නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

අභිධානප්පදීපිකා

名称辞典

බුද්ධප්පණාමො

礼敬佛陀

1.

1.

තථාගතො [Pg.1] යො කරුණාකරො කරො,පයාත’මොසජ්ජ සුඛප්පදං පදං;

අකා පරත්ථං කලිසම්භවෙ භවෙ,නමාමි තං කෙවලදුක්කරං කරං.

彼慈悲的如来，已达安乐之境；于此斗诤之世，为他利而行；我礼敬彼行至难之事者。

ධම්මප්පණාමො

礼敬法

2.

2.

අපූජයුං යං මුනිකුඤ්ජරා ජරා,රුජාදිමුත්තා යහිමුත්තරෙ තරෙ;

ඨිතා තිවට්ටම්බුනිධිං නරානරා,තරිංසු තං ධම්මමඝප්පහං පහං.

诸牟尼尊所礼敬，彼等已解脱老病等苦；人与非人，依此无上法，渡过三轮之海；我礼敬彼摧毁罪恶之法。

සඞ්ඝප්පණාමො

礼敬僧伽

3.

3.

ගතං මුනින්දො’රසසූනුතං නුතං,සුපුඤ්ඤඛෙත්තං භුවනෙ සුතං සුතං;

ගණම්පි පාණීකතසංවරං වරං,සදා ගුණොඝෙන නිරන්තර’න්තරං.

我礼敬彼僧团，牟尼主之真子，备受赞叹，世间闻名之无上福田；彼殊胜僧团，已行持戒律，恒具无间功德之流。

පටිඤ්ඤා

誓言

4.

4.

නාමලිඞ්ගෙසු කොසල්ල, මත්ථනිච්ඡයකාරණං;

යතො මහබ්බලං බුද්ධ, වචනෙ පාටවත්ථිනං.

于名与性之善巧，是决断义理之因；因为它在佛陀言教中，能给予善巧者大力量。

5.

5.

නාමලිඞ්ගාන්‍ය’තො [Pg.2] බුද්ධ, භාසිතස්සා’රහාන්‍ය’හං;

දස්සයන්තො පකාසෙස්ස, මභිධානප්පදීපිකං.

因此，为开示佛语中合宜之名与性，我将阐明《名称辞典》。

පරිභාසා

体例

6.

6.

භිය්‍යො රූපන්තරා සාහ, චරියෙන ච කත්ථචි;

ක්වචා’ හච්චවිධානෙන ඤෙය්‍යං ථීපුන්නපුංසකං.

多依形相之异，时依用法，亦时依特定规则，应知阴性、阳性与中性。

7.

7.

අභින්නලිඞ්ගානංයෙව, ද්වන්දො ච, ලිඞ්ගවාචකා;

ගාථාපාදන්තමජ්ඣට්ඨා, පුබ්බං යන්ත්‍යපරෙ පරං.

于并列复合词中，若其组成词性不同，以及指示性的词，当位于偈颂句末或句中时，前者在前，后者在后。

8.

8.

පුමිත්ථියං පදං ද්වීසු, සබ්බලිඞ්ගෙ ච තීස්විති;

අභිධානන්තරාරම්භෙ, ඤෙය්‍යං ත්ව’න්ත මථාදි ච.

词语若用于阳、阴二性，则为“二性”；若用于所有性，则为“三性”。于词典新章之始，当知前章之末与本章之始。

9.

9.

භිය්‍යො පයොග මාගම්ම, සොගතෙ ආගමෙ ක්වචි;

නිඝණ්ඩු යුත්ති ඤ්චානීය, නාමලිඞ්ගං කථීයතීති.

多依用法，时依善逝圣典，并依词典之理，阐述名与性。

1. සග්ගකණ්ඩ

1. 天界篇

1.

1.

බුද්ධො දසබලො සත්ථා, සබ්බඤ්ඤූ ද්විපදුත්තමො;

මුනින්දො භගවා නාථො, චක්ඛුම’ඞ්ගීරසො මුනි.

佛陀、十力者、导师、一切知者、两足尊；牟尼主、世尊、依怙者、具眼者、鸯耆罗(Aṅgīrasa)、牟尼。

2.

2.

ලොකනාථො’ නධිවරො, මහෙසි ච විනායකො;

සමන්තචක්ඛු සුගතො, භූරිපඤ්ඤො ච මාරජි.

世间依怙者、无上者、大仙、调御者；普眼者、善逝、广慧者、降魔者。

3.

3.

නරසීහො නරවරො, ධම්මරාජා මහාමුනි;

දෙවදෙවො ලොකගරු, ධම්මස්සාමී තථාගතො.

人中狮子、人中之最上者、法王、大牟尼；天中天、世间师、法主、如来。

4.

4.

සයම්භූ සම්මාසම්බුද්ධො, වරපඤ්ඤො ච නායකො;

ජිනො, සක්කො තු සිද්ධත්ථො, සුද්ධොදනි ච ගොතමො.

自生者、正等觉者、殊胜慧者、引导者；胜者、能者、悉达多(Siddhattho)、净饭之子(Suddhodani)、乔达摩。

5.

5.

සක්‍යසීහො තථා සක්‍ය, මුනි චාදිච්චබන්ධු ච;

释迦狮子、释迦牟尼，以及日种亲族。

6.

6.

මොක්ඛො නිරොධො නිබ්බානං, දීපො තණ්හක්ඛයො පරං;

තාණං ලෙණ මරූපඤ්ච, සන්තං සච්ච මනාලයං.

解脱、灭尽、涅槃、洲、渴爱之灭尽、彼岸；庇护所、洞窟、无形、寂静、真实、无执取处。

7.

7.

අසඞ්ඛතං සිව මමතං සුදුද්දසං,පරායණං සරණ මනීතිකං තථා;

අනාසවං ධුව මනිදස්සනා’ කතා,පලොකිතං නිපුණ මනන්ත මක්ඛරං.

无为、吉祥、不死、极难见；究竟处、皈依处、无灾祸；无漏、常恒、无示现、无作；所见、微妙、无边、不坏。

8.

8.

දුක්ඛක්ඛයො [Pg.3] බ්‍යාබජ්ඣඤ්ච, විවට්ටං ඛෙම කෙවලං;

අපවග්ගො විරාගො ච, පණීත මච්චුතං පදං.

苦之灭尽、无恼害、离轮回、安稳、纯一；解脱、离欲、殊胜、不死之境。

9.

9.

යොගක්ඛෙමො පාර මපි, මුත්ති සන්ති විසුද්ධියො;

විමුත්‍ය’ සඞ්ඛතධාතු, සුද්ධි නිබ්බුතියො සියුං.

离轭安稳、彼岸、解脱、寂静、清净；解脱、无为界、清净、寂灭。

10.

10.

ඛීණාසවො ත්ව’සෙක්ඛො ච, වීතරාගො තථා’ රහා;

දෙවලොකො දිවො සග්ගො,තිදිවො තිදසාලයො.

漏尽者、无学、离贪者，以及阿罗汉；天界、天、天界、三十三天、三十三天之居所。

11.

11.

තිදසා ත්ව’මරා දෙවා, විබුධා ච සුධාසිනො;

සුරා මරූ දිවොකා චා, මතපා සග්ගවාසිනො.

三十三天、不死者、天神、智者、食甘露者；天神、天神、天居者、饮不死甘露者、天界居民。

12.

12.

නිජ්ජරා’ නිමිසා දිබ්බා, අපුමෙ දෙවතානි ච ;

无老者、不瞬者、天上者；以及女神(devatā)与众天神(devatāni)（非阳性）。

13.

13.

සිද්ධො භූතො ච ගන්ධබ්බො, ගුය්හකො යක්ඛ රක්ඛසා;

කුම්භණ්ඩො ච පිසාචා’දී, නිද්දිට්ඨා දෙවයොනියො.

成就者、鬼神、乾闼婆(gandhabba)、秘密者(guyhaka)、夜叉、罗刹(rakkhasa)；鸠槃荼(kumbhaṇḍa)、毕舍遮(pisāca)等，被称为天神种类。

14.

14.

පුබ්බදෙවා සුරරිපූ, අසුරා දානවා පුමෙ;

තබ්බිසෙසා පහාරාදො, සම්බරො බලිආදයො.

昔日天神、天神之敌、阿修罗、达那婆(dānava)（皆为阳性词）；其特例为：巴哈罗达、三婆罗(Sambara)、巴利(Bali)等。

15.

15.

පිතාමහො පිතා බ්‍රහ්මා, ලොකෙසො කමලාසනො;

තථා හිරඤ්ඤගබ්භො ච, සුරජෙට්ඨො පජාපති.

祖父、父、梵天、世间主、莲花座者；以及金胎(Hiraññagabbho)、天神之首、生主(Pajāpati)。

16.

16.

වාසුදෙවො හරි කණ්හො, කෙසවො චක්කපාණ්‍ය’ථ;

මහිස්සරො සිවො සූලී, ඉස්සරො පසුපත්‍ය’පි.

瓦素迭瓦(Vāsudeva)、诃利(Hari)、迦那(Kaṇha)、髻者(Kesava)、持轮者(Cakkapāṇi)；大自在(Mahissara)、湿婆(Siva)、持三叉戟者(Sūlī)、自在(Issara)，以及兽主(Pasupati)。

17.

17.

හරො වුත්තො කුමාරො තු, ඛන්ධො සත්තිධරො භවෙ;

诃罗(Haro)被称为童子(Kumāra)，而塞建陀(Khandha)是持矛者(Sattidhara)。

18.

18.

සක්කො පුරින්දදො දෙව, රාජා වජිරපාණි ච;

සුජම්පති සහස්සක්ඛො, මහින්දො වජිරාවුධො.

帝释(Sakko)、破城者(Purindada)、天王(Devarājā)，以及持金刚者(Vajirapāṇi)；苏阇之夫(Sujampati)、千眼者(Sahassakkha)、摩哂陀(Mahinda)、持金刚武器者(Vajirāvudha)。

19.

19.

වාසවො ච දසසත, නයනො තිදිවාධිභූ;

සුරනාථො ච වජිර, හත්ථො ච භූතපත්‍ය’පි.

婆薮(Vāsava)、千眼者(Dasasatanayana)、三十三天之主(Tidivādhibhū)；以及天神之主(Suranātha)、持金刚手者(Vajirahattho)，亦是鬼神之主(Bhūtapati)。

20.

20.

මඝවා කොසියො ඉන්දො, වත්‍රභූ පාකසාසනො;

විඩොජො ථ සුජා තස්ස, භරියා ථ පුරං භවෙ.

摩伽婆(Maghavā)、憍尸迦(Kosiya)、因陀罗(Inda)、伏敌者(Vatrabhū)、破Pāka者(Pākasāsana)，以及毗杜阇(Viḍoja)；苏阇(Sujā)是他的妻子。

21.

21.

මසක්කසාරා [Pg.4] වස්සොක, සාරා චෙවා’ මරාවතී;

වෙජයන්තො තු පාසාදො,සුධම්මා තු සභා මතා.

玛萨咖沙罗(Masakkasārā)、婆娑咖沙罗(Vassokasārā)，以及阿摩罗婆提(Amarāvatī)是其都城之名；胜利殿(Vejayanta)是其宫殿，善法堂(Sudhammā)被认为是其集会堂。

22.

22.

වෙජයන්තො රථො තස්ස,වුත්තො මාතලි සාරථි;

එරාවණො ගජො පණ්ඩු, කම්බලො තු සිලාසනං.

胜利(Vejayanta)是他的战车，摩多利(Mātali)被称为御者；埃拉瓦那(Erāvaṇa)是他的象，而般度甘婆罗(Paṇḍukambala)是其石座。

23.

23.

සුවීරොච්චාදයො පුත්තා, නන්දා පොක්ඛරණී භවෙ;

නන්දනං මිස්සකං චිත්ත, ලතා ඵාරුසකං වනා.

善勇(Suvīra)等是他的儿子；难陀(Nandā)是莲池；难陀那(Nandana)、弥萨迦(Missaka)、杂林(Cittalatā)、粗涩(Phārusaka)是其林苑。

24.

24.

අසනි ද්වීසු කුලිසං, වජිරං පුන්නපුංසකෙ;

අච්ඡරායොත්ථියං වුත්තා, රම්භා අලම්බුසාදයො;

දෙවිත්ථියො ථ ගන්ධබ්බා, පඤ්චසිඛොති ආදයො.

“雷电”(asani)为双性词，“金刚杵”(kulisa)为阳性词，“金刚”(vajira)为中性词；“天女”(accharā)被称为阴性词，例如蓝婆(Rambhā)、阿琅卜萨(Alambusā)等天女；以及乾闼婆(gandhabba)，例如五髻(Pañcasikha)等。

25.

25.

විමානො නිත්ථියං බ්‍යම්හං, පීයූසං ත්වමතං සුධා;

සිනෙරු මෙරු තිදිවා, ධාරො නෙරු සුමෙරු ච.

“天宫”(vimāna)和“天车”(byamha)非阴性词；“甘露”(pīyūsa)、“不死”(amata)、“苏陀”(sudhā)是同义词；须弥山(Sineru)、弥楼(Meru)、三十三天之基(Tidivādhāra)、尼楼(Neru)以及善弥楼(Sumeru)也是同义词。

26.

26.

යුගන්ධරො ඊසධරො, කරවීකො සුදස්සනො;

නෙමින්ධරො විනතකො, අස්සකණ්ණො කුලාචලා.

持双山(Yugandhara)、伊沙陀罗(Īsadhara)、羯罗毗迦(Karavīka)、善见(Sudassana)、尼民陀罗(Nemindhara)、毗那多迦(Vinataka)、马耳(Assakaṇṇa)，这些是持边山。

27.

27.

මන්දාකිනී තථා’කාස, ගඞ්ගා සුරනදී ප්‍යථ;

曼达基尼(Mandākinī)、虚空恒河(Ākāsagaṅgā)以及天神之河(Suranadī)亦是同义。

28.

28.

කොවිළාරො තථා පාරි, ච්ඡත්තකො පාරිජාතකො;

කප්පරුක්ඛො තු සන්තානා, දයො දෙවද්දුමා සියුං.

拘毗罗罗(Koviḷāra)、波利质多罗(Pāricchattaka)以及波利阇多迦(Pārijātaka)；而劫波树(Kapparukkha)、珊檀那(Santāna)等，是天界之树。

29.

29.

පාචී පතීඣු’ දීචි’ත්ථී, පුබ්බ පච්ඡිම උත්තරා;

දිසාථ දක්ඛිණා’ පාචී, විදිසා’නුදිසා භවෙ.

东方(pācī)、西方(patīcī)、北方(udīci)是阴性词。东方(pubba)、西方(pacchima)、北方(uttarā)以及南方(dakkhiṇā, apācī)是方位。此外还有隅方(vidisā)和随方(anudisā)。

30.

30.

එරාවතො පුණ්ඩරීකො, වාමනො කුමුදො’ ඤ්ජනො;

පුප්ඵදන්තො සබ්බභුම්මො, සුප්පතීකො දිසාගජා.

埃拉瓦那(Erāvata)、奔陀利迦(Puṇḍarīka)、婆摩那(Vāmana)、鸠牟陀(Kumuda)、安阇那(Añjana)、花牙(Pupphadanta)、遍地(Sabbabhumma)、善对象(Suppatīka)，这些是方位之象。

31.

31.

ධතරට්ඨො ච ගන්ධබ්බා, ධිපො, කුම්භණ්ඩසාමි තු;

විරුළ්හකො, විරූපක්ඛො, තු නාගාධිපතීරිතො.

持国(Dhataraṭṭha)是乾闼婆之主，而增长(Viruḷhaka)是鸠槃荼之主；广目(Virūpakkha)则被称为龙之主。

32.

32.

යක්ඛාධිපො වෙස්සවණො, කුවෙරො නරවාහනො;

අළකා ළකමන්දාස්ස, පුරී, පහරණං ගදා;

චතුද්දිසාන මධිපා, පුබ්බාදීනං කමා ඉමෙ.

夜叉(yakkha)之主是毗沙门(Vessavaṇa)，又名俱吠罗(Kuvera)、人乘(Naravāhana)；阿罗迦(Aḷakā)和阿罗迦曼陀(Aḷakamandā)是他的都城，武器是巨杖(gadā)。这四位是四方之主，依次为东方等方位之主。

33.

33.

ජාතවෙදො [Pg.5] සිඛී ජොති, පාවකො දහනො’ නලො;

හුතාවහො’ ච්චිමා ධූම, කෙත්ව’ග්ගි ගිනි භානුමා.

阇多吠陀(Jātaveda)、有髻(Sikhī)、光(Joti)、净化者(Pāvaka)、燃烧者(Dahana)、风(Anala)、食祭品者(Hutāvaha)、有焰(Accimā)、烟幢(Dhūmaketu)、火(Aggi)、火(Gini)、有光(Bhānumā)，皆是火的异名。

34.

34.

තෙජො ධූමසිඛො වායු, සඛො ච කණ්හවත්තනී;

වෙස්සානරො හුතාසො ථ, සිඛාජාල’ච්චි චාපුමෙ.

热(Teja)、烟顶(Dhūmasikha)、风友(Vāyusakha)、黑路(Kaṇhavattanī)、毗沙那罗(Vessānara)、食祭品者(Hutāsa)亦是火的异名；而焰网(Sikhājāla)与火焰(Acci)为非阳性词。

35.

35.

විප්ඵුලිඞ්ගං ඵුලිඞ්ගඤ්ච, භස්මා තු සෙට්ඨි ඡාරිකා;

毗普林伽(Vipphuliṅga)和普林伽(Phuliṅga)意为火星；而婆斯摩(Bhasma)和查利迦(Chārikā)意为灰烬。

36.

36.

කුක්කුළො තු’ණ්හභස්මස්මි, මඞ්ගාරො’ලාත මුම්මුකං ;

සමිධා ඉධුමං චෙ’ධො, උපාදානං තථින්ධනං.

库库罗(Kukkuḷa)指热灰(uṇhabhasma)；燃炭(Aṅgāra)、火把(Alāta)、火炭(Ummuka)指炭火；柴薪(Samidhā)、薪(Idhuma)、薪(Edho)、燃料(Upādāna)以及燃料(Indhana)指燃料。

37.

37.

අථො’භාසො පකාසො චා,'ලොකො’ජ්ජොතා’තපා සමා;

මාලුතො පවනො වායු, වාතො’නිල සමීරණා;

ගන්ධවාහො තථා වායො, සමීරො ච සදාගති.

又，光明(Obhāsa)、光明(Pakāsa)、光(Āloka)、光耀(Ujjota)、阳光(Ātapa)是同义词。风(Māluta)、风(Pavano)、风(Vāyu)、风(Vāta)、风(Anila)、风(Samīraṇa)、运香者(Gandhavāha)、风(Vāyo)、风(Samīra)以及常行者(Sadāgati)是“风”的同义词。

38.

38.

වායුභෙදා ඉමෙ ඡු’ද්ධ, ඞ්ගමො චාධොගමො තථා;

කුච්ඡිට්ඨො ච කොට්ඨාසයො, අස්සාසඞ්ගානුසාරිනො.

风有此六种区别：上行风、下行风、腹内风、肠中风、出入息风以及遍行肢体之风。

39.

39.

අථො අපානං පස්සාසො,අස්සාසො ආන මුච්චතෙ.

又，下行风(apāna)是出息(passāsa)；入息(assāsa)被称为气息(āna)。

40.

40.

වෙගො ජවො රයො ඛිප්පං, තු සීඝං තුරිතං ලහු;

ආසු තුණ්ණ මරං චාවි, ලම්බිතං තුවටංපි ච.

韦伽(vega)、阇婆(java)、罗由(raya)、奇帕(khippaṃ)、斯伽(sīghaṃ)、杜利达(turitaṃ)、罗胡(lahu)、阿苏(āsu)、杜那(tuṇṇaṃ)、阿兰(araṃ)、不迟缓(avilambitaṃ)以及杜瓦当(tuvaṭaṃ)，皆是“迅速”的同义词。

41.

41.

සතතං නිච්ච මවිරතා, නාරත සන්තත මනවරතඤ්ච ධුවං;

භුස මතිසයො ච දළ්හං, තිබ්බෙ’කන්තා’තිමත්ත, බාළ්හානි;

ඛිප්පාදී පණ්ඩකෙ දබ්බෙ, දබ්බගා තෙසු යෙ තිසු.

恒常(satataṃ)、常(niccaṃ)、无间(avirataṃ)、不断(anarataṃ)、相续(santataṃ)、无断(anavarataṃ)、恒(dhuvaṃ)，皆是“恒常”的同义词。甚(bhusaṃ)、极(atisayo)、强(daḷhaṃ)、猛(tibbaṃ)、一向(ekantaṃ)、过度(atimattaṃ)、强(bāḷhaṃ)，皆是“强烈、过度”的同义词。“迅速”等词，当中性词使用时，指代事物；当作为形容词时，则可用于三性。

42.

42.

අවිග්ගහො තු කාමො ච, මනොභූ මදනො භවෙ;

අන්තකො වසවත්තී ච, පාපිමා ච පජාපති.

无身(Aviggaha)、欲(Kāma)、意生(Manobhū)、恼乱者(Madana)，是爱欲之神的名号。终结者(Antaka)、自在者(Vasavattī)、恶者(Pāpimā)、众生主(Pajāpati)，是魔罗的名号。

43.

43.

පමත්තබන්ධු කණ්හො ච, මාරො නමුචි, තස්ස තු;

තණ්හා’රතී රගා ධීතූ, හත්ථී තු ගිරිමෙඛලො.

放逸之友(Pamattabandhu)、黑(Kaṇha)、魔罗(Māra)、那牟奇(Namuci)，皆是魔罗的名号；他的女儿是爱(Taṇhā)、不乐(Aratī)和贪(Ragā)；他的象是山环(Girimekhala)。

44.

44.

යමරාජා ච වෙසායී, යමො’ස්ස නයනාවුධං;

වෙපචිත්ති පුලොමො ච, කිම්පුරිසො තු කින්නරො.

阎罗王(Yamarājā)、韦萨夷(Vesāyī)、阎摩(Yama)是死神之名，其武器是眼睛；韦巴吉帝(Vepacitti)和布路摩(Puloma)是阿修罗王；人非人(Kimpurisa)是紧那罗(Kinnara)的同义词。

45.

45.

අන්තලික්ඛං ඛ’මාදිච්ච, පථො’බ්භං ගගන’ම්බරං;

වෙහාසො චානිලපථො, ආකාසො නිත්ථියං නභං.

虚空(Antalikkha)、空(Kha)、日道(Ādiccapatha)、云(Abbha)、天空(Gagana)、空(Ambara)、空中(Vehāsa)、风道(Anilapatha)、空间(Ākāsa)，以及天空(Nabha)，皆是“虚空”的同义词；其中“天空”(nabha)非阴性词。

46.

46.

දෙවො [Pg.6] වෙහායසො තාරා,පථො සුරපථො අඝං.

天(deva)、空中(vehāyasa)、星路(tārāpatha)、天神路(surapatha)、虚空(agha)[皆为天空的异名]。

47.

47.

මෙඝො වලාහකො දෙවො, පජ්ජුන්නො’ම්බුධරො ඝනො;

ධාරාධරො ච ජීමූතො, වාරිවාහො තථා’ම්බුදො.

弥伽(megha)、瓦拉哈卡(valāhaka)、提婆(deva)、雨云(pajjunna)、安布陀罗(ambudhara)、伽那(ghana)、陀罗陀罗(dhārādhara)、吉穆陀(jīmūta)、瓦利瓦哈(vārivāha)以及安布陀(ambuda)，皆是云的异名。

48.

48.

අබ්භං තීස්වථ වස්සඤ්ච, වස්සනං වුට්ඨි නාරියං;

සතෙරතා’ක්ඛණා විජ්ජු, විජ්ජුතා චාචිරප්පභා.

阿跋(abbha)是三性词；瓦萨(vassa)、瓦萨那(vassana)、乌提(vuṭṭhi)是雨的异名，乌提(vuṭṭhi)是阴性词。萨特拉达(sateratā)、阿卡那(akkhaṇā)、毗朱(vijju)、毗朱达(vijjutā)、阿奇拉帕婆(acirappabhā)是闪电的异名。

49.

49.

මෙඝනාදෙ තු ධනිතං, ගජ්ජිතං රසිතාදි ච;

ඉන්දාවුධං ඉන්දධනු, වාතක්ඛිත්තම්බු සීකරො.

达尼达(dhanita)、伽吉达(gajjita)、罗西达(rasita)等是雷鸣的异名。因达瓦达(indāvudha)、因达达努(indadhanu)是彩虹的异名。风吹起的水(vātakkhittambu)是为水沫(sīkara)。

50.

50.

ආසාරො ධාරා සම්පාතො,කරකා තු ඝනොපලං;

දුද්දිනං මෙඝච්ඡන්නාහෙ, පිධානං ත්වපධාරණං.

阿萨罗(āsāra)、达罗(dhārā)、萨帕多(sampāta)，皆是暴雨的异名；迦罗迦(karakā)、伽那波罗(ghanopala)，皆是冰雹的异名；杜迪那(duddina)、弥伽查那(meghacchanna)，皆是阴天的异名；毗达那(pidhāna)、阿帕达罗那(apadhāraṇa)，皆是遮盖的异名。

51.

51.

තිරොධාන’න්තරධානා, පිධාන ඡාදනානි ච;

ඉන්දු චන්දො ච නක්ඛත්ත, රාජා සොමො නිසාකරො.

提罗达那(tirodhāna)、安达罗达那(antaradhāna)、毗达那(pidhāna)、查达那(chādana)，皆是遮蔽、隐没的异名；因杜(indu)、旃陀(canda)、那卡达罗阇(nakkhattarāja)、苏摩(soma)、尼萨迦罗(nisākara)，皆是月亮的异名。

52.

52.

ඔසධීසො හිමරංසි, සසඞ්කො චන්දිමා සසී;

සීතරංසි නිසානාථො, උළුරාජා ච මා පුමෙ.

欧萨迪娑(osadhīsa)、希马兰西(himaraṃsi)、萨萨伽(sasaṅka)、旃迪摩(candimā)、萨西(sasī)、斯达兰西(sītaraṃsi)、尼萨那陀(nisānātha)、乌卢罗阇(uḷurāja)与玛(mā)，皆是月亮的异名，为阳性词。

53.

53.

කලා සොළසමො භාගො, බිම්බං තු මණ්ඩලං භවෙ;

අඩ්ඪො ත්වද්ධො උපඩ්ඪො ච, වා ඛණ්ඩං සකලං පුමෙ.

迦罗(kalā)是十六分之一；宾巴(bimba)与曼达罗(maṇḍala)是圆盘。阿达(aḍḍha)、阿陀(addha)、乌帕达(upaḍḍha)是一半；坎达(khaṇḍa)与萨迦罗(sakala)是碎片的异名，此二词为阳性词。

54.

54.

අද්ධං වුත්තං සමෙ භාගෙ, පසාදො තු පසන්නතා;

කොමුදී චන්දිකා ජුණ්හා, කන්ති සොභා ජුති ච්ඡවි.

阿达(addha)称为相等的部分；帕萨多(pasāda)与帕萨那达(pasannatā)是清净。拘牟迪(komudī)、旃迪迦(candikā)、茹那(juṇhā)是月光的异名；迦提(kanti)、娑婆(sobhā)、茹提(juti)、查毗(chavi)是光辉、美丽的异名。

55.

55.

කලඞ්කො ලඤ්ඡනං ලක්ඛං, අඞ්කො’භිඤ්ඤාණ ලක්ඛණං;

චිහනං චාපි සොභා තු, පරමා සුසමා ථ ච.

迦兰迦(kalaṅka)、兰查那(lañchana)、兰卡(lakkha)、安迦(aṅka)、阿毗那那(abhiññāṇa)、兰卡那(lakkhaṇa)、奇哈那(cihana)，皆是标记、特征的异名；娑婆(sobhā)、波罗摩(paramā)、苏萨摩(susamā)，皆是极美的异名。

56.

56.

සීතං ගුණෙ, ගුණිලිඞ්ගා, සීත සිසිර සීතලා;

හිමං තුහින මුස්සාවො, නීහාරො මහිකා ප්‍යථ.

斯达(sīta)是寒冷的属性；斯达(sīta)、西西拉(sisira)、斯达拉(sītala)是寒冷的形容词。希马(hima)、杜希那(tuhina)、乌萨婆(ussāva)、尼哈罗(nīhāra)、玛希迦(mahikā)，皆是霜、露的异名。

57.

57.

නක්ඛත්තං ජොති භං තාරා, අපුමෙ තාරකො’ළු ච;

那卡达(nakkhatta)、乔提(joti)、婆(bha)、达罗(tārā)，皆是星宿的异名，其中达罗(tārā)为非阳性词；达罗迦(tāraka)、乌卢(uḷu)，亦是星宿的异名。

58.

58.

අස්සයුජො භරණිත්ථී, සකත්තිකා රොහිණී පිච;

මිගසිර මද්දා ච පුනබ්බසු, ඵුස්සො චාසිලෙස’පි.

阿湿缚庾惹(Assayuja)、婆罗尼(Bharaṇī)、克里提迦(Kattikā)、罗希尼(Rohiṇī)、鹿首(Migasira)、阿陀罗(Addā)、布纳跋苏(Punabbasu)、普萨(Phussa)以及阿湿丽沙(Āsilesā)。

59.

59.

මාඝා ච ඵග්ගුනී ද්වෙ ච, හත්ථා චිත්තා ච ස්වාතිපි;

විසාඛා’ නුරාධා ජෙට්ඨා, මූලා’ සාළ්හා දුවෙ තථා.

摩伽(Māghā)、二法古尼(dve Phaggunī)、哈他(Hatthā)、支帝(Cittā)、斯瓦提(Svāti)；毘舍佉(Visākhā)、阿奴罗达(Anurādhā)、杰塔(Jeṭṭhā)、穆拉(Mūla)、二萨哈(dve Sāḷhā)。

60.

60.

සවණො [Pg.7] ච ධනිට්ඨා ච, සතභිසජො පුබ්බු’ත්තරභද්දපදා;

රෙවත්‍යපීති කමතො, සත්තාධිකවීසනක්ඛත්තා.

萨瓦那(Savaṇa)、达尼塔(Dhaniṭṭhā)、萨达毗萨(Satabhisaja)、普巴跋陀(Pubbabhaddapadā)、乌达拉跋陀(Uttarabhaddapadā)以及瑞瓦蒂(Revatī)；以上依序为二十七星宿。

61.

61.

සොබ්භානු කථිතො රාහු, සූරාදී තු නවග්ගහා;

රාසි මෙසාදිකො භද්ද, පදා පොට්ඨපදා සමා.

索巴努(Sobbhānu)被称为罗睺(Rāhu)；日(sūra)等是九曜。宫(rāsi)是白羊(mesa)等星座；跋陀波达(bhaddapadā)与普塔波达(poṭṭhapadā)是同义词。

62.

62.

ආදිච්චො සූරියො සූරො, සතරංසි දිවාකරො;

වෙරොචනො දිනකරො, උණ්හරංසි පභඞ්කරො.

阿迪乔(ādicca)、苏利由(sūriya)、苏罗(sūra)、萨达兰西(sataraṃsi)、迪瓦迦罗(divākara)、毗罗乔那(verocana)、迪那迦罗(dinakara)、乌那兰西(uṇharaṃsi)、帕班迦罗(pabhaṅkara)，皆是太阳的异名。

63.

63.

අංසුමාලී දිනපති, තපනො රවි භානුමා;

රංසිමා භාකරො භානු, අක්කො සහස්සරංසි ච.

安苏玛利(aṃsumālī)、迪那帕提(dinapati)、达帕那(tapana)、拉维(ravi)、巴努玛(bhānumā)、兰西玛(raṃsimā)、巴迦罗(bhākara)、巴努(bhānu)、阿科(akka)、萨哈萨兰西(sahassaraṃsi)，皆是太阳的异名。

64.

64.

රංසි ආභා පභා දිත්ති, රුචි භා ජුති දීධිති;

මරීචි ද්වීසු භාන්වං’සු, මයූඛො කිරණො කරො.

兰西(raṃsi)、阿巴(ābhā)、帕婆(pabhā)、迪提(ditti)、茹奇(ruci)、婆(bhā)、茹提(juti)、迪迪提(dīdhiti)，皆是光芒的异名；玛瑞奇(marīci)是二性词；巴努(bhānu)、安苏(aṃsu)、玛由柯(mayūkha)、吉拉那(kiraṇa)、迦罗(kara)，亦是光芒的异名。

65.

65.

පරිධි පරිවෙසො ථ, මරීචි මිගතණ්හිකා;

සූරස්සොදයතො පුබ්බු’, ට්ඨිතරංසි සියා’ රුණො.

帕利迪(paridhi)、帕利韦娑(parivesa)，皆是光晕的异名；玛瑞奇(marīci)、弥伽达尼迦(migataṇhikā)，皆是海市蜃楼的异名。日出之前升起的光，是为阿鲁那(aruṇa)。

66.

66.

කාලො’ද්ධා සමයො වෙලා,තබ්බිසෙසා ඛණාදයො;

ඛණො දසච්ඡරාකාලො,ඛණා දස ලයො භවෙ.

迦罗(kāla)、阿陀(addhā)、萨马亚(samaya)、韦拉(velā)是时间的异名，其细分为刹那(khaṇa)等。一刹那是十弹指的时间，十刹那是为一赖耶(laya)。

67.

67.

ලයා දස ඛණලයො,මුහුත්තො තෙ සියා දස;

දස ඛණමුහුත්තො තෙ, දිවසො තු අහං දිනං.

十赖耶(laya)为一刹那赖耶(khaṇalaya)，十刹那赖耶为一牟呼栗多(muhutta)。十牟呼栗多为一日(divasa)，亦称白昼(aha)或天(dina)。

68.

68.

පභාතඤ්ච විභාතඤ්ච, පච්චූසො කල්ල මප්‍යථ;

අභිදොසො පදොසො ථ,සායො සඤ්ඣා දිනච්චයො.

破晓(pabhāta)、天亮(vibhāta)、黎明(paccūsa)、清晨(kalla)；以及黄昏(abhidosa)、傍晚(padosa)、晚间(sāya)、暮色(sañjhā)、日尽(dinaccaya)。

69.

69.

නිසා ච රජනී රත්ති, තියාමා සංවරී භවෙ;

ජුණ්හා තු චන්දිකායුත්තා, තමුස්සන්නා තිමිසිකා.

尼萨(nisā)、罗阇尼(rajanī)、罗帝(ratti)、三更夜(tiyāmā)、萨瓦利(saṃvarī)是夜的异名。有月光的夜晚称为净夜(juṇhā)；黑暗笼罩的夜晚称为暗夜(timisikā)。

70.

70.

නිසීථො මජ්ඣිමා රත්ති, අඩ්ඪරත්තො මහානිසා;

අන්ධකාරො තමො නිත්ථී, තිමිසං තිමිරං මතං.

午夜(nisītha)、中夜(majjhimā ratti)、半夜(aḍḍharatta)、大夜(mahānisā)。黑暗(andhakāra)、幽暗(tamo, 非阴性词)、冥暗(timisa)、昏暗(timira)。

71.

71.

චතුරඞ්ගතමං එවං, කාළපක්ඛචතුද්දසී;

වනසණ්ඩො ඝනො මෙඝ, පටලං චා’ඩ්ඪරත්ති ච.

四重黑暗(caturaṅgatama)即是：黑月十四日(kāḷapakkhacatuddasī)、密林(vanasaṇḍa)、浓云(ghano meghapaṭala)、以及半夜(aḍḍharatti)。

72.

72.

අන්ධතමං [Pg.8] ඝනතමෙ, පහාරො යාම, සඤ්ඤිතො;

පාටිපදො තු දුතියා, තතියාදී තිථී, තායති පාලෙතීති තිථි, තා+ඉති (ණ්වාදි) ද්විසු.

至暗(andhatama)是浓暗。一更(pahāra)名为夜分(yāma)。初一(pāṭipada)、初二(dutiyā)、初三(tatiyā)等是日期(tithi)。[注释：]日期(tithi)因其守护(tāyati)与护持(pāleti)而得名，此词为二性词。

73.

73.

පන්නරසී පඤ්චදසී, පුණ්ණමාසී තු පුණ්ණමා;

අමාවසී ප්‍යමාවාසී, ථියං පන්නරසී’ පරා.

十五日(pannarasī)与十五日(pañcadasī)是同义词。满月之夜(puṇṇamāsī)是圆满月(puṇṇamā)。新月之夜(amāvasī)是无月夜(amāvāsī)。另一个十五日(即新月日)也是阴性词。

74.

74.

ඝටිකා සට්ඨ්‍ය’ හොරත්තො, පක්ඛො තෙ දස පඤ්ච ච;

තෙ තු පුබ්බාපරා සුක්ක,කාළා, මාසො තු තෙ දුවෙ.

六十伽提迦(ghaṭikā)为一日夜(ahoratta)。十五日为一半月(pakkha)。半月有前(pubba)、后(apara)、白(sukka)、黑(kāḷa)之分。两个半月为一月(māsa)。

75.

75.

චිත්තො වෙසාඛ, ජෙට්ඨො චා, සාළ්හො ද්වීසු ච සාවණො;

පොට්ඨපාද’ස්සයුජා ච, මාසා ද්වාදස කත්තිකො.

制多月(Citta)、卫塞月(Vesākha)、逝吒月(Jeṭṭha)、萨哈月(Sāḷha)(此词为二性词)、萨瓦那月(Sāvaṇa)、钵陀婆陀月(Poṭṭhapāda)、阿湿缚庾阇月(Assayuja)、迦提迦月(Kattika)[等是十二月的名称]。

76.

76.

මාගසිරො තථා ඵුස්සො, කමෙන මාඝ ඵග්ගුණා;

කත්තික’ස්සයුජා මාසා, පච්ඡිම පුබ්බකත්තිකා.

依次为鹿首月(Māgasira)、弗沙月(Phussa)、摩伽月(Māgha)、颇求那月(Phagguṇa)；迦提迦月(Kattika)与阿湿婆月(Assayuja)，分别为后迦提迦月与前迦提迦月。

77.

77.

සාවණො නික්ඛමනීයො,චිත්තමාසො තු රම්මකො.

室罗伐拏月(Sāvaṇa)适宜出行，制多月(Citta)则令人欢喜。

78.

78.

චතුරො චතුරො මාසා, කත්තිකකාළපක්ඛතො;

කමා හෙමන්ත ගිම්හාන, වස්සානා උතුයො ද්විසු.

从迦提迦月(Kattika)的黑分开始，季节依次为冬季、夏季、雨季，每季四个月。季节有两类划分法。

79.

79.

හෙමන්තො සිසිර මුතූ,ඡ වා වසන්තො ච ගිම්හ වස්සානා;

සරදොති කමා මාසා, ද්වෙ ද්වෙ වුත්තානුසාරෙන.

或者，季节有六：冬季、凉季、春季、夏季、雨季和秋季；如所说，依次每季两个月。

80.

80.

උණ්හො නිදාඝො ගිම්හොථ,වස්සො වස්සාන පාවුසා;

උතූහි තීහි වස්සානා, දිකෙහි දක්ඛිණායනං.

炎热、酷热、夏季。雨、雨季、雨季。以雨季等三季为南行(dakkhiṇāyana)。

81.

81.

උත්තරායන මඤ්ඤෙහි, තීහි වස්සායනද්වයං;

වස්ස සංවච්ඡරා නිත්ථී, සරදො හායනො සමා.

以另外三季为北行(uttarāyana)；一年有此二道。年(vassa)、岁(saṃvacchara)（非阴性词）、秋(sarada)、年(hāyana)、年(samā)皆为“年”的同义词。

82.

82.

කප්පක්ඛයො තු සංවට්ටො, යුගන්ත පලයා අපි;

අලක්ඛී කාලකණ්ණිත්ථී, අථ ලක්ඛී සිරි’ත්ථියං.

劫末(kappakkhaya)、坏劫(saṃvaṭṭa)、时代之末(yuganta)、毁灭(palaya)。不幸(Alakkhī)是恶运女神(kālakaṇṇī)；而幸运(Lakkhī)、吉祥(Siri)是幸运女神。

83.

83.

දනු දානවමාතා ථ, දෙවමාතා පනා’දිති;

达奴(Danu)是达那婆(dānava)之母，而阿底提(Aditi)则是天神之母。

84.

84.

පාපඤ්ච කිබ්බිසං වෙරා, ඝං දුච්චරිත දුක්කටං;

අපුඤ්ඤා’කුසලං කණ්හං, කලුසං දුරිතා’ගු ච.

罪(pāpa)、过(kibbisa)、愆尤(vera)、恶(agha)、恶行(duccarita)、恶作(dukkaṭa)、无福(apuñña)、不善(akusala)、黑(kaṇha)、污秽(kalusa)、恶业(durita)、过失(āgu)。

85.

85.

කුසලං [Pg.9] සුකතං සුක්කං, පුඤ්ඤං ධම්ම මනිත්ථියං;

සුචරිත මථො දිට්ඨ, ධම්මිකං ඉහලොකිකං.

善(kusala)、善行(sukata)、白(sukka)、福德(puñña)、法(dhamma)（皆非阴性词）；以及善行(sucarita)。现法所见(diṭṭhadhammika)、此世(ihalokika)。

86.

86.

සන්දිට්ඨික මථො පාර, ලොකිකං සම්පරායිකං;

තක්කාලං තු තදාත්වං චො,ත්තරකාලො තු ආයති.

现见的(sandiṭṭhika)；以及，他世的(pāralokika)、来世的(samparāyika)。彼时(takkāla)、即时(tadātva)。未来时(uttarakāla)、未来(āyati)。

87.

87.

හාසො’ ත්තමනතා පීති, විත්ති තුට්ඨි ච නාරියං;

ආනන්දො පමුදා’මොදො, සන්තොසො නන්දි සම්මදො.

欢笑；悦意、喜、满足、知足（皆为阴性词）。喜悦、欢喜、欣喜、满足、欢乐、狂喜。

88.

88.

පාමොජ්ජඤ්ච පමොදො ථ, සුඛං සාතඤ්ච ඵාස්ව’ථ;

භද්දං සෙය්‍යො සුභං ඛෙමං, කල්‍යාණං මඞ්ගලං සිවං.

欢喜、大喜；乐、适意、安适。贤善、殊胜、美好、安稳、善、吉祥、福祉。

89.

89.

දුක්ඛඤ්ච කසිරං කිච්ඡං, නීඝො ච බ්‍යසනං අඝං;

දබ්බෙ තු පාපපුඤ්ඤානි, තීස්වාකිච්ඡං සුඛාදි ච.

苦、艰难、困苦、苦恼、灾难、罪恶。罪与福德是中性词；而困苦、安乐等词则通用于三性。

90.

90.

භාග්‍යං නියති භාගො ච, භාගධෙය්‍යං විධී’රිතො;

අථො උප්පත්ති නිබ්බත්ති, ජාති ජනන මුබ්භවො.

福分、命运、份额、命运、定数。以及，生起、产生、出生、生成、发生。

91.

91.

නිමිත්තං කාරණං ඨානං, පදං බීජං නිබන්ධනං;

නිදානං පභවො හෙතු, සම්භවො සෙතු පච්චයො.

相、因、处、足、种子、系缚；因缘、起源、因、生起、桥梁、缘。

92.

92.

කාරණං යං සමාසන්නං, පදට්ඨානන්ති තං මතං;

ජීවො තු පුරිසො’ත්තා ථ, පධානං පකතිත්ථියං.

近因被称为“立足处”(padaṭṭhāna)。生命、人、我。主因；自性（为阴性词）。

93.

93.

පාණො සරීරී භූතං වා, සත්තො දෙහී ච පුග්ගලො;

ජීවො පාණී පජා ජන්තු,ජනො ලොකො තථාගතො.

有息者、有身者、已生者、有情、有形者、个人；命者、有命者、众生、生类、人、世人、如来。

94.

94.

රූපං සද්දො ගන්ධ රසා, ඵස්සො ධම්මො ච ගොචරා;

ආලම්බා විසයා තෙ ඡා, රම්මණා ලම්බණානි ච.

色、声、香、味、触、法，是为所行境(gocara)。此六者，亦名所缘(ālamba)、境界(visaya)、所缘(ārammaṇa)、所缘(ālambana)。

95.

95.

සුක්කො ගොරො සිතො’දාතා,ධවලො සෙත, පණ්ඩරා;

සොණො තු ලොහිතො රත්තො,තම්බ මඤ්ජිට්ඨ රොහිතා.

白(sukka)、白(gora)、白(sita)、白净(odāta)、白(dhavala)、白(seta)、白(paṇḍara)。红(soṇa)、赤(lohita)、红(ratta)、铜色(tamba)、茜草红(mañjiṭṭha)、红(rohita)。

96.

96.

නීලො කණ්හා’සිතා කාළො,මෙචකො සාම සාමලා;

සිතපීතෙතු පණ්ඩු’ත්තො, ඊසංපණ්ඩුතු ධූසරො.

蓝、黑、黑、黑、孔雀蓝、黑、黑。白黄即是苍白；微黄即是灰褐。

97.

97.

අරුණො [Pg.10] කිඤ්චිරත්තො ථ,පාටලො සෙතලොහිතො;

අථො පීතො හලිද්‍යාභො,පලාසො හරිතො හරි.

黎明红、微红。粉红、白红。黄、姜黄色。绿、绿、绿。

98.

98.

කළාරො කපිලො නීල, පීතෙ ථ රොචනප්පභෙ;

පිඞ්ගො පිසඞ්ගො ප්‍යථවා, කළාරාදී තු පිඞ්ගලෙ.

黄褐(kaḷāra)、黄褐(kapila)。蓝黄色(nīlapīta)是牛黄色的光泽。赤褐(piṅga)、浅褐(pisaṅga)。黄褐等色皆属赤褐色(piṅgala)。

99.

99.

කම්මාසො සබලො චිත්තො,සාවො තු කණ්හපීතකෙ;

වාච්චලිඞ්ගා ගුණින්‍යෙතෙ, ගුණෙ සුක්කාදයො පුමෙ.

杂色、斑驳、花色。灰黄是黑黄色。这些是具有性质的形容词。白色等性质词，在阳性中（使用阳性形态）。

100.

100.

නච්චං නට්ටඤ්ච නටනං, නත්තනං ලාසනං භවෙ;

නච්චං තු වාදිතං ගීත, මිති නාටුමිදං තයං.

舞(nacca)、舞(naṭṭa)、舞(naṭana)、舞(nattana)、舞(lāsana)。舞、器乐、歌唱，此三者合称戏剧(nāṭa)。

101.

101.

නච්චට්ඨානං සියා රඞ්ගො, භිනයො සූච්‍යසූචනං;

අඞ්ගහාරො’ඞ්ගවික්ඛෙපො, නට්ටකො නටකො නටො.

舞场是舞台(raṅga)；表演(abhinaya)是暗示与指示。姿态(aṅgahāra)、肢体动作(aṅgavikkhepa)。舞者(naṭṭaka)、演员(naṭa)。

102.

102.

සිඞ්ගාරො කරුණො වීර, බ්භුත හස්ස භයානකා;

සන්තො බීභච්ඡ රුද්දානි, නව නාට්‍යරසා ඉමෙ.

爱(siṅgāra)、悲(karuṇa)、勇(vīra)、奇(abbhuta)、笑(hassa)、怖(bhayānaka)、寂静(santa)、厌恶(bībhaccha)、怒(rudda)，此为九种戏剧之味(nāṭyarasa)。

103.

103.

පොසස්ස නාරියං පොසෙ, ඉත්ථියා සඞ්ගමං පති;

යා පිහා එස සිඞ්ගාරො, රතිකීළාදිකාරණො.

男子于女子，女子于男子，其于结合之欲求，此即爱欲(siṅgāra)，为性爱嬉戏等之因。

104.

104.

උත්තම ප්පකතිප්පායො, ඉත්ථිපුරිසහෙතුකො;

සො සම්භොගො වියොගොති,සිඞ්ගාරො දුවිධො මතො.

其多为高尚本性，由男女而生。此爱欲被认为是两种：结合(sambhoga)与分离(viyoga)。

105.

105.

භාසිතං [Pg.11] ලපිතං භාසා, වොහාරො වචනං වචො;

උත්ති වාචා ගිරා වාණී, භාරතී කථිතා වචී.

所说、谈论、语言、言说、言辞、言语；言、语、言词、妙音、言语、所说、语。

106.

106.

එකාඛ්‍යාතො පදචයො, සියා වාක්‍යංසකාරකො;

ආමෙඩිතන්ති විඤ්ඤෙය්‍යං, ද්වත්තික්ඛත්තු මුදීරණං.

一动词之词组，构成句子；当知重复语(āmeḍita)，是说二三遍。

107.

107.

භයෙ කොධෙ පසංසායං, තුරිතෙ කොතූහලෙ’ච්ඡරෙ;

හාසෙ සොකෙ පසාදෙ ච, කරෙ ආමෙඩිතං බුධො.

于怖畏、愤怒与赞扬，于迅疾、好奇与惊奇；于欢笑、悲伤与喜悦，智者使用重复语。

108.

108.

ඉරු නාරී යජු සාම, මිති වෙදා තයො සියුං;

එතෙ එව තයී නාරී, වෙදො මන්තො සුතිත්ථියං.

梨俱(Iru)、夜柔(Yaju)与娑摩(Sāma)，此等是为三吠陀。彼等亦称三明(tayī)，吠陀、真言与圣典(suti)是其同义词。

109.

109.

අට්ඨකො වාමකො වාම, දෙවො චඞ්ගීරසො භගු;

යමදග්ගි ච වාසිට්ඨො, භාරද්වාජො ච කස්සපො;

වෙස්සාමිත්තොති මන්තානං, කත්තාරො ඉසයො ඉමෙ.

阿吒迦(Aṭṭhaka)、婆摩迦(Vāmaka)、婆摩提婆(Vāmadeva)、安耆罗(Aṅgirasa)、跋瞿(Bhagu)、耶摩陀耆(Yamadaggi)、婆私吒(Vasiṭṭha)、巴罗多迦(Bhāradvāja)、迦叶(Kassapa)、毗奢蜜多罗(Vessāmitta)；此等仙人是真言的作者。

110.

110.

කප්පො බ්‍යාකරණං ජොති, සත්ථං සික්ඛා නිරුත්ති ච;

ඡන්දොවිචිති චෙතානි, වෙදඞ්ගානි වදන්ති ඡ.

仪轨(kappa)、文法(byākaraṇa)、星相学(jotisattha)、声教(sikkhā)、词源(nirutti)与韵律学(chandoviciti)；此等被称为六吠陀支。

111.

111.

ඉතිහාසො පුරාවුත්ත, ප්පබන්ධො භාරතාදිකො;

නාමප්පකාසකං සත්ථං, රුක්ඛාදීනං නිඝණ්ඩු සො.

历史(itihāsa)是古老的叙事，如婆罗多(Bhārata)等史诗；能阐明名称的论典，如关于树木等的词汇集(nighaṇḍu)。

112.

112.

විතණ්ඩසත්ථං විඤ්ඤෙය්‍යං, යං තං ලොකායතං ඉති;

කෙටුභං තු ක්‍රියාකප්ප, විකප්පො කවිනං හිතො.

当知诡辩论(vitaṇḍasattha)，即是所谓的世间论(lokāyata)；而文法修辞(keṭubha)是诗人们所喜爱的创作安排。

113.

113.

ආඛ්‍යායිකොපලද්ධත්ථා, පබන්ධකප්පනා කථා;

දණ්ඩනීත්‍ය’ත්ථසත්ථස්මිං, වුත්තන්තො තු පවත්ති ච.

传说(ākhyāyikā)是基于已获知事实的故事，而故事(kathā)则是虚构的创作。在政论(daṇḍanīti)与实利论(atthasattha)中，事件(vuttanta)与事态(pavatti)是其内容。

114.

114.

සඤ්ඤා, ඛ්‍යා, ව්හා සමඤ්ඤා චා, භිධානං නාම මව්හයො;

නාමධෙය්‍යා’ ධිවචනං, පටිවාක්‍යං තු උත්තරං.

称号(saññā)、称说(khyā)、呼唤(vhā)、共称(samaññā)、名称(abhidhāna)、名字(nāma)、称谓(avhaya)、名号(nāmadheyya)、增语(adhivacana)是同义词。回复(paṭivākya)即是回答(uttara)。

115.

115.

පඤ්හො තීස්ව නුයොගො ච, පුච්ඡා ප්‍යථ නිදස්සනං;

උපොග්ඝාතො ච දිට්ඨන්තො, තථො’දාහරණං භවෙ.

问题(pañha)、质询(anuyoga)与询问(pucchā)是一类。其次，示例(nidassana)、序言(upogghāta)、例证(diṭṭhanta)以及引例(udāharaṇa)是另一类。

116.

116.

සමා සඞ්ඛෙප සංහාරා, සමාසො සඞ්ගහො ප්‍යථ;

සතං ධාරයසී ත්‍යාද්‍ය, බ්භක්ඛානං තුච්ඡභාසනං.

总合(samāsa)、简略(saṅkhepa)、摄集(saṃhāra)、综合(saṅgaha)是同义词。其次，“你欠一百”之类的诽谤(abbhakkhāna)，是为空谈(tucchabhāsana)。

117.

117.

වොහාරො තු විවාදො ථ, සපනං සපථොපි ච;

යසො සිලොකො කිත්තිත්ථී,ඝොසනා තු’ච්චසද්දනං.

交易(vohāra)与争论(vivāda)是同义词，诅咒(sapana)与誓言(sapatha)亦是。名誉(yasa)、声望(siloka)、名声(kitti)是同义词。宣告(ghosanā)即是大声言说。

118.

118.

පටිඝොසො පටිරවො, ථො’ පඤ්ඤාසො වචීමුඛං;

කත්ථනා ච සිලාඝා ච, වණ්ණනා ච නුති ත්ථුති.

回响(paṭighosa)与回声(paṭirava)是同义词。其次，序言(upaññāsa)与言口(vacīmukha)是同义词。夸耀(katthanā)、称赞(silāghā)、赞美(vaṇṇanā)、赞扬(nuti)与赞颂(thuti)亦为同义。

119.

119.

ථොමනඤ්ච පසංසාථ, කෙකා නාදො සිඛණ්ඩිනං;

ගජානං කොඤ්චනාදො ථ,මතා හෙසා හයද්ධනි.

赞美(thomana)与称赞(pasaṃsā)是同义词。孔雀(sikhaṇḍin)的鸣叫是“kekā”，大象(gaja)的吼叫是“koñcanāda”，马(haya)的嘶鸣被认为是“hesā”。

120.

120.

පරියායො වෙවචනං, සාකච්ඡා තු ච සංකථා;

උපවාදො චු’පක්කොසා, වණ්ණවාදා’නුවාදො ච;

ජනවාදා’පවාදාපි, පරිවාදො ච තුල්‍යත්ථා.

别名(pariyāya)与同义词(vevacana)是一类。讨论(sākacchā)与交谈(saṃkathā)是另一类。非难(upavāda)、呵责(upakkosa)、毁訾(avaṇṇavāda)、指责(anuvāda)、世间传言(janavāda)、谴责(apavāda)与讥讽(parivāda)，此等皆为同义。

121.

121.

ඛෙපො [Pg.12] නින්දා තථා කුච්ඡා, ජිගුච්ඡා ගරහා භවෙ;

නින්දාපුබ්බො උපාරම්භො, පරිභාසන මුච්චතෙ.

轻蔑(khepa)、谴责(nindā)、鄙弃(kucchā)、厌恶(jigucchā)、呵责(garahā)是同义词。以谴责为先的责难(upārambha)，被称为辱骂(paribhāsana)。

122.

122.

අට්ඨානරියවොහාර, වසෙන යා පවත්තිතා;

අභිවාක්‍යං සියා වාචා, සා වීතික්කමදීපනී.

缘于非圣言行之事由而起的言语，可为诉讼语(abhivākya)；其言语能揭示过失。

123.

123.

මුහුංභාසා නුලාපොථ, පලාපො නත්ථිකා ගිරා;

ආදොභාසන මාලාපො,විලාපො තු පරිද්දවො.

复述(muhuṃbhāsā)与重复(anulāpa)是同义词。戏论(palāpa)是无意义之语。交谈(ālāpa)是初次言说。悲叹(vilāpa)即是哀号(pariddava)。

124.

124.

විප්පලාපො විරොධොත්ති, සන්දෙසොත්ති තු වාචිකං;

සම්භාසනං තු සල්ලාපො, විරොධරහිතං මිථු.

矛盾语(vippalāpa)即是矛盾之言(virodha-utti)。口信(sandesa)即是言辞(vācika)。交谈(sambhāsana)与晤谈(sallāpa)是彼此间无冲突的言谈。

125.

125.

ඵරුසං නිට්ඨුරං වාක්‍යං, මනුඤ්ඤං හදයඞ්ගමං;

සංකුලං තු කිලිට්ඨඤ්ච, පුබ්බාපරවිරොධිනී.

粗恶语(pharusa)是严酷的(niṭṭhura)。愉悦语(manuñña)是悦意的(hadayaṅgama)。杂乱语(saṃkula)是染污的(kiliṭṭha)。前后矛盾语(pubbāparavirodhinī)是自相矛盾的。

126.

126.

සමුදායත්ථරහිතං, අබද්ධමිති කිත්තිතං;

විතථං තු මුසා චාථ, ඵරුසාදී තිලිඞ්ගිකා.

无集体意义之语，被称为不连贯(abaddha)。虚妄(vitatha)即是谎言(musā)。其次，粗恶语等词通于三性。

127.

127.

සම්මා බ්‍යයඤ්චා විතථං, සච්චං තච්ඡං යථාතථං;

තබ්බන්තා තීස්ව ලීකං ත්ව, සච්චං මිච්ඡා මුසා බ්‍යයං.

真实(sacca)、如实(taccha)、实情(yathātatha)、不虚妄(avitatha)是同义词。虚假(alīka)、不实(asacca)、错误(micchā)、谎言(musā)亦为同义，其中后两者为不变词。

128.

128.

රවො නිනාදො නිනදො ච සද්දො,නිග්ඝොස නාද ද්ධනයො ච රාවො;

ආරාව සංරාව විරාව ඝොසා,රවා සුතිත්ථී සර නිස්සනා ච.

声响(rava)、鸣响(nināda)、声音(sadda)、吼声(nigghosa)、鸣叫(nāda)、音(dhani)、叫声(rāva)、呼喊(ārāva)、共鸣(saṃrāva)、悲鸣(virāva)、喧嚣(ghosa)、声闻(suti)、音(sara)与响(nissāna)，皆为声音之同义词。

129.

129.

විස්සට්ඨ මඤ්ජු විඤ්ඤෙය්‍යා, සවනීයා විසාරිනො;

බින්දු ගම්භීර නින්නාදී, ත්‍යෙව මට්ඨඞ්ගිකො සරො.

清晰(vissaṭṭha)、悦耳(mañju)、易懂(viññeyya)、动听(savanīya)、流传(visārin)、圆润(bindu)、深沉(gambhīra)、洪亮(ninnādin)，此即八支之音。

130.

130.

තිරච්ඡානගතානඤ්හි, රුතං වස්සිත මුච්චතෙ;

කොලාහලො කලහලො,ගීතං ගානඤ්ච ගීතිකා.

旁生之鸣叫(ruta)，被称为“vassita”。喧闹(kolāhala)与嘈杂(kalahala)是同义词。歌(gīta)、歌唱(gāna)与歌曲(gītikā)是同义词。

131.

131.

සරා සත්ත තයො ගාමා, චෙකවීසති මුච්ඡනා;

තානා චෙකූනපඤ්ඤාස, ඉච්චෙතං සරමණ්ඩලං.

七音(sara)、三调(gāma)、二十一转调(mucchanā)、四十九音阶(tāna)，此即音域之总集(saramaṇḍala)。

132.

132.

උසභො ධෙවතො චෙව, ඡජ්ජ ගන්ධාර මජ්ඣිමා;

පඤ්චමො ච නිසාදොති, සත්තෙ’තෙ ගදිතා සරා.

牛音(usabha)、天音(dhevata)、阇音(chajja)、乾闼婆音(gandhāra)、中音(majjhima)、第五音(pañcama)与尼沙陀音(nisāda)，此等七者被称为音。

133.

133.

නදන්ති [Pg.13] උසභං ගාවො, තුරගා ධෙවතං තථා;

ඡජ්ජං මයූරා ගන්ධාර, මජා කොඤ්චා ච මජ්ඣිමං.

牛群鸣叫牛音，骏马嘶鸣天音；孔雀鸣叫阇音，山羊鸣叫乾闼婆音，鹤鸣叫中音。

134.

134.

පඤ්චමං පරපුට්ඨාදී, නිසාදම්පි ච වාරණා;

ඡජ්ජො ච මජ්ඣිමො ගාමා,තයො සාධාරණොති ච.

第五音由杜鹃等所鸣，尼沙陀音由大象所鸣。有阇音调与中音调，此外还有三种共通音。

135.

135.

සරෙසු තෙසු පච්චෙකෙ, තිස්සො තිස්සො හි මුච්ඡනා;

සියුං තථෙව තානානි, සත්ත සත්තෙව ලබ්භරෙ.

在这些音中的每一个，各有三个转调；同样地，每一个也各可获得七个音阶。

136.

136.

තිස්සො දුවෙ චතස්සො ච, චතස්සො කමතො සරෙ;

තිස්සො දුවෙ චතස්සොති, ද්වාවීසති සුතී සියුං.

三、二、四，以及四，依次为诸音；三、二、四，如是共有二十二微音。

137.

137.

උච්චතරෙ රවෙ තාරො, ථාබ්‍යත්තෙ මධුරෙ කලො;

ගම්භීරෙ තු රවෙ මන්දො, තාරාදී තීස්වථො කලෙ;

කාකලී සුඛුමෙ වුත්තො,ක්‍රියාදිසමතා ලයො.

高亢之声为高音(tāra)，清晰悦耳之声为中音(kala)；深沉之声为低音(manda)。此即高音等三音。细微之音称为迦迦利(kākalī)，动作等之均衡为节拍(layo)。

138.

138.

වීණා ච වල්ලකී සත්ත, තන්තී සා පරිවාදිනී;

පොක්ඛරො දොණි වීණාය,උපවීණො තු වෙඨකො.

维那琴(vīṇā)与瓦拉基琴(vallakī)；其七弦者名为波利瓦迪尼琴(parivādinī)。维那琴之琴身(doṇi)为波卡罗(pokkhara)，琴颈为乌帕维那(upavīṇa)，拨子为维特卡(veṭhaka)。

139.

139.

ආතතඤ්චෙව විතත, මාතතවිතතං ඝනං;

සුසිරං චෙති තූරියං, පඤ්චඞ්ගික මුදීරිතං.

张(ātata)、遍张(vitata)、张遍(ātatavitata)、固实(ghana)及中空(susira)，此等被称为五支乐。

140.

140.

ආතතං නාම චම්මාව, නද්ධෙසු භෙරියාදිසු;

තලෙ’කෙකයුතං කුම්භ, ථුණ දද්දරිකාදිකං.

名为张(ātata)者，乃如大鼓(bherī)等蒙革之乐器；其为单面，如陶鼓(kumbha)、柱鼓(thuṇa)、达达利鼓(daddarī)等。

141.

141.

විතතං චො’භයතලං, තූරියං මුරජාදිකං;

ආතතවිතතං සබ්බ, විනද්ධං පණවාදිකං.

名为遍张(vitata)者，乃双面乐器，如穆拉阇鼓(muraja)等；名为张遍(ātatavitata)者，乃一切蒙革乐器，如帕那瓦鼓(paṇava)等。

142.

142.

සුසිරං වංසසඞ්ඛාදි, සම්මතාලාදිකං ඝනං;

ආතොජ්ජං තු ච වාදිත්තං, වාදිතං වජ්ජ මුච්චතෙ.

名为中空(susira)者，如竹笛(vaṃsa)、海螺(saṅkha)等；名为固实(ghana)者，如钹(sammatāla)等。Ātojja与vāditta为乐器之同义词；vāditaṃ与vajja则指音乐。

143.

143.

භෙරී (භෙරි) දුන්දුභි වුත්තො ථ,මුදිඞ්ගො මුරජොස්ස තු;

ආලිඞ්ග, ඞ්ක්‍යො, ද්ධකා භෙදා,තිණවො තු ච ඩිණ්ඩිමො.

贝利鼓(bherī)亦称顿杜毗鼓(dundubhi)。穆丁伽鼓(mudiṅga)即穆拉阇鼓(muraja)；其种类有阿林伽鼓(āliṅga)、安伽鼓(aṅkya)、阿达卡鼓(addhaka)；以及提那瓦鼓(tiṇava)与丁帝摩鼓(ḍiṇḍima)。

144.

144.

ආලම්බරො [Pg.14] තු පණවො, කොණො වීණාදිවාදනං;

දද්දරී පටහො භෙරි, ප්පභෙදා මද්දලාදයො.

阿兰巴罗鼓(ālambara)即帕那瓦鼓(paṇava)；科那(koṇa)乃演奏维那琴(vīṇā)等之拨子。达达利鼓(daddarī)、帕塔哈鼓(paṭaha)、马达拉鼓(maddala)等皆为贝利鼓(bherī)之种类。

145.

145.

ජනප්පියෙ විමද්දුට්ඨෙ, ගන්ධෙ පරිමලො භවෙ;

සො ත්වා මොදො දූරගාමී, විස්සන්තා තීස්විතො පරං.

由揉搓而起、悦人之香，是为芬芳(parimalo)；能远播者，是为馥郁(āmoda)；其后则为扩散之香。

146.

146.

ඉට්ඨගන්ධො ච සුරභි, සුගන්ධො ච සුගන්ධි ච;

පූතිගන්ධි තු දුග්ගන්ධො, ථ විස්සං ආමගන්ධි යං.

悦人香(iṭṭhagandha)、芳香(surabhi)、好香(sugandha)、具香(sugandhi)皆为香气。腐臭(pūtigandhi)即恶臭(duggandha)。生肉之气味(āmagandhi)为腥臭(vissa)。

147.

147.

කුඞ්කුමඤ්චෙව යවන, පුප්ඵඤ්ච තගරං තථා;

තුරුක්ඛොති චතුජ්ජාති, ගන්ධා එතෙ පකාසිතා.

藏红花(kuṅkuma)、耶瓦那花(yavanapuppha)、塔伽拉(tagara)以及乳香(turukkha)，此等被称为四种香。

148.

148.

කසාවො නිත්ථියං තිත්තො, මධුරො ලවණො ඉමෙ;

අම්බිලො කටුකො චෙති, ඡ රසා තබ්බතී තිසු.

涩(kasāva)、苦(titta)、甜(madhura)、咸(lavaṇa)、酸(ambila)及辣(kaṭuka)，此为六味。

149.

149.

සියා ඵස්සො ච ඵොට්ඨබ්බො,විසයී ත්වක්ඛ මින්ද්‍රියං;

නයනං ත්වක්ඛි නෙත්තඤ්ච, ලොචනං ච’ච්ඡි චක්ඛු ච.

触(phassa)与所触(phoṭṭhabba)。所缘(visayī)、根(akkha)、根(indriya)。Nayana、akkhi、netta、locana、acchi、cakkhu皆为眼之同义词。

150.

150.

සොතං සද්දග්ගහො කණ්ණො, සවනං සුති නත්ථු තු;

නාසා ච නාසිකා ඝානං, ජිව්හාතු රසනා භවෙ.

Sota、saddaggaha (声之捕捉者)、kaṇṇa、savana、suti皆为耳之同义词。Natthu、nāsā、nāsikā、ghāna皆为鼻之同义词。Jivhā与rasanā皆为舌之同义词。

151.

151.

සරීරං වපු ගත්තඤ්චා, ත්තභාවො බොන්දි විග්ගහො;

දෙහං වා පුරිසෙ කායො, ථියං තනු කළෙවරං.

Sarīra、vapu、gatta、attabhāva、bondi、viggaha皆为身体之同义词。Deha与kāya用于指阳性，tanu与kaḷevara用于指阴性。

152.

152.

චිත්තං චෙතො මනො නිත්ථී, විඤ්ඤාණං හදයං තථා;

මානසං ධී තු පඤ්ඤා ච, බුද්ධි මෙධා මති මුති.

Citta、ceto、mano、viññāṇa、hadaya、mānasa皆为心之同义词。Dhī、paññā、buddhi、medhā、mati、muti皆为慧之同义词。

153.

153.

භූරී මන්තා ච පඤ්ඤාණං, ඤාණං විජ්ජා ච යොනි ච;

පටිභාන මමොහො ථ, පඤ්ඤාභෙදා විපස්සනා.

广慧(bhūrī)、思虑(mantā)、慧(paññāṇa)、智(ñāṇa)、明(vijjā)、根源(yoni)、辩才(paṭibhāna)、无痴(amoha)皆为慧之同义词。观(vipassanā, 毘婆舍那)是慧之一种。

154.

154.

සම්මාදිට්ඨි පභුතිකා, වීමංසා තු විචාරණා;

සම්පජඤ්ඤං තු නෙපක්කං, වෙදයිතං තු වෙදනා.

以正见(sammādiṭṭhi)等为首。Vīmaṃsā与vicāraṇā皆为审察。Sampajañña与nepakka皆为正知。Vedayita与vedanā皆为受。

155.

155.

තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො,ප්පනො’ හා’ යු තු ජීවිතං;

එකග්ගතා තු සමථො, අවික්ඛෙපො සමාධි ච.

思惟(takka)、寻(vitakka)、思择(saṅkappa)。安止(appanā)与审察(ūhā)。寿(āyu)与命(jīvita)。心一境性(ekaggatā)即是止(samatha)；不散乱(avikkhepa)即是定(samādhi)。

156.

156.

උස්සාහා’ තප්ප පග්ගාහා, වායාමො ච පරක්කමො;

පධානං වීරියං චෙහා, උය්‍යාමො ච ධිති ත්ථියං.

勤奋(ussāha)、热忱(ātappa)、策励(paggāha)、努力(vāyāma)、勇猛(parakkama)、正勤(padhāna)、精进(vīriya)、奋斗(īhā)、勤勉(uyyāma)、坚毅(dhiti)皆为精进之同义词。

157.

157.

චත්තාරි වීරියඞ්ගානි, තචස්ස ච නහාරුනො;

අවසිස්සන මට්ඨිස්ස, මංසලොහිතසුස්සනං.

四精进支为：唯余皮肤(taca)、筋腱(nahāru)与骨骼(aṭṭhi)，而血肉(maṃsalohita)枯干。

158.

158.

උස්සොළ්හී [Pg.15] ත්ව ධිමත්තෙහා, සති ත්ව නුස්සති ත්ථිය;

ලජ්ජා හිරී සමානා ථ, ඔත්තප්පං පාපභීරුතා.

Ussoḷhī与adhimatta-īhā (极度精进)皆为大精进。Sati (念)与anussati (随念)。Lajjā与hirī (惭)为同义词。Ottappa (愧)即是对恶的畏惧(pāpabhīrutā)。

159.

159.

මජ්ඣත්තතා තු’පෙක්ඛා ච, අදුක්ඛමසුඛා සියා;

චිත්තාභොගො මනක්කාරො,අධිමොක්ඛො තු නිච්ඡයො.

中(majjhattatā)与舍(upekkhā)，即是不苦不乐。Cittābhoga与作意(manasikāra)。胜解(adhimokkha)与决定(nicchaya)。

160.

160.

දයා’ නුකම්පා කාරුඤ්ඤං, කරුණා ච අනුද්දයා;

ථියං වෙරමණී චෙව, විරත්‍යා’ රති චාප්‍යථ.

Dayā、anukampā、kāruñña、karuṇā、anuddayā皆为悲悯。Veramaṇī、virati、arati皆为戒绝。

161.

161.

තිතික්ඛා ඛන්ති ඛමනං, ඛමා මෙත්තා තු මෙත්‍ය’ථ;

දස්සනං දිට්ඨි ලද්ධිත්ථී, සිද්ධන්තො සමයො භවෙ.

Titikkhā、khanti、khamana、khamā皆为忍耐。Mettā与metta皆为慈。Dassana、diṭṭhi、laddhi、siddhanta、samaya皆为见或宗义。

162.

162.

තණ්හා ච තසිණා එජා, ජාලිනී ච විසත්තිකා;

ඡන්දො ජටා නිකන්ත්‍යා’සා, සිබ්බිනී භවනෙත්ති ච.

渴爱(taṇhā)、渴望(tasiṇā)、颤动(ejā)、罗网(jālinī)、执着(visattikā)、欲(chanda)、缠结(jaṭā)、贪着(nikanti)、希望(āsā)、缝合者(sibbinī)、有之引导者(bhavanetti)皆为渴爱之同义词。

163.

163.

අභිජ්ඣා වනථො වානං, ලොභො රාගො ච ආලයො;

පිහා මනොරථො ඉච්ඡා, භිලාසො කාම දොහළා;

ආකඞ්ඛා රුචි වුත්තා සා, ත්වධිකා ලාලසා ද්විසු.

贪婪(abhijjhā)、欲林(vanatha)、欲林(vāna)、贪(lobha)、染(rāga)、执着(ālaya)、欲求(pihā)、心愿(manoratha)、意欲(icchā)、渴望(abhilāsa)、欲(kāma)、渴求(dohaḷa)、希求(ākaṅkhā)、喜好(ruci)皆为贪欲之同义词。其中，过度者称为贪求(lālasā)。

164.

164.

වෙරං විරොධො විද්දෙසො, දොසො ච පටිඝඤ්ච වා;

කොධා’ ඝාතා කොප රොසා,බ්‍යාපාදො’ නභිරද්ධි ච.

仇恨(vera)、敌对(virodha)、憎恶(viddesa)、瞋恚(dosa)、瞋恨(paṭigha)、忿怒(kodha)、害意(āghāta)、瞋(kopa)、怒(rosa)、恼害(byāpāda)、不悦(anabhiraddhi)皆为瞋恚之同义词。

165.

165.

බද්ධවෙර මුපනාහො, සියා සොකො තු සොචනං;

රොදිතං කන්දිතං රුණ්ණං, පරිදෙවො පරිද්දවො.

Baddhavera与upanāha皆为结怨。Soka与socana皆为忧愁。Rodita、kandita、ruṇṇa皆为哭泣。Parideva与pariddava皆为悲叹。

166.

166.

භීතිත්ථි භය මුත්තාසො, භෙරවං තු මහබ්භයං;

怖畏、恐惧、惊恐；可怕者，大怖畏也。

167.

167.

භෙරවං භීසනං භීමං, දාරුණඤ්ච භයානකං;

ඝොරං පටිභයං භෙස්මං, භයඞ්කර මිමෙ තීසු.

可怕、骇人、恐怖、残酷、可畏、狰狞、惊怖、惊骇、令人恐惧——此等通于三性。

168.

168.

ඉස්සා උසූයා මච්ඡෙරං, තු මච්ඡරිය මච්ඡරං;

මොහො’විජ්ජා තථා’ඤාණං, මානො විධා ච උන්නති.

嫉妒、妒忌；悭吝、悭、吝啬；愚痴、无明、无知；我慢、骄傲、高慢。

169.

169.

උද්ධච්ච මුද්ධටං චාථ, තාපො කුක්කුච්චමෙව ච;

පච්ඡාතාපො නුතාපො ච, විප්පටිසාරො පකාසිතො.

掉举、散乱；热恼、恶作；追悔、懊悔、悔恨。

170.

170.

මනොවිලෙඛ සන්දෙහා, සංසයො ච කථංකථා;

ද්වෙළ්හකං විචිකිච්ඡා ච, කඞ්ඛා සඞ්කා විමත්‍යපි.

内心困惑、疑惑、怀疑、犹豫、两难、疑、疑虑、怀疑、困惑。

171.

171.

ගබ්බො [Pg.16] භිමානො’හංකාරො, චින්තාතු ඣාන මුච්චතෙ;

නිච්ඡයො නිණ්ණයො වුත්තො, පටිඤ්ඤා තු පටිස්සවො.

骄慢、自负、我慢；思虑，亦称禅那；决定、决断；承诺、应允。

172.

172.

අවමානං තිරක්කාරො, පරිභවො ප්‍ය’ නාදරො;

පරාභවො ප්‍ය’ වඤ්ඤා ථ, උම්මාදො චිත්තවිබ්භමො.

轻蔑、侮辱、藐视、不敬；衰败、鄙视；癫狂、心乱。

173.

173.

පෙමං සිනෙහො ස්නෙහො ථ, චිත්තපීළා විසඤ්ඤිතා;

පමාදො සතිවොස්සග්ගො, කොතූහලං කුතූහලං.

爱、亲爱、爱恋；心之苦恼、昏迷；放逸、失念；好奇、好奇心。

174.

174.

විලාසො ලලිතං ලීලා, හාවො හෙළා ච විබ්භමො;

ඉච්චාදිකා සියුං නාරි, සිඞ්ගාරභාවජා කිරියා.

娇媚、妩媚、姿态、媚态、轻佻、迷乱；此等皆为女子因爱欲而生的行为。

175.

175.

හසනං හසිතං හාසො, මන්දො සො මිහිතං සිතං;

අට්ටහාසො මහාහාසො,රොමඤ්චො ලොමහංසනං.

笑、笑声、笑；轻笑，即是微笑；哄笑、大笑；毫毛竖立、毛骨悚然。

176.

176.

පරිහාසො දවො ඛිඩ්ඩා, කෙළි කීළා ච කීළිතං;

නිද්දා තු සුපිනං සොප්පං, මිද්ධඤ්ච පචලායිකා.

戏谑、玩耍、嬉戏、娱乐、游戏、玩乐；睡眠、梦、睡意；昏沉、瞌睡。

177.

177.

ථියං නිකති කූටඤ්ච, දම්භො සාඨ්‍යඤ්ච කෙතවං;

සභාවො තු නිස්සග්ගො ච, සරූපං පකතිත්ථියං.

诡诈(nikati, 阴性)、欺骗、虚伪、狡猾、欺诈；本性、自然、自性、本然(pakati, 阴性)。

178.

178.

සීලඤ්ච ලක්ඛණං භාවො,උස්සවො තු ඡණො මහො.

品性、特征、状态；节庆、庆典、盛会。

179.

179.

ධාරෙන්තො ජන්තු සස්නෙහ, මභිධානප්පදීපිකං;

ඛුද්දකාද්‍යත්ථජාතානි, සම්පස්සති යථාසුඛං.

人们若能怀着喜爱受持此《名称辞典》，便能轻松自在地通晓细微等各种义理。

සග්ගකණ්ඩො නිට්ඨිතො.

天界篇终。

2. භූකණ්ඩ

2. 地界篇

1. භූමිවග්ග

1. 地品

180.

180.

වග්ගා භූමි, පුරී, මච්ච, චතුබ්බණ්ණ, වනාදිහි;

පාතාලෙන ච වුච්චන්තෙ, සඞ්ගො’පඞ්ගෙහි’ධ’ක්කමා.

地品、城品、凡夫品、四姓品、林品等，以及地狱品，在此依其主次次第而说。

181.

181.

වසුන්ධරා ඡමා භූමි, පථවී මෙදනී මහී;

උබ්බී වසුමතී ගො කු, වසුධා ධරණී ධරා;

පුථවී ජගතී භූරී, භූ ච භූතධරා’ වනී.

持财者、地、土地、地、大地、大地、广阔地、财富地、地、地、财富地、持者、持者、广阔地、世界、广大、地、众生持者、地。

182.

182.

ඛාරා [Pg.17] තු මත්තිකා ඌසො, ඌසවා තූසරො තිසු;

ථලං ථලීත්ථී භූභාගෙ, ථද්ධලූඛම්හි ජඞ්ගලො.

盐碱土、盐土；盐碱的，通于三性；高地、旱地(thalī为阴性)；坚硬干燥的荒野。

183.

183.

පුබ්බවිදෙහො චාපර, ගොයානං ජම්බුදීපො ච;

උත්තරකුරු චෙති සියුං, චත්තාරොමෙ මහාදීපා.

东胜身洲、西牛货洲、瞻部洲、北俱卢洲，此为四大洲。

184.

184.

පුම්බහුත්තෙ කුරූ සක්කා, කොසලා මගධා සිවී;

කලිඞ්ගා’වන්ති පඤ්චාලා, වජ්ජී ගන්ධාර චෙතයො.

俱卢、释迦、憍萨罗、摩揭陀、尸毗、迦陵伽、阿槃提、般遮罗、跋耆、犍陀罗、车底，此等为阳性复数。

185.

185.

වඞ්ගා විදෙහා කම්බොජා, මද්දා භග්ග’ඞ්ග සීහළා;

කස්මීරා කාසි පණ්ඩවාදී, සියුං ජනපදන්තරා.

盘伽、威德哈、甘蒲阇、摩陀、跋伽、鸯伽、狮子国、克什米尔、迦尸、畔达瓦等，是其他的国家地区。

186.

186.

ලොකො ච භුවනං වුත්තං, දෙසො තු විසයො ප්‍යථ;

මිලක්ඛදෙසො පච්චන්තො, මජ්ඣදෙසො තු මජ්ඣිමො.

世间亦称世界，地域亦称领域；蛮荒之地称边境，中央之地称中土。

187.

187.

අනූපො සලිලප්පායො, කච්ඡං පුම නපුංසකෙ;

සද්දලො හරිතෙ දෙසෙ, තිණෙනා, භිනවෙන හි.

湿地、多水之地；沼泽地(kacchaṃ为阳性、中性)；草地、绿色之地，亦指新草覆盖之地。

188.

188.

නද්‍යම්බුජීවනො දෙසො, වුට්ඨිනිප්පජ්ජසස්සකො;

යො නදීමාතිකො දෙව,මාතිකො ච කමෙන සො.

依赖河流与水泽维生的地区，和依赖雨水产出庄稼的地区，依次称为“以河为母”(nadīmātika)之地和“以天为母”(devamātika)之地。

189.

189.

තීස්වනූපාද්‍යථො චන්ද, සූරාදො සස්සතීරිතො;

රට්ඨං තු විජිතඤ්චාථ, පුරිසෙ සෙතු ආලියං.

湿地等词，通于三性；又，月亮、太阳等被称为永恒；国家，亦称征服之地；堤坝、桥梁为阳性。

190.

190.

උපාන්තභූ පරිසරො, ගොට්ඨං තු ගොකුලං වජො;

මග්ගො පන්ථො පථො අද්ධා, අඤ්ජසං වටුමං තථා.

近地、周边地区；牛栏、牛群、牛棚；路、道、径、途、直路、道路。

191.

191.

පජ්ජො, යනඤ්ච පදවී, වත්තනී පද්ධතිත්ථියං;

තබ්භෙදා ජඞ්ඝ, සකට, මග්ගා තෙ ච මහද්ධනි.

路、道、足迹、路径、足迹(paddhati为阴性)；其种类有步行道、车道，以及大道。

192.

192.

එකපද්‍යෙකපදිකෙ, කන්තාරො තු ච දුග්ගමෙ;

独行道、小径；荒野、难行之地。

193.

193.

පටිමග්ගො පටිපථො, අද්ධානං දීඝ මඤ්ජසං;

සුප්පථො තු සුපන්ථො ච, උප්පථං ත්වපථං භවෙ.

Paṭimaggo与paṭipatho是逆道；addhānaṃ dīgha是长路，mañjasaṃ是直路；suppatho与supantho是善道；uppathaṃ与apathaṃ是歧途。

194.

194.

ඡත්තිංසපරමාණූන, මෙකො ණු ච ඡත්තිංස තෙ;

තජ්ජාරී තාපි ඡත්තිංස, රථරෙණු ඡත්තිංස තෙ.

三十六极微为一微尘；三十六微尘为一兔毛尘；三十六兔毛尘为一车轮尘。

195.

195.

ලික්ඛාතා සත්ත ඌකා තා, ධඤ්ඤමාසොති සත්ත තෙ;

සත්ත ඞ්ගුල’ මමු ද්විච්ඡ, විදත්ථි තා දුවෙ සියුං.

七虱卵为一虱；七虱为一麦粒；七麦粒为一指节；十二指节为一张手(vidatthi)；两张手为一肘。

196.

196.

රතනං [Pg.18] තානි සත්තෙව, යට්ඨි තා වීසතූ සභං;

ගාවුත මුසභාසීති, යොජනං චතුගාවුතං.

七肘为一杖(ratana)；二十杖为一牛呼(usabha)；八十牛呼为一伽浮陀(gāvuta)；四伽浮陀为一由旬(yojana)。

197.

197.

ධනුපඤ්චසතං කොසො, කරීසං චතුරම්බණං;

අබ්භන්තරං තු හත්ථාන, මට්ඨවීස පමාණතො.

五百弓为一拘卢舍(kosa)；一迦梨沙(karīsa)为四安巴那(ambaṇa)；一阿邦答勒(abbhantara)为二十八肘。

භූමිවග්ගො නිට්ඨිතො.

地品终。

2. භූකණ්ඩ

2. 土地篇

2. පුරවග්ග

2. 城品

198.

198.

පුරං නගර මිත්ථී වා, ඨානීයං පුටභෙදනං;

ථියං තු රාජධානී ච, ඛන්ධාවාරො භවෙ ථ ච.

Pura与nagara是城；ṭhānīyaṃ是都城，puṭabhedanaṃ是商业城；rājadhānī是王都（阴性），khandhāvāro是军营。

199.

199.

සාඛානගර මඤ්ඤත්‍ර, යං තං මූලපුරා පුරං;

බාරාණසී ච සාවත්ථි, වෙසාලී මිථිලා, ළවී.

Sākhānagara是相对于主城(mūlapura)的支城或郊区；例如波罗奈(Bārāṇasī)、舍卫城(Sāvatthī)、毗舍离(Vesālī)、弥提罗(Mithilā)、阿罗毗(Āḷavī)。

200.

200.

කොසම්බු, ජ්ජෙනියො තක්ක, සිලා චම්පා ච සාගලං;

සුසුමාරගිරං රාජ, ගහං කපිලවත්ථු ච.

憍赏弥(Kosambī)、优禅尼(Ujjenī)、德叉尸罗(Takkasilā)、瞻波城(Campā)、娑竭罗(Sāgalaṃ)、苏苏摩罗山(Susumāragiraṃ)、王舍城(Rājagahaṃ)与迦毗罗卫(Kapilavatthu)。

201.

201.

සාකෙත, මින්දපත්ථඤ්චො, ක්කට්ඨා පාටලිපුත්තකං;

ජෙතුත්තරඤ්ච සඞ්කස්සං, කුසිනාරාදයො පුරී.

娑枳多(Sāketa)、因陀罗波陀(Indapattha)、乌卡塔(Ukkaṭṭhā)、华氏城(Pāṭaliputta)、捷度塔拉(Jetuttara)、桑咖萨(Saṅkassa)、古西那罗(Kusinārā)等城市。

202.

202.

රච්ඡා ච විසිඛා වුත්තා, රථිකා වීථි චාප්‍යථ;

බ්‍යූහො රච්ඡා අනිබ්බිද්ධා, නිබ්බිද්ධා තු පථද්ධි ච.

Racchā、visikhā、rathikā与vīthi皆为街道。Byūho为不通之街（死胡同），nibbiddhā与pathaddhi则为通衢大道。

203.

203.

චතුක්කං චච්චරෙ මග්ග, සන්ධි සිඞ්ඝාටකං භවෙ;

පාකාරො වරණො චාථ, උදාපො උපකාරිකා.

Catukkaṃ、caccaraṃ、maggasandhi与siṅghāṭakaṃ为十字路口或广场；pākāro与varaṇo为城墙或围墙；udapāno为水井，upakārikā为蓄水池。

204.

204.

කුට්ටං තු භිත්ති නාරී ථ, ගොපුරං ද්වාරකොට්ඨකො;

එසිකා ඉන්දඛීලො ච, අට්ටො ත්වට්ටාලකො භවෙ.

Kuṭṭaṃ与bhitti（阴性）是墙壁；gopuraṃ与dvārakoṭṭhako是城门楼；esikā与indakhīlo是门柱；aṭṭo与aṭṭālako是望楼。

205.

205.

තොරණං තු බහිද්වාරං, පරිඛාතු ච දීඝිකා;

මන්දිරං සදනා, ගාරං, නිකායො නිලයා, ලයො.

Toraṇaṃ是牌楼或外门；parikhā与dīghikā是护城河；mandiraṃ、sadanaṃ、agāraṃ、nikāyo、nilayo与ālayo皆为住所或房屋。

206.

206.

ආවාසො භවනං වෙස්මං, නිකෙතනං නිවෙසනං;

ඝරං ගහඤ්චා, වසථො, සරණඤ්ච පතිස්සයො.

Āvāso、bhavanaṃ、vesmaṃ、niketanaṃ、nivesanaṃ、gharaṃ、gahaṃ、vasatho、saraṇaṃ与patissayo皆为住所、房屋或庇护所。

207.

207.

ඔකං සාලා ඛයො වාසො, ථියං කුටි වසත්‍ය’පි;

ගෙහඤ්චා, නිත්ථි සදුමං, චෙතියා, යතනානි තු.

Okaṃ、sālā、khayo与vāso是房屋或厅堂；kuṭi（孤邸）与vasati是阴性住处；gehaṃ是中性房屋；cetiya与āyatana是圣地或塔寺。

208.

208.

පාසාදො [Pg.19] චෙව යූපො ථ, මුණ්ඩච්ඡදො ච හම්මියං;

යූපොතු ගජකුම්භම්හි, හත්ථිනඛො පතිට්ඨිතො.

Pāsādo是楼阁，yūpo是柱，muṇḍacchado是平顶屋，hammiyaṃ是豪宅。Yūpo也指立于象额(gajakumbha)之上，以象甲(hatthinakha)为基的柱子。

209.

209.

සුපණ්ණවඞ්කච්ඡදන, මඩ්ඪයොගො සියා ථ ච;

එකකූටයුතො මාළො,පාසාදො චතුරස්සකො.

Supaṇṇavaṅkacchadanaṃ为屋顶形如金翅鸟翼的建筑；aḍḍhayogo为半联式建筑；māḷo为单顶楼阁；caturassako pāsādo为四方形殿堂。

210.

210.

සභායඤ්ච සභා චාථ, මණ්ඩපං වා ජනාලයො;

අථො ආසනසාලායං, පටික්කමන මීරිතං.

Sabhā是议事厅或集会所；maṇḍapaṃ是凉亭，janālayo是公共场所。Āsanasālā（坐堂）亦称paṭikkamana（经行处）。

211.

211.

ජිනස්ස වාසභවන, මිත්ථී ගන්ධකුටි ප්‍යථ;

ථියං රසවතී පාක, ට්ඨානඤ්චෙව මහානසං.

佛陀的住所称为gandhakuṭi（香室），为阴性；rasavatī（阴性）、pākaṭṭhāna与mahānasa皆为厨房。

212.

212.

ආවෙසනං සිප්පසාලා, සොණ්ඩා තු පානමන්දිරං;

වච්චට්ඨානං වච්චකුටි, මුනීනං ඨාන මස්සමො.

Āvesanaṃ与sippasālā是工坊；soṇḍā与pānamandiraṃ是酒馆；vaccaṭṭhānaṃ与vaccakuṭi是厕所；牟尼的住处称为assamo（隐修处）。

213.

213.

පණ්‍යවික්කයසාලා කු, ආපණො පණ්‍යවීථිකා;

උදොසිතො භණ්ඩසාලා, චඞ්කමනං තු චඞ්කමො.

Paṇyavikkayasālā、āpaṇo与paṇyavīthikā是商店或市场；bhaṇḍasālā是仓库；caṅkamanaṃ与caṅkamo是经行处。

214.

214.

ජන්තාඝරං ත්වග්ගිසාලා, පපා පානීයසාලිකා;

ගබ්භො ඔවරකො වාසා, ගාරං තු සයනිග්ගහං.

Jantāgharaṃ是蒸汽浴室，aggisālā是火房；papā与pānīyasālikā是饮水处；gabbho与ovarako是内室；vāsāgāraṃ与sayaniggahaṃ是卧室。

215.

215.

ඉත්ථාගාරං තු ඔරොධො, සුද්ධන්තො’ න්තෙපුරම්පි ච;

අසබ්බවිසයට්ඨානං, රඤ්ඤං කච්ඡන්තරං මතං.

Itthāgāraṃ、orodho、suddhanto与antepuraṃ皆为后宫或内苑，亦是国王的私密处所(kacchantara)，常人不得进入。

216.

216.

සොපානො වා’රොහණඤ්ච,නිස්සෙණී සා, ධිරොහිණී;

වාතපානං ගවක්ඛො ච, ජාලඤ්ච සීහපඤ්ජරං.

Sopāno与ārohaṇaṃ是楼梯；nisseṇī与adhirohiṇī是梯子；vātapānaṃ是窗户，gavakkho是牛眼窗；jālaṃ是格子窗，sīhapañjaraṃ是狮子窗。

217.

217.

ආලොකසන්ධි වුත්තො ථ, ලඞ්ගී’ත්ථී පලිඝො භවෙ;

කපිසීසො, ග්ගලත්ථම්භො, නිබ්බං තු ඡද්දකොටියං.

Ālokasandhi是采光口；laṅgī（阴性）与paligho是门闩；kapisīso是门顶横梁，aggalatthambho是门柱；nibbūhaṃ是屋檐的突出部分(chaddakoṭi)。

218.

218.

ඡදනං පටලං ඡද්ද, මජිරං චච්චරො, ඞ්ගණං;

පඝානො පඝනා, ලින්දො, පමුඛං ද්වාරබන්ධනං.

Chadanaṃ、paṭalaṃ与chaddaṃ是屋顶；ajiraṃ、caccaro与aṅgaṇaṃ是庭院；paghāno、paghano与ālindo是门廊或平台；pamukhaṃ与dvārabandhanaṃ是入口或门框。

219.

219.

පිට්ඨසඞ්ඝාටකං ද්වාර, බාහා කූටං තු කණ්ණිකා;

ද්වාරඤ්ච පටිහාරො ථ, උම්මාරො දෙහනී, ත්ථියං.

Piṭṭhasaṅghāṭakaṃ是门扇，dvārabāhā是门框；kūṭaṃ与kaṇṇikā是屋顶的顶饰或檐角；dvāra是门，paṭihāro是守门人；ummāro与dehalī（阴性）是门槛。

220.

220.

එළකො ඉන්දඛීලො ථ, ථම්භො ථූණො පුමිත්ථියං;

පාටිකා, ඩ්ඪෙන්දුපාසාණෙ, ගිඤ්ජකා තු ච ඉට්ඨකා.

门槛(eḷako)、门柱(indakhīlo)、柱(thambho)、桩(thūṇo)为阳性与阴性词；石板(pāṭikā)、半月石(aḍḍhendupāsāṇa)；砖(giñjakā)与瓦(iṭṭhakā)。

221.

221.

වලභිච්ඡාදිදාරුම්හි, වඞ්කෙ ගොපානසී, ත්ථියං;

කපොතපාලිකායං තු, විටඞ්කො නිත්ථියං භවෙ.

屋顶的弯曲覆盖木是檐椽(gopānasī)，为阴性词；鸽棚(kapotapālikā)与屋檐(viṭaṅka)同义，后者为阳性词。

222.

222.

කුඤ්චිකාවිවරං [Pg.20] තාළ, ච්ඡිග්ගලො ප්‍යථ කුඤ්චිකා;

තාළො’වාපුරණං චාථ, වෙදිකා වෙදි කථ්‍යතෙ.

钥匙孔(kuñcikāvivaraṃ, tāḷacchiggalo)；钥匙(kuñcikā)、锁(tāḷo)、开启工具(avāpuraṇaṃ)；栏杆(vedikā, vedi)。

223.

223.

සඞ්ඝාතො පක්ඛපාසො ච, මන්දිරඞ්ගා තුලා අපි;

ථියං සම්මුජ්ජනී චෙව, සම්මජ්ජනී ච සොධනී.

门板(saṅghāto)、侧板(pakkhapāso)、房屋构件(mandiraṅga)、横梁(tulā)；以及扫帚(sammujjanī, sammajjanī, sodhanī)。

224.

224.

සඞ්කටීරං තු සඞ්කාර, ට්ඨානං සඞ්කාරකූටකං;

අථො කචවරො, ක්ලාපො, සඞ්කාරො ච කසම්බුපි.

垃圾堆(saṅkaṭīraṃ)、垃圾场(saṅkāraṭṭhānaṃ, saṅkārakūṭakaṃ)；以及垃圾、废物(kacavaro, kalāpo, saṅkāro, kasambu)。

225.

225.

ඝරාදිභූමි තං වත්ථු, ගාමො සංවසථො ථ සො;

පාකටො නිගමො භොග, මච්චාදිභ්‍යො ධි තූදිතො.

房屋等的地基是基地(vatthu)；村庄(gāmo)、住所(saṃvasatho)；市镇(nigamo)是著名的，由财富、人口等而知名。

226.

226.

සීමා ච මරියාදා ථ,ඝොසො ගොපාලගාමකොති.

界限(sīmā, mariyādā)；牧人村落(ghoso, gopālagāmako)。

පුරවග්ගො නිට්ඨිතො.

城品终。

3. නරවග්ග

3. 人品

227.

227.

මනුස්සො මානුසො මච්චො, මානවො මනුජො නරො;

පොසො පුමා ච පුරිසො,පොරිසො ප්‍යථ පණ්ඩිතො.

人(manusso, mānuso, macco, mānavo, manujo, naro)；男子(poso, pumā, puriso, poriso)。其次是智者(paṇḍito)。

228.

228.

බුධො විද්වා විභාවී ච, සන්තො සප්පඤ්ඤ කොවිදා;

ධීමා සුධී කවි බ්‍යත්තො, විචක්ඛණො විසාරදො.

智者(budho)、博学(vidvā)、明辨(vibhāvī)、贤善(santo)、具慧(sappañña)、善巧(kovidā)、睿智(dhīmā)、聪慧(sudhī)、诗人(kavi)、明了(byatto)、明察(vicakkhaṇo)、无畏(visārado)。

229.

229.

මෙධාවී මතිමා පඤ්ඤො, විඤ්ඤූ ච විදූරො විදූ;

ධීරො විපස්සී දොසඤ්ඤූ, බුද්ධො ච දබ්බ විද්දසු.

具慧者(medhāvī)、明智者(matimā)、有慧者(pañño)、识者(viññū)、博学(vidūro, vidū)；贤哲(dhīro)、毗婆尸(vipassī)、知过患(dosaññū)、觉者(buddho)、善巧者(dabba)、博学者(viddasu)。

230.

230.

ඉත්ථී සීමන්තිනී නාරී, ථී වධූ වනිතා, ඞ්ගනා;

පමදා සුන්දරී කන්තා, රමණී දයිතා, බලා.

女子(itthī)、妇人(sīmantinī, nārī, thī)、新妇(vadhū)、女子(vanitā)、佳人(aṅganā)、美姝(pamadā)、美人(sundarī)、爱妻(kantā)、悦意女(ramaṇī)、心爱之人(dayitā)、女性(abalā)。

231.

231.

මාතුගාමො ච මහිලා, ලලනා භීරු කාමිනී;

කුමාරිකා තු කඤ්ඤා ථ, යුවතී තරුණී භවෙ.

女众(mātugāmo)、妇女(mahilā)、女子(lalanā)、娇羞女(bhīru)、多情女(kāminī)；少女(kumārikā)、闺女(kaññā)；年轻女子(yuvatī, taruṇī)。

232.

232.

මහෙසී සාභිසෙකාඤ්ඤා,භොගිනී රාජනාරියො;

ධවත්ථිනී තු සඞ්කෙතං, යාති යා සා, භිසාරිකා.

受灌顶者为王后(mahesī)，其他王室女子为王妃(bhoginī)；主动赴约的女子为行淫女(abhisārikā)。

233.

233.

ගණිකා [Pg.21] වෙසියා වණ්ණ, දාසී නගරසොභිනී;

රූපූපජීවිනී වෙසී, කුලටා තු ච බන්ධකී.

妓女(gaṇikā, vesiyā)、卖色女(vaṇṇadāsī)、城饰女(nagarasobhinī)、以色谋生女(rūpūpajīvinī)、娼妇(vesī)；以及荡妇(kulaṭā)、淫妇(bandhakī)。

234.

234.

වරාරොහො, ත්තමා මත්ත, කාසිනී වරවණ්ණිනී;

පතිබ්බතා ත්වපි සතී, කුලිත්ථී කුලපාලිකා.

美臀女(varārohā)、佳人(uttamā)、媚眼女(mattakāsinī)、美貌女(varavaṇṇinī)；以及贞妇(patibbatā, satī)、良家妇女(kulitthī)、护家女(kulapālikā)。

235.

235.

විධවා පතිසුඤ්ඤා ථ, පතිම්බරා සයම්බරා;

විජාතා තු පසූතා ච, ජාතාපච්චා පසූතිකා.

寡妇(vidhavā, patisuññā)；自择夫婿的女子(patimbarā, sayambarā)；产妇(vijātā, pasūtā, jātāpaccā, pasūtikā)。

236.

236.

දූතී සඤ්චාරිකා දාසී, තු චෙටී කුටධාරිකා;

වාරුණී, ක්ඛණිකා තුල්‍යා, ඛත්තියානී තු ඛත්තියා.

女信使(dūtī, sañcārikā)、女仆(dāsī, ceṭī, kuṭadhārikā)；卖酒女(vāruṇī)与妓女(akkhaṇikā)同义；刹帝利女(khattiyānī, khattiyā)。

237.

237.

දාරො ජායා කලත්තඤ්ච, ඝරණී භරියා පියා,පජාපතී ච දුතියා, සා පාදපරිචාරිකා.

妻子(dāro, jāyā, kalattaṃ)、主妇(gharaṇī)、受扶养者(bhariyā)、爱妻(piyā)、女主人(pajāpatī)、伴侣(dutiyā)、足边侍奉者(pādaparicārikā)。

238.

238.

සඛී ත්වා’ලී වයස්සා ථ, ජාරී චෙවා’තිචාරිනී;

පුමෙ තූ’තු රජො පුප්ඵං, උතුනී තු රජස්සලා.

女性朋友(sakhī, ālī, vayassā)；情妇(jārī)、不贞女(aticārinī)；月经(utu, rajo, pupphaṃ)为阳性词；经期女子(utunī, rajassalā)。

239.

239.

පුප්ඵවතී ගරුගබ්භා, පන්නසත්තා ච ගබ්භිනී;

ගබ්භාසයො ජලාබුපි, කලලං පුන්නපුංසකෙ.

孕妇(pupphavatī, garugabbhā, pannasattā, gabbhinī)；子宫(gabbhāsayo)、胎膜(jalābu)；胚胎(kalalaṃ)为阳性与中性词。

240.

240.

ධවොතු සාමිකො භත්තා, කන්තො පති වරො පියො;

අථො පපති ජාරො ථා,පච්චං පුත්තො’ත්‍රජො සුතො.

丈夫(dhavo, sāmiko, bhattā, kanto, pati, varo, piyo)；情夫(papati)、奸夫(jāro)；后代(paccaṃ)、儿子(putto, atrajo, suto)。

241.

241.

තනුජො තනයො සූනු, පුත්තාදී ධීතරි’ත්ථියං;

නාරියං දුහිතා ධීතා,සජාතො ත්වො’රසො සුතො.

儿子(tanujo, tanayo, sūnu)；女儿(duhitā, dhītā)；亲生子(sajāto)、嫡子(oraso suto)。

242.

242.

ජායාපතී ජනිපතී, ජයම්පතී තු දම්පතී ;

අථ වස්සවරො වුත්තො, පණ්ඩකො ච නපුංසකං.

夫妻(jāyāpatī, janipatī, jayampatī, dampatī)；以及太监(vassavaro)、黄门(paṇḍako)、无性者(napuṃsakaṃ)。

243.

243.

බන්ධවො බන්ධු සජනො, සගොත්තො ඤාති ඤාතකො;

සාලොහිතො සපිණ්ඩො ච,තාතො තු ජනකො පිතා.

亲属(bandhavo, bandhu, sajano)、同族(sagotto)、亲戚(ñāti, ñātako)、血亲(sālohito, sapiṇḍo)；父亲(tāto, janako, pitā)。

244.

244.

අම්ම, ම්බා ජනනී මාතා, ජනෙත්ති ජනිකා භවෙ;

උපමාතා තු ධාති’ත්ථී,සාලො ජායාය භාතිකො.

母亲(ammā, ambā, jananī, mātā, janettī, janikā)；养母(upamātā)、乳母(dhāti)；妻子的兄弟是妻舅(sālo)。

245.

245.

නනන්දා [Pg.22] සාමිභගිනී, මාතාමහී තු අය්‍යිකා;

මාතුලො මාතුභාතා,ස්ස, මාතුලානී පජාපති.

丈夫的姐妹是夫妹(nanandā)；外祖母(mātāmahī)、祖母(ayyikā)；母亲的兄弟是舅父(mātulo)，其妻是舅母(mātulānī)。

246.

246.

ජායාපතීනං ජනනී, සස්සු වුත්තාථ තප්පිතා;

සසුරො භාගිනෙය්‍යොතු, පුත්තො භගිනියා භවෙ.

配偶的母亲称为岳母或婆母(sassū)，其父亲称为岳父或公公(sasuro)；姐妹的儿子是外甥(bhāgineyyo)。

247.

247.

නත්තා වුත්තො පපුත්තො ථ, සාමිභාතා තු දෙවරො;

ධීතුපති තු ජාමාතා,අය්‍යකො තු පිතාමහො.

孙子(nattā, paputto)；丈夫的兄弟是小叔(devaro)；女儿的丈夫是女婿(jāmātā)；祖父(ayyako, pitāmaho)。

248.

248.

මාතුච්ඡා මාතුභගිනී, පිතුච්ඡා භගිනී පිතු;

පපිතාමහො පය්‍යකො,සුණ්හා තු සුණිසා හුසා.

姨母(mātucchā, mātubhaginī)；姑母(pitucchā, pitu bhaginī)；曾祖父(papitāmaho, payyako)；儿媳(suṇhā, suṇisā)。

249.

249.

සොදරියො සගබ්භො ච, සොදරො සහජො ප්‍යථ;

මාතාපිතූ තෙ පිතරො, පුත්තා තු පුත්තධීතරො.

同胞兄弟(sodariya, sagabbha, sodara, sahaja)；父母(mātāpitaro, pitaro)；子女(puttā, puttadhītaro)。

250.

250.

සසුරා සස්සුසසුරා, භාතුභගිනී භාතරො;

බාලත්තං බාලතා බාල්‍යං, යොබ්බඤ්ඤංතු ච යොබ්බනං.

公婆、岳父母(sasurā, sassusasurā)；兄弟姐妹(bhātubhaginī, bhātaro)；童年、幼年(bālattaṃ, bālatā, bālyaṃ)；青春、青年时期(yobbaññaṃ, yobbanaṃ)。

251.

251.

සුක්කා තු පලිතං කෙසා, දයො ථ ජරතා ජරා;

පුථුකො පිල්ලකො ඡාපො, කුමාරො බාල පොතකා.

白发、灰发(sukkā kesā, palitaṃ)；衰老、年迈(jaratā, jarā)；幼兽、幼崽(puthuko, pillako, chāpo, potaka)；男孩、孩童(kumāro, bāla)。

252.

252.

අථු’ ත්තානසයු’ත්තාන, සෙය්‍යකා ථනපොපි ච;

仰卧者、仰卧的(uttānasaya, uttāna)；卧者(seyyaka)；以及哺乳的婴儿(thanapo)。

253.

253.

තරුණො ච වයට්ඨො ච, දහරො ච යුවා සුසු;

මාණවොදාරකොචාථ, සුකුමාරො සුඛෙධිතො.

年轻的、壮年的、年少的、青年(taruṇo, vayaṭṭho, daharo, yuvā, susu)；青年、男孩(māṇavo, dārako)；以及娇嫩的(sukumāro)、安乐养育的(sukhedhito)。

254.

254.

මහල්ලකො ච වුද්ධො ච, ථෙරො ජිණ්ණො ච ජිණ්ණකො;

අග්ගජො පුබ්බජො ජෙට්ඨො, කනියො කනිට්ඨො නුජො.

年迈的、年老的、长老、衰老的(mahallako, vuddho, thero, jiṇṇo, jiṇṇako)；长子、先生者、最年长的(aggajo, pubbajo, jeṭṭho)；年幼的、最小的、后生的(kaniyo, kaniṭṭho, anujo)。

255.

255.

වලිත්තචො තු වලිනො;

තීසු’ත්තානසයාදයො;

皮肤有皱纹的(valittaco)、有皱纹的(valino)；（此前的）仰卧者等词通用于三性。

256.

256.

සීසො’ත්තමඞ්ගානි සිරො, මුද්ධා ච මත්ථකො භවෙ;

කෙසො තු කුන්තලො වාලො, ත්තමඞ්ගරුහ මුද්ධජා.

头、最上的部分、头颅、头顶(sīsaṃ, uttamaṅgaṃ, siro, muddhā, matthako)；头发、发、毛发、顶生毛、头生毛(keso, kuntalo, vālo, uttamaṅgaruha, muddhajā)。

257.

257.

ධම්මිල්ලො සංයතා කෙසා,කාකපක්ඛො සිඛණ්ඩකො;

පාසො හත්ථො කෙසචයෙ;

තාපසානං තහිං ජටා.

女子的发髻(dhammillo)、束发(saṃyatā kesā)；（男孩的）鸦翅发型(kākapakkho)、顶髻(sikhaṇḍako)；发辫(pāso)、发束(hattho)为发丛；苦行者的则为发结(jaṭā)。

258.

258.

ථියං වෙණී පවෙණී ච;

අථො චූළා සිඛා සියා;

සීමන්තො තු මතො නාරි, කෙසමජ්ඣම්හි පද්ධති.

女子的发辫(veṇī, paveṇī)；顶髻(cūḷā)、发髻(sikhā)；头发的分路(sīmanto)是指女子头发中间的线路。

259.

259.

ලොමං [Pg.23] තනුරුහං රොමං, පම්හං පඛුම මක්ඛිගං;

මස්සු වුත්තං පුමමුඛෙ, භූ ත්විත්ථී භමුකො භමු.

体毛(loma, tanuruha, roma)；睫毛(pamha, pakhuma, akkhiga)；胡须(massu)是指男子脸上的毛；眉毛(bhū, bhamuka, bhamu)，其中bhū为阴性。

260.

260.

බප්පො නෙත්තජල’ස්සූනි, නෙත්තතාරා කනීනිකා;

වදනං තු මුඛං තුණ්ඩං, වත්තං ලපන මානනං.

泪水、眼泪(bappo, nettajalaṃ, assu)；瞳孔(nettatārā, kanīnikā)；脸、口、喙、嘴、面容(vadanaṃ, mukhaṃ, tuṇḍaṃ, vattaṃ, lapanaṃ, ānanaṃ)。

261.

261.

ද්විජො ලපනජො දන්තො, දසනො රදනො රදො;

දාඨා තුදන්තභෙදස්මිං, අපාඞ්ගො ත්වක්ඛිකොටිසු.

牙齿(dvija, lapanaja, danta, dasana, radana, rada)；獠牙(dāṭhā)为一种特殊的牙齿；眼角(apāṅga)为眼睛的末端。

262.

262.

දන්තාවරණ මොට්ඨො චා, ප්‍ය’ධරො දසනච්ඡදො;

ගණ්ඩො කපොලො හන්විත්ථී,චුබුකං ත්ව’ ධරා අධො.

唇、下唇、齿盖(dantāvaraṇaṃ, oṭṭho, adharo, dasanacchado)；脸颊(gaṇḍo, kapolo)；下颌(hanu)为阴性；下巴(cubukaṃ)在下唇的下方。

263.

263.

ගලො ච කණ්ඨො ගීවා ච, කන්ධරා ච සිරොධරා;

කම්බුගීවා තු යා ගීවා, සුවණ්ණාලිඞ්ගසන්නිභා;

අඞ්කිතා තීහි ලෙඛාහි, කම්බුගීවා ථවා මතා.

喉咙、颈、脖子、头颈(galo, kaṇṭho, gīvā, kandharā, sirodharā)；螺颈(kambugīvā)是指如金螺般、有三道纹路的脖子。

264.

264.

අංසො නිත්ථී භුජසිරො, ඛන්ධො තස්සන්ධි ජත්තු තං;

බාහුමූලං තු කච්ඡො, ධො, ත්ව’ස්ස පස්ස මනිත්ථියං.

肩(aṃsa, bhujasiro, khandho)，其中aṃsa为阳性；其关节为锁骨(jattu)；臂根(bāhumūlaṃ)、腋窝(kaccho)；胁、侧面(passa)，为阳性或中性。

265.

265.

බාහු භුජාද්වීසු බාහා, හත්ථො තු කර පාණයො;

මණිබන්ධො පකොට්ඨන්තො, කප්පරො තු කපොණ්‍ය’ථ.

手臂(bāhu, bhuja, bāhā)；手(hattha, kara, pāṇi)；手腕(maṇibandho)、前臂末端(pakoṭṭhanto)；肘部(kappara, kapoṇi)。

266.

266.

මණිබන්ධ කනිට්ඨානං, පාණිස්ස කරභො,න්තරං;

කරසාඛා, ඞ්ගුලී තා තු, පඤ්ච, ඞ්ගුට්ඨො ච තජ්ජනී;

මජ්ඣිමා නාමිකා චාපි, කනිට්ඨා’ති කමා සියුං.

手掌(karabha)是从手腕到指根的部分；手的支(karasākhā)、指(aṅgulī)；指有五根，依次是：拇指(aṅguṭṭha)、食指(tajjanī)、中指(majjhimā)、无名指(nāmikā)和小指(kaniṭṭhā)。

267.

267.

පදෙසො තාලගොකණ්ණා, විදත්ථි,ත්ථී කමා තතෙ;

තජ්ජන්‍යාදියුතෙ’ඞ්ගුට්ඨෙ, පසතො පාණි කුඤ්චිතො.

拇指与食指张开的距离为张指(padesa)，与中指张开为张掌(tālagokaṇṇa)，与小指张开为张手(vidatthi)，其中vidatthi为阴性。一捧(pasata)是手掌弯曲掬起时的量。

268.

268.

රතනං කුක්කු හත්ථො ථ, පුමෙ කරපුටො,ඤ්ජලි;

කරජො තු නඛො නිත්ථී, ඛටකො මුට්ඨි ච ද්වීසු.

肘尺(ratana, kukku, hattha)；合掌、合掌礼(karapuṭa, añjali)，为阳性；指甲(karaja, nakha)，为阳性或中性；拳头(khaṭaka, muṭṭhi)，分别为阳性和阴性。

269.

269.

බ්‍යාමො සහකරා බාහු, ද්වෙ පස්සද්වයවිත්ථතා;

උද්ධන්තත භුජපොස, ප්පමාණෙ පොරිසං තිසු.

一寻(byāma)是双臂向两侧伸展的长度；一人高(porisaṃ)是人举起手臂时的高度，此词通用于三性。

270.

270.

උරො ච හදයං චාථ, ථනො කුච පයොධරා;

චූචුකං තු ථනග්ගස්මිං, පිට්ඨං තු පිට්ඨි නාරියං.

胸、心(uro, hadayaṃ)；乳房(thano, kuco, payodharo)；乳头(cūcukaṃ)是乳房的尖端；背(piṭṭhaṃ)、背部(piṭṭhi)，其中piṭṭhi为阴性。

271.

271.

මජ්ඣො’නිත්ථී [Pg.24] විලග්ගො ච, මජ්ඣිමං කුච්ඡි තු ද්විසු;

ගහණීත්ථ්‍යුදරං ගබ්භො, කොට්ඨොන්තො කුච්ඡිසම්භවෙ.

腰、中间部分(majjho, vilaggo, majjhimaṃ)，为阳性或中性；腹部、子宫(kucchi)，通用于两性；肠(gahaṇī)，为阴性；腹部(udaraṃ)；子宫、胎儿(gabbho)；腹内的(koṭṭhanta)；子宫内所生的(kucchisambhava)。

272.

272.

ජඝනං තු නිතම්බො ච, සොණී ච කටි නාරියං;

අඞ්ගජාතං රහස්සඞ්ගං, වත්ථගුය්හඤ්ච මෙහනං.

臀部、髋部、腰(jaghanaṃ, nitambo, soṇī, kaṭi)，其中soṇī和kaṭi为阴性；生殖器(aṅgajāta)、私处(rahassaṅgaṃ)、衣物遮盖处(vatthaguyhaṃ)、阴茎(mehanaṃ)。

273.

273.

නිමිත්තඤ්ච වරඞ්ගඤ්ච, බීජඤ්ච ඵලමෙව ච;

ලිඞ්ගං අණ්ඩං තු කොසො ච,යොනි ත්විත්ථීපුමෙභගං.

性征(nimittaṃ)、妙处(varaṅgaṃ)；种子(bījaṃ)、果实(phalaṃ)（指睾丸）；性征、阴茎(liṅgaṃ)；睾丸(aṇḍaṃ)、阴囊(koso)；阴道(yoni)，为阴性；女阴(bhagaṃ)。

274.

274.

අසුචි සම්භවො සුක්කං, පායු තු පුරිසෙ ගුදං;

වා පුමෙ ගූථ කරීස, වච්චානි ච මලං ඡකං.

不净物(asuci)、精液(sukkaṃ)；肛门(pāyu)、直肠(gudaṃ)；粪便(gūtha, karīsaṃ, vaccaṃ, malaṃ, chakaṃ)，其中gūtha为阳性。

275.

275.

උච්චාරො මීළ්හ මුක්කාරො, පස්සාවො මුත්ත මුච්චතෙ;

පූතිමුත්තඤ්ච ගොමුත්තෙ, ස්සාදීනං ඡකණං මලෙ.

粪便(uccāra, mīḷha, ukkāra)；尿液(passāva, mutta)；腐臭尿(pūtimuttaṃ)、牛尿(gomuttaṃ)；动物的粪便(chakaṇaṃ)。

276.

276.

ද්වීස්වධො නාභියා වත්ථි, උච්ඡඞ්ග’ඞ්කා තු’භො පුමෙ;

ඌරු සත්ථි පුමෙ ඌරු, පබ්බං තු ජාණු ජණ්ණු ච.

膀胱(vatthi)在肚脐下方，通用于两性；膝上(ucchaṅga)、怀中(aṅka)，二者皆为阳性；大腿(ūru, satthi)，为阳性；关节(pabbaṃ)、膝盖(jāṇu, jaṇṇu)。

277.

277.

ගොප්ඵකො පාදගණ්ඨිපි, පුමෙ තු පණ්හි පාසණි;

පාදග්ගං පපදො පාදො, තු පදො චරණඤ්ච වා.

脚踝、足关节(gopphako, pādagaṇṭhi)；脚跟(paṇhi, pāsaṇi)，为阳性；脚尖(pādaggaṃ)、脚前掌(papado)；脚、足(pādo, pado, caraṇaṃ)。

278.

278.

අඞ්ගංත්ව’වයවො වුත්තො, ඵාසුලිකා තු ඵාසුකා;

පණ්ඩකෙ අට්ඨි ධාත්විත්ථී, ගලන්තට්ඨි තු අක්ඛකො.

肢体，亦谓部分；肋骨；黄门、骨、界（女性词）；喉骨，亦谓锁骨。

279.

279.

කප්පරො තු කපාලං වා, කණ්ඩරා තු මහාසිරා;

පුමෙ න්හාරු චිත්ථී සිරා, ධමනී ථ රසග්ගසා.

颅骨，或头盖骨；腱，亦谓大脉；筋腱（阳性词）、脉（女性词）；动脉，亦谓体液输送管。

280.

280.

රසහරණ්‍ය’ථො මංස, මාමිසං පිසිතං භවෙ;

තිලිඞ්ගිකං තු වල්ලූර, මුත්තත්තං අථ ලොහිතං.

体液输送管；其次是肉、食肉、肉片；干肉（通三性）；然后是尿、血。

281.

281.

රුධිරං සොණිතං රත්තං, ලාලා ඛෙළො එලා භවෙ;

පුරිසෙ මායු පිත්තඤ්ච, සෙම්හො නිත්ථී සිලෙසුමො.

血；唾液；胆汁（māyu为阳性词），亦有胆汁（pitta）；痰（semha为阳性词），痰（silesumā为女性词）。

282.

282.

වසා විලීනස්නෙහො ථ, මෙදො චෙව වපා භවෙ;

ආකප්පො වෙසො නෙපච්ඡං, මණ්ඩනං තු පසාධනං.

脂肪，融化的脂肪；脂肪，脂肪膜；装束，服饰，装扮；装饰，饰品。

283.

283.

විභූසනං චාභරණං, අලඞ්කාරො පිලන්ධනං;

කිරීට මකුටා’නිත්ථී, චූළාමණි සිරොමණි.

装饰，饰品，庄严，佩戴物；王冠，宝冠（非阴性词）；顶髻宝珠，头饰宝珠。

284.

284.

සිරොවෙඨන [Pg.25] මුණ්හීසං, කුණ්ඩලං කණ්ණවෙඨනං;

කණ්ණිකා කණ්ණපූරො ච, සියා කණ්ණවිභූසනං.

头巾；耳环；耳饰，亦为耳之庄严。

285.

285.

කණ්ඨභූසා තු ගීවෙය්‍යං, හාරො මුත්තාවලි’ත්ථියං;

නියුරො වලයො නිත්ථී, කටකං පරිහාරකං.

颈饰；项链，珍珠项链（muttāvali为阴性词）；手镯（niyura, valaya为非阴性词）；手镯（kaṭaka, parihāraka）。

286.

286.

කඞ්කණං කරභූසා ථ, කිඞ්කිණී ඛුද්දඝණ්ටිකා;

අඞ්ගුලීයක මඞ්ගුල්‍යා, භරණං, සාක්ඛරං තු තං.

手镯，手饰；小铃铛；指环，即手指的饰品，有刻字者亦然。

287.

287.

මුද්දිකා’ඞ්ගුලිමුද්දා ථ, රසනා මෙඛලා භවෙ;

කෙයූර මඞ්ගදඤ්චෙව, බාහුමූලවිභූසනං.

指环，印章戒指；腰带；臂钏，上臂的饰品。

288.

288.

පාදඞ්ගදං තු මඤ්ජීරො, පාදකටක නූපුරා;

足钏、足镯、脚镯。

289.

289.

අලඞ්කාරප්පභෙදා තු, මුඛඵුල්ලං තථො’ණ්ණතං;

උග්ගත්ථනං ගිඞ්ගමක, මිච්චෙවමාදයො සියුං.

装饰的种类有：面容焕发，高昂，挺拔，摇曳等。

290.

290.

චෙල මච්ඡාදනං වත්ථං, වාසො වසන මංසුකං;

අම්බරඤ්ච පටො නිත්ථී, දුස්සං චොලො ච සාටකො.

布，遮盖物，衣服，衣物，细布；布（paṭa为非阴性词），衣料，碎布，衣袍。

291.

291.

ඛොමං දුකූලං කොසෙය්‍යං, පත්තුණ්ණං කම්බලො ච වා;

සාණං කොටම්බුරං භඞ්ග, න්ත්‍යාදි වත්ථන්තරං මතං.

亚麻布，细布，丝绸，羊毛布，毛毯；麻布，棉布，大麻布等，被认为是不同种类的衣料。

292.

292.

නිවාසන න්තරීයාන්‍ය, න්තරමන්තරවාසකො;

පාවාරො තු’ත්තරාසඞ්ගො, උපසංබ්‍යාන මුත්තරං.

下衣、内衣；下衣；披风、上衣、覆盖物、上衣。

293.

293.

උත්තරීය මථො වත්ථ, මහතන්ති මතං නවං;

නන්තකං කප්පටො ජිණ්ණ, වසනං තු පටච්චරං.

上衣，亦指新的大块布料；旧布，破布，旧衣，褴褛的衣服。

294.

294.

කඤ්චුකො වාරවාණං වා, ථ වත්ථාවයවෙ දසා;

නාලිපට්ටොති කථිතො, උත්තමඞ්ගම්හි කඤ්චුකො.

紧身衣，或铠甲；衣服的边角；头巾，亦称作nālipaṭṭa。

295.

295.

ආයාමො දීඝතා රොහො,පරිණාහො විසාලතා.

长度、高度；宽度、广度。

296.

296.

අරහද්ධජො ච කාසාය, කාසාවානි ච චීවරං;

මණ්ඩලං තු තදඞ්ගානි, විවට්ට කුසිආදයො.

阿罗汉的旗帜，即袈裟；袈裟，亦即僧衣；其组成部分为布块、边框等。

297.

297.

ඵල,ත්තච, කිමි, රොමා, න්‍යෙතා වත්ථස්ස යොනියො;

ඵාලං කප්පාසිකං තීසු, ඛොමාදී තු තචබ්භවා.

果实、树皮、虫、毛，这些是布料的来源；棉（通三性）；亚麻等来自树皮。

298.

298.

කොසෙය්‍යං [Pg.26] කිමිජං, රොම, මයං තු කම්බලං භවෙ;

සමානත්ථා ජවනිකා, සා තිරොකරණී ප්‍යථ.

丝绸由虫而生，毛织品即是毛毯；帷幕与遮帘，二者意义相同。

299.

299.

පුන්නපුංසක මුල්ලොචං, විතානං ද්වය මීරිතං;

නහානඤ්ච සිනානෙ ථො, බ්බට්ටනු’ම්මජ්ජනං සමං.

天篷、华盖（此二词为阳性或中性）；沐浴、洗浴；涂身、擦拭，意义相同。

300.

300.

විසෙසකො තු තිලකො, ත්‍යූභො නිත්ථී ච චිත්තකං;

චන්දනො නිත්ථියං ගන්ධ, සාරො මලයජො ප්‍යථ.

额饰（visesaka, tilaka）（此二词非阴性词），亦称彩绘标记（cittaka）；檀香（candana）（非阴性词）、香精，亦称马拉雅（Malaya）所生者。

301.

301.

ගොසීසං තෙලපණ්ණිකං, පුමෙ වා හරිචන්දනං;

තිලපණ්ණී තු පත්තඞ්ග, රඤ්ජනං රත්තචන්දනං.

牛头栴檀，油叶香，黄檀香（haricandana为阳性词）；苏木，染料，红檀香。

302.

302.

කාළානුසාරී කාළියං, ලොහං ත්වා’ගරු චා’ගළු;

කාළාගරුතු කාළෙ’ස්මිං, තුරුක්ඛොතු ච පිණ්ඩකො.

黑随香，黑沉香；沉香；其黑色者为黑沉香；乳香，香丸。

303.

303.

කත්ථූරිකා මිගමදො, කුට්ඨං තු අජපාලකං;

ලවඞ්ගං දෙවකුසුමං, කස්මීරජං තු කුඞ්කුමං.

麝香，即鹿的香脂；木香；丁香，即天花；藏红花，产于克什米尔（Kasmīra）。

304.

304.

යක්ඛධූපො සජ්ජුලසො, තක්කොලං තු ච කොලකං;

කොසඵල මථො ජාති, කොසං ජාතිඵලං භවෙ.

夜叉香，即娑罗树脂；塔科拉，科拉；肉豆蔻果，肉豆蔻衣，肉豆蔻。

305.

305.

ඝනසාරො සිතබ්භො ච, කප්පූරං පුන්නපුංසකෙ;

අලත්තකො යාවකො ච, ලාඛා ජතු නපුංසකෙ.

樟脑（ghanasāra, sitabbha, kappūra）（阳性或中性词）；紫胶、茜草；虫胶、树脂（中性词）。

306.

306.

සිරිවාසො තු සරල, ද්දවො’ ඤ්ජනං තු කජ්ජලං;

වාසචුණ්ණං වාසයොගො, වණ්ණකං තු විලෙපනං.

吉祥树脂，即松脂；眼药，即煤灰；香粉，香料的混合物；化妆品，涂抹物。

307.

307.

ගන්ධමාල්‍යාදිසඞ්ඛාරො, යො තං වාසන මුච්චතෙ;

මාලා මාල්‍යං පුප්ඵදාමෙ, භාවිතං වාසිතං තිසු.

调制香与花环等，称之为熏香。花环，花鬘，花串；已熏香的，已熏染的（此二词通三性）。

308.

308.

උත්තංසො සෙඛරා’ වෙළා, මුද්ධමාල්‍යෙ වටංසකො;

සෙය්‍යා ච සයනං සෙනං, පල්ලඞ්කො තු ච මඤ්චකො.

头饰、顶饰、花环、头花、耳饰；卧具、床、寝具、床榻、卧床。

309.

309.

මඤ්චාධාරො පටිපාදො, මඤ්චඞ්ගෙ ත්වටනී ත්ථියං,

床的支架是床脚；床的部件中，床框(aṭanī)是阴性词。

310.

310.

කුළීරපාදො ආහච්ච, පාදො චෙව මසාරකො;

චත්තාරො බුන්දිකාබද්ධො, තිමෙ මඤ්චන්තරා සියුං.

蟹足床、固定足床、玛萨罗床，以及四角系带床；这些是床的种类。

311.

311.

බිබ්බොහනං චො’ පධානං, පීඨිකා පීඨ මාසනං;

කොච්ඡං තු භද්දපීඨෙ ථා, සන්දී පීඨන්තරෙ මතා.

枕头、靠垫；凳子、椅子、坐具；藤椅、吉祥座，长椅则被认为是坐具的一种。

312.

312.

මහන්තො [Pg.27] කොජවො දීඝ,ලොමකො ගොනකො මතො;

උණ්ණාමයං ත්වත්ථරණං, චිත්තකං වානචිත්තකං.

大的长毛毯称为“gonaka”；羊毛铺盖、图案毯和动物图案毯。

313.

313.

ඝනපුප්ඵං පටලිකා, සෙතං තු පටිකා ප්‍යථ;

ද්විදසෙකදසාන්‍යු’ ද්ද,ලොමි එකන්තලොමිනො.

厚花铺盖是“paṭalikā”，白色的则是“paṭikā”；还有双面绒毯和单面绒毯。

314.

314.

තදෙව සොළසිත්ථීනං, නච්චයොග්ගඤ්හි කුත්තකං;

සීහබ්‍යග්ඝාදිරූපෙහි, චිත්තං විකතිකා භවෙ.

可供十六位舞女跳舞的毯子是“kuttaka”；饰有狮、虎等形象的则是动物图案毯(vikatikā)。

315.

315.

කට්ටිස්සං කොසෙය්‍යං රතන, පරිසිබ්බිත මත්ථරණං කමා;

කොසියකට්ටිස්සමයං, කොසියසුත්තෙන පකතඤ්ච.

依次有迦提丝(kaṭṭissa)铺盖、绢丝(koseyya)铺盖与镶宝铺盖；由绢丝和迦提丝所制，并以绢丝线织成。

316.

316.

දීපො පදීපො පජ්ජොතො, පුමෙ ත්වාදාස දප්පණා;

ගෙණ්ඩුකො කණ්ඩුකො තාල, වණ්ටං තු බීජනීත්ථියං.

灯、明灯、光辉，以及镜子、明镜，皆为阳性词；球、玩球、棕榈扇，而扇子(bījanī)是阴性词。

317.

317.

චඞ්කොටකො කරණ්ඩො ච, සමුග්ගො සම්පුටො භවෙ;

ගාමධම්මො අසද්ධම්මො, බ්‍යවායො මෙථුනං රති.

箱子、篮子、盒子、小盒；村俗法、非善法、交合、性行为、欢爱。

318.

318.

විවාහො පයමා පාණි, ග්ගහො පරිණයො ප්‍යථ;

තිවග්ගො ධම්ම, කාම,ත්ථා, චතුවග්ගො සමොක්ඛකා.

婚姻、执手、结合；三类是法、欲、利，四类则是此三者加上解脱。

319.

319.

ඛුජ්ජො ච ගණ්ඩුලො රස්ස, වාමනා තු ලකුණ්ඩකො;

පඞ්ගුලො පීඨසප්පී ච, පඞ්ගු ඡින්නිරියාපථො.

驼背者、瘤肿者、矮小者、侏儒；跛足者、臀行者、跛行者、步态不稳者。

320.

320.

පක්ඛො ඛඤ්ජො තු ඛොණ්ඩො ථ,මූගො සුඤ්ඤවචො භවෙ;

කුණී හත්ථාදිවඞ්කො ච, වලිරො තු ච කෙකරො.

偏瘫者、跛足者、肢体残缺者；哑者、失语者；手足畸形者，以及斜视者。

321.

321.

නික්කෙසසීසො ඛල්ලාටො,මුණ්ඩො තු භණ්ඩු මුණ්ඩිකො;

කාණො අක්ඛීන මෙකෙන,සුඤ්ඤො අන්ධො ද්වයෙන ථ.

无发者、秃顶者，剃发者、光头者；独眼者为一眼失明，双眼失明者则为盲人。

322.

322.

බධිරො සුතිහීනො ථ, ගිලානො බ්‍යාධිතා’තුරා;

උම්මාදවති උම්මත්තො, ඛුජ්ජාදී වාච්චලිඞ්ගිකා.

聋者、失聪者；病者、患病者、痛苦者；疯癫者、狂乱者；驼背等词皆为形容词。

323.

323.

ආතඞ්කො ආමයො බ්‍යාධි, ගදො රොගො රුජාපි ච;

ගෙලඤ්ඤාකල්ල මාබාධො,සොසො තු ච ඛයො සියා.

病痛、疾病、疾患、病症、病、疼痛；病弱、不适、苦恼；以及痨病、衰竭。

324.

324.

පීනසො [Pg.28] නාසිකාරොගො,ඝානෙ සිඞ්ඝානිකා ස්සවො;

ඤෙය්‍යං ත්ව’රු වණො නිත්ථී, ඵොටො තු පිළකා භවෙ.

鼻炎、鼻病；鼻中流涕；应知疮(aru)与伤口(vaṇo)非阴性词；水泡与疖子。

325.

325.

පුබ්බො පූයො ථ රත්තාති, සාරො පක්ඛන්දිකා ප්‍යථ;

අපමාරො අපස්මාරො, පාදඵොටො විපාදිකා.

脓、脓汁；血痢、痢疾；癫痫、癫痫症；足部水泡、足裂。

326.

326.

වුඩ්ඪිරොගො තු වාතණ්ඩං, සීපදං භාරපාදතා;

කණ්ඩූ කණ්ඩූති කණ්ඩූයා, ඛජ්ජු කණ්ඩූවනං ප්‍යථ.

疝气病、阴囊肿；象皮病、足重；瘙痒、痒、疥疮、发痒。

327.

327.

පාමං විතච්ඡිකා කච්ඡු, සොථො තු සයථූ’දිතො;

දුන්නාමකඤ්ච අරිසං, ඡද්දිකා වමථූ’දිතො.

疥疮、湿疹、癣；水肿、肿胀；痔疮、痔；呕吐、呕吐症。

328.

328.

දවථු පරිතාපො ථ, තිලකො තිලකාළකො;

විසූචිකා ඉති මහා, විරෙකො ථ භගන්දලො.

灼热、热恼；痣、黑痣；霍乱，即大泻；以及瘘管。

329.

329.

මෙහො ජරො කාස සාසා, කුට්ඨං සූලාමයන්තරා;

වුත්තො වෙජ්ජො භිසක්කො ච, රොගහාරී තිකිච්ඡකො.

糖尿病、热病、咳嗽、哮喘、麻风病、腹痛等内疾；医者、医师、除病者、治疗者。

330.

330.

සල්ලවෙජ්ජො සල්ලකත්තො, තිකිච්ඡා තු පතික්‍රියා;

භෙසජ්ජ මගදො චෙව, භෙසජං මො’සධං ප්‍යථ.

外科医生、手术者；治疗、对治；药物、解毒剂、药、药剂。

331.

331.

කුසලා නාමයා රොග්‍යං,අථ කල්ලො නිරාමයොති,

健康、无病、康健，以及强健、无恙。

නරවග්ගො නිට්ඨිතො.

人品终。

4. චතුබ්බණ්ණවග්ග

4. 四姓品

ඛත්තියවග්ග

刹帝利品

332.

332.

කුලං වංසො ච සන්තානා, භිජනා ගොත්ත මන්වයො;

ථියං සන්තත්‍ය ථො වණ්ණා, චත්තාරො ඛත්තියාදයො.

族姓、世系与传承，血统、家系、种族；女性的延续与种姓，四姓以刹帝利为首。

333.

333.

කුලීනො සජ්ජනො සාධු,සභ්‍යො චාය්‍යො මහාකුලො;

රාජා භූපති භූපාලො, පත්ථිවො ච නරාධිපො.

贵族、贤良、善人，端庄、高贵、名门；国王、大地之主、护国者，君主与人主。

334.

334.

භූනාථො [Pg.29] ජගතිපාලො, දිසම්පති ජනාධිපො;

රට්ඨාධිපො නරදෙවො, භූමිපො භූභුජො ප්‍යථ.

大地之主、世间护者，四方之主、人主；国之统领、人中之神，大地之主、大地之享用者。

335.

335.

රාජඤ්ඤො ඛත්තියො ඛත්තං, මුද්ධාභිසිත්ත බාහුජා;

සබ්බභුම්මො චක්කවත්තී, භූපොඤ්ඤො මණ්ඩලිස්සරො.

王族、刹帝利、王权，受灌顶者、臂生者；全地之主是转轮王，另一国王是邦国之主。

336.

336.

පුමෙ ලිච්ඡවි වජ්ජී ච, සක්‍යො තු සාකියො ථ ච;

භද්දකච්චානා රාහුල, මාතා බිම්බා යසොධරා.

离车毗人(Licchavi)与跋耆人(Vajjī)，释迦人(Sakya)与萨基亚人(Sākiya)；跋陀迦旃延(Bhaddakaccānā)、罗睺罗，其母频婆(Bimbā)，即耶输陀罗。

337.

337.

කොටීනං හෙට්ඨිමන්තෙන, සතං යෙසං නිධානගං;

කහාපණානං දිවස, වළඤ්ජො වීසතම්බණං.

彼等最低亦有百俱胝(koṭi)的藏宝；每日花费价值二十庵婆那(ambaṇa)的迦哈巴那(kahāpaṇa)钱。

338.

338.

තෙ ඛත්තියමහාසාලා, සීති කොටිධනානි තු;

නිධානගානි දිවස, වළඤ්ජො ච දසම්බණං.

那些刹帝利大富豪，拥有八十俱胝的财富藏于库中，每日支出为十庵婆那。

339.

339.

යෙසං ද්විජමහාසාලා, තදුපඩ්ඪෙ නිධානගෙ;

වළඤ්ජෙ ච ගහපති, මහාසාලා ධනෙ සියුං.

婆罗门大富豪，其藏宝为（刹帝利富豪的）一半；居士大富豪的财富与支出（又为婆罗门富豪的）一半。

340.

340.

මහාමත්තො පධානඤ්ච, මතිසජීවො මන්තිනී;

සජීවො සචිවා, මච්චො, සෙනානී තු චමූපති.

大臣、首领，谋士、谋臣；同僚、大臣、朝臣，将军、军队统领。

341.

341.

න්‍යාසාදීනං විවාදානං, අක්ඛදස්සො පදට්ඨරි;

දොවාරිකො පතීහාරො, ද්වාරට්ඨො ද්වාරපාලකො.

法官、审判者，审理寄托等争讼；门卫、守门人，司门者、守门人。

342.

342.

අනීකට්ඨොති රාජූනං, අඞ්ගරක්ඛගණො මතො;

කඤ්චුකී සොවිදල්ලො ච, අනුජීවී තු සෙවකො.

国王的卫队称为“近卫”；内侍、宫廷侍卫，随从、仆人。

343.

343.

අජ්ඣක්ඛො ධිකතො චෙව,හෙරඤ්ඤිකො තු නික්ඛිකො;

සදෙසානන්තරො සත්තු, මිත්තොරාජා තතො පරං.

监督者、主管，司库、钱币兑换者；邻国是敌人，隔邻之国是朋友。

344.

344.

අමිත්තො රිපු වෙරී ච, සපත්තා රාති සත්ව’රි;

(සත්තු+අරි)පච්චත්ථිකො පරිපන්ථී, පටිපක්ඛා හිතාපරො.

敌人、仇敌、怨敌，竞争者、仇敌、敌人；对抗者、障碍者，反对者、不友善者。

345.

345.

පච්චාමිත්තො විපක්ඛො ච, පච්චනීක විරොධිනො;

විද්දෙසී ච දිසො දිට්ඨො,ථා නුරොධො නුවත්තනං.

敌对者、反对者，对抗者、违逆者；仇视者、敌人；以及，随顺、遵从。

346.

346.

මිත්තො නිත්ථී වයස්සො ච, සහායො සුහදො සඛා;

සම්භත්තො දළ්හමිත්තො ථ, සන්දිට්ඨො දිට්ඨමත්තකො.

朋友（阳性）、同龄人，同伴、善心者、朋友；亲密朋友、坚定朋友，以及熟人、仅见过面者。

347.

347.

චරො ච ගුළ්හපුරිසො, පථාවී පථිකො’ද්ධගූ;

දූතො තු සන්දෙසහරො, ගණකො තු මුහුත්තිකො.

间谍、秘密之人，旅行者、行路者、旅人；信使、传信者，计算者、占星家。

348.

348.

ලෙඛකො [Pg.30] ලිපිකාරො ච, වණ්ණො තු අක්ඛරො ප්‍යථ;

භෙදො දණ්ඩො සාම දානා, න්‍යුපායා චතුරො ඉමෙ.

书写者、抄写者，字母、文字；离间、惩罚、和解、布施，此为四种手段。

349.

349.

උපජාපොතු භෙදො ච, දණ්ඩො තු සාහසං දමො;

煽动即是离间，惩罚即是暴力、制服；

350.

350.

සාම්‍ය’ මච්චො සඛා කොසො, දුග්ගඤ්ච විජිතං බලං;

රජ්ජඞ්ගානීති සත්තෙතෙ, සියුං පකතියො පිච.

君主、大臣、盟友、财库，堡垒、领土、军队；此七者为王国之要素，亦称“自性”。

351.

351.

පභාවු’ස්සාහ, මන්තානං, වසා තිස්සො හි සත්තියො;

පභාවො දණ්ඩජො තෙජො,පතාපො තු ච කොසජො.

威势、活力、谋略，此三者是力量；威势是源于惩罚的威力，威光则源于财富。

352.

352.

මන්තො ච මන්තනං සො තු, චතුක්කණ්ණො ද්විගොචරො;

තිගොචරො තු ඡක්කණ්ණො, රහස්සං ගුය්හ මුච්චතෙ.

谋略与计谋，两人知晓称“四耳”，三人知晓称“六耳”；秘密亦称隐秘。

353.

353.

තීසු විවිත්ත විජන, ඡන්නා, රහො රහො බ්‍යයං;

විස්සාසො තු ච විස්සම්භො,යුත්තං ත්වො’පායිකං තිසු.

“僻静”、“无人”、“隐蔽”、“秘密”是中性词；“秘密地”是无变化词；“信任”与“信赖”是阳性词；“合适”与“权宜”是通用于三性的词。

354.

354.

ඔවාදො චානුසිට්ඨිත්ථී, පුමවජ්ජෙ නුසාසනං;

ආණා ච සාසනං ඤෙය්‍යං, උද්දානං තු ච බන්ධනං.

劝告(ovādo)与教导(anusiṭṭhi)；教导是阴性词，教诲(anusāsana)是中性词；应知命令(āṇā)与教令(sāsana)，以及纲要(uddāna)与束缚(bandhana)。

355.

355.

ආගු වුත්ත මපරාධො, කරො තු බලි මුච්චතෙ;

පුණ්ණපත්තො තුට්ඨිදායො, උපදා තු ච පාභතං.

罪过、过失；税收亦称贡品；喜悦的赠礼、满钵的礼物，献礼、贡品。

356.

356.

තථො’පායන මුක්කොචො, පණ්ණාකාරො පහෙණකං;

සුඞ්කං ත්වනිත්ථී ගුම්බාදි, දෙය්‍යෙ ථා’යො ධනාගමො.

同样，献礼、贿赂，贡品、礼物；关税(suṅka)为中性词，是对灌木等征收的应付之物；以及，收入、财源。

357.

357.

ආතපත්තං තථා ඡත්තං, රඤ්ඤං තු හෙමමාසනං;

සීහාසනං අථො වාළ, බීජනීත්ථී ච චාමරං.

阳伞、伞，国王的金座；狮子座，以及毛扇(vāḷabījanī)（阴性词）、拂尘(cāmaraṃ)。

358.

358.

ඛග්ගො ච ඡත්ත මුණ්හීසං, පාදුකා වාලබීජනී;

ඉමෙ කකුධභණ්ඩානි, භවන්ති පඤ්ච රාජුනං.

剑、伞、头巾，鞋履、拂尘；此为国王的五种王室标志。

359.

359.

භද්දකුම්භො පුණ්ණකුම්භො, භිඞ්කාරො ජලදායකො;

හත්ථි,ස්ස,රථ,පත්තී තු, සෙනා හි චතුරඞ්ගිනී.

吉祥瓶、满瓶，水壶、给水瓶；象、马、车、步兵，此为四部军。

360.

360.

කුඤ්ජරො වාරණො හත්ථී, මාතඞ්ගො ද්විරදො ගජො;

නාගො ද්විපො ඉභො දන්තී,යූථජෙට්ඨො තු යූථපො.

象(kuñjaro)、巨象(vāraṇo)、象(hatthī)、野象(mātaṅgo)、双牙者(dvirado)、象(gajo)；龙象(nāgo)、双饮者(dvipo)、象(ibho)、有牙者(dantī)；象群之首(yūthajeṭṭho)即是象群之主(yūthapo)。

361.

361.

කාළාවක [Pg.31] ගඞ්ගෙය්‍යා, පණ්ඩර තම්බා ච පිඞ්ගලො ගන්ධො;

මඞ්ගල හෙමො’පොසථ,ඡද්දන්තා ගජකුලානි එතානි.

黑象(Kāḷāvaka)、恒河象(gaṅgeyyā)、白象(paṇḍara)、铜色象(tambā)、黄褐色象(piṅgalo)、香象(gandho)、吉祥象(maṅgala)、金色象(hemo)、布萨象(uposatha)、六牙象(chaddantā)，这些是象的种类。

362.

362.

කලභො චෙව භිඞ්කොථ, පභින්නො මත්ත ගජ්ජිතා;

හත්ථිඝටා තු ගජතා, හත්ථීනී තු කරෙණුකා.

幼象(kalabho)与小象(bhiṅko)；发情象(pabhinno)、狂象(matta)、咆哮者(gajjitā)；象群(hatthighaṭā)即是象群(gajatā)；母象(hatthīnī)即是雌象(kareṇukā)。

363.

363.

කුම්භො හත්ථිසිරොපිණ්ඩා, කණ්ණමූලං තු චූලිකා;

ආසනං ඛන්ධදෙසම්හි, පුච්ඡමූලං තු මෙචකො.

象额隆起(kumbho)即象头隆起(hatthisiropiṇḍā)，耳根(kaṇṇamūlaṃ)即耳冠(cūlikā)；鞍座(āsanaṃ)在肩部，尾根(pucchamūlaṃ)处是鞍垫(mecako)。

364.

364.

ආලාන මාළ්හකො ථම්භො, නිත්ථීතු නිගළො’න්දුකො;

සඞ්ඛලං තීස්වථො ගණ්ඩො,කටො දානං තු සො මදො.

象桩(ālāna)、桩(āḷhaka)、柱(thambha)；脚镣(nigaḷo)与铁环(anduko)为阴性词；链子(saṅkhalaṃ)通三性。然后是脸颊(gaṇḍo)、太阳穴(kaṭo)，其流液(dānaṃ)即是发情(mado)。

365.

365.

සොණ්ඩො තු ද්වීසු හත්ථො ථ,කරග්ගං පොක්ඛරං භවෙ;

මජ්ඣම්හි බන්ධනං කච්ඡා, කප්පනො තු කුථාදයො.

象鼻(soṇḍo)通两性，亦称手(hattho)；鼻尖(karaggaṃ)即是鼻端(pokkharaṃ)；中间的束缚即是腹带(kacchā)；鞍具(kappano)即是象毯(kutha)等物。

366.

366.

ඔපවය්හො රාජවය්හො, සජ්ජිතො තු ච කප්පිතො;

තොමරො නිත්ථියං පාදෙ, සියා විජ්ඣනකණ්ටකො.

可骑乘者与王家坐骑；准备好的即是披挂好的；矛(tomaro)为阴性词；脚上的刺棒(vijjhanakaṇṭako)或为马刺。

367.

367.

තුත්තං තු කණ්ණමූලම්හි, මත්ථකම්හි තු අඞ්කුසො;

හත්ථාරොහො හත්ථිමෙණ්ඩො,හත්ථිපො හත්ථිගොපකො.

刺棒在耳根，象钩在头顶；骑象者、象夫、象主、象的看守者。

368.

368.

ගාමණීයො තු මාතඞ්ග, හයාද්‍යාචරියො භවෙ;

හයො තුරඞ්ගො තුරගො,වාහො අස්සො ච සින්ධවො.

驯兽师(gāmaṇīyo)与象师(mātaṅga)即是马等动物的训练师。马、骏马、快马、驮马、马与信德马。

369.

369.

භෙදො අස්සතරො තස්සා,ජානියො තු කුලීනකො;

සුඛවාහී විනීතො ථ,කිසොරො හයපොතකො.

其杂种为骡；纯种马即是良种马；易驾驭的即是驯服的；幼马即是小马驹。

370.

370.

ඝොටකො තු ඛළුඞ්කො ථ, ජවනො ච ජවාධිකො;

මුඛාධානං ඛලීනො වා, කසා ත්ව ස්සාභිතාළිනී.

劣马(ghoṭako)即是劣马(khaḷuṅko)；快马(javano)与极快马(javādhiko)；口衔(mukhādhānaṃ)或笼头(khalīno)；鞭子(kasā)即是马鞭(assābhitāḷinī)。

371.

371.

කුසා තු නාසරජ්ජුම්හි, වළවා’ස්සා ඛුරො සඵං;

පුච්ඡ මනිත්ථී නඞ්ගුට්ඨං, වාලහත්ථො ච වාලධි.

缰绳(kusā)即鼻绳；母马(vaḷavā)与母马(assā)；蹄(khuro)与蹄(saphaṃ)；尾(pucchaṃ)为中性，亦名尾(naṅguṭṭhaṃ)；拂尘(vālahattho)与尾(vāladhi)。

372.

372.

සන්දනො [Pg.32] ච රථො ඵුස්ස, රථො තු නරණාය සො;

චම්මාවුතො ච වෙයග්ඝො,දෙප්පො බ්‍යග්ඝස්ස දීපිනො.

战车(sandano)、车(ratho)、富沙车(phussa-ratho)；车是为战斗而设；覆皮的与虎皮的(指车)；豹、虎、豹。

373.

373.

සිවිකා යාප්‍යයානඤ්චා, නිත්ථී තු සකටො ප්‍ය’නං ;

චක්කං රථඞ්ග මාඛ්‍යාතං, තස්සන්තො නෙමි නාරියං.

轿舆(sivikā)与车乘(yāpyayāna)为阴性词；牛车(sakaṭo)与货车(ana)亦为阴性词。车轮(cakkaṃ)被称为车之部分(rathaṅga)；其外缘是轮辋(nemi)，为阴性词。

374.

374.

තම්මජ්ඣෙ පිණ්ඩිකා නාභි, කුබ්බරො තු යුගන්ධරො;

අක්ඛග්ගකීලෙ ආණීත්ථී, වරුථො රථගුත්‍ය’ථ.

其中心是轮毂(piṇḍikā、nābhi)；车辕(kubbaro)即是轭杆(yugandhara)；轴端销(akkhaggakīla)即是销钉(āṇi)，为阴性词；然后是护板(varutho)与车护板(rathagutti)。

375.

375.

ධුරො මුඛෙ රථස්සඞ්ගා, ත්ව ක්ඛො පක්ඛරආදයො;

යානඤ්ච වාහනං යොග්ගං, සබ්බහත්ථ්‍යාදිවාහනෙ.

车辕在前部。车的部件有：轴、侧板等。车辆、运载工具、驾具，这些名称可用于所有象等运载工具。

376.

376.

රථචාරී තු සූතො ච, පාජිතා චෙව සාරථී;

රථාරොහො ච රථිකො,රථී යොධො තු යො භටො.

驾车者、御者、驭者、车夫；乘车者、车兵、车兵；战士即是士兵。

377.

377.

පදාති පත්තී තු පුමෙ, පදගො පදිකො මතො;

සන්නාහො කඞ්කටො වම්මං, කවචො වා උරච්ඡදො.

步兵(padāti、pattī)为阳性词；步行者(padago、padiko)是同义词；铠甲、锁子甲、甲、甲或胸甲。

378.

378.

ජාලිකා ථ ච සන්නද්ධො, සජ්ජො ච වම්මිකො භවෙ;

ආමුක්කො පටිමුක්කො ථ, පුරෙචාරී පුරෙචරො.

身穿网甲的、武装的、准备就绪的、披甲的；穿戴好的、穿戴好的；前驱者、先导者。

379.

379.

පුබ්බඞ්ගමො පුරෙගාමී, මන්දගාමී තු මන්ථරො;

ජවනො තුරිතො වෙගී, ජෙතබ්බං ජෙය්‍ය මුච්චතෙ.

先行者、前行者；缓行者、迟缓者；迅速的、急促的、快速的；应被征服的、可被征服的，如是说。

380.

380.

සූර වීරා තු වික්කන්තො, සහායො නුචරො සමා;

සන්නද්ධප්පභුතී තීසු, පාථෙය්‍යං තු ච සම්බලං.

勇士、英雄、勇猛的；伴侣、随从、同伴；“武装的”(sannaddha)等词通用于三性；旅途给养、补给。

381.

381.

වාහිනී ධජිනී සෙනා, චමූ චක්කං බලං තථා;

අනීකො වා ථ වින්‍යාසො,බ්‍යූහො සෙනාය කථ්‍යතෙ.

军队、旗军、军队、军队、军团、兵力以及军团。阵列或军阵，被称为军队的布阵。

382.

382.

හත්ථී ද්වාදසපොසො,ති,පුරිසො තුරගො, රථො;

චතුපොසොති එතෙන, ලක්ඛණෙනා ධමන්තතො.

象兵有十二人；步兵、骑兵、车兵；以此四种为特征，依次组成。

383.

383.

හත්ථානීකං හයානීකං, රථානීකං තයො තයො;

ගජාදයො සසත්ථා තු, පත්තානීකං චතුජ්ජනා.

象军、马军、车军，各三；象等持武器，而步兵军为四人。

384.

384.

සට්ඨිවංසකලාපෙසු, [Pg.33] පච්චෙකං සට්ඨිදණ්ඩිසු;

ධූලීකතෙසු සෙනාය, යන්තියා ක්ඛොභනී ත්ථියං.

当行进的军队所扬起的尘土，能覆盖六十捆、每捆六十根竹竿的范围时，此军队被称为一个“akkhobhiṇī”，为阴性词。

385.

385.

සම්පත්ති සම්පදා ලක්ඛී, සිරී විපත්ති ආපදා;

අථා වුධඤ්ච හෙති’ත්ථී, සත්ථං පහරණං භවෙ.

成功、繁荣、吉祥、荣耀；不幸、灾难；然后，武器(āvudha)与兵器(heti)，后者为阴性词；刀剑(satthaṃ)与打击工具(paharaṇaṃ)。

386.

386.

මුත්තාමුත්ත මමුත්තඤ්ච, පාණිතො මුත්තමෙව ච;

යන්තමුත්තන්ති සකලං, ආයුධං තං චතුබ්බිධං.

可抛可不抛的，不可抛的，手抛的，以及机抛的；所有武器有此四种。

387.

387.

මුත්තාමුත්තඤ්ච යට්ඨ්‍යාදි, අමුත්තං ඡුරිකාදිකං;

පාණිමුත්තං තු සත්‍යාදි, යන්තමුත්තං සරාදිකං.

可抛可不抛的，如棍杖等；不可抛的，如匕首等；手抛的，如标枪等；机抛的，如箭等。

388.

388.

ඉස්සාසො ධනු කොදණ්ඩං, චාපො නිත්ථී සරාසනං;

අථො ගුණො ජියා ජ්‍යා ථ,සරො පත්ති ච සායකො.

弓(issāso)、弓(dhanu)、弓(kodaṇḍaṃ)、弓(cāpo，阴性)、弓(sarāsanaṃ)；然后是弓弦(guṇo、jiyā、jyā)；箭(saro)、箭(patti)与箭(sāyako)。

389.

389.

වාණො කණ්ඩ මුසු ද්වීසු, ඛුරප්පො තෙජනා’සනං;

තූණීත්ථියං කලාපො ච, තූණො තූණීර වාණධි.

箭(vāṇo)、箭(kaṇḍa)、箭(usu，通两性)；剃刀箭(khurappo)、磨尖的箭(tejanāsanaṃ)；箭筒(tūṇī，阴性)，以及箭筒(kalāpo、tūṇo、tūṇīra、vāṇadhi)。

390.

390.

පක්ඛො තු වාජො දිද්ධො තු, විසප්පිතො සරො භවෙ;

ලක්ඛං වෙජ්ඣං සරබ්‍යඤ්ච, සරාභ්‍යාසො තු’පාසනං.

羽翼与箭羽；涂毒的箭、毒箭；靶子、标的、箭靶；箭术练习、修习。

391.

391.

මණ්ඩලග්ගො තු නෙත්තිංසො, අසි ඛග්ගො ච සායකො;

කොසිත්ථී තබ්බිධානෙ ථො, ථරු ඛග්ගාදිමුට්ඨියං.

圆头剑、长剑、剑、剑，以及箭；剑鞘（阴性），是它的容器；剑柄，是剑等的柄。

392.

392.

ඛෙටකං ඵලකං චම්මං, ඉල්ලී තු කරපාලිකා;

ඡුරිකා සත්‍ය’සිපුත්තී, ලගුළො තු ච මුග්ගරො.

盾、木盾、皮盾；短剑、匕首；匕首、矛、小剑；棍棒、木槌。

393.

393.

සල්ලො නිත්ථි සඞ්කු පුමෙ, වාසී තු තච්ඡනීත්ථියං;

කුඨාරී ත්ථීඵරසුසො, ටඞ්කො පාසාණදාරණො.

箭、标枪（非阴性）；桩、钉（阳性）；锛、木工锛（阴性）；斧（阴性）、斧（阳性）；石凿、碎石器。

394.

394.

කණයො භින්දිවාළො ච, චක්කං කුන්තො ගදා තථා;

සත්‍යා’දී සත්ථභෙදා ථ,කොණො’ස්සො කොටි නාරියං.

矛、标枪；轮盘、长矛、棍棒；矛等，是武器的种类；角、尖端（阴性）。

395.

395.

නිය්‍යානං ගමනං යාත්‍රා, පට්ඨානඤ්ච ගමො ගති;

චුණ්ණො පංසු රජො චෙව, ධූලී’ත්ථී රෙණු ච ද්විසු.

出发、行进、旅程、启程、去、行径；粉末、尘土、尘埃；尘（阴性）、微尘（二性）。

396.

396.

මාගධො [Pg.34] මධුකො වුත්තො, වන්දී තු ථුතිපාඨකො;

වෙතාළිකො බොධකරො,චක්කිකො තු ච ඝණ්ටිකො.

颂臣、甜言者；赞颂者、赞美诗朗诵者；报晓者、唤醒者；陶工、摇铃者。

397.

397.

කෙතු ධජො පටාකා ච, කදලී කෙතනං ප්‍යථ;

යො’හංකාරො’ඤ්ඤමඤ්ඤස්ස, සා’ හමහමිකා භවෙ.

旗、幡、幢；芭蕉旗、旗帜；彼此间的“我慢”，即是“竞我”。

398.

398.

බලං ථාමො සහං සත්ති, වික්කමො ත්වතිසූරතා;

රණෙ ජිතස්ස යං පානං, ජයපානන්ති තං මතං.

力、体力、精力、能力；英勇、大勇；战场上胜利者的饮品，被称为“胜利饮”。

399.

399.

සඞ්ගාමො සම්පහාරො චා, නිත්ථියං සමරං රණං;

ආජිත්ථී ආහවො යුද්ධ, මායොධනඤ්ච සංයුගං.

战斗、冲突；战斗、战争（非阴性）；战斗（阴性）、战斗、战争、战场、交战。

400.

400.

භණ්ඩනං තු විවාදො ච, විග්ගහො කලහ මෙධගා;

මුච්ඡා මොහො ථ පසය්හො,බලක්කාරො හඨො භවෙ.

争吵、争论、争执、口角、纷争；昏迷、愚痴；强迫、暴力、强制。

401.

401.

උප්පාදො භූතවිකති, යා සුභාසුභසූචිකා;

ඊති ත්විත්ථී අජඤ්ඤඤ්ච, උපසග්ගො උපද්දවො.

预兆、异象，即预示吉凶者；灾祸（阴性）、不幸；灾难、祸患。

402.

402.

නිබ්බුද්ධං මල්ලයුද්ධම්හි, ජයො තු විජයො භවෙ;

පරාජයො රණෙ භඞ්ගො, පලායන මපක්කමො.

摔跤、角力；胜利、大胜；失败、战场上的溃败；逃跑、撤退。

403.

403.

මාරණං හනනං ඝාතො, නාසනඤ්ච නිසූදනං;

හිංසනං සරණං හිංසා, වධො සසන ඝාතනං.

杀害、击杀、屠杀；毁灭、诛杀；伤害、毁坏、伤害；杀戮、屠戮、杀害。

404.

404.

මරණං කාලකිරියා, පලයො මච්චු අච්චයො;

නිධනො නිත්ථියං නාසො, කාලො’න්තො චවනං භවෙ.

死亡、命终、毁灭、死、逝去；死亡、毁灭（非阴性）；命终、终结、逝殁。

405.

405.

තීසු පෙතො පරෙතො ච,මතො ථ චිතකො චිතො;

ආළහනං සුසානඤ්චා, නිත්ථියං කුණපො ඡවො.

逝者、亡者、死者（三性）；火葬堆、柴堆；火葬场、墓地；尸体、尸骸（非阴性）。

406.

406.

කබන්ධො නිත්ථියං දෙහො, සිරොසුඤ්ඤො සහක්‍රියො;

අථ සිවථිකා වුත්තා, සුසානස්මිඤ්හි ආමකෙ.

无头尸、身体（非阴性），是无头而能动者；又，有未焚尸体的墓地，被称为尸陀林。

407.

407.

වන්දීත්ථියං කරමරො, පාණො ත්ව’සු පකාසිතො;

කාරා තු බන්ධනාගාරං, කාරණා තු ච යාතනා.

脚镣（阴性）、镣铐；生命、气息；监狱、牢房；惩罚、折磨。

ඉති ඛත්තියවග්ගො.

此为刹帝利品。

408.

408.

බ්‍රහ්මබන්ධු [Pg.35] ද්විජො විප්පො, බ්‍රහ්මා භොවාදී බ්‍රාහ්මණො;

සොත්තියො ඡන්දසො සො ථ,සිස්ස’ න්තෙවාසිනො පුමෙ.

婆罗门亲属、再生族、智者、梵裔、称“菩”者、婆罗门；通晓吠陀者、通晓韵律者；弟子、住校弟子（阳性）。

409.

409.

බ්‍රහ්මචාරී ගහට්ඨො ච, වනප්පත්ථො ච භික්ඛුති;

භවන්ති චත්තාරො එතෙ, අස්සමා පුන්නපුංසකෙ.

梵行者、居家者、林栖者以及比丘——此四者为修行期（此词为阳性和中性）。

410.

410.

චරන්තා සහ සීලාදී, සබ්‍රහ්මචාරිනො මිථු;

උපජ්ඣායො උපජ්ඣා ථා, චරියො නිස්සයදාදිකො.

共同修行戒等者，互为同梵行者；戒师、导师、阿阇梨，是给予依止等者。

411.

411.

උපනීයා ථවා පුබ්බං, වෙද මජ්ඣාපයෙ ද්විජො;

යො සඞ්ගං සරහස්සඤ්චා, චරියො බ්‍රාහ්මණෙසු සො.

婆罗门先为（弟子）举行入门仪式，然后教授包含辅助学科与奥义的吠陀，彼即婆罗门之阿阇梨。

412.

412.

පාරම්පරිය මෙතිහ්‍යං, උපදෙසො තථෙ’තිහා;

යාගො තු කතු යඤ්ඤො ථ, වෙදීත්ථී භූ පරික්ඛතා.

传承、传说、教诲、传统；祭祀、祭仪、献祭；祭坛（阴性），是经平整的土地。

413.

413.

අස්සමෙධො ච පුරිස, මෙධො චෙව නිරග්ගළො;

සම්මාපාසො වාජපෙය්‍ය, මිති යාගා මහා ඉමෙ.

马祭、人祭、无碍祭、善掷祭、力饮祭——此等为大祭祀。

414.

414.

ඉත්විජො යාජකො චාථ,සභ්‍යො සාමාජිකො ප්‍යථ;

පරිසා සභා සමජ්ජා ච, තථා සමිති සංසදො.

祭司、主祭者；议员、会众；会众、集会、集会、会议、议会。

415.

415.

චතස්සො පරිසා භික්ඛු, භික්ඛුනී ච උපාසකා;

උපාසිකායොති ඉමා, ථවා ට්ඨ පරිසා සියුං.

比丘、比丘尼、优婆塞与优婆夷，此为四众；或有八众。

416.

416.

තාවතිංස,ද්විජ,ක්ඛත්ත,මාර,ග්ගහපතිස්ස ච;

සමණානං වසා චාතු, මහාරාජික, බ්‍රහ්මුනං.

三十三天众、婆罗门众、刹帝利众、魔众、家主众、沙门众、四大王天众以及梵天众。

417.

417.

ගායත්තිප්පමුඛං ඡන්දං, චතුවීස’ක්ඛරං තු යං;

වෙදාන මාදිභූතං සා, සාවිත්තී තිපදං සියා.

以伽耶特黎（Gāyattī）为首的二十四音节韵律，是诸吠陀之源；彼萨维提是三足句。

418.

418.

හබ්‍යපාකෙ චරු මතො, සුජා තු හොමදබ්බියං;

පරමන්නං තු පායාසො, හබ්‍යං තු හවි කථ්‍යතෙ.

为祭祀所煮的食物称为“祭粥”，苏阇（sujā）是献祭勺；“最上食”即是乳粥，“祭品”亦称“供物”。

419.

419.

යූපො ථූණායං නිම්මන්ත්‍ය, දාරුම්හි ත්ව’රණී ද්විසු;

ගාහප්පච්චා’හවනීයො, දක්ඛිණග්ගි තයො’ ග්ගයො.

祭柱、柱，钻木的上木与下木；家主火、供养火、南火，此为三火。

420.

420.

චාගො විස්සජ්ජනං දානං, වොස්සග්ගො චාපදෙසනං;

විස්සාණනං විතරණං, විහායිතා පවජ්ජනං.

舍弃、放下、布施、舍离、给予；分配、施与、舍弃、出家。

421.

421.

පඤ්ච [Pg.36] මහාපරිච්චාගො, වුත්තො සෙට්ඨ, ධනස්ස ච;

වසෙන පුත්ත දාරානං, රජ්ජස්ස’ ඞ්ගාන මෙව ච.

五种大布施，由圣者宣说：财富、子女、妻室、王权以及肢体。

422.

422.

අන්නං පානං ඝරං වත්ථං, යානං මාලා විලෙපනං;

ගන්ධො සෙය්‍යා පදීපෙය්‍යං, දානවත්ථූ සියුං දස.

食物、饮品、住处、衣裳、车乘、花鬘、涂香、香、卧具与灯火，此为十种布施物。

423.

423.

මතත්ථං තදහෙ දානං, තීස්වෙත මුද්ධදෙහිකං;

පිතුදානං තු නිවාපො, සද්ධං තු තංව සාත්ථතො.

为亡者当日所作的布施，是为“上献”；给与祖先的布施是“荐食”，此即是有益的追荐会。

424.

424.

පුමෙ අතිථි ආගන්තු, පාහුනා වෙසිකා ප්‍යථ;

අඤ්ඤත්ථ ගන්තු මිච්ඡන්තො, ගමිකො ථා ග්ඝ මග්ඝියං.

客人、访客、宾客、来客；欲往他处者，是为行者；敬奉物与应供物。

425.

425.

පජ්ජං පාදොදකාදො ථ, සත්තා’ගන්ත්වාදයො තිසු;

අපචිත්‍ය’ච්චනා පූජා, පහාරො බලි මානනා.

足水、洗足水等；敬重、尊敬、供养、献祭、供物、恭敬。

426.

426.

නමස්සා තු නමක්කාරො, වන්දනා චාභිවාදනං;

පත්ථනා පණිධානඤ්ච, පුරිසෙ පණිධීරිතො.

敬礼、致敬、礼拜、敬白；祈愿、立誓、誓愿。

427.

427.

අජ්ඣෙසනා තු සක්කාර, පුබ්බඞ්ගමනියොජනං;

恳请即是恭敬的邀请。

428.

428.

පරියෙසනා න්වෙසනා, පරියෙට්ඨි ගවෙසනා;

උපාසනං තු සුස්සූසා, සා පාරිචරියා භවෙ.

寻访、探寻、遍求、觅求；亲近与恭顺，彼即是侍奉。

429.

429.

මොන මභාසනං තුණ්හී, භාවො ථ පටිපාටි සා;

අනුක්කමො පරියායො, අනුපුබ්බ්‍ය’පුමෙ කමො.

静默、不语、寂静；次第、渐进、顺序、渐次、次序。

430.

430.

තපො ච සංයමො සීලං, නියමො තු වතඤ්ච වා;

වීතික්කමො’ ජ්ඣචාරො ථ, විවෙකො පුථුගත්තතා.

苦行、自制、戒行；节制、誓愿；违犯、过犯；独处、离群。

431.

431.

ඛුද්දානුඛුද්දකං ආභි, සමාචාරික මුච්චතෙ;

ආදිබ්‍රහ්මචරියං තු, තදඤ්ඤං සීල මීරිතං.

小小戒被称为威仪戒；除此之外的戒，则被称为梵行初戒。

432.

432.

යො පාපෙහි උපාවත්තො, වාසො සද්ධිං ගුණෙහි සො;

උපවාසොති විඤ්ඤෙය්‍යො, සබ්බභොගවිවජ්ජිතො.

远离诸恶，与德同住，远离一切享乐，此应知为斋戒。

433.

433.

තපස්සී භික්ඛු සමණො, පබ්බජිතො තපොධනො;

වාචංයමො තු මුනි ච, තාපසො තු ඉසී රිතො.

苦行者、比丘、沙门、出家者、以苦行为财者；语默者即是牟尼；苦行者被称为仙人。

434.

434.

යෙසංයතින්ද්‍රියගණා, යතයො වසිනො ච තෙ;

සාරිපුත්තො’පතිස්සො තු, ධම්මසෙනාපතී රිතො.

诸根调伏者，他们是勤行者、自在者；舍利弗，又名优波提舍(Upatissa)，被称为法将。

435.

435.

කොලිතො මොග්ගල්ලානො ථ,අරියො ධිගතො සියා;

සොතාපන්නාදිකා සෙඛා, නරියො තු පුථුජ්ජනො.

拘利陀(Kolita)即是目犍连；已证悟者为圣者；须陀洹等为有学，而非圣者则是凡夫。

436.

436.

අඤ්ඤා [Pg.37] තු අරහත්තඤ්ච, ථූපො තු චෙතියං භවෙ;

ධම්මභණ්ඩාගාරිකො ච, ආනන්දො ද්වෙ සමා ථ ච.

究竟智即阿罗汉果；塔即是塔庙；法之司库即是阿难。

437.

437.

විසාඛා මිගාරමාතා, සුදත්තො’ නාථපිණ්ඩිකො;

毘舍佉即是鹿母；善施即是给孤独长者。

438.

438.

භික්ඛුපි සාමණෙරො ච, සික්ඛමානා ච භික්ඛුනී;

සාමණෙරීති කථිතා, පඤ්චෙතෙ සහධම්මිකා.

比丘、沙弥、在学尼、比丘尼以及沙弥尼，此五者被称为同梵行者。

439.

439.

පත්තො තිචීවරං කාය, බන්ධනං වාසි සූචි ච;

පරිස්සාවන මිච්චෙතෙ, පරික්ඛාරා’ට්ඨ භාසිතා.

钵、三衣、腰带、剃刀、针以及滤水器，此八者被称为资具。

440.

440.

සාමණෙරො ච සමණු, ද්දෙසො චාථ දිගම්බරො;

අචෙළකො නිගණ්ඨො ච, ජටිලො තු ජටාධරො.

沙弥与沙门弟子；裸体者、无衣者、尼乾陀；结发者、持发髻者。

441.

441.

කුටීසකාදිකා චතු, ත්තිංස ද්වාසට්ඨි දිට්ඨියො;

ඉති ඡන්නවුති එතෙ, පාසණ්ඩා සම්පකාසිතා.

以住屋派(Kuṭīsaka)等为首的三十四种与六十二种邪见；如此，此九十六种外道已被阐明。

442.

442.

පවිත්තො පයතො පූතො, චම්මං තු අජිනං ප්‍යථ;

දන්තපොණො දන්තකට්ඨං, වක්කලො වා තිරීටකං.

清净、洁净、纯净；皮革即兽皮；齿木即刷牙木；树皮衣或树皮服。

443.

443.

පත්තො පාතිත්ථියංනිත්ථී, කමණ්ඩලු තු කුණ්ඩිකා;

අථාලම්බණදණ්ඩස්මිං, කත්තරයට්ඨි නාරියං.

钵、碗；水瓶即是军持；扶杖、手杖。

444.

444.

යං දෙහසාධනාපෙක්ඛං, නිච්චං කම්මමයං යමො;

ආගන්තුසාධනං කම්මං, අනිච්චං නියමො භවෙ.

凡是需要身体力行、恒常造作的业，是为“制戒”(yama)；凡是凭借外缘、非恒常的业，则为“规定”(niyama)。

ඉති බ්‍රාහ්මණවග්ගො.

婆罗门品终。

445.

445.

වෙස්සො ච වෙසියානො ථ, ජීවනං වුත්ති ජීවිකා;

ආජීවො වත්තනං චාථ, කසිකම්මං කසිත්ථියං.

吠舍与商人；生活、生计、活命；营生、维持；农事、耕作。

446.

446.

වාණිජ්ජඤ්ච වණිජ්ජා ථ, ගොරක්ඛා පසුපාලනං;

වෙස්සස්ස වුත්තියො තිස්සො, ගහට්ඨා’ගාරිකා ගිහි.

贸易与经商；牧牛与畜牧；此为吠舍之三种生计；居家者、在家人、俗人。

447.

447.

ඛෙත්තාජීවො කස්සකො ථ, ඛෙත්තං කෙදාර මුච්චතෙ;

ලෙඩ්ඩු’ත්තො මත්තිකාඛණ්ඩො, ඛණිත්ති’ත්ථ්‍ය’වදාරණං.

以田为生者即农夫；田地被称为田畴；土块即泥块；锄、锹。

448.

448.

දාත්තං ලවිත්ත මසිතං, පතොදො තුත්ත පාජනං;

යොත්තං තු රජ්ජු රස්මිත්ථී, ඵාලො තු කසකො භවෙ.

割刀、镰刀、小镰刀；刺棒、尖刺、赶牛棒；轭绳、绳索、缰绳；犁铧、农夫。

449.

449.

නඞ්ගලඤ්ච හලං සීරො, ඊසා නඞ්ගලදණ්ඩකො;

සම්මා තු යුගකීලස්මිං, සීතා තු හලපද්ධති.

犁、耕犁、犁头；犁辕、犁柄；轭橛；犁沟、犁道。

450.

450.

මුග්ගාදිකෙ [Pg.38] පරණ්ණඤ්ච, පුබ්බණ්ණං සාලිආදිකෙ;

සාලි වීහි ච කුද්‍රූසො, ගොධුමො වරකො යවො;

කඞ්ගූති සත්ත ධඤ්ඤානි, නීවාරාදී තු තබ්භිදා.

绿豆等为豆类，稻米等为谷类。稻米、米、黍、小麦、瓦拉卡（varaka）、大麦、谷子，此为七种谷物。野稻等是其种类。

451.

451.

චණකො ච කළායො ථ,සිද්ධත්ථො සාසපො භවෙ.

鹰嘴豆与豌豆；白芥子与芥子。

452.

452.

අථ කඞ්ගු පියඞ්ගු’ත්ථී, උම්මා තු අතසී භවෙ;

කිට්ඨඤ්ච සස්සං ධඤ්ඤඤ්ච, වීහි ථම්බකරී රිතො.

谷子与小米；亚麻；庄稼、作物、谷物；稻秆、稻株。

453.

453.

කණ්ඩො තු නාළ මථ සො, පලාලං නිත්ථි නිප්ඵලො;

භුසං කලිඞ්ගරො චාථ, ථුසො ධඤ්ඤත්තචෙ ථ ච.

茎、秆；无果之稻草；糠、谷壳；谷皮。

454.

454.

සෙතට්ටිකා සස්සරොගො,කණො තු කුණ්ඩකො භවෙ;

ඛලො ච ධඤ්ඤකරණං, ථම්බො ගුම්බො තිණාදිනං.

白穗病、作物病；碎米、米糠；打谷场、谷场；草丛、灌木丛。

455.

455.

අයොග්ගො මුසලො නිත්ථී, කුල්ලො සුප්ප මනිත්ථියං;

අථො’ද්ධනඤ්ච චුල්ලි’ත්ථී, කිලඤ්ජො තු කටො භවෙ.

铁锤、杵；簸箕、竹筛；炉灶、灶台；垫子、席子。

456.

456.

කුම්භී’ත්ථී පිඨරො කුණ්ඩං, ඛළොප්‍යු’ක්ඛලි ථාල්‍යු’ඛා;

කොලම්බො චාථ මණිකං, භාණකො ච අරඤ්ජරො.

罐、瓮、盆；锅、釜、盘、炊锅；坛、大水罐、器皿、大水瓮。

457.

457.

ඝටො ද්වීසු කුටො නිත්ථී, කුම්භො කලස, වාරකා;

කංසො භුඤ්ජනපත්තො ථා, මත්තං පත්තො ච භාජනං.

罐、壶、瓮、水瓶、水罐；铜碗、食钵；量器、钵、器皿。

458.

458.

අණ්ඩුපකං චුම්බටකං, සරාවො තු ච මල්ලකො;

පුමෙ කටච්ඡුදබ්බි’ත්ථී, කුසූලො කොට්ඨ මුච්චතෙ.

头垫、头圈；杯、碗；勺子、长柄勺；粮仓、谷仓。

459.

459.

සාකො අනිත්ථියං ඩාකො, සිඞ්ගීවෙරංතු අද්දකං;

මහොසධං තු තං සුක්ඛං, මරිචං තු ච කොලකං.

蔬菜、青菜；生姜、鲜姜；干姜；胡椒、荜拨。

460.

460.

සොවීරං කඤ්ජියං වුත්තං, ආරනාළං ථුසොදකං;

ධඤ්ඤම්බිලං බිළඞ්ගො ථ, ලවණං ලොණ මුච්චතෙ.

酸粥、米醋；发酵米汤、谷水；酸米粥、酸粥；盐。

461.

461.

සාමුද්දං සින්ධවො නිත්ථී, කාළලොණං තු උබ්භිදං;

බිළකං චෙති පඤ්චෙතෙ, පභෙදා ලවණස්ස හි.

海盐、岩盐；黑盐、土盐；以及比拉盐（biḷaka），此为盐的五种分类。

462.

462.

ගුළො ච ඵාණිතං ඛණ්ඩො, මච්ඡණ්ඩී සක්ඛරා ඉති;

ඉමෙ උච්ඡුවිකාරා ථ, ගුළස්මිං විසකණ්ටකං.

粗糖、糖蜜、块糖、糖膏、砂糖，这些是甘蔗制品。维萨坎塔卡（visakaṇṭaka）是粗糖的一种。

463.

463.

ලාජා [Pg.39] සියා’ක්ඛතං චාථ, ධානා භට්ඨයවෙ භවෙ;

අබද්ධසත්තු මන්ථො ච, පූපා’ පූපා තු පිට්ඨකො.

炒米、全谷粒；炒谷、炒大麦；干麦粉、麦糊；饼、糕、点心。

464.

464.

භත්තකාරො සූපකාරො, සූදො ආළාරිකො තථා;

ඔදනිකො ච රසකො, සූපො තු බ්‍යඤ්ජනං භවෙ.

煮饭者、烹调者、厨师、厨工、炊者、调味者；汤、菜肴。

465.

465.

ඔදනො වා කුරං භත්තං, භික්ඛා චා’න්න මථා සනං;

ආහාරො භොජනං ඝාසො,තරලං යාගු නාරියං.

米饭、饭、食物；施食、食物、餐食；食物、餐、一口之食；流食、粥。

466.

466.

ඛජ්ජං තු භොජ්ජ ලෙය්‍යානි, පෙය්‍යන්ති චතුධා’සනං;

නිස්සාවො ච තථා’චාමො,ආලොපො කබළො භවෙ.

硬食、软食、舐食、饮料，此为四种食物；米汤、米泔水；一口、一团。

467.

467.

මණ්ඩො නිත්ථීරසග්ගස්මිං, විඝාසො භුත්තසෙසකෙ;

විඝාසාදො ච දමකො, පිපාසා තු ච තස්සනං.

浮沫、精华；残食、剩食；食残食者、自制者；口渴、渴望。

468.

468.

ඛුද්දා ජිඝච්ඡා, මංසස්ස, පටිච්ඡාදනියං රසො;

උද්‍රෙකො චෙව උග්ගාරො, සොහිච්චං තිත්ති තප්පනං.

饥饿、食欲；肉汁、酱料；嗳气、打嗝；饱足、满足、满意。

469.

469.

කාමං ත්විට්ඨං නිකාමඤ්ච, පරියත්තං යථච්ඡිතං;

කයවික්කයිකො සත්ථ,වාහා’ පණික වාණිජා.

随意、合意、尽情、充足、如愿；买卖者、商队领袖、店主、商人。

470.

470.

වික්කයිකො තු වික්කෙතා,කයිකො තු ච කායිකො;

උත්තමණ්ණො ච ධනිකො, ධමණ්ණො තු ඉණායිකො.

卖者、出售者；买者、购买者；债权人、债主；债务人、负债者。

471.

471.

උද්ධාරො තු ඉණං වුත්තං, මූලං තු පාභතං භවෙ;

සච්චාපනං සච්චංකාරො, වික්කෙය්‍යං පණිය්‍යං තිසු.

贷款、债务；本金、礼物；定金、押金；待售品、商品。

472.

472.

පටිදානං පරිවත්තො, න්‍යාසො තූ’පනිධී රිතො;

归还、交换；寄存、押金。

473.

473.

අට්ඨාරසන්තා සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ, සඞ්ඛ්‍යා එකාදයො තිසු;

සඞ්ඛ්‍යානෙ තු ච සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ, එකත්තෙ වීසතාදයො;

වග්ගභෙදෙ බහුත්තෙපි, තා ආනවුති නාරියං.

一至十八的数词，其性与格随所数之物而变。二十以上的数词，除表区别外，皆为单数。二十至九十的整十数词皆为阴性。

474.

474.

සතං සහස්සං නියුතං, ලක්ඛං කොටි පකොටියො;

කොටිපකොටි නහුතං, තථා නින්නහුතම්පි ච.

百、千、百万、十万、千万、万亿；兆、那由他、尼那由他。

475.

475.

අක්ඛොභනීත්ථියං [Pg.40] බින්දු, අබ්බුදඤ්ච නිරබ්බුදං;

අහහං අබබං චෙවා, ටටං සොගන්ධි කුප්පලං.

阿閦婆、频头、阿浮陀、尼罗浮陀；阿哈哈、阿婆婆、阿吒吒、苏犍地、优钵罗。

476.

476.

කුමුදං පුණ්ඩරීකඤ්ච, පදුමං කථානම්පි ච;

මහාකථානා’සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යා, නි’ච්චෙතාසු සතාදි ච.

拘牟头、芬陀利、波头摩、迦陀那、摩诃迦陀那、阿僧祇。这些数词（从百开始）皆为中性单数。

477.

477.

කොට්‍යාදිකං දසගුණං, සතලක්ඛගුණං කමා;

චතුත්ථො’ඩ්ඪෙන අඩ්ඪුඩ්ඪො,තතියො ඩ්ඪතියො තථා.

千万（koṭi）以上的数词，有些系统是十倍递增，有些是千万倍递增。“aḍḍhuḍḍha”是三又二分之一。同样地，“aḍḍhatiya”是二又二分之一。

478.

478.

අඩ්ඪතෙය්‍යො දියඩ්ඪො තු,දිවඩ්ඪො දුතියො භවෙ;

තුලා, පත්ථ, ඞ්ගුලි, වසා, තිධා මාන මථො සියා.

二又半(aḍḍhateyya)、一又半(diyaḍḍha)；一又半(divaḍḍha)是第二个〔同义词〕。秤(tulā)、钵他(pattha)、指(aṅguli)、脂(vasā)，此后量度有三种。

479.

479.

චත්තාරො විහයො ගුඤ්ජා,ද්වෙ ගුඤ්ජා මාසකො භවෙ;

ද්වෙ අක්ඛා මාසකා පඤ්ච, ක්ඛානං ධරණමට්ඨකං.

四粒米(vīhi)为一君阇(guñjā)；二君阇为一摩沙迦(māsaka)；五摩沙迦为一阿卡(akkha)；八阿卡为一陀罗那(dharaṇa)。

480.

480.

සුවණ්ණො පඤ්චධරණං, නික්ඛං ත්වනිත්ථි පඤ්ච තෙ;

පාදො භාගෙ චතුත්ථෙ ථ, ධරණානි පලං දස.

一苏瓦那(suvaṇṇa)为五陀罗那(dharaṇa)；一尼卡(nikkha)为五〔苏瓦那〕。Pāda是第四部分〔即四分之一〕；十陀罗那为一波罗(pala)。

481.

481.

තුලා පලසතං චාථ, භාරො වීසති තා තුලා;

අථො කහාපණො නිත්ථී, කථ්‍යතෙ කරිසාපණො.

一突拉(tulā)为一百波罗(pala)；一婆罗(bhāra)为二十突拉。其次，迦哈巴那(kahāpaṇa)亦称迦利沙巴那(karisāpaṇa)。

482.

482.

කුඩුවො පසතො එකො,පත්ථො තෙ චතුරො සියුං;

ආළ්හකො චතුරො පත්ථා, දොණං වාචතුරා’ළ්හකං.

一拘陀婆(kuḍuva)为一波娑多(pasata)；四拘陀婆为一钵他(pattha)；四钵他为一阿罗诃(āḷhaka)；四阿罗诃为一多那(doṇa)。

483.

483.

මානිකා චතුරො දොණා, ඛාරීත්ථී චතුමානිකා;

ඛාරියො වීස වාහො ථ,සියා කුම්භො දසම්බණං.

一摩尼迦(mānikā)为四多那(doṇa)；一佉梨(khārī)为四摩尼迦；二十佉梨为一婆诃(vāha)；一쿰婆(kumbha)为十庵婆那(ambaṇa)。

484.

484.

ආළ්හකො නිත්ථියං තුම්භො, පත්ථොතු නාළි නාරියං;

වාහො තු සකටො චෙකා,දස දොණා තු අම්බණං.

阿罗诃(āḷhaka)亦称东跋(tumbha)；钵他(pattha)亦称那利(nāḷi)；婆诃(vāha)亦称萨迦陀(sakaṭa)；十多那(doṇa)为一庵婆那(ambaṇa)。

485.

485.

පටිවීසො ච කොට්ඨාසො,අංසො භාගො ධනං තු සො;

දබ්බං විත්තං සාපතෙය්‍යං, වස්ව’ත්ථො විභවො භවෙ.

Paṭivīsa、koṭṭhāsa、aṃsa、bhāga是“份”、“部分”。Dhana、dabba、vitta、sāpateyya、vasu、attha、vibhava是“财富”、“财产”、“资财”。

486.

486.

කොසො [Pg.41] හිරඤ්ඤඤ්ච කතා, කතං කඤ්චන, රූපියං;

කුප්පං තදඤ්ඤං තම්බාදි, රූපියං ද්වය මාහතං.

Kosa是“宝库”。Hirañña、kañcana是“黄金”；rūpiya是“白银”。有已制成(kata)和未制成(akata)的。铜(tamba)等其他金属是卑金属(kuppa)。钱币(rūpiya)有铸币(āhata)〔和非铸币〕两种。

487.

487.

සුවණ්ණං කනකං ජාත, රූපං සොණ්ණඤ්ච කඤ්චනං;

සත්ථුවණ්ණො හරී කම්බු, චාරු හෙමඤ්ච හාටකං.

Suvaṇṇa、kanaka、jātarūpa、soṇṇa、kañcana、satthuvaṇṇa、harī、kambu、cāru、hema、hāṭaka都是“黄金”的同义词。

488.

488.

තපනියං හිරඤ්ඤං ත, බ්භෙදා චාමීකරම්පි ච;

සාතකුම්භං තථා ජම්බු, නදං සිඞ්ගී ච නාරියං.

Tapaniya、hirañña，以及cāmīkara、sātakumbha、jambunada、siṅgī是其(黄金)的种类。

489.

489.

රූපියං රජතං සජ්ඣු, රූපී සජ්ඣං අථො වසු;

රතනඤ්ච මණි ද්වීසු, පුප්ඵරාගාදී තබ්භිදා.

Rūpiya、rajata、sajjhu、rūpī、sajjhaṃ、vasu都是“白银”的同义词。Ratana和maṇi是“宝”或“摩尼”；黄玉(puppharāga)等是其种类。

490.

490.

සුවණ්ණං රජතං මුත්තා, මණි වෙළුරියානි ච;

වජිරඤ්ච පවාළන්ති, සත්තා’හු රතනානි’ මෙ.

黄金、白银、珍珠、摩尼、琉璃、金刚和珊瑚，此等被称为七宝。

491.

491.

ලොහිතඞ්කො ච පදුම, රාගො රත්තමණි ප්‍යථ;

වංසවණ්ණො වෙළුරියං, පවාළං වා ච විද්දුමො.

Lohitaṅka、padumarāga(莲华色宝)、rattamaṇi(红摩尼)是红宝石。Vaṃsavaṇṇa(竹色石)是琉璃(veḷuriya)。Pavāḷa和vidduma是珊瑚。

492.

492.

මසාරගල්ලං කබරමණි, අථ මුත්තා ච මුත්තිකං;

රීති ත්ථී ආරකූටො වා, අමලං ත්ව’බ්භකං භවෙ.

Masāragalla和kabaramaṇi是同一种宝石。Muttā和muttikaṃ是“珍珠”。Rīti和ārakūṭa是“黄铜”。Amala和abbhakaṃ是“云母”。

493.

493.

ලොහො නිත්ථී අයො කාළා,යසඤ්ච පාරදො රසො;

කාළතිපු තු සීසඤ්ච, හරිතාලං තු පීතනං.

Loha(金属)、ayo(铁)、kāḷāyasa(黑铁)。Pārada和rasa是“水银”。Kāḷatipu(黑锡)和sīsa是“铅”。Haritāla(雌黄)和pītana(黄色物)是同义词。

494.

494.

චිනපිට්ඨඤ්ච සින්දූරං, අථ තූලො තථා පිචු;

ඛුද්දජං තු මධු ඛුද්දං, මධුච්ඡිට්ඨං තු සිත්ථකං.

Cinapiṭṭha(中国粉)和sindūra是“朱砂”。Tūla和picu是“棉花”。Khuddaja(小蜂所产)和khudda是“蜜”(madhu)。Madhucchiṭṭha和sitthaka是“蜜蜡”。

495.

495.

ගොපාලො ගොප ගොසඞ්ඛ්‍යා,ගොමා තු ගොමිකො ප්‍යථ;

උසභො බලීබද්ධො ච, ගොණො ගොවසභො වුසො.

Gopāla、gopa、gosaṅkhya都是“牧牛人”。Gomā和gomika是“牛主”。Usabha、balībadda、goṇa、govasabha、vusa都是“公牛”。

496.

496.

වුද්ධො ජරග්ගවො සො ථ, දම්මො වච්ඡතරො සමා;

ධුරවාහී තු ධොරය්හො, ගොවින්දො ධිකතො ගවං.

Vuddha和jaraggava是“老牛”。Damma和vacchatara是“待驯的牛犊”。Dhuravāhī和dhorayha是“负重牛”。Govinda是“牛主”或“牛群的监督者”(adhikato gavaṃ)。

497.

497.

වහො ච ඛන්ධදෙසො ථ, කකුධො කකු වුච්චතෙ;

අථො විසාණං සිඞ්ගඤ්ච, රත්තගාවී තු රොහිණී.

Vaha和khandhadesa是“(驮兽的)肩部”。Kakudha和kaku是“(牛的)驼峰”。Visāṇa和siṅga是“角”。红母牛(rattagāvī)是罗希尼(rohiṇī)。

498.

498.

ගාවී ච සිඞ්ගිනී ගො ච, වඤ්ඣා තු කථ්‍යතෙ වසා;

නවප්පසූතිකා ධෙනු, වච්ඡකාමා තු වච්ඡලා.

Gāvī、siṅginī、go都是“母牛”。不育的母牛(vañjhā)被称为vasā。刚产犊的母牛(navappasūtikā)是dhenu(乳牛)。爱犊的母牛(vacchakāmā)是vacchalā。

499.

499.

ගග්ගරී [Pg.42] මන්ථනීත්ථී ද්වෙ, සන්දානං දාමමුච්චතෙ;

ගොමිළ්හො ගොමයො නිත්ථී, අථො සප්පි ඝතං භවෙ.

Gaggarī(搅乳罐)和manthanī(搅拌棒)是两样〔搅乳器具〕。Sandāna和dāma是“绳索”。Gomiḷha和gomaya是“牛粪”。Sappi和ghataṃ是“酥油”。

500.

500.

නවුද්ධටං තු නොනීතං, දමිමණ්ඩං තු මත්ථු ච,ඛීරං දුද්ධං පයො ථඤ්ඤං, තක්කං තු මථිතං ප්‍යථ.

Navuddhaṭa是nonīta(鲜奶油)。Dadimaṇḍa是matthu(乳清)。Khīra、duddha、payo、thañña都是“乳”。Takka和mathita是“酪乳”。

501.

501.

ඛීරං දධි ඝතං තක්කං, නොනීතං පඤ්ච ගොරසා;

උරබ්භො මෙණ්ඩ මෙසා ච, උරණො අවි එළකො.

乳(khīra)、凝乳(dadhi)、酥油(ghata)、酪乳(takka)、鲜奶油(nonīta)，此为五种牛乳制品(pañca gorasā)。Urabbha、meṇḍa、mesa、uraṇa、avi、eḷaka都是“绵羊”。

502.

502.

වස්සො ත්වජො ඡගලකො,ඔට්ඨො තු කරභො භවෙ;

ගද්‍රභො තු ඛරො වුත්තො, උරණී තු අජී අජා.

Basta、aja、chagalaka是“山羊”。Oṭṭha和karabha是“骆驼”。Gadrabha和khara是“驴”。Uraṇī是“母绵羊”，ajī和ajā是“母山羊”。

ඉති වෙස්සවග්ගො.

韦萨品终。

503.

503.

සුද්දො’න්තවණ්ණො වසලො, සංකිණ්ණා මාගධාදයො;

මාගධො සුද්දඛත්තාජො, උග්ගො සුද්දාය ඛත්තජො.

Sudda(首陀罗)、antavaṇṇa(低种姓)、vasala(贱民)。Māgadha(摩揭陀)等是混合种姓(saṃkiṇṇa)。摩揭陀人是首陀罗父与刹帝利母所生。Ugga是刹帝利父与首陀罗母所生。

504.

504.

ද්විජාඛත්තියජො සූතො, කාරුතු සිප්පිකොපුමෙ;

සඞ්ඝාතොතු සජාතීනං, තෙසං සෙණී ද්විසුච්චතෙ.

Sūta是婆罗门(dvija)父与刹帝利母所生。Kāru和sippika是“工匠”。同类人的集合(saṅghāta sajātīnaṃ)被称为seṇī(行会)。

505.

505.

තච්ඡකො තන්තවායො ච, රජකො ච නහාපිතො;

පඤ්චමො චම්මකාරොති, කාරවො පඤ්චිමෙ සියුං.

木匠(tacchaka)、织工(tantavāya)、染匠(rajaka)、理发师(nahāpita)，第五是皮革匠(cammakāra)，此五者为工匠(kārava)。

506.

506.

තච්ඡකො වඩ්ඪකී මතො, පලගණ්ඩො ථපත්‍යපි;

රථකාරො ථ සුවණ්ණ, කාරො නාළින්ධමො භවෙ.

Tacchaka和vaḍḍhakī是“木匠”。Palagaṇḍa是“石匠”，thapati是“建筑师”。此外还有车匠(rathakāra)、金匠(suvaṇṇakāra)、吹管者(nāḷindhama)。

507.

507.

තන්තවායො පෙසකාරො,මාලාකාරො තු මාලිකො;

කුම්භකාරො කුලාලො ථ,තුන්නවායො ච සූචිකො.

织工（tantavāyo）与纺织工（pesakāro）是同义词；花环匠（mālākāro）与饰花者（māliko）是同义词；陶工（kumbhakāro）与陶匠（kulālo）是同义词；裁缝（tunnavāyo）与缝工（sūciko）也是同义词。

508.

508.

චම්මකාරො රථකාරො, කප්පකො තු නහාපිතො;

රඞ්ගාජීවො චිත්තකාරො, පුක්කුසො පුප්ඵඡඩ්ඩකො.

有皮革匠（cammakāro）、车匠（rathakāro）；理发师（kappako）即是剃头师（nahāpito）；有染工（raṅgājīvo）、画师（cittakāro）；清道夫（pukkuso）即是扫花人（pupphachaḍḍako）。

509.

509.

වෙනො විලීවකාරො ච, නළකාරො සමා තයො;

චුන්දකාරො භමකාරො,කම්මාරො ලොහකාරකො.

竹匠（veno）、篮匠（vilīvakāro）与苇匠（naḷakāro），此三者同义。车床工（cundakāro）与旋工（bhamakāro）是同义词。铁匠（kammāro）与金属匠（lohakārako）也是同义词。

510.

510.

නින්නෙජකො ච රජකො, නෙත්තිකො උදහාරකො;

වීණාවාදී වෙණිකො ථ, උසුකාරො’ සුවඩ්ඪකී.

洗衣工（ninnejako）与洗衣匠（rajako）是同义词；运水者（nettiko）与挑水夫（udahārako）是同义词；有鲁特琴手（vīṇāvādī）和笛手（veṇiko）；制箭者（usukāro）与造箭匠（isuvaḍḍhakī）是同义词。

511.

511.

වෙණුධමො [Pg.43] වෙණවිකො,පාණිවාදො තු පාණිඝො ;

පූපියො පූපපණියො, සොණ්ඩිකො මජ්ජවික්කයී.

吹笛者（veṇudhamo）与笛手（veṇaviko）是同义词；拍手者（pāṇivādo）与击掌者（pāṇigho）是同义词；卖饼者（pūpiyo）与糕点商（pūpapaṇiyo）是同义词；酿酒师（soṇḍiko）与卖酒者（majjavikkayī）是同义词。

512.

512.

මායා තු සම්බරී මායා, කාරො තු ඉන්දජාලිකො;

幻术（māyā）与巫术（sambarī）是同义词；魔术师（māyākāro）与幻术师（indajāliko）也是同义词。

513.

513.

ඔරබ්භිකා සූකරිකා, මාගවිකා තෙ ච සාකුණිකා;

හන්ත්වා ජීවන්තෙ’ළක, සූකර, මිග, පක්ඛිනො කමතො.

屠羊者（orabbhika）、屠猪者（sūkarika）、猎鹿者（māgavika）与捕鸟者（sākuṇika），他们依次靠杀害绵羊、猪、鹿和鸟维生。

514.

514.

වාගුරිකො ජාලිකො ථ,භාරවාහො තු භාරිකො;

වෙතනිකො තු භතකො, කම්මකරො ථ කිං කරො;

දාසො ච චෙටකො පෙස්සො, භච්චො ච පරිචාරිකො.

设陷阱者（vāguriko）与布网者（jāliko）是同义词；负重者（bhāravāho）与挑夫（bhāriko）是同义词；领薪者（vetaniko）、雇工（bhatako）、工人（kammakaro）与仆役（kiṃkaro）是同义词；奴隶（dāso）、仆童（ceṭako）、信使（pesso）、受养者（bhacco）与侍从（paricāriko）也是同义词。

515.

515.

අන්තොජාතො ධනක්කීතො, දාසබ්‍යො’පගතො සයං;

දාසා කරමරානීතො, ච්චෙවං තෙ චතුධා සියුං.

家生奴（antojāta）、买来奴（dhanakkīta）、自愿为奴者（sayaṃ dāsabyupagata）与战争俘虏（karamarānīta），奴隶有这四种。

516.

516.

අදාසො තු භුජිස්සො ථ,නීචො ජම්මො නිහීනකො;

නික්කොසජ්ජො අකිලාසු,මන්දො තු අලසො ප්‍යථ.

非奴隶者（adāso）即是自由人（bhujissa）；低贱者（nīco）、卑下者（jamma）与下劣者（nihīnaka）是同义词；精进者（nikkosajja）与不倦者（akilāsu）是同义词；迟钝者（mando）与懒惰者（alasa）也是同义词。

517.

517.

සපාකො චෙව චණ්ඩාලො, මාතඞ්ගො සපචො භවෙ;

තබ්භෙදා මිලක්ඛජාතී, කිරාත, සවරාදයො.

萨婆迦（sapāka）、旃陀罗（caṇḍāla）、摩登伽（mātaṅga）与萨婆遮（sapaca）皆为贱民。其类别有蔑戾车（milakkhajāti）、基拉塔人（kirāta）、萨瓦拉人（savara）等。

518.

518.

නෙසාදො ලුද්දකො බ්‍යාධො,මිගවො තු මිගබ්‍යධො;

සාරමෙය්‍යො ච සුනඛො, සුනො සොණො ච කුක්කුරො.

猎人（nesāda）、猎师（luddaka）与猎户（byādha）是同义词；猎鹿者（migava）与捕鹿人（migabyadha）也是同义词。萨罗摩耶犬（sārameyya）、犬（sunakha）、戌（suna）、赤犬（soṇa）与家犬（kukkura）皆为犬名。

519.

519.

ස්වානො සුවානො සාළූරො,සූනො සානො ච සා පුමෙ;

උම්මත්තාදිත මාපන්නො, අළක්කොති සුනො මතො.

斯瓦诺（svāna）、苏瓦诺（suvāna）、萨卢罗（sāḷūra）、苏诺（sūna）与萨诺（sāna）也是狗的名称，这些词是阳性。患上狂犬病的狗被称为阿罗迦（aḷakka）。

520.

520.

සාබන්ධනං තු ගද්දූලො, දීපකො තු ච චෙතකො;

බන්ධනං ගණ්ඨි පාසො ථ, වාගුරා මිගබන්ධනී.

狗链（sābandhanaṃ）与皮带（gaddūlo）是同义词；豹（dīpako）与斑点兽（cetako）是同义词；绳结（bandhanaṃ）、结（gaṇṭhi）与套索（pāso）是同义词；网（vāgurā）与捕鹿网（migabandhanī）是同义词。

521.

521.

ථියං කුවෙණී කුමීනං, ආනයො ජාල මුච්චතෙ;

ආඝාතනං වධට්ඨානං, සූනා තු අධිකොට්ටනං.

库维尼（kuveṇī）、渔网（kumīnaṃ）、引网（ānayo）与网（jālaṃ）皆被称为网。屠宰场（āghātanaṃ）与刑场（vadhaṭṭhānaṃ）是同义词；屠场（sūnā）与砧板（adhikoṭṭanaṃ）也是同义词。

522.

522.

තක්කරො [Pg.44] මොසකො චොරො,ථෙනෙ’කාගාරිකො සමා;

ථෙය්‍යඤ්ච චොරිකා මොසො,වෙමො වායනදණ්ඩකො.

盗贼（takkara）、抢匪（mosaka）、小偷（cora）、窃贼（thena）与闯空门者（ekāgārika）是同义词。偷盗（theyyaṃ）、盗窃（corikā）与抢劫（moso）是同义词。织梭（vemo）与织杖（vāyanadaṇḍako）是同义词。

523.

523.

සුත්තං තන්තු පුමෙ තන්තං, පොත්ථං ලෙප්‍යාදිකම්මනි;

පඤ්චාලිකා පොත්ථලිකා, වත්ථදන්තාදිනිම්මිතා.

线（suttaṃ）与丝（tantu）是同义词，tanta为阳性词。Potthaṃ指用于涂抹等工艺的材料。洋娃娃（pañcālikā）与布偶（potthalikā）是由布、象牙等材料制成的。

524.

524.

උග්ඝාටනං ඝටීයන්තං, කූපම්බුබ්බාහනං භවෙ;

මඤ්ජූසා පෙළා පිටකො, ත්විත්ථියං පච්ඡි පෙටකො.

吊桶（ugghāṭanaṃ）与汲水器（ghaṭīyantaṃ）是用于从井中提水的工具。箱子（mañjūsā）、盒子（peḷā）与篮子（piṭako）是同义词。其阴性词有小篮（pacchi）和小箱（peṭikā）。

525.

525.

බ්‍යාභඞ්ගී ත්විත්ථියං කාජො, සික්කා ත්වත්‍රා’වලම්බනං;

උපාහනො වා පාදු’ත්ථී, තබ්භෙදා පාදුකා ප්‍යථ.

扁担有byābhaṅgī和kājo两种说法，其中byābhaṅgī是阴性词。吊网（sikkā）是用于悬挂物品的。鞋（upāhano）或履（pādu），其中pādu是阴性词。其一种是木屐（pādukā）。

526.

526.

වරත්තා වද්ධිකා නද්ධි, භස්තා චම්මපසිබ්බකං;

සොණ්ණාද්‍යාවත්තනී මූසා,ථ කූටං වා අයොඝනො.

皮带（varattā）、皮条（vaddhikā）与皮绳（naddhi）是同义词。风箱（bhastā）与皮袋（cammapasibbakaṃ）是同义词。熔炉（soṇṇādyāvattanī）与坩埚（mūsā）是同义词。锤子（kūṭaṃ）与铁锤（ayoghano）是同义词。

527.

527.

කම්මාරභණ්ඩා සණ්ඩාසො, මුට්ඨ්‍යා’ධිකරණීත්ථීයං;

තබ්භස්තා ගග්ගරී නාරී, සත්තං තු පිප්ඵලං භවෙ.

钳子（saṇḍāso）是铁匠的工具；还有锤子（muṭṭhi）和铁砧（adhikaraṇī），其中铁砧是阴性词。铁匠的风箱（bhastā）也叫gaggarī，是阴性词。刀（sattaṃ）与刀刃（pipphalaṃ）是同义词。

528.

528.

සාණො තු නිකසො වුත්තො,ආරා තු සූචිවිජ්ඣනං;

ඛරො ච කකචො නිත්ථී, සිප්පං කම්මං කලාදිකං.

磨刀石（sāṇo）与试金石（nikaso）是同义词。锥子（ārā）是穿孔的工具。锉刀（kharo）与锯子（kakaco）是非阴性词。技艺（sippaṃ）、工作（kammaṃ）、艺术（kalā）等是同义词。

529.

529.

පටිමා පටිබිම්බඤ්ච, බිම්බො පටිනිධීරිතො;

තීසු සමො පටිභාගො, සන්නිකාසො සරික්ඛකො.

肖像（paṭimā）、影像（paṭibimbaṃ）、形象（bimbo）与代表（paṭinidhi）是同义词。在三种词性中，相同（samo）、对等（paṭibhāgo）、相似（sannikāso）与类似（sarikkhako）是同义词。

530.

530.

සමානො සදිසො තුල්‍යො,සඞ්කාසො සන්නිභො නිභො;

ඔපම්ම මුපමානං චු, පමා භති තු නාරියං.

相同（samāno）、相似（sadiso）与相等（tulyo）是同义词；类似（saṅkāso）、近似（sannibho）与仿佛（nibho）是同义词。譬喻（opammaṃ）与比喻（upamānaṃ）是同义词。量度（pamā）与光辉（bhā）是阴性词。

531.

531.

නිබ්බෙසො වෙතනං මූල්‍යං, ජූතං ත්වනිත්ථි කෙතවං;

ධුත්තො’ක්ඛධුත්තො කිතවො, ජූතකාර, ක්ඛදෙවිනො.

报酬（nibbeso）、工资（vetanaṃ）与价值（mūlyaṃ）是同义词。赌博（jūtaṃ）与欺诈（ketavaṃ）是同义词，且为非阴性词。赌徒（dhutto）、掷骰者（akkhadhutto）、骗子（kitavo）、赌客（jūtakāro）与博戏者（akkhadevino）是同义词。

532.

532.

පාටිභොගොතු පටිභූ, අක්ඛො තු පාසකො භවෙ;

පුමෙවා’ ට්ඨපදං සාරි, ඵලකෙ ථ පණො, බ්භුතො.

保证人（pāṭibhogo）与担保人（paṭibhū）是同义词。骰子（akkho）与骰子（pāsako）是同义词。棋盘（aṭṭhapadaṃ）与棋子（sāri）是阳性词。赌注（paṇo）与赌局争执（abbhuto）发生在棋盘（phalake）上。

533.

533.

කිණ්ණං [Pg.45] තු මදිරාබීජෙ, මධු මධ්වාසවෙ මතං;

මදිරා වාරුණී මජ්ජං, සුරා භවො තු මෙරයං.

酵母（kiṇṇaṃ）是酒的种子。蜂蜜（madhu）被认为是蜜酒（madhvāsava）。烈酒（madirā）、瓦鲁尼酒（vāruṇī）、酒（majjaṃ）、素罗酒（surā）与梅拉耶酒（merayaṃ）都是酒的名称。

534.

534.

සරකො චසකො නිත්ථී, ආපානං පානමණ්ඩලං;

酒杯（sarako）与杯盏（casako）是非阴性词。酒馆（āpānaṃ）与饮酒会（pānamaṇḍalaṃ）是同义词。

535.

535.

යෙ’ත්‍ර භූරිප්පයොගත්තා, යොගිකෙකස්මි මීරිතා;

ලිඞ්ගන්තරෙපි තෙ ඤෙය්‍යා, තද්ධම්මත්තා’ඤ්ඤවුත්තියන්ති.

此处因使用广泛而仅以一种词性提及的词，应知其同样适用于其他词性，因其用法与性质相通。

ඉති සුද්දවග්ගො.

首陀品终。

චතුබ්බණ්ණවග්ගො නිට්ඨිතො.

四种姓品终。

5. අරඤ්ඤවග්ග

5. 森林品

536.

536.

අරඤ්ඤං කානනං දායො, ගහනං විපිනං වනං;

අටවී’ත්ථී මහාරඤ්ඤං, ත්ව, රඤ්ඤානීත්ථියං භවෙ.

森林(arañña)、林(kānana)、林(dāya)、密林(gahana)、森林(vipina)、林(vana)；森林(aṭavī)是阴性，以及大森林(mahārañña)。森林(araññānī)也为阴性。

537.

537.

නගරා නාතිදූරස්මිං, සන්තෙහි යො භිරොපිතො;

තරුසණ්ඩො ස ආරාමො, තථො පවන මුච්චතෙ.

离城不远，由贤善者所植之树林(tarusaṇḍa)，彼为园林(ārāma)，亦称林苑(pavana)。

538.

538.

සබ්බසාධාරණා’රඤ්ඤං, රඤ්ඤ මුය්‍යාන මුච්චතෙ;

ඤෙය්‍යං තදෙව පමද, වන මන්තෙපුරොචිතං.

为众人所共有之林，或为王之苑，称为园苑(uyyāna)；当知，适合后宫之林，即为乐林(pamadavana)。

539.

539.

පන්ති වීථ්‍යා’වලි සෙණී, පාළි ලෙඛා තු රාජි ච;

පාදපො විටපී රුක්ඛො, අගො සාලො මහීරුහො.

行(panti)、街道(vīthī)、行(āvali)、列(seṇī)、行(pāḷi)、线(lekhā)及行(rāji)；树(pādapa)、树(viṭapī)、树(rukkha)、树或山(aga)、娑罗树(sāla)、树(mahīruha)。

540.

540.

දුමො තරු කුජො සාඛී, ගච්ඡො තු ඛුද්දපාදපො;

ඵලන්ති යෙ විනා පුප්ඵං, තෙ වුච්චන්ති වනප්පතී.

树(duma)、树(taru)、树(kuja)、有枝者(sākhī)；灌木(gaccha)为小树(khuddapādapa)；彼等无花而结果者，称为大树(vanappati)。

541.

541.

ඵලපාකාවසානෙ යො,මරත්‍යො සධි සා භවෙ;

තීසු වඤ්ච්‍යා’ඵලා චාථ, ඵලිනො ඵලවා ඵලී.

果熟之后即枯死者，彼为药草(osadhi)。其次，不结果者(通用于三性)为不育者(vañjha)及无果者(aphala)；结果者则为结果者(phalin)、具果者(phalavant)、有果者(phalī)。

542.

542.

සම්ඵුල්ලිතො තු විකචො, ඵුල්ලො විකසිතො තිසු;

සිරො’ග්ගං සිඛරො නිත්ථී, සාඛා තු කථිතා ලතා.

盛开的(samphullita)、绽放的(vikaca)、开花的(phulla)、盛开的(vikasita)，此四者通用于三性。顶(siras)、顶端(agga)、顶峰(sikhara)，此为非阴性。树枝(sākhā)亦称作藤(latā)。

543.

543.

දලං පලාසං ඡදනං, පණ්ණං පත්තං ඡදො ප්‍යථ;

පල්ලවො වා කිසලයං, නවුබ්භින්නෙ තු අඞ්කුරො.

叶(dala)、叶(palāsa)、叶(chadana)、叶(paṇṇa)、叶(patta)及叶(chada)；嫩芽(pallava)或嫩叶(kisalaya)；新生者则为芽(aṅkura)。

544.

544.

මකුලං වා කුටුමලො, ඛාරකො තු ච ජාලකං;

කලිකා කොරකො නිත්ථී, වණ්ටං පුප්ඵාදිබන්ධනං.

花蕾(makula)或花蕾(kuṭmala)；以及花蕾(khāraka)和花蕾(jālaka)；花蕾(kalikā)、花蕾(koraka)，后者非阴性。花梗(vaṇṭa)为花等之连接处。

545.

545.

පසවො [Pg.46] කුසුමං පුප්ඵං, පරාගො පුප්ඵජො රජො;

මකරන්දො මධු මතං, ථවකො තු ච ගොච්ඡකො.

花(pasava)、花(kusuma)、花(puppha)；花粉(parāga)为花生之尘(pupphajo rajo)；花蜜(makaranda)被认为是蜜(madhu)；花束(thavaka)及花簇(gocchaka)。

546.

546.

ඵලෙ ත්වා’මෙ සලාටු’ත්තො,ඵලං තු පක්ක මුච්චතෙ;

චම්පක’ම්බාදිකුසුම, ඵලනාමං නපුංසකෙ.

未熟之果(āma phala)称为“salāṭu”；已熟之果(pakka phala)则称为“phala”。瞻波(campaka)、芒果(amba)等树之花名与果名，为中性。

547.

547.

මල්ලිකාදී තු කුසුමෙ, සලිඞ්ගා වීහයො ඵලෙ;

ජම්බූ’ත්ථී ජම්බවං ජම්බූ, විටපො විටභී’ත්ථියං.

茉莉(mallikā)等花之名，及稻谷(vīhi)等果之名，与其本同性。阎浮树(jambū)为阴性，其果为阎浮果(jambava)或阎浮(jambū)。树枝(viṭapa)，其阴性为(viṭabhī)。

548.

548.

මූල මාරබ්භ සාඛන්තො, ඛන්ධො භාගො තරුස්ස ථ;

කොටරො නිත්ථියං රුක්ඛ, ච්ඡිද්දෙ කට්ඨං තු දාරු ච.

从根(mūla)至枝(sākhā)末，树之此部分为树干(khandha)。树洞(koṭara)为树之孔穴，非阴性。木材(kaṭṭha)亦称(dāru)。

549.

549.

බුන්දො මූලඤ්ච පාදො ථ, සඞ්කු’ත්තො ඛාණුනිත්ථියං;

කරහාටං තු කන්දො ථ, කළීරො මත්ථකො භවෙ.

根(bunda)、根(mūla)及根(pāda)；桩(saṅku)和树桩(khāṇu)为非阴性。块茎(karahāṭa)及球茎(kanda)；嫩芽(kaḷīra)为顶端(matthaka)。

550.

550.

වල්ලරී මඤ්ජරී නාරී, වල්ලී තු කථිතා ලතා;

ථම්භො ගුම්බො ච අක්ඛන්ධෙ, ලතා විරූ පතානිනී.

藤(vallarī)和花序(mañjarī)为阴性。藤(vallī)亦称作蔓(latā)。丛(thambha)和灌木(gumba)指无树干者。藤(latā)、蔓(virudh)、蔓生植物(patāninī)。

551.

551.

අස්සත්ථො බොධි ච ද්වීසු, නිග්‍රොධො තු වටො භවෙ;

කබිට්ඨො ච කපිත්ථො ච, යඤ්ඤඞ්ගො තු උදුම්බරො.

阿说示树(assattha)和菩提树(bodhi)通用于二性。尼拘律树(nigrodha)即榕树(vaṭa)。伽毗ṭṭha树(kabiṭṭha)和伽毗陀树(kapittha)。祭祀树(yaññaṅga)即优昙钵罗树(udumbara)。

552.

552.

කොවිළාරො යුගපත්තො, උද්දාලො වාතඝාතකො;

රාජරුක්ඛො කතමාලී, න්දීවරො බ්‍යාධිඝාතකො.

拘毗陀罗树(koviḷāra)是双叶树(yugapatta)。乌陀罗树(uddāla)是治风病药(vātaghātaka)。王树(rājarukkha)是伽陀摩利树(katamālī)。青莲(indīvara)是治病药(byādhighātaka)。

553.

553.

දන්තසඨො ච ජම්භීරො, වරණො තු කරෙරි ච;

කිං සුකො පාලිභද්දොථ, වඤ්ජුලො තු ච වෙතසො.

丹陀娑ṭha树(dantasaṭha)和柠檬树(jambhīra)；婆罗那树(varaṇa)和伽利罗树(kareri)；紧叔迦树(kiṃsuka)和波利跋陀罗树(pālibhadda)；阿输迦树(vañjula)和白藤(vetasa)。

554.

554.

අම්බාටකොපීතනකො, මධුකො තු මධුද්දුමො;

අථො ගුළඵලො පීලු, සොභඤ්ජනො ච සිග්ගු ච.

庵婆罗ṭaka树(ambāṭaka)和pītanaka树；摩侯亚树(madhuka)和蜜树(madhuduma)；其次，糖果树(guḷaphala)和毗罗树(pīlu)；以及 शोभाñjana树(sobhañjana)和siggu树。

555.

555.

සත්තපණ්ණි ඡත්තපණ්ණො, තිනිසො ත්ව තිමුත්තකො;

කිං සුකො තු පලාසො ථ,අරිට්ඨො ඵෙනිලො භවෙ.

七叶树(sattapaṇṇi)和伞叶树(chattapaṇṇa)；帝尼沙树(tinisa)和帝目多迦树(atimuttaka)；紧叔迦树(kiṃsuka)和波罗奢树(palāsa)；无患子树(ariṭṭha)即泡沫树(phenila)。

556.

556.

මාලූර බෙලුවාබිල්ලො, පුන්නාගො තු ච කෙසරො;

සාලවො තු ච ලොද්දො ථ, පියාලො සන්නකද්දු ච.

摩卢罗(mālūra)、毗罗(beluva)、频螺(billa)；龙华树(punnāga)和铁力木(kesara)；娑罗婆树(sālava)和卢陀树(lodda)；毕雅罗树(piyāla)和sannakaddu树。

557.

557.

ලිකොචකො තථා’ඞ්කොලො,අථ ගුග්ගුලු කොසිකො;

අම්බො චූතො සහො ත්වෙසො,සහකාරො සුගන්ධවා.

里俱迦树(likocaka)以及安俱罗树(aṅkola)；其次，古古鲁树(guggulu)和拘သိ迦树(kosika)；芒果(amba)、芒果(cūta)、芒果(saha)；香芒果(sahakāra)是芳香的。

558.

558.

පුණ්ඩරීකො [Pg.47] ච සෙතම්බො, සෙලු තු බහුවාරකො;

සෙපණ්ණී කාස්මිරී චාථ, කොලී ච බදරීත්ථියං.

白芒果(puṇḍarīka)和白芒果(setamba)；西卢树(selu)和多籽树(bahuvāraka)；其次，西般腻树(sepaṇṇī)和迦湿弥罗树(kāsmirī)；枣树(kolī)和枣树(badarī)为阴性。

559.

559.

කොලං චානිත්ථී බදරො, පිලක්ඛො පිප්පලී’ත්ථියං;

පාටලී කණ්හවන්තා ච, සාදුකණ්ටො විකඞ්කතො.

枣果(kola)和枣树(badara)为非阴性；波浪叶榕(pilakkha)，以及荜拨(pippalī)为阴性；波吒厘树(pāṭalī)和黑梗树(kaṇhavantā)；娑度根多树(sādukaṇṭa)和毗建伽多树(vikaṅkata)。

560.

560.

තින්දුකො කාළක්ඛන්ධො ච, තිම්බරූසක තිම්බරූ;

එරාවතො තු නාරඞ්ගො, කුලකො කාකතින්දුකො.

天度迦树(tinduka)和黑干树(kāḷakkhandha)；丁巴鲁沙迦树(timbarūsaka)和丁巴鲁(timbarū)；伊罗婆陀树(erāvata)和橙树(nāraṅga)；俱罗迦树(kulaka)和乌鸦天度迦树(kākatinduka)。

561.

561.

කදම්බො පියකො නීපො, භල්ලී භල්ලාතකො තිසු;

ඣාවුකො පිචුලො චාථ, තිලකො ඛුරකො භවෙ.

咖丹巴树(kadamba)、毕亚迦树(piyaka)、尼波树(nīpa)；跋丽(bhallī)和跋罗多迦(bhallātaka)通用于三性。其次，柽柳(jhāvuka)和毕朱罗(picula)；帝罗迦树(tilaka)即俱罗迦树(khuraka)。

562.

562.

චිඤ්චා ච තින්තිණී චාථ, ගද්දභණ්ඩො කපීතනො;

සාලො’ස්සකණ්ණො සජ්ජො ථ,අජ්ජුනො කකුධො භවෙ.

酸豆(ciñcā)和罗望子(tintiṇī)；其次，伽陀婆盘陀树(gaddabhaṇḍa)和伽毗达那树(kapītana)；娑罗树(sāla)、马耳树(assakaṇṇa)、娑阇树(sajja)；阿周那树(ajjuna)即迦俱陀树(kakudha)。

563.

563.

නිචුලො මුචලින්දො ච, නීපො ථ පියකො තථා;

අසනො පීතසාලො ථ,ගොලීසො ඣාටලො භවෙ.

尼朱罗树(nicula)和目支邻陀树(mucalinda)；其次，尼波树(nīpa)以及毕亚迦树(piyaka)；阿萨那树(asana)和黄娑罗树(pītasāla)；瞿利沙树(golīsa)即jhāṭala树。

564.

564.

ඛීරිකා රාජායතනං, කුම්භී කුමුදිකා භවෙ;

යූපො තු කමුකො චාථ, පට්ටි ලාඛාපසාදනො.

乳木(khīrikā)是王处树(rājāyatana)，军持树(kumbhī)是睡莲(kumudikā)；祭柱(yūpa)是槟榔树(kamuka)，而苏木(paṭṭi)是紫铆树(lākhāpasādano)。

565.

565.

ඉඞ්ගුදී තාපසතරු, භුජපත්තො තු ආභුජී;

පිච්ඡිලා සිම්බලී ද්වීසු, රොචනො කොටසිම්බලී.

因古迪(iṅgudī)是苦行树(tāpasataru)，桦树(bhujapatta)是阿布基(ābhujī)；毕致罗(picchilā)与心波利(simbalī)是同义词，此二词通用于两种词性；罗迦那(rocana)是拘吒心波利(koṭasimbalī)。

566.

566.

පකිරියො පූතිකො ථ, රොහී රොහිතකො භවෙ;

එරණ්ඩො තු ච ආමණ්ඩො, අථ සත්තුඵලා සමී.

帕基利优(pakiriya)是普底迦(pūtika)，罗希尼(rohī)是罗希陀迦(rohitaka)；蓖麻(eraṇḍa)是阿曼陀(āmaṇḍa)，而萨埵果(sattuphalā)是舍弥(samī)。

567.

567.

නත්තමාලො කරඤ්ජො ථ, ඛදිරො දන්තධාවනො;

සොමවක්කො තු කදරො, සල්ලොතු මදනො භවෙ.

夜合树(nattamāla)是迦兰阇(karañja)，儿茶树(khadira)是齿木(dantadhāvana)；白㹨木(somavakka)是迦陀罗(kadara)，萨罗(salla)是末陀那(madana)。

568.

568.

අථාපි ඉන්දසාලො ච, සල්ලකී ඛාරකො සියා;

දෙවදාරු භද්දදාරු, චම්පෙය්‍යො තු ච චම්පකො.

此外，因陀娑罗树(indasāla)；乳香树(sallakī)是佉罗迦(khāraka)；天木(devadāru)是贤木(bhaddadāru)，而瞻波(campeyya)是瞻波迦(campaka)。

569.

569.

පනසො කණ්ටකිඵලො, අභයා තු හරීතකී;

අක්ඛො විභීතකො තීසු, අමතා’මලකී තිසු.

波罗蜜(panasa)是多刺果(kaṇṭakiphala)，无畏(abhayā)是诃梨勒(harītakī)；阿叉(akkha)是毗醯勒(vibhītaka)，此二词通用于三种词性；不死药(amatā)是庵摩罗(āmalakī)，此二词亦通用于三种词性。

570.

570.

ලබුජො ලිකුචො චාථ, කණිකාරො දුමුප්පලො;

නිම්බො’රිට්ඨො පුචිමන්දො, කරකො තු ච දාළිමො.

罗布阇(labuja)和离固阇(likuco)为同义词，而迦尼迦罗(kaṇikāra)是树莲(dumuppala)；印楝树(nimba)又名阿利吒(ariṭṭha)和布吉曼陀(pucimanda)，而迦罗迦(karaka)是石榴(dāḷima)。

571.

571.

සරලො [Pg.48] පූතිකට්ඨඤ්ච, කපිලා තු ච සිංසපා;

සාමා පියඞ්ගු කඞ්ගුපි, සිරීසො තු ච භණ්ඩිලො.

娑罗罗(sarala)是臭木(pūtikaṭṭha)，而迦毗罗(kapilā)是申恕波(siṃsapā)；萨玛(sāmā)、庇央古(piyaṅgu)和康古(kaṅgu)为同义词；尸利沙(sirīsa)是班迪罗(bhaṇḍila)。

572.

572.

සොණකො දීඝවන්තො ච,වකුලො තු ච කෙසරො;

කාකොදුම්බරිකා ඵෙග්ගු, නාගො තු නාගමාලිකා.

苏那拘(soṇaka)是长梗(dīghavanta)，婆拘罗(vakula)是计娑罗(kesara)；迦俱昙跋利迦(kākodumbarikā)是颇求(pheggu)，那伽(nāga)是那伽摩利迦(nāgamālikā)。

573.

573.

අසොකො වඤ්ජුලො චාථ, තක්කාරී වෙජයන්තිකා;

තාපිඤ්ඡො ච තමාලො ථ, කුටජො ගිරිමල්ලිකා.

无忧树(asoka)是槃殊罗(vañjula)，陀伽利(takkārī)是胜利花(vejayantikā)；陀频阇(tāpiñcha)是陀摩罗(tamāla)，俱吒阇(kuṭaja)是山茉莉(girimallikā)。

574.

574.

ඉන්දයවො ඵලෙ තස්සා, ග්ගිමන්ථො කණිකා භවෙ;

නිගුණ්ඨි’ත්ථී සින්දුවාරො, තිණසුඤ්ඤං තු මල්ලිකා.

其(俱吒阇)果实名为因陀罗大麦(indayava)，阿耆曼陀(aggimantha)是迦尼迦(kaṇikā)；尼滚提(niguṇṭhi)(此词为阴性)是辛头婆罗(sinduvāra)，而底那顺若(tiṇasuñña)是茉莉(mallikā)。

575.

575.

සෙඵාලිකා නීලිකා ථ, අප්ඵොටා වනමල්ලිකා;

බන්ධුකො ජයසුමනං, භණ්ඩිකො බන්ධුජීවකො.

舍利迦(sephālikā)是尼利迦(nīlikā)，阿颇达(apphoṭā)是野茉莉(vanamallikā)；槃头迦(bandhuka)是胜利花(jayasumana)，班迪迦(bhaṇḍika)是槃头耆婆迦(bandhujīvako)。

576.

576.

සුමනා ජාතිසුමනා, මාලතී ජාති වස්සිකී;

යූථිකා මාගධී චාථ, සත්තලා නවමල්ලිකා.

须摩那(sumanā)与阇提须摩那(jātisumanā)为同义词；摩罗提(mālatī)、阇提(jāti)与婆师基(vassikī)为同义词；由提迦(yūthikā)与摩伽陀(māgadhī)为同义词；萨多罗(sattalā)与新茉莉(navamallikā)为同义词。

577.

577.

වාසන්තී,ත්ථී අතිමුත්තො, කරවීරො’ස්සමාරකො;

මාතුලුඞ්ගො බීජපූරො, උම්මත්තො තු ච මාතුලො.

婆珊底(vāsantī)(此词为阴性)是阿提目多(atimutta)，夹竹桃(karavīra)是马杀(assamāraka)；枸橼(mātuluṅga)是满子(bījapūra)，而曼陀罗(ummatta)是舅氏(mātula)。

578.

578.

කරමන්දො සුසෙනො ච, කුන්දං තු මාඝ්‍ය මුච්චතෙ;

දෙවතාසො තු ජීමූතො,ථා’මිලාතො මහාසහා.

迦罗曼陀(karamanda)与须色那(susena)为同义词，军陀(kunda)被称为摩伽(māghya)；提婆陀娑(devatāsa)是耆姥陀(jīmūta)，阿弥罗陀(amilāta)是摩诃娑诃(mahāsahā)。

579.

579.

අථො සෙරෙය්‍යකො දාසී,කිං කිරාතො කුරණ්ටකො;

අජ්ජුකො සිතපණ්ණාසො, සමීරණො ඵණිජ්ජකො.

此外，塞利耶迦(sereyyaka)是陀私(dāsī)，紧吉罗陀(kiṃkirāta)是俱兰陀迦(kuraṇṭaka)；阿周迦(ajjuka)是白叶(sitapaṇṇāsa)，风(samīraṇa)是颇尼迦(phaṇijjako)。

580.

580.

ජපා තු ජයසුමනං, කරීරො කකචො භවෙ;

රුක්ඛාදනී ච වන්දාකා, චිත්තකො ත්ව’ග්ගිසඤ්ඤිතො.

朱槿(japā)是胜利花(jayasumana)，迦利罗(karīra)是迦迦乔(kakaca)；树食(rukkhādanī)与蔓陀迦(vandākā)为同义词，白花丹(cittaka)被称为“火”(aggisaññita)。

581.

581.

අක්කො විකීරණො තස්මිං,ත්ව’ ළක්කො සෙතපුප්ඵකෙ;

පූතිලතා ගළොචී ච, මුබ්බා මධුරසා ප්‍යථ.

牛角瓜(akka)是维基罗那(vikīraṇa)，其白花品种被称为阿拉迦(aḷakka)；臭藤(pūtilatā)与伽罗奇(gaḷocī)为同义词，而穆巴(mubbā)是甜汁(madhurasā)。

582.

582.

කපිකච්ඡු දුඵස්සො ථ, මඤ්ජිට්ඨා විකසා භවෙ;

අම්බට්ඨා ච තථා පාඨා, කටුකා කටුරොහිණී.

黎豆(kapikacchu)是恶触(duphassa)，茜草(mañjiṭṭhā)是维迦萨(vikasā)；安巴塔(ambaṭṭhā)与帕塔(pāṭhā)为同义词，迦都迦(kaṭukā)是迦都罗希尼(kaṭurohiṇī)。

583.

583.

අපාමග්ගො [Pg.49] සෙඛරිකො, පිප්පලී මාගධී මතා;

ගොකණ්ටකො ච සිඞ්ඝාටො, කොලවල්ලී’භපිප්පලී.

牛膝(apāmagga)是西卡利迦(sekharika)，荜茇(pippalī)被认为是摩伽陀(māgadhī)；蒺藜(gokaṇṭaka)与菱角(siṅghāṭa)为同义词，象椒(kolavallī)是伊婆荜茇(ibhapippalī)。

584.

584.

ගොලොමී තු වචා චාථ, ගිරිකණ්‍ය’පරාජිතා;

සීහපුච්ඡී පඤ්හිපණ්ණී, සාලපණ්ණී තු ච’ත්ථිරා;

(චථිරා).

瞿卢弥(golomī)是婆遮(vacā)，山处女(girikaṇṇikā)是无能胜(aparājitā)；狮子尾(sīhapucchī)是班希般尼(pañhipaṇṇī)，娑罗叶(sālapaṇṇī)是阿提罗(atthirā)。

585.

585.

නිදිද්ධිකා තු බ්‍යග්ඝී ච, අථ නීලී ච නීලිනී;

ජිඤ්ජුකො චෙව ගුඤ්ජා ථ, සතමූලී සතාවරී.

尼迪迪迦(nididdhikā)是雌虎(byagghī)，而尼利(nīlī)与尼利尼(nīlinī)为同义词；金朱迦(jiñjuka)与红豆(guñjā)为同义词，百根(satamūlī)是萨多婆利(satāvarī)。

586.

586.

මහොසධං ත්ව’තිවිසා, බාකුචී සොමවල්ලිකා;

දාබ්බී දාරුහලිද්දා ථ, බිළඞ්ගං චිත්‍රතණ්ඩුලා.

大药(mahosadha)是阿提毗萨(ativisā)，巴俱脂(bākucī)是苏摩藤(somavallikā)；达毗(dābbī)是木姜黄(dāruhaliddā)，毗楞伽(biḷaṅga)是斑米(citrataṇḍulā)。

587.

587.

නුහී චෙව මහානාමො, මුද්දිකා තු මධුරසා;

අථාපි මධුකං යට්ඨි, මධුකාමධුයට්ඨිකා.

努希(nuhī)是摩诃男(mahānāma)，葡萄(muddikā)是甜汁(madhurasā)；此外，甘草(madhuka)是杖(yaṭṭhi)，甘草(madhukā)是蜜杖(madhuyaṭṭhikā)。

588.

588.

වාතිඞ්ගණො ච භණ්ඩාකී, වාත්තාකී බ්‍රහතී ප්‍යථ;

නාගබලා චෙව ඣසා, ලාඞ්ගලී තු ච සාරදී.

婆丁伽那(vātiṅgaṇa)与班陀基(bhaṇḍākī)为同义词，婆陀基(vāttākī)与婆罗诃提(brahatī)亦为同义词；那伽婆罗(nāgabalā)与阇娑(jhasā)为同义词，兰伽利(lāṅgalī)是娑罗提(sāradī)。

589.

589.

රම්භා ච කදලී මොචො, කප්පාසී බදරා භවෙ;

නාගලතා තු තම්බූලී, අග්ගිජාලා තු ධාතකී.

兰巴(rambhā)、迦陀利(kadalī)和谟乔(moca)皆指芭蕉；棉花(kappāsī)与巴陀罗(badarā)为同义词；龙藤(nāgalatā)是坦布利(tambūlī)，火网(aggijālā)是陀塔基(dhātakī)。

590.

590.

තිවුතා තිපුටා චාථ, සාමා කාළා ච කථ්‍යතෙ;

අථො සිඞ්ගී ච උසභො, රෙණුකා කපිළා භවෙ.

提武陀(tivutā)与提普陀(tipuṭā)为同义词，萨玛(sāmā)亦被称为迦罗(kāḷā)；此外，辛耆(siṅgī)与乌娑婆(usabha)为同义词，雷努迦(reṇukā)是迦毗罗(kapiḷā)。

591.

591.

හිරිවෙරඤ්ච වාලඤ්ච, රත්තඵලා තු බිම්බිකා;

සෙලෙය්‍ය’ මස්මපුප්ඵඤ්ච, එලා තු බහුලා භවෙ.

希利维罗(hirivera)与婆罗(vāla)为同义词，红果(rattaphalā)是频婆(bimbikā)；塞雷耶(seleyya)与石花(asmapuppha)为同义词，豆蔻(elā)是巴हु罗(bahulā)。

592.

592.

කුට්ඨඤ්ච බ්‍යාධි කථිතො, වානෙය්‍යං තු කුටන්නටං;

ඔසධි ජාතිමත්තම්හි, ඔසධං සබ්බ’ මජාතියං.

库塔(kuṭṭha)被称为疾病(byādhi)，婆尼耶(vāneyya)是俱檀那陀(kuṭannaṭa)；药草(osadhi)仅指特定种类，药物(osadha)则泛指一切种类。

593.

593.

මූලං පත්තං කළීර’ග්ගං, කන්දං මිඤ්ජා ඵලං තථා;

තචො පුප්ඵඤ්ච ඡත්තන්ති, සාකං දසවිධං මතං.

根(mūla)、叶(patta)、嫩芽(kaḷīra”gga)、块茎(kanda)、髓(miñjā)、果实(phala)，以及树皮(taco)、花(puppha)和菌菇(chatta)：蔬菜被认为是这十种。

594.

594.

පපුන්නාටො එළගලො,තණ්ඩුලෙය්‍යො’ප්පමාරිසො;

ජීවන්ති ජීවනී චාථ, මධුරකො ච ජීවකො.

巴布那陀(Papunnāṭa)与埃拉伽罗(eḷagala)，坦杜雷亚(Taṇḍuleyya)与阿帕玛利萨(appamārisa)；耆万提(Jīvanti)与耆婆尼(jīvanī)，以及马杜拉迦(madhuraka)与耆婆(jīvaka)。

595.

595.

මහාකන්දො ච ලසුණං, පලණ්ඩු තු සුකන්දකො;

පටොලො තිත්තකො චාථ, භිඞ්ගරාජො ච මක්කවො.

大根(Mahākanda)与大蒜(lasuṇaṃ)，洋葱(palaṇḍu)即善根(sukandaka)；苦瓜(Paṭola)是苦的，鳢肠(bhiṅgarāja)即马卡瓦(makkava)。

596.

596.

පුනන්නවා [Pg.50] සොථඝාතී, විතුන්නං සුනිසණ්ණකං;

කාරවෙල්ලො තු සුසවී, තුම්බ්‍යා’ලාබු ච ලාබු සා.

普那纳瓦(Punannavā)是消肿药(sothaghātī)，维图那(vitunnaṃ)即苏尼萨那迦(sunisaṇṇakaṃ)；卡拉维罗(Kāravella)即苏萨维(susavī)，以及图比亚(tumbyā)、阿拉布(ālābu)与拉布(lābu)。

597.

597.

එළාලුකඤ්ච කක්කාරී, කුම්භණ්ඩො තු ච වල්ලිභො;

ඉන්දවාරුණී විසාලා, වත්ථුකං වත්ථුලෙය්‍යකො.

埃拉卢迦(Eḷālukaṃ)与卡卡丽(kakkārī)，冬瓜(kumbhaṇḍa)即瓦利婆(vallibha)；因陀瓦鲁尼(Indavāruṇī)即毗萨拉(visālā)，瓦图迦(vatthukaṃ)即瓦图雷亚迦(vatthuleyyako)。

598.

598.

මූලකො නිත්ථියං චුච්චු, තම්බකො ච කලම්බකො;

සාකභෙදා කාසමද්ද, ඣජ්ඣරී ඵග්ගවා’දයො.

萝卜(Mūlaka)的阴性词是cuccu，坦巴迦(tambaka)与迦蓝巴迦(kalambako)；蔬菜的种类有：迦萨玛达(kāsamadda)、贾贾利(jhajjharī)、帕格瓦(phaggavā)等。

599.

599.

සද්දලො චෙව දුබ්බා ච, ගොලොමී සා සිතා භවෙ;

ගුන්දා ච භද්දමුත්තඤ්ච, රසාලො තු’ච්ඡු වෙළු තු.

萨达罗(Saddala)与杜巴草(dubbā)，白色的那种是戈洛米(golomī)；贡达(Gundā)与巴达穆塔(bhaddamutta)；拉萨罗(rasāla)即甘蔗(icchu)，韦卢(veḷu)即竹子。

600.

600.

තචසාරො වෙණු වංසො, පබ්බං තු ඵලු ගණ්ඨිසො;

කීචකා තෙ සියුං වෙණූ, යෙ නදන්ත්‍යා’නිලද්ධුතා.

质心(Tacasāra)、韦努(veṇu)、万萨(vaṃsa)都是竹子；节(pabbaṃ)、节(phalu)、节(gaṇṭhi)都是竹节；那些被风吹动而作响的竹子，称为奇查迦竹(kīcakā)。

601.

601.

නළො ච ධමනො පොට, ගලො තු කාස මිත්ථි න;

තෙජනො තු සරො, මූලං, තූ’ සීරං බීරණස්ස හි.

那罗(Naḷa)、达玛那(dhamana)与波塔(poṭa)是芦苇；伽罗(gala)即卡萨草(kāsa)，非阴性词；提贾那(Tejana)即萨罗(sara)；乌西罗(usīra)是毗拉那草(bīraṇa)的根。

602.

602.

කුසො වරහිසං දබ්බො, භූතිණකං තු භූතිණං;

ඝාසො තු යවසො චාථ,පූගො තු කමුකො භවෙ.

拘舍草(Kusa)、瓦拉希(varahisaṃ)、达波(dabbo)是同义词；布提那迦(bhūtiṇakaṃ)即布提那(bhūtiṇaṃ)；饲料草(Ghāso)即亚瓦索(yavaso)；槟榔(Pūgo)即迦穆迦(kamuko)。

603.

603.

තාලො විභෙදිකා චාථ, ඛජ්ජුරී සින්දි වුච්චති;

多罗树(Tāla)即毗贝迪卡(vibhedikā)，海枣(khajjurī)被称为辛迪(sindi)。

604.

604.

හින්තාල, තාල, ඛජ්ජූරී, නාලිකෙරා තථෙව ච;

තාලී ච කෙතකී නාරී, පූගො ච තිණපාදපාති.

欣塔拉(Hintāla)、多罗(tāla)、海枣(khajjurī)、椰子(nālikera)，以及塔利(Tālī)、计塔奇(ketakī)、那利(nārī)与槟榔(pūga)，被称为草茎树(tiṇapādapā)。

ඉති අරඤ්ඤවග්ගො.

森林品终。

6. අරඤ්ඤාදිවග්ග

6. 森林等品

605.

605.

පබ්බතො ගිරි සෙලො’ද්දි, නගා’චල, සිලුච්චයා;

සිඛරී භූධරොථ බ්භ, පාසාණා’ස්මො’පලො සිලා.

山(pabbata)、山(giri)、岩山(sela)、山(addi)、山(naga)、不动山(acala)、石山(siluccaya)；有峰者(sikharī)、持地者(bhūdhara)、云山(abbha)；岩石(pāsāṇa)、石头(asma)、石块(upala)、石头(silā)。

606.

606.

ගිජ්ඣකූටො ච වෙභාරො, වෙපුල්ලො’සිගිලී නගා;

විඤ්ඣො පණ්ඩව වඞ්කාදී, පුබ්බසෙලො තු චො’දයො;

මන්දරො පරසෙලො’ත්ථො, හිමවා තු හිමාචලො.

鹫峰山(Gijjhakūṭa)、毗婆罗山(Vebhāra)、毗富罗山(Vepulla)、仙人山(Isigili)等山；频阇山(Viñjha)、畔达瓦山(Paṇḍava)、弯迦山(Vaṅka)等；东方山(pubbasela)即乌达亚山(udaya)；曼陀罗山(Mandara)即彼岸山(parasela)，雪山(Himavā)即雪山(Himācala)。

607.

607.

ගන්ධමාදන කෙලාස, චිත්තකූට සුදස්සනා;

කාලකූටො තිකූටා’ස්ස, පත්ථො තු සානු නිත්ථියං.

香醉山(Gandhamādana)、凯拉萨山(Kelāsa)、丽峰(Cittakūṭa)、善见山(Sudassana)；黑峰山(Kālakūṭa)、三尖峰(Tikūṭa)；山坡(pattha)与山脊(sānu)是阴性词。

608.

608.

කූටො [Pg.51] වා සිඛරං සිඞ්ගං, පපාතො තු තටො භවෙ;

නිතම්බො කටකො නිත්ථී, නිජ්ඣරො පසවො’ම්බුනො.

峰(kūṭa)、顶(sikharaṃ)、角(siṅgaṃ)是山峰的同义词；悬崖(papāta)即峭壁(taṭa)；山腰(nitamba)与山坡(kaṭaka)是阴性词；瀑布(nijjharo)与泉(pasava)是水的来源。

609.

609.

දරී’ත්ථී කන්දරො ද්වීසු, ලෙණං තු ගබ්භරං ගුහා;

සිලාපොක්ඛරණී සොණ්ඩී, කුඤ්ජං නිකුඤ්ජ මිත්ථි න.

山谷(Darī)是阴性词；山洞(kandara)通二性；洞窟(leṇaṃ)、石室(gabbharaṃ)、岩洞(guhā)是同义词；石池(Silāpokkharaṇī)与天然水池(soṇḍī)是同义词；林荫(kuñjaṃ)与幽谷(nikuñja)非阴性词。

610.

610.

උද්ධ මධිච්චකා සෙල, ස්සාසන්නා භූම්‍යු පච්චකා;

පාදො තු’පන්තසෙලො ථ,ධාතු’ත්තො ගෙරිකාදිකො.

山顶的高原称为山顶平地(adhiccakā)，山边的土地称为山麓阶地(upaccakā)；山脚(pāda)即山麓(upantasela)；矿物(dhātu)指赭石(gerika)等。

ඉති සෙලවග්ගො.

岩石品终。

611.

611.

මිගින්දො කෙසරී සීහො, තරච්ඡො තු මිගාදනො;

බ්‍යග්ඝො තු පුණ්ඩරීකො ථ, සද්දූලො දීපිනී’රිතො.

兽王(miginda)、有鬣者(kesarī)、狮子(sīha)是同义词；鬣狗(taraccha)即食兽者(migādana)；虎(byaggha)即白虎(puṇḍarīka)；豹(saddūla)与雌豹(dīpinī)。

612.

612.

අච්ඡො ඉක්කො ච ඉස්සො තු,කාළසීහො ඉසො ප්‍යථ;

රොහිසො රොහිතො චාථ,ගොකණ්ණො ගණි කණ්ටකා.

熊(accha)、熊(ikka)、熊(issa)是同义词；黑狮(Kāḷasīha)与伊萨(isa)；赤鹿(rohisa)即赤鹿(rohita)；牛耳鹿(gokaṇṇa)、加尼(gaṇi)、坎塔卡(kaṇṭakā)。

613.

613.

ඛග්ග ඛග්ගවිසාණා තු, පලාසාදො ච ගණ්ඩකො;

බ්‍යග්ඝාදිකෙ වාළමිගො, සාපදො ථ ප්ලවඞ්ගමො.

犀牛(khagga)即独角兽(khaggavisāṇa)，食叶者(palāsāda)即犀牛(gaṇḍaka)；虎等猛兽称为(vāḷamiga)或野兽(sāpada)；以及猿猴(plavaṅgama)。

614.

614.

මක්කටො වානරො සාඛා, මිගො කපි වලීමුඛො;

පලවඞ්ගො, කණ්හතුණ්ඩො,ගොනඞ්ගුලො ති සො මතො.

猕猴(makkaṭa)、猿(vānara)、枝行兽(sākhāmiga)、猴(kapi)、皱面者(valīmukha)、跳跃者(palavaṅga)、黑嘴者(kaṇhatuṇḍo)、牛尾者(gonaṅgula)，这些都是它的名字。

615.

615.

සිඞ්ගාලො ජම්බුකො කොත්ථු, භෙරවො ච සිවා ප්‍යථ;

බිළාරො බබ්බු මඤ්ජාරො, කොකො තු ච වකො භවෙ.

豺(siṅgāla)、豺(jambuka)、豺(kotthu)是同义词；可怖者(bherava)与雌豺(sivā)；猫(biḷāra)、猫(babbu)、猫(mañjāra)是同义词；狼(koka)即狼(vaka)。

616.

616.

මහිංසො ච ලුලායො ථ,ගවජො ගවයො සමා;

සල්ලො තු සල්ලකො ථා’ස්ස,ලොමම්හි සලලං සලං.

水牛(mahiṃsa)与水牛(lulāya)是同义词；野牛(gavaja)与野牛(gavaya)同义；豪猪(salla)即豪猪(sallaka)；其毛为刺(salala)或刺(sala)。

617.

617.

හරිණො මිග සාරඞ්ගා, මගො අජිනයොනි ච;

සූකරො තු වරොහො ථ,පෙලකො ච සසො භවෙ.

鹿(hariṇa)、鹿(miga)、斑鹿(sāraṅga)是同义词；鹿(maga)与皮生者(ajinayoni)也是鹿；猪(sūkara)即野猪(varoha)；兔(pelaka)即兔(sasa)。

618.

618.

එණෙය්‍යො [Pg.52] එණීමිගො ච, පම්පටකො තු පම්පකො;

වාතමිගො තු චලනී, මූසිකො ත්වා’ඛු උන්දුරො.

黑羚羊(eṇeyya)与黑羚羊(eṇīmiga)是同义词；潘帕塔迦(pampaṭaka)即潘帕迦(pampaka)；风鹿(vātamiga)即疾行者(calanī)；鼠(mūsika)、鼠(ākhu)、鼠(undura)是同义词。

619.

619.

චමරො පසදො චෙව, කුරුඞ්ගො මිගමාතුකා;

රුරු රඞ්කු ච නීකො ච, සරභාදී මිගන්තරා.

牦牛(camara)与斑鹿(pasada)；库伦伽鹿(kuruṅga)与鹿母(migamātukā)；如如鹿(ruru)、兰库鹿(raṅku)与尼卡鹿(nīka)；萨拉布鹿(sarabha)等是其他鹿类。

620.

620.

පියකො චමූරු කදලී, මිගාදී චම්මයොනයො;

මිගා තු පසවො සීහා, දයො සබ්බචතුප්පදා.

皮亚迦鹿(piyaka)、查穆鲁鹿(camūru)、卡达利鹿(kadalīmiga)等鹿类，是皮生者(cammayonayo)；野兽(migā)、家畜(pasavo)、狮子(sīha)等，皆是四足兽(sabbacatuppadā)。

621.

621.

ලූතා තු ලූතිකා උණ්ණ, නාභි මක්කටකො සියා;

විච්ඡිකො ත්වා’ළි කථිතො, සරබූ ඝරගොළිකා.

蜘蛛、小蜘蛛、织网蛛、蜘蛛；蝎子亦称作蝎；蜥蜴、壁虎。

622.

622.

ගොධා කුණ්ඩො ප්‍යථො කණ්ණ, ජලූකා සතපද්‍යථ;

කලන්දකො කාළකා ථ, නකුලො මඞ්ගුසො භවෙ.

巨蜥、蜥蜴、蜥蜴；水蛭、蜈蚣；松鼠、黑鼠；獴、獴。

623.

623.

කකණ්ටකො ච සරටො, කීටො තු පුළවො කිමි;

පාණකො චාප්‍යථො උච්චා,ලිඞ්ගො ලොමසපාණකො.

变色龙、蜥蜴；昆虫、蠕虫、虫；小虫、虱、毛虫。

624.

624.

විහඞ්ගො විහගො පක්ඛී, විහඞ්ගම ඛග’ණ්ඩජා;

සකුණො ච සකුන්තො වි, පතඞ්ගො සකුණී ද්විජො.

飞禽、飞鸟、有翼者、空中行者、天行者、卵生者；鸟、禽、飞鸟、雌鸟、二生者。

625.

625.

වක්කඞ්ගො පත්තයානො ච, පතන්තො නීළජො භවෙ;

තබ්භෙදා වට්ටකා ජීව, ඤ්ජීවො චකොර තිත්තිරා.

鸟、翼行者、飞者、巢生者；其种类有：鹌鹑、命命鸟(jīvañjīvo)、石鸡、鹧鸪。

626.

626.

සාළිකා කරවීකො ච, රවිහංසො කුකුත්ථකො;

කාරණ්ඩවො ච පිලවො, පොක්ඛරසාතකා’දයො.

鹩哥、迦陵伽鸟(karavīka)；日鹅、野鸡；野鸭、潜水鸟；鹤(pokkharasātaka)等。

627.

627.

පතත්තං පෙඛුණං පත්තං, පක්ඛො පිඤ්ඡං ඡදො ගරු;

අණ්ඩං තු පක්ඛිබීජෙ ථ, නීළො නිත්ථී කුලාවකං.

翼、尾羽、羽、翅、尾羽、羽衣、翼；卵即是鸟蛋；巢、窝、鸟巢。

628.

628.

සුපණ්ණමාතා විනතා, මිථුනං ථීපුමද්වයං;

යුගං තු යුගලං ද්වන්දං, යමකං යමලං යමං.

金翅鸟之母是毗那达(Vinatā)；雌雄一对；对、双、偶、双联、成对、一对。

629.

629.

සමූහො ගණ සඞ්ඝාතා, සමුදායො ච සඤ්චයො;

සන්දොහො නිවහො ඔඝො, විසරො නිකරො චයො.

群、众、集合、集、积；群、簇、流、群、堆、聚。

630.

630.

කායො ඛන්ධො සමුදයො, ඝටා සමිති සංහති;

රාසි පුඤ්ජො සමවායො, පූගො ජාතං කදම්බකං.

体、蕴、集；群、集会、合；堆、聚、和合；众、类、群。

631.

631.

බ්‍යූහො [Pg.53] විතාන ගුම්බා ච, කලාපො ජාල මණ්ඩලං;

සමානානං ගණො වග්ගො,සඞ්ඝො සත්ථො තු ජන්තුනං.

阵、盖、丛；束、网、圈；同类之群为“品”；众生之集为“僧伽”或“队商”。

632.

632.

සජාතිකානං තු කුලං, නිකායො තු සධම්මිනං;

යූථො නිත්ථී සජාතිය, තිරච්ඡානානමුච්චතෙ.

同种者之集为“家族”；同法者之集为“部”；同种之畜生群称为“兽群”。

633.

633.

සුපණ්ණො වෙනතෙය්‍යො ච, ගරුළො විහගාධිපො;

පරපුට්ඨො පරභතො, කුණාලො කොකිලො පිකො.

金翅鸟、毗那达之子、金翅鸟、飞禽之王；杜鹃、杜鹃、杜鹃、杜鹃、杜鹃。

634.

634.

මොරො මයූරො වරහී, නීලගීව සිඛණ්ඩිනො;

කලාපී ච සිඛී කෙකී, චූළා තු ච සිඛා භවෙ.

孔雀、孔雀、孔雀；蓝颈者、有冠者；有羽屏者、有冠者、鸣者；顶髻与顶冠。

635.

635.

සිඛණ්ඩො වරහඤ්චෙව, කලාපො පිඤ්ඡ මප්‍යථ;

චන්දකො මෙචකො චාථ, ඡප්පදො ච මධුබ්බතො.

顶冠、羽屏；羽屏、尾羽；月眼、黑斑；六足者、嗜蜜者。

636.

636.

මධුලීහො මධුකරො, මධුපො භමරො අලි;

පාරාවතො කපොතො ච, කකුටො ච පාරෙවතො.

舔蜜者、酿蜜者、饮蜜者、蜜蜂、蜂；鸽、鸠、鸽、鸽。

637.

637.

ගිජ්ඣො ගද්ධොථ කුලලො, සෙනො බ්‍යග්ඝීනසො ප්‍යථ;

තබ්භෙදා සකුණග්ඝි’ත්ථී, ආටො දබ්බිමුඛද්විජො.

秃鹫、秃鹫、鱼鹰；鹰、虎鼻鹰；其种类有雌性食鸟鹰；阿塔鸟(āṭa)、勺嘴鸟。

638.

638.

උහුඞ්කාරො උලූකො ච, කොසියො වායසාරි ච;

කාකො ත්ව’රිට්ඨො ධඞ්කො ච, බලිපුට්ඨො ච වායසො.

鸣枭、猫头鹰、枭、鸦敌；乌鸦、不祥鸟、乌鸦、食祭品者、乌鸦。

639.

639.

කාකොලො වනකාකො ථ,ලාපො ලටුකිකා ප්‍යථ;

වාරණො හත්ථිලිඞ්ගො ච, හත්ථිසොණ්ඩවිහඞ්ගමො.

林鸦、林鸦；鹌鹑、鹌鹑；象鸟、象形鸟、象鼻鸟。

640.

640.

උක්කුසො කුරරො කොල,ට්ඨිපක්ඛිම්හි ච කුක්කුහො;

සුවො තු කීරො ච සුකො, තම්බචූළො තු කුක්කුටො.

鱼鹰、鱼鹰、枣核鸟、杜鹃；鹦鹉、鹦鹉、鹦鹉；红冠者即是鸡。

641.

641.

වනකුක්කුටො ච නිජ්ජිව්හො, අථ කොඤ්චා ච කුන්තනී;

චක්කවාකො තු චක්කව්හො, සාරඞ්ගොතු ච චාතකො.

野鸡亦称无舌者；鹤与鹭；赤麻鸭亦称轮鸟；雨鹃亦称萨兰伽鸟。

642.

642.

තුලියො පක්ඛිබිළාලො,සතපත්තො තු සාරසො;

බකො තු සුක්කකාකොථ,බලාකා විසකණ්ඨිකා.

翠鸟亦称食鸟猫；鹤亦称百羽鸟；鹭亦称白鸦；白鹭亦称莲梗颈鸟。

643.

643.

ලොහපිට්ඨො තථා කඞ්කො, ඛඤ්ජරීටො තු ඛඤ්ජනො;

කලවිඞ්කො තු චාටකො, දින්දිභො තු කිකී භවෙ.

鹭亦称铁背者；鹡鸰亦称动尾鸟；麻雀与雨鹃；丁迪波鸟与蓝鹊。

644.

644.

කාදම්බො [Pg.54] කාළහංසොථ, සකුන්තො භාසපක්ඛිනි;

ධූම්‍යාටො තු කලිඞ්ගොථ,දාත්‍යූහො කාළකණ්ඨකො.

咖丹巴鹅与黑鹅；鹰与猛禽；烟色鸟与啄木鸟；秧鸡亦称黑喉者。

645.

645.

ඛුද්දාදී මක්ඛිකාභෙදා, ඩංසො පිඞ්ගලමක්ඛිකා;

ආසාටිකා මක්ඛිකාණ්ඩං, පතඞ්ගො සලභො භවෙ.

小蜂等是蜂蝇的种类；虻亦称黄蝇；蝇卵亦称作卵；飞蛾亦称扑灯蛾。

646.

646.

සූචිමුඛො ච මකසො, චීරී තු ඣල්ලිකා ථ ච;

ජතුකා ජිනපත්තා ථ, හංසො සෙතච්ඡදො භවෙ.

蚊亦称针口者；蟋蟀亦称唧唧虫；蝙蝠亦称破翼者；天鹅亦称白翼者。

647.

647.

තෙ රාජහංසා රත්තෙහි, පාදතුණ්ඩෙහි භාසිතා;

මල්ලිකා’ඛ්‍යා ධතරට්ඨා, මලීනෙහ්‍ය’සිතෙහි ච.

彼等王鹅，以其红足红喙而著称；名为茉莉(mallikā)与持国(dhataraṭṭha)的鹅，则以其暗色与黑色而著称。

648. තිරච්ඡො තු තිරච්ඡානො, තිරච්ඡානගතො සියාති.

648. 畜生(tiraccho)即是傍生(tiracchāno)，亦可谓趣向傍生者。

ඉති අරඤ්ඤාදිවග්ගො.

森林等品终。

7. පාතාලවග්ග

7. 地底界品

649.

649.

අධොභුවනං පාතාලං, නාගලොකො රසාතලං;

රන්ධං තු විවරං ඡිද්දං, කුහරං සුසිරං බිලං.

下界(Adhobhuvanaṃ)亦名地底界(pātālaṃ)，龙宫(nāgaloko)亦名地底(rasātalaṃ)；孔(randhaṃ)、隙(vivaraṃ)、洞(chiddaṃ)、穴(kuharaṃ)、中空(susiraṃ)、洞穴(bilaṃ)皆为孔穴的异名。

650.

650.

සුසි’ත්ථී ඡිග්ගලං සොබ්භං, සච්ඡිද්දෙ සුසිරං තිසු;

ථියං තු කාසු ආවාටො, සප්පරාජා තු වාසුකී.

中空(susi)为阴性，孔穴(chiggalaṃ)、坑洞(sobbhaṃ)；有孔的(sacchidde)、中空的(susiraṃ)用于三性；坑(kāsu)、穴(āvāṭo)为阴性；蛇王(sapparājā)亦名婆苏吉(vāsukī)。

651.

651.

අනන්තො නාගරාජා ථ, වාහසො’ජගරො භවෙ;

ගොනසො තු තිලිච්ඡො ථ,දෙඩ්ඩුභො රාජුලො භවෙ.

阿难陀(Ananto)是龙王(nāgarājā)；瓦哈索(vāhaso)亦名巨蟒(ajagaro)；戈那索(gonaso)亦名提利乔蛇(tiliccho)；德杜婆(deḍḍubho)亦名拉朱罗蛇(rājulo)。

652.

652.

කම්බලො’ස්සතරො මෙරු, පාදෙ නාගාථ ධම්මනී;

සිලුත්තො ඝරසප්පො ථ, නීලසප්පො සිලාභු ච.

坎巴罗(Kambalo)、阿萨塔罗(Assataro)、弥楼(Meru)、帕德(pāde)皆是那伽(nāgā)；达摩尼蛇(dhammanī)；西鲁托蛇(silutto)亦名家蛇(gharasappo)；青蛇(nīlasappo)亦名西拉布蛇(silābhu)。

653.

653.

ආසිවිසො භුජඞ්ගො’හි, භුජගො ච භුජඞ්ගමො;

සරීසපො ඵණී සප්පා, ලගද්දා භොගි පන්නගා.

毒牙蛇(āsiviso)、蛇(bhujaṅgo)、蛇(ahi)、蛇(bhujago)、曲行者(bhujaṅgamo)；爬行者(sarīsapo)、有兜帽者(phaṇī)、蛇(sappā)、拉伽达蛇(lagaddā)、有盘曲身体者(bhogi)、胸行者(pannagā)。

654.

654.

ද්විජිව්හො උරගො වාළො, දීඝො ච දීඝපිට්ඨිකො;

පාදූදරො විසධරො, භොගො තු ඵණිනො තනු.

二舌者(dvijivho)、胸行者(urago)、猛兽(vāḷo)；长者(dīgho)、长背者(dīghapiṭṭhiko)；腹行者(pādūdaro)、持毒者(visadharo)；蛇身(bhogo)亦名有兜帽之蛇的身体(phaṇino tanu)。

655.

655.

ආසී’ත්ථී [Pg.55] සප්පදාඨා ථ, නිම්මොකො කඤ්චුකො සමා;

විසං ත්ව’නිත්ථී ගරළං, තබ්භෙදා වා හලාහලො.

毒牙(āsī)为阴性，亦名蛇牙(sappadāṭhā)；蛇蜕(nimmoko)与蛇皮(kañcuko)同义；毒(visaṃ)为中性，亦名毒药(garaḷaṃ)；其一种类(tabbhedā)为哈拉哈拉毒(halāhalo)。

656.

656.

කාළකූටාදයො චාථ, වාළග්ගාත්‍ය’හිතුණ්ඩිකො;

亦有黑峰毒(kāḷakūṭādayo)等；捕蛇者(vāḷaggāhī)亦名弄蛇者(ahituṇḍiko)。

657.

657.

නිරයො දුග්ගති’ත්ථී ච, නරකො, සො මහා’ට්ඨධා;

සඤ්ජීවො කාළසුත්තො ච, මහාරොරුව රොරුවා;

පතාපනො අවීචි’ත්ථී, සඞ්ඝාතො තාපනො ඉති.

地狱(nirayo)亦名恶趣(duggati)（此词为阴性），亦名那落迦(narako)；彼有八大类：等活(sañjīvo)、黑绳(kāḷasutto)、众合(saṅghāto)、叫唤(roruvā)、大叫唤(mahāroruva)、炎热(tāpano)、大炎热(patāpano)、无间(avīci)（此词为阴性）。

658.

658.

ථියං වෙතරණී ලොහ, කුම්භී තත්ථ ජලාසයා;

කාරණිකො නිරයපො,නෙරයිකො තු නාරකො.

鞞多罗尼河(vetaraṇī)与铁锅(lohakumbhī)是地狱中的水域(jalāsayā)，此二词为阴性；拷问者(kāraṇiko)亦名狱卒(nirayapo)；地狱众生(nerayiko)亦名那落迦众生(nārako)。

659.

659.

අණ්ණවො සාගරො සින්ධු, සමුද්දො රතනාකරො;

ජලනිඣු’ දධි, තස්ස, භෙදා ඛීරණ්ණවාදයො.

海洋(aṇṇavo)、大海(sāgaro)、大海(sindhu)、大海(samuddo)、宝藏(ratanākaro)、水藏(jalanidhi)、大海(udadhi)皆为海洋的异名；其种类有乳海(khīraṇṇavādayo)等。

660.

660.

වෙලා’ස්ස කූලදෙසො ථ,ආවට්ටො සලිලබ්භමො;

ථෙවො තු බින්දු ඵුසිතං, භමො තු ජලනිග්ගමො.

其岸(assa velā)亦名岸边地(kūladeso)；漩涡(āvaṭṭo)亦名水涡(salilabbhamo)；水滴(thevo)亦名点(bindu)、滴(phusitaṃ)；泉(bhamo)亦名水的出口(jalaniggamo)。

661.

661.

ආපො පයො ජලං වාරි, පානීයං සලිලං දකං;

අණ්ණො නීරං වනං වාලං, තොයං අම්බු’දකඤ්ච කං.

水(āpo)、水(payo)、水(jalaṃ)、水(vāri)、饮用水(pānīyaṃ)、水(salilaṃ)、水(dakaṃ)、水(aṇṇo)、水(nīraṃ)、水(vanaṃ)、水(vālaṃ)、水(toyaṃ)、水(ambu)、水(udakaṃ)、水(kaṃ)皆为水的异名。

662.

662.

තරඞ්ගො ච තථා භඞ්ගො, ඌමි වීචි පුමිත්ථියං;

උල්ලොලො තු ච කල්ලොලො, මහාවීචීසු කථ්‍යතෙ.

波浪(taraṅgo)亦名碎浪(bhaṅgo)；波(ūmi)、浪(vīci)二词通阳性与阴性；巨浪(ullolo)亦名大浪(kallolo)，此二词用于形容大波浪。

663.

663.

ජම්බාලො කලලං පඞ්කො, චික්ඛල්ලං කද්දමො ප්‍යථ;

පුලිනං වාලුකා වණ්ණු, මරූ’රු සිකතා භවෙ.

泥(jambālo)、泥浆(kalalaṃ)、淤泥(paṅko)、泥泞(cikkhallaṃ)、泥土(kaddamo)皆为泥的异名；沙洲(pulinaṃ)、沙(vālukā)、沙(vaṇṇu)、沙地(marū)、沙(sikatā)皆为沙的异名。

664.

664.

අන්තරීපඤ්ච දීපො වා, ජලමජ්ඣගතං ථලං;

තීරං තු කූලං රොධඤ්ච, පතීරඤ්ච තටං තිසු.

岛屿(antarīpañca)亦名洲(dīpo)，是水中央的陆地(jalamajjhagataṃ thalaṃ)；岸(tīraṃ)、岸(kūlaṃ)、堤岸(rodhañca)、对岸(patīrañca)、岸(taṭaṃ)，此五词通用于三性。

665.

665.

පාරං පරම්හි තීරම්හි, ඔරං ත්ව’පාර මුච්චතෙ;

උළුම්පො තු ප්ලවො කුල්ලො, තරො ච පච්චරී’ත්ථියං.

彼岸(pāraṃ)即是远岸(paraṃ tīraṃ)，此岸(oraṃ)亦名近岸(apāraṃ)；木筏(uḷumpo)、浮舟(plavo)、木筏(kullo)、渡船(taro)；渡船(paccarī)为阴性。

666.

666.

තරණී තරි නාවා ච, කූපකො තු ච කුම්භකං;

පච්ඡාබන්ධො ගොටවිසො, කණ්ණධාරො තු නාවිකො.

船(taraṇī)、船(tari)、船(nāvā)皆为船的异名；桅杆(kūpako)亦名桅杆(kumbhakaṃ)；船尾绳(pacchābandho)亦名系船绳(goṭaviso)；舵手(kaṇṇadhāro)亦名水手(nāviko)。

667.

667.

අරිත්තං කෙනිපාතො ථ,පොතවාහො නියාමකො;

සංයත්තිකා තු නාවාය, වාණිජ්ජමාචරන්ති යෙ.

桨(arittaṃ)亦名船桨(kenipāto)；船长(potavāho)亦名舵手(niyāmako)；海商(saṃyattikā)是指那些乘船经商的人。

668.

668.

නාවාය’ඞ්ගා’ [Pg.56] ලඞ්කාරො ච, වටාකාරො ඵියාදයො;

පොතො පවහනං වුත්තං, දොණි ත්වි’ත්ථී තථා’ම්බණං.

船的部件(nāvāyaṅgā)、装饰(alaṅkāro)、圆形物(vaṭākāro)、桨(phiyādayo)等；船(poto)亦称载具(pavahanaṃ)；独木舟(doṇi)与小舟(ambaṇaṃ)为阴性。

669.

669.

ගභීර නින්න ගම්භීරා, ථො ත්තානං තබ්බිපක්ඛකෙ;

අගාධං ත්ව’තලම්ඵස්සං, අනච්ඡො කලුසා’විලා.

深(gabhīra)、低(ninna)、深(gambhīrā)；浅(uttānaṃ)是其反义词；无底(agādhaṃ)亦名深不可测(atalamphassaṃ)；不清澈(anaccho)、浑浊(kalusā)、污浊(āvilā)。

670.

670.

අච්ඡො පසන්නො විමලො, ගභීරප්පභුතී තිසු;

ධීවරො මච්ඡිකො මච්ඡ, බන්ධ කෙවට්ට ජාලිකා.

清澈(accho)、澄净(pasanno)、无垢(vimalo)；深(gabhīra)等词通用于三性；渔夫(dhīvaro)、渔夫(macchiko)、捕鱼者(macchabandha)、渔夫(kevaṭṭa)、渔网者(jālikā)皆为渔夫的异名。

671.

671.

මච්ඡො මීනො ජලචරො, පුථුලොමො’ම්බුජො ඣසො;

රොහිතො මග්ගුරො සිඞ්ගී, බලජො මුඤ්ජ පාවුසා.

鱼(maccho)、鱼(mīno)、水行者(jalacaro)、宽鳞者(puthulomo)、水生者(ambujo)、大鱼(jhaso)皆为鱼的异名；其中有：Rohita鱼(rohito)、鲶鱼(magguro)、Siṅgī鱼(siṅgī)、Balaja鱼(balajo)、Muñja鱼(muñja)、Pāvusa鱼(pāvusā)。

672.

672.

සත්තවඞ්කො සවඞ්කො ච, නළමීනො ච ගණ්ඩකො;

සුසුකා සඵරී මච්ඡ, ප්පභෙදා මකරාදයො.

七弯鱼(sattavaṅko)、弯鱼(savaṅko)、芦苇鱼(naḷamīno)、Ganda鱼(gaṇḍako)、海豚(susukā)、闪光鱼(sapharī)、摩羯(makarādayo)等皆是鱼的种类。

673.

673.

මහාමච්ඡා තිමි තිමි, ඞ්ගලො තිමිරපිඞ්ගලො;

ආනන්දො තිමිනන්දො ච, අජ්ඣාරොහො මහාතිමි.

大鱼(mahāmacchā)有：提弥(timi)、提米伽罗(timiṅgalo)、提米罗频伽罗(timirapiṅgalo)、阿难陀(ānando)、提米难陀(timinando)、阿阇罗诃(ajjhāroho)、大提弥(mahātimi)。

674.

674.

පාසාණමච්ඡො පාඨීනො, වඞ්කො තු බළිසො භවෙ;

සුසුමාරො තු කුම්භීලො,නක්කො කුම්මො තු කච්ඡපො.

石鱼(pāsāṇamaccho)亦名Pāṭhīna鱼(pāṭhīno)；鱼钩(vaṅko)亦名鱼钩(baḷiso)；鳄鱼(susumāro)亦名鳄鱼(kumbhīlo)；鳄鱼(nakko)、龟(kummo)、鳖(kacchapo)。

675.

675.

කක්කටකො කුළීරො ච, ජලූකා තු ච රත්තපා;

මණ්ඩූකො දද්දුරො භෙකො;

ගණ්ඩුප්පාදො මහීලතා.

螃蟹(kakkaṭako)亦名螃蟹(kuḷīro)；水蛭(jalūkā)亦名吸血者(rattapā)；青蛙(maṇḍūko)、青蛙(dadduro)、青蛙(bheko)；蚯蚓(gaṇḍuppādo)亦名地藤(mahīlatā)。

676.

676.

අථ සිප්පී ච සුත්ති’ත්ථී, සඞ්ඛෙ තු කම්බු’නිත්ථියං;

ඛුද්දසඞ්ඛ්‍යෙ සඞ්ඛනඛො, ජලසුත්ති ච සම්බුකො.

其次，珍珠贝(sippī)与牡蛎(sutti)为阴性；海螺(saṅkhe)与螺壳(kambu)为中性；小海螺(khuddasaṅkhye)亦名螺钉(saṅkhanakho)；水贝(jalasutti)亦名蜗牛(sambuko)。

677.

677.

ජලාසයො ජලාධාරො, ගම්භීරො රහදො ථ ච;

උදපානො පානකූපො, ඛාතං පොක්ඛරණී’ත්ථියං.

水库(jalāsayo)、水藏(jalādhāro)、深渊(gambhīro)、湖(rahado)皆为水库的异名；水井(udapāno)亦名饮水井(pānakūpo)；池塘(khātaṃ)；莲池(pokkharaṇī)为阴性。

678.

678.

තළාකො ච සරො’නිත්ථී, වාපී ච සරසී’ත්ථියං;

දහො’ම්බුජාකරො චාථ, පල්ලලං ඛුද්දකො සරො.

池塘(taḷāka)、湖(sara)为非女性；大池(vāpī)、大湖(sarasī)为女性；深湖(daha)、莲池(ambujākara)；沼池(pallala)为小湖。

679.

679.

අනොතත්තො තථා කණ්ණ, මුණ්ඩො ච රථකාරකො;

ඡද්දන්තො ච කුණාලො ච, වුත්තා මන්දාකිනී’ත්ථියං.

阿耨达池(Anotatta)、盖耳湖(Kaṇṇamuṇḍa)、车匠湖(Rathakāraka)、六牙湖(Chaddanta)与俱那罗湖(Kuṇāla)；以及曼达基尼(Mandākinī)，此词为女性。

680.

680.

තථා සීහප්පපාතොති, එතෙ සත්ත මහාසරා;

ආහාවො තු නිපානඤ්චා, ඛාතං තු දෙවඛාතකං.

以及狮子跃(Sīhappapāta)，此为七大湖。水槽(āhāva)、饮水处(nipāna)；人工池(khāta)、天然池(devakhātaka)。

681.

681.

සවන්තී [Pg.57] නින්නගා සින්ධු, සරිතා ආපගා නදී;

භාගීරථී තු ගඞ්ගා ථ, සම්භෙදො සින්ධුසඞ්ගමො.

流(savantī)、低行者(ninnagā)、河(sindhu)、川(saritā)、水(āpagā)、江(nadī)皆为河流；跋吉罗替(Bhāgīrathī)即恒河(Gaṅgā)；汇流处(sambheda)亦称河流交汇处(sindhusaṅgama)。

682.

682.

ගඞ්ගා’චිරවතී චෙව, යමුනා සරභූ (සරබූ ) මහී;

ඉමා මහානදී පඤ්ච, චන්දභාගා සරස්සතී.

恒河(Gaṅgā)、阿夷罗跋提河(Aciravatī)、亚穆纳河(Yamunā)、萨拉布河(Sarabhū)与摩希河(Mahī)，此为五大河；以及月分河(Candabhāgā)与萨拉洒蒂河(Sarassatī)。

683.

683.

නෙරඤ්ජරා ච කාවෙරී, නම්මදාදී ච නින්නගා;

වාරිමග්ගො පණාලී’ත්ථී, පුමෙ චන්දනිකා තු ච.

尼连禅河(Nerañjarā)、迦维利河(Kāverī)、讷尔默河(Nammadā)等皆为河流(ninnagā)；水道(vārimagga)、水渠(paṇālī)为女性；而小运河(candanikā)为男性。

684.

684.

ජම්බාලී ඔලිගල්ලො ච, ගාමද්වාරම්හි කාසුයං;

සරොරුහං සතපත්තං, අරවින්දඤ්ච වාරිජං.

泥塘(jambālī)、污水池(oligalla)，以及村门口的沟渠(kāsu)；湖生(saroruha)、百瓣(satapatta)、阿罗频陀(aravinda)、水生(vārija)皆指莲花。

685.

685.

අනිත්ථී පදුමං පඞ්කෙ, රුහං නලින පොක්ඛරං;

මුළාලපුප්ඵං කමලං, භිසපුප්ඵං කුසෙසයං.

莲花(paduma)为非女性；泥生(paṅkeruha)、莲(nalina)、莲花(pokkhara)、根花(muḷālapuppha)、莲(kamala)、茎花(bhisapuppha)、水生(kusesaya)皆为莲花之异名。

686.

686.

පුණ්ඩරීකං සිතං, රත්තං, කොකනදං කොකාසකො;

කිඤ්ජක්ඛො කෙසරො නිත්ථී, දණ්ඩො තු නාල මුච්චතෙ.

白莲(puṇḍarīka)为白色(sita)莲花；红莲(kokanada)与(kokāsaka)为红色(ratta)莲花；花丝(kiñjakkha)、花蕊(kesara)为非女性；其茎(daṇḍa)则称为柄(nāḷa)。

687.

687.

භිසං මුළාලො නිත්ථී ච, බීජකොසො තු කණ්ණිකා;

පදුමාදිසමූහෙ තු, භවෙ සණ්ඩමනිත්ථියං.

莲藕(bhisa)、莲茎(muḷāla)为非女性；莲房(bījakosa)、莲蓬(kaṇṇikā)；莲花等之群集，则为莲丛(saṇḍa)，其为非女性。

688.

688.

උප්පලං කුවලයඤ්ච, නීලං ත්වි’න්දීවරං සියා;

සෙතෙතු කුමුදඤ්චස්ස, කන්දො සාලූක මුච්චතෙ.

青莲(uppala)、睡莲(kuvalaya)；其蓝色者为青莲(indīvara)；其白色者为白莲(kumuda)；其根茎(kanda)称为块茎(sālūka)。

689.

689.

සොගන්ධිකං කල්ලහාරං, දකසීතලිකං ප්‍යථ;

සෙවාලො නීලිකා චාථ, භිසින්‍ය’ම්බුජිනී භවෙ.

香睡莲(sogandhika)、白睡莲(kallahāra)，亦名水青苔(dakasītalika)；水藻(sevāla)、青苔(nīlikā)；莲池(bhisinī)亦名莲塘(ambujinī)。

690. සෙවාලා තිලබීජඤ්ච, සඞ්ඛෙ ච පණකාදයොති.

690. 水藻(sevāla)、芝麻(tilabīja)，以及贝壳(saṅkha)、浮萍(paṇaka)等。

ඉති පාතාලවග්ගො.

地底品终。

භූකණ්ඩො දුතියො.

地篇第二。

3. සාමඤ්ඤකණ්ඩ

3. 总说篇

1. විසෙස්‍යාධීනවග්ග

1. 依所饰品

691.

691.

විසෙස්‍යාධීන සංකිණ්ණා, නෙකත්ථෙහ්‍ය’බ්‍යයෙහි ච;

සා’ඞ්ගො’පාඞ්ගෙහි කථ්‍යන්තෙ, කණ්ඩෙ වග්ගා ඉහ ක්කමා.

于此篇中，依序讲述依所饰品(visesyādhīna)、杂品(saṃkiṇṇa)、多义品(anekattha)与不变品(abyaya)，及其支分。

692.

692.

ගුණදබ්බක්‍රියාසද්දා, [Pg.58] සියුං සබ්බෙ විසෙසනා;

විසෙස්‍යාධීනභාවෙන, විසෙස්‍යසමලිඞ්ගිනො.

品质(guṇa)、实体(dabba)、行为(kriyā)之词，皆可为能饰词(visesana)；因其依于所饰词(visesya)，故其性与所饰词相同。

693.

693.

සොභනං රුචිරං සාධු, මනුඤ්ඤං චාරු සුන්දරං;

වග්ගු මනොරමං කන්තං, හාරී මඤ්ජු ච පෙසලං.

美好(sobhana)、悦意(rucira)、善(sādhu)、可爱(manuñña)、优美(cāru)、庄严(sundara)；和雅(vaggu)、娱心(manorama)、可爱(kanta)、迷人(hārī)、柔和(mañju)、雅致(pesala)。

694.

694.

භද්දං වාමඤ්ච කල්‍යාණං, මනාපං ලද්ධකං සුභං;

උත්තමො පවරො ජෙට්ඨො, පමුඛා’නුත්තරො වරො.

贤善(bhadda)、美好(vāma)、吉祥(kalyāṇa)、适意(manāpa)、可爱(laddhaka)、净善(subha)；最上(uttama)、殊胜(pavara)、最长(jeṭṭha)、为首(pamukha)、无上(anuttara)、最妙(vara)。

695.

695.

මුඛ්‍යො පධානං පාමොක්ඛො, පර මග්ගඤ්ඤ මුත්තරං;

පණීතං පරමං සෙය්‍යො, ගාමණී සෙට්ඨ සත්තමා.

主要(mukhya)、首要(padhāna)、卓越(pāmokkha)、至上(para)、知道者(maggañña)、更上(uttara)；殊胜(paṇīta)、最上(parama)、更佳(seyya)、领导者(gāmaṇī)、最胜(seṭṭha)、贤善者(sattama)。

696.

696.

විසිට්ඨා’රිය නාගෙ’කො, සභග්ගා මොක්ඛ පුඞ්ගවා;

සීහ කුඤ්ජර සද්දූලා, දී තු සමාසගා පුමෙ.

殊胜(visiṭṭha)、圣(ariya)、龙象(nāga)、一(eka)；众中之首(sabhagga)、首(mokkha)、牛王(puṅgava)；狮(sīha)、象(kuñjara)、虎(saddūla)等词，若用于复合词末，则该复合词为男性。

697.

697.

චිත්ත’ක්ඛි පීතිජනන, මබ්‍යාසෙක මසෙචනං;

ඉට්ඨං තු සුභගං හජ්ජං, දයිතං වල්ලභං පියං.

悦心目(cittakkhi)、生喜(pītijanana)、无染(abyāseka)、完美(asecana)；可爱(iṭṭha)、幸运(subhaga)、悦意(hajja)、所爱(dayita)、珍爱(vallabha)、亲爱(piya)。

698.

698.

තුච්ඡඤ්ච රිත්තකං සුඤ්ඤං, අථා’සාරඤ්ච ඵෙග්ගු ච;

මෙජ්ඣං පූතං පවිත්තො ථ, අවිරද්ධො අපණ්ණකො.

空(tuccha)、空虚(rittaka)、空无(suñña)，以及无实质(asāra)、无核心(pheggu)；清净(mejjha)、纯净(pūta)、神圣(pavitra)，以及无误(aviraddha)、确定(apaṇṇaka)。

699.

699.

උක්කට්ඨො ච පකට්ඨො ථ, නිහීනො හීන ලාමකා;

පතිකිට්ඨං නිකිට්ඨඤ්ච, ඉත්තරා’වජ්ජ කුච්ඡිතා.

卓越(ukkaṭṭha)、优越(pakaṭṭha)；以及卑劣(nihīna)、低贱(hīna)、鄙陋(lāmaka)；可鄙(patikiṭṭha)、下贱(nikiṭṭha)，以及短暂(ittara)、有过(avajja)、可憎(kucchita)。

700.

700.

අධමො’මක ගාරය්හා,මලීනො තු මලීමසො;

බ්‍රහා මහන්තං විපුලං, විසාලං පුථුලං පුථු.

最下(adhama)、卑劣(omaka)、可鄙(gārayha)；污秽(malīna)、垢染(malīmasa)；广大(brahā)、巨大(mahanta)、宽广(vipula)、辽阔(visāla)、宽阔(puthula)、广(puthu)。

701.

701.

ගරු’රු විත්ථිණ්ණ මථො, පීනං ථූලඤ්ච පීවරං;

ථුල්ලඤ්ච වඨරඤ්චා ථ, ආචිතං නිචිතං භවෙ.

沉重(garu)、宽大(uru)、广阔(vitthiṇṇa)；以及肥胖(pīna)、粗大(thūla)、丰满(pīvara)；粗壮(thulla)、厚实(vaṭhara)；以及堆积(ācita)、积聚(nicita)。

702.

702.

සබ්බං සමත්ත මඛිලං, නිඛිලං සකලං තථා;

නිස්සෙසං කසිණා’සෙසං, සමග්ගඤ්ච අනූනකං,

一切(sabba)、完全(samatta)、无缺(akhila)、全体(nikhila)、全部(sakala)；无余(nissesa)、遍(kasiṇa)、无余(asesa)、完整(samagga)、无缺(anūnaka)。

703.

703.

භූරි පහුතං පචුරං, භිය්‍යො සම්බහුලං බහු;

යෙභුය්‍යං බහුලං චාථ, බාහිරං පරිබාහිරං.

众多(bhūri)、丰富(pahuta)、充裕(pacura)、更(bhiyyo)、甚多(sambahula)、多(bahu)；大多(yebhuyya)、丰富(bahula)；以及外部(bāhira)、外在(paribāhira)。

704.

704.

පරොසතාදී තෙ, යෙසං, පරං මත්තං සතාදිතො;

පරිත්තං සුඛුමං ඛුද්දං, ථොක මප්පං කිසං තනු.

百余等，其限度超过百；微小、细微、微不足道、少量、少许、瘦弱、纤细。

705.

705.

චුල්ලං මත්තෙ’ත්ථියං ලෙස,ලවා’ණුහි කණො පුමෙ;

සමීපං නිකටා’සන්නො, පකට්ඨා’භ්‍යාස සන්තිකං.

微小，少量（阴性），些微；微滴，微尘，微粒（阳性）；邻近，靠近，接近，附近，近旁。

706.

706.

අවිදූරඤ්ච [Pg.59] සාමන්තං, සන්නිකට්ඨ මුපන්තිකං;

සකාසං අන්තිකං ඤත්තං, දූරං තු විප්පකට්ඨකං.

不远、邻近、极近、靠近；在旁、附近、近处；远则为遥远。

707.

707.

නිරන්තරං ඝනං සන්දං, විරළං පෙලවං තනු;

අථා යතං දීඝ මථො, නිත්තලං වට්ට වට්ටුලං.

连续、稠密、浓密；稀疏、柔软、纤细；又，伸展、长；又，浑圆、圆形、圆球形。

708.

708.

උච්චො තු උන්නතො තුඞ්ගො, උදග්ගො චෙව උච්ඡිතො;

නීචො රස්සො වාමනො ථ, අජිම්හො පගුණො උජු.

高、隆起、高耸、高昂、高举；低、短、矮小；又，不曲、端正、正直。

709.

709.

අළාරං වෙල්ලිතං වඞ්කං, කුටිලං ජිම්හ කුඤ්චිතං;

ධුවො ච සස්සතො නිච්චො, සදාතන සනන්තනා.

弯曲、卷曲、歪斜、弯曲、歪曲、蜷曲；又，固定、永恒、常住、永久、恒久。

710.

710.

කූටට්ඨො ත්වෙ’කරූපෙන, කාලබ්‍යාපී පකාසිතො;

ලහු සල්ලහුකං චාථ, සඞ්ඛ්‍යාතං ගණිතං මිතං.

住于顶峰者，以一相、遍及时间而显现；又，轻、甚轻；以及，已数、已算、已量。

711.

711.

තිණ්හං තු තිඛිණං තිබ්බං, චණ්ඩං උග්ගං ඛරං භවෙ;

ජඞ්ගමඤ්ච චරඤ්චෙව, තසං ඤෙය්‍යං චරාචරං.

锐利、尖锐、强烈、凶猛、猛烈、粗糙；移动、行走、动摇；应知有动与不动。

712.

712.

කම්පනං චලනං චාථ, අතිරිත්තො තථා’ධිකො;

ථාවරො ජඞ්ගමා අඤ්ඤො, ලොලං තු චඤ්චලං චලං.

颤动、移动；以及，过剩、额外；不动者异于移动者；轻浮、摇摆、动摇。

713.

713.

තරලඤ්ච පුරාණො තු, පුරාතන සනන්තනා;

චිරන්තනො ථ පච්චග්ඝො, නූතනො’භිනවො නවො.

摇动；又，古老、古旧、恒久、久远；又，崭新、新近、簇新、新。

714.

714.

කුරූරං කඨිනං දළ්හං, නිට්ඨුරං කක්ඛළං භවෙ;

අනිත්ථ්‍ය’න්තො පරියන්තො, පන්තො ච පච්ඡිම’න්තිමා.

残酷、坚硬、牢固、粗暴、粗糙；终点（中性）、界限、边缘；又，最后、最终。

715.

715.

ජිඝඤ්ඤං චරිමං පුබ්බං, ත්ව’ග්ගං පඨම මාදි සො;

පතිරූපො නුච්ඡවිකං, අථ මොඝං නිරත්ථකං.

最低劣、最后；又，最初、最上、第一、开端；相称、不相称；又，徒劳、无意义。

716.

716.

බ්‍යත්තං පුට ඤ්ච මුදු තු, සුකුමාරඤ්ච කොමලං;

පච්චක්ඛං ඉන්ද්‍රියග්ගය්හං, අපච්චක්ඛං අතින්ද්‍රියං.

显明、清晰；又，柔软、柔嫩、娇嫩；现前、感官可取；不现前、超感官。

717.

717.

ඉතරා’ඤ්ඤතරො එකො, අඤ්ඤො බහුවිධො තු ච;

නානාරූපො ච විවිධො, අබාධං තු නිරග්ගලං.

另一、某一、一；其他；又，多种多样、形色各异、各色各样；又，无障碍、无阻碍。

718.

718.

අථෙ’කාකී ච එකච්චො, එකො ච එකකො සමා;

සාධාරණඤ්ච සාමඤ්ඤං, සම්බාධො තු ච සංකටං.

又，独行、某一、一、单独；共同、一般；又，拥挤、狭窄。

719.

719.

වාමං කළෙවරං සබ්‍යං;

අපසබ්‍යං තු දක්ඛිණං;

පටිකූලං ත්ව’පසබ්‍යං, ගහනං කලිලං සමා.

左、非右、左；右、南；厌恶、相反；稠密、密集。

720.

720.

උච්චාවචං [Pg.60] බහුභෙදං, සංකිණ්ණා’ කිණ්ණ සංකුලා;

කතහත්ථො ච කුසලො, පවීණා’භිඤ්ඤ සික්ඛිතා.

高低、多种多样；混杂、拥挤、混乱；熟练、善巧、精通、博学、受训。

721.

721.

නිපුණො ච පටු ඡෙකො, චාතුරො දක්ඛ පෙසලා;

බාලො දත්තු ජලො මූළ්හො, මන්දො විඤ්ඤූ ච බාලිසො.

灵巧、敏锐、精巧、聪慧、熟练、温和；愚痴、愚笨、愚蠢、迷惑、迟钝、无智、愚昧。

722.

722.

පුඤ්ඤවා සුකතී ධඤ්ඤො, මහුස්සාහො මහාධිති;

මහාතණ්හො මහිච්ඡො ථ, හදයී හදයාලු ච.

有福者、善行者、幸运者；大精进、大决心；大贪爱、大欲求；有心、慈悲。

723.

723.

සුමනො හට්ඨචිත්තො ථ, දුම්මනො විමනො ප්‍යථ;

වදානියො වදඤ්ඤූ ච, දානසොණ්ඩො බහුප්පදො.

心悦、心欢喜；又，心忧、心不悦；又，慷慨、大方、好施、多施。

724.

724.

ඛ්‍යාතො පතීතො පඤ්ඤාතො,භිඤ්ඤාතො පථිතො සුතො,විස්සුතො විදිතො චෙව, පසිද්ධො පාකටො භවෙ.

闻名、知名、周知、博闻、著名、听闻、声名远播、知晓、显赫、显明。

725.

725.

ඉස්සරො නායකො සාමී, පතී’සා’ධිපතී පභූ;

අය්‍යා’ධිපා’ධිභූ නෙතා,ඉබ්භො ත්ව’ඩ්ඪො තථා ධනී.

主宰、领导者、主人、主、君、统治者、尊主；尊者、统治者、征服者、引导者；富裕、富有、有财。

726.

726.

දානාරහො දක්ඛිණෙය්‍යො, සිනිද්ධො තු ච වච්ඡලො;

පරික්ඛකො කාරණිකො,ආසත්තො තු ච තප්පරො.

应受供养、应受布施；又，慈爱、亲爱；审查者、调查者；又，执着、专注。

727.

727.

කාරුණිකො දයාලුපි, සූරතො උස්සුකො තු ච;

ඉට්ඨත්ථෙ උය්‍යුතො චාථ, දීඝසුත්තො චිරක්‍රියො.

悲悯、慈悲；又，勇敢、热心；为所欲求而精进者；又，拖延、迟缓。

728.

728.

පරාධීනො පරායත්තො, ආයත්තො තු ච සන්තකො;

පරිග්ගහො අධීනො ච, සච්ඡන්දො තු ච සෙරිනි.

依他、属他；依赖、己有；所有、从属；又，自主、自由。

729.

729.

අනිසම්මකාරී ජම්මො, අතිතණ්හො තු ලොලුපො;

ගිද්ධො තු ලුද්ධො ලොලො ථ,කුණ්ඨො මන්දො ක්‍රියාසු හි.

不审慎而行、卑劣；极贪爱、贪婪；贪着、贪婪、贪欲；又，迟钝、行动迟缓。

730.

730.

කාමයිතා තු කමිතා, කාමනො කාමි කාමුකො;

සොණ්ඩො මත්තො විධෙය්‍යො තු,අස්සවො සුබ්බචො සමා.

爱欲者、欲求者、欲求、有欲、好欲；耽溺、沉醉；又，顺从、听话、善语。

731.

731.

පගබ්භො [Pg.61] පටිභායුත්තො, භීසීලො භීරු භීරුකො;

අධීරො කාතරො චාථ,හිංසාසීලො ච ඝාතුකො.

大胆、具辩才；性情胆怯、胆怯、怯懦；不坚定、懦弱；又，性好伤害、杀戮者。

732.

732.

කොධනො රොසනො කොපී,චණ්ඩො ත්වච්චන්තකොධනො;

සහනො ඛමනො ඛන්තා, තිතික්ඛවා ච ඛන්තිමා.

易怒、好嗔、忿怒；凶猛、极度愤怒；能忍受、能容忍、忍耐者；有忍耐、有耐心。

733.

733.

සද්ධායුත්තො තු සද්ධාලු, ධජවා තු ධජාලු ච ;

නිද්දාලු නිද්දාසීලො ථ, භස්සරො භාසුරො භවෙ.

具信、有信；有旗、有旗帜；又，嗜睡、习睡；光辉、灿烂。

734.

734.

නග්ගො දිගම්බරො’වත්ථො, ඝස්මරො තු ච භක්ඛකො;

එළමූගො තු වත්තුඤ්ච, සොතුං චා’කුසලො භවෙ.

裸体者、空衣者、无衣者；贪食者、食者；喑哑者，以及不善言说、不善听闻者。

735.

735.

මුඛරො දුම්මුඛා’බද්ධ, මුඛා චාප්පියවාදිනි;

වාචාලො බහුගාරය්හ, වචෙ වත්තා තු සො වදො.

饶舌者、恶口者、口不择言者、言语粗俗者；多言者、应受重呵者；善说者。

736.

736.

නිජො සකො අත්තනියො,විම්හයො’ච්ඡරිය’බ්භුතො;

විහත්ථො බ්‍යාකුලො චාථ,ආතතායී වධුද්‍යතො.

自己的、自身的、自己的；惊奇、稀有、奇特；困惑、混乱；凶手、准备杀戮者。

737.

737.

සීසච්ඡෙජ්ජම්හි වජ්ඣො ථ, නිකතො ච සඨො’නුජු;

සූචකො පිසුණො කණ්ණෙ,ජපො ධුත්තො තු වඤ්චකො.

当斩首者、当处决者；欺诈者、狡猾者、不正直者；告密者、诽谤者、进谗者；无赖、骗子。

738.

738.

අනිසම්ම හි යො කිච්චං, පුරිසො වධබන්ධනාදි මාචරති;

අවිනිච්ඡිතකාරිත්තා, සොඛලු චපලොති විඤ්ඤෙය්‍යො.

若人未审思而行事，如杀戮、系缚等，因其未加审察而为，当知彼实为轻率者。

739.

739.

ඛුද්දො කදරියො ථද්ධ, මච්ඡරී කපණො ප්‍යථ;

අකිඤ්චනො දලිද්දො ච, දීනො නිද්ධන දුග්ගතා.

卑劣者、悭吝者、顽固者；吝啬者、悲惨者；一无所有者、贫穷者；悲惨者、无财者、穷困者。

740.

740.

අසම්භාවිතසම්පත්තං, කාකතාලිය මුච්චතෙ;

අථ යාචනකො අත්ථී, යාචකො ච වනිබ්බකො.

意外的收获，被称为“乌鸦与棕榈果”般的巧合；此外，请求者、有求者、乞求者、行乞者。

741.

741.

අණ්ඩජා පක්ඛිසප්පාදී, නරාදී තු ජලාබුජා;

සෙදජා කිමිඩංසාදී, දෙවාදී ත්වො’ පපාතිකා.

卵生者，如鸟、蛇等；胎生者，如人等；湿生者，如虫、蚊等；化生者，如诸天等。

742.

742.

ජණ්ණුතග්ඝො [Pg.62] ජණ්ණුමත්තො, කප්පො තු කිඤ්චිදූනකෙ;

අන්තග්ගතං භු පරියා, පන්න මන්තොගධො’ගධා.

及膝深、及膝量；适当、稍欠；已入、已摄、已含；无底、甚深。

743.

743.

රාධිතො සාධිතො චාථ, නිප්පක්කං කුථිතං භවෙ;

ආපන්නො ත්වා’පදප්පත්තො, විවසො ත්වවසො භවෙ.

已成办、已完成；过熟、腐烂；已陷入、已遭不幸；无自主、无力。

744.

744.

නුණ්ණො නුත්තා’ත්ත, ඛිත්තා චෙ’, රිතා විද්ධා ථ කම්පිතො;

ධූතො ආධූත චලිතා, නිසිතං තු ච තෙජිතං.

已推、已逐、已苦、已抛；已动、已刺、已震；已摇、已抖、已动；已磨利、已磨快。

745.

745.

පත්තබ්බං ගම්ම මාපජ්ජං, පක්කං පරිණතං සමා;

වෙඨිතං තු වලයිතං, රුද්ධං සංවුත මාවුතං.

应得、应行、应至；已熟、已圆熟；已缠绕、已环绕；已障碍、已关闭、已覆盖。

746.

746.

පරික්ඛිත්තඤ්ච නිවුතං, විසටං විත්ථතං තතං;

ලිත්තො තු දිද්ධො ගූළ්හො තු,ගුත්තො පුට්ඨො තු පොසිතො.

已围绕、已遮蔽；已散布、已扩展、已伸展；已涂抹、已涂上；已隐藏；已守护、已滋养、已养育。

747.

747.

ලජ්ජිතො හීළිතො චාථ, සනිතං ධනිතං ප්‍යථ;

සන්දානිතො සිතො බද්ධො,කීලිතො සංයතො භවෙ.

已羞愧、已轻蔑；已发声、已鸣响；已束缚、已系缚、已捆绑；已钉住、已克制。

748.

748.

සිද්ධෙ නිප්ඵන්න නිබ්බත්තා, දාරිතෙ භින්න භෙදිතා;

ඡන්නො තු ඡාදිතෙ චාථ, විද්ධෙ ඡිද්දිත වෙධිතා.

已成就、已完成、已产生；已撕裂、已破碎、已分裂；已覆盖、已遮蔽；已刺穿、已穿孔、已贯穿。

749.

749.

ආහටො ආභතා’නීතා,දන්තො තු දමිතො සියා;

සන්තො තු සමිතො චෙව,පුණ්ණො තු පූරිතො භවෙ.

已带来、已运来、已引来；已调伏、被调伏；已寂静、被寂静；已充满、被充满。

750.

750.

අපචායිතො මහිතො, පූජිතා’රහිතො’ච්චිතො;

මානිතො චා’පචිතො ච, තච්ඡිතං තුතනූකතෙ.

已尊敬、已崇敬、已供养、已尊重、已礼敬、已敬重、已敬奉；已削、已削薄。

751.

751.

සන්තත්තො ධූපිතො චොප,චරිතො තු උපාසිතො;

භට්ඨං තු ගලිතං පන්නං, චුතඤ්ච ධංසිතං භවෙ.

已灼热、已熏；已行、已奉行；已堕、已落、已坠；已逝、已毁。

752.

752.

පීතො පමුදිතො හට්ඨො,මත්තො තුට්ඨො ථ කන්තිතො;

සඤ්ඡින්නො ලූන දාතා ථ,පසත්ථො වණ්ණිතො ථුතො.

已喜悦、已欢喜、已欣喜；已陶醉、已满足、已切割；已切断、已割除、已刈除；已赞美、已称赞、已颂扬。

753.

753.

තින්තො’ල්ල’ද්ද [Pg.63] කිලින්නො’න්නා, මග්ගිතං පරියෙසිතං;

අන්වෙසිතං ගවෙසිතං, ලද්ධං තු පත්ත මුච්චතෙ.

湿润、潮湿、湿、沾湿、湿透；已寻求、已遍寻、已探求、已搜寻；已获得、已达到。

754.

754.

රක්ඛිතං ගොපිතං ගුත්තං, තාතං ගොපායිතා’විතා;

පාලිතං අථ ඔස්සට්ඨං, චත්තං හීනං සමුජ්ඣිතං.

已保护、已看护、已守护、已保卫、已守护、已庇护、已护持；此外，已舍弃、已放弃、已离、已抛弃。

755.

755.

භාසිතං ලපිතං වුත්තා, භිහිතා’ඛ්‍යාත ජප්පිතා;

උදීරිතඤ්ච කථිතං, ගදිතං භණිතො’දිතා.

已说、已言、已语、已述、已告、已念；已发、已讲、已谈、已诵、已道。

756.

756.

අවඤ්ඤාතා’වගණිතා, පරිභූතා’වමානිතා;

ජිඝච්ඡිතො තු ඛුදිතො,ඡාතො චෙව බුභුක්ඛිතො.

已轻视、已无视、已蔑视、已不敬；饥饿、饥、饿、想食。

757.

757.

බුද්ධං ඤාතං පටිපන්නං, විදිතා’වගතං මතං;

ගිලිතො ඛාදිතො භුත්තො,භක්ඛිතො’ජ්ඣොහටා’සිතා.

已觉、已知、已证、已识、已解、已思；已吞、已嚼、已食、已啖、已咽、已尝。

ඉති විසෙස්‍යාධීනවග්ගො.

特相依止品终。

2. සංකිණ්ණවග්ග

2. 杂糅品

758.

758.

ඤෙය්‍යං ලිඞ්ග මිහ ක්වාපි, පච්චයත්ථවසෙන ච;

ක්‍රියා තු කිරියං කම්මං,සන්ති තු සමථො සමො;

දමො ච දමථො දන්ති, වත්තං තු සුද්ධකම්මනි;

අථො ආසඞ්ගවචනං, තීසු වුත්තං පරායණං.

此中应知之性，亦依缘义；行、作、业；寂静、止、等；调伏、调御、调顺；行持即清净业；又，依恋之语，于三性中说为“所依”。

759.

759.

භෙදො විදාරො ඵුටනං, තප්පනං තු ච පීණනං;

අක්කොසන මභිසඞ්ගො,භික්ඛා තු යාචනා’ත්ථනා.

分裂、破裂、爆裂；满足、滋养；辱骂、痛骂；乞食、乞求、请求。

760.

760.

නින්නිමිත්තං යදිච්ඡා ථා’, පුච්ඡනා නන්දනානි ච;

සභාජන මථො ඤායො,නයො ඵාති තු වුද්ධියං.

无相、随意；询问、欢喜；敬重；又，正理、轨则；增长、增益。

761.

761.

කිලමථො කිලමනං, පසවො තු පසූතියං;

උක්කංසො ත්වතිසයො ථ,ජයො ච ජයනං ජිති.

疲倦、疲劳；出生、生产；卓越、超胜；胜利、战胜、得胜。

762.

762.

වසො [Pg.64] කන්ති, බ්‍යධො වෙධො,ගහො ගාහො වරො වුති;

පචා පාකො හවො හුති,වෙදො වෙදන මිත්ථි වා.

自在、欲求；穿透、刺穿；执取、把握；殊胜、选择；烹煮、成熟；呼唤、供养；智、受。

763.

763.

ජීරණං ජානි තාණං තු, රක්ඛණං පමිතිප්පමා;

සිලෙසො සන්ධි ච ඛයො,ත්වපචයො රවො රණො.

衰老、损耗；庇护、守护；度量、限度；粘着、连接；毁灭、损减；声响、争斗。

764.

764.

නිගාදො නිගදො මාදො, මදො පසිති බන්ධනං;

ආකරො ත්විඞ්ගිතං ඉඞ්ගො,අථ’ත්ථාපගමො බ්‍යයො.

言说、言语；骄慢、昏醉；罗网、束缚；姿态、示意、动相；又，义利之失、耗尽。

765.

765.

අන්තරායො ච පච්චූහො,විකාරො තු විකත්‍ය’පි;

පවිසිලෙසො විධුරං, උපවෙසනමාසනං.

障碍、阻碍；变异、变坏；分离、困苦；安坐、坐处。

766.

766.

අජ්ඣාසයො අධිප්පායො, ආසයො චාභිසන්ධි ච;

භාවො ධිමුත්ති ඡන්දො ථ,දොසො ආදීනවො භවෙ.

意向、意图、意趣、目的；状态、胜解、意欲；又，过失、过患。

767.

767.

ආනිසංසො ගුණො චාථ,මජ්ඣං වෙමජ්ඣ මුච්චතෙ;

මජ්ඣන්හිකො තු මජ්ඣන්හො, වෙමත්තං තු ච නානතා.

利益、功德；中、中央；正午、中午；差异、多样性。

768.

768.

වා ජාගරො ජාගරියං, පවාහො තු පවත්ති ච;

බ්‍යාසො පපඤ්චො විත්ථාරො,යාමො තු සංයමො යමො.

觉醒、警觉；流动、持续；扩展、戏论、广说；节制、调御、自制。

769.

769.

සම්බාහනං මද්දනඤ්ච, පසරො තු විසප්පනං;

සන්ථවො තු පරිචයො,මෙලකො සඞ්ග සඞ්ගමා.

按摩、揉搓；扩展、蔓延；亲密、熟悉；集会、结合、会合。

770.

770.

සන්නිධි සන්නිකට්ඨම්හි, විනාසො තු අදස්සනං;

ලවො භිලාවො ලවනං,පත්ථාවො’වසරො සමා.

邻近、靠近；毁灭、不见；切割、断裂、收割；机会、时机、时节。

771.

771.

ඔසානං [Pg.65] පරියොසානං, උක්කංසො’තිසයො භවෙ ;

සන්නිවෙසො ච සණ්ඨානං, අථා’බ්භන්තර මන්තරං.

终结、究竟；卓越、超胜；安置、形相；又，内部、之间。

772.

772.

පාටිහීරං පාටිහෙරං, පාටිහාරිය මුච්චතෙ;

කිච්චං තු කරණීයඤ්ච, සඞ්ඛාරො වාසනා භවෙ.

神变、奇迹、神通；应作、当为；行、习气。

773.

773.

පවනං පව නිප්පාවා, තසරො සුත්තවෙඨනං;

සඞ්කමො දුග්ගසඤ්චාරො, පක්කමො තු උපක්කමො.

风；簸谷；纺锤、缠线；渡口、险路；努力、方便。

774.

774.

පාඨො නිපාඨො නිපඨො, විචයො මග්ගනා පුමෙ;

ආලිඞ්ගනං පරිස්සඞ්ගො, සිලෙසො උපගූහනං.

诵读、背诵、熟读；探究、寻求；拥抱、环抱、依附、紧抱。

775.

775.

ආලොකනඤ්ච නිජ්ඣානං, ඉක්ඛණං දස්සනං ප්‍යථ;

පච්චාදෙසො නිරසනං, පච්චක්ඛානං නිරාකති.

观照、审视、谛视、见；又，拒绝、否定、舍弃、驳斥。

776.

776.

විපල්ලාසො’ඤ්ඤථාභාවො, බ්‍යත්තයො විපරීයයො;

විපරියාසො’තික්කමො, ත්ව’තිපාතො උපච්චයො.

颠倒、变异、逆转、乖离；违越、杀害、过失。

ඉති සංකිණ්ණවග්ගො.

杂糅品终。

3. අනෙකත්ථවග්ග

3. 多义品

777.

777.

අනෙකත්ථෙ පවක්ඛාමි, ගාථා’ද්ධපාදතො කමා;

එත්ථ ලිඞ්ගවිසෙසත්ථ, මෙකස්ස පුනරුත්තතා.

我将宣说多义词，循偈半句次第起；于此性别有殊义，一词重复亦可提。

778.

778.

සමයො සමවායෙ ච, සමූහෙ කාරණෙ ඛණෙ;

පටිවෙධෙ සියා කාලෙ, පහානෙ ලාභ දිට්ඨිසු.

“Samaya”(时)于会合、集会、群聚、因缘、刹那中；亦可为证悟、时节、断舍、获得、见解。

779.

779.

වණ්ණො සණ්ඨාන රූපෙසු, ජාති,ච්ඡවීසු කාරණෙ;

පමාණෙ ච පසංසායං, අක්ඛරෙ ච යසෙ ගුණෙ.

“Vaṇṇa”(色)于色相、形体、种类、肤色、因缘中；亦可为度量、赞叹、字母、名誉、功德。

780.

780.

උද්දෙසෙ පාතිමොක්ඛස්ස, පණ්ණත්තිය මුපොසථො;

උපවාසෙ ච අට්ඨඞ්ගෙ, උපොසථදිනෙ සියා.

“Uposatha”(布萨)于波罗提木叉之宣说、制定中；亦可为斋戒、八支斋戒、布萨日。

781.

781.

රථඞ්ගෙ ලක්ඛණෙ ධම්මො, රචක්කෙ’ස්වීරියාපථෙ;

චක්කං සම්පත්තියං චක්ක, රතනෙ මණ්ඩලෙ බලෙ.

“Cakka”(轮)于车轮、相、法(轮)中；于王权、四威仪中；亦为圆满、宝轮、区域、力量。

782.

782.

කුලාලභණ්ඩෙ ආණාය, මායුධෙ දාන රාසිසු;

“Daṇḍa”(杖)于陶工之器、命令、武器、布施、堆积中。

783.

783.

දානස්මිං [Pg.66] බ්‍රහ්මචරිය, මප්පමඤ්ඤාසු සාසනෙ;

මෙථුනාරතියං වෙය්‍යා, වච්චෙ සදාරතුට්ඨියං;

පඤ්චසීලා’රියමග්ගො, පොසථඞ්ග ධිතීසු ච.

“Dhamma”(法)于布施、梵行、无量心、教法中；于厌离淫欲、服务、于己妻知足中；于五戒、圣道、布萨支、坚毅中。

784.

784.

ධම්මො සභාවෙ පරියත්තිපඤ්ඤා,ඤායෙසු සච්චප්පකතීසු පුඤ්ඤෙ;

ඤෙය්‍යෙ ගුණා’චාර සමාධිසූපි,නිස්සත්තතා’පත්තිසු කාරණාදො.

“Dhamma”(法)于自性、教理、智慧中；于正理、真实、本性、功德中；于所知、德行、禅定中；亦于非众生性、过失、因缘等中。

785.

785.

අත්ථො පයොජනෙ සද්දා, භිධෙය්‍යෙ වුද්ධියං ධනෙ;

වත්ථුම්හි කාරණෙ නාසෙ, හිතෙ පච්ඡිමපබ්බතෙ.

“Attha”(义)于目的、言语之义、增长、财富中；于事、因缘、坏灭、利益、西山中。

786.

786.

යෙභුය්‍යතා’බ්‍යාමිස්සෙසු, විසංයොගෙ ච කෙවලං;

දළ්හත්ථෙ’නතිරෙකෙ චා, නවසෙසම්හි තං තිසු.

“Kevala”(唯)于多数、不杂、分离、唯独中；于坚固义、不超越、无余中；彼词通用于三性。

787.

787.

ගුණො පටල රාසීසු, ආනිසංසෙ ච බන්ධනෙ;

අප්පධානෙ ච සීලාදො, සුක්කාදිම්හි ජියාය ච.

“Guṇa”(德)于层、堆积、利益、束缚中；于次要、戒等、白等色、弦中。

788.

788.

රුක්ඛාදො විජ්ජමානෙ චා, රහන්තෙ ඛන්ධපඤ්චකෙ;

භූතො සත්ත මහාභූතා, මනුස්සෙසු න නාරියං.

“Bhūta”(已生)于树等、存在、阿罗汉、五蕴中；亦指有情、大种、人，非用于女性。

789.

789.

වාච්චලිඞ්ගො අතීතස්මිං, ජාතෙ පත්තෙ සමෙ මතො;

“Mata”(认为；死亡)用于过去、已生、已得、平等之义；其词性随所指之词而变。

790.

790.

සුන්දරෙ දළ්හිකම්මෙ චා, යාචනෙ සම්පටිච්ඡනෙ;

සජ්ජනෙ සම්පහංසායං, සාධ්වා’භිධෙය්‍යලිඞ්ගිකං.

“Sādhu”(善)于美、坚固业中；于乞求、接受中；于善人、欢喜中；此词为形容词性。

791.

791.

අන්තො නිත්ථී සමීපෙ චා, වසානෙ පදපූරණෙ;

දෙහාවයවෙ කොට්ඨාසෙ, නාස සීමාසු ලාමකෙ.

“Anta”(边)于内、邻近、终结、补足句中；于身体部分、区划、鼻端、界限、卑劣中；此词非女性。

792.

792.

නිකායෙ සන්ධි සාමඤ්ඤ, ප්පසූතීසු කුලෙ භවෙ;

විසෙසෙ සුමනායඤ්ච, ජාති සඞ්ඛතලක්ඛණෙ.

“Jāti”(生)于部派、连结、共通、出生、家族、存在中；于差别、素馨花、种类、有为相中。

793.

793.

භවභෙදෙ පතිට්ඨායං, නිට්ඨා’ජ්ඣාසයබුද්ධිසු;

වාසට්ඨානෙ ච ගමනෙ, විසටත්තෙ ගතීරිතා.

“Gati”(趣)于存在之差别、安住、究竟、意乐、智慧中；于住所、行进、散布中，说为‘趣’。

794.

794.

ඵලෙ විපස්සනා දිබ්බ, චක්ඛු සබ්බඤ්ඤුතාසු ච;

පච්චවෙක්ඛණඤාණම්හි, මග්ගෙ ච ඤාණදස්සනං.

“Ñāṇadassana”(智见)于果、观、天眼、一切智中；亦于省察智、道中。

795.

795.

කම්මාරුද්ධන අඞ්ගාර, කපල්ල දීපිකාසු ච;

සුවණ්ණකාරමූසායං, උක්කා වෙගෙ ච වායුනො.

“Ukkā”(火炬)于铁匠炉、火盆、灯盏中；于金匠熔炉、火炬、风速中。

796.

796.

කෙසොහාරණ, [Pg.67] ජීවිත, වුත්තිසු වපනෙ ච වාපසමකරණෙ;

කථනෙ පමුත්තභාව, ජ්ඣෙනාදො වුත්ත මපි තීසු.

“Vutta”(说等)于剃发、生命、生计、播种、平等化中；于言说、解脱状态、禅那等中，此词亦通用于三性。

797.

797.

ගමනෙ විස්සුතෙ චා’ව, ධාරිතො’පචිතෙසු ච;

අනුයොගෙ කිලින්නෙ ච, සුතො’ භිධෙය්‍යලිඞ්ගිකො.

“Suta”(闻)于行进、闻名、受持、积聚中；于勤勉、湿润中；此词为形容词性。

798.

798.

සොතවිඤ්ඤෙය්‍ය සත්ථෙසු, සුතං පුත්තෙ සුතො සියා;

于耳识所知、教法中，“sutaṃ”(所闻)为中性；于儿子中，“suto”(子)为阳性。

799.

799.

කප්පො කාලෙ යුගෙ ලෙසෙ, පඤ්ඤත්ති පරමායුසු;

සදිසෙ තීසු සමණ, වොහාර කප්පබින්දුසු;

සමන්තත්ථෙ’න්තරකප්පා, දිකෙ තක්කෙ විධිම්හි ච.

“Kappa”(劫)于时间、时代、微小部分、规定、极长寿中；于(三性中)相似、沙门惯例、迦点中；于周遍义、中间劫等、思考、方法中。

800.

800.

නිබ්බාන මග්ග විරති, සපථෙ සච්චභාසිතෙ;

තච්ඡෙ චා’රියසච්චම්හි, දිට්ඨියං සච්ච මීරිතං.

“Sacca”(谛)于涅槃、道、禁戒、誓言、真实语中；于真实、圣谛、见解中被说。

801.

801.

සඤ්ජාතිදෙසෙ හෙතුම්හි, වාසට්ඨානා’කරෙසු ච;

සමොසරණට්ඨානෙ චා, යතනං පදපූරණෙ.

“Āyatana”(处)于出生地、原因、住所、来源中；亦于会合处、补足句中。

802.

802.

අන්තරං මජ්ඣ වත්ථ’ඤ්ඤ, ඛණො’කාසො’ධි හෙතුසු;

බ්‍යවධානෙ විනට්ඨෙ ච, භෙදෙ ඡිද්දෙ මනස්‍ය’පි.

“Antara”(间)于中间、衣物、其他、刹那、空间、优越、原因中；于障碍、毁灭、分裂、孔隙、以及心中。

803.

803.

ආරොග්‍යෙ කුසලං ඉට්ඨ, විපාකෙ කුසලො තථා;

අනවජ්ජම්හි ඡෙකෙ ච, කථිතො වාච්චලිඞ්ගිකො.

“Kusala”(善)：于健康、善果报中为善(kusala)；于无过失、熟练中被说，其词性随所指之词而变。

804.

804.

ද්‍රවා’චාරෙසු වීරියෙ, මධුරාදීසු පාරදෙ;

සිඞ්ගාරාදො ධාතුභෙදෙ, කිච්චෙ සම්පත්තියං රසො.

“Rasa”(味)于液体、行为、精进、甜味等、水银中；于情爱等、元素种类、职责、成就中。

805.

805.

බොධි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙ, රියමග්ගෙ ච නාරියං;

පඤ්ඤත්තියං පුමෙ’ ස්සත්ථ, රුක්ඛම්හි පුරිසිත්ථියං.

“Bodhi”(菩提)：当指一切智、圣道时，为女性；当指施设时，为阳性；当指菩提树时，可为阳性。

806.

806.

සෙවිතො යෙන යො නිච්චං, තත්ථාපි විසයො සියා;

රූපාදිකෙ ජනපදෙ, තථා දෙසෙ ච ගොචරෙ.

“visaya”(境、领域)可指某人恒常亲近之处；亦指色等所缘、国家、地域及行境。

807.

807.

භාවො පදත්ථෙ සත්තාය, මධිප්පාය ක්‍රියාසු ච;

සභාවස්මිඤ්ච ලීලායං, පුරිසි’ත්ථින්ද්‍රියෙසු ච.

“bhāva”(有、状态)可指词义、存在、意图、行为；亦指自性、游戏、男女根。

808.

808.

සො බන්ධවෙ’ත්තනි ච සං, සො ධනස්මි මනිත්ථියං;

සා පුමෙ සුනඛෙ වුත්තො, ත්තනියෙ සො තිලිඞ්ගිකො.

“so”(他)可指亲属、自身；“saṃ”与“so”可指财富，为中性词；“sā”(她)可指男性、狗；“so”指“自己的”时，为三性词。

809.

809.

සුවණ්ණං කනකෙ වුත්තං, සුවණ්ණො ගරුළෙ තථා;

පඤ්චධරණමත්තෙ ච, ඡවි සම්පත්තියම්පි ච.

“suvaṇṇaṃ”(金)可指黄金；“suvaṇṇo”(金)亦可指金翅鸟(garuḷa)；亦指五陀罗那的重量，以及优美的肤色。

810.

810.

වරො [Pg.68] දෙවාදිකා ඉට්ඨෙ, ජාමාතරි පතිම්හි ච,උත්තමෙ වාච්චලිඞ්ගො සො, වරං මන්දප්පියෙ බ්‍යයං.

“vara”(胜、愿)可指天神等所喜者、女婿、丈夫、最上者，其词性随所指而变；“varaṃ”为不变词，意为“宁可”。

811.

811.

මකුලෙ ධනරාසිම්හි, සියා කොස මනිත්ථියං;

නෙත්තිංසාදි පිධානෙ ච, ධනුපඤ්චසතෙපි ච.

“kosa”(藏、鞘)在指花蕾、财堆时，为中性词；亦指剑鞘等，以及五百弓（的长度）。

812.

812.

පිතාමහෙ ජිනෙ සෙට්ඨෙ, බ්‍රාහ්මණෙ ච පිතූස්වපි;

බ්‍රහ්මා වුත්තො තථා බ්‍රහ්මං, වෙදෙ තපසි වුච්චතෙ.

“brahmā”(梵天)可指祖父、胜者、最胜者、婆罗门、父亲；“brahmaṃ”(梵)亦可指吠陀、苦行。

813.

813.

හත්ථීනං මජ්ඣබන්ධෙ ච, පකොට්ඨෙ කච්ඡබන්ධනෙ;

මෙඛලායං මතා කච්ඡා, කච්ඡො වුත්තො ලතාය ච.

“kaccha”可指象的腹带、前臂、腰带；“kacchā”意为腰带；“kaccho”亦指藤蔓。

814.

814.

තථෙව බාහුමූලම්හි, අනූපම්හි තිණෙපි ච;

同样地，（“kaccho”）亦指腋窝、沼泽、草。

815.

815.

පමාණං හෙතු සත්ථෙසු, මානෙ ච සච්චවාදිනි;

පමාතරි ච නිච්චම්හි, මරියාදාය මුච්චතෙ.

“pamāṇa”(量、限)可指原因、学说、量度、说真话者、量度者、常恒；亦可指界限。

816.

816.

සත්තං දබ්බ’ත්තභාවෙසු, පාණෙසු ච බලෙ, සියා ;

සත්තායඤ්ච, ජනෙසත්තො, ආසත්තෙ සො තිලිඞ්ගිකො.

“sattaṃ”(有情)可指物质、个体、生命、力量；“satto”(有情)可指存在、人；“satta”意为“执著者”时，为三性词。

817.

817.

සෙම්හාදො රසරත්තාදො, මහාභූතෙ පභාදිකෙ;

ධාතු ද්වීස්ව’ට්ඨිචක්ඛා’දි, භ්වා’දීසු ගෙරිකාදිසු.

“dhātu”(界、元素)可指痰等、味、血等、大种、光等；亦指二界、骨、眼等、“bhū”等动词词根、赭石等。

818.

818.

අමච්චාදො සභාවෙ ච, යොනියං පකතී’රිතා;

සත්වාදිසාම්‍යා’වත්ථායං, පච්චයා පඨමෙපි ච.

“pakati”(本性)可指宰官等、自性、起源；亦指萨埵等三德的平衡状态、原因、最初。

819.

819.

පදං ඨානෙ පරිත්තාණෙ, නිබ්බානම්හි ච කාරණෙ;

සද්දෙ වත්ථුම්හි කොට්ඨාසෙ, පාදෙ තල්ලඤ්ඡනෙ මතං.

“pada”(足、语)可指处所、庇护、涅槃、原因；亦指词语、事物、部分、足、足迹。

820.

820.

ලොහමුග්ගර මෙඝෙසු, ඝනො, තාලාදිකෙ ඝනං,;

නිරන්තරෙ ච කඨිනෙ, වාච්චලිඞ්ගික මුච්චතෙ.

“ghano”(密、坚)可指铁锤、云；“ghanaṃ”(密、坚)可指铙钹等乐器；当意为“无间”、“坚硬”时，其词性随所指而变。

821.

821.

ඛුද්දා ච මක්ඛිකාභෙදෙ, මධුම්හි ඛුද්ද, මප්පකෙ;

අධමෙ කපණෙ චාපි, බහුම්හි චතූසු ත්තිසු.

“khuddā”(小)可指一种蜂蝇；“khudda”(小)可指蜂蜜、少量、下劣、贫穷；此词为形容词，通用于三性，亦可用于复数。

822.

822.

තක්කෙ මරණලිඞ්ගෙ ච, අරිට්ඨං අසුභෙ සුභෙ,;

අරිට්ඨො ආසවෙ කාකෙ, නිම්බෙ ච ඵෙනිලද්දුමෙ.

“ariṭṭhaṃ”(不祥)可指推理、死亡征兆、不祥、吉祥；“ariṭṭho”(不祥)亦指酒、乌鸦、印度楝树、无患子树。

823.

823.

මානභණ්ඩෙ පලසතෙ, සදිසත්තෙ තුලා තථා;

ගෙහානං දාරුබන්ධත්ථ, පීඨිකායඤ්ච දිස්සති.

“tulā”(秤、相似)可指量器、一百帕拉的重量、相似性；亦可见于房屋的木质结构，或指坐具。

824.

824.

මිත්තකාරෙ [Pg.69] ලඤ්ජදානෙ, බලෙ රාසි විපත්තිසු ;

යුද්ධෙ චෙව පටිඤ්ඤායං, සඞ්ගරො සම්පකාසිතො.

“saṅgara”(约定、战斗)一词，意指结交朋友、行贿、力量、堆积、不幸、战斗及承诺。

825.

825.

ඛන්ධෙ භවෙ නිමිත්තම්හි, රූපං වණ්ණෙ ච පච්චයෙ;

සභාව සද්ද සණ්ඨාන, රූපජ්ඣාන වපූසු ච.

“rūpa”(色)可指蕴、有、相、颜色、缘；亦指自性、声音、形状、色禅、身体。

826.

826.

වත්ථු කිලෙස කාමෙසු, ඉච්ඡායං මදනෙ රතෙ;

කාමො, කාමං නිකාමෙ, චා, නුඤ්ඤායං කාම මබ්‍යයං.

“kāmo”(欲)可指事物欲、烦恼欲、欲求、爱欲、喜乐；不变词“kāmaṃ”意为“随意地”及“允许”。

827.

827.

පොක්ඛරං පදුමෙ දෙහෙ, වජ්ජභණ්ඩමුඛෙපි ච;

සුන්දරත්තෙ ච සලිලෙ, මාතඞ්ගකරකොටියං.

“pokkharaṃ”(莲花)可指莲花、身体、鼓面；亦指美丽、水、象鼻尖。

828.

828.

රාසිනිච්චල මායාසු, දම්භා’සච්චෙස්ව’යොඝනෙ;

ගිරිසිඞ්ගම්හි සීරඞ්ගෙ, යන්තෙ කූට මනිත්ථියං.

“kūṭa”(顶、欺骗)可指堆积、不动、幻术、虚伪、不实、铁锤；当指山顶、犁头、器械时，为中性词。

829.

829.

වුද්ධියං ජනනෙ කාම, ධාත්වාදීම්හි ච පත්තියං;

සත්තායඤ්චෙව සංසාරෙ, භවො සස්සතදිට්ඨියං.

“bhava”(有、存在)可指增长、出生、欲界等、获得；亦指存在、轮回、常见。

830.

830.

පටිවාක්‍යො’ත්තරාසඞ්ගෙ, සු’ත්තරං උත්තරො තිසු;

සෙට්ඨෙ දිසාදිභෙදෙ ච, පරස්මි මුපරී’රිතො.

“uttara”(上、答)可指答复、上衣；此词为形容词，通用于三性；亦可指最胜、方向等差别、他方、上方。

831.

831.

නෙක්ඛම්මං පඨමජ්ඣානෙ, පබ්බජ්ජායං විමුත්තියං;

විපස්සනාය නිස්සෙස, කුසලම්හි ච දිස්සති.

“nekkhammaṃ”(离欲)可见于初禅、出家、解脱；亦可见于观(vipassanā)及一切善法。

832.

832.

සඞ්ඛාරො සඞ්ඛතෙ පුඤ්ඤා, භිසඞ්ඛාරාදිකෙපි ච;

පයොගෙ කායසඞ්ඛාරා, ද්‍ය’භිසඞ්ඛරණෙසු ච.

“saṅkhāro”(行)可指有为法、福行等；亦指努力、身行等及造作。

833.

833.

ආරම්මණෙ ච සංසට්ඨෙ, වොකිණ්ණෙ නිස්සයෙ තථා;

තබ්භාවෙ චාප්‍යභිධෙය්‍ය, ලිඞ්ගො සහගතො භවෙ.

“sahagata”(相应)一词，用于所缘、混合、杂糅、依止、具有彼性等义；其词性随所指而变。

834.

834.

තීසු ඡන්නං පතිරූපෙ, ඡාදිතෙ ච නිගූහිතෙ;

නිවාසන පාරුපනෙ, රහො පඤ්ඤත්තියං පුමෙ.

“channa”(隐覆)通用于三性，意指适宜、遮盖、隐藏；“raho”(静处)可指内衣、外衣，在作为概念指称时为阳性。

835.

835.

බුද්ධසමන්තචක්ඛූසු, චක්ඛු පඤ්ඤාය මීරිතං;

ධම්මචක්ඛුම්හි ච මංස, දිබ්බචක්ඛුද්වයෙසු ච.

“cakkhu”(眼)可指佛眼、遍眼，亦可指智慧；亦指法眼、肉眼及二种天眼。

836.

836.

වාච්චලිඞ්ගො අභික්කන්තො, සුන්දරම්හි අභික්කමෙ;

අභිරූපෙ ඛයෙ වුත්තො, තථෙව’බ්භනුමොදනෙ.

言说之词(vāccaliṅga)是殊胜(abhikkanta)；用于美妙的前行(abhikkama)；亦说于美丽的(abhirūpa)与灭尽(khaya)；随喜(abbhanumodana)亦如是。

837.

837.

කාරණෙ දෙසනායඤ්ච, වාරෙ වෙවචනෙපි ච;

පාකාරස්මිං අවසරෙ, පරියායො කථීයති.

次第(pariyāya)一词，用于因(kāraṇa)、教说(desanā)、轮次(vāra)、同义词(vevacana)、城墙(pākāra)与时机(avasara)。

838.

838.

විඤ්ඤාණෙ [Pg.70] චිත්තකම්මෙ ච, විචිත්තෙ චිත්ත මුච්චතෙ;

පඤ්ඤත්ති චිත්තමාසෙසු, චිත්තො, තාරන්තරෙ ථියං.

于识(viññāṇa)、绘画(cittakamma)与杂色(vicitta)中，说为心(citta)；心(citto)用于概念(paññatti)与心月(cittamāsa)；在星宿间(tārantare)，则为女性(thiyaṃ)。

839.

839.

සාමං වෙදන්තරෙ සාන්ත්වෙ, තං පීතෙ සාමලෙ තිසු;

සයමත්ථෙ බ්‍යයං සාමං, සාමා ච සාරිවායපි.

娑摩(sāmaṃ)用于娑摩吠陀(vedantara)与安抚(sāntva)；彼(sāma)用于黄色(pīta)与黑色(sāmala)，通三性；于“自己”义(sayamattha)中，娑摩(sāmaṃ)为不变词；娑摩(sāmā)亦用于药草(sārivā)。

840.

840.

පුමෙ ආචරියාදිම්හි, ගරු මාතාපිතූස්වපි;

ගරු තීසු මහන්තෙ ච, දුජ්ජරා’ලහුකෙසු ච.

于男性中，师(garu)指师长(ācariya)等，亦指父母(mātāpitū)；师/重(garu)通三性，指大(mahanta)、难消化(dujjara)与不轻(alahuka)。

841.

841.

අච්චිතෙ විජ්ජමානෙ ච, පසත්ථෙ සච්ච සාධුසු;

ඛින්නෙ ච සමිතෙ චෙව, සන්තොභිධෙය්‍යලිඞ්ගිකොති.

善/寂静(santa)一词，用于被尊敬(accita)、存在(vijjamāna)、被赞叹(pasattha)、真实(sacca)、善人(sādhu)、疲惫(khinna)与寂静(samita)。

ඉති ගාථාඅනෙකත්ථවග්ගො.

如是，偈颂多义品。

842.

842.

දෙවො විසුද්ධිදෙවා’දො, මෙඝ මච්චු නභෙසු ච;

අථොපි තරුණෙ සත්තෙ, චොරෙපි මාණවො භවෙ.

天(deva)用于清净天(visuddhideva)等、云(megha)、死(maccu)与天空(nabha)；少年(māṇava)则用于年轻众生(taruṇa satta)与盗贼(cora)。

843.

843.

ආදි කොට්ඨාස කොටීසු, පුරතො’ග්ගංවරෙ තීසු;

පච්චනීකො’ත්තමෙස්ව’ඤ්ඤෙ, පච්ඡාභාගෙ පරො තිසු.

初(ādi)用于部分(koṭṭhāsa)与端点(koṭi)；顶(agga)用于前方(purato)与殊胜(vara)，通三性；他(para)用于敌对(paccanīka)、最上(uttama)、他者(añña)与后分(pacchābhāga)，通三性。

844.

844.

යොනි කාම සිරි’ස්සරෙ, ධම්මු’ය්‍යාම යසෙ භගං;

උළාරො තීසු විපුලෙ, සෙට්ඨෙ ච මධුරෙ සියා.

福(bhagaṃ)用于根源(yoni)、欲(kāma)、吉祥(siri)、自在(issara)、法(dhamma)、精进(uyyāma)与名誉(yasa)。广大(uḷāra)通三性，用于广大(vipula)、最上(seṭṭha)与甘甜(madhura)。

845.

845.

සම්පන්නො තීසු සම්පුණ්ණෙ, මධුරෙ ච සමඞ්ගිනි;

සඞ්ඛා තු ඤාණෙ කොට්ඨාස, පඤ්ඤත්ති ගණනෙසු ච.

具足(sampanna)通三性，指圆满(sampuṇṇa)、甘甜(madhura)与具足(samaṅgin)；数/慧(saṅkhā)指智(ñāṇa)、部分(koṭṭhāsa)、概念(paññatti)与计算(gaṇana)。

846.

846.

ඨානං ඉස්සරියො’කාස, හෙතූසු ඨිතියම්පි ච;

අථො මානෙ පකාරෙච, කොට්ඨාසෙච විධො ද්විසු.

处(ṭhāna)用于主权(issariya)、空间(okāsa)、因(hetu)与住立(ṭhiti)；种类(vidho)用于量(māna)、方式(pakāra)与部分(koṭṭhāsa)，通二性。

847.

847.

පඤ්ඤො’පවාස ඛන්තීසු, දමො ඉන්ද්‍රියසංවරෙ;

ඤාණෙ ච සොමනස්සෙච, වෙදො ඡන්දසි චො’ච්චතෙ.

智者(pañño)用于斋戒(upavāsa)与忍辱(khanti)；调伏(dama)用于根律仪(indriyasaṃvara)；吠陀(vedo)用于智(ñāṇa)、喜悦(somanassa)与韵律(chandas)。

848.

848.

ඛන්ධකොට්ඨාස, පස්සාව, මග්ග, හෙතූසු යොනි සා ;

කාලෙ තු කූලෙ සීමායං, වෙලා රාසිම්හි භාසිතා.

根源(yoni)用于蕴(khandha)、部分(koṭṭhāsa)、小便(passāva)、道(magga)与因(hetu)。时/岸(velā)用于时(kāla)、岸(kūla)、界限(sīmā)与堆(rāsi)。

849.

849.

වොහාරො සද්ද පණ්ණත්ති, වණිජ්ජා චෙතනාසු ච;

නාගො තු’රග හත්ථීසු, නාගරුක්ඛෙ තථු’ත්තමෙ.

言说(vohāra)用于声(sadda)、概念(paññatti)、贸易(vaṇijjā)与思(cetanā)。龙/象(nāga)用于蛇(uraga)、象(hatthī)、那伽树(nāgarukkha)与最上者(uttama)。

850.

850.

සෙට්ඨා’සහාය සඞ්ඛ්‍යා’ඤ්ඤ,තුල්‍යෙස්වෙ’කොතිලිඞ්ගිකො;

රාගෙ තු මානසො චිත්තා, රහත්තෙසු ච මානසං.

一(eka)用于最上(seṭṭha)、无伴(asahāya)、数(saṅkhyā)、他者(añña)与相等(tulya)，通三性；意(mānaso)用于贪(rāga)与心(citta)；意(mānasaṃ)亦用于阿罗汉果(arahatta)。

851.

851.

මූලං [Pg.71] භෙ සන්තිකෙ මූල, මූලෙ හෙතුම්හි පාභතෙ;

රූපාද්‍යං’ස පකණ්ඩෙසු, ඛන්ධො රාසි ගුණෙසු ච.

根(mūla)用于恐惧(bhaya)、近(santika)、根(mūla)、因(hetu)与礼物(pābhata)。蕴/聚(khandha)用于色等部分(rūpādyaṃsa)、树干(pakaṇḍa)、堆(rāsi)与德(guṇa)。

852.

852.

ආරම්භො වීරියෙ කම්මෙ, ආදිකම්මෙ විකොපනෙ;

අථො හදයවත්ථුම්හි, චිත්තෙ ච හදයං උරෙ.

开始(ārambha)用于精进(vīriya)、业(kamma)、初业(ādikamma)与扰乱(vikopana)。心(hadayaṃ)用于心所依(hadayavatthu)、心(citta)与胸(ura)。

853.

853.

පච්ඡාතාපා’නුබන්ධෙසු, රාගාදො’නුසයො භවෙ;

මාතඞ්ගමුද්ධපිණ්ඩෙ තු, ඝටෙ කුම්භො දසම්බණෙ.

随眠(anusaya)用于追悔(pacchātāpa)、相续(anubandha)与贪等(rāgādo)。瓶(kumbha)用于象额肉团(mātaṅgamuddhapiṇḍa)、罐(ghaṭa)与十安巴那(dasambaṇa)。

854.

854.

පරිවාරො පරිජනෙ, ඛග්ගකොසෙ පරිච්ඡදෙ;

ආලම්බරො තු සාරම්භෙ, භෙරිභෙදෙ ච දිස්සති.

侍从(parivāra)用于眷属(parijana)、剑鞘(khaggakosa)与资具(paricchada)。鼓(ālambara)用于争论(sārambha)与一种鼓(bheribheda)。

855.

855.

ඛණො කාලවිසෙසෙ ච, නිබ්‍යාපාරට්ඨිතිම්හි ච;

කුලෙ ත්ව’භිජනො වුත්තො, උප්පත්තිභූමියම්පි ච.

刹那(khaṇa)用于特殊之时(kālavisesa)与闲暇(nibbāpāraṭṭhiti)。出身(abhijano)用于家族(kula)与出生地(uppattibhūmi)。

856.

856.

ආහාරො කබළීකාරා, හාරාදීසු ච කාරණෙ;

විස්සාසෙ යාචනායඤ්ච, පෙමෙ ච පණයො මතො.

食(āhāra)用于抟食(kabaḷīkāra)、花鬘等(hārādi)与因(kāraṇa)。爱/求(paṇaya)用于信任(vissāsa)、乞求(yācanā)与爱(pema)。

857.

857.

ණාදො සද්ධා, චීවරාදි, හෙත්වා’ධාරෙසු පච්චයො;

කීළා දිබ්බවිහාරාදො, විහාරො සුගතාලයෙ.

缘(paccayo)用于声(ṇāda)、信(saddhā)、衣等(cīvarādi)、因(hetu)与依处(ādhāra)。住(vihāro)用于游戏(kīḷā)、天住等(dibbavihārādi)与善逝处(sugatālaya)。

858.

858.

සමත්ථනෙ මතො චිත්තෙ, කග්ගතායං සමාධි ච;

යොගො සඞ්ගති කාමාදො,ඣානො’පායෙසු යුත්තියං.

三摩地(samādhi)用于安住(samāṭṭhāna)、心(citta)与一境性(ekaggatā)。瑜伽(yogo)用于结合(saṅgati)与欲等(kāmādo)。禅(jhāna)用于方便(upāya)与相应(yutti)。

859.

859.

භොගො සප්පඵණ’ඞ්ගෙසු, කොටිල්ලෙ භුඤ්ජනෙ ධනෙ;

භූමිභාගෙ කිලෙසෙ ච, මලෙ චා’ඞ්ගණ මුච්චතෙ.

受用/蛇身(bhoga)用于蛇头(sappaphaṇa)、身体(aṅga)、弯曲(koṭilla)、受用(bhuñjana)与财富(dhana)。庭院/垢(aṅgaṇa)用于地块(bhūmibhāga)、烦恼(kilesa)与垢(mala)。

860.

860.

ධනාදිදප්පෙ පඤ්ඤාය, අභිමානො මතො ථ ච;

අපදෙසො නිමිත්තෙ ච, ඡලෙ ච කථනෙ මතො.

我慢(abhimāna)用于财富等之傲慢(dhanādidappa)与智慧(paññā)。托辞(apadesa)用于征兆(nimitta)、欺骗(chala)与言说(kathana)。

861.

861.

චිත්තෙ කායෙ සභාවෙ ච, සො අත්තා පරම’ත්තනි;

අථ ගුම්බො ච ථම්බස්මිං, සමූහෙ බලසජ්ජනෙ.

我(attā)用于心(citta)、身(kāya)、自性(sabhāva)与至上我(paramatta)。丛(gumba)用于簇(thamba)、群(samūha)与军队(balasajjana)。

862.

862.

අන්තොඝරෙ කුසූලෙ ච, කොට්ඨො න්තොකුච්ඡියං ප්‍යථ;

සොපානඞ්ගම්හි උණ්හීසො, මකුටෙ සීසවෙඨනෙ.

仓/内(koṭṭha)用于内室(antoghara)、粮仓(kusūla)与腹内(antokucchi)。顶髻(uṇhīsa)用于阶梯构件(sopānaṅga)、王冠(makuṭa)与头巾(sīsaveṭhana)。

863.

863.

නිය්‍යාසෙ සෙඛරෙ ද්වාරෙ, නිය්‍යූහො නාගදන්තකෙ;

අථො සිඛණ්ඩෙ තූණීරෙ, කලාපො නිකරෙ මතො.

突出物(niyyūha)用于树脂(niyyāsa)、顶饰(sekhara)、门(dvāra)与象牙栓(nāgadantaka)。束(kalāpa)用于发髻(sikhaṇḍa)、箭筒(tūṇīra)与群(nikara)。

864.

864.

චූළා සංයතකෙසෙසු, මකුටෙ මොළි ච ද්විසු;

සඞ්ඛො ත්ව’නිත්ථියං කම්බු, නලාට’ට්ඨීසු ගොප්ඵකෙ.

顶髻(cūḷā)与发髻(moḷi)用于束发(saṃyatakesa)与王冠(makuṭa)，其中发髻(moḷi)通二性。螺(saṅkha)于非女性中，用于海螺(kambu)、额骨(nalāṭaṭṭhi)与踝骨(gopphaka)。

865.

865.

පක්ඛො [Pg.72] කාලෙ බලෙ සාධ්‍යෙ, සඛී වාජෙසු පඞ්ගුලෙ;

දෙසෙ’ණ්ණවෙ පුමෙ සින්ධු, සරිතායං ස නාරියං.

pakkha可指时分、 पक्ष、助伴、朋友、羽翼、跛者；sindhu作阳性时，可指国土、海洋；作阴性时，则指河流。

866.

866.

ගජෙ කරෙණු පුරිසෙ, සො හත්ථිනිය මිත්ථියං;

රතනෙ වජිරො නිත්ථී, මණිවෙධි’න්දහෙතිසු.

hatthin可指象、母象、男子；其阴性词hatthinī指母象。vajira作中性时指宝石，又可指穿珠者、因陀罗的武器。

867.

867.

විසාණං තීසු මාතඞ්ග, දන්තෙ ච පසුසිඞ්ගකෙ;

කොටියං තු මතො කොණො, තථා වාදිත්තවාදනෙ.

visāṇa(通三性)可指象牙与兽角；koṇa可指顶端或千万之数，亦可指弹奏乐器。

868.

868.

වණිප්පථෙ ච නගරෙ, වෙදෙ ච නිගමො ථ ච;

විවාදාදො’ ධිකරණං, සියා’ධාරෙ ච කාරණෙ.

nigama可指商路、城市与吠陀；adhikaraṇa可指争论等，亦可指依处与原因。

869.

869.

පසුම්හි වසුධායඤ්ච, වාචාදො ගො පුමිත්ථියං;

හරිතෙ තු සුවණ්ණෙ ච, වාසුදෙවෙ හරී’රිතො.

go(通阴阳性)可指牲畜、大地、言语等；hari被说为可指绿色、黄金与瓦素迭瓦(Vāsudeva)。

870.

870.

ආයත්තෙ පරිවාරෙ ච, භරියායං පරිග්ගහො;

උත්තංසො ත්ව’ වතංසො ච, කණ්ණපූරෙ ච සෙඛරෙ.

pariggaha可指拥有、眷属与妻子；uttaṃsa与avataṃsa可指耳饰与顶饰。

871.

871.

විජ්ජුයං වජිරෙ චෙවා, සනි’ත්ථිපුරිසෙ ප්‍යථ;

කොණෙ සඞ්ඛ්‍යාවිසෙසස්මිං, උක්කංසෙ කොටි නාරියං.

asani(通阴阳性)可指闪电与金刚；koṭi(阴性)可指顶端、某一特殊数字(千万)与顶峰。

872.

872.

චූළා ජාලා පධාන’ග්ග, මොරචූළාසු සා සිඛා;

සප්පදාඨාය මාසී’ත්ථී, ඉට්ඨස්සා’සීසනායපි.

sikhā可指顶髻、火焰、主要者、顶端与孔雀顶髻；āsī(阴性)可指蛇牙，亦可指祝福所愿。

873.

873.

වසා විලීන තෙලස්මිං, වසගා වඤ්ඣගාවිසු;

අභිලාසෙ තු කිරණෙ, අභිසඞ්ගෙ රුචි’ත්ථියං.

vasā可指油脂、顺从的母牛与不育的母牛；ruci(阴性)可指贪恋、光辉与执着。

874.

874.

සඤ්ඤා සඤ්ජානනෙ නාමෙ, චෙතනායඤ්ච දිස්සති;

අංසෙ සිප්පෙ කලා කාලෙ, භාගෙ චන්දස්ස සොළසෙ.

saññā可指想、名称与思；kalā可指部分、技艺、时间与月亮的十六分之一分。

875.

875.

බීජකොසෙ ඝරකූටෙ, කණ්ණභූසාය කණ්ණිකා;

ආගාමිකාලෙ දීඝත්තෙ, පභාවෙ ච මතා’යති.

kaṇṇikā可指（莲）心皮、屋顶尖与耳饰；āyati被认为可指未来、长远与威力。

876.

876.

උණ්ණා මෙසාදිලොමෙ, ච, භූමජ්ඣෙ රොමධාතුයං;

වාරුණී ත්විත්ථියං වුත්තා, නට්ටකී මදිරාදිසු.

uṇṇā可指绵羊等之毛与眉间白毫；vāruṇī(阴性)被说为可指舞女与酒等。

877.

877.

ක්‍රියචිත්තෙ ච කරණෙ, කිරියං කම්මනි ක්‍රියා;

සුනිසායං තු කඤ්ඤාය, ජායාය ච වධූ මතා.

kiriya与kriyā可指唯作心、作为与业；vadhū被认为可指儿媳、少女与妻子。

878.

878.

පමාණි’ස්සරියෙ මත්තා, අක්ඛරාවයවෙ’ප්පකෙ;

සුත්තං පාවචනෙ රිට්ඨෙ, තන්තෙ තං සුපිතෙ තිසු.

mattā可指量、主权与音节的微小部分；sutta(通三性)可指言教、不幸、线与梦。

879.

879.

රාජලිඞ්ගො’සභඞ්ගෙසු, [Pg.73] රුක්ඛෙ ච කකුදො ප්‍යථ;

නිමිත්ත’ක්ඛර සූපෙසු, බ්‍යඤ්ජනං චිහනෙ පදෙ.

kakuda可指王之徽相、牛之肉峰与树木；byañjana可指标记、字母、羹汤、特征与词语。

880.

880.

වොහාරෙ ජෙතු මිච්ඡායං, කීළාදො චාපි දෙවනං;

භරියායං තු කෙදාරෙ, සරීරෙ ඛෙත්ත මීරිතං.

devana可指言谈、求胜欲与游戏等；khetta被说为可指妻子、田地与身体。

881.

881.

සුස්සූසායඤ්ච විඤ්ඤෙය්‍යං, ඉස්සාභ්‍යාසෙ ප්‍යු’පාසනං;

සූලං තු නිත්ථියං හෙති, භෙදෙ සංකු රුජාසු ච.

upāsana应知为可指侍奉与弓术练习；sūla(中性)可指兵器、分裂、尖桩与病痛。

882.

882.

තන්ති වීණාගුණෙ, තන්තං, මුඛ්‍යසිද්ධන්ත තන්තුසු;

රථාද්‍යඞ්ගෙ තු ච යුගො, කප්පම්හි යුගලෙ යුගං.

tanti(阴性)指琴弦；tanta(中性)指线与主要 सिद्धांत。yugo(阳性)指车轭等；yuga(中性)指时劫与一对。

883.

883.

ඉත්ථිපුප්ඵෙ ච රෙණුම්හි, රජො පකතිජෙ ගුණෙ;

න්‍යාසප්පණෙ තු දානම්හි, නිය්‍යාතන මුදීරිතං.

rajo可指花粉、尘埃与自性之质(如贪欲等)；niyyātana被说为可指交付与布施。

884.

884.

ගරු’පායා’වතාරෙසු, තිත්ථං පූතම්බු දිට්ඨිසු;

පණ්ඩකෙ ජොති නක්ඛත්ත, රංසීස්ව’ග්ගිම්හි ජොති සො.

tittha可指导师、方便、渡口、圣水与见解；joti(阳性)可指黄门(paṇḍaka)、星宿、光线与火。

885.

885.

කණ්ඩො නිත්ථී සරෙ දණ්ඩෙ, වග්ගෙ චාවසරෙ ප්‍යථ;

උද්ධංබාහුද්වයමානෙ, සූරත්තෙපි ච පොරිසං.

kaṇḍa(中性)可指箭、茎、篇章与时机；porisa可指举二手之量度与勇气。

886.

886.

උට්ඨානං පොරිසෙ’හාසු, නිසින්නාද්‍යු’ග්ගමෙ ප්‍යථ;

අනිස්සයමහීභාගෙ, ත්වි’රීණං ඌසරෙ සියා.

uṭṭhāna可指勤勉、努力与从坐姿等起立；irīṇa可指无所依之地域与贫瘠之地。

887.

887.

ආරාධනං සාධනෙ ච, පත්තියං පරිතොසනෙ;

පධානෙ තු ච සානුම්හි, විසාණෙ සිඞ්ග මුච්චතෙ.

ārādhana可指成就、获得与满足；siṅga被说为可指主要者、山顶与角。

888.

888.

දිට්ඨා’දිමග්ගෙ ඤාණ’ක්ඛි, ක්ඛණ ලද්ධීසු දස්සනං;

හෙමෙ පඤ්චසුවණ්ණෙ ච, නික්ඛො නිත්ථී පසාධනෙ.

dassana可指见道、智慧眼、刹那与见解；nikkha(中性)可指黄金、五苏宛那(重量单位)与饰品。

889.

889.

තිථිභෙදෙ ච සාඛාදි, ඵළුම්හි පබ්බ මුච්චතෙ;

නාගලොකෙ තු පාතාලං, භාසිතං බලවාමුඛෙ.

pabba被说为可指节日、枝节与竹节；pātāla被说为可指龙界与 वडवामुख(海底火山)。

890.

890.

කාමජෙ කොපජෙ දොසෙ, බ්‍යසනඤ්ච විපත්තියං;

අථො’පකරණෙ සිද්ධි, කාරකෙසු ච සාධනං.

byasana可指由欲与嗔所生之过患，亦可指灾祸；sādhana可指工具、成就与作者。

891.

891.

තීස්වීරිතො දානසීලෙ, වදඤ්ඤූ වග්ගුවාදිනි;

පුරක්ඛතො භිසිත්තෙ ච, පූජිතෙ පුරතොකතෙ.

vadaññū(通三性)被说为指慷慨者、持戒者与善语者；purakkhata指受膏者、受尊敬者与被置于前者。

892.

892.

මන්දො භාග්‍යවිහීනෙ චා, ප්පකෙ මූළ්හා’පටූස්වපි;

වුද්ධියුත්තෙ සමුන්නද්ධෙ, උප්පන්නෙ උස්සිතං භවෙ.

manda可指无福者、微小者、愚痴者与不熟练者；ussita可指已增长、高傲与已生起。

893.

893.

රථඞ්ගෙ’ක්ඛො [Pg.74] සුවණ්ණස්මිං, පාසකෙ, අක්ඛ මින්ද්‍රියෙ;

සස්සතෙ ච ධුවො තීසු, ධුවං තක්කෙ ච නිච්ඡිතෙ.

akkha(阳性)指车轴；akkha(中性)指金饰、骰子与根门。dhuva(形容词，通三性)指永恒；dhuvaṃ(副词)指确定无疑。

894.

894.

හරෙ සිවො, සිවං භද්ද, මොක්ඛෙසු, ජම්බුකෙ සිවා;

සෙනායං සත්තියඤ්චෙව, ථූලත්තෙ ච බලං භවෙ.

sivo(阳性)指湿婆神；sivaṃ(中性)指吉祥与解脱；sivā(阴性)指雌豺。bala可指军队、力量与壮大。

895.

895.

සඞ්ඛ්‍යා නරකභෙදෙසු, පදුමං වාරිජෙ ප්‍යථ;

දෙවභෙදෙ වසු පුමෙ, පණ්ඩකං රතනෙ ධනෙ.

“Saṅkhyā”指地狱的种类之数，“Paduma”指莲花与水生之物；“Vasu”(阳性)指一类天神与财富，“Paṇḍaka”指黄门、珍宝与财富。

896.

896.

නිබ්බානං අත්ථගමනෙ, අපවග්ගෙ සියා ථ ච;

සෙතම්බුජෙ පුණ්ඩරීකං, බ්‍යග්ඝෙ රුක්ඛන්තරෙ පුමෙ.

“Nibbāna”用于止息与解脱；“Puṇḍarīka”为白莲；“Byaggha”(阳性)为虎与一种树木。

897.

897.

උපහාරෙ බලි පුමෙ, කරස්මිංචා’සුරන්තරෙ;

සුක්කං තු සම්භවෙ, සුක්කො, ධවලෙ, කුසලෙ තිසු.

“Bali”(阳性)用于献礼、税与阿修罗之一；“Sukka”(中性)用于精液，而“Sukka”(形容词，通三性)则用于白色与善。

898.

898.

දායො දානෙ විභත්තබ්බ, ධනෙ ච පිතුනං වනෙ ;

පභුත්තා’යත්තතා’යත්තා’, භිලාසෙසු වසො භවෙ.

“Dāya”指布施、应分之财与祖传之林；“Vasa”指权力、从属与欲望。

899.

899.

පරිභාසන මක්කොසෙ, නියමෙ භාසනෙ ථ ච,ධනම්හි සෙළනං යොධ, සීහනාදම්හි දිස්සති.

“Paribhāsana”指责骂、约束与言谈；“Seḷana”见于财富、战士与狮子吼。

900.

900.

පභවො ජාතිහෙතුම්හි, ඨානෙ චාද්‍යුපලද්ධියං;

අථො’තු නාරිපුප්ඵස්මිං, හෙමන්තාදිම්හි ච ද්විසු.

“Pabhava”指生起、因缘、处所、初现；“Utu”指女性经期与季节(如冬季等，二者)。

901.

901.

කරණං සාධකතමෙ, ක්‍රියා ගත්තෙසු ඉන්ද්‍රියෙ;

තාතො තු කුඤ්චිකායඤ්ච, තූරියඞ්ගෙ දුමන්තරෙ.

“Karaṇa”指最胜之具、行为、肢体与感官；“Tāta”指钥匙、乐器与一种树木。

902.

902.

පුප්ඵෙ ඵලෙ ච පසවො, උප්පාදෙ ගබ්භමොචනෙ;

ගායනෙ ගායකෙ අස්සෙ, ගන්ධබ්බො දෙවතාන්තරෙ.

“Pasava”指花、果、生产与分娩；“Gandhabba”指歌唱、歌者、马与一类天神(乾闼婆)。

903.

903.

විනා පුප්ඵං ඵලග්ගාහි, රුක්ඛෙ වනප්පති;

ආහතෙ හෙමරජතෙ, රූපියං රජතෙපි ච.

“Vanappati”指无花而结果的树，亦指林木；“Rūpiya”指铸币、金银，亦指银。

904.

904.

ඛගාදිබන්ධනෙ පාසො, කෙසපුබ්බො චයෙ ප්‍යථ;

තාරා’ක්ඛිමජ්ඣෙ නක්ඛත්තෙ, තාරො උච්චතරස්සරෙ.

“Pāsa”指捕缚鸟兽的罗网，亦指发束；“Tārā”指星辰与瞳孔，“Tāro”则指高音。

905.

905.

පත්තෙ ච ලොහභෙදස්මිං, කංසො චතුකහාපණෙ;

මජ්ඣිමො දෙහමජ්ඣස්මිං, මජ්ඣභවෙ ච සො තිසු.

“Kaṃsa”指钵、一种金属(铜)，亦指四迦哈巴那的量；“Majjhima”(通三性)指身体的中央、中等存在，亦指中等。

906.

906.

ආවෙසනංභූතාවෙසෙ, සිප්පසාලා ඝරෙසු ච;

සොභා සම්පත්තීසු සිරී, ලක්ඛීත්ථී දෙවතාය ච.

“Āvesana”指鬼神附身、作坊与房屋；“Sirī”指光辉、成就、吉祥天女与女神。

907.

907.

කුමාරො [Pg.75] යුවරාජෙ ච, ඛන්දෙ වුත්තො සුසුම්හි ච;

අථා’නිත්ථී පවාළො ච, මණිභෙදෙ තථා’ඞ්කුරෙ.

“Kumāra”指少年、王子、储君与塞建陀天；“Pavāḷa”(非阴性)指珊瑚、一类宝珠与新芽。

908.

908.

පණො වෙතන මූලෙසු, වොහාරෙ ච ධනෙ මතො;

පටිග්ගහො තු ගහණෙ, කථිතො භාජනන්තරෙ.

“Paṇa”指工薪、价值、交易与财富；“Paṭiggaha”指接受、领纳，亦指一种容器。

909.

909.

අසුභෙ ච සුභෙ කම්මෙ, භාග්‍යං වුත්තං ද්වයෙ ප්‍යථ;

පිප්ඵලං තරුභෙදෙ ච, වත්ථච්ඡෙදනසත්ථකෙ.

“Bhāgya”被称为善业与不善业两者(的果报)；“Pipphala”指一种树木，亦指裁衣用的小刀。

910.

910.

අපවග්ගො පරිච්චාගා’, වසානෙසු විමුත්තියං;

ලිඞ්ගං තු අඞ්ගජාතස්මිං, පුමත්තාදිම්හි ලක්ඛණෙ.

“Apavagga”指舍弃、终结与解脱；“Liṅga”指生殖器、男性等性别特征与相状。

911.

911.

චාගෙ සභාවෙ නිම්මානෙ, සග්ගො ජ්ඣායෙ දිවෙප්‍යථ;

රොහිතො ලොහිතෙ මච්ඡ, භෙදෙ චෙව මිගන්තරෙ.

“Sagga”用于布施、自性、化作、禅那与天界；“Rohita”指红色、一种鱼与一种鹿。

912.

912.

නිට්ඨා නිප්ඵත්තියං චෙවා, වසානම්හි අදස්සනෙ;

කණ්ටකො තු සපත්තස්මිං, රුක්ඛඞ්ගෙ ලොමහංසනෙ.

“Niṭṭhā”指完成、终结与消失；“Kaṇṭaka”指敌人、树刺与毛骨悚然。

913.

913.

මුඛ්‍යො’පායෙසු වදනෙ, ආදිස්මිං මුඛ මීරිතං;

දබ්බං භබ්බෙ ගුණාධාරෙ, විත්තෙ ච බුධ දාරුසු.

“Mukha”被称为主要者、方法、面门与开端；“Dabba”指物质、适宜者、具德者、财富、智者与木材。

914.

914.

මානං පමාණෙ පත්ථාදො, මානො වුත්තො විධාය ච;

අථො පරිස්සමෙ වුත්තො, වායාමො වීරියෙපි ච.

“Māna”(中性)指量度与‘帕塔’等量器，“Māno”(阳性)则被称为我慢；“Vāyāma”被称为劳力，亦指精进。

915.

915.

සරොරුහෙ සතපත්තං, සතපත්තො ඛගන්තරෙ;

ඡිද්දෙ තු ඡිද්දවන්තෙ ච, සුසිරං තූරියන්තරෙ.

“Satapatta”(中性)指莲花，“Satapatto”(阳性)指一种鸟(啄木鸟)；“Susira”指孔穴、有孔者与一类乐器。

916.

916.

එකස්මිං සදිසෙ සන්තෙ, සමානං වාච්චලිඞ්ගිකං;

අථො ගාරව භීතීසු, සංවෙගෙ සම්භමො මතො.

“Samāna”(通三性)指同一、相似与存在者；“Sambhama”被认为指尊敬、恐惧与悚惧。

917.

917.

ජුණ්හා චන්දප්පභායඤ්ච, තදුපෙතනිසාය ච;

විමානං දෙවතාවාසෙ, සත්තභූමිඝරම්හි ච.

“Juṇhā”指皎月清辉，亦指月夜；“Vimāna”指天神居所，亦指七层殿阁。

918.

918.

මාසෙ ජෙට්ඨො, තිවුද්ධා’ති, ප්පසත්ථෙසු ච තීසු සො;

ධම්මෙ ච මඞ්ගලෙ සෙය්‍යො, සො පසත්ථතරෙ තිසු.

“Jeṭṭha”(通三性)指哲吒月、年长者与被赞叹者；“Seyyo”(通三性)指法、吉祥与更殊胜者。

919.

919.

ආදිච්චාදිම්හි ගහණෙ, නිබන්ධෙ ච ඝරෙ ගහො;

කාචො තු මත්තිකාභෙදෙ, සික්කායං නයනාමයෙ.

“Gaha”指行星、执取、束缚与房屋；“Kāca”指玻璃、挂网与眼疾。

920.

920.

තීසු ගාමණි සෙට්ඨස්මිං, අධිපෙ ගාමජෙට්ඨකෙ;

බිම්බං තු පටිබිම්බෙ ච, මණ්ඩලෙ බිම්බිකාඵලෙ.

“Gāmaṇi”(通三性)指最胜者、统治者与村长；“Bimba”指影像、圆盘与频婆果。

921.

921.

භාජනාදි පරික්ඛාරෙ, භණ්ඩං මූලධනෙපි ච;

මග්ගො ත්වරියමග්ගෙ ච, සම්මාදිට්ඨාදිකෙ, පථෙ.

“Bhaṇḍa”指用具、资具与资本；“Magga”指圣道、正见等道支与路径。

922.

922.

සමා [Pg.76] වස්සෙ, සමො ඛෙද, සන්තීසු, සො නිභෙ තිසු;

චාපෙත්විස්සාස, මුසුනො, ඉස්සාසො ඛෙපකම්හි ච.

“Samā”(阴性)指年，“Samo”(阳性)指疲劳与寂静，而“Sama”(形容词，通三性)指相似；“Issāsa”指弓、呼吸与射手。

923.

923.

බාලො තීස්වා’දිවයසා, සමඞ්ගිනි අපණ්ඩිතෙ;

රත්තං තු සොණිතෙ, තම්බා, නුරත්ත, රඤ්ජිතෙ තිසු.

“Bāla”(通三性)指年幼者与无智者；“Ratta”(中性)指血，而“Ratta”(形容词，通三性)指红色、爱染与被染色的。

924.

924.

තචෙ කායෙ ච තන්විත්ථී, තීස්ව’ප්පෙ විරළෙ කිසෙ;

උතුභෙදෙ තු සිසිරො, හිමෙ සො සීතලෙ තිසු.

“Tanu”(阴性)指皮肤、身体，(形容词，通三性)指少、稀疏、瘦弱；“Sisira”指寒季、霜雪，而(形容词，通三性)指寒冷。

925.

925.

සක්ඛරා ගුළභෙදෙ ච, කථලෙපි ච දිස්සති;

අනුග්ගහෙ තු සඞ්ඛෙපෙ, ගහණෙ සඞ්ගහො මතො.

Sakkharā (砂砾)可见于糖类与瓦砾中；Saṅgaho (摄)被认为是帮助、简略与把握。

926.

926.

දක්ඛෙ ච තිඛිණෙ බ්‍යත්තෙ, රොගමුත්තෙ පටුත්තිසු;

රාජා තු ඛත්තියෙ වුත්තො, නරනාථෙ පභුම්හි ච.

Paṭu (熟练)指熟练、锋利、清晰，亦指无病。Rājā (君王)指刹帝利、人主与主君。

927.

927.

ඛලඤ්ච ධඤ්ඤකරණෙ, කක්කෙ නීචෙ ඛලො භවෙ;

අථු’ප්පාදෙ සමුදයො, සමූහෙ පච්චයෙපි ච.

Khalo (打谷场)指打谷场，亦指渣滓与下劣者。Samudayo (集)指生起、聚集与因缘。

928.

928.

බ්‍රහ්මචාරී ගහට්ඨාදො, අස්සමො ච තපොවනෙ;

භයඞ්කරෙ තු කඨිනෙ, කුරූරො තීසු නිද්දයෙ.

Assamo (修行处)指梵行期、居家期等，亦指苦行林。Kurūro (残忍者)指可怖、严酷与无情者。

929.

929.

කනිට්ඨො කනියො තීසු, අත්‍යප්පෙ’තියුවෙ ප්‍යථ;

සීඝම්හි ලහු තං, ඉට්ඨ, නිස්සාරා’ගරුසුත්තිසු.

Kaniṭṭho, kaniyo (幼小者)是三性词，指极少与极年轻者。Lahu (轻)指快速、可爱、无髓与不重。

930.

930.

අධරො තීස්වධො හීනෙ, පුමෙ දන්තච්ඡදෙ ප්‍යථ;

සුස්සුසා සොතු මිච්ඡාය, සා පාරිචරියාය ච.

Adharo (下)是三性词，指下方、低劣，（作阳性词时）亦指唇。Sussusā (听闻欲)指欲闻与侍奉。

931.

931.

හත්ථො පාණිම්හි රතනෙ, ගණෙ සොණ්ඩාය භන්තරෙ;

ආවාටෙ උදපානෙ ච, කූපො කුම්භෙ ච දිස්සති.

Hattho (手)指手、肘尺、群与象鼻。Kūpo (井)可见于坑、水井与瓮中。

932.

932.

ආදො පධානෙ පඨමං, පමුඛඤ්ච තිලිඞ්ගිකං;

වජ්ජභෙදෙ ච විත තං, තං විත්ථාරෙ තිලිඞ්ගිකං.

Ādi (始)指主要、第一与首要，是三性词。Vītaṃ (离)指宝石的一种，亦指扩展，是三性词。

933.

933.

සාරො බලෙ ථිරංසෙ ච, උත්තමෙ සො තිලිඞ්ගිකො;

භාරො තු ඛන්ධභාරාදො, ද්විසහස්සපලෙපි ච.

Sāro (精华)指力量、坚固部分与最上者，是三性词。Bhāro (负荷)指肩负的重担等，亦指二千巴拉。

934.

934.

මන්දිරෙ රොගභෙදෙ ච, ඛයො අපචයම්හි ච;

වාළො තු සාපදෙ සප්පෙ, කුරූරෙ සො තිලිඞ්ගිකො.

Khayo (衰朽)指房屋的毁坏、一种疾病与损耗。Vāḷo (野兽)指猛兽、蛇与残忍者，是三性词。

935.

935.

සාලො සජ්ජද්දුමෙ රුක්ඛෙ, සාලාගෙහෙ ච දිස්සති;

සොතෙ තු සවනං වුත්තං, යජනෙ සුතියම්පි ච.

Sālo (娑罗树)可见于娑罗树、一般树木与殿堂中。Savaṇaṃ (听闻)指耳朵，亦指祭祀与吠陀。

936.

936.

තීසු පතො පරෙතො ච, මතෙ ච පෙතයොනිජෙ;

ඛ්‍යාතෙ තු හට්ඨෙ විඤ්ඤාතෙ, පතීතං වාච්චලිඞ්ගිකං.

Peto, pareto (已逝者)是三性词，指死者与饿鬼道众生。Patītaṃ (知名)是三性词，指著名、高兴与已知。

937.

937.

අධිප්පායෙ [Pg.77] ච ආධාරෙ, ආසයො කථිතො ථ ච;

පත්තං පක්ඛෙ දලෙ, පත්තො, භාජනෙ සො ගතෙ තිසු.

Āsayo (意向)被说为意旨与依处。Pattaṃ (叶)指翅膀与叶；Patto (钵)指容器；（作为过去分词时）指已到达，是三性词。

938.

938.

කුසලෙ සුකතං, සුට්ඨු, කතෙ ච සුකතො තිසු;

තපස්සී ත්ව’නුකම්පායා, රහෙ වුත්තො තපොධනෙ.

Sukataṃ (善作业)指善行与善为；Sukato (善作的)是三性词。Tapassī (苦行者)被说为具悲悯、住于独处与以苦行为财富者。

939.

939.

තීසු සුරාදිලොලස්මිං, සොණ්ඩො හත්ථිකරෙ ද්විසු;

අස්සාදනෙ තු රසනං, ජිව්හායඤ්ච ධනිම්හි ච.

Soṇḍo (沉湎者)是三性词，指耽于酒等者；（作阳、阴性词时）亦指象鼻。Rasanaṃ (味)指品尝、舌与弓弦。

940.

940.

පණීතො තීසු මධුරෙ, උත්තමෙ විහිතෙ ප්‍යථ;

අඤ්ජසෙ විසිඛායඤ්ච, පන්තියං වීථි නාරියං.

Paṇīto (殊胜的)是三性词，指甜美、最上与已准备。Vīthi (街道)指直道、街道、行列与女人。

941.

941.

පාපස්මිං ගගනෙ දුක්ඛෙ, බ්‍යසනෙ චා’ඝ මුච්චතෙ;

සමූහෙ පටලං නෙත්ත, රොගෙ වුත්තං ඡදිම්හි ච.

Aghaṃ (恶)被说为罪恶、天空、苦与灾难。Paṭalaṃ (层)被说为群、眼疾与屋顶。

942.

942.

සන්ධි සඞ්ඝට්ටනෙ වුත්තො, සන්ධි’ත්ථි පටිසන්ධියං;

සත්තන්නං පූරණෙ සෙට්ඨෙ, තිසන්තෙ සත්තමො තිසු.

Sandhi (连结)被说为连结，（作阴性词时）亦指结生。Sattamo (第七)指第七与最胜者，是三性词。

943.

943.

ඔජා තු යාපනායඤ්ච, ඔජො දිත්ති බලෙසු ච;

අථො නිසාමනං වුත්තං, දස්සනෙ සවනෙපි ච.

Ojā (滋养素)指生命存续。Ojo (活力)指光明与力量。又，Nisāmanaṃ (观察)被说为见与闻。

944.

944.

ගබ්භො කුච්ඡිට්ඨසත්තෙ ච, කුච්ඡි ඔවරකෙසු ච;

ඛණ්ඩනෙ ත්ව’පදානඤ්ච, ඉතිවුත්තෙ ච කම්මනි.

Gabbho (胎)指胎中众生，Kucchi (腹)指内室。Apadānaṃ (譬喻)指分析、传说与业。

945.

945.

චිත්තකෙ රුක්ඛභෙදෙ ච, තිලකො තිලකාළකෙ;

සීලාදො පටිපත්ති’ත්ථී, බොධෙ පත්ති පවත්තිසු.

Tilako (帝释树)指额上彩饰、一种树与痣。Paṭipatti (行道)是阴性词，指戒行等。Patti (得)指证悟与发生。

946.

946.

අසුම්හි ච බලෙ පාණො, සත්තෙ හදයගා’නිලෙ;

ඡන්දො වසෙ අධිප්පායෙ, වෙදෙ’ච්ඡා’නුට්ඨුභාදිසු.

Pāṇo (命)指气息、力量、众生与心风。Chando (欲)指自在、意欲、吠陀、欲求与阿奴图巴等韵律。

947.

947.

කාමොඝාදො, සමූහස්මිං, ඔඝොවෙගෙ ජලස්ස ච;

කපාලං සිරසට්ඨිම්හි, ඝටාදි සකලෙපි ච.

Ogho (暴流)指欲暴流等、群与水流。Kapālaṃ (头骨)指头骨与罐等碎片。

948.

948.

වෙණ්වාදිසාඛාජාලස්මිං, ලග්ගකෙසෙ ජටා’ලයෙ;

සරණං තු වධෙ ගෙහෙ, රක්ඛිතස්මිඤ්ච රක්ඛණෙ.

Jaṭā (结)指竹等枝条网与结发。Saraṇaṃ (归依处)指杀戮、家、被保护者与保护。

949.

949.

ථියං කන්තා පියෙ, කන්තො, මනුඤ්ඤෙ, සො තිලිඞ්ගිකො;

ගවක්ඛෙ තු සමූහෙ ච, ජාලං මච්ඡාදිබන්ධනෙ.

Kantā (女人)指女人，Kanto (爱人)指可爱者；Kantaṃ (可爱的)指悦意者，是三性词。Jālaṃ (网)指窗户、群与捕鱼等的网。

950.

950.

පුච්ඡායං ගරහායඤ්චා, නියමෙ කිං තිලිඞ්ගිකං;

සසද්ධෙ තීසු නිවාපෙ, සද්ධං, සද්ධා ච පච්චයෙ.

Kiṃ (何)指询问、谴责与规则，是三性词。Saddho (有信的)是三性词，指有信心者。Saddhaṃ (供祭)指对亡者的供祭。Saddhā (信)指信心。

951.

951.

බීජං [Pg.78] හෙතුම්හි අට්ඨිස්මිං, අඞ්ගජාතෙ ච දිස්සති;

පුබ්බො පූයෙ’ග්ගතො ආදො,සො දිසාදො තිලිඞ්ගිකො.

Bījaṃ (种子)可见于因、果核与生殖器中。Pubbo (前)指脓、在前、最初与方向等，是三性词。

952.

952.

ඵලචිත්තෙ හෙතුකතෙ, ලාභෙ ධඤ්ඤාදිකෙ ඵලං;

ආගමනෙ තු දීඝාදි, නිකායෙසු ච ආගමො.

Phalaṃ (果)指果心、因之所作、获得与谷物等。Āgamo (阿含)指到来、长部等尼柯耶与教典。

953.

953.

සන්තානො දෙවරුක්ඛෙ ච, වුත්තො සන්තතියං ප්‍යථ;

උත්තරවිපරීතෙ ච, සෙට්ඨෙ චා’නුත්තරං තිසු.

Santāno (相续)被说为天树与相续。Anuttaraṃ (无上)指无有更高者与最胜者，是三性词。

954.

954.

සත්තිසම්පත්තියං වුත්තො, කන්තිමත්තෙ ච වික්කමො;

ඡායා තු ආතපාභාවෙ, පටිබිම්බෙ පභාය ච.

Vikkamo (勇猛)被说为力量的成就与步伐。Chāyā (影)指无日照处、影像与光辉。

955.

955.

ගිම්හෙ ඝම්මො නිදාඝො ච, උණ්හෙ සෙදජලෙ ප්‍යථ;

කප්පනං කන්තනෙ වුත්තං, විකප්පෙ සජ්ජනෙ’ත්ථියං.

Ghammo与nidāgho指夏季、热与汗水。Kappanaṃ说为切割、思量、装备；此义亦为阴性词。

956.

956.

අඞ්ගා දෙසෙ බහුම්හ’ඞ්ගං, අඞ්ගො දෙසෙ වපුම්හ’ තථා’වයවහෙතුසු;

දෙවාලයෙ ච ථූපස්මිං, චෙතියං චෙතිය’ද්දුමෙ.

Aṅgā（复数）指国土。Aṅgaṃ（中性）用于复数。Aṅgo（阳性）指国土、身体、部分与原因。Cetiyaṃ指天祠、塔与支提树。

957.

957.

සජ්ජනො සාධුපුරිසෙ, සජ්ජනං කප්පනෙ ප්‍යථ;

සුපිනං සුපිනෙ සුත්ත, විඤ්ඤාණෙ ත මනිත්ථියං.

Sajjano指贤士。Sajjanaṃ亦指准备。Supinaṃ指梦、睡眠与识，其为中性词。

958.

958.

පච්චක්ඛෙ සන්නිධානෙ ච, සන්නිධි පරිකිත්තිතො;

භිය්‍යො බහුතරත්ථෙ සො, පුනරත්ථෙ’බ්‍යයං භවෙ.

Sannidhi说为现前与邻近。Bhiyyo为不变词，用于“更多”与“再”之义。

959.

959.

විසලිත්තසරෙ දිද්ධො, දිද්ධො ලිත්තෙ තිලිඞ්ගිකො;

වාසෙ ධූමාදිසඞ්ඛාරෙ, ධිවාසො සම්පටිච්ඡනෙ.

Diddho指涂毒之箭，亦指被涂抹者，通三性。Adhivāso指住所、熏香等事与忍受。

960.

960.

වුත්තො විසාරදො තීසු, සුප්පගබ්භෙ ච පණ්ඩිතෙ;

අථ සිත්ථං මධුච්ඡිට්ඨෙ, වුත්තං ඔදනසම්භවෙ.

Visārado说为通三性之词，指胆大与贤哲。Sitthaṃ说为蜂蜡与饭粒。

961.

961.

ද්‍රවෙ වණ්ණෙ රසභෙදෙ, කසායො සුරභිම්හි ච;

අථො උග්ගමනං වුත්තං, උප්පත්තු’ද්ධගතීසු ච.

Kasāyo指汁液、颜色、味的一种（涩味）与芳香。Uggamanaṃ说为生起与上升。

962.

962.

ලූඛෙ නිට්ඨුරවාචායං, ඵරුසං වාච්චලිඞ්ගිකං;

පවාහො ත්ව’ම්බුවෙගෙ ච, සන්දිස්සති පවත්තියං.

Pharusaṃ为形容词，指粗糙与严厉之语。Pavāho则见于水流，亦指持续。

963.

963.

නිස්සයෙ තප්පරෙ ඉට්ඨෙ, පරායණපදං තිසු;

කවචෙ වාරවාණෙ ච, නිම්මොකෙපි ච කඤ්චුකො.

Parāyaṇapadaṃ通三性，指依止、专注与喜爱。Kañcuko指甲胄、上衣与蛇蜕。

964.

964.

ලොහභෙදෙ [Pg.79] මතං තම්බං, තම්බො රත්තෙ තිලිඞ්ගිකො;

තීසු ත්ව’වසිතං ඤාතෙ, අවසානගතෙ මතං.

Tambaṃ视为一种金属，即铜。Tambo为三性词，指红色。Avasitaṃ通三性，视为已知与终结。

965.

965.

බොධනෙ ච පදානෙ ච, විඤ්ඤෙය්‍යං පටිපාදනං;

සෙලෙ නිජ්ජලදෙසෙ ච, දෙවතාසු මරූ’රිතො.

Paṭipādanaṃ当知为开示与给予。Marū说为岩石、无水之地与天神。

966.

966.

සත්ථං ආයුධ ගන්ථෙසු, ලොහෙ, සත්ථො ච සඤ්චයෙ;

ජීවිකායං විවරණෙ, වත්තනෙ වුත්ති නාරියං.

Satthaṃ指武器、论典与金属。Sattho亦指商队或积聚。Vutti为阴性词，指生计、解释与行为。

967.

967.

වීරියෙ සූරභාවෙ ච, කථීයති පරක්කමො;

අථ කම්බු මතො සඞ්ඛෙ, සුවණ්ණෙ වලයෙපි ච.

Parakkamo说为精进与勇猛。Kambu视为海螺、黄金与手镯。

968.

968.

සරො කණ්ඩෙ අකාරාදො, සද්දෙ වාපිම්හි’නිත්ථියං;

දුප්ඵස්සෙ තිඛිණෙ තීසු, ගද්‍රභෙ කකචෙ ඛරො.

Saro指箭、元音、声音与湖，其非阴性词。Kharo通三性，指粗硬、尖锐；亦指驴与锯。

969.

969.

සුරායු’පද්දවෙ කාමා, සවාදිම්හි ච ආසවො;

දෙහෙ වුත්තො රථඞ්ගෙ ච, චතුරො’පධිසූ’පධි.

Āsavo指酒、灾难、欲与流出等。Upadhi说为身体、车轮与四种依附。

970.

970.

වත්ථු’ත්තං කාරණෙ දබ්බෙ, භූභෙදෙ රතනත්තයෙ;

යක්ඛො දෙවෙ මහාරාජෙ, කුවෙරා’නුචරෙ නරෙ.

Vatthu（事）说为原因、物质、地基与三宝。Yakkho（夜叉）指天神、大王、俱毗罗之随从与人。

971.

971.

දාරුක්ඛන්ධෙ පීඨිකායං, ආපණෙ පීඨ මාසනෙ;

පරිවාරෙ පරික්ඛාරො, සම්භාරෙ ච විභූසනෙ.

Pīṭhaṃ指木段、凳子、商店与座位。Parikkhāro指随从、资具、配备与装饰。

972.

972.

වොහාරස්මිඤ්ච ඨපනෙ, පඤ්ඤත්ති’ත්ථී පකාසනෙ;

පටිභානං තු පඤ්ඤායං, උපට්ඨිත ගිරාය ච.

Paññatti为阴性词，指言说、施设与宣告。Paṭibhānaṃ则指智慧与应对之言。

973.

973.

වචනාවයවෙ මූලෙ, කථිතො හෙතු කාරණෙ;

උදරෙ තු තථා පාචා, නලස්මිං ගහණී’ත්ථියං.

Hetu说为语根、根本与原因。Gahaṇī为阴性词，指腹部、消化（器官）与芦苇。

974.

974.

පියො භත්තරි, ජායායං, පියා, ඉට්ඨෙ පියො තිසු;

යමරාජෙ තු යුගළෙ, සංයමෙ ච යමො භවෙ.

Piyo指丈夫，piyā指妻子，piyo通三性，指可爱者。Yamo则为阎摩王、双与自制。

975.

975.

මුද්දිකස්ස ච පුප්ඵස්ස, රසෙ ඛුද්දෙ මධූ’රිතං;

උල්ලොචෙ තු ච විත්ථාරෙ, විතානං පුන්නපුංසකෙ.

Madhu说为葡萄与花之汁液，以及蜂蜜。Vitānaṃ为中性词，则指天幕与扩展。

976.

976.

අපවග්ගෙ ච සලිලෙ, සුධායං අමතං මතං;

මොහෙ තු තිමිරෙ සඞ්ඛ්‍යා, ගුණෙ තම මනිත්ථියං.

Amataṃ视为解脱、水与甘露。Tamo则指愚痴、黑暗、数与德，其非阴性词。

977.

977.

ඛරෙ චා’කාරියෙ තීසු, රසම්හි පුරිසෙ කටු;

පණ්ඩකෙ සුකතෙ, පුඤ්ඤං, මනුඤ්ඤෙ පවනෙ තිසු.

Kaṭu通三性，指粗糙、不应作；亦指味（辛辣）与人。Puññaṃ指黄门（paṇḍaka）与善行；其形容词通三性，指可爱与清净。

978.

978.

රුක්ඛො දුමම්හි, ඵරුසා, සිනිද්ධෙසු ච සො තිසු;

උප්පත්තියං තු හෙතුම්හි, සඞ්ගෙ සුක්කෙ ච සම්භවො.

Rukkho指树。Pharuso通三性，指粗糙与不光滑。Sambhava则指生起、因、执著与精液。

979.

979.

නිමිත්තං [Pg.80] කාරණෙ වුත්තං, අඞ්ගජාතෙ ච ලඤ්ඡනෙ;

ආදි සීමාපකාරෙසු, සමීපෙ’වයවෙ මතො.

Nimittaṃ说为原因、生殖器（aṅgajāta）与标记。Ādi视为开始、边界、种类、附近与部分。

980.

980.

වෙදෙ ච මන්තනෙ මන්තො, මන්තා පඤ්ඤාය මුච්චතෙ;

අනයො බ්‍යසනෙ චෙව, සන්දිස්සති විපත්තියං.

Manto指吠陀与密语。Mantā称为有智者。Anayo见于灾难与不幸。

981.

981.

අරුණො රංසිභෙදෙ චා, බ්‍යත්තරාගෙ ච ලොහිතෙ;

අනුබන්ධො තු පකතා, නිවත්තෙ නස්සනක්ඛරෙ.

Aruṇo指黎明之光、显红色与红色。Anubandho则指相续、返回与消音字母。

982.

982.

අවතාරො’වතරණෙ, තිත්ථම්හි විවරෙ ප්‍යථ;

ආකාරො කාරණෙ වුත්තො, සණ්ඨානෙ ඉඞ්ගිතෙපි ච.

Avatāro指降临、渡口与孔隙。Ākāro说为原因、形状与示意。

983.

983.

සුද්දිත්ථි තනයෙ ඛත්තා, උග්ගො, තිබ්බම්හි සො තිසු;

පධානං තු මහාමත්තෙ, පකත්‍ය’ග්ග’ධිතීසු ච.

Uggo指刹帝利之子，亦指猛利，通三性。Padhānaṃ则指大臣、本性、首要与智慧。

984.

984.

කල්ලං පභාතෙ, නිරොග, සජ්ජදක්ඛෙසු තීසු තං;

කුහනා කූටචරියායං, කුහනො කුහකෙ තිසු.

Kallaṃ指清晨；其形容词kalla通三性，指无病、准备好与熟练。Kuhanā指欺诈行为，kuhano通三性，指欺诈者。

985.

985.

කපොතො පක්ඛිභෙදෙ ච, දිට්ඨො පාරාවතෙ ථ ච;

සාරදො සාරදබ්භූතෙ, අපගබ්භෙ මතො තිසු.

Kapoto (鸽) 指鸟类，也指鸽子。Sārado (秋季的) 指秋季所生，也指不孕(apagabbha)，通用于三性。

986.

986.

තීසු ඛරෙ ච කඨිනෙ, කක්කසො සාහසප්පියෙ ;

අකාරියෙ තු ගුය්හඞ්ගෙ, චීරෙ කොපීන මුච්චතෙ.

Kakkaso (粗糙) 通用于三性，指粗糙、坚硬、喜好暴力。Kopīna (遮羞布) 指不应做之事(akāriya)、私密处、布条。

987.

987.

මිගභෙදෙ පටාකායං, මොචෙ ච කදලී’ත්ථියං;

දක්ඛිණා දානභෙදස්මිං, වාමතො’ඤ්ඤම්හි දක්ඛිණො.

Kadalī (芭蕉) 为阴性词，指一种鹿、旗帜、解脱。Dakkhiṇā (献礼) 指布施。Dakkhiṇo (右) 指左边之外的。

988.

988.

දුතියා භරියායඤ්ච, ද්වින්නං පූරණියං මතා;

අථුප්පාදෙ සියා ධූම, කෙතු වෙස්සානරෙපි ච.

Dutiyā (第二) 指妻子，也指二的序数词。Ketu (旗) 指生起、烟，也指火神(Vessānara)。

989.

989.

භවනිග්ගමනෙ යානෙ, ද්වාරෙ නිස්සරණං සියා;

නියාමකො පොතවාහෙ, තිලිඞ්ගො සො නියන්තරි.

Nissaraṇaṃ (出离) 指出离轮回(bhavaniggamana)、车乘、门。Niyāmako (引导者) 指船长。Niyantari (控制者) 为通用于三性的词。

990.

990.

අපවග්ගෙ විනාසෙ ච, නිරොධො රොධනෙ ප්‍යථ;

භයෙ පටිභයං වුත්තං, තිලිඞ්ගං තං භයංකරෙ.

Nirodho (灭) 指解脱(apavagga)、毁灭、禁闭。Paṭibhayaṃ (怖畏) 指怖畏；当指“令人怖畏的”(bhayaṃkara)时，此词通用于三性。

991.

991.

පිටකං භාජනෙ වුත්තං, තථෙව පරියත්තියං;

ජරාසිථිලචම්මස්මිං, උදරඞ්ගෙ මතා වලි.

Piṭakaṃ (藏) 指篮筐，也指教法(pariyatti)。Vali (皱纹) 指年老松弛的皮肤，也指腹部的褶皱。

992.

992.

භින්නං විදාරිතෙ’ඤ්ඤස්මිං, නිස්සිතෙ වාච්චලිඞ්ගිකං;

උපජාපෙ මතො භෙදො, විසෙසෙ ච විදාරණෙ.

Bhinnaṃ (已破) 指被撕裂的、其他的、依附的，是随语词。Bhedo (破) 指离间(upajāpa)、区别、撕裂。

993.

993.

මණ්ඩලං [Pg.81] ගාමසන්දොහෙ, බිම්බෙ පරිධිරාසිසු;

ආණාය මාගමෙ ලෙඛෙ;

සාසනං අනුසාසනෙ.

Maṇḍalaṃ (圆) 指村群、影像、圆周、堆。Sāsanaṃ (教令) 指命令(āṇā)、圣典(āgama)、书信、教诲(anusāsana)。

994.

994.

අග්ගෙ තු සිඛරං චා’යො, මයවිජ්ඣනකණ්ටකෙ;

ගුණුක්කංසෙ ච විභවෙ, සම්පත්ති චෙව සම්පදා.

Sikharaṃ (顶) 指顶峰。Ayo (铁) 指铁制的刺或箭镞。Sampatti (成就) 与 Sampadā (圆满) 指德行卓越(guṇukkaṃsa)与财富(vibhava)。

995.

995.

භූඛන්තීසු ඛමා, යොග්‍යෙ, හිතෙ සක්කෙ ඛමො තිසු;

අද්ධො භාගෙ පථෙ කාලෙ, එකංසෙ’ද්ධො’බ්‍යයං භවෙ;

අථො කරීසං වච්චස්මිං, වුච්චතෙ චතුරම්බණෙ.

Khamā (忍) 为阴性词，指大地与忍耐。Khamo (适合) 通用于三性，指适合的、有益的、能够的。Addho (半) 指部分、道路、时间。Addhā (确实) 为不变词，指确定无疑。Karīsaṃ (粪) 指粪便，也指四安婆那(caturambaṇa)的量。

996.

996.

උසභො’සධ ගො සෙට්ඨෙ, සූ’සභං වීසයට්ඨියං;

සෙතුස්මිං තන්ති පන්තීසු, නාරියං පාළි කථ්‍යතෙ.

Usabho (牛王) 指一种药草(osadha)、牛、最胜者。Usabhaṃ (中性) 指二十杖的长度。Pāḷi (行) 指桥梁、绳线、行列、女子。

997.

997.

කටො ජයෙ’ත්ථිනිමිත්තෙ, කිලඤ්ජෙ සො කතෙ තිසු;

මහියං ජගතී වුත්තා, මන්දිරාලින්දවත්ථුම්හි.

Kaṭo (席) 指胜利、骨相、草席(kilañja)。Kaṭa (已作) 为过去分词，通用于三性。Jagatī (世界) 指大地，也指寺院门廊的地基。

998.

998.

විතක්කෙ මථිතෙ තක්කො, තථා සූචිඵලෙ මතො;

සුදස්සනං සක්කපුරෙ, තීසු තං දුද්දසෙ’තරෙ.

Takko (寻) 指思惟(vitakka)、酪浆、针尖。Sudassanaṃ (善见) 指帝释天城(sakkapura)；当指“难见”之外的（即“易见”）时，此词通用于三性。

999.

999.

දීපො’න්තරීප පජ්ජොත, පතිට්ඨා නිබ්බුතීසු ච;

බද්ධනිස්සිත සෙතෙසු, තීසු තං මිහිතෙ සිතං.

Dīpo (洲) 指岛屿、灯、依处、涅槃(nibbuti)。Sitaṃ (白) 指被系缚的、依附的、白色的，此词通用于三性；Sitaṃ (中性名词) 也指微笑。

1000.

1000.

ථියං පජාපති දාරෙ, බ්‍රහ්මෙ මාරෙ සුරෙ පුමෙ;

වාසුදෙවෙ’න්තකෙ කණ්හො, සො පාපෙ අසිතෙ තිසු.

Pajāpati (生主) 指女人、妻子、梵天(Brahmā)、魔罗(Māra)、天神、男人。Kaṇho (黑) 指瓦素迭瓦(Vāsudeva)、终结者(Antaka，即阎摩)；当指罪恶或黑色时，此词通用于三性。

1001.

1001.

උපචාරො උපට්ඨානෙ, ආසන්නෙ අඤ්ඤරොපනෙ;

සක්කො ඉන්දෙ ජනපදෙ, සාකියෙ, සො ඛමෙ තිසු.

Upacāro (行境) 指侍奉、邻近、转喻。Sakko (释迦) 指帝释(Inda)、国家、释迦族；Sakka (能够) 为形容词，通用于三性。

1002.

1002.

වජ්ජනෙ පරිහාරො ච, සක්කාරෙ චෙව රක්ඛණෙ;

සොතාපන්නාදිකෙ අග්ගෙ, අරියො තීසු, ද්විජෙ පුමෙ.

Parihāro (避) 指避开、尊敬、守护。Ariyo (圣) 指须陀洹(sotāpanna)等圣者、最胜者，此词通用于三性。Dvijo (再生族) 为阳性词，指婆罗门。

1003.

1003.

සුසුකො සුසුමාරෙ ච, බාලකෙ ච උලූපිනි;

ඉන්දීවරං මතං නීලු, ප්පලෙ උද්දාලපාදපෙ.

Susuko (幼鳄) 指鳄鱼、孩童、雌枭。Indīvaraṃ (青莲) 指青莲花，也指阿勃勒树(uddālapādapa)。

1004.

1004.

අසනො පියකෙ කණ්ඩෙ, භක්ඛණෙ ඛිපනෙ’ සනං;

යුගෙ’ධිකාරෙ වීරියෙ, පධානෙ චා’න්තිකෙ ධුරො.

Asano (阿萨那树) 指阿萨那树(piyaka)，也指箭。Asanaṃ (食) 指食物、投掷。Dhuro (轭) 指轭、责任、精进、前端、附近。

1005.

1005.

කාළෙ ච භක්ඛිතෙ තීසු, ලවිත්තෙ අසිතො පුමෙ;

පවාරණා පටික්ඛෙපෙ, කථිතා’ජ්ඣෙසනාය ච.

Asita (黑) 为形容词，通用于三性，指黑色的、已被食的。Asito (镰刀) 为阳性词，指镰刀。Pavāraṇā (自恣) 指拒绝，也指邀请。

1006.

1006.

උම්මාරෙ [Pg.82] එසිකත්ථම්භෙ, ඉන්දඛීලො මතො ථ ච;

පොත්ථකං මකචිවත්ථෙ, ගන්ථෙ ලෙප්‍යාදි කම්මනි.

Indakhīlo (因陀罗柱) 指门槛，也指城门柱。Potthakaṃ (书本) 指树皮布、书本、涂饰工作。

1007.

1007.

ධඤ්ඤං සාල්‍යාදිකෙ වුත්තං, ධඤ්ඤො පුඤ්ඤවති ත්තිසු;

පාණි හත්ථෙ ච සත්තෙ භූ, සණ්හකරණියං මතො.

Dhaññaṃ (谷物) 指稻米(sāli)等谷物。Dhañño (有福) 指有福者，此词通用于三性。Pāṇi (手) 指手、有情、大地、细活。

1008.

1008.

තීසු පීතං හලිද්‍යාභෙ, හට්ඨෙ ච පායිතෙ සියා;

බ්‍යූහො නිබ්බිද්ධරච්ඡායං, බලන්‍යාසෙ ගණෙ මතො.

Pītaṃ (黄) 通用于三性，指黄色的、欢喜的、已被饮的。Byūho (阵) 指浓荫、军队部署、群体。

1009.

1009.

ලොහිතාදිම්හි ලොභෙ ච, රාගො ච රඤ්ජනෙ මතො;

පදරො ඵලකෙ භඞ්ගෙ, පවුද්ධ දරියං පිච.

Rāgo (染) 指红色等色彩、贪欲、染色。Padaro (裂) 指木板、断裂、裂缝、山洞(darī)。

1010.

1010.

සිඞ්ඝාටකං කසෙරුස්ස, ඵලෙ, මග්ගසමාගමෙ;

බහුලායඤ්ච ඛෙළම්හි, එළා, දොසෙ’ළ මීරිතං.

Siṅghāṭakaṃ (三角) 指荸荠果，也指道路交汇处。Eḷā (唾液) 指口水。Eḷaṃ (过失) 指过失。

1011.

1011.

ආධාරො චා’ධිකරණෙ, පත්තාධාරෙ’ ලවාලකෙ;

කාරො’ ගභෙදෙ සක්කාරෙ, කාරා තු බන්ධනාලයෙ.

Ādhāro (所依) 指所依处(adhikaraṇa)、钵架、水盆。Kāro (作) 指种类、恭敬。Kārā (监) 指监狱。

1012.

1012.

කරකා මෙඝපාසාණෙ, කරකො කුණ්ඩිකාය ච;

පාපනෙ ච පදාතිස්මිං, ගමනෙ පත්ති නාරියං.

Karakā (冰雹) 指冰雹。Karako (水壶) 指水壶(kuṇḍikā)。Patti (得) 为阴性词，指获得、步兵、行走。

1013.

1013.

ඡිද්දං රන්ධඤ්ච විවරං, සුසිරෙ දූසනෙපි ච;

මුත්තා තු මුත්තිකෙ, මුත්තං, පස්සාවෙ, මුච්චිතෙ තිසු.

Chiddaṃ (孔) 指孔穴(randha, vivara)、空洞、过失。Muttā (珍珠) 指珍珠。Muttaṃ (尿) 指尿。Mutta (已解脱) 为过去分词，通用于三性，指已解脱的、已放出的。

1014.

1014.

නිසෙධෙ වාරණං, හත්ථි, ලිඞ්ග හත්ථීසු වාරණො;

දානං චාගෙ මදෙ සුද්ධෙ, ඛණ්ඩනෙ ලවනෙ ඛයෙ.

Vāraṇaṃ (禁) 指禁止。Vāraṇo (象) 指大象。Dānaṃ (施) 指布施、骄慢、净化、砍断、收割、灭尽。

1015.

1015.

මනොතොසෙ ච නිබ්බානෙ, ත්ථඞ්ගමෙ නිබ්බුති’ත්ථියං;

නෙගමො නිගමුබ්භූතෙ, තථා’පණොපජීවිනි.

nibbuti（熄灭），女性，指心满意足、涅槃、灭尽；negamo（商人）指城镇出身者及以商店为生者。

1016.

1016.

හරිතස්මිඤ්ච පණ්ණෙ ච, පලාසො කිං සුකද්දුමෙ;

පකාසො පාකටෙතීසු, ආලොකස්මිං පුමෙ මතො.

palāso（叶）指绿色、叶子、赤花树；pakāso（光明），男性，指显现，其形容词通用于三性。

1017.

1017.

පක්කං ඵලම්හි, තං නාසු, ම්මුඛෙ පරිණතෙ තිසු;

පිණ්ඩො ආජීවනෙ දෙහෙ, පිණ්ඩනෙ ගොළකෙ මතො.

pakkaṃ（成熟的）指成熟的果实，亦指通用于三性的“成熟的”；piṇḍo（团）指生计、身体、聚集、球丸。

1018.

1018.

වට්ටො පරිබ්බයෙ කම්මා, දිකෙ, සො වට්ටුලෙ තිසු;

පච්චාහාරෙ පටිහාරො, ද්වාරෙ ච ද්වාරපාලකෙ.

vaṭṭo（轮回）指花费、业等（轮回），其形容词 vaṭṭula（圆的）通用于三性；paṭihāro（门卫）指拒绝、门、门卫。

1019.

1019.

නාරියං භීරු කථිතා, භීරුකෙ සො තිලිඞ්ගිකො;

විකටං ගූථමුත්තාදො, විකටො විකතෙ තිසු.

bhīru（怯懦的）指女子，其形容词 bhīruka（怯懦的）通用于三性；vikaṭaṃ（变秽物）指粪便与尿液等，其形容词 vikaṭo（丑陋的）通用于三性。

1020.

1020.

වාමං [Pg.83] සබ්‍යම්හි, තං චාරු, විපරීතෙසු තීස්ව’ථ;

සඞ්ඛ්‍යාභෙදෙ සරබ්‍යෙ ච, චිහණෙ ලක්ඛ මුච්චතෙ.

vāmaṃ（左），通用于三性，指左、美丽、颠倒的；lakkha（十万）指十万之数、目标、标志。

1021.

1021.

සෙණී’ත්ථී සමසිප්පීනං, ගණෙ චා’වලියං පිච;

සුධායං ධූලියං චුණ්ණො, චුණ්ණඤ්ච වාසචුණ්ණකෙ.

seṇī（行列），女性，指同业者的群体（公会）、行列；cuṇṇo/cuṇṇaṃ（粉末）指石灰、灰尘、香粉。

1022.

1022.

ජෙතබ්බෙ’තිප්පසත්ථෙ’ති, වුද්ධෙ ජෙය්‍යං තිසූ’රිතං;

තක්කෙ තු මථිතං හොත්‍යා,ලොලිතෙ මථිතො තිසු.

jeyyaṃ（应胜的），通用于三性，指应被战胜的、极被赞美的、年老的；mathitaṃ（搅拌的）指凝乳，其形容词 mathito（被搅动的）通用于三性。

1023.

1023.

අබ්භුතො’ච්ඡරියෙ තීසු, පණෙ චෙවා’බ්භුතො පුමෙ;

මෙචකො පුච්ඡමූලම්හි, කණ්හෙපි මෙචකො තිසු.

abbhuto（奇妙的），其形容词通用于三性，指奇妙的；其阳性名词指赌注；mecako（黑色）指尾根，亦指通用于三性的“黑色的”。

1024.

1024.

වසවත්තී පුමෙ මාරෙ, වසවත්තාපකෙ තිසු;

සම්භවෙ චා’සුචි පුමෙ, අමෙජ්ඣෙ තීසු දිස්සති.

vasavattī（自在者），男性，指魔罗，其形容词“行使威权的”通用于三性；asuci（不净），男性，指精液，其形容词“不净的”通用于三性。

1025.

1025.

අච්ඡො ඉක්කෙ පුමෙ වුත්තො, පසන්නම්හි තිලිඞ්ගිකො;

බළිසෙ සෙලභෙදෙ ච, වඞ්කො, සො කුටිලෙ තිසු.

accho（熊），男性，指熊，其形容词“清澈的”通用于三性；vaṅko（弯曲的）指钓钩、山岩裂缝，亦指通用于三性的“弯曲的”。

1026.

1026.

කුණපම්හි ඡවො ඤෙය්‍යො,ලාමකෙ සො තිලිඞ්ගිකො;

සබ්බස්මිං සකලො තීසු, අද්ධම්හි පුරිසෙ සියා.

chavo（尸体）指尸体，亦指通用于三性的“卑劣的”；sakalo（全部的），通用于三性，指全部的，其阳性名词亦指一半或碎片。

1027.

1027.

චන්දග්ගාහාදිකෙ චෙවු, ප්පාදො උප්පත්තියං පිච;

පදුස්සනෙ පදොසො ච, කථිතො සංවරීමුඛෙ.

uppādo（出现）指月食等现象、生起；padoso（嗔怒）指污染、嗔怒、傍晚。

1028.

1028.

රුධිරෙ ලොහිතං වුත්තං, රත්තම්හි ලොහිතො තිසු;

උත්තමඞ්ගෙ පුමෙ මුද්ධා, මුද්ධො මූළ්හෙ තිලිඞ්ගිකො.

lohitaṃ（血）指血，其形容词 lohito（红色的）通用于三性；muddhā（头），男性，指头，其形容词 muddho（愚蠢的）通用于三性。

1029.

1029.

රට්ඨම්හි විජිතං වුත්තං, ජිතෙ ච විජිතො තිසු;

පරිත්තං තු පරිත්තාණෙ, පරිත්තො තීසු අප්පකෙ.

vijitaṃ（已征服的）指国家，其形容词 vijito（已征服的）通用于三性；parittaṃ（护卫）指护卫、护咒，其形容词 paritto（少量的）通用于三性。

1030.

1030.

කුම්භණ්ඩො දෙවභෙදෙ ච, දිස්සති වල්ලිජාතියං;

චතුත්ථංසෙ පදෙ පාදො, පච්චන්තසෙලරංසිසු.

kumbhaṇḍo（鸠槃荼）指一类天神、瓜类蔓草；pādo（足）指四分之一、足、山脚、光线。

1031.

1031.

වඞ්ගො ලොහන්තරෙ වඞ්ගා, දෙසෙ පුමෙ බහුම්හි ච;

කම්මාරභණ්ඩභෙදෙ ච, ඛටකෙ මුට්ඨි ච ද්විසු.

vaṅgo（锡）指锡，其阳性复数 vaṅgā 指孟加拉国；muṭṭhi（拳），通用于两性，指一类铁匠工具、刀柄、拳头。

1032.

1032.

අම්බණං දොණියං චෙ’කා, දසදොණප්පමාණකෙ;

අධිට්ඨිතිය මාධාරෙ, ඨානෙ’ධිට්ඨාන මුච්චතෙ.

ambaṇaṃ（安巴那）指桶，亦指十一多那的量器；adhiṭṭhāna（决意）指决意、基座、处所。

1033.

1033.

පුමෙ මහෙසී සුගතෙ, දෙවියං නාරියං මතා;

උපද්දවෙ උපසග්ගො, දිස්සති පාදිකෙපි ච.

mahesī（大仙/王后），阳性时指佛陀（大仙），阴性时指王后、女人；upasaggo（灾难）指灾难、前缀。

1034.

1034.

වක්කං [Pg.84] කොට්ඨාසභෙදස්මිං, වක්කො වඞ්කෙ තිසු’ච්චතෙ;

විජ්ජා වෙදෙ ච සිප්පෙ ච, තිවිජ්ජාදො ච බුද්ධියං.

vakkaṃ（肾）指肾脏，其形容词 vakko（弯曲的）通用于三性；vijjā（明）指吠陀、技艺、三明等、智慧。

1035.

1035.

සමාධිම්හි පුමෙ’කග්ගො, නාකුලෙ වාච්චලිඞ්ගිකො;

පජ්ජං සිලොකෙ, පජ්ජො’ද්ධෙ, පජ්ජො පාදහිතෙ තිසු.

ekaggo（一境性），男性，指禅定，其形容词形式指猫鼬；pajjaṃ（偈），中性，指诗偈；其阳性词 pajjo 指半偈，其形容词形式通用于三性，指对足有益的。

1036.

1036.

කතකො රුක්ඛභෙදස්මිං, කතකො කිත්තිමෙ තිසු;

විධෙය්‍යෙ අස්සවො තීසු, පුබ්බම්හී පුරිසෙ සියා.

katako（迦得迦树）指迦得迦树，亦指通用于三性的“人造的”；assavo（顺从的），通用于三性，指顺从的，其阳性名词指往昔。

1037.

1037.

කල්‍යාණෙ කථිතං ඛෙමං, තීසු ලද්ධත්ථරක්ඛණෙ;

අථො නියොජනෙ වුත්තං, කාරියෙපි පයොජනං.

khemaṃ（安稳）指吉祥，亦指通用于三性的“守护已得之利”；payojanaṃ（用途）指运用、目的。

1038.

1038.

අස්සත්ථො තීසු අස්සාස, ප්පත්තෙ, බොධිද්දුමෙ පුමෙ;

තීසු ලුද්දො කුරූරෙ ච, නෙසාදම්හි පුමෙ සියා.

assattho（毕钵罗树），通用于三性，指已得安慰的，其阳性名词指菩提树；luddo（残酷的），通用于三性，指残酷的，其阳性名词指猎人。

1039.

1039.

විලග්ගො තීසු ලග්ගස්මිං, පුමෙ මජ්ඣම්හි දිස්සති;

අඩ්ඪො ත්වනිත්ථියං භාගෙ, ධනිම්හි වාච්චලිඞ්ගිකො.

vilaggo（附着的），通用于三性，指附着的，其阳性名词指腰部；aḍḍho（一半），用于阳性和中性时指一半，其形容词形式指富有的。

1040.

1040.

කට්ඨං දාරුම්හි, තං කිච්ඡෙ, ගහනෙ කසිතෙ තිසු;

සසන්තානෙ ච විසයෙ, ගොචරෙ’ ජ්ඣත්ත මුච්චතෙති.

kaṭṭhaṃ（木柴）指木柴，亦指通用于三性的“困难的”、“深密的”、“已耕作的”；ajjhattaṃ（内在）指自身相续、所缘、行境。

ඉති අද්ධානෙකත්ථවග්ගො.

如是，多义品终。

1041.

1041.

භුවනෙ ච ජනෙ ලොකො, මොරෙත්වග්ගිම්හි සො සිඛී;

සිලොකො තු යසෙ පජ්ජෙ,රුක්ඛෙ තු සාමිකෙ ධවො.

loko（世间）指世界、人；sikhī（有顶者）指孔雀、火；siloko（声誉）指声誉、偈颂；dhavo（丈夫）指一种树、丈夫。

1042.

1042.

වටබ්‍යාමෙසු නිග්‍රොධො, ධඞ්කො තු වායසෙ බකෙ;

වාරො ත්ව’වසරා’හෙසු, කුචෙත්වබ්භෙ පයොධරො.

nigrodho（尼拘律树）指榕树、一寻之量；dhaṅko（乌鸦）指乌鸦、鹭；vāro（轮值）指机会、日子；payodharo（乳房）指乳房、云。

1043.

1043.

උච්ඡඞ්ගෙ ලක්ඛණෙ චා’ඞ්කො, රස්මි’ත්ථී ජුති රජ්ජුසු;

දිට්ඨො’භාසෙසු ආලොකො,බුද්ධො තු පණ්ඩිතෙ ජිනෙ.

aṅko（标记）指怀中、标记；rasmi（光线），女性，指光辉、绳索；āloko（光明）指视见、光明；buddho（觉者）指智者、胜利者。

1044.

1044.

සූරං’සූසු පුමෙ භානූ, දණ්ඩො තු මුග්ගරෙ දමෙ;

දෙවමච්ඡෙස්ව’නිමිසො, පත්ථො තු මානසානුසු.

“英雄”(sūro)指英雄与太阳(阳性)；“杖”(daṇḍo)则指棍棒与惩罚；“不瞬者”(animiso)指天神与鱼；“钵他”(pattho)则指量器与山坡。

1045.

1045.

ආතඞ්කො රොග තාපෙසු,මාතඞ්ගො සපචෙ ගජෙ;

මිගො පසු කුරුඞ්ගෙසු, උලූකි’න්දෙසු කොසියො.

“苦恼”(ātaṅko)指疾病与热恼；“摩登伽”(mātaṅgo)指贱民与象；“野兽”(migo)指动物与鹿；“拘翼”(kosiyo)指猫头鹰与因陀罗。

1046.

1046.

විග්ගහො [Pg.85] කලහෙ කායෙ, පුරිසො මාණව’ත්තසු;

දායාදො බන්ධවෙ පුත්තෙ, සිරෙ සීසං තිපුම්හි ච.

“争执”(viggaho)指争吵与身体；“人”(puriso)指青年与自我；“继承人”(dāyādo)指亲属与儿子；“头”(sīsaṃ)指头(为中性词)。

1047.

1047.

බලිහත්ථං’සූසු කරො, දන්තෙ විප්පෙ’ණ්ඩජෙ ද්විජො;

වත්තං පජ්ජා’නනා’චාරෙ, ධඤ්ඤඞ්ගෙ සුඛුමෙ කණො.

“手”(karo)指税、手与光线；“二生”(dvijo)指牙齿、婆罗门与鸟；“行”(vattaṃ)指诗偈、面容与行为；“谷粒”(kaṇo)指谷物之部分与微细。

1048.

1048.

ථම්භො ථූණ ජළත්තෙසු, සූපො කුම්මාස බ්‍යඤ්ජනෙ;

ගණ්ඩො ඵොටෙ කපොලම්හි, අග්ඝො මූල්‍යෙ ච පූජනෙ.

“柱”(thambho)指柱子与僵硬；“汤”(sūpo)指粥与咖喱；“肿块”(gaṇḍo)指水疱与脸颊；“价值”(aggho)指价格与供养。

1049.

1049.

පකාරො තුල්‍ය භෙදෙසු, සකුන්තො භාසපක්ඛිසු;

භාග්‍යෙ විධි විධානෙ ච, සරෙ ඛග්ගෙ ච සායකො.

“种类”(pakāro)指相似与差异；“鸟”(sakunto)指秃鹫与鸟；“法则”(vidhi)指命运与规定；“箭”(sāyako)指箭与剑。

1050.

1050.

සාරඞ්ගො චාතකෙ එණෙ, පත්තී තු සරපක්ඛිසු;

සෙදෙ පාකො විපාකෙ ථ,භික්ඛුභෙදෙ චයෙ ගණො.

“萨兰伽”(sāraṅgo)指杜鹃与鹿；“翼者”(pattī)则指箭与鸟；“成熟”(pāko)指烹饪与果报；“伽那”(gaṇo)指比丘众与堆积。

1051.

1051.

රාසි පුඤ්ජෙ ච මෙසා’දො,අස්සෙ ලොණෙ ච සින්ධවො;

සංවට්ටෙ පලයො නාසෙ, පූගො කමුකරාසිසු.

“堆”(rāsi)指堆积与白羊宫；“信度”(sindhavo)指马与盐；“坏灭”(palayo)指坏劫与毁灭；“槟榔”(pūgo)指槟榔树与群体。

1052.

1052.

අමතෙ තු සුධා ලෙපෙ, අභිඛ්‍යා නාම රංසිසු;

සත්ති සාමත්ථියෙ සත්ථෙ, මහී නජ්ජන්තරෙ භුවි;

ලීලා ක්‍රියා විලාසෙසු,සත්තෙ තු අත්‍රජෙ පජා.

“苏陀”(sudhā)则指甘露与灰泥；“名称”(abhikhyā)指名称与光芒；“力”(satti)指能力与武器；“地”(mahī)指河流之间与大地；“游戏”(līlā)指行为与姿态；“众生”(pajā)则指有情与后代。

1053.

1053.

ඤාණෙ ලාභෙ උපලද්ධි, පවෙණී කුථවෙණිසු;

පවත්ති වුත්ති වත්තාසු, වෙතනෙ භරණෙ භති.

“获得”(upaladdhi)指知识与利益；“传统”(paveṇī)指传统与发辫；“转起”(pavatti)指行为与消息；“工资”(bhati)指薪水与供养。

1054.

1054.

ආචාරෙපි මරියාදා, භූති සත්තා සමිද්ධිසු;

සොප්පෙ පමාදෙ තන්දී ච, යාත්‍රා ගමන වුත්තිසු.

“界限”(mariyādā)指行为与界限；“存在”(bhūti)指众生与繁荣；“懈怠”(tandī)指睡眠与放逸；“旅程”(yātrā)指行走与生计。

1055.

1055.

නින්දා කුච්ඡා’පවාදෙසු, කඞ්ගු ධඤ්ඤ පියඞ්ගුසු;

මොක්ඛෙසිවෙ සමෙසන්ති, විභාගෙ භත්ති සෙවනෙ.

“责难”(nindā)指责备与诽谤；“康古”(kaṅgu)指谷物与黍；“寂静”(santi)指解脱、吉祥与平静；“虔信”(bhatti)指分配与侍奉。

1056.

1056.

ඉච්ඡායං ජුතියං කන්ති, රඤ්ජනෙ සූරතෙ රති;

ගෙහෙ වසති වාසෙ ථ, නදී සෙනාසු වාහිනී.

“美”(kanti)指欲望与光辉；“喜”(rati)指染色与爱欲；“住”(vasati)指家与居住；“河流”(vāhinī)指河流与军队。

1057.

1057.

පත්ථෙ නාළෙ ච නාළි’ත්ථී, ගණෙ සමිති සඞ්ගමෙ;

තණ්හා ලොභෙ පිපාසායං, මග්ග වුත්තීසු වත්තනී.

“那利”(nāḷi)指管与量器(阴性)；“集会”(samiti)指团体与战场；“渴爱”(taṇhā)指贪婪与口渴；“行道”(vattanī)指道路与行为。

1058.

1058.

පාණ්‍යඞ්ගෙ නාභි චක්කන්තෙ, යාචෙ විඤ්ඤත්ති ඤාපනෙ;

විත්ති තොසෙ වෙදනායං, ඨානෙ තු ජීවිතෙ ඨිති.

“脐”(nābhi)指身体之肢节与轮毂；“表白”(viññatti)指请求与告知；“喜悦”(vitti)指满足与感受；“住”(ṭhiti)则指住处与生命。

1059.

1059.

තරඞ්ගෙ [Pg.86] චා’න්තරෙ වීචි, ධීරත්තෙ ධාරණෙ ධිති;

භූ භූමියඤ්ච භමුකෙ, සද්දෙ වෙදෙ සවෙ සුති.

“波浪”(vīci)指波浪与间隔；“坚毅”(dhiti)指坚韧与忆持；“地”(bhū)指土地与眉毛；“闻”(suti)指声音、吠陀与听闻。

1060.

1060.

ගොත්තං නාමෙ ච වංසෙ ථ, නගරෙ ච ඝරෙ පුරං;

ඔකං තු නිස්සයෙ ගෙහෙ, කුලං තු ගොත්තරාසිසු.

“姓”(gottaṃ)指名字与宗族；“城”(puraṃ)指城市与家；“住处”(okaṃ)则指依止与家；“家族”(kulaṃ)则指宗族与群体。

1061.

1061.

හෙමෙ විත්තෙ හිරඤ්ඤඤ්ච, පඤ්ඤාණං ත්ව’ඞ්ක වුද්ධිසු;

අථා’ම්බරඤ්ච ඛෙ වත්ථෙ, ගුය්හං ලිඞ්ගෙ රහස්‍ය’පි.

“黄金”(hiraññaṃ)指黄金与财富；“识相”(paññāṇaṃ)指标记与增长；“空”(ambaraṃ)指虚空与衣服；“密”(guyhaṃ)指性根与秘密。

1062.

1062.

තපො ධම්මෙ වතෙ චෙව, පාපෙ ත්වා’ගුම්හි කිබ්බිසං;

රතනං මණි සෙට්ඨෙසු, වස්සං හායන වුට්ඨිසු.

“苦行”(tapo)指正法与誓愿；“罪”(kibbisaṃ)指罪过与过失；“宝”(ratanaṃ)指宝珠与最胜；“年”(vassaṃ)指年与雨水。

1063.

1063.

වනං අරඤ්ඤ වාරීසු, ඛීරම්හි තු ජලෙ පයො;

අක්ඛරං ලිපි මොක්ඛෙසු, මෙථූනං සඞ්ගමෙ රතෙ.

“林”(vanaṃ)指森林与水；“乳”(payo)指乳汁与水；“字”(akkharaṃ)指文字与不朽(解脱)；“淫欲”(methūnaṃ)指交合与爱欲。

1064.

1064.

සොතං කණ්ණෙ පයොවෙගෙ, රිට්ඨං පාපා’සුභෙසු ච;

ආගු පාපා’පරාධෙසු, කෙතුම්හි චිහනෙ ධජො.

“流”(sotaṃ)指耳朵与水流；“祸”(riṭṭhaṃ)指罪恶与不祥；“罪”(āgu)指罪过与过失；“旗”(dhajo)指旗帜与标记。

1065.

1065.

ගොපුරං ද්වාරමත්තෙපි, මන්දිරං නගරෙ ඝරෙ;

වාච්චලිඞ්ගා පරමිතො, බ්‍යත්තො තු පණ්ඩිතෙ ඵුටෙ.

“门楼”(gopuraṃ)亦指门；“殿”(mandiraṃ)指城市与家；于此之后为通性词；“明了者”(byatto)则指智者与显明。

1066.

1066.

වල්ලභො දයිතෙ’ජ්ඣක්ඛෙ, ජලෙ ථූලො මහත්‍යපි;

කුරූරෙ භෙරවෙ භීමො,ලොලො තු ලොලුපෙ චලෙ.

“亲爱者”(vallabho)指亲爱者与监督者；“粗”(thūlo)指愚钝与巨大；“怖畏者”(bhīmo)指残忍与可怕；“贪婪者”(lolo)则指贪婪与动摇。

1067.

1067.

බීභච්ඡො විකතෙ භීමෙ, කොමලෙ තිඛිණෙ මුදු;

ඉට්ඨෙ ච මධුරෙ සාදු, සාදුම්හි මධුරො පියෙ.

“可憎者”(bībhaccho)指丑陋与可怕；“柔”(mudu)指柔软与锐利；“美”(sādu)指可爱与甜美；“甜”(madhuro)指美味与亲爱。

1068.

1068.

සිතෙ තු සුද්ධෙ ඔදාතො, ද්විජිව්හො සූචකා’හිසු;

සක්කෙ සමත්ථො සම්බන්ධෙ, සමත්තං නිට්ඨිතා’ඛිලෙ.

“白”(odāto)则指白色与纯净；“两舌者”(dvijivho)指告密者与蛇；“能干者”(samattha)指有能力与相关联；“圆满”(samattaṃ)指终结与一切。

1069.

1069.

සුද්ධො කෙවල පූතෙසු, ජිඝඤ්ඤො’න්තා’ධමෙසු ච;

පොණො’පනත නින්නෙසු, අඤ්ඤ නීචෙසු චෙ’තරො.

“纯净”(suddho)指唯独与洁净；“最低劣者”(jighañño)指最后与最下劣；“倾向”(poṇo)指屈服与低斜；“异者”(itaro)则指其他与低下。

1070.

1070.

සුචි සුද්ධෙ සිතෙ පූතෙ, පෙසලො දක්ඛචාරුසු;

අධමො කුච්ඡිතෙ ඌනෙ, අප්පියෙ ප්‍ය’ලිකො භවෙ.

“净”(suci)指纯净、白色与洁净；“温良者”(pesalo)指敏慧与优雅；“下劣者”(adhamo)指可厌与残缺；“虚伪者”(aliko)亦为不悦与虚假。

1071.

1071.

බ්‍යාපෙ අසුද්ධෙ සංකිණ්ණො, භබ්බං යොග්‍යෙ ච භාවිනි;

සුඛුමො අප්පකා’ණූසු, වුද්ධො ථෙරෙ ච පණ්ඩිතෙ.

“混杂”(saṃkiṇṇo)指混合与不净；“适宜”(bhabbaṃ)指堪能与未来；“微细”(sukhumo)指微小与微尘；“长者”(vuddho)指长老与智者。

1072.

1072.

සුභෙ සාධුම්හි භද්දො ථ, ත්‍යා’දො ච විපුලෙ බහු;

ධීරො බුධෙ ධිතිමන්තෙ, වෙල්ලිතං කුටිලෙ ධුතෙ.

“贤善者”(bhaddo)为吉祥与善妙；“多”(bahu)指高与广大；“智者”(dhīro)指觉者与具足坚毅；“卷曲”(vellitaṃ)指弯曲与摇动。

1073.

1073.

විසදො [Pg.87] බ්‍යත්ත සෙතෙසු, තරුණො තු යුවෙ නවෙ;

යොග්ගං යානෙ, ඛමෙ යොග්ගො,පිණ්ඩිතං ගණිතෙ ඝනෙ.

“清澈”(visado)指明了与白色；“年轻”(taruṇo)则指少年与新；“适宜者”(yoggo)用于车乘与堪能；“聚集”(piṇḍitaṃ)指计算与密集。

1074.

1074.

බුධෙ’භිජාතො කුලජෙ, වුද්ධො’රූසු මහල්ලකො;

කල්‍යාණං සුන්දරෙ චාපි, හිමො තු සීතලෙපි ච.

智者、出身高贵、望族；年长、年老、巨大；善、美丽；霜、寒冷、清凉。

1075.

1075.

ලොලෙ තු සීඝෙ චපලො, වුත්තෙ උදිත මුග්ගතෙ;

ආදිත්තෙ ගබ්බිතෙ දිත්තො, පිට්ඨං තු චුණ්ණිතෙපි ච.

摇摆、迅速、轻浮；言说、升起、高举；燃烧、傲慢、闪耀；背部、粉末。

1076.

1076.

විගතෙ වායිතෙ වීතං, භාවිතං වඩ්ඪිතෙපි ච;

භජ්ජිතෙ පතිතෙ භට්ඨො, පුට්ඨො පුච්ඡිත පොසිතෙ.

已离、已吹、离（欲）；已修习、已增长；已炒、已堕；已问、已滋养。

1077.

1077.

ජාතො භූතෙ චයෙ ජාතං,පටිභාගො සමා’රිසු;

සූරො වීරෙ රවිසූරෙ, දුට්ඨො කුද්ධෙ ච දූසිතෙ.

已生、有情、堆；相等、敌人；英雄、勇士、太阳；恶人、忿者、已毁者。

1078.

1078.

දිට්ඨො’රිම්හි’ක්ඛිතෙ දිට්ඨො,මූළ්හෙ පොතෙ ච බාලිසො;

නින්දායං ඛෙපනෙ ඛෙපො, නියමො නිච්ඡයෙ වතෙ.

敌人、已见；愚人、幼兽、愚者；责备、抛弃、损失；规则、确定、誓愿。

1079.

1079.

සලාකායං කුසො දබ්භෙ,බාල්‍යාදො තු ඛයෙ වයො;

ලෙප ගබ්බෙස්ව’වලෙපො, අණ්ඩජො මීනපක්ඛිසු.

筹、吉祥草、茅草；童年、衰败、年龄；涂抹、傲慢；卵生者、鱼、鸟。

1080.

1080.

බිලාලෙ නකුලෙ බබ්බු, මන්ථො මන්ථනසත්තුසු;

වාලො කෙසෙ’ස්සාදිලොමෙ,සඞ්ඝාතො ඝාතරාසිසු.

猫、鼬（那拘罗）；搅拌器、麦糊；毛、发、马等之毛；冲击、杀害、堆积。

1081.

1081.

ගොපගාමෙ රවෙ ඝොසො, සූතො සාරථිවන්දිසු;

මාල්‍යං තු පුප්ඵෙ තද්දාමෙ, වාහො තු සකටෙ හයෙ.

牧人村、声音、喧嚣；御者、赞颂者；花鬘、花、花串；车、马。

1082.

1082.

ඛයෙ’ච්චනෙ චා’පචයො, කාලො සමය මච්චුසු;

භෙ තාරකා නෙත්තමජ්ඣෙ, සීමා’ වධි, ට්ඨිතීසු ච.

损耗、尊敬；时间、时节、死亡；星、眼中瞳人；界限、范围、住立。

1083.

1083.

ආභොගො පුණ්ණතා’වජ්ජෙ-ස්වා’ළි’ත්ථී සඛි සෙතුසු;

සත්තෙ ථූලෙ තීසු දළ්හො, ලතා සාඛාය වල්ලියං.

思惟、圆满、注意；女伴、女性、朋友、堤；有情、粗大、坚固；藤、枝、蔓草。

1084.

1084.

මුත්ති’ත්ථී [Pg.88] මොචනෙ මොක්ඛෙ,කායො තු දෙහ රාසිසු;

නීචෙ පුථුජ්ජනො මූළ්හෙ, භත්තා සාමිනි ධාරකෙ.

解脱（女性）、释放、解脱；身体、堆积；低劣、凡夫、愚痴；丈夫、主人、支持者。

1085.

1085.

සිඛා, පිඤ්ඡෙසු සිඛණ්ඩො, සත්තෙ ත්ව’ත්තනි පුග්ගලො;

සම්බාධො සංකටෙ ගුය්හෙ,නාසෙ ඛෙපෙ පරාභවො.

顶髻、羽冠；个人、有情、我；拥挤、狭隘、秘密；毁灭、损失、失败。

1086.

1086.

වච්චො රූපෙ කරීසෙ ථ, ජුති’ත්ථී කන්තිරංසිසු;

粪便、形色；光辉（女性）、美丽、光线。

1087.

1087.

ලබ්භං යුත්තෙ ච ලද්ධබ්බෙ, ඛණ්ඩෙ පණ්ණෙ දලං මතං;

සල්ලං කණ්ඩෙ සලාකායං, සුචිත්තෙ ධාවනං ගතෙ;

භන්තත්ථෙ විබ්භමො හාවෙ, මොහො’විජ්ජාය මුච්ඡනෙ.

应得、适宜、可得；碎片、叶、瓣；箭、箭杆、签；迷乱、娇态；愚痴、无明、昏厥。

1088.

1088.

සෙදො ඝම්මජලෙ පාකෙ,ගොළෙ උච්ඡුමයෙ ගුළො;

මිත්තෙ සහායෙ ච සඛා, විභූ නිච්චප්පභූසු සො.

汗、烹煮；糖块、球、甘蔗制；朋友、同伴；遍主、常、主。

1089.

1089.

ඛග්ගෙ කුරූරෙ නෙත්තිංසො, පරස්මිං අත්‍ර තීස්ව’මු;

කලඞ්කො’ඞ්කා’පවාදෙසු,දෙසෙ ජනපදො ජනෙ.

剑、残酷；他、此；污点、标记、诽谤；地方、国土、人民。

1090.

1090.

පජ්ජෙ ගාථා වචීභෙදෙ, වංසො ත්ව’න්වයවෙණුසු;

යානං රථාදො ගමනෙ, සරූපස්මිං අධො තලං.

诗节、偈、语之分别；世系、竹；车乘、行进；表面、下方。

1091.

1091.

මජ්ඣො විලග්ගෙ වෙමජ්ඣෙ, පුප්ඵං තු කුසුමො’තුසු;

සීලං සභාවෙ සුබ්බතෙ, පුඞ්ගවො උසභෙ වරෙ.

中间、腰、中央；花、花朵、季节（月经）；戒、自性、善行；公牛、牛王、最胜者。

1092.

1092.

කොසෙ ඛගාදිබීජෙ’ණ්ඩං, කුහරං ගබ්භරෙ බිලෙ;

නෙත්තිංසෙ ගණ්ඩකෙ ඛග්ගො, කදම්බො තු දුමෙ චයෙ.

卵、鞘、鸟等之种；洞穴、洞窟；剑、犀牛；咖丹巴树、树、群。

1093.

1093.

භෙ’ධෙනුයං රොහිණී’ත්ථී, වරඞ්ගං යොනියං සිරෙ;

අක්කොසෙ සපථෙ සාපො, පඞ්කං පාපෙ ච කද්දමෙ.

罗希尼（女性）、红母牛；殊胜肢体、头、子宫；诅咒、辱骂、誓言；泥沼、罪恶、泥泞。

1094.

1094.

භොගවත්‍යු’රගෙ භොගී, ස්සරො තු සිවසාමිසු;

බලෙ පභාවෙ වීරියං, තෙජො තෙසු ච දිත්තියං.

享乐者、蛇；自在主、湿婆、主人；精进、力、威力；威力、光辉。

1095.

1095.

ධාරා සන්තති ඛග්ගඞ්ගෙ, වානං තණ්හාය සිබ්බනෙ;

ඛත්තා සූතෙ පටිහාරෙ, විත්ති පීළාසු වෙදනා.

流、相续、剑刃；渴爱、缝纫；御者、守门人；感受、喜悦、痛苦。

1096.

1096.

ථියං [Pg.89] මති’ච්ඡාපඤ්ඤාසු, පාපෙ යුද්ධෙ රවෙ රණො;

ලවොතු බින්දු’ච්ඡෙදෙසු, පලාලෙ’ තිසයෙ භුසං.

意、欲、慧（女性）；战斗、罪恶、声；微量、滴、断；짚、过度、甚。

1097.

1097.

බාධා දුක්ඛෙ නිසෙධෙ ච, මූලපදෙපි මාතිකා;

ස්නෙහො තෙලෙ’ධිකප්පෙමෙ,ඝරා’පෙක්ඛාසු ආලයො.

障碍、痛苦、禁止；总纲、根本；爱、油、贪爱；执着、家、期望。

1098.

1098.

කෙතුස්මිං කෙතනං ගෙහෙ, ඨානෙ භූමි’ත්ථියං භුවි;

ලෙඛ්‍යෙ ලෙඛො රාජි ලෙඛා, පූජිතෙ භගවා ජිනෙ.

旗帜、家、标志；处所、地（女性）、大地；书信、列、书写；世尊、应供者、胜者。

1099.

1099.

ගදා සත්ථෙ ගදො රොගෙ, නිසජ්ජා පීඨෙස්වා’සනං;

තථාගතො ජිනෙ සත්තෙ,චයෙ දෙහෙ සමුස්සයො.

棍棒、武器、疾病、病痛；坐、座、坐具；如来、胜者、有情；积聚、身、堆。

1100.

1100.

බිලං කොට්ඨාස ඡිද්දෙසු, වජ්ජං දොසෙ ච භෙරියං;

කාලෙ දීඝඤ්ජසෙ’ද්ධානං, ආලියං සෙතු කාරණෙ.

洞穴、部分、孔洞；过失、过错、鼓；旅程、时间、长路；堤、桥、原因。

1101.

1101.

ඔකාසො කාරණෙ දෙසෙ,සභා ගෙහෙ ච සංසදෙ;

යූපො ථම්භෙ ච පාසාදෙ, අයනං ගමනෙ පථෙ.

机会、原因、地方；集会、家、议会；祭柱、柱、宫殿；行、道。

1102.

1102.

අක්කො රුක්ඛන්තරෙ සූරෙ,අස්සො කොණෙ හයෙපි ච;

අංසො ඛන්ධෙ ච කොට්ඨාසෙ,ජාලං සූස්ව’ච්චි නො පුමෙ.

牛角瓜树、太阳；马、角落；肩、部分；网、孔穴、火焰（非男性）。

1103.

1103.

නාසා’සත්තෙස්ව’ භාවො ථ,අන්න මොදන භුත්තිසු;

ජීවං පානෙ ජනෙ ජීවො,ඝාසො ත්ව’න්නෙ ච භක්ඛණෙ.

无有、毁灭、非有情；食物、米饭、食；生命、人、有气息者；草、食、食物。

1104.

1104.

ඡදනෙ’ච්ඡාදනං වත්ථෙ, නිකායො ගෙහරාසිසු;

අන්නාදො ආමිසං මංසෙ;

දික්ඛා තු යජනෙ’ච්චනෙ.

覆盖、遮蔽、衣物；部派、房屋、堆积；食者、肉食、肉；入门仪式、祭祀、供养。

1105.

1105.

ක්‍රියායං කාරිකා පජ්ජෙ,කෙතු තු චිහනෙ ධජෙ;

කුසුමං ථීරජෙ පුප්ඵෙ, වානරෙ තු බුධෙ කවි.

行为、颂偈、诗节；旗帜、标志、旗；花、经血、花；猴子、智者、诗人。

1106.

1106.

අධරෙ [Pg.90] ඛරභෙ ඔට්ඨො, ලුද්දො තු ලුද්දකෙපි ච;

කලුසං ත්වා’විලෙ පාපෙ, පාපෙ කලි පරාජයෙ.

下唇、骆驼、嘴唇；残忍、猎人；污秽、混浊、罪恶；罪恶、争吵、失败。

1107.

1107.

කන්තාරො වන, දුග්ගෙසු, චරො චාරම්හි චඤ්චලෙ;

ජනාවාසෙ ගණෙ ගාමො, චම්මං තු ඵලකෙ තචෙ.

荒野、森林、险地；行者、行为、动摇；聚居地、群体、村庄；皮革、盾牌、皮肤。

1108.

1108.

ආමොදො හාස ගන්ධෙසු,චාරු තු කනකෙපි ච;

සත්තායං භවනං ගෙහෙ, ලෙසෙ තු ඛලිතෙ ඡලං.

喜悦、欢笑、香气；可爱、黄金；存在、住所、家；借口、过失、欺骗。

1109.

1109.

වෙරං පාපෙ ච පටිඝෙ, තචො චම්මනි වක්කලෙ;

උච්චෙ’ධිරොහෙ ආරොහො, නෙත්තං වත්ථන්තර’ක්ඛිසු.

仇恨、罪恶、嗔恚；皮肤、皮革、树皮；高处、攀登、上升；眼、内衣、眼睛。

1110.

1110.

පටිහාරෙ මුඛෙ ද්වාරං, පෙතෙ ඤාතෙ මතො තිසු;

මාසො පරණ්ණ කාලෙසු, නග්ගො ත්ව’චෙලකෙපි ච.

门卫、入口、门；亡者、已知、见解；月、肉、时节；裸身、无衣者。

1111.

1111.

දොසෙ ඝාතෙ ච පටිඝො, මිගාදො ඡගලෙ පසු;

අරූපෙ චා’ව්හයෙ නාමං, දරො දරථ භීතිසු.

过失、伤害、嗔恚；食肉兽、山羊、牲畜；无色、称呼、名；恐惧、战栗、怖畏。

1112.

1112.

යාචනෙ භොජනෙ භික්ඛා,භාරෙ ත්ව’තිසයෙ භරො;

දබ්බි’න්දජායාසු සුජා, මෙඝෙ ත්ව’බ්භං විහායසෙ.

乞食、食物、化缘；重担、过量、负荷；勺、因陀罗之妻、善生；云、云、天空。

1113.

1113.

මොදකො ඛජ්ජභෙදෙපි, මණිකෙ රතනෙ මණි;

සෙලා’රාමෙසු මලයො,සභාව’ඞ්කෙසු ලක්ඛණං.

甜点、点心；摩尼、宝珠、宝石；山、园林、马拉雅山；本性、标记、特征。

1114.

1114.

හවි සප්පිම්හි හොතබ්බෙ, සිරො සෙට්ඨෙ ච මුද්ධනි;

විචාරෙපි විවෙකො ථ, සිඛරී පබ්බතෙ දුමෙ.

祭品、酥油、应供；头、最胜、顶；思惟、离；山、树。

1115.

1115.

වෙගො ජවෙ පවාහෙ ච, සඞ්කු තු ඛිලහෙතිසු;

නිග්ගහීතෙ කණෙ බින්දු, වරාහො සූකරෙ ගජෙ.

速度、急速、流；桩、武器；鼻音符、微粒、点；野猪、猪、象。

1116.

1116.

නෙත්තන්තෙ චිත්තකෙ’පාඞ්ගං, සිද්ධත්ථො සාසපෙ ජිනෙ;

හාරො මුත්තාගුණෙ ගාහෙ,ඛාරකො මකුළෙ රසෙ.

眼角、彩画、眼梢；成就所愿者、芥子、胜者；璎珞、珍珠串、执取；碱、花蕾、味。

1117.

1117.

අච්චයො’ තික්කමෙ දොසෙ,සෙලරුක්ඛෙස්ව’ගො නගො;

ස්වප්පෙ’වධාරණෙ මත්තං, අපචිත්‍ය’ච්චනෙ ඛයෙ.

过失、逾越、罪过；山、树；少量、限定、量；尊敬、崇拜、衰败。

1118.

1118.

ඡිද්දො’තරණෙස්වො’තාරො,බ්‍රහ්මෙ [Pg.91] ච ජනකෙ පිතා;

පිතාමහො’ය්‍යකෙ බ්‍රහ්මෙ,පොතො නාවාය බාලකෙ.

缺口、降下、机会；梵天、生父、父亲；祖父、外祖父、梵天；船、幼童。

1119.

1119.

රුක්ඛෙ වණ්ණෙ සුනෙ සොණො,සග්ගෙ තු ගගනෙ දිවො;

වත්ථෙ ගන්ධෙ ඝරෙ වාසො, චුල්ලො ඛුද්දෙ ච උද්ධනෙ.

树、颜色、狗；天界、虚空、天；衣、香、住处；小、微、炉灶。

1120.

1120.

කණ්ණො කොණෙ ච සවණෙ,මාලා පුප්ඵෙ ච පන්තියං;

භාගො භාග්‍යෙ’කදෙසෙසු,කුට්ඨං රොගෙ’ ජපාලකෙ.

耳、角落、听闻；花鬘、花、行列；部分、福运、一分；麻风病、疾病、牧羊人。

1121.

1121.

සෙය්‍යා සෙනාසනෙ සෙනෙ, චුන්දභණ්ඩම්හි ච’බ්භමො;

වත්ථාදිලොමං’සු කරෙ, නිපාතො පතනෙ’බ්‍යයෙ.

卧具、卧处、睡眠；纯陀的物品、云；线、光线；坠落、不变词。

1122.

1122.

සාඛායං විටපො ථම්භෙ, සත්තු ඛජ්ජන්තරෙ දිසෙ;

සාමිකො පති’යිරෙසු, පට්ඨානං ගති හෙතුසු.

枝、柱；麦粉、敌人；主人、丈夫、主宰；出发点、去处、原因。

1123.

1123.

රාගෙ රඞ්ගො නච්චට්ඨානෙ, පානං පෙය්‍යෙ ච පීතියං;

ඉණු’ක්ඛෙපෙසු උද්ධාරො, උම්මාරෙ එළකො අජෙ.

颜色、舞场；饮品、可饮之物、喜悦；债务、举起、解脱；门槛、绵羊、山羊。

1124.

1124.

පහාරො පොථනෙ යාමෙ,සරදො හායනො’තුසු;

කුණ්ඩිකායා’ළ්හකෙ තුම්බො,පලාලො තු භුසම්හි ච.

撞击、击打、夜分；秋季、年、时节；水罐、量器、葫芦；稻草、糠秕。

1125.

1125.

මතා’වාටෙ චයෙ කාසු, පනිසා කාරණෙ රහො;

කාසො පොටගලෙ රොගෙ,දොසො කොධෙ ගුණෙ’තරෙ.

坑、堆；原因、隐秘；咳嗽、喉咙、疾病；过失、愤怒、非善德。

1126.

1126.

යුත්‍ය’ට්ටාල’ට්ටිතෙස්ව’ට්ටො, කීළායං කානනෙ දවො;

උප්පත්තියං චො’ප්පතනං, උය්‍යානං ගමනෙ වනෙ.

诉讼、望楼、苦恼；嬉戏、林火；生起、飞升；园林、行走、森林。

1127.

1127.

වොකාරො ලාමකෙ ඛන්ධෙ, මූලො’පදාසු පාභතං;

දසා’ වත්ථා පටන්තෙසු, කාරණං ඝාත, හෙතුසු.

轻蔑、低劣、蕴；价格、供品、礼物；状况、衣缘；原因、杀害、因。

1128.

1128.

හත්ථිදානෙ [Pg.92] මදො ගබ්බෙ, ඝටා ඝටන රාසිසු;

උපහාරො’භිහාරෙපි, චයො බන්ධන රාසිසු.

象液、骄慢、傲慢；人群、努力、堆积；供养、奉献；堆积、束缚、堆积。

1129.

1129.

ගන්ධො ථොකෙ ඝායනීයෙ,චාගො තු දානහානිසු;

පානෙ පමොදෙ පීති’ත්ථී, ඉණෙ ගිවා ගලෙපි ච.

香、少量、可嗅之物；舍弃、布施、损失；饮品、喜悦；债务、颈、喉咙。

1130.

1130.

පතිට්ඨා නිස්සයෙ ඨානෙ, බලක්කාරෙපි සාහසං;

භඞ්ගො භෙදෙ පටෙ භඞ්ගං, ඡත්තං තු ඡවකෙපි ච.

基础、依止、处所；强力、勇气；破坏、布；伞、尸体。

1131.

1131.

ඤාණෙ භුවි ච භූරි’ත්තී, අනඞ්ගෙ මදනො දුමෙ;

පමාතරිපි මාතා ථ, වෙඨු’ණීසෙසු වෙඨනං.

知识、大地；无身、爱欲、树；母亲；头巾、缠绕。

1132.

1132.

මාරිසො තණ්ඩුලෙය්‍යෙ’ය්‍යෙ,මොක්ඛො නිබ්බාන මුත්තිසු;

ඉන්දො’ධිපති සක්කෙස්වා, රම්මණං හෙතු ගොචරෙ.

尊者、觅菜；解脱、涅槃、自在；主宰、帝释；所缘、因、境。

1133.

1133.

අඞ්කෙ සණ්ඨාන මාකාරෙ,ඛෙත්තෙ වප්පො තටෙපි ච;

සම්මුත්‍ය’නුඤ්ඤා වොහාරෙ, ස්ව’ථ ලාජාසු චා’ක්ඛතං.

标记、形状、姿态；田地、播种、堤岸；约定、允许、惯例；无损、爆米花。

1134.

1134.

සත්‍රං යාගෙ සදාදානෙ,සොමො තු ඔසධි’න්දුසු;

සඞ්ඝාතො යුගගෙහඞ්ගෙ, ඛාරො ඌසෙ ච භස්මනි.

祭祀与恒施；草药与月亮；聚合、车轭与屋构；碱、盐土与灰烬。

1135.

1135.

ආතාපො වීරියෙ තාපෙ,භාගෙ සීමාය ඔධි චාති.

（Ātāpa用于）精进与热；（odhi用于）部分与界限。

ඉති පාදානෙකත්ථවග්ගො.

如是为多义词品。

අනෙකත්ථවග්ගො නිට්ඨිතො.

多义词品终。

3. සාමඤ්ඤකණ්ඩ

3. 总品

4. අබ්‍යයවග්ග

4. 不变词品

1136.

1136.

අබ්‍යයං වුච්චතෙ දානි, චිරස්සං තු චිරං තථා;

චිරෙන චිරරත්තාය, සහ සද්ධිං සමං අමා.

今说不变词：cirassaṃ、ciraṃ、cirena、cirarattāya皆为长久义；saha、saddhiṃ、samaṃ、amā皆为共同义。

1137.

1137.

පුනප්පුනං [Pg.93] අභිණ්හඤ්චා, සකිං චා’භික්ඛණං මුහුං;

වජ්ජනෙ තු විනා නානා, අන්තරෙන රිතෙ පුථු.

punappunaṃ、abhiṇhaṃ、abhikkhaṇaṃ、muhuṃ为重复义；sakiṃ为单次义。于除外义：vinā、nānā、antarena、rite、puthu。

1138.

1138.

බලවං සුට්ඨු චා’තීවා, තිසයෙ කිමුත ස්ව’ති;

අහො තු කිං කිමූ’ දාහු, විකප්පෙ කිමුතො’ද ච.

于强调义：balavaṃ（强力）、suṭṭhu（甚善）、atīva（非常）、kimuta（何况）、su（善）。于抉择义：aho（呜呼）、kiṃ（何）、kimu（为何）、udāhu（抑或）、kimuto（何故）、uda（或）。

1139.

1139.

අව්හානෙ භො අරෙ අම්භො,හම්භො රෙ ජෙ’ඞ්ග ආවුසො;

හෙ හරෙ ථ කථං කිංසු, නනු කච්චි නු කිං සමා.

于呼唤义：bho、are、ambho、hambho、re、je、aṅga、贤友、he、hare。又：tha（然后）、kathaṃ（如何）、kiṃsu（何事）、nanu（岂非）、kacci（或许）、nu（确实）、kiṃ（何）、samā（相同）。

1140.

1140.

අධුනෙ’තරහී’දානි, සම්පති අඤ්ඤදත්ථු තු;

තග්ඝෙ’ කංසෙ සසක්කඤ්චා, ද්ධා කාමං ජාතු වෙ හවෙ.

adhunā、itarahi、idāni、sampati为现时义。aññadatthu、taggha、sasakkaṃ、addhā、ve、have为肯定义。kāmaṃ为宁愿义，jātu为曾经义。

1141.

1141.

යාවතා තාවතා යාව, තාව කිත්තාවතා තථා;

එත්තාවතා ච කීවෙ’ති, පරිච්ඡෙදත්ථවාචකා.

yāvatā、tāvatā、yāva、tāva、kittāvatā、ettāvatā、kīva，是为限定义之词。

1142.

1142.

යථා තථා යථෙවෙ’වං, යථානාම යථාහි ච;

සෙය්‍යථාප්‍යෙ’වමෙවං, වා, තථෙව ච යථාපි ච.

yathā、tathā、yathā iva、evaṃ、yathānāma、yathāhi、seyyathāpi、evaṃ evaṃ、tathā iva、yathāpi，皆为譬喻义。

1143.

1143.

එවම්පි ච සෙය්‍යථාපි, නාම යථරිවා’පි ච;

පටිභාගත්ථෙ යථාච, විය තථරිවා’පි ච.

evampi、seyyathāpi、nāma、yathā iva亦为譬喻义。于比况义，则有：yathā、viya、tathā iva。

1144.

1144.

සං සාමඤ්ච සයං චාථ, ආම සාහු ලහූ’පි ච;

ඔපායිකං පතිරූපං, සාධ්වෙ’වං සම්පටිච්ඡනෙ.

于承诺义：sāmaṃ、sayaṃ、atha、āma、sāhu、lahu、opāyikaṃ、patirūpaṃ、sādhu、evaṃ。

1145.

1145.

යං තං යතො තතො යෙන,තෙනෙ’ති කාරණෙ සියුං;

අසාකල්‍යෙ තු චන චි, නිප්ඵලෙ තු මුධා භවෙ.

yaṃ、taṃ、yato、tato、yena、tena为原因义；cana、ci为不总括义；mudhā为无果义。

1146.

1146.

කදාචි ජාතු තුල්‍යා’ථ, සබ්බතො ච සමන්තතො;

පරිතො ච සමන්තාපි, අථ මිච්ඡා මුසා භවෙ.

kadāci、jātu为有时义；tulyā为等同义；sabbato、samantato、parito、samantā为周遍义；atha为然后义；micchā、musā为虚妄义。

1147.

1147.

නිසෙධෙ න අනොමා’ලං, නහි චෙතු සචෙ යදි;

අනුකුල්‍යෙ තු සද්ධඤ්ච,නත්තං දොසො දිවා ත්ව’හෙ.

于否定义：na、no、mā、alaṃ、nahi。于条件义：ce、sace、yadi。于随顺义：saddhaṃ。nattaṃ与doso为夜义，divā与ahe为昼义。

1148.

1148.

ඊසං කිඤ්චි මනං අප්පෙ, සහසා තු අතක්කිතෙ;

පුරෙ ග්ගතො තු පුරතො, පෙච්චා’මුත්‍රභවන්තරෙ.

īsaṃ、kiñci、manaṃ为少许义；sahasā为未思量、突然义；pure、aggato、purato为在前义；peccā、amutra、bhavantare为来世义。

1149.

1149.

අහො [Pg.94] හී විම්හයෙ තුණ්හී,තු මොනෙ ථා’වි පාතු ච;

තඞ්ඛණෙ සජ්ජු සපදි, බලක්කාරෙ පසය්හ ච.

aho、hī为惊奇义；tuṇhī为沉默义；āvi、pātu为显现义；taṅkhaṇe、sajju、sapadi为即刻义；pasayha为强力义。

1150.

1150.

සුදං ඛො අස්සු යග්ඝෙ වෙ,හා’දයො පදපූරණෙ;

අන්තරෙන’න්තරා අන්තො, වස්සං නූන ච නිච්ඡයෙ.

sudaṃ、kho、assu、yagghe、ve、hā等为补足音节词。antarena、antarā、anto为中间义。vassaṃ、nūna为决定、确实义。

1151.

1151.

ආනන්දෙ සඤ්ච දිට්ඨා ථ, විරොධකථනෙ නනු;

කාමප්පවෙදනෙ කච්චි, උසූයොපගමෙ’ත්ථු ච.

于欢喜义：saṃ与diṭṭhā。于矛盾语：nanu。于愿欲说：kacci。于嫉妒语：atthu。

1152.

1152.

එවා’වධාරණෙ ඤෙය්‍යං, යථාත්තං තු යථාතථං;

නීචං අප්පෙ, මහත්‍යු’ච්චං, අථ පාතො පගෙ සමා.

eva为决定、强调义，当知。yathāttaṃ、yathātathaṃ为如实义。nīcaṃ为低下义，uccaṃ为高胜义。atha为然后义。pāto、page为早晨义。samā为等同义。

1153.

1153.

නිච්චෙ සදා සනං පායො,බාහුල්‍යෙ බාහිරං බහි;

බහිද්ධා බාහිරා බාහ්‍යෙ, සීඝෙතු සණිකං භවෙ.

于恒常义：sadā、sanaṃ。pāyo为多数义。bāhiraṃ、bahi、bahiddhā、bāhirā、bāhye为外部义。sīghe为迅速义，saṇikaṃ为缓慢义。

1154.

1154.

අත්ථං අදස්සනෙ දුට්ඨු, නින්දායං, වන්දනෙ නමො;

සම්මා සුට්ඨු පසංසායං, අථො සත්තාය මත්ථි ච.

atthaṃ为不见义。duṭṭhu为谴责义。namo为礼敬义。sammā、suṭṭhu为赞叹义。atthi为存在义。

1155.

1155.

සායං සායෙ’ජ්ජ අත්‍රා’හෙ,සුවෙ තු ස්වෙ අනාගතෙ;

තතො පරෙ පරසුවෙ, හිය්‍යොතු දිවසෙ ගතෙ.

sāyaṃ、sāye为傍晚。ajja、atrāhe为今日。suve、sve为明日。tato pare、parasuve为后日。hiyyo为昨日。

1156.

1156.

යත්ථ යත්‍ර යහිංචාථ, තත්ථ තත්‍ර තහිංතහං;

අථො උද්ධඤ්ච උපරි, හෙට්ඨා තු ච අධො සමා.

yattha、yatra、yahiṃ为何处。tattha、tatra、tahiṃ、tahaṃ为彼处。atho为然后。uddhaṃ、upari为上方。heṭṭhā、adho为下方。

1157.

1157.

චොදනෙ ඉඞ්ඝ හන්දා’ථ, ආරාදූරා ච ආරකා;

පරම්මුඛා තු ච රහො, සම්මුඛා ත්වා’වි පාතු ච.

于催促义：iṅgha、handā。ārā、dūrā、ārakā为遥远义。parammukhā、raho为隐秘义。sammukhā、āvi、pātu为现前义。

1158.

1158.

සංසයත්ථම්හි අප්පෙව, අප්පෙවනාම නූ’ති ච;

නිදස්සනෙ ඉති’ත්ථඤ්ච, එවං, කිච්ඡෙ කථඤ්චි ච.

appeva、appevanāma、nū用于表示“疑惑、或许”。iti、itthaṃ、evaṃ用于表示“指示、如此”。kathañci则用于表示“艰难、无论如何”。

1159.

1159.

හා ඛෙදෙ සච්ඡි පච්චක්ඛෙ,ධුවං ථිරෙ’වධාරණෙ;

තිරො තු තිරියං චාථ, කුච්ඡායං දුට්ඨු කු’ච්චතෙ.

hā为悲伤义。sacchi为亲见义。dhuvaṃ为稳固与决定义。tiro、tiriyaṃ为横越义。duṭṭhu与ku为鄙陋义。

1160.

1160.

සුවත්ථි ආසිට්ඨත්ථම්හි, නින්දායං තු ධී කථ්‍යතෙ;

කුහිඤ්චනං කුහිං කුත්‍ර, කුත්ථ කත්ථ කහං ක්ව ථ.

Suvatthi 用于表示“吉祥、祝福”。Dhī 则用于表示“责难、鄙视”。Kuhiñcanaṃ, kuhiṃ, kutra, kuttha, kattha, kahaṃ, kva, tha 则用于表示“何处”。

1161.

1161.

ඉහෙ’ධා’ත්‍ර [Pg.95] තු එත්ථා’ත්ථ,අථ සබ්බත්‍ර සබ්බධි;

කදා කුදාචනං චාථ, තදානි ච තදා සමා.

Iha, idha, atra, ettha, attha 用于表示“此处”。Atha 用于“然后”。Sabbatra, sabbadhi 则用于“一切处”。Kadā, kudācanaṃ 用于“何时”。Tadāni, tadā 则用于“彼时”。Samā 则用于“相同”。

1162.

1162.

ආදිකම්මෙ භුසත්ථෙ ච, සම්භවො’තිණ්ණ තිත්තිසු;

නියොගි’ස්සරිය’ප්පීති, දාන පූජා’ග්ග, සන්තිසු.

Ā (作为前缀) 用于表示“开始、丰富、生起、超越、满足、委任、自在、喜悦、布施、供养、殊胜、寂静”。

1163.

1163.

දස්සනෙ තප්පරෙ සඞ්ගෙ, පසංසා, ගති, සුද්ධිසු;

හිංසා, පකාරන්තො’භාව, වියොගා’වයවෙසු ච;

පො’පසග්ගො දිසායොගෙ, පත්ථනා, ධිතිආදිසු.

Pa (作为前缀) 用于表示“见、专注、结合、赞叹、去向、清净、伤害、种类、不存在、分离、部分、方位、希求、决心”。

1164.

1164.

පරාසද්දො පරිහානි, පරාජය ගතීසු ච;

භුසත්ථෙ පටිලොමත්ථෙ, වික්කමා’මසනාදිසු.

Parā (作为前缀) 用于表示“衰损、失败、去向、丰富、违逆、精进、触及”。

1165.

1165.

නිස්සෙසා’භාව සන්‍යාස, භුසත්ථ මොක්ඛ රාසිසු;

ගෙහා’දෙසො’පමාහීන, පසාදනිග්ගතා’ච්චයෙ.

Ni (作为前缀) 用于表示“无余、不存在、舍弃、丰富、解脱、堆积、家宅、教导、譬喻、低劣、净信、离去、超越”。

1166.

1166.

දස්සනො’සානනික්ඛන්තා, ධොභාගෙස්ව’වධාරණෙ;

සාමීප්‍යෙ බන්ධනෙ ඡෙක, න්තොභාගො’පරතීසු ච.

Ni (作为前缀) 用于表示“见、结束、离去、两分、确定、邻近、系缚、巧妙、内部、止息”。

1167.

1167.

පාතුභාවෙ වියොගෙ ච, නිසෙධාදො නි දිස්සති;

අථො නීහරණෙ චෙවා, වරණාදො ච නී සියා.

Ni (作为前缀) 用于表示“显现、分离、禁止、否定”。Nī (作为前缀) 则用于表示“取出、拣择”。

1168.

1168.

උද්ධකම්ම වියොග ත්ත, ලාභ තිත්ති සමිද්ධිසු;

පාතුභාව’ච්චයාභාව, පබලත්තෙ පකාසනෙ;

දක්ඛ’ග්ගතාසු කථනෙ, සත්තිමොක්ඛාදිකෙ උ ච.

U (作为前缀) 用于表示“高举、分离、得利、满足、富饶、显现、坏灭、不存在、强力、光明、善巧、殊胜、言说、力量、解脱”。

1169.

1169.

දු කුච්ඡිතෙ’සදත්ථෙසු, විරූපත්තෙ ප්‍ය’සොභනෙ;

සියා’භාවා’සමිද්ධීසු, කිච්ඡෙ චා’නන්දනාදිකෙ.

Du (作为前缀) 用于表示“鄙恶、罪恶、丑陋、不美、不存在、不成就、艰难、无乐”。

1170.

1170.

සං සමොධාන සඞ්ඛෙප, සමන්තත්ත සමිද්ධිසු;

සම්මා භුස සහ ප්පත්ථා, භිමුඛත්ථෙසු සඞ්ගතෙ;

විධානෙ පභවෙ පූජා, පුනප්පුනක්‍රියාදිසු.

Saṃ (作为前缀) 用于表示“合集、略摄、周遍、成就、正确、极多、共同、希求、面向、结合、安排、权力、供养、重复”。

1171.

1171.

විවිධා’තිසයා’භාව, භුසත්ති’ස්සරියා’ච්චයෙ;

වියොගෙ කලහෙ පාතු, භාවෙ භාසෙ ච කුච්ඡනෙ.

Vi (作为前缀) 用于表示“各种、殊胜、不存在、强大、自在、超越、分离、争吵、显现、状态、言说、鄙视”。

1172.

1172.

දූරා’නභිමුඛත්තෙසු, මොහා’නවට්ඨිතීසු ච;

පධාන දක්ඛතා ඛෙද, සහත්ථාදො වි දිස්සති.

Vi (作为前缀) 用于表示“远离、不面向、愚痴、不稳定、精进、善巧、疲惫、亲手”。

1173.

1173.

වියොගෙ [Pg.96] ජානනෙ චා’ධො,භාග නිච්ඡය සුද්ධිසු;

ඊසදත්ථෙ පරිභවෙ, දෙස බ්‍යාපන හානිසු;

වචොක්‍රියාය ථෙය්‍යෙ ච, ඤාණප්පත්තාදිකෙ අව.

Ava (作为前缀) 用于表示“分离、知晓、下方、部分、确定、清净、少许、轻蔑、国土、遍布、损耗、言语、窃盗、智证”。

1174.

1174.

පච්ඡා භුසත්ත සාදිස්‍යා, නුපච්ඡින්නා’නුවත්තිසු;

හීනෙ ච තතියත්ථා’ධො, භාගෙස්ව’නුගතෙ හිතෙ;

දෙසෙ ලක්ඛණ විච්ඡෙ’ත්ථ, ම්භූත භාගාදිකෙ අනු.

Anu (作为前缀) 用于表示“在后、丰富、相似、不断、随顺、低劣、第三格、下分、利益、处所、特征、分离、真实、部分”。

1175.

1175.

සමන්තත්ථෙ පරිච්ඡෙදෙ, පූජා’ලිඞ්ගන වජ්ජනෙ;

දොසක්ඛානෙ නිවාසනා, වඤ්ඤා’ධාරෙසු භොජනෙ;

සොක බ්‍යාපන තත්වෙසු, ලක්ඛණාදො සියා පරි.

Pari (作为前缀) 用于表示“周遍、范围、礼敬、拥抱、避免、过失、居住、轻蔑、支持、饮食、忧愁、遍布、真实、特征”。

1176.

1176.

ආභිමුඛ්‍ය විසිට්ඨු’ද්ධ, කම්මසාරුප්පවුද්ධිසු;

පූජා’ධික කුලා’සච්ච, ලක්ඛණාදිම්හි චාප්‍ය’භි.

Abhi (作为前缀) 用于表示“面向、殊胜、向上、适合、增长、礼敬、优越、家族、真实、特征”。

1177.

1177.

අධිකි’ස්සර, පාඨා’ධි, ට්ඨාන, පාපුණනෙස්ව’ධි;

නිච්ඡයෙ චොපරිත්තා’ධි, භවනෙ ච විසෙසනෙ.

Adhi (作为前缀) 用于表示“优越、自在、读诵、处所、成就、确定、上位、胜过、殊胜”。

1178.

1178.

පටිදානනිසෙධෙසු, වාමා’දානනිවත්තිසු;

සාදිසෙ පටිනිධිම්හි, ආභිමුඛ්‍යගතීසු ච.

Paṭi (作为前缀) 用于表示“回赠、禁止、违逆、不受、停止、相似、替代、面向、去向”。

1179.

1179.

පතිබොධෙ පතිගතෙ, තථා පුනක්‍රියාය ච;

සම්භාවනෙ පටිච්චත්ථෙ, පතීති ලක්ඛණාදිකෙ;

සු සොභනෙ සුඛෙ සම්මා, භුස සුට්ඨු සමිද්ධිසු.

Paṭi (作为前缀) 用于表示“觉悟、返回、重复、或然、依待、信解、特征”。Su (作为前缀) 则用于表示“美好、安乐、正确、极多、良好、成就”。

1180.

1180.

ආභිමුඛ්‍ය, සමීපා’දි, කම්මා’ලිඞ්ගන පත්තිසු;

මරියාදු’ද්ධකම්මි’ච්ඡා, බන්ධනා’භිවිධීසු ආ.

Ā (作为前缀) 用于表示“面向、邻近、业、拥抱、成就、界限、向上、愿望、束缚、方法”。

1181.

1181.

නිවාසා’ව්හාන ගහණ, කිච්ඡෙ’සත්ථ නිවත්තිසු;

අප්පසාදා’සි සරණ, පතිට්ඨා’විම්හයාදිසු.

Ni (作为前缀) 用于表示“住所、呼唤、执取、艰难、无益、止息、不悦、存在、皈依、安立、不惊奇”。

1182.

1182.

අන්තොභාව භුසත්තා’ති, සය පූජාස්ව’තික්කමෙ;

භූතභාවෙ පසංසායං, දළ්හත්ථාදො සියා අති.

Ati (作为前缀) 用于表示“内在、极多、自我、礼敬、超越、存在、赞叹、坚固”。

1183.

1183.

සම්භාවනෙ ච ගරහා, පෙක්ඛාසු ච සමුච්චයෙ;

පඤ්හෙ සංවරණෙ චෙව, ආසීසත්ථෙ අපී’රිතං.

Api (作为前缀或助词) 用于表示“可能、责难、观察、集合、疑问、防护、祝愿”。

1184.

1184.

නිද්දෙසෙ වජ්ජනෙ පූජා, පගතෙ වාරණෙපි ච;

පදුස්සනෙ ච ගරහා, චොරිකා’දො සියා අප.

Apa (作为前缀) 用于表示“解释、避免、礼敬、离去、防卫、恼怒、责难、偷盗”。

1185.

1185.

සමීපපූජා [Pg.97] සාදිස්ස, දොසක්ඛානො’පපත්තිසු;

භුසත්තො’පගමා’ධික්‍ය, පුබ්බකම්මනිවත්තිසු;

ගය්හාකාරො’පරිත්තෙසු, උපෙ’ත්‍ය ’නසනා’දිකෙ.

Upa (作为前缀) 用于表示“近处、礼敬、相似、述过、发生、丰盛、达到、增上、宿业、止息、执取方式、微小、亲近、绝食等”。

1186.

1186.

එවං නිදස්සනා’කාරො, පමාසු සම්පහංසනෙ;

උපදෙසෙ ච වචන, පටිග්ගාහෙ’වධාරණෙ;

ගරහායෙ’දමත්ථෙ ච, පරිමානෙ ච පුච්ඡනෙ.

Evaṃ 用于表示“如是、譬喻、方式、欢喜、教诫、言说、领受、确定、呵责、此义、衡量、询问”。

1187.

1187.

සමුච්චයෙ සමාහාරෙ, න්වාචයෙ චෙ’තරීතරෙ;

පදපූරණමත්තෙ ච, චසද්දො අවධාරණෙ.

Ca (作为助词) 用于表示“积聚、总摄、连接、其他、仅作补词、限定”。

1188.

1188.

ඉති හෙතුපකාරෙසු, ආදිම්හි චා’වධාරණෙ;

නිදස්සනෙ පදත්ථස්ස, විපල්ලාසෙ සමාපනෙ.

Iti 用于表示“因缘、方式、开端、确定、譬喻、词义、颠倒、圆满”。

1189.

1189.

සමුච්චයෙ චො’පමායං, සංසයෙ පදපූරණෙ;

වවත්ථිතවිභාසායං, වා’වස්සග්ගෙ විකප්පනෙ.

ca 用于积聚、譬喻、疑惑、补词；vā 用于确定分别、舍弃、选择。

1190.

1190.

භූසනෙ වාරණෙ චා’ලං, වුච්චතෙ පරියත්තියං;

අථො’ථා’නන්තරා’රම්භ, පඤ්හෙසු පදපූරණෙ.

alaṃ 用于庄严、遮止、充足。Atho 或 atha 用于无间、起始、疑问、补足句义。

1191.

1191.

පසංසාගරහාසඤ්ඤා, සීකාරාදො පි නාම ථ;

නිච්ඡයෙ චා’නුමානස්මිං, සියා නූන විතක්කනෙ.

tha 与 nāma 用于赞叹、呵责、认知、允诺等义。siyā 与 nūna 用于确定、推测、思量。

1192.

1192.

පුච්ඡා’වධාරණා’නුඤ්ඤා, සාන්ත්වනා’ලපනෙ නනු;

වතෙ’කංස, දයා, හාස, ඛෙදා’ලපන, විම්හයෙ.

nanu 用于询问、确定、允许、安慰、呼唤。vata 用于确定、慈悲、欢笑、悲伤、呼唤、惊奇。

1193.

1193.

වාක්‍යාරම්භ, විසාදෙසු, හන්ද හාසෙ’නුකම්පනෙ;

යාව තු තාව සාකල්‍ය, මානා’වධ්‍ය’වධාරණෙ.

handa 用于句首、悲伤、欢笑、怜悯。yāva...tāva 用于全部、衡量、限制、确定。

1194.

1194.

පාචී, පුර, ඞ්ගතොත්ථෙසු, පුරත්ථා පඨමෙ ප්‍යථ;

පබන්ධෙ ච චිරාතීතෙ, නිකටාගාමිකෙ පුරා.

puratthā 用于东方、前方、已往及第一义。purā 用于往昔、久远之过去、邻近及未来。

1195.

1195.

නිසෙධවාක්‍යාලඞ්කාරා, වධාරණපසිද්ධිසු;

ඛල්වා’සන්නෙ තු අභිතො-භිමුඛො’භයතොදිකෙ.

khalu 用于否定、句饰、确定、成就、临近。abhito 用于对面、两边。

1196.

1196.

කාමං යද්‍යපිසද්දත්ථෙ, එකංසත්ථෙ ච දිස්සති;

අථො පන විසෙසස්මිං, තථෙව පදපූරණෙ.

kāmaṃ 亦见用于“纵然”(yadyapi)及确定之义。atho pana 用于区别，亦用为补足句义。

1197.

1197.

හි [Pg.98] කාරණෙ විසෙසා’ව, ධාරණෙ පදපූරණෙ;

තු හෙතුවජ්ජෙ තත්ථා’ථ, කු පාපෙ’සත්ථ’කුච්ඡනෙ.

hi 用于原因、区别、确定、补足句义。tu 用于转折，而非用于原因。ku 用于罪恶、轻微、呵责。

1198.

1198.

නු සංසයෙ ච පඤ්හෙ ථ, නානා’ නෙකත්ථ වජ්ජනෙ;

කිං තු පුච්ඡාජිගුච්ඡාසු, කං තු වාරිම්හි මුද්ධනි.

nu 用于疑惑、问题。nānā 用于多种意义、排除。kiṃ 用于询问、厌恶。kaṃ 用于水、头顶。

1199.

1199.

අමා සහසමීපෙ ථ, භෙදෙ අප්පඨමෙ පුන;

කිරා’නුස්සවා’රුචිසු, උදා’ප්‍යත්ථෙ විකප්පනෙ.

amā 用于共同、邻近。puna 用于区别、再三。kirā 用于传闻、不悦。udāhu 用于“亦”之义及选择。

1200.

1200.

පතීචී චරිමෙ පච්ඡා, සාමි ත්වද්ධෙ ජිගුච්ඡනෙ;

පකාසෙ සම්භවෙ පාතු,අඤ්ඤොඤ්ඤෙ තු රහො මිථො.

pacchā 用于西方、最后、之后。sāmi 用于一半、厌恶。pātu 用于显现、生起。mitho 用于相互、秘密。

1201.

1201.

හා ඛෙදසොකදුක්ඛෙසු, ඛෙදෙ ත්ව’හහ විම්හයෙ;

භිංසාපනෙ ධී නින්දායං, පිධානෙ තිරියං තිරො.

hā 用于悲伤、忧愁、痛苦。ahaha 用于悲伤、惊奇。dhī 用于恐吓、责备。tiro 用于隐藏、横向。

1202.

1202.

තුන ත්වාන තවෙ ත්වා තුං, ධා සො ථා ක්ඛත්තු, මෙව ච;

තො ථ ත්‍ර හිඤ්චනං හිංහං, ධි හ හි ධ ධුනා රහි.

tuna, tvāna, tave, tvā, tuṃ；dhā, so, thā, kkhattuṃ；m, eva, ca；to, tha, tra, hiñcanaṃ, hiṃ, haṃ；dhi, ha, hi, dha, dhunā, rahi。

1203.

1203.

දානි වොදාචනං දාජ්ජ, ථං තත්තං ජ්ඣ ජ්ජු ආදයො;

සමාසො චා’බ්‍යයීභාවො,යාදෙසො චා’බ්‍යයං භවෙති.

dāni, vo, dācanaṃ, dājja, thaṃ, tattaṃ, jjha, jju 等；以及不变式复合词，与 ya 等之代用词，亦为不变词。

ඉති අබ්‍යයවග්ගො.

不变词品竟。

සාමඤ්ඤකණ්ඩො තතියො.

第三通用品。

අභිධානප්පදීපිකා සමත්තා.

《名称辞典》终。

නිගමන

结颂

1.

1.

සග්ගකණ්ඩො [Pg.99] ච භූකණ්ඩො, තථා සාමඤ්ඤකණ්ඩිති;

කණ්ඩත්තයාන්විතා එසා, අභිධානප්පදීපිකා.

天界品、地界品，以及通用品；此《名称辞典》由三品组成。

2.

2.

තිදිවෙ මහියං භුජගාවසථෙ,සකලත්ථසමව්හයදීපනි’යං;

ඉහ යො කුසලො මතිමා ස නරො,පටු හොති මහාමුනිනො වචනෙ.

于天界、地上、龙宫，此为照亮一切事物名称之明灯；于此，若人善巧、有智慧，他将善解大牟尼之言。

3.

3.

පරක්කමභුජො නාම, භූපාලො ගුණභූසනො;

ලඞ්කාය මාසි තෙජස්සී, ජයී කෙසරිවික්කමො.

有名为波罗迦摩跋胡(Parakkamabhujo)的国王，以功德为庄严；他在楞伽岛(Laṅkā)，威光赫赫，胜利如狮子般勇猛。

4.

4.

විභින්නං චිරං භික්ඛුසඞ්ඝං නිකාය-ත්තයස්මිඤ්ච කාරෙසි සම්මා සමග්ගෙ;

සදෙහං’ව නිච්චාදරො දීඝකාලං,මහග්ඝෙහි රක්ඛෙසි යො පච්චයෙහි.

他使长期分裂的比丘僧团，于三部(nikāya)中真正地和合；他恒常恭敬，如护己身，长时以厚重资具护持僧团。

5.

5.

යෙන ලඞ්කා විහාරෙහි, ගාමා’රාමපුරීහි ච;

කිත්තියා විය සම්බාධී, කතා ඛෙත්තෙහි වාපිහි.

他使楞伽岛遍布寺院、村庄、园林、城市、田地与水池，一如其声名(Kitti)之远播。

6.

6.

යස්සා’සාධාරණං පත්වා, නුග්ගහං සබ්බකාමදං;

අහම්පි ගන්ථකාරත්තං, පත්තො විබුධගොචරං.

我获得他那无与伦比、满足一切愿望的护助，亦得以撰写此书，进入智者之境。

7.

7.

කාරිතෙ තෙන පාසාද, ගොපුරාදිවිභූසිතෙ;

සග්ගඛණ්ඩෙ’ව තත්තොයා, සයස්මිං පතිබිම්බිතෙ.

在他所造、饰以门楼等的殿堂中，其身影倒映于水中，宛若天界一隅。

8.

8.

මහාජෙතවනා’ඛ්‍යම්හි, විහාරෙ සාධුසම්මතෙ;

සරොගාමසමූහම්හි, වසතා සන්තවුත්තිනා.

我住于萨罗伽摩(Sarogāma)村群，于圣者所称誉、名为大祇陀林的寺院中，持寂静行。

9.

9.

සද්ධම්මට්ඨිතිකාමෙන, මොග්ගල්ලානෙන ධීමතා;

ථෙරෙන රචිතා එසා, අභිධානප්පදීපිකාති.

此《名称辞典》，乃由欲令正法久住、具智慧的目犍连长老所撰。