နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

နီတိမဉ္ဇရီ

尼提曼阇利

၁.

1.

ကုလက္ခယေ [Pg.1] ဝိနဿန္တိ,ကုလဓမ္မာ သနန္တနာ;

ဓမ္မေ နဋ္ဌေ ကုလံ သဗ္ဗံ,အဓမ္မော အဘိဘူ ခလံ.

家族毁灭时，永恒的家法随之毁灭；家法毁灭时，非法便压倒整个家族。

၂.

2.

အဓမ္မာဘိဘဝါ ဒန္တာ,ပဒုဿန္တိ ကုလိတ္ထိယော;

ထီသု ဒုဋ္ဌာ သွ ဓမ္မေန,ဇာယတေ ဝဏ္ဏသင်္ကရော.

因非法横行，家族妇女被败坏；妇女被败坏时，便产生种姓的混杂。

၃.

3.

ပိယံ [Pg.11] ဘာသေ ဂုဏဂ္ဂါဟော,သူရော သိယာ ဝိကန္တနော;

ဒါတာ စန္ဒသမာ နာရီ,ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ နဟာသယေ.

应说悦耳语，称赞美德；应为能斩断之勇士；女子应为如月之施者；于所见之事不应嘲笑。

၄.

4.

ကုတောတ္ထိ [Pg.16] ကုမိတ္တေ သစ္စံ,ကုဒါရေ ရတိဝဍ္ဎနံ;

ကုဒေသမှိ မနော ရမ္မံ,ကုရာဇေ ဘောဂသမ္ပဒံ.

恶友何处有真实？恶妻何处增爱乐？鄙地何处心愉悦？暴君何处财富盈？

သင်္ကေတေဝ [Pg.17] အမိတ္တသ္မိံ,မိတ္တသ္မိံ ပိ နဝိဿသေ;

အဘယာ ဘယ မုပ္ပန္နံ,အပိ မူလာနိ ကန္တတိ.

于敌应警惕，于友亦勿信；由无畏处所生之畏，甚至能斩断根基。

အဒိဋ္ဌောဝ [Pg.18] ပရော သေယျော,ဒုမ္မိတ္တော နော ဝိဿာသိကော.

未见之陌生人尚优，恶友则不可信赖。

အဂ္ဂိဟောမဖလံ [Pg.23] ဝေဒေါ,သတ္ထံသီလဖလံ မတံ;

ရတိပုတ္တဖလံ နာရီ,ဒါနဘုတ္တိဖလံ ဓနံ.

火祭之果为《吠陀》，经教与持戒之果为正见；爱恋与子女之果为女子，布施与享用之果为财富。

အသစ္စံ [Pg.24] သာဟသံ မာယာ,မူဠှတ္တ မ တိလောဘတာ;

အသောစံ နိဒ္ဒယတ္တဉ္စ,ထီနံ ဒေါသာ သဘာဝဇာ.

不实、鲁莽、欺诈，愚痴、极度贪婪，不净与无情，此乃女人天生之过。

ဇာယာယ [Pg.26] ဘတ္တုနော ဘာရော,သိဿေန ဂုရုနော ကတော;

အမစ္စကေဟိ ရာဇဿ,ပိတရာနံ နိဇေနစ.

妻子为丈夫荷担，弟子为师长，大臣为国王，子女为父母。

၅.

5.

ဥယျမေန [Pg.27] ဟိ သိဇ္ဈန္တိ,ကမ္မာနိ န မနောရထာ;

န ဟိ သုတ္တဿ သီဟဿ,ပဝီသန္တိ မုခေ မိဂါ.

诸事依精进而成，非依愿望；野兽不会自行进入沉睡雄狮之口。

အတိသီတံ [Pg.31] အတိဥဏှံ,အတိသာယမိဒံ အဟု;

ဣတိ ဝိသဋ္ဌကမ္မန္တေ,ခဏာ အစ္စေန္တိ မာဏဝေ.

“过冷，过热，此已过晚”——如此荒废其业者，时机从彼等青年身边流逝。

အာဒါနဿ ပဒါနဿ,ကတ္တဗ္ဗဿ စ ကမ္မုနော;

ခိပ္ပံ အကယျမာနဿ,ကာလေ ပိဝတိ သမ္ပဒံ.

于应取、应舍、应行之事，不迅速作为者，时间将吞噬其成就。

နာဒဗ္ဗေ [Pg.32] နိဟိတာ ကာစိ,ကြိယာ ဖလဝတီ ဘဝေ;

နဗျာပါရသတေနာပိ,သုကောဝ ပါဌတေ ဗကော.

任何施于不配者之行为，皆不会有成果；纵以百般努力，亦无法教白鹭如鹦鹉般说话。

ယော [Pg.34] ဒန္ဓကာလေ တရတိ,တရဏီယေ စ ဒန္ဓယေ;

သုက္ခပဏ္ဏံ ဝ အက္ကမ္မ,အတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ အတ္တနော.

应缓时而急，应急时而缓者，彼毁坏自身利益，如踏碎枯叶。

၆.

6.

ယံ [Pg.35] ဒဒါတိ ယံ ဘုဉ္ဇတိ,တဒေဝ ဓနိနော ဓနံ;

အညေ မတဿ ကီဠန္တိ,ဒါရေဟိပိ ဓနေဟိပိ.

所施与所享，唯此是富人之财富；其死后，他人则以其妻、其财为乐。

ဒါနောပဘောဂဟီနေန[Pg.39],ဓနေန ဓနိနော သုခံ;

ကော ဝိသေသော ဒလိဒ္ဒဿ,အဓိကံ ဓနရက္ခဏံ.

若财富无布施与享用，富人何乐之有？与贫者何异？唯增守护之劳。

နိဇသောချံ [Pg.40] နိရုန္ဓန္တော,နီစဘောဂေါ မိတမ္ပစော;

ဓနံ သဉ္စယတေ ယော သော,ပရဘာရဝဟော ပသု.

抑制自身之乐，享用鄙劣，饮食节制；彼积聚财富者，乃为他人负重之牲畜。

ယံ [Pg.41] ဥဿုကာ သင်္ခရောန္တိ,အလက္ခိကာ ဗဟုံ ဓနံ;

သိပ္ပဝန္တော အသိပ္ပာဝါ,လက္ခိ ဝါ တာနိ ဘုဉ္ဇတိ.

无福者勤勉积聚之众多财富，有福者，无论有无技艺，皆将享用。

၇.

7.

သမ္ပတျံ [Pg.48] မဟတံ စိတ္တံ,ဘဝေ ဥပ္ပလေ ကောမလံ;

ဝိပတျံစ မဟာသေလ,သိလာသံဃာတကက္ကသံ.

顺境中，伟人之心如莲花般柔软；逆境中，则如大山岩石般坚硬。

၈.

8.

အသမ္ဘဗျဂုဏံ [Pg.53] ထုတွာ,ခေဒေါ မုဓာဝ ဇာယတေ;

အဝှာယံ စန္ဒ မု လ္လောကျ,နစန္ဒောတ မု ပါဂမီ.

赞叹不存之功德，唯徒然生起疲劳；呼唤并仰望月亮，月亮却不会向他走来。

၉.

9.

သစ္စံ [Pg.59] မုခမှိ ဓာရေယျ,ကဏ္ဏေ သုတံ ဘုဇေ ဇယံ;

ဟဒယမှိ ခမံ ဝီရံ,လောကာဒါသံစ လောစနေ.

口中应持真实语，耳中应持所闻，臂中应持胜利；心中应持宽恕与勇气，眼中应持世间之明镜。

သဒ္ဒမတ္တံ [Pg.63] နဖန္ဒေယျ,အညတွာ သဒ္ဒကာရဏံ;

သဒ္ဒဟေတုံ ပရိညာယ,ပမောဒေါ ဝါ ဘယော တထာ.

未知声音之因，不应仅因声而动摇；彻知声音之缘由后，喜悦或恐惧方随之而生。

သဗ္ဗသုတ [Pg.64] မ ဓီယေယျ,ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမံ.

一切所闻，无论低劣、高尚或中等，皆应学习。

၁၀.

10.

ဒုန္နာရိယာ [Pg.68] ကုလံ သုဒ္ဓံ,ပုတ္တော နဿတိ လာလနာ;

သမိဒ္ဓိ အနယာ ဗန္ဓု,ပဝါသာ မဒနာ ဟိရီ.

纯净之家因恶女而毁，儿子因溺爱而毁，财富与亲人因非法而毁，羞耻心因远游与放逸而毁。

လာလယေ [Pg.75] ပဉ္စဝဿာနိ,ဒသဝဿာနိ တာလယေ;

ပတ္တေတု သောဠသေဝဿေ,ပုတ္တံ မိတ္တံဝ အာစရေ.

五年应娇养，十年须管教；待到十六岁，视子如友。

လာလနေ ဗဟဝေါ ဒေါသာ,လာလနေ ဗဟဝေါ ဂုဏာ.

娇养有诸多过患，慈爱有诸多功德。

ပါပါ [Pg.77] နိဝါရယတိ ယောဇယတေ ဟိတာယ,ဂုယှာနိ ဂူဟတိ ဂုဏံ ပကဋီကရောတိ;

အာပတ္တိကဉ္စ နဇဟာတိ ဒဒါတိ ကာလေ,သမ္မိတ္တ လက္ခဏမိဒံ ပဝဒန္တိ သန္တော.

能阻人作恶，能劝人行善，能守护秘密，能彰显功德；危难时不舍弃，适时给予帮助——圣者称此为挚友之相。

၁၁.

11.

ဒုဇ္ဇနော [Pg.80] ဇီယတေ ယုတျာ,နိဂ္ဂဟေန နဓီမတာ;

နိပါတျတေ မဟာရုက္ခော,တဿမီပ ခတိက္ခယာ.

智者以计谋而非惩罚战胜恶人；大树之倾倒，是因其根旁被挖掘而毁。

ဝနေ [Pg.83] မိဂါစ လုဒ္ဓါနံ,ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ သဇ္ဇနာ;

အကာရဏဝေရီ ဟောန္တိ,တိဏဘက္ခာ သုပေသလာ.

林中之鹿于猎人，善良之人于邪恶者，皆为无故之敌；纵然彼等食草且温顺。

ပါဒလဂ္ဂံ [Pg.86] ကရဋ္ဌေန,ကဏ္ဍကေနေဝ ကဏ္ဍကံ.

以工具拔足刺，如以刺拔刺。

ဗာလံ [Pg.87] နပဿေ နသုဏေ,နစဗာလေန သံဝသေ;

ဗာလေနာလ္လာပသလ္လာပံ,နကရေ နစရောစယေ.

不应见愚者，不应听其言；不应与愚者共住；不应与愚者交谈，亦不应赞同。

၁၂.

12.

ဥပ ကတ္တုံ ယထာ ခုဒ္ဒေါ,သမတ္ထော နတထာမဟာ;

ကူပေါ ဟိ ဟန္တိ ပိပါသံ,နတု ပါယော မဟမ္ဗုဓိ.

小者能有所助益，大者则未必；井能解渴，大海则不然。

၁၃.

13.

အာဒါနဿ [Pg.95] ပဒါနဿ,ကတ္တဗ္ဗဿစ ကမ္မုနော;

ခိပ္ပံ အကရမာနဿ,ကာလော ဘက္ခတိ တံ ရသံ.

对于取、舍及应做之事，若不迅速行之，时间便会吞噬其精华。

နက္ခတ္တံ [Pg.103] ပဋိမာနေန္တံ,အတ္ထော ဗာလံ ဥပဇ္ဈဂါ;

အတ္ထော အတ္ထဿ နက္ခတ္တံ,ကိံ ကရိဿန္တိ တာရကာ.

等待星宿的愚者，利益会离他而去；利益才是利益的星宿，星星能做什么？

အဇရာမရောဝ [Pg.105] ပညော,ဝိဇ္ဇမတ္ထဉ္စ စိန္တယေ;

ဂဟိတောဝိယ ကေသေသု,မစ္စုနာ ဓမ္မမာစရေ.

智者应如同不老不死般，思考知识和利益；如同被死亡抓住头发般，应实行法。

၁၄.

14.

ဝဇ္ဇာ ဂုရူစ မန္တီစ,တယော ရဋ္ဌာဘိသင်္ခတာ;

ဇီဝီတ ဒက္ခ ကောသာနံ,ဝဍ္ဎနာ နာသနာစ တေ.

医师、国师与谋臣，此三者为国所重；彼等是生命、技能与财富的增长者与毁灭者。

၁၅.

15.

ထိရေန [Pg.117] ကမ္မံ ဝဍ္ဎတိ,အထိရေန တုရေန နော;

ဖလန္တိ သမယေ ရုက္ခာ,သိတ္တာပိ ဗဟုဝါရိနာ.

事业由坚定而增长，非由不稳定与急躁；树木到时候才结果，即使被大量的水浇灌。

ဝါယာမေထေဝ [Pg.120] ပုရိသော,နနိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော.

人应努力，智者不应厌倦。

ပယတနော [Pg.122] တာဒိသော နေဝ,ကယျော ယေန ဖလံ နဟိ;

သေလဂ္ဂေ ကူပခဏနာ,ကထံ တောယသမာဂမော.

不应做那得不到成果的努力；在山顶挖井，水如何能汇集？

ဉာဏင်္ကုသေန [Pg.123] သမ္မဂ္ဂံ,နိယျတျုဿာဟကုဉ္ဇရော.

以智慧为钩，精进之象得入正道。

အသမေက္ခိတကမ္မန္တံ,တုရိတာဘိ နိပါတိနံ;

တာနိကမ္မာနိ တပ္ပေန္တိ,ဥဏှံ ဝ ဇ္ဈောဟိတံ မုခေ.

不省察其业，仓促行事者；彼诸业将折磨他，犹如口吞炽热之物。

၁၆.

16.

ဆဒ္ဒေါသာ [Pg.126] ပုရိသေနေဟ,ဟာတဗ္ဗာ ဘူတိမိစ္ဆန္တာ;

နိဒ္ဒါ မဇ္ဇံ ဘယံ ကောဓော,အာလသျံ ဒီဃသုတ္တတာ.

若人欲求福祉，当舍弃此六过患：睡眠、沉迷、怖畏、瞋恚、懈怠与拖延。

န [Pg.130] ဒိဝါ သုပ္ပသီလေန,ရတ္တိမုဋ္ဌာနဒေဿိနာ;

နိစ္စသောဏ္ဍေန မတ္တေန,သက္ကာ အာဝသိတုံ ဃရံ.

白昼贪睡、厌恶夜起、恒常醉酒之人，无法治家。

အဘေတဗ္ဗမှိ [Pg.137] ဘာယန္တိ,ဘာယိတဗ္ဗေ နဘာယရေ;

ဘယာဘယ ဝိမုဠှာ တေ,ဇိမှာနုဂါ ဥဇုဉ္ဇဟာ.

于不应惧处生惧，于应惧处不惧；彼等怖畏迷乱者，舍弃正直，随顺邪曲。

ယဿ [Pg.139] မနုဿဘူတဿ,နတ္ထိ ဘောဂါစ သိပ္ပကံ;

ကိံ ဖလံ တဿ မာနုဿံ,ဒွိပါဒဋ္ဌော ဟိ သော မိဂေါ.

若人空具人形，却无资财与技艺；其为人有何益？彼实乃两足之兽。

၁၇.

17.

နာနောပါယောဝ [Pg.142] ကတ္တဗ္ဗော,သစေ ဘဝေယျ အတ္တနော;

အတ္ထသိဒ္ဓိ ယထာကာမံ,ဥပါယော ဟိ ဟိတဉ္ဇသော.

若欲如愿成就自身之利，当施种种方便；方便实为利益与正道。

လဉ္ဇဒါနဗာလိသေန[Pg.150],ကူဋဍ္ဍကာရဓီဝရာ;

ဝိနိစ္ဆယမဟာမစ္ဆံ,ဩဋ္ဋေန္တိ လောဘသာဂရေ.

狡诈渔夫以贿赂为饵，于贪欲之海中，钓取判决之大鱼。

ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာ,ဝါနရိန္ဒ ယထာတဝ;

သစ္စံ ဓမ္မော ဓီတိ စာဂေါ,ဒိဋ္ဌံ သော အတိဝတ္တတိ.

猴王啊，任何人若如你一般，具足此四法：真实、正法、坚毅与布施，他便能战胜敌对者。

၁၈.

18.

ဝိဒွါစ [Pg.162] ရတနံ နာရီ,ဝီဏာ သာတ္ထံ ဂိရံမဟီ;

ဂုဏဝိသေသ မာဂမ္မ,ဂုဏာနိ အဂုဏာနိစ.

智者、宝物、女人、琵琶、有义之语、大地，皆依其特质，或为善，或为不善。

ဓနဝါ [Pg.164] ဗလဝါ လောကေ,ဓနာ ဘဝတိ ပဏ္ဍိတော.

世间富人有势力，财富亦能成智者。

သုမနေ [Pg.165] နိဿိတော ကီဋော,နိဂ္ဂုဏော ဟီနကော သယံ;

တံ ပုပ္ဖေဟိ မဏ္ဍေန္တာနံ,ရညံ သိရောပိ ရောဟတိ.

卑虫依附苏摩那花，自身无德且卑劣；然随饰花之王，亦能登上其首。

အလက္ခိကေဟိ [Pg.168] သဉ္စီတာ,ဓနဘောဂါစ စိန္တိတာ;

လက္ခိကဿ ဘဝန္တေတေ,လက္ခိဝါ သုဋ္ဌုဘုဉ္ဇတိ.

无福者所积聚、所思虑之财富，终归有福之人；有福之人善加享用。

ခတ္တိယော [Pg.171] သေဋ္ဌော ဇနေ တသ္မိံ,ယော ဂေါတ္တပဋိသာရိနော;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော,သော သေဋ္ဌော ဒေဝမာနုသေ.

于重种姓之人中，刹帝利为最胜；然明行具足者，于天人中为最胜。

ဝိသာပိ [Pg.182] အမတံ ဂဏှေ,ဂူထတော မဏိမုတ္တမံ;

ကဏ္ဋကပါဒပါ ပုပ္ဖံ,ထိရတံ ဒုက္ကုလာ ဝရံ.

应从毒中取甘露，粪中取上等摩尼；应从荆棘树上取花，从卑劣族姓中取贤德。

ဓနိဿရာဒိဂုဏောမ္မိ [Pg.189]-ဝေဂေန ဝါဟိတာ ပဇာ.

众生被财富、权力等功德之波浪急流所席卷。

၁၉.

19.

ယဿ တ္ထိ သတတံ မေတ္တာ,သဗ္ဗလောကသုဝလ္လဘာ;

ကူပါယတေ သမုဒ္ဒေါပိ,အဂ္ဂိ တဿ ဇလာယတေ.

若人恒怀慈爱，为一切世间所爱；于彼，大海变为井，烈火化为水。

၂၀.

20.

သက္ခရာယတိ မေရူပိ,ဝိသဘက္ခော သုဓာယတေ;

သသာယတေ မိဂရာဇ,ဗျာလော မာလာဂုဏာယတေ;

ဒေါလာယတေ ဆမာစာလော,နာနာဝုဓာ တိဏာယရေ.

须弥山亦化为沙砾，毒食亦变为甘露；兽王变为兔，毒蛇变为花环；震动之大地变为摇篮，种种兵器变为草芥。

၂၁.

21.

သမေဝ [Pg.202] သတိ ဥဿာဟေ,သုခဝါဟော ဟိတင်္ကရော;

ဦနေ-ဓိကေ တထာ နောဟိ,မဇ္ဈဂေါ သာဓု သဗ္ဗဒါ.

当精进平等时，它带来安乐与利益；不足或过度则不然，行于中道恒为善。

သာဓု [Pg.208] ခေါ ပဏ္ဍိတောနာမ,နတွေဝ အတိပဏ္ဍိတော.

智者诚然为善，然过慧者则不然。