นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

ธมฺมนีติ

法义

๑.

1.

วนฺทิตฺวา รตนํ เสฏฺฐํ[Pg.1], นิสฺสาย ปุพฺพเก ครุํ;

นิติธมฺมํปวกฺขามิ, สพฺพโลกสุขาวหํ.

礼敬殊胜宝，依止先贤师；宣说正法理，饶益世间人。

๒.

2.

อาจริโยจสิปฺปญฺจ, ปญฺญาสุตํกถาธนํ;

เทโสจนิสฺสโยมิตฺตํ, ทุชฺชโนสุชโนพลํ.

师长、技艺、智慧、学问、言语、财富；国土、庇护、善友；恶人、善人、力量。

๓.

3.

อิตฺถีปุตฺโตจทาโสจ[Pg.2], ฆราวาโสกตากโต;

ญาตพฺโพจอลงฺกาโร, ราชธมฺโมปเสวโก;

ทุกาทิมิสฺสโกเจว, ปกิณฺณโกติมาติกา.

妻、子、仆，居家已作与未作；应知、装饰，王法、侍者；苦等杂篇，杂集为纲目。

๔.

4.

กินฺเตหิปาทสุสฺสสา[Pg.3], เยสํนตฺถิครูนิห;

เยตปฺปาทรโชกิณฺณา, เตวสาธูวิเวกิโน.

若人此世无师长，谁会侍奉其足下？唯有足沾师尘者，彼等贤者善远离。

๕.

5.

วินาครูปเทสนฺตํ, พาโลลงฺกตฺตุมิจฺฉติ;

สมฺปาปุเณนวิญฺญูหิ, หสภาวํกถํนุโส.

无师教导者，愚者欲自饰；智者见此态，岂不发笑哉？

๖.

6.

อุฏฺฐานาอุปฏฺฐานาจ, สุสฺสุสาปริจาริกา;

สกฺกจฺจํสิปฺปุคฺคหณํ, ครุํอาราธเยพุโธ.

起身与侍立，顺从与服侍；恭敬习技艺，智者悦师长。

๗.

7.

อุปชฺฌาจริยานญฺจ[Pg.4], มาตาปิตูนเมวจ;

สกฺกจฺจํโยนุปฏฺฐาติ, สุโตปิตสฺสตาทิโส.

于亲教师与师长，以及父母亲；若人恭敬而侍奉，其所学亦得成就。

๘.

8.

อุปชฺฌาจริยานญฺจ, มาตาปิตูนเมวจ;

สกฺกจฺจํโยอุปฏฺฐาติ, สุโตปิตสฺสตาทิโส;

于亲教师与师长，以及父母亲；若人恭敬而侍奉，其所学亦得成就。

๙.

9.

สมฺมาอุปปริกฺขิตฺวา;

อกฺขเรสุปเทสุจ;

โจรฆาโตสิสฺโสสิยา,ครุโจรฏฺฏการโก.

善审文字与句义，弟子当为除过者；而师若为盗法者，则兴诉讼。

๑๐.

10.

ปณฺฑิโตสุตสมฺปนฺโน[Pg.5], ยตฺถอตฺถีติ เจสุโต;

มหุสฺสาเหนตํฐานํ, คนฺตพฺพํวสุเตสินา.

若闻何处有，博学之智者；求学者应当，勤勉而往诣。

๑๑.

11.

สุขํรุกฺขสฺสฉายาว, ตโตญาติมาตาปิตุ;

ตโตอาจริโยรญฺโญ, ตโตชินสฺสสาสนํ.

树荫为安乐，亲族父母胜于彼；师长君王又胜之，佛陀教法乃最胜。

๑๒.

12.

ปาสาณฉตฺตํครุกํ, ตโตเทวานจิกฺขนํ;

ตโตวุฑฺฒานโมวาโท, ตโตชินสฺสสาสนํ.

石伞为沉重，天神指示胜于彼；长老教诲又胜之，佛陀教法乃最重。

๑๓.

13.

ตุลํสลฺลหุกํโลเก[Pg.6], ตโตจปลชาติโก;

ตโตวุฑฺฒานโนวาโท, ยติธมฺเมปมาทโก.

世间棉絮轻，浮躁之人更轻于彼；于僧人之法放逸者，视长老教诲为最轻。

๑๔.

14.

สุติสมฺมุติสงฺขฺยาจ, โยคานิติวิเสสกา;

คนฺธพฺพาคณิกาเจว, ธนุเพทาจปูรณา.

圣典、传统、算学，瑜伽、伦理、胜论；音乐、数学，弓术、古事记。

๑๕.

15.

ติกิจฺฉาอิติหาสาจ[Pg.7], โชติมายาจฉนฺทติ;

เกตุมนฺตาจสทฺทาจ, สิปฺปาฏฺฐารสกาอิเม.

医方、史传，星象、幻术、韵律；征兆、咒术、声明。此为十八技艺。

๑๖.

16.

อลสสฺสกุโตสิปฺปํ, อสิปฺปสฺสกุโตธนํ;

อธนสฺสกุโตมิตฺตํ, อมิตฺตสฺสกุโตสุขํ;

อสุขสฺสกุโตปุญฺญํ, อปุญฺญสฺสกุโตนิพฺพานํ.

懈怠之人何来技艺？无技艺之人何来财富？无财富之人何来朋友？无朋友之人何来安乐？无安乐之人何来福德？无福德之人何来涅槃？

๑๗.

17.

สิปฺปํสมํธนํนตฺถิ, สิปฺปํโจรานคณฺหนฺติ;

อิธโลเกสิปฺปํมิตฺตํ, ปรโลเกสุขาวหํ.

无有财富能等于技艺，盗贼亦无法将之夺取；技艺于此世为友，于他世引至安乐。

๑๘.

18.

โพธปุตฺรสทาวิตฺยํ[Pg.8], มาเขทาจริยํครุํ;

สเทเสปูชิโตราชา, พุโธสพฺพตฺถปูชิโต.

智慧之子应常学，莫恼德高之师长；国王唯于己国受敬，智者则于处处受敬。

๑๙.

19.

โพธปุตฺรกิมาลสฺเส, อโพโธภารวาหโก;

โพธโกปูชิโต โลเก, โพธปุตฺรทิเนทิเน.

智慧之子何懈怠？无智之人如负重；有智之士世间受敬，智慧之子应日日学。

๒๐.

20.

รูปโยพฺพนฺนสมฺปนฺนา, วิสาลกุลสมฺภวา;

วิตฺยาหีนานโสภนฺติ, นิคนฺธาอิวกึสุกา.

容貌姣好、青春焕发，出身于高贵家族；然若缺少学问，则不显耀，犹如无香之甄叔迦花。

๒๑.

21.

มาตาสตฺรุรุปิตาจ[Pg.9], พาลกาเลนสิกฺขิต;

น โสภติสภามชฺเฌ, หํสมชฺเฌพโกยถา.

不令子女幼时学者，母是怨家父是仇；彼于众中不显耀，如鹭处天鹅群中。

๒๒.

22.

คุโณเสฏฺฐงฺคตํยาติ, นอุจฺเจสยเนวเส;

ปาสาทสีขเรวาโส, กาโกกึครุโฬสิยา.

德行达卓越，非因卧高床；鸦居宫殿顶，岂能成金翅鸟？

๒๓.

23.

สพฺพสุตมธิยเต, หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิเม;

สพฺพสฺสอตฺถํชาเนยฺย, นจสพฺพํปโยชเย.

一切所闻皆应学，无论下等、上等或中等；应知一切之义理，然非一切皆应用。

๒๔.

24.

นโลเกโสภเตมุฬฺโห[Pg.10],เกวลตฺตปสํสโก;

อปิสมฺปิหิโตกูเป,กตวิชฺโชปกาสิโต.

愚者于世不显耀，唯自赞者亦复然；纵使深藏于井中，有学者仍放光芒。

๒๕.

25.

มทนฺตทมนํสตฺถํ, ขลานํกุรุเตมทํ;

จกฺขุสงฺขารกํเตชํ, อุลูกานมิวนฺธกํ.

能调伏醉象之法，反令恶人增骄慢；犹如令眼明亮之光，于猫头鹰则使其盲。

๒๖.

26.

โภชนํเมถุนํนิทฺทา,คเวโปเสจวิชฺชติ;

วิชฺชาวิเสโสโปสสฺส,ตํหีโนโคสโมภเว.

饮食、交合与睡眠，牛与人皆同有之；学问乃人之殊胜处，无此则与牛相等。

๒๗.

27.

โยสิสฺโสสิปฺปโลเภน[Pg.11], พหุํพหุํวคณฺหาติ;

มุโควสุปินํปสฺสํ, นสกฺกากถิตุํ ปรํ.

若有学子贪技艺，虽学甚多不消化；犹如哑人梦中所见，无法向他人言说。

๒๘.

28.

สุสฺสุสาสุตวฑฺฒนา, ปญฺญายวฑฺฒนํสุตํ;

ปญฺญายอตฺถํชานนฺติ, ญาโตอตฺโถสุขาวโห.

乐闻能增广见闻，见闻能增长智慧；以智慧了知义理，了知义理引安乐。

๒๙.

29.

อนาคตํภยํทิสฺวา[Pg.12], ทูรโตปริวชฺชเย;

อาคตญฺจภยํทิสฺวา, อภิโตโหติปณฺฑิโต.

预见未至之危险，应从远处而规避；已至之危险当前，智者应当无所畏。

๓๐.

30.

โลภํโกธํมทํมานํ, ตนฺทึอิสฺสํปมตฺตกํ;

โสณฺฑํนิทฺทาลุกํมกฺขํ, มจฺเฉรญฺจชเหพุโธ.

贪、瞋、憍、慢、昏沉、嫉妒、放逸、醉酒、嗜睡、虚伪以及悭吝，智者应舍弃。

๓๑.

31.

สทฺธาหิริจโอตฺตปฺปํ, พาหุสจฺจํวิรํสติ;

ปญฺญาจสตฺตธมฺเมหิ, สมฺปนฺโนปณฺฑิโตมโต.

具足信、惭、愧、多闻、精进、念与慧此七法者，被认为是智者。

๓๒.

32.

ทิฏฺเฐธมฺเมจโยอตฺโถ[Pg.13],โยจตฺโถสมฺปรายิโก;

อตฺถาภิสมยาธีโร,ปณฺฑิโตติปวุจฺจติ.

于现世之利益，以及来世之利益，智者通达此二利，故被称为智者。

๓๓.

33.

สภาวสทิสํวากฺยํ, สภาวสทิสํปิยํ;

สภาวสทิสํโกธํ, โยชานาติสปณฺฑิโต.

与本性相应的言语，与本性相应的喜爱，与本性相应的嗔怒；能知此者，彼即是智者。

๓๔.

34.

ภูปาโลปณฺฑิโตนิจฺจํ, เนวตุลฺโยกุทาจนํ;

สเทเสปูชิโตราชา, พุโธสพฺพตฺถปูชิโต.

国王与智者，永不相等同；国王唯于其国受尊崇，智者则处处受尊崇。

๓๕.

35.

ปณฺฑิตสฺสปสํสาย[Pg.14], ทณฺโฑพาเลนทิยฺยเต;

ปณฺฑิโตปณฺฑิเตเนว, วณฺณิโตวสุวณฺณิโต.

因赞扬智者，愚者施以惩罚；智者唯由智者所赞扬，方为善赞。

๓๖.

36.

อตฺตนายทิเอเกน, วินิเถนมหาชนา;

วินยํยนฺติสพฺเพปิ, โกธํนาเสยฺยปณฺฑิโต.

若有一人自我调伏，则一切大众皆趣向律仪；智者应消除愤怒。

๓๗.

37.

สรีรสฺสคุณานญฺจ, ทูรมจฺจนฺตมนฺตรํ;

สรีรํขณวิทฺธํสิ, คุณาตุกปฺปฐายิโน.

身体与功德之间，有极大之差别；身体刹那即坏，功德住立一劫。

๓๘.

38.

อตฺถํมหนฺตมาปชฺชํ, วิชฺชํสมฺปตฺติเมวจ;

วิจเรยฺยามานถทฺโธ, ปณฺฑิโตโสปวุจฺจติ.

获得巨富、学问与成就，仍住于无慢不傲者，彼被称为智者。

๓๙.

39.

นาลพฺภมติปตฺเถนฺติ[Pg.15], นฏฺฐมฺปินจโสจเร;

วิปฺปตฺยญฺจนมุยฺหนฺติ, เยนราเตวปณฺฑิตา.

不强求不可得者，不为已失者悲伤，于灾祸中亦不迷惑，彼等人实为智者。

๔๐.

40.

คณฺฐิฐาเนเอกปเท, นาติมญฺเญยฺยปณฺฑิโต;

กิมกฺโกเวฬุปพฺภาโร, ติมหาทีปภานุโท.

智者不应轻视关键处之一字。对于照耀三洲之日轮，竹丛又算得了什么？

๔๑.

41.

คุณโทเสสุเนเกน, อตฺถิโกจิวิวชฺชิโต;

สุขุมาลปทุมสฺส, นฬํภวติกกฺขฬํ.

谁人能全无功德，或全无过失？娇嫩莲花之茎，亦是粗糙。

๔๒.

42.

สุมหนฺตานิสตฺถานิ, ธารยนฺตาพหุสฺสุตา;

เฉทาโยสํสยานนฺตุ, กฺลิสฺสนฺติโลภโมหิตา.

博学多闻者，虽受持伟大论典，然为断除疑惑时，却因贪痴所惑而苦恼。

๔๓.

43.

โทสํปิสคุเณทิสฺวา[Pg.16], คุณวาทีวทนฺติน;

นโลโกวิชฺชมานมฺปิจนฺเทปสฺสติลญฺชนํ.

称赞功德者，即使见有德者之过，亦不言说；世人亦不见月亮上既存之斑点。

๔๔.

44.

สกึปิวิญฺญูธีเรน, กโรติสหสงฺคมํ;

อตฺตตฺถญฺจปรตฺถญฺจ, นิพฺพานนฺตํสุขํลเภ.

若明智者与贤者为伴，即使仅有一次，亦能获得自利、他利与以涅槃为究竟之乐。

๔๕.

45.

นทีตีเรฏฺฐิเตกูเป, อรณิตาลวณฺฑเก;

นวทาปาทินตฺถีติ, นมุเขวจนํตถา.

河岸有井，有钻木与棕榈苗。莫言“一无所有”，口中亦莫出此言。

๔๖.

46.

ปณฺฑิโตอปุฏฺโฐเภรี[Pg.17], ปชฺชุนฺโนโหติปุจฺฉิโต;

พาโลปุฏฺโฐอปุฏฺโฐปิ, พหุํวิกตฺถเตสทา.

智者未被问时如鼓，被问时则如雨云(pajjunna)；愚者无论被问与否，总是夸夸其谈。

๔๗.

47.

คุณสมฺปนฺนลงฺกาโร, สพฺพสตฺตหิตาวโห;

ปรตฺตตฺถํนจเรยฺย, กุโตโสปณฺฑิโตภเว.

具足功德以为庄严，能为一切有情带来利益。若不为他利而行，彼岂能为智者？

๔๘.

48.

สปรตฺถํจเรธีโร, อสกฺโกนฺโตสกํจเร;

ตมฺปิเจวอสกฺโกนฺโต, ปาปาตฺตานํวิโยชเย.

智者应为自他二利而行；若不能及，则为己利而行；若此亦不能，则应使自己远离罪恶。

๔๙.

49.

สพฺพํสุณาติโสเตน[Pg.18], สพฺพํปสฺสติจกฺขุนา;

นจทิฏฺฐํสุตํธีโร, สพฺพิจฺฉิตุมรหติ.

以耳闻一切，以眼见一切；然智者不应欲求一切所见所闻。

๕๐.

50.

จกฺขุมาสฺสยถาอนฺโธ, โสตวาพธิโรยถา;

ปญฺญาวาปิยถามุโค, พลวาทุพฺพโลริว;

อถอตฺเถสมุปฺปนฺเน, สเยยฺยมตสายิตํ.

有眼者当如盲，有耳者当如聋；有慧者当如哑，有力者当如弱；然当要事生起时，应如死者般安卧。

๕๑.

51.

อติชาตํมนุชาตํ, ปุตฺตมิจฺฉนฺติปณฺฑิตา;

อวชาตํนอิจฺฉนฺติ, โยโหติกุลฉินฺนโก.

智者欲求胜己或等己之子；不欲求劣己之子，彼乃断绝家族者。

๕๒.

52.

ตโยวปณฺฑิตาสตฺเถ[Pg.19], อหเมวาติวาทิจ;

อหมปิติวาทีจ, นาหนฺติจอิเมตโย;

教法中有三类智者：说“唯我”者，说“我亦”者，以及说“非我”者，此为三类。

๕๓.

53.

นสาสภายตฺถนสนฺติสนฺโต,นเตสนฺโตเยนวทนฺติธมฺมํ;

ราคญฺจโทสญฺจปหายโมหํ,ธมฺมํภณนฺตาวภวนฺติสนฺโต.

若无圣者，彼非善集会；若不宣说正法，彼非圣者。舍离贪、嗔与痴，宣说正法者方为圣者。

๕๔.

54.

พาเลจุมฺมตฺตเกภูเป, คุรุมาตาปิตูสฺวปิ;

สงฺเฆเชเฐจภาตริ, นโทสากริยาพุธา.

智者不应向愚人、疯子、国王、师长、父母、僧伽与兄长犯错。

๕๕.

55.

อตฺตนามโนตาปญฺจ[Pg.20], ฆเรทุจฺจริตานิจ;

วญฺจนญฺจอวมานํ, มติมานปกาสเย.

有智者不应揭露：自己的心苦、家中的恶行、所受的欺骗与轻蔑。

๕๖.

56.

ปรทารํชเนตฺตึว, เลฑฺฑุํวปรสนฺตกํ;

อตฺตาวสพฺพสตฺตานํ, โยปสฺสติสปณฺฑิโต.

视他人之妻如母，视他人之物如土块，视一切有情如自己，能如是见者，彼为智者。

๕๗.

57.

สเฐนมิตฺตํกลุเสนธมฺมํ,ปโรปตาเปนสมิทฺธิภาวํ;

สุเขนวิชฺชํผรุเสนนารึ,อิจฺฉนฺติเยเตนเจวปณฺฑิตา.

智者不欲求：与奸诈者为友，以不净得法，以害他得富，以安逸得学，以粗暴得妻。

๕๘.

58.

นิปุเณสุหเมเสยฺย[Pg.21], วิจินิตฺวาสุตตฺถิโก;

สตฺตํหุกฺขลิยํปกฺกํ, ภาชเนปิตถาภเว.

求法义者，应于善巧者中寻求，并善加审查。犹如检验锅中已熟之饭，于（心）器中亦当如是。

๕๙.

59.

วสุํคณฺหนฺติทูรฏฺฐา, ปพฺพเตรตโนจิเต;

นมิลกฺขาสมีปฏฺฐา, เอวํพาลาพหุสฺสุเต.

人们远道从积宝之山中获取财富，而附近的蛮人却不能得。愚人对待身边的博学者，亦复如是。

๖๐.

60.

หิรญฺเญนมิคานํว[Pg.22], สุสีเลนอสีลิโน;

อธมฺมิกสฺสธเมน, พาลานมฺปิสุเตนกึ.

黄金于鹿无用，善戒于无戒者无用；正法于不法者无用，学问于愚者何益？

๖๑.

61.

อปฺปสฺสุตายํปุริโส, พลิพทฺโธวชีวติ;

มํสานิตสฺสวฑฺฒนฺติ, ปญฺญาตสฺสนวฑฺฒติ.

此寡闻之人，如牛一般长大；其肉身增长，智慧却不增长。

๖๒.

62.

อปฺปสฺสุโตสุตํอปฺปํ, พหุมญฺญติมานิโก;

สินฺธูทกํอปสฺสนฺโต, กูเปโสยํวมณฺฑุโก.

寡闻之人，自以为是，视其少学为多；犹如不见大海之水，而居井中之蛙。

๖๓.

63.

ตทมินาปิชานาถ[Pg.23], โสพฺเภสุปตีเรสุจ;

สณนฺตายนฺติกุโสพฺภา, ตุณฺหียนฺติมโหทธี.

由此亦当知：小溪流淌喧嚣，大海则寂静无声。

๖๔.

64.

สุภาสิตํอุตฺตมมาหุสนฺโต,ธมฺมํภเณนาธมฺมํ, ตํทุติยํ;

ปิยํภเณนาปิยํตํตติยํ,สจฺจํภเณนาลิกํตํจตุตฺถํ.

圣者言善语为最上。应说法而非非法，此为第二；应说悦耳语而非不悦耳语，此为第三；应说真实语而非虚妄语，此为第四。

๖๕.

65.

สีหเมทาสุวณฺเณว[Pg.24], นจติฏฺฐนฺติรจเต;

ปณฺฑิตานํกถาวากฺยํ นจติฏฺฐติทุชฺชเน.

犹如狮脂不留于金银器中，智者之言亦不留于恶人。

๖๖.

66.

มหาเตโชปิเตโชยํ, มตฺติกํนมุทุํกเร;

อาโปปาเปติมุทุกํ, สาธุวาจาจกกฺขฬํ;

即使大火亦不能使陶土柔软，水却能使其柔软；善语亦能使刚硬者柔软。

๖๗.

67.

มุทุนาวริปุํเชติ, มุทุนาเชติทารุณํ;

นาสิทฺธิมุทุนากิญฺจิ, ยโตโตมุทุนาชเย.

以柔能胜敌，以柔能胜刚；以柔无不成，故当以柔胜。

๖๘.

68.

จนฺทนํ [Pg.25] สีตลํ โลเก, ตโต จนฺทํว สีตลํ;

จนฺทน จนฺท สีตมฺหา, สาธุวากฺยํ สุภาสิตํ.

世间檀香清凉，月亮比其更清凉；然而，善人所说之善语，比檀香和月亮更清凉。

๖๙.

69.

สีตวาโจ พหุมิตฺโต, ผรุโสตุ อมิตฺตโก;

อุปมํ เอตฺถ ญาตพฺพา, จนฺทสูริยราชุนํ.

言语温和者多友，言语粗暴者无友；此中当知月与日之喻。

๗๐.

70.

ปตฺตกลฺโลทิตํอปฺปํ, วากฺยํสุภาสิตํภเว;

ขุทฺทิตสฺสกทนฺนมฺปิ, ภุตฺตํสาทุรโสภเว.

适时所说之少语，即是善语；饥饿者所食之粗食，亦能美味。

๗๑.

71.

สตฺถกาปิพหุวาจา[Pg.26], นาทราพหุภาณิโน;

โสปการมฺปฺยุทาสีนํ, นนุทิฏฺฐํนทีชลํ.

多言者之言，虽有益，若无敬意，则不为人所重；犹如河水，虽有助益，却漠不关心。

๗๒.

72.

นาติเวลํปภาเสยฺย, นตุณฺหิสพฺพทาสิยา;

อวิกิณฺณํมิตํวากฺยํ, ปตฺตกาเลอุทีรเย.

不应言语过度，亦不应总是沉默；应于适时，说出不散乱、有分寸之语。

๗๓.

73.

อิจฺฉิตพฺเพสุกมฺเมสุ, วาจายกุสลํมูลํ;

วาจายกุสเลนฏฺเฐ, อิจฺฉิตพฺพํนสิชฺฌติ.

在所欲求之行中，善语是其根本；若言语不善，所欲求者则不成就。

๗๔.

74.

หตฺถปาทาสิโรปิฏฺฐิ, กุจฺฉิปญฺจอิเมชนา;

มุขเมวูปเสวนฺติ, สทาวอนุสาสิตา.

手、足、头、背、腹，此五者；常侍奉口，受其训示。

๗๕.

75.

สทฺธาธนํสีลธนํ[Pg.27], หิริโอตฺตปฺปิยํธนํ;

สุตธนญฺจจาโคจ, ปญฺญาเวสตฺตมํธนํ.

信是财富，戒是财富，惭与愧是财富；闻是财富，布施是财富，智慧是第七财富。

๗๖.

76.

อิตฺถีนญฺจธนํรูปํ, ปุริสานํธนํกุลํ;

อุรคานํธนํวิสํ, ภูปาลานํธนํพลํ;

ภิกฺขูนญฺจธนํสีลํ, พฺรหฺมณานํธนํวิชฺชา.

女子财富是容颜，男子财富是宗亲；蛇类财富是毒，君王财富是力量；比丘财富是戒，婆罗门财富是学问。

๗๗.

77.

นรูปํนจปญฺญาณํ[Pg.28], นจกุลญฺจสมฺภโว;

กาลวิปฺปตฺติสมฺปตฺเต, ธนเมววิเสสกํ.

无容貌，无智慧，无家族，无出身；当不幸降临时，唯有财富最为重要。

๗๘.

78.

ธนหีนํจเชมิตฺตา, ปุตฺตทาราสโหทรา;

ธนวนฺตํวเสวนฺติ, ธนํโลเกมหาสขา.

朋友舍弃无财者，妻儿兄弟亦复如是；彼等侍奉有财者，财富是世间之大友。

๗๙.

79.

สตฺตาสทูปเสวนฺติ, โสทกํวาปิอาทิกํ;

สโภคํสธนญฺเจว, ตุจฺฉาเตเจชหนฺติเต.

人们亲近有财有物者；若彼等一无所有，则被舍弃。

๘๐.

80.

อตฺตนาวกตาลกฺขี[Pg.29], อลกฺขีอตฺตนากตา;

นหิลกฺขึอลกฺขิญฺจ, อญฺโญอญฺญสฺสการิโต.

吉祥由己造，不祥亦由己；他人不能为他人造吉祥或不祥。

๘๑.

81.

ธนวาโชติโยราชา, นทีเวชฺโชตถาอิเม;

ปญฺจยตฺถนวิชฺชนฺติ, นตตฺถทิวสํวเส.

富人、有影响力者、国王、河流与医生，此五者若不存在，则不应久居彼地。

๘๒.

82.

ยตฺถเทเสนสมาโน[Pg.30], นปีตินจพนฺธโว;

นจวิชฺชาคโมโกจิ, นตตฺถทิวสํวเส.

若彼地无同等者，无喜悦无亲友，亦无学问可学，则不应久居彼地。

๘๓.

83.

อมานนายตฺถสิยา, สนฺตานํอวมานนํ;

หีนสมานนาวาปิ, นตตฺถทิวสํวเส.

若彼地有不敬，对贤善者有轻蔑，或对卑劣者有尊敬，则不应久居彼地。

๘๔.

84.

เทสโมสชฺชคจฺฉนฺติ, สีหาสปฺปุริสาคชา;

ตตฺเตวนิธนํยนฺติ, กากากาปุริสามิคา.

狮子、贤人与大象，离乡远行；乌鸦、懦夫与鹿，死于原地。

๘๕.

85.

ยตฺถาลโสจทกฺโขจ[Pg.31], สูโรภิรุสมปูชา;

นสนฺโตตตฺถวสนฺติ, อวิเสสกเรนโก.

若懒惰者与勤奋者，勇者与懦夫受到同等尊敬，贤者不居彼地，因其无所区别。

๘๖.

86.

จลตฺเยเกนปาเทน, ติฏฺฐตฺเยเกนปณฺฑิโต;

นาสมิกฺขฺยปรํฐานํ, ปุพฺพมายตนํจเช.

智者以一足移动，以一足站立；不经深思熟虑另一个地方，不应舍弃旧的住处。

๘๗.

87.

ฐานภฏฺฐานโสภนฺเต, ทนฺตาเกสานขานรา;

อิติวิญฺญายมติมา, สฐานํนลหุํจเช.

牙齿、头发、指甲与人，离开其位置则不显光彩；有智慧者如此了知，不应轻易舍弃其位置。

๘๘.

88.

คุโณสพฺพญฺญุตุลฺโยปิ, สีทตฺเยโกอนิสฺสโย;

อนคฺฆํรตนํมณิ, เหมํนิสฺสายโสภเต.

即使功德与一切智者相等，若无依止亦会衰颓；无价的宝珠、摩尼宝，依止黄金方显光彩。

๘๙.

89.

นเสเวผรุสํสามึ, ตํปิเสเวนมจฺฉรึ;

ตโตนิคฺคณฺหิกํสามึ, เนวาปคฺคณฺหิกํตโต.

不应亲近粗暴的主人，也不应亲近悭吝的主人；不应亲近总是责难的主人，也不应亲近总是赞扬的主人。

๙๐.

90.

ปโรกฺเขคุณหนฺตารํ[Pg.33], ปจฺจกฺเขปิยภาณินํ;

ตาทิสํโนปเสเวยฺย, วิสกุมฺภํปโลภิตํ.

背后毁坏功德，面前甜言蜜语者；不应亲近这样的人，犹如涂蜜的毒罐。

๙๑.

91.

ปิฏฺฐิโตกฺกํนิเสเวยฺย, นิเสเวอคฺคิกุจฺฉินา;

สามีนํสพฺพกาเยน, ปรโลกํอมุฬฺหโก.

应从背后亲近火，勿亲近腹有怒火者；于来世无迷惑者，应以全身事奉主人。

๙๒.

92.

นเสเวกตปาปมฺหิ, น เสวาลิกวาทเน;

นเสเวอตฺตทตฺถมฺหิ, นเสเวอติสนฺตเก.

不应亲近已造恶者，不应亲近说谎者；不应亲近自利之人，不应亲近过于亲昵者。

๙๓.

93.

มหนฺตํนิสฺสยํกตฺวา[Pg.34], ขุทฺทโกปิมหาภเว;

เหมปพฺพตํนิสฺสาย, เหมปกฺขีภวนฺติเต.

依止大者，小者亦能成其大；依止金山，（众鸟）亦变为金翅。

๙๔.

94.

อสหาโยสมตฺโตปิ, เตชสีกึกริสฺสติ;

นิวาตสณฺฐิโตอคฺคิ, สยเมวูปสมฺมติ.

即使有威力者，若无伴侣又能做什么呢？处于无风处的火，自己就会熄灭。

๙๕.

95.

รุกฺขาสุภูมินิสฺสาย, ปุปฺผผลํปวฑฺฒติ;

สปฺปูริสูปนิสฺสาย, มหาปุญฺญํปวฑฺฒติ.

树木依止好土地，花果得以增长；依止贤善之人，大福德得以增长。

๙๖.

96.

อนลโสอจณฺฑิกฺโก[Pg.35], อสฏฺโฐสุจิสจฺจวา;

อลุทฺโธอตฺถกาโมจ, ตมุตฺตํอุตฺตโมนโร.

不懒惰、不暴躁、不狡猾、清净、说真话、不贪婪、追求善法者，是最上之人。

๙๗.

97.

อหิเตปฏิเสโธจ, หิเตสุจนิโยชโก;

พฺยสเนจาปริจฺจาโค, สงฺเขปํมิตฺตลกฺขณํ.

阻止不利益之事，引导利益之事，于逆境中不舍弃，简言之，此乃朋友之相。

๙๘.

98.

อาตุเรพฺยสเนสเจ[Pg.36], ทุพฺภิกฺเขปรวิคฺคเห;

ราชทฺวาเรสุสาเนจ, สงฺเขปํมิตฺตลกฺขิณํ.

于病时、于难时、于饥馑时、于敌对时、于王门前、于墓地中（亦不舍弃），简言之，此乃朋友之相。

๙๙.

99.

หิเตสโนสุมิตฺโตจ, วิญฺญูจทุลฺลโภชโน;

ยโถสธญฺจสาทุญฺจ, โรคหารีจสชฺชโน.

寻求福利的善友，既是智者，亦是难得之人；善人犹如良药，既味美又能除病。

๑๐๐.

100.

โยธุวานิปริจชฺช, อธุวาโนปเสวติ;

ธุวานิตสฺสนสฺสนฺติ, อธุเวสุกถาวกา.

谁舍弃恒常之物，而亲近不恒常之物，他的恒常之物会失去，于不恒常之物中又有何可言？

๑๐๑.

101.

ลุทฺธมตฺเถนคณฺเหยฺย[Pg.37], ถทฺธมญฺชถิกมฺมุนา;

ฉนฺทานุวตฺติยามุฬฺหํ, ยถาภูเตนปณฺฑิตํ.

应以财物收服贪婪者，以合掌（礼敬）收服顽固者，以顺从其意收服愚痴者，以如实（之言）收服智者。

๑๐๒.

102.

สจฺจาภิกฺขณสํสคฺคา, อสโมสรเณนจ;

เอเตนมิตฺตาชิรนฺติ, อกาเลยาจเนนจ.

因交往过于频繁，或久不相见，以及不合时宜的请求，友谊会因此衰退。

๑๐๓.

103.

ตสฺมานาภิกฺขณํคจฺเฉ, นจคจฺเฉจิราจิรํ;

กาเลนยาจํยาเจยฺย, เอวํมิตฺตานชียเร.

因此不应频繁前往，也不应久不往来；应在适当时候提出请求，如此友谊不会衰退。

๑๐๔.

104.

เยนมิตฺเตนสํสคฺคา[Pg.38], โยคกฺเขโมวิหียติ;

ปุพฺเพวชฺฌภวํตสฺส, รกฺเขยฺยคฺคึวปณฺฑิโต.

与哪个朋友交往会使安稳衰退，智者应从一开始就避开他，如同避火一般。

๑๐๕.

105.

เยนมิตฺเตนสํสคฺคา, โยคกฺเขโมปวฑฺฒติ;

กเรยฺยตฺตสมํวุตฺตึ, สพฺพกิจฺเจสุปณฺฑิโต.

与哪个朋友交往会使安稳增长，智者应在所有事情上像对待自己一样对待他。

๑๐๖.

106.

ปพฺเพปพฺเพกเมนุจฺฉุ, วิเสสรสวาคฺคโต;

ตถาสุเมตฺติโกสาธุ, วิปริตฺโตวทุชฺชโน.

甘蔗一节一节地，从顶端到根部味道愈来愈佳；善友亦是如此，恶人则反之。

๑๐๗.

107.

เตเนวมุนินาวุตฺตํ[Pg.39], ธมฺมาเยเกจิโลกิยา;

ตตาโลกุตฺตราเจว, ธมฺมานิพฺพานคามิโน.

圣者如是说：有世间诸法，亦有导向涅槃之出世间法。

๑๐๘.

108.

กลฺยาณมิตฺตมาคมฺม, สพฺเพเตโหนฺติปาณินํ;

ตสฺมากลฺยาณมิตฺเตสุ, กาตพฺพํหิสทาทรํ.

依止善友，所有这些（法）皆为众生而有；因此对善友，应常怀敬意。

๑๐๙.

109.

โยหเวกตญฺญูกตเวทิธีโร,กลฺยาณมิตฺเตทฬฺหภตฺติจโหติ;

ทุกฺขิตสฺสสกฺกจฺจํกโรติกิจฺจํ,ตพฺภาวํสปฺปุริสํวทนฺติโลเก.

知恩报恩的智者，对善友有坚固的信爱，并认真为受苦者做事，世人称此等人为善人。

๑๑๐.

110.

หิตกาโรปโรพนฺธุ[Pg.40], พนฺธูปิอหิโตปโร;

อหิโตเทหโชพฺยาธิ, หิตมารญฺญโมสธํ.

行利益的他人是亲人，行不利益的亲人是他人；身体的疾病是不利益的，林中的药物是利益的。

๑๑๑.

111.

ปทุมํวมุขยสฺส, วาจาจนฺทนสีตลํ;

มธุติฏฺฐติชิวฺหคฺเค, หทเยสุหลาหลํ;

ตาทิสํโนปเสเวยฺย, ตํมิตฺตํปริวชฺชเย.

谁的脸如莲花，言语如旃檀清凉，舌尖有蜜，心中有剧毒；不应亲近这样的人，应避开这样的朋友。

๑๑๒.

112.

กตฺวานกุสลํกมฺมํ[Pg.41], กตฺวาน, กุสลํปุเร;

สุขิตํทุกฺขิตํโหนฺตํ, โสพาโลโยนปสฺสติ.

造作不善业，或往昔曾造善业，（众生）随之或乐或苦，不能见此（因果）者，彼是愚人。

๑๑๓.

113.

กาลกฺเขเปนหาเปติ, ทานสีลาทิกํชโฬ;

อถิรํปิถิรํมญฺเญ, อตฺตานํสสฺสตีสมํ.

愚人因虚度光阴而荒废布施、持戒等；他将不坚固的视为坚固，将自己视为永恒。

๑๑๔.

114.

พาโลธปาปกํกตฺวา, นตํฉฏฺฏิตุมุสฺสเห;

กึพฺยคฺฆอาทิคจฺฉนฺโต, ปทํมกฺเขตุมุสฺสเห.

愚人作恶后，不能舍弃之；猛虎行过处，谁能抹其足迹？

๑๑๕.

115.

นิทฺธโนปิจกาเมติ[Pg.42], ทุพฺพโลเวริกํกโร;

มนฺทสตฺโถวิวาทตฺถี, ติวิธํมุฬฺหลกฺขณํ.

虽贫穷却贪求，虽软弱却树敌，虽无知却好争论，此乃愚者的三种特征。

๑๑๖.

116.

อนวฺหายํคมยนฺโต, อปุจฺฉาพหุภาสโก;

อตฺตคฺคุณํปสํสนฺติ, ติวิธํหีนลกฺขณํ.

不请自来，不问而多言，自夸其德，此乃卑劣者的三种特征。

๑๑๗.

117.

ยถาจุฏฺฏมฺปราปกฺกา, พหิรตฺตกเมวจ;

อนฺโตกิมิลปูรโณ, เอวํทุชฺชนธมฺมตา.

犹如未烧透的陶罐，外表看似完好，内部却充满秽虫；恶人的本性就是如此。

๑๑๘.

118.

ยทูนกํสณติตํ, ยํปูรํสนฺตเมวตํ;

อฑฺฒกุมฺภุปโมพาโล, ยํปูรกุมฺโภวปณฺฑิโต.

未满的会发出声响，已满的则沉静；愚者如半满之瓶，智者如满盈之瓶。

๑๑๙.

119.

พุเธหิสาสมาโนปิ[Pg.43], ขโลพหุตเกตโว;

ฆํสิยมาโนปงฺคาโร, นิลมตฺตํนิคจฺฉติ.

恶人虽受智者教导，仍多行欺诈；木炭虽经摩擦，只会变得更黑。

๑๒๐.

120.

มุฬฺหสิสฺโสปเทเสน, กุนารีภรเณนจ;

ขลสตฺตูหิสํโยคา, ปณฺฑิโตปฺยวสีทติ.

因教导愚弟子，因供养恶女，以及与恶人、敌人交往，智者亦会沉沦。

๑๒๑.

121.

จารุตาปรทาราย, ธนํโลกตปตฺติยา;

ปสุตํสาธุนาสาย, ขเลขลตราคุณา.

美貌用于染指他人之妻，财富用于恼害世间，致力于毁灭善人——于恶人，此为更恶劣之特质。

๑๒๒.

122.

อิโตหาสตรํโลเก[Pg.44], กิญฺจิตสฺสนวิชฺชติ;

ทุชฺชโนติจยํอาห, สุชนํทุชฺชโนสยํ.

世间无有比此更可笑之事：恶人竟称善人为恶人，而他自己正是恶人。

๑๒๓.

123.

นวินาปรวาเทน, รมนฺติทุชฺชนาขลุ;

นสาสพฺพรเสภุตฺวา, วินาสุทฺเธนตุสฺสติ.

恶人实无诽谤则不乐；犹如苍蝇尝遍百味，非秽物而不欢。

๑๒๔.

124.

ตปฺปเตยาติสมฺพนฺธํ, ทฺรวํภวตฺยวนตํ;

มุทุทุชฺชนจิตฺตํน กึโลเหนปมียเต.

（金属）受热则相连，熔化而下垂；恶人之心不柔软，岂能与铁相比？

๑๒๕.

125.

ตสฺมาทุชฺชนสํสคฺคํ[Pg.45], อาสิวีสมิโวรคํ;

อารกาปริวชฺเชยฺย, ภูตกาโมวิจกฺขโณ.

是故，欲求福祉之智者，应远离与恶人交往，犹如远离毒蛇。

๑๒๖.

126.

ทุชฺชเนนหิสํสคฺคํ, สตฺตุตาปินยุชฺชติ;

ตตฺโตวฑยฺหตฺยงฺคาโร, สนฺโตกาฬายตํกโร;

与恶人交往乃至结怨，皆非所宜；犹如热炭灼人，冷炭亦污手。

๑๒๗.

127.

ทุชฺชโนวชฺชนีโยว, วิชฺชายาลงฺกโตปิเจ;

มณินาลงฺกโตสนฺโต, สพฺโพกึนุภยํกโร.

恶人实应远离，纵有学识庄严；犹如饰以宝珠之蛇，岂不令人畏惧？

๑๒๘.

128.

อคฺคิโนทหโตทายํ, สขาภวติมาลุโต;

โสเอวทีปํนาเสติ, ขเลนตฺเถวมิตฺตตา.

当火焚烧森林时，风成为其友；彼风亦能熄灭油灯；与恶人之友谊亦复如是。

๑๒๙.

129.

สพฺโพทุฏฺโฐขโลทุฏฺโฐ[Pg.46], สพฺพาทุฏฺฐตโรขโล;

มนฺโตสเธหิโสสพฺโพ, ขโลเกนุปสมฺมติ.

蛇恶，恶人亦恶，恶人比蛇更为恶。蛇可由咒语、药物平息，恶人以何能平息？

๑๓๐.

130.

หทยฏฺเฐนสุเตน, ขโลเนวสุสีลวา;

มธุนาโกฏรฏฺเฐน, นิมฺโพกึมธุโรภเว.

纵然心中有听闻之法，恶人亦无善戒；犹如苦楝树洞中纵有蜂蜜，其树岂能变甜？

๑๓๑.

131.

อสตํสมฺปโยเคน, สนฺโตปิอสนฺโตภเว;

มคฺโคกจวรยุตฺโต, อุชุมฺปิอสาธุภเว.

因与恶人交往，善人亦成不善；犹如道路杂有秽物，纵然笔直亦非善道。

๑๓๒.

132.

ปุติมจฺฉํกุสคฺเคน[Pg.47], โยนโรอุปนยฺหติ;

กุสาปิปุตึวายนฺติ, เอวํพาลุปเสวนา.

若人以吉祥草包裹腐鱼，吉祥草亦随之发臭；亲近愚人亦复如是。

๑๓๓.

133.

พาลํนปสฺเสนสุเณ, นจพาเสนสํวเส;

พาเลนาลาปสลฺลาปํ, นกเรนจโรจเย.

不应见愚人，不应闻愚人，不应与愚人同住；不应与愚人交谈，亦不应乐于此。

๑๓๔.

134.

อนยํเนติทุมฺเมโธ, อธุรายนิยุญฺชติ;

ทุนฺนโยเสยฺยโสโหติ, สมฺมาวุตฺโตปิกุปฺปติ;

วินยํโสนชานาติ, สาธุเสนอทสฺสนํ.

愚者引导至毁灭，从事不正当事；彼实难以引导，纵被善说亦嗔怒；彼不知晓律仪，是故不见彼为善。

๑๓๕.

135.

ยาวชีวํปิเจพาโล[Pg.48], ปณฺฑิตํปยิรูปาสิ;

นโสธมฺมํวิชานาติ, ทพฺพิสูปรสํยถา.

愚人虽终生亲近智者，亦不了解正法，犹如汤勺不知汤味。

๑๓๖.

136.

ผลํเวกทลึหนฺติ, หนฺติเวฬุนฬํผลํ;

สกฺกาโรกาปุริสํหนฺติ, คพฺโภอสฺสตรึยถา.

果实毁灭芭蕉，果实毁灭竹与芦苇；名利毁灭恶人，犹如怀孕毁灭母骡。

๑๓๗.

137.

สุนโขสุนขํทิสฺวา, ทนฺตํทสฺเสติหึสิตุํ;

ทุชฺชโนทุชฺชนํทิสฺวา, โรสยํหึสมิจฺฉติ.

狗见到狗，则露牙欲相害；恶人见到恶人，则嗔怒而欲相害。

๑๓๘.

138.

มณฺฑูโกปินุกฺโกสีโห[Pg.49], สุกโรปินุกฺโกทีปิ;

พิลาโรสทิโสพฺยคฺโฆ, ทุปฺปญฺโญปินปญฺญวา.

青蛙不是狮子，猪不是豹；猫相似于虎，愚人不是智者。

๑๓๙.

139.

มณฺฑูโกปิสีโหวิย,กาโกคณฺเหปิญฺเญปิญฺเญ;

พาโลจปณฺฑิโตวิย,ธีโรปุจฺเฉวเยวเย.

蛙鸣犹如狮吼，鸦取食则聒噪；愚人貌似智者，智者受问则审思。

๑๔๐.

140.

กาโกทุฏฺโฐสกุเณสุ, ฆเรทุฏฺโฐจมูสิโก;

วานโรจวเนทุฏฺโฐ, มนุสฺเสสุจพฺรหฺมโณ.

鸟类中乌鸦为恶，屋舍中老鼠为恶，森林中猴子为恶，人类中婆罗门为恶。

๑๔๑.

141.

ติณานิภูมิโจทกํ[Pg.50], จตุตฺถํวากฺยสุฏฺฐุตํ;

เอตานิหิสตํเคเห, โนฉิชฺชนฺเตกทาจิปิ.

草、地、水，以及第四善言；此四者于善人家中，永不匮乏。

๑๔๒.

142.

อมฺพุํปิวนฺติโนนชฺโช, รุกฺขาขาทนฺติโนผลํ;

เมโฆกทาจิโนสสฺสํ, ปรตฺถายสตํธนํ.

江河不饮其水，树木不食其果，雨云不食庄稼；善人之财富，皆为利他。

๑๔๓.

143.

คุณากุพฺพนฺติทูตตฺตํ[Pg.51], ทูเรปิวสตํสตํ;

เกฏเกคนฺธมาฆาย, คจฺฉนฺติภมราสยํ.

善人纵然居于远处，其德行亦能充当信使；犹如蜂群嗅得翅橧花香，自会前来。

๑๔๔.

144.

อากิณฺโณปิอสพฺภีธ, อสํสฏฺโฐวภทฺทโก;

พหุนาสนฺนชาเตน, คจฺเฉ นอุมฺมตฺตเกน.

纵然身处恶人群中，不与之为伍实为善；不应与众人乃至狂人为伍。

๑๔๕.

145.

ปาปมิตฺเตวิวชฺเชตฺวา, ภเชยฺยุตฺตมปุคฺคลํ;

โอวาเทจสฺสติฏฺเฐยฺย, ปตฺถนฺโตอจลํสุขํ.

应舍离恶友，亲近至上之人；应安住其教诫，以求不动之乐。

๑๔๖.

146.

ยถาจปนสาปกฺกา, พหิสณฺฑกเมวจ;

อนฺโตอมตปูรโณ, เอวํ สุชนธมฺมตา.

犹如成熟之波罗蜜果，外壳多刺，内部充满甘露；善人之本性亦复如是。

๑๔๗.

147.

ตคฺครญฺชปลาเสน[Pg.52], โยนโรอุปนยฺหติ;

ปตฺตาปิคนฺธํวายนฺติ, เอวํธีรุปเสวนา.

若人以树叶包裹多伽罗香木，树叶亦随之芬芳；亲近智者亦复如是。

๑๔๘.

148.

ธีรํปสฺเสสุเณธีรํ, ธีเรนสหสํวเส;

ธีเรนาลาปสลฺลาปํ, ตํกเรตญฺจโรจเย.

应见智者，应闻智者，应与智者同住；应与智者交谈，且应乐于此。

๑๔๙.

149.

นยํนยติ เมธาวี, อธุรายนยุชฺชติ;

สุนโยเสยฺยโสโหติ, สมฺมาวุตฺโตนกุปฺปติ;

วินยํโสปชานาติ, สาธุเตนสมาคโม.

智者引导至正道，不从事不正当事；彼实易于引导，纵被善说亦不嗔怒；彼善知晓律仪，是故与彼交往为善。

๑๕๐.

150.

อปฺปเกนปิเจวิญฺญู[Pg.53], ปณฺฑิตํปยิรูปาสิ;

ขิปฺปํธมฺมํวิชานาติ, ชิวฺหาสูปรสํยถา.

有智者若亲近贤者，虽仅少分，亦能速知正法，犹如舌尝羹味。

๑๕๑.

151.

พาหุพลญฺจอมจฺจํ, โภคํอภิชจฺจํพลํ;

อิเมหิจตุพเลหิ, ปญฺญาเวเสฐตํพลํ.

臂力、臣力、财力、出身力，于此四力中，智慧力最胜。

๑๕๒.

152.

พลํปกฺขีนมากาโส[Pg.54], มจฺฉานํอุทกํพลํ;

ทุพฺพลสฺสพลํราชา, กุมารานํรุทํพลํ.

虚空是鸟之力，水是鱼之力；国王是弱者之力，哭泣是孩童之力。

๑๕๓.

153.

พลํจนฺโทพลํสูโร, พลํสมณพฺรหฺมณา;

พลํเวลํสมุทฺทสฺส, พลํติพลมิตฺถิยา.

月亮是力，太阳是力，沙门与婆罗门是力；海岸是海之力，忍耐是妇女之力。

๑๕๔.

154.

สปาทานํพลํสีโห, ตโตปุฬุวโกพลํ;

ตโตกิปฺปิลิโกนโร, ราชาสพฺเพสมนฺตโต.

狮子是有足者之力，其次蠕虫是力，其次蚂蚁，其次是人；国王于一切中为究竟之力。

๑๕๕.

155.

คติมิคานํปวนํ, อากาโสปกฺขินํคติ;

วิราโคคติธมฺมานํ, นิพฺพานารหตํคติ.

森林是野兽之归宿，虚空是鸟禽之归宿；离欲是诸法之归宿，涅槃是阿罗汉之归宿。

๑๕๖.

156.

จเรยฺยกุลชํปญฺโญ[Pg.55], วิรูปมวิกญฺญกํ;

หีนายปิสุรูปาย, วิวาหสทิสํกเร.

智者应娶出身高贵之女，纵其貌丑而德无瑕；不应与出身低微而貌美者婚配。

๑๕๗.

157.

สามามิคกฺขีสุเกสี, ตนุมชฺฌิมทนฺตวา;

ทสฺสนียามุขวณฺณา, คมฺภีรนาภิวาจกา;

สุสีลาวายมติจ, หีนกุลํปิวาหเย.

肤色黝黑，眼如鹿，发秀美，腰肢纤细，牙齿整齐；容貌美丽，脐深，言语温雅；若具善戒且精进，虽出身低微亦可娶之。

๑๕๘.

158.

สุตฺโตมาตาวโภเชสิ[Pg.56], ภรเณสุจธาติโย;

กมฺเมสุสกปนฺติ จ, กตกมฺเมสุธาตินํ.

于夫主食饮给养如母，资助扶持如乳母；于家务事中灵巧，于已办之事中谦恭如婢女。

๑๕๙.

159.

ธมฺเมสุปติฏฺฐานิจฺจํ, สยเนสุจวณฺณิภา;

กุเลสุภาตรํวาจี, ยานารีเสฏฺฐสมฺมตา.

恒常安住于正法，于卧榻时容色佳；于家族中言语和顺如姊妹，如是女子为最上。

๑๖๐.

160.

โยนํภรติสพฺพทา[Pg.57], นิจฺจํอาตาปิอุสฺสุโก;

สพฺพกามหรํโปสํ, ภตฺตารํนาติมญฺญติ.

于恒常热忱、精勤供养自己、满足一切所求之夫主，为妻者不应轻慢。

๑๖๑.

161.

นจาปิสฺวตฺถิภตฺตารํ, อิจฺฉาจาเรนโรสเย;

ภตฺตุจครุโนสพฺเพ, ปติปูเชติปณฺฑิตา.

不应随己欲行事而激怒夫主；于夫主及所有可敬重者，贤妻皆应恭敬。

๑๖๒.

162.

อุฏฺฐาหิกาอนลสฺสา, สงฺคาหิกาปริชเน;

ภตฺตุมนาปํจรติ, สมฺภตมนุรกฺขติ.

奋起不懈怠，善于统理家眷；行夫主之所喜，守护其所得财。

๑๖๓.

163.

เอวํวตฺตติยานารี, ภตฺตุฉนฺทวสานุคา;

มนาปานามเตเทวา, ยตฺถสาอุปปชฺชติ.

如是行仪、随顺夫主意愿之女子，命终之后，当生于悦意天中。

๑๖๔.

164.

อิตฺถิเยกจฺจิโยวาปิ[Pg.58], เสยฺยาวุตฺตาวมุนินา;

ภณฺฑานํอุตฺตมาอิตฺถี, อคฺคุปฏฺฐายิกาติปิ.

亦有某些女子，为牟尼所赞为贤善；女子是财物中之最上者，亦是第一侍者。

๑๖๕.

165.

มาตราธีตราวาปิ, ภคินิยาวิจกฺขโณ;

นวิวิตฺตาสเนมนฺเต, นารีมายาวินีนนุ.

智者不应与母、女或姊妹独坐密语；当知女子实为诡诈。

๑๖๖.

166.

วิชฺชุตานญฺจโลลตฺตํ, สตฺถานญฺจาติติกฺขณํ;

สิงฺฆตํวายุเตชานํ, อนุกุพฺพนฺตินาริโย.

闪电之轻浮，利刃之锋锐，风火之迅疾，女子仿效此三者。

๑๖๗.

167.

ทิคุโณถีนมาหาโร[Pg.59],พุทฺธิจาปิจตุคฺคุโณ;

ฉคุโณโหติวายาโม,กาโมตฺวฏฺฐคุโณภเว.

女子之食量为男子两倍，心智为四倍，勤勉为六倍，而贪欲则为八倍。

๑๖๘.

168.

เอกเมกายอิตฺถิยา, อฏฺฐอฏฺฐปติโนสิยุํ;

สูโรจปลวนฺโตจ, สพฺพกามรสาหรา;

กเรยฺยนวเมฉนฺทํ, อุนฺนตฺตาหินปูรติ.

一女若有八夫，皆勇健有力，能予一切欲乐，彼仍欲求第九人；其心高慢，实难满足。

๑๖๙.

169.

วิวาทสีลีอุสฺสุยา[Pg.60], ปสฺสนฺตตณฺหิกาคตา;

อมิตาภุญฺชนานิทฺทา, สตํปุตฺตํปิตํชเห.

好争讼，性嫉妒，见则生贪爱；饮食睡眠无度，纵有百子亦弃其父。

๑๗๐.

170.

ลปนฺตีสทฺธิมญฺเญน, ปสฺสนฺตญฺญํสวิพฺภมา;

จิตฺตกํจินฺตยนฺตญฺญํ, นารีนํนามโกปิโย.

与此人言谈，却媚眼看彼人，而心中又思量另一人；于女子而言，谁是可爱者？

๑๗๑.

171.

คณฺเหยฺยวาตํชาเลน, สาครเมกปาณินา;

โอสิญฺเจยฺยจตาเฬน, สเกนชนเยรวํ;

ปมาทาสุวิสชฺเชยฺย, อิตฺถิเยสาวธมฺมตา.

或可以网捕风，或可以手量海，或可以棕叶舀干海洋，但无人能解女子之心。

๑๗๒.

172.

ชิวฺหาสหสฺสิโกโยหิ[Pg.61], ชีเววสฺสสตํนโร;

เตนนิกมฺมุนาวุตฺโต, ถิโทโสกึขยํคโต.

纵有一人具千舌，住世百年，亦难言尽女子之过失。

๑๗๓.

173.

ปญฺจฐานานิสมฺปสฺสํ[Pg.62], ปุตฺตมิจฺฉนฺติปณฺฑิตา;

ภโตวาโนภริสฺสติ, กิจฺจํวาโนกริสฺสติ.

智者观于五事而求子：一者，我等所养，彼将养我等；二者，彼将为我等操持事务。

๑๗๔.

174.

กุลวํโสจิรํติฏฺเฐ, ทายชฺชํปติปชฺชติ;

อถวาปนเปตานํ, ทกฺขิณานุปทสฺสติ.

三者，家族世系得以长存；四者，彼将继承家业；五者，或将为亡者行布施。

๑๗๕.

175.

อติชาตมนุชาตํ, ปุตฺตมิจฺฉนฺติปณฺฑิตา;

อวชาตํนอิจฺฉนฺติ, โยโหติกุลฉินฺนโก.

智者欲求胜生子(atijāta)或随生子(anujāta)，不欲劣生子(avajāta)，彼为家族之断绝者。

๑๗๖.

176.

เอกูทรสมุปฺปนฺนา, นภวนฺติสมสฺสมา;

นานาวณฺณานานาจรา, ยถาพทรกณฺฑกา.

同生于一母腹，然非皆相同；形色与行为各异，犹如枣树之刺。

๑๗๗.

177.

อทมฺเมพหโวโทเส[Pg.63], ทมฺเมตุพหโวคุเณ;

ตสฺมาปุตฺตญฺจสิสฺสญฺจ, ทมฺมกาเลวทมฺมเย.

未调伏者多过失，已调伏者多功德；是故于子与弟子，应于适时而调伏。

๑๗๘.

178.

โอวาเทยฺยานุสาเสยฺย,อสปฺปายานิวารเย;

ทนฺโตหิโยปิโยโหติ,อทนฺโตโหติอปฺปิโย.

应劝诫，应教导，制止不善行；已调伏者为人所爱，未调伏者为人所不爱。

๑๗๙.

179.

ปุตฺตํวาภาตรํทุฏฺฐํ, อนุสาเสยฺยโนชเห;

กึนุเฉชฺชํหตฺถปาทํ, ลิตฺตอสุจินาสิยา.

于作恶之子或兄弟，应教诲而不舍弃；手足若为不净所染，岂能断之？

๑๘๐.

180.

อนฺโตชาโตธนกฺกิโต[Pg.64], ทาสพฺโยปคโตสยํ;

ทาสากรมรานิโต, อิจฺเจวํจตุธาสิยุํ.

家生奴、财买奴、自愿为奴者、怖畏为奴者，如是为四种奴。

๑๘๑.

181.

ทาสาปญฺเจวโจรยฺย, สขญาตตฺตสทิสา;

ตถาวิญฺญูหิวิญฺเญยฺย, มิตฺตาทาราจพนฺธวา.

五种仆人会偷盗，（其他则）如友、如亲、如己。智者亦应如是了知朋友、妻子与亲属。

๑๘๒.

182.

ทุฏฺฐทาเรนอมิตฺยา[Pg.65], ทาโสจุตฺตรวาจโก;

สสปฺเปจฆเรวาโส, มจฺจุเมวนสํสโย.

与恶妻、恶友、忤逆之仆同住，如同与蛇共居一室，死亡无疑。

๑๘๓.

183.

ยสํลาภํปตฺถยนฺตํ, นรํวชฺชนฺติทูรโต;

ตสฺมาอนเปกฺขิตฺวาน, ตํมคฺคํมคฺคเยพุโธ.

贪求名利者，世人远避之。是故，智者应不顾彼道，而寻求正道。

๑๘๔.

184.

ขลํสาลํปสุํเขตฺตํ[Pg.66], คนฺตาจสฺสอภิกฺขณํ;

มิตํธญฺญํนิธาเปยฺย, มิตญฺจปาจเยฆเร.

谷场、屋舍、牲畜、田地，应常巡视。谷物应适量储藏，家中烹煮亦应有节。

๑๘๕.

185.

อญฺชนานํขยํทิสฺวา, วมฺมิกานญฺจสญฺจยํ;

มธูนญฺจสมาหารํ, ปณฺฑิโตฆรมาวเส.

智者应观察眼药之耗尽、蚁丘之堆积以及蜂蜜之收集，然后安住家中。

๑๘๖.

186.

สยํอายํวยํชญฺญา, สยํชญฺญากตากตํ;

นิคฺคณฺเหนิคฺคณฺหารหํ, ปคฺคณฺเหปคฺคณฺหารหํ.

自身收支自身知，所作未作自了知；应制止者当制止，应扶持者当扶持。

๑๘๗.

187.

เอกยาโมนราธิปฺโป[Pg.67],ทฺวิยาโมปณฺฑิโตนโร;

ตโยยาโมฆราวาโสจ,จตุยาโมจทุคฺคโต.

一人行如君王，二人行为智者；三人行为居家，四人行则困苦。

๑๘๘.

188.

โยจพนฺธุหิเตยุตฺโต,โสปิตาโยจโปสโก;

ตํมิตฺตํยตฺถวิสาโส,ภริยายตฺถนิพฺพุติ.

若人致力于亲属之福利，彼即是父亲，亦是赡养者。可信赖者方为友，能得安宁者方为妻。

๑๘๙.

189.

สทฺธาเปเมสุสนฺเตสุ, นคเณมาสกํสตํ;

สทฺธาเปเมอสนฺเตสุ, มาสกํปิสตํคเณ.

信爱具足时，百摩沙迦亦不计较；信爱不具足时，一摩沙迦亦视同百数。

๑๙๐.

190.

ยาจโกอปิโยโหติ[Pg.68], ยาจํอททมปฺปิยํ;

ตสฺมาเสฏฺฐนโรโลเก, ธนํสิปฺปํปริคฺคเห.

乞者令人不悦，不施予乞者亦令人不悦。是故，世间贤者应获取财富与技艺。

๑๙๑.

191.

สพฺพทาปิธนํรกฺเข, ทารํรกฺเขธนํปิจ;

ทารํธนญฺจอตฺตานํ, รกฺขาเยวสทาภเว.

应恒常守护财富，亦应守护妻子与财富。妻子、财富与自身，应恒常守护。

๑๙๒.

192.

นสาธารณทารสฺส, นภุญฺเชสาทุเมกโก;

นเสเวโลกายติกํ, เนตํปญฺญายวฑฺฒนํ.

莫与他人妻交往，莫独自享用美味。莫亲近顺世论者，此非增长智慧之道。

๑๙๓.

193.

สีลวาวตฺตสมฺปนฺโน[Pg.69], อปฺปมตฺโตวิจกฺขโณ;

นิวาตวุตฺติอถทฺโธ, สูรโตสขิโลมุทุ.

具戒、行圆满、不放逸、明辨、谦逊、不傲慢、勇敢、友善、柔和。

๑๙๔.

194.

สงฺคเหตาวมิตฺตานํ, สํวิภาคีวิชานวา;

ตปฺเปยฺยอนฺนปาเนน, สทาสมณพฺรหฺมณา.

善于摄受亲友、乐于分享、具辨别力者，应恒常以饮食供养沙门与婆罗门。

๑๙๕.

195.

ธมฺมกาโมสุตทฺธโร, ภเวยฺยปริปุจฺฉาโก;

สกฺกจฺจํปยิรูปาเส, สีลวนฺเตพหุสฺสุเต.

爱好于法、善于闻持、乐于提问者，应殷勤恭敬地亲近具戒多闻者。

๑๙๖.

196.

ปุพฺพสิโรสิเมธาวี[Pg.70], ทีฆายุทกฺขิณํสิโร;

ปจฺฉิโมจิตฺตสนฺโตสิ, มรณํอุตฺตโรภเว.

头朝东方者得智慧，头朝南方者得长寿；头朝西方者心满意足，头朝北方者则死亡。

๑๙๗.

197.

อายุมาปาจินํมูขํ, ธนวาทกฺขิณํภเว;

ปจฺฉิมํยสสีภุญฺเช, โนภุญฺเชอุตฺตรํมุขํ;

面向东方进食得长寿，面向南方得财富；面向西方享声名，莫向北方进食。

๑๙๘.

198.

ภุตฺวานิสีทนํถูลํ, ติฏฺฐนฺโตพลวฑฺฒโน;

อายุมาจงฺกโมสิยา, ธาวนฺโตโรควชฺชิโต.

食后坐卧令人肥胖，站立能增长气力；经行者得长寿，奔跑者无病。

๑๙๙.

199.

โยจสิตญฺจอุณฺหญฺจ[Pg.71], ติณาภิยฺโยนมญฺญติ;

กรํปุริสกิจฺจานิ, โสสุขานวิหายติ.

若人视寒暑如草芥，勤行丈夫之事，彼将不失诸安乐。

๒๐๐.

200.

วิสมฺหามตมาเทยฺย, อสุทฺธมฺหาปิกญฺจนํ;

นีจมฺหาปฺยุตฺตโมวิชฺชํ, รตนถึปิทุกฺกุลา.

应从毒中取甘露，应从不净取黄金，应从卑贱者处取胜智，应从恶族中取宝女。

๒๐๑.

201.

คุยฺหมตฺถมสมฺพุทฺธํ, สมฺโพธยติโยนโร;

มนฺตเภทภยาตสฺส, ทาสภูโตติติกฺขติ.

若人将秘密告知于人，则因惧怕密谋泄露，而如奴仆般忍受于彼。

๒๐๒.

202.

อญฺญาตวาสวสตา, ชาตเวทสเมนปิ;

ขมิตพฺพํสปญฺเญน, อปิทาสสฺสตชฺชิตํ.

智者旅居异乡时，纵然自身如烈火，亦应忍受奴仆之呵斥。

๒๐๓.

203.

ธนธญฺญปโยเคสุ[Pg.72], ตถาวิชฺชาคเมสุจ;

ทูเตจพฺยาหาเรสุ, จตฺโตลชฺชํสทาภเว.

于财富谷物之用，于知识技艺之学，于信使交涉之言，应恒常舍弃羞耻。

๒๐๔.

204.

นหิโกจิกเตกิจฺเจ, กตฺตารํสมเปกฺขเต;

ตสฺมาสพฺพานิกมฺมานิ, สาวเสสานิการเย.

事成之后，无人问津行事之人；是故，一切事务皆应彻底完成。

๒๐๕.

205.

อุปการํหิเตเนว, สตฺตุนาสตฺตุมุทฺธเร;

ปาทลคฺคํกรฏฺเฐน, กณฺฑเกเนวกณฺฑกํ.

应以一敌制另一敌，如同以一刺拔除足中之刺。

๒๐๖.

206.

นเมนมนฺตสฺสภเชภชนฺตํ[Pg.73],กิจฺจานิกุพฺพสฺสกเรยฺยกิจฺจํ;

นานตฺถกามสฺสกเรยฺยอตฺถํ,อสมฺภชนฺตํปินสมฺภเชยฺย.

莫与不敬者交往，当与恭敬者交往；当为尽责者尽责，莫为无益者行益；莫与不相往来者往来。

๒๐๗.

207.

วเชจชนฺติสิเนหากิริยา,อเปมจิตฺเตน นสมฺภเชยฺย;

ทิโชวทุมํขิณผลํญตฺวา,อญฺญํอเปกฺเขยฺยมหาหิโลโก.

应远离舍弃慈爱之行者，莫与无爱心者交往。如同鸟儿知树无果实，便去寻求他处，智者亦然。

๒๐๘.

208.

จเชเอกํกุลสฺสตฺถํ, คามสฺสตฺถํกุลํจเช,คามํชนปทสฺสตฺถํ, อตฺตตฺถํปถวึจเช.

为家族当舍弃一人，为村落当舍弃家族；为国邦当舍弃村落，为自身当舍弃大地。

๒๐๙.

209.

ธนํจเชองฺคํวรสฺสเหตุ[Pg.74],องฺคํจเชชีวิตํรกฺขมาโน;

ธนํองฺคํชีวิตญฺจาปิสพฺพํ,จเชนโรธมฺมมนุสฺสรนฺโต.

为护肢体当舍弃财富，为护生命当舍弃肢体；若能忆念正法，则财富、肢体乃至生命皆可舍弃。

๒๑๐.

210.

อหาคจฺฉนฺติหายนฺตา, สตฺตานมิหชีวิตํ;

ตสฺมาหิมาปมตฺตตํ, คจฺฉนฺตุชินสาสเน.

日夜流逝，众生生命亦然；是故，于胜者教法中，当不放逸。

๒๑๑.

211.

เอเตสิยฺโยสมายนฺติ[Pg.75], สนฺติเตสํนชีรติ;

โยอธิปฺปนฺนํสหติ, โยจชานาติเทสนํ.

于此会集者，其寂静不衰；彼能忍受强加之苦，亦能了知教法。

๒๑๒.

212.

อคฺคิอาโปอิตฺถีมุฬฺโห, สปฺโปราชกุลานิจ;

ปยตโนวคนฺตพฺโพ, มจฺจุปาณหรานิติ.

火、水、女人、愚者、毒蛇以及王族，应谨慎避之，因其如死神夺命。

๒๑๓.

213.

สตฺถํสุนิจฺฉิตมปีติวิจินฺตนียํ,สาราธิโตปฺยวนิโปปริสงฺกนีโย;

หตฺถงฺคตาปิยุวตีปริรกฺขนียา,สตฺถาวนีปยุวตีสุกุโตวสีตํ.

教典虽已善决，亦应再三思维；国王虽已善近，亦应有所提防；少女虽已入手，亦应善加守护；武器、国王与少女，岂能善加掌控？

๒๑๔.

214.

อุสฺสาโหริปุวมิตฺตํ[Pg.76], อลโสมิตฺตํวริปุ,วิสํวิยามตํวิชฺชา, ปมาโทอมตํวิสํ.

精勤如敌实为友，懒惰如友实为敌；智慧如毒实甘露，放逸于不死实为毒。

๒๑๕.

215.

วเหอมิตฺตํขนฺเธน, ยาวกาเลอนาคเต;

ตเมวอาคเตกาเล, ภินฺเทกุมฺภํวสิลายํ.

应将敌人扛于肩，直至时机未至；时机一旦到来，便如以石击罐般将其摧毁。

๒๑๖.

216.

สิงฺคึปญฺญาสหตฺเถน[Pg.77], สเตนวาหนํจเช;

หตฺถีนนฺตุสหสฺเสน, เทสจชฺเชนทุชฺชนํ.

应以五十肘远离有角之兽，以百肘远离车马；以千肘远离大象，而对恶人则应远离一国之遥。

๒๑๗.

217.

ปจฺจกฺเขครโวสํเส, ปโรกฺเขมิตฺตพนฺธเว;

กมฺมนฺเตจทาสภจฺเจ, ปุตฺตทาเรสํเสมเต.

于面前者当恭敬，于背后者当信任亲友；于工作上当监督仆役，于妻儿则当信任。

๒๑๘.

218.

สิเนสิปฺปํสิเนธนํ, สิเนปพฺพตมารุเห;

สิเนกาโมจโกโธจ, อิเมปญฺจสิเนสิเน.

技艺渐习，财富渐聚，山峦渐登；贪欲渐生，嗔恚渐起；此五者皆是渐进。

๒๑๙.

219.

สตํจกฺขุสตํกณฺณา[Pg.78], นายกสฺสสุโตสทา;

ตถาปิอนฺธพธิโร, เอสานายกธมฺมตา.

领导者虽有百眼百耳，恒常听闻；然亦需时而盲聋，此乃为君之道。

๒๒๐.

220.

พหูนํอปฺปสารานํ, สามคฺคิยาติทุชฺชโย;

ติเณนวฏฺฏเตรชฺชุ, เตนนาโคปิพนฺธเต.

众多微弱之物，若能团结，则极难战胜；以草搓绳，亦能捆缚大象。

๒๒๑.

221.

อุปฺปชฺชเตสเจโกโธ, อาวชฺเชกกจูปมํ;

อุปฺปชฺชเตรเสตณฺหา, ปุตฺตมํสูปมํสเร.

若嗔恚生起，当忆念锯喻；若味贪生起，当忆念食子肉喻。

๒๒๒.

222.

ทานํสิเนหเภสชฺชํ, มจฺเฉรํโทสโนสธํ;

ทานํยสสฺสิเภสชฺชํ, มจฺเฉรํกปฺปโนสธํ.

布施为对治贪爱之药，悭吝为增长嗔恚之药；布施为获取声誉之药，悭吝为招致毁灭之药。

๒๒๓.

223.

ธนมิจฺเฉวณิชฺเชยฺย[Pg.79], สิปฺปมิจฺเฉพหุสฺสุเต;

ปุตฺตมิจฺเฉนาริกญฺเญ, ราชามจฺจํอิจฺฉาคเต.

若欲求财，当经商；若欲求艺，当多闻；若欲求子，当娶妻；君王若欲有成，当求贤臣。

๒๒๔.

224.

มหนฺตํวฏฺฏรุกฺขาทึ, ขุทฺทพีชํพหุปฺผลํ;

สกฺขึกตฺวาอุทิกฺเขยฺย, ปุญฺญปาปํกโรนโร.

巨大榕树等，种子虽微小，果实甚丰硕；人当以此为证，观察所造善恶之业。

๒๒๕.

225.

ครุกาตพฺพโปเสสุ, นีจวุตฺตึกโรติโย;

นีจตฺตํโสปหนฺตฺวาน, อุตฺตมตฺเถปติฏฺฐติ.

于应敬之人中，若有行卑劣事者，彼当断除其卑劣，安住于至上之境。

๒๒๖.

226.

อุตฺตมํปณิปาเตน[Pg.80], สูรํเภเทนวิชเย;

หีนมปฺปปทาเนน, วิกฺกเมนสมํชเย.

以礼敬胜过尊者，以离间胜过勇者；以微施胜过劣者，以威力胜过同等者。

๒๒๗.

227.

นตฺตโทสํปเรชญฺญา, ชญฺญาโทสํปรสฺสตุ;

กุมฺโมคุยฺหาอิวงฺคานิ, ปรภาวญฺจลกฺขเย.

莫令他人知己过，但当知晓他人失；如龟藏六肢，亦当察他人情状。

๒๒๘.

228.

อุสฺสูรเสยฺยํอาลสฺยํ[Pg.81], จณฺฑิกฺกํทีฆสุตฺติยํ;

เอกสฺสทฺธานคมนํ, ปรทารุปเสวนํ;

เอตํพฺรหฺมณสฺเสวสฺสุ, อนตฺถายภวิสฺสติ.

日出后卧、懒惰、暴躁、拖延、独自无信而行、以及亲近他人之妻；此等对婆罗门而言，实为不幸之因。

๒๒๙.

229.

สุราโยโควิกาโลจ, สมชฺชานฆรงฺคโต;

ขิฑฺฑธุตฺโตปาปมิตฺโต, อลโสโสอิเมชนา;

มหาโภคาวินสฺสนฺติ, หีนภาวสฺสิทํผลํ.

沉湎于酒、非时游荡、流连集会、嬉戏赌博、结交恶友、以及懒惰之人；纵有巨大财富，亦将毁灭，此乃卑劣之果。

๒๓๐.

230.

อติสีตํอติอุณฺหํ, อติสายมิทํอหุ;

อิติวิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต, ขณาอจฺจนฺติมาณเว.

“太冷！”“太热！”“太晚！”——如此推诿工作者，良机将从彼流逝。

๒๓๑.

231.

ปรนาสนโตนฏฺโฐ[Pg.82], ปุเรวปรนาสโก;

สิงฺฆํวอานสํยาติ, ติโณปาสาทฌาปโก.

害人者终将自毁，其害人在先；如狮子自取灭亡，如草火焚烧宫殿。

๒๓๒.

232.

นวิสาเสอมิตฺตสฺส, มิตฺตญฺจาปินวิสาเส;

กทาจิกุปฺปิโตมิตฺโต, สพฺพโทสปกาสโก.

莫信任敌人，亦莫信任朋友；因朋友一旦发怒，便会揭露所有过失。

๒๓๓.

233.

กุเทสญฺจกุมิตฺตญฺจ, กุสมฺพนฺธํกุพนฺธวํ;

กุทารญฺจกุราชานํ, ทูรโตปริวชฺชเย.

恶国、恶友、恶缘、恶亲、恶妻以及恶王，皆应远远避之。

๒๓๔.

234.

กกฺกโฏอสีโสยาติ[Pg.83], สพฺพาปโทวคจฺฉติ;

อถนีกุกฺกุฏีปุตฺตา, ปุริเสนาวมญฺญเร.

螃蟹、利剑、远行者，一切灾祸皆远离；然而鸡雏，却为世人所轻视。

๒๓๕.

235.

หีนปุตฺโตราชามจฺโจ, พาลปุตฺโตปิปณฺฑิโต;

อธนสฺสปุตฺโตเสฏฺฐิ, ปุริเสนาวมญฺญเร.

出身卑贱之王臣，愚者之子为智者，贫者之子成富豪，皆为世人所轻视。

๒๓๖.

236.

เยนมิจฺฉติสมฺพนฺธํ, เตนตีณินการเย;

วิวาทมตฺถสมฺพนฺธํ, ปโรกฺเขทารทสฺสนํ.

若欲与人维系关系，则不应做三事：争论、财务往来、以及背后见其妻。

๒๓๗.

237.

อิณเสโสอคฺคิเสโส[Pg.84],สตฺรุเสโสตเถวจ;

ปุนปฺปุนมฺปิวฑฺฒนฺติ,ตสฺมาเสสํนการเย.

债务之余、火之余、以及敌人之余，此等会一再增长；是故，切勿留下残余。

๒๓๘.

238.

กุลชาโตกุลปุตฺโต, กุลวํสสุรกฺขิโต;

อตฺตนาทุกฺขปตฺโตปิ, หีนกมฺมํนการเย.

良家子(kulaputta)出身高贵，善护家族传承；即使自身遭受痛苦，亦不做卑劣之事。

๒๓๙.

239.

สมิทฺโธธนธญฺเญน, นกฏฺโฐทติณคฺคิหิ;

สพฺพโตทุคฺคโตนฏฺโฐ, ตสฺมานทุกฺกฏํกเร.

财富丰裕者，不为薪草之火所毁；而诸事困顿者，则会毁灭；是故，切勿造作恶作(dukkaṭa)。

๒๔๐.

240.

นคณสฺสคฺคโถคจฺเฉ[Pg.85], สิทฺเธกมฺเมสมํผลํ;

กมฺมวิปฺปตฺติเจโหติ, ผรุสํตสฺสภาสเย.

独行者应趋至上，业成则果报亦然；倘若业有失，恶语将加诸其身。

๒๔๑.

241.

พาลกฺโกเปตธูโมจ, วุฑฺฒิตฺถิปลฺลโลทกํ;

อายุกฺขยกรํนิจฺจํ, รตฺโตจทธิโภชนํ.

幼童、尸林之烟、老妇、沼泽之水，以及夜食凝乳，此等常损寿命。

๒๔๒.

242.

อิตฺถีนํทุชฺชนานญฺจ, วิสาโสโนปปชฺชเต;

วิเสสิคิมฺหินทิยํ, โรเคราชกุลมฺหิจ.

于诸女人及恶人，不应生起信任；尤其于夏日之河、疾病之时及王室之中。

๒๔๓.

243.

อยุตฺตกมฺมารภนํวิโรโธ[Pg.86],สงฺฆสฺสยุทฺธญฺจมหาพเลหิ;

วิสาสกมฺมํปมทาสุนิจฺจํ,ทฺวารานิมจฺจุสฺสวทนฺติวิทฺวา.

从事不当之业、与团体为敌、与强力者争斗、恒常信任妇女——智者说此等为死亡之门。

๒๔๔.

244.

ถิโยเสเวยฺยนจฺจนฺตํ, สาทุภุญฺเชยฺยนาหิตํ;

ปูชเยมานเยวุฑฺเฒ, ครุํมายายโนภเช.

不应过度亲近妇女，应食美味而非无益之物；应供养、尊敬长者，不应以欺诈侍奉师长。

๒๔๕.

245.

วินาสตฺถํนคจฺเฉยฺย, สูโรสงฺคามภูมิยํ;

ปณฺฑิตฺวทฺธคูวาณิชฺโช, วิเทสคมโนตถา.

勇士不应为毁灭而赴战场，智者、行旅者、商人亦不应为毁灭而前往异国。

๒๔๖.

246.

เทหีติวจนทฺวารา[Pg.87], เทหฏฺฐาปญฺจเทวตา;

สชฺชนิยฺยนฺติธิกิตฺติ, มติหีริสิรีปิจ.

因说“请施予我”之言，身中所住五神即离去：坚毅、声誉、智慧、惭愧与吉祥。

๒๔๗.

247.

นตฺถีติวจนํทุกฺขํ, เทหีติวจนํตถา;

วากฺยนตฺถีติเทหีติ, มาภเวยฺยภวาภเว.

“无有”之言是苦，“请施予”之言亦然；愿于生死轮回中，永无此二言。

๒๔๘.

248.

ยตฺถโวสํนชานนฺติ, ชาติยาวินเยนวา;

นตตฺถมานํกิริยา, ชเนวสมญฺญาตเก.

若人不知其住处，亦不知其种姓或戒行；在不相识者中，则不应生起我慢。

๒๔๙.

249.

มาตาหีนสฺสทุพฺภาสา[Pg.88], ปิตาหีนสฺสทุกฺริยา;

อุโภมาตาปิตาหีนา, ทุพฺภาสาจทุกฺกิริยา.

无母者言语粗恶，无父者行为不善；父母俱无者，言行皆粗恶不善。

๒๕๐.

250.

มาตาเสฏฺฐสฺสสุภาสา,ปิตาเสฏฺฐสฺสสุกิริยา;

อุโภมาตาปิตาเสฏฺฐา,สุภาสาจสุกิริยา.

有贤母者言语善，有贤父者行为善；父母俱贤者，言行皆善。

๒๕๑.

251.

อติทีโฆมหามุฬฺโห[Pg.89], มชฺฌิโมจวิจกฺขโณ;

วาสุเทวํปุเรกฺขิตฺวา, สพฺเพวามนกาสฐา.

过高者大愚，中等者明智；以瓦素迭瓦(Vāsudeva)为例，所有矮小者皆狡诈。

๒๕๒.

252.

อาจาโรกุลมกฺขาติ, เทสมกฺขติภาสิตํ;

สมฺภโวเปมมกฺขาติ, เทหมกฺขาติโภชนํ.

品行显露家族，言谈显露地域；情意显露敬意，饮食显露身体。

๒๕๓.

253.

ชลปฺปมาณํกุมุทนาฬํ,กุลปฺปมาณํกรณกมฺมํ;

ปญฺญาปมาณํกถิตวากฺยํ,ภูมิปฺปมาณํภชฺชลติณํ.

莲梗衡量水量，行为衡量家族；言语衡量智慧，草木衡量土地。

๒๕๔.

254.

ชเวนภทฺรํชานนฺติ[Pg.90], วเหนจพลิพทฺธํ;

ทุเหนเธนุชานนฺติ, ภาสมาเนนปณฺฑิตํ.

由速度知良马，由负重知壮牛；由产乳知奶牛，由言谈知智者。

๒๕๕.

255.

ชาเนยฺยเปสเนภจฺจํ พนฺธวํปิภยาคเม,พฺยสเนจตถามิตฺตํ, ทารญฺจวิภวกฺขเย.

于使命中知仆人，于怖畏时知亲属；于灾难中知朋友，于财富尽时知妻子。

๒๕๖.

256.

วินาสตฺถํนชานนฺติ, กาลํสพฺเพปิโชติกา;

กุกฺกุฏาปนชานนฺติ, ตโตรุกฺขาตโตภฺวาปา.

诸星辰皆不知毁灭之时，然雄鸡知之，其后树木、鸟兽亦知之。

๒๕๗.

257.

ปถวีภูสนํเมรุ[Pg.91], รตฺติยาภูสนํสสี;

ชนานํภูสนํราชา, เสนานํภูสนํคโช.

须弥山乃大地之庄严，明月乃夜晚之庄严；君王乃人民之庄严，大象乃军队之庄严。

๒๕๘.

258.

สีลตาโสภเตรูปํ,จาริตาโสภเตกุลํ;

สปุปฺผาโสภเตรญฺญํ,สคชาโสภเตพลํ.

戒行庄严形貌，品行庄严家族；繁花庄严森林，大象庄严军队。

๒๕๙.

259.

โกกิลานํสทฺทํรูปํ[Pg.92], นารีรูปํปติพฺพตํ;

วิชฺชารูปํอรูปานํ, ขมารูปํตปสฺสินํ.

杜鹃之美在于其声，女人之美在于忠贞；智慧乃无形者之美，忍辱乃苦行者之美。

๒๖๐.

260.

กิสาโสภาตปสฺสีจ,ถูลาโสภาจตุปฺปทา;

วิชฺชาโสภามนุสฺสาจ,อิตฺถีโสภาจสามิกา.

消瘦乃苦行者之庄严，肥壮乃四足者之庄严；智慧乃人类之庄严，有夫乃女人之庄严。

๒๖๑.

261.

รตฺติหีโนนจนฺทโร, อูมิหีโนนสาคโร;

หํสหีโนนสํผุลฺโล, อิตฺถิหีโนนปุริโส.

无月则夜不美，无浪则海不美；无鹅则莲池不美，无妻则男子不美。

๒๖๒.

262.

วตฺถหีนํนลงฺการํ[Pg.93], ปติหีนานนาริกา;

สิปฺปหีโนนปุริโส, เธนุหีนํนโภชนํ.

无衣则无庄严，无夫则非淑女；无艺则非丈夫，无牛则非美食。

๒๖๓.

263.

ทีปเกทีปโกจนฺโท, นาริเกทีปโกปติ;

ติโลเกทีปโกธมฺโม, สุปุตฺโตกุลทีปโก.

月亮是夜晚之灯，丈夫是女人之灯；正法是三界之灯，善子是家族之灯。

๒๖๔.

264.

อปุตฺตกํฆรํสุญฺญํ, เทสํสุญฺญํอราชิกํ;

อปญฺญสฺสมุขํสุญฺญํ, สพฺพสุญฺญํทลิทฺทกํ.

无子之屋是空，无王之国是空；无慧之言是空，贫匮之人一切皆空。

๒๖๕.

265.

โสตํสุเตเนวนกุณฺฑเลน[Pg.94],ทาเนนปาณีนตุกงฺกเณน;

อาภาติกาโยปุริสุตฺตมสฺส,ปโรปกาเรนนจนฺทเนน.

耳以闻法为庄严，非以耳环；手以布施为庄严，非以手镯；至上之人身放光彩，因利他行，非因旃檀。

๒๖๖.

266.

ทานํสีลํปริจฺจาคํ[Pg.95], อชฺชวํมทฺทวํตปํ;

อโกธํอวิหึสญฺจ, ขนฺตีจอวิโรธนํ;

ทเสเตธมฺเมราชาโน, อปฺปมตฺเตนธาเรยฺยุํ.

布施、持戒与舍离，正直、柔和与苦行；无嗔、无害与忍辱，以及无违逆；君王应不放逸地受持此十法。

๒๖๗.

267.

ทานํอตฺถจริยาปิย, วาจาอตฺตสมํปิจ;

สงฺคหาจตุโรอิเม, มุนินฺเทนปกาสิตา.

布施、利行、爱语，以及待人如己；此四摄法，乃牟尼之主所宣说。

๒๖๘.

268.

วเนมิคานลภนฺติ, มตาภยานิทฺทสุขํ;

ราชาโนปินลภนฺติ, อุตฺตรถามภีตโต;

สํสารภยภิเตน, นรมนฺติเยปณฺฑิตา.

林中野兽因惧死而不得安眠之乐；诸王亦因惧怕强权而不得安乐。智者为怖畏轮回之人说此法要。

๒๖๙.

269.

ขมาชาคริยุฏฺฐานํ[Pg.96], สํวิภาโคทยิกฺขนา;

นายกสฺสคุณาเอเต, อิจฺฉิตพฺพาหิตตฺถิโน.

忍耐、警觉、精进，分享、慈悲，此乃领袖之德，求福祉者所应希求。

๒๗๐.

270.

ปริภูโตมุทุโหติ, อติติกฺขญฺจเวรวา;

เอตญฺจอุภยํญตฺวา, อนุมชฺฌํสมาจเร.

过于柔和者受轻蔑，过于刚强者结怨；了知此二者，当行中道。

๒๗๑.

271.

เนกนฺตมุทุนาสกฺกา, เอกนฺตติขิเณนวา;

มหตฺเตฏฺฐปิตุอตฺตํ, ตสฺมาอุภยมาจเร.

过于柔和者不能成事，过于刚强者亦不能；欲确立自身于伟大，因此当兼顾两者而行。

๒๗๒.

272.

กสฺสโกวาณิโชมจฺโจ[Pg.97], สมโณสุตสีลวา;

เตสุวิปุลชาเตสุ, รฏฺฐํปิวิปุลํสิยา.

农夫、商人、大臣，以及闻法持戒之沙门；若此等人兴盛，则国土亦将繁荣。

๒๗๓.

273.

เตสุทุพฺพลชาเตสุ, รฏฺฐํปิทุพฺพลํสิยา;

สรฏฺฐํวิปุลํตสฺมา, ธาเรยฺยรฏฺฐภารวา.

若彼等衰弱，则国土亦将衰弱；因此，肩负国之重任者，当护持其国昌盛。

๒๗๔.

274.

มหารุกฺขสฺสผลิโน, อามํฉินฺทติโยผลํ;

รสญฺจสฺสนชานาติ, พีชญฺจสฺสวินสฺสติ.

硕果累累之大树，若有人采摘未熟之果；则不知其味，其种籽亦将毁坏。

๒๗๕.

275.

มหารุกฺขูปมํรฏฺฐํ, อธมฺเมนปสาสติ;

รสญฺจสฺสนชานาติ, รฏฺฐญฺจาปิวินสฺสติ.

国土犹如大树，若以非法治理；则不知其精髓，国土亦将毁坏。

๒๗๖.

276.

มหารุกฺขสฺสผลิโน[Pg.98], ปกฺกํฉินฺทติโยผลํ;

รสญฺจสฺสวิชานาติ, พีชญฺจสฺสนนสฺสติ.

硕果累累之大树，若有人采摘成熟之果；则知其味，其种籽亦不毁坏。

๒๗๗.

277.

มหารุกฺขูปมํรฏฺฐํ, ธมฺเมน โยปสาสติ;

รสญฺจสฺสวิชานาติ, รฏฺฐญฺจาปินนสฺสติ.

国土犹如大树，若以正法治理；则知其精髓，国土亦不毁坏。

๒๗๘.

278.

โยจราชาชนปทํ, อธมฺเมนปสาสติ;

สพฺโพสธีหิโสราชา, วิรุทฺโธโหติขตฺติโย.

若有国王以非法治理国土；彼刹帝利王，与所有药草相悖。

๒๗๙.

279.

ตเถวเนคเมหึสํ[Pg.99], เยยุตฺตากยวิกฺกเย;

โอชาทานพลิกาเร, สโกเสนวิรุชฺฌติ.

同样地，若伤害从事买卖的城镇居民，榨取其精华，征收重税，他便与自己的国库相悖。

๒๘๐.

280.

ปหารวรเขตฺตญฺญู, สงฺคาเมกตนิสฺสเม;

อุสฺสิเตหึสยํราชา, สพเลนวิรุชฺฌติ.

若伤害那些知晓最佳攻击地点、在战斗中已尽力的卓越将士，国王便与自己的全军相悖。

๒๘๑.

281.

ตเถวอิสโยหึสํ, สํยเมพฺรหฺมจาริโย;

อธมฺมจาริขตฺติโย, สสคฺเคนวิรุชฺฌติ.

同样，行非法之刹帝利，若伤害仙人与持守禁戒的梵行者，便与自己的天界相悖。

๒๘๒.

282.

สยํกตานปเรน[Pg.100], มหานชฺโชชุวงฺกตา;

อิสฺสเรนตถารญฺญา, สรฏฺเฐอธิปจฺจตฺตา.

犹如大河，自成非他造，笔直无弯曲；国王亦然，以其权威，于自国行使主权。

๒๘๓.

283.

ปุตฺโตปาปํกโตมาตา,สิสฺโสปาปํกโตครุ;

นาคเรหิกโตราชา,ราชาปาปํปุโรหิโต.

稚子为恶，慈母忧；顽徒不悛，严师愁；黎庶不靖，君王忧；人主为恶，国师羞。

๒๘๔.

284.

ปุญฺญาปุญฺญํกโรนฺเตสุ, ฉภาโคเอกเทสกํ;

ราชาลภติสพฺเพหิ, ตสฺมาปาปานิวารเย;

ปุญฺญเมวปวฑฺเฒนฺโต, ชนกายํปสาสเย.

在作善作恶者中，国王从所有（人）那里获得六分之一（的果报）；因此当阻止恶行，唯应增长善行以治理民众。

๒๘๕.

285.

พาลสฺสชีวิตํอปฺปํ[Pg.101], ปณฺฑิตสฺสพหุตรํ;

ชนกายสฺสราชาว, ราชธมฺโมวราชุนํ.

愚者的生命短暂，智者的（生命）更长；对于民众，国王是主宰，（然而）王法胜于国王。

๒๘๖.

286.

อนายกาวินสฺสนฺติ, นสฺสนฺติพหุนายกา;

ถินายกาวินสฺสนฺติ, นสฺสนฺติสุสุนายกา.

无领导者将灭亡，多领导者亦将灭亡；以女为首者将灭亡，以童为首者亦将灭亡。

๒๘๗.

287.

กจฺฉปีนญฺจมจฺฉีนํ, กุกฺกุฏีนญฺจเธนุนํ;

ปุตฺตโปโสยถาโหติ, ตถามจฺเจสุราชุนํ.

犹如母龟、母鱼、母鸡与母牛，养育其子嗣；国王亦应如此对待其大臣。

๒๘๘.

288.

นหิราชกุลํปตฺโต[Pg.102], อญฺญาโตลภเตยสํ;

นาสูโรนาติทุมฺเมโธ, นปมตฺโตกุทาจนํ.

非因出身王族，乃由智慧获得名声；非（仅凭）勇武，非极愚钝，亦非恒常放逸者（能得）。

๒๘๙.

289.

ยทาสีลญฺจปญฺญญฺจ[Pg.103], โสเจยฺยญฺจาธิคจฺฉติ;

อถวิสาสิโตตมฺหิ, คุยฺหญฺจสฺสนรกฺขติ.

若人获得戒、慧与清净；则彼可被信任，（君王）亦不向其隐瞒秘密。

๒๙๐.

290.

ทิวาวายทิวารตฺตึ, ราชกิจฺเจสุปณฺฑิโต;

อชฺฌิฏฺโฐนวิกปฺเปยฺย, สราชวสตึวเส.

昼夜精勤于王事，智者受命不应犹豫；彼应安住王室。

๒๙๑.

291.

นรญฺญาสมกํวตฺถํ, นมาลํนวิเลปนํ;

อากปฺปํสรกุตฺตึวา, นรญฺญาสทิสมาจเร.

不穿与国王同等的衣服，不佩花鬘不涂香；不作矫饰或奇特发型，不应像国王一样行事。

๒๙๒.

292.

กิเฬราชาอมจฺเจหิ[Pg.104], ภริยาปริวาริโต;

นามจฺโจราชภริยา, ภาวํกุพฺเพถปณฺฑิโต.

国王与大臣嬉戏，为妻室所围绕；智者不应如（普通）大臣或王妻般行事。

๒๙๓.

293.

อนุทฺธโตอจปโล, นิปโกสํวุตินฺทฺริโย;

มโนปณิธิสมฺปนฺโน, สราชวสตึวเส.

不傲慢亦不轻躁，谨慎且根门善防护；心意坚定具愿力，彼应安住王室。

๒๙๔.

294.

นาสฺสภริยากิเฬยฺย, นมนฺเตยฺยรโหคโต;

นาสฺสโกเสธนํคณฺเห, สราชวสตึวเส.

莫与（王之）妻室嬉戏，莫于私下商议；莫取其国库之财物，彼应安住王室。

๒๙๕.

295.

น [Pg.105] นิทฺทํพหุํมญฺเญยฺย, นมทายสุรํปิเว;

นาสทาเยมิเคหญฺเญ, สราชวสตึวเส.

莫贪多睡眠，莫为醉酒而饮酒；莫为不当的馈赠而猎杀动物，彼应安住王室。

๒๙๖.

296.

นาสฺสปิฏฺฐํนปลฺลงฺกํ, นโกจฺฉํนนาวํรถํ;

สมฺมโตมฺหีติอารุฬฺเห, สราชวสตึวเส.

莫登其背、其床、其椅、其舟、其车，莫因自谓“我受敬重”而乘坐；彼应安住王室。

๒๙๗.

297.

นาติทูเรภเชรญฺโญ, นจฺจาสนฺเนวิจกฺขโณ;

สมุขาจสฺสติฏฺเฐยฺย, สนฺตสนฺโตสภตฺตุโน.

智者事君，不应过远，亦不应过近；应于其前站立，安详且满足于主君。

๒๙๘.

298.

นเมราชาสขาโหติ [Pg.106]๖, นราชาโหติเมถุโน;

ขิปฺปํกุชฺฌนฺติราชาโน, สุเลนกฺขิวฆฏฺฏิตํ.

国王非我友，国王非我密友；国王易怒，犹如眼被尖刺所触。

๒๙๙.

299.

นปูชิโตมญฺญมาโน, เมธาวีปณฺฑิโตนโร;

ผรุสํปติมนฺเตยฺย, ราชานํปริสํคตํ.

有智慧的贤者，不应因受尊敬而骄慢，亦不应于集会中，以粗言回应国王。

๓๐๐.

300.

ลทฺธทฺวาโรลเภทฺวารํ, เนวราชูสุวีสเย;

อคฺคึวสํยโตติฏฺเฐ, สราชวสตึวเส.

已得其门，勿毁其门；莫信赖国王；应如火般自制而立，彼应安住王室。

๓๐๑.

301.

ปุตฺตํวาภาตรํวาปิ[Pg.107], สมฺปคฺคณฺหาติขตฺติโย;

คาเมหินิคเมหิวา, รฏฺเฐหิชนปเทหิ;

ตุณฺหิภูโตวุทิกฺเขยฺย, นภเณเฉกปาปกํ.

刹帝利以村庄、城镇、国土、地区，支持其子或其弟；（臣子）应默然观察，不语善恶之言。

๓๐๒.

302.

หตฺถาโรเหอนิกฏฺเฐ, รถิเกปตฺติการเก;

เตสํกมฺมาวธาเนน, ราชาวฑฺเฒติเวตฺตนํ;

นเตสํอนฺตราคจฺเฉ, สราชวสตึวเส.

于象师、近卫、车兵、步卒，国王依其功绩，增加其俸禄；（臣子）不应干预其中，彼应安住王室。

๓๐๓.

303.

จาโปวูนูทโรจสฺส[Pg.108], วํโสวาปิปกมฺปยฺเย;

ปฏิโลมํนวตฺเตยฺย, สราชวสตึวเส.

若王软弱如细腰之弓，或其宗族动摇不定；（臣子）不应违逆，彼应安住王室。

๓๐๔.

304.

จาโปวูนูทโรจสฺส, มจฺโฉวสฺสอชิวฺหโก;

อภาสํนิปโกสูโร, สราชวสตึวเส.

应如细腰之弓（食有节制），应如无舌之鱼（言语谨慎）；寡言、审慎、勇敢，彼应安住王室。

๓๐๕.

305.

นพาฬฺหํอิตฺถึคจฺเฉยฺย, สมฺปสฺสํ เตชสงฺขยํ;

กาสํสาสํถทฺธาพลํ, ขีณเมโธนิคจฺฉติ.

莫过度亲近女色，当观精力日渐衰竭；咳嗽气喘，体力僵硬，髓竭之人终将逝去。

๓๐๖.

306.

นาติเวลํปภาเสยฺย[Pg.109], นตุณฺหิสพฺพทาสิยา;

อวิติณฺณํมิตํวาจํ, ปตฺถกาเลอุทีรเย.

莫言之过时，亦莫恒时静默；应于适当时机，言语简洁适度。

๓๐๗.

307.

อโกธโนอสงฺฆฏฺโฏ,สจฺโจสณฺโหอเปสุโณ;

สมฺผํคิรํนภาเสยฺย,สราชวสตึวเส.

不嗔不争，真实、温和、不诽谤；不应说无益语，彼应安住王室。

๓๐๘.

308.

มาตาปิตุภโรอสฺส[Pg.110], กุเลเชฏฺฐาปจายิโก;

หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺโน, สราชวสตึวเส.

应孝养父母，尊敬家中长者；具足惭与愧，彼应安住王室。

๓๐๙.

309.

วินิโตสิปฺปวาทนฺโต, ยตตฺโตนิยโตมุทุ;

อปฺปมตฺโตสุจิทกฺโข, สราชวสตึวเส.

已调伏、具技艺、善克制，精勤、自制、柔和；不放逸、清净、敏捷，彼应安住王室。

๓๑๐.

310.

นิวาตวุตฺติวุฑฺเฒสุ[Pg.111], สปฺปติสฺโสสคารโว;

สูรโตสุขสํวาโส, สราชวสตึวเส.

对长者谦逊，具恭敬心与敬意；勇猛且易于相处，彼应安住王室。

๓๑๑.

311.

อารกาปริวชฺเชยฺย, สญฺญิตุํปหิตํชนํ;

ภตฺตารเมวุทิกฺเขยฺย, นจอญฺญสฺสราชิโน.

应远离被派来刺探之人；应只忠于其主，而不忠于其他国王。

๓๑๒.

312.

สมเณพฺรหฺมเณจาปิ, สีลวนฺเตพหุสฺสุเต;

สกฺกจฺจํปยิรูปาเส, อนฺนปาเนนตปฺปยฺเย;

อาสชฺชปญฺเหปุจฺเฉยฺย, อากงฺขํวุฑฺฒิมตฺตโน.

应恭敬亲近沙门、婆罗门、持戒者与多闻者；以饮食令其满足；欲求自身增长，应向他们请教问题。

๓๑๓.

313.

ทินฺนปุพฺพํนหาเปยฺย[Pg.112], ทานํสมณพฺรหฺมเณ;

นจกิญฺจินิวาเรยฺย, ทานกาเลวณิพฺพเก.

不应减少先前对沙门、婆罗门所作之布施；布施之时，不应拒绝任何乞求者。

๓๑๔.

314.

ปญฺญาวาวุฑฺฒิสมฺปนฺโน, วิธานวิธิโกวิโท;

กาลญฺญูสมยญฺญูจ, สราชวสตึวเส.

具足智慧与成就，精通规程与谋划；知时知机，彼应安住王室。

๓๑๕.

315.

อุฏฺฐาตากมฺมเจเรสุ, อปฺปมตฺโตวิจกฺขโณ;

สุสํวิหิตกมฺมนฺโต, สราชวสตึวเส.

精勤于其职责，不放逸且具辨识力；其工作安排妥善，彼应安住王室。

๓๑๖.

316.

ขลํสาลํปสุํเขตฺตํ[Pg.113], คนฺตาจสฺสอภิกฺขณํ;

มิตํธญฺญํนิธาเปยฺย, มิตญฺจปาจเยฆเร.

应时常前往禾场、厅堂、牲畜处与田地；应储存有度之谷物，在家中亦应烹煮有度。

๓๑๗.

317.

ปุตฺตํวาภาตรํวาปิ, สีเลสุอสมาหิตํ;

อนงฺควาหิเตพาลา, ยถาเปตาตเถวเต;

โจฬญฺจเนสํปิณฺฑญฺจ, อาสนญฺจปทาปเร.

若有子弟于戒行未能善住，彼等愚人无所依怙，犹如亡者；应施予彼等衣服、食物与座位。

๓๑๘.

318.

ทาเสกมฺมกเรโปเส[Pg.114], สีเลสุสุสมาหิเต;

ทกฺเขอุฏฺฐานสมฺปนฺเน, อธิปจฺจมฺหิฐาปเย.

仆使佣工若于戒行中善住，精勤敏捷具才干，应委以重任。

๓๑๙.

319.

สีลวาจอโลโภจ, อนุรุตฺโตจราชิโน;

อาวีรโหหิโตจสฺส, สราชวสตึวเส.

具戒不贪，忠于国王；坦诚有益，彼应安住王室。

๓๒๐.

320.

ฉนฺทญฺญูราชิโนอสฺส, จิตฺตฏฺโฐจสฺสราชิโน;

อสงฺกุสกวุตฺติสฺส, สราชวสตึวเส.

应知国王之意愿，应合王之心意；行为坚定不移，彼应安住王室。

๓๒๑.

321.

อุจฺฉาทเนนฺหาปเนจ[Pg.115], โธเตปาเทอโทสิรํ;

อาหโตปินกุปฺเปยฺย, สราชวสตึวเส.

为王涂身沐浴、洗足之时，纵遭打击亦不嗔，彼应安住王室。

๓๒๒.

322.

กุมฺภิญฺหิปญฺชลึกฺริยา, จาตญฺจาปิปทกฺขิณํ;

กิเมวสพฺพกามานํ, นทาทํธีรมุตฺตมํ.

捧钵合掌，右绕行礼；为何不将所有欲求之物，施予最上智者？

๓๒๓.

323.

โยเทติสยนํวตฺถํ, ยานํอาวสตํฆรํ;

ปชฺชุนฺโนริวภูตานํ, โภเคหิอภิวสฺสติ.

若人施予床榻、衣物、车乘、住所、房屋；如雨神(Pajjunna)一般，为众生降下财富之雨。

๓๒๔.

324.

ทฺเววิเมกณฺฑกาติกฺขา[Pg.116], สรีรปริโสสิตา;

กาเมตินิทฺธโนโยจ, โยจกุปฺปตฺยนิสฺสโร.

此二者为利刺，能令身体枯槁：一为贫穷者之贪欲，二为无权者之瞋怒。

๓๒๕.

325.

อธนสฺสรสํขาทา, อพลสฺสหตาหตา;

อปญฺญสฺสกถาวากฺยา, ติวิธํหีนลกฺขณํ.

贫穷者的口腹之欲，弱者的争斗，无慧者的言语，此乃三种低劣之相。

๓๒๖.

326.

ปถพฺยามธุราตีณิ[Pg.117], อุจฺฉุนารีสุภาสิตํ;

อุจฺฉุนารีสุตปฺปนฺติ, นตปฺปนฺติสุภาสิตํ.

世间有三甜：甘蔗、女人与善语。甘蔗与女人能使人满足，善语却永不满足。

๓๒๗.

327.

ปถพฺยาตีณิรตนานิ, สงฺคหานิมหีตเล;

สิปฺปํธญฺญญฺจมิตฺตญฺจ, ภวนฺติรตนาอิเม.

世间有三宝，于此大地可得：技艺、谷物与朋友，此等即为珍宝。

๓๒๘.

328.

กลฺยาณมิตฺตํกนฺตารํ, ยุทฺธํสภายภาสิตุํ;

อสตฺถาคนฺตุมิจฺฉนฺติ, มุฬฺหาเตจตุโรชนา.

无善友而入旷野，无武器而赴战场，无智慧而于会中发言，无准备而行远路，此四者乃愚人。

๓๒๙.

329.

ชีวนฺโตปิมตาปญฺจ[Pg.118], พฺยาเสนปริกิตฺติตา;

ทุกฺขิโตพฺยาธิโตปกฺโข, อิณวานิตฺยเสวโก.

有五种人，虽生犹死，毗耶娑(Byāsa)曾说：受苦者、病者、依附党羽者、负债者、常侍奉者。

๓๓๐.

330.

จกฺขุทฺวาราทิกํฉกฺกํ, สํวุโตสปญฺโญนโร;

ฉพฺพิโธโหติสีเลน, อสีเลนาปิฉพฺพิโธ.

有智慧的人守护眼等六门；因持戒而有六种（善行），因不持戒亦有六种（恶行）。

๓๓๑.

331.

นิทฺทาลุโกปมาโทจ, สุขิโตโรควาลโส;

นิจฺฉนฺโทจกมฺมาราโม, สตฺเตเตสตฺถวชฺชิตา.

嗜睡者、放逸者、贪乐者、有病者、懒惰者、无志者、乐于（世俗）业者，此七种人被导师舍弃。

๓๓๒.

332.

กุลโชปญฺญวาฉนฺโท[Pg.119], หิโรตฺตปฺโปสุตทฺธโร;

อตฺถกาโมสุรกฺโขจ, อฏฺเฐเตสตฺถยุชฺชิตา.

出身高贵者、有智慧者、有志者、知惭知愧者、多闻者、求义利者、善护己者，此八种人与导师相应。

๓๓๓.

333.

กุลเสฏฺโฐสปญฺโญจ, วุฑฺฒิสูโรจสีลวา;

พหุสฺสุโตวุฏฺฐาโนจ, มีโรสุคติคามิโก;

นเวเตสุชนาเสฏฺฐา, ปาปาตฺตานํนิวารเย.

族姓最上者、有智慧者、增长者、勇者、持戒者、多闻者、精进者、贤者、趣向善趣者，此九种善人最为殊胜，能令自己远离罪恶。

๓๓๔.

334.

พุทฺโธปจฺเจกพุทฺโธจ, อรหาอคฺคสาวโก;

มาตาปิตาครุสตฺถา, ทายโกธมฺมเทสโก;

ปณฺฑิเตหิอิเมทส, น ทุพฺภนฺตีติชานิยา.

佛陀与独觉佛，阿罗汉、上首弟子；母亲、父亲、师长、导师，施主、说法者；智者应知，此十者不可伤害。

๓๓๕.

335.

ธมฺมตฺถกามโมกฺขานํ[Pg.120], ปาโณสํสิทฺธิการณํ;

ตํนิฆาโตกึนิหโต, รกฺขิโตกึนรกฺขติ.

生命是成就法、义、欲、解脱之因。若生命被毁，何物不毁？若生命被护，何物不护？

๓๓๖.

336.

สถํทีฆายุโกสพฺพ[Pg.121], สตฺตานํสุขการณํ;

อสถํปนสพฺเพสํ, ทุกฺขเหตุนสํสโย.

导师长寿，是所有众生之乐因；无有导师，无疑是所有众生之苦因。

๓๓๗.

337.

ยนฺตคโตอุจฺฉุรสํ, นชหาติคโชตถา;

สงฺคาเมสุคโตลิฬํ, สุสฺสุเตนาปิจนฺทนํ.

甘蔗入压榨机而不失其味，大象亦然；善逝于战场不失其仪态，多闻者亦如旃檀（不失其香）。

๓๓๘.

338.

สารคนฺธํนชหาติ, ทุกฺขปตฺโตปิปณฺฑิโต;

นชหาติสตํธมฺมํ, สุขกาเลกถาวกา.

智者虽遭痛苦，不舍其本质之香；于正法亦不舍离，何况于安乐之时？

๓๓๙.

339.

อตฺตาพนฺธุมนุสฺสานํ, ริปุอตฺตาวชนฺตุนํ;

อตฺตาวนิยโตญาติ, อตฺตาวนิยโตริปุ.

自己是人类的亲友，自己亦是众生的敌人；自己是确定的亲友，自己亦是确定的敌人。

๓๔๐.

340.

อตฺตานํปริจฺจาเคน[Pg.122], ยํนิสฺสิตานุรกฺขนํ;

กโรนฺติสชฺชนาเยว, นตํนิติมาตามตํ.

善人通过牺牲自己来守护其所依附者，此非寻常之策。

๓๔๑.

341.

สตฺถกพฺพวิจาเรน, กาโลคจฺฉติธีมตํ;

พฺยสเนนอสาธูนํ, นิทฺทายกลเหนวา.

智者以经论诗歌为思惟，时光流逝；恶人则因灾祸、睡眠或争吵而虚度光阴。

๓๔๒.

342.

ภมราปุปฺผมิจฺฉนฺติ, ปุติมิจฺฉนฺติมกฺขิกา;

สุชานาคุณมิจฺฉนฺติ, โทสมิจฺฉนฺติทุชฺชนา.

蜜蜂喜好花朵，苍蝇喜好腐物；善人喜好功德，恶人喜好过失。

๓๔๓.

343.

นมนฺติผลิโนรุกฺขา[Pg.123], นมเตวพุธาชนา;

สุกฺขกฏฺฐญฺจมุฬฺโหจ, เนวนมนฺติภิชฺชเต.

结果实的树木会垂首，有智慧的人也同样谦恭；干枯的木头与愚人，从不弯曲，只会折断。

๓๔๔.

344.

สเจสนฺโตวิวาทติ, ขิปฺปสนฺธิยเรปุน;

พาโลปตฺตาวภิชฺชนฺติ, นเตสมตมาคมุํ.

倘若善人争论，他们会很快和解；愚人则如瓦器般破碎，无法复归和谐。

๓๔๕.

345.

อปฺปมฺปิสาธูนํธนํ, กูปาวาริวนิสฺสโย;

พหุกํปิอสาธูนํ, นจวาริวอณฺณเว.

善人之财虽少，亦如井水可为依怙；恶人之财虽多，却如海水不可为依怙。

๓๔๖.

346.

โสกฐานสหสฺสานิ[Pg.124], ภยฐานสตานิจ;

ทิวเสทิวเสมุฬฺหํ, อาวีสนฺตินปณฺฑิตํ.

千种忧愁之源，百种恐惧之由，日复一日侵扰愚者，而非智者。

๓๔๗.

347.

ทุฏฺฐจิตฺโตปนาหิสฺส, โกโธปาสาณเลขิโต;

กุจฺฉิตพฺโพสุชนสฺส, ชเลเลขาจิรฏฺฐิตา.

恶意怨恨者之怒，犹如铭刻于石；善人之怒，犹如书画于水，不久即逝。

๓๔๘.

348.

นิทุลุโกอสนฺตุฏฺโฐ, อกตญฺญูจภิรุโก;

สกฺโกนฺตินสมาจารํ, สิกฺขิตุํเตกทาจิปิ.

嗜睡者、不知足者、忘恩者、胆怯者，彼等永不能学习善行。

๓๔๙.

349.

สาธุตฺตํสุชนสมาคมาขลานํ[Pg.125],สาธูนํนขลสมาคมาขลตฺตํ;

อาโมทํกุสุมภวํทธาติภูมิ,ภูคนฺธํนจกุสุมานิธารยนฺติ.

恶人因与善人交往而生善，善人不因与恶人交往而生恶。大地带有花之芬芳，花朵却不带有地之气息。

๓๕๐.

350.

คุณมทฺธิสมํมกฺเข, ปเรนกลเหสติ;

อทฺธิสมํปกาเสนฺตํ, อนุมตฺตํปิโทสกํ.

与人争吵之时，（恶人）贬抑他人功德，宣扬自己平等，却不见自身丝毫过失。

๓๕๑.

351.

โทสํปรสฺสปสฺสนฺติ, อตฺตโทสํนปสฺสติ;

ติลมตฺตํปรโทสํ, นาฬิเกรํนปสฺสติ.

常观他人之过，不见自身之失；见他人芝麻之过，不见自身椰子之失。

๓๕๒.

352.

โกโธอตฺถํนชานาติ[Pg.126], โกโธธมฺมํนปสฺสติ;

อนฺธตมํตทาโหติ, ยํโกโธสหเตนรํ.

愤怒者不知义利，愤怒者不见正法；当人被愤怒征服，彼时即是无明黑暗。

๓๕๓.

353.

โกโธอพฺภนฺตเรชาโต, ธุวํนาเสติโกธนํ;

วตฺถาลงฺการปุณฺณายํ, มญฺชุสายํสิขียถา.

愤怒生于内心，必将毁灭愤怒者；犹如火焰生于装满衣饰之宝箱，（必将其焚毁）。

๓๕๔.

354.

ราโคนามมโนสลฺลํ, คุณวรตฺตโจรโก;

ราหุวิชฺชาสสงฺกิสฺส, ตโปธนหุตาสโน.

贪欲是心之箭，是盗取功德绳之贼，是智慧明月之罗睺，是苦行财富之烈火。

๓๕๕.

355.

นติตฺติราชาธเนน[Pg.127], ปณฺฑิโตปิสุภาสิเต;

จกฺขูปิปิยทสฺสเน, สาคโรปิมหาชเล.

国王不满足于财富，智者不满足于善说，眼不满足于喜见之色，大海不满足于众水。

๓๕๖.

356.

อสนฺตุฏฺโฐยตินฏฺโฐ, สนฺตุฏฺโฐปิมหีปติ;

สสชฺชาคณิกานฏฺฐา, นิลชฺชาสุกุลคตา.

不知足的修行者会毁灭，知足的国王会毁灭；有羞耻的妓女会毁灭，出身高贵而无耻的女人（亦会毁灭）。

๓๕๗.

357.

ภูปาณฺณวคฺคิถีสิปฺปี, อภิชฺฌาลุจปุคฺคโล;

เอเตสํมหิจฺฉนฺตานํ, มหิจฺฉตาอนิจฺฉิตา.

国王、海洋、火、女人、工匠以及贪婪之人，此等皆是大欲者，其大欲是不可取的。

๓๕๘.

358.

อาโรคฺยํปรมํลาภํ[Pg.128], สนฺตุฏฺฐีปรมํธนํ;

วิสาโสปรมํญาติ, นิพฺพานํปรมํสุขํ.

健康是最佳之利，知足是最佳之财，信任是最佳之亲，涅槃是最终之乐。

๓๕๙.

359.

ทุคฺคตํคจฺฉโภลาภ, ลาโภลาเภนปูรติ;

ถเลปวุฏฺฐปชฺชุนฺน, อาโปอาเปนปูรติ.

哦，利得！汝当去往不幸者之处！（然）利得为利得所满。哦，雨神！汝当降雨于旱地！（然）水为水所满。

๓๖๐.

360.

โพธยนฺตินยาจนฺติ, เทหีติปจฺฉิมาชนา;

ปสฺสวตฺถุํอทานสฺส, มาภวตูติอีทิโส.

觉者不求，临终者言施。见不施之事，愿勿如是。

๓๖๑.

361.

เสเลเสเลนมาณิกํ[Pg.129], คเชคเชนมุตฺติกํ;

วเนวเนนจนฺทนํ, ฐาเนฐาเนนปณฺฑิตํ.

非山山皆有宝珠，非象象皆有明珠；非林林皆有栴檀，非处处皆有智者。

๓๖๒.

362.

สเตสุชายเตสูโร, สหสฺเสสุจปณฺฑิโต;

วากฺยํสตสหสฺเสสุ, จาโคภวติวานวา.

百人中生一勇士，千人中生一智者；十万人中一善言者，布施者或有或无。

๓๖๓.

363.

ชิเนนอาคตํสูรํ, ธนญฺจเคหมาคตํ;

ชิณฺณอนฺนํปสํเสยฺย, ทารญฺจคตโยพฺพนํ.

当赞叹胜利归来之勇士，当赞叹已入家门之财富；当赞叹陈年之食，以及青春已逝之妻子。

๓๖๔.

364.

โปตฺถเกสุจยํสิปฺปํ[Pg.130], ปรหตฺเถสุยํธนํ;

ยทาอิจฺเฉสมุปฺปนฺเน, นตํสิปฺปํนตํธนํ.

技艺若仅在书中，财富若仅在他人手中；当需要生起时，彼既非技艺，亦非财富。

๓๖๕.

365.

วาจาวุธาจราชาโน, สจฺจาวุธาจสมณา;

ธนาวุธาเสฏฺฐิโนจ, โคณาวุธาทลิทฺทกา.

国王以言语为武器，沙门以真理为武器；富商以财富为武器，贫者以牛为武器。

๓๖๖.

366.

อุกฺกฏฺเฐสูรมิจฺฉนฺติ, โกลาหเลสุภาสิตํ;

ปิยํอนฺนญฺจปานญฺจ, อตฺถกิจฺเจสุปณฺฑิตํ.

于紧要关头，人求勇士；于喧嚣之时，人求善语；人求美食佳饮；于要事之中，人求智者。

๓๖๗.

367.

กปเณตารเยมิตฺตํ[Pg.131], ทุพฺภิกฺเขธญฺญํธารเย;

สภายํธารเยสิปฺปํ, สงฺคหานิมหีตเล.

于困厄时当救助朋友，于饥荒时当储存谷物；于集会中当展现技艺，于世间上当行摄持。

๓๖๘.

368.

ทุพฺภิกฺเขอนฺนทานญฺจ, สุภิกฺเขจหิรญฺญทํ;

ภเยจภยธาตารํ, สพฺเพสํวรมํวรํ.

饥荒时施食，丰饶时施金；怖畏时施无畏，此为一切施中之最上。

๓๖๙.

369.

หํโสมชฺเฌนกากานํ, สีโหคุนฺนํนโสภเต;

คทฺรภานํนตุรงฺโค, พาลานญฺจนปณฺฑิโต.

天鹅在乌鸦中不显耀，狮子在牛群中不显耀；骏马在驴群中不显耀，智者在愚人中不显耀。

๓๗๐.

370.

นโสราชาโยอเชยฺยํ[Pg.132], ชินาตินโสสขารํ;

โยอยุตฺเตนชินาติ, นสาภริยาปติโน;

วิโรธตินเตปุตฺตา, เยนภรนฺติ ชิณฺณ.

征服不应征服者，彼非国王；以不义取胜者，彼非朋友；违逆丈夫者，彼非妻子；不奉养年迈者，彼非子女。

๓๗๑.

371.

นตฺถิวิชฺชาสมํมิตฺตํ, นตฺถิพฺยาธิสโมริปุ;

นตฺถิอตฺตสมํเปมํ, นตฺถิกมฺมปรํพลํ.

无友等同于智慧，无敌等同于疾病；无爱等同于自身，无有力量能胜业。

๓๗๒.

372.

อิตฺถิมิสฺโสกุโตสีลํ,มํสภกฺโขกุโตทยํ;

สุราปาโนกุโตสจฺจํ,มหาโกโธกุโตตปํ.

沉溺女色者，何来戒行？啖食血肉者，何来慈悲？饮酒放逸者，何来谛语？怀大嗔恚者，何来苦行？

๓๗๓.

373.

กฺวาติภาโรสมตฺถานํ[Pg.133], กึทูโรพฺยวหารินํ;

โกวิเทโสสวิชฺชานํ, โกปโรปิยวาทินํ.

于有能者，何为重负？于经商者，何为远方？于有识者，何为异国？于善语者，何为外人？

๓๗๔.

374.

ทุพฺภิกฺโขกสิโนนตฺถิ, สนฺตานํนตฺถิปาปโก;

มุคสฺสกลโหนตฺถิ, นตฺถิชาครโตภยํ.

于农耕者，无有饥荒；于寂静者，无有恶人；于喑哑者，无有争吵；于警醒者，无有怖畏。

๓๗๕.

375.

พาลิตฺถีมกฺขิกาตุณฺฑิ, อิสีนญฺจกมณฺฑลุ;

เสตมฺพุผลํตมฺพุลํ, โนชฺฌิฏฺฐมุปชายโต.

愚妇、蝇喙、仙人之水瓶、白莲果与槟榔叶，此等事物不生残余。

๓๗๖.

376.

ปญฺจรตฺยาสุคนฺธพฺพา[Pg.134], สตฺตรตฺยาธนุคฺคหา;

เอกมาสาสุภริยา, อฑฺฒมาสาสิสฺสามลา.

善乐师悦人五夜，善弓手悦人七夜；贤妻悦人一月，弟子半月即成垢。

๓๗๗.

377.

มลิตฺถิยาทุจฺจริตํ, มจฺเฉรํททโตมลํ;

มลาเวลามกาธมฺมา, อสฺมึโลเกปรมฺหิจ;

มลํมลตรํตโต, อวิชฺชาปรมํมลํ.

恶行是妇女之垢，悭吝是布施者之垢；于此世及他世，诸恶法实为垢。然比此等垢更甚者，无明是为至上之垢。

๓๗๘.

378.

สุตสฺสรกฺขาสพฺพทาภิโยโค,กุลสฺสวตฺถํปุริสสฺสวิชฺชา;

รญฺโญปมาโทปสโมธนสฺส,อิตฺถีนนฺตุนตฺเถวชาตุรกฺขา.

恒常勤勉守护所闻，男子学识为家族基石；国王放逸令财富消亡，然于妇女，实无守护。

๓๗๙.

379.

สตฺตานํชรตาหนฺติ[Pg.135], ตณฺหาหนฺติสพฺพสุขํ;

สพฺพพลํจินฺตาหนฺติ, ทยาหนฺติสกํธนํ.

衰老毁灭众生，渴爱毁灭一切安乐；忧虑毁灭一切力量，悲悯毁灭自身财富。

๓๘๐.

380.

นีเจวาโสสิรึหนฺติ, หนฺติครุํจยาจโก;

ปสํสาสุคุณํหนฺติ, หนฺติจิตฺตํอสญฺญตา.

与下劣者共住毁坏吉祥，乞求者毁坏可敬之人；赞誉毁坏善德，不自制毁坏心。

๓๘๑.

381.

อสนํภยมนฺตานํ[Pg.136], มจฺจานํมรณํภยํ;

อุตฺตมานนฺตุสพฺเพสํ, อวมานํปรํภยํ.

于贤善者，食物是怖畏；于凡夫，死亡是怖畏；然于一切至上者，轻慢是最大怖畏。

๓๘๒.

382.

สูริโยตปนํตโป, นสนฺติปริวาริตา;

จนฺทรํสีตลํชาตํ, ตารกาปริวาริตา;

อุปมาเอตฺถญาตพฺพา, สูริยจนฺทราชุนํ.

日轮炎热如苦行，无有眷属围绕；月轮清凉而生，有诸星辰围绕。于此当知，此是日、月与国王之譬喻。

๓๘๓.

383.

อลโสมนฺทพุทฺธิจ, สุขิโตโรคปีฬิโต;

นิทฺทาโรมํสวฑฺฒโน, สุภกฺโขจวิลุทฺธโก.

懒惰者智慧迟钝，享乐者为疾病所苦；多眠者增长肌肉，美食者生起贪婪。

๓๘๔.

384.

ปมาโทชายเตมทา, ปมาทาชายเตขโย;

ขยาโทสาปวฑฺฒนฺติ, มทํกึนชเหพุโธ.

由骄慢生放逸，由放逸生损耗；由损耗增诸过，智者何不舍骄慢？

๓๘๕.

385.

ยาทิสํวปฺปเตพีชํ[Pg.137], ตาทิสํผลํสมฺปตฺโต;

กลฺยาณการิกลฺยาณํ, ปาปการีจปาปกํ.

播下何种之种子，即得何种之果实；行善者得善果，作恶者得恶果。

๓๘๖.

386.

ปุญฺญาปาปผลํโยเจ, นสทฺทหติสจฺจโต;

โสเวสกานนํขิปฺปํ, อาทาสตลมานเย.

若人于善恶之果报，不生真实之信解，彼将速携疑惑之林，至于明镜之台面。

๓๘๗.

387.

สมฺปรายิกตฺเถโย[Pg.138], นสทฺทหติเจปิโส;

อาวาเสสปฺปคามีนํ, โมกฺขเภกึนปสฺสติ.

若人实不信有来世利益，彼如蛇窟之蛙，不见解脱道。

๓๘๘.

388.

สทฺธาหิริจโอตฺตปฺปํ, พาหุสจฺจํวิรํสติ;

ปญฺญาจสตฺตธมฺเมหิ, สมฺปนฺโนปณฺฑิโตมโต.

信、惭、愧、多闻、精进、念与慧，具足此七法者，当知是智者。

๓๘๙.

389.

รวิมูลํสสีขนฺธํ, โสริองฺคาจปตฺติกํ;

พุทฺธํปุปฺผํครุพีชํ, ภรคุผลเมวจ.

日为根，月为茎，土星火星为枝叶；水星为花，木星为籽，金星为果实。

๓๙๐.

390.

โปตฺถกาทีนิเขตฺตํว[Pg.139], เลขานิยุคนงฺคลํ;

อกฺขรานิพีชํกตฺวา, จรนฺโตปณฺฑิโตภเว.

书籍等同于田地，文字等同于轭与犁；以字母为种子，行者便能成为智者。

๓๙๑.

391.

อกฺขรํเอกเมกญฺจ, พุทฺธรูปํสมํสิยา;

ตสฺมาหิปณฺฑิโตโปโส, ลิเขยฺยปิฏกตฺตยํ.

每一个字母都应等同于佛陀的形象；因此，智者应书写三藏。

๓๙๒.

392.

ทุคฺคตึนาภิชาเยยฺย, ปิฏกตฺตยการโก;

พหุกฺขตฺตุํจกฺกวตฺติ, ราชาจตุทีปาธิโป.

书写三藏者，不生于恶趣；多次成为转轮王，四洲之主。

๓๙๓.

393.

ปเทสรชฺชํวิปุลํ, คณนาโตอสงฺขฺเยโย;

ฉกามาวจโรเทว, ราชาโหติพหุกฺขตฺตุํ.

得享广阔国土，其数不可计量；多次成为六欲天之天王。

๓๙๔.

394.

ทานาทีนิจปุญฺญานิ[Pg.140], กโรนฺโตโพธิองฺกุโร;

ภวาสพฺพงฺคสมฺปนฺโน, ติโลกปูชิโตภเว.

菩提苗行布施等福德，具足一切支分，当为三界所供养。

๓๙๕.

395.

อทฺเธมหทฺธเนผิเต, ชายเรกุลมุตฺตเม;

อุตฺตเมเนวสํวาโส, ปิฏกตฺตยวาจโก.

三藏诵读者，得生富裕、大富、昌隆之殊胜家族，与最胜者同住。

๓๙๖.

396.

เอกกฺขรผเลนหิ, ปิฏกตฺตยการโก;

จตุราสีติสหสฺสํ, ลภนฺติปวรํสุขํ.

仅一字之果报，书写三藏者即能获得八万四千种殊胜安乐。

๓๙๗.

397.

อปฺปเกนาปิเมธาวี, ปาภเตนวิจกฺขโณ;

สมุฏฺฐาเปติอตฺตานํ, อนุมคฺคิวสนฺธมํ.

智者与明辨者，虽以微少资粮，能令自身振兴，犹如煽点小火。

๓๙๘.

398.

ทุกฺขํปาปสฺสปุญฺญสฺส[Pg.141], สุขํมิสฺสสฺสมิสฺสกํ;

สพฺพํสทิสกํยาติ, ญาตพฺพํกมฺมุโนผลํ.

恶业得苦，福业得乐，杂业得苦乐交杂。一切皆随其类而行，当知此为业之果报。

๓๙๙.

399.

โจเทนฺโตจตุภาคาจ, กมฺมการาตโยภาคา;

สามิโนสมภาคาจ, เอกภาคานุโมทนา.

教唆者得四分，作业者得三分，所有者得二分，随喜者得一分。

๔๐๐.

400.

อนตฺตสฺสวากฺยาปรมํตุณฺหิ[Pg.142],อสนฺตมิตฺตาปรมํเอกํ;

สุรูปทาราวรมนฺธา,ทูเรกลาภาวรมสฺสสุกฺขํ.

于无我者，寂默为最上语；独处胜于恶友；盲妻胜于美妻；远离利养，是为最上乐。

๔๐๑.

401.

หีนจชฺโชปิเจ โหติ, อุฏฺฐาตาธีติมานโร;

สีลอาจารสมฺปนฺโน, นิเสอคฺคิวภาสติ.

人虽出身低贱，若奋勉有毅力，具足戒与行，如夜火般照耀。

๔๐๒.

402.

นจชฺชวสโลโหติ,นจชฺชโหติพฺรหฺมโณ;

กมฺมุนาวสโลโหติ,กมฺมุนาโหติพฺรหฺมโณ.

非由生为贱民，非由生为婆罗门；由业成贱民，由业成婆罗门。

๔๐๓.

403.

ปถวีเวฬุกํปตฺตํ[Pg.143], จกฺกวาฬํสุจิปฺผลํ;

สิเนรุวมฺมิกํขุทฺทํ, สมุทฺโทปาติตํยถา.

大地如竹叶，轮围如针尖；须弥山若小蚁丘，大海如一滴水。

๔๐๔.

404.

เอเกเนวจกปฺเปน, มาตุขีรํนสญฺจยํ;

ตโตตุสมุทฺโทจาปิ, อติเรกตรํพหุํ.

一人于一劫中所饮母乳，其量胜过四海水。

๔๐๕.

405.

พฺรหฺมาติมาตาปีตโร, ปุพฺพาจริยาวุจฺจเต;

อาหุเนยฺยาจปุตฺตานํ, ปชานมนุกมฺปกา.

父母被称为“梵天”，被称为“先师”；是子女的“应供者”，是怜悯后代者。

๔๐๖.

406.

ตสฺมาหิเนนมสฺเสยฺย[Pg.144], สกฺกเรยฺยจปณฺฑิโต;

อนฺเนนอโถปาเนน, วตฺเถนสยเนนจ.

是故智者应，礼敬并尊重；以饮食、衣服与卧具供养。

๔๐๗.

407.

อุจฺฉาทเนนนฺหาเปน, ปาทานํโธวเนนจ;

อุฏฺฐายปาทจริยา, อุปฏฺฐาเปยฺยปณฺฑิโต;

อิเธวนํปสํสนฺติ, ปจฺจสคฺเคปโมทติ.

以涂油、沐浴与洗足，智者应为之服务。此人于现世受赞誉，死后于天界欢喜。

๔๐๘.

408.

เอกสฺเสเกนกปฺเปน[Pg.145], ปุคฺคลสฺสฏฺฐิสญฺจโย;

สมํปพฺพตราสิมฺหิ, อิติวุตฺตํมเหสินา.

一个人在一劫中所积聚的骸骨，可堆成一座山，大仙如是说。

๔๐๙.

409.

สพฺพทานํธมฺมทานํชินาติ;

สพฺพรสํธมฺมรโสชินาติ,สพฺพรตึธมฺมรติชินาติ;

สพฺพทุกฺขํตณฺหกฺขโยชินาติ.

法施胜一切施，法味胜一切味，法乐胜一切乐，爱尽胜一切苦。

๔๑๐.

410.

อปฺปมาทรตาโหถ, สจิตฺตมนุรกฺขถ;

ทุกฺขาอุทฺธรถตฺตานํ, ปงฺเกสนฺนํวกุญฺชรํ.

当乐于不放逸，善护于自心；拔自身出苦，如象出泥沼。

๔๑๑.

411.

จชทุชฺชนสํสคฺคํ[Pg.146], ภชสาธุสมาคมํ;

กรปุญฺญมโหรตฺตึ, สรนิจฺจมนิจฺจตํ.

屏弃恶友，亲近贤善；昼夜修福，常念无常。

๔๑๒.

412.

อนิจฺจาวตสงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวานิรุชฺฌนฺติ, เตสํวูปสโมสุโข.

诸行无常，是生灭法；生灭灭已，寂灭为乐。

๔๑๓.

413.

นหิธมฺโมอธมฺโมจ, อุโภสมวิปากิโน;

อธมฺโมนิรยํเนติ, ธมฺโมปาเปติสุคฺคตึ.

正法与非法，二者果报不同；非法导向地狱，正法导向善趣。

๔๑๔.

414.

สมสีสํสมปาทํ[Pg.147], อนฺตรญฺจสมํสมํ;

อิทํมนสินิธาย, ลิเขยฺยปิฏกตฺตยนฺติ.

首尾当等齐，行间亦等齐；心中谨记此，书写三藏经。