Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

Caturārakkhadīpanī

四护卫禅明灯论

Kāyapaccavekkhaṇā

审察身

1. Dussīlakathā,

1. 恶戒论

2. Sīlānisaṃsakathā,

2. 戒功德论

3. Anūsāsanakathā,

3. 教诫论

4. Āvāsikācārakathā,

4. 住众行仪论

5. Paccayanissaggakathā,

5. 舍弃资具论

6. Pātimokkhakathā,

6. 波罗提木叉论

7. Dāyakovādakathā,

7. 施主教诫论

Paṇāmapaṭiñā

礼敬与誓愿

1.

1.

Cakkavāḷa [Pg.1] nahutā ga, devāli gaṇa cumbito;

Buddha pādambujo ṭhātu, sīse dayā tigandhajo.

无数世界中，天众皆亲近；愿佛之莲足，慈悲住我顶。

2.

2.

Nanta [Pg.2] cakkavāḷa bbhugga, guṇa sanniccitaṃ jinaṃ;

Vande tappūjitaṃ dhammaṃ, tajjaṃ saṅghañca nimmalaṃ.

我礼功德超世界，无上胜者两足尊；并礼彼所敬之法，与法所生清净僧。

3.

3.

Vakkhāmi [Pg.3] caturārakkhaṃ, sambuddha vacana nvayaṃ;

Appamādāvahaṃ etaṃ, sottabbaṃ bhavabhīruhi.

我将宣说四种护卫，依正自觉者之言；此能引生不放逸，怖畏轮回者当谛听。

4.

4.

Buddhānussati [Pg.4] maraṇā, bhubhā mettāca bhāvanā;

Appamādāya ārakkhā, catasso mānitā sataṃ.

佛随念、死随念、不净观与慈的修习；此四种护卫能带来不放逸，为贤者所称赞。

1. Buddhānūssati bhāvanā,

1. 佛随念的修习

2. Maraṇassati bhāvanā,

2. 死随念的修习

3. Asubha bhāvanā,

3. 不净的修习

4. Mettā bhāvanā,

4. 慈的修习

5.

5.

Buddhovādaṃ [Pg.5] saritvāva, maccubbiggā sukhesino;

Sītā sītataraṃ yanti, subhamettambusi-ṭṭhitā.

忆念佛陀教诲，怖畏死亡而求乐者；安住于不净与慈爱之水，从清凉趋向更清凉。

6.

6.

Maraṇaggi vāraṇambu, sambuddhavacanaṃ yidaṃ;

Bahū tadaggi santattā, sītāvāsuṃ tadambunā.

此乃正自觉者之言，是熄灭死亡之火的水；众多被那火焰烧灼者，因此水而得清凉。

7.

7.

Saddhaṃ [Pg.6] buddhena tejetvā, mānaṃ maraṇacintayā;

Asubhāya hane rāgaṃ, dosaṃ mettāya paññavā.

智者以佛念激发信，以死念摧毁慢；以不净断除贪，以慈心断除嗔。

1. Buddhānussati niddesa

1. 佛随念的解释

1.

1.

Arahaṃ [Pg.7] sammāsambuddho, vijjakkhi caraṇappado;

Sugato sugado satthā, sabbaññū bhagavādamo.

阿罗汉，正自觉者，明行具足；善逝，善语者，导师，遍知者，世尊，调御者。

2.

2.

Ārakattārihantattā[Pg.9], pāpākārakatoraho;

Hata cakkārato pūjā, rahattā cārahaṃ name.

因远离诸烦恼、摧毁诸敌、于隐秘处不作恶、摧毁轮回之辐，且堪受供养，故我礼敬彼阿罗汉。

3.

3.

Samutte [Pg.11] jiya gihīnaṃ, anupubbikatho jino;

Adāsi paramaṃ tuṭṭhiṃ, saccāni dassayaṃ divā.

胜者激励在家的弟子，给予次第教说；白日里开示诸圣谛，赐予他们无上的喜悦。

4.

4.

Bhikkhūnaṃ [Pg.12] paṭhame yāme, pāyesi amatāgadaṃ;

Jātikhettāga devānaṃ, kaṅkhacchedo sa majjhime;

初夜时，他令比丘们饮甘露法药；中夜时，他为从各界前来的天众断除疑惑。

5.

5.

Ādo phalasukhaṃ vedi, majjhe seyya makā jino;

Veneyyo lokanaṃ ante, pacchimepi tidhā kate.

后夜初分，胜者体验果乐；中分，他躺下歇息；末分，则观察世间可度化者。

6.

6.

Khedaṃ [Pg.14] agaṇayaṃ nātho, pañca buddhakataṃ vahaṃ;

Satthasiddho paratthaṃva, byāvaṭo sumahādayo.

怙主不计疲劳，履行五种佛陀的义务；他具足大悲，为他人的利益而忙碌，成就了导师的职责。

7.

7.

Caṅkamitvā nisīditvā, rattiṃdivañca jhāyituṃ;

Supituṃ majjhayāmeva, buddho bhikkhūna movadi.

佛陀教导比丘们：应经行或静坐，日夜禅修；只在中夜时分睡眠。

8.

8.

Nāla [Pg.15] mālasituṃ tassa, mahāvīrassa sāsane;

Pamādāya munindassa, kataññū sādhu sammato.

于彼大雄之教法中，不应懒惰；于牟尼主之教法中，知恩者不应放逸，此为善士所认同。

9.

9.

Anaññātassa ñātāya, apattassaca pattiyā;

Ārabhetuṃva no yutto, appamatto rahogato.

为了知未知的，为了证得未得的，应在独处中不放逸地努力。

10.

10.

Ārabbhatha [Pg.16] nikkamatha, yuñjatha buddhasāsane;

Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro.

奋起，出发，致力于佛陀的教法；摧毁死神的军队，犹如大象摧毁芦苇屋。

11.

11.

Yo [Pg.17] imasmiṃ dhammavinaye, appamatto vihissati;

Pahāya jāti saṃsāraṃ, dukkhassantaṃ karissati;

凡于此法与律中不放逸而住者，将舍弃生死轮回，终结痛苦。

12.

12.

Iti [Pg.18] uyyojanaṃ mhākaṃ, muttassa muttiyā saraṃ;

Nayuttova pamādāya, mahādayassa satthuno.

此乃我等之劝诫，为已解脱者忆念其解脱；于具大悲之导师，实不应放逸。

13.

13.

Suttena dubbitakkena, akicca karaṇenavā;

Mogha kālakkhayo mando, dukkhassantaṃ kathaṃkare.

因睡眠、恶寻思，或行不应行之事，愚人虚度光阴，如何能终结痛苦？

14.

14.

Ākāsaṃ [Pg.19] cakkavāḷañca, sattā buddhaguṇā pica;

Anantānāma cattāro, paricchedo navijjati.

虚空、轮围、有情以及佛德，此四者名为无量，其界限不可测知。

15.

15.

Yathāpi nabha mākāsaṃ, aṅgularajjuyaṭṭhibhi;

Minetuṃ neva sakkoti, evaṃ kenaci tagguṇaṃ.

犹如虚空，无法以指、绳或杖来测量，如是，佛陀的功德也无法为任何人所测量。

2. Maraṇassatiniddesa

2. 死随念的解释

1.

1.

Maraṇassati [Pg.23] micchanto, tāva buddhavaco suṇa;

Avikkhittena cittena, sambuddha vacanaṃ hidaṃ.

欲修习死随念者，当先聆听佛陀之言；当以不散乱之心，聆听此正自觉者之言。

2.

2.

Animitta [Pg.24] manaññātaṃ, maccānaṃ idha jīvitaṃ;

Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṃyutaṃ.

于此，众生之命无征兆且不可知，既艰难又短暂，且与苦相结合。

3.

3.

Na hi so pakkamo atthi, yena jātā namiyyare;

Jarampi patvā maraṇaṃ, evaṃdhammā hi pāṇino.

实无任何方法，能使已生者不死；到达老年之后，便是死亡，有情众生的本性确实如此。

4.

4.

Phalāna [Pg.25] miva pakkānaṃ, pāto patanato bhayaṃ;

Evaṃ jātāna maccānaṃ, niccaṃ maraṇa to bhayaṃ.

犹如成熟的果实，总有坠落的恐惧；如是，已生的众生，恒有对死亡的恐惧。

5.

5.

Yathāpi kumbhakārassa, katā mattikabhājanā;

Sabbe bhedapariyantā, evaṃ maccāna jīvitaṃ.

犹如陶师所制之陶器，皆以碎裂为终结；众生生命亦复如是。

6.

6.

Daharāca [Pg.26] mahantāca, yebālā yeca paṇḍitā;

Sabbe maccuvasaṃ yanti, sabbe maccuparāyanā.

无论老少与愚智，一切皆归死神掌，一切皆以死为归。

7.

7.

Tesaṃ maccuparetānaṃ, gacchataṃ paralokato;

Napitā tāyate puttaṃ, ñātivāpana ñātake;

彼等为死所征服，前往他世之时，父不能护其子，亲族亦不能护其亲。

8.

8.

Pekkhataññeva [Pg.27] ñātīnaṃ, passa lālappataṃ puthu;

Ekamekova maccānaṃ, go vajjhoviya niyyati.

当亲人们在一旁看着、哀叹之时，众生一个接一个地被带走，犹如牛被牵去屠宰。

9.

9.

Eva mabbhāhato loko, maccunāca jarāyaca;

Tasmā dhīrā nasocanti, viditvā loka pariyāyaṃ.

世间如是为老死所击，是故智者了知世间之常道，不生忧愁。

10.

10.

Aññepi [Pg.28] passa gamane, yathā kammupage nare;

Maccuno vasamāgamma, phandantevidha pāṇino.

且看其他随业而行的人们，落入死神掌控，于此有情皆颤抖。

11.

11.

Yena yenahi maññanti,Tatotassa hi aññathā;

Etādiso vinābhāvo,Passa lokassa pariyāyanti.

无论他们如何思量，其结果皆非如是；如此分离之法，当观世间之常道。

[Sulla sutte vuttaṃ.]

【此乃《箭经》（Salla sutta）中所说。】

12.

12.

Yathāpi [Pg.29] selā vipulā,Nabhaṃ āhacca paccatā;

Samantā anupari yeyyuṃ,Nippothentā catuddisā.

犹如巨大的岩山，高耸入云，从四面八方滚来，碾碎一切。

13.

13.

Evaṃ jarāca maccuca,Adhivattanti pāṇine;

Khattiyebrāhmaṇe vesse,Sudde caṇḍāla pakkuse;

Nakiñci parivajjeti,Sabbamevā bhimaddati.

如是老死降临于有情，无论是刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗或捕鸟者，无一能幸免，一切皆被碾碎。

14.

14.

Na [Pg.30] tattha hatthi naṃ bhummi, na rathānaṃ napattiyā;

Na cāpi mantayuddhena, sakkā jetuṃ dhanenavā.

在那里，象兵、车兵或步兵皆无用武之地，也无法以计谋或财富取胜。

15.

15.

Tasmāhi [Pg.31] paṇḍito poso,Sampassaṃ attha mattano;

Buddhe dhamme ca saṅgheca,Dhīro saddaṃ nivesaye.

是故智者当见自身之义利，于佛、法、僧处，坚定建立信心。

16.

16.

Yo dhammacārī kāyena, vācāya uda cetasā;

Idhevanaṃ pasaṃsanti, paccasagge pamodatīti.

凡以身、语、意行法者，于此世即受赞扬，死后则在天界感到喜悦。

[Pabbatū mama sutte vuttaṃ.]

【此乃《山喻经》（Pabbatūpama sutta）中所说。】

17.

17.

Yathā [Pg.32] vārivaho pūro, vahe rukkhe pakūlaje;

Evaṃ jarāmaraṇena, vuyhante sabba pāṇino.

犹如满溢之河流，冲走岸边之树木；如是老死亦冲走一切有情。

18.

18.

Daharāpi hi miyyanti,Narāca athanāriyo;

Tattha ko visāseposo,Daharo mhītijīvite.

即使是年轻者，无论男女，亦会死亡；谁能相信自己年轻而能长寿呢？

19.

19.

Sāya [Pg.33] meke nidissanti, pāto diṭṭhā bahujjanā;

Pāto eke nadissanti, sāyaṃ diṭṭhā bahujjanā.

早上见到的许多人，有些到了傍晚已不见；傍晚见到的许多人，有些到了早上已不见。

20.

20.

Ajjeva kiccaṃ ātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve;

Nahi no saṅkaraṃ tena, mahāsenana maccunāti.

今日就应热忱行事，谁知明日死亡是否会到来？我们确实无法与死神及其大军达成约定。

[Jātakesuvuttaṃ.]

【此乃《本生》（Jātaka）中所说。】

21.

21.

Natthetthañño [Pg.34] nusāsanto, sayaṃvattāna movada;

Jineritā nusārena, bhikkhu saṃsāra bhīruko.

此处无有其他教导者，当自教诫。怖畏轮回的比丘，当依胜者之教诫。

22.

22.

Ahivāpi [Pg.35] maṃ ḍaṃseyya, aññepi visadhārino;

Apiyāpica ghāteyyuṃ, uppajjeyyuṃ rujāpime.

毒蛇亦可能咬我，其他带毒者亦可能伤我；不悦者亦可能杀我，病痛亦可能生起。

23.

23.

Maccusenā vudhāsaṅkhyā, bāhirajjhattu paddavā;

Tehāyu pīḷitaṃchejjaṃ, marissa majjavā suve.

死之大军武器无数，内外灾患；寿命被其压迫而断绝，我或今日或明日将死。

24.

24.

Aḷakkā [Pg.36] hi gavādīhi, corādīhi arīhipi;

Abhiṇha sannipātehi, rujā chanavutīhipi.

（死亡）由狂犬、牛等，由盗贼等，由怨敌等，由频繁的灾患聚合，也由九十六种疾病而来。

25.

25.

Bahūna mupakārehi, annodakādikehipi;

Marissaṃ pīḷito niccaṃ, nirujjheyyāyu ajjavā.

即使有众多助益，如饮食等，我亦将常受压迫而死，寿命或今日即止息。

26.

26.

Bahvāvudhe [Pg.37] visajjeti, nilleṇaṃ maccuniddayo;

Vasantaṃ bhavasaṅgāme, namutto koci āvudhā;

无情的死神释放众多武器，令众生无所庇护；住于有之战场者，无一人能脱离其武器。

27.

27.

Mahabbalā mahāpaññā, mahiddhikā mahaddhanā;

Namuttā sammāsambuddho, sabbalokādhipo api;

大势力者、大智慧者、大神通者、大财富者，乃至一切世间之主——正等正觉者，亦未能解脱。

28.

28.

Mayā [Pg.38] samā navā vuddhā, tadāvudhehi te matā;

Tathā hampi marissāmi, leṇaṃ puññaṃva me kataṃ.

与我同辈者，无论年轻或年长，皆已为彼等武器所杀；我亦将如是死亡，唯有我所作的善业是我的庇护所。

29.

29.

Pathabyāpādayo dhātthū,Āhārā bhojanādayo;

Sītuṇha mutunāmetaṃ,Dosā pittasemhānilā.

地、水等诸界，饮食等资养品，寒、热、时节，以及胆、痰、风等病因。

30.

30.

Dhātvāhāru [Pg.39] tudosānaṃ, samatte vāyu tiṭṭhati;

Visame taṅkhaṇaññeva, chejja mappaṃ parādhinaṃ.

当诸界、食物、时节与诸病因平衡时，生命得以维系；一旦失衡，这短暂且依赖他物的生命，即刻就被切断。

31.

31.

Dhātvā hārutu dosānaṃ, visamā svepyakallako;

Ussāhe kallakāleva, kiṃkareyyaakallako;

当诸界、食物、时节与诸病因失衡时，即使明日亦不健康；当健康时方能精进，不健康者又能做些什么呢？

32.

32.

Uppajjeyyuṃ [Pg.40] rujā svepi, asāto dukkhamā kharā;

Puretaraṃva ārabbhe, māpacchā anutāpanaṃ.

病痛或明日即生起，令人不悦、痛苦、剧烈；当及早开始，莫待日后追悔。

33.

33.

Sattānaṃ [Pg.41] nīcakammānaṃ, saraṇopi bhayaṅkaro;

Nīcānīcaṃ najānāmi, maraṇāsannatampica.

对于造作卑劣业的有情，即使是庇护所亦令人恐惧；我不知高低贵贱，亦不知死亡之临近。

34.

34.

Kamma pīḷita sattānaṃ, taṅkhaṇampi bhayubbhavo;

Mareyya majjavā svevā, nayuttova pamajjituṃ.

为业所逼迫的有情，刹那亦生怖畏；我或今日或明日即死，故不应放逸。

35.

35.

Puññakkhīṇā pajā khippaṃ, ahetunāpi nassaye;

Suddhacitto marissāmi, na kiliṭṭhena cetasā.

福尽的众生迅速灭亡，即使无因亦然；我将以清净心而死，而非以染污心。

36.

36.

Upacchedāpi [Pg.42] me santi, bhavābhavacitā bahū;

Chejjaṃ tehāyu ajjāpi, sādhvāsumārabhe mataṃ;

我亦有许多生生世世所累积的断命业；寿命或今日即被其切断，故当速速开始修习死随念。

37.

37.

Kammā parādha sattānaṃ, vināse paccupaṭṭhite;

Anayo nayarūpena, buddhimākamya tiṭṭhati.

作业有过之众生，当毁灭现前时，不幸会以正理之相出现，压倒其理智。

38.

38.

Maraṇāsanna [Pg.43] taññeva, cinteyya paññavā sato;

Evaṃ cintayanto santo, napāpaṃ kattu mussahe.

有智慧的正念者应思惟死亡之临近；如是思惟，心寂静者，则不敢造恶。

39.

39.

Maraṇāsanna taññeva, cinteyya buddhasāvako;

Evaṃ cintayanto santo, kadācipi anuṇṇato.

佛弟子应思惟死亡之临近；如是思惟，心寂静者，则永不骄慢。

40.

40.

Addhāga [Pg.44] maraṇaṃ pañño, puretaraṃva cintaye;

Kare kātabba kammañca, evaṃ so nānusocati.

智者确知死亡必然来临，应及早思惟；并作应作之业，如是则不忧愁。

41.

41.

Maraṇāsanna saññī so, appamatto vicakkhaṇo;

Pattepi maraṇe kāle, na sammuḷho nasokavā.

常念死近者，不放逸且明智；临终之际，心不迷乱亦无忧悲。

42.

42.

Maraṇā [Pg.45] sannasaññī so, sodheti attano malaṃ;

Nimmalena cuto bhikkhu, natvevā pāya gāmiko.

常念死近者，涤除自身垢秽；无垢的比丘去世后，实不趣向恶趣。

43.

43.

Sati āsanna maraṇe,Dūrasaññī pamāda vā;

Yo karoti akātabbaṃ,Tadā so atisocati.

当死亡临近时，那认为死亡遥远而放逸、造作不应作业的人，届时他会极度忧愁。

44.

44.

Sati [Pg.46] āsannamaraṇe, dūrasaññī pamādavā;

Ākiṇṇo pāpadhammehi, pajjhāyi dummano tadā.

当死亡临近时，那认为死亡遥远、放逸、充满恶法的人，届时他会忧愁苦恼。

45.

45.

Sati āsanna maraṇe, duṭṭho dosoti thaddhavā;

Abhinandati sādeti, tadāso atidukkhito.

当死亡临近时，那曾是心怀恶意、充满瞋恚、固执，且贪爱与享乐的人，届时他会感到极度痛苦。

46.

46.

Sati [Pg.47] āsannamaraṇe, tuvaṭaṃ na cikicchati;

Sañciccāpatti māpanno, tadā so paridevati.

当死亡临近时，那故意犯戒而未及时对治的人，届时他会悲叹。

47.

47.

Sati āsanna maraṇe, gihīhi navakehica;

Saṃsaṭṭho na nulomehi, svativassu mukho tadā.

当死亡临近时，那曾以不当的方式与在家人及新学比丘交往的人，届时他会泪流满面。

48.

48.

Sati [Pg.48] āsanna maraṇe, kuhako kuladūsako;

Micchājīva samāpanno, dunnimittova so cuto.

当死亡临近时，那欺诈、污家、行邪命者，他去世时会带着恶兆。

49.

49.

Sasokī [Pg.49] sahanandīca, dukkhe dukkho sukhe sukho;

Gihikammesu ussukko, passaṃ gijjhakūṭaṃ cuto.

有忧有喜，苦时苦，乐时乐；热衷于在家事务者，见鹫峰山而逝去。

50.

50.

Marissanti anāvajja, kilesātura pīḷito;

Kimikhajjavaṇo sāva, bhanto kiṃ sugatiṃ vaje.

为烦恼病所逼迫，他们将死去而无所反思；犹如被蛆虫啃噬的伤口，迷茫者如何能趣向善趣？

51.

51.

Marissanti [Pg.50] anāvajja, dhuradvayaṃ na pūrati;

Ganthaṃ vipassanaṃ tandī, kāruññoyeva so cuto.

将死而无惭者，两种职责未圆满；懈怠于教理与观，彼可悲地死去。

52.

52.

Marissanti anāvajja, kilesānaṃ vasānugo;

Sambuddhā-ṇaṃ vītikkanto, kāruñño natthi tassamo.

将死而无惭者，顺从烦恼的支配；违越诸佛之教，没有比他更可悲的了。

53.

53.

Marissanti [Pg.51] anāvajjaṃ, dhanamesī adhammato;

Puññe cintāpi nuppajji, nirayaṃ so manaṃ gato.

将死而无惭者，非法求财；善念亦未生起，彼心趣向地狱。

54.

54.

Mareyyanti anāvajjaṃ, dhanaṃ cini adhammato;

Citaṃ citaṃ ihevetaṃ, tasmiṃgiddho sa pettiko.

将死而无惭者，非法积聚财物；所积聚者皆留于此，彼贪著于此，成为饿鬼。

55.

55.

Atthā [Pg.52] gehe nivattante, susāne mittabandhavā;

Sukataṃ dukkataṃ kammaṃ, gacchanta manugacchati.

财物留于家中，亲友止于墓地；善业与恶业，跟随着行者而去。

56.

56.

Mareyyanti anāvajjaṃ, ihatthaṃ vā nuyuñjati;

Samparāya manapekkho, sujuṃ vā pāyagāmiko.

将死而无惭者，致力于现世的利益；不顾来世，他径直趣向恶趣。

57.

57.

Mareyyanti [Pg.53] samāvajja, dhammato dhana mesati;

Puññakārī suladdhena, maraṇepi sa modati.

将死而有惭者，如法求财；行善者以如法所得，临死亦欢喜。

58.

58.

Pañcasīla sadārakkho, yathābalañca dāyako;

Kāle uposathāvāso, so niccaṃ sugatiṃ vajje.

恒常守护五戒，随力布施；适时受持布萨，彼人常往善趣。

59.

59.

Dhovāpattimalaṃ [Pg.54] khippaṃ, maccu addhā gamissati;

Micchāvitakka mucchijja, kara kātabbabhāvanaṃ.

速涤罪垢，死亡确然将至；断除邪思惟，当修习应修之禅修。

60.

60.

Atikkantā bahū ratyo, khepetvā mama jīvitaṃ;

Mandāyunā pamādena, yutto viharituṃ kathaṃ.

许多夜晚已逝去，耗尽我的生命；寿命短暂，又在放逸中，如何能安住？

61.

61.

Hāsantaṃ [Pg.55] nandi mattānaṃ, maccusandhīhi tacchaye;

Kucchi meyyacuto ajja, ko hāsananditabbako.

欢笑沉溺于喜乐者，被死神之斧砍斫；今日此身已逝，谁还能欢笑喜乐？

62.

62.

Maccusenāvudhā saṅkhyā, maraṇābhimukho ahaṃ;

Accāyitabba kālo yaṃ, ikkhitabba mudikkhatu.

死神军备已陈列，我正面临死亡；此乃紧迫之时，当观察应观察者。

63.

63.

Puremarāmi [Pg.56] daṭṭhabbaṃ,Dakkheyyaṃ maccu essati;

Accāyitabba kālo yaṃ,Nokāso hāsatuṭṭhiyā.

在我死前，我应见到那当见之事：死亡将至；此乃紧迫之时，无暇嬉戏欢喜。

64.

64.

Ākiṇṇamaccusenānaṃ[Pg.57], ajja svevā vināsinaṃ;

Addhā pahāya gāmīnaṃ, kiṃ pamāda vihārinā.

被死神军队围绕，今日或明日即毁灭；必将舍弃一切而离去者，为何要放逸而住？

65.

65.

Khaṇamattova paccakkho, ajja svevā atissati;

Samparāyo atidīgho, paramparo anantiko.

现世仅是刹那，今日或明日即逝去；来世甚长，相续无尽。

66.

66.

Khaṇamattova [Pg.58] paccakkho, maccunā taṃ jahissati;

Pahāya gamanīye-smiṃ, mahussāho niratthako.

现世仅是刹那，它将被死亡所弃；于此必当舍离之处，（世俗的）大勤奋是无益的。

67.

67.

Samparāyo atidīgho, apātheyye suduttaro;

Mahussāhena kātabbo, tadattho dīghadassinā.

来世甚长，无资粮则极难渡越；具远见者当以大勤奋，为此目的而努力。

68.

68.

Saddhā [Pg.59] bandhatu pātheyyaṃ, tadesanaṃ iheva hi;

Bhavantare nalabbheyya, apātheyya tidukkhito.

当以信准备资粮，应在此生寻求；于他生则不可得，无资粮者极痛苦。

69.

69.

Saṃsāra taraṇatthāya, maholumpāni bandhatha;

Bhāvanā dāna sīlehi, tivittiṇṇo bhavaṇṇavo.

为渡越轮回，当建造大筏；以修习、布施、持戒，渡过有海。

70.

70.

Bhuñjaṃ [Pg.60] bhuñjaṃ janaṃ kāme,Kālākālā-budhontako;

Kantekanteti maṃsāso,Pivaṃpivaṃva kaṃ migaṃ.

众生不断享用欲乐，而死神不分时节；犹如食肉者不断啃噬，犹如猎人捕食饮水之鹿。

71.

71.

Kāme kāmesanāyeyya,Kālokālo mateṭṭhiyā;

Pūre pūretabbaṃ dhammaṃ,Addhā addhāna saṃsaraṃ.

在欲乐中追求欲乐，而死亡不择时节；当圆满应圆满之法，于漫长的轮回旅程中。

72.

72.

Mareyyanti [Pg.61] anubbiggo, pāpakaṃ kattumussahe;

Kareyya hāsanandiñca, cāpallañca pamāda vā.

对死亡漫不经心者，敢于造作恶行；耽于嬉笑欢喜、轻浮与放逸。

73.

73.

Mareyyamiti [Pg.62] saṃviggo, leṇameva gavesati;

Na hāsi nevanandīca, na cāpallo kadācipi.

思念死亡而警觉者，寻求庇护所；不嬉戏亦不欢喜，亦无丝毫轻浮。

74.

74.

Accuṭṭhita rujaggīhi, accāyāse bhayānake;

Nosadhe maraṇāsanne, katapuññaṃva sāta-daṃ.

被炽盛的病火所烧，于紧迫的怖畏中；临死无药可医时，唯有已作的善业能给予安乐。

75.

75.

Ñātisaṅghā [Pg.63] viyojentā, maraṇanta bhusāturā;

Sabbaṃ pahāya gantāpi, nanditabbāni puññino.

与亲族分离，临死时极度苦恼；虽舍弃一切而离去，有福者则有可喜之事。

76.

76.

Passantā sunimittāni, pākaṭāni sakammunā;

Sukhanti maraṇe kāle, numodantā katānica.

见到由自己的业所显现的善相，他们在临死时感到安乐，并随喜自己所做的一切。

77.

77.

Sāta-dātāni [Pg.64] puññāni, evaṃ mahabbhaye api;

Sugatiṃ lahunetāni, kātabbāni puretaraṃ.

能给予安乐的善业，即使在这样的大怖畏中，也能迅速引至善趣，故应及早行之。

78.

78.

Devadūte [Pg.65] pakāsetvā, yamapuṭṭho sayaṃkataṃ;

Puññaṃ sarati ce satto, tadeva sugatiṃ vaje.

天界使者显现后，被阎魔诘问自己所为；若众生能忆念善业，他即能趣向善趣。

79.

79.

Pāpa [Pg.66] kaḍḍhampi niraye, manaṃ dukkhagataṃ pajaṃ;

Dukkhā moceti yaṃpuññaṃ, sadā kātabbameva taṃ.

即使当恶业将众生拖入地狱，使其心趋于痛苦时，善业能将他从痛苦中解脱出来，因此应当常行此善业。

80.

80.

Pahāyakaṃva puññañhi, pahātabbaṃva pāpakaṃ;

Taṃ padīpandhakāraṃva, dvayaṃ otvā khukaṃ viya.

善业如应舍弃之物，恶业亦为必舍弃之物；如灯与黑暗，二者皆当超越。

81.

81.

Ñātisaṅghā [Pg.67] viyojentā, maraṇanta bhusāturā;

Sabbaṃ pahāya gantāro, bhayānakāni pāpino.

与亲族分离，临终重病苦；舍弃一切而去，作恶者趣入怖畏处。

82.

82.

Passantā dunnimittāni, pākaṭāni sakammunā;

Maraṇe atidukkhanti, nutāpentā katānica.

见自业所显之恶相，彼等于临终感受极大苦，并为己所行而懊悔。

83.

83.

Paṭipīḷāni [Pg.68] pāpāni, evaṃ mahabbhaye sati;

Duggatiṃ lahunetāni, yuttova parivajjituṃ.

恶业逼迫，大怖畏现前；速导向恶趣，故应尽远离。

84.

84.

Devadūte [Pg.69] pakāsetvā, yamarājena pucchito;

Pamādassanti cikkhanto, mahaggimhi turaṃ pati.

阎罗王开示天神使者后，对他加以诘问；他言：“我曾放逸”，便速堕入大火中。

85.

85.

Puññaṃ akarivā māvā, yamarājinda pucchito;

Pamādassanti cikkhanto, mahādukkhaṃ turaṃ gami.

未作福德者，为阎罗王所问；他言：“我曾放逸”，速趣于大苦。

86.

86.

Pāpaṃ [Pg.70] akarivā māvā, pucchito yamasāminā;

Pamādassanti cikkhanto, tattaṃ guḷaṃ turaṃ gili.

作诸恶业者，为阎罗主所问；他言：“我曾放逸”，即刻吞下热铁丸。

87.

87.

Jātamattā tijiṇṇāca, āturāca matā vudhā;

Devadūte ime pañca, disvā saṃviggataṃ vaje.

新生、衰老、病、死与囚犯，见此五种天神使者，智者应生紧迫感。

88.

88.

Coditā [Pg.71] devadūtehi, ye pamajjanti mānavā;

Te dīgharattaṃ socanti, hina kāyū pagānarā.

虽为天神使者所敦促，世人若仍然放逸；彼等必将长时忧愁，投生于卑劣之身。

89.

89.

Dhuradvaya [Pg.72] manārabbha, gihikammādike rato;

Kathaṃ gijjhakūṭaṃ sesaṃ, petāvāsaṃ atissati.

不承担教理与修行之双重责任，却乐于在家等事务；他如何能越过鹫峰山等圣地？他将趣向饿鬼的住处。

90.

90.

Pariyatti masikkhanto,Nāraddho paṭipattiyaṃ;

Alaso dubbitakko so,Kiṃ taṃselaṃ atissati.

不学习教理，不开始修行；彼人懒惰、怀有恶见，如何能越过那山？

92.

92.

Mocanatthāya [Pg.73] pabbajja, saṃkiliṭṭhā pamādino;

Sugatyāpica te bhaṭṭhā, atidūrāva muttito.

出家是为求解脱，而放逸者心被染污；彼等已失善趣，离解脱则更为遥远。

93.

93.

Sīdanteva [Pg.74] jale khittā, silā mahāva khuddakā;

Patanti khuddakenāpi, apāyaṃ pāpa kammunā.

犹如巨石或小石，投入水中皆下沉；人因微小之恶业，亦会堕入恶趣中。

94.

94.

Patantā khuddakeneva, bahūhi puna pīḷitā;

Mokkhokāsaṃ navindanti, pāpaṃ khuddampi nācare.

因微小恶业而堕落，复为众多痛苦所逼迫；彼等不得解脱之机，故微小之恶亦不应作。

95.

95.

Jegucchitthūdarāgamma[Pg.75], punāpi tattha niccagū;

Dukkhāti dukkha saṃkiṇṇo, haṭṭhuṃ tuṭṭhuṃ nasakkuṇe.

从可厌之母胎而来，复又恒常回归彼处；与重重痛苦交杂，无法欢喜与满足。

96.

96.

Atibyāpiguṇo [Pg.76] puñño,Mahāyaso sirindharo;

Kucchiyaṃ retasi vāso,Atīva lajjitabbako.

纵有福德广被，大名声具光荣；然住子宫精血中，亦是极可耻之事。

97.

97.

Maccudukkhaṃ khaṇaṃyeva, atidukkhaṃ taduttari;

Mātugāmudare sandhi, patiṭṭhānaṃ bhayānakaṃ.

死亡之苦仅一瞬，然有更甚于彼之大苦：即是在母胎中结生，一个怖畏的立足处。

98.

98.

Maccudukkhaṃ [Pg.77] khaṇaṃyeva, atidukkhaṃ cirattanaṃ;

Āma pakkantare sandhi, patiṭṭhānaṃ bhayānakaṃ.

死亡之苦仅一瞬，而长时之大苦乃是：于生熟藏间结生，一个怖畏的立足处。

99.

99.

Duggatyaṃṭhātu taṃdukkhaṃ, suṇa uccakuleapi;

Kucchiyaṃ atisambādhe, jalābumhi jigucchite.

恶趣之苦且不论，听！纵生于高贵之家，亦处狭窄子宫内，住于可厌胞衣中。

100.

100.

Miḷha semhādi saṃkiṇṇe, ati duggandha vāsite;

Gūthakūpe kimīviya, tamejā mūlakammato.

与粪尿、痰等交杂，充满着极度恶臭；如粪坑中的蛆虫，此骚动由根本业而生。

101.

101.

Paramāṇukāyo ṭhāti, dukkhī nerayiko viya;

Dhuvāturo sukhāmisso, āma pakkāsayantare;

身如微尘而住，苦同地狱之人；恒病少安乐，位于生熟藏之间。

102.

102.

Vedanaṭṭova saṃvaḍḍho, acittoviya niccalo;

Dasamāsantare kacce, bahū maranti pāṇino.

于感受的折磨中成长，如无心般静止不动；在十个月内，许多有情亦会夭亡。

103.

103.

Paripakko [Pg.79] pamuñcho so,Atisambādha yonito;

Malākiṇṇena gattena,Accāyāso vijāyati.

发育成熟后，从狭窄产道释出；身体满是污垢，于极度辛劳中出生。

104.

104.

Evaṃ [Pg.80] maccuñca sandhiñca, vijāyanañca bheravaṃ;

Passaṃ nibbindanto santo, virajjeyya bhavanduke.

如是，见死亡、结生与怖畏的出生，贤善者应生厌离，并对有之苦离染。

105.

105.

Evaṃ maccuñca sandiñca, anussara mabhiṇhaso;

Rājaseṭṭhi bhavādimpi, naiccheyya tadanvitaṃ.

如是应恒常忆念死亡与结生；纵为王与长者之有等，亦不应希求与彼相连者。

106.

106.

Bhave [Pg.81] dukkha macintetvā, bhavāsāya pavattitaṃ;

Puññaṃ punappunaṃ deti, sandhiṃ na nibbutiṃ varaṃ.

不思惟有之苦，为求有而行之福业，此福业一再带来结生，而非至上之寂灭。

107.

107.

Bhave dukkhaṃ vibhāyitvā, nibbindena pavattitaṃ;

Puññaṃ bhava matikkamma, nibbānaṃ deti nibbutiṃ.

思惟有之苦后，以厌离心行之福业，此福业超越诸有，带来涅槃之寂灭。

108.

108.

Bhave [Pg.82] dukkhaṃ saritvāna, maccusandhi sayādikaṃ;

Tibhavesu virajjeyyā, ditta geheva sāmiko.

忆念有之苦，以及死、结生、卧胎等，应对三有离染，如屋主逃离燃烧之屋。

109.

109.

Santo puññāni karonto, sandhidukkha manussaraṃ;

Nibbinda yutta cittena, vajjeyya bhavasāta to.

贤善者在行福业时，应忆念结生之苦；以与厌离相应之心，舍离对于有之乐。

110.

110.

Puñña [Pg.83] nibbatta ṭhānepi, jegucche sandhisambhavo;

Bhava sāta vasā tasmā, dhīro taṃ lagganaṃ caje.

即使在由福业所生之处，结生的发生也是可厌的；是故，智者应舍离那对有乐的执著。

3. Asubhabhāvanā niddesa

3. 不净修习的解释

1.

1.

Sirimaṃ [Pg.84] gaṇikaṃ disvā, dametuṃ rattacetasaṃ;

Dassetvā matasārīraṃ, tassā jino idaṃ bravi.

胜者见到妓女尸利摩(Sirimā)，为调伏贪心者，展示了她的尸体，并说了这番话。

2.

2.

Caraṃvā [Pg.89] yadivā tiṭṭhaṃ, nisinno udavā sayaṃ;

Samañcheti pasāreti, esā kāyassa iñjanā.

行走或站立，坐着或躺下；屈曲与伸展，这便是身体的活动。

3.

3.

Aṭṭhi nhārūhi saṃyutto, taca maṃsāva lepano;

Chaviyā kāyo paṭicchanno, yathābhūtaṃ nadissati.

由骨与筋连结，涂上皮与肉；身体为皮肤所覆盖，未被如实看见。

4.

4.

Antapūro [Pg.90] darapūro, yakana peḷassa vatthino;

Hadayassa papphāsassa, vakkassa pihakassaca.

充满肠、胃、肝、膜、膀胱、心、肺、肾与脾。

5.

5.

Siṅghānikāya kheḷassa, sedassaca medassaca;

Lohitassa lasikāya, pittassaca vasāyaca.

又充满鼻涕、唾液、汗、脂肪、血、滑液、胆汁与膏脂。

6.

6.

Athassa [Pg.91] navahi sotehi, asuci savati sabbadā;

Akkhimhā akkhigūthako, kaṇṇamhā kaṇṇagūthako.

再者，不净物总是从其九窍流出：眼出眼垢，耳出耳垢。

7.

7.

Siṅghānikāca nāsato, mukhato vamati ekadā;

Pittaṃ semhañca vamati, kāyamhā sedajallikā.

鼻涕从鼻流出，时而从口呕吐；呕吐出胆汁与痰，身上流出汗垢。

8.

8.

Athassa [Pg.92] susiraṃ sīsaṃ,Matthaluṅgassa pūritaṃ;

Subhato naṃ maññati bālo,Avijjāya purakkhato.

再者，它的头颅是中空的，充满了脑髓。被无明所驱使的愚人，认为它是美好的。

9.

9.

Yadāca so mato seti,Uddhumāto vinīlako;

Apaviddho susānasmiṃ,Anapekkhā honti ñātayo.

当他死后躺下，身体肿胀、青瘀，被丢弃在墓地里，亲人们便不再顾念。

10.

10.

Khādanti [Pg.93] naṃ suvānāca, siṅgālakāca kimiyo;

Kākā gijjhāca khādanti, yecaññe santi pāṇakā.

狗、豺狼与蛆虫啃食他；乌鸦、秃鹫以及其他存在的生物也啃食他。

11.

11.

Sutvāna [Pg.94] buddhavacanaṃ, bhikkhu paññāṇavā idha;

Sokho naṃ parijānāti, yathābhūtañhi passati.

于此，有智慧的比丘听闻佛陀之语后，便完全了知它，如实地看见它。

12.

12.

Yathāidaṃ tathāetaṃ, yathāetaṃ tathāidaṃ;

Ajjhattañca bahiddhāca, kāye chandaṃ virājaye.

如是此，彼亦如是；如是彼，此亦如是。于内于外，于身应离欲。

13.

13.

Chanda [Pg.95] rāga viratto so, bhikkhu paññāṇavā idha;

Ajjhagā amataṃ santiṃ, nibbānaṃ pada maccutaṃ.

于此，那离欲贪的有智慧比丘，已证得不死、寂静、永恒的涅槃境地。

14.

14.

Dvipādako yaṃ asuci, duggandho parihārati;

Nānākuṇapa paripūro, vissavanto tatotato.

这具两足之躯不净、恶臭，被带着四处走动；它充满各种秽物，从这里那里流淌渗漏。

15.

15.

Etādisena [Pg.96] kāyena, yo maññe unnametave;

Paraṃvā avajāneyya, kimaññatra adassanāti;

Kāya vicchandanīyasuttaṃ, vijayasuttantipi vattabbaṃ.

若有人以如是之身，而生骄慢；或轻蔑他人，除了无明，还能是什么？此经名为《身厌离经》，亦可称为《胜利经》。

16.

16.

Ra-akkharo [Pg.97] siyāggimhi, rova aggiva āgato;

Tasmā rāgoti vattabbo, taṇhāva niccatāpikā.

“Ra”字犹如火，“ra”音如从火而来；因此它被称为“rāga”(贪染)，即是恒常烧灼的渴爱。

17.

17.

Abhiṇhameva rāgaggi, dayhate subhasaññinaṃ;

Kimikhajjavaṇo sāva, dukkhī rāgī sa sabbadā.

贪欲之火不断地燃烧着执取净相者；他如飞蛾扑火，贪染者总是痛苦的。

18.

18.

Dukkhī [Pg.98] piya maladdhāna, laddhāpya paripuṇṇato;

Natthi rāgaggikhandhassa, piyindhena hi puṇṇatā.

求不得所爱而痛苦，即使获得也无法满足；贪欲之火堆，无法被所爱之薪满足。

19.

19.

Natthi [Pg.99] rāgasamo aggi,Iti vuttaṃ mahesinā;

Tena rāgagginā daḍḍho,Sabbo loko tidukkhito.

没有火能与贪欲之火相比，大仙如是说；一切世间被那贪欲之火所烧，皆受三苦。

20.

20.

Ekassa pivitaṃ khīraṃ, catū dadhi jalā bahu;

Rāgahetu bhave sandhi, ṭṭhānaṃ anamataggikaṃ.

一人所饮之乳，比四大洋之水还多；因贪欲而有结生，其始点不可知。

21.

21.

Catūdami [Pg.100] jalā bhiyyo, sīsacchedana lohitaṃ;

Rāgahetu bhave macca, bhayaṃ anamataggikaṃ.

因斩首而流的血，比四大洋之水还多；因贪欲而有死亡，无始的怖畏。

22.

22.

Ekassa rudato assu, catū dadhi jalā bahu;

Dukkhaṃ anamataggaṃva, taṃhetu paridevanaṃ.

一人哭泣的眼泪，比四大洋之水还多；苦是无始的，因此而有悲叹。

23.

23.

Tattāyo [Pg.101] guḷa gilita, vadhaggi dayhanā dikaṃ;

Asaṅkhyeyyaṃ mahādukkhaṃ, taṃhetu niraye labhi.

吞食炽热铁丸，被火焚烧等；无数的巨大痛苦，因此在地狱中获得。

24.

24.

Eka dvitti catu pañca, buddhuppādepya mocitaṃ;

Khuppipāsita nijjhāmaṃ, labhi taṃhetu pettikaṃ.

一、二、三、四、五佛出世，也未曾解脱；因饥渴而憔悴，因此而获得饿鬼之身。

25.

25.

Tiracchāne [Pg.102] asūreca, dukkhaṃ nānāvidhaṃ labhi;

Namataggika saṃsāre, sabbantaṃ rāgahetukaṃ.

在畜生道和阿修罗道，获得各种各样的痛苦；在无始的轮回中，所有这一切都是贪欲所致。

26.

26.

Ekassekena kappena, puggalassaṭṭhi sañcayo;

Sace saṃhārito assa, vepulla pabbatādhiko.

一人在一劫中所累积的骨头，如果被堆积起来，会比毗富罗山(Vepulla)还高。

27.

27.

Eka kappe idaṃ dukkhaṃ, nādikappesu kākathā;

Rāgo nanu mahāverī, bālo jano ta micchati.

在一劫中就有如此多的苦，何况是无数劫呢？贪欲难道不是大敌吗？愚人却渴望它。

28.

28.

Rāgasuddhi [Pg.103] asokoca, niddukkho ñāyapattica;

Nibbānaṃ pañca paccakkhā, asubhāya phalā matā.

贪欲的清净、无忧、无苦、证得正道，以及涅槃——这五种被认为是修习不净的直接可见的果报。

29.

29.

Asubhaggahaṇaṃ [Pg.104] jhāyī, mitā sindriya saṃvaro;

Somitya mukkaṭṭhāvācā, chaḷime rāga suddhiyā.

修习不净相、禅修、节制、守护根门、友善、言语柔和——这六者是清净贪欲之道。

30.

30.

Niccuggarāga rogīnaṃ, asubhā vātulosadhā;

Rāgayakkhābhi gayhānaṃ, asubhā manta muttaraṃ.

对于常患猛贪病者，不净观是治狂之药；对于被贪欲夜叉所执者，不净观是无上咒语。

31.

31.

Sajīvakāca [Pg.105] nijjīvā, asubhā duvidhā matā;

Sajīvā kesalomādi, dasevime ajīvakā.

不净观被认为有两种：有生命的与无生命的。有生命的是发、毛等，这十种是无生命的。

32.

32.

Uddhumātaka [Pg.106] vīnīlaṃ, vipubbakaṃ vichiddakaṃ;

Vikkhāyitaka vikkhittaṃ, hativikkhitta lohitaṃ.

膨胀相、青瘀相、脓烂相、断坏相、食残相、散乱相、斩斫离散相、血涂相。

33.

33.

Puḷuva ṭṭhika miccesu, laddhā aññataraṃ sato;

Ratana vānapasseyya, yathā cetasi pākaṭaṃ.

有念者于虫食相与骨相中获得其一后，应如其在心中显现的那样，如见珍宝般观照。

34.

34.

Mataṃ [Pg.107] khajjaṃ sa maṃsañca, nilohitaṃ nimaṃsakaṃ;

Vikkhittaṃ seta puñjaṭṭhiṃ, navadhā putimikkhaye.

应以九种方式观腐败相：死尸、被食、带肉、无血、无肉、散乱、白骨堆。

35.

35.

Maccuto [Pg.108] parimuccāmi, paṭivatti yimā yiti;

Payojana samāvajja, moditabbaṃ jigucchake.

“我将从死亡中解脱，此是回转之道。”应思惟其目的，应于厌离中生喜悦。

36.

36.

Sajīvake jigucchatthaṃ, nijjīvā subha mīritaṃ;

Tathūpamo ayaṃkāyo, evameva bhavissati.

为了对有生命的（身体）产生厌离，（佛陀）教导了无生命的不净（相）。此身亦复如是，它将来也会变成那样。

37.

37.

Evaṃdhammo [Pg.109] ayaṃkāyo, evaṃbhāvī natikkamo;

Iccupa saṃhare disvā, ekadviha matādikaṃ.

观见一两日等的死尸后，应如此思惟：“此身法性如是，必将如此，无法超越。”

38.

38.

Yathā [Pg.110] idaṃ tathāetaṃ, yathāetaṃ tathā idaṃ;

Jegucchaṃ paṭikūlyañca, kāye iccupa saṃhare.

“彼（尸）如何，此（身）亦如何；此（身）如何，彼（尸）亦如何。”应如此思惟此身为可厌与可憎。

39.

39.

Uddhumāta vinīlādi,Paṭikūlyo jigucchito;

Tathevāyampi me kāyo,Viseso nāyu-sāyuva.

膨胀、青瘀等，是可憎的，是可厌的；我此身亦复如是，无论是生是死，都没有区别。

40.

40.

Uddhumāta [Pg.111] vinīlādo, sobhaṇaṃ natthi kiñcipi;

Imasmiṃpi me kāye, gavesantopi sabbaso.

在膨胀、青瘀等（尸相）中没有任何美妙之处，同样地，在我此身中，即使遍寻也找不到。

41.

41.

Paṭikūlavasā dhātu, vasāca dvippakārato;

Paccavekkheyyimaṃ kāyaṃ, icchaṃ virāga mattani.

脂肪之性是可厌的，脂肪亦分两种。欲求自身离贪者，应省察此身。

42.

42.

Vaṇṇa [Pg.112] saṇṭhāna gandhehi, āsayo kāsatopica;

Jeguccha paṭikūlyāca, kesā na tuṭṭhamānitā.

从颜色、形状、气味、来源、方位来看，头发是可厌与可憎的，不应被视为可喜。

43.

43.

Iti kesesu ikkheyya,Lomā dīsupyayaṃ nayo;

Dvattiṃsevañhi koṭṭhāse,Paccavekkhe visuṃvisuṃ.

应如此观头发，毛发等亦复如是；在三十二身分中，应一一省察。

44.

44.

Kāyato [Pg.113] bahinikkhantaṃ, paṭikūlyaṃ jigucchitaṃ;

Anikkhantampi jegucchaṃ, paṭikūlyaṃva tassamaṃ.

从身体排泄出来的，是可憎的，是可厌的；未排泄出来的也是可厌的，同样是可憎的。

45.

45.

Saṅkhatampi yathā vaccaṃ, manuññataṃ na pāpuṇe;

Upakkama sahassehi, evaṃ kesādikampica.

正如粪便即使经过装饰，也无法变得可爱；头发等亦复如是，纵使有千种方法。

46.

46.

Sabhāva [Pg.114] paṭikūlyaṃva, ekampi vacca puñjakaṃ;

Nanu jegucchitā bhiyyo, dvattiṃsa vaccapuñjakā.

既然一堆粪便的本性是可憎的，三十二堆粪便难道不是更可厌吗？

47.

47.

Paccekampi [Pg.115] paṭikūlyaṃ, kesādikaṃ sabhāvato;

Kesādidvattiṃsa puñjo, bhiyyo jegucchito nanu.

头发等身分，其本性单独来看也是可憎的；由三十二种身分构成的集合，难道不是更可厌吗？

48.

48.

Puñjitesveva kantesu, kantohoti sa puñjako;

Puñjitesu akantesa, akantova sa puñjako.

当可爱之物堆积时，那堆东西也变得可爱；当不可爱之物堆积时，那堆东西也变得不可爱。

49.

49.

Paccekaṃ [Pg.116] vinibhuttesa, kesa loma nakhādisu;

Natthi taññā kumārīvā, mukhahatthādikānivā.

当头发、毛发、指甲等被一一分开时，就没有所谓的“少女”，也没有所谓的“脸”、“手”等。

50.

50.

Sampiṇḍi tesu tesveva,Kuto tā tāni āgatā;

Paññatti matta mevesā,Jigucchaññā na kācipi.

当这些部分被聚合时，那些（美妙之处）从何而来？这仅仅是概念施设，除了可厌之外，别无他物。

51.

51.

Santaṃ [Pg.117] cinteyya nāsantaṃ, santa cintayato sukhaṃ;

Asantaṃ parikappento, nānādukkhehi tappati.

应思惟真实，不思惟不实；思惟真实者得安乐，构想不实者为众苦所折磨。

52.

52.

Nāvajja santajegucchaṃ, saññaṃ asati kātuna;

Subhā itthīti gāraggi, uppajji subhasaññino.

不应轻视真实的厌恶，不应生起不实的想。对于有净想的人，“女人是美的”——这样的贪欲之火便会生起。

53.

53.

Asantaṃva [Pg.118] abhūtaṃva, passe rāgaggijotiyā;

Tāya santañca bhūtañca, na passati kadācipi.

透过贪欲之火的光，人见到的是不实与非有；因此，他永远见不到真实与实有。

54.

54.

Ekassa [Pg.119] pivitaṃ khīraṃ, sīsacchedana lohitaṃ;

Rudato assu taṃhetu, catūdadhi jalā bahu.

一人（轮回中）所饮之乳，断头所流之血，以及为此哭泣之泪，比四大洋之水更多。

55.

55.

Āyatimpi atīteva, saṃsarantassa hessati;

Rāgaṃ hantu manīhoce, khīraṃ assuca lohitaṃ.

对于轮回流转者，未来也将如过去一样；若不努力断除贪欲，（便会继续流下那么多的）乳、泪与血。

56.

56.

Subhasaññāya [Pg.120] so vaḍḍho,Tadabhāve sa nassati;

Thiraṃ hantuṃ na taṃsaññaṃ,Sakkā sithila vīriyo.

（贪欲）因净想而增长，无净想则消亡；懈怠者无法摧毁那坚固之想。

57.

57.

Ussoḷhi [Pg.121] vīriyo hutvā, brūheyyāsubha bhāvanaṃ;

Subhasaññāppa hānāya, pariccajjāpi jīvitaṃ.

应发起猛利精进，修习不净观；为断净想，乃至舍弃生命。

58.

58.

Aññakicca mupekkhāya, brūheyyāsubha bhāvanaṃ;

Mandi hutveha rāgaggi, nibbāyissati āyatiṃ.

应搁置其他事务，修习不净观；如此，此生的贪火将减弱，并于未来熄灭。

59.

59.

Kiccaṃ me idameveti, brūheyyāsubha bhāvanaṃ;

Dāni mandaggi hutvāna, pāmojjaṃ ve labhissati.

“这正是我应做之事。”应如此修习不净观；如今贪火已减弱，必将获得喜悦。

60.

60.

Kāye [Pg.122] daṭṭhabba jegucchaṃ, apassanto pamādavā;

Aladdhā kiñci pāmojjaṃ, pabbajjampi na modati.

于身应见可厌，不见则致放逸；未得少许喜悦，出家亦不欢喜。

61.

61.

Pure marāmi kāye smiṃ, passā mi passitabbakaṃ;

Iccā raddho vītiṃladdhā, pabbajjaṃ atimodati.

“于此身坏命终前，我当得见应见者”；如是发起精进，获得喜悦，于出家极欢喜。

62.

62.

Kāye [Pg.123] daṭṭhabba jegucchaṃ, apassanto pamāda vā;

Moghaṃva dullabhātīto, mahājānīyataṃ gato.

于身应见可厌，不见者则放逸；徒然错过难得（之人身），已遭致大损失。

63.

63.

Santaṃ bhūtañca jegucchaṃ, rāgagginā apassiyaṃ;

Paññāpadīpajotena, samikkheyya abhiṇhaso.

真实存在的可厌，因贪欲之火而不见；应以智慧灯光，时时勤审视。

64.

64.

Santaṃ [Pg.124] bhūtañca kāye smiṃ, daṭṭhukāmo sadāsato;

Paññāpadīpakeneva, dakkhe na rāgīsīkhinā.

欲于此身中见真实存在者，当常具念；唯以智慧之灯方能得见，非以贪欲之火。

65.

65.

Jegucchitena kāyena, nikkhantena jigucchato;

Ajja svevā vinaṭṭhena, nāla munnamituṃ sato.

于此可厌之身，厌离者已出离；此身今明即坏，具念者不应高慢。

66.

66.

Kīdisaṃ [Pg.125] maṃ tuvaṃ maññi, ahaṃ sabba jegucchako;

Jegucchatoca nikkhanto, icceva vattu marahati.

“你认为我是怎样的人？我厌恶一切，已从可厌中出离。”——如是说方为适宜。

67.

67.

Kāye jegucchasaññaṃva, kare sabbiriyā pathe;

Tasmiṃ tuṭṭhabbakaṃ natthi, piyāyitaṃ mamāyitaṃ.

于身应作可厌想，于一切威仪中；于此身无所喜，无可爱，无我所。

68.

68.

Subhāya [Pg.126] nava mattānaṃ, asubhā paripācaye;

Santo pakkassa saṃsāro, nanto navassa rāgino.

新学为净相沉醉，当令不净想成熟。成熟者轮回有尽，新学贪者无终期。

69.

69.

Kāye asubha saññāya, paripakka sabhāvino;

Ālambesu acāpallā, thirā sambuddha sāsane.

因于身修不净想，其自性已然成熟；于诸所缘心不轻躁，于正等觉教法中坚定。

70.

70.

Anto [Pg.127] gocarikā pakkā, bahi gocarikā navā;

Pakkā nāsāya uccā te, nīcāyeva navā sino.

内行处者已成熟，外行处者尚幼稚；成熟者为灭惑而高尚，幼稚者实低劣。

71.

71.

Navānavā [Pg.128] subhābhogī, nīcānīcā bhigāmino;

Pakkā pakkāva dhījhāyī, santāsantā virāgino.

幼稚复幼稚者耽于净相，趋向卑劣复卑劣；成熟复成熟者为智慧禅修者，寂静复寂静者乃离欲人。

72.

72.

Sakkā sakkā na dassetuṃ, subhaṃsubhaṃ sataṃsataṃ;

Dhīrādhīrāga mujjhanti, kāye kāye kriyekriye.

百千种净相，实难一一示；智者与愚者，皆因贪沉溺，于种种身、种种行。

73.

73.

Sakkā [Pg.129] sakkāpi taṃ kātuṃ, subhaṃsubhaṃ na dhīmayaṃ;

Santosantojigucchaññū, na vānavā subhesako.

虽亦能作彼（净想），然种种净相非智者所为；寂静知足、了知可厌者，不寻求种种新的净相。

74.

74.

Dukāyaṃ [Pg.130] suti cintetvā, mamāyantā mahātapā;

Tapaṃ nibbāyituṃ icchaṃ, dukāyaṃ duti cintaye.

思此苦身为善，执为我所者行大苦行；欲熄灭此苦行，当再次思惟此苦身。

75.

75.

Yvāsubhaṃ subhato maññi, konubālotaduttari;

Andho ummattakovā so, nattānaṃ maññate tathā.

若人视不净为净，谁是比他更愚的愚人？彼是盲者，或如狂人，竟不自知。

76.

76.

Saritabbaka [Pg.131] mevetaṃ, kāye jeguccha puñjataṃ;

Mandarāgo manosītaṃ, labheyya tamanussanaṃ.

此身乃可厌之积聚，实应常忆念；贪欲微弱、心清凉者，当得此忆念。

77.

77.

Gihibhāve apāyeca, rāgayakkhandha ninnitā;

Maṃpi nessati soyakkho, sādemice tadāgataṃ.

在居家生活与恶趣中，众生被贪欲夜叉群所引；若我乐于此（贪欲），彼夜叉亦将牵引我。

78.

78.

Abhiṇha [Pg.132] gāhinaṃ rāga, yakkhaṃ ananta dukkha daṃ;

Asubhā tula mantena, vārehi taṃ sa bhāyati.

贪欲夜叉常抓取，给予无尽苦；以不净想为明咒，当制伏之，彼必畏惧。

79.

79.

Rāgayakkho bahumāyo, saddhāmettā divesavā;

Rāgampi kusalaṃ maññi, jano teneva vañcito.

贪欲夜叉诡计多，或现信慈或现瞋；世人误认贪为善，因此而受其欺骗。

80.

80.

Āturaṃ [Pg.133] asuciṃ putiṃ, passa nande samussayaṃ;

Uggharantaṃ paggharantaṃ, bālānaṃ abhipatthitaṃ.

难陀(Nanda)，观此聚合之身，病、不净、腐烂；渗漏、流淌，为愚人所爱慕。

81.

81.

Subhato naṃ maññati bālo, avijjāya purakkhato;

Iccāha bhagavā nindi, bāloti subhasaññinaṃ.

为无明所驱使，愚人视之为净。世尊如是呵责，称具净想者为“愚人”。

82.

82.

Nhāruṭṭhi [Pg.134] taca maṃsāni, saraṃ sataṃ na nindito;

Buddhanindāya mocetuṃ, tānārabbha anussare.

当忆念筋、骨、皮、肉，具念者则不为（佛陀）所呵责。为免于佛陀之呵责，应随念此等（不净）。

83.

83.

Maññitvā attano bālyaṃ, asubhe subhadassino;

Vāyāmeyya abālāya, kāyaṃ asubhato saraṃ.

当知自己于不净中见净的愚痴，应为求非愚痴而精进，忆念此身为不净。

84.

84.

Attānaṃ [Pg.135] garahitvāna, bālaṃ viparidassinaṃ;

Subhasaññaṃ pahinneyya, kareyyāsubha saññitaṃ.

应呵责自己为愚痴、颠倒见者；应舍弃净想，修习不净想。

85.

85.

Visa bhesajjarukkhaṭṭho, ahi ḍaṃseyyasosato;

Yathā tasseva paṇṇādiṃ, khādetvā visa mujjahe.

譬如有人立于解毒树上，却为毒蛇所咬；他当食此树之叶等，以去除其毒。

86.

86.

Evaṃ rāgo samuppajje, kāye gandhādi vāsite;

Anto tasseva jegucchaṃ, cintetvā rāga mujjahe.

如是，当贪欲于涂香之身生起时，应思惟其内在的可厌，以断除贪欲。

87.

87.

Jigucchitena [Pg.136] kāyena, apassanto jigucchataṃ;

Unnameti avaññāti, avijjāya purakkhato.

因于此可厌之身，不见其可厌处，为无明所驱使，人便自高并轻慢他人。

88.

88.

Āyatiṃ [Pg.137] maggalābhāya, bījaṃ kareyya bhāvanaṃ;

Bījā bhāve kuto maggo, maggabījā hi bhāvanā.

为未来证得道，应以修习为种子；若无种子，道从何来？修习实乃道之种子。

89.

89.

Maggabījo apāyepi, nimmuggo samaye gate;

Ummujjitvāva buddhānaṃ, maggaṃ labheyya santike.

道之种子，虽沉沦恶趣，时节到来时，亦将浮现而出，于诸佛面前，得证圣道。

90.

90.

Ajījassa [Pg.138] tu saṃsāro, dīghoyeva anantiko;

Tasmāhi bhāvanābījaṃ, kareyya mocanatthiko.

于不精进者，轮回实为漫长无尽；是故，欲求解脱者，应培育修习的种子。

91.

91.

Abhiṇha pīḷitaṃ rāgaṃ, asubhāya nivāraye;

Mandīhutvā pahīyeyya, rāgo asubha bhīruko.

应以不净观制止不断逼迫的贪欲；贪欲畏惧不净，会衰弱而被舍断。

92.

92.

Mājegucchaṃ [Pg.139] mamāyetha, sāva jegucchamāmako;

Ananta dukkha māpādi, jegucchita mamāyanā.

莫对可厌之物作“我所”想，此乃可厌之“我所”；执可厌之物为我所，招致了无边的痛苦。

93.

93.

Maṃsalaggo tacacchanno,Nhārubandho ṭṭhipuñjako;

Moheti chaviyā lokaṃ,Mahādukkho sa mohito.

附着血肉，为皮所覆，筋腱所缚，一堆骨聚；以其外皮迷惑世间，被迷惑者有大痛苦。

94.

94.

Nhāruṭṭhi [Pg.140] taca maṃsehi, rāgavaḍḍhaki saṅkhate;

Gehe rogā putī pāpā, vasanti kucchitā sadā.

由筋腱、骨骼、皮肤、血肉构成，由贪欲的工匠建造；在这可厌的屋宅中，疾病、腐败、罪恶恒常居住。

95.

95.

Luṅgantā vīsa bhūdhātū, pittādī dvādasambuva;

Tāpaṃ jiraṃ dahaṃ pakkaṃ, caturaggi chavāyukā.

二十种地界在动摇，胆汁等十二种水界；热、衰老、燃烧、腐熟，四火与六种风界。

96.

96.

Adhoddhaṃ kucchi koṭṭhāsā,Aṅgacārīca pāṇakā;

Dhātuyoyeva kāyesmiṃ,Dvitālīsa anaññakā.

上下腹腔诸部分，以及在肢体中活动的虫蚁；在身体中，这些正是四十二种界，无他。

97.

97.

Yathā [Pg.142] bahi tathā ajjhattaṃ, dhātū bhvāpā nalānilā;

Name nāhaṃ naattāti, saṃmaseyya punappunanti.

如其外，亦如其内，有地、水、火、风诸界；应反复思惟：“此非我所，此非我，此非我之我。”

4. Mettābhāvanāniddesa

4. 慈心修习的解释

1.

1.

Mettā [Pg.145] bhāvana micchampi, suṇa buddhavaco yidaṃ;

Dosa niggahaṇatthāya, doso mettāyaverihi.

欲修慈心者，当听此佛语：为制伏嗔恚故，当知嗔恚是慈心的敌人。

2.

2.

Akkocchimaṃ avadhimaṃ, ajinimaṃ ahāsime;

Yeca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ nasammati.

“他辱骂我，他殴打我，他战胜我，他劫掠我”，那些怀抱此念的人，他们的怨恨不会止息。

3.

3.

Akkocchimaṃ [Pg.146] avadhimaṃ, ajinimaṃ ahāsime;

Yecataṃ nupanayhanti, veraṃ tesaṃ upasammati.

“他辱骂我，他殴打我，他战胜我，他劫掠我”，那些不怀抱此念的人，他们的怨恨便会止息。

4.

4.

Nahiverena verāni, sammantidha kudācana;

Averenaca sammanti, esadhammo sanantano.

在此，恨绝不因恨而止息；唯有无恨能止息，此是永恒之法。

5.

5.

Pareca [Pg.147] navijānanti, maya mettha yamāmase;

Yeca tattha vijānanti, tato sammanti medhagā.

他人不觉知：“我等于此将息”；那些了知此理的人，他们的争论便会止息。

6.

6.

Kuddho atthaṃ najānāti, kuddho dhammaṃ napassati;

Sadā andhatamaṃ hoti, yaṃkodho sahatenaraṃ.

愤怒者不知义利，愤怒者不见法；当愤怒压倒一人时，他便总是处于幽暗之中。

7.

7.

Ubhinna [Pg.148] matthaṃ carati, attanoca parassaca;

Paraṃ saṃkuppitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.

了知他人暴怒时，凡能正念而平息者，即是为自己与他人双方的利益而行。

8.

8.

Tasseva tena pāpiyyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;

Kuddhaṃ apaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.

以忿还忿者，其人实更恶劣；不以忿还忿者，胜彼难胜之战。

9.

9.

Khantī [Pg.149] paramaṃ tapo titikkhā,Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā;

Nahi pabbajito parūpaghātī,Nasamaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto.

忍耐、忍辱是最高的苦行；诸佛说涅槃是至上。伤害他人者不是出家人，恼害他人者不是沙门。

10.

10.

Akodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine;

Jine kadariyaṃ dānena, saccenā likavādinaṃ.

以无嗔胜嗔恚，以善胜不善；以布施胜悭吝，以真实胜谎言者。

11.

11.

Yo [Pg.150] ve uppatitaṃ kodhaṃ, rathaṃ bhantaṃva vāraye;

Ta mahaṃ sārathī brūmi, rasmiggāho itarojano.

若人能制伏已生之怒，如制止狂奔之车；我称彼为调御者，其余之人仅为执缰者。

12.

12.

Purisassa [Pg.151] hi jātassa, kudhārī jāyate mukhe;

Yāya chindati attānaṃ, bālo dubbhāsitaṃbhaṇaṃ.

人出生之时，口中生利斧；愚人说恶说，以此斩伤自己。

13.

13.

Selo yathā ekagghano, vātena nasamīrati;

Evaṃ nindā pasaṃsāsu, nasamiñjanti paṇḍitā.

犹如坚固磐石，不为风所动摇；如是智者，于毁谤与赞誉中不动摇。

14.

14.

Samānabhāgaṃ [Pg.152] krubbetha, gāme akkuṭṭha vanditaṃ;

Manopadosaṃ rakkheyya, santo anuṇṇato siyā.

于村落中，对辱骂与尊敬，应平等视之；应守护心意不生嗔恚，寂静者当不骄慢。

15.

15.

Naparo paraṃ nikuppetha, nātimaññetha katthaci nakiñci;

Byārosanā paṭighasaññā, naññamaññassa dukkha miccheyya.

莫欺骗他人，莫在任何地方轻视任何人；莫由嗔恚或厌恶之想，而愿他人受苦。

16.

16.

Mātā [Pg.153] yathā niyaṃ putta,Māyusā ekaputta manurakkhe;

Evampi sabba bhūtesu,Mānasaṃ bhāvaye aparimāṇaṃ.

犹如母亲以生命守护其独子；如是，对一切众生，应修习无量之心。

17.

17.

Sutvāna dusito bahuṃ vācaṃ,Samaṇānaṃvā puthujanānaṃ;

Pharusena hi na paṭivajjā,Na hi santo paṭiseniṃ karonti.

听闻许多恶言，无论是沙门或凡夫的；莫以粗言回击，因为寂静者不作报复。

18.

18.

Saccaṃ [Pg.154] bhaṇe nakujjheyya, dajjā appampi yācito;

Etehi tīhi ṭhānehi, gacche devāna santike.

说真实语，莫嗔怒；即使被乞求，亦当布施少许。以此三事，可去到诸天之处。

19.

19.

Na paresaṃ vilomāni, na paresaṃ katākataṃ;

Attanova avekkheyya, katāni akatānica.

莫看他人的过错，莫看他人的已作与未作；应只看自己的，已作与未作。

20.

20.

Su [Pg.155] dasaṃ vajjamaññesaṃ, attano pana duddasaṃ;

Paresañhi so vajjāni, ophunāti yathā bhusaṃ;

Attano pana chādeti, kaliṃva kitavā saṭṭho.

他人的过失易见，自己的却难见。他确实扬播他人的过失，如同簸糠；却隐藏自己的，如同狡诈的赌徒隐藏输掉的骰子。

21.

21.

Nidhīnaṃva [Pg.156] pavattānaṃ, yaṃ passe vajjadassinaṃ;

Niggayhavādiṃ medhāviṃ, tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje.

若见能指出过失、善于呵责的智者，当视其为指示宝藏者，并亲近这样的贤者。

22.

22.

Tādisaṃ bhajamānassa,Seyyohoti napāpiyo;

Iti vuttaṃ munindena,Tilokaggena satthunā.

亲近如是之人，会变得更好，不会变坏；此乃牟尼之主、三界顶首、导师所说。

23.

23.

Mettā [Pg.157] gandhena vāsento,Dosaṃ dūrekare budho;

Dūrāsannesu sabbesu,Attano verikesupi.

智者以慈心之香熏染，使嗔恚远离；对所有远近的众生，乃至对自己的敌人亦然。

24.

24.

Hane dosū panāhāni, anattha kārakāni hi;

Tesva santesu sabbesu, mettāhoti sunimmalā.

应断除嗔恚与怨恨，因为它们确实是祸害之因；当这一切都不存在时，慈心便会非常清净。

25.

25.

Sataṃ [Pg.158] dujjana vākyehi, namano yāti vikriyaṃ;

Nahitāpayituṃ sakkā, gaṅgānadiṃ tiṇukkayā.

善人的心不为恶人的言语所动摇；不可能用草炬来加热恒河。

26.

26.

Nahi nindā pasaṃsāhi, sataṃ manovikāratā;

Na kadācipi kampeyya, vātehi selapabbato.

善人的心不为毁谤或赞誉所动摇；犹如岩石山岳，绝不为风所动摇。

27.

27.

Nadiyaṃ [Pg.159] khuddakā nāvā, vicīhi unnatonatā;

Mahānāvā nakampanti, mahantīhi vicīhipi.

小船在河中，被波浪上下抛动；大船即使巨浪亦不动摇。

28.

28.

Loke pasaṃsa nindāhi, dujjanovunnatonato;

Santopañño nacalati, mahānindā thutīhipi.

在世间，恶人因赞誉与毁谤而起伏；寂静的智者不动摇，即使面对巨大的毁谤或赞誉。

29.

29.

Seloselo [Pg.160] nileheva,Vaṇṇāvaṇṇā asassatā;

Lābhālābhā sukhādukkhā,Yasāyasā nakampati.

犹如岩石不动摇，美丑亦是无常；于利、衰、乐、苦、誉、毁，他不动摇。

30.

30.

Khamādhagga karetassa, dujjano kiṃ karissati;

Atiṇe patito aggi, sayameva pasambhati.

对于以忍辱为最上者，恶人能做什么？火落在无草之地，它自己便会熄灭。

31.

31.

Sayameva [Pg.161] sakattānaṃ, maccubbhayena tacchatu;

Māññe tacchatu dosena, kimatthaṃ aññatacchanaṃ.

应以对死亡的恐惧来修治自己；莫以嗔恚修治他人，修治他人有何意义？

32.

32.

Māññe taccha tudosena, naseyyo aññatacchanaṃ;

Māñño taṃ ahibyaggheva, domanassena bhāyatu.

莫以嗔恚修治他人，修治他人并非更好；莫像害怕蛇或老虎那样害怕他人，而应害怕忧恼。

33.

33.

Nissāya [Pg.162] garukātabbaṃ, bahūnaṃ pāpamocanaṃ;

Acāpallena santena, garukātabbataṃ vaje.

依止值得尊敬者，能令众人解脱罪恶；以不轻浮与寂静，他达到应受敬重的地位。

34.

34.

Nissāya garukātabbaṃ, bahūnaṃ puññavaḍḍhanaṃ;

Garukātabbataṃ gacche, dhītiyā sīla guttiyā.

依止值得尊敬者，能令众人增长福德；以坚毅与守护戒行，他达到应受敬重的地位。

35.

35.

Santaṃ [Pg.163] hi sīlavaṃ dhītiṃ, hirottappena bhāyati;

Dujjanaṃ domanassena, ahibyaggheva bhāyati.

贤者具戒与坚毅，因惭愧而有畏惧；恶人则因忧恼而畏惧，犹如畏惧蛇与虎。

36.

36.

Napharusāya vācāya, aññe dameyya paṇḍito;

Attānaṃva dametvāna, aññe saṇhena ovade.

智者不应以粗语调伏他人；先调伏自己，再以柔和劝诫他人。

37.

37.

Citte [Pg.164] saṇhe asaṇhāpi, navācāpharusā bhave;

Tasmā ovā danādīsu, rakkheyya thaddhacittato.

心意柔和时，言语亦不应粗暴；是故于教诫等时，当守护内心，远离刚愎。

38.

38.

Attāna movadatthāya, sikkheyya buddhabhāsitaṃ;

Parampi anukampāya, icchanto anusāsaye.

为教诫自己，应学习佛陀所说；亦应出于怜悯，希望教导他人。

39.

39.

Aññaṃ naniggahe kiñci, sutena paṭipattiyā;

Attaniggahaṇaṃ seyyo, nunnameyya jinoraso.

不应以听闻或修行贬低他人；调伏自己更好，佛子不应抬高自己。

40.

40.

Nāvīkareyya [Pg.165] dosaṃvā, lobhaṃ mānaṃ sakaṃmalaṃ;

Māññe maññantu taṃ disvā, cirappabba jito nuti.

不应显露自己的嗔、贪、慢等垢染；莫让别人看到后心想：“这真是个久出家的人吗？”

41.

41.

Kakacena ttachedente, verikepinadosaye;

Iccovādaṃ munindassa, sampaṭiccha jinoraso.

即使被敌人用锯子切割，也不应生起嗔心；佛子应领受牟尼之主的此番教诫。

42.

42.

Verī [Pg.166] accupanāhīpi, rūpeva dukkhakārako;

Na tva tabbisaye nāme, dukkhaṃ mākari cetasi.

即使是极度怀恨的敌人，也只是在色法上造成痛苦；你不要在关于那对象的名法上，在心中制造痛苦。

43.

43.

Verī tibandha veropi, iheva dukkhakārako;

Bhavantaraṃ naanveti, sakammunā gato hiso.

即使是结下深仇大恨的敌人，也只在此世造成痛苦；他不会跟随到下一生，因为他是随自己的业而去的。

44.

44.

Dosotu [Pg.167] iha pīḷetvā,Dukkhāvaho bhavebhave;

Mahānattha karaṃ dosaṃ,Kasmā vaḍḍheti cetasi.

嗔恚在此世折磨人，又在生生世世带来痛苦；对于造成巨大祸害的嗔恚，为何让它在心中增长？

45.

45.

Mettāsītambusekena, jinovāda manussaraṃ;

Mahā nattha karaṃ dosaṃ, nibbāyatu sa cetasi.

忆念着佛陀的教诫，以慈心清凉之水浇灌，愿那造成巨大祸害的嗔恚在心中熄灭。

46.

46.

Chaddanto [Pg.168] luddakaṃ pāpaṃ, bhūridattohi tuṇḍikaṃ;

Dhammapālo khami tātaṃ, kapindo kandaro pataṃ.

六牙象王(Chaddanta)忍受了那邪恶的猎人，布利达多(Bhūridatta)忍受了敦底迦(Tuṇḍika)；法护(Dhammapāla)宽恕了父亲，猴王宽恕了坠入山涧者。

47.

47.

Asaṅkhyeyya ttabhāvesu, paravajjaṃ titikkhato;

Nāthassa pāramiṃ khantiṃ, saraṃ dhīro titikkhatu.

智者应忆念导师于无数生中忍受他人过失的忍辱波罗蜜，并应忍耐。

48.

48.

Sāsane [Pg.169] ciravāsena, evaṃ niddosakā iti;

Tuvaṃ paṭicca maññantu, sāsane sappayojanaṃ.

愿他们因你而认为：“因久住于教法中，他们如此无过失”，并因此认为教法是有益的。

49.

49.

Sāsane cira vāsāpi, mādisāva ime iti;

Tamāgamma namaññantu, sāsane nippayojanaṃ.

不要让他们认为：“这些人即使久住于教法中，也和我一样”，并因此认为教法是无益的。

50.

50.

Dve usetīti doso so, saparaṃ dayhate dvayaṃ;

Pahātabbo sa sabbesu, parattha sattha micchatā.

其伤害双方，故名为“嗔”(dosa)；它烧毁自己与他人。欲求来世利益者，应在一切情况下舍弃它。

51.

51.

Paradinnehi [Pg.170] noāyu, tiṭṭhate nāttano vasā;

Paravajjaṃ khametabbaṃ, nasādhu aññavirodhito.

生命非由他人所予，亦非自己所能掌控；他人的过失应被宽恕，与人对立实非善举。

52.

52.

Jeguccha [Pg.171] kkosa nindāni, bālo gaṇhāti akkhamo;

Khamantotu nagaṇhāti, jānaṃ jegucchitāniti.

愚者无法忍耐而执取可厌的辱骂与诽谤；忍耐者则不执取，因为他知道它们是可厌的。

53.

53.

Paradinnāni vaccāni, pābhatanti nakocipi;

Gaṇheyyevaṃ duruttāni, agaṇhanto khame sato.

他人所给的恶语，无人将其当作礼物；同样地，对于恶言，具念者当忍耐而不执取。

54.

54.

Nadi [Pg.172] kallola viciyo, tīraṃ patvā samantidha;

Sabbe uppatitā dosā, khantipatvā samanti te.

河流的波浪与涟漪，抵达岸边便平息；所有生起的嗔恚，抵达忍耐便平息。

55.

55.

Dosummattaka vācāya, nummatto kiṃkarissati;

Bhave yyummattako sova, tādisaṃ vacanaṃ bhaṇaṃ.

对于因嗔恚而疯狂者的言语，一个理智的人能做什么呢？说出那种话的人，他自己就成了疯子。

56.

56.

Kodhano akkhamo añña, duṭṭhasaññī bhayāluko;

Gāmamajjhe aḷakkova, tathā māhohi taṃ jaha.

易怒、不能忍耐、怀有恶意、充满恐惧者，犹如村中疯狗；不要成为那样，当舍弃此等恶行。

57.

57.

Mettāluko [Pg.173] khamāsīlo,Sabbaṭṭhānesunibbhayo;

Parattha sattha micchanto,Khanti mettañca bhāvaye.

慈爱、有忍耐的品德，在一切处无所畏惧；希望来世利益的人，应当培育忍耐与慈心。

58.

58.

Parakkosāni nindāni, taṃva paccenti nāññagū;

Khittaṃpaṃsuva vātuddhaṃ, garukaṃ kiṃ khamāyate.

他人的辱骂与诽谤，只会回到他自己，不会去到别人身上，就像逆风扬尘。有什么沉重的东西需要忍耐呢？

59.

59.

Akkosantoca [Pg.174] nindīca, pīḷito saka kammunā;

Idha peccaca nīceyyo, naṃnayaṃ gaṇhi akkhamo.

辱骂者与诽谤者，被自己的业所折磨；今生与来世都卑下。无法忍耐者执取此等恶果。

60.

60.

Akkoso [Pg.175] maṃ naāgacchi,Tassevā natthakārako;

Iti ñatvāva sappañño,Akkosaṃ na garuṃ kare.

辱骂并未到我这里，它只会伤害那个人自己；智者了知此理后，不将辱骂视为重负。

61.

61.

Vikārāpatti micchanto, verī bahu mupakkami;

Māmittavasa manvehi, nibbikāro tuvaṃbhava.

敌人屡次进犯，希望你变质堕落；不要顺从敌人的意愿，你应当保持不变。

62.

62.

Mettambunā saddosoca, paradosoca sammati;

Mettāsekena sabbesu, sabbatoggiṃ nipāraye.

以慈心之水，自己的嗔恚和他人的嗔恚都平息；以慈心浇灌一切，熄灭一切火。

63.

63.

Sadosa [Pg.176] paradosaggiṃ, sabbato disato ṭṭhitaṃ;

Mettā toyena vāreyya, siyā nibbuti sabbadhi.

自己与他人的嗔恚之火，从四面八方生起；应以慈心之水防护，愿一切处皆得寂灭。

64.

64.

Nagame attano aggiṃ, paraggiṃvāpi nāgame;

Mettambunāva nibbātu, saparaggi dvayaṃ bhusaṃ.

不要燃起自己的火，也不要引来他人的火；应以慈心之水，彻底熄灭自己与他人的两种火。

65.

65.

Guṇī [Pg.177] guṇī nandindāya, pasaṃsāya guṇī guṇī;

Nindaṃnindaṃ nakuppeyya, nasādiye thutiṃ thutiṃ.

贤者不为毁誉所动：于种种责备，不应动怒；于种种赞叹，不应欣喜。

66.

66.

Guṇaṃ nindāya nāsetuṃ, nasakkā koci kussako;

Vaḍḍhetuṃvā pasaṃsāya, garuṃkare na taṃdvayaṃ.

没有人能以诽谤来摧毁功德，也无法以赞叹来增长；不要将这二者视为重负。

67.

67.

Dosabbhā [Pg.178] mala sañchanno, mettācando na rocati;

Taṃmuttassa tu etassa, atissaya pabhāvato.

当被嗔恚云垢所覆盖，慈心之月便不发光；但对于解脱了它的人，它会因其卓越的力量而大放光明。

68.

68.

Su sutta buddha supinā, dvepiyā gutti nākkamo;

Samādhi sumukhā muḷhā, brahmā tyekā dasa gguṇā.

善睡、善醒、无恶梦；为人与非人所爱，天神守护，不受侵害；易入定、面容光洁、临终不迷惑；得生梵天：此乃十一功德。

69.

69.

Sītaṃ [Pg.179] karotu mettāya, cakkhuṃ lābhetu paññāya;

Mākāsinippabhe caññe, cando hohi gategate.

愿你以慈心带来清凉，以智慧获得法眼；莫如天空中其他无光之物，愿你所到之处，皆如明月。

70.

70.

Dūrāsannesu [Pg.180] sabbesu, mettaṃ pesetu pābhataṃ;

Dhammaṃ desetu pattānaṃ, cando hohi gategate.

对于一切远处与近处的众生，送出慈心作为礼物；为有缘者宣说正法，愿你所到之处，皆如明月。

71.

71.

Sampattānaṃ malaṃ dhova, sītaṃkare sadādayo;

Uccanīce navisese, jalassamo gategate.

洗净有缘者的污垢，恒以慈悲带来清凉；对高低没有分别，愿你所到之处，皆如净水。

72.

72.

Asaassatesu [Pg.181] phuṭṭhesu, lokadhammesu aṭṭhasu;

Patiṭṭho nibbikāro tvaṃ, pathavīsadiso bhava.

当被无常的八种世间法所触及时，你当安住不动，不为所变，犹如大地。

73.

73.

Nākāsi kalahaṃ silā, sadā kenaci niccalā;

Mettāyanto khamāyanto, mahāsilaṃ guruṃkare.

岩石不与任何事物争吵，恒常不动；修行慈心与忍耐者，当使自己稳重如巨岩。

74.

74.

Silāva [Pg.182] sīlavā hotu, duruttāni titikkhatu;

Paccutte dosasaṃvaḍḍho, anuttova pasambhati.

持戒者当如岩石，忍耐他人恶语。若回嘴，则嗔恚增长；若不回嘴，嗔恚便会平息。

75.

75.

Sabbe ahaṃva icchanti, sattā sukhanti ñātuna;

Bhāveyya kamato mettaṃ, piya majjhatta verike.

了知“一切众生皆如我，希求安乐”后，当次第培育慈心，遍及于可爱者、中立者与怨敌。

76.

76.

Sabbe [Pg.183] tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno;

Attānaṃ upamaṃ katvā, nahaneyya naghātaye.

一切众生都畏惧刑罚，一切众生都畏惧死亡；将心比心，不应杀害，不应教唆杀害。

77.

77.

Sukha kāmāni bhūtāni,Yodaṇḍena vihiṃsati;

Attano sukha mesāno,Pecca so nalabhesukhaṃ.

若人为求自己的安乐，而以刀杖伤害希求安乐的众生，他死后无法获得安乐。

78.

78.

Averā [Pg.184] byāpajjā nīgho, sukhī cassaṃ ahaṃva me;

Hitakāmā tathā assu, majjhattā verinopica.

愿我无敌意、无嗔害、无困扰，愿我安乐。同样地，愿我所爱者、中立者以及怨敌，也皆得安乐。

79.

79.

Mātaro [Pg.185] bhātaro ñātī, dāyako pāsakāpica;

Sukhīhontūti bhāveyya, caje tesuca lagganaṃ.

当培育“愿母亲、兄弟、亲戚、施主与在家弟子们都安乐”之心，并舍弃对他们的执着。

80.

80.

Doso mettāya dūrāri, taṇhā āsanna verikā;

Taṇhaṃ piyesu vāreyya, dosaṃ verīsu mettiko.

嗔恚是慈心的远敌，渴爱是慈心的近敌；有慈心者，当于所爱者制伏渴爱，于怨敌制伏嗔恚。

81.

81.

Ekuddese [Pg.186] kakammāca, sissā ācariyā sukhī;

Hontu sabrahmacārīca, teca ññoñña hitāvahā.

愿同住一处的师长与弟子，以及所有同梵行者，皆得安乐；愿他们能为彼此带来相互的利益。

82.

82.

Rājānoca amaccāca, gāme issariyā sukhī;

Bhavantu devatāyoca, tehi surakkhito sukho.

国王与大臣，村镇掌权者，愿他们安乐；也愿天神们安乐，受其守护者得安乐。

83.

83.

Mayaṃ [Pg.187] yena suguttāva,Sukhitā raṭṭhavāsino;

Sukhī kalla tthu sorājā,Tejavanto cirāyuko.

我们因他而善受守护，国中居民皆安乐；愿彼贤王亦安乐，具威力而长寿。

84.

84.

Raṭṭha [Pg.188] piṇḍena jīvāma, raṭṭhavāsī sukhantuti;

Bhāveyyevaṃ amoghaṃva, raṭṭhapiṇḍaṃ subhuñjati.

“我等依国食维生，愿国民安乐”，应如是思惟，则不虚食国之信施，而善受用。

85.

85.

Āpāyikā bahū santi, mātāpitādi pubbakā;

Tecaññeca sukhīnīghā, ssva byāpajjā averino.

我等之父母等先辈，多有生于恶道者；愿彼等及其他众生，皆得安乐、无苦、无害、无怨。

86.

86.

Sattā [Pg.189] bhūtāca pāṇāca, puggalā attabhāvikā;

Thī pū riyā nariyāca, devānarā nipātikā.

有情、已生者、有息者、个人、有身者；女性、男性、圣者与凡夫，天与人及堕恶趣者。

87.

87.

Averā hontu byāpajjā, anīghāca sukhī ime;

Attānaṃ parihārantu, catudhā iti bhāvaye.

愿彼等无怨、无害、无苦、安乐，愿他们守护自己——应当如是四重地修习。

88.

88.

Puratthimāya [Pg.191] disāya, sabbesattā averino;

Abyāpajjā sukhīnīghā, hontūti tāva bhāvaye.

“于东方的一切有情，愿他们无怨、无害、安乐、无苦”，应当如是修习。

89.

89.

Puratthimāya disāya, sabbepāṇātiādinā;

Dvādasakkhattuṃ bhāveyya, sesāsupi ayaṃnayo.

对于东方，以“一切有息者”等十二种个人为对象而修习；对其余方向，方法亦同。

90.

90.

Catuddisā [Pg.192] nudisā dho, uddhaṃ sattāca pāṇino;

Bhūtāca puggalā atta, bhāvī sabbe thi pūrisā.

四方、四维、下方、上方的一切有情、有息者、已生者、个人、有身者，一切女性、男性。

91.

91.

Ariyā ariyā devā, narāca vinipātikā;

Averā byāpajjā nīghā, sukhattāca bhavantu te.

圣者、凡夫、天、人及堕恶趣者；愿彼等无怨、无害、无苦，自身安乐。

92.

92.

Catuddisā [Pg.193] nudisā dho, uddhanti dasakedisi;

Dvādase te paricchijja, bhāveyya puggale budho.

于四方、四维、下方、上方此十方中，智者应辨别此十二种个人而修习。

93.

93.

Mettā [Pg.194] vassena temetu, pajjuntoviya sabbadhi;

Mākiñci parivajjehi, evaṃ mettā subhāvitā.

应如雨云普降，以慈心之雨润泽一切；莫遗漏任何一者，如是慈心得善修习。

94.

94.

Pañcā nodhi sattodhisā, siyuṃ dvādasapuggalā;

Ntu catūhesu bhāvetvā, aṭṭhatālīsakā siyuṃ.

五种无限制与七种有限制，合为十二种个人；若于四（梵住）中修习，则成四十八种。

95.

95.

Dasakedisi [Pg.195] tāmettā, catussata asītiyo;

Aṭṭhatālīsāhi pañca, satā ṭṭhavīsa sādhikā.

于十方修习此慈心，有四百八十种；加上（无方向的）四十八种，则共有五百二十八种。

96.

96.

Dukkhite [Pg.196] karuṇaṃ brūhe, muditaṃ sukhite jane;

Mettāceva upekkhāca, ubho ubhosu bhāvitā.

对受苦者应修悲，对快乐者应修喜；慈与舍，则应对此两类众生修习。

97.

97.

Brahmavāsīti vattabbo, tesvaññatara vāsito;

Gandhabhūtesu so loke, brahmāviya virocati.

因安住于彼（四梵住）之一，他被称为“梵住者”；他在世间众生中，如梵天一般闪耀。

Appamādāvaha pakiṇṇakaniddesa

不放逸相关杂项的解释

1.

1.

Saṃvijjanti [Pg.200] dha lokasmiṃ,Bahū jīvitakappanā;

Gahetvā patta muñcho yo,Jīvikānaṃ sa lāmako.

此世间有众多谋生方式；其中，执钵乞食，乃最下劣之生计。

2.

2.

Sukulāca tadupagā, kāmabhogā napekkhino;

Na bhayaṭṭā na iṇaṭṭā, neva ājīva kāraṇā.

他们出身善家，不顾欲乐而走上此道；非因恐惧，非因债务，亦非为谋生。

3.

3.

Nālaṃva [Pg.201] gihinā brahma, cariyāya akhaṇḍitaṃ;

Gharāvāso tisambādho, pabbajjāva nirālayā.

在家人实难圆满无缺地修持梵行；在家生活多障碍，出家则无所挂碍。

4.

4.

Bhavapaṅkā [Pg.202] pamuccāma, tivittiṇṇā bhayānakā;

Paṭipatti yimāyāti, katvā tadupagā ime.

“我等将解脱于有之泥沼，度越可怕的三惑”，作此决心后，他们走上了此道。

5.

5.

Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ caritaṃ sucare;

Dhammacārī sukhaṃseti, asmiṃloke paramhica.

应奋起，不应放逸！应善行于正法。法行者于此世、于他世皆得安乐。

6.

6.

Svāgatā [Pg.203] vata tebhikkhū, pattā sambuddhaputta taṃ;

Gihi bandhana pucchijja, sukhitā sāsane ratā.

善来哉，诸比丘！你们已达佛子之位；斩断在家束缚，于教法中安乐欢喜。

7.

7.

Katapuñña visesāva, ete suladdha dullabhā;

Chaṭṭetvāpi mahārajjaṃ, nedisaṃ laddha maññadā.

他们实是已作殊胜福德者，善得了此难得之境；即使舍弃大王国，也无法以其他方式得到如此之境。

8.

8.

Svāgatā [Pg.204] sugatī hontu, māduggatī pamādino;

Dussīlā ce gamissanti, apāyaṃ tibhayānakaṃ.

愿善来者得善趣，放逸者莫堕恶趣；毁戒之人若放逸，必将堕入极怖畏之恶趣。

9.

9.

Gihibhogā [Pg.205] parīhinno, sāmaññattañca dūbhato;

Paridhaṃsamāno pakireti, chavālātaṃva nassati.

舍离在家之乐，又败坏沙门身份；此人两头皆失，如被弃的火炬般毁灭。

10.

10.

Kuso yathā duggahito, hatthamevā nukantati;

Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayā yupa kaḍḍhati.

如茅草不善执取，反伤其手；沙门生活若处置不当，则牵引其入地狱。

11.

11.

Yaṃkiñci [Pg.206] sithilaṃ kammaṃ, saṃkiliṭṭhañca yaṃkataṃ;

Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ, nataṃhoti mahapphalaṃ.

任何懈怠的行为，任何染污的戒行，及可疑的梵行，皆不能得大果报。

12.

12.

Kariyāce kariyā venaṃ, daḷhamenaṃ parakkame;

Sithilohi paribbajo, bhiyyo ākirate rajaṃ.

应作者，当努力行之，应坚定地精进；懈怠的出家生活，将招致更多的尘垢。

13.

13.

Iti [Pg.207] vuttaṃ munindena, nussaraṃ ani vattito;

Sadā alina cittena, careyya buddhasāvako.

牟尼王如是说，佛弟子应常忆念而不退转，恒以不懈之心而行道。

14.

14.

Rāgaṃ asubhacintāya, dosaṃ mettāya vāraye;

Maraṇena dhajaṃmānaṃ, sambuddhe tikkha saddhiko.

以不净想防护贪欲，以慈心防护瞋恚；以死随念摧毁慢幢，于正自觉者具足锐信。

15.

15.

Asubhā kāmavitakkaṃ, mettā byāpāda takkitaṃ;

Vihiṃsaṃ karuṇāyeva, nivāreyya sadāsato.

以不净观制止欲寻，以慈心制止瞋寻，以悲心制止害寻；具念者应恒常如此。

16.

16.

Buddhāṇatti [Pg.208] sadātīto, micchāvitakka pīḷito;

Pāpadhammehi saṃkiṇṇo, soniccāpāya gāmiko.

恒常违越佛陀教诫，为邪寻所恼害，被恶法染污者，他恒常趣向恶趣。

17.

17.

Dhovitvā pattimalāni, punātikkama saṃvuto;

Micchāvitakka sañchedī, dūro apāya gāmito.

洗净罪垢，防护再次违犯，断绝邪寻者，远离恶趣。

18.

18.

Khīṇāsavatta [Pg.209] buddhattaṃ, niyyānika ntarā yikaṃ;

Sīhanādaṃ catuṭṭhāne, vesārajjo jino nadi.

漏尽与佛果是导向出离的，而违犯是障碍。征服者具足无畏，于四处作狮子吼。

19.

19.

Sīlaṃ [Pg.210] niyyānikaṃ nāma, āpatti antarāyikaṃ;

Antarāya manāpajja, niyyāneva patiṭṭhatu.

戒能引向出离，犯戒即成障碍；愿不招致障碍，安住于出离。

20.

20.

Niyyānikāca [Pg.211] asubhā, subhasaññā ntarāyikā;

Antarāya manāpajja, niyyāneva patiṭṭhatu.

不净观能引向出离，净想则为障碍；愿不招致障碍，安住于出离。

21.

21.

Nānāpatti [Pg.212] pakiṇṇopi, pārājikā vasesako;

So mityatta paṇīdhīhi, lajjīyeva visodhako.

即使染上各种杂罪，但只要未犯波罗夷，有惭者就能以正愿清净自己。

22.

22.

Alajjīkamma kiṇṇopi,Saṃvejetvā sumittiko;

Lajjīyeva visodhento,Matakova asodhako.

无惭者虽被恶行染污，若被善友警觉，便能成为有惭者而清净自己。不能清净者，则如死尸一般。

23.

23.

Yo [Pg.213] pubbeva pamajjitvā, pacchāso nappamajjati;

Somaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhāmuttovacandimā.

往昔曾放逸，今后不复然，彼照耀此世，如月出云翳。

24.

24.

Dhuraṃkatvā [Pg.214] dhipatayo, yo puññesu parakkame;

Tassa niyyānikaṃ kammaṃ, kiṃnāmakaṃ nasijjhate.

以之为己任，于福德中精进者，其引向出离之业，有何不能成就？

25.

25.

Paccate [Pg.215] munino bhattaṃ, thokaṃthokaṃ ghareghare;

Piṇḍikāyeva jīvantu, māpajjantu anesanaṃ.

圣者的食物，是在家家户户中少量地布施而得。愿他们仅以团食维生，莫陷入邪求。

26.

26.

Dhoveyyā pattimagāni, vuṭṭhāna desanambuhi;

Saṃvarissanti cittena, sīlaṃ dhotassa nimmalaṃ.

应以出罪与忏悔之水洗净罪垢；他们将以心防护，如此洗净者的戒是清净无垢的。

27.

27.

Buddhāṇātikkamāpatti[Pg.216], niggahe rāgadosake;

Natthi sañcicca āpatti, lajīva so pavuccati.

违越佛陀教诫的过失，其制戒目的在于制伏贪瞋。若非故意犯戒，他仍被称为有惭者。

28.

28.

Vāṇijja kasikādīhi, nāhāreṭṭhi dhasāsane;

Dhura dvayaṃva kiccaṃ taṃ, nāññakiccehi hāpaye.

在此教法中，不应以贸易、农耕等方式谋求食物。那双重责任（教理与禅观）才是比丘的事务，不应因其他事务而荒废。

29.

29.

Niggaṇheyya [Pg.217] sakaṃcittaṃ, kiṭṭhādiṃ viya duppasuṃ;

Satimā sampajānoca, care sabbiriyāpathe.

当制伏己心，如难以控制的野兽；具念与正知者，应在一切威仪中行持。

30.

30.

Yathā [Pg.218] thambhe nibandheyya, vacchaṃ damaṃ naro idha;

Bandheyyevaṃ sakaṃcittaṃ, satiyā rammaṇe daḷhaṃ.

如人在此将待调伏之犊系于柱上；亦当如是缚自心，以念坚固地系于所缘境。

31.

31.

Adhisīlādhicittānaṃ, adhipaññāya sikkhanaṃ;

Bhikkhu kiccattayaṃ etaṃ, karontova subhikkhuko.

修学增上戒、增上心与增上慧——此是比丘的三种任务。行此道者，即是善比丘。

32.

32.

Pañcāṭṭha [Pg.219] dasa sīlāni, nādhisīlaṃ taduttari;

Pātimokkhaṃ adhisīlaṃ, pabbatā dhika meruva.

五戒、八戒、十戒并非增上戒，增上戒远超于此。波罗提木叉是增上戒，犹如超越众山的须弥山。

33.

33.

Pātimokkhaṃ [Pg.220] visodhento, appeva jīvitaṃ jahe;

Paññattaṃ lokanāthena, nabhinde sīlasaṃvaraṃ.

清净波罗提木叉时，宁可舍弃生命，也不应破坏世界导师所制定的戒律仪。

34.

34.

Sīlenā tikkamaṃ thullaṃ, pariyuṭṭhaṃ samādhinā;

Paññāyā nusayaṃ saṇhaṃ, kilesaṃ bhikkhu bhindati.

比丘以戒断除粗重的违犯，以定断除缠，以慧断除微细的随眠，如此破除烦恼。

35.

35.

Sāsanassādi [Pg.221] sīlaṃva, majjhe tassa samādhiva;

Paññāva pariyosānaṃ, kalyāṇāva imetayo.

教法之始是戒，其中间是定，其究竟是慧，此三者皆是善的。

36.

36.

Mahāpuññe [Pg.222] ṭhitaṃ sīlaṃ, samādhi appanā gataṃ;

Catumagga yutā paññā, etaṃ sikkhattayaṃ mataṃ.

戒建立于大福德中，定达到安止；慧具足四道，此被称为三学。

37.

37.

Sīlanalakkhaṇaṃ sīlaṃ, dussīlya dhaṃsanaṃ rasaṃ;

Hirottappa padaṭṭhānaṃ, suci paccupaṭṭhānakaṃ.

戒的特征是身语意的协调，其作用是摧毁恶戒；其近因是惭与愧，其现起是清净。

38.

38.

Sasīlagutti [Pg.223] nāthoca, dunnigaho visārado;

Dhammaṭṭhītīti pañcete, guṇā venayike matā.

守护戒律、作为保护者、难以被烦恼制伏、练达、住于法——这五种品质，在律中被认为是功德。

39.

39.

Ādi [Pg.224] kalrāṇa saṃvedī, sīlamattaṭṭha bhikkhavo;

Uddhaṃ kalyāṇa lābhāya, alino anivattiko.

体验到初善的比丘们，安住于戒中；为了获得上等善法，他们不懈怠，不退转。

40.

40.

Dhovitvā pattimalāni, vuṭṭhāna desana mbuhi;

Suddhasīle ṭhitoyeva, evaṃ cinteyya paññavā.

以出罪与忏悔之水洗净罪垢后，安住于净戒中，智者应如是思惟。

41.

41.

Sampuddhorasa [Pg.225] puttāva, buddhurojā nussāvanā;

Sambhūtā pitu dāyādā, puttānāma sabhāvato.

他们是正自觉者的亲生子，由听闻佛陀的甘露法而生，是父亲的继承人，是名副其实的儿子。

42.

42.

Khīraṃ pitvāva jīvanti, jātāpi idha puttakā;

Pariyatti jinakkhīraṃ, pitvāva jinaputtakā.

在此世间出生的儿子，靠饮乳而活；而佛子，则靠饮下教法——那征服者的乳汁而活。

43.

43.

Dāyoca [Pg.226] nāma buddhassa, dhammāmisa vasādvidhā;

Maggañāṇā dayo dhammo, cattāro paccayāmisā.

佛陀的遗产有两种：法与物质；道智等是法遗产，四资具是物质遗产。

44.

44.

Cira māmisa dāyādā, rājapūjādi gāhino;

Dāyā missaggahaṃ nicchi, saddhamma garuko jino.

长时为物质遗产的继承者，领受王室供养等；尊重正法的胜者，决定不接受混杂的继承。

45.

45.

Lakkha [Pg.227] kappa catussaṅkhya, kālaṃ vicita niccitaṃ;

Dhammadāyaṃ navindamhā, buddhaputtāpi yemayaṃ.

历经四阿僧祇又十万劫，经过思择与决定；我们即使是佛子，也未曾获得法之继承。

46.

46.

Buddhavārita dāyādā, saddhammadāya bāhirā;

Puttāpi satthudāsābhā, bhuttamattā hi dāsakā.

佛陀所禁止的继承者，外于正法之继承；虽身为佛子，却犹如导师的奴仆，仅知饱食者实为奴仆。

47.

47.

Bhaddanta [Pg.228] rāhulasseva, dāyaṃ nopi adā jino;

Nādiyimhā pamādāya, taṃ dāyaṃ kusalantakaṃ.

胜者甚至未将（物质）继承给予尊者罗睺罗；我们不应放逸地领受那以善为究竟的（法）继承。

48.

48.

Dhammadāyādā mebhikkhave tumhebhavatha,Māāmisa dāyādā;

Iti vuttaṃ munindena,Sāvakesu dayāvatā.

“诸比丘，你们当为我的法嗣，而非物质的继承者。”具悲悯的牟尼主对其弟子们如是说。

49.

49.

Imāya [Pg.229] buddhavācāya, buddhasantaka taṃ sare;

Dvinnaṃ āmisaa dāyāda, bhāvassaca nivāraṇaṃ.

以此佛语，当忆念那属于佛陀的（法）产，以及对成为物质继承者状态的制止。

50.

50.

Rajje caṇḍālaputtāva, saddhammacakka vattino;

Puttā hontāpi dāyesmiṃ, nirāsā tiva ninditā.

虽为转正法轮者之子，但在（法）国中，他们犹如旃陀罗(caṇḍāla)之子，于继承无望且受鄙视。

51.

51.

Micchājīva [Pg.230] samāpannā, accāsā paccayāmise;

Mahājānīya sampattā, moghakatvā tidullabhaṃ.

陷入邪命，过度贪求资具与物质，已遭受巨大损失，使那极难得者变得徒劳。

52.

52.

Gihikāme [Pg.231] pahāyāgo, paravantosu laggito;

Gaṅgātiṇṇo taḷākamhi, nimuggovā tinindito.

舍弃在家欲乐而出家，却依附于他人；犹如渡过恒河，却沉没于池塘，实堪鄙视。

53.

53.

Cīvare [Pg.232] piṇḍapāteca, paccaye sayanāsane;

Etesu taṇha mākāsi, mālokaṃ punarāgami.

对于衣、食、药、卧坐具，莫于此等生起贪爱；莫再回到此世间。

54.

54.

Itivuttā nusārena, paccavekkhaṇa suddhiyā;

Āmisesu hane āsaṃ, puttamaṃsu pamaṃ saraṃ.

依照《如是语》(Itivuttaka)，以省察而清净；当断除对物质的希望，忆念食子肉之譬喻。

55.

55.

Seyyo [Pg.233] ayoguḷo bhutto,Tatto aggisikhūpamo;

Yañce bhuñjeyya dussīlo,Raṭṭhapiṇḍaṃ asaññato.

宁可吞食炽热如火焰的铁丸，胜于无戒、无自制者，食国人之信施。

56.

56.

Itivuttaṃ [Pg.234] nucintento, vajje dussīla bhāvato;

Sīle ṭhitova bhuñjeyya, māditta guḷakaṃ gili.

常思惟此说，当远离破戒；住于戒中而食，莫吞燃铁丸。

57.

57.

Annāna matho pānānaṃ,Khādanīyāna mathopi vatthānaṃ;

Laddhāna sannidhiṃ kariyā,Naca parittase tāni alabhamāno.

对于食物、饮料、嚼食与衣物，获得时不应储存；不得时亦不忧虑。

58.

58.

Aññāhi [Pg.235] lābhupanisā, aññā nibbāna gāminī;

Sakkāraṃ nābhinandeyya, viveka manubrūhaye.

通往利养是一途，导向涅槃是另一途；不应喜好恭敬，当培育远离。

59.

59.

Akatvā [Pg.236] āmise āsaṃ,Saddhammeyeva āsiko;

Appamatto samāraddho,Dhammadāyaṃ labhissati.

不于物质生希望，唯于正法有期望；不放逸而勤精进，他将获得法之继承。

60.

60.

Pariyattiṃ vinā seyyaṃ, nalabhanti budhāapi;

Seyyatthikova sikkheyya, neva pūjādi kāraṇā.

若无教理，即使智者亦不得胜妙；应为求胜妙而学习，非为供养等缘故。

61.

61.

Bhavanissaraṇatthaṃva[Pg.237], sikkhe nā laggadūpamo;

Tathūpamāya sikkhanto, apāyesu patissati.

当为出离诸有而学习，不应如执著者；若如是学习，将堕于恶趣。

62.

62.

Sikkhitena amānatthaṃ, nasādhu mānathaddhiko;

Mudubhāvāya sikkhitvā, damento muduko bhave.

当为无慢而学习，因骄慢者不善；为得柔软而学习，调伏自己后，他将变得柔软。

63.

63.

Rāgaṃ [Pg.238] dosaṃ dhajaṃmānaṃ, sikkhantopi vivajjaye;

Daharāpi hi miyyanti, natthi vassaggato mataṃ.

贪、嗔与慢幢，学习者亦应远离；年少者亦会死亡，死亡不依年龄而定。

64.

64.

Saddhaṃtikkheyya buddhena, rāgaṃ asubha cintayā;

Maraṇena dhajaṃmānaṃ, dosaṃ mettāya vāraye.

应以（忆念）佛陀磨砺信心，以不净观对治贪欲；以死亡（念）对治慢幢，以慈心止息嗔恚。

65.

65.

Etehi [Pg.239] caturakkhehi, ganthaṃ sikkheyya saṃ vuto;

Sikkhantassehi rakkhehi, nakoci saṃkilesiko.

应以这四种守护，自制地学习经典；若以这些守护而学习，则无任何染污。

66.

66.

Buddhavācampi [Pg.240] sajjhāya, etepi manasīkara;

Vutto dhammavihārīti, ediso sāsane varo.

亦应诵习佛语，亦应思惟此等（守护）；如此者被称为法住者，他在教法中最为殊胜。

67.

67.

Garūna mupadesena,Caturakkho susīlavā;

Appassutopi pāsaṃso,Bhiyyoyeva bahussuto.

依师长之教导，具四种守护、善持戒者，即使少闻亦受赞叹，更何况多闻者。

68.

68.

Sātaṃ [Pg.241] sevakkhaṇevappaṃ, taṃhetvā nantādukkhanti;

Dhīro āsaṃ hane kāme, khuradhāramadhūpame.

乐是短暂而微少的，因此而有无尽之苦；智者应断除对欲乐的希望，（欲乐）犹如刀刃上之蜜。

69.

69.

Yodha kāme sukhaṃmaññi,Na so dukkhā vimuccati;

Mātāhi byaggha manvento,Vacho mutto kathaṃbhayā.

若人于欲中认为有乐，彼不从苦中解脱；如犊随母虎，如何能免于恐惧？

70.

70.

Tiracchā [Pg.242] peta laddhabbe, nāsaṃ kāmasukhe kare;

Bhāyitabba sukhaṃ tañhi, tasmiṃ laggā mahātapā.

对于畜生、饿鬼所能得者，不应于欲乐中生希望；彼乐实堪畏惧，执着于彼则有大苦恼。

71.

71.

Laddhā kāmasukhaṃ bālā, pamodanti napaṇḍitā;

Pasupakkhībhi laddhabbaṃ, anantadukkha kāraṇaṃ.

愚人获得欲乐则欢喜，智者则不然；（此欲乐）为畜生、鸟类所能得，是无尽苦之因。

72.

72.

Laddhā [Pg.243] dhammaratiṃviññū, modanti na apaṇḍitā;

Anoma satta paribhogaṃ, bhaganissaraṇāvahaṃ.

智者获得法乐则欢喜，愚者则不然；（此法乐是）无上圣者之受用，能引向出离诸有。

73.

73.

Hīnakammaṃ [Pg.244] paṭicchannaṃ, kāmassādaṃ napatthaye;

Dhamme pītiñca pāmojjaṃ, pattheyya sādhusampato.

不应希求卑劣之业、隐蔽之业与欲乐之味；具足善行者，当希求于法之喜与悦。

74.

74.

Pariggaṇhanti yekāme, hiṃ santite tadatthikā;

Pariccattaṃ na hiṃ santi, muttaṃ vaṇṇenti sādhavo.

那些执取欲乐者，为此而互相伤害；舍弃者则不伤害，善人赞叹解脱者。

75.

75.

Niccupakkamma [Pg.245] puṭṭhopi, kāyo verīvasā nugo;

Aciraṃyeva bhūsāyī, yuttova ta mupekkhituṃ.

即使不断受到照料，此身也随敌而行；它不久将躺在地上，故应舍弃它。

76.

76.

Rakkhitopi aguttova, kāyo bhayamukhe ṭhito;

Tasmā kāya mupekkhitvā, caredhamma machambhito.

即使被守护也未受保护，此身立于怖畏之口；是故应舍弃此身，无畏地行于法。

77.

77.

Puṭṭho [Pg.246] puṭṭhopi yaṃkāyo, bhuvi rogāsayīsayī;

Kataṃkataṃ mudhāto na, tadatthaṃ duccare care.

此身即使一再受到滋养，也终将卧于地上，为病所依；为它所做皆是徒劳，故不应为它而行恶行。

78.

78.

Pāpaṃ [Pg.247] karoti yobālo,Puṭṭhuṃ kāyaṃ tidubbharaṃ;

Bhūmyaṃ kāyaṃ ṭhapetvāna,Anātho so apāyiko.

愚人造作恶业，以滋养此难养之身；当此身被置于地上后，他孤苦无依，堕于恶趣。

79.

79.

Verīvasā nugaṃ kāyaṃ,Bālo poseti duccaro;

Posento niraye pakko,Kāyo bhūmyaṃ vikāragū.

愚人行恶行，滋养此随敌而行之身；滋养者在地狱中受煎熬，而此身在地上腐坏。

80.

80.

Pāpaṃ [Pg.248] mākara kāyatthaṃ, kāyo verī vasānugo;

Bhūmyaṃ sessati vekārī, pāpiko nirayaṃ gato.

莫为身而造恶，此身随敌而行；它将变坏而卧于地，造恶者堕入地狱。

81.

81.

Amayhaṃ mayhasaññāya,Kāyaṃ rogavasānugaṃ;

Posaṃ patto mahājāniṃ,Nokāso dhamma mikkhituṃ.

于非我所，生我所想，滋养此随病之身；他遭受巨大损失，无缘得见正法。

82.

82.

Kāyāpekkhāya [Pg.249] nokāso,Dhammaṃ daṭṭhuṃ rahogato;

Upekkhāyeva okāso,Dukkhitā mha apekkhayā.

因执着于身，即使独处也无机会见法；唯有舍弃才有机会，我们因执着而受苦。

83.

83.

Citta [Pg.250] saṃsodhakā pakkā, kāyasaṃsodhakā navā;

Sodhe cittaṃva pakkatthaṃ, nakāyaṃ bhavabhīruko.

净化自心者是成熟的，净化身体者是幼稚的；畏惧轮回者，应为成熟而净化自心，而非身体。

84.

84.

Cittasaṅkharaṇaṃ [Pg.251] sādhu, taṃ saṅkhataṃ pabhassaraṃ;

Nasādhu kāyasaṅkhāro, saṅkhatopyasubhova so.

修饰心是善的，当心被修饰时，它是光明的；修饰身是不善的，身体即使被修饰，也仍然是不净的。

85.

85.

Sabhāva malinaṃ kāyaṃ, nimmalāya kathaṃ kare;

Āgantumalinaṃ cittaṃ, sakkā kātuṃ sunimmalaṃ.

本性污秽的身体，如何能使之清净？心虽有客尘之垢，却能使之极为清净。

86.

86.

Ādhibyādhi [Pg.252] parotāya, ajjasvevā vināsinā;

Kohināma sarīrāya, dhammāpetaṃ samācare.

此身被身心之病所困，今明之间即会坏灭；谁会为这样的身体，而去行非法之事？

87.

87.

Sabhāvajegucchaṃ kāyaṃ, sobhetuṃnevasakkuṇe;

Cittaṃ vā laṅkataṃ sobhaṃ, sīlādi gandhavāsitaṃ.

本性可厌的身体，无法使之美丽；但心若以戒等功德之香熏习，被装饰后则会美丽。

88.

88.

Sace [Pg.253] bhāyatha dukkhassa, sace vo dukkha mappiyaṃ;

Mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvivā yadivā raho.

如果你畏惧苦，如果你不喜爱苦；切莫造作恶业，无论是公开或秘密。

89.

89.

Kilesā gantumalaṃcittaṃ, pabhassara sabhāvikaṃ;

Tadāgantumalaṃ dhova, cittaṃ dhote pabhassaraṃ.

烦恼是心的客尘垢，而心本性光明；应洗去那客尘垢，心洗净后便会光明。

90.

90.

Kilesā [Pg.254] gantumalaṃcittaṃ, upakkamena sodhaye;

Suvisuddha manāyeva, uttariṃsu bhavaṇṇavā.

烦恼是心的客尘垢，应以努力净化之；唯有内心极清净者，能渡过轮回之海。

91.

91.

Kāye malamupekkhāya, citte malaṃva dhovatu;

Citte hi nimmalesanto, pūtikāyopi pūjito.

应舍置身之垢，而洗涤心之垢；因为心若清净，即使身已腐烂也受人尊敬。

92.

92.

Kāyarogaṃ [Pg.255] titikkhāya, cittarogaṃ cikicchatu;

Sukhito kāyarogīpi, citte nirāmaye sati.

应忍受身病，而治疗心病；若心无疾患，身虽病亦安乐。

93.

93.

Kāyaroge bahū vejjā, buddhuttiva manogade;

Idhāpi kāyiko santo, anantāva manorujā.

身病有许多医生，而佛陀是心病的无上医；即使此处身体安康，心病却是无穷的。

94.

94.

Sīsadaḍḍha [Pg.256] mupekkhāya, nibbātu rāgapāvakaṃ;

Khippaṃ asubha saññāya, niccadaḍḍhaṃ bhavebhave.

应舍置头燃之急，以不净想速灭贪欲之火；此火于生死轮回中恒常燃烧。

95.

95.

Subhāya uṭṭhitaṃ rāgaṃ, asubhāya nivāraye;

Sorāgo sāditaṃ jantuṃ, catvāpāyaṃ nayissati.

因净相而生起的贪欲，应以不净相去制止；那贪欲将把被其征服的众生，带到四个恶趣。

96.

96.

Paṇḍitānaṃ [Pg.257] malaṃ māno, sottukkaṃsena pākaṭo;

Mākho attāna mukkaṃse, māvibhāve sakaṃmalaṃ.

慢是智者的垢染，由自我称赞而显露；莫抬高自己，莫彰显自己的垢染。

97.

97.

Guṇaṃ paṭicca guṇīnaṃ, ahaṃmāno samuṭṭhahe;

Maraṇaṃ anucintāya, dhajaṃmānaṃ nipātaya.

有德者会因其德行而生起我慢；当随念死亡，以摧毁如旗帜般的我慢。

98.

98.

Eko [Pg.258] kāyavivekesī, katvā kilesaniggahaṃ;

Vase cittavivekesī, ubho padhi vivekādā.

独自寻求身远离，以此调伏烦恼；安住并寻求心远离，两者皆能远离执取。

99.

99.

Adiṭṭhe asute ṭhāne, vaseyya mocanatthiko;

Assādaṃhi nivāretuṃ, diṭṭhe sute tidukkaraṃ.

求解脱者应住在未见未闻之处；因为在已见已闻之处，要断除乐味是极其困难的。

100.

100.

Adiṭṭhe [Pg.259] asute raññe, vaseyyi ndriyagopako;

Vāretuṃ visayākiṇṇe, cakkhusotaṃ tidukkaraṃ.

守护诸根者应住在未见未闻的林野；因为在充满境界之处，要防护眼根与耳根是极其困难的。

101.

101.

Rāgaṃ asati uppannaṃ, santābhujena vāraye;

Bāhire rāga muppannaṃ, anto asubhacintayā.

当因失念而生起贪欲时，应以正念之武器制止；当对外境生起贪欲时，应于内以不净想制止。

102.

102.

Rāgaṃ [Pg.260] chindāti buddhāṇaṃ, saraṃ bhikkhu rahogato;

Passaṃ kāyedha jegucchaṃ, labheyyā siṭṭhamocanaṃ.

独居的比丘，忆念着诸佛“当断除贪欲”的教导，于此身中见到可厌性，便可获得所期望的解脱。

103.

103.

Kāyaṃ asubhatopassa, kallakāleva dassanaṃ;

Moghaṃ kālaṃ nakhīyeyya, bhaveyyuṃsvepiāturā.

当趁健康时，观此身为不净；莫虚度光阴，因为明天就可能生病。

104.

104.

Kāyaṃ [Pg.261] jegucchatopassa, bālyanto paccavekkhiya;

Ādo kiñci jigucchāya, jiguccheyyāyatiṃ bhusaṃ.

应观身为可厌，省思其愚昧；初时若稍有厌离，未来将极为厌离。

105.

105.

Kāyādinava mikkheyya, dāni kiñcipi dassanaṃ;

Āyatiṃ maggalābhāya, bhaveyya upanissa yo.

应观察身之过患，即使现在只见到少许；为于未来证得道，此将成为强力助缘。

106.

106.

Itthīna [Pg.262] maṅgamaṅgāni, napasseyya nacintaye;

Tadāsā ubhato bhaṭṭhā, sugatyā sāsanāpica.

莫观女人的肢体，亦莫思量；因那欲望，他从两方面堕落：从善趣，也从教法。

107.

107.

Itthirūpa sarākaḍḍhā, bhaṭṭhā bahūva sāsanā;

Ihāpi dukkhitā hutvā, te pecca atidukkhino.

被女人的形色与声音所吸引，许多人已从教法中堕落；他们在此生受苦，死后将极为痛苦。

108.

108.

Puṃmano [Pg.263] pariyādāya, itthirūpasarā ṭhitā;

Tassama mañña mekampi, navijjateva sabbadhi.

女人的形色与声音占据了男人的心；没有任何其他单一事物能与之相比。

109.

109.

Sallape [Pg.264] asihatthena, pisācenāpi sallape;

Āsade āsivisepi, aggikkhandhepi āsade;

Natveva mātugāmena, ekekāya supesalo.

可与持剑者交谈，亦可与恶鬼交谈；可接近毒蛇，亦可接近火堆；但善巧者，绝不与女人单独相处。

110.

110.

Kāmaṃ asubhacintāya, byāpādaṃ snehacetasā;

Vihiṃsaṃ karuṇāyehi, vitakkaggī tayosame.

以不净观平息贪欲，以慈心平息嗔恚，以悲心平息害心；应平息此三寻火。

111.

111.

Asameta [Pg.265] vitakkaggī, thusarāsimhi khāṇuva;

Athirā sāsane tāpī, tepacchāatitāpino.

未平息的寻火，如同糠堆中的余烬；此等热恼者于教法中不稳固，他们死后将遭受更大的热恼。

112.

112.

Asubhā [Pg.266] pagame lokā, taṃ mettāyupasaṅkame;

Subhāvitāhi etāhi, jaheloke piyāpiyaṃ.

应以不净观远离世间，应以慈心接近世间；善修此二者，能舍弃世间的爱与不爱。

113.

113.

Gataṭṭhitādo uppanne, vitakkaggī tayo same;

Ātāpī pahitattoti, evaṃbhūto pavuccati.

于行住等时，若三寻火生起，应将之平息；如此之人，被称为热忱、决意者。

114.

114.

Vivādappatto [Pg.267] dutīyo, keneko vivadissati;

Tassate saggakāmassa, ekatta muparocitaṃ.

若有第二者，则会生起争论；独自一人与谁争论？对于那欲求天界者，独处是适宜的。

115.

115.

Sinihappatto dutīyo, kamekā sinihissati;

Tassate mokkhakāmassa, ekatta muparocitaṃ.

若有第二者，则会生起爱着；独自一人爱着谁？对于那欲求解脱者，独处是适宜的。

116.

116.

Purato [Pg.268] pacchatovāpi, aparo ce navijjati;

Tasseva phāsu bhavati, ekassa vasato vane.

无论在前或后，若没有其他人；独自住在森林里，他就会感到舒适。

117.

117.

Sukhañca kāma mayikaṃ, dukkhañca pavivekikaṃ;

Pavivekaṃ dukkhaṃ seyyo, yañce kāmamayaṃ sukhaṃ.

欲乐是乐，远离是苦；远离的苦更好，胜过欲乐的乐。

118.

118.

Yoca [Pg.269] vassasataṃ jīve, apassaṃ udayabbayaṃ;

Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato udayabbayaṃ.

纵活百年，未见生灭法；宁活一日，得见生灭法。

119.

119.

Suññāgāraṃ [Pg.270] paviṭṭhassa, santacittassa bhikkhuno;

Amānussī rati hoti, sammādhammaṃ vipassato.

比丘进入空闲处，内心寂静，正见于法，便获得超人之乐。

120.

120.

Yatoyato [Pg.271] sammasati, khandhānaṃ udayabbayaṃ;

Labhati pītipāmojjaṃ, amataṃ taṃ vijānataṃ.

无论何时何地，当他省思诸蕴的生灭，便获得喜悦和欢欣；此乃知者之甘露。

121.

121.

Iccuttaṃ dhammapāmojjaṃ, vivekajaṃ rasādhikaṃ;

Icchanto sīlavā bhikkhu, anivattita vīriyo.

如此殊胜的法喜，由远离而生，其味最上；欲求此者，持戒比丘应不退转地精进。

122.

122.

Vanā vāse vasitvāna, appicchādiguṇāvaho;

Pali bodhe samucchijja, bhāveyyevaṃrahogato.

居住林中，能得少欲等功德；断除诸障，于独处时，应如是修习。

123.

123.

Kāye [Pg.272] jegucchapuñjāni, rūpaṃ ruppanabhāvato;

Tassitā vedanā saññā, saṅkhārāca tatopare.

此身是可厌之积聚；色蕴因其变坏之性；受与想为渴爱所依，其后则有诸行。

124.

124.

Viññāṇañca imepañca, khandhā rāsatthato matā;

Tecānicca dukkhā nattā, upādā vayadhammino.

识以及这五蕴，因其积聚之义而被称为蕴；它们是无常、苦、无我，是生灭之法。

125.

125.

Pheṇapiṇḍū [Pg.274] pamaṃ rūpaṃ, vedanā pupphuḷūpamā;

Marīcikūpamā saññā, saṅkhārā kadalūpamā.

色如聚沫，受如水泡；想如阳焰，行如芭蕉。

126.

126.

Māyūpamanti viññāṇaṃ, dassite sabba dassinā;

Upamāhi samasse yya, pañcakkhandhe asārake.

识如幻术，此乃彻见者所开示；应以此等譬喻，省思无有实质的五蕴。

127.

127.

Yāva [Pg.275] byāti nimmissati,Koṭilakkhātahiṃkhaṇe;

Khandhā bhijjanti hutvāna,Aniccānāma te tato.

于万亿分之一刹那间，诸蕴生起而复坏灭；是故，其名为无常。

128.

128.

Bhaya pīḷitato dukkhā, anattā avidheyyato;

Khandhāva honti bhijjanti, añño koci nalabbhati.

因怖畏与逼迫故苦，因不可主宰故无我；唯有诸蕴生灭，找不到任何他物。

129.

129.

Khandhā [Pg.276] niccā khayaṭṭhena, bhayaṭṭhena dukhācate;

Anattā sārakaṭṭhena, iti passe punappunaṃ.

诸蕴是无常，因其有坏灭性；是苦，因其有怖畏性；是无我，因其无实质性；应如此反复观察。

130.

130.

Bhāṇūdaye kayaṃ enti, hemante patitussavā;

Rāgā mānāca sabbevaṃ, satyā niccānupassane.

如露珠于日出时消逝，如冬霜之易融；当随观无常时，一切贪与慢亦复如是。

131.

131.

Sīhanādaṃ [Pg.277] vanesutvā, saṃvejenti sasotakā;

Vehapphalāpi lokevaṃ, jinerita tilakkhaṇaṃ.

在森林中听到狮子吼，有情众生感到悚惧；广果天亦如是，因胜者所说的三相而悚惧。

132.

132.

Vedanādīni [Pg.278] nāmāni, nāmarūpadvayaṃva te;

Taṇhāvijjāca kammādi, nāmarūpassa paccayā.

受等是名法，与色法合为名色二法；渴爱、无明、业等，是名色之缘。

133.

133.

Nāmarūpaṃ pariggayha, tato tassaca paccayaṃ;

Hutvā abhāvato niccā, udayabbaya pīḷanā.

辨识名色及其缘，当知其生已复灭，故是无常；因生灭之逼迫，故是苦。

134.

134.

Dukkhā avasavattittā, anattātitilakkhaṇaṃ;

Āropetvāva saṅkhāre, sammasanto punappunaṃ.

因不受支配故为苦，亦为无我。将此三相加诸于诸行，一再地省察。

135.

135.

Pāpuṇeyyā [Pg.279] nupubbena,Sabbasaṃyojana kkhayaṃ;

Tampatto arahā bhikkhu,Bhavatiṇṇo sunibbuto.

循序达到一切结的灭尽；达到此境界的比丘即是阿罗汉，已渡过生存之流，已完全寂灭。

136.

136.

Natumhaṃ [Pg.280] bhikkhave rūpaṃ, taṃ jahethāti vuttato;

Memetanti upādānaṃ, pañcakkhandhe vināsaye.

“诸比丘，色不是你们的，你们应当舍弃它。”因有此说，故应摧毁对五蕴“我”与“我所”的执取。

137.

137.

Puttā matthi dhanā matthi, iti bālo vihaññati;

Attāpi attano natthi, kutoputtokutodhanaṃ.

“我有儿女，我有财富”，愚者因此而忧恼。自身亦非己有，何来儿女，何来财富？

138.

138.

Iccutta manucintāya, attāti atthimetivā;

Saññaṃ nāseyya khandhāva, atthīti ābhuje budho.

对于“我存在”或“我有我”之想，智者应摧毁此种关于诸蕴的见解，且不应执取其为“实有”。

139.

139.

Khandhanāsa [Pg.281] manābhujja, mato me puttako iti;

Socanti paridevanti puttonatthi nasomato.

因不解诸蕴的坏灭，他们悲伤、哀嚎：“我儿已死！儿子不在了，他死了！”

140.

140.

Bhijjamānesu [Pg.282] khandhesu, attasaññī anattesu;

Nādikāla viparitā, mahājānīyataṃ gatā.

当诸蕴坏灭时，于无我中执著我见；自无始以来颠倒，已至大损失。

141.

141.

Bhijjamānesu khandhesu, laggā rattā mamāyitā;

Nārīpumādi saññāya, viparetā anādike.

当诸蕴坏灭时，执著、贪染、我所化；由于男女等想，自无始以来颠倒。

142.

142.

Nādikāla [Pg.283] viparito, attasaññī anattani;

Bhijjamānesu khandhesu, jaha ttāti mamāyanaṃ.

自无始以来颠倒，于无我中执著我见；当诸蕴坏灭时，应舍弃“我”与“我所”。

143.

143.

Abhiṇhuppattiyāyeva, bhijjamāno naññayati;

Aniccalakkhaṇaṃ channaṃ, taṃ cinteyya supaññavā.

由于不断生起，坏灭不被了知；无常相被遮蔽，智者应思惟此。

144.

144.

Asanteyeva [Pg.284] laggantā, namuccanti bhavattayā;

Natthi santesu laggantā, rūpakkhandhā dike svidha.

执著于不存在者，不从三有中解脱；智者于此世间，对存在者，如色蕴等，亦无执著。

145.

145.

Taṇhā gijjhati metanti, māno ahanti maññati;

Diṭṭhi gaṇhāti attāti, ete papañcakā tayo.

渴爱贪著“此是我所”；慢心认为“我即是”；邪见执取“有我”；此三者是戏论。

146.

146.

Mame [Pg.285] ta maha mattāti, papañcānaṃ vasānugo;

Gaṇhanto bhava paṅkamhi, nimmuggova bhayānake.

“此是我所”、“我”、“我即是”——随顺此等戏论而执取者，犹如沉没于可怖的轮回泥沼中。

147.

147.

Name nāhaṃ naattāti, etehi vivadaṃ kare;

Vivadantāva muccanti, bhavapaṅkā bhayānakā.

“非我所”、“非我”、“无我”——应以此对治戏论；如此对治者，方能从可怖的轮回泥沼中解脱。

148.

148.

Name [Pg.286] nāhaṃ naattāti, daṭṭhabbanti jineritaṃ;

Tatheva sabbadā maññe, mā papañca vasānugo.

“非我所”、“非我”、“无我”，此乃胜者所说应见；应恒常如此思惟，莫随顺戏论。

149.

149.

Loko vivadi buddhena, nalokena kadāciso;

Anattāti jinuddiṭṭhaṃ, loko attāti maññati.

世间与佛争论，佛不与世间争论。胜者宣说无我，世间却认为有我。

150.

150.

Mo [Pg.287] lokena samo hotu,Tassamo kiṃtaduttare;

Andhibhūto ayaṃloko,Sambuddhassa virodhiko.

莫与世间平等。与彼平等者何有？何者能超越彼？此世间已盲，与正自觉者相违。

151.

151.

Sambuddhassa vasaṃ nvetu, sanjhādi bhayatajjito;

Tabbasaṃyeva anvento, bhavatiṇṇo bhavissati.

被怖畏等所驱使者，愿他随顺正自觉者的教导；唯有随顺彼之教导，他才能渡过生存之流。

152.

152.

Anattāti [Pg.288] girā saccā, attāti vacanaṃ musā;

Musāya vivade loko, buddhena sacca vādinā.

“无我”之语是真实，“有我”之言是虚妄；世间与说真实语的佛陀，因虚妄而争论。

153.

153.

Turaṅgavajagāmamhā, purime camakya kānane;

Vasatā aggadhammena, therena racito ayaṃ.

此篇由胜法（Aggadhamma）长老所作，他当时住于骏马村（Turaṅgavajagāma）前的伽摩伽林（Camakya kānana）中。

154.

154.

Arimatteyya buddhassa,Dhamma ssutakkhaṇe bhave;

Khīṇāsavo mahāpañño,Puññena tena sāvakoti.

愿我以此功德，在未来阿利耶弥勒（Ariya Metteyya）佛出世时，于听闻其法之刹那，即成为漏尽、具大智慧的声闻弟子。

Kāyapaccavekkhaṇā

身审察

1.

1.

Nādikāla [Pg.291] viparita, jana bhūtattha dassino;

Dātume kantikassādaṃ, satthu pādo timānito.

自无始时来颠倒，不见真实义之众生；为赐予我可喜之味，导师之足被高度尊敬。

2.

2.

Sīse [Pg.292] pilandiyā modī, sambuddha caraṇa mbujaṃ;

Sādhu tuṭṭhikaraṃ brūmi, sukāya paccavekkhaṇaṃ.

以头顶戴正自觉者之莲足，我心生欢喜，宣说此善妙、令人满足的审察身。

3.

3.

Yoniso manasīkatvā, nādā viruddha maññitaṃ;

Sādhavo ta mudikkhantu, mayāpi mandabuddhino.

请如理作意，莫生违逆之想；诸位善人，请审察此，即使是出自愚钝的我。

4.

4.

Icchitabbāna [Pg.293] māyattā, tesañca cayabhāvato;

Tadākārena vattitā, kāyo jeguccha puñjako.

因依赖所欲求之物，并因彼等之积聚；身体如是存在，是一堆可厌之物。

5.

5.

Punappunaṃva okkama, ñāṇa manto pavesiya;

Bāhiraṃva anālamba, ikkhaṇā paccavekkhaṇā.

反复进入，以智慧渗透，不依赖外在，此即观看与审察。

6.

6.

Maṃsacchanna [Pg.294] ṭṭhirūpeva, manoja vāyu cālite;

Nārī gatāti yācintā, neva sāpaccavekkhaṇā.

被肉覆盖的骨骼之形，被意生风所驱动；“女人已去”之想，那并非审察。

7.

7.

Saññādiṭṭhica cittañca, vipallāsā imetayo;

Ta dākārena vattanti, avijjo ttharitā bhusaṃ.

想、见与心，此三者是颠倒；它们以此方式转起，被无明极力覆盖。

8.

8.

Āsā [Pg.295] viparite yesaṃ,Vipallāsāti tematā;

Āsā āsisanā vuttā,Taṇhāyeva sabhāvato.

于颠倒法中存希望者，彼等被称为“颠倒”；希望被称为渴望，其本质即是渴爱。

9.

9.

Asubheva subhamiti, anicceeva niccato;

Dukkheyeva sukhaṃvāti, anattaniva attato.

于不净中作净想，于无常中作常想；于苦中作乐想，于无我中作我想。

10.

10.

Saññāṇaṃ dassanaṃ cintā,Dvādasā kārato tayo;

Diṭṭhisā cādi maggena,Sesā sesehi vajjhitā.

想、见与思惟，此三者成十二行相。见颠倒由初道断除，其余由其余诸道断除。

11.

11.

Taṇhā [Pg.297] tassi mametanti, māno maññi ahantica;

Yassi diṭṭhica attāti, papañcā nāmime tayo.

渴爱渴望“此是我所”；慢心认为“我即是”；邪见执取“有我”；此三者名为戏论。

12.

12.

Papañcanti saṃsāraṃ, tasmā papañcanāmakā;

Bhavayante payojentā, mokkhaṃ nādaṃsu te ciraṃ.

它们增广轮回，因此名为戏论；由于使有持续，他们长久不得解脱。

13.

13.

Bhavapaṅke ni mujjantā, papañcānaṃ vasānugā;

Cirassaṃ dukkhitā honti, ārā nibbānato tiva.

沉没于有泥中，随顺戏论者；他们长久受苦，远离涅槃。

14.

14.

Name [Pg.298] nāhaṃ naattāti, etehi vivadaṃ kare;

Bhaṇḍantā vivadantā te, nibbānato adūrino.

“非我所，非我，非我体”——应以此与（戏论）争论。如此争论者，他们离涅槃不远。

15.

15.

Vipallāse papañceca, dvepiete pahātave;

Sopaccavekkhitabbe vaṃ, kāyo jegucchapuñjako.

颠倒与戏论，此二者皆应舍弃。应如此善加审察：此身是一堆可厌之物。

16.

16.

Kesā [Pg.299] lomā nakhādantā,Taṇhāyāpica gocarā;

Tasmā te daṭṭhukāmena,Taṇhā nivāritā sadā.

头发、体毛、指甲、牙齿，亦是渴爱的行境；因此，欲见其真相者，应恒常抑制渴爱。

17.

17.

Laggikā chaviyaṃyeva, taṇhā bāhiragocarā;

Tasmā ettha tacovāha, sambuddho na bahicchaviṃ.

渴爱执著于表皮，其行境在外。因此，于此，正自觉者说的是皮，而非外表皮。

18.

18.

Esā [Pg.300] tacapariyanta, padenāpi nivāritā;

Ato chavi manālamba, tacasīva manekare.

此（渴爱）甚至被“皮为终”一词所抑制；因此，不应依赖表皮，应作意于（其下的）皮。

19.

19.

Jigucchitāni chādeti, aṭṭhi maṃsa tacādini;

Ñāṇena chindi tabbāca, tasmā chavīti vuccati.

它覆盖着可厌之物——骨、肉、皮等；应以智慧斩断它，因此它被称为“表皮”（chavi）。

20.

20.

Chaviṃ [Pg.301] chetvā tacaṃ passe,Taṃ chetvā maṃsakādayo;

Gabbhevatthūni dīpena,Yathā paññāpadīpiko.

切开表皮，当见其皮；切开其皮，当见肉等。犹如以灯照见内物，当以智慧之灯照见。

21.

21.

Jeguccho chaviyā kāyo,Asubhova subhāyate;

Nicchavā tacamattena,Kathaṃ subhāyate ayaṃ.

此身可厌，然因表皮，不净者显为净；若无表皮，仅有其皮，此身如何能显为净？

22.

22.

Nhārubandho [Pg.302] ṭṭhisaṅghāto, maṃsalohi ta limpito;

Chaviyāva vimoheti, tacacchanno imaṃ pajaṃ.

筋腱所缚之骨聚，涂抹以血肉；为皮所覆，仅以表皮迷惑此众生。

23.

23.

Vaṇṇa saṇṭhāna toceva,Gandho kāsā sayehica;

Jegucchā paṭikulyāca,Kesānāma na mepiyā.

从颜色、形状、气味与来源来看，头发可厌且可憎；“头发”之名，非我所爱。

24.

24.

Ekekaṃ [Pg.303] manasīkatvā, naye nicceva mādinā;

Bhāvetabbā samārambha, yathāpaññāyate tathā.

应一一作意，常以此等方式引导；应精勤修习，以便如实了知。

25.

25.

Pūritaṃ matthaluṅgassa, sīsaṭṭhipi jigucchitaṃ;

Mukha nāsakkhi kaṇṇādi, chiddā vachidda duddasaṃ.

头骨充满脑髓，亦是可厌；口、鼻、眼、耳等孔窍，难以看透。

26.

26.

Pūti [Pg.304] vāyu vicarita, kucchiṭṭhantāni lohitaṃ;

Pittaṃ semhañca papphāsaṃ, hadayaṃ yakanampi dhī.

腐臭之风流转，腹中之物、肠、血、胆汁、痰、肺、心、肝亦在其间。

27.

27.

Anna pānaṃ manuññampi, kheḷa tinta madhopari;

Dantehi pisitaṃ svāna, vamathūva jigucchitaṃ.

饮食即使美妙如蜜，一旦被唾液浸湿，被牙齿嚼碎，也如狗之呕吐物般可厌。

28.

28.

Yāvatāyu [Pg.305] adhotevā, māsaye gilitaṃ ṭhitaṃ;

Kimikūla samākiṇṇe, tahimevā sitāsitaṃ.

一生之中，永不洗涤，吞下之物存于胃中；于此遍布虫群之处，有已食与未食之物。

29.

29.

Etaṃ udariyaṃ nāma, tamhā pakkāsayaṃ gataṃ;

Dinaccaye karīsantaṃ, sā sayaṃ taṃdvayampi dhī.

此名为“胃中物”，从彼处进入肠中，日终成为粪便。

30.

30.

Pakāsetvā [Pg.306] paveseti, annapānaṃ mahārahaṃ;

Paṭicchanno niharati, tameva nto ṭhitaṃ jano.

人们展示并引入珍贵的饮食，却将那在内之物隐秘地排出。

31.

31.

Pavese taṃ parivato,Nihareko raho lino;

Manuññaṃva pavīsante,Nikkhamante jigucchitaṃ.

进入时，它被围绕；排出时，独自隐秘。进入时，犹如美妙；排出时，令人厌恶。

32.

32.

Jeguccha [Pg.307] paṭikulyāni, maṃsanhāru tacaṭṭhini;

Napiyāni na tuṭṭhāni, nevaitthī napūpiso.

肉、筋腱、皮、骨，是可厌可憎的；它们不可爱，不令人满足，既非女亦非男。

33.

33.

Hattha pāda mukhādīni,Natthaññāni jigucchitā;

Tatthā kumārikā kaññā,Mohena atthisaññitā.

手、足、口等，无非是可厌之物；于此，少女、处女因愚痴而执为实有。

34.

34.

Paccekaṃ [Pg.308] vinibhuttesa, kesa loma nakhādisu;

Natthikaññā kumārīvā, sampiṇḍitesu sā kuto.

当发、毛、爪等被一一分离时，便没有少女或处女；当它们聚合时，她又从何而来？

35.

35.

Ākāsoyeva [Pg.309] kāyāṅkhyo,Tacādi parivārito;

Tathāsīsaṃ mukhaṃhattho,Pādoru kaṭiādayo.

所谓的身体，犹如虚空，被皮等围绕。同样，头、口、手、足、腿、腰等也是如此。

36.

36.

Thambhādīsviva gehoti,Piṇḍite svesu sammuti;

Kāyoti itthiposoti,Saṃmuḷho tāyarajjati.

犹如基于柱等而有“屋”的俗称，于此聚合体，便有“身”、“女”、“男”的俗称；愚痴者执著于此。

37.

37.

Santaṃ [Pg.310] cinteyya nāsantaṃ, santaṃ cintayato sukhaṃ;

Asantaṃ anucintento, nānādukkhehi tappati.

应思惟实有，不应思惟非实有；思惟实有者得乐，持续思惟非实有者，为种种苦所折磨。

38.

38.

Javatyā vijjamāneva, nāvijjā vijjamānake;

Tasmātaṃnāmako moho, taṇhāpica tadanvitā.

无明，其自性非有，却驰骋不息；于实有法中，则无有。是故，其名为痴，渴爱亦与之相随。

39.

39.

Puṃkāyovāthīkāyovā[Pg.311], malāsucijigucchito;

Tassamaṃ natthigārayhaṃ, yvāmalampi malaṃkare.

男身或女身，是污秽、不净、可厌的。它本身无可指责，却能使清净者也变得污秽。

40.

40.

Natthi [Pg.312] kāyasamoverī,Mahānatthakaro cīraṃ;

Natthi kāyasamo vañco,Asubhova subhāyate.

无有等同身体之敌，长久以来造成大祸害；无有等同身体之欺骗者，不净者却显现为清净。

41.

41.

Thīpuṃ saparakāyoti, passatipi napassati;

Jeguccha paṭikulyoti, sammā passati passati.

见“女身、男身、自他之身”，虽见实不见；见其为“可厌、可憎”，如理而见者，才是真见。

42.

42.

Subhosubhoti [Pg.313] maññantā,Dhīti dhīti jinerite;

Lokālokā nadhīyesaṃ,Bhavā bhavā vacārino.

那些认为“这是清净的，清净的”人——胜者说，需要“智慧，智慧”。他们不学习世间与出世间法，于是一再流转于各种生存状态中。

43.

43.

Bhiyyobhiyyova rāgaggi,Subhosubhotipassato;

Mandomandova soaggi,Dhīvadhīvavipassato.

对于见到“净、净”的人，贪欲之火愈烧愈旺；对于以智慧行观的人，那火则愈来愈弱。

44.

44.

Bahussutopi [Pg.314] bālova, asubhe subhamaññako;

Asubhoti vipassanto, appassutopipaṇḍito.

虽多闻，若于不净中作净想，则仍是愚者；虽少闻，若能观其为不净，即是智者。

45.

45.

Yoca sippāni jāneyya, satāni sahassānipi;

Kāyekajānanaṃ seyyo, yañce añña vijānaṃnaṃ.

纵然了知成百上千种技艺，了知此一身更为殊胜，胜过任何其他知识。

46.

46.

Kāyamekampi [Pg.315] naññāmi, buddhāladdhanayo api;

Sutāca paṇḍitātyamhā, yuttoyevā tilajjituṃ.

我甚至不知此身，虽然已得佛陀的教法。他们称我为“多闻者、智者”，实应为此感到极度惭愧。

47.

47.

Subhatoyeva maññāmi, evaṃ jigucchitampinaṃ;

Mañca ñe paṇḍito tyāhu, alamevātilajjituṃ.

对于如此可厌之物，我却只认为它是清净的。他们还称我为智者，实应为此感到极度惭愧。

48.

48.

Kāye [Pg.316] asubhasaññaṃyo, nalabhāmi kadācipi;

Suladdha sugato vādo, svārahovātilajjituṃ.

我于此身，从未获得不净想；善逝之教法虽已善得，实应为此感到极度惭愧。

49.

49.

Kāyena saṃsarantopi, tadākāraṃ yathātathaṃ;

Bhavebhave ajānanto, mamāyitvāva taṃ cajiṃ.

我虽带着此身轮回，却生生世世不知其真实之相；只是执之为“我所”，然后又将它舍弃。

50.

50.

Kāyena [Pg.317] saṃsarantopi, naññā kāya jiguccataṃ;

Niccupādā mamāyanto, piyāyitvāva taṃ cajiṃ.

我虽带着此身轮回，却不知此身的可厌；恒常执取，视之为“我所”，在珍爱之后又将它舍弃。

51.

51.

Kubhāraṃ sārasaññāya, piyāyitvāva hiṃsakaṃ;

Anantadukkha māpādiṃ, vipallāso bhavebhave.

由于生生世世的颠倒，我于重担作精华想，珍爱那伤害者，从而招致了无尽之苦。

52.

52.

Mahājānīya [Pg.318] pattoti, saṃvejetvā sakaṃmanaṃ;

Dirokata jinovādo, anivattita vīriyo.

“我已遭受巨大损失！”——如此警醒自心，虽然曾远离胜者之教，现在应发起不退转的精进。

53.

53.

Adiṭṭhapubba metassa, tathākāraṃva passatu;

Kicca mañña mupekkhāya, saṃsāra bhaya bhīruko.

畏惧轮回之怖畏者，应舍弃其他事务，去如实地看待此身那前所未见的真实之相。

54.

54.

Yañhikiccaṃ [Pg.319] apaviṭṭhaṃ, akiccaṃ pana kayirā;

Unnaḷānaṃ pamattānaṃ, tesaṃ vaḍḍhanti āsavā.

应作之事被弃置，不应作之事反而去做，那些骄慢放逸者的诸漏增长。

55.

55.

Yesañca susamāraddhā, niccaṃ kāyagatā sati;

Akiccaṃ te nasevanti, kicce sātata kārino;

Satānaṃ sampajānānaṃ, atthaṃ gacchanti āsavāti.

而那些善于恒常勤修身至念的人，他们不作不应作之事，于应作之事坚持不懈；对于这些具念、正知者，他们的诸漏走向灭尽。

56.

56.

Thomentā [Pg.320] soṇṇaṃ kāyora,Mukhakkhi tyādinā imaṃ;

Ratte muṭṭhe karontete,Aññejane sayaṃviya.

他们以“口”、“眼”等言辞赞美此身为金色之身，这使他人和自己一样，都变得执著与迷惑。

57.

57.

Kāyasobhya pakāsetā,Vācā ve māradesanā;

Tadasobhya pakāsetā,Vācā sammuddha desanā.

宣说身体之美的言语，实是魔罗的教法；宣说其不净的言语，才是正自觉者的教法。

58.

58.

Asubhoti [Pg.321] jinuddiṭṭhaṃ, kāyaṃ subhoti gāhino;

Saṃmuḷhāte na muccanti, bhavā buddha virodhino.

胜者已指出此身为不净，而执之为净的人，是与佛陀相违的；这些愚痴者无法从各种生存状态中解脱。

59.

59.

Asubhoti jinuddiṭṭhaṃ, kāyaṃ tatheva gāhino;

Paṇḍitā teva muccanti, bhavā buddhamatānugā.

胜者已指出此身为不净，而如实地执持此见的人，是随顺佛陀之见的；这些智者能从各种生存状态中解脱。

60.

60.

Sodhentelaṅkaronteva[Pg.322], malāsavantikāyato;

Alaṃ kāyavisodhena, bālova taṃ garuṃ karo.

纵然清洗与装饰，污垢仍从身流出。身体的清净有何用？唯有愚者重视它。

61.

61.

Gopenteva arogāya,Kāyo rogenasaṃvase;

Gāyaguttaṃ mudhāyeva,Cittaguttaṃva sātthakaṃ.

护身虽为无病，然身实与病共住。护身徒劳无益，护心方为有益。

62.

62.

Candanādi [Pg.323] vilittopi,Muttomaṇi vibhūsito;

Taṃsabhāvova sokāyo,Vissavanto tatotato.

纵然涂以旃檀香，饰以珍珠宝玉，此身本性依然，从各处流溢不净。

63.

63.

Patiteca [Pg.324] apatite,Viseso natthi kiñcipi;

Kāyo cemanuñño tamhā,Patitopi tathāsiyā.

生时与死后，实无何差别。若此身悦意，死后亦应然。

64.

64.

Kāyo manussajātīnaṃ, tiracchāna ttabhāvato;

Jegucchita tarohoti, dubbisodhoca dubbharo.

人身，较之畜生之身，更显可厌，难净亦难持。

65.

65.

Yathājātena [Pg.325] kāyena, sakkā viharituṃ naca;

Paccahaṃ sodhanīyoca, dhovana majjanādibhi.

以此天生之身，实难安住；日日皆须以洗、擦等方式清洁。

66.

66.

Rattaṃ pātuṃ chaviṃ chetvā, sakkā ḍaṃsādayopinaṃ;

Chetvā maṃsa ṭṭhikādīni, dhīro nālambituṃ kathaṃ.

蚊虻等尚能刺破其皮以饮其血，智者又怎会执著于这可被切割的皮肉筋骨？

67.

67.

Lagganti [Pg.326] chavimatte ye, makkhikā sedapā yathā;

Thīpuṃ mukhādi saññāya, te pamuḷhā mahātapā.

如饮汗之蝇，那些因男女面容等相而执著于区区表皮的人，他们深陷迷惑，苦恼炽盛。

68.

68.

Cārī agocare kāme, laggālepe kapīriva;

Bahūhi pīḷitā rīhi, maranti atidukkhino.

游荡于非境之欲乐中，如猿猴黏于树脂，为众多仇敌所苦，剧苦而亡。

69.

69.

Rāgāriṃ [Pg.327] dujjayaṃ jeyyuṃ, jayabhummāsubhe carā;

Sītānissita laṭukī, senakaṃva mahabbalaṃ.

行于不净观的胜利之地，应战胜难胜的贪欲之敌，犹如鹌鹑(laṭukī)依恃自己的地盘，战胜了大力之鹰森那迦(Senaka)。

70.

70.

Kāyadhi [Pg.328] ggocaro veso,Jayabhūbuddha duttiyā;

Ettheva gocarā hontu,Mābho kāme jayatthikā.

这关于身体的行处，是佛陀同在的胜利之地。愿求胜者们，只在此处行，莫在欲乐中！

71.

71.

Kāyā [Pg.329] subhaṃ vipassantu, dibba kkhināpya passiyaṃ;

Āyatiṃ maggalābhāya, taṃ dassanaṃ bhavissati.

应观此身不净，纵以天眼亦不见。为得未来之道，此观将是其助缘。

72.

72.

Dhīcakkhunāva dhikkāyaṃ, passe na maṃsacakkhunā;

Ummilitvāva dhīcakkhuṃ, vivekaṭṭho udikkhatu.

应以智眼而非肉眼，观察此可鄙之身。开启智慧之眼，住于远离而审视。

73.

73.

Pañcaṅgāni [Pg.330] yathā kummo, cakkhādīni nigūhaye;

Verī labhatu mokāsaṃ, pañcadvārā arakkhitā.

如龟藏五肢，应守护眼等诸根；若五门未防护，怨敌便得其便。

74.

74.

Cakkhurūpena [Pg.331] saṃvāsā, rāgaputtaṃ vijāyati;

Mahānatthakaro soca, saṃvāsaṃ tena vāraye.

眼与色相交，生出贪欲之子；其为大害者，故应断此交会。

75.

75.

Rūpādīsusañjantīti, sattā itthyādi saññāya;

Natveva khandhasaññāya, taṃsaññihi virāgino.

众生因有“男女”等想，而执著于色等外境。他们不作“诸蕴”想；具足此想者，则能离欲。

76.

76.

Sakāyeparakāyeca[Pg.332],Āsaṃ chindeyya paṇḍito;

Āsaṃ chetvā sukhaṃseti,Āsāya dukkhitā pajā.

智者当断自他身欲，断欲则得安乐眠；众生因欲而受苦。

77.

77.

Dassane savane kāya,Saṃsagge methunepica;

Nirāso sukhito hoti,Anirāsotidukkhito.

于见闻、于身触、于交合，无欲者得安乐，有欲者甚痛苦。

78.

78.

Bahīva [Pg.333] sodhitaṃ yassa, na vanto jeguccha puñjakaṃ;

Taṃkāyaṃ asutaṃjāna, tanurāgo siyāttani.

若人只净其外，未吐出内在的秽聚，不了知此身者，则于己身生起贪欲。

79.

79.

Kāyevirāga micchanto, nupasseyya tadantaraṃ;

Antodassī atappanto, labhe saṃsāramocanaṃ.

欲于身离欲者，应观察其内部。精勤内观者，能得解脱轮回。

80.

80.

Sattā [Pg.334] sattā bahiṭṭhevā, sāraṃsāraṃ mamāyino;

Santosanto vipassanto, navānavāyatiṃbhave.

众生执著于外境，妄执为我，以为有实。寂静而行观者，则不趣向未来之新有。

81.

81.

Alaṃ [Pg.335] alaṃ katvā kāyaṃ, malāmalāsavantito;

Sobhaṃ sobhaṃ naye ṭhānaṃ, manaṃ manaṃ pyalaṃ kataṃ.

够了，够了，这流淌污秽的身体！去吧，去吧，去那光明的境地！心啊，心啊，也当庄严！

82.

82.

Saṃsaggajātassa bhavanti snehā,Snehānvayaṃ dukkha midaṃ pahoti;

Ādinavaṃ snehajaṃpekkha māno,Eko carekhagga visāṇa kappo.

由交际而生爱，随爱而生此苦。见爱染之过患，当如犀角独行。

83.

83.

Khiṭṭā [Pg.336] rati hoti sahāya majjhe,Puttesuca vipulaṃ hoti pemaṃ;

Piyavippayogaṃ vijigucchamāno,Eko care khaggavisāṇa kappo.

友朋之中有嬉乐，于子女则有大爱。厌离于亲爱别离，当如犀角独行。

84.

84.

Vaṃso [Pg.337] visāloyathā visatto,Puttesu dāresuca yāapekkhā;

Vaṃsakaḷirova asajjamāno,Eko care khaggavisāṇa kappo.

如竹枝蔓延交错，于妻与子亦有牵挂。如竹笋不相缠缚，当如犀角独行。

85.

85.

Kāmaṃ [Pg.338] kāmaya mānassa, tassacetaṃ samijjhati;

Addhā pītimano hoti, macco laddhā yadicchati.

若人欲求诸欲，而此愿得成就，此凡夫得其所欲，确实心生欢喜。

86.

86.

Tassace kāmayānassa, chandajātassa jantuno;

Tekāmā parihāyanti, sallaviddhova ruppati.

若那贪欲生起的众生，其所求诸欲消逝时，他便感到痛苦，犹如被箭射中。

87.

87.

Yokāme [Pg.339] parivajjeti, sappasseva padā siro;

Somaṃ visattikaṃ loke, sato samativattati.

回避诸欲，如以足避蛇头。具念者能超越此世间之执著。

88.

88.

Khettaṃ vatthuṃ taḷākaṃvā, gavassaṃ dāsaporisaṃ;

Thiyo bandhū puthukāme, yonaro anugijjhati.

田地、房产或池沼，牛马、奴仆及佣人，女人、亲族种种欲，凡夫于此深耽溺。

89.

89.

Abalā naṃ balīyanti, maddantenaṃ parissayā;

Tatonaṃ dukkhamanveti, nāvaṃ bhinna mivodakaṃ.

软弱将他制伏，危难将他碾压。是故苦痛跟随他，犹如水进入破船。

90.

90.

Tasmājantu [Pg.340] sadāsato, kāmāni parivajjaye;

Te pahāya tare oghaṃ, nāvaṃ sitvāva pāragū.

是故，人应恒常具念，远离诸欲；舍离彼等，便能渡过暴流，犹如舀出船中之水而抵达彼岸。

91.

91.

Kāmato [Pg.341] jāyate soko,Kāmato jāyate bhayaṃ;

Kāmato vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

从欲乐生起忧愁，从欲乐生起恐惧；对于从欲乐中解脱者，没有忧愁，何来恐惧？

92.

92.

Subhānupassiṃ [Pg.342] viharantaṃ, indriyesu asaṃvutaṃ;

Bhojanamhi amattaññuṃ, kusitaṃ hīna vīriyaṃ;

Taṃve pasahati māro, vāto rukkhaṃva dubbalaṃ.

住于随观净相，诸根不防护，饮食不知量，懈怠且乏精进，魔罗必战胜此人，如风吹倒弱树。

93.

93.

Asubhānupassiṃ viharantaṃ, indriyesu susaṃvutaṃ;

Bhojanamhica mattaññuṃ, saddhaṃ āraddha vīriyaṃ;

Taṃve nappasahati māro, vāto selaṃva pabbataṃ.

住于随观不净，诸根善防护，饮食知节量，具信且勤精进，魔罗必不能战胜此人，如风吹不动石山。

94.

94.

Yathā [Pg.343] agāraṃ ducchannaṃ, vuṭṭhi samati vijjhati;

Evaṃ abhāvitaṃ cittaṃ, rāgo samativijjhati.

犹如屋顶盖得不好，雨水就会渗入；同样地，对于未修习的心，贪欲也会渗入。

95.

95.

Tadevaṃ [Pg.344] paccavekkhanti, ye te rāgaggidubbalā;

Patiṭṭhaṃ sāsane laddhā, nukkaṇṭhā nalasā ratā.

那些因贪欲之火而衰弱者，一旦在教法中获得立足点，便如此省察，不厌烦，不懈怠，乐在其中。

96.

96.

Buddhāvādaṃ [Pg.345] labhitvāpi, nāhaṃsakkā navomhiti;

Dosaṃ taṇhaṃ anāsento, paripakko kadābhave;

Puññakammaṃ akaronto, paravajjaṃ akhamanto.

虽已得闻佛陀之教言，却说“我无法更新自己”。若不摧毁瞋恚与渴爱，不造作福业，不宽恕他人过失，何时才能成熟？

97.

97.

Kāya saṅkhārikā taṇhā, nīcānīcakarāca sā;

Cittasaṅkhārikā saddhā, uccā uccakarāca sā.

渴爱是身的造作，它卑劣，且使人卑劣；信心是心的造作，它高尚，且使人高尚。

98.

98.

Dassanīye [Pg.346] ratā taṇhā, saddhāsvācārabhattikā;

Vikiṇṇacārikā taṇhā, saddhā visadacārinī.

渴爱乐于美境，信心则虔敬于善行；渴爱散乱而行，信心则清净而行。

99.

99.

Manokilesikā taṇhā, sānugānanta dukkhadā;

Cittappasādikā saddhā, attānuga sukhāvahā.

渴爱污染心，带来无尽的痛苦；信心澄净心，带来随行的安乐。

100.

100.

Taṇhā [Pg.347] saddhāna miccevaṃ, visesaṃ jāna tatvato;

Ñatvā taṇhaṃ vināseyya, saddhaṃbhāveyya cetasi.

渴爱与信心，应如是如实了知其差别；了知后，应摧毁渴爱，并于心中培育信心。

101.

101.

Ucchukaṃ yantapattampi, sañcuṇṇitampi candanaṃ;

Madhuraṃva sugandhaṃva, mettiva hiṃsitopi saṃ.

甘蔗即使被压榨，檀香即使被研磨，亦不失其甜味与芳香；同样地，具慈心之善人，即使被伤害亦复如是。

102.

102.

Attacchedampi [Pg.348] vāseti, sugandheniva candanaṃ;

Santo mettāsugandhena, attahiṃsampi vāsaye.

犹如檀香以其芳香，熏染那砍伐它之物；善人亦以慈心之香，熏染那伤害他之人。

103.

103.

Kadācipi na duggandhi, sukkhaṃ cuṇṇampi candanaṃ;

Tatheva dukkhapattopi, na santo pāpakārako.

檀香即使干枯成粉，也绝无恶臭；同样地，善人即使遭受痛苦，也绝不作恶。

104.

104.

Khame [Pg.349] vajjaṃ kareyyatthaṃ, buddhakhanti manussaraṃ;

Mettātintena verīpi, nupanāho siyattani.

忆念着佛陀的忍耐，人应宽恕过失，成就利益。对一个被慈心浸润的人而言，即使是面对敌人，内心也不会生起怨恨。

105.

105.

Nagacchati ta makkoso, mamevā natthakārako;

Iti ñatvāva sappañño, neva kkoseyya kiñcanaṃ.

辱骂不会触及我，它只会伤害辱骂者。智者了知此事，故不辱骂任何人。

106.

106.

Akkoso [Pg.350] maṃ naāgacche,Tassevā natthakārako;

Iti ñatvā titikkheyya,Na paccakkosanaṃ kare.

辱骂不来到我这里，它只会伤害辱骂者自己。了知此事后，人应忍耐，不应回骂。

107.

107.

Akkosaka nayaṃ gaṇhi,Paccakkoso na so varo;

Budho taṃ nānugāheyya,Mā sova pāpiyo bhave.

辱骂者自食其果，回骂并非好事。智者不应随行，以免对方变得更邪恶。

108.

108.

Taṇhāvijjāca [Pg.351] mūlādve, saṃsāravisapādape;

Sabbhatti saddhammassutaṃ, dveyeva madhurā phalā.

渴爱与无明是轮回毒树的二根本；信心与听闻正法，是其上仅有的两种甜美之果。

109.

109.

Sodhe citta mupakkamma, suddhaṃ upakkamena taṃ;

Vahe sukhaṃ asaṅkheyyaṃ, dukkhaṃ asodhitaṃ mali.

应努力净化自心，心由努力而清净。清净之心带来无量安乐，未净之染污心则带来痛苦。

110.

110.

Sodhitaṃ [Pg.352] sugatiṃneti, duggatiṃva asodhitaṃ;

Cittaṃ sodhetu mālimpe, rāgadosa malehi taṃ.

已净之心导向善趣，未净之心则导向恶趣；故应净化自心，勿让它被贪瞋之垢所染。

111.

111.

Dosejā nāsitā yena,Sāsanevatthi sonayo;

Natthaññattha tamādāya,Budho nāsetu taṃdvayaṃ.

能摧毁瞋恚与渴爱的方法，存在于此教法中，他处则无。智者应取此法，摧毁此二者。

112.

112.

Ranakunavāsi [Pg.353] katāvāse, daguṃcetī puratthime;

Vasatā aggadhammena, therena racito ayanti.

此偈由一位住于最上之法的长老所作，他住在东方塔寺(dāgaba-cetiya)的拉纳库纳(Ranakuna)住处。