทานิ อธิกานิ วตฺตพฺพานิ, เสสานิ จิตฺตนเยน เญยฺยานิ. อิตฺถิลิงฺเค ปน วตฺตพฺเพ ‘‘สนฺตา, สนฺตา, สนฺตาโย. สนฺตํ, สนฺตา, สนฺตาโย. สนฺตายา’’ติ กญฺญานเยน จ, สนฺตี, สนฺตี, สนฺติโย[Pg.237]. สนฺตึ, สนฺตี, สนฺติโย. สนฺติยา’’ติ อิตฺถินเยน จ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. เอตาสุ ปฐมา ‘‘สํวิชฺชมานา กิลนฺตา อุปสนฺตา นิรุทฺธา’’ติ อตฺถทีปกาปทวตี, เอตฺถ ปโยคา สุวิญฺเญยฺยาว. ทุติยา ปน ‘‘สํวิชฺชมานา สมานา’’ติ อตฺถทีปกาปทวตี. ตถา หิ ‘‘สนฺตี อาปตฺติ อาวิกาตพฺพา’’ติ เอตฺถ สํวิชฺชมานา ‘‘สนฺตี’’ติ วุจฺจติ. 再者，由于santo一词亦表达“疲倦”、“寂静”、“已灭”之义，因此，根据此等含义，当知sant一词的阳性名词格位变化应依循“人(purisa)”的范例：“santo, santā. Santaṃ, sante. Santenā”。此处用例有：“疲倦者口渴。疲倦者路途漫长。寂静者已调伏、已克制、是梵行者。寂静者已灭、已消失、已完全消失”等。当用于中性时，其名词格位变化依循“心(citta)”的范例：“santaṃ, santānī”。当知其能阐明“存在的、作为、疲倦的、寂静的、已灭的”等义。又或者，如在“有取(upādāne)，则有有(bhavo)”等句中可见中性用法，当sant一词意为“存在的”时，于第三、第五、第四、第六、第七格，应加上“satā, sato, sataṃ, satī”等词形，其余则当依“心(citta)”的范例了知。当用于阴性时，其名词格位变化当依循“少女(kaññā)”的范例组合为：“santā, santā, santāyo. Santaṃ, santā, santāyo. Santāyā”；并依循“女人(itthi)”的范例组合为：“santī, santī, santiyo. Santiṃ, santī, santiyo. Santiyā”。其中，第一种能阐明“存在的、疲倦的、寂静的、已灭的”等义，此处用法甚易了知。第二种则能阐明“存在的、作为”等义。诚然，在“有存在的过失，当发露”一句中，“存在的”即被称为“santī”。 ‘‘ยาย มาตุ ภโต โปโส,อิมํ โลกํ อเวกฺขติ; ตมฺปิ ปาณททึ สนฺตึ,หนฺติ กุทฺโธ ปุถุชฺชโน’’ติ 人子为母养，得见此世界；如是予命者，凡夫怒亦杀。 เอตฺถ ปน สมานา ‘‘สนฺตี’’ติ วุจฺจติ. อปราปิ อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ปทมาลา เวทิตพฺพา. สนฺตีสทฺทสฺส หิ สํวิชฺชมานสทฺทตฺถวาจกตฺเต ‘‘ชาติยา โข สติ ชรามรณํ โหตี’’ติอาทินา อิตฺถิลิงฺคปฺปโยคทสฺสนโต สตฺตมีฐาเน ‘‘สติ, สติยา, สติยํ, สนฺติยา, สนฺติยํ, สนฺตีสู’’ติ รูปานิ วตฺตพฺพานิ. เสสานิ อิตฺถินเยน เญยฺยานิ. อยํ ตติยา, เอตฺถ จ ‘‘อสนฺติยา อาปตฺติยา ตุณฺหี ภวิตพฺพ’’นฺติ ปาฬิ ‘‘สนฺติยา’’อิจฺจาทีนํ อตฺถิภาเว นิทสฺสนํ. อปโร นโย – สตีสทฺทสฺส ‘‘สมานา’’ติ อิมสฺมึ อตฺเถ ‘‘ยา ตฺวํ วสสิ ชิณฺณสฺส, เอวํ ทหริยา สตี’’ติ จ ‘‘เย ตํ ชิณฺณสฺส ปาทํสุ, เอวํ ทหริยํ สติ’’นฺติ จ ปาฬิทสฺสนโต ‘‘สตี, สตี, สติโย. สตึ, สตี, สติโย. สติยา’’ติอาทีนิปิ รูปานิ โยเชตพฺพานิ, สํโยเค นการโลปวเสน วา. 在此，“作为”被称为“santī”。当用于阴性时，亦当知晓另一组名词格位变化。当santī一词表达“存在的(saṃvijjamāna)”词义时，因可见“有生(jātiyā)，则有老死(jarāmaraṇaṃ)”等句中的阴性用法，故于第七格，当说出“sati, satiyā, satiyaṃ, santiyā, santiyaṃ, santīsū”等形式。其余则当依“女人(itthi)”的范例了知。此为第三种，而“于不存在的过失，当默然”此巴利句，是“santiyā”等词形存在的范例。另一法：当satī一词用于“作为”此义时，因可见“你如此年轻，却与老人同住”以及“那些将你给予老人的人，[是在]你如此年轻之时”等巴利用法，故亦可组合“satī, satī, satiyo. Satiṃ, satī, satiyo. Satiyā”等形式，或通过连音(saṃyoga)中n的省略。 อิทานิ ‘‘สนฺโต, สนฺตา’’ติ ปททฺวยสฺส ปโยคนิจฺฉยํ กถยาม ปโยเคสุ โสตูนํ อสมฺมูฬฺหภาวาย. ตถา หิ ‘‘สปฺปุริสา’’ติ วา ‘‘ปณฺฑิตา’’ติ วา พหุวจนวเสน อตฺถํ [Pg.238] วตฺตุกาเมน ‘‘สนฺโต ทนฺโต’’ติ เอวํ วุตฺตเอกวจนสทิสํ ‘‘สนฺโต’’ติ พหุวจนํ วตฺตพฺพํ. ‘‘สํวิชฺชมาโน’’ติ เอกวจนวเสน อตฺถํ วตฺตุกาเมน ‘‘สนฺโต’’ติ เอกวจนํ วตฺตพฺพํ. ‘‘สํวิชฺชมานา’’ติ พหุวจนวเสน อตฺถํ วตฺตุกาเมน ‘‘สนฺโต สปฺปุริสา’’ติ, ‘‘สนฺโต สํวิชฺชมานา’’ติ จ เอวํ วุตฺตพหุวจนสทิสํ ‘‘สนฺโต’’ติ วา ‘‘สนฺตา’’ติ วา พหุวจนํ วตฺตพฺพํ, ‘‘กิลนฺโต’’ติ วา ‘‘สมาโน’’ติ วา ‘‘อุปสนฺโต’’ติ วา ‘‘นิรุทฺโธ’’ติ วา เอกวจนวเสน อตฺถํ วตฺตุกาเมน ‘‘สนฺโต สปฺปุริสา’’ติ เอวํ วุตฺตพหุวจนสทิสํ ‘‘สนฺโต’’ติ เอกวจนํ วตฺตพฺพํ. เตเยวตฺเถ พหุวจนวเสน วตฺตุกาเมน ปน ‘‘สนฺตา สูเนหิ ปาเทหิ, โก เน หตฺเถ คเหสฺสตี’’ติ เอตฺถ วิย ‘‘สนฺตา’’ติ พหุวจนํ วตฺตพฺพํ. อยํ นีติ สาธุกํ มนสิ กาตพฺพา. อิทญฺหิ มนฺทพุทฺธีนํ สมฺโมหฏฺฐานํ. อยมฺปิ ปเนตฺถ สงฺคโห เวทิตพฺโพ – 现在，为了使听闻者在用法上不产生迷惑，我们说明“santo”与“santā”这两个词的用法判定。诚然，若欲以复数表达“善人(sappurisā)”或“智者(paṇḍitā)”之义，应当使用复数的“santo”，这与“santo danto”（寂静者已调伏）中所说的单数词形相同。若欲以单数表达“存在者(saṃvijjamāno)”之义，应当使用单数的“santo”。若欲以复数表达“存在者们(saṃvijjamānā)”之义，如“santo sappurisā”（善人们存在）或“santo saṃvijjamānā”（他们存在），则应当使用复数“santo”或“santā”。若欲以单数表达“疲倦者(kilanto)”、“作为者(samāno)”、“寂静者(upasanto)”或“已灭者(niruddho)”之义，应当使用单数的“santo”，这与“santo sappurisā”（善人们存在）中所说的复数词形相同。但若欲以复数表达这些相同的含义，则应当使用复数“santā”，如在“他们双足肿胀(santā sūnehi pādehi)，谁将牵他们的手？”一句中。这一规则应当善加忆持，因为这是智慧迟钝者的迷惑之处。在此亦应当了知这一总结： ‘‘ติลิงฺคตฺเถ จ เอกตฺเถ, พวฺหตฺเถปิ จ ทิสฺสติ; สตฺตมฺยนฺโต สติสทฺโท, วิปลฺลาเส พหุมฺหิ โส’’ติ. “三性单数义，复数亦可见；sati第七格，多处致混淆。” อิทานิ มหนฺตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在讲述“mahant”（大）一词的名词格位变化(nāmikapadamālā)—— มหํ, มหา, มหนฺโต, มหนฺตา. มหนฺตํ, มหนฺเต. มหตา, มหนฺเตน, มหนฺเตหิ, มหนฺเตภิ. มหโต, มหนฺตสฺส, มหนฺตานํ, มหตํ. มหตา, มหนฺตา, มหนฺตสฺมา, มหนฺตมฺหา, มหนฺเตหิ, มหนฺเตภิ. มหโต, มหนฺตสฺส, มหนฺตานํ, มหตํ. มหติ, มหนฺเต, มหนฺตสฺมึ, มหนฺตมฺหิ, มหนฺเตสุ. โภ มห, โภ มหา, ภวนฺโต มหนฺโตติ อยมมฺหากํ รุจิ. Mahaṃ, mahā, mahanto, mahantā. Mahantaṃ, mahante. Mahatā, mahantena, mahantehi, mahantebhi. Mahato, mahantassa, mahantānaṃ, mahataṃ. Mahatā, mahantā, mahantasmā, mahantamhā, mahantehi, mahantebhi. Mahato, mahantassa, mahantānaṃ, mahataṃ. Mahati, mahante, mahantasmiṃ, mahantamhi, mahantesu. Bho maha, bho mahā, bhavanto mahanto——此乃我等之所好。 เอตฺถ ‘‘มหนฺโต, มหนฺตา. มหนฺตํ, มหนฺเต. มหนฺเตนา’’ติ ปุริสนโยปิ ลพฺภติ, ตสฺมา ‘‘โภ มหนฺต, ภวนฺโต มหนฺตา’’ติ อาลปนปทานิ โยเชตพฺพานิ. นปุํสกลิงฺเค วตฺตพฺเพ [Pg.239] ‘‘มหนฺตํ, มหนฺตานี’’ติ จิตฺตนโยปิ ลพฺภติ. อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘มหตี, มหตี, มหติโย. มหตึ, มหตี, มหติโย. มหติยา, มหตีหิ มหตีภี’’ติ อิตฺถินโยปิ ลพฺภติ. ‘‘มหติยา จ ยกฺขเสนายา’’ติอาทีเนตฺถ นิทสฺสนปทานิ. อปโรปิ ‘‘มหนฺตา, มหนฺตา, มหนฺตาโย. มหนฺต’’นฺติ กญฺญานโยปิ ลพฺภติ, ‘‘มหนฺตา นิธิกุมฺภิโย’’ติอาทีเนตฺถ นิทสฺสนปทานิ. กจฺจายเน ปน ‘‘มหนฺตี’’อิติ ปทํ ทิฏฺฐํ. ตํ ‘‘คุณวนฺตี, กุลวนฺตี’’อิจฺจาทีนิ วิย ปาฬิยํ อปฺปสิทฺธตฺตา วีมํสิตพฺพํ. 此处，“mahanto, mahantā. Mahantaṃ, mahante. Mahantenā”等亦可依男子(purisa)的范例，因此应当组合呼格：“bho mahanta, bhavanto mahantā”。若要表达中性，亦可依心(citta)的范例：“mahantaṃ, mahantānī”。若要表达阴性，亦可依女人(itthi)的范例：“mahatī, mahatī, mahatiyo. Mahatiṃ, mahatī, mahatiyo. Mahatiyā, mahatīhi mahatībhī”。“与伟大的夜叉(yakkha)军”等是此处的范例。此外，亦可依少女(kaññā)的范例：“mahantā, mahantā, mahantāyo. Mahantaṃ”，“巨大的宝藏瓮”等是此处的范例。但在迦旃延(Kaccāyana)语法中，可见“mahantī”一词。由于该词在巴利(Pāḷi)圣典中如“guṇavantī”、“kulavantī”等词一样罕见，故应当审察。 นนุ โภ ยสฺมา สาสเนปิ ‘‘คจฺฉนฺตี, จรนฺตี’’ติอาทีนิ จ ‘‘อิทฺธิมนฺตี’’ติ จ ปทํ ทิสฺสติ, ตสฺมา ‘‘มหนฺตี, คุณวนฺตี’’ติอาทีนิปิ ภวิตพฺพนฺติ? น ภวิตพฺพํ ตถารูปสฺส นยสฺส วเสน อคฺคเหตพฺพตฺตา, ‘‘มหตี, คุณวตี’’อิจฺจาทินยสฺเสว ทสฺสนโต จ. ตถา หิ ปาฬิยํ อฏฺฐกถาสุ จ ‘‘เสยฺยถาปิ นาม มหตี นงฺคลสีสา, อิตฺถี สิยา รูปวตี, สา จ สีลวตี สิยา. สติมตี จกฺขุมตี. อิทฺธิมตี ปตฺติมตี’’ติ จ ‘‘มหตึ เสนํ ทิสฺวา มโหสธเสนา มนฺทา, อยํ อติวิย มหตี เสนา ทิสฺสตี’’ติ จ อาทีนิ ปโยคานิ ทิสฺสนฺติ, น ‘‘มหนฺตี, รูปวนฺตี’’อิจฺจาทีนิ. 难道不是因为在教法中也见到“gacchantī”、“carantī”等词以及“iddhimantī”一词，所以“mahantī”、“guṇavantī”等词也应该成立吗？不应成立。因为不应根据那种形式的规则来选取，而且只见“mahatī”、“guṇavatī”等规则。诚然，在巴利圣典与义注(aṭṭhakathā)中可见如下用法：“譬如巨大的犁头”；“女子可以是美丽的(rūpavatī)，她也可以是具戒的(sīlavatī)、具念的(satimatī)、具眼的(cakkhumatī)、具神通的(iddhimatī)、有成就的(pattimatī)”；以及“见到大军，大药(Mahosadha)的军队显得迟缓，这支军队看起来极其庞大(mahatī)”等用法，而不见“mahantī”、“rūpavantī”等。 เกจิ ปน ‘‘มหาอิติ สทฺโท พฺยาเส น ลพฺภติ, สมาเสเยว ลพฺภติ ‘มหาปุริโส’ติ เอตฺถ วิยา’’ติ วทนฺติ, ตํ น คเหตพฺพํ. ‘‘มหา เต อุปาสก ปริจฺจาโค. มหา วตายํ ภนฺเต ภูมิจาโล. โฆโส จ วิปุโล มหา. พาราณสิรชฺชํ นาม มหา. เสนา สาทิสฺสเต มหา’’ติ ปโยคทสฺสนโต. เอวํ พฺยาเสปิ ลพฺภตีติ [Pg.240] เวทิตพฺพํ, ตสฺมา ‘‘มหํ, มหา, มหนฺโต, มหนฺตา. โภ มหนฺต, ภวนฺโต มหนฺตา’’ติ ปุลฺลิงฺเค, ‘‘มหนฺตํ, มหา, มหนฺตานิ. โภ มหนฺต, ภวนฺโต มหนฺตานี’’ติ นปุํสกลิงฺเค, ‘‘มหนฺตา, มหา, มหนฺตา, มหนฺตาโย. โภติ มหนฺเต, โภติโย มหนฺตา, มหนฺตาโย’’ติ อิตฺถิลิงฺเค สพฺพํ สมฺปุณฺณํ โยเชตพฺพํ. สมาเส ปน ‘‘มหาสตฺโต มหาอุปาสโก มหาอุปาสิกา มหพฺพโล มหาวนํ มหคฺคตํ มหปฺผลํ มหพฺภย’’นฺติอาทีนิ รูปานิ ภวนฺติ, ตทฺธิเต ‘‘มหตฺตโน มหตฺตํ มหนฺตตฺตํ มหนฺตตา’’ติ รูปานิ ภวนฺติ. คจฺฉนฺตสทฺทสฺส ปน ‘‘คจฺฉนฺโต คจฺฉนฺตา’’ติ รูปานิ วตฺวา เสสานิ มหนฺตสทฺเท วุตฺตนเยน วิตฺถาเรตฺวา นามิกปทมาลา เวทิตพฺพา. ตถา ‘‘คจฺฉนฺโต, คจฺฉนฺตา’’ติ ปุริสนโย จ ‘‘คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺตานี’’ติ จิตฺตนโย จ ‘‘คจฺฉนฺตี, คจฺฉนฺตี, คจฺฉนฺติโย’’ติ อิตฺถินโย จ คเหตพฺโพ. เอวํ ลิงฺคตฺตยวเสน ‘‘จรํ จรนฺโต จรนฺตํ จรนฺตี, ททํ ททนฺโต ททนฺตํ ททนฺตี’’ติอาทีนํ อเนกปทสหสฺสานํ นามิกปทมาลา วิตฺถาเรตพฺพา. 然而，有些人说：“mahā一词在散说(byāse)中不可得，仅在复合词中可见，如‘大士(mahāpuriso)’中”，这种说法不应采纳。因为可见如下用法：“优婆塞(upāsaka)，你的布施真大(mahā)啊！”“尊者，这次地震(bhūmicālo)真是巨大(mahā)啊！”“声音(ghoso)非常洪亮(mahā)。”“波罗奈(Bārāṇasī)国号称大(mahā)国。”“军队(senā)看起来非常庞大(mahā)。”由此可知，在散说中亦可得。因此，阳性：“mahaṃ, mahā, mahanto, mahantā. Bho mahanta, bhavanto mahantā”；中性：“mahantaṃ, mahā, mahantāni. Bho mahanta, bhavanto mahantānī”；阴性：“mahantā, mahā, mahantā, mahantāyo. Bhoti mahante, bhotiyo mahantā, mahantāyo”，所有形式都应当完整地组合。在复合词中，则有大士(mahāsatto)、大优婆塞(mahāupāsako)、大优婆夷(mahāupāsikā)、大力(mahabbalo)、大林(mahāvanaṃ)、大至(mahaggataṃ)、大果(mahapphalaṃ)、大怖畏(mahabbhayaṃ)等形式。在派生词(taddhite)中，则有mahattano、mahattaṃ、mahantattaṃ、mahantatā（伟大、伟大性）等形式。至于gacchanta（去）一词，在说明了“gacchanto, gacchantā”等形式后，其余的应当按照mahanta一词所说的方式详细展开，从而了知名词格位变化(nāmikapadamālā)。同样，应当掌握阳性用法“gacchanto, gacchantā”，中性用法“gacchantaṃ, gacchantānī”，以及阴性用法“gacchantī, gacchantī, gacchantiyo”。像这样，通过三种性别的变化，应当详细展开“caraṃ, caranto, carantaṃ, carantī”（行走的）、“dadaṃ, dadanto, dadantaṃ, dadantī”（给予的）等成千上万词语的名词格位变化。 เย ปนาจริยา ‘‘คจฺฉนฺโต’’ติอาทีนํ ปจฺจตฺตาลปนพหุวจนตฺตญฺจ ‘‘คจฺฉํ’’อิจฺจาทีนํ อาลปเนกวจนตฺตญฺจ อิจฺฉนฺติ, เต สมมฺเหหิ ปโยโค สาสเน น ทิฏฺโฐ นยวเสนาคเหตพฺพตฺตา. ตสฺมา ตานิ เอตฺถ น วทาม. อยํ ปน วิเสโส ทิฏฺโฐ. เสยฺยถิทํ? 有些老师主张“gacchanto”等词是主格与呼格复数，而“gacchaṃ”等词是呼格单数，但这种用法我们未曾在教法中见过，且因其不应按此理路采纳。因此，我们在此不讨论这些。然而，却可见如下区别。此即： ‘‘คจฺฉํ วิธม’’มิจฺจาทิ-ปทานิ มุนิสาสเน; กตฺถจาขฺยาติกา โหนฺติ, กตฺถจิ ปน นามิกา. “Gacchaṃ”、“vidhamaṃ”等词，在牟尼教法(munisāsane)中；有时是动词性的，有时是名词性的。 ‘‘ตสฺสาหํ สนฺติเก คจฺฉํ,โส เม สตฺถา ภวิสฺสติ; วิธมํ เทว เต รฏฺฐํ,ปุตฺโต เวสฺสนฺตโร ตว. “我正前往他身边，他将为我作导师；大王，汝子韦桑达拉(vessantara)正在破坏汝之国土。” อธมฺมํ [Pg.241] สารถิ กยิรา, มญฺเจ ตฺวํ นิกฺขนํ วเน’’; อิจฺเจวมาทโย เญยฺยา, ปโยคา เอตฺถ ธีมตา. “御者若行非法事，汝应将我埋于林中”；智者应知此等用法。 ‘‘คจฺฉิสฺสามิ วิธมี’’ติ-อาทินา ชินสาสเน; นานากาลปุริสานํ, วเสนตฺถํ วเท วิทู. “Gacchissāmi”、“vidhamī”等词，在胜者教法(jinasāsane)中；智者应根据不同的时态和人称来解释其意义。 นามตฺเต ปน ‘‘คจฺฉนฺโต, วิธมนฺโต’’ติอาทินา; ‘‘คจฺฉ’’มิจฺเจวมาทีน-มตฺถมตฺถวิทู วเท. 然而，在名词用法中，智者应通过“gacchanto”、“vidhamanto”等词，来解释“gacchaṃ”等词的意义。 อิทานิ สมคติกตฺเตปิ ‘‘ชานํ, ปสฺส’’นฺติอาทีนํ ลิงฺควิภตฺติวจนนฺตรวเสน โย วิเสโส ทิสฺสติ, ตํ วทาม. ตถา หิ ‘‘สา ชานํเยว อาห น ชานามีติ, ปสฺสํเยว อาห น ปสฺสามี’’ติ เอวมาทีสุ ชานํ ปสฺสํ สทฺทานํ ‘‘ชานนฺตี ปสฺสนฺตี’’ติ ลิงฺคนฺตรวเสน ปริวตฺตนํ ภวตีติ ทฏฺฐพฺพํ. อิมินา ‘‘คจฺฉํ’’อิติ สทฺทสฺสปิ ยถาปโยคํ ‘‘คจฺฉนฺตี’’ติ อิตฺถิยา กถนตฺโถ ลพฺภติ เตหิ สมานคติกตฺตา, น ‘‘คจฺฉนฺโต’’ติ สทฺทสฺส ‘‘คจฺฉนฺตี’’ติ อิตฺถิยา กถนตฺโถ ลพฺภติ เตหิ อสมานคติกตฺตาติ การณํ ทสฺสิตํ โหติ. ‘‘อปิ นุ ตุมฺเห อายสฺมนฺโต เอกนฺตสุขํ โลกํ ชานํ ปสฺสํ วิหรถา’’ติ เอตฺถ ‘‘ชานนฺตา ปสฺสนฺตา’’ติ วจนนฺตรวเสน ปริวตฺตนํ ภวตีติ ทฏฺฐพฺพํ. อิมินา ปน ‘‘คจฺฉํ’’อิติ สทฺทสฺสปิ ยถาปโยคํ ‘‘คจฺฉนฺตา’’ติ พหุวจนตฺโถ ลพฺภติ เตหิ สมานคติกตฺตา, น ‘‘คจฺฉนฺเต’’ติ สทฺทสฺส ‘‘คจฺฉนฺตา’’ติ พหุวจนตฺโถ ลพฺภติ เตหิ อสมานคติกตฺตาติ การณํ ทสฺสิตํ โหติ. เอส นโย อุตฺตรตฺราปิ. ‘‘ภรนฺติ มาตาปิตโร, ปุพฺเพ กตมนุสฺสร’’นฺติ เอตฺถ อนุสฺสรํสทฺทสฺส ‘‘อนุสฺสรนฺตา’’ติ วจนนฺตรวเสน ปริวตฺตนํ ภวติ. ‘‘สทฺธมฺโม ครุกาตพฺโพ, สรํ พุทฺธาน สาสน’’นฺติ เอตฺถ สรํสทฺทสฺส สรนฺเตนาติ วิภตฺตนฺตรวเสน ปริวตฺตนํ ภวติ. ‘‘ผุสํ ภูตานิ สณฺฐานํ, มนสา คณฺหโต [Pg.242] ยถา’’ติ เอตฺถ ผุสํสทฺทสฺสปิ ‘‘ผุสนฺตสฺสา’’ติ วิภตฺตนฺตรวเสน ปริวตฺตนํ ภวติ. ตถา ‘‘ยาจํ อททมปฺปิโย’’ติ เอตฺถาปิ ยาจํสทฺทสฺส ‘‘ยาจนฺตสฺสา’’ติ วิภตฺตนฺตรวเสน ปริวตฺตนํ ภวติ. ยาจนฺติ วา ยาจิตพฺพํ ธนํ, อิมินา นเยน นานปฺปการโต ปริวตฺตนํ เวทิตพฺพํ. อิติ ‘‘ภวํกร’’นฺติอาทีนํ วิสทิสปทมาลา จ ‘‘คจฺฉํ, จร’’นฺติอาทีนํ สทิสปทมาลา จ ‘‘ชานํ, ปสฺส’’นฺติอาทีนํ ลิงฺควิภตฺติวจนนฺตรวเสน กตฺถจิ ปริวตฺตนนฺติ อยํ ติวิโธปิ อากาโร อาขฺยาติกปทตฺถวิภาวนาย สทฺธึ กถิโต ปาวจนวเร โสตูนํ สทฺเทสฺวตฺเถสุ จ วิสารทพุทฺธิปฏิลาภตฺถํ. สพฺพเมตญฺหิ สนฺธาย อิมา คาถา วุตฺตา – 如今，即使是同类词，像“jānaṃ”(知)、“passaṃ”(见)等词，我们现在就来说明其因性、格、数之不同而显现的差别。例如，在“她明明知道(jānaṃ)，却说不知道；明明看见(passaṃ)，却说没看见”等例子中，jānaṃ、passaṃ这些词，可以因为性别的不同而变为“jānantī”、“passantī”，应当这样理解。由此说明了原因：“gacchaṃ”(去)一词，也可以根据用法变为阴性的“gacchantī”，因为它们的变化方式相同；而“gacchanto”一词，则不能变为阴性的“gacchantī”，因为它们的变化方式不同。在“诸位具寿(āyasmanto)是否在知见(jānaṃ passaṃ)的情况下，安住在绝对安乐的世界？”这句话中，jānaṃ、passaṃ可以因为数的变化而变为复数的“jānantā”、“passantā”，应当这样理解。由此也说明了原因：gacchaṃ一词，也可以根据用法变为复数的“gacchantā”，因为它们的变化方式相同；而“gacchante”一词，则不能变为复数的“gacchantā”，因为它们的变化方式不同。此规则也适用于以下情况。在“父母养育，忆念(anussaraṃ)过去所作”中，anussaraṃ一词可以因数的变化而变为“anussarantā”。在“正法应当尊重，忆念(saraṃ)诸佛的教诲”中，saraṃ一词可以因格的变化而变为“sarantena”。在“以心触及(phusaṃ)诸有的形相而把握”中，phusaṃ一词可以因格的变化而变为“phusantassa”。同样，在“乞求(yācaṃ)而不施与者，不受喜爱”中，yācaṃ一词可以因格的变化而变为“yācantassa”。或者，(yācaṃ)可指乞求的行为，或指应被乞求的财物，应以此理趣了知各种不同的变化。像这样，“bhavaṃ”、“karaṃ”等词是不规则的词形变化，“gacchaṃ”(去)、“caraṃ”(行)等词是规则的词形变化，“jānaṃ”(知)、“passaṃ”(见)等词根据性、格、数而有某些变化——这三种情况，连同动词词义的解释，都已在胜教(pāvacanavare)中说明，是为了让听者在词与义上获得娴熟的智慧。参照所有这一切，说了如下偈颂： ‘‘ภวํ กรํ อรหํ สํ, มหํ’’อิติ ปทานิ ตุ; วิสทิสานิ สมฺโภนฺติ, อญฺญมญฺญนฺติ ลกฺขเย. “bhavaṃ、karaṃ、arahaṃ、saṃ、mahaṃ”等词，其变化彼此相异，应当了知。 ‘‘คจฺฉํ จรํ ททํ ติฏฺฐํ, จินฺตยํ ภาวยํ วทํ; ชานํ ปสฺส’’นฺติอาทีนิ, สมานานิ ภวนฺติ หิ. “gacchaṃ(去)、caraṃ(行)、dadaṃ(施)、tiṭṭhaṃ(住)、cintayaṃ(思)、bhāvayaṃ(修)、vadaṃ(言)；jānaṃ(知)、passaṃ(见)”等词，其变化实皆同然。 ตตฺร ‘‘ชาน’’นฺติอาทีนํ, กตฺถจิ ปริวตฺตนํ; ลิงฺควิภตฺติวจน-นฺตรโต ปน ทิสฺสตีติ. 其中“jānaṃ(知)”等词，有时有变化；然而，从性、格、数之异中可见。 อปิจ อยํ สพฺเพสมฺปิ นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติ, ยทิทํ ทฺวีสุ ลิงฺเคสุ ฉสุ วิภตฺตีสุ เตรสสุ วจเนสุ อญฺญตรลิงฺควิภตฺติวจนวเสน ปริวตฺตนํ. อยมฺปิ ปเนตฺถ นีติ เวทิตพฺพา. 此外，这也是所有以“ṃ”结尾的阳性名词的通则，即在两性、六格、十三种形式中，依某一性、格、数而变化。此处也应当知道这个规则。 ‘‘คจฺฉํ จร’’นฺติอาทีนิ, วิปฺปกตวโจ สิยุํ; ‘‘คจฺฉมาโน จรมาโน’’, อิจฺจาทีนิ ปทานิ จ. “gacchaṃ、caraṃ”等语，应视为未完成(vippakata)；“gacchamāno、caramāno”等词亦同。 ‘‘มหํ ภว’’นฺติ เอตานิ, วิปฺปกตวโจปิ จ; อวิปฺปกตวโจ จ, สิยุํ อตฺถานุรูปโต. “mahaṃ、bhavaṃ”等语，可为未完成语(vippakata)，亦可为非未完成语(avippakata)，应随顺文意而定。 ‘‘อรหํ [Pg.243] ส’’นฺติ เอตานิ, วินิมุตฺตานิ สพฺพถา; อาการํ ติวิธมฺเปตํ, กเร จิตฺเต สุเมธโสติ. “arahaṃ、saṃ”等词，则全然无此分别；智者于此三种模式，应当善记于心间。 สวินิจฺฉโยยํ นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此为对以“ṃ”结尾的阳性名词词干形式之名词词形变化的判定分析。 อาการนฺตตาปกติกํ นิคฺคหีตนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以a为词干的“ṃ”尾阳性名词变格法终。 อิทานิ ธนภูติอิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส อญฺเญสญฺจ ตํสทิสานํ นามิกปทมาลาวิภาคํ วกฺขามิ ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา. 现在，我将遵循古师之见，解说达那布提(Dhanabhūti)一词及其同类词的词干之名词词形变化。 อคฺคิ, อคฺคี, อคฺคโย. อคฺคึ, อคฺคี, อคฺคโย. อคฺคินา, อคฺคีหิ, อคฺคีภิ. อคฺคิสฺส, อคฺคิโน, อคฺคีนํ. อคฺคินา, อคฺคีหิ, อคฺคีภิ. อคฺคิสฺส, อคฺคิโน, อคฺคีนํ. อคฺคิสฺมึ, อคฺคิมฺหิ, อคฺคีสุ. โภ อคฺคิ, โภ อคฺคี, ภวนฺโต อคฺคโย. ยมกมหาเถรมตํ. 主格：aggi, aggī, aggayo。宾格：aggiṃ, aggī, aggayo。工具格：agginā, aggīhi, aggībhi。与格/属格：aggissa, aggino, aggīnaṃ。从格：agginā, aggīhi, aggībhi。方位格：aggismiṃ, aggimhi, aggīsu。呼格：bho aggi, bho aggī, bhavanto aggayo。此为耶摩迦(Yamaka)大长老之见。 เอตฺถ กิญฺจาปิ นิสฺสกฺกวจนฏฺฐาเน ‘‘อคฺคิสฺมา, อคฺคิมฺหา’’ติ อิมานิ นาคตานิ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ ตํสทิสปฺปโยคทสฺสนโต คเหตพฺพานิ. ‘‘อคฺคินา, อคฺคิสฺมา, อคฺคิมฺหา’’ติ กโม จ เวทิตพฺโพ. 虽然在这里从格(nissakkavacana)位置上，“aggismā”、“aggimhā”这些形式没有出现，但根据各处出现的类似用法，这些形式也应当采纳。“agginā”、“aggismā”、“aggimhā”的顺序也应当了解。 ธนภูติ, ธนภูตี, ธนภูตโย. ธนภูตึ, ธนภูตี, ธนภูตโย. ธนภูตินา, ธนภูตีหิ, ธนภูตีภิ. ธนภูติสฺส, ธนภูติโน, ธนภูตีนํ. ธนภูตินา, ธนภูติสฺมา, ธนภูติมฺหา, ธนภูตีหิ, ธนภูตีภิ. ธนภูติสฺส, ธนภูติโน, ธนภูตีนํ. ธนภูติสฺมึ, ธนภูติมฺหิ, ธนภูตีสุ. โภ ธนภูติ, โภ ธนภูตี, ภวนฺโต ธนภูตโย. 主格：dhanabhūti, dhanabhūtī, dhanabhūtayo。宾格：dhanabhūtiṃ, dhanabhūtī, dhanabhūtayo。工具格：dhanabhūtinā, dhanabhūtīhi, dhanabhūtībhi。与格/属格：dhanabhūtissa, dhanabhūtino, dhanabhūtīnaṃ。从格：dhanabhūtinā, dhanabhūtismā, dhanabhūtimhā, dhanabhūtīhi, dhanabhūtībhi。方位格：dhanabhūtismiṃ, dhanabhūtimhi, dhanabhūtīsu。呼格：bho dhanabhūti, bho dhanabhūtī, bhavanto dhanabhūtayo。 สิริภูติ โสตฺถิภูติ, สุวตฺถิภูติ อคฺคินิ; คินิ โชติ ทธิ ปาณิ, อิสิ สนฺธิ มุนิ มณิ. 吉祥(Siribhūti)、安乐(Sotthibhūti)、善安乐(Suvatthibhūti)、火(aggini)；火(gini)、光明(joti)、凝乳(dadhi)、手(pāṇi)；仙人(isi)、连结(sandhi)、牟尼(muni)、宝珠(maṇi)。 พฺยาธิ [Pg.244] คณฺฐิ รวิ มุฏฺฐิ, กวิ คิริ กปิ นิธิ; กุจฺฉิ วตฺถิ วิธิ สาลิ, วีหิ ราสิ อหิ มสิ. 病(byādhi)、结(gaṇṭhi)、太阳(ravi)、拳(muṭṭhi)；诗人(kavi)、山(giri)、猴(kapi)、宝藏(nidhi)；腹(kucchi)、膀胱(vatthi)、方法(vidhi)、稻(sāli)；稻谷(vīhi)、堆(rāsi)、蛇(ahi)、墨(masi)。 สาติ เกสิ กิมิ โพนฺทิ, โพธิ ทีปิ ปติ หริ; อริ ธนิ ติมิ กลิ, สารถฺยุทธิ อญฺชลิ, 念(sāti)、有发者(kesi)、虫(kimi)、身(bondi)；菩提(bodhi)、豹(dīpi)、主(pati)、诃利(Hari)；敌(ari)、富人(dhani)、巨鱼(timi)、恶世(kali)；御者(sārathi)、海洋(udadhi)、合掌(añjali)。 อธิปติ นรปติ, อสิ ญาติ นิรูปธิ; สมาธิ ชลธิจฺจาที, ธนภูติสมา มตา. 主宰(adhipati)、人主(narapati)、剑(asi)、亲戚(ñāti)、无所依(nirūpadhi)；禅定(samādhi)、海洋(jaladhi)等，皆被认为与达那布提(Dhanabhūti)相同。 อถ วา เอเตสุ อธิปติสทฺทสฺส ‘‘อธิปติยา สตฺตา’’ติ ปาฬิทสฺสนโต ‘‘อธิปติยา’’ติ สตฺตมีรูปมฺปิ อิจฺฉิตพฺพํ. อปิจ ‘‘อสาเร สารมติโน’’ติ ปาฬิยํ อิการนฺตสมาสปทโต โยวจนสฺส โนอาเทสทสฺสนโต กฺวจิ อธิปติอิจฺจาทีนํ อิการนฺตสมาสปทานํ ‘‘อธิปติโน’’ติอาทินาปิ ปจฺจตฺโตปโยครูปานิ อิจฺฉิตพฺพานิ อีการนฺตานํ ทณฺฑีสทฺทาทีนํ ‘‘ทณฺฑิโน’’ติอาทีนิ ปจฺจตฺโตปโยคสมฺปทานสามิวจนรูปานิ วิย. คหปติชานิปติสทฺทาทีนํ ปน สมาสปทานมฺปิ เอวรูปานิ ปจฺจตฺโตปโยครูปานิ น อิจฺฉิตพฺพานิ ‘‘คหปตโย ชานิปตโย’’ติอาทินา นเยน ยถาปาวจนํ คเหตพฺพรูปตฺตา. อิสิ มุนิสทฺทานํ ปนาลปนฏฺฐาเน ‘‘อิเส, มุเส’’ติ รูปนฺตรมฺปิ คเหตพฺพํ ‘‘ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส. ปฏิคฺคณฺห มหามุเน’’ติ ทสฺสนโต. 或者，在这些词中，根据巴利圣典(pāḷi)“adhipatiyā sattā”的用法，“adhipatiyā”也应被视为第七格(sattamī)的形式。此外，在巴利圣典“asāre sāramatino”中，由于可见到以-i为词尾的复合词中，复数词尾-yo被替换为-no，对于“主宰”(adhipati)等某些以-i为词尾的复合词，其“adhipatino”等形式也应被视为主格与对格的形式，就像以-ī为词尾的“持杖者”(daṇḍī)等词的“daṇḍino”等主格、对格、与格及属格的形式一样。然而，对于“家主”(gahapati)、“丈夫”(jānipati)等复合词，则不应接受这类形式，因为它们应按“gahapatayo、jānipatayo”等方式，根据圣典(pāvacana)来理解。至于“仙人”(isi)、“牟尼”(muni)等词，在呼格(ālapana)中，也应接受“ise、mune”等其他形式，如“仙人啊，愿您生子！大牟尼啊，请您接受！”所示。 เย ปเนตฺถ อมฺเหหิ อคฺคินิ คินิสทฺทา วุตฺตา, ตตฺเรเก เอวํ วทนฺติ ‘‘อคฺคินิสทฺโท ปจฺจตฺเตกวจนภาเวเยว ลพฺภติ, น ปจฺจตฺตพหุวจนภาเว อุปโยคภาวาทีสุ วา’’ติ. เกจิ ปน ‘‘ปาฬิยํ อคฺคินิสทฺโท นาม นตฺถิ, คินิสทฺโทเยว อตฺถี’’ติ วทนฺติ. เกจิ ‘‘คินิสทฺโท นาม นตฺถิ, อคฺคินิสทฺโทเยวตฺถี’’ติ [Pg.245] วทนฺติ. สพฺพเมตํ น ยุชฺชติ อคฺคินิ คินิสทฺทานมุปลพฺภนโต, สพฺพาสุปิ วิภตฺตีสุ ทฺวีสุ วจเนสุ โยเชตพฺพตาทสฺสนโต จ. ตถา หิ สุตฺตนิปาเต โกกาลิกสุตฺเต – 在此，我们谈及“aggini”和“gini”这两个词。对此，有些人如此说：“‘aggini’一词仅见于主格单数，不见于复数或对格等用法中。”然而，也有人说：“巴利圣典中没有‘aggini’这个词，只有‘gini’这个词。”另有些人则主张：“‘gini’这个词不存在，只有‘aggini’这个词。”所有这些说法皆不成立，因为“aggini”和“gini”二词皆可寻得，并且从其用法来看，它们在所有格位(vibhattī)和两种数(vacana)中皆应可搭配。例如，在《经集》(Suttanipāta)的《果嘎里咖(Kokālika)经》中—— ‘‘น หิ วคฺคุ วทนฺติ วทนฺตา,นาภิชวนฺติ น ตาณมุเปนฺติ; องฺคาเร สนฺถเต เสนฺติ,อคฺคินึ สมฺปชฺชลิตํ ปวิสนฺตี’’ติ “言者所言不悦耳，不得成就，亦无庇护；躺卧于遍布热炭上，投入熊熊烈火之中。” อิมสฺมึ ปเทเส ‘‘อคฺคินิ’’นฺติ อุปโยควจนํ ทิสฺสติ. เตนาห อฏฺฐกถาจริโย ‘‘อคฺคินึ สมฺปชฺชลิตนฺติ สมนฺตโตชาลํ สพฺพทิสาสุ จ สมฺปชฺชลิตมคฺคิ’’นฺติ. ตตฺเรว จ สุตฺตนิปาเต โกกาลิกสุตฺเต – 在此处，可见“agginiṃ”是对格(upayogavacana)的用法。因此，义注师(aṭṭhakathācariya)说：“‘agginiṃ sampajjalitaṃ’意为火焰四面八方燃烧、遍及一切方位的火。”同样，在《经集》(Suttanipāta)的《果嘎里咖经》中—— ‘‘อถ โลหมยํ ปน กุมฺภึ,อคฺคินิสญฺชลิตํ ปวิสนฺติ; ปจฺจนฺติ หิ ตาสุ จิรรตฺตํ,อคฺคินิสมาสุ สมุปฺลวาเต’’ติ “复次，彼等入于铁锅中，为火所燃，极炽热；彼等于其中长时烹煮，于如火之处上下浮沉。” อิมสฺมึ ปเทเส สมาสวิสยตฺตา อคฺคินิสญฺชลิตนฺติ อคฺคินีหิ สญฺชลิตนฺติ อตฺโถ ลพฺภติ, ตถา อคฺคินิสมาสูติ อคฺคินีหิ สทิสาสูติ อตฺโถปิ. เอวํ สมาสวิธานมุเขน ‘‘อคฺคินีหี’’ติ กรณวจนมฺปิ ทิสฺสติ. 在此处，由于是复合词(samāsa)的范畴，“agginisañjalitaṃ”可理解为“agginīhi sañjalitaṃ”之义，即“被诸火燃烧”。同样，“agginisamāsu”亦可理解为“agginīhi sadisāsu”之义，即“于如诸火处”。如此，通过复合词的构成方式，亦可见到“agginīhi”（以诸火）作工具格(karaṇavacana)的情况。 คินิสทฺโทปิ จ ปาฬิยํ ทิสฺสติ. ตถา หิ ‘‘ตเมว กฏฺฐํ ทหติ, ยสฺมา โส ชายเต คินี’’ติ จูฬโพธิจริยายํ คินิสทฺโท ทิฏฺโฐ. เกจิ ปเนตฺถ สนฺธิวเสน อการโลปํ สญฺโญคาทิสฺส จ คการสฺส โลปํ วทนฺติ, ตมฺปิ น ยุชฺชติ ตสฺสา ปาฬิยา อฏฺฐกถายํ ‘‘ยสฺมาติ [Pg.246] ยโต กฏฺฐา. คินีติ อคฺคี’’ติ เอวํ คินิสทฺทสฺส อุลฺลิงฺเคตฺวา วจนโต. ตถา ‘‘ฉนฺนา กุฏิ อาหิโต คินี’’ติ อิมสฺส ธนิยสุตฺตสฺส อฏฺฐกถายํ ‘‘อาหิโตติ อาภโต ชาลิโต วา. คินีติ อคฺคี’’ติ วจนโต, ตเถว จ ‘‘มหาคินิ ปชฺชลิโต, อนาหาโรปสมฺมตี’’ติ อิมิสฺสา เถรคาถาย สํวณฺณนายํ ‘‘คินีติ อคฺคี’’ติ วจนโต. ยทิ หิ คินิสทฺโท วิสุํ น สิยา, อฏฺฐกถาจริยา ‘‘ชายเต คินี’’ติอาทีนิ ‘‘ชายเต อคฺคินี’’ติอาทินา ปทจฺเฉทวเสน อตฺถํ วเทยฺยุํ. ยสฺมา เอวํ น วทึสุ, ‘‘คินีติ อคฺคี’’ติ ปน วทึสุ, เตน ญายติ ‘‘คินิสทฺโทปิ วิสุํ อตฺถี’’ติ. เย ‘‘คินิสทฺโท นตฺถี’’ติ วทนฺติ, เตสํ วจนํ น คเหตพฺพเมว สาสเน คินิสทฺทสฺสุปลพฺภนโต. สุตฺตนิปาตฏฺฐกถายญฺหิ ‘‘ฉนฺนา กุฏิ อาหิโต คินี’’ติ ปาฐสฺส สํวณฺณนายเมว ‘‘เตสุ ฐาเนสุ อคฺคินิ ‘คินี’ติ โวหริยตี’’ติ ตสฺส อภิธานนฺตรํ วุตฺตํ, ตสฺมา มยเมตฺถ คาถารจนํ กริสฺสาม – “gini”一词在巴利圣典(pāḷi)中亦可见到。例如，在《小菩提行》(Cūḷabodhicariya)中可见“gini”一词：“它燃烧那木柴，‘gini’从它生起”。在此，有些人说这是由于连音(sandhi)规则，省略了(aggini一词的)首字母a和辅音丛(sañjoga)中一个g的缘故。然而，此说亦不成立，因为该巴利圣典的义注(aṭṭhakathā)中如此指明“gini”一词而解释说：“yasmā意为‘从那木柴’。‘gini’意为‘火’”。同样，在《达尼亚(Dhaniya)经》的义注(aṭṭhakathā)中，对“孤邸(kuṭi)已盖，火已生起”一句，义注解释说：“āhito意为‘已带来’或‘已点燃’。‘gini’意为‘火’”。以及在《长老偈》(Theragāthā)的释义(saṃvaṇṇanā)中，对“大火燃烧，无燃料则熄”一句，释义解释说：“‘gini’意为‘火’”。如果“gini”一词并非独立存在，义注师们(aṭṭhakathācariya)就会通过分词(padaccheda)的方式，将“jāyate ginī”等解释为“jāyate agginī”等。因为他们没有如此说，而是说“ginīti aggī”，由此可知“gini”一词亦是独立存在的。那些说“‘gini’一词不存在”的人，其说法不应被采纳，因为在教法(sāsana)中可寻得“gini”一词。实际上，在《经集》(Suttanipāta)的义注(aṭṭhakathā)中，对“孤邸已盖，火已生起”这句经文的释义(saṃvaṇṇanā)中，就如此说道：“在那些地方，aggini被称为‘gini’”，指出了它的另一个名称(abhidhāna)。因此，我们在此作偈颂(gāthāracana)—— วิเทหรฏฺฐมชฺฌมฺหิ, ยํ ตํ นาเมน วิสฺสุตํ; รฏฺฐํ ปพฺพตรฏฺฐนฺติ, ทสฺสเนยฺยํ มโนรมํ. 于威德哈(Videha)国中央，有一国闻名于世，名为“山地之国”，景色宜人，甚为美观。 ธมฺมโกณฺฑวฺหยํ ตตฺถ, นครํ อตฺถิ โสภนํ; ตมฺหิ ฐาเน มนุสฺสานํ, ภาสา เอว คินิจฺจยํ. 彼处有一城名为法峰(Dhammakoṇḍa)，庄严美丽；彼处众人之语言，即有“gini”此称。 ‘‘คินิ คินี คินโย’’ติ-อาทินา ปวเท วิทู; ปทมาลํ ยถา อคฺคิ-สทฺทสฺเสว สุเมธโส. 智者(vidū)应如是宣说：“gini, ginī, ginayo”等；善慧者(sumedhasa)当知其词形变化表(padamāla)，一如“aggi”此词。 อิติ อลาพุ ลาพุสทฺทา วิย อคฺคินิ คินิสทฺทาปิ ภควโต ปาจเน ทิสฺสนฺตีติ เวทิตพฺพา. ยถา ปน อคฺคินิสทฺทสฺส สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ ทฺวีสุ วจเนสุ โยเชตพฺพตา สิทฺธา, ตถา คินิสทฺทสฺสปิ สิทฺธาว โหติ. ตสฺมาตฺร – 应知，犹如 alābu 与 lābu 二词，aggini 与 gini 二词亦见于世尊(Bhagavā)的圣典(pāvacana)中。正如 aggini 一词在所有格位(vibhatti)与二数(vacana)中的结合已然成立，gini 一词亦同样成立。因此，在此—— อคฺคินิ[Pg.247], อคฺคินี, อคฺคินโย. อคฺคินึ, อคฺคินี, อคฺคินโย. อคฺคินินา, อคฺคินีหิ, อคฺคินีภิ. อคฺคินิสฺส, อคฺคินีนํ. อคฺคินินา, อคฺคินิสฺมา, อคฺคินิมฺหา, อคฺคินีหิ, อคฺคินีภิ. อคฺคินิสฺส, อคฺคินีนํ. อคฺคินิสฺมึ, อคฺคินิมฺหิ, อคฺคินีสุ. โภ อคฺคินิ, ภวนฺโต อคฺคินี, ภวนฺโต อคฺคินโย. （主格：）火、诸火、诸火。（宾格：）火、诸火、诸火。（具格：）以火、以诸火、以诸火。（与格、属格：）为火、属火，为诸火、属诸火。（离格：）从火、从火、从火，从诸火、从诸火。（处格：）在火中、在火中，在诸火中。（呼格：）喂，火！诸位，火！诸位，火！ ‘‘คินิ, คินี, คินโย. คินึ, คินี, คินโย, คินินา’’ติ สพฺพํ โยเชตพฺพํ. อิติ ปาฬินยานุสาเรน อคฺคินิ คินิสทฺทานํ นามิกปทมาลา โยชิตา. อถ วา ยถา สกฺกฏภาสายํ สตฺว ปทฺธสฺวามินีติ สญฺโญควเสน วุตฺตานํ สทฺทานํ มาคธภาสํ ปตฺวา สตฺตวปทุมสุวามินีติ นิสฺสญฺโญควเสน อุจฺจาริตา ปาฬิ ทิสฺสติ ‘‘ตฺวญฺจ อุตฺตมสตฺตโว’’ติอาทินา, ตถา สกฺกฏภาสายํ อคฺนีติ สญฺโญควเสน วุตฺตสฺส มาคธภาสํ ปตฺวา ‘‘อคฺคินี’’ติ สญฺโญคนการวเสน อุจฺจาริตา ปาฬิ ทิสฺสติ ‘‘อคฺคินึ สมฺปชฺชลิตํ ปวิสนฺตี’’ติอาทิกา. ยถา จ เวยฺยากรเณหิ สกฺกฏภาสาภูโต อคฺนิสทฺโท สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ ตีสุ วจเนสุ โยชิยติ, ตถา มาคธภาสาภูโต อคฺคินิสทฺโทปิ สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ ทฺวีสุ วจเนสุ โยเชตพฺโพว โหติ, ตสฺมา โส อิธมฺเหหิ โยชิยติ, คินิสทฺโทปิ อคฺคินิสทฺเทน สมานตฺถตฺตา, อีสกญฺจ สรูปตฺตา ตเถว โยชิยตีติ ทฏฺฐพฺพํ. “gini, ginī, ginayo. giniṃ, ginī, ginayo, gininā”等都应如此结合。如是，依照巴利(Pāḷi)规则，aggini 与 gini 二词的名词变格(nāmikapadamālā)已被结合。或者，犹如在梵语(Sakkaṭabhāsa)中以重叠辅音(saññoga)方式表述的词，到了摩揭陀语(Māgadhabhāsa)中，则以非重叠辅音(nissaññoga)方式发音，如巴利语“tvañca uttamasattavo”（你及最胜众生）等所示。同样，梵语中以重叠辅音方式表述的 agni，到了摩揭陀语中，则以非重叠辅音的方式发音为 aggini，如巴利语“agginiṃ sampajjalitaṃ pavisantī”（进入炽燃之火）等所示。又如语法学家们将属于梵语的 agni 一词用于所有格位与三数，同样，属于摩揭陀语的 aggini 一词也应被用于所有格位与二数。因此，我们在此结合它。应知 gini 一词因与 aggini 同义，且形式略同，故亦如此结合。 เอตฺถ สิยา – ยทิ อคฺคินิสทฺโท สพฺเพสุ วิภตฺติวจเนสุ โยเชตพฺโพ, อถ กสฺมา กจฺจายเน ‘‘อคฺคิสฺสินี’’ติ ลกฺขเณน สิมฺหิ ปเร อคฺคิสทฺทนฺตสฺส อินิอาเทโส ทสฺสิโตติ? สจฺจํ, ยถา นวกฺขตฺตุํ ฐเปตฺวา กเตกเสสสฺส ทสสทฺทสฺส โยวจนมฺหิ นวาเทสํ กตฺวา โยวจนสฺส อุติอาเทสํ กสฺมา ‘‘นวุตี’’ติ รูเป นิปฺผนฺเน ปุน ‘‘นวุตี’’ติ ปกตึ ฐเปตฺวา ตโต นํวจนํ กตฺวา ‘‘นวุตีน’’นฺติ รูปํ นิปฺผาทิตํ[Pg.248]. อิตฺถิลิงฺเค ปน นาทิเอกวจนานิ กตฺวา เตสํ ยาอาเทสํ กตฺวา ‘‘นวุติยา’’ติ รูปํ นิปฺผาทิตํ. ตถา หิ ‘‘ฉนฺนวุตีนํ ปาสณฺฑานํ ธมฺมานํ ปวรํ ยทิทํ สุคตวินยํ นวุติยา หํสสหสฺเสหิ ปริวุโต’’ติอาทีนิ ปโยคานิ ทิสฺสนฺติ. ตถา สิมฺหิ อคฺคิสทฺทนฺตสฺส อินิอาเทสกรณวเสน ‘‘อคฺคินี’’ติ รูเป นิปฺผนฺเนปิ ปุน ‘‘อคฺคินี’’ติ ปกตึ ฐเปตฺวา ตโต โยอํนาทโย วิภตฺติโย กตฺวา ‘‘อคฺคินิ, อคฺคินี, อคฺคินโย. อคฺคินึ, อคฺคินี, อคฺคินโย. อคฺคินินา’’ติอาทีนิ กถํ น นิปฺผชฺชิสฺสนฺตีติ สนฺนิฏฺฐานํ กาตพฺพํ. 于此，可能会有疑问：若 aggini 一词应在所有格位与数中结合，为何在《迦旃延》(Kaccāyana)中，通过“aggissinī”这一规则，显示了以 aggi 结尾的词在 si 格之后被替换为 ini 呢？诚然。譬如，在保留“九”(nava)并对余下的“十”(dasa)词在 yo 格之后作 nav 替换，并将 yo 格替换为 uti，从而成就了 navuti（九十）的形式后，再次以 navuti 为原形，在其后接 naṃ 格而成就了 navutīnaṃ 的形式。在阴性中，则接 nā 等单数格并将其替换为 yā，而成就了 navutiyā 的形式。正如“于九十六种外道法中，此善逝(Sugata)律为最胜；被九万只天鹅围绕”等用例可见。同样，在 si 格之后，通过对以 aggi 结尾的词作 ini 替换而成就了 agginī 的形式后，再次以 agginī 为原形，在其后接 yo、aṃ、nā 等格位，为何不能成就 aggini, agginī, agginayo; agginiṃ, agginī, agginayo; aggininā 等形式呢？对此应予确定。 สวินิจฺฉโยยํ อิการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此即对以 i 结尾的阳性名词(pulliṅga)原形之名词变格(nāmikapadamālā)的详尽分析。 อิการนฺตตาปกติกํ อิการนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以 i 结尾的阳性名词(ikārantapulliṅga)终。 อิทานิ ภาวี อิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส อญฺเญสญฺจ ตํสทิสานํ นามิกปทมาลาวิภาคํ วกฺขาม ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา. 现在，我们将以先前诸师之见(pubbācariyamata)为先导，解说 bhāvī 这一原形以及其他同类词的名词变格(nāmikapadamālā)之分别。 ทณฺฑี, ทณฺฑี, ทณฺฑิโน. ทณฺฑึ, ทณฺฑี, ทณฺฑิโน. ทณฺฑินา, ทณฺฑีหิ, ทณฺฑีภิ. ทณฺฑิสฺส, ทณฺฑิโน, ทณฺฑีนํ. ทณฺฑินา, ทณฺฑีหิ, ทณฺฑีภิ. ทณฺฑิสฺส, ทณฺฑิโน, ทณฺฑีนํ. ทณฺฑิสฺมึ, ทณฺฑิมฺหิ, ทณฺฑีสุ. โภ ทณฺฑิ, โภ ทณฺฑี, ภวนฺโต ทณฺฑิโน. ยมกมหาเถรมตํ. daṇḍī, daṇḍī, daṇḍino; daṇḍiṃ, daṇḍī, daṇḍino; daṇḍinā, daṇḍīhi, daṇḍībhi; daṇḍissa, daṇḍino, daṇḍīnaṃ; daṇḍinā, daṇḍīhi, daṇḍībhi; daṇḍissa, daṇḍino, daṇḍīnaṃ; daṇḍismiṃ, daṇḍimhi, daṇḍīsu; bho daṇḍi, bho daṇḍī, bhavanto daṇḍino。此为耶摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见。 เอตฺถ กิญฺจาปิ ‘‘ทณฺฑิน’’นฺติ อุปโยเคกวจนญฺจ ‘‘ทณฺฑิสฺมา, ทณฺฑิมฺหา’’ติ นิสฺสกฺกวจนญฺจ ‘‘ทณฺฑินี’’ติ ภุมฺเมกวจนญฺจ นาคตํ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ ตํสทิสสฺส ปโยคสฺส ทสฺสนโต คเหตพฺพเมว. 于此，虽然宾格(upayoga)单数的 daṇḍinaṃ、离格(nissakka)单数的 daṇḍismā, daṇḍimhā 以及处格(bhumma)单数的 daṇḍinī 未曾出现，但因在各处可见到类似的用法，故亦应予以采纳。 ‘‘ภณ [Pg.249] สมฺม อนุญฺญาโต, อตฺถํ ธมฺมญฺจ เกวลํ; สนฺติ หิ ทหรา ปกฺขี, ปญฺญวนฺโต ชุตินฺธรา’’ติ “贤友(samma)，请说吧，你已获允，请说圆满的义(attha)与法(dhamma)；确有年幼的鸟(pakkhī)，彼等具足智慧、持有光辉(jutindhara)。” ปาฬิยํ ‘‘ปกฺขี’’อิติ ปจฺจตฺตพหุวจนสฺส ทสฺสนโต ปน ‘‘ทณฺฑี’’อิติ ปจฺจตฺโตปโยคพหุวจนานิ วุตฺตานีติ ทฏฺฐพฺพํ. 在巴利(Pāḷi)圣典中，由于见到 pakkhī 是主格(paccatta)复数，故应知 daṇḍī 亦被说为主格与宾格(upayoga)的复数形式。 ภาวี, ภาวี, ภาวิโน. ภาวึ, ภาวินํ, ภาวี, ภาวิโน. ภาวินา, ภาวีหิ, ภาวีภิ. ภาวิสฺส, ภาวิโน, ภาวีนํ. ภาวินา, ภาวิสฺมา, ภาวิมฺหา, ภาวีหิ, ภาวีภิ. ภาวิสฺส, ภาวิโน, ภาวีนํ. (ภาวินิ) ภาวิสฺมึ, ภาวิมฺหิ, ภาวีสุ. โภ ภาวิ, โภ ภาวี, ภวนฺโต ภาวิโน. bhāvī, bhāvī, bhāvino; bhāviṃ, bhāvinaṃ, bhāvī, bhāvino; bhāvinā, bhāvīhi, bhāvībhi; bhāvissa, bhāvino, bhāvīnaṃ; bhāvinā, bhāvismā, bhāvimhā, bhāvīhi, bhāvībhi; bhāvissa, bhāvino, bhāvīnaṃ; (bhāvini) bhāvismiṃ, bhāvimhi, bhāvīsu; bho bhāvi, bho bhāvī, bhavanto bhāvino。 เอวํ วิภาวี สมฺภาวี, ปริภาวี ธชี คณี; สุขี โรคี สสี กุฏฺฐี, มกุฏี กุสลี พลี. 如是：明了者(vibhāvī)、受敬者(sambhāvī)、轻蔑者(paribhāvī)、持旗者(dhajī)、众主(gaṇī)；乐者(sukhī)、病者(rogī)、持兔者(sasī，指月亮)、麻风病者(kuṭṭhī)、戴冠者(makuṭī)、善巧者(kusalī)、有力者(balī)。 ชฏี โยคี กรี ยานี, โตมรี มุสลี ผลี; ทนฺตี มนฺตี สุธี เมธี, ภาคี โภคี นขี สิขี. 结发者(jaṭī)、瑜伽士(yogī)、有手者(karī，指象)、乘车者(yānī)；持矛者(tomarī)、持杵者(musalī)、结果者(phalī)；有牙者(dantī，指象)、持咒者(mantī)、贤者(sudhī)、智者(medhī)；有份者(bhāgī)、享乐者(bhogī)、有爪者(nakhī)、有髻者(sikhī)。 ธมฺมี สงฺฆี ญาณี อตฺถี, หตฺถี จกฺขี ปกฺขี ทาฐี; รฏฺฐี ฉตฺตี มาลี จมฺมี, จารี จาคี กามี สามี. 如法者(dhammī)、属僧者(saṅghī)、有智者(ñāṇī)、有义者(atthī)；有手者(hatthī，指象)、有眼者(cakkhī)、有翼者(pakkhī，指鸟)、有牙者(dāṭhī)；国主(raṭṭhī)、持伞者(chattī)、持鬘者(mālī)、持盾者(cammī)；行者(cārī)、施者(cāgī)、有欲者(kāmī)、主人(sāmī)。 มลฺลการี ปาปการี, สตฺตุฆาตี ทีฆชีวี; ธมฺมวาที สีหนาที, ภูมิสายี สีฆยายี. 摔跤者(mallakārī)、作恶者(pāpakārī)、杀敌者(sattughātī)、长寿者(dīghajīvī)；说法者(dhammavādī)、作狮子吼者(sīhanādī)、卧地者(bhūmisāyī)、速行者(sīghayāyī)。 วชฺชทสฺสี จ ปาณี จ, ยสสฺสิจฺจาทโยปิ จ; เอเตสํ โกจิ เภโท ตุ, เอกเทเสน วุจฺจเต. 见错者(vajjadassī)与有情(pāṇī)，以及有名望者(yasassī)等；此中若有某些差别，则略而言之。 อีการนฺตปุลฺลิงฺคปเทสุ หิ ‘‘วชฺชทสฺสี, ปาณี’’อิจฺเจวมาทีนํ อุปโยคภุมฺมวจนฏฺฐาเน ‘‘วชฺชทสฺสินํ, ปาณิเน’’ติอาทีนิปิ รูปานิ ภวนฺติ. เอตฺถ จ – 确实，在以 ī 结尾的阳性名词(pulliṅga)中，如 vajjadassī、pāṇī 等词，在宾格(upayoga)与处格(bhumma)的位置上，也会有 vajjadassinaṃ、pāṇine 等形式。于此—— ‘‘นิธีนํว ปวตฺตารํ, ยํ ปสฺเส วชฺชทสฺสินํ; เอวํ ชรา จ มจฺจุ จ, อธิวตฺตนฺติ ปาณิเน. “若见指出过错者，应视如宝藏揭示者；如是，老与死降临于有情(pāṇī)。” สมุปคจฺฉติ [Pg.250] สสินิ คคนตลํ. 月亮(sasī)升上天空。 อุปหจฺจ มนํ มชฺโฌ, มาตงฺคสฺมึ ยสสฺสิเน; อุจฺฉินฺโน สห รฏฺเฐน, มชฺฌารญฺญํ ตทา อหุ. 摩陀王(Majjha)伤害了那有名望的(yasassī)大象之心；彼时，他与国家一同被毁灭，[该处]随后成为了摩陀森林(Majjhārañña)。 สุสุขํ วต ชีวาม, เวริเนสุ อเวริโน’’ติ “在怨恨者中无怨恨地生活，我们确实活得非常快乐！” เอวมาทโย ปโยคา เวทิตพฺพา, อยํ นโย ทณฺฑีปทาทีสุปิ ลพฺภเตว สมานคติกตฺตา ทณฺฑีปทาทีนํ วชฺชทสฺสีปทาทีหิ. ตสฺมา อุปโยคฏฺฐาเน ‘‘ทณฺฑึ, ทณฺฑินํ, ทณฺฑิโน, ทณฺฑิเน’’ติ โยเชตพฺพํ. ภุมฺมฏฺฐาเน ‘‘ทณฺฑิสฺมึ, ทณฺฑิมฺหิ, ทณฺฑินิ, ทณฺฑิเน, ทณฺฑีสุ, ทณฺฑิเนสู’’ติ โยเชตพฺพํ. เอส นโย คามณี เสนานีอิจฺจาทีนิ วชฺเชตฺวา ยถารหํ อีการนฺตปุลฺลิงฺเคสุ เนตพฺโพ. 应当知道诸如此类的用法。此方法也适用于“持杖者(daṇḍī)”等词，因为“持杖者”等词与“见错者(vajjadassī)”等词的变化规律相同。因此，在宾格(upayoga)的位置上，应当使用“daṇḍiṃ, daṇḍinaṃ, daṇḍino, daṇḍine”等形式。在处格(bhumma)的位置上，应当使用“daṇḍismiṃ, daṇḍimhi, daṇḍini, daṇḍine, daṇḍīsu, daṇḍinesū”等形式。此方法应酌情应用于以“ī”结尾的阳性名词，但要排除“村长(gāmaṇī)”、“将领(senānī)”等词。 สวินิจฺฉโยยํ อีการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此为对以“ī”结尾的阳性名词之原形(pakati)的名词变格表(nāmikapadamālā)的详尽分析。 อีการนฺตตาปกติกํ อีการนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以ī为结尾的阳性名词原形终。 อิทานิ ภูธาตุมยานํ อุการนฺตปุลฺลิงฺคานํ อปฺปสิทฺธตฺตา อญฺเญสํ อุการนฺตปุลฺลิงฺคานํ วเสน ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลํ ปูเรสฺสาม. กตมานิ ตานิ? ‘‘ภิกฺขุ เหตุ เสตุ เกตุ ราหุ ภาณุ ขาณุ สงฺกุ อุจฺฉุ เวฬุ มจฺจุ ชนฺตุ สินฺธุ พนฺธุ รุรุ เนรุ สตฺตุ พพฺพุ ปฏุ พินฺทุ ครุ’’อิจฺจาทีนิ. 现在，由于源自词根(dhātu)“bhū”的以“u”结尾的阳性名词不常见，我们将以其他以“u”结尾的阳性名词为例，来完成其原形(pakati)的名词变格表(nāmikapadamālā)。它们是哪些呢？即“比丘(bhikkhu)”、“因(hetu)”、“桥(setu)”、“旗(ketu)”、“罗睺(rāhu)”、“光芒(bhāṇu)”、“树桩(khāṇu)”、“桩(saṅku)”、“甘蔗(ucchu)”、“竹(veḷu)”、“死(maccu)”、“众生(jantu)”、“河(sindhu)”、“亲属(bandhu)”、“鹿(ruru)”、“须弥山(neru)”、“敌人(sattu)”、“猫(babbu)”、“巧者(paṭu)”、“点(bindu)”、“重者(garu)”等。 ภิกฺขุ, ภิกฺขู, ภิกฺขโว. ภิกฺขุํ, ภิกฺขู, ภิกฺขโว. ภิกฺขุนา, ภิกฺขูหิ, ภิกฺขูภิ. ภิกฺขุสฺส, ภิกฺขุโน, ภิกฺขูนํ. ภิกฺขุนา, ภิกฺขุสฺมา, ภิกฺขุมฺหา, ภิกฺขูหิ, ภิกฺขูภิ. ภิกฺขุสฺส, ภิกฺขุโน, ภิกฺขูนํ. ภิกฺขุสฺมึ, ภิกฺขุมฺหิ, ภิกฺขูสุ. โภ ภิกฺขุ, ภวนฺโต ภิกฺขู, ภิกฺขเว, ภิกฺขโว. ภิกฺขุอาทีนิ อญฺญานิ จ ตํสทิสานิ เอวํ เญยฺยานิ. 比丘，比丘们，诸比丘（主格）。对比丘，对比丘们，诸比丘（宾格）。以比丘，以比丘们，以比丘们（具格）。为比丘/比丘的，为比丘/比丘的，为诸比丘/诸比丘的（与格/属格）。从比丘，从比丘，从比丘，从比丘们，从比丘们（从格）。为比丘/比丘的，为比丘/比丘的，为诸比丘/诸比丘的（与格/属格）。在比丘中，在比丘中，在诸比丘中（处格）。比丘，诸位比丘，诸比丘，诸比丘（呼格）。“比丘”等其他类似的词也应如是了知。 อยมฺปิ [Pg.251] ปเนตฺถ วิเสโส เญยฺโย – เหตุ, เหตู, เหตุโย, เหตโว. เหตุํ, เหตู, เหตุโย, เหตโว. โภ เหตุ, ภวนฺโต เหตู, เหตเว, เหตโว. เสสํ ภิกฺขุสมํ. 此处亦有此差别应知——“因(hetu)”：hetu, hetū, hetuyo, hetavo（主格）。hetuṃ, hetū, hetuyo, hetavo（宾格）。呼格：bho hetu, bhavanto hetū, hetave, hetavo。其余格的变化与“比丘”相同。 อถ วา ‘‘เหตุยา’’ติอาทีนํ ทสฺสนโต ‘‘เธนุยา’’ติ อิตฺถิลิงฺครูเปน สทิสํ ‘‘เหตุยา’’ติ ปุลฺลิงฺครูปมฺปิ สตฺตมีฐาเน อิจฺฉิตพฺพํ. กานิจิ หิ ปุลฺลิงฺครูปานิ เกหิจิ อิตฺถิลิงฺครูเปหิ สทิสานิ ภวนฺติ. ตํ ยถา? ‘‘อุฏฺเฐหิ กตฺเต ตรมาโน. เอหิ พาเลขมาเปหิ, กุสราชํ มหพฺพลํ. ภาตรา มาตรา อธิปติยา รตฺติยา เหตุโย เธนุโย มตฺยา เปตฺยา’’ติ เอวํ นยทสฺสเนน ‘‘เหตุยา ตีณิ. อธิปติยา สตฺต. อุฏฺเฐหิ กตฺเต’’ติอาทีสุ ลิงฺควิปลฺลาสจินฺตา น อุปฺปาเทตพฺพา. 又或者，由于见到“hetuyā”等形式，应当接受阳性词“hetu”的处格形式“hetuyā”，这与阴性词“母牛(dhenu)”的“dhenuyā”形式相似。因为某些阳性词的形式与一些阴性词的形式是相似的。例如：“作者(katte)，快快起来！”。“来吧，孩子(bāle)，让大威力的库萨王(kusarāja)画出来”。“以兄弟(bhātarā)、以母亲(mātarā)、于主(adhipatiyā)、于夜(rattiyā)、诸因(hetuyo)、诸母牛(dhenuyo)、以智(matyā)、以父(petyā)”。通过观察这样的规则，对于“hetuyā tīṇi（于因，三）”、“Adhipatiyā satta（于主，七）”、“Uṭṭhehi katte（作者，起来）”等用法，不应生起性别错乱之想。 ชนฺตุ, ชนฺตู, ชนฺตุโย, ชนฺตุโน, ชนฺตโว. ชนฺตุํ, ชนฺตู, ชนฺตุโย, ชนฺตุโน, ชนฺตโว. โภ ชนฺตุ, ภวนฺโต ชนฺตู, ชนฺตเว ชนฺตโว. เสสํ ภิกฺขุสมํ. “众生(jantu)”：jantu, jantū, jantuyo, jantuno, jantavo（主格）。jantuṃ, jantū, jantuyo, jantuno, jantavo（宾格）。呼格：bho jantu, bhavanto jantū, jantave, jantavo。其余格的变化与“比丘”相同。 ครุ, ครู, ครโว, ครุโน. ครุํ, ครู, ครโว, ครุโน. โภ ครุ, ภวนฺโต ครู, ครโว, ครุโน. เสสํ ภิกฺขุสมํ. เอตฺถ ปน ‘‘ภตฺตุ จ ครุโน สพฺเพ, ปฏิปูเชติ ปณฺฑิตา’’ติปาฬินิทสฺสนํ. ตตฺร ‘‘ภิกฺขเว’’ติ อามนฺตนปทํ จุณฺณิยปเทสฺเวว ทิสฺสติ, น คาถาสุ. ‘‘ภิกฺขโว’’ติ ปจฺจตฺตปทํ คาถาสุเยว ทิสฺสติ, น จุณฺณิยปเทสุ, อปิจ ‘‘ภิกฺขเว’’ติ อามนฺตนปทํ สาวกสฺส ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬิยํ สนฺธิวิสเยเยว ทิสฺสติ, น อสนฺธิวิสเย, พุทฺธสฺส ปน ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬิยํ สนฺธิวิสเยปิ อสนฺธิวิสเยปิ ทิสฺสติ. ‘‘ภิกฺขโว’’ติ อามนฺตนปทํ พุทฺธสฺส ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬิยํ คาถาสุ จ ทิสฺสติ[Pg.252], จุณฺณิยปเทสุ จ สนฺธิวิสเยเยว ทิสฺสติ. สาวกสฺส ปน ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬิยํ น ทิสฺสตีติ อยํ ทฺวินฺนํ วิเสโส ทฏฺฐพฺโพ. ตถา หิ ‘‘เอวญฺจ ปน ภิกฺขเว อิมํ สิกฺขาปทํ อุทฺทิเสยฺยาถา’’ติอาทีสุ ‘‘ภิกฺขเว’’ติ ปทํ จุณฺณิยปเทสฺเวว ทิฏฺฐํ. ‘‘ภิกฺขโว ติสตา อิเม, ยาจนฺติ ปญฺชลีกตา’’ติอาทีสุ ‘‘ภิกฺขโว’’ติ ปจฺจตฺตปทํ คาถาสุเยว ทิฏฺฐํ. ‘‘อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ เอวมาทีสุ สาวกสฺส ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬีสุ สนฺธิวิสเยเยว ‘‘ภิกฺขเว’’ติ ปทํ ทิฏฺฐํ. ‘‘ภิกฺขู อามนฺเตสิ โสตุกามตฺถ ภิกฺขเว’’ติ ‘‘อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขู’’ติอาทีสุ ปน พุทฺธสฺส ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬีสุ สนฺธิวิสยาวิสเยสุ ‘‘ภิกฺขเว’’ติ ปทํ ทิฏฺฐํ. ‘‘อรญฺเญ รุกฺขมูเล วา, สุญฺญาคาเรว ภิกฺขโว’’ติ ‘‘ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ ภิกฺขโว’’ติ เอวมาทีสุ พุทฺธสฺส ภิกฺขูนํ อามนฺตนปาฬีสุ ‘‘ภิกฺขโว’’ติ อามนฺตนปทํ คาถาสุ จ ทิฏฺฐํ, จุณฺณิยปเทสุ จ สนฺธิวิสเยเยว ทิฏฺฐํ. อิจฺเจวํ – “重者(garu)”：garu, garū, garavo, garuno（主格）。garuṃ, garū, garavo, garuno（宾格）。呼格：bho garu, bhavanto garū, garavo, garuno。其余与“比丘”相同。此处有巴利范例：“智者悉敬奉，丈夫与师长(garu)。”其中，“bhikkhave”此一呼格词仅见于散文(cuṇṇiyapada)，不见于偈颂(gāthā)。“bhikkhavo”此一主格(paccattapada)词仅见于偈颂，不见于散文。此外，“bhikkhave”此一呼格词，在弟子(sāvaka)称呼比丘的巴利文中，仅见于连音(sandhi)之处，不见于非连音处；但在佛陀称呼比丘的巴利文中，则连音与非连音处皆可见到。“bhikkhavo”此一呼格词，在佛陀称呼比丘的巴利文中，偈颂与散文（仅在连音处）皆可见到；但在弟子称呼比丘的巴利文中则不见。此二者之差别当知。诚然，在“诸比丘(bhikkhave)，你们当如是诵此学处(sikkhāpada)”等句中，“bhikkhave”一词仅见于散文。在“此三百比丘(bhikkhavo)，合掌而祈请”等句中，“bhikkhavo”一词作为主格仅见于偈颂。在“具寿(āyasmā)舍利弗(sāriputta)告诸比丘言：贤友(āvuso)诸比丘(bhikkhave)！”等句中，于弟子称呼比丘的巴利文中，“bhikkhave”一词仅见于连音之处。但在“告诸比丘言：诸比丘(bhikkhave)，为欲闻故”、“于此，诸比丘(bhikkhave)，有比丘……”等句中，于佛陀称呼比丘的巴利文中，“bhikkhave”一词则连音与非连音处皆可见到。在“比丘们(bhikkhavo)，于林中、树下或空闲处”、“其时，世尊(bhagavā)告诸比丘言：诸比丘(bhikkhavo)！”等句中，于佛陀称呼比丘的巴利文中，“bhikkhavo”此一呼格词，偈颂与散文（仅在连音处）皆可见到。如是—— จุณฺณิเยว ปเท ทิฏฺฐํ, ‘‘ภิกฺขเว’’ติ ปทํ ทฺวิธา; ยโต ปวตฺตเต สนฺธิ-วิสยาวิสเยสุ ตํ. “bhikkhave”一词仅见于散文；其用法有二，即在于连音与非连音处。 ‘‘ภิกฺขโว’’ติ ปทํ ทิฏฺฐํ, คาถายญฺเจว จุณฺณิเย; ปทสฺมิมฺปิ จ สนฺธิสฺส, วิสเยวาติ นิทฺทิเสติ. “bhikkhavo”一词见于偈颂与散文；但在散文中，仅见于连音之处。 สวินิจฺฉโยยํ อุการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此为对以“u”结尾的阳性名词之原形(pakati)的名词变格表(nāmikapadamālā)的详尽分析。 อุการนฺตตาปกติกํ อุการนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以u为结尾的阳性名词原形终。 อิทานิ ปน สยมฺภูอิจฺเจตสฺส ปกติรูปสฺส ตํสทิสานญฺจ นามิกปทมาลํ กถยาม – 现在，我们要讲述自生者(Sayambhū)及其同类词的原形(pakatirūpa)之名词变格表(nāmikapadamālā)—— สยมฺภู[Pg.253], สยมฺภู, สยมฺภุโว. สยมฺภุํ, สยมฺภู, สยมฺภุโว. สยมฺภุนา, สยมฺภูหิ, สยมฺภูภิ. สยมฺภุสฺส, สยมฺภุโน, สยมฺภูนํ. สยมฺภุนา, สยมฺภุสฺมา, สยมฺภุมฺหา, สยมฺภูหิ, สยมฺภูภิ. สยมฺภุสฺส, สยมฺภุโน, สยมฺภูนํ. สยมฺภุสฺมึ, สยมฺภุมฺหิ, สยมฺภูสุ. โภ สยมฺภุ, โภ สยมฺภู, ภวนฺโต สยมฺภู, สยมฺภุโว. เอวํ ปภู อภิภูวิภู อิจฺจาทีนิปิ. 自生者，自生者们，自生者们。对自生者，对自生者们，对自生者们。由自生者，由自生者们，由自生者们。为自生者（或自生者的），为自生者（或自生者的），为自生者们（或自生者们的）。从自生者，从自生者，从自生者，从自生者们，从自生者们。为自生者（或自生者的），为自生者（或自生者的），为自生者们（或自生者们的）。在自生者中，在自生者中，在自生者们中。喂，自生者！喂，自生者们！诸位自生者！诸自生者们！自在者(pabhū)、胜者(abhibhū)、遍主(vibhū)等词亦复如是。 สพฺพญฺญู, สพฺพญฺญู, สพฺพญฺญุโน. สพฺพญฺญุํ, สพฺพญฺญู, สพฺพญฺญุโน. โภ สพฺพญฺญุ, ภวนฺโต สพฺพญฺญู, สพฺพญฺญุโน, เสสาสุ วิภตฺตีสุ ปทานิ ภิกฺขุสทิสานิ ภวนฺติ, เอวํ วิทู วิญฺญู กตญฺญู มคฺคญฺญู ธมฺมญฺญู อตฺถญฺญู กาลญฺญู รตฺตญฺญู มตฺตญฺญู วทญฺญู อวทญฺญู อิจฺจาทีนิ. 一切知者(Sabbaññū)，一切知者们，诸一切知者。对一切知者，对一切知者们，对诸一切知者。喂，一切知者！诸位一切知者！诸一切知者！在其余格中，其词形与比丘(bhikkhu)相似。如是，知者(vidū)、识者(viññū)、知恩者(kataññū)、知道者(maggaññū)、知法者(dhammaññū)、知义者(atthaññū)、知时者(kālaññū)、知长久事者(rattaññū)、知量者(mattaññū)、乐施者(vadaññū)、不乐施者(avadaññū)等词亦然。 ตตฺร ‘‘เย จ ลทฺธา มนุสฺสตฺตํ, วทญฺญู วีตมจฺฉรา’’ติ เอตฺถ ‘‘วทญฺญู’’ติ ปจฺจตฺตพหุวจนสฺส ทสฺสนโต สยมฺภู สพฺพญฺญู อิจฺจาทีนมฺปิ ปจฺจตฺโตปโยคพหุวจนตฺตํ คเหตพฺพํ. อปิจ ‘‘วิทู, วิญฺญู’’ติอาทีสุ ‘‘ปรจิตฺตวิทุนี’’ติ อิตฺถิลิงฺคทสฺสนโต อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘วิทุนี, วิทุนี, วิทุนิโย. วิทุนึ, วิทุนี, วิทุนิโย. วิทุนิยา’’ติ อิตฺถินเยน ปทมาลา กาตพฺพา. ตถา ‘‘วิญฺญู ปฏิพลา สุภาสิตทุพฺภาสิตํ ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาชานิตุ’’นฺติ เอตฺถ ‘‘วิญฺญู’’ติ อิตฺถิลิงฺคทสฺสนโต ‘‘โกธนา อกตญฺญู จ, ปิสุณา มิตฺตเภทิกา’’ติ เอตฺถ จ ‘‘อกตญฺญู’’ติ อิตฺถิลิงฺคทสฺสนโตปิ ‘‘วิญฺญู, วิญฺญู, วิญฺญุโย. วิญฺญุํ, วิญฺญู, วิญฺญุโย. วิญฺญุยา’’ติ จ ‘‘กตญฺญู, กตญฺญู, กตญฺญุโย. กตญฺญุํ, กตญฺญู, กตญฺญุโย, กตญฺญุยาติ จ ชมฺพูนเยน ปทมาลา กาตพฺพา. เอวํ ‘‘มคฺคญฺญู, ธมฺมญฺญู’’อิจฺจาทีสุปิ. ‘‘สยมฺภู’’ติ ปเท ปน [Pg.254] ‘‘สยมฺภุ ญาณํ โคตฺรภุ จิตฺต’’นฺติ ทสฺสนโต นปุํสกลิงฺคตฺเต วตฺตพฺเพ ‘‘สยมฺภุ, สยมฺภู, สยมฺภูนิ. สยมฺภุํ, สยมฺภู, สยมฺภูนี’’ติ นปุํสเก อายุนโยปิ คเหตพฺโพ. เอส นโย เสเสสุปิ ยถารหํ คเหตพฺโพ. 其中，在“若人得人身，乐施无吝啬”中，由于此处“乐施者(vadaññū)”被视为是主格复数，因此自生者(sayambhū)、一切知者(sabbaññū)等词的主格、宾格复数形式也应如此理解。此外，在“知者(vidū)”、“识者(viññū)”等词中，从“知他心者(paracittavidunī)”可见其阴性形式，因此当用于阴性时，应依阴性变格法构成变格表：vidunī, vidunī, viduniyo; viduniṃ, vidunī, viduniyo; viduniyā。同样，在“识者(viññū)有能力辨别善说与恶说(dubbhāsita)、粗重与不粗重”中，从“viññū”可见其阴性用法；以及在“易怒且不知恩(akataññū)，谗言且破坏友谊”中，从“akataññū”也可见其阴性用法，因此应依jambū的规则构成变格表：“viññū, viññū, viññuyo; viññuṃ, viññū, viññuyo; viññuyā”以及“kataññū, kataññū, kataññuyo; kataññuṃ, kataññū, kataññuyo; kataññuyā”。知道者(maggaññū)、知法者(dhammaññū)等词也是如此。然而，对于“自生者(sayambhū)”一词，从“自生智(sayambhu ñāṇaṃ)、种姓心(gotrabhu cittaṃ)”可见其中性用法，因此当用于中性时，应依āyu的规则构成变格表：“sayambhu, sayambhū, sayambhūni; sayambhuṃ, sayambhū, sayambhūnī”。此规则亦应酌情适用于其余词语。 สวินิจฺฉโยยํ อูการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此即带有判定的以-ū结尾阳性名词原形之名词变格表剖析。 อูการนฺตตาปกติกํ อูการนฺตปุลฺลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以-ū结尾的阳性名词原形终。 อิติ สพฺพถาปิ ปุลฺลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส 如是，在所有方面，阳性名词原形的 นามิกปทมาลาวิภาโค สมตฺโต. 名词变格表剖析已圆满。 ยสฺมา ปนายํ สมตฺโตปิ ปาวจนาทีสุ ยํ ยํ ฐานํ โสตูนํ สมฺมุยฺหนฏฺฐานํ ทิสฺสติ, ตตฺถ ตตฺถ โสตูนมนุคฺคหาย โจทนาโสธนาวเสน สํสยํ สมุคฺฆาเฏตฺวา ปุน วตฺตพฺโพ โหติ, ตสฺมา กิญฺจิ ปเทสเมตฺถ กถยาม. 然而，虽然此论已经圆满，但在圣教(pāvacana)等中，凡是见到令听者困惑之处，为了饶益听者，应当通过问难与澄清的方式消除疑惑并再次说明，因此我们在此略说一部分。 ยํ กิร โภ ปาฬิยํ ‘‘สญฺญเต พฺรหฺมจารโย, อปเจ พฺรหฺมจารโย’’ติ จ รูปํ อิการนฺตสฺส อคฺคิสทฺทสฺส ‘‘อคฺคโย’’ติ รูปมิว วุตฺตํ, ตํ ตถา อวตฺวา อีการนฺตสฺส ทณฺฑีสทฺทสฺส ‘‘ทณฺฑิโน’’ติ รูปมิว ‘‘พฺรหฺมจาริโน’’อิจฺเจว วตฺตพฺพนฺติ? สจฺจํ, ตตฺถ ‘‘พฺรหฺมํ จรตีติ พฺรหฺมจาริ ยถา มุนาตีติ มุนี’’ติ เอวํ อิการนฺตวเสน อิจฺฉิตตฺตา. ‘‘มุนโย อคฺคโย’’ติ รูปานิ วิย ‘‘พฺรหฺมจารโย’’ติ รูปํ ภวติ. อญฺญตฺถ ปน ‘‘พฺรหฺมํ จรณสีโลติ พฺรหฺมจารี, ยถา ทุกฺกฏํ กมฺมํ กรณสีโลติ ทุกฺกฏกมฺมการี’’ติ เอวํ ตสฺสีลตฺถํ คเหตฺวา อีการนฺตวเสน คหเณ ‘‘ทุกฺกฏกมฺมการิโน’’ติ รูปมิว ‘‘ทณฺโฑ อสฺส อตฺถีติ ทณฺฑี’’ติ อีการนฺตสฺส สทฺทสฺส ‘‘ทณฺฑิโน’’ติ รูปมิว จ ‘‘พฺรหฺมจาริโน’’ติ รูปํ ภวติ. ตถา หิ ‘‘อิเม หิ นาม ธมฺมจาริโน สมจาริโน พฺรหฺมจาริโน สจฺจวาทิโน [Pg.255] สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา ปฏิชานิสฺสนฺตี’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ. เอวํ อิการนฺตวเสน ‘‘พฺรหฺมจารโย’’ติ ปจฺจตฺโตปโยคาลปนพหุวจนรูปํ ยุชฺชติ, ปุน อีการนฺตวเสน ‘‘พฺรหฺมจาริโน’’ติ ปจฺจตฺโตปโยคาลปนพหุวจนรูปมฺปิ ยุชฺชติ, ตสฺมา ‘‘พฺรหฺมจาริ, พฺรหฺมจารี, พฺรหฺมจารโย’’ติ อคฺคินเยน, ‘‘พฺรหฺมจารี, พฺรหฺมจารี, พฺรหฺมจาริโน’’ติ ทณฺฑีนเยน จ ปทมาลา คเหตพฺพา. 尊者，据说在巴利(pāḷi)圣典中，“saññate brahmacārayo, apace brahmacārayo”的形式，是如同以-i结尾的火(aggi)一词作“aggayo”的形式，那为何不应像以-ī结尾的持杖者(daṇḍī)一词作“daṇḍino”的形式那样，说成“brahmacārino”呢？诚然，这是因为在“行梵行者为梵行者(brahmacāri)，如能知者为牟尼(munī)”中，意欲其为以-i结尾的形式。因此，如同“munayo”、“aggayo”等形式，“brahmacārayo”的形式是成立的。但在别处，如“以行梵行为本性者为梵行者(brahmacārī)，如以行恶作(dukkaṭa)为本性者为行恶作者(dukkaṭakammakārī)”，如此取其“本性”义，并以-ī结尾时，则如同“dukkaṭakammakārino”的形式，又如以-ī结尾的“有杖者为持杖者(daṇḍī)”一词作“daṇḍino”的形式，“brahmacārino”的形式也成立。确实，可见巴利圣典中有：“这些人确实将被承认为法行者、平等行者、梵行者、实语者、具戒者、善法者”。如是，以-i结尾的“brahmacārayo”作为主格、宾格、呼格的复数形式是合理的，而以-ī结尾的“brahmacārino”作为主格、宾格、呼格的复数形式亦是合理的。因此，应掌握依aggi规则的变格表：“brahmacāri, brahmacārī, brahmacārayo”，以及依daṇḍī规则的变格表：“brahmacārī, brahmacārī, brahmacārino”。 ยํ ปน อายสฺมา พุทฺธโฆโส ‘‘ยถา โสภนฺติ ยติโน, สีลภูสนภูสิตา’’ติ เอตฺถ ยติสทฺทสฺส อิการนฺตสฺส อคฺคิสทฺทสฺส ‘‘อคฺคโย’’ติ รูปํ วิย ‘‘ยตโย’’ติ รูปํ อวตฺวา กสฺมา อีการนฺตสฺส ทณฺฑีสทฺทสฺส ‘‘ทณฺฑิโน’’ติ รูปํ วิย ‘‘ยติโน’’ติ รูปํ ทสฺเสติ. นนฺเวสา ปมาทเลขา วิย ทิสฺสติ. ยถา หิ ‘‘กุกฺกุฏา มณโย ทณฺฑา สิวโย เทว เต กุทฺธา’’ติ ปาฬิคติยา อุปปริกฺขิยมานาย ‘‘ยตโย’’ติ รูเปเนว ภวิตพฺพํ อิการนฺตตฺตาติ? นายํ ปมาทเลขา. ‘‘วทนสีโล วาที’’ติ เอตฺถ วิย ตสฺสีลตฺถํ คเหตฺวา อีการนฺตวเสน โยชเน นิทฺโทสตฺตา, ตสฺมา ‘‘ยตนสีโล ยตี’’ติ เอวํ ตสฺสีลตฺถํ เจตสิ สนฺนิธาย อีการนฺตวเสน ‘‘ยติโน’’ติ สมฺปทานสามีนเมกวจนสทิสํ ปจฺจตฺตพหุวจนรูปํ ภทนฺเตน พุทฺธโฆเสน ทสฺสิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. อุปโยคาลปนพหุวจนรูปมฺปิ ตาทิสเมว. 然而，具寿(āyasmā)觉音(Buddhaghosa)在“如为戒庄严所庄严，行者们光辉”(yathā sobhanti yatino, sīlabhūsanabhūsitā)中，为何不对以-i结尾的yati(行者)一词，采用如aggi(火)一词的“aggayo”形式，即“yatayo”，却要展示如以-ī结尾的daṇḍī(持杖者)一词的“daṇḍino”形式，即“yatino”呢？这难道不像是一处笔误(pamādalekhā)吗？因为如“kukkuṭā maṇayo daṇḍā sivayo deva te kuddhā”一句，依巴利(Pāḷi)文法考察，yati一词以-i结尾，理应作“yatayo”的形式才对，不是吗？这不是笔误。因为如在“vadanasīlo vādī”(以说为本性者是论者)中，取其“本性”义(tassīlattha)，以-ī结尾来使用并无过失。因此，当知尊者(bhadante)觉音是为了在心中确定“yatanasīlo yatī”(以精进为本性者是行者)这一“本性”义，才以-ī结尾，展示了与为格(sampadāna)、属格(sāmī)单数形式相似的主格(paccatta)复数形式“yatino”。其宾格(upayoga)与呼格(ālapana)的复数形式也是如此。 ยตฺถ ปน ตสฺสีลตฺถํ อคฺคเหตฺวา ‘‘โย มุนาติ อุโภ โลเก, มุนิ เตน ปวุจฺจตี’’ติ เอตฺถ วิย ‘‘ยตติ วีริยํ กโรตีติ ยตี’’ติ กตฺตุการกวเสน อิการนฺตภาโว คยฺหติ. ตตฺถ ‘‘มุนโย มณโย สิวโย’’ติ โยการนฺตรูปานิ วิย ‘‘ยตโย’’ติ โยการนฺตํ ปจฺจตฺตพหุวจนรูปญฺจ [Pg.256] อุปโยคาลปนพหุวจนรูปญฺจ ภวติ, เอวํ อีการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ตีสุ ฐาเนสุ โยการนฺตาเนว รูปานิ ภวนฺตีติ ทฏฺฐพฺพํ. 然而，在不取其“本性”义，而如“yo munāti ubho loke, muni tena pavuccatī”（了知二世间，故彼称牟尼(muni)）中，依作者格(kattukāraka)之方式，将“yatati vīriyaṃ karotīti yatī”（努力、精进故为行者）理解为以-i结尾时，则如“munayo, maṇayo, sivayo”等以-yo结尾的形式，“yatayo”也成为以-yo结尾的主格复数、宾格(upayoga)复数与呼格(ālapana)复数形式。当知，如是以-ī结尾的阳性(pulliṅga)名词，在这三种格中，其形式确实以-yo结尾。 ยทิ เอวํ อิการนฺตปุลฺลิงฺคานํ สารมติ สุทฺธทิฏฺฐิสมฺมาทิฏฺฐิมิจฺฉาทิฏฺฐิวชิรพุทฺธิ สทฺทาที กถนฺติ? เอเตสํ ปน อิการนฺตวเสน นิทฺทิฏฺฐานมฺปิ สมาสปทตฺตา อคฺคินเย อฏฺฐตฺวา ยถาสมฺภวํ ทณฺฑีนเย ติฏฺฐนโต โนการนฺตาเนว รูปานิ. ตถา หิ ‘‘อสาเร สารมติโน’’ติ โนการนฺตปจฺจตฺตพหุวจนปาฬิ ทิสฺสติ, อุปโยคาลปนพหุวจนรูปมฺปิ ตาทิสเมว ทฏฺฐพฺพํ. นนุ จ โภ กจฺจายนปฺปกรเณ ‘‘อตฺเถ วิสารทมตโย’’ติ เอตฺถ สมาสปทสฺส อิการนฺตปุลฺลิงฺคสฺส โยการนฺตสฺส ปจฺจตฺตพหุวจนปาฐสฺส ทสฺสนโต สารมติสทฺทาทีนมฺปิ ‘‘วิสารทมตโย’’ติ รูเปน วิย โยการนฺเตหิ รูเปหิ ภวิตพฺพนฺติ? นปิ ภวิตพฺพํ พุทฺธวจเน สมาสปทานํ อิการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ‘‘วิสารทมตโย’’ติ รูปสทิสสฺส รูปสฺส อทสฺสนโตติ. 若如此，那么以-i结尾的阳性名词，如sāramati（有坚实智慧者）、suddhadiṭṭhi（净见者）、sammādiṭṭhi（正见者）、micchādiṭṭhi（邪见者）、vajirabuddhi（金刚慧者）等词又如何呢？这些词虽因以-i结尾而被指出，但因是复合词(samāsapada)，故不依aggi的规则，而依daṇḍī的规则而立，其形式以-no结尾。确实，可见“asāre sāramatino”（于无实义中思为有实义）是以-no结尾的主格复数巴利文，当知其宾格与呼格的复数形式也是如此。然而，尊者！在迦旃延(Kaccāyana)的论著中，“atthe visāradamatayo”（于义理中聪慧者们）一句，此复合词是以-i结尾的阳性名词，其主格复数却有以-yo结尾的读法，据此，sāramati等词难道不也应如“visāradamatayo”的形式，而有以-yo结尾的形式吗？不应如此，因为在佛言(buddhavacana)中，未曾见过以-i结尾的阳性复合词有与“visāradamatayo”相似的形式。 นนุ จ โภ พุทฺธวจเน ‘‘ปญฺจิเม คหปตโย อานิสํสา. เต โหนฺติ ชานิปตโย, อญฺญมญฺญํ ปิยํวทา’’ติ สมาสปทานํ อิการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ‘‘วิสารทมตโย’’ติ รูปสทิสานิ โยการนฺตานิ รูปานิ ทิสฺสนฺติ. เอวํ สนฺเต กสฺมา ‘‘พุทฺธวจเน สมาสปทานํ อิการนฺตปุลฺลิงฺคานํ ‘‘วิสารทมตโย’’ติ รูปสทิสสฺส โยการนฺตสฺส รูปสฺส อทสฺสนโต’’ติ วุตฺตนฺติ? เอตฺถ วุจฺจเต – วิสทิสตฺตํ ปฏิจฺจ. คหปติสทฺทาทีสุ หิ ยสฺมา ปติสทฺโท สภาเวเนว ปุลฺลิงฺโค, น ตุ สมาสโต ปุพฺเพ อิตฺถิลิงฺคปกติโก หุตฺวา ปจฺฉา ปุลฺลิงฺคภาวํ ปตฺโต, ตสฺมา อีทิเสสุ ฐาเนสุ ‘‘คหปตโย, ชานิปตโย’’ติ โยการนฺตานิ, ‘‘เสนาปตโย, เสนาปติโน’’ติ โย โนการนฺตานิ [Pg.257] จ ปจฺจตฺโตปโยคาลปนพหุวจนรูปานิ ภวนฺติ. ตถา หิ ‘‘ตตฺตกา เสนาปติโน’’ติ อฏฺฐกถาปาโฐ ทิสฺสติ. ยสฺมา ปน สารมติ สุทฺธทิฏฺฐิสมฺมาทิฏฺฐิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ วชิรพุทฺธิ สทฺทาทีสุ มติทิฏฺฐิสทฺทาทโย สมาสโต ปุพฺเพ อิตฺถิลิงฺคปกติกา หุตฺวา ปจฺฉา พหุพฺพีหิสมาสวเสน ปุลฺลิงฺคภาวปฺปตฺตา, ตสฺมา อีทิเสสุ ฐาเนสุ ‘‘สารมติโน สุทฺธทิฏฺฐิโน สมฺมาทิฏฺฐิโน มิจฺฉาทิฏฺฐิโน วชิรพุทฺธิโน’’ติอาทีนิ’โนการนฺตานิเยว ปจฺจตฺโตปโยคาลปนพหุวจนรูปานิ ภวนฺติ, สมฺปทานสามีนเมกวจเนหิ สทิสานีติ นิฏฺฐเมตฺถาวคนฺตพฺพํ. 然而，尊者，在佛言(buddhavacana)中不是有“pañcime gahapatayo ānisaṃsā. Te honti jānipatayo, aññamaññaṃ piyaṃvadā”（居士(gahapati)们有此五种利益。他们成为夫妻之主(jānipati)，彼此爱语）吗？可见以-i结尾的阳性复合词有与“visāradamatayo”相似的、以-yo结尾的形式。既然如此，为何说“在佛言中，未曾见过以-i结尾的阳性复合词有与‘visāradamatayo’相似的、以-yo结尾的形式”呢？对此答曰：是因其相异(visadisatta)。在gahapati等词中，pati（主）一词本性即是阳性，并非在复合前是阴性(itthiliṅga)原形，而后才转为阳性。因此，在此等情况中，“gahapatayo”、“jānipatayo”是-yo结尾，“senāpatayo”（将领们）、“senāpatino”则有-yo和-no两种结尾，这些都是主格、宾格(upayoga)、呼格的复数形式。确实，可见义注(aṭṭhakathā)中有“tattakā senāpatino”（那么多的将领们）的读法。然而，在sāramati、suddhadiṭṭhi、sammādiṭṭhi、micchādiṭṭhi、vajirabuddhi等词中，mati（慧）、diṭṭhi（见）等词在复合前是阴性原形，而后通过有财释(bahubbīhi)复合的方式转为阳性。因此，在此等情况中，“sāramatino, suddhadiṭṭhino, sammādiṭṭhino, micchādiṭṭhino, vajirabuddhino”等，其主格、宾格、呼格的复数形式确实仅以-no结尾，与为格、属格的单数形式相似。于此当知其定论。 เสฏฺฐิ สารถิจกฺกวตฺติสามิอิจฺเจเตสุ กถนฺติ? เอตฺถ ปน อยํ วิเสโส เวทิตพฺโพ – กตฺถจิ ปาเฐ ‘‘เสฏฺฐี สารถี จกฺกวตฺตี สามี’’ติ อนฺตกฺขรสฺส ทีฆตฺตํ ทิสฺสติ, กตฺถจิ ปน ‘‘เสฏฺฐิ สารถิ จกฺกวตฺติ สามิ’’อิติ อนฺตกฺขรสฺส รสฺสตฺตํ ทิสฺสติ. กิญฺจาปิ รสฺสตฺตเมเตสํ ทิสฺสติ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ ปจฺจตฺตวจนาทิภาเวน ‘‘เสฏฺฐิโน สารถิโน’’ติอาทิปโยคทสฺสนโต รสฺสํ กตฺวา เอตานิ อุจฺจาริยนฺตีติ ญายติ, ตสฺมา เอวํ นิพฺพจนตฺโถ คเหตพฺโพ – เสฏฺฐํ ธนสารํ, ฐานนฺตรํ วา อสฺส อตฺถีติ เสฏฺฐี. อสฺสทมฺมาทโย สารณสีโลติ สารถี. จกฺกํ ปวตฺตนสีโลติ จกฺกวตฺตี. สํ เอตสฺส อตฺถีติ สามีติ. อสฺสตฺถิกตสฺสีลตฺถสทฺทา หิ โนการนฺตรูปวเสน สมานคติกา ภวนฺติ ยถา ‘‘ทณฺฑิโน ภูมิสายิโน’’ติ. อปโรปิ นิพฺพจนตฺโถ อีการนฺตวเสน อสฺสทมฺมาทโย สาเรตีติ สารถี. ตถา หิ ‘‘ปุริสทมฺเม สาเรตีติ ปุริสทมฺมสารถี’’ติ วุตฺตํ. จกฺกํ วตฺเตตีติ จกฺกวตฺตี. เอวํ กตฺตุการกวเสน อีการนฺตตฺตํ คเหตฺวา กตฺถจิ ลพฺภมานมฺปิ อิการนฺตตฺตํ อนเปกฺขิตฺวา พุทฺธวจนานุรูเปน ‘‘สารถิโน [Pg.258] จกฺกวตฺติโน’’ติอาทีนิ โนการนฺตรูปานิ คเหตฺวา ทณฺฑีนเยน โยเชตพฺพานิ ‘‘ทณฺฑินี’’ติอาทิกํ วชฺชิตพฺพํ วชฺเชตฺวา. เอวํ ‘‘เสฏฺฐิโน สารถิโน จกฺกวตฺติโน สามิโน’’ติอาทีนิ โนการนฺตานิเยว รูปานิ เญยฺยานิ. 于“长者(seṭṭhi)、御者(sārathi)、转轮王(cakkavatti)、主宰(sāmi)”等词，如何解释？于此，当知此差别：在某些读本中，可见其词尾为长音“seṭṭhī, sārathī, cakkavattī, sāmī”；而在另一些读本中，则可见其词尾为短音“seṭṭhi, sārathi, cakkavatti, sāmi”。虽然可见这些词的短音形式，但由于在各处可见“seṭṭhino, sārathino”等主格等用法，可知它们是作短音来念诵的。因此，当如是理解其义：拥有最殊胜的财富或地位者，是为长者。善于驾驭马匹等者，是为御者。能转动轮宝者，是为转轮王。拥有主权者，是为主宰。要知道，表示“具有……者”和“习于……者”之义的词，其词形变化与以-in结尾的名词相同，如“daṇḍino, bhūmisāyino”（持杖者，卧地者）。另有一种解释，以-ī结尾表示使役义：调御良马等者，是为御者；如经中所说：“调御可调御之人者，是为调御丈夫之御者(purisadammasārathī)。”转动轮宝者，是为转轮王。如是，依作者格之方式，虽在某些地方可得-i结尾的形式，但不应执着于此，而应随顺佛语，取“sārathino, cakkavattino”等以-no结尾的词形，依“daṇḍī”（持杖者）之例来组合，并舍弃如“daṇḍinī”（持杖女）等应舍弃的形式。如是，当知“seṭṭhino, sārathino, cakkavattino, sāmino”等皆为以-no结尾的词形。 อตฺร กิญฺจิ ปโยคํ นิทสฺสนมตฺตํ กถยาม. ‘‘ตาต ตโย เสฏฺฐิโน อมฺหากํ พหูปการา’’ติ จ ‘‘เต กตภตฺตกิจฺจา ‘มหาเสฏฺฐิโน มยํ คมิสฺสามา’ติ วทึสู’’ติ จ ‘‘สารถิโน อาหํสู’’ติ จ ‘‘ทฺเว จกฺกวตฺติโน’’ติ จ เอวมาทีนิ. ตตฺถ กิญฺจาปิ กตฺถจิ ‘‘เสฏฺฐิ สารถิ’’อิจฺจาทิ รสฺสตฺตปาโฐ ทิสฺสติ, ตถาปิ โส สภาเวน รสฺสตฺตภาโว ปาโฐ น โหติ, ทีฆสฺส รสฺสตฺตกรณปาโฐติ เวทิตพฺโพ. ปทมาลา จสฺส วุตฺตนเยน เวทิตพฺพา. 于此，我们仅举一些用法作为例子：“孩子，三位长者于我等有大助益。”以及“彼等食毕，言：‘我等大长者将离去。’”以及“御者们说。”以及“两位转轮王。”等等。于此，虽然在某些地方可见“seṭṭhi, sārathi”等短音读本，但那并非天然的短音读本，当知其为长音作短音的读本。其词形变化(padamālā)当依前述方法了知。 มเหสีติ เอตฺถ กถนฺติ? ‘‘มเหสี’’ติ เอตฺถ กิญฺจาปิ มเหสีสทฺโท อีการนฺตวเสน นิทฺทิสิยติ, ตถาปิ อิสิสทฺเทน สมานคติกตฺตา อิสิสทฺทสฺส อคฺคิสทฺเทน สมานปทมาลตฺตา อคฺคินเยน ปทมาลา กาตพฺพา. นนุ จ โภ เอตฺถ ตสฺสีลตฺโถ ทิสฺสติ ‘‘มหนฺเต สีลกฺขนฺธาทโย ธมฺเม เอสนสีโลติ มเหสี’’ติ, ตสฺมา ‘‘ภูมิสายี’’ติ ปทสฺส วิย ทณฺฑีนเยเนว ปทมาลา กาตพฺพาติ? น กาตพฺพา ตสฺสีลตฺถสฺส อสมฺภวโต. อิมสฺส หิ ‘‘มหนฺเต สีลกฺขนฺธาทโย ธมฺเม เอสิ คเวสิ เอสิตฺวา ฐิโตติ มเหสี’’ติ อตสฺสีลตฺโถ เอว ยุชฺชติ. กตกรณีเยสุ พุทฺธาทีสุ อริเยสุ ปวตฺตนามตฺตา. อิสิสทฺเทน จายํ สทฺโท อีสกํ สมาโน เกวลํ สมาสปริโยสาเน ทีฆวเสน อุจฺจาริยติ, รสฺสวเสน ปน ‘‘มหา อิสิ มเหสี’’ติ สนฺธิวิคฺคโห[Pg.259]. ยสฺมา รสฺสตฺตํ คเหตฺวา ตสฺส ปทมาลากรณํ ยุชฺชติ, ตสฺมา ‘‘สงฺคายึสุ มเหสโย’’ติ อิการนฺตรูปํ ทิสฺสติ. น หิ สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก พุทฺธวจเน กตฺถจิปิ จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจนรูปํ วิย ‘‘มเหสิโน’’ติ ปจฺจตฺโตปโยคาลปนพหุวจนรูปํ ทิสฺสติ. ตสฺมา อีการนฺตวเสน อุจฺจาริตสฺสปิ สโต รสฺสวเสน อุจฺจาริตสฺส วิย ‘‘มเหสิ, มเหสี, มเหสโย. มเหสึ, มเหสี, มเหสโย. มเหสินา’’ติ ปทมาลา กาตพฺพา. อปิจ มเหสีสทฺโท ยตฺถ ราชคฺคุพฺพริวาจโก, ตตฺถ อิตฺถิลิงฺโค โหติ, ตพฺพเสน ปน ‘‘มเหสี, มเหสี, มเหสิโย. มเหสึ, มเหสี, มเหสิโย. มเหสิยา’’ติ จ วกฺขมานอิตฺถีนเยน ปทมาลา กาตพฺพา. หตฺถีสทฺเท กถนฺติ? หตฺถีสทฺทสฺส ปน หตฺโถ อสฺส อตฺถีติ เอวํ อีการนฺตวเสน คหเณ ‘‘หตฺถิโน’’ติ รูปํ ภวติ. ตถา หิ ‘‘วเน หตฺถิโน’’ติ ปโยโค ทิสฺสติ. ตสฺเสว ตสฺมึเยวตฺเถ รสฺสํ กตฺวา คหเณ ‘‘หตฺถโย’’ติ รูปํ ภวติ. ตถา หิ – 于“mahesī”(大仙)一词，如何解释？于此，“mahesī”一词虽以长音ī结尾，但因其与“isi”(仙人)一词同行，且“isi”一词与“aggi”(火)一词词形变化相同，故其词形变化当依“aggi”之例。然，或问：“于此可见表‘习性’义，即‘习于寻求广大戒蕴等法者，是为大仙’，因此其词形变化不应如“bhūmisāyī”(卧地者)一词，依“daṇḍī”(持杖者)之例而作吗？”不应作，因表“习性”义于此不成立。对此词而言，“曾寻求、遍求、求得而住于广大戒蕴等法者，是为大仙”此一非表“习性”之义方为恰当，因其仅为佛陀等已办所作之圣者的名称。此词与“isi”一词略同，仅于复合词结尾处作长音念诵；若为短音，其连接与分解则为“mahā isi mahesī”(大+仙人=大仙)。因取短音作词形变化是恰当的，故可见“saṅgāyiṃsu mahesayo”(诸大仙结集)这样以i结尾的形式。在含义注(aṭṭhakathā)的三藏佛语中，确实无处可见如第四格、第六格单数形式的“mahesino”，也无处可见主格、宾格、呼格复数形式的“mahesino”。因此，此词虽以长音ī念诵，其词形变化亦当如以短音念诵一般，作：“mahesi, mahesī, mahesayo. mahesiṃ, mahesī, mahesayo. mahesinā”。此外，当“mahesī”一词指王后时，则为阴性词，其词形变化当依后述阴性词之例，作：“mahesī, mahesī, mahesiyo. mahesiṃ, mahesī, mahesiyo. mahesiyā”。于“hatthī”(象)一词，如何解释？若将“hatthī”一词以ī结尾的形式理解为“有手(鼻)者”，则其形式为“hatthino”。如可见用法：“vane hatthino”(林中之象)。若于同义下，作短音而取，则其形式为“hatthayo”。如： ‘‘หํสา โกญฺจา มยูรา จ, หตฺถโย ปสทา มิคา; สพฺเพ สีหสฺส ภายนฺติ, นตฺถิ กายสฺมิ ตุลฺยตา. “天鹅、白鹤与孔雀，象、斑鹿与诸野兽，一切皆畏惧狮子，体格实无有相等。” เอวเมว มนุสฺเสสุ, ทหโร เจปิ ปญฺญวา; โสปิ ตตฺถ มหา โหติ, เนว พาโล สรีรวา’’ติ “于人类中亦如是，即使年少有智慧，彼于彼处亦为大，非是愚人徒有身。” อิมสฺมึ เกฬิสีลชาตเก ‘‘หตฺถโย’’ติ อาหจฺจปทํ ทิสฺสติ. เอวมสฺส ทณฺฑีนเยน จ อคฺคินเยน จ ทฺวิธา ปทมาลา, เวทิตพฺพา. อิมินา นเยน อวุตฺเตสุปิ ฐาเนสุ ปาฬินยานุรูเปน [Pg.260] โปราณฏฺฐกถานุรูเปน จ ปทมาลา โยเชตพฺพา. 在此《游戏学处本生》(Keḷisīlajātaka)中，可见“hatthayo”这一特殊词形。如是，当知其词形变化有依“daṇḍī”(持杖者)之例与依“aggi”(火)之例两种。依此方法，于未述之处，亦当随顺巴利圣典之方法与古代义注(aṭṭhakathā)之方法而组合词形。 เอตฺตาวตา ภูธาตุมยานํ ปุลฺลิงฺคานํ นามิกปทมาลา สทฺธึ ลิงฺคนฺตเรหิ สทฺทนฺตเรหิ อตฺถนฺตเรหิ จ นานปฺปการโต ทสฺสิตา. 至此，由bhū词根构成的阳性名词之词形变化，连同其他词性、其他词形及其他意义，已从各方面予以展示。 อิมํ สทฺทนีตึ สุนีตึ วิจิตฺตํ,สปญฺเญหิ สมฺมา ปรีปาลนียํ; สทา สุฏฺฐุ จินฺเตติ วาเจติ โย โส,นโร ญาณวิตฺถินฺนตํ ยาติ เสฏฺฐํ. 此《声论》(Saddanīti)善妙且多彩，有慧者应善护持；若人恒常善思惟、读诵，彼将获得最上广博之智。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ 如是，为令智者于具义注之九分教与三藏的言语之道中 โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 为得善巧而造之《声论》中， สวินิจฺฉโย นิคฺคหีตนฺตาทิปุลฺลิงฺคานํ 对以鼻音等结尾之阳性词的抉择 ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค 原型名词之词形变化分别 สตฺตโม ปริจฺเฉโท. 第七章。 สพฺพถาปิ ปุลฺลิงฺคํ สมตฺตํ. 阳性词篇究竟。 ๘. อิตฺถิลิงฺคนามิกปทมาลา 8. 阴性名词变格表 อถ อิตฺถิลิงฺเคสุ อาการนฺตสฺส ภูธาตุมยสฺส ปกติรูปภูตสฺส ภาวิกาสทฺทสฺส นามิกปทมาลายํ วตฺตพฺพายมฺปิ ปสิทฺธสฺส ตาว กญฺญาสทฺทสฺส นามิกปทมาลํ วกฺขาม – 现在，在阴性名词中，对于以ā结尾、源于bhū词根、呈自然形态的bhāvikā(有为)一词，在其亦应述说的名词变格法中，我们先讲述著名的kaññā(少女)一词的名词变格法—— กญฺญา, กญฺญา, กญฺญาโย. กญฺญํ, กญฺญา, กญฺญาโย. กญฺญาย, กญฺญาหิ, กญฺญาภิ. กญฺญาย, กญฺญานํ. กญฺญาย, กญฺญาหิ, กญฺญาภิ. กญฺญาย, กญฺญานํ. กญฺญาย, กญฺญายํ, กญฺญาสุ. โภติ กญฺเญ, โภติโย กญฺญา, กญฺญาโย. อยมมฺหากํ รุจิ. Kaññā, kaññā, kaññāyo. Kaññaṃ, kaññā, kaññāyo. Kaññāya, kaññāhi, kaññābhi. Kaññāya, kaññānaṃ. Kaññāya, kaññāhi, kaññābhi. Kaññāya, kaññānaṃ. Kaññāya, kaññāyaṃ, kaññāsu. Bhoti kaññe, bhotiyo kaññā, kaññāyo. 这是我们的主张。 เอตฺถ [Pg.261] ‘‘กญฺญา’’ติ เอกวจนพหุวจนวเสน วุตฺตํ, นิรุตฺติปิฏเก พหุวจนวเสน วุตฺโต นโย นตฺถิ. ตถา หิ ตตฺถ ‘‘สทฺธา ติฏฺฐติ, สทฺธาโย ติฏฺฐนฺติ. สทฺธํ ปสฺสติ, สทฺธาโย ปสฺสตี’’ติ เอตฺตกเมว วุตฺตํ, ‘‘สทฺธา’’ติ พหุวจนํ น อาคตํ. กิญฺจาปิ นาคตํ, ตถาปิ ‘‘พาหา ปคฺคยฺห ปกฺกนฺทุํ, สิวิกญฺญา สมาคตา. อเหตุ อปฺปจฺจยา ปุริสสฺส สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติปิ นิรุชฺฌนฺติปี’’ติอาทิปาฬิทสฺสนโต พาหากญฺญา สญฺญาสทฺทาทีนํ พหุวจนตา คเหตพฺพา. จูฬนิรุตฺติยํ ‘‘โภติ กญฺเญ, โภติ กญฺญา’’ติ ทฺเว เอกวจนานิ วตฺวา ‘‘โภติโย กญฺญาโย’’ติ เอกํ พหุวจนํ วุตฺตํ. นิรุตฺติปิฏเก ปน ‘‘โภติ สทฺธา’’ติ เอกวจนํ วตฺวา ‘‘โภติโย สทฺธาโย’’ติ เอกํ พหุวจนํ วุตฺตํ. มยํ ปเนตฺถ ‘‘เอหิ พาเล ขมาเปหิ, กุสราชํ มหพฺพลํ. ผุสฺสตี วรวณฺณาเภ. เอหิ โคเธ นิวตฺตสฺสู’’ติอาทิปาฬิทสฺสนโต ‘‘โภติ กญฺเญ, โภติโย กญฺญา, กญฺญาโย’’ติ เอวํปการานิเยว อาลปเนกวจนพหุวจนานิ อิจฺฉาม. เอตฺถ ‘‘โภติ กญฺเญ’’ติ อยํ นโย อมฺมาทีสุ มาตาทีสุ จ น ลพฺภติ. 此处，“kaññā”一词被说成是单数和复数形式，但在《语源论藏》(Niruttipiṭaka)中，没有述说其复数形式的规则。例如，该论藏只说了“信存在，诸信存在。见信，见诸信”，仅此而已，“saddhā”作为复数的形式并未出现。尽管未出现，但根据“举起双臂哭喊，尸毗(Sivi)国少女们聚集”、“无因无缘，人的想生起亦复息灭”等巴利圣典的例子，应接受bāhā(臂)、kaññā(少女)、saññā(想)等词的复数形式。在《小语源论》(Cūḷanirutti)中，说了“bhoti kaññe, bhoti kaññā”这两个单数呼格形式后，又说了一个复数呼格形式“bhotiyo kaññāyo”。但在《语源论藏》中，说了单数呼格“bhoti saddhā”后，又说了一个复数呼格“bhotiyo saddhāyo”。我们在此处，根据“来，愚人！向大力的拘萨王(Kusarāja)请求原谅”、“具殊胜容色之福沙蒂(Phussatī)！”、“来，巨蜥！回去吧”等巴利圣典的例子，主张采用“bhoti kaññe, bhotiyo kaññā, kaññāyo”这样的呼格单、复数形式。此处“bhoti kaññe”这一规则，在ammā(妈妈)、mātā(母亲)等词中并不适用。 ภาวิกา, ภาวิกา, ภาวิกาโย. ภาวิกํ, ภาวิกา, ภาวิกาโย. ภาวิกาย, ภาวิกาหิ, ภาวิกาภิ. ภาวิกาย, ภาวิกานํ. ภาวิกาย, ภาวิกาหิ, ภาวิกาภิ. ภาวิกาย, ภาวิกานํ. ภาวิกาย, ภาวิกายํ, ภาวิกาสุ. โภติ ภาวิเก, โภติโย ภาวิกา, ภาวิกาโย. Bhāvikā, bhāvikā, bhāvikāyo. Bhāvikaṃ, bhāvikā, bhāvikāyo. Bhāvikāya, bhāvikāhi, bhāvikābhi. Bhāvikāya, bhāvikānaṃ. Bhāvikāya, bhāvikāhi, bhāvikābhi. Bhāvikāya, bhāvikānaṃ. Bhāvikāya, bhāvikāyaṃ, bhāvikāsu. Bhoti bhāvike, bhotiyo bhāvikā, bhāvikāyo。 เอวํ เหฏฺฐุทฺทิฏฺฐานํ สพฺเพสํ ภูธาตุมยานํ ‘‘ภาวนา วิภาวนา’’อิจฺเจวมาทีนํอาการนฺตปทานํ อญฺเญสญฺจาการนฺตปทานํ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. เอตฺถญฺญานิ อาการนฺตปทานิ นาม สทฺธาทีนิ. 如是，所有如下所述、源于bhū词根、以ā结尾的词，如“bhāvanā”(修习)、“vibhāvanā”(阐明)等，以及其他以ā结尾的词，都应依此进行名词变格。此处其他以ā结尾的词，即saddhā(信)等。 สทฺธา [Pg.262] เมธา ปญฺญา วิชฺชา, จินฺตา มนฺตา ตณฺหา’ภิชฺฌา; อิจฺฉา ปุจฺฉา ชายา มายา, เมตฺตา มตฺตา สิกฺขา สงฺขา. Saddhā(信), medhā(智慧), paññā(慧), vijjā(明), cintā(思), mantā(谋), taṇhā(渴爱), abhijjhā(贪欲); Icchā(欲), pucchā(问), jāyā(妻), māyā(幻), mettā(慈), mattā(量), sikkhā(学), saṅkhā(数)。 ชงฺฆา พาหา คีวา ชิวฺหา, วาจา ฉายา คงฺคา นาวา; นิทฺทา กนฺตา สาลา มาลา, เวลา วีณา ภิกฺขา ลาขา. Jaṅghā(胫), bāhā(臂), gīvā(颈), jivhā(舌), vācā(语), chāyā(影), gaṅgā(恒河), nāvā(舟); Niddā(眠), kantā(爱人), sālā(堂), mālā(鬘), velā(时), vīṇā(琴), bhikkhā(乞食), lākhā(紫胶)。 คาถา เสนา เลขา’เปกฺขา, อาสา ปูชา เอสา กงฺขา; อญฺญา มุทฺทา ขิฑฺฑา ภสฺสา, ภาสา กีฬา สตฺตา เจตา. Gāthā(偈), senā(军), lekhā(书), apekkhā(期望), āsā(希望), pūjā(供养), esā(此), kaṅkhā(疑); Aññā(了知), muddā(印), khiḍḍā(戏), bhassā(闲谈), bhāsā(语言), kīḷā(游戏), sattā(执着), cetā(意)。 ปิปาสา เวทนา สญฺญา, เจตนา ตสิณา ปชา; เทวตา วฏฺฏกา โคธา, พลากา วสุธา สภา. Pipāsā(渴), vedanā(受), saññā(想), cetanā(思), tasiṇā(爱), pajā(众生); Devatā(天神), vaṭṭakā(鹌鹑), godhā(巨蜥), balākā(鹭), vasudhā(地), sabhā(集会)。 อุกฺกา เสผาลิกา สิกฺกา, สลากา วาลิกา สิขา; การณา วิสิขา สาขา, วจา วญฺฌา ชฏา ฆฏา. Ukkā(火炬), sephālikā(素馨花), sikkā(挂网), salākā(筹), vālikā(沙), sikhā(顶髻); Kāraṇā(因由), visikhā(街道), sākhā(枝), vacā(菖蒲), vañjhā(不育女), jaṭā(结发), ghaṭā(群)。 ปีฬา โสณฺฑา วิตณฺฑา จ, กรุณา วนิตา ลตา; กถา นินฺทา สุธา ราธา, วาสนา สึสปา ปปา. Pīḷā(压迫), soṇḍā(酒肆), vitaṇḍā(诡辩), karuṇā(悲), vanitā(妇女), latā(藤); Kathā(言论), nindā(谴责), sudhā(甘露), rādhā(成就), vāsanā(习气), siṃsapā(申恕波树), papā(饮水处)。 ปภา สีมา ขมา เอชา,ขตฺติยา สกฺขรา สุรา; โทลา ตุลา สิลา ลีลา,ลาเล’ฬา เมขลา กลา. Pabhā(光), sīmā(界), khamā(忍), ejā(动摇), khattiyā(刹帝利女), sakkharā(砂砾), surā(酒); Dolā(轿), tulā(秤), silā(石), līlā(姿态), lālā(唾液), eḷā(小豆蔻), mekhalā(腰带), kalā(技艺)。 วฬวา สุณิสา มูสา, มญฺชูสา สุลสา ทิสา; นาสา ชุณฺหา คุหา อีหา, ลสิกา ปริสา นิสา; มาติกิจฺจาทโย เจว, ภาวิกาปทสาทิสา. Vaḷavā(母马), suṇisā(儿媳), mūsā(鼠), mañjūsā(箧), sulasā(苏拉莎), disā(方); Nāsā(鼻), juṇhā(月光), guhā(窟), īhā(努力), lasikā(滑液), parisā(会众), nisā(夜); Mātikā(母表)、kiccā(事务)等词，也与bhāvikā(有为)一词相似。 อมฺมนฺนมฺพา จ ตาตา จ, กิญฺจิเทว สมา สิยุํ; มาตา ธีตา ปนตฺตาที, ปุถเคว อิโต สิยุํ. Ammā(妈妈)、ambā(母亲)、tātā(妈妈)等词，与此(指kaññā的变格法)有些相似；而mātā(母亲)、dhītā(女儿)、panattā(曾孙女)等词，则与此不同。 ปริสาสทฺทสฺส ปน สตฺตมีฐาเน ‘‘ปริสาย, ปริสายํ, ปริสติ, ปริสาสู’’ติ โยเชตพฺพํ ‘‘เอกมิทํ โภ โคตม สมยํ โตเทยฺยสฺส พฺราหฺมณสฺส ปริสติ ปรูปารมฺภํ วตฺเตนฺตี’’ติ ปาฬิทสฺสนโต. อมฺมาทีนํ ปน ‘‘อมฺมา, อมฺมา, อมฺมาโย’’ติอาทินา [Pg.263] กญฺญานเยน วตฺวา อวสาเน ‘‘โภติ อมฺม, โภติ อมฺมา, โภติโย อมฺมา, อมฺมาโย’’ติอาทินา โยเชตพฺพํ. 至于parisā(会众)一词，其方位格应配合为“parisāya, parisāyaṃ, parisati, parisāsu”，这是根据巴利圣典中的例子：“尊者乔达摩(Gotama)，一时，在多迭亚(Todeyya)婆罗门的会众中，他们正进行着对他人的非难。”至于ammā(妈妈)等词，则应先依kaññā(少女)的变格法说“ammā, ammā, ammāyo”等，最后(呼格)应配合为“bhoti amma, bhoti ammā, bhotiyo ammā, ammāyo”等。 มาตา, มาตา, มาตโร. มาตรํ, มาตโร. มาตรา, มาตุยา, มตฺยา, มาตูหิ, มาตูภิ. มาตุ, มาตุยา, มตฺยา, มาตรานํ, มาตานํ, มาตูนํ. มาตรา, มาตุยา, มตฺยา, มาตูหิ, มาตูภิ. มาตุ, มาตุยา, มตฺยา, มาตรานํ, มาตานํ, มาตูนํ. มาตริ, มาตุยา, มตฺยา, มาตุยํ, มตฺยํ, มาตูสุ. โภติ มาตา, โภติโย มาตา, มาตโร. Mātā, mātā, mātaro. Mātaraṃ, mātaro. Mātarā, mātuyā, matyā, mātūhi, mātūbhi. Mātu, mātuyā, matyā, mātarānaṃ, mātānaṃ, mātūnaṃ. Mātarā, mātuyā, matyā, mātūhi, mātūbhi. Mātu, mātuyā, matyā, mātarānaṃ, mātānaṃ, mātūnaṃ. Mātari, mātuyā, matyā, mātuyaṃ, matyaṃ, mātūsu. Bhoti mātā, bhotiyo mātā, mātaro. เอตฺถ ปน ยสฺมา ปาฬิยํ อิตฺถิลิงฺคานํ สการนฺตานิ รูปานิ เอหิ เอภิ เอสุการนฺตาทีนิ จ เอนนฺตาทีนิ จ น ทิสฺสนฺติ, ตสฺมา เกหิจิ วุตฺตานิปิ ‘‘มาตุสฺส มาตเรหี’’ติอาทีนิ น วุตฺตานิ, เอส นโย อิตเรสุปิ. ‘‘ยํกิญฺจิตฺถิกตํ ปุญฺญํ, มยฺหญฺจ มาตุยา จ เต. อนุญฺญาโต อหํ มตฺยา’’ติ ปาฬิทสฺสนโต ปน กรณสมฺปทานนิสฺสกฺกสามิภุมฺมวจนฏฺฐาเน ‘‘มาตุยา, มตฺยา’’ติ จ วุตฺตํ อิตฺถิลิงฺคฏฺฐาเน สมานคติกตฺตา เตสํ วจนานํ. ตถา หิ อุมฺมาทนฺติชาตเก ‘‘มตฺยา’’ติ ปทํ ปญฺจมีตติเยกวจนวเสน อาคตํ, ยถา ปน ‘‘ขตฺติยา’’ติ ปทํ มชฺฌสรโลปวเสน ‘‘ขตฺยา’’ติ ภวติ, ตถา ‘‘มาตุยา มาตุย’’นฺติ จ ปทํ ‘‘มตฺยา, มตฺย’’นฺติ ภวติ, อยํ นโย ธีตุสทฺทาทีสุ น ลพฺภติ. 然而，在此，由于在巴利圣典中，阴性名词不见有以-ssa、-ehi、-ebhi、-esu以及-ena等结尾的格位形式，因此，即使有人说过“mātussa”、“māterehi”等形式，我们也不予采纳，此规则亦通于其他词。但根据“女人所作任何福，回向我与汝之母”、“我已为母所允许”等巴利圣典的例子，在工具格、与格、离格、属格、方位格的意义上，则说有“mātuyā”、“matyā”等形式，因这些词形在阴性词的语境中有共通的用法。例如，在《优摩檀蒂本生》(Ummādantijātaka)中，“matyā”一词作为离格(第五格)或工具格(第三格)的单数形式出现。又如“khattiyā”一词，因中间元音脱落而变成“khatyā”，同样地，“mātuyā”、“mātuya”也变成“matyā”、“matya”。此规则不适用于dhītu(女儿)等词。 ธีตา, ธีตา, ธีตโร. ธีตํ, ธีตรํ, ธีตโร. ธีตุยา, ธีตูหิ, ธีตูภิ. ธีตุ, ธีตุยา, ธีตรานํ, ธีตานํ, ธีตูนํ. ธีตรา, ธีตุยา, ธีตูหิ, ธีตูภิ. ธีตุ, ธีตุยา, ธีตรานํ, ธีตานํ, ธีตูนํ. ธีตริ, ธีตุยา, ธีตุยํ, ธีตูสุ. โภติ ธีตุ, โภติ ธีตา, โภติโย ธีตา, ธีตโร. เอตฺถ ปน. Dhītā, dhītā, dhītaro. Dhītaṃ, dhītaraṃ, dhītaro. Dhītuyā, dhītūhi, dhītūbhi. Dhītu, dhītuyā, dhītarānaṃ, dhītānaṃ, dhītūnaṃ. Dhītarā, dhītuyā, dhītūhi, dhītūbhi. Dhītu, dhītuyā, dhītarānaṃ, dhītānaṃ, dhītūnaṃ. Dhītari, dhītuyā, dhītuyaṃ, dhītūsu. Bhoti dhītu, bhoti dhītā, bhotiyo dhītā, dhītaro. 然而在此。 ‘‘ชาลึ [Pg.264] กณฺหาชินํ ธีตํ, มทฺทิเทวึ ปติพฺพตํ; จชมาโน น จินฺเตสึ, โพธิยาเยว การณา’’ติ “舍弃阇利(Jāli)与女儿黑羚(Kaṇhājina)，以及贞洁的玛蒂(Maddī)王后；我毫不顾虑地舍弃，唯是为了菩提(Bodhi)之故。” ปาฬิยํ ‘‘ธีต’’นฺติ ทสฺสนโต อุปโยควจนฏฺฐาเน ‘‘ธีต’’นฺติ วุตฺตํ, ตสฺมา อิทํ สารโต คเหตพฺพํ, ตถา ปาฬิยํ ‘‘อสฺสมณี โหติ อสกฺยธีตรา’’ติ สมาสปทสฺส ทสฺสนโต ตติเยกวจนนฺตปทสทิสํ ‘‘เสฏฺฐิธีตรา’’ติอาทิกํ ปฐเมกวจนนฺตมฺปิ สมาสปทํ คเหตพฺพเมว, นิรุตฺติปิฏเก ปน ‘‘มาตา ธีตา’’ติ ปททฺวยํ สทฺธานเย ปกฺขิตฺต, ตมมฺเหหิ ‘‘สทฺธายา’’ติ ปทสฺส วิย ‘‘มาตายา’’ติอาทีนํ ปาฬิอาทีสุ พฺยาเส อทสฺสนโต วิสุํ คหิตํ สมาเสเยว หิ อีทิสึ สทฺทคตึ ปสฺสาม ‘‘ราชมาตาย ราชธีตาย เสฏฺฐิธีตายา’’ติ. เอวํ กญฺญานโยปิ เอกเทเสน ลพฺภติ, ตถา ‘‘อจฺฉริยํ นนฺทมาเต, อพฺภุตํ นนฺทมาเต’’ติ ปาฬิยํ ‘‘นนฺทมาเต’’ติ ทสฺสนโต ‘‘โภติ ราชมาเต, โภติ ราชธีเต’’ติ เอวมาทินโยปิ ลพฺภติ, ตตฺร นนฺทมาเตติ นนฺทสฺส มาตา นนฺทมาตา, โภติ นนฺทมาเต, เอวํ สมาเสเยว อีทิสี สทฺทคติ โหติ, ตสฺมา สมาสปทตฺเต ‘‘มาตุ ธีตุ ทุหิตุ’’อิจฺเจเตสํ ปกติรูปานํ ทฺเว โกฏฺฐาสา คเหตพฺพา ปฐมํ ทสฺสิตรูปโกฏฺฐาโส จ กญฺญานโย รูปโกฏฺฐาโส จาติ. นตฺตาทีนิ ปทานิ น เกวลํ ปุลฺลิงฺคานิเยว โหนฺติ, อถ โข อิตฺถิลิงฺคานิปิ. ตถา หิ ‘‘วิสาขาย นตฺตา กาลงฺกตา โหติ. จตสฺโส มูสิกา คาธํ กตฺตา, โน วสิตา’’ติอาทีนิ ปโยคานิ สาสเน ทิสฺสนฺติ. 在巴利圣典中，于“dhītaṃ”之处，是在宾格(upayogavacana)的意义上说为“dhītaṃ”，因此应取其核心义。同样，在巴利圣典中，对于“assamaṇī hoti asakyadhītarā”（非沙门女，非释迦族女）这样的复合词，尽管其形式类似工具格单数，但应理解为与“seṭṭhidhītarā”（长者女）等词一样，是主格单数的复合词。但在《语源论藏》(Niruttipiṭaka)中，“mātā”（母）、“dhītā”（女）二词被归入‘信’(saddhā)的变格法中。我们则将它们分开处理，因为在巴利圣典等文献中，未见“mātāyā”等形式的独立用法，只有在复合词中才见到此类词形，如“rājamātāya”（对王母）、“rājadhītāya”（对王女）、“seṭṭhidhītāyā”（对长者女）。同样，少女(kaññā)的变格法也可部分适用。例如，巴利圣典中“acchariyaṃ nandamāte, abbhutaṃ nandamāte”（奇哉，难陀(Nanda)之母！未曾有，难陀之母！）里的“nandamāte”，与“bhoti rājamāte”（尊贵的王母）、“bhoti rājadhīte”（尊贵的王女）等用法相似。其中“nandamātā”即“nandassa mātā”（难陀的母亲），其呼格为“bhoti nandamāte”。此类词形只在复合词中出现。因此，当作为复合词时，对于“mātu”、“dhītu”、“duhitu”这些词根，应分两类来理解：第一类是前面所示的变格形式，第二类是少女(kaññā)式的变格形式。孙女(nattā)等词不仅是阳性，也有阴性。例如，在教典中可见到“毘舍佉(Visākhā)的孙女去世了”以及“Catasso mūsikā gādhaṃ kattā, no vasitā”（四只母鼠造了洞，却不住在里面）等用法。 นตฺตา, นตฺตา, นตฺตาโร. นตฺตํ, นตฺตารํ, นตฺตาโร. นตฺตารา, นตฺตุยา, นตฺตูหิ, นตฺตูภิ. นตฺตุ, นตฺตุยา, นตฺตารานํ [Pg.265] นตฺตานํ, นตฺตูนํ. นตฺตารา, นตฺตุยา, นตฺตูหิ, นตฺตูภิ. นตฺตุ, นตฺตุยา, นตฺตารานํ, นตฺตานํ, นตฺตูนํ. นตฺตริ, นตฺตุยา, นตฺตุยํ, นตฺตูสุ. โภติ นตฺต, โภติ นตฺตา, โภติโย นตฺตา, นตฺตาโร. Nattā, nattā, nattāro. Nattaṃ, nattāraṃ, nattāro. Nattārā, nattuyā, nattūhi, nattūbhi. Nattu, nattuyā, nattārānaṃ nattānaṃ, nattūnaṃ. Nattārā, nattuyā, nattūhi, nattūbhi. Nattu, nattuyā, nattārānaṃ, nattānaṃ, nattūnaṃ. Nattari, nattuyā, nattuyaṃ, nattūsu. Bhoti natta, bhoti nattā, bhotiyo nattā, nattāro. เอวํ ‘‘กตฺตา วสิตา ภาสิตา’’ อิจฺจาทีสุปิ สมาสปทตฺเต ปน ‘‘ราชมาตาย นนฺทมาเต’’ติอาทีนิ วิย ‘‘ราชนตฺตาย, ราชนตฺเต’’ติอาทีนิ รูปานิ ภวนฺติ. 同样地，对于“造者(kattā)”、“住者(vasitā)”、“说者(bhāsitā)”等词，当它们作为复合词时，也会出现像“王母(rājamātāya)”、“难陀之母(nandamāte)”等词那样的形式，如“王孙女(rājanattāya)”、“王孙女(rājanatte)”等。 สวินิจฺฉโยยํ อาการนฺตุการนฺติตฺถิลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此即对以-ā与-u结尾的阴性词自然形态(pakatirūpa)的名词变格表(nāmikapadamālā)之判定分类。 อาการนฺตุการนฺตตาปกติกํ 以-ā与-u结尾的自然形态。 อาการนฺติตฺถิลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以-ā结尾的阴性词终。 อิทานิ ภูมิปทาทีนํ นามิกปทมาลํ วกฺขาม ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา – 现在，以古师(pubbācariya)之见为前导，我等将解说“地(bhūmi)”等词的名词变格表(nāmikapadamālā)—— รตฺติ, รตฺตี, รตฺติโย. รตฺตึ, รตฺตี, รตฺติโย. รตฺติยา, รตฺตีหิ, รตฺตีภิ. รตฺติยา, รตฺตีนํ. รตฺติยา, รตฺตีหิ, รตฺตีภิ. รตฺติยา, รตฺตีนํ. รตฺติยา, รตฺติยํ, รตฺตีสุ. โภติ รตฺติ, โภติโย รตฺติโย. ยมกมหาเถรมตํ. Ratti, rattī, rattiyo. Rattiṃ, rattī, rattiyo. Rattiyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, rattīnaṃ. Rattiyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, rattīnaṃ. Rattiyā, rattiyaṃ, rattīsu. Bhoti ratti, bhotiyo rattiyo. 此为耶摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见。 ‘‘ภูมิ, ภูมี, ภูมิโย. ภูมึ, ภูมี, ภูมิโย’’ติ สพฺพํ เนยฺยํ. เอวํ ‘‘ภูติ สตฺติ ปตฺติ วุตฺติ มุตฺติ กิตฺติ ขนฺติ ติตฺติ สิทฺธิ อิทฺธิ วุทฺธิ สุทฺธิ พุทฺธิ โพธิ ปีติ นนฺทิ มติ อสนิ วสนิ สติ คติ วุฑฺฒิ ยุวติ องฺคุลิ โพนฺทิ ทิฏฺฐิ ตุฏฺฐิ นาภิ’’ อิจฺจาทีนมฺปิ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. อปิจ ‘‘รตฺโย อโมฆา คจฺฉนฺติ. ทิวา จ รตฺโต จ หรนฺติ เย พลึ. น ภูมฺยา จตุรงฺคุโล. เสติ ภูมฺยา อนุตฺถุนํ. ภูมฺยา โส ปติตํ ปาสํ. คีวาย ปฏิมุญฺจติ. อิมา จ นภฺโย สตราชิจิตฺติตา. สเตรตา วิชฺชุริวปฺปภาสเร’’ติ เอวมาทีนํ [Pg.266] ปโยคานํ ทสฺสนโต รตฺติ ภูมิ นาภิสทฺทาทีนํ อยมฺปิ นามิกปทมาลาวิเสโส เวทิตพฺโพ. กถํ? “地(bhūmi)，地(bhūmī)，诸地(bhūmiyo)。地(bhūmiṃ)，地(bhūmī)，诸地(bhūmiyo)”等，应全部如是推知。如是，“有(bhūti)、力(satti)、得(patti)、行(vutti)、解脱(mutti)、誉(kitti)、忍(khanti)、满足(titti)、成就(siddhi)、神通(iddhi)、增长(vuddhi)、清净(suddhi)、觉(buddhi)、菩提(bodhi)、喜(pīti)、欢喜(nandi)、意(mati)、雷电(asani)、住(vasani)、念(sati)、趣(gati)、增长(vuḍḍhi)、少女(yuvati)、指(aṅguli)、身(bondi)、见(diṭṭhi)、满足(tuṭṭhi)、脐(nābhi)”等词的名词变格表亦应如是组合。再者，由“诸夜不空过”、“日与夜献供”、“于地不四指”、“卧于地而不呻吟”、“彼于地拾起落网，系于颈上”、“此等百辐轮毂，绚丽多彩，如电闪耀”等用例可见，“夜(ratti)”、“地(bhūmi)”、“脐(nābhi)”等词亦有此特殊名词变格表，当知。云何？ รตฺติ, รตฺตี, รตฺติโย, รตฺโย. รตฺตึ, รตฺตี, รตฺติโย, รตฺโย. รตฺติยา, รตฺยา, รตฺตีหิ, รตฺตีภิ. รตฺติยา, รตฺยา, รตฺตีนํ. รตฺติยา, รตฺยา, รตฺตีหิ, รตฺตีภิ. รตฺติยา, รตฺยา, รตฺตีนํ. รตฺติยา, รตฺยา, รตฺติยํ รตฺยํ, รตฺโต, รตฺตีสุ. โภติ รตฺติ, โภติโย รตฺตี, รตฺติโย, รตฺโย. Ratti, rattī, rattiyo, ratyo. Rattiṃ, rattī, rattiyo, ratyo. Rattiyā, ratyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, ratyā, rattīnaṃ. Rattiyā, ratyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, ratyā, rattīnaṃ. Rattiyā, ratyā, rattiyaṃ, ratyaṃ, ratto, rattīsu. Bhoti ratti, bhotiyo rattī, rattiyo, ratyo. เอตฺถ ‘‘รตฺโต’’ติ รูปนยํ วชฺเชตฺวา ‘‘ภูมิ, ภูมี, ภูมิโย, ภูมฺโย’’ติ สพฺพํ เนยฺยํ. 于此，除去“ratto”这一形式的规则，“地(bhūmi)、地(bhūmī)、诸地(bhūmiyo)、诸地(bhūmyo)”等全部形式皆应如是推知。 นาภิ, นาภี, นาภิโย, นภฺโย. นาภึ, นาภี, นาภิโย, นภฺโย. นาภิยา, นภฺยา, นาภีหิ, นาภีภิ. นาภิยา, นภฺยา, นาภีนํ. นาภิยา, นภฺยา, นาภีหิ, นาภีภิ. นาภิยา, นภฺยา, นาภีนํ. นาภิยา, นภฺยา, นาภิยํ, นภฺยํ, นาภีสุ. โภติ นาภิ, โภติโย นาภี, นาภิโย, นภฺโย. Nābhi, nābhī, nābhiyo, nabhyo. Nābhiṃ, nābhī, nābhiyo, nabhyo. Nābhiyā, nabhyā, nābhīhi, nābhībhi. Nābhiyā, nabhyā, nābhīnaṃ. Nābhiyā, nabhyā, nābhīhi, nābhībhi. Nābhiyā, nabhyā, nābhīnaṃ. Nābhiyā, nabhyā, nābhiyaṃ, nabhyaṃ, nābhīsu. Bhoti nābhi, bhotiyo nābhī, nābhiyo, nabhyo. โพธิ, โพธี, โพธิโย, โพชฺโฌ. โพธึ, โพธิยํ, โพชฺฌํ, โพธี, โพธิโย, โพชฺโฌ. โพธิยา, โพชฺฌา, โพธีหิ, โพธีภิ. โพธิยา, โพชฺฌา, โพธีนํ. โพธิยา, โพชฺฌา, โพธีหิ, โพธีภิ. โพธิยา, โพชฺฌา, โพธีนํ. โพธิยา, โพชฺฌา, โพธิยํ, โพชฺฌํ, โพธีสุ. โภติ โพธิ, โภติโย โพธี, โพธิโย, โพชฺโฌ. Bodhi, bodhī, bodhiyo, bojjho. Bodhiṃ, bodhiyaṃ, bojjhaṃ, bodhī, bodhiyo, bojjho. Bodhiyā, bojjhā, bodhīhi, bodhībhi. Bodhiyā, bojjhā, bodhīnaṃ. Bodhiyā, bojjhā, bodhīhi, bodhībhi. Bodhiyā, bojjhā, bodhīnaṃ. Bodhiyā, bojjhā, bodhiyaṃ, bojjhaṃ, bodhīsu. Bhoti bodhi, bhotiyo bodhī, bodhiyo, bojjho. เอตฺถ ปน ‘‘พุชฺฌสฺสุ ชิน โพธิยํ. อญฺญตฺร โพชฺฌา ตปสา’’ติ วิจิตฺรปาฬินยทสฺสนโต วิจิตฺรนยา นามิกปทมาลา วุตฺตา. สพฺโพปิ จายํ นโย อญฺญตฺถาปิ ยถารหํ โยเชตพฺโพ. 于此，从“胜者(jina)，请于菩提(bodhi)中觉悟”、“除觉悟外，以苦行(tapas)”等各种巴利文例(pāḷinaya)中，宣说了多样的名词范例(nāmikapadamālā)。并且，所有这些规则也应在其他地方酌情应用。 สวินิจฺฉโยยํ อิการนฺติตฺถิลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此为带有判定的、以-i结尾阴性词(itthiliṅga)自然形态的名词范例分类。 อิการนฺตตาปกติกํ อิการนฺติตฺถิลิงฺคํ 以-i结尾为自然形态的、以-i结尾的阴性词。 นิฏฺฐิตํ. 终。 อิทานิ [Pg.267] ภูรีสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลํ วกฺขาม ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา – 现在，以古师(pubbācariya)之见为前导，我等将解说“bhūrī”(大地)等词的名词范例—— อิตฺถี, อิตฺถี, อิตฺถิโย. อิตฺถึ, อิตฺถี, อิตฺถิโย. อิตฺถิยา, อิตฺถีหิ, อิตฺถีภิ. อิตฺถิยา, อิตฺถีนํ. อิตฺถิยา, อิตฺถีหิ, อิตฺถีภิ. อิตฺถิยา, อิตฺถีนํ. อิตฺถิยา, อิตฺถิยํ, อิตฺถีสุ. โภติ อิตฺถิ, โภติโย อิตฺถิโย. ยมกมหาเถรมตํ. itthī, itthī, itthiyo。itthiṃ, itthī, itthiyo。itthiyā, itthīhi, itthībhi。itthiyā, itthīnaṃ。itthiyā, itthīhi, itthībhi。itthiyā, itthīnaṃ。itthiyā, itthiyaṃ, itthīsu。bhoti itthi, bhotiyo itthiyo。此为耶摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见。 ‘‘ภูรี, ภูรี, ภูริโย. ภูรึ, ภูรี, ภูริ โย’’ติ อิตฺถิยา สมํ. เอวํ ภูตี โภตี วิภาวินี อิจฺจาทีนํ ภูธาตุมยานํ อญฺเญสญฺจ อีการนฺตสทฺทานํ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. เอตฺถญฺเญ อีการนฺตสทฺทา นาม – “bhūrī, bhūrī, bhūriyo。bhūriṃ, bhūrī, bhūriyo”与“女人”(itthī)一词相同。如是，“繁荣”(bhūtī)、“尊女”(bhotī)、“聪慧女”(vibhāvinī)等由bhū词根构成的词，以及其他以-ī结尾的词，亦应如是组合其名词范例。于此，其他以-ī结尾的词为： ‘‘มาตุลานี จ ภคินี, ภิกฺขุนี สามุคี อชี; วาปี โปกฺขรณี เทวี, นาคี ยกฺขินี ราชินี. 舅母(mātulānī)与姊妹(bhaginī)，比丘尼、合欢(sāmugī)、母山羊(ajī)；水池(vāpī)、莲池(pokkharaṇī)与天女(devī)，龙女(nāgī)、夜叉女(yakkhinī)、王后(rājinī)。 ทาสี จ พฺราหฺมณี มุฏฺฐ-สฺสตินี สีฆยายินี; สากิยานี’’ติ จาทีนิ, ปโยคานิ ภวนฺติ หิ. 婢女(dāsī)、婆罗门女(brāhmaṇī)、失念女(muṭṭhassatinī)、疾行女(sīghayāyinī)，以及释迦女(Sākiyānī)等，皆是此类用例。 ตตฺร ‘‘โปกฺขรณี ทาสี, พฺราหฺมณิ’’จฺจาทินํ คติ; อญฺญถาปิ สิยา คาถา-จุณฺณิเยสุ ยถารหํ. 于彼，“莲池”、“婢女”、“婆罗门女”等词的格位变化(gati)，在偈颂(gāthā)与散文(cuṇṇiya)中亦可酌情变通。 ‘‘กุสาวตี’’ติอาทีนํ, คาถาสฺเวว วิเสสโต; รูปานิ อญฺญถา โหนฺติ, เอกวจนโต วเท. “拘舍婆提”(Kusāvatī)等词，尤其在偈颂中，其形式亦有不同，我兹依单数(ekavacana)宣说。 ‘‘กาสี อวนฺตี’’อิจฺจาที, พหุวจนโต วเท; ‘‘จนฺทวตี’’ติอาทีนิ, ปโยคสฺสานุรูปโต. “迦尸”(Kāsī)、“阿槃提”(Avanti)等词，我兹依复数(bahuvacana)宣说；“旃陀伐底”(Candavatī)等词，则依其用法。 ตถา หิ ‘‘โปกฺขรญฺโญ สุมาปิตา. ตา จ สตฺตสตา ภริยา, ทาสฺโย สตฺตสตานิ จ. ทารเก จ อหํ เนสฺสํ[Pg.268], พฺราหฺมณฺยา ปริจารเก. นชฺโช สนฺทนฺติ. นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร. ลกฺขฺยา ภว นิเวสนํ. 诚然，如“诸莲池(pokkharaṇī)善造。彼七百妻，及七百婢(dāsī)。我将携诸子，及婆罗门女的侍者(paricāraka)。诸河流淌。于尼连禅河(Nerañjarā)岸。愿你成为吉祥女神(Lakkhī)的住所。” พาราณสฺยํ มหาราช, กากราชา นิวาสโก; อสีติยา สหสฺเสหิ, สุปตฺโต ปริวาริโต. 大王，于波罗奈(Bārāṇasī)，有鸦王居住，为八万善翼(supatta)之众所围绕。 ราชา ยถา เวสฺสวโณ นฬิญฺญ’’นฺติ “王如毗沙门(Vessavaṇa)之于莲池(naḷinī)。” เอวมาทีนํ ปาฬีนํ ทสฺสนโต โปกฺขรณี อิจฺจาทีนํ นามิกปทมาลาโย สวิเสสา โยเชตพฺพา. กถํ? ‘โปกฺขรณี, โปกฺขรณี, โปกฺขรณิโย, โปกฺขรญฺโญ. โปกฺขรณิ’’นฺติอาทินา วตฺวา กรณสมฺปทานนิสฺสกฺกสามิวจนฏฺฐาเน ‘‘โปกฺขรณิยา, โปกฺขรญฺญา’’ติ เอกวจนานิ วตฺตพฺพานิ. ภุมฺมวจนฏฺฐาเน ปน ‘‘โปกฺขรณิยา, โปกฺขรญฺญา, โปกฺขรณิยํ, โปกฺขรญฺญ’’นฺติ จ เอกวจนานิ วตฺตพฺพานิ. สพฺพตฺถ จ ปทานิ ปริปุณฺณานิ กาตพฺพานิ. ตถา ‘‘ทาสี, ทาสี, ทาสิโย, ทาสฺโย. ทาสึ, ทาสิยํ, ทาสี, ทาสิโย, ทาสฺโย’’ติ วตฺวา กรณวจนฏฺฐานาทีสุ ‘‘ทาสิยา, ทาสฺยา’’ติ เอกวจนานิ วตฺตพฺพานิ. ภุมฺมวจนฏฺฐาเน ปน ‘‘ทาสิยา, ทาสฺยา, ทาสิยํ, ทาสฺย’’นฺติ จ เอกวจนานิ วตฺตพฺพานิ. สพฺพตฺถ ปทานิ ปริปุณฺณานิ กาตพฺพานิ. เอตฺถ ปน ‘‘ยฏฺฐิยา ปฏิโกเฏติ, ฆเร ชาตํว ทาสิยํ. ผุสิสฺสามิ วิมุตฺติย’’นฺติ ปโยคานํ ทสฺสนโต อํวจนสฺส ยมาเทสวเสน ‘‘ทาสิย’’นฺติ วุตฺตํ. เตสุ จ ‘‘ฆเร ชาตํว ทาสิย’’นฺติ เอตฺถ อํวจนสฺส ยมาเทสโต อญฺโญปิ สทฺทนโย ลพฺภติ. กถํ? ยถา ทหรี เอว ‘‘ทหริยา’’ติ วุจฺจติ, เอวํ ทาสี เอว ‘‘ทาสิยา’’ติ. 由如是等巴利圣典可见，“莲池”(pokkharaṇī)等词的名词范例应特别组合。云何？“pokkharaṇī, pokkharaṇī, pokkharaṇiyo, pokkharañño。pokkharaṇiṃ”等说完后，于具格(karaṇa)、与格(sampadāna)、离格(nissakka)、属格(sāmi)处，当说单数“pokkharaṇiyā, pokkharaññā”。于处格(bhumma)处，则当说单数“pokkharaṇiyā, pokkharaññā, pokkharaṇiyaṃ, pokkharaññaṃ”。于一切处，词形皆应完备。同样，“dāsī, dāsī, dāsiyo, dāsyo。dāsiṃ, dāsiyaṃ, dāsī, dāsiyo, dāsyo”等说完后，于具格等处，当说单数“dāsiyā, dāsyā”。于处格处，则当说单数“dāsiyā, dāsyā, dāsiyaṃ, dāsyaṃ”。于一切处，词形皆应完备。于此，从“以杖击，如家中生之婢”、“我将触证解脱(vimutti)”等用例可见，因宾格(upayoga)的aṃ接尾辞被替换为ya，故说为“dāsiyaṃ”。其中，于“如家中生之婢”一句，除了aṃ接尾辞被替换为ya外，尚得另一语法规则。云何？如“daharī”(少女)亦称“dahariyā”，如是“dāsī”(婢女)亦称“dāsiyā”。 เอตฺถ ปน ‘‘ปสฺสามิ โวหํ ทหรึ, กุมารึ จารุทสฺสน’’นฺติ จ ‘‘เย ตํ ชิณฺณสฺส ปาทํสุ, เอวํ ทหริยํ สติ’’นฺติ จ ปาฬิ นิทสฺสนํ[Pg.269], อุปโยควจนิจฺฉาย ‘‘ทาสิย’’นฺติ วุตฺตํ, อิมสฺมึ ปนาธิปฺปาเย ‘‘ทาสิยา, ทาสิยา, ทาสิยาโย. ทาสิยํ, ทาสิยา, ทาสิยาโย. ทาสิยายา’’ติ กญฺญานเยเนว นามิกปทมาลา ภวติ ‘‘กุมาริยา’’ติ สทฺทสฺเสว. ตถา หิ ‘‘กุมาริเย อุปเสนิเย’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ. ตถา ‘‘ปุปฺผวติยา, ปุปฺผวติยํ, ปุปฺผวติยาย, ปุปฺผวติยายํ, โภติ ปุปฺผวติเย’’ติ กญฺญานยนิสฺสิเตน เอกวจนนเยน นามิกปทมาลา ภวติ. 于此，以“我见少女(dahari)青春，童女(kumārī)容颜美”及“彼等为老者洗足，亦如是待少女(dahariyā)”等巴利圣典为示范，为示宾格(upayoga)之义而说“dāsiyaṃ”。于此义中，“dāsiyā, dāsiyā, dāsiyāyo。dāsiyaṃ, dāsiyā, dāsiyāyo。dāsiyāyā”等名词范例，如同“kumāriyā”一词，遵循“少女”(kaññā)的规则。诚然，可见巴利圣典“童女优波先尼(Upaseniyā)”。同样，“pupphavatiyā, pupphavatiyaṃ, pupphavatiyāya, pupphavatiyāyaṃ, bhoti pupphavatiye”等名词范例，亦依循基于“少女”(kaññā)规则的单数规则而成立。 เอตฺถ ปน ‘‘อตีเต อยํ พาราณสี ปุปฺผวติยา นาม อโหสิ. ราชาสิ ลุทฺทกมฺโม, เอกราชา ปุปฺผวติยายํ. อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายา’’ติ ปาฬิ จ อฏฺฐกถาปาโฐ จ นิทสฺสนํ. อปโร นโย – ‘‘ทาสิยา ทหริยา กุมาริยา’’ติอาทีสุ กการสฺส ยการาเทโสปิ ทฏฺฐพฺโพ. พฺราหฺมณีสทฺทสฺส ตุ ‘‘พฺราหฺมณี, พฺราหฺมณี, พฺราหฺมณิโย, พฺราหฺมณฺโย. พฺราหฺมณิ’’นฺติอาทีนิ วตฺวา กรณวจนฏฺฐานาทีสุ ‘‘พฺราหฺมณิยา, พฺราหฺมณฺยา’’ติ เอกวจนานิ วตฺตพฺพานิ, สพฺพตฺถ จ ปทานิ ปริปุณฺณานิ กาตพฺพานิ. นทีสทฺทสฺส ‘‘นที, นที, นทิโย, นชฺโช. นทิ’’นฺติอาทินา วตฺวา ‘‘นทิยา, นชฺชา’’ติ จ ‘‘นทิยํ, นชฺช’’นฺติ จ วตฺตพฺพํ, สพฺพตฺถ จ ปทานิ ปริปุณฺณานิ กาตพฺพานิ. อิตฺถิลิงฺเคสุ หิ ปจฺจตฺตพหุวจเน ทิฏฺเฐเยว อุปโยคพหุวจนํ อนาคตมฺปิ ทิฏฺฐเมว โหติ, ตถา อุปโยคพหุวจเน ทิฏฺเฐเยว ปจฺจตฺตพหุวจนํ อนาคตมฺปิ ทิฏฺฐเมว โหติ, กรณสมฺปทานนิสฺสกฺกสามิภุมฺมวจนานมฺปิ อญฺญตรสฺมึ ทิฏฺเฐเยว อญฺญตรํ ทิฏฺฐเมว โหติ. ตถา หิ ‘‘ทาสา จ ทาสฺโย อนุชีวิโน จา’’ติ เอตฺถ ‘‘ทาสฺโย’’ติ ปจฺจตฺตพหุวจเน ทิฏฺเฐเยว อปรมฺปิ ‘‘ทาสฺโย’’ติ อุปโยคพหุวจนํ ตํสทิสตฺตา ทิฏฺฐเมว โหติ. 于此，“过去，此波罗奈(Bārāṇasī)名为花城(Pupphavatī)。国王行径残暴，是花城唯一的国王。从花城的东方出发”，此圣典(pāḷi)与义注(aṭṭhakathā)文句是范例。另一种方法：在“dāsiyā, dahariyā, kumāriyā”等词中，字母k替换为字母y也应被了知。至于“婆罗门女(brāhmaṇī)”一词，在说了“brāhmaṇī, brāhmaṇī, brāhmaṇiyo, brāhmaṇyo, brāhmaṇiṃ”等之后，在具格(karaṇavacana)等格位上，应说单数形式“brāhmaṇiyā, brāhmaṇyā”，并且在所有地方其词形都应完整。至于“河流(nadī)”一词，在说了“nadī, nadī, nadiyo, najjo, nadiṃ”等之后，应说“nadiyā, najjā”以及“nadiyaṃ, najjaṃ”，并且在所有地方其词形都应完整。因为在阴性词中，当主格复数可见时，那么即使未出现的宾格(upayogabahuvacana)复数也如同已见；同样，当宾格复数可见时，那么即使未出现的主格复数也如同已见。对于具格、与格、夺格、属格和处格，当其中之一可见时，那么其他的也如同已见。例如，在“男仆、女仆(dāsyo)和随从”中，当“dāsyo”作为主格复数可见时，那么另一个作为宾格复数的“dāsyo”，因其相似性，也如同已见。 ‘‘สกฺโก [Pg.270] จ เม วรํ ทชฺชา, โส จ ลพฺเภถ เม วโร; เอกรตฺตํ ทฺวิรตฺตํ วา, ภเวยฺยํ อภิปารโก; อุมฺมาทนฺตฺยา รมิตฺวาน, สิวิราชา ตโต สิย’’นฺติ “若帝释天(Sakko)赐我一愿，而我此愿得以实现；愿能在一夜或两夜中，成为[她的]拥有者(abhipāraka)；与优摩檀提(Ummādantī)共相欢娱，然后我再成为斯毗王(Sivirāja)。” เอตฺถ ‘‘อุมฺมาทนฺตฺยา’’ติ กรณวจเน ทิฏฺเฐเยว ตํสทิสานิ สมฺปทานนิสฺสกฺกสามิภุมฺมวจนานิปิ ทิฏฺฐานิเยว โหนฺติ. ‘‘พฺราหฺมณฺยา ปริจารเก’’ติ เอตฺถ ‘‘พฺราหฺมณฺยา’’ติ สามิวจเน ทิฏฺเฐเยว ตํสทิสานิ กรณสมฺปทานนิสฺสกฺกภุมฺมวจนานิปิ ทิฏฺฐานิเยว โหนฺติ. ‘‘เสติ ภูมฺยา อนุตฺถุน’’นฺติ เอตฺถ ‘‘ปถพฺยา จารุปุพฺพงฺคี’’ติ เอตฺถ จ ‘‘ภูมฺยา, ปถพฺยา’’ติ สตฺตมิยา เอกวจเน ทิฏฺเฐเยว ตํสทิสานิ กรณสมฺปทานนิสฺสกฺกสามิวจนานิปิ ทิฏฺฐานิเยว โหนฺติ. ‘‘พาราณสฺยํ มหาราชา’’ติ เอตฺถ ‘‘พาราณสฺย’’นฺติ ภุมฺมวจเน ทิฏฺเฐเยว ตํสทิสานิ อญฺญานิปิ ‘‘พฺราหฺมณฺยํ เอกาทสฺยํ ปญฺจมฺย’’นฺติอาทีนิ ภุมฺมวจนานิ ทิฏฺฐานิเยว โหนฺติ. 于此，当“ummādantyā”作为具格(karaṇavacana)可见时，那么与它相似的与格、夺格、属格、处格也如同已见。在“brāhmaṇyā paricārake”中，当“brāhmaṇyā”作为属格(sāmivacana)可见时，那么与它相似的具格、与格、夺格、处格也如同已见。在“seti bhūmyā anutthunaṃ”中，以及在“pathabyā cārupubbaṅgī”中，当“bhūmyā, pathabyā”作为处格(sattamī)单数可见时，那么与它们相似的具格、与格、夺格、属格也如同已见。在“bārāṇasyaṃ mahārājā”中，当“bārāṇasyaṃ”作为处格(bhummavacana)可见时，那么与它相似的其他处格，如“brāhmaṇyaṃ, ekādasyaṃ, pañcamyaṃ”等，也如同已见。 คณฺหนฺติ จ ตาทิสานิ รูปานิ ปุพฺพาจริยาสภาปิ คาถาภิสงฺขรณวเสน. สาสเนปิ ปน เอตาทิสานิ รูปานิ เยภุยฺเยน คาถาสุ สนฺทิสฺสนฺติ. 卓越的古代导师们也为了编纂偈颂而采用了那些词形。再者，在教法中，这类词形大多见于偈颂中。 กุสาวตี. กุสาวตึ. กุสาวติยา, กุสาวตฺยา. กุสาวติยํ, กุสาวตฺยํ. โภติ กุสาวติ. 拘舍婆提(Kusāvatī)。拘舍婆提[宾格]。拘舍婆提[具格等]，拘舍婆提。在拘舍婆提[处格]，在拘舍婆提。大姐，拘舍婆提[呼格]。 พาราณสี. พาราณสึ. พาราณสิยา, พาราณสฺยา. พาราณสิยํ, พาราณสฺยํ, พาราณสฺสํ อิจฺจปิ, โภติ พาราณสิ. 波罗奈(Bārāṇasī)。波罗奈[宾格]。波罗奈[具格等]，波罗奈。在波罗奈[处格]，在波罗奈，亦作bārāṇassaṃ。大姐，波罗奈[呼格]。 นฬินี. นฬินึ. นฬินิยา, นฬิญฺญา. นฬินิยํ, นฬิญฺญํ. โภติ นฬินิ. อญฺญานิปิ โยเชตพฺพานิ. 莲池(Naḷinī)。莲池[宾格]。莲池[具格等]，莲池。在莲池[处格]，在莲池。大姐，莲池[呼格]。其他词也应同样应用。 คาถาวิสยํ ปน ปตฺวา ‘‘กุสาวติมฺหิ, พาราณสิมฺหิ, นฬินิมฺหี’’ติอาทินา สทฺทรูปานิปิโยเชตพฺพานิ. ตถา หิ ปาฬิยํ ‘‘กุสาวติมฺหิ’’อาทีนิ มฺหิยนฺตานิ อิตฺถิลิงฺครูปานิ คาถาสุเยว [Pg.271] ปญฺญายนฺติ, น จุณฺณิยปทรจนายํ. อกฺขรสมเย ปน ตาทิสานิ รูปานิ อนิวาริตานิ ‘‘นทิมฺหา จา’’ติอาทิทสฺสนโต. ยํ ปน อฏฺฐกถาสุ จุณฺณิยปทรจนายํ ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิมฺหี’’ติอาทิกํ อิตฺถิลิงฺครูปํ ทิสฺสติ, ตํ อกฺขรวิปลฺลาสวเสน วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ จุณฺณิยปทฏฺฐาเน ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิยํ ปฏิสนฺธิยํ สุคติยํ ทุคฺคติย’’นฺติอาทิทสฺสนโต. อยํ ปเนตฺถ นิยโม สุคตสาสเน คาถายํ จุณฺณิยปทฏฺฐาเน จ ‘‘กญฺญา รตฺติ อิตฺถี ยาคุ วธู’’ติ เอวํ ปญฺจนฺเตหิ อิตฺถิลิงฺเคหิ สทฺธึ นา ส สฺมา สฺมึ มฺหา มฺหิอิจฺเจเต สทฺทา สรูปโต ปรตฺตํ น ยนฺติ. มฺหิสทฺโท ปน คาถายํ อิวณฺณนฺเตหิ อิตฺถิลิงฺเคหิ สทฺธึ ปรตฺตํ ยาติ. ตตฺริทํ วุจฺจติ – 至于偈颂的范畴，应使用“kusāvatimhi, bārāṇasimhi, naḷinimhī”等词形。因为在圣典(pāḷi)中，以“mhi”结尾的“kusāvatimhi”等阴性词形只见于偈颂，而不见于散文(cuṇṇiyapada)中。但在语法(akkharasamaya)中，这类词形是不被禁止的，如“nadimhā ca”等范例所示。然而，在义注(aṭṭhakathā)的散文中见到的“sammādiṭṭhimhī”等阴性词形，应被视为因字母讹误(akkharavipallāsa)而说，因为在散文语境中可见“sammādiṭṭhiyaṃ, paṭisandhiyaṃ, sugatiyaṃ, duggatiyaṃ”等范例。于此，在善逝的教法中，于偈颂和散文语境中，有此规则：“nā, sa, smā, smiṃ, mhā, mhi”这些词尾，就其形式而言，不接在以“kaññā(少女), ratti(夜), itthī(女人), yāgu(粥), vadhū(新妇)”这五种结尾的阴性词之后。但是，“mhi”词尾在偈颂中，则接在以i元音结尾的阴性词之后。关于此，有偈颂曰： ‘‘คาถายํ จุณฺณิเย จาปิ, นา สสฺมาที สรูปโต; นาการนฺตอิวณฺณนฺต-อิตฺถีติ ปรตํ คตา. “于偈颂与散文体中，nā、sa、smā等词尾，就其形式而言，不接在以ā、i、ī结尾的阴性词之后。” มฺหิสทฺโท ปน คาถายํ, อิวณฺณนฺติตฺถิภี สห; ย’โต ปรตฺตเมตสฺส, ปโยคานิ ภวนฺติ หิ. “然而‘mhi’词尾在偈颂中，与以i元音结尾的阴性词相接；因为它的这些用法确实存在。” ยถา พลากโยนิมฺหิ, น วิชฺชติ ปุโม สทา; กุสาวภิมฺหิ นคเร, ราชา อาสิ มหีปตี’’ติ. “犹如在白鹭(balākā)的胎中，永远没有雄性；在拘舍婆提(Kusāvatī)城中，曾有一位国王，大地之主。” เอวํ กุสาวตี อิจฺจาทีนิ อญฺญถา ภวนฺติ, นครนามตฺตา ปเนกวจนานิปิ, น ชนปทนามานิ วิย พหุวจนานิ. ‘‘กาสี, กาสิโย. กาสีหิ, กาสีภิ. กาสีนํ. กาสีสุ. โภติโย กาสิโย. เอวํ อวนฺตี อวนฺติโย’’ติอาทินาปิ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. อญฺญานิปิ ปทานิ คเหตพฺพานิ. เอวํ กาสีอิจฺจาทีนิ ชนปทนามตฺตา รูฬฺหีวเสน พหุวจนาเนว ภวนฺติ อตฺถสฺส เอกตฺเตปิ. 如此，“拘舍婆提(Kusāvatī)”等词则不同，因为是城市名，所以是单数，不像地区(janapada)名那样是复数。“迦尸(Kāsī)，迦尸（复数）。以迦尸，以迦尸。迦尸的。在迦尸。大姐们，迦尸（复数）。”同样地，“阿槃提(Avanti)，阿槃提（复数）”等名词的变格表也应如此组合。其他词也应同样选取。如此，“迦尸”等词因为是地区名，所以依惯例(rūḷhī)而用复数，即使其意义是单数。 จนฺทวตี, จนฺทวตึ, จนฺทวติยา, จนฺทวติยํ, โภติ จนฺทวติ, เอวํ เอกวจนวเสน วา, จนฺทวติโย, จนฺทวติโย, จนฺทวตีหิ, จนฺทวตีภิ, จนฺทวตีนํ, จนฺทวตีสุ, โภติโย [Pg.272] จนฺทวติโย, เอวํ พหุวจนวเสน วา นามิกปทมาลา เวทิตพฺพา, อญฺญานิปิ ปทานิ โยเชตพฺพานิ. ‘‘จนฺทวตี’’อิจฺจาทีนิ หิ เอกิสฺสา พหูนญฺจิตฺถีนํ ปณฺณตฺติภาวโต ปโยคานุรูเปน เอกวจนวเสน วา พหุวจนวเสน วา โยเชตพฺพานิ ภวนฺติ. เอส นโย อญฺญตฺราปิ. 应知名词格位变化(nāmikapadamālā)，或依单数形式：月光女(Candavatī)、月光女、由/为/从/属月光女、于月光女、贤女月光女；或依复数形式：诸月光女、诸月光女、以/从诸月光女、以/从诸月光女、为/属诸月光女、于诸月光女、诸贤女月光女。其他词也应同样组合。因为“月光女”等词，由于是用于指称一位或多位女性，故应根据用法以单数或复数形式组合。此理亦通于他处。 สวินิจฺฉโยยํ อีการนฺติตฺถิลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此即对以ī结尾的阴性词之根本形式的名词格位变化的详尽分别。 อีการนฺตตาปกติกํ อีการนฺติตฺถิลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以ī结尾为根本的阴性词终。 อิทานิ ภูธาตุมยานํ อุการนฺติตฺถิลิงฺคานํ อปฺปสิทฺธตฺตา อญฺเญน อุการนฺติตฺถิลิงฺเคน นามิกปทมาลํ ปูเรสฺสาม – 现在，由于源自“bhū”词根(bhūdhātu)的以u结尾的阴性名词数量稀少，我们将用另一个以u结尾的阴性名词来补全名词格位变化—— ยาคุ, ยาคู, ยาคุโย. ยาคุํ, ยาคู, ยาคุโย. ยาคุยา, ยาคูหิ, ยาคูภิ. ยาคุยา, ยาคูนํ. ยาคุยา, ยาคูหิ, ยาคูภิ. ยาคุยา, ยาคูนํ. ยาคุยา, ยาคุยํ, ยาคูสุ. โภติ ยาคุ, โภติโย ยาคู, ยาคุโย. 粥(Yāgu)、诸粥、诸粥。粥、诸粥、诸粥。以粥、以诸粥、以诸粥。为粥、为诸粥。从粥、从诸粥、从诸粥。属粥、属诸粥。于粥、于粥、于诸粥。贤女，粥；诸贤女，诸粥；诸粥。 เอวํ ‘‘ธาตุ เธนุ กาสุ ททฺทุ กณฺฑุ กจฺฉุ รชฺชุ’’อิจฺจาทีนิ. ตตฺร ธาตุสทฺโท รสรุธิรมํสเมทนฺหารุอฏฺฐิอฏฺฐิมิญฺชสุกฺกสงฺขาตธาตุวาจโก ปุลฺลิงฺโค, สภาววาจโก ปน สุคตาทีนํ สารีริกวาจโก โลกธาตุวาจโก จ จกฺขาทิวาจโก จ อิตฺถิลิงฺโค, ภู หู กรปจาทิสทฺทวาจโก อิตฺถิลิงฺโคเจว ปุลฺลิงฺโค จ. อตฺร ปนิตฺถิลิงฺโค อธิปฺเปโต. “界”(dhātu)、“母牛”(dhenu)、“坑”(kāsu)、“癣”(daddu)、“痒”(kaṇḍu)、“疥癣”(kacchu)、“绳索”(rajju)等词也同样变化。其中，“dhātu”一词，当表示由味、血、肉、脂肪、筋、骨、骨髓、精液所构成的诸界时，是阳性；但当表示自性，或表示善逝(Sugata)等的舍利，或表示世界界(lokadhātu)，或表示眼等时，是阴性；当表示“bhū, hū, kara, paca”等词时，则既是阴性也是阳性。但于此，意指的是阴性。 สวินิจฺฉโยยํอุการนฺติตฺถิลิงฺคานํ นามิกปทมาลาวิภาโค. 此即对以u结尾的阴性名词的名词格位变化的详尽分别。 อุการนฺตตาปกติกํ อุการนฺติตฺถิลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以u结尾为根本的阴性词终。 อิทานิ ภูสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลํ วกฺขาม ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา – 现在，我们将以古代导师的观点为前导，解说“bhū”等词的名词格位变化—— ชมฺพู, ชมฺพู, ชมฺพุโย. ชมฺพุํ, ชมฺพู, ชมฺพุโย. ชมฺพุยา, ชมฺพูหิ, ชมฺพูภิ. ชมฺพุยา, ชมฺพูนํ. ชมฺพุยา, ชมฺพูหิ, ชมฺพูภิ. ชมฺพุยา[Pg.273], ชมฺพูนํ. ชมฺพุยา, ชมฺพุยํ, ชมฺพูสุ. โภติ ชมฺพุ, โภติโย ชมฺพู, ชมฺพุโย. ยมกมหาเถรมตํ. 阎浮树(jambū)、诸阎浮树、诸阎浮树。阎浮树、诸阎浮树、诸阎浮树。以阎浮树、以诸阎浮树、以诸阎浮树。为阎浮树、为诸阎浮树。从阎浮树、从诸阎浮树、从诸阎浮树。属阎浮树、属诸阎浮树。于阎浮树、于阎浮树、于诸阎浮树。贤女，阎浮树；诸贤女，诸阎浮树；诸阎浮树。此为耶摩迦大长老(Yamakamahāthera)的观点。 เอตฺถ ชมฺพูสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคตฺตํ ‘‘อมฺพา สาลา จ ชมฺพุโย’’ติอาทินา ปสิทฺธํ. ‘‘อิเม เต ชมฺพุกา รุกฺขา’’ติ เอตฺถ ปน รุกฺขสทฺทํ อเปกฺขิตฺวา ‘‘ชมฺพุกา’’ติ ปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส กโตติ ทฏฺฐพฺพํ. ตถา หิ ชมฺพูติ กเถตพฺพาติ ชมฺพุกา. เก เร เค สทฺเทติ ธาตุ. อถ วา อิตฺถิลิงฺควเสน ชมฺพู เอว ชมฺพุกา, ชมฺพุกา จ ตา รุกฺขา จาติ ชมฺพุการุกฺขา, ยถา ลงฺกาทีโป, ปุลฺลิงฺคปกฺเข วา สมาสวเสน ‘‘ชมฺพุกรุกฺขา’’ติ วตฺตพฺเพ คาถาวิสยตฺตา ฉนฺทานุรกฺขณตฺถํ ทีฆํ กตฺวา ‘‘ชมฺพุการุกฺขา’’ติ วุตฺตํ ‘‘สรณาคมเน กญฺจี’’ติ เอตฺถ วิย. 于此，“jambū”一词的阴性属性，由“ambā sālā ca jambuyo”(芒果树、娑罗树和阎浮树)等句而闻名。至于“ime te jambukā rukkhā”(这些是你的阎浮树)一句，应知是参照“树”(rukkha)一词而作阳性解释(pulliṅganiddeso)“jambukā”。因为应被称为“jambū”，故名“jambukā”。其词根为ku、re、ge，意为“发声”。或者，从阴性角度看，“jambū”即是“jambukā”，“jambukā”与“tā rukkhā”(那些树)合为“jambukārukkhā”，如同“楞伽岛”(Laṅkādīpo)。或者，在阳性方面，依复合词规则本应说“jambukarukkhā”，但因是偈颂，为保持音韵而将元音拉长，说成“jambukārukkhā”，如同在“saraṇāgamane kañcī”(归依时的腰带)一句中那样。 ภู, ภู, ภุโย. ภุํ, ภู, ภุโย. ภุยา, ภูหิ, ภูภิ. ภุยา, ภูนํ. ภุยา, ภูหิ, ภูภิ. ภุยา, ภูนํ. ภุยา, ภุยํ, ภูสุ. โภติ ภุ, โภติโย ภู, ภุโย. 地(bhū)、诸地、诸地。地、诸地、诸地。以地、以诸地、以诸地。为地、为诸地。从地、从诸地、从诸地。属地、属诸地。于地、于地、于诸地。贤女，地；诸贤女，诸地；诸地。 เอวํ ‘‘อภู, อภู, อภุโย. อภุํ, อภู, อภุโย. อภุยา’’ติอาทินา โยเชตพฺพา. อตฺร ‘‘อภุํ เม กถํ นุ ภณสิ, ปาปกํ วต ภาสสี’’ติ นิทสฺสนปทํ. 如此，应以“非有(abhū)、非有、诸非有。非有、非有、诸非有。由非有”等方式组合。于此，“你怎能对我说‘非有’(abhuṃ)，你说的真是恶语”是示例句。 ‘‘วธู จ สรภู เจว, สรพู สุตนู จมู; วามูรู นาคนาสูรู’’, อิจฺจาที ชมฺพุยา สมา. “新妇”(Vadhū)与“萨拉布”(Sarabhū)，以及“萨拉布”(Sarabū)、“苏妲娜”(Sutanū)、“军队”(Camū)；“美腿者”(Vāmūrū)、“龙鼻者”(Nāganāsūrū)等词，其变化与“jambū”一词相似。 อิทํ ปน สุขุมํ ฐานํ สุฏฺฐุ มนสิ กาตพฺพํ. ‘‘วทญฺญู, วทญฺญู, วทญฺญุโย. วทญฺญุํ, วทญฺญู, วทญฺญุโย. วทญฺญุยา’’ติ ชมฺพูสมํ โยเชตพฺพํ. เอวํ ‘‘มคฺคญฺญู ธมฺมญฺญู กตญฺญู’’อิจฺจาทีสุปิ. 然而，此一细微之处应当善记于心。“慷慨者(Vadaññū)、慷慨者、诸慷慨者。慷慨者、慷慨者、诸慷慨者。由慷慨者”应如“jambū”一词般组合。同样，“知晓道者”(Maggaññū)、“知晓法者”(Dhammaññū)、“知恩者”(Kataññū)等词亦复如是。 นนุ จ โภ – 先生，难道不是如此吗？ ‘‘โสหํ นูน อิโต คนฺตฺวา, โยนึ ลทฺธาน มานุสึ; วทญฺญู สีลสมฺปนฺโน, กาหามิ กุสลํ พหุ’’นฺติ 我实从此去，得获于人身；慷慨具戒行，当行众多善。 เอวมาทิปฺปโยคทสฺสนโต วทญฺญูสทฺทาทีนํ ปุลฺลิงฺคภาโว ปสิทฺโธ, เอวํ สนฺเต กสฺมา อิธ อิตฺถิลิงฺคนโย ทสฺสิโตติ? วทญฺญูอิจฺจาทีนํ เอกนฺตปุลฺลิงฺคภาวาภาวโต ทฺวิลิงฺคานิ เตสํ วาจฺจลิงฺคตฺตา. ตถา หิ – 从如是等用法的范例可见，“慷慨者”(vadaññū)等词为阳性是公认的。既然如此，为何此处又展示其阴性用法呢？因为“慷慨者”等词并非绝对的阳性，它们是双性词，其性取决于所指代者。正如—— ‘‘สาหํ คนฺตฺวา มนุสฺสตฺตํ, วทญฺญู วีตมจฺฉรา; สงฺเฆ ทานานิ ทสฺสามิ, อปฺปมตฺตา ปุนปฺปุน’’นฺติ จ, 我往生人趣，慷慨离悭吝；于僧团布施，数数不放逸。 ‘‘โกธนา อกตญฺญู จา’’ติ จ อิตฺถิลิงฺคปโยคิกา พหู ปาฬิโย ทิสฺสนฺติ, ตสฺมา เอวํ นีติ อมฺเหหิ ฐปิตา. 在“愤怒女(kodhanā)与忘恩者(akataññū)”等许多使用阴性的巴利文中可见，因此我们确立了此规则(nīti)。 สวินิจฺฉโยยํ อูการนฺติตฺถิลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此即对以ū结尾的阴性词之根本形式的名词格位变化的详尽分别。 อูการนฺตตาปกติกํ อูการนฺติตฺถิลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以ū结尾为根本的阴性词终。 โอการนฺตปทํ ภูธาตุมยํ อิตฺถิลิงฺคมปฺปสิทฺธํ, อญฺญํ ปโนการนฺตํ อิตฺถิลิงฺคํ ปสิทฺธํ. 由“bhū”词根(bhūdhātu)构成的以o结尾的阴性词不常见，但其他以o结尾的阴性词则很常见。 โอการนฺตํ อิตฺถิลิงฺคํ, โคสทฺโทติ วิภาวเย; โคสทฺทสฺเสว ปุลฺลิงฺเค, รูปมสฺสาหุ เกจน; 以o结尾的阴性词，当知即是“牛”(go)一词；亦有论师说其在阳性中的形式与此相同。 ตถา หิ เกจิ ‘‘โค, คาโว, คโว. คาวุ’’นฺติอาทินา นเยน วุตฺตานิ ปุลฺลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส รูปานิ วิย อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส รูปานิ อิจฺฉนฺติ, เตสํ มเต มชฺเฌ ภินฺนสุวณฺณานํ วณฺณวิเสสาภาโว วิย รูปวิเสสาภาวโต โคสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาวปฏิปาทนํ อนิชฺฌานกฺขมํ. กสฺมาติ เจ? ยสฺมา มาตุคามสทฺทสฺส ‘‘มาตุคาโม, มาตุคามา. มาตุคาม’’นฺติอาทินา นเยน ทฺเว ปทมาลา กตฺวา เอกา ปุลฺลิงฺคสฺส ปทมาลา, เอกา อิตฺถิลิงฺคปทมาลาติ วุตฺตวจนํ วิย อิทํ วจนํ อมฺเห ปฏิภาติ, ตสฺมา อนิชฺฌานกฺขมํ. 确实，有些人希望阴性go词(gosadda)的形式，能像以“go, gāvo, gavo, gāvu”等方式所述的阳性go词形式一样。在他们看来，犹如碎金之间没有颜色差别，由于词形没有差别，要确立go词的阴性状态是不可接受的。何以故？因为，犹如对“妇女(mātugāma)”一词，依“mātugāmo, mātugāmā, mātugāma”等方式造出两种词形变化表(padamālā)，而说一者为阳性词形变化表，一者为阴性词形变化表，此所述之言于我等显现为如此（即同样没有词形差别），是故（前说）不可接受。 อปิจ อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส รูเปสุ ปุลฺลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส รูเปหิ สเมสุ สนฺเตสุ กถํ โคสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาโว [Pg.275] สิยา? รูปมาลาวิเสสาภาวโต. ยถา หิ รตฺติ อคฺคิ อฏฺฐิสทฺทานํ อิการนฺตภาเวน สมตฺเตปิ อิตฺถิลิงฺคปุมนปุํสกลิงฺคลกฺขณภูโต รูปมาลาวิเสโส ทิสฺสติ. ยถา ปน ทฺวินฺนํ ธาตุสทฺทานํ ปุมิตฺถิลิงฺคปริยาปนฺนานํ รูปมาลาวิเสโส ทิสฺสติ, น ตถา เตหาจริเยหิ อภิมตสฺส อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส รูปมาลาวิเสโส ทิสฺสติ. ยถา ปน ทฺวินฺนํ ธาตุสทฺทานํ ปุมิตฺถิลิงฺคปริยาปนฺนานํ รูปมาลาวิเสโส ภวติ, ยถา ทฺวินฺนํ โคสทฺทานํ ปุมิตฺถิลิงฺคปริยาปนฺนานํ รูปมาลาวิเสเสน ภวิตพฺพํ, ยถา จ ทฺวินฺนํ อายุสทฺทานํ ปุนฺนปุํสกลิงฺคปริยาปนฺนานํ รูปมาลาวิเสโส ทิสฺสติ, ตถา ทฺวินฺนํ โคสทฺทานํ ปุมิตฺถิลิงฺคปริยาปนฺนานํ รูปมาลาวิเสเสน ภวิตพฺพํ. อวิเสสตฺเต สติ กถํ เตสํ ปุมิตฺถิลิงฺคววตฺถานํ สิยา, กถญฺจ วิสทาวิสทาการโวหารตา สิยา. อิทํ ฐานํ อตีว สณฺหสุขุมํ ปรมคมฺภีรํ มหาคหนํ น สกฺกา สพฺพสตฺตานํ มูลภาสาภูตาย สพฺพญฺญุชิเนริตาย มาคธิกาย สภาวนิรุตฺติยา นยํ สมฺมา อชานนฺเตน อกตญาณสมฺภาเรน เกนจิ อชฺโฌคาเหตุํ วา วิชเฏตุํ วา, อมฺหากํ ปน มเต ทฺวินฺนํ โคสทฺทานํ รูปมาลาวิเสโส เจว ทิสฺสติ, ปุมิตฺถิลิงฺคววตฺถานญฺจ ทิสฺสติ, วิสทาวิสทาการโวหารตา จ ทิสฺสติ, นปุํสกลิงฺคสฺส ตทุภยมุตฺตาการโวหารตา จ ทิสฺสตีติ ทฏฺฐพฺพํ. 再者，若阴性go词的形式与阳性go词的形式相同，go词的阴性如何成立？因其词形变化表(rūpamālā)无差别故。犹如“夜(ratti)”、“火(aggi)”、“骨(aṭṭhi)”诸词，虽同为i-词尾，然可见其作为阴、阳、中性特征的词形变化表之差别。又如，分属阴阳二性的两个“界(dhātu)”词，其词形变化之差别可见，然彼等阿阇梨所主张的阴性go词，却不见此词形变化之差别。犹如分属阴阳二性的两个dhātu词有词形变化之差别，分属阴阳二性的两个go词亦应有此差别。又如分属阳性与中性的两个“寿(āyu)”词，其词形变化之差别可见，分属阴阳二性的两个go词亦应有此差别。若无差别，如何确定其阴阳二性？又如何有明晰与不明晰之行相的用法？此义处甚为精细、幽微、至为甚深、极为难解，非未积聚智慧资粮、不了知一切有情之根本语言、由一切知胜者(sabbaññujina)所说之摩揭陀(māgadhikā)自然语词(sabhāvanirutti)之规则者所能通达或辨析。然依我等之见，两个go词的词形变化表差别是可见的，其阴阳二性的确定也是可见的，明晰与不明晰之行相的用法也是可见的，而中性则有超越此二者的行相用法，当如是知。 อิทานิ อิมสฺสตฺถสฺส อาวิภาวตฺถํ อิมสฺมึ ฐาเน อิมํ นีตึ ฐเปสฺสาม. เอวญฺหิ สติ ปริยตฺติสาสเน ปฏิปนฺนกา นิกฺกงฺขภาเวน น กิลมิสฺสนฺติ. เอตฺถ ตาว อตฺถคฺคหเณ วิญฺญูนํ โกสลฺลุปฺปาทนตฺถํ ติสฺโส นามิกปทมาลาโย กเถสฺสาม – เสยฺยถิทํ? 现在，为了显明此义，我们在此处确立这一规则。若能如此，在教法(pariyattisāsana)中修行的人们将因无有疑惑而不致疲累。在此，为了使智者在领会文义时能生起善巧，我们将解说三种名词词形变化表(nāmikapadamālā)——即： คาวี, คาวี, คาวิโย. คาวึ, คาวี, คาวิโย. คาวิยา, คาวีหิ, คาวีภิ. คาวิยา, คาวีนํ. คาวิยา, คาวีหิ, คาวีภิ. คาวิยา[Pg.276], คาวีนํ. คาวิยา, คาวิยํ, คาวีสุ. โภติ คาวิ, โภติโย คาวี, คาวิโย. 主格：gāvī, gāvī, gāviyo。对格：gāviṃ, gāvī, gāviyo。具格：gāviyā, gāvīhi, gāvībhi。为格：gāviyā, gāvīnaṃ。从格：gāviyā, gāvīhi, gāvībhi。属格：gāviyā, gāvīnaṃ。依格：gāviyā, gāviyaṃ, gāvīsu。呼格：bhoti gāvi, bhotiyo gāvī, gāviyo。 อยํ โคสทฺทโต วิหิตสฺส อีปจฺจยสฺส วเสน นิปฺผนฺนสฺส อิตฺถิวาจกสฺส อีการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส คาวีสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. 此为由go词加上规定的ī后缀而形成的、表示阴性、以ī结尾的阴性词“gāvī”(母牛)的名词词形变化表。 โค, คาโว, คโว. คาวุํ, คาวํ, ควํ, คาโว, คโว. คาเวน, คเวน, โคหิ, โคภิ. คาวสฺส, ควสฺส, ควํ, คุนฺนํ, โคนํ. คาวา, คาวสฺมา, คาวมฺหา, ควา, ควสฺมา, ควมฺหา, โคหิ, โคภิ. คาวสฺส, ควสฺส, ควํ, คุนฺนํ, โคนํ. คาเว, คาวสฺมึ, คาวมฺหิ, คเว, ควสฺมึ, ควมฺหิ, คาเวสุ, คเวสุ, โคสุ. โภ โค, ภวนฺโต คาโว, คโว. 主格：go, gāvo, gavo。对格：gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ, gāvo, gavo。具格：gāvena, gavena, gohi, gobhi。为格：gāvassa, gavassa, gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ。从格：gāvā, gāvasmā, gāvamhā, gavā, gavasmā, gavamhā, gohi, gobhi。属格：gāvassa, gavassa, gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ。依格：gāve, gāvasmiṃ, gāvamhi, gave, gavasmiṃ, gavamhi, gāvesu, gavesu, gosu。呼格：bho go, bhavanto gāvo, gavo。 อยํ ปุมวาจกสฺส โอการนฺตปุลฺลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส นามิกปทมาลา. 此为表示阳性、以o结尾的阳性词“go”(公牛)的名词词形变化表。 โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว. คาวํ, ควํ, คาวึ, คาโว, คาวี คโว. โคหิ, โคภิ. ควํ, คุนฺนํ, โคนํ. โคหิ, โคภิ. ควํ, คุนฺนํ, โคนํ. โคสุ. โภติ โค, โภติโย คาโว, คาวี, คโว. อยํ ปุมิตฺถิวาจกสฺส โอการนฺตสฺสิตฺถิปุลฺลิงฺคสฺส โคสทฺทนามิกปทมาลา. 主格：go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo。对格：gāvaṃ, gavaṃ, gāviṃ, gāvo, gāvī, gavo。具格：gohi, gobhi。为格：gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ。从格：gohi, gobhi。属格：gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ。依格：gosu。呼格：bhoti go, bhotiyo gāvo, gāvī, gavo。此为表示阳性与阴性、以o结尾的阴阳性词go的名词词形变化表。 เอตฺถ ปน ‘‘คาวุ’’นฺติ ปทํ เอกนฺตปุมวาจกตฺตา น วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ, เอกนฺตปุมวาจกตฺตญฺจสฺส อาหจฺจปาฬิยา ญายติ ‘‘อิธ ปน ภิกฺขเว วสฺสูปคตํ ภิกฺขุํ อิตฺถี นิมนฺเตสิ ‘เอหิ ภนฺเต, หิรญฺญํ วา เต เทมิ, สุวณฺณํ วา เต เทมิ, เขตฺตํ วา เต เทมิ, วตฺถุํ วา เต เทมิ, คาวุํ วา เต เทมิ, คาวึ วา เต เทมิ. ทาสํ วา เต เทมิ, ทาสึ วา เต เทมิ, ธีตรํ วา เต เทมิ ภริยตฺถาย, อหํ วา เต ภริยา โหมิ, อญฺญํ วา เต ภริยํ อาเนมี’ติ’’ เอวํ อาหจฺจปาฬิยา ญายติ. 于此当知，“gāvu”一词因其专指阳性，故未在此处提及。其专指阳性之性质，可从所引圣典(āhaccapāḷi)得知：“诸比丘(bhikkhu)，于此，一入雨安居的比丘为一女人所邀：‘来，尊者，我将给您银、或给您金、或给您田地、或给您地产(vatthu)、或给您公牛(gāvuṃ)、或给您母牛(gāviṃ)、或给您男仆、或给您女仆、或给您女儿为妻、或我自为您妻、或为您带来另一妻子。’”由是所引圣典可知。 เอตฺถ [Pg.277] หิ ‘‘คาวุ’’นฺติ วจเนน ปุมา วุตฺโต, ‘‘คาวิ’’นฺติ วจเนน อิตฺถี, ยํ ปน อิมิสฺสํ โอการนฺติตฺถิลิงฺคปทมาลายํ ‘‘คาวี’’ติ ปทํ จตุกฺขตฺตุํ วุตฺตํ, ตํ ‘‘กญฺญา’’ติ ปทํ วิย อิตฺถิลิงฺคสฺส อวิสทาการโวหารตาวิญฺญาปเน สมตฺถํ โหติ. น หิ อิตเรสุ ลิงฺเคสุ สมานสุติกภาเวน จตุกฺขตฺตุํ อาคตปทํ เอกมฺปิ อตฺถิ, ‘‘คาวี คาวิ’’นฺติ จ อิเมสํ สทฺทานํ กตฺถจิ ฐาเน อิตฺถิปุเมสุ สามญฺญวเสน ปวตฺตึ อุปริ กถยิสฺสาม. ยา ปนมฺเหหิ โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส ‘‘โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว. คาวํ, ควํ, คาวิ’’นฺติอาทินา นเยน ปทมาลา กตา, ตตฺถ โคสทฺทโต สิโยนํ อีการาเทโส อํวจนสฺส จ อึการาเทโส ภวติ, เตน โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส ‘‘คาวี คาวี คาวิ’’นฺติ รูปานิ ทสฺสิตานิ. ตถา หิ มุขมตฺตทีปนิยํ สทฺทสตฺถวิทุนา วชิรพุทฺธาจริเยน นิรุตฺตินเย โกสลฺลวเสน โคสทฺทโต โยนมีการาเทโส วุตฺโต. ยถา ปน โคสทฺทโต โยนมีการาเทโส ภวติ, ตถา สิสฺสีการาเทโส อํวจนสฺส จ อึการาเทโส ภวติ. อตฺริมา นยคฺคาหปริทีปนิโย คาถา – 在此，以“gāvu”一词指称雄性(pumā)，以“gāvi”一词指称雌性(itthī)。至于在此以-o结尾的阴性词格位变化表(padamālā)中，“gāvī”一词出现四次，如同“kaññā”（少女）一词，足以表明阴性词的不明确用法(avisadākāravohāratā)。在其他性中，没有一个词因发音相同(samānasutikabhāva)而出现四次。关于“gāvī”、“gāvi”等词在某些场合通用于雌雄两性的情况，我们将在后面说明。至于我们所造的以-o结尾的阴性词格位变化，如“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo. Gāvaṃ, gavaṃ, gāviṃ”等，其中从“go”词，主格单数(si)与复数(yo)替换为“ī”，且宾格(aṃ)替换为“iṃ”，因此展示出以-o结尾的阴性词有“gāvī, gāvī, gāviṃ”等形式。诚然，在《面分灯》(Mukhamattadīpanī)中，精通词汇的金刚智阿阇梨(Vajirabuddhācariya)以其通晓语源学(niruttinaya)之故，说过从“go”词的复数(yo)可替换为“ī”。如同从“go”词的复数(yo)可替换为“ī”，其单数主格(si)亦可替换为“ī”，且宾格(aṃ)可替换为“iṃ”。为阐明此规则，有如下偈颂： อีปจฺจยา สิทฺเธสฺวปิ, ‘‘คาวี คาวี’’ติอาทิสุ; ปฐเมกวจนาทิ-อนฺเตสุ ชินสาสเน. 纵有-ī后缀(īpaccaya)成词，如“gāvī”、“gāvī”等；于佛陀教法(jinasāsane)之中，亦用于主格单数(paṭhamekavacana)等语尾。 วทตา โยนมีการํ, โคสทฺทสฺสิตฺถิยํ ปน; อวิสทตฺตมกฺขาตุํ, นโย ทินฺโนติ โน รุจิ. 为说明阴性“go”词的不明确性，故说其复数(yo)可替换为“ī”；此规则乃我等所乐见。 กิญฺจ ภิยฺโย อฏฺฐกถาสุ จ – 再者，于诸义注(aṭṭhakathā)中亦云—— ‘‘คาโว’’ติ วตฺวา ‘‘คาวิ’’นฺติ-วจเนน ปนิตฺถิยํ; อวิสทตฺตมกฺขาตุํ, นโย ทินฺโนติ โน รุจิ. 先说“gāvo”，复以“gāvi”一词言阴性；为说明其不明确性，故立此规则，此乃我等所乐见。 ตถา หิ สมนฺตปาสาทิกาทีสุ อฏฺฐกถาสุ ‘‘เฉโก หิ โคปาลโก สกฺขราโย อุจฺฉงฺเคน คเหตฺวา รชฺชุทณฺฑหตฺโถ ปาโตว วชํ คนฺตฺวา คาโว ปิฏฺฐิยํ ปหริตฺวา ปลิฆถมฺภมตฺถเก [Pg.278] นิสินฺโน ทฺวารํ ปตฺตํ ปตฺตํ คาวึ ‘เอโก ทฺเว’ติ สกฺขรํ ขิปิตฺวา คเณตี’’ติ อิมสฺมึ ปเทเส ‘‘คาโว’’ติ วตฺวา ‘‘คาวิ’’นฺติ วจเนน อิตฺถิปุมวาจกสฺส โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส อวิสทาการโวหารตา วิหิตา. ‘‘คาโว’’ติ หิ อิมินา สามญฺญโต อิตฺถิปุมภูตา โคณา คหิตา, ตถา ‘‘คาวิ’’นฺติ อิมินาปิ อิตฺถิภูโต ปุมภูโต จ โคโณ. เอวํ ‘‘คาโว’’ติ จ ‘‘คาวิ’’นฺติ จ อิเม สทฺทา สทฺทสตฺถวิทูหิ อฏฺฐกถาจริเยหิ นิรุตฺตินยกุสลตาย สมานลิงฺควเสน เอกสฺมึเยว ปกรเณ เอกสฺมึเยว วากฺเย ปิณฺฑีกตา. ยทิ หิ อิตฺถิลิงฺเค วตฺตมานสฺส อิตฺถิปุมวาจกสฺส โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส ปทมาลายํ ‘‘คาวี คาวิ’’มิจฺเจตานิ รูปานิ น ลพฺเภยฺยุํ, อฏฺฐกถายํ ‘‘คาโว’’ติ วตฺวา ‘‘คาว’’นฺติจฺเจว วตฺตพฺพํ สิยา, ‘‘คาวิ’’นฺติ ปน น วตฺตพฺพํ. ยถา จ ปน อฏฺฐกถาจริเยหิ ‘‘คาโว’’ติ อิตฺถิปุมวเสน สพฺเพสํ คุนฺนํ สงฺคาหกวจนํ วตฺวา เตเยว คาโว สนฺธาย ปุน ‘‘ทฺวารํ ปตฺตํ ปตฺตํ คาวิ’’นฺติ สทฺทรจนํ กุพฺพึสุ, ตสฺมา ‘‘คาวิ’’นฺติ อิทมฺปิ สพฺพสงฺคาหกวจนเมวาติ ทฏฺฐพฺพํ. อสพฺพสงฺคาหกวจนํ อิทํ คาวีสทฺเทน อิตฺถิยาเยว คเหตพฺพตฺตาติ เจ? น, ปกรณวเสน อตฺถนฺตรสฺส วิทิตตฺตา. น หิ สพฺพวเชสุ ‘‘อิตฺถิโยเยว วสนฺติ, น ปุมาโน’’ติ จ, ‘‘ปุมาโนเยว วสนฺติ, น อิตฺถิโย’’ติ จ สกฺกา วตฺตุํ. อปิจ ‘‘คาวิมฺปิ ทิสฺวา ปลายนฺติ ‘ภิกฺขู’ติ มญฺญมานา’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ, เอตฺถาปิ ‘‘คาวิ’’นฺติ วจเนน อิตฺถิภูโต ปุมภูโต จ สพฺโพ โค คหิโตติ ทฏฺฐพฺพํ. อิตรถา ‘‘อิตฺถิภูโตเยว โค ภิกฺขูติ มญฺญิตพฺโพ’’ติ อาปชฺชติ. อิติ ปาฬินเยน อิตฺถิลิงฺเค วตฺตมานมฺหา อิตฺถิปุมวาจกสฺมา โคสทฺทโต อํวจนสฺส อึการาเทโส โหตีติ วิญฺญายติ. 诚然，在《普端严》(Samantapāsādikā)等义注中提到：“一位聪明的牧人手持绳与杖，将石子放在腰间，清晨前往牛栏(vaja)，拍打牛群(gāvo)的背部，然后坐在门柱顶上，每当一头牛(gāviṃ)到达门口，便投下一颗石子计数说：‘一，二’。”在这段话中，先是说了“gāvo”，接着又用“gāvi”一词，这表明表示雌雄两性的、以-o结尾的阴性词“go”存在一种不明确的用法。确实，“gāvo”一词通常总指雌雄两种牛(goṇā)；同样，“gāvi”一词也指雌牛和雄牛。像这样，“gāvo”和“gāvi”这两个词，被精通词汇的义注师(aṭṭhakathācariya)们，因其对语源学(niruttinaya)方法的善巧，在同一篇章、同一句子中，以同性（阴性）的方式并列。如果在一个表示雌雄两性的、以-o结尾的阴性词“go”的格位变化表中，找不到“gāvī”和“gāviṃ”这些形式，那么在义注中，说了“gāvo”之后，就应该说“gāvaṃ”，而不该说“gāviṃ”。然而，既然义注师们先是说了“gāvo”这一总括雌雄所有牛的词，然后又针对同样的牛群，构建了“每当一头牛(gāviṃ)到达门口”这样的句子，因此当知“gāviṃ”一词也是总括一切的词。如果说：“这个词并非总括一切，因为‘gāvī’一词只取雌性之义”，（我们回答：）并非如此，因为根据语境(pakaraṇa)可知其有别义。在所有的牛栏中，不可能说“只住着雌牛，没有雄牛”，或“只住着雄牛，没有雌牛”。此外，圣典(pāḷi)中也见到：“他们看见牛(gāvimpi)，以为是比丘(bhikkhū)而逃跑。”在这里，也当知“gāvi”一词总括了雌雄所有的牛。否则，就会得出“只有雌牛才会被误认为比丘”的结论。因此，可以了知，根据圣典的规则，从表示雌雄两性的、用于阴性语境的“go”一词，其宾格(aṃ)会替换为“iṃ”。 วชิรพุทฺธาจริเยนปิ [Pg.279] โคสทฺทโต อีปจฺจเย กาตพฺเพปิ อกตฺวา โยนมีการาเทโส กโต. ตสฺสาธิปฺปาโย เอวํ สิยา โคสทฺทโต อีปจฺจเย กเต สติ อีปจฺจยวเสน ‘‘คาวี’’ติ นิปฺผนฺนสทฺโท ยตฺถ กตฺถจิ วิสเย ‘‘มิคี โมรี กุกฺกุฏี’’อิจฺจาทโย วิย อิตฺถิวาจโกเยว สิยา, น กตฺถจิปิ อิตฺถิปุมวาจโก, ตสฺมา สาสนานุกูลปฺปโยควเสน โยนมีการาเทโส กาตพฺโพติ. อิติ วชิรพุทฺธาจริยมเต โคสทฺทโต โยนํ อีการาเทโส โหตีติ ญายติ. 金刚智阿阇梨(Vajirabuddhācariya)也认为，对于“go”一词，虽然可以加“ī”后缀(īpaccaya)，但他没有这样做，而是将复数(yo)替换为“ī”。他的意图可能是这样：如果从“go”一词加上“ī”后缀，那么通过“ī”后缀形成的“gāvī”一词，在任何情况下都会像“migī”（雌鹿）、“morī”（雌孔雀）、“kukkuṭī”（母鸡）等词一样，仅仅表示雌性，而绝不会表示雌雄两性。因此，为了符合教法的用法，应该将复数(yo)替换为“ī”。由此可知，根据金刚智阿阇梨的观点，从“go”一词，其复数(yo)会替换为“ī”。 กิญฺจ ภิยฺโย – ยสฺมา อฏฺฐกถาจริเยหิ ‘‘คาโว ปิฏฺฐิยํ ปหริตฺวา’’ติอาทินา นเยน รจิตาย ‘‘ทฺวารํ ปตฺตํ ปตฺตํ คาวึ ‘เอโก ทฺเว’ติ สกฺขรํ ขิปิตฺวา คเณตี’’ติ วจนปริโยสานาย สทฺทรจนายํ ‘‘เอโก คาวี, ทฺเว คาวี’’ติ อตฺถโยชนานโย วตฺตพฺโพ โหติ, ‘‘คาวิ’’นฺติ อุปโยควจนญฺจ ทิสฺสติ. อิติ อฏฺฐกถาจริยานํ มเต โคสทฺทโต สิโยนมีการาเทโส อํวจนสฺส อึการาเทโส โหตีติ ญายติ. ตสฺมาเยวมฺเหหิ ยา สา โอการนฺตตาปกติกสฺส อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส ‘‘โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว, คาวํ, คาวิ’’นฺติอาทินา นเยน ปทมาลา ฐปิตา, สา ปาฬินยานุกูลา อฏฺฐกถานยานุกูลา กจฺจายนาจริยมตํ คเหตฺวา ปทนิปฺผตฺติชนกสฺส ครุโน จ มตานุกูลา, ‘‘คาวี’’ติ ปทสฺส จตุกฺขตฺตุํ อาคตตฺตา ปน โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส อวิสทาการโวหารตฺตญฺจ สาเธติ. อิจฺเจสา ปาฬินยาทีสุ ญาเณน สมฺมา อุปปริกฺขิยมาเนสุ อตีว ยุชฺชติ, นตฺเถตฺถ อปฺปมตฺตโกปิ โทโส. เอตฺถ ปน ปจฺจตฺโตปโยคาลปนานํ พหุวจนฏฺฐาเน ‘‘คาวิโย’’ติ ปทญฺจ กรณสมฺปทานนิสฺสกฺกสามีนเมกวจนฏฺฐาเน ‘‘คาวิยา’’ติ ปทญฺจ กรณนิสฺสกฺกานํ พหุวจนฏฺฐาเน ‘‘คาวีหิ คาวีภี’’ติ ปทานิ จ สมฺปทานสามีนํ [Pg.280] พหุวจนฏฺฐาเน ‘‘คาวีน’’นฺติ ปทญฺจ ภุมฺมวจนฏฺฐาเน ‘‘คาวิยา, คาวิยํ, คาวีสู’’ติ ปทานิ จาติ อิมานิ วิตฺถารโต โสฬส ปทานิ เอกนฺเตน อีปจฺจยวเสน สิทฺธตฺตา เอกนฺติตฺถิวาจกตฺตา จ น วุตฺตานีติ ทฏฺฐพฺพํ. 再者，因为在义注(aṭṭhakathā)师们以“拍打牛的背部”等方式所构建的、并以“每当一头牛到达门口，便投下一颗石子计数说：‘一，二’”为结尾的句式中，可以见到“一头牛(gāvī)，两头牛(gāvī)”这样的释义方式，并且也见到了“gāvi”这一业格(upayogavacana)的用法。由此可知，根据义注师们的观点，从“go”一词，其主格(si)单数后缀与复数后缀(yo)会变成“ī”，而业格单数后缀“aṃ”会变成“iṃ”。因此，我们所列出的o结尾阴性词“go”的变格范式(padamālā)，即“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo, gāvaṃ, gāvi”等，既符合圣典(pāḷi)的规则，也符合义注的规则，并且采纳了迦旃延(Kaccāyana)阿阇梨的观点，也符合构词创始导师的观点。再者，由于“gāvī”一词出现了四次，这也证实了o结尾阴性词“go”存在一种不甚明了的用法。如此，当以智慧正确审视圣典等规则时，此变格范式是极为恰当的，其中没有任何细微的过失。然而，于此，主格、业格、呼格的复数形式“gāviyo”；工具格、为格、离格、属格的单数形式“gāviyā”；工具格、离格的复数形式“gāvīhi, gāvībhī”；为格、属格的复数形式“gāvīnaṃ”；以及处格的形式“gāviyā, gāviyaṃ, gāvīsū”——这详列的十六种形式，因为它们完全是通过“ī”后缀形成并且完全只表示阴性，所以未被提及，当知此事。 อยํ ปเนตฺถ นิจฺฉโย วุจฺจเต โสตูนํ นิกฺกงฺขภาวาย – อิตฺถิลิงฺคปเทสุ หิ ‘‘คาวี คาวิ’’นฺติ อิมานิ อีปจฺจยวเสน วา อีการึการาเทสวเสน วา สิชฺฌนฺติ. เอเตสุ ปจฺฉิมนโย อิธาธิปฺเปโต, ปุพฺพนโย อญฺญตฺถ. ตถา ‘‘คาวี คาวิ’’นฺติ อิมานิ อีปจฺจยวเสนปิ สิทฺธตฺตา เยภุยฺเยน อิตฺถิวาจกานิ ภวนฺติ อีการึการาเทสวเสนปิ สิทฺธตฺตา. กตฺถจิ เอกกฺขเณเยว สพฺพสงฺคาหกวเสน อิตฺถิปุมวาจกานิ ภวนฺติ. เอเตสุปิ ปจฺฉิโมเยว นโย อิธาธิปฺเปโต, ปุพฺพนโย อญฺญตฺถ. ‘‘คาวิโย. คาวิยา, คาวีหิ, คาวีภิ. คาวีนํ. คาวิยํ, คาวีสู’’ติ เอตานิ ปน อีปจฺจยวเสเนว สิทฺธตฺตา สพฺพถาปิ อิตฺถีนํเยว วาจกานิ ภวนฺติ. อิตฺถิภูเตสฺเวว โคทพฺเพสุ โลกสงฺเกตวเสน วิเสสโต ปวตฺตตฺตา เอกนฺตโต อิตฺถิทพฺเพสุ ปวตฺตานิ ‘‘มิคี โมรี กุกฺกุฏี’’อิจฺจาทีนิ ปทานิ วิย. กิญฺจาปิ ปน ‘‘นที มหี’’อิจฺจาทีนิปิ อิตฺถิลิงฺคานิ อีปจฺจยวเสเนว สิทฺธานิ, ตถาปิ ตานิ อวิญฺญาณกตฺตา ตทตฺถานํ อิตฺถิทพฺเพสุ วตฺตนฺตีติ วตฺตุํ น ยุชฺชติ. อิตฺถิปุมนปุํสกภาวรหิตา หิ ตทตฺถา. ยสฺมา ปน อิตฺถิลิงฺเค โคสทฺเท เอนโยโค เอสุกาโร จ น ลพฺภติ, ตสฺมา ‘‘คาเวน คเวน คาเวสุ คเวสู’’ติ ปทานิ น วุตฺตานิ. ยสฺมา จ อิตฺถิลิงฺเคน โคสทฺเทน สทฺธึ สสฺมาสฺมึวจนานิ สรูปโต ปรตฺตํ น ยนฺติ, ตสฺมา ‘‘คาวสฺส ควสฺส คาวสฺมา ควสฺมา คาวสฺมึ ควสฺมิ’’นฺติ ปทานิ น วุตฺตานิ. ยสฺมา จ ตตฺถ สฺมาวจนสฺส อาเทสภูโต อากาโร จ มฺหากาโร จ น ลพฺภติ, ตสฺมา ‘‘คาวา ควา คาวมฺหา ควมฺหา’’ติ ปทานิ น วุตฺตานิ. ยสฺมา จ สฺมึวจนสฺส อาเทสภูโต เอกาโร [Pg.281] จ มฺหิกาโร จ น ลพฺภติ, ตสฺมา ‘‘คาเว คเว คาวมฺหิ ควมฺหี’’ติ ปทานิ น วุตฺตานิ. อปิจ ‘‘ยาย ตายา’’ติอาทีหิ สมานาธิกรณปเทหิ โยเชตุํ อยุตฺตตฺตาปิ ‘‘คาเวน คเวนา’’ติอาทีนิ อิตฺถิลิงฺคฏฺฐาเน น วุตฺตานิ. ตถา หิ ‘‘ยาย ตาย’’อิจฺจาทีหิ สทฺธึ ‘‘คาเวน คเวนา’’ติอาทีนิ น โยเชตพฺพานิ เอกนฺตปุลฺลิงฺครูปตฺตา. 为使听闻者无疑，兹说决择如下：在阴性词部分，“gāvī”和“gāvi”这些形式，是通过“ī”后缀，或通过“ī”和“iṃ”的替换而成立的。于此，我们意指的是后一种方法，前一种方法则用于他处。同样，“gāvī”和“gāvi”这些词，当通过“ī”后缀形成时，通常表示阴性；而当通过ī和iṃ的替换形成时，在某些情况下，作为总括一切的词，它们可以同时表示阴阳两性。于此，我们意指的也是后一种方法，前一种方法则用于他处。至于“gāviyo, gāviyā, gāvīhi, gāvībhi, gāvīnaṃ, gāviyaṃ, gāvīsū”这些形式，因为它们完全是通过“ī”后缀形成的，所以在任何情况下都只表示阴性。这就像“migī”(雌鹿)、“morī”(雌孔雀)、“kukkuṭī”(母鸡)等词，由于世俗的约定，它们专门用于指称雌性的实体。虽然“nadī”(河)、“mahī”(地)等词也是通过“ī”后缀形成的阴性词，但因为它们是无情物，所以不能说它们的意义适用于雌性实体，因为它们的所指之物本身没有雌、雄、中性的分别。再者，因为在阴性词“go”中，不使用“ena”后缀和“esu”后缀，所以没有提及“gāvena, gavena, gāvesu, gavesu”这些形式。因为阴性词“go”与“sa”、“smā”、“smiṃ”这些格语尾在形式上不相容，所以没有提及“gāvassa, gavassa, gāvasmā, gavasmā, gāvasmiṃ, gavasmiṃ”这些形式。因为在此处，“smā”格语尾的替换形式“ā”和“mhā”不可得，所以没有提及“gāvā, gavā, gāvamhā, gavamhā”这些形式。因为“smiṃ”格语尾的替换形式“e”和“mhi”不可得，所以没有提及“gāve, gave, gāvamhi, gavamhī”这些形式。此外，也因为不适合与“yāya, tāyā”等同格词连用，所以在阴性词部分没有提及“gāvena, gavenā”等形式。确实，“gāvena, gavenā”等是纯粹的阳性形式，不应与“yāya, tāyā”等词连用。 เกจิ ปเนตฺถ วเทยฺยุํ – ยา ตุมฺเหหิ โอการนฺตตาปกติกสฺส อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส ‘‘โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว’’ติอาทินา นเยน ปทมาลา ฐปิตา, สา ‘‘มาตุคาโม อิตฺถี มาตุคามา อิตฺถิโย’’ติ วุตฺตสทิสา จ โหตีติ? ตนฺน. มาตุคามอิตฺถีสทฺทา หิ นานาลิงฺคา ปุมิตฺถิลิงฺคภาเวน, นานาธาตุกา จ คมุ อิสุธาตุวเสน, อิมสฺมึ ปน ฐาเน โค คาวีสทฺทา เอกลิงฺคา อิตฺถิ ลิงฺคภาเวน, เอกธาตุกา จ คมุธาตุวเสนาติ. ยชฺเชวํ โคณสทฺทสฺส โคสทฺทสฺสาเทสวเสน กจฺจายเนน วุตฺตตฺตา ตทาเทสตฺตํ เอกธาตุกตฺตญฺจาคมฺม เตนาปิ สทฺธึ มิสฺเสตฺวา ปทมาลา วตฺตพฺพาติ? น, โคณสทฺทสฺส อจฺจนฺตปุลฺลิงฺคตฺตา อการนฺตตาปกติกตฺตา จ. ตถา หิ โส วิสุํ ปุลฺลิงฺคฏฺฐาเน อุทฺทิฏฺโฐ. อยํ ปน ‘‘โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว’’ติอาทิกา ปทมาลา โอการีการนฺตปทานิ มิสฺเสตฺวา กตาติ น สลฺลกฺเขตพฺพา, อถ โข วิกปฺเปน โคสทฺทโต ปเรสํ สิ โย อํวจนานํ อีการึการาเทสวเสน วุตฺตปทวนฺตตฺตา โอการนฺติตฺถิลิงฺคปทมาลา อิจฺเจว สารโต ปจฺเจตพฺพา. 有人或许会在此说：你们所安立的以o为词尾的阴性词“go”(gosadda)的词形变化，即“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo”等，是否与所说的“mātugāmo itthī”(妇女)、“mātugāmā itthiyo”(众妇女)相似？并非如此。因为mātugāma和itthī是不同性(阳性和阴性)且不同词根(源于gamu和isu)的词。而在此处，go和gāvī是同为阴性且同为gamu词根的词。既然如此，是否因为迦旃延(Kaccāyana)曾说goṇa是gosadda的替代形式，就应将它混合进来，说出其词形变化？不应如此。因为goṇa是纯粹的阳性词，且是以a为词尾的。它本身就被单独列在阳性词的位置。不应认为“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo”等词形变化是混合了以o和ī为词尾的词而构成的。而应从本质上理解为，这是一套以o为词尾的阴性词的词形变化，因为它是通过有选择地将gosadda之后的si、yo、aṃ等格的语尾替换为ī和iṃ等而形成的。 อิทานิ โคสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาวสาธกานิ สุตฺตปทานิ โลกิกปฺปโยคานิ จ กถยาม – ‘‘เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว วสฺสานํ ปจฺฉิเม มาเส สรทสมเย กิฏฺฐสมฺพาเธ โคปาลโก [Pg.282] คาโว รกฺเขยฺย, ตา คาโว ตโต ตโต ทณฺเฑน อาโกเฏยฺย. 现在我们来讲述证明go词(gosadda)具有阴性(itthiliṅga)性质的经句(suttapada)与世俗用法(lokikappayoga)——“诸比丘！譬如在雨季的最后一个月，秋季时节，当庄稼茂密(kiṭṭhasambādhe)时，牧牛人看护牛群，他会用棍子在这里那里敲打那些牛。” อนฺนทา พลทา เจตา, วณฺณทา สุขทา จ ตา; เอตมตฺถํ วสํ ญตฺวา, นาสฺสุ คาโว หนึสุ เต. “彼等施食与力，亦施色与乐；知此义利(attha)已，彼等不害牛。” สพฺพา คาโว สมาหรติ. คมิสฺสนฺติ ภนฺเต คาโว วจฺฉคิทฺธินิโย’’ติ อิมานิ สุตฺตปทานิ. ‘‘โคสุ ทุยฺหมานาสุ คโต’’ติอาทีนิ ปน โลกิกปฺปโยคานิ. อิติ โคสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาโวปิ ปุลฺลิงฺคภาโว วิย สารโต ปจฺเจตพฺโพ. “‘（他）聚集了所有的牛。’‘尊者！那些贪恋牛犊的母牛要走了。’这些是经句。而‘在挤牛奶时离开’等则是世俗用法。因此，go词的阴性性质也应像其阳性(pulliṅga)性质一样，从本质上(sārato)加以理解。” ตตฺร ‘‘โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว’’ติอาทีนิ กิญฺจาปิ อิตฺถิลิงฺคภาเวน วุตฺตานิ, ตถาปิ ยถาปโยคํ ‘‘ปชา เทวตา’’ติปทานิ วิย อิตฺถิปุริสวาจกาเนว ภวนฺติ, ตสฺมา อิตฺถิลิงฺควเสน ‘‘สา โค’’ติ วา ‘‘ตา คาโว’’ติ วา วุตฺเต อิตฺถิปุมภูตา สพฺเพปิ โคณา คหิตาติ เวทิตพฺพา. น หิ อีทิเส ฐาเน เอกนฺตโต ลิงฺคํ ปธานํ, อตฺโถเยว ปธาโน. ‘‘วเชคาโว ทุหนฺตี’’ติ วุตฺเต กิญฺจาปิ ‘‘คาโว’’ติ อยํ สทฺโท ปุเมปิ วตฺตติ, ตถาปิ ทุหนกฺริยาย ปุเม อสมฺภวโต อตฺถวเสน อิตฺถิโย ญายนฺเต. ‘‘คาวี ทุหนฺตี’’ติ วุตฺเต ปน ลิงฺควเสน อตฺถวเสน จ วจนโต โก สํสยมาปชฺชิสฺสติ วิญฺญู. ‘‘ตา คาโว จรนฺตี’’ติ วุตฺเต อิตฺถิลิงฺควเสน วจนโต กทาจิ กสฺสจิ สํสโย สิยา ‘‘นนุ อิตฺถิโย’’ติ, ปุลฺลิงฺควเสน ปน ‘‘เต คาโว จรนฺตี’’ติ วุตฺเต สํสโย นตฺถิ, อิตฺถิโย จ ปุมาโน จ ญายนฺเต ปุลฺลิงฺคพหุวจเนน กตฺถจิ อิตฺถิปุมสฺส คหิตตฺตา. ‘‘อเถตฺถ สีหา พฺยคฺฆา จา’’ติอาทีสุ วิย ‘‘คาวี จรตี’’ติ จ ‘‘คาวึ ปสฺสตี’’ติ จ วุตฺเต อิตฺถี วิญฺญายเต คาวีสทฺเทน อิตฺถิยา คเหตพฺพตฺตา[Pg.283]. โลกิกปฺปโยเคสุ หิ สาสนิกปฺปโยเคสุ จ คาวีสทฺเทน อิตฺถี คยฺหติ. เอกจฺจํ ปน สาสนิกปฺปโยคํ สนฺธาย ‘‘คาวี’’ติ, ‘‘คาวิ’’นฺติ จ ‘‘อิตฺถิปุริสสาธารณวจนมโวจุมฺห. ตถา หิ ‘‘เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา คาวึ วธิตฺวา จตุมหาปเถ พิลโส วิภชิตฺวา นิสินฺโน อสฺสา’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ. อฏฺฐกถาสุ จ ‘‘คาโว’’ติ อิตฺถิปุมสาธารณํ สทฺทรจนํ กตฺวา ปุน ตเทว อิตฺถิปุมํ สนฺธาย ‘‘ทฺวารํ ปตฺตํ ปตฺตํ คาวิ’’นฺติ รจิตา สทฺทรจนา ทิสฺสติ. 在此，“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo”等词，虽然是以阴性(itthiliṅga)而说，但就像“pajā”(后代)、“devatā”(天神)等词一样，根据用法，它们可以指代雌雄(itthipurisa)。因此，当说“sā go”或“tā gāvo”时，虽然用的是阴性，但应知其中包含了所有雌雄牛只。在这种情况下，词性(liṅga)并非绝对主要，意义(attha)才是主要的。当说“Vajegāvo duhantī”(在牛栏中挤牛奶)时，虽然“gāvo”一词也用于阳性，但由于挤奶这个行为在雄性身上不可能发生，因此根据意义可知其为雌性。而当说“Gāvī duhantī”(母牛在挤奶)时，无论从词性还是从意义上，有智慧的人谁会产生疑惑呢？当说“Tā gāvo carantī”(那些牛在吃草)时，由于是阴性，有时某人可能会疑惑“难道不是指雌性吗？”；但若用阳性说“Te gāvo carantī”，则没有疑惑，可知其指雌雄两者，因为在某些情况下，阳性复数包含了雌雄。就像在“Athettha sīhā byagghā cā”(于此有狮有虎)等例子中一样。当说“gāvī caratī”(母牛在吃草)或“gāviṃ passatī”(看见母牛)时，可知其为雌性，因为gāvī一词应取为雌性。在世俗用法和教典用法中，gāvī一词确实是指雌性。但考虑到某些教典用法，我们曾说“gāvī”和“gāvi”是通指雌雄的词。确实，可见如下巴利经文：“诸比丘！譬如一位熟练的屠牛者(goghātako)或其学徒，杀死一头牛(gāviṃ)后，在十字路口将其分块(bilaso)而坐。”在义注(aṭṭhakathā)中，也可见将“gāvo”作为通指雌雄的构词后，又针对同样的雌雄，造作了“dvāraṃ pattaṃ pattaṃ gāvi”(到达门口的牛)这样的构词。 เอตฺถ หิ โคชาติยํ ฐิตา อิตฺถีปิ ปุมาปิ ‘‘คาวี’’ติ สงฺขํ คจฺฉติ. วิเสสโต ปน ‘‘คาวี’’ติ อิทํ อิตฺถิยา อธิวจนํ. ตถา หิ ตตฺถ ตตฺถ ปาฬิปฺปเทสาทีสุ ‘‘อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต พาหิยํ ทารุจีริยํ คาวี ตรุณวจฺฉา อธิปติตฺวา ชีวิตา โวโรเปสี’’ติ, ‘‘คาวุํ วา เต เทมิ, คาวึ วา เต เทมี’’ติ จ ‘‘ติณสีโห กโปตวณฺณคาวีสทิโส’’ติ จ ปโยคทสฺสนโต อิตฺถี กถิยตีติ วตฺตพฺพํ. โคสทฺเทน ปน ‘‘โคทุหนํ. คทฺทุหนํ. โคขีรํ โคธโน โครูปานิ จา’’ติ ทสฺสนโต อิตฺถีปิ ปุมาปิ กถิยตีติ วตฺตพฺพํ. 在此，属于牛类(gojāti)的雌性或雄性，都可算作“gāvī”。但“gāvī”一词尤其指雌性。确实，在各处巴利文段落中，从“世尊刚离开不久，跋希亚(Bāhiya)被一头带着幼犊的母牛撞死”、“我给你一头牛(gāvuṃ)，或我给你一头牛(gāviṃ)”以及“草狮子像鸽子色的牛”等用法可见，所说的是雌性。然而，通过go词，如在“goduhanaṃ(挤牛奶)、gadduhanaṃ(挤奶)、gokhīraṃ(牛奶)、godhano(牛财)、gorūpāni(牛的形象)”等用法中，应说其既指雌性也指雄性。 อิทานิ โอการนฺตสฺส อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส ปทมาลายํ ปาฬินยาทินิสฺสิโต อตฺถยุตฺตินโย วุจฺจเต วิญฺญูนํ โกสลฺลชนนตฺถํ – 现在，为令智者生起善巧，我们来讲述以o结尾(okāranta)的阴性go词在词形变化表(padamālā)中所依据的巴利方法、意义与理路—— สา โค คจฺฉติ, สา คาวี คจฺฉติ, ตา คาโว, คาวี, คโว คจฺฉนฺติ. ตํ คาวํ, คาวึ, ควํ ปสฺสติ, ตา คาโว, คาวี, คโว ปสฺสติ. ตาหิ โคหิ, โคภิ กตํ. ตาสํ ควํ, คุนฺนํ, โคนํ เทติ. ตาหิ โคหิ, โคภิ อเปติ. ตาสํ ควํ[Pg.284], คุนฺนํ, โคนํ สิงฺคานิ. ตาสุ โคสุ ปติฏฺฐิตํ. โภติ โค ตฺวํ ติฏฺฐ, โภติโย คาโว คาวี, ควา ตุมฺเห ติฏฺฐถ. 那头牛(go)走，那头牛(gāvī)走，那些牛(gāvo, gāvī, gavo)走。看见那头牛(gāvaṃ, gāviṃ, gavaṃ)，看见那些牛(gāvo, gāvī, gavo)。由那些牛(gohi, gobhi)所做。给予那些牛(gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ)。从那些牛(gohi, gobhi)离开。那些牛(gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ)的角。安住于那些牛(gosu)中。喂，牛(go)！你站住。喂，牛们(gāvo, gāvī, gavā)！你们站住。 อปโรปิ วุจฺจเต – 又说另一例—— สา โค นทึ ตรนฺตี คจฺฉติ, สา คาวี นทึ ตรนฺตี คจฺฉติ, ตา คาโว, คาวี, คโว นทึ ตรนฺตีโย คจฺฉนฺติ. ตํ คาวํ, คาวึ, ควํ นทึ ตรนฺตึ ปสฺสติ, ตา คาโว, คาวี, คโว นทึ ตรนฺติโย ปสฺสติ. ตาหิ โคหิ, โคภิ นทึ ตรนฺตีหิ กตํ. ตาสํ ควํ, คุนฺนํ, โคนํ นทึ ตรนฺตีนํ เทติ. ตาหิ โคหิ, โคภิ นทึ ตรนฺตีหิ อเปติ. ตาสํ ควํ, คุนฺนํ, โคนํ นทึ ตรนฺตีนํ สนฺตกํ. ตาสุ โคสุ นทึ ตรนฺตีสุ ปติฏฺฐิตนฺติ. 那头正在渡河的牛(go)走着，那头正在渡河的牛(gāvī)走着，那些正在渡河的牛(gāvo, gāvī, gavo)走着。看见那头正在渡河的牛(gāvaṃ, gāviṃ, gavaṃ)，看见那些正在渡河的牛(gāvo, gāvī, gavo)。由那些正在渡河的牛(gohi, gobhi)所做。给予那些正在渡河的牛(gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ)。从那些正在渡河的牛(gohi, gobhi)离开。那些正在渡河的牛(gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ)的所有物。安住于那些正在渡河的牛(gosu)中。 ตตฺร ยา สา ‘‘โค, คาวี, คาโว, คาวี, คโว’’ติอาทินา โอการนฺตสฺสิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส ปทมาลา ฐปิตา, สา ‘‘โค, คาโว คโว’’ติอาทินา วุตฺตสฺส โอการนฺตปุลฺลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส ปทมาลาโต สวิเสสา ปจฺจตฺโตปโยคาลปนฏฺฐาเน จตุนฺนํ กญฺญาสทฺทานํ วิย คาวีสทฺทานํ วุตฺตตฺตา. ยสฺมา ปนายํ วิเสโส, ตสฺมา อิมสฺส โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส อญฺเญสมิตฺถิลิงฺคานํ วิย อวิสทาการโวหารตา สลฺลกฺเขตพฺพา, น ปุลฺลิงฺคานํ วิย วิสทาการโวหารตา, นาปิ นปุํสกลิงฺคานํ วิย อุภยมุตฺตาการโวหารตา สลฺลกฺเขตพฺพา. เอตฺถ นิจฺฉยกรณี คาถา วุจฺจติ – 在此，所安立的以o结尾的阴性go词的词形变化，即“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo”等，与先前所说的以o结尾的阳性go词的词形变化，即“go, gāvo, gavo”等，有所不同，具有特殊性。因为在主格(paccatta)、宾格(upayoga)与呼格(ālapana)之处，gāvī词的说法就像四个kaññā(少女)词一样。由于存在此差异，因此应当注意，此以o结尾的阴性go词，应像其他阴性词一样，被视为具有不清晰的表达方式(avisadākāravohāratā)；而不应像阳性词一样，被视为具有清晰的表达方式(visadākāravohāratā)；也不应像中性词一样，被视为具有脱离此两者的表达方式。于此，为作决断，说一偈颂—— ทุวินฺนํ ธาตุสทฺทานํ, ยถา ทิสฺสติ นานตา; โคสทฺทานํ ตถา ทฺวินฺนํ, อิจฺฉิตพฺพาว นานตา. “正如可见两个dhātu词的差异，两个go词的差异亦应如是承认。” ตถา หิ ปุมิตฺถิลิงฺควเสน ทฺวินฺนํ ธาตุสทฺทานํ วิเสโส ทิสฺสติ. ตํ ยถา? 确实，根据阳性(pulliṅga)与阴性(itthiliṅga)的区别，可见两个“界(dhātu)”词的差异。此话怎讲？ ธาตุ[Pg.285], ธาตู, ธาตโว. ธาตุํ, ธาตู, ธาตโว. ธาตุนา, ธาตูหิ, ธาตูภิ. ธาตุสฺส, ธาตูนํ. ธาตุสฺมา, ธาตุมฺหา, ธาตูหิ, ธาตูภิ. ธาตุสฺส, ธาตูนํ. ธาตุสฺมึ, ธาตุมฺหิ, ธาตูสุ. อยํ ปุลฺลิงฺควิเสโส. Dhātu, dhātū, dhātavo. Dhātuṃ, dhātū, dhātavo. Dhātunā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātussa, dhātūnaṃ. Dhātusmā, dhātumhā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātussa, dhātūnaṃ. Dhātusmiṃ, dhātumhi, dhātūsu. 这是阳性的区别。 ธาตุ, ธาตู, ธาตุโย. ธาตุํ, ธาตู, ธาตุโย. ธาตุยา, ธาตูหิ, ธาตูภิ. ธาตุยา, ธาตูนํ. ธาตุยา, ธาตูหิ, ธาตูภิ. ธาตุยา, ธาตูนํ. ธาตุยา, ธาตุยํ, ธาตูสุ. อยํ อิตฺถิลิงฺคสฺส วิเสโส. Dhātu, dhātū, dhātuyo. Dhātuṃ, dhātū, dhātuyo. Dhātuyā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātuyā, dhātūnaṃ. Dhātuyā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātuyā, dhātūnaṃ. Dhātuyā, dhātuyaṃ, dhātūsu. 这是阴性的区别。 ยถา จ ทฺวินฺนํ ธาตุสทฺทานํ วิเสโส ปญฺญายติ, ตถา ทฺวินฺนมฺปิ โคสทฺทานํ วิเสโส ปญฺญายเตว. ยถา จ ปุนฺนปุํสกลิงฺคานํ ทฺวินฺนํ อายุสทฺทานํ ‘‘อายุ, อายู, อายโว’’ติอาทินา, ‘‘อายุ, อายู, อายูนี’’ติอาทินา จ วิเสโส ปญฺญายติ, ยถา ทฺวินฺนมฺปิ โคสทฺทานํ วิเสโส ปญฺญายเตว. ตถา หิ วิสทาการโวหาโร ปุลฺลิงฺคํ, อวิสทาการโวหาโร อิตฺถิลิงฺคํ, อุภยมุตฺตาการโวหาโร นปุํสกลิงฺคํ. 正如两个“界(dhātu)”词的差异可知，同样地，两个“牛(go)”词的差异也确实可知。又如，通过“āyu, āyū, āyavo”等和“āyu, āyū, āyūnī”等形式，可知阳性与中性(napuṃsakaliṅga)两个“寿(āyu)”词的差异，正如两个“牛(go)”词的差异也确实可知。确实，形态清晰的表达(visadākāravohāro)是阳性，形态不清晰的表达(avisadākāravohāro)是阴性，脱离此二种形态的表达(ubhayamuttākāravohāro)是中性。 อิทานิ อิมเมวตฺถํ ปากฏตรํ กตฺวา สงฺเขปโต กถยาม – ปุริโสติ วิสทาการโวหาโร, กญฺญาติ อวิสทาการโวหาโร, รูปนฺติ อุภยมุตฺตาการโวหาโร. ปุริโส ติฏฺฐติ, กญฺญา ติฏฺฐติ, กญฺญา ติฏฺฐนฺติ, กญฺญา ปสฺสติ, โภติโย กญฺญา ติฏฺฐถ, เอตฺเถกปทมสมํ, จตฺตาริ สมานิ. ปุริสา ติฏฺฐนฺติ, ปุริสา นิสฺสฏํ, ภวนฺโต ปุริสา คจฺฉถ. กญฺญาโย ติฏฺฐนฺติ, กญฺญาโย ปสฺสติ, โภติโย กญฺญาโย คจฺฉถ, ตีณิ ตีณิ สมานิ. ปุริสํ ปสฺสติ, กญฺญํ ปสฺสติ, ทฺเว อสมานิ. ปุริเส ปสฺสติ, ปุริเส ปติฏฺฐิตํ, ทฺเว สมานิ. เตน ปุริเสน กตํ, ตาย กญฺญาย กตํ, ตาย กญฺญาย เทติ, ตาย กญฺญาย [Pg.286] อเปติ, ตาย กญฺญาย สนฺตกํ, ตาย กญฺญาย ปติฏฺฐิตํ, เอกมสมํ, ปญฺจ สมานิ. เอวํ ปุลฺลิงฺคสฺส วิสทาการโวหารตา ทิสฺสติ, อิตฺถิลิงฺคสฺส อวิสทาการโวหารตา ทิสฺสติ. นปุํสกลิงฺคสฺส ปน ‘‘รูปํ, รูปานิ, รูปา. รูปํ, รูปานิ, รูเป. โภ รูป, ภวนฺโต รูปานิ, รูปา’’ติ เอวํ ตีสุ ปจฺจตฺโตปโยคาลปนฏฺฐาเนสุ สนิการาย วิเสสาย รูปมาลาย วเสน อุภยมุตฺตาการโวหารตา ทิสฺสติ, ปุมิตฺถิลิงฺคานํ ตีสุ ฐาเนสุ สนิการานิ รูปานิ สพฺพทา น สนฺติ, อิติ วิสทาการโวหาโร ปุลฺลิงฺคํ, อวิสทาการโวหาโร อิตฺถิลิงฺคํ, อุภยมุตฺตาการโวหาโร นปุํสกลิงฺคนฺติ เวทิตพฺพํ. 现在我们对此义作更清晰、简要的说明——“男子(purisa)”是形态清晰的表达，“少女(kaññā)”是形态不清晰的表达，“色(rūpa)”是脱离此二种形态的表达。“男子站立(Puriso tiṭṭhati)”，“少女站立(kaññā tiṭṭhati)”，“少女们站立(kaññā tiṭṭhanti)”，“少女看见(kaññā passati)”，“尊贵的少女们请站立(bhotiyo kaññā tiṭṭhatha)”，于此一词不相同，四词相同。“男子们站立(Purisā tiṭṭhanti)”，“男子们离开(purisā nissaṭaṃ)”，“诸位男子请前行(bhavanto purisā gacchatha)”。“少女们站立(Kaññāyo tiṭṭhanti)”，“少女们看见(kaññāyo passati)”，“尊贵的少女们请前行(bhotiyo kaññāyo gacchatha)”，各有三词相同。“看见男子(Purisaṃ passati)”，“看见少女(kaññaṃ passati)”，二词不相同。“看见男子们(Purise passati)”，“安住于男子们(purise patiṭṭhitaṃ)”，二词相同。“由彼男子所作(Tena purisena kataṃ)”，“由彼少女所作(tāya kaññāya kataṃ)”，“给予彼少女(tāya kaññāya deti)”，“离彼少女(tāya kaññāya apeti)”，“属彼少女(tāya kaññāya santakaṃ)”，“安住于彼少女(tāya kaññāya patiṭṭhitaṃ)”，一词不相同，五词相同。如此，可见阳性具有形态清晰的表达性，阴性具有形态不清晰的表达性。至于中性，如“色，诸色，色(rūpaṃ, rūpāni, rūpā)。色，诸色，于诸色(rūpaṃ, rūpāni, rūpe)。喂！色，诸位色，色啊(Bho rūpa, bhavanto rūpāni, rūpā)”，如此在主格(paccatta)、业格(upayoga)、呼格(ālapana)这三处，通过带有“ni”音(sanikāra)的特殊词形系列，可见其是脱离此二种形态的表达。阳性与阴性在这三处并非总有带“ni”音的词形。是故当知：形态清晰的表达是阳性，形态不清晰的表达是阴性，脱离此二种形态的表达是中性。 อยํ นโย ‘‘สทฺธา สติ หิรี, ยา อิตฺถี สทฺธา ปสนฺนา, เต มนุสฺสา สทฺธา ปสนฺนา, ปหูตํ สทฺธํ ปฏิยตฺตํ, สทฺธํ กุล’’นฺติอาทีสุ สมานสุติกสทฺเทสุปิ ปทมาลาวเสน ลพฺภเตว. ยา จ ปน อิตฺถิลิงฺคสฺส อวิสทาการโวหารตา วุตฺตา, สา เอกจฺเจสุปิ สงฺขฺยาสทฺเทสุ ลพฺภติ. ตถา หิ วีสติอาทโย นวุติปริยนฺตา สทฺทา เอกวจนนฺตา อิตฺถิลิงฺคาติ วุตฺตา, เอตฺถ ‘‘วีสติยา’’ติ ปญฺจกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ, ตถา ‘‘ตึสายา’’ติอาทีนํ ‘‘นวุติยา’’ติ ปทปริยนฺตานํ, เอวํ วีสติอาทีนํ กญฺญาสทฺทสฺเสว อวิสทาการโวหารตา ลพฺภตีติ อวคนฺตพฺพํ. ยทิ เอวํ ติจตุสทฺเทสุ กถนฺติ? ติจตุสทฺทา ปน ยสฺมา ‘‘ตโย ติสฺโส ตีณิ, จตฺตาโร จตุโร จตสฺโส จตฺตารี’’ติ อตฺตโน อตฺตโน รูปานิ อภิเธยฺยลิงฺคานุคภตฺตา ยถาสกลิงฺควเสน ‘‘ปุริสา กญฺญาโย จิตฺตานี’’ติอาทีหิ วิสทาวิสโทภยรหิตาการโวหารสงฺขาเตหิ สทฺเทหิ โยคํ คจฺฉนฺติ, ตสฺมา ปจฺเจกลิงฺควเสน วิสทาวิสโทภยรหิตาการโวหาราติ วตฺตุมรหนฺติ. 此理在“信(saddhā)、念(sati)、惭(hirī)；具信而心清净的妇女(yā itthī saddhā pasannā)；具信而心清净的人们(te manussā saddhā pasannā)；许多信已准备好(pahūtaṃ saddhaṃ paṭiyattaṃ)；信之族(saddhaṃ kulaṃ)”等同音词(samānasutikasadda)中，也可依词形系列(padamālā)而得知。至于所说的阴性具有形态不清晰的表达性，在某些数词(saṅkhyāsadda)中也能见到。即如，二十(vīsati)至九十(navuti)的数词，虽是单数结尾，但被称为阴性词。于此，“vīsatiyā”一词可用于五种格，同样地，从“tiṃsāyā”等词直到“navutiyā”结尾的词也是如此。如是当知，二十等数词就像“少女(kaññā)”一词一样，具有形态不清晰的表达性。若然，“三(ti)”、“四(catu)”这两个数词又如何呢？“三”、“四”这两个数词，由于其“tayo, tisso, tīṇi”与“cattāro, caturo, catasso, cattārī”等各自的形态随顺所指称词语的性别，故根据各自的性别，与被称为形态清晰、不清晰及脱离此二种形态的表达的“男子们(purisā)”、“少女们(kaññāyo)”、“心们(cittāni)”等词语相结合，因此，可以说它们是根据各个性别而成为形态清晰、不清晰及脱离此二种形态的表达。 สพฺพนาเมสุปิ [Pg.287] อยํ ติวิโธ อากาโร ลพฺภติ รูปวิเสสโยคโต. กถํ? ปุนฺนปุํสกวิสเย ‘‘ตสฺส กสฺส’’ อิจฺจาทีนิ สพฺพานิ สพฺพนามิกรูปานิ จตุตฺถีฉฏฺฐิยนฺตานิ ภวนฺติ, อิตฺถิลิงฺควิสเย ‘‘ตสฺสา กสฺสา’’ อิจฺจาทีนิ สพฺพนามิกรูปานิ ตติยาจตุตฺถีปญฺจมีฉฏฺฐีสตฺตมิยนฺตานิ ภวนฺติ, ตสฺมา สพฺพนามตฺเตปิ อิตฺถิลิงฺคสฺส อวิสทาการโวหารตา เอกนฺตโต สมฺปฏิจฺฉิตพฺพา. เอตฺถ ปน สุลภานิ จตุตฺถีฉฏฺฐีรูปานิ อนาหริตฺวา สุทุลฺลภภาเวน ตติยาปญฺจมีสตฺตมีรูปานิ สาสนโต อาหริตฺวา ทสฺเสสฺสาม ภควโต ปาวจเน นิกฺกงฺขภาเวน โสตูนํ ปรมสณฺหสุขุมญาณาธิคมตฺถํ. ตํ ยถา? ‘‘อายสฺมา อุทายี เยน สา กุมาริกา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ตสฺสา กุมาริกาย สทฺธึ เอโก เอกาย รโห ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน อลํกมฺมนีเย นิสชฺชํ กปฺเปสี’’ติ. เอตฺถ ‘‘ตสฺสา’’ติ ตติยาย รูปํ, ‘‘ตสฺสา’’ติ ตติยาย รูเป ทิฏฺเฐเยว ‘‘สพฺพสฺสา กตริสฺสา’’ติอาทีนิ ตติยารูปานิ ปาฬิยํ อนาคตานิปิทิฏฺฐานิเยว นาม เตสํ อญฺญมญฺญสมานคติกตฺตา, ทิฏฺเฐน จ อทิฏฺฐสฺสปิ ยุตฺตสฺส คเหตพฺพตฺตา. ‘‘กสฺสาหํ เกน หายามี’’ติ เอตฺถ ‘‘กสฺสา’’ติ ปญฺจมิยา รูปํ, ‘‘กสฺสา’’ติ ปญฺจมิยา รูเป ทิฏฺเฐเยว ‘‘สพฺพสฺสา กตริสฺสา’’ติอาทีนิ ปญฺจมิยา รูปานิ ปาฬิยํ อนาคตานิปิ ทิฏฺฐานิเยว นาม. ‘‘อญฺญตโร ภิกฺขุ เวสาลิยํ มหาวเน มกฺกฏึ อามิเสน อุปลาเปตฺวา ตสฺสา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ. อญฺญตโร ภิกฺขุ อญฺญตริสฺสา อิตฺถิยา ปฏิพทฺธจิตฺโต โหตี’’ติ จ เอตฺถ ‘‘ตสฺสา อญฺญตริสฺสา’’ติ จ สตฺตมิยา รูปํ, ตสฺมึ ทิฏฺเฐเยว ‘‘สพฺพสฺสา กตริสฺสา’’ติอาทีนิ สตฺตมิยา รูปานิ ปาฬิยํ อนาคตานิปิ ทิฏฺฐานิเยว นามาติ. 在一切代词中，由于词形的变化，也存在这三种形态。如何？在阳性与中性范畴内，“tassa”、“kassa”等所有代词形式都是第四格（为格）与第六格（属格）结尾；在阴性范畴内，“tassā”、“kassā”等所有代词形式则是第三格（具格）、第四格（为格）、第五格（从格）、第六格（属格）与第七格（处格）结尾。因此，即便在代词中，阴性具有不明确形态的用法也应当被完全接受。在此，我们不引用常见的第四格与第六格形式，而是因为其非常罕见，故从圣教中引用第三格、第五格与第七格的形式来展示，以便听众对世尊(Bhagavā)的教法无有疑惑，从而获得最极微细精深的智慧。例如：“具寿(āyasmā)优陀夷(Udāyī)前往那位少女之处，抵达后，与那位少女单独在隐蔽、合适的座位上坐下。”在此，“tassā”是第三格的形式。既然见到了“tassā”这个第三格形式，那么“sabbassā”、“katarissā”等第三格形式，即使未在圣典中出现，也应被视为已见，因为它们彼此具有相同的变格规律，且应当通过已见者来推知相应的未见者。“我因谁而衰落？”在此，“kassā”是第五格的形式。既然见到了“kassā”这个第五格形式，那么“sabbassā”、“katarissā”等第五格形式，即使未在圣典中出现，也应被视为已见。“某位比丘(bhikkhu)在毗舍离(Vesālī)的大林中，用食物诱惑一只母猴，并与它行淫欲法。”以及“某位比丘对某位女子心生执著。”在此，“tassā”与“aññatarissā”是第七格的形式。既然见到了这些，那么“sabbassā”、“katarissā”等第七格形式，即使未在圣典中出现，也应被视为已见。 นนุ [Pg.288] จ โภ ‘‘ตสฺสา กุมาริกาย สทฺธิ’’นฺติ เอตฺถ ‘‘ตสฺสา’’ติ อิทํ วิภตฺติวิปลฺลาเสน วุตฺตํ, ‘‘ตายา’’ติ หิสฺส อตฺโถ, ตถา ‘‘กสฺสาหํ เกน หายามี’’ติ อิทมฺปิ วิภตฺติวิปลฺลาเสน วุตฺตํ. ‘‘กายา’’ติ หิสฺส อตฺโถ. ‘‘อญฺญตริสฺสา อิตฺถิยา ปฏิพทฺธจิตฺโต’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘อญฺญตริสฺสา’’ติ อิทํ วิภตฺติวิปลฺลาเสน วุตฺตํ. ‘‘อญฺญตริสฺส’’นฺติ หิสฺส อตฺโถติ? ตนฺน, อีทิเสสุ จุณฺณิยปทวิสเยสุ วิภตฺติวิปลฺลาสสฺส อนิจฺฉิตพฺพตฺตา. นนุ จ โภ จุณฺณิยปทวิสเยปิ ‘‘สงฺเฆ โคตมิ เทหี’’ติอาทีสุ ‘‘สงฺฆสฺสา’’ติ วิภตฺติวิปลฺลาสตฺถํ วทนฺติ ครูติ? สจฺจํ, ตถาปิ ตาทิเสสุ ฐาเนสุ ทฺเว อธิปฺปายา ภวนฺติ อาธารปฏิคฺคาหกภาเวน ภุมฺมสมฺปทานานมิจฺฉิตพฺพตฺตา. ตถา หิ ‘‘สงฺฆสฺส เทถา’’ติ วตฺตุกามสฺส สโต ‘‘สงฺเฆ เทถา’’ติ วจนํ น วิรุชฺฌติ, ยุชฺชติเยว. ตถา ‘‘สงฺเฆ เทถา’’ติ วตฺตุกามสฺสปิ สโต ‘‘สงฺฆสฺส เทถา’’ติ วจนมฺปิ น วิรุชฺฌติ, ยุชฺชติเยว, ยถา ปน อลาพุ ลาพุสทฺเทสุ วิสุํ วิสุํ วิชฺชมาเนสุปิ ‘‘ลาพูนิ สีทนฺติ สิลา ปฺลวนฺตี’’ติ เอตฺถ ฉนฺทานุรกฺขณตฺถํ อการโลโป โหตีติ อกฺขรโลโป พุทฺธิยา กริยติ. ตถา ‘‘สงฺเฆ โคตมิ เทหี’’ติอาทีสุปิ พุทฺธิยา วิภตฺติวิปลฺลาสสฺส ปริกปฺปนํ กตฺวา ‘‘สงฺฆสฺสา’’ติ วิปลฺลาสตฺถมิจฺฉนฺติ อาจริยา. ตสฺมา ‘‘สงฺเฆ โคตมิ เทหิ. เวสฺสนฺตเร วรํ ทตฺวา’’ติอาทีสุ วิภตฺติวิปลฺลาโส ยุตฺโต ‘‘ตสฺสา กุมาริกายา’’ติอาทีสุ ปน น ยุตฺโต, วิภตฺติวิปลฺลาโส จ นาม เยภุยฺเยน ‘‘เนว ทานํ วิรมิสฺส’’นฺติอาทีสุ คาถาสุ อิจฺฉิตพฺโพ. （问：）“喂，在‘与那位少女一起’中，‘tassā’一词难道不是格位互换(vibhattivipallāsa)而说的吗？其义实为‘tāya’（具格）。同样，‘我因谁而衰落？’此句也是格位互换而说，其义实为‘kāyā’（从格）。‘对某位女子心生执著’中，‘aññatarissā’一词也是格位互换而说，其义实为‘aññatarissaṃ’（处格）吗？”（答：）并非如此，因为在此类散文(cuṇṇiyapada)范畴内，格位互换是不可取的。（问：）“喂，即使在散文范畴内，如‘乔达弥(Gotamī)，请布施给僧团’等句，老师们不是也说为了格位互换之义而用‘saṅghe’代替‘saṅghassā’吗？”（答：）诚然。即便如此，在那种情况下有两种意趣，因为作为处所(ādhāra)和接受者(paṭiggāhaka)，处格与为格都是可接受的。即如，当想说‘请布施给僧团(saṅghassa)’时，说‘请布施于僧团(saṅghe)’并不相违，是合理的。同样，当想说‘请布施于僧团’时，说‘请布施给僧团’也不相违，也是合理的。又如，虽然‘alābu’与‘lābu’这两个词分别存在，但在‘葫芦(lābūni)沉，石头浮’中，为了保护韵律而有元音省略，这种字母省略是凭智慧而作的。同样，在‘乔达弥，请布施给僧团’等句中，老师们也是凭智慧构想格位的互换，而希望得到‘saṅghassa’的互换之义。因此，在‘乔达弥，请布施给僧团’和‘在韦桑达拉(Vessantara)处施予胜愿’等句中，格位互换是合理的，但在‘与那位少女一起’等句中则不合理。所谓的格位互换，大体上应在‘我决不停止布施’等偈颂(gāthā)中被接受。 ตถาปิ วเทยฺย ยา สา ตุมฺเหหิ ‘‘ตสฺสา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวตี’’ติ ปาฬิ อาภตา, น สา สตฺตมีปโยคา. ‘‘ตสฺสา’’ติ [Pg.289] หิ อิทํ ฉฏฺฐิยนฺตปทํ ‘‘ตสฺสามกฺกฏิยาองฺคชาเต เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวตี’’ติ อตฺถสมฺภวโตติ? ตนฺน, อฏฺฐกถายํ ‘‘ตสฺสาติ ภุมฺมวจน’’นฺติ วุตฺตตฺตา. กิญฺจ ภิยฺโย – อฏฺฐกถายํเยว ‘‘ตสฺสา จ สิกฺขาย สิกฺขํ ปริปูเรนฺโต สิกฺขติ, ตสฺมิญฺจ สิกฺขาปเท อวีติกฺกมนฺโต สิกฺขตี’’ติ อิมสฺมึ ปเทเส ‘‘ตสฺสา’’ติ ภุมฺมวจนํ นิทฺเทโส กโตติ. นนุ จ โภ ตตฺถาปิ ‘‘ตสฺสา’’ติ อิทํ วิภตฺติวิปลฺลาสวเสน ภุมฺมตฺเถ สามิวจนนฺติ? ‘‘อติวิย ตฺวํ วิภตฺติวิปลฺลาสนเย กุสโลสิ, วิภตฺติวิปลฺลาสิโก นามา’’ติ ภวํ วตฺตพฺโพ. โย ตฺวํ ธมฺมสงฺคาหกตฺเถเรหิ วุตฺตปาฬิมฺปิ อุลฺลงฺฆสิ, อฏฺฐกถาวจนมฺปิ อุลฺลงฺฆสิ, อปรมฺปิ เต นิทฺเทสปาฬึ อาหริสฺสาม. สเจ ตฺวํ ปณฺฑิตชาติโก, สญฺญตฺตึ คมิสฺสสิ. สเจ อปณฺฑิตชาติโก, อตฺตโน คาหํ อมุญฺจนฺโตเยว สญฺญตฺตึ น คมิสฺสติ, สาสเน จิตฺตึ กตฺวา สุโณหีติ. ‘‘ตสฺมา หิ สิกฺเขถ อิเธว ชนฺตู’’ติ อิมิสฺสา ปาฬิยา อตฺถํ นิทฺทิสนฺเตน ปภินฺนปฏิสมฺภิเทน สตฺถุกปฺเปน อคฺคสาวเกน ธมฺมเสนาปตินา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน ‘‘อิธาติ อิมิสฺสา ทิฏฺฐิยา อิมิสฺสา ขนฺติยา อิมิสฺสา รุจิยา อิมสฺมึ อาทาเย อิมสฺมึ ธมฺเม’’ติ เอวํ ‘‘อิมิสฺสา’’ติ ปทํ ภุมฺมวจนวเสน วุตฺตํ. ตญฺหิ ‘‘อิธา’’ติ ปทสฺส อตฺถวาจกตฺตา สตฺตมิยา รูปนฺติ วิญฺญายติ. อิติ ‘‘อิมิสฺสา’’ติ สตฺตมิยา รูเป ทิฏฺเฐเยว ‘‘สพฺพสฺสา กตริสฺสา’’ติอาทีนิ สตฺตมิยา รูปานิ ปาฬิยํ อนาคตานิปิ ทิฏฺฐานิเยว นาม. 即便如此，如果有人说：“你们引用的‘他与她行淫(methunaṃ dhammaṃ paṭisevatī)’那句巴利(Pāḷi)，其中的‘tassā’并非第七格用法。因为‘tassā’是第六格词，其义应为‘在那只母猴的生殖器(aṅgajāta)中行淫’，是这样吗？”不对，因为义注(aṭṭhakathā)中已说‘tassā是处所格(bhummavacana)’。再者，义注中在‘于其学中圆满地学，于其学处(sikkhāpada)中不违越而学’这一段，也已对‘tassā’是处所格作了解释(niddesa)。“难道不是吗，朋友，那里的‘tassā’也是通过格的转换(vibhattivipallāsa)，在处所格的意义上使用了所有格吗？”应该对他说：“你实在精通格的转换，堪称‘格转换者’！”你既违越了结集圣典的长老们所说的巴利，也违越了义注之言，我们再为你引用另一段解释(niddesa)的巴利。如果你是智者，就能领会；如果你不是智者，就会执持己见而无法领会。请对教法心怀敬意，仔细听。“是故有情应于此学”——在解释这句巴利的含义时，具足无碍解、堪比导师、身为法大将的首席弟子，具寿(āyasmā)舍利弗(sāriputta)说：“‘在此’即：在此见解中，在此忍耐中，在此喜好中，在此执取中，在此法中。”像这样，‘imissā’一词就是以处所格的用法而说。要知道，因为它（imissā）是‘idhā’（在此）一词的义说词，所以是第七格的形式。因此，既然见到了‘imissā’这一第七格形式，那么像‘sabbassā’、‘katarissā’等第七格形式，即使未曾出现在巴利中，也应视为已见到。 อปรมฺปิ เต สพฺพโลกานุกมฺปเกน สพฺพญฺญุนา อาหจฺจภาสิตํ ปาฬึ อาหริสฺสาม, จิตฺตึ กตฺวา สุโณหิ, ‘‘อฏฺฐานเมตํ ภิกฺขเว อนวกาโส, ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา [Pg.290] อปุพฺพํ อจริมํ ทฺเว อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อุปฺปชฺเชยฺยุ’’นฺติ เอตฺถ ‘‘เอกิสฺสา’’ติ อิทํ สตฺตมิยา รูปํ. เอวํ ‘‘เอกิสฺสา’’ติ สตฺตมิยา รูเป ทิฏฺเฐเยว ‘‘สพฺพสฺสา กตริสฺสา’’ติอาทีนิ สตฺตมิยา รูปานิ ปาฬิยํ อนาคตานิปิ ทิฏฺฐานิเยว นาม. น หิ สพฺพถาปิ โวหารา สรูปโต ปาฬิอาทีสุ ทิสฺสนฺติ, เอกจฺเจ ทิสฺสนฺติ, เอกจฺเจ น ทิสฺสนฺติเยว. อตฺริทํ วุจฺจติ – 我们再为你引述由怜悯一切世间的全知者亲口宣说的巴利(Pāḷi)文句，请用心听：“诸比丘(bhikkhu)，此事无有是处，无有可能，即在一个世界体系中，非前非后地出现两位阿罗汉(arahanta)、正自觉者。”在这里，“ekissā”是第七格形式。如此，既然见到了“ekissā”这一第七格形式，那么像“sabbassā”、“katarissā”等第七格形式，即使未曾出现在巴利中，也应视为已见到。诚然，并非所有的语词用法都以其原貌出现在巴利等文献中，有些可见，有些则不可见。对此，偈言： ‘‘ตสฺสา’’อิจฺจาทโย สทฺทา, ‘‘ตาย’’อิจฺจาทโย วิย; เญยฺยา ปญฺจสุ ฐาเนสุ, ตติยาทีสุ ธีมตา. “‘tassā’等诸词，亦如‘tāya’等，智者应了知，用于五格中，从第三格起。” ติณฺณนฺนํ ปน นาทีนํ, โหติ สพฺยปเทสโต; ‘‘ตสฺสา กสฺสา’’ติอาทีนิ, ภวนฺติ ตติยาทิสุ. “至于三种‘河’(nadī)类词，由于其称谓的缘故，‘tassā’、‘kassā’等词，出现在第三格等之中。” อตฺร ปนายํ ปาฬินยวิภาวนา อฏฺฐกถานยวิภาวนา จ – ตสฺสา กญฺญาย สทฺธึ คจฺฉติ, ตสฺสา กญฺญาย กตํ, ตสฺสา กญฺญาย เทติ, ตสฺสา กญฺญาย อเปติ, ตสฺสา กญฺญาย อยํ กญฺญา หีนา, ตสฺสา กญฺญาย อยํ กญฺญา อธิกา, ตสฺสา กญฺญาย สนฺตกํ, ตสฺสา กญฺญาย ปติฏฺฐิตนฺติ. ทุลฺลภายํ นีติ สาธุกํ จิตฺตึ กตฺวา ปริยาปุณิตพฺพา สาสนสฺส จิรฏฺฐิตตฺถํ. เอวํ สพฺพถาปิ ปาฬิอฏฺฐกถานยานุสาเรน อิตฺถิลิงฺคสฺส อวิสทาการโวหารตา ญาตพฺพา. 于此，这是对巴利方法与义注(aṭṭhakathā)方法的阐明：与那位少女同行，由那位少女所做，给予那位少女，从那位少女离开，这位少女比那位少女低劣，这位少女比那位少女优越，属于那位少女的，立足于那位少女。此理难得，为了教法的长久住立，应当善加用心学习。如是，应依循巴利与义注的一切方法，了知阴性词语的不清晰用法(avisadākāravohāratā)。 เอวํ ปน ญตฺวา วิญฺญุชาตินา ‘‘ทฺวินฺนํ โคสทฺทานํ รูปมาลาวิเสเสน ลิงฺคนานตฺตํ โหตี’’ติ นิฏฺฐเมตฺถาวคนฺตพฺพํ. โคสทฺโท หิ ‘‘ปุริโส มาตุคาโม โอโรโธ อาโป สตฺถา’’ติอาทโย วิย น นิโยคา วิสทาการโวหาโร, นาปิ ‘‘กญฺญา รตฺติ อิตฺถี’’ติอาทโย วิย นิโยคา อวิสทาการโวหาโร. ตถา หิ อยํ ปุลฺลิงฺคภาเว ธาตุสทฺโท วิย วิสทาการโวหาโร, อิตฺถิลิงฺคภาเว อวิสทาการโวหาโร[Pg.291]. อิติ อิมสฺส อตฺถสฺส โสตูนํ ญาปเนน ปรมสณฺหสุขุมญาณปฺปฏิลาภตฺตํ ‘‘โค, คาวี คาโว. คาวึ, คโว’’ติอาทินา โอการนฺตสฺส อิตฺถิลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส อาเวณิกา นามิกปทมาลา วุตฺตา. เอตฺถ ปน ‘‘คาวิ’’นฺติ เอกกฺขตฺตุมาคตํ, ‘‘โค โคหี’’ติอาทีนิ ทฺวิกฺขตฺตุํ, ‘‘คาโว คาวี คาว’’นฺติ ติกฺขตฺตุํ, ‘‘คาวิยา’’ติ ปญฺจกฺขตฺตุํ, เอวเมตฺถ ปญฺจกฺขตฺตุํ อาคตปทานํ วเสน อวิสทากาโร ทิสฺสตีติ อิทํ อิตฺถิลิงฺคนฺติ คเหตพฺพํ. อิมญฺหิ นยํ มุญฺจิตฺวา นตฺถิ อญฺโญ นโย เยน โคสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค สิยา. ตสฺมา อิทเมว อมฺหากํ มตํ สารโต ปจฺเจตพฺพํ. ปุมิตฺถิลิงฺคสงฺขาตานํ ทฺวินฺนํ โคสทฺทานํ รูปมาลาย นิพฺพิเสสตํ วทนฺตานํ ปน อาจริยานํ มตํ ปุลฺลิงฺเค วตฺตมาเนน โคสทฺเทนิ’ตฺถิลิงฺเค วตฺตมานสฺส โคสทฺทสฺส รูปมาลาย สทิสตฺเต สติ มาตุคามสทฺทสฺส นามิกปทมาลาโย สมํ โยเชตฺวา ปุมิตฺถิลิงฺคภาวปริกปฺปนํ วิย โหตีติ น สารโต ปจฺเจตพฺพํ. 智者如此了知后，应于此断定：“两种‘go’（牛）字，因其词形变化之别而有性之不同。”“go”字既不像“人(purisa)”、“妇女(mātugāma)”、“后宫(orodha)”、“水(āpa)”、“导师(satthar)”等词那样，其用法并非必然清晰；也不像“少女(kaññā)”、“夜晚(ratti)”、“女性(itthī)”等词那样，其用法并非必然不清晰。因为此词在阳性时，像“界(dhātu)”字一样是用法清晰的词，在阴性时，则是用法不清晰的词。因此，为了让听者了知此义，并获得极为微细、善巧之智，以“go, gāvī, gāvo. Gāviṃ, gavo”等，宣说了以o结尾的(okāranta)阴性“go”字的特别名词格位变化。于此，“gāvi”出现一次，“go”、“gohī”等出现两次，“gāvo”、“gāvī”、“gāva”等出现三次，“gāviyā”出现五次。如是，凭借于此出现五次的词形，可见其不清晰的形式，故应执此为阴性。舍此理则无他理可令“go”字为阴性。是故，此即我等之见，应视为精要而信受。至于那些说被称为阳性和阴性的两种“go”字的词形变化无差别的诸师之见，认为当阳性“go”字与阴性“go”字的词形变化相同时，就如同将“妇女(mātugāma)”一词的名词格位变化同等地用于构想阳性与阴性状态一样，此见不应视为精要而信受。 เอตฺถ ปน กิญฺจิ ลิงฺคสํสนฺทนํ กถยาม – เหฏฺฐา นิทฺทิฏฺฐสฺส โอการนฺตปุลฺลิงฺคสฺส โคสทฺทสฺส นามิกปทมาลายํ ‘‘คาวุํ คาวํ คาเวนา’’ติอาทีนิ เอกกฺขตฺตุมาคตานิ, ‘‘โค โคหี’’ติอาทีนิ ทฺวิกฺขตฺตุํ, ‘‘คาโว คโว คว’’นฺติ อิมานิ ปน ‘‘สตฺถา ราชา’’ติอาทีนิ วิย ติกฺขตฺตุํ, จตุกฺขตฺตุํ วา ปเนตฺถ ปญฺจกฺขตฺตุํ วา อาคตปทานิ น สนฺติ. ตทภาวโต วิสทากาโร ทิสฺสติ. ปุริสสทฺทสฺส นามิกปทมาลายมฺปิ ‘‘ปุริโส ปุริส’’นฺติอาทีนิ เอกกฺขตฺตุมาคตานิ, ‘‘ปุริเส’’ติอาทีนิ ทฺวิกฺขตฺตุํ, ‘‘ปุริสา’’ติ ติกฺขตฺตุํ. เอวํ วิสทากาโร ทิสฺสติ. อาการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส ปน ‘‘กญฺญ’’นฺติอาทีนิ เอกกฺขตฺตุมาคตานิ, ‘‘กญฺญาหี’’ติอาทีนิ ทฺวิกฺขตฺตุํ, ‘‘กญฺญาโย’’ติอาทีนิ ติกฺขตฺตุํ, ‘‘กญฺญา’’ติ อิทํ จตุกฺขตฺตุํ, ‘‘กญฺญายา’’ติ อิทํ ปน ปญฺจกฺขตฺตุํ. เอวํ อวิสทากาโร ทิสฺสติ. อาการนฺตปุลฺลิงฺคสฺสตุ ‘‘สตฺถรี’’ติอาทีนิ เอกกฺขตฺตุมาคตานิ, ‘‘สตฺถู’’ติอาทีนิ [Pg.292] ทฺวิกฺขตฺตุํ, ‘‘สตฺถา’’ติอาทีนิ ติกฺขตฺตุํ, เอวํ วิสทากาโร ทิสฺสติ. อิมินา นเยน สพฺพาสุปิ ปุมิตฺถิลิงฺคปทมาลาสุ วิสทากาโร จ อวิสทากาโร จ เวทิตพฺโพ. นปุํสกลิงฺคสฺส ปน นามิกปทมาลายํ ‘‘จิตฺเตนา’’ติอาทีนิ เอกกฺขตฺตุมาคตานิ, ‘‘จิตฺต’’นฺติอาทีนิ ทฺวิกฺขตฺตุํ, ‘‘จิตฺตานี’’ติ อิทํ ติกฺขตฺตุํ อาคตํ. อฏฺฐิ อายุสทฺทาทีสุปิ เอเสว นโย. เอตฺถ อุภยมุตฺตากาโร ทิสฺสติ. กิญฺจาเปตฺถ จตุกฺขตฺตุํ ปญฺจกฺขตฺตุํ วา อาคตปทานํ อภาวโต วิสทากาโร อุปลพฺภมาโน วิย ทิสฺสติ, ตถาปิ ยสฺมา ‘‘จิตฺตํ อฏฺฐิ อายู’’ติอาทีนิ นปุํสกานิ ‘‘คจฺฉํ อคฺคิ ภิกฺขู’’ติอาทีนํ ปุลฺลิงฺคานํ นเยน อปฺปวตฺตนโต วิสทาการญฺจ, ‘‘รตฺติ ยาคู’’ติอาทีนํ อิตฺถิลิงฺคานํ นเยน อปฺปวตฺตนโต อวิสทาการญฺจ อุภยมนุปคมฺม วิเสสโต ‘‘จิตฺตํ, จิตฺตานิ, จิตฺตา. จิตฺตํ, จิตฺตานิ, จิตฺเต’’ติอาทินา สนิการาย รูปมาลาย รูปวนฺตานิ ภวนฺติ, ตสฺมา เตสมากาโร อุภยมุตฺโตติ ทฏฺฐพฺโพ. 于此，我们略说一些关于语性(liṅga)的对应：在下方所指的o-词尾阳性(pulliṅga)词“go”的名词词形变化(nāmikapadamālā)中，“gāvuṃ, gāvaṃ, gāvena”等词形出现一次，“go, gohī”等出现两次，而“gāvo, gavo, gava”这几个词形，则像“satthā”、“rājā”等词一样出现三次。于此并无出现四次或五次的词形。因其不存在，故显现为清晰的形式(visadākāra)。在阳性词“purisa”(人)的名词词形变化中，“puriso, purisa”等出现一次，“purise”等出现两次，“purisā”出现三次。如是显现为清晰的形式。然而，在ā-词尾阴性(itthiliṅga)词“kaññā”(少女)中，“kañña”等出现一次，“kaññāhī”等出现两次，“kaññāyo”等出现三次，“kaññā”此词形出现四次，而“kaññāyā”此词形则出现五次。如是显现为不清晰的形式(avisadākāra)。至于ar-词尾的阳性词“satthar”(导师)，“sattharī”等出现一次，“satthū”等出现两次，“satthā”等出现三次，如是显现为清晰的形式。应循此理，了知所有阳性与阴性词形变化中的清晰形式与不清晰形式。至于中性(napuṃsakaliṅga)词的名词词形变化，“cittena”等出现一次，“citta”等出现两次，“cittāni”此词形出现三次。“aṭṭhi”(骨)、“āyu”(寿)等词亦同此理。于此可见其形式为离于二者(ubhayamutta)。虽然于此因无出现四次或五次的词形，其形式看似可得为清晰，但由于“citta”(心)、“aṭṭhi”(骨)、“āyu”(寿)等中性词，既不依“gacchaṃ”(去者)、“aggi”(火)、“比丘”等阳性词之理而转，亦不依“ratti”(夜)、“yāgu”(粥)等阴性词之理而转，不归入清晰或不清晰二者，而是以“cittaṃ, cittāni, cittā; cittaṃ, cittāni, citte”等具有其特定词形变化的形态而存在，是故当知其形式为离于二者。 ติวิโธปายํ อากาโร สกฺกฏภาสาสุ น ลพฺภติ. เตเนส สพฺเพสุปิ พฺยากรณสตฺเถสุ น วุตฺโต. สพฺพสตฺตานํ ปน มูลภาสาภูตาย ชิเนริตาย มาคธิกาย สภาวนิรุตฺติยา ลพฺภติ. ตถา หิ อยํ นิรุตฺติมญฺชูสายํ วุตฺโต – 这三类形式在梵语(sakkaṭabhāsā)中是见不到的。因此，它在所有语法论著中都未被论及。然而，在作为一切有情之根本语言、由胜者(jina)所说的摩揭陀(māgadhikā)自然语(sabhāvanirutti)中则可以见到。诚然，此理已在《词语宝匣》(Niruttimañjūsā)中被论及： กึ ปเนตํ ลิงฺคํ นาม? เกจิ ตาว วทนฺติ – 那么，这个所谓的“性”究竟是什么？有些人说： ‘‘ถนเกสวตี อิตฺถี, มสฺสุวา ปุริโส สิยา. อุภินฺนมนฺตรํ เอตํ, อิตโร’ภยมุตฺตโก’ติ “有乳房、长发的是女人，有胡须的是男人。介于此二者之间的是双性人，另一类离于二者的是无性人。” วุตฺตตฺตา วิสิฏฺฐา ถนเกสาทโย ลิงฺค’’นฺติ, เอตํ น สพฺพตฺถ, คงฺคาสาลารุกฺขาทีนํ ถนาทินา สมฺพนฺธาภาวโต. 由于此说，故认为特定的乳房、毛发等即是“性”。但此说并不遍通一切，因为恒河(Gaṅgā)、娑罗树(sālarukkha)等并无与乳房等的关联。 อปเร [Pg.293] วทนฺติ – ‘‘น ลิงฺคํ นาม ปรมตฺถโต กิญฺจิ อตฺถิ, โลกสงฺเกตรูฬฺโห ปน โวหาโร ลิงฺคํ นามา’’ติ. อิทเมตฺถ สนฺนิฏฺฐานํ. สพฺพลิงฺคิโกปิ สทฺโท โหติ ตฏํ ตฏี ตโฏติ. ยทิ จ ปรมตฺถโต ลิงฺคํ นาม สิยา, กถํ อญฺญมญฺญวิรุทฺธานํ เตสํ เอกตฺถ สมาเวโส ภวติ, ตสฺมา ยสฺส กสฺสจิ อตฺถสฺส อวิสทาการโวหาโร อิตฺถิลิงฺคํ, วิสทาการโวหาโร ปุลฺลิงฺคํ, อุภยมุตฺตาการโวหาโร นปุํสกลิงฺคนฺติ เวทิตพฺพนฺติ. 另一些人说：“从究竟义(paramattha)上说，并无任何称为‘性’的东西存在，所谓的‘性’只是世俗约定俗成(lokasaṅketarūḷha)的用法而已。”这是这里的结论。一个词也可以是具足一切性的，如 taṭaṃ（中性）、taṭī（阴性）、taṭo（阳性）。如果从究竟义上真的存在‘性’，那么这些相互矛盾的性如何能共存于一处呢？因此当知：对任何事物的非明晰表达方式(avisadākāravohāra)是阴性，明晰表达方式(visadākāravohāra)是阳性，离于二者的表达方式(ubhayamuttākāravohāra)是中性。 เอตฺถ ปน นามิกปทมาลาสงฺขาตปพนฺธวเสเนว อวิสทาการโวหาราทิตา คเหตพฺพา, น เอเกกปทวเสน. ตถา หิ ‘‘กญฺญา ปุริโส จิตฺต’’นฺติ จ, ‘‘กญฺญาโย ปุริสา จิตฺตานี’’ติ จ เอวมาทิกสฺส เอเกกปทสฺส อวิสทาการโวหาราทิตา น ทิสฺสติ. ยสฺมา ปน ปพนฺธวเสน วิสทาการโวหาราทิภาเว สิทฺเธเยว สมุทายาวยวตฺตา เอเกกปทสฺสปิ อวิสทาการโวหาราทิตา สิชฺฌเตว. 于此，应当通过被称为“名词词形变化”的整个序列(pabandha)来理解非明晰表达方式等，而非通过单个词语。诚然，对于“kaññā, puriso, cittaṃ”（少女、男子、心）以及“kaññāyo, purisā, cittāni”（众少女、众男子、众心）等中的单个词语，其非明晰表达方式等并不显见。然而，由于通过整个序列确立了明晰表达方式等，基于整体与部分(samudāyāvayava)的关系，单个词语的非明晰表达方式等也就得以成立了。 เกจิ ปน นามิกปทมาลาสงฺขาตํ ปพนฺธํ อปรามสิตฺวา เอเกกปทวเสเนว อวิสทาการโวหาราทิกํ อิจฺฉนฺติ, เต วตฺตพฺพา ‘‘ยทิ เอเกกปทสฺเสว อวิสทาการโวหาราทิตา สิยา, เอวํ สนฺเต ‘กญฺญา ปุริสา สตฺถา คุณวา ราชา’ติอาทีนํ ปทานํ อาการสุติวเสน, ‘ปุริโส สตฺถาโร กญฺญาโย’ติอาทีนํ ปน โอการสุติวเสน, ‘จิตฺตํ ปุริสํ กญฺญ’นฺติอาทีนํ อนุสารสุติวเสน อญฺญมญฺญํ สมานสุติสมฺภวา กถํ อวิสทาการโวหาราทิตา สิยา’’ติ? กิญฺจาปิ เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘สิยา เอว, นานตฺตํ ปน เตสํ ทุปฺปฏิเวธ’’นฺติ. เต วตฺตพฺพา ‘‘มา ตุมฺเห เอวมวจุตฺถ, ทุชฺชานตรมฺปิ นิพฺพานํ กถนสมตฺถํ ปุคฺคลํ นิสฺสาย ชานนฺติ, ตสฺมา สุฏฺฐุ อุปปริกฺขิตฺวา วเทถา’’ติ. เอวญฺจ ปน วตฺวา [Pg.294] ตโต อุตฺตริ เต ปญฺหํ ปุจฺฉิตพฺพา ‘‘โพธิสทฺโท อายุสทฺโท จ กตรลิงฺโค’’ติ. เต ชานนฺตา เอวํ วกฺขนฺติ ‘‘โพธิสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค เจว ปุลฺลิงฺโค จ, อายุสทฺโท จ ปน นปุํสกลิงฺโค จ ปุลฺลิงฺโค จาติ ทฺวิลิงฺคา เอเต สทฺทา’’ติ. เต วตฺตพฺพา ‘‘ยทิ โพธิสทฺโท จ อายุสทฺโท จ ทฺวิลิงฺคา เอเต สทฺทา, เอวํ สนฺเต ทฺวินฺนํ โพธิสทฺทานํ เอกปทภาเวน ววตฺถิตานํ อจฺจนฺตสมานสุติกานํ กถํ อวิสทาการโวหารตา จ วิสทาการโวหารตา จ สิยา, กถญฺจ ปน ทฺวินฺนํ อายุสทฺทานํ เอกปทภาเวน ววตฺถิตานํ อจฺจนฺตสมานสุติกานํ อุภยมุตฺตาการโวหารตา จ วิสทาการโวหารตา จ สิยา’’ติ? เอวํ วุตฺตา เต อทฺธา กิญฺจิ อุตฺตริ อปสฺสนฺตา นิรุตฺตรา ภวิสฺสนฺติ. สทฺทสตฺถวิทู ปน สทฺทสตฺถโต นยํ คเหตฺวา วทนฺติ – 然而，有些人不考虑被称为“名词变格表”(nāmikapadamālā)的连贯文脉，而希望仅通过单个词语来确定非明晰表达方式等。应当对他们说：“如果单个词语本身就具有非明晰表达方式等，那么，对于像 kaññā（少女）、purisā（众男子）、satthā（导师）、guṇavā（有德者）、rājā（王）等词，由于听闻其 ā 音；又如 puriso（男子）、satthāro（众导师）、kaññāyo（众少女）等词，由于听闻其 o 音；又如 cittaṃ（心）、purisaṃ（男子）、kaññaṃ（少女）等词，由于听闻其随韵音(anussāra)，它们之间既然存在发音相同的情况，又如何能有非明晰表达方式等呢？”即便他们会说：“诚然如此，但它们的差异难以辨别。”也应当对他们说：“你们莫作此言。即使是更难了知的涅槃(Nibbāna)，也能依靠善于解说的人(puggala)而得以了知。因此，你们应当善加审察之后再说。”并且，说完此话后，可以进一步问他们：“菩提(bodhi)词和寿(āyu)词是什么性？”他们若知道，便会说：“菩提词既是阴性也是阳性，而寿词则是中性也是阳性，此二词皆为双性词。”应当对他们说：“如果菩提词和寿词皆为双性词，那么，当两个菩提词被确立为同一个词，发音完全相同时，如何能同时具有非明晰的表达方式（阴性特征）和明晰的表达方式（阳性特征）呢？同样，当两个寿词被确立为同一个词，发音完全相同时，又如何能同时具有超脱于此二者的表达方式（中性特征）和明晰的表达方式（阳性特征）呢？”被这样质问后，他们肯定再也找不到任何答案而无言以对。然而，通晓语法学的智者，从语法学中获取原理而说： ‘‘เอเส’สา เอต’มิติ จ,ปสิทฺธิ อตฺเถสุ เยสุ โลกสฺส; ‘ถีปุมนปุํสกานี’ติ,วุจฺจนฺเต ตานิ นามานี’’ติ. “世间义中约定成，以‘此’（阳）‘此’（阴）‘此’（中）称；彼等名词遂得名，所谓‘阴、阳与中性’。” เตสํ กิร อยมธิปฺปาโย – ‘‘เอโส ปุริโส, เอโส มาตุคาโม, เอโส ราชา, เอสา อิตฺถี, เอสา ลตา, เอตํ นปุํสกํ, เอตํ จิตฺต’’นฺติ เอวํ ปุริสาทีสุ เยสุ อตฺเถสุ โลกสฺส ‘‘เอโส เอสา เอต’’นฺติ จ ปสิทฺธิ โหติ, เตสุ อตฺเถสุ ตานิ นามานิ ‘‘ปุมิตฺถินปุํสกลิงฺคานี’’ติ วุจฺจนฺติ, ตํทฺวาเรน อญฺญานิปีติ. เอวํ วทนฺเตหิ เตหิ ‘‘อิมินา นาม อากาเรน ‘เอโส เอสา เอต’นฺติ นามานิ อญฺญานิ จ ปุลฺลิงฺคาทินามํ ลภนฺตี’’ติ อยํ วิเสโส น ทสฺสิโต, สทฺธมฺมนยญฺญูหิ ปน เนรุตฺติเกหิ ทสฺสิโต ‘‘ยสฺส กสฺสจิ อตฺถสฺส อวิสทาการโวหาโร อิตฺถิลิงฺค’’นฺติอาทินา. 据说他们的意思是这样的：“这是男子，这是妇女，这是国王，这是女人，这是藤蔓，这是中性事物，这是心。”像这样，世间对于男子等事物，有“eso（此，阳性）、esā（此，阴性）、etaṃ（此，中性）”这样的通用说法，在这些事物中，那些名称就被称为“阳性、阴性、中性”的词性，并且通过它也能推知其他的词性。那些这样说的人并没有说明“通过这种方式，‘此’等名称以及其他的名称如何获得阳性等词性”这种差别。但是，精通正法和词源学(neruttika)的智者们则通过“对任何事物的非明晰表达方式是阴性”等方式说明了这一点。 เกจิ [Pg.295] ปน ‘‘อวิสทาการานํ อตฺถานํ วาจโก โวหาโร อิตฺถิลิงฺค’’นฺติอาทีนิ วทนฺติ, ตํ น คเหตพฺพํ. ยทิ หิ อวิสทาการานํ อตฺถานํ วาจโก โวหาโร อิตฺถิลิงฺคํ, เอวํ สนฺเต มาตุคามกลตฺตกนฺตกณฺฏกคุมฺพาทโยปิ โวหารา อิตฺถิลิงฺคานิ สิยุํ อวิสทาการตฺตา ตทตฺถานํ. ยทิ ปน วิสทาการานํ อตฺถานํ วาจโก โวหาโร ปุลฺลิงฺคํ, เอวํ สนฺเต ‘‘เทวตา สทฺธา ญาณ’’มิจฺจาทโยปิ โวหารา ปุลฺลิงฺคานิ สิยุํ วิสทาการตฺตา ตทตฺถานํ. อถ วา ยทิ อวิสทาการานํ อตฺถานํ วาจโก โวหาโร อิตฺถิลิงฺคํ, วิสทาการานํ ปนตฺถานํ วาจโก โวหาโร ปุลฺลิงฺคํ, เอวํ สนฺเต เอกสฺเสวตฺถสฺส เอกกฺขเณ ทฺวีหิ ลิงฺเคหิ น วตฺตพฺพตา สิยา – 然而，有些人说“指代意义不鲜明的事物的表达方式是阴性”等，这种说法不应该采纳。如果指代意义不鲜明的事物的表达方式是阴性，那么妇女(mātugāma)、妻子(kalatta)、爱人(kanta)、刺(kaṇṭaka)、灌木丛(gumba)等词语也应该成为阴性，因为它们所指的事物的意义不鲜明。如果指代意义鲜明的事物的表达方式是阳性，那么天神(devatā)、信仰(saddhā)、智慧(ñāṇa)等词语也应该成为阳性，因为它们所指的事物的意义鲜明。再者，如果指代意义不鲜明的事物的表达方式是阴性，而指代意义鲜明的事物的表达方式是阳性，那么同一个事物就不应该在同一时刻用两种性来表达： ‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกามาสิ เทวเต; กโรมิ เต ตํ วจนํ, ตฺวํสิ อาจริโย มมา’’ติ. “夜叉(yakkha)，你于我实怀善意；天神，你为我诚谋福利。我当履行你的教言，因你实是我的导师。” ยทิ จ อุภยมุตฺตาการานํ อตฺถานํ วาจโก โวหาโร นปุํสกลิงฺคํ, เอวํ สนฺเต อุภยมุตฺตาการานํ อตฺถานํ ติณรุกฺขาทีสุ ‘‘อิทํ นามา’’ติ นิยมาภาวโต ลิงฺควจนํ วิรุทฺธํ สิยา. อปิจ ‘‘ปญฺญารตนํ. สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ สาวกยุค’’นฺติ จ อาทินา นปุํสกลิงฺควจเนน ตทตฺถานมฺปิ อุภยมุตฺตาการตา วุตฺตา สิยา. อปิจ เอกมฺปิ ตีรํ ‘‘ตฏํ ตฏี ตโฏ’’ติ ตีหิ ลิงฺเคหิ น วตฺตพฺพํ สิยา. เอกมฺปิ จ ญาณํ ‘‘ปญฺญาณํ ปญฺญา ปชานนา อโมโห’’ติอาทินา ตีหิ ลิงฺเคหิ น วตฺตพฺพํ สิยา, ตสฺมา ตํ นยํ อคฺคเหตฺวา ยถาวุตฺโตเยว นโย คเหตพฺโพ. 再者，如果指代性质超脱于此二者（明晰与非明晰）的事物的表达方式是中性，那么，对于性质超脱于此二者的草、树等事物，由于没有“此是其名”的规定，其词性的规定就会产生矛盾。而且，像“智慧宝”（paññāratanaṃ）、“舍利弗(Sāriputta)与目犍连(Moggallāna)这一对弟子”（Sāriputtamoggallānaṃ sāvakayugaṃ）等，用中性词来表达，也就会意味着它们所指的事物具有超脱于此二者的性质了。此外，同一个岸(tīraṃ)也不应能以 taṭaṃ（中性）、taṭī（阴性）、taṭo（阳性）这三种性来称说。同一种知(ñāṇaṃ)也不应能以 paññāṇaṃ（中性）、paññā（阴性）、pajānanā（阴性）、amoho（阳性）等词来称说。因此，不应采纳那种学说，而应采纳如前所述的学说。 โลกสฺมิญฺหิ อิตฺถีนํ เหฏฺฐิมกาโย วิสโท โหติ, อุปริมกาโย อวิสโท, อุรมํสํ อวิสทํ, คมนาทีนิปิ อวิสทานิ[Pg.296]. อิตฺถิโย หิ คจฺฉมานา อวิสทํ คจฺฉนฺติ, ติฏฺฐมานา นิปชฺชมานา นิสีทมานา ขาทมานา ภุญฺชมานา อวิสทํ ภุญฺชนฺติ. ปุริสมฺปิ หิ อวิสทํ ทิสฺวา ‘‘มาตุคาโม วิย คจฺฉติ ติฏฺฐติ นิปชฺชติ นิสีทติ ขาทติ ภุญฺชตี’’ติ วทนฺติ. อิติ ยถา อิตฺถิโย เยภุยฺเยน อวิสทาการา, ตถา ยสฺส กสฺสจิ สวิญฺญาณกสฺส วา อวิญฺญาณกสฺส วา อตฺถสฺส เย โวหารา เยภุยฺเยน อวิสทาการา, เตเยว อิตฺถิลิงฺคานิ นาม ภวนฺติ. ตํ ยถา? ‘‘กญฺญา เทวตา ธีตลิกา ทุพฺพา สทฺธา รตฺติ อิตฺถี ยาคุ วธู’’ อิจฺเจวมาทีนิ. ปุริสานํ ปน เหฏฺฐิมกาโย อวิสโท โหติ, อุปริมกาโย วิสโท, อุรมํสํ วิสทํ, คมนาทีนิปิ วิสทานิ โหนฺติ. ปุริสา หิ คจฺฉมานา วิสทํ คจฺฉนฺติ, ติฏฺฐมานา นิปชฺชมานา นิสีทมานา ขาทมานา ภุญฺชมานา วิสทํ ภุญฺชนฺติ. อิตฺถิมฺปิ หิ คมนาทีนิ วิสทานิ กุรุมานํ ทิสฺวา ‘‘ปุริโส วิย คจฺฉตี’’ติอาทีนิ วทนฺติ. อิติ ยถา ปุริสา เยภุยฺเยน วิสทาการา, ตถา ยสฺส กสฺสจิ สวิญฺญาณกสฺส วา อวิญฺญาณกสฺส วา อตฺถสฺส เย โวหารา เยภุยฺเยน วิสทาการา, เตเยว ปุลฺลิงฺคานิ นาม ภวนฺติ. ตํ ยถา? ‘‘ปุริโส มาตุคาโม โอโรโธ อาโป รุกฺโข โมโห สตฺถา’’ อิจฺเจวมาทีนิ. ยถา จ ปน นปุํสกา อุภยมุตฺตาการา, ตถา ยสฺส กสฺสจิ สวิญฺญาณกสฺส วา อวิญฺญาณกสฺส วา อตฺถสฺส เย โวหารา อุภยมุตฺตาการา, เตเยว นปุํสกลิงฺคานิ นาม ภวนฺติ. ตํ ยถา? ‘‘จิตฺตํ รูปํ อิตฺถาคารํ กลตฺตํ นาฏกํ รตนํ ญาณํ อฏฺฐิ อายุ’’อิจฺเจวมาทีนิ. อิจฺเจวํ นามิกานํ สพฺเพสมฺปิ โวหารานํ – 诚然，于世间，女人的下半身是清晰(visada)的，上半身是不清晰(avisada)的，胸肌是不清晰的，行走等姿态也是不清晰的。因为女人行走时，姿态不清晰；站立、躺卧、坐下、咀嚼、进食时，姿态也不清晰。当看到男人举止不清晰时，人们会说：“他走路、站立、躺卧、坐下、咀嚼、进食的样子像个女人。”因此，正如女人大多具有不清晰的形态，同样地，任何有情(saviññāṇaka)或无情(aviññāṇaka)的事物，其表达方式(vohāra)大多是不清晰的，这些就被称为阴性(itthiliṅga)。例如：kaññā(少女)、devatā(天女)、dhītalikā(木偶)、dubbā(茅草)、saddhā(信)、ratti(夜)、itthī(女人)、yāgu(粥)、vadhū(新娘)等。而男人的下半身是不清晰的，上半身是清晰的，胸肌是清晰的，行走等姿态也是清晰的。因为男人行走时，姿态清晰；站立、躺卧、坐下、咀嚼、进食时，姿态也清晰。当看到女人做出清晰的行走等姿态时，人们会说：“她走路的样子像个男人”等。因此，正如男人大多具有清晰的形态，同样地，任何有情或无情的事物，其表达方式大多是清晰的，这些就被称为阳性(pulliṅga)。例如：puriso(男子)、mātugāmo(母邑)、orodho(后宫)、āpo(水)、rukkho(树)、moho(痴)、satthā(导师)等。再者，正如中性(napuṃsaka)具有超脱于此二者的形态，同样地，任何有情或无情的事物，其表达方式超脱于此二者的，这些就被称为中性(napuṃsakaliṅga)。例如：cittaṃ(心)、rūpaṃ(色)、itthāgāraṃ(内室)、kalattaṃ(妻子)、nāṭakaṃ(戏剧)、ratanaṃ(宝)、ñāṇaṃ(智)、aṭṭhi(骨)、āyu(寿)等。如是，对于所有名词的表达方式—— วิสทาวิสทาการา, อากาโร’ภยมุตฺตโก; ลิงฺคสฺส ลกฺขณํ เอตํ, เญยฺยํ สฺยาทิปฺปพนฺธโต. 清晰与不清晰之形态，以及超脱二者之形态；此为性(liṅga)之相，当从词形变化(syādi)的关联中得知。 อิทํ [Pg.297] ฐานํ ทุพฺพินิวิชฺฌํ มหาวนคหนํ นิคฺคุมฺพํ นิชฺชฏํ กตฺวา ทสฺสิตํ สาธุกํ มนสิ กาตพฺพํ. อิติ สพฺเพสํ นามิกปทานํ ปพนฺธนิสฺสิเตน อวิสทาการโวหาราทิภาเวน อิตฺถิลิงฺคาทิภาวสฺส สมฺภวโต ทฺวินฺนมฺปิ โคสทฺทานํ ปพนฺธนิสฺสิเตน อวิสทาการโวหาราทิภาเวน ยถาสกํ อิตฺถิลิงฺคาทิภาโว เวทิตพฺโพ. 此理难以彻见，犹如茂密的大森林，现已将其丛林与纠葛清除而展示出来，应当善加作意。如是，由于所有名词的阴性等状态，皆是依赖于上下文的不清晰表达方式等而得以成立，因此，对于“牛(go)”一词的两种词性，也当通过依赖于上下文的不清晰表达方式等，来了知其各自的阴性等状态。 สวินิจฺฉโยยํ โอการนฺติตฺถิลิงฺคสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此为对o-结尾阴性名词词形变化的辨析(Savinicchayo)部分。 โอการนฺตตาปกติกํ โอการนฺติตฺถิลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以o为结尾的阴性名词终(niṭṭhita)。 เอวํ สพฺพถาปิ อาการนฺต อิวณฺณนฺต อุวณฺณนฺโตการนฺตวเสน ฉพฺพิธานิ อิตฺถิลิงฺคานิ นิรวเสสโต คหิตานิ ภวนฺติ. เอเตสุ ปน เกสญฺจิ อาการนฺตานํ อีการนฺตานญฺจ กตฺถจิ ปจฺจตฺเตกวจนสฺส เอการาเทสวเสน โย ปเภโท ทิสฺสติ, โส อิทานิ วุจฺจติ. ตถา หิ – 如是，总而言之，通过以-ā、-i、-u、-o等结尾的方式，六种阴性词已被毫无遗漏地含摄。然而，在这些词当中，某些以-ā和-ī结尾的词，在某些主格(paccatta)单数中可见到以-e替换的变化，此变化现在予以说明。即： ‘‘น ตฺวํ ราธ วิชานาสิ, อฑฺฒรตฺเต อนาคเต; อพฺยยตํ วิลปสิ, วิรตฺเต โกสิยายเน’’ติ “罗陀(Rādha)汝实昧，夜半尚未至；徒然(Abyayataṃ)悲叹曰：无情憍尸耶尼(Kosiyāyanī)！” อิมสฺมึ ราธชาตเก ‘‘วิรตฺตา’’ติ อาการนฺตวเสน วตฺตพฺเพ ปจฺจตฺตวจนสฺส เอการาเทสวเสน ‘‘วิรตฺเต’’ติ วุตฺตํ. ตถา ‘‘โกสิยายนี’’ติ อีการนฺตวเสน วตฺตพฺเพ ปจฺจตฺตวจนสฺส เอการาเทสวเสน ‘‘โกสิยายเน’’ติ วุตฺตํ. เตน อฏฺฐกถาจริโย ‘‘วิรตฺเต โกสิยายเนติ มาตา โน โกสิยายนี พฺราหฺมณี วิรตฺตา อมฺหากํ ปิตริ นิปฺเปมา ชาตา’’ติ อตฺถํ สํวณฺเณสิ. นนุ จ โภ ปาฬิยํ ‘‘วิรตฺเต’’ติ, ‘‘โกสิยายเน’’ติ จ ปจฺจตฺตวจนสฺส ทสฺสนโต ‘‘เอการนฺตมฺปิ อิตฺถิลิงฺคํ อตฺถี’’ติ วตฺตพฺพนฺติ? น วตฺตพฺพํ อาการีการนฺโตคธรูปวิเสสตฺตา เตสํ รูปานํ. อาเทสวเสน [Pg.298] หิ สิทฺธตฺตา วิสุํ เอการนฺตํ อิตฺถิลิงฺคํ นาม นตฺถิ, ตสฺมา อิตฺถิลิงฺคานํ ยถาวุตฺตา ฉพฺพิธตาเยว คเหตพฺพา. 在《罗陀本生》(Rādhajātake)中，本应作以-ā结尾的“virattā”，却因主格单数被-e替换而说成“viratte”。同样，本应作以-ī结尾的“kosiyāyanī”，也因主格单数被-e替换而说成“kosiyāyane”。因此，义注(aṭṭhakathā)师释义(saṃvaṇṇesi)说：‘viratte kosiyāyane意即：我们的母亲憍尸耶尼婆罗门女对我们的父亲变得无情，失去了爱意。’然则，诸君！既然在巴利语中出现了viratte和kosiyāyane这样的主格，难道不应说‘也存在以-e结尾的阴性词’吗？不应这样说，因为这些词形是源于以-ā和-ī结尾词的特殊形态。由于它们是通过替换而成立，故并无名为以-e结尾的独立阴性词。因此，阴性词只应理解为如前所述的六种。 อิจฺเจวํ อิตฺถิลิงฺคานํ, ปกิณฺณนยสาลินี; ปทมาลา วิภตฺตา เม, สาสนตฺถํ สยมฺภุโน. 如是阴性诸词形，杂例方法(pakiṇṇanaya)甚分明；我为佛陀圣教故，于此详加作分别。 สทฺทนีติสูริโยยํ,อเนกสุวินิจฺฉยรสฺมิกลาโป; สํสยนฺธการนุโท,กสฺส มติปทุมํ น วิกาเส. 《声律论》(Saddanīti)此杲日，善辨光芒聚；能除疑惑暗，谁不慧莲敷？ อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ 如是，为令智者于具义注之九分教与三藏的语言运用上 โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 为求善巧而造之《声律论》中 อิตฺถิลิงฺคานํ นามิกปทมาลาวิภาโค 阴性名词词形变化之分析 อฏฺฐโม ปริจฺเฉโท. 第八章。 ๙. นปุํสกลิงฺคนามิกปทมาลา 9. 中性名词词形变化 อถ ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา นิคฺคหีตนฺตนปุํสกลิงฺคานํ ‘‘ภูตํ’’อิจฺจาทิกสฺส ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลํ วกฺขาม – 现在，依循古代导师们的见解，我们将要说明以随鼻音(niggahīta)结尾的中性词，如“bhūtaṃ”等，其原形的名词词形变化如下： จิตฺตํ, จิตฺตานิ. จิตฺตํ, จิตฺตานิ. จิตฺเตน, จิตฺเตหิ, จิตฺเตภิ. จิตฺตสฺส, จิตฺตานํ. จิตฺตา, จิตฺตสฺมา, จิตฺตมฺหา, จิตฺเตหิ, จิตฺเตภิ. จิตฺตสฺส, จิตฺตานํ. จิตฺเต, จิตฺตสฺมึ, จิตฺตมฺหิ, จิตฺเตสุ. โภ จิตฺต, โภ จิตฺตา, ภวนฺโต จิตฺตานิ. ยมกมหาเถรมตํ. Cittaṃ, cittāni. Cittaṃ, cittāni. Cittena, cittehi, cittebhi. Cittassa, cittānaṃ. Cittā, cittasmā, cittamhā, cittehi, cittebhi. Cittassa, cittānaṃ. Citte, cittasmiṃ, cittamhi, cittesu. Bho citta, bho cittā, bhavanto cittāni. 此为耶摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见。 เอตฺถ กิญฺจาปิ ‘‘จิตฺตา’’ติ ปจฺจตฺตพหุวจนํ ‘‘จิตฺเต’’ติ อุปโยคพหุวจนญฺจ อนาคตํ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ อญฺเญสมฺปิ ตาทิสานํ นิคฺคหีตนฺตนปุํสกรูปานํ ทสฺสนโต วิภงฺคปาฬิยญฺจ ‘‘ฉ จิตฺตา อพฺยากตา’’ติอาทิทสฺสนโต คเหตพฺพเมว[Pg.299], ตสฺมา ‘‘จิตฺตํ, จิตฺตานิ, จิตฺตา. จิตฺตํ, จิตฺตานิ, จิตฺเต’’ติ กโม เวทิตพฺโพ. นิคฺคหีตนฺตานญฺหิ นปุํสกลิงฺคานํ กตฺถจิ โอการนฺตปุลฺลิงฺคานํ วิย ปจฺจตฺโตปโยคพหุวจนานิ ภวนฺติ. ตานิ จ ปุลฺลิงฺเคน วา สลิงฺเคน วา อลิงฺเคน วา สทฺธึ สมานาธิกรณานิ หุตฺวา เกวลานิ วา ปาวจเน สญฺจรนฺติ. อตฺร ‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา. จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา. สพฺเพ มาลา อุเปนฺติมํ. ยสฺส เอเต ธนา อตฺถิ. จตฺตาโร มหาภูตา. ตีณินฺทฺริยา. ทฺเว อินฺทฺริยา. ทสินฺทฺริยา. ทฺเว มหาภูเต นิสฺสาย ทฺเว มหาภูตา, ปญฺจ วิญฺญาณา, จตุโร องฺเค อธิฏฺฐาย, เสมิ วมฺมิกมตฺถเก, รูปา สทฺทา รสา คนฺธา. รูเป จ สทฺเท จ อโถ รเส จ. จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณ’’นฺติ เอวมาทโย อเนกสตา ปาฬิปฺปเทสา ทฏฺฐพฺพา. 此处，虽然主格复数“cittā”和宾格复数“citte”在[上文中]尚未出现，但因处处可见其他同类以鼻音(niggahīta)结尾的中性词形，且在《分别论》(Vibhaṅga)的巴利语中可见到“六无记心”(cha cittā abyākatā)等例，故仍应采纳。因此，当知其顺序为：主格“cittaṃ, cittāni, cittā”；宾格“cittaṃ, cittāni, citte”。实际上，以鼻音结尾的中性词，有时其主格和宾格的复数形式会像以-o结尾的阳性词一样。它们或与阳性词、同性词（即中性词）或异性词（即阴性或阳性词）同格，或单独地，出现在圣典中。于此，应见数百个巴利语段落为例，如：“四念处”(cattāro satipaṭṭhānā)、“四正勤”(cattāro sammappadhānā)、“一切花环皆至此”(sabbe mālā upentimaṃ)、“谁有此等财”(yassa ete dhanā atthi)、“四大种”(cattāro mahābhūtā)、“三根”(tīṇindriyā)、“二根”(dve indriyā)、“十根”(dasindriyā)、“二大种依于二大种”(dve mahābhūte nissāya dve mahābhūtā)、“五识”(pañca viññāṇā)、“依于四支”(caturo aṅge adhiṭṭhāya)、“我卧蚁丘顶”(semi vammikamatthake)、“色、声、味、香”(rūpā saddā rasā gandhā)、“于色与声及于味”(rūpe ca sadde ca atho rase ca)、“眼识依眼与色而生起”(cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ)等。 เอตฺถ ปน ‘‘สติปฏฺฐานา’’ติอาทีนิ ปทานิ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน วุตฺตานีติ น คเหตพฺพานิ สติปฏฺฐานสทฺทาทีนํ ปฐเมกวจนฏฺฐาเน โอการนฺตปุลฺลิงฺคภาเวน ฐิตภาวสฺส อทสฺสนโต. ‘‘จตฺตาโร’’ติอาทีนิเยว ปน ปทานิ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน วุตฺตานีติ คเหตพฺพานิ นิโยคา นิคฺคหีตนฺเตหิ นปุํสกลิงฺเคหิ สติปฏฺฐานสทฺทาทีหิ สทฺธึ เตสํ สมานาธิกรณภาวสฺส ทสฺสนโตติ. 在此，“念处(satipaṭṭhāna)”等词不应理解为由于词性转换(liṅgavipallāsa)而出现，因为没有见到“念处”等词在第一格单数的位置上是以-o结尾的阳性形式存在的。“四(cattāro)”等词才应该理解为由于词性转换而出现，因为必然见到它们与以鼻音结尾的中性词“念处”等同格使用。 เกเจตฺถ วเทยฺยุํ – นนุ ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทิปฺปโยคทสฺสนโต สติปฏฺฐานสทฺทาทีนํ [Pg.300] โอการนฺตปุลฺลิงฺคภาโว ลพฺภติ. เอวํ สนฺเต กสฺมา ตุมฺเหหิ ‘‘สติปฏฺฐานสทฺทาทีนํ ปฐเมกวจนฏฺฐาเน โอการนฺตปุลฺลิงฺคภาเวน ฐิตภาวสฺส อทสฺสนโต’’ติ วุตฺตํ, กสฺมา จ เอกนฺตโต สติปฏฺฐานสทฺทาทีนํ นิคฺคหีตนฺตนปุํสกลิงฺคตา อนุมตา, นนุ ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทิทสฺสนโต ‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา’’ติอาทีสุปิ ‘‘สติปฏฺฐานสทฺทาทโย ลิงฺควิปลฺลาสวเสน วุตฺตา’’ติ วตฺตพฺพาติ? น วตฺตพฺพา, กสฺมาติ เจ? ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทีสุปิ สติปฏฺฐานจิตฺตสทฺทาทีนํ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน อนิจฺฉิตพฺพโต. ตตฺถ หิ ปุลฺลิงฺเคน ธมฺมสทฺเทน โยเชตุํ ธมฺมิสฺสโร ภควา ธมฺมาเปกฺขํ กตฺวา ‘‘สติปฏฺฐาโน, จิตฺโต, จิตฺตา’’ติ จ อภาสิ. เกวลา หิ สติปฏฺฐาน จิตฺตสทฺทาทโย โอการนฺตปุลฺลิงฺคภาเวน กตฺถจิปิ โยชิตา น สนฺติ, นิคฺคหีตนฺตนปุํสกภาเวน ปน โยชิตา สนฺติ. 有人或言：难道不见“念处是法”(satipaṭṭhāno dhammo)、“心是法”(citto dhammo)、“诸心是法”(cittā dhammā)等用法，故可认为“念处”等词有以-o结尾的阳性形式吗？若然，为何你们说“没有见到‘念处’等词以-o结尾的阳性形式出现在第一格单数的位置上”呢？又为何断定“念处”等词是带鼻音结尾的中性词呢？难道不见“念处是法”等例，故即使在“四念处”等句中，也应说“念处”等词是因词性转换而用吗？不应如事说。若问为何？因为即使在“念处是法”等句中，也不应认为“念处”、“心”等词是因词性转换而用。彼处，法主世尊(bhagavā)为与阳性词“法(dhamma)”相连接，故考虑到法(的用法)，而说“satipaṭṭhāno”、“citto”、“cittā”。单独的“念处”、“心”等词，在任何地方都未曾以-o结尾的阳性形式使用，而是以带鼻音结尾的中性形式使用。 ตถา หิ ‘‘จิตฺโต คหปตี’’ติ เอตฺถาปิ ปุลฺลิงฺคคหปติสทฺทํ อเปกฺขิตฺวา วิญฺญาเณ ปวตฺตํ จิตฺตนามํ ปณฺณตฺติวเสน ปุคฺคเล อาโรเปตฺวา ปุคฺคลวาจกํ กตฺวา ‘‘จิตฺโต’’ติ วุตฺตํ. ยทิ ปน วิญฺญาณสงฺขาตํ จิตฺตมธิปฺเปตํ สิยา, ‘‘จิตฺต’’มิจฺเจว วุจฺเจยฺย. ตสฺมา ‘‘จิตฺโต คหปติ, จิตฺตา อิตฺถี’’ติอาทีสุ ลิงฺควิปลฺลาโส น อิจฺฉิตพฺโพ สาเปกฺขตฺตา จิตฺตสทฺทาทีนํ. ยถา จ เอตฺถ, เอวํ ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทีสุปิ ลิงฺควิปลฺลาโส น อิจฺฉิตพฺโพ. ‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา’’ติอาทีสุ ปน สติปฏฺฐานสทฺทาทีนํ อเปกฺขิตพฺพานิ ปทานิ น สนฺติ, เยหิ เต ปุลฺลิงฺคานิ สิยุํ, ตสฺมา ‘‘จตฺตาโร’’ติอาทีนิเยว ปทานิ ปริวตฺเตตฺวา ‘‘จตฺตาริ, สพฺพานิ, เอตานี’’ติ นปุํสกลิงฺควเสน คเหตฺวา ‘‘สติปฏฺฐานา[Pg.301], สมฺมปฺปธานา’’ติอาทีหิ ปเทหิ โยเชตพฺพานิ. อีทิเสสุ ฐาเนสุ เกจิ อฏฺฐกถาจริยา นิการโลปํ อิจฺฉนฺติ ‘‘ยา ปุพฺเพ โพธิสตฺตานํ, ปลฺลงฺกวรมาภุเช, นิมิตฺตานิ ปทิสฺสนฺตี’’ติ เอตฺถ วิย. อทสฺสนญฺหิ โลโป, ตสฺมา ‘‘จตฺตาริ สติปฏฺฐานานิ, จตฺตาริ สมฺมปฺปธานานิ, สพฺพานิ มาลานี’ติอาทิกา โยชนา กาตพฺพา. 同样地，在“居士质多”(citto gahapati)一例中，也是因为要与阳性词“居士”相匹配，才将指称“识”的“心”(citta)一名，通过概念施设于个人(puggala)，使之成为指人的词，故说成“citto”。如果意指的是名为“识”的心，则应只说“cittaṃ”。因此，在“居士质多”、“女居士质多”(cittā itthī)等句中，不应因“心”等词的相待关系而视之为词性转换。如同此处，在“念处是法”(satipaṭṭhāno dhammo)、“心是法”(citto dhammo)、“诸心是法”(cittā dhammā)等句中，也不应视之为词性转换。然而，在“四念处”(cattāro satipaṭṭhānā)等句中，“念处”等词并无可匹配的词使之成为阳性，因此，只应将“cattāro”等词转换，作“cattāri”、“sabbāni”、“etānī”等中性形式，来与“satipaṭṭhānā”、“sammappadhānā”等词连接。在此等情况中，有些义注师主张是格尾的省略，如同在“昔菩萨受用胜座时，诸相皆已现”一例中。不见即是省略，因此应作“四念处”(cattāri satipaṭṭhānāni)、“四正勤”(cattāri sammappadhānāni)、“一切花环”(sabbāni mālānī)等连接。 เกจิ ปน ‘‘สพฺเพ มาลา อุเปนฺติ ม’’นฺติ เอตฺถ มาลาสทฺทํ อิตฺถิลิงฺคนฺติ มญฺญิตฺวา ปุลฺลิงฺคภูตํ สพฺเพสทฺทํ อิตฺถิลิงฺควเสน ปริวตฺเตตฺวา ‘‘สพฺพา มาลา’’ติ อตฺถํ กเถนฺติ. ตํ กิญฺจาปิ ยุตฺตตรํ วิย ทิสฺสติ, ตถาปิ น คเหตพฺพํ. น หิ โส ภควา ลิงฺคํ นญฺญาสิ, น จ ‘‘สพฺพา มาลา อุเปนฺติ ม’’นฺติ ทฺเว ปทานิ อิตฺถิลิงฺคานิ กตฺวา วตฺตุํ น สกฺขิ. โย เอวํ วิสทิสลิงฺคานิ ปทานิ อุจฺจาเรสิ. ชานนฺโตเยว ปน ภควา วตฺตุํ สกฺโกนฺโตเยว จ ‘‘สพฺเพ มาลา อุเปนฺติ ม’’นฺติ วิสทิสลิงฺคานิ ปทานิ อุจฺจาเรสิ, ตสฺมา ปุลฺลิงฺคภูตํ สพฺเพสทฺทํ ‘‘สพฺพานี’’ติ นปุํสกลิงฺควเสน ปริวตฺเตตฺวา วิภงฺคปาฬิยํ ‘‘ตีณินฺทฺริยา’’ติ ปทํ วิย ลุตฺตนิกาเรน นปุํสกลิงฺเคน มาลาสทฺเทน โยเชตฺวา ‘‘สพฺพานิ มาลานี’’ติ อตฺโถ คเหตพฺโพ กตฺถจิ ‘‘ยสฺส เอเต ธนา อตฺถี’’ติ เอตฺถ วิย. เอตฺถ หิ ยสฺส เอตานิ ธนานีติ อตฺโถ. อิทมฺเปตฺถ สลฺลกฺขิตพฺพํ. มาลาสทฺโท ทฺวิลิงฺโค อิตฺถินปุํสกวเสน. ติฏฺฐตุ ตสฺสิตฺถิลิงฺคตฺตํ สุวิญฺเญยฺยตฺตา, นปุํสกตฺเต ปน ตีณิ มาลานิ. ‘‘มาเลหิ จ คนฺเธหิ จ ภควโต สรีรํ ปูเชนฺตี’’ติอาทโย นปุํสกปฺปโยคานิปิ พหู สนฺทิสฺสนฺตีติ. 然而，有些人认为“一切花环皆归于我”(sabbe mālā upenti maṃ)中的“花环(mālā)”是阴性词，于是将阳性的“一切(sabbe)”改为阴性，解释为“sabbā mālā”。虽然这似乎更为合理，但不应采纳。因为世尊(bhagavā)并非不懂词性，也不是不能将“sabbā mālā upenti maṃ”这两个词都用阴性来说。他就是这样说出了不同词性的词语。世尊明明知道，也明明能够说，却还是说出了“sabbe mālā upenti maṃ”这样不同词性的词语。因此，应将阳性的“一切”改为中性的“一切(sabbāni)”，如同《分别论》(Vibhaṅga)中的“三根(tīṇindriyā)”一词那样，通过省略词尾，与中性的“花环”一词连用，应理解为“一切花环(sabbāni mālānī)”。这就像在某处所说的“他有这些财富”(yassa ete dhanā atthi)，其意为“他有这些财富(yassa etāni dhanāni atthi)”。此处也应这样理解。“花环”一词有阴性和中性两种词性。其阴性用法因易于理解暂且不论，至于中性用法，则有“三个花环(tīṇi mālāni)”。在“以花环与香供养世尊之身”(mālehi ca gandhehi ca bhagavato sarīraṃ pūjenti)等句中，也可以看到许多中性词的用法。 ยทิ ปน โภ มาลสทฺโท อิตฺถินปุํสกวเสน ทฺวิลิงฺโค, ‘‘สพฺเพ มาลา อุเปนฺติ ม’’นฺติ เอตฺถ มาลาสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาวปริกปฺปเน โก โทโส อตฺถีติ? อตฺเถว อิตฺถิลิงฺคสทฺทสฺส [Pg.302] ปุลฺลิงฺคภูเตน สพฺพนามิกปเทน สทฺธึ สมานาธิกรณภาวสฺสาภาวโต, นปุํสกลิงฺคสฺส ปน ปุลฺลิงฺคภูเตน สพฺพนามิกปเทน สทฺธึ สมานาธิกรณภาวสฺส อุปลพฺภนโต. เตเนว จ ‘‘เอเต ธนา’’ติอาทโย ปโยคา ปาวจเน พหุธา ทิฏฺฐา. เอตฺถาปิ ปน วเทยฺยุํ ‘‘ธนาติอาทีนิ วิปลฺลาสวเสน ปุลฺลิงฺคานิเยว ‘‘เอเต’’ติอาทีหิ สมานาธิกรณปเทหิ โยชิตตฺตา’’ติ. น, นปุํสกานิเยเวตานิ. ยทิ หิ ‘‘ธนา’’ติอาทีนิ ปุลฺลิงฺคานิ สิยุํ, กตฺถจิ ปจฺจตฺเตกวจนฏฺฐาเน ‘‘เอโส’’ติอาทีหิ โอการนฺตสมานาธิกรณปเทหิ โยชิตา โอการนฺตธนสทฺทาทโย สิยุํ. ตถารูปานํ อภาวโต ปน ‘‘ธนา อินฺทฺริยา วิญฺญาณา’’ติอาทโย สทฺทา นปุํสกลิงฺคานิเยว โหนฺติ. อยํ นโย ปจฺจตฺตพหุวจนฏฺฐาเนเยว ลพฺภติ. นปุํสกลิงฺคานิ หิ วิสทาการานิ ปุลฺลิงฺครูปานิ วิย หุตฺวา ปุลฺลิงฺเคหิปิ สทฺธึ จรนฺติ, นปุํสกา วิย ปุริสเวสธาริโน ปุริเสหีติ นิฏฺฐเมตฺถาวคนฺตพฺพํ. 那么，阁下(bho)，如果“花环”(mālā)一词因阴性和中性的关系而具有两种词性(dviliṅgo)，在“一切花环皆归于我”(sabbe mālā upenti maṃ)一句中，将“花环”一词设想为阴性，有何过失呢？确实有过失，因为阴性词无法与阳性代词同格(samānādhikaraṇa)，而中性词却能与阳性代词同格。正因如此，“这些财富”(ete dhanā)等用法在圣典(pāvacana)中多处可见。对此，或许有人会说：“财富(dhanā)等词是因转换(vipallāsa)而变为阳性，才与‘这些’(ete)等阳性同格词连用。”并非如此，这些词本是中性。如果“财富”(dhanā)等词是阳性，那么在某些主格单数的情况下，就应该有与“eso”等-o结尾的阳性同格词连用的-o结尾的“财富”(dhano)等词。由于没有这样的形式，所以“财富”(dhanā)、“根”(indriyā)、“识”(viññāṇā)等词确实是中性词。此理唯在主格复数中可见。须知，中性词具有清晰的形式，如同阳性词的形式，并与阳性词同行，就像穿着男装的中性人(napuṃsaka)与男人同行一样。于此应作如是定论。 อถาปิ เต ปุพฺเพ วุตฺตวจนํ ปุน ปริวตฺเตตฺวา เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘จิตฺโต คหปติ, จิตฺตา อิตฺถี’’ติอาทีสุ จิตฺตํ เอตสฺส อตฺถีติ จิตฺโต, จิตฺตํ เอติสฺสา อตฺถีติ จิตฺตา ยถา ‘‘สทฺโธ, สทฺธา’’ติ เอวํ อสฺสตฺถีติ อตฺถวเสน คเหตพฺพโต ลิงฺควิปลฺลาโส นิจฺฉิตพฺโพ, ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทีนิ ปน เอวรูปสฺส อตฺถสฺส อคฺคเหตพฺพโต ‘‘สติปฏฺฐานํ ธมฺโม, จิตฺตํ ธมฺโม, จิตฺตานิ ธมฺมา’’ติ วตฺตพฺเพ ลิงฺควิปลฺลาเสน ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทิ วุตฺตนฺติ ลิงฺควิปลฺลาโส อิจฺฉิตพฺโพ’’ติ? ตนฺน, ‘‘จิตฺโต คหปตี’’ติอาทีสุ ปน ‘‘สติปฏฺฐาโน ธมฺโม’’ติอาทีสุ จ จิตฺตสติปฏฺฐานสทฺทาทีนํ คหปติ ธมฺมาทีนํ อเปกฺขนวเสน นิจฺจํ ปุลฺลิงฺคภาวสฺส อิจฺฉิตตฺตา. 再者，他们或许会转换先前的说法，如此说道：“在‘质多居士’(citto gahapati)、‘质多女’(cittā itthī)等句中，因为‘他有心’(cittaṃ etassa atthi)，所以是‘质多’(citto)；因为‘她有心’(cittaṃ etissā atthi)，所以是‘质多’(cittā)，就像‘有信者’(saddho, saddhā)一样，应根据‘具有此者’(assatthi)的意义来理解，由此可以确定为词性转换(liṅgavipallāsa)。然而，在‘念处是法’(satipaṭṭhāno dhammo)、‘心是法’(citto dhammo)、‘诸心是法’(cittā dhammā)等句中，由于不取此类意义，本应说成‘念处是法’(satipaṭṭhānaṃ dhammo)、‘心是法’(cittaṃ dhammo)、‘诸心是法’(cittāni dhammā)，但却因词性转换而说成了‘念处是法’(satipaṭṭhāno dhammo)等，如此认定为词性转换是否可取呢？”并非如此。因为在‘质多居士’等句以及‘念处是法’等句中，对于‘质多’、‘念处’等词，由于其取决于‘居士’、‘法’等词，所以总是期望其为阳性。 ตถา [Pg.303] หิ เอกนฺตนปุํสกลิงฺโคปิ ปุญฺญสทฺโท อภิสงฺขาราเปกฺขนวเสน ‘‘ปุญฺโญ อภิสงฺขาโร’’ติ ปุลฺลิงฺโค ชาโต, ตถา เอกนฺตนปุํสกลิงฺคาปิ ปทุม มงฺคลสทฺทาทโย อญฺญสฺสตฺถสฺสาเปกฺขนวเสน ‘‘ปทุโม ภควา, ปทุมา เทวี, มงฺคโล ภควา, มงฺคลา อิตฺถี’’ติ จ ปุมิตฺถิลิงฺคา ชาตา. เอกนฺตปุลฺลิงฺคาปิ หตฺถิวิเสสวาจกา กาลาวก คงฺเคยฺยสทฺทาทโย กุลาเปกฺขนวเสน ‘‘กาลาวกญฺจ คงฺเคยฺย’’นฺติอาทินา นปุํสกลิงฺคา ชาตา. ตทเปกฺขนวเสน หิ อฏฺฐกถายํ ‘‘กาลาวโก จ คงฺเคยฺโย’’ติอาทิ ปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส ทิสฺสติ. เอวํ ตํตทตฺถานมเปกฺขนวเสน ตํตํปกติลิงฺคํ นาเสตฺวา อปรํ ลิงฺคํ ปติฏฺฐาเปตฺวา นิทฺเทโส ทิสฺสติ, น จ ตานิ สพฺพานิปิ ลิงฺคานิ ตทฺธิตวเสน อญฺญลิงฺคานิ ชาตานิ, อถ โข คหปติธมฺมาทีนํ อเปกฺขนวเสเนว อญฺญลิงฺคานิ ชาตานิ, ตสฺมา ‘‘เปตานิ โภติ ปุตฺตานิ, ขาทมานา ตุวํ ปุเร. สิวิปุตฺตานิ จวฺหย. เอวํ ธมฺมานิ สุตฺวาน, วิปฺปสีทนฺติ ปณฺฑิตา’’ติอาทีสุเยว ลิงฺควิปลฺลาโส อิจฺฉิตพฺโพ อนญฺญาเปกฺขกตฺตา วุตฺตธมฺมสทฺทาทีนํ, น ปน ‘‘จิตฺโต คหปติ, จิตฺตา อิตฺถี, สติปฏฺฐาโน ธมฺโม, จิตฺโต ธมฺโม, จิตฺตา ธมฺมา’’ติอาทีสุ จิตฺตสทฺทาทีนํ วิปลฺลาโส อิจฺฉิตพฺโพ คหปติ ธมฺมาทีนํ อเปกฺขกตฺตา เตสนฺติ นิฏฺฐเมตฺถาวคนฺตพฺพํ, อิทญฺจ เอกจฺจานํ สมฺโมหฏฺฐานํ, ตสฺมา สทฺธมฺมฏฺฐิติยา อยํ นีติ สทฺธาสมฺปนฺเนหิ กุลปุตฺเตหิ สาธุกํ มนสิ กาตพฺพา. 诚然，即使是纯中性的“福”(puñña)一词，因其取决于“行”(abhisaṅkhāra)，也变成了阳性的“福行”(puñño abhisaṅkhāro)。同样，纯中性的“莲花”(paduma)、“吉祥”(maṅgala)等词，因其取决于其他事物，也变成了阳性或阴性的“莲花世尊”(padumo bhagavā)、“莲花天女”(padumā devī)、“吉祥世尊”(maṅgalo bhagavā)、“吉祥女”(maṅgalā itthī)。纯阳性的表示特定象种的“黑象”(kālāvaka)、“恒河象”(gaṅgeyya)等词，因其取决于“族类”(kula)，也变成了中性的“黑象与恒河象”(kālāvakañca gaṅgeyyaṃ)等。正因其取决于彼，在义注(aṭṭhakathā)中可见“黑象与恒河象”(kālāvako ca gaṅgeyyo)等阳性形式的解释(niddesa)。像这样，根据所取决于的不同意义，舍弃其固有的词性而确立另一词性来解释是可见的。但并非所有这些词性都因二次衍生词(taddhita)而转变为其他词性，而是因取决于“居士”、“法”等词才转变为其他词性。因此，只应在如“尊贵的女士，这些是死去的孩子(puttāni)，你先前曾吃掉他们。呼唤尸毗的孩子们(puttāni)吧。”以及“如此听闻诸法(dhammāni)后，贤者们心生净信。”等句中，由于所说的“法”等词不依赖于其他词，才应认定为词性转换；而不应在“质多居士”、“质多女”、“念处是法”、“心是法”、“诸心是法”等句中，将“质多”等词认定为转换，因为它们取决于“居士”、“法”等词。于此应作如是定论。这正是某些人的困惑之处。因此，为令正法久住，具信的良家子(kulaputta)应善于作意此理。 พทรติตฺถวิหารวาสี อาจริยธมฺมปาโล ปน ‘‘อปริมาณา ปทา อปริมาณา อกฺขรา อปริมาณา พฺยญฺชนาติ ปาฬิปฺปเทเส [Pg.304] ‘ปทา อกฺขรา พฺยญฺชนา’ติ ลิงฺควิปลฺลาโส กโตติ ทฏฺฐพฺพ’’นฺติ อาห. เอตฺถาปิ มยํ ‘‘ปทา’’ติ อิทํ ‘‘อินฺทฺริยา รูปา’’ติอาทีนิ วิย นปุํสกลิงฺคเมวาติ วทาม โอการนฺตวเสน ปฐเมกวจนนฺตภาวาภาวโต, อิตรทฺวยํ ปน นปุํสกลิงฺคนฺติปิ ปุลฺลิงฺคนฺติปิ คเหตพฺพํ นิคฺคหีตนฺโตการนฺตวเสน ปฐเมกวจนนฺตภาวสฺสูปลพฺภนโต. ตถา หิ ‘‘ปุตฺตานิ ลตานิ ปพฺพตานิ ธมฺมานี’’ติอาทีนํเยว ลิงฺควิปลฺลาสานิ อิจฺฉิตพฺพานิ นิคฺคหีตนฺตวเสน ปฐเมกวจนนฺตตาย อนุปลทฺธิโต, เตสญฺโจการนฺตาการนฺตวเสน ปฐเมกวจนนฺตตาทสฺสนโต. ‘‘ชราธมฺมํ มา ชีรี’’ติ อิทํ ปน อญฺญปทตฺถวเสน นปุํสกํ ชาตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 居住在巴达拉帝达寺(Badaratitthavihāra)的法护(dhammapāla)阿阇梨则说：“在‘无量句、无量字、无量音’的巴利文段落中，‘句’(padā)、‘字’(akkharā)、‘音’(byañjanā)应视为发生了词性转换(liṅgavipallāsa)。”对此我们说，“句”(padā)一词，如同“诸根”(indriyā)、“诸色”(rūpā)等词一样，确实是中性词，因为它没有以-o结尾的主格单数形式。而另外两个词，则可取为中性或阳性，因为可以找到它们以鼻音(niggahīta)或以-o结尾的主格单数形式。因此，只有像“诸子”(puttāni)、“诸藤”(latāni)、“诸山”(pabbatāni)、“诸法”(dhammāni)等词才应被视为词性转换，因为它们找不到以鼻音结尾的主格单数形式，却可见其以-o或-ā结尾的主格单数形式。至于“勿为老法(jarādhammaṃ)所老坏”一句，则应视为因转为他义而变成中性。 ภูตํ, ภูตานิ, ภูตา. ภูตํ, ภูตานิ, ภูเต. ภูเตน, ภูเตหิ, ภูเตภิ. ภูตสฺส, ภูตานํ. ภูตา, ภูตสฺมา, ภูตมฺหา, ภูเตหิ, ภูเตภิ. ภูตสฺส, ภูตานํ. ภูเต, ภูตสฺมึ, ภูตมฺหิ, ภูเตสุ. โภ ภูต, ภวนฺโต ภูตานิ, ภวนฺโต ภูตา. เอวํ จิตฺตนเยน นามิกปทมาลา ภวติ. 主格：bhūtaṃ, bhūtāni, bhūtā。宾格：bhūtaṃ, bhūtāni, bhūte。工具格：bhūtena, bhūtehi, bhūtebhi。与格：bhūtassa, bhūtānaṃ。离格：bhūtā, bhūtasmā, bhūtamhā, bhūtehi, bhūtebhi。属格：bhūtassa, bhūtānaṃ。方位格：bhūte, bhūtasmiṃ, bhūtamhi, bhūtesu。呼格：bho bhūta, bhavanto bhūtāni, bhavanto bhūtā。如是，依“心”(citta)之例，构成名词的变格范式。 อิมินา นเยน ‘‘มหาภูตํ ภวิตฺตํ ภูนํ ภวน’’มิจฺจาทีนํ ภูธาตุมยานํ นิคฺคหีตนฺตปทานํ อญฺเญสญฺจ ‘‘วตฺต’’มิจฺจาทีนํ นิคฺคหีตนฺตปทานํ นามิกปทมาลา เวทิตพฺพา. 依此方法，对于“大种”(mahābhūtaṃ)、“有性”(bhavittaṃ)、“生类”(bhūnaṃ)、“生成”(bhavanaṃ)等源于“bhū”(有)词根、以鼻音(niggahīta)结尾的词，以及“轮转”(vattaṃ)等其他以鼻音结尾的词，其名词变格范式应当知晓。 วตฺตํ รูปํ โสตํ ฆานํ, ทุกฺขํ ปุปฺผํ ฌานํ ญาณํ; ทานํ สีลํ ปุญฺญํ ปาปํ, วชฺชํ สจฺจํ ยานํ ฉตฺตํ. 轮转(vattaṃ)、色(rūpaṃ)、耳(sotaṃ)、鼻(ghānaṃ)，苦(dukkhaṃ)、花(pupphaṃ)、禅那、智(ñāṇaṃ)；布施、戒、福、恶(pāpaṃ)，过失(vajjaṃ)、谛(saccaṃ)、车(yānaṃ)、伞(chattaṃ)。 สกฏํ กนกํ ตครํ นครํ, ตรณํ จรณํ ธรณํ มรณํ; นยนํ วทนํ กรณํ ลวนํ, วสนํ ปวนํ ภวนํ คคนํ. 车(sakaṭaṃ)、金(kanakaṃ)、香(tagaraṃ)、城(nagaraṃ)，渡(taraṇaṃ)、足(caraṇaṃ)、持(dharaṇaṃ)、死(maraṇaṃ)；眼(nayanaṃ)、面(vadanaṃ)、作(karaṇaṃ)、割(lavanaṃ)，衣(vasanaṃ)、风(pavanaṃ)、生成(bhavanaṃ)、天空(gaganaṃ)。 อมตํ ปุฬินํ มาลํ, อาสนํ สวนํ มุขํ; ปทุมํ อุปฺปลํ วสฺสํ, โลจนํ สาธนํ สุขํ. 不死(amataṃ)、沙(puḷinaṃ)、垢(malaṃ)，座(āsanaṃ)、闻(savanaṃ)、口(mukhaṃ)；莲(padumaṃ)、青莲(uppalaṃ)、雨(vassaṃ)，眼(locanaṃ)、成就(sādhanaṃ)、乐(sukhaṃ)。 ตาณํ [Pg.305] มูลํ ธนํ กูลํ, มงฺคลํ นฬินํ ผลํ; หิรญฺญํ อมฺพุชํ ธญฺญํ, ชาลํ ลิงฺคํ ปทํ ชลํ. 护(tāṇaṃ)、根(mūlaṃ)、财(dhanaṃ)、岸(kūlaṃ)，吉祥(maṅgalaṃ)、莲(naḷinaṃ)、果(phalaṃ)；金(hiraññaṃ)、莲(ambujaṃ)、谷(dhaññaṃ)，网(jālaṃ)、性征(liṅgaṃ)、词(padaṃ)、水(jalaṃ)。 องฺคํ ปณฺณํ สุสานํ สํ, อาวุธํ หทยํ วนํ; โสปานํ จีวรํ ปาณํ, อลาตํ อินฺทฺริยํ กุลํ. 肢(aṅgaṃ)、叶(paṇṇaṃ)、冢(susānaṃ)、财(saṃ)，武器(āvudhaṃ)、心(hadayaṃ)、林(vanaṃ)；阶(sopānaṃ)、衣(cīvaraṃ)、命(pāṇaṃ)，火炬(alātaṃ)、根、家(kulaṃ)。 โลหํ กณํ พลํ ปีฐํ, อณฺฑํ อารมฺมณํ ปุรํ; อรญฺญํ ตีรมสฺสตฺถ-มิจฺจาทีนิ สมุทฺธเร. 铁(lohaṃ)、糠(kaṇaṃ)、力(balaṃ)、座(pīṭhaṃ)，卵(aṇḍaṃ)、所缘(ārammaṇaṃ)、城(puraṃ)；林(araññaṃ)、岸(tīraṃ)、菩提树(assatthaṃ)——等词应引述。 อิมานิ จิตฺตสทฺเทน สพฺพถาปิ สทิสานิ, อิมานิ ปน วิสทิสานิ. เสยฺยถิทํ – 以上这些词与“心”(citta)一词完全相似，然而以下这些则不相似。即—— ‘‘จมฺมํ เวสฺม’’นฺติอาทีนิ, เอกธาเยว ภิชฺชเร; ‘‘กมฺมํ ถามํ คุณว’’นฺติ-อาทีนิ ตุ อเนกธา. “皮”(cammaṃ)、“屋”(vesmaṃ)等词，仅以一种方式变化；而“业”(kammaṃ)、“力量”(thāmaṃ)、“有德”(guṇavaṃ)等词，则有多种变化。 กถํ? 如何？ จมฺเม, จมฺมสฺมึ, จมฺมมฺหิ, จมฺมนิ, เวสฺเม, เวสฺมสฺมึ, เวสฺมมฺหิ, เวสฺมนิ, ฆมฺเม, ฆมฺมสฺมึ, ฆมฺมมฺหิ, ฆมฺมนิ. เอวํ อญฺญานิปิ โยเชตพฺพานิ. （如）在皮(camme)上、在屋(vesme)中、在热天(ghamme)。其他亦应如是组合。 กมฺมํ, กมฺมานิ, กมฺมา. กมฺมํ, กมฺมานิ, กมฺเม. กมฺเมน, กมฺมุนา, กมฺมนา, กมฺเมหิ, กมฺเมภิ. กมฺมสฺส, กมฺมุโน, กมฺมานํ. กมฺมสฺมา, กมฺมมฺหา, กมฺมุนา, กมฺเมหิ, กมฺเมภิ. กมฺมสฺส, กมฺมุโน, กมฺมานํ. กมฺเม, กมฺมสฺมึ, กมฺมมฺหิ, กมฺมนิ, กมฺเมสุ. โภ กมฺม, ภวนฺโต กมฺมานิ, ภวนฺโต กมฺมา. 主格：kammaṃ, kammāni, kammā。宾格：kammaṃ, kammāni, kamme。工具格：kammena, kammunā, kammanā, kammehi, kammebhi。与格：kammassa, kammuno, kammānaṃ。离格：kammasmā, kammamhā, kammunā, kammehi, kammebhi。属格：kammassa, kammuno, kammānaṃ。方位格：kamme, kammasmiṃ, kammamhi, kammani, kammesu。呼格：bho kamma, bhavanto kammāni, bhavanto kammā。 ถามสทฺทสฺส ปน ตติเยกวจนฏฺฐานาทีสุ ‘‘ถาเมน, ถามุนา, ถามสฺส, ถามุโน’’ติ จ, ‘‘ถามา, ถามสฺมา, ถามมฺหา, ถามุนา’’ติ จ โยเชตพฺพํ. 但对力量(thāma)一词，在第三格单数等位置上，应作如下搭配：“以力量、由力量、力量的、力量的”，以及“从力量、从力量、从力量、由力量”。 วนฺตุ มนฺตุ อิมนฺตุปจฺจยวตํ ปน นิคฺคหีตนฺตสทฺทานํ ‘‘คุณวํ จิตฺตํ, รุจิมํ ปุปฺผํ, ปาปิมํ กุลํ’’ อิจฺจาทิปโยควเสน – 而对于带有-vantu、-mantu、-imantu后缀且以鼻音(niggahīta)结尾的词，根据“有德(guṇavaṃ)之心”、“悦意(rucimaṃ)之花”、“有罪(pāpimaṃ)之族”等用法—— คุณวํ[Pg.306], คุณวนฺตานิ, คุณวนฺตา, คุณวนฺติ. คุณวนฺตํ, คุณวนฺตานิ, คุณวนฺเต คุณวนฺติ. คุณวตา, คุณวนฺเตน, คุณวนฺเตหิ, คุณวนฺเตภิ. คุณวโต, คุณวนฺตสฺส, คุณวตํ, คุณวนฺตานํ. คุณวตา, คุณวนฺตา, คุณวนฺตสฺมา, คุณวนฺตมฺหา, คุณวนฺเตหิ, คุณวนฺเตภิ. คุณวโต, คุณวนฺตสฺส, คุณวตํ, คุณวนฺตานํ. คุณวติ, คุณวนฺเต, คุณวนฺตสฺมึ, คุณวนฺตมฺหิ, คุณวนฺเตสุ. โภ คุณว, ภวนฺโต คุณวนฺตานิ, คุณวนฺติ. 有德的，诸有德的，诸有德的，诸有德的。有德的，诸有德的，诸有德的，诸有德的。以有德的，以有德的；以诸有德的，以诸有德的。有德的之，有德的之；诸有德的之，诸有德的之。从有德的，从有德的，从有德的，从有德的；从诸有德的，从诸有德的。有德的之，有德的之；诸有德的之，诸有德的之。在有德的，在有德的，在有德的，在有德的；在诸有德的。嘿，有德的！诸位，诸有德的，诸有德的！ เอวํ ‘‘รุจิมํ, รุจิมนฺตานิ, รุจิม’’นฺติอิจฺจาทินา, ‘‘ปาปิมํ, ปาปิมนฺตานิ, ปาปิม’’นฺติ อิจฺจาทินา จ โยเชตพฺพํ. อปิเจตฺถ ‘‘คุณวํ พลวํ ยสวํ สติมํ คติมํ’’อิจฺจาทินา ปโยคา วิตฺถาเรตพฺพา. 同样，也应以“rucimaṃ, rucimantāni, rucima”等形式，以及“pāpimaṃ, pāpimantāni, pāpima”等形式来组合。此外，用法应扩展至“有德(guṇavaṃ)、有力(balavaṃ)、有名望(yasavaṃ)、有念(satimaṃ)、有慧(gatimaṃ)”等。 กโรนฺตสทฺทสฺส ‘‘กโรนฺตํ จิตฺตํ, กโรนฺตํ กุล’’นฺติ ปโยควเสน – 对于karont(正在做的)一词，根据“正在造作(karontaṃ)的心”、“正在造作的家族”等用法—— กโรนฺตํ, กโรนฺตานิ, กโรนฺตา, กโรนฺติ. กโรนฺตํ, กโรนฺตานิ, กโรนฺเต, กโรนฺติ. กโรตา, กโรนฺเตน, กโรนฺเตหิ, กโรนฺเตภิ. กโรโต, กรโต, กโรนฺตสฺส, กโรนฺตานํ, กโรตํ. กโรตา, กโรนฺตา, กโรนฺตสฺมา, กโรนฺตมฺหา, กโรนฺเตหิ, กโรนฺเตภิ. กโรโต, กรโต, กโรนฺตสฺส, กโรนฺตานํ, กโรตํ. กโรติ, กโรนฺเต, กโรนฺตสฺมึ, กโรนฺตมฺหิ, กโรนฺเตสุ. โภ กโรนฺต, ภวนฺโต, กโรนฺตานิ, กโรนฺตา, กโรนฺตีติ โยเชตพฺพํ. 正在造作的，诸正在造作的，诸正在造作的，诸正在造作的。正在造作的，诸正在造作的，诸正在造作的，诸正在造作的。以正在造作的，以正在造作的；以诸正在造作的，以诸正在造作的。正在造作的之，正在造作的之，正在造作的之；诸正在造作的之，诸正在造作的之。从正在造作的，从正在造作的，从正在造作的，从正在造作的；从诸正在造作的，从诸正在造作的。正在造作的之，正在造作的之，正在造作的之；诸正在造作的之，诸正在造作的之。在正在造作的，在正在造作的，在正在造作的，在正在造作的；在诸正在造作的。嘿，正在造作的！诸位，诸正在造作的，诸正在造作的，诸正在造作的！应如是组合。 คจฺฉนฺตสทฺทสฺส ตุ ‘‘คจฺฉนฺตํ จิตฺตํ, คจฺฉนฺตํ กุล’’นฺติ ปโยควเสน – 而对于gacchant(行走的)一词，根据“行走(gacchantaṃ)的心”、“行走的家族”等用法—— คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺตานิ, คจฺฉนฺตา. คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺตานิ, คจฺฉนฺเต. คจฺฉตา, คจฺฉนฺเตน, คจฺฉนฺเตหิ, คจฺฉนฺเตภิ. คจฺฉโต, คจฺฉนฺตสฺส, คจฺฉนฺตานํ, คจฺฉตํ. คจฺฉตา, คจฺฉนฺตา, คจฺฉนฺตสฺมา, คจฺฉนฺตมฺหา, คจฺฉนฺเตหิ[Pg.307], คจฺฉนฺเตภิ. คจฺฉโต, คจฺฉนฺตสฺส, คจฺฉนฺตานํ, คจฺฉตํ. คจฺฉติ, คจฺฉนฺเต, คจฺฉนฺตสฺมึ, คจฺฉนฺตมฺหิ, คจฺฉนฺเตสุ. โภ คจฺฉํ, โภ คจฺฉนฺตา, ภวนฺโต คจฺฉนฺตานิ, คจฺฉนฺตาติ โยเชตพฺพํ. 行走的，诸行走的，诸行走的。行走的，诸行走的，诸行走的。以行走的，以行走的；以诸行走的，以诸行走的。行走的之，行走的之；诸行走的之，诸行走的之。从行走的，从行走的，从行走的，从行走的；从诸行走的，从诸行走的。行走的之，行走的之；诸行走的之，诸行走的之。在行走的，在行走的，在行走的，在行走的；在诸行走的。嘿，行走的！嘿，诸行走的！诸位，诸行走的，诸行走的！应如是组合。 เอวํ ‘‘จรนฺตํ ททนฺตํ ติฏฺฐนฺตํ จินฺตยนฺต’’นฺติอาทีสุปิ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. 同样，对于“行走(carantaṃ)的”、“布施(dadantaṃ)的”、“站立(tiṭṭhantaṃ)的”、“思考(cintayantaṃ)的”等词，其名词词形变化也应如是组合。 มหนฺตสทฺทสฺส ปน โกจิ เภโท, ตถา หิ ‘‘พาราณสิรชฺชํ นาม มหา’’ติ เอวํ ‘‘มหา’’อิติ นปุํสกปโยคทสฺสนโต ‘‘มหนฺตํ, มหา, มหนฺตานิ, มหนฺตา. มหนฺตํ, มหนฺตานิ, มหนฺเต. มหตา’’ติ กโม เวทิตพฺโพ. สพฺพาเนตานิ จิตฺตสทฺเทน วิสทิสานิ. 而对于mahant(大)一词则有些区别。即，从“波罗奈(Bārāṇasī)王国名为大”中“mahā”这一中性用法的范例可见，其变化顺序应知为：“mahantaṃ, mahā, mahantāni, mahantā。Mahantaṃ, mahantāni, mahante。Mahatā”等。所有这些都与citta(心)一词不同。 สวินิจฺฉโยยํ นิคฺคหีตนฺตนปุํสกลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此为对以鼻音(niggahīta)结尾的中性词词干的名词词形变化的详尽分析。 อวณฺณุการนฺตตาปกติกํ นิคฺคหีตนฺตํ 以a元音为词干、以鼻音结尾的中性词。 นปุํสกลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 中性词终。 อิทานิ ตสฺสีลตฺถสฺส กตรสฺสสฺส อตฺถวิภาวิ อิจฺเจตสฺส สทฺทสฺส นามิกปทมาลํ วกฺขาม ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา – 现在，我们将以古师之见为前导，宣说具有“此为彼性”义的i元音词“atthavibhāvi”(义理阐明者)的名词词形变化—— อฏฺฐิ, อฏฺฐี, อฏฺฐีนิ. อฏฺฐึ, อฏฺฐี, อฏฺฐีนิ. อฏฺฐินา, อฏฺฐีหิ, อฏฺฐีภิ. อฏฺฐิสฺส, อฏฺฐิโน, อฏฺฐีนํ. อฏฺฐินา, อฏฺฐีหิ, อฏฺฐีภิ. อฏฺฐิสฺส, อฏฺฐิโน, อฏฺฐีนํ. อฏฺฐิสฺมึ, อฏฺฐิมฺหิ, อฏฺฐีสุ. โภ อฏฺฐิ, ภวนฺโต อฏฺฐี, ภวนฺโต อฏฺฐีนิ. ยมกมหาเถรมตํ. 骨，诸骨，诸骨。骨，诸骨，诸骨。以骨；以诸骨，以诸骨。骨之，骨之；诸骨之。从骨；从诸骨，从诸骨。骨之，骨之；诸骨之。在骨，在骨；在诸骨。嘿，骨！诸位，诸骨！诸位，诸骨！此为耶摩迦(Yamaka)大长老之见。 กิญฺจาเปตฺถ นิสฺสกฺกวจนฏฺฐาเน ‘‘อฏฺฐิสฺมา, อฏฺฐิมฺหา’’ติ ปทานิ อนาคตานิ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ ตํสทิสปฺปโยคทสฺสนา คเหตพฺพานิ. ยถา ปน อฏฺฐิสทฺทสฺส, เอวํ ‘‘สตฺถิ ทธิ วาริ อกฺขิ อจฺฉิ’’อิจฺจาทีนมฺปิ รูปานิ ภวนฺติ. 虽然此处在离格的位置上未出现“aṭṭhismā, aṭṭhimhā”(从骨)等词形，但因处处可见类似用法，故应采纳。又如aṭṭhi(骨)一词，“satthi(股)、dadhi(酪)、vāri(水)、akkhi(眼)、acchi(眼)”等词亦有同样的变化形式。 อตฺถวิภาวิ[Pg.308], อตฺถวิภาวี, อตฺถวิภาวีนิ. อตฺถวิภาวึ, อตฺถวิภาวี, อตฺถวิภาวีนิ. อตฺถวิภาวินา, อตฺถวิภาวีหิ, อตฺถวิภาวีภิ. อตฺถวิภาวิสฺส, อตฺถวิภาวิโน, อตฺถวิภาวีนํ. อตฺถวิภาวินา, อตฺถวิภาวิสฺมา อตฺถวิภาวิมฺหา, อตฺถวิภาวีหิ, อตฺถวิภาวีภิ. อตฺถวิภาวิสฺส, อตฺถวิภาวิโน, อตฺถวิภาวีนํ. อตฺถวิภาวิสฺมึ, อตฺถวิภาวิมฺหิ, อตฺถวิภาวีสุ. โภ อตฺถวิภาวิ, ภวนฺโต อตฺถวิภาวี, ภวนฺโต อตฺถวิภาวีนิ. 阐明意义的，诸阐明意义的，诸阐明意义的。阐明意义的，诸阐明意义的，诸阐明意义的。以阐明意义的；以诸阐明意义的，以诸阐明意义的。阐明意义的之，阐明意义的之；诸阐明意义的之。从阐明意义的，从阐明意义的，从阐明意义的；从诸阐明意义的，从诸阐明意义的。阐明意义的之，阐明意义的之；诸阐明意义的之。在阐明意义的，在阐明意义的；在诸阐明意义的。嘿，阐明意义的！诸位，诸阐明意义的！诸位，诸阐明意义的！ เอวํ ‘‘ธมฺมวิภาวิ, จิตฺตานุปริวตฺติ, สุขการิ’’อิจฺจาทีนิปิ. ตตฺถ อฏฺฐิ สตฺถิอาทีนิ ปธานลิงฺคานิ อนญฺญาเปกฺขกตฺตา, อตฺถวิภาวิ ธมฺมวิภาวิอาทีนิ อปฺปธานลิงฺคานิ อญฺญาเปกฺขกตฺตา. 同样，“阐明法的”、“随心转的”、“造乐的”等词也是如此。其中，aṭṭhi(骨)、satthi(股)等词，因其不依赖他者，是主性词(名词)；而atthavibhāvi(阐明意义的)、dhammavibhāvi(阐明法的)等词，因其依赖他者，是副性词(形容词)。 สวินิจฺฉโยยํ อิการนฺตนปุํสกลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此为对以-i结尾的中性词词干的名词词形变化的详尽分析。 อิวณฺณนฺตตาปกติกํ อิการนฺตนปุํสกลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以-i音为词干的中性词终。 อิทานิ กตรสฺสสฺส โคตฺรภุ อิจฺเจตสฺส สทฺทสฺส นามิกปทมาลํ วกฺขาม ปุพฺพาจริยมตํ ปุเรจรํ กตฺวา – 现在，我们将以古师之见为前导，宣说以-u结尾的“gotrabhu”(种姓位)一词的名词词形变化—— อายุ, อายู, อายูนิ. อายุํ, อายู, อายูนิ. อายุนา, อายูหิ, อายูภิ. อายุสฺส, อายุโน, อายูนํ. อายุนา, อายูหิ, อายูภิ. อายุสฺส, อายุโน, อายูนํ. อายุสฺมึ, อายุมฺหิ, อายูสุ. โภ อายุ, ภวนฺโต อายู, ภวนฺโต อายูนิ. ยมกมหาเถรมตํ. 寿，诸寿，诸寿。寿，诸寿，诸寿。以寿；以诸寿，以诸寿。寿之，寿之；诸寿之。从寿；从诸寿，从诸寿。寿之，寿之；诸寿之。在寿，在寿；在诸寿。嘿，寿！诸位，诸寿！诸位，诸寿！此为耶摩迦大长老(Yamakamahāthera)之见。 กิญฺจาเปตฺถ นิสฺสกฺกวจนฏฺฐาเน ‘‘อายุสฺมา, อายุมฺหา’’ติ ปทานิ อนาคตานิ, ตถาปิ ตตฺถ ตตฺถ ตํสทิสปฺปโยคทสฺสนโต คเหตพฺพานิ. เอตฺถ จ อายุสทฺโท ปุํนปุํสกลิงฺโค ทฏฺฐพฺโพ. ตถา หิ ปาฬิยํ อฏฺฐกถาสุ จ ตสฺส ทฺวิลิงฺคตา [Pg.309] ทิสฺสติ. ‘‘ปุนรายุ จ เม ลทฺโธ, เอวํ ชานาหิ มาริส. อายุ จสฺสา ปริกฺขีโณ อโหสี’’ติอาทีสุ หิ อายุสทฺโท ปุลฺลิงฺโค, ตพฺพเสน ‘‘อายุ, อายู, อายโว’’ติอาทินา ภิกฺขุนเยน ยถาสมฺภวํ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. ‘‘อคฺคํ อายุ จ วณฺโณ จ. กิตฺตกํ ปนสฺส อายู’’ติอาทีสุ ปน นปุํสกลิงฺโค, ตพฺพเสน ‘‘อายุ, อายู, อายูนี’’ติ โยชิตา. 虽然此处在离格位上未出现“āyusmā, āyumhā”（从寿）等词形，但因处处可见类似用法，故应采纳。于此，应知“āyu”（寿）一词通阳性与中性。即在圣典与义注(aṭṭhakathā)中可见其两种性。如在“我又复得寿，贤友应如是知”及“彼之寿已尽”等句中，“āyu”一词为阳性，应依比丘(bhikkhu)的变格法，根据情况组合为“āyu, āyū, āyavo”等。而在“最上为寿与色”及“然彼寿几何”等句中，则为中性，故组合为“āyu, āyū, āyūni”。 โคตฺรภุ, โคตฺรภู, โคตฺรภูนิ. โคตฺรภุํ, โคตฺรภู, โคตฺรภูนิ. โคตฺรภุนา, โคตฺรภูหิ, โคตฺรภูภิ. โคตฺรภุสฺส, โคตฺรภุโน, โคตฺรภูนํ. โคตฺรภุนา, โคตฺรภุสฺมา, โคตฺรภุมฺหา, โคตฺรภูหิ, โคตฺรภูภิ. โคตฺรภุสฺส, โคตฺรภุโน, โคตฺรภูนํ. โคตฺรภุสฺมึ, โคตฺรภุมฺหิ, โคตฺรภูสุ. โภ โคตฺรภุ, ภวนฺโต โคตฺรภู, ภวนฺโต โคตฺรภูนิ. โภ โคตฺรภู, โภ โคตฺรภูนิ, เอวํ พหุวจนํ วา. อยมมฺหากํ มตํ, เอวํ ‘‘จิตฺตสหภุ’’อิจฺจาทีนํ ภูธาตุมยานํ อุการนฺตสทฺทานํ อญฺเญสมฺปิ ตํสทิสานํ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. ปุคฺคลวาจโก ปน อูการนฺโต โคตฺรภูสทฺโท ปุลฺลิงฺคปริยาปนฺนตฺตา สพฺพญฺญูนเย ปวิฏฺโฐ. ตตฺรญฺเญ สทฺทา นาม ‘‘จกฺขุ วสุ ธนุ ทารุ ติปุ มธุ สิงฺคุ หิงฺคุ จิตฺตคุ’’อิจฺจาทโย. 种姓位，诸种姓位，诸种姓位。种姓位，诸种姓位，诸种姓位。以种姓位，以诸种姓位，以诸种姓位。于种姓位，于种姓位，于诸种姓位。从种姓位，从种姓位，从种姓位；从诸种姓位，从诸种姓位。属种姓位，属种姓位，属诸种姓位。在种姓位，在种姓位，在诸种姓位。喂，种姓位！诸位，诸种姓位！诸位，诸种姓位！或复数呼格作：喂，诸种姓位！喂，诸种姓位！此为我等之见。同样，“心俱生”(cittasahabhu)等由“bhū”(有)词根构成、以-u结尾的词，以及其他类似词，其名词词形变化也应如是组合。然而，表示者(puggala)的、以-ū结尾的“gotrabhū”(种姓者)一词，因属阳性，已入于“一切知者”(sabbaññū)之法。其他（中性）词则有“眼(cakkhu)、财(vasu)、弓(dhanu)、木(dāru)、锡(tipu)、蜜(madhu)、角(siṅgu)、阿魏(hiṅgu)、心护(cittagu)”等。 สวินิจฺฉโยยํ อุการนฺตนปุํสกลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค. 此即对以-u结尾的中性词词干的名词词形变化的详尽分析。 อุวณฺโณการนฺตตาปกติกํ 以u音为词干的（中性词） อุการนฺตนปุํสกลิงฺคํ นิฏฺฐิตํ. 以-u为尾音的中性词终。 เอวํ นิคฺคหีตนฺต อิการนฺต อุการนฺตวเสน ติวิธานิ นปุํสกลิงฺคานิ นิรวเสสโต คหิตาเนว โหนฺติ. เตสุ เกสญฺจิ [Pg.310] นิคฺคหีตนฺตานํ กฺวจิ ปจฺจตฺเตกวจนสฺส พหุวจนสฺส เอการาเทสวเสน เภโท ทิสฺสติ. เสยฺยถิทํ? ‘‘สุเข ทุกฺเข. เอกูนปญฺญาส อาชีวกสเต เอกูนปญฺญาส ปริพฺพาชกสเต’’อิจฺเจวมาทิ. นนุ โภ เอวํวิธานํ รูปานํ ปาฬิยํ ทสฺสนโต ‘‘เอการนฺตมฺปิ นปุํสกลิงฺคํ อตฺถี’’ติ วตฺตพฺพนฺติ? น วตฺตพฺพํ นิคฺคหีตนฺโตคธรูปวิเสสตฺตา เตสํ รูปานํ. อาเทสวเสน หิ สิทฺธตฺตา วิสุํ เอการนฺตํ นปุํสกลิงฺคํ นาม นตฺถิ. ตสฺมา นปุํสกลิงฺคานํ ยถาวุตฺตา ติวิธตาเยว คเหตพฺพาติ. 如此，以ṃ结尾、以i结尾、以u结尾这三种中性名词，即已毫无遗漏地全部包含了。在这些词中，对于某些以ṃ结尾的词，其处格单数有时会通过将词尾替换为e而形成。例如：“在乐中(sukhe)、在苦中(dukkhe)。在四十九百裸行顺命外道(ājīvaka)中、在四十九百游行者中”等等。尊者，既然在圣典中可见到这种形式，难道不应该说“也有以e结尾的中性名词”吗？不应如此说，因为这些形式是包含在以ṃ结尾的词中的特殊词形。事实上，由于它们是通过替换而形成的，所以并不存在一个单独的、名为“以e结尾的中性名词”的类别。因此，中性名词只应按照前述的三种类型来理解。 นปุํสกานมิจฺเจวํ, ลิงฺคานํ นยสาลินี; ปทมาลา วิภตฺตา เม, สาสนตฺถํ มเหสิโน. 如是，我为大圣之教法，已将富有条理的中性词词形变化加以分别解说。 ยสฺเสสา ปคุณา สทฺท-นีติเรสา สุภาวิตา; สาสเน กุลปุตฺตานํ, สรณํ โส ปรายณํ. 若人于此《声论》(Saddanīti)善巧且善修习，彼于教法中，即为诸良家子(kulaputta)之归依处、所归趣。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ 如是，为令智者于具有义注之九分教与三藏的言语之道中 โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 于为成就善巧而造的《声论》中， นปุํสกลิงฺคานํ ปกติรูปสฺส นามิกปทมาลาวิภาโค 中性词词干的名词变化分别 นวโม ปริจฺเฉโท. 第九章。 ๑๐. ลิงฺคตฺตยมิสฺสกนามิกปทมาลา 10. 三性混合名词词形变化 อธิกูนกโต เจก-กฺขรโต จ อิโต ปรํ; ตีณิ ลิงฺคานิ มิสฺเสตฺวา, ปทมาลมนากุลํ. 自此以下，由增减及单字，混合三性，我将宣说无杂乱之词形变化。 นานาสุขุมสงฺเกต-คเตสฺวตฺเถสุ วิญฺญุนํ; คมฺภีรพุทฺธิจารตฺถํ, ปวกฺขามิ ยถาพลํ. 为助智者于种种微细、依惯例而成之义理中，能行甚深智慧，我当尽力解说。 อิตฺถี ถี จ ปภา ภา จ, คิรา รา ปวนํ วนํ; อุทกญฺจ ทกํ กญฺจ, วิตกฺโก อิติ จาทโย. Itthī（女人）与thī（女人），pabhā（光）与bhā（光），girā（言语）与rā（声音），pavanaṃ（风）与vanaṃ（林），以及udakaṃ（水）、dakaṃ（水）与kaṃ（水），vitakko（寻）等等。 ภู [Pg.311] ภูมิ เจว อรญฺญํ, อรญฺญานีติ จาทโย; ปญฺญา ปญฺญาณํ ญาณญฺจ, อิจฺจาที จ ติธา สิยุํ. Bhū（地）与bhūmi（地），araññaṃ（林）与araññānī（大森林）等等；以及paññā（慧）、paññāṇaṃ（慧解）、ñāṇaṃ（智）等等，可有三性。 โก วิ สา เจว ภา รา จ, ถี ธี กุ ภู ตเถว กํ; ขํ โค โม มา จ สํ ยํ ตํ, กิมิจฺจาที จ เอกิกาติ. Ko、vi、sā、bhā、rā、thī、dhī、ku、bhū，以及kaṃ、khaṃ、go、mo、mā、saṃ、yaṃ、taṃ、kiṃ等等，是为单音节词。 อยํ ลิงฺคตฺตยมิสฺสโก นามิกปทมาลาอุทฺเทโส. ตตฺร อิตฺถี, อิตฺถี, อิตฺถิโย. อิตฺถึ…เป… โภติโย อิตฺถิโย. 此为三性混合名词词形变化纲要。其中：itthī（女人），主格单数itthī，复数itthī、itthiyo。宾格单数itthiṃ……（中略）……呼格复数bhotiyo itthiyo。 ถี ถี, ถิโย. ถึ, ถี, ถิโย. ถิยา, ถีหิ, ถีภิ. ถิยา, ถีนํ. ถิยา, ถีหิ, ถีภิ. ถิยา, ถีนํ. ถิยา, ถิยํ, ถีสุ. โภติ ถิ, โภติโย ถี, โภติโย ถิโย. เอตฺถ – Thī（女人）：主格单数thī，复数thī、thiyo。宾格单数thiṃ，复数thī、thiyo。工具格单数thiyā，复数thīhi、thībhi。与格/属格单数thiyā，复数thīnaṃ。离格单数thiyā，复数thīhi、thībhi。处格单数thiyā、thiyaṃ，复数thīsu。呼格单数bhoti thi，复数bhotiyo thī、bhotiyo thiyo。于此—— ‘‘กุกฺกุฏา มณโย ทณฺฑา, ถิโย จ ปุญฺญลกฺขณา; อุปฺปชฺชนฺติ อปาปสฺส, กตปุญฺญสฺส ชนฺตุโน; ถิยา คุยฺหํ น สํเสยฺย; ถีนํ ภาโว ทุราชาโน’’ติ “鸡、宝珠、权杖，以及具福相之女人，会为无恶、已作福之众生而生起。不应说女人之秘密；女人之本性是难以了知。” อาทีนิ นิทสฺสนปทานิ. 此等为例句。 ปภา, ปภา, ปภาโย. ปภํ…เป… โภติโย ปภาโย. Pabhā（光）：主格单数pabhā，复数pabhā、pabhāyo。宾格单数pabhaṃ……（中略）……呼格复数bhotiyo pabhāyo。 ภา, ภา, ภาโย. ภํ, ภา, ภาโย. ภาย, ภาหิ, ภาภิ. ภาย, ภานํ. ภาย, ภาหิ, ภาภิ. ภาย, ภานํ. ภาย, ภายํ, ภาสุ. โภติ เภ, โภติโย ภา, โภติโย ภาโย. เอตฺถ จ ‘‘ภากโร ภานุ’’อิจฺจาทีนิ นิทสฺสนปทานิ. Bhā（光）：主格单数bhā，复数bhā、bhāyo。宾格单数bhaṃ，复数bhā、bhāyo。工具格单数bhāya，复数bhāhi、bhābhi。与格/属格单数bhāya，复数bhānaṃ。离格单数bhāya，复数bhāhi、bhābhi。处格单数bhāya、bhāyaṃ，复数bhāsu。呼格单数bhoti bhe，复数bhotiyo bhā，复数bhotiyo bhāyo。于此，“bhākaro（日）”、“bhānu（日）”等是示例词。 คิรา[Pg.312], คิรา, คิราโย. คิรํ…เป… โภติโย คิราโย. ‘‘วาจา คิรา พฺยปฺปโถ. เย โวหํ กิตฺตยิสฺสามิ, คิราหิ อนุปุพฺพโส’’ติ อิมานิ คิราสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาเว นิทสฺสนปทานิ. Girā（言语）：主格单数girā，复数girā、girāyo。宾格单数giraṃ……（中略）……呼格复数bhotiyo girāyo。“Vācā girā byappatho（言语、言说、表达）。Ye vohaṃ kittayissāmi, girāhi anupubbaso（我将为汝等，以言语次第称颂）”，此等是girā一词作阴性词之示例句。 สุวณฺณวาจโก ราสทฺโท ปุลฺลิงฺโค, อิธ ปน สทฺทวาจโก ราสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค. 表示黄金之rā一词是阳性，但此处表示声音之rā一词是阴性。 รา, รา, ราโย. รํ, รา, ราโย. ราย, ราหิ, ราภิ. ราย, รานํ. ราย, ราหิ, ราภิ. ราย, รานํ. ราย, รายํ, ราสุ. โภติ เร, โภติโย รา, โภติโย ราโย. Rā（声音）：主格单数rā，复数rā、rāyo。宾格单数raṃ，复数rā、rāyo。工具格单数rāya，复数rāhi、rābhi。与格/属格单数rāya，复数rānaṃ。离格单数rāya，复数rāhi、rābhi。处格单数rāya、rāyaṃ，复数rāsu。呼格单数bhoti re，复数bhotiyo rā、bhotiyo rāyo。 รา วุจฺจติ สทฺโท. อคฺคญฺญสุตฺตฏีกายญฺหิ ‘‘รา สทฺโท ติยติ ฉิชฺชติ เอตฺถาติ รตฺติ, สตฺตานํ สทฺทสฺส วูปสมกาโล’’ติ วุตฺตํ. ตสฺมา ราสทฺทสฺส สทฺทวาจกตฺเต ‘‘รตฺตี’’ติ ปทํ นิทสฺสนํ. Rā被称为声音。在《起世经复注》(Aggaññasutta-ṭīkā)中实说：“rā，即声音，于此中止、断绝，故为ratti（夜），是众生声音止息之时。”因此，就rā一词表示声音而言，ratti一词即为例证。 ปวนํ, ปวนานิ, ปวนา. ปวนํ, ปวนานิ, ปวเน. Pavanaṃ（风）：主格单数pavanaṃ，复数pavanāni、pavanā。宾格单数pavanaṃ，复数pavanāni、pavane。 วนํ, วนานิ, วนา. วนํ, วนานิ, วเน. เสสํ สพฺพํ เนยฺยํ. Vanaṃ（林）：主格单数vanaṃ，复数vanāni、vanā。宾格单数vanaṃ，复数vanāni、vane。其余皆应类推。 ปวน วนสทฺทา กทาจิ สมานตฺถา กทาจิ ภินฺนตฺถา. เต หิ อรญฺญวาจกตฺเต สมานตฺถา ‘‘เต ธมฺเม ปริปูเรนฺโต, ปวนํ ปาวิสึ ตทา. สปุตฺโต ปาวิสึ วน’’นฺติอาทีสุ. ยถากฺกมํ ปน เต วายุตณฺหาวนวาจกตฺเต ภินฺนตฺถา ‘‘ปรมทุคฺคนฺธปวนวิจริเต. เฉตฺวา วนญฺจ วนถํ, นิพฺพนา โหถ ภิกฺขโว’’ติอาทีสุ. pavana与vana二词有时同义，有时异义。当表示“森林”时，彼等为同义，如：“圆满彼等法后，我当时进入了林中(pavanaṃ)”及“我带着儿子进入了森林(vanaṃ)”等。但当彼等依次表示“风”和“（欲望之）林”时，则为异义，如：“在极臭之风(pavana)中行走”及“比丘们，当斩断欲望之林(vana)与灌木(vanatha)，成为无林(nibbana)者”等。 อุทกํ, อุทกานิ, อุทกา. อุทกํ, อุทกานิ, อุทเก. Udakaṃ（水）：主格单数udakaṃ，复数udakāni、udakā。宾格单数udakaṃ，复数udakāni、udake。 ทกํ, ทกานิ, ทกา. ทกํ, ทกานิ, ทเก. เสสํ สพฺพํ เนยฺยํ. Dakaṃ（水）：主格单数dakaṃ，复数dakāni、dakā。宾格单数dakaṃ，复数dakāni、dake。其余皆应类推。 ‘‘อมฺพปกฺกํ [Pg.313] ทกํ สีตํ. ถลชา ทกชา ปุปฺผา’’ติอาทีเนตฺถ นิทสฺสนปทานิ. ‘‘นีโลทํ วนมชฺฌโต. มโหทธิ. อุทพินฺทุนิปาเตน, อุทกุมฺโภปิ ปูรตี’’ติ ปาฬิปฺปเทเสสุ ปน สมาสนฺตคตนามตฺตา อุทสทฺเทเนว อุทกตฺโถ วุตฺโต ‘‘ริตฺตสฺสาท’’นฺติ วตฺตพฺพฏฺฐาเน ‘‘ริตฺตสฺส’’นฺติ สทฺเทน ริตฺตสฺสาทตฺโถ วิย. ปาฬิยญฺหิ เกวโล อุทสทฺโท น ทิฏฺฐปุพฺโพ. อตฺถิ เจ, สุฏฺฐุ มนสิ กาตพฺโพ. “成熟之芒果与清凉之水(dakaṃ)。陆生与水生(dakajā)之花”，于此是示例句。但在“林中之蓝水(nīlodaṃ)。大海(mahodadhi)。水滴(udabindu)落下，水瓶亦会满”等巴利文段落中，由于处在复合词之末尾，仅以uda一词即表达了udaka（水）之义，就像在当说rittassāda（空味）之处，以rittassa一词表达空味之义一样。在巴利圣典中，确实未曾见过单独使用之uda一词。倘若有，当善加思惟。 กํ, กานิ, กา. กํ, กานิ, เก. เกน, เกหิ, เกภิ. กสฺส, กานํ. กา, กสฺมา, กมฺหา, เกหิ, เกภิ. กสฺส, กานํ. เก, กสฺมึ, กมฺหิ, เกสุ. โภ ก, ภวนฺโต กา, ภวนฺโต กานิ. โภสทฺเทน วา พหุวจนํ โยเชตพฺพํ ‘‘โภ กานิ, โภ กา’’ติ. Kaṃ（何物）：主格单数kaṃ，复数kāni、kā。宾格单数kaṃ，复数kāni、ke。工具格单数kena，复数kehi、kebhi。与格单数kassa，复数kānaṃ。离格单数kā、kasmā、kamhā，复数kehi、kebhi。属格单数kassa，复数kānaṃ。处格单数ke、kasmiṃ、kamhi，复数kesu。呼格单数bho ka，复数bhavanto kā、bhavanto kāni。或者bho一词可与复数连用，如bho kāni、bho kā。 เอตฺถ กํ วุจฺจติ อุทกํ สีสํ สุขญฺจ. อตฺร ‘‘กนฺตาโร กนฺทโร เกวฏฺฏา เกสา กรุณา นาโก’’ติอาทีนิ ปโยคานิ เวทิตพฺพานิ. ตตฺร กนฺตาโรติ กํ วุจฺจติ อุทกํ, เตน ตริตพฺโพ อติกฺกมิตพฺโพติ กนฺตาโร, นิรุทกปฺปเทโส. โจรกนฺตารนฺติอาทีสุ ปน รูฬฺหิยา ทุคฺคมนฏฺฐาเนปิ กนฺตารสทฺโท ปวตฺตตีติ ทฏฺฐพฺพํ. กนฺทโรติ เอตฺถาปิ กํ วุจฺจติ อุทกํ, เตน ทาริโต ภินฺโนติ กนฺทโร. เกวฏฺฏาติอาทีสุ ปน เก อุทเก วตฺตนโต คหณตฺถํ ปวตฺตนโต เกวฏฺฏา. เก สีเส เสนฺติ อุปฺปชฺชนฺตีติ เกสา. กํ สุขํ รุนฺธตีติ กรุณา. นาโกติ สคฺโค. กนฺติ หิ สุขํ, น กํ อกํ, ทุกฺขํ, ตํ นตฺถิ เอตฺถาติ นาโกติ อตฺโถ คเหตพฺโพ[Pg.314]. ยเถตฺถ อิตฺถีสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลา โยชิตา, เอวํ ‘‘วิตกฺโก วิจาโร อาภา ปทีโป’’ติอาทีนมฺปิ โยเชตพฺพา. 此处，kaṃ指水、头及乐。于此，当知“kantāro（旷野）、kandaro（山洞）、kevaṭṭā（渔夫）、kesā（头发）、karuṇā（悲悯）、nāko（天界）”等用法。其中，kantāro者，kaṃ指水，应渡过、越过彼，故为kantāro，即无水之处。但在“盗贼出没之难行处(corakantāra)”等用法中，当知kantāra一词因转用亦流行于指难行之处。kandaro者，于此亦是kaṃ指水，被其冲裂、剖开，故为kandaro。至于kevaṭṭā等，ke指在水中，因活动、捕取而转起，故为kevaṭṭā。Ke指在头上，躺卧、生起，故为kesā。Kaṃ即乐，将其断绝，故为karuṇā。Nāko即天界。Kaṃ实为乐，na kaṃ即akaṃ，为苦，彼处无有此，故应取义为nāko。如此处组合了itthī（女人）等词之名词词形变化，亦应同样组合“vitakko（寻）、vicāro（伺）、ābhā（光）、padīpo（灯）”等词。 ภู, ภู, ภุโย. ภุํ, ภู, ภุโย. ภุยา, ภูหิ, ภูภิ. ภุยา, ภูนํ. ภุยา, ภูหิ, ภูภิ. ภุยา, ภูนํ. ภุยา, ภุยํ, ภูสุ. โภติ ภุ, โภติโย ภู, โภติโย ภุโย. เอตฺถ จ ‘‘ภูรุโห ภูปาโล ภูภุโช ภูตล’’นฺติ นิทสฺสนปทานิ. Bhū（地）：主格单数bhū，复数bhū、bhuyo。宾格单数bhuṃ，复数bhū、bhuyo。工具格单数bhuyā，复数bhūhi、bhūbhi。与格单数bhuyā，复数bhūnaṃ。离格单数bhuyā，复数bhūhi、bhūbhi。属格单数bhuyā，复数bhūnaṃ。处格单数bhuyā、bhuyaṃ，复数bhūsu。呼格单数bhoti bhu，复数bhotiyo bhū、bhotiyo bhuyo。于此，“bhūruho（地生者，即树）、bhūpālo（护地者，即王）、bhūbhujo（食地者，即王）、bhūtala（地面）”是示例词。 ภูมิ, ภูมี, ภูมิโย; เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ; อรญฺญํ, อรญฺญานิ, อรญฺญา; เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. Bhūmi（地）：主格单数bhūmi，复数bhūmī、bhūmiyo；其余应予广说。Araññaṃ（林）：主格单数araññaṃ，复数araññāni、araññā；其余应予广说。 อรญฺญานี วุจฺจติ มหาอรญฺญํ, ‘‘คหปตานี’’ติ ปทมิว อินีปจฺจยวเสน สาเธตพฺพํ ปทํ อิตฺถิลิงฺคญฺจ. ‘‘อรญฺญานี’’ติ หิ อฏฺฐกถาปาโฐปิ ทิสฺสติ. Araññānī(大森林)被称为大森林(mahāaraññaṃ)，此词应像“gahapatānī”(女家主)一词那样，通过-inī后缀(inīpaccaya)构成，且为阴性词。‘Araññānī’一词也确实见于义注(aṭṭhakathā)原文中。 อรญฺญานี, อรญฺญานี, อรญฺญานิโย. อรญฺญานึ, อรญฺญานี, อรญฺญานิโย. อรญฺญานิยา, อรญฺญานีหิ, อรญฺญานีภิ. อรญฺญานิยา, อรญฺญานีนํ. อรญฺญานิยา, อรญฺญานีหิ, อรญฺญานีภิ. อรญฺญานิยา, อรญฺญานีนํ. อรญฺญานิยา, อรญฺญานิยํ, อรญฺญานีสุ. โภติ อรญฺญานิ, โภติโย อรญฺญานี, โภติโย อรญฺญานิโย. Araññānī(大森林)：主格单数araññānī，复数araññānī、araññāniyo。宾格单数araññāniṃ，复数araññānī、araññāniyo。工具格单数araññāniyā，复数araññānīhi、araññānībhi。与格单数araññāniyā，复数araññānīnaṃ。离格单数araññāniyā，复数araññānīhi、araññānībhi。属格单数araññāniyā，复数araññānīnaṃ。处格单数araññāniyā、araññāniyaṃ，复数araññānīsu。呼格单数bhoti araññāni，复数bhotiyo araññānī、bhotiyo araññāniyo。 ยเถตฺถ อุตฺตราธิกวเสน โยชิตา, เอวํ ‘‘สภา, สภาย’’นฺติอาทีสุปิ โยเชตพฺพา. สภายนฺติ สภา เอว[Pg.315], ลิงฺคพฺยตฺตยวเสน ปน เอวํ วุตฺตํ. ‘‘สภาเย วา ทฺวารมูเล วา วตฺถพฺพ’’นฺติ ปาฬิ เอตฺถ นิทสฺสนํ. 正如在此处是依后续规则(uttarādhikavasena)而组合，同样地，在“sabhā”(集会)、“sabhāya”(于集会)等词中也应如此组合。Sabhāya即是sabhā，但因词性变化(liṅgabyattaya)而如是说。巴利语“应住于集会处(sabhāye)或门边”是此处的例证。 ปญฺญา, ปญฺญา, ปญฺญาโย. ปญฺญํ, ปญฺญา, ปญฺญาโย. ปญฺญาย. Paññā(慧)：主格单数paññā，复数paññā、paññāyo。宾格单数paññaṃ，复数paññā、paññāyo。工具格单数paññāya。 ปญฺญาณํ, ปญฺญาณานิ, ปญฺญาณา. ปญฺญาณํ, ปญฺญาณานิ, ปญฺญาเณ. ปญฺญาเณน. Paññāṇaṃ(慧解)：主格单数paññāṇaṃ，复数paññāṇāni、paññāṇā。宾格单数paññāṇaṃ，复数paññāṇāni、paññāṇe。工具格单数paññāṇena。 ‘‘ตถา หิ ภนฺเต ภควโต สีลปญฺญาณํ. สาธุ ปญฺญาณวา นโร’’ติอาทีเนตฺถ นิทสฺสนปทานิ. “尊者(bhante)，世尊(bhagavato)的戒与慧解(sīlapaññāṇaṃ)确是如此。善哉，具慧解之人(paññāṇavā naro)！”等是此处的示例句。 ญาณํ, ญาณานิ, ญาณา. ญาณํ, ญาณานิ, ญาเณ. ญาเณน. เสสํ สพฺพํ เนยฺยํ. ‘‘อคฺคิ อคฺคินิ คินิ’’อิจฺจาทีสุปิ อุตฺตราธิกวเสน นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. Ñāṇaṃ(智)：主格单数ñāṇaṃ，复数ñāṇāni、ñāṇā。宾格单数ñāṇaṃ，复数ñāṇāni、ñāṇe。工具格单数ñāṇena。其余皆应类推。在“aggi、aggini、gini(火)”等词中，亦应根据后续规则组合名词的格位变化(nāmikapadamālā)。 โก วี สาทีสุปิ เอกกฺขเรสุ โก วุจฺจติ พฺรหฺมา วาโต จ สรีรญฺจ, ตสฺส ตพฺพาจกตฺเต อิเม ปโยคา. เสยฺยถิทํ? 在诸如ko、vī、sā等单音节词中，ko一词被称为梵天、风与身体。其用法如下。例如： ‘‘ชิเนน เยน อานีตํ, โลกสฺส อมิตํ หิตํ; ตสฺส ปาทมฺพุชํ วนฺเท, กโมฬิอลิเสวิตํ. 胜者(Jina)所带来，世间利无量；我礼彼莲足，梵冠(kamoḷi)如蜂(ali)绕。 กกุธรุกฺโข. กรชกาโย’’ อิจฺเจวมาทโย. ตตฺถ กโมฬิอลิเสวิตนฺติ วนฺทนฺตานํ อเนกสตานํ พฺรหฺมานํ โมฬิภมรเสวิตนฺติ กวโย อิจฺฉนฺติ. กกุธรุกฺโขติ เอตฺถ ปน โก วุจฺจติ วาโต, ตสฺส โย กุชฺฌติ, วาตโรคาปนยนวเสน ตํ นิวาเรติ, ตสฺมา โส รุกฺโข กกุโธติ วุจฺจตีภิ อาจริยา. กรชกาโยติ เอตฺถ ตุ โก วุจฺจติ สรีรํ, ตตฺถ ปวตฺโต รโช กรโช. กึ ตํ[Pg.316]? สุกฺกโสณิตํ. ตญฺหิ ‘‘ราโค รโช, น จ ปน เรณุ วุจฺจตี’’ติ เอวํ วุตฺตราครชผลตฺตา สรีรวาจเกน กสทฺเทน วิเสเสตฺวา ผลโวหาเรน ‘‘กรโช’’ติ วุจฺจติ. เตน สุกฺกโสณิตสงฺขาเตน กรเชน สมฺภูโต กาโย กรชกาโยติ อาจริยา. ตถา หิ ‘‘กาโย มาตาเปตฺติกสมฺภโว’’ติ วุตฺโต, มหาอสฺสปูรสุตฺตฏีกายํ ปน ‘‘กริยติ คพฺภาสเย ขิปิยตีติ กโร, สมฺภโว. กรโต ชาโตติ กรโช, มาตาเปตฺติกสมฺภโวติ อตฺโถ. มาตุอาทีนํ สณฺฐาปนวเสน กรโต ชาโตติ อปเร, อุภยถาปิ กรชกายนฺติ จตุสนฺตติรูปมาหา’’ติ วุตฺตํ. อยํ ปนตฺโถ อิธ นาธิปฺเปโต, ปุริโมเยวตฺโถ อธิปฺเปโต กสทฺทาธิการตฺตา. 迦俱陀树(Kakudharukkho)。尘生身(Karajakāyo)。等等。其中，“kamoḷialisevitaṃ”(梵冠如蜂绕)，诗人们意指“为成百上千顶礼的梵天(brahmānaṃ)之顶冠(moḷi)如蜂群(bhamara)所围绕”。至于kakudharukkho(迦俱陀树)，此中ko被称为风(vāto)；它对此(风)发怒(kujjhati)，即以去除风病的方式来对治它，因此诸师说此树被称为kakudha。至于karajakāyo(尘生身)，此中ko被称为身体(sarīraṃ)；于其中生起的尘(rajo)即是karajo。那是什么？是精血(sukkasoṇitaṃ)。因为经中说“贪是尘(rajo)，而非指尘埃”，如此，由于是所说贪尘之果，故用指称身体的ka字来限定，以果的名称称之为karajo。诸师说，由被称为精血的此karaja所构成的身体，即是karajakāya。诚如所说“身体由父母所生”，而在《大马邑经》(Mahāassapūra-sutta)复注中则说：“在子宫中被造作、被投入，故为kara，即生起。由kara所生，故为karaja，意即由父母所生。”另有人说：“为了安立母亲等而由kara所生。”两种说法都指karajakāya是由四种相续色法(catusantatirūpa)所构成。但此处不取此义，因属ka字之范畴，故取前一义。 โก, กา. กํ, เก. เกน, เกหิ, เกภิ. กสฺส, กานํ. กา, กสฺมา, กมฺหา, เกหิ, เกภิ. กสฺส, กานํ. เก, กสฺมึ, กมฺหิ, เกสุ. โภ ก, ภวนฺโต กา. （阳性、中性ka字变格如下：）主格：ko, kā。宾格：kaṃ, ke。工具格：kena, kehi, kebhi。与格：kassa, kānaṃ。离格：kā, kasmā, kamhā, kehi, kebhi。属格：kassa, kānaṃ。处格：ke, kasmiṃ, kamhi, kesu。呼格：bho ka, bhavanto kā。 ตตฺร วิ วุจฺจติ ปกฺขี. ตถา หิ ปกฺขีนํ อิสฺสโร สุปณฺณราชา วินฺโทติ กถิยติ. เอตมตฺถญฺหิ สนฺธาย ปุพฺพาจริเยนปิ อยํ คาถา ภาสิตา – 此中，vi被称为飞禽(pakkhī)。确实，飞禽之主，金翅鸟王(supaṇṇarājā)，被称为vindo(飞禽之主)。为了说明此义，古师亦说此偈： ‘‘สทฺธานเต มุทฺธนิ สณฺฐเปมิ, มุนินฺท นินฺทาปคตํ ตวคฺคํ; เทวินฺทนาคินฺทนรินฺทวินฺท-น ตํ วิภินฺนํ จรณารวินฺท’’นฺติ. 牟尼主(Muninda)，我以信心顶戴，您那远离讥谤的尊首；天主、龙主与人主之众，亦不离于您的莲足(caraṇāravinda)。 ตตฺถ วีนํ อินฺโทติ วินฺโท, ปกฺขิชาติยา ชาตานํ สุปณฺณานํ ราชาติ อตฺโถ. 此中，vindo即vīnaṃ indo(诸鸟之主)，意为生于鸟族的金翅鸟之王。 วึ, วี, วโย. วึ, วี, วโย. วินา, วีหิ, วีภิ. วิสฺส, วิโน, วีนํ. วินา, วิสฺมา, วิมฺหา, วีหิ, วีภิ. วิสฺส, วิโน, วีนํ. วิสฺมึ, วิมฺหิ, วีสุ. โภ วิ, ภวนฺโต วโย. （vi字变格如下：）主格：viṃ, vī, vayo。宾格：viṃ, vī, vayo。工具格：vinā, vīhi, vībhi。与格：vissa, vino, vīnaṃ。离格：vinā, vismā, vimhā, vīhi, vībhi。属格：vissa, vino, vīnaṃ。处格：vismiṃ, vimhi, vīsu。呼格：bho vi, bhavanto vayo。 สา [Pg.317] วุจฺจติ สุนโข, ‘‘มาตา เม อตฺถิ, สา มยา โปเสตพฺพา’’ติอาทีสุ ปน สาสทฺโท สพฺพนามิกปริยาปนฺโน ปรมฺมุขวจโน ตสทฺเทน สมฺภูโต ทฏฺฐพฺโพ. สาสทฺทสฺส ภา รา ถี ภู กสทฺทานญฺจ นามิกปทมาลา เหฏฺฐา ปกาสิตา. Sā被称为狗(sunakho)。但在“我有一母，我应奉养她”等句中，sā一词则应被视为归于代词类(sabbanāmika)，是第三人称语(parammukhavacana)，由ta字衍生而来。sā字以及bhā、rā、thī、bhū、ka等词的名词格位变化(nāmikapadamālā)已在前文(heṭṭhā)展示。 ธี วุจฺจติ ปญฺญา. เอตฺถ จ ‘‘อมจฺเจ ตาต ชานาหิ, ธีเร อตฺถสฺส โกวิเท’’ติ. ‘‘ธีมา, ธีมติ, สุธี, สุธินี, ธียุตฺต’’นฺติ จ อาทีนิ นิทสฺสนปทานิ. Dhī被称为智慧(paññā)。此处的例子如：“孩子，当知诸大臣，有智(dhīre)且通达事务。”以及“dhīmā(有智者)、dhīmati(有智的)、sudhī(善慧者)、sudhinī(善慧女)、dhīyutta(具足智慧)”等，皆为例词。 ธี, ธี, ธิโย. ธึ, ธี, ธิโย. ธิยา, ธีหิ, ธีภิ. ธิยา, ธีนํ. ธิยา, ธีหิ, ธีภิ. ธิยา, ธีนํ. ธิยา, ธิยํ, ธีสุ. โภติ ธิ, โภติโย ธี, โภติโย ธิโย. （阴性dhī字变格如下：）主格：dhī, dhī, dhiyo。宾格：dhiṃ, dhī, dhiyo。工具格：dhiyā, dhīhi, dhībhi。与格：dhiyā, dhīnaṃ。离格：dhiyā, dhīhi, dhībhi。属格：dhiyā, dhīnaṃ。处格：dhiyā, dhiyaṃ, dhīsu。呼格：bhoti dhi, bhotiyo dhī, bhotiyo dhiyo。 กุ วุจฺจติ ปถวี. เอตฺถ จ ‘‘กุทาโล. กุมุทํ. กุญฺชโร’’ติ อิมานิ นิทสฺสนปทานิ. ตตฺร กุํ ปถวึ ทาลยติ ปทาเลติ ภินฺทติ เอเตนาติ กุทาโล. กุยํ ปถวิยํ โมทตีติ กุมุทํ. กุํ ชรตีติ กุญฺชโร. ตถา หิ วิมานวตฺถุอฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ‘‘กุํ ปถวึ ตทภิฆาเตน ชรยตีติ กุญฺชโร’’ติ. Ku被称为地(pathavī)。此处的例词是“kudālo”(锄头)、“kumudaṃ”(睡莲)、“kuñjaro”(象)。其中，因用它来劈(dālayati)地、裂地、破地，故称kudālo。因欣喜(modati)于地(kuyaṃ)，故称kumudaṃ。因使地(kuṃ)衰老(jarati)，故称kuñjaro。诚如《天宫事(Vatthu)义注(Aṭṭhakathā)》所说：“因其践踏而使地(kuṃ)衰朽(jarayati)，故称kuñjaro。” กุ, กู, กุโย. กุํ, กู, กุโย. กุยา, กูหิ, กูภิ. กุยา, กูนํ. กุยา, กูหิ, กูภิ. กุยา, กูนํ. กุยา, กุยํ, กูสุ. โภติ กุ, โภติโย กู, โภติโย กุโย. （阴性ku字变格如下：）主格：ku, kū, kuyo。宾格：kuṃ, kū, kuyo。工具格：kuyā, kūhi, kūbhi。与格：kuyā, kūnaṃ。离格：kuyā, kūhi, kūbhi。属格：kuyā, kūnaṃ。处格：kuyā, kuyaṃ, kūsu。呼格：bhoti ku, bhotiyo kū, bhotiyo kuyo。 ข’มินฺทฺริยํ ปกถิตํ, ข’มากาสมุทีริตํ; สคฺคฏฺฐานมฺปิ ขํ วุตฺตํ, สุญฺญตฺตมฺปิ จ ขํ มตํ. “kha”被称为根(indriya)，“kha”被称为空(ākāsa)；“kha”亦说为天界(saggaṭṭhāna)，“kha”亦视为空性(suññatta)。 ตตฺรินฺทฺริยํ [Pg.318] จกฺขุวิญฺญาณาทีนํ คตินิวาสภาวโต ‘‘ข’’นฺติ วุจฺจติ, อากาสํ วิวิตฺตฏฺเฐน. สคฺโค กตสุจริเตหิ เอกนฺเตน คนฺตพฺพตาย ‘‘ข’’นฺติ สงฺขํ คจฺฉติ. ‘‘ขโค ยถา หิ รุกฺขคฺเค, นิลียนฺโตว สาขิโน. สาขํ ฆฏฺเฏตี’’ติ จ, ‘‘เข นิมฺมิโต อจริ อฏฺฐสตํ สยมฺภู’’ติ จ อาทิ เอตฺถ นิทสฺสนํ. 此中，就根而言，因是眼识等之趣向与住处，故被称为“kha”。虚空(ākāsa)因远离(vivitta)之义（被称为“kha”）。天界则因是行善者决定应去之处，故得“kha”之名。此处的例子如：“鸟(khaga)如在树梢，栖于枝叶间……”以及“于空中(khe)化现，八百位自誓者(sayambhū)游行”等。 ขํ, ขานิ, ขา. ขํ, ขานิ, เข. เขน, เขหิ, เขภิ. ขสฺส, ขานํ. ขา, ขสฺมา, ขมฺหา, เขหิ, เขภิ. ขสฺส, ขานํ. เข, ขสฺมึ, ขมฺหิ, เขสุ. โภ ข, ภวนฺโต ขานิ, ภวนฺโต ขา. （中性“kha”字变格如下：）主格：khaṃ, khāni, khā。宾格：khaṃ, khāni, khe。工具格：khena, khehi, khebhi。与格及属格：khassa, khānaṃ。离格：khā, khasmā, khamhā, khehi, khebhi。处格：khe, khasmiṃ, khamhi, khesu。呼格：bho kha, bhavanto khāni, bhavanto khā。 โคสทฺทสฺส อตฺถุทฺธาโร วุจฺจเต – 现说“go”一词的意义： โค โคเณ จินฺทฺริเย ภูมฺยํ, วจเน เจว พุทฺธิยํ; อาทิจฺเจ รสฺมิยญฺเจว, ปานีเยปิ จ วตฺตเต; เตสุ อตฺเถสุ โคเณ ถิ-ปุมา จ อิตเร ปุมา. “go”用于牛、根、地，言语及智慧；亦用于日、光及水。于此诸义中，“牛”义通阴、阳二性，其余诸义则皆为阳性。 ตถา หิ ‘‘โคสุ ทุยฺหมานาสุ คโต. โคปญฺจโม’’ติอาทีสุ โคสทฺโท โคเณ วตฺตติ. โคจโรติ เอตฺถินฺทฺริเยปิ วตฺตติ คาโว จกฺขาทีนินฺทฺริยานิ จรนฺติ เอตฺถาติ โคจโร. ตถา หิ โปราณา กถยึสุ ‘‘คาโว จรนฺติ เอตฺถาติ โคจโร, โคจโร วิย โคจโร, อภิณฺหํ จริตพฺพฏฺฐานํ. คาโววาจกฺขาทีนินฺทฺริยานิ, เตหิ จริตพฺพฏฺฐานํ โคจโร’’ติ. ‘‘โคมตึ โคตมํ นเม’’ติ โปราณกวิรจนายํ ปน ปถวิยํ วตฺตติ. ‘‘ภูริปญฺญํ โคตมํ สมฺมาสมฺพุทฺธํวนฺทามี’’ติ หิ อตฺโถ. ตถา สุตฺตนิปาตฏฺฐกถายวาเสฏฺฐสุตฺตสํวณฺณนปฺปเทเส ‘‘โครกฺขนฺติ เขตฺตรกฺขํ, กสิรกฺขนฺติ วุตฺตํ โหติ. ปถวี หิ ‘‘โค’’ติ วุจฺจติ, ตปฺปเภโท จ เขตฺต’’นฺติ วุตฺตํ. 确实，在“gosu duyhamānāsu gato”（当牛正在被挤奶时，他走了）、“gopañcamo”（以牛为第五）等例中，“go”一词用于牛。在“gocaro”（境界）一词中，“go”则用于根(indriya)：“gāvo”即眼等诸根，于此行境(caranti)，故为“gocaro”。诚如古人所说：“‘gāvo’于此行境，故为‘gocaro’。如牧场般的‘gocaro’，是应恒常行之所。‘gāvo’即眼等诸根，彼等所行之处即‘gocaro’。”在古诗“gomatiṃ gotamaṃ name”中，“go”则用于地(pathavi)，其义为：“我礼敬具足广大智慧的乔达摩(Gotama)正自觉者。”同样，在《经集》(Suttanipāta)义注(aṭṭhakathā)的《婆塞特经》(Vāseṭṭhasutta)释义(saṃvaṇṇanā)中说：“‘gorakkha’（护牛）即是护田地，意为守护田地。因为地被称为‘go’，而田地是其一部分。” ‘‘โคตฺตวเสน [Pg.319] โคตโม’’ติ เอตฺถ ตุ วจเน พุทฺธิยญฺจ วตฺตติ. เตนาหุ โปราณา ‘‘คํ ตายตีติ โคตฺตํ. โคตโมติ หิ ปวตฺตมานํ คํ วจนํ พุทฺธิญฺจ ตายติ เอกํสิกวิสยตาย รกฺขตีติ โคตฺตํ. ยถา หิ พุทฺธิ อารมฺมณภูเตน อตฺเถน วินา น วตฺตติ, เอวํ อภิธานํ อภิเธยฺยภูเตน, ตสฺมา โส โคตฺตสงฺขาโต อตฺโถ ตานิ ตายติ รกฺขตีติ วุจฺจติ. โก ปน โสติ? อญฺญกุลปรมฺปราสาธารณํ ตสฺส กุลสฺส อาทิปุริสสมุทาคตํ ตํกุลปริยาปนฺนสาธารณํ สามญฺญรูปนฺติ ทฏฺฐพฺพ’’นฺติ. ตถา หิ ตํโคตฺตชาตา สุทฺโธทนมหาราชาทโยปิ โคตโมตฺเวว วุจฺจนฺติ. เภน ภควา อตฺตโน ปิตรํ สุทฺโธทนมหาราชานํ ‘‘อติกฺกนฺตวรา โข โคตม ตถาคตา’’ติ อโวจ. เวสฺสวโณปิ มหาราชา ภควนฺตํ ‘‘วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตม’’นฺติ อโวจ, อายสฺมาปิ วงฺคีโส อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ‘‘สาธุ นิพฺพาปนํ พฺรูหิ, อนุกมฺปาย โคตมา’’ติ อโวจ. เอวํ อิทํ สามญฺญรูปํ คํ ตายตีติ โคตฺตนฺติ วุตฺตํ. ตํ ปน โคตมโคตฺตกสฺสปโคตฺตาทิวเสน พหุวิธํ. 在“gottavasena gotamo”（以姓为乔达摩）一语中，“go”则用于言语与智慧。古人说：“gaṃ tāyatīti gottaṃ”（保护“gaṃ”者为“gotta”）。因为“gotamo”（乔达摩）这一流传下来的词，以其专一的境界保护(tāyati)了“gaṃ”——即言语与智慧——故称“gotta”（姓）。正如智慧若无所缘便不存在，名言亦需依所诠义，因此，这被称为“gotta”的意义，即是保护彼等（言语与智慧）。那么，这究竟指什么呢？应知，这是不同于他族传承，由该族始祖所立，为该族后人所共有的通名(sāmaññarūpa)。事实上，生于乔达摩姓的净饭(Suddhodana)大王等人亦被称为乔达摩。世尊曾对其父净饭大王说：“乔达摩，诸如来已超越至上。”毗沙门(Vessavaṇa)大王也对世尊赞曰：“我等礼敬明行具足的乔达摩佛。”具寿婆耆舍(Vaṅgīsa)亦对具寿阿难(Ānanda)说：“乔达摩，请为慈愍故，善说寂灭(nibbāpana)。”如此，此通名保护“gaṃ”，故称为“gotta”。此姓则有乔达摩姓、迦叶(Kassapa)姓等多种。 ตถา โคสทฺโท อาทิจฺเจ วตฺตติ. ‘‘โคโคตฺตํ โคตมํ นเม’’ติ โปราณกวิรจนา เอตฺถ นิทสฺสนํ, อาทิจฺจพนฺธุํ โคตมํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ วนฺทามีติ อตฺโถ. อาทิจฺโจปิ หิ โคตมโคตฺเต ชาโต ภควาปิ, เอวํ เตน สมานโคตฺตตาย ตตฺถ ตตฺถ ‘‘อาทิจฺจพนฺธู’’ติอาทินา ภควโต โถมนา ทิสฺสติ ‘‘ปุจฺฉามิ ตํ อาทิจฺจพนฺธุ, วิเวกํ สนฺติปทญฺจ มเหสี’’ติ จ, ‘‘วนฺเท เชตวนํ นิจฺจํ, วิหารํ รวิพนฺธุโน’’ติ จ, ‘‘โลเกกพนฺธุ’มรวินฺทสหายพนฺธุ’’นฺติ จ. ‘‘อุณฺหคู’’ติ เอตฺถ ปน โคสทฺโท รสฺมิยํ [Pg.320] วตฺตติ. อุณฺหา คาโว รสฺมิโย เอตสฺสาติ อุณฺหคู, สูริโย. ปุพฺพาจริยาปิ หิ ฉนฺโทวิจิติสตฺเถ อิมเมวตฺถํ พฺยากรึสุ. 同样，“go”一词也用于太阳(ādicca)。古诗“gogottaṃ gotamaṃ name”即为例证，其义为：“我礼敬日族(ādiccabandhu)的乔达摩正自觉者。”因为太阳与世尊皆生于乔达摩族，故因同族之故，处处可见以“日族”等语赞颂世尊。例如：“我问您，日族，大仙(mahesī)，远离与寂静之道。”又如：“我常礼敬祇陀林(Jetavana)，太阳亲眷之住处。”又如：“世间独一亲，莲花之友（太阳）的亲眷。”而在“uṇhagū”（热光者）一词中，“go”则用于光线(rasmi)。“uṇhā gāvo rasmiyo etassāti uṇhagū”，意为“有热的光线者”，即太阳。古师们在韵律学(chandoviciti)著作中亦作此解释。 ‘‘โคสีตจนฺทน’’นฺติ เอตฺถ ปานีเย วตฺตติ. โคสทฺเทน หิ ชลํ วุจฺจติ. โค วิย สีตํ จนฺทนํ, ตสฺมึ ปน อุทฺธนโต อุทฺธริตปกฺกุถิตเตลมฺหิ ปกฺขิตฺเต ตงฺขณญฺเญว ตํ เตลํ สุสีตลํ โหติ. 在“gosītacandana”（水凉檀）一词中，“go”用于水(pānīya)。因为“go”一词也指水(jala)。此为如水(go)般清凉的檀香。当把它投入从炉上(uddhana)取下、尚在沸腾的油中时，那油瞬间就会变得极为清凉。 เอตฺเถเก วทนฺติ ‘‘กสฺมา โภ ‘โคปทตฺเถ วตฺตมาโน โคสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค เจว ปุลฺลิงฺโค จา’ติ วทถ, กสฺมา จ ปน ‘อินฺทฺริยปถวีวจนพุทฺธิสูริยรสฺมิปานีเยสุ วตฺตมาโน ปุลฺลิงฺโค’ติ วทถ, เอเตสุ สูริยตฺเถ วตฺตมาโน ปุลฺลิงฺโค โหตุ, นนุ อินฺทฺริยวจนปานีเยสุ วตฺตมาเนน ปน โคสทฺเทน นปุํสกลิงฺเคน ภวิตพฺพํ, ปถวีพุทฺธิรสฺมีสุ วตฺตมาเนน อิตฺถิลิงฺเคน ภวิตพฺพํ อินฺทฺริยาทิปถวาทิปทตฺเถสุ วตฺตมานานํ อินฺทฺริยสทฺทาทิปถวีสทฺทาทีนํ นปุํสกิตฺถิลิงฺควเสน นิทฺเทสสฺส ทสฺสนโต’’ติ? ตนฺน, นิยมาภาวโต. อิตฺถิปทตฺเถ วตฺตมานสฺสาปิ หิ สโต กสฺสจิ สทฺทสฺส ปุลฺลิงฺควเสน นิทฺเทโส ทิสฺสติ ยถา ‘‘โอโรโธ’’ติ. ปุริสปทตฺเถ วตฺตมานสฺสาปิ จ สโต กสฺสจิ อิตฺถิลิงฺควเสน นิทฺเทโส ทิสฺสติ, ยถา ‘‘อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข, หิตกามาสิ เทวเต’’ติ. อิตฺถิปุริสปทตฺเถสุ ปน อวตฺตมานานมฺปิ สตํ เกสญฺจิ สทฺทานํ เอกสฺมึเยว ญาณาทิอตฺเถ วตฺตมานานํ อิตฺถิปุมนปุํสกลิงฺควเสน นิทฺเทโส ทิสฺสติ ยถา ‘‘ปญฺญา อโมโห ญาณ’’นฺติ, ‘‘ตฏํตฏีตโฏ’’ติ จ. ตถา หิ อนิตฺถิภูโตปิ สมาโน ‘‘มาตุลา’’ติ อิตฺถิลิงฺควเสน รุกฺโขปิ [Pg.321] นามํ ลภติ, ตพฺพเสน นครมฺปิ. เตนาห จกฺกวตฺติสุตฺตฏีกายํ ‘‘มาตุลาติ อิตฺถิลิงฺควเสน ลทฺธนาโม เอโก รุกฺโข, ตาย อาสนฺนปฺปเทเส มาปิตตฺตา นครมฺปิ ‘มาตุลา’ตฺเวว ปญฺญายิตฺถ. เตน วุตฺตํ มาตุลายนฺติ เอวํนามเก นคเร’’ติ. 于此，有人说：“尊者，为什么你们说‘当go一词用于牛足迹之义时，既是阴性也是阳性’，却又说‘当它用于感官、大地、言语、智慧、太阳、光芒、水时，是阳性’？在太阳的意义上是阳性尚可，但当go一词用于感官、言语、水的意义上时，不应该用中性吗？当用于大地、智慧、光芒的意义上时，不应该用阴性吗？因为可见感官等词和大地等词的解释(niddesa)为中性与阴性。”这说法不对，因为并无固定规则。即使是表示女性意义的词，有些也可见其以阳性来解释(niddesa)，如‘orodho’(后宫)；即使是表示男性意义的词，有些也可见其以阴性来解释(niddesa)，如“夜叉(yakkha)啊，你希求我的利益；天神啊，你希求我的福祉。”还有些词完全不涉及男女之义，却在表示认知等同一意义时，可见其以阴、阳、中三性来解释(niddesa)，如‘paññā’(慧)、‘amoho’(无痴)、‘ñāṇaṃ’(智)，或者如‘taṭaṃ、taṭī、taṭo’(岸)。例如，树木本非女性，却也以阴性形式获得‘mātulā’(姨母)之名，城市也因它而得名。因此在《转轮王经复注》(Cakkavattisutta-ṭīkā)中说：“mātulā是一棵以阴性形式得名的树，因为一座城在它附近被建造，那座城也因此被称为‘mātulā’。所以说‘在名为mātulā的城中’。” โคสทฺทสฺส นามิกปทมาลา เหฏฺฐา ปกาสิตา. go一词的格位变化表(nāmikapadamālā)已在下文显示。 โม วุจฺจติ จนฺโท, อฏฺฐกถายํ ปน ‘‘มา วุจฺจติ จนฺโท’’ติ อาการนฺตปาโฐ ทิสฺสติ, โอการนฺตปาเฐน เตน ภวิตพฺพํ สกฺกฏภาสาย เอกกฺขรโกสโต นยํ คเหตฺวา ‘‘โม สิโว จนฺทิมา เจวา’’ติ โอการนฺตวเสน วตฺตพฺพตฺตา. เอตฺถ จ โอการนฺตวเสน วุตฺตสฺส มสทฺทสฺส จนฺทวาจกตฺเต ‘‘ปุณฺณมี, ปุณฺณมา’’ติ จ นิทสฺสนปทานิ. ตตฺถ ปุณฺโณ โม เอตฺถาติ ปุณฺณมี, เอวํ ปุณฺณมา, รตฺตาเปกฺขํ อิตฺถิลิงฺควจนํ. เอตฺถ ปน ‘‘วิสาขปุณฺณมาย รตฺติยา ปฐมยาเมปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรี’’ติ อิทํ นิทสฺสนํ. เอตฺถ สิยา – ยทิ ‘‘ปุณฺณมา’’ติ อยํสทฺโท รตฺตาเปกฺโข อิตฺถิลิงฺโค. 月亮被称为mo。但在义注(aṭṭhakathā)中可见以-ā结尾的读法：“月亮被称为mā”。它应是以-o结尾的读法，因为根据梵语(Sakkaṭabhāsā)《单音节词典》(Ekakkharakosa)的规则，应以-o结尾的形式说：“mo、sivo、candimā”。在此，以-o结尾形式所说的ma一词表示月亮时，“puṇṇamī”(满月)和“puṇṇamā”(满月)是其范例。其中，puṇṇamī是“此中月(mo)圆(puṇṇo)”，puṇṇamā也同样，是相对于夜晚(ratti)的阴性词。此处，“于毘舍佉(visākhā)满月之夜的初夜，回忆起宿住”是其范例。这里可能会说：如果“puṇṇamā”一词是相对于夜晚的阴性词…… ‘‘ปุณฺณมาเย ยถา จนฺโท, ปริสุทฺโธ วิโรจติ; ตเถว ตฺวํ ปุณฺณมโน, วิโรจ ทสสหสฺสิยํ. 犹如满月之月，清净而大放光明；如是汝意已圆满，请辉耀于十千世界。 อนฺวทฺธมาเส ปนฺนรเส, ปุณฺณมาเย อุโปสเถ; ปจฺจยํ นาคมารุยฺห, ทานํ ทาตุมุปาคมิ’’นฺติ 于半月第十五日，满月之布萨(uposatha)日时；乘上王室之宝象，为行布施而来临。 อาทีสุ กถํ ‘‘ปุณฺณมาเย’’ติ ปทสิทฺธีติ? ยการสฺส เยการาเทสวเสน. ธมฺมิสฺสเรน หิ ภควตา ‘‘ปุณฺณมายา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘ปุณฺณมาเย’’ติ วทตา ยการสฺส ฐาเน เยกาโร ปฐิโต อิตฺถิลิงฺควิสเย ตฺตาการสฺส ฐาเน ตฺเตกาโร [Pg.322] วิย, นีการสฺส ฐาเน เนกาโร วิย จ. ตถา หิ ยถา ‘‘อพฺยยตํ วิลปสิ วิรตฺเต โกสิยายเน’’ติ อิมสฺมึ ราธชาตเก ‘‘วิรตฺตา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘วิรตฺเต’’ติ วทนฺเตน ตฺตาการสฺส ฐาเน ตฺเตกาโร ปฐิโต, ‘‘โกสิยายนี’’ติ จ วตฺตพฺเพ ‘‘โกสิยายเน’’ติ วทนฺเตน นีการสฺส ฐาเน เนกาโร ปฐิโต. เอวํ ‘‘ปุณฺณมายา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘ปุณฺณมาเย’’ติ วทตา ยการสฺส ฐาเน เยกาโร ปฐิโต. ยถา จ ‘‘ทกฺขิตาเย อปราชิตสงฺฆ’’นฺติ อิมสฺมึ มหาสมยสุตฺตปฺปเทเส ‘‘ทกฺขิตายา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘ทกฺขิตาเย’’ติ วทตา ยการสฺส ฐาเน เยกาโร ปฐิโต, เอวมิธาปิ. ยถา ปน ‘‘สภาเย วา ทฺวารมูเล วา’’ติ เอตฺถ ‘‘สภาย’’นฺติ ลิงฺคพฺยตฺตยวเสน สภา วุตฺตา, น ตถา อิธ ‘‘ปุณฺณมาย’’นฺติ ลิงฺคพฺยตฺตเยน ปุณฺณมา วุตฺตา, อถ โข ‘‘ปุณฺณมา’’ติ อาการนฺติตฺถิลิงฺควเสน วุตฺตา. ตถา หิ ‘‘ปุณฺณมาโย’’ติ ปทํ ยการฏฺฐาเน เยการุจฺจารณวเสน สมฺภูตํ ภุมฺมวจนนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 在以上偈颂等中，“puṇṇamāye”一词是如何构成的呢？是通过将y音替换为e音。法王世尊(bhagavā)在应说“puṇṇamāyā”之处，却说了“puṇṇamāye”，这是在y音的位置上念作e音，就像在阴性词中，在ttā音的位置上念作tte音，在nī音的位置上念作ne音一样。例如，在《罗陀本生》(Rādhajātaka)“abyayataṃ vilapasi viratte kosiyāyane”一句中，在应说“virattā”之处，说了“viratte”，是在ttā音的位置上念作tte音；在应说“kosiyāyanī”之处，说了“kosiyāyane”，是在nī音的位置上念作ne音。同样，在应说“puṇṇamāyā”之处，说了“puṇṇamāye”，是在y音的位置上念作e音。又如在《大集会经》(Mahāsamayasutta)“dakkhitāye aparājitasaṅghaṃ”一节中，在应说“dakkhitāyā”之处，说了“dakkhitāye”，是在y音的位置上念作e音，此处也是如此。然而，这不像在“sabhāye vā dvāramūle vā”(于会堂或门边)中，sabhā是通过性的转换(liṅgabyattaya)而说成“sabhāye”；在此，“puṇṇamāye”并非通过性的转换而说成，而是作为以-ā结尾的阴性词而说。因此，应知“puṇṇamāye”一词是在y音的位置上发e音而形成的处格(bhummavacana)。 มา วุจฺจติ สิรี. ตถา หิ วิทฺวมุขมณฺฑนฏีกายํ ‘‘มาลินี’’ติ ปทสฺสตฺถํ วทตา ‘‘มา วุจฺจติ ลกฺขี, อลินี ภมรี’’ติ วุตฺตํ. ลกฺขีสทฺโท จ สิรีสทฺเทน สมานตฺโถ, เตน ‘‘มา วุจฺจติ สิรี’’ติ อตฺโถ อมฺเหหิ อนุมโต, ตถา โปราเณหิปิ ‘‘มํ สิรึ ธาเรติ วิทธาติ จาติ มนฺธาตา’’ติ อตฺโถ ปกาสิโต, ตสฺมา ‘‘มาลินี มนฺธาตา’’ติ จ อิมาเนตฺถ นิทสฺสนปทานิ. ตตฺร ปุลฺลิงฺคสฺส ตาว มสทฺทสฺส อยํ นามิกปทมาลา – mā被称为室利(sirī，吉祥)。因为在《智者口饰复注》(Vidvamukhamaṇḍana-ṭīkā)中，解释mālinī一词时说：“‘mā’被称为‘幸运’(lakkhī)，‘alinī’是‘蜜蜂’(bhamarī)。”lakkhī一词与sirī一词同义，因此我们认可“mā被称为室利”的意义。古师们也曾解释：“他持有并创造吉祥(siriṃ)，因此是真言王(mandhātu)。”所以“mālinī”和“真言王(mandhātu)”是此处的范例词。在此，首先是阳性ma一词的格位变化表(nāmikapadamālā)： โม, มา. มํ, เม. เมน, เมหิ, เมภิ. มสฺส, มานํ. มา, มสฺมา, มมฺหา, เมหิ, เมภิ. มสฺส, มานํ. เม, มสฺมึ, มมฺหิ, เมสุ. โภ ม, ภวนฺโต มา. Mo, mā. Maṃ, me. Mena, mehi, mebhi. Massa, mānaṃ. Mā, masmā, mamhā, mehi, mebhi. Massa, mānaṃ. Me, masmiṃ, mamhi, mesu. Bho ma, bhavanto mā. อยํ [Pg.323] ปน อิตฺถิลิงฺคสฺส มาสทฺทสฺส นามิกปทมาลา – 以下是阴性mā一词的格位变化表(nāmikapadamālā)： มา, มา, มาโย. มํ, มา, มาโย. มาย, มาหิ, มาภิ. มาย, มานํ. มาย, มาหิ, มาภิ. มาย, มานํ. มาย, มายํ, มาสุ. โภติ เม, โภติโย มาโย. Mā, mā, māyo. Maṃ, mā, māyo. Māya, māhi, mābhi. Māya, mānaṃ. Māya, māhi, mābhi. Māya, mānaṃ. Māya, māyaṃ, māsu. Bhoti me, bhotiyo māyo. เอตฺถ ปน สิรีวาจโก มาสทฺโท จ สทฺทวาจโก ราสทฺโท จาติ อิเม สมานคติกา เอกกฺขรตฺตา นิจฺจมาการนฺตปกติกตฺตา อิตฺถิลิงฺคตฺตา จ. 在此，表示室利(sirī，吉祥)的mā一词和表示声音的rā一词，此二者因是单音节、词干恒以-ā结尾且为阴性，故其格位变化相同。 ตตฺร สํ วุจฺจติ สนฺตจิตฺโต ปุริโส. ยํ โลเก ‘‘สปฺปุริโส’’ติ จ, ‘‘อริโย’’ติ จ, ‘‘ปณฺฑิโต’’ติ จ วทนฺติ, ตสฺเสตํ อธิวจนํ ยทิทํ ‘‘ส’’นฺติ. เอวํ สปฺปุริสาริยปณฺฑิตวาจกสฺส สํสทฺทสฺส ปจฺจตฺตวจนวเสน อตฺถิภาเว ‘‘สเมติ อสตา อส’’นฺติ อิทํ ปโยคนิทสฺสนํ. เอตฺถ หิ ‘‘น สํ อส’’นฺติ สมาสจินฺตาย สปฺปุริสาสปฺปุริสปทตฺถา สํ อสํสทฺเทหิ วุตฺตาติ ญายนฺติ, ตสฺมา ‘‘สปฺปุริสปทตฺโถ ปจฺจตฺตวจเนน สํสทฺเทน วุตฺโต นตฺถี’’ติ วจนํ น วตฺตพฺพํ. เย ‘‘นตฺถี’’ติ วทนฺติ, เตสํ วจนํ น คเหตพฺพํ. นามิกปทมาลา ปนสฺส ‘‘สํ, สนฺตํ, สนฺเต’’ติอาทินา เหฏฺฐา ปกาสิตา. นปุํสกลิงฺคตฺเต สํ วุจฺจติ ธนํ, ‘‘มนุสฺสสฺสํ. ปรสฺสํ. สพฺพสฺสํ. สพฺพสฺสหรณํ. ปรสฺสหรณ’’นฺติอาทีเนตฺถ นิทสฺสนปทานิ. ตตฺถ มนุสฺสสฺส สํ มนุสฺสสฺสํ. เอวํ ปรสฺส สํ ปรสฺสํ. สพฺพสฺส สํ สพฺพสฺสํ. ตสฺส หรณํ ปรสฺสหรณํ สพฺพสฺสหรณนฺติ สมาโส. ตถา สํ วุจฺจติ สุขํ สนฺติ จ. วุตฺตญฺหิ ตพฺพาจกตฺตํ โปราณกวิรจนายํ – 于此，saṃ是指心寂静之人。世间所说的“善人”(sappuriso)、“圣者”(ariyo)、“智者”(paṇḍito)，即是此“saṃ”的同义词。如此，表示善人、圣者、智者的saṃ一词，作为单数主格(paccattavacana)而存在，其用例为“sameti asatā asaṃ”。于此，根据“na saṃ asaṃ”的复合词分析，可知善人与不善人之义，是由saṃ与asaṃ二词所表达。因此，不应说“善人之义，没有用单数主格的saṃ一词来表达”。那些说“没有”的人，其言不可取。其名词格位变化(nāmikapadamālā)以“saṃ, santaṃ, sante”等形式在下文开示。在中性方面，saṃ意为财富，“manussassaṃ”(人之财)、“parassaṃ”(他人之财)、“sabbassaṃ”(一切之财)、“sabbassaharaṇaṃ”(夺取一切之财)、“parassaharaṇaṃ”(夺取他人之财)等是此处的范例词。其中，“manussassa saṃ”(人之财)成为“manussassaṃ”。同样，“parassa saṃ”(他人之财)成为“parassaṃ”，“sabbassa saṃ”(一切之财)成为“sabbassaṃ”。“parassaharaṇaṃ”(夺取他人之财)和“sabbassaharaṇaṃ”(夺取一切之财)是复合词。同样，saṃ也意为安乐与寂静。其表示此二义，如古代诗偈所说： ‘‘เทวเทโว [Pg.324] สํเทหี โน, หีโน เทวาติเทหโต; หโตปปาตสํสาโร, สาโร สํ เทตุ เทหิน’’นฺติ. “天中天(Devadeva)请赐我等安乐，已舍离天与超天之身；已摧破投生轮回，愿精华者赐众生安乐。” ตสฺมา อยเมตฺถ คาถา, ‘‘สกลโลกสงฺกโร ทีปงฺกโร’’ติ เอตฺถ ‘‘สงฺกโร’’ติ ปทญฺจนิทสฺสนํ. ‘‘สํ, สานิ, สา. สํ, สานิ, เส. เสน’’อิจฺจาทิ ปุพฺเพ ปกาสิตนเยน เญยฺยํ. เอตฺถ จ โสตูนํ สุคตมตวเร โกสลฺลชนนตฺถํ สมาสนฺตคตสฺส สํสทฺทสฺส นามิกปทมาลํ ปริปุณฺณํ กตฺวา กถยาม – 因此，此处的偈颂，以及在“燃灯佛(Dīpaṅkara)是全世界福祉的创造者(sakalalokasaṅkaro)”一句中，“saṅkaro”一词也是一个范例。“Saṃ, sāni, sā。Saṃ, sāni, se。Sena”等形式，应根据前面所示的方式来理解。于此，为令听闻者于善逝(Sugata)之胜义生起善巧，我等将完整宣说位于复合词末尾的saṃ一词的名词格位变化： มนุสฺสสฺสํ, มนุสฺสสฺสานิ, มนุสฺสสฺสา. มนุสฺสสฺสํ, มนุสฺสสฺสานิ, มนุสฺสสฺเส. มนุสฺสสฺเสน, มนุสฺสสฺเสหิ, มนุสฺสสฺเสภิ. มนุสฺสสฺสสฺส, มนุสฺสสฺสานํ. มนุสฺสสฺสา, มนุสฺสสฺสสฺมา, มนุสฺสสฺสมฺหา, มนุสฺสสฺเสหิ, มนุสฺสสฺเสภิ. มนุสฺสสฺสสฺส, มนุสฺสสฺสานํ. มนุสฺสสฺเส, มนุสฺสสฺสสฺมึ, มนุสฺสสฺสมฺหิ, มนุสฺสสฺเสสุ. โภ มนุสฺสสฺส, โภนฺโต มนุสฺสสฺสานิ, มนุสฺสสฺสา. เอส นโย ‘‘ปรสฺสํ สพฺพสฺส’’นฺติอาทีสุปิ, สพฺพาเนตานิ ปทานิ อภิเธยฺยลิงฺคานีติ คเหตพฺพานิ. Manussassaṃ, manussassāni, manussassā。Manussassaṃ, manussassāni, manussasse。Manussassena, manussassehi, manussassebhi。Manussassassa, manussassānaṃ。Manussassā, manussassasmā, manussassamhā, manussassehi, manussassebhi。Manussassassa, manussassānaṃ。Manussasse, manussassasmiṃ, manussassamhi, manussassesu。Bho manussassa, bhonto manussassāni, manussassā。此法亦同于“parassaṃ”、“sabbassa”等词。应知所有这些词的性，皆随其所指之物的性(abhidheyyaliṅga)。 ยํ ตํ กิมิติสทฺทานํ, นามมาลํ ปนตฺตริ; สพฺพนามปริจฺเฉเท, ปกาสิสฺสํ ติลิงฺคโต. 至于ya、ta、kiṃ等词的名词格位变化，我将于“代名词章”(Sabbanāmapariccheda)中，依三性分别阐明。 อิจฺเจวํ เหฏฺฐา อุทฺทิฏฺฐานํ โก วิ สาทีนํ นามิกปทมาลา สทฺธึ อตฺถนฺตรนิทสฺสนปเทหิ วิภตฺตา. ตตฺริทํ ลิงฺคววตฺถานํ – 如是，前面所指出的ko、vi、sā等词的名词格位变化，连同其不同意义的范例词，已经分别解说完毕。以下是关于其性的确定： โก วิ สา โหนฺติ ปุลฺลิงฺเค, ภา รา ถี ธี กุ ภู ถิยํ; กํ ขํ นปุํสเก โค ตุ, ปุเม เจวิตฺถิลิงฺคเก. ko(谁)、vi(鸟)、sā(狗)为阳性；bhā(光)、rā(财)、thī(女)、dhī(慧)、ku(地)、bhū(有)为阴性；kaṃ(何)、khaṃ(空)为中性；而go(牛)则为阳性与阴性。 โม ปุเม อิตฺถิลิงฺเค มา, สํ ปุเม จ นปุํสเก; ยํ ตํ กิมิติ สพฺพตฺร, ลิงฺเคสฺเวว ปวตฺตเร. mo(痴)为阳性，mā(慢)为阴性；saṃ为阳性与中性；而yaṃ(何者)、taṃ(彼者)、kiṃ(何物)则遍行于一切性。 อิโต อญฺญานิปิ เอกกฺขรานิ อุปปริกฺขิตฺวา คเหตพฺพานิ. 此外，亦应审查并掌握其他的单字母词。 เอวํ [Pg.325] วิญฺญูนํ นยญฺญูนํ สทฺทรจนาวิสเย ปรมวิสุทฺธวิปุลพุทฺธิปฏิลาภตฺถํ ปรมสณฺหสุขุมตฺเถสุ ปโยเคสุ อสมฺโมหตฺถํ สุวณฺณตเล สีหวิชมฺภเนน เกสรีสีหสฺส วิชมฺภนมิว เตปิฏเก พุทฺธวจเน ญาณวิชมฺภเนน วิชมฺภนตฺถญฺจ อธิกูเนกกฺขรวเสน ลิงฺคตฺตยํ มิสฺเสตฺวา นามิกปทมาลา วิภตฺตา. 如是，为令智者与善巧者于语法构造方面获得至极清净广大的智慧，为于至极微细精妙的义理运用中不迷惑，并为能如雄狮于黄金平面上奋迅一般，于三藏(Tepiṭaka)佛语中以智慧奋迅，故依诸单字母词，混合三性，而分别解说此名词格位变化。 สทฺเท ภวนฺติ กุสลา น ตุ เกจิ อตฺเถ,อตฺเถ ภวนฺติ กุสลา น ตุ เกจิ สทฺเท. 于声善巧者，于义或不善；于义善巧者，于声或不善。 โกสลฺลเมว ปรมํ ทุภยตฺถ ตสฺมา,โยคํ กเรยฺย สตตํ มติมา วรนฺติ. 是故于二者之善巧方为至上；智者应恒常努力，贤者称此为胜。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ 如是，于具注释之九分教与三藏的言语之道中 วิญฺญูนํ โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 于为智者善巧而作之《声论》中， ลิงฺคตฺตยมิสฺสโก นามิกปทมาลาวิภาโค 三性混合之名词格位变化分别， ทสโม ปริจฺเฉโท. 第十章。 ๑๑. วาจฺจาภิเธยฺยลิงฺคาทิปริทีปนนามิกปทมาลา 11. 阐明能诠、所诠、性等之名词格位变化 วาจฺจาภิเธยฺยลิงฺคาทิ-วเสนปิ อิโต ปรํ; ภาสิสฺสํ ปทมาลาโย, ภาสิตสฺสานุรูปโต. 此后我亦将依能诠、所诠、性等，并随顺于已说之理，宣说诸格位变化表。 ตตฺถ วาจฺจลิงฺคานีติ อปฺปธานลิงฺคานิ, คุณนามสงฺขาตานิ วา ลิงฺคานิ. อภิเธยฺยลิงฺคานีติ ปธานลิงฺคานิ, คุณีปทสงฺขาตานิ วา ลิงฺคานิ. ยสฺมา ปน เตสุ วาจฺจลิงฺคานิ นาม อภิเธยฺยลิงฺคานุวตฺตกานิ ภวนฺติ, ตสฺมา สพฺพานิ ภูธาตุมยานิ จ วาจฺจลิงฺคานิ อภิเธยฺยลิงฺคานุรูปโต โยเชตพฺพานิ. เตสํ ภูธาตุมยานิ วาจฺจลิงฺคานิ สรูปโต นามิกปทมาลาย อโยชิตานิปิ ตตฺถ ตตฺถ นยโต โยชิตานิ[Pg.326], ตสฺมา น ทานิ ทสฺเสสฺสาม. อภูธาตุมยานิปิ กิญฺจาปิ นยโต โยชิตานิ, ตถาปิ โสตารานํ ปโยเคสุ โกสลฺลชนนตฺถํ กถยาม, นามิกปทมาลญฺจ เนสํ ทสฺเสสฺสาม กิญฺจิ ปโยคํ วทนฺตา. 于此，“能诠性”(vāccaliṅga)是非主要之性，或名为“属性”(guṇa)之词的性；“所诠性”(abhidheyyaliṅga)是主要之性，或名为“具属性者”(guṇin)之词的性。再者，因能诠性实则随顺所诠性，是故一切由bhū词根所成之能诠词，皆应随顺所诠性而配合。彼等由bhū词根所成之能诠词，纵未于名词格位变化中依其形式列出，然处处皆已依理则配合，是故今不复展示。至于非由bhū词根所成者，虽亦已依理则配合，然为令听者于运用中生起善巧，我们仍将加以解说，并于讲述某些用法时，展示其名词格位变化。 ทีโฆ รสฺโส นีโล ปีโต,สุกฺโก กณฺโห เสฏฺโฐ ปาโป; สทฺโธ สุทฺโธ อุจฺโจ นีโจ,กโตตีโต อิจฺจาทีนิ. 长、短、青、黄、白、黑、胜、劣、信、净、高、低、已作、过去等等。 ทีฆา ชาครโต รตฺติ, ทีฆํ สนฺตสฺส โยชนํ; ทีโฆ พาลาน สํสาโร, สทฺธมฺมํ อวิชานตํ. 于不眠者，夜则漫长；于疲惫者，由旬(yojana)则漫长；于不知正法之愚人，轮回则漫长。 ทีโฆ, ทีฆา. ทีฆํ, ทีเฆ. ทีเฆน, ทีเฆหิ, ทีเฆภิ. ทีฆสฺส, ทีฆานํ. ทีฆา, ทีฆสฺมา, ทีฆมฺหา, ทีเฆหิ, ทีเฆภิ. ทีฆสฺส, ทีฆานํ. ทีเฆ, ทีฆสฺมึ, ทีฆมฺหิ, ทีเฆสุ. โภ ทีฆ, ภวนฺโต ทีฆา. ‘‘ทีฆาติ มํ ปกฺโกเสยฺยาถา’’ติ อิทเมตฺถ นิทสฺสนํ. Dīgho, dīghā. Dīghaṃ, dīghe. Dīghena, dīghehi, dīghebhi. Dīghassa, dīghānaṃ. Dīghā, dīghasmā, dīghamhā, dīghehi, dīghebhi. Dīghassa, dīghānaṃ. Dīghe, dīghasmiṃ, dīghamhi, dīghesu. 喂，长(dīgha)！诸位，长(dīghā)！此处的范例是：“你们可以称我为‘长’(Dīgha)。” ทีฆา, ทีฆา, ทีฆาโย. ทีฆํ, ทีฆา, ทีฆาโย. ทีฆาย. เสสํ กญฺญานเยน เญยฺยํ. Dīghā, dīghā, dīghāyo. Dīghaṃ, dīghā, dīghāyo. Dīghāya. 其余部分应依“少女”(kaññā)之例得知。 ทีฆํ, ทีฆานิ, ทีฆา. ทีฆํ, ทีฆานิ, ทีเฆ. ทีเฆน. เสสํ จิตฺตนเยน เญยฺยํ. รสฺสาทีนิ จ เอวเมว วิตฺถาเรตพฺพานิ. อยํ วาจฺจลิงฺคานํ นามิกปทมาลา, ‘‘คุณนามานํ นามิกปทมาลา’’ติ วตฺตุํ วฏฺฏติ. Dīghaṃ, dīghāni, dīghā. Dīghaṃ, dīghāni, dīghe. Dīghena. 其余部分应依“心”(citta)之例得知。“短”(rassa)等词亦应如是详述。此即能诠性(vāccaliṅga)之名词词例，亦可称为“属性词(guṇanāma)之名词词例”。 อภิเธยฺยกลิงฺเคสุ, สวิเสสานิ ยานิ หิ; เตสํ ทานิ ยถาปาฬึ, ปทมาลํ กเถสฺสหํ. 于所诠性(abhidheyyakaliṅga)中，凡有特殊者，我今依圣典(yathāpāḷiṃ)，为说其词例。 กตมานิ ตานิ ปทานิ, ยานิ สวิเสสานิ? 何为彼等特殊之词？ ภวาภวาทิกํ ลงฺกา-ทีโป อิจฺจาทิกานิ จ; โพธิ สนฺธีติ จาทีนิ, สวิเสสานิ โหนฺติ ตุ. “有与非有”(bhavābhava)等，及“楞伽岛”(laṅkādīpa)等，“菩提”(bodhi)、“连接”(sandhi)等，皆为特殊词。 เอเตสุ [Pg.327] หิ – 于彼等中—— ภวาภวปทํ เทก-วโจ พหุวโจ กฺวจิ; สมาเส อสมาเสปิ, สมฺภโว ตสฺส อิจฺฉิโต. “有与非有”一词，或单数或复数；复合与否，其出现皆可。 วิคฺคหญฺจ ปทตฺถญฺจ, วตฺวา ปทสฺสิมสฺส เม; วุจฺจมานมวิกฺขิตฺตา, ปทมาลํ นิโพธถ. 我将先说此词的分析(viggaha)与词义(padattha)，愿汝等专注领会我所说的词例。 ภโว จ อภโว จ ภวาภวํ. อถ วา ภโว จ อภโว จ ภวาภวานิ, อยํ วิคฺคโห. ตตฺร ภโวติ ขุทฺทโก ภโว. อภโวติ มหนฺโต ภโว. วุทฺธตฺถวาจโก เหตฺถ อกาโร. เอตฺถ จ สุคติทุคฺคติวเสน หีนปณีตวเสน จ ขุทฺทกมหนฺตตา เวทิตพฺพา. อถ วา ภโวติ วุทฺธิ. อภโวติ อวุทฺธิ. อยํ ปทตฺโถ. อยํ ปน นามิกปทมาลา – “有与非有”(bhavābhavaṃ)即是“有”(bhavo)与“非有”(abhavo)（中性单数）。或者，“有与非有”(bhavābhavāni)即是“有”与“非有”（中性复数）。此为其分析(viggaha)。其中，“有”(bhava)指微小之有；“非有”(abhava)指广大之有。此处的“a”字有增长义(vuddhattha)。于此，应依善趣(sugati)、恶趣(duggati)及高下、胜劣(hīnapaṇītavasena)来知其微小与广大。或者，“有”(bhava)是增长(vuddhi)，“非有”(abhava)是不增长(avuddhi)。此为其词义(padattho)。以下为其名词词例(nāmikapadamālā)： ภวาภวํ, ภวาภวํ, ภวาภเวน, ภวาภวสฺส, ภวาภวา, ภวาภวสฺมา, ภวาภวมฺหา, ภวาภวสฺส, ภวาภเว, ภวาภวสฺมึ, ภวาภวมฺหิ, โภ ภวาภว. อิติ ภวาภวปทํ เอกวจนกํ ภวติ. ทิสฺสติ จ ตสฺเสกวจนตา ปาฬิยํ อฏฺฐกถายญฺจ – Bhavābhavaṃ, bhavābhavaṃ, bhavābhavena, bhavābhavassa, bhavābhavā, bhavābhavasmā, bhavābhavamhā, bhavābhavassa, bhavābhave, bhavābhavasmiṃ, bhavābhavamhi, 喂，有与非有(bhavābhava)！如是，“有与非有”(bhavābhava)一词可为单数。其单数用法可见于圣典(pāḷi)与义注(aṭṭhakathā)中： ‘‘อตีตกปฺเป จริตํ, ฐปยิตฺวา ภวาภเว; อิมสฺมึ กปฺเป จริตํ, ปวกฺขิสฺสํ สุโณหิ เม’’ “过去劫所行，暂置于有无(bhavābhave)；此劫之所行，我当说，谛听。” อิติ วา, 或如是： ‘‘เอวํ พหุวิธํ ทุกฺขํ, สมฺปตฺติญฺจ พหูวิธํ; ภวาภเว อนุภวิตฺวา, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ’’ “如是种种苦，以及种种福，于有无(bhavābhave)中历，得证无上觉。” อิติ วา เอวํ ปาฬิยํ ภวาภว ปทสฺส เอกวจนตา ทิฏฺฐา. 或如是，于圣典中可见“有与非有”(bhavābhava)一词的单数用法。 อฏฺฐกถายมฺปิ [Pg.328] – 于义注(aṭṭhakathā)中亦如是： ‘‘อสมฺพุธํ พุทฺธนิเสวิตํ ยํ,ภวาภวํ คจฺฉติ ชีวโลโก; นโม อวิชฺชาทิกิเลสชาล-วิทฺธํสิโน ธมฺมวรสฺส ตสฺสา’’ติ “佛陀所行道，众生未觉了，故转于有无(bhavābhavaṃ)。礼敬彼胜法，摧破无明等，诸烦恼罗网。” เอวํ ตสฺเสกวจนตา ทิฏฺฐา. 如是，可见其单数用法。 ภวาภวานิ, ภวาภวา, ภวาภวานิ, ภวาภเว, ภวาภเวหิ, ภวาภเวภิ, ภวาภวานํ, ภวาภเวหิ, ภวาภเวภิ, ภวาภวานํ, ภวาภเวสุ, ภวนฺโต ภวาภวานิ. อิติ ภวาภวปทํ พหุวจนกมฺปิ ภวติ. ทิสฺสติ จ ตสฺส พหุวจนกตา ปาฬิยํ ‘‘โธนสฺส หิ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก. ปกปฺปิกา ทิฏฺฐิ ภวาภเวสู’’ติ. อุภยมฺปิ นยํ โวมิสฺเสตฺวา นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. กถํ? ‘‘ภวาภวํ, ภวาภวานิ. ภวาภวํ, ภวาภวานิ. ภวาภเวน, ภวาภเวหิ, ภวาภเวภิ’’อิจฺเจวมาทินา จิตฺตนเยน โยเชตพฺพา. Bhavābhavāni, bhavābhavā, bhavābhavāni, bhavābhave, bhavābhavehi, bhavābhavebhi, bhavābhavānaṃ, bhavābhavehi, bhavābhavebhi, bhavābhavānaṃ, bhavābhavesu, 诸位，有与非有(bhavābhavāni)！如是，“有与非有”(bhavābhava)一词亦可为复数。其复数用法可见于圣典中：“于已洗净者(dhona)，世间无任何；于诸有与非有(bhavābhavesu)中，有虚构之见(pakappikā diṭṭhi)。”应混合两种用法来构成名词词例。如何？应依“bhavābhavaṃ, bhavābhavāni. bhavābhavaṃ, bhavābhavāni. bhavābhavena, bhavābhavehi, bhavābhavebhi”等“心”(citta)之例来配合。 นปุํสเกกวจน-พหุวจนกา อิมา; ปทมาลา สมาสตฺเต, กตาติ ปริทีปเย. 此等中性单复数词例，乃于复合词(samāsatte)情况下所作，应如是阐明。 สมาสกปทญฺเจว, อสมาสกเมว จ; ภวาภวปทํ ทฺเวธา, อิติ วิทฺวา วิภาวเย. “有与非有”一词，有复合(samāsaka)与非复合(asamāsaka)二种，智者当如是辨析。 นปุํสกํ สมาสตฺเต, ปุลฺลิงฺคมิตรตฺตเน; นปุํสกํ ตุ ปาเยน, เอกวจนกํ วเท. 复合时为中性，非复合时为阳性(pulliṅga)；中性时，通常作单数说。 ‘‘ภโว จ อภโว จา’’ติ, สมาสตฺถํ วเท พุโธ; ‘‘ภวโต ภว’’มิจฺจตฺถํ, อสมาสสฺส ภาสเย. 智者当说复合词义为“有与非有”；当说非复合词义为“从有而有”(bhavato bhavam)。 ปุลฺลิงฺคตฺตมฺหิ โส เญยฺโย, นิสฺสกฺกอุปโยคโต; เอวํ วิเสสโต ชญฺญา, ภวาภวปทํ วิทู. 其为阳性，当知是依离格(nissakka)与受格(upayoga)之用法；智者应如是特别了知“有与非有”一词。 ยถา [Pg.329] เจตฺถ ภวาภวปทสฺส นามิกปทมาลา โยชิตา, เอวํ ‘‘กมฺมากมฺมํ ผลาผล’’นฺติอาทีนมฺปิ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. อตฺโถปิ เนสํ ยถารหํ วตฺตพฺโพ. เยภุยฺเยเนตานิ เอกวจนกานิ ภวนฺติ. เอวํ ตาว ภวาภวปทาทีนํ วิเสสวนฺตตา ทฏฺฐพฺพา. 如于此处为“有与非有”(bhavābhava)一词配合了名词词例(nāmikapadamālā)，亦应如是为“业与非业”(kammākamma)、“果与非果”(phalāphala)等词配合名词词例。其义理亦应酌情解说。彼等大多为单数。如是，当知“有与非有”等词之特殊性。 ลงฺกาทีโป, ลงฺกาทีปํ, ลงฺกาทีเปน, ลงฺกาทีปสฺส, ลงฺกาทีปา, ลงฺกาทีปสฺมา, ลงฺกาทีปมฺหา, ลงฺกาทีปสฺส, ลงฺกาทีเป, ลงฺกาทีปสฺมึ, ลงฺกาทีปมฺหิ, โภ ลงฺกาทีป. อยํ สมาสตฺเต นามิกปทมาลา. อสมาสตฺเตปิ ปน โยเชตพฺพา. Laṅkādīpo, laṅkādīpaṃ, laṅkādīpena, laṅkādīpassa, laṅkādīpā, laṅkādīpasmā, laṅkādīpamhā, laṅkādīpassa, laṅkādīpe, laṅkādīpasmiṃ, laṅkādīpamhi, 喂，楞伽岛(laṅkādīpa)！这是“楞伽岛”(laṅkādīpa)作为复合词时的名词词例。在非复合词的情况下也应加以配合。 ลงฺกา ทีโป, ลงฺกํ ทีปํ, ลงฺกาย ทีเปน, ลงฺกาย ทีปสฺส, ลงฺกาย ทีปา, ลงฺกาย ทีปสฺมา, ลงฺกาย ทีปมฺหา, ลงฺกาย ทีปสฺส, ลงฺกาย ทีเป, ลงฺกาย ทีปสฺมึ, ลงฺกาย ทีปมฺหิ, โภติ ลงฺเก ทีป. อยํ พฺยาเส นามิกปทมาลา. อยํ นโย ‘‘ชมฺพุทีโป’’ติ เอตฺถ น ลพฺภติ เกวเลน ชมฺพูสทฺเทน ชมฺพุทีปสฺส อกถนโต, ยถา เกวเลน ลงฺกาสทฺเทน ลงฺกาทีโป กถิยติ. อยํ ปน พฺยาเส ปทมาลานโย วิเสสโต กพฺพรจนายํ กวีนํ อุปการาย สํวตฺตติ สาสนสฺสาปิ. ตถา หิ พฺยาสวเสน โปราณกวิรจนา ทิสฺสติ – Laṅkā dīpo, laṅkaṃ dīpaṃ, laṅkāya dīpena, laṅkāya dīpassa, laṅkāya dīpā, laṅkāya dīpasmā, laṅkāya dīpamhā, laṅkāya dīpassa, laṅkāya dīpe, laṅkāya dīpasmiṃ, laṅkāya dīpamhi, 喂，楞伽岛(laṅke dīpa)！这是非复合词(byāse)的名词词例。此法在“瞻部洲”(jambudīpa)一词上不适用，因为仅用“瞻部”(jambu)一词并不能表达“瞻部洲”，而“楞伽岛”却可仅用“楞伽”(laṅkā)一词来表达。然而，这种非复合词的词例方法，尤其在诗歌创作(kabbaracanāyaṃ)中对诗人有助益，对教法(sāsana)亦然。确实，通过非复合词形式可见古代诗人的作品—— ‘‘วนฺทามิ เสลมฺหิ สมนฺตกูเฏ,ลงฺกาย ทีปสฺส สิขายมาเน; อาวาสภูเต สุมนามรสฺส,พุทฺธสฺส ตํ ปาทวฬญฺชมคฺค’’นฺติ. “我礼敬彼佛陀之殊胜足印，其位于萨曼塔库塔(Samantakūṭa)山岩上；彼山岩犹如楞伽岛(laṅkāya dīpassa)之顶峰，为苏摩那(Sumana)天神之居所。” สาสเนปิ พฺยาสวเสน ‘‘ทิพฺโพ รโถ ปาตุรหุ, เวเทหสฺส ยสสฺสิโน’’ติอาทิกา ปาฬิ ทิสฺสติ. 在教法中也可见以离合(byāsa)方式出现的圣典(pāḷi)，例如：“为声名显赫的维德哈(Vedeha)，一辆天车出现了”等。 ยถา [Pg.330] ปน ‘‘ชมฺพุทีโป’’ติ เอตฺถ อยํ นโย น ลพฺภติ, ตถา ‘‘นาคทีโป’’ติอาทีสุปิ เกวเลน ชมฺพูสทฺเทน ชมฺพุทีปสฺส อกถนมิว เกวเลน นาคสทฺทาทินา นาคทีปาทีนํ อกถนโตติ. นนุ จ โภ ‘‘พุทฺธสฺส ชมฺพุนทรํสิโน ตํ, ทาฐํ มยํ ชมฺพุนรา นมามา’’ติ โปราณกวิรจนายํ ชมฺพูสทฺเทน ชมฺพุทีโป วุตฺโต ‘‘ชมฺพุทีปนรา’’ติ อตฺถสมฺภวโตติ? สจฺจํ ‘‘ชมฺพุทีปนรา’’ติ อตฺโถ สมฺภวติ, เกวเลน ปน ชมฺพูสทฺเทน ชมฺพุทีปตฺถํ น วทติ, กินฺตุ ‘‘ชมฺพุทีปนรา’’ติ วตฺตพฺเพ คาถาวิสยตฺตา อธิกกฺขรโทสํ ปริวชฺชนฺเตน ทีปสทฺทโลปํ กตฺวา ‘‘ชมฺพุนรา’’ติ วุตฺตํ, เอวํ อุตฺตรปทโลปวเสน วุตฺโต ชมฺพุสทฺโท นรสทฺทํ ปฏิจฺจ สมาสพเลน ‘‘ชมฺพุทีปนรา’’ติ อตฺถปฺปกาสเน สมตฺโถ โหติ, น เกวโล พฺยาสกาเล, ตถา หิ ‘‘ชมฺพู’’ติ วุตฺเต ชมฺพุทีโป น ญายติ, อถ โข ชมฺพุรุกฺโขเยว ญายติ. 正如“瞻部洲(jambudīpo)”一词不适用此法，在“龙岛(nāgadīpa)”等词中亦然，因为仅用“瞻部(jambū)”一词无法表达“瞻部洲”，同样，仅用“龙(nāga)”等词也无法表达“龙岛”等。然则，尊者，在古诗“……我等瞻部之人礼敬彼佛牙……”中，难道不是以“瞻部”一词说“瞻部洲”，因为可作“瞻部洲之人”解吗？诚然，“瞻部洲之人”的意义可以成立，但仅用“瞻部”一词并不能表达“瞻部洲”之义。而是在须说“瞻部洲之人(jambudīpanarā)”时，因诗歌格律之故，为避免增音节之过而省略“洲(dīpa)”字，故说“瞻部之人(jambunarā)”。如此，通过省略后分(uttarapada-lopa)，“瞻部”一词依靠与“人”字结合的复合(samāsa)之力，才能表达“瞻部洲之人”的意义，并非在离合(byāsa)时也可。因此，若只说“瞻部(jambū)”，则不解为瞻部洲，而只解为瞻部树。 กึ ปน โภ ‘‘กาโก ทาโส, กากํ ทาสํ, กาเกน ทาเสนา’’ติ อยํ นโย ลพฺภติ, น ลพฺภตีติ? ลพฺภติ, กากสทฺเทน กากนามกสฺส ทาสสฺส กถนํ โหติ. ยทิ เอวํ ‘‘ชมฺพุทีโป’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘ชมฺพุนามโก ทีโป’’ติ อตฺถํ คเหตฺวา ‘‘ชมฺพู ทีโป, ชมฺพุํ ทีปํ, ชมฺพุยา ทีเปนา’’ติ อยํ นโย ลพฺภตีติ? น ลพฺภติ ชมฺพูสทฺทสฺส ปณฺณตฺติวเสน ทีเป อปฺปวตฺตนโต. ชมฺพูสทฺโท หิ รุกฺเขเยว ปณฺณตฺติวเสน ปวตฺตติ, น ทีเป. ยถา ปน จิตฺตโวหาโร จิตฺตนามเก คหปติมฺหิปิ มเนปิ ปวตฺตติ ‘‘จิตฺโต คหปติ. จิตฺตํ มโน มานส’’นฺติอาทีสุ. ยถา จ กุสโวหาโร กุสนามเก รญฺเญปิ กุสติเณปิ ปวตฺตติ – 那么，尊者，像“乌鸦，奴隶；乌鸦（宾格），奴隶（宾格）；以乌鸦，以奴隶”这样的离合法(nayo)可以成立吗？可以成立，因为“乌鸦(kāka)”一词可以指称名为“乌鸦”的奴隶。如果这样，“瞻部洲”一词是否也可理解为“名为瞻部的洲”，从而“瞻部，洲；瞻部（宾格），洲（宾格）；以瞻部，以洲”这样的离合法也可以成立呢？不可成立，因为“瞻部(jambu)”一词并非以施设(paṇṇatti)的方式用于指洲。“瞻部”一词实是以施设的方式用于指树，而非指洲。这就像“质多(citta)”的用法，既可用于名为“质多”的居士，也可用于心，如“质多居士”、“心、意、识”等。又如“拘萨(kusa)”的用法，既可用于名为“拘萨”的国王，也可用于拘萨草—— ‘‘ปภาวติญฺจ [Pg.331] อาทาย, มณึ เวโรจนํ กุโส; กุสาวตึ กุสราชา, อคมาสิ มหพฺพโล; กุโส ยถา ทุคฺคหิโต, หตฺถเมวานุกนฺตตี’’ติ “大力拘萨王(Kusarājā)，携巴帕瓦娣(Pabhāvatī)与威罗遮那(Verocana)宝珠，返回拘萨婆提城(Kusāvatī)；又如拘萨草(kusa)，若抓持不当，就会反割其手。” อาทีสุ, ตถา กากสทฺโทปิ วายเส, เอวํนามเก ทาเสปิ ปวตฺตติ ‘‘กาโก รวติ, กาโก นาม ทาโส สฏฺฐิโยชนานิ คจฺฉตี’’ติอาทีสุ. ชมฺพูสทฺโท ปน คหปติมนาทีสุ จิตฺต กุส กากสทฺทา วิย ปณฺณตฺติวเสน ทีปสฺมึ น ปวตฺตติ, ตสฺมา ยถาวุตฺโตเยว นโย มนสิกรณีโย. 在这些例子中，同样，“乌鸦(kāka)”一词既用于指乌鸦(vāyasa)，也用于指同名的奴隶，如“乌鸦在叫”、“名为乌鸦的奴隶能行六十由旬”等。然而“瞻部(jambu)”一词，不像“质多(citta)”、“拘萨(kusa)”、“乌鸦(kāka)”等词能以施设(paṇṇatti)的方式用于（名为质多的）居士、（名为拘萨的）国王等，它并非以施设的方式用于指洲。因此，应如前述那样去理解此法。 ยถา ปเนตฺถ ‘‘ลงฺกาทีโป’’ติ สทฺทสฺส นามิกปทมาลา สมาสวเสน พฺยาสวเสน จ โยชิตา, เอวํ ‘‘ปุพฺพวิเทหทีโป, อปรโคยานทีโป, อุตฺตรกุรุทีโป, อสฺสยุชนกฺขตฺตํ, จิตฺรมาโส, เวสฺสนฺตรราชา, เสตวตฺถํ, ทิพฺพรโถ’’ติอาทีนมฺปิ นามิกปทมาลา สมาสวเสน พฺยาสวเสน จ โยเชตพฺพา. ปุพฺพวิเทหาทิสทฺเทหิ ปุพฺพวิเทหทีปาทีนํ กถนญฺจ เวทิตพฺพํ. ‘‘ทิพฺพรโถ’’ติอาทีนํ สมาสคตปทานํ ปโยชเน สติ พฺยาสวเสน วิสุํ กตฺตพฺพตา จ เวทิตพฺพา. ตถา หิ พฺยาสวเสน ‘‘ทิพฺโพ รโถ’’ติอาทินา ทฺวินฺนํ ทฺวินฺนํ ปทานํ สมานาธิกรณวเสน ปจฺเจกวิภตฺติยุตฺตภาเว สติ คาถาสุ วุตฺติปาลนสุขุจฺจารณคุโณ ภวติ. โส จ สาสนานุกูโล หิ อยํ นโย ฐปิโต. ตถา หิ ปาวจเน ‘‘ทิพฺโพ รโถ ปาตุรหุ, เวเทหสฺส ยสสฺสิโน’’ติอาทิกา ปาฬิโย พหู ทิสฺสนฺติ, เอวํ ลงฺกาทีปาทิสทฺทานํ วิเสสวนฺตตา ภวติ. 正如在此，为“楞伽岛(Laṅkādīpa)”一词的名词格范(nāmikapadamālā)以复合(samāsa)与离合(byāsa)两种方式加以配合，同样，为“东胜身洲(Pubbavidehadīpa)”、“西牛货洲(Aparagoyānadīpa)”、“北俱卢洲(Uttarakurudīpa)”、“阿湿毗尼宿(Assayujanakkhatta)”、“质多月(Citramāsa)”、“韦桑达拉王(Vessantararājā)”、“白布(setavattha)”、“天车(dibbaratho)”等词的名词格范也应以复合与离合两种方式加以配合。并且当知，由“东胜身”等词即能表达东胜身洲等。对于“天车”等复合词，当有需要时，当知可以离合方式分开使用。确实，以离合方式，如“天上的车(dibbo ratho)”等，当两个词处于同格(samānādhikaraṇa)关系、各自具格时，在偈颂中便有护持韵律及易于诵读之利。此法顺于教法，故被确立。诚然，在圣典(pāvacana)中可见诸多巴利语(pāḷi)，如“为声名显赫的维德哈(Vedeha)，一辆天车出现了”等。由此，“楞伽岛”等词便具有了特殊性。 อิทานิ โพธิสนฺธิอาทีนํ วิเสสวนฺตตา วุจฺจติ – 现在讲述“菩提(bodhi)”、“连接(sandhi)”等词的特殊性—— โพธิ สนฺธิ วิภตฺตา’ยุ, ธาตุเยว ปชาปติ; ทามา ทามํ ตถา สทฺธา, สทฺธํ ตฏํ ตฏี ตโฏ. 菩提、连接、分别、寿，界、生主亦复如是；绳索（阴/中）、信心（阴/中）、河岸（中/阴/阳）。 พฺยญฺชนํ [Pg.332] พฺยญฺชโน อตฺโถ, อตฺถมกฺขรมกฺขโร; อชฺชวํ อชฺชโว เจว, ตถา มทฺทวคารวา. 文句（中/阳）、义（阳/中）、字（中/阳）；正直（中/阳）亦复然，以及柔和与恭敬。 วโจ วจีติ จาทีนิ, สมรูปา สรูปโต; ทฺวิตฺติลิงฺคานิ สมฺโภนฺติ, ยถาสมฺภวมุทฺทิเส. “言(vaco)”、“言(vacī)”等词，以及其他同形异性词，或具二性或三性；应视其出现情况而宣说。 เอเตสุ หิ โพธิสทฺทสฺส ตาว ‘‘โพธิ ราชกุมาโร’’ติ จ, ‘‘อริยสาวโก ‘โพธี’ติ วุจฺจติ, ตสฺส โพธิสฺส องฺโคติ โพชฺฌงฺโค’’ติ จ เอวํ ปุคฺคลวจนสฺส ‘‘โพธิ, โพธี, โพธโย. โพธึ, โพธี, โพธโย. โพธินา’’ติ ปุลฺลิงฺเค อคฺคินเยน นามิกปทมาลา ภวติ. 在这些词中，首先，关于“菩提(bodhi)”一词，如“菩提(Bodhi)王子”及“圣弟子被称为‘菩提’，觉支(bojjhaṅga)即彼菩提之部分”中，当其指称人(puggala)时，其名词格范(nāmikapadamālā)为阳性，遵循“火(aggi)”的变格模式，即：bodhi, bodhī, bodhayo; bodhiṃ, bodhī, bodhayo; bodhinā... รุกฺขมคฺคนิพฺพานสพฺพญฺญุตญฺญาณวจนสฺส ปน ‘‘โพธิ, โพธี, โพธิโย. โพธึ, โพธี, โพธิโย. โพธิยา’’ติ อิตฺถิลิงฺเค รตฺตินเยน นามิกปทมาลา ภวติ. 然而，当指称树、道、涅槃、一切知智时，其名词格范为阴性，遵循“夜(ratti)”的变格模式，即：bodhi, bodhī, bodhiyo; bodhiṃ, bodhī, bodhiyo; bodhiyā... เกจิ ปน ‘‘รุกฺขวจโน โพธิสทฺโท ปุลฺลิงฺโค’’ติ วทนฺติ, ตํ อาคเมน วิรุทฺธํ วิย ทิสฺสนโต วิจาเรตพฺพํ. น หิ อาคเม รุกฺขวจนสฺส โพธิสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคภาโว ทิสฺสติ, ปุคฺคลวจนสฺส ปน ทิสฺสติ. ยทิ จ ‘‘สาโล ธโว ขทีโร’’ติอาทีนํ วิย รุกฺขวจนสฺส โพธิสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตฺตํ สิยา, ชมฺพู สิมฺพลี ปาฏลีสทฺทาทีนํ รุกฺขวาจกตฺตา ปุลฺลิงฺคตฺตํ สิยา, น เตสํ อิมสฺส จ รุกฺขวาจกตฺเตปิ ปุลฺลิงฺคภาโว อุปลพฺภติ. ยทิ หิ รุกฺขวจโน โพธิสทฺโท ปุลฺลิงฺโค, เอวํ สนฺเต นิพฺพานวจโน สพฺพญฺญุตญฺญาณวจโน จ โพธิสทฺโท นปุํสกลิงฺโค สิยา ‘‘นิพฺพาน’’นฺติอาทินา นปุํสกลิงฺควเสน นิทฺทิฏฺฐสฺส นิพฺพานาทิโน อตฺถสฺส กถนโต. 然而，有人说：“指树的‘菩提’一词是阳性。”此说似乎与圣典相违，应予审察。在圣典中，未见指树的“菩提”一词为阳性，而指个人(puggala)的则可见。若指树的“菩提”一词如“娑罗树、陀婆树、佉陀罗树”等一样是阳性，那么“瞻部树、心波利树、波吒釐树”等词因指树也应是阳性，但它们和此词虽指树却未见其为阳性。若指树的“菩提”一词是阳性，那么指涅槃和一切知智的“菩提”一词则应是中性，因为它是用来表达以“涅槃”等中性词所指称的涅槃等意义。 เย เอวํ วทนฺติ ‘‘รุกฺขวจโน โพธิสทฺโท ปุลฺลิงฺโค’’ติ, เต ‘‘โพธิ วุจฺจติ จตูสุ มคฺเคสุ ญาณํ, ตํ เอตฺถ ภควา ปตฺโตติ [Pg.333] รุกฺโขปิ โพธิจฺเจว วุจฺจตี’’ติ วุตฺตมตฺถํ เจตสิ สนฺนิธาย ‘‘พุชฺฌติ เอตฺถาติ โพธี’’ติ นิพฺพจนวเสน ‘‘กึ รุกฺขวจโน โพธิสทฺโท ปุลฺลิงฺโค น ภวิสฺสตี’’ติ มญฺญมานา วทนฺติ มญฺเญ. เนวํ ทฏฺฐพฺพํ, เอวญฺจ ปน ทฏฺฐพฺพํ, ‘‘โพธิ วุจฺจติ จตูสุ มคฺเคสุ ญาณํ, ตํ เอตฺถ ภควา ปตฺโตติ รุกฺโขปิ โพธิจฺเจว วุจฺจตี’’ติ วทนฺเตหิ ครูหิ ญาณวจนํ อิตฺถิ ลิงฺคภูตํ โพธีติ ญาณสฺส นามํ ปณฺณตฺติอนฺตรปริกปฺปเนนตฺถํ ปริกปฺเปนฺเตน พุชฺฌนฏฺฐานภูเต รุกฺเข อาโรเปตฺวา รุกฺโข ‘‘โพธี’’ติ วุตฺโต, ตสฺมา อีทิเสสุ ฐาเนสุ นิพฺพจเน อาทโร น กาตพฺโพ. น หิ ‘‘พุชฺฌติ เอตฺถาติ โพธี’’ติ นิพฺพจนกรณํ รุกฺขวจนสฺส โพธิสทฺทสฺส ปุลฺลิงฺคตฺตํ กาตุํ สกฺโกติ สงฺเกตสิทฺธตฺตา โวหารสฺส, ตสฺมา รุกฺขํ สยํ อโพธิมฺปิ สมานํ โพธิยา ปฏิลาภฏฺฐานตฺตา สงฺเกตสิทฺเธน ‘‘โพธี’’ติ อิตฺถิลิงฺคโวหาเรน โวหรนฺติ สาสนิกา, โพธิยา วา การณตฺตา ผลโวหาเรน. เอตมตฺถํเยว หิ สนฺธาย ‘‘โพธิ วุจฺจติ จตูสุ มคฺเคสุ ญาณํ, ตํ เอตฺถ ภควา ปตฺโตติ รุกฺโขปิ โพธิจฺเจว วุจฺจตี’’ติ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ, เอวํ ‘‘โพธี’’ติ อิตฺถิลิงฺควเสน รุกฺขนามํ ปวตฺตตีติ. เตนาห อายสฺมา สาริปุตฺโต ธมฺมเสนาปติ อนุธมฺมจกฺกวตฺตี โวหารกุสโล อิตฺถิลิงฺคโวหาเรน ‘‘พุทฺธานํ ภควนฺตานํ โพธิยา มูเล สห สพฺพญฺญุตญฺญาณปฺปฏิลาภา สจฺฉิกา ปญฺญตฺติ ยทิทํ พุทฺโธ’’ติ. อปิจ ตตฺถ ตตฺถ ‘‘โพธิยา สาขา’’ติ จ, ‘‘เกนฏฺเฐน มหาโพธิ, กสฺส สมฺพนฺธินี จ สา’’ติ จ, 那些说“指树的‘菩提’一词是阳性”的人，我想，他们是心里想着“菩提是指四道中的智慧，世尊在此证得，因此那棵树也被称为菩提”这一说法，并依“因为在此觉悟，所以是菩提”的词源分析，而认为：“难道指树的‘菩提’一词就不会是阳性吗？”不应这样看，而应这样看：说“菩提是指四道中的智慧，世尊在此证得，因此那棵树也被称为菩提”的诸位老师，是把表示智慧的阴性词“菩提”——即智慧的名称——通过概念转换，将此义加在作为觉悟之地的树上，才说树是“菩提”。因此，在这些地方，不必执着于词源分析。因为“因为在此觉悟，所以是菩提”这样的词源分析，并不能使指树的“菩提”一词成为阳性，因为语言的运用是约定俗成的。所以，尽管树本身并非菩提(觉悟)，但因为是获得菩提之处，教内人士便以约定俗成的阴性用法“菩提”来称呼它，或者说是以果称因。应当看到，正是基于此义，才说“菩提是指四道中的智慧，世尊在此证得，因此那棵树也被称为菩提”，这样，“菩提”这个阴性词才被用来指称树。因此，法将、随法转轮、精通言辞的具寿舍利弗，用阴性词说：“诸佛世尊在菩提树下，与一切知智的证得一起，有了‘佛陀’这一亲证的施设。”此外，各处也有“菩提之枝”，以及“大菩提是何义？它又与谁相关？”等说法， ‘‘หตฺถโต มุตฺตมตฺตา สา, อสีติรตนํ นภํ; อุคฺคนฺตฺวาน ตทา มุญฺจิ, ฉพฺพณฺณา รสฺมิโย สุภา’’ติ จ “它一从手中脱离，便上升八十肘至空中；那时，它放出美丽的六色光芒。”以及 เอวมาทโย [Pg.334] รุกฺขวาจกสฺส โพธิสทฺทสฺส อิตฺถิลิงฺคภาเว ปโยคา ทิสฺสนฺติ. 如此等等，可见指树的“菩提”一词用作阴性词的用例。 อถ วา รุกฺขวาจโก โพธิสทฺโท ทฺวิลิงฺโค ปุมิตฺถิลิงฺควเสน. ตถา หิ สมนฺตปาสาทิกายํ วินยสํวณฺณนายํ มหาเวยฺยากรณสฺส ปาฬินยวิทุโน พุทฺธโฆสาจริยสฺส เอวํ สทฺทรจนา ทิสฺสติ ‘‘สกฺขิสฺสสิ ตฺวํ ตาต ปาฏลิปุตฺตํ คนฺตฺวา มหาโพธินา สทฺธึ อยฺยํ สงฺฆมิตฺตตฺเถรึ อาเนตุ’’นฺติ จ, ‘‘สาปิ โข มหาโพธิสมารูฬฺหา นาวา ปสฺสโต มหาราชสฺส มหาสมุทฺทตลํ ปกฺขนฺทา’’ติ จ ตสฺส รุกฺขวาจกสฺส โพธิสทฺทสฺส ‘‘พุชฺฌติ เอตฺถาติ โพธี’’ติ นิพฺพจนวเสน ‘‘โพธิ, โพธี, โพธโย. โพธึ, โพธี, โพธโย. โพธินา’’ติอาทินา ปทมาลา เวทิตพฺพา. รุกฺขวาจกสฺเสว ปน ตสฺส ญาเณ ปวตฺติตฺถิลิงฺคโวหาเรน สงฺเกตสิทฺเธน รูฬฺหตฺถทีปเกน ‘‘โพธิ, โพธี, โพธิโย. โพธึ, โพธี, โพธิโย. โพธิยา’’ติอาทินา ปทมาลา เวทิตพฺพา. อิจฺเจวํ – 又或者，指称树的“菩提”一词是双性，即阳性和阴性。诚然，在《普端严》(Samantapāsādikā)（律注）中，可见到通晓巴利文法的大注释家觉音(Buddhaghosa)阿阇梨如此构词：“孩子，你能够前往华氏城(Pāṭaliputta)，与大菩提一起，把僧伽蜜多(Saṅghamitta)上座尼带来吗？”以及“载有大菩提的那艘船，在大王的注视下，也驶入了大海。”此处指称树的“菩提”一词，根据“在此觉悟，故为菩提”的词源，其格位变化应知为：bodhi, bodhī, bodhayo; bodhiṃ, bodhī, bodhayo; bodhinā 等。然而，当此词指树，但以约定俗成、表示智慧的阴性用法来阐明其引申义时，其格位变化应知为：bodhi, bodhī, bodhiyo; bodhiṃ, bodhī, bodhiyo; bodhiyā 等。就这样—— ปุคฺคลวาจโก โพธิ-สทฺโท ปุลฺลิงฺคิโก ภเว; ญาณาทิวาจโก อิตฺถิ-ลิงฺโคเยว สิยา สทา. “菩提”指人是阳性，指称智慧恒阴性。 โพธิปาทปวจโน, ปุมิตฺถิลิงฺคิโก ภเว; เอวํ สนฺเตปิ เอตสฺส, อิตฺถิลิงฺคตฺตเมว ตุ; อิจฺฉิตพฺพตรํ ยสฺมา, ธมฺมเสนาปตีริตํ. 指菩提树时，可为阳性与阴性；即便如此，其阴性用法更可取，因为法将曾如是说。 สนฺธิสทฺทาทีนมฺปิ นยานุสาเรน นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. สนฺธิสทฺโท หิ สรสนฺธิอาทิวาจโก ปุลฺลิงฺโค, ปฏิสนฺธิยาทิวาจโก อิตฺถิลิงฺโค ‘‘สนฺธิโน. สนฺธิยา’’ติอาทิทสฺสนโต. วิภตฺติสทฺโท วิภชนวาจโก อิตฺถิลิงฺโค[Pg.335], สฺยาทิวาจโก ปุลฺลิงฺโค เจว อิตฺถิลิงฺโค จ ‘‘วิภตฺติสฺส. วิภตฺติยา’’ติอาทิทสฺสนโต. “连音”(sandhi)等词的名词格位变化也应依循规则。“连音”一词，指元音连音等时是阳性，指结生等时是阴性，如从“sandhino”、“sandhiyā”等用法可见。“变格”(vibhatti)一词，指分别时是阴性，指“si”等(格尾)时，则既是阳性也是阴性，如从“vibhattissa”、“vibhattiyā”等用法可见。 อายุสทฺโท ปน ชีวิตินฺทฺริยวาจโกเยว หุตฺวา ปุนฺนปุํสกลิงฺโค, ‘‘ปุนรายุ จ เม ลทฺโธ, เอวํ ชานาหิ มาริสา’’ติ ‘‘เอตฺตกํเยว เต อายุ, จวนกาโล ภวิสฺสตี’’ติ จ ทสฺสนโต. 然而，“寿命”(āyu)一词，仅在表示命根时，为阳性和中性，如：“我又获得了寿命，朋友，你当知晓”以及“你的寿命只有这么多，死亡的时刻将会到来”等用法所示。 ธาตุสทฺโท สภาวาทิวาจโก อิตฺถิลิงฺโค, กรปจาทิวาจโก ปุมิตฺถิลิงฺโค ‘‘จกฺขุธาตุยา. กโรติสฺส ธาตุสฺส. ธาตุโย ธาตุยา’’ติ ทสฺสนโต. “界”(dhātu)一词，表示自性等时是阴性；表示“作”、“煮”等(词根)时，则为阳性和阴性。例如：“于眼界中”(cakkhudhātuyā)、“属于‘作’之根的”(karotissa dhātussa)、“诸界(根)”(dhātuyo)、“于界(根)中”(dhātuyā)等用法即是例证。 ปชาปติสทฺโท เทววิเสสวาจโก ปุลฺลิงฺโค, กลตฺตชินมาตุจฺฉาวาจโก อิตฺถิลิงฺโค ‘‘ปชาปติสฺส เทวราชสฺส ธชคฺคํ อุลฺโลเกยฺยาถ’’, ‘‘อตฺตโน ปชาปติยา สทฺธึ มหาปชาปติยา’’ติ จ ทสฺสนโต. “波阇波提”(pajāpati)一词，指特定天神时是阳性；指妻子、生母、姨母时是阴性。例如：“你们当仰望天王波阇波提的旗幡之顶”，以及“与自己的妻子及摩诃波阇波提一起”等用法即是例证。 ทามา ทามํ สทฺทา มาลตีทามาทิเภทภินฺนสฺส เอกสฺส วตฺถุสฺส ยถากฺกมํ อิตฺถินปุํสกลิงฺคา. ตถา หิ ‘‘มาลตีทามา โลลาฬิงฺคลีลา. มาลตีทามํ. สิงฺฆิตํ ทามํ ภมเรหิ. รตนทามา. รตนทาม’’นฺติ จ ทฺวิลิงฺคภาเว โลกิกปฺปโยคา ทิสฺสนฺติ สาสนานุกูลา. “花环”(dāma)一词，如“茉莉花环”等，虽指同一事物，却有阴性和中性等用法。诚然，在符合教法的世俗用法中，可见到其双性用法，例如：“摇曳生姿的茉莉花环”(mālatīdāmā，阴性)；“茉莉花环”(mālatīdāmaṃ，中性)；“蜜蜂嗅过的花环”(siṅghitaṃ dāmaṃ，中性)；“宝环”(ratanadāmā，阴性)；“宝环”(ratanadāmaṃ，中性)。 สทฺธํ สทฺธาสทฺทา ปน ภินฺนวตฺถูนํ วาจกา อิตฺถินปุํสกลิงฺคา, สทฺธาสทฺโท ปสาทลกฺขณวาจโก อิตฺถิลิงฺโค, สทฺธํสทฺโท มตกภตฺตวาจโก นปุํสกลิงฺโค ‘‘สทฺธา สทฺทหนา. มยมสฺสุโภ โคตมพฺราหฺมณา นาม ทานานิ เทม สทฺธานิ กโรมา’’ติ ทสฺสนโต. อิมสฺมึ ปน ฐาเน ‘‘สทฺโธ ปุริโส[Pg.336], สทฺธา อิตฺถี, สทฺธํ กุล’’นฺติ อิมานิ วาจฺจลิงฺคตฺตา สงฺคหํ น คจฺฉนฺตีติ ทฏฺฐพฺพานิ. 然而，“saddhaṃ”和“saddhā”这两个词，指称不同的事物，分别为中性和阴性。“saddhā”一词，指信心的特征时是阴性；“saddhaṃ”一词，指亡者食时是中性。例如：“信即是信赖”；“尊贵的乔达摩(Gotama)，我们这些名义上的婆罗门，布施财物，举办亡者祭”。但应注意，在此处，“有信的男人”(saddho puriso)、“有信的女人”(saddhā itthī)、“有信的家族”(saddhaṃ kulaṃ)这些用法，因为是随所指对象之性而变，故不摄于此(名词性别的讨论中)。 ตฏํ ตฏี ตโฏติเม สทฺทา ตีรสงฺขาเต เอกสฺมึเยวตฺเถ ถีปุนฺนปุํสกลิงฺคา. “taṭaṃ”、“taṭī”、“taṭo”这几个词，在表示“岸”这同一个意义时，分别为中性、阴性和阳性。 พฺยญฺชนสทฺโท อุปเสจนลิงฺควากฺยาเวณิกสรีราวยววาจโก นปุํสกลิงฺโค, อกฺขรวาจโก ปุนฺนปุํสกลิงฺโค. ตตฺรุปเสจเน ‘‘สูปํ วา พฺยญฺชนํ วา’’ติ นปุํสกนิทฺเทโส ทิสฺสติ. ตถา ลิงฺเค ‘‘อิตฺถิพฺยญฺชนํ ปุริสพฺยญฺชน’’นฺติ นปุํสกนิทฺเทโส. วากฺเย ‘‘ปทพฺยญฺชนานิ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา’’ติ นปุํสกลิงฺคนิทฺเทโส. อาเวณิเก ‘‘อสีติ อนุพฺยญฺชนานี’’ติ นปุํสกนิทฺเทโส. สรีราวยเว ‘‘กิเลสานํ อนุ อนุ พฺยญฺชนโต ปากฏภาวกรณโต อนุพฺยญฺชน’’นฺติ เอวํ นปุํสกนิทฺเทโส. เอตฺถ หิ อนุพฺยญฺชนํ นาม หตฺถปาทสิตหสิตกถิตวิโลกิตาทิเภโท อากาโร. โส เอว ‘‘สรีราวยโว’’ติ วุจฺจตีติ. อกฺขเร ‘‘พฺยญฺชโน. พฺยญฺชน’’นฺติ จ ปุนฺนปุํสกนิทฺเทโส. “byañjana”一词，在表示调味品、性相、文句、随好、身体支分时，是中性；在表示字母时，则为阳性和中性。其中，表示调味品时，可见中性用法，如“汤或配菜”。同样，表示性相时，可见中性用法，如“女性相、男性相”。表示文句时，可见中性用法，如“善巧地把握文句”。表示随好时，可见中性用法，如“八十随好”。表示身体支分时，也用中性，如“因其一再地显现烦恼，使其清晰，故为随相”。此处的随相，即手、足、微笑、言谈、顾盼等不同的姿态，这即被称为“身体支分”。表示字母时，则可见阳性和中性用法，如“byañjano”(阳性)、“byañjanaṃ”(中性)。 อตฺถสทฺโท นิพฺพานวจโน นปุํสกลิงฺโค, อภิเธยฺยธนการณปโยชนนิวตฺยาภิสนฺธานาทิวจโน ปน ปุลฺลิงฺโค. ตถา หิ กถาวตฺถุมฺหิ ‘‘อตฺถตฺถมฺหี’’ติ อิมิสฺสา ปาฬิยา อตฺถสํวณฺณนายํ ‘‘อตฺถํ วุจฺจติ นิพฺพาน’’นฺติ นปุํสกลิงฺคนิทฺเทเสน อตฺถสทฺโท วุตฺโต. อิติ อตฺถสทฺโท ทฺวิลิงฺโค. “义”(attha)一词，指涅槃时是中性；但表示所说义、财物、原因、目的、理由、意趣等时，则是阳性。诚然，在《论事》中，对于“为义利故”(atthatthamhī)这段巴利，其义疏解释道：“义，即是涅槃”，此处即以中性词来指称“义”。因此，“义”一词是双性词。 อกฺขรสทฺโท จ ‘‘โย ปุพฺโพ อกฺขโร อกฺขรานี’’ติ จ ทสฺสนโต. อปิจ อกฺขรสทฺโท นิพฺพานวจโน นามปณฺณตฺติวจโน จ สพฺพทานปุํสกลิงฺโค ภวติ ‘‘ปทมจฺจุตมกฺขรํ, มหาชนสมฺมโตติ [Pg.337] โข วาเสฏฺฐ ‘มหาสมฺมโต’ตฺเวว ปฐมํ อกฺขรํ นิพฺพตฺต’’นฺติ เอวมาทีสุ. ‘‘อกฺขราย เทเสติ, อกฺขรกฺขราย อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺสา’’ติ เอตฺถ ปน ปุลฺลิงฺโคติปิ นปุํสกลิงฺโคติปิ วตฺตพฺโพ, อิตฺถิลิงฺโคติ ปน น วตฺตพฺโพ. อยญฺหิ ‘‘อสกฺกตา จสฺม ธนญฺจยาย. วิรมถายสฺมนฺโต มมวจนายา’’ติอาทีสุ ‘‘ธนญฺจยาย, วจนายา’’ติ สทฺทา วิย วิภตฺติวิปลฺลาเสน วุตฺโต, น ลิงฺควิปลฺลาสวเสนาติ. “字母”(akkhara)一词，可见于“yo akkharo”(阳性)、“akkharāni”(中性)等用法。此外，“字母”一词在表示涅槃和名称施设时，则总是中性，例如：“不朽坏的境地”；“婆塞特(Vāseṭṭha)，“大共选王”这第一个名称就这样产生了”。在“为字母而教”、“逐字，犯波逸提”等处，此词可为阳性，亦可为中性，但不应说是阴性。因为此处的用法，如同“asakkatā casma dhanañcayāya”、“具寿们，请因我之言而止”等句中的“dhanañcayāya”、“vacanāya”一样，是由于格尾的转换，而非性别的转换。 อชฺชว มทฺทว คารวสทฺทา ปน ปุนฺนปุํสกลิงฺคา. ‘‘อชฺชโว จ มทฺทโว จ. อชฺชวมทฺทวํ. คารโว จ นิวาโต จ. สห อาวชฺชิเต ถูเป, คารวํ โหติ เม ตทา’’ติ จ อาทิทสฺสนโต. 然而，“正直”(ajjava)、“柔和”(maddava)、“恭敬”(gārava)等词，为阳性和中性。如“正直与柔和”(ajjavo ca maddavo ca，阳性)、“正直柔和”(ajjavamaddavaṃ，中性)、“恭敬与谦逊”(gāravo ca nivāto ca，阳性)、“当我忆念佛塔时，彼时我即生起恭敬心”(gāravaṃ，中性)等用法所示。 วโจวจีสทฺทา ปน ฆโฏฆฏีสทฺทา วิย ปุมิตฺถิลิงฺคา, ตตฺถ วจีสทฺทสฺส ‘‘วจี, วจี, วจิโย. วจึ, วจี, วจิโย. วจิยา’’ติ นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. เกจิ ‘‘ทุจฺจริตปโยควิญฺญตฺติสทฺทาทีสุ ปเรสุ วจสทฺทสฺสนฺโต อีกาโร โหติ, เตน ‘‘วจีทุจฺจริต’’นฺติอาทีนิ รูปานิ ทิสฺสนฺตี’’ติ วทนฺติ, ตํ น คเหตพฺพํ วจสทฺทโต วิสุํ วจีสทฺทสฺส ทสฺสนโต. อตฺริมานิ ปาฬิโต จ อฏฺฐกถาโต จ นิทสฺสนปทานิ. ‘‘วจี วจีสงฺขาโร, วจีสงฺขาโร วจี, วจิญฺจ วจีสงฺขาเร จ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว วจี, น จ วจีสงฺขาโร. คทิโต วจีภิ สติมาภินนฺเท’’ติ อิมานิ ปาฬิโต นิทสฺสนปทานิ. ‘‘โจปนสงฺขาตา วจี เอว วิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ, วจิยา เภโท วจีเภโท’’ติ อิมานิ อฏฺฐกถาโต นิทสฺสนปทานิ. อิมินา นเยน อญฺเญสมฺปิ สรูปาสรูปปทานํ [Pg.338] ยถารหํ ทฺวิติลิงฺคตา ววตฺถเปตพฺพา. เอวํ อภิเธยฺยกลิงฺเคสุ สวิเสสานิ อภิเธยฺยลิงฺคานิ เวทิตพฺพานิ. 然而，`vaco`和`vacī`这两个词就像`ghaṭo`和`ghaṭī`一样，分属阳性和阴性。其中，`vacī`一词的名词格位变化应作：“vacī, vacī, vaciyo；vaciṃ, vacī, vaciyo；vaciyā”。有人说：“在‘恶行、行、表’等词之后，`vaca`一词的词尾会变成长音ī，因此可见到‘vacīduccarita’(语恶行)等形式。”此说不应采纳，因为可见到`vacī`一词是独立于`vaca`一词的。以下是从圣典和义注中举出的示例。从圣典中的示例：“语，语行；语行，语；除了语和语行，其余的既非语，亦非语行。”“愿有念者随喜所说之语。”从义注中的示例：“被称为‘策励’的语即是表，为‘语表’；语的分别，为‘语分别’。”通过此理，对于其他同形与异形的词，也应如理确定其两种或三种词性。如是，对于所指称的词性，应了知其各自的特殊之处。 อิทานิ กตฺถจิ วาจฺจลิงฺคภูตานํ อภิเธยฺยลิงฺคานญฺจ ตทฺธิภนฺตลิงฺคานญฺจ ธมฺมาทิวเสน นามิกปทมาลา วุจฺจเต. ตถา หิ – 现在，在某些情况下，将依“法”等词为例，说明语法性、所指性以及派生词缀性的名词格位变化。即： ธมฺมโภ ปุคฺคลา เจว, ธมฺมปุคฺคลโตปิ จ; เอกนฺตธมฺมโต เจว, ตเถเวกนฺตปุคฺคลา. 从法的角度看人，亦从法与人的角度；从纯粹法的角度，亦从纯粹人的角度。 ปทมาลา สิยุํ ตาสุ, ปจฺจตฺตาทิวเสน ตุ; ปทํ สมํ วิสมญฺจ, ชญฺญา สพฺพสมมฺปิ จ. 于此等中有名词格位变化，应依格等了知词形有同形、异形，以及完全同形。 กถํ? ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉาวาโจ, มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, มิจฺฉาสงฺกปฺปี’’ อิจฺเจเตสํ นามิกปทมาลา เอวํ เวทิตพฺพา. 云何？对于“邪见”、“邪思惟”、“邪语”、“邪语者”、“邪见者”、“邪思惟者”，这些词的名词格位变化应如是了知。 ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาทิฏฺฐี, มิจฺฉาทิฏฺฐิโย. มิจฺฉาทิฏฺฐึ, มิจฺฉาทิฏฺฐี, มิจฺฉาทิฏฺฐิโย. มิจฺฉาทิฏฺฐิยา’’ติ เอวํ ธมฺมโต, ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาทิฏฺฐี, มิจฺฉาทิฏฺฐิโน. มิจฺฉาทิฏฺฐึ, มิจฺฉาทิฏฺฐี, มิจฺฉาทิฏฺฐิโน. มิจฺฉาทิฏฺฐินา’’ติ เอวํ ปุคฺคลโต, ‘‘มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาสงฺกปฺปา. มิจฺฉาสงฺกปฺป’’นฺติ เอวํ ธมฺมปุคฺคลโต, ‘‘มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉาวาจาโย. มิจฺฉาวาจํ, มิจฺฉาวาจา มิจฺฉาวาจาโย. มิจฺฉาวาจาย’’ เอวํ เอกนฺตธมฺมโต, ‘‘มิจฺฉาวาโจ, มิจฺฉาวาจา. มิจฺฉาวาจํ, มิจฺฉาวาเจ. มิจฺฉาวาเจน’’ เอวํ เอกนฺตปุคฺคลโต, ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิโก. มิจฺฉาทิฏฺฐิกา. มิจฺฉาทิฏฺฐิก’’นฺติ เอวมฺปิ เอกนฺตปุคฺคลโต, ‘‘มิจฺฉาสงฺกปฺปี, มิจฺฉาสงฺกปฺปิโน. มิจฺฉาสงฺกปฺปิ’’นฺติ เอวมฺปิ เอกนฺตปุคฺคลโต นามิกปทมาลา ภวติ. ปจฺจตฺโตปโยควจนาทิวเสน ปน ปทํ สทิสํ วิสทิสํ สพฺพถา สทิสมฺปิ จ ภวติ. เอส นโย สมฺมาทิฏฺฐิสมฺมาสงฺกปฺปาทีสุปิ. 从法的角度(dhammato)，[micchādiṭṭhi的格位变化为]：“micchādiṭṭhi, micchādiṭṭhī, micchādiṭṭhiyo；micchādiṭṭhiṃ, micchādiṭṭhī, micchādiṭṭhiyo；micchādiṭṭhiyā”。从人的角度(puggalato)，[micchādiṭṭhi的格位变化为]：“micchādiṭṭhi, micchādiṭṭhī, micchādiṭṭhino；micchādiṭṭhiṃ, micchādiṭṭhī, micchādiṭṭhino；micchādiṭṭhinā”。从法与人的角度(dhammapuggalato)，[micchāsaṅkappo的格位变化为]：“micchāsaṅkappo, micchāsaṅkappā；micchāsaṅkappa”。纯粹从法的角度(ekantadhammato)，[micchāvācā的格位变化为]：“micchāvācā, micchāvācā, micchāvācāyo；micchāvācaṃ, micchāvācā, micchāvācāyo；micchāvācāya”。纯粹从人的角度(ekantapuggalato)，[micchāvāco的格位变化为]：“micchāvāco, micchāvācā；micchāvācaṃ, micchāvāce；micchāvācena”。也纯粹从人的角度，[micchādiṭṭhiko的格位变化为]：“micchādiṭṭhiko, micchādiṭṭhikā；micchādiṭṭhika”。也纯粹从人的角度，[micchāsaṅkappī的格位变化为]：“micchāsaṅkappī, micchāsaṅkappino；micchāsaṅkappi”。这些是名词的格位变化。再者，依格、用法、数等，词形有同形、异形，以及完全同形。此理亦适用于正见、正思惟等。 อตฺริเม [Pg.339] อาหจฺจภาสิตา ปโยคา – อวิชฺชาคตสฺส ภิกฺขเว อวิทฺทสุโน มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปโหติ. มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺโป ปโหติ. มิจฺฉาสงฺกปฺปสฺส มิจฺฉาวาจา ปโหติ. มิจฺฉาวาจสฺส มิจฺฉากมฺมนฺโต ปโหติ. มิจฺฉากมฺมนฺตสฺส มิจฺฉาอาชีโว ปโหติ. มิจฺฉาอาชีวสฺส มิจฺฉาวายาโม ปโหติ. มิจฺฉาวายามสฺส มิจฺฉาสติ ปโหติ. มิจฺฉาสติสฺส มิจฺฉาสมาธิ ปโหตีติ. วิชฺชาคตสฺส ภิกฺขเว วิทฺทสุโน สมฺมาทิฏฺฐิ ปโหติ. สมฺมาทิฏฺฐิสฺส สมฺมาสงฺกปฺโป ปโหตีติ วิตฺถาโร, เอวํ กตฺถจิ วาจฺจลิงฺคภูตานํ อภิเธยฺยลิงฺคานญฺจ ตทฺธิตนฺตลิงฺคานญฺจ นามิกปทมาลา สปฺปโยคา กถิตา. 此处有权威所说之例：“诸比丘，于无明、无知者，邪见生起。于邪见者，邪思惟生起。于邪思惟者，邪语生起。于邪语者，邪业生起。于邪业者，邪命生起。于邪命者，邪精进生起。于邪精进者，邪念生起。于邪念者，邪定生起。诸比丘，于明、有知者，正见生起。于正见者，正思惟生起。”（余者）应广说。如是，在某些情况下，语法性、所指性以及派生词缀性的名词格位变化，已连同其用法一并说明。 อิทานิ เนวาภิเธยฺยลิงฺคสฺส ภวิตพฺพสทฺทสฺส จ อภิเธยฺยลิงฺคานํ โสตฺถิ สุวตฺถิ สทฺทานญฺจ วาจฺจลิงฺคาภิเธยฺยลิงฺคสฺส อพฺภุตสทฺทสฺส จ วาจฺจลิงฺคสฺส อภูตสทฺทสฺสจาติ อิเมสํ กิญฺจิ วิเสสํ กถยาม, นามิกปทมาลญฺจ ยถารหํ โยเชสฺสาม. เอเตสุ หิ ภวิตพฺพสทฺโท เอกนฺตภาววาจโก นปุํสกลิงฺโค เอกวจนนฺโตเยว โหติ. ตติยนฺตปเทหิ เอวํสทฺท นสทฺทาทีหิ จ โยเชตพฺโพ จ โหติ. นาสฺส นามิกปทมาลา ลพฺภติ, อตฺริเม จ ปโยคา ‘‘สทฺธมฺมครุเกน ภวิตพฺพํ, โน อามิสครุเกน, อิมินา โจเรน ภวิตพฺพํ, อิเมหิ โจเรหิ ภวิตพฺพํ, อิมาย โจริยา ภวิตพฺพํ, อิมาหิ โจรีหิ ภวิตพฺพํ, อเนน จิตฺเตน ภวิตพฺพํ, อิเมหิ จิตฺเตหิ ภวิตพฺพํ, เอวํ ภวิตพฺพํ, อญฺญถา ภวิตพฺพ’’นฺติ. อตฺริทํ วุจฺจติ – 现在，我们将说明bhavitabba(应有)一词（其非所指性），sotthi(福祉)和suvatthi(安好)二词（其所指性），abbhuta(稀有)一词（其语法性与所指性），以及abhūta(非有)一词（其语法性）的一些差别，并如理应用其名词格位变化。其中，bhavitabba一词纯粹表示存在状态，是中性词，且仅有单数词尾。它应与第三格的词以及evaṃ(如是)、na(不)等词连用。它没有名词格位变化。此处有用例：“应尊重正法，不应尊重利养；应由此盗贼[所为]，应由彼等盗贼[所为]，应由此女贼[所为]，应由彼等女贼[所为]，应由此心[所为]，应由彼等心[所为]；应如是[有]，应以他法[有]。”对此，有偈颂曰： ภวิตพฺพปทํ นิจฺจํ, สพฺพญฺญุวรสาสเน; ปฐเมกวโจ ภาว-วาจกญฺจ นปุํสกํ. 于遍知胜者教，bhavitabba词恒常；为第一格单数形，表状态亦是中性。 ตติยนฺตปเทเหวํ-สทฺทาทีหิ [Pg.340] จ ธีมตา; โยเชตพฺพํว สมฺโภติ, อิติ วิทฺวา วิภาวเย. 智者应将其与第三格词及evaṃ等词连用，[其用法]方得成立，知者当如是辨析。 อยํ ‘‘ภวิตพฺพ’’นฺติ ปทสฺส วิเสโส. 此即bhavitabba一词的特殊之处。 โสตฺถิ ภทฺทนฺเต โหตุ รญฺโญ, โสตฺถึ คจฺฉติ นฺหาปิโต. โสตฺถินามฺหิ สมุฏฺฐิโต. สุวตฺถิ, สุวตฺถึ, สุวตฺถินา, อยํ ธสาตฺถิสทฺทาทีนํ วิเสโส. “愿尊者福祉，愿国王福祉。”“理发师走向福祉。”“我以‘福祉’为名而立。”Suvatthi, suvatthiṃ, suvatthinā。此即sotthi等词的特殊之处。 อยํ ปน ‘‘อพฺภุตํ อภูต’’นฺติ ทฺวินฺนํ วิเสโส. ภูสทฺทสฺส พฺภู, สํโยคปเร ปฏิเสธตฺถวติ ออิตินิปาเต อุปปเท สติ เอกนฺเตน รสฺสตฺตมุปยาติ. กฺวตฺเถ? ‘‘อภูตปุพฺพํ ภูต’’นฺติอาทีสฺวตฺเถสุ. ตถาวิเธ อสญฺโญคปเร รสฺสตฺตํ น อุปยาติ. กฺวตฺเถ? ‘‘อสจฺจ’’นฺติอาทีสฺวตฺเถสุ. ตถา หิ ‘‘อพฺภุต’’นฺติ ปทสฺส ‘‘อภูตปุพฺพํ ภูต’’นฺติปิ อตฺโถ ภวติ, ‘‘อพฺภุตกรณ’’นฺติปิ อตฺโถ ภวติ. ‘‘อภูต’’นฺติ ปทสฺส ปน ‘‘อสจฺจ’’นฺติปิ อตฺโถ ภวติ, ‘‘อชาต’’นฺติปิ อตฺโถ ภวติ. ตตฺร ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ อพฺภุตํ วต โภ. อจฺเฉรํ วต โลกสฺมึ, อพฺภุตํ โลมหํสนํ’’ อิจฺเจวมาทโย ‘‘อภูตปุพฺพํ ภูต’’นฺติ อตฺเถ ปโยคา. 再者，此为“abbhuta”与“abhūta”二词的差别。当具有否定意义的不变词“a”作为前缀，且后接辅音丛时，“bhū”一词的“ū”音必然变短。在何种意义下？在‘未曾有而有’等义中。当后不接辅音丛时，则不发生短音化。在何种意义下？在‘不实’等义中。因此，“abbhuta”一词既有‘未曾有而有’之义，亦有‘作稀有事’之义。而“abhūta”一词既有‘不实’之义，亦有‘未生’之义。其中，‘奇哉，先生！稀有，先生！世间奇特事，稀有、令人毛骨悚然！’等，即是用于‘未曾有而有’之义的用例。 ‘‘ตฺวํ มํ นาเคน อาลมฺป,อหํ มณฺฑูกฉาปิยา; โหตุ โน อพฺภุตํ ตตฺถ,อาสหสฺเสหิ ปญฺจหี’’ติ “你以龙身来缚我，我以蛙子来缚你；让我俩于彼处，以五千（神通）行稀有事。” อิจฺเจวมาทโย อพฺภุตกรณตฺเถ ปโยคา. เอวํ รสฺสวเสน, ทีฆวเสน ปน นิสฺสํโยเค ‘‘อภูตํ อตจฺฉํ. อตถํ’’อิจฺเจวมาทโย [Pg.341] อสจฺจตฺเถ ปโยคา, ‘‘อภูตํ อชาตํ อสญฺชาต’’นฺติ อิจฺเจวมาทโย อชาตตฺเถ ปโยคา. ภวนฺติ จตฺร – 如是等等，是用在“作稀有事”之义的用例。以上是短音的情况。而长音的情况，在没有辅音丛时，如“abhūtaṃ atacchaṃ atathaṃ”（非有、不实、非真）等，是用在“不实”之义的用例；如“abhūtaṃ ajātaṃ asañjātaṃ”（非有、未生、未成）等，是用在“未生”之义的用例。于此有偈颂： ‘‘อภูตปุพฺพํ ภูต’’นฺติ, อตฺถสฺมึ อพฺภุตนฺติทํ; ปทํ วิญฺญูหิ วิญฺเญยฺยํ, รสฺสภาเวน สณฺฐิตํ. 在“未曾有而有”的意义上，此‘abbhuta’一词，智者当知其以短音形式成立。 อพฺภุตกรณตฺเถปิ, อพฺภุตนฺติ ปทํ ตถา; สณฺฐิตํ รสฺสภาเวน, อิติ วิทฺวา วิภาวเย. 在“作稀有事”的意义上，‘abbhuta’一词亦然，以短音形式成立。知者当如是辨析。 อภูตมิติ ทีฆตฺต-วเสน กถิตํ ปน; ปทํ สมธิคนฺตพฺพ-มสจฺจาชาตวาจกํ. 而“abhūta”一词，则以长音形式言说；应了知其表示‘不实’与‘未生’之义。 อพฺภุตํ, อพฺภุตานิ. จิตฺตนเยน, อพฺภุโต, อพฺภุตา. อพฺภุตํ, ปุริสนเยน, อพฺภุตา, อพฺภุตา, อพฺภุตาโย. อพฺภุตํ. กญฺญานเยน เญยฺยํ. เอวํ ภูตสทฺทสฺสปิ นามิกปทมาลา ติธา คเหตพฺพา. อตฺร ‘‘อพฺภุต’’มิติ ปทํ วาจฺจลิงฺคมฺปิ ภวติ อภิเธยฺยลิงฺคมฺปิ. ‘‘อภูต’’มิติ ปทํ ปน วาจฺจลิงฺคํ อภิเธยฺยลิงฺคมฺปิ วา สจฺจสทฺโท วิย กตฺถจิ. อิติสฺส ยถารหํ อยมฺปิ สปฺปโยคา นามิกปทมาลา กถิตา. “Abbhutaṃ, abbhutāni”，依“citta”（心，中性）的方式；“abbhuto, abbhutā”，依“purisa”（男人，阳性）的方式；“abbhutā, abbhutā, abbhutāyo”，依“kaññā”（少女，阴性）的方式应知。如是，“bhūta”一词的名词格位变化也应作三种理解。于此，“abbhuta”一词既可以是语法性，也可以是所指性。而“abhūta”一词，则如“sacca”（真实）一词一样，在某些情况下，既可以是语法性，也可以是所指性。如是，此名词格位变化已连同其用例一并如理说明。 อิทานิ อาคมิกานํ โกสลฺลชนนตฺถํ ปทสโมธานวเสน นามิกปทมาลา วุจฺจเต – พุทฺโธ ภควา, พุทฺธา ภควนฺโต. พุทฺธํ ภควนฺตํ, พุทฺเธ ภควนฺเต. พุทฺเธน ภควตา, เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. อยํ ปทมาลา เอกวจนพหุวจนวเสน เญยฺยา. 现在，为令学经者善巧，依词语组合的方式说明名词格位变化：“buddho bhagavā”（佛陀，世尊），“buddhā bhagavanto”（诸佛，诸世尊）。“buddhaṃ bhagavantaṃ”（佛陀，世尊），“buddhe bhagavante”（诸佛，诸世尊）。“buddhena bhagavatā”（由佛陀，由世尊）。余者应广说。此格位变化应依单数和复数了知。 เทวา ตาวตึสา. เทเว ตาวตึเส. เทเวหิ ตาวตึเสหิ. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. พหุวจนวเสน เญยฺยา ปทมาลา. 三十三天的诸天（主格）。三十三天的诸天（宾格）。以三十三天的诸天（工具格）。余者应广说。此格位变化应依复数了知。 โส [Pg.342] ภควา ชานํ ปสฺสํ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ตํ ภควนฺตํ ชานนฺตํ ปสฺสนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน, ตสฺส ภควโต ชานโต ปสฺสโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. เอกวจนวเสน เญยฺยา ปทมาลา. 彼知者、见者、阿罗汉、正自觉者世尊（主格），彼知者、见者、阿罗汉、正自觉者世尊（宾格），由彼知者、见者、阿罗汉、正自觉者世尊（工具格），彼知者、见者、阿罗汉、正自觉者世尊的（属格）。余者应广说。此格位变化应依单数了知。 ราชา สุทฺโธทโน, ราชานํ สุทฺโธทนํ, รญฺญา สุทฺโธทเนน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 净饭王（主格），净饭王（宾格），由净饭王（工具格）。余者应广说。 ราชา ปสฺเสนที โกสโล, ราชานํ ปสฺเสนทึ โกสลํ, รญฺญา ปสฺเสนทินา โกสเลน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 憍萨罗国波斯匿王（主格），憍萨罗国波斯匿王（宾格），由憍萨罗国波斯匿王（工具格）。余者应广说。 ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร, ราชานํ มาคธํ เสนิยํ พิมฺพิสารํ, รญฺญา มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 摩揭陀王色尼耶·频婆娑罗（主格），摩揭陀王色尼耶·频婆娑罗（宾格），由摩揭陀王色尼耶·频婆娑罗（工具格）。余者应广说。 ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต, ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ, รญฺญา มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 摩揭陀王阿闍世·韦提希子（主格），摩揭陀王阿闍世·韦提希子（宾格），由摩揭陀王阿闍世·韦提希子（工具格）。余者应广说。 มหาปชาปตี โคตมี, มหาปชาปตึ โคตมึ, มหาปชาปติยา โคตมิยาติ ปญฺจกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ. มหาปชาปติยํ โคตมิยํ, โภติ มหาปชาปติ โคตมิ. 摩诃波阇波提瞿昙弥（主格），摩诃波阇波提瞿昙弥（宾格），摩诃波阇波提瞿昙弥（工具格等），应说五次。于摩诃波阇波提瞿昙弥（处格），尊者摩诃波阇波提瞿昙弥（呼格）。 มกฺขลิ โคสาโล. มกฺขลึ โคสาลํ. มกฺขลินา โคสาเลน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 末伽梨·果萨拉（主格）。末伽梨·果萨拉（宾格）。由末伽梨·果萨拉（工具格）。余者应广说。 สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ สาวกยุคํ. สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานํ สาวกยุคํ, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนน สาวกยุเคน, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานสฺส [Pg.343] สาวกยุคสฺส. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. สพฺพาเปตา ปทมาลา เอกวจนวเสน เญยฺยา. สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา อคฺคสาวกา, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเน อคฺคสาวเก, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนหิ อคฺคสาวเกหิ. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. พหุวจนวเสน เญยฺยา. อิโต อญฺเญสุปิ เอเสว นโย. 舍利弗与目犍连这对弟子（主格/宾格）。以舍利弗与目犍连这对弟子（工具格），舍利弗与目犍连这对弟子的（属格）。余者应广说。所有这些格位变化应依单数了知。舍利弗与目犍连是上首弟子（主格），舍利弗与目犍连这些上首弟子（宾格），以舍利弗与目犍连这些上首弟子（工具格）。余者应广说。（此格位变化）应依复数了知。其他情况也应依此理类推。 โส ทาโร, สา ทารา. สํ ทารํ, เส ทาเร. เสน ทาเรน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. สา นารี, สา นาริโย. สํ นารึ, สา นาริโย. สาย นาริยา. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. สํ กมฺมํ, สานิ กมฺมานิ. เสน กมฺเมน. สํ ผลํ, สานิ ผลานิ. เสน ผเลน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 那妻子（阳性，主格单数），那些妻子（主格复数）。那妻子（宾格单数），那些妻子（宾格复数）。以那妻子（工具格单数）。余者应广说。那女人（主格单数），那些女人们（主格复数）。那女人（宾格单数），那些女人们（宾格复数）。以那女人（工具格单数）。余者应广说。那业（主格/宾格单数），那些诸业（主格/宾格复数）。以那业（工具格单数）。那果（主格/宾格单数），那些诸果（主格/宾格复数）。以那果（工具格单数）。余者应广说。 ปฐมํ ฌานํ, ปฐมํ ฌานํ, ปฐเมน ฌาเนน, ปฐมสฺส ฌานสฺส. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 初禅（主格），初禅（宾格），以初禅（工具格），为初禅（为格/属格）。余者应广说。 จตุตฺถี ทิสา, จตุตฺถึ ทิสํ, จตุตฺถิยา ทิสาย. 第四方（主格），第四方（宾格），由/为第四方（工具格/为格等）。 ธมฺมี กถา, ธมฺมึ กถํ, ธมฺมิยา กถาย, ธมฺมิยํ กถายํ. เอวํ อนุปุพฺพี กถา, เอวรูปี กถา. อิมินา นเยน อญฺเญสุปิ ฐาเนสุ ปทสโมธานวเสน ลิงฺคโต จ อนฺตโต จ วจนโต จ อเปกฺขิตพฺพํ. ปทโต จ นานปฺปการา นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. 如法的言说（主格），如法的言说（宾格），以如法的言说（工具格等），在如法的言说中（处格）。同样地，次第的言说，如此种类的言说。以此方法，在其他地方也应根据词语的组合，从性、词尾和意义方面加以考察。并且应从词语组合出各种类型的名词词列。 อิทานิ เอกปฺปการานํ สทฺทานํ ลิงฺคอนฺตวเสน นานตฺตํ เวทิตพฺพํ. กถํ? ยาทิโส, ยาทิสี, ยาทิสํ. ตาทิโส, ตาทิสี, ตาทิสํ. เอตาทิโส, เอตาทิสี, เอตาทิสํ. กีทิโส, กีทิสี, กีทิสํ. อีทิโส, อีทิสี, อีทิสํ. เอทิโส[Pg.344], เอทิสี, เอทิสํ. สทิโส, สทิสี, สทิสํ. กทาจิ ปน ‘‘ยาทิสา ตาทิสา’’ติ เอวมาทีนิ อิตฺถิลิงฺครูปานิปิ ภวนฺติ. นามิกปทมาลา เนสํ ปุริส อิตฺถี จิตฺตนเยน โยเชตพฺพา. 现在应当了解，同一种类的词语，会因其性与词尾而有不同。如何？如是的（阳性），如是的（阴性），如是的（中性）；那样的（阳性），那样的（阴性），那样的（中性）；这样的（阳性），这样的（阴性），这样的（中性）；什么样的（阳性），什么样的（阴性），什么样的（中性）；这样的（阳性），这样的（阴性），这样的（中性）；这样的（阳性），这样的（阴性），这样的（中性）；相似的（阳性），相似的（阴性），相似的（中性）。但有时也会有“yādisā, tādisā”等阴性形式。这些词的名词变格应按照“purisa”（男）、“itthī”（女）、“citta”（心）的范式来组合。 อิทานิ สมาสตทฺธิตปทภูตานํ อมมสทฺทาทีนํ นามิกปทมาลา วุจฺจเต – อมโม, อมมา, อมมํ, อมเม. อมเมน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 现在讲述由复合词和派生词构成的“无我”等词的名词变格——无我（阳性），无我（阴性），无我（中性），于无我。以无我。其余应予详述。 มยฺหโก, มยฺหกา. มยฺหกํ, มยฺหเก. มยฺหเกน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 我所者，我所者们。我所，于我所。以我所者。其余应予详述。 อามา, อามา, อามาโย. อามํ, อามา, อามาโย. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 婢女，婢女，婢女们。婢女，婢女，婢女们。其余应予详述。 ตตฺร อมโมติ นตฺถิ ตณฺหามมตฺตํ ทิฏฺฐิมมตฺตญฺจ เอตสฺสาติ อมโม, โก โส, อรหาเยวาติ วตฺตุํ วฏฺฏติ. อปิจ เยสตณฺหาปิ สทิฏฺฐีปิ ‘‘มม อิท’’นฺติ มมตฺตํ น กโรนฺติ, เตปิ อมมาเยว. เอตฺถ จ ‘‘มนุสฺสา ตตฺถ ชายนฺติ, อมมา อปริคฺคหา’’ติ อิทํ สาสนโต นิทสฺสนํ. ‘‘อมโม นิรหงฺกาโร’’ติ อิทํ ปน โลกโต นิทสฺสนํ. อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘อมมา, อมมา, อมมาโย’’ติ ปทมาลา. นปุํสเก วตฺตพฺเพ ‘‘อมมํ, อมมานี’’ติ ปทมาลา. ตตฺร มยฺหโกติ ‘‘อิทมฺปิ มยฺหํ อิทมฺปิ มยฺห’’นฺติ วิปฺปลปตีติ มยฺหโก, เอโก ปกฺขิวิเสโส. วุตฺตญฺเหตํ ชาตเก – 于此，“无我”（amamo）是指，于他而言，没有贪爱我所与见解我所，故为“无我”。他是谁？可说是阿罗汉。再者，那些即使有贪爱和见解，但不作“这是我的”之想的人，他们也是“无我”的。于此，“人生于彼，无我无执”，这是教法中的例子。而“无我无我慢”，这是世间的例子。当用于阴性时，其变格为“amamā, amamā, amamāyo”。当用于中性时，其变格为“amamaṃ, amamānī”。于此，“我所者”（mayhako）是指，喋喋不休地说“这也是我的，那也是我的”，这是一种特殊的鸟。如《本生》中所说—— ‘‘สกุโณ มยฺหโก นาม, คิริสานุทรีจโร; ปกฺกํ ปิปฺผลิมารุยฺห, ‘มยฺหํ มยฺห’นฺติ กนฺทตี’’ติ. “鸟名‘我所’，山麓幽谷任穿梭；攀上成熟毕钵罗，声声啼唤‘我所有’。” อิตฺถิลิงฺเค วตฺตพฺเพ ‘‘มยฺหกี, มยฺหกี, มยฺหกิโย’’ติ ปทมาลา. ตตฺร อามาติ ‘‘อาม อหํ ตุมฺหากํ ทาสี’’ติ เอวํ ทาสิภาวํ ปฏิชานาตีติ อามา. เคหทาสี. วุตฺตญฺเหตํ ชาตเกสุ [Pg.345] ‘‘ยตฺถ ทาโส อามชาโต, ฐิโต ถุลฺลานิ คจฺฉตี’’ติ จ, ‘‘อามาย ทาสาปิ ภวนฺติ โลเก’’ติ จ, ตสฺมา อิมาเนเวตฺถ นิทสฺสนปทานิ. 当用于阴性时，其变格为“mayhakī, mayhakī, mayhakiyo”。于此，“āmā”是指，像这样承认自己女奴身份：“是的（āma），我是你们的女奴”，故名“āmā”。指家奴。这在《本生》中也说到：“彼处由āmā所生之奴，站立着做粗活”，以及“在世间，也有由āmā所生的奴隶”，因此这些即为例证词。 อิทานิ กติ กติปย กติมีสทฺทานํ วิเสโส วุจฺจเต ยถารหํ นามิกปทมาลา จ. ตตฺร กติมีสทฺทสฺส นามิกปทมาลา น ลพฺภติ ‘‘อชฺช ภนฺเต กติมี’’ติ เอวํ ปุจฺฉาวเสน อาคตมตฺตโต. กติ กติปยสทฺทานํ ปน ลพฺภเตว, สา จ พหุวจนิกา. วิสุทฺธิมคฺคฏีกายํ ปน กติปยสทฺโท เอกวจนิโก วุตฺโต. กติ ปุริสา ติฏฺฐนฺติ, กติ ปุริเส ปสฺสติ. กติ อิตฺถิโย, กติ กุลานิ. กติ โลกสฺมึ ฉิทฺทานิ ยตฺถ จิตฺตํ น ติฏฺฐติ. กติ กุสลา. กติ ธาตุโย. กติ อายตนานิ. กติหิ ขนฺเธหิ กติหายตเนหิ กติหิ ธาตูหิ สงฺคหิตํ. กติภิ รชมาเนติ, กติภิ ปริสุชฺฌติ. กติปยา ปุริสา, กติปยา อิตฺถิโย, กติปยานิ จิตฺตานิ. อิมา ปน นามิกปทมาลา. 现在，将恰当地解说“几种”（kati）、“若干”（katipaya）和“第几”（katimī）这几个词的差别，以及它们的名词变格。其中，“第几”（katimī）一词的名词变格无法获得，它仅以“尊者，今日是初几？”这样的提问形式出现。而“几种”（kati）和“若干”（katipaya）这两个词的变格确实可以获得，而且是复数形式。但在《清净道论注》（Visuddhimaggaṭīkā）中，“若干”（katipaya）一词却被说成是单数形式。有多少男子站立？看见多少男子？多少女子？多少家庭？世间有多少漏洞，心无法安住其中？多少善法？多少界？多少处？由多少蕴、多少处、多少界所包含？被多少所染？由多少而得清净？若干男子，若干女子，若干心。这些就是名词变格。 กติ. กติหิ, กติภิ. กตินํ. กติสุ. 几种（复数主格/宾格）。由几种，以几种（复数工具格/离格）。几种的（复数属格/与格）。于几种中（复数方位格）。 กติปยา. กติปเยหิ, กติปเยภิ. กติปยานํ. กติปเยสุ. กติปยาโย. กติปยาหิ, กติปยาภิ. กติปยานํ. กติปยาสุ. กติปยานิ. กติปเย. กติปเยหิ, กติปเยภิ. กติปยานํ. กติปเยสูติ. สพฺพาเปตา สตฺตนฺนํ วิภตฺตีนํ วเสน เญยฺยา, สมาสวิธิมฺหิปิ กติ [Pg.346] กติปยสทฺทา พหุวจนวเสเนว โยเชตพฺพา. ‘‘กติสงฺคาติโค ภิกฺขุ, โอฆติณฺโณติ วุจฺจติ. กติปยชนกต’’นฺติอาทีสุ หิ ‘‘กติ กิตฺตกา สงฺคา กติสงฺคา’’ติอาทินา สพฺพทา พหุวจนสมาโส ทฏฺฐพฺโพ. 若干（阳性复数主格/宾格）。由若干，以若干（复数工具格）。若干的（复数属格）。于若干中（复数方位格）。若干（阴性复数主格/宾格）。由若干，以若干（复数工具格）。若干的（复数属格）。于若干中（复数方位格）。若干（中性复数主格）。若干（中性复数宾格）。由若干，以若干（复数工具格）。若干的（复数属格）。于若干中（复数方位格）。所有这些都应根据七种格来理解。在复合词构成法中，“几种”（kati）和“若干”（katipaya）这两个词也应仅以复数形式来组合。例如，在“超越几种束缚的比丘，被称为渡过瀑流者”、“由若干人所做”等例子中，应通过“几种、若干的结缚，即是‘几种结缚’（katisaṅgā）”等方式，将其一律视为复数复合词。 อิทานิ รูฬฺหีสทฺทานํ นามิกปทมาลา วุจฺจเต – อิธ รูฬฺหีสทฺทา นาม เยวาปนกสทฺทาทโย. เยวาปนโก, เยวาปนกา. เยวาปนกํ. เยวาปโน, เยวาปนา. เยวาปนํ. ยํวาปนกํ, ยํวาปนกานิ. เสสํ สพฺพตฺถ วิตฺถาเรตพฺพํ. ตตฺร เยวาปนโกติ ‘‘ผสฺโส โหติ เวทนา โหตี’’ติอาทินา วุตฺตา ผสฺสาทโย วิย สรูปโต อวตฺวา ‘‘เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา’’ติ เอวํ ‘‘เยวาปนา’’ติ ปเทน วุตฺโต เยวาปนโก, เอวํ ‘‘เยวาปโน’’ติ เอตฺถาปิ. ตถา ‘‘ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูป’’นฺติ เอวํ ‘‘ยํวาปนา’’ติ ปเทน วุตฺตํ ยํวาปนกํ. เอส นโย ยถารหํ ยสฺสกํ ยตฺถกนฺติอาทีสุปิ เนตพฺโพ. 现在要解说惯用语（rūḷhīsadda）的变格——此处的惯用语是指“yevāpanaka”等词。Yevāpanako, yevāpanakā. Yevāpanakaṃ. Yevāpano, yevāpanā. Yevāpanaṃ. Yaṃvāpanakaṃ, yaṃvāpanakāni. 其余在所有地方都应当详细解说。其中，“yevāpanako”一词，不像“有触、有受”等所说的触等法那样，是根据其自性而说，而是像在“或者在那个时候还有其他缘起而生的无色法”一句中，通过“yevāpanā”这个词所表达的，称为“yevāpanako”；“yevāpano”一词也是如此。同样的，像在“或者还有其他色法存在”一句中，通过“yaṃvāpanā”这个词所表达的，称为“yaṃvāpanakaṃ”。这个方法也应恰如其分地应用到“yassakaṃ”、“yatthakaṃ”等词上。 เอตฺถ สิยา – นนุ จ โภ ปนสทฺโท นิปาโต, นิปาตานญฺจ อพฺยยภาโว สิทฺโธ ตีสุ ลิงฺเคสุ สพฺพวิภตฺติวจเนสุ จ วยาภาวโต, โส กสฺมา ‘‘เยวาปโน’’ติ โอการนฺโต ชาโตติ? สจฺจํ ปนสทฺโท นิปาโต, โส จ โข ‘‘เย วา ปน ตสฺมึ สมเย’’ติ วา, ‘‘ยํ วา ปนญฺญมฺปี’’ติ วา, ‘‘พฺราหฺมณา ปนา’’ติ วา เอวมาทีสุ นิปาโต, ‘‘เยวาปนโก’’ติ วา, ‘‘เยวาปโน’’ติ วา เอวมาทีสุ นิปาโต นาม น โหติ. อนุกรณมตฺตญฺเหตํ, ตสฺมา อีทิเสสุ ปนสทฺทสหิตา ปโยคา รูฬฺหีสทฺทาติ คเหตพฺพา. ยชฺเชวํ กสฺมา นิพฺพจนมุทาหฏนฺติ? อตฺถสฺส ปากฏีกรณตฺถํ. 这里或许有人会问——难道“pana”这个词不是一个助词吗？助词作为不变语，在三性及所有格、数中都没有变化，那为什么会有“yevāpano”这样以“o”结尾的形式出现呢？确实，“pana”是一个助词，但它只在“ye vā pana tasmiṃ samaye”或“yaṃ vā panaññampi”或“brāhmaṇā panā”等处是助词，而在“yevāpanako”或“yevāpano”等处就不是助词了。这仅仅是模仿的用法，因此，这类与“pana”连用的词语，应当理解为惯用语。既然这样，为什么要举例说明不变语呢？是为了让意思更清楚明白。 ตโยธมฺมชาตกํ[Pg.347]. ตโยธมฺมชาตกํ. ตโยธมฺมชาตเกน. ตโยธมฺมชาตกสฺส. ตโยธมฺมชาตกา, ตโยธมฺมชาตกสฺมา. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 《三法本生》（单数主格）。《三法本生》（单数宾格）。以《三法本生》（单数工具格）。为《三法本生》（单数与格）。《三法本生》（复数主格），从《三法本生》（单数离格）。其余应当详细解说。 ตโยสงฺขารา. ตโยสงฺขาเร. ตโยสงฺขาเรหิ, ตโยสงฺขาเรภิ. ตโยสงฺขารานํ. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 三行（复数主格）。三行（复数宾格）。以三行，由三行（复数工具格）。三行的（复数属格）。其余应当详细解说。 จตฺตาริปุริสยุโค สงฺโฆ. จตฺตาริปุริสยุคํ สงฺฆํ. จตฺตาริปุริสยุเคน สงฺเฆน. จตฺตาริปุริสยุคสฺส สงฺฆสฺส. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. 四双八辈僧团（单数主格）。四双八辈僧团（单数宾格）。以四双八辈僧团（单数工具格）。为四双八辈僧团（单数与格）。其余应当详细解说。 สโตการี, สโตการี, สโตการิโน. สโตการึ, สโตการี, สโตการิโน. สโตการินา, สโตการีหิ, สโตการีภิ. สโตการิสฺส. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. เอตฺถ สโตการีติ สรตีติ สโต, สโต เอว หุตฺวา กรณสีโลติ สโตการี. 具念行者（主格单数、呼格单数），诸具念行者（主格复数）。具念行者（宾格单数），诸具念行者（宾格复数）。以具念行者（工具格单数），以诸具念行者（工具格复数）。为/属具念行者（与格/属格单数）。其余应予广说。于此，所谓“具念行者”，即能忆念者为“具念”；正是具念而有行作之性，故为“具念行者”。 อปเรสมฺปิ รูฬฺหีสทฺทานํ นามิกปทมาลา วุจฺจเต สทฺธิมตฺถวิภาวนาย. องฺคา. องฺเค. องฺเคหิ, องฺเคภิ. องฺคานํ. องฺเคหิ, องฺเคภิ. องฺคานํ. องฺเคสุ. โภนฺโต องฺคา. 其余惯用词的名词格位变化，亦将连同义理辨析一并说明。鸯伽(Aṅgā)。鸯伽（宾格）。以鸯伽。属鸯伽。从鸯伽。属鸯伽。在鸯伽中。诸位鸯伽！ องฺคา ชนปโท. องฺเค ชนปทํ. องฺเคหิ, องฺเคภิ ชนปเทน. องฺคานํ ชนปทสฺส. องฺเคหิ, องฺเคภิ ชนปทสฺมา. องฺคานํ ชนปทสฺส. องฺเคสุ ชนปเท. โภนฺโต องฺคา ชนปท. เอวํ มคธโกสลาทีนมฺปิ โยเชตพฺพา. 鸯伽国。鸯伽国（宾格）。以鸯伽国。属鸯伽国。从鸯伽国。属鸯伽国。在鸯伽国中。诸位鸯伽国！摩揭陀(Magadha)、憍萨罗(Kosala)等国亦应如是配合。 อิตฺถิลิงฺเค กาสี, กาสิโย, กาสี, กาสิโย. กาสีหิ, กาสีภิ. กาสีนํ. กาสีหิ, กาสีภิ. กาสีนํ. กาสีสุ. โภติโย กาสิโย. อตฺรายมตฺถวิภาวนา – กาสี, กาสิโย ชนปโท. กาสี, กาสิโย ชนปทํ[Pg.348]. กาสีหิ, กาสีภิ ชนปเทน. กาสีนํ ชนปทสฺส. กาสีหิ, กาสีภิ ชนปทสฺมา. กาสีนํ ชนปทสฺส. กาสีสุ ชนปเท. โภติโย กาสิโย ชนปท. เอวํ อวนฺตีเจตี วชฺชี อิจฺเจเตสมฺปิ ปทานํ โยเชตพฺพา. เตนาหุ อฏฺฐกถาจริยา ‘‘กุรูสุ ชนปเท’’ติ. เอวํ องฺคาทีนิ อตฺถสฺส เอกตฺเตปิ ชนปทนามตฺตา รูฬฺหีวเสน พหุวจนาเนว ภวนฺติ. ตถา หิ ตตฺถ ตตฺถ ‘‘องฺเคสุ วิหรติ. มคเธสุ จาริกํ จรมาโน’’ติอาทินา, ‘‘องฺคานํ มคธานํ กาสีนํ โกสลาน’’นฺติอาทินา จ พหุวจนปาฬิโย ทิสฺสนฺติ. เอวํ รูฬฺหีสทฺทานํ นามิกปทมาลา ภวนฺติ. 阴性词中：迦尸(Kāsī)，诸迦尸；迦尸（宾格），诸迦尸（宾格）。以诸迦尸。属诸迦尸。从诸迦尸。属诸迦尸。在诸迦尸中。诸位迦尸女士！此处的义理辨析：迦尸、诸迦尸与“国”（janapado）连用。迦尸、诸迦尸（宾格）与“国”（janapadaṃ）连用。以诸迦尸与“国”（janapadena）连用。属诸迦尸与“国”（janapadassa）连用。从诸迦尸与“国”（janapadasmā）连用。属诸迦尸与“国”（janapadassa）连用。在诸迦尸中与“国”（janapade）连用。诸位迦尸女士与“国”（janapada）连用。阿槃提(Avantī)、支提(Cetī)、跋耆(Vajjī)等词亦应如是配合。是故，诸义注师言：“在俱卢(Kurū)国中”。如是，鸯伽等国名，其义虽为单一，然依惯例皆作复数。确实，在经中处处可见复数形式，如：“住在鸯伽国”、“在摩揭陀国游行”等，以及“鸯伽、摩揭陀、迦尸、憍萨罗（诸国）的”等巴利文句。此即惯用词的名词格位变化。 อิทานิ อปราปิ อิโต สวิเสสตรา สทฺทเภเท สมฺโมหวิทฺธํสนการิกา ปรมสุขุมญาณาวหา นามิกปทมาลาโย กถยาม โสตูนํ อตฺถพฺยญฺชนคฺคหเณ ปรมโกสลฺลสมฺปาทนตฺถํ. ตา จ โข ‘‘สมฺพุทฺโธ ปฏิชานาสิ. กสฺสโก ปฏิชานาสิ. อุปาสโก ปฏิชานาสิ. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโต อิเม ธมฺมา อนภิสมฺพุทฺธา’’ติอาทโย ปาฬินเย นิสฺสาเยว. ตตฺถ สมฺพุทฺโธปฏิชานาสีติ ‘‘ตฺวํ ‘อหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’ติ ปฏิชานาสี’’ติ อิติสทฺทโลปวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. เอส นโย ‘‘กสฺสโก ปฏิชานาสี’’ติอาทีสุปิ. ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโต’’ติ เอตฺถ ปน ‘‘อหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ ปฏิชานนฺตสฺส ตวาติ เอวํ อิติสทฺทโลปโยชนาวเสน อญฺโญ สทฺทสนฺนิเวโส เตเนว อญฺโญ อตฺถปฏิเวโธ จ ภวติ. ‘‘ขีณาสวสฺส เต ปฏิชานโตติ’’อาทีสุปิ เอเสว นโย. อฏฺฐกถายํ ปน สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโตติ ‘‘อหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, สพฺเพ ธมฺมา มยา อภิสมฺพุทฺธา’’ติ [Pg.349] เอวํ ปฏิชานโต ตวาติ โย อตฺโถ วุตฺโต, โสปิ ยถาทสฺสิโต อตฺโถเยว. เอวํปการํ ญตฺวา ปณฺฑิตชาติเยน กุลปุตฺเตน อมฺเหหิ วุจฺจมานา ‘‘อหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’ติ ตฺวํ ปฏิชานาสี’’ติ เอตสฺมึ อตฺเถ สกฺริยาปทา อยํ ปทมาลา ววตฺถเปตพฺพา – 现在，为使听者于领会义理与文句上成就最高善巧，我们再宣说一些更为殊胜、能破除于语别中之迷惑、能带来最极细微智慧的名词格位变化。此等皆依巴利圣典之理，如：“你自称是正觉者”、“你自称是农夫”、“你自称是优婆塞”、“当你自称为正等觉者时，此等法尚未被圆满证悟”等。于此，“sambuddho paṭijānāsi”（你自称是正觉者）应理解为省略了“iti”（如是）一词，义为：“你自称：‘我是正等觉者’”。此理亦适用于“你自称是农夫”等句。至于“sammāsambuddhassa te paṭijānato”（当你自称为正等觉者时），此处亦因运用“iti”的省略，即“（对）自称‘我是正等觉者’的你”，故而有不同的词语组合，并由此产生不同的义理通达。“当你自称为漏尽者时”等句，亦是同理。然于义注中，“sammāsambuddhassa te paṭijānatoti”所说之义为：“（对）自称‘我是正等觉者，一切法皆为我所圆满证悟’的你”，此义亦如前所示。有智的良家子了知此类法后，对于“你自称：‘我是正等觉者’”此义，应确立由我们所阐述的、此带动词的名词格位变化如下： สมฺมาสมฺพุทฺโธ ตฺวํ ปฏิชานํ ติฏฺฐสิ. สมฺมาสมฺพุทฺธํ ตํ ปฏิชานนฺตํ ปสฺสติ. สมฺมาสมฺพุทฺเธน เต ปฏิชานตา ธมฺโม เทสิโต. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโต ทียเต. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺมา ตยา ปฏิชานตา อเปติ. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เต ปฏิชานโต ธมฺโม. สมฺมาสมฺพุทฺธสฺมึ ตยิ ปฏิชานนฺเต ปติฏฺฐิตนฺติ. ตถา ‘‘ขีณาสโว ตฺวํ ปฏิชานาสี’’ติอาทินาปิ วิตฺถาเรตพฺพํ. 你自称为正等觉者而站立。他看见自称为正等觉者的你。法由自称为正等觉者的你所说。供养被给予自称为正等觉者的你。他从自称为正等觉者的你处离开。自称为正等觉者的你的法。信安住于自称为正等觉者的你之中。同样，“你自称是漏尽者”等句亦应如是广说。 อิทฺธิมา ภิกฺขุ เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ. อิทฺธิมนฺโต ภิกฺขู เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตีติ อิมสฺมึ ปนตฺเถ อยมฺปิ สกฺริยาปทา ปทมาลา ววตฺถเปตพฺพา – 一位有神通的比丘，能从一化为多，从多化为一。诸有神通的比丘，亦能从一化为多，从多化为一。于此义，此带动词的格位变化亦应确立如下： เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺโต พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺโต ภิกฺขุ ติฏฺฐติ, เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตา พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตา ภิกฺขู ติฏฺฐนฺติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตํ พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตํ ภิกฺขุํ ปสฺสติ, เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺเต พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺเต ภิกฺขู ปสฺสติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺเตน พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺเตน ภิกฺขุนา ธมฺโม เทสิโต, เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺเตหิ พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺเตหิ ภิกฺขูหิ ธมฺโม เทสิโต. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตสฺส พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตสฺส ภิกฺขุโน ทียเต. เสสํ [Pg.350] วิตฺถาเรตพฺพํ. โภ เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺต พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺต ภิกฺขุ ตฺวํ ธมฺมํ เทเสหิ, โภนฺโต เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตา พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺตา ตุมฺเห ธมฺมํ เทเสถาติ. อิมสฺมึ ฐาเน เกวฏฺฏสุตฺตํ สาธกํ. ‘‘อิธ เกวฏฺฏ ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ, อาวิภาวํ…เป… ตเมนํ อญฺญตโร สทฺโธ ปสนฺโน ปสฺสติ ตํ ภิกฺขุํ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภนฺตํ เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺตํ พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหนฺต’’นฺติ อิทํ เกวฏฺฏสุตฺตํ. 一位能从一化为多、从多化为一的比丘站立；诸位能从一化为多、从多化为一的比丘站立。他看见一位能从一化为多、从多化为一的比丘；他看见诸位能从一化为多、从多化为一的比丘。法由一位能从一化为多、从多化为一的比丘所说；法由诸位能从一化为多、从多化为一的比丘所说。供养被给予一位能从一化为多、从多化为一的比丘。其余应予广说。贤友，能从一化为多、从多化为一的比丘，请你说法！诸贤友，能从一化为多、从多化为一的比丘们，请你们说法！于此，《坚固经》(Kevaṭṭasuttaṃ)可为佐证。“在此，坚固(Kevaṭṭa)，有比丘体验种种神通。他从一化为多，从多化为一，显现……某位有信、心喜者看见那位比丘体验种种神通，从一化为多，从多化为一。”此即《坚固经》。 เอโกเอกาย มาตุคาเมน สทฺธึ รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺโต ภิกฺขุ เอวํ วทติ, เอโกเอกาย มาตุคาเมน สทฺธึ รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺตา ภิกฺขู เอวํ วทนฺติ. เอโกเอกาย มาตุคาเมน สทฺธึ รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺตํ ภิกฺขุํ ปสฺสติ, เอโกเอกาย มาตุคาเมน สทฺธึ รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺเต ภิกฺขู ปสฺสติ. สพฺพํ วิตฺถาเรตพฺพํ. เอตฺถ ปน ‘‘น ตฺเวว เอโกเอกาย, มาตุคาเมน สลฺลเป’’ติอาทิกํ ปาฬิปทํ สาธกํ. เอตฺถ หิ เอโกเอกายาติ อิทํ อพฺยยปทสทิสํ รูฬฺหีปทนฺติ คเหตพฺพํ, อญฺญมญฺญนฺติ สทฺทสฺส วิย จ เอกปทตฺตูปคมนญฺจสฺส เวทิตพฺพํ. ภิกฺขุ วินา ทุติเยน สยํ เอโก หุตฺวา เอกาย อิตฺถิยา สทฺธินฺติ อิมสฺมึ อตฺเถ ‘‘เอโกเอกายา’’ติ อิทํ ปทํ น รูฬฺหีปทนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เอวํ สนฺเตปิ น ‘‘เอโก’’ติ สทฺโท ‘‘ภิกฺขู’’ติ ปเทน สมานาธิกรโณ. ยทิ สมานาธิกรโณ สิยา, ‘‘นิสชฺชํ กปฺเปนฺต’’นฺติอาทิ น วตฺตพฺพํ สิยา. ‘‘เอกายา’’ติ สทฺโทปิ น อชฺฌาหริตพฺเพน ‘‘อิตฺถิยา’’ติ ปเทน สมานาธิกรโณ. ยทิ สมานาธิกรโณ สิยา, ‘‘มาตุคาเมนา’’ติ [Pg.351] น วตฺตพฺพํ สิยา วิเสสาภาวโต ทฺวิรุตฺตภาวาปชฺชนโต จ. กิญฺจ ภิยฺโย ‘‘มาตุคาเมนา’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘เอเกนา’’ติ วตฺตพฺพํ สิยา, เอกนฺตโต ปน ‘‘เอโกเอกายา’’ติ อิทํ ปทํ ปุมิตฺถิสงฺขาตํ อตฺถํ อเปกฺขติ, น สมานาธิกรณปทํ, ตสฺมา ‘‘ทฺเว ชานิปตโย อญฺญมญฺญํ สลฺลเปนฺตี’’ติอาทีสุ ‘‘อญฺญมญฺญ’’นฺติ ปทสฺส วิย จ ‘‘เอโกเอกายา’’ติ อิมสฺส เอกปทตฺตญฺจ นิสชฺชํ กปฺเปนฺตสฺส ภิกฺขุโน วิเสสนตฺตญฺจ เวทิตพฺพํ. อถ วา ยสฺสํ นิสชฺชกฺริยายํ ภิกฺขุปิ เอโกว โหติ, อิตฺถีปิ เอกาว. สา กฺริยา รูฬฺหีวเสน ‘‘เอโกเอกายา’’ติ วุจฺจติ, ตาทิสาย เอโกเอกาย นิสชฺชกฺริยาย ภิกฺขุ มาตุคาเมน สทฺธินฺติปิ อตฺโถ คเหตพฺโพ. อิมินา นเยน อญฺเญสมฺปิ รูฬฺหีสทฺทานํ นามิกปทมาลา ยถาปโยคํ เอกวจนพหุวจนวเสน โยเชตพฺพา. อิจฺเจวํ วาจฺจาภิเธยฺยลิงฺคาทีนํ นามิกปทมาลา นานปฺปการโต ปกาสิตา. 一位比丘与一位妇女单独在僻静处同坐而如是说；诸比丘（各自）与一位妇女单独在僻静处同坐而如是说。他看见一位比丘与一位妇女单独在僻静处同坐；他看见诸比丘（各自）与一位妇女单独在僻静处同坐。其余应予广说。于此，“不应与妇女单独交谈”(na tveva ekoekāya, mātugāmena sallape)等巴利文句可为佐证。于此，“ekoekāya”（一与一）应被视为一个类似不变语的惯用语，并应知其如“aññamañña”（相互）一词般，已合为一词。在此“比丘无第二人，独自与一位女性一起”的意义中，“ekoekāya”一词则不应被视为惯用语。即便如此，“eko”一词亦不与“bhikkhu”一词同格。若同格，则不应说“nisajjaṃ kappenta”（安排同坐）等。“ekāya”一词亦不与所省略的“itthiyā”（女性）一词同格。若同格，则不应说“mātugāmena”（与妇女），因无差别而导致重复。再者，因已说“mātugāmena”，故（若为同格）应说“ekena”。然而，“ekoekāya”一词是绝对地关涉男与女之数，而非同格之词。是故，应知此“ekoekāya”如“夫妻二人相互交谈”等句中的“aññamaññaṃ”一词般，已合为一词，且是修饰“安排同坐的比丘”的限定词。或者，于其同坐之行中，比丘亦为一人，女性亦为一人，此行依惯例称为“ekoekāya”。因此，“比丘与妇女单独同坐”亦应理解为此义。循此理，其他惯用语的名词格位变化亦应根据用法，配合单数与复数。如是，能说、所说、性等的名词格位变化已从各方面予以阐明。 สุมธุรตรสทฺทนิตึ อิมํ,ปฏุตรมติตํ สุสิเข วรํ; วิทุวิมติตโมปหรึ รวึ,มติกุมุทปโพธินิสาปตึ. 当善学此极甘美、超胜敏慧之殊胜音理，其如日轮，能除智者之迷暗；如月主，能令慧莲绽放。 กตวิญฺญูชนสฺสาส-สาสนสฺสาภิวุทฺธิยา; ธิยา นีติมิมํ สาธุ, สาธุกญฺเญว ลกฺขเย. 为令博学智者与教法兴盛，当以智慧善察此论典。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ 如是，为令智者于具注释之九分教与三藏的言语之道中 โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 为获得善巧而造的《声律论》中 วาจฺจาภิเธยฺยลิงฺคาทิปริทีปโน นามิกปทมาลาวิภาโค 阐明能说、所说、性等的名词词形变化分析 เอกาทสโม ปริจฺเฉโท. 第十一章。 เอตฺตาวตา [Pg.352] ภูธาตุมยานํ ปุลฺลิงฺคานํ อิตฺถิลิงฺคานํ นปุํสกลิงฺคานญฺจ นามิกปทมาลา ยถารหํ ลิงฺคนฺตเรหิ สทฺทนฺตเรหิ อตฺถนฺตเรหิ จ สทฺธึ นานปฺปการโต ทสฺสิตา. สพฺพนามานิ หิ ฐเปตฺวา นยโต อญฺญานิ กานิจิ นามานิ อคฺคหิตานิ นาม นตฺถิ. 至此，阳性、阴性及中性名词的词形变化，已连同其他不同的性、词形及意义，适当地以多种方式展示。确实，除了代词，依此方法，没有任何名词未被涵盖。 ๑๒. สพฺพนามตํสทิสนามนามิกปทมาลา 12. 代词及类代词名词的词形变化 อิโต ปรํ ปวกฺขามิ, สพฺพนามญฺจ ตสฺสมํ; นามญฺจ โยชิตํ นานา-นาเมเหว วิเสสโต. 此后我当说，代词及其同类词，以及其如何特别地与各种名词结合。 ยานิ โหนฺติ ติลิงฺคานิ, อนุกูลานิ ยานิ จ; ติลิงฺคานํ วิเสเสน, ปทาเนตานิ นามโต. 凡具三性者，及随顺于三性者；依三性之别，此等词语皆属名词。 ‘‘สพฺพสาธารณกานิ, นามานิ’’จฺเจว อตฺถโต; สพฺพนามานิ วุจฺจนฺติ, สตฺตวีสติ สงฺขโต. 其义为“一切共通之名”，故称为代词，其数二十七。 เตสุ กานิจิ รูเปหิ, เสสาญฺเญหิ จ ยุชฺชเร; กานิจิ ปน สเหว, เอเตสํ ลกฺขณํ อิทํ. 其中一些词形与他者同，一些则相异；亦有一些两者兼具，此即彼等之特征。 เอตสฺมา ลกฺขณา มุตฺตํ, น ปทํ สพฺพนามิกํ; ตสฺมาตีตาทโย สทฺทา, คุณนามานิ วุจฺจเร. 不具此等特征之词，则非为代词；是故“过去”等词语，被称为性质名词。 สพฺพนามานิ นาม – สพฺพ กตร กตม อุภย อิตรอญฺญ อญฺญตร อญฺญตม ปุพฺพ ปร อปร ทกฺขิณ อุตฺตร อธรยต เอต อิม อมุกึ เอก อุภ ทฺวิติ จตุ ตุมฺห อมฺห อิจฺเจตานิ สตฺตวีส. 代词计二十七，即：一切（sabba）、何者（二中择一）（katara）、何者（多中择一）（katama）、两者（ubhaya）、另一（itara）、其他（añña）、某一（aññatara）、某一（aññatama）、前（pubba）、后（para）、另外（apara）、南（dakkhiṇa）、北（uttara）、下（adhara）、关系词（ya）、彼（ta）、此（eta）、此（ima）、彼（amu）、何（kiṃ）、一（eka）、两者（ubha）、二（dvi）、三（ti）、四（catu）、汝（tumha）、我（amha）。 เอเตสุ สพฺพสทฺโท สกลตฺโถ, โส จ สพฺพสพฺพาทิวเสน เญยฺโย. กตร กตมสทฺทา ปุจฺฉนตฺถา. อุภยสทฺโท ทฺวิอวยวสมุทายวจโน. อิตรสทฺโท วุตฺตปฏิโยคีวจโน. อญฺญสทฺโท อธิคตาปรวจโน. อญฺญตร อญฺญตมสทฺทา อนิยมตฺถา. ปุพฺพาทโย อุตฺตรปริยนฺตา ทิสากาลาทิววตฺถาวจนา. ตถา หิ ปุพฺพ [Pg.353] ปรา ปร ทกฺขิณุตฺตรสทฺทา ปุลฺลิงฺคตฺเต ยถารหํ กาลเทสาทิวจนา, อิตฺถิลิงฺคตฺเต ทิสาทิวจนา, นปุํสกลิงฺคตฺเต ฐานาทิวจนา. อธรสทฺโทปิ เหฏฺฐิมตฺถวาจโก ววตฺถาวจโนเยว, โส จ ติลิงฺโค ‘‘อธโร ปตฺโต. อธรา อรณี, อธรํ ภาชน’’มิติ, ยํสทฺโท อนิยมตฺโถ. ตํสทฺโท ปรมฺมุขาวจโน. เอตสทฺโท สมีปวจโน. อิมสทฺโท อจฺจนฺตสมีปวจโน. อมุสทฺโท ทูรวจโน. กึสทฺโท ปุจฺฉนตฺโถ. เอกสทฺโท สงฺขาทิวจโน. วุตฺตญฺหิ – 于此等词中，sabba词义为“全部”，应知其有“每一个”等义。katara、katama二词用于疑问。ubhaya词表由二部分构成之集合。itara词表与已说者相对。añña词表已知的另一个。aññatara、aññatama二词表不确定。从pubba至uttara等词，表方位、时间等之限定。例如，pubba、para、apara、dakkhiṇa、uttara等词，于阳性时，随宜表时间、地方等；于阴性时，表方位等；于中性时，表处所等。adhara词亦表下方之义，同为限定词，其通用于三性，如：adharo patto（下方的钵）、adharā araṇī（下方的钻木）、adharaṃ bhājanaṃ（下方的器皿）。ya词表不确定。ta词指不在眼前者。eta词指近处者。ima词指极近处者。amu词指远处者。kiṃ词用于疑问。eka词表数量等。如所说—— เอกสทฺโท อญฺญตฺถเสฏฺฐอสหายสงฺขาทีสุ ทิสฺสติ. ตถา เหส ‘‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ, อิตฺเถเก อภิวทนฺตี’’ติอาทีสุ อญฺญตฺเถ ทิสฺสติ. ‘‘เจตโส เอโกทิภาว’’นฺติอาทีสุ เสฏฺเฐ. ‘‘เอโก วูปกฏฺโฐ’’ติอาทีสุ อสหาเย. ‘‘เอโกว โข ภิกฺขเว ขโณ จ สมโย จ พฺรหฺมจริยวาสายา’’ติอาทีสุ สงฺขายนฺติ. eka词可见于“其他”、“最胜”、“无伴”、“数”等义。例如，于‘“我与世界是常，唯此是实，余者皆虚”，一些人如是说’等中，eke为“其他”义。于‘心一境性（cetaso ekodibhāva）’等中，为“最胜”义。于‘独自远离（eko vūpakaṭṭho）’等中，为“无伴”义。于‘诸比丘，仅有一刹那、一时机宜修梵行’等中，为“数”义。 ยตฺเถส สงฺขาวจโน, ตตฺเถกวจนนฺโตว. อุภสทฺโท ทฺวิสทฺทปริยาโย. ทฺวิติจตุสทฺทา สงฺขาวจนา, สพฺพกาลํ พหุวจนนฺตาว. ตุมฺหสทฺโท เยน กเถติ, ตสฺมึ วตฺตพฺพวจนํ. อมฺหสทฺโท อตฺตนิ วตฺตพฺพวจนํ. 当eka为数词时，则唯用于单数。ubha词为dvi词之同义词。dvi、ti、catu等数词，恒为复数。tumha词指言说之对象。amha词指自身。 อิทานิ เตสํ นามิกปทมาลํ กถยาม – 今当说彼等之词形变化—— สพฺโพ, สพฺเพ. สพฺพํ, สพฺเพ. สพฺเพน, สพฺเพหิ, สพฺเพภิ. สพฺพสฺส, สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ. สพฺพสฺมา, สพฺพมฺหา, สพฺเพหิ, สพฺเพภิ. สพฺพสฺส, สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ. สพฺพสฺมึ, สพฺพมฺหิ, สพฺเพสุ. โภ สพฺพ, ภวนฺโต สพฺเพ. （阳性）主格：sabbo, sabbe。宾格：sabbaṃ, sabbe。工具格：sabbena; sabbehi, sabbebhi。与格：sabbassa; sabbesaṃ, sabbesānaṃ。离格：sabbasmā, sabbamhā; sabbehi, sabbebhi。属格：sabbassa; sabbesaṃ, sabbesānaṃ。处格：sabbasmiṃ, sabbamhi; sabbesu。呼格：bho sabba; bhavanto sabbe。 ตตฺร [Pg.354] ‘‘สพฺโพ ภูโต, สพฺเพ ภูตา’’ติอาทินา, ‘‘สพฺโพ ปุริโส, สพฺเพ ปุริสา’’ติอาทินา จ นเยน สพฺพานิ ปุลฺลิงฺคนาเมหิ สทฺธึ โยเชตพฺพานิ. ยานิ ปน ยมกมหาเถเรน ปุนฺนปุํสกวิสเย สพฺพ กตร กตมาทีนํ อญฺญานิปิ รูปานิ วุตฺตานิ. ตํ ยถา? 于此，应依“sabbo bhūto, sabbe bhūtā”（一切有情）及“sabbo puriso, sabbe purisā”（一切人）等范例，将其与所有阳性名词结合。此外，耶摩迦（Yamaka）大长老于阴性、中性方面，亦说及sabba、katara、katama等之其他词形。其如何？ ‘‘สพฺพา’’ อิจฺจาทิกํ รูปํ, นิสฺสกฺเก ภุมฺมเก ปน; ‘‘สพฺเพ’’ อิจฺจาทิกํ รูปํ, ยมเกน ปกาสิตํ. “sabbā”等词形，用于非作业主格（nissakka）与地格（bhummaka）；而“sabbe”等词形，亦由耶摩迦所阐明。 ตญฺเจ อุปปริกฺขิตฺวา, ยุตฺตํ คณฺหนฺตุ โยคิโน; สพฺพนามิกรูปญฺหิ, วิวิธํ ทุพฺพุธํ ยโต. 研习者应细察之，取其合宜者；因为代词的词形，既繁多又难解。 สพฺพา, สพฺพา, สพฺพาโย. สพฺพํ, สพฺพา, สพฺพาโย. สพฺพาย, สพฺพสฺสา, สพฺพาหิ, สพฺพาภิ. สพฺพาย, สพฺพสฺสา, สพฺพาสํ. สพฺพาย, สพฺพสฺสา, สพฺพาหิ, สพฺพาภิ. สพฺพาย, สพฺพสฺสา, สพฺพาสํ. สพฺพายํ, สพฺพสฺสา, สพฺพสฺสํ, สพฺพาสุ. โภติ สพฺเพ, โภติโย สพฺพา, สพฺพาโย. อิตฺถิลิงฺคตฺเต นามิกปทมาลา. （阴性）主格：sabbā; sabbā, sabbāyo。宾格：sabbaṃ; sabbā, sabbāyo。工具格：sabbāya, sabbassā; sabbāhi, sabbābhi。与格：sabbāya, sabbassā; sabbāsaṃ。离格：sabbāya, sabbassā; sabbāhi, sabbābhi。属格：sabbāya, sabbassā; sabbāsaṃ。处格：sabbāyaṃ, sabbassā, sabbassaṃ; sabbāsu。呼格：bhoti sabbe; bhotiyo sabbā, sabbāyo。此为阴性词形变化。 เอตฺถ ‘‘สพฺพา ภาวิกา, สพฺพา ภาวิกาโย’’ติ, ‘‘สพฺพา กญฺญา, สพฺพา กญฺญาโย’’ติ จ อาทินา อิตฺถิลิงฺคสพฺพนามานิ สพฺเพหิ อิตฺถิลิงฺเคหิ สทฺธึ โยเชตพฺพานิ. เอตฺถ จ ‘‘สพฺพสฺสา’’ติ ปทํ ตติยาจตุตฺถีปญฺจมีฉฏฺฐีสตฺตมีวเสน ปญฺจธา วิภตฺตํ ‘‘ตสฺสา กุมาริกาย สทฺธิ’’นฺติ กรณปฺปโยคาทิทสฺสนโต. สพฺพสฺสา กญฺญาย กตํ. สพฺพสฺสา กญฺญาย เทติ. อยํ กญฺญา สพฺพสฺสา กญฺญาย หีนา วิรูปา. อยํ กญฺญา สพฺพสฺสา กญฺญาย อุตฺตมา อภิรูปา. สพฺพสฺสา กญฺญาย อเปติ, สพฺพสฺสา กญฺญาย ธนํ. สพฺพสฺสา กญฺญาย ปติฏฺฐิตํ. 于此，“sabbā bhāvikā, sabbā bhāvikāyo”（一切女修行者）及“sabbā kaññā, sabbā kaññāyo”（一切少女）等，阴性代词当与所有阴性词结合。于此，sabbassā一词，依第三、四、五、六、七格而有五种分别，如“与彼少女（tassā kumārikāya saddhiṃ）”所示之工具格等用法。例如：由一切少女所作（工具格）。给予一切少女（与格）。此少女劣于一切少女（离格）。此少女优于一切少女（离格）。从一切少女离开（离格）。一切少女之财富（属格）。于一切少女中确立（处格）。 สพฺพํ, สพฺพานิ. สพฺพํ, สพฺพานิ. สพฺเพน, สพฺเพหิ, สพฺเพภิ. สพฺพสฺส, สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ. สพฺพสฺมา, สพฺพมฺหา, สพฺเพหิ, สพฺเพภิ[Pg.355]. สพฺพสฺส, สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ. สพฺพสฺมึ, สพฺพมฺหิ, สพฺเพสุ. โภ สพฺพ, ภวนฺโต สพฺพานิ. นปุํสกลิงฺคตฺเต นามิกปทมาลา. （中性）主格：sabbaṃ, sabbāni。宾格：sabbaṃ, sabbāni。工具格：sabbena; sabbehi, sabbebhi。与格：sabbassa; sabbesaṃ, sabbesānaṃ。离格：sabbasmā, sabbamhā; sabbehi, sabbebhi。属格：sabbassa; sabbesaṃ, sabbesānaṃ。处格：sabbasmiṃ, sabbamhi; sabbesu。呼格：bho sabba; bhavanto sabbāni。此为中性词形变化。 เอตฺถ ‘‘สพฺพํ ภูตํ, สพฺพานิ ภูตานิ. สพฺพํ จิตฺตํ, สพฺพานิ จิตฺตานี’’ติ จ อาทินา นปุํสกลิงฺคสพฺพนามานิ สพฺเพหิ นปุํสกลิงฺเคหิ สทฺธึ โยเชตพฺพานิ. เอวํ สพฺพสทฺทสฺส ลิงฺคตฺตยวเสน ปทมาลา ภวติ. 于此，“sabbaṃ bhūtaṃ, sabbāni bhūtāni”（一切有情）及“sabbaṃ cittaṃ, sabbāni cittāni”（一切心）等，中性代词当与所有中性词结合。如是，sabba一词即具三性之词形变化。 อิทานิสฺส ปรปเทน สทฺธึ สมาโส เวทิตพฺโพ ‘‘สพฺพสาธารโณ สพฺพเวรี’’อิติ. ตตฺถ สพฺเพสํ สาธารโณ สพฺพสาธารโณ. สพฺเพสํ เวรี, สพฺเพ วา เวริโน ยสฺส โสยํ สพฺพเวรีติ สมาสวิคฺคโห. ยถา ปน สพฺพสทฺทสฺส ปทมาลา ลิงฺคตฺตยวเสน โยชิตา, เอวํ กตรสทฺทาทีนมฺปิ อธรสทฺทปริยนฺตานํ โยเชตพฺพา. 现在应当了解它与他词的复合，如“sabbasādhāraṇo”（一切共通的）、“sabbaverī”（一切之敌）。其中，“sabbasādhāraṇo”的复合词分析为“sabbesaṃ sādhāraṇo”（对一切共通）。“sabbaverī”的复合词分析为“sabbesaṃ verī”（对一切为敌）或“sabbe vā verino yassa so ayaṃ sabbaverī”（一切是他的敌人，故为一切之敌）。如同sabba一词的词形变化可用于三性，从katara到adhara等词也应同样运用。 ตตฺรายํ อุภยสทฺทวชฺชิโต ปุลฺลิงฺคเปยฺยาโล – 此处是省略ubhaya一词的阳性词系列—— กตโร, กตเร. กตรํ…เป… โภ กตร, ภวนฺโต กตเร. กตโม, กตเม. อิตโร, อิตเร. อญฺโญ, อญฺเญ. อญฺญตโร, อญฺญตเร. อญฺญตโม, อญฺญตเม. ปุพฺโพ, ปุพฺเพ. ปโร, ปเร. อปโร, อปเร. ทกฺขิโณ, ทกฺขิเณ. อุตฺตโร, อุตฺตเร. อธโร, อธเร…เป… โภ อธร, ภวนฺโต อธเรติ. Kataro, katare. Kataraṃ…（等）… bho katara, bhavanto katare. Katamo, katame. Itaro, itare. Añño, aññe. Aññataro, aññatare. Aññatamo, aññatame. Pubbo, pubbe. Paro, pare. Aparo, apare. Dakkhiṇo, dakkhiṇe. Uttaro, uttare. Adharo, adhare…（等）… bho adhara, bhavanto adhare. อยํ ปน อุภยสทฺทสหิโต นปุํสกลิงฺคเปยฺยาโล – 此为包含ubhaya一词的中性词系列—— กตรํ, กตรานิ. กตรํ…เป… โภ กตร, ภวนฺโต กตรานิ. กตมํ. อุภยํ. อิตรํ. อญฺญํ. อญฺญตรํ. อญฺญตมํ. ปุพฺพํ. ปรํ. อปรํ. ทกฺขิณํ. อุตฺตรํ. อธรํ, อธรานิ. อธรํ…เป… โภ อธร, ภวนฺโต อธรานีติ. Kataraṃ, katarāni. Kataraṃ…（等）… bho katara, bhavanto katarāni. Katamaṃ. Ubhayaṃ. Itaraṃ. Aññaṃ. Aññataraṃ. Aññatamaṃ. Pubbaṃ. Paraṃ. Aparaṃ. Dakkhiṇaṃ. Uttaraṃ. Adharaṃ, adharāni. Adharaṃ…（等）… bho adhara, bhavanto adharāni. อิทานิ [Pg.356] ปุนฺนปุํสกลิงฺคานํ ปรสทฺทาทีนํ รูปนฺตรนิทฺเทโส วุจฺจติ. กจฺจายนสฺมิญฺหิ ‘‘ปุริสา’’ติ วิย ‘‘ปรา’’ติ ปฐมาพหุวจนํ ทิสฺสติ. เอวรูโป นโย อปรสพฺพกตราทีสุ อญฺญตมปริโยสาเนสุ นวสุ อปฺปสิทฺโธ, ลพฺภมาโน ปุพฺพทกฺขิณุตฺตราธเรสุ จตูสุ ลพฺเภยฺย. ตถา ‘‘ปุริเส’’ติ วิย ปาฬิอาทีสุ ‘‘ปุพฺเพ’’ติ สจฺจสงฺเขเป ‘‘อิตเร’’ติ, กจฺจายเน จ ‘‘ปเร’’ติ สตฺตมีเอกวจนํ ทิสฺสติ. เอวรูโป นโย สพฺพ อญฺญสทฺเทสุ อปฺปสิทฺโธ, ลพฺภมาโน กตรกตมาทีสุ เสเสสุ อธรปริโยสาเนสุ ทฺวาทสสุ ลพฺเภยฺย. ตถา ‘‘ปุริสา’’ติ วิย สพฺพา กตรา อิจฺจาทิ ปญฺจมีเอกวจนนโย ปาฬิอาทีสุ อปฺปสิทฺโธ. เอวํ สนฺเตปิ อยํ นโย ปุนปฺปุนํ อุปปริกฺขิตฺวา ยุตฺโต เจ, คเหตพฺโพ. 现在要说明阳性与中性词para等的其他词形解释。在迦旃延(Kaccāyana)的著作中，可见第一格复数“parā”，如同“purisā”。这种用法不见于apara、sabba、katara等直到aññatama为止的九个词，但可见于pubba、dakkhiṇa、uttara、adhara这四个词。同样，如同“purise”，在《真实纲要》(Saccasaṅkhepa)等巴利典籍中可见处格单数“pubbe”、“itare”，在迦旃延的著作中可见“pare”。这种用法不见于sabba与añña二词，但可见于从katara、katama到adhara为止的其余十二个词。同样，如同“purisā”，像“sabbā”、“katarā”等词的第五格单数用法，在巴利典籍等中不见。即便如此，此种用法也应反复审察，若合理，则可采纳。 อยํ ปน อุภยสทฺทสหิโต อิตฺถิลิงฺคเปยฺยาโล – 此为包含ubhaya一词的阴性词系列—— กตรา, กตรา, กตราโย. กตรํ…เป… โภติ กตเร, โภติโย กตรา, กตราโย. กตมา. อุภยา. อิตรา. อญฺญตรา. อญฺญตมา. ปุพฺพา. ปรา. อปรา. ทกฺขิณา. อุตฺตรา. อธรา, อธรา, อธราโย. อธรํ…เป… โภติ อธเร, โภติโย อธรา, อธราโยติ. Katarā, katarā, katarāyo. Kataraṃ…（等）… bhoti katare, bhotiyo katarā, katarāyo. Katamā. Ubhayā. Itarā. Aññatarā. Aññatamā. Pubbā. Parā. Aparā. Dakkhiṇā. Uttarā. Adharā, adharā, adharāyo. Adharaṃ…（等）… bhoti adhare, bhotiyo adharā, adharāyo. ยสฺมา ปเนเตสุ อิตร อญฺญ อญฺญตร อญฺญตมานํ ปาฬิยาทีสุ ‘‘อิตริสฺสา’’ติอาทิทสฺสนโต โกจิ เภโท วตฺตพฺโพ[Pg.357], ตสฺมา จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ เอกวจนฏฺฐาเน ‘‘อิตริสฺสา, อิตราย, อญฺญิสฺสา, อญฺญาย. อญฺญตริสฺสา, อญฺญตราย, อญฺญตมิสฺสา, อญฺญตมายา’’ติ โยเชตพฺพํ. ตถา ตติยาปญฺจมีนเมกวจนฏฺฐาเน ‘‘ตสฺสา กุมาริกาย สทฺธึ. กสฺสาหํ เกน หายามี’’ติ กรณนิสฺสกฺกปฺปโยคทสฺสนโต สตฺตมิยา ปเนกวจนฏฺฐาเน ‘‘อิตริสฺสา, อิตริสฺสํ, อิตราย, อิตรายํ, อญฺญิสฺสา, อญฺญิสฺสํ, อญฺญาย, อญฺญายํ, อญฺญตริสฺสา, อญฺญตริสฺสํ, อญฺญตราย, อญฺญตรายํ, อญฺญตมิสฺสา, อญฺญตมิสฺสํ, อญฺญตมาย, อญฺญตมาย’’นฺติ โยเชตพฺพํ ‘‘อญฺญตโร ภิกฺขุ อญฺญตริสฺสา อิตฺถิยา ปฏิพทฺธจิตฺโต โหตี’’ติ ปาฬิทสฺสนโต. 因为在itara、añña、aññatara、aññatama这些词中，从巴利(pāḷi)圣典等处所见的“itarissā”等形式可以了知某些差异，因此在第四格与第六格单数的位置，应当配合为“itarissā, itarāya, aññissā, aññāya. Aññatarissā, aññatarāya, aññatamissā, aññatamāyā”。同样，在第三格与第五格单数的位置，从“tassā kumārikāya saddhiṃ”与“Kassāhaṃ kena hāyāmī”等工具格和离格的用法来看；而在第七格单数的位置，则应当配合为“itarissā, itarissaṃ, itarāya, itarāyaṃ, aññissā, aññissaṃ, aññāya, aññāyaṃ, aññatarissā, aññatarissaṃ, aññatarāya, aññatarāyaṃ, aññatamissā, aññatamissaṃ, aññatamāya, aññatamāyaṃ”，这是根据巴利圣典“某个比丘对某个女子生起执着之心”的例子。 ตตฺร สพฺพสทฺโท สพฺพสพฺพํ, ปเทสสพฺพํ, อายตนสพฺพํ, สกฺกายสพฺพนฺติ จตูสุ วิสเยสุ ทิฏฺฐปฺปโยโค. ตถา เหส ‘‘สพฺเพ ธมฺมา สพฺพากาเรน พุทฺธสฺส ภควโต ญาณมุเข อาปาถมาคจฺฉนฺตี’’ติอาทีสุ สพฺพสพฺพสฺมึ อาคโต. ‘‘สพฺเพสํ โว สาริปุตฺตา สุภาสิตํ ปริยาเยนา’’ติอาทีสุ ปเทสสพฺพสฺมึ. ‘‘สพฺพํ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามิ…เป… กตมญฺจ ภิกฺขเว สพฺพํ จกฺขุญฺเจว รูปา จ…เป… มโน เจว ธมฺมา จา’’ติ เอตฺถ อายตนสพฺพสฺมึ. ‘‘สพฺพํ สพฺพโต สญฺชานาตี’’ติอาทีสุ สกฺกายสพฺพสฺมึ. ตตฺถ สพฺพสพฺพสฺมึ อาคโต นิปฺปเทโส, อิตเรสุ ตีสุ สปฺปเทโสติ เวทิตพฺโพ. อิจฺเจวํ – 其中，“sabba”（一切）一词在四种对象中被使用：全体的一切、部分的一切、处的一切、有身的一切。例如“一切法以一切方式都呈现在世尊的智慧之中”等句，是全体的一切。“舍利弗，你们所有人的话，都是依理的善说”等句，是部分的一切。“诸比丘，我将为你们讲说一切，仔细听，好好思考，我将讲述……诸比丘，什么是一切？就是眼与色……乃至意与法”等句，是处的一切。“于一切之中认知一切”等句，是有身的一切。其中，全体的一切是无部分的，其余三种则被认为是有部分的。就是这样—— สพฺพสพฺพปเทเสสุ[Pg.358], อโถ อายตเนปิ จ; สกฺกาเย จาติ จตูสุ, สพฺพสทฺโท ปวตฺตติ. 于全体与部分，亦于诸处及有身，于此四者中，“一切”之词转。 กตร กตมสทฺเทสุ กตรสทฺโท อปฺเปสุ เอกํ วา ทฺเว วา ตีณิ วา ภิยฺโย วา อปฺปมุปาทาย วตฺตติ. กตมสทฺโท พหูสุ เอกํ วา ทฺเว วา ตีณิ วา พหุํ วา อุปาทาย วตฺตติ. กตรสทฺโท หิ อปฺปวิสโย, กตมสทฺโท พหุวิสโย. ตตฺริเม ปโยคา ‘‘กตเรน มคฺเคน คนฺตพฺพํ. สมุทฺโท กตโร อยํ. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ. กตเม ธมฺมา กุสลา. ทิสา จตสฺโส วิทิสา จตสฺโส, อุทฺธํ อโธ ทส ทิสตา, อิมาโย, กตมํ ทิสํ ติฏฺฐติ นาคราชา’’. อิจฺเจวมาทโย ภวนฺติ. อุภโย. อุภยํ. อุภโย. อุภเยน. เสสํ ปุลฺลิงฺเค สพฺพสทฺทสมํ. อุภโย ชนา ติฏฺฐนฺติ. อุภโย ชเน ปสฺสติ. ยถา อุโภ ปุตฺตา. อุโภ ปุตฺเตติ. ‘‘อุภโย’’ติ หิ ปทํ ‘‘อุโภ’’ติ ปทมิว พหุวจนนฺตภาเวน ปสิทฺธํ, น ตฺเวกวจนนฺตภาเวน. เอตฺถ หิ – 在“katara”与“katama”二词中，“katara”一词用于指代少数中的一个、两个、三个或更多，是就少数而言。“katama”一词用于指代多数中的一个、两个、三个或更多，是就多数而言。“katara”一词范围小，“katama”一词范围大。以下是其用例：“应走哪条路？”“这是哪个海？”“那时生起的是哪种触？”“哪些法是善的？”“四方、四维、上方、下方，此十方中，龙王(nāgarājā)住于哪一方？”等等。Ubhayo. Ubhayaṃ. Ubhayo. Ubhayena. 其余阳性形式同“sabba”一词。“两人站立。”“看见两人。”例如“两个儿子”。“两个儿子”。因为“ubhayo”一词如同“ubho”一词，以作为复数词尾而闻名，而非单数词尾。于此—— ‘‘เอกรตฺเตน อุภโย, ตุวญฺจ ธนุเสข จ; อนฺนเมวาภินนฺทนฺติ, อุภโย เทวมานุสา’’ “一夜之间，你与学弓者(dhanusekha)两者；天与人两者，皆喜爱食物。” ‘‘อุภโย เต ปิตาภาตโร’’ติ ตทตฺถสาธกานิ นิทสฺสนปทานิ เวทิตพฺพานิ. ยทา ปนายสฺมนฺโต ‘‘อุภโย’’ติ เอกวจนนฺตํ ปสฺเสยฺยาถ, ตทา สาธุกํ มนสิ กโรถ. โก หิ สมตฺโถ อนนฺตนยปฏิมณฺฑิเต สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก ชินสาสเน นิรวเสสโต นยํ ทฏฺฐุํ [Pg.359] ทสฺเสตุญฺจ อญฺญตฺร อาคมาธิคมสมฺปนฺเนน ปภินฺนปฏิสมฺภิเทน. อิทญฺเจตฺถุปลกฺขิตพฺพํ – “两者是你的父亲与兄弟”，应知此为达成其义的示例之词。然而，诸具寿若见到“ubhayo”作为单数词尾，则应善作意。于此无量方法庄严、附有义注、三藏的胜者教法中，除了通达教理与证悟、得达无碍解者外，谁有能力无余地见与示一切方法呢？于此应注意—— อญฺญสทฺโท ปุพฺพสทฺโท, ทกฺขิโณ จุตฺตโร ปโร; สพฺพนาเมสุ คยฺหนฺติ, อสพฺพนามิเกสุปิ. “其他”、“先前”与“南方”，“北方”以及“彼方”词，皆被摄于代词中，亦摄于非代词中。 เอเตสญฺหิ สพฺพนาเมสุ สงฺคโห วิภาวิโตว. 它们被包含于代词中之事，确已被阐明。 อิทานิ อสพฺพนาเมสุ สงฺคโห วุจฺจเต – ตตฺถ อญฺญสทฺโท ตาว ยทา พาลวาจโก, ตทา สพฺพนามํ นาม น โหติ. อสพฺพนามตฺตา จ สพฺพถาปิ ปุริส กญฺญา จิตฺตนเยเนว โยเชตพฺโพ. ตถา หิ น ชานาตีติ อญฺโญ, พาโล ปุริโส. น ชานาตีติ อญฺญา, พาลา อิตฺถี. น ชานาตีติ อญฺญํ, พาลํ กุลนฺติ วจนตฺโถ. เอวํ วิทิตฺวา ปุลฺลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘อญฺโญ, อญฺญา. อญฺญํ, อญฺเญ’’ติอาทินา ปุริสนเยเนว นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. อิตฺถิลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘อญฺญา, อญฺญา, อญฺญาโย’’ติอาทินา กญฺญานเยเนว, นปุํสกลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘อญฺญํ, อญฺญานี’’ติอาทินา จิตฺตนเยเนว โยเชตพฺพา. 现在说明其被包含于非代词中：其中，“añña”一词，当其意为“愚者”时，则不名为代词。因其非代词，故应完全依“purisa”(男人)、“kaññā”(少女)、“citta”(心)的范式来配合。即：“不知者”为“añño”，义为愚笨的男人；“不知者”为“aññā”，义为愚笨的女人；“不知者”为“aññaṃ”，义为愚笨的家族——此为其词义。如是了知后，在阳性中，应依“purisa”的范式，配合“añño, aññā; aññaṃ, aññe”等名词格位变化。在阴性中，应依“kaññā”的范式，配合“aññā, aññā, aññāyo”等。在中性中，应依“citta”的范式，配合“aññaṃ, aññānī”等。 อิมสฺมิญฺหิ อตฺถวิเสเส พาลชเน วตฺตุกาเมน ‘‘อญฺญา ชนา’’ติ อวตฺวา ‘‘อญฺเญ ชนา’’ติ วุตฺเต ตสฺส ตํ วจนํ อธิปฺเปตตฺถํ น สาเธติ อญฺญถา อตฺถสฺส คเหตพฺพตฺตา. ตถา ‘‘อญฺญานํ ชนาน’’นฺติ อวตฺวา ‘‘อญฺเญสํ ชนานํ, อญฺเญสานํ ชนาน’’นฺติ วา วุตฺเต ตสฺส ตํ วจนํ อธิปฺเปตตฺถํ น สาเธติ. ตถา ‘‘อญฺญานํ อิตฺถีน’’นฺติ อวตฺวา ‘‘อญฺญาสํ อิตฺถีน’’นฺติ วุตฺเตปิ, ‘‘อญฺญานํ กุลาน’’นฺติ อวตฺวา ‘‘อญฺเญสํ กุลานํ, อญฺเญสานํ กุลาน’’นฺติ วา วุตฺเตปิ. สพฺพนามิกวเสน ปน อธิคตาปรวจนิจฺฉายํ ‘‘อญฺเญ ชนา’’ติอาทินา วตฺตพฺพํ, น ‘‘อญฺญา ชนา’’ติอาทินา. ตถา หิ ‘‘อญฺญา ชนา’’ติอาทินา วุตฺตวจนํ อธิปฺเปตตฺถํ น สาเธติ อญฺญถา อตฺถสฺส [Pg.360] คเหตพฺพตฺตา. อิติ ยตฺถ ‘‘อญฺญา ชนา’’ติอาทิวจนํ อุปปชฺชติ, ‘‘อญฺเญ ชนา’’ติอาทิวจนํ นุปปชฺชติ, ยตฺถ ปน ‘‘อญฺเญ ชนา’’ติอาทิวจนํ อุปปชฺชติ, ‘‘อญฺญา ชนา’’ติอาทิวจนํ นุปปชฺชติ. ยา เอตสฺมึ อตฺถวิเสเส สลฺลกฺขณา ปญฺญา, อยํ นีติยา มคฺโค ยุตฺตายุตฺติวิจารเณ เหตุตฺตา, โลกสฺมิญฺหิ ยุตฺตายุตฺติวิจารณา นีตีติ วุตฺตา. สา จ วินา ปญฺญาย น สิชฺฌติ. เอวํ อญฺญสทฺโท อสพฺพนามิโกปิ ภวติ. 在此特殊意义上，当想说“愚人”时，若不说“aññā janā”而说“aññe janā”，那么他的话就无法达成预期的意义，因为其意义会被作别种理解。同样，若不说“aññānaṃ janānaṃ”而说“aññesaṃ janānaṃ”或“aññesānaṃ janānaṃ”，他的话也无法达成预期的意义。同样，若不说“aññānaṃ itthīnaṃ”而说“aññāsaṃ itthīnaṃ”，或者不说“aññānaṃ kulānaṃ”而说“aññesaṃ kulānaṃ”或“aññesānaṃ kulānaṃ”，也是如此。然而，当希望以代词的方式表达“其他”之义时，则应说“aññe janā”等，而不应说“aññā janā”等。因为若说“aññā janā”等，其话语无法达成预期的意义，因为其意义会被作别种理解。因此，在适合说“aññā janā”等的地方，不适合说“aññe janā”等；而在适合说“aññe janā”等的地方，则不适合说“aññā janā”等。于此特殊意义中，能够辨别的智慧，即是准则(nīti)之道，因其是审察适当与否的因由。在世间，审察适当与否即被称为“准则”。而此准则，无智慧则不能成就。如是，“añña”一词亦可为非代词。 ปุพฺพ ทกฺขิณุตฺตร ปรสทฺเทสุ ปุพฺพสทฺโท ยตฺถ ปธานวาจโก, ยตฺถ จ ‘‘เสมฺหํ ปุพฺโพ’’ติอาทีสุ โลหิตโกปชวาจโก, ตตฺถ อสพฺพนามิโก. ปฐมตฺเถ ติลิงฺโค, ทุติยตฺเถ เอกลิงฺโค. อุตฺตมตฺถวาจโก ปน อุตฺตรสทฺโท จ ปรสทฺโท จ อสพฺพนามิโก ติลิงฺโคเยว. ตถา ‘‘ทกฺขิณสฺสา วหนฺติม’’นฺติ เอตฺถ วิย สุสิกฺขิตตฺถจตุรตฺถวาจโก ทกฺขิณสทฺโท. ‘‘เปตานํ ทกฺขิณํ ทชฺชา’’ติอาทีสุ ปน เทยฺยธมฺมวาจโก ทกฺขิณาสทฺโท นิโยคา อิตฺถิลิงฺโค อสพฺพนามิโกเยว. เอวํ อญฺญ ปุพฺพ ทกฺขิณุตฺตร ปรสทฺทา อสพฺพนามิกาปิ สนฺตีติ เตสํ สพฺพนาเมสุปิ อสพฺพนาเมสุปิ สงฺคโห เวทิตพฺโพ. 在pubba、dakkhiṇa、uttara、para等词中，pubba一词当其意为“主要”时，或如在“semhaṃ pubbo”等句中意为“痰病之首因”时，它即为非代词。在第一种意义上，它通三性；在第二种意义上，它仅为单性。而意为“最高”的uttara一词和para一词，亦为非代词，且通三性。同样，如在“dakkhiṇassā vahantima”一句中，意为“善巧”或“聪慧”的dakkhiṇa一词亦为非代词。而在“应施予亡者供养(Petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā)”等句中，意为“所施之物”的dakkhiṇā一词，则规定为阴性，且为非代词。如是，añña、pubba、dakkhiṇa、uttara、para等词亦可为非代词，故应知它们既可被包含于代词中，亦可被包含于非代词中。 อิทานิ กตรสทฺทาทีนํ ปรปเทน สทฺธึ สมาโส นียเต ‘‘กตรคามวาสี กตมคามวาสี. อุภยคามวาสิโน, อิตรคามวาสี อญฺญตรคามวาสี, ปุพฺพทิสา, ปรชโน, ทกฺขิณทิสา, อุตฺตรทิสา, อธรปตฺโต’’ติ. ตตฺร ‘‘กตโร คาโม กตรคาโม, กตโม คาโม กตมคาโม, อุภโย คามา อุภยคามา’’ติอาทินา ยถารหํ สมาสวิคฺคโห, กตรสทฺทสฺส ปน กตมสทฺเทน สทฺธึ สมาสํ อิจฺฉนฺติ ทฺวิธา จ รูปานิ ครู ‘‘กตโร จ กตโม จ กตรกตเม กตรกตมา วา’’ติ[Pg.361]. ตสฺมา สพฺพนามิกนเยน สุทฺธนามิเกสุ ปุริสนเยน จ กตร กตมสทฺทสฺส นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา, เตนสฺส สมฺปทานสามิวจนฏฺฐาเนสุ ‘‘กตรกตเมสํ, กตรกตเมสานํ, กตรกตมาน’’นฺติ ตีณิ รูปานิ สิยุํ ‘‘กตรา จ กตมา จ กตรกตมา’’ติ เอวํ อิตฺถิลิงฺควเสน กตสมาเส ปน สพฺพนามิกนเยน, สุทฺธนามิเกสุ กญฺญานเยน จ โยเชตพฺพา. ‘‘กตรญฺจ กตมญฺจ กตรกตมานี’’ติ เอวํ นปุํสกลิงฺควเสน กตสมาเส สพฺพนามิกนเยน, สุทฺธนามิเกสุ จิตฺตนเยน จ โยเชตพฺพา. 现在，“katara”等词与后词的复合将被引出：“哪个村的居民(kataragāmavāsī)”、“哪个村的居民(katamagāmavāsī)”、“两村的居民(ubhayagāmavāsino)”、“另一村的居民(itaragāmavāsī)”、“某一村的居民(aññataragāmavāsī)”、“东方(pubbadisā)”、“他人(parajano)”、“南方(dakkhiṇadisā)”、“北方(uttaradisā)”、“下位者(adharapatto)”。其中，“哪个村子，即kataragāmo”；“哪个村子，即katamagāmo”；“两个村子，即ubhayagāmā”等，应如是适当地分析复合词。而诸师希望“katara”一词与“katama”一词复合，且其形式有二：“kataro ca katamo ca katarakatame”或“katarakatamā”。因此，“katarakatama”一词的名词格位变化，应依代词范式及纯名词中的“purisa”范式来配合。由此，其在与格及属格复数中，应有“katarakatamesaṃ”、“katarakatamesānaṃ”、“katarakatamānaṃ”三种形式。而当依阴性构成复合词，如“katarā ca katamā ca katarakatamā”时，则应依代词范式及纯名词中的“kaññā”范式来配合。当依中性构成复合词，如“katarañca katamañca katarakatamānī”时，则应依代词范式及纯名词中的“citta”范式来配合。 อยํ ปเนตฺถ วิเสโสปิ เวทิตพฺโพ – ปุพฺพาปราทิสทฺทา ทฺวนฺทสมาสาทิวิธึ ปตฺวา เสหิ รูเปหิ รูปวนฺโต น โหนฺติ, ตํ ยถา? ปุพฺพาปรา, อธรุตฺตรา, มาสปุพฺพา ปุริสา, ทิฏฺฐปุพฺพา ปุริสา, ตถาคตํ ทิฏฺฐปุพฺพา สาวกา, อิทํ ปุลฺลิงฺคตฺเต ปฐมาพหุวจนรูปํ. เอตฺเถกาโร อาเทสภูโต น ทิสฺสติ. ปุพฺพาปรานํ อธรุตฺตรานํ, มาสปุพฺพานํ ปุริสานํ, อิทํ ปุลฺลิงฺคตฺเต จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ พหุวจนรูปํ. เอตฺถ สํ สานมิจฺเจเต อาเทสภูตา น ทิสฺสนฺติ. ตถาคตํ ทิฏฺฐปุพฺพานํ สาวกานํ, ตถาคตํ ทิฏฺฐปุพฺพานํ สาวิกานํ, กุลานํ วา, อิทํ ติลิงฺคตฺเต จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ พหุวจนรูปํ. เอตฺถาปิ สํ สานมิจฺเจเต อาเทสภูตา น ทิสฺสนฺติ. มาสปุพฺพายํ มาสปุพฺพาย, ปิยปุพฺพายํ ปิยปุพฺพาย, อิทมิตฺถิลิงฺคตฺเต สตฺตมีจตุตฺถีฉฏฺฐีนํ เอกวจนรูปํ. เอตฺถาเทสภูตา สํ สา น ทิสฺสนฺติ. มาสปุพฺพานํ อิตฺถีนํ, ปิยปุพฺพานํ อิตฺถีนํ, อิทมิตฺถิลิงฺคตฺเต จตุตฺถีฉฏฺฐีพหุวจนรูปํ. เอตฺถ ปนาเทสภูโต สมิจฺเจโส น ทิสฺสติ. อญฺญานิปิ ยถาสมฺภวํ โยเชตพฺพานิ, ปุพฺพาปราทีนํ สมาสวิคฺคหํ สมาสปริจฺเฉเท ปกาเสสฺสาม. 此处亦应了知此一差别：“前”、“后”等词，在构成双合复合法等时，并不使用其自身的（代词）词形。例如：“前后”、“上下”、“一月前的人”、“曾见的人”、“曾见如来的弟子”，此为阳性第一格复数形。此处不见替代形式“e”。“前后的”、“上下的”、“一月前的人的”，此为阳性第四、六格复数形。此处不见替代形式“saṃ”、“sānaṃ”。“曾见如来的弟子们”、“曾见如来的女弟子们”或“家族的”，此为三性第四、六格复数形。此处亦不见替代形式“saṃ”、“sānaṃ”。“于一月前的（女性）”、“于曾是亲爱的（女性）”，此为阴性第七、四、六格单数形。此处不见替代形式“saṃ”、“sā”。“一月前的女人们”、“曾是亲爱的女人们”，此为阴性第四、六格复数形。此处也不见替代形式“saṃ”。其他亦应如其可能而组合。关于“前”、“后”等词的复合与解析，我们将在“复合章”中阐明。 อิทานิ [Pg.362] ยํสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在讲述关系代词“yaṃ”的名词词形变化表—— โย, เย. ยํ, เย. เยน, เยหิ, เยภิ. ยสฺส, เยสํ, เยสานํ. ยสฺมา, ยมฺหา, เยหิ, เยภิ. ยสฺส, เยสํ, เยสานํ. ยสฺมึ, ยมฺหิ, เยสุ. อิทํ ปุลฺลิงฺคํ. ยํ, ยานิ. ยํ, ยานิ. เยน. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. อถ วา ยํ, ยานิ, ยา. ยํ, ยานิ, เย. เยน. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. กตฺถจิ หิ นิการโลโป ภวติ. อถ วา ปน นิการสฺส อากาเรการาเทสาปิ คาถาวิสเย. Yo, ye. Yaṃ, ye. Yena, yehi, yebhi. Yassa, yesaṃ, yesānaṃ. Yasmā, yamhā, yehi, yebhi. Yassa, yesaṃ, yesānaṃ. Yasmiṃ, yamhi, yesu. 此为阳性。Yaṃ, yāni. Yaṃ, yāni. Yena. 其余与阳性相同。或：Yaṃ, yāni, yā. Yaṃ, yāni, ye. Yena. 其余与阳性相同。在某些地方，“ni”音会脱落。或者，在偈颂中，“ni”音亦可被“ā”或“e”替代。 ‘‘ยา ปุพฺเพ โพธิสตฺตานํ, ปลฺลงฺกวรมาภุเช; นิมิตฺตานิ ปทิสฺสนฺติ, ตานิ อชฺช ปทิสฺสเร’’ติ จ, “往昔为诸菩萨于殊胜结跏趺坐时所显现的诸相，彼等今日亦将显现”，以及， ‘‘กึ มาณวสฺส รตนานิ อตฺถิ, เย ตํ ชินนฺโต หเร อกฺขธุตฺโต’’ติ จ อิทเมตฺถ ปาฬินิทสฺสนํ. อิทํ นปุํสกลิงฺคํ. “少年有何珍宝，是那赌徒赢了之后可以拿走的呢？”此为巴利文的例证。此为中性。 ยา, ยา, ยาโย. ยํ, ยา, ยาโย. ยาย, ยาหิ, ยาภิ. ยาย, ยสฺสา, ยาสํ. ยาย, ยาหิ, ยาภิ. ยาย, ยสฺสา, ยาสํ. ยสฺสํ, ยายํ, ยาสุ. อิตฺถิลิงฺคํ. เอวํ ยํสทฺทสฺส ลิงฺคตฺตยวเสน ปทมาลา ภวติ. เอตฺถาลปนปทานิ น ลพฺภนฺติ. ตถา ตํสทฺทาทีนํ ปทมาลาทีสุปิ. Yā, yā, yāyo. Yaṃ, yā, yāyo. Yāya, yāhi, yābhi. Yāya, yassā, yāsaṃ. Yāya, yāhi, yābhi. Yāya, yassā, yāsaṃ. Yassaṃ, yāyaṃ, yāsu. 此为阴性。如是，关系代词“yaṃ”依三性而有词形变化表。此处不得呼格词。同样，“taṃ”等词的词形变化表等亦然。 เอตฺถ ปน ยนฺติ สทฺทสฺส อตฺถุทฺธาโร วุจฺจเต – ยนฺติ สทฺโท ‘‘ยํ เม ภนฺเต เทวานํ ตาวตึสานํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, อาโรเจมิ ตํ ภนฺเต ภควโต’’ติอาทีสุ ปจฺจตฺตวจเน ทิสฺสติ. ‘‘ยนฺตํ อปุจฺฉิมฺห อกิตฺตยี โน, อญฺญํ ตํ ปุจฺฉาม ตทิงฺฆ พฺรูหี’’ติอาทีสุ อุปโยควจเน. ‘‘อฏฺฐา นเมตํ ภิกฺขเว อนวกาโส, ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา’’ติอาทีสุ กรณวจเน. ‘‘ยํ วิปสฺสี ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ [Pg.363] โลเก อุทปาที’’ติอาทีสุ ภุมฺมวจเน ทิสฺสติ. เอตฺเถทํ วุจฺจติ – 此处，关系代词“yaṃ”的意义阐述如下——关系代词“yaṃ”，在‘尊者，我于三十三天众面前亲闻、亲受者……’等句中，见于主格；在‘我们所问于你的，你未解说……’等句中，见于业格；在‘诸比丘，此乃无有是处，即于一世界……’等句中，见于具格；在‘即毗婆尸世尊、阿罗汉、正自觉者出现于世’等句中，见于处格。就此，当说—— ‘‘ปจฺจตฺเต อุปโยเค จ, ภุมฺเม จ กรเณปิ จ; จตูสฺเวเตสุ ฐาเนสุ, ยนฺติ สทฺโท ปวตฺตตี’’ติ. “于主格、业格、处格，以及具格；于此四处，关系代词‘yaṃ’得以运用。” ปรปเทน สทฺธึ ยํสทฺทสฺส สมาโสปิ เวทิตพฺโพ ‘‘ยํขนฺธาทิ, ยํคุณา, ยคฺคุณา’’ติ. ตตฺถ โย ขนฺธาทิ ยํขนฺธาทิ, เย คุณา ยํคุณาติ สมาสวิคฺคโห. ตถา หิ วิสุทฺธิมคฺเค ‘‘ยํคุณเนมิตฺติกญฺเจตํ นามํ, เตสํ คุณานํ ปกาสนตฺถํ อิมํ คาถํ วทนฺตี’’ติ เอตสฺมึ ปเท ‘‘เย คุณา ยํคุณา, ยํคุณา เอว นิมิตฺตํ ยํคุณนิมิตฺตํ, ตโต ชาตํ ‘ภควา’ติ อิทํ นามนฺติ ยํคุณเนมิตฺติก’’นฺติ นิพฺพจนมิจฺฉิตพฺพํ. ยคฺคุณาติ เอตฺถ ปน ‘‘ยสฺส คุณา ยคฺคุณา’’ติ นิพฺพจนํ. ตถา หิ – 亦应了知关系代词“yaṃ”与后行词的复合，如“yaṃkhandhādi”、“yaṃguṇā”、“yagguṇā”。其中，复合解析为：“yo khandhādi”是“yaṃkhandhādi”，“ye guṇā”是“yaṃguṇā”。例如，在《清净道论》(Visuddhimagga)中，关于‘此名乃“由彼等功德为因而有”(yaṃguṇanemittika)’一句，当如是作词源分析：‘“ye guṇā”是“yaṃguṇā”；“yaṃguṇā”即是因(nimitta)，故为“yaṃguṇanimittaṃ”；由此而生之“世尊”此名，即是“yaṃguṇanemittika”(由彼等功德为因而有)’。至于“yagguṇā”，其释义则为‘“yassa guṇā”是“yagguṇā”’。例如—— ‘‘อปิ สพฺพญฺญุตา ปญฺญา, ยคฺคุณนฺตํ น ชานิยา; อถ กา ตสฺส วิชญฺญา, ตํ พุทฺธํ ภูคุณํ นเม’’ติ “纵有遍知慧，难尽彼德量；何况他人智？我礼具德佛。” โปราณกวิรจนายํ ‘‘ยสฺส คุณา ยคฺคุณา’’ติ นิพฺพจนมิจฺฉิตพฺพํ. 在古代诗人的作品中，“yagguṇā”应作词源分析为“yassa guṇā”。 ยสทฺทสฺส สมาสมฺหิ, สทฺธึ ปรปเทหิ เว; นิคฺคหีตาคโม วาถ, ทฺวิภาโว วา สิยา ทฺวิธา. 关系代词“ya”与后行词复合时，实有两种变化：或增入鼻音，或（使后行词辅音）重叠。 เอวํ ยสทฺทสฺส สมาโส สลฺลกฺขิตพฺโพ. 如是，当善观察关系代词“ya”的复合。 อิทานิ ตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在讲述指示代词“ta”的名词词形变化表—— โส, เต. นํ, ตํ, เน, เต. เนน, เตน, เนหิ, เตหิ, เนภิ, เตภิ. อสฺส, นสฺส, ตสฺส, ‘เนสํ, เตสํ (อาสํ). อสฺมา, นสฺมา, ตสฺมา, นมฺหา, ตมฺหา, เนหิ, เตหิ, เนภิ, เตภิ. อสฺส, นสฺส, ตสฺส, เนสํ, เตสํ (อาสํ). อสฺมึ, นสฺมึ, ตสฺมึ, อมฺหิ, นมฺหิ, ตมฺหิ, ตฺยมฺหิ, เนสุ, เตสุ. อิทํ ปุลฺลิงฺคํ. เอตฺถ [Pg.364] จ อาสํสทฺทสฺส อตฺถิภาเว ‘‘เนวาสํ เกสา ทิสฺสนฺติ, หตฺถปาทา จ ชาลิโน’’ติ คาถา นิทสฺสนํ, โส จ ติลิงฺโค ทฏฺฐพฺโพ. ตฺยมฺหีติ ปทสฺส อตฺถิภาเว – So, te. Naṃ, taṃ, ne, te. Nena, tena, nehi, tehi, nebhi, tebhi. Assa, nassa, tassa, nesaṃ, tesaṃ, (āsaṃ). Asmā, nasmā, tasmā, namhā, tamhā, nehi, tehi, nebhi, tebhi. Assa, nassa, tassa, nesaṃ, tesaṃ, (āsaṃ). Asmiṃ, nasmiṃ, tasmiṃ, amhi, namhi, tamhi, tyamhi, nesu, tesu. 此为阳性。此处，关于“āsaṃ”词的存在，此偈为证：‘不见彼等之头发，手足相连如网罗’，且当知彼词通于三性。关于“tyamhi”词的存在—— ‘‘ยทาสฺส สีลํ ปญฺญญฺจ, โสเจยฺยญฺจาธิคจฺฉติ; อถ วิสฺสาสเต ตฺยมฺหิ, คุยฺหญฺจสฺส น รกฺขตี’’ติ “何时了知其戒、慧与清净，尔时则信任于彼，亦不向彼守护秘密。” อยํ คาถา นิทสฺสนํ. อยเมตฺถ รูปวิเสโส สลฺลกฺขิตพฺโพ – อริยวินเยติ วา สปฺปุริสวินเยติ วา. เอเส เส เอเก เอกฏฺเฐติ ปาฬิปฺปเทเส ปจฺจตฺเตกวจนกานเมต ตสทฺทานํ เอการนฺตนิทฺเทโสปิ ทิสฺสตีติ. 此偈为例证。此处当注意此形态差别——如在“圣律”或“善人律”中。在“ese se eke ekaṭṭhe”等巴利文段落中，亦可见此“ta”词等的主格单数形式以“e”为结尾。 เอตฺถ ปน เตสทฺทสฺส อตฺถุทฺธาโร วุจฺจเต – เตสทฺโท ‘‘น เต สุขํ ปชานนฺติ, เย น ปสฺสนฺติ นนฺทน’’นฺติอาทีสุ ตํสทฺทสฺส วเสน ปจฺจตฺตพหุวจเน อาคโต, ‘‘เต น ปสฺสามิ ทารเก’’ติอาทีสุ อุปโยคพหุวจเน. ‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม. นโม เต พุทฺธ วีรตฺถู’’ติ จ อาทีสุ ตุมฺหสทฺทสฺส วเสน สมฺปทาเน, ตุยฺหนฺติ อตฺโถติ วทนฺติ. ‘‘กินฺเต ทิฏฺฐํ กินฺติ เต ทิฏฺฐํ, อุปธี เต สมติกฺกนฺตา, อาสวา เต ปทาลิตา’’ติ จ อาทีสุ กรเณ. ‘‘กินฺเต วตํ กึ ปน พฺรหฺมจริย’’นฺติอาทีสุ สามิอตฺเถ, ตวาติ อตฺโถติ วทนฺติ. เอตฺเถตํ วุจฺจติ – 此处，`te`词的意义阐述如下——`te`词，在“彼不见难陀(nandana)林者，不知安乐”等句中，是依`ta`词而来的主格复数；在“我未见彼等孩童”等句中，是业格复数。在“礼敬您，人中之杰！礼敬您，人中至上！礼敬您，佛陀！愿您勇健！”等句中，是依`tumha`词而来的与格，论师言其义为`tuyhaṃ`（为您）。在“您看见了什么？您有什么所见？您的诸取已超越，您的诸漏已破除”等句中，是具格。在“您的誓愿为何？您的梵行又为何？”等句中，是所有主格，论师言其义为`tava`（您的）。就此，当说—— ‘‘ปจฺจตฺเต อุปโยเค จ, กรเณ สมฺปทานิเย; สามิมฺหิ จาติ เตสทฺโท, ปญฺจสฺวตฺเถสุ ทิสฺสตี’’ติ. “于主格、业格、具格、与格，以及所有主格；`te`词于此五种意义中显现。” ตํ, ตานิ. ตํ, ตานิ. เนน, เตน อิจฺจาทิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. อิทํ นปุํสกลิงฺคํ. Taṃ, tāni. Taṃ, tāni. Nena, tena 等等。其余与阳性相同。此为中性。 สา[Pg.365], ตา, ตาโย. นํ, ตํ, นา, ตา, นาโย, ตาโย. นาย, ตาย, นาหิ, ตาหิ, นาภิ, ตาภิ. อสฺสา, นสฺสา, (ติสฺสา,) ตสฺสา, นาย, ตาย, นาสํ, ตาสํ, สานํ, อาสํ. อสฺสา, นสฺสา, ตสฺสา, นาย, ตาย, นาหิ, ตาหิ, นาภิ, ตาภิ. อสฺสา, นสฺสา, (ติสฺสา,) ตสฺสา, นาย, ตาย, นาสํ, ตาสํ, สานํ, อาสํ. นาย, ตาย, อสฺสํ, นสฺสํ, ติสฺสํ, ตสฺสํ, นายํ, ตายํ, นาสุ, ตาสุ, ตฺยาสุ. อิทํ อิตฺถิลิงฺคํ. Sā, tā, tāyo. Naṃ, taṃ, nā, tā, nāyo, tāyo. Nāya, tāya, nāhi, tāhi, nābhi, tābhi. Assā, nassā, (tissā,) tassā, nāya, tāya, nāsaṃ, tāsaṃ, sānaṃ, āsaṃ. Assā, nassā, tassā, nāya, tāya, nāhi, tāhi, nābhi, tābhi. Assā, nassā, (tissā,) tassā, nāya, tāya, nāsaṃ, tāsaṃ, sānaṃ, āsaṃ. Nāya, tāya, assaṃ, nassaṃ, tissaṃ, tassaṃ, nāyaṃ, tāyaṃ, nāsu, tāsu, tyāsu. 此为阴性。 เอตฺถ ปน ‘‘อภิกฺกโม สานํ ปญฺญายติ, นาสํ กุชฺฌนฺติ ปณฺฑิตา. ขิฑฺฑา ปณิหิตา ตฺยาสุ, รติ ตฺยาสุ ปติฏฺฐิตา. พีชานิ ตฺยาสุ รุหนฺตี’’ติ ปโยคทสฺสนโต ‘‘สานํ อาสํ ตฺยาสู’’ติ อิมานิ วุตฺตานิ อกฺขรจินฺตกานํ ญาณจกฺขุสมฺมุยฺหนฏฺฐานภูตานิ. เอวํ ปรมฺมุขวจนสฺส ตํสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ภวติ. 此处，从“彼等之精进得以了知”、“智者不对此等（女）人生气”、“嬉戏为彼等而设”、“乐趣于彼等中确立”、“种子于彼等中生长”等用法可见，`sānaṃ`、`āsaṃ`、`tyāsu`此等所述之词，乃令文字思择者之智眼迷惑之处。如是，此为指代他者之`ta`词的名词词形变化表。 เอตฺถ จ อิทํ วตฺตพฺพํ – 此处，当如是说—— ‘‘ตํ ตฺวํ คนฺตฺวาน ยาจสฺสุ’’, อิจฺจาทีสุ ปทิสฺสเร; อาโท ตํ เตติอาทีนิ, นนฺติอาทีนิ โน ตถา. “在‘汝应前往求彼’等句中可见，`taṃ`、`te`等词可在句首，而`naṃ`等词则不然。” นํ เน เนนาติอาทีนิ, โว โนอิจฺจาทโย วิย; ปทโต ปรภาวมฺหิ, ทิฏฺฐานิ ชินสาสเน. `naṃ`、`ne`、`nena`等词，一如`vo`、`no`等词，在胜者教法中，只见于另一词之后。 ‘‘อถ นํ อถ เน อาห, น จ นํ ปฏินนฺทติ’’; อิจฺจาทีนิ ปโยคานิ, ทสฺเสตพฺพานิ วิญฺญุนา. “‘尔时告于彼’、‘尔时告于彼等’、‘然不欢迎彼’，智者当展示此等用例。” โก เจตฺถ วเทยฺย – 于此，或有人言—— ‘‘ยถา นที จ ปนฺโถ จ, ปานาคารํ สภา ปปา; เอวํ โลกิตฺถิโย นาม, นาสํ กุชฺฌนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ “犹如河流与道路，酒馆、会堂与水亭；世间女子亦如是，智者不对此等嗔。” เอตฺถ [Pg.366] – 于此—— ปทโต อปรตฺเตปิ, นาสํสทฺทสฺส ทสฺสนา; อาโทปิ อิจฺฉิตพฺพาว, นํ เนอิจฺจาทโย อิติ. “因见到`nāsaṃ`词（于句首），即便不在另一词之后，亦应承许`naṃ`、`ne`等词可用于句首。” โส ปเนวนฺตุ วตฺตพฺโพ, ‘‘ตว วาเท น ลพฺภติ; นาสํสทฺโท นสทฺโท จ, อาสํสทฺโท จ ลพฺภเร. 然彼当如是反驳：“于汝所引之例中，所见并非`nāsaṃ`一词，而是见有`na`词与`āsaṃ`词。” ตสฺมา ‘อาสํ น กุชฺฌนฺติ, อิตฺถีนํ ปณฺฑิตา’อิติ; อตฺโถว ภวเต เอวํ, สุฏฺฐุ ธาเรหิ ปณฺฑิตา’’ติ. 是故，其义为“智者不对此等女人生气”；其义确实如此，智者啊，你应善忆持之。’ อถ วา ยสฺมา นิรุตฺติปิฏเก ‘‘นํ ปุริสํ ปสฺสติ, เน ปุริเส ปสฺสตี’’ติอาทินา ปทโต อปรตฺเตปิ ‘‘นํ, เน’’ อิจฺจาทีนิ ปทานิ วุตฺตานิ, ตสฺมา เตนาปิ นเยน ปทโต อปรานิปิ ตานิ กทาจิ สิยุํ. มยํ ปน ปาฬินยานุสาเรน เตสํ ปวตฺตึ วทาม, อิทํ ฐานํ สุฏฺฐุ วิจาเรตพฺพํ. 或者，因为在《词释藏》(Niruttipiṭaka)中，通过“见那个男子，见那些男子”等例子，`naṃ`、`ne`等词即使不跟在另一词之后的情况也已被述及，因此按照此理，它们有时也可以不跟在另一词之后。我们则依照巴利圣典的规则来说明其用法，此点应当善加考察。 เอตฺถ ปน ตสทฺทสฺส ปรปเทหิ สทฺธึ สมาโสปิ เวทิตพฺโพ ‘‘ตํปุตฺโต, ตํสทิโส, ตนฺนินฺโน, ตปฺโปโณ, ตปฺปพฺภาโร, ตพฺภูโต, ตคฺคุโณ, ตสฺสทิโส’’ติ. 于此，还应了知`ta`词与后续词的复合，如：`taṃputto`（他的儿子）、`taṃsadiso`（像他）、`tanninno`（倾向于他）、`tappoṇo`（倾向于他）、`tappabbhāro`（致力于他）、`tabbhūto`（成为他）、`tagguṇo`（他的品质）、`tassadiso`（像他）。 ตสทฺทสฺส สมาสมฺหิ, สทฺธึ ปรปเทหิ เว; นิคฺคหีตาคโม ปุพฺพ-ปเท ทฺวิตฺตนฺตุ ปจฺฉิเม. `ta`词复合时，与后词相并合；前词增`ṃ`音，后词则重复。 เอวํ ตสทฺทสฺส สมาโส สลฺลกฺขิตพฺโพ. `ta`词的复合当如是了知。 อิทานิ เอตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在，讲述`eta`词的名词变格： เอโส, เอเต. เอตํ, เอเต. เอเตน, เอเตหิ, เอเตภิ. เอตสฺส, เอเตสํ, เอเตสานํ. เอตสฺมา, เอตมฺหา, เอเตหิ, เอเตภิ. เอตสฺส, เอเตสํ, เอเตสานํ. เอตสฺมึ, เอตมฺหิ, เอเตสุ. อิทํ ปุลฺลิงฺคํ. Eso, ete. Etaṃ, ete. Etena, etehi, etebhi. Etassa, etesaṃ, etesānaṃ. Etasmā, etamhā, etehi, etebhi. Etassa, etesaṃ, etesānaṃ. Etasmiṃ, etamhi, etesu. 此为阳性。 เอตํ, เอตานิ. เอตํ, เอตานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ, อิทํ นปุํสกลิงฺคํ. Etaṃ, etāni. Etaṃ, etāni. 其余与阳性相同，此为中性。 เอสา[Pg.367], เอตา, เอตาโย. เอตํ, เอตา, เอตาโย. เอตาย, เอตาหิ, เอตาภิ. เอตาย, เอติสฺสา, เอติสฺสาย, เอตาสํ. เอตาย, เอตาหิ, เอตาภิ. เอตาย, เอติสฺสา, เอติสฺสาย, เอตาสํ. เอตาย, เอติสฺสํ, เอตาสุ. อิทํ อิตฺถิลิงฺคํ. เอวํ เอตสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ภวติ. Esā, etā, etāyo. Etaṃ, etā, etāyo. Etāya, etāhi, etābhi. Etāya, etissā, etissāya, etāsaṃ. Etāya, etāhi, etābhi. Etāya, etissā, etissāya, etāsaṃ. Etāya, etissaṃ, etāsu. 此为阴性。如是，此为`eta`词的名词词形变化表。 ปรปเทเนตฺถ สทฺธึ สมาโสปิสฺส เวทิตพฺโพ ‘‘เอตทตฺถาย โลกสฺมึ, นิธิ นาม นิธิยฺยติ. เอตปฺปรมาเยว เทวตา สนฺนิปติตา อเหสุ’’นฺติอาทีสุ. 此词与后续词的复合也应了知，如在“etadatthāya lokasmiṃ, nidhi nāma nidhiyyati”（为了此目的，于世间埋藏宝藏）及“Etapparamāyeva devatā sannipatitā ahesuṃ”（只有这些天神集会了）等例子中。 สมาเส เอตสทฺทสฺส, สทฺธึ ปรปเทหิ เว; นิคฺคหีตาคโม ปุพฺพ-ปเท โหติ น โหติ จ. `eta`词复合时，与后词相并合；前词增`ṃ`音，或有或无。 อิทานิ อิทํสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在，讲述`idaṃ`词的名词变格： อยํ, อิเม. อิมํ, อิเม. อเนน, อิมินา, เอหิ, เอภิ, อิเมหิ, อิเมภิ. อสฺส, อิมสฺส, เอสํ, เอสานํ, อิเมสํ, อิเมสานํ. อสฺมา, อิมสฺมา, อิมมฺหา, เอหิ, เอภิ, อิเมหิ, อิเมภิ. อสฺส, อิมสฺส, เอสํ, เอสานํ, อิเมสํ, อิเมสานํ. อสฺมึ, อิมสฺมึ, อมฺหิ, อิมมฺหิ, เอสุ, อิเมสุ. อิทํ ปุลฺลิงฺคํ. Ayaṃ, ime. Imaṃ, ime. Anena, iminā, ehi, ebhi, imehi, imebhi. Assa, imassa, esaṃ, esānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ. Asmā, imasmā, imamhā, ehi, ebhi, imehi, imebhi. Assa, imassa, esaṃ, esānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ. Asmiṃ, imasmiṃ, amhi, imamhi, esu, imesu. 此为阳性。 อิทํ, อิมานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. อิทํ นปุํสกลิงฺคํ. Idaṃ, imāni. 其余与阳性相同。此为中性。 อยํ, อิมา, อิมาโย. อิมํ, อิมา, อิมาโย. อิมาย, อิมาหิ, อิมาภิ. อสฺสา, อสฺสาย, อิมิสฺสา, อิมิสฺสาย, อิมาย, อิมาสํ. อสฺสา, อิมิสฺสา, อิมาย, อิมาหิ, อิมาภิ. อสฺสา, อสฺสาย, อิมิสฺสา, อิมิสฺสาย, อิมาย, อิมาสํ. อสฺสํ, อิมิสฺสํ, อิมาย, อิมายํ, อิมาสุ. อิทํ อิตฺถิลิงฺคํ. เอวํ อิทํสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ภวติ. Ayaṃ, imā, imāyo. Imaṃ, imā, imāyo. Imāya, imāhi, imābhi. Assā, assāya, imissā, imissāya, imāya, imāsaṃ. Assā, imissā, imāya, imāhi, imābhi. Assā, assāya, imissā, imissāya, imāya, imāsaṃ. Assaṃ, imissaṃ, imāya, imāyaṃ, imāsu. 此为阴性。如是，此为`idaṃ`词的名词词形变化表。 กจฺจายเน ตุ ‘‘อิมสฺสิทมํสิสุ นปุํสเก’’ติ อิมสทฺโทเยว ปกติภาเวน วุตฺโต, อิธ ปน อิทํสทฺโทเยว ‘‘อิทปฺปจฺจยตา’’ติ เอตฺถ ‘‘อิท’’นฺติ ปกติยา ทสฺสนโต. ตถา [Pg.368] หิ ‘‘อิเมสํ ปจฺจยา อิทปฺปจฺจยา, อิทปฺปจฺจยา เอว อิทปฺปจฺจยตา, อิทปฺปจฺจยานํ วา สมูโห อิทปฺปจฺจยตา’’ติ วุตฺตํ. เอตฺถ จ อิทปฺปจฺจยา เอว อิทปฺปจฺจยตาติ ตาสทฺเทน ปทํ วฑฺฒิตํ น กิญฺจิ อตฺถนฺตรํ ยถา เทโว เอว เทวตาติ. อิทปฺปจฺจยานํ สมูโห อิทปฺปจฺจยตาติ สมูหตฺถํ ตาสทฺทมาห ยถา ชนานํ สมูโห ชนตาติ. จูฬนิรุตฺติยํ นิรุตฺติปิฏเก จ อิทํสทฺโทเยว ปกติภาเวน วุตฺโต. 然而，在《迦旃延》(Kaccāyana)中，依据“imassidamaṃsisu napuṃsake”(于中性，ima作idaṃ)一节，仅说ima词为根本形式；但在此处，于“idappaccayatā”(此缘性)中，仅以idaṃ词为根本形式“ida”而派生。诚然，如是说：“缘于此等，故为‘此缘’(idappaccayā)；‘此缘’即是‘此缘性’(idappaccayatā)；或‘此缘’之集合为‘此缘性’。”于此，“‘此缘’即是‘此缘性’”一句，是添加了tā音而词义无别，犹如“devo eva devatā”(天即天神)。“‘此缘’之集合为‘此缘性’”一句，是说tā音有集合义，犹如“janānaṃ samūho janatā”(人之集合为‘人民’)。在《小义释》(Cūḷanirutti)和《词释藏》(Niruttipiṭaka)中，也仅说idaṃ词为根本形式。 สมาเส อิทํสทฺทสฺส, สทฺธึ ปรปเทน เว; อิทปฺปจฺจยตาตฺเวว, รูปํ ทฺวิตฺตํ สิยุตฺตเร. idaṃ词于复合中，与后词相连时；唯于“idappaccayatā”一形，后字方可重叠。 อิทานิ อมุสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在，讲述amu词的名词变格： อสุ, อมุ, อมู. อมุํ, อมู. อมุนา, อมูหิ, อมูภิ. อมุสฺส, ทุสฺส, อมูสํ, อมูสานํ. อมุสฺมา, อมุมฺหา, อมูหิ, อมูภิ. อมุสฺส, ทุสฺส, อมูสํ, อมูสานํ. อมุสฺมึ, อมุมฺหิ, อมูสุ. อิทํ ปุลฺลิงฺคํ. Asu, amu, amū。Amuṃ, amū。Amunā, amūhi, amūbhi。Amussa, dussa, amūsaṃ, amūsānaṃ。Amusmā, amumhā, amūhi, amūbhi。Amussa, dussa, amūsaṃ, amūsānaṃ。Amusmiṃ, amumhi, amūsu。此为阳性。 อทุํ, อมูนิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. อิทํ นปุํสกลิงฺคํ. Aduṃ, amūni。其余与阳性相同。此为中性。 อสุ, อมุ, อมู, อมุโย. อมูํ, อมู, อมุโย. อมุยา, อมูหิ, อมูภิ. อมุสฺสา, อมุยา, อมูสํ, อมูสานํ. อมุยา, อมูหิ, อมูภิ. อมุสฺสา, อมุยา, อมูสํ, อมูสานํ. อมุยา, อมุยํ, อมุสฺสํ, อมูสุ. อิทํ อิตฺถิลิงฺคํ. เอวํ อมุสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ภวติ, สมาโส ปน อปฺปสิทฺโธ. Asu, amu, amū, amuyo。Amūṃ, amū, amuyo。Amuyā, amūhi, amūbhi。Amussā, amuyā, amūsaṃ, amūsānaṃ。Amuyā, amūhi, amūbhi。Amussā, amuyā, amūsaṃ, amūsānaṃ。Amuyā, amuyaṃ, amussaṃ, amūsu。此为阴性。amu词的名词变格即是如此，但其复合则不常见。 ตตฺร ‘‘ทุสฺส เม เขตฺตปาลสฺส, รตฺติภตฺตํ อปาภต’’นฺติ ปโยคทสฺสนโต ‘‘ทุสฺสา’’ติ ปทมมฺเหหิ ฐปิตํ. กการาคมวเสน อญฺญานิปิ อสพฺพนามิกรูปานิ ภวนฺติ. เตสํ [Pg.369] วเสน อยํ ลิงฺคตฺตยสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 于此，从“dussa me khettapālassa, rattibhattaṃ apābhataṃ”（我夜晚的食物被那邪恶的守田者夺走了）此一用例，我们确立了“dussa”一词。通过添加“ka”音，也存在其他非代词形式。基于它们，现说三性的名词变格： ‘‘อสุโก, อสุกา. อสุกํ, อสุเก’’ติอาทินา, ‘‘อมุโก, อมุกา. อมุกํ, อมุเก’’ติอาทินา จ ปุริสนโยปิ ลพฺภติ. ‘‘อสุกา, อสุกาโย’’ติอาทินา, ‘‘อมุกา, อมุกาโย’’ติอาทินา จ กญฺญานโยปิ ลพฺภติ. ‘‘อสุกํ, อสุกานี’’ติอาทินา, ‘‘อมุกํ, อมุกานี’’ติอาทินา จ จิตฺตนโยปิ ลพฺภติ. อิมาเนตฺถ ปทานิ อสพฺพนามิกานิปิ กการาคมวเสน นานตฺตทสฺสนตฺถํ วุตฺตานิ. 由“asuko, asukā. asukaṃ, asuke”（某某）等，及“amuko, amukā. amukaṃ, amuke”（某某）等，可得“purisa”（阳性）的范式。由“asukā, asukāyo”等，及“amukā, amukāyo”等，可得“kaññā”（阴性）的范式。由“asukaṃ, asukāni”等，及“amukaṃ, amukāni”等，可得“citta”（中性）的范式。此处说这些词，虽非代词，是为通过添加“ka”音来显示多样性。 อิทานิ กึสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在，讲述kiṃ词的名词变格： โก, เก. กํ, เก. เกน, เกหิ, เกภิ. กสฺส, กิสฺส, เกสํ. กสฺมา, กมฺหา, เกหิ, เกภิ. กสฺส, กิสฺส, เกสํ. กสฺมึ, กิสฺมึ, กมฺหิ, กิมฺหิ, เกสุ. อิทํ ปุลฺลิงฺคํ. Ko, ke。Kaṃ, ke。Kena, kehi, kebhi。Kassa, kissa, kesaṃ。Kasmā, kamhā, kehi, kebhi。Kassa, kissa, kesaṃ。Kasmiṃ, kismiṃ, kamhi, kimhi, kesu。此为阳性。 รูปวิเสโสเปตฺถ เวทิตพฺโพ ‘‘เก คนฺธพฺเพ จ รกฺขเส นาเค, เก กิมฺปุริเส จ มานุเส, เก ปณฺฑิเต สพฺพกามทเท, ทีฆํ รตฺตํ ภตฺตา เม ภวิสฺสติ, เก จ ฉเว ปาถิกปุตฺเต, กา จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนา’’ติ ปาฬิทสฺสนโต. ยสฺมา ปน เก คนฺธพฺเพ จ รกฺขเส นาเค อิติอาทีสุ ปาฬีสุ ‘‘เก’’ติ ปจฺจตฺตวจนํ เอการนฺตมฺปิ ทิสฺสติ, ตสฺมา ‘‘เก’’ติ รูปเภโท เจตฺถ เญยฺโย. ตถา ‘‘กิสฺสสฺส เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตม. กิสฺมึ เม สิวโย กุทฺธา. กมฺหิ กาเล ตยา วีร, ปตฺถิตา โพธิมุตฺตมา’’ติอาทีนิ จ นิทสฺสนปทานิ เญยฺยานิ. อปิจ – 于此，当知语形之差别。从巴利圣典可见：“谁是乾闼婆、罗刹、龙，谁是紧那罗、人，谁是能施一切欲的智者，谁将长夜作我夫，谁是卑劣的跋提咖子，以及什么是对如来、阿罗汉、正等觉者的冒犯？”又因在“谁是乾闼婆、罗刹、龙”等巴利句中，“ke”也被视作以“e”结尾的单数形式，故此处的“ke”应被了知为一种语形变化。同样，“乔达摩，你乐于杀害哪一法？”“尸毗(Sivayo)人因何对我发怒？”“英雄，你于何时，发无上菩提愿？”等也应被了知为例句。并且： ‘‘โก เต พลํ มหาราช’’, อิติอาทีสุ ปาฬิสุ; กฺวสทฺทตฺเถ วตฺตตีติ, เญยฺยา โก อิจฺจยํ สุติ. “大王汝力在何处？”，于此等圣句中；当知此“ko”一词，作“何处”义而用。 เปตํ [Pg.370] ตํ สามมทฺทกฺขึ, โก นุ ตฺวํ สาม ชีวสิ; อิติ ปาเฐ กถํสทฺทา-ภิเธยฺเย วตฺตตีติ จ. “我亲见其为饿鬼，朋友，汝如何维生？”于此偈中“ko”一词，亦有“如何”之义用。 เอเตสุ ทฺวีสุ อตฺเถสุ, ทิฏฺโฐ โก อิจฺจยํ รโว; นิปาโตติ คเหตพฺโพ, สุติสามญฺญโต รุโต. 于此二义中，得见“ko”此声；当知为小品，音相似故称。 นปุํสกลิงฺเค กํ, กานิ. กํ, กานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ โยเชตพฺพํ. อถ วา ‘‘กึ จิตฺตํ. กึ รูปํ. กึ ปราภวโต มุขํ. กึ อิจฺฉสี’’ติอาทิปโยคทสฺสนโต ปน ‘‘กึ, กานิ. กึ, กานี’’ติ วตฺวา เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ โยเชตพฺพํ. อยํ นโย ยุตฺตตโร, อิทํ นปุํสกลิงฺคํ. 于中性：kaṃ, kāni。kaṃ, kāni。其余应比照阳性连接。或者，根据“什么是心？”“什么是色？”“什么是衰败之门？”“你欲求什么？”等用例，说“kiṃ, kāni。kiṃ, kānī”后，其余比照阳性连接。此理更恰当。此即中性。 กา, กา, กาโย. กํ, กา, กาโย. กาย, กาหิ, กาภิ. กาย, กสฺสา, กาสํ, กาสานํ. กาย, กสฺสา, กาหิ, กาภิ. กาย, กสฺสา, กาสํ กาสานํ. กาย, กสฺสา, กายํ, กสฺสํ, กาสุ. Kā, kā, kāyo。Kaṃ, kā, kāyo。Kāya, kāhi, kābhi。Kāya, kassā, kāsaṃ, kāsānaṃ。Kāya, kassā, kāhi, kābhi。Kāya, kassā, kāsaṃ, kāsānaṃ。Kāya, kassā, kāyaṃ, kassaṃ, kāsu。 เอตฺถ ปน กาโยติ ปทสฺส อตฺถิภาเว ‘‘กาโย อโมฆา คจฺฉนฺตี’’ติ นิทสฺสนํ ทฏฺฐพฺพํ. อิทํ อิตฺถิลิงฺคํ. เอวํ กึสทฺทสฺส นามิกปทมาลา ภวติ. เอตฺเถตสฺส อตฺถุทฺธาโร วุจฺจเต – กึ สทฺโท ‘‘กึ ราชา โย โลกํ น รกฺขติ. กึ นุ โข นาม ตุมฺเห มํ วตฺตพฺพํ มญฺญถา’’ติอาทีสุ ครหเน อาคโต. ‘‘ยํ กิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺน’’นฺติอาทีสุ อนิยเม. ‘‘กินฺเต วกฺกลิ อิมินา ปูติกาเยน ทิฏฺเฐน, โย โข วกฺกลิ ธมฺมํ ปสฺสติ, โส มํ ปสฺสตี’’ติอาทีสุ นิปฺปโยชนตายํ. ‘‘กึ น กาหามิ เต วโจ’’ติอาทีสุ สมฺปฏิจฺฉเน. ‘‘กึสูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐ’’นฺติอาทีสุ ปุจฺฉายํ, ปุจฺฉา จ นาม การณปุจฺฉาทิวเสน [Pg.371] อเนกวิธา, อโต การณปุจฺฉาทิวเสนปิ กึสทฺทสฺส ปวตฺติ วิตฺถารโต เญยฺยา. ตถา หิ อยํ ‘‘กึ นุ สนฺตรมาโนว, กาสุํ ขณสิ สารถิ. กึ นุ ชาตึ น โรเจสิ. เกน เตตาทิโส วณฺโณ’’ติอาทีสุ การณปุจฺฉายํ วตฺตติ. ‘‘กึ กาสุยา กริสฺสตี’’ติอาทีสุ กิจฺจปุจฺฉายํ. ‘‘กึ สีลํ. โก สมาธี’’ติอาทีสุ สรูปปุจฺฉายํ. ‘‘กึ ขาทสิ. กึ ปิวสี’’ติอาทีสุ วตฺถุปุจฺฉายํ. ‘‘ขาทสิ กึ ปิวสิ กิ’’นฺติอาทีสุ กฺริยาปุจฺฉายํ วตฺตติ. อทิฏฺฐโชตนาปุจฺฉาติ เอวมาทิกา ปน ปญฺจวิธา ปุจฺฉา กึสทฺทสฺส อตฺถุทฺธาเร อนาหริตพฺพตฺตา อนาคตาติ ทฏฺฐพฺพํ. เอตฺเถตํ วุจฺจติ – 于此，就“kāyo”一词的存在而言，应见“kāyo amoghā gacchantī”为例。此为阴性词。如是，“kiṃ”一词构成名词变格。于此，宣说其释义：“kiṃ”一词，在“是何国王，不护其民？”、“你们究竟认为该对我说什么？”等句中，用于斥责；在“任何色，或过去、或未来、或现在”等句中，用于不定；在“瓦咖利，见此腐朽之身有何用？瓦咖利，见法者即见我”等句中，用于无益；在“我岂能不听从你的话？”等句中，用于应允；在“于此，人之最上财为何？”等句中，用于提问。而提问，依原因之问等而有多种，故亦应依原因之问等而广知“kiṃ”一词之用法。确实，此词在“为何踌躇？御者，你在掘什么？为何不喜出身？你因何有如此容色？”等句中，用于原因之问；在“要用坑做什么？”等句中，用于所作之问；在“何为戒？何为定？”等句中，用于自性之问；在“你吃什么？你喝什么？”等句中，用于事物之问；在“你是吃还是喝？”等句中，用于行为之问。至于“未见显明之问”等五种提问，因未被纳入“kiṃ”一词之释义中，故未提及，当知。于此，所言如是—— ครหายํ อนิยเม, นิปฺปโยชนตาย จ; สมฺปฏิจฺฉนปุจฺฉาสุ, กึสทฺโท สมฺปวตฺตติ. 于斥责、不定与无益，应允以及提问中，“kiṃ”一词皆得转起。 ปรปเทน สทฺธึ สมาโสปิสฺส เวทิตพฺโพ ‘‘กึสมุทโย, กึเวทโน, กึสญฺโญชโน’’ติ. เอตฺถ ‘‘โก, เก. กา, กา, กาโย. กึ, กานี’’ติ เอวํ ลิงฺคตฺตยวเสน วิภตฺตานิ กึสทฺทมยานิ ปทานิ สมาสปทตฺเต ปุน กิมิติ ปกติภาเวเนว ติฏฺฐนฺติ. นามสทฺเทน ปน สมาเส เตสํ ทฺวิธา คติ ทิสฺสติ ‘‘กินฺนาโม, โกนาโม’’ติ. สพฺพานิ ปเนตานิ อิตฺถินปุํสกลิงฺควเสน พหุวจนวเสน จ โยเชตพฺพานิ. 亦应了知其与后行词的复合，如“何为集？”(kiṃsamudayo)、“何为受？”(kiṃvedano)、“何为结？”(kiṃsaññojano)。于此，“ko, ke”（阳性）、“kā, kā, kāyo”（阴性）、“kiṃ, kāni”（中性），如是依三性而变化的“kiṃ”词之诸词形，在作为复合词时，复以“kiṃ”之本然形态而存。然与名词复合时，可见其有二种形态，如“kinnāmo”（何名）、“konāmo”（谁名）。而所有此等，亦当依阴性、中性及复数而组合。 กึสทฺทสฺส สมาสมฺหิ, สทฺธึ นามรเวน เว; ‘‘กินฺนาโม’’ อิติ ‘‘โกนาโม’’, อิติ เจวํ คติ ทฺวิธา. “kiṃ”一词入复合，实与名词声相连；“kinnāmo”以及“konāmo”，如是形态有二般。 ‘‘โกนาโม [Pg.372] เต อุปชฺฌาโย’’, อิจฺจาเทตฺถ นิทสฺสนํ; สหญฺเญน สมาสมฺหิ, ‘‘กึ กึ’’อิจฺเจว สุยฺยเต. “汝戒师何名？”，此为示例陈；与他词复合时，唯闻“kiṃ”之声。 ตถา หิ ‘‘กึจิตฺโต ตฺวํ ภิกฺขุ. กึการปฏิสฺสาวินี’’ติอาทีสุ กึสทฺโท สรูปมวิชหนฺโต ติฏฺฐติ. ตตฺถ หิ กึจิตฺตํ ยสฺส โส กึจิตฺโต. ‘‘กึ กโรมิ สามี’’ติ เอวํ กินฺติ กาโร กรณํ สทฺทนิจฺฉารณํ กึกาโร, ตํ ปฏิสฺสาเวตีติ กึการปฏิสฺสาวินีติอาทิ นิพฺพจนมิจฺฉิตพฺพํ. ‘‘กินฺนโร. กึปกฺกมิว ภกฺขิต’’นฺติอาทีสุ ปน นิพฺพจนมปฺปสิทฺธํ, กึสทฺโทเยว ปทาวยวภาเวน สุโต. ตถา หิ โส กตฺถจิ ปทาวยวภาเวน กตฺถจิ นุ สุ นุโข การณาทิสทฺเทหิ สหจาริภาเวน จ สุยฺยติ. อตฺริเม ปโยคา – เอสา เต อิตฺถี กึ โหติ. เอเต มนุสฺสา ตุมฺหากํ กึ โหนฺติ. กิมฺปุริสานุจิณฺโณ. กึ นุ ภีโตว ติฏฺฐสิ. กึสุเฉตฺวา สุขํ เสติ. กึ นุโข การณํ. กึ การณา อมฺม ตุวํ ปมชฺชสิ, กิญฺหิ นาม จชนฺตสฺส, วาจาย อททมปฺปกนฺติ เอวมาทโย. อตฺริทํ วุจฺจติ – 确实，在“比丘，你是何心？”、“应‘何’声者”等句中，“kiṃ”一词保持其自身形式而不舍弃。于此，心为何者，彼即“何心”。“主人，我该做什么？”，像这样说“什么”(kiṃ)的发声，即发出声音，是为“kiṃkāra”；对此应答者，是为“kiṃkārapaṭissāvinī”，应当这样解释其词源。至于“紧那罗”(kinnara)、“如食金苹果”(kiṃpakka)等句，其词源则不甚明了，“kiṃ”一词仅作为词素而被听闻。确实，此词有时作为词素，有时与“nu”、“su”、“nukho”、“kāraṇa”等词相伴而出现。于此有此等用法：“此女于汝为何人？”“此等人于汝为何人？”“紧那罗所行处。”“何故汝如惊怖而立？”“舍弃何者而得安眠？”“究竟是何原因？”“母，汝何故放逸？于舍弃者，竟连少许言语亦不施与，此是何名？”等等。于此，所言如是—— ‘‘วิสุํ ปทาวยโว วา, หุตฺวา นฺวาทีหิ วา ปน; ยุตฺโต สทฺเทหิ กึสทฺโท, ทิฏฺโฐ สุคตสาสเน. 或独立，或为词素，或与“nu”等词相连；“kiṃ”一词如是，见于善逝教中。 ปาฬินยานุสาเรน, เสสานํ สมฺภโวปิ จ; เญยฺโย วิญฺญูหิ สทฺธมฺม-นยญฺญูหิ ปเภทโต’’ติ. 依圣典之理则，其余（用法）的产生，亦当为通达正法之理的智者依其差别而了知。 อิทานิ [Pg.373] สพฺพนามิกภาเว ฐิเตหิ โก กํสทฺเทหิ สมานสุติกานํ อญฺเญสํ โก กํสทฺทานํ นามิกปทมาลาวิเสโส วตฺตพฺโพ สิยา, โส เหฏฺฐา ลิงฺคตฺตยมิสฺสกปริจฺเฉเท วุตฺโต. อสพฺพนามิกตฺตา ปน ปุริส จิตฺตนเยเนว วิภตฺโต. ตถา หิ ยทา โกสทฺโท พฺรหฺมวาตกายตฺถวาจโก, กํสทฺโท ปน สิโรชลสุขตฺถวาจโก, ตทา ตานิ ปทานิ อสพฺพนามิกานิ, กสฺมา? อกึสทฺทมยตฺตา สพฺพนามิกรูปสงฺขาเตหิ อสาธารณรูเปหิ วิรหิตตฺตา ปุจฺฉตฺถโต อตฺถนฺตรวาจกตฺตา จ. เอตฺถ ปน สมานสุติวเสน อตฺถนฺตรวิญฺญาปนตฺถํ โกสทฺโท กํสทฺโทติ จ วุตฺตํ, เอกนฺตโต ปน สพฺพนามิกตฺเต กึสทฺโทเยว, สุทฺธนามตฺเต กสทฺโทเยวาติ คเหตพฺพํ. อิจฺเจวํ – 如今，对于与作为代词的“ko”、“kaṃ”等词发音相同的其他“ko”、“kaṃ”等词，其名词变格的特别之处或当解说，此已于下文三性混合章中述及。然因其非为代词，故仅依“purisa”、“citta”之法而变化。确实，当“ko”一词表达梵、风、身之义，而“kaṃ”一词表达头、水、乐之义时，此等词则非为代词。何故？因其非由“kiṃ”词所成，缺乏被称为代词形态的特殊形态，且表达了异于提问之义的其他意义。于此，为依同音而辨异义，故说“ko”词与“kaṃ”词。然当其完全为代词时，则应取“kiṃ”词；当其为纯粹名词时，则应取“ka”词。如是—— กาเย พฺรหฺมนิ วาเต จ, สีเส ชลสุเขสุ จ; กสทฺโท วตฺตตี ตีสุ, ปุมา ตีสุ นปุํสโก. “ka”词用于身、梵、风，此时为阳性；亦用于头、水、乐，此时为中性。 เอวํ สพฺพนามภูตานํ กึกสทฺทานํ ปวตฺติ เวทิตพฺพา. 如是，当知作为代词的“kiṃ”、“ka”二词之用法。 อิธ วุตฺตปฺปการานํ, อตฺถานํ ทานิ สงฺคโห; ปญฺญาเวปุลฺลกรโณ, เอกเทเสน วุจฺจเต. 今于此处所述种种义，为令智慧增长，兹以一分摄集而说。 กึ กึปกฺเกน สทิสํ, กาโย กึปภโว วท; กึปกฺกสทิโส กาโม, กาโย ตณฺหาทิสมฺภโว. 何物堪比金匏果，身躯又由何处托？欲乐宛若金匏果，渴爱生出身躯壳。 อุณฺหกาเล ก’มิจฺฉนฺติ, ก’มิจฺฉนฺติ ปิปาสิตา; ปจฺจามิตฺตา ก’มิจฺฉนฺติ, ก’มิจฺฉนฺติ ทุขฏฺฏิตา. 炎热之时何所欲？口渴之人何所求？仇敌当前何所盼？苦厄之人何所望？ กายสฺส กสฺส โก อาโย,โก นาโถ กสฺส ภูตเล; กสฺส กํ ฌานชํ สาตํ,กสฺสงฺเคสุ จ กํ ปรนฺติ. 此身命脉属何人，世间谁是真正怙？谁得禅定生喜乐，肢体中何者为首？ ยา [Pg.374] ปน ตา เหฏฺฐา อมฺเหหิ ลิงฺคตฺตยวเสน กึสทฺทสฺส สพฺพนามิกสญฺญิตสฺส นามิกปทมาลา วิภตฺตา, เอตาสุ ปุลฺลิงฺคนปุํสกลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘เกภิ, กิสฺส, กสฺมา, กมฺหา, กมฺหี’’ติ อิมานิ ปทานิ ปหาย อิตฺถิลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘กาโย, กาภิ, กาสานํ, กายํ, กสฺส’’นฺติ อิมานิ จ ปทานิ ปหาย ตโต ตโต เสสปทโต ยถาสมฺภวํ จิสทฺทํ จนสทฺทํ จนํสทฺทญฺจ นิปาเตตฺวา เอวรูปานิ รูปานิ คเหตพฺพานิ. เสยฺยถิทํ? 至于那些先前我们依据三性，对被称为代词的“kiṃ”一词所作的名词格位变化，在这些变化中，舍弃阳性和中性中的“kebhi, kissa, kasmā, kamhā, kamhī”这些词，以及阴性中的“kāyo, kābhi, kāsānaṃ, kāyaṃ, kassa”这些词，之后从剩余的词形中，根据情况加入“ci”、“cana”、“canaṃ”等助词，应当采用如下形式。此即： โกจิ, เกจิ, เกจน. กิญฺจิ, กิญฺจนํ, เกจิ, เกจน. เกนจิ, เกหิจิ. กสฺสจิ, เกสญฺจิ. ปญฺจมิยา เอกวจนํ อูนํ ปาฬิยํ อนาคตตฺตา. เกหิจิ. กสฺสจิ, เกสญฺจิ. กสฺมิญฺจิ, กิสฺมิจิ, เกสุจิ. ปุลฺลิงฺคนปุํสกลิงฺควเสน ทฏฺฐพฺพานิ. อตฺร กิสฺมิจีติ อนุสารโลปวเสน วุตฺตํ. koci, keci, kecana。kiñci, kiñcanaṃ, keci, kecana。kenaci, kehici。kassaci, kesañci。第五格单数因未见于巴利圣典而阙如。kehici。kassaci, kesañci。kasmiñci, kismici, kesuci。当依阳性、中性而知。此处“kismici”是依随韵之省略而说。 อิตฺถิลิงฺควเสน ปน กาจิ อิตฺถี, กาจิ อิตฺถิโย. กาจิ, กาจิ. กิญฺจิ, กาจิ. กายจิ, กาหิจิ. กายจิ, กสฺสาจิ, กาสญฺจิ. กายจิ, กาหิจิ. กายจิ, กสฺสาจิ, กาสญฺจิ. กายจิ, กาสุจีติ รูปานิ. 然依阴性，则有“kāci itthī”（某女）、“kāci itthiyo”（某些女人）。其形态为“kāci”、“kāci”；“kiñci”、“kāci”；“kāyaci”、“kāhici”；“kāyaci”、“kassāci”、“kāsañci”；“kāyaci”、“kāhici”；“kāyaci”、“kassāci”、“kāsañci”；“kāyaci”、“kāsuci”。 เอตฺถ ‘‘อิติ ภาสนฺติ เกจน, น นํ หึสามิ กิญฺจน’’นฺติอาทโย ปโยคา เวทิตพฺพา. อิติ ลิงฺคตฺตยวเสน วุตฺตานิ โกจิ กาจิ กิญฺจีติอาทีนิ อปฺปมตฺตกานํ สงฺคาหกวจนานีติ เวทิตพฺพานิ. 于此，当知“iti bhāsanti kecana”（有些这么说）、“na naṃ hiṃsāmi kiñcana”（我丝毫不伤害他）等用法。如是，当知依三性而说的“koci”、“kāci”、“kiñci”等词，是总括少量者的词语。 ปุเนตานิเยว ยถารหํ ยํสทฺเทน โยเชตฺวา ทสฺเสสฺสามิ – 复次，我将适当配合“yaṃ”一词来展示—— โย โกจิ, เย เกจิ. ยํ กิญฺจิ, เย เกจิ. เยน เกนจิ, เยหิ เกหิจิ. ยสฺส กสฺสจิ, เยสํ เกสญฺจิ. ยสฺมา กสฺมาจิ, เยหิ เกหิจิ. ยสฺส กสฺสจิ, เยสํ เกสญฺจิ. ยสฺมึ กสฺมิญฺจิ, เยสุ เกสุจิ. yo koci, ye keci。yaṃ kiñci, ye keci。yena kenaci, yehi kehici。yassa kassaci, yesaṃ kesañci。yasmā kasmāci, yehi kehici。yassa kassaci, yesaṃ kesañci。yasmiṃ kasmiñci, yesu kesuci。 เอตฺถ [Pg.375] ‘‘โย โกจิ มํ อฏฺฐิ กตฺวา สุเณยฺย. เย เกจิเม อตฺถิ รสา ปถพฺยา, สจฺจํ เตสํ สาธุตรํ รสาน’’นฺติอาทโย ปโยคา เวทิตพฺพา. ปุลฺลิงฺครูปานิ. 此处应知“yo koci maṃ aṭṭhi katvā suṇeyya”（若有人能专注听我）、“ye kecime atthi rasā pathabyā, saccaṃ tesaṃ sādhutaraṃ rasānaṃ”（凡此大地所有之味，真理实为彼等之中更胜之味）等用法。此为阳性形态。 ยํ กิญฺจิ, ยานิ กานิจิ. ยํ กิญฺจิ, ยานิ กานิจิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. เอตฺถ ‘‘ยํ กิญฺจิ รตนํ อตฺถิ, ธตรฏฺฐนิเวสเน. ยํ กิญฺจิ วิตฺตํ อิธ วา หุรํ วา. ยานิ กานิจิ รูปานี’’ติอาทโย ปโยคา เวทิตพฺพา. นปุํสกลิงฺครูปานิ. yaṃ kiñci, yāni kānici。yaṃ kiñci, yāni kānici。其余与阳性相似。在此，应了解“yaṃ kiñci ratanaṃ atthi, dhataraṭṭhanivesane”（无论何等珍宝存于持国(Dhataraṭṭha)之住所）、“yaṃ kiñci vittaṃ idha vā huraṃ vā”（无论何等财富在此世或他世）、“yāni kānici rūpāni”（无论何等色）等用法。此为中性形态。 ยา กาจิ อิตฺถี, ยา กาจิ อิตฺถิโย. ยํ กิญฺจิ, ยา กาจิ. ยาย กายจิ, ยาหิ กาหิจิ. ยาย กายจิ, ยาสํ กาสญฺจิ. ยาย กายจิ, ยาหิ กาหิจิ. ยาย กายจิ, ยาสํ กาสญฺจิ. ยาย กายจิ, ยาสุ กาสุจิ. yā kāci itthī, yā kāci itthiyo。yaṃ kiñci, yā kāci。yāya kāyaci, yāhi kāhici。yāya kāyaci, yāsaṃ kāsañci。yāya kāyaci, yāhi kāhici。yāya kāyaci, yāsaṃ kāsañci。yāya kāyaci, yāsu kāsuci。 เอตฺถ ‘‘ยา กาจิ เวทนา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา’’ติอาทโย ปโยคา เวทิตพฺพา. อิตฺถิลิงฺครูปานิ. อิติ ลิงฺคตฺตยวเสน วุตฺตานิ โย โกจิ, ยา กาจิ, ยํ กิญฺจีติอาทีนิ อนวเสสปริยาทานวจนานีติ เวทิตพฺพานิ. สพฺพานิ เจตานิ น นิปาตปทานิ, นิปาตปติรูปกา สทฺทคติโยติ เวทิตพฺพานิ. ยทิ นิปาตปทานิ สิยุํ, ตีสุ ลิงฺเคสุ สตฺตสุ วิภตฺตีสุ เอกากาเรน ติฏฺเฐยฺยุํ, น จ ติฏฺฐนฺติ, ตสฺมา น นิปาตปทานิ, นิปาตปติรูปกา สทฺทคติโยเยว. 于此，应知“yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā”（任何过去、未来、现在的感受）等用法。这些是阴性形式。如此，依三性所说的‘yo koci’、‘yā kāci’、‘yaṃ kiñci’等，应知是总括一切而无遗漏的词语。应知所有这些都不是不变词，而是与不变词相似的词语用法。如果它们是不变词，则在三性和七格中应保持单一形式，但它们并非如此，因此不是不变词，而只是与不变词相似的词语用法。 อปิจ ย ต กึ เอตอิจฺเจเตหิ สพฺพนาเมหิ ลิงฺคานุรูปโต ตฺตกตฺติกปจฺจเย กตฺวา วตฺติจฺฉายํ ยานิ ปทานิ สิชฺฌนฺติ, ตานิ ปริจฺเฉทวจนานิ อสพฺพนามิกานิเยว ภวนฺติ. เตสํ นามิกปทมาลา ปุริส จิตฺต กญฺญานเยน โยเชตพฺพา. ตํ ยถา? 再者，由“ya”、“ta”、“kiṃ”、“eta”等代词，依据其性，加上-ttaka、-ttika等后缀，为表达特定意义而构成的词，它们是表示限定的词，而非代词。它们的词形变化应依“purisa”（男人）、“citta”（心）、“kaññā”（少女）的范例。例如如何？ ยตฺตโก [Pg.376] ชโน, ยตฺตกํ จิตฺตํ, ยตฺติกา อิตฺถี. ตตฺตโก, ตตฺตกํ, ตตฺติกา. กิตฺตโก, กิตฺตกํ, กิตฺติกา. เอตฺตโก, เอตฺตกํ, เอตฺติกาติ. อิมานิ ปทานิ อสพฺพนามิกานิปิ ปจฺจยวเสน สมฺภูตตฺถนฺตเรสุ วิญฺญูนํ โกสลฺลตฺถํ วุตฺตานิ. yattako jano（若干人），yattakaṃ cittaṃ（若干心），yattikā itthī（若干女人）。tattako, tattakaṃ, tattikā（那么多）。kittako, kittakaṃ, kittikā（多少）。ettako, ettakaṃ, ettikā（这么多）。这些词虽然不是代词，却是为了让智者善巧于由后缀产生的其他意义而说。 อิทานิ สงฺขาทิวจนสฺส เอกสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在讲述表达数目等的词“eka”的名词词形变化如下： เอกสทฺโท หิ สงฺขาวจโน จ โหติ อสทิสวจโน จ อสหายวจโน จ เอกจฺจวจโน จ มิสฺสีภูตวจโน จ. ยทา สงฺขา’สทิสา’สหายวจโน, ตทา เอกวจนโก ภวติ. “eka”一词确实既表达数目，也表达无双、无伴、某些以及混合。当其表达数目、无双、无伴时，则为单数形式。 เอโก, เอกํ, เอเกน, เอกสฺส, เอกสฺมา, เอกมฺหา, เอกสฺส, เอกสฺมึ, เอกมฺหีติ. เอวํ สงฺขาทิวจโน เอกสทฺโท เอกวจนโก. ตถา หิ ‘‘เอโก ทฺเว ตโย’’ติ สงฺขาวิสเย เอกสทฺโท เอกวจนโกว. ‘‘เอโกมฺหิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. เอโก ราช นิปชฺชามี’’ติ อสทิสาสหายกถเนปิ เอกวจนโกว. อยํ เอกวจนิกา สพฺพนามิกปทมาลา. eko, ekaṃ, ekena, ekassa, ekasmā, ekamhā, ekassa, ekasmiṃ, ekamhi。如此，表达数目等的词“eka”是单数形式的。确实，在‘eko dve tayo’（一、二、三）的数目语境中，“eka”一词只是单数形式的。在‘ekomhi sammāsambuddho’（我是唯一的正自觉者）、‘eko rāja nipajjāmi’（我独为王而卧）等表达无双、无伴的语境中，也只是单数形式的。这是单数形式的代词词形变化。 ยทา ปน สงฺขตฺถา จ อสหายา จ พหู วตฺตพฺพา สิยุํ, ตทา เอกสทฺทโต กการาคมํ กตฺวา เอกกา, เอกเก, เอกเกหิ, เอกเกภิ. ปุริสนเย พหุวจนวเสน นามิกปทมาลา โยเชตพฺพา. ตถา หิ สงฺขตฺถาปิ พหู โหนฺติ. ‘‘จตฺตาโร เอกกา สิยุ’’นฺติ หิ วุตฺตํ. อสหายาปิ พหู โหนฺติ. ตถา หิ ‘‘อยมฺปิ คหปติ เอโกว อาคโต, อยมฺปิ เอโกว อาคโต’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘อิเม คหปตโย เอกกา อาคตา’’ติ วตฺตพฺพตา ทิสฺสติ. อยํ นโย สพฺพนามิกปกฺขํ น ภชติ อสาธารณรูปาภาวโต, อตฺถนฺตรวิญฺญาปนตฺถํ ปน วุตฺโต. 然而，当所计数的对象或无伴者需要以复数表达时，则在“eka”一词后增添“ka”，变格为ekakā, ekake, ekakehi, ekakebhi。其名词词形变化应依“purisa”的复数形式组合。确实，所计数的对象也可能是复数，如经中所说：‘cattāro ekakā siyuṃ’（可能有四个单独的人）。无伴者也可能是复数。确实，当应说‘ayampi gahapati ekova āgato, ayampi ekova āgato’（这位家主独自前来，那位也独自前来）时，可见到‘ime gahapatayo ekakā āgatā’（这些家主们单独地前来）的说法。此规则不属于代词类，因其缺乏特殊形式，而是为了阐明其他意义而说。 ยทา [Pg.377] เอกจฺจวจโน, ตทา ‘‘เอเก, เอเก, เอเกหิ, เอเกภิ เอเกสํ, เอเกหิ, เอเกภิ, เอเกสํ, เอเกสู’’ติ วตฺตพฺพํ. อยมฺปิ พหุวจนิกา สพฺพนามิกปทมาลา. เอตฺถ เอเกติ เอกจฺเจ. เอส นโย เสเสสุปิ. ยทา ปน มิสฺสีภูตวจโน, ตทา ‘‘เอกา, เอเก, เอเกหิ, เอเกภิ, เอกาน’’นฺติ ปุริสนเย พหุวจนวเสน วตฺตพฺพํ. ‘‘ปญฺจาโล จ วิเทโห จ, อุโภ เอกา ภวนฺตุ เต’’ติ ปาฬิ ทิสฺสติ. อยํ นโย สพฺพนามิกปกฺขํ น ภชติ อสาธารณรูปาภาวโต, อตฺถนฺตรวิญฺญาปนตฺถํ ปน วุตฺโต. ตตฺถ เอกา ภวนฺตูติ เอกีภวนฺตุ มิสฺสีภวนฺตุ, คงฺโคทเกน ยมุโนทกํ วิย อญฺญทตฺถุ สํสนฺทนฺตุ สเมนฺตูติ วจนตฺโถ. 当表达“某些”之义时，应说：“eke, eke, ekehi, ekebhi ekesaṃ, ekehi, ekebhi, ekesaṃ, ekesū”。这也是复数形式的代词词形变化。于此，“eke”意为“某些人”。此理亦适用于其余诸格。然而，当表达“混合”之义时，应依“purisa”的复数形式说：“ekā, eke, ekehi, ekebhi, ekānaṃ”。可见巴利语：“般遮罗(Pañcāla)与威德哈(Videha)，愿彼等两者合而为一。”此理不属于代词类，因其缺乏特殊形式，而是为了阐明其他意义而说。其中，“ekā bhavantu”(合而为一)意为“成为一体、混合为一，犹如恒河水与亚穆纳(Yamunā)河水，彼此融合、汇合”。此即句义。 อาจริยา ปน เอวํ วิภาคํ อทสฺเสตฺวา เอกสทฺทสฺส สพฺพนามตฺตเมว คเหตฺวา สพฺพสทฺทสฺส วิย นามิกปทมาลํ โยเชนฺติ. กถํ? 然而，诸师不作如是区分，而只取词“eka”的代词性，将其词形变化组合得如同“sabba”(一切)一词。如何？ เอโก, เอเก. เอกํ, เอเก. เอเกน, เอเกหิ, เอเกภิ. เอกสฺส, เอเกสํ, เอเกสานํ. เอกสฺมา, เอกมฺหา, เอเกหิ, เอเกภิ. เอกสฺส, เอเกสํ, เอเกสานํ. เอกสฺมึ, เอกมฺหิ, เอเกสูติ. อยํ สพฺพนามิกปทมาลาติ เวทิตพฺพา. （主格：）eko, eke。（宾格：）ekaṃ, eke。（工具格：）ekena, ekehi, ekebhi。（与格：）ekassa, ekesaṃ, ekesānaṃ。（离格：）ekasmā, ekamhā, ekehi, ekebhi。（属格：）ekassa, ekesaṃ, ekesānaṃ。（处格：）ekasmiṃ, ekamhi, ekesū。应知这是代词的词形变化。 เกจิ ‘‘เอกสทฺโท สงฺขฺยาตุลฺยาสหายญฺญวจโน. ยทา สงฺขฺยาวจโน, ตทา สพฺพตฺเถกวจนนฺโตว, อญฺญตฺถ พหุวจนนฺโตปิ, เอโก เอกา เอกํ อิจฺจาทิ สพฺพตฺถ สพฺพสทฺทสมํ. สํสาสฺเวว วิเสโส’’ติ ลิงฺคตฺตเย โยชนานยํ วทนฺติ. เอวํ วทนฺตา จ เต วิภาคํ อทสฺเสตฺวา วทนฺติ. มยํ ปน โสตูนํ ปโยเคสุ โกสลฺลุปฺปาทนตฺถํ วิภาคํ ทสฺเสตฺวา วทาม. 有些人说：“词‘eka’表达数目、等同、无伴、其他。当其表达数目时，处处皆为单数结尾；在其他意义上，亦可为复数结尾。如 eko, ekā, ekaṃ 等，处处皆同‘sabba’(一切)一词，区别仅在于-saṃ和-sāsu。”他们如此宣说其在三性中的用法，但他们这样说时，却未示其区别。而我们则为了让听者在使用中生起善巧，而示其区别后说。 อปิเจตฺถ [Pg.378] อยํ วิเสโสปิ สลฺลกฺขิตพฺโพ ‘‘เอเก เอกฏฺเฐ สเม สมภาเค’ติ ปาฬิปฺปเทเส ปจฺจตฺเตกวจนสฺส เอกสทฺทสฺส เอการนฺตนิทฺเทโสปิ ทิสฺสตี’’ติ. ปุลฺลิงฺครูปานิ. 于此，亦应注意此特殊之处：在巴利语段落中，当词“eka”意为“同一意义”、“相同”、“等分”时，可见其个别单数形式亦有以-ā结尾的指示。阳性形式如下。 เอกํ, เอกานิ. เอกํ, เอกานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. ตตฺถ เอกานีติ เอกจฺจานิ. เอส นโย เสสพหุวจเนสุปิ, นปุํสกลิงฺครูปานิ. （主格：）ekaṃ, ekāni。（宾格：）ekaṃ, ekāni。其余同阳性。于此，“ekāni”意为“某些”。此理亦适用于其余复数形式。以上为中性形式。 เอกา, เอกา, เอกาโย. เอกํ, เอกา, เอกาโย. เอกาย, เอกาหิ, เอกาภิ. เอกาย, เอกิสฺสา, เอกาสํ. เอกาย, เอกาหิ, เอกาภิ. เอกาย, เอกิสฺสา, เอกาสํ. เอกาย, เอกายํ, เอกิสฺสํ, เอกาสุ. เอตฺถ พหุวจนฏฺฐาเน เอกาติ เอกจฺจา, เอกาหีติ เอกจฺจาหิ, เอกาสนฺติ เอกจฺจานํ เอกาสูติ เอกจฺจาสุ. อิตฺถิลิงฺครูปานิ. สพฺพาเนตานิ สพฺพนามานิ เอกวจนพหุวจนวเสน วุตฺตานิ. （主格：）ekā, ekā, ekāyo。（宾格：）ekaṃ, ekā, ekāyo。（工具格：）ekāya, ekāhi, ekābhi。（与格/属格：）ekāya, ekissā, ekāsaṃ。（离格：）ekāya, ekāhi, ekābhi。（处格：）ekāya, ekāyaṃ, ekissaṃ, ekāsu。于此，在复数位上，“ekā”意为“某些(阴性者)”，“ekāhi”意为“以某些”，“ekāsaṃ”意为“为/之某些”，“ekāsu”意为“于某些”。以上为阴性形式。所有这些代词皆依单数和复数而说。 อปิจ เอกสทฺเท วิจฺฉาวเสน วตฺตพฺเพ ลิงฺคตฺตยรูปานิ เอกวจนาเนว ภวนฺติ. กถํ? 再者，当词“eka”以重复方式言说时，其三性形式仅为单数。如何？ เอเกโก, เอเกกํ, เอเกเกน, เอเกกสฺส, เอเกกสฺมา, เอเกกมฺหา, เอเกกสฺส, เอเกกสฺมึ, เอเกกมฺหีติ ปุลฺลิงฺครูปานิ. （阳性：）ekeko, ekekaṃ, ekekena, ekekassa, ekekasmā, ekekamhā, ekekassa, ekekasmiṃ, ekekamhi。以上为阳性形式。 เอเกกํ, เอเกกํ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ, นปุํสกลิงฺครูปานิ. เอเกกา, เอเกกํ, เอเกกาย, เอเกกิสฺสา, เอเกกาย, เอเกกิสฺสา, เอเกกายํ, เอเกกิสฺสํ. อิตฺถิลิงฺครูปานิ. （中性主格/宾格：）ekekaṃ。其余同阳性。以上为中性形式。（阴性主格：）ekekā，（宾格：）ekekaṃ，（工具格：）ekekāya，（与格/属格：）ekekāya, ekekissā，（离格：）ekekāya，（处格：）ekekāyaṃ, ekekissaṃ。以上为阴性形式。 สพฺพาเนตานิ วิจฺฉาสพฺพนามานีติ วตฺตุํ วฏฺฏติ. พหุวจนานิ ปเนตฺถ น สนฺติ ปโยคาภาวโต. อิติ อิเมสุ วิจฺฉาวเสน วุตฺเตสุ ลิงฺคตฺตยรูเปสุ สมาสจินฺตา น อุปฺปาเทตพฺพา อนิพฺพจนียตฺตา วิจฺฉาสทฺทานํ. ตถา หิ ‘‘ปพฺพํ ปพฺพํ [Pg.379] สนฺธิ สนฺธิ โอธิ โอธิ หุตฺวา ตตฺตกปาเล ปกฺขิตฺตติลา วิย ตฏตฏายนฺตา สงฺขารา ภิชฺชนฺตี’’ติอาทีสุ ปพฺพปพฺพสทฺทาทีนํ สมาสกรณวเสน นิพฺพจนํ ปุพฺพาจริเยหิ น ทสฺสิตํ. ยสฺมา จ วิจฺฉายํ วตฺตมานานํ ทฺวิรุตฺติ โลกโต เอว สิทฺธา, น ลกฺขณโต, ตสฺมา ตตฺถ สมาสจินฺตา น อุปฺปาเทตพฺพา. 可以说所有这些都是重复代词。此处没有复数形式，因无用例。因此，对于这些以重复方式言说的三性形式，不应生起复合词的想法，因为重复词是不可(作为复合词)分析的。例如，在“一节复一节，一关复一关，一限复一限，诸行坏灭，犹如芝麻撒在热锅上噼啪作响”等例子中，古代诸师并未展示如何将“pabbaṃ pabbaṃ”等词通过复合方式进行分析。并且，由于重复言说中的双重语是依世间用法而成，而非依语法规则，因此不应对其生起复合词的想法。 อิทานิ เอกจฺจ เอกติย เอกจฺจิยสทฺทานํ นามิกปทมาลาโย วุจฺจนฺเต – ปุลฺลิงฺเค ตาว เอกจฺโจ, เอกจฺเจ. เอกจฺจํ, เอกจฺเจ. เสสํ ปุริสสทฺทสมํ. เอตฺถ เอกจฺเจติ ปจฺจตฺตพหุวจนเมว สพฺพนามิกรูปสมํ อสาธารณรูปตฺตา. ‘‘อิเธกจฺโจ กุลปุตฺโต. อิเธกจฺเจ โมฆปุริสา’’ติ นิทสฺสนปทานิ. 现在讲述“ekacca”、“ekatiya”、“ekacciya”诸词的名词词形变化：首先是阳性，（主格：）ekacco, ekacce；（宾格：）ekaccaṃ, ekacce。其余同“purisa”一词。于此，其主格复数形式“ekacce”因其特殊形式而同于代词形式。例句是：“在此有某位良家子(kulaputta)”、“在此有某些愚人”。 เอกติโย, เอกติเย. เอกติยํ, เอกติเย. เสสํ ปุริสสทฺทสมํ. อิธาปิ เอกติเยติ ปจฺจตฺตพหุวจนเมว สพฺพนามิกรูปสมํ อสาธารณรูปตฺตา. เอกติเย มนุสฺสา. （主格：）ekatiyo, ekatiye；（宾格：）ekatiyaṃ, ekatiye。其余同“purisa”(男人)一词。于此亦然，其主格复数形式“ekatiye”因其特殊形式而同于代词形式。例如：“ekatiye manussā”(某些人)。 ‘‘น วิสฺสเส เอกติเยสุ เอว,อคาริสุ ปพฺพชิเตสุ จาปิ; สาธูปิ หุตฺวาน อสาธุ โหนฺติ; อสาธุ หุตฺวา ปุน สาธุ โหนฺตี’’ติ “莫信赖某些人，无论在家者或出家者；善人亦会变为不善，不善亦能复变为善。” นิทสฺสนปทานิ. เอกจฺจิยสทฺทสฺส อตฺถิตายํ ปน – 以上为例句。至于词“ekacciya”的存在(用例)—— ‘‘สจฺจํ กิเรวมาหํสุ, นรา เอกจฺจิยา อิธ; กฏฺฐํ นิปฺลวิตํ เสยฺโย, น ตฺเวเวกจฺจิโย นโร. “诚然，他们如是说：此世间有某些人，漂浮的木头尚胜于彼，但不是指某一个(贤善的)人。” เอกจฺจิยํ อาหาร’’นฺติ นิทสฺสนปทานิ. เอกจฺจิโย, เอกจฺจิยา. เอกจฺจิยํ, เอกจฺจิเยติ สพฺพถาปิ ปุริสนโย. ปุลฺลิงฺครูปานิ. “ekacciyaṃ āhāra”(某些食物)是例句。（主格：）ekacciyo, ekacciyā；（宾格：）ekacciyaṃ, ekacciye。其变化完全同于“purisa”(男人)。以上为阳性形式。 เอกจฺจํ[Pg.380], เอกจฺจานิ. เอกจฺจํ, เอกจฺจานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. เอกติยํ, เอกติยานิ. เอกติยํ, เอกติยานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. เอกจฺจิยํ, เอกจฺจิยานิ. เอกจฺจิยํ, เอกจฺจิยานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. นปุํสกลิงฺครูปานิ. （ekacca中性主格/宾格：）ekaccaṃ, ekaccāni。其余同阳性。（ekatiya中性主格/宾格：）ekatiyaṃ, ekatiyāni。其余同阳性。（ekacciya中性主格/宾格：）ekacciyaṃ, ekacciyāni。其余同阳性。以上为中性形式。 ‘‘เอกจฺจา, เอกจฺจา, เอกจฺจาโย’’ติ กญฺญานเยน, ตถา ‘‘เอกติยา, เอกติยา, เอกติยาโย. เอกติย’’นฺติ จ, ‘‘เอกจฺจิยา, เอกจฺจิยา, เอกจฺจิยาโย. เอกจฺจิย’’นฺติ จ กญฺญานเยน โยเชตพฺพํ. อิตฺถิลิงฺครูปานิ. “ekaccā, ekaccā, ekaccāyo”，同样地，“ekatiyā, ekatiyā, ekatiyāyo, ekatiya”，以及“ekacciyā, ekacciyā, ekacciyāyo, ekacciya”，皆应依“kaññā”(少女)的规则进行组合。以上为阴性形式。 อิทานิ เอกากี เอกากิยสทฺทวเสน นามิกปทมาลา วุจฺจนฺเต – 现在讲述词“ekākī”(独自)与“ekākiya”(独自的)的名词词形变化： เอกากี, เอกากี, เอกากิโน. เอกากึ, เอกากี, เอกากิโน. ทณฺฑีนเยน เญยฺยา. เอกากิโย, เอกากิยา. เอกากิยํ, เอกากิเย. เอกากิเยน. ปุริสนเยน เญยฺยํ. ปุลฺลิงฺครูปานิ. （ekākin主格：）ekākī、ekākī、ekākino；（宾格：）ekākiṃ、ekākī、ekākino。应依“daṇḍin”（持杖者）之例了知。（ekākiya主格：）ekākiyo、ekākiyā；（宾格：）ekākiyaṃ、ekākiye；（工具格：）ekākiyena。应依“purisa”（男人）之例了知。此为阳性语形。 เอกากิ กุลํ, เอกากี, เอกากีนิ. เอกากึ, เอกากี, เอกากีนิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. เอกากิยํ, เอกากิยานิ. เอกากิยํ, เอกากิยานิ. เสสํ ปุลฺลิงฺคสทิสํ. นปุํสกลิงฺครูปานิ. 例：“ekāki kulaṃ”（孤独的家族）。（ekākin中性主格：）ekāki、ekākī、ekākīni；（宾格：）ekākiṃ、ekākī、ekākīni。其余同阳性。（ekākiya中性主格/宾格：）ekākiyaṃ、ekākiyāni。其余同阳性。此为中性语形。 เอกากินี, เอกากินี, เอกากินิโย. เอกากินึ, เอกากินี, เอกากินิโย. เอกากินิยาติ อิตฺถีสทิสํ. เอกากิยา, เอกากิยา, เอกากิยาโย. เอกากิยํ, เอกากิยา, เอกากิยาโย. เอกากิยายาติ กญฺญาสทิสํ. อิตฺถิลิงฺครูปานิ. สพฺพานิ ปเนตานิ อสพฺพนามิกรูปานิ อตฺถนฺตรวิญฺญาปนตฺถํ วุตฺตานีติ ทฏฺฐพฺพานิ. （ekākinī主格：）ekākinī、ekākinī、ekākiniyo；（宾格：）ekākiniṃ、ekākinī、ekākiniyo。其变化与“itthī”（女人）相似。（ekākiyā主格：）ekākiyā、ekākiyā、ekākiyāyo；（宾格：）ekākiyaṃ、ekākiyā、ekākiyāyo。其变化与“kaññā”（少女）相似。此为阴性语形。但应了知，所有这些非代词语形，是为了阐明不同含义而说。 อิทานิ ทฺวิสทฺทปริยายสฺส สทา พหุวจนนฺตสฺส สพฺพนามิกปทสฺส อุภสทฺทสฺส นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在讲述作为“二”(dvi)的同义词、恒为复数结尾的代词“两者”(ubha)的格变化式—— ‘‘อุโภ[Pg.381], อุโภ, อุโภหิ, อุโภภิ, อุภินฺนํ, อุโภหิ, อุโภภิ, อุภินฺนํ, อุโภสู’’ติ อยํ ปาฬินยานุรูเปน วุตฺตปทมาลา. อตฺริเม ปโยคา – อุโภ กุมารา นิกฺกีตา. อุโภ อิตฺถิโย ติฏฺฐนฺติ, อุโภ จิตฺตานิ ติฏฺฐนฺติ, อุโภ ปุตฺเต อทาสิ. อุโภ กญฺญาโย ปสฺสติ. อุโภ ปาทานิ ภินฺทิตฺวา, สญฺญมิสฺสามิ โว อหํ. อุโภหิ หตฺเถหิ. อุโภหิ พาหาหิ, อุโภหิ จิตฺเตหิ, อุภินฺนํ ชนานํ, อุภินฺนํ อิตฺถีนํ, อุภินฺนํ จิตฺตานํ, อุโภสุ ปุริเสสุ, อุโภสุ อิตฺถีสุ, อุโภสุ ปสฺเสสูติ, อยมสฺมากํ รุจิ. อาจริยา ปน ‘‘อุเภหิ, อุเภภิ, อุเภสู’’ติปิ อิจฺฉนฺติ. กจฺจายเนปิ หิ ‘‘อุเภ ตปฺปุริสา’’ติ วุตฺตํ. สพฺพานิปิ เอตานิ มนสิ กาตพฺพานิเยว. อุภสทฺทสฺส สมาโส อปฺปสิทฺโธ. ลิงฺคตฺตยสาธารณรูปานิ. （主格/宾格：）ubho；（工具格/离格：）ubhohi、ubhobhi；（与格/属格：）ubhinnaṃ；（处格：）ubhosu。这是依巴利圣典规则所说的格变化式。此处用法如下：“ubho kumārā nikkītā”（两位少年被卖了），“ubho itthiyo tiṭṭhanti”（两位女人站着），“ubho cittāni tiṭṭhanti”（两种心存在着），“ubho putte adāsi”（他给了两个儿子），“ubho kaññāyo passati”（他看见两位少女），“ubho pādāni bhinditvā, saññamissāmi vo ahaṃ”（折断双足后，我将约束你们），“ubhohi hatthehi”（以双手），“ubhohi bāhāhi”（以双臂），“ubhohi cittehi”（以两种心），“ubhinnaṃ janānaṃ”（两人的），“ubhinnaṃ itthīnaṃ”（两位女人的），“ubhinnaṃ cittānaṃ”（两种心的），“ubhosu purisesu”（在两位男人中），“ubhosu itthīsu”（在两位女人中），“ubhosu passesu”（在两边中）。这是我们的意见。但诸师也接受“ubhehi、ubhebhi、ubhesū”的用法。因为在《迦旃延》中也说“ubhe tappurisā”。所有这些都应牢记。“ubha”一词的复合是允许的。这些是三性通用的语形。 อิทานิ สงฺขาวจนานํ ทฺวิติ จตุสทฺทานํ สทา พหุวจนนฺตานํ สพฺพนามานํ นามิกปทมาลาโย วุจฺจนฺเต – 现在讲述恒为复数结尾的数词兼代词“二”(dvi)、“三”(ti)、“四”(catu)的格变化式—— ทฺเว, ทฺเว, ทฺวีหิ, ทฺวีภิ, ทฺวินฺนํ, ทุวินฺนํ, ทฺวีหิ, ทฺวีภิ, ทฺวินฺนํ, ทุวินฺนํ, ทฺวีสุ. จูฬนิรุตฺติยํ ปน ‘‘ทฺวินฺนนฺน’’นฺติ ปทมาลา อาคตา. อิมานิ อหํสทฺทาทีนิ วิย อิตฺถิ ลิงฺคาทิภาววินิมุตฺตานิปิ ตีสุ ลิงฺเคสุ ยุชฺชนฺเต ‘‘ทฺเว ปุริสา, ทฺเว อิตฺถิโย, ทฺเว จิตฺตานิ’’อิจฺเจวมาทินา. อิมานิปิ ลิงฺคตฺตยสาธารณานิ รูปานิ. （主格/宾格：）dve；（工具格/离格：）dvīhi、dvībhi；（与格/属格：）dvinnaṃ、duvinnaṃ；（处格：）dvīsu。但在《小义释》(Cūḷanirutti)中，出现了“dvinnannaṃ”的格变化式。这些语形如同“我”(ahaṃ)等词，不分阴、阳等性，适用于三性，如：“dve purisā”（两个男人），“dve itthiyo”（两个女人），“dve cittāni”（两个心）等。这些也是三性通用的语形。 ‘‘ทฺเว’’ติ รูปํ ทฺวิสทฺทสฺส, ยํ สมาสมฺหิ ตํ ภเว; ทฺวิติปฺปกติกํเยว, นานาเทเสหิ สา สิยา. “dve”为“dvi”之语形，用于复合词时，其词根为“dvi”，并有种种替代变化。 ทฺวิภาโว เจว ทฺเวภาโว, ทฺวิรตฺตญฺจ ทุวสฺสโก; โทหฬินี ทุปตฺตญฺจ, ตทฺธิตตฺเต ทฺวยํ ทฺวยํ. 例如：“dvibhāvo”（二分）与“dvebhāvo”（二分），“dvirattaṃ”（二夜）与“duvassako”（二岁的），“dohaḷinī”（怀胎妇）与“dupaṭṭaṃ”（双叠衣），以及在次生派生词中的“dvayaṃ”（双，对）。 ตโย[Pg.382], ตโย, ตีหิ, ตีภิ, ติณฺณํ, ติณฺณนฺนํ, ตีหิ, ตีภิ, ติณฺณํ, ติณฺณนฺนํ, ตีสุ. อิมานิ ปุลฺลิงฺครูปานิ. （主格/宾格：）tayo；（工具格/离格：）tīhi、tībhi；（与格/属格：）tiṇṇaṃ、tiṇṇannaṃ；（处格：）tīsu。此为阳性语形。 ติสฺโส, ติสฺโส, ตีหิ, ตีภิ, ติสฺสนฺนํ, ตีหิ, ตีภิ, ติสฺสนฺนํ, ตีสุ. อิมานิ อิตฺถิลิงฺครูปานิ. จูฬนิรุตฺติยํ ‘‘ติสฺสนฺนนฺน’’นฺติ จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ พหุวจนมาคตํ, นิรุตฺติปิฏเก ปน ‘‘ติณฺณนฺน’’นฺติ. ตานิ สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก พุทฺธวจเน ปุนปฺปุนํ อุปปริกฺขิตฺวา ทิสฺสนฺติ เจ, คเหตพฺพานิ. （主格/宾格：）tisso；（工具格/离格：）tīhi、tībhi；（与格/属格：）tissannaṃ；（处格：）tīsu。此为阴性语形。在《小义释》(Cūḷanirutti)中，出现了第四格与第六格复数“tissannannaṃ”，但在《词释藏》(Niruttipiṭaka)中则是“tiṇṇannaṃ”。如果在附有义注的三藏佛语中，经反复检视而发现这些语形，则应采纳。 ตีณิ, ตีณิ, ตีหิ, ตีภิ, ติณฺณํ, ติณฺณนฺนํ, ตีหิ, ตีภิ, ติณฺณํ, ติณฺณนฺนํ, ตีสุ. อิมานิ นปุํสกลิงฺครูปานิ. กตฺถจิ ปน ปาฬิปฺปเทเส ตีณิสทฺทสฺส ณิการโลโปปิ ภวติ ‘‘ทฺเว วาติ วา อุทกผุสิตานี’’ติ. ‘‘ติณฺณนฺนํ โข ภิกฺขเว อินฺทฺริยานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา ปิณฺโฑลภารทฺวาเชน ภิกฺขุนา อญฺญา พฺยากตา’’ติ อิทํ ‘‘ติณฺณนฺน’’นฺติ ปทสฺส อตฺถิภาเว นิทสฺสนํ. （主格/宾格：）tīṇi；（工具格/离格：）tīhi、tībhi；（与格/属格：）tiṇṇaṃ、tiṇṇannaṃ；（处格：）tīsu。此为中性语形。但在某些巴利语段落中，“tīṇi”一词的“ṇi”也会被省略，如：“dve vā ti vā udakaphusitāni”（两或三滴水珠）。‘诸比丘，正是由于对三根的修习与多修习，比丘宾头卢颇罗堕宣告了究竟智’，此为“tiṇṇannaṃ”一词存在的例证。 ยานิ รูปานิ วุตฺตานิ, ‘‘ติสฺโส ตีณิ ตโย’’อิติ; สมาสวิสเย ตานิ, ติติปฺปกติกา สิยุํ. 所说的“tisso”、“tīṇi”、“tayo”这些语形，在复合词中，其词干为“ti”。 ยสฺมา ติสฺส สมาสมฺหิ, สทฺธึ ปรปเทน เว; ‘‘ติเวทนํ ติจิตฺต’’นฺติ, ‘‘ติโลก’’นฺติ จ นิทฺทิเส. 因此，在复合词中，它与后一词一起，应指出如：“tivedanaṃ”（三受）、“ticittaṃ”（三心）与“tilokaṃ”（三界）。 เอตฺถ นปุํสกตฺตํว, ปาสํสํ ปายวุตฺติโต; ปุมตฺตมฺเปตฺถ อิจฺฉนฺติ, ‘‘ติภโว ขายเต’’อิติ. 此处，因其常用，故中性受到称赞；但也接受阳性，如“tibhavo”（三有）一词所示。 จตฺตาโร, จตุโร, จตฺตาโร, จตุโร, จตูหิ, จตูภิ, จตุพฺภิ, จตุนฺนํ, จตูหิ, จตูภิ, จตุพฺภิ, จตุนฺนํ, จตูสุ. อิมานิ ปุลฺลิงฺครูปานิ. （主格/宾格：）cattāro、caturo；（工具格/离格：）catūhi、catūbhi、catubbhi；（与格/属格：）catunnaṃ；（处格：）catūsu。此为阳性语形。 จตสฺโส[Pg.383], จตสฺโส, จตูหิ, จตูภิ, จตุพฺภิ, จตสฺสนฺนํ, จตุนฺนํ, จตูหิ, จตูภิ, จตุพฺภิ, จตสฺสนฺนํ, จตุนฺนํ, จตูสุ. อิมานิ อิตฺถิลิงฺครูปานิ. อิตฺถิลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘จตุนฺน’’นฺติ ปทํ จูฬนิรุตฺติยํ นิรุตฺติปิฏเก ปาฬิยํ อฏฺฐกถาสุ จ ทสฺสนโต วุตฺตํ. ตถา หิ จูฬนิรุตฺติยํ อิตฺถิลิงฺคฏฺฐาเน ‘‘จตุนฺน’’นฺติ อาคตํ, นิรุตฺติปิฏเก ‘‘จตุนฺนํ กญฺญาน’’นฺติ อาคตํ. ปาฬิยํ ปน โสณทนฺตสุตฺตาทีสุ ‘‘สมโณ โคตโม จตุนฺนํ ปริสานํ ปิโย มนาโป’’ติ อาคตํ. อฏฺฐกถาสุ จ ปน สุตฺตนฺตฏฺฐกถายํ ‘‘จตูหิ อจฺฉริยพฺภุตธมฺเมหิ สมนฺนาคโต จตุนฺนํ ปริสานํ ปิโย มนาโป’’ติ อาคตํ. สตฺติลงฺฆชาตกฏฺฐกถายํ ‘‘อาจริโย ปนสฺส จตุนฺนํ สตฺตีนํ ลงฺฆนํ สิปฺปํ ชานาตี’’ติ อาคตํ. （主格/宾格：）catasso；（工具格/离格：）catūhi、catūbhi、catubbhi；（与格/属格：）catassannaṃ、catunnaṃ；（处格：）catūsu。此为阴性语形。在阴性语境中，“catunnaṃ”一词在《小义释》(Cūḷanirutti)、《词释藏》(Niruttipiṭaka)、巴利圣典及义注中皆被确定。例如，在《小义释》的阴性语境中出现了“catunnaṃ”，在《词释藏》中出现了“catunnaṃ kaññānaṃ”（四位少女的）。在巴利圣典的《娑那檀陀经》(Soṇadantasutta)等经中则有：“沙门乔达摩为四众所喜爱、悦意”。在义注中，《经藏义注》(Suttantaṭṭhakathā)有：“具足四种稀有未曾有法，为四众所喜爱、悦意”。《掷矛本生义注》(Sattilaṅghajātakaṭṭhakathā)有：“他的老师则通晓四矛投掷术”。 จตฺตาริ, จตฺตาริ, จตูหิ, จตูภิ, จตุพฺภิ, จตุนฺนํ, จตูหิ, จตูภิ, จตุพฺภิ, จตุนฺนํ, จตูสุ. อิมานิ นปุํสกลิงฺครูปานิ. （主格/宾格：）cattāri；（工具格/离格：）catūhi、catūbhi、catubbhi；（与格/属格：）catunnaṃ；（处格：）catūsu。此为中性语形。 ‘‘จตฺตาโร’’ติ ‘‘จตสฺโส’’ติ, ‘‘จตฺตารี’’ติ จ สทฺทิตํ; รูปํ สมาสภาวมฺหิ, จตุปฺปกติกํ ภเว. 被称为“cattāro”、“catasso”与“cattāri”的词形，在复合词中，其词干为“catu”。 นิทสฺสนปทาเนตฺถ, กมโต กมโกวิโท; ‘‘จตุพฺพิธํ จตุสฺสาลํ, จตุสจฺจ’’นฺติ นิทฺทิเส. 于此，精通次第者应依次指出示例词：“四种”(catubbidhaṃ)、“四殿堂”(catussālaṃ)、“四谛”(catusaccaṃ)。 อิมานิ ทฺเวอาทิกานิ สพฺพนามิกานิ พหุวจนานิเยว ภวนฺติ, น เอกวจนานิ. จูฬนิรุตฺติยํ ปน ตีสุ ลิงฺเคสุ ‘‘จตสฺสนฺน’’นฺติ วุตฺตํ, ตํ อนิชฺฌานกฺขมํ วิย ทิสฺสติ. 这些从“二”开始的代词性数词只有复数，没有单数。但在《小义释》(Cūḷanirutti)中说catassannaṃ通用于三性，这似乎不可取。 อิทานิ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ นามิกปทมาลา วุจฺจนฺเต, เตสุ เยน กเถติ, ตสฺสาลปเน ตุมฺหวจนานิ ภวนฺติ. 现在讲述“你”(tumha)与“我”(amha)的格变化式。其中，在对交谈者称呼时，使用“你”的语形。 ตฺวํ, ตุวํ, ตุมฺเห. ตํ, ตุวํ, ตฺวํ, ตวํ, ตุมฺเห. ตยา, ตฺวยา, ตุมฺเหหิ, ตุมฺเหภิ. ตุยฺหํ, ตว, ตุมฺหํ, ตุมฺหากํ. ตยา, ตฺวยา, ตุมฺเหหิ, ตุมฺเหภิ. ตุยฺหํ, ตว, ตุมฺหํ, ตุมฺหากํ. ตยิ, ตฺวยิ, ตุมฺเหสุ[Pg.384]. ตตฺร ‘‘ตฺวํ ปุริโส, ตฺวํ อิตฺถี, ตฺวํ จิตฺต’’นฺติอาทินา โยเชตพฺพานิ. 你，你，你们。你，你，你，你，你们。以你，以你，以你们，以你们。为你/你的，为你/你的，为你们/你们的，为你们/你们的。从你，从你，从你们，从你们。为你/你的，为你/你的，为你们/你们的，为你们/你们的。于你，于你，于你们中。此处应配合“你是男人，你是女人，你是心”等来使用。 อตฺตโยเค อมฺหวจนานิ ภวนฺติ. 当关涉自身时，使用“我”的语形。 อหํ, อหกํ, มยํ, อมฺเห. มํ, มมํ, อมฺเห. มยา, อมฺเหหิ, อมฺเหภิ. มยฺหํ, มม, อมฺหํ, อมฺหากํ, อสฺมากํ. มยา, อมฺเหหิ, อมฺเหภิ. มยฺหํ, มม, อมฺหํ, อมฺหากํ, อสฺมากํ. มยิ, อมฺเหสุ, อสฺเมสุ. 我，我，我们，我们。我，我，我们。以我，以我们，以我们。为我/我的，为我/我的，为我们/我们的，为我们/我们的，为我们/我们的。从我，从我们，从我们。为我/我的，为我/我的，为我们/我们的，为我们/我们的，为我们/我们的。于我，于我们中，于我们中。 เอตฺถ ปน ‘‘กถํ อมฺเห กโรมเส’’ติ ปาฬิทสฺสนโต ‘‘ตุมฺเห’’ติ ปจฺจตฺตวจนสฺส วิย ‘‘อมฺเห’’ติ ปจฺจตฺตวจนสฺสปิ อตฺถิตา เวทิตพฺพา, ‘‘อหก’’นฺติ รูปนฺตรมฺปิ อิจฺฉิตพฺพํ. ตสฺส อตฺถิภาเว ‘‘อหกญฺจ จิตฺตวสานุคา ภาสิสฺส’’นฺติ เอสา ปาฬิ นิทสฺสนํ. เอตฺถ หิ อหกนฺติ อหํ อิจฺเจวตฺโถ. ตตฺร ‘‘อหํ ปุริโส, อหํ กญฺญา, อหํ จิตฺต’’นฺติอาทินา โยเชตพฺพานิ. อิมานิปิ ลิงฺคตฺตยสาธารณรูปานิ. 于此，从“我们该如何做？”(kathaṃ amhe karomase)的巴利范例可知，应了知“amhe”一词如同“tumhe”一样，亦有单数用法，并且也应接受其异形“ahakaṃ”。关于其存在，“我亦将随心所欲而说”(ahakañca cittavasānugā bhāsissaṃ)这句巴利是例证。此处ahakaṃ即是“我”(ahaṃ)之义。此处应配合“我是男人，我是少女，我是心”等来使用。这些也是三性通用的语形。 กจฺจายนจูฬนิรุตฺตินิรุตฺติปิฏเกสุ ปน ‘‘ตุมฺหากํ อมฺหาก’’นฺติ จ ทุติยาพหุวจนํ วุตฺตํ. กจฺจายเน ‘‘ตุมฺหานํ อมฺหาน’’นฺติ จ ปฐมาทุติยาพหุวจนํ, ‘‘ตุมฺหํ อมฺห’’นฺติ จ จตุตฺถีฉฏฺเฐกวจนํ, ปฐมาทุติยาพหุวจนญฺจ วุตฺตํ, จูฬนิรุตฺตินิรุตฺติปิฏเก ปน ‘‘ตุมฺหํ อมฺห’’นฺติ จ ทุติเยกวจนํ วุตฺตํ, ‘‘ตุมฺเห อมฺเห’’ติ จ จตุตฺถีฉฏฺฐีพหุวจนํ วุตฺตํ. เอตานิ อุปปริกฺขิตฺวา สาฏฺฐกเถสุ สุตฺตนฺเตสุ ทิสฺสนฺติ เจ, คเหตพฺพานิ. 但在《迦旃延》(Kaccāyana)、《小义释》(Cūḷanirutti)与《词释藏》(Niruttipiṭaka)中，tumhākaṃ与amhākaṃ被说成是第二格复数。在《迦旃延》中，tumhānaṃ与amhānaṃ被说成是第一格与第二格复数，tumhaṃ与amhaṃ被说成是第四格与第六格单数，以及第一格与第二格复数。但在《小义释》与《词释藏》中，tumhaṃ与amhaṃ被说成是第二格单数，tumhe与amhe被说成是第四格与第六格复数。如果在附有义注的诸经中，经检视而发现这些语形，则应采纳。 ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ ปน ปรปเทหิ สทฺธึ สมาเส ‘‘มํทีปา’’ติอาทโย ปโยคา ตถาคตาทิมุขโต สมฺภวนฺติ. ‘‘เอเต คามณิ มํทีปา มํเลณา มํสรณา’’ติ หิ ตถาคตมุขโต, ‘‘ตยฺโยโค มยฺโยโค’’ติ นิรุตฺตญฺญุมุขโต, กาพฺยาทาเส จ ‘‘ตฺวํมุขํ กมเลเนว, ตุลฺยํ นาญฺเญน [Pg.385] เกนจี’’ติ จ ‘‘จนฺเทน ตฺวํมุขํ ตุลฺย’’นฺติ จ กวิมุขโต. 然而，当“你”(tumha)和“我”(amha)这两个词与后面的词复合时，像“maṃdīpā”等用法，是出自如来等之口。例如，如来亲口说：“村长(gāmaṇi)，此等是maṃdīpā、maṃleṇā、maṃsaraṇā”；精通词源者(niruttaññu)说：“tayyogo、mayyogo”；在《诗镜》(Kābyādāsa)中，诗人也说：“你的脸如莲花，无有他物能相比”，以及“你的脸堪比月亮”。 ตตฺถ หิ อหํ ทีโป เอเตสนฺติ มํทีปา, อหํ เลณํ เอเตสนฺติ มํเลณา, เอวํ มํสรณา. ตุมฺเหน โยโค ตยฺโยโค, ตุมฺหสทฺเทน โยโค อิจฺเจวตฺโถ. อมฺเหน โยโค มยฺโยโค, อมฺหสทฺเทน โยโค อิจฺเจวตฺโถ. ตว มุขํ ตฺวํมุขํ. พหุวจนวเสนปิ นิพฺพจนียํ ‘‘ตุมฺหากํ มุขํ ตฺวํมุข’’นฺติ. เอตฺถ จ ปาฬิยํ ‘‘มํทีปา’’อิจฺจาทิทสฺสนโต ‘‘ตฺวํทีปา’’ติอาทีนิ กาพฺยาทาเส จ ‘‘ตฺวํมุข’’นฺติ ทสฺสนโต ตฺวํวณฺโณ, ตฺวํสโร, มํมุขํ, มํวณฺโณ, มํสโรอาทีนิ คเหตพฺพานิ. ตตฺถ ตฺวํ ทีโป เอเตสนฺติ ตฺวํทีปา, ตุมฺเห วา ทีปา เอเตสนฺติ ตฺวํทีปา, ตว วณฺโณ ตฺวํวณฺโณ. มม มุขํ มํมุขํ, อมฺหากํ วา มุขํ มํมุขนฺติ นิพฺพจนานิ. เอส นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ. 在此，“我是他们的岛屿”(ahaṃ dīpo etesaṃ)，是为“maṃdīpā”(我岛)；“我是他们的洞窟”(ahaṃ leṇaṃ etesaṃ)，是为“maṃleṇā”(我窟)；同理有“maṃsaraṇā”(我归宿)。“与你结合”(tumhena yogo)是为“tayyogo”，即与“你”(tumha)一词结合之义。“与我结合”(amhena yogo)是为“mayyogo”，即与“我”(amha)一词结合之义。“你的脸”(tava mukhaṃ)是为“tvaṃmukhaṃ”(你脸)。依复数亦可同样理解：“你们的脸”(tumhākaṃ mukhaṃ)是为“tvaṃmukhaṃ”(你脸)。此处，由于在巴利语中可见“maṃdīpā”等例，故应类推“tvaṃdīpā”(你岛)等；又由于在《诗镜》(Kābyādāsa)中可见“tvaṃmukha”(你脸)一例，故应采纳“tvaṃvaṇṇo”(你色)、“tvaṃsaro”(你声)、“maṃmukhaṃ”(我脸)、“maṃvaṇṇo”(我色)、“maṃsaro”(我声)等形式。其中，“你是他们的岛屿”(tvaṃ dīpo etesaṃ)是为“tvaṃdīpā”(你岛)，或“你们是他们的岛屿”(tumhe dīpā etesaṃ)亦是“tvaṃdīpā”(你岛)；“你的肤色”(tava vaṇṇo)是为“tvaṃvaṇṇo”(你色)。“我的脸”(mama mukhaṃ)是为“maṃmukhaṃ”(我脸)，或“我们的脸”(amhākaṃ mukhaṃ)亦是“maṃmukhaṃ”(我脸)，应如是理解。此方法亦适用于其他类似之处。 สมาเส ตุมฺหอมฺหากํ, โหนฺติ ปรปเทหิ เว; ‘‘ตฺวํมุข’’นฺติ จ ‘‘มํทีปา, ตยฺโยโค มยฺโยโค’’ติ จ. “你”“我”二词复合时，恒与后方词相系；如“你脸”与“我岛”， “你合”“我合”亦为例。 เอตฺถาห ‘‘กึ เอตฺตกเมว ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ รูปํ, อุทาหุ อญฺญมฺปิ อตฺถี’’ติ? อตฺถิ ‘‘เต เม’’ อิจฺจาทีนิ. ยทิ เอวํ กสฺมา ปทมาลา วิสุํ น วุตฺตาติ? อวจเน การณมตฺถิ. อตฺริทํ การณํ – 于此，有人问：“‘你’和‘我’这两个词只有这些形态吗？还是有其他的形态呢？”（答：）有，如“te”、“me”等。（问：）若是如此，为何其格位变化表没有被单独列出呢？（答：）不列出是有原因的。此即其原因—— ‘‘เต เม โว โน’’ติ รูปานิ, ปรานิ ปทโต ยโต; ตโต นามิกปนฺตีสุ, น ตุ วุตฺตานิ ตานิ เม. “te、me、vo、no”此等形，皆依附于前行词；是故于名词列表中，我未曾宣说此等。 เอตฺถ จ มยํ เม โว โนสทฺทานมตฺถุทฺธาโร วุจฺจเต – เตสทฺทสฺส ปน วุตฺโตว. ยสฺมา อฏฺฐกถาจริยา มยํสทฺทฏฺฐาเนปิ มยาสทฺโท, มยาสทฺทฏฺฐาเนปิ จ มยํสทฺโท อิจฺเจว วทนฺติ, ตสฺมา มยมฺปิ ตเถว วทาม. มยํสทฺโท ‘‘อนุญฺญาตปฏิญฺญาตา, เตวิชฺชามยมสฺมุโภ’’ติอาทีสุ อสฺมทตฺเถ อาคโต[Pg.386]. ‘‘มยํ นิสฺสาย เหมาย, ชาตา มนฺโทสิสูปคา’’ติ เอตฺถ ปญฺญตฺติยํ. ‘‘มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา’’ติอาทีสุ นิพฺพตฺติอตฺเถ. พาหิเรน ปจฺจเยน วินา มนสาว นิพฺพตฺตาติ มโนมยา. ‘‘ยํนูนาหํ สพฺพมตฺติกามยํ กุฏิกํ กเรยฺย’’นฺติอาทีสุ วิการตฺเถ. ‘‘ทานมยํ สีลมย’’นฺติอาทีสุ ปทปูรณมตฺเต. ‘‘ปีฐํ เต โสวณฺณมยํ อุฬาร’’นฺติ เอตฺถ วิการตฺเถ ปทปูรณมตฺเต วา ทฏฺฐพฺโพ. ยทา หิ สุวณฺณเมว โสวณฺณนฺติ อยมตฺโถ, ตทา สุวณฺณสฺส วิกาโร โสวณฺณมยนฺติ วิการตฺเถ มยสทฺโท ทฏฺฐพฺโพ. นิพฺพตฺติอตฺโถติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ. ยทา ปน สุวณฺเณน นิพฺพตฺตํ โสวณฺณนฺติ อยมตฺโถ, ตทา โสวณฺณเมว โสวณฺณมยนฺติ ปทปูรณมตฺเต มยสทฺโท ทฏฺฐพฺโพ. 于此，将说“mayaṃ”、“me”、“vo”、“no”诸词的释义。至于“te”一词，其义已说。由于诸义注师说，在“mayaṃ”（我们）一词之处也用“mayā”（由我），在“mayā”一词之处也用“mayaṃ”，因此我们也如此说。“mayaṃ”一词，在“anuññātapaṭiññātā, tevijjāmayamasmubho”（我们两者是同意并承诺的三明者）等句中，用于“我”(asmada)之义。在“mayaṃ nissāya hemāya, jātā mandosisūpagā”（因我赫玛(Hemā)，你们生为愚者入胎）句中，用于“假名”(paññatti)之义。在“manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā”（意所成，以喜为食，自发光）等句中，[-maya]用于“所产生”(nibatti)之义。“manomayā”意为无外在之缘，仅由意所产生。在“yaṃnūnāhaṃ sabbamattikāmayaṃ kuṭikaṃ kareyya”（我当造一全由泥土所成的孤邸）等句中，[-maya]用于“变异”(vikāra)之义。在“dānamayaṃ sīlamayaṃ”（布施所成、戒所成）等句中，[-maya]仅为补足语。在“pīṭhaṃ te sovaṇṇamayaṃ uḷāra”（你的宝座由黄金所成，甚为华丽）句中，[-maya]应视为用于“变异”之义或仅为补足语。当“黄金本身即是金”是此义时，那么“sovaṇṇamayaṃ”中的“-maya”一词应视为“变异”之义，亦可说是“所产生”之义。而当“由黄金所产生的是金”是此义时，那么“sovaṇṇamayaṃ”中的“-maya”一词应视为仅为补足语。 เมสทฺโท ‘‘กิจฺเฉน เม อธิคตํ, หลํ ทานิ ปกาสิตุ’’นฺติอาทีสุ กรเณ อาคโต. มยาติ อตฺโถ. ‘‘ตสฺส เม ภนฺเต ภควา สํขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตู’’ติอาทีสุ สมฺปทาเน, มยฺหนฺติ อตฺโถติ วทนฺติ. ‘‘ปุพฺเพว เม ภิกฺขเว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต’’ติอาทีสุ สามิอตฺเถ, มมาติ อตฺโถติ จ วทนฺติ. เอตฺเถตํ วุจฺจติ – “me”一词，在“kicchena me adhigataṃ, halaṃ dāni pakāsitu”（我艰辛所证得，今已不宜再宣说）等句中，用于工具格，其义为“mayā”（由我）。在“tassa me bhante bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū”（世尊，请为我简要说法）等句中，用于与格，诸师言其义为“mayhaṃ”（为我）。在“pubbeva me bhikkhave sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato”（诸比丘，我于正觉之前，为尚未正觉的菩萨时）等句中，用于所有格，诸师亦言其义为“mama”（我的）。于此，有偈颂曰—— กรเณ สมฺปทาเน จ, สามิอตฺเถ จ อาคโต; เมสทฺโท อิติ วิญฺเญยฺโย, วิญฺญุนา นยทสฺสินา. 通晓义理的智者当知：“me”一词用于工具格、与格及所有格之义。 เอตฺถ [Pg.387] ปน ฐตฺวา อฏฺฐกถาจริเยหิ กเต เต เมสทฺทานมตฺถวิวรเณ วินิจฺฉยํ พฺรูม เตสมธิปฺปายปฺปกาสนวเสน โสตูนํ สํสยสมุคฺฆาฏนตฺถํ. ตถา หิ อฏฺฐกถาจริยา เตเมสทฺทานํ สมฺปทานตฺถวเสน ‘‘ตุยฺหํ มยฺห’’นฺติ อตฺถํ สํวณฺเณสุํ, สามิอตฺถวเสน ปน ‘‘ตว มมา’’ติ. เอวํ ยฺวายํ เตหิ อสงฺกรโต นิยโม ทสฺสิโต, โส สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก พุทฺธวจเน กุโต ลพฺภา. ตถา หิ เตเมสทฺทตฺถวาจกา ตุยฺหํ มยฺหํสทฺทา ตว มมสทฺทา จ สมฺปทานสามิอตฺเถสุ อนิยมโต ปวตฺตนฺติ. 于此，我们将依据诸义注师对“te”和“me”二词所作的释义，为听者阐明其意趣、断除其疑惑，而作一决择。诸义注师在解释“te”和“me”二词时，以与格义将其解说为“tuyhaṃ”（为你）和“mayhaṃ”（为我），而以所有格义将其解说为“tava”（你的）和“mama”（我的）。他们所示此种无混淆的规则，在附有义注的三藏佛语中，于何处可得呢？实际上，表达“te”和“me”之义的“tuyhaṃ”、“mayhaṃ”、“tava”、“mama”等词，在用于与格和所有格时，其运用并无固定规则。 ตตฺริเม ปโยคา – อิทํ ตุยฺหํ ททามิ. ตุยฺหํ วิกปฺเปมิ. ตุยฺหํ มํเสน เมเทน, มตฺถเกน จ พฺราหฺมณ, อาหุตึ ปคฺคเหสฺสามิ. เอส หิ ตุยฺหํ ปิตา นรสีโห. ตุยฺหํ ปน มาตา กหนฺติ. มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ, น อญฺเญสํ, มยฺหเมว สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ, น อญฺเญสํ. น มยฺหํ ภริยา เอสา. อสฺสโม สุกโต มยฺหํ. สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ. ตาต มยฺหํ มาตุ มุขํ อญฺญาทิสํ, ตุมฺหากํ อญฺญาทิสํ. มยฺหํ สามิโก อิทานิ มริสฺสติ. ตว ทียเต, ตว สิลาฆเต, มม สิลาฆเต, ปพฺพชฺชา มม รุจฺจติ. ตว ปุตฺโต. อุโภ มาตาปิตา มมาติ เอวํ อนิยมโต ปวตฺตนฺติ. 此为其用例：“我将此物给你(tuyhaṃ)。”“我为你(tuyhaṃ)分配。”“婆罗门，我将以你的(tuyhaṃ)血肉、脂肪与头颅献祭。”“此人中狮子实为你的(tuyhaṃ)父亲。”“然而，你的(tuyhaṃ)母亲在哪里？”“布施应只给我(mayhaṃ)，不给他人；布施应只给我的(mayhaṃ)弟子，不给他人。”“此非我的(mayhaṃ)妻子。”“我的(mayhaṃ)净修林已善造。”“一切智于我(mayhaṃ)为可喜。”“父亲，我母亲的脸是一种模样，你的(tumhākaṃ)是另一种模样。”“我的(mayhaṃ)主人现在将死。”“给予你的(tava)。”“你(tava)被赞扬。”“我(mama)被赞扬。”“出家为我(mama)所喜。”“你的(tava)儿子。”“父母皆为我的(mama)。”如是，其运用并无固定规则。 จูฬนิรุตฺติยญฺหิ ยมกมหาเถเรน จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ อนญฺญรูปตฺตํ วุตฺตํ ‘‘จตุตฺถีฉฏฺฐีนํ สพฺพตฺถ อนญฺญํ, ตติยาปญฺจมีนํ พหุวจนญฺจา’’ติ[Pg.388]. ยทิ เอวํ อฏฺฐกถาจริยา ‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ. นโม เต พุทฺธ วีรตฺถู’ติอาทีสุ ตุยฺหํสทฺทสฺส วเสน สมฺปทาเน, ตุยฺหนฺติ หิ อตฺโถ. ‘กินฺเต วตํ กึ ปน พฺรหฺมจริย’นฺติอาทีสุ สามิอตฺเถ, ตวาติ หิ อตฺโถ’’ติอาทีนิ วทนฺตา ‘‘อยุตฺตํ สํวณฺณนํ สํวณฺเณสุ’’นฺติปิ, ‘‘ปสฺสิตพฺพํ น ปสฺสึสู’’ติปิ อาปชฺชนฺตีติ? ยุตฺตํเยว เต สํวณฺณยึสุ, ปสฺสิตพฺพญฺจ ปสฺสึสุ. ตถา หิ เต ‘‘สทฺทสตฺถมฺปิ เอกเทสโต สาสนานุกูลํ โหตี’’ติ ปเรสมนุกมฺปาย สทฺทสตฺถโต นยํ คเหตฺวา สมฺปทานตฺถวเสน เต เมสทฺทานํ ‘‘ตุยฺหํ มยฺห’’นฺติ อตฺถํ สํวณฺณยึสุ, สามิอตฺถวเสน ปน ‘‘ตว มมา’’ติ. สทฺทสตฺเถ หิ จตุตฺถีฉฏฺฐีรูปานิ สพฺพถา วิสทิสานิ, สาสเน ปน สทิสานิ. ตสฺมา สาสเน สามญฺเญน ปวตฺตานิ จตุตฺถีฉฏฺฐีรูปานิ สทฺทสตฺเถ วิเสเสน ปวตฺเตหิ จตุตฺถีฉฏฺฐีรูเปหิ สมานคติกานิ กตฺวา ปเรสมนุกมฺปาย สมฺปทานตฺเถ ตุยฺหํ มยฺหํสทฺทานํ ปวตฺตินิยโม, สามิอตฺเถ จ ตว มมสทฺทานํ ปวตฺตินิยโม ทสฺสิโต. ยสฺมา ปน ปเรสมนุกมฺปาย อยํ นิยโม, ตสฺมา กรุณาเยวายํปราโธ, น อฏฺฐกถาจริยานํ. ตาย เอว หิ เตหิ เอวํ สํวณฺณนา กตาติ. 在《小词释》(Cūḷanirutti)中，焰摩迦大长老(Yamakamahāthera)曾说第四格与第六格的形态并无不同：“第四格与第六格在一切处皆无不同，第三格与第五格则在复数时无不同。”若如此，诸义注师在解说“礼敬您，人中之杰！礼敬您，佛陀、勇者！”等句时，将“te”解为与格义，即“tuyhaṃ”之义；而在解说“您的誓言为何？您的梵行为何？”等句时，将“te”解为所有格义，即“tava”之义。他们难道因此会犯下“不当解说”或“应见而未见”的过失吗？实际上，他们的解说甚为恰当，也见到了所应见之处。他们确实是出于对他人的怜悯，认为“语法学亦有部分与教法相符”，从而采纳语法学之理，以与格义将“te”、“me”二词解说为“tuyhaṃ”、“mayhaṃ”，以所有格义解说为“tava”、“mama”。在语法学中，第四格与第六格的形态完全不同，但在教法中却相似。因此，他们为了怜悯他人，将教法中普遍使用的第四、第六格形态，与语法学中特殊使用的第四、第六格形态视为同类，从而示现了在与格义上使用“tuyhaṃ”、“mayhaṃ”，在所有格义上使用“tava”、“mama”的规则。然而，由于此规则是出于对他人的怜悯，因此这“过失”实是慈悲的过失，而非诸义注师之过失。正是因此，他们才作了如是解说。 เกจิ ปเนตฺถ เอวํ วเทยฺยุํ – นนุ จ โภ อฏฺฐกถาจริเยหิ สทฺทนยํ นิสฺสาย เต เมสทฺทานํ สามิอตฺเถ วตฺตมานานํ ‘‘ตว มมา’’ติ อตฺถวจเนน ‘‘ตุยฺหํ มํเสน เมเทน, น มยฺหํ ภริยา เอสา’’ติอาทีสุ สามิวิสเยสุ วิภตฺติวิปลฺลาสนโย ทสฺสิโตติ สกฺกา วตฺตุํ, ตถา สทฺทนยญฺเญว นิสฺสาย เต เมสทฺทานํ สมฺปทานตฺเถ วตฺตมานานํ [Pg.389] ‘‘ตุยฺหํ มยฺห’’นฺติ อตฺถวจเนน ‘‘ภตฺตํ ตว น รุจฺจติ. ปพฺพชฺชา มม รุจฺจตี’’ติอาทีสุปิ สมฺปทานวิสเยสุ วิภตฺติวิปลฺลาสนโย ทสฺสิโตติ สกฺกา วตฺตุนฺติ? น สกฺกา, คาถาสุ วิย จุณฺณิยปทฏฺฐาเนปิ ตุยฺหํ มยฺหํ ตว มมสทฺทานํ อนิยเมน ทฺวีสุ อตฺเถสุ ปวตฺตนโต. น หิ อีทิเส ฐาเน คาถายํ วา จุณฺณิยปทฏฺฐาเน วา วิภตฺติวิปลฺลาโส อิจฺฉิตพฺโพ. ‘‘ตสฺส รชฺชสฺสหํ ภีโต. กึ นุ โข อหํ ตสฺส สุขสฺส ภายามี’’ติอาทีสุเยว ปน ฐาเนสุ อิจฺฉิตพฺโพ. 于此，或有人言：“尊者，难道不可说，诸义注师依据语法之理，以“tava”、“mama”说明用于所有格义的“te”、“me”，是为了指出在“以你的(tuyhaṃ)肉和油”、“非我的(mayhaṃ)妻子”等所有格语境中，存在着格位互换的用法吗？同样，难道不可说，他们依据语法之理，以“tuyhaṃ”、“mayhaṃ”说明用于与格义的“te”、“me”，是为了指出在“饭食不为你的(tava)所喜”、“出家为我的(mama)所喜”等与格语境中，也存在着格位互换的用法吗？”（答：）不可如此说。因为在偈颂及散文之处，“tuyhaṃ”、“mayhaṃ”、“tava”、“mama”等词本就无固定规则地用于此二义。在此等之处，无论偈颂或散文，皆不应寻求格位互换的解释。格位互换的解释，只应在如“我畏惧他的(tassa)王权”、“我为何要畏惧他的(tassa)快乐”等之处寻求。 ยทิ สทฺทนยํ นิสฺสาย ‘‘ตุยฺหํ มํเสน เมเทนา’’ติอาทีสุ วิภตฺติวิปลฺลาโส อิจฺฉิตพฺโพ สิยา, ‘‘พฺราหฺมณสฺส ปิยปุตฺตทานํ อทาสิ. พฺราหฺมณสฺส ปิตา อทาสี’’ติอาทีสุปิ สทฺทนยํ นิสฺสาย ‘‘พฺราหฺมณายา’’ติอาทินา วิภตฺติวิปลฺลาสตฺโถ วจนีโย สิยา จตุตฺถีฉฏฺฐีรูปานํ สตฺเถ วิสุํ วจนโต. เอวญฺจ สติ โก โทโสติ เจ? อตฺเถว โทโส, ยสฺมา ทานโยเค วา นโมโยเค วา อายาเทสสหิตานิ จตุตฺถีฉฏฺฐีรูปานิ สาฏฺฐกเถ เตปิฏเก พุทฺธวจเน นุปลพฺภนฺติ, ตสฺมา ‘‘พฺราหฺมณายา’’ติอาทินา วิภตฺติวิปลฺลาสตฺถวจเน อยํ โทโส ยทิทํ อวิชฺชมานคฺคหณํ. ยสฺมา ปน อีทิเสสุ ฐาเนสุ วิภตฺติวิปลฺลาสกรณํ สาวชฺชํ, ตสฺมา ‘‘ตุยฺหํ มํเสน เมเทนา’’ติอาทีสุปิ วิภตฺติวิปลฺลาโส น อิจฺฉิตพฺโพ. 如果依据语法之理，在“以你的(tuyhaṃ)肉和油”等语中应希求格的转换，那么在“他将爱子之施给予婆罗门”(brāhmaṇassa piyaputtadānaṃ adāsi)等语中，也应依据语法之理，说有以“brāhmaṇāya”等形式出现的格转换之义，因为在语法论典中，第四格和第六格的形式是分别规定的。若如此，有何过失呢？确实有过失。因为在布施或敬礼的语境中，带有“āya”音变的第四格和第六格形式，在带有义注的三藏佛语中未曾出现。因此，在说以“brāhmaṇāya”等形式出现的格转换之义时，便有此过失，即执取了不存在者。再者，因为在此类地方进行格的转换是有过失的，所以在“以你的(tuyhaṃ)肉和油”等语中，也不应希求格的转换。 จตุตฺถีฉฏฺฐีรูปานิ หิ อนญฺญานิ ทิสฺสนฺติ ‘‘ปุริสสฺส อทาสิ, ปุริสสฺส ธนํ พฺราหฺมณานํ อทาสิ, พฺราหฺมณานํ สนฺตก’’นฺติ. ตถา หิ ปาวจเน ส นํสทฺทา สมฺปทานสามิอตฺเถสุ สามญฺเญน [Pg.390] ปวตฺตนฺติ, ตปฺปวตฺติ ‘‘อคฺคสฺส ทาตา เมธาวี’’ติอาทีหิ ปโยเคหิ ทีเปตพฺพา. ‘‘อคฺคสฺส ทาตา เมธาวี’’ติ เอตฺถ หิ ‘‘อคฺคสฺสา’’ติ อยํ สทฺโท ยทา กฺริยาปฏิคฺคหณํ ปฏิจฺจ สมฺปทานตฺเถ ปวตฺตติ, ตทา ‘‘อคฺคสฺส รตนตฺตยสฺส ทาตา’’ติ อตฺถวเสน ปวตฺตติ. ยทา ปน กฺริยํ ปฏิจฺจ กมฺมภูเต สามิอตฺเถ ปวตฺตติ, ตทา ‘‘อคฺคสฺส เทยฺยธมฺมสฺส ทาตา’’ติ อตฺถวเสน ปวตฺตติ. เอวํ สพฺพถาปิ วิปลฺลาโส ตุมฺหากํ สรณํ น โหตีติ. ตถา สทฺทนยํ นิสฺสาย ‘‘สมฺปทานวจน’’นฺติ ตุมฺเหหิ ทฬฺหํ คหิตสฺส มยฺหํสทฺทสฺส สามิอตฺถวเสน ปณฺณตฺติยํ ทสฺสนโต วิภตฺติวิปลฺลาโส ตุมฺหากํ สรณํ น โหเตว. ตถา หิ – 第四格和第六格的形式确实被视为无别，例如“他给予此人”(purisassa adāsi)、“此人的财富”(purisassa dhanaṃ)、“他给予诸婆罗门”(brāhmaṇānaṃ adāsi)、“诸婆罗门的所有物”(brāhmaṇānaṃ santakaṃ)。因为在圣典中，以“-ssa”和“-ānaṃ”结尾的词通常用于与格和所有格义，其用法应通过“智者布施最上者”(aggassa dātā medhāvī)等用例来阐明。在此句中，当“aggassa”一词关联于行为的接受，用于与格义时，其义为“布施于最上的三宝”；当其关联于行为，用于作为所施之物的所有格义时，其义为“布施最上的应施物”。如此，在任何情况下，格的转换都不能作为你们的依归。同样，对于你们依据语法之理而坚执为“与格表达”的“mayhaṃ”一词，因可见其用于具有所有格义的安立中，格的转换也绝不能作为你们的依归。即是： ‘‘สกุโณ มยฺหโก นาม, คิริสานุทรีจโร; ปกฺกํ ปิปฺผลิมารุยฺห, ‘มยฺหํ มยฺห’นฺติ กนฺทตี’’ติ “有名为‘我执鸟’(mayhako)者，山麓溪谷间游荡；攀上成熟毕钵罗，‘我的！我的！’地啼唱。” เอตฺถ มยฺหโกติ เอกาย สกุณชาติยา นามํ. โส หิ โลลุปฺปจาริตาย ‘‘อิทมฺปิ มยฺหํ, อิทมฺปิ มยฺห’’นฺติ กายติ รวตีติ มยฺหโกติ วุจฺจติ มยฺหสทฺทูปปทสฺส เก เร เค สทฺเทติ ธาตุสฺส วเสน. 此处，“我执鸟”(mayhako)是一种鸟的名称。因为它贪婪的行为，鸣叫、啼唤着“这也是我的，这也是我的”，故被称为“我执鸟”。此名由前缀词‘mayhaṃ’与意为“发声”的‘ke’、‘re’、‘ge’词根构成。 อตฺรายํ ปทโสธนา – ยทิ ตุยฺหํ มยฺหํสทฺทา ธุวํ สมฺปทานตฺเถ, ตว มมสทฺทา จ สามิอตฺเถ ภเวยฺยุํ, เอวํ สนฺเต โลกโวหารกุสเลน สพฺพญฺญุนา ตสฺส สกุณสฺส ‘‘มยฺหโก’’ติ ปณฺณตฺติ น วตฺตพฺพา สิยา อนนฺโตคธสมฺปทานตฺถตฺตา, อนฺโตคธสามฺยตฺถตฺตา ปน ‘‘มมโก’’ อิจฺเจว ปญฺญตฺติ วตฺตพฺพา สิยา. เอตฺถปิ ‘‘มยฺหโก’’ติ อิทํ วิภตฺติวิปลฺลาสวเสน วุตฺตนฺติ เจ? น, ปณฺณตฺติวิสเย วิภตฺติวิปริณามสฺส อฏฺฐานตฺตา อนวกาสตฺตา. 于此有词语的辨析：如果“tuyhaṃ”和“mayhaṃ”二词恒为与格义，而“tava”和“mama”二词为所有格义，那么，精通世间言说惯例的全知者，就不应为那只鸟安立‘我执鸟’(mayhako)之名，因为它不包含与格义；反而，因为它包含所有格义，故应安立“mamako”之名。若说：此处‘我执鸟’一词是依格的转换而说，（答：）非也，因为在安立名称的范畴内，格的转换是没有根据、没有机会的。 อปิเจตฺถ มยฺหํสทฺโท สรูปโต วิภตฺยนฺตภาเวน ติฏฺฐติ กสทฺเทน เอกปทตฺตูปคมนโต, เอวํ สนฺเตปิ ‘‘มยฺหโก’’ติ [Pg.391] อยํ สกุณวิเสสวาจโก สทฺโท ปจฺจตฺตวจนภาเว ฐิโตเยว อีสกํ สามิอตฺถมฺปิ โชตยติ สุชมฺปติ ราชปุริสสทฺทา วิย. อิมินาปิ การเณน วิภตฺติวิปลฺลาโส ตุมฺหากํ สรณํ น โหติ. อิติ ‘‘มยฺหโก’’ติ ปณฺณตฺติยํ วตฺตมานสฺส ปทาวยวภูตสฺส มยฺหสทฺทสฺส อวิปลฺลาสวจนเลเสน ตุยฺหํ ตว มมสทฺเทสุปิ วิภตฺติวิปลฺลาโส น อิจฺฉิตพฺโพติ สิทฺธํ. ตสฺมา อฏฺฐกถาจริเยหิ สมฺปทานสามิอตฺเถสุ สามญฺเญน ปวตฺตานมฺปิ สมานานํ ตุยฺหํ มยฺหํ ตว มมสทฺทานํ สทฺทนยญฺเญว นิสฺสาย ปเรสมนุกมฺปาย วุตฺตปฺปกาโร นิยโม ทสฺสิโตติ อวคนฺตพฺพํ. อิจฺเจวํ – 再者，此处“mayhaṃ”一词，因与“ka”后缀结合成一词，故其本身即以变格词尾的形式存在。即便如此，‘我执鸟’(mayhako)这个指称特定鸟类的词，在作为第一人称表达的同时，也略微彰显了所有格义，如同“sujampati”和“rājapurisa”等词。亦因此故，格的转换不能作为你们的依归。因此，通过作为‘我执鸟’这一名称词素的“mayhaṃ”一词其表达无转换的迹象，可以证成：对于“tuyhaṃ”、“tava”、“mama”等词，也不应希求格的转换。是故当知，诸义注师出于对他人的悲悯，仅仅依据语法之理，开示了上述规则，即对于通常用于与格和所有格义的“tuyhaṃ”、“mayhaṃ”、“tava”、“mama”等词的规定。即是如此—— ‘‘ตุยฺหํ มยฺห’’นฺติเม สทฺเท, สมฺปทาเน ครู วทุํ; ‘‘ตว มมา’’ติ สามิมฺหิ, นยมาทาย สตฺถโต. “‘tuyhaṃ’‘mayhaṃ’此二词，诸师说为与格用；‘tava’‘mama’在所有格，此乃取自论中规。” เอวํ สนฺเตปิ เอเตสํ, นิยโม นตฺถิ ปาฬิยํ; โกจิ เตสํ วิเสโส จ, ทิฏฺโฐ อมฺเหหิ ตํ สุณ. “虽然此等是如是，圣典之中无定则；我等已见其差别，汝今且听我分说。” สามฺยตฺถสมฺปทานตฺถา, สมฺภวนฺติ ยหึ ทุเว; ‘‘ตุยฺหํ มยฺห’’นฺติเม สทฺทา, เต ปโยคา น ทุลฺลภา. “所有格与格二义，于何处皆可生；‘tuyhaṃ’‘mayhaṃ’此二词，其用法语实非罕。” ‘‘ตว มมา’’ติเม สทฺทา, ปายา สามิมฺหิ วตฺตเร; สมฺปทาเน ยหึ โหนฺติ, เต ปโยคา ปนปฺปกา. “‘tava’与‘mama’此二词，多用于属格义；其用于与格之处，此等用法甚为稀少。” ตวโต มมโต ตุยฺหํ-มยฺหํสทฺทาว สาสเน; ปาเฐ เนกสหสฺสมฺหิ, สามิอตฺเถ ปวตฺตเรติ. “于教法中数千经文中，‘tuyhaṃ’与‘mayhaṃ’此二词，较之‘tava’与‘mama’，更常用于属格义。” สพฺพาปิ อิมา นีติโย ปรมสุขุมา สุทุทฺทสา วีรชาตินา สาธุกํ มนสิ กาตพฺพา. 所有这些规则都极为微细、极难见，勇者应善加作意。 โว โนสทฺเทสุ ปน โวสทฺโท ปจฺจตฺตอุปโยคกรณสมฺปทานสามิวจนปทปูรเณสุ ทิสฺสติ. ‘‘กจฺจิ โว [Pg.392] อนุรุทฺธา สมคฺคา สมฺโมทมานา’’ติอาทีสุ หิ ปจฺจตฺเต ทิสฺสติ. ‘‘คจฺฉถ ภิกฺขเว ปณาเมมิ โว’’ติอาทีสุ อุปโยเค. ‘‘น โว มม สนฺติเก วตฺถพฺพ’’นฺติอาทีสุ กรเณ. ‘‘วนปตฺถปริยายํ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามี’’ติอาทีสุ สมฺปทาเน. ‘‘สพฺเพสํ โว สาริปุตฺตา สุภาสิต’’นฺติอาทีสุ สามิวจเน. ‘‘เย หิ โวอริยา ปริสุทฺธา กายกมฺมนฺตา’’ติอาทีสุ ปทปูรณมตฺเต. เอตฺเถตํ วุจฺจติ – 再者，在“vo”和“no”二词中，“vo”一词可见于主格、业格、工具格、与格、属格和补足语中。例如，在‘Kacci vo anuruddhā samaggā sammodamānā’(阿那律，你们是否和合、愉悦地共住？)等语中，见于主格。在‘Gacchatha bhikkhave paṇāmemi vo’(比丘们，去吧，我令你们离去)等语中，见于业格。在‘Na vo mama santike vatthabbaṃ’(你们不应住在我附近)等语中，见于工具格。在‘Vanapatthapariyāyaṃ vo bhikkhave desessāmī’(比丘们，我将为你们说《林野经》)等语中，见于与格。在‘Sabbesaṃ vo sāriputtā subhāsitaṃ’(舍利弗，你们所有人的话都是善说)等语中，见于属格。在‘Ye hi vo ariyā parisuddhā kāyakammantā’(因为你们圣者的身业是清净的)等语中，仅为补足语。于此有言—— ‘‘ปจฺจตฺเต อุปโยเค จ, กรเณ สมฺปทานิเย; สามิสฺส วจเน เจว, ตเถว ปทปูรเณ; อิเมสุ ฉสุ ฐาเนสุ, โวสทฺโท สมฺปวตฺตติ’’. “于主格与业格，工具格以及与格，亦复于属格之言，以及作为补足语；于此六种情况中，‘vo’一词得以运用。” โนสทฺโท ปจฺจตฺโตปโยคกรณสมฺปทานสามิวจนาวธารณนุสทฺทตฺเถสุ ปฏิเสเธ นิปาตมตฺเต จ วตฺตติ. อยญฺหิ ‘‘คามํ โน คจฺเฉยฺยามา’’ติ เอตฺถ ปจฺจตฺเต ทิสฺสติ. ‘‘มา โน อชฺช วิกนฺตึสุ, รญฺโญ สูทา มหานเส’’ติอาทีสุ อุปโยเค. ‘‘น โน วิวาโห นาเคหิ, กตปุพฺโพ กุทาจน’’นฺติอาทีสุ กรเณ. ‘‘สํวิภเชถ โน รชฺเชนา’’ติอาทีสุ สมฺปทาเน. ‘‘สตฺถา โน ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติอาทีสุ สามิวจเน. ‘‘น โน สมํ อตฺถิ ตถาคเตนา’’ติ เอตฺถ อวธารเณ. ‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ มหาราชา’’ติอาทีสุ นุสทฺทตฺเถ, ปุจฺฉายนฺติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ. ‘‘สุภาสิตญฺเญว ภาเสยฺย, โน จ ทุพฺภาสิตํ ภเณ’’ติอาทีสุ ปฏิเสเธ. ‘‘น โน สภายํ น กโรนฺติ กิญฺจี’’ติอาทีสุ นิปาตมตฺเต. เอตฺเถตํ วุจฺจติ – “no”一词用于主格、业格、工具格、与格、属格、强调、疑问词义、否定和仅作助词。例如，在‘gāmaṃ no gaccheyyāmā’(我们去村庄吧)中，见于主格。在‘Mā no ajja vikantiṃsu, rañño sūdā mahānase’(今天在王的大厨房里，厨师们不要伤害我们)等语中，见于业格。在‘Na no vivāho nāgehi, katapubbo kudācana’(我们与龙族从未有过婚姻)等语中，见于工具格。在‘Saṃvibhajetha no rajjenā’(请与我们分享王国)等语中，见于与格。在‘Satthā no bhagavā anuppatto’(我们的导师世尊已经到达)等语中，见于属格。在‘Na no samaṃ atthi tathāgatenā’(确实没有谁能与如来平等)中，见于强调。在‘Abhijānāsi no tvaṃ mahārājā’(大王，你可认识？)等语中，见于疑问词义，亦可说用于询问。在‘Subhāsitaññeva bhāseyya, no ca dubbhāsitaṃ bhaṇe’(应只说善说，而不说恶说)等语中，见于否定。在‘Na no sabhāyaṃ na karonti kiñcī’(在集会中，他们并非什么都不做)等语中，仅作助词。于此有言—— ปจฺจตฺเต [Pg.393] จุปโยเค จ, กรเณ สมฺปทานิเย; สามฺยาวธารเณ เจว, นุสทฺทตฺเถ นิวารเณ; ตถา นิปาตมตฺตมฺหิ, โนสทฺโท สมฺปวตฺตติ. “于主格与业格，工具格以及与格，亦复于属格、强调，疑问词义与否定；以及仅作助词时，‘no’一词得以运用。” อิทานิ สพฺพนามานํ ยถารหํ สํขิตฺเตน มิสฺสกปทมาลา วุจฺจเต – 现在，将依其适用性，简要说明一切代词的复合词列—— โย โส, เย เต. ยํ ตํ, เย เต. เยน เตน. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. ยา สา, ยา ตา. ยํ ตํ, ยา ตา. ยาย ตาย. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. ยํ ตํ, ยานิ ตานิ. เสสํ วิตฺถาเรตพฺพํ. อิมินา นเยน ลิงฺคตฺตยโยชนา กาตพฺพา. 阳性：“yo so”，“ye te”。“yaṃ taṃ”，“ye te”。“yena tena”。其余应予详述。阴性：“yā sā”，“yā tā”。“yaṃ taṃ”，“yā tā”。“yāya tāya”。其余应予详述。中性：“yaṃ taṃ”，“yāni tāni”。其余应予详述。应以此方法组合三性。 ‘‘เอโส โส, เอเต เต. อยํ โส, อิเม เต. โส อยํ เต อิเม’’ติอาทินา ยถาปโยคํ ปทมาลา โยเชตพฺพา. ตถา หิ ‘‘โย โส ภควา สยมฺภู อนาจริยโก. เอเต เต ภิกฺขเว อุโภ อนฺเต อนุปคมฺม มชฺฌิมา ปฏิปทา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา. อยํ โส สารถิ เอตี’’ติ เอวมาทโย วิจิตฺตปฺปโยคา ทิสฺสนฺติ. อิติ สพฺพนามิกปทานํ มิสฺสกปทมาลา โยเชตพฺพา. 应根据用法组合词列，如：“eso so”(此即是彼)，“ete te”(此等即是彼等)。“ayaṃ so”(此即是彼)，“ime te”(此等即是彼等)。“so ayaṃ”(彼即是此)，“te ime”(彼等即是此等)。例如可见各种用法，如：‘yo so bhagavā sayambhū anācariyako’(彼即是世尊，是无师自证者)。‘Ete te bhikkhave ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā’(比丘们，如来不趋于此等彼等二边，现等觉了中道)。‘Ayaṃ so sārathi eti’(此即是彼御者前来)。如是，应组合代词的复合词列。 มยา สพฺพตฺถสิทฺธสฺส, สาสเน สพฺพทสฺสิโน; สพฺพตฺถ สาสเน สุฏฺฐุ, โกสลฺลตฺถาย โสตุนํ. 我为令听者，于遍见者、一切成就者之教法中，于一切处皆善得善巧。 อสพฺพนามนาเมหิ, สพฺพนามปเทหิ เว; สห สพฺพานิ วุตฺตานิ, สพฺพนามานิ ปนฺติโต. 一切代词，连同非代词之名词与代词之语词，皆已有序宣说。 เอเตสุ กตโยคานํ, สุขุมตฺถวิชานนํ; อกิจฺฉปฏิเวเธน, ภวิสฺสติ น สํสโย. 于此已作修习者，对微细义理的了知，必将无劳而通达，于此实无有怀疑。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ 如是，为令智者于具注释之九分教与三藏的言语之道中 โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 为得善巧而作的《声律论》中， สพฺพนามตํสทิสนามานํ นามิกปทมาลาวิภาโค นาม 此即名为“代词及与彼相似之名词的名词词列分别”的 ทฺวาทสโม ปริจฺเฉโท. 第十二章。 ๑๓. สวินิจฺฉยสงฺขฺยานามนามิกปทมาลา 13. 附决择的数词名词词形变化表 อิโต [Pg.394] ปรํ ปวกฺขามิ, สงฺขฺยานามิกปนฺติโย; ภูธาตุเชหิ รูเปหิ, อญฺเญหิ จุปโยชิตุํ. 此后，我将解说数词名词的序列，以便与源自“是”词根的形态及其他形态相结合。 ยา หิ สา เหฏฺฐา อมฺเหหิ เอก ทฺวิติ จตุอิจฺเจเตสํ สงฺขฺยาสพฺพนามานํ นามิกปทมาลา กถิตา, ตํ ฐเปตฺวา อิธ อสพฺพนามานํ ปญฺจ ฉ สตฺตาทีนํ สงฺขฺยานามานํ นามิกปทมาลา ภูธาตุมเยหิ อญฺเญหิ จ รูเปหิ โยชนตฺถํ วุจฺจเต – 先前我们已解说“一”、“二”、“三”、“四”这些数词代名词的词形变化表。此处，暂且不论那些，为了与源自“是”词根的形态及其他形态结合，现在要说的是“五”、“六”、“七”等非代名词的数词名词的词形变化表—— ปญฺจ, ปญฺจหิ, ปญฺจภิ, ปญฺจนฺนํ, ปญฺจสุ. สตฺตนฺนํ วิภตฺตีนํ วเสน เญยฺยํ. ‘‘ปญฺจ ภูตา, ปญฺจ อภิภวิตาโร, ปญฺจ ปุริสา, ปญฺจ ภูมิโย, ปญฺจ กญฺญาโย, ปญฺจ ภูตานิ, ปญฺจ จิตฺตานี’’ติอาทินา สพฺพตฺถ โยเชตพฺพํ. ฉ, ฉหิ, ฉภิ, ฉนฺนํ, ฉสุ, ฉสฺสุ อิติปิ. ‘‘ฉสฺสุ โลโก สมุปฺปนฺโน, ฉสฺสุ กฺรุพฺพติ สนฺถว’’นฺติ หิ ปาฬิ. สตฺต, สตฺตหิ, สตฺตภิ, สตฺตนฺนํ, สตฺตสุ. อฏฺฐ, อฏฺฐหิ, อฏฺฐภิ, อฏฺฐนฺนํ, อฏฺฐสุ. นว, นวหิ, นวภิ, นวนฺนํ, นวสุ. ทส, ทสหิ, ทสภิ, ทสนฺนํ, ทสสุ. เอวํ เอกาทส. ทฺวาทส, พารส. เตรส, เตทส, เตฬส. จตุทฺทส, จุทฺทส. ปญฺจทส, ปนฺนรส. โสฬส. สตฺตรส. อฏฺฐารส, อฏฺฐารสหิ, อฏฺฐารสภิ, อฏฺฐารสนฺนํ, อฏฺฐารสสุ. สพฺพเมตํ พหุวจนวเสน คเหตพฺพํ. 五，以五、从五，五的，在五中。应知这是依七种格而有。例如：“五有情、五征服者、五人、五地、五少女、五元素、五心”等，都应在所有地方结合。六，以六、从六，六的，在六中（亦作chassu）。诚然，巴利语中有：“于六处世间生起，于六处建立亲交”。七，以七、从七，七的，在七中。八，以八、从八，八的，在八中。九，以九、从九，九的，在九中。十，以十、从十，十的，在十中。十一也是如此。十二（或bārasa）。十三（或tedasa、teḷasa）。十四（或cuddasa）。十五（或pannarasa）。十六。十七。十八，以十八、从十八，十八的，在十八中。所有这些都应理解为复数。 เอกูนวีสติ, เอกูนวีสํ อิจฺจาทิปิ. เอกูนวีสาย, เอกูนวีสายํ, เอกูนวีส ภิกฺขู ติฏฺฐนฺติ, เอกูนวีสํ ภิกฺขู ปสฺสติ, เอวํ ‘‘กญฺญาโย จิตฺตานี’’ติ จ อาทินา โยเชตพฺพํ. เอกูนวีสาย ภิกฺขูหิ ธมฺโม เทสิโต, เอกูนวีสาย กญฺญาหิ กตํ, เอกูนวีสาย จิตฺเตหิ กตํ, เอกูนวีสาย ภิกฺขูนํ จีวรํ เทติ, เอกูนวีสาย กญฺญานํ ธนํ เทติ, เอกูนวีสาย จิตฺตานํ รุจฺจติ, เอกูนวีสาย ภิกฺขูหิ อเปติ[Pg.395]. เอวํ กญฺญาหิ จิตฺเตหิ. เอกูนวีสาย ภิกฺขูนํ สนฺตกํ, เอวํ กญฺญานํ จิตฺตานํ. เอกูนวีสายํ ภิกฺขูสุ ปติฏฺฐิตํ. เอวํ ‘‘กญฺญาสุ จิตฺเตสู’’ติ โยเชตพฺพํ. เอกูนวีสติ, เอกูนวีสตึ, เอกูนวีสติยา, เอกูนวีสติยํ. 十九（ekūnavīsati），亦作ekūnavīsaṃ等。其格变化有ekūnavīsāya、ekūnavīsāyaṃ。例如：十九位比丘站立，看见十九位比丘；像这样也应与“少女”和“心”等搭配。由十九位比丘说法，由十九位少女所作，由十九种心所作；给予十九位比丘僧衣，给予十九位少女钱财，为十九种心所喜；从十九位比丘那里离开，对“少女”和“心”也是如此。十九位比丘的所有物，对“少女”和“心”也是如此。安住于十九位比丘中，像这样也应与“在少女中”和“在心中”搭配。其词形变化亦有：ekūnavīsati、ekūnavīsatiṃ、ekūnavīsatiyā、ekūnavīsatiyaṃ。 วีสติ, วีสตึ, วีสติยา, วีสติยํ. วีส, วีสํ, วีสาย, วีสายํ. ตถา เอกวีส ทฺวาวีส พาวีส เตวีส จตุวีส อิจฺจาทีสุปิ. ตึส, ตึสํ, ตึสาย, ตึสายํ. จตฺตาลีส, จตฺตาลีสํ, จตฺตาลีสาย, จตฺตาลีสายํ. จตฺตารีส อิจฺจาทิปิ. ปญฺญาส, ปญฺญาสํ, ปญฺญาสาย, ปญฺญาสายํ. ปณฺณาส, ปณฺณาสํ, ปณฺณาสาย, ปณฺณาสายํ. สฏฺฐิ, สฏฺฐึ, สฏฺฐิยา, สฏฺฐิยํ. สตฺตติ, สตฺตตึ, สตฺตติยา, สตฺตติยํ. สตฺตริ อิจฺจาทิปิ. อสีติ, อสีตึ, อสีติยา, อสีติยํ. นวุติ. นวุตึ, นวุติยา, นวุติยํ. 二十（vīsati）：vīsati、vīsatiṃ、vīsatiyā、vīsatiyaṃ。或作二十（vīsa）：vīsa、vīsaṃ、vīsāya、vīsāyaṃ。同样，二十一、二十二（或bāvīsa）、二十三、二十四等也是如此。三十（tiṃsa）：tiṃsa、tiṃsaṃ、tiṃsāya、tiṃsāyaṃ。四十（cattālīsa）：cattālīsa、cattālīsaṃ、cattālīsāya、cattālīsāyaṃ；亦作cattārīsa等。五十（paññāsa）：paññāsa、paññāsaṃ、paññāsāya、paññāsāyaṃ；或作五十（paṇṇāsa）：paṇṇāsa、paṇṇāsaṃ、paṇṇāsāya、paṇṇāsāyaṃ。六十（saṭṭhi）：saṭṭhi、saṭṭhiṃ、saṭṭhiyā、saṭṭhiyaṃ。七十（sattati）：sattati、sattatiṃ、sattatiyā、sattatiyaṃ；亦作sattari等。八十（asīti）：asīti、asītiṃ、asītiyā、asītiyaṃ。九十（navuti）：navuti、navutiṃ、navutiyā、navutiyaṃ。 อิตฺถญฺจ อญฺญถาปิ สงฺขฺยารูปานิ คเหตพฺพานิ. เอกูนวีเสหิ, เอกูนวีสานํ, เอกูนวีเสสุ. ‘‘ฉนฺนวุตีน’’นฺติ จ อาทินาปิ สงฺขฺยารูปานํ กตฺถจิ ทสฺสนโต เกจิ สทฺทสตฺถวิทู อูนวีสติสทฺทํ สพฺพทาปิ เอกวจนนฺตมิตฺถิลิงฺคเมว ปยุญฺชนฺติ. เกจิ ‘‘วีสติอาทโย อานวุติ เอกวจนนฺตา อิตฺถิลิงฺคา’’ติ วทนฺติ. เกจิ ปนาหุ – 此外，数词的形态也应以其他方式来理解。例如，十九亦有复数形式：ekūnavīsehi、ekūnavīsānaṃ、ekūnavīsesu。由于在“九十六的”（channavutīnaṃ）等例子中可见到数词的变化，一些语法家主张“十九”这个词总是作为单数阴性词使用。有些人说：“从二十到九十的数词是单数阴性。”但另一些人说—— ‘‘สทฺทา สงฺขฺเยยฺยสงฺขาสุ, เอกตฺเต วีสตาทโย; สงฺขตฺเถ ทฺวิพหุตฺตมฺหิ, ตา ตุ จานวุติตฺถิโย’’ติ. “从二十起的数词，当指数字本身时为单数；当指被数之物时，则为双数和复数。而这些直到九十的数词都是阴性。” เอตฺถ ทฺวิวจนํ ฉฑฺเฑตพฺพํ พุทฺธวจเน ตทภาวโต. สพฺเพสมฺปิ จ เตสํ ยถาวุตฺตวจนํ กิญฺจิ ปาฬิปฺปเทสํ ปตฺวา ยุชฺชติ, กิญฺจิ ปน ปตฺวา น ยุชฺชติ วีสติวีสํตึสํอิจฺจาทีนญฺหิ สงฺขตฺถานํ สทฺทานํ พหุวจนปฺปโยควเสนปิ ปาฬิยํ ทสฺสนโต[Pg.396], กจฺจายเน จ โยวจนสมฺภูตรูปวนฺตตาทสฺสนโต. ตสฺมา ยถาสมฺภวํ ยถาปาวจนญฺจ อิตฺถิลิงฺคภาเว เตสเมกวจนนฺตตา เวทิตพฺพา อตฺถิ นตฺถิสทฺทานํ วิย. 此处应舍弃双数，因其在佛陀的言教中付之阙如。对于所有这些词，前述规则适用于某些巴利语段落，但不适用于另一些。因为像“二十”、“三十”等表示被计数之物的词，在巴利语中也可见到其复数用法，并且在《迦旃延》（Kaccāyana）中也见到其具有随需而生的单复数形态。因此，当它们是阴性时，其作为单数词尾的性质，应当像“有”（atthi）和“无”（natthi）这两个词一样，根据可能性和圣典用法来理解。 อตฺถินตฺถิสทฺทา หิ นิปาตตฺตา เอกตฺเตปิ พหุตฺเตปิ ปวตฺตนฺติ ‘‘ปุตฺตา มตฺถิ ธนมฺมตฺถิ. นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ. นตฺถิ สมณพฺราหฺมณา’’ติอาทีสุ. อลิงฺคตฺเตปิ ปเนเตสํ กตฺถจิ อิตฺถิลิงฺคภาโว ทิฏฺโฐ. อภิธมฺเม หิ ธมฺมเสนาปตินา อนุธมฺมจกฺกวตฺตินา โวหารกุสเลน โวหารกุสลสาธเกน ‘‘อตฺถิยา นว. นตฺถิยา นวา’’ติ เอกวจนนฺตํ อิตฺถิลิงฺครูปํ ทสฺสิตํ, ตสฺมา วีสติวีสติมิจฺจาทีนมฺปิ ยถาสมฺภวํ ยถาปาวจนญฺจ อิตฺถิลิงฺคภาเว เอกวจนนฺตตา เวทิตพฺพา. 诚然，“有”（atthi）和“无”（natthi）这两个词因为是不变词，所以在单数和复数中都可使用，例如在“我有诸子，我有财富”、“无有爱逾己者”、“无有沙门、婆罗门”等句中。而且，尽管它们没有性，但有时也可见到其阴性用法。诚然，在阿毗达摩(Abhidhamma)中，法将、随法转轮者、善于言说者（舍利弗）已开示了“有之九法，无之九法”（atthiyā nava, natthiyā nava）这样的单数阴性形式。因此，对于“二十”等词，当其为阴性时，其作为单数词尾的性质，也应当根据可能性和圣典用法来理解。 ตตฺเถเก ‘‘เหตุยา อธิปติยา’’ติ จ อิทํ ลิงฺควิปลฺลาสวเสน คเหตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตมฺมติวเสน ‘‘เหตุมฺหิ อธิปติมฺหี’’ติ ปุลฺลิงฺคภาโว ปฏิปาเทตพฺโพ, ‘‘เหตุปจฺจเย อธิปติปจฺจเย’’ อิจฺเจวตฺโถ. อถ วา ‘‘เหตุยา อธิปติยา’’ติ ทฺวยมิทํ อิตฺถิลิงฺครูปปฏิภาคํ ปุลฺลิงฺครูปนฺติ คเหตพฺพํ ‘‘เหตุโย ชนฺตุโย’’ติอาทีนํ อิตฺถิลิงฺครูปปฏิภาคานํ ปุลฺลิงฺครูปานมฺปิ วิชฺชมานตฺตา, ‘‘อตฺถิยา นตฺถิยา’’ติ อิทํ ปน ลิงฺควิปลฺลาสวเสน วุตฺตนฺติ น คเหตพฺพํ อตฺถิ นตฺถิสทฺทานํ อลิงฺคเภทตฺตา. น หิ อตฺถิ นตฺถิสทฺทา ตีสุ ลิงฺเคสุ เอกสฺมิมฺปิ อนฺโตคธา. เอเตสุ หิ อตฺถิสทฺโท อาขฺยาตนิปาตวเสน ภิชฺชติ ‘‘อตฺถิ สนฺติ สํวิชฺชติ. อตฺถิขีรา พฺราหฺมณี’’ติอาทีสุ[Pg.397], นตฺถิสทฺโท ปน นิปาโตเยว. อิจฺเจวํ อตฺถิ นตฺถิสทฺทานํ นิปาตานญฺจ ลิงฺควจนวเสน กถนํ ยุชฺชติ อิตฺถิลิงฺคาทิวเสน เอกตฺตาทิวเสน จ อปฺปวตฺตนโต. วุตฺตญฺจ – 于此，有些人认为“因”(hetuyā)、“增上”(adhipatiyā)应通过性的转换来理解。根据此见，应将阳性形式确立为“于因中”(hetumhi)、“于增上中”(adhipatimhi)，其义即是“在因缘中、在增上缘中”。或者，“因”(hetuyā)、“增上”(adhipatiyā)这两个词应被理解为与阴性形式相对应的阳性形式，因为也存在与“因所生”(hetuyo)、“众生所生”(jantuyo)等阴性形式相对应的阳性形式。然而，“有”(atthiyā)、“无”(natthiyā)不应被理解为是经由性的转换而说，因为“有”、“无”二词并无性的区别。诚然，“有”、“无”二词不包含在三性的任何一性之中。其中，“有”一词作为动词性不变词而有变化，如在“有”(atthi)、“有”(santi)、“存在”(saṃvijjati)、“婆罗门女有牛奶”(Atthikhīrā brāhmaṇī)等句中；而“无”一词则只是不变词。如是，就“有”、“无”这类不变词而言，依性别和数来论说是不恰当的，因为它们不依阴性等或单数等而运作。如所说—— ‘‘สทิสํ ตีสุ ลิงฺเคสุ, สพฺพาสุ จ วิภตฺติสุ; วจเนสุ จ สพฺเพสุ, ยํ น พฺเยติ ตทพฺยย’’นฺติ. “于三性中皆相同，于一切格中，于一切数中，皆不变化者，即为不变词。” เอตฺถ สิยา – นนุ จ โภ ‘‘อตฺถิ สกฺกา ลพฺภา อิจฺเจเต ปฐมายา’’ติ วจนโต อตฺถิสทฺโท ปฐมาย วิภตฺติยา ยุตฺโต, เอวํ สนฺเต กสฺมา ‘‘สทิสํ ตีสุ ลิงฺเคสู’’ติอาทิ วุตฺตนฺติ? สจฺจํ อตฺถิสทฺโท ปฐมาย วิภตฺติยา ยุตฺโต, ตถา นตฺถิสทฺโท อตฺถิสทฺทสฺส วจนเลเสน คเหตพฺพตฺตา ยุคฬปทตฺตา จ. อิทํ ปน ‘‘สทิสํ ตีสุ ลิงฺเคสู’’ติอาทิวจนํ อุปสคฺคนิปาตสงฺขาเต อสงฺขฺยาสทฺเท สนฺธาย วุตฺตํ, น เอเกกมสงฺขฺยาสทฺทํ สนฺธาย. ตถา หิ ‘‘อสงฺขฺยา’’ติ จ ‘‘อพฺยยา’’ติ จ ลทฺธโวหาเรสุ อุปสคฺคนิปาเตสุ อุปสคฺคา สพฺเพปิ สพฺพวิภตฺติวจนกา. นิปาตานํ ปน เอกจฺเจ ปฐมาทีสุ ยถารหํ วิภตฺติยุตฺตา, เอกจฺเจ อวิภตฺติยุตฺตา. ตตฺถ เย ยทคฺเคน วิภตฺติยุตฺตา, เต ตทคฺเคน ตพฺพจนกา. อุปสคฺคนิปาเตสุ หิ ปจฺเจกํ ‘‘อิทํ นาม วจน’’นฺติ ลทฺธุํ น สกฺกา, สพฺพสงฺคาหกวเสน ปน ‘‘สทิสํ ตีสุ ลิงฺเคสู’’ติอาทิ ปุพฺพาจริเยหิ วุตฺตํ. กจฺจายนาจริเยนปิ อิมเมวตฺถํ สนฺธาย ‘‘สพฺพาสมาวุโสปสคฺคนิปาตาทีหิ จา’’ติ วุตฺตํ. น หิ อาวุโสสทฺทโต สพฺพาปิ วิภตฺติโย ลพฺภนฺติ, อถ โข อาลปนตฺถวาจกตฺตา เอกวจนิกอเนกวจนิกา ปฐมาวิภตฺติโยเยว ลพฺภนฺติ. อยมสฺมากํ ขนฺติ. 于此，可能会有这样的疑问：“贤友！根据‘atthi、sakkā、labbhā，此等用于第一格’的规则，atthi一词是与第一格相连的，既然如此，为何又说‘于三性中皆相同’等话呢？”确实，atthi一词与第一格相连，同样，natthi一词也因可被视为atthi一词的引申且为成对词而如此。然而，‘于三性中皆相同’等语，是针对归类为前缀和不变词的非数词而说的，并非针对每一个非数词。诚然，在被称为‘非数词’和‘不变词’的前缀与不变词中，所有前缀都可用于一切格和数。至于不变词，有些根据情况与第一格等相应格相连，有些则不与格相连。其中，与何格相连者，即用于该格与该数。实际上，对于前缀和不变词，很难逐一确定‘此是某数’，但先辈阿阇梨们是从总摄的角度说出‘于三性中皆相同’等语。迦旃延阿阇梨也正是基于此义而说‘亦从一切……贤友、前缀、不变词等’。诚然，从‘贤友’(āvuso)一词并不能得到所有格，而是因其表达称呼之义，故只能得到单数和复数的第一格（呼格）。这是我们的意见。 เกจิ [Pg.398] ปน สพฺเพหิปิ นิปาเตหิ สพฺพวิภตฺติโลปํ วทนฺติ, ตํ น คเหตพฺพํ. ‘‘อตฺถิ สกฺกา ลพฺภา อิจฺเจเต ปฐมาย. ทิวา ภิยฺโย นโม อิจฺเจเต ปฐมาย จ ทุติยาย จา’’ติอาทิวจนโต, ปทปูรณมตฺตานญฺจ อวิภตฺติยุตฺตานํ อถ ขลุ วต วถ อิจฺจาทีนํ นิปาตานํ วจนโต. เอตฺถาปิ สิยา ‘‘นนุ จ โภ อวิภตฺติยุตฺตานมฺปิ นิปาตานํ สมฺภวโต อตฺถิ นตฺถิสทฺทานํ อวิภตฺติโก นิทฺเทโส กาตพฺโพ, อถ กิมตฺถํ ‘อตฺถิยา นว, นตฺถิยา นวา’ติ สวิภตฺติโก นิทฺเทโส กโต’’ติ? สพฺพถา วิภตฺตีหิ วินา อตฺถสฺส นิทฺทิสิตุมสกฺกุเณยฺยตฺตาติ. 然而，有些人说所有不变词都省略一切格，此说不应采纳。因为有“atthi、sakkā、labbhā，此等用于第一格”、“divā、bhiyyo、namo，此等用于第一格和第二格”等规则，也因为有仅为补足音节、不与格相连的atha、khalu、vata、vatha等不变词。于此，又可能会问：‘贤友！既然也存在不与格相连的不变词，那么对atthi和natthi二词也应作不带格的解释，然则为何要作“有之九法，无之九法”(atthiyā nava, natthiyā nava)这样带格的解释呢？’答：因为完全无法在没有格的情况下指明其意义。 ยทิ เอวํ ‘‘อตฺถิ สกฺกา ลพฺภา อิจฺเจเต ปฐมายา’’ติ วจนโต อตฺถิ นตฺถิสทฺทา ลุตฺตาย ปฐมาย วิภตฺติยา วเสน ปฐมาวิภตฺติกาเยว นิทฺทิสิตพฺพา, เอวมกตฺวา กสฺมา สตฺตมฺยนฺตวเสน ‘‘อตฺถิยา นตฺถิยา’’ติ นิทฺทิฏฺฐาติ? สจฺจํ, อตฺถิ นตฺถิสทฺทา ปฐมาวิภตฺติยุตฺตาเยว นิทฺทิสิตพฺพา, ตถาปิ ‘‘อตฺถิปจฺจเย นว, นตฺถิปจฺจเย นวา’’ติ เอตสฺสตฺถสฺส ปริทีปเน ปฐมาย โอกาโส นตฺถิ, สตฺตมิยาเยว ปน อตฺถิ, ตสฺมา ‘‘อตฺถิยา นว, นตฺถิยา นวา’’ติ วุตฺตํ. อิติ อตฺถิยานตฺถิยาสทฺทานํ สตฺตมฺยนฺตภาเว สิทฺเธเยว ตติยาจตุตฺถีปญฺจมีฉฏฺฐิยนฺตภาโวปิ สิทฺโธเยว โหติ. ตสฺมา ‘‘อตฺถิภาโว อตฺถิตา’’ติอาทีสุปิ อตฺถิยา ภาโว อตฺถิภาโว, นตฺถิยา ภาโว นตฺถิภาโว, อตฺถิยา ภาโว อตฺถิตาภิอาทินา สมาสตทฺธิตวิคฺคโห อวสฺสมิจฺฉิตพฺโพ. ยทิทมมฺเหหิ วุตฺตํ, ตํ ‘‘ปาฬิยา วิรุชฺฌตี’’ติ น วตฺตพฺพํ ปาฬินยานุสาเรน วุตฺตตฺตาติ. 若如此，依据“‘有’、‘可得’、‘可证’等词属于第一格”之说，那么‘有’、‘无’二词因省略了第一格，本应只标示为第一格，为何不这么做，反而以第七格的形式标示为‘于有’(atthiyā)、‘于无’(natthiyā)呢？诚然，‘有’、‘无’二词确实应当标示为第一格，但在阐明“有缘有九，无缘有九”此义时，第一格没有用处，而只有第七格才有，因此说“于有有九，于无有九”。这样，当‘有’、‘无’二词作为第七格的形式成立时，其作为第三、第四、第五、第六格的形式也就成立了。因此，在“有之状态”(atthibhāvo)、“有性”(atthitā)等词中，也必须以“‘于有’的状态是‘有之状态’”、“‘于无’的状态是‘无之状态’”、“‘于有’的状态是‘有性’”等方式来分析其复合词与派生词。我们所说的这些，不应被称为“与圣典相违”，因为这是遵循圣典的规则而说的。 เอวํ โหตุ, กสฺมา โภ ‘‘อตฺถิยา, นตฺถิยา’’ติ อิตฺถิลิงฺคนิทฺเทโส กโต, นนุ นิปาโตปสคฺคา อลิงฺคเภทาติ? สจฺจํ, อิทํ ปน ฐานํ อตีว สุขุมํ, ตถาปิ ปุพฺพาจริยานุภาวญฺเญว [Pg.399] นิสฺสาย วินิจฺฉยํ พฺรูม. ยถา หิ วีสติอิจฺจาทีนํ สงฺขฺยาสทฺทานํ สรูปโต อทพฺพวาจกตฺเตปิ ทพฺพวาจกานํ ลตามติรตฺติอิตฺถี ยาคุวธูสทฺทานํ วิย อิตฺถิลิงฺคภาโว สทฺทสตฺถวิทูหิ อนุมโต, เอวํ อทพฺพวาจกตฺเตปิ อตฺถิ นตฺถิสทฺทานํ กตฺถจิ อิตฺถิลิงฺคภาโว สทฺธมฺมวิทูหิ อนุมโต. เตนาห อายสฺมา ธมฺมเสนาปติ ‘‘อตฺถิยา นว, นตฺถิยา นวา’’ติ. อถ วา ‘‘อตฺถิยา, นตฺถิยา’’ติ อิมานิ ลิงฺคภาววินิมุตฺตานิ สตฺตมิยนฺตานิ นิปาตปทานีติปิ คเหตพฺพานิ, น เอตฺถ โจเทตพฺพํ, เอวรูปานิ นิปาตปทานิ ปุพฺพาจริเยหิ วุตฺตานิ น สนฺติ, ตสฺมา ฉฑฺเฑตพฺพมิทํ วจนนฺติ. 诚然如是。可是，贤者，为何要用阴性来解释“于有”、“于无”呢？不变词与前缀词难道不是没有性别区分的吗？是的，此问题甚为微细，然我等且依古阿阇梨(pubbācariya)之威力作一决断。譬如“二十”(vīsati)等数词，虽其本身不指称实体，但语法学家们亦承认其具有阴性，如同指称实体的“藤”(latā)、“意”(mati)、“夜”(ratti)、“女”(itthī)、“粥”(yāgu)、“媳”(vadhū)等词一样。同样地，“有”、“无”二词虽不指称实体，但在某些情况下，通晓正法者亦承认其具有阴性。因此，具寿法将(dhammasenāpati)说：‘于有有九，于无有九。’或者，亦可将‘于有’、‘于无’视为脱离了性别、以第七格结尾的不变词，于此不应诘难说：‘此类不变词古阿阇梨未曾说过，是故此说应舍弃。’ ปาวจนสฺมิญฺหิ ครูหิ อนิทฺทิฏฺฐานิปิ อเนกวิหิตานิ นิปาตปทานิ สนฺทิสฺสนฺติ, นาปิ ‘‘เหตุยา, อธิปติยา, อตฺถิยา, นตฺถิยา’’ติ เอวมาทีสุ ‘‘อปสทฺทา อิเม’’ติ วิโรโธ อุปฺปาเทตพฺโพ. น หิ อจินฺเตยฺยานุภาเวน ปารมิตาปุญฺเญน นิปฺผนฺเนน อนาวรณญาเณน สพฺพํ เญยฺยมณฺฑลํ หตฺถตเล อามลกํ วิย ปจฺจกฺขํ กตฺวา ปสฺสโต พุทฺธสฺส วจเน อญฺเญสํ วาจาวิปฺปลาโป อวสฺสํ ลพฺภตีติ. นนุ จ โภ ‘‘เหตุยา, อธิปติยา, อตฺถิยา, นตฺถิยา’’ติ จ อิทํ สาริปุตฺตตฺเถรวจนํ เตน นิกฺขิตฺตตฺตา. ตถาคเตน หิ ตาวตึสภปเน เทสิตกาเล อิมานิ ปทานิ น สนฺติ, เอวํ สนฺเต กสฺมา ‘‘พุทฺธวจน’’นฺติ วทถาติ? พุทฺธวจนํเยว นาม. อายสฺมโต หิ สาริปุตฺตสฺส ตถาคเตน นโย ทินฺโน, เตนปิ ปภินฺนปฏิสมฺภิเทน สตฺถุกปฺเปน อคฺคสาวเกน สตฺถุ สนฺติกา นยํ ลภิตฺวา พฺยญฺชนํ สุโรปิตํ กตํ. สพฺเพปิ หิ ปฏิสมฺภิทปฺปตฺตา อริยา ทุนฺนิรุตฺตึ น วทนฺติ นิรุตฺติปเภทสฺมึ สุกุสลตฺตา, ตสฺมา อญฺเญสมวิสโย เอส อริยานํ โวหาโรติ ทฏฺฐพฺพํ. 在圣言中，即使是导师们未曾指出的许多种不变词也能被发现，不应因“于因”(hetuyā)、“于增上”(adhipatiyā)、“于有”(atthiyā)、“于无”(natthiyā)等词，而生起“此等为错谬之词”的对立。因为佛陀以不可思议的威力、由圆满的波罗蜜福德所成就的无碍智，将一切所知范围如掌中庵摩罗果(āmalaka)般亲见，在他的言教中，他人的言语错乱是绝不会有的。“然而，贤者，‘于因、于增上、于有、于无’此乃舍利弗长老之言，是由他所安立的。如来在三十三天(Tāvatiṃsa)说法时，并无此等词语，既然如此，为何你们称之为‘佛语’呢？”这确实是佛语。因为如来已将义理传授给具寿舍利弗，而他，这位已达无碍解、堪比导师的上首弟子，从导师处领受义理后，善巧地安立了文句。所有已达无碍解的圣者，因善巧于词语的分别，故不说错谬之语。因此当知：圣者的言说方式，非是他人所能及的领域。 อิทานิ [Pg.400] สตาทีนํ นามิกปทมาลา วุจฺจเต – 现在说“百”(sata)等名词的词形系列—— สตํ, สตานิ, สตา. สตํ, สตานิ, สเต. สเตน, สเตหิ, สเตภิ. สตสฺส, สตานํ. สตา, สตสฺมา, สตมฺหา, สเตหิ, สเตภิ. สตสฺส, สตานํ. สเต, สตสฺมึ, สตมฺหิ, สเตสุ. เอวํ สหสฺสํ, สหสฺสานีติ โยเชตพฺพํ. ทสสหสฺสํ สตสหสฺสํ ทสสตสหสฺสนฺติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. อยํ ปเนตฺถ ปโยโค ‘‘สตํ ภิกฺขู, สตํ อิตฺถิโย, สตํ จิตฺตานิ. ภิกฺขูนํ สตํ, อิตฺถีนํ สตํ, จิตฺตานํ สตํ. สหสฺสาทีสุปิ เอเสว นโย. อิตฺถญฺจ อญฺญถาปิ สทฺทรูปานิ ภวนฺติ. โกฏิ, โกฏี, โกฏิโย. รตฺตินเยน เญยฺยํ. 百，诸百。百，诸百。以百，以诸百。百的，诸百的。从百，从诸百。百的，诸百的。于百，于诸百。如此，“千”、“诸千”也应同样组合。“万”、“十万”、“百万”也是此理。此处的用法如下：“一百位比丘，一百位女人，一百个心。”“比丘的一百位，女人的一百位，心的一百个。”“千”等词也同此理。于此，亦有其他词形。俱胝，诸俱胝。应按“夜”(ratti)的范例来理解。 เอกปฺปภุติโต ยาว, ทสกา ยา ปวตฺตติ; สงฺขฺยา ตาว สา สงฺขฺเยยฺย-ปฺปธานาติ ครู วทุํ. 从一开始至十数，此等数字之运行，导师曾作如是说：以其所数者为重。 วีสติโต ยาว สตา, ยา สงฺขฺยา ตาว สา ปน; สงฺขฺยาปฺปธานา สงฺขฺเยยฺย-ปฺปธานาติ จ วณฺณยุํ. 从二十乃至一百，此等数字又不同，或以数字为主要，或以所数者为重。 อปิจ – 再者—— วีสโต ยาว โกฏิยา, สงฺขฺยา ตาว หิ สา ขลุ; สงฺขฺยาปฺปธานา สงฺขฺเยยฺย-ปฺปธานา จาติ นิทฺทิเส. 从二十乃至俱胝，此等数字当指明：或以数字为主要，或以所数者为重。 ตถา หิ ‘‘อสีติ โกฏิโย หิตฺวา, หิรญฺญสฺสาปิ ปพฺพชิ’’นฺติ, ‘‘ขีณาสวา วีตมลา, สมึสุ สตโกฏิโย’’ติ จ ปาฬิ ทิสฺสติ. 诚然，可见如下圣典文句：“舍弃八十俱胝黄金而出家”，以及“诸漏已尽，远离尘垢，百俱胝众已寂灭”。 อิมสฺมึ ปน ฐาเน สพฺเพสํ สงฺขฺยาสทฺทรูปานํ ปากฏีกรเณน วิญฺญูนํ สุขุมญาณปฏิลาภตฺถํ สาฏฺฐกถํ อุทานปาฬิปฺปเทสํ อญฺญญฺจ ปาฬิปฺปเทสมฏฺฐกถาวจนญฺจ อาหริตฺวา ทสฺสยิสฺสามิ – 于此，为令智者通过明了所有数词的词形而获得微细智，我将引用附有义注的《自说经》经文，以及其他经文和义注之语来展示—— ‘‘เยสํ [Pg.401] โข วิสาเข สตํ ปิยานิ, สตํ เตสํ ทุกฺขานิ, เยสํ นวุติ ปิยานิ, นวุติ เตสํ ทุกฺขานิ. เยสํ อสีติ…เป… เยสํ สตฺตติ. เยสํ สฏฺฐิ. เยสํ ปญฺญาสํ, เยสํ จตฺตารีสํ, เยสํ ตึสํ. เยสํ โข วิสาเข วีสํ ปิยานิ, วีสติ เตสํ ทุกฺขานิ. เยสํ ทส. เยสํ นว. เยสํ อฏฺฐ. เยสํ สตฺต. เยสํ ฉ. เยสํ ปญฺจ. เยสํ จตฺตาริ. เยสํ ตีณิ. เยสํ ทฺเว. เยสํ เอกํ ปิยํ, เตสํ เอกํ ทุกฺข’’นฺติ. “毘舍佉，谁有一百个可爱之物，谁就有一百种苦；谁有九十个可爱之物，谁就有九十种苦。谁有八十……乃至……谁有七十、六十、五十、四十、三十。毘舍佉，谁有二十个可爱之物，谁就有二十种苦。谁有十个、九个、八个、七个、六个、五个、四个、三个、二个。谁有一个可爱之物，谁就有一种苦。” ตตฺถ สตํ ปิยานีติ สตํ ปิยายิตพฺพวตฺถูนิ. ‘‘สตํ ปิย’’นฺติปิ เกจิ ปฐนฺติ. เอตฺถ จ ยสฺมา เอกโต ปฏฺฐาย ยาว ทส, ตาว สงฺขฺยาสงฺขฺเยยฺยปฺปธานา, ตสฺมา ‘‘เยสํ ทส ปิยานิ, ทส เตสํ ทุกฺขานี’’ติอาทินา ปาฬิ อาคตา. เกจิ ปน ‘‘เยสํ ทส ปิยานํ, ทส เตสํ ทุกฺขาน’’นฺติอาทินา ปฐนฺติ, ตํ น สุนฺทรํ. ยสฺมา ปน วีสติโต ปฏฺฐาย ยาว สตํ, ตาว สงฺขฺเยยฺยปฺปธานา สงฺขฺยาปฺปธานา จ, ตสฺมา ตตฺถาปิ สงฺขฺเยยฺยปฺปธานํเยว คเหตฺวา ‘‘เยสํ โข วิสาเข สตํ ปิยานิ, สตํ เตสํ ทุกฺขานี’’ติอาทินา ปาฬิ อาคตา. สพฺเพสมฺปิ จ เยสํ เอกํ ปิยํ, เอกํ เตสํ ทุกฺขนฺติ ปาโฐ, น ปน ทุกฺขสฺสาติ. เอกสฺมิญฺหิ ปทกฺกเม เอกรสาว ภควโต เทสนา โหตีติ. ตสฺมา ยถาวุตฺตนยาว ปาฬิ เวทิตพฺพา. อยํ ตาว สาฏฺฐกโถ อุทานปาฬิปฺปเทโส. 在此，“一百个可爱之物”意为一百个能被视为可爱的事物。有些人也读作“sataṃ piyaṃ”(单数)。于此，因为从一开始至十，数词是以所数者为主，因此圣典文句为“谁有十个可爱之物，谁就有十种苦”等。但有些人读作“yesaṃ dasa piyānaṃ, dasa tesaṃ dukkhānaṃ”(属格)，此读法不佳。又因为从二十开始至一百，数词既可以所数者为主，也可以数词本身为主，因此在此也是以所数者为主，圣典文句为“毘舍佉，谁有一百个可爱之物，谁就有一百种苦”等。并且对所有情况，读法都是“谁有一个可爱之物，谁就有一种苦”，而非“有一种苦的”(dukkhassa，属格)。因为在每一个步骤中，世尊的教法都是单一滋味的。因此，当依上述之理理解圣典。以上即是附有义注的《自说经》经文。 อิทานิ อญฺโญ ปาฬิปฺปเทโส อฏฺฐกถาปาฐปฺปเทโส จ นียเต – 现在引述另一段圣典经文与义注文句—— ‘‘สตํ [Pg.402] หตฺถี สตํ อสฺสา, สตํ อสฺสตรีรถา; สตํ กญฺญา สหสฺสานิ, อามุกฺกมณิกุณฺฑลา; เอกสฺส ปทวีติหารสฺส, กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสิ’’นฺติ “百象百骏马，百骡百车乘；十万美少女，环钏耀光明；不值一步行，十六分之一。” ปาฬิ. เอตฺถ ‘‘สตํ หตฺถี’’ติอาทีนิ วิเสสิตานิ, ‘‘สหสฺสานี’’ติ วิเสสนํ, ตสฺมา สตํสทฺทํ สหสฺสสทฺเทน โยเชตฺวา ‘‘หตฺถี’’ติอาทีนิ ปน อุปปทํ กตฺวา อตฺโถ คเหตพฺโพ. หตฺถี สตํ สหสฺสานิ. อสฺสา สตํ สหสฺสานิ. อสฺสตรีรถา สตํ สหสฺสานิ. อามุกฺกมณิกุณฺฑลา กญฺญา สตํ สหสฺสานิ. อิทํ สงฺขฺเยยฺยปฺปธานวเสนตฺถคหณํ. สงฺขฺยาปฺปธานวเสน ปน อยมฺปิ อตฺโถ คเหตพฺโพ ‘‘หตฺถีนํ สตสหสฺสํ, อสฺสานํ สตสหสฺสํ, อสฺสตรีรถานํ สตสหสฺสํ, อามุกฺกมณิกุณฺฑลานํ กญฺญานํ สตสหสฺส’’นฺติ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. ‘‘โยชนานํ สตานุจฺโจ, หิมวา ปญฺจ ปพฺพโต’’ติ อยมฏฺฐกถาปาโฐ. เอตฺถ ‘‘ปญฺจา’’ติ สทฺทํ สตสทฺเทน สทฺธึ โยเชตฺวา ‘‘สิปฺปิกานํ สตํ นตฺถี’’ติ เอตฺถ วิย หิมวา ปพฺพโต โยชนานํ ปญฺจ สตานิ อุจฺโจติ สงฺขฺยาปฺปธานวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. ‘‘ปญฺจ สตานี’’ติ จ อทฺธุโน อจฺจนฺตสํโยควเสน อุปโยควจนํ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. สตมิติ สทฺโท ‘‘สตํ โหมิ, สหสฺสํ โหมี’’ติอาทีสุ เอกวจโน. ‘‘อเถตฺเถกสตํ ขตฺยา, อนุยนฺตา ยสสฺสิโน’’ติอาทีสุ พหุวจโน. เอวํ สหสฺสาทีนมฺปิ เอกวจนพหุวจนตา ลพฺภติ. ตถา หิ ‘‘ภิยฺโย นํ สตสหสฺสํ, ยกฺขานํ ปยิรุปาสตี’’ติ เอตฺถ ‘‘สตสหสฺส’’นฺติ เอกวจนํ. ‘‘ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวิสฺสนฺตี’’ติ เอตฺถ สหสฺสนฺติ พหุวจนนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 于此，“百象”等是被限定词，“千”是限定词，因此应将“百”词与“千”词结合，而将“象”等作为附加词来理解其义：象十万，马十万，骡车十万，佩戴珠宝耳环的少女十万。这是以被数者为主的方式来理解其义。而以数词为主的方式，也可理解此义为：“象的十万，马的十万，骡车的十万，佩戴珠宝耳环的少女的十万”。此理亦可用于其他此类之处。“雪山高五百由旬”，这是义注文。于此，应将“五”词与“百”词结合，如在“无百工匠”中那样，以数词为主的方式来理解其义，即“雪山高五百由旬”。而“五百”是表示路程连续的业格用法。此理亦可用于其他此类之处。“百”一词，在“我成百，我成千”等处为单数；在“于此有一百刹帝利，随从著名者”等处为复数。同样，“千”等词也可有单数和复数。例如，在“更有十万夜叉(yakkhānaṃ)常侍奉他”中，“十万”是单数。在“他将有超过一千个儿子”中，“千”是复数，应如是见。 ‘‘กปฺเป [Pg.403] จ สตสหสฺเส, จตุโร จ อสงฺขิเย; อมรํ นาม นครํ, ทสฺสเนยฺยํ มโนรม’’นฺติ 于十万劫，与四阿僧祇，有名不死城(Amaraṃ nāma nagaraṃ)，可爱又可意。 ปาฬิ. เอตฺถ ‘‘กปฺเป จ สตสหสฺเส จตุโร จ อสงฺขิเยติ สามิอตฺเถ อุปโยคพหุวจนํ, ตสฺมา ‘‘มหากปฺปานํ สตสหสฺสานํ จตุนฺนํ อสงฺขิยานํ มตฺถเก’’ติ อตฺโถ คเหตพฺโพ, ‘‘มตฺถเก’’ติ เจตฺถ วจนเสโส. ‘‘กปฺปสตสหสฺสาธิกานํ จตุนฺนํ อสงฺขิยานํ มตฺถเก’’อิจฺเจวตฺโถ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. 于此，“于十万劫与四阿僧祇”是所有格意义上的复数业格，因此应理解其义为“在十万大劫与四个阿僧祇劫之上”，此处的“之上”是省略的词。其义即是“在超过十万劫的四个阿僧祇劫之上”。此理亦可用于其他此类之处。 ‘‘กปฺเป จ สตสหสฺเส, จตุโร จ อสงฺขิเย; เอตฺถนฺตเร ยํ จริตํ, สพฺพํ ตํ โพธิปาจน’’นฺติ 于十万劫，与四阿僧祇，其间所行持，皆熟于菩提。 ปาฬิ. เอตฺถ ‘‘กปฺเป’’ติ อจฺจนฺตสํโยควเสน อุปโยคพหุวจนํ. ‘‘สตสหสฺเส กปฺเป’’ติ กปฺปสทฺทสมฺพนฺเธน จายํ ปุลฺลิงฺคนิทฺเทโส อุปโยคนิทฺเทโส จ. สมานาธิกรณญฺหิ อิทํ กปฺปสทฺเทน. ‘‘จตุโร จ อสงฺขิเย’’ติ อจฺฉนฺตสํโยควเสน อุปโยคพหุวจนานิ. กสฺส ปน อสงฺขิเยติ? อญฺญสฺส อวุตฺตตฺตา กปฺปสฺส จ วุตฺตตฺตา ปกรณโต ‘‘กปฺปาน’’นฺติ อยมตฺโถ วิญฺญายเตว. น หิ วุตฺตํ วชฺเชตฺวา อวุตฺตสฺส กสฺสจิ คหณํ ยุตฺตนฺติ. จสทฺโท สมฺปิณฺฑนตฺโถ ‘‘มหากปฺปานํ จตุโร อสงฺขฺเยยฺเย สตสหสฺเส จ มหากปฺเป’’ติ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. 于此，“于劫”是表示连续连接的复数业格。在“于十万劫”中，这是与“劫”一词相关的阳性指称和业格指称，此词与“劫”一词是同格关系。“与四阿僧祇”是表示连续连接的复数业格。那么，是“什么”的阿僧祇呢？由于未说及其他，而“劫”已被提及，故从文脉可知其义为“诸劫”。确实，不应舍弃已说者而取未说者。而“与”字是总括义，即“四个阿僧祇的大劫与十万大劫”。此理亦可用于其他此类之处。 ‘‘ฆฏาเนกสหสฺสานิ, กุมฺภีนญฺจ สตา พหู’’ติ ปาฬิ. เอตฺถ ฆฏาติ ฆฏานํ. สามิอตฺเถ หิ อิทํ ปจฺจตฺตวจนํ. ‘‘ฆฏานํ อเนกสหสฺสานิ’’ อิจฺเจวตฺโถ. กุมฺภีนญฺจ สตา พหูติ อเนกานิ จ กุมฺภีนํ สตานิ. เอตฺถ นิการโลโป ทฏฺฐพฺโพ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. “数千瓦罐，与众多百瓮”是经文。于此，“ghaṭā”是“ghaṭānaṃ”（瓦罐的）之义。这是所有格意义上的单数形式。其义即是“数千瓦罐”。“与众多百瓮”即是“与许多百个瓮”。于此，应见到“ni”的脱落。此理亦可用于其他此类之处。 ‘‘ทสวีสสหสฺสานํ[Pg.404], ธมฺมาภิสมโย อหุ; เอกทฺวินฺนํ อภิสมโย, คณนาโต อสงฺขิโย’’ติ 一万二万众，得证于正法；一二之证悟，其数不可计。 ปาฬิ. เอตฺถ ทสวีสสหสฺสานนฺติ ทสสหสฺสานํ วีสสหสฺสานญฺจ. ธมฺมาภิสมโยติ จตุสจฺจปฺปฏิเวโธ. เอกทฺวินฺนนฺติ สีสมตฺตกถนํ, เตน ‘‘เอกสฺส เจว ทฺวินฺนญฺจ ติณฺณํ จตุนฺนํ…เป… ทสนฺน’’นฺติอาทินา นเยน อสงฺขฺเยยฺโยติ อตฺโถ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. 于此，“一万二万”是指一万与二万。“法现观”是指对四圣谛的了悟。“一二”是仅举其首，因此其义为“一人、二人、三人、四人……乃至……十人”等，其数不可计算。此理亦可用于其他此类之处。 ‘‘จตฺตาริ สตสหสฺสานิ, ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกา; ทีปงฺกรํ โลกวิทุํ, ปริวาเรนฺติ สพฺพทา’’ติ 四十万六通、大神通力者，恒常围绕燃灯世间解。 ปาฬิ. เอตฺถ จตฺตาริ สตสหสฺสานีติ อิทํ ลิงฺคเภทวเสน ‘‘ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกา’’ติ อิเมหิ ทฺวีหิ ปเทหิ สมานาธิกรณํ. อีทิเสสุ หิ ฐาเนสุ อสงฺขฺเยยฺย วาจโกปิ สทฺโท นปุํสโกว โหติ, ตสฺมา ‘‘จตฺตาริ สตสหสฺสานี’’ติ จ ‘‘ฉฬภิญฺญา’’ติ จ ‘‘มหิทฺธิกา’’ติ จ เอตํ ปทตฺตยํ สมานาธิกรณํ. อถ วา ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกาติ ฉฬภิญฺญานํ มหทฺธิกานนฺติ สามิอตฺเถ ปจฺจตฺตวจนํ ทฏฺฐพฺพํ. อิมสฺมึ ปนตฺเถ ‘‘จตฺตาริ สตสหสฺสานี’’ติ อยํ สงฺขฺยาวจโน ภวติ. ‘‘ตีณิ สตสหสฺสานิ, นาริโย สมลงฺกตา’’ติอาทีสุปิ อยํ นโย เนตพฺโพ. ‘‘ตา จ สตฺต สตา ภริยา, ทาสฺโย สตฺต สตานิ จา’’ติ ปาฬิ. เอตฺถ สตาติ ‘‘สตานี’’ติ นปุํสกวเสน คเหตพฺพํ, น อิตฺถิลิงฺควเสน. ‘‘สตา’’ติ หิ ‘‘ปญฺจ จิตฺตา วิปากา’’ติอาทีนิ วิย นปุํสกรูปํ. อิตฺถิลิงฺคภูตา หิ สตสทฺโท นตฺถิ, ตถา ปุลฺลิงฺคภูโต. ยทิ จ ทฺวิลิงฺโค สตสทฺโท สิยา[Pg.405], เอวญฺจ สติ ‘‘ปุริโส, กญฺญา’’ติ จ โอการนฺตปุลฺลิงฺคอาการนฺติตฺถิรูเปหิปิภวิตพฺพํ. รูปทฺวยมฺปิ สตสทฺทสฺส นตฺถิ, เตน ญายติ ‘‘สตสทฺโท เอกนฺตนปุํสโก’’ติ. 于此，“四十万”一词，尽管性别不同，却与“六通者”、“大神通力者”这两个词是同格关系。在此类情况中，表示数目的词是中性的，因此“四十万”、“六通者”、“大神通力者”这三个词是同格关系。或者，“六通者、大神通力者”应被视为用于所有格意义的主格形式，意为“六通大神通力者的”。在此义中，“四十万”则成为数词。在“三十万盛装女子”等处，亦可运用此理。“彼七百妻子，与七百女仆”是圣典。于此，“百”应取为中性的“satāni”，而非阴性。因为“satā”如“五心是异熟”等例，是中性形式。“sata”一词实无阴性形式，亦无阳性形式。若“sata”一词有双性，则应有如“puriso”（男子）、“kaññā”（少女）那样以-o结尾的阳性形式和以-ā结尾的阴性形式。但“sata”一词此两种形式皆无，由此可知“sata”一词是纯中性的。 นนุ จ โภ ‘‘ตา เทวตา สตฺตสตา อุฬารา’’ติ เอตฺถ สตสทฺโท อิตฺถิลิงฺโค หุตฺวา ทิสฺสตีติ? น, นปุํสโกเยวาติ. นนุ จ โภ เทวตาสทฺเทน สมานาธิกรโณติ? สจฺจํ สมานาธิกรโณ, ตถาปิ นปุํสโกเยว. อีทิเสสุ หิ สงฺขฺยาวิสเยสุ สมานาธิกรณภาโว อปฺปมาโณ. ตถา หิ ‘‘ปญฺจ ปจฺเจกพุทฺธสตานิ อิมสฺมึ อิสิคิลิสฺมึ ปพฺพเต จิรวาสิโน อเหสุ’’นฺติ นปุํสกลิงฺเคน ปุลฺลิงฺคสฺส สมานาธิกรณตา ทิสฺสติ, ตสฺมา ‘‘ตา เทวตา สตฺตสตา อุฬารา’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘สตฺตสตานี’’ติ นปุํสกภาโวเยวาติ อวคนฺตพฺโพ. ‘‘สตฺต หตฺถิสเต ทตฺวา’’ติอาทีสุปิ สตสทฺโท นปุํสโกเยว. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. 尊者，在“彼等卓越天神七百”中，“百”一词难道不是作为阴性出现的吗？不，它就是中性。尊者，它难道不是与“天神”一词同格吗？确实是同格，但仍然是中性。在此类有关数词的场合，同格关系是不定的。例如，在“五百辟支佛曾长住于此吞仙山(Isigili)”中，可见中性与阳性的同格关系。因此，在“彼等卓越天神七百”中，也应了知“七百”就是中性。在“布施七百象”等处，“百”一词也只是中性。此理亦可用于其他此类之处。 ‘‘นวุติโกฏิสหสฺเสหิ, ปริวาเรสิ มหามุนี’’ติ ปาฬิ. เอตฺถ ‘‘นวุติโกฏิสหสฺเสหิ ภิกฺขูหี’’ติ วา ‘‘ภิกฺขูนํ นวุติโกฏิสหสฺเสหี’’ติ วา สงฺขฺเยยฺยสงฺขฺยาปธานวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. “大牟尼为九十俱胝千所围绕”是圣典。于此，应根据被数者或数词为主的方式，来理解其义为“以九十俱胝千比丘”或“以比丘的九十俱胝千”。此理亦可用于其他此类之处。 ‘‘สตสหสฺสวสฺสานิ, อายุ ตสฺส มเหสิโน’’ติ ปาฬิ. เอตฺถ ‘‘สตสหสฺสวสฺสานี’’ติ กาลสฺส อจฺจนฺตสํโยควเสน อุปโยควจนํ. ตถา ‘‘ทสวสฺสสหสฺสานิ, อคาร’มชฺฌ โส วสี’’ติ ปาฬิยมฺปิ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. “彼大仙寿十万年”是圣典。于此，“十万年”是表示时间连续连接的业格。同样，在“彼居家一万年”的圣典中也是如此。此理亦可用于其他此类之处。 ‘‘อิโต [Pg.406] สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก’’ติ ปาฬิ, ‘‘เอกนวุเต อิโต กปฺเป’’ติ ปาฬิ จ. เอตฺถ สตสหสฺสมฺหิ กปฺเปติ สตสหสฺสานํ กปฺปานํ มตฺถเก. เอกนวุเต กปฺเปติ เอกนวุติยา กปฺปานํ มตฺถเกติ ภุมฺมวจนสฺส สามิภุมฺมวจนวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. ตถา หิ ‘‘ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ เอตฺถ ภุมฺมวจนสฺส ‘‘ภควโต สนฺติเก’’ติ สามิภุมฺมวจนวเสน อตฺโถ คหิโต. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. “于此后十万劫，导师出世”是圣典，以及“于此后第九十一劫”是圣典。于此，“于十万劫”是指在十万劫之上。“于第九十一劫”是指在九十一劫之上，应以所有格-方位格的方式来理解方位格的意义。例如，在“于世尊处修梵行”中，方位格的意义被取为所有格-方位格的方式，即“在世尊跟前”。此理亦可用于其他此类之处。 ‘‘ยทิ ตตฺถ สหสฺสานิ, สตานิ นหุตานิ จ; เนวมฺหากํ ภยํ โกจิ, วเน วาเฬสุ วิชฺชตี’’ติ 纵于林中，有千、百、那由他猛兽，我等亦无任何怖畏。 ปาฬิ. อยเมตสฺสา อตฺโถ – ตตฺถ วเน วาฬานํ สหสฺสานิ จ สตานิ จ นหุตานิ จ ยทิ วิชฺชนฺติ. อถ วา สหสฺสานิ สตานีติ สตสหสฺสานิ, วาฬานํ สตสหสฺสานิ จ นหุตานิ จ ยทิ วิชฺชนฺติ, เอวํ วิชฺชนฺเตสุปิ วาเฬสุ โกจีติ กฺวจิ. โกจิสทฺโท หิ ‘‘โก เต พลํ มหาราชา’’ติ เอตฺถ โกสทฺโท วิย กฺวสทฺทตฺเถ วตฺตติ, นิมิตฺตตฺเถ จายํ นิทฺเทโส. เตน ‘‘โกจิ กฺวจิ กิสฺมิญฺจิ วาเฬ เอกสฺสปิ วาฬมิคสฺส การณา เนวมฺหากํ ภยํ วิชฺชตี’’ติ อตฺโถ คเหตพฺโพ. อถ วา โกจีติ กิญฺจิ อปฺปมตฺตกมฺปิ. เอตฺถ ปน ‘‘วาเฬสู’’ติ นิมิตฺตตฺเถ ภุมฺมํ. วาฬานํ การณา อปฺปมตฺตกมฺปิ อมฺหากํ ภยํ น วิชฺชตีติ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. 圣典。其义如下：若在那森林里有成千、上百、那由他的猛兽。或者，“千百”即十万，若有十万乃至那由他的猛兽，即使存在着这样的猛兽，“koci”即是“kvaci”（在某处）。“koci”一词，犹如在“大王，谁是你的力量？”一句中，“ko”（谁）一词用于“kva”（何处）之义，此为因由义的解释。因此，应理解为：“在任何地方，由于任何一只猛兽，我们都没有恐惧。”或者，“koci”意为“kiñci appamattakampi”（任何一点点）。于此，“vāḷesū”（于猛兽中）是用于因由义的处格。即：“由于猛兽，我们没有丝毫恐惧。”此理亦可用于其他此类之处。 ‘‘สพฺพํ สตสหสฺสานิ, ฉตฺตึสปริมณฺฑลํ; ทสญฺเจว สหสฺสานิ, อฑฺฒุฑฺฒานิ สตานิ จา’’ติ 总计三十六百千，周遍圆围；复加一万，以及三百五十。 อฏฺฐกถาปาโฐ[Pg.407]. เอตฺถ ยสฺมา สทฺทโต สมานวิภตฺติลิงฺควจนานํ ปทานํ อสมานวิภตฺติลิงฺควจนานํ วา อตฺถโต ปน สมานานํ ทูเร ฐิตานมฺปิ เอกสมฺพนฺโธ โหติ, อิตเรสํ สมีเป ฐิตานมฺปิ น โหติ, ตสฺมา ‘‘สพฺพ’’นฺติทํ ‘‘ปริมณฺฑล’’นฺติมินา สมฺพนฺธิตพฺพํ. ‘‘ฉตฺตึสา’’ติ อิทํ ปน ‘‘สตสหสฺสานี’’ติมินา สมฺพนฺธิตพฺพํ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. 义注。于此，由于一些词，无论其格、性、数在语法上是否相同，只要意义上一致，即使相距遥远也能建立关联；而其他的词，即使位置相近也无关联。因此，“sabbaṃ”（一切）应与“parimaṇḍalaṃ”（圆围）相联系，而“chattiṃsā”（三十六）则应与“satasahassāni”（十万）相联系。此理亦可用于其他此类之处。 ‘‘ทุเว สตสหสฺสานิ, จตฺตาริ นหุตานิ จ; เอตฺตกํ พหลตฺเตน, สงฺขาตายํ วสุนฺธรา’’ติ 厚度二十万，复加四那由他；此大地如是，经中已算定。 อฏฺฐกถาปาโฐ. เอตฺถ ‘‘ทุเว’’ติ วิเสสนํ, ‘‘สตสหสฺสานี’’ติ วิเสสิตพฺพํ. ตถา ‘‘จตฺตารี’’ติ วิเสสนํ, ‘‘นหุตานี’’ติ วิเสสิตพฺพํ. ตถา หิ ‘‘สตสหสฺสานิ นหุตานิ จา’’ติ อิมานิ ‘‘ทุเว จตฺตารี’’ติ อิเมหิ วิเสสิตพฺพตฺตา ‘‘ทฺวิสตสหสฺสํ จตุนหุต’’นฺติ อตฺถปฺปกาสนานิ ภวนฺติ. เอวํ สนฺเตปิ ‘‘ทุเว’’อิจฺจาทีนํ สงฺขฺยาสทฺทานํ ‘‘สตสหสฺสานี’’ติอาทีหิ สงฺขฺยาสทฺเทหิ สมานาธิกรณตา ปุพฺพาจริเยหิ น วุตฺตา. ยสฺมา ปน ยถา ‘‘ทุเว ปุถุชฺชนา วุตฺตา. สตสหสฺสํ ภิกฺขู’’ติอาทีสุ สมานาธิกรณตา ลพฺภติ ทพฺพวาจกตฺตา วิเสสิตพฺพปทานํ, น ตถา ‘‘ทุเว สตสหสฺสานี’’ติอาทีสุ อทพฺพวาจกตฺตา วิเสสิตพฺพปทานํ, ตสฺมา อีทิเสสุ ฐาเนสุ สมานาธิกรณตา น อิจฺฉิตพฺพา ยุตฺติยา อภาวโต. ยทิ เอวํ ‘‘กุสลา, รูปํ, จกฺขุมา’’ติอาทีนํ วิย อิเมสมญฺญมญฺญสมฺพนฺธรหิตา สิยาติ? น, วิเสสนวิเสสิตพฺพภาเวน คหิตตฺตา. ยชฺเชวํ สมานาธิกรณภาโว ลทฺธพฺโพติ? น, นิยมาภาวโต. เอกนฺเตน หิ [Pg.408] คุณคุณีนํเยว วิเสสนวิเสสิตพฺพานํ สมานาธิกรณภาโว, น อิตเรสํ วิเสสนวิเสสิตพฺพตฺเตปิ. 义注。于此，“duve”(二)是限定词，“satasahassāni”(十万)是被限定词。同样，“cattārī”(四)是限定词，“nahutāni”(万)是被限定词。确实，由于“satasahassāni ca nahutāni ca”(十万与万)被“duve cattārī”(二、四)所限定，故有“二十万与四万”之义。即便如此，古代大师们也未曾说过“duve”等数词与“satasahassāni”等数词有同格关系。因为，譬如在“二凡夫”、“十万比丘”等句中，由于被限定词是实体词，故可获得同格关系；但在“二十万”等句中，由于被限定词非实体词，则不然。因此，在此等之处，因缺乏理据，不应希求同格关系。若如此，此等词是否会像“善、色、有眼者”一样，彼此间无关联呢？并非如此，因为它们被理解为限定与被限定的关系。若如此，是否应获得同格关系呢？并非如此，因为没有此规定。确实，唯有属性与具属性者之间的限定与被限定关系，才必然是同格关系，其他的即使有此关系亦非必然。 ตตฺถ ‘‘เอตฺตก’’นฺติ ปมาณวจนํ. ‘‘พหลตฺเตนา’’ติ วิเสสเน ตติยา. อุภเยน อิมมตฺถํ ทสฺเสติ ‘‘อยํ วสุนฺธรา พหลตฺเตน โยชนานํ ทุเว สตสหสฺสานิ จตฺตาริ นหุตานิ จ เอตฺตกํ สงฺขาตา’’ติ. ‘‘เอตฺตก’’นฺติ ปทสฺส จ ‘‘ทุเว สตสหสฺสานิ จตฺตาริ นหุตานิ จา’’ติ อิเมหิ วา ‘‘วสุนฺธรา’’ติ อิมินา วา สมานาธิกรณตา น อิจฺฉิตพฺพา. เอตฺตกนฺติ หิ ภาวนปุํสกํ, ยํ สทฺทสตฺเถ กฺริยาวิเสสนนฺติ วทนฺติ. ตสฺส ‘‘เอตฺตเกน ปมาเณน’’อิจฺเจวตฺโถ. อปิจ ‘‘ทุเว สตสหสฺสานิ จตฺตาริ น หุตานิ จา’’ติ อิเมสมฺปิ ‘‘วสุนฺธรา’’ติ อิมินา สมานาธิกรณตา น อิจฺฉิตพฺพา ‘‘ภิกฺขูนํ สต’’นฺติ เอตฺถ สตสทฺทสฺส วิย สงฺขฺยาวจนมตฺตตฺตา. ตถา หิ ‘‘เอตฺตก’’นฺติ วุตฺตํ. ‘‘สงฺขาตา’’ติ ปน ‘‘อย’’นฺติ จ อิเมสํ ‘‘วสุนฺธรา’’ติ อิมินา สมานาธิกรณตา ลพฺภติ. สพฺโพปายํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. 于此，“ettakaṃ”(这么多)是表度量的词。“bahalattena”(以厚度)是表限定的第三格。两者共同显示此义：“此大地以厚度计算有二十四万由旬这么多。”“ettakaṃ”一词，不应希求其与“二十四万”或“大地”有同格关系。因为“ettakaṃ”是中性抽象名词，语法学家称之为状语，其义即是“以这么多之量”。此外，“二十四万”这些词，亦不应希求其与“大地”有同格关系，犹如在“一百位比丘”中“一百”一词，仅为数词而已。确实，已说了“ettakaṃ”。然而，“saṅkhātā”(被计算)与“ayaṃ”(此)则可与“大地”获得同格关系。此理亦应引申至其他类似之处。 ‘‘ทเสตฺถ ราชิโย เสตา, ทสฺสนียา มโนรมา; ฉ ปิงฺคลา ปนฺนรส, หลิทฺทา ตา จตุทฺทสา’’ติ “于此有十条白色条纹，美丽而悦意；六条与十五条是褐色的，十四条是姜黄色的。” ปาฬิ. เอตฺถ ฉ ปิงฺคลา ปนฺนรสาติ ฉ จ ปนฺนรส จาติ เอกวีสติ ปิงฺคลา ราชิโยติ อตฺโถ คเหตพฺโพ. 圣典。于此，“cha piṅgalā pannarasa”应理解为“cha ca pannarasa ca”(六与十五)，即二十一条褐色条纹之义。 ตถา – 同样—— ‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, ‘เอกนามา’ติ เม สุตํ; อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา’’ติ “彼有众多子，我闻同此名；八十加十复一，因陀大强力。” ปาฬิ[Pg.409]. เอตฺถ ปน ‘‘เอกนวุตี’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘อสีติ ทส เอโก จา’’ติ วุตฺตํ. วิจิตฺรสทฺทรจนญฺหิ ปาวจนํ. อยํ นโย อญฺเญสุปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. 圣典。于此，本应说“ekanavuti”(九十一)，却说了“asīti dasa eko ca”(八十、十与一)。圣言的措辞确实是丰富多彩的。此理亦应引申至其他类似之处。 ‘‘ตึสปุริสนาวุตฺโย, สพฺเพเวเกกนิจฺจิตา; เยสํ สมํ น ปสฺสามิ, เกวลํ มหิ’มํ จร’’นฺติ “三万九千人，人人皆坚信；我未见其匹，遍行此大地。” ปาฬิ. เอตฺถ ‘‘ปุริสานํ ตึสสหสฺสานิ นวุติ จ สตานิ ตึส นาวุตฺโย’’ติ วุจฺจนฺติ. อิมสฺมึ ปน ฐาเน ตึสสทฺทโต สหสฺสสทฺทสฺส นวุติสทฺทโต จ สตสทฺทสฺส โลปํ กตฺวา ‘‘ตึส นาวุตฺโย’’ติ วุตฺตนฺติ น คเหตพฺพํ. เอวญฺหิ คหเณ สติ ยตฺถ กตฺถจิปิ เอทิสี สทฺทรจนา กาตพฺพา สิยา, กตาย จ เอทิสาย สทฺทรจนาย อตฺถาวคโม วินา อุปเทเสน สุณนฺตานํ น สิยา, ตสฺมา เนวํ คเหตพฺพํ. เอวํ ปน คเหตพฺพํ – ‘‘ตึส นาวุตฺโย’’ติ อิทํ โลกสงฺเกตรูฬฺหํ วจนํ, สงฺเกตรูฬฺหสฺส ปน วจนสฺสตฺโถ ยสฺมา คหิตปุพฺพสงฺเกเตหิ สุตฺวา ญายเต, น อุปเทสโต, ตสฺมา พฺรหฺมทตฺเตน รญฺญา วุตฺตกาเลปิ สตฺถารา ตํ กถํ อาหริตฺวา วุตฺตกาเลปิ สพฺเพ มนุสฺสา วินาปิ อุปเทเสน วจนตฺถํ ชานนฺตีติ คเหตพฺพํ. 圣典。于此，“三十千与九十百人”被称为“tiṃsa nāvutyo”。但不应认为，此处是在“tiṃsa”(三十)后省略了“sahassa”(千)，在“navuti”(九十)后省略了“sata”(百)，才说成“tiṃsa nāvutyo”。因为若如此理解，则任何地方都可以进行这样的构词；而进行了这样的构词，听者若无教导则无法理解其义，因此不应如此理解。而应这样理解：“tiṃsa nāvutyo”是世间约定俗成的说法。约定俗成的说法之义，是因听闻先前已接受的约定而得知，而非由教导而知。因此，应当理解为：无论是梵授(Brahmadatta)王说此话之时，还是导师引述此话之时，所有人即使没有教导也能了知此语之义。 ตึสญฺเจว สหสฺสานิ, นวุติ จ สตานิ ตุ; ตึส นาวุติโย นาม, วุตฺตา อุมงฺคชาตเก. 三十千以及九十百，即是名为“三十九十”；此说出自《隧道本生》(Umaṅgajātaka)。 ยสฺมา ปาวจเน สนฺติ, นยา เจว อจินฺติยา; โวหารา จ สุคุฬฺหตฺถา, ทยาปนฺเนน เทสิตา. 因为圣言中存在着不可思议的法门，以及意义深奥的表达，皆由具悲者所教示。 ตสฺมา สาฏฺฐกเถ ธีโร, คมฺภีเร ชินภาสิเต; อุปเทสํ สทา คณฺเห, ครุํ สมฺมา อุปฏฺฐหํ. 是故，智者对于甚深、带义注的胜者之语，应善事其师，恒受其教。 ครูปเทสหีโน หิ, อตฺถสารํ น วินฺทติ; อตฺถสารวิหีโน โส, สทฺธมฺมา ปริหายติ. 若乏师教导，难觅义之津；失却义津者，正法渐远离。 ครูปเทสลาภี [Pg.410] จ, อตฺถสารสมายุโต; สทฺธมฺมํ ปริปาเลนฺโต, สทฺธมฺมสฺมา น หายติ. 得遇良师教，义理皆通晓；护持此正法，永不离正道。 สทฺธมฺมตฺถาย เม ตสฺมา, สงฺขฺยามาลาปิ ภาสิตา; สปฺปโยคา ยถาโยคํ, สเหวตฺถวินิจฺฉยา. 是故为正法，我今说数鬘；随宜善应用，并决择其义。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ 如是，在为了智者们于带义注的九分教和三藏的言语运用中， โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 为获得善巧而造的《声律论》中， สวินิจฺฉโย สงฺขฺยานามานํ นามิกปทมาลาวิภาโค 含抉择的数词名词词干鬘之分别， นาม 名为 เตรสโม ปริจฺเฉโท. 第十三章。 ๑๔. อตฺถตฺติกวิภาค 14. 义三法之分别 ภูธาตุ ตาย นิปฺผนฺน-รูปญฺจาติ อิทํ ทฺวยํ; กตฺวา ปธานมมฺเหหิ, สพฺพเมตํ ปปญฺจิตํ. 词根“bhū”与所生词，我等以此二为要，详尽阐明此一切。 ภวติสฺส วสา ทานิ, วกฺขามตฺถตฺติกํ วรํ; อตฺถุทฺธาโร ตุมนฺตญฺจ, ตฺวาทิยนฺตํ ติกํ อิธ. 现在，我将依此宣说殊胜的义之三法：即义之解析、以“tum”结尾的词，以及以“tvā”等结尾的词这三者。 ตสฺมา ตาว ภูธาตุโต ปวตฺตสฺส ภูตสทฺทสฺส อตฺถุทฺธาโร นียเต – 因此，首先，来阐明源于词根“bhū”的“bhūta”一词的含义—— ขนฺธสตฺตามนุสฺเสสุ, วิชฺชมาเน จ ธาตุยํ; ขีณาสเว รุกฺขาทิมฺหิ, ภูตสทฺโท ปวตฺตติ. 蕴、有情与非人，存在、界与漏尽者，以及树木等等中，皆用“bhūta”一词。 อุปฺปาเท จาปิ วิญฺเญยฺโย, ภูตสทฺโท วิภาวินา; วิปุเล โสปสคฺโคยํ, หีฬเน วิธเมปิ จ; ปราชเย เวทิยเน, นาเม ปากฏตาย จ. 智者当知“bhūta”词，亦用于“生起”义；带前缀时为“广大”，亦用于轻蔑、摧毁；败北、感受与名称，以及显现亦复然。 วุตฺตญฺเหตํ – ภูตสทฺโท ปญฺจกฺขนฺธามนุสฺสธาตุวิชฺชมานขีณาสวสตฺตรุกฺขาทีสุ ทิสฺสติ. ‘‘ภูตมิทนฺติ ภิกฺขเว สมนุปสฺสถา’’ติอาทีสุ หิ อยํ ปญฺจกฺขนฺเธสุ ทิสฺสติ. ‘‘ยานีธ [Pg.411] ภูตานิ สมาคตานี’’ติ เอตฺถ อมนุสฺเส. ‘‘จตฺตาโร โข ภิกฺขุ มหาภูตา เหตู’’ติ เอตฺถ ธาตูสุ. ‘‘ภูตสฺมึ ปาจิตฺติย’’นฺติอาทีสุ วิชฺชมาเน. ‘‘โย จ กาลฆโส ภูโต’’ติ เอตฺถ ขีณาสเว. ‘‘สพฺเพว นิกฺขิปิสฺสนฺติ, ภูตา โลเก สมุสฺสย’’นฺติ เอตฺถ สตฺเต. ‘‘ภูตคามปาตพฺยตายา’’ติ เอตฺถ รุกฺขาทีสูติ. มูลปริยายสุตฺตฏฺฐกถาย วจนํ อิทํ. ฏีกายมาทิสทฺเทน อุปฺปาทาทีนิ คยฺหเร. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘ชาตํ ภูตํ สงฺขต’’นฺติอาทีสุ ภูตสทฺโท อุปฺปาเท ทิสฺสติ. สอุปสคฺโค ปน ‘‘ปภูตมริโย ปกโรติ ปุญฺญ’’นฺติอาทีสุ วิปุเล. ‘‘เยภุยฺเยน ภิกฺขูนํ ปริภูตรูโป’’ติอาทีสุ หีฬเน. ‘‘สมฺภูโต สาณวาสี’’ติอาทีสุ ปญฺญตฺติยํ. ‘‘อภิภูโต มาโร วิชิโต สงฺคาโม’’ติอาทีสุ วิธมเน. ‘‘ปราภูตรูโปโข อยํ อเจโล ปาถิกปุตฺโต’’ติอาทีสุ ปราชเย. ‘‘อนุภูตํ สุขทุกฺข’’นฺติอาทีสุ เวทิยเน. ‘‘วิภูตํ ปญฺญายา’’ติอาทีสุ ปากฏีกรเณ ทิสฺสติ, เต สพฺเพ ‘‘รุกฺขาทีสู’’ติอาทิสทฺเทน สงฺคหิตาติ ทฏฺฐพฺพาติ. 如是说：“bhūta”一词见于五蕴、非人、界、存在、漏尽者、有情、树木等。在“诸比丘，你们应观察此为‘已成之事’”等句中，此词见于五蕴。在“凡此处聚集之诸‘有’”一句中，指非人。在“比丘，四大种为因”一句中，指界。在“于实有事犯波逸提”等句中，指存在。在“彼已成时噬者”一句中，指漏尽者。在“世间一切‘有’，皆将弃此身”一句中，指有情。在“于毁坏草木”一句中，指树木等。此乃《根本法门经》义注（Mūlapariyāyasuttaṭṭhakathā）所言。在复注（ṭīkā）中，以“等”字含摄生起等义。如是说：在“已生、已成、有为”等句中，“bhūta”一词见于“生起”义。带前缀时，如在“圣者作广大福德”等句中，表“广大”。在“多为比丘所轻蔑之相”等句中，表“轻蔑”。在“舍那婆私（Sāṇavāsī）已成”等句中，表“名称”。在“魔已被征服，战事已得胜”等句中，表“摧毁”。在“此裸形外道跋提咖子现败相”等句中，表“败北”。在“已体验苦乐”等句中，表“感受”。在“以慧显了”等句中，表“显明”。当知此等皆由‘树木等’一语中的‘等’字所含摄。 อิทานิ ตุมนฺตปทานิ วุจฺจนฺเต – 现在，宣说以“tum”结尾的词—— ภวิตุํ, อุพฺภวิตุํ, สมุพฺภวิตุํ, ปภวิตุํ, ปราภวิตุํ, อติภวิตุํ, สมฺภวิตุํ, วิภวิตุํ, โภตุํ, สมฺโภตุํ, วิโภตุํ, ปาตุภวิตุํ, ปาตุพฺภวิตุํ วา, ปาตุโภตุํ. อิมานิ อกมฺมกานิ ตุมนฺตปทานิ. bhavituṃ, ubbhavituṃ, samubbhavituṃ, pabhavituṃ, parābhavituṃ, atibhavituṃ, sambhavituṃ, vibhavituṃ, bhotuṃ, sambhotuṃ, vibhotuṃ, pātubhavituṃ, pātubbhavituṃ 或 pātubhotuṃ。这些是不及物的以“tum”结尾的词。 ปริโภตุํ [Pg.412] ปริภวิตุํ, อภิโภตุํ อภิภวิตุํ, อธิโภตุํ อธิภวิตุํ, อติโภตุํ อติภวิตุํ, อนุโภตุํ อนุภวิตุํ, สมนุโภตุํ สมนุภวิตุํ, อภิสมฺโภตุํ อภิสมฺภวิตุํ. อิมานิ สกมฺมกานิ ตุมนฺตปทานิ, สพฺพาเนตานิ สุทฺธกตฺตริ ภวนฺติ. paribhotuṃ/paribhavituṃ, abhibhotuṃ/abhibhavituṃ, adhibhotuṃ/adhibhavituṃ, atibhotuṃ/atibhavituṃ, anubhotuṃ/anubhavituṃ, samanubhotuṃ/samanubhavituṃ, abhisambhotuṃ/abhisambhavituṃ。这些是及物的以“tum”结尾的词，所有这些都是为己格动词。 ‘‘ภาเวตุํ, ปภาเวตุํ, สมฺภาเวตุํ, วิภาเวตุํ, ปริภาเวตุํ’’อิจฺเจวมาทีนิ เหตุกตฺตริ ตุมนฺตปทานิ, สพฺพานิปิ เหตุกตฺตริ ตุมนฺตปทานิ สกมฺมกานิเยว ภวนฺติ. อุทฺเทโสยํ. “bhāvetuṃ（修习）、pabhāvetuṃ（使生起）、sambhāvetuṃ（尊敬）、vibhāvetuṃ（阐明）、paribhāvetuṃ（熏染）”等等，是使役性的以‘tum’结尾的词。所有使役性的以‘tum’结尾的词也都是及物的。此为纲要。 ตตฺร สมานตฺถปเทสุ เอกเมวาทิปทํ คเหตฺวา นิทฺเทโส กาตพฺโพ – ภวิตุนฺติ โหตุํ วิชฺชิตุํ ปญฺญายิตุํ สรูปํ ลภิตุํ. เอตฺถ วุตฺตนยานุสาเรน เสสานมฺปิ ตุมนฺตานํ นิทฺเทโส วิตฺถาเรตพฺโพ, สพฺพานิ ตุมนฺตปทานิ จตุตฺถิยตฺเถ วตฺตนฺติ ‘‘ตฺวํ มม จิตฺตมญฺญาย, เนตฺตํ ยาจิตุมาคโต’’ติ เอตฺถ วิย. ยาจิตุนฺติ หิ ยาจนตฺถายาติ อตฺโถ. ตสฺมา ภวิตุนฺติอาทีนมฺปิ ‘‘ภวนตฺถายา’’ติ วา ‘‘ภวนตฺถ’’นฺติ วา ‘‘ภวนายา’’ติ วา อาทินา อตฺโถ คเหตพฺโพ. อปิจ ‘‘เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโต’’ติ เอตฺถ ‘‘ทฏฺฐุ’’นฺติ ปทสฺส ‘‘ทิสฺวา’’ติ อตฺถทสฺสนโต ยถารหํ ตุมนฺตานิ ตฺวาสทฺทนฺตปทตฺถวเสนปิ คเหตพฺพานิ. เอตานิ จ นิปาตปเทสุ สงฺคหํคจฺฉนฺติ. วุตฺตญฺหิ นิรุตฺติปิฏเก นิปาตปทปริจฺเฉเท ‘‘ตุํ อิติ จตุตฺถิยา’’ติ. ตตฺรายมตฺโถ ‘‘ตุํ อิติ เอตทนฺโต นิปาโต จตุตฺถิยา อตฺเถ วตฺตตี’’ติ. 在此，对于意义相近的词，应选取一个作为范例来解释——“bhavituṃ”即是为了成为、为了存在、为了被了知、为了获得自相。依照上述方法，其余以“tum”结尾的词语也应详细解释，所有以“tum”结尾的词语都表示第四格的意义，如同“你既知我心，为求眼而来”这句话一样。“yācituṃ”即是“为了乞求”之意。因此，“bhavituṃ”等词也应理解为“为了存在”、“为存在故”或“为存在”等意思。此外，在“见离欲为安稳”一句中，“daṭṭhu”一词有“见过之后”之义，因此，在适当情况下，以“tum”结尾的词语也可以理解为以“tvā”结尾的词语的意义。这些词语都归属于小品词的范畴。《词释藏》（Niruttipiṭaka）的〈小品词章〉中曾说：“‘tuṃ’即是第四格”。这里的含义是：“以‘tuṃ’结尾的小品词表示第四格的意义”。 ตุมนฺตกถา สมตฺตา. 论“tum”尾词章竟。 อิทานิ [Pg.413] ตฺวาทิยนฺตปทานิ วุจฺจนฺเต – 现在，宣说以“tvā”等结尾的词—— ภวิตฺวา, ภวิตฺวาน, ภวิตุน, ภวิย, ภวิยาน. อุพฺภวิตฺวา, อุพฺภวิตฺวาน, อุพฺภวิตุน, อุพฺภวิย, อุพฺภวิยาน. เอส นโย ‘‘สมุพฺภวิตฺวา, ปราภวิตฺวา, สมฺภวิตฺวา, วิภวิตฺวา, ปาตุพฺภวิตฺวา’’ติ เอตฺถาปิ. อิมานิ อกมฺมกานิ อุสฺสุกฺกนตฺถานิ ตฺวาทิยนฺตปทานิ. bhavitvā, bhavitvāna, bhavituna, bhaviya, bhaviyāna；ubbhavitvā, ubbhavitvāna, ubbhavituna, ubbhaviya, ubbhaviyāna。此理亦适用于“samubbhavitvā”（一同生起后）、“parābhavitvā”（衰败后）、“sambhavitvā”（生成后）、“vibhavitvā”（消失后）、“pātubbhavitvā”（出现后）。这些是不及物的、表示前时态的、以“tvā”等结尾的词。 ภุตฺวา, ภุตฺวาน, ปริภวิตฺวา, ปริภวิตฺวาน, ปริภวิตุน, ปริภวิย, ปริภวิยาน, ปริภุยฺย. อภิภวิตฺวา, อภิภวิตฺวาน, อภิภวิตุน, อภิภวิย, อภิภวิยาน, อภิภุยฺย. เอส นโย ‘‘อธิภวิตฺวา, อติภวิตฺวา, อนุภวิตฺวา’’ติ เอตฺถาปิ. อิทญฺเจตฺถ นิทสฺสนํ. ‘‘ตมโวจ ราชา อนุภวิยาน ตมฺปิ, เอยฺยาสิ ขิปฺปํ อหมปิ ปูชํ กสฺส’’นฺติ. อนุภุตฺวา, อนุภุตฺวาน. อธิโภตฺวา, อธิโภตฺวาน. bhutvā, bhutvāna；paribhavitvā, paribhavitvāna, paribhavituna, paribhaviya, paribhaviyāna, paribhuyya；abhibhavitvā, abhibhavitvāna, abhibhavituna, abhibhaviya, abhibhaviyāna, abhibhuyya。此理亦适用于“adhibhavitvā”（压倒后）、“atibhavitvā”（超越后）、“anubhavitvā”（体验后）。此为一例：“国王对他说：‘体验了那个之后，你快来，我也要向谁献供呢？’”anubhutvā, anubhutvāna；adhibhotvā, adhibhotvāna。 ‘‘สฏฺฐิ กปฺปสหสฺสานิ, เทวโลเก รมิสฺสติ; อญฺเญ เทเว อธิโภตฺวา, อิสฺสรํ การยิสฺสตี’’ติ 六万劫时光，天界乐徜徉；胜彼诸天众，自在作主王。 อิทเมตฺถ ปาฬินิทสฺสนํ, อิมานิ สกมฺมกานิ อุสฺสุกฺกนตฺถานิ ตฺวาทิยนฺตปทานิ. อิมานิ จตฺตาริ สุทฺธกตฺตริเยว ภวนฺติ. 此为经文之例。这些是及物的、表示前时态的、以“tvā”等结尾的词。这四种实为为己格动词。 ‘‘ภาเวตฺวา, ภาเวตฺวาน. ปภาเวตฺวา, ปภาเวตฺวาน. สมฺภาเวตฺวา, สมฺภาเวตฺวาน. วิภาเวตฺวา, วิภาเวตฺวาน. ปริภาเวตฺวา, ปริภาเวตฺวาน’’อิจฺเจวมาทีนิ สกมฺมกานิ อุสฺสุกฺกนตฺถานิ ตฺวาทิยนฺตปทานิ เหตุกตฺตริเยว ภวนฺติ. อุทฺเทโสยํ. “bhāvetvā, bhāvetvāna（修习后）；pabhāvetvā, pabhāvetvāna（使生起后）；sambhāvetvā, sambhāvetvāna（尊敬后）；vibhāvetvā, vibhāvetvāna（阐明后）；paribhāvetvā, paribhāvetvāna（熏染后）”等等，是以‘tvā’等结尾的词，具有使役性、及物性，并表示前时态。此为纲要。 ตตฺร สมานตฺถปเทสุ เอกเมวาทิปทํ คเหตฺวา นิทฺเทโส กาตพฺโพ – ภวิตฺวาติ หุตฺวา ปญฺญายิตฺวา สรูปํ ลภิตฺวา. เอวํ วุตฺตนยานุสาเรน เสสานมฺปิ ตฺวาทิยนฺตปทานํ นิทฺเทโส วิตฺถาเรตพฺโพ. อยํ ปน วิเสโส [Pg.414] ภุตฺวาติ สมฺปตฺตึ อนุภุตฺวาติ สกมฺมกวเสน อตฺโถ คเหตพฺโพ. ภุตฺวา อนุภุตฺวาติ อิเมสญฺหิ สมานตฺถตํ สทฺธมฺมวิทู อิจฺฉนฺติ. อตฺริทํ วุจฺจติ – 其中意义相同之处，应当选取一个起始词来解释——“bhavitvā”即是“hutvā”（成为后）、“paññāyitvā”（显现后）、“sarūpaṃ labhitvā”（获得自相后）。依照这样说明的方式，其余以“tvā”等结尾的词也应详细解释。但这里有一个区别，“bhutvā”应该理解为“体验到成就”的意思。“bhutvā”和“anubhutvā”，通晓正法者认为它们的意义相同。对此有这样的说法： ‘‘ภุตฺวา ภุตฺวาน’’อิจฺเจเต, ‘‘อนุภุตฺวา’’ติมสฺส หิ; อตฺถํ สูเจนฺติ ‘‘หุตฺวา’’ติ, ปทสฺส ปน เนว เต. “bhutvā”与“bhutvāna”，此二词指示的是“anubhutvā”（体验后）的意义，而绝非“hutvā”（成为后）一词的意义。 เกจิ ‘‘ภูตฺวา’’ติ ทีฆตฺตํ, ตสฺส อิจฺฉนฺติ สาสเน; ทีฆตา รสฺสตา เจว, ทฺวยมฺเปตํ ปทิสฺสติ. 有人于圣教中，接受其长音“bhūtvā”；长音与短音，此二者皆可见。 สทฺทสตฺเถ จ ‘‘ภูตฺวา’’ติ, ทีฆตฺตสญฺหิตํ ปทํ; ‘‘ภวิตฺวา’’ติ ปทสฺสตฺถํ, ทีเปติ น ตุ สาสเน. 于声论中，长音词“bhūtvā”，显“bhavitvā”（成为后）义，然于圣教中则不然。 ‘‘หุตฺวา’’อิติ ปทํเยว, ทีเปติ ชินสาสเน; ‘‘ภวิตฺวา’’ติ ปทสฺสตฺถํ, นตฺถิ อญฺญตฺถ ตํ ปทํ. 于胜者之教法中，唯有“hutvā”一词能显“bhavitvā”之义，别无他词。 อิจฺเจวํ สวิเสสนฺตุ, วจนํ สารทสฺสินา; สาสเน สทฺทสตฺเถ จ, วิญฺญุนา เปกฺขิตพฺพกํ. 如是此等差别语，见实义之智慧者，于教法及声论中，皆应审慎善观察。 เอวํ อุสฺสุกฺกนตฺเถ ปวตฺตานิ ตฺวาทิยนฺตปทานิปิ นิทฺทิฏฺฐานิ, สพฺพาเนตานิ อวิภตฺติกานีติ คเหตพฺพานิ. นิรุตฺติปิฏเก หิ นิปาตปริจฺเฉเท อวิภตฺติกานิ กตฺวา ตฺวาทิยนฺตปทานิ วุตฺตานิ. สทฺทตฺถวิทูนํ ปน มเต ปฐมาทิวิภตฺติวเสน สวิภตฺติกานิ ภวนฺติ. 如是，表示前时态的、以“tvā”等结尾的词也已指示。应知此等皆为无格变化词。诚然，在《词释藏》的〈小品词章〉中，以“tvā”等结尾的词被说成是无格变化的。但在声论家看来，它们可以通过第一格等格的变化而成为有格变化词。 อิมสฺมิญฺจ ปน ตฺวาทิยนฺตาธิกาเร อิทญฺจุปลกฺขิตพฺพํ – ภุตฺวา คจฺฉติ, ภุตฺวา คโต, ภุตฺวา คมิสฺสสิ, กสิตฺวา วปติ. อุมงฺคา นิกฺขมิตฺวาน, เวเทโห นาวมารุหิ. ภุตฺวาน ภิกฺขุ ภิกฺขสฺสุ อิจฺจาที สมานกตฺตุกานํ ธาตูนํ ปุพฺพกาเล ตฺวาทิสทฺทปฺปโยคา. ‘‘ภุตฺวา คจฺฉตี’’ติ เอตฺถ หิ ‘‘ภุตฺวา’’ติ อิทํ ปุพฺพกาลกฺริยาทีปกํ ปทํ. ‘‘คจฺฉตี’’ติ อิทํ ปน อุตฺตรกาลกฺริยาทีปกํ, สมานกตฺตุกานิ เจตานิ ปทานิ เอกกตฺตุกานํ กฺริยานํ วาจกตฺตา. ตถา เหตฺถ โย คมนกฺริยาย [Pg.415] กตฺตา, โส เอว ภุญฺชนกฺริยาย กตฺตุภูโต ทฏฺฐพฺโพ. อยํ นโย อญฺญตฺราปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. 在此关于以“tvā”等结尾词的章节中，还应当注意到这些：吃后走，吃后去了，吃后将走，耕后播种。维德哈(Vedeha)从地道出来后，登上了船。像‘比丘吃后去乞食’等，这些都是用于表示同一主体的动词，在前一动作中使用“tvā”等词。因为在‘吃后走’中，‘吃后’这个词是表示在前发生的动作，‘走’则是表示随后发生的动作，这些词语表达的是同一个主体的行为。同样地，在这里，行走这个动作的主体，应该被看作是进食这个动作的主体。这种方法也应该运用到其他类似的情况中。 ‘‘อนฺธการํ นิหนฺตฺวาน, อุทิโตยํ ทิวากโร; วณฺณํ ปญฺญาวภาเสหิ, โอภาเสตฺวา สมุคฺคโต’’ “摧破了黑暗，此日轮已升起；以其色与光，普照而高升。” อิจฺจาทีนิปิ ปน สมานกตฺตุกานํ สมานกาเล ตฺวาทิสทฺทปฺปโยคา. เอตฺถ หิ ‘‘นิหนฺตฺวานา’’ติ ปทํ สมานกาลกฺริยาทีปกํ ปทํ. ‘‘อุทิโต’’ติ อิทํ ปน อุตฺตรกาลกฺริยาทีปกํ ปทนฺติ น วตฺตพฺพํ สมานกาลกฺริยาย อิธาธิปฺเปตตฺตา. ตสฺมาเยว สมานกาลกฺริยาทีปกํ ปทนฺติ คเหตพฺพํ. อยํ นโย อญฺญตฺราปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. 同样，对于具有相同主语的动词，在动作同时发生时，使用“tvā”等词。在此，“nihantvānā”一词是表征同时动作的词。而“udito”不应说是表征后续动作的词，因为此处意指同时的动作。因此，应将其理解为表征同时动作的词。此理亦应适用于其他类似之处。 เกจิ ปน ‘‘มุขํ พฺยาทาย สยติ, อกฺขึ ปริวตฺเตตฺวา ปสฺสตี’’ติ อุทาหรนฺติ. อปเร ‘‘นิสชฺช อธีเต, ฐตฺวา กเถตี’’ติ. ตตฺถ พฺยาทานปริวตฺตนุตฺตรกาโล พฺยาทานูปสมลกฺขณํ ปสฺสนกฺริยาย ลกฺขิยติ. ‘‘นิสชฺช อธีเต, ฐตฺวา กเถตี’’ติ จ สมานกาลตายปิ อชฺเฌนกถเนหิ ปุพฺเพปิ นิสชฺชฏฺฐานานิ โหนฺตีติ สกฺกา ปุพฺพุตฺตรกาลตา สมฺภาเวตุํ, ตสฺมา ปุริมานิเยว อุทาหรณานิ ยุตฺตานิ. อุทยสมกาลเมว หิ ตนฺนิวตฺตนียนิวตฺตนนฺติ. 然而，有些人举例说：“张着嘴睡觉，转动眼睛观看”；另一些人则说：“坐着诵读，站着说话”。在前者中，观看的动作标志着张嘴与转动之后的时刻，而此（时刻）又以张嘴动作的平息为特征。至于“坐着诵读，站着说话”，即使诵读与说话是同时的，但坐和站的姿态在诵读和说话之前就可能存在，因此可以设想有前后时间的差别。所以，还是前面的例子更恰当。因为（一法的）生起与其所应止息者（另一法）的止息，确实是同时的。 ‘‘ทฺวารมาวริตฺวา ปวิสติ’’อิจฺจาทิ สมานกตฺตุกานํ อปรกาเล ตฺวาทิสทฺทปฺปโยโค. ยสฺมา ปเนตฺถ ปวิสนกฺริยา ปุริมา, อาวรณกฺริยา ปน ปจฺฉิมา, ตสฺมา ‘‘อาวริตฺวา’’ติ อิทํ อปรกาลกฺริยาทีปกํ ปทนฺติ เวทิตพฺพํ. ‘‘ปวิสตี’’ติ อิทํ ปน ปุพฺพกาลกฺริยาทีปกํ ปทนฺติ. อยํ นโย [Pg.416] อญฺญตฺราปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. อปเร ‘‘ธ’นฺติ กจฺจ ปติโต ทณฺโฑ’’ติ อุทาหรณนฺติ. อภิฆาตภูตสมาโยเค ปน อภิฆาตชสทฺทสฺส สมานกาลตา เอตฺถ ลพฺภตีติ อิธาปิ ปุริมานิเยว อุทาหรณานิ ยุตฺตานีติ. “关上门后进入”等，是具有相同主语的动词在表示后时动作时使用‘tvā’等词的用法。因为在此，进入的动作是先发生的，而关门的动作是后发生的，因此应知‘āvaritvā’是表征后时动作的词，而‘pavisati’是表征前时动作的词。此理亦应适用于其他类似之处。另有人举例说：“‘dha’地一声，棍子掉落了。”然而，在撞击发生时，由撞击产生的声音与撞击是同时的，因此在这里也还是前面的例子更恰当。 ‘‘ปิสาจํ ทิสฺวา จสฺส ภยํ โหติ. ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา’’อิจฺจาทิ อสมาเน กตฺตริ ปโยโค. เอตฺถ หิ ปิสาจํ ทิสฺวา ปุริสสฺส ภยํ โหติ, ปญฺญาย ทิสฺวา อสฺส ปุคฺคลสฺส อาสวา ปริกฺขีณา. เอวํ สมานกตฺตุกตา ธาตูนํ น ลพฺภติ ทสฺสนกฺริยาย ปุริเสสุ ปวตฺตนโต, ภวนาทิกฺริยาย จ ภยาทีสุ ปวตฺตนโตติ ทฏฺฐพฺพํ. อยํ นโย อญฺญตฺราปิ อีทิเสสุ ฐาเนสุ เนตพฺโพ. “见到毕舍遮(pisāca)则生起恐惧，以智慧见到则诸漏灭尽”等，是主语不同的用法。在此，见到毕舍遮，那个人生起恐惧；以智慧见到，那个人的诸漏灭尽。如是，应知由于见的动作发生在人身上，而生起等动作发生在恐惧等上，故动词不具有相同的主语。此理亦应适用于其他类似之处。 อิทมฺปิ ปเนตฺถ อุปลกฺขิตพฺพํ ‘‘อปฺปตฺวา นทึ ปพฺพโต, อติกฺกมฺม ปพฺพตํ นที’’อิจฺจาทิ ปราปรโยโค. ‘‘สีหํ ทิสฺวา ภยํ โหติ, ฆตํ ปิวิตฺวา พลํ ชายเต, ‘ธ’นฺติ กตฺวา ทณฺโฑ ปติโต’’อิจฺจาทิ ลกฺขณเหตุอาทิปฺปโยโค. ‘‘นฺหตฺวา คมนํ, ภุตฺวา สยนํ. อุปาทาย รูป’’มิจฺจาปิ พฺยตฺตเยน สทฺทสิทฺธิปฺปโยโคติ. 此处亦应注意：“未至河而山（现），越过山而河（现）”等前后相续的用法。“见到狮子则生恐惧，喝了酥油则生力量，‘dha’地一声，棍子掉落”等特征、原因等的用法。“洗浴后行走，吃饭后睡觉，取于色”等以显明的方式确立词语的用法。 อิจฺเจวํ สพฺพถาปิ สมานกตฺตุกานํ ธาตูนํ ปุพฺพกาเล ตฺวาทิสทฺทปฺปโยโค, สมานกตฺตุกานํ สมานกาเล ตฺวาทิสทฺทปฺปโยโค, สมานกตฺตุกานํ อปรกาเล ตฺวาทิสทฺทปฺปโยโค, อสมานกตฺตุกานํ ตฺวาทิสทฺทปฺปโยโค, ปราปรโยโค[Pg.417], ลกฺขณเหตุอาทิปฺปโยโค, พฺยตฺตเยน สทฺทสิทฺธิปฺปโยโคติ สตฺตธา ตฺวาทิยนฺตานํ ปทานํ ปโยโค เวทิตพฺโพ. 如是，总而言之，应知以“tvā”等结尾之词的七种用法：同主语动词的前时用法，同主语动词的同时用法，同主语动词的后时用法，不同主语动词的用法，前后相续的用法，特征、原因等的用法，以及以显明的方式成立词语之用法。 ยทิ เอวํ กสฺมา กจฺจายเน ‘‘ปุพฺพกาเลกกตฺตุกานํ ตุน ตฺวาน ตฺวา วา’’ติ ปุพฺพกาเลเยว เอกกตฺตุกคฺคหณํ กตนฺติ? เยตุยฺเยน ตฺวาทิยนฺตานํ ปทานํ ปุริมกาลกฺริยาทีปนโต. กจฺจายเน หิ เยภุยฺเยน ปวตฺตึ สนฺธาย ‘‘ปุพฺพกาเลกกตฺตุกาน’’นฺติ วุตฺตํ. ยสฺมา ปน ‘‘อิติ กตฺวา’’ติอาทีนํ ปทานํ เหตุอตฺถวเสนปิ ปุพฺพาจริเยหิ อตฺโถ สํวณฺณิโต, ตสฺมา ‘‘ภวิตฺวา’’ติอาทีนํ ภูธาตุมยานํ ตฺวาทิสทฺทนฺตานํ ปทานํ อญฺเญสญฺจ ‘‘ปจิตฺวา’’ติอาทีนํ ยถาปโยคํ ‘‘ภวนเหตุ ปจนเหตู’’ติอาทินา เหตุอตฺโถปิ คเหตพฺโพ. อตฺริทํ วุจฺจติ – 既然如此，迦旃延(Kaccāyana)为何在“前时同主语的tuna、tvāna、tvā或”中，只取“前时同主语”呢？在《迦旃延》中，确实是针对通常用法而说“前时同主语”的。但由于古师们也曾依原因义来释义“iti katvā”等词，因此，对于“bhavitvā”等由“bhū”词根构成的以“tvā”等结尾之词，以及其他如“pacitvā”等词，都应按照其用法，如“为存在故、为烹煮故”等，亦应理解其原因义。于此，所说的是—— เหตุตฺเถปิ ยโต โหนฺติ, สทฺทา อุสฺสุกฺกนตฺถกา; ตสฺมา เหตุวเสนาปิ, วเทยฺยตฺถํ วิจกฺขโณ. 由于词语亦有原因义，及策励探求义；是故智者亦应依原因，解说其义理。 ‘‘อิติ กตฺวา’’ติ สทฺทสฺส, อตฺถสํวณฺณนาสุ หิ; ‘‘อิติ กรณเหตู’’ติ, อตฺโถ ธีเรหิ คยฺหติ. 于“iti katvā”一词的意义释义中，智者们确实取“以此为因”之义。 ‘‘คจฺฉามิ ทานิ นิพฺพานํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจติ’’; อิติ ปาเฐปิ เหตุตฺโถ, คยฺหเต ปุพฺพวิญฺญุภิ. “我今趣向涅槃，至彼则无忧”；于此偈颂中，前贤智者亦取其原因义。 ‘‘ยสฺมึ นิพฺพาเน คมน-เหตู’’ติ หิ กถียเต; เหตุตฺเถวํ ยถาโยค-มญฺญตฺราปิ อยํ นโย. 确实，此被解说为“去往彼涅槃是（无忧之）因”；如是，于其他原因义处，此理亦应适当地运用。 เอวํ ภูตสทฺทสฺส อตฺถุทฺธาโร จ ตุมนฺตปทญฺจ ตฺวาทิยนฺตปทญฺจาติ อตฺถตฺติกํ วิภตฺตํ. 如是，“bhūta”词的义理抉择、“tumanta”词以及以“tvādi”结尾之词——此意义三法已被辨析。 โย [Pg.418] อิมมตฺถติกํ สุวิภตฺตํ,กณฺณรสายนมาคมิกานํ; ธารยเต ส ภเว คตกงฺขา,ปาวจนมฺหิ คเต สุขุมตฺเถ. 若人受持此善辨析之意义三法，此于学人为耳之甘露；彼于圣教甚深义，当能断除诸疑惑。 อิติ นวงฺเค สาฏฺฐกเถ ปิฏกตฺตเย พฺยปฺปถคตีสุ วิญฺญูนํ 如是，为令智者于具释义之九分教与三藏的言语之道中 โกสลฺลตฺถาย กเต สทฺทนีติปฺปกรเณ 为求善巧而作的《声律论》中， อตฺถตฺติกวิภาโค นาม 名为“意义三法之辨析” จุทฺทสโม ปริจฺเฉโท. 第十四章。 เอวํ นานปฺปการโต ภูธาตุรูปานิ ทสฺสิตานิ. 如是，已从多种方面显示了“bhū”词根的诸形态。 ปทมาลา นิฏฺฐิตา. 词鬘，终。
English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Subcommentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

한국인
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi