නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者。

සීමවිසොධනී

界清净

වරදං [Pg.5] වරදං අග්ගං, දිච්චං දිච්චංව වනජං;

බොධකං බොධකං පාණං, දෙව’දෙවං නමාම’හං.

我礼敬施予殊胜者，最上者，如耀日，如莲华；我礼敬觉悟众生者，天中之天。

සන්තං සන්තං සදා වට්ටං, පජං’භවෙ සුතං;

නිබ්බුදං නිබ්බුදං තාරං, ධම්මවරං නමාම’හං.

平息轮回，于众生界中恒常听闻；导向寂灭，助渡彼岸，我礼敬此最上之法。

සුතං සුතං භවනෙ යං, නතනං නතනා’රහං;

නරා’නරා සදා’කංසු, සඞ්ඝවරං නමාම’හං.

世间闻名，堪受礼敬，人与非人恒常敬奉；我礼敬最上僧伽。

ඉච්චෙව’මච්චන්තනතස්සනෙය්‍යං, නතය්‍යමානො රතනත්තයං යං;

පුඤ්ඤාභිවඩ්ඪිං මහග්ඝං අලත්ථං, තස්සානුභාවෙන හතන්තරායො.

我如此礼敬这极应受礼敬的三宝，获得了广大珍贵的功德增长。以此威力，愿一切障碍消除。

විනයෙ සති ඨිතෙ යං, සාසනං සණ්ඨිතං භවෙ;

විනයෙ සති නට්ඨෙ යං, විනට්ඨං සාසනං භවෙ.

戒律若存立，教法得安住；戒律若败坏，教法亦倾覆。

තස්මා දිත්තං මමෙ’දානි, ජොතයිත්වාන සාසනෙ;

භින්දිත්වා ද්වෙළ්හකං වාදං, එකීභාවං කරොම’හං.

因此，我如今将阐明教法，破除疑惑之论，以实现统一。

අත්තුක්කංසන-භාවඤ්ච, පරවම්භනකම්පිච;

තෙසු චිත්තං අපෙසෙත්වා, සාසනස්ස සුවුඩ්ඪියා.

为令教法善增长，当离自赞毁他心。

යදි මෙ ඊදිසං චිත්තං, භවෙය්‍යුං පාපසඞ්කප්පා;

පච්චිස්සං නිරයෙ භයං, හීන’ජ්ඣාසයකාරණා.

若我心生此等恶念，则因意向低劣之故，我将于恐怖地狱中备受煎熬。

සාසනස්ස [Pg.6] සුලභං’ව පත්ථයන්තො සතා’චාරො;

සංසන්දිස්සමහං දානි, චිරං සද්ධම්ම’සුද්ධියා.

我，具念行者，为求教法之利益，今为正法的长久清净，我将进行校勘。

සුදුල්ලභං ලභිත්වාන, පබ්බජ්ජං ජිනසාසනෙ;

සම්බුද්ධස්ස වරං වාදං, කත්වා ද්වෙළ්හක’මෙකිකං.

于胜者教法中，获得极难得之出家后，我将把正自觉者的最上言教中存疑之处，整合为一。

සීමවිසොධනිං නාම, නානාගන්ථසමාහටං;

කරිස්සං මෙ නිසාමෙන්තු, සාධවො කවිපුඞ්ගවා.

我将造一部名为《界义诠释》(Sīmavisodhanī)的论著，它汇集自各种典籍。贤善的卓越诗人们，请听我说！

පාළිං අට්ඨකථඤ්චෙව, මාතිකං පදභාජනිං;

ඔගාහෙත්වාන තං සබ්බං, පුනප්පුනං අසෙසතො.

我已彻底、再三、无遗地研习了巴利圣典与义注，以及纲目(mātikā)与句分别(padabhājanī)这一切。

අත්තනොමතිගන්ථෙසු, ටීකාගණ්ඨිපදෙසුච;

විනිච්ඡයවිමතීසු, මාතිකා’ට්ඨකථාසුපි.

我也研习了诸家之说、疏钞(ṭīkā)、《疑难义释》(gaṇṭhipada)、决疑论(vinicchayavimati)以及纲目义注(mātikā-aṭṭhakathā)。

සබ්බං අසෙසකං කත්වා, සංසන්දිත්වාන එකතො;

පවත්තා වණ්ණනා එසා, තොසයන්තී විචක්ඛණෙති.

将这一切毫无遗漏地汇集并校勘之后，这部能令智者欢喜的释义便得以展开。

බුද්ධුප්පාදො හි දුල්ලභො, තතො පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච, වුත්තඤ්හෙතං

佛陀的出世是难得的，其次，出家与受具足戒也是难得的。对此，经中说：

බුද්ධො ච දුල්ලභො ලොකෙ, සද්ධම්මසවනම්පි ච;

සඞ්ඝො ච දුල්ලභො ලොකෙ, සප්පූරිසා’තිදුල්ලභා.

佛陀出世甚难遇，听闻正法亦复然；僧伽住世亦难得，贤善之人更难得。

දුල්ලභඤ්ච මනුස්සත්තං, බුද්ධුප්පාදො ච දුල්ලභො;

දුල්ලභා ඛණසම්පත්ති, සද්ධම්මො පරමදුල්ලභො’ති.

人身难得，佛陀出世亦难得；良机难得，正法更是最难得。

1. උපසම්පදාකණ්ඩො

1. 受具足戒篇

ඉමස්මිඤ්හි ඨානෙ ඨත්වා බුද්ධගුණපටිසංයුත්තාය කථාය වුච්චමානාය සාධූනං චිත්තසම්පහංසනඤ්චෙව, ඉමස්සෙව පකරණස්ස අනුම්මත්තවචනභාවො ච භවෙය්‍ය, අනුම්මත්තවචනත්තෙ ච සිද්ධෙ සොතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති, තස්මා බුද්ධගුණං වණ්ණයිස්සාම. අම්හාකං කිර භගවා බ්‍රහ්මදෙවබුද්ධමාදිං කත්වා යාව පොරාණසක්‍යගොතමා මනොපණිධිවසෙන, කට්ඨවාහනජාතකංආදිංකත්වා යාව මජ්ඣිමදීපඞ්කරා වාචඞ්ගවසෙන මජ්ඣිමදීපඞ්කරපාදමූලතො පට්ඨාය කායවාචඞ්ගවසෙන සබ්බං සම්පිණ්ඩෙත්වා යාව වෙස්සන්තරත්තභාවා වීසති අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පාරමියො පූරෙන්තස්ස සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණත්ථාය යෙව අලඞ්කතං සීසං ඡින්දිත්වා දෙන්තස්ස සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්ස සීසං ජම්බුදීපවාසීනං උද්ධනතොපි බහුතරං, අඤ්ජිතනයනං උප්පාටෙත්වා දෙන්තස්ස නයනං අජටාකාසෙ ගගනතලෙ තාරාගණතොපි බහුතරං, හදයමංසං වා දක්ඛිණබාහුං [Pg.7] වා ඡින්දිත්වා දෙන්තස්ස මංසං ඡනහුත අට්ඨස හස්සාධිකසතසහස්සපමාණසිනෙරුරාජතොපි බහුතරං, ලොහිතං උප්පාටෙත්වා දෙන්තස්ස රුහිරං චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදකතොපි බහුතරං, මද්දීසදිසෙ ච භරියෙ ජාලීකණ්හාජිනසදිසෙ ච පුත්තෙ පරෙසං දාසත්ථාය දෙන්තස්ස ගණනපථං වීතිවත්තා. එවං පාරමියො පූරෙන්තස්සෙව.

于此，若宣说与佛陀功德相应之法，则善士心生欢喜，且此论亦成非狂乱之语。既成非狂乱之语，人必思其值得听闻，是故我等当赞颂佛陀功德。我等世尊，从梵天、天神、佛陀等起，乃至古释迦族乔达摩，以心发愿；从载木本生(Kaṭṭhavāhanajātaka)等起，乃至中燃灯佛，以语发愿；从中燃灯佛足下起，以身语发愿，总集一切，乃至韦桑达拉之身，为一切知智而圆满二十阿僧祇波罗蜜。为一切知故，此菩萨施舍其严饰之头，其头颅多于瞻部洲居民之火葬堆；剜出其涂有眼药之眼而施，其眼目多于无云晴空之星群；割下其心肉或右臂而施，其肉多于十六万八千须弥山王；放出其血而施，其血多于四海之水；施与如玛蒂之妻、如阇利(Jālī)与黑公主(Kaṇhājinā)之子为他人奴，其数不可胜计。如是圆满诸波罗蜜。

චින්තිතං සත්තසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං, නවසඞ්ඛ්‍යෙය්‍ය’වාචකං;

කායවාචා චතුඛ්‍යාතං, බුද්ධත්තං සමුපාගමීති.

思惟七阿僧祇，言说九阿僧祇；身语行四阿僧祇，得证佛陀果位。

ජාතත්තකීසොතත්තකියා වුත්තනයෙන අසූරො හුත්වා බුද්ධත්තං චින්තෙන්තස්සෙව සත්තඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි වීතිවත්තානි. අතිසූරො අහුත්වා වාචාමත්තමෙව නව අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි වීතිවත්තානි. අතිසූරො හුත්වා කායඞ්ගවාචඞ්ගවසෙන පූරෙන්තස්ස චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි වීතිවත්තානි. ඉමානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි දීපඞ්කරපාදමූලතො පට්ඨාය වෙදිතබ්බානි. සතසහස්සකප්පමත්ථකෙ පන අජ්ඣත්තපාරමී පූරිතාති වෙදිතබ්බා. වෙස්සන්තරත්තභාවෙන ච සත්තකමහාදානං දත්වා සත්තක්ඛත්තුං පථවිං කම්පෙත්වා වඞ්කපබ්බතං ගන්ත්වා නයනසදිසෙ ද්වෙ පුත්තෙ බ්‍රාහ්මණස්ස දාසත්ථාය දත්වා දුතියදිවසෙ බ්‍රාහ්මණවණ්ණෙන ආගතස්ස සක්කස්ස දෙවරඤ්ඤො අත්තසමං මද්දිං නාම භරියං දත්වා තස්මිං භවෙ අපරිමෙය්‍යානි පුඤ්ඤානි කත්වා තතො තුසිතපුරං ගන්ත්වා තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා දසහි චක්කවාළසහස්සෙහි ආගන්ත්වා දෙවතාවිසෙසෙහි.

如《本生注》(Jātakaṭṭhakathā)所说，为非勇者，仅思惟成佛，即已度过七阿僧祇。为非大勇者，仅以言语发愿，又经九阿僧祇。为大勇者，以身语圆满波罗蜜，更历四阿僧祇。此四阿僧祇当从燃灯佛足下算起。又当了知，于最后十万劫中，内在波罗蜜已然圆满。复以韦桑达拉之身，行七种大布施，七次震动大地，前往弯曲山(Vaṅkapabbata)，将如眼目之二子施与婆罗门为奴，次日又将与己等同之妻玛蒂施与化为婆罗门相之天帝释(Sakka)。于彼生行无量功德，其后生于兜率天，于彼住寿期满。尔时，万千轮围世界之殊胜天神前来。

කාලො දෙව මහාවීර, උප්පජ්ජ මාතුකුච්ඡියං;

සදෙවකං තාරයන්තො, බුජ්ඣස්සු අමතං පදන්ති.

大雄，时至，请生于母胎中；度脱含天之世间，请觉悟不死之境。

යාචියමානො කාලං දීපඤ්ච දෙසඤ්ච කුලං මාතරමෙවචාති ඉමානි පඤ්ච මහාවිලොකනානි විලොකෙත්වා තුසිතපුරතො චවිත්වා මහාසම්මතවංසජස්ස ඔක්කාකරඤ්ඤො පුත්තානං කුසලම්භෙදභයෙන භගිනීහියෙව සද්ධිං ආවාහකරණං සුත්වා සක්‍යා වත භො රාජකුමාරාති ඔක්කාකමහාරාජෙන වුත්තවචනං පවත්තනිමිත්තං කත්වා සක්‍යාති ලද්ධනාමානං රාජූනමබ්භන්තරෙ පවත්තස්ස සුද්ධොදනමහාරාජස්ස ජෙට්ඨමහෙසියා සිරිමහාමායාය කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තිත්වා දසමාසච්චයෙන දෙවදහනගරස්ස කපිලවත්ථුස්ස ච මජ්ඣෙ ලුම්බිනීවනෙ මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමිත්වා ජාතක්ඛණෙයෙව [Pg.8] උත්තරාභිමුඛං සත්තපදවීතිහාරෙන ගන්ත්වා අඡම්භිවාචං නිච්ඡාරෙත්වා පිතරං වන්දාපෙත්වා අනුක්කමෙන සොළසවස්සුද්දෙසිකකාලෙ රජ්ජසිරිං අනුභවිත්වා රාහුලභද්දස්ස ජාතදිවසෙ නික්ඛමිත්වා ඡබ්බස්සානි දුක්කරචරියං චරිත්වා වෙසාඛපුණ්ණමදිවසෙ අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣිත්වා පඤ්චචත්තාලීස වස්සානි දෙවමනුස්සානං රතනදාමං ගන්ථෙන්තො විය ධම්මරතනවස්සං වස්සාපෙත්වා යාව සුභද්දපරිබ්බාජකවිනයනා කතබුද්ධකිච්චෙ කුසිනාරායඋපවට්ටනෙ මල්ලානං සාලවනෙ වෙසාඛපුණ්ණමදිවසෙ පච්චූසසමයෙ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතෙ භගවතිලොකනාථෙ සුභද්දෙන වුඩ්ඪපබ්බජිතෙන ‘‘අලං ආවුසො මා සොචිත්ථ මා පරිදෙවිත්ථ, සුමුත්තා මයං තෙන මහාසමණෙන, උපද්දුතා ච හොම’ඉදං වො කප්පති ඉදං වො න කප්පතී’ති. ඉදානි පන මයං යං ඉච්ඡිස්සාම තං කරිස්සාම, යං න ඉච්ඡිස්සාම න තං කරිස්සාමා’’ති වුත්තවචනං සල්ලක්ඛෙත්වා ගණපාමොක්ඛානං සත්තන්නං භික්ඛුසතසහස්සානං සඞ්ඝත්ථෙරො ආයස්මා මහාකස්සපො ධම්මසඞ්ගීතිං කත්වා පරිසුද්ධෙ ධම්මවිනයෙ තතො අපරභාගෙ වස්සසතස්ස අච්චයෙන වෙසාලියා වජ්ජිපුත්තකා දසවත්ථූනි දස්සෙත්වා සාසනවිපත්තිං කරොන්තෙ දිස්වා ආයස්මතා යසත්ථෙරෙන කාකණ්ඩකපුත්තෙන සමුස්සාහියමානො දුතියසඞ්ගීතිං කත්වා තතො අපරභාගෙ තථාගතස්ස පරිනිබ්බානතො ද්වින්නං වස්සසතානං උපරි අට්ඨාරසමෙ වස්සෙ ධම්මාසොකොනාම රාජා සකලජම්බුදීපතලෙ එකරජ්ජාභිසෙකං පාපුණිත්වා බුද්ධසාසනෙ මහන්තං ලාභසක්කාරං පවත්තෙත්වා පරිහීනලාභසක්කාරා තිත්ථියා අන්තමසො ඝාසච්ඡාදනමත්තම්පි අලභන්තා ලාභසක්කාරං පත්ථයමානා සාසනෙ පබ්බජිත්වා සකානි සකානි දිට්ඨිගතානි දීපෙත්වා සාසනෙ මහන්තං අබ්බුදඤ්ච මලඤ්ච පවත්තෙසුං. තදා ධම්මාසොකරඤ්ඤො පත්තාභිසෙකතො සත්තරසමෙ වස්සෙ සට්ඨිසතසහස්ස භික්ඛූසු සහස්සභික්ඛුං ගහෙත්වා මොග්ගලිපුත්තතිස්සො නාම සඞ්ඝත්ථෙරො මහාපවාරණාය පරප්පවාදං භින්දිත්වා කථාවත්ථුප්පකරණං දෙසෙත්වා තතියධම්මසඞ්ගීතිං කත්වා පරිසුද්ධෙ ධම්මවිනයෙ සාට්ඨකථෙබුද්ධවචනෙ ධරන්තෙව පාළියට්ඨකථාසු අත්ථච්ඡායං ගහෙත්වා අත්තනො මතිවසෙන නානාගන්ථවිසෙසානි කරොන්ති, තෙසු අත්තනොමතිවසෙන අත්ථච්ඡායං ගහෙත්වා කාරණපතිරූපකං කත්වා [Pg.9] වුත්තවචනං සාරතො සල්ලක්ඛෙත්වා සුත්ත-සුත්තානුලොමආචරියවාදෙ මුඤ්චිත්වා පාළියා අට්ඨකථං, අට්ඨකථාය ච පාළිං තබ්බිවරණභූතං සාරත්ථදීපනිඤ්ච අඤ්ඤානි ච ගන්ථවිසෙසානි අසංසන්දිත්වා අත්තනොමතියාපි පුබ්බාපරං අසමානෙත්වා වාදප්පකාසනමත්තමෙව ඨපෙත්වා ගරුකලහුකෙසු ගරුකෙයෙව ඨාතබ්බෙපි ගරුකෙ අට්ඨත්වා කෙචි භික්ඛූ නදියා උදකුක්ඛෙපං අකත්වා කරොන්ති. එවං සාසනෙ ද්විධා භින්නා හොන්ති. ඉදඤ්ච භින්දනං කොසම්බකක්ඛන්ධකෙ භින්නතොපි සතගුණෙන සහස්සගුණෙන බලවතරමෙව සාසනස්ස විපත්තිකාරණත්තා, තථා හි න ඉදං මනුස්සලොකෙ භික්ඛූනංයෙව හොති, භික්ඛූනං, උපාසකමනුස්සානං, ආරක්ඛකදෙවතානම්පි, තාසං සහායකානං භුම්මනිස්සිතදෙවතානම්පි තාසං සහායකානං රුක්ඛනිස්සිතදෙවතානම්පි තාසංසහායකානං ආකාසට්ඨකදෙවතානම්පි, තාසං සහායකානං චාතුමහාරාජිකදෙවතානම්පි, තාසං සහායකානං තාවතිංසදෙවතානම්පි, එවං මිත්තපරම්පරවසෙන ඡකාමාවචරදෙවතානම්පි තාසං මිත්තානං බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජානම්පීති එවං යාවඅකනිට්ඨබ්‍රහ්මලොකා අරියපුග්ගලෙ ඨපෙත්වා සබ්බෙ පුථුජ්ජනා දෙවමනුස්සා භින්නා හොන්ති, තෙසං භින්නත්තා බහු ච පාපං පසවති, තස්මා පාළියා අට්ඨකථං, අට්ඨකථාය ච පාළිං සංසන්දිත්වා තානි තානි ගන්ථවිසෙසානි ච එකතො කත්වා ගඞ්ගොදකෙ න යමුනොදකං විය මිස්සිත්වා එකීභාවං කත්වා සීමවිසොධනිං නාම කරිස්සාමි, තං සුණාථ සාධුකං මනසිකරොථ ධම්මරාජස්ස සාවකාති.

应允请求后，（菩萨）观察了时间、洲、国度、家族与母亲这五大观，从兜率天（Tusita）辞世。大共选王（Mahāsammata）的后裔奥嘎咖（Okkāka）王的诸子，因害怕血统混杂而与姐妹通婚，奥嘎咖大王听闻后说：“王子们真能干（sakyā）啊！”以此为开端，他们得到了“释迦”（Sākya）之名。菩萨即投生于这些释迦诸王中的净饭（Suddhodana）大王之首席王后摩诃摩耶（Sirimahāmāyā）夫人的胎中。住胎十月期满，在提婆达诃（Devadaha）城和迦毗罗卫（Kapilavatthu）城之间的蓝毗尼（Lumbinī）园，从母胎中降生。一出生便面向北方行走七步，发出无畏之言，并令其父王礼拜。此后逐渐成长，于十六岁左右享受王位之尊荣。在罗睺罗（Rāhula）贤者出生之日出家，行六年苦行，于卫塞月（Vesākha）圆日证得无上正等正觉。此后四十五年间，为诸天与众人宣说正法，犹如串起宝鬘。直至度化了最后的游方者须跋陀罗（Subhadda），圆满了佛陀的事业。最后于古西那罗（Kusinārā）城外末罗（Malla）人的娑罗林中，在卫塞月圆日的黎明时分，世尊、世间导师于无余依涅槃界般涅槃。当世尊般涅槃时，年老出家的须跋陀罗说道：“贤友们，够了，不要忧愁，不要悲叹！我们已从那位大沙门处彻底解脱了。我们曾被“这个你们可以做，这个你们不可以做”所困扰。而今，我们想做什么就可以做什么，不想做什么就不做什么。”僧伽长老具寿大迦叶（Mahākassapa）注意到此言，遂于七十万比丘中为首，举行了法的结集，清净了法律。此后百年，毗舍离（Vesālī）的跋耆子（Vajjiputtaka）比丘们提出十事，见其导致教法败坏，在迦干达（Kākaṇḍaka）之子具寿耶舍（Yasa）长老的推动下，举行了第二次结集。此后，于如来般涅槃二百年后的第十八年，法阿育（Dhammāsoka）王于整个瞻部洲（Jambudīpa）登上一统王位，使佛教的利养与恭敬大为兴盛。那些失去利养与恭敬的外道，乃至连食物和衣服都得不到，为求利养恭敬而在教法中出家，宣说各自的邪见，在教法中造成了巨大的肿瘤与污垢。当时，在法阿育王灌顶后的第十七年，僧伽长老目犍连子帝须（Moggaliputtatissa）于六百万比丘中选取一千位比丘，于大自恣日破斥外道邪说，开示《论事》（Kathāvatthu），举行了第三次结集。在法律得以清净后，即使附有义注的佛语尚存，仍有人根据自己的见解，在巴利（Pāḷi）与义注（Aṭṭhakathā）中撷取义理的表象，撰写各种论著。他们在这些论著中，根据自己的见解撷取义理的表象，将貌似有理的言论视为精髓，舍弃了经、随经和师说。他们不将巴利与义注、义注与巴利，以及作为其解释的《心义灯》（Sāratthadīpanī）和其他论著相互对照，甚至不依自己的见解来理顺前后文，仅仅是为了发表自己的观点。在轻重法中，于应立足的重法上不立足，有些比丘行事犹如渡河而不掬水。如此，教法分裂为二。此分裂比憍赏弥（Kosambī）犍度（Khandhaka）中的分裂，其危害要强上百倍、千倍，因为它导致了教法的败坏。因为这分裂不仅限于人间的比丘，还波及优婆塞（upāsaka）、守护天神、他们的同伴地居天神、他们的同伴树居天神、他们的同伴空居天神、他们的同伴四大王天、他们的同伴忉利天，如此通过友伴关系层层传递，乃至六欲天及其友伴梵众天，直到色究竟天（Akaniṭṭhā）。除了圣者（ariyapuggala）外，所有凡夫（puthujjana）天人皆已分裂。由于他们的分裂，产生了许多恶业。因此，我将巴利与义注、义注与巴利相互对照，并将各种论著汇集一处，使之如亚穆纳（Yamunā）河水汇入恒河之水般融为一体，撰写名为《界净论》（Sīmāvisodhanī）的著作。法王之弟子们，请善听，请善思！

තත්ථ බුද්ධුප්පාදො දුල්ලභො ති බුද්ධස්ස උප්පාදකාලො දුල්ලභො තථා හි අනුප්පන්නකාලෙ බුද්ධෙ බුද්ධොති සද්දම්පි අසුත්වා වීතිවත්තානං කප්පානං ගණනපථං වීතිවත්තා. බුද්ධකාරණස්ස දුක්කරත්තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව.

其中，佛陀出世难得，即佛陀出生的时代难得。因为在佛陀未出世之时，甚至连“佛陀”之声都未曾听闻，就这样度过了无数劫，其数量已超越了计算的范围。关于成佛之因的艰难，前面已述。

තතො පබ්බජා ච උපසම්පදාචා තිඑත්ථ තොපච්චයො ලාමකත්ථෙ, පඤ්චම්‍යත්ථෙ වා. බුද්ධුප්පාදො දුල්ලභො, තමනුපබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච දුල්ලභායෙවාති අධිප්පායො. යථා ච ලොකෙ කිඤ්චිදෙව මහග්ඝං අලභිතබ්බං ලභිත්වා වා තෙන සහකාරීකාරණභූතං අප්පග්ඝම්පි මහග්ඝං මහග්ඝං දුල්ලභං දුල්ලභන්ති වුච්චති, එවමෙව අතිදුල්ලභං බුද්ධුප්පාදං ආගම්ම තමනුපබ්බජිතම්පි දුල්ලභන්ති වුච්චති, යථා ච නිදියා උපරිමභාගෙ සත්තාහවට්ටලිකාදිභාවෙන උදකපූරණෙ හෙට්ඨා කිස්මිඤ්චි ඨානෙ තරිතුං අවිසහන්තා ඉදමෙව ඨානං [Pg.10] දුක්කරන්ති වුච්චති, එවමෙව බුද්ධකාරණස්ස දුක්කරභාවෙ න තමනුපබ්බජ්ජුපසම්පදාපි දුක්කරං දුල්ලභන්ති වුච්චති. අඤ්ඤථා බුද්ධභගවතො පි පබ්බජ්ජුපසම්පදභාවොයෙව සෙට්ඨො භවෙය්‍ය. අථවා කාරණූපචාරවසෙනාපි එවං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං, යථා සෙම්හොගුළොති තථා හි ගුළස්ස පි වනපච්චයා සෙම්හො උස්සන්නො, තං ජනො ගුළෙනසෙම්හොති වත්තබ්බෙපි කාරණස්මිං ගුළෙ ඵලභූතං සෙම්හං රොපෙත්වා සෙම්හො ගුළොති වුච්චති, එවං කාරණස්ස දුක්කරත්තා දුල්ලභෙ බුද්ධුප්පාදෙ තමනුක්‍රියා පබ්බජ්ජාපි තං මූලකාරණභූතෙ බුද්ධුප්පාදෙ රොපෙත්වා දුල්ලභා පබ්බජ්ජාති වුච්චති. බුද්ධුප්පාදකාලෙපි බුද්ධදස්සනං දුල්ලභමෙව, අනුප්පන්නකාලෙ පන පගෙව, සබ්බඛණෙසු නවමඛණත්තා ච තථා හි මිලක්ඛුදෙසඅරූපභූමිඅසඤ්ඤසත්තනිරයපෙතතිරච්ඡානභූමීසු ජායමානෙසු වා මජ්ඣිමදෙසෙ ජායමානොපි මිච්ඡාදිට්ඨිභූතා වා, සම්මාදිට්ඨිකුලෙ ජායමානාපි චක්ඛුසොත විකලභාවෙන අඞ්ගවිකලා වා බුද්ධදස්සනං න අරහන්ති, දස්සනම්පි දස්සනමත්තමෙව. සුපණ්ණනාගරාජාදීනං තස්මිං භවෙ මග්ගඵලභාගිනො න හොන්ති, හොන්ති චෙත්ථ.

此处的“然后出家与受具足戒”中，“然后”一词是劣义或第五格义。佛陀出世难得，随之出家与受具足戒也同样难得，此是其意。譬如世间某种极珍贵难得之物，获得之后，即使是与之相关的、原本不甚珍贵之物，也会被称为珍贵难得；同样，因为极难得的佛陀出世，所以随之出家也称为难得。又如，当河流上游因七日连绵大雨等原因而涨满水时，有人在下游某处无法渡过，便说此地难渡；同样，因为成佛之因极难，所以随之出家受具足戒也称为困难、难得。否则，佛世尊的出家受具足戒本身就应是最殊胜的了。或者，应视为是依因的转喻而如此说，譬如“痰糖”(semhoguḷo)。因为糖是生痰之因，人们本应说“由糖生痰”，但却将作为结果的“痰”加在作为原因的“糖”上，而称之为“痰糖”。同样，因为作为原因的佛陀出世极为难得，在难得的佛陀出世之后，随之而来的出家，也将其根本原因——佛陀出世——附加其上，故称出家难得。即使在佛陀出世之时，见到佛陀也同样难得，在佛陀未出世之时，就更不用说了。这也是因为（相对于八非时而言，这是）九时中的第九时。例如：若众生出生在边地(milakkhudesa)、无色界、无想有情天、地狱、饿鬼、畜生道，或即使出生在中土区域，但持有邪见，或即使出生在正见之家，但眼耳残缺、肢体不全，他们都无法见到佛陀；即使见到，也仅是见到而已。金翅鸟王(Supaṇṇa)、龙王(nāgarāja)等众生，于此生中无法分证道果；若有能证者，则为例外。

‘‘පච්චන්තජො අරූපිනො, විකලඞ්ගො අසඤ්ඤජො;

මිච්ඡාදිට්ඨි තිරච්ඡානො, පෙතො නෙරයිකොපිච.

生于边地、无色界，残缺、无想有情天；邪见、畜生，饿鬼、地狱亦然。

එතෙ අට්ඨක්ඛණා වුත්තා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

බුද්ධුප්පාදො ඛණො එකො, නවමොති පවුච්චතීති’’.

此八无暇，为日亲佛陀所说；佛陀出世是唯一的良机，称为第九时。

පබ්බජ්ජා තිචෙත්ථ සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි සාමණෙරාව අධිප්පෙතා, උපසම්පදා චාති විසුං වුත්තත්තා. සාමණෙරා ච නාම බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමිත්‍යාදිනා තික්ඛත්තුං වත්වා උභතොසුද්ධිවසෙනෙව සාමණෙරභූමියං තිට්ඨන්ති. දසසීලානි පන තෙසං සික්ඛාපදමත්තමෙව. තානි පාළිවසෙන අසක්කොන්තො අත්ථවසෙන ‘‘ඉදඤ්ච සමාදාය වත්තෙහී’’ති ආචික්ඛිතුම්පි වට්ටතියෙව. ඉධ වත්තබ්බං නත්ථි. උපසම්පදා පන අට්ඨවිධා හොන්ති එහිභික්ඛූපසම්පදා, සරණගමනූපසම්පදා, ඔවාද පටිග්ගහණූපසම්පදා, පඤ්හාබ්‍යාකරණූපසම්පදා, අට්ඨගරුධම්මපටිග්ගහණූපසම්පදා, දූතෙනූපසම්පදා, අට්ඨවාචිකූපසම්පදා, ඤත්තිචතුත්ථූපසම්පදා චාති. තත්ථ භගවා එහි භික්ඛුභාවාය උපනිස්සයසම්පන්නං පුග්ගලං දිස්වා රත්තපංසුකූලන්තරතො සුවණ්ණවණ්ණං දක්ඛිණහත්ථං නීහරිත්වා බ්‍රහ්මඝොසං නිච්ඡාරෙන්තො ‘‘එහි භික්ඛු චර බ්‍රහ්මචරියං [Pg.11] සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති වදති. තස්සානන්තරමෙව ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායිත්වා.

此处的“出家”一词，虽然是泛指，但意指的是沙弥，因为“具足戒”是另外单独说明的。所谓的沙弥，是念诵“我皈依佛”等语三遍，并凭借（父母）双方的清净而安住于沙弥位。对他们来说，十戒只是学处而已。如果不能用巴利语背诵，也可以根据意义说“你应当受持这些来行持”，此处不赘述。具足戒有八种：善来比丘具足戒(ehibhikkhūpasampadā)、皈依具足戒(saraṇagamanūpasampadā)、领受教诫具足戒(ovādapaṭiggahaṇūpasampadā)、问答具足戒(pañhābyākaraṇūpasampadā)、受持八敬法具足戒(aṭṭhagarudhammapaṭiggahaṇūpasampadā)、使者具足戒(dūtenūpasampadā)、八语具足戒(aṭṭhavācikūpasampadā)与白四羯磨具足戒(ñatticatutthūpasampadā)。其中，世尊见到具备成为比丘(bhikkhu)之因缘的个人(puggala)，会从粪扫衣中伸出金色的右手，发出梵音说：“来吧，比丘！行梵行吧，为了如实地灭尽苦！”话音刚落，在家的相状便消失了。

තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, වාසි සූචිච බන්ධනං;

පරිස්සාවනමට්ඨෙතෙ, යුත්තයොගස්ස භික්ඛුනොති.

三衣与钵具，剃刀针腰带；滤水囊八事，精勤比丘持。

එවං වුත්තෙහි අට්ඨහිපරික්ඛාරෙහි සරීරෙ පටිමුත්තොයෙව වස්සසතිකත්ථෙරො විය ඉරියාපථසම්පන්නො බුද්ධාචරියකො බුද්ධුපජ්ඣායකො සම්මාසම්බුද්ධං වන්දමානොව තිට්ඨති. අයං එහි භික්ඛූපසම්පදා නාම. භගවා හි පඨමබොධියං එතස්මිං කාලෙ එහි භික්ඛුපසම්පදාය එව උපසම්පාදෙති. තානි පන පඤ්චවග්ගියාදයො අඞ්ගුලිමාලත්ථෙරපරියොසානා.

他身上已佩带好如上所述的八种资具，就像一位百岁长老一样威仪具足，以佛陀为师，以佛陀为戒师，仿佛正在礼敬正等觉者一般站立着。这被称为善来比丘具足戒(ehibhikkhūpasampadā)。因为世尊在初证菩提时，就是用这善来比丘的方式授予具足戒的。从五比丘等开始，直到指鬘长老(Aṅgulimālatthera)为止都是如此。

තීණිසතං සහස්සඤ්ච, චත්තාලීසං පුනාපරො;

එකො ච ථෙරො සප්පඤ්ඤො;

සබ්බෙ තෙ එහි භික්ඛුකාති.

一千三百与四十，再加一智慧长老；彼等皆是善来比丘。

එතෙ විනයපිටකෙ නිද්දිට්ඨඑහිභික්ඛූ නාම විනයපිටකෙ අනිද්දිට්ඨා පන තිසතපරිවාරසෙලබ්‍රාහ්මණාදයො.

这些是在《律藏》中指明的善来比丘，而《律藏》中未指明的，则有三百随从的塞拉婆罗门(Sela brāhmaṇa)等人。

සත්තවීස සහස්සානි, තීණියෙව සතානි ච;

එතෙ හි සබ්බෙ සඞ්ඛාතා, සබ්බෙ තෙ එහිභික්ඛුකාති.

二万七千，外加三百；如是悉皆计数，彼等皆是善来比丘。

තං සබ්බං සම්පිණ්ඩෙත්වා අට්ඨවීසසහස්සානි ඡසතානි එකචත්තාලීසුත්තරානි ච හොන්ති. පඨමබොධිච නාමෙසා වීසතිවස්සානි හොන්ති.

总计，共有两万八千六百四十一位。这个被称为“初证菩提”(Paṭhamabodhi)的时期，为时二十年。

භගවා හි අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තෙත්වා අට්ඨාරසකොටිබ්‍රාහ්මණානං අමතං පායෙත්වා පඨමවස්සං වසි. දුතියතතියචතුත්ථවස්සෙසු රාජගහෙ වෙළුවනවිහාරෙ වස්සං වසි, භගවා හි ආසාළ්හිනක්ඛත්තපුණ්ණමියං බාරාණසියා ඉසිපතනෙ මිගදායෙ පඨමවස්සං වසිත්වා ඵග්ගුණමාසෙ ඵග්ගුණපුණ්ණමියං රාජගහං පත්වා බිම්බිසාරරඤ්ඤා කාරිතෙ වෙළුවන විහාරෙ එකමාසමත්තං වසිත්වා චිත්‍රමාසෙ වීසතිඛීණාසවසහස්සපරිවුතො කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා අසීතියා ඤාතිසහස්සානං මජ්ඣෙ විප්පටිපන්නානං රාජූනං මත්ථකෙ පංසුරජං ඔකිරිත්වා තෙ වන්දාපෙත්වා පොක්ඛරවස්සඤ්ච වස්සාපෙත්වා තමාගම්ම අසීතියා ඤාතිසහස්සානං වෙස්සන්තර ජාතකං කථෙත්වා රාහුලමාතරමාගම්ම චන්දකින්නරීජාතකඤ්ච කථෙත්වා පිතරං අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාපෙත්වා රාජගහමෙව ආගන්ත්වා වාසං කප්පෙසි, තෙන වුත්තං දුතිය තතිය චතුත්ථ වස්සෙසු රාජගහෙ වෙළුවනවිහාරෙ වස්සං වසී’’ති[Pg.12]. පඤ්චමෙ පන වෙසාලියං එකවාසං වසි. ඡට්ඨෙ මකුළපබ්බතෙ එකවාසං වසි. පුණ්ණො වා තත්ථ. තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා සුනාපරන්තරට්ඨෙ කිර එකස්මිං වාණිජකගාමෙ ද්වෙ භාතරො. තෙසු කදාචි ජෙට්ඨො පඤ්චසකටසතානි ගහෙත්වා ජනපදං ගන්ත්වා භණ්ඩං ආහරති, කදාචි කනිට්ඨො. ඉමස්මිං පන සමයෙ කනිට්ඨං ඝරෙ ඨපෙත්වා ජෙට්ඨභාතිකො පඤ්ච සකටසතානි ගහෙත්වා ජනපදචාරිකං චරන්තො අනුපුබ්බෙන සාවත්ථිං පත්වා ජෙතවනස්ස අවිදූරෙ පඤ්චසකටසතානි ඨපෙත්වා භුත්තපාතරාසො පරිජනපරිවුතො ඵාසුකට්ඨානෙ නිසීදි. තෙන ච සමයෙන සාවත්ථිවාසිනො භුත්තපාතරාසා උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය සුට්ඨුත්තරාසඞ්ගා ගන්ධපුප්ඵාදිහත්ථා යෙනබුද්ධො, යෙනධම්මො, යෙනසඞ්ඝො, තන්නින්නා තප්පොණා තප්පබ්භරා හුත්වා දික්ඛිණද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා ජෙතවනං ගච්ඡන්ති. සො තෙ දිස්වා ‘‘කහං ඉමෙ ගච්ඡන්තී’’ති එකං මනුස්සං පුච්ඡි. කිං ත්වං අය්‍යො න ජානාසි, ලොකෙ බුද්ධධම්මසඞ්ඝරතනානි නාම උප්පන්නානි, ඉච්චෙව මහාජනො සත්ථුසන්තිකෙ ධම්මකථං සොතුං ගච්ඡතීති. තස්ස ‘‘බුද්ධො’’ති වචනං ඡවිචම්මාදීනි ඡින්දිත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච අට්ඨාසි. අථ අත්තනො පරිජනපරිවුතො තාය පරිසායසද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා සත්ථාමධුරස්සරෙන ධම්මං දෙසෙන්තස්ස පරිස පරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා පබ්බජ්ජාය චිත්තං උප්පාදෙසි. අථ තථාගතෙන කාලං විදිත්වා පරිසාය උය්‍යොජිතාය සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා දුතියදිවසෙ මණ්ඩපං කරෙත්වා ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා භත්තකිච්චාවසානෙ භගවා අනුමොදනං කත්වා පක්කමි. භුත්තපාතරසො උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය භණ්ඩාගාරිකං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘එත්තකං භණ්ඩං විස්සජ්ජිතං එත්තකං පන න විස්සජ්ජිත’’න්ති සබ්බං ආචික්ඛිත්වා ‘‘ඉමං සාපතෙය්‍යං මය්හං කනිට්ඨස්ස දෙහී’’ති සබ්බං නිය්‍යොතෙත්වා සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨාන පරායණො අහොසි. අථස්ස කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තස්ස කම්මට්ඨානං න උපට්ඨාති, තතො චින්තෙසි ‘‘අයං ජනපදො මය්හං අසප්පායො, යංනූනාහං සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා සකට්ඨානමෙව ගච්ඡෙය්‍ය’’න්ති. අථ පුබ්බණ්හසමයෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා සායන්හසමයෙ පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා සත්ථා සීහනාදං නදිත්වා පක්කමි. අථ ඛො ආයස්මා පුණ්ණො සූනාපරන්තරට්ඨං [Pg.13] පත්වා සම්මතපබ්බතං නාම පවිසිත්වා වාණිජකගාමං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථ නං කනිට්ඨභාතා සගෙහං නෙත්වා භික්ඛං දත්වා ‘‘භන්තෙ අඤ්ඤත්ථ අගන්ත්වා ඉධෙව වසථා’’ති පටිඤ්ඤං කාරෙත්වා වසාපෙසි. තතො සමුද්දගිරිවිහාරං නාම අගමාසි. තත්ථ සමුද්දවීචියො ආගන්ත්වා අයකණ්ටපාසාණෙසු පහරිත්වා මහාසද්දං කරොන්ති. ථෙරො කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තො න ඵාසුවිහාරො හොතීති සමුද්දං නිසද්දං කත්වා අධිට්ඨාසි. තතො මාතුලගිරිං නාම ආගමාසි. තත්ථ සකුණසඞ්ඝො උස්සන්නො රත්තිඤ්ච දිවා ච සද්දො එකො බද්ධො හොති. ථෙරො ‘‘ඉදං ඨානං අඵාසුකන්ති තතො මකුළකාරාමවිහාරං නාම ගතො. සො වාණිජගාමස්ස නාතිදූරො නාච්චාසන්නො ගමනාගමනසම්පන්නො විවිත්තො අප්පසද්දො. ථෙරො ‘‘ඉදං ඨානං ඵාසුක’’න්ති තත්ථ රත්තිට්ඨානදිවාඨානෙ චඞ්කමනාදීනි කාරෙත්වා වස්සං උපගච්ඡති. එවං චතූසු ඨානෙසු විහාසි. අථෙකදිවසං තස්මිංයෙව අන්තොවස්සෙ පඤ්ච වාණිජකසතානි ‘‘පරසමුද්දං ගච්ඡාමා’’ති නාවාය භණ්ඩං පක්ඛිපිංසු. නාවාරොහනදිවසෙ ථෙරස්ස කනිට්ඨභාතා ථෙරං භොජෙත්වා ථෙරස්ස සන්තිකෙ සික්ඛාපදානි ගහෙත්වා ගච්ඡන්තො ‘‘භන්තෙ මහාසමුද්දො නාම අස්සද්ධෙය්‍යො චානෙකන්තරායො ච, අම්හෙ ආවජ්ජෙය්‍යාථා’’ති වත්වා නාවං ආරූය්හි. නාවා ඌමිජවෙන ගච්ඡමානා අඤ්ඤතරං දීපං පාපුණි. මනුස්සා ‘‘පාතරාසං කරිස්සාමා’’ති දීපකෙ ඔතිණ්ණා. තස්මිං දීපකෙ අඤ්ඤං කිඤ්චි නත්ථි, චන්දනවනමෙව අහොසි. අථෙකො වා සියා රුක්ඛං ආකොටෙත්වා ලොහිතචන්දනභාවං ඤත්වා ‘‘භො මයං ලාභත්ථාය පරසමුද්දං ගච්ඡාම, ඉතො ච උත්තරි ලාභා නාම නත්ථි, චතුරඞ්ගුල මත්තාපි ඝටිකා සතසහස්සං අග්ඝති, සංහාරෙතබ්බකයුත්තං භණ්ඩං හාරෙත්වා ගච්ඡාමා’’ති. තෙ තථා කරිංසු චන්දනවනෙ අධිවත්ථා අමනුස්සා කුජ්ඣිත්වා ඉමෙහි අම්හාකං චන්දනවනං නාසිතං, ඝාතෙස්සාම නෙ’’ති චින්තෙත්වා න ඉමෙසු ඝාටිතෙසු සබ්බං එකකුණපං භවිස්සති, සමුද්දමජ්ඣෙ නෙසං නාවං ඔසීදෙස්සාමා’’ති ආහංසු. අථ තෙසං නාවං ආරූය්හ මුහුත්තං ගතකාලෙයෙව උප්පාදිකං උපට්ඨාපෙත්වා සයම්පි තෙ අමනුස්සා භයානකානි රූපානි දස්සයිංසු. භීතා මනුස්සා අත්තනො දෙවතා නමස්සන්ති. ථෙරස්ස කනිට්ඨො චූළපුණ්ණකුටුම්බිකො ‘‘මය්හං භාතා අවස්සයො හොතූ’’ති ථෙරස්ස නමස්සමානො අට්ඨාසි. ථෙරො පි කිර තස්මිංයෙව ඛණෙ [Pg.14] ආවජ්ජෙත්වා තෙසං බ්‍යසනප්පත්තිං ඤත්වා වෙහාසං උප්පතිත්වා අභිමුඛො අට්ඨාසි. අමනුස්සා ථෙරං දිස්වාව ‘‘අය්‍යපුණ්ණත්ථෙරො එහී’’ ති පක්කමිංසු. උප්පාදිකං සන්නිසීදි. ථෙරො ‘‘මා භායථා’’ති තෙසං අස්සාසෙත්වාව කහං ගන්තුකාමත්ථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘භන්තෙ අම්හාකං සකට්ඨානමෙව ගච්ඡාමා’’ති ථෙරො නාවං ඵලෙ අක්කමිත්වා ‘‘එතෙසං ඉච්ඡිතට්ඨානං ගච්ඡතූ’’ති අධිට්ඨාති. වාණිජා සකට්ඨානං ගන්ත්වා තං පවත්තිං පුත්තදාරස්ස ආරොචෙත්වා ‘‘එථ ථෙරං සරණං ගච්ඡාමා’’ති පඤ්චසතානි අත්තනො අත්තනො පඤ්චමාතුගාමසතෙහි සද්ධිං තීසු සරණෙසු පතිට්ඨාය උපාසකත්තං පටිවෙදෙසුං. තතො නාවාය භණ්ඩං ඔතාරෙත්වා ථෙරස්ස එකං කොට්ඨාසං කත්වා ‘‘අයං භන්තෙ තුම්හාකං කොට්ඨාසො’’ති ආහංසු. ථෙරො ‘‘මය්හං විසුං කොට්ඨාස කිච්චං නත්ථි’’. සත්ථා පන තුම්හෙහි දිට්ඨපුබ්බො’ති. න දිට්ඨපුබ්බො භන්තෙ’ති, තෙනහි ඉමිනා සත්ථු මණ්ඩලමාළං කරොථ. එවං සත්ථාරං පස්සිස්සථාති තෙ සාධු භන්තෙ’ති තෙන ච කොට්ඨාසෙන අත්තනො ච කොට්ඨාසෙන මණ්ඩලමාළං කාතුං ආරභිංසු. සත්ථා කිරස්ස ආරද්ධකාලතො පට්ඨාය පරිභොගං අකාසි. තථො මනුස්සා රත්තිං ඔභාසං දිස්වා ‘‘මහෙසක්ඛා දෙවතා අත්ථී’’ති සඤ්ඤංකරිංසු. උපාසකා මණ්ඩලමාළඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සෙනාසනානි ච නිට්ඨපෙත්වා දානසම්භාරං සජ්ජෙත්වා ‘‘කතං භන්තෙ අම්හෙහි අත්තනොකිච්චං, සත්ථාරං පක්කොසථා’’ති ථෙරස්ස ආරොචෙසුං. ථෙරො සායන්හසමයෙ ඉද්ධියාසාවත්ථිං පත්වා ‘‘භන්තෙ වාණිජගාමවාසිනො තුම්හෙ දට්ඨුකාමා, තෙසං අනුකම්පං කරොථා’’ති. භගවා අධිවාසෙසි. ථෙරො භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා සකට්ඨානමෙව පච්චාගතො. භගවා ආනන්දත්ථෙරං ආමන්තෙසි ‘‘ආනන්ද ස්වෙ සූනාපරන්තෙ වාණිජගාමෙ පිණ්ඩාය චරිස්සාම, ත්වං එකූනපඤ්චසතානං භික්ඛූනං සලාකං දෙහී’’ති. ථෙරො සාධු භන්තෙ’ති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස තමත්ථං ආරොචෙත්වා ‘‘චාරිකා සලාකං ගණ්හන්තූ’’ති ආහ. තං දිවසං කුණ්ඩධානත්ථෙරො පඨමං සලාකං අග්ගහොති. වාණිජගාමවාසිනොපි ‘‘ස්වෙ කිර සත්ථා ආගමිස්සතී’’ති ගාමමජ්ඣෙ මණ්ඩපං කත්වා දානග්ගං සජ්ජයිංසු. භගවා පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා ගන්ධකුටිං පවිසිත්වා ඵලසමාපත්තිං අප්පෙත්වා නිසීදි. සක්කස්ස පණ්ඩුකම්බලසිලාසනං උණ්හං අහොසි. සො කිං ඉදන්ති ආවජ්ජෙත්වා සත්ථු සූනාපරන්තගමනං දිස්වා විසුකම්මං ආමන්තෙසි [Pg.15] ‘‘තාත අජ්ජ භගවා තීණිමත්තානි යොජනසතානි පිණ්ඩාචාරං ගමිස්සති, පඤ්ච කූටාගාරසතානි මාපෙත්වා ජෙතවනද්වාර කොට්ඨමත්ථකෙ ගමනසජ්ජානිං කත්වා ඨපෙහී’’ති, සො තථා අකාසි. භගවතො කූටාගාරං චතුමුඛං අහොසි, ද්වින්නං අග්ගසාවකානං ද්විමුඛං, සෙසානං එකමුඛං, සත්ථා ගන්ධකුටිතො නික්ඛම්ම පටිපාටියා ඨපිත කූටාගාරෙසු ධුරකූටාගාරං පාවිසි. ද්වෙ අග්ගසාවකෙ ආදිං කත්වා එකූනපඤ්චභික්ඛුසතානිපි කූටාගාරං ගන්ත්වා නිසින්නා අහෙසුං, එකං තුච්ඡකූටාගාරං අහොසි. පඤ්චපි කූටාගාරසතානි ආකාසෙ උප්පතිංසු. සත්ථා සච්චබන්ධපබ්බතං නාම පත්වා කූටාගාරං ආකාසෙ ඨපෙත්වා තස්මිං පබ්බතෙ සච්චබන්ධො නාම මිච්ඡාදිට්ඨි, සො මහාජනං මිච්ඡාදිට්ඨිං උග්ගණ්හාපෙන්තො ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො හුත්වා වසති. අබ්භන්තරෙ චස්ස අන්තොචාටියං පදීපො විය අරහත්තස්ස උපනිස්සයො ජලති, තං දිස්වා ‘‘ධම්මමස්ස කථෙස්සාමී’’ති ගන්ත්වා ධම්මං දෙසෙති. තාපසො දෙසනාපරියොසානෙ අරහත්තං පාපුණි. මග්ගෙනෙවස්ස අභිඤ්ඤා ආගතා, එහි භික්ඛු හුත්වා ඉද්ධිමයපත්තචීවරො කූටාගාරං පාවිසි. භගවා කූටාගාරගතෙහි පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහිසද්ධිං වාණිජගාමං ගන්ත්වා කූටාගාරානි අදිස්සමානානි කත්වා වාණිජගාමං පාවිසි. වාණිජා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා සසත්ථාරං මකුළකාරාමං නයිංසු. සත්ථා මණ්ඩලමාළං පාවිසි. මහාජනො යාව සත්ථා භත්තදරථං පටිප්පස්සම්භෙති, තාව පාතරාසං කත්වා උපොසථඞ්ගානි සමාදාය ගන්ධඤ්ච පුප්ඵඤ්ච ආදාය ධම්මසවනත්ථාය ආරාමං පච්චාගමාසි. සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. මහාජනස්ස බන්ධනා මොක්ඛො ජාතො, මහන්ත බුද්ධකොලාහලං අහොසි. සත්ථා මහාජනස්ස සඞ්ගහත්ථං කතිපාහං තත්ථෙව වසි, අරුණං පන මහාගන්ධකුටියංයෙව උට්ඨපෙසි. තත්ථ කතිපාහං වසිත්වා වාණිජගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා ‘‘ත්වං ඉධෙව වසාහී’’ති පුණ්ණත්ථෙරං නිවත්තෙත්වා අන්තරෙ නම්මදානදී නාම අත්ථි, තස්සා තීරං අගමාසි. නම්මදානාගරාජා සත්ථු පච්චුග්ගන්ත්වා නාගභවනං පවෙසෙත්වා තිණ්ණං රතනානං සක්කාරං අකාසි. සත්ථා තස්ස ධම්මං කථෙත්වා නාගභවනා නික්ඛමි. සො ‘‘මය්හං භන්තෙ පරිචරිතබ්බං දෙථා’’ති යාචි. භගවා නම්මදානදීතීරෙ පදචෙතියං දස්සෙසි. තං වීචීසු ආගහාසු පිධියති වීචීසු ගතාසු විවරති, මහාසක්කාරප්පත්තං අහොසි. සත්ථා තතො නික්ඛම්ම සච්චබන්ධපබ්බතං ගන්ත්වා [Pg.16] සච්චබන්ධං ආහ ‘‘තයා මහාජනො අපායමග්ගෙ ඔතාරිතො. ත්වං ඉධෙව වසිත්වා එතෙසං ලද්ධිං විස්සජ්ජාපෙත්වා නිබ්බානමග්ගෙ පතිට්ඨාපෙහී’’ති. සොපි පරිචරිතබ්බං යාචි. සත්ථා ඝනපිට්ඨිපාසාණෙ අල්ලමත්තිකපිණ්ඩම්හි ලඤ්ඡනං විය පදචෙතියං දස්සෙසි. එවං සූනාපරන්තරට්ඨෙයෙව ද්වෙ චක්කරතනචෙතියානි යාවසාසනන්තරධානං පතිට්ඨාපෙසි. සත්තමෙ පන වස්සෙ සාවත්ථියං කණ්ඩම්බරුක්ඛමූලෙ තිත්ථි මද්දනං කරොන්තො යමකපාටිහාරියං කත්වා දසහි චක්කවාළ සහස්සෙහි ආගතානං දෙවතානං මාතරං කායසක්ඛිං කත්වා අභිධම්මං දෙසෙන්තෙ තාවතිංසභවනෙ පාරිච්ඡත්තකමූලෙ පණ්ඩුකම්බලසිලායං වස්සං වසි. අට්ඨමෙ සංසුමාරනගරෙ එකවස්සං වසි. නවමෙ කොසම්බියං එකවස්සං වසි. තදා භද්දියො, කිමිලො, භගු, ආනන්දො, අනුරුද්ධො, දෙවදත්තො, චාති ඡ ඛත්තියා පබ්බජිංසු. තෙසං විත්ථාරො ධම්මපදෙ ආගතො. දසමෙ පන වස්සෙ පාලිලෙය්‍යාගාමෙ දක්ඛිණවනසණ්ඩෙ භද්දසාලමූලෙ පාලිලෙය්‍යකෙන හත්ථිනා උපට්ඨියමානො ඵාසුකං වස්සාවාසං වසි. එකාදසමෙ නාලන්ධබ්‍රාහ්මණගාමෙ එකවාසං වසි. ද්වාදසමෙ වෙරඤ්ජායං එකවාසං වසි දුච්චරිතස්ස විපාකං අනුභවමානො, භගවතා කිර ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ සාවකානං වචීදුච්චරිතවසෙන කතුපචිතස්ස අකුසලකම්මස්ස තදා ලද්ධොකාසවසෙන උපට්ඨිතත්තා වෙරඤ්ජබ්‍රාහ්මණෙන නිමන්තිතොපි සමානො මාරාවට්ටන වසෙන අසල්ලක්ඛෙත්වා අස්සවාණිජකානං නිබද්ධවත්තසඞ්ඛෙපෙන පඤ්ඤත්තං පත්ථපත්ථමූලකං යවතණ්ඩුලමෙව තෙමාසං භුඤ්ජති, වුත්තඤ්හෙතං අපදානෙ.

世尊转动无上法轮，令十八俱胝婆罗门饮不死甘露后，度过了第一个雨安居。在第二、第三、第四个雨安居，他住在王舍城的竹林精舍。原来，世尊于阿沙荼(Āsāḷhī)月圆日在波罗奈(Bārāṇasī)的仙人堕处鹿野苑度过第一个雨安居后，于法古那(Phagguṇa)月圆日抵达王舍城，在频婆娑罗王所造的竹林精舍住了一个月左右，于质多(Citta)月，在两万漏尽者的随同下，前往迦毗罗卫，在八万亲族中间，于行为不正的诸王头顶洒下尘土，令他们礼拜，并降下莲花雨。以此因缘，为八万亲族讲述了《韦桑达拉本生》，又因罗睺罗之母，讲述了《月紧那罗本生》，令其父亲确立于不还果，然后回到王舍城安住。因此说：“在第二、第三、第四个雨安居，他住在王舍城的竹林精舍。”第五年，他在毗舍离度过一个雨安居。第六年，他在摩拘罗山(Makuḷapabbata)度过一个雨安居。富楼那(Puṇṇa)也在那里。以下是次第记述：据说在苏那巴兰达国的一个商人村里有兄弟二人。有时是长兄带着五百辆货车到各地去运货，有时是弟弟。这一次，弟弟留在家中，长兄带着五百辆货车周游各地，次第抵达舍卫城，将五百辆货车停在祇陀林不远处，用过早餐后，与随从们在一个舒适的地方坐下。当时，舍卫城的居民们用过早餐，受持布萨诸戒，妥善地披着上衣，手持香花等，心向佛、法、僧，倾向于彼，倾心于彼，从南门出来，前往祇陀林。他看见他们，便问一人：“这些人要去哪里？”“尊者，您不知道吗？世间已出现了名为佛、法、僧的宝。大众正要去导师跟前听法。”“佛陀”这个词，对他来说，仿佛穿透了皮、肉等，直击骨髓而立。于是，他在自己随从的陪同下，与那群人一起前往精舍，当导师以甜美的声音说法时，他站在会众的边缘听法，生起了出家之心。如来知道时机成熟，遣散会众后，他走近导师，礼拜后，邀请次日供斋。第二天，他搭起棚子，铺设座位，向以佛陀为首的僧团作大布施。用餐结束后，世尊说了随喜的话便离去。他用过早餐，受持布萨诸戒，叫来仓库管理人，说明“这么多货物已售出，这么多还未售出”，将所有财产交托给弟弟，然后在导师跟前出家，致力于修习业处。当他作意业处时，业处没有现前。于是他想：“这个地方对我不适宜，我何不从导师那里取得业处，然后回到自己的地方去呢？”于是，他在上午乞食后，傍晚从独住中起来，走近世尊，请教业处。导师作狮子吼后离去。于是，具寿富楼那抵达苏那巴兰达国，进入一座名为三摩多山(Sammatapabbata)的山，然后进入商人村乞食。他的弟弟将他带到自己家中，供养了食物，并让他承诺：“尊者，请不要去别处，就住在这里吧。”让他住了下来。之后，他去了一座名为海山寺(Samuddagiri-vihāra)的寺院。在那里，海浪拍打着铁角岩，发出巨大的声响。长老作意业处时，感到不安宁，便决意令大海寂静。之后，他去了一座名为母舅山(Mātulagiri)的山。在那里，鸟群密集，日夜喧闹不绝。长老想：“这个地方不舒适。”于是去了一座名为摩拘罗园寺(Makuḷakārāma-vihāra)的寺院。它离商人村不远不近，来往方便，僻静少声。长老想：“这个地方很舒适。”便在那里安排了夜住处、日住处、经行处等，进入雨安居。就这样，他在四个地方居住。有一天，就在那个雨安居期间，五百名商人说：“我们去海外吧。”便将货物装上船。登船那天，长老的弟弟供养长老后，从长老处领受学处，临行时说：“尊者，大海不可信赖，且多有危难，请您忆念我们。”说完便登上了船。船借着波浪的速度航行，抵达了某个岛屿。人们说：“我们吃早餐吧。”便在岛上登陆。那岛上别无他物，只有一片旃檀林。有个人敲击一棵树，知道是红旃檀，便说：“诸位，我们为求利益远渡重洋，再没有比这更大的利益了。即使是四指宽的一块也价值十万。让我们丢弃该丢弃的货物，带走(旃檀木)吧。”他们便照做了。居住在旃檀林的非人愤怒地想：“这些人毁了我们的旃檀林，我们要杀了他们。”又想：“如果杀了他们，这里会变成一堆尸体，不如到海中央弄沉他们的船。”于是(非人)登上他们的船，不一会儿就掀起了暴风，那些非人也显现出恐怖的形相。惊恐的人们向各自的神明礼拜。长老的弟弟，小富楼那居士(Cūḷapuṇṇa-kuṭumbika)心想：“愿我兄长是我的依靠。”便向长老礼拜。据说长老在那一刻也忆念到他们，知道他们遭遇了灾难，便腾空而起，出现在他们面前。非人一见到长老，便喊着“富楼那长老来了！”而离去。暴风也平息了。长老安慰他们说：“不要害怕。”然后问道：“你们想去哪里？”“尊者，我们想回自己的地方。”长老踩在船板上，决意道：“愿此船去他们想去的地方。”商人们回到自己的地方，将此事告知妻儿，说：“来，我们去皈依长老吧。”五百人连同各自的五百名女眷，确立于三皈依中，宣誓成为优婆塞。之后，他们从船上卸下货物，分出一份给长老，说：“尊者，这是您的一份。”长老说：“我不需要单独的一份。你们可曾见过导师？”“尊者，未曾见过。”“那么，就用这份为导师建一座圆厅。这样你们就能见到导师了。”他们说：“好的，尊者。”便用那一份和自己的一份开始建造圆厅。据说导师从他们开始建造之时起，就开始使用它。于是人们夜里见到光明，以为是“有大威力的天神”。优婆塞们建完圆厅和比丘僧团的住所，备好布施之物，便告知长老：“尊者，我们自己的事已做完，请您迎请导师吧。”长老于傍晚时分以神通力抵达舍卫城，说：“世尊，商人村的居民想见您，请您对他们施以慈悲吧。”世尊默许了。长老知道世尊应允后，便回到了自己的地方。世尊对阿难长老说：“阿难，明天我们去苏那巴兰达的商人村乞食，你给四百九十九位比丘发筹。”长老回答：“好的，世尊。”便将此事告知比丘僧团，说：“请领取行脚筹。”那天，军头陀那(Kuṇḍadhāna)长老第一个领到筹。商人村的居民听说“导师明天要来”，便在村子中央搭起棚子，备好布施。世尊清晨照顾身体后，进入香室，进入果定而坐。帝释天的橙毯石座变热了。他察看是何缘故，见到导师要去苏那巴兰达，便对毗首羯磨(Visukamma)说：“孩子，今天世尊要行三百由旬去乞食，你去造五百座尖顶阁，放在祇陀林的门楼上，备好行程。”他便照做了。世尊的尖顶阁是四面的，两位上首弟子的是双面的，其余的是单面的。导师从香室出来，进入按次序放置的尖顶阁中的第一座。以两位上首弟子为首的四百九十九位比丘也都进入尖顶阁坐下，还剩下一座空的尖顶阁。五百座尖顶阁都升入空中。导师抵达一座名为萨遮般陀山(Saccabandhapabbata)的山，将尖顶阁停在空中。那座山上住着一个名叫萨遮般陀(Saccabandha)的邪见者，他教导大众邪见，获得了利养和名声的顶峰。在他内心，阿罗汉果的近因缘像罐中的灯一样燃烧着。见到此景，(导师)想：“我要为他说法。”便前去说法。在说法结束时，苦行者证得了阿罗汉果。随着道果，他的神通也生起了。他成为“来，比丘”，拥有神通所成的衣钵，进入了尖顶阁。世尊与尖顶阁中的五百位比丘一同前往商人村，让尖顶阁隐没不见，进入了商人村。商人们向以佛陀为首的比丘僧团作大布施后，将导师迎请到摩拘罗园寺。导师进入圆厅。大众等到导师平息饭后的疲倦，便用过早餐，受持布萨诸戒，带着香和花返回寺院听法。导师为他们说法。大众从束缚中获得解脱，发生了盛大的佛陀喧动。导师为摄受大众，在那里住了几天，但黎明时分，他总是在大香室中起身。在那里住了几天，在商人村乞食后，他让富楼那长老留下说：“你就住在这里吧。”然后前往讷尔默(Nammadā)河边。讷尔默龙王出来迎接导师，将他迎入龙宫，以三宝作供养。导师为他说法后，从龙宫出来。他请求道：“尊者，请给我一件可供我礼拜之物吧。”世尊在讷尔默河岸上示现了足印塔。它在波浪涌来时被覆盖，波浪退去时则显现，受到了极大的崇敬。导师从那里出来，前往萨遮般陀山，对萨遮般陀说：“你曾将大众引入恶趣道。你就住在这里，让他们舍弃(邪)见，并确立于涅槃之道吧。”他也请求一件可供礼拜之物。导师在一块坚实的岩石上，如印章印在湿泥上一般，示现了足印塔。就这样，在苏那巴兰达国，他确立了两座轮宝塔，直到教法消失。第七年，他在舍卫城健陀(Kaṇḍamba)芒果树下调伏外道，示现双神变，为从一万个轮围世界来的天众，以母亲为亲身见证，在三十三天的巴瑞恰达树下、橙毯石座上说阿毗达摩，度过了雨安居。第八年，在鳄鱼山城(Saṃsumāranagara)度过一个雨安居。第九年，在憍赏弥度过一个雨安居。那时，跋提(Bhaddiya)、金毗罗、婆瞿(Bhagu)、阿难、阿那律、提婆达多这六位刹帝利出家了。他们的详细故事见于《法句经》。第十年，在巴力雷雅咖(Pālileyyaka)村的南林丛中，美丽的娑罗树下，由巴力雷雅咖象侍奉，安乐地度过了雨安居。第十一年，在那烂陀的婆罗门村度过一个雨安居。第十二年，在维兰迦度过一个雨安居，体验恶行的果报。据说，在弗沙(Phussa)世尊时期，由于(身为菩萨的)他因语恶行而积集的不善业，在当时得到机会而现前，虽然受维兰迦婆罗门邀请，却因魔的干扰而未被察觉，他吃了三个月的马商们按惯例所提供的、以一钵他为一份的碎麦。这在《本行》(Apadāna)中有所讲述。

‘‘ඵුස්සස්සාහං පාවචනෙ, සාවකෙ පරිභාසිස්සං;

යවං ඛාදථ භුඤ්ජථ, මාච භුඤ්ජථ සාලිනො.

于弗沙佛之教法中，我曾呵责其声闻弟子：“汝等食大麦，勿食稻米。”

තෙන කම්මවිපාකෙන, තෙමාසං ඛාදිතං යවං;

නිමන්තිතො බ්‍රාහ්මණෙන, වෙරඤ්ජායං වසිං තදාති’’.

以彼业之果报，我食大麦三月；时应婆罗门之请，住于维兰迦。

තෙන වුත්තං ‘‘ද්වාදසමෙ වෙරඤ්ජායං එකවාසං වසි දුච්චරිතස්ස විපාකං අනුභවමානො’’ති. තෙරසමෙ ජාලියපබ්බතෙ එකවාසං වසි. චතුද්දසමෙ සාවත්ථියං අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ ජෙතවනවිහාරෙ පඨමවාසං වසිත්වා පන්නරසමෙ වස්සෙ ඤාතිජනසඞ්ගහත්ථං කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා එකමෙව වාසං කප්පෙසි[Pg.17]. සොළසමෙ වස්සෙ ආළවකයක්ඛදමනත්ථං අග්ගාළවීනගරෙ එකවාසං වසි. සත්තරසමෙ වස්සෙ රාජගහමෙව නිවත්තිත්වා වාසං කප්පෙසි. අට්ඨාරසමෙ වස්සෙ ජාලියපබ්බතමෙව නිවත්තිත්වා වසි. එකූනවීසතිමෙපි වස්සෙ තත්ථෙව ජාලියපබ්බතමෙව වසි. වීසතිමෙ වස්සෙ රාජගහස්ස අවිදූරෙ භීසනකෙ භෙසකලවනසණ්ඩෙ වාසං කප්පෙසී’’ති ඉමානි වීසති වස්සානි පඨමබොධීති වෙදිතබ්බානි. එතස්මිං කාලෙ එහිභික්ඛූපසම්පදායඑව උපසම්පාදෙසීති යෙභුය්‍යෙන භගවන්තංයෙව උද්දිස්ස ආචරියුපජ්ඣායං කත්වා එහිභික්ඛු භාවමාපන්නෙ පුඤ්ඤවන්තපුග්ගලෙයෙව සන්ධාය වුත්තං, අඤ්ඤෙසම්පි අරියභාවමනාපන්නානං සුදින්නාදීනං වා යමකපාටිහාරියෙ පසීදිත්වා ආයස්මතො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිතානං පුබ්බෙ කස්සපබුද්ධකාලෙ වග්ගුලිභූතපුබ්බානං පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං ථෙරස්සෙව සන්තිකෙ පබ්බජිතභාවස්ස දිස්සනතො තෙන වුත්තං ‘‘භගවා හි පඨමබොධියං එතස්මිං කාලෙ එහි භික්ඛූපසම්පදාය එව උපසම්පාදෙසී’’ති. ඉතො පරෙසු පන පඤ්චවීසතිවස්සෙසු අනාථපිණ්ඩිකෙන කාරිතෙ ජෙතවනමහාවිහාරෙ එකූනවීසතිවස්සා වාසං වසි. විසාඛාය සත්තවීසති කොටිධනපරිච්චාගෙන කාරිතෙ පුබ්බාරාමෙ ඡබ්බස්සානි වසි. ද්වින්නං කුලානං ගුණමහත්තං පටිච්ච සාවත්ථියං නිස්සාය පඤ්චවීසති වස්සානි වාසං වසි. අන්තිමෙ පන වස්සෙ බෙළුවගාමෙ වසිත්වා මරණන්තිකා වෙදනා උප්පජ්ජි, ආයුසඞ්ඛාරොස්සජ්ජනඤ්ච තත්ථ අකාසි. ඉමානි ඉධ නාධිප්පෙතානි, භගවතො වස්සක්කමජානනත්ථංයෙව වුත්තන්ති.

是故言：“第十二年于维兰迦安居一次，感受恶行之果报。”第十三年，于迦利亚山安居一次。第十四年，于舍卫城给孤独园之祇陀林精舍初次安居后，第十五年为摄益亲族，前往迦毗罗卫，安居一次。第十六年，为调伏夜叉阿拉瓦咖，于阿伽拉维城安居一次。第十七年，返回王舍城安居。第十八年，复还迦利亚山安居。第十九年，亦于迦利亚山安居。第二十年，于王舍城不远处之怖畏林贝萨迦拉林安居。’此二十年当知为初菩提。于此期间，世尊主要以‘来，比丘’之具足戒而授戒。此乃主要针对以世尊为阿阇梨、和尚，得‘来，比丘’之相，具福德之人而说。亦可见有其他未证圣果者，如苏定那等，或于双神变时心生净信，于具寿舍利弗长老座下出家者，如昔为迦叶佛时曾为蝙蝠之五百比丘，亦于长老座下出家。故言：“世尊于初菩提时，仅以‘来，比丘’之具足戒而授戒。”此后二十五年中，于给孤独所造之祇陀林大精舍安居十九年；于毘舍佉以二亿七千万财施所造之东园安居六年。缘于二族功德之大，依止舍卫城安居二十五年。于最后一年，住于贝卢瓦村，生起临死之剧痛，并于彼处舍弃寿行。此等在此非为所显，仅为知晓世尊安居之次第而言。

සරණගමනූපසම්පදා නාම ‘‘බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි’’ත්‍යාදිනා තික්ඛත්තුං වාචං භින්දිත්වා වුත්තෙහි තීහි සරණගමනෙහි උපසම්පන්නො.

所谓归依具足戒，即诵“我归依佛”等语三遍，以三归依而受具足戒。

ඔවාදපටිග්ගහණූපසම්පදා නාම ‘‘තස්මා තිහ තෙ කස්සප එවං සික්ඛිතබ්බං තිබ්බමෙව හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං භවිස්සති ථෙරෙසු නවෙසු මජ්ඣිමෙසු චාති, එවඤ්හි තෙ කස්සප සික්ඛිතබ්බං තස්මා තිහ තෙ කස්සප එවං සික්ඛිතබ්බං යං කිඤ්චි ධම්මං සොස්සාමි කුසලූපසඤ්හිතං සබ්බන්තං අට්ඨිං කත්වා මනසිකත්වා සබ්බමෙව චෙතසො සමන්නාහරිත්වා ඔහිතසොතො ධම්මං සොස්සාමීති, එවඤ්හි තෙ කස්සප සික්ඛිතබ්බං තස්මා තිහ තෙ කස්සප එවං සික්ඛිතබ්බං සාතසහගතං මෙ කායගතා සතිං න ජහිස්සතීති[Pg.18], එවඤ්හි තෙ කස්සප සික්ඛිතබ්බන්ති ඉමිනා ඔවාදපටිග්ගණෙන මහාකස්සපත්ථෙරස්ස අනුඤ්ඤාතඋපසම්පදා නාම.

所谓领受教诫具足戒，即大迦叶长老以此领受教诫而蒙允许之具足戒，其言：“是故，迦叶，汝当如是学：‘于上座、新学、中座比丘，我当生起猛利之惭愧。’迦叶，汝当如是学。是故，迦叶，汝当如是学：‘凡我所闻任何与善相应之法，皆当专注、作意，以全心领会，倾耳听法。’迦叶，汝当如是学。是故，迦叶，汝当如是学：‘我于俱喜之身至念，当不舍离。’迦叶，汝当如是学。”

පඤ්හාබ්‍යාකරණූපසම්පදා නාම සොපාකස්ස අනුඤ්ඤාතඋපසම්පදා, භගවා කිර පුබ්බාරාමෙ අනුචඞ්කමන්තො සොපාකසාමණෙරං ‘‘උද්ධුමාතකසඤ්ඤාති වා සොපාක රූපසඤ්ඤාති වා ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා නානාබ්‍යඤ්ජනා, උදාහු එකත්ථා බ්‍යඤ්ජනමෙව නාන’’න්ති දසඅසුභනිස්සිතෙ පඤ්හෙ පුච්ඡි. සො තෙ බ්‍යාකාසි. භගවා තස්ස සාධුකාරං දත්වා ‘‘කතිවස්සොසි ත්වං සොපාකා’’ති පුච්ඡි. ‘‘සත්තවස්සො අහං භගවා’’ති, ‘‘සොපාක ත්වං මම සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සංසන්දිත්වා පඤ්හෙ බ්‍යාකාසී’’ති ආරද්ධචිත්තො උපසම්පදං අනුජානාති, අයං පඤ්හාබ්‍යාකරණූපසම්පදා.

所谓问答具足戒，即允许苏波迦之具足戒。据说，世尊于东园经行时，问苏波迦沙弥：“苏波迦，膨胀想或色想，此等法为义异文异，抑或义同文异？”问以十不净为依之问题。彼作解答。世尊赞叹后，问：“苏波迦，汝年几何？”“世尊，我年七岁。”“苏波迦，汝能与我之一切知智相应而解答问题。”世尊心生欢喜，允许其受具足戒。此即问答具足戒。

අට්ඨවාචිකූපසම්පදා නාම භික්ඛුනියා භික්ඛුනිසඞ්ඝතො ඤත්තිචතුත්ථෙන භික්ඛුසඞ්ඝතො ඤත්තිචතුත්ථෙනාති ඉමෙහි ද්වීහි කම්මෙහි උපසම්පදා. ඤත්තිචතුත්ථකම්මූපසම්පදා නාම භික්ඛූනං එතරහි උපසම්පදා, අයමෙව ඉධාධිප්පෙතා, සම්පත්තිවිපත්තිවසෙන සම්භවතො. කස්මා හෙස උපසම්පන්නො නාමාති. සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන අකුප්පෙන ඨානාරහෙන උපරිභාවං සමාපන්නො පත්තොති උපසම්පන්නො, සෙට්ඨභාවං පත්තොතිඅත්ථො තථා හි ගිහිභාවතො සාමණෙරභාවො සෙට්ඨො නාම, තතොපි උපසම්පන්නභාවොයෙව සෙට්ඨො. තත්ථ සමග්ගෙන සඞ්ඝෙනාති සබ්බන්තිමෙන පරියායෙන පඤ්චවග්ගකරණීයෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙසං ආගතත්තා ඡන්දාරහානං ඡන්දස්ස ආහටත්තා, සම්මුඛීභූතානඤ්ච අප්පටික්කොසනතො එතස්මිං කම්මෙ සමග්ගභාවං උපගතෙන. ඤත්තිචතුත්ථෙනාති තීහි අනුසාවනාහි එකාය ච ඤත්තියා කත්තබ්බෙන. එත්ථ ච කිඤ්චාපි ඤත්ති සබ්බපඨමං වුත්තා, තිස්සන්නං පන අනුසාවනානං අත්ථබ්‍යඤ්ජනභෙදාභාවතො අත්ථබ්‍යඤ්ජනභින්නා ඤත්ති තාසං චතුත්ථන්ති කත්වා ඤත්තිචතුත්ථන්ති වුච්චති. කම්මෙනා ති ධම්මිකෙන කම්මෙන, විනයකම්මෙනාතිඅත්ථො. අකුප්පෙනා ති වත්ථු ඤත්ති අනුසාවන සීම පරිසසම්පත්ති සම්පන්නත්තා අකොපෙතබ්බතං අප්පටික්කොසිතබ්බතඤ්ච උපගතෙන. ඨානාරහෙනා ති කාරණාරහෙන, සත්ථුසාසනාරහෙනාති අත්ථො. එතෙහි කාරණෙහි සෙට්ඨභාවමාපන්නොති අත්ථො. තත්ථ සම්පත්තිවිපත්තිවසෙන සම්භවතො ති වත්ථුසම්පත්ති ඤත්තිසම්පත්ති අනුසාවනසම්පත්තිසීමසම්පත්තිපරිසසම්පත්තිවසෙන [Pg.19] පඤ්චහි සම්පත්තීහි උපසම්පදකම්මස්ස සිජ්ඣනතොති අත්ථො. තත්ථ වත්ථු සම්පත්තිනාම පරිපුණ්ණවීසතිවස්සභාවො ඉදානි පුරිසත්තභාවො ච. උන්නවීසතිවස්සං, අන්තිමවත්ථුඅජ්ඣාපන්නපුබ්බං, පණ්ඩකො, ථෙය්‍යසංවාසකො, තිත්ථියපක්කන්තකො, තිරච්ඡානගතො, මාතුඝාතකො, පිතුඝාතකො, අරහන්තඝාතකො, භික්ඛුනිදූසකො, සඞ්ඝභෙදකො, ලොහිතුප්පාදකො, උභතොබ්‍යඤ්ජනකො, ති ඉමෙ තෙරස පුග්ගලා උපසම්පදාය අවත්ථු. තත්ථ ඌනවීසතිවස්සන්ති සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනතො පට්ඨාය එකූනවීසපරිපුණ්ණො පුරිසපුග්ගලො උපසම්පදාය වත්ථු, තතො ඔරං න උපසම්පදාය වත්ථු තථො හි එකස්මිං සංවච්ඡරෙ හෙමන්තගිම්හවස්සවසෙන තිණ්ණං උතූනං සම්භවත්තා තයො උතූ හොන්ති, හොන්ති චෙත්ථ.

八语具足戒（aṭṭhavācikūpasampadā）是指比丘尼通过比丘尼僧团的白四羯磨和比丘僧团的白四羯磨这二羯磨而受具足戒。白四羯磨具足戒是现在比丘受具足戒的方式，此处所指的即是此种，它因条件的具足与否而成立或不成立。为何称他为“已受具足戒”呢？因为他通过和合的僧团，以不可动摇、合乎时宜的白四羯磨，达到并获得了更高的状态，故称“已受具足戒”，意即“已达最胜状态”。因为，相对于在家状态，沙弥状态是殊胜的；而相对于此，已受具足戒的状态更为殊胜。其中，“通过和合的僧团”是指，在最低需五人行作的羯磨中，所有具资格的比丘皆已到场，应给予同意者的同意已被带来，在场者亦无反对，由此在此羯磨中达到和合。“以白四”是指以一白和三告来行作。在此，虽然“白”最先说，但由于三“告”之间义理与文句没有差别，而“白”与“告”的义理与文句则有差别，故将“白”作为它们的第四部分，因此称为“白四”。“以羯磨”意即以如法的羯磨，即符合律的羯磨。“不可动摇”是指因受戒者、白、告、界场、僧众的圆满而达到不可动摇、不可反对的状态。“合乎时宜”意即合乎因缘，即合乎导师的教导。因这些缘由，他达到了最胜的状态。其中，“因条件的具足与否而成立”意指，受具足戒的羯磨，是凭借受戒者圆满、白圆满、告圆满、界场圆满、僧众圆满这五种圆满而成就的。其中，受戒者圆满是指年满二十岁且为男性。未满二十岁者、曾犯究竟罪者、黄门、贼住者、投奔外道者、旁生、弑母者、弑父者、弑阿罗汉者、污比丘尼者、破僧者、出佛身血者、二性根者，这十三种人（puggala）非受具足戒之事。其中，“未满二十岁”虽是泛说，但从出母胎时算起，已满十九岁的男性个人，是受具足戒之事；低于此年龄者，则非受具足戒之事。因为一年之中有冬、夏、雨三季，此处亦然。

‘‘කත්තිකන්තිකපක්ඛම්හා, හෙමං ඵග්ගුණපුණ්ණමා;

තස්සන්ති කපක්ඛම්හා, ගිම්හං ආසාළ්හිපුණ්ණමා;

වස්සකාලං තතො සෙසං, චතුවීසතූපොසථා.

冬季自迦刺底迦月（Kattika）黑分起，至颇勒古那月（Phagguṇa）圆满日；夏季自其后黑分起，至阿沙荼月（Āsāḷhi）圆满日；此后所余为雨季，共计二十四布萨。

චාතුද්දසී ඡ එතෙසු, පක්ඛා තතියසත්තමා;

සෙසා පන්නරසී ඤෙය්‍යා, අට්ඨාරස උපොසථාති’’.

于此等中，有六个十四日，为第三与第七半月；应知其余为十五日，有十八布萨。

එත්ථ ච කත්තිකස්ස කාළපක්ඛපාටිපදතො පට්ඨාය යාව ඵග්ගුණපුණ්ණමා චත්තාරො මාසා හෙමඋතු නාම. ඵග්ගුණස්ස කාළපක්ඛපාටිපදතො පට්ඨාය යාව ආසාළ්හීපුණ්ණමා චත්තාරො මාසා ගිම්හඋතු නාම. අසාළ්හකාළපක්ඛපාටිපදතො පට්ඨාය යාව අපරකත්තිකපුණ්ණමා චත්තාරො මාසා වස්සඋතු නාම. එවං එකස්මිං සංවච්ඡරෙ තයො උතූ හොන්ති. තත්ථ එකස්මිං උතුම්හි පක්ඛස්ස තතියසත්තමෙසු ද්වෙ ද්වෙ කත්වා ඡ චතුද්දසිකා, පඨමදුතියචතුත්ථපඤ්චමඡට්ඨඅට්ඨමෙසු ඡ ඡ කත්වා අට්ඨාරස පන්නරසිකාති එවං එකසංවච්ඡරෙ චතුවීසති උපොසථා හොන්ති. ඉමෙසු චතුවීසතුපොසථෙසු චාතුද්දසියා එකූනතිංස දිවසා හොන්තීති කත්වා එකසංවච්ඡරෙ ඡ ඌනා දිවසා හොන්ති. ඉමිනා නයෙන එකූනවීසතිමෙ වස්සෙ ඡමාසාධිකානි අට්ඨාරසවස්සානි හොන්ති. තස්මිං මාතුකුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තකාලෙ දසමාසෙ පක්ඛිපිත්වා චත්තාරි මාසාධිකානි එකූනවීසවස්සානි පරිපුණ්ණානි. රාජානො පන තිණ්ණං තිණ්ණං වස්සානං අච්චයෙන මාසං ආකඩ්ඪන්ති[Pg.20], දිවසෙන සහ මාසම්පි, තස්මා අට්ඨාරසවස්සෙ යෙව ඡ මාසාධිකානි හොන්ති. තං හෙට්ඨාචතුමාසාධික එකූනවීසතිමෙ වස්සෙ පක්ඛිපිත්වා එකමාසාධිකානි වීසතිවස්සානි සබ්බසො පරිපුණ්ණානි හොන්ති. එවං එකූනවීසතිවස්සතො පට්ඨාය ගබ්භවීසො උපසම්පදාය වත්ථූති වෙදිතබ්බො. ඉදානි පුරිසත්තභාවො ති භික්ඛුනියා අභාවතො පුරිසපුග්ගලොව ඉදානි වට්ටතීති අධිප්පෙතො තථා හි මාතුගාමස්ස පබ්බජිතත්ථා පඤ්චවස්සසතානි සද්ධම්මො තිට්ඨෙය්‍ය, පඤ්ඤත්තත්තා පන අපරානි පඤ්චවස්සසතානි ඨස්සතීති එවං වස්සසහස්සමෙව පටිසම්භිදාප්පත්තසද්ධම්මස්ස පතිට්ඨිතභාවො වුත්තො. මාතුගාමා ච නාම දුප්පඤ්ඤා තිබ්බකිලෙසා ලාමකා ච. භගවතා ච පඨමබොධියං ආදිතො පට්ඨායමෙව මහාපජාපතියා ගොතමියා අට්ඨගරුධම්මපටිග්ගහණෙන උපසම්පදත්තෙ අනුඤ්ඤාතෙපි සාසනස්ස අචිරට්ඨිතිකභාවො වුත්තො. දුප්පඤ්ඤත්තා ඉත්ථියො සාසනෙ චිරං න තිට්ඨන්ති, තිබ්බකිලෙසත්තා යථා පඤ්ඤත්ත සික්ඛාපදානුරූපං සංවරම්පි රක්ඛිතුං න සක්කොන්ති. ලාමකත්තාපි තා අට්ඨසමාපත්තිං ලභන්තාපි බ්‍රාහ්මපාරිසජ්ජං නාතික්කමන්ති, එවං භික්ඛුනියා අභාවතො ඉදානි පුරිසපුග්ගලොති වුත්තං. ඉමස්මිං ඨානෙ ඨත්වා චත්තාරි ඛෙත්තානි වෙදිතබ්බානි තථා හි මාතුගාමස්ස පබ්බජිතත්තා වස්සසහස්සමෙව ඨස්සතීති චෙතං පටිසම්භිදාප්පත්තඛීණාසවවසෙන වුත්තං, තතො පරං උත්තරිපි සුක්ඛවිපස්සකඛීණාසවවසෙන වස්සසහස්සං, අනාගාමිවසෙන වස්සසහස්සං, සකදාගාමිවසෙන වස්සසහස්සං, සොතාපන්නවසෙන වස්සසහස්සන්ති එවං පඤ්චවස්සසහස්සානි පටිවෙධසද්ධම්මො තිට්ඨති. පරියත්තිසද්ධම්මොපි තානියෙව න හි පරියත්තියා අසති පටිවෙධො අත්ථි. නාපි පරියත්තියා සති පටිවෙධො න හොති. ලිඞ්ගං පන පරියත්තියා අන්තරහිතාය චිරං පවත්තිස්සති, ඉදං ඛන්ධකභාණකානං මතෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. දීඝනිකායට්ඨකථායං පන එවං වුත්තං ‘‘පටිසම්භිදාප්පත්තෙහි වස්සසහස්සං අට්ඨාසි, ඡළභිඤ්ඤෙහි වස්සසහස්සං, තෙවිජ්ජෙහි වස්සසහස්සං, සුක්ඛවිපස්සකෙහි වස්සසහස්සං, පාතිමොක්ඛෙන වස්සසහස්සං අට්ඨාසී’’ති. ඉදම්පි දීඝභාණකත්ථෙරානං මතෙන වුත්තං. අඞ්ගුත්තරනිකායට්ඨකථායම්පි බුද්ධානං පරිනිබ්බානතො වස්සසහස්සමෙව පටිසම්භිදා නිබ්බත්තෙතුං සක්කොන්ති, තතො පරං ඡ අභිඤ්ඤා[Pg.21], තතො තාපි අසක්කොන්තා තිස්සො විජ්ජා නිබ්බත්තන්ති. ගච්ඡන්තෙකාලෙ තානිපි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා සුක්ඛවිපස්සකා හොන්ති. එතෙනෙව උපායෙන අනාගාමිනො සකදාගිමිනො, සොතාපන්නාති වුත්තං. ඉදම්පි අඞ්ගුත්තරනිකායෙ වුත්තං. සංයුත්තනිකායට්ඨකථායං පන පඨමබොධියං භික්ඛූ පටිසම්භිදාප්පත්තා. අථ කාලෙ ගච්ඡන්තෙ පටිසම්භිදා පාපුණිතුං න සක්ඛිංසු, ඡළභිඤ්ඤා අහෙසුං. තතො ඡපි අභිඤ්ඤා පත්තුං අසක්කොන්තා තිස්සො විජ්ජා පාපුණිංසු. ඉදානි කාලෙ ගච්ඡන්තෙ තිස්සො විජ්ජා පාපුණිතුං අසක්කොන්තා ආසවක්ඛයං පාපුණිස්සන්ති, තම්පි අසක්කොන්තා අනාගාමිඵලං, තම්පි අසක්කොන්තා සකදාගාමිඵලං, තම්පි අසක්කොන්තා සොතාපත්තිඵලං. ගච්ඡන්තෙකාලෙ සොතාපත්තිඵලම්පි පත්තුං න සක්ඛිස්සන්තී’ති වුත්තං. යස්මා චෙ තෙ ආචරියා භින්නවාදා, තස්මා තෙසං ආචරියානං භාණකානං මතමෙව බුද්ධඝොසාචරියෙන තත්ථ තත්ථ ලිඛිතන්ති ගහෙතබ්බං, අඤ්ඤථා ආචරියස්සෙව පුබ්බාපරවිරොධප්පසඞ්ගො සියා ආචරියබුද්ධඝොසෙනෙව හි සීහළභාසං අපනෙත්වා මාගධභාසාය සාට්ඨකථං බුද්ධවචනං ලිඛිතං, න අඤ්ඤෙන ආචරියෙන තස්මා අට්ඨකථාය වුත්තවචනමෙව පමාණන්ති ගහෙතබ්බං. නනු චත්තාරොපි නිකායට්ඨකථාසඞ්ගීතිං ආරූළ්හා, අථ කස්මා එවං භින්නාති. සච්චං, තථාපි කෙසඤ්චි ථෙරානං වාදප්පකාසනත්ථං වුත්තං. න සඞ්ගාහකත්ථෙරානං, තස්මා අට්ඨකථාවචනමෙව පමාණන්ති වුත්තං.

在此，从迦提迦月(Kattika)的黑分初一日起，至颇勒窭那月(Phagguṇa)的满月为止，此四个月名为冬季(hemanta-utu)。从颇勒窭那月的黑分初一日起，至阿沙ḷhī月(Āsāḷhī)的满月为止，此四个月名为夏季(gimha-utu)。从阿沙ḷhī月的黑分初一日起，至后迦提迦月(aparakattika)的满月为止，此四个月名为雨季(vassa-utu)。如是，一年有三季。其中，一季之中，于第三与第七个半月各有两次，共六次十四日布萨；于第一、第二、第四、第五、第六与第八个半月各有六次，共十八次十五日布萨。如是，一年共有二十四次布萨。在这些二十四次布萨中，由于举行十四日布萨的月份为二十九天，故一年短少六天。依此方法，到了第十九年时，实为十八年又六个多月。加上在母胎中的十个月，则圆满十九年又四个月。但国王们每满三年即增加一月，因此在十八年中即多出六个月。将此加到先前所说多出四个月的第十九年之上，则总共圆满二十年又一个月。如是当知，从十九岁起，计胎龄为二十岁，即为受具足戒的基础。如今，这是指男性的身份，因为已无比丘尼，所以现在只适合男性个人。诚然，由于女性出家，正法本应住世五百年，但因制定了（八敬法），将再住世五百年。如是，已证四无碍解(paṭisambhidā)之正法的住世期被说为一千年。而女性智慧浅薄、烦恼猛利且品性低劣。世尊在初成道时，虽然允许摩诃波阇波提·乔达弥(Mahāpajāpatī Gotamī)在接受八敬法(aṭṭhagarudhamma)后受具足戒，但仍说教法住世不久。因为智慧浅薄，女性在教法中难以长久安住；因为烦恼猛利，她们无法如所制定的学处那样守护防护；因为品性低劣，她们即使证得八等至，也无法超越梵众天。因此，由于已无比丘尼，如今说只适合男性个人。于此，应当了知四个阶段：诚然，因女性出家，正法将住世千年，这是就证得四无碍解的漏尽者而言；此后，以干观(sukkhavipassanā)漏尽者住世千年；以阿那含住世千年；以斯陀含住世千年；以须陀洹住世千年。如是，证悟正法住世五千年。教理正法也是如此，因为没有教理，就没有证悟；而当有教理时，也并非没有证悟。然而，当教理消失后，（僧团的）形式还将长久存续。当知这是犍度诵者(khandhakabhāṇaka)的观点。在《长部义注》(Dīghanikāyaṭṭhakathā)中则如是说：“由证得四无碍解者住世千年，由六神通者住世千年，由三明者住世千年，由干观者住世千年，由波罗提木叉住世千年。”这也是长部诵者(dīghabhāṇaka)诸长老的观点。在《增支部义注》(Aṅguttaranikāyaṭṭhakathā)中也说，佛陀般涅槃后，一千年内能生起四无碍解；此后，不能生起六神通，则生起三明；随着时间推移，连三明也不能生起，则成为干观者。以同样的方式，说有阿那含、斯陀含、须陀洹。此亦为《增支部》中所说。在《相应部义注》(Saṃyuttanikāyaṭṭhakathā)中则说，初成道时，比丘们证得四无碍解。后随着时间推移，不能证得四无碍解，则有六神通者。此后，不能证得六神通，则证得三明。如今，随着时间推移，不能证得三明，则将证得漏尽；亦不能证得此，则证阿那含果；亦不能证得此，则证斯陀含果；亦不能证得此，则证须陀洹果。随着时间推移，连须陀洹果也将不能证得。因为这些导师们的说法不同，所以应当理解为觉音(Buddhaghosa)导师只是在各处记下了那些诵者导师们的观点，否则，觉音导师自身就会出现前后矛盾。确实是觉音导师本人排除了僧伽罗语，以摩揭陀语写下了带有义注的佛语，而非其他导师所为，因此，应当以义注中所说为准。难道四部尼柯耶的义注不都进入了结集吗？为何有如此分歧？确实如此，但说此是为了阐明某些长老的观点，而非结集长老们的观点，因此说应当以义注之言为准。

අන්තිමවත්ථුඅජ්ඣාපන්නපුබ්බන්ති පාරාජිකභික්ඛු, සො අභබ්බො සාසනෙ උපසම්පදකම්මස්ස ලද්ධුං.

先前已犯究竟罪者即是波罗夷比丘，他在教法中没有资格领受具足戒。

පණ්ඩකොතිචෙත්ත පඤ්චවිධො හොති ආසිත්තපණ්ඩකො, උස්සූයපණ්ඩකො, ඔපක්කමිකපණ්ඩකො, නපුංසකො, පක්ඛපණ්ඩකොති. තත්ථ යස්ස පරෙසං අඞ්ගජාතං මුඛෙන ගණ්හිත්වා අසුචිනා ආසිත්තස්ස පරිළාහො වූපසමති, අයං ආසිත්තපණ්ඩකො නාම. යස්ස පරෙසං අජ්ඣාචාරං පස්සතො උස්සූයාය උප්පන්නාය පරිළාහො වූපසමති, අයං උස්සූයපණ්ඩකො නාම. යස්ස උපක්කමෙන බීජානි අපනීතානි හොන්ති, අයං ඔපක්කමිකපණ්ඩකො නාම. යො පන පටිසන්ධියං යෙව අභාවකො උප්පන්නො හොති, අයං නපුංසකො නාම. එකච්චො පන අකුසලවිපාකානුභාවෙන කාළපක්ඛෙ පණ්ඩකො හොති, ජුණ්හපක්ඛෙ පනස්ස පරිළාහොවූපසමති[Pg.22], අයං පක්ඛපණ්ඩකො නාම, කෙචි පන යො කාළපක්ඛෙ ඉත්ථී හොති, ජුණ්හපක්ඛෙ පුරිසො, අයං පක්ඛපණ්ඩකොති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තමෙව. එතෙසු ආසිත්තපණ්ඩකස්ස ච උස්සූයපණ්ඩකස්ස ච පබ්බජ්ජා න වාරිතා. ඔපක්කමිකනපුංසකපක්ඛපණ්ඩකානං පන වාරිතා. තෙසුපි පක්ඛපණ්ඩකස්ස යස්මිං පක්ඛෙ පණ්ඩකො හොති, තස්මිංයෙව පබ්බජ්ජා වාරිතා. එත්ථ ච අපණ්ඩකපක්ඛෙ පබ්බජිත්වා පණ්ඩකපක්ඛෙ නාසෙතබ්බොති තීසුපි ගණ්ඨිපදෙසු වුත්තං. කෙචි පන ‘‘අපණ්ඩකපක්ඛෙපබ්බජිතො සතො කිලෙසක්ඛයං පාපුණාති, න නාසෙතබ්බො’’ති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තමෙව, පණ්ඩකස්ස කිලෙසක්ඛයා සම්භවතො ඛීණකිලෙසස්ස ච පණ්ඩකභාවානුපපත්තිතො අහෙතුක පටිසන්ධිකථායඤ්හි අවිසෙසෙන පණ්ඩකස්ස අහෙතුකපටිසන්ධි කතා වුත්තා, ආසිත්ත උස්සූයපක්ඛපණ්ඩකානඤ්ච පටිසන්ධිතො පට්ඨායෙව පණ්ඩකභාවො, න පවත්තියංයෙවාති වදන්ති. තෙනෙව අහෙතුකපටිසන්ධිනිද්දෙසෙ ජච්චන්ධ-ජච්චබධිරාදයො විය පණ්ඩකො ජාතිසද්දෙන විසෙසෙත්වා නිද්දිට්ඨො. චතුත්ථපාරාජිකසංවණ්ණනායං පන අභබ්බපුග්ගලෙ දස්සෙන්තෙන පණ්ඩකතිරච්ඡානගතඋභතො බ්‍යඤ්ජනකා තයො වත්ථුවිපන්නා අහෙතුකපටිසන්ධිකා, තෙසං සග්ගො අවාරිතොති අවිසෙසෙන වුත්තං, එවං පඤ්චවිධා පණ්ඩකා තෙ පණ්ඩකසාමඤ්ඤෙන අවිසෙසෙත්වා ‘‘පණ්ඩකාති එවමෙව වත්වා පණ්ඩකො භික්ඛවෙ න උපසම්පාදෙතබ්බො’’ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

所谓的黄门(paṇḍaka)有五种：灌精黄门(āsittapaṇḍaka)、艳羡黄门(ussūyapaṇḍaka)、阉割黄门(opakkamikapaṇḍaka)、天生黄门(napuṃsaka)、半月黄门(pakkhapaṇḍaka)。其中，若有人用口含着他人的生殖器(aṅgajāta)，被不净物灌注后其欲火平息，此名为灌精黄门。若有人见他人行淫，生起羡慕后其欲火得以平息，此名为艳羡黄门。若有人因外力作用而被移除睾丸，此名为阉割黄门。若有人从结生时起就没有男女根，此名为天生黄门。还有一类人，因不善业的果报，在黑分时是黄门，但在白分时其欲火平息，此名为半月黄门。有些人说，黑分时是女人，白分时是男人，这叫做半月黄门，但这只是他们的观点而已。在这五种黄门中，灌精黄门和艳羡黄门不被禁止出家。阉割黄门、天生黄门和半月黄门则被禁止。其中，对半月黄门而言，也仅在他身为黄门的那个半月里，出家才是被禁止的。并且，在三部《疑难义释》(gaṇṭhipada)中都说到：“在非黄门半月出家后，到了黄门半月时应被灭摈。”但有些人说：“在非黄门半月出家后，若能达到烦恼的灭尽，则不应被灭摈”，但这只是他们的观点而已；因为黄门不可能灭尽烦恼，而烦恼已尽者也不会出现黄门的状态。在关于无因结生的论述中，确实不加区别地将黄门说成是无因结生的。有些人说，灌精黄门、艳羡黄门和半月黄门是从结生时开始就是黄门，而不仅仅是在生命过程中才是。因此，在无因结生的解释(niddesa)中，就像天生盲、天生聋等一样，黄门也是用“天生”(jāti)一词来特别指明。再者，在《第四波罗夷释义》(Catutthapārājikasaṃvaṇṇanā)中，当指出不适格的人(abhabba puggala)时，笼统地提到：“黄门、畜生、双性人这三类根基毁坏者是无因结生的，他们生天是不受阻碍的。”所以应当理解，这五种黄门，都是不加区别地用“黄门”这个通称，因此佛陀才说：“诸比丘，黄门不得受具足戒。”

ථෙය්‍යසංවාසකො ති යො සයමෙව පබ්බජ්ජාලිඞ්ගං ගහෙත්වා භික්ඛුවස්සං ගණෙත්වා භික්ඛූති පටිඤ්ඤං සම්පටිච්ඡති, යථාවුඩ්ඪං වන්දනං සාදියති, සො ලිඞ්ගස්ස සංවාසස්ස ච ථෙනත්තා උභයත්ථෙනකො නාම. යො පන යථාවුඩ්ඪං වන්දනං න සාදියති, අසුද්ධචිත්තවසෙන ලිඞ්ගස්සථෙනත්තාලිඞ්ගත්ථෙනකො නාම. යො වා පන සාමණෙරභූමියං ඨත්වා මුසාවාදෙන භික්ඛුති පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා භික්ඛුවස්සග්ගෙන වන්දනාදිං සාදියති, සො භික්ඛූහි දින්නලිඞ්ගත්තා ලිඞ්ගත්ථෙනකො න හොති, සංවාසස්ස ථෙනත්තා සංවාසත්ථෙනකො නාම. එත්ථ ච උභයත්ථෙනකොපි අසුද්ධචිත්තෙන ලිඞ්ගත්ථෙනකෙඑව පවිට්ඨොති වෙදිතබ්බො. යොපි සාමණෙරො වුඩ්ඪසාමණෙරානං වන්දනං සාදියති, දහරභික්ඛූපි වුඩ්ඪභික්ඛූනං වන්දනං සාදියති, සොපි ථෙය්‍යසංවාසකො නාපි හොති, අථෙනත්තා. යො වා පන භික්ඛුපාරාජිකමාපන්නොව භික්ඛුලිඞ්ගෙ [Pg.23] ඨිතො යාව පටිජානාති, තාව අත්ථෙව තස්ස භික්ඛුභාවො, න සො අනුපසම්පන්නසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, තථා හි සො සංවාසං සාදියන්තොපි ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති, සො සහසෙය්‍යාදිආපත්තිම්පි න ජනෙති, ඔමසවාදෙ පාචිත්තියඤ්ච න ජනෙති තෙනෙව ‘‘අසුද්ධො හොති පුග්ගලො අඤ්ඤතරං පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නො, තඤ්චෙ සුද්ධදිට්ඨි සමානො ඔකාසං කාරාපෙත්වා අක්කොසාධිප්පායො වදති ආපත්ති ඔමසවාදස්සා’’ති ඔමසවාදෙ පාචිත්තියං වුත්තං. අසති හි භික්ඛුභාවෙ දුක්කටං වදෙය්‍ය. යො පන සාමණෙරො සාමණෙරලිඞ්ගෙනෙව පාණාතිපාතාදිපඤ්චවිධං සිලවිපත්තිං පාපුණාති, සොපි ආගතො ලිඞ්ගනාසනාය නාසෙත්වා සරණසීලං දාතබ්බං, අථෙනත්තා උපසම්පදාය අවත්ථුභාවම්පි න පාපුණාති. විකාලභොජනාදිකං කරොන්තස්ස පන ‘‘අච්චයො මං භන්තෙ අච්චාගමා’’ත්‍යාදිනා සඞ්ඝමජ්ඣෙ අච්චයං දෙසාපෙත්වා වා දණ්ඩකම්මං වා කත්වා සීලං දාතබ්බමෙව. තිත්ථියපක්කන්තකො උත්තානොයෙව.

所谓的贼住者(theyyasaṃvāsaka)，是指自己取得出家相，计算比丘戒腊，自称比丘并接受承认，按照长幼次序接受礼敬。此人因形相与共住皆为盗窃，故名“二种盗贼”(ubhayatthenaka)。若他不接受按照长幼次序的礼敬，则因心不清净，仅形相为盗窃，故名“形相盗贼”(liṅgatthenaka)。或者，若他处于沙弥(sāmaṇera)位，以妄语自称比丘，并以比丘的戒腊接受礼敬等，那么因为他的形相是由比丘们所授与，所以他不是“形相盗贼”；但因共住为盗窃，故名“共住盗贼”(saṃvāsatthenaka)。在此应知，“二种盗贼”也因其不清净心而被归入“形相盗贼”中。又，若有沙弥接受了属于年长沙弥的礼敬，或年轻比丘接受了属于年长比丘的礼敬，他也不是贼住者，因其并非盗窃。或者，比丘若已犯波罗夷(pārājika)罪，仍保持比丘相，只要他尚未自认，其比丘身份仍存，不归入未受具足戒者之列。因此，即使他接受共住，亦非贼住者，他亦不引起共宿等罪，亦不引起轻蔑语的波逸提(pācittiya)罪。因此，在关于轻蔑语的波逸提中说道：“若有不清净的人(puggala)已犯某项波罗夷法，而另一位自认为清净见的（比丘）在找到机会后，怀着辱骂的意图对他言说，即犯轻蔑语罪。”若无比丘身份，则应说为恶作(dukkaṭa)。若有沙弥以沙弥相犯下杀生等五种戒行过失，当他前来时，应行形相灭摈(liṅganāsana)，然后再授予他皈依戒。因其并非盗窃，他不会达到不堪受具足戒的状态。然而，对于犯非时食等（过失）者，则应令其在僧团中以“尊者，我已犯过失”等方式忏悔其过失，或在施以惩罚(daṇḍakamma)后，再授予他戒。至于投奔外道者(titthiyapakkantaka)，则是显而易见的。

තිරච්ඡානගතොති යොකොචි අමනුස්සභූතො චත්තාරො අපායිකාපි උපසම්පදාය අවත්ථුයෙව. තෙ පටිසන්ධියා ලාමකත්තා අභබ්බා සාසනෙ පබ්බජිතුං. යදි චත්තාරො අපායිකා උපසම්පදාය අවත්ථු භවෙය්‍ය, අථ කස්මා සෙසෙ අනපදිසිත්වා තිරච්ඡානගතොව අවත්ථූති වුත්තන්ති. සෙසානං අපාකටවත්ථුත්තා, තථා හි සම්බුද්ධකාලෙ තිරච්ඡානයොනියං නිබ්බත්තො එකො නාගරාජා නාගයොනියා අට්ටීයති හරායති ජිගුච්ඡති. අථඛො තස්ස නාගස්ස එතදහොසි කෙනනුඛො අහං උපායෙන නාගයොනියා පරිමුච්චෙය්‍යං ඛිප්පඤ්ච මනුස්සත්තං ලභෙය්‍යන්ති. අථඛො තස්ස නාගස්ස එතදහොසි ‘‘ඉමෙ ඛො සමණාසක්‍යපුත්තියා ධම්මචාරිනො සමචාරිනො බ්‍රහ්මචාරිනො සච්චවාදිනො සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මා සචෙ ඛො අහං සමණෙසු සක්‍යපුත්තියෙසු පබ්බජෙය්‍යං, එවාහං නාගයොනියා පරිමුච්චෙය්‍යං ඛිප්පඤ්ච මනුස්සත්තං පටිලභෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො සො නාගො මාණවකවණ්ණෙන භික්ඛූ උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. තං භික්ඛූ පබ්බාජෙසුං උපසම්පාදෙසුං. තෙන ඛො පන සමයෙන සො නාගො අඤ්ඤතරෙන භික්ඛුනා සද්ධිං පච්චන්තිමෙ විහාරෙ පටිවසති. අථ ඛො සො භික්ඛු රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චූට්ඨාය අජ්ඣොකාසෙ [Pg.24] චඞ්කමති. අථ ඛො සො නාගො තස්ස භික්ඛුනො නික්ඛන්තෙ විස්සට්ඨො නිද්දං ඔක්කමෙසි. සබ්බො විහාරො අහිනා පුණ්ණො, වාතපානෙහි භොගා නික්ඛන්තා හොන්ති. අථඛො සො භික්ඛු ‘‘විහාරං පවිසිස්සාමී’’ති කවාටං පණාමෙන්තො අද්දස සබ්බං විහාරං අහිනාපුණ්ණං වාතපානෙහි භොගෙ නික්ඛන්තෙ. දිස්වාන භීතො විස්සරමකාසි. භික්ඛූ උපධාවිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොචුං ‘‘කිස්ස ත්වං ආවුසො විස්සරමකාසී’’ති. අයං ආවුසො සබ්බො විහාරො අහිනා පුණ්ණො වාතපානෙහි භොගා නික්ඛන්තාති. අථ ඛො සො නාගො තෙන සද්දෙන පබුජ්ඣිත්වා සකෙ ආසනෙ නිසීදි. භික්ඛූ එවමාහංසු ‘‘කොචි ත්වං ආවුසො’’ති. ‘‘අහං භන්තෙ නාගො’’ති. ‘‘කිස්ස පන ත්වං ආවුසො එවරූපං අකාසී’’ති. අථ ඛො සො නාගො භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසී. භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා තං නාගං එතදවොච ‘‘තුම්හෙ ඛ්වත්ථ නාගා අවිරූළ්හිධම්මා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ, ගච්ඡ ත්වං නාග, තත්ථෙව චාතුද්දසෙ පන්නරසෙ අට්ඨමියා ච පක්ඛස්ස උපොසථං උපවස, එවං ත්වං නාගයොනියා පරිමුච්චිස්සසි ඛිප්පඤ්ච මනුස්සත්තං පටිලභිස්සසී’’ති. අථ ඛො සො නාගො ‘‘අවිරූළ්හධම්මො කිරාහං ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙති දුක්ඛී දුම්මනො අස්සූනි පවත්තයමානො විස්සරං කත්වා පක්කමි. අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි ‘‘ද්වෙ මෙ භික්ඛවෙ පච්චයා නාගස්ස සභාවපාතුකම්මාය. යදා ච සජාතියා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති, යදා ච විස්සට්ඨො නිද්දං ඔක්කමති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ ද්වෙ පච්චයා නාගස්ස සභාව පාතුකම්මාය. තිරච්ඡානගතො භික්ඛවෙ න උපසම්පාදෙතබ්බො, උපසම්පන්නො නාසෙතබ්බො’’ති එවං තිරච්ඡානස්සෙව පාකටවත්තුත්තාති. එත්ථ ච පවත්තියං අභිණ්හං සභාවපාතුකම්මදස්සනවසෙන ‘‘ද්වෙ පච්චයා’’ති වුත්තං. නාගස්ස පන පඤ්චසු කාලෙසු සභාවපාතුකම්මං හොති පටිසන්ධිකාලෙ, තචපජහනනකාලෙ, සජාතියා මෙථුනකාලෙ, විස්සට්ඨ නිද්දොක්කමනකාලෙ, චුතිකාලෙති. නනු ච දෙවාපි උපසම්පදාය අවත්ථුයෙව, අථ කස්මා චත්තාරො අපායිකාව උපසම්පදාය අවත්ථූති වුත්තන්ති. සච්චං, තථාපි දෙවානං අභබ්බත්තා පටිවෙධසාසනස්ස ඨිතත්තා තෙ අභබ්බතො විසුං කරණත්ථාය එවං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. වක්ඛති හි සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය මහාවග්ගෙ ‘‘තිරච්ඡානගතො භික්ඛවෙති [Pg.25] එත්ථ නාගො වා හොතු සුපණ්ණමාණවකාදීනං වා අඤ්ඤතරො අන්තමසො සක්කං දෙවරාජානං උපාදාය යො කොචි අමනුස්සජාතියො සබ්බොව ඉමස්මිං අත්ථෙ තිරච්ඡානගතොති වෙදිතබ්බො’’ති, තෙන ‘‘තිරච්ඡානගතොති යොකොචි අමනුස්සභූතො’’ති වුත්තන්ති. එත්ථ චාහ යදි නාගසුපණ්ණා පටිසන්ධියා ලාමකා භවෙය්‍ය, අථ කස්මා විධුරජාතකෙ චත්තාරො ජනා නාගසුපණ්ණසක්කධනඤ්චයකොරබ්‍යෙසු භවනෙසු තං තදෙව ඨානං පත්ථෙන්තා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කරොන්ති, තෙසු එකො ආයුපරියොසානෙ සපුත්තදාරො නාගභවනෙ නාගරාජා හුත්වා නිබ්බත්ති, එකො සුපණ්ණභවනෙ සිම්බලිවිමානෙ සුපණ්ණරාජා හුත්වා නිබ්බත්ති, එකො තාවතිංසභවනෙ සක්කො හුත්වා නිබ්බත්ති, එකො ධනඤ්චයකොරබ්‍යරඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තීති චතුන්නම්පි ජනානං පටිසන්ධියං කුසලකම්මෙනෙව පවත්තභාවො වුත්තො යදි කුසලකම්මෙන භවෙය්‍ය, ‘‘කුසලා චෙතනා විපාකානං ඛන්ධානං කටත්තා ච රූපානං කම්මපච්චයෙන පච්චයො’’ති ඉමිස්සාපි පට්ඨානපාළියා අහෙතුකානම්පි පටිසන්ධික්ඛණෙ කම්මපච්චයභාවො වුත්තො භවෙය්‍ය, න පනෙවං වත්තබ්බං අථ කථඤ්චිදං පච්චෙතබ්බන්ති. වුච්චතෙ, නිකන්තියා බලවත්තා සත්තවිධමෙථුනසංයොගත්තා ච අපරිසුද්ධා තෙසං කුසලචෙතනා, අපරිසුද්ධායෙව සුගතිභූමියං ජනෙතුං න සක්කොන්ති. දුග්ගතිභූමියං පවත්තමානාපි කම්මා යූහනකාලෙ තං තං භූමිපත්ථනා තණ්හාසම්පයුත්තාපුබ්බභාගචෙතනා බලෙන තෙසු තිරච්ඡානභූමීසු නිබ්බත්තන්ති, න අඤ්ඤෙන අකුසලෙන. එවඤ්හි පත්ථිතපත්ථනා සිද්ධාපි භවෙය්‍ය. යදි අඤ්ඤෙන අකුසලකම්මෙන භවෙය්‍ය, ඉච්ඡිතපත්ථනාපි අසිද්ධාව භවෙය්‍ය. නිකන්තිච නාමෙසා බලවඣානසම්පයුත්තචෙතනාපි පටිබාහිතුං සක්කා තථා හි ගොපකදෙවදත්තස්ස ආචරියසමණො ඣානබලෙන බ්‍රහ්මභූමීසු අනිබ්බත්තිත්වා ඣානං පටිබාහිත්වා අඤ්ඤකම්මෙන ගන්ධබ්බදෙවෙසුයෙව උප්පජ්ජති ‘‘සීලවතො හි භික්ඛවෙ චෙතොපණිධි සමිජ්ඣති විසුද්ධත්තා’’ති තෙසං විත්ථාරො දීඝනිකායෙ ආගතො, අත්ථිකෙහි තත්ථ ඔලොකෙතබ්බො. සත්තවිධමෙථුනසංයොගවසෙනාපි සත්තා දුක්ඛතො න මුච්චන්ති වුත්තඤ්හි භගවතා ‘‘ඉධ බ්‍රාහ්මණ එකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා සම්මා බ්‍රහ්මචාරී පටිජානමානො න හෙව ඛො මාතුගාමෙන සද්ධිං ද්වයංද්වය සමාපත්තිං සමාපජ්ජති, අපි [Pg.26] ච ඛො මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනං න්හාපනං පරිමද්දනං සම්බාහනං සාදියති, සො තදස්සාදෙති තං නිකාමෙති, තෙනචවිත්තිං ආපජ්ජති. ඉදම්පිඛො බ්‍රාහ්මණබ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පි. අයං වුච්චති බ්‍රාහ්මණ අපරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති. සංයුත්තො මෙථුනසංයොගෙන න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාමරණෙන…පෙ… න පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි. පුනච පරං බ්‍රාහ්මණ ඉධෙකච්චො සමණොවා…පෙ… පටිජානමානො. න හෙව ඛො මාතුගාමෙනසද්ධිං ද්වයංද්වයසමාපත්තිං සමාපජ්ජති, න පි මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනං…පෙ… සාදියති, අපි ච ඛො මාතුගාමෙන සද්ධිං සංජග්ඝති සංකීළති සංකෙළායති, සො තදස්සාදෙති…පෙ… දුක්ඛස්මාති වදාමි. පුනච පරං බ්‍රාහ්මණ ඉධෙකච්චො සමණො වා…පෙ… න හෙව ඛො මාතුගාමෙන සද්ධිං සමාපජ්ජති. නපි මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනං සාදියති. නපි මාතුගාමෙන සද්ධිං සංජග්ඝති සංකීළති සංකෙළායති. අපිච ඛො මාතුගාමස්ස චක්ඛුං උපනිජ්ඣායති පෙක්ඛති, සො තදස්සාදෙති…පෙ… දුක්ඛස්මාති වදාමි. පුනච පරං බ්‍රාහ්මණ ඉධෙකච්චො සමණොවා බ්‍රාහ්මණො වා…පෙ… න හෙව ඛො මාතුගාමෙන, න මාතුගාමස්ස, නපි මාතුගාමෙන පෙක්ඛති. අපි ච ඛො මාතුගාමස්ස සද්දං සුණාති තිරොකුට්ටංවා තිරොපාකාරංවා හසන්තියා වා භණන්තියා වා ගායන්තියා වා රොදන්තියා වා, සො තදස්සාදෙති…පෙ… දුක්ඛස්මාති වදාමි. පුනච පරං බ්‍රාහ්මණ ඉධෙකච්චො සමණො වා බ්‍රහ්මණො වා…පෙ… නහෙව ඛො මාතුගාමෙන, නපි මාතුගාමස්ස, නපි මාතුගාමෙන, නපි මාතුගාමස්ස රොදන්තියා වා…පෙ… අපි ච ඛො යානිතානි පුබ්බෙ මාතුගාමෙන සද්ධිං හසිතලපිතකීළිතානි අනුස්සරති. සො තදස්සා දෙති…පෙ… දුක්ඛස්මාති වදාමි. පුනච පරං බ්‍රාහ්මණ ඉධෙකච්චො සමණො වා බ්‍රහ්මණො වා…පෙ… න හෙව ඛො මාතුගාමෙන, නපි මාතුගාමස්ස…පෙ… න පි යානි තානි පුබ්බෙ මාතුගාමෙන සද්ධිං හසිතලපිතකීළිතානි අනුස්සරති, අපි ච ඛො ගහපතිං වා ගහපතිපුත්තං වා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සහිතං සමඞ්ගීභූතං පරිචාරයමානං, සො තදස්සාදෙති…පෙ… දුක්ඛස්මාති වදාමි. පුනච පරං බ්‍රාහ්මණ…පෙ… න හෙව ඛො මාතුගාමෙන…පෙ… නපි අනුස්සරති ගහපතිං වා ගහපතිපුත්තං වා පරිචාරයමානං, අපි ච ඛො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං පණිධාය බ්‍රහ්මචරියං චරති ඉමිනාහං සීලෙන වා වතෙන වා තපෙනවා බ්‍රහ්මචරියෙන වා දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වාති, සො තදස්සාදෙති[Pg.27], තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. ඉදං ඛො බ්‍රාහ්මණ බ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පී’’ති එවං ලාභාදිහෙතුකෙන භෙදෙන ච සත්තවිධමෙථුනසංයොගෙන ඛණ්ඩාදිභාවො සඞ්ගහිතොති වෙදිතබ්බො.

所谓畜生，是指任何非人有情，即使是四恶趣的有情，也不是受具足戒的对象。他们因为结生（paṭisandhi）低劣，没有能力在此教法中出家。如果四恶趣的有情都不是受具足戒的对象，那么为何不指出其余的，而只说畜生不是（受具足戒的）对象呢？因为其余（恶趣）的情况不明显。例如，在正自觉者（sambuddha）的时代，有一位投生于龙胎的龙王（nāga），他为自己的龙胎而苦恼、羞耻、厌恶。于是，那龙王心想：“我用什么方法才能脱离龙胎，并迅速获得人身呢？”他又想：“这些释迦子沙门是法行者、行平等行者、梵行者、实语者、具戒者、善法者。如果我在释迦子沙门处出家，就能这样脱离龙胎，并迅速获得人身。”于是，那龙以年轻人的形象去到比丘们那里，请求出家。比丘们让他出家，并为他授具足戒。当时，那龙与另一位比丘一同住在边地的精舍里。那位比丘在后夜时分起来，在露地经行。那位比丘离开后，那龙便无意中睡着了。整个精舍充满了他的蛇身，其躯体从窗户伸了出去。那位比丘想：“我要进入精舍了”，便推开门，看见整个精舍充满了蛇身，其躯体从窗户伸了出去。看见后，他感到害怕，发出了尖叫声。比丘们跑来，对那位比丘说：“贤友，你为何尖叫？”“贤友，这整个精舍充满了蛇身，其躯体从窗户伸了出去。”这时，那龙被那声音吵醒，坐在自己的座位上。比丘们问：“贤友，你是谁？”“尊者，我是龙。”“贤友，你为何做这样的事？”于是，那龙将此事告知了比丘们。比丘们将此事禀告了世尊。于是，世尊以此因缘，召集比丘僧团，对那龙说：“你们龙族，于此法与律中是不能增长的。龙啊，你去吧，就在每半月的第十四、十五和第八日受持布萨，这样你将脱离龙胎，并迅速获得人身。”于是，那龙心想：“我于此法与律中看来是不能增长的”，便感到痛苦、忧愁，流着泪，发出尖叫后离去。于是，世尊对众比丘说：“诸比丘，龙显露本相有两个缘由：当与同类行淫时，以及当无意中入睡时。诸比丘，这两个是龙显露本相的缘由。诸比丘，畜生不应被授具足戒；已受者，应予驱逐。”如此，唯独畜生的情况是明显的。此处，在记述中，由于见到其频繁显露本相，故说“两个缘由”。然而，龙在五个时候会显露本相：结生时、蜕皮时、与同类行淫时、无意中入睡时、死亡时。“难道天人（deva）不也是受具足戒的非对象吗？为何只说四恶趣是受具足戒的非对象呢？”“确实如此。然而，应知此说是为了将天人从不适宜者中区分出来，因为他们没有能力，而（对他们而言）通达的教法是存在的。”在《普端严》（Samantapāsādikā）的《大品》（Mahāvagga）的律注中将会说：“‘诸比丘，所谓畜生’，在此，无论是龙，或金翅鸟（supaṇṇa）少年等，乃至包括天帝释（Sakka devarāja）在内的任何非人种类，在此义上都应被理解为‘畜生’。”因此说：“所谓畜生，是指任何非人有情。”对此，有人说：“如果龙和金翅鸟的结生是低劣的，那么为何在《毗都罗本生》（Vidhurajātaka）中，有四人发愿投生于龙、金翅鸟、帝释和达南阇耶俱卢王（Dhanañjayakorabya）的宫殿，并为此行布施等福德，其中一人在寿终时与妻儿一同在龙宫中生成为龙王，一人在金翅鸟宫的丝棉树天宫中生成为金翅鸟王，一人在三十三天中生成为帝释，一人在达南阇耶俱卢王的王后腹中结生？这四人的结生，其发生皆由善业所致。如果是由善业所致，那么《发趣论》（Paṭṭhāna）的圣典：‘善思是异熟诸蕴及业生色的业缘’，也应说成是在无因结生刹那的业缘。但不应如此说。那么，这该如何理解呢？”答曰：由于欲求（nikanti）的强大，以及由于七种淫欲的结合，他们的善思不清净，不清净的（善思）无法使他们投生于善趣。那些在恶趣中成熟的业，在积集之时，也因与渴爱相应的、对该趣的愿求的前行思的力量，使他们投生于那些畜生趣，而非因其他不善业。这样，所发的愿求才能实现。如果是由其他不善业所致，所希求的愿望就不会实现。这种称为“欲求”的东西，甚至能够阻碍与强力禅那相应的思。例如，瞿波迦提婆达多（Gopakadevadatta）的沙门老师，虽有禅那之力，却未能投生于梵天界，禅那被阻碍，因其他业而投生于乾闼婆（gandhabba）天。“诸比丘，具戒者的心愿因其清净而得以实现。”其详述见于《长部》（Dīghanikāya），有兴趣者应在那里查阅。由于七种淫欲结合，有情也无法从苦中解脱。诚如世尊所说：“婆罗门，在此，某个沙门或婆罗门自称是圆满的梵行者，他确实不与女性行二二交合，但他乐于接受女性的涂油、沐浴、按摩、揉捏。他享受它，喜爱它，并因此感到满足。婆罗门，这梵行也是有残缺、有孔隙、有斑点、有污渍的。这被称为，婆罗门，行不净梵行，为淫欲所束缚，不能解脱于生、老、死……我说，他不能解脱于苦。再者，婆罗门，在此，某个沙门……自称……他确实不与女性行二二交合，也不乐于接受女性的涂油……但他乐于与女性一同大笑、一同玩乐、一同嬉戏。他享受它……我说，他不能解脱于苦。再者，婆罗门，在此，某个沙门……不与女性交合，不乐于接受涂油，不与女性嬉戏，但他乐于凝视、注视女性的眼睛。他享受它……我说，他不能解脱于苦。再者，婆罗门，在此，某个沙门或婆罗门……不与女性交合……不凝视……但他乐于听闻女性在墙后或围墙后欢笑、交谈、歌唱或哭泣的声音。他享受它……我说，他不能解脱于苦。再者，婆罗门，在此，某个沙门或婆罗门……不与女性交合……不听闻……但他乐于回忆先前与女性一同欢笑、交谈、玩乐之事。他享受它……我说，他不能解脱于苦。再者，婆罗门，在此，某个沙门或婆罗门……不与女性交合……不回忆……但他乐于见到家主或家主之子，具足、圆满地享受五种欲乐。他享受它……我说，他不能解脱于苦。再者，婆罗门……不与女性交合……不回忆……不见到家主或家主之子享受……但他为求生于某个天界而修梵行，心想：‘我将以此戒、或此誓、或此苦行、或此梵行，成为天人或某类天人。’他享受它，喜爱它，并因此感到满足。婆罗门，这梵行也是有残缺、有孔隙、有斑点、有污渍的。”如此，应知由于利养等原因的差别，以及七种淫欲的结合，（梵行的）残缺等状态被含摄在内。

මාතුඝාතකෙ පන යෙන මනුස්සිත්ථිභූතාපි අජනිකා පොසා වනිකා මාතා වා මහාමාතා වා චූළමාතා වා ජනිකාපි අමනුස්සිත්ථිභූතා මාතා ඝාතිතා, තස්ස පබ්බජ්ජා න වාරිතා, න ච අනන්තරිකො හොති. තිරච්ඡානිත්ථියොපි මනුස්සපුරිසමාගම්ම මනුස්සභූතං පුත්තං විජායන්ති කොන්තපුත්තා ද්වෙභාතිකත්ථෙරා විය තෙපි හි අණ්ඩජායෙව, තථා හි පෙතලොකෙ තිරච්ඡානෙ මනුස්සෙ චාති ඉමෙසු තීසු භූමීසු චතස්සො යොනියො සම්භවන්ති. මනුස්සෙසු පනෙත්ථ කෙචිදෙව ඔපපාතිකා හොන්ති, සෙය්‍යථාපි මහාපදුමකුමාරාදයො. අණ්ඩජාපි කොන්ත පුත්තා ද්වෙභාතිකත්ථෙරා විය. විත්ථාරො පන සීහළවත්ථුස්මිං ඔලොකෙතබ්බො. එත්ථ ච කොන්තාති කින්නරී, තස්සා පුත්තා කොන්තපුත්තා, සා හි රඤ්ඤො අසොකධම්මරාජස්ස කාලෙ වනචරකෙන ලභිත්වා මනුස්සසංවාසමාගම්ම ද්වෙ පුත්තෙ විජායිත්වා ‘‘ඉදානි දාරකෙ පහාය න ගමිස්සතී’’ති සඤ්ඤාය වනචරකො තස්සා පොත්ථං අදාසි, සා පොත්ථං ලභිත්වා පක්ඛන්දිත්වා සකට්ඨානමෙව ගතා කින්නරියො හි පොත්ථං විනා පක්ඛන්දිතුං න සක්කොන්ති, තෙනෙව තාපසො ‘‘මා පොත්ථං අස්සා අදාසී’’ති ආහ. කම්මපච්චය උතුසමුට්ඨානඤ්හි තාසං පොත්ථං, රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස චක්කරතනං විය, තථා හි චක්කවත්තිනො වෙහාසගමනාදි පුඤ්ඤවතො ඉද්ධිනාම, න තෙන චක්කරතනං වා හත්ථිඅස්සරතනං වා විනා අත්තනො සභාවෙනෙව ගන්තුං සක්කොන්ති. තත්ථ චක්කරතනං රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස කම්මබලෙන නිබ්බත්තත්තා සමුද්දමජ්ඣෙ ජායමානම්පි කම්මපච්චයඋතුසමුට්ඨානං නාම. හත්ථිඅස්සරතනානි පන කම්මපච්චයකම්මසමුට්ඨානානි නාම. පක්ඛීනං වෙහාසගමනාදිකා කම්මවිපාකජා ඉද්ධි. කින්නරියො පන පොත්ථං විනා අත්තනො සභාවෙන පක්ඛන්දිතුං න සක්කොන්ති, තස්මා තාසං පොත්ථං කම්මපච්චයඋතුසමුට්ඨානන්ති දට්ඨබ්බං. කෙචි පන දෙවානං අලඞ්කාරා විය පටිසන්ධියා සහ ආගතොති වදන්ති, න තං පච්චෙතබ්බං, අණ්ඩජජලාබුජානං තථා අසම්භවතො. කෙචිපි පවත්ති කාලෙ කතන්ති වදන්ති, තම්පි අයුත්තමෙව, සංසෙදජාපි පදුමගබ්භෙවා වෙළුගබ්භෙ [Pg.28] වා නිබ්බත්තා පොක්ඛරසාතිබ්‍රාහ්මණපදුමවතීවෙළුවතීදෙවීආදයො විය. ජලාබුජා පන පාකටායෙව. යෙන සයං තිරච්ඡානභූතෙන මනුස්සිත්ථිභූතා මාතා ඝාතිතා, සොපි ආනන්තරිකො න හොති තිරච්ඡානගතත්තා පනස්ස පබ්බජ්ජා පටික්ඛිත්තා, කම්මං පනස්ස භාරියං හොති, ආනන්තරියං ආහච්ච තිට්ඨති. මනුස්සිත්ථියොපි තිරච්ඡානමාගම්ම ගබ්භං ජනෙන්ති, සෙය්‍යථාපි භූරිදත්තස්ස මාතා ඉත්ථියො හි අට්ඨහි කාරණෙහි ගබ්භග්ගහණං හොති - අජ්ඣාචාරෙන, කායසංසග්ගෙන, චොළග්ගහණෙන, අසුචිපානෙන, නාභිපරාමසනෙන, රූපදස්සනෙන, සද්දෙන ගන්ධෙනාති. තත්ථ අජ්ඣාචාරෙන සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකා ගබ්භං ගණ්හිත්වා පච්ඡිමභවිකං සුවණ්ණබිම්බසදිසං බීජකං නාම පුත්තං විජායි. කදාචි එකච්චා උතුසමයෙ ඡන්දරාගරත්තා පුරිසානං හත්ථගාහවෙණිගාහඅඞ්ගපච්චඞ්ගපරාමසනං සාදියන්තියොපි ගබ්භං ගණ්හන්ති. එවං කායසංසග්ගෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. උදායිත්ථෙරස්ස පන පුරාණදුතියිකා භික්ඛුනී තං අසුචිං එකදෙසං මුඛෙන අග්ගහෙසි, එකදෙසං චොළකෙනෙව සද්ධිං අඞ්ගජාතෙ පක්ඛිපි, සා තෙන ගබ්භං ගණ්හි. එවං චොළග්ගහණෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. මිගසිඞ්ගතාපසස්ස මාතා මිගී උතුසමයෙ තාපසස්ස පස්සාවට්ඨානං ආගන්ත්වා සසම්භවං පිවි, සා තෙන ගබ්භං ගණ්හිත්වා මිගසිඞ්ගං නාම තාපසදාරකං විජායි. එවං අසුචිපානෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. සාමස්ස පන බොධිසත්තස්ස මාතා උතුසමයෙ නාභිපරාමසනෙන ගබ්භං ගණ්හිත්වා සාමතාපසදාරකං විජායි, එවං මණ්ඩබ්‍යස්ස ච චණ්ඩපජ්ජො තස්ස ච මාතා උතුසමයෙ නාභිපරාමසනවසෙන, තත්ථ ච දිට්ඨමඞ්ගලිකාය නාභිපරාමසනෙන මණ්ඩබ්‍යස්ස නිබ්බත්ති අහොසි. චණ්ඩපජ්ජොතස්ස මාතු නාභියං විච්ඡිකො ඵරිත්වා ගතො, තෙන චණ්ඩපජ්ජොතස්ස නිබ්බත්ති අහොසි. ඉධෙකච්චා ඉත්ථී උතුසමයෙ පුරිසසංසග්ගං අලභමානා ඡන්දරාගවසෙන අන්තොගෙහෙගතාව පුරිසං උපනිජ්ඣායති, රාජොරොධො විය, සා තෙන ගබ්භං ගණ්හාති. එවං රූපදස්සනෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. බලාකාසු පන පුරිසොනාම නත්ථි, තා උතුසමයෙ මෙඝසද්දං සුත්වා ගබ්භං ගණ්හන්ති. ගාවීඑව වා කදාචි උසභගන්ධෙන ගබ්භං ගණ්හන්ති. එවං ගන්ධෙන ගබ්භග්ගහණං හොති. එවං අට්ඨහි කාරණෙහි ඉත්ථියො ගබ්භං ගණ්හන්ති. එත්ථ ච පිතුසදිසායෙව [Pg.29] පුත්තා හොන්ති, තස්මා භූරිදත්තාදයො ධතරට්ඨං නාගරාජානං පටිච්ච නාගායෙව හොන්ති. චණ්ඩපජ්ජොතස්ස පන විච්ඡිකං පටිච්ච මනුස්සො ජාතො, සම්භවෙන අජාතත්තා. පිතුඝාතකෙපි එසෙව නයො.

关于杀母者，若所杀者是身为人类女性的非生母，如养母、乳母、大母、小母等，或是身为非人女性的生母，其出家不被禁止，也不构成无间业。畜生道的女性与人类男性交合，也能生下人类的儿子，就像紧那罗子(Kontaputtā)二兄弟长老(dvebhātikattherā)一样，他们也是卵生的。事实上，在饿鬼界、畜生界和人界这三界中，有四种出生方式。在人类中，有一些是化生的，例如大红莲(Mahāpaduma)王子等；卵生的就像紧那罗子二兄弟长老一样。详细内容可见于《锡兰故事》(Sīhaḷavatthu)。此中，“紧那”(Kontā)是指紧那罗女(kinnarī)，她的儿子是紧那罗子。她在阿育王(Asokadhammarājā)时代被一位林居者捕获，因与人共住而生下二子。林居者认为：‘现在她不会抛下孩子离开了’，便将她的羽衣给了她。她得到羽衣后，便飞回了自己的住处，因为紧那罗女没有羽衣是无法飞翔的，所以那位苦行者说：‘不应该把羽衣给她。’她们的羽衣是业与时节所生，就像转轮王的轮宝一样。转轮王虽有福德神力可于空中行走，但若无轮宝、象宝、马宝，也无法凭自力而行。其中，轮宝是因转轮王的业力而生，即使出现于海中，也名为‘业与时节所生’。象宝、马宝则名为‘业与业所生’。鸟类于空中飞行等是业报所生的神力。而紧那罗女没有羽衣则无法凭自力飞翔，因此当知她们的羽衣是‘业与时节所生’。有人说，它像天人的饰物一样，是随着结生而来的，此说不可信，因为卵生和胎生者不可能如此。也有人说是在生命过程中制造的，此说也不合理。湿生者，如波卡拉萨提(Pokkharasāti)婆罗门从莲胎中出生，或如莲华女(Padumavatī)、竹女天女(Veḷuvatīdevī)等从竹胎中出生。胎生者则很明显。若自己身为畜生而杀害了身为人类女性的母亲，他也不构成无间业，但因其为畜生，出家被拒绝。然而他的业很重，接近于无间业。人类女性与畜生交合也能怀孕，例如布利达陀(Bhūridatta)的母亲。女性有八种因缘而怀孕：通过性交、通过身体接触、通过接触衣物、通过饮用不净物、通过触摸肚脐、通过观看、通过声音、通过气味。其中，通过性交：苏定那(Sudinna)的前妻通过性交怀孕，生了一个注定是最后生的、名叫毗阇迦(Bījaka)、貌如金像的儿子。有时，某些女性在发情期，充满贪欲，乐意于男性触摸她们的手、发辫、肢体，她们也会因此怀孕，这就是通过身体接触而怀孕。通过接触衣物：优陀夷(Udāyī)长老的前妻是一位比丘尼，她将他的一些不净物用嘴含住，另一些连同衣物一起放入自己的生殖器中，她因此而怀孕，这就是通过接触衣物而怀孕。通过饮用不净物：鹿角(Migasiṅga)苦行者的母亲是一头母鹿，在发情期来到苦行者的小便处，饮用了含有精液的尿液，她因此怀孕，生下了名叫鹿角的苦行者孩子，这就是通过饮用不净物而怀孕。通过触摸肚脐：菩萨睒(Sāma)的母亲在发情期通过触摸肚脐而怀孕，生下了苦行者孩子睒。同样，曼达维亚(Maṇḍabya)和旃陀波耆多(Caṇḍapajjota)的母亲也是在发情期通过触摸肚脐的方式怀孕。其中，曼达维亚的出生，是因（其父）见吉祥相后触摸（其母）肚脐所致；旃陀波耆多的出生是因为一只蝎子爬过他母亲的肚脐。通过观看：有些女性在发情期得不到与男性接触的机会，由于贪欲，她们在内室凝视男性，就像后宫的嫔妃一样，她因此而怀孕，这就是通过观看而怀孕。通过声音：白鹭中没有雄性，它们在发情期听到雷声而怀孕。通过气味：母牛有时闻到公牛的气味而怀孕，这就是通过气味而怀孕。如此，女性通过八种因缘而怀孕。在这些情况中，儿子就像父亲一样。因此，布利达陀等人因为父亲是持国(Dhataraṭṭha)龙王，所以他们也是龙。但是，旃陀波耆多因为蝎子而出生，是人类，因为他不是通过交合而生。对于杀父者，也是同样的道理。

අරහන්තඝාතකො පන අමනුස්ස අරහන්තදෙවතං වා මනුස්සජාතියං වා අවසෙසං අරියපුග්ගලං ඝාතෙත්වා අනන්තරියො න හොති, පබ්බජ්ජාපිස්ස න වාරිතා, කම්මං පන බලවං හොති. තිරච්ඡානො පන අමනුස්සඅරහන්තම්පි ඝාතෙත්වා ආනන්තරිකො න හොති, කම්මං පන භාරියං තිරච්ඡානගතත්තා පනස්ස පබ්බජ්ජා වාරිතා. භික්ඛුනිදූසකසඞ්ඝභෙදකානි පාකටායෙව.

然而，杀害阿罗汉的非人，无论是杀害了身为天人的阿罗汉、身为人类的阿罗汉，还是其余的圣者，都不会构成无间业，其出家也不会被禁止，但其业强大。至于畜生，即使杀害了非人阿罗汉，也不会构成无间业，但其业沉重；又由于身为畜生，其出家会被禁止。玷污比丘尼与分裂僧团是显而易见的。

ලොහිතුප්පාදකො පන යො තථාගතස්ස අභෙජ්ජකායතාය පරූපක්කමෙන චම්මං ඡින්දිත්වා ලොහිතං පග්ඝරිතුං න සක්කොති, සරීරස්ස පන අන්තොයෙව එකස්මිං ඨානෙ ලොහිතං සමොසරති, ආඝාතෙන පතුබ්බනමානං සඤ්චිතං හොති, තස්ස බහු අපුඤ්ඤං පසවති, ආනන්තරිකො ච හොති, පබ්බජ්ජාපිස්ස වාරිතා, සෙය්‍යථාපි දෙවදත්තො. යො පන ජීවකො විය රොගවූපසමනත්ථං ඵාලෙත්වා පූතිමංසඤ්ච ලොහිතඤ්ච නීහරිත්වා ඵාසුං කරොති, අයං ලොහිතුප්පාදකො න හොති, බහුපුඤ්ඤං පසවති බ්‍රහ්මපුඤ්ඤං පසවති, සෙය්‍යථාපි ජීවකොකොමාරභච්චො.

至于令如来出血者：若有人以暴力企图使如来不可毁坏之身出血，虽不能割破其皮肤使血流出，但使其体内的血液在某处因撞击而积聚显现，此人则产生许多恶业，并构成无间业，其出家也被禁止，就像提婆达多那样。然而，若有人像耆婆那样，为了平息疾病而切开身体，取出腐肉和血，使其舒适，此人不算是令如来出血者，反而产生许多福德，产生梵天福德，就像耆婆·拘摩罗跋耆那样。

උබ්භතොබ්‍යඤ්ජනකො පන ඉත්ථි-පුරිසවසෙන දුවිධො තත්ථ ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස ඉත්ථිනිමිත්තං පාකටං, පුරිසනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං. පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස පුරිසනිමිත්තං පාකටං, ඉත්ථිනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං. ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස ඉත්ථීසු පුරිසත්තං කරොන්තස්ස ඉත්ථිනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං හොති, පුරිසනිමිත්තං පාකටං හොති. පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස පුරිසානං ඉත්ථිභාවං උපගච්ඡන්තස්ස පුරිසනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං හොති, ඉත්ථිනිමිත්තං පාකටං. ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකො සයඤ්ච ගබ්භං ගණ්හාති, පරඤ්ච ගණ්හාපෙති. පුරිස උභතො බ්‍යඤ්ජනකො පන සයං න ගණ්හාති, පරං ගණ්හාපෙති. ඉදමෙව තෙසං නානාකරණං. උභතොබ්‍යඤ්ජනන්ති චෙත්ථ ‘‘බ්‍යඤ්ජනන්ති නිමිත්තං. උභතො බ්‍යඤ්ජනං අස්ස අත්ථීති විග්ගහෙන ‘‘උභතොබ්‍යඤ්ජ’’න්ති වක්ඛථ, එකස්ස ද්වෙ ඉන්ද්‍රියානි හොන්ති, අථ එකමෙවාති. එකමෙව න ද්වෙ, ‘‘යස්ස ඉත්ථින්ද්‍රියං උප්පජ්ජති, තස්ස පුරිසින්ද්‍රියං උප්පජ්ජතීති නො. යස්ස වා පන පුරිසින්ද්‍රියං [Pg.30] උප්පජ්ජති, තස්ස ඉත්ථින්ද්‍රියං උප්පජ්ජතීති නොති එකස්මිං සන්තානෙ ඉන්ද්‍රිය ද්වයස්ස පටිසෙවිතත්තා. තඤ්ච ඛො ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස ඉත්ථින්ද්‍රියං, පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස පුරිසින්ද්‍රියමෙවාති. යදි එකමෙව ඉන්ද්‍රියං, එවං උභතොබ්‍යඤ්ජනකභාවො කථං සියා. ඉන්ද්‍රියං බ්‍යඤ්ජනකාරණන්ති වුත්තං, තඤ්ච තස්ස නත්ථීති. වුච්චතෙ න ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසබ්‍යඤ්ජනස්ස කාරණං, තථා පුරිසින්ද්‍රියම්පි ඉත්ථිබ්‍යඤ්ජනකස්ස, කස්මා සදා අභාවතොති, තථා හි ඉත්ථි උභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස යදා ඉත්ථියා රත්තං හොති, තදා පුරිසබ්‍යඤ්ජනං පාකටං හොති, ඉත්ථිබ්‍යඤ්ජනං පටිච්ඡන්නං තථා පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්සපි. යදි තෙසං ඉන්ද්‍රියද්වයං බ්‍යඤ්ජනානං කාරණං භවෙය්‍ය, සදා බ්‍යඤ්ජන ද්වයං එකතො තිට්ඨෙය්‍ය න පන තිට්ඨති, තස්මා එකමෙව ඉන්ද්‍රියන්ති නිට්ඨමෙත්ථාව ගන්තබ්බං. බ්‍යඤ්ජනකාරණං ඉන්ද්‍රියං පහාය රාගචිත්තමෙවෙත්ථ බ්‍යඤ්ජනද්වයස්ස කාරණන්ති දට්ඨබ්බං, තස්මා ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකො සයම්පි ගබ්භං ගණ්හාති, පරම්පි ගණ්හාපෙති, පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකො පරං ගණ්හාපෙති, සයං පන න ගණ්හාති, ඉත්ථින්ද්‍රියසමඞ්ගිස්සෙව ගබ්භසම්භවතොති. කුරුන්දියං පන ‘‘යදි පටිසන්ධියං පුරිසලිඞ්ගං, පවත්තෙ ඉත්ථිලිඞ්ගං නිබ්බත්තති, යදි පටිසන්ධියං ඉත්ථිලිඞ්ගං, පවත්තෙ පුරිසලිඞ්ගං නිබ්බතී’’ති පටිසන්ධියං ලිඞ්ගසම්භවො වුත්තො, සො අයුත්තොව. කස්මා, පවත්තියංයෙව ඉත්ථිලිඞ්ගාදීනි සමුට්ඨහන්ති. පටිසන්ධියමෙව සමුට්ඨාති, න ලිඞ්ගාදීනි. ඉන්ද්‍රියමෙව ලිඞ්ගන්ති න සක්කා වත්තුං, ඉන්ද්‍රියලිඞ්ගානං භින්නසභාවත්තා, යථා ච බීජෙ සති රුක්ඛො සම්භවති, නාසති, එවමෙව ඉන්ද්‍රියෙ සති ලිඞ්ගාදීනි සම්භවන්ති බීජසදිසඤ්හි ඉන්ද්‍රියං, රුක්ඛසදිසානි ලිඞ්ගාදීනි එවමෙව තෙසු පුග්ගලෙසු පණ්ඩකාදයො එකාදසපුග්ගලා තස්මිං යෙව භවෙ නියාමං ඔක්කමිතුං න අරහන්ති, තස්මා අභබ්බා නාම. ඌනවීසති අන්තිමවත්ථුඅජ්ඣාපන්නපුබ්බා ද්වෙ උපසම්පදාය අවත්ථුමත්තමෙව, උපනිස්සයෙ සති තස්මිංයෙව භවෙ නියාමං ඔක්කමිතුං අරහන්ති, තස්මා භබ්බානාම හොන්ති.

两性人(ubhatobyañjanaka)依男女而分为两种。其中，女两性人(itthiubhatobyañjanaka)的女性征(itthinimitta)明显，男性征(purisanimitta)潜藏；男两性人(purisaubhatobyañjanaka)的男性征明显，女性征潜藏。女两性人与女性行淫时，其女性征潜藏，男性征显现；男两性人与男性行淫时，其男性征潜藏，女性征显现。女两性人既能自己受孕，也能使他人受孕；男两性人则只能使他人受孕，自己不能受孕，此即彼等之差别。此处所说“两性相”(ubhatobyañjana)，“相”(byañjana)即是性征(nimitta)。或问：“具两性相者，是有一根(indriya)还是二根？”答曰：仅有一根，非有二根。因于一相续中，二根之存在是被否定的，如言：“非有女根者，其男根亦生起；亦非有男根者，其女根亦生起。”且女两性人有女根，男两性人有男根。若仅有一根，如何能成两性人？因据说性征由根所生，而彼等并无另一根。答曰：女根非男性征之因，同样，男根亦非女性征之因。何以故？因其非恒时存在。诚然，当女两性人对女性生起贪欲时，其男性征显现，女性征潜藏；男两性人亦复如是。若二根为二种性征之因，则二种性征应恒时并存，然实不并存。是故，应作结论：仅有一根。应舍弃‘根为性征之因’的观点，而应视贪欲心(rāgacitta)为此处二种性征之因。是故，女两性人既能自己受孕，亦能使他人受孕；而男两性人只能使他人受孕，自己不能受孕，因唯具女根者方能怀孕。于《古仑谛》(Kurundī)中则说：“若结生时为男根，于生命期中生起女根；若结生时为女根，于生命期中生起男根。”此说认为结生时即有性根，乃为不当。何以故？因女根等是在生命期中才生起的。不能言根即是性根，因根与性根自性各异。犹如因有种子，树木方能生长，无则不能；同理，因有根，性根等方能生起。根如种子，性根等如树木。同理，于此等人中，黄门(paṇḍaka)等十一种人，于其一生中不能进入[圣道]决定，是故名为不适者(abhabbā)。而先前曾犯十九种最终事者，以及另外二种仅为受具足戒之非事者，若有助缘，则能于此生进入决定，是故名为能者(bhabbā)。

වත්ථුසම්පත්තිකථා නිට්ඨිතා.

事成就论终。

ඤත්තිසම්පත්ති නාම.

名为表白成就。

‘‘සිථිලං ධනිතඤ්ච දීඝරස්සං, ගරුකං ලහුකඤ්ච නිග්ගහිතං;

සම්බන්ධං වවත්ථිතං විමුත්තං, දසධා බ්‍යඤ්ජනබුද්ධියා පභෙදො’’ති.

松音紧音与长短，重音轻音及鼻音，相连分离与独立，发音智慧十种分。

එවං [Pg.31] වුත්තං දසවිධං බ්‍යඤ්ජනං අපෙක්ඛිත්වා වා එවං අසක්කොන්තෙනාපි සිථිලධනිත විමුත්තනිග්ගහිතවසෙන වුත්තානි බ්‍යඤ්ජනානි අකොපෙත්වා වා දුරුත්තං වා අකත්වා වුත්තං ඤත්තිසම්පත්ති නාම. ඤත්තිවිපත්ති නාම සබ්බසො ඤත්තිං අට්ඨපෙත්වා වා වත්ථුසඞ්ඝපුග්ගලඤත්තීනං අපරාමසනානි පච්ඡා ඤත්තිට්ඨපනඤ්චාති ඉමෙ තාව පඤ්ච ඤත්තිදොසා. තත්ථ අයං ඉත්ථනාමොති උපසම්පදාපෙක්ඛස්ස අපි අකිත්තනං වත්ථුඅපරාමසනං නාම. සුණාතු මෙ භන්තෙ සඞ්ඝොති එත්ථ සුණාතු මෙ භන්තෙති වත්වා සඞ්ඝොති අභණනං සඞ්ඝඅපරාමසනං නාම. ඉත්ථන්නාමස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛොති උපජ්ඣායස්ස අකිත්තනං පුග්ගලඅපරාමසනං නාම. සබ්බෙන සබ්බං ඤත්තියා අනුච්චාරණං ඤත්තිඅපරාමසනං නාම. පඨමං කම්මවාචං නිට්ඨාපෙත්වා එසා ඤත්තීති වත්වා ඛමති සඞ්ඝස්සාති එවං ඤත්ති කිත්තනං පච්ඡා ඤත්තිට්ඨපනං නාම. ඉති ඉමෙ පඤ්ච ඤත්තිදොසා ඤත්තිවිපත්ති නාම. ඉමෙහි දොසෙහි විමුත්තාය ඤත්තියා සම්පන්නං ඤත්තිසම්පත්ති නාම.

在顾及了如是所说的十种音节后，或者即使不能如此，只要不破坏以松音、重音、离鼻音和鼻音方式说出的音节，且不作恶说，所作的表白，即名为“表白成就”。“表白过失”是指完全不设立表白，或者不提及事、僧伽、人与表白，以及事后才设立表白；此等为五种表白过失。其中，虽说“此名为某某”，但不宣告其为求具足戒者，名为“事不提及”。于“大德僧伽听”时，只说“大德听”而不说“僧伽”，名为“僧伽不提及”。于“某某为求具足戒者”时，不提及戒师，名为“人不提及”。完全不宣说表白，名为“表白不提及”。先完成羯磨语后，才说“此是表白”并作宣告，名为“事后立表白”。此五种表白过失，即称为“表白过失”。远离此等过失的表白，名为“表白成就”。

ඤත්තිසම්පත්තිකථා නිට්ඨිතා.

表白成就论终。

අනුසාවනසම්පත්ති නාම වත්ථු සඞ්ඝපුග්ගලානං අපරාමසනානි, සාවනාය හාපනං, අකාලෙ සාවනන්ති ඉමෙ පඤ්ච අනුසාවනදොසෙ වජ්ජෙත්වා කථනං අනුසාවනසම්පත්ති නාම. තත්ථ වත්ථාදීනං අපරාමසනානි ඤත්තියං වුත්තසදිසානෙව. තීසු පන අනුසාවනාසු යත්ථ කත්ථචි එතෙසං අපරාමසනං අපරාමසනමෙව. සබ්බෙන සබ්බං පන කම්මවාචං අවත්වා චතුක්ඛත්තුං ඤත්තිකිත්තනමෙව වා කම්මවාචබ්භන්තරෙපි චත්තාරි බ්‍යඤ්ජනානි කොපෙත්වා වා අක්ඛරස්ස වා පදස්ස වා දුරුච්චාරණං වා කත්වා සාවනං සාවනාය හාපනං නාම, තථා හි සිථිලධනිතවිමුත්තනිග්ගහිතවසෙන චත්තාරි බ්‍යඤ්ජනානි අන්තොකම්මවාචාය කම්මං කොපෙන්ති. තත්ථ ‘‘සුණාතු මෙ ති සිථිලෙ වත්තබ්බෙ සුණාථු මෙ’’ති වචනං සිථිලෙ ධනිතං නාම. ‘‘භන්තෙ’’ති වත්තබ්බෙ භන්තෙති වචනං ධනිතෙ සිථිලං නාම. ‘‘සුණාතු එසා ඤත්තී’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණන්තු එසං ඤත්තී’’ති වචනං විමුත්තෙ නිග්ගහිතං නාම. ‘‘පත්තකල්ල’’න්ති වත්තබ්බෙ ‘‘පත්තකල්ලා’’ති වචනං නිග්ගහිතෙ විමුත්තං නාම. එවං ඉමානි චත්තාරි බ්‍යඤ්ජනානි අන්තොකම්මවාචාය කම්මං දූසෙන්ති. ඉමානි චත්තාරි අකොපෙත්වා වදන්තෙනාපි අඤ්ඤස්මිං අක්ඛරෙ [Pg.32] වත්තබ්බෙ අඤ්ඤං අක්ඛරං වදන්තො දුරුත්තං කරොති නාම. ඉතරෙසු දීඝරස්සාදීසු ඡසු ඨානෙසු දීඝට්ඨානෙ දීඝං, රස්සට්ඨානෙ රස්සමෙවාති එවං යථාඨානෙ තං තදෙව අක්ඛරං භාසන්තෙන අනුක්කමාගතං පවෙණිං අවිනාසෙත්වා කම්මවාචා කාතබ්බා. සචෙ පන එවං අකත්වා දීඝෙ වත්තබ්බෙ රස්සං, රස්සෙ වත්තබ්බෙ දීඝං වදති, තථා ගරුකෙ වත්තබ්බෙ ලහුකං, ලහුකෙ වත්තබ්බෙ ගරුකං වදති. සම්බන්ධෙ වා වත්තබ්බෙ වවත්ථිතං, වවත්ථිතෙ වා වත්තබ්බෙ සම්බන්ධං වදති, එවම්පි කම්මවාචා න කුප්පති. ඉමානි ඡ බ්‍යඤ්ජනානි කම්මං න කොපෙන්ති. ඉදමෙව ආචරියානං සමානකථා. අපරෙ පන ඉදානි බ්‍යඤ්ජනානි අන්තොකම්මවාචාය කම්මං දූසෙන්තීති වදන්ති, එවං සති අනුපසම්පන්නාව බහුතරා භවෙය්‍යුං, වීමංසිත්වා පන ගහෙතබ්බං. සුට්ඨුතරා වා කම්මවාචා සික්ඛිතබ්බා. සාවනාය අනොකාසෙ පඨමං ඤත්තිං අට්ඨපෙත්වා අනුසාවනං අකාලෙ සාවනං නාම. ඉති ඉමෙහි දොසෙහි විමුත්තාය අනුසාවනාය සම්පන්නං අනුසාවනසම්පත්තිසම්පන්නං නාම. යදි පත්තචීවරරහිතං පුග්ගලං උපසම්පාදෙති, ‘‘පරිපුණ්ණස්ස පත්තචීවර’’න්ති අනුසාවනාය කතත්තා කම්මකොපො න හොති, කාරකසඞ්ඝො පන සාතිසාරො තෙනෙවාහ විමතිවිනොදනියම්පි පත්තචීවරානං අභාවෙපි’පරිපුණ්ණස්ස පත්තචීවර’න්ති කම්මවාචාය සාවිතත්තා කම්මකොපං අවත්වා දුක්කටමෙව වුත්තන්ති. සචෙ අනුපජ්ඣායකො උපසම්පාදෙති, ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො, ඉත්ථන්නාමෙන උපජ්ඣායෙනා’’ති වා උපජ්ඣායං සාවෙති, සූපසම්පන්නොව හොති. උපජ්ඣායං න සාවෙති නුපසම්පන්නො. වක්ඛති හි විමතිවිනොදනියං ‘‘කම්මං න කුප්පතීති ඉදං උපජ්ඣායාභාවෙපි ඉත්ථන්නාමස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො ඉත්ථන්නාමෙන උපජ්ඣායෙනා’’ති මතස්ස වා විබ්භමන්තස්ස වා පුරාණඋපජ්ඣායස්ස වා යස්ස කස්සචි අවිජ්ජමානස්සාපි නාමෙන සබ්බත්ථ උපජ්ඣායකිත්තනස්ස කතත්තා වුත්තං. යදි හි උපජ්ඣායකිත්තනං න කරෙය්‍ය,’පුග්ගලං න පරාමසතී’ති වුත්තකම්මවිපත්තිඑව සියා, තෙනෙව පාළියං ‘‘අනුපජ්ඣායකන්ති වුත්ත’’න්ති. සචෙ සඞ්ඝුපජ්ඣායෙන ගණුපජ්ඣායෙන උපසම්පාදෙති, කාරකසඞ්ඝො සාතිසාරො, කම්මං පන න කුප්පති, වක්ඛති හි විමතිවිනොදනියං ‘‘සඞ්ඝෙන උපජ්ඣායෙනා’’ති අයං ඉත්ථන්නාමො සඞ්ඝස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො, ඉත්ථන්නාමො සඞ්ඝං උපසම්පදං යාචති. සඞ්ඝෙන උපජ්ඣායෙනා’’ති එවං කම්මවාචාය සඞ්ඝමෙව උපජ්ඣායං කිත්තෙත්වාති අත්ථො. එවං’ගණෙන උපජ්ඣායෙනා’ති එත්ථාපි අයං ඉත්ථන්නාමොගණස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො’ති ආදිනා යොජනා වෙදිතබ්බා. එවං වුත්තෙපි කම්මං න කුප්පති එව, දුක්කටස්සෙව වුත්තත්තා, අඤ්ඤථා සො ච පුග්ගලො අනුපසම්පන්නොති වදෙය්‍යා’ති. සචෙ පණ්ඩකාදිනා අනුපසම්පන්නකෙන උපජ්ඣායෙන උපසම්පාදෙති, තෙ වජ්ජෙත්වා පඤ්චවග්ගාදිගණො හත්ථපාසං අවිජහිත්වා පූරති, කම්මං න කුප්පති, කාරකසඞ්ඝො පන සාතිසාරො තෙන වුත්තං විමතිවිනොදනියං ‘‘පණ්ඩකාදීහි උපජ්ඣායෙහි කරියමානෙසු පණ්ඩකාදිකෙන විනාව පඤ්චවග්ගාදිගණො පූරති, කම්මං න කුප්පති. ඉතරථා කුප්පතී’’ති. සචෙ චත්තාරො ආචරියා එකතො අනුසාවෙන්ති, එත්ථ පන කථන්ති වුච්චතෙ, සබ්බඅට්ඨකථාසු ද්වීහි වා තීහි වා ආචරියෙහි විසුං විසුං එකෙන එකස්සාති එකප්පහාරෙනෙව ද්වෙ තිස්සො වා කම්මවාචා කාතබ්බා. සචෙ පන නානාචරියා නානුපජ්ඣායා හොන්ති, තිස්සත්ථෙරො සුමනත්ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකං, සුමනත්ථෙරො තිස්සත්ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකං අනුසාවෙති, ගණපූරකා හොන්ති වට්ටති. සචෙ පන නානුපජ්ඣායා හොන්ති, එකො ආචරියො හොති, නත්වෙව’නානුපජ්ඣායෙනා’ති පටික්ඛිත්තත්තා න වට්ටතීති එත්තකමෙව වුත්තං. චතුන්නං පන ජනානං විචාරණකථාය නාපි කම්මවිපත්තිඡායා දිස්සති, තථාපි න කත්තබ්බමෙව, සබ්බඅට්ඨකථාසු අවිචාරිතත්තා. සචෙ වත්ථාලඞ්කාරාදිසහිතපරූළ්හකෙසමස්සුං උපසම්පාදෙති, සූපසම්පන්නොව හොති, පච්ඡා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙතුං වට්ටති තෙරසවත්ථුවිමුත්තත්තා සම්පත්ති යෙවෙත්ථපමාණත්තා ච.

所谓宣告的成就（anusāvanasampatti），是指避免了对事、僧团、个人的忽略，宣告的缺漏，以及非时宣告这五种宣告的过失而作的宣告。其中，对事等（vatthādi）的忽略，与在白（ñatti）中所说的类似。在三次宣告中，无论在何处出现这些忽略，都算作忽略。然而，若未完整地说出羯磨语（kammavācā），或仅重复四次白，或在羯磨语中错乱四个音节，或错误地发音某个字母或词语，都称为“宣告的缺漏”。具体来说，若在羯磨语中，因不送气音、送气音、无鼻音、有鼻音这四种情况而错乱音节，就会使羯磨（kamma）失效。其中，在当说“suṇātu me”时，将不送气音发成送气音，说成“suṇāthu me”，这称为“不送气音作送气音”。在当说“bhante”时，将送气音发成不送气音，说成“bante”，这称为“送气音作不送气音”。在当说“suṇātu esā ñattī”时，在无鼻音处加上鼻音，说成“suṇantu esaṃ ñattī”，这称为“无鼻音作有鼻音”。在当说“pattakallaṃ”时，在有鼻音处脱落鼻音，说成“pattakallā”，这称为“有鼻音作无鼻音”。如此，这四种音节错乱会败坏羯磨。即使没有犯这四种错乱，但凡在当说某个字母时说了另一个字母，也造成了发音错误。在其余长音、短音等六个方面，长音处当发长音，短音处当发短音，如此按照各自的位置发出相应的字母，不败坏沿袭的传统，羯磨语才应如此进行。但如果不是这样，该发长音时发短音，该发短音时发长音；该发重音时发轻音，该发轻音时发重音；该连读时分读，该分读时连读，即使如此，羯磨语也不会失效。这六种音节错误不会使羯磨失效。这即是诸位阿阇梨的共识。不过，另一些人现在说，某些音节在羯磨语中会败坏羯磨，若果真如此，则大多数人将无法受具足戒，对此应审慎抉择。或者，应当更好地学习羯磨语。在不适合宣告的场合，未先作白即进行宣告，称为“非时宣告”。因此，远离这些过失的宣告，才称为具足宣告的成就。如果为一个没有衣钵（pattacīvara）的人授具足戒，由于在宣告时说了“此人衣钵具足”，羯磨不会失效，但作羯磨的僧团有过失。因此，《释疑》（Vimativinodanī）也说：“即使没有衣钵，因为在羯磨语中宣告了‘衣钵具足’，所以不说羯磨失效，只说犯了恶作（dukkaṭa）。”如果无戒师（upajjhāya）而授具足戒，若宣告说“某甲为求戒者，以某甲为戒师”，那么他便已善受具足戒。若不宣告戒师，则未受具足戒。《释疑》将会说：“‘羯磨不失效’是这样说的：即使没有戒师，但只要在所有场合都称说某位戒师的名字，无论是已故的、还俗的、以前的戒师，还是任何不存在的人，都可以。因为如果不称说戒师，就会构成名为‘未触及补特伽罗’的羯磨过失，因此圣典中说‘无戒师’。”如果以僧团为戒师或以僧伽（gaṇa）为戒师来授具足戒，作羯磨的僧团有过失，但羯磨不失效。《释疑》将会说：“‘以僧团为戒师’的意思是，在羯磨语中如此称说：‘此某甲是僧团的求戒者，某甲向僧团求受具足戒，以僧团为戒师。’同样，‘以僧伽为戒师’也应理解为‘此某甲是僧伽的求戒者’等这样的用法。即使这样说，羯磨也不会失效，只说犯了恶作，否则就会说那个人未受具足戒。”如果由黄门（paṇḍaka）等未受具足戒者作戒师来授具足戒，只要排除他们后，五人或以上的僧团仍在伸手所及（hatthapāsa）的范围内坐满，羯磨便不失效，但作羯磨的僧团有过失。因此《释疑》说：“由黄门等人作戒师行事时，若除去黄门等人后，五人或以上的僧团坐满，羯磨不失效；否则失效。”如果四位阿阇梨同时作宣告，此处当如何说？在所有义注（aṭṭhakathā）中都说，应由两位或三位阿阇梨，各为一人，同时作出两次或三次羯磨语。如果阿阇梨和戒师都不同，例如，帝须（Tissa）长老为须摩那（Sumana）长老的共住者作宣告，须摩那长老为帝须长老的共住者作宣告，他们作为补足僧数者，这是允许的。但如果戒师不同而只有一位阿阇梨，则不被允许，因为“以不同戒师”是被禁止的，仅说到此。至于四人商议的情况，虽然看不出有羯磨过失的迹象，但因所有义注都未论及，故亦不应为之。如果为佩戴饰物、留长发长须的人授具足戒，他仍然善受具足戒。之后，可以为他剃除须发，穿上袈裟，因为这已脱离十三事，且此处的成就即是标准。

අනුසාවනසම්පත්තිකථා නිට්ඨිතා.

宣告圆满论终。

ඉදානි සීමවිසොධනිං නාම, නානාගන්ථසමාහන්ති ඉමිස්සා ගාථාය සංවණ්ණනාක්කමො අනුප්පත්තො.

现在，名为《净除结界》、汇集自多种论典的此偈的解释次第已到。

පඤ්ඤාව සබ්බඤෙය්‍යෙසු, දයා යස්ස මහෙසිනො;

අනන්තෙසුපි සත්තෙසු, පවත්තිත්ථ යථාරුචි.

其智慧遍照一切所知，其大仙之慈悲，于无量众生中，随其意愿而行。

තාය උස්සාහිතො සත්ථා, භික්ඛූනං හිතකාරණං;

යං සීමං අනුජානාති, තත්ථ පඤ්හො පවත්තති.

导师受此激励，为比丘之利益，其所允许之结界，于此生起问题。

ද්වෙළ්හකා [Pg.34] සංසයා හොන්ති, දෙසෙ සබ්බත්ථ භික්ඛවො;

ගන්ථාපි විසමා හොන්ති, අත්තනොමතිකාරණා.

比丘们在各地生起双重疑虑；论典亦因各自的见解而不一致。

යදි මෙ ඊදිසං වාදං, සුත්වාවුපෙක්ඛකො භවෙ;

පබ්බජ්ජා නිප්ඵලා මය්හං, වරෙ සම්බුද්ධසාසනෙ;

ගම්භීරො නිපුණො අත්ථො, සබ්බඤ්ඤුජිනගොචරො.

若我闻此等言论而置之不理，则我于殊胜之正自觉者教法中的出家将成虚度。此甚深微妙之义理，乃一切智者、胜者之境界。

සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො, ථෙරස්සපි අවිසයො;

කථං ත්වං සක්කුණෙය්‍යාසි, සබ්බඤ්ඤුජිනගොචරෙ;

ඉති මෙ උපවදෙය්‍යුං, ධරතෙව මහාමුනි.

“（此义）连大智慧的舍利弗长老亦无法企及，你怎能通达一切智者、胜者之境界？”他们会如此责备我，然而大牟尼依然存在。

පාලිඵුල්ලො මහාසාලො, උච්චො මෙරුනගූපමො;

පරිනිබ්බානකාලම්හි, සම්බුද්ධො ඉච්චමබ්‍රවි.

盛开的娑罗大树，高耸如须弥山；在般涅槃之时，正自觉者如是说：

මා ත්වං ආනන්ද රොදසි, මා ත්වං ආනන්ද සොචසි;

අහමෙකොව නිබ්බායි, ධරන්තෙව බහූ බුද්ධා.

“阿难，你莫哭泣！阿难，你莫悲伤！唯我一人般涅槃，尚有许多佛陀存在。

සම්බුද්ධා චතුරාසීති, සහස්සානි ඉමානි තෙ;

ඔවදිස්සන්ති ත්වං භික්ඛු, කතපුඤ්ඤොසි හොහිසි.

这八万四千位正自觉者，他们将教诫你。比丘，你已造善业，将得成就。

වරෙ සාට්ඨකථෙ පාළි, ඨිතෙ සබ්බඤ්ඤුගොචරෙ;

නිබ්බුතොපි සම්බුද්ධො, අසුඤ්ඤොව පජං ඉමං.

当殊胜的巴利及其义注，此一切智者之境界住立时，即使正自觉者已般涅槃，此世间亦不空虚。

එවාහං චින්තයිත්වාන, රත්තිදිවං අතන්දිතො;

ධරන්තෙයෙව සම්බුද්ධෙ, භින්නවාදො අවිසයො.

我如是思惟，昼夜不懈；即使正自觉者尚在，异说亦非所无。

තං වාදං භින්දයිත්වාන, ජහිත්වා වත්තනොමතිං;

විස්සජ්ජිස්සමහං දානි, චිරං සද්ධම්මසුද්ධියාති.

破斥彼说，舍弃己见，我今将作解答，为令正法长久清净。”

තත්ථ සීමවිසොධනි'න්ති සීමවිපත්තිජහනං සීමවිපත්තිං පහාය සම්පත්තිලක්ඛණප්පකාසකං පකරණං කරිස්සන්ති අත්ථො. තත්ථ සීමාති පන්නරසවිධා සීමා. කතමෙ පන්නරස. ඛණ්ඩසීමා, උපචාරසීමා, සමානසංවාසසීමා, අවිප්පවාසසීමා, ලාභසීමා, ගාමසීමා, නිගමසීමා, නගරසීමා, අබ්භන්තරසීමා, උදකුක්ඛෙපසීමා, ජනපදසීමා, රට්ඨසීමා, රජ්ජසීමා, දීපසීමා, චක්කවාළසීමා’ති. තත්ථ ඛණ්ඩසීමා නාම පබ්බජ්ජුපසම්පදාදීනං සඞ්ඝකම්මානං සුඛකරණත්ථං මහාසීමාය වා ගාමඛෙත්තෙ වා ඛණ්ඩිත්වා පරිච්ඡින්දිත්වා සම්මතා. තස්සාවිත්ථාරො ''පඨමං නිමිත්තා කිත්තෙතබ්බා''ති ආදිනා ද්වාසත්තතිප්පභෙදාය සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය මහාවග්ගෙ වුත්තො, ඉධ වුත්තොපි තථෙව වුත්තො භවෙය්‍ය, තස්මා න [Pg.35] වක්ඛාම, දුවිඤ්ඤෙය්‍යට්ඨානමෙව කිඤ්චිඨානං නීහරිත්වා පාකටං කරිස්සාම. තත්ථ සචෙ පන හෙට්ඨා උපරිමස්ස සීමාපරිච්ඡෙදස්ස පරතො අන්තො ලෙණං හොති, බහි සීමා න ඔතරති. අථාපි උපරිමස්ස සීමාපරිච්ඡෙදස්ස ඔරතො බහි ලෙණං හොති, අන්තොසීමා න ඔතරතීති ඉමෙ ද්වෙ එකත්ථා බ්‍යඤ්ජනමෙව නානං. අයඤ්හෙත්ථත්ථොඋපරිමස්ස සීමාපරිච්ඡෙදස්ස ඔරිමභාගතො හෙට්ඨා පබ්බතපාදෙ උමඞ්ගසණ්ඨානෙන පබ්බතපස්සෙ විජ්ඣිත්වා ලෙණං හොති, සීමාපරිච්ඡෙදස්ස පරතො ලෙණෙ ච ලෙණස්ස බහිභූතෙ හෙට්ඨා පබ්බතෙ ච භූමිභාගෙ සීමා න ඔතරති, ලෙණස්ස උපරියෙව සීමා හොතීති. තස්ස උපරිමස්ස සීමාපරිච්ඡෙදස්ස ඔරිමභාගතො බහිභූතෙ හෙට්ඨා පබ්බතපාදෙ උමඞ්ගසණ්ඨානෙන විජ්ඣිත්වා පබ්බතපස්සෙ ලෙණං අථාපි හොති, ලෙණෙ ච ලෙණස්ස පරභූතෙ හෙට්ඨා පබ්බතෙ ච භූමිභාගෙ සීමා න ඔතරති, ලෙණස්ස උපරිභාගෙ ව සීමා හොතීති. එසා ච විචාරණා විමතිවිනොදනියම්පි කතා. අන්තො ති පබ්බතස්ස අන්තො, පබ්බතමූලෙති අත්ථො. තමෙව අන්තොසද්දං සීමාපරිච්ඡෙදෙන විසෙසෙතුං ‘‘උපරිමස්ස සීමාපරිච්ඡෙදස්ස පරතො’’ති වුත්තං. පබ්බතපාදං පන අපෙක්ඛිත්වා ‘‘ඔරතො’’ති වත්තබ්බෙපි සීමානිස්සයං පබ්බතග්ගං සන්ධාය ‘‘පරතො’’ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං තෙනෙව බහිලෙණන්ති එත්ථ බහිසද්දං විසෙසෙන්තො ‘‘උපරිමස්ස සීමාපරිච්ඡෙදස්ස ඔරතො’’ති ආහ. බහි සීමා න ඔතරතීති එත්ථ බහී ති පබ්බතපාදෙලෙණං සන්ධාය වුත්තං. ලෙණස්ස බහිභූතෙ උපරි සීමාපරිච්ඡෙදස්ස හෙට්ඨාභාගෙ සීමා න ඔතරතීති අත්ථො. අන්තොසීමාති ලෙණස්ස ච පබ්බතපාදස්ස ච අන්තො අත්තනො ඔතරණාරහට්ඨානෙ න ඔතරතීති අත්ථො. බහි සීමා න ඔතරතීති අත්ථො, සීමා න ඔතරතී ති චෙත්ථ අත්තනො ඔතරණාරහට්ඨානෙ ලෙණභාවෙන සීමා සබ්බථා ‘‘අනොතරණමෙව දස්සිතන්ති ගහෙතබ්බං. තත්ථ පි අනොතරණන්ති උපරිඑව සීමා හොතී’’ති විමතිවිනොදනී. කෙචි පන වෙළුසුසිරො විය සුසිරමෙව ලෙණන්ති වදන්ති, තං අයුත්තං.

此处“界清净”(sīmavisodhani)是指舍弃界的过失，显示界之功德特性的论述。其中，“界”(sīmā)有十五种。是哪十五种呢？分界、近界、同住界、不离界、利得界、村界、镇界、城界、阿邦答勒界、投石界、国土界、王国界、王权界、岛界、轮围界。其中“分界”是指为了出家、受具足戒等僧团事务的便利，在大界或村落田地中划分确立的界限。关于它的详细说明，在《普端严》(Samantapāsādikā)律义注的大品中，以“首先应该标定界标”等七十二种分类阐述过，这里所述也相同，所以不再赘述，只将难以理解之处稍加阐明。于此，若在上方界限之外的下方，内部有洞穴，则界不向外延伸。又若在上方界限之内的外侧有洞穴，则界不向内延伸。这两种情况意义相同，只是表述不同。这里的含义是：从上方界限的内侧下方，在山脚处，以隧道之状穿透山腹而有洞穴，那么在界限之外的洞穴中，以及在洞穴之外下方的山地部分，界是不会延伸进去的，界只在洞穴的上方。同样，若在上方界限的内侧之外，下方的山脚处以隧道之状穿透山腹而有洞穴，那么在洞穴中，以及在洞穴之外下方的山地部分，界也是不会延伸进去的，界只在洞穴的上部。这种辨析在《除疑论》(Vimativinodanī)中也已做过。“内”(anto)指的是山的内部，意思是山脚。为了用界限来限定这个“内”字，所以说“上方界限之外”。虽然参照山脚时应说“内侧”(orato)，但应知，由于界是依止山顶，所以说“外侧”(parato)。因此，在“外洞穴”这里，为了限定“外”这个词，便说“上方界限的内侧”。在“界不向外延伸”(bahi sīmā na otarati)一句中，“外”(bahi)是针对山脚的洞穴而说。其意为：界不会延伸到位于洞穴之外、上方界限之下的区域。“界不向内延伸”(antosīmā na otarati)的意思是：在洞穴和山脚的内部，界不会延伸到它本应延伸到的地方；其意即“界不向外延伸”。在“界不延伸”这里，应该理解为：由于有洞穴的缘故，界在它本应延伸的地方完全不延伸，这只是为了表明界在上方。如《除疑论》所说：“不延伸，即界仅在上方。”有些人说洞穴就像竹筒一样是中空的，这不恰当。

උපචාරසීමා නාම ගාමාරඤ්ඤනිගමාදිවසා යාව බ්‍රහ්මලොකා තෙසං තෙසං සත්තානං නිවාසගෙහස්ස වා දෙවවිමානකප්පරුක්ඛාදීනං වා උපචාරාරහට්ඨානමෙව උපචාරසීමා තෙ ඉධ නාධිප්පෙතා, භික්ඛූනං අවිසයතාය[Pg.36]. යං පන පදෙසං පරිච්ඡින්දිත්වා පරිවෙණං කත්වා පාකාරාදිපරික්ඛිත්තං වා කත්වා අපරික්ඛිත්තෙපි උපචාරාරහට්ඨානං පරිච්ඡින්දිත්වා වා යස්මිං පදෙසෙ භික්ඛූ වසන්ති, අයමෙව උපචාරසීමාති අධිප්පෙතා. භික්ඛූනං වස්සූපගමනකථිනත්ථාරකරණට්ඨානත්තා, තථා හි ‘‘කථිනත්ථතසීමාය’’න්ති උපචාරසීමං සන්ධාය වුත්තං, ඛන්ධසීමාය තත්‍රුප්පාදාභාවතොති තීසුපි ගණ්ඨිපදෙසු වුත්තං. තත්‍රුප්පාදෙනා භතන්ති විහාරසන්තකෙන ඛෙත්තවත්ථුආදිනා ආභතං කිඤ්චි සඞ්ඝිකං චීවරං උප්පජ්ජති, තං තෙසං කථිනත්ථාරකභික්ඛූනං යෙව භවිස්සතීති යොජනා කාතබ්බා. ඛෙත්තවත්ථුආදිනා ති එත්ථ ආදිසද්දෙන මතකචීවරං වා හොතු සංඝං උද්දිස්ස දින්නං වා සඞ්ඝිකෙන වා ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. තස්මිං උපචාරසීමෙ පවත්තචීවරං සබ්බං සඞ්ගණ්හාති, තෙනෙව ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරෙන උපාසකෙන සඞ්ඝං උද්දිස්ස විහාරො කාරිතො හොති, සො තස්ස විහාරස්ස කතෙ උභතොසඞ්ඝස්ස අකාලචීවරං දාතුකාමො හොති. තෙන ඛො පන සමයෙන උභතොසඞ්ඝස්ස කථිනං අත්ථතං හොති. අථ ඛො සො උපාසකො සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා කථිනුද්ධාරං යාචී’’ති ඉමස්මිං වත්ථුස්මිං ආනිසංසපසම්භනත්ථං කථිනුද්ධාරං භගවතා පඤ්ඤත්තං, තෙනෙව ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී ආනිසංසං අප්පටිප්පස්සම්භෙන්තා චීවරං අම්හාකං භවිස්සතීති කථිනුද්ධාරං පටිබාහි, තස්මා කථිනත්ථතසීමායං අනුද්ධටෙ කථිනෙ යාව ඵග්ගුණපුණ්ණමා පඤ්ච මාසා එත්ථන්තරෙ මතකචීවරං වා හොතු චාතුද්දිසං සඞ්ඝං උද්දිස්ස මතානං ඤාතිජනානං වා, භික්ඛාපඤ්ඤත්තියා වා විහාරමහාදිකිච්චෙන වා යෙනකෙනචි ආකාරෙන සඞ්ඝිකං චීවරං දින්නං හොති, තං සබ්බං තෙසං කථිනත්ථාරකභික්ඛූනංයෙව හොති. ඡින්නවස්සානං වා පච්ඡිමිකාය උපගතානං වා තත්ථ සම්පත්තානං සීමට්ඨකභික්ඛූනං වා න හොති. අජානිත්වා චෙ ගණ්හන්ති දාතබ්බමෙව. යදි තං චීවරං තණ්ඩුලාදිඛාදනීයභොජනං කරොති, ඉතරෙසම්පි හොතියෙව. කස්මාති චෙ ආනිසංස විගතත්තා. තෙනෙව ගණපූරණවසෙන සම්පත්තානං ඡින්නං වස්සානං වා පච්ඡිමිකාය උපගතානං වා අඤ්ඤස්මිං විහාරෙ වුත්ථවස්සනං වා ඛාදනීයභොජනීයාදීනි පාපුණන්ති. කථිනත්ථතසාටකස්ස දානකම්මවාචා පන ඛණ්ඩසීමායමෙව වට්ටසි. තස්මිං විහාරෙ අසති අඤ්ඤවිහාරෙ බද්ධසීමාය වා උදකුක්ඛෙපසීමාදීසු වා කාතබ්බමෙව.

近住界(Upacārasīmā)是指村落、森林、城镇乃至梵天界等处，那些众生的居住地，或是天宫、如意树等适宜受用之处。这些近住界在此不被采用，因为不是比丘们的活动范围。若划定某个区域作为精舍，或修筑围墙环绕，或即使没有围墙也划定适宜受用的范围，比丘们所居住的地方，这才是这里所说的近住界。这是作为比丘们雨季安居、铺设迦絺那衣的场所。因此说“铺设迦絺那衣的界限”时，指的是近住界，因为这不会在结界(khandhasīmā)内发生，这在三部《疑难义释》(Gaṇṭhipada)中都这么说。所谓“在此界内产生”是指依靠寺院所属的田地等物产生一些僧团的衣物，应当这样理解：这些衣物只会属于那些铺设迦絺那衣的比丘。关于“田地等”，在《大义注》(Mahāaṭṭhakathā)中说，此处的“等”字，是指亡者衣，或为僧团而布施的，或属于僧团的。在这个近住界内产生的所有衣物都包括在内。因此，在“当时，某位优婆塞为僧团建造了一座寺院，他想在寺院建成时供养双部僧团非时衣。而当时，双部僧团的迦絺那衣已经铺设。于是，那位优婆塞去到僧团，请求解除迦絺那衣”这个故事中，世尊为了使功德利益得以终止，而制定了迦絺那衣的解除。正是偷兰难陀(Thullanandā)比丘尼不愿让功德利益终止，说“衣物将是我们的”而拒绝解除迦絺那衣。因此，在铺设迦絺那衣的界限内，在迦絺那衣未被解除的情况下，直到二月月圆日的五个月期间，无论是亡者衣，或是亡者的亲属为四方僧团所供养的，或是因乞食的规定，或是因寺院的重大事务，以任何方式供养给僧团的衣物，全部都只属于那些铺设迦絺那衣的比丘。它不属于中断雨安居者、后安居者，或到达那里的界内其他比丘。如果不知情而拿了，就应该归还。如果那件衣物被换成食物，那么其他人也可以分享。为什么呢？因为功德利益已经消失。因此，为了凑足僧数而来的人、中断雨安居者、后安居者，或是在其他寺院度过雨期的人，都能得到食物等。至于授予迦絺那衣的羯磨语，只在结界内有效。如果在那座寺院无法进行，就应该在其他寺院的结界或水界等地进行。

කස්මාති චෙ[Pg.37], තස්මිං විහාරෙ පුරිමිකාය උපගතා කථිනත්ථාරකුසලා න හොන්ති. අත්ථාරකුසලා ඛන්ධකභාණකත්ථෙරා පරියෙසිත්වා ආනෙතබ්බා. කම්මවාචං සාවෙත්වා කථිනං අත්ථරාපෙත්වා දානඤ්ච භුඤ්ජිත්වා ගමිස්සන්ති, ආනිසංසො පන ඉතරෙසං වහොතී’ති. අඤ්ඤසීමට්ඨකභික්ඛූනම්පි කම්මවාච සාවනස්ස අට්ඨකථායං වුත්තත්තා. ඡින්නවස්සාවා පච්ඡිමිකාය උපගතා වා අඤ්ඤස්මිං විහාරෙ වුත්ථවස්සාපි වා පුරිමිකාය උපගතානං ගණපූරණමත්තමෙව ලභන්ති, ආනිසංසො ඉතරෙසංයෙව හොති. සචෙපි තෙ ඡින්නවස්සාදයො අනුමොදෙන්ති, භින්නො කථිනත්ථාරො, ඉදං අට්ඨකථායං විචාරිතං. අපරෙ පන ‘‘කථිනත්ථතසීමන්ති උපචාරසීමං සන්ධාය වුත්ත’’න්ති වුත්තත්තා උපචාරසීමායමෙව කථිනනත්ථාරක ඤත්තිං කරොන්ති, තං අයුත්තං, සොධෙතුං දුක්කරත්තා. තථා හි උපචාරසීමායමෙව පවිට්ඨගාමසීමායං තත්ථ ඔතිණ්ණෙ භික්ඛූ තත්ථ පාසානයනං වා බහිසීමකරණං වා කො සක්ඛිස්සති. ‘‘කථිනත්ථතසීමාය’’න්ති ඉමිනාපිපදෙන කථිනත්ථතභාවොයෙව වුත්තො, න කථිනත්ථතසාටකස්ස දානකම්මවාචා, සා ච විචාරණා කම්මචතුක්කෙන දීපෙතබ්බා. තත්ථ අපලොකනකම්මං ඤත්තිකම්මං ඤත්තිදුතියකම්මං ඤත්තිචතුත්ථකම්මන්ති. තත්ථ අපලොකනකම්මං නාම සීමට්ඨකසඞ්ඝං සොධෙත්වා ඡන්දාරහානං ඡන්දං ආහරිත්වා සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියා සඞ්ඝං කිත්තෙත්වා ‘‘රුච්චති සඞ්ඝස්සා’’ති තික්ඛුත්තුං අනුසාවෙත්වා කත්තබ්බං වුච්චති. ඤත්තිකම්මං නාම වුත්තනයෙනෙව සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියා එකාය ඤත්තියා කත්තබ්බං කම්මං. ඤත්තිදුතියකම්මං නාම වුත්තනයෙනෙව සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියා එකාය ඤත්තියා එකාය ච අනුසාවනායාති එවං ඤත්තිදුතියාය අනුසාවනාය කත්තබ්බං කම්මං. ඤත්තිචතුත්ථකම්මං නාම වුත්තනයෙනෙව සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියා එකාය ඤත්තියා තීහි ච අනුසාවනාහීති එවං ඤත්තිචතුත්ථාහි තීහි අනුසාවනාහි කත්තබ්බං කම්මං. තත්ථ අපලොකනකම්මං ඵලභාජනකාලාදීසු ලහුකකම්මෙයෙව ලබ්භති. කථිනත්ථතසාටකදානෙපි අනත්ථතෙයෙව කථිනෙ තතො බහුආනිසංසචීවරසාටකං ලභිත්වා තෙනෙව සාටකෙන අත්ථරිතබ්බා, පුන කම්මවාචාය දානකිච්චං නත්ථි අපලොකනකම්මෙන සඞ්ඝස්ස අනුමතියා දාතබ්බං. කථිනත්ථතසාටකදානකම්මවාචා එකා චෙ වට්ටති. පුන කම්ම වාචායකිච්චං [Pg.38] නත්ථි. ඤත්තිකම්මං පන ධම්මසඞ්ගාහකකාලෙ මහාකස්සපත්ථෙරාදීහි අත්තනාව අත්තානං සම්මන්නනකාලෙ ලහුකකම්මෙයෙව ලබ්භති. ඤත්තිදුතියකම්මං පන සීමාසම්මුති, සීමාසමූහනං, කථිනදානං, කථිනුද්ධාරො, කුටිවත්ථුදෙසනා, විහාරවත්ථුදෙසනාති ඉමානි ඡ ගරුකම්මානි අපලොකෙත්වා කාතුං න වට්ටති. ඤත්තිදුතියකම්මවාචං සාවෙත්වාව කාතබ්බං. ඉතො පරෙසු චීවරවිප්පවාසසම්මුතිආදීසු ඤත්තිදුතියකම්මෙසු අපලොකෙත්වාපි කාතබ්බං, ලහුකකම්මත්තා. ඤත්තිචතුත්ථකම්මං පන ඉදානි උපසම්පදාකම්මං ඉදානි චත්තාරි කම්මානි බද්ධසීමාය වා, තස්මිං අසති උදකුක්ඛෙපසීමාය වා සොධෙතුං අසක්කොන්තෙ සති අබද්ධසීමාය වා කාතබ්බමෙව. අපරෙ එවං වදන්ති ‘‘කුටිවත්ථුකාරවිහාරවත්ථුකාරකාලෙ තානි කුටිවිහාරවත්ථූනි කථං සීමට්ඨා කාතුං සක්ඛිස්සන්ති, තස්මා තත්ථ තත්ථෙව කුටිවිහාරකරණට්ඨානෙයෙව කාතබ්බ’’න්ති, තං තෙසං වචනමත්තමෙව, න සාරතො පච්චෙතබ්බං. වත්ථුපරාමසනමෙවෙත්ථ පමාණං, තථා හි සඞ්ඝකුටිවත්ථුං ඔලොකෙන්තං යාචතිත්‍යාදිනා වත්ථුපරාමසනං කත්වා හෙට්ඨා වත්ථුඤත්තිදොසෙ ච විපත්ති ලක්ඛණෙ ච වජ්ජෙත්වා ඤත්තිදුතියකම්මෙන සම්මතභික්ඛූහි තත්ථ කුටිවිහාරට්ඨානං ගන්ත්වා ඔලොකෙතබ්බං තෙනෙව පාළියං ‘‘තෙහි සම්මතෙහි භික්ඛූහි තත්ථ ගන්ත්වා කුටිවත්ථු ඔලොකෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. අඤ්ඤථා පත්තචීවරවිරහිතං පුග්ගලං වා අනුපජ්ඣායකං වා කත්වා උපසම්පාදෙන්තෙහි ‘‘පරිපුණ්ණස්ස පත්තචීවර’’න්ති වා ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො, ඉත්ථන්නාමෙන උපජ්ඣායෙනා’’ති කම්මවාචාය සාවිතෙපි කම්මස්ස අසිජ්ඣනං භවෙය්‍ය. අපරෙ එවං වදන්ති ‘‘සීමාසම්මුතිකාලෙ පන කතං, තථා හි සීමාසම්මුතිකාලෙ භික්ඛූ තස්මිං යෙව ඨානෙ ඨත්වා කම්මවාචං සාවෙන්ති, තස්මිම්පි ඨානෙ අබද්ධසීමාව හොති. යදි බද්ධසීමා භවෙය්‍ය, සීමජ්ඣොත්ථරණං වා සීමසම්භෙදො වා සියා’’ති. සච්චං, තථාපි තං සීමාසම්මුතිට්ඨානං භුජිස්සං කත්වා සීමසම්මුතිකම්මස්සකතත්තා විසුංගාමෙ සම්මතානං භික්ඛූනං ගාමසීමෙ ඨිතා භික්ඛූ කම්මං කොපෙතුං න සක්කොන්ති. යදි සීමසම්මුතිට්ඨානං භුජිස්සං කත්වාව සීමං සම්මන්නෙය්‍ය, කථං භගවතො ධරමානකාලෙ ඡබ්බග්ගියා භික්ඛු යථාසුඛං සීමං සම්මන්නිස්සන්තීති න පනෙවං දට්ඨබ්බං තථා හි වාසාඛා මිගාරමාතාපි නවකොටීහි භූමිං ගණ්හිත්වා පුබ්බාරාමං නාම මහා විහාරං [Pg.39] කාරෙසි, තථා අනාථපිණ්ඩිකො කහාපණසන්ථතෙන ජෙතස්ස රාජකුමාරස්ස උය්‍යානට්ඨානං කිණාපෙත්වා ගණ්හිත්වා ජෙතවනං නාම මහාවිහාරං කාරෙසි එවං පුඤ්ඤකාමා පරිවෙණං කත්වා විහාරං කරොන්ති තස්මා ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ යථාසුඛං සීමං බන්ධන්තීති දට්ඨබ්බන්ති. අයං උපචාරසීමාය විචාරණා.

为何如此？如果在那个住处，于前安居期到达的比丘不善于铺展迦絺那(kathina)，就应当寻找善于铺展、通晓犍度(khandhaka)的长老比丘，将他们请来。在诵念羯磨语(kammavācā)后，让他们铺展迦絺那，享用供养后离去，而功德利益则归于其余的比丘。因为在义注(aṭṭhakathā)中说，其他界(sīmā)内的比丘也可以听闻羯磨语。破夏者(chinnavassa)、或于后安居期到达者、或在其他住处度过雨安居者，对于前安居期到达的比丘，他们只能补足僧数而已，功德利益则归于前者。即使那些破夏者等随喜，迦絺那的铺展也被破坏了。这在义注中已被审察。另外有些人说：“所谓‘已铺展迦絺那之界’，是就近邻界(upacārasīmā)而言的。”因此他们只在近邻界内进行铺展迦絺那的白(ñatti)，这是不恰当的，因为难以清净。确实，如果村界(gāmasīmā)已进入近邻界，对于进入那里的比丘，谁能在那儿运石或作外界呢？“已铺展迦絺那之界”这一词组，只是说明了迦絺那已铺展的状态，而非指布施迦絺那衣之羯磨语。此审察应通过四种羯磨来阐明，即：求听羯磨(apalokanakamma)、单白羯磨(ñattikamma)、白二羯磨(ñattidutiyakamma)和白四羯磨(ñatticatutthakamma)。其中，求听羯磨是指：清净界内的僧团，收集具资格者的同意(chanda)，获得和合僧团的许可，在称赞僧团后，宣告三次“僧团许可此事”而作的羯磨。单白羯磨是指，如前所述，获得和合僧团的许可，以一白而作的羯磨。白二羯磨是指，如前所述，获得和合僧团的许可，以一白及一羯磨而作的羯磨。白四羯磨是指，如前所述，获得和合僧团的许可，以一白及三羯磨而作的羯磨。其中，求听羯磨仅用于分配果实等轻微羯磨(lahukakamma)。在布施迦絺那衣时，若迦絺那尚未铺展，从僧团处获得具有多种功德利益的衣料后，即应以此衣料铺展。无需再通过羯磨语行布施之事，只需通过求听羯磨获得僧团的许可即可布施。布施迦絺那衣的羯磨语一次即有效，无需再作羯磨语之事。至于单白羯磨，则仅用于轻微羯磨，例如在结集法时，大迦叶(Mahākassapa)长老等人自行任命自己之时。至于白二羯磨，则用于结界(sīmāsammuti)、解界(sīmāsamūhana)、布施迦絺那、撤销迦絺那(kathinuddhāra)、指定孤邸(kuṭi)地、指定寺院地这六种重要羯磨(garukamma)，这些不适合通过求听羯磨来作。必须在诵念白二羯磨语之后才能作。除此以外，在如衣不离身许可(cīvaravippavāsasammuti)等白二羯磨中，因为是轻微羯磨，也可以通过求听羯磨来作。至于白四羯磨，例如现在的受具足戒(upasampadā)羯磨，此羯磨应在已结之界(baddhasīmā)中进行；若无此界，或当无法清净水界(udakukkhepasīmā)时，则应在未结之界(abaddhasīmā)中进行。另外有些人说：“在指定孤邸地和寺院地时，那些在界内的比丘如何能指定那些孤邸和寺院地呢？因此，应当就在指定孤邸和寺院的处所进行羯磨。”这只是他们的说法而已，不应信以为实。在此，应以审查地基为准。确实，在请求僧团审查孤邸地基等情况下，审查地基后，应避免下文所述的地基、白与羯磨的过失及失败之相，然后通过白二羯磨，由受委任的比丘前往该孤邸或寺院的处所进行审查。因此，在巴利圣典中说：“由那些受委任的比丘前往彼处，审查孤邸地基。”否则，就像为没有衣钵(pattacīvara)的人(puggala)，或没有戒师(upajjhāya)的人举行具足戒，即使在羯磨语中宣称“此人衣钵具足”或“某某为求具足戒者，以某某为戒师”，此羯磨也不会成就。另外有些人说：“在结界时也是如此。确实，结界时比丘们就站在那个地方诵念羯磨语，而那个地方仍是未结之界。如果那里已是已结之界，就会发生界的覆盖(sīmajjhottharaṇa)或界的混淆(sīmasambheda)。”此话属实。然而，由于已将该结界处所作为自由地(bhujissa)来行结界羯磨，因此，即使是位于村界内的比丘，也无法破坏在别村受委任的比丘所作的羯磨。如果必须先将结界处所作为自由地才能结界，那么在世尊(bhagavā)住世时，六群比丘(chabbaggiyā bhikkhu)又如何能随心所欲地结界呢？但不应这样看。确实，毗舍佉·鹿母(Visākhā Migāramātā)曾以九俱胝购得土地，建造了名为东园(Pubbārāma)的大寺院；同样，给孤独(Anāthapiṇḍika)长者以金币铺地，购得祇陀(Jeta)王子的园林，建造了名为祇陀林(Jetavana)的大寺院。像这样，希求福德者建造了僧房(pariveṇa)和寺院。因此，当知六群比丘是如此随心所欲地结界的。以上是关于近邻界的审察。

සමානසංවාසසීමා නාම දිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤසඞ්ඝාතසඞ්ඛාතෙහි භික්ඛුගණෙහි උපොසථාදිසඞ්ඝකම්මෙන සමානං එකීභාවං හුත්වා වසිතුං සම්මතා සීමා. අවිප්පවාසසීමා නාම තිචීවරෙන විප්පවසිතුං සම්මතා සීමා, එතා ද්වෙසීමා තියොජනපරමතායපි සම්භවතො මහාසීමා තිපි නාමං ලභන්ති, තාසං විචාරණා මහාඅට්ඨකථායං සබ්බසො පරිපුණ්ණං කත්වා වුත්තා, තස්මා ඉධ න වක්ඛාම වුච්චමානම්පි අවිසෙසෙත්වා වුත්තං භවෙය්‍ය, තස්මා න වක්ඛාම.

名为同住界(samānasaṃvāsasīmā)，是由见、戒共通而和合的比丘众，为行布萨等僧团羯磨，而同意共同居住所认可的界。名为不离宿界(avippavāsasīmā)，是允许比丘三衣不离宿的界。此二界，即使范围达到三由旬的最大限度，亦可得名为大界(mahāsīmā)。关于此二界的探讨，已在《大义注》中作全面阐述，故此处不述。纵使论及，亦将是无差别之说，是故不述。

ලාභසීමා නාම යං ගාමං වා නිගමං වා පොක්ඛරණීතළාකවනාදිකං වා යං යං පදෙසං සඞ්ඝස්ස චතුච්චප්පයත්ථාය රාජරාජමහාමත්තෙහි පරිච්ඡින්දිත්වා ඨපිතා, එසා ලාභසීමා නාම. නෙව සම්මාසම්බුද්ධෙන අනුඤ්ඤාතා, න ධම්මසඞ්ගහකත්ථෙරෙහි ඨපිතා, අපි ච ඛො ලාභදායකෙහි ඨපිතාව. මාතිකාට්ඨකථාය ලීනත්ථප්පකාසනියම්පි ලාභසීමාති යං රාජරාජමහාමත්තාදයො විහාරං කාරෙත්වා ගාවුතං වා අඩ්ඪයොජනං වා යොජනං වා සමන්තා පරිච්ඡින්දිත්වා ‘‘අයං අම්හාකං විහාරස්ස ලාභසීමා, යං එත්ථන්තරෙ උප්පජ්ජති, තං සබ්බං අම්හාකං විහාරස්ස දෙමා’’ති ඨපෙන්ති, අයං ලාභසීමා නාමා’ති වුත්තං. ඉමස්මිං ලාභසීමාධිකාරෙ රඤ්ඤො මහාචෙතියදායකස්ස දිවඞ්ගතකාලතො එකස්මිං සංවච්ඡරෙ අතීතෙ තස්ස ජෙට්ඨපුත්තස්ස ධම්මරඤ්ඤො කාලෙ ඊදිසං පුඤ්ඤං භූතපුබ්බං. යදි හි රාජරාජමහාමත්තාදීසු යො කොචි යස්ස විහාරස්ස යානි තළාකඛෙත්තවත්ථාදීනි දත්වා තං සහිතවිහාරං පුග්ගලස්ස දෙති, එවං සති කිං තස්ස පුග්ගලස්ස තං සහිතවිහාරං පුග්ගලිකභාවෙන පටිග්ගහෙතුං වට්ටති, උදාහු සඞ්ඝිකභාවෙනෙවාති තළාකඛෙත්තවත්ථාදිවිරහිතො පන කෙවලො පුග්ගලිකවිහාරො අඤ්ඤෙසං දම්මීති අදත්වා පුග්ගලෙ මතෙ සඞ්ඝිකො හොති, උදාහු පුග්ගලිකොයෙවාති. තත්‍රායං විස්සජ්ජනා, යදි හි රාජරාජමහාමත්තාදීසු යොකොචි විහාරස්ස තළාකඛෙත්තාවත්ථාදීනි [Pg.40] දෙති, එවං සති පටික්ඛිපිතුං න වට්ටතීතිදට්ඨබ්බං තෙන වුත්තං විනයට්ඨකථායං ‘‘ඉමං තළාකං, ඉමං ඛෙත්තං, ඉමං වත්ථුං විහාරස්ස දෙමාති වුත්තෙ පටික්ඛිපිතුං න ලබ්භතී’’ති. ‘‘පාසාදස්ස දාසිං, දාසං, ඛෙත්තං, වත්ථුං, ගොමහිංසං දෙමාති වදන්ති, පාටෙක්කං ගහණකිච්චං නත්ථි, පාසාදෙ පටිග්ගහිතෙ පටිග්ගහිතමෙව හොතී’’ති ච. විනයවිනිච්ඡයපකරණෙ ච.

名为利养界(lābhasīmā)，即由国王、大臣等为僧团四事之需而划定、设立的村庄、城镇、池塘、湖泊、园林等区域，此即名为利养界。此非由正自觉者所许，亦非由法结集诸长老所立，实乃由施主所立。《本母注》(Mātikāṭṭhakathā)之疏《幽义明疏》(Līnatthappakāsanī)亦云：“国王、大臣等建造寺院后，于其周围划定一伽乌他(gāvuta)、半由旬或一由旬之地，言：‘此为我寺之利养界，于此界内所生一切，悉施我寺。’如是设立，名为利养界。”于此利养界之事，大塔施主王薨后一年，其长子法王(Dhammarāja)在位时，曾有如是功德之事。若国王、大臣等，以池塘、田地、房舍等施予某寺，复将此寺连同其附属物赠予某人(puggala)，于此情形，此人应以个人所有之名义纳受此寺及其附属物，抑或应以僧团所有之名义纳受？又，若仅为一无池塘、田地、房舍等之个人寺院，而此人未言‘我予他人’即亡，此寺院当为僧团所有，抑或仍为个人所有？于此解答如下：若国王、大臣等以池塘、田地、房舍等施予寺院，尔时不应拒绝，当如是知。故《律注》(Vinayaṭṭhakathā)云：“若言‘我等以此池塘、此田地、此房舍施予寺院’，不可拒绝。”复云：“若彼等言‘我等施予楼阁女仆、男仆、田地、房舍、牛、水牛’，则无须逐一接受，楼阁既受，此等亦皆已受。”《戒律抉择》(Vinayavinicchaya)亦如是说。

‘‘ඛෙත්තවත්ථුතළාකං වා, දෙම ගොඅජිකාදිකං;

විහාරස්සාති වුත්තෙපි, නිසෙධෙතුං න වට්ටතී’’ති.

“田地、房舍与池塘，或施牛羊等物；纵言‘为寺院施’，亦不应拒绝。”

ඛුද්දසික්ඛාපකරණෙ ච ‘‘ඛෙත්තාදීනි විහාරස්ස, වුත්තෙ දම්මීති වට්ටතී’’ති වුත්තං. ‘‘විහාරස්ස දෙමා’’ති චෙත්ථ සඞ්ඝිකවිහාරස්සෙව, න පුග්ගලිකවිහාරස්සාති දට්ඨබ්බං, තථා හි වුත්තං විමතිවිනොදනියං විහාරස්ස දෙමාති සඞ්ඝිකවිහාරං සන්ධාය වුත්තන්ති. ‘‘පාසාදස්සා’’ති ච සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන විසාඛා මිගාරමාතා සඞ්ඝස්ස අත්ථාය සාළින්දං පාසාදං කාරාපෙතුකාමො හොති හත්ථිනඛක’’න්ති ඉමස්මිං වත්ථුස්මිං පාසාදපරිභොගස්ස අනුඤ්ඤාතත්තා සඞ්ඝිකංයෙව පාසාදං සන්ධාය වුත්තන්ති විඤ්ඤායති තථා හි වුත්තං විමතිවිනොදනියං සබ්බං පාසාදපරිභොග’න්ති. පාළියා අට්ඨකථාය වණ්ණනාධිකාරෙ ‘‘සුවණ්ණරජතාදිවිචිත්‍රානී’’තිආදි සඞ්ඝිකසෙනාසනං සන්ධාය වුත්තං. පුග්ගලිකං පන සුවණ්ණාදිවිචිත්‍රං භික්ඛුස්ස සම්පටිච්ඡිතුමෙව න වට්ටති, ‘‘න කෙනචි පරියායෙන ජාතරූපජතං සාදියිතබ්බ’’න්ති වුත්තත්තා, තෙනෙවෙත්ථ අට්ඨකථායං සඞ්ඝිකවිහාරෙ වා පුග්ගලිකවිහාරෙ වාති න වුත්ත’න්ති. ‘‘භික්ඛූනං ධම්මවිනයවණ්ණනට්ඨානෙ’’ති වුත්තත්තා සඞ්ඝිකමෙව සුවණ්ණාදිමයං සෙනාසනං සෙනාසනපරික්ඛාරා ච වට්ටන්ති, න පුග්ගලිකානීති ගහෙතබ්බන්ති ච, තස්මා තළාකඛෙත්තවත්ථාදිසහිතවිහාරො සඞ්ඝිකොයෙව හොති, න පුග්ගලිකොති විනයකොවිදෙහි දට්ඨබ්බො. සචෙ පන රාජරාජමහාමත්තාදීසු යොකොචි තළාකඛෙත්තවත්ථාදිසහිතං විහාරං පුග්ගලස්ස තං සහිතවිහාරභාවමාරොචෙත්වා දෙති, එවං සති පුග්ගලස්ස සඞ්ඝිකවිහාරභාවෙනෙව පටිග්ගහෙතුං වට්ටති, න පුග්ගලිකවිහාරභාවෙනාති දට්ඨබ්බං. ‘‘කස්මා, විහාරස්ස දෙමා’’ති වත්වා දින්නානං තළාකඛෙත්තවත්ථාදීනං සඞ්ඝස්සෙව වට්ටමානත්තා. තෙනෙවාහ විමතිවිනොදනියං ‘‘විහාරස්ස දෙමාති වුත්තං සඞ්ඝස්ස වට්ටති, න පුග්ගලස්ස, ඛෙත්තාදි විය දට්ඨබ්බ’’න්ති. තත්‍රායං යොජනා [Pg.41] විහාරස්සාදෙමාති වත්වා දින්නං ඛෙත්තාදි සඞ්ඝස්ස වට්ටති, න පුග්ගලස්ස, එවං විහාරස්ස දෙමාති වුත්තං සුවණ්ණාදිවිචිත්තං අකප්පියමඤ්චං සඞ්ඝස්ස වට්ටති, න පුග්ගලස්සාති දට්ඨබ්බන්ති. සඞ්ඝස්සෙව කප්පියවොහාරෙන ඛෙත්තාදීනි පටිග්ගහෙතුං වට්ටති, තථා හි වුත්තං විමතිවිනොදනියං ‘‘චත්තාරොපච්චයෙ පරිභුඤ්ජතූති දෙති වට්ටතීතිඑත්ථ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස චතුපච්චයපරිභොගත්ථාය තළාකං දම්මීති වා භික්ඛුසඞ්ඝො චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජිතුං තළාකං දම්මීති වා ඉතො තළාකතො උප්පන්නෙ චත්තාරො පච්චයෙ දම්මීති වා වුත්තම්පි වට්ටති. ඉදඤ්ච සඞ්ඝස්ස දිය්‍යමානඤ්ඤෙව සන්ධාය වුත්තං, පුග්ගලස්ස පන එවම්පි දින්නං තළාකඛෙත්තාදි න වට්ටති. සුද්ධචිත්තස්ස පන උදකපරිභොගත්ථං කූපපොක්ඛරණීආදයො වට්ටන්ති. සඞ්ඝස්සතළාකංඅත්ථි, තංකථන්තිආදිනාහිසබ්බත්ථ සඞ්ඝස්සවසෙනෙව වුත්තන්ති. ‘‘ඛෙත්තාදයො පන සබ්බෙසඞ්ඝස්සෙව වට්ටන්ති, පාළියං පුග්ගලිකවසෙන ගහෙතුං අනනුඤ්ඤාතත්තාති දට්ඨබ්බ’’න්ති ච. පුග්ගලස්ස පන පුග්ගලානඤ්ච ඛෙත්තවත්ථාදීනි කප්පියවොහාරෙනාපි පටිග්ගහෙතුං න වට්ටති. එවඤ්චකත්වා විමතිවිනොදනියං ‘‘ඛෙත්තවත්ථාදීනිපි කප්පියවොහාරෙනාපි පුග්ගලානං ගහෙතුං න වට්ටති, තථා අනුඤ්ඤාතත්තාති විඤ්ඤායති ඛෙත්තවත්ථුපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොතී’’ති ආදිනා හි පටික්ඛිත්තාසු එකස්සෙව පුග්ගලිකවසෙන ගහණෙ අනනුඤ්ඤාතෙ තදිතරානං තථාගහෙතබ්බතා සිද්ධාව හොතී’ති වුත්තං, තස්මා තළාකඛෙත්තවත්ථාදිසහිතස්ස විහාරස්ස සඞ්ඝිකභාවෙනෙව පටිග්ගහෙතබ්බතා සිද්ධා හොතීති දට්ඨබ්බා. අයං පඨමපඤ්හෙ විස්සජ්ජනා.

在《小戒学》(Khuddasikkhā)中说：“田地等属于寺院，若说‘我施与’，则是允许的。”在此，“我们施与寺院”应当理解为仅是指僧团所有的寺院，而非个人所有的寺院。正如在《疑惑消除》(Vimativinodanī)中所说：“‘施与寺院’是针对僧团的寺院而说的。”关于“楼阁”一词，虽然是泛指，但在“那时，鹿母毘舍佉(Visākhā Migāramātā)为了僧团，想要建造一座带殿堂的象牙饰楼阁”这个事例中，因为允许受用楼阁，所以可知这是针对僧团所有的楼阁而说的。《疑惑消除》中也说：“一切楼阁的受用都是这样。”在巴利(圣典)的义注之释义篇中，“以金银等装饰”等语，是针对僧团所有的卧坐具而说的。然而，个人所有且以金银等装饰的卧坐具，比丘是不允许接受的，因为经中说：“不得以任何方式接受金银。”因此，在此义注中没有说“在僧团的寺院或个人的寺院”。因为经中说“在比丘们法与律的解说处”，所以金银所造的卧坐具及卧坐具的资具仅适用于僧团所有，不适用于个人所有，应如此理解。因此，附带池塘、田地、地产等的寺院仅是僧团所有，非个人所有，精通律者应如此了知。但如果国王、大臣等人将附带池塘、田地、地产等的寺院施与某一个人，并告知其情况，那么此人应以其为僧团所有的方式来接受，而不应以其为个人所有的方式来接受，这应当了知。为何如此？因为说了“我们施与寺院”后所施与的池塘、田地、地产等，是属于僧团的。因此《疑惑消除》说：“说了‘我们施与寺院’，是属于僧团的，不属于个人，应视同田地等。”此处的应用是：说了‘我们为寺院施与’而施与的田地等属于僧团，不属于个人；同样，说了‘我们为寺院施与’而施与的以金银装饰的不如法床座，也属于僧团，不属于个人，应如此了知。只有僧团才允许通过如法言说来接受田地等。诚然，在《疑惑消除》中如此说：“若说‘愿[僧团]受用四资具’而施与，是允许的。在此，说‘我为比丘僧团受用四资具而施与池塘’，或‘我为比丘僧团能受用四资具而施与池塘’，或‘我施与从此池塘中产生的四资具’，也是允许的。此说是仅针对施与僧团的情况而言的。但若是如此施与个人，池塘、田地等则是不允许的。”然而，为心清净者用水之故，井、池塘等是允许的。由‘僧团有池塘，如何？’等语可知，在所有地方都是就属于僧团而言的。并且应知：“田地等仅属于全体僧团，因为在圣典中没有允许以个人所有的方式接受。”然而，对于个人而言，即使通过如法言说，也不允许接受田地、地产等。有鉴于此，在《疑惑消除》中说：“即使通过如法言说，个人也不允许接受田地、地产等，可知这是因为没有这样的允许。由于已被‘他远离接受田地、地产’等语所禁止，既然不允许一个人以个人所有的方式接受，那么其他人也同样不应如此接受，这一点便得以成立。”因此，应知，附带池塘、田地、地产等的寺院，只应以其为僧团所有的方式来接受，这一点是确立的。这是对第一个问题的解答。

තළාකඛෙත්තවත්ථාදිවිරහිතං පන විහාරං පුග්ගලිකභාවෙනාපි පටිග්ගහෙතුං වට්ටති. සො ච විහාරො තස්මිං පුග්ගලෙ ජීවන්තෙ පුග්ගලිකො හොති. අඤ්ඤෙසං දම්මීති අදත්වා මතෙ අවිස්සජ්ජනීයො අවෙභඞ්ගියො, සඞ්ඝිකොයෙව හොතීති දට්ඨබ්බො. යථාහ, භික්ඛුස්ස භික්ඛවෙ කාලඞ්කතෙ සඞ්ඝො සාමි පත්තචීවරෙ. අපි ච ගිලානුපට්ඨාකා බහූපකාරා, අනුජානාමි භික්ඛවෙ සඞ්ඝෙන තිචීවරඤ්ච ගිලානුපට්ඨාකානං දාතුං. යං තත්ථ ලහුභණ්ඩං ලහුපරික්ඛාරං, තං සම්මුඛීභූතෙන සඞ්ඝෙන භාජෙතබ්බං. යං තත්ථ ගරුභණ්ඩංගරුපරික්ඛාරං තං ආගතානාගතස්ස චාතුද්දිසස්ස සඞ්ඝස්ස අවිස්සජ්ජියං අවෙභඞ්ගියන්ති. විනයට්ඨකථායඤ්ච ‘‘තස්මිං [Pg.42] ජීවන්තෙ පුග්ගලිකො, මතෙ සඞ්ඝිකොයෙවාති අඤ්ඤෙසං අදත්වා ඨපිතපරික්ඛාරාපි තත්ථ සඞ්ඝස්සෙව හොන්ති. ද්වින්නං සන්තකං හොති අවිභත්තං, එකස්මිං කාලඞ්කතෙ ඉතරො සාමි. බහූනං සන්තකෙපි එසෙව නයො, සබ්බෙසු මතෙසු සඞ්ඝිකං හොතී’’ති වුත්තං.

然而，没有池塘、田地、地产等物的寺院，也可以作为个人所有物接受。这座寺院在那个人（puggala）活着的时候属于个人所有。如果他没有说过“我把它给别人”就去世了，那么这座寺院就不可转让、不可分割，应当被认为是僧团所有。正如（世尊）所说：“诸比丘，比丘去世后，他的衣钵属于僧团。此外，照顾病人者有大助益，我允许僧团把三衣给予照顾病人者。那里的轻物（lahubhaṇḍa）与轻资具，应当由现前的僧团分配。那里的重物（garubhaṇḍa）与重资具，则是不可转让、不可分割的，属于已来和未到的四方僧团所有。”《律注》中也说：“这人在世时，寺院是个人所有，死后就属于僧团所有了。即使是没有施与他人的资具，也属于僧团所有。二人共有的未分割之物，一人去世，则另一人是其所有者。多人共有之物亦复如是，所有人都去世后，则属于僧团所有。”

එත්ථ ච යං තත්ථ ගරුභණ්ඩ’න්ති ආදීසු ගරුභණ්ඩං නාම රාසිවසෙන පඤ්චවිධං, සරූපවසෙන පන පඤ්චවීසතිවිධං හොති, තස්මා මතකසන්තකභූතස්සාපි විහාරස්ස ගරුභණ්ඩභාවො වෙදිතබ්බො, තෙනාහ අට්ඨකථායං ‘‘යං තත්ථ ලහුභණ්ඩං යං තත්ථ ගරුභණ්ඩ’’න්ති.

此处，于“彼处之重物”等中，所谓重物，依类别有五种，然依其自性则有二十五种。是故，即使是已为亡者所有之寺院，亦应知其为重物。是故义注言：“彼处之轻物，彼处之重物。”

ඉති පඤ්චහි රාසීහි, පඤ්චනිම්මලලොචනො;

පඤ්චවීසවිධං නාථො, ගරුභණ්ඩං පකාසයීති.

如是，具五净眼之导师，以五种类聚，阐明二十五种重物。

එත්ථ විහාරස්ස ගරුභණ්ඩභාවො වෙදිතබ්බො. අයං දුතියපඤ්හෙ විස්සජ්ජනා.

此处应知寺院为重物之性质。此为第二问之解答。

අයං හංසාවතියා පාමොක්ඛමහාථෙරානං විස්සජ්ජනා. රාමඤ්ඤරට්ඨවාසිනො පන මහාථෙරා පුග්ගලිකභාවෙනාපි පටිග්ගහෙතබ්බමෙවාති වදන්ති, තථා ජංමායරට්ඨවාසිනොපි මහාථෙරා, තථා සූනාපරන්තරට්ඨවාසිනොපි මහාථෙරා තථා ඉසිනගරවාසිනොපි මහාථෙරා පුග්ගලිකභාවෙන පටිග්ගහණෙ දොසො නත්ථී’ති වදන්ති තෙසං මහාථෙරානං අයමධිප්පායො ලාභසීමානාමෙසා නෙව සම්මාසම්බුද්ධෙන අනුඤ්ඤාතා. න ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහිපි ඨපිතා. අපි ච ඛො පුඤ්ඤත්ථිකෙහි ලාභදායකෙහි ඨපිතා තස්මා පුඤ්ඤත්ථිකා රාජරාජමහාමත්තාදයො විහාරං කාරාපෙත්වා තස්ස විහාරස්ස ලාභත්ථාය පදෙසං පරිච්ඡින්දිත්වා ඨපෙන්ති ‘‘යං එත්ථන්තරෙ උප්පජ්ජති, තං සබ්බං අම්හාකං විහාරස්ස දෙමා’’ති. තං පන විහාරං අත්තනො රුචිතස්ස යස්සකස්සචි පුග්ගලස්ස ‘‘ඉමං විහාරං තුය්හං දම්මි, තව විහාරො හොතූ’’තිවා අත්තනො රුචියා දෙති සොපි පුග්ගලො ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ පඤ්චලෙණානි විහාර’’න්ති ආදිනා අනුඤ්ඤාතවිහාරමෙව පටිග්ගණ්හාති, භගවතො අනුඤ්ඤාතවිහාරමත්තස්සෙව පටිග්ගහිතත්තාති. තස්මිං විහාරෙ ඛෙත්තවත්ථාදීනි අත්ථීති චෙ. ‘‘ඛෙත්තවත්ථුපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොතී’’ති ආදිනා යං ඛෙත්තාදිවත්ථුපටිග්ගහණං පටික්ඛිත්තං, තස්ස ඛෙත්තාදිවත්ථුස්ස අප්පටිග්ගහිතත්තා විහාරමත්තමෙව හි පටිග්ගහිතෙ තප්පටිබද්ධා ඛෙත්තාදිවත්ථුස්මිං උප්පන්නචීවර පිණ්ඩපාතගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාපි [Pg.43] තස්සෙව පුග්ගලස්ස කප්පියභාවෙනෙව පවත්තන්ති, පුග්ගලස්ස පටිග්ගහණෙ වා පරිභුත්තෙ වා දොසො නත්ථි, භගවතා එව අනුඤ්ඤාතස්ස කප්පියපච්චයස්ස පරිභුඤ්ජිතත්තා. සුත්තං ආහරාති චෙ, ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ සබ්බං පාසාදපරිභොග’’න්ති. නනු ච විසාඛා මිගාරමාතා සඞ්ඝස්සෙව අත්ථාය සාළින්දං පාසාදං හත්ථිනඛකන්ති. සච්චං, තථාපි පුග්ගලො සඞ්ඝපරියාපන්නො සඞ්ඝස්ස පාසාදපරිභොගෙ අනුඤ්ඤාතෙ තදන්තොගධස්සපි පුග්ගලස්ස අනුඤ්ඤාතමෙව හොති. අඤ්ඤථා පුග්ගලෙ අන්තොවිහාරෙ නිසින්නොයෙව සඞ්ඝො තස්මිං යෙව විහාරසීමෙ කම්මං කරොන්තොපි කම්මකොපො න භවෙය්‍ය, අවග්ගාරහත්තාති වක්ඛති ච සාරත්ථදීපනියං ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ සබ්බං පාසාදපරිභොග’’න්ති වචනතො පුග්ගලිකෙපි සෙනාසනෙ සෙ නාසනපරිභොගවසෙන නියමිතං සුවණ්ණඝටාදිකං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටමානම්පි කෙවලං අත්තනො සන්තකං කත්වා පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටතී’’ති, ඉමිනාපි වචනෙන පුග්ගලිකවිහාරස්සපි සබ්බකප්පියභාවො විඤ්ඤායති ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ සබ්බං පාසාදපරිභොග’’න්ති ඤාපකස්ස දස්සනතො. සුවණ්ණඝටාදිකන්ති එත්ථ ආදිසද්දො මරියාදත්ථො, පකාරත්ථො වා, තෙන රජතහාරකූට-ජාතිඵලිකාදීනි අකප්පියඝටානි සුවණ්ණරජතහාරකූට ජාතිඵලිකාදිභාජනසරවාදීනි ච සෙනාසනපරික්ඛාරානි සඞ්ගණ්හාති, තානි භික්ඛුස්ස පරික්ඛාරභාවෙන න වට්ටන්ති තථා දාසිදාසගොමහිංසාපි, තථා ඛෙත්තාදිවත්ථුම්පි භික්ඛුස්ස අත්තනො සන්තකභාවෙන පටිග්ගහෙතුං න වට්ටන්ති, විහාරස්ස පන පටිසෙධෙතබ්බං නත්ථි, සබ්බසද්දස්ස දස්සනතො තෙනෙවාහ සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය ‘‘සෙනාසනෙ පන ද්වාරකවාට වාතපානකවාටාදීසු සබ්බං රතනමයම්පි වණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති. සෙනාසනෙ කිඤ්චි පටිසෙධෙතබ්බං නත්ථි අඤ්ඤත්‍ර විරුද්ධසෙනාසනා’’ති, ඉමිනා ඨපෙත්වා’ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්චා’ති එත්ථ විරුද්ධසෙනාසනං ඨපෙත්වා සබ්බකප්පියාකප්පියං විහාරස්ස කප්පති, කිඤ්චිඅප්පමත්තකම්පි පටිසෙධෙතබ්බං නාම නත්ථීති විඤ්ඤායති, තෙනෙවාහ විනයවිනිච්ඡයෙ.

此乃汉萨瓦底（Haṃsāvatī）城诸大长老之解答。然孟国之诸大长老言：“亦应以个人所有之方式接受。”同样，瞻摩耶国（Jaṃmāyaraṭṭha）之诸大长老、苏那帕兰塔国（Sūnāparantaraṭṭha）之诸大长老及伊西那伽罗（Isinagara）之诸大长老亦言：“以个人所有之方式接受，无有罪过。”彼等诸大长老之意趣如下：此利养之界限，既非由正等觉者所允许，亦非由法之结集者诸长老所制定，而是由求福德之施主所设立。是故，求福德之国王、大臣等建造寺院后，为彼寺院之利益而划定区域，设立规定：“凡于此区域内所生之物，我等尽皆施予我等之寺院。”彼等复将此寺院随己所好，施予任何个人，言：“我将此寺院施予汝，愿其成为汝之寺院。”而彼人亦仅接受世尊所允许之寺院，如“诸比丘，我允许五种住处”等文，因其仅接受世尊所允许之寺院故。若言彼寺院中有田地、宅地等，则因“戒除接受田地、宅地”等语已禁止接受田地、宅地等，故当仅接受寺院时，与彼寺院相关之田地、宅地等所生之衣、食、病缘、医药、资具，亦作为适宜物而归属于该个人。个人于接受或受用时，无有罪过，因其所受用者，乃世尊亲自允许之适宜资具。若引经为证，则有“诸比丘，我允许一切殿堂之受用”。然，毘舍佉鹿母非为僧团之利益而造象牙饰之殿堂（sāḷinda）耶？诚然。虽然如此，个人亦摄于僧团之内，当殿堂之受用被允许予僧团时，则亦意味着包含于其中之个人亦被允许。否则，当有个人坐于寺院内，而僧团即于该寺院界限内作羯磨时，羯磨亦不应被破坏，因其非局外人故。《心义灯》中亦将言：“依‘诸比丘，我允许一切殿堂之受用’之语，于个人之住处，虽可受用被规定为住处附属品之金瓶等，然不可仅作为自己之所有物而受用。”由此语可知，个人之寺院中一切皆为适宜物，此乃由“诸比丘，我允许一切殿堂之受用”之指示所明示。于“金瓶等”（suvaṇṇaghaṭādika）一词中，“等”（ādi）字或为界限义，或为种类义。是故，其包含银钵、水晶盘等不适宜之器皿，以及金、银、水晶等所制之盘、碗等餐具与住处资具。此等作为比丘之资具，为不适宜。同样，男女奴婢、牛、水牛，以及田地、宅地等，比丘亦不应作为自己之所有物而接受。然于寺院，则无有应禁止者，此由“一切”（sabba）一词所示。是故，《普端严》律之义注言：“于住处中，门扇、窗扇等，乃至一切皆由宝物所成或加以彩绘磨饰，亦为允许。于住处中，除相违之住处外，无有任何应禁止者。”由此可知，除“除去村庄及村庄附近”中所言之相违住处外，寺院中一切适宜与不适宜之物皆为允许，无有丝毫应禁止者，此理应知。《戒律抉择》中亦如是说。

‘‘ඛෙත්තවත්ථු තළාකංවා, දෙම ගොඅජිකාදිකං;

විහාරස්සාති වුත්තෙපි, නිසෙධෙතුං න වට්ටතී’’ති.

“田地、宅地或池塘，我等施予牛羊等；纵然言‘为寺院故’，亦不应加以禁止。”

නනුච [Pg.44] විහාරස්ස දෙමාති සඞ්ඝිකවිහාරං සන්ධාය වුත්තන්ති විමතිවිනොදනියං වුත්තන්ති. වුත්තං එත්ථ හි ආචරියස්සඅධිප්පායෙන භවිතබ්බං ‘‘ඛෙත්තවත්තාදීනිපුග්ගලිකවිහාරස්ස දෙමා’’ති වුත්තෙ ‘‘න කප්පති උපාසකා’’ති පටික්ඛිපිතබ්බං. කස්මා පුග්ගලො තස්ස විහාරස්ස සාමි, විහාරස්ස දින්නෙ පුග්ගලස්ස දින්නමෙව හොති, එවං සති ච ‘‘ඛෙත්තවත්ථුපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොතී’’ති ආදිනා වුත්තසික්ඛාපදෙන කාරෙතබ්බතං ආපජ්ජති. සඞ්ඝිකවිහාරස්ස පන න පටික්ඛිපිතබ්බං. කස්මා සො පුග්ගලො තස්ස සඞ්ඝිකවිහාරස්ස අනිස්සරො. චාතුද්දිසං සඞ්ඝං උද්දිස්ස දින්නං යංකිඤ්චි ඛුද්දකං වා මහන්තං වා පදෙසං අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හන්තස්සපි පාරාජිකො න හොති, සබ්බස්සෙව චාතුද්දිසිකස්ස සඞ්ඝස්ස ධුරනික්ඛෙපස්ස අසම්භවතො තස්මා සඞ්ඝිකවිහාරස්ස දින්නෙ පටික්ඛිත්තෙ සඞ්ඝස්ස ලාභන්තරායකරො හොතීති. ඉමමෙවත්ථං සන්ධාය විහාරස්ස දෙමාති සඞ්ඝිකවිහාරං සන්ධාය වුත්ත’න්ති වුත්තං භවෙය්‍ය, න පුග්ගලිකභාවෙනාපි පටිග්ගහෙතබ්බන්ති. එවඤ්ච සති සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙනා’ති එත්ථ එකස්ස සන්තකෙ තළාකෙ ඛෙත්තෙ ච ජාතෙ තස්සෙව ධුරනික්ඛෙපෙන පාරාජිකං. යදි පන තං තළාකං සබ්බසාධාරණං, ඛෙත්තානි පාටිපුග්ගලිකානි, තස්ස ච ධුරනික්ඛෙපෙ අවහාරො. අථ ඛෙත්තානිපි සබ්බසාධාරණානි, සබ්බෙසං ධුරනික්ඛෙපෙයෙව පාරාජිකං, නාසතීති දට්ඨබ්බන්ති විමතිවිනොදනියං වුත්තවචනෙන අවිරොධො සියා, තථා හි ඛෙත්තවත්ථාදිසහිතස්ස විහාරස්ස පුග්ගලිකභාවෙන අකප්පියෙ සති. කථං පුග්ගලස්ස ඛෙත්තවත්ථාදිකමාරබ්භ අභියුඤ්ජභාවො භවෙය්‍ය, එවඤ්ච පන වදෙය්‍ය ‘‘ධුරං නික්ඛිපතීති එත්ථ එකස්ස සන්තකෙ තළාකෙ ඛෙත්තෙ චාතිඑත්ථ ගිහිසන්තකමෙව සන්ධාය වුත්ත’’න්ති. තථාපි න වත්තබ්බං. කස්මා ‘‘ධුරං නික්ඛිපතීති යදා පන සාමිකො අයං ථද්ධො කක්ඛළො, ජීවිතබ්‍රහ්මචරියන්තරායම්පි මෙ කරෙය්‍ය, අලං දානි මය්හං ඉමිනා’’ති පදස්ස දිස්සනතො තෙනෙව ‘‘ඛෙත්තානි පාටිපුග්ගලිකානි, තස්ස ච ධුරනික්ඛෙපෙ’’ති විමතිවිනොදනියං වුත්තං. තථා ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ සබ්බං පාසාදපරිභොග’’න්ති වචනතො පුග්ගලිකෙපි සෙනාසනෙ සෙනාසනපරිභොගවසෙන නියමිතං සුවණ්ණඝටාදිකං පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටමානම්පි කෙවලං අත්තනො සන්තකං කත්වා පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටතී’’ති සාරත්ථදීපනියං වුත්ත වචනෙනාපි අවිරොධො සියා, තථා ‘‘සෙනාසනෙ කිඤ්චි පටිසෙධෙතබ්බං [Pg.45] නත්ථි අඤ්ඤත්‍ර විරුද්ධසෙනාසනනා’’ති අට්ඨකථාවචනෙනාපි සංසන්දමෙව. තථා ‘‘යං භික්ඛවෙ මයා ඉදං න කප්පතීති අප්පටික්ඛිත්තං, තං චෙ කප්පියං අනුලොමෙති, අකප්පියං පටිබාහති, තං වො කප්පතී’’ති ඉමිනා සුත්තානුලොමෙනපිසංන්දමෙව. කථං ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ පඤ්චලෙණානි විහාරන්ත්‍යා’’දිනා අනුඤ්ඤාතවිහාරස්ස පටිග්ගහිතත්ථා. තප්පටිබද්ධචීවරාදිකප්පියපච්චයස්සෙව පරිභුඤ්ජිතත්තා ච විහාරපිණ්ඩපාතගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාපි භික්ඛුස්ස සබ්බකප්පියා කප්පියානුලොමා ච හොන්ති. එවං සුත්තසුත්තානුලොමආචරියවාදඅත්තනොමතීහි සංසන්දනතො අඤ්ඤදත්ථු ගඞ්ගොදකෙන යමුනොදකං විය ඛෙත්තවත්ථාදිසහිතවිහාරො පුග්ගලිකභාවෙනාපි පටිග්ගහෙතබ්බොති කප්පියා කප්පියානි විනයකොවිදෙහි දට්ඨබ්බො. අයං ඉසිනගරවාසීනං මහාථෙරානං සමානවිස්සජ්ජනා.

再者，“我们为住处布施”是针对僧团的住处而说，此乃《除疑论》(Vimativinodanī)所说。于此，当依阿阇梨(ācariya)之意趣：若有人说“我们为个人的住处布施田地、地产等”，应驳斥道：“优婆塞，这不适宜。”为何？因为个人是那住处的主人，布施给住处就是布施给该人，如此便会违犯“当远离接受田地、地产”等学处。但对僧团的住处则不应驳斥。为何？因为那个人对僧团的住处没有所有权。即使侵占了为四方僧团所施之物，无论大小，也不构成波罗夷，因为整个四方僧团不可能放弃其权责。因此，若拒绝为僧团住处所作的布施，便会妨碍僧团的利得。正是针对此义，才说“我们为住处布施”是针对僧团的住处而说，而不是说可以个人名义接受。如此，在“由物主放弃权责”一句中，若池塘和田地属于某一人，当他放弃权责时，（取者）便犯波罗夷。但若该池塘为公共所有，而田地为个人所有，那么由他放弃权责，则构成偷盗。若田地亦为公共所有，则须由所有人放弃权责才构成波罗夷，否则不然——应知此说与《除疑论》所言并无矛盾。因为，当附有田地、地产等的住处不适宜作为个人所有物时，个人如何能就田地、地产等提起诉讼呢？又或有人会说：“此处‘放弃权责’是仅针对在家人(gihi)所有之池塘和田地而说。”即便如此也不应这样说。为何？因为可见如下文句：“放弃权责是指：当（比丘想）： ‘这位物主固执粗暴，甚至可能对我的生命和梵行造成障碍，我不要这个了！’”正是因此，《除疑论》才说“田地为个人所有，由他放弃权责……”。同样，此与《心义灯》(Sāratthadīpanī)所说亦无矛盾，该论说：根据“比丘们，我允许一切殿堂的受用”之语，即使在个人住处，指定为住处附属品而受用的金瓶等物，虽然可以使用，但也不可将其作为自己的所有物来使用。此亦与义注(aṭṭhakathā)所言“于住处，除敌对住处外，无任何应拒绝之物”相符。同样，此亦与随顺经教(suttānuloma)之言“比丘们，凡我未曾以‘此不适宜’而遮止者，若其随顺适宜法、违逆不适宜法，则对你们是适宜的”相符。如何相符呢？因为佛陀曾以“比丘们，我允许五种窟……”等语允许接受住处。并且因为受用了与此相关的衣物等适宜的资具，所以住处、食物、病缘、医药、资具等，对比丘而言，也都是适宜且随顺于适宜的。如是，因其与经、随顺经教、师说及自宗皆相符，故如恒河水与亚穆纳(Yamunā)河水交融，附带田地、地产等的住处，以个人名义接受亦是适宜的——此事当由通晓律的善巧者，依适宜与不适宜之法加以审察。此乃仙人城(Isinagara)诸大长老的一致解答。

‘‘යෙ ච ජනා ගරුභණ්ඩං සංවිධාය අවහරුං. ධුරනික්ඛෙපො ච හොති, පාරාජිකමනාපන්නා, පඤ්හාමෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති.

“若有人等共谋取走重物，且物主已放弃权责，则不犯波罗夷。此是善巧者所思之问。”

අයං පඤ්හා සඞ්ඝිකභූමිථෙනකෙ භික්ඛු සන්ධාය වුත්තා, තත්ථ හි පච්චුප්පන්නසඞ්ඝස්ස ධුරනික්ඛෙපෙන චාතුද්දිසිකසඞ්ඝස්ස ධුරනික්ඛෙපාභාවතො අවහාරො නත්ථීති. අයං ලාභසිමාය විචාරණා.

此问是针对盗取僧团土地的比丘而说，于此，虽有现前僧团放弃权责，然因四方僧团未放弃权责，故不构成盗取。此是关于利得界的探讨。

ගාමසීමානිගමසීමානගරසීමා පන පාකටායෙව. තාසං පන විසෙසො එවං වෙදිතබ්බො යස්මිං පන පදෙසෙ ආපණමෙව අත්ථි, න පාකාරපරික්ඛිත්තං පාකාරපරික්ඛිත්තමෙව වා අත්ථි න ආපණං අයං පදෙසො ගාමො නාම. යස්මිං පන ට්ඨානෙ ගාමොයෙව අත්ථි, න පන ආපණපාකාරා සන්ති, අයං පදෙසො නිගමො නාම. යත්ථ පන ආපණම්පි අත්ථි පාකාරපරික්ඛිත්තම්පි, අයං පදෙසො නගරං නාම. අයං පදෙසො නාගාරවන්ති එත්ථාති වචනත්ථෙන රාජූනං වා මහාමත්තානං වා නිවාසනයොග්‍යට්ඨානත්තා නගරන්ති වුච්චති. ලොකියසත්ථෙ පන.

至于村界、市镇界、城市界，那是显而易见的。它们之间的区别应该这样理解：如果某个地方只有市集而无围墙环绕，或者只有围墙环绕而无市集，这个地方称为村庄。如果某个地方只有村庄而无市集和围墙，这个地方称为市镇。如果某个地方既有市集又有围墙环绕，这个地方称为城市。这个地方之所以称为城市(nagara)，是因为它是国王或大臣们适宜居住的处所。在世俗论典中则说：

‘‘විචිත්තදෙවායතනං, පාසාදාපණමන්දිරං;

නගරං දස්සයෙ විද්වා, රාජමග්ගො පසොභිත’’න්ති.

“智者应展示一座城市，那里有各式各样的天神庙宇、宫殿、市集和殿堂，王道庄严。”

වුත්තං. එවං ගාමනිගමනගරානං විසෙසං ඤත්වා ගාමොයෙව ගාමසීමා, නිගමොයෙව නිගමසීමා, නගරමෙව නගරසීමාති තාසං වචනත්ථො වෙදිතබ්බො. තත්ථ යං පදෙසං අසම්මතාය භික්ඛවෙ සීමාය අඨපිතාය යං [Pg.46] ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති, යා තස්ස ගාමස්ස වා ගාමසීමා නිගමස්ස වා නිගමසීමා, අයං තත්ථ සමානසංවාසා එකූපොසථා’ති අනුඤ්ඤාතං, තස්මිං පදෙසෙ සබ්බොපි වා ගාමපදෙසො. යම්පි එකස්මිංයෙව ගාමඛෙත්තෙ එකං පදෙසං ‘‘අයං විසුං ගාමො හොතූ’’ති පරිච්ඡින්දිත්වා රාජා කස්සචි දෙති සොපි විසුංගාමසීමා හොතියෙව තස්මා සා ච ඉතරා ච පකතිගාමනගරනිගමසීමා බද්ධසීමාසදිසායෙව හොන්ති. කෙවලං පන තිචීවරවිප්පවාසපරිහාරං න ලභන්ති. එත්ථ ච අපරෙ එවං වදන්ති, ‘‘රාජා පසෙනදීකොසලාදයො පොක්ඛරසාතිපභුතීනං දක්ඛිණොදකපාතනවසෙන දෙන්ති විය බ්‍රහ්මදෙය්‍යවසෙන දින්නමෙව විසුං ගාමසීමා හොති, න ආයමත්තස්ස, ඡෙජ්ජභෙජ්ජස්ස අනිස්සරත්තා’’ති තං න පනෙවං දට්ඨබ්බං, ඡෙජ්ජභෙජ්ජස්ස රාජාරහත්තා තථා හි ලොකවොහාරසඞ්කෙතවසෙන අයං පදෙසො ඉමස්ස ගාමස්ස පරිච්ඡෙදො’’ති ඉස්සරෙහි කතපරිච්ඡින්නමෙව පමාණං හොති. යදි ඡෙජ්ජභෙජ්ජකරො භවෙය්‍ය, රාජාත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. සොපි ගාමදෙසො නගරරජ්ජසීමා භවෙය්‍ය, න පන ගාමසීමාමත්තමෙව, තෙනෙවාහ සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය ‘‘යත්තකෙ පදෙසෙ තස්ස ගාමස්ස ගාමභොජකා බලිං ලභන්ති, සො පදෙසො අප්පො වා හොතු මහන්තො වා, ගාමසීමාත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. නගරනිගමසීමාසුපි එසෙව නයො’’ති. අයං ගාම නිගමනගරසීමානං විචාරණා.

已说。如此了知村庄、市镇和城市的差别后，应理解其界限的含义：村庄本身就是村界，市镇本身就是镇界，城市本身就是城界。诸比丘，在界限未经协定建立的区域，如果依止某个村庄或市镇居住，那么该村庄的村界或市镇的镇界，就是允许在那里共同居住、一起举行布萨的界限，那个区域，即是整个村庄的范围。即使在同一个村庄的范围内，国王将其中一部分划分出来，说“这应该成为一个独立的村庄”并赐给某人，它也成为一个独立的村庄界限。因此，这些和自然形成的村庄、城市、市镇的界限，都如同已结界限。只是不能得到三衣不离宿的豁免。于此，有些人这样说：“像憍萨罗王波斯匿等人，用倒水的方式将土地赐给波卡拉萨提等人，如同婆罗门所受的赐予(brahmadeyya)，才算是独立的村庄界限，而不仅仅是赐予税收，因为他们没有分割和处置的权力。”但不应这样看，因为分割和处置是国王的权限，按照世俗的约定，由当权者划定的“这个区域是这个村庄的界限”，才是标准。如果他有分割和处置的权力，那他就是国王了。那个村庄的区域就可以成为城市或王国的界限，而不仅仅是村庄界限。因此，在律义注《普端严》(Samantapāsādikā)中说：“在村庄里，村长能够征收赋税的区域，不管大小，都算是村庄的界限。城市和市镇的界限也是同样的道理。”这是对村庄、市镇、城市界限的探讨。

අබ්භන්තරසීමා නාම යං පටපදෙසං අගාමකෙ භික්ඛවෙ අරඤ්ඤෙ සමන්තා සත්තබ්භන්තරා, අයං තත්ථ සමානසංවාසා එකූපොසථා’ති අනුඤ්ඤාතා අබ්භන්තරසීමා නාම. තත්ථ සමන්තා සත්තබ්භන්තරාති යස්මිං විඤ්ඣාටවිසදිසෙ අරඤ්ඤෙ භික්ඛු වසති, අථස්ස ඨිතොකාසතො සමන්තා පුරත්ථිමාය සත්තබ්භන්තරා පච්ඡිමාය සත්තබ්භන්තරා දක්ඛිණාය සත්තබ්භන්තරා උත්තරාය සත්තබ්භන්තරාති සමන්තා සත්තබ්භන්තරා. විනිබ්බෙධෙන චුද්දසා ති පුරත්ථිමපච්ඡිමවසෙන චුද්දසබ්භන්තරා, දක්ඛිණුත්තරවසෙනපි චුද්දසබ්භන්තරාති එවං නිබ්බෙධෙන චුද්දස චුද්දස කත්වා සමන්තා අට්ඨවීසති අබ්භන්තරා හොන්ති. එත්ථ ච එකං අබ්භන්තරං අට්ඨවීසති හත්ථප්පමාණං හොති, තස්මා පුරත්ථිමාය සත්තබ්භන්තරෙ ඡන්නවුතිසතහත්ථප්පමාණං හොති, එවං දක්ඛිණුත්තරපච්ඡිමෙසුපීති සබ්බං සම්පිණ්ඩෙත්වා චතුරාසීතිසත්තසතහත්ථප්පමාණං [Pg.47] හොති. පරිමණ්ඩලවසෙන පන සබ්බං ඡසත්තතිඑකසතුත්තරානි ච එකං සහස්සඤ්ච හොති. පකතිඅයනවසෙන මිනිතෙ පන –

诸比丘，所谓的内界(Abbhantarasīmā)，是在无村落的林野中周围七阿邦答勒的区域，这是被允许在那里共同居住、同一布萨的。于此，“周围七阿邦答勒”是指：当比丘住在如同密林般的林野中时，从他所站之处算起，东方七阿邦答勒，西方七阿邦答勒，南方七阿邦答勒，北方七阿邦答勒，此即周围七阿邦答勒。以贯穿的方式计算则为十四：即东西向为十四阿邦答勒，南北向亦为十四阿邦答勒。像这样，以贯穿的方式各作十四，合计则有二十八阿邦答勒。于此，一阿邦答勒为二十八肘长。因此，东方的七阿邦答勒为一百九十六肘长，南方、北方、西方也是如此。全部合计为七百八十四肘。若以周长计算，则共为一千一百七十六肘。若以通常的行程来计算则——

‘‘පඤ්චහත්ථො මතො දණ්ඩො, වීසදණ්ඩො උසභො;

අථීතිඋසභා ගාවී, චතුගාවී යොජන’’න්ති.

“五肘为一杖，二十杖为一优萨婆(usabha)；八十优萨婆为一牛程(gāvuta)，四牛程为一由旬(yojana)。”

වුත්තත්තා අයනවසෙන විනිබ්බෙධෙ චුද්දසබ්භන්තරෙ ද්වෙහත්ථාධිකඅට්ඨසත්තති හොති. සබ්බං අට්ඨවීසති අබ්භන්තරං සම්පිණ්ඩෙත්වා චතුහත්ථාධිකඡප්පඤ්ඤාසුත්තර එකසතං හොති. පරිමණ්ඩලවසෙන පන ඡහත්ථාධිකචතුතිංසුත්තරද්වෙසතානි හොන්ති, උසභවසෙන පන විනිබ්බෙධෙන චුද්දස අබ්භන්තරෙ ද්වෙහි ඌනානි චත්තාරි උසභානි ච ද්වෙරතනඤ්ච හොන්ති. සබ්බං සම්පිණ්ඩෙත්වා අට්ඨවීසතියා අබ්භන්තරෙ චතුරතනඤ්ච සොළස අයනානි අධිකානි සත්ත උසභානි හොන්ති. පරිමණ්ඩලවසෙන පන ඡරතනඤ්ච චුද්දසඅයනානි ච අධිකානි එකාදස උසභානි හොන්ති. අයමෙත්ථ සාරතො විනිච්ඡයො. කෙචි පන අබ්භන්තරසද්දං හත්ථරතනවාචකං පරිකප්පෙත්වා එවං වදන්ති මජ්ඣෙ ඨිතස්ස සමන්තා සත්ත විනිබ්බෙධෙන චුද්දසා’ති වුත්තත්තා පුරත්ථිමාය සත්ත හත්ථා දක්ඛිණුත්තරපච්ඡිමෙසුපි සත්ත සත්ත හත්ථාති කත්වා එවං නිබ්බෙධෙන චුද්දස හත්ථා හොන්ති. සබ්බං සම්පිණ්ඩෙත්වා අට්ඨවීසතිහත්ථං අබ්භන්තරන්ති තං තෙසං මතිමත්තමෙව, න සාරතො පච්චෙතබ්බං. කස්මා අට්ඨකථායං තත්ථ එකං අබ්භන්තරං අට්ඨවීසතිහත්ථ’න්ති වුත්තත්තා. යදි තෙසං මතෙන සබ්බං සම්පිණ්ඩෙත්වා අට්ඨවීසතිහත්ථබ්භන්තරං භවෙය්‍ය, අට්ඨකථායං තත්ථ අබ්භන්තරං නාම අට්ඨවීසතිහත්ථප්පමාණං හොති, මජ්ඣෙ ඨිතස්ස සමන්තා සත්තවිනිබ්බෙධෙන චුද්දසා හොන්තී’ති වත්තබ්බං භවෙය්‍ය, න පනෙවං වුත්තං, තස්මා තං තෙසං මතිමත්තමෙවාති දට්ඨබ්බං. තත්ථ අයඤ්හෙත්ථත්ථො තත්ථ තත්ථා’ති නිද්ධාරණෙ භුම්මං. එකන්ති ගණනපරිච්ඡෙදො. අබ්භන්තරන්ති පරිච්ඡින්නනිද්දෙසො, නියමිතපරිදීපනං වා. අට්ඨවීසතිහත්ථප්පමාණන්ති පරිච්ඡින්දිතබ්බධම්මසමුදායනිද්දෙසො තත්ථ තෙසු සමන්තා සත්තබ්භන්තරෙසු එකං අබ්භන්තරං නාම අට්ඨවීසතිහත්ථප්පමාණං හොතීති අත්ථො දට්ඨබ්බො. එත්ථ පන සඞ්ඛ්‍යා කථෙතබ්බා. සා දුවිධා පරිමාණමිනනවසෙන. තත්ථ පරිමාණ සඞ්ඛ්‍යා එවං වෙදිතබ්බා චතස්සො මුට්ඨියො එකො කුඩුවො. චත්තාරො කුඩුවා එකො පත්ථො, චත්තාරො පත්ථා එකො ආළ්හකො. චත්තාරො ආළ්හකා එකං දොණං, චත්තාරි දොණානි එකා මානිකා. චතස්සො මානිකා [Pg.48] එකා ඛාරී. වීසති ඛාරිකා එකො වාහො. තදෙව එකං සකටන්ති සුත්තනිපාතට්ඨකථාදීසු වුත්තං. සාරත්ථදීපනියං පන නව වාහසහස්සානීති එත්ථ චතස්සො මුට්ඨියො කුඩුවො, චත්තාරො කුඩුවා එකො පත්ථො, චත්තාරො පත්ථා එකො ආළ්හකො. චත්තාරො ආළ්හකා එකං දොණං, චත්තාරි දොණානි එකා මානිකා, චත්තස්සො මානිකා එකා ඛාරී. වීසතිඛාරිකා එකො වාහො. තදෙව එකං සකටන්ති සුත්තනිපාතට්ඨකථාදීසු වුත්ත’න්ති වත්වා ‘‘ඉධ පන ද්වෙ සකටානි එකො වාහොති වදන්තී’’ති ලිඛිතං පච්චන්තවොහාරෙන මිනිතෙ පන සට්ඨිසතං එකො වාහොති රඤ්ඤො ධම්මාසොකස්ස සූවකාහතසාලියා මිනිතෙ පන පච්චන්තවොහාරෙන වීසාධිකතිසතං හොති එකො වාහොති වදන්ති. මිනන සඞ්ඛ්‍යා පන එවං වෙදිතබ්බා. තථා හි –

依步(ayana)计算，在十四阿邦答勒(abbhantara)的细分中，是八十肘。将所有二十八阿邦答勒合计，是一百六十肘。若按圆周计算，则是二百四十肘；若按优萨婆(usabha)计算，在十四阿邦答勒的细分中，是不足二肘的四优萨婆及二肘。总计二十八阿邦答勒，是七优萨婆之上再加四肘和十六步。若按圆周计算，则是十一优萨婆之上再加六肘和十四步。这是其中核心的判定。然而有些人将“阿邦答勒”一词构想为“肘”的同义词，而如此说：‘因为经中说“从站在中央者算起，周围经七重划分，共十四”，所以东方七肘，南、北、西方也各七肘，如此划分共十四肘。’总计合为二十八肘的阿邦答勒。但这只是他们的个人意见，不应视为核心要义。为什么呢？因为义注(aṭṭhakathā)中说：‘在那当中，一个阿邦答勒是二十八肘。’若依他们的见解，总计应为二十八肘的阿邦答勒，那么义注应当说：‘在那当中，所谓的阿邦答勒是二十八肘的量，从站在中央者算起，周围经七重划分，共十四。’然而并未如此说，因此当知这只是他们的个人意见。此处其义如下：“在那当中”(tattha)是用于限定的处格；“一”(ekaṃ)是数量的界定；“阿邦答勒”(abbhantaraṃ)是所限定范围的指示，或是对规定范围的阐明；“二十八肘的量”(aṭṭhavīsatihatthappamāṇaṃ)是指所要限定的法之总集的指示。应当理解其义为：在那些周围的七个阿邦答勒中，一个阿邦答勒是二十八肘的量。此处应当说明数量。数量有两种：依容量和依长度。其中，容量的数量应当如此了解：四“把”(muṭṭhi)为一“掬”(kuḍuva)，四“掬”为一“升”(pattha)，四“升”为一“斗”(āḷhaka)，四“斗”为一“斛”(doṇa)，四“斛”为一摩尼迦(mānikā)，四摩尼迦为一佉梨(khārī)，二十佉梨为一“驮”(vāho)。那一“驮”也就是一“车”(sakaṭa)，如《经集义注》等中所说。然而在《心义灯》(Sāratthadīpanī)中，关于“九千驮”之处，在引述‘四“把”为一“掬”……如《经集义注》等中所说’之后，写道：‘但在此处，他们说二“车”为一“驮”。’若以边地的算法来衡量，则一百六十为一“驮”。若以法阿育(Dhammāsoka)王的厨师所带来的米来衡量，则以边地的算法，他们说三百二十为一“驮”。而长度的数量则应当如此了解。即——

‘‘ඡත්තිංස පරමාණූනං, අණුමත්තන්ති වුච්චති;

ඡත්තිං සඅණුමත්තං, තජ්ජාරීති පවුච්චති.

“三十六极微，是名一微尘；三十六微尘，是名一窗尘。

ඡත්තිං සමත්තාතජ්ජාරී, රථරෙණුපමාණං;

ඡත්තිංස රථරෙණූ ච, එකා ලික්ඛාති වුච්චති.

三十六窗尘，是车尘量；三十六车尘，是名一虮。

සත්තලික්ඛා ච එකූකා, සත්තූකා ධඤ්ඤමාසකො;

සත්තධඤ්ඤඞ්ගුලි එකා, විදත්ථි ද්වාදසඞ්ගුලි.

七虮为一虱，七虱为一麦粒；七麦粒并列为一指节，十二指节为一张手。

ද්වෙ විදත්ථිතු රතනං, සත්තහත්ථං එකයට්ඨි;

වීසයට්ඨිතු උසභං, උසභාසීති ගාවුතං;

ගාවුතානි චත්තාරි, මෙරුයොජනන්ති වුච්චතී’’ති.

二张手为一肘，七肘为一杖；二十杖为一优萨婆，八十优萨婆为一俱卢舍；四俱卢舍，即名为一须弥由旬。”

වුත්තත්තා එකා රජො පරමාණු අතිසුඛුමා අචක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා, සරීරම්පි ඝනසෙලමයං සිනෙරුපබ්බතරාජම්පි විනිජ්ඣිත්වා ගතා. තස්සා ඡත්තිංසපරිමාණං එකොඅණු තජ්ජාරිතස්ස ඡත්තිංසපරිමාණං එකාරථරෙණු. තස්සා ඡත්තිංසපරිමාණං එකලික්ඛා. සත්තලික්ඛා එකා ඌකා. සත්ත ඌකා එකං ධඤ්ඤං. සත්තධඤ්ඤං එකා අඞ්ගුලි, ද්වාදසඅඞ්ගුලි එකා විදත්ථි. ද්වෙ විදත්ථි එකරතනං. සත්තහත්ථං එකයට්ඨි, වීසයට්ඨි එකා උසභා, අසීති උසභා ගාවුතං. චත්තාරි ගාවුතානි මෙරුයොජනන්ති වුච්චති. තත්ථ අණුරජො කිළඤ්ජකුට්ටඡිද්දාදීසු වාතෙ පහටකාලෙ සූරියාලොකෙසු දිස්සති. තජ්ජාරී පන සකටමග්ගාදීසු දක්ඛිණවාම පස්සාදීසු දිස්සති[Pg.49]. රථරෙණු පන තස්සා අල්ලීයනට්ඨානෙසු දිස්සති. ලික්ඛා පන අතිඔළාරිකා පාකටා හොති. අයං මෙරුඅයනවසෙන වුත්තං.

据说，有一极微尘(rajo paramāṇu)，极其细微，肉眼无法看见，甚至能穿透坚如岩石的身体和须弥山(Sineru)王。三十六个极微为一个微尘(aṇu)，三十六个微尘为一个窗尘(tajjārī)，三十六个窗尘为一个车尘(rathareṇu)，三十六个车尘为一个虮(likkhā)。七个虮为一虱(ūkā)，七虱为一谷粒(dhañña)，七谷粒为一指节(aṅguli)，十二指节为一张手(vidatthi)。两张手为一肘(ratana)，七肘为一杖(yaṭṭhi)，二十杖为一优萨婆(usabha)，八十优萨婆为一俱卢舍(gāvuta)。四俱卢舍被称为一须弥由旬(meruyojana)。其中，微尘在席子、墙壁的孔洞等处，当风吹动时，在阳光下可以看见。窗尘则在车道等处左右两边可以看见。车尘则在窗尘附着的地方可以看见。虮则非常粗显，清晰可见。这是根据须弥山的度量方式所说。

අපරම්පි

再者，

‘‘දස කෙසා එකතිලං, ඡතිලං යවකං භවෙ;

චතුයවඤ්ච අඞ්ගුලි, පඤ්චදස එකපාද’’න්ති.

“十发为一芝麻，六芝麻为一麦；四麦为一指节，十五指节为一足。”

වුත්තත්තා දස කෙසා එකතිලං නාම. ඡතිලං එකං යවං නාම. චතුයවං එකො අඞ්ගුලි නාම. පඤ්චදසඞ්ගුලියො එකො පාදොති වුච්චති. ඉදං තීසු වෙදෙසු ආගතවසෙන වුත්තං.

据说，十根头发称为一芝麻，六芝麻称为一麦，四麦称为一指节，十五指节称为一足。这是依据三种《吠陀》的说法。

අපරම්පි

再者，

‘‘දස කෙසා එකතිලං, ඡතිලං යවකං භවෙ;

චතුයවඤ්ච අඞ්ගුලි, අට්ඨඞ්ගුලි එකා මුට්ඨි, රතනං තිමුට්ඨි භවෙ’’ති.

“十发为一芝麻，六芝麻为一麦；四麦为一指节，八指节为一拳；三拳为一肘。”

වුත්තත්තා දසකෙසා එකං තිලං නාම. ඡතිලං එකං යවං නාම. චතුයවං එකාඅඞ්ගුලි නාම. අට්ඨඞ්ගුලං එකාමුට්ඨි. ත්‍රිමුට්ඨි එකරතනං. පඤ්ච රතනානි එකොදණ්ඩො. වීසති දණ්ඩානි එකොඋසභො. අසීති උසභා එකා ගාවී. චතස්සො ගාවියො එකයොජනන්ති වුත්තං, තෙනෙවාහ.

据说，十根头发称为一芝麻，六芝麻称为一麦，四麦称为一指节，八指节为一拳，三拳为一肘。五肘为一杖(daṇḍa)，二十杖为一优萨婆(usabha)，八十优萨婆为一拘卢舍(gāvuta)，四拘卢舍为一由旬。因此他说：

‘‘පඤ්චහත්ථො මතො දණ්ඩො, වීසදණ්ඩො ච උසභො;

අසීති උසභා ගාවී, චතුගාවී ච යොජන’’න්ති.

“五肘为一杖，二十杖为一优萨婆；八十优萨婆为一拘卢舍，四拘卢舍为一由旬。”

ඉදං පකතිඅයනවසෙන වුත්තං. චක්කවාළඅයනයොජනවසෙන පන

这是按通常的度量方式所说。但按轮围世界的由旬度量方式来说，

‘‘සත්තහත්ථො මතො දණ්ඩො, වීසදණ්ඩො ච උසභො;

අසීති උසභා ගාවී, චතුගාවී ච යොජන’’න්ති වුත්තං.

据说：“七肘为一杖，二十杖为一优萨婆；八十优萨婆为一拘卢舍，四拘卢舍为一由旬。”

අපරම්පි.

还有。

‘‘දස කෙසා එකතිලං;

ඡතිලං එකං යවං;

චතුයවං එකඞ්ගුලි;

අට්ඨඞ්ගුලං එකාමුට්ඨි;

ත්‍රිමුට්ඨි එකරතනං, අට්ඨවීසතිරතනං එකංඅබ්භන්තරන්ති.

“十发为一芝麻；六芝麻为一麦；四麦为一指节；八指节为一拳；三拳为一肘，二十八肘为一阿邦答勒(abbhantara)。”

වුත්තං. තෙනෙවාහ ‘‘තත්ථ එකං අට්ඨවීසතිහත්තප්පමාණං හොතී’’ති. එත්ථ ච අගාමකෙ චෙති එත්ථ අකාරො කතරත්ථොති, තථා හි අකාරො.

如是说。因此他说：“在那里，一阿邦答勒的量是二十八肘。”在这里，“agāmake”(在无村落处)这个词中，“a”是什么意思呢？因为“a”这个前缀：

පටිසෙධෙ වුද්ධිතබ්භාවෙ, අඤ්ඤත්ථෙ සදිසෙපිච;

විරුද්ධෙ ගරහෙ සුඤ්ඤෙ, අකාරො විරහ’ප්පකෙ’ති.

“在否定、增长、自性、异义、相似、相反、责备、空无、分离和少量(等意义上使用)。”

වුත්තෙසු දිස්සති තථා හි අජනෙත්වා තිආදීසු පටිසෙධෙ දිස්සති. ‘‘අපරිහානීයා ධම්මා’’ති ආදීසු වුද්ධිම්හි. ‘‘අනවජ්ජං භන්තෙ’’ති ආදීසු තබ්භාවෙ අක්ඛරා’ති ආදීසු [Pg.50] අඤ්ඤත්ථෙ. ‘‘අමරු රාජා’’තිආදීසු සදිසෙ. ‘‘අමල’’න්ති ආදීසු විරුද්ධෙ. ‘‘අසෙට්ඨොයං බ්‍රාහ්මණො අබ්‍රහ්මචාරී’’ති ආදීසු ගරහෙ. ‘‘අගාමො’’ති ආදීසු සුඤ්ඤෙ. ‘‘අපතිකායංඉත්ථී’’ති ආදීසු විරහෙ. ‘‘අථ නායං කඤ්ඤා’’ති ආදීසු අප්පකෙ. ඉධ පන සුඤ්ඤෙ විරහෙ වා දට්ඨබ්බො. සුඤ්ඤත්ථෙන පන අගාමකෙ නිමනුස්සෙ කෙවලාරඤ්ඤෙති අත්ථො. විරහත්ථො වා අගාමකෙ ගාමවිරහිතෙ පදෙසෙති අත්ථො දට්ඨබ්බො. තෙනෙව සුඤ්ඤත්ථෙන විරහත්ථෙන ‘‘අගාමකෙ’’තිමිනාපදෙන ගාමනදීජාතස්සරසමුද්දෙ මුඤ්චිත්වා යං අනවසෙසං හෙට්ඨා පථවීසන්ධාරකඋදකම්පිඋදකසන්ධාරකො වාතොපි අජටාකාසම්පි, තථා යාව උපරිබ්‍රහ්මලොකං උපාදාය සබ්බං අසුරයක්ඛසුරාදිආකාසට්ඨකදෙවබ්‍රහ්මවිමානානිපි අරඤ්ඤන්ත්වෙව සඞ්ගහිතා. නදීසමුද්දන්තරෙසුපි මච්ඡබන්ධානං අගමනපථො දීපකො වා පබ්බතො වා, සොපි අරඤ්ඤසීමාත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, තස්මා අයං සත්තබ්භන්තරසීමා නිමනුස්සෙ කෙවලාරඤ්ඤෙ පථවීමණ්ඩලෙපි දෙවලොකෙ විමානකප්පරුක්ඛාදීසුපි ලබ්භතෙව. පථවියං පන යස්මිං ගාමඛෙත්තෙ හෙට්ඨා පථවියා යත්ථ වා සුවණ්ණමණිආදීනි ඛණිත්වා ගහෙතුං සක්කොන්ති, තං පදෙසං ගාමඛෙත්තමෙව. තතො පරා යාව පථවීසන්ධාරකඋදකා අජටාකාසෙපි ලබ්භතෙව. නනු ඡකාමාවචර දෙවලොකෙසුපි දෙවවිමානකප්පරුක්ඛගාමනිගමාදයොපි අත්ථෙව. අථ කස්මා ‘‘අරඤ්ඤා’’ති කථිතාති අමනුස්සා වා සත්තා ජාතිභින්නත්තා ච තෙ අගාමායෙව, තෙනෙව ‘‘නිමනුස්සම්හි අරඤ්ඤම්හී’’ති වුත්තං. තිරච්ඡානවත්ථුස්මිම්පි ‘‘නාගො වා හොතු සුපණ්ණමාණවකාදීනං වා අඤ්ඤතරො අන්තමසො සක්කං දෙවරාජානං උපාදාය යො කොචි අමනුස්සජාතිකො සබ්බොව ඉමස්මිං අත්ථෙ තිරච්ඡානගතොති වෙදිතබ්බො’’ති වුත්තං, තස්මා ජාතිභින්නතාය අමනුස්සාවාසො අරඤ්ඤන්ති වෙදිතබ්බො. අබ්භන්තරසීමාය විචාරණා.

在所说的这些词中，可以看到“a-”的用法。例如，在“ajanetvā”(不知)等词中，表示否定义；在“aparihānīyā dhammā”(不退法)等词中，表示增长义；在“anavajjaṃ bhante”(无过失，尊者)等词中，表示其自性义；在“akkharā”等词中，表示其他义；在“Amaru rājā”(阿摩罗王)等词中，表示相似义；在“amala”(无垢)等词中，表示相反义；在“aseṭṭhoyaṃ brāhmaṇo abrahmacārī”(此婆罗门低劣，非梵行者)等词中，表示谴责义；在“agāmo”(无村)等词中，表示空无义；在“apatikāyaṃ itthī”(无夫之妇)等词中，表示分离义；在“atha nāyaṃ kaññā”(此非少女)等词中，表示少量义。在这里，则应理解为“空无”或“分离”的含义。依空无义，“agāmake”(在无村落处)意为在无人烟的纯粹阿兰若(arañña)中。或依分离义，“agāmake”应理解为意指在远离村庄的地方。因此，通过空无与分离的含义，“agāmake”一词，除去村庄、河流、天然湖泊、海洋，涵盖了其下所有剩余之处：下方支撑大地的水、支撑水的气、无云的天空，乃至上方直到梵天界，包括所有阿修罗、夜叉、天神等，以及天神和梵天在空中的住所，都被摄集为“阿兰若”。在河流和海洋之间，渔夫不至之处、岛屿或山脉，也被计为阿兰若的边界。因此，这七阿邦答勒(abbhantara)的边界，在无人烟的纯粹阿兰若中，无论是在人界的地轮上，还是在天界的天宫、劫波树(kapparukkha)等处，都能获得。但在大地上，村庄田界之内，凡是可从地下挖掘获取黄金、宝珠等的地方，该处即是村庄的田界。自此以外，下至支撑大地的水，上至无云的天空，都能获得。难道六欲天界中，就没有天宫、劫波树、村庄、城镇等吗？那为何还称为“阿兰若”呢？因为非人有情种类不同，他们是无村庄的，因此说“在无人烟的阿兰若中”。关于旁生，也说道：“无论是龙，或金翅鸟童子等其中之一，乃至天帝释，任何非人种类的有情，在此义中都应被理解为‘属于旁生’。”因此，应知由于种类不同，非人的住处即是阿兰若。对阿邦答勒边界的考察。

ඉදානි උදකුක්ඛෙපසීමාය සංවණ්ණනාක්කමො සම්පත්තො. තත්ථ ‘‘සබ්බා භික්ඛවෙ නදී අසීමා. සබ්බො සමුද්දො අසීමො. සබ්බො ජාතස්සරො අසීමො. නදියා වා භික්ඛවෙ සමුද්දෙ වා ජාතස්සරෙ වා යං මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තා උදකුක්ඛෙපා, අයං තත්ථ සමානසංවාසා එකූපොසථා’’ති පඤ්ඤත්තා, අයං උදකුක්ඛෙපසීමා නාම. තත්ථ ‘‘සබ්බා භික්ඛවෙ නදී අසීමා’’ති එත්ථ [Pg.51] අසීමසද්දෙ අකාරො විරහත්ථො, අසීමා බද්ධසීමා විරහිතාති අත්ථො. ඤත්තිදුතියකම්මවාචං සාවෙත්වාපි බන්ධසීමාවිරහිතාති වුත්තං හොති. පටිසෙධත්ථො වා, අසම්මන්නිතබ්බාති අත්ථො. වුඩ්ඪිඅත්ථො වා, ‘‘අසෙක්ඛා ධම්මා’’ති යථා සික්ඛිතසික්ඛා නිට්ඨිතසික්ඛාති වුත්තං හොති. එවං අසීමාසීමකිච්චනිට්ඨප්පත්තාති අත්ථො. ඤත්තිදුතියකම්ම වාචං සාවෙත්වා සම්මතාපි අසම්මතායෙව, අත්තනො සභාවෙනෙව ගාමසීමා විය බද්ධසීමාසදිසාති වුත්තං හොති. එතෙන නදීජාතස්සරසමුද්දානං බද්ධසීමාය අඛෙත්තභාවො දස්සිතො හොති. එවං ‘‘සබ්බා භික්ඛවෙ නදී අසීමා’’තිආදිනා නදීසමුද්දජාතස්සරානං බද්ධසීමාභාවං පටික්ඛිපිත්වා තත්ථ ලොකවොහාරසිද්ධාසු එතාසු නදීආදීසු අබද්ධසීමාසු පුන වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං වාලිකාදීහි සීමපරිච්ඡින්දනං කත්තුකාමො භගවා ‘‘නදියා වා භික්ඛවෙ සමුද්දෙ වා ජාතස්සරෙ වා යං මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තා උදකුක්ඛෙපා’’ති ආදිමාහ. තත්ථ මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්සති ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස තෙනෙවාහ සමන්තපාකාදිකාය විනයට්ඨකථායං ‘‘ථාමමජ්ඣිමෙන පුරිසෙනා’’ති. යදි වඩ්ඪකීපුරිසමිච්ඡෙය්‍ය, ‘‘වඩ්ඪකීපුරිසෙනා’’ති වුත්තං භවෙය්‍ය, න පනෙවං වුත්තං, තෙන ඤායති ‘‘ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්සා’’ති. තිවිධා හි පුරිසා උත්තමපුරිසො මජ්ඣිමපුරිසො පකතිපුරිසොති. තත්ථ උත්තමපුරිසො නාම සබ්බඤ්ඤු භගවා, සො හි භගවා සබ්බසත්තුත්තමො ථාමයසසම්පත්තිඉස්සරියාදීහි තථා හි තථාගතස්ස ථාමො.

如今已至释义水抛界(udakukkhepasīmā)的次第。于此，（世尊）制定：“诸比丘，一切河流皆是无界(asīmā)；一切海洋皆是无界；一切天然湖泊皆是无界。诸比丘，在河流、海洋或天然湖泊中，由一中等男子向四周泼水，其所及之处，即是彼处同住(samānasaṃvāsa)与同一布萨(ekūposatha)的范围。”此即名为水抛界。于“诸比丘，一切河流皆是无界”一语中，`asīmā`一词的`a`为“缺乏”义，意为缺乏已结之界。即是说，纵使宣告白二羯磨语，亦被称为缺乏已结之界。或，`a`为禁止义，意为“不应被同意（结界）”。或，`a`为增盛义，如于“无学法(asekkhā dhammā)”一词中，被称为“已学完所学，已完成所学”。同理，`asīmā`意为已达到完成结界之事（的状态）。纵使宣告白二羯磨语而被同意，亦（等于）未被同意；被称为：由于其自性，犹如村界，等同于已结之界。由此显示河流、天然湖泊和海洋非已结之界的处所。如是，世尊以“诸比丘，一切河流皆是无界”等语，否定了河流、海洋、天然湖泊作为已结之界的可能性后，为于此等依世间惯例而成的无结界之河流等处避免不全僧团羯磨，而欲划定界限，故说“诸比丘，在河流、海洋或天然湖泊中，由一中等男子向四周泼水……”等语。其中，“中等男子”是指体力中等的男子。是故，在《善见律毗婆沙》(Samantapāsādikā)此律义注中说：“由体力中等的男子”。若意指木匠，则应说“由木匠”，然并未如是说，由此可知是指“体力中等的男子”。人有三类：上人、中人、普通人。其中，上人即是一切知者世尊，因为世尊于所有众生中最为上，具足力量、名声、成就、主权等。如来的力量即是如此。

‘‘කාළාවකඤ්ච ගඞ්ගෙය්‍යං, පණ්ඩරං තම්බපිඞ්ගලං;

ගන්ධමඞ්ගලහෙමඤ්ච, උපොසථං ඡද්දන්තිමෙ’’ති.

“迦罗婆迦(Kāḷāvaka)与恒伽耶(Gaṅgeyya)，班达拉(Paṇḍara)、昙婆(Tamba)、平伽罗(Piṅgala)，犍陀(Gandha)、曼伽罗(Maṅgala)与醯摩(Hema)，布萨(Uposatha)以及六牙象(Chaddanta)。”

වුත්තානං දසන්නං හත්ථිකුලානං බලානුසාරෙන වෙදිතබ්බො. තත්ථ කාළාවක න්ති පකතිහත්ථිකුලං යං දසන්නං පුරිසානං කායබලං, තං එකස්ස කාළාවකස්ස හත්ථිනො බලං. යං දසන්නං කාළාවකානං බලං, තං එකස්ස ගඞ්ගෙය්‍යස්ස බලං. යං දසන්නං ගඞ්ගෙය්‍යානං බලං, තං එකස්ස පණ්ඩරස්ස බලං, යං දසන්නං පණ්ඩරානං බලං, තං එකස්ස තම්බස්ස බලං. යං දසන්නං තම්බානං බලං, තං එකස්ස පිඞ්ගලස්ස බලං. යං දසන්නං පිඞ්ගලානං බලං, තං එකස්ස ගන්ධහත්ථිනො බලං. යං දසන්නං ගන්ධහත්ථීනං බලං, තං එකස්ස මඞ්ගලස්ස බලං. යං දසන්නං මඞ්ගලානං බලං, තං එකස්ස හෙමස්ස බලං. යං දසන්නං හෙමවතානං බලං, තං එකස්ස [Pg.52] උපොසථස්ස බලං. යං දසන්නං උපොසථානං බලං, තං එකස්ස ඡද්දන්තස්ස බලං. යං දසන්නං ඡද්දන්තානං බලං, තං එකස්ස තථාගතස්ස කායබලං. ‘‘නාරායනසඞ්ඛාතං බල’’න්තිපි ඉදමෙව වුච්චති. තත්ථ නාරා වුච්චන්ති රස්මියො, තා බහූ නානාවිධා තතො උප්පජ්ජන්තීති නාරයනං, වජිරං, තස්මා වජිරසඞ්ඛාතං බලන්ති පි අත්ථො, තදෙතං පකතිහත්ථිගණනාය හත්ථිකොටිසහස්සං, පුරිසගණනාය දසන්නං පුරිසකොටිසහස්සානං බලං හොති, ඉදං තථාගතස්ස කායබලං. ඉස්සරියාදිබලවිධානං පන තංතං සුත්තානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. මජ්ඣිමපුරිසො නාම වඩ්ඪකිපුරිසො සො හි තථාගතස්ස බලං පටිච්ච සිනෙරුපබ්බතරාජං සාසපබීජෙන මිනන්තො විය සතෙනපිසහස්සෙනපි සතසහස්සෙනපි මිනෙතුං අභබ්බො, අන්තමසො පාදඞ්ගුට්ඨ සො පාදඞ්ගුට්ඨකම්පි ගණ්හෙතුං අභබ්බොව. තස්ස පකතිපුරිසතො මහන්තභාවෙන මජ්ඣෙ භවත්තා මජ්ඣිමපුරිසො නාම ජාතො, තථා හි සුගතවිදත්ථි වඩ්ඪකිස්ස තිස්සො විදත්ථියො, වඩ්ඪකිහත්ථෙන දියඩ්ඪහත්ථො හොති, තථා වඩ්ඪකිවිදත්ථි පකතිපුරිසස්ස ද්වෙ විදත්ථියො, පකතිපුරිසහත්ථෙන පරිපුණ්ණහත්ථො හොති තථා හි සුගතවිදත්ථි නාම ඉදානි මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස තිස්සො විදත්ථියො, වඩ්ඪකිහත්ථෙන දියඩ්ඪො හත්ථො හොතීති කුටිකාරසික්ඛාපදට්ඨකථායං වුත්තං. අයං ඉධ මජ්ඣිමපුරිසොති නාධිප්පෙතා. කස්මා කුටිකාරසික්ඛාපදෙයෙව තිහත්ථාති වඩ්ඪකිහත්ථෙන තිහත්ථා. පමාණයුත්තො මඤ්චොති පකතිවිදත්ථියා නවවිදත්ථිප්පමාණො මඤ්චොති වුච්චති යථා, එවං මජ්ඣිමපුරිසෙනා’ති ඉධ අවත්වා’ථාමමජ්ඣිමෙන පුරිසෙනා’ති අට්ඨකථායං වුත්තත්තා. පකතිපුරිසො නාම’යං දසන්නං පුරිසානං කායබලං, තං එකස්ස කාළාවකස්ස හත්ථිනො බල’න්ති වුත්තපුරිසො පකතිපුරිසො නාම. තත්ථ කිඤ්චාපි එකච්චෙ පුඤ්ඤවන්තා රාජා අජාතසත්තු ජීවකො කොමාරභච්චො ඉත්ථියාපි විසාඛා මිගාරමාතාති එවමාදයො පඤ්චන්නං හත්ථීනං බලං ධාරෙන්ති, න පන තෙ මජ්ඣිමපුරිසා නාම හොන්ති, පකතිපුරිසො යෙව, පුඤ්ඤවන්තභාවෙන විසෙසපුරිසත්තා. ඉධ පන පකතිපුරිසොයෙව ථාම මජ්ඣිමපුරිසොති අධිප්පෙතො. උදකුක්ඛෙපාති උදකුක්ඛෙපෙන පරිච්ඡින්නා, තෙනෙවාහ මාතිකාට්ඨකථායං ලීනත්ථප්පකාසනියං උදකුක්ඛෙපාති කරණත්ථෙ නිස්සක්කවචනන්ති ආහ. උදකුක්ඛෙපෙනා’ති අයඤ්හෙත්ථත්ථො[Pg.53]. නදීසමුද්දජාතස්සරෙසු යංඨානං මජ්ජිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තා පරිසපරියන්තතො උදකුක්ඛෙපෙන පරිච්ඡින්නං, අයං තත්ථ නදීආදීසු ලොකවොහාර සිද්ධාසු තාසුඑව අබද්ධසීමාසු අපරාපි සමානසංවාසා එකූපොසථාති කඞ්ඛාවිතරණියං පන යං මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තා උදකුක්ඛෙපාති යං ඨානං ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තතො උදකුක්ඛෙපෙන පරිච්ඡින්නං. තත්ථ යථා අක්ඛධුත්තා දාරුගුළං ඛිපන්ති, එවං උදකං වා වාලිකං වා හත්ථෙන ගහෙත්වා මජ්ඣිමෙන පුරිසෙන සබ්බථාමෙන ඛිපිතබ්බං. යත්ථ එවං ඛිත්තං උදකං වා වාලිකා පතති, අයං උදකුක්ඛෙපො නාම. අයං තත්ථ සමාන සංවාසා එකූපොසථාති, අයං තෙසු නදීආදීසු උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡින්නා සීමා සමානසංවාසාචෙව එකූපොසථාචා’ති අත්ථයොජනං කත්වා අයං එතෙසං නදීආදීනං අන්තොයෙව ලබ්භති, න බහි, තස්මා නදියා වා ජාතස්සරෙ වා යත්තකං පදෙසං පකතිවස්සකාලෙ චතූසු මාසෙසු උදකං ඔත්ථරති, සමුද්දෙ යස්මිං පදෙසෙ පකතිවීචියො ඔසරිත්වා සණ්ඨහන්ති, තතොපට්ඨාය කප්පියභූමි. දුබ්බුට්ඨිකාලෙ වා ගිම්හෙ වා නදීජාතස්සරෙසු සුක්ඛෙසුපි සාඑව කප්පියභූමි. සචෙ පන සුක්ඛෙ ජාතස්සරෙ වාපිං වා ඛණන්ති වප්පං වා කරොන්ති, තං ඨානං ගාමඛෙත්තං හොති. යා පනෙසා කප්පියභූමීති වුත්තා, තතො බහි උදකුක්ඛෙපසීමා න ගච්ඡති, අන්තොයෙව ගච්ඡති, තස්මා තෙසං අන්තොපරිසපරියන්තතො පට්ඨාය සමන්තාඋදකුක්ඛෙප පරිච්ඡෙදො කාතබ්බො’’ති වුත්තං. ගණ්ඨිපදෙ පන යං මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තා උදකුක්ඛෙපාති පන එතිස්සා නදියා චතුවග්ගාදීනං සඞ්ඝානං විසුං චතුවග්ගකරණීයාදිකම්මකරණකාලෙ සීමාපරිච්ඡෙදදස්සනත්ථං වුත්තං, තිචීවරෙන විප්පවාසපරිච්ඡෙදදස්සනත්ථම්පි සත්තබ්භන්තරසීමාය පරිච්ඡෙදදස්සනං වියාති ආචරියා, තස්මා උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදාභාවෙපි අන්තොනදියං කාතුං වට්ටතීති සිද්ධ’න්ති ලිඛිතං. තත්ථ උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදාභාවෙපී’ති ඉදං පදං සමන්තතො උදකුක්ඛෙපෙන පරිච්ඡින්න’න්ති මහාඅට්ඨකථාවචනෙන වා සමන්තා උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදො කාතබ්බො’ති මාතිකාට්ඨකථාය කඞ්ඛා විතරණියඤ්ච වුත්තවචනෙන වා, ‘‘තත්ථාපි හි මජ්ඣිමපුරිසො න ඤායති, තථා සබ්බථාමෙන ඛිපන’’න්ති වා, ‘‘එතදත්ථමෙව හි වාලිකාදීහි සීමපරිච්ඡින්දන’’න්ති වා විමතිවිනොදනීවචනෙහි වා න සමෙති. ගන්ථකාරෙනාපි පරූපවාදවිවජ්ජනත්ථං ‘‘අයං අම්හාකං ඛන්තී’’ති අවත්වා’අචරියා’ති [Pg.54] අඤ්ඤකත්තාරෙ නිදස්සිත්වා පරතො නිගමනෙ ‘‘ඉදං සබ්බං සුට්ඨු විචාරෙත්වා ගරුකුලෙ පයිරුපාසිත්වා ගහෙතබ්බං යුත්තං ගහෙතබ්බං, ඉතරං ඡඩ්ඩෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං තස්මා අඤ්ඤෙසං ආචරියානං මතෙන ලිඛිතන්ති දට්ඨබ්බං. අඤ්ඤථා තිස්සොපි සඞ්ගීතියො ආරූළ්හෙ අට්ඨකථාවචනෙ ච කඞ්ඛාවිතරණී-විමතිවිනොදනීවචනානි ච මක්ඛෙතබ්බානි භවෙය්‍යුං, ගන්ථාපි අඤ්ඤමඤ්ඤවිරුද්ධා භවෙය්‍යුං, භගවතා පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදම්පි සාවකානං මතෙන පටිසඞ්ඛරිතබ්බං භවෙය්‍ය භගවතා පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදං පන න මක්ඛෙතබ්බං, යථා පඤ්ඤත්තෙයෙව වත්තිතබ්බං වක්ඛති හි වත්ථුං ජානිත්වාපි මජ්ජං පිවතො භික්ඛුස්ස පාචිත්තියං, සාමණෙරස්ස පන ජානිත්වා පිවතො සීලභෙදො, න අජානිත්වාති වුත්තං තත්ථ කාරණං මග්ගිතබ්බං, සික්ඛාපද පඤ්ඤත්තියා බුද්ධානමෙව විසයත්තා න වා මග්ගිතබ්බං, යථා පඤ්ඤත්තෙයෙව වත්තිතබ්බ’න්ති තස්මා සමන්තා උදකුක්ඛෙපාති පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදානුරූපං සමන්තතො උදකුක්ඛෙපෙන පරිච්ඡින්නන්ති වා උදකං උක්ඛිපිතබ්බන්ති වා උදකුක්ඛෙපෙන පි පරිච්ඡින්නා සීමාතිවා සමන්තා උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදො කාතබ්බොති වා වුත්තධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරානං වචනමෙව පමාණං තෙ හි බුද්ධමතඤ්ඤුනො, ඉදඤ්ච වචනං භගවතො න පච්චක්ඛවචනං නාපිසඞ්ගාහකත්ථෙරානං වචනං අථවා ‘‘යං මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තා උදකුක්ඛෙපා’’ති පන එතිස්සා නදියා…පෙ… සත්තබ්භන්තරසීමාය පරිච්ඡෙදදස්සනං විය සීමපරිච්ඡෙදදස්සනත්ථං වුත්ත’න්ති ආචරියා යස්මා වදන්ති, තස්මා උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදාභාවෙපි අන්තොනදියං කාතුං වට්ටතීති සිද්ධන්ති ඉමිස්සා අත්ථයොජනාය න ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරාපි පවිට්ඨා, ගන්ථකාරොපි අපවිට්ඨො. කස්මාති චෙ තිස්සොපි සඞ්ගීතියො ආරූළ්හෙසු විනයට්ඨකථාසුචෙව තබ්බිවරණභූතාසු සිලොකටීකාසු ච ‘‘උදකුක්ඛෙපෙන පරිච්ඡින්නං, උදකං උක්ඛිපිතබ්බං, උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදො කාතබ්බො’’ති ආදිනා බහූහි ආකාරෙහි උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදමෙව ලිඛන්ති, තස්මා ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරාපි අප්පවිට්ඨාති විඤ්ඤායති ගන්ථකාරො පි පරූපවාදවිවජ්ජනත්ථං ‘‘ආචරියා’’ති අඤ්ඤකත්තාරෙ නිදස්සෙති, තස්මා ගන්ත්ථකාරොපි අප්පවිට්ඨොති විඤ්ඤායති, ඉදඤ්ච වචනං කෙසඤ්චි ථෙරානං අත්තනොමති, අත්තනොමතිච නාමෙසා සබ්බදුබ්බලා, සිනෙරුපබ්බතරාජං සාසපබීජෙන මිනෙන්තො විය සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙන පඤ්ඤත්තස්ස උදකුක්ඛෙපාති සික්ඛාපදස්ස අත්ථං වදන්තානං මහාකස්සපයසමොග්ගලිපුත්තතිස්සපභුතීනඤ්ච [Pg.55] තෙසං සිස්සානුසිස්සානං මහාවිහාරවාසීනඤ්ච වචනං කො නාම පුග්ගලො මක්ඛෙතුං සක්ඛිස්සති, උපසම්පදාදිකම්මස්ස ච ගරුකම්මත්තා සාසනස්ස මූලත්තා ච ගරුකෙයෙව ඨාතබ්බං. ‘‘යං මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තා උදකුක්ඛෙපා’’ති භගවතා පඤ්ඤත්තං, කථං මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස උදකුක්ඛෙපාරහට්ඨානමෙව උදකුක්ඛෙපසීමා, උදාහු උදකුක්ඛෙපෙනෙව උදකුක්ඛෙපසීමාති චොදනං පරිහරන්තො අට්ඨකථාචරියො කථං පන උදකං උක්ඛිපිතබ්බන්ත්‍යාදිමාහ. තත්ථ කථන්ති කථෙතුකම්‍යතා පුච්ඡා, කථං කෙන කාරණෙන උදකං උක්ඛිපිතබ්බං උදකාසිඤ්චනසඞ්ඛෙපෙන උක්ඛිපිතබ්බං අථ ඛො ලෙඩ්ඩුඛිපනදාරුගුළඛිපනාකාරෙන උක්ඛිපිතබ්බන්ති අත්ථො. අක්ඛධුත්තාති සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි ‘‘සීහො ගායති නඞ්ගුට්ඨං, සීහො චාලෙති වාලධි’’න්ති එත්ථ විය දාරුගුළං ඛිපන්ති සද්දන්තරසන්නිධානතො අත්ථවසෙන දාරුගුළකීළකා ධුත්තජනාති විඤ්ඤායති අක්ඛසද්දො හි ජූතෙපි නිරූළ්හො. දාරුගුළන්ති භමං ආරොපෙත්වා ආරග්ගෙන කතදාරුවිකති අයඤ්හෙත්ථත්ථො… යථා අක්ඛධුත්තා දාරුගුළකා ධුත්තජනා දාරුගුළං හත්ථෙන ගහෙත්වා අත්තනො බලං දස්සෙන්තා විය සබ්බථාමෙන අත්තානං ඔනමිත්වා ඛිපන්ති, එවමෙව ථාමමජ්ඣිමෙන පුරිසෙන උදකං වා වාලිකං වා හත්ථෙන ගහෙත්වා අත්තනො බලං දස්සෙන්තාවිය ඔනමිත්වා සබ්බථාමෙන නිසින්නස්ස වා ඨිතස්ස වා පරිසපරියන්තතො අනුපරියායිත්වා ඛිපිතබ්බං, එවං චිත්තං උදකං වා වාලිකං වා යත්ථ යස්මිං ඨානෙ පතති, අයමෙකො උදකුක්ඛෙපො නාමාති ‘‘අයමෙකො උදකුක්ඛෙපො’’ති ඉමිනා පදෙන ද්වින්නං සඞ්ඝානං විසුංවිසුං කම්මකරණාධිකාරෙ සීමන්තරිකත්තා අඤ්ඤස්සාපි උදකුක්ඛෙපස්ස සම්භවං දස්සෙති, තෙනෙව මාතිකාට්ඨකථායං ‘‘සචෙ පන ද්වෙ සඞ්ඝා විසුංවිසුං උපොසථාදිකම්මං කරොන්ති, ද්වින්නං උදකුක්ඛෙපානං අන්තරෙ අඤ්ඤො එකො උදකුක්ඛෙපො උපචාරත්ථාය ඨපෙතබ්බො’’ති වුත්තං, විමතිවිනොදනියම්පි ‘‘තස්ස අන්තොති තස්ස උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡින්නස්ස ඨානස්ස අන්තො න කෙවලඤ්ච තස්සෙව අන්තො, තතො බහිපි එකස්ස උදකුක්ඛෙපස්ස අන්තො ඨාතුං න වට්ටතීති වචනං උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදස්ස දුබ්බිජානතො කම්මකොපසඞ්කා හොතී’’ති වුත්තං, සාරත්ථදීපනියං පන ‘‘තස්ස අන්තො හත්ථපාසං විජහිත්වා ඨිතො කම්මං කොපෙතීති ඉමිනා පරිච්ඡෙදතො බහි යත්ථ කත්ථචි ඨිතො කම්මං න කොපෙතීති දීපෙතී’’ති වත්වා මාතිකාට්ඨකථාවචනම්පි පටික්ඛිපි, තං එකසඞ්ඝං සන්නිපාතං [Pg.56] සන්ධාය වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං, යථා ච මහාසීමාය ඛණ්ඩිත්වා බද්ධානං ඛණ්ඩසීමානං අඤ්ඤමඤ්ඤසඞ්කරවිවජ්ජනත්ථං සීමන්තරිකා ඨපිතා, එවමෙව අත්තනො සභාවෙන ගාමසීමා විය සයං ජාතසීමායං නදීසමුද්දජාතස්සරානං අතිමහන්තභාවෙන උදකුක්ඛෙපෙන උදකුක්ඛෙපසීමා භගවතා අනුඤ්ඤාතා, තථාපි ද්වින්නං බද්ධසීමානමිව අඤ්ඤමඤ්ඤසඞ්කරවිවජ්ජනත්ථං ද්වින්නං උදකුක්ඛෙපසීමානං අන්තරෙ සීමන්තරිකත්ථාය අඤ්ඤො උදකුක්ඛෙපො ඨපෙතබ්බො’ති වුත්තං, සනිමිත්තා බද්ධසීමා, සඋදකුක්ඛෙපා උදකුක්ඛෙපසීමා, සීමන්තරිකා විය එකො උදකුක්ඛෙපො දට්ඨබ්බො, තෙනෙව විමතිවිනොදනියං ‘‘ඉදඤ්චෙත්ථ සීමන්තරිකාවිධානං ද්වින්නං බද්ධසීමානං සීමන්තරිකාඅනුජානනසුත්තානුලොමතො සිද්ධන්ති දට්ඨබ්බ’’න්ති වුත්තං, එකස්මිං සඞ්ඝසන්නිපාතෙ පන එකස්ස උදකුක්ඛෙපස්ස බහි තිට්ඨන්තොපි කම්මං න කොපෙතීති දට්ඨබ්බං වුත්තඤ්හි විමතිවිනොදනියං භගවතා නිදානවසෙන එකගාමසීමනිස්සිතානං එකසභාගානඤ්ච ද්වින්නං බද්ධසීමානමෙව අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්භෙදජ්ඣොත්ථරණං සීමන්තරිකං විනා අබ්‍යවධානෙ ඨානඤ්ච භගවතා අනුමතමෙවාති ඤත්වා අට්ඨකථාචරියා ඉධාපි සීමන්තරිකාවිධානමකංසු විසභාගසීමානම්පි හි එකසීමනිස්සිතත්තං එකසභාවත්තඤ්චාති ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙ සති එව සීමන්තරිකං විනා ඨානං සම්භෙදාය හොති, නාසතීති දට්ඨබ්බ’න්ති. එවං නදීසමුද්දජාතස්සරෙසු සමන්තාඋදකුක්ඛෙපාති පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදානුරූපං උදකුක්ඛෙපෙන පරිච්ඡෙදං දස්සෙත්වා රස්සපභවෙ නදීජාතස්සරපදෙසෙ උදකුක්ඛෙපෙන විනාව අත්තනො සභාවෙන ගාමසීමායමිව සබ්බථා කප්පියභාවං දස්සෙතුං සචෙ පන නාතිදීඝා හොති, පභවතො පට්ඨාය ත්‍යාදිමාහ. තත්ථ පභවතො පට්ඨායාති යස්මිං පදෙසෙ චතුමාසපරමා නදී සන්දති, තස්ස උපරිමභාගතො පට්ඨායාති අත්ථො. යාව මුඛද්වාරා ති යාව නදීතීරමෙවෙත්ථ මුඛද්වාරාති අධිප්පෙතා. සබ්බත්ථා’ති සබ්බස්මිං නදීපදෙසෙ උදකුක්ඛෙපසීමාකම්මං නත්ථී ති උදකුක්ඛෙපෙන පවත්තා සීමා උදකුක්ඛෙපසීමා. කරිතබ්බන්ති කම්මං, කරකරණෙති ධාතු, රම්මපච්චයො. කරණෙති මනොද්වාරවීථියා සත්තමකුසලජවනචිත්තසමුට්ඨාපිතවායොධාතුයා විකාරභූතො කායපයොගො, තෙන කායපයොගෙන ඛිපිතබ්බං උද්ධටං කම්මන්ති වුච්චති පරමත්ථවසෙන පන කායපයොගසඞ්ඛාතාය චිත්තං ජවායොධාතුයා විප්ඵාරෙන දෙසන්තරප්පත්තිසමුට්ඨාපිකා [Pg.57] අට්ඨකලාපපුඤ්ජායෙව. උදකුක්ඛෙපසීමාය කම්මං උදකුක්ඛෙපසීමාකම්මං තං එත්ථ රස්සපභවනදියා නත්ථීති අත්ථො. අයඤ්හෙත්ථත්ථො සචෙ නදී නාතිදීඝා හොති අඩ්ඪයොජනං වා ගාවුතං වා අඩ්ඪගාවුතං වා, තස්සා පවත්තනට්ඨානතො පට්ඨාය යාව නදීතීරා සබ්බත්ථ නදීපදෙසෙ අජ්ඣොත්ථරිත්වා සඞ්ඝො නිසීදති, තත්ථ තස්මිං නදීපදෙසෙ සමන්තතො අවසෙසනදියා අභාවා වග්ගකම්මසඞ්කාභාවෙන උදකුක්ඛෙපසීමා කම්මං නත්ථි, කෙවලා නදී සීමායෙවාති සාරත්ථදීපනියම්පි මාතිකාට්ඨකථායලීනත්ථප්පකාසනියම්පි එතදෙව සන්නිට්ඨානං වුත්තං විමතිවිනොදනියං පන යත්ථ ඛුද්දකෙ අරඤ්ඤෙ මහන්තෙහි වා භික්ඛූහි පරිපුණ්ණතාය වග්ගකම්මසඞ්කාභාවෙන සත්තබ්භන්තරසීමාපෙක්ඛා නත්ථි, තත්ථ සත්ථබ්භන්තරසීමා න උප්පජ්ජති, කෙවලාරඤ්ඤසීමායෙව තත්ථ සඞ්ඝෙන කම්මං කාතබ්බං නදීආදීසුපි එසෙව නයො වක්ඛති හි සචෙ නදී නාතිදීඝා හොති, පභවතො පට්ඨාය යාවමුඛද්වාරා සබ්බත්ථ සඞ්ඝො නිසීදති, උදකුක්ඛෙපසීමාකම්මං නත්ථී’ති ආදි ච උභයත්ථාපි ච. යස්සං දිසායං සත්තබ්භන්තරස්ස වා උදකුක්ඛෙපස්ස වා ඔකාසො නප්පහොති, තත්ථ කථං මිනනං ඛිපනං වා භවෙය්‍ය, ගාමඛෙත්තාදීසු පවිසනතො අඛෙත්තෙ සීමා පවිට්ඨා නාමාතිසීමා විපජ්ජෙය්‍ය, අපෙක්ඛාය සීමුප්පත්තියං පන යතො පහොති, තත්ථ සත්තබ්භන්තරඋදකුක්ඛෙපසීමා සයමෙව පරිපුණ්ණා ජායන්ති. යතො පන නප්පහොති, තත්ථ අත්තනො ඛෙත්තප්පමාණෙනෙව ජායන්ති, න බහීති වුත්තං, එත්ථ ච’සීමාපෙක්ඛාය සත්තබ්භන්තරඋදකුක්ඛෙපසීමා සයමෙව පරිපුණ්ණා ජායන්තී’ති වුත්තත්තා උදකුක්ඛෙපං විනායෙව අපෙක්ඛාය සීමාය උදකුක්ඛෙපසීමා උප්පජ්ජතී’ති අත්ථං වදන්ති, තං අයුත්තරූපං විය දිස්සති. කස්මාති චෙ පාළිනයවිරොධතො විමතිවිනොදනියං පරතො වුත්තවචනෙනාපි විරොධතො ච. ඉදඤ්ච වචනං ආචරියස්ස කෙසඤ්චි පුග්ගලානං වාදප්පකාසනත්ථං වුත්තං භවෙය්‍ය. කස්මා පරතො වුත්තවචනෙන අඝටියත්තා ච පාළියට්ඨකථාටීකාවචනෙහිපි විරුජ්ඣනතො ච, තං පරතො වණ්ණයිස්සාම. යථා ච ලොකෙ වතිං අපරික්ඛිපිත්වා ‘‘ඉදං වතියා ඨාන’’න්ති ච යථා ච නඞ්ගලකොටියා අකසිත්වා ‘‘ඉදං කසිකට්ඨාන’’න්ති ච යථා ච වත්ථුං කරොන්තා මනුස්සා කුධාරීඵරසුආදිනා රුක්ඛෙ අච්ඡින්දිත්වා ‘‘ඉදං මම කුධාරිපතනට්ඨාන’’න්ති ච යථා ච දාත්තෙන අලායිත්වා ‘‘ඉදං මම ලායිතට්ඨාන’’න්ති [Pg.58] ච න සක්කා වත්තුං, එවමෙව උදකං වා වාලිකං වා හත්ථෙන අඛිපිත්වා ‘‘අයමෙකො උදකුක්ඛෙපොති ච, උදකපතනට්ඨානන්ති ච න සක්කා වත්තුං. එත්ථ ච ද්වෙ භික්ඛූ එවං විවාදං කරොන්ති විමතිවිනොදනියං ‘‘යත්ථ ඛුද්දකෙ අරඤ්ඤෙ මහන්තෙහි භික්ඛූහි පරිපුණ්ණතාය වග්ගකම්මසඞ්කාභාවෙන සත්තබ්භන්තරසීමාපෙක්ඛා නත්ථි, තත්ථ සත්තබ්භන්තරසීමා න උප්පජ්ජති, කෙවලාරඤ්ඤසීමායෙව තත්ථ සඞ්ඝෙන කම්මං කත්තබ්බං නදී ආදීසුපි එසෙව නයො. වක්ඛති හි සචෙ නදී නාතිදීඝා හොති. පභවතො පට්ඨාය යාව මුඛද්වාරා සබ්බත්ථ සඞ්ඝො නිසීදති, උදකුක්ඛෙපසීමාකම්මං නත්ථී’තිආදිං, ඉමිනා එව වචනෙන වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං සීමාපෙක්ඛාය සති එව උදකුක්ඛෙපසීමා සත්තබ්භන්තරසීමා උප්පජ්ජන්ති, නාසතීති දට්ඨබ්බ’න්ති වුත්තත්තා උදකුක්ඛෙපං විනාව පරිසපරියන්තතො පට්ඨාය සීමාපෙක්ඛාය සහෙව උදකුක්ඛෙපසීමා උප්පජ්ජති තස්මා උදකුක්ඛෙපෙන පයොජනං නත්ථෙවාති තෙ එවං වත්තබ්බා ‘‘මා සප්පුරිසා එවං වදෙය්‍යාථ ආචරියවරඤ්ච මා අබ්භාචික්ඛථ ඉදඤ්ච වචනං ආචරියවරස්ස නෙය්‍යවචනං, පරතොපි ආචරියවරො සන්නිට්ඨානං වක්ඛති විනයට්ඨකථාසුචෙව සාරත්ථදීපනියඤ්ච වුත්තවචනෙහිපි තව වචනං අසංසන්දෙව, විමතිවිනොදනියමෙව පරතො වුත්තවචනෙනාපි න ඝටියති. කථං නෙය්‍යවචනං හොතීති. ‘‘සීමාපෙක්ඛාය සති එව…පෙ… නස්සතී’’ති එත්ථ සීමාපෙක්ඛාය විනා මග්ගගමනන්හානාදි අත්ථෙහි භික්ඛූහි අරඤ්ඤෙ වා නදීආදීසුපිවා පවිට්ඨක්ඛණෙයෙව නුප්පජ්ජති, සීමාපෙක්ඛාය සතිඑව අරඤ්ඤෙ සමන්තා සත්තබ්භන්තරා’ති පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදානුරූපං අබ්භන්තරසීමා උප්පජ්ජති’ නදීසමුද්දජාතස්සරෙසුපි මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තා උදකුක්ඛෙ’පාති පඤ්ඤත්ත සික්ඛාපදානුරූපං උදකුක්ඛෙපෙන සහ උදකුක්ඛෙපසීමා උප්පජ්ජති, න උදකුක්ඛෙපෙන විනාති අයං නෙය්‍යත්ථො. නාසතීතිඑත්ථ උදකුක්ඛෙපෙන විනාති අත්ථොපි න ලබ්භතෙ. එවඤ්ච සති විමතිවිනොදනියං යෙව පුන තත්ථාති ලොකවොහාරසිද්ධාසු එතාසු නදීආදීසු තීසු අබද්ධසීමාසු පුනවග්ගකම්මපරිහාරත්ථං සාසනවොහාරසිද්ධාය අබද්ධසීමාය පරිච්ඡෙදං දස්සෙන්තොති අධිප්පායො. පාළියං ‘‘යං මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්සා’’ති ආදීසු උදකං උක්ඛිපිත්වා ඛිපියති එත්ථාති උදකුක්ඛෙපො, උදකස්ස පථනොකාසො, තස්මා උදකුක්ඛෙපා. අයඤ්හෙත්ථ පදසම්බන්ධවසෙන අත්ථො… ‘‘පරිස පරියන්තතො පට්ඨාය සමන්තා යාව මජ්ඣිමස්ස [Pg.59] පුරිසස්ස උදකුක්ඛෙපො උදකපතනට්ඨානං, තාව යං තං පරිච්ඡින්නං ට්ඨානං, අයං තත්ථ නදීආදීසු අපරා සමානසංවාසා උදකුක්ඛෙපසීමා’’ති වුත්තඅත්ථපදෙහිපි සමානං භවෙය්‍ය ආචරියමෙව හි කෙචිපන සමන්තා අබ්භන්තරං මිනිත්වා පරිච්ඡෙදකරණෙනෙව සීමා සඤ්ජායති, න සයමෙවාති වදන්ති, තං න ගහෙතබ්භන්ත්‍යාදිනා කෙචිවාදං පටික්ඛිපිත්වා මිනනඛිපනෙ දොසං දස්සෙත්වා ච යං පනෙත්ථ අබ්භන්තරමිනනප්පමාණස්ස වාලිකාදිඛිපනකම්මස්ස ච දස්සනං, තං සයංජාතසීමානං ඨිතට්ඨානපරිච්ඡෙදදස්සනත්ථං කතං, ගාමූපචාරඝරූපචාරජානනත්ථං ලෙඩ්ඩුසුප්පාදිඛිපනවිජානනදස්සනං විය, තෙනෙව මාතිකාට්ඨකථායං සීමං වා බන්ධන්ති උදකුක්ඛෙපං වා පරිච්ඡෙද’න්ති වුත්තං, එවං කතෙපි තස්ස පරිච්ඡෙදස්ස පභවතො ඤාතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තෙන ථූලතො ඤත්වා අන්තොතිට්ඨන්තෙහි නිරාසඞ්කට්ඨානෙ ඨාතබ්බං අඤ්ඤං බහිකරොන්තෙහි අතිදූරෙ නිරාසඞ්කට්ඨානෙ පෙසෙතබ්බන්ති වා, තස්මා යථා වුත්තසීමාපෙක්ඛවසෙනෙව තාසං සත්තබ්භන්තරඋදකුක්ඛෙපසීමානං උප්පත්ති, තබ්බිගමෙන විනාසො ච ගහෙතබ්බොති අම්හාකං ඛන්ති, වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බං, අඤ්ඤො වා පකාරො ඉතො යුත්තතරො ගවෙසිතබ්බො’ති ආහ. වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බං. අඤ්ඤො වා පකාරො ඉතො යුත්තතරො ගවෙසිතබ්බො’ති ඉමිනා ආචරියස්ස වචනෙන ඉමස්ස වචනස්ස අත්තනොමතිභාවඤ්ච ආචරියස්ස අපටිසම්භිදාපත්තභාවඤ්ච දස්සෙති. ඉදඤ්ච වචනං න භගවතො පච්චක්ඛවචනං, නාපිධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරානං වචනං, තිස්සොපි සඞ්ගීතියො අනාරූළ්හා, නාපි අට්ඨකථාය සංවණ්ණනාචරියස්ස වාදප්පකාසනමෙව තස්මා අසල්ලක්ඛිතබ්බමෙව සාරත්ථදීපනියම්පි සචෙ නදී නාතිදීඝා හොතීති ඉමිස්සා සංවණ්ණනාධිකාරෙ උදකුක්ඛෙපසීමා කම්මං නත්ථීති යස්මා සබ්බොපි නදීපදෙසො භික්ඛූහි අජ්ඣොත්ථටො, තස්මා සමන්තතො නදියා අභාවා උදකුක්ඛෙපෙන පයොජනං නත්ථී’ති වුත්තං තථා හි සමන්තතො නදියා අභාවා උදකුක්ඛෙපෙන පයොජනං නත්ථී’තිඉමස්ස අන්වයවසෙන වා අත්ථාපත්තිවසෙන වා සමන්තතො නදියා භාවෙ සති උදකුක්ඛෙපෙන පයොජනං අත්ථෙව වග්ගකම්මපරිහාරත්ථන්ති අත්ථො ලබ්භතෙ මාතිකාට්ඨකථාය ලීනත්ථප්පකාසනියම්පි ‘‘සමන්තා උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදො කාතබ්බොති පහොනකට්ඨානං සන්ධාය වුත්තං යත්ථ පන කුන්නදියං නප්පහොති. තත්ථ පහොනකට්ඨානෙ උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදො [Pg.60] කාතබ්බො’තිවුත්තං. උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදො කාතබ්බො’ති ඉමිනා වචනෙන සීමාපෙක්ඛාය සහ උදකුක්ඛෙපං විනා අත්තනො සභාවෙනෙව නුප්පජ්ජතීති විඤ්ඤායති, තථා හි උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදකෙ කත්තාරෙ අසති කථං උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදො කාතබ්බො භවෙය්‍ය තස්මා ‘‘වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං සීමාපෙක්ඛාය සති එව උදකුක්ඛෙපසත්තබ්භන්තරසීමා උප්පජ්ජන්ති, නාසතී’ති ඉදං වචනං සාරත්ථදීපනියඤ්ච මාතිකාට්ඨකථායඤ්ච වුත්තවචනෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤවිරුද්ධං විය දිස්සති විමතිවිනොදනියංයෙව ච ‘‘මහොඝෙන පන උන්නතට්ඨානතො නින්නට්ඨානෙ පතන්තෙන ඛතො ඛුද්දකො වා මහන්තො වා ලක්ඛණයුත්තො ජාතස්සරොව එත්ථාපි ඛුද්දකෙ උදකුක්ඛෙපකිච්චං නත්ථි සමුද්දෙ පන සබ්බථා උදකුක්ඛෙපසීමායමෙව කම්මං කාතබ්බං, සොධෙතුං දුක්කරත්තා’’ති වුත්තං තථා හි අයමාචරියවරො පුබ්බෙ ‘‘වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං සීමාපෙක්ඛාය සති එව උදකුක්ඛෙපසත්තබ්භන්තරසීමා උප්පජ්ජන්ති, නාසතී’’ති වත්වා පරතො කථමාචරියවරෙන ‘‘එත්ථාපි ඛුද්දකෙ උදකුක්ඛෙපකිච්චං නත්ථි’’ත්‍යාදිවචනමුච්චතෙ, තත්ථායං විග්ගහො උදකං උක්ඛිපිත්වා ඛිපීයති එත්ථාති උදකුක්ඛෙපො උදකස්ස පතනොකාසො කින්තුං, ඨානං කරිතබ්බං කිච්චං කර කරණෙති ධාතු රිච්චපච්චයො යං. ‘‘අජ්ජෙව කිච්චං ආතප්ප’’න්ති යථා, උදකුක්ඛෙපස්ස කිච්චං කරණං උදකුක්ඛෙපකිච්චං. සමුද්දෙ පනා ති එත්ථ පන සද්දො විසෙසත්ථො, පක්ඛන්තරත්ථොතිපි අපරෙ විසෙසත්ථෙ පන නදීජාතස්සරෙසු මහන්තෙසු උදකුක්ඛෙපසීමායමෙව කාතබ්බං, ඛුද්දකෙ පන කෙවලෙ නදීජාතස්සරෙපි කාතබ්බං සමුද්දෙ පන විසෙසතො උදකුක්ඛෙපසීමායමෙව කාතබ්බන්ති අයං පන සද්දස්ස විසෙසත්ථො. සබ්බථා ති සබ්බෙන සබ්බං. උදකුක්ඛෙපසීමායමෙවා ති එත්ථ එවකාරො සන්නිට්ඨානත්ථො, උදකුක්ඛෙපසීමායමෙව කම්මං කාතබ්බං, න සමුද්දසීමාය කදාචීති අත්ථො යුජ්ජතෙව. නදීජාතස්සරෙසු පන මහන්තෙසු උදකුක්ඛෙපසීමාය කාතබ්බං, ඛුද්දකෙ නදීජාතස්සරෙයෙව න කාතබ්බන්ති අයං අත්ථො සාමත්ථියතො ලබ්භතෙව නදීජාතස්සරෙසු ඛුද්දකමහන්තභාවෙන නදීජාතස්සරඋදකුක්ඛෙපාති ද්වෙ ද්වෙ සීමා ලබ්භන්ති සමුද්දෙ පන කස්මා සමුද්දඋදකුක්ඛෙපවසෙන ද්වෙ න ලබ්භන්තීති සමුද්දෙ පන කස්මා සමුද්දඋදකුක්ඛෙපවසෙන ද්වෙ න ලබ්භන්තීති චොදනං මනසිසන්ධායාහ ‘‘සොධෙතුං දුක්කරත්තා’’ති. තත්ථ සොධෙතුං දුක්කරත්තා ති සමුද්දස්ස අතිමහන්තභාවෙන සමුද්දමොතිණ්ණෙ භික්ඛූ [Pg.61] හත්ථපාසනයනං වා බහිසමුද්දකරණං වා කාතුං අතිදුක්කරං තස්මා සබ්බථා සබ්බෙන සබ්බං උදකුක්ඛෙපසීමායමෙව කාතබ්බන්ති අයමාචරියවරස්ස අධිප්පායො. යදි වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං සීමාපෙක්ඛාය සති එව උදකුක්ඛෙපසීමා උප්පජ්ජෙය්‍ය, එවං සති සමුද්දමොතිණ්ණෙ භික්ඛුසමූහෙව හත්ථපාසතො බහි කරෙය්‍ය, එවඤ්ච සති සොධෙතුං දුක්කරත්තා’ති හෙතුපදම්පි නිරත්ථකං භවෙය්‍ය න පනෙවං සක්කා වත්තුං, තෙන ඤායති ‘‘වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං උදකුක්ඛෙපපයොජන’’න්ති. අපිච තෙසං ආචරියානං අධිප්පායෙන ‘‘මයං උදකුක්ඛෙපසීමාය න කරොම, කෙවලං සමුද්දෙයෙව කරොමා’’ති ඉච්ඡමානෙ සති කථං කරිස්සන්ති. තස්මා තෙසං මතෙන සීමාපෙක්ඛාය සහෙව උදකුක්ඛෙපසීමාය සම්භවතො ගතගතට්ඨානෙ උදකුක්ඛෙපසීමා භවෙය්‍ය එවඤ්ච සති ‘‘සමුද්දෙ පන සබ්බථා උදකුක්ඛෙපසීමායමෙව කම්මං කාතබ්බං, සොධෙතුං දුක්කරත්තා’’ති වචනම්පි නිරත්ථකං භවෙය්‍ය එවඤ්ච පන වදෙය්‍ය… සබ්බසො සමුද්දසීමාය අලබ්භමානතං සන්ධාය ‘‘සමුද්දෙ පනා’’ත්‍යාදිවචනං ආචරියවරෙන වුත්තන්ති තථාපි න වත්තබ්බං කස්මා එවඤ්ච අත්ථෙ ඉච්ඡමානෙ සති ‘‘සමුද්දෙ පන සබ්බත්ථ උදකුක්ඛෙ පසීමාව ලබ්භතී’’ති වත්තබ්බං සියා නනෙවං වුත්තං. අථවා පකරණාදිවසෙන සද්දත්ථෙ විභජ්ජීයමානෙපි විරුජ්ඣතෙව කථං සංයොගවසෙන ‘‘සවච්ඡං ධෙනුමානෙහී’’ති වුත්තෙ ‘‘ගාවී’’ති විඤ්ඤායති, න වළවා. ‘‘අවච්ඡං ධෙනු’’න්ති වුත්තෙ ගාවීති විඤ්ඤායති, න වළවාති එත්ථ විය කදාචිපි එවසද්දෙන නිවත්තෙතබ්බස්ස සමුද්දස්ස නදියමිව නාතිදීඝභාවෙ අලබ්භමානෙ සති ‘‘සමුද්දෙ පන සබ්බථා උදකුක්ඛෙපසීමායමෙව කම්මං කාතබ්බ’’න්ති එවකාරෙන අවත්තබ්බං සියා, තථා හි සංයොගවිප්පයොගවසෙන ‘‘සවච්ඡං ධෙනුං, අවච්ඡං ධෙනු’’න්ති වුත්තෙ ගාවීති විඤ්ඤායති, න වළවා. වළවා ච නාම යොනිමග්ගස්ස අතිසම්බාධත්තා විජායිතුං න සක්කොන්ති, ගබ්භස්ස පරිණතකාලෙ කුච්ඡිං ඵාලෙත්වා ආජඤ්ඤපොතකං ගණ්හන්ති එවං එකගබ්භෙනෙව මරන්ති තස්මා ‘‘වළවං සවච්ඡ’’න්තිවා අවච්ඡ’’න්ති වා වත්තුං නාරහති එවමෙව කදාචිපි නාතිදීඝසමුද්දස්සපි අනුපලබ්භමානත්තා තං නිවත්තාපකෙන එවසද්දෙන ‘‘සමුද්දෙ පන සබ්බථා උදකුක්ඛෙපසීමායමෙව කම්මං කාතබ්බ’’න්ති අපදිසිතුං නාරහතියෙව තස්මා උදකුක්ඛෙපෙන සීමා උප්පජ්ජතීති නිට්ඨමෙත්ථාව ගන්තබ්බං තෙන වුත්තං ‘‘එවඤ්ච අත්ථෙ ඉච්ඡමානෙ සති සමුද්දෙ පන [Pg.62] සබ්බථා උදකුක්ඛෙපසීමාව ලබ්භතීති වත්තබ්බං සියා න පනෙවං වුත්ත’’න්ති තෙන ඤායති වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං වාලිකාදීහි ඛිපනන්ති අපිච විමතිවිනොදනියංයෙව ‘‘ගච්ඡන්තියා පන නාවාය කාතුං න වට්ටති. කස්මා උදකුක්ඛෙපමත්තමෙව හි සීමා, තං නාවා සීඝමෙව අතික්කමෙති එවං සති අඤ්ඤිස්සා සීමාය ඤත්ති, අඤ්ඤිස්සා අනුසාවනා හොතී’’ති ඉමස්ස සංවණ්ණනාධිකාරෙ තන්ති සීමං. සීඝමෙව අතික්කමෙතීති ඉමිනා තං අනතික්කමිත්වා අන්තො එව පරිවත්තමානාය කාතුං වට්ටතීති දස්සෙති. එතදත්ථමෙව හි වාලිකාදීහි සීමාපරිච්ඡින්දනං. ඉතරථා ‘‘බහිපරිවත්තා නුඛො නො වා’’ති කම්මකොපසඞ්කා භවෙය්‍ය. අඤ්ඤිස්සා අනුසාවනාති කෙවලාය නදීසීමාය අනුසාවනා’ති ආචරියවරෙන වුත්තං. යදිසී මාපෙක්ඛාය සහ අත්තනො සභාවෙන උදකුක්ඛෙපසීමා උප්පජ්ජෙය්‍ය, එවං සති නාවාය ගතගතට්ඨානෙ සමන්තතො සභා විය පරිඛිපිත්වා උදකුක්ඛෙපසීමා උප්පජ්ජෙය්‍ය, උප්පජ්ජමානෙපි ච අඤ්ඤිස්සා අනුසාවනාති ච අපරාය උදකුක්ඛෙපසීමාය අනුසාවනාති වත්තබ්බං භවෙය්‍ය න පනෙවං වුත්තං අථාපි වදෙය්‍ය ‘‘පඨමොතිණ්ණට්ඨානෙයෙව සීමාපෙක්ඛා හොති, ගතගතට්ඨානෙ නත්ථී’’ති, තම්පි වචනං අයුත්තමෙව. කස්මා යාව කම්මං න නිප්ඵන්නං, තාව සීමාපෙක්ඛාය විනා අසම්භවතො තෙන ඤායති ‘‘වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං උදකුක්ඛෙපං විනා සීමාපෙක්ඛාය සහෙව අත්තනො සභාවෙන උදකුක්ඛෙපසීමා නුප්පජ්ජතී’’ති නිට්ඨමෙත්ථාව ගන්තබ්බං තස්මා නාවාය කම්මං කරොන්තෙහි ථිරතරං කත්වා නාවං අගමනීයං කත්වාව කාතබ්බං. සාරත්ථදීපනියම්පි ‘‘ගච්ඡන්තියා පන නාවාය කාතුංනවට්ටතීති එත්ථ උදකුක්ඛෙපං අනතික්කමිත්වා පරිවත්තමානාය කාතුං වට්ටතීති වෙදිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. එවඤ්ච පන වදෙය්‍ය ‘‘යාව පරිසා වඩ්ඪති, තාව සීමාපි වඩ්ඪති පරිසපරියන්තතො උදකුක්ඛෙපොයෙව පමාණන්ති විනයට්ඨකථායං වුත්තත්තා පරිසවසෙන වඩ්ඪමානා උදකඛිපනං විනායෙව වඩ්ඪති උපචාරසීමා විය තස්මා උදකුක්ඛෙපෙන පයොජනං නත්ථෙවා’’ති. තං නු, අයඤ්හෙත්ථත්ථො… උදකුක්ඛෙපසීමා නාමෙසා වඩ්ඪමානා පරිසවසෙනෙව වඩ්ඪති බද්ධසීමායං පන වඩ්ඪමානා සමූහවසෙන වඩ්ඪති. කස්මා පරිසවසෙන වඩ්ඪමානා පරිසපරියන්තතො උදකුක්ඛෙපො කාතබ්බොති. අපරෙ එවං වදන්ති පුබ්බෙ උදකුක්ඛෙපොයෙව පමාණං, පුන උදකුක්ඛෙපකිච්චං නත්ථි, කථිනත්ථතසාටකදානකම්මවාචාවිය [Pg.63] තථා හි කථිනත්ථතසාටකදානකාලෙ වුත්තකම්මවාචා එකායෙවවට්ටති, අත්ථතෙයෙව කථිනෙ පුන වරසාටකං ලභිත්වා කම්මවාචාය දානකිච්චං නත්ථි එවමෙව එත්ථාපි පුබ්බෙ උදකුක්ඛෙපොයෙව පමාණං, පුන උදකුක්ඛෙපකිච්චං නත්ථීති තෙ උපචාරසීමායමිව මඤ්ඤිත්වා වදන්ති උපචාරසීමායඤ්හි පුරිසාය නිසින්නට්ඨානමෙව උපචාරසීමාභාවෙන වඩ්ඪති ඉධ පන පරිසපරියන්තතො උදකුක්ඛෙපප්පමාණෙන වඩ්ඪතියෙව න උදකුක්ඛෙපං විනාව ඉජ්ඣතෙ ‘‘කථං පන උදකං උක්ඛිපිතබ්බං යථා අක්ඛධුත්තා දාරුගුළං ඛිපන්ති, එවං උදකං වා වාලිකං වා හත්ථෙන ගහෙත්වා ථාමමජ්ඣිමෙන පුරිසෙන සබ්බථාමෙන ඛිපිතබ්බං, යත්ථ එවං ඛිත්තං උදකං වා වාලිකං වා පතති, අයමෙකො උදකුක්ඛෙපො’’ති අට්ඨකථාවචනං භින්දන්ති නාම. කිමිවාති චෙ, යෙ පන ‘‘කම්මමෙව කම්මකරණං කරොති, නත්ථි නිරයපාලා’’ති වදන්ති, තෙ ‘‘අත්ථි භික්ඛවෙ නිරයෙ නිරයපාලා’’ති දෙවදූතසුත්තං භින්දන්ති වියාති. එවඤ්චපන වදෙය්‍ය යෙ උදකුක්ඛෙපෙන සහ ඉජ්ඣන්ති, තෙපි ‘‘සචෙපි හි භික්ඛුසහස්සං තිට්ඨති, තස්ස ඨිතොකාසස්ස බාහිරන්තතො පට්ඨාය භික්ඛූනං වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං සීමාපෙක්ඛාය උප්පන්නාය තාය සහ සයමෙව සඤ්ජාතා සත්තබ්භන්තරසීමා සමානසංවාසකාති අධිප්පායො. යත්ථ පන ඛුද්දකෙ අරඤ්ඤෙ මහන්තෙහි වා භික්ඛූහි පරිපුණ්ණතාය වග්ගකම්මසඞ්කාභාවෙන සත්තබ්භන්තරසීමාපෙක්ඛා නත්ථි, තත්ථ සත්තබ්භන්තරසීමා න උප්පජ්ජති, කෙවලාරඤ්ඤසීමායමෙව තත්ථ සඞ්ඝෙන කම්මං කාතබ්බං නදීආදීසුපි එසෙවනයො’’ති විමති විනොදනියං වුත්තවචනං භින්දන්ති නාමාති. තං න, තෙන නො කා හානි එවම්පි අම්හාකං වාදෙ කොචි විරොධො න විජ්ජතෙව. කස්මාති චෙ, ඉමෙ ද්වෙ සද්දරචනාපි අසම්බන්ධාව භින්නලක්ඛණා භින්නවිසයා චෙතා සීමා. කථං සද්දරචනා අසම්බන්ධා. යථා අරඤ්ඤෙ තත්ථ සත්තබ්භන්තරසීමා න උප්පජ්ජති, කෙවලාරඤ්ඤමෙවාති වුච්චති, එව මෙව ‘‘නදියාපි සබ්බත්ථ සඞ්ඝො නිසීදති, උදකුක්ඛෙපසීමා නුප්පජ්ජතී’’ති අවත්වා ‘‘උදකුක්ඛෙපසීමා කම්මං නත්ථී’’ති ක්‍රියාපරාමසනවසෙන වුත්තං. කරිතබ්බං කම්මං. කිං තං, ඛිපනං. එවම්පි සද්දරචනා අසම්බන්ධාව. ‘‘වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං…පෙ… උදකුක්ඛෙපසීමා සත්තබ්භන්තරසීමා උප්පජ්ජති, නාසතී’’ති එත්ථ ‘‘නාසතී’’ති ඉමස්ස උදකුක්ඛෙපෙන විනාපීති අත්ථොපි යුජ්ජතෙව. කස්මාති චෙ ‘‘සීමාපෙක්ඛාය සතිඑවා’’ති ඉමිනා අනුලොමනයවසෙන ‘‘සීමාපෙක්ඛාය අසති [Pg.64] නුප්පජ්ජතී’’ති අත්ථො යුජ්ජතෙව. කෙචිපන ‘‘සමන්තා අබ්භන්තරං මිනිත්වා පරිච්ඡෙදකරණෙනෙව සීමා සඤ්ජායති, න සයමෙවා’’ති වදන්ති තං න ගහෙතබ්බං. යදි හි…පෙ… යථා චෙත්ථ, එවං උදකුක්ඛෙපසීමායපි නදීආදීසුපි තත්ථාපි හි මජ්ඣිමපුරිසො න ඤායති, තථා සබ්බථාමෙන ඛිපනන්ති ඉමිනාපි වචනෙන ආචරියවරස්ස උදකුක්ඛෙපෙන සහෙව සීමාපෙක්ඛාය සති උදකුක්ඛෙපසීමා උප්පජ්ජති, නාසතීති අධිප්පායො ඤායති. කථං භින්නලක්ඛණා, ගාමසීමසත්තබ්භන්තරඋදකුක්ඛෙපසීමා කිඤ්චාපි අබද්ධසීමසාමඤ්ඤෙන සමානා, න පන සමානලක්ඛණා තථා හි ‘‘අසම්මතාය භික්ඛවෙ සීමාය අට්ඨපිතාය යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති, යා තස්ස ගාමස්ස වා ගාමසීමා, නිගමස්ස වා නිගමසීමා, අයං තත්ථ සමානසංවාසා එකූපොසථා’’ති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ ඛුද්දකො වා මහන්තො වා සබ්බොපි ගාමපදෙසො ගාමසීමාති අනුඤ්ඤාතා, න සත්තබ්භන්තරසීමාය විය සමන්තා ලෙඩ්ඩුපාතුක්ඛෙපෙන අනුඤ්ඤාතා අබ්භන්තරසීමායපි අගාමකෙ චෙ අරඤ්ඤෙ යං නිස්සාය විහරති, තස්ස අරඤ්ඤස්ස අරඤ්ඤසීමාති නානුඤ්ඤාතා තථා නදීසමුද්දජාතස්සරෙසුපි ගාමසීමායමිව සබ්බො නදීසමුද්දජාතස්සරපදෙසො නදීසමුද්දජාතස්ස රසීමාති එවමෙව න අනුඤ්ඤාතා තථා අබ්භන්තරසීමායමිව සමන්තා සත්තබ්භන්තරාති වා නානුඤ්ඤාතා එවමිමා ගාමසීමසත්තබ්භන්තරඋදකුක්ඛෙපසීමා භින්නලක්ඛණා, තස්මා භගවතා පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදානුසාරෙනෙව ගාමසීමායපි ඛුද්දකො වා මහන්තො වා සබ්බො ගාමපදෙසො ගාමසීමාව හොති, සත්තබ්භන්තරසීමායපි ‘‘සමන්තා සත්තබ්භන්තරා’’ති පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදානුසාරෙන සමන්තා සත්තබ්භන්තරසීමා සීමාපෙක්ඛාය සහ සයමෙව උප්පජ්ජතී’’ති මිනනාමිනනවිචාරණා පන නිරත්ථකාව තථා උදකුක්ඛෙපසීමායපි ‘‘මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තා උදකුක්ඛෙපා’’ති පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදානුරූපං උදකුක්ඛෙපෙන සහෙව උප්පජ්ජතීති නත්ථි ඛිපනාඛිපන විචාරණාය පයොජනන්ති. කථං භින්නවිසයා සත්තබ්භන්තරසීමා අරඤ්ඤවිසයා, උදකුක්ඛෙපසීමා නදීසමුද්දජාතස්සරවිසයා, එවම්පි එතා ගාමසීමසත්තබ්භන්තරඋදකුක්ඛෙපසීමා භින්නවිසයාව තස්මා ‘‘නදීආදීසු එසෙව නයො’’ති වුත්තෙපි සත්තබ්භන්තරසීමා අපෙක්ඛාය සහෙව අත්තනො සභාවෙනෙව සත්තබ්භන්තරසීමා උප්පජ්ජති යථා. එවමෙව උදකුක්ඛෙපසීමායපි [Pg.65] අපෙක්ඛාය සහ උදකුක්ඛෙපං කත්වාව වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං උදකුක්ඛෙපසීමා උප්පජ්ජති, න විනාති සන්නිට්ඨානං කාතබ්බං. නනු ච මාතිකාට්ඨකථායං පරිච්ඡෙදබ්භන්තරෙ හත්ථපාසං විජහිත්වා ඨිතොපි, පරිච්ඡෙදා බහි අඤ්ඤං තත්තකංයෙව පරිච්ඡෙදං අනතික්කමිත්වා ඨිතොපි කම්මං කොපෙති, ඉදං සබ්බඅට්ඨකථාසු සින්නිට්ඨාන’න්ති වුත්තවචනෙ නවිරුජ්ඣතීති චෙ. තං න, මාතිකාට්ඨකථායං ‘‘සචෙ පන ද්වෙසඞ්ඝා විසුංවිසුං උපොසථාදිකම්මං කරොන්ති, ද්වින්නං උදකුක්ඛෙපානං අන්තරෙ අඤ්ඤො එකො උදකුක්ඛෙපො උපචාරත්ථාය ඨපෙතබ්බො’’ති ද්වින්නං සඞ්ඝානං විසුං විසුං කම්මකරණාධිකාරෙ වුත්තත්තා. සාරත්ථදීපනියම්පි ‘‘තත්ථ අඤ්ඤං තත්තකංයෙව පරිච්ඡෙදං අනතික්කමිත්වා ඨිතොපි කම්මං කොපෙතීති ඉදං නෙව පාළියං, න අට්ඨකථායං උපලබ්භති. යදි චෙතං ද්වින්නං සඞ්ඝානං විසුංවිසුං උපොසථාදිකම්මකරණාධිකාරෙ වුත්තත්තා උදකුක්ඛෙපතො බහි අඤ්ඤං උදකුක්ඛෙපං අනතික්කමිත්වා උපොසථාදිකරණත්ථං. ඨිතො සඞ්ඝො සීමාසම්භෙදසම්භවතො කම්මං කොපෙතීති ඉමිනා අධිප්පායෙන වුත්තං සියා. එවං සති යුජ්ජෙය්‍ය, තෙනෙව මාතිකාට්ඨකථායං ලීනත්ථප්පකාසනියං අඤ්ඤං තත්තකංයෙව පරිච්ඡෙදන්ති දුතියං උදකුක්ඛෙපං අනතික්කමන්තොපි කොපෙති. කස්මා, අත්තනො උදකුක්ඛෙපසීමාය පරෙසං උදකුක්ඛෙපසීමාය අජ්ඣොත්ථතත්තා සීමාසම්භෙදො හොති, තස්මා කොපෙතී’ති ‘‘ඉදං සබ්බඅට්ඨකථාසු සන්නිට්ඨාන’’න්ති ච ඉමිනා අධිප්පායෙන වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං. සබ්බාසුපි අට්ඨකථාසු සීමාසම්භෙදස්ස අනිච්ඡිතත්තා තෙනෙව අත්තනො ච අඤ්ඤෙසඤ්ච උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදස්ස අන්තරා අඤ්ඤො උදකුක්ඛෙපො සීමන්තරිකත්ථාය ඨපෙතබ්බොති වුත්තං. අඤ්ඤෙ පනෙත්ථ අඤ්ඤථාපි පපඤ්චෙන්ති, තං න ගහෙතබ්බ’න්ති වත්වා පටික්ඛිත්තං. තස්ස ‘‘අන්තොහත්ථපාසං විජහිත්වා ඨිතො කම්මං කොපෙතී’’ති ඉමිනා පරිච්ඡෙදතො බහි යත්ථකත්ථචි ඨිතො කම්මං න කොපෙතීති දීපෙතීති සාරත්ථදීපනීවචනෙනාපි එකස්මිං සඞ්ඝසන්නිපාතෙ පරිච්ඡෙදතො බහි අඤ්ඤං තත්තකංයෙව පරිච්ඡෙදං අනතික්කමිත්වා ඨිතොපි කම්මං න කොපෙතීති වෙදිතබ්බමෙතං සාරත්ථදීපනියංයෙව ඉමමත්ථං දළ්හිකරණවසෙන උදකුක්ඛෙපප්පමාණා සීමන්තරිකා සුවිඤ්ඤෙය්‍යතරා හොති, සීමාසම්භෙදසඞ්කා ච න සියාති සාමිචිදස්සනත්ථං අඤ්ඤො උදකුක්ඛෙපො සීමන්තරිකත්ථාය ඨපෙතබ්බො’ති වුත්තං. යත්තකෙන පන සීමාසම්භෙදො න [Pg.66] හොති, තත්තකං ඨපෙතුං වට්ටතියෙව, තෙනාහු පොරාණා ‘‘යත්තකෙන සීමසඞ්කරො න හොති, තත්තකම්පි ඨපෙතුං වට්ටති. ඛුද්දකං පන න වට්ටතී’’ති ඉදම්පි උදකුක්ඛෙපසීමාය පරිසවසෙන වඩ්ඪනතො සීමසම්භෙදසඞ්කා සියා. තං නිවාරණත්ථමෙව වුත්තන්ති.

应根据所述十种象族的力量来理解。其中，所谓的黑象(kāḷāvaka)，是普通的象族，十个男人的体力，是一头黑象的力量。十头黑象的力量，是一头恒河象(gaṅgeyya)的力量。十头恒河象的力量，是一头白象(paṇḍara)的力量。十头白象的力量，是一头赤象(tamba)的力量。十头赤象的力量，是一头淡黄象(piṅgala)的力量。十头淡黄象的力量，是一头香象(gandhahatthī)的力量。十头香象的力量，是一头吉祥象(maṅgala)的力量。十头吉祥象的力量，是一头金象(hema)的力量。十头金象的力量，是一头雪山象(hemavata)的力量。十头雪山象的力量，是一头布萨象(uposatha)的力量。十头布萨象的力量，是一头六牙象(chaddanta)的力量。十头六牙象的力量，是如来的体力。被称为“那罗延(Nārāyana)之力”，也是指这个。其中，“nārā”意为光芒，从彼处生起众多各异的光芒，故名“那罗延”，即金刚，因此也意为金刚之力。这以普通象来计算，是一百亿头象的力量；以人来计算，是千亿人的力量，此即如来的体力。至于权势等力量的规定，则应根据各部经典来理解。所谓中等体格的人，是指木匠体格的人，因为他若想凭借如来的力量，用芥菜籽来测量须弥山(Sineru)王，即使是用百、千、十万也无法测量，乃至连其足趾都无法握住。因其体格大于普通人，处于中间，故得名中等体格的人。诚然，一善逝张手(sugatavidatthi)是木匠的三张手(vidatthi)，用木匠肘来量是一肘半。同样，木匠的一张手是普通人的两张手，用普通人的肘来量是一整肘。同样，一善逝张手如今是中等体格之人的三张手，用木匠肘来量是一肘半，这是在《孤邸学处义注》(Kuṭikārasikkhāpadaṭṭhakathā)中所说。此处所指的并非这种中等体格的人。为何？因为在《孤邸学处》中才说“三肘”，是用木匠肘量的三肘。“尺寸合宜的床”是指用普通张手量为九张手的床，就像这样，此处并未说“用中等体格的人”，而是在义注(aṭṭhakathā)中说“以有力量的中等体格之人”。所谓的普通人，即“十个男人的体力，是一头黑象的力量”中所说的人，名为普通人。其中，即使某些有福德的国王，如阿闍世(Ajātasattu)、耆婆王子育，以及女人中的毘舍佉(Visākhā)鹿母等，他们拥有五头大象的力量，但他们不被称为中等体格的人，仍是普通人，只是因福德而成为特殊之人。然而，此处所指的“有力量的中等体格之人”，即是普通人。所谓“投水”，即以投水所划定者。因此，在《母论义注》(Mātikāṭṭhakathā)的《显义释》(Līnatthappakāsanī)中说：“投水”，此处的离格是用于工具义。“以投水”，此处的含义是：在江河、湖泊、天然池塘中，凡中等体格之人从会众边界围绕四周投水所划定的地方，这在江河等世俗通用的、未划定结界的区域中，也是同样的共住、同一布萨的界限。但在《解惑》(Kaṅkhāvitaraṇī)中则说：“中等体格之人围绕四周投水”，是指有力量的中等体格之人围绕四周投水所划定的地方。在那里，犹如赌徒投掷木骰，应由中等体格之人用手抓取水或沙，尽全力投掷。如是投出的水或沙落于何处，此即名为一“投水”。这在彼处是共住、同一布萨的界限。对“在那些江河等中，以此投水划定的界限，既是共住，也是同一布萨”作此义理结合后可知，此界限仅在江河等之内可得，而非其外。因此，在江河或天然池塘中，于正常雨季四个月内水所淹没的区域，在海洋中，于正常潮汐退去后静止之处，从彼处起即为如法地。在少雨之时或夏季，江河、天然池塘即便干涸，彼处仍为如法地。倘若在干涸的天然池塘中挖掘池塘或修筑堤岸，彼处则成为村落田地。而所谓如法地，投水界限不得超出其外，仅在其内。因此，应从其内部会众边界开始，围绕四周划定投水范围。在《疑难义释》(Gaṇṭhipada)中则说：“中等体格之人围绕四周投水”，此说是为了显示在那些江河中，当四人等僧团分别举行四人羯磨等法事时划定界限，亦为显示与三衣离宿的界限，如同显示七阿邦答勒(sattabbhantara)界限一样，这是诸阿阇梨所说。因此，即使没有投水划定，在河中行事亦为可行，此乃定论。于此，“即使没有投水划定”此句，与《大义注》(Mahāaṭṭhakathā)所言“围绕四周以投水划定”，或《母论义注》及《解惑》所言“应围绕四周划定投水范围”，或《除疑》(Vimativinodanī)所言“于彼处，中等体格之人亦不可知，如是尽全力投掷”，或“正是为此目的，才以沙等划定界限”等语，皆不相合。作者为免他人非议，未言“此乃我等之见”，而指为其他作者之说，并在文末总结道：“此一切皆须善加审察，于师长处亲近学习后方可接受；合理者取，不合理者舍。”故应知此乃依其他阿阇梨之观点而写。否则，三次结集所公认的义注之言，以及《解惑》、《除疑》之说，皆将受损；诸论典亦将自相矛盾；世尊所制定的学处(sikkhāpada)亦将依弟子之见而修改。然世尊所制定的学处不可污损，应如所制定而行。将来会说：比丘虽知情而饮酒，犯波逸提(pācittiya)罪；沙弥知情而饮，则为破戒，不知则不然。于此应探求其原因，然制定学处乃诸佛之领域，亦不必探求，应如所制定而行。是故，“围绕四周投水”，与所制定的学处相应，“围绕四周以投水划定”，或“水应被投掷”，或“亦以投水划定界限”，或“应围绕四周划定投水范围”，唯有结集法藏的诸长老之言为准，因彼等了知佛意。然此言非世尊亲口所说，亦非结集长老之言。或者，“中等体格之人围绕四周投水”，此乃诸阿阇梨为显示在该河中……乃至……如同显示七阿邦答勒界限一样，为显示界限划定而说。是故，“即使没有投水划定，在河中行事亦为可行，此乃定论。”对此义理结合，结集法藏的诸长老未曾介入，作者亦未介入。何以故？因为在三次结集所公认的《律藏义注》(Vinayaṭṭhakathā)及其解释性的《偈颂复注》(Silokaṭīkā)中，皆以“以投水划定”、“水应被投掷”、“应作投水划定”等多种方式，记载了投水划定之事，故可知结集法藏的诸长老未曾介入。作者为免他人非议，而指为其他作者，故可知作者亦未介入。此言乃某些长老之私见，而私见乃最无力者。犹如以芥菜籽测量须弥山王，对于遍知佛陀所制定的“投水”学处之义，大迦叶(Mahākassapa)、耶舍(Yasa)、目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)等，及其弟子、再传弟子，以及大寺住者之言，何人能够污损？且受具足戒(upasampadā)等羯磨乃重大之事，为教法之根本，故应持审慎之态度。“中等体格之人围绕四周投水”乃世尊所制定。然则，是中等体格之人投水所及之处即为投水界限，抑或须以投水之行为方成投水界限？为免此诘难，义注师言：“然则，水应如何投掷？”云云。于此，“如何”乃征询之问，即以何种方式投掷水？是以洒水之方式投掷，抑或以投掷土块、木球之方式投掷？“赌徒”虽为泛指，然如“狮子以尾歌，狮子摇其尾”一例，因“投掷木球”之语邻近，依义可知是指玩木球的赌徒。“akkha”一词在赌博中亦有其义。“木球”，是指置于车床之上，以钻头制成的木器，此为其义。犹如玩木球的赌徒，手持木球，为显其力，尽全力弯身投掷；同样，应由有力量的中等体格之人，手持水或沙，为显其力，弯身尽全力，或坐或立，从会众边界环绕投掷。如是投出的水或沙落于何处，此即名为“一投水”。以“一投水”此语，显示了当两个僧团分别举行羯磨时，因界限相隔，亦有其他投水界限存在的可能。因此，《母论义注》中说：“倘若两个僧团分别举行布萨等羯磨，则应在两个投水界限之间，另置一投水界限，以为间隔。”《除疑》中亦说：“其内，即彼投水所划定之处的内部。不仅其内，其外一投水界限之内亦不可站立，此说是因为投水划定难以了知，恐致羯磨失效。”《心义灯》(Sāratthadīpanī)中则说：“其内，越过伸手所及(hatthapāsa)而站立，则会破坏羯磨。”以此显示，在划定范围之外，于任何地方站立，皆不破坏羯磨。其后反驳《母论义注》之说，应知彼乃针对单一僧团集会而言。犹如在大界中分割结成的诸小界，为免相互混淆而设置界间地带；同样，江河、海洋、天然池塘，其自然状态犹如村界，因其范围甚大，世尊遂允许以投水作为投水界限。即便如此，为免如两个已结之界般相互混淆，应在两个投水界限之间，另置一投水界限，以为界间地带。有相结界，是以投水为投水界限，应视一投水界限如界间地带。因此，《除疑》中说：“此处界间地带之规定，应知乃依循允许两个已结之界间设置界间地带的经文而成立。”在单一僧团集会时，应知站在一投水界限之外，亦不破坏羯磨。《除疑》中说：世尊根据因缘，对于依止同一村界、同类之二结界，若无界间地带而相连，则会互相混淆覆盖，义注师们知此，故亦于此设立界间地带。即使是异类之界，若具足依止同一界、同类此二条件，则无界间地带之存在方会混淆，否则不会，应如是知。如是，在江河、海洋、天然池塘中，“围绕四周投水”，依所制定的学处，显示了以投水划定。为显示在源短的江河、天然池塘区域，无需投水，其自然状态犹如村界，在一切情况下皆为如法，故说：“倘若（河流）不太长，从源头起……”云云。于此，“从源头起”，意指在河流流经四个月最长距离的上游部分开始。“直至河口”，此处意指直至河岸。“在所有地方”，即在所有河流区域，皆无投水界羯磨。由投水而成的界限，即投水界。“应作”即是羯磨。“作”是词根，“-raṇa”是后缀。“作”是指由意识之门心路过程的第七个不善速行心所生起的风界之变异所形成的身体行为。通过此身体行为所投掷、所举起者，即称为羯磨。然而，从胜义而言，即是名为身体行为之心与风界之扩散所生起的八种色聚。投水界的羯磨，即投水界羯磨，此在源短的河流中是没有的，此为其义。此义是：倘若河流不太长，或半由旬，或一伽浮他，或半伽浮他，从其发源处直至河岸，整个河流区域皆为僧众所遍布。于彼河流区域，因四周无其余河流，无分裂羯磨之虞，故无投水界羯磨，仅以河流为界。《心义灯》及《母论义注》的《显义释》中亦作此定论。但在《除疑》中则说：“在小林野中，因比丘众多而满，无分裂羯磨之虞，故无需七阿邦答勒界，于彼处七阿邦答勒界不生，仅有林野界，僧团可于彼处行羯磨。江河等亦同此理。”将来会说：“倘若河流不太长，从源头起，直至河口，僧众遍坐各处，则无投水界羯磨。”云云，两种情况皆然。“在哪个方向上，七阿邦答勒或投水的空间不足，于彼处如何测量或投掷？若进入村落田地等，界限进入非界之地，则名界限失效。然若因需求而生界，则从有空间处，七阿邦答勒投水界即自然圆满而生。从无空间处，则仅依自有区域之量而生，不延至其外。”如是说。于此，因说“因需求而生界，七阿邦答勒投水界即自然圆满而生”，有人便说，无需投水，仅因需求，投水界即生。此说似不合理。何以故？因其与圣典之理相违，亦与《除疑》后文所说相违。且此言或为显示某阿阇梨及某些人之说而说。何以与后文所说不合？且与圣典、义注、复注之言相违，此将于后文详述。犹如世间，未筑田埂而言“此为田埂之地”；未以犁尖耕耘而言“此为耕耘之地”；犹如造屋之人，未以斧、锛等伐木而言“此为我斧落之处”；未以镰刀收割而言“此为我收割之处”，皆不可说。同样，未以手投掷水或沙，亦不可说“此为一投水”、“此为水落之处”。于此，有二比丘如是诤论。《除疑》中说：“在小林野中，因比丘众多而满，无分裂羯磨之虞，故无需七阿邦答勒界，于彼处七阿邦答勒界不生，仅有林野界，僧团可于彼处行羯磨。江河等亦同此理。将来会说：‘倘若河流不太长，从源头起，直至河口，僧众遍坐各处，则无投水界羯磨。’云云。”以此言可知：“为免分裂羯磨，唯有在需求界限时，投水界、七阿邦答勒界方生，非不尔。”是故，无需投水，从会众边界起，随界限之需求，投水界即生，故投水无用。应对彼等言：“善男子，莫作是说，亦莫诽谤尊者阿阇梨。此言乃尊者阿阇梨之引导语，其后尊者阿阇梨亦将作定论。汝言与《律藏义注》及《心义灯》所说不符，亦与《除疑》后文所说不合。”何为引导语？“唯有在需求界限时……乃至……非不尔”，此处之引导义是：若无比丘因行路、沐浴等事而需求界限，则于其进入林野或江河等之刹那，界不生。唯有在需求界限时，于林野中，“围绕四周七阿邦答勒”，依所制定的学处，内部界限方生。于江河、海洋、天然池塘中，“中等体格之人围绕四周投水”，依所制定的学处，须与投水之行同时，投水界方生，非无投水而生。此乃引导义。“非不尔”一词，于此亦不可得“无投水”之义。如是，《除疑》中又说：“于彼处，即于此等江河等三种世俗通用的未结之界中，为再免分裂羯磨，显示教法通用之未结界的范围。”此为其意。圣典中“中等体格之人……”等文，“于彼处投水后抛掷”，故名“投水”，即水落下之处。此乃依文句关联而得之义。……“从会众边界起，围绕四周，直至中等体格之人投水之处，即水落下之处，其间所划定之地，此即于江河等中另一共住的投水界。”此应与所说之义相合。有阿阇梨说：“有人言，须围绕内部测量划定方能成界，非自然而成。此说不可取。”云云，驳斥某些观点，并示测量、投掷之过。……“于彼处，中等体格之人亦不可知，如是尽全力投掷。”以此言可知，阿阇梨之意乃是：须与投水之行同时，随界限之需求，投水界方生，非不尔。何以特征不同？村界、七阿邦答勒界、投水界，虽同为未结之界，然其特征不同。诚然，“诸比丘，于未经同意、未曾设立之界，若依村或镇而住，则该村之村界，或该镇之镇界，即为彼处之共住、同一布萨界。”于此学处中，无论大小，所有村落区域皆被允许为村界，而非如七阿邦答勒界般，以围绕一投石所及(leḍḍupāta)而许为内部界限。在无村落的林野中，亦未允许依所住之处，以彼林野为林野界。同样，在江河、海洋、天然池塘中，亦未如村界般，允许所有江河、海洋、天然池塘区域为江河、海洋、天然池塘界。亦未如内部界限般，允许“围绕四周七阿邦答勒”。如是，村界、七阿邦答勒界、投水界，特征各异。是故，应依世尊所制定的学处：村界中，无论大小，所有村落区域皆为村界。七阿邦答勒界中，依“围绕四周七阿邦答勒”之学处，随界限之需求，界限自然而生，测量与否之议论实无意义。同样，投水界中，依“中等体格之人围绕四周投水”之学处，须与投水之行同时而生，投掷与否之议论亦无必要。何以范围不同？七阿邦答勒界以林野为范围，投水界以江河、海洋、天然池塘为范围。如是，村界、七阿邦答勒界、投水界，范围亦各异。是故，虽言“江河等亦同此理”，然应作此定论：犹如七阿邦答勒界，随需求而自然生起；同样，投水界亦须随需求，行投水之后，为免分裂羯磨，投水界方生，非无投水而生。然则，此说岂非与《母论义注》所言“于划定范围内，越过伸手所及而站立者，及于划定范围外，未越过另一等量范围而站立者，皆破坏羯磨。此为诸义注之定论”相违？不然。因为《母论义注》中说：“倘若两个僧团分别举行布萨等羯磨，则应在两个投水界限之间，另置一投水界限，以为间隔。”此乃针对两个僧团分别行羯磨之权责而说。在《心义灯》中亦说：“于彼处，未越过另一等量范围而站立者亦破坏羯磨，此说于圣典、义注中皆不可得。若此说是针对两个僧团分别举行布萨等羯磨之权责，即僧团立于一投水界之外，未越过另一投水界而行布萨等事，因有界限混淆之可能而破坏羯磨，若作此解，则可通。因此，在《母论义注》的《显义释》中说：‘另一等量范围’，即未越过第二投水界者亦破坏。何以故？因于己之投水界内，覆盖他人之投水界，致使界限混淆，故破坏。‘此为诸义注之定论’，亦应作此解。因诸义注皆不欲界限混淆，故说应于自他投水划定范围之间，另置一投水界限，以为界间地带。有人于此另作繁说，彼说不可取。”如是驳斥。其“于内，越过伸手所及而站立，则破坏羯磨”一语，显示了在划定范围之外，于任何地方站立，皆不破坏羯磨。《心义灯》之文，亦为坚固此义而说：以投水之量为界间地带，则更易了知，亦无界限混淆之虞。为示妥善，应另置一投水界限，以为界间地带。凡不致界限混淆之距离，皆可设置。古德云：“凡不致界限混淆之距离，皆可设置，然不可过小。”此亦是为防投水界因会众增多而扩大，恐致界限混淆而说。

පාළිං අට්ඨකථඤ්චෙව, ටීකාවිමතිආදිකෙ;

ඔලොකෙත්වා පුනප්පුනං, මඤ්ඤන්තු කවිපුඞ්ගවාති;

අයමෙත්ථ උදකුක්ඛෙපසීමාය විචාරණා.

巴利、义注、复注与疑难等，愿诸贤哲反复审视思量。此乃对投水所及之界(udakukkhepasīmā)的考察。

ජනපදසීමා නාම එකස්ස රඤ්ඤො විජිතෙ පවත්තො මහාමච්චානං නිවාසභූතො එකමෙකො පදෙසො ජනපදසීමා නාම.

所谓地方界(janapadasīmā)，是指一位国王统治下，大臣们居住的各个地方，就称为地方界。

රට්ඨසීමා නාම කාසිකොසලාදිකා සොළස මහාජනපදා. ‘‘සොළසමහානගර’’න්තිපි තෙසං නාමං. තත්ථ සොළස මහාජනපදානි නාම. අඞ්ගරට්ඨං, මගධරට්ඨං, කොසලරට්ඨං, වජ්ජිරට්ඨං, චෙතියරට්ඨං, කුරුරට්ඨං, පඤ්චාලරට්ඨං, මජ්ඣරට්ඨං, සුරසෙනරට්ඨං, අස්සකරට්ඨං, අවන්තිරට්ඨං, ගන්ධාලරට්ඨං, මල්ලරට්ඨං, කම්බොජරට්ඨන්ති ඉමානි සොළසමහාජනපදානි නාම. ඉමෙ සොළසමහාජනපදා මජ්ඣිමපදෙසෙයෙව පවත්තා මහාරට්ඨා නාම තදඤ්ඤෙපි සුනාපරන්තරට්ඨාදිකා බහුතරාව. තථා පච්චන්තවිසයෙපි රාමඤ්ඤාදිකා අනෙකප්පභෙදා මහාරට්ඨා අත්ථෙව තෙපි සබ්බෙ රට්ඨසීමා නාම. ලොකියසත්ථෙසු පන යස්මිං පදෙසෙ ඛත්තියබ්‍රාහ්මණවෙස්සසුද්දවසෙන චතුවණ්ණානි වසන්ති, සො පදෙසො ‘‘මහාරට්ඨො’’ති පවුච්චති. වුත්තඤ්හෙ තං පොරාණෙහි.

所谓国家界(raṭṭhasīmā)，是指如迦尸(Kāsi)、憍萨罗(Kosala)等十六大国(mahājanapadā)。“十六大城”(Soḷasamahānagara)也是它们的名称。此十六大国为：鸯伽国(Aṅgaraṭṭha)、摩揭陀国(Magadharaṭṭha)、憍萨罗国、跋耆国(Vajjiraṭṭha)、支提国(Cetiyaraṭṭha)、俱卢国(Kururaṭṭha)、般遮罗国(Pañcālaraṭṭha)、中地国(Majjharaṭṭha)、苏罗西那国(Surasenaraṭṭha)、阿湿伽国(Assakaraṭṭha)、阿槃提国(Avantiraṭṭha)、犍陀罗国(Gandhālaraṭṭha)、摩罗国(Mallaraṭṭha)、甘菩遮国(Kambojaraṭṭha)。这些就称为十六大国。这十六大国位于中部地区，被称为大国(mahāraṭṭhā)；此外还有苏那巴兰达(Sunāparanta)等许多其他国家。同样，在边境地区，也有罗摩那(Rāmañña)等各种类型的大国，所有这些都称为国家界。然而，在世俗论典中，凡是刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗四种姓居住的地方，就被称为“大国”。古人曾如是说：

‘‘පවත්තා චතුවණ්ණානං, යස්මිං පදෙසෙ න විජ්ජතෙ;

සො මිලක්ඛුදෙසො වුත්තො, පුඤ්ඤභූමි තතො පර’’න්ති.

“四种姓不存之地，彼地称为蛮族之地；福地在其之外。”

රජ්ජසීමා නාම එකස්ස රඤ්ඤො ආණාපවත්තට්ඨානං රජ්ජසීමා නාම.

所谓王国界(rajjasīmā)，是指一位国王权力所及之处，就称为王国界。

දීපසීමා නාම සමුද්දන්තරෙ වා නදිමජ්ඣෙ වා පවත්තා දීපා දීපසීමා නාම. යස්මිං පන දීපෙ ගාමා වසන්ති, සො ගාමසීමාත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, වක්ඛති හි සුක්ඛෙ ජාතස්සරෙ වාපිං වා ඛණන්ති වප්පං වා කරොන්ති, තං ඨානං ගාමඛෙත්තං හොතීති.

所谓岛屿界(dīpasīmā)，是指在海洋中或河流中间的岛屿。然而，若岛上有村庄，则它就算作村庄界(gāmasīmā)。诚如所说：“在旱地或天然湖中，人们或挖掘池塘，或开辟田地，该处即成为村庄区域。”

චක්කවාළසීමා නාම ‘‘ආයාමතො ච විත්ථාරතො ච යොජනානං ද්වාදසසතසහස්සානි තීණිසහස්සානි චත්තාරිසතානි පඤ්ඤාසඤ්චයොජනානි.

所谓轮围界(cakkavāḷasīmā)，其长度与宽度为一百二十万三千四百五十由旬。

පරික්ඛෙපතො

周长

‘‘සබ්බං [Pg.67] සතසහස්සානි, ඡත්තිංසපරිමණ්ඩලං;

දසඤ්චෙව සහස්සානි, අඩ්ඪුඩ්ඪානි සතානිචා’’ති.

“其周长为三百六十一万零三百五十由旬。”

වුත්තං එකං චක්කවාළං චක්කවාළසීමා නාම. එවං පන්නරසප්පභෙදා හොති සීමා. තත්ථ ඉද්ධිමා පුග්ගලො යස්මිං යස්මිං වා සීමෙ උපොසථාදිසඞ්ඝකම්මං කරොති, තත්ථ තත්ථ ගතෙ භික්ඛූ හත්ථපාසනයනං වා බහිසීමකරණං වා කාතුං ඡන්දාරහානං, ඡන්දං ආහරිත්වා කාතුං සක්කුණෙය්‍යභාවොයෙව පමාණං. එවමසක්කොන්තෙ අනිද්ධිමපුග්ගලෙ සන්ධාය අතිමහන්තාරඤ්ඤෙ සමන්තා සත්තබ්භන්තරසීමා අනුඤ්ඤාතා. තත්ථ සීමාපෙක්ඛාය සහ සමන්තා සත්තබ්භන්තරසීමා අත්තනො සභාවෙනෙව ජාතා තථා නදීසමුද්දජාතස්සරෙසුපි මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තා උදකුක්ඛෙපසීමා අනුඤ්ඤාතා තත්ථපි වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං සීමාපෙක්ඛං කත්වා උදකුක්ඛෙපෙන සහ උදකුක්ඛෙපසීමා උප්පජ්ජති තථා ගාමනිගමජනපදනගරරට්ඨරජ්ජසීමාසුපි වග්ගකම්මපරිහාරත්ථං බද්ධසීමා අනුඤ්ඤාතා. තතො පරෙසු පන ගාමසීමසත්තබ්භන්තරඋදකුක්ඛෙපසීමා නුඤ්ඤාතසුත්තානුලොමනයසාමත්ථියතො ඛුද්දකෙසු ගාමනිගමජනපදනගරෙසු තත්ථ තත්ථ ගතෙ භික්ඛූ සොධෙත්වා ඡන්දාරහානං ඡන්දං ආහරිත්වා සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියාව උපොසථාදිසඞ්ඝකම්මං කාතබ්බමෙව තථා ඛුද්දකෙ අරඤ්ඤෙපි නදීජාතස්සරෙපි යථාසුඛං උපොසථාදිසඞ්ඝකම්මං කාතබ්බමෙවාති.

所说的一个轮围世界，就称为轮围界。如此，界有十五种分别。其中，有神通的个人(puggala)在任何界中举行布萨(uposatha)等僧团事务时，对于前往该处的比丘们，其标准就是能够将具资格者的意愿带来，以进行伸手所及(hatthapāsa)或界外作法。对于无法如此做的无神通者，则允许在广大的森林中设立方圆七阿邦答勒(abbhantara)的界。在那里，考虑到界的需要，方圆七阿邦答勒的界便会依其自性而形成。同样，在河流、海洋、天然湖泊中，也允许以一个中等身材的人为中心，向四周投水所及的范围为界(udakukkhepasīmā)。在那里，也是为了避免羯磨不具足，在考虑到界之后，随着投水的动作，投水所及之界便会产生。同样，在村庄、集镇、地方、城市、国家、王国的界中，为了避免羯磨不具足，也允许设立结界(baddhasīmā)。至于其他的，如村庄界、七阿邦答勒界、投水所及之界，依据经中所允许的随顺法，在小的村庄、集镇、地方、城市中，应对前往该处的比丘们进行审查，并带来具资格者的意愿，只有在和合僧团的同意下，才能举行布萨等僧团事务。同样，在小森林、河流、天然湖泊中，也可以随意举行布萨等僧团事务。

එවං පරිච්ඡින්දනලක්ඛණෙන අභෙදෙපි බද්ධාබද්ධවසෙන දුවිධා. තප්පභෙදෙන පන්නරසවිධා, සරූපවසෙන පන ඛණ්ඩසීමා, උපචාරසීමා, සමානසංවාසසීමා, අවිප්පවාසසීමා, ලාභසීමා, ගාමසීමා. නිගමසීමා, නගරසීමා, අබ්භන්තරසීමා, අරඤ්ඤසීමා, උදකුක්ඛෙපසීමා, නදීසීමා, ජාතස්සරසීමා, සමුද්දසීමා, ජනපදසීමා, රට්ඨසීමා, රජ්ජසීමා, දීපසීමා, චක්කවාළසීමාතිඑකූනවීසප්පභෙදෙ පි සීමෙ විපත්තිලක්ඛණං පහාය සම්පත්තිලක්ඛණප්පකාසකං සීමවිසොධනීනාම පකරණං සමත්තං.

如此，以限定为特征，虽无差别，但依结界与未结界分为两种。依其差别有十五种，但依据形态则有：片段界、近处界、共住界、不离界、利养界、村落界、集镇界、城市界、阿邦答勒界、森林界、投水界、河流界、自然湖界、海洋界、地方界、国家界、王国界、岛屿界、轮围界等十九种。舍弃过患之相，显示成就之相，名为《界清净》(Sīmavisodhanī)的论著至此完结。

ඉති

如是

‘‘සීමවිසොධනිං නාම, නානාගන්ථසමාහටං;

කරිස්සං මෙ නිසාමෙන්තු, සාධවො කවිපුඞ්ගවා.

“名为《界清净》，汇集诸论著；我将撰写，愿贤善的卓越诗人们倾听。

පාළිං [Pg.68] අට්ඨකථඤ්චෙව, මාතිකාපදභාජනිං;

ඔගාහෙත්වාන තං සබ්බං, පුනප්පුනමසෙසතො.

巴利与义注，以及母论与句义分析；深入研究所有这些，反复无余。

අත්තනොමතිගන්ථෙසු, ටීකාගණ්ඨිපදෙසු ච;

විනිච්ඡයවිමතීසු, මාතිකාට්ඨකථාසුපි.

在自著论典中，在复注和《疑难义释》中；在抉择与疑难之处，以及在母论义注中。

සබ්බං අසෙසකං කත්වා, සංසන්දිත්වාන එකතො;

පවත්තා වණ්ණනා එසා, තොසයන්තී විචක්ඛණෙ’’ති.

将所有一切无余地，汇合为一；此释义得以进行，令智者欢喜。”

ඉමෙසං ගාථාපදානං අත්ථො සබ්බසො සංවණ්ණිතො හොති.

这些偈颂的意义已全部解释完毕。

සීමසම්පත්තිකථා නිට්ඨිතා.

界成就论终。

පරිසසම්පත්තිනාම එකවීසතිවජ්ජනීයපුග්ගලෙ වජ්ජෙත්වා එතරහි ඤත්තිචතුත්ථකම්මෙන උපසම්පන්නා භික්ඛූ පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු පඤ්චවග්ගතො පට්ඨාය, මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු දසවග්ගතො පට්ඨාය සබ්බෙ හත්ථපාසං අවිජහිත්වා නිසින්නා හොන්ති, අයං පරිසසම්පත්ති නාම. තත්ථ එකවීසති වජ්ජනීයා නාම ‘‘න භික්ඛවෙ සග ට්ඨාය පරිසායා’’ති වචනතො හෙට්ඨා ‘‘න භික්ඛවෙ භික්ඛුනියා නිසින්නපරිසාය පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බ’’න්ති ආදිනානයෙන වුත්තා භික්ඛුනී, සික්ඛමානා, සාමණෙරො, සාමණෙරී, සික්ඛාපච්චක්ඛාතකො, අන්තිමවත්ථුඅජ්ඣාපන්නකො, ආපත්තියා අදස්සනෙ උක්ඛිත්තකො, ආපත්තියා අප්පටිකම්මෙ උක්ඛිත්තකො, පාපිකාය දිට්ඨියා අප්පටිනිස්සග්ගෙ උක්ඛිත්තකො, පණ්ඩකො, ථෙය්‍යසංවාසකො, තිත්ථියපක්කන්තකො, තිරච්ඡානගතො, මාඝාතුතකො, පිතුඝාතකො, අරහන්තඝාතකො, භික්ඛුනිදූසකො, සඞ්ඝභෙදකො, ලොහිතුප්පාදකො, උභතොබ්‍යඤ්ජනකොති තෙ බහිසීමකරණවසෙන නිසින්නාති අත්ථො. යදි තෙ හත්ථපාසෙ වා සීමෙයෙව වා හොන්ති, තෙ අවජ්ජෙත්වා පඤ්චවග්ගාදිකො පකතත්තගණො හත්ථපාසං අවිජහිත්වා නිසින්නො හොති, කාරකසඞ්ඝො සාවජ්ජො, කම්මංපන න කුප්පති කස්මා අවග්ගාරහත්තා. අපරෙපන එවං වදන්ති අන්තිමවත්ථුඅජ්ඣාපන්නස්ස අවන්දනීයෙසු අවුත්තත්තා, තෙන සද්ධිං සයන්තස්ස සහසෙය්‍යාපත්තියා අභාවතො තස්ස ච පටිග්ගහණස්ස රූහනතොති තදෙව යුත්තතරන්ති විඤ්ඤායති, කිඤ්චාපි යාව සො භික්ඛුභාවං පටිජානාති, තාව වන්දිතබ්බො. යදා පන ‘‘අස්සමණොම්හී’’ති [Pg.69] පටිජානාති, තදා න වන්දිතබ්බොති අයමෙත්ථ විසෙසො වෙදිතබ්බො. අන්තිමවත්ථුඅජ්ඣාපන්නස්ස හි භික්ඛුභාවං පටිජානන්තස්සෙව භික්ඛුභාවො, න තතොපරං. භික්ඛුභාවං අප්පටිජානන්තො හි අනුපසම්පන්නපක්ඛං භජතීති මජ්ඣිමගණ්ඨිපදෙ සාරත්ථදීපනියඤ්ච වුත්තත්තා අන්තිමවත්ථු අජ්ඣාපන්නපුබ්බො භික්ඛු අත්තනො කාරණං අජානිත්වාව තෙන සහ පඤ්චවග්ගගණො උපොසථාදිසඞ්ඝකම්මං කරොති, කාරකසඞ්ඝො අනවජ්ජො, කම්මම්පි න කුප්පතීති, තෙසං මතිමත්තමෙව. කස්මා සහසෙය්‍යාපත්ති අභාවොපි තස්ස භික්ඛුසඤ්ඤාය පතිට්ඨිතත්තා, පටිග්ගහණරුහණස්ස ච තස්මිං පුග්ගලෙ භික්ඛූති සද්දහිතත්තා තෙන පුග්ගලෙන සහසෙය්‍යාපත්තිපි නත්ථි, පටිග්ගහණඤ්ච රුහති, එකවීසතිවජ්ජනීයපුග්ගලෙපි තථාවිධස්ස අවිචාරිකත්තා තෙන සහ පඤ්චවග්ගගණො උපොසථාදිසඞ්ඝකම්මං කරොන්තො කාරකසඞ්ඝො අසඤ්චිච්ච අනුපවජ්ජො. කම්මං පන කුප්පතීති අම්හාකං ඛන්ති, ඉතො යුත්තතරො ලබ්භමානො පරියෙසිතබ්බොව.

所谓“众成就”，是指除去二十一种应避之人后，如今以白四羯磨(ñatticatutthakamma)受具足戒的比丘们，在边地自五人起，在中地自十人起，皆于伸手所及(hatthapāsa)之内而坐，此名“众成就”。其中，二十一种应避者，乃依“诸比丘，不应为站立之众……”下至“诸比丘，不应为有比丘尼在座之众说波罗提木叉(pātimokkha)”等语而说，即：比丘尼、在学尼、沙弥、沙弥尼、舍戒者、犯究竟罪者、因不见罪而被举罪者、因不忏罪而被举罪者、因不舍恶见而被举罪者、黄门、贼住者、投奔外道者、旁生、弑母者、弑父者、弑阿罗汉者、污比丘尼者、破和合僧者、出佛身血者、二性人。其义为：彼等被视为坐于界外。若彼等处于伸手所及之内或就在界内，未将其排除，而五人等如法僧团于伸手所及之内而坐，则作羯磨之僧团有过，然羯磨不坏。何以故？因其不构成人数不足故。然有余师言：因犯究竟罪者未于不应礼敬者中宣说，与其共宿无共宿罪，且领受其物亦成立，故彼说更为合理，当知。须知，乃至彼承认比丘身份，则应礼敬；然当彼承认“我非沙门”时，则不应礼敬，此中差别当知。犯究竟罪者，唯于承认比丘身份时方为比丘，此后则不然。盖不承认比丘身份者，即归于未受具足戒一类，此乃《中疑难义释》(Majjhimagaṇṭhipada)与《心义灯》(Sāratthadīpanī)所说。是故，若曾犯究竟罪之比丘，僧团不知其事，五人僧团与彼共行布萨等僧伽羯磨，则作羯磨之僧团无过，羯磨亦不坏——此仅为彼等之见。何以故？因对他存有比丘想而无共宿罪，且因信彼个人为比丘而领受其物亦成立，于二十一种应避之人亦复如是，因未审查，五人僧团与彼共行布萨等僧伽羯磨时，作羯磨之僧团于无意中无过。然而羯磨会失效，这是我们的看法。于此，应当寻求更合理的说法。

පරිසසම්පත්තිකථා නිට්ඨිතා.

众成就论终。

එවං වත්ථුඤත්තිඅනුසාවනසීමපරිසසම්පත්තිවසෙන පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සම්පන්නොති පඤ්චඞ්ගොති වා සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන අකුප්පෙන ඨානාරහෙන උපරිභාවං සමාපන්නොති වා ද්වීහි කාරණෙහි ලද්ධනාමො ඤත්ති චතුත්ථඋපසම්පන්නභාවො අතිදුල්ලභොව.

如此，以白四羯磨受具足戒之状态实为至极难得。其所以然，有二因缘：一者，具足事、白、羯磨、界、众成就此五支，故称“五支”；二者，由和合僧团，以不动摇、够资格之羯磨，而达至更高状态。

එවං බුද්ධුප්පාදො දුල්ලභො, තතො පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා චා ති ඉමෙසං තිණ්ණං පදානං අත්තො වුත්තොයෙව හොති.

如此，佛陀出世难得，其后出家与具足戒亦然。此三句之义，已如是说。

ඉති සාගරබුද්ධිත්ථෙරවිරචිතෙ සීමවිසොධනෙ

萨伽罗菩提长老所著《净界论》中

උපසම්පදාකණ්ඩො පඨමො පරිච්ඡෙදො.

具足戒篇，第一章。

2. කප්පවිනාසකණ්ඩො

2. 劫毁品

ඉදානි බුද්ධුප්පාදදුල්ලභකථා

论佛陀出世之稀有

‘‘බුද්ධො ච දුල්ලභො ලොකෙ, සද්ධම්මසවනම්පි ච;

සඞ්ඝො ච දුල්ලභො ලොකෙ, සප්පුරිසාති දුල්ලභා’’ති.

“佛陀出世甚难遇，正法得闻亦难得；僧伽住世诚稀有，善人应世亦难得。”

ඉමිස්සා [Pg.70] ගාථාය සංවණ්ණනාක්කමො සම්පත්තො. තත්ථ ඉමස්මිං සත්තලොකෙ ඔකාසලොකෙ වා සබ්බඤ්ඤුසම්මාසම්බුද්ධො දුල්ලභොව තථා හෙස ලොකො සඞ්ඛාරලොකො, සත්තලොකො, ඔකාසලොකොති තිප්පභෙදො හොති තෙසං සම්පත්තිවිපත්ති ච එවං වෙදිතබ්බා තත්ථ ලුජ්ජති පලුජ්ජතීති ලොකොති වචනත්ථෙන සත්තලොකො වෙදිතබ්බො. ලොකියන්ති පතිට්ඨහන්ති එත්ථ සත්තනිකායාති වචනත්ථෙන ඔකාසලොකො වෙදිතබ්බො. තථා හෙස සත්තා අවකසන්ති එත්ථාතිඔකාසොති වුච්චති සො භූමිවසෙන අපායභූමි, කාමසුගතිභූමි, රූපාවචරභූමි, අරූපාවචරභූමිචෙති චතුබ්බිධා හොති. තත්ථ නිරයං, තිරච්ඡානයොනි, පෙත්තිවිසයො, අසුරකායො, ති චතස්සො අපායභූමි නාම. මනුස්සා, චාතුමහාරාජිකා, තාවතිංසා, යාමා, තුසිතා, නිම්මානරති, පරනිම්මිතවසවත්තී චෙති සත්තවිධා හොති කාමසුගතිභූමි සාපනායං එකාදසවිධාපි කාමතණ්හා අවචරති එත්ථාති වචනත්ථෙන කාමාවචරභූමි නාම. බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජා, බ්‍රහ්මපුරොහිතා, මහාබ්‍රහ්මා ච පඨමජ්ඣානභූමි ඉදං අග්ගිනා පරිග්ගහිතට්ඨානං. පරිත්තාභා, අප්පමාණාභා, ආභස්සරා ච දුතියජ්ඣානභූමි ඉදං ආපෙන පරිග්ගහිතට්ඨානං. පරිත්තසුභා, අප්පමාණසුභා, සුභකිණ්හා ච තතියජ්ඣානභූමි ඉදං වාතෙන පරිග්ගහිතට්ඨානං, තෙසං විපත්තිං පරතො වණ්ණයිස්සාම. වෙහප්ඵලා, අසඤ්ඤසත්තා, සුද්ධාවාසා ච චතුත්ථජ්ඣානභූමිචෙති රූපාවචරභූමි සොළසවිධා හොති. අවිහා, අතප්පා, සුදස්සා, සුදස්සී, අකනිට්ඨාචෙති සුද්ධාවාසභූමි පඤ්චවිධා හොති. ආකාසානඤ්චායතනභූමි, විඤ්ඤාණඤ්චායතනභූමි, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනභූමි, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනභූමිචෙති චතුබ්බිධා හොති අරූපභූමි. එත්තාවතා එකතිංසප්පභෙදාපි භූමි අවකසන්ති එත්ථ සත්තනිකායාති වචනත්ථෙන ඔකාසොති වුච්චති. තත්ථ අට්ඨ මහානිරයානි අපායභූමි නාම. තිරච්ඡානං පෙත්තිවිසයො අසුරකායොති ඉමෙසං විසුං භූමි නාම නත්ථි, මනුස්සභූමියංයෙව යත්ථ කත්ථචි අරඤ්ඤවනපත්ථාදීසු නිබද්ධවාසං වසන්ති සොයෙව පදෙසො තෙසං භූමි. මනුස්සභූමිතො ද්විතාලීසසහස්සයොජනො යුගන්ධරප්පමාණො සිනෙරුනො පඤ්චමාළින්ධො චාතුමහාරාජිකභූමි. තතුපරි ද්විතාලීසසහස්සයොජනං සිනෙරුමත්ථකං තාවතිංසානං [Pg.71] භූමි. තතුපරි ද්වෙතාලීසසහස්සයොජනං ඨානං යාමානං භූමි. ඉමිනා නයෙන යාව වසවත්තිභූමි ද්විතාලීසසහස්සයොජනෙ තිට්ඨති, තස්මා මනුස්සභූමිතො යාව වසවත්තිභූමි ද්වෙසහස්සානිපඤ්චන හුතානි දුවෙසතසහස්සානි යොජනානි හොන්ති, තෙනෙතං වුච්චති.

现在开始解释这首偈颂。其中，在这有情世间(sattaloka)或空间世间(okāsaloka)中，全知正自觉者(sabbaññusammāsambuddha)实为稀有。这世间有三种：行世间(saṅkhāraloka)、有情世间、空间世间。它们的成与坏应当如此了知：其中，以“会毁坏、会消亡”(lujjati palujjatīti)的意义，应被理解为“世间”(loka)，这是指有情世间。以“众生群体于此中立足”的意义，应被理解为空间世间。同样地，“有情于此中有空间”(sattā avakasanti ettha)，故称“空间”(okāsa)。依地(bhūmi)而论，它有四种：恶趣地、欲界善趣地、色界地、无色界地。其中，地狱、畜生胎、饿鬼界、阿修罗身，这四者名为恶趣地。人、四大王天、三十三天、夜摩天、兜率天、化乐天、他化自在天，这七种为欲界善趣地。此十一处，因欲爱(kāmataṇhā)于其中活动，故名为欲界地。梵众天、梵辅天、大梵天是初禅地，此地为火所劫。少光天、无量光天、光音天是第二禅地，此地为水所劫。少净天、无量净天、遍净天是第三禅地，此地为风所劫；它们的毁坏将于后文解说。广果天、无想有情天、净居天是第四禅地；色界地共有十六种。无烦天、无热天、善见天、善现天、色究竟天，这五种是净居地。空无边处地、识无边处地、无所有处地、非想非非想处地，这四种是无色地。总计有三十一种地。“众生群体于此中有空间”，以此意义而称“空间”。其中，八大热地狱名为恶趣地。畜生、饿鬼界、阿修罗身没有单独的地，它们就在人间的任何地方，如森林、荒野等处固定居住，那地方就是它们的地。从人间地向上四万二千由旬(yojana)，有与持双山同等大小的须弥山的第五层平台，是四大王天地。再向上四万二千由旬，须弥山顶是三十三天地。再向上四万二千由旬之处，是夜摩天地。以此类推，直到他化自在天地，每一重天都相隔四万二千由旬。因此，从人间地到他化自在天地，总计为二十五万二千由旬。所以有此一说。

‘‘මනුස්සභූමිතො යාව, භූමි වසවත්තන්තරා;

දුවෙ සතසහස්සානි, පඤ්චනහුතමෙව ච.

“自人间地起，上至自在天，为二十五万由旬，

ද්වෙසහස්සඤ්ච මධිකං, යොජනානං පමාණතො;

ගණනා නාම භූමීසු, සඞ්ඛ්‍යා එවං පකාසිතා’’ති.

更增添二千。诸地之数目，如是已宣说。”

තතුපරි බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජාදයො තයො බ්‍රහ්මුනො පඤ්චපඤ්ඤාසසතසහස්ස අට්ඨසහස්සයොජනෙ සමතලෙ ඨානෙ තිට්ඨන්ති. දුතියතතියභූමීබ්‍රහ්මුනොපි තප්පමාණෙසු සමතලෙසු තිට්ඨන්ති. චතුත්ථභූමියං පන වෙහප්ඵලඅසඤ්ඤසත්තා තප්පමාණෙ සමතලෙ ඨානෙ තිට්ඨන්ති. තතුපරිසුද්ධාවාසභූමියො තංතං පමාණෙ ඨානෙ උපරූපරි තිට්ඨන්ති. චතස්සොපි අරූපභූමියො තප්පමාණෙ ඨානෙ උපරූපරි තිට්ඨන්ති. එත්තාවතා ච මනුස්සභූමිතො යාව භවග්ගා යොජනානං සත්තකොටි ච අට්ඨාරසලක්ඛා ච පඤ්චනහුතානි ච ඡසහස්සානි ච හොන්ති තෙනෙතං වුච්චති පොරාණෙහි.

其上，梵众天等三梵天，在五百五十万八千由旬高的平坦之处安住。第二禅与第三禅的诸梵天也于相同量度的平坦之处安住。而在第四禅地，广果天与无想有情天也于相同量度的平坦之处安住。其上，诸净居地在各自量度的高处层层叠叠安住。四无色地也于相同量度之处层层叠叠安住。如此，从人间地到有顶(bhavagga)，总计为七千一百八十五万六千由旬。这是古人所说的。

‘‘හෙට්ඨිමා බ්‍රහ්මලොකම්හා, පතිතා මහතී සිලා;

අහොරත්තෙන එකෙන, උග්ගතා අට්ඨතාලීසං.

“从最低的梵天界，一块巨石坠落；一日一夜，行进了四万八千由旬。

යොජනානං සහස්සානි, චාතුමාසෙහි භූමි;

එවං වුත්තප්පමාණෙන, සායං හෙට්ඨිමභූමි.

（此石）四个月后到达地面；依此所述量度，于傍晚时分到达最低地面。

ඉතො සතසහස්සානි, සත්තපඤ්ඤාස චාපරං;

සට්ඨි චෙව සහස්සානි, උබ්බෙධෙන පකාසිතා.

其高度据宣说为十万、五十七、以及六万[由旬]。

යොජනෙසුපි වුත්තෙසු, හිත්වා කාමප්පමාණකං;

සෙසානි වසවත්තීනං, පාරිසජ්ජාන මන්තරං.

在所述的由旬中，除去欲界的范围后，剩余的距离是他化自在天(Vasavattī)与梵众天(Pārisajja)之间的间隔。

තඤ්ච පඤ්චහි පඤ්ඤාස, සතසහස්සානි චාපරං;

අට්ඨ චෙව සහස්සානි, යොජනානි පවුච්චරෙ.

而那距离据宣说为五十五万八千由旬。

ඉතො පරාසු සබ්බාසු, බ්‍රහ්මභූමීසු යොජනා;

තප්පමාණාව දට්ඨබ්බා, නයග්ගාහෙන ධීමතා.

对于此后的所有梵天界，智者应通过掌握此方法，了知其各层之间的距离（以由旬计）也是相同的量度。

භූමිතො [Pg.72] ආභවග්ගම්හා, සත්තකොටි අට්ඨාරස;

ලක්ඛා පඤ්ච නහුතානි, ඡසහස්සානි සබ්බදාති.

从地面到有顶天(bhavagga)，其距离总恒为七千一百八十五万六千由旬。

එසා ච විචාරණා ටීකා චරියමතෙන කතා;

ඉදමෙව සන්ධාය, යාවතා චන්දිමසූරියා.

而此考察是根据诸师之见在疏钞(ṭīkā)中所作。正是针对此点而有如下引文：

පරිහරන්ති දිසා භන්ති, විරොචමානා යාවතා;

තාව සහස්සධා ලොකෙ, එත්ථ තෙ වත්තතී වසො’’ති.

“日月运行，照耀诸方，其光明所及之处，即为一个千世界。于此，你的威力得以施展。”

වුත්තං. එත්ථන්තරෙ සත්තා තිට්ඨන්ති, තෙසං විත්ථාරො අපුබ්බං කත්වා කථෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා න වක්ඛාම ඉමස්මිං සත්තලොකෙ ඔකාසලොකෙ ච සබ්බඤ්ඤුසම්මාසම්බුද්ධොව දුල්ලභො, තථා හි චත්තාරො බුද්ධා අනුබුද්ධො, සාවකබුද්ධො, පච්චෙකබුද්ධො, සම්මාසම්බුද්ධොති. තත්ථ බහුස්සුතං භික්ඛුං පසංසන්තෙන ච න සො තුම්හාකං සාවකො නාම, බුද්ධොනාමෙස චුන්දාති බහුස්සුතස්ස භික්ඛුනො බුද්ධභාවං අනුජානන්තෙන ච.

如是说。在此中有诸有情住立，因无法以前所未有的方式详述其范围，我们在此不述。在此有情世间与器世间中，唯有无所不知的正自觉者是稀有的。诚然，有四种佛：随觉佛(anubuddha)、声闻佛(sāvakabuddha)、独觉佛(paccekabuddha)与正自觉佛(sammāsambuddha)。其中，在赞扬一位多闻比丘时，（世尊）说：“纯陀(Cunda)，他不是你们的声闻弟子，此人名为佛陀。”以此认可了一位多闻比丘的佛陀身份。

ධම්මකායො යතො සත්ථා, ධම්මො සත්ථුකායො මතො;

ධම්මාසිකොසො සඞ්ඝො ච, සත්ථුසඞ්ඛ්‍යම්පි ගච්ඡතීති.

导师即是法身，法被认为是导师之身；僧团是法的宝库，亦可算入导师之数。

වුත්තෙ පුථුජ්ජනොපි උපචාරවසෙන වාචනාමග්ගස්ස බොධත්තා අනුබුද්ධො නාම. අරියසාවකො පන පරතො යොසවසෙන චත්තාරි සච්චානි බුජ්ඣති බුජ්ඣනමත්තමෙව වාති වචනත්ථෙන බුජ්ඣනසභාවත්තා සාවකබුද්ධො නාම. යො පන ඛග්ගවිසාණකප්පො සයම්භූඤාණෙන අනඤ්ඤබොධකො හුත්වා සාමං බුජ්ඣනත්ථෙන පච්චෙකබුජ්ඣත්තා පච්චෙකබුද්ධො නාම. සම්බුද්ධොතිපි එතස්සෙව නාමං. යො පන සඞ්ඛතාසඞ්ඛතප්පභෙදං සකලම්පි ධම්මජාතං යාථාවසරසලක්ඛණප්පටිවෙධවසෙන සම්මා පකාරෙන සයං පචිතුපාරමිතාසයම්භූතෙන සයම්භූඤාණෙන සයමෙව අනඤ්ඤබොධිතො හුත්වා සවාසනසම්මොහනිද්දාය අච්චන්තං විගතො දිනකරකිරණසමාගමෙන පරමරුචිරසිරීසොභග්ගප්පත්තියා විකසිතමිව පදුමං අග්ගමග්ගඤාණසමාගමෙන අපරිමිතගුණගණාලඞ්කතසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණප්පත්තියා සබ්බධම්මෙ බුජ්ඣි අබුජ්ඣි අඤ්ඤාසීති සම්මාසම්බුද්ධො, භගවා, සොව ලොකෙ දුල්ලභො පච්චෙකසම්බුද්ධානම්පි හි එකස්මිං කාලෙ සතසහස්සාදිවසෙන එකතො පවත්තත්තා තෙ දුල්ලභාපි අනච්ඡරියජාතත්තා පරෙසං මග්ගඵලාධිගමාය උපනිස්සයරහිතත්තා ච සම්මාසම්බුද්ධොව ලොකෙ දුල්ලභො, අයං ලොකසම්පත්තිවිචාරණා.

凡夫(puthujjana)也因循言辞之道而有所了悟，故从权宜上被称为“随觉佛”(anubuddha)。而圣弟子(ariyasāvaka)则从他闻教而觉悟四谛，因其具有“觉悟”此词义所指的觉悟自性，故名“声闻佛”(sāvakabuddha)。至于如犀牛角般独行者，不从他闻，以自生智，由独自觉悟而被称为“独觉佛”(paccekabuddha)。“等觉者”(Sambuddha)也是他的一个名称。然而，有一位能以如实、正确的方式，通过透彻了知有为法与无为法等一切法的自相与共相，凭借自己圆满了的波罗蜜，以自生智，不从他闻而独自觉悟一切法，彻底远离了含藏习气的无明之眠，犹如莲花因阳光照耀而盛开，他因与顶首道智结合而获得装饰着无量功德的一切知智，从而觉悟、遍知、通达了一切法，故被称为“正自觉者”(sammāsambuddha)、“世尊”(bhagavā)。他才是世间稀有者。因为即使是独觉佛，在一个时期内也会有成百上千位同时出现，他们虽然稀有，但其出现并非奇特之事，而且他们不具备作为他人证得道果之强力助缘的条件，因此，唯有正自觉者才是世间真正的稀有者。这是对世间圆满的考察。

කථං [Pg.73] ලොකස්ස විපත්ති වෙදිතබ්බා තථා හෙස ලොකො විනස්සමානො තෙජෙනපි ආපෙනපි වායුනාපි විනස්සති. තස්ස විත්ථාරො විසුද්ධිමග්ගාදීසු වුච්චමානොපි කෙසඤ්චි පුග්ගලානං මතෙන මිච්ඡාගාහත්තා බ්‍රහ්මූනං ආයුනා මිනිතෙපි අසමානං සංවට්ටසීමාපි විරුද්ධා, තස්මා තෙසං වාදං අපනෙත්වා ගන්ථතො සමානෙත්වා වක්ඛාම. තත්ථ චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි. කතමානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි සංවට්ටො, සංවට්ටට්ඨායී, විවට්ටො, වට්ටට්ඨායීති. තයො සංවට්ටා ආපොසංවට්ටො, තෙජොසංවට්ටො, වායොසංවට්ටො. තිස්සො සංවට්ටසීමා ආභස්සරා, සුභකිණ්හා, වෙහප්ඵලාති. අයමෙත්ථ උද්දෙසො. තත්ථ සංවට්ටො නාම පරිහායමානො කප්පො. තෙන සංවට්ටට්ඨායීපි ගහිතො හොති, තං මූලකත්තා. වඩ්ඪයමානො විවට්ටකප්පො නාම. තෙන විවට්ටට්ඨායීපි ගහිතො තං මූලකත්තා. තත්ථ සංවට්ටොති විනාසො. යදා කප්පො විනස්සමානො තෙජෙන සංවට්ටති, ආභස්සරතො හෙට්ඨා පඨමජ්ඣානභූමි අග්ගිනා දය්හති. යදා ආපෙන සංවට්ටති, සුභකිණ්හතො හෙට්ඨා යාව දුතියජ්ඣානභූමි උදකෙන විලීයති. යදා වායුනා සංවට්ටති, වෙහප්ඵලතො හෙට්ඨා යාව තතියජ්ඣානභූමි වාතෙන සංවට්ටති. විත්ථාරතො පන ජාතිඛෙත්ත ආණාඛෙත්තවිසයඛෙත්තවසෙන තිණ්ණං බුද්ධඛෙත්තානං ආණාඛෙත්තං විනස්සති. තස්මිං විනට්ඨෙ ජාතිඛෙත්තම්පි විනස්සතෙව. තත්ථ ජාතිඛෙත්තං දසසහස්සචක්කවාළපරියන්තං හොති. තං තථාගතස්ස පටිසන්ධිග්ගහණආයුසඞ්ඛාරොස්සජ්ජනාදිකාලෙසුපි කම්පති. ආණාඛෙත්තං කොටිසතසහස්සචක්කවාළපරියන්තං. යත්ථ රතනසුත්තං ඛන්ධපරිත්තං ධජග්ගපරිත්තං ආටානාටියපරිත්තං මොරපරිත්තන්ති ඉමෙසං පරිත්තානං ආනුභාවො පවත්තති. විසයඛෙත්තං අනන්තං අපරිමාණං. තත්ථ ජාතිඛෙත්තආණාඛෙත්තාවසෙන ද්වෙ ඛෙත්තානි එකතො විනස්සන්ති. සණ්ඨහන්තම්පි එකතො සණ්ඨහති. තස්ස විනාසොච සණ්ඨහන්තඤ්ච එවං වෙදිතබ්බං යස්මිං සමයෙ කප්පො අග්ගිනා නස්සති, තදා ආදිතො කප්පවිනාසකමහාමෙඝො වුට්ඨහිත්වා කොටිසතසහස්සචක්කවාළං එකමෙඝවස්සං වසි, තුට්ඨා මනුස්සා බීජානි වප්පෙන්ති, සස්සෙසු ගොඛායිතමත්තෙසු ජාතෙසු ගද්‍රභරවං විරවන්තො එකබින්දුපි න පතති. යදා පච්ඡින්නමෙව හොති තදා වස්සූපජීවිනො සත්තා කාලං කත්වා පරිත්තාභෙසු බ්‍රහ්මභූමීසු [Pg.74] උප්පජ්ජන්ති පුඤ්ඤඵලූපජීවිනොපි දෙවතා තත්ථෙව බ්‍රහ්මලොකෙ උප්පජ්ජන්ති, එවං දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන තත්ථ තත්ථ උදකං පරික්ඛයං ගච්ඡති, මච්ඡකච්ඡපාදි උදකනිස්සිතා පාණා කාලං කත්වා මනුස්සදෙවලොකෙසු නිබ්බත්තිත්වා ඣානං උප්පාදෙත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තන්ති. නෙරයිකසත්තාපි සත්තමසූරියපාතුභාවා විනස්සන්ති, තෙපි දෙවලොකෙ පටිලද්ධජ්ඣානවසෙන බ්‍රහ්මලොකෙ උප්පජ්ජන්ති, තදා හි ලොකබ්‍යූහා නාම කාමාවචරදෙවා උක්ඛිත්තසිරා විකිණ්ණකෙසා රුදමුඛා අස්සූනි හත්ථෙහි මුඤ්චමානා රත්තවත්ථනිවත්ථා අතිවිය විරූපවෙසධාරිනො හුත්වා මනුස්සපථෙ විචරන්තා එවං ආරොචෙන්ති ‘‘මාරිසා භො ඉතො වස්සසත සහස්සච්චයෙන කප්පවුට්ඨානං භවිස්සති අයං ලොකො විනස්සිස්සති මහාසමුද්දොපිසුස්සිස්සති අයඤ්ච මහාපථවී සිනෙරුපබ්බතරාජා ඩය්හිස්සති විනස්සිස්සති යාවබ්‍රහ්මලොකා විනාසො භවිස්සති මෙත්තං මාරිසා භාවෙථ. කරුණං, මුදිතං, උපෙක්ඛං මාරිසා භාවෙථ මාතරං උපට්ඨහථ, පිතරං උපට්ඨහථ, කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො හොථා’’ති. තෙසං වචනං සුත්වා යෙභුය්‍යෙන මනුස්සා ච භුම්මදෙවතා ච සංවෙගජාතා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුදුචිත්තා හුත්වා මෙත්තාදීනි පුඤ්ඤානි කරිත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තන්ති. තත්ථ සුධාභොජනං භුඤ්ජිත්වා වායො පරිකම්මං කත්වා ඣානං පටිලභන්ති, එවං නෙරයිකසත්තාපි අපරාපරියකම්මෙන දෙවලොකං නිබ්බත්තන්ති. යෙ පන නියතමිච්ඡාදිට්ඨිකා තෙසං කම්මස්ස අපරික්ඛයා අඤ්ඤචක්කවාළෙසු අත්තනො කම්මානුරූපං විපාකමනුභොන්ති. තෙනෙව අහොසිකම්මෙ මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙන අකත්තබ්බං නාම පාපං නත්ථි, යතො සංසාරඛාණුභාවොව නාම හොතීති ආහ ‘‘දිට්ඨි පරමානි භික්ඛවෙ වජ්ජානී’’ති. ‘‘අපරාපරියවෙදනීයකම්මරහිතොපි සංසරන්තො සත්තො නාම නත්ථී’’ති වුත්තත්තා. ‘‘අපරාපරියකම්මවසෙන යතො මිච්ඡාදිට්ඨිසමාදානතො සප්පුරිසූපනිස්සයවසෙන විරාජෙත්වා භවතො වුට්ඨානං නාම භවෙය්‍යාති අම්හාකං ඛන්ති. එවං දෙවලොකෙ පටිලද්ධජ්ඣානවසෙන සබ්බෙපි බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තන්ති. වස්සුපච්ඡෙදතො පන උද්ධං දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන දුතියො සූරියො පාතුභවති. පාතුභූතෙ ච තස්මිං නෙව රත්තිපරිච්ඡෙදො, න දිවා පරිච්ඡෙදො පඤ්ඤායති, එකො සූරියො උට්ඨෙති, එකො සූරියො අත්ථං ගච්ඡති. අවිච්ඡින්නසූරියසන්තාපොව ලොකො හොති.

如何了知世界的坏灭？世界坏灭时，确实会被火、水或风所摧毁。虽然这在《清净道论》(Visuddhimagga)等论典中已有详细说明，但因为有些人的观点为邪见所执，与梵天的寿命不符，也与坏劫的界限相违。因此，我们应当摒弃他们的说法，依照论典统一解说。这里有四个无量劫。哪四个无量劫？即坏劫、住坏劫、成劫、住成劫。有三种坏劫：水坏劫、火坏劫、风坏劫。三种坏劫的界限是：光音天(Ābhassarā)、遍净天(Subhakiṇhā)、广果天(Vehapphalā)。这是此处的纲要。所谓坏劫，是指逐渐衰败的劫。它也包含了住坏劫，因为住坏劫以坏劫为根本。逐渐兴盛的劫称为成劫。它也包含了住成劫，因为住成劫以成劫为根本。坏劫就是坏灭。当劫被火坏灭时，从光音天以下的第一禅地都会被火焰焚烧殆尽。当劫被水坏灭时，从遍净天以下的第二禅地都会被洪水淹没消融。当劫被风坏灭时，从广果天以下的第三禅地都会被狂风吹散。更详细地说，就生界(jātikhetta)、威势界(āṇākhetta)、境界(visayakhetta)三种佛土而言，威势界坏灭。威势界坏灭时，生界也会随之坏灭。生界的范围有一万个轮围世界那么大，在如来受生、舍弃寿行等时刻都会震动。威势界的范围有百千俱胝轮围世界那么大，《宝经》、《蕴护卫经》、《幢顶护卫经》、《阿吒那智护卫经》、《孔雀护卫经》等护卫经的威力都能到达。境界界则是无边无际的。生界和威势界这两个区域同时坏灭，也同时形成。它们的坏灭和形成应当这样理解：当劫被火坏灭时，起初会有带来劫坏灭的大云升起，降雨遍及百千俱胝轮围世界。人们感到喜悦，播种谷物，等到庄稼长到可供牛啃食那么高时，（大云）发出驴叫般的声音，之后连一滴雨也不下了。到了最后阶段，靠雨水生存的众生寿命终结后，转生到少光天(Parittābha)的梵天界。依靠福报生存的天神也转生到那个梵天界。就这样经过漫长的时间后，各处的水源逐渐枯竭，鱼、龟等依靠水生存的动物寿命终结后，转生到人间或天界，修习禅定而转生到梵天界。地狱众生在第七个太阳出现时坏灭，他们也因为在天界获得禅定的缘故而转生到梵天界。那时，被称为世间庄严(Lokabyūhā)的欲界天神披头散发，仰着头，面带哭容，用双手擦拭眼泪，穿着红色的衣服，样子非常丑陋，在人间的道路上游走宣告：“各位贤友！从现在起经过十万年后，坏劫将起，这个世界将要坏灭，大海洋将会干涸，这片大地和须弥山王(Sineru-pabbatarājā)都将被焚烧坏灭，坏灭将上至梵天界。各位贤友，请修习慈、悲、喜、舍，侍奉母亲，侍奉父亲，在家族中尊敬长辈！”听到这些话后，大多数人和地居天神都感到悚惧，彼此心怀慈软，修习慈等善行，转生到天界。在天界享用甘露食，进行风遍的准备工作，从而获得禅定。这样，地狱众生也因为辗转相续的业而转生到天界。但是那些坚持定邪见的人，因为他们的业没有穷尽，会转生到其他的轮围世界承受与他们业相应的果报。因此，由于邪见，没有什么恶行是不会去做的，因为它确实是轮回中的木桩，所以说：“诸比丘(bhikkhave)，邪见是最大的过失。”因为经中说“没有一个轮回的众生是没有将在后世感受果报的业的”，我们认为，通过亲近善士而舍弃邪见，由此从业有中出离，是可能发生的。这样，一切众生都因为在天界获得禅定的缘故而转生到梵天界。雨停之后，经过漫长的时间，第二个太阳出现了。当它出现时，昼夜的分别就不再明了，一个太阳升起，一个太阳落下。世界持续不断地被太阳的热力所炙烤。

පකතිසූරියෙ [Pg.75] සූරියදෙවපුත්තො අත්ථි කප්පවිනාසකසූරියෙ පන නත්ථි. පකතිසූරියොභාසෙන ආකාසෙ වලාහකා ධූමසිඛාපි චරන්ති. කප්පවිනාසකසූරියොභාසෙන විගතධූමවලාහකං ආදාසමණ්ඩලං විය නිම්මලං හොති නභං ඨපෙත්වා ගඞ්ගා, යමුනා, සරභූ, අචිරවතී, මහීති, ඉමා පඤ්ච මහානදියො ඨපෙත්වා අවසෙසපඤ්චසතකුන්නදීආදීසු උදකං සුස්සති තතො දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන තතියො සූරියො පාතුභවති තස්මිං පාතුභූතෙ පඤ්ච මහානදියොපි සුස්සන්ති. තතො දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන චතුත්ථො සූරියො පාතුභවති. යස්ස පාතුභාවා හිමවතී මහානදීනං පභවා සීහපතනො, හංසපතනො, මන්දාකිනී, කණ්ණමුණ්ඩකො, රථකාරදහො, අනොතත්තදහො, ඡද්දන්තදහො, කුණාලදහොති ඉමෙ සත්ත මහාසරා සුස්සන්ති. තතො දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන පඤ්චමො සූරියො පාතුභවති, යස්ස පාතුභාවා අනුපුබ්බෙන මහාසමුද්දො අඞ්ගුලිපබ්බතෙමනමත්තම්පි උදකං න සණ්ඨාති. තතො දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන ඡට්ඨො සූරියො පාතුභවති, යස්මිං පාතුභාවෙ සකලචක්කවාළං එකධූමං හොති, පරියාදින්නසිනෙහධූමෙන යථා ච එවං කොටිසතසහස්සචක්කවාළම්පි. තතොපි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන සත්තමො සූරියො පාතුභවති, යස්ස පාතුභාවා සකලචක්කවාළං එකජාලං හොති සද්ධිං කොටිසතසහස්සචක්කවාළෙහි යොජනසතිකාදිභෙදා සිනෙරුකූටානි පලුජ්ජිත්වා ආකාසෙයෙව අන්තරධායන්ති. සාපි අග්ගිජාලා උට්ඨහිත්වා චාතුමහාරාජිකෙ ගණ්හාති, තත්ථ කනකවිමානරතනවිමානානි ඣාපෙත්වා තාවතිංසභවනං ගණ්හාති එතෙනූපායෙන යාව පඨමජ්ඣානභූමි ගණ්හාති. තත්ථ තයොපි බ්‍රහ්මලොකෙ ඣාපෙත්වා ආභස්සරෙ ආහච්ච අට්ඨාසි. සා යාව අණුමත්තම්පි සඞ්ඛාරගතං අත්ථි, තාව නනිබ්බායි. සබ්බසඞ්ඛාරපරික්ඛයා පන සප්පිතෙලඣාපනඅග්ගිසිඛා විය ඡාරිකම්පි අනවසෙසෙත්වා නිබ්බායි. හෙට්ඨා ආකාසෙන සහ උපරි ආකාසො එකො හොති මහන්ධකාරො. එවං කප්පවිනාසකමහාමෙඝතො යාවජාලපරිච්ඡෙදා සංවට්ටො නාම එකමසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං නාම. අථ දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන මහාමෙඝො වුට්ඨහිත්වා පඨමං සුඛුමං වස්සති. අනුපුබ්බෙන කුමුදනාළයට්ඨිමුසලතාලක්ඛන්ධාදිප්පමාණාහි ධාරාහි වස්සන්තො [Pg.76] කොටිසතසහස්සචක්කවාළෙසු සබ්බඩඩ්ඪට්ඨානං පූරෙත්වා අන්තරධායති. තං උදකං හෙට්ඨා ච තිරියඤ්ච වාතො සමුට්ඨහිත්වා ඝනං කරොති. පරිවටුමං පදුමිනිපත්තෙ උදකබින්දුසදිසං. එවං අග්ගිජාලනිබ්බායනතො යාව කොටිසතසහස්සචක්කවාළපරිපූරතො සම්පත්තිමහාමෙඝො, ඉදං සංවට්ටට්ඨායී නාම, දුතියමසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං නාම. කථං තාව මහන්තං උදකරාසිං වාතො ඝනං කරොතීති චෙ. විවරසම්පදානතො තං වා තෙන පිණ්ඩියමානං ඝනං කරියමානං පරික්ඛයමානං අනුපුබ්බෙන හෙට්ඨා ඔතරති. ඔතිණ්ණොතිණ්ණෙ උදකෙ පුබ්බෙ බ්‍රහ්මලොකට්ඨානෙ බ්‍රහ්මපාරි සජ්ජ-බ්‍රහ්මපුරොහිතමහාබ්‍රහ්මාවසෙන පඨමජ්ඣානභූමි පඨමං පාතුභවති. තතො ඔතිණ්ණොතිණ්ණෙ උදකෙ චතුකාමාවචරදෙවලොකට්ඨානෙ අනුක්කමෙන පරනිම්මිතවසවත්තී, නිම්මානරතී, තුසිතා, යාමාති චත්තාරො කාමාවචරදෙවලොකා පාතුභවන්ති. තතො පුරිමපථවිට්ඨානං ඔතිණ්ණෙ පන උදකෙ බලවවාතා උප්පජ්ජන්ති. තෙ තං පිදහිතද්වාරෙ ධමකරණෙ ඨිතඋදකමිව නිරුස්සාසං කත්වා නිරුජ්ඣන්ති. මධුරොදකං පරික්ඛයං ගච්ඡමානං උපරි රසපථවිං සමුට්ඨාපෙති සා වණ්ණසම්පන්නාචෙව හොති ගන්ධරසසම්පන්නා ච, නිරුදකපායාසස්ස උපරි පටලං විය තදා ච ආභස්සරබ්‍රහ්මලොකෙ පඨමතරාභිනිබ්බත්තා සත්තා ආයුක්ඛයා වා පුඤ්ඤක්ඛයා වා තතො චවිත්වා ඉධූපපජ්ජන්ති. ‘‘පුඤ්ඤක්ඛයා වා’’ති ඉමිනා බ්‍රහ්මූනං ආයුපරිච්ඡෙදං අප්පත්වාව කම්මක්ඛයෙන මරණං විඤ්ඤායති. තෙ හොන්ති සයංපභා අන්තලික්ඛචරා. තෙ අග්ගඤ්ඤසුත්තෙ වුත්තනයෙන තං රසපථවිං සායිත්වා තණ්හාභිභූතා ආලුප්පකාරං පරිභුඤ්ජිතුං උපක්කමන්ති. අථ නෙසං සයං පභා අන්තරධායති, අන්ධකාරො හොති තෙ අන්ධකාරං දිස්වා භායන්ති. තතො නෙසං භයං නාසෙත්වා සූරභාවං ජනයන්තං පරිපුණ්ණපණ්ණාසයොජනං සූරියමණ්ඩලං වා පාතුභවති. තෙ තං දිස්වා ‘‘ආලොකං පටිලභිම්හා’’ති හට්ඨතුට්ඨා හුත්වා ‘‘අම්හාකං භයං නාසෙත්වා සූරභාවං ජනයන්තො උට්ඨිතො, තස්මා සූරියො හොතූ’’ති සූරියො ත්වෙවස්ස නාමං කරොන්ති. අථ සූරියෙ දිවසං ආලොකං කත්වා අත්ථඞ්ගතෙ ‘‘යම්පි ආලොකං ලභිම්හා, සොපි නො නට්ඨො’’ති පුන භීතා හොන්ති. තෙසං එවං හොති ‘‘සාධුවතස්ස අඤ්ඤං ආලොකං ලභෙය්‍යාමා’’ති. තෙසං චිත්තං ඤත්වා විය එකූනපඤ්ඤාසයොජනං චන්දමණ්ඩලං පාතුභවති[Pg.77]. තෙ තං දිස්වා භිය්‍යොසොමත්තාය හට්ඨතුට්ඨා හුත්වා ‘‘අම්හාකං ඡන්දං ඤත්වා විය උට්ඨිතො, තස්මා චන්දො හොතූ’’ති චන්දොත්වෙවස්ස නාමං කරොන්ති. තතො පභුති රත්තිදිවා පඤ්ඤායන්ති. අනුක්කමෙන ච මාසද්ධමාසඋතුසංවච්ඡරා. චන්දිමසූරියානං පන පාතුභූතදිවසෙයෙව සිනෙරුචක්කවාළහිමවන්තපබ්බතා පාතුභවන්ති, තෙ ච ඛො අපුබ්බං අචරිමං ඵග්ගුණපුණ්ණමදිවසෙයෙව පාතුභවන්ති. කථං යථානාම කඞ්ගුභත්තෙ පච්චමානෙ එකප්පහාරෙනෙව බුබ්බුළකානි උට්ඨහන්ති. එකෙ පදෙසා ථූපථූපා හොන්ති, එකෙ නින්නනින්නා, එකෙ සමසමා එවමෙව ථූපථූපට්ඨානෙ පබ්බතා හොන්ති, නින්නනින්නට්ඨානෙ සමුද්දා, සමසමට්ඨානෙ දීපාති එවං මනුස්සලොකෙ සණ්ඨිතෙ චාතුමහාරාජිකා, තාවතිංසාති ද්වෙ කාමාවචරදෙවලොකා පච්ඡතො පාතුභවන්ති. භූමනිස්සිතා නාම හෙතෙ ද්වෙ දෙවලොකා. එවං සම්පත්තිමහාමෙඝතො යාව චන්දිමසූරියපාතුභාවො, ඉදං විවට්ටො නාම තතියමසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං නාම. අථ තෙසං සත්තානං රසපථවිං පරිභුඤ්ජන්තානං කම්මෙන එකච්චෙ වණ්ණවන්තො, එකච්චෙ දුබ්බණ්ණා හොන්ති තත්ථ වණ්ණවන්තො දුබ්බණ්ණෙ අතිමඤ්ඤන්ති. තෙසං මානාතිමානපච්චයා සාපි රසපථවී අන්තරධායති. භූමිපප්පටකො පාතුභවති අථ නෙසං තෙනෙව නයෙන සොපි අන්තරධායති, පතාලතා පාතුභවති, තෙනෙව නයෙන සාපි අන්තරධායති. අකට්ඨපාකො සාලි පාතුභවති අකණො අථුසො සුද්ධො සුගන්ධො තණ්ඩුලප්ඵලො. තතො නෙසං භාජනානි උප්පජ්ජන්ති තෙ සාලී භාජනෙ ඨපෙත්වා පාසාණපිට්ඨියා ඨපෙන්ති, සයමෙව ජාලසිඛා උට්ඨහිත්වා පචති. සො හොති ඔදනො සුමනජාතිපුප්ඵසදිසො, න තස්ස සූපෙන වා බ්‍යඤ්ජනෙන වා කරණීයං අත්ථි. යංයං රසං භුඤ්ජිතුකාමා හොන්ති, තංතං රසොව හොති. තෙසං තං ඔළාරිකං ආහාරං ආහරතං තතො පභුති මුත්තකරීසං සඤ්ජායති. අථ නෙසං තස්ස නික්ඛමනත්ථාය වණමුඛානි පභිජ්ජන්ති. පුරිසස්ස පුරිසභාවො, ඉත්ථියා ඉත්ථිභාවො පාතුභවති. තත්‍රසුදං ඉත්ථී පුරිසං, පුරිසො ච ඉත්ථිං අතිවෙලං උපනිජ්ඣායති. තෙසං අතිවෙලං උපනිජ්ඣායනභාවා කාමපරිළාහො උප්පජ්ජති. තතො මෙථුනධම්මං පටිසෙවන්ති. තෙ අසද්ධම්මපටිසෙවනපච්චයා විඤ්ඤූහි ගරහියමානා විහෙඨියමානා තස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු අගාරානි කරොන්ති.

普通太阳中有太阳天子(sūriyadevaputta)，而劫灭时的太阳则没有。在普通太阳的光芒下，天空中会有云彩和烟柱(dhūmasikhā)飘动。在劫灭太阳的光芒中，天空没有烟尘云雾，像明镜一般清澈。除了恒河(Gaṅgā)、亚穆纳(Yamunā)、萨拉布(Sarabhū)、阿致罗筏底(Aciravatī)、摩醯(Mahī)这五条大河，其余五百条小河的水都干涸了。经过漫长的时间后，第三个太阳出现，那时这五条大河的水也干涸了。又经过漫长的时间，第四个太阳出现。它的出现使得喜马拉雅山脉(Himavatī)中作为大河源头的七大湖泊——师子潭(Sīhapatana)、天鹅潭(Haṃsapatana)、曼达基尼(Mandākinī)、耳饰潭(Kaṇṇamuṇḍaka)、车匠潭(Rathakāradaha)、阿耨达池(Anotatta)、六牙潭(Chaddantadaha)和俱那罗潭(Kuṇāladaha)都干涸了。再经过漫长的时间，第五个太阳出现，它的出现使得大海逐渐干涸，甚至连一指节深的水都不存。又经过漫长的时间，第六个太阳出现，它的出现使得整个世界系统(cakkavāḷa)变成一片烟雾，充满油腻的浓烟，同样地，十万亿个世界系统也如此。再经过漫长的时间，第七个太阳出现，它的出现使得整个世界系统变成一张火网，连同十万亿个世界系统一起，把一百由旬(yojana)高的须弥山(Sineru)峰都烧毁，消失在空中。这火焰向上蔓延，吞噬了四大天王天(Cātumahārājika)，烧毁了那里的黄金天宫和宝玉天宫，然后吞噬了三十三天(Tāvatiṃsa)，就这样一直烧到初禅地(paṭhamajjhāna-bhūmi)。它烧毁了三个梵天界(brahmaloka)，最后碰到光音天(Ābhassara)就停止了。只要还有微尘般的有为法(saṅkhāragata)存在，这火焰就不会熄灭。当所有的有为法都消失之后，这火焰就像燃尽酥油的灯火一样，连灰烬都不留下地熄灭了。下方的虚空与上方的虚空合为一体，一片黑暗。这样，从劫灭时的大云开始，直到火焰熄灭，这叫做“坏劫”(saṃvaṭṭa)，经历一个阿僧祇劫(asaṅkhyeyya)。然后，经过漫长的时间，大云生起，起初降下细雨。逐渐地，雨水像睡莲的茎、杖、杵、棕榈树干那样粗大的水柱倾泻而下，充满了十万亿个世界系统中所有被烧毁的地方，然后消失了。风从下面和旁边吹来，把这些水凝固起来，使其变得圆滚，如同莲叶上的水滴。这样，从火焰熄灭到大云充满十万亿个世界系统，这叫做“坏住劫”(saṃvaṭṭaṭṭhāyī)，经历第二个阿僧祇劫。若问：风如何能使如此巨量的水凝固？答：由于空间的给予，水被风挤压、凝固、收缩，逐渐地向下沉降。在水逐渐下沉的过程中，以前是梵天界的地方，最初形成了初禅地，即梵众天(Brahmapārisajja)、梵辅天(Brahmapurohita)和大梵天(Mahābrahmā)。然后，在水逐渐下沉的过程中，在原来是欲界天(kāmāvacara-devaloka)的地方，依次出现了他化自在天(Paranimmitavasavattī)、化乐天(Nimmānaratī)、兜率天(Tusitā)和夜摩天(Yāmā)这四个欲界天。当水退到原来的大地位置时，强风生起。它们使水静止，如同放在闭口滤器中的水一般，然后风便止息。甜水逐渐消失，在上面形成了一层地味(rasapathavī)，这地味色彩鲜艳，气味芬芳，味道甘美，就像浓稠米粥上凝结的薄膜。这时，最初生于光音天的众生，因寿命或福报穷尽，从彼处死，生于此处。“因福报穷尽”意指，梵天众生未尽天年，便因业力耗尽而死亡。这些众生自身会发光(sayaṃpabhā)，能在空中飞行(antalikkhacarā)。他们按照《起世经》(Aggañña Sutta)中所说的方式，尝食地味，被贪欲征服，开始大口吞食。于是，他们自身的光芒消失了，黑暗降临，他们看到黑暗感到害怕。为了消除他们的恐惧并使他们勇敢，一个直径五十由旬的太阳出现了。他们看到太阳，非常高兴，心想：“我们得到光明了！”于是说：“它消除了我们的恐惧，使我们勇敢(sūra)，就叫它“太阳”(sūriya)吧！”他们就这样为它取名为太阳。当太阳在白天照亮世界，然后落下时，他们又害怕了，说：“我们得到的光明又消失了！”他们这样想：“善哉，愿我们能得到另一道光明！”好像知道他们的心思一样，一个直径四十九由旬的月亮出现了。他们看到月亮，更加高兴了，说：“它好像知道我们的意愿(chanda)才升起，因此就叫它“月亮”(canda)吧！”他们就这样为它取名为月亮。从此以后，就有了白天和黑夜，逐渐地有了月、半月、季节和年。在日月出现的那天，须弥山(Sineru)、铁围山(Cakkavāḷa)和雪山(Himavanta)也同时出现，它们都在二月(Phagguṇa)的满月日出现，不前不后。就像煮小米粥时，气泡一下子全都冒出来一样。有些地方隆起，有些地方凹陷，有些地方平坦。隆起的地方就变成了山，凹陷的地方就变成了海，平坦的地方就变成了岛屿。这样，在人类世界形成之后，四大天王天(Cātumahārājika)和三十三天(Tāvatiṃsa)这两个欲界天也相继出现，这两个天都依附于地。这样，从大云形成到日月出现，这叫做“成劫”(vivaṭṭa)，经历第三个阿僧祇劫。当这些众生食用地味时，因业力不同，有些众生肤色美丽，有些众生肤色丑陋，那些肤色美丽的就轻视肤色丑陋的。因为他们生起我慢与轻慢，地味也消失了，地饼(bhūmipappaṭaka)出现了。然后，因为同样的原因，地饼也消失了，藤蔓(patālatā)出现了。又因为同样的原因，藤蔓也消失了。自然生长的稻米(akaṭṭhapāka sāli)出现了，无糠无壳，纯净芳香，米粒饱满。然后，他们有了容器。他们把稻米放在容器里，置于石板上，火焰自己就会冒出来，把米饭煮熟。煮熟的米饭像素馨花(sumanajāti-puppha)一样，不需要用汤或菜来调味，想要什么味道，就会有什么味道。他们吃了这种粗糙的食物(oḷārika āhāra)后，从此就开始产生大小便(muttakarīsa)。然后，为了排泄，他们的孔窍(vaṇamukha)裂开了。男人的男性特征和女人的女性特征也随之出现。于是，女人过度地注视男人，男人也过度地注视女人。因为他们过度地相互注视，就产生了欲火(kāmapariḷāha)。然后，他们行淫欲法(methunadhamma)。因为行此不善法，他们受到智者的斥责与骚扰，为了掩盖这不善法，他们就建造了房屋。

තෙ [Pg.78] අගාරං අජ්ඣාවසමානා අනුක්කමෙන අඤ්ඤතරස්ස අලසජාතිකස්ස සත්තස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්තා සන්නිධිං කරොන්ති. තතො පභුති කණොපි ථුසොපි තණ්ඩුලං පරියොනද්ධන්ති, ලායිතට්ඨානම්පි නප්පටිවිරූහති. තෙ සන්නිපතිත්වා අනුට්ඨුනන්ති ‘‘පාපකා වත භො ධම්මා සත්තෙසු පාතුභූතා, මයං පුබ්බෙ මනොමයා අහුම්හා’’ති. අග්ගඤ්ඤසුත්තෙ වුත්තනයෙන විත්ථරෙතබ්බං. තතො මරියාදං ඨපෙන්ති. අථඤ්ඤතරො සත්තො අඤ්ඤස්ස භාගං අදින්නං ආදියති. තං ද්වික්ඛත්තුං පරිභාසිත්වා තතියවාරෙ ලෙඩ්ඩුදණ්ඩෙහි පහරන්ති. තෙ එවං අදින්නාදානකලහමුසාවාදදණ්ඩදානෙසු උප්පන්නෙසු සන්නිපතිත්වා චින්තයන්ති, ‘‘යංනූන මයං එකං සත්තං සම්මන්නෙය්‍යාම, යො නො සම්මා ඛියිතබ්බං ඛියෙය්‍ය, ගරහිතබ්බං ගරහෙය්‍ය, පබ්බාජෙතබ්බං පබ්බාජෙය්‍ය, මයං පනස්ස සාලීනං භාගං අනුපදස්සාමා’’ති. එවං කතසන්නිට්ඨානෙසු පන සත්තෙසු ඉමස්මිං තාව කප්පෙ අයමෙව භගවා බොධිසත්තභූතො තෙන සමයෙන තෙසු සත්තෙසු අභිරූපතරො ච දස්සනීයතරො ච මහෙසක්ඛතරො ච බුද්ධිසම්පන්නො පටිබලො නිග්ගහපග්ගහං කාතුං තෙ තං උපසඞ්කමිත්වා යාචිත්වා සම්මනිංසු. සො තෙන මහාජනෙන සම්මතොතිපි මහාසම්මතො, ඛෙත්තානං අධිපතීති ඛත්තියො, ධම්මෙන සමෙන පරෙසං රඤ්ජෙතීති රාජාති, තීහි නාමෙහි පඤ්ඤායිත්ථ. යඤ්හි ලොකෙ අච්ඡරියං ඨානං බොධිසත්තොව තත්ථ ආදි පුරිසොති එවං බොධිසත්තං ආදිං කත්වා ඛත්තියමණ්ඩලෙ සණ්ඨිතෙ අනුපුබ්බෙන බ්‍රාහ්මණාදයොපි වණ්ණා සණ්ඨහිංසු. එවං චන්දිමසූරියපාතු භාවතො යාව පුන කප්පවිනාසකමහාමෙඝො, ඉදං විවට්ටට්ඨායී නාම චතුත්ථමසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං නාම. තෙනෙතං වුච්චති මෙඝො ජාලපරිච්ඡින්නො සංවට්ටොති ජාලා මෙඝපරිච්ඡින්නො සංවට්ටට්ඨායීති වුච්චති. මෙඝා සූරියපරිච්ඡින්නො විවට්ටොති වුච්චති. සූරියා මෙඝපරිච්ඡින්නො විවට්ටට්ඨායීති වුච්චති. චත්තාරි ඉමානි කප්පානි මහාකප්පොති වුච්චති. විවට්ටට්ඨායිකප්පෙයෙව උප්පජ්ජන්ති බුද්ධාදයොති. තථා හි ඉමස්මිංයෙව විවට්ටට්ඨායිඅසඞ්ඛ්‍යය්‍යකප්පෙ බුද්ධපච්චෙක බුද්ධසාවකචක්කවත්තිනො උප්පජ්ජන්ති, න තීසු අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පෙසු. තඤ්ච ඛො අසුඤ්ඤකප්පෙයෙව, න සුඤ්ඤකප්පෙ. තත්ථ බුද්ධපච්චෙකබුද්ධසාවකචක්කවත්තීහි පුඤ්ඤවන්තපුග්ගලෙහි අසුඤ්ඤත්තා අසුඤ්ඤකප්පො නාම. තබ්බිගමෙන සුඤ්ඤකප්පො වෙදිතබ්බො. තෙසුපි අසුඤ්ඤකප්පො පඤ්චවිධො හොති සාරකප්පො[Pg.79], මණ්ඩකප්පො, වරකප්පො, සාරමණ්ඩකප්පො, භද්දකප්පොති, තෙසු යස්මිං කප්පෙ එකොව බුද්ධො උප්පජ්ජති, සො සාරකප්පො නාම. යස්මිං කප්පෙ ද්වෙ බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති, සො මණ්ඩකප්පො නාම. යස්මිං කප්පෙ තයො උප්පජ්ජන්ති, සො වරකප්පො නාම. යස්මිං කප්පෙ චත්තාරො බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති, සො සාරමණ්ඩකප්පො නාම. යස්මිං කප්පෙ පඤ්ච බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති, සො භද්දකප්පොනාම. ඉමානි පඤ්චකප්පානියෙව සහෙව සමොධානෙත්වා ජාතත්තකීසොතත්තකියා නිදානෙ.

他们住在房屋里，渐渐模仿某些懒惰众生的行为，开始积攒东西。从那以后，连谷壳和糠秕都缠绕着米粒，收割过的地方也不再生长。他们聚在一起抱怨说：“唉，恶法竟然在众生中出现了，我们以前都是意生的啊！”此节应如《起世经》(Aggaññasutta)中所说般广说。于是他们设立了界限。后来某个众生拿了别人没给的东西。他们斥责了他两次，第三次就用土块和棍棒打他。这样，在偷盗、争执、妄语、惩罚出现后，他们聚在一起思考：“我们何不推举一位众生，由他来适当地斥责该斥责者，指责该指责者，驱逐该驱逐者，而我们则分给他一份稻米呢？”他们做出决定后，在这个劫中，这位世尊当时身为菩萨，在那些众生中，相貌最端正、最好看、最有威势，且具足智慧，有能力行使抑制与策励，他们就去到他那里，请求并推举了他。因为他被大众所推选，所以是“大共选王”(Mahāsammata)；因为是田地的主人，所以是“刹帝利”(khattiya)；因为以正法、平等地使他人喜悦，所以是“王”(rāja)——他以这三个名字而闻名。世间凡有奇特之事，菩萨即是其创始之人。这样，以菩萨为开端，刹帝利阶层建立起来后，婆罗门等其他阶层也逐渐建立起来了。这样，从日月出现开始，直到再次发生毁灭劫的大雨，这第四个阿僧祇劫被称为“成住劫”(vivaṭṭaṭṭhāyī)。因此说：云为网所限，名为“坏劫”；网为云所限，名为“坏住劫”。云为日所限，名为“成劫”；日为云所限，名为“成住劫”。这四个劫合称为一个“大劫”。佛陀等只在成住劫中出现。确实，只有在这个成住阿僧祇劫中，才会出现佛、辟支佛、声闻、转轮王，而不是在其他三个阿僧祇劫中。而且是在“不空劫”(asuññakappa)中，而不是在“空劫”(suññakappa)中。其中，因有佛、辟支佛、声闻、转轮王这些有福德的个人而不空，故名“不空劫”。与此相反，则应知为“空劫”。这些不空劫又分为五种：“精华劫”(sārakappa)、“精粹劫”(maṇḍakappa)、“殊胜劫”(varakappa)、“精华精粹劫”(sāramaṇḍakappa)、“贤劫”(bhaddakappa)。其中，只有一个佛陀出现的劫，名为“精华劫”。有两个佛陀出现的劫，名为“精粹劫”。有三个佛陀出现的劫，名为“殊胜劫”。有四个佛陀出现的劫，名为“精华精粹劫”。有五个佛陀出现的劫，名为“贤劫”。这五种劫在《本生注》的〈因缘篇〉中被总合在一起。

‘‘නන්දො සුනන්දො පථවී, මණ්ඩො ධරණී සාගරො;

පුණ්ඩරීකො ඉමෙ සත්ත, අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යා පකාසිතා.

“难陀、善喜、大地、精粹、持地、大海、白莲——此七阿僧祇劫已被宣说。

පඤ්ච බුද්ධසහස්සානි, හොන්ති නන්දෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ;

නව බුද්ධසහස්සානි, සුනන්දම්හි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ.

在难陀阿僧祇劫中，有五千佛出世；在善喜阿僧祇劫中，有九千佛出世。

දස බුද්ධසහස්සානි, පථවිම්හි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ;

එකාදස සහස්සානි, තම්හි මණ්ඩෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ.

在大地阿僧祇劫中，有一万佛出世；在精粹阿僧祇劫中，有一万一千佛出世。

වීසති බුද්ධසහස්සානි, ධරණිම්හි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ;

තිංස බුද්ධසහස්සානි, සාගරම්හි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ.

在持地阿僧祇劫中，有二万佛出世；在大海阿僧祇劫中，有三万佛出世。

චත්තාලීස සහස්සානි, පුණ්ඩරීකෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ;

අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙසු සත්තසු, එත්තකාති පවුච්චති.

在白莲阿僧祇劫中，有四万佛出世；在这七个阿僧祇劫中，其数如是说。

එකංසතසහස්සානි, වීසති ච සහස්සඤ්ච;

සෙසා පඤ්චසහස්සානි, සබ්බබුද්ධෙහි මණ්ඩිතා’’ති.

总计十二万五千佛，由一切佛所庄严。”

වුත්තං. අපරම්පි වුත්තං.

已说。又说。

‘‘භද්දො සබ්බඵුල්ලො, සබ්බරතනො උසභක්ඛන්ධො;

මානිතභද්දො ච පදුමො, උසභක්ඛන්තුත්තමෙව ච;

සබ්බභාසො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො, නවමොති පවුච්චති.

“贤(Bhadda)、普花(Sabbaphulla)、一切宝(Sabbaratana)、牛王肩(Usabhakkhandha)；以及受敬贤(Mānitabhadda)、莲花(Paduma)、牛王(Usabha)与忍胜(Khantuttama)；一切光(Sabbabhāsa)阿僧祇劫，被称为第九。

පණ්ණාස බුද්ධසහස්සානි, සබ්බභද්දෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ;

සට්ඨි බුද්ධසහස්සානි, සබ්බඵුල්ලෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ.

在贤阿僧祇劫中，有五万佛出世；在普花阿僧祇劫中，有六万佛出世。

සත්තති බුද්ධසහස්සානි, සබ්බරතනෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ;

අසීති බුද්ධසහස්සානි, උසභක්ඛන්ධෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ.

在一切宝阿僧祇劫中，有七万佛出世；在牛王肩阿僧祇劫中，有八万佛出世。

නවුති බුද්ධසහස්සානි, මානිතභද්දෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ;

වීසති බුද්ධසහස්සානි, පදුමම්හි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ.

在受敬贤阿僧祇劫中，有九万佛出世；在莲花阿僧祇劫中，有二万佛出世。

දස [Pg.80] බුද්ධසහස්සානි උසභම්හි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ;

පඤ්ච බුද්ධසහස්සානි, ඛන්තුත්තමෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ.

在牛王阿僧祇劫中，有一万佛出世；在忍胜阿僧祇劫中，有五千佛出世。

ද්වෙ ච බුද්ධසහස්සානි, සබ්බභාසෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ;

අඞ්ඛ්‍යෙයෙ නවස්මිං, එත්තකාති පවුච්චති.

在一切光阿僧祇劫中，有二千佛出世；于此九阿僧祇劫中，佛陀的数量如是说。

තීණි සතසහස්සානි, සත්තාසීතිසහස්සඤ්ච;

ගණනානඤ්ච බුද්ධානං, සබ්බබුද්ධෙහි මණ්ඩිතා’’ති.

佛陀总数为三十八万七千，由一切佛所庄严。”

තෙ සබ්බෙපි සම්මාසම්බුද්ධෙ යාව අරිමෙත්තෙය්‍යා සමොධානෙත්වා

将所有正等觉者，直到弥勒(Arimetteyya)佛，总计起来：

‘‘සම්බුද්ධෙ අට්ඨවීසඤ්ච, ද්වාදසඤ්ච සහස්සකෙ;

පඤ්චසතසහස්සානි, නමාමි සිරසා මහං;

තෙසං ධම්මඤ්ච සඞ්ඝඤ්ච, ආදරෙන නමාමහං.

“我以头顶礼二十八佛、一万二千佛、五十万佛。我亦恭敬顶礼彼等之法与僧伽。

නමක්කාරානුභාවෙන, හිත්වා සබ්බෙ උපද්දවෙ;

අනෙකඅන්තරායාපි, විනස්සන්තු අසෙසතො’’ති.

以礼敬之威德力，愿一切灾祸皆远离，众多障碍亦无余尽灭除。”

නමස්සනගාථා පවත්තා සා ඌනසඞ්ඛ්‍යාවසෙනෙව කතාව භවිතබ්බං, තථා හි අම්හාකං භගවා පොරාණබ්‍රහ්මදෙවබුද්ධං ආදිං කත්වා යාව පොරාණසක්‍යගොතමා මනසාව චින්තෙන්තස්ස සත්තඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි වීතිවත්තානි පොරාණසක්‍යගොතමබුද්ධං ආදිං කත්වා යාව මජ්ඣිමදීපඞ්කරා වාචාමත්තෙන නව අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි වීතිවත්තානි. මජ්ඣිමදීපඞ්කරතො පට්ඨාය යාව පදුමුත්තරබුද්ධා කායඞ්ගවාචඞ්ගවසෙන චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි වීතිවත්තානි. පදුමුත්තරබුද්ධතො යාව කකුසන්ධා එකමසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං වීතිවත්තං. එවමිමෙසු වීසතිඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙසු බ්‍රහ්මදෙවපොරාණසක්‍යගොතමබුද්ධානමන්තරෙ සත්ත අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ සබ්බං සම්පිණ්ඩෙත්වා එකසතසහස්සඤ්ච වීසති සහස්සඤ්ච පඤ්චසහස්සානි ච හොන්ති. පොරාණසක්‍යගොතමමජ්ඣිමදීපඞ්කරානමන්තරෙ නව අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ සබ්බං සම්පිණ්ඩෙත්වා තීණිසතසහස්සානි සත්තාසීතිසහස්සානි ච හොන්ති. මජ්ඣිමදීපඞ්කරතො යාව මෙත්තෙය්‍යා අට්ඨවීසාති සබ්බං සමොධානෙත්වා අට්ඨවීසඤ්ච ද්වාදසසහස්සඤ්ච පඤ්චසතසහස්සානි ච හොන්ති තස්මා ඌනසඞ්ඛ්‍යාති වෙදිතබ්බා. පරිපුණ්ණසඞ්ඛ්‍යාවසෙන ඉච්ඡමානෙහි චින්තෙතබ්බාව. එසා ච සඞ්ඛ්‍යාවිචාරණා නිදානෙ වුත්තාව.

此礼敬偈颂所说的数目，应知为不足数。因为我们的世尊，从古梵天佛(Porāṇabrahmadeva)开始，直到古释迦乔达摩(Porāṇasakya Gotama)佛，以心念思惟，超越了七阿僧祇劫；从古释迦乔达摩佛开始，直到中燃灯(Majjhimadīpaṅkara)佛，以口宣说，超越了九阿僧祇劫；从中燃灯佛开始，直到莲华上(Padumuttara)佛，以身语二行，超越了四阿僧祇劫；从莲华上佛开始，直到拘留孙(Kakusandha)佛，超越了一阿僧祇劫。如是，在这二十阿僧祇劫中，古梵天佛与古释迦乔达摩佛之间有七阿僧祇劫，全部加起来共有十二万五千佛。古释迦乔达摩佛与中燃灯佛之间有九阿僧祇劫，全部加起来共有三十八万七千佛。从中燃灯佛开始，直到弥勒(Metteyya)佛，总共有二十八位佛，全部加起来共有五十一万二千零二十八佛。因此应知为不足数。若欲知圆满之数，则应思惟。此数量的考察，已在《因缘》(Nidāna)中说过了。

එවං ‘‘චින්තිතං සත්තසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං, නවසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවාචකං;

කායවාචා චතුසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං, බුද්ධත්තංසමුපාගමී’’ති.

如是，“心念七阿僧祇劫，口说九阿僧祇劫；身语四阿僧祇劫，方得佛果。”

වුත්තෙසු [Pg.81] වීසතිඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙසු පවත්තඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පවසෙනෙව කතා. අත්ථතො පන සාරකප්පමණ්ඩකප්පවරකප්පසාරමණ්ඩකප්පභද්දකප්පවසෙන පඤ්චවිධාති වෙදිතබ්බා. ඉමානි පඤ්චනාමානි බුද්ධුප්පාදකප්පෙයෙව ලබ්භන්ති, අනුප්පන්නකප්පෙ පන සුඤ්ඤකප්පොත්වෙව නාමං ලබ්භති තථා හි කප්පසණ්ඨහනකාලෙ සබ්බපඨමං මහාබොධිපල්ලඞ්කට්ඨානෙයෙව පදුමිනිගබ්භා උප්පජ්ජති. සා යස්මිං කාලෙ එකො බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, එකො පදුමිනිගබ්භො අට්ඨපරික්ඛාරෙහි සහ උප්පජ්ජති. තං දිස්වා සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මුනො නෙමිත්තපාඨකා අරහන්තො ඉමස්මිං කප්පෙ එකො බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සතීති සඤ්ජාතපීතිසොමනස්සා හුත්වා අට්ඨපරික්ඛාරෙ ගහෙත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ ඨපෙන්ති ‘‘යදා බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තදා දස්සාමා’’ති. එවං ද්වෙ තයො චත්තාරො පඤ්ච බුද්ධා උප්පජ්ජිස්සන්ති, තදා ද්වෙ තීණි චත්තාරි පඤ්ච පදුමිනිගබ්භා අට්ඨපරික්ඛාරෙහි සහ උප්පජ්ජන්ති. තඤ්ච ඛො එකස්මිං යෙව නාළෙකෙක බද්ධා හුත්වා උප්පජ්ජන්ති. එවං කප්පසණ්ඨහනකාලතො පට්ඨායෙව ඉමානි පඤ්ච නාමානි ලබ්භන්තීති වෙදිතබ්බානි. එත්තාවතා ඉමස්මිංයෙව විවට්ටට්ඨායීඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පෙ බුද්ධාදයො මහෙසක්ඛා පුඤ්ඤවන්තො චක්කවත්තිරාජානො උප්පජ්ජන්ති, තථා ආයුකප්පන්තරකප්පානිපි. තත්ථ ආයුකප්පො නාම තෙසං තෙසං සත්තානං ආයුපරිච්ඡෙදො. අන්තරකප්පො නාම තත්ථ සත්ථරොගදුබ්භික්ඛානං අඤ්ඤතරසංවට්ටනෙන බහූසු විනාසමුපගතෙසු අවසිට්ඨසත්තසන්තා නප්පවත්තකුසලකම්මානුභාවෙන දසවස්සතො පට්ඨාය අනුක්කමෙන අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යායුකප්පප්පමාණෙසු සත්තෙසු පන අධම්මසමාදානවසෙන කමෙන පරිහායිත්වා දසවස්සායුකෙසු ජාතෙසු රොගාදීනමඤ්ඤතරසංවට්ටනෙන සත්තානං විනාසප්පත්ති යාව අයමෙකො අන්තරකප්පො. එවං පරිච්ඡින්නඅන්තරකප්පවසෙන චතුසට්ඨිඅන්තරකප්පො එකො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පො වීසති අන්තරකප්පප්පමාණොති අපරෙ වදන්ති. ඉමානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පානි එකො මහාකප්පො නාම. එවං තෙජො සංවට්ටවසෙන තාව මහාකප්පානං අන්තරං අග්ගිනාව විනස්සති. යස්මිං පන සමයෙ කප්පො උදකෙන නස්සති, තදා ආදිතොව කප්පවිනාසකමහාමෙඝො වුට්ඨහිත්වාති පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව විත්ථාරෙතබ්බං අයං පන විසෙසො යථා තත්ථ දුතියසූරියො, එවමිධපි කප්පවිනාසකො ඛාරුදකමහාමෙඝො වුට්ඨාති සො ආදිතො සුඛුමං වස්සන්තො අනුක්කමෙන මහාධාරාහි කොටිසතසහස්සචක්කවාළං [Pg.82] පූරෙන්තො වස්සති. ඛාරුදකෙන ඵුට්ඨඵුට්ඨා පථවීපබ්බතාදයො විලීයන්ති තං උදකං වාතෙන සමන්තතො ධාරිතං පථවිතො යාව පරිත්තාභා අප්පමාණාභා ආභස්සරාති තයොපි දුතියජ්ඣානභූමි උදකං ගණ්හාති. තත්ථ තයොපි බ්‍රහ්මලොකෙ විලීයාපෙත්වා සුභ කිණ්හෙ ආහච්ච තිට්ඨති යාව අණුමත්තං සඞ්ඛාරගතං අත්ථි, තාව න වූපසමති. උදකානුගතං පන සබ්බසඞ්ඛාරගතං අභිභවිත්වා සහසා වූපසමති අන්තරධානං ගච්ඡති, හෙට්ඨා ආකාසෙන සහ උපරි ආකාසො එකො හොති මහන්ධකාරොති සබ්බං වුත්තසදිසමෙව. කෙවලං පනිධ ඔතිණ්ණොතිණ්ණෙ උදකෙ ආභස්සරබ්‍රහ්මලොකං ආදිං කත්වා ලොකපාතුභාවො වෙදිතබ්බො. සුභකිණ්හතො චවිත්වා ආභස්සරට්ඨානාදීසු සත්තා නිබ්බත්තන්ති එත්ථාපි කප්පවිනාසකමහාමෙඝතො යාව කප්පවිනාසකඋදකපරිච්ඡෙදො සංවට්ටො නාම පඨමමසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පො නාමාති චත්තාරිඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පානි වුත්තසදිසානි එවං සත්ත මහාකප්පානි සත්තක්ඛත්තුං අග්ගිනා විලීයිත්වා අට්ඨමෙ මහාකප්පෙ උදකෙනපි විනාසො ච සණ්ඨහනඤ්ච වෙදිතබ්බං, එවං සත්තසත්තමහාකප්පො සත්තසත්තවාරං අග්ගිනා විලීයිත්වා අට්ඨමෙ අට්ඨමෙ වාරෙ ආපෙන විලීයිත්වා අනුක්කමෙන තෙසට්ඨිමහාකප්පානි පරිපුණ්ණානි තදා ආපවාරං පටිබාහිත්වා චතුසට්ඨිමෙ මහාකප්පෙ වාතෙන විනස්සති තදා ආදිතො කප්පවිනාසකමහාවාතො වුට්ඨහිත්වාති සබ්බං පුබ්බෙ වුත්තනයමෙව. අයං පන විසෙසො යථා අග්ගිනා විනාසකප්පෙ දුතියසූරියො, එවමිධාපි කප්පවිනාසනත්ථං වාතො සමුට්ඨාති සො පඨමං සුඛුමරජං උට්ඨාපෙති, තතො ථූලරජං සණ්හරජං සුඛුමවාලිකං සක්ඛරපාසාණාදයොති යාව කූටාගාරමත්තෙ පාසාණෙපි විසමට්ඨානෙ ඨිතමහාරුක්ඛෙච උට්ඨාපෙති, තෙ පථවිතො නභමුග්ගතා න පුන පතන්ති, තත්ථෙව චුණ්ණවිචුණ්ණා හුත්වා අභාවං ගච්ඡන්ති. යථානුක්කමෙන හෙට්ඨා මහාපථවියා වාතො සමුට්ඨහිත්වා පථවිං පරිවත්තෙත්වා උද්ධංමූලං කත්වා ආකාසෙ ඛිපති යොජනසතප්පමාණාපි පථවිප්පදෙසා ද්වියොජනතියොජනචතුයොජනපඤ්චයොජනඡයොජනසත්තයොජනප්පමාණාපි භිජ්ජිත්වා තෙ වෙගක්ඛිත්තා ආකාසෙයෙව චුණ්ණවිචුණ්ණා හුත්වා අභාවං ගච්ඡන්ති චක්කවාළපබ්බතම්පි වාතො උක්ඛිපිත්වා ආකාසෙ ඛිපති තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං ඝට්ටයන්තා චුණ්ණවිචුණ්ණා [Pg.83] හුත්වා විනස්සන්ති එතෙනෙව භූමට්ඨකවිමානානි ආකාසට්ඨකවිමානානි ච විනාසෙන්තො ඡකාමාවචරදෙවලොකෙ නාසෙත්වා කොටිසතසහස්සචක්කවාළානි විනාසෙති. තත්ථ චක්කවාළා චක්කවාළෙහි, හිමවන්තා හිමවන්තෙහි, සිනෙරූ සිනෙරූහි අඤ්ඤමඤ්ඤං සමාගන්ත්වා චුණ්ණවිචුණ්ණා හුත්වා විනස්සන්ති. පථවිතො යාව පරිත්තසුභා, අප්පමාණසුභා, සුභණිණ්හාති තයොපි තතියජ්ඣානභූමී වාතො ගණ්හාති තත්ථ තයොපි බ්‍රහ්මලොකෙ විනාසෙත්වා වෙහප්ඵලං ආහච්ච අට්ඨාසි. එවං සබ්බං සඞ්ඛාරගතං විනාසෙත්වා සයං විනස්සති, හෙට්ඨා ආකාසෙන සහ උපරි ආකාසො එකො හොති මහන්ධකාරොති සබ්බං වුත්තසදිසං. ඉධ පන සුභකිණ්හබ්‍රහ්මලොකං ආදිං කත්වා ලොකො පාතුභවති. වෙහප්ඵලතො චවිත්වා සුභකිණ්හාදීසු සත්තා නිබ්බත්තන්ති, තත්ථකප්පවිනා සකමහාමෙඝතො යාව කප්පවිනාසකවාතුපච්ඡෙදො, ඉදං සංවට්ටො නාම, පඨමමසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං නාමාති චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පානි එකො මහාකප්පො නාමාති සබ්බං තෙජොසංවට්ටෙ වුත්තනයමෙව.

此乃依已说之二十阿僧祇劫与现在阿僧祇劫而成立。就意义而言，应知劫有五种：精华劫(sārakappa)、圆满劫(maṇḍakappa)、殊胜劫(varakappa)、精华圆满劫(sāramaṇḍakappa)、贤劫(bhaddakappa)。这五个名称仅在有佛陀出现的劫中才能获得，而在没有佛陀出现的劫中，则只获得空劫之名。此乃因于劫形成时，首先于大菩提座之处出现莲花胎。当有一位佛陀将出现时，就有一个莲花胎与八资具一同出现。净居天(suddhāvāsa)的梵天中那些能解读预兆的阿罗汉们见到后，生起欢喜与愉悦之心，取走八资具，放置于梵天界，心想：“当佛陀出现时，我们就供养。”同样地，当有二、三、四、五位佛陀将出现时，就有二、三、四、五朵莲花胎与八资具一同出现，而且它们是连结在同一根茎上而生起的。应知这五个名称是从劫形成之时才能获得的。只有在这样的演化住立阿僧祇劫(vivaṭṭaṭṭhāyīasaṅkhyeyyakappa)中，佛陀等大有威力、具福德的转轮王才会出现，寿命劫与中劫也同样出现。其中，寿命劫是指那些众生的寿命期限。中劫是指，因刀兵、饥馑、疾疫三灾之一的坏灭，众多众生趋于毁灭后，幸存的众生因行持善业之故，寿命从十岁开始，次第增长至阿僧祇岁；之后又因采纳非法，寿命次第减损，生为十岁人时，又因疾疫等灾难之一而趋于毁灭，至此为一个中劫。依此所划分之中劫，六十四个中劫为一个阿僧祇劫，另有人说是二十个中劫。这四个阿僧祇劫名为一个大劫。像这样，大劫之间由火坏灭。当某个时候劫由水毁坏时，则从一开始就有坏劫大云生起，如前所述应广说。但此处的差别是：如同彼处有第二个太阳，此处则有坏劫的碱水大云生起。它起初降下微雨，然后次第降下大雨，充满百千俱胝的轮围世界。凡被碱水触及的土地、山脉等都融化。那水被风带向各方，从大地一直淹没到少光天、无量光天、光音天这三个第二禅天。水淹没了这三个梵天界后，触及遍净天而停止。只要还有微量的行法存在，水就不会平息。在淹没一切行法后，水便会突然平息、消失。下方虚空与上方虚空合而为一，一片大黑暗，一切都如前所述。唯此处应知，当水退去后，世界的出现是从光音梵天开始。众生从遍净天死后，投生到光音天等地。从坏劫大云生起，直到坏劫之水停止，这称为坏劫，即第一个阿僧祇劫。四个阿僧祇劫如前所述。像这样，应知七个大劫七次被火毁灭，然后在第八个大劫由水毁灭与形成。如此，在七个周期中，每七次火毁之后，第八次则由水毁，次第圆满六十三个大劫后，便越过水毁之轮，在第六十四个大劫时，世界由风毁灭。那时，从一开始就有坏劫大风生起，一切都如前所述。但此处的差别是：如同火毁之劫中有第二个太阳，此处则有为毁坏劫而生起的大风。它首先扬起细尘，然后是粗尘、细沙、碎石、砾石等，乃至扬起屋宇般大小的岩石，以及生长于崎岖之处的大树。它们从地面升入天空，不再落下，就在那里粉碎为尘，消失无踪。次第地，风从大地之下生起，将大地翻转，使其根部朝上，抛向空中。百由旬、二百、三百、四百、五百、六百、七百由旬大小的地块也被分裂，被风力抛掷，就在空中粉碎为尘，消失无踪。风也将轮围山举起抛向空中，它们相互撞击，粉碎为尘而毁灭。以此方式，风摧毁地居天宫与空居天宫，毁灭六欲天，毁灭百千俱胝的轮围世界。其中，轮围世界与轮围世界、雪山与雪山、须弥山与须弥山相互撞击，粉碎为尘而毁灭。风从大地一直卷到少净天、无量净天、遍净天这三个第三禅天。风摧毁了这三个梵天界后，触及广果天而停止。当一切行法被毁灭后，风自身也毁灭。下方虚空与上方虚空合而为一，一片大黑暗，一切都如前所述。只是此处，世界的出现是从遍净梵天开始。众生从广果天死后，投生到遍净天等地。从坏劫大风生起，直到坏劫之风停止，这称为坏劫，即第一个阿僧祇劫。四个阿僧祇劫为一个大劫，一切都如火坏劫中所述。

වුත්තම්පි චෙතං.

此亦曾说：

‘‘සත්ත සත්ත ග්ගිනා වාරා, අට්ඨමෙ අට්ඨමෙ දකා;

චතුසට්ඨි යදා පුණ්ණා, එකො වායුවරො සියා.

“火毁七次，水毁于第八次；当六十四次圆满时，便有一次大风毁。

අග්ගිනා’භස්සරා හෙට්ඨා, ආපෙන සුභකිණ්හතො;

වෙහප්ඵලතො වාතෙන, එවං ලොකො විනස්සතී’’ති.

火毁及于光音天(Ābhassarā)之下，水毁及于遍净天，风毁及于广果天；世界如是毁灭。”

තස්මා තිණ්ණම්පි පඨමජ්ඣානතලානං එකකප්පෙපි අවිනාසාභාවතො සකලකප්පෙ තෙසං සම්භවො නත්ථීති අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍ය කප්පවසෙන තෙසං ආයුපරිච්ඡෙදො දට්ඨබ්බො. දුතියජ්ඣානතලතො පට්ඨාය පන පරිපුණ්ණමහාකප්පවසෙන ආයුපරිච්ඡෙදො දට්ඨබ්බො, න අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පවසෙන. යදි දුතියජ්ඣානතලතො පට්ඨාය පරිපුණ්ණමහාකප්පවසෙන ආයුපරිච්ඡෙදො සියා, කථං ආභස්සරාදීසු බ්‍රහ්මූනං අට්ඨමහාකප්පාදිවසෙන ආයු පරිපුණ්ණං සියා, තථා හි පඨමජ්ඣානතලං සත්තසු වාරෙසු අග්ගිනා විනස්සති. අට්ඨමෙ වාරෙ යාව ආභස්සරා උදකෙන විනස්සති පුන සත්තවාරෙසු අග්ගිනා පඨමජ්ඣානතලං, පුන අට්ඨමෙවාරෙ උදකෙන දුතියජ්ඣානතලං විනස්සතීති එවං අට්ඨමෙ වාරෙ ආපවාරං පටිබාහිත්වා යාව සුභකිණ්හා වාතෙන විනස්සති එවං චතුසට්ඨි පරිපුණ්ණා හොතීති සච්චං[Pg.84], හෙට්ඨාවිවට්ටට්ඨායී අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පවසෙන එකො සත්ත මහාකප්පානි චාති අට්ඨ කප්පානි ආභස්සරබ්‍රහ්මූනං ආයුප්පමාණං හොති. චතුසට්ඨිකප්පෙසුපි විවට්ටට්ඨායීඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පවසෙන එකො තෙ සට්ඨිමහාකප්පානි චාති චතුසට්ඨිකප්පානි සුභකිණ්හානං බ්‍රහ්මූනං ආයුප්පමාණං හොති තෙන වුත්තං පොරාණෙහි.

因此，由于所有三个初禅地在一个劫中也会被毁坏，它们不可能存在一整个劫，所以它们的寿命应被理解为以一个无数劫(asaṅkhyeyya kappa)来限定。然而，从第二禅地开始，寿命则应以完整的大劫来衡量，而非以无数劫来衡量。如果从第二禅地开始寿命就以完整的大劫来衡量，那么光音天等梵天的寿命又怎能完整地达到八大劫等呢？因为初禅地在七次中为火所毁，在第八次中，世界为水所毁，上及光音天。再七次，初禅地为火所毁，再于第八次，第二禅地为水所毁。如此……直到遍净天为风所毁，这样六十四次便圆满了，这是真实的。在下界的扩张期中，以一个无数劫加上七个大劫，共八个大劫，是光音天梵天的寿量。在六十四劫中，在扩张期中，以一个无数劫加上六十三个大劫，共六十四个大劫，是遍净天梵天的寿量。因此，古人说：

සත්ත සත්ත’ග්ගිනා වාරා, අට්ඨමෙ අට්ඨමෙ දකා;

චතුසට්ඨි යදා පුණ්ණා, එකො වායුවරො සියා’ති.

“火毁七次，水毁于第八次；当六十四次圆满时，便有一次大风毁。”

කෙචි පන.

然而，有些人则……

‘‘අග්ගිනා’භස්සරා හෙට්ඨා, ආපෙන සුභකිණ්හතො;

වෙහප්ඵලතො වාතෙන, එවං ලොකො විනස්සතී’’ති.

“火毁及于光音天之下，水毁及于遍净天，风毁及于广果天；世界如是毁灭。”

ඉමිස්සා ගාථාය ‘‘ආභස්සරාති’’ච ‘‘සුභකිණ්හතො’’ති ච ‘‘වෙහප්ඵලතො’’ති ච අභිවිධිවසෙන වුත්තභාවඤ්ච සමතලභාවෙපි සෙට්ඨභූමිත්තා පට්ඨානවසෙන වුත්තභාවඤ්ච අමඤ්ඤිත්වා සුද්ධාවාසභූමීසු විය උපරූපරිවසෙන භූමික්කමොති මඤ්ඤිත්වා.

（有些人）不理解在此偈中，“光音天”、“从遍净天”与“从广果天”是在表示范围的意义上说的，也不理解即使它们处于同一层面，也是因其为最胜地而作为起点来说，反而误认为天界的次第是像净居天(Suddhāvāsa)那样逐层向上的。

‘‘පඤ්චභූමි නට්ඨා අග්ගි, අට්ඨ භූමි නට්ඨා දකා;

නවභූමි නට්ඨා වාතා, ලොකනට්ඨා තදා සියුං.

“五地为火所毁，八地为水所毁；九地为风所毁，彼时世界毁灭。

පඨමෙ අග්ගි ද්වත්තිංස, දුතියෙ ආදි සොළස;

දුතියභූමෙ මජ්ඣෙ අට්ඨමං, තං ඡප්පඤ්ඤාස වාරකං.

初火三十二次，次水十六次；第二地中风八次，此为五十六回。

ආභස්සරම්හි චතුත්ථං, පරිත්තසුභම්හි ද්වෙ ජලං;

අප්පමාණසුභං එකවාරං, මතං උදකසත්තම’’න්ති.

光音天第四次，少净天(Parittasubha)二次水灾，无量净天(Appamāṇasubha)一次，此被认为是第七次水灾。”

වදන්ති තෙසං වාදෙ ආභස්සරතො හෙට්ඨා පඤ්චභූමි අග්ගිනට්ඨා, සුභකිණ්හතො හෙට්ඨා අට්ඨභූමි උදකනට්ඨාති වදන්ති. සමතලදීපනත්ථං සන්දෙහච්ඡෙදනත්ථං එවං ගහිතාති එකභවපරියොසානං සන්ධාය පටිසන්ධිභවඤ්චාති ආදි වුත්තන්ති. ඉමිස්සාපි අත්ථං දුග්ගහිතෙන ගහෙත්වා පටිසන්ධිභවඞ්ගවසෙන සදිසභාවමෙව සන්ධාය වුත්තන්ති පරිකප්පෙන්ති සො අයුත්තරූපො විය දිස්සති අතිවිය මිච්ඡාගාහො ච හොති අග්ගඤ්ඤසුත්තවිසුද්ධිමග්ගාදීහි විරුජ්ඣනතො සංවට්ටසීමාපි විරුද්ධා තත්ථ පඨමජ්ඣානතලං උපාදාය අග්ගිනා, දුතියජ්ඣානතලං උපාදාය උදකෙන, චතුත්ථජ්ඣානතලං උපාදාය වාතෙන විනස්සතීති වුත්තවචනෙනාපි විරුජ්ඣතෙව තස්මා [Pg.85] ‘‘ආභස්සරා’’ති ච ‘‘සුභකිණ්හතො’’ති ච ‘‘වෙහප්ඵලතො’’ති ච එත්ථාභිවිධිවසෙන අත්ථො ගහෙතබ්බො. අඤ්ඤථා ‘‘උපරි පබ්බතා දෙවො වස්සතී’’ති එත්ථ විය ආභස්සරසුභකිණ්හවෙහප්ඵලානං තෙන තෙන සංවට්ටෙන විනාසොපි න භවෙය්‍ය. අයං ලොකවිපත්තිපරිච්ඡෙදො. එවං බුද්ධො ච දුල්ලභො ලොකෙ ති ඉමස්ස අත්ථො වුත්තොයෙව.

他们说，在他们的论说中，光音天以下的五地为火所毁，遍净天以下的八地为水所毁。他们说，这是为了阐明同一层面并断除疑惑而如此理解的，并且是针对一有之终结与结生有等而说的。但有些人错误地理解此义，臆测说这只是就结生与有分(bhavaṅga)的相似性而说。这种说法显然不合理，而且是极端的邪见，因为它与《阿伽若经》(Aggañña Sutta)、《清净道论》(Visuddhimagga)等相违，也与坏劫的界限相违。因为在那些论典中所说的“（世界）以初禅地为基础为火所毁，以第二禅地为基础为水所毁，以第四禅地为基础为风所毁”之语，也与他们的说法相违。因此，此处“光音天”、“从遍净天”、“从广果天”的意义应理解为遍及的界限。否则，就像“天雨于山顶之上”(upari pabbatā devo vassati)这句话一样，光音天、遍净天和广果天就不会被它们各自的坏劫所毁灭了。此为世界毁灭之章。如此，“佛陀于世间亦难得”的意义便已被说明。

ඉති සාගරබුද්ධිත්ථෙරවිරචිතෙ සීමවිසොධනෙ

萨伽罗佛智长老所造《界清净》中，

කප්පවිනාසකණ්ඩො දුතියො පරිච්ඡෙදො.

劫毁篇，第二章。

3. නිබ්බානකණ්ඩො

3. 涅槃篇

ඉදානි ‘‘සද්ධම්මසවනම්පි චාති ඉමස්ස සංවණ්ණනාක්කමො සම්පත්තො තත්ථ සද්ධම්මසවනම්පි ච ලොකෙ දුල්ලභමෙව තථා හි සද්ධම්මො නාම තිවිධො හොති. පරියත්තිසද්ධම්මො, පටිපත්තිසද්ධම්මො, පටිවෙධසද්ධම්මොති. තත්ථ පරියත්තිසද්ධම්මො නාම තෙපිටකං බුද්ධවචනං. පටිපත්තිසද්ධම්මො නාම තෙරසධුතඞ්ගානි අසීති ඛන්ධකවත්තාදයො අභිසමාචාරවත්තාදීනි. පටිවෙධසද්ධම්මො නාම චතුසච්චප්පටිවෙධො. තෙසු පරියත්තිසද්ධම්මො ද්වින්නං සද්ධම්මානං පුබ්බඞ්ගමොයෙව පදට්ඨානඤ්ච. කස්මා තංමූලකත්තා තථා හි පරියත්තියා අසති පටිවෙධො නාම නත්ථි. පරියත්තියා අන්තරහිතාය පටිපත්ති, පටිපත්තියා අන්තරහිතාය අධිගමො අන්තරධායති. කිං කාරණා අයඤ්හි පරියත්ති පටිපත්තියා පච්චයො හොති. පටිපත්තිඅධිගමස්සාපි පරියත්තියෙව පමාණං. තත්ථ පටිවෙධො ච පටිපත්ති ච හොතිපි නහොතිපි. එකස්මිඤ්හි කාලෙ පටිවෙධධරා භික්ඛූ බහූ හොන්ති, ‘‘එස භික්ඛු පුථුජ්ජනො’’ති අඞ්ගුලිං පහරිත්වා දස්සෙතබ්බො හොති. ඉමස්මිං යෙව දීපෙ එකවාරං පුථුජ්ජනභික්ඛුනාම නාහොසි. පටිපත්තිපූරකාපි කදාචි බහූ හොන්ති කදාචි අප්පා. ඉති පටිවෙධො ච පටිපත්ති ච හොතිපි න හොතිපි. සාසනස්ස ඨිතියා පන පරියත්තියෙව පමාණං පණ්ඩිතො හි තෙපිටකං සුත්වා ද්වෙපි පූරෙති, යථා අම්හාකං බොධිසත්තො ආළාරස්ස සන්තිකෙ පඤ්ච අභිඤ්ඤා සත්ත ච සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සමාපත්තියා පරිකම්මං පුච්ඡි. සො ‘‘න ජානාමී’’ති ආහ. තතො උදකස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා අධිගතවිසෙසං සංසන්දිත්වා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනස්ස පරිකම්මං පුච්ඡි. සො ආචික්ඛි, තස්ස වචනසමනන්තරමෙව මහාසත්තො තං [Pg.86] සම්පාදෙසි එවමෙව පඤ්ඤවා භික්ඛු පරියත්තිං සුත්වා ද්වෙපි පූරෙති තස්මා පරියත්තියා ඨිතාය සාසනං ඨිතං හොති යථා මහාතළාකස්ස පාළියා ථිරාය උදකං න ඨස්සතීති න වත්තබ්බං උදකෙ සති පදුමාදීනි පුප්ඵානි න පුප්ඵිස්සන්තීති න වත්තබ්බං එවමෙව මහාතළාකස්ස ථිරපාළිසදිසෙ තෙපිටකෙ බුද්ධවචනෙ සති මහාතළාකෙ උදකසදිසා පටිපත්තිපූරකා කුලපුත්තා නත්ථීති න වත්තබ්බං. තෙසු සති මහාතළාකෙසු පදුමාදීනි පුප්ඵානි විය සොතාපන්නාදයො අරියපුග්ගලා නත්ථීති න වත්තබ්බං, එකන්තතො පරියත්තියෙව පමාණං පරියත්තියා අන්තරහිතාය පටිපත්තිපටිවෙධානං අන්තරධානතො. තත්ථ පරියත්තිනාම තෙපිටකං බුද්ධවචනං සාට්ඨකථා පාළියාව සා තිට්ඨති, තාව පරියත්ති පරිපුණ්ණා හොති. ගච්ඡන්තෙ කාලෙ කලියුගරාජානො අධම්මිකා හොන්ති තෙසු අධම්මිකෙසු රාජාමච්චාදයො අධම්මිකා හොන්ති තථා රට්ඨජනපදවාසිනොපි අධම්මිකා එතෙසං අධම්මිකතාය න දෙවො සම්මා වස්සති, තතො සස්සානි න සම්පජ්ජන්ති. තෙසු සම්පජ්ජන්තෙසු පච්චයදායකා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පච්චයෙ දාතුං න සක්කොන්ති. භික්ඛූ පච්චයෙහි කිලමන්තා අන්තෙවාසිකෙ සඞ්ගහෙතුං න සක්කොන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ පරියත්ති පරිහායති, අත්ථවසෙන ධාරෙතුං න සක්කොන්ති, පාළිවසෙනෙව ධාරෙන්ති. තතො කාලෙ ගච්ඡන්තෙ පාළිම්පි සකලං ධාරෙතුං න සක්කොන්ති පඨමං අභිධම්මපිටකං පරිහායති. පරිහායමානං මත්ථකතො පට්ඨාය පරියත්ති හායති පඨමඤ්හි මහාපකරණං පරිහායති. තස්මිං පරිහායමානෙ යමකං, කථාවත්ථු, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති, ධාතුකථා, විභඞ්ගො, ධම්මසඞ්ගහොති එවං අභිධම්මපිටකෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය සුත්තන්තපිටකං පරිහායති. පඨමඤ්හි අඞ්ගුත්තරනිකායො පරිහායති. තස්මිම්පි පඨමං එකාදසනිපාතො…පෙ… තතො එකනිපාතොති එවං අඞ්ගුත්තරෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය සංයුත්තනිකායො පරිහායති, පඨමං මහාවග්ගො පරිහායති. තතො පට්ඨාය සළායතනවග්ගො, ඛන්ධවග්ගො, නිදානවග්ගො, සගාථාවග්ගොති එවං සංයුත්තනිකායෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය මජ්ඣිමනිකායො පරිහායති පඨමඤ්හි උපරිපණ්ණාසකො පරිහායති. තතො මජ්ඣිමපණ්ණාසකො, තතො මූලපණ්ණාසකොති එවං මජ්ඣිමනිකායෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය දීඝනිකායො පරිහායති, පඨමඤ්හි පාථියවග්ගො [Pg.87] පරිහායති තතො මහාවග්ගො, තතො ඛන්ධකවග්ගොති දීඝනිකායෙ පරිහීනෙ සුත්තන්තපිටකං පරිහීනං නාම හොති. විනයපිටකෙන සද්ධිං ජාතකමෙව ධාරෙන්ති. විනයපිටකං ලජ්ජිනො ධාරෙන්ති. ලාභකාමා පන සුත්තන්තෙ කථිතෙපි සල්ලක්ඛෙන්තා නත්ථීති ජාතකමෙව ධාරෙන්ති. ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ජාතකම්පි ධාරෙතුං න සක්කොන්ති. අථ නෙසං පඨමං වෙස්සන්තරජාතකං පරිහායති. තතො පටිලොමක්කමෙන පුණ්ණකජාකතකං, මහානාරදකස්සපජාතකං පරිහායති. විනයපිටකමෙව ධාරෙන්ති. ගච්ඡන්තෙ කාලෙ තම්පි මත්ථකතො පරිහායති පඨමඤ්හි පරිවාරො පරිහායති, තතො ඛන්ධකො භික්ඛුනීවිභඞ්ගො මහාවිභඞ්ගොති අනුක්කමෙන උපොසථක්ඛන්ධකමත්තමෙව ධාරෙන්ති, තදා පරියත්ති අනන්තරහිතාව හොති. යාව පන මනුස්සෙසු චතුප්පදිකගාථාපි පවත්තති, තාව පරියත්ති අනන්තරහිතාව හොති. යදා සද්ධො පසන්නො රාජා හත්ථික්ඛන්ධෙ සුවණ්ණචඞ්කොටකම්හි සහස්සත්ථවිකං ඨපාපෙත්වා ‘‘බුද්ධෙහි කථිතං චතුප්පදිකං ගාථං ජානන්තො ඉමං සහස්සං ගණ්හතූ’’ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා ගණ්හකං අලභිත්වා එකවාරං චරාපිතෙ න සුණන්තාපි හොන්ති අසුණන්තාපි, යාව තතියං චරාපෙත්වා ගණ්හකං අලභිත්වා රාජපුරිසා සහස්සත්ථවිකං පුන රාජකුලං පවෙසෙන්ති, තදා පරියත්තිඅන්තරහිතා නාම හොති. එවං පරියත්තියා අන්තරහිතාය පටිපත්තිපි පටිවෙධොපි අන්තරහිතොව හොති. සද්ධම්මසවනස්ස දුල්ලභභාවො ධම්මසොණ්ඩකවත්ථුනා දීපෙතබ්බො අම්හාකං කිර සම්මාසම්බුද්ධො කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස ධම්මරාජස්ස සාසනන්තරධානතො නචිරෙනෙව කාලෙන බාරාණසිරඤ්ඤො පුත්තො ධම්මසොණ්ඩකරාජකුමාරො හුත්වා පිතුඅච්චයෙන රජ්ජෙ පතිට්ඨාය කස්සපදසබලෙන දෙසිතං ධම්මං සොතුකාමො හුත්වා මාසමත්තං රජ්ජං කත්වා අම්හාකං සම්මාසම්බුද්ධො ඉමස්මිං යෙව භද්දකප්පෙ රජ්ජං කාරෙත්වා දෙවනගරසදිසෙ බාරාණසිනගරෙ චක්කවත්තිරජ්ජසදිසං රජ්ජං කරොන්තො එවං චින්තෙසි… ‘‘මය්හං එවරූපං රජ්ජං කිං විලාසං රජ්ජානුභාවං සද්ධම්මවියොගෙන, දිවාකරවිරහිතො ආකාසො විය, සසඞ්කවිරහිතරත්ති විය, දාඨාවිරහිතගජො විය, වෙලන්තවිරහිතමහාසමුද්දො විය චක්ඛුවිරහිත සුසජ්ජිතවදනං විය, සුගන්ධවිරහිතපාරිඡත්තපුප්ඵං විය, චතුඅක්ඛරනියමිතධම්මදෙසනාවියොගෙන මය්හං ඉදං රජ්ජං න සොභතී’’ති [Pg.88] චින්තෙත්වා සුවණ්ණචඞ්කොටකෙන සහස්සත්ථවිකං භණ්ඩකං සුසජ්ජිතං මඞ්ගලහත්ථිකුම්භෙ ඨපෙත්වා බාරාණසීනගරෙ මහාවීථියං භෙරිං චරාපෙති ‘‘එකපදිකං වා ද්විපදිකං වා තිපදිකං වා චතුප්පදිකං වා ධම්මපදං ජානන්තස්ස දම්මී’’ති එවං භෙරිං චරාපෙත්වා ධම්මජානනකං අලභිත්වා පුනප්පුනං ද්විසහස්සං තිසහස්සං යාව සතසහස්සං කොටි ද්වෙ සහස්සකොටි, සතසහස්සකොටි ගාමනිගමජනපදසෙනාපතිට්ඨානං උපරාජට්ඨානං. පරියොසානෙ ධම්මදෙසකං අලභිත්වා අත්තනො සුවණ්ණපීඨකං සෙතච්ඡත්තං චජිත්වාපි ධම්මදෙසකං අලභිත්වා රජ්ජසිරිං පහාය අත්තානං චජිත්වා ‘‘ධම්මදෙසකස්ස දාසො හුත්වාපි ධම්මං සොස්සාමී’’ති වත්වා එවම්පි ධම්ම දෙසකං අලභිත්වා විප්පටිසාරී හුත්වා ‘‘කිං මෙ සද්ධම්මවියොගෙන රජ්ජෙනාති අමච්චානං රජ්ජං නිය්‍යාතෙත්වා සද්ධම්මගවෙසකො හුත්වා ධම්මසොණ්ඩකමහාරාජා මහාවනං පාවිසි ධම්මසොණ්ඩකමහාරාජස්ස සද්ධම්මසවනං සන්ධාය පවිට්ඨක්ඛකෙ සක්කදෙවමහාරාජස්ස වෙජයන්තපාසාදො සහෙව කිණ්ණිකාය කම්පො අහොසි, පණ්ඩුකම්බලසිලාසනං උණ්හාකාරං අහොසි. සක්කොදෙවරාජා කෙනකාරණෙන පණ්ඩුකම්බලසිලාසනං උණ්හාකාරං අහොසී’’ති චින්තෙත්වා අත්තනො සහස්සනෙත්තෙන දෙවමනුස්සෙසු විත්ථාරෙත්වා ඔලොකෙන්තො ධම්මගවෙසකො හුත්වා වනං පවිට්ඨං ධම්මසොණ්ඩකමහාරාජානං දිස්වා චින්තෙසි… ‘‘අජ්ජ මෙ අත්තානම්පි ජහාය රක්ඛසවෙසං මාපෙත්වා එතං අනිච්චපරිදීපනං ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණං සකලසරීරෙ දොසං දස්සෙත්වා ධම්මං දෙසෙත්වා එතං සකරජ්ජෙයෙව පතිට්ඨාපෙතබ්බ’’න්ති චින්තෙත්වා සක්කො දෙවරාජා යක්ඛසරූපං මාපෙත්වා බොධිසත්තස්ස අභිමුඛො අවිදූරෙ අත්තානං දස්සෙසි. තං දිස්වා ධම්මසොණ්ඩකමහාරාජා එවං චින්තෙසි… ‘‘එවංරූපො නාම රක්ඛසො ධම්මං ජානෙය්‍යා’’ති, චින්තෙත්වා අවිදූරෙ ඨානෙ ඨත්වා පුච්ඡාමීති රක්ඛසෙන සද්ධිං සල්ලපන්තො ආහ ‘‘සාමිපුඤ්ඤදෙවරාජ ඉමස්මිං පන වනඝනෙ වසනකදෙවරාජා කිං නුඛො ධම්මං ජානාසී’’ති, දෙවතා ‘‘මහාරාජ ධම්මං ජානාමී’’ති ආහ. ‘‘යදි ධම්මං ජානාසි, මය්හං ධම්මකථං කථෙථා’’ති ආහ. ‘‘අහං තුය්හං ධම්මං කථෙස්සාමි, ත්වං මය්හං කීදිසං ධම්මකථිකස්ස සක්කාරං කරිස්සසී’’ති ආහ. ‘‘එවං සන්තෙ මය්හං ධම්මං කථෙත්වා පච්ඡා මය්හං සරීරෙ මංසං ඛාදිස්සසී’’ති ආහ. ‘‘අහං මහාරාජ ඡාතො හුත්වා ධම්මං කථෙතුං න සක්කොමී’’ති ආහ. ‘‘යදි තුම්හෙ [Pg.89] පඨමං මංසං ඛාදථ, ධම්මං කො සුණිස්සතී’’ති ආහ. පුන සො රක්ඛසො ‘‘නාහං ධම්මං දෙසෙතුං සක්කොමී’’ති. පුන රාජා ‘‘මය්හං ධම්මපටිලාභඤ්ච තුම්හාකං මංසපටිලාභඤ්ච තුම්හෙ ජානිත්වා මය්හං ධම්මං දෙසෙථා’’ති ආහ. අථ සක්කො දෙවරාජා ‘‘සාධු හොථා’’ති වත්වා අවිදූරෙ ඨානෙ උබ්බෙධෙන තිගාවුතමත්තං මහන්තං අඤ්ජනපබ්බතං මාපෙත්වා එවමාහ… ‘‘සචෙ මහාරාජ ඉමං පබ්බතමුද්ධනිං ආරූය්හ ආකාසා උප්පතිත්වා ත්වං මම මුඛෙ පතිස්සසි, අහං තෙ ආකාසගතකාලෙ ධම්මං දෙසෙස්සාමි, එවං සන්තෙ තුය්හඤ්ච ධම්මප්පලාභො මය්හඤ්ච මංසපටිලාභො භවිස්සතී’’ති ආහ. තස්ස කථං සුත්වා ධම්මසොණ්ඩකමහාරාජා ‘‘අනමතග්ගෙ සංසාරෙ පුරිසො හුත්වා අධම්මසමඞ්ගී හුත්වා අධම්මස්සෙව අත්ථාය පාණාතිපාතො අදින්නාදානො කාමෙසුමිච්ඡාචාරො සූකරිකො ඔරබ්භිකො සාකුණි කො චොරො පරදාරිකො තං ගහෙත්වා සීසච්ඡින්නානං ලොහිතං චතූසු මහාසමුද්දෙසු උදකතොපි බහුතරං මාතාපිතුආදීනම්පි මනාපානං අත්ථාය රොදන්තානං අස්සු චතූසුමහාසමුද්දෙසු උදකතොපි බහුතරං, ඉමං පන සරීරං ධම්මස්ස අත්ථාය වික්කිණාමි තං මහප්ඵලඤ්ච මනාපඤ්චා’’ති චින්තෙත්වා ‘‘සාධු මාරිස එවං කරොමී’’ති පබ්බතං ආරූය්හ පබ්බතග්ගෙ ඨිතො ‘‘මම රජ්ජෙන සද්ධිං මය්හං සජීවසරීරං සද්ධම්මස්සත්ථාය දස්සාමී’’ති සොමනස්සො හුත්වා ‘‘ධම්මං කථෙථා’’ති සද්ධම්මත්ථාය ජීවිතං පරිච්චජිත්වා ආකාසතො උප්පතිත්වා ධම්මං කථෙථාති ආහ. අථ සක්කො දෙවරාජා සකත්තභාවෙන සබ්බාලඞ්කාරෙහි පටිමණ්ඩිතො අතිවිය සොතුං සොමනස්සො ආකාසතො පතන්තං දිබ්බඵස්සෙන පරාමසන්තො උරෙන පටිග්ගණ්හිත්වා දෙවලොකං නෙත්වා පණ්ඩුකම්බලසිලාසනෙ නිසීදාපෙත්වා මාලාගන්ධාදීහි පූජෙත්වා ධම්මසොණ්ඩකමහාරාජස්ස ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ.

现在，轮到解说“以及听闻正法”了。要知道，听闻正法在世上确实是难得的。因为正法有三种：教法正法、行法正法、证法正法。其中，教法正法是指三藏佛语；行法正法是指十三种头陀支、八十犍度等行为规范，以及各种戒律；证法正法是指证悟四圣谛。在这三种正法中，教法正法是其他两种正法的前导与基础。为什么呢？因为它是一切的根源。如果没有教法，就不会有证悟。教法一旦隐没，行法也会随之隐没；行法一旦隐没，证果也会随之隐没。原因在于教法是行法的助缘，而证果也要以教法为标准。其中，证法与行法有时存在，有时不存在。例如，某个时代，证悟的比丘很多，以至于要指着某个比丘说：“这位比丘是凡夫。”甚至在这个岛上，曾有一个时期没有凡夫比丘。修行圆满的人，有时多，有时少。因此，证法与行法，有时存在，有时不存在。然而，对于佛法的住立，教法才是标准。有智慧的人听闻三藏，就能圆满此二者。就像我们的菩萨，在阿罗逻(Āḷāra)的住所修得了五神通和七等至后，询问非想非非想处等至的预备修行，他回答说不知道。后来，到郁陀迦(Udaka)的住所，将自己所证得的殊胜境界与之比对后，再次询问非想非非想处等至的预备修行，他便开示了，大士(mahāsatta)听闻后立刻就证得了。同样，有智慧的比丘听闻教法，也能圆满此二者。所以，教法住立，佛法就能住立。就像大水池，如果堤坝坚固，就不能说池里没有水；池里有水，就不能说莲花等不会开花。同样，如果三藏佛语像坚固的堤坝，就不能说没有像大水池里的水一样修行圆满的良家子(kulaputta)；如果他们存在，就不能说没有像大水池里的莲花一样的须陀洹等圣人(ariyapuggala)。总之，教法是标准，教法一旦隐没，行法和证法也会随之隐没。这里所说的教法，就是三藏佛语，连同其释义一起以巴利语传承下来，这样教法才是完整的。随着时间的推移，如果出现不法的国王，这些不法的国王和大臣也都不遵循正法，那么，生活在国家和乡村的人民也不会遵循正法。由于他们不遵循正法，天就不会正常下雨，粮食就不会丰收。粮食歉收，供养者就没有能力供养比丘僧团。比丘们因为缺乏资具，就难以摄受弟子。随着时间的推移，教法就会逐渐衰退，人们无法理解经文的含义，只能背诵经文。再过一段时间，人们甚至无法完整地背诵经文，首先是阿毗达摩(abhidhamma)藏隐没。隐没的次序是从后往前，首先是《发趣论》隐没。它隐没后，依次是《双论》、《论事》、《人施设论》、《界论》、《分别论》、《法集论》。这样阿毗达摩藏就隐没了。阿毗达摩藏隐没后，经藏也从后往前隐没，首先是《增支部》隐没。在《增支部》中，先是十一集隐没……然后逐渐减少到一集。当《增支部》隐没后，接下来相应部也从后往前隐没，先是《大品》隐没，然后是《六处品》、《蕴品》、《因缘品》、《有偈品》。相应部隐没后，接下来《中部》也从后往前隐没，先是《后五十经篇》，然后是《中五十经篇》，最后是《根本五十经篇》。《中部》隐没后，接下来《长部》也从后往前隐没，先是《波梨品》隐没，然后是《大品》，最后是《戒蕴品》。《长部》隐没后，就表示经藏已经隐没了。到那个时候，人们只记得《本生》和律藏。有惭愧心的人会守护律藏，但是那些贪图利养的人，即使听闻经藏的教导也不会留意，只记得《本生》。又过一段时间，《本生》也无法记住了。在这些《本生》中，首先是《韦桑达拉本生》(Vessantara)隐没，然后按照相反的顺序，《本那咖本生》(Puṇṇaka)、《大那罗达迦叶本生》(Mahānāradakassapa)也隐没了。那个时候，人们只记得律藏。又过一段时间，律藏也从后往前隐没，首先是《附篇》隐没，然后是犍度、《比丘尼(bhikkhunī)分别》、《大分别》，最后只记得《布萨(uposatha)犍度》，即使到了这个时候，教法还没有完全隐没。只要人们还能背诵一句四句偈，教法就没有完全隐没。当一位有信仰和信心的国王，让人把一个装有一千金的钱袋放在金匣子里，置于大象背上，然后在城里敲锣宣告：“谁能背诵佛陀所说的四句偈，谁就能拿走这一千金”，但是宣告了三次都没有人能做到，国王的侍从就把那一千金拿回了王宫，这个时候，教法才算是完全隐没。这样，教法隐没，行法和证法也会随之隐没。听闻正法之难，可以用法声王的故事来说明。据说，在我们的正自觉者之前，迦叶(Kassapa)正自觉者的教法隐没后不久，我们未来的佛陀转生为波罗奈国的王子，名叫法声(Dhammasoṇḍaka)。法声王子继承王位后，想要听闻迦叶十力者所说的法。他治理国家一个月后，心里想：“我拥有这样的王国，若无正法，又有何乐？这就像没有太阳的天空，没有月亮的夜晚，没有长牙的大象，没有岸边的大海，没有眼睛的华丽脸庞，没有香味的波利质多罗花(pārichatta)。我的王国如果缺少了四句法教，就显得不庄严。”于是，他让人把一个装有一千金的钱袋放在一个装饰华丽的金匣子里，置于吉祥象的头顶上，在波罗奈城的主要街道上敲锣宣告：“谁能说出一句、两句、三句或者四句的法句，我就把这些赏赐给他。”这样宣告后，还是没有人能说法，于是他把赏金增加到两千、三千，乃至十万、一亿、两亿、百亿、千亿，遍及村庄、市镇、地区、军营、副王驻地，但最终还是没有找到能够说法的人。他放弃了自己的金座和白伞，还是找不到说法的人。他放弃了王国的荣华，舍弃了自己，说：“即使给说法的人做奴隶，我也要听闻正法。”即使这样，他还是没有找到说法的人，于是他感到非常懊恼，心想：“没有正法的王国对我有什么用呢？”他把王位让给大臣，自己去寻找正法，法声大王进入了森林。就在法声大王为了听闻正法而进入森林的那一刻，天帝释(Sakka)的胜利殿(Vejayanta)连同其尖顶都震动起来，橙毯石座(Paṇḍukambalasilāsana)也变得温热。天帝释心想：“是什么原因让我的橙毯石座变热了呢？”于是他用他的千眼在天界和人界中观察，看到了法声大王为了寻找正法而进入了森林。他想：“今天我即使舍弃自己，也要化作夜叉(yakkha)的形象，向他开示无常，揭示生、老、病、死以及整个身体的过患，为他宣说正法，让他重返自己的王国。”于是，天帝释化作夜叉的形象，在菩萨不远处现身。法声大王看到他后，心想：“这样的夜叉会知道法吗？”他走到不远处，与夜叉交谈道：“尊贵的林中神明，您是否知道法？”天神回答说：“大王，我知道法。”“如果您知道法，请为我说法。”夜叉说：“我可以为你说法，但你将给我这个说法者什么样的供养呢？”国王说：“您为我说法之后，可以吃我身上的肉。”夜叉说：“大王，我饿了，无法说法。”国王说：“如果您先吃肉，谁来听法呢？”夜叉又说：“我无法说法。”国王再次说：“请您设法，既让我得到法，也让您得到肉，然后为我说法吧。”这时，天帝释说：“好吧。”他在不远处变幻出一座高达三由旬的巨大黑山(añjanapabbata)，然后说：“大王，如果您能爬到这座山顶，从空中跳入我的口中，我就会在您下落时为您说法。这样，您既能得到法，我也能得到肉。”法声大王听后心想：“在这无始的轮回中，我身为男人，曾因行为不端，为了不法之事而行杀生、偷盗、邪淫，做过屠夫、猎人、捕鸟人、盗贼、奸夫。那些被捕后斩首之人的血，比四大海的水还多；为了父母等亲爱之人而哭泣流下的泪，也比四大海的水还多。现在我为了法而舍弃这个身体，这是有大利益且令人愉悦的。”他想：“很好，朋友，我就这么做。”他爬上山，站在山顶上，因“我将我的王国连同我的生命之躯，都为了正法而布施”而心生喜悦，说道：“请为我说法吧！”他为了正法而舍弃生命，从空中跳下，并请求道：“请为我说法！”这时，天帝释恢复了原形，身着一切饰品，极为喜悦地听着，他以神圣的触感接住从空中坠落的菩萨，用胸膛将他接住，然后把他带到天界，让他坐在橙毯石座上，用花、香等供养他，并为法声大王说法，诵出此偈。

‘‘අනිච්චා වත සඞ්ඛාරා, උප්පාදවයධම්මිනො;

උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති, තෙසං වූපසමො සුඛො’’ති.

诸行实无常，是生灭之法；生已而复灭，彼等之寂静是乐。

එවං සක්කො ධම්මසොණ්ඩකමහාරාජස්ස ධම්මං දෙසෙත්වා දෙවලොකසම්පත්තිං දස්සෙත්වා දෙවලොකතො ආනෙත්වා සකරජ්ජෙ පතිට්ඨාපෙත්වා අප්පමාදෙන ඔවදිත්වා දෙවලොකමෙව අගමාසි එවං සද්ධම්මසවනස්සාපි දුල්ලභභාවො වෙදිතබ්බො. එවං පරියත්තිඅන්තරධානෙන පටිපත්ති පටිවෙධාපි [Pg.90] අන්තරධායන්ති. එත්ථ ච තීණි පරිනිබ්බානානි වෙදිතබ්බානි කතමානි තීණි පරිනිබ්බානානි. කිලෙසපරිනිබ්බානං, ඛන්ධපරිනිබ්බානං, ධාතුපරිනිබ්බානන්ති. තත්ථ කිලෙසපරිනිබ්බානං බොධිමණ්ඩෙයෙව හොති, භගවා හි බොධිමණ්ඩෙයෙව වීරියපාදෙහි සීලපථවියං පතිට්ඨාය සද්ධාහත්ථෙන කම්මක්ඛයකරං ඤාණඵරසුං ගහෙත්වා සබ්බො ලොභදොසමොහවිපරීතමනසිකාරඅහිරීකානොත්තප්පකොධූපනාහමක්ඛපළාස- ඉස්සාමච්ඡරියමායාසාඨෙය්‍යථම්භසාරම්භමානාති මානමදපමාදතණ්හා’විජ්ජාතිවිධාකුසලමූලදුච්චරිතසංකිලෙසමලවිසමසඤ්ඤාවිතක්ක පපඤ්චචතුබ්බිධවිපරියෙසආසවගන්ථඔඝයොගා’ගතිගන්ථු’ පාදානපඤ්චචෙතොඛිලවිනිබන්ධනීවරණා’භිනන්දන ඡවිවාදමූලතණ්හාකායසත්තානුසය අට්ඨමිච්ඡත්තනවතණ්හාමූලකදසාකුසලකම්මපථ ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිගත අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතප්ප භෙද සබ්බදරථපරිළාහකිලෙසසතසහස්සානි, සඞ්ඛෙපතො වා පඤ්ච කිලෙසඅභිසඞ්ඛාරඛන්ධමච්චුදෙවපුත්තමාරෙ අසෙසතො හතා විහතා අනභාවංකතා තස්මා සබ්බෙපි කිලෙසා බොධිමණ්ඩෙයෙව නිබ්බානං නිරොධං ගච්ඡන්තීති කිලෙසනිබ්බානං බොධිමණ්ඩෙයෙව හොති එත්ථ ච බොධීති අරහත්තමග්ගඤ්ඤාණං අධිප්පෙතං තථා හි සබ්බෙසම්පි බුද්ධපච්චෙකබුද්ධඅරියසාවකානං අරහත්තමග්ගක්ඛණෙයෙව සබ්බෙපි කිලෙසා අසෙසං නිරොධං නිබ්බානං ගච්ඡන්ති තෙපි බුද්ධා උග්ඝටිතවිඤ්ඤූවිභජ්ජිතඤ්ඤූනෙය්‍යවසෙන තිවිධා හොන්ති වුත්තඤ්හෙතං ජාතත්තකීසොතත්තකීනිදානෙ.

帝释天(Sakka)这样为法乐大王(Dhammasoṇḍaka)说法后，向他展示天界的福乐，将他从天界带回，安置在自己的王国里，以不放逸劝诫后，就返回天界。由此当知，听闻正法亦是难得。这样，当教理隐没时，修行与证悟也随之隐没。于此，当知有三种般涅槃：烦恼般涅槃、蕴般涅槃、界般涅槃。其中，烦恼般涅槃就在菩提道场发生。因为世尊在菩提道场，以精进的双足立于戒律的大地上，用信心之手执持能摧毁业力的智慧之斧，将所有的贪、嗔、痴、颠倒作意、无惭、无愧、忿、恨、覆、恼、嫉、悭、诳、谄、顽固、好胜、慢、过慢、骄慢、放逸、渴爱、无明等三不善根，以及恶行、杂染、垢秽、不正思惟、戏论、四颠倒、诸漏、结、暴流、轭、系缚、执取、五心结、诸盖、喜贪、六诤根、爱身、七随眠、八邪性、九爱根、十不善业道、六十二见、一百零八爱行，总之，将一切令人热恼遍烧的数十万烦恼——简言之，即五魔：烦恼魔、行魔、蕴魔、死魔、天子魔——彻底摧毁、灭尽，使其不复存在。因此，所有的烦恼都在菩提道场进入寂灭、涅槃，此即烦恼般涅槃，它就在菩提道场发生。这里的“菩提”意指阿罗汉道智。确实，对一切佛陀、独觉佛、圣弟子而言，就在证得阿罗汉道之剎那，一切烦恼都完全寂灭，进入涅槃。这些佛陀又根据根机分为顿悟者(ugghaṭitaññū)、渐悟者(vipañcitaññū)与应教者(neyya)三种。如《本生》与《所行藏》中所说。

‘‘උග්ඝටිතඤ්ඤුනාමකො, විභජ්ජිතඤ්ඤුනො දුවෙ;

තතියො නෙය්‍යො නාමෙන, බොධිසත්තො තිධා මතො.

名为顿悟者，第二为渐悟者；第三者名为应教者，菩萨被认为有此三种。

උග්ඝටිතඤ්ඤුබොධිසත්තො, පඤ්ඤාධිකොති නාමසො;

විභජ්ජිතඤ්ඤුබොධිසත්තො, වුත්තො වීරියාධිකො.

顿悟菩萨名为慧增上者；渐悟菩萨被称为精进增上者。

මතො නෙය්‍යො සද්ධාධිකො නාම, බොධිසත්තා ඉමෙ තයො;

කප්පෙච සතසහස්සෙ, චතුරො ච අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ.

应教者名为信增上者。此为三种菩萨。其所需时间为：四阿僧祇劫与十万大劫。

පූරෙත්වා බොධිසම්භාරෙ, ලද්ධබ්‍යාකරණො පුරෙ;

උග්ඝටිතඤ්ඤුබොධිසත්තො, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.

圆满菩提资粮，往昔得授记后，顿悟菩萨证得无上正等觉。

අට්ඨමෙ [Pg.91] ච අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ, කප්පෙ ච සතසහස්සෙ;

පූරෙත්වා බොධිසම්භාරෙ, ලද්ධබ්‍යාකරණො පුරෙ.

复于八阿僧祇劫与十万大劫，圆满菩提资粮，往昔得授记后，

විපඤ්චිතඤ්ඤුබොධිසත්තො, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං;

නෙය්‍යො තු බොධිසත්තො ච, සොළසෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ.

渐悟菩萨证得无上正等觉；应教菩萨则需十六阿僧祇劫。

කප්පෙ ච සතසහස්සෙ, ලද්ධබ්‍යාකරණො පුරෙ;

පූරෙත්වා බොධිසම්භාරෙ, පත්තො සම්බොධිමුත්තම’’ න්ති.

与十万大劫，往昔得授记后，圆满菩提资粮，证得无上正等觉。

සුත්තනිපාතඅපදානට්ඨකථාසු පන ‘‘බුද්ධානං ආනන්ද හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච, මජ්ඣිමපරිච්ඡෙදෙන අට්ඨ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච, උපරිමපරිච්ඡෙදෙන සොළසාසඞ්ඛ්‍ය්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච. එතෙච පඤ්ඤාධිකසද්ධාධිකවීරියාධිකවසෙන වෙදිතබ්බාති වුත්තං තෙසු පඤ්ඤාධිකො චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච, සද්ධාධිකො අට්ඨඅසඞ්ඛෙය්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච, වීරියාධිකො සොළසඅසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පසතසහස්සඤ්චාති වෙදිතබ්බං. තත්ථ පඤ්ඤාධිකො යොනිගතිවිඤ්ඤාණට්ඨිතිසත්තාවාසෙසු සංසරන්තොපි පඤ්ඤාබහුල්ලවසෙන සම්පන්නජ්ඣාසය සම්භවතො ඛිප්පඤ්ඤෙව තස්ස සම්බොධි. සද්ධාධිකො පන මන්දපඤ්ඤත්තා අස්සද්දහිතබ්බෙපි සද්දහති, තස්මා තස්ස මන්දඤ්ඤෙව සම්බොධි. වීරියාධිකො පන උභයමන්දො අස්සද්දහිතබ්බම්පි සද්දහති, අකත්තබ්බම්පි කරොති, රාජා පස්සෙනදීකොසලො යථා සො හි සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙ ධරමානෙයෙව අගමනීයම්පි පරදාරං ගන්තුං චිත්තං උප්පාදෙත්වා පරං ජීවිතා වොරොපෙතුං ආරද්ධො නෙරයිකානං විරවන්තානං දු-ස-න-සොති සද්දම්පි සුත්වා අතිවිමූළ්හො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධං ඨපෙත්වා මිච්ඡාදිට්ඨිබ්‍රාහ්මණං පුච්ඡිත්වා තස්ස වචනෙන සබ්බජනානං යඤ්ඤත්ථාය දුක්ඛං උප්පාදෙසි කො පනවාදො අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ, තථා හි එස කස්සපභගවතො සාසනන්තරධානෙන අන්ධභූතෙ ලොකෙ බාරාණසියං රාජා හුත්වාපි නිග්‍රොධරුක්ඛදෙවතාය යඤ්ඤත්ථාය එකසතරාජානො මහෙසීහි සද්ධිං මාරෙතුං ආරද්ධො. එවං වීරියාධිකො උභයමන්දො, තස්මා තස්ස සම්බොධි අතිමන්දොති එවං පඤ්ඤාධිකසද්ධාධිකවීරියාධිකවසෙන කාලස්සාපි රස්සදීඝභාවො වෙදිතබ්බොති. පච්ඡිමනයොඑව පසංසිතබ්බොති අයමෙත්ථ අම්හාකං අත්තනොමති. ඛන්ධපරිනිබ්බානං පන කුසිනාරාය උපවත්තනෙ මල්ලානං සාලවනෙ යමකසාලානමන්තරෙ [Pg.92] වෙසාඛපුණ්ණමදිවසෙ පච්චූසසමයෙ එකූනවීසතියා චුතිචිත්තෙසු මෙත්තාපුබ්බභාගස්ස සොමනස්සඤාණසම්පයුත්තඅසඞ්ඛාරිකකුසලචිත්තසදිසෙන මහාවිපාකචිත්තෙන අබ්‍යාකතෙන චරිමකං කත්වා කත්ථචි භවෙ පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණස්ස අනන්තරපච්චයො හුත්වා කම්මතණ්හාකිලෙසෙහි අනුපාදානො සබ්බුපධිපටිනිස්සග්ගො උපාදින්නකක්ඛන්ධපරිච්චාගො හොතීති වෙදිතබ්බං. විත්ථාරො පන දීඝනිකායෙ මහාවග්ගෙ මහාපරිනිබ්බානසුත්තවණ්ණනායං ඔලොකෙතබ්බො. තත්ථ විදෙසං ගච්ඡන්තො පුරිසො සබ්බං ඤාතිජනං ආලිඞ්ගෙත්වා සීසෙ චුම්බිත්වා ගච්ඡති විය භගවාපි නිබ්බානපුරං පවිසන්තො සබ්බෙපි චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසමාපත්තියො අනවසෙසං සමාපජ්ජිත්වා යාව සඤ්ඤාවෙදයිතං, තතොපි වුට්ඨාය යාව නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨාය ඣානඞ්ගානි පච්චවෙක්ඛිත්වා භවඞ්ගචිත්තෙන අබ්‍යාකතෙන දුක්ඛසච්චෙන පරිනිබ්බායි. පාළියං පන ‘‘චතුත්ථජ්ඣානා වුට්ඨහිත්වා සමනන්තරා භගවා පරිනිබ්බායී’’ති වුත්තං තත්ථ ද්වෙ සමනන්තරා ඣානසමනන්තරා, පච්චවෙක්ඛණසමනන්තරාති. තත්ථ ඣානා වුට්ඨාය භවඞ්ගං ඔතිණ්ණස්ස තත්ථෙව පරිනිබ්බානං ඣානසමනන්තරං නාම. ඣානා වුට්ඨහිත්වා පුන ඣානඞ්ගානි පච්චවෙක්ඛිත්වා භවඞ්ගං ඔතිණ්ණස්ස තත්ථෙව පරිනිබ්බානං පච්චවෙක්ඛණසමනන්තරං නාම. භගවා පන ඣානසමනන්තරා අපරි නිබ්බායිත්තා පච්චවෙක්ඛණසමනන්තරමෙව පරිනිබ්බායීති වෙදිතබ්බං, තෙනෙවාහ ‘‘භගවා පන ඣානං සමාපජ්ජිත්වා ඣානා වුට්ඨාය ඣානඞ්ගානි පච්චවෙක්ඛිත්වා භවඞ්ගචිත්තෙන අබ්‍යාකතෙන දුක්ඛසච්චෙන පරිනිබ්බායී’’ති. එත්ථ භගවතො පරිනිබ්බානචිත්තස්ස කිං ආරම්මණං කම්මං වා හොති, උදාහු කම්මනිමිත්තගතිනිමිත්තානි, අථ නිබ්බානන්ති අපරෙ එවං වදන්ති.

于《经集义注》与《《本行》义注》中说：“阿难，诸佛证悟菩提所需时间，最低限度是四阿僧祇劫加十万劫；中等限度是八阿僧祇劫加十万劫；最高限度是十六阿僧祇劫加十万劫。这应当根据慧增上、信增上、精进增上的不同来理解。其中，慧增上者需要四阿僧祇劫加十万劫，信增上者需要八阿僧祇劫加十万劫，精进增上者需要十六阿僧祇劫加十万劫。于此，慧增上者即使在轮回于诸趣、诸有、识住、有情居中，也因智慧宏富、意乐圆满，能迅速证得菩提。信增上者由于智慧薄弱，即使对于不可信之事也能相信，因此证悟菩提较慢。精进增上者则二者俱弱，不仅相信不可信之事，也做不应做之事，例如憍萨罗国波斯匿王，即使在全知佛陀住世时，也曾对不应亲近的他人之妻生起欲心，进而着手夺取他人性命，听到地狱众生‘du-sa-na-so’的哭喊声后，仍然极度迷茫，不请教全知佛陀，反而去询问邪见婆罗门，听信他的话，为了祭祀而给所有人民带来痛苦，更何况在佛陀未出世时呢？又如，此人在迦叶世尊的教法隐没、世间盲暗之时，虽生为波罗奈(Bārāṇasī)国王，却为了祭祀榕树神，着手杀害一百零一位国王及其王后。像这样，精进增上者二者俱弱，因此他证悟菩提最为缓慢。由此可知，根据慧、信、精进的增上程度不同，所需的时间也有长短之分。我们在此认为，后者的说法值得称赞。至于蕴之般涅槃，则发生在古西那罗的优波婆多那(Upavattana)、末罗(Malla)人的娑罗林中、双娑罗树之间，于卫塞月满月之日的黎明时分。在十九种死心之中，以一个类似于以慈为前导、与喜俱、与智相应的无行善心的大果报无记心作为最终心，不再成为任何地方投生心识的无间缘，由业、渴爱与诸烦恼而无所执取，舍离一切所依，永断所执取蕴，应当这样理解。详细内容可以查阅《长部·大品·大般涅槃经》的释义。就像远行之人拥抱亲吻所有亲族的头顶后才离去一样，世尊在进入涅槃城前，也毫无遗漏地进入所有二十四俱胝十万种等至，上至想受灭定，从彼出定后，又入定至非想非非想处，出定后，审查诸禅支，最终以有分无记心、以苦谛为所缘而般涅槃。但在圣典中说：‘世尊从第四禅出定后，紧接着便般涅槃了。’此处的‘紧接’有两种：禅那紧接与审查紧接。其中，从禅那出定，落入有分心，就在那里般涅槃，称为‘禅那紧接’。从禅那出定后，再次审查诸禅支，然后落入有分心，就在那里般涅槃，称为‘审查紧接’。应当知道，世尊并非由禅那紧接而般涅槃，而是由审查紧接而般涅槃的。因此说：‘世尊入于禅那，从禅那出定，审查诸禅支，以有分无记心、以苦谛为所缘而般涅槃。’于此，世尊的般涅槃心以什么为所缘？是业，还是业相、趣相，或是涅槃？对此，其他论师有不同说法。”

නාහු අස්සාසපස්සාසා, ඨිතචිත්තස්ස තාදිනො;

අනෙජො සන්ති’මාරබ්භ, යංකාල’මකරී මුනි.

彼如是者，心已安住，无有出入息。牟尼无欲，缘于寂静，于此时般涅槃。

අසල්ලීනෙන චිත්තෙන, වෙදනං අජ්ඣවාසයි;

පජ්ජොතස්සෙ’ව නිබ්බානං, විමොක්ඛො චෙතසො අහූ’ති.

以不退缩之心，忍受此受；犹如灯火灭，其心乃解脱。

ඉමිස්සාගාථාය ‘‘යං යො මුනි අනෙජො සන්ති නිබ්බානං ආරබ්භ කාලං අකරී’’ති යොජෙත්වා භගවතො පරිනිබ්බානචිත්තස්ස නිබ්බානාරම්මණන්ති තමයුත්තං, පටිසන්ධිභවඞ්ගචුතීනං නිබ්බානාරම්මණස්ස අනාරහත්තා ‘‘නිබ්බානං ගොත්‍රභුස්ස වොදානස්ස මග්ගස්ස ආරම්මණපච්චයෙනපච්චයො, නිබ්බානං ඵලස්ස [Pg.93] ආවජ්ජනායා’’ති පට්ඨානපාළියා ජවනආවජ්ජනානමෙව අධිප්පෙතත්තා තස්මා එත්ථ ‘‘යං යො මුනි ඵලසමාපත්තියා අනෙජො අනෙජසඞ්ඛාතො තණ්හාරහිතො සන්තිං නිබ්බානං ආරබ්භ ආරම්මණං කත්වා කාලං අසීතිවස්සපරිමාණං අකරි අතික්කමී’’ති යොජනා කාතබ්බා. කෙචි පන එවං වදන්ති… ‘‘කත්ථචි පන අනුප්පජ්ජමානස්ස ඛීණාසවස්ස යථොපට්ඨිතං නාමරූපධම්මාදිකමෙව චුතිපරියොසානානං ගොචරභාවං ගච්ඡති, න කම්ම-කම්මනිමිත්තාදයො’’ති වුත්තත්තා කම්මනිත්තගතිනිමිත්තානි අරහතො චුතිචිත්තස්ස ආරම්මණභාවං න ගච්ඡන්තීති තම්පි අයුත්තමෙව අයඤ්හෙත්ථත්ථො කත්ථචි පන භවෙ අනුප්පජ්ජමානස්ස ඛීණාසවස්ස අරහතො යථා යථා යෙන යෙන පකාරෙන උපට්ඨිතං නාමරූපධම්මාදිකමෙව චුතිපරියොසානං ආවජ්ජනජවනචිත්තානං ගොචරභාවං ගච්ඡති, පුන භවාභිනිබ්බත්තියා අභාවතො. කිං කාරණං භූතානි කම්මකම්මනිමිත්තගතිනිමිත්තානි ගොචරභාවං න ගච්ඡන්තීති. චුතිචිත්තස්ස පන පටිසන්ධිචිත්තෙන ගහිතං අතීතාරම්මණමෙව ගොචරභාවං ගච්ඡති. ‘‘නාමරූපාදිකමෙවා ති එත්ථ නාම’’න්ති චිත්තචෙතසිකනිබ්බානං රූපන්ති අට්ඨාරසවිධං රූපං සඞ්ගණ්හාති. නාමඤ්ච රූපඤ්ච නාමරූපා. නාමරූපා ච තෙ ධම්මා චෙති තථා. තෙ ආදි යෙසං තෙති නාමරූපධම්මාදි තමෙව නාමරූපධම්මාදිකං. ආදිසද්දෙන ඡ පඤ්ඤත්තියො සඞ්ගණ්හාති, තෙන නිබ්බානම්පි අරහතො මරණාසන්නකාලෙ ක්‍රියජවනස්සපි ආරම්මණභාවො භවෙය්‍යාති අම්හාකං ඛන්ති වීමංසිත්වා පන ගහෙතබ්බං. භගවතො නිබ්බානචිත්තස්ස පන තුසිතපුරතො චවිත්වා සිරීමහාමායාය කුච්ඡිම්හි වසිතපටිසන්ධිචිත්තෙන ගහිතාරම්මණමෙව ආරම්මණං හොතීති දට්ඨබ්බං තඤ්ච ඛො ගතිනිමිත්තමෙව, න කම්මකම්මනිමිත්තානි. යුත්තිතොපි ආගමතොපි ගතිනිමිත්තමෙව යුජ්ජති තථා හි තුසිතපුරෙයෙව සෙතකෙතුදෙවපුත්තො හුත්වා දිබ්බගණනාය චත්තාරි සහස්සානි, මනුස්සගණනාය සත්තපඤ්ඤාසවස්සකොටි,සට්ඨිවස්සසතසහස්සානි ඨත්වා පරියොසානෙ පඤ්ච පුබ්බනිමිත්තානි දිස්වා සුද්ධාවාසෙ අරහන්තබ්‍රහ්මුනා දසහි චක්කවාළසහස්සෙහි ආගම්ම දෙවතාවිසෙසෙහි ච.

关于此偈，若将“彼牟尼无欲，依止寂静涅槃而度过时光”与世尊的般涅槃心以涅槃为所缘联系起来，这是不恰当的，因为结生、有分、死亡心不适合以涅槃为所缘。《发趣论》(Paṭṭhāna)中说：“涅槃是种姓心、遍净心、道心的所缘缘；涅槃是果心的转向缘”，这意指速行心与转向心。因此，此处应作如下解释：“彼牟尼于果定中，无动摇，被称为无动摇者，离于贪爱，以寂静涅槃为所缘，度过了八十年时光。”然而，有些人说：“对于不再生的漏尽者，任何现前的名色法等，都成为其临终心的所缘，而非业、业相等。”因此，他们认为业相、趣相不成为阿罗汉死心的所缘，这也是不恰当的。此中义理如下：对于在任何有中不再生的漏尽阿罗汉，任何以何种方式现前的名色法等，都成为其临终转向心与速行心的所缘，因为不再有新的生命生起。为何业、业相、趣相不成为其所缘？因为死心只取结生心所取的过去所缘为所缘。“名色法等”中的“名”包含心、心所与涅槃；“色”包含十八种色法。名与色为名色，名色亦是法，故为名色法。以此为首者，称为名色法等。“等”字包含六种概念法，因此涅槃也可能成为阿罗汉临终时唯作速行(kriyājavana)的所缘，这是我们所接受的观点，但应审慎思量。应当了知，世尊的般涅槃心，是以其从兜率天(Tusita)死后，住于摩耶(Māyā)夫人胎中的结生心所取的所缘为所缘，而那只是趣相，并非业或业相。从义理与圣教来看，只有趣相是合理的。诚然，昔在兜率天时，他为白幢(Setaketu)天子，住寿四千天年（相当于人间五亿七千六百万年），寿命将尽时，见到五种前相，净居天的阿罗汉梵天与来自一万个轮围世界的特殊天神前来。

‘‘කාලො දෙව මහාවීර, උප්පජ්ජ මාතුකුච්ඡයං;

සදෙවකං තාරයන්තො, බුජ්ඣස්සු අමතං පද’’න්ති.

“天神，大雄，时已至，请生于母胎中；为度脱天人世间，请觉悟不死之境！”

යාචියමානො [Pg.94] ‘‘කාලං දීපඤ්ච දෙසඤ්ච, කුලං මාතරමෙව චා’’ති වුත්තානි පඤ්ච මහාවිලොකනානි විලොකෙත්වා තුසිතපුරතො චවිත්වා ආසාළ්හීපුණ්ණමායං උත්තරාසාළ්හනක්ඛත්තෙනෙව සද්ධිං එකූනවීසතියා පටිසන්ධිචිත්තෙසු මෙත්තාපුබ්බභාගමස්ස සොමනස්සඤාණසම්පයුත්තඅසඞ්ඛාරිකකුසලචිත්තස්ස සදිසෙන මහාවිපාකචිත්තෙන පටිසන්ධිං අග්ගහෙසි. තදාරම්මණාසන්නවීථිතො පුබ්බභාගෙ ආලොකිතානි කාලදීපදෙසකුලමාතරවසෙන ඉමානි පඤ්ච පටිසන්ධිචිත්තස්ස ගතිනිමිත්තාරම්මණභාවෙන ගොචරභාවං ගච්ඡන්තීති අම්හාකං ඛන්ති තන්නින්නතප්පොණතප්පබ්භාරවසෙන බාහුල්ලප්පවත්තිතො තෙනෙව අභිධම්මත්ථසඞ්ගහාදීසු අභිධම්මත්ථ විභාවනියං ‘‘මරණකාලෙ යථාරහං අභිමුඛීභූතං භවන්තරෙ පටිසන්ධිජනකං කම්මං වා තං කම්මකරණකාලෙ රූපාදිකමුපලද්ධපුබ්බමුපකරණභූතඤ්ච කම්මනිමිත්තං වා අනන්තරමුප්පජ්ජමානභවෙ උපලභිතබ්බං උපභොගභූතං ගතිනිමිත්තං වා කම්මබලෙන ඡන්නං ද්වාරානමඤ්ඤතරස්මිං පච්චුපට්ඨාසි, තතො පරං තමෙව තථොපට්ඨිතමාලම්බණං ආරබ්භ විපච්චමානකකම්මානුරූපං පරිසුද්ධං වා, උපක්කිලිට්ඨං වා උපපජ්ජිතබ්බභවානුරූපං තත්ථොණතංව චිත්තසන්තානමභිණ්හං පවත්තති බාහුල්ලෙන. තමෙව වා පන ජනකභූතං කම්මං අභිනවකරණවසෙන ද්වාරප්පත්තං හොති. පච්චාසන්නමරණස්ස පන තස්ස වීථිචිත්තාවසානෙ භවඞ්ගක්ඛයෙවා චවනවසෙන පච්චුප්පන්නභවපරියොසානභූතං චුතිචිත්තං උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣති. තස්මිං නිරුද්ධාවසානෙ තස්සානන්තරමෙව තථා ගහිතමාලම්බණමාරබ්භ සවත්ථුකමවත්ථුකමෙව වා යථාරහං අවිජ්ජානුසයපරික්ඛිත්තෙන තණ්හානුසයමූලකෙන සඞ්ඛාරෙන ජනියමානං සම්පයුත්තෙහි පරිග්ගය්හමානං සහජාතානමධිට්ඨානභාවෙන පුබ්බඞ්ගමභූතං භවන්තරපටිසන්ධානවසෙන පටිසන්ධිසඞ්ඛාතං මානසමුප්පජ්ජමානමෙව පතිට්ඨාති භවන්තරෙ’’ති වුත්තං. තත්ථ ‘‘තත්ථොණතංව චිත්තසන්තානමභිණ්හං පවත්තති බාහුල්ලෙනා’’ති ඉමිනා කම්මබලෙන උපට්ඨිතං ගතිනිමිත්තං මරණාසන්නවීථිතො පුබ්බෙ එකාහද්වීහාදිවසෙන සත්තාහම්පි, සත්තාහතො උත්තරිපි උප්පජ්ජතෙ වාති දස්සෙති තථා හි පරිසුද්ධං වා උපක්කිලිට්ඨං වා විපච්චමානකකම්මානුරූපං ගතිනිමිත්තං චිරකාලම්පි තිට්ඨති, අරියගාලතිස්සචොරඝාතකාදයො විය තථා හි අරියගාලතිස්සො නාම උපාසකො සීහළදීපෙ අත්තනො භරියාය සුමනාය සද්ධිං යාවජීවං දානාදි පුඤ්ඤකම්මානි [Pg.95] කත්වා ආයූහපරියොසානෙ අරියගාලතිස්සස්ස මරණමඤ්චෙ නිපන්නස්ස ඡදෙවලොකතො රථං ආනෙත්වා අත්තනො අත්තනො දෙවලොකං වණ්ණෙසුං. උපාසකො දෙවතානං කථං සුත්වා තුසිතපුරතො ආහටරථං ඨපෙත්වා අවසෙසරථෙ ‘‘ගහෙත්වා ගච්ඡථා’’ති ආහ. සුමනා පන අත්තනො සාමිකස්ස වචනං සුත්වා ‘‘කිං තිස්ස මරණාසන්නෙ විලාපං අකාසී’’ති ආහ. තිස්සො අත්තනො භරියාය කථං සුත්වා ආහ… ‘‘අහං විලාපං න කරොමි, දෙවලොකතො දෙවතා ඡ රථෙ ආනෙසුං තාහි දෙවතාහි සද්ධං කථෙමී’’ති. තං නපස්සාමි කුහි’’න්ති වුත්තෙ පුප්ඵදාමං ආහරාපෙත්වා ආකාසෙ ඛිපාපෙසි. සා තං පුප්ඵදාමං රථසීසෙ ඔලම්බමානං දිස්වා ගබ්භං පවිසිත්වා සයනෙ සයිත්වා නාසිකවාතං සන්නිරුජ්ඣිත්වා චවිත්වා පාතුරහොසි. සා අත්තනො සාමිකස්ස සාසනං පෙසෙසි… ‘‘අහං පන පඨමං ආගතොම්හි, ත්වං කස්මා චිරායසී’’ති. උභොපි රථෙ ඨත්වා සබ්බෙ ඔලොකෙන්තානංයෙව තුසිතපුරං අගමංසු. ඉමස්මිඤ්හි වත්ථුස්මිං සාමිකස්ස උපට්ඨිතගතිනිමිත්තං භරියාය පාකටං හුත්වා පුරෙතරතුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා සාමිකස්ස සාසනං පෙසෙසි තෙන අරියගාලතිස්සස්ස චිරකාලං ගතිනිමිත්තං උපට්ඨාතීති වෙදිතබ්බං. මනුස්සලොකෙ හි චිරකාලං තුසිතපුරෙ මුහුත්තංව හොති. එවං පරිසුද්ධං විපච්චමානකකම්මානුරූපං ගතිනිමිත්තං චිරකාලං පවත්තති ඉමිනා නයෙන දුට්ඨගාමණිඅභයධම්මිකඋප්සකාදීනම්පි වත්ථු විත්ථාරෙතබ්බං. චොරඝාතකස්ස පන මහානිරයෙ විපච්චමානකකම්මානුරූපං නෙරයග්ගිජාලාදිකං සත්තාහං උපට්ඨාති. සාවත්ථිනගරෙ කිර පඤ්චසතා චොරා බහිනගරෙ චොරකම්මං කරොන්ති. අථෙකදිවසං ජනපදපුරිසො තෙසං අබ්භන්තරො හුත්වා චොරකම්මං අකාසි, තදා තෙ සබ්බෙපි රාජපුරිසා අග්ගහෙසුං. රාජා තෙ දිස්වා ‘‘තුම්හාකං අන්තරෙ ඉමෙ සබ්බෙ මාරෙතුං සමත්ථස්ස ජීවිතං දම්මී’’ති ආහ. පඤ්චසතා චොරා අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්බන්ධා අඤ්ඤමඤ්ඤං සහායකාති අඤ්ඤමඤ්ඤං මාරෙතුං න ඉච්ඡිංසු, ජනපදමනුස්සො පන ‘‘අහං මාරෙමී’’ති වත්වා සබ්බෙ මාරෙසි. රාජා තස්ස තුස්සිත්වා චොරඝාතකකම්මං අදාසි. සො පඤ්චවීසතිවස්සානි චොරඝාතකකම්මං ආකාසි. රාජා තස්ස මහල්ලකොති වත්වා අඤ්ඤස්ස චොරඝාතක කම්මං දාපෙසි. සො චොරඝාතකකම්මා අපනීතො අඤ්ඤතරස්ස සන්තිකෙ [Pg.96] නාසිකවාතං උග්ගණ්හිත්වා හත්ථපාදකණ්ණනාසාදීහි ඡින්දිතබ්බානං ඌරූථනකට්ඨානං භින්දන්තමාරෙතබ්බයුත්තානං නාසිකවාතං විස්සජ්ජෙත්වා මාරෙතබ්බං මන්තං ලභි. සො රාජානං ආරොචෙත්වා නාසිකවාතෙන චොරඝාතකකම්මං කරොන්තස්සෙව තිංස වස්සානි අතික්කමි. සො පච්ඡා මහල්ලකො හුත්වා මරණමඤ්චෙ නිපජ්ජි ‘‘සත්තදිවසෙන කාලං කරිස්සතී’’ති. මරණකාලෙ මහන්තං වෙදනං අහොසි. සො මහානිරයෙ නිබ්බත්තො විය මහාසද්දං කත්වා දුක්ඛිතො හොති. තස්ස සද්දෙන භීතා මනුස්සා උභතොපස්සෙ ගෙහං ඡඩ්ඩෙත්වා පලායිංසු. තස්ස මරණදිවසෙ සාරිපුත්තත්ථෙරො දිබ්බචක්ඛුනා ලොකං ඔලොකෙන්තො එතස්ස කාලං කත්වා මහානිරයෙ නිබ්බත්තමානං දිස්වා තස්ස අනුකම්පං පටිච්ච ගෙහද්වාරෙ පාකටො අහොසි. සො කුජ්ඣිත්වා නාසිකවාතං විස්සජ්ජෙසි. යාව තතියං විස්සජ්ජමානොපි විස්සජ්ජාපෙතුං අසක්කොන්තො ථෙරං අතිරෙකෙන විරොචමානං දිස්වා චිත්තං පසාදෙත්වා පායාසං ථෙරස්ස දාපෙසි. ථෙරො මඞ්ගලං වඩ්ඪෙත්වා අගමාසි. චොරඝාතකො ථෙරස්ස දින්නදානං අනුස්සරිත්වා චවිත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්ති, නිරයජාලාදයො අන්තරධායන්ති. සො අනාගතෙපි පච්චෙකබුද්ධො භවිස්සති. එවං උපක්කිලිට්ඨං වා විපච්චමාන කකම්මානුරූපං ගතිනිමිත්තම්පි සත්තාහපරමං උපට්ඨාති. අත්ථිකෙහි පන සහස්සවත්ථු සගාථාවග්ගෙසු ඔලොකෙතබ්බො. භගවතො පන පරිසුද්ධං මෙත්තාපුබ්බභාගස්ස සොමනස්ස ඤාණසම්පයුත්තකුසලස්ස කම්මස්ස වෙගෙන කාලදීපදෙසකුලමාතරවසෙන ඉමානි පඤ්චගතිනිමිත්තානි චිරකාලං හුත්වා උපට්ඨහන්ති. චිරකාලන්ති මනුස්සලොකෙ සත්තාහමත්තං, තුසිතපුරෙමුහුත්තමෙව, තථාපි මනුස්සලොකෙ සත්තාහමත්තෙ කාලෙ දෙවතානං පඤ්චපුබ්බනිමිත්තානි පඤ්ඤායන්ති තඤ්ච ඛො පුඤ්ඤවන්තානංයෙව පඤ්ඤායන්ති, න සබ්බෙසං මනුස්සලොකෙ පුඤ්ඤවන්තානං රාජරාජමහාමත්තාදීනං විය තං දිස්වා මහෙසක්ඛා දෙවතා ජානන්ති, න අප්පෙසක්ඛා, මනුස්සලොකෙ නෙමිත්තකා බ්‍රාහ්මණපණ්ඩිතාදයොවිය. මහෙසක්ඛා දෙවතා තං පුබ්බනිමිත්තං දිස්වා නන්දවනං නෙත්වා ‘‘කාලො දෙවා’’ති ආදීහි යාචන්ති. මහාසක්කො තත්ථෙව නන්දවනුය්‍යානෙ කාලදීපදෙසකුලමාතරවසෙන පඤ්ච විලොකෙත්වා චවිත්වා තමාරම්මණං කත්වා මහාමායාය කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං අග්ගහෙසීති සන්නිට්ඨානමවගන්තබ්බං.

彼受请时，观察所说之“时、洲、地、族、母”五大观。他从兜率天命终后，于阿沙荼(Āsāḷhī)月圆满日，与北阿沙荼宿相应时，在十九种结生心中，以一种与慈为前导、喜俱、智相应、无行的善心相似的大异熟心而结生。那时，以此为所缘，在临终过程的前分所观察的时、洲、地、族、母这五者，成为他结生心的趣向相所缘。我们认为：由于倾向、趋向、偏好于彼，此心流普遍生起。因此，在《阿毗达摩义摄》(Abhidhammatthasaṅgaha)等论典中阐释阿毗达摩(Abhidhamma)义时说：“临命终时，与来世结生相应的业，或造业时所缘取的色等为助缘的业相，或在即将投生的生存地所应受用的趣向相，依业力于六门之一现前。此后，以此现前之所缘为对象，心流随着成熟之业或清净或杂染，与将投生的生存地相应而不断地倾向于彼。或者，那能生的业以新造作的方式到达心门。对于临死者，在其速行心结束时，或在有分心灭尽时，作为今生终结的死心生起后即灭。当死心灭尽时，紧接着，以如是执取的所缘为对象，或有依处或无依处，由无明随眠所围绕、以爱随眠为根本的行所产生，被相应法所执持，作为俱生诸法的立足处与前导，起着连接来世作用的、名为‘结生’的心，就在来世中确立了。”其中，“心流……不断地倾向于彼”此句显示：由业力现起的趣向相，在临终速行心之前，或一日、二日乃至七日，甚至超过七日也会生起。因为与成熟之业相应的趣向相，或清净或杂染，能持续很久，就像圣伽拉帝沙(Ariyagālatissa)优婆塞与盗贼刽子手等事例。据说，圣伽拉帝沙优婆塞是师子洲(Sīhaḷadīpa)的一位优婆塞，与妻子苏玛那(Sumanā)终身行布施等善业。临终时，圣伽拉帝沙卧于床榻，从六欲天来的天人驾车而来，各自称赞自己的天界。优婆塞听了天人们的话后，让他们留下一辆从兜率天来的车，对其余的说：“你们（把车）拿回去吧。”苏玛那听到丈夫的话说：“帝沙（Tissa）快死了，为什么说胡话？”帝沙听到妻子的话说：“我没有说胡话，是天人们从天界带来了六辆车，我正和他们说话。”妻子说：“在哪里，我没看见。”于是他让人拿来花环，抛向空中。她看见花环悬挂在车顶上，便进入内室，躺在床上，止住鼻息而命终，随即（以天身）显现。她给丈夫派去信使说：“我已先来，你为何迟到？”两人站在车上，在众人注视下同往兜率天。在此事中，丈夫现起的趣向相先对妻子显现，她先投生兜率天后派来信使，由此可知圣伽拉帝沙的趣向相已现起很久。须知，人间之长时，于兜率天仅为片刻。像这样，与清净的成熟之业相应的趣向相能长久持续。循此理，杜多伽摩尼·无畏(Duṭṭhagāmaṇi Abhaya)、昙弥迦优婆塞(Dhammika Upāsaka)等人的事迹也应广为叙述。至于盗贼刽子手，与将在大地狱成熟的业相应，地狱的火网等相现前了七日。据说在舍卫城(Sāvatthī)有五百名盗贼在城外行窃。一天，一个乡下人加入他们一起行窃，结果他们全被国王的部下抓获。国王见到他们说：“你们当中，谁能杀死所有这些人，我就饶他一命。”五百名盗贼彼此相熟，是朋友，不想互相残杀。但那个乡下人说：“我来杀。”于是杀死了所有人。国王很高兴，给了他盗贼刽子手的职位。他做盗贼刽子手二十五年。国王说他老了，让别人接替了盗贼刽子手的职位。他被免职后，从某人那里学到一种通过控制鼻息来杀人的秘诀，即对那些应被砍断手、脚、耳、鼻等，或应被打断大腿、胸、腰而处死的人，通过让他们释放鼻息来杀死他们。他禀告国王后，用鼻息法做盗贼刽子手又过了三十年。后来他年老，躺在临终的床上，（知道）自己将于七日后死去。临终时，剧痛生起。他像已投生大地狱一样，发出巨大的喊声而受苦。人们被他的喊声吓到，纷纷抛弃两旁的屋子逃走了。在他死去的那天，舍利弗(Sāriputta)长老以天眼观察世间，见到此人死后正投生大地狱，出于怜悯，在他家门口显现。他生气地释放鼻息，直到第三次也无法释放出来，见到长老异常光明，心生净信，让人布施粥给长老。长老为他增长福祉后离去。盗贼刽子手忆念着布施长老的功德而命终，投生天界，地狱的火网等相随之消失。他在未来也将成为一位独觉佛。像这样，与杂染的成熟之业相应的趣向相，最多也只能现起七日。有兴趣者可查阅《千事经》的有偈品。至于世尊，因其清净的、以慈为前导、喜俱、智相应的善业之力，时、洲、地、族、母这五种趣向相长久地现前。所谓“长久”，是指人间大约七日，在兜率天则仅为片刻。即便如此，在人间七日的期间，天人的五种前兆显现，但也只对有福者显现，并非对所有天人显现。见到此相，大威德的天人能了知，小威德者则不能，就像在人间，占相师、婆罗门智者等能了知一样。大威德的天人见到那前兆后，将他带到欢喜园(Nandavana)，以“天子，时机已到”等语劝请。大士即于欢喜园中，观察时、洲、地、族、母五相后命终，以此为所缘，于摩诃摩耶(Mahāmāyā)夫人胎中结生。此事应当如是确定。

තත්ථ [Pg.97] කාලන්ති මනුස්සලොකෙ එකූනතිංසතිමෙ වස්සෙ වෙසාඛපුණ්ණමදිවසෙ බුද්ධො භවිස්සාමීති කාලං ඔලොකෙසි. දීපන්ති ජම්බුදීපෙයෙව භවිස්සාමි, න අඤ්ඤදීපෙසූති දීපං ඔලොකෙසි. දෙසන්ති මජ්ඣිමදෙසෙයෙව, තඤ්ච ඛො මහාබොධිමණ්ඩෙයෙව, න අඤ්ඤදෙසෙති දෙසං ඔලොකෙසි. කුලන්ති ද්වෙ කුලානි ඛත්තියකුලබ්‍රාහ්මණකුලවසෙන. තත්ථ යස්මිං කාලෙ ඛත්තියකුලං ලොකෙ සෙට්ඨභාවෙන ‘‘අයමෙව ලොකෙ අග්ගො’’ති සම්මන්නති, තදා ඛත්තියකුලෙයෙව බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති. යස්මිං පන කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලං අයමෙව ලොකෙ අග්ගොති, තදා බ්‍රාහ්මණකුලෙයෙව බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති. ඉදානි පන ඛත්තියකුලමෙව අග්ගොති සම්මන්නන්ති. ඛත්තියකුලෙපි සක්‍යරාජානොව ලොකෙ උත්තමා, අසම්භින්නඛත්තියකුලත්තා තස්මා සක්‍යරාජකුලෙයෙව භවිස්සාමීති කුලං ඔලොකෙසි. මාතරන්ති මම මාතරං දස මාසානි සත්ත ච දිවසානි ඨස්සති, එත්ථන්තරෙ මම මාතුයා අරොගො භවිස්සතීති මාතරම්පි ඔලොකෙසි. බොධිසත්තමාතා පන පච්ඡිමවයෙ ඨිතා. එවං යුත්තිතොපි ආගමතොපි භගවතො නිබ්බානචිත්තස්ස පටසන්ධිචිත්තෙන ගහිතනිමිත්තමෙව ආරම්මණං හොතීති වෙදිතබ්බං.

其中，关于时间，他观察时间：“我将于人世间第二十九年卫塞月(vesākha)圆日成佛。”关于洲，他观察洲：“我只在瞻部洲(jambudīpa)成佛，不在其他洲。”关于地方，他观察地方：“我只在中土(majjhimadesa)，且只在大菩提座成佛，不在其他地方。”关于族姓，有两种族姓：刹帝利族与婆罗门族。其中，当刹帝利族在世间被认为是优胜者，被尊为“此乃世间第一”时，诸佛即出生于刹帝利族。而当婆罗门族被认为是“此乃世间第一”时，诸佛即出生于婆罗门族。而今，刹帝利族被认为是第一。在刹帝利族中，释迦王族因其刹帝利族姓未曾混杂，乃世间最上者，因此他观察族姓：“我将出生于释迦王族。”关于母亲，他亦观察母亲：“我的母亲将住胎十月又七日，在此期间，我的母亲将无病安康。”菩萨之母正处于最后一生。如是，应知，依据正理与圣教，世尊的死亡心所缘取的对象，即是其结生心所执取的相。

සබ්බඤ්ඤුජිනනිබ්බාන, චිත්තස්ස ගොචරං සුභං;

විඤ්ඤෙය්‍යං ගතිනිමිත්තං, ගන්ථෙහි අවිරොධතො.

全知胜者死亡心，所缘境善妙；应知其趣相，与圣典无违。

ධාතුපරිනිබ්බානම්පි බොධිමණ්ඩෙයෙව භවිස්සති වුත්තඤ්හෙතං උපරිපණ්ණාසකෙ ‘‘ධාතුපරිනිබ්බානං අනාගතෙ භවිස්සති සාසනස්ස හි ඔසක්කනකාලෙ ඉමස්මිං තම්බපණ්ණිදීපෙ ධාතුයො සන්නිපතිත්වා මහාචෙතියතො නාගදීපෙ රාජායතනචෙතියං, තතො මහාබොධිපල්ලඞ්කං ගමිස්සන්ති. නාගභවනතොපි දෙවලොකතොපි ධාතුයො මහාබොධිපල්ලඞ්කමෙව ගමිස්සන්ති සාසපමත්තාපි ධාතුයො අන්තරා න නස්සිස්සන්ති, සබ්බා ධාතුයො මහාබොධිපල්ලඞ්කෙ රාසිභූතා සුවණ්ණක්ඛන්ධා විය එකග්ඝනා හුත්වා ඡබ්බණ්ණරස්මියො විස්සජ්ජිස්සන්ති, තා දසසහස්සලොකධාතුං ඵරිස්සන්ති. තතො දසසහස්සචක්කවාළෙසු දෙවතා සන්නිපතිත්වා ''අජ්ජ සත්ථා පරිනිබ්බායති අජ්ජ සාසනං ඔසක්කති පච්ඡිමදස්සනං ඉදං අම්හාක’’න්ති දසබලස්ස පරිනිබ්බුතදිවසතො මහන්තතරං කාරුඤ්ඤං කරිස්සන්ති ඨපෙත්වා අනාගාමිඛීණාසවෙ අවසෙසා සකත්තභාවෙන සන්ධාරෙතුං [Pg.98] නාසක්ඛිංසු, ධාතුසරීරතො තෙජොධාතු උට්ඨහිත්වා යාව බ්‍රහ්මලොකා උග්ගච්ඡිස්සති. සාසපමත්තායපි ධාතුයා සති එකජාලා භවිස්සති ධාතූසු පරියාදානං ගතාසු පච්ඡිජ්ජිස්සති. එවං මහන්තං ආනුභාවං දස්සෙත්වා ධාතූසු අන්තරහිතාසු සාසනං අන්තරහිතං නාම හොති. යාව එවං න අන්තරධායති, තාව අනන්තරධානමෙව සාසනං. පරිනිබ්බානකාලතො පට්ඨාය යාව සාසපමත්තා ධාතු තිට්ඨති, තාව බුද්ධකාලතො පච්ඡාති න වෙදිතබ්බං ධාතූසු හි ඨිතාසු බුද්ධා ඨිතා ව හොන්ති, තස්මා එත්ථන්තරෙ අඤ්ඤස්ස බුද්ධස්ස උප්පත්ති නිවාරිතාව හොති. තෙනෙව වදාම.

舍利般涅槃亦将于大菩提座发生，此乃《增支部》后五十品中所说：“未来将有舍利般涅槃。于教法衰微时，在此铜掌岛(Tambapaṇṇidīpa)，诸舍利将聚集，从大塔至龙岛(nāgadīpa)之王处支提(rājāyatanacetiya)，复从彼处去至大菩提座。从龙界与天界，诸舍利亦将去至大菩提座。乃至芥子许舍利亦不于中途消失。所有舍利于大菩提座上聚为一堆，如一团金块，放射六色光芒，遍照十千世界。尔时，十千轮围世界之诸天将聚集，较十力尊(dasabala)般涅槃之日更为悲恸，言：‘今日导师将般涅槃，今日教法将衰微，此乃我等最后瞻仰！’除不还者与漏尽者，其余诸天皆无法自持。从舍利身将生起火界，上升乃至梵天界。乃至仅存芥子许舍利，亦将形成一道火焰；待舍利完全灭尽，火焰方熄。如是展现大威力后，当舍利消失时，方名教法消失。乃至教法未如是消失，则教法实未消失。从般涅槃之时起，乃至芥子许舍利存续，皆不应知为佛陀时代之后，因舍利存续，即是诸佛住世。是故，于此期间，另一佛陀之出现即被阻止。”是故我等说：

පරිනිබ්බානකාලතො, පච්ඡා ධරන්ති ධාතුයො;

අනිබ්බුතොව සම්බුද්ධො, අඤ්ඤබුද්ධස්ස වාරිතා.

般涅槃时过后，舍利仍住世；正自觉者如未般涅槃，他佛不得生。

ජීවමානෙපි සම්බුද්ධෙ, නිබ්බුතෙ වා තථාගතෙ;

යො කරොති සමං පූජං, ඵලං තාස සමං සියා’ති.

佛陀住世或如来般涅槃，若平等作供养，其果亦平等。

ඉති සාගරබුද්ධිත්ථෙරවිචරිතෙ සීමවිසොධනෙ ධම්මවණ්ණනාය

于萨伽罗菩提长老所著《净界论》之法释义中

නිබ්බානකණ්ඩො තතියො පරිච්ඡෙදො.

涅槃篇第三章。

4. සමසීසිකණ්ඩො

4. 齐头篇

ඉදානි සඞ්ඝො ච දුල්ලභො ලොකෙති පදස්ස වණ්ණනාක්කමො සම්පත්තො. තත්ථ සඞ්ඝොති පරමත්ථසම්මුතිවසෙන දුවිධො හොති. තෙසු පරමත්ථසඞ්ඝො චත්තාරි පුරිසයුගානි, අට්ඨපුරිසපුග්ගලා, චත්තාලීසම්පි පුග්ගලා, අට්ඨසතම්පි පුරිසපුග්ගලාති චතුබ්බිධො හොති. තත්ථ සඞ්ඛෙපවසෙන සොතාපත්තිමග්ගට්ඨො ඵලට්ඨොති එකං යුගං, සකදාමිමග්ගට්ඨො ඵලට්ඨොති එකං, අනාගාමිමග්ගට්ඨො ඵලට්ඨොති එකං, අරහත්තමග්ගට්ඨො ඵලට්ඨොති එකන්ති චත්තාරි පුරිසයුගානි හොන්ති. චත්තාරො මග්ගට්ඨා චත්තාරො ඵලට්ඨාති අට්ඨපුරිසපුග්ගලා හොන්ති. චත්තාලීසම්පි පුග්ගලාති සොතාපත්තිමග්ගට්ඨො පඨමඣානිකාදිවසෙන පඤ්ච, තථා සකදාගාමිඅනාගාමිඅරහත්තමග්ගට්ඨාපි පඤ්ච පඤ්චාති වීසති මග්ගට්ඨපුග්ගලා, තථා ඵලට්ඨාපි සොතපත්තිඵලට්ඨාදිවසෙන පඤ්ච පඤ්චාති වීසති ඵලට්ඨාති චත්තාලීසපුග්ගලා හොන්ති. එත්ථ ච මග්ගස්ස එකචිත්තක්ඛණිකත්තා කථං වීසතිමග්ගට්ඨා පුග්ගලා භවෙය්‍යුන්ති.

现已至释义“僧伽于世间难得”此句之次第。此处之僧伽，依胜义(paramattha)与世俗(sammuti)而有二种。其中，胜义僧伽(paramatthasaṅgha)分为四种：四双人(cattāri purisayugāni)、八种个人(aṭṭha purisapuggalā)、四十种个人，以及一百零八种个人。简言之，预流道者与预流果者为一双，一来道者与一来果者为一双，不还道者与不还果者为一双，阿罗汉道者与阿罗汉果者为一双，此即四双人。四道者与四果者，即八种个人。所谓四十种个人，是指预流道者依初禅等有五种，同理，一来道、不还道、阿罗汉道者亦各五种，故有二十位道之个人；同理，果位者亦依预流果等各分五种，故有二十位果之个人，总计四十种个人。此处或有疑问：道仅一识刹那，何以有二十位道之个人？

වුච්චතෙපාදකජ්ඣානසම්මසිතජ්ඣානපුග්ගලජ්ඣාසයෙසුපි [Pg.99] හි අඤ්ඤතරවසෙන තං තං ඣානසදිසවිතක්කාදිඅඞ්ගපාතුභාවෙන චත්තාරොපි මග්ගට්ඨා පඨමජ්ඣානිකාදිවොහාරං ලභන්තා පච්චෙකං පඤ්චපඤ්චධා විභජියන්ති, තස්මා වීසති මග්ගට්ඨා හොන්ති. තත්ථ පඨමජ්ඣානාදීසු යං යං ඣානං සමාපජ්ජිත්වා තතො වුට්ඨාය සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තස්ස වුට්ඨානගාමිනීවිපස්සනා පවත්තා, තං පාදකජ්ඣානං වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාය පදට්ඨානභාවතො. යං යං ඣානං සම්මසන්තස්ස සා පවත්තා, තං සම්මසිතජ්ඣානං. ‘‘අහො වත මෙ පඨමජ්ඣානසදිසො මග්ගො පඤ්චඞ්ගිකො, දුතියජ්ඣානාදීසු වා අඤ්ඤතරසදිසො චතුරඞ්ගිකාදිභෙදො මග්ගො භවෙය්‍යා’’ති එවං යොගාවචරස්ස උප්පන්නජ්ඣාසයො පුග්ගලජ්ඣාසයො නාම. තත්ථ යෙන පඨමජ්ඣානාදීසු අඤ්ඤතරං ඣානං සමාපජ්ජිත්වා තතො වුට්ඨාය පකිණ්ණකසඞ්ඛාරෙ සම්මසිත්වා මග්ගො උප්පාදිතො හොති, තස්ස සො මග්ගො පඨමජ්ඣානාදි තං තං පාදකජ්ඣානසදිසො හොති. සචෙ පන විපස්සනාපාදකං කිඤ්චිඣානං නත්ථි, කෙවලං පඨමජ්ඣානාදීසු අඤ්ඤතරං ඣානං සම්මසිත්වා මග්ගො උප්පාදිතො හොති, තස්ස සො සම්මසිතජ්ඣානසදිසො හොති. යදා පනයං කිඤ්චි ඣානං සමාපජ්ජිත්වා තතො අඤ්ඤං සම්මසිත්වා මග්ගො උප්පාදිතො හොති, තදා පුග්ගලජ්ඣාසයවසෙන ද්වීසු අඤ්ඤතරසදිසො හොති. එවං සමථයානිකස්ස පුථුජ්ජනස්ස අරියානං වා පාදකජ්ඣානසම්මසිතජ්ඣානපුග්ගලජ්ඣාසයවසෙන පඨමජ්ඣානාදීනං අඤ්ඤතරඣානසදිසස්ස මග්ගඞ්ගිකස්ස පවත්තනතො පුග්ගලභෙදවසෙන වීසති මග්ගට්ඨා පුග්ගලා හොන්ති, තථා ඵලට්ඨාපි වීසතීති චත්තාලීසඅරියපුග්ගලා හොන්ති. අපරම්පි සචෙ පන පුග්ගලස්ස තථා විධො අජ්ඣාසයො නත්ථි, අනුලොමවසෙන හෙට්ඨිමහෙට්ඨිමඣානතො වුට්ඨාය උපරූපරිඣානධම්මෙ සම්මසිත්වා උප්පාදිතමග්ගො පාදකජ්ඣානමනපෙක්ඛිත්වා සම්මසිතජ්ඣානසදිසො හොති. පටිලොමවසෙන උපරූපරිඣානතො වුට්ඨාය හෙට්ඨිමහෙට්ඨිමඣානධම්මෙ සම්මසිත්වා උප්පාදිතමග්ගො සම්මසිතජ්ඣානමනපෙක්ඛිත්වා පාදකජ්ඣානසදිසො හොති, හෙට්ඨිමහෙට්ඨිමඣානතො හි උපරූපරිඣානං බලවතරන්ති, අට්ඨසතම්පි පුරිසපුග්ගලාති තත්ථ එකබීජී, කොලංකොලො, සත්තක්ඛත්තුපරමොති තයො සොතාපන්නා. කාමරූපාරූපභවෙසු අධිගතඵලා තයො සකදාගාමිනොති තෙ සබ්බෙපි දුක්ඛපටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤං, දුක්ඛපටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤං, සුඛාපටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤං, සුඛාපටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤන්ති [Pg.100] චතුන්නං පටිපදානං වසෙන චතුවීසති, අන්තරාපරිනිබ්බායී, උපහච්චපරි නිබ්බායී, සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී, අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී, උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමීති අවිහාසු පඤ්ච අනාමිගානො, තථා අතප්පාසුදස්සාසුදස්සීසුපි පඤ්ච. අකනිට්ඨෙසු පන උද්ධංසොතවජ්ජා අන්තරාපරිනිබ්බායී, උපහච්චපරිනිබ්බායී, සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී, අසඞ්ඛාරපරිබ්බායීති චත්තාරොති චතුවීසති අනාගාමිනො. සුක්ඛවිපස්සකො, සමථයානිකොති ද්වෙ අරහන්තො, චත්තාරො මග්ගට්ඨාති චතුපඤ්ඤාස තෙ සබ්බෙපි සද්ධාධුරපඤ්ඤාධුරානංවසෙන ද්වෙගුණෙ හුත්වා අට්ඨසතං අරියපුග්ගලා හොන්ති. තෙ සබ්බෙපි ‘‘අට්ඨසතං වා’’ති විත්ථාරවසෙන උද්දිට්ඨා අරියපුග්ගලා තෙ සඞ්ඛෙපතො යුගවසෙන සොතාපත්ති මග්ගට්ඨො ඵලට්ඨොති එකං යුගන්ත්‍යාදිනා චත්තාරොව හොන්ති. තෙනෙවාහ රතනපරිත්තෙ ‘‘යෙ පුග්ගලා අට්ඨසතං පසත්ථා, චත්තාරි එතානි යුගානි හොන්තී’’ති අයං පභෙදොමග්ගට්ඨඵලට්ඨෙසු මිස්සකවසෙන ලබ්භති ඣානිකවිපස්සකපභෙදො පන ඵලට්ඨෙයෙව ලබ්භති මග්ගස්ස එකචිත්තක්ඛතිකත්තා මග්ගට්ඨෙසු න ලබ්භති. තත්ථ සොතාපත්තිඵලට්ඨො ඣානිකසුක්ඛවිපස්සකවසෙන දුවිධො. තෙසු ඣානිකො පුග්ගලො තස්මිං භවෙ අරහත්තප්පත්තො පරිනිබ්බායති. අප්පත්තො බ්‍රහ්මලොකගතො හොති, සො ඣානිකො නාම. මූලටීකායං පන නිකන්තියා සති පුථුජ්ජනාදයො යථාලද්ධජ්ඣානස්ස භූමිභූතෙ සුද්ධාවාසවජ්ජිතෙ යත්ථ කත්ථචි නිබ්බත්තන්ති තථා කාමභවෙපි කාමාවචරකම්මබලෙන ‘‘ඉජ්ඣති හි භික්ඛවෙ සීලවතො චෙතොපණිධි විසුද්ධත්තා’’ති වුත්තං. අනාගාමිනො පන කාමරාගස්ස සබ්බසො පහීනත්තා කාමභවෙසු නිකන්තිං න උප්පාදෙන්තීති කාමලොකවජ්ජිතෙ යථාලද්ධස්ස භූමි භූතෙ යත්ථ කත්ථචි නිබ්බත්තන්තී’ති වුත්තං තථා හි අනාගාමිස්සෙව කාමභවෙ නිකන්තියා පහීනත්තා සොතාපන්නසකදාගාමීනම්පි නිකන්තියා සති කාමභවෙ කාමාවචරකම්මබලෙන උප්පත්තිභාවො අවාරිතොව හොතීති විඤ්ඤායති තස්මා ‘‘අප්පත්තෙ බ්‍රහ්මලොකගතො හොති, සො ඣානිකො නාමාති ඉදං යෙභුය්‍යවසෙන වුත්ත’’න්ති දට්ඨබ්බං. සුක්ඛවිපස්සකො පන තිවිධො එකබීජී, කොලංකොලො, සත්තක්ඛත්තුපරමොති. තත්ථ එකො මනුස්සලොකෙ වා හොතු ඡදෙවලොකෙ වා, එකපටිසන්ධිකො හුත්වා අරහත්තං පත්වා පරිනිබ්බායති, අයං එකබීජී නාම එකො [Pg.101] මනුස්සලොකෙ එකා පටිසන්ධි දෙවලොකෙ එකාති ද්වෙපටිසන්ධිකො වා, එවං තිචතුපඤ්චඡපරමො හුත්වා අරහත්තං පත්වා පරිනිබ්බායති, අයං කොලංකොලො නාම. එකො මනුස්සලොකෙ සොතාපන්නො හුත්වා දෙවලොකෙ එකා පටිසන්ධි තතො පුනාගන්ත්වා මනුස්සලොකෙ එකාති එවං මනුස්සදෙවලොකමිස්සකවසෙන තත්ථ චත්තාරි ඉධ තීණිත්‍යාදිනා තත්ථ ඡ, ඉධ එකොති යාව සත්තපටිසන්ධිකො හුත්වා පරිනිබ්බායති, අයං සත්තක්ඛත්තුපරමො නාම. කෙවලං පන මනුස්සලොකෙ යෙව සත්ත දෙවලොකෙයෙව වා සත්තාති එවං අමිස්සො හුත්වා පටිසන්ධිකො ගහෙතබ්බො අපරෙ පන ‘‘ඉතො සත්ත, තතො සත්ත සංසාරෙ විචරන්තී’’ති වුත්තත්තා මනුස්සලොකසත්තපටිසන්ධිදෙවලොක සත්තපටිසන්ධිවසෙන සත්තක්ඛත්තුපරමං වදන්ති. තං අයුත්තං කස්මා ‘‘කිඤ්චාපි තෙ හොන්ති භුසංපමත්තා, න තෙ භවං අට්ඨමමාදියන්තී’’ති පාළියා විරොධත්තා. අපිච ද්විභවපරිච්ඡින්නො සකදාගාමීපි ද්වික්ඛත්තුං මනුස්සලොකං ආගතො භවෙය්‍ය, තස්සපි තත්ථ එකං, ඉධ එකන්ති වාරස්ස ලබ්භිතබ්බතො න පනෙවං දට්ඨබ්බං. සකිං ඉමං මනුස්සලොකං ආගච්ඡතීති සකදාගාමී ඉධ පත්වා ඉධ පරිනිබ්බායී, තත්ථ පත්වා තත්ථ පරිනිබ්බායී, තත්ථ පත්වා ඉධ පරිනිබ්බායී, ඉධ පත්වා තත්ථ පරිනිබ්බායීති පඤ්චසු සකදාගාමීසු පඤ්චමකො ඉධ අධිප්පෙතො. යදි එවං ඉධ පත්වා ඉධ පරිනිබ්බායීති ආදයො චත්තාරො කථං සකදාගාමීනාමාති. තෙ සකිං පුන ආගච්ඡතීති වචනත්ථෙන සකදාගාමී නාම. කාමතණ්හාය සබ්බසො පහීනත්තා ඉමං කාමධාතුං අනාගච්ඡතීති අනාගාමී, නිච්චං බ්‍රහ්මලොකෙයෙව පටිසන්ධි වසෙන ආගච්ඡතීති අධිප්පායො. ඣානිකස්ස එවං හොතු, සුක්ඛවිපස්සකස්ස කථන්ති සොපි ඣානිකොව හුත්වා ගච්ඡති තස්ස හි මග්ගන්තරෙ සීහබ්‍යග්ඝාදීහි හතස්සාපි ලක්ඛණත්තයං ආරොපෙත්වා ඣානිකො හුත්වාව මරණං හොති අයං පන රූපාරූපභවෙන එකක්ඛත්තුපරමො නාම. සත්තක්ඛත්තුපරමාදයො අරියා රූපාරූපලොකෙසු අනෙකක්ඛත්තුපටිසන්ධිකාපි බ්‍රහ්මලොකසාමඤ්ඤෙන එකපටිසන්ධිකා නාම හොන්ති. අරහා පන පාපකරණෙ රහාභාවා දක්ඛිණං අරහත්තා පුන භවා භිනිබ්බත්තියාරහාභාවාත්‍යාදිනා වචනත්ථෙන අරහා නාම. සොපි තිවිධො ඣානික සුක්ඛවිපස්සක සමසීසීවසෙන. තත්ථ ඣානිකො මග්ගෙනෙව ආගතො[Pg.102], සො පටිසම්භිදාප්පත්තො නාම. අපරොපි පුථුජ්ජනසෙක්ඛසන්තානෙ ඣානිකො හුත්වා ඣානං පාදකං කත්වා මග්ගං උප්පාදෙති, සොපි ඣානිකොව. සුක්ඛවිපස්සකො පන කිලෙසක්ඛයමත්තමෙව මග්ගෙන සහ අනාගතඣානං නාම නත්ථි, තං පච්ඡා පරිහායතීතිපි වදන්ති. සමසීසී පන තිවිධො හොති ඉරියාපථසමසීසී, රොගසමසීසී, ජීවිතසමසීසීති. තත්ථ යො ඨානාදීසු ඉරියාපථෙසු යෙනෙව ඉරියපථෙන සමන්නාගතො හුත්වා විපස්සනං ආරභති, තෙනෙව ඉරියාපථෙන අරහත්තං පත්වා පරිනිබ්බායති අයං ඉරියාපථසමසීසී නාම. යො පන එකං රොගං පත්වා අන්තොරොගෙ එව විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පත්වා තෙනෙව රොගෙන පරිනිබ්බායති අයං රොගසමසීසි නාම. යො පන තෙරසසු සීසෙසු කිලෙසසීසං අවිජ්ජං අරහත්තමග්ගො පරියාදියති, පවත්තිසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං චුතිචිත්තං පරියාදියති, අයං ජීවිතසමසීසීනාම. තත්ථ තෙරස සීසානි කතමානි තෙරස සීසානි. පලිබොධසීසං, තණ්හාබන්ධනසීසං, මානපරාමාසසීසං, දිට්ඨිවික්ඛෙපසීසං, උද්ධච්චකිලෙසසීසං, අවිජ්ජාඅධිමොක්ඛසීසං, සද්ධාපග්ගහසීසං, වීරියඋපට්ඨානසීසං, සතිඅවික්ඛෙපසීසං, සමාධිදස්සනසීසං, පඤ්ඤාපවත්තිසීසං, ජීවිතින්ද්‍රියගොචරසීසං, විමොක්ඛසඞ්ඛාරසීසන්ති. එත්ථ ච අවිජ්ජා පරියාදායකං මග්ගචිත්තං ජීවිතින්ද්‍රියං පරියාදාතුං සක්කොති, ජීවිතපරියාදායකං චුතිචිත්තං අවිජ්ජං පරියාදාතුං න සක්කොති, අවිජ්ජා පරියාදායකං චිත්තං අඤ්ඤං, ජීවිතින්ද්‍රියපරියාදායකං චිත්තං අඤ්ඤං. කථං පනිදං සීසං සමං හොතීති. වාරසමතාය, යස්මිඤ්හි වාරෙ මග්ගවුට්ඨානං හොති, සොතාපත්තිමග්ගෙ මග්ගඵලනිබ්බානපහීනසෙසකිලෙසපච්චවෙක්ඛණාවසෙන පඤ්ච පච්චවෙක්ඛණානි, තථා සකදාමිමග්ගෙ පඤ්ච, අනාගාමිමග්ගෙ පඤ්ච, අරහත්තමග්ගෙ සෙසකිලෙසාභාවා චත්තාරීති එකූනවීසතිමෙ පච්චවෙක්ඛණඤාණෙ පතිට්ඨාය භවඞ්ගං ඔතරිත්වා පරිනිබ්බායතො ඉමාය වාරසමතාය ඉදං උභයසීස පරියාදානම්පි සමං හොති නාම. අරහත්තමග්ගෙ ච පවත්තිසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං පවත්තිතො වුට්ඨහන්තො මග්ගො චුතිතො උද්ධං අප්පවත්තිකරණවසෙන යදිපි පරියාදියති. යාව පන චුති, තාව පවත්තිසභාවතො පවත්තිසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං චුතිචිත්තං පරියාදියති නාම. කිලෙසපරියාදානෙන මග්ගචිත්තෙන අත්තනො අනන්තරං විය නිප්ඵාදෙතබ්බා පච්චවෙක්ඛණවාරාව [Pg.103] පරිපුණ්ණා. පරිපුණ්ණවසෙන පහීනකිලෙසෙ පච්චවෙක්ඛණතො කිලෙසපරියාදානස්සෙව වාරාති වත්තබ්බතං අරහන්ති, තෙනෙව කිලෙසසීසං අවිජ්ජාපරියාදානඤ්ච පවත්තිසීසං ජීවිතින්ද්‍රියපරියාදානඤ්ච සමං කත්වා ඉමාය වාරසමතාය කිලෙසපරියාදානං ජීවිතපරියාදානානං අපුබ්බචරිමතා වෙදිතබ්බාති වුත්තං. සංයුත්තඨකථායං පන යස්ස පුග්ගලස්ස අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්ච, අයංති පුග්ගලො සමසීසී. එත්ථ ච පවත්තිසීසං කිලෙසසීසන්ති ද්වෙ සීසානි. තත්ථ පවත්තිසීසං නාම ජීවිතින්ද්‍රියං. කිලෙසසීසං නාම අවිජ්ජා. තෙසු ජීවිතින්ද්‍රියං චුතිචිත්තං ඛෙපෙති. අවිජ්ජං මග්ගචිත්තං. ද්වින්නං චිත්තානං එකතො උප්පාදො නත්ථි. මග්ගානන්තරං පන ඵලං, ඵලානන්තරං භවඞ්ගං, භවඞ්ගතො වුට්ඨාය පච්චවෙක්ඛණං පරිපුණ්ණං හොති, තං අපරිපුණ්ණං වාති. තිඛිණෙන අසිනා සීසෙ ඡින්දන්තෙපි හි එකො වා ද්වෙ වා පච්චවෙක්ඛණවාරා අවස්සං උප්පජ්ජන්තියෙව, චිත්තානං පන ලහුපරිවත්තිතාය ආසවක්ඛයො ච ජීවිතපරියාදානඤ්ච එකක්ඛණෙ විය සඤ්ජායතී’ති වුත්තං. තට්ටීකායඤ්ච ‘‘ද්වින්නං චිත්තානන්ති චුතිචිත්තමග්ගචිත්තානං. තන්ති පච්චයවෙකල්ලං. පරිපුණ්ණං ජවනචිත්තානං සත්තක්ඛත්තුං පවත්තියා. අපරිපුණ්ණං පඤ්චක්ඛත්තුං පවත්තියා. කිඤ්චාපි එකො වා ද්වෙ වා ති වුත්තං, තං පන වචන සිලිට්ඨවසෙන වුත්තං. යාව එකං වා ද්වෙ වා තදාරම්මණචිත්තානීති හෙට්ඨිමන්තෙන ද්වෙ පවත්තන්තීති වදන්තී’’ති වුත්තං. එත්ථ ච ‘‘පරිපුණ්ණං ජවනචිත්තානං සත්තක්ඛත්තුං පවත්තියා, අපරිපුණ්ණං පඤ්ඡක්ඛත්තුං පවත්තියා’’ති ඉමිනා අට්ඨකථාටීකාවචනෙන සමසීසීනං පච්චවෙක්ඛණාවසෙන මරණාසන්නවීථියං පරිපුණ්ණවසෙන සත්තක්ඛත්තුං, අපරිපුණ්ණවසෙන පඤ්චක්ඛත්තුං ක්‍රියජවනානි ජවන්තීති සන්නිට්ඨානමෙත්ථාව ගන්තබ්බං. ‘‘අසම්මූළ්හො කාලං කරොතී’’ති වුත්තත්තා ච විඤ්ඤායති සත්තක්ඛත්තුං පරිපුණ්ණවසෙන මරණාසන්නකාලෙ ජවනපවත්ති. එවඤ්ච සති ‘‘මන්දප්පවත්තියං පන මරණකාලාදීසු පඤ්චවාරමෙවා’’ති එත්ථ ‘‘මන්දප්පවත්තිය’’න්ති විසෙසනං සාත්ථකං සියා. ‘‘පඤ්චවාරමෙවා’’ති එත්ථ එවකාරෙන මන්දප්පවත්තිකාලෙ ඡසත්තක්ඛත්තුං නිවත්තෙති. අසම්මූළ්හකාලෙ පන ඡසත්තක්ඛත්තුම්පි අනුජානාති. කාමාවචරජවනානඤ්ච අනියතපරිමාණා බලවකාලෙපි පරිසම්පුණ්ණභාවා තථා හි ‘‘කාමාවචරජවනානිබලවකාලෙ සත්තක්ඛත්තුං ඡක්ඛත්තුං වා, මන්දප්පවත්තියං පන මරණකාලාදීසු පඤ්චවාරමෙව. භගවතො යමකපාටිහාරියකාලාදීසු ලහුකප්පවත්තියං චත්තාරි පඤ්චවා [Pg.104] පච්චවෙක්ඛණජවනචිත්තානි භවන්තී’’ති අනියමිතප්පමාණවසෙන උප්පත්තිභාවො ආගතො ඉමස්මිං සමසීසිනිද්දෙසවාරෙපි මරණාසන්නවීථිචිත්තස්ස විසුං අලබ්භනතො පච්චවෙක්ඛණන්තෙයෙව භවඞ්ගචිත්තෙන පරිනිබ්බානතො පරිපුණ්ණවසෙන සත්ත ජවනචිත්තානි පාටිකඞ්ඛිතබ්බානීති අම්හාකං ඛන්ති වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බො ඉතො යුත්තතරො වා පකාරො ලබ්භමානො ගවෙසිතබ්බො. එවං පරමත්ථසඞ්ඝවසෙන චත්තාරි පුරිසයුගානි, අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා, චත්තාලීසම්පිපුග්ගලා අට්ඨසතම්පි පුරිසපුග්ගලාති සබ්බං සමොධානෙත්වා ඉමස්මිං ලොකෙ සඞ්ඝොපි දුල්ලභොති වෙදිතබ්බො තථා හි අරියපුග්ගලා අතිදුල්ලභාව සාසනස්ස විජ්ජමානකාලෙපි ඉදානි සොතාපන්නස්සාපි අවිජ්ජමානතො අයං පරමත්ථසඞ්ඝවිචාරණා. සම්මුතිසඞ්ඝො පන ඤත්තිචතුත්ථෙන උපසම්පන්නො පුථුජ්ජනසඞ්ඝොව, සොපි දුල්ලභොයෙව. කස්මා බුද්ධුප්පාදකාලෙයෙව ලබ්භනතො තථා හි අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ පච්චෙකබුද්ධානං සතසහස්සාදිගණනෙ උප්පජ්ජමානෙපි තෙසං සන්තිකෙ උපසම්පදාභාවස්ස අලබ්භමානතො පච්චෙකබුද්ධානඤ්හි සන්තිකෙ පබ්බජිතානං කුලපුත්තානං සරණගමනකම්මට්ඨානස්සාපි දාතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. පච්චෙකබුද්ධා ච නාම මූගස්ස සුපිනදස්සනං විය අත්තනා පටිලද්ධසච්චධම්මෙ පරෙසං ආචික්ඛිතුං න සක්කොන්ති, තස්මා තෙ පබ්බාජෙත්වා කම්මට්ඨානෙ නියොජෙතුං අසමත්ථා ‘‘එවං තෙ නිවාසෙතබ්බං, එවං තෙ පාරුපිතබ්බ’’න්ති ආදිනානයෙන අභිසමාචාරිකමෙව සික්ඛාපෙසුං තස්මා බුද්ධුප්පාදකාලෙයෙව සම්මුතිසඞ්ඝො ලබ්භති. අපිච න තෙ දුල්ලභායෙව හොන්ති, අථ ඛො තස්මිං උද්දිස්ස අප්පමත්තකස්සාපි කතාකාරස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යඵලාපි හොන්ති වුත්තඤ්හෙතං භගවතා ‘‘භවිස්සන්ති ඛො පනානන්ද අනාගතමද්ධානං ගොත්‍රභුනො කාසාවකණ්ඨා දුස්සීලා පාපධම්මා තෙසු දුස්සීලෙසු සඞ්ඝං උද්දිස්ස දානං දස්සන්ති, තදා පාහං ආනන්ද සඞ්ඝගතං දක්ඛිණං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අප්පමෙය්‍යං වදාමි න ත්වෙවාහං ආනන්ද කෙනචි පරියායෙන සඞ්ඝගතා දක්ඛිණා පාටිපුග්ගලිකං දක්ඛිණං මහප්ඵලන්ති වදාමී’’ති. තථා හි උපරිපණ්ණාසකෙ දක්ඛිණවිභඞ්ගවණ්ණනායං ‘‘කාසාවකණ්ඨානං සඞ්ඝෙ දින්නෙ දක්ඛිණාපි ගුණාසඞ්ඛ්‍යාය අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යා’’ති වුත්තං. සඞ්ඝගතදක්ඛිණා හි සඞ්ඝෙ චිත්තීකාරං කාතුං සක්කොන්තස්ස හොති. සඞ්ඝෙ පන චිත්තීකාරො දුක්කරො යො හි ‘‘සඞ්ඝගතං දක්ඛිණං දස්සාමී’’ති දෙය්‍යධම්මං පටියාදෙත්වා [Pg.105] විහාරං ගන්ත්වා භන්තෙ සඞ්ඝං උද්දිස්ස එකං ථෙරං දෙථා’ති වදති, අථ සඞ්ඝතො සාමණෙරං ලභිත්වා ‘‘සාමණෙරො මෙ ලද්ධො’’ති අඤ්ඤථත්තං ආපජ්ජති, තස්ස දක්ඛිණා සඞ්ඝගතා න හොති. මහාථෙරං ලභිත්වා පි ‘‘මහාථෙරො මෙ ලද්ධො’’ති සොමනස්සං උප්පාදෙන්තස්සාපි න හොතියෙව. තස්ස දක්ඛිණා සඞ්ඝගතා න හොති. යො පන සාමණෙරං උපසම්පන්නං වා දහරං වා ථෙරං වා බාලං වා පණ්ඩිතං වා යංකිඤ්චි සඞ්ඝතො ලභිත්වා නිබ්බෙමතිකො හුත්වා ‘‘සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති සඞ්ඝෙ චිත්තීකාරං කාතුං සක්කොති, තස්ස දක්ඛිණා සඞ්ඝගතා නාම හොති. පරසමුද්දවාසිනො කිර එවං කරොන්ති තත්ථ හි එකො විහාරස්සාමිකුටුම්බිකො ‘‘සඞ්ඝගතං දක්ඛිණං දස්සාමී’’ති සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා ‘‘එකං භික්ඛුං දෙථා’’ති යාචිත්වා සො එකං දුස්සීලභික්ඛුං ලභිත්වා නිසීදනට්ඨානං ඔපුඤ්ජාපෙත්වා ආසනං පඤ්ඤපෙත්වා උපරි විතානං බන්ධිත්වා ගන්ධධූමපුප්ඵෙහි පූජෙත්වා පාදෙ ධොවිත්වා මක්ඛෙත්වා බුද්ධස්ස නිපච්චකාරං කරොන්තො විය සඞ්ඝෙ චිත්තීකාරෙන දෙය්‍යධම්මං අදාසි සො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං විහාරං ජග්ගනත්ථාය ‘‘කුදාලකං දෙථා’’ති ඝරද්වාරං ආගතො උපාසකො නිසින්නොව කුදාලං පාදෙන ඛිපිත්වා ‘‘ගණ්හා’’ති අදාසි තමෙනං මනුස්සා ආහංසු ‘‘තුම්හෙහි පාතොව එතස්ස කතසක්කාරො වත්තුං න සක්කා, ඉදානි අපචයමත්තකම්පි නත්ථි, කිං නාමෙත’’න්ති. උපාසකො ‘‘සඞ්ඝස්ස සො අය්‍යො චිත්තීකාරො, න එතස්සා’’ති ආහ. කාසාවකණ්ඨසඞ්ඝදින්නදක්ඛිණං පන කො සොධෙති, සාරිපුත්තමොග්ගලානාදයො අසීතිමහාථෙරා සොධෙන්ති අපි ච ථෙරා චිරපරිනිබ්බුතා, ථෙරෙ ආදිං කත්වා යාවජ්ජතනා ධරමානඛීණාසවා සොධෙන්තියෙව, තථා හි දායකතො පටිග්ගාහතොපි මහප්ඵලං හොති දානං. දායකතො වෙස්සන්තරජාතකං කථෙතබ්බං වෙස්සන්තරො හි දුස්සීලස්ස ජූජකාබ්‍රාහ්මණස්ස නයනසදිසෙ ද්වෙ ජාලීකණ්හාජිනෙ පුත්තෙ දත්වා පථවිං කම්පෙසි. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං ආරබ්භ පවත්තචෙතනාය මහන්තභාවෙන පථවිං කම්පෙසි. එවං දායකතොපි මහප්ඵලං හොති. පටිග්ගාහකතො පන සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස දින්නචොරඝාතකවත්ථු කථෙතබ්බං චොරඝාතකො නාම හි සාවත්ථියං එකො ජනපදපුරිසො පඤ්චවීසති වස්සානි චොරඝාතකකම්මං කත්වා මහල්ලකකාලෙපි තිංස වස්සානි නාසිකවාතෙනෙව කණ්ණනාසාදීනි ඡින්දිත්වා චොරඝාතකකම්මං [Pg.106] කරොන්තස්සෙව පඤ්චපඤ්ඤාස වස්සානි වීතිවත්තානි. සො මරණ මඤ්චෙ නිපන්නොව අත්තනො කම්මබලෙන මහානිරයෙ නිබ්බත්තො විය මහාසද්දං කත්වා දුක්ඛිතො හොති, තස්ස සද්දෙන භීතා මනුස්සා උභතො පස්සෙ ගෙහං ඡඩ්ඩෙත්වා පලායිංසු. තදා සාරිපුත්තත්ථෙරො දිබ්බචක්ඛු නා ලොකං වොලොකෙන්තො තං දිස්වා තස්ස අනුකම්පං පටිච්ච තස්ස ගෙහද්වාරෙ අට්ඨාසි. සො කුජ්ඣිත්වා තික්ඛත්තුං නාසිකවාතෙන විස්සජ්ජමානොපි විස්සජ්ජිතුං අසක්කොන්තො අතිවිරොචමානං ථෙරං දිස්වා අතිවිය පසීදිත්වා අත්තනො අත්ථාය සම්පාදිතං පායාසං අදාසි. ථෙරොපි මඞ්ගලං වඩ්ඪෙත්වා පක්කමි. චොරඝාතකො ථෙරස්ස දින්නදානං අනුස්සරිත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්ති, එවං පටිග්ගාහකතොපි මහප්ඵලං හොති. උභයතොපි මහප්ඵලං, අනාථපිණ්ඩිකවිසාඛාදයො බුද්ධප්පමුඛස්ස දින්නදානං වෙදිතබ්බං.

就基础禅(pādakajjhāna)、思惟禅(sammasitajjhāna)与个人意乐(puggalajjhāsaya)而言，由于在各自的情况下，显现出与该禅那相应的寻等禅支，四道中的每一道都可分为五种，因此共有二十种道行者。其中，在初禅等禅定中，入任何一种禅，出定后思惟诸行时，生起了出定之观(vuṭṭhānagāminīvipassanā)，该禅即被称为“基础禅”，因为它作为出定之观的立足处。思惟任何一种禅而生起此观，该禅即名为“思惟禅”。“啊，愿我的道能如初禅具足五支，或如第二禅等具足四支等差别！”——如此，瑜伽行者生起的意乐即名为“个人意乐”。于此，若依于入初禅等任何一种禅，出定后思惟各种行法而生起道，则其道便与该基础禅相似。若无任何作为观之基础的禅，仅是思惟初禅等任何一种禅而生起道，则其道便与思惟禅相似。当他入了某种禅，又思惟另一种禅而生起道时，则依个人意乐，其道与二者之一相似。如此，对于止行者(samathayānika)的凡夫或圣者，依基础禅、思惟禅与个人意乐，生起了与初禅等任何一种禅相似的道支，故依个人差别有二十种道行者；同样也有二十种果行者，因此共有四十种圣者。再者，若个人无此意乐，顺次从较低的禅出定，思惟较高的禅法而生起的道，不依赖基础禅，而与思惟禅相似。逆次从较高的禅出定，思惟较低的禅法而生起的道，不依赖思惟禅，而与基础禅相似，因为较高的禅强于较低的禅。一百零八种人：一种子、家家、极七返有，此三者为须陀洹。于欲、色、无色界证果的三种斯陀含，他们都依苦行道迟通、苦行道速通、乐行道迟通、乐行道速通这四种行道而分为二十四种。中有般涅槃者、生般涅槃者、有行般涅槃者、无行般涅槃者、上流至色究竟天者——在无烦天(Avihā)有这五种不还者；同样，在无热天(Atappā)、善见天、善现天也各有五种。但在色究竟天，除上流者外，有中有般涅槃者、生般涅槃者、有行般涅槃者、无行般涅槃者这四种，故共有二十四种不还者。干观者(sukkhavipassaka)与止行者两种阿罗汉，四种道行者，共五十四种。他们都依以信为主导(saddhādhura)和以慧为主导(paññādhura)而加倍，成一百零八种圣者。所有这些圣者，若依“一百零八”详述，则简要地依双(yuga)而言，须陀洹道与须陀洹果为一双等，共为四双。是故《宝经》(Ratanaparitta)中说：“受赞叹者百有八，此为四双人。”此区别于道、果位中是混合的，而禅行者与观行者的区别仅存于果位，因道仅一心识刹那，故于道位中不存。其中，须陀洹果位者分为禅行者与干观者二种。其中，禅行者若于此生证阿罗汉果而般涅槃；若未证得，则生于梵天界，此名“禅行者”。于《根本疏》(Mūlaṭīkā)中则说，若有爱好(nikanti)，凡夫等会依其所得之禅，投生于除净居天外的任何相应之地；同样，于欲界，亦由欲界业力而生，如言：“诸比丘，因戒清净，具戒者的心愿得以成就。”不还者因已全断欲贪，于欲界不生爱好，故说“投生于除欲界外，与其所得之禅相应的任何地方”。如此，因仅不还者断除对欲界的爱好，故可知须陀洹、斯陀含若有爱好，则由欲界业力于欲界投生之事，亦不被阻止。是故，“若未证得，则生于梵天界，此名‘禅行者’”应知是依多数情况而言。干观者则有三种：一种子、家家、极七返有。其中，一种子者，或于人界，或于六欲天，仅一次结生后，证阿罗汉果而般涅槃，此名“一种子”。家家者，或于人界一次结生，天界一次结生，共二次结生；或如此三、四、五，至多六次结生后，证阿罗汉果而般涅槃，此名“家家”。极七返有者，于人界成须陀洹后，于天界一次结生，复还人界一次结生，如此人、天界混合，于彼处四次，于此处三次等，至多七次结生后般涅槃，此名“极七返有”。然而，仅于人界七次，或仅于天界七次，如此不混合的结生亦应了知。另有人言“于此七次，于彼七次，轮回流转”，并依人界七次结生、天界七次结生而说极七返有。此说不当。何以故？与“纵彼极放逸，不取第八有”的圣典文句相违。再者，限定于二有的斯陀含亦可能二次来人界，于他亦可得“彼处一次，此处一次”之说，故不应作如是观。一来者(sakadāgāmī)指仅来此欲界一次。于此证果、于此般涅槃；于彼证果、于彼般涅槃；于彼证果、于此般涅槃；于此证果、于彼般涅槃——于此五种一来者中，此处意指第五种。若尔，前四种“于此证果、于此般涅槃”等，何以名一来者？依“仅再来一次”之义，名为一来者。不还者(anāgāmī)因全断欲贪，不来此欲界，意指恒于梵天界结生。禅行者如此，干观者又如何？彼亦如禅行者而去，因其于道途中，即便为狮虎所害，亦能安立三相，如禅行者而死。此亦名“色、无色界至多一次者”。极七返有等圣者，虽于色、无色界多次结生，然以梵天界为通称，亦名一次结生。阿罗汉(arahā)则因无有秘密行恶，堪受供养，不再于有中生起等义，而名阿罗汉。彼亦分三：禅行者、干观者、等首者(samasīsī)。其中，禅行者由道而来，名为得无碍解者。另有于凡夫、有学相续中为禅行者，以禅为基础而生起道，彼亦为禅行者。干观者则仅以道灭尽烦恼，无未来之禅，亦有说其后会退失。等首者则有三：威仪等首、病等首、命等首。其中，于行住等威仪中，以何威仪开始修观，即以该威仪证阿罗汉果而般涅槃，此名“威仪等首”。患某种病，于病中即开始修观，证阿罗汉果，并因该病而般涅槃，此名“病等首”。于十三首中，烦恼首——无明，为阿罗汉道所断尽；相续首——命根，为死心所断尽，此名“命等首”。此中，十三首为何？十三首为：障碍首、爱结首、慢执首、见乱首、掉举烦恼首、无明胜解首、信摄持首、精进现起首、念不乱首、定见首、慧转首、命根境首、解脱行首。于此，断尽无明之道心能断命根，而断命根之死心不能断无明。断无明之心与断命根之心不同。然此首如何相等？由时相等故。于道生起之时，于须陀洹道，有道、果、涅槃、已断、余烦恼五种省察；同样，斯陀含道五种，阿那含道五种，阿罗汉道因无余烦恼而有四种。于此十九省察智上安住，而后入有分而般涅槃。由此时相等，此二首之断尽亦名为等。于阿罗汉道，相续首——命根，道从相续中出离，从死心向上，以不令再生之故，虽被断尽，然直至死心，仍具相续之性，故相续首——命根，名为被死心所断尽。由断烦恼之道心，其后应生之省察时已圆满。为令已断烦恼被省察，故断烦恼本身堪称“时”。是故，烦恼首——无明之断尽，与相续首——命根之断尽，作平等观，由此时相等，应知烦恼断尽与命断尽非前非后。《相应部义注》(Saṃyuttaṭhakathā)中说：“若人之漏断尽与命断尽非前非后，此人为等首者。”于此，有相续首与烦恼首二首。其中，相续首名命根，烦恼首名无明。其中，命根为死心所灭，无明为道心所灭。二心不能同时生起。道之后为果，果之后为有分，从有分出而省察，或圆满或不圆满。即便以利剑斩首，亦必生起一、二次省察时。因心转变迅速，故漏尽与命尽仿佛同时发生。《复疏》(Taṭṭīkā)中亦言：“‘二心’指死心与道心。‘彼’指省察不圆满。‘圆满’指速行心七次转起，‘不圆满’指五次转起。虽言‘一或二’，然此说为简略之言。乃至‘一或二所缘心’，于下文中说‘转起二次’。”于此，依义注、复疏所言“圆满则速行心七次转起，不圆满则五次转起”，于此应作结论：等首者于临死心路中，依省察，圆满则七次，不圆满则五次作意速行生起。由“不昏乱而死”之说可知，临死时速行圆满转起七次。若尔，“于心力弱时，如临死等，仅五次而已”中，“心力弱时”之限定便有意义。“仅五次而已”中之“仅”字，排除了心力弱时有六、七次之可能，而于不昏乱时，则亦许有六、七次。欲界速行心数量不定，力强时亦圆满。故言：“欲界速行，力强时六或七次，然于心力弱时，如临死等，仅五次而已。世尊示现双神变等时，于轻快转起中，有四或五省察速行心。”此为不定数量生起之例。于此等首者之解释中，因临死心路之心无法别得，于省察后即以有分心般涅槃，故圆满时应期待七速行心，此为我等之见解。应审思之，若得更合理之说，亦当探求。如是，依胜义僧，有四双人、八种人、四十种人、一百零八种人，总合观之，当知此世间僧亦为难得。诚然，圣者极为难得，纵于教法住世之时，如今亦无须陀洹，此为对胜义僧之思察。世俗僧则为由一白三羯磨受具足戒之凡夫僧，彼亦难得。何以故？仅于佛出世时可得。诚然，于无佛出世时，虽有成千上万辟支佛出世，然于彼处不得受具足戒。因于辟支佛处出家之良家子，乃至不能授与归依与业处。辟支佛犹如哑子得梦，不能将其所证真理为他人说，故彼等不能令人出家、指导业处，仅能以“应如是著衣，如是披衣”等方式，教导学处行仪。是故，仅于佛出世时可得世俗僧。然彼等亦非全无功德，反之，为彼等作少分供养，亦得无量果报。如世尊言：“阿难，于未来世，将有徒具宗姓、颈挂袈裟、毁戒、行恶法者。人于此等毁戒者中，为僧团而行布施。阿难，我言彼时对僧团之施，无量无数。然阿难，我决不以任何方式说，对僧团之施比对个人之施有更大果报。”同样，于《后五十经篇》之《施分别经释义》(Dakkhiṇāvibhaṅgavaṇṇanā)中言：“施予颈挂袈裟之僧团，其施之功德，无量无数。”对僧团之施，须能于僧团生起恭敬心。然于僧团生恭敬心甚难。若有人备妥供物，往寺院言：“请为僧团施我一长老。”从僧团得一沙弥，便心生别念：“我得一沙弥。”其施便非对僧团。即便得一大长老，若生“我得一大长老”之喜，其施亦非对僧团。若得沙弥或具足戒者，或少或长，或愚或智，从僧团得任何人，皆无分别，心念“我施予僧团”，能于僧团生恭敬心，其施方名对僧团之施。据说，海外之人如是行。彼处有一寺院施主，欲行对僧团之施，从僧团乞言：“请施我一比丘。”得一毁戒比丘，便洒扫坐处，敷设座位，上张华盖，以香、花供养，为其洗足涂油，如奉事佛陀般，以对僧团之恭敬心而行布施。该比丘食后，为扫除寺院，至其家门言：“请给我锄头。”优婆塞坐而以足踢出锄头言：“取去。”众人言：“汝晨间待彼如此恭敬，难以言喻，今竟无丝毫敬意，是何道理？”优婆塞言：“我之恭敬心乃对僧团，非对此人。”然则，谁能清净对颈挂袈裟之僧团的布施？舍利弗、目犍连等八十大长老能清净之。即便长老们早已般涅槃，从诸长老始，乃至今日住世之漏尽者，亦能清净之。是故，施者之德亦令布施得大果报。于施者方面，当说韦桑达拉本生故事。韦桑达拉将视如己目之二子阇利与罽拏施予恶人居嘉咖婆罗门，令大地振动。因其志求一切知智之思心广大，故大地振动。如是，由施者亦得大果报。由受者方面，当说舍利弗长老接受刽子手布施的故事。有一刽子手，于舍卫城，某乡人二十五年来行刽子手之业，年老时，三十年间仍以鼻风断人耳鼻等，行刽子手之业共五十五年。彼临终卧床，由其业力，如生地狱，大声号叫，痛苦不堪。众人为其声所惧，弃其屋两侧之房而逃。时，舍利弗长老以天眼观世间，见此人，生悲悯心，立于其家门。彼人怒，三次欲以鼻风吹之，然不能，见长老身极光明，生大净信，以自备之乳粥供养。长老为增其福而离去。刽子手忆念供养长老之施，命终生天。如是，由受者亦得大果报。由二者亦得大果报，当知给孤独、毘舍佉等施佛为首之僧团事。

වුත්තඤ්හෙතං භගවතා.

此为世尊所说。

‘‘තථාගතෙ ච සම්බුද්ධෙ, අථවා තස්ස සාවකෙ;

නත්ථි චිත්තෙ පසන්නම්හි, අප්පකා නාම දක්ඛිණා.

于如来正自觉者，或其声闻，若心净信，则无微少之布施。

එවං අචින්තියා බුද්ධා, බුද්ධධම්මා අචින්තියා;

අචින්තියෙ පසන්නානං, විපාකො හොති අචින්තියො’’ති.

诸佛不可思议，佛法亦不可思议；于不可思议者生净信，其果报亦不可思议。

එවං උභයවසෙන මහප්ඵලභාවො වෙදිතබ්බො. දායකතොපි පටිග්ගාහකතොපි නිප්ඵලමෙව. සෙය්‍යථාපි මක්ඛලිගොසාලඡසත්ථාරාදීනං අත්තනො උපාසකමිච්ඡාදිට්ඨීහි පූජාවිසෙසා වුත්තඤ්හෙතං භගවතා.

如是当知，大果报是由双方决定的。也可能对布施者和接受者都毫无果报。例如，对于末伽梨·果萨拉(Makkhali Gosāla)等六师，其怀有邪见的优婆塞所作的特殊供养，世尊曾就此说过：

‘‘මාසෙ මාසෙ කුසග්ගෙන, බාලො භුඤ්ජෙය්‍ය භොජනං;

න සො සඞ්ඛතධම්මානං, කලං නාග්ඝති සොළසි’’න්ති.

“愚人月复一月以茅草尖取食，其价值尚不及已通达法者之十六分之一。”

තෙනෙවාහ භගවා චත්තාරිමානි ආනන්ද දක්ඛිණවිසුද්ධියො’’ති. ඉමානි තීණි බුද්ධධම්මසඞ්ඝරතනානි සාධූනං රතිජනනත්ථෙන රතනානි නාම.

因此世尊说：“阿难，有此四种布施清净。”这佛、法、僧三宝，因能令善士生起喜悦，故名为宝。

වුත්තඤ්හෙතං.

对此曾说：

‘‘චිත්තීකතං මහග්ඝඤ්ච, අතුලං දුල්ලභදස්සනං;

අනොමසත්තපරිභොගං, රතනං තෙන වුච්චතී’’ති.

“受人敬重，价值连城，无与伦比，难得一见；为无上士夫所享用，故名为宝。”

රතනඤ්ච නාම දුවිධං සවිඤ්ඤාණකාවිඤ්ඤාණකවසෙන. තත්ථ අවිඤ්ඤාණකං චක්කරතනං, මණිරතනං යං වා පනඤ්ඤම්පි අනින්ද්‍රියබද්ධසුවණ්ණරජතාදි. සවිඤ්ඤාණකං හත්ථිඅස්සරතනාදිපරිණායකරතනපරියොසානං, යං වා [Pg.107] පනඤ්ඤම්පි ඉන්ද්‍රියබද්ධං. එවං දුවිධෙ චෙත්ථ සවිඤ්ඤාණකරතනං අග්ගමක්ඛායති, කස්මා යස්මා අවිඤ්ඤාණකං සුවණ්ණරජතමණිමුත්තාදිරතනං සවිඤ්ඤාණකානං හත්තිරතනාදීනං අලඞ්කාරත්ථාය උපනීයති. සවිඤ්ඤාණකරතනම්පි දුවිධං තිරච්ඡානගතරතනං මනුස්සරතනඤ්ච. තත්ථ මනුස්සරතනං අග්ගමක්ඛායති. කස්මා යස්මා තිරච්ඡානගතරතනං මනුස්සරතනස්ස ඔපවය්හං හොති. මනුස්සරතනම්පි දුවිධං ඉත්ථිරතනං පුරිසරතනඤ්ච. තත්ථ පුරිසරතනං අග්ගමක්ඛායති. කස්මා යස්මා ඉත්ථිරතනං පුරිසරතනස්ස පරිචාරිකත්තං ආපජ්ජති. පුරිසරතනම්පි දුවිධං අගාරිකරතනං අනගාරිකරතනඤ්ච තත්ථ අනගාරිකරතනං අග්ගමක්ඛායති. කස්මා යස්මා අගාරිකරතනෙසු අග්ගො චක්කවත්තීපි සීලාදිගුණයුත්තං අනගාරිකරතනං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා උපට්ඨහිත්වා පයිරුපාසිත්වා දිබ්බමානුස්සිකා සම්පත්තියො පාපුණිත්වා අන්තෙ නිබ්බානසම්පත්තිං පාපුණාති. අනගාරිකරතනම්පි දුවිධං අරියපුථුජ්ජනවසෙන. අරියරතනම්පි දුවිධං සෙක්ඛාසෙක්ඛවසෙන. අසෙක්ඛරතනම්පි දුවිධං සුක්ඛවිපස්සකසමථයානිකවසෙන. සමථයානිකරතනම්පි දුවිධං සාවකපාරමිප්පත්තමපත්තඤ්ච. තත්ථ සාවකපාරමිප්පත්තං අග්ගමක්ඛායති. කස්මා ගුණමහත්තතාය. සාවකපාරමිප්පත්තරතනතොපි පච්චෙකබුද්ධරතනං අග්ගමක්ඛායති. කස්මා ගුණමහත්තතාය. සාරිපුත්තමොග්ගලානසදිසාපි හි අනෙකසතා සාවකා පච්චෙකබුද්ධස්ස ගුණානං සතභාගම්පි න උපනෙන්ති. පච්චෙකබුද්ධතො සම්බුද්ධරතනං අග්ගමක්ඛායති. කස්මා ගුණමහත්තතාය සකලම්පි ජම්බුදීපං පල්ලඞ්කෙ න පල්ලඞ්කං ඝට්ටෙන්තො නිසින්නා පච්චෙකසම්බුද්ධා එකස්ස ගුණානං නෙව සඞ්ඛ්‍යං කලං ගණනභාගං උපනෙන්ති, වුත්තඤ්හෙතං භගවතා ‘‘යාවතා භික්ඛවෙ සත්තා අපදා වා…පෙ… තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’ති ආදි. එවං ‘‘බුද්ධො ච දුල්ලභො ලොකෙ, සද්ධම්මසවනම්පි ච, සඞ්ඝො ච දුල්ලභො ලොකෙ’’ති ඉමෙසං තිණ්ණං පදානං අත්ථුද්ධාරවසෙන සබ්බසො අත්ථො වුත්තොයෙව හොති.

珍宝有两种，即有情珍宝和无情珍宝。其中，无情珍宝有轮宝、摩尼宝，以及其他非由感官系缚的金银等物。有情珍宝则包括象宝、马宝等，直至辅相珍宝为止，以及其他由感官系缚之物。在此，有情珍宝被称为最胜，因为无情珍宝如金银珠宝等，是被用来装饰有情珍宝，如象宝等的。有情珍宝也有两种，即畜生珍宝和人类珍宝。其中，人类珍宝被称为最胜，因为畜生珍宝是人类珍宝的附庸。人类珍宝也有两种，即女人珍宝和男人珍宝。其中，男人珍宝被称为最胜，因为女人珍宝会成为男人珍宝的侍者。男人珍宝也有两种，即在家珍宝和出家珍宝。其中，出家珍宝被称为最胜，因为即使在家珍宝中最殊胜的转轮王，也会以五体投地之礼敬礼、侍奉、供养具备戒等功德的出家珍宝，从而获得天人和人间的成就，最终获得涅槃的成就。出家珍宝也有两种，即圣者和凡夫。圣者也有两种，即有学和无学。无学也有两种，即纯观行者(sukkhavipassaka)和止观行者(samathayānika)。止观行者也有两种，即已达声闻波罗蜜者和未达者。其中，已达声闻波罗蜜者因其功德伟大而被称为最胜。然而，辟支佛珍宝又胜过已达声闻波罗蜜者的珍宝，因其功德更伟大。即使是数百位如舍利弗、目犍连般的弟子，其功德也达不到一位辟支佛的百分之一。正等觉佛珍宝胜过辟支佛，因为其功德伟大，即使所有坐在遍满整个瞻部洲(Jambudīpa)的坐垫上而互不接触的辟支佛，其功德也达不到一位佛陀功德的数量、分数或一小部分。正如世尊所说：“诸比丘，所有无足的众生……乃至……如来是他们的第一。”如是，通过阐释“佛陀于世间难得，听闻正法亦难得，僧伽于世间亦难得”这三句的义理，其全部意义皆已说明。

ඉති සාගරබුද්ධිත්ථෙරවිරචිතෙ සීමවිසොධනෙ සඞ්ඝවණ්ණනාය

此为萨伽罗菩提长老所著《界清净》中的僧伽释义。

සමසීසිකණ්ඩො චතුත්ථො පරිච්ඡෙදො.

等首篇，第四章。

පකිණ්ණකකණ්ඩො

杂篇

ඉදානි [Pg.108] සප්පුරිසාති දුල්ලභාති ඉමස්ස සංවණ්ණනාක්කමො සම්පත්තො තථා හි ලොකෙ සප්පුරිසාපි අතිදුල්ලභායෙව. සප්පුරිසාති කල්‍යාණගුණසම්පන්නා උත්තමපුරිසා. තෙ නිස්සාය ජාතිධම්මා සත්තා ජාතියා, මරණධම්මා සත්තා මරණතො මුච්චන්ති වුත්තඤ්හෙතං භගවතා ‘‘මමඤ්හි ආනන්ද කල්‍යාණමිත්තං ආගම්ම ජාතියා පරිමුච්චන්ති, ජරාධම්මා සත්තා ජරාය මුච්චන්තී’’ති ආදි වචනතො පන සම්මාසම්බුද්ධොයෙව සබ්බාකාරසම්පන්නො කල්‍යාණමිත්තො නාම. තං අලභන්තෙන සාරිපුත්තමොග්ගලානාදයො අරියපුග්ගලා වා. තෙපි අලභන්තෙන එකන්තජහිතං සිවට්ඨිකං කල්‍යාණමිත්තං ලභිතබ්බං, වුත්තඤ්හෙතං පොරාණෙහි.

现在到了阐释“善人难得”这句话的时候了。确实，世间的善人极为稀有。所谓“善人”，是指具足善德的至上之人。依靠他们，生为本性的众生得以从生中解脱，死为本性的众生得以从死中解脱。正如世尊所说：“阿难，正是因为依靠我这位善友，生为本性的众生得以从生中解脱，老为本性的众生得以从老中解脱。”等等。由此可知，具足一切品德的正自觉者才被称为善友。如果得不到他，那么就应寻找舍利弗、目犍连等圣人。如果也得不到他们，那么应当找到一位已完全舍离、如冢间枯骨般的善友。古人曾如此说。

‘‘පියො ගරු භාවනීයො, වත්තා ච වචනක්ඛමො;

ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා, නොචාඨානෙ නියොජයෙ’’ති.

“可爱、可敬、值得尊敬，能劝谏、能容纳谏言；能说甚深之法，亦不强人于非处。”

එවමාදිගුණසමන්නාගතො වඩ්ඪිපක්ඛෙ ඨිතපණ්ඩිතපුග්ගලො ලොකෙ දුල්ලභොව. කතමො පණ්ඩිතපුග්ගලො බුද්ධපච්චෙකබුද්ධා අසීති ච මහාසාවකා අඤ්ඤෙ ච තථාගතස්ස සාවකා සුනෙත්තමහාගොවින්දවිධුරසරභඞ්ගමහොසධසුතසොමනිමිරාජඅයොඝරකුමාරක අකත්තිපණ්ඩිතාදයො ච පණ්ඩිතාති වෙදිතබ්බා. තෙ භයෙ විය රක්ඛා, අන්ධකාරෙ විය පදීපා, ඛුප්පිපාසාදිදුක්ඛාභිභවෙ විය අන්නපානාදිපටිලාභො, අත්තනො වචනකරානං සබ්බභයඋපද්දවූපසග්ගවිද්ධංසනසමත්ථා හොන්ති තථා හි තථාගතං ආගම්ම අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යා අපරිමාණා දෙවමනුස්සා ආසවක්ඛයං පත්තා බ්‍රහ්මලොකෙ පතිට්ඨිතා, දෙවලොකෙ උප්පන්නා. සාරිපුත්තත්ථෙරෙ චිත්තං පසාදෙත්වා චතූහි ච පච්චයෙහි ථෙරං උපට්ඨහිත්වා අසීති කුසලහස්සානි සග්ගෙ නිබ්බත්තානි, තථා මහාමොග්ගලානමහාකස්සපපභුති සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො සාවකා අප්පෙකච්චෙ බ්‍රහ්මලොකෙ උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං…පෙ… අප්පෙකච්චෙ ගහපතිමහාසාලකුලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, වුත්තඤ්හෙතං ‘‘නත්ථි භික්ඛවෙ පණ්ඩිතතො භයං, නත්ථි පණ්ඩිතතො උපද්දවො, නත්ථි පණ්ඩිතතො උපසග්ගො’’ති. අපිච තග්ගරමාලාදිගන්ධභණ්ඩසදිසො පණ්ඩිතො, තග්ගරමාලාදිගන්ධභණ්ඩපලිවෙඨනපත්තසදිසො තදුපසෙවී වුත්තඤ්හෙතං නාරදජාතකෙ.

具足以上等等功德、立于增长一边的智者，在世间是极为稀有的。哪些是智者呢？佛陀、独觉佛、八十大弟子以及如来的其他弟子，还有如善眼(Sunetta)、大果文达、毗杜罗(Vidhura)、萨拉邦咖、摩诃优沙陀(Mahosadha)、须陀须摩(Sutasoma)、尼弥王(Nimirāja)、铁室童子(Ayogharakumāraka)、阿吉帝智者(Akittipaṇḍita)等人，都当知是智者。他们如怖畏中的守护，如黑暗中的明灯，如在饥渴等痛苦的压迫下获得饮食；他们能够为听从其言教者摧毁一切怖畏、灾患与祸殃。确实，依靠如来，无量无数的天人证得了诸漏的灭尽，或安立于梵天界，或生于天界。有人对舍利弗长老生起净信，以四资具奉事长老，八万善业的果报在天界生起。同样，大目犍连、大迦叶等，以及善眼导师的弟子们，有些生于梵天界，有些生于他化自在天……有些生于富裕的大家族中。正如经中所说：“诸比丘，从智者无有怖畏，从智者无有灾患，从智者无有祸殃。”再者，智者如同多伽罗木(taggara)花环等香料，亲近他的人如同包裹多伽罗木花环等香料的叶子。这在《那罗达本生》中说道：

‘‘තග්ගරඤ්ච [Pg.109] පලාසෙන, යො නරො උපනය්හති;

පත්තාපි සුරභි වායන්ති, එවං ධීරූපසෙවනා’’ති.

“若人以叶包裹多伽罗香，其叶亦会散发芳香；亲近智者也是如此。”

අකිත්තිපණ්ඩිතො සක්කෙන දෙවානමින්දෙන වරෙ දිය්‍යමානෙ එවමාහ

阿吉帝智者在天帝释(Sakka)赐予他恩惠时，这样说道：

‘‘ධීරං පස්සෙ සුණෙ ධීරං, ධීරෙන සහ සංවසෙ;

ධීරෙනා’ලාපසල්ලාපං, තං කරෙ තඤ්ච රොචයෙ.

“当见智者，当闻智者，当与智者共住；当与智者交谈，应行此事，并乐于此。”

කිං නු තෙ අකරං ධීරො, වද කස්සප කාරණං;

කෙන කස්සප ධීරස්ස, දස්සනං අභිකඞ්ඛසි.

“智者为你做了什么呢？迦叶，请说出原因；迦叶，你为何渴求得见智者？”

නයං නයති මෙධාවී, අදුරායං න යුඤ්ජති;

සනරො සෙය්‍යසො හොති, සම්මා වුත්තො න කුප්පති;

විනයං සො පජානාති, සාධු තෙන සමාගමො’’ති.

“智者引导人走上正道，不让人误入歧途；好人会变得更好，听闻善言而不怒；他了知律仪，与他交往是好事。”

අපිච තෙපි සප්පුරිසෙ සඞ්ගම්ම අස්සුතපුබ්බම්පි උභයලොකහිතාවහං වාචං සුය්‍යතෙව, වුත්තම්පි චෙතං.

再者，与善人交往，即能听闻到前所未闻、对今生与来世都有利益的话语。对此，经中也曾说：

‘‘සුභාසිතං උත්තමමාහු සන්තො, ධම්මං භණෙ නාධම්මං තං දුතියං;

පියං භණෙ නාප්පියං තං තතියං, සච්චං භණෙ නාලීකං තං චතුත්ථ’’න්ති ච.

“贤善者说，善说语是第一；说正法，不说非法，是第二；说爱语，不说不爱语，是第三；说谛实语，不说虚妄语，是第四。”

‘‘යං බුද්ධො භාසති වාචං, ඛෙමං නිබ්බානපත්තියා;

දුක්ඛස්සන්තකිරියාය, සා වෙ වාචානමුත්තමා’’ති.

“佛陀所说之语，能得安稳，能证涅槃，能终结痛苦，此语实为诸语之最上。”

සප්පුරිසූපනිස්සයසෙවනපච්චයායෙව දානාදිකුසලසමායොගෙන අපායදුක්ඛතො මුච්චන්ති වුත්තඤ්හෙතං ‘‘අපිච නෙරයිකාදිදුක්ඛපරිත්තාණතො පුඤ්ඤානි එව පාණීනං බහූපකාරානි, යතො තෙසම්පි උපකාරානුස්සරණතා කතඤ්ඤුතා සප්පුරිසෙහි පසංසනීයාදිනානප්පකාරවිසෙසාධිගමහෙතූච හොන්ති වුත්තඤ්හෙතං භගවතා, ‘‘ද්වෙ මෙ භික්ඛවෙ පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං, කතමෙ ද්වෙ, යො ච පුබ්බකාරී, යො ච කතඤ්ඤු කතවෙදී’’ති. අපිච විධුරමහොසධජාතකාදිකාලෙපි ඉධලොකපරලොකසම්පත්තිඅත්ථමෙව අත්තනො වචනකරෙ සම්මා යොජෙන්ති. අනාකුලකම්මන්තාධිට්ඨානෙන කාලඤ්ඤුතාය පතිරූපකාරිතාය අනලසතාය උට්ඨානවීරියසමතාය අබ්‍යසනියතාච කාලානතික්කමනඅප්පතිරූපකරණඅකරණසිථිලකරණාහි අකුසලාදීහි රහිතකසිගොරක්ඛවාණිජ්ජාදයො කම්මන්තා, එතෙ අත්තනො වා පුත්තදාරස්ස වා දාසකම්මකරානං වා බ්‍යත්තතාය එවං පයොජිතා දිට්ඨෙව ධම්මෙ ධනධඤ්ඤවිත්ති පටිලාභහෙතූ හොන්ති, වුත්තඤ්හෙතං භගවතා.

以亲近善士为缘，通过布施等善行，便能解脱恶趣之苦。如是说：“此外，福德能保护众生免于地狱等苦，对他们有很大的助益。因为忆念其助益与知恩，会被善士所赞叹，并且是获得各种殊胜成就的原因。”世尊曾说：“诸比丘！世间有两种人难得。是哪两种呢？即是先施惠者，以及知恩报恩者。”此外，就像在毗杜罗(Vidhura)、摩诃优沙陀(Mahosadha)本生等故事中，他们也为了现世和来世的成就，而妥善地引导听从他们话语的人。以操持无纷扰的事务为基础，凭借知时、行事适宜、不懈怠、具足奋起的精进、不耽溺恶习，从而使农耕、牧牛、经商等事务远离错过时机、行事不当、无所作为、懈怠等不善。若能为自己、为妻儿，或为仆人、雇工而善巧地运用这些事务，就在现世成为获得财富与谷物的原因。此为世尊所说。

පතිරූපකාරීරි [Pg.110] ධුරවා, උට්ඨානතා වින්දතෙ ධනන්ති ච;

න දිවා සොප්පසීලෙ, රත්තිං උට්ඨානදස්සිනා;

නිච්චප්පමත්තෙන සොණ්ඩෙන, සක්කා ආවසිතුං ඝරං.

行事适宜、坚毅、勤奋者，能获得财富；白日好睡、夜晚不眠、恒常放逸、嗜酒如命者，不堪经营家业。

අතීසිතං අතිඋණ්හං, අතිසාරමිදං අහු;

ඉති විස්සට්ඨකම්මන්තෙ, අත්ථා අච්චෙන්ති මාණවෙ.

“太冷了！”“太热了！”“天太晚了！”——如此推托工作的年轻人，良机从他身边逝去。

යො ච සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච;

තිණානි යො න මඤ්ඤති;

සප්පුරිසකිච්චානි, සො සුඛං න විහායතී’’ති ච.

而那将寒冷与炎热视若草芥，履行善士职责的人，他不会舍离安乐。

භොගෙ සංහරමානස්ස, පරස්සෙව ඉරයතො;

භොගා සන්නිචයං යන්ති, වම්මිකොවූපචීයතීති.

积聚财富者，犹如蜂采蜜，财富日日增，如蚁丘堆起。

එවමාදිප්පභෙදා සප්පුරිසා ලොකෙ අතිදුල්ලභාව. තබ්බිගමෙන දුප්පුරිසා බාලජනා අගවෙසන්තොපි ලබ්භන්තෙව තෙ බාලා අත්තානං සෙවමානෙ පරජනෙ සංසාරදුක්ඛෙයෙව ඔසීදෙන්ති භවතො වුට්ඨානං න දෙන්ති තථා හි පූරණකස්සපාදයො ඡසත්ථාරා දෙවදත්තකොකාලික-මොදකතිස්ස ඛණ්ඩදෙවියාපුත්තසමුද්දදත්තචිඤ්චමාණවිකාදයො අතීතකාලෙ ච දීඝදුක්ඛස්ස ලාභාති ඉමෙ අඤ්ඤෙ ච එවරූපා සත්තා බාලා අග්ගිපදිත්තමිව අගාරං අත්තනා දුග්ගහිතෙන අත්තානඤ්ච අත්තනො වචනකාරකෙ ච විනාසෙන්ති තථා හි දෙවදත්තමාගම්ම රාජා අජාතසත්තු-කොකාලිකාදයො තදඤ්ඤෙපි පුග්ගලා අපායෙ නිබ්බත්තන්ති. රාජා අජාතසත්තු සාමඤ්ඤඵලසුත්තන්තසවනකාලෙ යදි පිතරං අඝාතෙය්‍ය, සොතාපන්නො භවෙය්‍ය පිතරං ඝාතිතත්තා මග්ගඵලම්පි අප්පත්වා ලොහකුම්භියං සට්ඨිවස්සසහස්සානි පච්චිත්වා මුච්චිස්සති අනාගතෙපි පච්චෙකබුද්ධො භවිස්සති. කොකාලිකොපි සාරිපුත්තමොග්ගලානත්ථෙරෙ අනපචායිත්වා මහානිරයෙ පදුමගණනාය පච්චනොකාසෙ නිරයපදෙසෙ පදුමනිරයෙ…පෙ… පදුමං ඛො පන අඤ්ඤතරො භික්ඛු නිරයං කොකාලිකො භික්ඛු උපපන්නො සාරිපුත්තමොග්ගලානෙසු චිත්තං ආඝාතෙත්වා’’ති ආහ. තත්ථ අඤ්ඤතරො භික්ඛූති නාමගොත්තෙන අපාකටං ‘‘කිං ව දීඝං නුඛො භන්තෙ පදුමෙ නිරයෙ ආයුප්පමාණ’’න්ති පඤ්හං පුච්ඡිත්වා නිසින්නං එකං භික්ඛුං එවමාහ ‘‘දීඝං ඛො භික්ඛු නිරයෙ ආයුප්පමාණං, තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං එත්තකානි වස්සානීති වා එත්තකානි වස්සසතානීති වා එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා එත්තකානි වස්සසතසහස්සානී’’ති [Pg.111] වා සක්කා පන භන්තෙ උපමං කාතුන්ති. ‘‘සක්කා භික්ඛූ’’ති භගවා අවොච. සෙය්‍යථාපි භික්ඛු වීසතිඛාරිකො කොසලකො තිලවාහො හොති, තතො පුරිසො වස්සසතස්ස වස්සසහස්සස්ස අච්චයෙන එකමෙකං තිලං උද්ධරෙය්‍ය, ඛිප්පතරං ඛො සො භික්ඛු වීසතිඛාරිකො කොසලකො තිලවාහො ඉමිනා උපක්කමෙන පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්‍ය, න ත්වෙව එකො අබ්බුදො නිරයො. සෙය්‍යථාපි භික්ඛු වීස අබ්බුදො නිරයො, එවමෙකො නිරබ්බුදො නිරයො’’ති ආදි. වීසතිඛාරිකො ති මාගධිකෙන පත්ථෙන චත්තාරො පත්ථා කොසලරට්ඨෙ එකො පත්ථො හොති. තෙන පත්ථෙන චත්තාරො පත්ථා ආළ්හකං. චත්තාරි ආළ්හකානි දොණං. චතුදොණා මානිකා. චතුමානිකා ඛාරී. තායඛාරියා වීසතිඛාරිකො තිලවාහො. තිලවාහොති තිලසකටං. අබ්බුදො නිරයොති අබ්බුදො නාම එකො පච්චෙකනිරයො නත්ථි, අවීචිම්හි එව පන අබ්බුදගණනාය පච්චනොකාසො ‘‘අබ්බුදො නිරයො’’ති වුත්තො. එස නයො නිරබ්බුදාදීසුපි. තත්ථ වස්සගණනාපි එවං වෙදිතබ්බා යථාහ ‘‘සතංසතසහස්සානි කොටි හොති එවං සතංසහස්සකොටියො පකොටි නාම. සතංසතසහස්සපකොටියො කොටිපකොටි නාම. සතං සතසහස්සකොටිපකොටියො නහුතං. සතංසතසහස්සනහුතානි නින්නහුතං. සතංසතසහස්සනින්නහුතානි එකො අබ්බුදො. තතො වීසතිගුණො නිරබ්බුදො. එස නයො සබ්බත්ථ අයඤ්ච ගණනා අපරිචිතානං දුක්කරා’’ති වුත්තං තං න සුකරං සඞ්ඛාතු’න්ති කෙචි පන තත්ථ පරිදෙවනානත්තෙනපි කම්මකරණනානත්තෙනපි ඉමානි නාමානි ලද්ධානීති වදන්ති. අපරෙපි වානකාරණෙහීති ටීකානෙත්ති. යථා ච දීඝවිදස්සආඝාතා ච බුද්ධන්තරං සට්ඨියොජනමත්තෙන අත්තභාවෙන උත්තානො පතිතො මහානිරයෙ පච්චති යථා ච, තස්ස දිට්ඨිඅභිරුචිතානි පඤ්ච කුලසතානි තස්සෙව සහබ්‍යතං උප්පන්නානි මහානිරයෙ පච්චන්ති. වුත්තඤ්චෙතං භගවතා ‘‘සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ නළාගාරං වා තිණාගාරං වා අග්ගිඵුට්ඨො කූටාගාරානි දහති උල්ලිත්තාවලිත්තානි නිවාතානි ඵුසිතග්ගළානි පිහිත වාතපානානි එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ යානිකානිචි භයානි උප්පජ්ජන්ති, සබ්බානි බාලතො උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො යෙකෙචි උපද්දවා උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතතො, යෙකෙචි උපසග්ගා…පෙ… නො පණ්ඩිතතො. ඉති ඛො භික්ඛවෙ සප්පටිභයො [Pg.112] බාලො අප්පටිභයො පණ්ඩිතො සඋපද්දවො බාලො අනුපද්දවො පණ්ඩිතො, සඋපසග්ගො බාලො අනුපසග්ගො පණ්ඩිතොති. අපි ච පූතිමච්ඡසදිසො බාලො, පූතිමච්ඡබද්ධපත්ත පුතිසදිසො හොති තදුපසෙවී. ඡඩ්ඩනීයතං ජිගුච්ඡනීයතඤ්ච ආපජ්ජති විඤ්ඤූනං වුත්තම්පි චෙතං නාරදජාතකෙ.

像这样种种的善士在世间极为稀有。与此相反，恶人、愚人即使不特意寻找也能遇到。这些愚人使亲近他们的人沉沦于轮回之苦，无法从有中出离。例如，富兰那迦叶(Pūraṇa Kassapa)等六师，提婆达多、果嘎里咖、茂德格帝沙(Modakatissa)、堪达黛维之子(Khaṇḍadeviyāputta)、萨目达达多(Samuddadatta)、战遮摩纳女(Ciñcamāṇavikā)等，以及其他此类愚痴众生，在过去世中也曾长久受苦。这些愚人，犹如被火点燃的房屋，以其错误的见解，不仅毁灭自己，也毁灭了听从他们的人。例如，由于提婆达多，阿闍世王、果嘎里咖以及其他一些人投生于恶趣。阿闍世王在听闻《沙门果经》时，如果他没有弑父，本可以证得须陀洹果；但因弑父之故，他未能证得道果，将在铁镬地狱中受苦六万年，之后才能解脱，未来世将成为辟支佛。果嘎里咖也因轻慢舍利弗和目犍连尊者，堕入大地狱中的莲花地狱(Padumaniraya)……此外，有位比丘说：“果嘎里咖比丘因对舍利弗和目犍连心生嗔恨，已投生到莲花地狱。”这里所说的“某位比丘”，是指一位没有透露姓名和种姓的比丘。他问了“尊者，莲花地狱的寿量有多长？”这个问题后，世尊对坐着的这位比丘这样说：“比丘，地狱的寿量很长，难以计算是多少年、多少百年、多少千年，或多少十万年。”“尊者，可以打个比方吗？”“可以，比丘。”世尊说。“比丘，譬如一辆载有二十‘佉梨’(khāri)芝麻的憍萨罗国货车，有人每过一百年取出一粒芝麻，这辆载有二十‘佉梨’芝麻的憍萨罗国货车会更快地以此方式耗尽，而一个‘阿浮陀’(abbuda)地狱的寿量却还未结束。比丘，二十个‘阿浮陀’地狱，便是一个‘尼罗浮陀’(nirabbuda)地狱，以此类推。”关于二十“佉梨”：以摩揭陀的“钵”(pattha)为量，四个“钵”为一“阿罗迦”(āḷhaka)，四个“阿罗迦”为一“多那”(doṇa)，四个“多那”为一“摩尼迦”(mānikā)，四个“摩尼迦”为一“佉梨”(khārī)。此处的二十“佉梨”是以憍萨罗国的量制为准。“芝麻车”(tilavāho)是指一车芝麻。“阿浮陀地狱”：“阿浮陀”并非单独的一个地狱，而是在无间地狱中，以“阿浮陀”数量计算的受苦处，被称为“阿浮陀地狱”。“尼罗浮陀”等地狱也是如此。其中，年数的计算方法应这样理解，如言：“十万的平方（即一千万）为一‘俱胝’(koṭi)；十万‘俱胝’为一‘波俱胝’(pakoṭi)；十万‘波俱胝’为一‘俱胝波俱胝’(koṭipakoṭi)；十万‘俱胝波俱胝’为一‘那由他’(nahuta)；十万‘那由他’为一‘尼那由他’(ninnahuta)；十万‘尼那由他’为一个‘阿浮陀’。”然后二十倍于“阿浮陀”为一个“尼罗浮陀”。此规则适用于所有情况，而这种计算方法对于不熟悉的人来说是困难的，所以说“难以计数”。有些人认为这些名称是因悲叹和不同业报而得来的。另一些人则说，是因其他原因，如复注所说。又如，长爪梵志(Dīghanakha)因其邪见，以六十由旬的身躯仰卧在大地狱中受苦，其五百户信奉他观点的家族成员也因此一同投生于大地狱受苦。世尊曾说：“诸比丘，譬如芦苇屋或茅草屋被火点燃，延烧到那些内外涂抹、无有缝隙、门闩坚固、窗户紧闭的尖顶房屋。同样地，诸比丘，所有生起的恐惧都来自愚人，而非智者；所有生起的灾难都来自愚人，而非智者；所有生起的祸患……都来自愚人，而非智者。因此，诸比丘，愚人有恐惧，智者无恐惧；愚人有灾难，智者无灾难；愚人有祸患，智者无祸患。”此外，愚人就像腐烂的鱼，亲近愚人的人就像包裹腐鱼的叶子。他们会招致智者的厌弃和鄙视。《那罗达本生》中也曾这样说过。

‘‘පූතිමච්ඡං කුසග්ගෙන, යො නරො උපනය්හති;

කුසාපි පූති වායන්ති, එවං බාලූපසෙවනා’’ති.

“若人用吉祥草叶包裹腐鱼，草叶也会散发臭气；亲近愚人也是如此。”

අකත්තිපණ්ඩිතොචාපි සක්කෙන දෙවානමින්දෙන වරෙ දිය්‍යමානෙ එවමාහ

阿迦提智者(Akattipaṇḍita)在天帝释(Sakka)赐予他恩惠时，他这样说道：

‘‘බාලං න පස්සෙ න සුණෙ, න ච බාලෙන සංවසෙ;

බාලෙනා’ල්ලාපසල්ලාපං, න කරෙ න ච රොචයෙ.

“不见愚人，不闻其言，亦不与愚人共住；不与愚人交谈，亦不喜其言论。”

කිංනු තෙ අකරං බාලො, වද කස්සප කාරණං;

කෙන කස්සප බාලස්ස, දස්සනං නාභිකඞ්ඛසි.

“愚人对你做了什么？迦叶，请说出原因。迦叶，你为何不愿见到愚人？”

අනයං නයති දුම්මෙධො, අධුරායං නියුඤ්ජති;

දුන්නයො සෙය්‍යසො හොති, සම්මා වුත්තො පකුප්පති;

විනයං සො න ජානාති, සාධු තස්ස අදස්සන’’න්ති.

“愚者引人入歧途，使其承担不当之责；他难以被引导，被善言相劝时反而会生气；他不知晓纪律，不见此人方为善。”

එවං බාලදුජ්ජනසංසග්ගවසෙනෙව සබ්බානි භයුපද්දවානි උප්පජ්ජන්ති, නො පණ්ඩිතසෙවනවසෙනාතිසබ්බසො සප්පුරිසා අතිදුල්ලභාව.

如是，一切怖畏与灾患皆因与愚人、恶人交往而生起，而非因亲近智者。因此，善士是全然极其难得的。

ඉදානි.

现在。

‘‘දුල්ලභඤ්ච මනුස්සත්තං, බුද්ධුප්පාදො ච දුල්ලභො;

දුල්ලභා ඛණසම්පත්ති, සද්ධම්මො පරමදුල්ලභො’’ති.

“人身难得，佛陀出世难得；良机难得，正法更是极难得。”

ඉමිස්සා ගාථාය වණ්ණනාක්කමො සම්පත්තො. තත්ථ දුල්ලභඤ්ච මනුස්සත්තන්ති මනුස්සභාවොපි දුල්ලභොයෙව මනුස්සස්ස දුල්ලභභාවො කාණකච්ඡපොපමාදීහි වෙදිතබ්බො එකො කිර කස්සකො ගඞ්ගාතීරෙ තීණි සංවච්ඡරානි කසිත්වා කිඤ්චිමත්තම්පි අලභිත්වා නඞ්ගලඵාලං ද්වෙධා භින්දිත්වා ගඞ්ගායං ඛිපි තෙන ගඞ්ගානදියා වාහෙන එකො උද්ධං එකො හෙට්ඨාති එවං ද්වෙ නඞ්ගලඵාලකා ගඞ්ගායං වුය්හන්තා චිරෙන එකො උද්ධං එකො හෙට්ඨාති ද්වෙ එකතො හුත්වා පාකතිකා යුජ්ජන්ති තස්මිං ඛණෙ වස්සසතවස්සසහස්සච්චයෙන එකවාරං උම්මුජ්ජමානො කාණකච්ඡපො උම්මුජ්ජමානක්ඛණෙ තස්ස ගීවා ද්වින්නං නඞ්ගලඵාලානමන්තරෙ හොති අයං කාලො [Pg.113] දුල්ලභොව එවමෙව මනුස්සත්තභාවොපි දුල්ලභොයෙව තථාහි මනුස්සත්තභාවං අලභිත්වාව නිරයපෙතඅසුරකායතිරච්ඡානභූමීසුයෙව සංසරිත්වා සීසම්පි උක්ඛිපිතුං අලභන්තා එකබුද්ධන්තරා ද්වෙ බුද්ධන්තරා තයො බුද්ධන්තරා චත්තාරො බුද්ධන්තරා එකාසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවසෙන නිරයෙ පච්චනකසත්තානං ගණනපථං වීතිවත්තා, තථා පෙතඅසුරකායතිරච්ඡානභූමීසුපි අතිඛුද්දකෙන අත්තභාවෙන තිලබීජසාසපබීජස්ස චතුපඤ්චඡසත්තඅට්ඨකලභාගමත්තෙනෙව අඞ්ගුලියා පතිට්ඨිතට්ඨානමත්තෙයෙව භූමිපදෙසෙ නිසින්නානං අතිඛුද්දකසත්තානං ගණනපථම්පි වීතිවත්තා තෙ හි ගණිතුං ඉද්ධිමන්තපුග්ගලෙ ඨපෙත්වා අඤ්ඤො කො නාම සක්ඛිස්සති තෙහි මොහන්ධභාවෙන කණ්හසුක්කපක්ඛම්පි අජානන්තා අනෙකෙසු බුද්ධසතෙසු වා බුද්ධසහස්සෙසු වා උප්පජ්ජමානෙසුපි බුද්ධොතිසද්දං අසුත්වා වීතිවත්තා, එවං මනුස්සත්තභාවොපි දුල්ලභොයෙව. මනුස්සත්තභාවෙ ලභමානෙපි බුද්ධුප්පාදකාලො අතිදුල්ලභොව. බුද්ධුප්පාදකාලෙපි සම්මාදිට්ඨි හුත්වා කුසලූපපත්තිසඞ්ඛාතා ඛණසම්පත්ති දුල්ලභාව, සද්ධම්මදෙසකස්සාපි දුල්ලභත්තා, තස්මිම්පි සති අඞ්ගවිකලභාවෙන සද්ධම්මසවනස්සාපි දුල්ලභත්තාති එවමාදිප්පභෙදා මනුස්සත්තභාවාදිකා ඛණසම්පත්තියො දුල්ලභාති වෙදිතබ්බා. දුල්ලභා ඛණසම්පත්තීති කුසලූපපත්තිසඞ්ඛාතා ඛණසම්පත්ති දුල්ලභායෙව තථා හි පච්චන්තවිසය අරූපඅසඤ්ඤසත්තතිරච්ඡානපෙතනෙරයිකකාලෙ වා මජ්ඣිමදෙසෙපි චක්ඛාදිඅඞ්ගවිකලෙවා පරිපුණ්ණඅඞ්ගභාවෙපි මිච්ඡාදිට්ඨිභූතා වා කුසලූපපත්තිසඞ්ඛාතා ඛණා න හොන්ති පච්චන්තවිසයෙ හි පවත්තා ජනා පාණාතිපාතාදිදසඅකුසලකම්මපථෙයෙව රමන්ති අභිරමන්ති, චණ්ඩසභාවා ච තෙ හොන්ති, රතනත්තයගුණම්පි න ජානන්ති. අරූපිනොපි පුග්ගලා පරතොඝොසවිරහිතත්තා සොතාපත්තිමග්ගපටිලාභොපි තෙසං නත්ථි, බුද්ධදස්සනාදීනිපි න ලභන්ති. අසඤ්ඤසත්තතිරච්ඡානපෙතනෙරයිකකාලෙසු පන පගෙව පූරිතපාරමීනං සත්තානං පවත්තනම්පි අබ්බොහාරිකං, සම්මාදිට්ඨිකුලෙ ජායමානාපි චක්ඛුවිකලෙන බුද්ධසඞ්ඝරතනානං අදස්සනං, සොතවිකලෙන ධම්මසවනතොපි හායති එළමූගාදිභාවෙන කුසලසමාදානා න හොන්ති. අඞ්ගසම්පන්නෙපි මිච්ඡාදිට්ඨිභාවෙන ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාපරික්ඛිත්තං සබ්බජනානං [Pg.114] නයනරසායතනභූතං සබ්බඤ්ඤුබුද්ධම්පි දිස්වා පසාදසොම්මෙන චක්ඛුනා ඔලොකෙතබ්බම්පි න මඤ්ඤන්ති මනොපදොසවසෙනෙව යුගග්ගාහා හුත්වා යමකපාටිහාරියකාලාදීසු අනෙකෙපි මිච්ඡාදිට්ඨිනො මහානිරයෙ උප්පජ්ජන්ති. එවං කුසලූපපත්තිඛණසම්පත්තිපි දුල්ලභායෙව.

此偈的释义次第已至。其中“人身难得”是说人身确实难得，人身的难得，当以盲龟譬喻等来了知。据说有个农夫在恒河(Gaṅgā)边耕种三年毫无收获，就把犁头劈成两半扔进恒河。恒河的水流把两半犁头冲得一上一下，经过很长时间，两半犁头才偶然相合。就在这一刻，经过百千年才浮出水面一次的盲龟，恰好把脖子伸进了两半犁头之间。这样的时机确实稀有，人身的获得也同样难得。那些得不到人身的众生，长期在地狱、饿鬼、阿修罗、畜生等境界中轮回，连抬头都做不到。经历一佛世、二佛世、三佛世、四佛世之间，乃至一阿僧祇劫之久，地狱众生的数量已无法计算；饿鬼、阿修罗、畜生道中，更有身形微小如芝麻芥子，只能待在指尖或寸土之上的众生，其数量也难以估量。除了有神通的个人(iddhimantapuggala)，谁能数得清他们呢？他们因愚痴而盲目，连黑白分都不知道，即使有百佛千佛出世，也听不到“佛陀”之声。所以说人身确实难得。即使得到人身，遇到佛陀出世的时机更加稀有。佛陀出世时，具有正见才能获得修习善法的机缘，这样的机缘也很稀有，因为宣说正法的人也很难遇到。即使能遇到说法者，若诸根不具足，听闻正法的机缘同样难得。由此种种差别可知，人身等善缘确实稀有。所谓“难得的机缘”，就是指获得修习善法的机缘确实稀有。为什么呢？因为在边地之人、无色界的个人(puggala)、无想有情、畜生、饿鬼、地狱众生，或者即使生在中土(majjhimadesa)，若诸根残缺，又或者虽然诸根具足却怀有邪见，也无法获得修习善法的机缘。边地的人只沉迷于杀生等十不善业，并且乐于其中，性情凶暴，也不了解三宝的功德。无色界的个人因为没有来自他人的声音，他们甚至没有获得入流道的可能，也无缘见佛闻法。无想有情、畜生、饿鬼、地狱众生就更不用说了，事实上，对于那些已经圆满了波罗蜜的众生来说，他们在此等境界中的存在也无从谈起。即使生在具有正见的家庭，如果眼根残缺，就看不见佛宝与僧宝；如果耳根残缺，就听不到正法；如果是聋哑之人，也无法修习善业。即使诸根具足，如果怀有邪见，就算看见具足三十二大士(mahāpurisa)相、八十随好、为一寻光所围绕、作为一切众生之眼所喜乐处的一切知佛，也不会以净信的眼光去瞻仰，反而因为内心的瞋恚，执持邪见，在如双神变(yamakapāṭihāriya)等时刻，许多邪见者都会堕入大地狱。所以说，获得修习善法的机缘确实稀有。

‘‘දුල්ලභඤ්ච මනුස්සත්තං, බුද්ධුප්පාදො ච දුල්ලභො;

දුල්ලභා ඛණසම්පත්ති, සද්ධම්මො පරමදුල්ලභො’’ති.

人身诚难得，佛陀出世稀，具缘时机罕，正法极难遇。

ඉමිස්සා ගාථාය අත්ථො වුත්තොයෙව.

此偈的意义已经说过了。

ඉති සාගරබුද්ධිත්ථෙරවිරචිතෙ සීමවිසොධනෙ

此为觉海长老所造《界清净论》中

පකිණ්ණකකණ්ඩො නාම පඤ්චමො පරිච්ඡෙදො.

杂篇第五章。

එවං සත්ථුපරිනිබ්බානතො වස්සසතච්චයෙන පතිට්ඨිතෙ ඉසිනා කාරිතත්තා’ ඉසිනගර’න්ති ලද්ධනාමෙ ද්වත්තපාදිභූපාලානං නිවාසට්ඨානභූතෙ සීරිඛෙත්තනගරෙ එරාවතියා නදියා පාරිමතීරභූතෙ පබ්බතසානුම්හි පතිට්ඨිතස්ස කඤ්චනවරමහාථූපස්ස දායකස්ස සත්විවමහාධම්මරඤ්ඤො කාලෙ සාසනස්ස ද්විසහස්සසතාධිකඑකතිංසතිමෙ වස්සෙ සාසනෙ පටිලද්ධසද්ධානං කුලපුත්තානං මහාජානිකරණවසෙන විමතිවිනොදනියා වුත්තවචනං සද්දයුත්තිඅත්ථයුත්තිවසෙන සාධුකං අවිචිනිත්වා නදියා උදකුක්ඛෙපං අකත්වා උපසම්පදා කම්මස්ස කාරිතත්තා සාසනෙ පරාජයමාපන්නෙ කුලපුත්තෙ උපාරම්භකරණවසෙන සීමවිපත්තිහාරකො සීමසම්පත්තිප්පකාසකො ගන්ථො පවත්තති.

如是，在导师般涅槃一百年后，因仙人建立而得“仙人之城”(Isinagara)名号的室利差呾罗城(Sirikhetta)，位于伊罗婆底(Erāvatī)河对岸山脊处，是多婆波提(Dvattapādi)等诸王的居所。此处有黄金庄严大塔，乃施主萨特维瓦大昙摩罗阇(Satvivamahādhammarāja)时代所造。当教法传承至两千一百三十一年之际，有具信的良家子，因未曾依据文法与义理善加审察《除疑论》(Vimativinodanī)中所说的言辞，不行投水仪式便受具足戒，对教法造成巨大损害，致使教法遭受失败。为了呵责这类导致教法失败的良家子，并阐明结界的过失与成就，此书得以流传。

එත්තාවතා ච සිරිඛෙත්තනගරගොචරගාමෙන සත්විවමහාධම්මරාජගුරුභූතෙන මහාවෙය්‍යාකරණෙන තිපිටකධරෙන’සද්ධම්මකොවිදො’ති පාකට නාමධෙය්‍යෙන මහාථෙරෙන උපජ්ඣායො හුත්වා පඤ්ඤාධිපතීනං නිවාසභූතෙ පච්ඡිමජිනචක්කසාසනවරෙ වාසිගණාචරියෙන ගණවාචකෙන විනයධරෙන මහාසාමිනා ච, රාජගුරුනා තිපිටකනාගත්ථෙරෙන ච ආචරියො හුත්වා වෙජ්ජකම්මජඞ්ඝපෙසනකම්මාදිවසෙන අනෙසනං පහාය සම්මා ආජීවෙන විසුද්ධාජීවෙහි සඞ්ඝගණෙහි කාරකසඞ්ඝා හුත්වා සිරිඛෙත්තනගරස්ස දක්ඛිණදිසාභාගෙ දීඝපබ්බතසානුම්හි එරාවතියා නදියා තීරෙ වාලිකපුළිනෙ සීමාපෙක්ඛාය සහ උදකුක්ඛෙපං [Pg.115] කත්වා පවත්තාය උදකුක්ඛෙපසීමාය දසධා බ්‍යඤ්ජනවිපත්තිං අකත්වා ඨානාරහෙන ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන උපසම්පදාය වීසතිවස්සෙන සාගරබුද්ධීති ගරූහි ගහිතනාමධෙය්‍යෙන භික්ඛුනා රචිතො සාසනවිපත්තිහාරකො සීමවිසොධනී නාම ගන්ථො සමත්තො.

至此，名为《界清净论》，能去除教法过失之书，业已完成。此书由一比丘所著，其年满二十，由诸师长赐名“觉海”（Sāgarabuddhi），并通过合乎仪轨之白四羯磨受具足戒。其戒师为室利差呾罗城（Sirikhetta）区域萨特维瓦大昙摩罗阇（Satvivamahādhammarāja）之师，一位大文法家、三藏持者，以“正法善巧者”（Saddhammakovida）之名著称之大长老。其阿阇梨为：于以智慧为主之西方胜者教法之轮中，一位住众导师、僧团羯磨师、持律之大师，以及国师三藏龙象（Tipiṭakanāga）长老。此羯磨僧团舍弃医药、差使等邪命，以正命清净生活，于室利差呾罗城南之长山山脊、伊罗婆底河岸之沙洲上，为求结界而共举投水，于所成之投水界中，未犯十种文句过失。

එත්තාවතා විභත්තා හි, සප්පභෙදප්පවත්තිකා;

සීමවිසොධනීහෙසා, නිපුණා සාධුචින්තිතා.

至此，此《界清净论》已详尽区分，阐明其种种类别；此论精妙，乃善思之作。

සිරිඛෙත්තාති පඤ්ඤාතෙ, පුරෙ අපරනාමකෙ;

දක්ඛිණෙය්‍යදිසාභාගෙ, උච්චනෙන කතාලයෙ.

在名为室利差呾罗（Sirikhetta）的城中，此城亦有别名；在其南方高地，建有住所。

වසන්තො භික්ඛු නාමෙන, සාගරබුද්ධීති විස්සුතො;

පුණ්ණෙ වීසතිවස්සම්හි, ගන්ථොයං සාධුචින්තිතො.

有位比丘住于此，名为觉海，声名远扬；于年满二十岁时，善思此论而成。

මයායං රචිතො ගන්ථො, නිට්ඨප්පත්තො අනාකුලො;

එවං පාණිනං සබ්බෙ, සීඝං සිජ්ඣන්තු සඞ්කප්පා.

我所著此论，已圆满无碍；愿一切有情，速疾成就愿望。

යාව බුද්ධොතිනාමම්පි ලොකජෙට්ඨස්ස තාදිනො;

තාව තිට්ඨතු යං ගන්ථො, සාසනෙ හාරයං තමං.

直至世间最胜者、如来之佛陀名号尚存；愿此论典恒住世，驱除教法之黑暗。

උද්ධං යාව භවග්ගා ච, අධො යාව අවීචිතො;

සමන්තා චක්කවාළෙසු, යෙ සත්තා පථවීචරා.

上至有顶天，下至无间地狱；周遍诸轮围界中，凡地上行走之有情。

තෙපි සබ්බෙ මයා හොන්තු, සමසමවිපාකිනො;

චිරං ජීවතු නො රාජා, සාසනස්ස උජ්ජොතකො.

愿彼等一切有情，与我同得平等之果报；愿我王长寿，为教法之光耀者。

දිබ්බන්තො රාජධම්මෙන, අරොගො සහ ඤාතිභි;

අනෙන පුඤ්ඤකම්මෙන, භවෙය්‍යං ජාතිජාතියං.

愿王以正法治世，与亲眷同享安康；以此功德业，愿我生生世世，

සාසනං ජොතයන්තොව, සක්‍යපුත්තස්ස සාසනෙ;

යදා නස්සති සද්ධම්මො, අන්ධීභූතො මහීතලෙ;

දෙවලොකෙ තදා හෙස්සං, තුසිතෙ ඨානමුත්තමෙති.

恒于释迦子之教法中，光耀此教法。当正法隐没，大地陷入黑暗时，愿我届时得生天界，处于兜率天之胜处。

සීමවිසොධනී නිට්ඨිතා.

《界清净论》终。