နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
လောကနီတိ
世间智语
၁. ပဏ္ဍိတကဏ္ဍော
1. 智者篇
၁.
1.
လောကနီတိံ [Pg.1] ပဝက္ခာမိ,နာနာသတ္ထသမုဒ္ဓဋံ;
မာဂဓေနေဝ သင်္ခေပံ,ဝန္ဒိတွာ ရတနတ္ထယံ.
我今宣说世间规范，撷采众典之粹英；以巴利语简要述之，顶礼三宝而为始。
၂.
2.
နီတိလောကေ ပုရိသဿ သာရော,မာတာ ပိတာ အာစရိယောစ မိတ္တော;
တသ္မာ ဟိ နီတိံ ပုရိသော ဝိဇညာ,ဉာဏီ မဟာ ဟောတိ ဗဟုဿုတောစ.
母亲、父亲、老师与朋友，是人在世间规范中的核心；是故人应明规范，从而博学多闻、智慧增长。
၃.
3.
အလသဿ ကုတော သိပ္ပံ,အသိပ္ပဿ ကုတော ဓနံ;
အဓနဿ ကုတော မိတ္တံ,အမိတ္တဿ ကုတော သုခံ;
အသုခဿ [Pg.2] ကုတော ပုညံ,အပုညဿ ကုတော ဝရံ.
懒惰之人技艺无，无技之人财富无；无财之人友朋无，无友之人安乐无；无乐之人功德无，无德之人善报无。
၄.
4.
သိပ္ပာ သမံ ဓနံ နတ္ထိ,သိပ္ပံ စောရာ နဂဏှရေ;
ဣဓ လောကေ သိပ္ပံ မိတ္တံ,ပရလောကေ သုခါဝဟံ.
无有财富能等同技艺，技艺亦不为盗贼所夺；技艺于此世是友，于他世带来安乐。
၅.
5.
အပ္ပကံ နာတိမညေယျ,စိတ္တေ သုတံ နိဓာပယေ;
ဝမ္မိကောဒကဗိန္ဒူဝ,စိရေန ပရိပူရတိ.
莫轻于微少，所闻存于心；犹如蚁垤与水滴，日久乃盈满。
၆.
6.
ခုဒ္ဒေါတိ နာတိမညေယျ,ဝိဇ္ဇံ ဝါ သိပ္ပမေဝ ဝါ;
ဧကမ္ပိ ပရိယောဒါတံ,ဇီဝိတကပ္ပကာရဏံ.
勿因微小而轻视，无论是知识或技艺；纵然仅精通其一，亦可作为维生之因。
၇.
7.
သေလေ သေလေ န မာဏိကံ,ဂဇေ ဂဇေ န မုတ္တိကံ;
ဝနေ ဝနေ န စန္ဒနံ,ဌာနေ ဌာနေ န ပဏ္ဍိတံ.
非一一山皆有摩尼宝，非一一象皆有珍珠；非一一林皆有旃檀木，非一一处皆有智者。
၈.
8.
ပဏ္ဍိတော သုတသမ္ပန္နော,ယတ္ထ အတ္ထီတိ စေ သုတော;
မဟုဿာဟေန [Pg.3] တံ ဌာနံ,ဂန္တဗ္ဗံဝ သုတေသိနာ.
若闻某处有博学多闻之智者，求学者当以大精进前往彼处。
၉.
9.
သိနေ သိပ္ပံ သိနေ ဓနံ,သိနေ ပဗ္ဗတမာရုဟံ;
သိနေ ကာမဿ ကောဓဿ,ဣမေ ပဉ္စ သိနေ သိနေ.
技艺缓缓得，财富缓缓聚，山岳缓缓登，贪欲与嗔恚缓缓（息），此五事皆应缓缓进行。
၁၀.
10.
သုတိ သမ္မုတိ သင်္ချာစ,ယောဂါ နီတိ ဝိသေသကာ;
ဂန္ဓဗ္ဗာ ဂဏိကာ စေဝ,ဓနု ဗေဒါ စ ပူရဏာ.
圣典、世俗学与算数，瑜伽、政术与辨别学；音乐、艺妓之术，弓术、吠陀及古籍。
၁၁.
11.
တိကိစ္ဆာ ဣတိဟာသာ စ,ဇောတိ မာယာ စ ဆန္ဒတိ;
ကေတု မန္တာ စ သဒ္ဒါ စ,သိပ္ပာဋ္ဌာရသကာ ဣမေ.
医术、史传与占星，幻术、韵律与因明；咒语及声明，此为十八种技艺。
၁၂.
12.
အပုဋ္ဌော ပဏ္ဍိတော ဘေရီ,ပဇ္ဇုန္နော မေ ဟောတိ ပုစ္ဆိတော;
ဗာလော ပုဋ္ဌော အပုဋ္ဌောပိ,ဗဟုမ္ပိ ဘဏတေ သဒါ.
智者未被问时如大鼓（寂静），被问时则如雨云；愚者无论被问与否，总是喋喋不休。
၁၃.
13.
ပေါတ္ထကေသု စ ယံ သိပ္ပံ,ပရဟတ္ထေသု ယံ ဓနံ;
ယထာကိစ္စေ [Pg.4] သမုပ္ပန္နေ,န တံ သိပ္ပံ န တံ ဓနံ.
技艺仅存于书中，财富仅存于他人之手；当要事发生时，那技艺非真技艺，那财富非真财富。
၁၄.
14.
ဇလပ္ပမာဏံ ကုမုဒ္ဒနာလံ,ကုလပ္ပမာဏံ ဝိနယော ပမာဏံ;
ဗျတ္တိပ္ပမာဏံ ကထီတဝါကျံ,ပထဝိယာ ပမာဏံ တိဏ မိလာတံ.
睡莲之茎是水之量度，律仪是家族之量度；言说是智慧之量度，枯草是土地之量度。
၁၅.
15.
အပ္ပဿုတော သုတံ အပ္ပံ,ဗဟုံ မညတိ မာနဝါ;
သိန္ဓူဒကံ အပဿန္တော,ကူပေ တောယံဝ မဏ္ဍုကော.
寡闻之人所闻甚少，却傲慢地自以为多；犹如井蛙未见大海之水，而以为井水为多。
၁၆.
16.
ပထမံ ပရာဇယေ သိပ္ပံ,ဒုတိယံ ပရာဇယေ ဓနံ;
တတိယံ ပရာဇယေ ဓမ္မံ,စတုတ္ထံ ကိံ ကရိဿတိ.
初败于技艺，再败于财富；三败于正法，至第四（败）时将如何？
၁၇.
17.
ဗျတ္တ ပုတြ ကိမလသော,အဗျတ္တော ဘာရဟာရကော;
ဗျတ္တကော ပူဇိတော လောကေ,ဗျတ္တ ပုတြ ဒိနေ ဒိနေ.
聪慧之子岂会懒惰？愚钝之人（仅为）负重者。聪慧者于世间受敬，聪慧之子日日（受敬）。
၁၈.
18.
မာတာ ဝေရီ ပိတာ သတြု,ကေန ဗာလေ န သိက္ခိတာ;
သဘာမဇ္ဈေ [Pg.5] န သောဘန္တိ,ဟံသမဇ္ဈေ ဗကောယထာ.
母亲为敌，父亲为仇，因其未教导幼子；彼于会中不庄严，犹如鹭处天鹅群。
၁၉.
19.
ကဏ္ဋကံ ဂိရိ ကော တိက္ခတိ,ကော အဉ္ဇနံ မိဂက္ခိကံ;
ဥပ္ပထံ ပလ္လလေ ကော သုဂန္ဓံ,ကုလ-ပုတ္တ-ရူပေါ ကော ပဝတ္တတိ;
သာမံ-ဘာဝေါ.
于荆棘之山，何者为锐利？于鹿之眼，何者为眼药？于歧路泥沼，何者为芬芳？于贵族之子，何者为仪表？皆是其自性。
၂၀.
20.
န ရသံ အကောတမ္ဗုလံ,အဓနဿ, လင်္ကတမ္ပိ;
အလောနကန္တု ဗျဉ္ဇနံ,ဗျာကရဏံ အသိပ္ပဿ.
无灰之槟榔无味，贫者之装饰无益；无盐之菜肴无味，无艺者之言语无趣。
၂၁.
21.
သုဿုသာ သုတသမ္ပန္နော,သုတာပညာယ ပဝဍ္ဎတိ;
ပညာယ အတ္ထံ ဇာနာတိ,ဉာတော အတ္ထော သုခါဝဟော.
乐闻者具足多闻，由闻而智慧增长；以智慧了知义理，已知之义理带来安乐。
၂၂.
22.
ဘောဇနံ မေထုနံ နိဒ္ဒါ,ဂေါဏေ ပေါသေပိ ဝိဇ္ဇတိ;
ဝိဇ္ဇာ ဝိသေသော ပေါသဿ,တံ ဟီနော ဂေါသမော ဘဝေ.
饮食、淫欲与睡眠，于牛于人皆存在；智慧乃人之殊胜处，无智慧者如牛畜。
၂၃.
23.
နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာသမံမိတ္တံ,နစ ဗျာဓိသမော ရိပု;
နစ [Pg.6] အတ္တသမံ ပေမံ,နစ ကမ္မသမံ ဗလံ.
无友如智慧，无敌如疾病；无爱如自爱，无力如业力。
၂၄.
24.
ဟံသော မဇ္ဈေ န ကာကာနံ,သီဟော ဂုန္နံ န သောဘတေ;
ဂဒြဘမဇ္ဈေ တုရင်္ဂေါ,ဗာလမဇ္ဈေ စ ပဏ္ဍိတော.
天鹅在乌鸦中不显，狮子在牛群中不显；骏马在驴群中（不显），智者在愚人中（不显）。
၂၅.
25.
ယာဝဇီဝမ္ပိ စေ ဗာလော,ပဏ္ဍိတံ ပယိရုပါသတိ;
န သော ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ,ဒဗ္ဗိ သူပရသံ ယထာ.
愚人虽终生亲近智者，亦不了知正法，犹如汤勺不知汤味。
၂၆.
26.
မုဟုတ္တမပိ စေ ဝိညူ,ပဏ္ဍိတံ ပယိရုပါသတိ;
ခိပ္ပံ ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ,ဇိဝှာ သူပရသံ ယထာ.
智者虽片刻亲近贤者，能速了知正法，犹如舌头能知汤味。
၂၇.
27.
ဝိနာ သတ္ထံ န ဂစ္ဆေယျ,သူရော သင်္ဂါမဘူမိယံ;
ပဏ္ဍိတွာဒ္ဓဂူ ဝါဏိဇော,ဝိဒေသဂမနော တထာ.
勇士赴战场，智者、旅人、商人，以及远赴异国者，皆不应无伴而行。
၂၈.
28.
ဓနနာသံ မနောတာပံ,ဃရေ ဒုစ္စရိတာနိ စ;
ဝဉ္စနဉ္စ [Pg.7] အဝမာနံ,ပဏ္ဍိတော န ပကာသယေ.
财富之失、心中之忧、家中之恶行，以及所受之欺骗与轻辱，智者不应向外宣说。
၂၉.
29.
ပတ္တာနုရူပကံ ဝါကျံ,သဘာဝရူပကံ ပိယံ;
အတ္တာနုရူပကံ ကောဓံ,ယော ဇာနာတိ သ ပဏ္ဍိတော.
了知言语应契合对象，爱语应契合集会，愤怒应契合自身者，彼是智者。
၃၀.
30.
အ-ဓနဿ ရသံ ခါဒါ,အ-ဗလဿ ဟထာ နရာ;
အ-ပညဿ ဝါကျ-ကထာ,ဥမ္မတ္တက-သမာ ဣမေ.
无财者贪食，无力者逞强；无慧者多言，此等同狂人。
၃၁.
31.
အနဝှာယံ ဂမယန္တော,အ-ပုစ္ဆာ ဗဟု-ဘာသကော;
အတ္တ-ဂုဏံ ပကာသေန္တော,တိ-ဝိဓံ ဟီန-လက္ခဏံ.
不请自来，不问多言，自夸其德，此三为劣相。
၃၂.
32.
အပ္ပ-ရူပေါ ဗဟုံ ဘာသော,အပ္ပ-ပညော ပကာသိတော;
အပ္ပ-ပူရော ဃဋော ခေါဘေ,အပ္ပ-ခီရာ ဂါဝီ စထေ.
形小而多言，慧浅而好扬；半满之罐多晃，少乳之牛多鸣。
၃၃.
33.
မဏ္ဍူကေပိ ဥကြေ သီဟေ,ကာကဂ္ဂဟေ ပိယေ ပိယေ;
အ-ပဏ္ဍီပိ [Pg.8] ပဏ္ဍီ ဟုတွာ,ဓီရာ ပုစ္ဆေ ဝယေ ဝယေ.
蛙于水蛇前如狮，鸦得食物唤同伴；愚者自充为智者，贤者待问而后言。
၃၄.
34.
မဏ္ဍူကေပိ ဥကြေ သီဟေ,သူကရေပိ ဥဟေ ဒီပေ;
ဗိဠာရေ သဒိသေ ဗျဂ္ဃေ,သဗ္ဗ ဓီရေ သိပ္ပ-သမေ.
蛙于水蛇前如狮，猪在高岛仍为猪；猫与猛虎有相似，诸贤技艺亦皆同。
၃၅.
35.
န တိတ္တိ ရာဇာ ဓနမှိ,ပဏ္ဍိတောပိ သု-ဘာသိတေ;
စက္ခုံပိ ပိယ-ဒဿနေ,ဇလေ သာဂရော န တိတ္တိ.
君王于财不知足，智者于妙语亦不厌；眼于美色看不厌，大海于众水亦不饱。
၃၆.
36.
ရူပ-ယောဗ္ဗန-သမ္ပန္နာ,ဝိသာထ-ကုထ-သမ္ဘဝါ;
ဝိဇ္ဇာ-ဟီနာ န သောဘန္တိ,နိဂန္ဓာ ဣဝ ကိံသုကာ.
容色青春虽具足，出身高贵大家族；若无学识则不耀，犹如无香之赤花。
၃၇.
37.
ဟီနေ ပုတ္တော ရာဇာမစ္စော,ဗာလ-ပုတ္တော စ ပဏ္ဍိတော;
အ-ဓနဿ ဓနံ ဗဟု,ပုရိသာနံ န မညထ.
卑贱之子为王臣，愚者之子为智者，贫者之财虽众多，世人不以为然。
၃၈.
38.
ယော သိပ္ပ-လောဘေန,ဗဟုံ ဂဏှာတိ တံ သိပ္ပံ;
မူဂေါဝ [Pg.9] သုပိနံ ပဿံ,ကထေတုမ္ပိ န ဥဿဟေ.
若人出于贪心，虽习诸多技艺，却如哑人见梦，无法与人言说。
၃၉.
39.
ဘိဇ္ဇေတုံ ကုမ္ဘကာရော,သောဘေတုံ ကုမ္ဘ ဃဋ္ဋတိ;
န ခိပိတုံ အပါယေသု,သိဿာနံ ဝုဍ္ဎိ-ကာရဏာ.
陶工击打陶器，非为破碎，乃为美观；教诲弟子非为抛入恶趣，实为令其增长。
၄၀.
40.
တဂ္ဂရဉ္စ ပလာသေန,ယော နရော ဥပနယှတိ;
ပတ္တာပိ သုရဘိ ဝါယန္တိ,ဧဝံ ဓီရူပသေဝနာ.
若人以香末裹叶，叶片亦随之芬芳；亲近贤者亦复如是。
ပဏ္ဍိတကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
智者品终。
သုဇနကဏ္ဍော
善人品
၄၁.
41.
သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ,သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ;
သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ,သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော.
当与善士交往，当与善士亲近；了知善士之正法，能增善德不堕恶。
၄၂.
42.
စဇ ဒုဇ္ဇန သံသဂ္ဂံ,ဘဇ သာဓု သမာဂမံ;
ကရ ပုညမဟောရတ္တိံ,သရ နိစ္စမနိစ္စတံ.
舍离恶人交往，亲近善士集会；日夜勤修福德，恒常忆念无常。
၄၃.
43.
ယထာ [Pg.10] ဥဒုမ္ဗရပက္ကာ,ဗဟိရတ္တကမေဝစ;
အန္တော ကိမီဟိ သမ္ပုဏ္ဏာ,ဧဝံ ဒုဇ္ဇနဟဒ္ဒယာ.
犹如优昙钵果熟，外表虽红赤，内里实满虫；恶人之心亦如是。
၄၄.
44.
ယထာပိ ပနသာပက္ကာ,ဗဟိ ကဏ္ဍကမေဝ စ;
အန္တော အမတသမ္ပန္နာ,ဧဝံ သုဇနဟဒယာ.
犹如菠萝蜜果熟，外表虽多刺，内里实满甘露；善人之心亦如是。
၄၅.
45.
သုက္ခောပိ စန္ဒနတရု န ဇဟာတိ ဂန္ဓံ,နာဂေါ ဂတော နရမုခေ န ဇဟာတိ လီဠံ;
ယန္တာဂတော မဓုရသံ န ဇဟာတိ ဥစ္ဆု,ဒုက္ခောပိ ပဏ္ဍိတဇနော န ဇဟာတိ ဓမ္မံ.
檀香树虽枯干，其香不失；大象虽入人手，其威不减；甘蔗虽入机器，其甜不失；智者虽遭苦厄，其法不舍。
၄၆.
46.
သီဟော နာမ ဇိဃစ္ဆာပိ,ပဏ္ဏာဒီနိ န ခါဒတိ;
သီဟော နာမ ကိသောစာပိ,နာဂမံသံ န ခါဒတိ.
狮子虽饥饿，不食草叶等；狮子虽瘦弱，不食大象肉。
၄၇.
47.
ကုလ-ဇာတော ကုလ-ပုတ္တော,ကုလ-ဝံသ-သုရက္ခတော;
အတ္တနာ ဒုက္ခ-ပတ္တောပိ,ဟီန-ကမ္မံ န ကာရယေ.
出身高贵之子，善护家族之脉；自身虽遭苦难，亦不作卑劣之行。
၄၈.
48.
စန္ဒနံ [Pg.11] သီတလံ လောကေ,တတော စန္ဒံဝ သီတလံ;
စန္ဒ-စန္ဒနသီတမှာ,သာဓု ဝါကျံ သုဘာသိတံ.
世间檀香清凉，月光比之更清凉；然比月光与檀香更清凉者，乃善士之善说。
၄၉.
49.
ဥဒေယျ ဘာဏု ပစ္ဆိမေ,မေရုရာဇာ နမေယျပိ;
သီတလာ နရကဂ္ဂိပိ,ပဗ္ဗတဂ္ဂေ စ ဥပ္ပလံ.ဝိကသေ န ဝိပရီတံ,သာဓုဝါယျံ ကုဒါစနံ.
纵使太阳西升，须弥山王倾倒，地狱之火变凉，莲花山顶绽放，善士之言，也绝无颠倒之时。
၅၀.
50.
သုခါ ရုက္ခဿ ဆာယာဝ,တတော ဉာတိ မာတာ ပိတု;
တတော အာစရိယော ရညော,တတော ဗုဒ္ဓဿနေကဓာ.
树荫安乐，亲属父母之庇荫更安乐；师长国王之庇荫又更安乐，佛陀之庇荫则为无量安乐。
၅၁.
51.
ဘမရာ ပုပ္ဖမိစ္ဆန္တိ,ဂုဏမိစ္ဆန္တိ သုဇနာ;
မက္ခိကာ ပူတိမိစ္ဆန္တိ,ဒေါသမိစ္ဆန္တိ ဒုဇ္ဇနာ.
蜜蜂欲求花朵，善人欲求功德；苍蝇欲求腐臭，恶人欲求过失。
၅၂.
52.
မာတာဟီနဿ ဒုဗ္ဘာသာ,ပိတာဟီနဿ ဒုကြိယာ;
ဥဘော [Pg.12] မာတာ ပိတာ ဟီနာ,ဒုဗ္ဘသာစ ဒုကီရိယာ.
无母者多恶语，无父者多恶行；父母俱无者，恶语恶行兼具。
၅၃.
53.
မာတာ သေဋ္ဌဿ သုဘာသာ,ပိတာ သေဋ္ဌဿ သုကြိယာ;
ဥဘော မာတာ ပိတာ သေဋ္ဌာ,သုဘာသာစ သုကီရိယာ.
有贤母者多善语，有贤父者多善行；父母俱贤者，善语善行兼具。
၅၄.
54.
သင်္ဂါမေ သူရ-မိစ္ဆန္တိ,မန္တီသု အကူတူဟလံ;
ပိယဉ္စ အန္နပါနေသု,အတ္ထေ ဇာတေ စ ပဏ္ဍိတံ.
战场上需要勇士，议事中需要沉着者；饮食时需要亲爱者，事发时需要智者。
၅၅.
55.
သုနခေါ သုနခံ ဒိသွာ,ဒန္တံ ဒဿေတိ ဟိံသိတုံ;
ဒုဇ္ဇနော သုဇနံ ဒိသွာ,ရောသယံ ဟိံသမိစ္ဆတိ.
狗见到狗，露牙欲相害；恶人见到善人，生嗔欲加害。
၅၆.
56.
မာ စ ဝေဂေန ကိစ္စာနိ,ကရောသိ ကာရာပေသိ ဝါ;
သဟသာ ကာရိတံ ကမ္မံ,မန္ဒော ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ.
莫急速行事，亦莫使人急速行事；仓促所作之业，愚者事后必追悔。
၅၇.
57.
ကောဓံ ဝိဟိတွာ န ကဒါစိနသောစေ,မက္ခပ္ပဟာနံ ဣသယော အဝဏ္ဏယုံ;
သဗ္ဗေသ [Pg.13] ဖာရုသ-ဝစံ ခမေထ,ဧတံ ခန္တိံ ဥတ္တမမာဟု သန္တော.
舍弃嗔怒则永不忧愁，诸仙赞叹舍离抹杀；当忍一切粗恶之语，圣者说此为最上忍。
၅၈.
58.
ဒုက္ခော နိဝါသော သမ္ဗာဓေ,ဌာနေ အသုစိသင်္ကတေ;
တတော အရိမှိ အပ္ပိယေ,တတောပိ အကတညုနာ.
居于狭窄处是苦，于不净可疑处是苦；与怨敌、不悦之人相处更苦，与忘恩负义者相处则最苦。
၅၉.
59.
ဩဝါဒေယျာနုသာသေယျ,ဂါပကာ စ နိဝါရယေ;
သတဉှိ သော ပိယော ဟောတိ,အသတံ ဟောတိ အပ္ပိယော.
应劝诫与教导，并制止恶行；他因此为善人所爱，为恶人所不喜。
၆၀.
60.
ဥတ္တမတ္တနိဝါတေန,သူရံ ဘေဒေန နိဇ္ဇယေ;
နီစံ အပ္ပက ဒါနေန,ဝီရိယေန သမံ ဇယေ.
以谦下征服高贵者，以离间征服勇士；以微薄布施征服卑劣者，以精进征服与己相等者。
၆၁.
61.
န ဝိသံ ဝိသမိစ္စာဟု,ဓနံ သံဃဿ ဥစ္စတေ;
ဝိသံ ဧကံဝ ဟနတိ,သဗ္ဗံ သံဃဿ သန္တကံ.
人们不说毒是毒，僧伽之财物被称为毒；毒仅能害一人，僧伽之所有物则毁灭一切。
၆၂.
62.
ဇဝနေ ဘဒြံ ဇာနန္တိ,ဗလိဒ္ဒဉ္စ ဝါဟေနာ;
ဒုဟေန [Pg.14] ဓေနုံ ဇာနန္တိ,ဘာသမာနေန ပဏ္ဍိတံ.
以奔跑识良马，以负重识力牛；以挤奶识乳牛，以言谈识智者。
၆၃.
63.
ဓနမပ္ပမ္ပိ သာဓူနံ,ကူပေ ဝါရိဝ နိဿယော;
ဗဟုံ အပိ အသာဓူနံ,နစ ဝါရီဝ အဏ္ဏဝေ.
善人之财虽少，亦如井水可为依怙；恶人之财虽多，却如海水不可取用。
၆၄.
64.
နဇ္ဇော ပိဝန္တိ နော အာပံ,ရုက္ခာ ခါဒန္တိ နော ဖလံ;
ဝဿန္တိ ကွစိ နော မေဃာ,ပရတ္ထာယ သတံ ဓနံ.
河流不饮自身之水，树木不食自身之果；云朵不为己处降雨，善人之财富乃为利他。
၆၅.
65.
အပတ္ထေယျံ န ပတ္ထေယျ,အ စိန္တေယျံ န စိန္တယေ;
ဓမ္မမေဝ သုစိန္တေယျ,ကာလံ မောဃံ န အစ္စယေ.
不应希求不当求者，不应思惟不当思者；唯应善思正法，莫使光阴虚度。
၆၆.
66.
အစိန္တိတမ္ပိ ဘဝတိ,စိန္တိတမ္ပိ ဝိနဿတိ;
န ဟိ စိန္တာမယာ ဘောဂါ,ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿဝါ.
未曾思虑之事亦会发生，已然思虑之事亦会消逝；财富并非由思虑而得，无论男女皆是如此。
၆၇.
67.
အသန္တဿ ပိယော ဟောတိ,သန္တေ န ကုရုတေ ပိယံ;
အသတံ [Pg.15] ဓမ္မံ ရောစေတိ,တံ ပရာဘဝတော မုခံ.
喜爱恶人，不亲善人；乐于恶法，此乃败亡之门。
သုဇနကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
善人品终。
၄. ဗာလဒုဇ္ဇနကဏ္ဍော
4. 愚恶人品
၆၈.
68.
အတိပ္ပိယော န ကာတဗ္ဗော,ခလော ကောတူဟလံ ကရော;
သိရသာ ဝဟျမာနောပိ,အဍ္ဎပူရော ဃဋော ယထာ.
莫与恶人过于亲近，恶人会制造喧嚣；犹如半满之水壶，即便顶在头上亦会晃荡作响。
၆၉.
69.
သပ္ပော ဒုဋ္ဌော ခလော ဒုဋ္ဌော,သပ္ပော ဒုဋ္ဌတရော ခလော;
မန္တောသဓေဟိ သော သပ္ပော,ခလော ကေနုပသမ္မတိ.
蛇恶，恶人亦恶；恶人比蛇更恶。蛇可以咒语和药物平息，恶人又能以何平息？
၇၀.
70.
ယော ဗာလော မညတိ ဗာလျံ,ပဏ္ဍိတော ဝါပိ တေန သော;
ဗာလောဝ ပဏ္ဍိတမာနီ,သော ဝေ ဗာလောတိ ဝုစ္စတိ.
若愚者自知其愚，彼因此实为智者；若愚者自以为智，彼实被称为愚者。
၇၁.
71.
မဓုံဝ မညတီ ဗာလော,ယာဝ ပါပံ န ပစ္စတိ;
ယဒါစ [Pg.16] ပစ္စတီ ပါပံ,အထ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ.
愚者视恶如蜜，直至其恶未熟；当恶业成熟时，愚者即遭受痛苦。
၇၂.
72.
န သာဓု ဗလဝါ ဗာလော,သဟသာ ဝိန္ဒတေ ဓနံ;
ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော,နိရယံ သောပပဇ္ဇတိ.
愚而有力非善事，他以暴力获取财富；身坏命终时，此无慧者堕入地狱。
၇၃.
73.
ဃရေ ဒုဋ္ဌော စ မူသီကော စ,ဝနေ ဒုဋ္ဌော စ ဝါနရော;
သကုဏေ စ ဒုဋ္ဌော ကာကော,နရေ ဒုဋ္ဌောစ ဗြာဟ္မဏော.
家中之恶者是鼠，林中之恶者是猴；鸟中之恶者是乌鸦，人中之恶者是婆罗门。
၇၄.
74.
ဒီဃာ ဇာဂရတော ရတ္တိ,ဒီဃံ သန္တဿ ယောဇနံ;
ဒီဃော ဗာလာန သံသာရော,သဒ္ဓမ္မံ အ-ဝိဇာနတံ.
于不眠者夜漫长，于疲惫者路漫长；于不知正法之愚者，轮回漫长。
၇၅.
75.
တိလ မတ္တံ ပရေသံဝ,အပ္ပ ဒေါသဉ္စ ပဿတိ;
နာဠိကေရမ္ပိ သဒေါသံ,ခလ-ဇာတော န ပဿတိ.
他见他人芝麻许，些微过失亦能见；于己之过如椰子，恶人却视而不见。
၇၆.
76.
နတ္တဒေါသံ ပရေ ဇညာ,ဇညာ ဒေါသံ ပရဿတု;
ဂုယှေ [Pg.17] ကုမ္မော အင်္ဂါနိ,ပရ ဒေါသဉ္စ လက္ခယေ.
不知自身之过，反知他人之过；如龟藏匿肢体，却窥他人之失。
၇၇.
77.
ပဏ္ဍိတဿ ပသံသာယ,ဒဏ္ဍော ဗာလေန ဒီယတေ;
ပဏ္ဍိတော ပဏ္ဍိတေနေဝ,ဝဏ္ဏိတောဝ သုဝဏ္ဏိတော.
因赞扬智者，愚者施以杖击；智者由智者所赞，方为善赞。
၇၈.
78.
လုဒ္ဓံ အတ္ထေန ဂဏှေယျ,ထဒ္ဓံ အဉ္ဇလိ ကမ္မုနာ;
ဆန္ဒာနုဝတ္တိယာ မူဠှံ,ယထာဘူတေန ပဏ္ဍိတံ.
以财物摄贪婪者，以合掌摄骄慢者；以顺意摄愚痴者，以如实摄智慧者。
ဗာလဒုဇ္ဇနကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
愚恶人品终。
၄. မိတ္တကဏ္ဍော
4. 亲友品
၇၉.
79.
ဟိတကာရော ပရော ဗန္ဓု,ဗန္ဓူပိ အဟိတော ပရော;
အ ဟိတော ဒေဟဇော ဗျာဓိ,ဟိတံ အရညမောသဓံ.
行善之外人是亲属，无益之亲属是外人；身生之疾为害，林中之药为益。
၈၀.
80.
ပရောက္ခေ ဂုဏ-ဟန္တာရံ,ပစ္စက္ခေ ပိယဝါဒိနံ;
ဝဇ္ဇေယျ [Pg.18] တာဒိသံ မိတ္တံ,ဝိသကုမ္ဘေ ယထာ မဓုံ.
背后毁其德，当面说爱语；应远离如是友，如毒瓶中蜜。
၈၁.
81.
ဓနဟီနေ စဇေ မိတ္တော,ပုတ္တဒါရာ သဟောဒရာ;
ဓနဝန္တံဝ သေဝန္တိ,ဓနံ လောကေ မဟာ သခါ.
贫困者，友、妻、子、兄弟皆舍离；而富裕者，彼等皆追随。财富乃世间大友。
၈၂.
82.
ဇာနေယျ ပေသေန ဘစ္စံ,ဗန္ဓုံ ဝါပိ ဘယာဂတေ;
အပ္ပကာသု တထာ မိတ္တံ,ဒါရဉ္စ ဝိဘဝက္ခယေ.
以使命了知仆人，于怖畏来时了知亲属，于匮乏时了知朋友，于财富尽时了知妻子。
၈၃.
83.
သော ဗန္ဓု ယော ဟိတေ ယုတ္တော,ပိတရော ဟောန္တိ ပေါသကော;
တံ မိတ္တံ ယတ္ထ ဝိဿာသော,သာ ဘရိယာ စ ယဿ နိဗ္ဗူတိ.
致力于利益者是亲属；养育者是父母；可信赖者是朋友；带来安宁者是妻子。
၈၄.
84.
န ဝိဿသေ အ-ဝိဿတ္တံ,မိတ္တဉ္စာပိ န ဝိဿသေ;
ကဒါစိ ကုပိတော မိတော,သဗ္ဗံ ဒေါသံ ပကာသယေ.
莫信不亲信者，亦莫尽信于友；朋友一旦愤怒，将揭露所有过失。
၈၅.
85.
သကိံ ဒုဋ္ဌဉ္စ ယော မိတ္တံ,ပုန သန္ဓိတုမိစ္ဆတိ;
သော [Pg.19] မစ္စုံ ဥပဂဏှာတိ,ဂဗ္ဘမဿတရီ ယထာ.
于一度加害之友，而复欲与之和好者，彼乃自取其死，犹如母骡之怀胎。
၈၆.
86.
ဝဟေ အ-မိတ္တံ ခန္ဓေန,ယာဝ ကာလော အနာဂတော;
တမေဝ အာဂတေ ကာလေ,သေလေ ဘိန္ဒေ ဃဋံ ဣဝ.
当以肩负敌，直至时机未至；时机到来时，应摧毁之，如砸瓶于岩石。
၈၇.
87.
ဣဏသေသော အဂ္ဂိသေသော,သတြုသေသော တထေဝ စ;
ပုနပ္ပုနံ ဝိဝဍ္ဎန္တိ,တသ္မာ သေသံ န ကာရယေ.
债之余、火之余，以及敌之余，彼等将一再增长。是故，不应留有残余。
၈၈.
88.
ပဒုမံဝ မုခံ ယဿ,ဝါစာ စန္ဒန သီတလာ;
တာဒိသံ နောပသေဝေယျ,ဟဒယေတု ဟလာဟလံ.
其面如莲花，其语清凉如栴檀；然心怀剧毒，如是之人不应亲近。
၈၉.
89.
န သေဝေ ဖရုသံ သာမိံ,နစ သေဝေယျ မစ္ဆရိံ;
တတော အပဂ္ဂဏှံ သာမိံ,နေဝ နိဂ္ဂဟိတံ တတော.
莫侍奉粗暴之主，亦莫侍奉悭吝之主；从彼等处，既无摄受，亦无折伏。
၉၀.
90.
သိင်္ဂီ ပညာသ ဟတ္ထေန,ဝဇ္ဇေ သတေန ဝါဇိနံ;
ဟတ္ထိံ [Pg.20] ဒန္တိံ သဟဿေန,ဒေသ စာဂေန ဒုဇ္ဇနံ.
有角者避五十肘，马避一百肘，有牙之象避一千肘，恶人则舍国而避之。
၉၁.
91.
ကုဒေသဉ္စ ကုမိတ္တဉ္စ,ကုကုလဉ္စ ကုဗန္ဓဝံ;
ကုဒါရဉ္စ ကုဒါသဉ္စ,ဒူရတော ပရိဝဇ္ဇယေ.
恶国、恶友、恶家庭、恶亲属、恶妻、恶仆，皆应远远避之。
၉၂.
92.
ရောဂါတုရေ စ ဒုဗ္ဘိက္ခေ,ဗျသနေ သတ္တု ဝိဂ္ဂဟေ;
ရာဇဒွါရေ သုသာနေ စ,ယေ တိဋ္ဌန္တိ သုမိတ္တကာ.
于病苦时、于饥馑时、于灾难时、于敌对时、于王门、于冢间，能站立身旁者，是为善友。
၉၃.
93.
သီတဝါစော ဗဟုမိတ္တော,ဖရုသော အပ္ပမိတ္တကော;
ဥပမံ ဧတ္ထ ဉာတဗ္ဗာ,စန္ဒ-သူရိယ-ရာဇူနံ.
言语温和者多友，言语粗暴者少友；于此当知月、日、诸王之譬喻。
မိတ္တကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
亲友品终。
၅. ဣတ္ထိကဏ္ဍော
5. 妇女品
၉၄.
94.
ကောကိလာနံ သဒ္ဒံ ရူပံ,နာရီရူပံ ပတိဗ္ဗတာ;
ဝိဇ္ဇာ [Pg.21] ရူပံ အ-ရူပါနံ,ခမာ ရူပံ တပဿိနံ.
杜鹃之美在声音，妇女之美在贞节；无形者之美在智慧，苦行者之美在忍辱。
၉၅.
95.
ဣတ္ထီနဉ္စ ဓနံ ရူပံ,ပုရိသာနံ ဝိဇ္ဇာ ဓနံ;
ဘိက္ခူနဉ္စ ဓနံ သီလံ,ရာဇာနဉ္စ ဓနံ ဗလံ.
妇女之财是美貌，男人之财是智慧；比丘之财是戒行，国王之财是力量。
၉၆.
96.
တပဿိနော ကိသာ သောဘာ,ထူလာ သောဘာ စတုပ္ပဒါ;
ပုရိသာ ဝိဇ္ဇဝါ သောဘာ,ဣတ္ထီ သောဘာသ သာမိကာ.
苦行者瘦为美，四足兽肥为美；男子有智为美，妇女有夫为美。
၉၇.
97.
ပဉ္စ ရတျာ သုဂန္ဓဗ္ဗာ,သတ္တ ရတျာ ဓနုဂ္ဂဟာ;
ဧက မာသာ သုဘရိယာ,အဍ္ဎ မာသာ သိဿာ မလာ.
香过五夜，弓手过七夜，贤妻过一月，弟子过半月，皆成垢。
၉၈.
98.
ဟိံ ရမတိ ပင,ဟင ရမတိ ပေါက.ထီ ရမတိ ပု,ခု ရမတိ ဓံ.
蛇乐于泥，鹅乐于池，女乐于男，鸦乐于尸。
၉၉.
99.
ဇိဏ္ဏမန္နံ ပသံသေယျ,ဒါရဉ္စ ဂတယောဗ္ဗနံ;
ရဏာ ပုနာဂတာ သူရံ,သဿဉ္စ ဂေဟမာဂတံ.
当赞叹陈旧之食，与青春已逝之妻，从战场归来之勇士，以及收成归家之谷物。
၁၀၀.
100.
ဒွတ္တိ-ပတိကာ [Pg.22] နာရီ စ,ဘိက္ခု ဒွတ္တိ-ဝိဟာရိကော;
ဒွတ္တိ-ပါသ-မုတ္တော ပက္ခီ,ကတ-မာယာ ဗဟူထရံ.
有三十二夫之妇女，住三十二寺之比丘，脱三十二网之飞鸟，彼等多行诡计。
၁၀၁.
101.
ဒုဇ္ဇနံ ပဟာရာဒမေ,မိတ္တံ ဒမေ အ-ဘာဏိကာ;
ဣတ္ထိဉ္စ ဗျသနာ ဒမေ,ရာဂိနံ အပ္ပ ဘောဇနာ.
以打击调伏恶人，以不语调伏朋友，以灾患调伏妇女，以少食调伏贪者。
၁၀၂.
102.
န ရတ္တိ ဝိနာ စန္ဒိမာ,ဝီစိံ ဝိနာ စ အဏ္ဏဝေါ;
ဟံသံ ဝိနာ ပေါက္ခရဏီ,ပတိံ ကညာစ သောဘတေ.
无月之夜不美，无浪之海不美，无鹅之莲池不美，有夫之女方美。
၁၀၃.
103.
ပတိနာ ဇနိတော ဘောဂေါ,ဣတ္ထိယာဝ သံဂေါပ္ပိတော;
ပုရိသောဝ ဟိ ပဓာနော,ဣတ္ထီ သုတ္တံဝ သူစိယာ.
财富由夫所生，由妻所守护；男子实为主导，妇女如针之线。
၁၀၄.
104.
သဗ္ဗာနဒီ ဝင်္ကနဒီ,သဗ္ဗေ ကဋ္ဌမယာ ဝနာ;
သဗ္ဗိတ္ထိယော ကရေ ပါပံ,လဘမာနေ နိဝါတကေ.
所有河流皆弯曲，所有森林皆是木；所有妇女，若得隐蔽处，皆会作恶。
၁၀၅.
105.
ဝိဝါဒသီလိံ [Pg.23] ဥသူယဘာဏိနိံ,သမ္ပဿတဏှိံ ဗဟုပါကဘုတ္တိနိံ;
အဂ္ဂန္တဘုတ္တိံ ပရဂေဟဝါသိနိံ,နာရိံ စဇေ ပုတ္တသတမ္ပိ ပူမာ.
好争论、言嫉妒、见欲、多食、先食、好访他家之妇女，纵有百子，男人亦应舍弃。
၁၀၆.
106.
ဘုတ္တေသု မဏ္ဍေသု ဇနီဝ ကန္တိနီ,ဂုယှေစ ဌာနေ ဘဂိနီဝ ဟိရိဏီ;
ကမ္မေသု ပတ္တေသု ကရောတိ ဒါသီဝ,ဘယေသု မန္တီ သယနေသု ရာမယေ;
ရူပီသု သိက္ခီ ကုပနေသု ခန္တိနီ,သာ နာရီ သေဋ္ဌာတိ ဝဒန္တိ ပဏ္ဍိတာ;
ကာယဿ ဘေဒါစ ဒိဝေဘဝေယျ သာ.
于饮食妆饰，如母般可爱；于私密之处，如姐妹般羞怯；于工作事务，如女仆般勤劳；于危难之时，如谋士般献策；于卧榻之上，令夫欢喜；于容貌善于修饰，于愤怒时能忍耐。智者说，此女最为殊胜。身坏之后，她将投生天界。
၁၀၇.
107.
သာမာ မိဂက္ခီ တနုမဇ္ဈဂတ္တာ,သူရူ သုကေသီ သမဒန္တပန္တီ;
ဂမ္ဘီရနာဘီ ယုဝတီ သုသီလီ,ဟီနေ ကုလေ ဇာတာပိ ဝိဝါဟျာ.
肤色健康，眼如小鹿，身材苗条，体态优美，秀发美丽，牙齿整齐，肚脐深邃，品德良好的年轻女子，即使出身低微，亦适合娶为妻子。
၁၀၈.
108.
သရဒံရတု-ကာလာနံ,ဘရိယာနံ ရူပဝတီ;
ဇေဋ္ဌော ပဓာနံ ပုတ္တာနံ,ဒိသာနံ ဥတ္တရာဒိသာ.
于诸季节中，秋季最胜；于诸妻子中，美貌者最胜；于诸子中，长子最胜；于诸方向中，北方最胜。
၁၀၉.
109.
ယာ ဣစ္ဆေ ပုရိသော ဟောတုံ,ဇာတိ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ;
သာမိကံ [Pg.24] အပစာယေယျ,ဣန္ဒံဝ ပါရိစာရိကာ.
若有女子欲生生世世为男子，当恭敬其夫，如侍女恭敬帝释。
၁၁၀.
110.
ယော ဣစ္ဆေ ပုရိသော ဟောတုံ,ဇာတိ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ;
ပရဒါနံ ဝိဝဇ္ဇေယျ,ဓောတပါဒေါဝ ကဒ္ဒမံ.
若有男子欲生生世世为男子，当避免他人之妻，如净足避污泥。
၁၁၁.
111.
အတိက္ကန္တ ဝယော ပေါသော,အာနေတိ တိမ္ဗရုတ္တနိံ;
တဿာ ဣဿာ အသဒ္ဓါတိ,တံ ပရာဘဝတော မုခံ.
年华老去的男人，娶了像丁巴鲁(timbaru)果一样娇嫩的少女为妻；出于对她的嫉妒与不信任，那是他败亡的开端。
ဣတ္ထိကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
妇女篇终。
၆. ရာဇကဏ္ဍော
6. 国王篇
၁၁၂.
112.
ဧကယာမံ သယေ ရာဇာ,ဒွိယာမညေဝ ပဏ္ဍိတော;
ဃရာဝါသော တိယာမံဝ,စတုယာမံ တု ယာစကော.
君王一更眠，智者二更眠；家主三更眠，乞者四更眠。
၁၁၃.
113.
ဓနဝါ သုတဝါ ရာဇာ,နဒီ ဝေဇ္ဇော စိမေပဉ္စ;
ယတ္ထ [Pg.25] ဒေသေ န ဝိဇ္ဇန္တိ,န တတ္ထ ဒိဝသံ ဝသေ.
富者、博学者、国王、河流、医师此五者，若某地无此等，不应居留一日。
၁၁၄.
114.
ယသ္မိံ ပဒေသေ န မာနော,န ပေမံ နစ ဗန္ဓဝါ;
နစ ဝိဇ္ဇာဂမော ကောစိ,န တတ္ထ ဒိဝသံ ဝသေ.
若某地无尊敬、无爱、无亲友，亦无任何学问可得，不应居留一日。
၁၁၅.
115.
အပုတ္တကံ ဃရံ သုညံ,ရဋ္ဌံ သုညံ အရာဇကံ;
အ သိပ္ပဿ မုခံ သုညံ,သဗ္ဗ သုညံ ဒလိဒ္ဒကာ.
无子之家空，无王之国空；无技艺之口空，贫者一切皆空。
၁၁၆.
116.
ဓနမိစ္ဆေယျ ဝါဏိဇ္ဇော,ဝိဇ္ဇမိစ္ဆေ ဘဇေသုတံ;
ပုတ္တမိစ္ဆေ တရုဏိတ္ထိံ,ရာဇာမစ္စံ ဝသံ ဂမေ.
商人欲求财富，求知者当亲近博学之人；求子者当娶年轻女子，为王臣者当顺从君主。
၁၁၇.
117.
နဋ္ဌောယတိ အသန္တုဋ္ဌော,သန္တုဋ္ဌော စ မဟီပတိ;
လဇ္ဇာ စ ဂဏိကာ နဋ္ဌာ,နိလ္လဇ္ဇာ ကုလဓီတိကာ.
不满足者会毁灭，知足者则成为大地之主；知耻的妓女会毁灭，无耻的良家女也会毁灭。
၁၁၈.
118.
ပက္ခီနံ ဗလမာကာသော,မစ္ဆာနမုဒကံ ဗလံ;
ဒုဗ္ဗလဿ [Pg.26] ဗလံ ရာဇာ,ကုမာရာနံ ရုဒံ ဗလံ.
鸟之力是天空，鱼之力是水；弱者之力是国王，孩童之力是哭泣。
၁၁၉.
119.
ခမာ ဇာဂရိယုဋ္ဌာနံ,သံဝိဘာဂေါ ဒယိက္ခဏာ;
နာယကဿ ဂုဏာ ဧတေ,ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ သတံ ဂုဏာ.
忍耐、警觉、精进、分享、慈悲，此等是领袖之德；善人当求此等德。
၁၂၀.
120.
သကိံ ဝဒန္တိ ရာဇာနော,သကိံ သမဏဗြာဟ္မဏာ;
သကိံ သပ္ပုရိသာ လောကေ,ဧသ ဓမ္မော သနန္တနော.
国王只说一次，沙门与婆罗门只说一次；世间善人只说一次，此是永恒之法。
၁၂၁.
121.
အလသော ဂိဟီ ကာမဘောဂီ န သာဓု,အသညတော ပဗ္ဗဇိတော န သာဓု;
ရာဇာ အနိသမ္မကာရီ န သာဓု,ပဏ္ဍိတော ကောဓနော တံပိ န သာဓု.
懒惰、享乐之居家者不好；不自制之出家者不好；不经思虑而行之国王不好；易怒之智者亦不好。
၁၂၂.
122.
ဗဟဝေါ ယတ္ထ နေတ္တာရော,သဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတမာနိနော;
သဗ္ဗေ မဟတ္တမိစ္ဆန္တိ,တေသံ ကမ္မံ ဝိနဿတိ.
若有许多领导者，皆自以为是智者；皆欲求尊大，彼等之事业将毁灭。
၁၂၃.
123.
အာယံ ခယံ သယံ ဇညာ,ရာဇာ သယံ ကတာကတံ;
နိဂ္ဂဟေ [Pg.27] နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ,ပဂ္ဂဟေ ပဂ္ဂဟာရဟံ.
国王当自知收入与支出，当自知所作与未作；应惩罚者当惩罚，应赞扬者当赞扬。
၁၂၄.
124.
ပိဋ္ဌိတောက္ကံ နိသေဝေယျ,ကုစ္ဆိနာဝ ဟုတာသနံ;
သာမိကံ သဗ္ဗဘာဂေန,ပရလောကံ အမောဟဝါ.
应当背朝太阳，腹朝火堆；应当全身心地侍奉主人；应当无迷惑地对待来世。
၁၂၅.
125.
အဂ္ဂိ အာပေါ ဣတ္ထိမူဠှော,သပ္ပော ရာဇ-ကုလာနိစ;
အပယန္တေန ဂန္တဗ္ဗာ,အစ္စေက-ပါဏဟာရကာ.
火、水、愚痴的女人、蛇以及王族——应当远离这些，因为它们会突然夺去生命。
၁၂၆.
126.
ပဒုဋ္ဌ-ဘရိယ-သံဝါသော,ပဒုဋ္ဌ စိတ္တ ဒါသကော;
သ-သပ္ပေ စ ဃရေ ဝါသော,မစ္စု ဧဝ န သံသယော.
与恶妻同住，与心怀恶意的仆人同住，与有蛇之家同住，无疑是死亡。
၁၂၇.
127.
မူဠှ သိဿော ပဒေသေန,ကုနာရီ ဘရဏေန စ;
အသတာ သမ္ပယောဂေန,ပဏ္ဍိတောပ္ပဝသီဒတိ.
因教导愚痴的弟子、因供养坏女人、因与恶人交往，即使是智者也会沉沦。
၁၂၈.
128.
မာတာ ပုတ္တကရံ ပါပံ,သိဿပါပံ ဂုရုကတာ;
ရာဇာ [Pg.28] ရဋ္ဌကရံ ပါပံ,ရာဇပါပံ ပုရောဟိတော.
儿子所造之恶，归于母亲；弟子所造之恶，归于老师；国家所造之恶，归于国王；国王所造之恶，归于国师。
၁၂၉.
129.
အကောဓေန ဇိနေ ကောဓံ,အသာဓုံ သာဓုနာ ဇိနေ;
ဇိနေ မစ္ဆရိံ ဒါနေန,သစ္စေနာလီကဝါဒိနံ;
以无嗔战胜嗔怒，以善战胜不善；以布施战胜悭吝，以真实战胜妄语者。
၁၃၀.
130.
အဒန္တံ ဒမနံ ဒါနံ,ဒါနံ သဗ္ဗတ္ထ သာဓကံ;
ဒါနေန ပိယ ဝါစာယ,ဥန္နမန္တိ နမန္တိ စ;
布施能调伏未调伏者，布施在一切处皆能成就；通过布施和爱语，能使高傲者谦卑，使谦卑者高尚。
၁၃၁.
131.
ဒါနံ သိနေဟဘေသဇ္ဇံ,မစ္ဆေရံ ဒေါသနောသဓံ;
ဒါနံ ယသဿီ ဘေသဇ္ဇံ,မစ္ဆေရံ ကပဏောသဓံ.
布施是爱之药，悭吝是恨之药；布施是名声之药，悭吝是贫穷之药。
၁၃၂.
132.
ဗဟူနမပ္ပသာရာနံ,သာမဂ္ဂိယာ ဇယံ ဇယေ;
တိဏေဟိ ဝတ္တတေ ယောတ္တံ,တေန နာဂေါပိ ဗဇ္ဈတေ.
众多微弱者，以团结而获胜；草能拧成绳，以此亦能缚象。
၁၃၃.
133.
သဟာယော အသမတ္ထောပိ,တေဇသာ ကိံကရိဿတိ;
နိဝါတေ [Pg.29] ဇလိတော အဂ္ဂိ,သယမေ ဝူပသမ္ပတိ.
即使是有能力的人，若没有朋友相助，凭其威力又能做什么呢？就像在无风之处点燃的火，自己就会熄灭。
၁၃၄.
134.
န ရညာ သမကံ ဘုဉ္ဇေ,ကာမဘောဂံ ကုဒါစနံ;
အာကပ္ပံ ရသ ဘုတ္တိံဝါ,မာလာ ဂန္ဓ ဝိလေပနံ;
ဝတ္ထံ သဗ္ဗအလင်္ကာရံ,န ရညာ သဒိသံ ကရေ.
不应与国王同食，绝不应共享欲乐；在举止、口味、饮食、花鬘、香、涂油、衣物及一切饰品上，皆不应与国王相似。
၁၃၅.
135.
န မေ ရာဇာ သခါ ဟောတိ,န ရာဇာ ဟောတိ မေထုနော;
ဧသော သာမိကော မယှန္တိ,စိတ္တေ နိဋ္ဌံ သုထာပယေ.
国王非我友，国王非我伴侣；此是我的主人，当在心中确立此念。
၁၃၆.
136.
နာတိဒူရေ ဘဇေ ရညော,နာစ္စာသန္နောပဝါတကေ;
ဥဇုကေ နာတိနိန္နေ စ,န ဘဇေ ဥစ္စမာသနေ.ဆဒေါသေ ဝဇ္ဇေ သေဝကော,တိဋ္ဌေ အဂ္ဂိံဝ သံယတော.
不应离国王太远，不应太近或在上风处；不应在正前方或过低处，也不应坐于高座。侍者当避免此六种过失，如对火般保持克制。
၁၃၇.
137.
ဂုဏီ သဗ္ဗညု တုလျောပိ,နသောဘတိ အနိဿယော;
အနဂ္ဃမောပိ [Pg.30] မဏိသေဋ္ဌော,ဟေမံ နိဿာယ သောဘတိ.
有德者即使等同于一切知者，若无所依凭亦不显耀；无价之宝珠，依附于黄金方显光彩。
ရာဇကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
王篇终。
၇. ပကိဏ္ဏကကဏ္ဍော
7. 杂篇
၁၃၈.
138.
ဣတ္ထိမိဿေ ကုတောသီလံ,မံသ ဘက္ခေ ကုတောဒယာ;
သုရာ ပါနေ ကုတောသစ္စံ,မဟာလောဘေ ကုတောဟိရီ;
မဟာတန္ဒေ ကုတောသိပ္ပံ,မဟာ ကောဓေ ကုတောဓနံ.
与女人厮混何来戒行？食肉者何来慈悲？饮酒者何来真诚？大贪者何来惭愧？大懒者何来技艺？大怒者何来财富？
၁၃၉.
139.
သုရာ ယောဂေါ ဝိကာလော စ,သမဇ္ဇ စရဏာလသံ;
ခိဍ္ဍာဓုတ္တော ပါပမိတ္တော,ဘောဂနာသမုခါ ဣမေ.
沉溺于酒、非时游荡、流连聚会、懒惰、赌博、结交恶友，这些是财富毁灭之门。
၁၄၀.
140.
ဒိဝါ နာဒိက္ခာ ဝတ္တဗ္ဗံ,ရတ္တော နာဝစနေန စ;
သဉ္စရေယျ ဘယာ ဘီတော,ဝနေ ဝနစရီ ယထာ.
白日不应显露，夜晚不应出声；当因恐惧而行动，如同林中之兽。
၁၄၁.
141.
ဇီဝန္တာပိ မတာပဉ္စ,ဗျာသေန ပရိကိတ္တိတာ;
ဒုက္ခိတော [Pg.31] ဗျာဓိတောမူဠှော,ဣဏဝါ နိတျသေဝကော.
毗耶娑(Byāsa)宣说，有五种人虽生犹死：痛苦者、患病者、愚痴者、负债者及恒常为人仆役者。
၁၄၂.
142.
အနာဂတံ ဘယံ ဒိသွာ,ဒူရတော ပရိဝဇ္ဇယေ;
အာဂတဉ္စ ဘယံ ဒိသွာ,အ ဘီတော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော.
预见未来之危险，当远远避开；面对已至之危险，智者则无所畏惧。
၁၄၃.
143.
နိဒ္ဒါလုကော ပမတ္တောစ,သုခတ္တော ရောဂဝါလသော;
မဟိစ္ဆော ကမ္မာရာမောစ,သတ္တေ တေ သတ္ထဝဇ္ဇိတာ.
嗜睡者、放逸者、贪乐者、病人、懒惰者、大欲者及乐于俗务者，此七种人为导师所舍离。
၁၄၄.
144.
ဒုဂ္ဂတံ ဂစ္ဆ ဟေ လာဘ,လာဘီ လာဘေန ပူရတိ;
ထလေ ပဝဿ ပဇ္ဇုန္န,သိန္ဓု အာပေန ပူရတိ;
နတ္ထိဒံ ကမ္မပ္ပဓာနကံ.
利益啊，请去往不幸者之处！然而，得利者为利所充满。雨神(Pajjunna)啊，请降雨于旱地！然而，大海为水所充满。此非业力所主导。
၁၄၅.
145.
န ဟိ ကောစိ ကတေ ကိစ္စေ,ကတ္တာရံ သမုပေက္ခတေ;
တသ္မာ သဗ္ဗာနိ ကိစ္စာနိ,သာဝ သေသေန ကာရယေ.
事情一旦完成，便无人再理会其作者；因此，办理一切事务，都应留有余地。
၁၄၆.
146.
တူလံ သလ္လဟုကံ လောကေ,တတော စာပလ္လ-ဇာတိကော;
တတော [Pg.32] ဝုဍ္ဎ မနောဝါဒေါ,ပမတ္တော ဗုဒ္ဓသာသနေ.
世间棉花甚为轻，比它更轻浮躁人；比他更轻老者言，佛法之中放逸人。
၁၄၇.
147.
ပါသာဏဆတ္တံ ဂရုကံ,တတော ဒေဝါနစိက္ခဏံ;
တတော ဝုဍ္ဎာနမောဝါဒေါ,တတော ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.
石伞沉重，比其更重者是天神之教诫；比其更重者是长者之训诫；比其更重者是佛陀之教法。
၁၄၈.
148.
ကာယဿ ဒက္ခိဏ ဟတ္ထော,ဒေါသော ဧတ္ထ ကနိဋ္ဌကော;
ကဏ္ဏ ဃာနာန-မက္ခီနံ,ဝါမော တု ပါဒ-ပါသကော.
身体的右手；于此，瞋恚为小。耳、鼻与眼；左足则为罗网。
၁၄၉.
149.
တမ္ဗူလဿ မဇ္ဈ ပတ္တေ,ကုဝေရော ရက္ခတီ သဒါ;
မူလမှိ ရက္ခတိ ယက္ခော,အဂ္ဂမှိ ကာလကဏ္ဏိကာ;
တာနိ ဘုဉ္ဇေယျ ဆိန္ဒိတွာ,သိရီ ဧဝံ ပဝဍ္ဎတိ.
槟榔叶之中部，俱毗罗(Kuvera)常守护；其根部由夜叉守护，其尖端则有黑耳女鬼(Kālakaṇṇikā)。切除这些部分后食用，如是则吉祥增长。
၁၅၀.
150.
သမ္ပုဏ္ဏရက္ခော ဗြဟ္မာဝ,အစ္စုရက္ခော စ ဗိဿဏော;
တသ္မာ ဟိ တေ ပူဇယန္တု,သဒါ မာနေန္တိ တံ နရံ.
圆满守护似梵天，不朽守护是毗湿奴(Bissaṇo)；是故众人当敬奉，恒常尊崇彼贤人。
၁၅၁.
151.
ဂေါဏာ [Pg.33] ဟိ သဗ္ဗဂိဟီနံ,ပေါသကာ ဘောဂဒါယကာ;
တသ္မာ ဟိ မာတာ ပိတူဝ,မာနယေ သက္ကရေယျ စ.
牛实为所有居家者之滋养者与财富给予者；是故，应如父母般敬爱与尊重。
၁၅၂.
152.
ယေစ ခါဒန္တိ ဂေါမံသံ,မာတု မံသံဝ ခါဒရေ;
မတေသု တေသု ဂိဇ္ဈာနံ,ဒဒေ သောတေ စ ဝါဟယေ.
凡食牛肉者，如食母亲肉；彼等命终后，秃鹫啄其耳，血流不止。
၁၅၃.
153.
ဂုရုသိဒ္ဓေါ သိပ္ပာရမ္ဘော,ရဝိ သောကြာ စ မဇ္ဈိမော;
န သိပ္ပော ဗုဒ္ဓစန္ဒရော,သောရီ အင်္ဂါစ မရဏံ.
周四开启技艺则成功，周日与周五则中等；周三与周一不宜学艺，周六与周二则致死。
၁၅၄.
154.
အဋ္ဌမိယံ ဂုရုံ ဟန္တိ,သိဿံ ဟန္တိ စတုဒ္ဒသိံ;
သိပ္ပံ ဟန္တိ ဒသ သိပ္ပံ,မာတာပိတာ စ ပုဏ္ဏမိံ.
初八日伤害老师，十四日伤害学生；初十日伤害技艺，月圆日伤害父母。
၁၅၅.
155.
နာဠိကံ သတ္တ နဘုဉ္ဇေ,န လာဗုံ နဝမံ တထာ;
ဒွါဒသ ပြိန္နံတြိမိနံ,ဘုဉ္ဇေ သိပ္ပံ ဝိနဿတိ.
初七不应食椰子，初九亦不应食葫芦；十二日若食，则技艺将因此而毁坏。
၁၅၆.
156.
ဧကံ [Pg.34] စဇေ ကုလအတ္ထံ,ဂါမဿတ္ထံ ကုဝံ စဇေ;
ဂါမ စဇေ ဇနပဒတ္ထံ,အတ္တတ္ထံ ပထဝိံ စဇေ.
为家族当舍一人，为村庄当舍家族；为国家当舍村庄，为自我当舍大地。
၁၅၇.
157.
ဒေသံ ဩဿဇ္ဇ ဂစ္ဆန္တိ,သီဟော သပ္ပုရိသော ဂဇော;
တတ္ထေဝ နိဓနံ ယန္တိ,ကာကော ကာပုရိသော မိဂေါ.
狮子、贤人、大象，舍弃故土而远行；乌鸦、卑劣者、鹿，则在原地死去。
၁၅၈.
158.
ယမှိ ပဒေသေ န မာနော,န ပေမံ န စ ဗန္ဓဝါ;
န စ ဝိဇ္ဇာဂါဟော ကောစိ,န တတ္ထ ဝသနံ ကရေ.
在某地若无尊敬，无情谊亦无亲友，又无任何知识可学，则不应居住于彼处。
၁၅၉.
159.
စရတျေကေန ပါဒေန,တိဋ္ဌတျေကေန ပဏ္ဍိတော;
အ နိသမ္မ ပရံ ဌာနံ,န ပုဗ္ဗမာလယံ ဇဟေ.
智者一足移动，一足站稳；未探明他处，不弃旧居。
၁၆၀.
160.
ဓန ဓည ပယောဂေသု,တထာ ဝိဇ္ဇာဂမေသု စ;
ဒူတေသု အပစာရေသု,စဇ္ဇာ လဇ္ဇာ တဒါ ဘဝေ.
在运用钱财谷物时，以及在求取知识时；在执行使命与处理不当行为时，皆应舍弃羞耻心。
၁၆၁.
161.
ဒွိ [Pg.35] ဂုဏော ထီနမာဟာရော,ဗုဒ္ဓိစာပိ စတုဂ္ဂုဏော;
ဆဂ္ဂုဏော ဟောတိ ဝါယာမော,ကာမောတွဋ္ဌ-ဂုဏော ဘဝေ.
女人的食量是两倍，智慧是四倍，毅力是六倍，而爱欲则是八倍。
၁၆၂.
162.
ပဗ္ဗေ ပဗ္ဗေ ကမေနုစ္ဆု,ဝိသေသရသဝါဂ္ဂတော;
တထာ သုမေတ္တိကော သာဓု,ဝိပရီတောဝ ဒုဇ္ဇနော.
甘蔗节节渐甜，从顶端起其味愈佳；善友亦是贤善，恶人则与此相反。
၁၆၃.
163.
ကဿကော ဝါဏိဇော မစ္စော,သမဏော သုတ သီလဝါ;
တေသု ဝိပုလ ဇာတေသု,ရဋ္ဌမ္ပိ ဝိပုလံ သိယာ.
农夫、商人、世人，沙门、有学识者、有戒德者；若彼等繁盛，国家亦将繁荣。
၁၆၄.
164.
အသဇ္ဈာယ မလာ မန္တာ,အနုဋ္ဌာန မလာ ဃရာ;
မလံ ဝဏ္ဏဿ ကောသဇ္ဇံ,ပမာဒေါ ရက္ခတော မလံ.
不研习是圣典之垢，不勤奋是家宅之垢；懈怠是容色之垢，放逸是守护者之垢。
၁၆၅.
165.
ဟီနာနံ ဂစ္ဆတေ ဝိတ္တံ,ဝီရာနံ သန္တကတ္တနံ;
ဝဒန္တိ စ ဟီနာ ဇနာ,ပုဗ္ဗ-ကမ္မပ္ပဓာနကာ.
财富流向卑劣者，勇者则以自身为财产；而卑劣之人说：“宿业是主要的。”
၁၆၆.
166.
န [Pg.36] ဝဒန္တိ စေဝံဓီရာ,ဝါယမိံသု သဗ္ဗကမ္မေ;
န စေ သိဇ္ဈတိ တံ ကမ္မံ,အ-ဖလံ ဧဝ ကော ဒေါသော.
智者不作如是语，于一切业勤努力；若业不成而无果，于此又有何过咎？
၁၆၇.
167.
နီစံ ကုလံ နိပညံ ဝါ,နိရူပံ နိဗလံ သမံ;
ဣမံ ကာလံ ဆုတ္တကာလံ,ဓနမေဝ ဝိသေသကံ.
出身卑贱或无智慧，无形貌、无力量，皆是相同；在此饥馑之时，唯有财富是出众的。
ပကိဏ္ဏကကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
杂篇终。
ပဏ္ဍိတော သုဇနော ကဏ္ဍော,ဒုဇ္ဇနော မိတ္တ-ဣတ္ထိ စ;
ရာဇာ ပကိဏ္ဏကော စာတိ,သတ္တ-ကဏ္ဍ-ဝိဘူသိတံ.
智者篇、善人篇，恶人篇、朋友篇、女人篇；国王篇、杂篇，以此七篇所庄严。
ဝိသုဒ္ဓါ စာရ-ထေရေန,ဝိသုဒ္ဓါရာမ-ဝါသိနာ;
သဗ္ဗ-ကုလာနမတ္ထာယ,ဝိသောဓိတံ ပထက္ခယေ.
由居住于净园(Visuddhārāma)的净行长老(Visuddhācāra-thera)，为一切家族之利益，校订于书末。