1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者
สูรสฺสตีนีติ
勇士正念格言
ปฐโม ภาโค
第一部分
ปณามคาถา
礼敬偈
๑.
1.
มุขมฺหา [Pg.1] ภควนฺตสฺส,สุคนฺธกมลา สุภา;
สญฺชาตํ อุตฺตมํ วาณึ,วนฺทามิ วิตฺตมานสา.
从世尊口中，生出最上语，犹如香莲华，清净而善美。我以欢喜心，敬礼此妙语。
๒.
2.
สมชฺฌิฏฺโฐ รจิสฺสามิ,ทกฺเขน ราชมนฺตินา;
นาเมน สนฺเตน,นีตึ โลกหิตาวหํ;
สาลงฺการํ โสปเทสํ,นาเมนาหํ สฺวรสฺสตึ.
我应贤能大臣善多(Santa)之请，将撰写一部利益世间的论典；此论具足文采与教诲，我以辩才天女(Sarasvatī)为名而作。
๓.
3.
เปกฺขนฺตฺวิมํ นีตึ สนฺตา,มญฺชูสรุกฺขสนฺนิภํ;
นาโนปเทสสํปุณฺณํ,สทตฺถกุสลา สทา.
愿善于真实义的贤者们，恒常审视此论，此论充满种种教诲，犹如曼殊沙(Mañjūsa)树。
สูรสฺสตีนีติ
辩才天女教诫
๑.
1.
กตญฺญุตา [Pg.3] จ สจฺจญฺจ,โลกสารา หิ เต ทุเว;
โลกาปิ เตหิ ติฏฺฐนฺติ,รฏฺฐํ อกํสุ อิสฺสรํ.
知恩与真实，此二世间要；世间依此立，邦国得自在。
๒.
2.
กากาจ [Pg.8] ทุชฺชนา โลเก,มลีภูตาว สพฺพทา;
อิฏฺฐํ คุณํ นาสยนฺติ,เต เว โลกสฺส เวริโน.
世间乌鸦与恶人，恒常染污不清净；彼等毁坏悦人德，实为世间之怨敌。
มิคานํ [Pg.10] สิงฺคาโล อนฺโต,ปกฺขีนํ ปน วายโส.
野兽之中豺为末，鸟类之中鸦亦然。
อการณเวรี [Pg.12] โหนฺติ,มจฺฉานํ ธีวรา ยถา;
คุณีนํ สชฺชนานญฺจ,ทุชฺชนา นิจฺจเวริโน.
犹如渔夫于鱼群，无故而成为仇敌；恶人对于有德之善人，亦如是恒为怨敌。
๓.
3.
สิรึ [Pg.14] โภนฺโต สุโปเสถ,สิริ มูลา หิ สมฺปทา;
สิริย อิธ โชตนฺติ,สิรี สา สพฺพสิทฺธิกา.
诸君善护持吉祥，吉祥实为福之根；人依吉祥此世耀，彼吉祥能成万事。
๔.
4.
มุสา [Pg.20] ตโมกรา โลเก,สจฺจํ มีทิติการกํ;
มุสาตเมน ทุกฺขนฺติ,สจฺจาภาย สุขนฺติเว.
世间妄语生黑暗，真实能带来喜悦；因妄语之暗而苦，因真实之光而乐。
สุวิชานํ [Pg.23] สิงฺคาลานํ,สกุณานญฺจ วสฺสิตํ;
มนุสฺสวสฺสิตํ ราช,ทุพฺพิชานตรํ ตโต.
豺狼之嚎，鸟雀之鸣，尚易了知；君王，人之言语，比彼更难辨识。
๕.
5.
กปฺปคฺคิสทิสา [Pg.25] อิสฺสา,ฌาเปติ สพฺพสมฺปทํ;
มุทิตา กปฺปเมโฆว,โรเปติ สพฺพสมฺปทํ.
嫉妒犹如劫末火，焚尽一切之福德；随喜犹如劫末云，长养一切之福德。
๖.
6.
ยถา [Pg.30] อสนฺถิรา ถมฺภา,ถุสราสิมฺหิ อุสฺสิตา;
ตเถว กปิจิตฺตานํ,กมฺมนฺตา จญฺจลงฺคตา.
犹如不稳之柱，立于糠堆之上；如是猿心之人，其所作业动摇。
หลิทฺทิราคํ [Pg.34] กปิจิตฺตํ;
ปุริสํ ราควิราคินํ,เอทิสํ ตาต มาเสวิ;
นิมฺมนุสฺสมฺปิ เจ สิยา.
人心如猿猴，其爱如黄染，易染亦易褪。我儿，莫亲近此爱憎无常之人，纵使彼非凡人。
๗. [ก]
7. 迦
ปุปฺผจุมฺพิ [Pg.35] จิตฺตปตฺตี,สกวณฺเณน มชฺชิโต;
วิกฺกมี ปุปฺผโต ปุปฺผํ,นสฺสาคารํ น สงฺคโม.
吻花之彩蝶，陶醉己色中；从此花到彼，不毁花房，亦无执着。
[ข]
佉
กิปฺปิลิกา ทุพฺพณฺณาปิ,สมคฺคาจ ปรกฺกมา;
มา โหถ ปุปฺผจุมฺพีว,โหถ โว ปจิกา ยถา.
蚂蚁虽色陋，团结而精进；莫学吻花者，当如彼蚂蚁。
๑.
1.
เย [Pg.40] มรนฺติ กีฬนฺตา เต,สฺวานา อญฺโญญฺญโมทิตา;
ทิสฺวาน ฉฏฺฏิตํ ภตฺตํ,สีฆเวรี วิหึสเร.
彼等群犬曾嬉戏，彼此欢悦乐融融；一见弃食于道旁，速成仇敌互伤害。
๒.
2.
ตเถเกปิ [Pg.41] ชนา ทานิ,สมคฺคา ญฺโญญฺญโมทิตา;
ธนเหตุ วิหึสนฺติ,ธีรตฺถุ สีฆเวริกา.
如今亦有如是人，聚合之时互欢喜；为财之故相残害，速成怨敌者可鄙！
๙.
9.
วสนฺเต [Pg.45] เหมนฺเต คิมฺเห;
เนว ตาลา วิเสสิโน;
ถิรจิตฺตา ชนา สนฺตา;
สุขทุกฺเขสุ นิจฺจลา.
无论春夏与冬时，多罗树(tāla)皆无别异；贤善之人不动心，于诸苦乐亦如是。
๑๐.
10.
ยถา [Pg.50] ปวฏฺฏมานมฺหิ,สุฏฺฐุ ติฏฺฐติ เคณฺฐุเก;
อปฺปวฏฺเฏ ภูมฺยํ เสติ,ตเถว เคณฺฐุโก ชโน.
犹如圆环滚动时，昂然挺立不倾倒；一旦静止不动弹，便即偃卧于地上。世间之人亦如是。
๑๑.
11.
อคฺฆาเปตุํ [Pg.55] นสกฺโกนฺติ,กาลญฺหิ กาลิกา ชนา;
วชิราทิญฺจ สกฺโกนฺติ,เตน กาโล อนคฺฆิโก.
世人无法为时间估价，然彼等能为金刚等估价，是故时间为无价之宝。
๑๒. [ก]
12. 迦
อสโน [Pg.59] หิ ทีฆทฺธาโน,สารสาโร สุคนฺธิโก;
นิคฺคนฺโธ ตฺเวว นิสฺสาโร,ทีฆทฺธาโนปิ สิมฺพลี.
阿萨那(Asana)树虽长寿，具坚实心材且芳香；木棉(Simbalī)树虽亦长寿，却无香气无实质。
[ข]
佉
ตเถเวเก [Pg.60] ชนา โลเก,ทีฆทฺธานา สุสารกา;
นิสฺสารา เกจิ เผคฺคูว,ทีฆทฺธานาปิ โคยถา.
世间之人亦如是，有者长寿具实质；有者空疏如边材，纵然长寿如牛王。
๑๓.
13.
อุปกาโร [Pg.64] จาปกาโร,ยสฺมึ คจฺฉติ นฏฺฐตํ;
ปาสาณหทยสฺสสฺส,ชีวตีตฺยา ภิธามุธา.
于彼恩惠与伤害，皆归于无（不被忆念）；对此石心肠之人，称其“活着”亦枉然。
ปสาโท นิปฺผโล ยสฺส,โกโปจาปิ นิรตฺถโก;
น ตํ สงฺคนฺตุ มิจฺเฉยฺย,ถีปุมาว นปุํสกํ.
其净信无益，其瞋怒亦徒劳；莫与此人交往，犹如女子与男子皆避阉人。
๑๔.
14.
อุปจาโร [Pg.69] หิ กาตพฺโพ,น ยาว โสหทํ ภเว;
อุปจาโร สุมิตฺตมฺหิ,มายา จ โหติ โกฏิลํ.
应保持礼节，友谊未深之时切莫逾越；对善友之礼节，若变为虚伪与狡诈，则成欺骗。
๑๕.
15.
กเมน [Pg.75] อคฺคโต อุจฺฉุ,รโส สาทุตโร ยถา;
ตเถว สุมิตฺโต โลเก,ทุมฺมิตฺโต ปน เนทิโส.
犹如甘蔗从梢至根，其味愈增甜美；世间善友亦复如是，恶友则非如此。
๑๖.
16.
โสการาติ [Pg.80] ปริตฺตาณํ,วิสฺสาสปีติภาชนํ;
รตนาภิรตนํ อิจฺเฉ,สุมิตฺตํ อกฺขรตฺตยํ.
忧苦中作救护，信赖喜悦之器；我求此胜宝，善友此二字。
๑๗.
17.
ทมฺปตีนํ [Pg.85] สุมิตฺตานํ,มุขํ อญฺโญญฺญทปฺปณํ,สุเข สุขํ ทุกฺเข ทุกฺขํ,ปฏิจฺฉาเยว ทปฺปเณ.
夫妻与善友，彼此面容如明镜；乐时同乐，苦时同苦，犹如镜中之影。
กถํ [Pg.88] นุ ตาสํ หทยํ,สุขราวต อิตฺถิโย;
ยาสามิเก ทุกฺขิตมฺหิ,สุขมิจฺฉนฺติ อตฺตโน.
彼等妇人之心何其坚硬，夫君受苦之时，犹自寻求己乐。
๑๘.
18.
นิวาตญฺจ [Pg.90] ปุเร กตฺวา,มานํ กตฺวาน ปจฺฉโต;
สกตฺถํ ธารเย ธีโร,อตฺถภญฺโช หิ มุฬฺหตา.
先置谦下，后置我慢；智者护持自利，毁利实为愚痴。
๑๙.
19.
ปุเรจารํ [Pg.94] สตึ กตฺวา,สทฺธํ กเรยฺย ปจฺฉโต;
ตุรํ น สทฺทเห ธีโร,สีฆสทฺโธ หิ มนฺทโก.
先立正念，后生净信；智者不轻信，速信者实愚。
๒๐.
20.
วเน ๐.๐๐๙๙ พหูนิ กฏฺฐานิ;
ทุลฺลภํ รตฺตจนฺทนํ;
ตถา ชนา พหู โลเก;
ปุมา ชญฺโญ สุทุลฺลโภ.
林中树木虽多，赤旃檀木难得；世间众人虽多，贤善之人亦稀有。
๒๑.
21.
ติณกฏฺฐปลาเสหิ[Pg.103];
สุกฺเขหิ ทยฺหเต วนํ;
เอตาทีหิ อสาเรหิ;
โลโก ชเนหิ ทยฺหเต.
森林因干枯之草木枝叶而焚烧；世间亦因无实义之人而焚毁。
๒๒.
22.
อนฺโตวสฺเส [Pg.107] ติมาสมฺหิ,ปุญฺญกมฺเมน โมทิตา;
สุขํ วสึสุ โปราณา,พุทฺธสาสนมามกา.
于三月雨安居中，因福业而欢喜；古时佛陀教法之爱护者，皆安乐而住。
๒๓.
23.
มิคมเทน [Pg.111] เอเกน,ตํ วนํ สุรภิคนฺธิกํ;
ตถา ชเนน ตํ รฏฺฐํ,คุณินา หิ สิรีมตา.
犹如一份麝香，能令彼林芬芳；同样，一位具德且有福之人，能令彼国繁荣。
สรีรํ [Pg.115] ขณวิทฺธํสี,กปฺปนฺตฏฺฐายิโน คุณา.
身体刹那即坏，功德住立至劫末。
๒๔.
24.
ขรานํ [Pg.116] สีหพฺยคฺฆานํ,สงฺคโม โน หิสพฺพทา;
ตเถว พฺยคฺฆจิตฺตานํ,สชาติกา ขโยนตา.
凶猛之狮虎，其会合非恒常；同样，心如猛虎者，于同类中亦自相残害。
๒๕.
25.
สก [Pg.121] สาธุปิ โน สาธู,โย เจญฺญ ทุฏฺฐการโก;
พหูนํ สาธู ปาเยน,ส เว สาธูติ วุจฺจเต.
于己为善，若于他人为恶，则非真善。通常于众人为善者，彼实可称为善。
๒๖.
26.
พหูทเก [Pg.126] สมุทฺเทปิ,ชลํ นตฺเถว ปาตเว;
ขุทฺทเก ขตกูปมฺหิ,สาทุํ อตฺถิ พหุํ ทกํ.
即使在水量众多之海洋，亦无水可饮；而在小小挖掘之井中，却有众多甘甜之水。
๒๗.
27.
มา [Pg.130] สีฆํ วิวเรยฺยาถ,นินฺทิตุญฺจ ปสํสิตุํ;
มุขญฺหิ โว กถาทฺวารํ,นิรุนฺเธยฺยาถ สพฺพทา.
莫急于开口，或毁或赞；汝口实为言语之门，应恒常关闭。
๒๘.
28.
มา [Pg.134] สีฆํ วิวเรยฺยาถ,จกฺขุํ โว ทสฺสิตุํ ปิยํ;
สณิกญฺหิ ปิยลาภํ,ธนลาภํ ตุรํ กเร.
莫急于睁眼，以见可爱之物；可爱之物的获得应缓慢，财富的获得则应迅速。
๒๙.
29.
อนารมฺโภ [Pg.138] หิ กมฺมานํ,ปฐมํ พุทฺธิลกฺขณํ;
นิฏฺฐงฺคตํ อารทฺธสฺส,ทุติยํ พุทฺธิลกฺขณํ.
不轻易开始作业，是智慧的第一特征；已开始的作业能达至圆满，是智慧的第二特征。
อสเมกฺขิตกมฺมนฺตํ[Pg.140],ตุริตาภินิปาตินํ;
สานิ กมฺมานิ ตปฺเปนฺติ,อุณฺหํ วชฺโฌหฏํ มุเข.
行事不经审察，急于投入之人，其所作业将折磨他，如热物置于口中。
๓๐.
30.
อผลานิ [Pg.143] ทุรนฺตานิ,ชนตา นินฺทิตานิ จ;
อสกฺยานิ จ กมฺมานิ,นารเภถ วิจกฺขโณ.
无果、结局不善、受众人谴责、以及力所不及之作业，智者不应开始。
๓๑.
31.
อติวิโรธภีตานํ[Pg.147],สงฺกิตานํ ปเท ปเท;
ปรปฺปวาทตาสานํ,ทูรโต ยนฺติ สมฺปทา.
于极度畏惧对立、步步生疑、及害怕他人言论者，成就将远离他们。
สทฺทมตฺตํ [Pg.150] น เภตพฺพํ,โลโก สทฺทสฺส โคจโร;
โย จ สทฺทปริตฺตาโส,วเน ภนฺตมิโค หิ โส.
不应仅因声音而恐惧，世间本是声音的范围；若有人因声音而惊恐，他实如林中迷途之鹿。
๓๒.
32.
ทฺวินฺนํ [Pg.151] ตณฺฑุลถูสานํ,วิเสโส สุฏฺฐุ ขายติ;
รนฺธิโตปิ สินิทฺโธ โน,ถุโส วิรสผารุโส;
ตณฺฑุลํ สินิทฺธํ รสํ,เอวํ โลเกปิ ญายเต.
米粒与谷壳二者，其差异甚为明显；谷壳虽经烹煮，仍不润滑，且无味粗糙；米粒则润滑味美。世间之事亦可由此了知。
๓๓.
33.
เอรณฺฑํ [Pg.155] นิสฺสิตา วลฺลิ,รุหเต กึ ยถาพลํ;
มหาสาลํ สุนิสฺสาย,รุหเต พฺรหตํ คตา.
依附蓖麻之藤蔓，能依其力生长几何？若善依附于娑罗大树，则能长至高大。
๓๔.
34.
เมตฺตา [Pg.160] หิ สีมสมฺเภทา,ปกฺขปาต วิฆาติกา;
ปกฺขปาเตน ทุกฺขนฺติ,นิปฺปกฺโข วสเต สุขํ.
慈心能破除界限，能摧毁偏袒。因偏袒而受苦，无偏袒者则安乐而住。
๓๕.
35.
นรา [Pg.164] ปญฺญา จ ลงฺการา,ยถาฐาเน นิยุชฺชเร;
โน หิ จูฬามณิ ปาเท,ปาทุกา จ สิโรปริ.
智者与饰物，皆应置于适当之处；顶髻宝珠实不应置于足上，鞋履亦不应置于头顶。
อุกฺกุฏฺเฐ [Pg.167] สูร มิจฺฉนฺติ;
มนฺตีสุ อกุตูหลํ;
วิยญฺจ อนฺนปานมฺหิ;
อตฺเถ ชาเต จ ปณฺฑิตํ.
于喧闹中需要勇者；于谋议中需要不躁动者；于饮食中需要亲爱者；于事务生起时需要智者。
๓๖.
36.
ปมาโท [Pg.169] หิ ตโม โลเก,กาโล โจโร ภยานโก;
กายเคหํ พหุฉิทฺทํ,กาลโจรสฺส โจริตํ.
放逸实为世间之黑暗，时间是可怕的盗贼；身宅多有孔隙，被时间之贼所盗。
๓๗.
37.
จญฺจโล [Pg.173] กาลทาโส หิ,ธีติมา กาลอิสฺสโร;
กาลิสฺสโร รฏฺฐิสฺสรํ,อติวตฺตติ สพฺพโส.
轻浮者实为时间之奴隶，坚毅者乃为时间之主宰；时间之主宰，能完全超越国土之主宰。
๓๘.
38.
วิลุปฺปนฺติ [Pg.17]๘ ธนํ เอเก,กาลเมเก อเนกฺขกา;
เตสุ กาลวิโลปาว,ภยานกา ติกกฺขฬา.
有些人掠夺财富，有些人虚度光阴；于此二者中，虚度光阴者，实为可怖且极残酷。
๓๙.
39.
รญฺญา [Pg.182] รฏฺฐหิตํ กตฺตา,รญฺโญ หิตํ ชเนหิ เว;
เทสฺโส อตฺตหิตํ ทสฺสี,คารยฺโห กินฺนุ การโก.
国王为国谋利，人民为王谋利；然只见己利者，实为可憎，其所行何事不应受谴责？
อตฺตทตฺถํ [Pg.189] ปรตฺเถน;
พหุนาปิ น หาปเย.
为他人之大利益，亦不应舍弃自身之义利。
๔๐.
40.
ยสฺส อุปกาโร ทินฺโน,อุปการํ ทเท ปุน;
ตโต ปการํ นิจฺเฉยฺย,กตญฺญู ทุลฺลโภ อิธ.
受人恩惠者，应回报以恩惠。由此可辨其品行。世间知恩者，甚为稀有。
สจฺจํ [Pg.190] กิเรว มาหํสุ,นรา เอกจฺจิยา อิธ;
กฏฺฐํ นิปฺลวิตํ เสยฺโย,นตฺเวเว กจฺจิโย นโร.
诚然，此世间有些人说：漂浮之木，亦胜于某些人。
๔๑.
41.
การุโก [Pg.191] สกปญฺญาย,มหคฺฆํ ทารุกํ กเร;
ตถา ชโนปิ อตฺตานํ,มหคฺโฆ โลกมานิโต.
工匠以其智慧，能令木材价值昂贵；人亦如是，能令自身尊贵而为世所敬。
๔๒.
42.
อปฺปคฺโฆ [Pg.196] หิ อโย เหมํ,มหคฺฆํ ฉินฺทเต ยถา;
นิคฺคุโณ สคุณํ โลเก,อลกฺขีจ สิรึ ตถา.
犹如价廉之铁，能斩断昂贵之金；世间无德者害有德者，无福者害有福者，亦复如是。
สูรสฺสตีนีติ
妙音天女箴言
ทุติโย ภาโค
第二部分
๑.
1.
ธนสฺส [Pg.1] ทุพฺพิธํ กิจฺจํ,ปาเปติ อุณฺณตํ ธนึ;
อธนึ โอณตํ โลเก,สญฺจิเน เตน ตํ ธนํ.
财富有两种作用：能令富者高举，能令贫者卑下。是故，人当积聚财富。
๒.
2.
วฏฺฏเต [Pg.6] สตตํ สีฆํ,กาลจกฺกํ อวาริตํ;
เตน ฆฏี ทินํ มาโส,วสฺโส ภวตฺย จีรโต.
时间之轮，无有障碍，恒常飞速转动；是故，时、日、月、年，皆迅速而成。
๓.
3.
สตฺตุนา [Pg.11] น หิ สนฺเธยฺย,เอกทา โส ภยํ กโร;
สุตตฺตมปิ ปานียํ,สมยเต นุ ปาวกํ.
不应与敌和解，彼终有一日会带来怖畏；犹如沸腾之水，岂能熄灭火焰？
๔.
4.
วิชหํ [Pg.16] ปกตึ โย หิ,วิกตึ ปุน คจฺฉติ;
สภาเวน อากาเรน,วิปฺปลฺลาสํ ส คจฺฉติ;
สํสุมาร คตา โคธา,ยถา ถี ปุมเวสิกา.
若有人舍弃本性，复归于变异，彼于自性与外相，皆陷于颠倒；犹如鳄鱼变为蜥蜴，又如女人穿上男装。
๕.
5.
ปกฺขํ [Pg.20] ลทฺธาน อุฑฺเฑนฺติ,อุปจิกา หิ วมฺมิกา;
นิกฺขนฺตา มรณํ ยนฺติ,อุปฺปตา นิปฺปตํ คตา.
白蚁生翅则飞离蚁穴，出穴则趋向死亡，高飞之后复又坠落。
๖.
6.
สพฺพํปิยสฺส [Pg.23] ทชฺเชยฺย,นิสฺเสสํ ปิยมานสํ;
สทฺธาจิตฺตํ ตุ โน วิญฺญู,สทฺธายิโก ปกฺขลิโต.
人或以爱心，将一切尽施于所爱；然智者不许此轻信之心，因轻信者易于失足。
๗.
7.
สกฺโกติ [Pg.27] ลงฺฆิตุํ พฺยามํ,มหุสฺสาเหน โย หิ โส;
ตทฑฺฒํ อนุสฺสาเหน,โนสฺสาโห เตสุ โถมิโต;
มหุสฺสาโห ทุกฺโข โลเก,อนุสฺสาโห สทา สุโข.
若有人以大精进，能跨越一寻；若无精进，则能跨越半寻。于彼等中，无精进者反受赞叹。世间大精进是苦，无精进常是乐。
๘.
8.
ทุกฺขมํ [Pg.32] อกฺขมนฺโต โย,ปิฏฺฐิการีจ ทุกฺกรํ,กทา ลเภยฺย โส โลเก,สุขมํ สุกรํ มุธา;
ปจฺจกฺขญฺหิ โส กเรยฺย,ทุกฺขมญฺจาปิ ทุกฺกรํ.
若人不能忍受痛苦，且逃避困难之事，他于世间，何时能徒获安乐与轻易？他实则亲身招致痛苦与困难。
๙.
9.
อนคฺโฆ [Pg.36] มนุสฺโส โลเก,โตสนาโปสนาทินา;
เตน โส มหคฺฆํ กมฺมํ,กเร โลกหิตายุตํ.
世间之人身价无量。是故，彼人应以喜足、滋养等方式，为世间利益行有价值之业。
๑๐.
10.
วาเตน [Pg.41] นปฺปภิชฺชนฺติ,นินฺนา เวฬู กสา นฬา;
ยถาวาตํ นคจฺฉนฺติ,ตถา จเร ชเน กทา.
低矮的竹、草与芦苇，不为风所折断；彼等随风摇曳而不去。人于何时能如是行？
๑๑.
11.
ปุรโต [Pg.44] จ ปจฺฉโต เจ,นิสฺสโย นตฺถิ ปสฺสโต;
อธิกํ วีริยํ โหติ,อตฺตนาโถ ตทา ภเว.
若观前后皆无依靠，尔时精进则会增长，便能成为自身之依怙。
๑๒.
12.
ขณํ [Pg.48] อาขุพิลํ สีโห,ปาสาณสกลากุลํ;
ปปฺโปติ นขภงฺคํวา,ผลํวา มูสิโก ภเว.
雄狮挖掘鼠穴，然穴中碎石遍布；其结果或为爪折，或仅得一鼠而已。
๑๓.
13.
มคฺคมุฬฺหา [Pg.52] ชนา อนฺธา,อมคฺคา มคฺคสญฺญิโน;
ตเถว ทุปฺปญฺญา มุฬฺหา,ตถตฺถํ นาว พุชฺฌเร.
盲目之人迷失于道，于非道上起道想；劣慧愚痴者亦复如是，不能觉了真实义。
๑๔.
14.
ปิยรูปํ [Pg.56] วีรรูปํ,ทุวิธา รูปสมฺปทา,นารึ อิจฺเฉ ปิยรูปึ,ปุริสํ วีรรูปกํ.
可爱之形与英武之形，此乃两种形相圆满。人愿女子具可爱之形，男子具英武之形。
๑๕.
15.
ปชฺชลนฺติ [Pg.60] หิ ขชฺโชตา,ปกฺขจาลนกมฺมุนา;
กุสิตา สุปิตา เนเต,ตถา ชนาปิ กมฺมิกา.
萤火虫因振翅之业而发光，彼等既非懈怠亦非沉睡。人亦应如是勤于作业。
๑๖.
16.
กุมฺมสงฺโกจโมปมฺย[Pg.65],นิคฺคหมปิ สํขเม;
ปตฺตกาเล ตุ นีติญฺโญ,กณฺหสปฺโปว อุฏฺฐเห.
犹如龟之敛藏，亦当忍受压制；然时机成熟时，知策者当如黑蛇般崛起。
๑๗.
17.
ภกฺขเสสํ [Pg.69] นขาทนฺติ,สีหา อุนฺนตเจตสา;
ปรํปิ นปณาเมนฺติ,วุทฺธิกามา ตถา จเร.
雄狮心意高洁，不食残余；亦不轻慢他者。欲求增长者，当如是行。
๑๘.
18.
น [Pg.72]ว วสฺโส สมุปฺปนฺโน,ขีโณ ปุราณหายโน;
นววสฺเส นวา เมตฺตา,ภาวิตพฺพา หิเตสินา.
新年已至，旧年已尽；在新的一年里，求福者当培育新的慈心。
๑๙.
19.
สนฺตาปยนฺติ [Pg.76] กมยาปฺยภุชํ น โรคา,ทุมฺมนฺตินํ กมุปยนฺติ น นีติโทสา;
กํ สฺรี น มานยติ กํ น จ หนฺติ มจฺจุ,กํ ถีกตา น วิสยา ปริปีฬยนฺติ.
何种疾病不折磨受用不当者？何种策略之过不降临于恶谋者？财富不轻慢于谁？死亡不杀害于谁？女色等欲境不逼恼于谁？
(วสนฺตติลกาคาถา.)
（春华饰偈）
๒๐.
20.
(ก) พฺยามมตฺเตน [Pg.81] ทณฺเฑน,โยลุมฺพฺย อุทกํ มิเน;
อคมฺภีรํ คมฺภีรํวา,อคาเธ มญฺญิ คมฺภีรํ.
（甲）以一寻之杖，悬测水深。于水浅处，彼反认为深。
(ข)
(乙)
ตถา มนฺโท สญฺญาเณน,อคาเธ มญฺญิ ปณฺฑิตํ;
สมาสมํ น ชานาติ,พหฺวปฺปํ ติกฺขมนฺทตํ.
同样地，愚者以其识，于浅薄处妄认深广；不知平等与不平等，亦不知多寡、锐利与迟钝。
๒๑.
21.
ทุฏฺฐกมฺเม [Pg.86] สงฺคมนฺติ,เฉกกมฺเม จ โน อิธ;
มจฺจุํ วหนฺติ สีเสน,เต มุฬฺหา มุฬฺหสงฺคมา.
于此，彼等与恶行相交，不与善行相交；头顶死亡而行，彼等愚者与愚者为伍。
๒๒.
22.
ทุวิโธ [Pg.91] สงฺคโม โลเก,อุชุโก กุฏิโล ภเว;
อุชุโกว ปสํเสยฺโย,โนหฺยญฺโญ สาชสงฺคโม.
世间有两种交往：正直与弯曲。唯有正直者值得称赞，而非虚伪的交往。
เต [Pg.93] อิมินา อุปาเยน สมคฺคา สมฺโมทมานา มหา ภิตฺติปิฏฺฐิกาย วสนฺติ. (มโหสธชาตก อฏฺฐกถา)
彼等以此方法，和合欢喜，住于大墙之后。（《大善慧本生经义注》）
๒๓.
23.
ยูถิกา [Pg.95] ปุปฺผเต โนหิ,สิญฺจิตาปิ ปุนปฺปุนํ;
ปุปฺผเต สมฺปตฺเต กาเล,เอวํ ธาเรถ วีริยํ.
茉莉花即使反复浇灌，也不会开花；它只在时机成熟时才开花。同样地，应保持精进。
๒๔.
24.
ธนุจฺจโย [Pg.101] ธนกฺเขโป,ทุวิธา หิ ธนากติ;
ธนุจฺจเย นโย อตฺถิ,ธนกฺเขปมฺหิ โน อิธ.
财富有积聚与散失，此诚为财富之二种形态；积聚财富有其法则，于此散失则不然。
๒๕.
25.
อมาตา [Pg.105] ปิตรสํ วฑฺฒํ,ชูตการญฺจ จญฺจลํ;
นาลเปยฺย วิเสสญฺญู,ยทิจฺเฉ สิทฺธิ มตฺตโน.
不受父母教养者，以及轻浮的赌徒；若欲自身成就，智者不应与他们交谈。
หลิทฺทิราคํ [Pg.109] กปิจิตฺตํ,ปุริสํ ราควิราคินํ;
เอทิสํ ตาต มาเสวิ,นิมฺมนุสฺสํปิ เจ สิยา.
心如姜黄易染，意如猿猴不定，爱欲无常之人；孩子啊，切莫与之为伍，纵然彼非人类。
๒๖.
26.
คุณา คุณญฺญูสุ คุณา ภวนฺติ,เต นิคฺคุณํ ปตฺวา ภวนฺติ โทสา;
อาสาทฺยโตยา ปภวนฺติ นชฺโช,สมุทฺรมาสชฺช ภวนฺตฺยเปยฺยา.
德行在识德者处方显为德，若遇无德者则变为过失；江河发源时水味甘美，入海后则变得不可饮用。
(อุปชาติคาถา)
（优波阇提偈）
๒๗.
27.
สิลารูปํ [Pg.113] นิมฺมินนฺติ,โกฏฺเฏตฺวาน ปุนปฺปุนํ;
โกฏฺฏโกว ตถา พาลา,สาธุํ โอวชฺช นิมฺมิตา.
他们反复敲打以塑造石像；同样地，愚者亦如顽石，通过善言劝诫方能被塑造。
จาณกฺยนีติลา คาถา
查那迦教诫偈
ลาลเน [Pg.116] พหโว โทสา,ตาฬเน พหโว คุณา;
ตสฺมา ปุตฺตญฺจ สิสฺสญฺจ,ตาฬเย น จ ลาลเย.
娇惯多过失，鞭策多功德；因此，对儿子和弟子，应鞭策而非娇惯。
๒๘.
28.
อตีตสฺส [Pg.117] หิ มิตฺตสฺส,โย เจ โทสํ ปกาสเย;
โส หเว ปจฺจุปฺปนฺนสฺส,โทสํ ภาเสติ ญายติ.
若人揭露旧友之过失，则可知他亦会宣说现友之过失。
๒๙.
29.
ลตาวิย [Pg.121] เสวกา เต,เย นิสฺสยํ ปลมฺพเร;
นิสฺสยสฺส วินาเสน,ภูมฺยํ เสนฺติ อนาถกา.
那些仆人犹如藤蔓，依附于支撑物；一旦支撑物毁坏，他们便无依无靠地倒卧于地。
๓๐.
30.
โทสสิงฺเคหิ [Pg.125] วิชฺฌนฺโต,มานขูเรหิ อกฺกมํ;
ภยํ กโรติ โลกมฺหิ,โคว พาโล วิหึสโก.
愚痴暴恶者，以瞋恚为角而刺，以我慢为蹄而踏，于世间制造恐惧，犹如恶牛。
๓๑.
31.
อาโท [Pg.128] อุปริ โลโกยํ,อุชุเลขาย ติฏฺฐติ;
มุสาวาเตหิ ตํโลกํ,นิปาเตสิ อนชฺชวํ.
此世间最初正直而立；虚妄之风使其倾颓，变得不正。
๓๒.
32.
สุฆฏํ [Pg.132] กุมฺภกาเรน,นารโห ปริภุญฺชิตุํ;
ตถูปมาย เวกฺเขยฺย,สกมฺมปรกมฺมนิ.
陶师善制之器，不宜于自用；当以此为譬喻，省察自他之业。
๓๓.
33.
อนนฺตรํสี [Pg.136] สูโรปิ,นสกฺโกติ ฆนํ ตมํ;
วิชฺฌิตุํ รํสิยา โลเก,ตถา มทนโมหิตา;
นสกฺโกนฺติ มทํ เภตฺวา,ปญฺญาภาย ปภาสิตุํ.
即使是拥有无尽光芒的太阳，也无法以其光芒穿透世间的浓厚黑暗；同样地，被迷醉所迷惑者，无法破除迷醉，以智慧之光照耀。
๓๔.
34.
เขทเวรํ [Pg.139] ทลิทฺทมฺหิ,โภคิมฺหิ โรคุปทฺทวํ;
เทสฺสเวรญฺจ อาณิมฺหิ,ปสฺเส โลกสฺส เวริตํ.
贫穷中有疲惫与怨恨，富裕中有疾病与灾祸；权力中有憎恶与怨恨。当见世间的敌意。
๓๕.
35.
สํลทฺเธน [Pg.144] สุโภเคน,ชีวํ สุทฺธํ กเร นิชํ;
เสฏฺโฐ โส เตน ชีเวน,เชคุจฺโฉ มลชีวิโก.
以善得之财富，应使自身生命清净；以此生命，他最为殊胜。而以不净方式谋生者，则令人厌恶。
๓๖.
36.
วชิร [Pg.148] ปุปฺผราคานํ,วิเสสํ โย นพุชฺฌติ;
กถญฺหิ โส วิกฺกีเณยฺย,กีเณยฺย วา ยถาตถํ.
若人不知金刚石与黄玉之别，彼如何能如实地买或卖呢？
๓๗.
37.
กิปฺปีลิ [Pg.152] โกปิ จินฺเตตฺวา,ปพฺพตํ เภตฺตุ มุสฺสหํ;
อพลา ตนุมชฺฌตฺตา,จินฺตา หสฺยาว สา มุธา.
即使是蚂蚁，若想“我将劈开山”，其身弱小，此念头实属可笑且徒劳。
๓๘.
38.
ชาตมตฺตํ [Pg.155] น โย สตฺตุํ,โรคญฺจูปสมํ นเย;
มหาพโลปิ เตเนว,วุทฺธึปตฺวา ส หญฺญเต.
若人不对初生之敌与疾病加以平息，即使他力量强大，也会因此在它们增长后被摧毁。
๓๙.
39.
สชีวมํสภกฺเขหิ[Pg.159],สทาฐีหิ มุเขหิ โภ;
พิฬารพฺยคฺฆสีหานํ[Pg.160],นิหีนานิ อเนกธา;
ติกฺขานิ ขรวาทานิ,มนุสฺสานํ มุขานิ เว.
诸君！猫、虎、狮之口，有利牙，食活肉；然人之口舌，言语尖酸刻薄，于诸多方面，实更为低劣。
๔๐.
40.
วิลุปฺปนฺตา [Pg.163] วิธาวนฺติ,สชีววุตฺติกมฺมุนา;
ชนา เตน วิหญฺญนฺติ,จรนฺติ ธมฺมเวมุขา.
众人为谋生计而掠夺奔波，因此而受苦恼；彼等背离正法而行。
๔๑.
41.
สุลภํ [Pg.167] โลกิยํ โลเก,สาสนียํว ทุลฺลภํ;
ทุลฺลภํ ตํ วมญฺญนฺโต,เอโส พาลตโม ภเว.
世间之物易得，而教法难得；轻蔑那难得之教法者，此人实为最愚痴。
๔๒.
42.
โย [Pg.172] ปติตฺถ อคฺยาวาฏํ,โมหา ตํ อุปการิตุํ;
อญฺโญโรหิ ตทา วาฏํ,ทุตีโย มุฬฺหมุฬฺหโก.
若有人堕入火坑，另一人出于愚痴，欲帮助他而亦下至坑中；此第二人，实为愚中之愚。
๔๓.
43.
พฺยคฺโฆ [Pg.176] อาวุธวิทฺโธ หิ,อกา ทุฏฺฐานิ นินฺนทํ;
ตเถว สาธุสตฺเถน,วิทฺโธ พาโล ปกุปฺปิโต.
猛虎被武器所伤，发出恶吼；同样地，愚者被善言所刺，便会大怒。
๔๔.
44.
ปิวนฺติ [Pg.180] โลหิตํ ฑํสา,อนฺโต ตุณฺเฑน มกฺขิกา;
พหิทฺธา ปริวาเรนฺติ,ชโน เตน ฑํสายเย.
蚊虻饮血，苍蝇于内用喙；于外而围绕，人们因此被叮咬。
๔๕.
45.
อธนสฺส [Pg.184] ขโณ อปฺโป,สทฺธมฺโม อปฺปกาลิโน;
อปฺปโก เตน ยุญฺเชยฺยุํ,ขณํ พหุํ ลเภตเว.
无财者时机稀少，正法亦是短暂。是故应点滴行持，以获得广大时机。