? නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正等正觉者。

මොග්ගල්ලානසුත්තපාඨො

目犍连经诵本

(1) පඨමො කණ්ඩො (සඤ්ඤාදි)

（1）第一章（定义等）

1. අආදයො [Pg.1] තිතාලීස වණ්ණා.

1. 阿(a)等四十三字母。

2. දසා-දො සරා.

2. 其中十个是元音。

3. ද්වෙද්වෙ සවණ්ණා.

3. 两两为同类音。

4. පුබ්බො රස්සො.

4. 前者为短音。

5. පරො දීඝො.

5. 后者为长音。

6. කාදයො බ්‍යඤ්ජනා.

6. 迦(ka)等是辅音。

7. පඤ්ච පඤ්චකා වග්ගා.

7. 五五为组。

8. බින්දු නිග්ගහීතං.

8. 点符(bindu)名为“随韵”(niggahīta)。

9. ඉයුවණ්ණා ඣලා නාමස්සන්තෙ.

9. 名词词干末的 i、u 字母，名为 jhalā。

10. පිත්ථියං.

10. 在背部。

11. ඝා.

11. Gha。

12. ගො ස්‍යාලපනෙ.

12. 在呼格中，go 称为 gha。

(සඤ්ඤා)

（定义）

13. විධිබ්බිසෙසනන්තස්ස.

13. 规则中的修饰语，作用于其邻近者。

14. සත්තමියං පුබ්බස්ස.

14. （规则中）以第七格（处格）表述者，施于前者。

15. පඤ්චමියං පරස්ස.

15. （规则中）以第五格（从格）表述者，施于后者。

16. ආදිස්ස[Pg.2].

16. （替换）施于首位。

17. ඡට්ඨියන්තස්ස.

17. 第六格（属格）所指，即为被替换者。

18. වානුබන්ධො.

18. 标记 v 表任选。

19. ටානුබන්ධා-නෙකවණ්ණා සබ්බස්ස.

19. 带标记 ṭ 者及多音节者，替换全部。

20. ඤකානුබන්ධාද්‍යන්තා.

20. 带标记 ñ 者加于首，带标记 k 者加于尾。

21. මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො.

21. 带标记 m 者，加于末次元音之后。

22. විප්පටිසෙධෙ.

22. 当（规则）冲突时。

23. සඞ්කෙතො-නවයවො-නුබන්ධො.

23. 标记(anubandha)为示意，非其成分。

24. වණ්ණපරෙන සවණ්ණො-පි.

24. （规则中提及的）字母，亦含其同类音。

25. න්තු වන්තුමන්ත්වාවන්තුතවන්තුසම්බන්ධී.

25. ntu、vantu、mantu、āvantū、tavantu 名为 sambandhī。

පරිභාසා

通则

26. සරො ලොපො සරෙ.

26. 元音相遇，前者脱落。

27. පරො ක්වචි.

27. 后者有时（被省略）。

28. න ද්වෙ වා.

28. 或者，二者皆不。

29. යුවණ්ණානමෙඔ ලුත්තා.

29. y与v二字母（在e、o之后）被省略。

30. යවා සරෙ.

30. y与v，于元音前（省略）。

31. එඔනං.

31. e与o（二者）的。

32. ගොස්සාවඞ.

32. Gossāvaṅa。

33. බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා.

33. 于辅音前，（元音）或长或短。

34. සරම්හා ද්වෙ.

34. 于元音后，（辅音）成双。

35. චතුත්ථදුතියෙස්වෙසං තතියපඨමා.

35. 于第四、第二（字母），此等（各）成第三、第一（字母）。

36. වී-තිස්සෙ-වෙ [Pg.3] වො.

36. vīti、isse、ve、vo（等情况）。

37. එඔනම වණ්ණෙ.

37. e与o，于辅音前（转为）a。

38. නිග්ගහීතං.

38. 随韵（niggahīta）。

39. ලොපො.

39. 省略。

40. පරසරස්ස.

40. 后行元音的。

41. වග්ගෙ වග්ගන්තො.

41. 于（同）组（辅音前），（随韵成）组末（鼻音）。

42. යෙවහිසු ඤො.

42. 于y、v、h（之前），（成）ñ。

43. යෙ සංස්ස.

43. 于y（前），saṃ（之随韵成ñ）。

44. මයදා සරෙ.

44. 于元音前，m、y、d（为）增音。

45. වනතරගා චා-ගමා.

45. v、n、t、r、g亦（为）增音。

46. ඡා ළො.

46. ch（转为）ḷ。

47. තදමිනාදීනි.

47. tad、aminā等。

48. තවග්ගවරණානං යෙ චවග්ගබයඤා.

48. t组、v、r、ṇ（等字母），于y（前，各转为）c组、b、y、ñ。

49. වග්ගලසෙහි තෙ.

49. 彼等（亦可）与组（辅音）、l、s（同化）。

50. හස්ස විපල්ලාසො.

50. h（字母）的换位。

51. වෙ වා.

51. 或者，（转为）ve。

52. තථනරානං ටඨණලා.

52. t、th、n、r（各转为）ṭ、ṭh、ṇ、ḷ。

53. සංයොගාදිලොපො.

53. 合声之首的省略。

54. විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු ද්වෙ.

54. 于vicchā、bhikkha、ñña（等词）中，（辅音）成双。

55. ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සෙ-කස්ස.

55. 前一（词）之si等（词尾）的省略。

56. සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ.

56. sabba等词，在表示相互作用时（的变化）。

57. යාවබොධං [Pg.4] සම්භමෙ.

57. 直至觉悟，皆为迷乱。

58. බහුලං.

58. 广泛地。

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ සඤ්ඤාදිකණ්ඩො පඨමො.

如是，《目犍连语法》名相等品第一。

(2) දුතියො කණ්ඩො (ස්‍යාදි)

（2）第二品（syādi）

1. ද්වෙ ද්වෙකා-නෙකෙසු නාමස්මා සි යො, අං යො, නා හි, ස නං, ස්මා හි, ස නං, ස්මිං සු.

1. 于单、复二数，于名词后置si, yo, aṃ, yo, nā, hi, sa, naṃ, smā, hi, sa, naṃ, smiṃ, su等格缀。

2. කම්මෙ දුතියා.

2. 于业，（用）第二格。

3. කාලද්ධානමච්චන්තසංයොගෙ.

3. 于时间与路程之持续连接中。

4. ගතිබොධාහාරසද්දත්ථාකම්මකභජ්ජාදීනං පයොජ්ජෙ.

4. 于行、知、食、语意、无业及bhajj等（动词）之使役态中。

5. හරාදීනං වා.

5. 于harati等（动词），则任选。

6. න ඛාදාදීනං.

6. 于khādati等（动词），则不然。

1. වහිස්සා-නියන්තුකෙ (ගණ).

1. 于vahati，当无驾驭者时（为一类）。

2. භක්ඛිස්සාහිංසායං (ගණ).

2. 于bhakkhati，当无伤害义时（为一类）。

7. ධ්‍යාදීහි යුත්තා.

7. 与dhik等词相连者。

8. ලක්ඛණිත්තම්භූතවිච්ඡාස්වභිනා.

8. 于相、如是相、遍及义中，与abhi相连。

9. පතිපරීහි භාගෙ ච.

9. 又，于部分义中，（用）pati与pari。

10. අනුනා.

10. 与anu相连。

11. සහත්ථෙ.

11. 于“俱”义中。

12. හීනෙ.

12. 于劣、离义中。

13. උපෙන.

13. 与upa相连。

14. සත්තම්‍යාධික්‍යෙ.

14. 于优胜义中，（用）第七格。

15. සාමිත්තෙ-ධිනා[Pg.5].

15. 于所有义中，与adhi相连。

16. කත්තුකරණෙසු තතියා.

16. 于作者与工具，（用）第三格。

17. සහත්ථෙන.

17. 亲手。

18. ලක්ඛණෙ.

18. 于相中。

19. හෙතුම්හි.

19. 于因中。

20. පඤ්චමීණෙ වා.

20. （于因中）亦任选用第五格。

21. ගුණෙ.

21. 于属性中。

22. ඡට්ඨී හෙත්වත්ථෙහි.

22. 与表“因”义之词相连，（用）第六格。

23. සබ්බාදිතො සබ්බා.

23. 从sabba等词开始的所有（词）。

24. චතුත්ථී සම්පදානෙ.

24. 于受者，（用）第四格。

25. තාදත්ථ්‍යෙ.

25. （第四格）表目的。

26. පඤ්චම්‍යවධිස්මා.

26. 第五格（用于）分界。

27. අපපරීහි වජ්ජනෙ.

27. 以“apa”与“pari”表排除。

28. පටිනිධිපටිදානෙසු පතිනා.

28. 以“pati”表替代与回报。

29. රිතෙ දුතියා ච.

29. “rite”（除外）亦与第二格连用。

30. විනා-ඤ්ඤත්‍ර තතියා ච.

30. “vinā”（无）与“aññatra”（除外）亦与第三格连用。

31. පුථනානාහි.

31. （第三格亦与）“puthu”与“nānā”连用。

32. සත්තම්‍යාධාරෙ.

32. 第七格（用于）处所。

33. නිමිත්තෙ.

33. （第七格亦用于）原因。

34. යබ්භොවො භාවලක්ඛණං.

34. 由一法之状态，显另一法之特征。

35. ඡට්ඨී චා-නාදරෙ.

35. 第六格亦用于表轻视。

36. යතො [Pg.6] නිද්ධාරණං.

36. （第六格或第七格用于）从中选定。

37. පඨමා-ත්ථමත්තෙ.

37. 第一格仅表词义。

38. ආමන්තණෙ.

38. （第一格亦用于）称呼。

39. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ.

39. 第六格表关系。

40. තුල්‍යත්ථෙන වා තතියා.

40. 与表“等同”义之词连用时，或用第三格。

41. අතො යොනං ටාටෙ.

41. 于“a”（词干）后，复数词尾“yo”变为“ā”或“e”。

42. නිනං වා.

42. （复数词尾）“ni”或亦然。

43. ස්මාස්මින්නං.

43. （关于）“smā”与“smiṃ”（词尾）。

44. සස්සා-ය චතුත්ථියා.

44. 第四格（单数词尾）“sa”变为“āya”。

45. ඝපතෙ-කස්මිං නාදීනං යයා.

45. 于“gha”、“pa”类及“nadī”等名词，其单数（某些格位）变为“yā”。

46. ස්සා වා තෙ-ති-මාමූහි.

46. 于“te”、“ti”、“mā”、“mū”等后，“sa”（词尾）或变为“ssā”。

47. නම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්නං.

47. 于十二至十七等数词，于“naṃ”（词尾）后加“nuka”。

48. බහුකතින්නං.

48. （此法亦用于）“bahuka”与“kati”。

49. ණ්ණංණ්ණන්නං තිතො ඣා.

49. 从“ti”至“jhā”，（发生）“ṇṇaṃ”、“ṇṇannaṃ”等音变。

50. උභින්නං.

50. （属于）两者。

51. සුඋ සස්ස.

51. （关于）“su”与“sa”（二词尾）。

52. ස්සංස්සාස්සායෙස්විතරෙකඤ්ඤෙතිමානමි.

52. 于“itara”、“eka”、“añña”等（代词），用“ssaṃ”、“ssā”、“ssāye”等（词尾）。

53. තාය වා.

53. 或作“tāya”。

54. තෙතිමාතො සස්ස ස්සාය.

54. 于“te”、“ti”、“mā”等后，“sa”（词尾）变为“ssāya”。

55. රත්ත්‍යාදීහි ටො ස්මිනො.

55. 于“夜”(ratti)等词后，处格单数后缀“smiṃ”转为“smino”。

56. සුහිසු-භස්සො.

56. 于“suhi”类词，处格复数后缀“su”转为“bhasso”。

57. ල්තුපිතාදීන [Pg.7] මා සිම්හි.

57. 于“ltu”、“pitu”等词后，主格单数后缀“si”不转为“mhi”。

58. ගෙ අ ච.

58. 处格单数后缀“ge”亦转为“a”。

59. අයූනං වා දීඝො.

59. 于“ayu”一词，元音或可长化。

60. ඝ බ්‍රහ්මාදිතෙ.

60. “梵天”(brahmā)等词，称为“gha”类。

61. නා-ම්මාදීහි.

61. 于“amha”(我)等词后，具格单数后缀为“nā”。

62. රස්සො වා.

62. 元音或可短化。

63. ඝො ස්සංස්සාස්සායංතිංසු.

63. 于“gha”类名词，使用“ssaṃ”、“ssā”、“āyaṃ”、“tiṃsu”等后缀。

64. එකවචනයොස්වඝොනං.

64. 于单数及“yo”(复数后缀)，对于非“gha”类名词而言。

65. ගෙ වා.

65. 处格单数后缀“ge”为可选项。

66. සිස්මිංනා-නපුංසකස්ස.

66. 于中性名词，适用“si”(主格单数)、“smiṃ”(处格单数)及“nā”(具格单数)等后缀。

67. ගොස්සාගසිහිනංසු ගාවගවා.

67. 于“go”(牛)一词，于某些格中，词干转为“gāva”或“gavā”。

68. සුම්හි වා.

68. 处格复数后缀“su”或可转为“mhi”。

69. ගවං සෙන.

69. “go”(牛)之属格复数作“gavaṃ”。

70. ගුන්නං ච නංනා.

70. “go”(牛)之属格复数亦作“gunnaṃ”。

71. නාස්සා.

71. 具格单数后缀“nā”不转为“assā”。

72. ගාවුම්හි.

72. 于“gāvu”(由旬)一词，处格单数后缀为“mhi”。

73. යං පීතො.

73. 彼所饮者。

74. නංඣීතො.

74. 未禅修者。

75. යොනං නොනෙ පුමෙ.

75. 于阳性名词，复数后缀“yo”转为“no”与“ne”。

76. නො.

76. 不。

77. ස්මිංනො නි.

77. 处格单数后缀“smiṃ”不转为“ni”。

78. අම්බ්වාදීහි[Pg.8].

78. 于“水”(ambu)等词之后。

79. කම්මාදිතො.

79. 于“业”(kamma)等词后，离格单数后缀为“to”。

80. නාස්සෙ-නො.

80. 不使用“asse”。

81. ඣලා සස්ස නො.

81. 于“jhala”一词，不使用属格单数后缀“sassa”。

3. ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො (ගණ).

3. 自此之后，属格单数后缀“sassa”于某些情况附带“ṭa”(此为一类)。

82. නා ස්මාස්ස.

82. 不使用离格单数后缀“smā”及属格单数后缀“ssa”。

83. ලා යොනං වො පුමෙ.

83. 于阳性名词，复数后缀“yo”或可转为“vo”。

84. ජන්ත්වාදිතො නො ච.

84. 于“有情”(jantu)等词，则不使用离格后缀“to”。

85. කූතො.

85. “ku”(何处)的离格形式为“kūto”。

86. ලොපො-මුස්මා.

86. 于“鼠”(mūsikā)一词，当后接离格后缀“smā”时，词干的末尾部分被省略。

87. න නො සස්ස.

87. “no”(我等之)不得用于属格单数。

88. යොලොපනිසු දීඝො.

88. 当“yo”(主格、宾格复数后缀)被省略时，其前的元音变长。

89. සුනංහිසු.

89. 于“狗”(sāna)一词，其词干变为“su”，属格复数后缀为“naṃ”，处格复数后缀为“hisu”。

90. පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නම.

90. 于“五”(pañca)等数词，在属格复数后缀“naṃ”前加“a”。

91. ය්වාදො න්තුස්ස.

91. 于以“ntu”结尾之词，加“yva”等后缀。

92. න්තස්ස ච ට වංසෙ.

92. 于以“nta”结尾之词，当表“世系”(vaṃsa)义时，亦加“ṭa”后缀。

93. යොසු ඣිස්ස පුමෙ.

93. 于阳性，以“jhi”结尾之词干，其主格复数用“yo”，处格复数用“su”。

94. වෙවොසු ලුස්ස.

94. 于“vevo”中，有省略发生。

95. යොම්හි වා ක්වචි.

95. 处格单数“yamhi”有时亦作“yomhi”。

96. පුමා-ලපනෙ වෙවො.

96. “pumā”(男性)一词，其呼格为“vevo”。

97. ස්මාහිස්මින්නං ම්හාභිම්හි.

97. 离格后缀“smā”、具格后缀“hi”、处格后缀“smiṃ”可分别替换为“mhā”、“bhi”、“mhi”。

98. සුහිස්වස්සෙ[Pg.9].

98. 有“su”、“hi”、“sva”、“sse”等后缀。

99. සබ්බාදීනං නංම්හි ච.

99. 于“一切”(sabba)等代词，当后接属格复数后缀“naṃ”时，亦适用前规。

4. පුබ්බපරාවරදක්ඛිණුත්තරාධරානි වවත්ථායමසඤ්ඤායං (ගණ).

4. “前”(pubba)、“另一”(para)、“后”(apara)、“南”(dakkhiṇa)、“北”(uttara)、“下”(adhara)诸词，当用于表示方位分别而非专名时，归于此组(gaṇa)。

100. සංසානං.

100. 代词“sa”(彼)的属格复数亦可作“saṃsānaṃ”。

101. ඝපා සස්ස ස්සා වා.

101. 于“gha”与“pā”类词干，属格单数后缀“ssa”或可作“ssā”。

102. ස්මිනො ස්සං.

102. 处格后缀“smiṃ”可替换为“ssaṃ”。

103. යං.

103. 中性关系代词的单数主格与宾格形式为“yaṃ”。

104. තිංසභාපරිසාය.

104. 例如：“为三十众之会”(tiṃsabhāparisāya)。

105. පදාදීහි සි.

105. 于“足”(pada)等词，主格单数后缀为“si”。

106. නාස්ස සා.

106. 词干“nā”可替换为“sā”。

107. කොධාදීහි.

107. 由“忿”(kodha)等词组成的词组。

108. අතෙන.

108. 因此(atena)。

109. සිස්සො.

109. 弟子(sisso)。

110. ක්වචෙ වා.

110. “kvaci”(于某处)亦可作“kvace”。

111. අං නපුංසකෙ.

111. 于中性词，主格与宾格单数后缀为“aṃ”。

112. යොනං නි.

112. 主格与宾格复数后缀“yo”可替换为“ni”。

113. ඣලා වා.

113. 于jh、l后，或。

114. ලොපො.

114. 脱落。

115. ජන්තුහෙත්වීඝපෙහි වා.

115. 于jantu、hetu、īgha、apa后，或。

116. යෙ පස්සිවණ්ණස්ස.

116. 所见元音的（脱落）。

117. ගසීනං[Pg.10].

117. 于ga与si（结尾词）的naṃ（格）。

118. අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං.

118. 于asaṅkhyehi与sabbāsaṃ。

119. එකත්ථතායං.

119. 于同一义中。

120. පුබ්බස්මා මාදිතො.

120. 于前者，自mā始。

121. නා-තො-මපඤ්චමියා.

121. 于第五格之ato与ma，非（然）。

122. වා තතියාසත්තමීනං.

122. 或于第三格与第七格。

123. රාජස්සි නාම්හි.

123. 你名为王。

124 සුනංහිසූ.

于su、naṃ、hi、su（等格）。

125. ඉමස්සානිත්ථියං ටෙ.

125. imassa于非女性（词）中，（作）ṭe。

126. නාම්හ-නිමි.

126. 我等名为尼弥(Nimi)。

127. සිම්හ-නපුංසකස්සායං.

127. 于中性词simha，（作）āyaṃ。

128. ත්‍යතෙතානං තස්ස සො.

128. 于tya、ta、eta等（代词），（作）tassa、so。

129. මස්සා-මුස්ස.

129. assā作ussa。

130. කෙ වා.

130. 或ke。

131. තතස්ස නො සබ්බාසු.

131. 于ta（代词），tassa作no，于所有格。

132. ට සස්මාස්මිංස්සායස්සංස්සාසංම්හාම්හිස්විමස්ස ච.

132. ṭa、sa、smā、smiṃ、ssa、āya、ssaṃ、ssā、saṃ、mhā、mhi、sviṃ与assa亦然。

133. ටෙ සිස්සිසිස්මා.

133. （作）ṭe；于si、ssi、si、smā（等格）。

134. දුතියස්ස යොස්ස.

134. 第二格（可有）与格之义。

135. එකච්චාදීහ-තො.

135. 于ekacca等词，（加）to。

136. න නිස්ස ටා.

136. 非于ni之ssa（格），（作）ṭā。

137. සබ්බාදීහි.

137. 由sabba等词。

138. යොනමෙට[Pg.11].

138. 此是Yona（耶婆那）。

139. නාඤ්ඤං-ච නාමප්පධානා.

139. 以及非以他名为首。

140. තතියත්ථයොගෙ.

140. 于第三格义相应中。

141. චත්ථසමාසෙ.

141. 于第四格（义）复合词中。

142. වෙට.

142. Veda（吠陀）。

143. පුබ්බාදීහි ඡහි.

143. 由“东方”(pubba)等六者。

144. මනාදීහි ස්මිංසංනාස්මානං සිසොඔසාසා.

144. 由“意”(mana)等词，（格的语尾是）smiṃ、saṃ、nā、smānaṃ、siso、osā、sā。

5. සුමෙධාදීන මවුද්ධිච (ගණ).

5. “善慧”(Sumedha)等词亦无增音（此为一类）。

6. සරවයායවාසචෙතා ජලාසයක්ඛයලොහපටමනෙසු (ගණ).

6. 于sarava、yāva、sāceta、jalāsaya、khaya、lohapaṭa、manas等词中（此为一类）。

145. සතොසබභෙ.

145. 于具念者……

146. භවතො වා භොන්තො ගයොනාසෙ.

146. （bhavant一词）或作bhavato、bhonto；于牛鼻中。

147. සිස්සග්ගිතො නි.

147. 诚然，由上首弟子。

148. න්තස්සං.

148. 非于彼（阴性）。

149. භූතො.

149. 已成；有情。

150. මහන්තාරහන්තානං ටා වා.

150. 于“大”(mahant)与“阿罗汉”(arahant)二词，（nt）或作ṭā。

151. න්තුස්ස.

151. 然非有。

152. අංඞං නපුංසකෙ.

152. 于中性，作aṃ。

153. හිමවතො වා ඔ.

153. 于“雪山”(himavant)一词，或作o。

154. රාජාදියුවාදිත්වා.

154. 由“王”(rājan)等、“青年”(yuvan)等词……tvā。

7. ධම්මො වා-ඤ්ඤත්ථෙ (ගණ).

7. 法，或于异义中（此为一类）。

8. ඉමො [Pg.12] භාවෙ (ගණ).

8. 此词，于“状态”义中（此为一类）。

155. වා-ම්හානඞ.

155. 或amhānaṃ（我等之）。

156. යොනමානො.

156. 致力者。

157. ආයොනො ච සඛා.

157. 根源与朋友。

158. ටෙ ස්මිනො.

158. （语尾smiṃ）作ṭe。

159. නොනාසෙස්වි.

159. 汝不曾毁灭。

160 ස්මානංසු වා.

160. 或作smānaṃ、su。

161. යොස්වංහිසු චාරඞ.

161. 彼……行者。

162. ල්තුපිතාදීනමසෙ.

162. 于母、父等词之a……

163. නංම්හි වා.

163. 或于彼中。

164. ආ.

164. Ā.

165. සලොපො.

165. s之省略。

166. සුහිස්වාරඞ්.

166. 善音。

167. නජ්ජායොස්වාම.

167. 我等非由生而有。

168. ටි කතිම්හා.

168. 由kati一词，作ṭi。

169. ට පඤ්චාදීහි චුද්දසහි.

169. 由“五”(pañca)等十四数词，作ṭa。

170. උභගොහි ටො.

170. 两者皆是。

171. ආරඞස්මා.

171. 从阿兰若处。

172. ටොටෙ වා.

172. 或在Ṭoṭe。

173. ටා නාස්මානං.

173. 彼非我等所有。

174. ටි ස්මිනො.

174. 具三明者。

175. දිවාදිතො[Pg.13].

175. 从天界等处。

176. රස්සාරඞ.

176. 无诤之精髓。

177. පිතාදීනමනත්වාදීනං.

177. 于父等，及于无我执等。

178. යුවාදීනං සුහිස්වානඞ.

178. 于青年等之友伴中，有喜乐。

179. නොනානෙස්වා.

179. 于非引导者中。

180. ස්මාස්මිංනං නානෙ.

180. 于此中，于非智中。

181. යොනං නොනෙ වා.

181. Yona人，或非引导者。

182. ඉතො-ඤ්ඤත්ථෙ පුමෙ.

182. 于此以外之他义，为阳性。

183. නෙ ස්මිනො ක්වචි.

183. 智者于何处皆不瞋恚。

184. පුමා.

184. 男性；阳性。

185. නාම්හි.

185. 我非。

186. සුම්හා ච.

186. 我等亦善。

187. ගස්සං.

187. 我将去。

188. සාස්සං සෙ චානඞ.

188. 于彼有谷物，且无欲。

189. වත්තහා සනන්නං නොනානං.

189. 诚然，转（法轮）是我等圣者之智慧。

190. බ්‍රහ්මස්සු වා.

190. 或是梵天。

191. නාම්හි.

191. 我非。

192. පුමකම්මථාමද්ධානං වා සස්මාසු ච.

192. 于卑下之业、力、时，或于谷物中。

193. යුවා සස්සිනො.

193. 农夫之青年子弟。

194. නො-ත්තාතුමා.

194. 非我。

195. සුහිසු නක.

195. 于友善者中，非谁何？

196. ස්මාස්ස [Pg.14] නා බ්‍රහ්මා ච.

196. 诚然，或为梵天，及……

197. ඉමෙතානමෙනා-න්වාදෙසෙ දුතියායං.

197. 复说时，此（ima）与彼（eta）二代词，于第二格（宾格）中，代之以ena。

198. කිස්ස කො සබ්බාසු.

198. 谁之？谁？于一切（女性）中？

199. කි සස්මිංසු වා-නිත්ථියං.

199. 何物？于彼中？或于非女性中？

200. කිමංසිසු සහ නපුංසකෙ.

200. 于中性，“何”(kiṃ)与“此”(ima)亦同。

201. ඉමස්සිදං වා.

201. （“此”(ima)之）属格单数imassa或作idaṃ。

202. අමුස්සාදුං.

202. （“彼”(amu)之阴性属格为）amussā，（中性主格/宾格为）aduṃ。

203. සුම්හා-මුස්සා-ස්මා.

203. （存在）sumhā、mussā、smā（等形式）。

204. නංම්හි තිචතුන්නමිත්ථියං තිස්සචතස්සා.

204. 于属格复数(naṃ)，“三”(ti)与“四”(catu)之阴性形为tissā与catassā。

205. තිස්සො චතස්සො යොම්හි සවිභත්තීනං.

205. 于主格复数(yo)，（“三”、“四”之阴性）作tisso、catasso。

206. තීණිචත්තාරි නපුංසකෙ.

206. 于中性，（“三”、“四”）作tīṇi、cattāri。

207. පුමෙ තයොචත්තාරො.

207. 于阳性，（“三”、“四”）作tayo、cattāro。

208. චතුරො වා චතුස්ස.

208. “四”(catu)之（阳性主格复数）或作caturo，（属格单数）或作catussa。

209. මයමස්මා-ම්හාස්ස.

209. （第一人称复数主格为）mayaṃ，（离格为）asmā、amhā；（第三人称属格为）assa。

210. නංසෙස්ව-ස්මාකංමමං.

210. 于与格/属格复数(se/naṃ)，（第一人称代词）作asmākaṃ、mamaṃ。

211. සිම්හ-හං.

211. 于主格单数(si)，（第一人称代词“我”）作ahaṃ。

212. තුම්හස්ස තුවං ත්වමම්හි ච.

212. （“汝”之属格为）tumhassa，（主格为）tuvaṃ、tvaṃ；以及amhi。

213. තයාතයීනං ත්ව වා තස්ස.

213. （“汝”之具格为）tayā，（亦有）tayīnaṃ、tva（等形式），或作tassa。

214. ස්මාම්හි ත්වම්හා.

214. 于离格单数(smā)，“汝”(tumha)作tvamhā。

215. න්තන්තූනං න්තො යොම්හි පඨමෙ.

215. 于第一格(paṭhame)主格复数(yo)，-nt尾词作-nto。

216. තං නංම්හි.

216. 于属格复数(naṃ)，（-nt尾词）作taṃ。

217. තොතාතිතා [Pg.15] සස්මාස්මිංනාසු.

217. 于属格(sa)、离格(smā)、处格(smiṃ)与具格(nā)单数，（词尾）作to、tā、ti、tā。

218. ටටාඅං ගෙ.

218. 于与格(ge)，（词尾）作ṭa、ṭā、aṃ。

219. යොම්හි ද්වින්නං දුවෙ ද්වෙ.

219. 于主格复数(yo)，“二”(dvi)作duve、dve。

220. දුවින්නං නංම්හි වා.

220. 于属格复数(naṃ)，“二”(dvi)或作duvinnaṃ。

221. රාජස්ස රඤ්ඤං.

221. “王”(rājan)之属格单数作rājassa，复数作raññaṃ。

222. නාස්මාසු රඤ්ඤා.

222. 于具格(nā)与离格(smā)单数，“王”(rājan)作raññā。

223. රඤ්ඤොරඤ්ඤස්සරාජිනො සෙ.

223. 于与格/属格单数(se)，“王”(rājan)作rañño、raññassa、rājino。

224. ස්මිංම්හි රඤ්ඤෙරාජිනි.

224. 于处格单数(smiṃ)，“王”(rājan)作raññe、rājini。

225. සමාසෙ වා.

225. 于复合词中，或可适用。

226. ස්මිංම්හි තුම්හම්හානං තයිමයි.

226. 于处格单数(smiṃ)，“汝”(tumha)与“我”(amha)分别作tayi、mayi。

227. අංම්හි තං මං තවං මමං.

227. 于宾格单数(aṃ)，（“汝”、“我”）作taṃ、maṃ、tavaṃ、mamaṃ。

228. නාස්මාසු තයාමයා.

228. 于具格(nā)与离格(smā)单数，（“汝”、“我”）分别作tayā、mayā。

229. තව මම තුය්හං මය්හං සෙ.

229. 于与格/属格单数(se)，（“汝”、“我”）作tava、mama、tuyhaṃ、mayhaṃ。

230. වංවාකං නංම්හි.

230. 于句首，用naṃ。

231. දුතියෙ යොම්හි වා.

231. 于第二人称，或作yo'mhi。

232. අපාදාදො පදතෙකවාක්‍යෙ.

232. 于一句中，非在句首。

233. යොනංහිස්ම-පඤ්චම්‍යා වොනො.

233. 于yo、naṃ、hi、sma及第五格后，用vo、no。

234. තෙමෙ නාසෙ.

234. te、me被省略。

235. අන්වාදෙසෙ.

235. 于随说中。

236. සපුබ්බා පඨමන්තා වා.

236. 或于非句首之第一格词后。

237. න ච වාහාහෙවයොගෙ.

237. 且不与vā、hā、ha、eva连用。

238. දස්සනත්තෙ-නාලොචනෙ[Pg.16].

238. 于“见”义，而非“思察”义。

239. ආමන්තණං පුබ්බමසන්තංව.

239. 呼格之于前位，如同非有。

240. න සාමඤ්ඤවචනමෙකත්ථෙ.

240. 于单一义中，不用总称词。

241. බහූසු වා.

241. 或于复数中。

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ස්‍යාදිකණ්ඩො දුතියො.

如是，目犍连(moggallāna)语法中，Syādi篇第二章终。

(3) තතියො කණ්ඩො (සමාසො)

（3）第三章（复合词）

1. ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙකත්ථං.

1. 具格位词与具格位词合为一义。

2. අසඞ්ඛ්‍යං විභත්තිසම්පත්තිසමීපසාකල්‍යා-භාවයථා පච්ඡායුගපදත්ථෙ.

2. 于不变、格、成就、邻近、遍、无、如、后、同时等义中。

3. යථා න තුල්‍යෙ.

3. yathā，非“等同”义。

4. යාවා-වධාරණෙ.

4. yāva，为“限定”义。

5. පය්‍යපාබහිතිරොපුරෙපච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා.

5. payya、pāba、hiti、ropa、pure、pacchā或与第五格（之词复合）。

6. සමීපායාමෙස්වනු.

6. 于邻近、延伸等义中，用anu。

7. තිට්ඨග්වාදීනි.

7. tiṭṭhagu等（复合词）。

8. ඔරෙ පරි වති පාරෙ මජ්ඣෙ හෙට්ඨුද්ධා ධොන්තො වා ඡට්ඨියා.

8. ora、pari、vati、pāra、majjhe、heṭṭhā、uddhaṃ、dhonto或与第六格（之词复合）。

9. තං නපුංසකං.

9. 彼复合词为中性。

10. අමාදි.

10. 以-aṃ等为词尾。

11. විසෙසනමෙකත්ථෙන.

11. 形容词与所形容者合为一义。

12. නඋ.

12. （关于）nau（一词）。

13. කුපාදයො [Pg.17] නිච්චමස්‍යාදිවිධිම්හි.

13. ku、pa等前缀恒常复合，此属不变词法。

9. පාදයො ගතාද්‍යත්ථෙ පඨමාය. (ගණ)

9. pa等前缀，于“去”等义中，与第一格之词复合。（此为）一组。

10. අච්චාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ දුතියාය. (ගණ)

10. acca等前缀，于“超越”等义中，与第二格之词复合。（此为）一组。

11. අවාදයො කුට්ඨාද්‍යත්ථෙ තතියාය. (ගණ)

11. ava等前缀，于“诃责”等义中，与第三格之词复合。（此为）一组。

12. පරියාදයො ගිලානාද්‍යත්ථෙ චතුත්ථියා. (ගණ)

12. Pari等词，于病人等义，与第四格连用。（组）

13. න්‍යාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ පඤ්චමියා. (ගණ)

13. Ni等词，于kanta等义，与第五格连用。（组）

14. චී ක්‍රියත්ථෙහි.

14. Ci（不定词）与表行动义之词连用。

15. භූසනා-දරා-නාදරෙස්වලංසාසා.

15. 于装饰、尊敬、不尊敬义，当用alaṃ一词。

16. අඤ්ඤෙ ච.

16. 及其他。

17. වා-නෙකඤ්ඤත්ථෙ.

17. 或，于众多其他义。

18. තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ සරූපං.

18. 于彼处，执取而以彼击打，于战斗中，显其自相。

19. චත්ථෙ.

19. 于“及”义。

20. සමාහාරෙ නපුංසකං.

20. 于集合复合词，当为中性。

21. සඞ්ඛ්‍යාදි.

21. 数词为首者等。

22. ක්වචෙ-කත්තඤ්ච ඡට්ඨියා.

22. 有时，亦以第六格表单一义。

23. ස්‍යාදීසු රස්සො.

23. 于sya等后缀中，当为短音。

24. ඝපස්සන්තස්සා-ප්පධානස්ස.

24. 于非主要之以ghapassanta结尾者。

25. ගොස්සු.

25. 于go（牛）一词。

26. ඉත්ථියමත්වා.

26. 于阴性，不用tvā后缀。

27. නදාදිතො ඞී.

27. 从nadī等词，出ṅī后缀。

14. ගොතො වා. (ගණ)

14. 或从go派生。（组）

28. යක්ඛාදිත්විනී [Pg.18] ච.

28. 夜叉(yakkha)等词，亦接inī后缀。

29. ආරාමිකාදීහි.

29. 从园丁(ārāmika)等词。

15. සඤ්ඤායං මානුසො. (ගණ)

15. 于专名中，为mānuso。（组）

30. යුවණ්ණෙහි නී.

30. 从u元音结尾者，出nī后缀。

31. ක්තිම්හා-ඤ්ඤත්ථෙ.

31. 于其他义，则非kti后缀。

32. ඝරණ්‍යාදයො.

32. Gharaṇī等词。

16. ආචරියා වා යලොපො ච. (ගණ)

16. 或作ācariyā，及ya之省略。（组）

33. මාතුලාදිත්වානී භරියායං.

33. 从mātula等词，于妻子义，出ānī后缀。

17. අභරියායං ඛත්තියා වා. (ගණ)

17. 于非妻子义，或作khattiyā。（组）

18. පුන්නාමස්මා යොගා අපාලකන්තා. (ගණ)

18. 从非以pālaka结尾之阳性名词，依用法构成阴性。（组）

34. උපමාසංහිතසහිතසංයතසහසඵවාමලක්ඛණාදිතූරුතූ.

34. 比喻、结合、伴随、约束、急速、phavāma、特征等，及tūrutū。

35. යුවා ති.

35. Yuvā。

36. න්තන්තූනං ඞීම්හිතො වා.

36. 于以-nt结尾者，或加ṅī后缀。

37. භවතො භොතො.

37. 由尊者(bhavato)作bhoto。

38. ගොස්සා-වඞ.

38. 瞿萨瓦那(Gossāvaṅa)林。

39. පුථුස්ස පථවපුථවා.

39. 凡夫的广阔之地。

40. සමාසන්ත්ව.

40. 于复合词之末。

41. පාපාදීහි භූමියා.

41. 由罪恶等，于大地上。

42. සඞ්ඛ්‍යාහි.

42. 由诸数。

43. නදීගොදාවරීනං.

43. 戈达瓦里(Godāvarī)等诸河的。

44. අසඞ්ඛ්‍යෙහි චාඞ්ගුල්‍යානඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසු.

44. 由无数，以及诸指，在其他无数的意义中。

45. දීඝාහොවස්සෙකදෙසෙහි [Pg.19] ච රත්ත්‍යා.

45. 由长日与年岁的一部分，以及由夜晚。

46. ගොත්වචත්ථෙ චාලොපෙ.

46. 在“牛”与“皮”的意义中，以及在不省略时。

47. රත්තින්දිවදාරගවචතුරස්සා.

47. 昼夜、妻、牛、四方形。

48. ආයාමෙ-නුගවං.

48. 长度与牛相称。

49. අක්ඛිස්මා-ඤ්ඤත්ථෙ.

49. 从“眼”，于其他意义中。

50. දාරුමහ්‍යඞ්ගුල්‍යා.

50. 以木制之指。

51. චි වීතිහාරෙ.

51. 于相互交换义。

52. ල්ත්විත්ථියූහි කො.

52. （巴利语原文可能已损坏）

53. වා-ඤ්ඤතො.

53. 或从别处。

54. උත්තරපදෙ.

54. 于后分。

55. ඉමස්සිදං.

55. 此之此。

56. පුං පුමස්ස වා.

56. 男性，或男性的。

57. ට න්තන්තූනං.

57. 诸线(tantūnaṃ)的[后缀]ṭa。

58. අ.

58. 阿。

59. මනාද්‍යාපාදීන මො මයෙච.

59. （巴利语原文可能已损坏）

60. පරස්ස සඞ්ඛ්‍යාසු.

60. 于他人的计数中。

61. ජනෙ පුථස්සු.

61. 于民众中，儿子的。

62. සො ඡස්සා-හායතනෙ වා.

62. 彼，于六处，或。

63. ල්තුපිතාදීන මාරඞ්ගරඞ්ග.

63. （巴利语原文可能已损坏）

64. විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ.

64. 于明与根源之关连，以及在彼意义中。

65. පුත්තෙ.

65. 于子。

66. චිස්මිං.

66. 于此。

67. ඉත්ථියං [Pg.20] භාසිතපුමිත්ථී පුමෙවෙ-කත්ථෙ.

67. 阴性词与阳性词并列时，唯存阳性词形。

68. ක්වචි පච්චයෙ.

68. 于某些后缀中。

69. සබ්බාදයො වුත්තිමත්ථෙ.

69. 一切等（代）词，用于转述义。

70. ජායාය ජයං පතිම්හි.

70. 于`pati`（丈夫）之后，`jāyā`（妻子）作`jayaṃ`。

71. සඤ්ඤාය මුදොදකස්ස.

71. 于专名中，如`mudodakassa`。

72. කුම්භාදීසු වා.

72. 或于瓶等词中。

73. සොතාදීසූ ලොපො.

73. 于耳等词中，省略。

74. ට නඋස්ස.

74. 于`nau`（船），加后缀`ṭa`。

75. අන සරෙ.

75. 于元音前，作`ana`。

76. නඛාදයො.

76. 指甲等词。

77. නගො වා-ප්පාණිනි.

77. 于非有情，或作`naga`（山）。

78. සහස්ස සොඤ්ඤත්ථෙ.

78. `sahassa`（千），用于空义。

79. සඤ්ඤායං.

79. 于专名中。

80. අප්පච්චක්ඛෙ.

80. 于非亲见中。

81. අකාලෙ සකත්ථෙ.

81. 于非时，用于自义。

82. ගන්ථන්තා-ධික්‍යෙ.

82. 于书末，及增补中。

83. සමානස්ස පක්ඛාදීසු වා.

83. 于翼等词前，`samāna`（同）或发生变化。

84. උදරෙ ඉයෙ.

84. 于`udara`（腹），加后缀`iya`。

85. රීරික්ඛකෙසු.

85. 于`rīrikkhaka`等中。

86. සබ්බාදීනමා.

86. 一切等（代）词，末音节作`ā`。

87. න්තකිමිමානං ටාකීටී.

87. 于`nta`、`kiṃ`、`ima`，其变化形为`ṭākīṭī`。

88. තුම්හා-ම්හානං තාමෙකස්මිං.

88. 于单数，`tumha`（你）、`amha`（我）之词形为`te`、`me`。

89. තං [Pg.21] මම-ඤ්ඤත්‍ර.

89. 彼规则，除`mama`（我之）外。

90. වෙ-තස්සෙට.

90. `ve`、`te`为`tassa`、`etassa`（此、彼之）之变化形。

91. විධාදීසු ද්විස්ස දු.

91. 于方式等词中，`dvi`（二）作`du`。

92. දි ගුණාදීසු.

92. 于品质等词中，（`dvi`）作`di`。

93. තීස්ව.

93. 或于三（数）中。

94. ආ සඞ්ඛ්‍යායාසතාදොනඤ්ඤත්ථෙ.

94. 于数、非有等义之外，用`ā`。

95. තිස්සෙ.

95. 于帝须（Tissa）中。

96. චත්තාලීසාදො වා.

96. 或从四十等（数词）起。

97. ද්විස්සා ච.

97. 亦为两次。

98. බාචත්තාලීසා දො.

98. 四十二。

99. වීසතිදසෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණපන්නා.

99. 于二十与十，五为五十五。

100. චතුස්ස චුචො දසෙ.

100. 于十，四为cuco。

101. ඡස්ස සො.

101. 六为so。

102. එකට්ඨානමා.

102. 一处。

103. ර සඞ්ඛ්‍යාතො වා.

103. 或名为“ra”。

104. ඡතීහි ළො ච.

104. 以六，亦为ḷo。

105. චතුත්ථතතියානමඩ්ඪුඩ්ඪභියා.

105. 于第四与第三，为三又二分之一。

106. දුතියස්ස සහ දියඩ්ඪදිවඩ්ඪා.

106. 于第二，为一又二分之一。

107. සරෙ කද කුස්සුත්තරත්ථෙ.

107. 有时，为鄙劣义。

108. කා-ප්පත්ථෙ.

108. 于鄙贱义。

109. පුරිසෙ වා.

109. 或于男子。

110. පුබ්බා-පරජ්ජසායමජ්ඣෙහා-හස්ස ණ්හො.

110. 从pubba、apara、ajjha、sāya、majjha，ha变为ṇha。

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ සමාසකණ්ඩො තතියො.

如是，目犍连语法，复合词篇第三。

(4) චතුත්ථො කණ්ඩො (ණාදි)

（4）第四篇（ṇādi）

1. ණො [Pg.22] වා පච්චෙ.

1. 或于“各”义，为ṇo。

2. වච්ඡාදිතො ණානණායනා.

2. 从vaccha等词，为ṇāna、ṇāyana。

19. කතා ණියොව. (ගණ)

19. 从kata等词，为ṇiya。（类组）

20. කණ්හො බ්‍රාහ්මණෙ. (ගණ)

20. Kaṇha于婆罗门。（类组）

3. කත්තිකාවිධවාදීහි ණෙය්‍යණෙරා.

3. 从kattikā、vidhavā等词，为ṇeyya、ṇera。

4. ණ්‍ය දිච්චාදීහි.

4. 从dicca等词，为ṇya。

5. ආ ණි.

5. 从ā，为ṇi。

6. රාජතො ඤ්ඤො ජාතියං.

6. 从rājan，于种姓义，为ñña。

7. ඛත්තා යියා.

7. 从khattar，为iya。

8. මනුතො ස්සසණ.

8. 从Manu，为ssasaṇa。

9. ජනපදනාමස්මා ඛත්තියා රඤ්ඤෙ ච ණො.

9. 从国土名、khattiya及rājan，亦为ṇo。

10. ණ්‍ය කුරුසිවීහි.

10. 从Kuru、Sivi，为ṇya。

11. ණ රාගා තෙන රත්තං.

11. 从rāga等词，于“为彼所染”义，为ṇa。

12. නක්ඛත්තෙ-නින්දුයුත්තෙන කාලෙ.

12. 于时间义，以与月相应的星宿。

13. සා-ස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී.

13. 满月是他的天神。

14. තමධීතෙ තං ජානාති කණිකා ච.

14. 研习彼，了知彼，以及少女。

15. තස්ස විසයෙ දෙසෙ.

15. 于其国境内。

16. නිවාසෙ තන්නාමෙ.

16. 于彼名之住处。

17. අදූරභවෙ.

17. 于不远处。

18. තෙන නිබ්බත්තෙ.

18. 由彼所成。

19. තමීධත්ථි[Pg.23].

19. 彼于此有。

20. තත්‍ර භවෙ.

20. 于彼处有。

21. අජ්ජාදීහි තනො.

21. 由“今日”等词，可加tano后缀。

22. පුරාතො ණො ච.

22. 由“先前”(purā)，亦加ṇo后缀。

23. අමාත්වච්චො.

23. 大臣。

24. මජ්ඣාදිත්විමො.

24. 由“中”等词，可加imo后缀。

25. කණ ණෙය්‍ය ණෙය්‍යක යියා.

25. （可加）kaṇa、ṇeyya、ṇeyyaka、yiyā等后缀。

26. ණිකො.

26. （可加）ṇiko后缀。

27. තමස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං.

27. （用于）彼之技艺、戒行、商品、武器、用途（等义）。

28. තං හන්ත රහති ගච්ඡතුඤ්ඡති චරති.

28. （用于）杀彼、独住、前往、拾取、行走（等义）。

29. තෙන කතං කීතං බද්ධමභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං හතං හන්ති ජිතං ජයති දිබ්බති ඛණති තරති චරති වහති ජීවති.

29. （用于）由彼所作、所购、所缚、所造作、所混合、所杀、所胜；亦指（彼）杀、（彼）胜、嬉戏、挖掘、渡越、行走、运载、维生（等义）。

30. තස්ස සංවත්තති.

30. 为彼而转起。

31. තතො සම්භූතමාගතං.

31. 从彼生起，从彼而来。

32. තත්ථ වසති විදිතො භත්තො නියුත්තො.

32. 于彼处居住、为人所知、受人供养、受雇于人。

33. තස්සිදං.

33. 此乃彼物。

34. ණො.

34. （可加）ṇo后缀。

35. ගවාදීහි යො.

35. 由“牛”等词，可加yo后缀。

36. පිතිතො භාතරි රෙය්‍යණ.

36. 由“父”(pitu)，于兄弟义，可加reyyaṇa后缀。

37. මාතිතො ච භගිනියං ඡො.

37. 由“母”(mātu)，于姐妹义，亦可加cho后缀。

38. මාතාපිතූස්වා-මහො.

38. 于父母，可加ā-maho后缀。

39. හිතෙ [Pg.24] රෙය්‍යණ.

39. 于“利益”(hita)义，可加reyyaṇa后缀。

40. නින්දා-ඤ්ඤාත-ප්පපටිභාගරස්ස දයාසඤ්ඤාසු කො.

40. 于“呵责”、“了知”、“对应份”、“味”、“悲悯”、“想”等义，可加ko后缀。

21. වත්ථිතො ඉවත්ථෙ එය්‍යො. (ගණ)

21. 由“事物”(vatthu)，于“如”(iva)义，可加eyyo后缀。（此类词）

22. සිලාය ණෙය්‍යො ච. (ගණ)

22. 由“石”(silā)，亦可加ṇeyyo后缀。（此类词）

23. සාඛාදීහි ඉයො. (ගණ)

23. 从“树枝”(sākhā)等词，加“iyo”后缀。

24. මුඛාදීහි යො. (ගණ)

24. 从“口”(mukha)等词，加“yo”后缀。

25. ආකස්මිකෙ භිධෙයෙ ඊයො. (ගණ)

25. 于“突然”(ākasmika)义，加“īyo”后缀。

26. සක්කරාදීහි ණො. (ගණ)

26. 从“糖”(sakkarā)等词，加“ṇo”后缀。

27. අඞ්ගුල්‍යාදීහි ණිකො. (ගණ)

27. 从“手指”(aṅguli)等词，加“ṇiko”后缀。

41. තමස්ස පරිමාණං ණිකො ච.

41. 于“彼之量”(tamassa parimāṇaṃ)义，亦加“ṇiko”后缀。

42. යතෙ-තෙහි ත්තකො.

42. 由“ya”、“ta”二代词，加“ttako”后缀。

43. සබ්බා චා-වන්ථු.

43. 由“一切”(sabba)，于“非事”(avatthu)义。

44. කිම්හා රති රීව රීවතක රිත්තකා.

44. 由“何”(kiṃ)，加“rati”、“rīva”、“rīvataka”、“rittakā”等后缀。

45. සඤ්ජාතං තාරකාදිත්විතො.

45. 于“已生”(sañjāta)义，由“星辰”(tārakā)等词，加“ita”后缀。

46. මානෙ මත්තො.

46. 于“量”(māna)义，加“matta”后缀。

47. තග්ඝො චුද්ධං.

47. （此二词为）“taggha”（确实）、“cuddhaṃ”。

48. ණො ච පුරිසා.

48. 由“人”(purisa)，亦加“ṇa”后缀。

49. අයුභද්විතීහංසෙ.

49. 于“寿”(āyu)、“吉祥”(bhadda)、“第二”(dutiya)、“鹅”(haṃsa)等词。

50. සඞ්ඛ්‍යාය සච්චුතීසා-ස, දසන්තා-ධිකා-ස්මිං සතසහස්සෙ ඩො.

50. 于数词，由“saccutīsā”加“sa”后缀；于十万(satasahassa)以上，加“ḍo”后缀。

51. තස්ස පූරණෙ-කාදසාදිතො වා.

51. 于其序数(pūraṇa)，由“十一”(ekādasa)等词起，或可加后缀。

52. ම [Pg.25] පඤ්චාදිකතීහි.

52. 由“五”(pañca)等词及“几”(kati)，加“ma”后缀。

53. සතාදීනමි ච.

53. 由“百”(sata)等词，亦加“i”后缀。

54. ඡා ට්ඨට්ඨමා.

54. 由“六”(cha)，加“ṭṭha”、“ṭṭhama”二后缀。

55. එකා කාක්‍ය-සහායෙ.

55. 由“一”(eka)，于“同伴”(sahāya)义，加“kya”后缀。

56. වච්ඡාදීහි තනුත්තෙ තරො.

56. 由“犊”(vaccha)等词，于“微小”(tanutta)义，加“tara”后缀。

57. කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර රතමා.

57. 由“何”(kiṃ)，于“简别”(niddhāraṇa)义，加“tara”、“tama”二后缀。

58. තෙන දත්තෙ ලියා.

58. 于“彼所施”(tena datta)义，加“iya”后缀。

59. තස්ස භාවකම්මෙසු ත්ත තා ත්තන ණ්‍ය ණෙය්‍යණිය ණියා.

59. 于其“体性”(bhāva)、“业”(kamma)义，加“tta”、“tā”、“ttana”、“ṇya”、“ṇeyya”、“ṇiya”、“ṇiyā”等后缀。

60. බ්‍ය වද්ධදාසා වා.

60. 由“老”(vaddha)、“奴”(dāsa)，或加“ṇya”后缀。

61. නණ යුවා බො ච වස්ස.

61. （此规则亦用于）“ṇaṇa”、“青年”(yuvan)、“bo”及“雨”(vassa)。

62. අණ්වාදිත්විමො.

62. 由“微”(aṇu)等词，加“ima”后缀。

63. භාවා තෙන නිබ්බත්තෙ.

63. 于“体性”(bhāva)义，及“由彼所成”(tena nibbatta)义。

64. තර තමි-ස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ.

64. 于“超胜”(atisaya)义，加“tara”、“tama”、“issika”、“iya”、“iṭṭha”等后缀。

65. තන්නිස්සිතෙ ල්ලො.

65. 于“依于彼”(taṃ-nissita)义，加“la”后缀。

66. තස්ස විකාරාවයවෙසු ණ ණික ණෙය්‍ය මයා.

66. 于其变异与部分义中，加ṇa、ṇika、ṇeyya、maya等后缀。

67. ජතුතො ස්සණ වා.

67. 于种类（或出生）义，加ssaṇa后缀，或亦可。

68. සමූහෙ කණ ණ ණිකා.

68. 于群体义中，加kaṇa、ṇa、ṇikā等后缀。

69. ජනාදීහි තා.

69. 从jana（人）等词，加tā后缀。

70. ඉයො හිතෙ.

70. 于利益义中，加iya后缀。

71. චක්ඛ්වාදිතො ස්සො.

71. 从cakkhu（眼）等词，加ssa后缀。

72. ණ්‍යො තත්ථ සාධු.

72. 于彼义中，ṇya后缀亦适宜。

73. කම්මා [Pg.26] නියඤ්ඤා.

73. 从业（kamma），加ṇiya、ñña后缀。

74. කථාදිත්විකො.

74. 从kathā（谈论）等词，加tvika后缀。

75. පථාදීහි ණෙය්‍යො.

75. 从patha（道路）等词，加ṇeyya后缀。

76. දක්ඛිණායා-රහෙ.

76. 于“值得供养（dakkhiṇā）”义中（加eyya后缀）。

77. රායො තුමන්තා.

77. 从rā词，加tumantu后缀。

78. තමෙත්ථ-ස්ස-ත්ථීති මන්තු.

78. 于“此乃彼之所有”义中，加mantu后缀。

79. වන්ත්වවණ්ණා.

79. 除颜色词外，（于a结尾的词干）加vantu后缀。

80. දණ්ඩාදිත්වික ඊ වා.

80. 从daṇḍa（杖）等词，加ika或ī后缀。

28. උත්තමීණෙ ව ධනා ඉකො. (ගණ)

28. 于债主（uttamīṇa）义中，从dhana（财富）加ika后缀。（组）

29. අසන්නිහිතෙ අත්ථා. (ගණ)

29. 于“不在近处”（asannihita）义中，加attha后缀。（组）

30. තදන්තා ච. (ගණ)

30. 以此（attha）为结尾者亦然。（组）

31. වණ්ණන්තා ඊයෙව. (ගණ)

31. 以vaṇṇa结尾者，唯加ī后缀。（组）

32. හත්ථ දන්තෙහි ජාතියං. (ගණ)

32. 从hattha（手）、danta（牙），于谋生（jāti）义中（加后缀）。（组）

33. වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හි. (ගණ)

33. 从vaṇṇa（种姓），于梵行者（brahmacārī）义中（加后缀）。（组）

34. පොක්ඛරාදිතො දෙසෙ. (ගණ)

34. 从pokkhara等词，于地方（desa）义中（加后缀）。（组）

35. නාවායි-කො. (ගණ)

35. 从nāvā（船）加ika后缀（成nāvika，船夫）。（组）

36. සුඛදුක්ඛා ඊ. (ගණ)

36. 从sukha（乐）、dukkha（苦），加ī后缀。（组）

37. බලා බාහූරුපුබ්බා ච. (ගණ)

37. 从bala（力），及从以bāhu（臂）、ūru（腿）为首的复合词（加后缀）。（组）

81. තපාදීහි ස්සී.

81. 从tapa（苦行）等词，加ssī后缀。

82. මුඛාදිතො රො.

82. 从mukha（口）等词，加ra后缀。

38. දන්තස්සු ච උන්නතදන්තෙ. (ගණ)

38. 从danta（牙），于“牙齿高耸”（unnatadanta）义中，加su后缀。（组）

83. තුන්ද්‍යාදීහි භො.

83. 从tuṇḍa（喙）等词，加bha后缀。

84. සද්ධාදිත්ව[Pg.27].

84. 从saddhā（信）等词，加tva后缀。

85. ණො තපා.

85. 非苦行。

86. ආල්වභිජ්ඣාදීහි.

86. 于`ālva`、`abhijjhā`等词后。

87. පිච්ඡාදිත්විලො.

87. 于`piccha`等词后，[加后缀]`ila`。

88. සීලාදිතො වො.

88. 于戒等词后，[加]`vo`。

39. අණ්ණා නිච්චං. (ගණ)

39. 恒常[加后缀]`aṇṇa`。（组）

40. ගාණ්ඩිරාජීහි සඤ්ඤායං. (ගණ)

40. 以`gāṇḍirāja`等为集合名。（组）

89. මායාමෙධාහි වී.

89. 于`māyā`、`medhā`二词后，[加后缀]`vī`。

90. සිස්සරෙ ආම්‍යුවාමී.

90. 于将来时，[词尾为]`āmyu`、`vāmī`。

91. ලක්ඛ්‍යා ණො අ ච.

91. 于相状义，[加后缀]`ṇa`与`a`。

92. අඞ්ගා නො කල්‍යාණෙ.

92. 于`aṅga`（肢体）一词，在美好义时，[加后缀]`ṇa`。

93. සො ලොමා.

93. 于`loma`（毛）一词后，[加后缀]`sa`。

94. ඉමියා.

94. 此（阴性）。

95. තො පඤ්චම්‍යා.

95. 第五格[用后缀]`to`。

96. ඉතො තෙත්තො කුතො.

96. 从此、从彼、从何处。

97. අභ්‍යාදීහි.

97. 以`abhi`等。

98. ආද්‍යාදීහි.

98. 以`ādi`等。

99. සබ්බාදිතො සත්තම්‍යා ත්‍රත්ථා.

99. 于`sabba`等词后，第七格[用后缀]`tra`、`tthā`。

100. කත්ථෙ-ත්ථකුත්‍රා-ත්‍රක්වෙ-හිධ.

100. 何处、此处、何处、此处、何处、此处、此处。

101. ධි සබ්බා වා.

101. 于所有[代词]后，任选[加后缀]`dhi`。

102. යා හිං.

102. 于`ya`后，[加后缀]`hiṃ`。

103. තා [Pg.28] හං ච.

103. 于`ta`后，[加后缀]`haṃ`与`hiṃ`。

104. කුහිං කහං.

104. 何处、何处。

105. සබ්බෙ-කඤ්ඤ ය තෙහි කාලෙ දා.

105. 于`sabba`、`eka`、`añña`、`ya`、`ta`等词后，在时间义时，[加后缀]`dā`。

106. කදා කුදා සදා-ධුනෙ-දානි.

106. 何时、何时、恒常、如今、现在。

107. අජ්ජසජ්ජ්වපරජ්ජ්වෙ-තරහිකරහා.

107. 今日、立即、他日、此时、有时。

108. සබ්බාදීහි පකාරෙ ථා.

108. 于`sabba`等词后，在方式义时，[加后缀]`thā`。

109. කථමිත්ථං.

109. 如何、如是。

110. ධා සඞ්ඛ්‍යාහි.

110. 于数词后，[加后缀]`dhā`。

111. වෙකා ජ්ඣං.

111. 于`eka`后，或加`jjhaṃ`。

112. ද්විතීහෙධා.

112. 二分、三分。

113. තබ්බති ජාතියො.

113. 诸生受煎熬。

114. වාරසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං.

114. 于次数义，（使用）kkhattuṃ（后缀）。

115. කතිම්හා.

115. 从“kati”（一词，使用）mhā（后缀）。

116. බහුම්හා ධා ච පච්චාසත්තියං.

116. 从“bahu”（一词，使用）dhā（后缀），亦用于邻近义。

117. සකිං වා.

117. 或（作）sakiṃ（形式）。

118. සො වීච්ඡා පකාරෙසු.

118. 于重复、种类义，（使用）so（后缀）。

119. අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරා චී.

119. 于“非曾是而变成”义，于与“作”、“是”、“成”之结合，及于变化义，（使用）cī（后缀）。

120. දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා.

120. 亦可见其他后缀。

121. අඤ්ඤස්මිං.

121. 于其他（情况）。

122. සකත්ථෙ.

122. 于自义。

123. ලොපො.

123. 省略。

124. සරානමාදිස්සා-යුවණ්ණස්සා [Pg.29] එ ඔ ණානුබන්ධෙ.

124. 当有“ṇ”随附时，首位之“i”、“u”元音（各）变为“e”、“o”。

125. සංයොගෙ ක්වචි.

125. 于辅音结合处，有时（如此）。

126. මජ්ඣෙ.

126. 于中间。

127. කොසජ්ජාජ්ජව පාරිසජ්ජ සොහජ්ජ මද්දවාරිස්සාසභාජඤ්ඤ ථෙය්‍ය බාහුසච්චා.

127. 懒惰、正直、合群、友善、温和、无嫉、善辨、盗窃、博学。

128. මනාදීනං සක.

128. 于“manas”等（词），（使用）ka（后缀）。

129. උවණ්ණස්සා-වඞ සරෙ.

129. 于元音前，“u”元音变为“v”。

130. යම්හි ගොස්ස ච.

130. 于“go”（一词）亦然。

131. ලොපො-වණ්ණිවණ්ණානං.

131. 省略“vaṇṇin”与“vaṇṇa”。

132. රානුබන්ධෙ-න්තසරාදිස්ස.

132. 当有“r”随附时，（作用于）末元音之首。

133. කිසමහතමිමෙ කසමහා.

133. “kisa”、“mahat”二词（各）变为“kasa”、“mahā”。

134. ආයුස්සා-යස මන්තුම්හි.

134. 于“mantu”（后缀前），（处理）“āyus”与“yasas”（二词）。

135. ජො වුද්ධස්සියිට්ඨෙසු.

135. 于“īyas”、“iṭṭha”（后缀前），“vuddha”（一词）变为“ja”。

136. බාළ්හන්තිකපසත්ථානං සාධ නෙද සා.

136. “bāḷha”、“antika”、“pasattha”三词（各）变为“sādha”、“neda”、“sā”。

137. කණකනා-ප්පයුවානං.

137. “appa”、“yuvan”二词（各）变为“kaṇaka”、“nā”。

138. ලොපො වීමන්තුවන්තූනං.

138. 省略“vī”、“mantu”、“vantu”（等后缀）。

139. ඩෙ සතිස්ස තිස්ස.

139. 于“ḍa”（后缀前），“sati”（一词）变为“tissa”。

140. එතස්සෙට ත්තකෙ.

140. 于“ttaka”（后缀前），“eta”（一词）变为“iṭa”。

141. ණිකස්සි යො වා.

141. “ṇika”（后缀）或变为“iya”。

142. අධාතුස්ස කෙ-ස්‍යාදිතො ඝෙ-ස්සි.

142. 非词根者，于“ka”（后缀前）；从“sya”等（词）；于“gha”（后缀前）；于“ssi”（后缀前）。

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ කාදිකණ්ඩො චතුත්ථො.

如是，《目犍连文法》第四品迦等品终。

(5) පඤ්චමො කණ්ඩො (ඛාදි)

（5）第五品：佉等品(khādi)

1. තිජමානෙහි [Pg.30] ඛසා ඛමාවීමංසාසු.

1. 于“忍耐”(khamā)、“审察”(vīmaṃsā)义，于词根tij-、mān-后加后缀sa，且tij-之j变为kh。

2. කිතා තිකිච්ඡාසංසයෙසු ඡො.

2. 于“治疗”(tikicchā)、“疑惑”(saṃsaya)义，于词根kit-后，t变为ch。

3. නින්දායං ගුපබධා බස්ස භොච.

3. 于“责难”(nindā)义，于词根gup-与badh-后，其b变为bh。

4. තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ.

4. 当表示“意欲”(icchā)时，不定式后缀tuṃ被省略。

5. ඊයො කම්මා.

5. 为构成名动词，于作为业(kamma)的名词后，加后缀īya。

6. උපමා-නාචාරෙ.

6. 此后缀īya用于“譬喻”(upamā)和“行仪”(ācāra)之义。

7. ආධාරා.

7. 此后缀亦可加于作为“依处”(ādhāra)的名词之后。

8. කත්තුතා-යො.

8. 为表示“作者性”(kattutā)，于名词后加后缀ya。

9. ච්‍යත්ථෙ.

9. 于“cvi”之义(即“成为其前所非是”)。

10. සද්දාදීනි කරොති.

10. 于sadda等词后加后缀，表示“作(声)”等义。

11. නමොත්වස්සො.

11. 从namo一词构成动词，如namassati。

12. ධාත්වත්ථෙ නාමස්මි.

12. 于名词后加后缀，使其获得动词词根之义。

13. සච්චාදීහාපි.

13. 亦可从sacca(真实)等词构成动词。

14. ක්‍රියත්ථා.

14. 为表“行为之目的”。

15. චුරාදිතො ණි.

15. 从cur-等词根后，加后缀ṇi。

16. පයොජකබ්‍යාපාරෙ කාපි ච.

16. 于“使役者之行为”(即使役态)，亦加ṇi等后缀。

17. ක්‍යො භාවකම්මෙස්වපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසු.

17. 后缀kya用于非人称构式(bhāva)、被动态(kamma)、非亲见时态(aparokkha)及māna、nta、tya等后缀。

18. කත්තරි ලො.

18. 于“能作者”(kattari，即主动语态)，使用l(即动词人称后缀)。

19. මං ච රුධාදීනං.

19. 于rudh-等词根，亦于末尾辅音前置入鼻音ṃ。

20. ණිණාප්‍යාපීහි වා.

20. 或可使用后缀ṇi、ṇāpi、āpi。

21. දිවාදීහි [Pg.31] යක.

21. 从div-等词根后，加后缀ya。

22. තුදාදීහි කො.

22. 从tud-等词根后，加后缀a。

23. ජ්‍යාදීහික්නා.

23. 从jyā-等词根后，加后缀nā。

24. ක්‍යාදීහි ක්ණා.

24. 从krī-等词根后，加后缀ṇā。

25. ස්වාදීහි ක්ණො.

25. 从su-等词根后，加后缀ṇo(或ṇu)。

26. තනාදිත්වො.

26. 从tan-等词根后，加后缀o。

27. භාවකම්මෙසු තබ්බානීයා.

27. 于“非人称构式”(bhāva)和“被动态”(kamma)，使用后缀tabba和anīya。

28. ඝ්‍යණ.

28. 亦可使用后缀ya和ṇa。

29. ආස්සෙ ච.

29. 于马亦然。

30. වදාදීහි යො.

30. 从vad等词根后，加yo后缀。

41. භුජාන්නෙ. (ගණ)

41. bhuja等词。（组）

31. කිච්ච ඝච්ච භච්ච භබ්බ ලෙය්‍යා.

31. 应作、应食、应养、可成办、可舔舐。

42. සඤ්ඤායං භරා. (ගණ)

42. 表示名称时，bhara等词。（组）

32. ගුහාදීහි යක.

32. 从guh等词根后，加yaka后缀。

33. කත්තරි ල්තුණකා.

33. 于作者义，（使用）l、tu、ṇa、ka（等后缀）。

34. ආවී.

34. āvī。

35. ආසිංසාය-මකො.

35. 于愿望义，（使用）maka（后缀）。

36. කරා ණනො.

36. 从kar词根后，加ṇana后缀。

37. හාතො වීහිකාලෙසු.

37. 于稻谷时被杀。

38. විදා කූ.

38. 从vid词根后，加kū后缀。

39. විතො ඤාතො.

39. 已离去，已知。

40. කම්මා[Pg.32].

40. 诸业。

41. ක්ව චණ.

41. 于任何处。

42. ගමා රූ.

42. 从gam词根后，加rū后缀。

43. සමානඤ්ඤභවන්තයාදිතූපමානා දිසා කම්මෙරීරික්ඛාකා.

43. 于“同、异、有、边”等譬喻中，（亦可用于）“方、业、仪、星、空”。

44. භාවකාරකෙ ස්වඝණඝකා.

44. 于状态义及作者义，（使用）sva、ghaṇa、ghaka（等后缀）。

45. දාධාත්වි.

45. dā词根，i后缀。

46. වමාදීහ්‍යථු.

46. 从vam等词根后，加athu后缀。

47. ක්වි.

47. kvi。

48. අනො.

48. ana。

49. ඉත්ථියමණ ත්ති ක යකයා ච.

49. 于阴性，（使用）aṇa、ti、ka、yaka及yā（等后缀）。

50. ජාහාහි නි.

50. 从jā及hā词根后，加ni后缀。

51. කරා රිරියො.

51. 从kar词根后，加ri、riya后缀。

52. ඉ කි තී සරූපෙ.

52. 于“自相”义，（使用）i、ki、tī（等后缀）。

53. සීලා-භික්ඛඤ්ඤා-වස්සකෙසු ණී.

53. 于sīla（戒）、bhikkhañña（比丘身份）、vassaka（雨季）后，加ṇī后缀。

54. ථාවරි-ත්තර, භඞ්ගුර, භිදුර, භාසුර, භස්සරා.

54. 稳固、超胜、易坏、易碎、光明、明亮。

55. කත්තරි භූතෙ ක්ත්වන්තුත්තාවී.

55. 于作者义及过去时，（使用）ktavantu、tāvī（等后缀）。

56. ක්තො භාවකම්මෙසු.

56. 于状态义及业义，（使用）kta（后缀）。

57. කත්තරි චාරම්භෙ.

57. 用于施事，及起始义。

58. ඨා-ස, වස, සිලිස, සී, රුහ, ජර, ජනීහි.

58. 由ṭhā、as、vas、silis、sī、ruh、jar、janī等词根。

59. ගමනත්ථා කම්මකාධාරෙ ච.

59. 由表“去”义的词根，亦用于业格与处所格。

60. ආහාරත්ථා[Pg.33].

60. 由表“拿取”义的词根。

61. තුං තායෙ තවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථායං.

61. 后缀“tuṃ”、“tāye”、“tave”用于状态义，表示未来行为的目的。

62. පටිසෙධෙ-ලංඛලූනං, තුනක්ත්වාන, ක්ත්වා වා.

62. 于禁止义，不变词“alaṃ”与“khalu”与以“tuna”、“ktvāna”或“ktvā”结尾的动名词连用。

63. පුබ්බෙ-කකත්තුකානං.

63. 用于先前发生的、同一施事者的行为。

64. න්තො කත්තරි වත්තමානෙ.

64. 后缀“nta”用于施事及现在时。

65. මානො.

65. 以及后缀“māna”。

66. භාවකම්මෙසු.

66. 亦用于状态义与被动义。

67. තෙ ස්සපුබ්බා-නාගතෙ.

67. 彼等后缀若前有“ssa”，则用于未来时。

68. ණ්වාදයො.

68. “ṇva”等后缀。

69. ඛඡසානමෙකස්සරොදි ද්වෙ.

69. 单音节词根，以及以“kha”、“cha”、“sa”开头的词根，被重叠。

70. පරොක්ඛායඤ්ච.

70. 亦用于远过去时。

71. ආදිස්මා සරා.

71. （重叠）词根首音节的元音。

72. න පුන.

72. 不再重叠。

73. යථිට්ඨං ස්‍යාදිනො.

73. 对于愿望式（以“syā”等结尾），可任意（应用规则）。

74. රස්සො පුබ්බස්ස.

74. 前一音节（的元音）变短。

75. ලොපො-නාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස.

75. 省略非首位辅音。

76. ඛඡසෙස්වස්සි.

76. 对于以“kha”、“cha”、“sa”开头的词根，（重叠音节的元音）变为“i”。

77. ගුපිස්සුස්ස.

77. 对于词根“gup”，（重叠音节的元音）变为“u”。

78. චතුත්ථ දුතියානං තතියපඨමා.

78. 第四辅音与第二辅音，分别变为第三辅音与第一辅音。

79. කවග්ගහානං චවග්ගජා.

79. 喉音（kavagga）与“h”，分别变为颚音（cavagga）与“j”。

80. මානස්ස [Pg.34] වී පරස්ස ච මං.

80. 词根“mān”替换为“vī”，而“para”替换为“maṃ”。

81. කිතස්සා-සංසයෙ ති වා.

81. 对于词根“kit”，于无疑义时，或作“ti”。

82. යුවණ්ණානමෙ ඔ පච්චයෙ.

82. 当后缀随后者，“i”、“ī”与“u”、“ū”分别变为“e”与“o”。

83. ලහුස්සුපාන්තස්ස.

83. （此变化发生于）倒数第二音节的短元音。

84. අස්සා ණානුබන්ධෙ.

84. 当后缀有随附音“ṇ”时，“a”变为“ā”。

85. න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසු.

85. 于有随附音“ka”之后缀，及无增音时，则无此变化。

86. වා ක්වචි.

86. 或于某些情况下（适用）。

87. අඤ්ඤත්‍රා පි.

87. 亦在别处。

88. ප්‍යෙ සිස්සා.

88. py音变为ss。

89. එඔනමයවා සරෙ.

89. 当元音在后时，插入e、o、na、ma、ya、va。

90. ආයාවා ණානුබන්ධෙ.

90. 当ṇa为随附音时，则有ā、yā、vā。

91. ආස්සා ණාපිම්හි යුක.

91. 当ṇāpi在后时，于ā之后插入y。

92. පදාදීනං ක්වචි.

92. 于pada等词，有时（适用前说）。

93. මං වා රුධාදීනං.

93. 于rudh等（词根），或（插入）ṃ。

94. ක්විම්හි ලොපො-න්ත බ්‍යඤ්ජනස්ස.

94. 当有kvi后缀时，末尾辅音省略。

95. පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ.

95. 当辅音在后时，y发生后同化。

96. මනානං නිග්ගහීතං.

96. m与n变为niggahīta（ṃ）。

97. න බ්‍රූස්සො.

97. 于brū（词根），不（适用前说）。

98. කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ.

98. 当gha为随附音时，ka与ga变为ca与ja。

99. හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ.

99. 当ṇa为随附音时，han（词根）变为ghāta。

100. ක්විම්හි ඝො පරිපච්චාසමොහි.

100. 当有kvi后缀时，gh发生完全同化。

101. පරස්ස [Pg.35] ඝංසෙ.

101. 于para，在ghaṃsa式中。

102. ජිහරානං ගී.

102. jihāra等（词根）变为gī。

103. ධාස්ස හො.

103. dhā（词根）变为ho。

104. ණිම්හි දීඝො දුසස්ස.

104. 当有ṇi后缀时，dusa（词根）之元音变长。

105. ගුහිස්ස සරෙ.

105. 当元音在后时，guh（词根发生变化）。

106. මුහබහානඤ්ච තෙ කානුබන්ධෙ ත්වෙ.

106. 当ka为随附音且tva在后时，muha与baha等（词根）亦然。

107. වහස්සුස්ස.

107. vah（词根）变为ussa。

108. ධාස්ස හි.

108. dhā（词根）变为hi。

109. ගමාදිරානං ලොපො-න්තස්ස.

109. 于gam等（词根），其末尾音省略。

110. වචාදීනං වස්සුට වා.

110. 于vac等（词根），或变为vassuṭa。

111. අස්සු.

111. （或变为）assu。

112. වද්ධස්ස වා.

112. 于vaddha，或（适用前说）。

113. යජස්ස යස්ස ටියී.

113. yaj（词根）之ya音变为ṭiyī。

114. ඨාස්සි.

114. （或变为）ṭhāssi。

115. ගාපානමී.

115. gā与pā二根变为ī。

116. ජනිස්සා.

116. （或变为）janissā。

117. සාසස්ස සිස වා.

117. 对于（词根）`sās`，或作`sisa`。

118. කරස්සා තවෙ.

118. 对于（词根）`kar`，于`tave`（词尾）前，其`a`作`ā`。

119. තුංතුනතබ්බෙසු වා.

119. 或于`tuṃ`、`tuna`、`tabba`（等词缀）前。

120. ඤාස්ස නෙ ජා.

120. 对于（词根）`ñā`，于`ne`（词缀）前，作`jā`。

121. සකාපානං කුණකූ ණෙ.

121. 于`sakāpāna`、`kuṇakū`等词中，（`na`）作`ṇa`。

122. නිතො [Pg.36] චිස්ස ඡො.

122. 于`ni`（前缀）后，（词根）`ci`之`c`作`ch`。

123. ජරසදානමීම වා.

123. 或于`jarā`、`sada`、`dāna`、`mīma`等词中。

124. දිසස්ස පස්ස දස්ස දස ද දක්ඛා.

124. 对于（词根）`dis`，作`passa`、`dassa`、`dasa`、`da`、`dakkhā`。

125. සමානා රො රීරික්ඛකෙසු.

125. 同样地，于`rīrikkhaka`等词中，（`ra`）作`ro`。

126. දහස්ස දස්ස ඩො.

126. 对于（词根）`dah`，作`dassa`、`ḍo`。

127. අනඝණස්වාපරීහි ළො.

127. 于`anagha`、`ṇa`、`svā`、`pari`之后，（`da`）作`ḷo`。

128. අත්‍යාදින්තෙස්වත්ථිස්ස භූ.

128. 于`ati`等（前缀）后，对于`atthi`，作`bhū`。

129. අආස්සආදීසු.

129. 于`a`、`ā`、`ssa`等之中。

130. න්තමානාන්තියියුං ස්වාදිලොපො.

130. 于`nta`、`māna`、`anti`、`iyuṃ`（等词缀）前，`svādi`（语基符号）被省略。

131. පාදිතො ඨාස්ස වා ඨහො ක්වචි.

131. 于`pā`等（词根）后，对于（词根）`ṭhā`，有时或作`ṭhaho`。

132. දාස්සි යඞ.

132. 对于（词根）`dā`，于被动语态`ya`（词缀）前，其`ā`作`i`。

133. කරොතිස්ස ඛො.

133. 确实，对于`karoti`……

134. පුරා ස්මා.

134. `smā`（助词）用于过去时。

135. නිතො කමස්ස.

135. 于`ni`（前缀）后，对于（词根）`kam`……

136. යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ.

136. 于元音前，字母`i`、`u`各作`iya`、`uva`。

137. අඤ්ඤාදිස්සාස්සී ක්‍යෙ.

137. 于`kya`（词缀）前，对于`añña`等词，其词尾之`a`作`ī`。

138. තනස්සා වා.

138. 对于（词根）`tan`，其`a`或作`ā`。

139. දීඝො සරස්ස.

139. 元音增长。

140. සා-නන්තරස්ස තස්ස ඨො.

140. 对于紧随`s`之`t`，作`ṭh`。

141. කසස්සිම ච වා.

141. 以及对于（词根）`kas`，或作`ima`。

142. ධස්තොත්‍රස්තා.

142. （对于词根）`dhas`、`tras`、`tā`……

143. පුච්ඡාදිතො.

143. 从`pucch`等（词根）起。

144. සාස[Pg.37], වස, සංස, සසා ථො.

144. 对于（词根）`sās`、`vas`、`saṃs`、`sasā`，作`th`。

145. ධො ධහභෙහි.

145. 对于`dhā`、`h`、`bh`等（词根），作`dho`。

146. දහා ඪො.

146. 于（词根）`dah`后，作`ḍh`。

147. බහස්සුම ච.

147. 以及`ssuma`（后缀）。

148. රුහාදීහි හො ළ ච.

148. “ruh”等词根后，可加“ho”与“ḷa”。

149. මුහා වා.

149. 或者从“muh”（词根）派生。

150. භිදාදිතො නො ක්තක්තවන්තූනං.

150. “bhid”等词根后，“kta”和“ktavantu”后缀的“t”变为“n”。

151. දාත්වින්නො.

151. “dā”（词根）后可加“tvinna”。

152. කිරාදීහි ණො.

152. “kir”等词根后可加“ṇa”。

153. තරාදීහි රිණ්ණො.

153. “tar”等词根后可加“riṇṇa”。

154. ගො භන්ජාදීහි.

154. “bhanj”等词根后可加“go”。

155. සුසා ඛො.

155. 从“su”和“sā”后可加“kha”。

156. පචා කො.

156. 从“pac”（词根）后可加“ka”。

157. මුචා වා.

157. 或者从“muc”（词根）派生。

158. ලොපො වඩ්ඪා ක්තිස්ස.

158. 对于`kta`后缀，词根元音或省略或增强。

159. ක්විස්ස.

159. 论kvi。

160. ණිණාපීනං තෙසු.

160. 在那些情况下，使用“ṇī”、“ṇā”、“pī”等（阴性）后缀。

161. ක්වචි විකරණානං.

161. 有时也适用于语干构成素。

162. මානස්ස මස්ස.

162. “māna”一词（有时）作“ma”。

163. ඤි ලස්සෙ.

163. 对于“las”（词根），使用“ñi”（后缀）。

164. ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ.

164. 在复合词中，`tvā`（后缀）或作`pya`。

165. තුංයානා.

165. 论tuṃ与yāna。

166. හනා [Pg.38] රච්චො.

166. 从“han”（词根）后可加“racca”。

167. සාසාධිකරා ච ච රිච්චා.

167. 以及sāsa、adhikara与ricca。

168. ඉතො ච්චො.

168. 从“i”（词根）后加“cca”。

169. දිසා වානවාස ච.

169. 从`disa`（词根），以及`vanavāsa`（一词）。

170. ඤි බ්‍යඤ්ජනස්ස.

170. 辅音（之后）的“ñi”（后缀）被省略。

171. රා නස්ස ණො.

171. 在“r”之后，“n”变为“ṇ”。

172. න න්තමානත්‍යාදීනං.

172. 不适用于“nta”、“māna”、“tya”等（后缀）。

173. ගමයමිසාසදිසානං වා ච්ඡඞ.

173. 对于“gam”、“yam”、“is”、“sās”、“dis”等词根，（它们）有时变为“ccha”。

174. ජරමරානමීයඞ.

174. “jar”和“mar”（词根）变为“īya”。

175. ඨාපානං තිට්ඨ පිවා.

175. “ṭhā”和“pā”（词根）分别变为“tiṭṭha”和“piva”。

176. ගමවදදානං ඝම්ම වජ්ජ දජ්ජා.

176. “gam”、“vad”、“dā”（等词根）分别变为“ghamma”、“vajja”、“dajjā”。

177. කරස්ස සොස්ස කුබ්බ කුරු කයිරා.

177. （词根）`kar`作`sossa`、`kubba`、`kuru`、`kayirā`。

178. ගහස්ස ඝෙප්පො.

178. （词根）`gah`作`gheppo`。

179. ණො නිග්ගහීතස්ස.

179. 不适用于随韵（niggahīta）。

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ඛාදිකණ්ඩො පඤ්චමො.

《目犍连文法》中，食（khādi）品第五终。

(6) ඡට්ඨො කණ්ඩො (ත්‍යාදි)

（6）第六品（tyādi）

1. වත්තමානෙ ති අන්ති, සි ථ, මි ම, තෙ අන්තෙ, සෙ ව්හෙ, එ ම්හෙ.

1. 现在时（词尾为）：（主动语态）`ti`、`anti`；`si`、`tha`；`mi`、`ma`。（中间语态）`te`、`ante`；`se`、`vhe`；`e`、`mhe`。

2. භවිස්සති ස්සති ස්සන්ති, ස්සසි ස්සථ, ස්සාමි ස්සාම, ස්සතෙ ස්සන්තෙ, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සං ස්සාම්හෙ.

2. 未来时（词尾为）：（主动语态）`ssati`、`ssanti`；`ssasi`、`ssatha`；`ssāmi`、`ssāma`。（中间语态）`ssate`、`ssante`；`ssase`、`ssavhe`；`ssaṃ`、`ssāmhe`。

3. නාමෙ [Pg.39] ගරහාවිම්හයෙසු.

3. （不变词）`nāma`用于表示责备和惊叹。

4. භූතෙ ඊ උං, ඔ ත්ථ, ඉං ම්හා, ආ ඌ, සෙ ව්හං, අ ම්හෙ.

4. 不定过去时（词尾为）：（主动语态）`ī`、`uṃ`；`o`、`ttha`；`iṃ`、`mhā`。（中间语态）`ā`、`ū`；`se`、`vhaṃ`；`a`、`mhe`。

5. අනජ්ජතනෙ ආ ඌ, ඔ ත්ථ, අ ම්හා, ත්ථ ත්ථුං, සෙ ව්හං, ඉං මුසෙ.

5. 未完成时（词尾为）：（主动语态）`ā`、`ū`；`o`、`ttha`；`a`、`mhā`。（中间语态）`ttha`、`tthuṃ`；`se`、`vhaṃ`；`iṃ`、`muse`。

6. පරොක්ඛෙ අ උ, එ ත්ථ, අ ම්හ, ත්ථ රෙ, ත්ථො ව්හො, ඉ ම්හෙ.

6. 完成时（词尾为）：（主动语态）`a`、`u`；`e`、`ttha`；`a`、`mha`。（中间语态）`ttha`、`re`；`ttho`、`vho`；`i`、`mhe`。

7. එය්‍යාදො වා තිපත්තියං ස්සා ස්සංසු, ස්සෙ ස්සථ, ස්සං ස්සාම්හා, ස්සථ ස්සිංසු, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සිං ස්සාම්හසෙ.

7. 或者，在条件式（kālātipatti）中，（词尾为）：（主动语态）`ssā`、`ssaṃsu`；`sse`、`ssatha`；`ssaṃ`、`ssāmhā`。（中间语态）`ssatha`、`ssiṃsu`；`ssase`、`ssavhe`；`ssiṃ`、`ssāmhase`。

8. හෙතුඵලෙස්වෙය්‍ය එය්‍යුං, එය්‍යාසි එය්‍යාථ, එය්‍යාමි එය්‍යාම, එථ එරං, එථො එය්‍යාව්හො, එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ.

8. 在（表示）因果关系时，（使用愿望式，词尾为）：（主动语态）`eyya`、`eyyuṃ`；`eyyāsi`、`eyyātha`；`eyyāmi`、`eyyāma`。（中间语态）`etha`、`eraṃ`；`etho`、`eyyāvho`；`eyyaṃ`、`eyyāmhe`。

9. පඤ්චපත්ථනාවිධීසු.

9. 在祈使与祝愿等五种情况中。

10. තු අන්තු, හි ථ, මිම, තං අන්තං, ස්සු ව්හො, එ ආමධස.

10. （祈使式词尾为）：（主动语态）`tu`、`antu`；`hi`、`tha`；`mi`、`ma`。（中间语态）`taṃ`、`antaṃ`；`ssu`、`vho`；`e`、`āmadhasa`。

11. සත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී.

11. 在（表示）事实或适宜时，（使用）`eyya`等（愿望式词尾）。

12. සම්භාවනෙ වා.

12. 或者，在（表示）可能性时。

13. මායොගෙ ඊආආදී.

13. 与`mā`（“勿”）连用时，（使用）`ī`、`ā`等（不定过去时词尾）。

14. පුබ්බාපරච්ඡක්කාන මෙකානෙකෙසු තුම්හාම්හසෙසෙසු ද්වෙද්වෙ මජ්ඣිමුත්තමපඨමා.

14. 对于前后两组六类（动词形式），在单数与复数中，以及在第二人称（`tumha`）、第一人称（`amha`）和其余（`sesa`，即第三人称）中，中（`majjhima`，第二人称）、上（`uttama`，第一人称）、初（`paṭhama`，第三人称）各有两种（词尾）。

15. ආඊස්සාදීස්වඋ වා.

15. 在`ā`、`ī`、`ssa`等（词尾）前，（词根末尾的`a`）或作`au`。

16. අආදීස්වාහො බ්‍රූස්ස.

16. （词根）`brū`在`a`等（词尾）前作`āho`。

17. භූස්ස වුක.

17. （词根）`bhū`作`vuka`。

18. පුබ්බස්ස අ.

18. 前（音节）作`a`。

19. උස්සං ස්වාහා වා.

19. （词尾`uṃ`）或作`aṃ`、`svāhā`。

20. ත්‍යන්තීනං ටටූ.

20. （词尾）`ti`、`anti`作`ṭa`、`ṭū`。

21. ඊආදො [Pg.40] වචස්සොම.

21. （词根）`vac`在`ī`等（词尾）前作`oma`。

22. දාස්ස දං වා මිමෙස්වද්විත්තෙ.

22. （词根）`dā`在`mi`、`ma`（词尾）前，或作`daṃ`，且不重复（词根）。

23. කරස්ස සොස්ස කුං.

23. （词根）`kar`作`sossa`、`kuṃ`。

24. කා ඊආදීසු.

24. （`kar`）在`ī`等（词尾）前作`kā`。

25. හාස්ස චාහඞ ස්සෙන.

25. 对于（词根）`hā`，以及`han`（作`ahaṅa`），由`ssa`（构成未来时）。

26. ලභවසච්ඡිදභිදරුදානං ච්ඡඞ.

26. 于labha、vasa、saccha、chida、bhida、ruda、dāna诸词根后，置cchaṅa。

27. භුජ මූච වච විසානං ක්ඛඞ.

27. 于bhuja、muca、vaca、visa诸词根后，置kkhaṅa。

28. ආඊආදීසු හරස්සා.

28. Ā、ī等长元音作短音。

29. ගමිස්ස.

29. 于gam词根后，置issa。

30. ඩංසස්ස ච ඡඞ.

30. 于ḍaṃsa词根后，亦置chaṅa。

31. හූස්ස හෙ හෙහි හොහී ස්සත්‍යාදො.

31. hū词根于ssati等未来时词尾前，变为he、hehi、hohī。

32. ණානාසු රස්සො.

32. 于种种处，元音作短音。

33. ආඊඌම්හාස්සාස්සම්හානං වා.

33. Ā、ī、ū、mhā、ssā、ssamhā等，其短化任选。

34. කුසරුහෙහී-ස්ස ඡි.

34. 于kusa、ruha二词根后，ssa变为chi。

35. අඊස්සආදීනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඋ.

35. a、ī、ssa等元音及辅音，可变为i、u。

36. බ්‍රූතො තිස්සීඋ.

36. 于brū词根后，置ti、ssi、u。

37. ක්‍යස්ස.

37. Kiṃ代词变为kyassa。

38. එය්‍යාථස්සෙඅආඊථානං ඔඅඅංත්ථත්ථොව්හොක.

38. Eyyātha、sse、a、ā、ī、tha，依次替换为o、a、aṃ、ttha、ttho、vho、ka。

39. උංස්සිං ස්වංසු.

39. Uṃ、ssiṃ，依次变为svaṃ、su。

40. එඔත්තා සුං.

40. E、o、ttā可变为suṃ。

41. හූතො රෙසුං.

41. 于hū词根后，置resuṃ。

42. ඔස්ස අඉත්ථත්ථො.

42. O变为a；ittha变为ttho。

43. සි[Pg.41].

43. 有si词尾。

44. දීඝා ඊස්ස.

44. 于ssa词缀前，i变为ī长音。

45. ම්හාත්ථාන ම්හ.

45. Mhā、ttha二者变为mha。

46. ඉංස්ස ච සිඋ.

46. Iṃ亦可变为si、u。

47. එය්‍යුංස්සුං.

47. Eyyuṃ变为ssuṃ。

48. හිස්ස-තො ලොපො.

48. Hi词尾被删除。

49. ක්‍යස්ස ස්සෙ.

49. Kyassa变为sse。

50. අත්ථිතෙය්‍යාදිච්ඡන්නං ස සු ස සථ සං සාම.

50. Atthi、te、eyya等词尾，依次替换为sa、su、sa、satha、saṃ、sāma。

51. ආදිද්වින්නමියාඉයුං.

51. 彼等中之前二者，词尾为iyā、iyuṃ。

52. තස්ස ථො.

52. Tassa变为tho。

53. සිහිස්වට.

53. 有si、hi、sva、ṭa等词尾。

54. මිමානං වා මිම්හා ච.

54. 对于mi、ma，前规则任选，亦可变为mhā。

55. එසුඞ.

55. 有e、su、ṅa等词尾。

56. ඊආදො දීඝො.

56. ī等为长音。

57. හිමිමෙස්වස්ස.

57. 诚然，他应在其中。

58. සකා ණාස්ස ඛ ඊආදො.

58. 其名源于词根“sak”（能够）。

59. ස්සෙ වා.

59. 或者作“sse”。

60. තෙසු සුතො ක්ණොක්ණානං රොට.

60. 在他们当中，听到了摩擦的声响。

61. ඤාස්ස සනාස්ස නායො තිම්හි.

61. 于彼，其智非智，亦无导师。

62. ඤාම්හි ජං.

62. 我知。

63. එය්‍යාස්සියාඤා වා.

63. 或作“eyyāsi”、“yā”、“ñā”等形式。

64. ඊස්සත්‍යාදීසු ක්නාලොපො.

64. 在“īssati”等词中，有“kna”的省略。

65. ස්සස්ස [Pg.42] හි කම්මෙ.

65. 确实，在作业（宾格）中用“ssa”。

66. එතිස්මා.

66. 由此。

67. හනා ඡ ඛා.

67. 词根“han”与“khā”。

68. හතො හ.

68. 确实已被杀。

69. දක්ඛඛහෙහි හොහීහි ලොපො.

69. 在“dakkhahi”、“hohīhi”等形式中，“h”被省略。

70. කයිරෙය්‍යස්සෙය්‍යුමාදීනං.

70. 关于“kayireyya”、“seyyum”等形式。

71. ටා.

71. Ṭā.

72. එථස්සා.

72. 此的。

73. ලභා ඉංඊනං ථංථා වා.

73. 对于“labh”，“iṃ”、“īnaṃ”或变为“thaṃ”、“thā”。

74. ගුරුපුබ්බා රස්සා රෙ-න්තෙ-න්තිනං.

74. 当“re”、“nte”、“nti”等前有重音节时，其元音为短音。

75. එය්‍යෙය්‍යාසෙය්‍යන්නං ටෙ.

75. 关于“eyya”、“eyyāsi”、“eyyaṃ”等形式。

76. ඔවිකරණස්සු පරච්ඡක්කෙ.

76. 在后组（paracchakka）中，关于“o”这个语根助词（vikaraṇa）。

77. පුබ්බච්ඡක්කෙ වා ක්වචි.

77. 或有时在前组（pubbacchakka）中亦然。

78. එය්‍යාමස්සෙ මුච.

78. 我们应当释放。

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ත්‍යාදිකණ්ඩො ඡට්ඨො.

如是，于《目犍连文法》中，tyādi品为第六品。

(7) සත්තමො කණ්ඩො (ණ්වාදි)

（7）第七品（ṇvādi）

1. චර [Pg.43] දර කර රහ ජන සන තල සාද සාධ කසාස චටා ය වාහි ණු.

1. 词根“car”、“dar”、“kar”、“rah”、“jan”、“san”、“tal”、“sād”、“sādh”、“kas”、“ās”、“caṭ”、“yā”、“vāh”，加后缀“ṇu”。

2. භර මර චර තර අර ගර හන තන මන භම කිත ධන බංහ කම්බම්බ චක්ඛ භික්ඛ සංකින්දන්ද යජ පටාණාස වස පස පංස බන්ධා උ.

2. 词根“bhara”、“mara”、“cara”、“tara”、“ara”、“gara”、“hana”、“tana”、“mana”、“bhama”、“kita”、“dhana”、“baṃha”、“kambamba”、“cakkha”、“bhikkha”、“saṃkindanda”、“yaja”、“paṭāṇāsa”、“vasa”、“pasa”、“paṃsa”、“bandhā”，加后缀“u”。

3. බන්ධා ඌ වධො ච.

3. 词根“bandh”加后缀“ū”，“vadh”亦然。

4. ජම්බාදයො.

4. 阎浮（jambu）等。

5. තපුස විධ කුර පුථ මුදා කු.

5. 词根“tapusa”、“vidha”、“kura”、“putha”、“mudā”，加后缀“ku”。

6. සින්ධාදයො.

6. 信度河（sindhu）等。

7. ඉ.

7. 一、

8. දධ්‍යාදයො.

8. 凝乳等。

9. යුවණ්ණුපන්තා කි.

9. （词根）yu、vaṇṇu、panta（等后接）ki（后缀）。

10. වප වර වස රස නභ හර හන පණා ඊණ.

10. （词根）vapa、vara、vasa、rasa、nabha、hara、hana、paṇa（等后接）īṇa（后缀）。

11. භූ ගමා ඊණ.

11. （词根）bhū、gama（等后接）īṇa（后缀）。

12. තන්ද ලක්ඛා ඊ.

12. （词根）tanda、lakkha（等后接）ī（后缀）。

13. ගමා රො.

13. （词根）gama（等后接）ro（后缀）。

(ඉති සරපච්චයා)

（以上是元音后缀）

14. ඉ භී කා කරාර වක සක වාහි කො.

14. （词根）i、bhī、kā、karāra、vaka、saka、vāhi（等后接）ko（后缀）。

15. ඌකාදකො.

15. 水蛭。

16. භීත්වා [Pg.44] නකො.

16. （从词根）bhī（派生出）naka（鳄鱼）。

17. සිඞ්ඝා ආණි කාටකා.

17. 狮子、栓、切割者。

18. කරාදිත්වකො.

18. 手等，皮肤。

19. බල පතෙ හ්‍යාකො.

19. （词根）bala、pata（等后接）āka（后缀）。

20. සාමාකාදයො.

20. 黍米等。

21. විච්ඡා ල ගම මුසා කිකො.

21. （词或词根）vicchā、la、gama、musā（等后接）kiko（后缀）。

22. කිං කණිකාදයො.

22. kaṇika（微尘）等词。

23. ඉ සා කීකො.

23. （代词词干）i、sā（等后接）kīko（后缀）。

24. කම පදා ණුකො.

24. （词根）kama、pada（等后接）ṇuko（后缀）。

25. මණ්ඩ සලා ණූකො.

25. （词根）maṇḍa、salā（等后接）ṇūko（后缀）。

26. ලූකාදයො.

26. 光明等。

27. කසා සකො.

27. 鞭子，自己的。

28. කරා තිකො.

28. （词根）karā（等后接）tiko（后缀）。

29. ඉසා ඨකන.

29. 犁辕，欺诈。

30. සමා ඛො.

30. 确实平等。

31. මුඛාදයො.

31. 口等。

32. අජ වජ මුද ගද ගමා ගක.

32. （词根）aja、vaja、muda、gada、gama（等后接）gaka（后缀）。

33. සිඞ්ගාදයො.

33. 角等。

34. අගා ගි.

34. （词根）aga（等后接）gi（后缀）。

35. යාවලා ගු.

35. （词根）yāva、lā（等后接）gu（后缀）。

36. ඵෙග්වාදයො.

36. 空心木等等。

37. ජනා ඝො.

37. 人们、声音。

38. මෙඝාදයො[Pg.45].

38. 云等等。

(ඉති කවග්ගපච්චයා)

（如是，k品后缀）

39. චුසර වරා චො.

39. 湖、殊胜、与。

40. මරා චුඊචීච.

40. 光焰、与。

41. කුස පසා ඡික.

41. 吉祥草、绳套。

42. කසඋසා ඡුක.

42. 耕犁、箭、醋。

43. අස මස වස කුච කචා ඡො.

43. 食、豆、住、乳房、发、与。

44. ගුච්ඡාදයො.

44. 丛束等等。

45. අරා ජු උට ච.

45. 轮辐、正直、骆驼、与。

46. රජ්ජාදයො.

46. 王国等等。

47. ගිධා ඣක.

47. 秃鹫。

48. වඤ්ච්‍යාදයො.

48. 欺骗等等。

49. කම යජා ඤො.

49. 欲、祭祀。

50. පුඤ්ඤං.

50. 福德。

51. අරහාඤ්ඤො හාස්ස හිර ච.

51. 阿罗汉、其他、笑、惭、与。

(ඉති චවග්ගපච්චයා)

（如是，c品后缀）

52. කිර තරා කීටො.

52. 据说、渡越、昆虫。

53. සකාදීහ්‍යටො.

53. 车。

54. මකුටාවාට කවාට කුක්කුටා.

54. 顶冠、坑、门板、公鸡。

55. කමුස කුස කසා ඨො.

55. Kamusa、吉祥草、鞭子。

56. කුට්ඨාදයො.

56. 麻风病等。

57. වර කරා අණ්ඩො.

57. 殊胜、作者、卵。

58. මනන්තා ඩො.

58. 思量者。

59. කුණ්ඩාදයො.

59. 罐子等。

60. තිජ [Pg.46] කස තස දක්ඛා කිණො ජස්ස ඛො ච.

60. Tija、耕耘、渴求、灵巧者、买者、征服者、确实、与。

61. වීආදිතො ණි.

61. 琴。

62. ගහාදීහ්‍ය ණි.

62. 痢疾。

63. රීවීභාහි ණු.

63. 太阳。

64. ඛාණ්වාදයො.

64. 树桩等。

65. ක්වාදිතොණො.

65. 从何处？

66. සුවීහි ණක.

66. 苏毗希那迦(Suvīhiṇaka)。

67. තිණාදයො.

67. 草等。

68. රවණ වරණ පූරණාදයො.

68. 吼叫、围绕、充满等。

(ඉති ටවග්ගපච්චයා)

（以上是ṭ组的后缀）

69. පාවසා අති.

69. 饮、住、食、行等。

70. ධාහිසි තන ජන ජර ගම සචා තු.

70. 持、缚、展、生、老、行、闻等。

71. අරිස්සුට ච.

71. 以及阿里苏陀(Arissuṭa)。

72. පිත්වාදයො.

72. 饮已等。

73. ජන කරා රතු.

73. 人、作者、安排者。

74. සකා උන්තො.

74. 存在者；善士。

75. කපා ඔතො.

75. 可爱的；可喜的。

76. වසාදීහ්‍යන්තො.

76. 居住者。

77. හිසීනං මුක ච.

77. 以及微笑的面容。

78. හර රුහ කුලා ඉතො.

78. 绿色的、已生长的、属于家族的。

79. භරාදීහ්‍යතො.

79. 支撑者。

80. කිරාදීහ්‍යා-තක.

80. 基拉塔人(Kirāta)。

81. අමාදීහ්‍ය-ත්තො.

81. 自我；身体。

82. වාදීහි [Pg.47] තො.

82. 风。

83. ඝරාදීහි තක.

83. 小屋。

84. නෙත්තාදයො.

84. 引导者等。

85. සමාදීහ්‍යථො.

85. 平静；寂止。

86. උපවසා වස්සොට ච.

86. 近住、vassoṭa，以及。

87. රමා ථක.

87. 喜乐。

88. තිත්ථාදයො.

88. 外道等。

89. වස මස කුසා ථු.

89. 事物、头、豺。

90. සක වසා ථි.

90. 大腿；住处。

91. වීතො ථික.

91. 离贪者。

92. සාරිස්මා රථි.

92. 车夫。

93. තා තා ඉථි.

93. 那些是女子。

94. ඉසා ථී.

94. 犁辕，女子。

95. රුද ඛුද මුද මද ඡිද සූද සප කමා දක.

95. 哭泣，饥饿，欢喜，骄慢，切割，摧毁，蛇，欲，水。

96. කුන්දාදයො.

96. 茉莉等等。

97. දදා දු.

97. 给予。

98. ඛනාන දම රමා ධො.

98. 挖掘，调伏，喜爱。

99. මුද්ධාදයො.

99. 头等等。

100. සීතො ධුක.

100. 寒冷是苦。

101. වරාර කර තර දර යමඅජ්ජ මිථසකා කුනො.

101. 殊胜，轮辐，作者，渡越，怖畏，阎摩，今日，密友，为何？

102. අජා ඉනො.

102. 母山羊，债务。

103. විපිනාදයො.

103. 森林等等。

104. කිරා [Pg.48] කනො.

104. 据说，是独眼人。

105. දී ජි ඉ මීහි නක.

105. 闪耀，征服，去，投掷，naka。

106. සි ධා වී වාහි නො.

106. 你是奔跑者，运载我们。

107. ඌනාදයො.

107. 缺少等等。

108. වීපතා තනො.

108. 不幸是自身的。

109. රමා තනක.

109. 喜乐，纤细。

110. සූ භාහි නුක.

110. 那么，请发光吧？

111. ධාස්සෙ ච.

111. 并且你将执持。

112. වත්තා ටාව ධමාසෙහ්‍යනි.

112. 讲者，我当安住于法中。

113. යුතො නි.

113. 因此，诚然。

(ඉති තවග්ගපච්චයා)

（以上是ta组后缀）

114. චමාප පා වපා පො.

114. 拂尘，水，保护者，播种者，净化者。

115. යු ථු කුනං දීඝො ච.

115. yu、thu、ku等，及其长音形式。

116. ඛිප සුප නී සූ පූහි පක.

116. 投掷，汤，引导者，线，饼。

117. සිප්පාදයො.

117. 技艺等等。

118. සාසා අපො.

118. 谷物，水。

119. විටපාදයො.

119. 树枝等等。

120. ගුපා ඵො.

120. 守护者。

121. ගර සරාදීහි බො.

121. 从 gara, sara 等词根，加 bo 后缀。

122. නිම්බාදයො.

122. 印楝树等。

123. දරා බි.

123. 妻子们。

124. කර සර සල කල වල්ල වසා අභො.

124. 手、湖、娑罗树、黑色、藤、油脂、云。

125. ගදා රභො.

125. 棍棒、暴烈。

126. උසරා [Pg.49] සා කතො.

126. 盐碱地、她、草席。

127. ඉතො භක.

127. 从此，食物。

128. ගරාවා භො.

128. 朋友，真重啊！

129. සොබ්භාදයො.

129. 坑穴等。

130. උස කුස පද සුඛා කුමො.

130. 公牛、吉祥草、足迹、快乐、乌龟。

131. වටුමාදයො.

131. 道路等。

132. ගුධා උමො.

132. 隐藏、潮湿。

133. පඨ චරා අමිමා.

133. 无我所的行路人。

134. හි ධූහි මක.

134. 确实是尘埃。

135. තීතො රීසනො ච.

135. 超越，以及嫉妒。

136. ඛී සු වී යා ගා හි සා ලූ ඛු හු මර ධර කර ඝර ජමා ම සාමා මො.

136. 尽、善、胜、谁（阴性）、行、确实、她、断、确实、是、死、持、作、家、生、勿、平静、痴。

137. අස්මාදයො.

137. 岩石等。

138. නීතො මි.

138. 我被带领。

139. ඌමි භූමි නිමි රස්මි.

139. 波浪、大地、闪烁、光芒。

(ඉති පවග්ගපච්චයා)

（如是为p品后缀。）

140. මා ඡාහි යො.

140. 勿希求。

141. ජනිස්ස ජා ච.

141. 将生者与已生者。

142. හදයාදයො.

142. 心脏等。

143. ඛී සි සිනී සී සු වී කු සූ හි රක.

143. 尽、依附、持者（阴性）、狮子、善、勇、恶、勇士、确实、守护。

144. හිචි දු මිනං දීඝො ච.

144. 于此，有长与短二种。

145. ධාතා නමී ච.

145. 布施与谦恭。

146. භද්‍රාදයො[Pg.50].

146. 贤善等。

147. මන්දඞ්ක සසා ස ම ධ චතා උරො.

147. 迟钝、记号、兔子、他、心意、持、伞盖、胸。

148. විධුරාදයො.

148. 维杜罗（Vidhura）等。

149. තිමරුහරුධබධමදමන්දවජා ජරුචකසා කිරො.

149. 黑暗、生长、障碍、束缚、骄慢、迟钝、行走、衰老、轮、她、鹦鹉。

150. ථිරාදයො.

150. 稳固等。

151. දදගරෙහි දුර භරා.

151. 于险途，重担难负。

152. චර දර ජර ගර මරෙහිතෙ.

152. 行走；怖畏；衰老；毒；死亡。

153. පීතො ක්වරො.

153. 饮酒的青年。

154. චීවරාදයො.

154. 衣等。

155. කුතො ක්‍රරො.

155. 冲突从何而来？

156. වසාසා ඡරො.

156. 她着衣而行。

157. මසා ඡෙරො ච.

157. 月份与长老。

158. ධූවාතො සරො.

158. 冒烟的湖。

159. භමාදීහ්‍යරො.

159. 光辉者。

160. වදිස්ස බද ච.

160. 言说与损害。

161. වදජනානං ඨඞ ච.

161. 言说与障碍。

162. පචිස්සිඨඞ ච.

162. 静处安息。

163. වකා අරණ.

163. 言语寂静。

164. සිග්‍යඞ්ගාග මජ්ජකලා ලා ආරො.

164. 迅疾；肢体；顶；骨髓；技艺；取；登。

165. කමිස්ස ස්සු ච.

165. 欲乐与存在。

166. භිඞ්ගා (ඞ්කා) රාදයො.

166. 水瓶等。

167. කරා මාරො.

167. 魔罗是造作者。

168. පුස [Pg.51] සරෙහි ඛරො.

168. 花箭粗硬。

169. සර වස කලා කීරො වස්සුට ච.

169. 声音；威力；技艺；鹦鹉；以及雨水。

170. ගබ්භීරාදයො.

170. 深奥等。

171. ඛජ්ජ වල්ල මසා ඌරො.

171. 食物、蔓草、肉、胸膛。

172. කප්පූරාදයො.

172. 樟脑等。

173. කඨ චකා ඔරො.

173. 坚硬、轮、下方。

174. මොරාදයො.

174. 孔雀等。

175. කුතො එරක.

175. 蒲草从何而来？

176. භූසූහි රික.

176. 饰品与空虚。

177. මීකසීනීහි රු.

177. 鱼；狮；树。

178. සිනා එරු.

178. 衰老与树木。

179. භීරුහි රුක.

179. 怯者与树。

180. තමා බූලො.

180. 愚痴者是黑暗。

181. සිතො ලකවාලා.

181. 寒冷，蔓草。

182. මඞ්ග කම සම්බ සබ සක වස විස කෙව කල පල්ල කඨ පට කුණ්ඩ මණ්ඩා අලො.

182. 芒果、业、桑巴、一切、自己的、力量、毒药、仅仅、时间、嫩叶、木柴、布、罐、醍醐、光明。

183. මුසා කලො.

183. 虚妄是垢。

184. ථලාදයො.

184. 陆地等。

185. කුලා කාලො ච.

185. 诸家族与时机。

186. මුළාලාදයො.

186. 藕等。

187. චණ්ඩ පතා ණාලො.

187. 凶猛、旗、茎。

188. මාදිතො ලො.

188. 世间已迷醉。

189. අන සන කල කුක සඨ මහා ඉලො.

189. 饮食、麻、黑色、鸡、狡猾、巨大、Ilo。

190. කුටා [Pg.52] කිලො.

190. 孤邸虚假。

191. සිථිලාදයො.

191. 松弛等。

192. චට කණ්ඩ වට්ට පුථා කුලො.

192. 断裂、节、圆、各别、家族。

193. තුමුලාදයො.

193. 喧闹等。

194. කල්ල කප තක්ක පටා ඔලො.

194. 聪慧、劫、思维、布、潮湿。

195. අඞ්ගා උලො ලි.

195. 诸肢体，Ulo，Li。

196. අඤ්ජා ලි.

196. 合掌。

197. ඡදා ලි.

197. 遮盖。

198. අල්‍යාදයො.

198. 圣者(Ariya)等。

199. පිලාදී හ්‍ය වො.

199. Pilādī，昨天，你们。

200. සාළවාදයො.

200. 娑罗树等。

201. සරා ආවො.

201. 诸箭，坑。

202. අල මල බිලා ණුවො.

202. 足够、垢、猫、声。

203. ගාත්වීවො.

203. 如牛而行。

204. සුතො ක්ව ක්වා.

204. 于何处听闻？

205. විද්වා.

205. 智者。

206. ථුතො රෙ වො.

206. 喂，他被你们赞叹了。

207. සමා රිවො.

207. 同样的声音。

208. ඡදා රවි.

208. 遮盖，太阳。

209. පූර තිමා කිසො රස්සො ච.

209. 圆满、黑暗、瘦弱与矮小。

210. කරා ඊසො.

210. 诸手，主宰者。

211. සිරීසාදයො.

211. 合欢树等。

212. කරා [Pg.53] රිබ්බි සො.

212. 手、ribbi、彼。

213. සසාස වස විස හන වන මනාන කමා සො.

213. 呼吸、居住、毒、杀、林、意、欲、彼。

214. ආමි ථු කුසීතො සක.

214. Āmi、thu、懒惰者、自己的。

215. ඵස්සාදයො.

215. 触等。

216. සුතො ණිසක.

216. 听闻、ṇisaka。

217. වෙ තා ත යු පනා ල කල චමා අසො.

217. Ve、tā、ta、yu、panā、la、kala、camā、aso。

218. වය දිව කර කරෙ හ්‍ය සණසකපාස කසා.

218. Vaya、diva、kara、kare、hya、saṇasa、kapāsa、kasā。

219. සස මස දංසා සා සු.

219. 兔、豆、虻、彼女、善。

220. විදා දසුක.

220. Vidā、dasuka。

221. සසා රීහො.

221. 有气息者。

222. ජීවාමා හො වමා ච.

222. 我等生存，亦复呼吸。

223. තණ්හාදයො.

223. 爱等。

224. පණුස්සහා හීහී ණොලඞ ච.

224. 已舍、已离、及无着。

225. ඛී මි පී චු මා වා කාහි ළො උස්ස වා දීඝො ච.

225. Khī、mi、pī、cu、mā、vā、kāhi、ḷo、ussa、vā、dīgho、ca。

226. ගුතො ළක ච.

226. 守护及轻。

227. පඞ්ගුළාදයො.

227. 跛者等。

228. පාතො ළි.

228. 拂晓。

229. වීතො ළු.

229. 离。

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ණ්වාදිකණ්ඩො සත්තමො.

如是，于目犍连文法中，ṇvādi品第七。

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

මොග්ගල්ලානබ්‍යාකරණං

目犍连所释

1. පඨමො සඤ්ඤාදිකණ්ඩො

1. 第一：术语品

සිද්ධමිද්ධගුණං සාධු, නමස්සිත්වා තථාගතං;

සධම්මසඞ්ඝං භාසිස්සං, මාගධං සද්දලක්ඛණං.

善哉！敬礼成就、具德之如来，及正法与僧伽已，我当说摩揭陀语之声相。

1. අආදයො [Pg.54] තිතාලීස වණ්ණා.

1. 阿等四十三音。

අකාරාදයො නිග්ගහීතන්තා තෙචත්තාලීස-ක්ඛරා වණ්ණා නාම හොන්ති. අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ එ ඔ ඔ, ක ඛ ග ඝ ඞ ච ඡ ජ ඣ ඤ්ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ල ව ස හ ළ අං. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘එ ඔ න මවණ්ණෙ’’ 1. 37. තිතාලීසාභි වචනං කත්ථචි වණ්ණලොපං ඤාපෙති. තෙන ‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’තිආදි සිද්ධං.

从阿字至鼻音为止，有四十三字母，名为“音”。即：a ā i ī u ū e e o o, ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ñña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ。其作用为何？如规则“E o na mavaṇṇe”(1.37)。言四十三者，乃为示知某处有音之省略。因此“paṭisaṅkhā yoniso”等得以成立。

2. දසාදො සරා.

2. 初十为元音。

තත්ථාදිම්හි දස වණ්ණා සරා නාම හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ 1, 26 ඉච්චාදි.

于此，最初十音名为元音。其作用为何？如“元音在后随元音时省略”(1.26)等。

3. ද්වෙද්වෙ සවණ්ණා. තෙසු ද්වෙද්වෙ සරා සවණ්ණා නාම හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි’’ 1, 24.

3. 两两为同类音。于彼等中，两两元音名为同类音。其作用为何？如“Vaṇṇaparena savaṇṇopi”(1.24)。

4. පුබ්බො රස්සො.

4. 前者为短音。

තෙසු [Pg.55] ද්වීසු යො යො පුබ්බො, සො සො රස්සසඤ්ඤො හොති. තෙසු එ.ඔ.සංයොගතො පුබ්බාව දිස්සන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘රස්සො වා’’ 2,62 ඉච්චාදි.

于彼二者中，前者名为短音。其中，e、o于结合音前亦视同前者（短音）。其作用为何？如“或为短音”(2.62)等。

5. පරො දීඝො.

5. 后者为长音。

තෙ ස්වෙව ද්වීසුයො යො පරො, සො සො දීඝසඤ්ඤො හොති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘යො ලො පනිසු දීඝො’’ 2,88 ඉච්චාදි.

于此二者中，后者名为长(dīghasañño)。其作用为何？如规则“于lo及pani为长”(Yo lo panisu dīgho)2.88等。

6. කාදයො බ්‍යඤ්ජනා.

6. 迦(ka)等为辅音(byañjanā)。

කකාරාදයො වණ්ණා නිග්ගහීතපරියන්තා බ්‍යඤ්ජනසඤ්ඤාහොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ 1,33 ඉච්චාදි.

以迦(ka)字等开头，至鼻音点(niggahīta)为止的字母，名为辅音(byañjana)。其作用为何？如规则“于辅音前之长短音”(Byañjane dīgharassā)1.33等。

7. පඤ්ච පඤ්චකා වග්ගා.

7. 五个五音组名为品(vagga)。

කාදයො පඤ්ච පඤ්චකා වග්ග, නාම හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’’ 1,41 ඉච්චාදි.

迦(ka)等五个五音组，名为品(vagga)。其作用为何？如规则“于品，用其尾音”(Vagge vagganto)1.41等。

8. බින්දු නිග්ගහීතං.

8. 圆点(bindu)名为鼻音点(niggahīta)。

ය්වායං වණ්ණො බින්දුමත්තො, සො නිග්ගහීතසඤ්ඤො හොති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘නිග්ගහීතං’’ 1,38 ඉචාදි. ගරුසඤ්ඤාකරණං අන්වත්ථසඤ්ඤත්ථං.

此仅有圆点(bindu)的字母，名为鼻音点(niggahīta)。其作用为何？如规则“鼻音点”(Niggahītaṃ)1.38等。其重音节(garu)之命名，是为了名副其实。

9. ඉයුවණ්ණා [Pg.56] ඣලා නාමස්සන්තෙ.

9. 名词词尾的i元音与u元音，名为jhala。

නාමං පාටිපදිකං, තස්සඅන්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලසඤ්ඤා හොන්ති යථාක්කමං. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘ඣලා වා’’ 2,111 ඉච්චාදි.

名词(nāma)即语基(pāṭipadika)，其词尾的i元音与u元音，依次名为jhala。其作用为何？如规则“或从jhala”(Jhalā vā)2.111等。

10. පිත්ථියං.

10. 于阴性，(名为)pa。

ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්ස-න්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණුවණ්ණා පසඤ්ඤා හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? යෙ පස්සිවණ්ණස්ස’’ 2,116 ඉච්චාදි.

阴性(itthiyaṃ)名词词尾的i元音与u元音，名为pa。其作用为何？如规则“对于名为pa的i元音”(Ye passivaṇṇassa)2.116等。

11. ඝා.

11. ā元音名为gha。

ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්ස-න්තෙ වත්ථමානො ආකාරො ඝසඤ්ඤො හොති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ’’ 2,60 ඉච්චාදි.

阴性(itthiyaṃ)名词词尾的ā元音，名为gha。其作用为何？如规则“从gha、梵天等”(Ghabrahmādite)2.60等。

12. ගො ස්‍යාලපනෙ.

12. 于呼格(ālapane)，si格名为ga。

ආලපනෙ සි ගසඤ්ඤො හොති.

于呼格(ālapane)中，si格名为ga。

තෙන ක්වත්ථො? ‘‘ගෙවා’’ 2,65 ඉච්චාදි.

其作用为何？如规则“或转ga为e”(Gevā)2.65等。

(සඤ්ඤා)

（术语 Saññā）

13. විධිබ්බිසෙසනන්තස්ස.

13. 规则(vidhi)适用于限定词(visesana)之末。

යං විසෙසනං, තදන්තස්ස විධි ඤාතබ්බො ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ 2,41 නරානරෙ.

凡为限定词(visesana)者，应知规则(vidhi)适用于其末尾。例如“ato yonaṃ ṭāṭe”2.41中的“narā, nare”。

14. සත්තමියං පුබ්බස්ස.

14. 于第七格(sattamiyaṃ)的指示中，规则适用于前项(pubbassa)。

සත්තමීනිද්දෙසෙ [Pg.57] පුබ්බස්සෙව කාරියං ඤාතබ්බං ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ 1,26 වෙළග්ගං. ‘තමහ’න්තීධ කස්මා න හොති?, සරෙතොපසිලෙසිකාධාරො තත්ථෙතාව වුච්චතෙ ‘පුබ්බස්සෙව හොති න පරස්සා’ති.

于第七格(sattami)的解释中，应知其作用(kāriya)仅施于前项(pubba)。例如“元音于元音前省略”(saro lopo sare)1.26中的“veḷaggaṃ”。“tam ahaṃ”于此为何不省略？于“sare”规则中，第七格为邻近之所依，彼处如是说：“仅施于前项，非后项”。

15. පඤ්චමියං පරස්ස.

15. 于第五格(pañcamiyaṃ)的指示中，规则适用于后项(parassa)。

පඤ්චමීනිද්දෙසෙ පරස්ස කාරියං ඤාතබ්බං ‘‘අතොයොනං ටාටෙ’’ 2,41 නරානරෙ. ඉධ න හොතං ‘ජන්තුහො අනත්තා’. ඉධ කස්මා න හොති? ඔසඛ්‍යො, අනන්තරෙ කතත්ථතාය න බ්‍යවහිතස්ස කාරියං.

于第五格(pañcami)的解释中，应知其作用(kāriya)施于后项(para)。例如“ato yonaṃ ṭāṭe”2.41中的“narā, nare”。于此“jantuho anattā”则不然。于此为何不然？此为例外。因其作用已施于邻近者，故不施于被间隔者。

16. ආදිස්ස.

16. 规则适用于首项(ādissa)。

පරස්ස ස්සිස්සමානං කාරියමාදිවණ්ණස්ස ඤාතබ්බං ‘‘ර සඞ්ඛ්‍යාතො වා’’ 3,103 තෙරස.

应知施于后项(para)的作用(kāriya)，是施于其首字母(ādivaṇṇa)。例如“ra saṅkhyāto vā”3.103中的“terasa”。

17. ඡට්ඨියන්තස්ස.

17. 第六格(chaṭṭhī)的指示适用于末项(antassa)。

ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්ස යං කාරියං, තදන්තස්ස වණ්ණස්ස විඤ්ඤෙය්‍යං ‘‘රාජස්සි නාම්හි’’ 2,23 රාජිනා.

由第六格(chaṭṭhī)所指示的作用(kāriya)，应知是施于其末尾字母(vaṇṇa)。例如“rājassi nāmhi”2.23中的“rājinā”。

18. ඞානුබන්ධො.

18. 有ṅa附标者，作用于末尾。

ඞකාරො අනුබන්ධො යස්ස, සො අන්තස්ස හොති ‘‘ගොස්සා වඞ’’ 1,32 ගවාස්සං.

凡以ṅa字为附标(anubandha)者，其作用施于末尾。例如“gossā vaṅa”1.32中的“gavāssaṃ”。

19. ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්ස.

19. 以ṭa为附标(anubandha)且为多字母(anekavaṇṇa)者，规则适用于全部(sabbassa)。

ටකාරො-නුබන්ධො [Pg.58] යස්ස, සො-නෙකක්ඛරො චාදෙසො සබ්බස්ස හොති ‘‘ඉමස්සානිත්ථියං ටෙ’’ 2,128 එසු, ‘‘නාම්හ-නිමි’’ 2,126 අනෙන.

凡是以“ṭa”为随连，且为多音节的替代，则替代全部。例如于‘imassānitthiyaṃ ṭe’(2,128)中的‘esu’，以及于‘nāmha-nimi’(2,126)中的‘anena’。

20. ඤකානුබන්ධාද්‍යන්තා.

20. 以“ña”和“ka”为随连者，其作用适用于首尾。

ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්ස ඤානුබන්ධකානුබන්ධා ආද්‍යන්තා හොන්ති ‘‘බ්‍රූතො තිස්සීඤ’’ 6,36 බ්‍රවීති, ‘‘භූස්ස වුක’’ 6,17 බභූව.

由第六格所指示者，若以“ña”和“ka”为随连，则其作用适用于首尾。例如于‘brūto tissīña’(6,36)中的‘bravīti’，以及于‘bhūssa vuka’(6,17)中的‘babhūva’。

21. මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො.

21. 以“ma”为随连者，置于最后的元音之后。

මකාරො-නුබන්ධො යස්ස, සො සරා නමන්තා සරා පරො හොති ‘‘මඤ්ච රුධාදීනං’’ 5-19 රුන්ධති.

凡是以“ma”为随连者，彼置于最后的元音之后。例如于‘mañca rudhādīnaṃ’(5-19)中的‘rundhati’。

22. විප්පටිසෙධෙ.

22. 于冲突时。

ද්වින්නං සාවකාසානමෙකත්ථප්පසඞ්ගෙ පරො හොති. යථා ද්වින්නං තිණ්ණං වාපුරිසානං සහප්පත්තියං පරො, සො ච (ගච්ඡති) ත්වං ච (ගච්ඡසි, තුම්හෙ) ගච්ඡථ. සො ච (ගච්ඡති,) ත්වං ච (ගච්ඡසි,) අහං ච (ගච්ඡාමි, මයං) ගච්ඡාම.

当两个有各自适用范围的规则于一处相遇时，后者适用。例如，当两个或三个人同时出现时，以后者为准：他(so)走(gacchati)与你(tvaṃ)走(gacchasi)，则为你们(tumhe)走(gacchatha)。他(so)走(gacchati)、你(tvaṃ)走(gacchasi)与我(ahaṃ)走(gacchāmi)，则为我们(mayaṃ)走(gacchāma)。

23. සඞ්කෙතො-නවයවො-නුබන්ධො.

23. 随连是约定，非组成部分。

යො නවයවභූතොසඞ්කෙතො, සො-නුබන්ධොති ඤාතබ්බො, ‘‘ලුපිතාදීනමාසිම්හි’’ 2-57 කත්තා.

应知，彼非组成部分之约定，即是随连。例如于“lupitādīnamāsimhi”(2-57)中的“kattā”。

සඞ්කෙතග්ගහණං කිං? පකතියාදිසමුදායස්සානුබන්ධතා මා හොතූති, අනවයවොහි සමුදායො… සමුදායරූපත්තායෙව.

为何要使用“约定”一词？是为了避免将词根等集合体当作随连，因为集合体本身非组成部分……正因其是集合体的形态。

අනවයවග්ගහණං කිං? ‘‘අතෙන’’ 2-108 ජනෙන. ඉමිනාව ලොපස්සාවගතත්තා නානුබන්ධලොපාය වචනමාරද්ධං.

为何要使用“非组成部分”一词？例如于‘Atena’(2-108)中的‘janena’。因为其省略已由此规则了知，故此论述并非为随连的省略而作。

24. වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි.

24. （音的名称）后跟“vaṇṇa”一词时，亦指其同类音。

වණ්ණසද්දො [Pg.59] පරො යස්මා තෙන සවණ්ණොපි ගය්හති සංච රූපං ‘‘යුවණ්ණානමෙඔ ලුත්තා’’ 1-29 වාකෙරිතං, සමොනා.

（音的名称）后跟“vaṇṇa”一词时，亦取其同类音及其自身形态。例如于‘yuvaṇṇānameo luttā’(1-29)中的‘vākeritaṃ’和‘samonā’。

25. න්තු වන්තුමන්ත්වාවන්තුතවන්තුසම්බන්ධී.

25. （规则中的）“ntu”指与“vantu”、“mantu”、“āvantu”、“tavantu”相关的“ntu”。

වන්ත්වාදිසම්බන්ධීයෙවන්තු ගය්හති, ‘‘න්තන්තූනං න්තො යොම්හි පඨමෙ’’ 2-215 ගුණවන්තො.

仅取与“vantu”等相关的“ntu”。例如于‘ntantūnaṃ nto yomhi paṭhame’(2-215)中的‘guṇavanto’。

වන්ත්වාදිසම්බන්ධීති කිං? ජන්තූ තන්තූ.

为何要说“与vantu等相关”？（是为了排除）“jantū”、“tantū”（等情况）。

(පරිභාසායො.)

（解释性规则）

26. සරො ලොපො සරෙ.

26. 后有元音时，前元音省略。

සරෙ සරො ලොපනීයො හොති. තත්‍රි-මෙ, සද්ධි-න්ද්‍රියං, නොහෙ-තං, භික්ඛුනො-වාදො, සමෙතා-යස්මා, අභිභා-යතනං, පුත්තාම-ත්ථි, අසන්තෙ-ත්ථ.

当后有元音时，前元音应被省略。例如：tatri-me, saddhi-ndriyaṃ, nohe-taṃ, bhikkhuno-vādo, sametā-yasmā, abhibhā-yatanaṃ, puttāma-tthi, asante-ttha。

27. පරො ක්වචි.

27. 后者有时（省略）。

සරම්හා පරො සරො ක්වචි ලොපනීයො හොති. සො-පි, සාව, යතො-දකං, තතො-ව. ක්වචීතිකිං? සද්ධි-න්ද්‍රියං, අයමධිකාරො ආපරිච්ඡෙදාවසානා, තෙන නාතිප්පසඞ්ගො.

元音之后的后一元音，有时应被省略。例如：so-pi, sāva, yato-dakaṃ, tato-va。为何说“有时”？（因为有）saddhi-ndriyaṃ（这样的情况）。此管辖规则直至本章(pariccheda)末，故无过度应用之过。

28. න ද්වෙවා.

28. 或二者皆不（省略）。

පුබ්බපරසරා ද්වෙපි වා ක්වචි න ලුප්‍යන්තෙ, ලතා ඉව, ලතෙ-ව, ලතා-ව.

有时，前后两个元音或皆不省略。例如：latā iva, late-va, latā-va。

29. යුවණ්ණානමෙඔ ලුත්තා.

29. （后元音省略时，）i/ī、u/ū元音变为e、o。

ලුත්තා [Pg.60] සරා පරෙසං ඉවණ්ණුවණ්ණානං එඔ හොන්ති වා යථාක්කමං.

当后方元音被省略时，其前的i/ī、u/ū元音，有时会依序变为e、o。

තස්සෙ-දං, වාතෙ-රිතං, නො-පෙති, වාමො-රූ, අතෙ-වඤ්ඤෙහි, වො-දකං. කථං ‘‘පච්චොරස්මි’’න්ති? යොගවිභාගා. වාත්වෙව? තස්සිදං.

例如：tasse-daṃ, vāte-ritaṃ, no-peti, vāmo-rū, ate-vaññehi, vo-dakaṃ。如何（解释）“paccorasmi”？由规则分释。为何说‘有时’？（例如）tassidaṃ。

ලුත්තෙති කිං? ලතා ඉව.

为何要说“省略时”？（是为了排除）latā iva（这种情况）。

30. යවා සරෙ.

30. 后有元音时，（前元音）变为y、v。

සරෙ පරෙ ඉවණ්ණුවණ්ණානං යකාරවකාරා හොන්ති වා යථාක්කමං. බ්‍යාකතො, ඉච්චස්ස, අජ්ඣිණමුත්තො, ස්වාගතං, ස්වාපනලානිලං, වාත්වෙව? ඉති-ස්ස. ක්වචිත්වෙව? යානී-ධ, සූ-පට්ඨිතං.

当后有元音时，i/ī、u/ū元音有时会依序变为y、v。例如：byākato, iccassa, ajjhiṇamutto, svāgataṃ, svāpanalānilaṃ。为何说“有时”？（例如）iti-ssa。为何说“有时”？（例如）yānī-dha, sū-paṭṭhitaṃ。

31. එඔනං.

31. e、o（的音变）。

එඔනංයවායොන්ති වා සරෙ යථාක්කමං. ත්‍යජ්ජ තෙ-ජ්ජ, ස්වාහං සො-හං. ක්වචිත්වෙව? පුත්තාම-ත්ථි, අසන්තෙ-ත්ථ.

e与o在元音前，有时依序变为y与v。例如：tyajja (te+ajja)，svāhaṃ (so+ahaṃ)。【问：】为何说“有时”？【答：】（例如）puttāmatthi，asantettha。

32. ගොස්සා-වඞ.

32. （词干）go变为ava。

සරෙ ගොස්ස අවඞ හොති. ගවා-ස්සං. ‘යථරීව, තථරිවෙ’ති නිපාතාව, ‘භුසාමිවෙ’ති ඉවසද්දො එවත්ථො.

在元音前，go变为ava。例如：gavāssaṃ (go+assaṃ)。在yatharīva、tatharīva中，iva为不变词；在bhusāmive中，iva一词为eva之义。

33. බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා.

33. 辅音前（元音的）长短变化。

රස්සදීඝානං [Pg.61] ක්වචි දීඝරස්සා හොන්ති බ්‍යඤ්ජනෙ. තත්‍රා-යං, මුනීචරෙ, සම්මදෙව, මාලභාරී.

有时，在辅音前，短元音变为长元音，长元音变为短元音。例如：tatrāyaṃ、munīcare、sammadeva、mālabhārī。

34. සරම්හා ද්වෙ.

34. 元音后（辅音）双写。

සරම්හා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ක්වචි ද්වෙ රූපානි හොන්ති. පග්ගහො. සරම්හාති කිං? තං ඛණං.

元音后的辅音，有时会双写。例如：paggaho。【问：】为何说“元音后”？【答：】（例如）taṃ khaṇaṃ。

35. චතුත්ථදුතියෙස්වෙසං තතියපඨමා.

35. 第四与第二（辅音）变为第三与第一。

චතුත්ථදුතියෙසු පරෙස්වෙසං චතුත්ථදුතියානං තබ්බග්ගෙ තතිය පඨමා හොන්ති. පච්චාසත්ථ්‍යා, නිග්ඝොසො, අක්ඛන්ති, බොජ්ඣඞ්ගා, සෙතච්ඡත්තං, දඩ්ඪො, නිට්ඨානං, මහද්ධනො, යසත්ථෙරො, අප්ඵුටං, අබ්භුග්ගතො. එස්වීති කිං? ථෙරො. එසන්ති කිං? පත්ථො.

当第四与第二辅音后接时，其前的第四与第二辅音，在各自的组(varga)内，变为第三与第一辅音。例如：paccāsatthyā、nigghoso、akkhanti、bojjhaṅgā、setacchattaṃ、daḍḍho、niṭṭhānaṃ、mahaddhano、yasatthero、apphuṭaṃ、abbhuggato。【问：】为何说“在这些（后接的辅音）前”？【答：】（例如）thero。【问：】为何说“这些（其前的辅音）的”？【答：】（例如）pattho。

36. විතිස්සෙවෙ වා.

36. iti在eva前，有时变为v。

එවසද්දෙ පරෙ ඉතිස්ස වො හොති වා. ඉත්වෙව, ඉච්චෙව. එවෙති කිං? ඉච්චාහ.

当后接eva一词时，iti有时变为v。例如：itveva，或作icceva。【问：】为何说“当eva在后时”？【答：】（例如）iccāha。

37. එඔනම වණ්ණෙ.

37. e与o在字母前，变为a。

එඔනං වණ්ණෙ ක්වචි අ හොති වා. දිස්වා යාචක මාගතෙ, අකරම්හස තෙ, එස අත්ථො, එස ධම්මො, අග්ගමක්ඛායති, ස්වාතනං[Pg.62], හිය්‍යත්තනං, කරස්සු. වාත්වෙව? යාචකෙ ආගතෙ එසො ධම්මො. වණ්ණෙති කිං? සො.

e与o在字母前，有时变为a。例如：disvā yācaka māgate、akaramhasa te、esa attho、esa dhammo、aggamakkhāyati、svātanaṃ、hiyyattanaṃ、karassu。【问：】为何说“有时”？【答：】（例如）yācake āgate、eso dhammo。【问：】为何说“在字母前”？【答：】（例如）so。

38. නිග්ගහීතං.

38. 鼻音ṃ。

නිග්ගහීතමාගමො හොති වා ක්වචි. චක්ඛුං උදපාදි චක්ඛුඋදපාදි, පුරිමං ජාතිං පුරිමජාතිං, කත්තබ්බං කුසලං බහුං. අවංසිරොතිආදීසු නිච්චං… වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස, සාමත්තියෙනාගමොව, ස ච රස්ස සරස්සෙව හොති… තස්ස රස්සානුගතත්තා.

有时会增入鼻音ṃ。例如：cakkhuṃ udapādi (或作cakkhuudapādi)，purimaṃ jātiṃ (或作purimajātiṃ)，kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ。在avaṃsira等词中，则为常法。……这是由于此增音规则具有“固定可选性”(vavatthitavibhāsā)，依其功能而增入，且仅出现于短元音之后……因其随附于短元音。

39. ලොපො.

39. 省略。

නිග්ගහීතස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි. ක්‍යාහං කිමහංසාරත්තො සංරත්තො. සල්ලෙ ඛො-ගන්තුකාමො ගන්තුමනොති, ආදීසු නිච්චං.

鼻音ṃ有时会被省略。例如：kyāhaṃ (kiṃ+ahaṃ)，kimahaṃsāratto (kiṃ+ahaṃ+saṃratto)。在salle kho-gantukāmo、gantumanoti等词中，则总是省略。

40. පරසරස්ස.

40. 后接元音的（省略）。

නිග්ගහීතම්හා පරස්ස සරස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි. ත්වං-සි ත්වමසි.

鼻音ṃ后的元音，有时会被省略。例如：tvaṃsi (tvaṃ+asi)，不省略则作tvamasi。

41. වග්ගෙ වග්ගන්තො.

41. （鼻音ṃ）在同组辅音前，变为该组的鼻音。

නිග්ගහීතස්ස ඛො වග්ගෙ වග්ගන්තො වා හොති පච්චාසත්ත්‍යා. තඞ්කරොති තං කරොති, තඤ්චරති තං චරති, තණ්ඨානං තං ඨානං, තන්ධනං තං ධනං, තම්පාති තං පාති. නිච්චං පදමජ්ඣෙ ගන්ත්වා, ක්වචඤ්ඤාත්‍රපි සන්තිට්ඨති.

鼻音ṃ在同组(varga)辅音前，因邻近关系，有时会变为该组的鼻音。例如：taṅkaroti (taṃ karoti)，tañcarati (taṃ carati)，taṇṭhānaṃ (taṃ ṭhānaṃ)，tandhanaṃ (taṃ dhanaṃ)，tampāti (taṃ pāti)。此规则在词中(padamajjhe)为常法(niccaṃ)，在其他地方则为或然法(kvaci)。

42. යෙවහිසු ඤො.

42. 在ya、eva、hi前，（鼻音ṃ变为）ñ。

ය [Pg.63] එව හි සද්දෙසු නිග්ගහීතස්ස වා ඤො හොති. යඤ්ඤදෙව, තඤ්ඤෙව, තඤ්හි, වාත්වෙව? යං යදෙව.

在ya、eva、hi等词前，鼻音ṃ有时变为ñ。例如：yaññadeva (yaṃ+yadeva)，taññeva (taṃ+eva)，tañhi (taṃ+hi)。【问：】为何说“有时”？【答：】（例如）yaṃ yadeva。

43. යෙ සංස්ස.

43. （语素）saṃ在ya前（的变化）。

සංසද්දස්ස යං නිග්ගහීතං තස්ස වා ඤො හොති යකාරෙ. සඤ්ඤමො සංයමො.

saṃ一词中的鼻音ṃ，在y音前，有时变为ñ。例如：saññamo (或作saṃyamo)。

44. මයදා සරෙ.

44. 元音前（插入）m、y、d。

නිග්ගහීතස්ස මයදා හොන්ති වා සරෙ ක්වචි. තමහං, තයිදං, තදලං. වා ත්වෙව? තං අහං.

鼻音ṃ在元音前，有时变为m、y、d。例如：tamahaṃ (taṃ+ahaṃ)，tayidaṃ (taṃ+idaṃ)，tadalaṃ (taṃ+alaṃ)。【问：】为何说“有时”？【答：】（例如）taṃ ahaṃ。

45. වනතරගා චාගමා.

45. v、n、t、r等亦为增音。

එතෙ මයදා ච ආගමා හොන්ති සරෙ වා ක්වචි. තිවඞ්ගිකං, ඉතො නායති, චිනිත්වා, තස්මාතිහ, නිරොජං, පුථගෙව, ඉධමාහු, යථයිදං, අත්තදත්ථං. වා ත්වෙව? අත්තත්ථං. ‘අතිප්පගො ඛො තාවා’ති-පඨමන්තො පගසද්දොව.

这些m、y、d以及其他辅音，有时作为增音出现于元音前。例如：tivaṅgikaṃ、ito nāyati、cinitvā、tasmātiha、nirojaṃ、puthageva、idhamāhu、yathayidaṃ、attadatthaṃ。【问：】为何说“有时”？【答：】（例如）attatthaṃ。在“Atippago kho tāvā”一句中，paga即是pago一词。

46. ඡා ළො.

46. ch变为ḷ。

ඡසද්දා පරස්ස සරස්ස ළකාරො ආගමො හොති වා. ඡළඞ්ගං, ඡළායතනං. වාත්වෙව? ඡඅභිඤ්ඤා.

于“cha”(六)词之后，若有元音随後，则有时增入“ḷ”。例如：chaḷaṅgaṃ (六支)、chaḷāyatanaṃ (六处)。仅是“有时”吗？[是的，如] chaabhiññā (六神通)。

47. තදමිනාදීනි.

47. Tadaminā等词。

තදමිනාදීනි [Pg.64] සාධූනි භවන්ති. තං ඉමිනා තදමිනා, සකිං ආගාමී සකදාගාමී, එකං ඉධ අහං එකමිදාහං, සංවිධාය අවහාරො සංවිදාවහාරො, වාරිනො වාහකො වලාහකො, ජීවනස්ස මූතො ජීමූතො, ඡවස්ස සයනං සුසානං, උද්ධං ඛමස්ස උදුක්ඛලං, පිසිතාසො පිසාචො, මහියං රවතීති මයූරො, එවමඤ්ඤෙපි පයොගතො-නුගන්තබ්බා, පරෙසං පිසොදරාදිමිවෙදං දට්ඨබ්බං.

Tadaminā等词形是正确的。Taṃ iminā 成为 tadaminā；sakiṃ āgāmī 成为 sakadāgāmī (一来)；ekaṃ idha ahaṃ 成为 ekamidāhaṃ (我乃此处唯一者)；saṃvidhāya avahāro 成为 saṃvidāvahāro (共同受用)；vārino vāhako 成为 valāhako (云)；jīvanassa mūto 成为 jīmūto (云)；chavassa sayanaṃ 成为 susānaṃ (墓地)；uddhaṃ khamassa 成为 udukkhalaṃ (臼)；pisitāso 成为 pisāco (毕舍遮)；mahiyaṃ ravatīti 成为 mayūro (于地上鸣叫者，孔雀)。其他词例亦应依此用法类推。此等当如其他学派之pṛṣodara等词般看待。

48. තවග්ගවරණානං යෙ චවග්ගබයඤා.

48. 齿音组字母变为颚音组、b、y、ñ。

තවග්ගවරණානං ක්වචි චවග්ගබයඤා හොන්ති යථාක්කමං යකාරෙ. අපුච්චණ්ඩතාය, තච්ඡං, යජ්ජෙවං, අජ්ඣත්තං, ථඤ්ඤං, දිබ්බං, පය්‍යොසනා, පොක්ඛරඤ්ඤො. ක්වචිත්වෙව? රත්ත්‍යා

齿音组字母于“y”前，有时依次变为颚音组字母、b、y、ñ。例如：apuccaṇḍatāya (因无子)、tacchaṃ (真实)、yajjevaṃ (若如是)、ajjhattaṃ (内在)、thaññaṃ (乳)、dibbaṃ (天的)、payyosanā (终结)、pokkharañño (莲池的)。仅是“有时”吗？[是的，如] rattyā (于夜)。

49. වග්ගලසෙහි තෙ.

49. 于v、g、l、s之后，y变为彼等。

වග්ගලසෙහි පරස්ස යකාරස්ස ක්වචි තෙ වග්ගලසා හොන්ති.

于v、g、l、s之后，随后的“y”有时会变为相应的v、g、l、s。

සක්කතෙ, පච්චතෙ, අට්ටතෙ, කුප්පතෙ, ඵල්ලතෙ, අස්සතෙ. ක්වචිත්වෙව? ක්‍යාහං.

例如：sakkate (被作)、paccate (被烹煮)、aṭṭate (被压迫)、kuppate (被激怒)、phallate (结果实)、assate (被食)。仅是“有时”吗？[是的，如] kyāhaṃ (我为何)。

50. හස්ස විපල්ලාසො.

50. h之换位。

හස්ස විපල්ලාසො හොති යකාරෙ. ගුය්හං.

于“y”前，“h”发生换位。例如：guyhaṃ (秘密)。

51. වෙ වා.

51. 于v前，有时亦然。

හස්ස විපල්ලාසො හොති වා වකාරෙ. බව්හාබාධො බව්හාබාධො.

于“v”前，“h”有时发生换位。例如：bavhābādho (多病)、bavhābādho。

52. තථානරානං ටඨණලා

52. t、th、n、r 变为 ṭ、ṭh、ṇ、l。

තථනරානං [Pg.65] ටඨණලා හොන්ති වා. දුක්කටං, අට්ඨකථා, ගහණං, පලිඝො, පලායති. වාත්වෙව? දුක්කතං. ක්වචිත්වෙව? සුගතො.

t、th、n、r 有时变为 ṭ、ṭh、ṇ、l。例如：dukkaṭaṃ (恶作)、aṭṭhakathā (义注)、gahaṇaṃ (执取)、paligho (门闩)、palāyati (逃走)。仅是“有时”吗？[是的，如] dukkataṃ。仅是“有时”吗？[是的，如] sugato (善逝)。

53. සංයොගාදි ලොපො.

53. 复辅音首音之省略。

සංයොගස්ස යො ආදීභූතො-වයවො තස්ස වා ක්වචි ලොපො හොති. පුප්ඵං-සා ජායතෙ-ගිනි.

复辅音的首个成分，有时会被省略。例如：Pupphaṃ-sā jāyate-gini。

54. විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු ද්වෙ.

54. 于“vicchā”(遍及)与“ābhikkhañña”(重复)义，[词形]重叠。

විච්ඡායමාභික්ඛඤ්ඤෙ ච යං වත්තතෙ, තස්ස ද්වෙ රූපානි හොන්ති. ක්‍රියාය ගුණෙන දබ්බෙන වා භින්නෙ අත්ථෙ බ්‍යාපිතුමිච්ඡා විච්ඡා. රුක්ඛං රුක්ඛං සිඤ්චති, ගාමො ගාමො රමණීයො, ගාමෙ ගාමෙ පානීයං, ගෙහෙ ගෙහෙ ඉස්සරො, රසං රසං භක්ඛයති, කිරියං කිරියමාරභතෙ.

当[一词]用于表达“vicchā”(遍及)与“ābhikkhañña”(重复)之义时，其词形重叠。欲遍及由行为、性质或事物所区分之义，称为“vicchā”。例如：rukkhaṃ rukkhaṃ siñcati (逐棵树浇水)，gāmo gāmo ramaṇīyo (村村皆美)，gāme gāme pānīyaṃ (村村有水)，gehe gehe issaro (家家有主)，rasaṃ rasaṃ bhakkhayati (逐味品尝)，kiriyaṃ kiriyamārabhate (逐事而作)。

අත්ථියෙවා-නුපුබ්බියෙපි විච්ඡා මූලෙ මූලෙ ථූලා, අග්ගෙ අග්ගෙ සුඛුමා, යදි හි එත්ථ මූලග්ගභෙදො න සියා, ආනුපුබ්බියම්පි න භවෙය්‍ය. මාසකං මාසකං ඉමම්හා කහාපණා භවන්ථානං ද්වින්නං දෙහීති මාසකං මාසකමිච්චෙතස්මා විච්ඡාගම්‍යතෙ, සද්දන්තරතො පන ඉමම්හා කහාපණාති අවධාරණං. පුබ්බං පුබ්බං පුප්ඵන්ති, පඨමං පඨමං පච්චන්තීත්‍යත්‍රාපි විච්ඡාව. ඉමෙ උභො අඩ්ඪා කතරා කතරා එසං ද්වින්නමඩ්ඪතා, සබ්බෙ ඉමෙ අඩ්ඪා කතමා කතමා ඉමෙසං අඩ්ඪුතා ඉහාපි [Pg.66] විච්ඡාව. ආභික්ඛඤ්ඤං පොනොපුඤ්ඤං පචති පචති, පපචති පපචති, ලුනාහි ලුනාහිත්වෙවායං ලුනාති, භුත්වා භුත්වා ගච්ඡති, පටපටා කරොති, පටපටායති.

于次第(ānupubbī)义中亦有“vicchā”。例如：mūle mūle thūlā, agge agge sukhumā (根部渐粗，梢部渐细)。若此处无根梢之别，则亦无次第可言。“māsakaṃ māsakaṃ imamhā kahāpaṇā bhavantānaṃ dvinnaṃ dehi” (请从此kahāpaṇa中逐一取两枚摩沙迦给他们)，从此句之“māsakaṃ māsakaṃ”可知其“vicchā”义，而“imamhā kahāpaṇā” (从此kahāpaṇa)一词则起限定作用。Pubbaṃ pubbaṃ pupphanti (先者先开花)，paṭhamaṃ paṭhamaṃ paccanti (先者先成熟)，此处亦为“vicchā”。Ime ubho aḍḍhā, katarā katarā esaṃ dvinnamaḍḍhatā (此二人皆富，二人之中谁更富？)，sabbe ime aḍḍhā, katamā katamā imesaṃ aḍḍhatā (此诸人皆富，诸人之中谁最富？)，此处亦为“vicchā”。“Ābhikkhañña”(重复)即“ponopuñña”(一再)。例如：pacati pacati (煮了又煮)，papacati papacati (一再地煮)，“lunāhi lunāhi”ti evaṃ ayaṃ lunāti (“割吧！割吧！”他如是割了又割)，bhutvā bhutvā gacchati (吃了又吃而后去)，paṭapaṭā karoti (作啪嗒啪嗒声)，paṭapaṭāyati (发出啪嗒声)。

55. ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සෙකස්ස.

55. 首词之“si”等格尾省略。

විච්ඡායමෙකස්ස ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ස්‍යාදිලොපො හොති. එකෙකස්ස. කථං මත්ථකමත්ථකෙනාති? ‘ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සා’ති යොගවිභාගා, නාචාතිප්පසඞ්ගො යොගවිභාගා ඉට්ඨප්පසිද්ධීති.

于“vicchā”义，当一词重叠时，首词之“si”等格尾省略。例如：ekekassa (每一个的)。问：matthakamatthakena (以头顶头)一形如何解释？答：通过规则分析(yogavibhāga)，[可立新则]为“首词之si等尾音省略”。规则分析可成就所欲之形，故无过衍之失。

56. සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ.

56. 于“sabba”等词，表相互(vītihāra)义时。

සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ ද්වෙ භවන්ති පුබ්බස්ස ස්‍යාදිලොපො ච. අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස භොජකා, ඉතරීතරස්ස භොජකා.

于“sabba”等词，表相互(vītihāra)义时，[词形]重叠，且首词之“si”等格尾省略。例如：aññamaññassa bhojakā (互相施食者)、itarītarassa bhojakā (彼此施食者)。

57. යාවබොධං සම්භමෙ.

57. 于惊慌(sambhama)义，[重复]至理解为止。

තුරිතෙනාපායහෙතුපදස්සනං සම්භමො, තස්මිංසති වත්ථු යාවන්තෙහි සද්දෙහි සො-ත්ථො විඤ්ඤායතෙ, තාවන්තො සද්දා පයුජ්ජන්තෙ. සප්පො සප්පො සප්පො, බුජ්ඣස්සු බුජ්ඣස්සු බුජ්ඣස්සු, භින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො භින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො.

急迫地示以危险之因，是为惊慌(sambhama)。于此情况下，为令彼义被理解，需用多少词语，即用多少词语。例如：sappo sappo sappo (蛇！蛇！蛇！)，bujjhassu bujjhassu bujjhassu (快觉醒！快觉醒！快觉醒！)，bhinno bhikkhusaṅgho bhinno bhikkhusaṅgho (比丘僧团分裂了！比丘僧团分裂了！)。

58. බහුලං.

58. 通则。

අයමධිකාරො ආසත්ථපරිසමත්තියා. තෙන නාතිප්පසඞ්ගො ඉට්ඨප්පසිද්ධි ච.

此为贯穿全论之管辖规定(adhikāra)。依此，则无过衍之失，且能成就所欲之形。

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

如是，于《目犍连语法》之释论(vutti)中，

පඨමො කණ්ඩො.

第一篇终。

2. දුතියො කණ්ඩො (ස්‍යාදි)

2. 第二篇 (syādi)

1. ද්වෙ [Pg.67] ද්වෙ-කානෙකෙසු නාමස්මා සි යො, අං යො, නා හි, ස නං, ස්මා හි, ස නං, ස්මිං සු.

1. 从名词而来，于单数与复数，格尾两两成对，即：si, yo；aṃ, yo；nā, hi；sa, naṃ；smā, hi；sa, naṃ；smiṃ, su。

එතෙසං ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති එකානෙකත්ථෙසු වත්තමානතො නාමස්මා. මුනි මුනයො, මුනිං මුනයො, මුනිනා මුනීහි, මුනිස්ස මුනීනං, මුනිස්මා මුනීහි, මුනිස්ස මුනීනං, මුනිස්මිං මුනීසු, එවං කුමාරී කුමාරියො, කඤ්ඤා කඤ්ඤායොති. එතානි සත්ත දුකානි සත්ත විභත්තියො විභාගො විභතීති කත්වා, එත්ථ සිඅමිතී-කාරා-කාරා ‘‘කිමං සිසු’’ 2,200 ති සංකෙතත්ථා.

此等格尾从名词而来，因用于单数与复数义而两两成对。例如：圣者(muni)、诸圣者；圣者、诸圣者；以圣者、以诸圣者；为圣者、为诸圣者；从圣者、从诸圣者；圣者之、诸圣者之；于圣者、于诸圣者。同样，少女(kumārī)、诸少女；女孩(kaññā)、诸女孩。此七双即是七格，因其区分义理，故称为“格”(vibhatti)。于此，si、aṃ 等形式，以“kimaṃ sisu”(2.200)为记号。

2. කම්මෙ දුතියා.

2. 于业(kamma)用第二格。

කරීයති කත්තු කිරියායා-භිසම්බන්ධීයතීති කම්මං, තස්මිං දුතියාවිභත්ති හොතං. කටං කරොති, ඔදනං පචති, ආදිච්චං පස්සති.

与作者之行为相关联者，称为业(kamma)，于此业用第二格。例如：作席(kaṭaṃ karoti)，煮饭(odanaṃ pacati)，见日(ādiccaṃ passati)。

‘ඔදනො පච්චතී’ති ඔදනසද්දතො කම්මතා නප්පතීයතෙ, කිඤ්චරහි? ආඛ්‍යාතතො. ‘කටං කරොති විපුලං දස්සනීය’න්ති අත්ථෙව ගුණයුත්තස්ස කම්මතා, ඉච්ඡිතෙපි කම්මත්තාව දුතියා සිද්ධා ගාවුං පයො දොහති, ගොමන්තං ගාවං යාචති, ගාවමවරුන්ධති වජං, මාණවකං මග්ගං පුච්ඡති, ගොමන්තං ගාවං භික්ඛතෙ, රුක්ඛමවචිනාති ඵලානි, සිස්සං ධම්මං බ්‍රූතෙ, සිස්සං ධම්මමනුසාසතීති. එවං අනිච්ඡිතෙපි අහිං ලඞ්ඝයති, විසං භක්ඛෙති. යංනෙවිච්ඡිතං නාපි [Pg.68] අනිච්ඡිතං, තත්ථාපි දුතියා සිද්ධා. ගාමං ගච්ඡන්තො රුක්ඛමූලමුපසප්පති.

于“饭被煮”(odano paccati)句，其业性非由“饭”一词而显，然由何显？由动词。于“制作美观的大席子”句，具特质者之业性则甚为明显。于所欲之业，第二格亦因其业性而成立，如：从牛挤奶，向富人求牛，将牛关入牛栏，向少年问路，向富人乞牛，从树上摘果，对弟子说法，教导弟子法。同样，于不欲之业亦然：跨越毒蛇，吞食毒药。于非欲非不欲之业，第二格亦适用：去往村庄时，走近树根。

පථවිං අධිසෙස්සති, ගාමමධිතිට්ඨති, රුක්ඛමජ්ඣාසතෙතිඅධිසීඨාසානංපයොගෙ-ධිකරණෙ කම්මවචනිච්ඡා, වත්තිච්ඡාතො හි කාරකානි හොන්ති. තං යථා-වලාහකා විජ්ජොතතෙ, වලාහකස්ස විජ්ජොතතෙ, වලාහකො විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙ විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙන විජ්ජොතතෙති. එවමභිනිවිසස්ස වා ධම්මමභිනිවිසතෙ ධම්මෙ වා.

“卧于地”(pathaviṃ adhisessati)、“住于村”(gāmamadhitiṭṭhati)、“坐于树”(rukkhamajjhāsate)，于 adhi-sī、(adhi-)ṭhā、(ajjha-)ās 等动词之用，乃欲于处所义中表达业。盖诸格(kāraka)由言说之意愿而生。例如：云中闪电(valāhakā vijjotate)，云之闪电(valāhakassa vijjotate)，云在闪电(valāhako vijjotate)，于云中闪电(valāhake vijjotate)，由云而闪电(valāhakena vijjotate)。同样，于 abhinivisati(执著)一词，或作“执著于法”(dhammamabhinivisate)，或作“在法中执著”(dhamme vā)。

තථා උපන්වජ්ඣාවසස්සාභොජන නිවුත්තිවචනස්ස ගාමමුපවසති, ග, මමනුවසති, පබ්බතමධිවසති, ඝරමාවසති. අභොජනනිවුත්ති වචනස්සාති කිං? ගාමෙ උපවසති, භොජනනිවුත්තිං කරොතීති අත්ථො. තප්පානාචාරෙපි කම්මත්තාව දුතියා සියා නදිම්පිවති, ගාමං චරති, එවං ‘සචෙ මං ආලපිස්සතී’තිආදීසුපි. විහිතාව පතිධයොගෙ දුතියා – ‘පටිභන්තු තං චුන්ද බොජ්ඣඞ්ගා’ති. තං පති බොජ්ඣඞ්ගා භාසන්තූති අත්ථො, යදාතු ධාතුනායුත්තො පති, තදා තෙනා-යොගා සම්බන්ධෙ ඡට්ඨීව ‘තස්ස නප්පටිභාතී’ති. අක්ඛෙ දිබ්බති, අක්ඛෙහි දිබ්බති, අක්ඛෙසු දිබ්බතීති කම්මකරණාධිකරණවචනිච්ඡා.

同样，当 upa-vas、anu-vas、adhi-vas、ā-vas 等动词不作“斋戒”义时，其处所用第二格，如：邻村而居(gāmamupavasati)，随村而居(gāmam anuvasati)，依山而居(pabbatamadhivasati)，安住于家(gharamāvasati)。“不作斋戒义”是何意？如：于村中斋戒(gāme upavasati)，意为“行断食”。于饮、行等行为，亦因其业性而用第二格，如：饮河水(nadiṃ pivati)，于村中行走(gāmaṃ carati)，同样亦如“sace maṃ ālapissatī”(如果他将与我交谈)等句。于与 pati 连用时，规定用第二格，如：“纯陀(Cunda)，愿诸觉支向你显现！”意为“愿诸觉支对你言说”。然当 pati 与动词词根结合时，因其关联，于关系义中则用第六格，如：“不向他显现”(tassa nappaṭibhāti)。“掷骰子”(akkhe dibbati)、“以骰子掷”(akkhehi dibbati)、“于骰子上掷”(akkhesu dibbati)，此乃欲表达业、具、处所三种格。

3. කාලද්ධානමච්චන්තසංයොගෙ.

3. 于时间、距离之持续结合。

කිරියා, ගුණ, දබ්බෙහි සාකල්ලෙන කාලද්ධානං සම්බන්ධො අච්චන්තසංයොගො. තස්මිං විඤ්ඤායමානෙ කාලසද්දෙහි අද්ධඅද්දෙහි ච දුතියා හොති. මාසමධීතෙ, මාසං කල්‍යාණි, මාසං [Pg.69] ගුළධානා, කොසමධීතෙ, කොසං කුටිලා නදී, කොසං පබ්බතො. අචන්තසංයොගෙති කිං? මාසස්ස ද්වීහමධීතෙ, කොසස්සෙකදෙසෙ පබ්බතො.

行为、性质、实体与时间、距离的完全关联，是为持续结合。当此义被了知时，时间词与距离词用第二格。例如：学习一个月，一个月美好，一个月的麦芽糖；学习一俱卢舍(kosa)，河流弯曲一俱卢舍，山脉绵延一俱卢舍。为何说“持续结合”？反例如：于此月学习两日，山位于一俱卢舍的某个区域。

පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා, එකං සමයං භගවා, ඉමං රත්තිං චත්තාරො මහාරාජාති එවමාදීසු කාලවාචී හි අච්චන්තසංයොගත්තාව දුතියා සිද්ධා. විභත්තිවිපල්ලාසෙනපි වා බහුලංවිධානා.

“于上午时分着衣已”(pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā)、“一时，世尊”(ekaṃ samayaṃ bhagavā)、“于此夜，四大天王”(imaṃ rattiṃ cattāro mahārājā)等句中，表时间的词语正是因持续结合而用第二格。或亦可依格位互换，因其用法繁多。

ඵලප්පත්තියං කිරියාපරිසමත්ත්‍යපවග්ගො, තස්මිං විඤ්ඤායමානෙ කාලද්ධානං කිරියායාච්චන්තසංයොගෙ තතියාභිමතා, සාපි කරණත්තාව සිද්ධා ‘මාසෙනානුවාකො-ධීතො, කොසෙනානුවාකො-ධීතො’ති. අනපවග්ගෙතු අසාධකතමත්තාකරණත්තාභාවෙ දුතියාව ‘මාසමධීතො-නුවාකො, න චානෙ න ගහිතො’ති.

获得结果时的行为完成称为“终了”(apavagga)。当此义被了知，且时间、距离与行为持续结合时，则用第三格，此亦因其具格性而成立。例如：“以一月学完一章”(māsenānuvāko-dhīto)、“以一俱卢舍(kosa)学完一章”。于未终了(anapavagga)时，因不具最有效助成之具格性，故仅用第二格，例如：“虽学习一章达一月，然未能了知掌握”(māsamadhīto-nuvāko, na cāne na gahito)。

කාරකමජ්ඣෙ යෙ කාලද්ධානවාචිනො, තතො සත්තමීපඤ්චමියො අභිමතා ‘අජ්ජ භුත්වා දෙවදත්තො ද්විහෙ භුඤ්ජිස්සති, ද්වීහා භුඤ්ජිස්සති, අත්‍රට්ඨො-යමිස්සාසො කොසෙ ලක්ඛං විජ්ඣති, කොසා ලක්ඛං විජ්ඣතී’ති, තාපීහ සකසකකාරකවචනිච්ඡායෙව සිද්ධා.

于诸格之间，表时间、距离之词，宜用第七格与第五格。例如：“提婆达多(Devadatta)今日食已，将于两日后食”(dvihe bhuñjissati)或“从两日后食”(dvīhā bhuñjissati)；“此弓箭手立于此，射中一俱卢舍(kosa)外之的”(kose lakkhaṃ vijjhati)或“从一俱卢舍外射中的”(kosā lakkhaṃ vijjhati)。于此，此等用法亦因欲表达各自之格义而成立。

4. ගති බොධාහාර සද්දත්ථාකම්මක භජ්ජාදීනං පයොජ්ජෙ.

4. 于行动、知晓、进食、声义、无业及煎炒等动词之使役态。

ගමනත්ථානං බොධත්ථානං ආහාරත්ථානං සද්දත්ථානමකම්මකානං භජ්ජාදීනඤ්ච පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා හොති. සාමත්ථියා ච පයොජකබ්‍යාපාරෙන කම්මතාවස්ස හොතීති පතීයතෙ. ගමයති මාණවකං ගාමං, යාපයති මාණවකං ගාමං, බොධයති මාණවකං ධම්මං, වෙදයති මාණවකං ධම්මං, භොජයති මාණ-වකං [Pg.70] මොදකං, ආසයති මාණවකං මොදකං, අජ්ඣාපයති මාණවකං වෙදං, පාඨයති මාණවකං වෙදං, ආසයති දෙවදත්තං, සායයති දෙවදත්තං, අඤ්ඤං භජ්ජාපෙති, අඤ්ඤං කොට්ටාපෙති, අඤ්ඤං සන්ථරාපෙති. එතෙසමෙවාති කිං? පාචෙති ඔදනං දෙවදත්තෙන යඤ්ඤදත්තො. පයොජ්ජෙති කිං? ගච්ඡති දෙවදත්තො. යදා චරහි ගමයති දෙවදත්තං යඤ්ඤදත්තො, තමපරො පයොජෙති, තදා ගමයති දෙවදත්තං යඤ්ඤදත්තෙනෙති භවිතබ්බං … ගමයතිස්සා-ගමනත්ථත්තා.

于表行动、知晓、进食、声义、无业及煎炒等义之动词的使役态中，其原作者用第二格。因语法功能及使役者之作用，可知其原作者具有业性。例如：使少年去往村庄，遣少年去往村庄；使少年觉知法，使少年了达法；使少年食糕点，使少年食糕点；使少年学习吠陀，使少年读诵吠陀；使提婆达多(Devadatta)坐，使提婆达多卧；使他人煎炒，使他人捣碎，使他人铺设。为何“仅限于此等动词”？反例如：雅那达多(Yaññadatta)让提婆达多煮饭。为何说“于使役态”？反例如：提婆达多去。然当雅那达多使提婆达多去，而另一人又使役于彼（雅那达多）时，则应为“由雅那达多使提婆达多去”，因 gamayati 本具行动义。

5. හරාදීනං වා.

5. 于 harati(运载)等动词，或……

හරාදීනං පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා හොති වා. හාරෙති භාරං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා, අජ්ඣොහාරෙති සත්තුං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා, කාරෙති කටං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා දස්සයතෙ ජනං රාජං ජනෙනෙති වා, අභිවාදයතෙ ගුරුං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා.

于 harati(运载)等动词之使役态中，其原作者或用第二格。例如：使提婆达多(Devadatta)运载重物，可用“devadattaṃ”(第二格)或“devadattena”(第三格)；使提婆达多吞咽麦粉，可用“devadattaṃ”或“devadattena”；使提婆达多制作席子，可用“devadattaṃ”或“devadattena”；使人们看见国王，可用“janaṃ”(第二格)或“janena”(第三格)；使提婆达多礼敬导师，可用“devadattaṃ”或“devadattena”。

6. න ඛාදාදීනං.

6. 不用于“吃”等动词。

ඛාදාදීනං පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා න හොති. ඛාදයති දෙවදත්තෙන, ආදයති දෙවදත්තෙන, අව්හ, පයති දෙවදත්තෙන, සද්දායයති දෙවදත්තෙන, කන්දයති දෙවදත්තෙන, නායයති දෙවදත්තෙන.

“食”等动词于使役态中，其原能作者不用第二格。例如：使提婆达多食，使提婆达多取，使提婆达多呼，使提婆达多饮，使提婆达多出声，使提婆达多哭，使提婆达多引导。

(1) වහිස්සානියන්තුකෙ. වාහයති භාරං දෙවදත්තෙන අනියන්තුකෙති කිං? වාහ-යති භාරං බලීබද්දෙ.

（1）“运载”（动词）于无控驭者时。使提婆达多运载重物。何谓“无控驭者”？使牛运载重物。

(2) භක්ඛිස්සාහිං [Pg.71] සායං. භක්ඛයති මොදකෙ දෙවදත්තෙන. අහිංසායන්ති කිං? භක්ඛයති බලීබද්දෙ සස්සං.

（2）“食”（动词）于无伤害义时。使提婆达多食甜饼。何谓“无伤害”？使牛食谷物。

7. ඣාදීහි යුත්තා.

7. 与“鄙”等词连用。

ධීආදීහි යුත්තතො දුතියා හොති. ධිරත්ථු මං පූතිකායං, අන්තරා ච රාජගහං අන්තරා ච නාලන්දං, සමාධානමන්තරෙන, මුචලින්දමභිතො සරමිච්චාදි, ඡට්ඨියාපවාදො-යං.

与“鄙”等词连用时，用第二格。例如：“鄙哉，我此腐臭身！”、“于王舍城(Rājagaha)与那烂陀(Nālanda)之间”、“无有禅定”、“于目支邻陀(Mucalinda)湖边”等。此为第六格之例外。

8. ලක්ඛණිත්ථම්භූතවිච්ඡාස්වභිනා.

8. 于特征、情状、遍及义，与“abhi”连用。

ලක්ඛණාදීස්වත්ථෙස්වභිනා යුත්තම්හා දුතියා මහාති. රුක්ඛමභි විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සාධු දෙවදත්තො මාතරමභි, රුක්ඛං රුක්ඛමභිතිට්ඨති.

于特征等义，与“abhi”连用时，用第二格。例如：电光照树，提婆达多善待其母，逐树而立。

9. පතිපරීහි භාගෙ ච.

9. 与“pati”、“pari”连用，亦于部分义。

පතිපරීහි යුත්තම්හා ලක්ඛණාදීසු භාගෙ චත්ථෙ දුතියා හොති. රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සාධු දෙවදත්තො මාතරං පති, රුක්ඛං රුක්ඛං පති තිට්ඨති, යදෙත්ථ මං පති සියා. රුක්ඛං පරි විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සාධු දෙවදත්තො මාතරං පරි, රුක්ඛං රුක්ඛං පරි තිට්ඨති, යදෙත්ථ මං පරි සියා.

与“pati”、“pari”连用，于特征等义及部分义，用第二格。例如：电光朝树闪耀，提婆达多善待其母，逐树而立，此处凡有属于我之份者。电光绕树闪耀，提婆达多善待其母，逐树而立，此处凡有属于我之份者。

10. අනුනා.

10. 与“anu”连用。

ලක්ඛණාදීස්වත්ථෙස්වනුනා යුත්තම්හා දුතියා හොති. රුක්ඛමනු විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සච්චකිරියමනු වුට්ඨි පාවස්සි, හෙතු ච ලක්ඛණං භවති, සාධු දෙවදත්තො මාතරමනු, රුක්ඛං රුක්ඛමනු තිට්ඨති, යදෙත්ථ මං අනු සියා.

于特征等义，与“anu”连用时，用第二格。例如：电光顺树闪耀，雨随谛语而降，因亦是特征；提婆达多善待其母，逐树而立，此处凡有属于我之份者。

11. සහත්ථෙ.

11. 于俱有义。

සහත්ථෙ-නුනා [Pg.72] යුත්තම්හා දුතියා හොති. පබ්බතමනු සෙනා තිට්ඨති.

于俱有义，与“anu”连用时，用第二格。例如：军队沿山而驻。

12. හීනෙ.

12. 于劣等义。

හීනත්ථෙ-නුනා යුත්තම්හා දුතියා හොති. අනු සාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්තො.

于劣等义，与“anu”连用时，用第二格。例如：诸有智者皆不及舍利弗(Sāriputta)。

13. උපෙන.

13. 与“upa”连用。

හීනත්ථෙ උපෙන යුත්තම්හා දුතියා හොති. උප සාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්ථො.

于劣等义，与“upa”连用时，用第二格。例如：诸有智者皆不及舍利弗。

14. සත්තම්‍යාධික්‍යෙ.

14. 于优越义，用第七格。

ආධික්‍යත්ථෙ උපෙන යුත්තම්හා සත්තමී හොති. උප ඛාරියං දොණො.

于优越义，与“upa”连用时，用第七格。例如：一“多那”(doṇa)不及一“卡利”(khārī)。

15. සාමිත්තෙ-ධිනා.

15. 于主所有义，与“adhi”连用。

සාමිභාවත්ථෙ-ධිනා යුත්තම්හා සත්තමී හොති. අධි බ්‍රහ්මදත්තෙ පඤ්චාලා, අධි පඤ්චාලෙසු බ්‍රහ්මදත්තො.

于主所有义，与“adhi”连用时，用第七格。例如：般遮罗(Pañcāla)人臣属于梵授王(Brahmadatta)，或梵授王为般遮罗主。

16. කත්තුකරෙණෙසු තතියා.

16. 于能作者与所用具，用第三格。

කත්තරි කරණෙ ච කාරකෙ තතියා හොති. පුරිසෙන කතං, අසිනා ඡින්දති. පකතියා-භිරූපො, ගොත්ථෙන ගොතමො, සුමෙධො නාම නාමෙන, ජාතියා සත්තවස්සිකොති භූධාතුස්ස සම්භවා කරණෙ එව තතියා. එවං සමෙන ධාවති විසමෙන [Pg.73] ධාවති, ද්විදොණෙන ධඤ්ඤං කිණාති, පඤ්චකෙන පසවො කිණාතීති.

于能作者与所用具之格，用第三格。例如：由人所作，以刀切割。天性美丽，以族姓为乔达摩(Gotama)，以名为善慧(Sumedha)，以生年为七岁——此等与“是”(bhū)词根相关者，其第三格亦为所用具格。同样地，平稳地跑，不平稳地跑，以二“多那”(doṇa)买谷，以五钱买牲畜。

17. සහත්ථෙන.

17. 于俱有义。

සහත්ථෙන යොගෙ තතියා සියා. පුත්තෙන සහ ගතො, පුත්තෙන සද්ධිං ආගතො, තතියාපි ඡට්ඨීව අප්පධානෙ එව භවති.

于俱有义之连用，可用第三格。例如：与子偕行，与子同来。第三格亦如第六格，仅用于非主要者。

18. ලක්ඛණෙ.

18. 于表相义。

ලක්ඛණෙ වත්තමානතො තතියා සියා. තිදණ්ඩකෙන පරිබ්බාජකමද්දක්ඛී, අක්ඛිනා කාණො, තෙන හි අඞ්ගෙන අඞ්ගිනො විකාරො ලක්ඛීයතෙ.

于表示表相时，可用第三格。例如：以三杖识知为遍行者，以眼眇。盖因此肢分，而识知有分者之残缺。

19. හෙතුම්හි.

19. 于因由义。

තක්කිරියා යොග්ගෙ තතියා සියා. අන්නෙන වසති, විජ්ජාය යසො.

于彼作用之因由，可用第三格。例如：依食而住，因学得名。

20. පඤ්චමීණෙ වා.

20. 于“债”义，或用第五格。

ඉණෙ හෙතුම්හි පඤ්චමී හොති වා. සතස්මා බද්ධො, සතෙන වා.

于“债”之因，第五格亦可成立。例如：为百（钱）所缚，或以百（钱）所缚。

21. ගුණෙ.

21. 于“性质”。

පරඞ්ගභූතෙ හෙතුම්හි පඤ්චමී හොති වා. ජළත්තා බද්ධො ජළත්තෙන වා, පඤ්ඤාය මුත්තො, හුත්වා අභාවතොඅනිච්චා, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො.

于性质之因，第五格亦可成立。例如：因愚痴而被缚，或以愚痴（而被缚）；因慧而解脱；有而后无，故为无常；行灭故识灭。

22. ඡට්ඨී [Pg.74] හෙත්වත්ථෙහි.

22. 第六格与表因之语连用。

හෙත්වත්ථවාචීහි යොගෙ හෙතුම්හි ඡට්ඨී සියා. උදරස්ස හෙතු, උදරස්ස කාරණා.

与表因义之语连用时，第六格可用于因。例如：为腹故，因腹故。

23. සබ්බාදිතො සබ්බා.

23. 从“一切”等词，可用一切格。

හෙත්වත්ථෙහි යොගෙ සබ්බාදීහි සබ්බා විභත්තියො හොන්ති. කො හෙතු, කං හෙතුං, කෙන හෙතුනා, කස්ස හෙතුස්ස, කස්මා හෙතුස්මා, කස්ස හෙතුස්ස, කස්මිං හෙතුස්මිං, කිං කාරණං, කෙන කාරණෙන, කිං නිමිත්තං, කෙන නිමිත්තෙන, කිං පයොජනං, කෙන පයොජනෙන ඉච්චෙවමාදි. හෙත්වත්ථෙහීත්වෙව? කෙන කතං.

与表因义之语连用时，从“一切”等词，可用一切格。例如：何因？以何为因？以何因？为何因？从何因？何之因？于何因？何缘？以何缘？何相？以何相？何用？以何用？等等。仅与表因义之语连用时如此吗？由谁所作？

24. චතුත්ථී සම්පදානෙ.

24. 第四格用于施与。

යස්ස සම්මා පදීයතෙ තස්මිං චතුත්ථී සියා. සඞ්ඝස්ස දදාති. ආධාරවිවක්ඛායං සත්තමීපි සියා සඞ්ඝෙ දෙහි.

于善施与之对象，可用第四格。例如：施予僧团。若欲说处所，亦可用第七格，例如：于僧团中施。

25. තාදත්ථ්‍යෙ.

25. 为彼义。

තස්සෙ-දං තදත්ථං, තදත්ථභාවෙ ජොතනීයෙ නාමස්මා චතුත්ථී සියා. සීතස්ස පටිඝාතාය, අත්ථාය හිතාය (සුඛාය) දෙවමනුස්සානං, නාලං දාරභරණාය, යූපාය දාරු, පාකාය වජතීත්වෙවමාදි.

“此为彼”即为彼义。当需阐明为彼义时，名词之后可用第四格。例如：为防寒故；为天人之义利、利益（及安乐）故；无力养妻；木为祭柱；为烹饪而去，等等。

කස්ස සාදුං න රුච්චභි, මා-යස්මන්තානම්පි සඞ්ඝභෙදො රුච්චිත්ථ, ඛමති සඞ්ඝස්ස, භත්තමස්ස නච්ඡාදෙසීති ඡට්ඨී සම්බන්ධවචනිච්ඡායං, න චෙවං විරොධො සියා සදිසරූපත්තා, එවංවිධෙසු ච සම්බන්ධස්ස සද්දිකානුමතත්තා[Pg.75], කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසීති අත්ථමත්තෙ පඨමා.

“于谁，美味不喜耶？”“愿具寿等亦不喜破僧。”“僧团堪忍。”“食物于彼不足。”——于此等处，欲说关连，故用第六格。因（与第四格）形式相似，故无矛盾；且于此类用法，关连义已为声论家所许。“汝喜谁之法？”——于此，（主事者）为表其义而用第一格。

එවමඤ්ඤාපි විධඤ්ඤය්‍යා, පරතොපි යථාගමං.

如是，其他亦应知，或依传承从他处知。

රඤ්ඤො සතං ධාරෙති, රඤ්ඤො ඡත්තං ධාරෙතීති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, එවං රඤ්ඤො සිලාඝතෙ, රඤ්ඤො හනුතෙ, රඤ්ඤො උපතිට්ඨතෙ, රඤ්ඤො සපතෙ, දෙවාපි තස්ස පිහයන්ති තාදිනො, තස්ස කුජ්ඣ මහාවීර, යදිහං තස්ස පකුප්පෙය්‍යං, දුහයති දිසානං මෙඝො, යො මිත්තානං න දූභති, යො අප්පදුට්ඨස්ස නරස්ස දුස්සති, ක්‍යාහං අය්‍යානං අපරජ්ඣාමි, ඉස්සයන්ති සමණානං තිත්ථියා, ධම්මෙන නයමානානං කා උසූයා රඤ්ඤො භාග්‍යමාරජ්ඣති, රඤ්ඤො භාග්‍යමික්ඛතෙ, තෙන යාචිතො අයාචිතො වා තස්ස ගාවො පටිසුණාති, ගාවො ආසුණාති, භගවතො පච්චස්සොසුං, හොතු පතිගිණාති, හොත්වනුගිණාති, ආරොචයාමි වො පතිවෙදයාමි වො, ධම්මං තෙ දෙසෙස්සාමි, යථා වො භගවා බ්‍යාකරෙය්‍ය, අලං තෙ ඉධ වාසෙන, කිං තෙ ජටාහි දුම්මෙධ, අරහති මල්ලො මල්ලස්සාති.

“他欠国王一百（钱）”，“他为国王持伞”，于此等处为关连义之第六格。同样，“他赞叹国王”，“他对国王有所隐瞒”，“他侍奉国王”，“他诅咒国王”。“诸天亦羡慕彼有德者”。“大雄，请对他发怒”。“若我当对他发怒”。“云乳于诸方（意即下雨）”。“彼不害于友”。“彼害于无过之人”。“我于诸尊有何过”？“外道嫉妒沙门”。“于如法引导者，有何可嫉”？“他妨碍国王的幸运”。“他觊觎国王的幸运”。“彼或求或不求，皆允彼牛”。“允诺牛”。“他们回答世尊”。“他应允‘诚然’”。“他赞同‘诚然’”。“我告知汝等，我通报汝等”。“我将为汝说示法”。“如世尊为汝等记说”。“汝于此住，足矣”。“痴人，汝要此结发何用”？“力士配力士”。

ජීවිතං තිණායපි න මඤ්ඤමානොති තාදත්ථ්‍ය චතුත්ථී, තිණෙන යො අත්ථො තදත්ථායපීති අත්ථො, ‘‘යො ච සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච, තිණා භිය්‍යො න මඤ්ඤති’’ තිණමිව ජීවිතං මඤ්ඤමානොති සවිසයාව විභත්තියො. සග්ගාය ගච්ඡතීති තාදත්ථ්‍යෙ චතුත්ථී, යො හි සග්ගං ගච්ඡති තදත්ථං තස්ස ගමනන්ති, කම්මවචනිච්ඡායන්තු දුතියාව සග්ගං ගච්ඡතීති.

“不为一草而顾惜生命”，此为“为彼义”之第四格。其义为：“亦为草之用（而不顾）”。“彼于寒与热，不视过于草”，此句中，“视生命如草”，是各格于其自境之用法。“为生天而去”，此为“为彼义”之第四格，盖因往生天者，其行为彼义故。若欲说业，则用第二格：“往于天”。

ආයු [Pg.76] භොතො හොතු, චිරං ජීවිතං, භද්දං කල්‍යාණං අත්ථං පයොජනං, කුසලං අනාමයං, හිතං පථ්‍යං සුඛං සාතං භොතො හොතු, සාධු සම්මුති මෙතස්ස, පුත්තස්සාවිකරෙය්‍ය ගුය්හමත්ථං, තස්ස මෙ සක්කො පාතුරහොසි, තස්ස පහිණෙය්‍ය, භික්ඛූනං දුතං පාහෙසි, කප්පති සමණානං ආයොගො, එකස්ස ද්වින්නං තිණ්ණං වා පහොති, උපමං තෙ කරිස්සාමි, අඤ්ජලිං තෙ පග්ගණ්හාමි, තස්ස ඵාසු, ලොකස්සත්ථො, නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, සොත්ථි තස්ස, අලං මල්ලො මල්ලස්ස, සමත්ථො මල්ලො මල්ලස්ස, තස්ස හිතං, තස්ස සුඛං, ස්වාගතං තෙ මහාරාජාති සබ්බත්ථ ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ, එවංවිධමඤ්ඤම්පෙව විඤ්ඤෙය්‍යං යථාගමං.

“愿尊者长寿，寿命长久，善妙吉祥，义利成就，健康无病，有益适意安乐，愿尊者具足。”“善哉，我许此人。”“他当为子开显密义。”“帝释为彼故，于我前显现。”“当为彼派遣。”“派遣使者至诸比丘。”“于沙门，精勤为宜。”“于一、二或三人，皆足。”“我将为汝作譬喻。”“我向汝合掌。”“愿彼安适。”“为世间义利。”“敬礼汝，人中之雄！”“愿彼安好。”“力士足以对力士。”“力士能胜力士。”“为彼之益，为彼之乐。”“欢迎汝，大王！”——于此等一切处，皆为关连义之第六格。如是其他此类用法，当依传承而知。

26. පඤ්චම්‍යවධිස්මා.

26. 第五格用于“离”义。

පදත්ථාවධිස්මා පඤ්චමීවිභත්ති හොති. ගාමස්මා ආගච්ඡතු, එවං චොරස්මා භායති, චොරස්මා උත්තසති, ඔරස්මා තායති, චොරස්මා රක්ඛතීති, සචෙ භායථ දුක්ඛස්ස, පමාදෙ භයදස්සිවා, තසන්ති දණ්ඩස්සාති ඡට්ඨී සත්තමියොපි හොන්තෙව සම්බන්ධාධාරවචනිච්ඡායං.

第五格用于语义之分限。例如：“从村而来。”同样，“怖于贼”，“惧于贼”，“护免于贼”，“守免于贼”。“若汝等怖于苦”，“于放逸中见怖”，“彼等畏于罚”——于此等处，欲说关连或处所，亦可用第六格及第七格。

අජ්ඣෙනා පරාජෙති, පටිපක්ඛෙ පරාජෙතීති සවිසයාව විභත්තියො. සචෙ කෙවට්ටස්ස පරජ්ජිස්සාමීති ඡට්ඨීපි හොති සම්බන්ධවචනිච්ඡායං. යවෙහි ගාවො වාරෙති, පාපා චිත්තං නිවාරයෙ, කාකෙ රක්ඛති තණ්ඩුලාති සවිසයෙව පඤ්චමී. චිත්තං රක්ඛෙථ මෙධාවීති දුතියාව දිස්සති කම්මත්ථෙ. උපජ්ඣායා අන්තරධායති[Pg.77], උපජ්ඣායා අධිතෙ, කාමතො ජායතෙ සොකොති සවිසයෙ පඤ්චමී.

“以学习而胜”，“于敌对者处胜”，此为各格于其自境之用法。“若我为渔夫所败”，于此，欲说关连，亦可用第六格。“防止牛接近大麦”，“令心远离恶”，“保护稻谷免受乌鸦侵害”，此为第五格于其自境之用法。“智者应守护心”，于此，为表业义，仅见第二格。“从戒师处消失”，“从戒师学习”，“愁由欲生”，此为第五格于其自境之用法。

තත්ථෙව-න්තරධායි සු, නටස්ස සුණොති, පදුමං තත්ථ ජායෙථාති සත්තමීඡට්ඨියොපි හොන්තෙව සවිසයෙ. හිමවන්තා පභවති ගඞ්ගා, පාණාතිපාතා විරමස්සු ඛිප්පං, අඤ්ඤො දෙවදත්තා, භින්නො දෙවදත්තාති සවිසයෙව පඤ්චමී. එවං ආරා සො ආසවක්ඛයා, ඉතරො දෙවදත්තා, උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා, පුබ්බො ගාමා, පුබ්බෙව සම්බොධා, තතො පරං, තතො අපරෙන සමයෙන, තතුත්තරින්ති. සම්බන්ධවචනිච්ඡායං ඡට්ඨීපි පුරතො ගාමස්ස, දක්ඛිණතො ගාමස්ස, උපරි පබ්බතස්ස, හෙට්ඨා පාසාදස්සාති. පාසාදමාරුය්හ පෙක්ඛති පාසාදා පෙක්ඛති, ආසනෙ උපවිසිත්වා පෙක්ඛති ආසනා පෙක්ඛතීති අවධිවචනිච්ඡායං පඤ්චමී.

（例如）“就在那里消失了”(Tattheva-ntaradhāyi su)、“听演员的（话）”(naṭassa suṇoti)、“愿莲花在那里生长”(padumaṃ tattha jāyethā)，第七格与第六格在各自的领域中（使用）。“恒河发源于雪山”(Himavantā pabhavati gaṅgā)、“迅速戒除杀生”(pāṇātipātā viramassu khippaṃ)、“提婆达多之外的另一人”(añño devadattā)、“不同于提婆达多”(bhinno devadattā)，第五格在各自的领域中（使用）。同样，“他远离诸漏的灭尽”(ārā so āsavakkhayā)、“提婆达多之外的其他人”(itaro devadattā)、“从脚底向上，从头顶向下”(uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā)、“村庄的东面”(pubbo gāmā)、“正觉之前”(pubbeva sambodhā)、“此后”(tato paraṃ)、“在那之后”(tato aparena samayena)、“在其之上”(tatuttari)。在欲表达关联之义时，（使用）第六格，如：“村庄的前面”(purato gāmassa)、“村庄的南面”(dakkhiṇato gāmassa)、“山的上边”(upari pabbatassa)、“宫殿的下边”(heṭṭhā pāsādassa)。“登上宫殿观看”(Pāsādamāruyha pekkhati)（意为）“从宫殿观看”(pāsādā pekkhati)，“坐在座位上观看”(āsane upavisitvā pekkhati)（意为）“从座位观看”(āsanā pekkhati)，是在欲表达起点之义时，（使用）第五格。

පුච්ඡානාඛ්‍යානෙසු කුතො භවං? පාතටලිපුත්තස්මාති. තථා දෙසකාලමානෙපි පාටලිපුත්තස්මා රාජගහං සත්ත යොජනානි, සත්තසු යොජනෙසූති වා. එවං ඉතො තිණ්ණං මාසාන-මච්චයෙනාති, කිච්ඡාලද්ධන්ති ගුණෙ පඤ්චමී. කිච්ඡෙන මෙ අධිගතන්ති හෙතුම්හි කරණෙ වා තතියා. එවං ථොකා මුත්තො, ථොකෙන මුත්තොති. ථොකං චලතීති කිරියාවිසෙසනෙ කම්මනි දුතියා.

在问答中：“您从哪里来？”(kuto bhavaṃ?)“从华氏城来”(Pātaṭaliputtasmā)。同样，在表示处所、时间、距离时：“从华氏城到王舍城有七由旬”(pāṭaliputtasmā rājagahaṃ satta yojanāni)，或“在七由旬（的距离）”(sattasu yojanesu)。同样，“从此三个月后”(ito tiṇṇaṃ māsāna-maccayena)。“以困难而得”(kicchāladdhaṃ)，在（表达）性质时，（使用）第五格。“我以困难而证得”(Kicchena me adhigataṃ)，在（表达）原因或工具时，（使用）第三格。同样，“从少量中解脱”(thokā mutto)、“以少量而解脱”(thokena mutto)。“稍微动摇”(Thokaṃ calati)，在（作为）动词的状语时，在业格的意义上，（使用）第二格。

දූරන්ති කත්ථයොගෙපි සවිසයෙව පඤ්චමීඡට්ඨියො සියුං, දූරං ගාමස්මා, අන්තිකං ගාමස්මා, දූරං ගාමස්ස, අන්තිකං ගාමස්සාති, දූරන්ති කත්ථෙහි තු සබ්බාව සවිසයෙ සියුං බාධකාභාවා දූරො ගාමො, අන්තිකො ගාමොත්වෙවමාදි.

与表示“远”、“近”等义的词连用时，第五格与第六格可在其各自的领域中使用，例如：“远离村庄”(dūraṃ gāmasmā)、“邻近村庄”(antikaṃ gāmasmā)；以及“远离村庄”(dūraṃ gāmassa)、“邻近村庄”(antikaṃ gāmassa)。然而，当“远”、“近”等词（作为形容词）使用时，因无障碍，所有格皆可依其各自的用法而使用，例如：“远的村庄”(dūro gāmo)、“近的村庄”(antiko gāmo)等。

කෙචි [Pg.78] පනාහු ‘අසත්තවචනහෙතෙහි පාටිපදිකත්ථෙ දුතියාතතියාපඤ්චමීසත්තමියො, සත්තවචනෙහි තු සබ්බාව සවිසයෙ’ති, තෙ පනඤ්ඤෙහෙව පටික්ඛිත්තා. දූරං මග්ගො, අන්තිකං මග්ගොති කිරියාවිසෙසනං… භූධාතුස්ස ගම්මමානත්තා. විසුද්ධො ලොභනීයෙහි ධම්මෙහි, පරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මා විවිච්චෙව කාමෙහි, ගම්භීරතො ච පුථුලතො ච යොජනං, ආයාමෙන යොජනං, තතො පභුති, යතො සරාමි අත්තානන්ති සවිසයෙව විභත්තියො.

然而，有人说：“由于（所连用的词）不表示实体，第二、第三、第五、第七格仅用于表达词干义；而与表示实体的词连用时，所有格都可在其各自的领域中使用。”但此说已被他人驳斥。“道路是远的”(Dūraṃ maggo)、“道路是近的”(antikaṃ maggo)，（此处的“远”、“近”）是动词状语……因为“是”(bhū)这个动词被理解（在句中）。“从可贪法中清净”(Visuddho lobhanīyehi dhammehi)、“他从苦中解脱”(parimutto so dukkhasmā)、“远离诸欲”(vivicceva kāmehi)、“深与宽为一由旬”(gambhīrato ca puthulato ca yojanaṃ)、“长为一由旬”(āyāmena yojanaṃ)、“从那时起”(tato pabhuti)、“从我记事起”(yato sarāmi attānaṃ)，（这些）格都在其各自的领域中（使用）。

27. අපපරීහි වජ්ජනෙ.

27. 与apa、pari连用，表示“避开”。

වජ්ජනෙ වත්තමානෙහි අපපරීහි යොගෙ පඤ්චමී හොති. අප සාලාය ආයන්ති වාණිජා, පරි සාලාය ආයන්ති වාණිජා, සාලං වජ්ජෙත්වාති අත්ථො. වජ්ජනෙති කිං? රුක්ඛං පරිවිජ්ජොතතෙ විජ්ජු. ආපාටලිපුත්තස්මා වස්සි දෙවොති මරියාදා-භිවිධීස්වවධි විසයෙව පඤ්චමී, විනා පාටලිපුත්තෙන සහ වෙති විසෙසො, එවං යාව පාටලිපුත්තස්මා වස්සි දෙවොති.

与表示“避开”之义的apa、pari连用时，（名词）使用第五格。例如：“商人们避开大厅而来”(Apa sālāya āyanti vāṇijā)，“商人们避开大厅而来”(pari sālāya āyanti vāṇijā)，其义为“避开了大厅”(sālaṃ vajjetvā)。为何要说“表示避开”？（例如）“闪电环绕着树闪耀”(Rukkhaṃ parivijjotate vijju)。（又如）“雨下至华氏城”(Āpāṭaliputtasmā vassi devo)，在表示“界限”（不含端点）与“遍及”（含端点）时，第五格用于表示范围。区别在于“不含华氏城”(vinā pāṭaliputtena)或“连同华氏城”(saha vā)。同样，“雨下到远至华氏城”(yāva pāṭaliputtasmā vassi devo)。

28. පටිනිධිපටිදානෙසු පතිනා.

28. 与pati连用，表示“代表”与“交换”。

පටිනිධිම්හි පටිදානෙ ච වත්තමානෙන පතිනා යොගෙ නාමස්මා පඤ්චමී විභත්ති හොති. බුද්ධස්මා පති සාරිපුත්තො, ඝතමස්ස තෙසස්මා පති දදාති, පටිනිධිපටිදානෙසූති කිං? රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ.

在表示“代表”与“交换”之义而与pati连用时，名词使用第五格。“舍利弗是佛陀的代表”(Buddhasmā pati sāriputto)，“他给他酥油以交换他们的火”(ghatamassa tesasmā pati dadāti)。为何要说“代表与交换”？（例如）“（闪电）朝向树闪耀”(Rukkhaṃ pati vijjotate)。

29. රිතෙ දුතියා ච.

29. 与rite（除……之外）连用时，亦用第二格。

රිතෙසද්දෙන [Pg.79] යොගෙ නාමස්මා දුතියා හොති පඤ්චමී ච. රිතෙ සද්ධම්මං, රිතෙ සද්ධම්මා.

与rite一词连用时，名词使用第二格和第五格。例如：“除正法外”(rite saddhammaṃ)，“除正法外”(rite saddhammā)。

30. විනා-ඤ්ඤත්‍ර තතියා ච.

30. 与vinā（离）、aññatra（除……之外）连用时，亦用第三格。

විනා-ඤ්ඤත්‍රසද්දෙහි යොගෙ නාමස්මා තතියා ච හොති දුතියා පඤ්චමියො ච. විනා වාතෙන, විනා වාතං, විනා වාතස්මා, අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙන, අඤ්ඤත්‍ර ධම්මං, අඤ්ඤත්‍ර ධම්මා.

与vinā、aññatra等词连用时，名词使用第三格，亦使用第二格与第五格。例如：“离于风”(vinā vātena)、“离于风”(vinā vātaṃ)、“离于风”(vinā vātasmā)；“除了一位持钵者外”(aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena)、“除法之外”(aññatra dhammaṃ)、“除法之外”(aññatra dhammā)。

31. පුථනානාහි.

31. 与putha（分离）、nānā（不同）连用。

එතෙහි යොගෙ තතියා හොති පඤ්චමී ච. පුථගෙව ජනෙන, පුථගෙව ජනස්මා, ජනෙන නානා, ජනස්මා නානා.

与此类词连用时，使用第三格和第五格。例如：“与众人分离”(puthageva janena)、“从众人分离”(puthageva janasmā)；“与人不同”(janena nānā)、“从人不同”(janasmā nānā)。

32. සත්තම්‍යාධාරෙ.

32. 第七格表示依处。

කිරියාධාර භූත කත්තු කම්මානං ධාරණෙන යො කිරියායාධාරො තස්මිං කාරකෙ නාමස්මා සත්තමී හොති. කටෙ නිසීදති (දෙවදත්තො), ථාලියං ඔදනං පචති, ආකාසෙ සකුනා, භිලෙසු තෙලං, ගඞ්ගායං වජො.

作为动作之所依，通过支持成为动作基础的作者与所作业，而成为动作的依处，在此作用者中，名词使用第七格。例如：提婆达多坐在席子上(Kaṭe nisīdati devadatto)，在锅里煮饭(thāliyaṃ odanaṃ pacati)，鸟在空中(ākāse sakunā)，油在竹筒里(bhilesu telaṃ)，牛群在恒河中(gaṅgāyaṃ vajo)。

33. නිමිත්තෙ.

33. 表示原因。

නිමිත්තත්ථෙ සත්තමී හොති. අජිනම්හි හඤ්ඤතෙ දීපි, මුසාවාදෙ පාචිත්ථියං.

表示原因时使用第七格。豹因其皮而被杀(Ajinamhi haññate dīpi)，因妄语而有波逸提罪(musāvāde pācitthiyaṃ)。

34. යබ්භාවොභාවලක්ඛණං.

34. 当一者的状态成为另一状态的特征时。

යස්ස [Pg.80] භාවො භාවන්තරස්ස ලක්ඛණං භවති, තතො සත්තමී හොති. ගාවීසු දුය්හමානාසු ගතො, දුද්ධාසු ආගතො. භාවොති කිං? යො ජටාහි සො භුඤ්ජති. භාවලක්ඛණන්ති කිං? යො භුඤ්ජති සො දෙවදත්තො, ‘‘අකාලෙ වස්සති තස්ස, තාලෙ තස්ස න වස්සතී’’ති විසයසත්තමී.

当一者的状态成为另一状态的特征时，其（名词）使用第七格。例如：“当牛正在被挤奶时，他去了”(Gāvīsu duyhamānāsu gato)；“当（牛）被挤完奶时，他来了”(duddhāsu āgato)。为何要说“状态”？（反例：）“有发髻者，彼食”(Yo jaṭāhi so bhuñjati)。为何要说“状态的特征”？（反例：）“正在食者，彼为提婆达多”(Yo bhuñjati so devadatto)。“不应下雨时为他下雨，应下雨时反不为他下雨”(akāle vassati tassa, kāle tassa na vassati)，这是范围第七格。

35. ඡට්ඨී චානාදරෙ.

35. 第六格亦用于表示不顾。

යස්ස භාවො භාවන්තරස්ස ලක්ඛණං භවති, තතො ඡට්ඨී භවති සත්තමී ච අනාදරෙ ගම්‍යමානෙ. ‘‘ආකොටයන්තො සො නෙති, සිවිරාජස්ස පෙක්ඛතො’’, ‘‘මච්චු ගච්ඡති ආදාය, පෙක්ඛමානෙ මහාජනෙ’’.

当一者的状态成为另一状态的特征，且其中含有不顾、无视之义时，其（名词）使用第六格与第七格。例如：“彼敲击着，于悉毗罗王的注视下离去”(Ākoṭayanto so neti, sivirājassa pekkhato)，“死神于大众的注视下，将人带走”(maccu gacchati ādāya, pekkhamāne mahājane)。

ගුන්නං සාමීති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, ගොසු සාමීති විසයසත්තමී, එවං ගුන්නමිස්සරො, ගොස්විස්සරො, ගුන්නං අධිපති, ගොසු අධිපති, ගුන්නං දායාදො, ගොසු දාහාදො, දුන්නං සක්ඛි, ගොසු සක්ඛි, ගුන්නං පතිභූ, ගොසු පතිභූ, ගුන්නං පසූතො, ගොසු පසූතො, කුසලා නච්චගීතස්ස, කුසලා නච්චගීතෙ, ආයුත්තො කටකරණස්ස, ආයුත්තො කටකරණෙති.

“牛群的主人”(Gunnaṃ sāmī)，是在关联的意义上使用第六格；“牛群中的主人”(gosu sāmī)，是范围第七格。同样地：“牛群的主人”(gunnamissaro)/“牛群中的主人”(gosvissaro)，“牛群的统治者”(gunnaṃ adhipati)/“牛群中的统治者”(gosu adhipati)，“牛群的继承者”(gunnaṃ dāyādo)/“牛群中的继承者”(gosu dāyādo)，“牛群的见证者”(gunnaṃ sakkhi)/“牛群中的见证者”(gosu sakkhi)，“牛群的担保者”(gunnaṃ patibhū)/“牛群中的担保者”(gosu patibhū)，“牛群所生”(gunnaṃ pasūto)/“牛群中所生”(gosu pasūto)，“善于歌舞”(kusalā naccagītassa)/“善于歌舞”(kusalā naccagīte)，“致力于制作席垫”(āyutto kaṭakaraṇassa)/“致力于制作席垫”(āyutto kaṭakaraṇe)。

තථාධාරවචනිච්ඡායං සත්තමී, භික්ඛූසු අභිවාදෙන්ති, මුද්ධනි ධුම්බිත්වා, බාහාසු ගහෙත්වා, හත්ථෙසු පිණ්ඩාය චරන්ති, පථෙසු ගච්ඡන්ති, කදලීසු ගජෙ රක්ඛන්තීති. ඤාණස්මිං පසන්නොති විසයසත්තමී, ඤාණෙන පසන්නොති කරණෙ තතියා, එවං ඤාණස්මිං උස්සුක්කො ඤාණෙන උස්සුක්කොති.

同样，在欲表达依处之义时，使用第七格。例如：他们礼敬诸比丘(bhikkhūsu abhivādenti)，触其头顶(muddhani cumbitvā)，执其双臂(bāhāsu gahetvā)，手（持钵）为食而行(hatthesu piṇḍāya caranti)，于道中行走(pathesu gacchanti)，在香蕉树林中守护大象(kadalīsu gaje rakkhanti)。“于智有净信”(Ñāṇasmiṃ pasanno)，是范围第七格；“以智而有净信”(ñāṇena pasanno)，是工具第三格。同样，“于智热心”(ñāṇasmiṃ ussukko)与“以智热心”(ñāṇena ussukko)。

36. යතො නිද්ධාරණං.

36. 从中拣别。

ජාතිගුණකිරියාහි [Pg.81] සමුදායතෙකදෙසස්ස පුථක්කරණං නිද්ධාරණං. යතො තං කරීයති, තතො ඡට්ඨීසත්තමියො හොන්ති. සාලයො සූකධඤ්ඤානං පථ්‍යතමා, සාලයො සූකධඤ්ඤෙසු පථ්‍යතමා, කණ්හා ගාවීනං සම්පන්නඛීරතමා, කණ්හා ගාවීසු සම්පන්නඛීරතමා, ගච්ඡතං ධාවන්තො සීඝතමො, ගච්ඡන්තෙසු ධාවන්තො සීඝතමො. සීලමෙව සුතා සෙය්‍යොති අවධිම්හියෙව පඤ්චමී.

以种类、性质、行为从集合体中分离出某一部分，是为“选定”。当进行此选定时，使用第六格和第七格。“稻谷是芒谷中最适宜的”，“稻谷在芒谷中最适宜的”；“黑牛是母牛中产奶最多的”，“黑牛在母牛中是产奶最多的”；“行者中，跑者最快”，“在行者中，跑者最快”。“戒实优于闻”，此处在表示界限时，即为第五格。

37. පඨමාත්ථමත්තෙ.

37. 仅表词义时。

නාමස්සාභිධෙය්‍යමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොති. රුක්ඛො. ඉත්ථි පුමා නපුංසකන්ති ලිඞ්ගම්පි සද්දත්ථොව, තථා දොණො ඛාරී ආළ්හකන්ති පරිමාණම්පි සද්දත්ථොව, එකො ද්වෙ බහවොති සඞ්ඛ්‍යාපි සද්දත්ථොව.

当名词仅表示其所指称的意义时，使用第一格。例如：树。阴性、阳性、中性——此“性”亦是词义；同样，斗、佉梨、阿罗迦——此“量”亦是词义；一、二、多——此“数”亦是词义。

38. ආමන්තණෙ.

38. 在呼格中。

සතො සද්දෙනාභිමුඛීකරණමාමන්තණං. තස්මිං විසයෙ පඨමා විභත්ති හොති. භොපුරිස, භොක්කත්ථි, භො නපුංසක.

用词语使[听者]转向自己，是为“呼格”。在此情况中，使用第一格。喂，男子！喂，女子！喂，中性！

39. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ.

39. 第六格用于关系。

කිරියාකාරකසඤ්ජාතො අස්සෙදම්භාවහෙතුකො සම්බන්ධො නාම. තස්මිං ඡට්ඨී විභත්ති හොති. රඤ්ඤො පුරිසො, සරති රජ්ජස්සාති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, රජ්ජසම්බන්ධිනිං සතිං කරොතීති අත්ථො, කම්මවචනිච්ඡාරන්තු දුතියාව සරති රජ්ජං. තථා රජකස්ස වත්ථං [Pg.82] දදාති, පහරතො පිට්ඨිං දදාති, බාලො පූරති පාපස්ස, අමච්චෙ තාත ජානාහි, ධීරෙ අත්ථස්ස කොවිදෙ, දිවසස්ස තික්ඛත්තුං, සකිං පක්ඛස්ස, පූරං හිරඤ්ඤසුවණ්ණස්ස කුම්භන්ත්වෙවමාදි.

非由动作者与作业直接生成，而由所属等原因产生的关联，称为“关系”。在此关系中，使用第六格。国王的仆人；“忆念王国”，此处在关系上用第六格，其义为“进行与王国相关的忆念”；若欲表达为业，则用第二格：“忆念王国”。同样：“给予洗衣工衣服”；“向打者给出后背”；“愚人充满罪恶”；“父亲，当知晓大臣们，[他们是]通晓义理的智者”；“一日三次”；“半月一次”；“满罐的金银”等。

කිතකප්පයොගෙ කක්තුකම්මෙසු බහුලං සම්බන්ධවචනිච්ඡායං ඡට්ඨී, සාධු සම්මතො බහුජනස්ස, සුප්පටිවිද්ධා බුද්ධානං ධම්මධාතු, ධම්මස්ස ගුත්තො මෙධාවී, අමතං තෙසං පරිභුත්තං, තස්ස භවන්ති වත්තාරො, අවිසංවාදකො ලොකස්ස, අලජ්ජීනං නිස්සාය, චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදොත්වෙවමාදි.

在使用动词派生词时，对于施事和受事，当意欲表达关系时，多用第六格。例如：为大众所认可的善人；为诸佛所彻证的法界；为正法所守护的智者；不死为他们所享用；成为它的宣说者；于世间无欺者；依于无耻者；缘于四大种而有净色等。

කත්තුකම්මවචනිච්ඡායන්තු තතියා දුතියායො ච, සඤ්චත්තො පිතරා අහං, සරසි ත්වං එවරූපිං වාචං භාසිතා, භගවන්තං දස්සනායත්වෙවමාදි.

而当意欲表达施事或受事时，则用第三格和第二格。例如：我为父亲所训诫；你记得曾说过这样的话；为见世尊等。

40. තුල්‍යත්ථෙන වා තතියා.

40. 或与“等同”义连用时，用第三格。

තුල්‍යත්ථෙන යොගෙ ඡට්ඨී හොති තතියා වා, තුල්‍යො පිතු, තුල්‍යො පිතරා, සදිසො පිතු, සදිසො පිතරා, ඉහ කථං තතියා න හොති? අජ්ජුනස්ස තුලා නත්ථි, කෙසවස්සුපමා න චෙති, නෙතෙ තුල්‍යත්ථා, කිඤ්ජරහි තුල්‍යානමොපම්මත්ථා.

与“等同”义[的词]连用时，用第六格或第三格。例如：等同于父(pitu)，等同于父(pitarā)；相似于父(pitu)，相似于父(pitarā)。此处为何不用第三格？“阿周那(Ajjunassa)无比，计设婆(Kesavassa)无喻”，此二例并非“等同”义，然则为何？[因为它们是]“相等”与“譬喻”义。

41. අතො යොනං ටාටෙ.

41. 从-a[尾的词干]，yo[等后缀]变为ā、e。

අකාරන්ථතො නාමස්මා යොනං ටාටෙ හොන්ති යථාක්කමං, ටකාරා සබ්බදෙසත්ථා, බුද්ධා බුද්ධෙ, අතොති කිං? කඤ්ඤායො, ඉත්ථියො, වධුයො, ඉධ කස්මා න භවති අග්ගයො. අවිධානසාමත්ථියා.

从以-a结尾的名词，[主格复数]yo和[宾格复数]yo依次变为ā和e。ṭ字是为了表示完全替换。例如：buddhā（诸佛，主格），buddhe（诸佛，宾格）。为何说“从-a结尾”？[因为]kaññāyo（少女们）、itthiyo（女人们）、vadhuyo（新妇们）[不适用此规则]。此处 aggi 为何不依此规则变化？因为[规则]未作规定。

42. නිනං වා.

42. ni[的变化]是可选的。

අකාරන්තතො [Pg.83] නාමස්මා නිනං ටාටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං. රූපා, රූපෙ, රූපානි, අතොත්වෙව අට්ඨීනි.

从以-a结尾的[中性]名词，[复数主格和宾格的]ni，依次可选地变为ā和e。例如：rūpā、rūpe、rūpāni（均为“色”的复数形式）。[规则限定]“从-a结尾”，因此[有]aṭṭhīni（骨头们）。

43. ස්මාස්මිංනං.

43. smā、smiṃ和naṃ。

අකාරන්තතො නාමස්මා ස්මාස්මින්නං ටාටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං. බුද්ධා බුද්ධස්මා, බුද්ධෙ බුද්ධස්මිං, අතොත්වෙව අග්ගිස්මා අග්ගිස්මිං.

从以-a结尾的名词，smā和smiṃ依次可选地变为ā和e。例如：buddhā或buddhasmā（从佛）；buddhe或buddhasmiṃ（在佛中）。[规则限定]“从-a结尾”，因此[有]aggismā（从火）、aggismiṃ（在火中）。

44. සස්සාය චතුත්ථියා.

44. 第四格的sa[后缀]变为āya。

අකාරන්තතො පරස්ස සස්ස චතුත්ථියා ආයො හොති වා. බුද්ධාය බුද්ධස්ස, භිය්‍යො තාදත්ථ්‍යෙයෙවායමායො දිස්සතෙ, ක්වචිදෙවඤ්ඤත්ථ, අතොත්වෙව ඉසිස්ස, චතුත්ථියාති කිං? බුද්ධස්ස මුඛං, අත්තත්ථන්ති අත්ථසද්දෙන සමාසො.

从以-a结尾的[词干]后，第四格的sa[后缀]可选地变为āya。例如：buddhāya或buddhassa（为佛）。此āya[形式]多见于表示“为此目的”，亦偶见于他处。[规则限定]“从-a结尾”，因此[有]isissa（为仙人）。为何说“第四格”？[例如]buddhassa mukhaṃ（佛的面容）[是第六格]。attatthaṃ是与attha一词的复合词。

සබ්බාදිතොපි ස්මාස්මිංසානං ටාටෙආයා හොන්තෙව… නිරුත්තිකාරානුමතත්තා බුද්ධවචනෙ සන්දස්සනවතො ච, තත්‍රොදමුදාහරණං ‘අස්මා ලොකා පරම්හා ච, උභයා ධංසතෙ නරො’, ‘ත්‍යාහං මන්තෙ පරත්ථද්ධො’, ‘යායෙව ඛො පනත්ථාය ආගච්ඡෙය්‍යාථො තමෙවත්ථං සාධුකං මනසිකරෙය්‍යාථො’ති.

从sabba（一切）等[代词]，smā、smiṃ、sā、naṃ等[后缀]变为ā、e、āya等。因其为词源学家所认可，且见于佛陀教言中，此为其例：“从兹世与从他世，人于两处皆堕落”；“我为你[故]，于真言中僵直”；“汝等究竟为何义而来，当善思择其义”。

45. ඝපතෙකස්මිං නාදීනං යයා.

45. 对于ghapa类和nadī类[名词]的单数，[格后缀]变为yā。

ඝපතො නාදීනමෙකස්මිං යයා හොනි යථාක්කමං. කඤ්ඤාය, රත්තියා, ඉත්ථියා, ධෙනුයා, වධුයා, එකස්මින්ති කිං? කඤ්ඤාහි, රත්තීහි.

从ghapa类和nadī类[名词]的单数，[格后缀]依次变为yā。例如：kaññāya（少女的/为少女等），rattiyā（夜晚的/为夜晚等），itthiyā（女人的/为女人等），dhenuyā（母牛的/为母牛等），vadhuyā（新妇的/为新妇等）。为何说“在单数中”？[因为复数是]kaññāhi（由少女们），rattīhi（由夜晚们）。

46. ස්සා වා තෙතිමාමූහි.

46. 在ta、eta、ima、amu之后，[格后缀]可选地变为ssā。

ඝපසඤ්ඤෙහි [Pg.84] තෙතිමාමූහි නාදීනමෙකස්මිංස්සා වා හොති, තස්සා කතං, තස්සා දීයතෙ, තස්සා නිස්සටං, තස්සා පරිග්ගහො, තස්සා පතිට්ඨිතං, තාය වා, එවං එතිස්සා එතාය, ඉමිස්සා ඉමාය, අමුස්සා අමුයා, එතෙහීති කිං? සබ්බාය, නාදීනං ත්වෙව? සා, ඝපතොත්වෙව? තාහි අමූහි.

对于ghapa类、ta、eta、ima、amu以及nadī类[名词]的单数，[格后缀]可选地变为ssā。例如：tassā kataṃ（为她所作），tassā dīyate（给予她），tassā nissaṭaṃ（从她而出），tassā pariggaho（她的所有物），tassā patiṭṭhitaṃ（在她之中安住），或用tāya。同样地，etissā或etāya，imissā或imāya，amussā或amuyā。为何说“这些[词]”？[例如]sabbāya（一切的）。[为何说]nadī等类？[例如]sā（她，主格）。[为何说]ghapa等类？[例如]tāhi（由她们）、amūhi（由她们）。

47. නංම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්නං.

47. 对于二至十八[的数词]，在naṃ[后缀]前[加]nuka。

ද්වාදීනං සත්තරසන්නං සඞ්ඛ්‍යානං නුක හොති නංම්හි විභත්තම්හි, ද්වින්නං චතුන්නං, පඤ්චන්නං, එවං යාව අට්ඨාරසන්නං, උකාරො උච්චාරණත්ථො, කකාරො අන්තාවයවත්ථො, තෙන නංම්හි න දීඝො.

对于二至十八的数词，当后接第六格复数后缀naṃ时，[词干后]加nuka。例如：dvinnaṃ（二的），catunnaṃ（四的），pañcannaṃ（五的），乃至aṭṭhārasannaṃ（十八的）。[nuka中的]u是为了方便发音，k是为了作为[词干的]结尾部分，因此在naṃ前[的元音]不长音化。

48. බසුකතින්නං.

48. 对于bahu和kati。

නංම්හි බහුනො කතිස්ස ච නුක හොති, බහුන්නං, කතින්නං.

当后接naṃ时，在bahu（多）和kati（几）之后亦加nuka。例如：bahunnaṃ（多的），katinnaṃ（几的）。

49. ණ්ණංණ්ණන්නං තිතො ඣා.

49. 从jha类的ti（三），[naṃ后缀]变为ṇṇaṃ和ṇṇannaṃ。

ඣසඤ්ඤා තිතො නංවචනස්ස ණ්ණංණ්ණන්නං හොති, තිණ්ණං, තිණ්ණන්නං, ඣාති කිං තිස්සන්නං.

从有jhā标记的ti（三），naṃ后缀变为ṇṇaṃ和ṇṇannaṃ。例如：tiṇṇaṃ（三的），tiṇṇannaṃ（三的）。为何说jhā？[若无此标记则为]tissannaṃ（三的）。

50. උභින්නං.

50. 二者之。

උභා නංවචනස්ස ඉන්නං හොති, උභින්නං.

于`ubha`（二），格尾`naṃ`作`innaṃ`。如：`ubhinnaṃ`（二者之）。

51. සුඤ සස්ස.

51. `sassa`作空。

නාමස්මා සස්ස සුඤ හොති, බුද්ධස්ස, ද්විසකාරපාඨෙන සිද්ධෙ ලාඝවත්ථමිදං.

于名之后，`sassa`作空。如：`buddhassa`。此为于双`sa`读法成就时，为求简洁。

52. ස්සංස්සාස්සායෙස්විතරෙ කඤ්ඤෙභිමානමි.

52. 于`ssaṃ`、`ssā`、`ssāya`、`esu`前，`itara`等（之尾音作）`i`。

ස්සමාදීස්විතරාදීනමි [Pg.85] හොති, ඉතරිස්සං, ඉතරිස්සා, එකිස්සං, එකිස්සා, අඤ්ඤිස්සං, අඤ්ඤිස්සා, එතිස්සං, එතිස්සා, එතිස්සාය, ඉමිස්සං, ඉමිස්සා, ඉමිස්සාය, එස්විති කිං? ඉතරාය, එසන්ති කිං? සබ්බස්සං, සබ්බස්සා.

于`ssaṃ`等格尾前，`itara`等（之尾音）作`i`。如：`itarissaṃ`、`itarissā`、`ekissaṃ`、`ekissā`、`aññissaṃ`、`aññissā`、`etissaṃ`、`etissā`、`etissāya`、`imissaṃ`、`imissā`、`imissāya`。言`esu`何为？[为排除] `itarāya`。言`itara`等何为？[为排除] `sabbassaṃ`、`sabbassā`。

53. තාය වා.

53. `tā`（之尾音）或（作`i`）。

ස්සමාදීසු තස්සා වා ඉ හොති, තිස්සං තස්සං, තිස්සා තස්සා, තිස්සාය තස්සාය, ස්සංස්සාස්සායෙස්විත්වෙව? තාය.

于`ssaṃ`等格尾前，`tā`（彼，阴性）之（尾音）或作`i`。如：`tissaṃ`、`tassaṃ`；`tissā`、`tassā`；`tissāya`、`tassāya`。仅于`ssaṃ`、`ssā`、`ssāya`等前耶？[为排除] `tāya`。

54. තෙතිමාතො සස්ස ස්සාය.

54. 于`ta`、`eta`、`ima`之后，属格格尾`sa`作`ssāya`。

තාඑතාඉමාතො සස්ස ස්සායො හොති වා. තස්සාය තාය, එතිස්සාය එතාය, ඉමිස්සාය ඉමාය.

于`tā`、`etā`、`imā`之后，属格格尾`sa`或作`ssāya`。如：`tassāya`、`tāya`；`etissāya`、`etāya`；`imissāya`、`imāya`。

55. රත්‍යාදීහි ටො ස්මිනො.

55. 于`ratti`等词之后，格尾`smiṃ`作`ṭo`。

රත්‍යාදීහි ස්මිනො ටො හොති වා, රත්තො රත්තියං, ආදො ආදිස්මිං.

于`ratti`等词之后，格尾`smiṃ`或作`ṭo`。如：`ratto`、`rattiyaṃ`；`ādo`、`ādismiṃ`。

56. සුහිසුභස්සො.

56. 于`ubha`，于`su`、`hi`前，（尾音）作`o`。

උභස්ස සුහිස්වො හොති. උභොසු, උභොහි.

`ubha`（二）于`su`、`hi`前，（尾音）作`o`。如：`ubhosu`、`ubhohi`。

57. ල්තුපිතාදිනමා සිම්හි.

57. 于`-tu`（结尾词）及`pitar`等，于`si`前，（尾音）作`ā`。

ල්තුප්පච්චයන්තානං පිතාදීනං ච ආ හොති සිම්හි. කත්තා, පිතා. පිතු, මාතු, භාවු, මීතු, දුහිතු, ජාමාතු, නත්තු, හොතු, පොතු.

于以`-tu`为后缀及`pitar`等词，于`si`前，（尾音）作`ā`。如：`kattā`、`pitā`。[`pitar`等词]如：`pitu`、`mātu`、`bhātu`、`duhitu`、`jāmātu`、`nattu`、`hotu`、`potu`。

58. ගෙ අ ච.

58. 于`ga`（呼格）前，亦作`a`。

ල්තුපිතාදීනං [Pg.86] අ හොති ගෙ ආ ච, භො කත්ත, භො කත්තා, භො පිත, භො පිතා.

于`-tu`（结尾词）及`pitar`等，于`ga`（呼格）前，（尾音）作`a`，亦作`ā`。如：`bho katta`、`bho kattā`；`bho pita`、`bho pitā`。

59. අයුනං වා දීඝො.

59. `a`、`i`、`u`或作长音。

අ ඉ උ ඉච්චෙසං වා දීඝො හොති ගෙ පරෙ තිලිඞ්ගෙ. භො පුරිසා, භො පුරිස, භො අග්ගී, භො අග්ගි, භො භික්ඛූ, භො භික්ඛූ.

于三性中，`a`、`i`、`u`于`ga`（呼格）中或作长音。如：`bho purisā`、`bho purisa`；`bho aggī`、`bho aggi`；`bho bhikkhū`、`bho bhikkhu`。

60. ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ.

60. 于`gha`（类）及`brahman`等之后，（呼格）作`e`。

ඝතො බ්‍රහ්මාදිතො ච ගස්සෙ වා හොති. භොති කඤ්ඤෙ, භොති කඤ්ඤා, භො බ්‍රහ්මෙ, භො බ්‍රහ්ම, භො ඛත්තෙ, භො ඛත්ත, භො ඉසෙ, භො ඉසි, භො සඛෙ, භො සඛ. සඛි සඛීති ඉත්ථියං සිද්ධමෙව. ආකතිගණො-යං, එවමඤ්ඤත්‍රාපි.

于`gha`（类）及`brahman`等之后，`ga`（呼格）或作`e`。如：`bhoti kaññe`、`bhoti kaññā`；`bho brahme`、`bho brahma`；`bho khatte`、`bho khatta`；`bho ise`、`bho isi`；`bho sakhe`、`bho sakha`。于阴性，`sakhi`、`sakhī`本已成就。此为不定数类，余者亦然。

61. නම්මාදීහි.

61. 于`ammā`等之后则不。

අම්මාදීහි ගස්සෙ න හොති. භොති අම්මා, භොති අන්නා, භොති අම්බා.

于`ammā`等之后，`ga`（呼格）不作`e`。如：`bhoti ammā`（喂，母亲）、`bhoti annā`（喂，母亲）、`bhoti ambā`（喂，母亲）。

62. රස්සො වා.

62. 或作短音。

අම්මාදීනං ගෙ රස්සො හොති වා. භොති අම්ම, භොති අම්මා.

`ammā`等于`ga`（呼格）中，或作短音。如：`bhoti amma`、`bhoti ammā`。

63. ඝො ස්සං, ස්සා, ස්සායං තිංසු.

63. 于`gha`（类），于`ssaṃ`、`ssā`、`ssāyaṃ`前，作短音。

ස්සමාදීසු ඝො රස්සො හොති. තස්සං, තස්සා, තස්සාය, තං, සභතිං, එස්විති කිං? තාය, සභාය.

于`ssaṃ`等格尾前，`gha`（类）作短音。如：`tassaṃ`、`tassā`、`tassāya`。言`ssaṃ`等何为？[为排除] `tāya`、`sabhāya`。

64. එකවචන යොස්ව-ඝොනං.

64. 于单数及`yo`（复数）中，非`gha`（类）之（名作短音）。

එකවචනෙ [Pg.87] යොසු ච ඝඔකාරන්තවජ්ජිතා නං නාමානං රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙ. ඉත්ථිං, ඉත්ථියා, ඉත්ථියො, වධුං වධුයා, වධුයො, දණ්ඩිං, දණ්ඩිනා, දණ්ඩිනො, සයම්භුං, සයම්භුනා, සයම්භුවො, අඝො නන්ති කිං? කඤ්ඤාය, කඤ්ඤායො, ඔග්ගහණමුත්තරත්ථං.

于三性中，于单数及`yo`（复数）前，除`gha`（类）及`o`字尾外，名（之长音）作短音。如：`itthiṃ`、`itthiyā`、`itthiyo`；`vadhuṃ`、`vadhuyā`、`vadhuyo`；`daṇḍiṃ`、`daṇḍinā`、`daṇḍino`；`sayambhuṃ`、`sayambhunā`、`sayambhuvo`。言非`gha`（类）何为？[为排除] `kaññāya`、`kaññāyo`。言`o`是为了后续之规则。

65. ගෙ වා.

65. 于呼格(ge)，任选。

අඝොනං ගෙ වා රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙ, ඉත්ථි, ඉත්ථී, වධු, වධූ, දණ්ඩි, දණ්ඩී, සයම්භු, සයම්භූ. අඝොනංත්වෙව? භොති කඤ්ඤා, භො ගො.

非`gha`类词，于呼格(ge)，于三性中，任选短音。例如：itthi, itthī（女人）；vadhu, vadhū（新妇）；daṇḍi, daṇḍī（持杖者）；sayambhu, sayambhū（自觉者）。为何说“非`gha`类词”？（例如：）bhoti kaññā（喂，少女！），bho go（喂，牛！）。

66. සිස්මිං නානපුංසකස්ස.

66. 于主格单数(si)，非中性者不作短音。

නපුංසකවජ්ජිතස්ස නාමස්ස සිස්මිං රස්සො න හොති. ඉත්ථී, දණ්ඩී, වධූ, සයම්භූ. සිස්මින්ති කිං? ඉත්ථිං, අනපුංසකස්සාති කිං? දණ්ඩි කුලං.

除中性外的名词，于主格单数(si)，不作短音。例如：itthī（女人），daṇḍī（持杖者），vadhū（新妇），sayambhū（自觉者）。为何说“于主格单数(si)”？（例如：）itthiṃ（宾格）。为何说“非中性者”？（例如：）daṇḍi kulaṃ（持杖之家）。

67. ගොස්සාගසිහිනංසු ගාවගවා.

67. 于`go`（牛），除`ga`、`si`、`hi`、`naṃ`、`su`外，词干作`gāva`与`gava`。

ගසිහිනංවජ්ජිතාසු විභත්තීසු ගොසද්දස්ස ගාවගවා හොන්ති. (ගාවං, ගවං), ගාවො, ගවො, ගාවෙන, ගවෙන, ගාවස්ස, ගවස්ස, ගාවස්මා, ගවස්මා, ගාවෙ, ගවෙ. අගසිහිනංසූති කිං? භො ගො, ගො තිට්ඨති, ගොහි, ගොනං.

于除`ga`、`si`、`hi`、`naṃ`、`su`外的格中，`go`（牛）一词作`gāva`与`gava`。例如：(gāvaṃ, gavaṃ), gāvo, gavo, gāvena, gavena, gāvassa, gavassa, gāvasmā, gavasmā, gāve, gave。为何说“除`ga`、`si`、`hi`、`naṃ`、`su`外”？（例如：）bho go（喂，牛！），go tiṭṭhati（牛站立），gohi（以诸牛），gonaṃ（诸牛的）。

68. සුම්හි වා.

68. 于处格复数(su)，任选。

ගොස්ස සුම්හි ගාවගවා හොන්ති වා. ගාවෙසු, ගවෙසු, ගොසු.

于`go`（牛），于处格复数(su)，任选作`gāva`与`gava`。例如：gāvesu, gavesu, gosu。

69. ගවං සෙන.

69. （`go`）与`se`（属格单数）作`gavaṃ`。

ගොස්ස [Pg.88] සෙ වා ගවං හොති සහ සෙන. ගවං, ගාවස්ස, ගවස්ස.

`go`（牛）一词，与`se`（属格单数）任选变为`gavaṃ`。例如：gavaṃ, gāvassa, gavassa。

70. ගුන්නං ච නංනා.

70. （`go`）与`naṃ`（属格复数）亦作`gunnaṃ`。

නංවචනෙන සහ ගොස්ස ගුන්නං හොති ගවංච වා. ගුන්නං, ගවං, ගොනං.

`go`（牛）一词，与`naṃ`（属格复数）合为`gunnaṃ`，亦任选作`gavaṃ`。例如：gunnaṃ, gavaṃ, gonaṃ。

71. නාස්සා.

71. （于`go`后），`nā`（工具格单数）作`ā`。

ගොතො නාස්ස ආ හොති වා. ගාවා, ගවා, ගාවෙන, ගවෙන.

于`go`（牛）后，`nā`（工具格单数）任选作`ā`。例如：gāvā, gavā, gāvena, gavena。

72. ගාවුම්හි.

72. 于宾格单数(aṃ)，（`go`）作`gāvuṃ`。

අංවචනෙ ගොස්ස ගාව්හ වා හොති. වාව්හං, ගාවං, ගවං. ගොස්ස ගොණාදෙසො න කතො… සද්දන්තරත්තා.

于宾格单数(aṃ)，`go`（牛）任选作`gāvha`。例如：gāvhaṃ, gāvaṃ, gavaṃ。于`go`，不作`goṇa`之替代……因是另一词故。

73. යං පීතො.

73. 于`pī`（`ī`尾词）后，`aṃ`（宾格单数）作`yaṃ`。

පසඤ්ඤීතො අංවචනස්ස යං වා හොති. ඉත්ථියං, ඉත්ථිං. පීතොති කිං? දණ්ඩිං, රත්තිං.

于`pī`所标示者（`ī`尾词）后，`aṃ`（宾格单数）任选作`yaṃ`。例如：itthiyaṃ, itthiṃ。为何说“于`pī`后”？（例如：）daṇḍiṃ, rattiṃ。

74. නං ඣීතො.

74. 于`jhī`（`i`、`ī`尾词）后，`aṃ`（宾格单数）作`naṃ`。

ඣසඤ්ඤීතො අංවචනස්ස නං වා හොති. දණ්ඩිනං, දණ්ඩිං. කථං ‘බුද්ධං ආදිච්චබන්ධුන’න්ති? යොගවිභාවා. ඣාති කිං? ඉත්ථිං. ඊති කිං? අග්ගිං.

于`jhī`所标示者（`i`、`ī`尾词）后，`aṃ`（宾格单数）任选作`naṃ`。例如：daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ。如何解释“buddhaṃ ādiccabandhunaṃ”一句？由规则分析引申而来。为何说“`jha`”？（例如：）itthiṃ。为何说“`ī`”？（例如：）aggiṃ。

75. යොනං නොනෙ පුමෙ.

75. 于阳性，（`jhī`后）`yo`（主格、宾格复数）作`no`、`ne`。

ඣීතො [Pg.89] යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ. දණ්ඩීනො, දණ්ඩිනෙ, දණ්ඩී, ඣීතො ත්වෙව? ඉත්ථියො, පුමෙති කිං? දණ්ඩීනි කුලානි.

于`jhī`（`i`、`ī`尾词）后，于阳性，`yo`（主格、宾格复数）任选作`no`、`ne`。例如：daṇḍīno, daṇḍine, daṇḍī。为何说“于`jhī`后”？（例如：）itthiyo。为何说“于阳性”？（例如：）daṇḍīni kulāni。

76. නො.

76. 作`no`。

ඣීතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. දණ්ඩිනො තිට්ඨන්ති, දණ්ඩිනො පස්ස, දණ්ඩී වා.

于`jhī`（`i`、`ī`尾词）后，于阳性，`yo`（主格、宾格复数）任选作`no`。例如：`daṇḍino tiṭṭhanti`（持杖者们站立），`daṇḍino passa`（见持杖者们），或作`daṇḍī`。

77. ස්මිනො නි.

77. `smiṃ`（处格单数）作`ni`。

ඣීතො ස්මිංවචනස්ස නි හොති වා, දණ්ඩිනි, දණ්ඩිස්මිං, ඣීතො ත්වෙව? අග්ගිස්මිං.

于`jhī`（`i`、`ī`尾词）后，`smiṃ`（处格单数）任选作`ni`。例如：daṇḍini, daṇḍismiṃ。为何说“于`jhī`后”？（例如：）aggismiṃ。

78. අම්බ්වාදීහි.

78. 由`ambu`（水）等词亦然。

අම්බුආදීහි ස්මිනොනි හොති වා, ඵලං පතති අම්බුනි, පුප්ඵං යථා පංසුනි ආතපෙ කතං, වාත්වෙව? අම්බුම්හි, පංසුම්හි.

由`ambu`（水）等词，`smiṃ`（处格单数）任选作`ni`。例如：`phalaṃ patati ambuni`（果实落于水中），`pupphaṃ yathā paṃsuni ātape kataṃ`（如花在尘土中被日所晒）。为何说“任选”？（例如：）ambumhi, paṃsumhi。

79. කම්මාදිතො.

79. 由`kamma`（业）等词亦然。

කම්මාදිතො ස්මිනො නි හොති වා. කම්මනි කම්මෙ. කම්ම, චම්ම, වෙස්ම, භස්ම (අස්ම), බ්‍රහ්ම, අත්ත, ආතුම, ඝම්ම, මුද්ධ. කම්මාදිතොති කිං? බුද්ධෙ.

由`kamma`（业）等词，`smiṃ`（处格单数）任选作`ni`。例如：kammani, kamme。此即`kamma`、`camma`、`vesma`、`bhasma` (`asma`)、`brahma`、`atta`、`ātuma`、`ghamma`、`muddha`。为何说“由`kamma`等词”？（例如：）buddhe。

80. නාස්සෙනො.

80. （第三格单数）nā作eno。

කම්මාදිතො නාවචනස්ස එනො වා හොති. කම්මෙන, කම්මනා, චම්මෙන, චම්මනා, කම්මාදිතොත්වෙව? බුද්ධෙන.

于kamma（业）等词之后，第三格单数词尾nā，或作eno。如：kammena、kammanā，cammena、cammanā。为何说“于kamma等词之后”？如：buddhena。

81. ඣලා සස්ස නො.

81. 于jhala之后，（第六格单数）ssa作no。

ඣලතො [Pg.90] සස්ස නො වා හොති. අග්ගිනො අග්ගිස්ස, දණ්ඩිනො දණ්ඩිස්ස, භික්ඛුනො භික්ඛුස්ස, සයම්භුනො සයම්භුස්ස,

于jhala之后，第六格单数词尾ssa，或作no。如：aggino、aggissa，daṇḍino、daṇḍissa，bhikkhuno、bhikkhussa，sayambhuno、sayambhussa。

කථං ‘යො ච සිස්සො මහාමුනෙ’ ති? (3) ‘‘ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො’’ති බ්‍රහ්මාදීසු පාඨා සස්ස එ ටානුබන්ධො.

“yo ca sisso mahāmune”（以及那位大牟尼的弟子）一句是怎么回事呢？（3）根据“于此某处，ssa有ṭānubandha”，在brahma（梵）等词的读法中，ssa有e作为ṭānubandha。

82. නා ස්මාස්ස.

82. （第五格）smā作nā。

ඣලතො ස්මාස්ස නා හොති වා. අග්ගිනා අග්ගිස්මා, දණ්ඩිනා දණ්ඩිස්මා, භික්ඛුනා භික්ඛුස්මා, සයම්භුනා සයම්භුස්මා.

于jhala之后，第五格单数词尾smā，或作nā。如：agginā、aggismā，daṇḍinā、daṇḍismā，bhikkhunā、bhikkhusmā，sayambhunā、sayambhusmā。

83. ලා යො නං වො පුමෙ.

83. 于u、ū之后，于阳性中，yo作vo。

ලතො යොනං වො හොති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. භික්ඛවො භික්ඛූ, සයම්භුවො සයම්භූපුමෙති කිං? ආයූනි.

于u、ū之后，于阳性中，复数词尾yo，或作vo。如：bhikkhavo、bhikkhū，sayambhuvo、sayambhū。为何说“于阳性中”？如：āyūni（诸寿）。

84. ජන්ත්වාදිතො නො ච.

84. 于jantu等词之后，亦作no。

ජන්ත්වාදිතො යොනං නො හොති වො ච වා පුල්ලිඞ්ගෙ. ජන්තුනො, ජන්තවො ජන්තුයො, ගොත්‍රභුනො, ගොත්‍රභුවො ගොත්‍රභූ. සහභුනො, සහභුවො සහභූ.

于jantu（生类）等词之后，于阳性中，复数词尾yo，或作no，亦或作vo。如：jantuno、jantavo、jantuyo；gotrabhuno、gotrabhuvo、gotrabhū；sahabhuno、sahabhuvo、sahabhū。

85. කූතො.

85. 于kū（词缀）之后。

කූපච්චයන්තතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ, විදුනො විදූ, විඤ්ඤුනො විඤ්ඤූ, සබ්බඤ්ඤුනො සබ්බඤ්ඤූ.

于以kū词缀结尾的词之后，于阳性中，复数词尾yo，或作no。如：viduno、vidū，viññuno、viññū，sabbaññuno、sabbaññū。

86. ධලාපො-මුස්මා.

86. 于amu之后yo删省。

අමුසද්දතො යොනං ලොපොව හොති පුල්ලිඞ්ගෙ, අමූ, පුමෙත්වෙව? අමුයො අමූනි. වොපවාදොයං.

于amu（彼）词之后，于阳性中，复数词尾yo仅作删省。如：amū。为何说“于阳性中”？如：amuyo（阴性）、amūni（中性）。此是vo的例外。

87. න නො සස්ස.

87. ssa不作no。

අමුස්මා [Pg.91] සස්ස නො න හොති, අමුස්ස, නොති කිං? අමුයා.

于amu之后，ssa不作no。如：amussa。为何说“不作no”？如：amuyā（阴性）。

88. යොලොපනිසු දීඝො.

88. 于yo删省及ni中，有长音。

යොනං ලොපෙ නිසු ච දීඝො හොති, අට්ඨී අට්ඨීනි, යොලොපනිසූති කිං? රත්තියො.

于yo词尾删省及ni词尾中，有长音。如：aṭṭhī、aṭṭhīni。为何说“于yo删省及ni中”？如：rattiyo（诸夜）。

89. සුනංහිසු.

89. 于su、naṃ、hi中。

එසු නාමස්ස දීඝො හොති. අග්ගීසු, අග්ගීනං, අග්ගීහි.

于此等（词尾）中，名词（的末尾元音）有长音。如：aggīsu、aggīnaṃ、aggīhi。

90. පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නම.

90. 于pañca（五）等十四（数词）则无。

පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නං සුනංහිස්ව හොති. පඤ්චසු, පඤ්චන්නං, පඤ්චහි, ඡසු, ඡන්නං, ඡහි, එවං යාව අට්ඨරසා.

于pañca（五）等十四（数词）之后，于su、naṃ、hi中，（长音）则无。如：pañcasu、pañcannaṃ、pañcahi；chasu、channaṃ、chahi；如是乃至aṭṭharasa（十八）。

91. ය්වාදො න්තුස්ස.

91. 于yva等（词尾）之前，ntu（有变化）。

ය්වාදීසු න්තුස්ස අ හොති. ගුණවන්තා, ගුණවන්තං, ගුණවන්තෙ, ගුණවන්තෙන ඉච්චාදි, ය්වා-දොති කිං? ගුණවා තිට්ඨති.

于yva等（词尾）之前，ntu的u作a。如：guṇavantā、guṇavantaṃ、guṇavante、guṇavantena等。为何说“于yva等之前”？如：guṇavā tiṭṭhati（具德者站立）。

92. න්තස්ස ච ට වංසෙ.

92. 于韵文中，nt亦作ṭa。

අංසෙසු න්තප්පච්චයස්ස ට හොති වා න්තුස්ස ච. යං යං හි රාජ භජති සන්තංවායදි වා අසං, කිච්චා-නකුබ්බස්ස කරෙය්‍ය කිච්චං, හිමවංව පබ්බතං, සුජාතිමන්තොපි අජාතිමස්ස. යොගවිභාගෙනාඤ්ඤත්‍රාපි. චක්ඛුමා අන්ධිතා හොන්ති, වග්ගුමුදාතීරියා පන භික්ඛූ වණ්ණවා හොන්ති.

于某些部分，nta词缀或作ṭa，ntu亦然。如：“国王，你所亲近的，无论是善人或非善人，你都应为尽职者履行其职责。”“如雪山(himavaṃva pabbataṃ)。”“即使出身高贵者(sujātimantopi)，亦有不及无种姓者(ajātimassa)之处。”通过规则分析，亦用于他处。如：“有眼者(cakkhumā)成盲目。”“而瓦古穆达(Vaggumudā)河畔的比丘们容色焕发(vaṇṇavā)。”

93. යොසු ඣිස්ස පුමෙ.

93. 于阳性中，于yo（词尾）中，jhi（即i）有（变化）。

ඣසඤ්ඤස්ස [Pg.92] ඉස්ස යොසු වා ට හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. අග්ගයො අග්ගී, ඣග්ගහණං කිං? ඉකාරන්තසමුදායස්ස ට මා සියාභි, රත්තියො, ඉග්ගහණං කිං? දණ්ඩිනො, පුමෙති කිං? අට්ඨීනි.

名为jha的i，于阳性中，于yo（词尾）之前，或作ayo。如：aggayo、aggī。为何要提“jha”？是为了避免以i结尾的集合（发生变化），如：rattiyo（诸夜）。为何要提“i”？如：daṇḍino（持杖者）。为何说“于阳性中”？如：aṭṭhīni（诸骨）。

94. වෙවොසු ලුස්ස.

94. 于vevo中，lu（即u）有（变化）。

ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වෙවොසු ට හොති. භික්ඛවෙ, භික්ඛවො, වෙවොසූති කිං? ජන්තුයො, උග්ගහණං කිං? සයම්භුවො.

在`ve`、`vo`的情况下，标记为`la`的`u`发生`ṭa`的变化。例如：诸比丘(bhikkhave)、诸比丘(bhikkhavo)。何为`vevosu`？诸有情(jantuyo)。何为`u`之用例？诸自觉者(sayambhuvo)。

95. යොම්හි වා ක්වචි.

95. 于`yo`格，有时亦然。

යොම්හි ක්වචි ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වා ට හොති. හෙතයො, නන්දන්ති තං කුරයො දස්සනෙන, අජ්ජෙව තං කුරයො පාපයතු. වාති කිං? හෙතුයො.

于`yo`格，有时标记为`la`的`u`，或发生`ṭa`的变化。例如：诸因(hetayo)。如颂：“俱卢人(kurayo)因见彼而欢喜，愿俱卢人今日令彼得达。”何为`vā`（或）？如：诸因(hetuyo)。

96. පුමාලපනෙ වෙවො.

96. 于阳性呼格，为`ve`、`vo`。

ලසඤ්ඤතො උතො යොස්සාලපනෙ වෙවො හොන්ති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. භික්ඛවෙ, භික්ඛවො භික්ඛූ, පුමෙති කිං ආයූනි, ආලපනෙති කිං? ජන්තුයො තිට්ඨන්ති, ලුතොත්වෙව? ධෙනුයො, සයම්භුවො.

于标记为`la`的`u`之后，阳性呼格之`yo`或变为`ve`、`vo`。例如：诸比丘(bhikkhave)、诸比丘(bhikkhavo)、诸比丘(bhikkhū)。何为`pume`（于阳性）？如：诸寿(āyūni)。何为`ālapane`（于呼格）？如：诸有情站立(jantuyo tiṭṭhanti)。何以言`luto`？如：诸母牛(dhenuyo)、诸自觉者(sayambhuvo)。

97. ස්මාහිස්මිං නං ම්හාභිම්හි.

97. `smā`、`hi`、`smiṃ`、`naṃ`、`mhā`、`bhi`、`mhi`。

නාමස්මා පරෙසං ස්මාහිස්මින්නං ම්හා භිම්හි වා හොන්ති යථාක්කමං. බුද්ධම්හා බුද්ධස්මා, බුද්ධෙභි බුද්ධෙහි, බුද්ධම්හි බුද්ධස්මිං, බහුලාධිකාරාඅපවාදවිසයෙපි, දසසහස්සිම්හි ධාතුයා.

于名词之后，`smā`、`hi`、`smiṃ`，依序或变为`mhā`、`bhi`、`mhi`。例如：从佛陀(buddhamhā/buddhasmā)；由诸佛(buddhebhi/buddhehi)；于佛陀(buddhamhi/buddhasmiṃ)。由`bahula`（多方面适用）之规定，亦用于例外范围，如：于一万世界(dasasahassimhi dhātuyā)。

98. සුහිස්වස්සෙ.

98. 于`su`、`hi`之前，`a`为`e`。

අකාරන්තස්ස [Pg.93] සුහිස්වෙ හොති. බුද්ධෙසු බුද්ධෙහි.

词干末`a`者，于`su`、`hi`之前，变为`e`。例如：于诸佛(buddhesu)、由诸佛(buddhehi)。

99. සබ්බාදීනං නංම්හීච.

99. 于`sabba`等词，于`naṃ`、`mhi`亦然。

අකාරන්තානං සබ්බාදීනං එ හොති නංම්හි සුහිසු ච. සබ්බෙසං, සබ්බෙසු, සබ්බෙහි, සබ්බාදීනන්ති කිං? බුද්ධානං, අස්සෙත්වෙව? අමූසං. සබ්බ කතර කතම උභය ඉතර අඤ්ඤ අඤ්ඤතර අඤ්ඤතම (4) ‘‘පුබ්බපරා-වරදක්ඛිණුත්තරා-ධරානි වවත්ථායමසඤ්ඤායං’’ (පා,1,1,34) ය ත්‍ය ත එත ඉම අමු කිං එක තුම්හ අම්හ.

词干末`a`之`sabba`等词，于`naṃ`、`mhi`、`su`、`hi`之前，变为`e`。例如：一切之(sabbesaṃ)、于一切(sabbesu)、由一切(sabbehi)。何为`sabbādīnaṃ`（`sabba`等词）？如：诸佛之(buddhānaṃ)。何以言`a`（词干末`a`）？如：彼等之(amūsaṃ)。`sabba`等词谓：`sabba`、`katara`、`katama`、`ubhaya`、`itara`、`añña`、`aññatara`、`aññatama`；(4)及“`pubba`、`para`、`avara`、`dakkhiṇa`、`uttara`、`adhara`，于非名言之确定[方位]义时”；`ya`、`tya`、`ta`、`eta`、`ima`、`amu`、`kiṃ`、`eka`、`tumha`、`amha`。

100. සංසානං.

100. 变为`saṃ`、`sānaṃ`。

සබ්බාදිතො නංවචනස්ස සංසානං හොන්ති. සබ්බෙසං, සබ්බෙසානං.

于`sabba`等词之后，属格复数词尾`naṃ`变为`saṃ`、`sānaṃ`。例如：一切之(sabbesaṃ)、一切之(sabbesānaṃ)。

101. ඝපා සස්ස ස්සා වා.

101. 于标记为`gha`者之后，`sa`格或变为`ssā`。

සබ්බාදීනං ඝපතො සස්ස ස්සා වා හොති, සබ්බස්සා සබ්බාය, පග්ගහණමුත්තරත්ථං.

于标记为`gha`的`sabba`等词之后，`sa`格或变为`ssā`。例如：一切（女性）之(sabbassā/sabbāya)。总摄于此是为后继规则。

102. ස්මිනො ස්සං.

102. `smiṃ`格变为`ssaṃ`。

සබ්බාදීනං ඝපතො ස්මිනො ස්සං වා හොති, සබ්බස්සං සබ්බාය, අමුස්සං අමුයා.

于标记为`gha`的`sabba`等词之后，`smiṃ`格或变为`ssaṃ`。例如：于一切（女性）(sabbassaṃ/sabbāya)；于彼（女性）(amussaṃ/amuyā)。

103. යං.

103. 变为`yaṃ`。

ඝපතො ස්මිනො යං වා හොති, කඤ්ඤායං කඤ්ඤාය, රත්තියං රත්තියා, වධුයං වධුයා, සබ්බායං සබ්බාය, අමුයං අමුයා.

于标记为`gha`者之后，`smiṃ`格或变为`yaṃ`。例如：于少女(kaññāyaṃ/kaññāya)；于夜晚(rattiyaṃ/rattiyā)；于新妇(vadhuyaṃ/vadhuyā)；于一切（女性）(sabbāyaṃ/sabbāya)；于彼（女性）(amuyaṃ/amuyā)。

104. තිං සභාපරිසාය.

104. 于`sabhā`、`parisā`，变为`tiṃ`。

සභාපරිසාහි [Pg.94] ස්මිනො තිං වා හොති, සභතිං සභාය, පරිසතිං පරිසාය.

于`sabhā`、`parisā`之后，`smiṃ`格或变为`tiṃ`。例如：于会堂(sabhatiṃ/sabhāya)；于会众(parisatiṃ/parisāya)。

105. පදාදීහි සි.

105. 于`pada`等词之后，变为`si`。

එහි ස්මිනො සි හොති වා, පදසි පදස්මිං, බිලසි බිලස්මිං.

于此等（`pada`等）词之后，`smiṃ`格或变为`si`。例如：于足(padasi/padasmiṃ)；于穴(bilasi/bilasmiṃ)。

106. නාස්ස සා.

106. `nā`格变为`sā`。

පදාදීහි නාස්ස සා හොති වා, පදසා පදෙන, බිලසා බිලෙන.

于`pada`等词之后，`nā`格或变为`sā`。例如：由足(padasā/padena)；由穴(bilasā/bilena)。

107. කොධාදීහි.

107. 于`kodha`等词之后。

එහි නාස්ස සා හොති වා, කොධසා කොධෙන, අත්ථසා අත්ථෙන.

于此等（`kodha`等）词之后，`nā`格或变为`sā`。例如：由忿(kodhasā/kodhena)；由义(atthasā/atthena)。

108. අතෙන.

108. 于`a`之后，变为`ena`。

අකාරන්තතො පරස්ස නාවචනස්ස එනාදෙසො හොති, බුද්ධෙන, අතොති කිං? අග්ගිනා.

于词干末`a`之后，`nā`词尾变为`ena`。例如：由佛陀(buddhena)。何为`ato`（于`a`之后）？如：由火(agginā)。

109. සිස්සො.

109. `si`格变为`o`。

අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස ඔ හොති, බුද්ධො, අතොත්වෙව? අග්ගි.

从以“a”为尾的名词，“si”（主格单数）变为“o”。例如：buddho（佛陀）。为何说“从以a为尾的”？（为了排除如）aggi（火）。

110. ක්වචෙ වා.

110. 有时，或可选地。

අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස එ හොති වා ක්වචි, වනප්පගුම්බෙ යථා ඵුස්සිතග්ගෙ. අපවාදවිසයෙපි බහුලංවීධානා-සුඛෙ දුක්ඛෙ[Pg.95]. වාති කිං? වනප්පගුම්බො ක්වචීති කිං? පක්ඛෙ සබ්බත්ථ මා හොතු.

从以“a”为尾的名词，“si”（主格单数）有时可选地变为“e”。例如：vanappagumbe（树丛），如同phussitagge（开花的顶端）。即使在属于例外的范畴，也因“普遍适用原则”（bahulaṃvīdhānā）而有应用，例如：sukhe（乐）、dukkhe（苦）。为何说“vā”（可选地）？（因为也有）vanappagumbo（的形式）。为何说“kvaci”（有时）？是为了避免在另一方面处处都发生。

111. අං නපුංසකෙ.

111. 在中性词中，（主格单数）变为“aṃ”。

අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස අං හොති නපුංසකලිඞ්ගෙ. රූපං.

从以“a”为尾的中性名词，“si”（主格单数）变为“aṃ”。例如：rūpaṃ（色）。

112. යොනං නි.

112. “yo”变为“ni”。

අකාරන්තතො නාමස්මා යොනං නි හොති නපුංසකෙ. සබ්බානි රූපානි, නිච්චවිධානෙ ඵලං එකච්චාදිසබ්බාදීනං පඨමායං.

从以“a”为尾的中性名词，“yo”（主格/宾格复数）变为“ni”。例如：sabbāni rūpāni（一切色）。对于“ekacca”等和“sabba”等词的第一格，此为常规定则。

113. ඣලා වා.

113. 从Jhala（类词）之后，或可选。

ඣලතො යොනං නි හොති වා නපුංසකෙ, අට්ඨීනි අට්ඨී, ආයූනි ආයූ.

从Jhala（类词）之后，在中性词中，“yo”（主格/宾格复数）可选地变为“ni”。例如：aṭṭhīni或aṭṭhī（诸骨），āyūni或āyū（诸寿）。

114. ලොපො.

114. 省略。

ඣලතො යොනං ලොපො හොති, අට්ඨී, ආයූ, අග්ගී, භික්ඛූ, ඣලාත්වෙව? අග්ගයො. පගෙව කස්මා න හොති? අන්තරඞ්ගත්තා අකාරස්ස.

从Jhala（类词）之后，“yo”（主格/宾格复数）被省略。例如：aṭṭhī（诸骨）、āyū（诸寿）、aggī（诸火）、bhikkhū（诸比丘）。为何说“从Jhala”？（为了排除）aggayo（诸火）。为何在“pageva”中不发生？因为“a”音的内在性。

115. ජන්තුහෙත්වීඝපෙහි වා.

115. 从Jantu、Hetu、Ī、Gha、Pa（类词）之后，或可选。

ජන්තුහෙතූහි ඊකාරන්තෙහි ඝප සඤ්ඤෙහි ච පරෙසං යොනං වා ලොපො හොති, ජන්තූ ජන්තුයො, හෙතූ හෙතුයො, දණ්ඩී දණ්ඩියො, කඤ්ඤා කඤ්ඤායො, රත්තී රත්තියො, ඉත්ථී ඉත්ථියො, ධෙනූ ධෙනුයො, වධූ වධුයො.

从Jantu、Hetu、以“ī”为尾的词，以及被标示为Gha和Pa的词之后，其后的“yo”（主格/宾格复数）可选地被省略。例如：jantū或jantuyo（诸众生），hetū或hetuyo（诸因），daṇḍī或daṇḍiyo（诸持杖者），kaññā或kaññāyo（诸少女），rattī或rattiyo（诸夜），itthī或itthiyo（诸女性），dhenū或dhenuyo（诸母牛），vadhū或vadhuyo（诸新妇）。

116. යෙ පස්සිවණ්ණස්ස.

116. 当后接“y”时，Pa类词的“i”音（被省略）。

පසඤ්ඤස්ස [Pg.96] ඉවණ්ණස්ස ලොපො හොති වා යකාරෙ, රත්‍යො රත්‍යා, රත්‍යං, පොක්ඛරඤ්ඤො, පොක්ඛරඤ්ඤා, පොක්ඛරඤ්ඤං, වා ත්වෙව? රත්තියො, පස්සාති කිං? දණ්ඩියො, ඉවණ්ණස්සාති කිං? ධෙනුයො වධුයො. කථං ‘අනුඤ්ඤාතො අහං මත්‍යා’ති? ‘යෙ පස්සා’ති යොගවිභාගා.

被标示为Pa（类词）的“i”音，在“y”前可选地被省略。例如：ratyo、ratyā、ratyaṃ（从ratti），pokkharañño、pokkharaññā、pokkharaññaṃ（从pokkharaṇī）。为何说“或可选”？（因为也有）Rattiyo。为何说“Pa”？（为了排除）Daṇḍiyo。为何说“i音”？（为了排除）Dhenuyo、Vadhuyo。“anuññāto ahaṃ matyā”（我已被母亲允许）一句如何解释？通过对“Ye passā”这一经文的拆分（yogavibhāga）。

117. ගසීනං.

117. 对于“ga”（呼格）和“si”（主格单数）。

නාමස්මා ගසීනං ලොපො හොති විජ්ඣන්තරාභාවෙ, භො පුරිස, අයං, දණ්ඩී.

从名词之后，“ga”（呼格）和“si”（主格单数）在无间隔的情况下被省略。例如：bho purisa（喂，男子！），ayaṃ（这个），daṇḍī（持杖者）。

118. අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං.

118. 从不计（数）词之后，所有（格结尾）的（省略）。

අවිජ්ජමානසඞ්ඛ්‍යෙහි පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති, ච වා එව එවං, එතස්මායෙව ලිඞ්ගා අසඞ්ඛ්‍යෙහි ස්‍යාද්‍යුප්පත්ති අනුමීයතෙ.

从不计（数）词（即无性数变化的词）之后，所有后续的格结尾都被省略。例如：ca（和）、vā（或）、eva（确实）、evaṃ（如此）。仅从此迹象，即可推断不计词亦有“syādi”（格结尾）之生成。

119. එකත්ථතායං.

119. 在（复合词）意义合一时。

එකත්ථීභාවෙ සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති බහුලං, පුත්තීයති, රාජපුරිසො, වාසිට්ඨො, ක්වචි න හොති බහුලං විධානා-පරන්තපො, භගන්දරො, පරස්සපදං, අත්තනොපදං, ගවම්පති, දෙවානංපියතිස්සො, අන්තෙවාසී, ජනෙසුතො මමත්තං මාමකො.

在意义合一（构成复合词）时，所有格结尾大多被省略。例如：puttīyati（想要儿子）、rājapuriso（王之侍者）、vāsiṭṭho（婆私吒族人）。但因“普遍适用原则”，有时不省略。例如：parantapo（降伏敌人者）、bhagandaro（漏疮）、parassapadaṃ（为他语）、attanopadaṃ（为己语）、gavampati（牛主）、devānaṃpiyatisso（天爱帝须）、antevāsī（近住弟子）、janesuto（众人闻）、mamattaṃ（我所）、māmako（我所有）。

120. පුබ්බස්මාමාදිතො.

120. 从以不变化词为首的前分之后。

අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථං තතො පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති. අධිත්ථි. ඉධ න හොති බහුලං

当复合词的前分是不变化词且意义合一时，其后所有格结尾都被省略。例如：adhitthi（关于女性）。此处大多不发生。

විධානා [Pg.97] යථාපත්ථීයා, යථාපරිසාය, පුබ්බස්මාති කිං? ගාමගතො.

（不省略的）例子如：yathāpatthīyā（如所愿）、yathāparisāya（如会众）。为何说“从前分”？（为了限定于前分，例如）Gāmagato（去到村庄者）。

121. නාතොම පඤ්චමියා.

121. 从以“a”为尾者，（格结尾）不（省略而）变为“aṃ”，第五格除外。

අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථමකාරන්තං, තතො පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො න හොති, අන්තු, භවත්‍යපඤ්චම්‍යා, උපකුම්භං, අපඤ්චමියාති කිං? උපකුම්භා ආනය.

当复合词的前分是不变化词、意义合一且以“a”为尾时，其后所有格结尾都不被省略，而是变为“aṃ”，第五格（从格）除外。例如：upakumbhaṃ（在罐子边）。为何说“第五格除外”？（例如）Upakumbhā ānaya（从罐子边拿来）。

122. වා තතියාසත්තමිනං.

122. 第三格（具格）和第七格（处格）则可选。

අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථමකාරන්තං, තතො පරාසං තතියාසත්ථමීනං වා අං හොති, උපකුම්භෙන කතං, උපකුම්භං කතං, උපකුම්තෙ නිධෙහි, උපකුම්භං නිධෙහි.

当复合词的前分是不变化词、意义合一且以“a”为尾时，其后第三格（具格）和第七格（处格）的结尾可选地变为“aṃ”。例如：upakumbhena kataṃ或upakumbhaṃ kataṃ（在罐子边所做），upakumbhe nidhehi或upakumbhaṃ nidhehi（放置在罐子边）。

123. රාජසී නාම්හි.

123. 在“nā”（具格单数）前，“rājan”（词干）的结尾变为“i”。

නාම්හි රාජස්සි වා හොති, සබ්බදත්තෙන රාජිනා, වාත්වෙව? රඤ්ඤා.

在“nā”（具格单数）前，“rājan”（词干）的结尾可选地变为“i”。例如：sabbadattena rājinā（由一切施王）。为何说“可选地”？（因为也有）Raññā（的形式）。

124. සුනංහිසූ.

124. 于 `su`、`naṃ`、`hi` (等格)之后，(词干元音)转为 `ū`。

රාජස්ස ඌ හොති වා සුනංහිසු, රාජූසු රාජෙසු, රාජූනං රඤ්ඤං, රාජූහි රාජෙහි.

于 `su`、`naṃ`、`hi` 等格之后，`rājan`(王)一词的(词干元音)可选择地转为 `ū`。例如：`rājūsu` 或 `rājesu`(于诸王)，`rājūnaṃ` 或 `raññaṃ`(诸王之)，`rājūhi` 或 `rājehi`(由诸王)。

125. ඉමස්සාදිත්ථියංටෙ.

125. 于非阴性，`ima` 一词(于 `su`、`naṃ`、`hi` 等格之后)转为 `e`。

ඉමසද්දස්සානිත්ථියං ටෙ හොති වා සුනංහිසු, එසු ඉමෙසු, එසං ඉමෙසං, එසි ඉමෙහි, අනිත්ථියන්ති කිං? ඉමාසු, ඉමාසං, ඉමාහි.

于 `su`、`naṃ`、`hi` (等格)之后，`ima`(此)一词在非阴性时，可选择地转为 `e`。例如：`esu` 或 `imesu`(于此等)，`esaṃ` 或 `imesaṃ`(此等之)，`esi` 或 `imehi`(由此等)。问：为何说“非阴性”？答：(因为阴性是)`imāsu`、`imāsaṃ`、`imāhi`。

126. නාම්හ නිමි.

126. 于 `nā` 与 `mhi` (为后缀时)，(`ima` 词干)转为 `ana` 与 `imi`。

ඉමසද්දස්සානිත්ථියං [Pg.98] නාම්හි අනඉමිඉච්චාදෙසා හොන්ති, අනෙන ඉමීනා, අනිත්ථියංත්වෙව? ඉමාය.

`ima`(此)一词在非阴性，于 `nā` 与 `mhi` (等格)之后，其词干被替换为 `ana` 与 `imi`。例如：`anena` 或 `imīnā`(由此)。问：为何说“非阴性”？答：(因为阴性是)`imāya`。

127. සිම්හ නපුංසකස්සායං.

127. 于 `si` 格，非中性词(`ima`)转为 `ayaṃ`。

ඉමසද්දස්සානපුංසකස්ස අයං හොති සිම්හි, අයං පුරිසො, අයං ඉත්ථී, අනපුංසකස්සාති කිං? ඉමං.

`ima`(此)一词在非中性、于 `si` 格时，转为 `ayaṃ`。例如：`ayaṃ puriso`(此男子)，`ayaṃ itthī`(此女子)。问：为何说“非中性”？答：(因为中性是)`imaṃ`。

128. ත්‍යතෙතානං තස්ස සො.

128. 对于 `tya` 与 `eta` 二词，其 `ta` 转为 `so`。

ත්‍යතෙතානමනපුංසකානං තස්ස සො හොති සිම්හි, ස්‍යො පුරිසො, ස්‍යා ඉත්ථී, එවං සො, සා, එසො, එසා, අනපුංසකස්සෙත්වෙව? ත්‍යං, තං, එතං.

对于 `tya` 与 `eta` 二词，在非中性、于 `si` 格时，其 `ta` 转为 `so`。例如：`syo puriso`(彼男子)，`syā itthī`(彼女子)。同样地，(`ta` 转为) `so`(他)、`sā`(她)；(`eta` 转为) `eso`(这位)、`esā`(这位)。问：为何说“非中性”？答：(因为中性是)`tyaṃ`、`taṃ`、`etaṃ`。

129. මස්සාමුස්ස.

129. 对于 `amu` 一词的 `ma` 字。

අනපුංසකස්සාමුස්ස මකාරස්ස සො හොති සිම්හි, අසු පුරිසො, අසු ඉත්ථී.

`amu`(彼)一词在非中性、于 `si` 格时，其 `ma` 字转为 `so`。例如：`asu puriso`(彼男子)，`asu itthī`(彼女子)。

130. කෙ වා.

130. 可选择地为 `ke`。

අමුස්ස මස්ස කෙ වා සො හොති, අසුකො අමුකො, අසුකා අමුකා, අසුකං අමුකං, අසුකානි අමුකානි.

对于 `amu` 一词的 `ma`，可选择地转为 `ke` 或 `so`。例如：`asuko` 或 `amuko`(某男子)，`asukā` 或 `amukā`(某女子)，`asukaṃ` 或 `amukaṃ`(某物)，`asukāni` 或 `amukāni`(某些物)。

131. තතස්ස නො තබ්බාසු.

131. 对于 `ta` 一词，其 `ta` 字并非在所有格中都转为 `no`。

තසද්දස්ස තස්ස නො වා හොති සබ්බාසු විභත්තීසු, නෙ තෙ නායො තායො, නං තං, නානි තානි ඉච්චාදි.

对于 `ta` 一词，在所有格中，其 `ta` 字可选择地转为 `no`。例如：`ne` 或 `te`(彼等)，`nāyo` 或 `tāyo`(彼等)，`naṃ` 或 `taṃ`(彼)，`nāni` 或 `tāni`(彼等)，等等。

132. ට සස්මාස්මිංස්සායස්සංස්සාසංම්හාම්හිස්වි මස්ස ච.

132. 于 `sasmā`、`smiṃ`、`ssāya`、`ssaṃ`、`ssā`、`saṃ`、`mhā`、`mhi`、`su` 等格，以及对于 `ima` 一词，(词干)转为 `a`。

සාදීස්විමස්ස [Pg.99] තතස්ස ච ටො වා හොති, අස්ස ඉමස්ස, අස්මා ඉමස්මා, අස්මිං ඉමස්මිං, අස්සාය ඉමිස්සාය, අස්සං ඉමිස්සං, අස්සා ඉමිස්සා, ආසං ඉමාසං, අම්හා ඉමම්හා, අම්හි ඉමම්හි, අස්ස තස්ස, අස්මා තස්මා, අස්මිං තස්මිං, අස්සාය තස්සාය, අස්සං තස්සං, අස්සා තස්සා, ආසං තාසං, අම්හා තම්හා, අම්හි තම්හි, ස්සායාදිග්ගහණමාදෙසන්තරෙ මා හොතූති.

于以 `sa` 等开头的格位后缀之后，`ima` 与 `ta` 二词的词干可选择地转为 `a`。例如：`assa` (即 `imassa`)、`asmā` (即 `imasmā`)、`asmiṃ` (即 `imasmiṃ`)、`assāya` (即 `imissāya`)、`assaṃ` (即 `imissaṃ`)、`assā` (即 `imissā`)、`āsaṃ` (即 `imāsaṃ`)、`amhā` (即 `imamhā`)、`amhi` (即 `imamhi`)。同样，`assa` (即 `tassa`)、`asmā` (即 `tasmā`)、`asmiṃ` (即 `tasmiṃ`)、`assāya` (即 `tassāya`)、`assaṃ` (即 `tassaṃ`)、`assā` (即 `tassā`)、`āsaṃ` (即 `tāsaṃ`)、`amhā` (即 `tamhā`)、`amhi` (即 `tamhi`)。提及 `ssāya` 等是为了防止此变化发生于其他替代规则中。

133. ටෙ සිස්සිසිස්මා.

133. 于 `isi` 一词，`si` 格转为 `e`。

ඉසිස්මා සිස්ස ටෙ වා හොති, ‘යො න්වජ්ජ විනයෙ කඞ්ඛං, අත්ථධම්මවිදූ ඉසෙ’, වාත්වෙව? ඉසි.

对于 `isi` 一词，其 `si` 格(呼格单数)可选择地转为 `e`。例如：“yo nvajja vinaye kaṅkhaṃ, atthadhammavidū ise”(今于律有疑者，义法通达之仙人！)。问：是可选择的吗？答：(是的，另一形是)`isi`。

134. දුතියස්ස යොස්ස.

134. 于第二格的 `yo`。

ඉසිස්මා පරස්ස දුතියායොස්ස ටෙ වා හොති, ‘සමණෙ බ්‍රාහ්මණෙ වන්දෙ, සම්පන්නචරණෙ ඉසෙ’, වාත්වෙව? ඉසයො පස්ස, දුතියස්සාති කිං? ඉසයො තිට්ඨන්ති.

于 `isi` 一词之后，第二格复数的 `yo` 可选择地转为 `e`。例如：“samaṇe brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise”(我敬礼沙门、婆罗门，具足行之仙人)。问：是可选择的吗？答：(是的，另一形是)`isayo`，如`isayo passa`(见诸仙人)。问：为何说‘第二格’？答：(因为第一格是)`isayo tiṭṭhanti`(诸仙人站立)。

135. එකච්චාදීහ තො.

135. 于 `ekacca` 等词，(`yo`) 转为 `e`。

අකාරන්තෙහි එකච්චාදීහි යොනං ටෙ හොති, එකච්චෙ තිට්ඨන්ති, එකචෙ පස්ස, අතොති කිං? එකච්චායො, එවං එස ස පඨම.

对于以 `-a` 结尾的 `ekacca` 等词，其复数格 `yo` 转为 `e`。例如：`ekacce tiṭṭhanti`(一些人站立)，`ekacce passa`(见一些人)。问：为何说“以-a结尾”？答：(因为阴性是)`ekaccāyo`。同样地，`esa`、`sa`、`paṭhama` 等词亦然。

136. න නිස්ස ටා.

136. 于 `ni`，不转为 `ā`。

එකච්චාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති, එකච්චානි.

于 `ekacca` 等词之后，`ni`(中性复数)不转为 `ā`。例如：`ekaccāni`(一些事物)。

137. සබ්බාදීහී[Pg.100].

137. 于 `sabba` 等词。

සබ්බාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති, සබ්බානි.

于 `sabba` 等词之后，`ni`(中性复数)不转为 `ā`。例如：`sabbāni`(一切事物)。

138. යොනමෙට.

138. `yo` 转为 `e`。

අකාරන්තෙහි සබ්බාදීහි යොනමෙට හොති, සබ්බෙ තිට්ඨන්ති, සබ්බෙ පස්ස, අතොත්වෙව? සබ්බායො.

对于以 `-a` 结尾的 `sabba` 等词，其复数格 `yo` 转为 `e`。例如：`sabbe tiṭṭhanti`(一切人站立)，`sabbe passa`(见一切人)。问：为何说“以-a结尾”？答：(因为阴性是)`sabbāyo`。

139. නාඤ්ඤං චනාමප්පධානා.

139. 于非主要之名及其他情况则不然。

නාමභූතෙහී අප්පධානෙහි ච සබ්බාදීහි යං වුත්තං, යඤ්චාඤ්ඤං සබ්බාදිකාරියං, තං න හොති, තෙ සබ්බා, තෙ පියසබ්බා, තෙ අතිසබ්බා.

对于已成名词且非主要的`sabba`等词，以及`sabba`等词的其他功能，先前所述者不适用。例如：`te sabbā`、`te piyasabbā`、`te atisabbā`。

140. තතියත්ථයොගෙ.

140. 于第三格义之结合时。

තතියත්ථෙන යොගෙ සබ්බාදීහි යං වුත්තං, යඤ්චාඤ්ඤං සබ්බාදි කාරියං, තං න හොති, මාසෙන පුබ්බානං මාසපුබ්බානං.

于第三格义结合时，对`sabba`等词所述者，以及`sabba`等词的其他功能，皆不适用。例如：`māsena pubbānaṃ`，即`māsapubbānaṃ`。

141. චත්ථසමාසෙ.

141. 于`ca`义复合词中。

චත්ථසමාසවිසයෙ සබ්බාදීහි යං වුත්තං, යඤ්චාඤ්ඤං සබ්බාදිකාරියං, තං න හොති, ඉක්ඛිණුත්තරපුබ්බානං, සමාසෙති කිං? අමුසඤ්ච තෙසඤ්ච දෙහි.

于`ca`义复合词的范围内，对`sabba`等词所述者，以及`sabba`等词的其他功能，皆不适用。例如：`ikkhiṇuttarapubbānaṃ`。问：为何说“于复合词中”？答：`Amusañca tesañca dehi`。

142. වෙට.

142. 或。

එත්ථසමාසවිසධය සබ්බාදීහි යධස්සට වුත්තො, තස්ස වා හොති, පුග්ගුත්තරෙ, පුබ්බුත්තරා.

于此复合词范围内，对`sabba`等词所述者，可选择性地适用。例如：`pubbuttare`、`pubbuttarā`。

143. පුබ්බාදීහි ඡහී.

143. 由`pubba`等六个词。

එතෙහි [Pg.101] පුබ්බාදීහි ඡහි සවිසයෙ එට වා හොති, පුබ්බෙ පුබ්බා, පරෙ පරා, අපරෙ අපරා, දක්ඛිණෙ දක්ඛිණා, උත්තරෙ උත්තරා, අධරෙ අධරා, ඡහිතිකිං? යෙ.

对于`pubba`等这六个词，在其各自的范围内，此规则可选择性地适用。例如：`pubbe`或`pubbā`；`pare`或`parā`；`apare`或`aparā`；`dakkhiṇe`或`dakkhiṇā`；`uttare`或`uttarā`；`adhare`或`adharā`。问：为何说“六个”？答：`Ye`。

144. මනාදීහි ස්මිංසංනාස්මානං සිසොඔසාසා.

144. 于`mana`等词之后，`smiṃ`、`saṃ`、`nā`、`smā`、`naṃ`等格位后缀，依次变为`si`、`so`、`o`、`sā`、`sā`。

මනාදීහි ස්මිමාදීනං සිසොඔසාසා වා හොන්ති යථාක්කමං, මනසි මනස්මිං, මනසො මනස්ස, මනො මනං, මනසා මනෙන, මනසා මනස්මා, කථං ‘පුත්තො ජාතො අචෙතසො, හිත්වා යාති සුමෙධසො, සුද්ධුත්තරවාසසා, හෙමකප්පනවාසසෙ’ති? සකත්ථෙණත්ථා. මනතම තප තෙජ සිර උර වච ඔජ රජයස පය (6) ‘‘සරවයා-යවාසචෙතා ජලාසයාක්ඛයලොහපටමනෙසු’’.

于`mana`等词之后，`smiṃ`等格位后缀可选择性地依次变为`si`、`so`、`o`、`sā`、`sā`。例如：`manasi`（或`manasmiṃ`），`manaso`（或`manassa`），`mano`（或`manaṃ`），`manasā`（或`manena`），`manasā`（或`manasmā`）。问：如何解释“`putto jāto acetaso, hitvā yāti sumedhaso, suddhuttaravāsasā, hemakappanavāsase`”？答：此乃依其自义。`mana`、`tama`、`tapa`、`teja`、`sira`、`ura`、`vaca`、`oja`、`raja`、`yasa`、`paya`等词（属于`manādi`类）。

145. සතො සබ භෙ.

145. 于`bhe`之前，`sant`变为`saba`。

සන්ථසද්දස්ස සබ භවති භකාරෙ, සබ්භි.

`sant`词在`bha`字母前变为`saba`。例如：`sabbhi`。

146. භවතො වා භොන්තො ගයොනාසෙ.

146. 于`bhavant`，在`ga`、`yo`、`nā`、`se`等格位中，可选择性地变为`bhonta`。

භවන්තසද්දස්ස භොන්තාදෙසො වා හොති ගයොනාසෙ, භොන්ත භවං, භොන්තො භවන්තො, භොතා භවතා, භොතො භවතො, භො ඉති ආමන්තණෙ නිපාතො ‘කුතො නු ආගච්ඡථ භො තයො ජනා’, එවං භවන්තති, භද්දෙති සද්දන්ථරෙන සිද්ධං, සද්ධන්ථඉති දස්ස ද්විභාවෙන.

`bhavant`词在`ga`、`yo`、`nā`、`se`等格位中可选择性地替换为`bhonta`。例如：`bhonta`（或`bhavaṃ`），`bhonto`（或`bhavanto`），`bhotā`（或`bhavatā`），`bhoto`（或`bhavato`）。`bho`是呼格的不变词，例如：“`kuto nu āgacchatha bho tayo janā`”。`bhavant`词的用法即如是。`bhadde`一词由另一词根成就；`bhavant`词的两种形态已如是展示。

147. සිස්සාග්ගිතො නි.

147. 于`aggi`之后，`ssa`格位后缀变为`ni`。

අග්ගිස්මා සිස්ස නි යොති වා, අග්ගිනි අග්ගි.

于`aggi`之后，`ssa`格位后缀可选择性地变为`ni`。例如：`aggini`、`aggi`。

148. න්තස්සං.

148. `nta`后缀变为`aṃ`。

සිම්හි [Pg.102] න්තප්පච්චයස්ස අං හොති වා, ගච්ඡං ගච්ඡන්තො.

于`si`（主格单数）中，`nta`后缀可选择性地变为`aṃ`。例如：`gacchaṃ`（或`gacchanto`）。

149. භූතො.

149. 由`bhū`词根而来。

භූධාතුතො න්තස්ස අං හොති සිම්හි නිච්චං පුනබ්බිධානා, භවං.

由`bhū`词根而来的`nta`后缀，于`si`（主格单数）中，因重申之故，恒常变为`aṃ`。例如：`bhavaṃ`。

150. මහන්තාරහන්තානං ටා වා.

150. 于`mahant`及`arahant`，（`nta`）可选择性地变为`ā`。

සිම්හි මහන්තාරහන්තානං න්තස්ස ටා වා හොති, මහා මහං, අරහා අරහං.

于`si`（主格单数）中，`mahant`及`arahant`的`nta`后缀可选择性地变为`ā`。例如：`mahā`（或`mahaṃ`），`arahā`（或`arahaṃ`）。

151. න්තුස්ස.

151. 于`ntu`后缀。

සිම්හි න්තුස්ස ටා හොති, ගුණවා.

于`si`（主格单数）中，`ntu`后缀变为`ā`。例如：`guṇavā`。

152. අංඞං නපුංසකෙ.

152. 于中性词中，（变为）`aṃ`或`antaṃ`。

න්තුස්ස අංඞං හොන්ති සිම්හි නපුංසකෙ, ගුණවං කුලං, ගුණවන්තං කුලං, නපුංසකෙතිං කිං? සීලවා භික්ඛු.

于中性词的`si`（主格单数）中，`ntu`后缀变为`aṃ`或`antaṃ`。例如：`guṇavaṃ kulaṃ`、`guṇavantaṃ kulaṃ`。问：为何说“于中性词中”？答：`Sīlavā bhikkhu`。

153. හිමවතො වා ඔ.

153. 于`himavant`，（`ntu`）可选择性地变为`o`。

හිමවතො සිම්හී න්තුස්ස ඔ වා හොති, හිමවන්තො හිමවා.

于`himavant`词，其`ntu`后缀在`si`（主格单数）中可选择性地变为`o`。例如：`himavanto`（或`himavā`）。

154. රාජාදියුවාදිත්වා.

154. 国王等词与青年等词的变化。

රාජාදීහියුවාදීහි ච සිස්ස ආ හොති, රාජා, යුවා. රාජ බ්‍රහ්ම සඛ අත්ත ආතුම (7) ‘‘ධම්මො වාඤ්ඤත්ථෙ’’ දළ්හධම්මා, අස්ම, (8) ‘‘ඉමො භාවෙ’’ අණිමා, (මහිමා, ගරිමා) ලඝිමා, යුව සා සුවා මඝව පුම වත්තහ.

对于国王等词与青年等词，单数主格的`si`亦变为`ā`。例如：`rājā`（国王），`yuvā`（青年）。此二类词包括：`rāja`（王）、`brahma`（梵）、`sakha`（友）、`atta`（我）、`ātuma`（魂）；（7）依“`dhammo vāññatthe`”一节，有`daḷhadhammā`（坚法者）、`asma`（石）；（8）依“`imo bhāve`”一节，有`aṇimā`（微）、（`mahimā`（大）、`garimā`（重））`laghimā`（轻）；以及`yuva`（青年）、`sā`（犬）、`suvā`（犬）、`maghavā`（摩伽婆）、`pumā`（男性）、`vattaha`（路）。

155. වාම්හානඞ.

155. 于`aṃ`格，或变为`ānaṃ`。

රාජාදීනං [Pg.103] යුවාදීනං ච ආනඞ හොති වා අංම්හි, රාජානං රාජං, යුවානං යුවං.

对于国王等词与青年等词，于`aṃ`格（单数宾格），词尾或变为`ānaṃ`。例如：`rājānaṃ`、`rājaṃ`（国王）；`yuvānaṃ`、`yuvaṃ`（青年）。

156. යොනමානො.

156. 于`yo`格，变为`āno`。

රාජාදීහි යුවාදීහි ච යොනං ආනො වා හොති, රාජානො යුවානො, වා ත්වෙව? රාජා රාජෙ, යුවා යුවෙ.

对于国王等词与青年等词，`yo`格（复数主格）或变为`āno`。例如：`rājāno`、`yuvāno`。为何说“或”？因尚有其他形式，例如：`rājā`、`rāje`（国王们）；`yuvā`、`yuve`（青年们）。

157. ආයොනො ච සඛා.

157. 于`sakha`词，`yo`格亦变为`āyo`与`no`。

සඛතො යොන මායො නො හොන්ති වා ආනො ච, සඛායො, සඛිනො, සඛානො, වා ත්වෙව? සඛා, සඛෙ.

对于`sakha`（友）一词，`yo`格（复数主格）或变为`āyo`、`no`，亦可为`āno`。例如：`sakhāyo`、`sakhino`、`sakhāno`。为何说“或”？因尚有其他形式，例如：`sakhā`、`sakhe`（朋友们）。

158. ටෙ ස්මිනො.

158. 于`smiṃ`格，变为`ṭe`。

සඛතො ස්මිනො ටෙ හොති, සඛෙ, නිච්චත්ථො-යමාරම්භො.

对于`sakha`（友）一词，`smiṃ`格（单数处格）变为`ṭe`。例如：`sakhe`（在朋友处）。此规定为常法。

159. නොනාසෙස්වි.

159. 于`nā`等格中，（词干后加）`i`。

සඛස්ස ඉ හොති නොනාසෙසු, සඛිනො, සඛිනා, සඛිස්ස.

对于`sakha`（友）一词，于`nā`、`sa`等格中，词干后加`i`。例如：`sakhino`（友的）、`sakhinā`（以友）、`sakhissa`（为友）。

160. ස්මානංසු වා.

160. 于`smā`、`naṃ`、`su`格，或（加`i`）。

සඛස්ස ඉ වා හොති ස්මානංසු, සඛිස්මා සඛස්මා, සඛීනං සඛානං.

对于`sakha`（友）一词，于`smā`（单数从格）、`naṃ`（复数属格）、`su`（复数处格）中，或加`i`。例如：`sakhismā`、`sakhasmā`（从友）；`sakhīnaṃ`、`sakhānaṃ`（诸友的）。

161. යොස්වංහිසු චාරඞ.

161. 于`yo`、`su`、`aṃ`、`hi`等格，亦加`āraṅa`。

සඛස්ස ආරඞ වා හොති යොස්වංහිසු ස්මානංසු ච, සඛාරො සඛායො, සඛාරෙසු සඛෙසු, සඛාරං සඛං, සඛාරෙහි සඛෙහි, සඛාරා සඛා, සඛස්මා, සඛාරානං සඛානං.

对于`sakha`（友）一词，于`yo`（复数主格）、`su`（复数处格）、`aṃ`（单数宾格）、`hi`（复数具格）、`smā`（单数从格）、`naṃ`（复数属格）等格中，或加`āraṅa`。例如：`sakhāro`、`sakhāyo`（诸友）；`sakhāresu`、`sakhesu`（于诸友处）；`sakhāraṃ`、`sakhaṃ`（对友）；`sakhārehi`、`sakhehi`（以诸友）；`sakhārā`、`sakhā`、`sakhasmā`（从友）；`sakhārānaṃ`、`sakhānaṃ`（诸友的）。

162. ල්ථුපිතාදීනමසෙ.

162. 于以`-tu`结尾的词与`pitar`等词，除`sa`格（单数属格）外（加`āraṅa`）。

ල්තුප්පච්චයන්තානං [Pg.104] පිතාදීනං ච ආරඞ හොතී සතො-ඤ්ඤත්‍ර, කත්තාරො, පිතරො, කත්තාරං, පිතරං, කත්තාරා, පිතරා, කත්තරි, පිතරි, අසෙති කිං? කත්තුනො, පිතුනො.

对于以`-tu`为后缀的词与`pitar`（父）等词，除`sa`格（单数属格）外，皆加`āraṅa`。例如：`kattāro`（作者们）、`pitaro`（父亲们）；`kattāraṃ`（对作者）、`pitaraṃ`（对父亲）；`kattārā`（从作者）、`pitarā`（从父亲）；`kattari`（于作者处）、`pitari`（于父亲处）。为何说“除`sa`格之外”？是为了形成`kattuno`（作者的）、`pituno`（父亲的）等形式。

163. නම්හි වා.

163. 于`naṃ`格（复数属格），或（加`āraṅa`）。

නම්හි ල්තුපිතාදීනුමානඞ වා හොති, කත්තාරානං කත්තූනං, දිතරානං පිතුන්නං.

于`naṃ`格（复数属格），以`-tu`结尾的词与`pitar`等词或加`āraṅa`。例如：`kattārānaṃ`、`kattūnaṃ`（作者们的）；`pitarānaṃ`、`pitunnaṃ`（父亲们的）。

164. ආ.

164. Ā.

නම්හි ල්තුපිතාදීනමා වා හොතී, කත්තානං කත්තූනං, පීතානං පිතුන්නං.

于`naṃ`格（复数属格），以`-tu`结尾的词与`pitar`等词的词干或变为`ā`。例如：`kattānaṃ`、`kattūnaṃ`（作者们的）；`pitānaṃ`、`pitunnaṃ`（父亲们的）。

165. සලොපො.

165. 删除`sa`。

ල්තුපිතාදිහි සස්ස ලොපො වා හොති, කත්ථු කත්ථුනො, සකමන්තාතු සකමන්ධාතුනො, පීතු පිතුනො.

对于以`-tu`结尾的词与`pitar`等词，`sa`格（单数属格）的`sa`或被删除。例如：`katthu`、`kattuno`（作者的）；`sakamandhātu`、`sakamandhātuno`（真言王的）；`pitu`、`pituno`（父亲的）。

166. සුහිස්වාරඞ්.

166. 于`su`与`hi`格，加`āraṅ`。

සුහිසු ල්තුපිතාදීනමාරඞ වා හොති, කත්තාරෙසු කත්තූසු, පිතරෙසු පිතූසු, කත්තාරෙහි කත්තූහි, පිතරෙහි පීතූහී.

于`su`（复数处格）与`hi`（复数具格）中，以`-tu`结尾的词与`pitar`等词或加`āraṅa`。例如：`kattāresu`、`kattūsu`（于作者们处）；`pitaresu`、`pitūsu`（于父亲们处）；`kattārehi`、`kattūhi`（以作者们）；`pitarehi`、`pitūhi`（以父亲们）。

167. නජ්ජායොස්මාම.

167. 于`nadī`词，`yo`格或变为`āyo`。

යොසු නදිසද්දස්ස ආම වා හොති, නජ්ජායො නදියො.

于`yo`格（复数主格），`nadī`（河）一词的词尾或变为`āyo`。例如：`najjāyo`、`nadiyo`（诸河）。

168. ටි කතිම්හා.

168. 于`kati`词，（`yo`格）变为`ṭi`。

කතිම්හා ධයානං ටි හොති, කති තිට්ඨන්ති, කති පස්ස.

对于`kati`（多少）一词，`yo`格（复数主格与宾格）的词尾变为`ṭi`（即被删除）。例如：`kati tiṭṭhanti`（有多少站立？），`kati passa`（看见多少？）。

169. ට පඤ්චාදීහි චුද්දසහි.

169. 于五至十四的数词，（`yo`格）变为`ṭa`。

පඤ්චාදීහි [Pg.105] චුද්දසහි සංඛ්‍යාහි යොනං ටො හොති පඤ්ච, පඤ්ච, එවං යාව අට්ඨාරසා. පඤ්චාදීහීති කිං? ද්වෙ, තයො, චත්තාරො, චුද්ධසහීති කිං? ද්වෙ විසතියො.

以五开头的十四个数词（即五至十八），其复数格`yo`变为`ṭo`。例如：`pañca`、`pañca`，乃至`aṭṭhārasā`（十八）。问：为何说“以五开头”？答：为排除`dve`（二）、`tayo`（三）、`cattāro`（四）。问：为何说“十四个数词”？答：为排除如`dve visatiyo`（两个二十）等。

170. උභගොහි ටො.

170. 于`ubha`与`go`，（复数格`yo`）亦变为`ṭo`。

උභගොහි යොනං ටො හොති, උභො, උභො, ගාවො, ගාවො, කථං ‘ඉමෙකරත්ථිං උභයො වසාමා’ති? ටොම්හි යකාරාගමො.

于`ubha`（二者）与`go`（牛），其复数格`yo`变为`ṭo`。例如：`ubho`、`ubho`、`gāvo`、`gāvo`。问：“imekaratthiṃ ubhayo vasāmā”（我等二者于此一夜共住）一句如何解释？答：于`ṭo`中增入`ya`字母。

171. ආරඞ ස්මා.

171. 于以`-ar`结尾者与`smā`格。

ආරවාදෙසතො යොනං ටො හොති, සඛාරො, කත්තාරො, පිතරො.

于`āravādi`（以`-ar`结尾）等词，其复数格`yo`变为`ṭo`。例如：`sakhāro`（朋友们）、`kattāro`（作者们）、`pitaro`（父亲们）。

172. ටොටෙ වා.

172. 或作`ṭo`、`ṭe`。

ආරවාදෙසම්හා යොනං ටොටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං, සඛාරො, සඛාරෙ සඛායො, ටොග්ගහණං ලාඝවත්ථං.

于`āravādi`等词，复数格`yo`或依次变为`ṭo`、`ṭe`。例如：`sakhāro`、`sakhāre`、`sakhāyo`。前经采用`ṭo`是为了简洁。

173. ටා නාස්මානං.

173. `nā`、`smā`、`naṃ`三格变为`ṭā`。

ආරවාදෙසම්හා නාස්මානං ටා හොති, කත්තාරා, කත්තරා. කූචි වා හොති බයුලාධිකාරා, එතාදිසා සඛාරම්හා.

于`āravādi`等词，`nā`、`smā`、`naṃ`三格变为`ṭā`。例如：`kattārā`、`kattarā`。依`bahula`（不定）之通则，此法或有时用，亦可见`sakhāramhā`等常规形。

174. ටි ස්මිනො.

174. `smiṃ`格变为`ṭi`。

ආරවාදෙසම්හා ස්මිනො ටි හොති, කත්තරි, විතරි.

于`āravādi`等词，`smiṃ`格变为`ṭi`。例如：`kattari`、`vitari`。

175. දිවාදිතො.

175. 从`divādi`（`diva`等）组。

දිවාදීහි [Pg.106] නාමෙහි ස්මිනො ටි හොති, දිවි, භුවි. නිච්චං වකාරාගමො.

于`divādi`组的名词，`smiṃ`格变为`ṭi`。例如：`divi`、`bhuvi`。恒增入`v`字母。

176. රස්සාරඞ.

176. `-ār`词干的`ā`音变短。

ස්මිම්හි ආරො රස්සො හොති, කත්තරි, නත්තරි.

于`smiṃ`格，`-ār`词干的`ā`音变短。例如：`kattari`、`nattari`。

177. පිතාදීනමනත්වාදීනං.

177. 于`pitādi`（`pitu`等）组，不以`atvā`等开头者。

නත්වාදිවජ්ජිතානං පිතාදීනමාරො රස්සො හොති සබ්බාසු විභත්තීසු, පිතරො, පිතරං, අනුත්වාදීනන්ති කිං? නත්තාරො.

除以`natvā`等开头者外，`pitādi`组的`-ār`词干在所有格中`ā`音变短。例如：`pitaro`、`pitaraṃ`。问：为何说“非`atvādi`”？答：如`Nattāro`。

178. යුවාදීනං සුහිස්වානඞ.

178. 于`yuvādi`（`yuvan`等）组，于`su`、`hi`二格前，增入`ānaṅa`。

සුහිසු යුවාදීනං ආනඞ හොති, යුවානෙසු, යුවානෙහි.

于`su`、`hi`二格，`yuvādi`组增入`ānaṅa`。例如：`yuvānesu`、`yuvānehi`。

179. නොනානෙස්වා.

179. （变为）`no`、`nā`、`ne`等。

එසු යුවාදීනමා හොති, යුවානො, යුවානා, යුවානෙ.

于此等格，`yuvādi`组（词干尾音）变为`ā`。例如：`yuvāno`、`yuvānā`、`yuvāne`。

180. ස්මාස්මින්නං නානෙ.

180. `smā`、`smiṃ`二格，依次变为`nā`、`ne`。

යුවාදීහි ස්මාස්මින්නං නානෙ හොන්ති යථාක්කමං, යුවානා, යුවානෙ.

于`yuvādi`组，`smā`、`smiṃ`二格依次变为`nā`、`ne`。例如：`yuvānā`、`yuvāne`。

181. යොනං නොනෙ වා.

181. 复数格`yo`或变为`no`、`ne`。

යුවාදීහි යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං, යුවානො, යුවානෙ, වාති කිං? යුවෙ පස්ස, නොග්ගහණං ලාඝවත්ථං.

于`yuvādi`组，复数格`yo`或依次变为`no`、`ne`。例如：`yuvāno`、`yuvāne`。问：为何说“或”？答：可见`yuve`一形。前经采用`no`是为了简洁。

182. ඉතො ඤ්ඤත්ථෙ පුමෙ.

182. 于阳性、表他义之`i`结尾词。

අඤ්ඤපදත්ථෙ [Pg.107] වත්තමානා ඉකාරන්තතො නාමස්මා යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ, තොමරඞ්කුසපාණිනො, තොමරඞ්කුසපාණිනෙ, වාත්වෙව? තොමරඞ්කුසපාණයො, අඤ්ඤත්ථෙති කිං? පාණයො.

用于他词之义、以`i`结尾的阳性名词，其复数格`yo`或依次变为`no`、`ne`。例如：`tomaraṅkusapāṇino`（手持矛与钩者）、`tomaraṅkusapāṇine`。问：为何说“或”？答：如`Tomaraṅkusapāṇayo`。问：为何说“用于他词之义”？答：如`Pāṇayo`（手）。

183. නෙ ස්මිනො ක්වචි.

183. `smiṃ`格有时变为`ne`。

අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්ථමානා ඉකාරන්තතො නාමස්මා ස්මිනො නෙ හොති වා ක්වචි පුල්ලිඞ්ගෙ, කතඤ්ඤුම්හි ච පොසම්හි, සීලවන්තෙ අරිය වුත්තිනෙ, වාත්වෙව? අරියවුත්තිම්හි, පුමෙත්වෙව? අරියවුත්තියා.

用于他词之义、以`i`结尾的阳性名词，其`smiṃ`格有时或变为`ne`。例如：`kataññumhi ca posamhi, sīlavante ariya vuttine`（于具戒、圣行者）。问：为何说“或”？答：如`Ariyavuttimhi`。问：为何说“于阳性”？答：如`Ariyavuttiyā`。

184. පුමා.

184. 关于`puman`（男性）一词。

පුමසද්දතො ස්මිනො යං වුත්තං, තං වා හොති, පුමානෙ පුමෙ.

对于`puma`一词，就处格单数`smiṃ`所说的规则，其适用为可选。例如：`pumāne`、`pume`。

185. නාම්හි.

185. 就`nā`而言。

පුමස්ස නාම්හි යං වුත්තං, තං වා හොති, පුමානා පුමෙන.

对于`puma`一词，在接续具格单数`nā`时，所说的变化为可选。例如：`pumānā`、`pumena`。

186. සුම්හා ච.

186. 以及就`su`而言。

පුමස්ස සුම්හි යං වුත්තං, තං ආ ච වා හොති, පුමානෙසු, පුමාසු පුමෙසුං.

对于`puma`一词，在接续处格复数`su`时，所说的变化以及`ā`的变化为可选。例如：`pumānesu`、`pumāsu`、`pumesuṃ`。

187. ගස්සං.

187. `ga`作`aṃ`。

පුමසද්දතො ගස්ස අං වා හොති, භො පුමං භො පුම, භො ඉත්තිපුමං භො ඉත්ථිපුම.

从`puma`一词，呼格单数`ga`可选地作`aṃ`。例如：`bho pumaṃ`、`bho puma`、`bho ittipumaṃ`、`bho itthipuma`。

188. සාස්සංසෙ චානඞ.

188. 于`sā`，于`aṃ`格，亦作`ānaṅa`。

සාසද්දස්ස [Pg.108] ආනඞ හොති අංසෙ ගෙ ච, සානං, සානස්ස, චභා සාන.

对于`sā`一词，在接续业格单数`aṃ`与呼格单数`ga`时，词干作`ānaṅa`。例如：`sānaṃ`、`sānassa`、`cabhā sāna`。

189. වත්තහා සනංනං නොනානං.

189. 于`vattahā`，`sa`作`no`，`naṃ`作`ānaṃ`。

වත්තහා සනංනං නොනානං හොන්ති යථාක්කමං, වත්තහානො, වත්තහානානං.

对于`vattahā`一词，属格单数`sa`与属格复数`naṃ`依次作`no`与`ānaṃ`。例如：`vattahāno`、`vattahānānaṃ`。

190. බ්‍රහ්මස්සු වා.

190. 于`brahmā`，可选地作`u`。

බ්‍රහ්මස්ස උ වා හොති සනංසු, බ්‍රහ්මුනො බ්‍රහ්මස්ස, බ්‍රහ්මූනං බ්‍රහ්මානං.

对于`brahmā`一词，在接续属格单数`sa`与属格复数`naṃ`时，可选地作`u`。例如：`brahmuno`、`brahmassa`；`brahmūnaṃ`、`brahmānaṃ`。

191. නාම්හි.

191. 就`nā`而言。

බ්‍රහ්මස්ස උ හොති නාම්හි, බ්‍රහ්මුනා.

对于`brahmā`一词，在接续具格单数`nā`时，作`u`。例如：`brahmunā`。

192. පුමකම්මථාමද්ධානං වා සස්මාසු ච.

192. 于`puma`、`kamma`、`thāma`、`addhan`，就`sa`、`smā`、`su`而言，亦可选地变化。

පුමාදිනමු හොති වා සස්මාසු නාම්හි ච, පුමුනො පුමස්ස, පුමුනා පුමානා, පුමුනා පුමානා, කම්මුනො කම්මස්ස, කම්මුනා කම්මස්මා, කම්මුනා කම්මනා, ථාමුනො ථාමස්ස, ථාමුනා ථාමස්මා, ථාමුනා ථාමෙන, අද්ධුනො අද්ධස්ස, අද්ධුනා අද්ධස්මා, අද්ධුනා අද්ධනා.

对于`puma`等词，在接续属格单数`sa`、从格单数`smā`、处格复数`su`以及具格单数`nā`时，可选地作`u`。例如：`pumuno`、`pumassa`；`pumunā`、`pumānā`；`pumunā`、`pumānā`；`kammuno`、`kammassa`；`kammunā`、`kammasmā`；`kammunā`、`kammanā`；`thāmuno`、`thāmassa`；`thāmunā`、`thāmasmā`；`thāmunā`、`thāmena`；`addhuno`、`addhassa`；`addhunā`、`addhasmā`；`addhunā`、`addhanā`。

193. යුවා සස්සිනො.

193. 于`yuvā`，`sa`作`ino`。

යුවා සස්ස වා ඉනො හොති, යුවිනො යුවස්ස.

对于`yuvā`一词，属格单数`sa`可选地作`ino`。例如：`yuvino`、`yuvassa`。

194. නො-ත්තාතුමා.

194. 于`attā`、`ātuman`，作`no`。

අත්තාතුමෙහි [Pg.109] සස්ස නො හොති වා, අත්තනො අත්තස්ස, ආතුමනො ආතුමස්ස.

从`attā`与`ātuman`，属格单数`sa`可选地作`no`。例如：`attano`、`attassa`；`ātumano`、`ātumassa`。

195. සුහීසු නක.

195. 于`su`、`hi`，作`naka`。

අත්තආතුමානං සුහිසු වා නක හොති, අත්තනෙසු අත්තෙසු ආතුමනෙසු ආතුමෙසු, අත්තනෙහි අත්තෙහි ආතුමනෙහි ආතුමෙහි, කථං ‘වෙරිනෙසු’ති? ‘නක’ ඉති යොගවිභාගා.

对于`attā`与`ātuman`，在接续处格复数`su`与具格复数`hi`时，可选地作`naka`。例如：`attanesu`、`attesu`、`ātumanesu`、`ātumesu`；`attanehi`、`attehi`、`ātumanehi`、`ātumehi`。问：`verinesu`一形如何形成？答：由`naka`一规则的分节而来。

196. ස්මාස්ස නා බ්‍රහ්මා ච.

196. 于`brahmā`等，`smā`作`nā`。

බ්‍රහ්මා අත්තආතුමෙහි ච ස්වාස්ස නා හොති, බ්‍රහ්මුනා, අත්තනා, ආතුමනා.

从`brahmā`、`attā`与`ātuman`，从格单数`smā`作`nā`。例如：`brahmunā`、`attanā`、`ātumanā`。

197. ඉමෙතානමෙනාන්වාදෙසෙ දුතියායං.

197. 于`ima`、`eta`，在复指时，就第二格而言，作`ena`。

ඉමඑතසද්දානං කථිතානුකථනවිසයෙ දුතියායමෙනාදෙසො හොති, ඉමං භික්ඛුං විනයමජ්ඣාපය, අථො එනං ධම්මමජ්ඣාපය, ඉමෙ භික්ඛූ විනයමජ්ඣාපය, අථො එනෙ ධම්මමජ්ඣාපය, එවමෙතස්ස ච යොජනියං.

对于`ima`与`eta`二词，在复述已说之事的语境中，于第二格（业格），作`ena`的替换。例如：`imaṃ bhikkhuṃ vinayamajjhāpaya, atho enaṃ dhammamajjhāpaya`（教这位比丘律，然后教他法）；`ime bhikkhū vinayamajjhāpaya, atho ene dhammamajjhāpaya`（教这些比丘律，然后教他们法）。同样，此规则也应适用于`eta`。

198. කිස්ස කො සබ්බාසු.

198. 于`kiṃ`，在所有格中，作`ko`。

සබ්බාසු විභත්තිසු කිස්ස කො හොති, කො, එක, කා, කායො, කං, කානි, කෙනෙච්චාමි.

在所有格中，`kiṃ`作`ko`。例如：`ko`、`eka`、`kā`、`kāyo`、`kaṃ`、`kāni`、`keneccāmi`。

199. කි සස්මිංසු වානිත්ථියං.

199. 于`kiṃ`，在非女性词中，就属格单数`sa`与处格单数`smiṃ`而言，可选地作`ki`。

අනිත්ථියං [Pg.110] කිස්ස කි වා හොති සස්මිංසු, කිස්ස කස්ස, කිස්මිං කස්මිං, අනිත්ථියන්ති කිං? කස්සා, කස්සං.

于非女性，当后接属格(`sa`)及处格(`smiṃ`)时，`ki`（何）之词干或作`ka`。例如：`kissa`、`kassa`；`kismiṃ`、`kasmiṃ`。何谓“于非女性”？谓非`kassā`、`kassaṃ`等形式。

200. කිමංසිසු සහ නපුංසකෙ.

200. 于中性，当后接`aṃ`及`si`格时，（`ki`词）成`kiṃ`。

අංසිසු සහ තෙහි කිංසද්දස්ස කිං හොති නපුංසකෙ. කිං, කිං, නපුංසකෙති කිං? කො, කං.

当后接彼`aṃ`及`si`格时，于中性，`ki`词作`kiṃ`。例如：`kiṃ`、`kiṃ`。何谓“于中性”？谓非`ko`、`kaṃ`等男性形式。

201. ඉමස්සිදං වා.

201. `ima`（此）或作`idaṃ`。

අංසිසු සහ තෙති ඉමස්ස ඉදං හොති වා නපුංසකෙ, ඉදං ඉමං, ඉදං ඉමං.

当后接彼`aṃ`及`si`格时，于中性，`ima`（此）或作`idaṃ`。例如：`idaṃ`、`imaṃ`；`idaṃ`、`imaṃ`。

202. අමුස්සාදුං.

202. `amu`（彼）作`aduṃ`。

අංසිසු සහ තෙහි අමුස්ස අදුං හොති වා නපුංසකෙ, අදුං අමුං, අදුං අමුං.

当后接彼`aṃ`及`si`格时，于中性，`amu`（彼）或作`aduṃ`。例如：`aduṃ`、`amuṃ`；`aduṃ`、`amuṃ`。

203. සුම්හාමුස්සාස්මා.

203. 当后接`su`（处格复数）时，`amha`（我）作`asmā`。

අම්හස්ස අස්මා හොති වා සුම්හි, භත්තිරස්මාසු යා තව, වා ත්වෙව? අම්හෙසු.

当后接`su`（处格复数）时，`amha`（我）或作`asmā`。例如：`bhattirasmāsu yā tava`（汝于我等之信）。问：为何言“或”？答：亦有`amhesu`之形式。

204. නංම්හි තිචතුන්නමිත්ථියං තිස්සචතස්සා.

204. 当后接`naṃ`（属格复数）时，于女性，`ti`（三）与`catu`（四）之词干分别作`tissa`与`catassā`。

නංම්හි තිචතුන්නං තිස්සචතස්සා හොන්ති ඉත්ථියං යථාක්කමං, තිස්සන්නං චතස්සන්නං, ඉත්ථියන්ති කිං? තිණ්ණං චතුන්නං.

当后接`naṃ`（属格复数）时，于女性，`ti`（三）与`catu`（四）之词干依次作`tissa`与`catassā`。例如：`tissannaṃ`、`catassannaṃ`。何谓“于女性”？谓非`tiṇṇaṃ`、`catunnaṃ`等非女性形式。

205. තිස්සොචතස්සො යොම්හි සවිභත්තීනං.

205. 当后接`yo`（主格/宾格复数）时，于女性，`ti`（三）与`catu`（四）连同格位后缀，分别作`tisso`与`catasso`。

විභත්තිසහිතානං තිචතුන්නං යොම්හි තිස්සො චතස්සො හොන්ති ඉත්ථියං යථාක්කමං, තිස්සො චතස්සො.

当后接`yo`格时，`ti`（三）与`catu`（四）连同格位后缀，于女性依次作`tisso`与`catasso`。例如：`tisso`、`catasso`。

206. තීණිචත්තාරි නපුංසකෙ.

206. 于中性，（`ti`与`catu`）作`tīṇi`与`cattāri`。

යොම්හි [Pg.111] සවිභත්තීනං තිචතුන්නං යථාක්කමං තීණිචත්තාරි හොන්ති නපුංසකෙ, තීණි. චත්තාරි.

当后接`yo`格时，`ti`（三）与`catu`（四）连同格位后缀，于中性依次作`tīṇi`与`cattāri`。例如：`tīṇi`、`cattāri`。

207. පුමෙ තයො චත්තාරො.

207. 于男性，（`ti`与`catu`）作`tayo`与`cattāro`。

යොම්හි සවිභත්තීනං තිචතුන්නං තයොචත්තාරො හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ, තයො, චත්තාරො.

当后接`yo`格时，`ti`（三）与`catu`（四）连同格位后缀，于男性依次作`tayo`与`cattāro`。例如：`tayo`、`cattāro`。

208. චතුරො වා චතුස්ස.

208. `catu`（四）或作`caturo`，亦作`catussa`。

චතුසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස යොම්හි චතුරො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ, චතුරො ජනා සංවිධාය, කථං ‘චතුරො නිමිත්තෙ නාද්දස්සාසි’න්ති? ලිඞ්ගවිපල්ලාසා.

当后接`yo`格时，`catu`（四）词连同格位后缀，于男性或作`caturo`。例如：`caturo janā saṃvidhāya`（四人共谋）。问：云何解“`caturo nimitte nāddassāsi`”（汝未见四相）？答：此乃性转易（liṅgavipallāsā）故。

209. මයමස්මාම්හස්ස.

209. `amha`（我）之主格复数作`mayaṃ`、`asmā`；属格单数作`amhassa`。

යොස්වම්හස්ස සවිභත්තිස්ස මයමස්මා වා හොන්ති යථාක්කමං, මයං, අස්මා, අම්හෙ.

当后接`yo`（主格/宾格复数）时，`amha`（我）连同格位后缀，或依次作`mayaṃ`、`asmā`。例如：`mayaṃ`、`asmā`、`amhe`。

210. නංසෙස්වස්මාකංමමං.

210. 当后接`naṃ`（属格复数）及`sa`（属格单数）时，（`amha`）分别作`asmākaṃ`与`mamaṃ`。

නංසෙස්වමුස්ස සවිභත්තිස්ස අස්මාකං මමං හොන්ති වා යථාක්කමං, අස්මාකං, අම්හාකං, මමං මම.

当后接`naṃ`（属格复数）及`sa`（属格单数）时，`amha`（我）连同格位后缀，或依次作`asmākaṃ`与`mamaṃ`。例如：`asmākaṃ`、`amhākaṃ`；`mamaṃ`、`mama`。

211. සිම්හ-හං.

211. 当后接`si`（主格单数）时，`amha`（我）作`ahaṃ`。

සිම්හි අම්හස්ස සවිභත්තිස්ස අහං හොති, අහං.

当后接`si`（主格单数）时，`amha`（我）连同格位后缀，作`ahaṃ`。例如：`ahaṃ`。

212. තුම්හස්ස තුවංත්වමම්හි ච.

212. 当后接`aṃ`（宾格单数）及`si`（主格单数）时，`tumha`（汝）亦作`tuvaṃ`与`tvaṃ`。

අංම්හි සිම්හි ච තුම්හස්ස සවිභත්තිස්ස තුවංත්වං හොන්ති යථාක්කමං, තුවං, ත්වං.

当后接`aṃ`（宾格单数）及`si`（主格单数）时，`tumha`（汝）连同格位后缀，作`tuvaṃ`与`tvaṃ`。例如：`tuvaṃ`、`tvaṃ`。

213. තයාතයීනං ත්ව වා තස්ස.

213. 于`tayā`及`tayi`二形中，其`ta`音或为`tva`。

තුම්හස්ස [Pg.112] තයාතයීනං තකාරස්ස ත්ව හොති වා, ත්වයා තයා, ත්වයි තයි.

`tumha`（汝）之`tayā`（具格单数）及`tayi`（处格单数）二形中，其`ta`音或为`tva`。例如：`tvayā`、`tayā`；`tvayi`、`tayi`。

214. ස්මාම්හි ත්වම්හා.

214. 当后接`smā`（从格单数）时，（`tumha`）作`tvamhā`。

ස්වාම්හි තුම්හස්ස සවිභත්තිස්ස ත්වම්හා හොති වා, පත්තා නිස්සං සයං ත්වම්හා, වා ත්වෙව? ත්වයා.

于`smā`格，`tumha`（你）连同其格位语尾，或作`tvamhā`。例如：`pattā nissaṃ sayaṃ tvamhā`（我亲自从你处获得钵）。又如`tvayā`。

215. න්තන්තූනංන්තොයොම්හී පඨමෙ.

215. 于第一格`yo`，`-nt`结尾者作`nto`。

පඨමෙ යොම්හි න්තන්තූනං සවිභත්තීනං න්තොඉච්චාදෙසො වා හොති, ගච්ඡන්තො, ගච්ඡන්තා, ගුණවන්තො ගුණවන්තා.

于第一格`yo`，`-nt`结尾者连同格语尾，或作`nto`。例如：`gacchanto`或`gacchantā`（去者们），`guṇavanto`或`guṇavantā`（有德者们）。

216. තං නංම්හි.

216. 于`naṃ`格，作`taṃ`。

නංම්හි න්තන්තූනං සවිභත්ථීනං තං වා හොති, ගච්ඡතං ගච්ඡන්තානං, ගුණවතං ගුණවන්තානං.

于`naṃ`格，`-nt`结尾者连同格语尾，或作`taṃ`。例如：`gacchataṃ`或`gacchantānaṃ`（去者们的），`guṇavataṃ`或`guṇavantānaṃ`（有德者们的）。

217. තොතාතිතා සස්මාස්මිංනාසු.

217. 于`sa`、`smā`、`smiṃ`、`nā`格，依次作`to`、`tā`、`ti`、`tā`。

සාදීසු න්තන්තූනං සවිභත්තීනං තොතාතිතා හොන්ති වා යථාක්කමං, ගච්ඡතො ගච්ඡන්තස්ස, ගුණවතො ගුණවන්තස්ස, ගච්ඡතා ගච්ඡන්තම්හා, ගුණවතා ගුණවන්ථම්හා, ගච්ඡති ගච්ඡන්තෙ, ගුණවති ගුණවන්තෙ, ගච්ඡතා ගච්ඡන්තෙන, ගුණවතා ගුණවන්තෙන.

于`sa`等格，`-nt`结尾者连同格语尾，或依次作`to`、`tā`、`ti`、`tā`。例如：`gacchato`或`gacchantassa`（去者的），`guṇavato`或`guṇavantassa`（有德者的）；`gacchatā`或`gacchantamhā`（从去者），`guṇavatā`或`guṇavanthamhā`（从有德者）；`gacchati`或`gacchante`（于去者），`guṇavati`或`guṇavante`（于有德者）；`gacchatā`或`gacchantena`（由去者），`guṇavatā`或`guṇavantena`（由有德者）。

218. ටටාඅං ගෙ.

218. 于`ge`格，作`ṭa`、`ṭā`、`aṃ`。

ගෙ පරෙ න්තන්තූනං සවිභත්තීනං ටටාඅං ඉච්චාදෙසා හොන්ති, භො ගච්ඡ, භො ගච්ඡා, භො ගච්ඡං, තො ගුණව, භො ගුණවා, භො ගුණවං.

于`ge`（呼格）后，`-nt`结尾者连同格语尾，变为`ṭa`、`ṭā`、`aṃ`。例如：`bho gaccha`、`bho gacchā`、`bho gacchaṃ`（哦，去者！）；`to guṇava`、`bho guṇavā`、`bho guṇavaṃ`（哦，有德者！）。

219. යොම්හි ද්වින්නං දුවෙද්වෙ.

219. 于`yo`格，`dvi`（二）作`duve`、`dve`。

යොම්හී [Pg.113] ද්වීස්ස සවිභත්තිස්ස දුවෙද්වෙ හොන්ති පච්චෙකං, දුවෙ, ද්වෙ.

于`yo`格，`dvi`（二）连同格语尾，各作`duve`、`dve`。即：`duve`、`dve`。

220. දුවින්නං නංම්හි වා. නංම්හි ද්විස්ස සවිභත්තිස්ස දුවින්නං හොති වා, දුවින්නං, ද්වින්නං.

220. 于`naṃ`格，`dvi`（二）或作`duvinnaṃ`。于`naṃ`格，`dvi`连同格语尾，或作`duvinnaṃ`。例如：`duvinnaṃ`或`dvinnaṃ`。

221. රාජස්ස රඤ්ඤං. නංම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤං හොති වා, රඤ්ඤං රාජානං.

221. （于`naṃ`格，）`rāja`（王）作`raññaṃ`。于`naṃ`格，`rāja`连同格语尾，或作`raññaṃ`。例如：`raññaṃ`或`rājānaṃ`。

222. නාස්මාසු රඤ්ඤා. නාස්මාසු රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤා හොති, රඤ්ඤා කතං, රඤ්ඤා නිස්සටං.

222. 于`nā`、`smā`格，`rāja`（王）作`raññā`。于`nā`、`smā`格，`rāja`连同格语尾，作`raññā`。例如：`raññā kataṃ`（由王所作），`raññā nissaṭaṃ`（从王而出）。

223. රඤ්ඤො රඤ්ඤස්ස රාජිනො සෙ. සෙ රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤො රඤ්ඤස්ස රාජිනො හොන්ති, රඤ්ඤො, රඤ්ඤස්ස, රාජිනො.

223. 于`se`格，（`rāja`作）`rañño`、`raññassa`、`rājino`。于`se`格，`rāja`（王）连同格语尾，作`rañño`、`raññassa`、`rājino`。即：`rañño`、`raññassa`、`rājino`。

224. ස්මිම්හි රඤ්ඤෙරාජිනි. ස්මිම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤෙ රාජිනි හොන්ති, රඤ්ඤෙ, රාජිනි.

224. 于`smiṃ`格，（`rāja`作）`raññe`、`rājini`。于`smiṃ`格，`rāja`（王）连同格语尾，作`raññe`、`rājini`。即：`raññe`、`rājini`。

225. සමාසෙ වා. සමාසවිසයෙ එතෙ ආදෙසා රාජස්ස වා හොන්ති, කාසිරඤ්ඤා කාසිරාජෙන, කාසිරඤ්ඤා කාසිරාජස්මා, කාසිරඤ්ඤො කාසිරාජස්ස, කාසිරඤ්ඤෙ කාසිරාජෙ.

225. 于复合词中，或可。于复合词中，`rāja`（王）的这些替代形式或可使用。例如：`kāsiraññā`或`kāsirājena`（由迦尸王），`kāsiraññā`或`kāsirājasmā`（从迦尸王），`kāsirañño`或`kāsirājassa`（迦尸王的），`kāsiraññe`或`kāsirāje`（于迦尸王）。

226. ස්මිම්හි තුම්හාම්හානං තයිමයි. ස්මිම්හි තුම්හඅමුසද්දානං සවිභත්තීනං තයිමයි හොන්ති යථාක්කමං, තයි, මයි.

226. 于`smiṃ`格，`tumha`（你）、`amha`（我）作`tayi`、`mayi`。于`smiṃ`格，`tumha`、`amha`二词连同格语尾，依次作`tayi`、`mayi`。即：`tayi`（于你）、`mayi`（于我）。

227. අංම්හි තං මං තවං මමං.

227. 于`aṃ`格，作`taṃ`、`maṃ`、`tavaṃ`、`mamaṃ`。

අංම්හි [Pg.114] තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තං මං තවං මමං හොන්ති යථාක්කමං, තං, මං, තවං, මමං,

于`aṃ`格，`tumha`（你）、`amha`（我）二词连同格语尾，依次作`taṃ`、`maṃ`、`tavaṃ`、`mamaṃ`。即：`taṃ`、`maṃ`、`tavaṃ`、`mamaṃ`。

228. නාස්මාසු තයාමයා.

228. 于`nā`、`smā`格，作`tayā`、`mayā`。

නාස්මාසු තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තයාමයා හොන්ති යථාක්කමං, තයා කතං, මයා කතං, තයා නිස්සටං, මයා නිස්සටං.

于`nā`、`smā`格，`tumha`（你）、`amha`（我）二词连同格语尾，依次作`tayā`、`mayā`。例如：`tayā kataṃ`（由你所作），`mayā kataṃ`（由我所作）；`tayā nissaṭaṃ`（从你而出），`mayā nissaṭaṃ`（从我而出）。

229. තව මම තුය්හං මය්හං සෙ.

229. 于`se`格，作`tava`、`mama`、`tuyhaṃ`、`mayhaṃ`。

සෙ තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තව මම තුය්හං මය්හං හොන්ති යථාක්කමං, තව, තුය්හං, මම, මය්හං.

于`se`格，`tumha`（你）、`amha`（我）二词连同格语尾，依次作`tava`、`mama`、`tuyhaṃ`、`mayhaṃ`。即：`tava`、`tuyhaṃ`（你的），`mama`、`mayhaṃ`（我的）。

230. ඞංඞාකං නංම්හි.

230. 于`naṃ`格，作`ṅaṃ`、`ṅākaṃ`。

නංම්හි තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං ඞංඞාකං හොන්ති පච්චෙකං, තුම්හං, තුම්හාකං, අම්හං, අම්හාකං, යථාසඞ්ඛ්‍යමත්‍ර න විවච්ඡතෙ.

于`naṃ`格，`tumha`（你）、`amha`（我）二词连同格语尾，各作`ṅaṃ`、`ṅākaṃ`。例如：`tumhaṃ`、`tumhākaṃ`（你们的），`amhaṃ`、`amhākaṃ`（我们的）。此处不欲按序说明。

231. දුතියෙ යොම්හි වා.

231. 于第二格`yo`，或可（作前述之形式）。

තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං පච්චෙකං ඞංඞාකං වා හොන්ති යොම්හි දුතියෙ, තුම්හං, තුම්හාකං, තුම්හෙ, අම්හං, අම්හාකං, අම්හෙ.

于第二格`yo`，`tumha`（你）、`amha`（我）二词连同格语尾，或各作`ṅaṃ`、`ṅākaṃ`。例如：`tumhaṃ`、`tumhākaṃ`或`tumhe`（你们），`amhaṃ`、`amhākaṃ`或`amhe`（我们）。

232. අපාදාදො පදතෙකවාක්‍යෙ.

232. 于一句中，非在句首或韵文句首。

ඉදමධිකතං වෙදිතබ්බං. පජ්ජතෙ-නෙනත්ථොති පදං-ස්‍යාද්‍යන්තං ත්‍යාද්‍යන්තං ච, පදසමූහො වාක්‍යං.

当知此为权管（规则）。义由是而知，故名为`pada`（词）；（词）以`si`等（名词语尾）或`ti`等（动词语尾）为结尾。词之集合为`vākya`（句）。

233. යොනංහිස්වපඤ්චම්‍යා වොනො.

233. 于yo、naṃ、hi、su诸格中，除第五格（从格）外，（tumha与amha）成vo、no。

අපඤ්චමියා [Pg.115] යොනංහිස්වපාදාදො වත්තමානානං පදස්මා පරෙසං එකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හාම්හසද්දානං සවිභත්තීනං වොනො හොන්ති වා යථාක්කමං, තිට්ඨථ වො, තිට්ඨථ තුම්හෙ, තිට්ඨාම නො, තිට්ඨාම මයං, පස්සති වො, පස්සති තුම්හෙ, පස්සති නො, පස්සති අම්හෙ, දීයතෙ වො, දීයතෙ තුම්හං, දීයතෙ නො, දීයතෙ අම්හං, ධනං වො, ධනං තුම්හං, ධනං නො ධනං අම්හං, කතං වො, කතං තුම්හෙහි, කතං නො, කතං අම්හෙහි, අපඤ්චම්‍යාති කිං? නිස්සටං තුම්හෙහි, නිස්සටං අම්හෙහි, අපාදාදොත්වෙව? ‘බලඤ්ච භික්ඛූනමනුප්පදින්නං, තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පකං’, පදතොත්වෙව? තුම්හෙ තිට්ඨථ, එකවාක්‍යෙත්වෙව? දෙවදත්තො තිට්ඨති ගාමෙ, තුම්හෙ තිට්ඨථ නගරෙ, සවිභත්තීනංත්වෙව? අරහති ධම්මො තුම්හාදිසානං, අරහති ධම්මො අම්හාදිසානං.

除第五格（从格）外，于yo、naṃ、hi、su诸格中，当tumha（你）与amha（我）二词连同格语尾，不处于句首、位于另一词之后、且在同一句中时，可分别选择性地变成vo与no。例如：tiṭṭhatha vo（你们站着），tiṭṭhatha tumhe（你们站着）；tiṭṭhāma no（我们站着），tiṭṭhāma mayaṃ（我们站着）；passati vo（他看见你们），passati tumhe（他看见你们）；passati no（他看见我们），passati amhe（他看见我们）；dīyate vo（给予你们），dīyate tumhaṃ（给予你们）；dīyate no（给予我们），dīyate amhaṃ（给予我们）；dhanaṃ vo（你们的财富），dhanaṃ tumhaṃ（你们的财富）；dhanaṃ no（我们的财富），dhanaṃ amhaṃ（我们的财富）；kataṃ vo（由你们所作），kataṃ tumhehi（由你们所作）；kataṃ no（由我们所作），kataṃ amhehi（由我们所作）。为何说“除第五格（从格）外”？例如：nissaṭaṃ tumhehi（由你们离开），nissaṭaṃ amhehi（由我们离开）。为何说“不处于句首”？例如：“Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ”（比丘们的力量尚未被给予，你们已积无量福）。为何说“位于另一词之后”？例如：Tumhe tiṭṭhatha（你们站着）。为何说“在同一句中”？例如：Devadatto tiṭṭhati gāme, tumhe tiṭṭhatha nagare（提婆达多(Devadatto)住在村里，你们住在城里）。为何说“连同格语尾”？例如：Arahati dhammo tumhādisānaṃ（法适合像你们这样的人），arahati dhammo amhādisānaṃ（法适合像我们这样的人）。

234. තෙමෙ නාසෙ.

234. 于nā（第三格）与se（第六格）中，（tumha与amha）成te与me。

නාම්හි සෙ ච අපාදාදො වත්තමානානං පදස්මා පරෙසං එකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හාම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තෙමෙ වා හොන්ති යථාක්කමං, කතං තෙ, කතං තයා, කතං මෙ, කතං මයා, දීයතෙ තෙ, දීයතෙ තව දීයතෙ මෙ, දීයතෙ මම, ධනං තෙ, ධනං තව, ධනං මෙ, ධනං මම.

于nā（第三格）与se（第六格）中，当tumha（你）与amha（我）二词连同格语尾，不处于句首、位于另一词之后、且在同一句中时，可分别选择性地变成te与me。例如：kataṃ te（由你所作），kataṃ tayā（由你所作）；kataṃ me（由我所作），kataṃ mayā（由我所作）；dīyate te（给予你），dīyate tava（给予你）；dīyate me（给予我），dīyate mama（给予我）；dhanaṃ te（你的财富），dhanaṃ tava（你的财富）；dhanaṃ me（我的财富），dhanaṃ mama（我的财富）。

235. අන්වාදෙසෙ.

235. 于随说(anvādesa)中。

කථිතානුකථනවිසයෙ තුම්හඅම්හ-සද්දානමාදෙසා නිච්චං භවන්ති පුනබ්බිධානා, ගාමො තුම්හං පරිග්ගහො, අථො ජනපදො වො පරිග්ගහො.

于复述已说之事（即随说）的语境中，因是重述，tumha与amha二词的替代形是恒常的（必须使用）。例如：gāmo tumhaṃ pariggaho, atho janapado vo pariggaho（村庄是你们的财产，并且国土也是你们的财产）。

236. සපුබ්බා පඨමන්තා වා.

236. 若有以第一格（主格）结尾的前行词，则（替代形）为可选项。

විජ්ජමානපුබ්බස්මා [Pg.116] පඨමන්තා පරෙසං තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසා වා හොන්ති අන්වාදෙසෙපි, ගාමෙ පටො තුම්හාකං, අථො නගරෙ කම්බලො වො, අථො නගරෙ කම්බලො තුම්හාකං, සපුබ්බාති කිං? පටො තුම්හාකං, අථො කම්බලො වො, පඨමන්තාති කි? පටො නාගරෙ තුම්හාකං, අථො කම්බලො ගාමෙ වො.

若有前行的第一格（主格）结尾之词，则其后tumha与amha二词的替代形，即使在随说中，亦为可选项。例如：gāme paṭo tumhākaṃ, atho nagare kambalo vo, atho nagare kambalo tumhākaṃ（村里的布是你们的，并且城里的毯子是你们的(vo)，或城里的毯子是你们的(tumhākaṃ)）。为何说“有前行词”？例如：Paṭo tumhākaṃ, atho kambalo vo（布是你们的，并且毯子是你们的(vo)）。为何说“第一格结尾”？例如：Paṭo nāgare tumhākaṃ, atho kambalo gāme vo（城里的布是你们的，并且村里的毯子是你们的(vo)）。

237. න ච වා හා හෙවයොගෙ.

237. 不与ca、vā、ha、eva共用。

චාදීහි යොගෙ තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසා න හොන්ති, ගාමො තව ච පරිග්ගහො, මම ච පරිග්ගහො, ගාමො තව වා පරිග්ගහො, මම වා පරිග්ගහො, ගාමො තව හ පරිග්ගහො, මම හ පරිග්ගහො, ගාමො තවාහ පරිග්ගහො, මමාහ පරිග්ගහො, ගාමො තවෙව පරිග්ගහො, මමෙව පරිග්ගහො, එවං සබ්බත්ථ උදාහරිතබ්බං, යොගෙති කිං? ගාමො ච තෙ පරිග්ගහො, නගරඤ්ච මෙ පරිග්ගහො.

与ca等（不变词）共用时，tumha与amha二词的替代形不成立。例如：gāmo tava ca pariggaho, mama ca pariggaho（村庄是你的财产，也是我的财产）；gāmo tava vā pariggaho, mama vā pariggaho（村庄是你的财产，或是我的财产）；gāmo tava ha pariggaho, mama ha pariggaho（村庄诚然是你的财产，诚然是我的财产）；gāmo tavāha pariggaho, mamāha pariggaho（村庄确是你的财产，确是我的财产）；gāmo taveva pariggaho, mameva pariggaho（村庄就是你的财产，就是我的财产）。应如是于一切处举例。为何说“共用”？例如：Gāmo ca te pariggaho, nagarañca me pariggaho（村庄是你的财产，城市也是我的财产）。

238. දස්සනත්ථෙ නාලොචනෙ.

238. 于指示义，非于告知义。

දස්සනත්ථෙසු ආලොචනවජ්ජිතෙසු පයුජ්ජමානෙසු තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසා න හොන්ති, ගාමො තුම්හෙ උද්දිස්සාගතො, ගාමො අම්හෙ උද්දිස්සාගතො, අනාලොචනෙති කිං? ගාමො වො ආලොචෙති, ගාමො නො ආලොචෙති.

当用于指示义而非告知义时，tumha与amha二词的替代形不成立。例如：gāmo tumhe uddissāgato（村民为你们而来），gāmo amhe uddissāgato（村民为我们而来）。为何说“非于告知义”？例如：Gāmo vo āloceti（村民告知你们），gāmo no āloceti（村民告知我们）。

293. ආමන්තණං පුබ්බමසන්තංව. ආමන්තණං පුබ්බමවිජ්ජමානං විය හොති තුම්හාම්හසද්දානමාදෙසවිසයෙ, දෙවදත්ත තව පරිග්ගහො, ආමන්තණන්ති කිං? කම්බලො තෙ පරිග්ගහො, පුබ්බමිති කිං? ‘මයෙතං සබ්බමක්ඛාතං, තුම්හාකං ද්විජපුඞ්ගවා[Pg.117], පරස්ස හි අවිජ්ජමානත්තෙ ‘අපාදාදො’ති පටිසෙධො න සියා. ඉවාති කිං? සවනං යථා සියා.

293. 前行的呼格词，视同不存在。在关于tumha与amha二词替代形的规则中，前行的呼格词犹如不存在。例如：devadatta tava pariggaho（提婆达多(Devadatta)，你的财产）。为何说“呼格词”？例如：Kambalo te pariggaho（毛毯是你的财产）。为何说“前行”？例如：“Mayetaṃ sabbamakkhātaṃ, tumhākaṃ dvijapuṅgavā”（婆罗门中的翘楚们，这一切我已对你们宣说）。为何说“犹如”（iva）？是为令其（呼格词）可被听闻。

240. න සාමඤ්ඤවචනමෙකත්ථෙ.

240. （与呼格同位的）通称词，若义一，则不（视同不存在）。

සමානාධිකරණෙ පරතො සාමඤ්ඤවචනමාමන්තණමසන්තං විය න හොති, මාණවක ජටිලක තෙ පරිග්ගහො. පරස්සාවිජ්ජමානත්තෙපි පුබ්බරූපමුපාදායාදෙසො හොති, සාමඤ්ඤවචනන්ති කිං? දෙවදත්ත මාණවක තව පරිග්ගහො, එකත්ථෙති කිං? දෙවදත්ත යඤ්ඤදත්ත තුම්හං පරිග්ගහො.

在同格关系中，后行的通称呼格词不视同不存在（即，被视为有效的前行词）。例如：māṇavaka jaṭilaka te pariggaho（青年啊，结发者啊，（这是）你的财产）。为何说“通称词”？例如：Devadatta māṇavaka tava pariggaho（提婆达多(Devadatta)青年啊，（这是）你的财产）。为何说“义一”（即同位）？例如：Devadatta yaññadatta tumhaṃ pariggaho（提婆达多(Devadatta)、雅那达多(Yaññadatta)啊，（这是）你们的财产）。

241. බහූසු වා.

241. 于复数中，则为可选项。

බහූසු වත්තමානමාමන්තණං සාමඤ්ඤවචනමෙකත්ථෙ අවිජ්ජමානං විය වා න හොති, බ්‍රාහ්මණා ගුණවන්තො තුම්හාකං පරිග්ගහො, බ්‍රාහ්මණා ගුණවන්තො වො පරිග්ගහො.

在复数中，且表同一意义（同位）的通称呼格词，可选择性地不视同不存在。例如：brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho（婆罗门们，具德者们，（这是）你们的财产），或 brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho（婆罗门们，具德者们，（这是）你们的财产）。

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

《目犍连(Moggallāna)语法》释论中，

ස්‍යාදිකණ්ඩො දුතියො.

Syādi品第二终。

(3) තතියො කණ්ඩො (සමාසො)

（3）第三品 （复合）

1. ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙකත්ථං.

1. 具格尾词与具格尾词合为一义。

ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං හොතීති ඉදමධිකතං වෙදිතබ්බං, සො ච භින්නත්ථානමෙකත්ථීභාවො සමාසොති වුච්චතෙ.

应知此为总则：具格尾词与具格尾词合为一义。而彼不同义词合为一义，则称为复合。

2. අසඞ්ඛ්‍යංවිභත්ති සම්පත්ති සමීප සාකල්‍යාභාව යථා පච්ඡායුගපදත්ථෙ.

2. 于不变化、格、成就、邻近、总括、缺乏、如、后、同时等义中。

අසඞ්ඛ්‍යං[Pg.118], ස්‍යාද්‍යන්තං විභත්‍යාදීනමත්ථෙ වත්තමානං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං භවති, තත්ථ විභත්‍යත්ථෙ තාව ඉත්ථීසු කථා පවත්තා අධිත්ථි. සම්පත්ති ද්විධා අත්තසම්පත්ති සමිද්ධි ච, සම්පන්නං බ්‍රහ්මං සබ්‍රහ්මං ලිච්ඡවීනං, සමිද්ධි භික්ඛානං සුභික්ඛං. සමීපෙ කුම්භස්ස සමීපමුපකුම්භං. සාකල්‍යෙසතිණමජ්ඣොහරති, සාග්‍යධීතෙ. අභාවො සම්බන්ධිභෙදා බහුවිධො, තත්‍ර ඉද්ධාභාවෙ-විගතා ඉද්ධි සද්දිකානං දුස්සද්දිකං, අත්ථාභාවෙ-අභාවො මක්ඛිකානං නිම්මක්ඛිකං, අහික්කමාභාවෙ-අතිගතානි තිණානි නිත්තිණං, සම්පත්‍යාභාවෙ-අතිගතං ලහුපාවුරණං අතිලහුපාවුරණං, ලහුපාවුරණස්ස නායමුපභොගකාලොති අත්ථො. යථා එත්ථා-නෙකවිධො, තත්‍ර යොග්ගතායං-අනුරූපං සුරූපොවහති, විච්ඡායං-අන්වද්ධමාසං, අත්ථානතිවත්තියං-යථාසත්ති, සදිසත්තෙ, සදිසො කිඛියා සකිඛි, ආනුපුබ්බියෙ-අනුජෙට්ඨං, පච්ඡාදත්ථෙඅනුරථං, යුගපදත්ථෙ-සචක්කං නිධෙහි.

不变化词(Asaṅkhyaṃ)，于格(vibhatti)等义中，与具格尾词合为一义。其中，于格义中，如“关于诸女人的谈论”(itthīsu kathā pavattā)成为“adhitthi”(关于女人)。于成就(sampatti)义中，有二种：自身成就(attasampatti)与丰饶(samiddhi)。如“离车人之梵天成就”(sampannaṃ brahmaṃ licchavīnaṃ)成为“sabrahmmaṃ”(与梵天同)；“比丘们之丰饶”(samiddhi bhikkhānaṃ)成为“subhikkhaṃ”(丰饶)。于邻近(samīpa)义中，如“罐之近旁”(kumbhassa samīpaṃ)成为“upakumbhaṃ”(罐旁)。于总括(sākalya)义中，如“连草一起吃”(satiṇamajjhoharati)，“连火一起”(sāgyadhīte)。缺乏(abhāvo)义，因关联不同而有多种。其中，于神力缺乏义中：“信徒们的神力已逝”(vigatā iddhi saddikānaṃ)成为“dussaddikaṃ”(信力坏)。于事物缺乏义中：“无有诸蝇”(abhāvo makkhikānaṃ)成为“nimmakkhikaṃ”(无蝇)。于超越缺乏义中：“草已超越”(atigatāni tiṇāni)成为“nittiṇaṃ”(无草)。于适时缺乏义中：“轻衣已过时”(atigataṃ lahupāvuraṇaṃ)成为“atilahupāvuraṇaṃ”(极轻衣)，其义为“非此轻衣受用之时”。于此，如(yathā)有多种义：于适合义中，“anurūpaṃ”(随形)；于持续义中，“anvaddhamāsaṃ”(每半月)；于不超义中，“yathāsatti”(随力)；于相似义中，“与蓝鹊相似”(sadiso kikiyā)成为“sakikhi”(如蓝鹊)；于次第义中，“anujeṭṭhaṃ”(依年长)；于后义中，“anurathaṃ”(随车)；于同时义中，“sacakkaṃ nidhehi”(连轮放置)。

3. යථා න තුල්‍යෙ.

3. 于相等义中，“yathā”不复合。

යථාසද්දො තුල්‍යත්ථෙ වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථො න භවති, යථා දෙවදත්තො තථා යඤ්ඤදත්තො.

当“yathā”一词用于相等义时，不与具格尾词合为一义。例如：如提婆达多，如是雅那达多。

4. යාවාවධාරණෙ.

4. “yāva”(直至)用于限定义。

යාවසද්දො-වධාරණෙ වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථො භවති, අවධාරණ මෙත්තකතා පරිච්ඡෙදො, යාවාමත්තං බ්‍රාහ්මණෙ ආමන්තය, යාවජීවං, අවධාරණෙති කිං? යාව දින්නං තාව භුත්තං, නාවධාරයාමි කිත්තකං මයා භුත්තන්ති.

当“yāva”一词用于限定义时，与有格位之词合为一义。限定(avadhāraṇa)即“仅尔许”(ettakatā)、“界限”(paricchedo)。例如：“yāvāmattaṃ brāhmaṇe āmantaya”(仅呼唤如是多的婆罗门)，“yāvajīvaṃ”(尽形寿)。为何说“于限定义中”？若非限定，则如“予几多，食几多”(Yāva dinnaṃ tāva bhuttaṃ)，“我不限定我食几何”。

5. පය්‍යපා [Pg.119] බහි තිරො පුරෙ පච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා.

5. “pari”、“apa”、“ā”、“bahi”、“tiro”、“pure”、“pacchā”，与第五格词或复合。

පරිආදයො පඤ්චම්‍යන්තෙන සහෙකත්ථා හොන්ති වා, පරිපබ්බතං වස්සි දෙවො පරිපබ්බතා, අපපබ්බතං වස්සි දෙවො අපපබ්බතා, ආපාටලිපුත්තං වස්සි දෙවො ආපාටලිපුත්තා, බහිගාමං බහි ගාමා, තිරොපබ්බතං තිරොපබ්බතා, පුරෙභත්තං පුරෙභත්තා, පච්ඡාභත්තං පච්ඡාභත්තා, වෙතාධිකාරො.

“pari”等词与第五格结尾之词或合为一义。例如：“paripabbataṃ vassi devo”(天神于山周降雨)或“paripabbatā”(从山周)；“apapabbataṃ vassi devo”(天神于山外降雨)或“apapabbatā”(从山外)；“āpāṭaliputtaṃ vassi devo”(天神降雨至华氏城(Pāṭaliputta))或“āpāṭaliputtā”(从华氏城)；“bahigāmaṃ”(村外)或“bahi gāmā”(从村外)；“tiropabbataṃ”(越山)或“tiropabbatā”(从山外)；“purebhattaṃ”(食前)或“purebhattā”(从食前)；“pacchābhattaṃ”(食后)或“pacchābhattā”(从食后)。此为任选之总则。

6. සමීපායාමෙස්වනු.

6. “anu”(随)用于邻近、沿长义。

අනුසද්දො සාමීප්‍යෙ ආයාමෙ ච වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථො හොති වා, අනුවනමසනි ගතා, අනුගඞ්ගං බාරාණසී, සමීපායාමෙස්වීති කිං? රක්ඛමනුවිජ්ජොතතෙ විජ්ජු.

当“anu”一词用于邻近及沿长义时，与有格位之词或合为一义。例如：“anuvanamasani gatā”(雷电沿林而去)，“anugaṅgaṃ bārāṇasī”(波罗奈城沿恒河)。为何说“于邻近、沿长义中”？若非此义则不复合，例如：“Rukkham anuvijjotate vijju”(闪电随树而照)。

7. තිට්ඨග්වාදීනි.

7. Tiṭṭhagu等复合词。

තිට්ඨගුප්පභුතීනි එකත්ථීභාවවිසයෙ නිපාතීයන්තෙ, තිට්ඨන්තී ගාවො යස්මිං කාලෙ තිට්ඨගු කාලො, වහග්ගු කාලො. ආයතීගවං, ඛලෙයවං, ලූනයවං ලූයමානයවමිච්චාදි, ච්‍යන්තො පෙත්ථ කෙසා කෙසි, දණ්ඩා දණ්ඩි, තථා වෙලාප්පභාවනත්ථොපි, පාතො නහානං පාතරහානං, සායං නයානං සායනහානං, පාතකාලං සායකාලං, පාතමෙඝං සායමෙඝං, පාතමග්ගං සායමග්ගං.

“tiṭṭhagu”等复合词于合一义时，为不规则构成。例如：“tiṭṭhantī gāvo yasmiṃ kāle”(牛站立之时)为“tiṭṭhagu kālo”(牛立时)；“vahaggu kālo”(驱牛时)。又如“āyatīgavaṃ”(未来牛)、“khaleyavaṃ”(场上麦)、“lūnayavaṃ”(已割麦)、“lūyamānayavaṃ”(正割麦)等。此处亦有以“i”结尾者，如“kesākesi”(互相抓发)、“daṇḍādaṇḍi”(互相杖击)。同样，亦有表时间者：“pāto nahānaṃ”(晨浴)为“pātarahānaṃ”(晨浴)；“sāyaṃ nahānaṃ”(暮浴)为“sāyanahānaṃ”(暮浴)；以及“pātakālaṃ”(晨时)、“sāyakālaṃ”(暮时)、“pātameghaṃ”(晨云)、“sāyamaggaṃ”(暮道)。

8. ඔරෙ පරි පටි පාරෙ මජ්ඣෙ හෙට්ඨුද්ධාධො-න්තොවාඡට්ඨියා. ඔරාදයො සද්දා ඡට්ඨියන්තෙන සහෙකත්ථා වා හොන්ති, එකාරන්තත්තං නිපාතනතො, ඔරෙගඞ්ගං, පරිසිඛරං, පටිසොතං, පාරෙයමුනං, මජ්ඣෙගඞ්ගං, හෙට්ඨාපාසාදං, උද්ධගඞ්ගං, අධොගඞ්ගං, අන්ථොපාසාදං, පුන වාවිධානා ‘ගඞ්ගාඔර’ මිච්චාදීපි හොන්ති.

8. “ora”、“pari”、“paṭi”、“pāre”、“majjhe”、“heṭṭhā”、“uddha”、“adho”、“anto”，与第六格词或复合。“ora”等词与第六格结尾之词或合为一义，其复合词末音为“a”乃不规则构成。例如：“oregaṅgaṃ”(恒河此岸)、“parisikharaṃ”(围绕山顶)、“paṭisotaṃ”(逆流)、“pāreyamunaṃ”(亚穆纳(Yamunā)河彼岸)、“majjhegaṅgaṃ”(恒河中)、“heṭṭhāpāsādaṃ”(殿下)、“uddhagaṅgaṃ”(恒河上)、“adhogaṅgaṃ”(恒河下)、“antopāsādaṃ”(殿内)。又因“或”(vā)之规定，亦可有“gaṅgāora”(恒河此岸)等形式。

9. තං නපුංසකං.

9. 彼为中性。

යදෙතමතික්කන්තමෙකත්ථං[Pg.120], තං නපුංසකලිඞ්ගං වෙදිතබ්බං, තථා චෙවොදාහටං, වා ක්වචි බහුලාධිකාරා, යථාපරිසං යථාපරිසාය, සකාය සකාය පරිසායාති අත්ථො.

凡前述合为一义者，应知其为中性，亦已如是举例。或于某处，因“多方面”(bahula)之总则，亦可非中性，例如“yathāparisaṃ”或“yathāparisāya”，其义为“随各自之众会”。

10. අමාදි.

10. 第二格等复合。

අමාදි ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහ බහුලමෙකත්ථං හොති ගාමං ගතො ගාමගතො, මුහුත්තං සුඛං මුහුත්තසුඛං, වුත්තියෙවොපපදසමාසෙ කුම්භකාරො, සපාකො, තන්තවායො, වරාහරො. න්තමානක්තවන්තූති වාක්‍යමෙව, ධම්මං සුණන්තො, ධම්මං සුණමානො, ඔදනං භුත්තවා.

以第二格等结尾之词，与另一有格位之词，多方面地合为一义。例如：“gāmaṃ gato”(去村者)成为“gāmagato”；“muhuttaṃ sukhaṃ”(片刻之乐)成为“muhuttasukhaṃ”。于依声(upapada)复合中，仅见于复合形态，如“kumbhakāro”(陶工)、“sapāko”(烹狗者)、“tantavāyo”(织工)、“varāharo”(猎猪者)。而以“-nt”、“-māna”、“-tavant”结尾之词仅构成句子，不复合，如“dhammaṃ suṇanto”(闻法者)、“dhammaṃ suṇamāno”(正闻法者)、“odanaṃ bhuttavā”(已食饭者)。

රඤ්ඤා හතො රාජහතො, අසිනා ඡින්නො අසිච්ඡින්නො, පිතුසදිසො, පිතුසමො, සුඛසහගතං, දධිනා උපසිත්තං භොජනං දධිභොජනං, ගුළෙන මිස්සො ඔදනො ගුළොදනො, වුත්තිපදෙනෙවොපසිත්තාදිකිරියායාඛ්‍යාපනතො නත්ථායුත්තත්ථතා. ක්වචි වුත්තියෙව උරගො, පාදපො. ක්වචි වාක්‍යමෙව ඵරසුනා ඡින්නවා, දස්සනෙන පහාතබ්බා.

“raññā hato”(被王所杀)为“rājahato”(王所杀)；“asinā chinno”(被剑所斩)为“asicchinno”(剑所斩)；“pitusadiso”(似父)；“pitusamo”(同父)；“sukhasahagataṃ”(与乐俱行)。“dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ”(以酪浇食)为“dadhibhojanaṃ”(酪食)；“guḷena misso odano”(以糖蜜混饭)为“guḷodano”(糖蜜饭)。因“浇”等行为已由复合词中的词素表达，故无义理不合。某时仅有复合形态，如“urago”(以胸行者，即蛇)、“pādapo”(以足饮者，即树)。某时仅有句子形态，如“pharasunā chinnavā”(以斧断)、“dassanena pahātabbā”(应以见断)。

බුද්ධස්ස දෙය්‍යං බුද්ධදෙය්‍යං, යූපාය දාරු යූපාදාරු, රජනාය දොණි රජනදොණි. ඉධ න හොති සඞ්ඝස්ස දාතබ්බං. කථං ‘එතදත්ථො එතදත්ථා එතදත්ථ’න්ති? අඤ්ඤපදත්ථෙ භවිස්සති.

“buddhassa deyyaṃ”(应施予佛陀者)为“buddhadeyyaṃ”(佛陀施物)；“yūpāya dāru”(为祭柱之木)为“yūpādāru”(祭柱木)；“rajanāya doṇi”(为染色之槽)为“rajanadoṇi”(染色槽)。此处，“saṅghassa dātabbaṃ”(应施予僧团者)不复合。然则，“etadattho”、“etadatthā”、“etadatthaṃ”(为此目的)如何复合？此将于他句义(aññapadattha)中成立(即多财释)。

සවරෙහි භයං සවරභයං, ගාමනිග්ගතො, මෙථුනාපෙතො, ක්වචි වුත්තියෙව කම්මජං, චිත්තජං, ඉධ න හොති රුක්ඛා පතිතො.

“savarehi bhayaṃ”(来自萨瓦拉人之怖)为“savarabhayaṃ”(萨瓦拉怖)；“gāmaniggato”(出村者)；“methunāpeto”(离淫者)。某时仅有复合形态，如“kammajaṃ”(业生)、“cittajaṃ”(心生)。此处，“rukkhā patito”(从树堕者)不复合。

රඤ්ඤො [Pg.121] පුරිසො රාජපුරිසො. බහුලාධිකාරා න්තමානනිද්ධාරියපූරණභාවතිත්තත්ථෙහි න හොති-මමානුකුබ්බං, මමානුකුරුමානො, ගුන්නං කණ්හා සම්පන්නඛීරතමා, සිස්සානං පඤ්චමො, පටස්ස සුක්කතා, ක්වචි හොතෙව-වත්තමානසාමීප්‍යං, කථං ‘බ්‍රාහ්මණස්ස සුක්කා දන්තා’ති? සාපෙක්ඛතාය න හොති. ඉධ පන හොතෙව ‘චන්දනගන්ධො, නදිඝොසො, කඤ්ඤාරූපං, කායසම්ඵස්සො, ඵලරසො’ති, ඵලානං තිත්තො, ඵලානමාසිතො, ඵසානං සුහිතො.

“rañño puriso”(王之侍者)为“rājapuriso”(王之侍者)。因“多方面”(bahula)之总则，与以“-nta”、“-māna”结尾之词，及于分别、序数、状态、满足等义中，不复合。例如：“mamānukubbaṃ”(模仿我者)、“mamānukurumāno”(正模仿我者)、“gunnaṃ kaṇhā sampannakhīratamā”(牛中之黑牛最多乳)、“sissānaṃ pañcamo”(弟子中之第五)、“paṭassa sukkatā”(布之白性)。某时亦可复合，如“vattamānasāmīpyaṃ”(现在之邻近)。为何“brāhmaṇassa sukkā dantā”(婆罗门之齿白)不复合？因有期待(sāpekkhatā)故不复合。然此处则可复合，如“candanagandho”(檀香)、“nadighoso”(河声)、“kaññārūpaṃ”(少女色)、“kāyasamphasso”(身触)、“phalaraso”(果味)。又如不复合之例：“phalānaṃ titto”(于果满足)、“phalānamāsito”(已食诸果)、“phasānaṃ suhito”(于触愉悦)。

බ්‍රාහ්මණස්ස උච්චං ගෙහන්ති සාපෙක්ඛතාය න හොති, ‘රඤ්ඤො පාටලිපුත්තකස්ස ධන’න්ති ධනසම්බන්ධෙ ඡට්ඨීති පාටලිපුත්තකෙන සම්බන්ධාභාවා න හෙස්සති, ‘රඤ්ඤො ගො ච අස්සො ච පුරිසො චා’ති භින්නත්ථතාය වාක්‍යමෙව, ‘රඤ්ඤො ගවාස්සපුරිසා රාජගවාස්සපුරිසා’ති වුත්ති හොතෙවෙකත්තිභාවෙ.

“brāhmaṇassa uccaṃ gehaṃ”(婆罗门之高屋)，因有相互期待，故不复合；“rañño pāṭaliputtakassa dhanaṃ”(华氏城(Pāṭaliputta)王之财富)，此中“rañño”(王之)因与“dhanaṃ”(财富)相关而为第六格，与“pāṭaliputtakassa”(华氏城之)无复合关系，故不复合；“rañño go ca asso ca puriso cā”(王之牛、马与人)，因所指各异，故仅为句子；“rañño gavāssapurisā”(王之牛马人)，在表达一体性时则成为复合词，如“rājagavāssapurisā”(王之牛马人)。

දානෙ සොණ්ඩො දානසොණ්ඩො, ධම්මරතො, දානාභිරතො. ක්වචි වුත්තියෙව කුච්ඡිසයො, ථලට්ඨො, පඞ්කජං, සරොරුහං. ඉධ න හොති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, ආසනෙ නිසින්නො, ආසනෙ නිසීදිතබ්බං.

“dāne soṇḍo”(乐于布施者)即“dānasoṇḍo”(乐施者)，又如“dhammarato”(法乐者)、“dānābhirato”(喜施者)。有时仅构成复合词，例如：“kucchisayo”(卧于腹中者)、“thalaṭṭho”(住于陆地者)、“paṅkajaṃ”(泥生者，即莲花)、“saroruhaṃ”(湖生者，即莲花)。此处则不构成复合词，例如：“bhojane mattaññutā”(饮食知量)、“indriyesu guttadvāratā”(守护根门)、“āsane nisinno”(坐于座上)、“āsane nisīditabbaṃ”(应坐于座上)。

11. විසෙසනමෙකත්ථෙන.

11. 修饰语与被修饰语合为一义。

විසෙසනං ස්‍යාන්තං විසෙස්සෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සමානාධිකරණෙන සහෙකත්ථං හොති, නීලඤ්ච තං උප්පලඤ්චෙති නීලුප්පලං, ඡින්නඤ්ච තං පරුළ්හඤ්චෙති ඡින්නපරළ්හං, සත්ථීව සත්ථී, සත්ථී ච සා සාමා චෙති සත්ථිසාමා, සීහොව සීහො, මුනි ච සො සීහො චෙති මුනිසීහො, සීලමෙව ධනං සීලධනං.

有格位的修饰语，与同格位的被修饰语合为一义。例如：“nīlañca taṃ uppalañca”(青色的那朵莲花)即“nīluppalaṃ”(青莲)；“chinnañca taṃ paruḷhañca”(被割断后又长出来的)即“chinnaparaḷhaṃ”(割后再生)；“satthīva satthī”(如剑)；“satthī ca sā sāmā ca”(剑且是黑色的)即“satthisāmā”(黑剑)；“sīhova sīho”(如狮子)；“muni ca so sīho ca”(牟尼且是狮子)即“munisīho”(牟尼狮子)；“sīlameva dhanaṃ”(戒就是财富)即“sīladhanaṃ”(戒财)。

ක්වචි [Pg.122] වාක්‍යමෙව පුණ්ණො මන්තාණිපුත්තො, චිත්තො ගහපති. ක්වචි වුත්තියෙව කණ්හසප්පො, ලොහිතසාලි, විසෙසනන්ති කිං? තච්ඡකො සප්පො, එකත්ථෙනෙති කිං? කාළම්හා අඤ්ඤො. කථං ‘පත්තජීවිකො, ආපන්නජීවිකො, මාසජාතො’ති? අඤ්ඤපදත්ථෙ භවිස්සති.

有时仅是句子，例如：富楼那·曼陀尼子(Puṇṇo Mantāṇiputto)，质多居士(Citto Gahapati)。有时仅是复合词，例如：“kaṇhasappo”(黑蛇)、“lohitasāli”(红稻)。为何要说“修饰语”(visesanaṃ)？是为了排除“Tacchako sappo”(木匠蛇)。为何要说“合为一义”(ekatthena)？是为了排除“Kāḷamhā añño”(异于黑色者)。那么“pattajīviko”(以叶维生者)、“āpannajīviko”(落入困境者)、“māsajāto”(出生一月者)如何解释？这将在他义(aññapadattha)中成立。

12. නඤ.

12. 否定词(nañ-)。

නඤිච්චෙතං ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං හොති, න බ්‍රාහ්මණො අබ්‍රාහ්මණො, බහුලාධිකාරතො අසමත්ථත්ථෙහි, කෙහිචි හොති ‘අපුනගෙය්‍යා ගාථා, අනොකාසං කාරෙත්වා, අමූලා මූලං ගන්ත්වා. ඊසංකළාරො, ඊසංපිඞ්ගලොති ‘ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙ’ති සමාසො, වාක්‍යමෙව වාතිප්පසඞ්ගාභාවා.

此否定词(nañ-)与有格位之词合为一义，例如：“非婆罗门”(na brāhmaṇo)即“abrāhmaṇo”(非婆罗门)。根据普遍规则(bahulādhikārato)，有时也与语义不相合的词构成复合词，例如：“apunageyyā gāthā”(不可再诵之偈)、“anokāsaṃ kāretvā”(不予许可而作)、“amūlā mūlaṃ gantvā”(从无根处寻根)。“īsaṃkaḷāro”(微黑者)、“īsaṃpiṅgalo”(微黄者)是“有格位词与有格位词”的复合词，(不复合时)也只是句子，因无过度应用的可能。

13. කුපාදයො නිච්චමස්‍යාදිවිධිම්හි.

13. Ku-、pa-等词总是(用于)非格位法。

කුසද්දො පාදයො ච ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථා හොන්ති නිච්චං ස්‍යාදිවිධිවිසයතො-ඤත්ථ, කුච්ඡිතො බ්‍රාහ්මණො කුබ්‍රාහ්මණො, ඊසකං උණ්හං කදුණ්හං, පනායකො, අභිසෙකො, පකරිත්වා, පකතං, දුප්පුරිසො, දුක්කටං, සුපුරිසො, සුකතං, අභිත්ථුතං, අතිත්ථුතං, ආකළාරො, ආබද්ධො.

Ku-词和pa-等词与有格位之词总是合为一义，(此)在格位法范围之外。例如：“可鄙的婆罗门”(kucchito brāhmaṇo)即“kubrāhmaṇo”(恶婆罗门)；“微热”(īsakaṃ uṇhaṃ)即“kaduṇhaṃ”(微热)；“panāyako”(领导者)；“abhiseko”(灌顶)；“pakaritvā”(作已)；“pakataṃ”(已作)；“duppuriso”(恶人)；“dukkaṭaṃ”(恶作)；“supuriso”(善人)；“sukataṃ”(善作)；“abhitthutaṃ”(过度赞扬)；“atitthutaṃ”(过度赞扬)；“ākaḷāro”(微黑者)；“ābaddho”(被束缚者)。

(9) ‘‘පාදයො ගතාද්‍යත්ථෙ පඨමාය’’. පගතො ආචරියො පාචරියො, පන්තෙවාසී.

(9) “pa-等词在表示‘去’等意义时，与第一格结合。”例如：“离去的阿阇梨”(Pagato ācariyo)即“pācariyo”(离去阿阇梨)；“pantevāsī”(离去的弟子)。

(10) ‘‘අච්චාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ දුතියාය’’. අතික්කන්තො මඤ්චමතිමඤ්චො, අතිමාලො.

(10) “ati-等词在表示‘超越’等意义时，与第二格结合。”例如：“超越了床”(Atikkanto mañcaṃ)即“atimañco”(超床)；“atimālo”(超越了花环)。

(11) ‘‘අවාදයො [Pg.123] කුට්ඨාද්‍යත්ථෙ තතියාය’’. අවකුට්ඨං කොකිලාය වනං අවකොකිලං, අවමයූරං.

(11) “ava-等词在表示‘被贬低’等意义时，与第三格结合。”例如：“被杜鹃贬低的森林”(Avakuṭṭhaṃ kokilāya vanaṃ)即“avakokilaṃ”(被杜鹃贬低的森林)；“avamayūraṃ”(被孔雀贬低的)。

(12) ‘‘පරියාදයො ගිලානාද්‍යත්ථෙ චතුත්ථියා’’. පරිගිලානො අජ්ඣෙනාය පරියජ්ඣෙනො.

(12) “pari-等词在表示‘疲惫’等意义时，与第四格结合。”例如：“因学习而疲惫”(Parigilāno ajjhenāya)即“pariyajjheno”(因学习而疲惫者)。

(13) ‘‘න්‍යාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ පඤ්චමියා’’.

(13) “ni-等词在表示‘离开’等意义时，与第五格结合。”

නික්ඛන්තො කොසම්බියා නික්කොසම්පි, අස්‍යාදිවිධිම්හීති කිං? රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ.

从憍赏弥(Kosambī)离开(Nikkhanto kosambiyā)即“nikkosampi”(离憍赏弥)。为何要说“在非格位法中”(asyādividhimhi)？例如：“Rukkhaṃ pati vijjotate”(朝向树木闪耀)。

14. චී ක්‍රියත්ථෙහි.

14. cī与动词义词。

චීප්පච්චයන්තො කිරියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහෙකත්ථො හොති, මලිනීකරිය.

以cī为后缀的词与有动词义的有格位词合为一义，例如：“malinīkariya”(使之污秽)。

15. භූසනාදරානාදරෙස්වලංසාසා.

15. 于装饰、恭敬、不恭敬义中。

භූසනාදිස්වත්ථෙ ස්වලමාදයො සද්දා කිරියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහෙකත්ථා හොන්ති, අලංකරිය, සක්කච්ච, අසක්කච්ච. භූසනාදීසූති කිං? අලංභුත්වා ගතො, සක්කත්වා ගතො, අසක්කත්වා ගතො, පරියත්තං සොභනමසොභනන්ති අත්ථො.

在装饰等意义中，su-、alaṃ-等词与有动词义的有格位词合为一义，例如：“alaṃkariya”(装饰)、“sakkacca”(恭敬地)、“asakkacca”(不恭敬地)。为何要说“在装饰等意义中”？(是为了排除)“Alaṃbhutvā gato”(足够后而去)、“sakkatvā gato”(恭敬后而去)、“asakkatvā gato”(不恭敬后而去)。意思是“足够”、“美好”或“不美好”。

16. අඤ්ඤෙ ච.

16. 及其他。

අඤ්ඤෙ ච සද්දා කිරියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහ බහුලමෙකත්ථා භවන්ති, පුරොභූය, තිරොභූය, තිරොකරිය, උරසිකරිය, මනසිකරිය, මජ්ඣෙකරිය, තුණ්හීභූය.

其他词也多与有动词义的有格位词合为一义，例如：“purobhūya”(置于前方)、“tirobhūya”(成为隐藏)、“tirokariya”(进行隐藏)、“urasikariya”(置于胸前)、“manasikariya”(作意)、“majjhekariya”(置于中间)、“tuṇhībhūya”(变得沉默)。

17. වානෙකඤ්ඤත්ථෙ.

17. 多词表他义。

අනෙකං [Pg.124] ස්‍යාද්‍යන්තමඤ්ඤස්ස පදස්සත්ථෙ එකත්ථං වා හොති, බහූනි ධනානි යස්ස සො බහුධනො, ලම්බා කණ්ණා යස්ස සො ලම්බකණ්ණො, වජිරං පාණිම්හි යස්ස සොයං වජිරපාණි, මත්තා බහවො මාතඞ්ගා එත්ථ මත්තබහුමාතඞ්ගං වනං, ආරුළ්හො වානරො යං රුක්ඛං සො ආරුළ්හවානරො, ජිතානි ඉන්ද්‍රියානි යෙන සො ජිතින්ද්‍රියො, දින්නං භොජනං යස්ස සො දින්නභොජනො, අපගතං කාළකං යස්මා පටා සො-යමපගතකාළකො, උපගතා දස යෙසං තෙ උපදසා, ආසන්නදසා, අදූරදසා, අධිකදසා, තයො දස පරිමාණමෙසං තිදසා, කථං දසසද්දො සඞ්ඛ්‍යානෙ වත්තතෙ? පරිමාණසද්දසන්නිධානා, යථා පඤ්ච පරිමාණමෙසං පඤ්චකා සකුනාති, ද්වෙ වා තයො වා පරිමාණමෙසං ද්වත්තයො වාසද්දත්ථෙ වා ද්වෙ වා තයො වා ද්වත්තයො.

多个有格位之词，在表示另一词的意义时，可合为一义。例如：“财富众多者”(bahūni dhanāni yassa so)即“bahudhano”(多财者)；“耳朵长者”(lambā kaṇṇā yassa so)即“lambakaṇṇo”(长耳者)；“手持金刚杵者”(vajiraṃ pāṇimhi yassa so ayaṃ)即“vajirapāṇi”(金刚手)；“其中有众多醉象的森林”(mattā bahavo mātaṅgā ettha)即“mattabahumātaṅgaṃ vanaṃ”(多醉象林)；“猴子所攀爬的树”(āruḷho vānaro yaṃ rukkhaṃ so)即“āruḷhavānaro”(猴所爬树)；“诸根已被其调伏者”(jitāni indriyāni yena so)即“jitindriyo”(调伏诸根者)；“已得施食者”(dinnaṃ bhojanaṃ yassa so)即“dinnabhojano”；“黑色已从其上褪去的布”(apagataṃ kāḷakaṃ yasmā paṭā so ayaṃ)即“apagatakāḷako”(褪黑布)；“接近十者”(upagatā dasa yesaṃ te)即“upadasā”(近十者)，(又如)“āsannadasā”(临十者)、“adūradasā”(不远十者)、“adhikadasā”(过十者)；“三十是其数量者”(tayo dasa parimāṇam esaṃ)即“tidasā”(三十诸天)。“十”(dasa)一词如何用于计数？因与数量词邻近，例如：“五是其数量的鸟”(pañca parimāṇam esaṃ)即“pañcakā sakunā”(五只鸟)；“二或三是其数量者”(dve vā tayo vā parimāṇam esaṃ)即“dvattayo”(二三者)；或在“或”(vā)的意义上，“二或三”(dve vā tayo vā)即“dvattayo”(二或三)。

දක්ඛිණස්සා ච පුබ්බස්සා ච දිසාය යදන්තරාළං දක්ඛිණපුබ්බා දිසා, දක්ඛිණා ච සා පුබ්බා චාති වා, සහ පුත්තෙනාගතො සපුත්තො, සලොමකො විජ්ජමානලොමකොති අත්ථො, එවං සපක්ඛකො, අත්ථී ඛීරා බ්‍රාහ්මණීති අත්ථිසද්දො විජ්ජමානත්ථෙ නිපාතො, ක්වචි ගතත්ථතාය පදන්තරානමප්පයොගො, කණ්ඨට්ඨා කාළා අස්ස කණ්ඨෙකාළො, ඔට්ඨස්ස මුඛමිව මුඛමස්ස ඔට්ඨමුඛො, කෙසසඞ්ඝාතො චූළා අස්ස කෙසචූළො, සුවණ්ණවිකාරො අලඞ්කාරො අස්ස සුවණ්ණාලඞ්කාරො, පපතිතං පණ්ණමස්ස පපතිතපණ්ණො, පපණ්ණො, අවිජ්ජමානා පුත්තා අස්ස අවිජ්ජමානපුත්තො, න සන්ති පුත්තා අස්ස අපුත්තෙ, ක්වචි න හොති පඤ්ච භුත්තවන්තො අස්ස භාතුනො පුත්තො අස්ස අත්ථීති බහුලාධිකාරතො.

南方与东方之间的方向(yadantarāḷaṃ)是“dakkhiṇapubbā disā”(东南方)，或作“dakkhiṇā ca sā pubbā ca”(南而兼东)。“与儿子同来”(saha puttena āgato)即“saputto”(有子者)。“salomako”(有毛者)意为“vijjamānalomako”(有毛发者)，“sapakkhako”(有翼者)亦同。“有乳汁的婆罗门女”(atthī khīrā brāhmaṇī)中的“atthi”(有)一词是表示“存在”义的不变词。有时因意义已明而省略其他词，(例如)：“颈部有黑色者”(kaṇṭhaṭṭhā kāḷā assa)即“kaṇṭhekāḷo”(颈黑者)；“嘴如唇者”(oṭṭhassa mukhamiva mukhamassa)即“oṭṭhamukho”(唇口者)；“有发髻者”(kesasaṅghāto cūḷā assa)即“kesacūḷo”(发髻者)；“有黄金饰物者”(suvaṇṇavikāro alaṅkāro assa)即“suvaṇṇālaṅkāro”(金饰者)；“叶已落者”(papatitaṃ paṇṇamassa)即“papatitapaṇṇo”(落叶者)或“papaṇṇo”(落叶者)；“无子者”(avijjamānā puttā assa)即“avijjamānaputto”(无子者)；“无有儿子者”(na santi puttā assa)即“aputto”(无子者)。有时不构成复合词，例如：“他兄弟的儿子有五个已食者”，这是根据普遍规则。

18. තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ සරූපං.

18. 于彼战斗中，互相抓取、互相打击，其形式(如下)。

සත්තම්‍යන්තං [Pg.125] තතියන්තඤ්ච සරූපමනෙකං තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ-ඤ්ඤපදත්ථෙ එකත්ථං වා හොති, කෙසෙසු ච කෙසෙසු ච ගහෙත්වා යුද්ධං පවත්තං කෙසාකෙසි, දණ්ඩෙහි ච දණ්ඩෙහි ච පහරිත්වා යුද්ධං පවත්තං දණ්ඩාදණ්ඩි, මුට්ඨාමුට්ඨි, ‘‘චි වීතියාරෙ’’ (3-51) ති චි සමාසන්තො, ‘‘චිස්මිං’’ (3.66) ති අකාරො. තත්ථ තෙනෙති කිං? කායඤ්ච කායඤ්ච ගහෙත්වා යුද්ධං පවත්තං. ගහෙත්වා පහරිත්වාති කිං? රථෙ ච රථෙ ච ඨත්වා යුද්ධං පවත්ති. යුද්ධෙති කිං? හත්ථෙ ච හත්ථෙ ච ගහෙත්වා සඛ්‍යං පවත්තං. සරූපන්ති කිං? දණ්ඩෙහි ච මුසලෙහි ච පහරිත්වා යුද්ධ පවත්තං.

多个以第七格或第三格结尾的同形词，在“于彼处抓取”、“以此物打击”、“在战斗中”等意义上，有时合为一义。例如：“kesesu ca kesesu ca gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ”（于头发与头发处抓取而战），为“kesākesi”（互抓头发而战）；“daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā yuddhaṃ pavattaṃ”（以棍棒与棍棒打击而战），为“daṇḍādaṇḍi”（互以棍棒打击而战）；以及“muṭṭhāmuṭṭhi”（互以拳头打击而战）。根据“ci vītiyāre”（3-51），“ci”是复合词的词尾；根据“cismiṃ”（3.66），（词干）为“a”母音结尾。为何说“于彼处”、“以此物”？（例如）“kāyañca kāyañca gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ”（身体与身体互相抓取而战）。为何说“抓取”、“打击”？（例如）“rathe ca rathe ca ṭhatvā yuddhaṃ pavatti”（于战车与战车上站立而战）。为何说“在战斗中”？（例如）“hatthe ca hatthe ca gahetvā sakhyaṃ pavattaṃ”（手与手互相抓住而友谊发生）。为何说“同形”？（例如）“daṇḍehi ca musalehi ca paharitvā yuddha pavattaṃ”（以棍棒与杵互相击打而战）。

19. චත්ථෙ.

19. 在“和”的意义上。

අනෙකං ස්‍යාද්‍යන්තං චත්ථෙ එකත්ථං වා භවති. සමුච්චයොන්වාචයො ඉතරීතරයොගො සමාහාරො ච ච සද්දත්ථා, තත්ථ සමුච්චයාන්වාචයෙසු නෙකත්ථීභාවො සම්භවති, තෙසු හි සමුච්චයො අඤ්ඤමඤ්ඤනිරපෙක්ඛා නමත්තප්පධානානං කත්ථචි කිරියාවිසෙසෙ චීයමානතා, යථා ‘ධවෙ ච ඛදිරෙ ච පලාසෙ ච ඡින්දා’ති. අන්වාචයො ච යත්ථෙකො පධානභාවෙන විධීයතෙ අපරො ච ගුණභාවෙන, යථා ‘භික්ඛඤ්චර ගාවො චානයෙ’ති. ඉතරද්වයෙ තු සම්භවති, තෙසු හි අඤ්ඤමඤ්ඤසාපෙක්ඛානමවයවභදානුගතො ඉතරීතරයොගො, යථා ‘සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා’ති, අස්සාවයවප්පධානත්තා බහුවචනමෙව. අඤ්ඤමඤ්ඤසාපෙක්ඛානමෙව තිරොහිතාවයවභෙදො සමුදායප්පධානො සමාහාරො, යථා ‘ඡත්තුපාහන’න්ති, අස්ස පන සමුදායප්පධානත්තා එකවචනමෙව.

多个以“si”等格结尾的词语，在“ca”（和）的意义上，有时合为一义。集聚(samuccaya)、随次(anvācaya)、相互结合(itarītarayoga)与总合(samāhāro)，是“ca”字的含义。其中，在集聚和随次中，不发生合为一义的情况。此中，集聚是指互不依赖、各自为重的词语，在某一特定动词下被聚集起来，例如：“应砍伐达瓦树(dhava)、迦提罗树(khadira)和波罗沙树(palāsa)。”随次是指其中一者被规定为主要，另一者为次要，例如：“去乞食，也把牛带来。”在另外两者中则可能（合为一义）。此中，相互结合是指相互关联，且其组成部分之区别得以保留，例如：“舍利弗(Sāriputta)与目犍连(Moggallāna)”；因其组成部分为重，故只用复数。总合也是指相互关联，但其组成部分之区别被隐藏，而集合体为重，例如：“chattupāhanaṃ”（伞与鞋）；因其集合体为重，故只用单数。

තෙ [Pg.126] ච සමාහාරීතරීතරයොගා බහුලං විධානා නියතවිසයායෙව හොන්ති, තත්‍රායං විසයවිභාගො නිරුත්ථිපිටකාගතො-පාණිතූරියයොග්ගසෙනඞ්ගානං, නිච්චවෙරීනං, සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ-සඤ්ඤානං, ඛුද්දජන්තුකානං, පචනචණ්ඩාලානං, චරණසාධාරණානං, එකජ්ඣායනපාවචනානං, ලිඞ්ගවිසෙසානං, විවිධවිරුද්ධානං දිසානං, නදීනඤ්ච නිච්චං සමාහාරෙකත්තං භවති, තිණරුක්ඛපසුසකුනධනධඤ්ඤබ්‍යඤ්ජනජනප්පදානං වා, අඤ්ඤෙසමිතරීතරයොගොව.

那些总合与相互结合复合词，其构成大多有固定的范围。此中，范围的划分来自《词源藏》(Niruttipiṭaka)：身体部分、乐器部分、农具部分、军队部分，永远为敌者，数与量的名称，微小生物，卑劣职业者，同学派者，同一学习内容的教典，不同种类者，种种对立者，方位，以及河流，总是形成总合（复合词）而为一（单数）。或者，草、树、家畜、鸟、财富、谷物、调味品、地区，可（为总合或相互结合）。其他的则只形成相互结合（复合词）。

පාණ්‍යඞ්ගානං-චක්ඛුසොතං, මුඛනාසිකං, හනුගීවං, ඡවිමංසලොහිතං, නාමරූපං, ජරාමරණං. තුරියඞ්ගානං-අලසතාලම්බරං, මුරජගොමුඛං, සඞ්ඛදෙණ්ඩිමං, මද්දවිකපාණවිකං, ගීතවාදිතං, සම්මතාලං. යොග්ගඞ්ගානං ඵාලපාචනං, යුගනඞ්ගලං. සෙනඞ්ගානං-අසිසත්තිතොමරපිණ්ඩං, අසිචම්මං, ධනුකලාපං, පහරණාවරණං. නිච්චවෙරීනං-අහිනකුලං, බීළාලමූසිකං, කාකොලූකං, නාගසුපණ්ණං. සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ සඤ්ඤානං-එකකදුකං, දුකතිකං, තිකචතුක්කං, චතුක්කපඤ්චකං, දසෙකාදසකං. ඛුද්දජන්තුකානං කීටපටඞ්ගං, කුන්ථකිපිල්ලිකං, ඩංසමකසං, මක්ඛිකකිපිල්ලිකං. පචනචණ්ඩාලානං-ඔරබ්භිකසූකරිකං, සාකුන්ති කමාගවිකං, සපාකචණ්ඩාලං, වෙනරථකාරං, පුක්කුස ඡවඩාහකං. චරණසාධාරණානං-අතිසභාරද්වාජං, කඨකලාපං, සීලපඤ්ඤාණං, සමථවිපස්සනං, විජ්ජාචරණං. එකජ්ඣායනපාවචනානං දීඝමජ්ඣිමං, එකුත්තරසංයුත්තකං, ඛන්ධකවිභඞ්ගං. ලිඞ්ගවිසෙසානං-ඉත්ථිපුඛං, දාසිදාසං, චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තිණකට්ඨසාඛාපලාසං, ‘ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනා- සනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාන’න්තිපි දිස්සති. විවිධවිරුද්ධානං කුසලාකුසලං[Pg.127], සාවජ්ජානවජ්ජං, හීනප්පණීතං, කණ්හසුක්කං, ඡෙකපාපකං. දිසානං පුබ්බාපරං, දක්ඛිණුත්තරං, පුබ්බදක්ඛිණං, පුබ්බුත්තරං, අධරුත්තරං, අපරදක්ඛිණං, අපරුත්තරං. නදීනං-ගඞ්ගායමුනං, මහිසරභු.

身体部分：眼与耳，口与鼻，颌与颈，皮、肉、血，名与色，老与死。乐器部分：阿罗萨(alasa)与塔兰巴拉(tālambara)，鼓与牛角号，螺与手鼓，曼达维卡(maddavika)与帕纳维卡(pāṇavika)，歌与乐，铙钹与铜钹(sammatālaṃ)。农具部分：犁头与赶牛棒，轭与犁。军队部分：刀、矛、标枪、铁球，刀与盾，弓与箭筒，攻击（武器）与防御（装备）。永远为敌者：蛇与那拘罗(nakula)，猫与鼠，乌鸦与猫头鹰，龙与金翅鸟。数与量的名称：一与二，二与三，三与四，四与五，十与十一。微小生物：昆虫与飞蛾，小蚁与蚂蚁，虻与蚊，蝇与蚂蚁。卑劣职业者：屠羊者与屠猪者，捕鸟者与猎兽者，贱民与旃陀罗(caṇḍāla)，竹匠与车匠，清道夫与焚尸人。同学派者：阿提萨与巴罗多迦(Bhāradvāja)，迦塔(Kaṭha)与迦罗巴(Kalāpa)，戒与慧，止与观(vipassanā)，明与行。同一学习内容的教典：《长部》与《中部》，《增支部》与《相应部》，《犍度》(Khandhaka)与《分别》。不同种类者：女与男，女奴与男奴，衣、食、住、药（资具），草、木、枝、叶；也可见到“lābhī hoti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ”（他获得衣、食、住、药等资具）之用法。种种对立者：善与不善，有罪与无罪，低劣与胜妙，黑与白，善巧与邪恶。方位：东与西，南与北，东南，东北，下与上，西南，西北。河流：恒河与亚穆纳河(Yamunā)，摩希河(Mahī)与萨拉布河(Sarabhū)。

තිණවිසෙසානං-කාසකුසං කාසකුසා, උසීරබීරණං උසීරබීරණා, මුඤ්ජපබ්බජං මුඤ්ජපබ්බජං මුඤ්ජපබ්බජා. රුක්ඛවිසෙසානං ඛදිරපලාසං ඛදිරපලාසා, වොස්සකණ්ණං ධවාස්සකණ්ණා, පිලක්ඛනිග්‍රොධං පිලක්ඛනිග්‍රොධා, අස්සත්ථකපිත්ථනං අස්සත්ථකපිත්ථනා, සාකසාලං සාකසාලා. පසුවිසෙසානං-ගජගවජං ගජගවජා, ගොමහිසං ගොමහිසා, එණෙය්‍යගොමහිසං එණෙය්‍යගොමහිසා, එණෙය්‍යවරාහං එණෙය්‍යවරාහා, අජෙළකං අජෙළකා, කුක්කුරසූකරං කුක්කුරසූකරා, හත්ථිගවාස්සවළවං හත්ථිගවාස්සවළවා. සකුනවිසෙසානං-හංසබලාවං හංසබලාවා, කාරණ්ඩවචක්කවාකං කාරණ්ඩවචක්කවාකා, බකබලාකං බකබලාකා. ධනානං-හිරඤ්ඤසුවණ්ණං හිරඤ්ඤසුවණ්ණා, මණිසඞ්ඛමුත්තාවෙළුරියං මණිසඞ්ඛමුත්තාවෙළුරියා, ජාතරූපරජතං ජාතරූපරජතා. ධඤ්ඤානං-සාලියවකං සාලියවකා, තිලමුග්ගමාසං තිලමුග්ගමාසා, නිප්ඵාවකුලත්ථං නිප්ඵාවකුලත්ථා. බ්‍යඤ්ජනානං-සාකසුවං සාකසුවා, ගබ්‍යමාහිසං ගබ්‍යමාහිසා, එණෙය්‍යවාරාහං එණෙය්‍යවාරාහා, මිගමායූරං මිගමායූරා. ජනපදානං-කාසිකොසලං කාසිකොසලා, වජ්ජිමල්ලං වජ්ජිමල්ලා, චෙතිවංසං චෙතිවංසා, මච්ඡසූරසෙනං මච්ඡසූරසෙනා, කුරුපඤ්චාලං කුරුපඤ්චාලා. ඉතරීතරයොගො යථා-චන්දිමසූරියා, සමණබ්‍රාහ්මණා මාතාපිතරො ඉච්චාදි.

以下各类词语，或作总合复合词（单数），或作相互结合复合词（复数）：草的种类：茅草与吉祥草(kāsakusa)，优尸罗草与毗罗那草(usīrabīraṇa)，蒙阇草与跋阇草(muñjapabbaja)。树木的种类：儿茶树与紫铆树(khadirapalāsa)，沃萨卡那树(vossakaṇṇaṃ)与达瓦阿萨卡那树(dhavāssakaṇṇā)，波罗叉树与尼拘律树(pilakkhanigrodha)，菩提树与木橘树(assatthakapitthana)，柚木与娑罗树(sākasāla)。兽类的种类：象与野牛(gajagavaja)，牛与水牛(gomahisa)，羚羊与水牛(eṇeyyagomahisa)，羚羊与野猪(eṇeyyavarāha)，山羊与绵羊(ajeḷaka)，狗与猪(kukkurasūkara)，象、牛、马、母马(hatthigavāssavaḷava)。鸟的种类：鹅与鹤(haṃsabalāva)，鸳鸯与赤麻鸭(kāraṇḍavacakkavāka)，鹭与鹤(bakabalāka)。财物种类：生金与黄金(hiraññasuvaṇṇa)，珠宝、海螺、珍珠、琉璃(maṇisaṅkhamuttāveḷuriya)，纯金与白银(jātarūparajata)。谷物种类：稻米与大麦(sāliyavaka)，芝麻、绿豆与黑豆(tilamuggamāsa)，豌豆与马豆(nipphāvakulattha)。菜肴种类：蔬菜与汤(sākasuva)，牛肉与水牛肉(gabyamāhisa)，羚羊肉与野猪肉(eṇeyyavārāha)，鹿肉与孔雀肉(migamāyūra)。地方种类：迦尸(Kāsi)与憍萨罗(Kosala)，跋耆(Vajji)与末罗(Malla)，支提(Ceti)与跋蹉(Vaṃsa)，摩蹉(Maccha)与苏罗西那(Sūrasena)，俱卢(Kuru)与般遮罗(Pañcāla)。仅作相互结合复合词的例子如：日月(candimasūriyā)，沙门与婆罗门(samaṇabrāhmaṇā)，父母(mātāpitaro)等。

එතස්මිං [Pg.128] එකත්ථීභාවකණ්ඩෙ යං වුත්තං පුබ්බං, තදෙව පුබ්බං නිපතති කමාතික්කමෙ පයොජනාභාවා. ක්වචි විපල්ලාසොපි හොති බහුලාධිකාරතො, දන්තානං රාජා රාජදන්තො, කත්ථචි කමං පච්චානාදරා පුබ්බකාලස්සාපි පරනිපාතො, ලිත්තවාසිතො, නග්ගමුසිතො, සිත්තසම්මට්ඨො, භට්ඨලුඤ්චිතො. චත්ථෙ යදෙකත්ථං තත්ථ කෙචි පුබ්බපදං බහුධා නියමෙන්ති, තදිහ බ්‍යභිචාරදස්සාන න වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

在此合为一义的章节中，先说的词语就置于前面，因为没有必要打乱顺序。有时因为主要词语更为重要，也会有颠倒的情况，例如“牙齿之王”(dantānaṃ rājā)变成“王牙”(rājadanto)；有时因为不重视（时间）顺序，即使是先发生的动作也置于后，例如“涂抹与熏香”(littavāsito)、“裸露与被抢”(naggamusito)、“洒水与扫地”(sittasammaṭṭho)、“烘烤与拔毛”(bhaṭṭhaluñcito)。在表示“和”(ca)的意义而合为一义时，有些人对前一词语的规定有多种方式，但此处因可见到例外，故不赘述，应当了知。

20. සමාහාරෙ නපුංසකං.

20. 总合复合词为中性。

චත්ථෙ සමාහාරෙ යදෙකත්ථං, තං නපුංසකලිඞ්ගං භවති, තථාචෙවොදාහටං, කත්ථචි න හොති ‘සභාපරිසායා’ති ඤාපකා, ආධිපච්චපරිවාරො, ඡන්දපාරිසුද්ධි, පටිසන්ධිපවත්තියං.

于第四种集合复合词中，当其表示一个整体时，则为中性，如前所示。但有时不然，如“集会与会众”(sabhāparisā)一例即是明证。又如：主权与随从(ādhipaccaparivāro)、欲清净(chandapārisuddhi)、于结生与转起时(paṭisandhipavattiyaṃ)。

21. සඞ්ඛ්‍යාදි.

21. 数词等。

එකත්ථෙ සමාහාරෙ සඞ්ඛ්‍යාදි නපුංසකලිඞ්ගං භවති, පඤ්චගවං, චතුප්පථං, සමාහාරස්සෙකත්තා එකවචනමෙව හොති, සමාහාරෙත්වෙව පඤ්චකාපාලො පූවො, තිපුත්තො.

当以数词开头的集合复合词表示一个整体时，则为中性，如“五牛”(pañcagavaṃ)、“四衢”(catuppathaṃ)。因集合为一整体，故仅用单数。此规定仅限于集合复合词，例如：“五份所成之饼”(pañcakāpālo pūvo)、“有三子者”(tiputto)。

22. ක්වචෙකත්තඤ්ච ඡට්ඨියා.

22. 有时第六格复合词亦为单数。

ඡට්ඨියෙකත්ථෙ ක්වචි නපුංසකත්තං හොතෙකත්ථඤ්ච, සලභානං ඡායා සලභච්ඡායං, එවං සකුන්තානං ඡායා සකුන්තච්ඡායං, පාසාදච්ඡායං පාසාදච්ඡායා, ඝරච්ඡායං ඝරච්ඡායා, අමනුස්සසභාය නපුංසකෙකත්තං භවති බ්‍රහ්මසභං, දෙවසභං, ඉන්දසභං, යක්ඛසභං, සරභසභං, මනුස්සසභායං පන ඛත්තියසභා, රාජසභා ඉච්චෙවමාදි, ක්වචීති කිං රාජපුරිසො.

第六格复合词在表示一个整体时，有时会变为中性单数。例如“飞蛾的影子”(salabhānaṃ chāyā)是“飞蛾影”(salabhacchāyaṃ)，同样“鸟的影子”(sakuntānaṃ chāyā)是“鸟影”(sakuntacchāyaṃ)。还有“宫殿影”(pāsādacchāyaṃ)与(pāsādacchāyā)，“房屋影”(gharacchāyaṃ)与(gharacchāyā)。非人集会会变为中性单数，例如“梵天集会”(brahmasabhaṃ)、“天神集会”(devasabhaṃ)、“帝释集会”(indasabhaṃ)、“夜叉集会”(yakkhasabhaṃ)、“萨拉布兽集会”(sarabhasabhaṃ)。但在人类集会的情况下，则有“刹帝利集会”(khattiyasabhā)、“国王集会”(rājasabhā)等等。为何说“有时”呢？例如“国王的人”(rājapuriso)。

23. ස්‍යාදීසු රස්සො.

23. 在si等后缀前，词尾元音缩短。

නපුංසකෙ [Pg.129] වත්තමානස්ස රස්සො හොති ස්‍යාදීසු. සලභච්ඡායං, ස්‍යාදීසූති කිං? සලභච්ඡායෙ.

中性词在si等后缀前，词尾元音缩短。例如：salabhacchāyaṃ。为何说“在si等后缀前”？是为了排除如 salabhacchāye 的情况。

24. ඝපස්සන්තස්සාප්පධානස්ස.

24. 于非主要部分的ghapa词尾。

අන්තභූතස්ස අප්පධානස්ස ඝපස්ස ස්‍යාදීසු රස්සො හොති. බහුමාලො පොසො, නික්කොසම්බි, අතිවාමොරු, අන්තස්සාති කිං? රාජා කඤ්ඤාපියො, අප්පධානස්සාති කිං? රාජකුමාරී බ්‍රහ්මබන්ධූ.

作为词尾的非主要部分的ghapa类词，于si等后缀前，（词尾元音）缩短。例如：多花环之人(bahumālo poso)、出憍赏弥者(nikkosambi)、有极美之腿者(ativāmoru)。为何说“作为词尾的”？例如：国王为少女所爱(Rājā kaññāpiyo)。为何说“非主要部分的”？例如：公主(rājakumārī)、梵亲(brahmabandhū)。

25. ගොස්සු.

25. go作u。

අන්තභූතස්ස අප්පධානස්ස ගොස්ස ස්‍යාදීසු උ හොති. චිත්තගු, අප්පධානස්සාත්වෙව? සුගො, අන්තස්සාත්වෙව? ගොකුලං.

作为词尾的非主要部分的go，于si等后缀前作u。例如：有杂色牛者(cittagu)。为何说“非主要部分的”？例如：好牛(sugo)。为何说“作为词尾的”？例如：牛群(gokulaṃ)。

26. ඉත්ථියමත්වා.

26. 论阴性词。

ඉත්ථියං වත්තමානතො අකාරන්තතො නාමස්මා ආපච්චයො හොති. ධම්මදින්නා.

为表阴性，于a结尾的名词后，加ā后缀。例如：法施(Dhammadinnā)。

37. නදාදිතො වී.

37. 于nadī等词，加ī。

නදාදීහි ඉත්ථියං වීප්පච්චයො හොති. නදී, මහී, කුමාරී, තරුණී, වාරුණී, ගොතමී. (14) ‘‘ගොතොවා’’ ගාවී ගො, ආකතිගණො-යං, කොරො ‘‘න්තන්තූනං වීම්හි තො වා’’ (3-36) ති විසෙසනත්ථො.

于nadī等词，为表阴性，加ī后缀。例如：河(nadī)、地(mahī)、少女(kumārī)、年轻女子(taruṇī)、伐楼尼(vāruṇī)、乔达弥(gotamī)。(14) “Gotovā”：gāvī(母牛)来自go(牛)，此为范例组。规则“ntantūnaṃ vīmhi to vā”(3-36)是为特殊目的。

28. යක්ඛාදිතිනී ච.

28. 于yakkha等词，加inī。

යක්ඛාදිතො [Pg.130] ඉත්ථියං ඉනී හොති වීච. යක්ඛිනී යක්ඛී, නාගිනී නාගී, සීහිනී සීහී.

于夜叉(yakkha)等词，为表阴性，加inī或ī后缀。例如：女夜叉(yakkhinī, yakkhī)、女那伽(nāginī, nāgī)、母狮(sīhinī, sīhī)。

26. ආරාමිකාදීහි.

26. 于ārāmika等词。

ආරාමිකාදිතො ඉනී හොතිත්ථියං. ආරාමිකිනී, අනන්තරායිකිනී, රාජිනී (15) ‘‘සඤ්ඤායං මානුසො’’ මානුසිනී, අඤ්ඤත්‍ර මානුසී.

于ārāmika等词，为表阴性，加inī后缀。例如：女园林侍者(ārāmikinī)、无障碍女(anantarāyikinī)、王后(rājinī)。(15) “saññāyaṃ mānuso”：作专名时为mānusinī(人类女性)，其他情况则为mānusī。

30. යුවණ්ණෙහි නී.

30. 于i、u元音结尾词，加nī。

ඉත්ථියමිවණ්ණුවණ්ණන්තෙහි නී හොති බහුලං. සදාපයතපාණිනී, දණ්ඩිනී, භික්ඛුනී, ඛත්තබන්ධුනී, පරචිත්තවිදුනී, මාතුආදිතො කස්මා න හොති? ඉත්ථිප්පච්චයං විනාපි ඉත්ථත්තාභිධානතො.

为表阴性，于i、u元音结尾词，多加nī后缀。例如：常施手女(sadāpayatapāṇinī)、持杖女(daṇḍinī)、比丘尼(bhikkhunī)、刹帝利族女(khattabandhunī)、知他心女(paracittavidunī)。为何不于mātu等词后加此后缀？因其无需阴性后缀亦可表示女性。

31. ක්තිම්හාඤ්ඤත්ථෙ.

31. 于kti后缀，当转为他义时。

ක්තිම්හාඤ්ඤත්ථෙයෙව ඉත්ථියං නී හොති බහුලං. සාහං අහිං සාරතිනී, තස්සා මුට්ඨස්සතිනියා, සා ගාවී වච්ඡගිද්ධිනී, අඤ්ඤත්ථෙති කිං? ධම්මරති.

于kti后缀，仅当转为他义时，为表阴性，多加nī后缀。例如：我乃具念者(sāhaṃ ahiṃ sāratinī)，于彼失念者(tassā muṭṭhassatiniyā)，彼牛乃恋犊者(sā gāvī vacchagiddhinī)。为何说“当转为他义时”？例如：法乐(dhammarati)。

32. ඝරණ්‍යාදයො.

32. Gharaṇī等词。

ඝරණිප්පභුතයො නීප්පච්චන්තාසාධවො භවන්ති. ඝරණී, පොක්ඛරණී, ඊස්ස-ත්තං නිපාතනා, (16) ‘‘ආචරියා වා ය-ලොපො ච’’ ආචරිනී, ආචරියා.

gharaṇī等以nī后缀结尾的词为例外构成，是为正形。例如：主妇(gharaṇī)、莲池(pokkharaṇī)，其ī是依例外构成法(nipātanā)而来。(16) “ācariyā vā ya-lopo ca”：指ācarinī或ācariyā(女阿阇梨)。

33. මාතුලාදිත්වානී භරියායං.

33. 于mātula等词，当指其妻时，加ānī。

මාතුලාදිතො [Pg.131] භරියායමානී හොති. මාතුලානී, වාරුණානී, ගහපතානී, ආචරියානී, (17) ‘‘අභරියායං ඛත්තියා වා’’ ඛත්තියානී ඛත්තියා, නදාදිපාඨා භරියායන්තු ඛත්තියී.

于mātula等词，当指其妻时，加ānī后缀。例如：舅母(mātulānī)、伐楼那妻(vāruṇānī)、家主妇(gahapatānī)、阿阇梨妻(ācariyānī)。(17) “abhariyāyaṃ khattiyā vā”：当不指其妻时，刹帝利女为khattiyānī或khattiyā。而当指其妻时，依nadī等词的规则则为khattiyī。

34. උපමාසංහිත සහිත සඤ්ඤත සහ සඵවාම ලක්ඛණාදිතූරුතූ.

34. 当ūru(大腿)一词前有upamā(譬喻)、saṃhita(结合)、sahita(伴随)、saññata(节制)、saha(同)、sapha(吉祥)、vāma(美)、lakkhaṇa(相)等词时，其尾音作ū。

ඌරුසද්දා උපමානාදිපුබ්බා ඉත්තියමූ හොති. කරභොරූ, සංහිතොරූ, සහිතොරූ, සඤ්ඤතොරූ, සහොරූ, සඵොරූ, වාමොරූ, ලක්ඛණොරූ, ඌතියොගවිභාගා ඌ බ්‍රහ්මබන්ධූ.

ūru一词，当其前有譬喻等词时，于阴性中，其尾音作ū。例如：象鼻股(karabhorū)、结合股(saṃhitorū)、伴随股(sahitorū)、节制股(saññatorū)、同股(sahorū)、吉祥股(saphorū)、美股(vāmorū)、吉相股(lakkhaṇorū)。通过规则拆分(yogavibhāga)，亦可有ū，如brahmabandhū(梵亲，女)。

35. යුවා ති.

35. 于yuvan，加tī。

යුවසද්දතො ති හොතිත්ථියං. යුවති.

从`yuva`一词，于阴性中为`ti`。如：`yuvati`（少女）。

36. න්තන්තූනං වීම්හිතො වා.

36. 于阴性后缀`ī`前，以`-nta`及`-ntu`结尾者，其结尾可选地变为`-t`。

වීම්හි න්තන්තූනං තො වා හොති. ගච්ඡතී ගච්ඡන්තී, සීලවතී සීලවන්තී.

于阴性后缀`ī`(`vī`)前，以`-nta`及`-ntu`结尾者，其结尾可选地变为`-t`。例如：`gacchatī`或`gacchantī`（行者，女），`sīlavatī`或`sīlavantī`（具戒者，女）。

37. භවතො භොතො.

37. 从`bhavant`，变为`bhoto`。

වීම්හි භවතො භොතාදෙසො හොති වා. භොතී භවන්තී.

于阴性后缀`ī`(`vī`)前，`bhavant`可选地被替换为`bhoto`。例如：`bhotī`或`bhavantī`（尊者，女）。

38. ගොස්සාවඞ.

38. 从`go`，变为`āvaṅa`。

ගොසද්දස්ස වීම්හාවඞ හොති. ගාවී.

于阴性后缀`ī`(`vī`)前，`go`一词变为`āvaṅa`。例如：`gāvī`（母牛）。

39. පුථුස්ස පථවපුථවා.

39. 从`puthu`，变为`pathava`或`puthava`。

වීම්හි [Pg.132] පුථුස්ස පථවපුථවා හොන්ති. පථවී, පුථවී, ඨෙ පථවී.

于阴性后缀`ī`(`vī`)前，`puthu`（宽广）变为`pathava`或`puthava`。例如：`pathavī`（地）、`puthavī`（地）。于阴性中，为`pathavī`。

40. සමාසන්ත්ව.

40. 复合词尾。

සමාසන්ත්ව ඉති චාධිකරීයති.

“复合词尾”一节，亦适用于此。

41. පාපාදීහි භූමියා.

41. 于`pāpa`（恶）等词之后，从`bhūmi`。

පාපාදීහී පරා යා භූමි තස්සා සමාසන්තො අ හොති. පාපභූමං, ජාතිභූමං.

于`pāpa`（恶）等词之后，`bhūmi`（地）的复合词尾变为`a`。例如：`pāpabhūmaṃ`（恶地）、`jātibhūmaṃ`（种姓地）。

42. සඞ්ඛ්‍යාහි.

42. 于数词之后。

සඞ්ඛ්‍යාහි පරා යා භූමි තස්සා සමාසන්තො අ හොති. ද්විභූමං, තිභූමං.

于数词之后，`bhūmi`（地）的复合词尾变为`a`。例如：`dvibhūmaṃ`（二地）、`tibhūmaṃ`（三地）。

43. නදීගොදාවරීනං.

43. 从`nadī`（河）与`godāvarī`（戈达瓦里河）。

සඞ්ඛ්‍යාහි පරාසං නදීගොදාවරීනං සමාසන්තො අ හොති, පඤ්චනදං, සත්තගොදාවරං, සඞ්ඛ්‍යාහිත්වෙව? මහානදී, නදීගොදාවරීනන්ති කිං? දසිත්ථි.

于数词之后，`nadī`（河）与`godāvarī`（戈达瓦里河）的复合词尾变为`a`。例如：`pañcanadaṃ`（五河）、`sattagodāvaraṃ`（七戈达瓦里河）。为何说“于数词之后”？（若非数词，则如）`mahānadī`（大河）。为何说“从`nadī`与`godāvarī`”？（若是他词，则如）`dasitthi`（十女）。

44. අසඞ්ඛ්‍යෙහි චාඞ්ගුල්‍යානඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසු.

44. 于非数词之后，从`aṅguli`（指），当非他称与非无数义时。

අසඞ්ඛ්‍යෙහි සඞ්ඛ්‍යාහි ච පරාය අඞ්ගුල්‍යා සමාසන්තො අ හොති නො චෙ අඤ්ඤපදත්ථෙ අසඞ්ඛ්‍යත්ථෙ ච සමාසො වත්තතෙ. නිග්ගතමඞ්ගුලීහි නිරඞ්ගුලං, අච්චඞ්ගුලං, ද්වෙ අඞ්ගුලියො සමාහටා ද්වඞ්ගුලං, අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසූති කිං? පඤ්චඞ්ගුලි හත්ථො, උපඞ්ගුලි, කථං [Pg.133] ‘ද්වෙ අඞ්ගුලීමානමස්සාති ද්වඞ්ගුල’න්ති? නාත්‍ර සමාසොඤ්ඤපදත්ථෙ විහිතො මත්තාදීනං ලොපෙ කතෙ තත්ථ වත්තතෙ. අඞ්ගුලසද්දො වා පමාණවාචි සද්දන්තරං, යථා ‘සෙනඞ්ගුලප්පමාණෙන අඞ්ගුලානං සතං පුණ්ණං චතුද්දස වා අඞ්ගුලානී’ති.

于非数词与数词之后，`aṅguli`（指）的复合词尾变为`a`，倘若该复合词非用于他称义或无数义。例如：`niraṅgulaṃ`（无指）、`accaṅgulaṃ`（超指）、`dvaṅgulaṃ`（二指之量）。为何说“当非他称与非无数义时”？（若为他称，则如）`pañcaṅguli hattho`（五指之手）、`upaṅguli`（近指者）。那么，“其量为二指，故为`dvaṅgula`（二指量）”又如何解释？此处，该复合词并非（直接）按他称义构成，而是在省略了`matta`（量）等词后才适用此义。或者，`aṅgula`一词本身即是另一个表示度量的词，如：“以指为量，一百指或十四指”。

45. දීඝාහොවස්සෙකදෙසෙහි ච රත්ත්‍යා.

45. 于`dīgha`（长）、`aho`（日）、`vassa`（雨季）与`ekadesa`（部分）之后，从`ratti`（夜）。

දීඝාදීහි අසඞ්ඛ්‍යෙහි සඞ්ඛ්‍යාහි ච පරමස්මා රත්තියා සමාසන්තො අ හොති. දීඝරත්තං, අහොරත්තං (ත්තො), වස්සාරත්තං (ත්තො), පුබ්බරත්තං, අපරරත්තං, අඩ්ඪුරත්තං, අතික්කන්තො රත්තිං අතිරත්තො, ද්වෙරත්තී සමාහටා දිරත්තං (ත්තො), වා ක්වචි බහුලාධිකාරා එකරත්තං (ත්තො), එකරත්ති, අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසුත්වෙව? දීඝරත්තිහෙමන්තො, උපරත්ති, ක්වචි හොතෙව බහුලං විධානායථාරත්තං.

于`dīgha`（长）等词、非数词与数词之后，`ratti`（夜）的复合词尾变为`a`。例如：`dīgharattaṃ`（长夜）、`ahorattaṃ`（日夜）、`vassārattaṃ`（雨季之夜）、`pubbarattaṃ`（前半夜）、`apararattaṃ`（后半夜）、`aḍḍharattaṃ`（半夜）、`atiratto`（彻夜）、`dirattaṃ`（二夜）。又因“不定准则”的效力，可选地有`ekarattaṃ`或`ekaratti`（一夜）。为何说“当非他称与非无数义时”？（若为他称，则如）`dīgharattihemanto`（长夜之冬）、`uparatti`（近夜）。因规定不定准则，故有时亦可成，如`yathārattaṃ`（如夜）。

46. ගොත්වචත්ථෙ චාලොපෙ.

46. 从`go`（牛），当非“与”义且无省略时。

ගොසද්දා අලොපවිසයා සමාසන්තො අ හොති න චෙ චත්ථෙ සමාසො අඤ්ඤපදත්ථෙ අසඞ්ඛ්‍යත්ථෙ ච, රාජගවො, පරමගවො, පඤ්චගවධනො, දසගවං, අලොපෙති කිං? පඤ්චහි ගොහි කීතො පඤ්චගු, අචත්ථෙති කි? අජස්සගාවො, අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසුත්වෙව? චිත්තගු, උපගු.

`go`一词，于无省略的情况下，其复合词尾变为`a`，倘若该复合词非用于“与”义、他称义或无数义。例如：`rājagavo`（王牛）、`paramagavo`（胜牛）、`pañcagavadhano`（有五牛财者）、`dasagavaṃ`（十牛）。为何说“无省略”？（若有省略，则如）`pañcagu`（以五牛所购）。为何说“非‘与’义”？（若为‘与’义，则如）`ajassagāvo`（羊、马与牛）。为何说“当非他称与非无数义时”？（若为他称，则如）`cittagu`（有杂色牛者）、`upagu`（近牛者）。

47. රත්තින්දිවදාරගවචතුරස්සා.

47. `Rattindiva`（日夜）、`dāragava`（妻与牛）、`caturassa`（四方形）。

එතෙ සද්දා අඅන්තා නිපච්චන්තෙ. රත්තො ච දිවා ච රත්තින්දිවං, රත්ති ච දිවා ච රත්තින්දිවං, දාරා ච ගාවො ච දාරගවං, චතස්සො අස්සියො අස්ස චතුරස්සො.

此等词语以`a`为尾音，不规则地构成。`ratti`（夜）与`divā`（日）为`rattindivaṃ`（日夜）；`dārā`（妻）与`gāvo`（牛）为`dāragavaṃ`（妻与牛）；“有四角者”(`catasso assiyo assa`) 为`caturasso`（四方形）。

48. ආයාමෙනුගවං.

48. 于`āyāma`（长度）义中，为`anugavaṃ`。

අනුගවන්ති [Pg.134] නිපච්චතෙ ආයාමෙ ගම්‍යමානෙ. අනුගවං සකටං, ආයාමෙති කිං? ගුන්නං පඤ්ඡා අනුගු.

当表示`āyāma`（长度）义时，不规则地构成`anugavaṃ`。例如：`anugavaṃ sakaṭaṃ`（与牛等长之车）。为何说“于长度义中”？（若非长度义，则如）`gunnaṃ pacchā anugu`（牛之后）。

49. අක්ඛිස්මාඤ්ඤත්ථෙ. අක්ඛිස්මා සමාසන්තො අ හොති අඤ්ඤත්ථෙ චෙ සමාධසා. විසාලක්ඛො, විසාලක්ඛී.

49. 于他义时，从`akkhi`（眼）。当复合词表示他义时，`akkhi`的复合词尾成为`a`。例如：`visālakkho`（广眼者）、`visālakkhī`（广眼女）。

50. දාරුම්‍යඞ්ගුල්‍යා.

50. 于木材义时，从`aṅguli`（指）。

අඞ්ගුලන්තා අඤ්ඤපදත්ථෙ දාරුම්හි සමාසන්තො අ හොති. ද්වඞ්ගුලංදාරු, පඤ්චඞ්ගුලං, අඞ්ගුලිසදිසාවයවං ධඤ්ඤාදීනං වික්ඛෙපකං දාරුං වුච්චතෙ, පමාණෙ තු පුබ්බෙ විය සිද්ධං සඛරාජසද්දා අකාරන්තාව, සිස්සොපි න දිස්සති, ගාණ්ඩී වධන්වාති පකතන්තරෙන සිද්ධං.

当复合词表示他义且指木材时，其词尾的`aṅguli`（指）成为`a`。例如：`dvaṅgulaṃ dāru`（二指木），`pañcaṅgulaṃ`（五指长的）。此指形状如指、用于播撒谷物等的木器。至于在度量义上，则如前已成立。`sakha`（友）、`rāja`（王）等词本身即以`a`结尾，而`sissa`（学徒）则未见此变化。`Gāṇḍīva`（持国弓）与`dhanu`（弓）等词则由其他规则成立。

51. චි වීතිහාරෙ.

51. 于相互作用义时，ci。

ඔඝාබ්‍යතිහාරෙ ගම්‍යමානෙ අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්තමානතො චි හොති. කෙසාකෙසි දණ්ඩාදණ්ඩි, චකාරො ‘‘චිස්මි’’න්ති (3.66) විසෙසනත්ථො, සුගන්ධි, දුග්ගන්තීති පයොගො න දිස්සතෙ.

当表示相互作用且为他义时，则有ci。例如：kesākesi（互相抓着头发打斗）、daṇḍādaṇḍi（互相用杖打斗）。ca字在“cismiṃ”(3.66)中是为作限定。如sugandhi（芳香者）、dugganti（恶臭者）的用法则未见。

52. ල්ත්විත්ථියූහි කො.

52. 自以tu结尾的词，以及以ī和ū结尾的阴性词，加ka后缀。

ල්තුප්පච්චයන්තෙහි, ඉත්ථියමීකාරූකාරන්තෙහි ච බහුලං කප්පච්චයො හොති අඤ්ඤපදත්ථෙ. බහුකත්තුකො, බහුකුමාරිකො, බහුබ්‍රහ්මබන්ධුකො, බහුලංත්වෙව? සුබ්භූ.

由以tu后缀结尾的词，以及以ī和ū结尾的阴性词，于他义时，多加ka后缀。例如：bahukattuko（有许多丈夫的）、bahukumāriko（有许多少女的）、bahubrahmabandhuko（有许多婆罗门亲戚的）。为何说“多”？（因为有例外，）例如：subbhū（有美眉的）。

53. වාඤ්ඤතො.

53. 或自其他词。

අඤ්ඤෙහි [Pg.135] අඤ්ඤපදත්ථෙ කො වා බහුලං හොති. බහුමාලකො, බහුමාලො.

自其他词，于他义时，或多加ka后缀。例如：bahumālako（有许多花环者）、bahumālo（有许多花环者）。

54. උත්තරපදෙ. එතමධිකතං වෙදිතබ්බං.

54. 于后词时。此应知为管辖规则。

55. ඉමස්සිදං.

55. ima成为idaṃ。

උත්තරපදෙ පරතො ඉමස්ස ඉදං හොති. ඉදමට්ඨිතා, ඉදප්පච්චයතා, නිග්ගහීතලොපො පස්ස ච ද්විභාවො.

当有后词时，ima成为idaṃ。例如：idamaṭṭhitā、idappaccayatā。其中有鼻音的省略及p的重叠。

56. පුං පුමස්ස වා. පුමස්ස පුං හොතුත්තරපදෙ විභාසා. පුල්ලිඞ්ගං, පුමලිඞ්ගං.

56. puma或作puṃ。当有后词时，puma可选择作puṃ。例如：pulliṅgaṃ（阳性）、pumaliṅgaṃ（阳性）。

57. ටන්තන්තූනං.

57. 自ṭa、anta、antu结尾词。

එසං ට හොතුත්තරපදෙ ක්වචි වා. භවම්පතිට්ඨාමයං, භගවංමූලකා නො ධම්මා, බහුලාධිකාරා තරාදීසු ච පගෙව මහත්තරී, රත්තඤ්ඤුමහත්තං.

于后词时，这些词尾或时作aṃ。例如：bhavampatiṭṭhāmayaṃ（以有为依处），bhagavaṃmūlakā no dhammā（我等之法以世尊为根本）。又因bahula（不定）的管辖，于tara等之后，如前有mahattarī（更伟大者）、rattaññumahattaṃ（长老之伟大）。

58. අ. එසං අ හොතුත්තරපදෙ. ගුණවන්තපතිට්ඨො-ස්මි.

58. A。于后词时，这些词尾成为a。例如：Guṇavantapatiṭṭho-smi（我立足于具德者）。

59. මනාද්‍යාපාදීනමො මයෙ ච. මනාදීනමාපාදීනං ච ඔ හොතුත්තරපදෙ මයෙ ච. මනොසෙට්ඨා, මනොමයා, රජොජල්ලං, රජොමයං, ආපොගතං, ආපොමයං, අනුයන්ති දිසොදිසං.

59. 于maya及后词，自manas等及āpas等，作o。当有后词及maya时，manas等词和āpas等词的词尾成为o。例如：manoseṭṭhā（意为首）、manomayā（意所成）、rajojallaṃ（尘垢）、rajomayaṃ（尘所成）、āpogataṃ（去到水中）、āpomayaṃ（水所成）。anuyanti disodisaṃ（他们随行于各方）。

60. පරස්ස සඞ්ඛ්‍යාසු.

60. 于数词时，自para。

සඞ්ඛ්‍යාසුත්තරපදෙසු [Pg.136] පරස්ස ඔ හොති. පරොසතං, පරොසහස්සං, සඞ්ඛ්‍යාසූති කිං? පරදත්තූපජීවිනො.

当数词为后词时，para成为o。例如：parosataṃ（百余）、parosahassaṃ（千余）。为何说“于数词时”？（是为了排除）paradattūpajīvino（依他人所施而活者）。

61. ජනෙ පුථස්සු.

61. 于jana（人）后，puthu作u。

ජනෙ උත්තරපදෙ පුථස්ස උ හොති. අරියෙහි පුථගෙවායං ජනොති පුථුජ්ජනො.

当jana（人）为后词时，puthu成为u。Ariyehi puthag eva ayaṃ jano（此人实离于圣者），故为puthujjano（凡夫）。

62. සො ඡස්සාහායතනෙ වා.

62. 于aha及āyatana后，cha或作so。

අහෙ ආයතනෙ චුත්තරපදෙ ඡස්ස සො වා හොති. සාහං ඡාහං, සළායතනං, ඡළායතනං.

当aha（日）及āyatana（处）为后词时，cha（六）或成为so。例如：sāhaṃ（六日）、chāhaṃ（六日），saḷāyatanaṃ（六处）、chaḷāyatanaṃ（六处）。

63. ල්තුපිතාදීනමාරඞරඞ.

63. 自tu、pitar等，作āra及ara。

ල්තුප්පච්චයන්තානං පිතාදීනඤ්ච යථාක්කමමාරඞරඞ වා හොන්තුත්තරපදෙ, සත්ථාරදස්සනං, කත්තාරනිද්දෙසො, මාතරපිතරො, වාත්වෙව? සත්ථුදස්සනං, මාතාපිතරො.

以tu为后缀的词及pitar（父）等词，于后词时，其词尾可依次选择成为āra和ara。例如：satthāradassanaṃ（见导师）、kattāraniddeso（作者的解释）、mātarapitaro（父母）。为何说“或”？（因为有不变的例子，）例如：satthudassanaṃ（见导师）、mātāpitaro（父母）。

64. විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ.

64. 于彼处，于并列义时，与明、与血缘相关者，作ā。

ල්තුපිතාදීනං විජ්ජාසම්බන්ධීනං යොනිසම්බන්ධීනං ච තෙස්වෙව ල්තුපිතාදීසු විජ්ජායොනිසම්බන්ධිසුත්තරපදෙසු චත්ථවිසයෙ ආ හොති. හොතාපොතරො මාතාපිතරො, ල්තුපිතාදීනං ත්වෙව? පුත්තභාතරො, තත්‍රෙති කිං? පිතුපිතාමහා, චත්ථෙති කිං? මාතුභාතා, විජ්ජායොනිසම්බන්ධානන්ති කිං? දාතුභත්තාරො.

以tu结尾及pitar等词，若由明或血缘相关，且当以tu结尾及pitar等由明或血缘相关的词为后词，并表示并列义时，其词尾成为ā。例如：hotāpotaro（祭司与助祭）、mātāpitaro（父母）。为何说“以tu结尾及pitar等词”？（是为了排除）puttabhātaro（子与兄弟）。为何说“于彼处”？（是为了排除）pitupitāmahā（父与祖父）。为何说“于并列义时”？（是为了排除）mātubhātā（母亲的兄弟）。为何说“由明或血缘相关”？（是为了排除）dātubhattāro（施主与领受者）。

65. පුත්තෙ.

65. 于putta（子）后。

පුත්තෙ [Pg.137] උත්තරපදෙ චත්ථවිසයෙ ල්තුපිතාදීනං විජ්ජායොනි සම්බන්ධානමා හොති. පිතාපුත්තා, මාතාපුත්තා.

当putta（子）为后词，且表示并列义时，以tu结尾及pitar等由明或血缘相关的词，其词尾成为ā。例如：pitāputtā（父与子）、mātāputtā（母与子）。

66. චිස්මිං.

66. 于ci后。

චිප්පච්චයන්තෙ උත්තරපදෙ ආ හොති. කෙසාකෙසි, මුට්ඨාමුට්ඨි.

当后节是以ci为后缀的词时，前节的尾音变为ā。例如：kesākesi（发与发相击），muṭṭhāmuṭṭhi（拳与拳相击）。

67. ඉත්ථියම්භාසිතපුමිත්ථී පුමෙවෙකත්ථෙ.

67. 有对应阳性语形的阴性词，在同义复合时，视同阳性。

ඉත්ථියං වත්තමානෙ එකත්ථෙ සමානාධිකරණෙ උත්තරපදෙ පරෙ භාසිතපුමා ඉත්ථී පුමෙව හොති. කුමාරභරියො, දීඝජඞ්ඝො, යුවජායො, ඉත්ථියන්ති කිං? කල්‍යාණී පධානමෙසං කල්‍යාණිප්පධානා, භාසිතපුමෙති කිං? කඤ්ඤාභරියො, ඉත්ථීති කිං? ගාමණිකුලං දිට්ඨි අස්ස ගාමණිදිට්ඨි, එකත්ථෙති කිං? කල්‍යාණියා මාතා කල්‍යාණිමාතා.

当一个有对应阳性语形的阴性词，在同格的同义复合词中作为前节时，其词形视同阳性。例如：kumārabhariyo（有童女为妻者），dīghajaṅgho（长胫者），yuvajāyo（有年轻妻子者）。为何说“在阴性中”(itthiyaṃ)？例如：kalyāṇī padhānamesaṃ kalyāṇippadhānā（以贤女为首者）。为何说“有对应阳性语形”(bhāsitapuma)？例如：kaññābhariyo（有少女为妻者）。为何说“阴性词”(itthī)？例如：gāmaṇikulaṃ diṭṭhi assa gāmaṇidiṭṭhi（村长家族之见）。为何说“同义”(ekatthe)？例如：kalyāṇiyā mātā kalyāṇimātā（贤女之母）。

68. ක්වචි පච්චයෙ.

68. 于某些后缀之后。

භාසිතපුමිත්ථී පච්චයෙ ක්වචි පුමෙව මොති. බ්‍යත්තතරා, බ්‍යත්තතමා.

有对应阳性语形的阴性词，在后接后缀时，有时也视同阳性。例如：byattatarā (更干练的)，byattatamā (最干练的)。

69. සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ.

69. Sabba等词，仅于派生语境中。

ඉත්ථිවාචකා සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ පුමෙව හොන්ති. තස්සා මුඛං තම්මුඛං, තස්සං තත්‍ර, තාය තතො, තස්සං වෙලායං තදා.

表示阴性的sabba等词，仅在复合等派生语境中，其词形视同阳性。例如：tassā mukhaṃ (她的脸) 成为 tammukhaṃ (那张脸)；tassaṃ (在她那里) 成为 tatra (在那里)；tāya (从她) 成为 tato (从那里)；tassaṃ velāyaṃ (在那个时候) 成为 tadā (那时)。

70. ජායාය ජයං පතිම්හි.

70. 当pati在后时，jāyā变为jayaṃ。

පතිම්හි පරෙ ජායාය ජයං හොති, ජයම්පතී, ‘ජානිපතී’ති පකතන්තරෙන සිද්ධං, තථා ‘දම්පතී, ජම්පතී’ති.

当pati作为后节时，jāyā变为jayaṃ。例如：jayampatī (夫妻)。jānipatī (夫妻)是由另一规则成就，dampatī (夫妻)、jampatī (夫妻)亦然。

71. සඤ්ඤායමුදොදකස්ස.

71. 于特定名称中，udaka作uda。

සඤ්ඤායමුදකස්සුත්තරපදෙ [Pg.138] උදාදෙසො හොති. උදධි, උදපානං.

于特定名称中，当udaka作为复合词前节时，被替换为uda。例如：udadhi (海洋)，udapānaṃ (水井)。

72. කුම්භාදීසු වා.

72. 当kumbha等词在后时，可选择性地适用。

කුම්භාදීසුත්තරපදෙසු උදකස්ස උදාදෙසො වා හොති. උදකුම්භො උදකකුම්භො, උදපත්තො උදකපත්තො, උදබින්ධු උදකබින්ධු, ආකතිගණො-යං.

当kumbha等词作为后节时，udaka可选择性地被替换为uda。例如：udakumbho或udakakumbho (水瓶)，udapatto或udakapatto (水钵)，udabindhu或udakabindhu (水滴)。此为不定类组。

73. සොතාදීසූලොපො.

73. 当sota等词在后时，u被省略。

සොතාදීසුත්තරපදෙසු උදකස්ස උස්ස ලොපො හොති. දකසොතං, දකරක්ඛසො.

当sota等词作为后节时，udaka的u被省略。例如：dakasotaṃ (水流)，dakarakkhaso (水罗刹)。

74. ට නඤ ස්ස.

74. nañ作a。

උත්තරපදෙ නඤ සද්දස්ස ට හොති. අබ්‍රාහ්මණො, ඤකාරො කිං? කෙවලස්ස මා හොතු පාමනපුත්තො.

当有后节时，否定词nañ变为a。例如：abrāhmaṇo (非婆罗门)。为何要有ñ音？是为了不让此规则用于单纯的na。例如：pāmanaputto (贱民之子)。

75. අන සරෙ.

75. 在元音前作an。

සරාදො උත්තරපදෙ නඤ සද්දස්ස අන හොති. අනක්ඛාතං.

当后节以元音开头时，否定词nañ变为an。例如：anakkātaṃ (未被宣说的)。

76. නඛාදයො.

76. nakha等词。

නඛාදයො සද්දා අනන ටාදෙසා නිපච්චන්තෙ. නාස්ස ඛමත්ථීති නඛො, අඛමඤ්ඤං, සඤ්ඤාසද්දෙසු ච නිප්ඵත්තිමත්තං යථාකථඤ්චි කත්තබ්බංනාස්ස කුලමථීති නකුලො, අකුලමඤ්ඤං, නඛ නකුල නපුංසකනක්ඛත්ත නාක එවමාදි.

nakha等词是由an或a替换而成的例外。例如：nāssa khamatthīti (他没有忍耐)，故为nakho (爪)，另一义为“无忍耐”。于特定名称中，其构成方式可任意为之。例如：nāssa kulamatthīti (他没有家族)，故为nakulo (那拘罗)，另一义为“无家族”。nakha (爪)、nakula (那拘罗)、napuṃsaka (中性)、nakkhatta (星)、nāka (天)等即是此类。

77. නගො වාප්පාණිනි.

77. 于无情物义，可构成nago。

නගඉච්චප්පාණිනි [Pg.139] වා නිපච්චතෙ. නගො රුක්ඛො, නගො පබ්බතො, අගො රුක්ඛො, අගො පබ්බතො, අප්පාණිනීති කිං? අගො වසලො සීතෙන.

词语naga是在指无情物时可选择性地构成的例外。例如：nago rukkho (树)，nago pabbato (山)；或ago rukkho (树)，ago pabbato (山)。为何说“无情物”(appāṇini)？例如：ago vasalo sītena (因寒冷而不能动的贱民)。

78. සහස්ස සො-ඤ්ඤත්ථෙ.

78. 于他句义中，saha作so。

අඤ්ඤපදත්ථවුත්ථිම්හි සමාසෙ උත්තරපදෙ පරෙ සහස්ස සො වා හොති. සපුත්තො, සහපුත්තො, අඤ්ඤත්ථෙති කිං? සහ කත්වා, සහ යුජ්ඣිත්වා.

在表他句义的复合词中，当saha (与)之后有后节时，saha可选择性地变为so。例如：saputto (有子者)，sahaputto (有子者)。为何说“于他句义中”(aññatthe)？例如：saha katvā (一起做后)，saha yujjhitvā (一起战斗后)。

79. සඤ්ඤායං.

79. 于特定名称中。

සහස්සුත්තරපදෙ සො හොති සඤ්ඤායං. සාස්සත්ථං, සපලාසං.

于特定名称中，当saha之后有后节时，saha变为so。例如：sāssatthaṃ (有阿说他树处)，sapalāsaṃ (有波罗娑树处)。

80. අප්පච්චක්ඛෙ.

80. 于非亲见义中。

අප්පච්චක්ඛෙ ගම්‍යමානෙ සහස්ස සො හොතුත්තරපදෙ, සාග්ගි කපොතො, සපිසාචා වාතමණ්ඩලිකා.

当含义为“非亲见”(appaccakkha)时，若后有后节，saha变为so。例如：sāggi kapoto (火色鸽，暗示如火)，sapisācā vātamaṇḍalikā (有鬼魅的旋风，暗示内有鬼魅)。

81. අකාලෙ සකත්ථෙ.

81. 于非时间词，表“俱”义时。

සකත්ථප්පධානස්ස සහසද්දස්ස අකාලෙ උත්තරපදෙ සො හොති. සම්පන්නං බ්‍රහ්මං සබ්‍රහ්මං, සචක්කං නිධෙහි, සධුරං පාජෙහි, අකාලෙති කිං? සහ පුබ්බණ්හං, සහාපරණ්හං.

当saha词以其“俱”义为主，且后节非时间词时，则变为so。例如：具梵(sabrahmaṃ)，具轮而置(sacakkaṃ nidhehi)，具轭而驾(sadhuraṃ pājehi)。为何说“非时间词”？是为了排除：与上午同(saha pubbaṇhaṃ)、与下午同(sahāparaṇhaṃ)。

82. ගන්ථන්තාධික්‍යෙ.

82. 于“全部”及“增益”义中。

ගන්ථන්තෙ [Pg.140] ආධික්‍යෙ ච වත්තමානස්ස සහස්ස සො හොතුත්තරපදෙ. සකලං ජොතිමධීතෙ සමුහුත්තං, කාලත්ථො ආරම්භො, ආධික්‍යෙ-සදොණා ඛාරී, සමාසකො කහාපණො, නිච්චත්ථොයමාරම්භො.

当saha表“全部”或“增益”义时，若有后节，则变为so。例如，表“全部”义：sakalaṃ (全部)，samuhuttaṃ (一须臾)——此规则开始适用于时间词。表“增益”义：sadoṇā khārī (一卡梨加一多那)，samāsako kahāpaṇo (一伽哈巴那加一摩沙迦)——此规则为强制性。

83. සමානස්ස පක්ඛාදීසු වා.

83. 当后接`pakkha`等词时，`samāna`（相同）可选择性地变化。

පක්ඛාදීසුත්තරපදෙසු සමානස්ස සො හොති වා. සපක්ඛො සමානපක්ඛො, සජොති සමානජොති, පක්ඛාදීසූති කිං? සමානසීලො, පක්ඛ, ජොති, ජනපද, රත්ති, පත්තිනී, පත්තී, නාභි, බන්ධු බ්‍රහ්මචාරී, නාම, ගොත්ත, රූප, ඨාන, වණ්ණ, වයො, වචන, ධම්ම, ජාතිය, ඝච්ච.

当后分词为`pakkha`等词时，`samāna`（相同）可选择性地变为`sa`。例如：同党(sapakkho，即 samānapakkho)，同光(sajoti，即 samānajoti)。为何说“pakkha等”？是为了排除如“同戒(samānasīlo)”之例。`pakkha`等词是指：翼(pakkha)、光(joti)、国土(janapada)、夜(ratti)、妻(pattinī)、夫(pattī)、脐(nābhi)、亲友(bandhu)、梵行者(brahmacārī)、名(nāma)、姓(gotta)、色(rūpa)、处(ṭhāna)、种姓(vaṇṇa)、年龄(vayo)、言语(vacana)、法(dhamma)、种(jātiya)、丛(ghacca)。

84. උදරෙ ඉයෙ.

84. 当`udara`（腹）后接`iya`时。

උදරෙ ඉයෙ පරෙ පරතො සමානස්ස සො වා හොති. සොදරියො, සමානොදරියො, ඉයෙති කිං? සමානොදරතා.

当`udara`（腹）后接`iya`时，其前的`samāna`（相同）可选择性地变为`so`。例如：同胞(sodariyo，即 samānodariyo)。为何说“iya”？是为了排除“同腹性(samānodaratā)”。

85. රීරික්ඛකෙසු.

85. 在`rī`、`rikkha`、`isa`等后缀前。

එතෙසු සමානස්ස සො හොති. සරී, සරික්ඛො, සරිසො.

当后接这些后缀时，`samāna`（相同）变为`so`。例如：等类(sarī)，相似(sarikkho)，相等(sariso)。

86. සබ්බාදීනමා.

86. `sabba`等词的末尾元音变为`ā`。

රීරික්ඛකෙසු සබ්බාදීනමා හොති. යාදී, යාදික්ඛො, යාදිසො.

当后接`rī`、`rikkha`、`isa`等后缀时，`sabba`等代词的末尾元音变为`ā`。例如：何等(yādī)，何等(yādikkho)，何等(yādiso)。

87. න්තකිමිමානං ටාකීටී.

87. `nta`结尾的词、`kiṃ`、`ima`的词干分别变为`ṭā`、`kī`、`ṭī`。

රීරික්ඛකෙසු [Pg.141] න්තසද්ද කිංසද්ද ඉමසද්දානං ටාකීටී හොන්ති යථාක්කමං. භවාදී, භවාදික්ඛො, භවාදිසො, කීදී, කීදික්ඛො, කීදිසො, ඊදී, ඊදික්ඛො, ඊදිසො.

当后接`rī`、`rikkha`、`isa`等后缀时，`nta`结尾的词、`kiṃ`词、`ima`词的词干分别变为`ṭā`、`kī`、`ṭī`。例如：像您那样的(bhavādī, bhavādikkho, bhavādiso)，何等(kīdī, kīdikkho, kīdiso)，此等(īdī, īdikkho, īdiso)。

88. තුම්හාම්හානං තාමෙකස්මිං.

88. 单数的`tumha`（你）和`amha`（我）变为`tā`和`mā`。

රීරික්ඛකෙසු තුම්හාම්හානං තාමා හොන්තෙකස්මිං යථාක්කමං. තාදී, තාදික්ඛො, තාදිසො, මාදී, මාදික්ඛො, මාදිසො. එකස්මින්ති කිං? තුම්හාදී, අම්හාදී, තුම්හාදික්ඛො, අම්හාදික්ඛො, තුම්හාදිසො, අම්හාදිසො.

在`rī`、`rikkha`、`isa`等后缀前，单数的`tumha`（你）和`amha`（我）分别变为`tā`和`mā`。例如：像你那样的(tādī, tādikkho, tādiso)，像我这样的(mādī, mādikkho, mādiso)。为何说“单数”？是为了排除复数形式，例如：像你们那样的(tumhādī, tumhādikkho, tumhādiso)和像我们这样的(amhādī, amhādikkho, amhādiso)。

89. තං මමඤ්ඤත්‍ර.

89. 在其他情况下，变为`taṃ`和`maṃ`。

රීරික්ඛකන්තතො අඤ්ඤස්මිං උත්තරපදෙ තුම්හාම්හානමෙකස්මිං තංමං හොන්ති යථාක්කමං, තන්දීපා, මන්දීපා, තංසරණා, මංසරණා, තය්‍යොගො, මය්‍යොගොති බින්දුලොපො.

当后分词非`rī`、`rikkha`、`isa`等后缀时，单数的`tumha`（你）和`amha`（我）分别变为`taṃ`和`maṃ`。例如：你的灯(tandīpā)，我的灯(mandīpā)；你的皈依(taṃsaraṇā)，我的皈依(maṃsaraṇā)；你的相应(tayyogo)，我的相应(mayyogo)，此处`bindu`（鼻音点）已同化。

90. වෙතස්සෙට.

90. `eta`（此）可选择性地变为`eṭa`。

රීරික්ඛකෙස්වෙතස්සෙට වා හොති, එදී, එතාදී, එදික්ඛො, එතාදික්ඛො, එදිසො, එතාදිසො.

当后接`rī`、`rikkha`、`isa`等后缀时，`eta`（此）可选择性地变为`eṭa`。例如：此等(edī, etādī)，此等(edikkho, etādikkho)，此等(ediso, etādiso)。

91. විධාදීසු ද්විස්ස දු.

91. 在`vidha`等词前，`dvi`（二）变为`du`。

ද්විස්ස දු හොති විධාදීසු, දුවිධො, දුපට්ටං එවමාදි.

在`vidha`等词前，`dvi`（二）变为`du`。例如：二种(duvidho)，双层(dupaṭṭaṃ)等等。

92. දි ගුණාදීසු.

92. 在`guṇa`等词前，`dvi`变为`di`。

ගුණාදීසු ද්විස්ස දි හොති, ද්විගුණං, දිරත්ති, දිගු එවමාදි.

在`guṇa`等词前，`dvi`（二）变为`di`。例如：二倍(diguṇaṃ)，二夜(diratti)，二牛(digu)等等。

93. තීස්ව.

93. 在`ti`（三）前，`dvi`的`i`变为`a`。

තීසු [Pg.142] ද්විස්ස අහොති. ද්වත්තික්ඛත්තුං, ද්විත්තිපත්තපුරා.

当后接`ti`（三）时，`dvi`（二）的`i`变为`a`。例如：两三次(dvattikkhattuṃ)，两三钵满(dvittipattapurā)。

94. ආ සඞ්ඛ්‍යායාසතාදො-නඤ්ඤත්ථෙ.

94. 当后接数词时，`dvi`的`i`变为`ā`，但`sata`等词及“其他义”除外。

සඞ්ඛ්‍යායමුත්තරපදෙ ද්විස්ස ආ හොති අසතාදො අනඤ්ඤධත්ථ. ද්වාදස, ද්වාවීසති ද්වත්තිංස, සඞ්ඛ්‍යායන්ති කිං? දිරත්තං, අසතාදොති කිං? දිසතං, දිසහස්සං. අනඤ්ඤත්ථෙති කිං? ද්විදසා.

当后分词为数词时，`dvi`（二）的`i`变为`ā`，但`sata`（百）等词除外，且非“其他义”。例如：十二(dvādasa)，二十二(dvāvīsati)，三十二(dvattiṃsa)。为何说“数词”？是为了排除“二夜(dirattaṃ)”。为何说“`sata`等词除外”？是为了排除“二百(disataṃ)”、“二千(disahassaṃ)”。为何说“非其他义”？是为了排除“二与十(dvidasā)”。

95. තිස්සෙ.

95. `ti`（三）的`i`变为`e`。

සඞ්ඛ්‍යායමුත්තරපදෙ තිස්ස එ හොති අසතාදො අනඤ්ඤත්ථෙ, තෙරස, තෙවීස, තෙත්තිංස, සඞ්ඛ්‍යායංත්වෙව? තිරත්තං, අසතාදොත්වෙව? තිසතං, අනඤ්ඤත්ථෙත්වෙව? තිචතුකා.

当后分词为数词时，`ti`（三）的`i`变为`e`，但`sata`（百）等词除外，且非“其他义”。例如：十三(terasa)，二十三(tevīsa)，三十三(tettiṃsa)。为何说“数词”？是为了排除“三夜(tirattaṃ)”。为何说“`sata`等词除外”？是为了排除“三百(tisataṃ)”。为何说“非其他义”？是为了排除“三或四(ticatukā)”。

96. චත්තාලීසාදො වා.

96. 在`cattālīsa`（四十）等词前，可选择性地[变化]。

තිස්සෙ වා හොති චත්තාලීසාදො, තෙචත්තාලාසං තිචත්තාලීසං, තෙපඤ්ඤාසං තිපඤ්ඤාසං, තෙසට්ඨි තිසට්ඨි, තෙසත්තති තිසත්තති, තෙඅසීති තියාසීති, තෙනවුති තිනවුති, අසතාදොත්වෙව? තිසතං.

在`cattālīsa`（四十）等词前，`ti`（三）的`i`可选择性地变为`e`。例如：四十三(tecattālāsaṃ, ticattālīsaṃ)，五十三(tepaññāsaṃ, tipaññāsaṃ)，六十三(tesaṭṭhi, tisaṭṭhi)，七十三(tesattati, tisattati)，八十三(teasīti, tiyāsīti)，九十三(tenavuti, tinavuti)。但`sata`等词前则不适用，例如：三百(tisataṃ)。

97. ද්විස්සා ච.

97. `dvi`（二）的`i`亦可变为`ā`。

අසතාදො-නඤ්ඤත්ථෙ චත්තාලීසාදො ද්විස්සෙ වා හොති ආ ච. ද්වෙචත්තාලීසං, ද්වාචත්තාලීසං ද්විචත්තාලීසං, ද්වෙපඤ්ඤාසං, ද්වාපඤ්ඤාසං ද්විපඤ්ඤාසං ඉච්චාදි.

在非`sata`等词、非其他义的`cattālīsa`（四十）等词前，`dvi`（二）的`i`可选择性地变为`e`，也可变为`ā`。例如：四十二(dvecattālīsaṃ, dvācattālīsaṃ, dvicattālīsaṃ)，五十二(dvepaññāsaṃ, dvāpaññāsaṃ, dvipaññāsaṃ)等。

98. බාචත්තාලීසාදො.

98. 非cattālīsa等词前，（dvi）作bā。

ද්විස්ස [Pg.143] බා වා හොති අචත්තාලීසාදො-නඤ්ඤත්ථෙ. බාරස ද්වාදස, බාවීසති ද්වාවීසති, බත්තිංස ද්වත්තිංස, අචත්තාලීසාදොති කිං? ද්විචත්තාලීසං.

于非cattālīsa(四十)等词前，且非用于他义时，dvi(二)或变为bā。例如：十二(bārasa, dvādasa)，二十二(bāvīsati, dvāvīsati)，三十二(battiṃsa, dvattiṃsa)。为何说“于非cattālīsa等词前”？例如：四十二(dvicattālīsaṃ)。

99. වීසතිදසෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණපන්නා.

99. 于vīsati(二十)与dasa(十)前，pañca(五)变为paṇṇa与panna。

වීසතිදසෙසු පරෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණපන්නා හොන්ති වා යථාක්කමං. පණ්ණවීසති පඤ්චවීසති, පන්නරස්ව පඤ්චදස.

当vīsati(二十)与dasa(十)为后继词时，pañca(五)或可依序变为paṇṇa与panna。例如：二十五(paṇṇavīsati, pañcavīsati)，十五(pannarasa, pañcadasa)。

100. චතුස්ස චුචො දසෙ.

100. 于dasa(十)前，catu(四)变为cu与co。

චතුස්ස චුචො හොන්ති වා දසසද්දෙ පරෙ. චුද්දස, චොද්දස, චතුද්දස.

当dasa(十)一词为后继词时，catu(四)或可变为cu与co。例如：十四(cuddasa, coddasa, catuddasa)。

101. ඡස්ස සො.

101. cha(六)变为so。

ඡස්ස සොඉච්චයමාදෙසො හොති දසසද්දෙ පරෙ. සොළස.

当dasa(十)一词为后继词时，cha(六)被替换为so。例如：十六(soḷasa)。

102. එකට්ඨානමා.

102. eka(一)与aṭṭha(八)之末音节作ā。

එකඅට්ඨානං ආ හොති දසෙ පරෙ. එකාදස, අට්ඨාරස.

当dasa(十)为后继词时，eka(一)与aṭṭha(八)之末音节变为ā。例如：十一(ekādasa)，十八(aṭṭhārasa)。

103. ර සඞ්ඛ්‍යාතො වා.

103. 于数词后，（dasa之da）或变为ra。

සඞ්ඛ්‍යාතො පරස්ස දසස්ස ර හොති විභාසා. එකාරස එකාදස, බාරස ද්වාදස, පන්නරස පඤ්චදස, සත්තරස සත්තදස, අට්ඨාරස අට්ඨාදස, පන්නබාදෙසෙසු නිච්චං, ඉධ න හොති චතුද්දස.

于数词后，dasa(十)的da或可变为ra。例如：十一(ekārasa, ekādasa)，十二(bārasa, dvādasa)，十五(pannarasa, pañcadasa)，十七(sattarasa, sattadasa)，十八(aṭṭhārasa, aṭṭhādasa)。在panna-与bā-等之后，此为定则；而catuddasa(十四)则无此变化。

104. ඡතීහි ළො ච.

104. 于cha(六)与ti(三)后，亦变为ḷo。

ඡතීහි [Pg.144] පරස්ස දසස්ස ළො හොති රො ච, සොළස සොරස, තෙළස තෙරස.

于cha(六)与ti(三)后，dasa(十)的da变为ḷ或r。例如：十六(soḷasa, sorasa)，十三(teḷasa, terasa)。

105. චතුත්ථ තතියාන මඩ්ඪුඩ්ඪතියා.

105. catuttha(第四)与tatiya(第三)（与aḍḍha合）成aḍḍhuḍḍha与aḍḍhatiya。

අඩ්ඪා පරෙසං චතුත්ථතතියානං උඩ්ඪතියා හොන්ති යථාක්කමං. අඩ්ඪෙන චතුත්ථො අඩ්ඪුඩ්ඪො, අඩ්ඪෙන තතියො අඩ්ඪතියො, කථං අඩ්ඪතෙය්‍යොති? සකත්ථෙ ණ්‍යෙ උත්තරපදවුඩ්ඪි.

于aḍḍha(半)后，catuttha(第四)与tatiya(第三)依序变为uḍḍha与tiya。半与第四合为aḍḍhuḍḍha(三又二分之一)；半与第三合为aḍḍhatiyo(二又二分之一)。如何有aḍḍhateyyo一形？此乃表“彼自体”义之ṇya后缀所致，后分音节增长。

106. දුතියස්ස සහ දියඩ්ඪදිවඩ්ඪා.

106. dutiya(第二)与（aḍḍha）合，成diyaḍḍha与divaḍḍha。

අඩ්ඪා පරස්ස දුතියස්ස සහ අඩ්ඪසද්දෙන දියඩ්ඪදිවඩ්ඪා හොන්ති. අඩ්ඪෙන දුතියො දියඩ්ඪො, දිවඩ්ඪො වා.

于aḍḍha(半)后，dutiya(第二)连同aḍḍha一词本身，变为diyaḍḍha与divaḍḍha。半与第二合为diyaḍḍho(一又二分之一)，或divaḍḍho。

107. සරෙ කද කුස්සුත්තරත්ථෙ.

107. 于元音前，当ku为前缀时，变为kad。

කුස්සුත්තරපදත්ථෙ වත්තමානස්ස සරාදො උත්තරපදෙ කදාදෙසො හොති. කදන්නං, කදසනං, සරෙති කිං? කුපුත්තො, උත්තරත්ථෙති කිං? කුඔඩ්ඪො රාජා.

当ku作前缀，且后继词以元音为首时，ku被替换为kad。例如：劣食(kadannaṃ)，劣食(kadasanaṃ)。为何说“于元音前”？例如：恶子(kuputto)。为何说“当为前缀时”？例如：拘多王(Kuoḍḍho rājā)。

108. කාප්පත්ථෙ.

108. 表“少”义时，（ku）变为kā。

අප්පත්ථෙ වත්තමානස්ස කුස්ස කා හොති උත්තරපදත්ථෙ, අප්පකං ලවණං කාලවණං.

当ku作前缀，表“少”义时，变为kā。例如：少量之盐(appakaṃ lavaṇaṃ)为“少盐”(kālavaṇaṃ)。

109. පුරිසෙ වා.

109. 于purisa(人)前，或然。

කුස්ස පුරිසෙ කා හොති වා. කාපුරිසො කුපුරිසො, අයමප්පත්තවිභාසා, අප්පත්ථෙ තු පුබ්බෙන නිච්චං හොති ඊසං පුරිසො කාපුරිසො.

于purisa(人)前，ku或变为kā。例如：劣人(kāpuriso)或劣人(kupuriso)。此为特许之选项。然于“少”义，依前规则则为定例，例如：些微之人(īsaṃ puriso)为劣人(kāpuriso)。

110. පුබ්බාපරජ්ජසායමජ්ඣෙහාහස්ස ණ්හො.

110. 于pubba(前)、apara(后)、ajja(今日)、sāya(暮)、majjha(中)后，aha(日)变为ṇha。

පුබ්බාදීහුත්තරපදස්ස [Pg.145] අහස්ස ණ්හාදෙසො හොති, පුබ්බණ්හො, අපරණ්හො, අජ්ජණ්හො, සායණ්හො, මජ්ඣණ්හො (පණ්හො).

于pubba(前)等词后，作为后继词之aha(日)被替换为ṇha。例如：上午(pubbaṇho)，下午(aparaṇho)，今日(ajjaṇho)，傍晚(sāyaṇho)，中午(majjhaṇho)。

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

于《目犍连(Moggallāna)声明论释》中

සමාසකණ්ඩො තතියො.

复合词篇第三终。

4. චතුත්ථො කණ්ඩො (ණාදි)

4. 第四篇 (ṇ等)

1. ණො වා පච්චෙ.

1. 在“后代”义中，或加ṇo。

ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා වා ණප්පච්චයො හොති අපච්චෙ-භිධෙය්‍යෙ, ණකාරො වුද්ධ්‍යත්ථො, එවමඤ්ඤත්තාපි, වසිට්ඨස්සාපච්චං වාසිට්ඨො, වාසිට්ඨී වා, ඔපගවො, ඔපගවී වා, වෙති වාක්‍යසමාසවිකප්පනත්ථං, තස්සාධිකාරො සකත්ථාවධි.

从第六格结尾的名词，为表示“后代”义，或可加ṇa后缀。ṇ字表元音增长义，其他带ṇ的后缀亦然。例如：vasiṭṭha的后代是vāsiṭṭho或vāsiṭṭhī，opagava的后代是opagavo或opagavī。“vā”字表句子和复合词的可选性，其效力范围限于本节。

2. වච්ඡාදිතො ණානණායනා.

2. 从Vaccha等词加ṇāna和ṇāyana后缀。

වච්ඡාදීහි අපච්චප්පච්චයන්තෙහි ගොත්තාදීහි ච සද්දෙහි ණානණායනප්පච්චයා වා හොන්ති අපච්චෙ, වච්ඡානො වච්ඡායනො, කච්චානො කච්චායනො, යාගමෙ කාතියානො, මොග්ගල්ලානො මොග්ගල්ලායනො, සාකටානො සාකටායනො, කණ්හානො කණ්හායනො ඉච්චාදි.

从以Vaccha等词为首、以表示后代的后缀结尾的氏族等词，为表示“后代”义，或可加ṇāna和ṇāyana后缀。例如：vacchāno或vacchāyano（婆蹉的后裔），kaccāno或kaccāyano（迦旃延的后裔），于祭祀中为kātiyāno，moggallāno或moggallāyano（目犍连的后裔），sākaṭāno或sākaṭāyano（娑迦吒的后裔），kaṇhāno或kaṇhāyano（黑氏的后裔）等。

3. කත්තිකාවිධවාදීහි ණෙය්‍යණෙරා.

3. 从Kattikā、Vidhavā等词加ṇeyya和ṇerā后缀。

කත්තිකාදීහි විධවාදීහි ච ණෙය්‍යණෙරා වා යථාක්කමං හොන්ති අපච්චෙ, කත්තිකෙය්‍යො, වෙනතෙය්‍යො, භාගිනෙය්‍යො ඉච්චාදි[Pg.146], වෙධවෙරො, බන්ධකෙරො, නාලිකෙරො, සාමණෙරො ඉච්චාදි.

从Kattikā等词和Vidhavā等词，为表示“后代”义，或可依序加ṇeyya和ṇerā后缀。例如：kattikeyyo、venateyyo、bhāgineyyo等；vedhavero、bandhakero、nālikero、沙弥(sāmaṇero)等。

4. ණ්‍යදිච්චාදීහි.

4. 从Aditi等词加ṇya后缀。

දිතිප්පභුතිහි ණ්‍යො වා හොති අපච්චෙ, දෙච්චො, ආදිච්චො, කොණ්ඩඤ්ඤො, ගග්ග්‍යො, භාතබ්බො ඉච්චාදි.

从Diti等词，为表示“后代”义，或可加ṇya后缀。例如：decco、ādicco、koṇḍañño (憍陈如)、gaggyo、bhātabbo等。

5. ආ ණි.

5. 从以a结尾的词，加ṇi后缀。

අකාරන්තතො ණි වා හොති අපච්චෙ, දක්ඛි, දත්ථි, දොණි. වාසවි, වාරුණි ඉච්චාදි.

从以a结尾的词，为表示“后代”义，或可加ṇi后缀。例如：dakkhi、datthi、doṇi、vāsavi、vāruṇi等。

6. රාජතො ඤ්ඤො ජාතියං.

6. 从rāja（王），在“种姓”义中加ñña后缀。

රාජසද්දතො ඤ්ඤො වා හොති අපච්චෙ ජාතියං ගම්‍යමානායං, රාජඤ්ඤො, ජාතියන්ති කිං? රාජාපච්චං.

从rāja（王）一词，当表示“种姓”义的“后代”时，或可加ñña后缀。例如：rājañño（王族之人）。为何说“在种姓义中”？（若非此义，则为）rājāpaccaṃ（王的后代）。

7. ඛත්තා යියා.

7. 从khatta加ya和iya后缀。

ඛත්තසද්දා යඉයා හොන්ති අපච්චෙ ජාතියං, ඛත්‍යො, ඛත්තියො, ජාතියංත්වෙව? ඛත්ති.

从khatta一词，当表示“种姓”义的“后代”时，加ya和iya后缀。例如：khatyo、khattiyo（刹帝利）。为何说“在种姓义中”？（若非此义，则为）khatti（刹帝利女）。

8. මනුතො ස්සසණ.

8. 从manu加ssa和aṇa后缀。

මනුසද්දතො ජාතියං ස්සසණ හොන්ති අපච්චෙ, මනුස්සො, මානුසො, ඉත්ථියං මනුස්සා, මානුසී, ජාතියංත්වෙව? මානවො.

从manu一词，当表示“种姓”义的“后代”时，加ssa和aṇa后缀。例如：manusso（人）、mānuso（人）；其女性形式为manussā、mānusī。为何说“在种姓义中”？（若非此义，则为）mānavo（摩奴的后裔）。

9. ජනපදනාමස්මා ඛත්තියා රඤ්ඤෙ ච ණො.

9. 从国名，为表示刹帝利或国王时，加ṇa后缀。

ජනපදස්ස යං නාමං, තන්නාමස්මා ඛත්තියා අපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණො හොති, පඤ්චාලො, කොසලො, මාගධො, ඔක්කාකො, ජනපදනාමස්මාති [Pg.147] කිං? දාසරථි, ඛත්තියාති කිං? පඤ්චාලස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අපච්චං පඤ්චාලි.

凡国名，当指刹帝利后裔或国王时，则从该国名加ṇa后缀。例如：般遮罗人(pañcālo)、憍萨罗人(kosalo)、摩揭陀人(māgadho)、奥嘎咖人(okkāko)。为何说“从国名”？（反例为）dāsarathi。为何说“刹帝利”？般遮罗婆罗门之后裔为pañcāli。

10. ණ්‍ය කුරුසිවීහි.

10. 从Kuru和Sivi加ṇya后缀。

කුරුසිවීහි අපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණ්‍යො හොති. කොරබ්‍යො, සෙබ්‍යො.

从Kuru和Sivi，当指后裔或国王时，加ṇya后缀。例如：korabyo（拘罗毗耶人）、sebyo（塞毗耶人）。

11. ණ රාගා තෙන රත්තං.

11. 从表染料的词，在“被其所染”义中，加ṇa后缀。

රාගවාචිතතියන්තතො රත්තමිච්ඡෙතස්මිං අත්ථෙ ණො හොති, කසාවෙන රත්තං කාසාවං, කොසුම්භං, යාලිද්දං, රාගාති කිං? දෙවදත්තෙන රත්තං වත්ථං, ඉධ කස්මා න හොති? ‘නීලං පීත’න්ති, ගුණවචනත්තා විනාපි ණෙන ණත්ථස්සාභිධානතො.

从表示染料的第三格词，在“被其所染”义中，加ṇa后缀。例如：被袈裟色所染的为kāsāvaṃ，被红花所染的为kosumbhaṃ，被姜黄所染的为yāliddaṃ。为何说“染料”？（反例是）提婆达多(Devadatta)所染的布。此处为何不加后缀？（又如）“nīlaṃ pītaṃ”（青色、黄色），因其为性质词，无须加ṇa后缀即能表达其义。

12. නක්ඛත්තෙනින්දුයුත්තෙන කාලෙ.

12. 从与月亮相应的星宿，在“时间”义中。

තතියන්තතො නක්ඛත්තා තෙන ලක්ඛිතෙ කාලෙ ණො හොති, තඤ්චෙ නක්ඛත්තමින්දුයුත්තං හොති, ඵුස්සී රත්ති, ඵුස්සං අහං, නක්ඛත්තෙනෙති කිං? ගුරුනා ලක්ඛිතා රත්ති. ඉන්දුයුත්තෙනෙති කිං? කත්ථිකාය ලක්ඛිතො මුහුත්තො, කාලෙති කිං? ඵුස්සෙන ලක්ඛිතා අත්ථසිද්ධි, අජ්ජකත්තිකාති කත්තිකායුත්තෙ චන්දෙ කත්තිකාසද්දො වත්තතෙ.

从第三格的星宿词，若该星宿与月亮相应，则在“由其标志的时间”义中，加ṇa后缀。例如：phussī ratti（弗沙之夜），phussaṃ ahaṃ（弗沙之日）。为何说“由星宿”？（反例是）gurunā lakkhitā ratti（由导师标志的夜晚）。为何说“与月亮相应”？（反例是）katthikāya lakkhito muhutto（由迦底迦星标志的时刻）。为何说“时间”？（反例是）phussena lakkhitā atthasiddhi（由弗沙星标志的义利成就）。当说“ajjakattikā”（今日迦底迦）时，kattikā一词指月亮与迦底迦星相应。

13. සා-ස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී.

13. 在“彼为其天神”或“彼为其满月”义中。

සෙති පඨමන්තා අස්සාති ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ ණො භවති, යං පඨමන්තං, සා චෙ දෙවතා පුණ්ණමාසීවා, සුගතො දෙවතා අස්සාභි [Pg.148] සොගතො, මාහින්දො, යාමො, වාරුණො, ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්ස සම්බන්ධිනීති ඵුස්සො, මාසො, මායො, ඵග්ගුනො, චිත්තො, වෙසාඛො. ජෙට්ඨමූලො, ආසළ්හො, සාවණො, පොට්ඨපාදො, අස්සයුජො, කත්තිකො, මාගසිරො, පුණ්ණමාසීති කිං? ඵුස්සී පඤ්චමී අස්ස, පුණ්ණමාසී ච භතකමාසසම්බන්ධිනී න හොති… පුණ්ණො මා අස්සන්ති නිබ්බචනා, අතො එව නිපාතනා ණො සාගමො ච, මාසසුතියාව න පඤ්චදස රත්තාදො විධි.

从第一格词，在“彼为其…”（第六格）义中，若该第一格词为天神或满月，则加ṇa后缀。例如：sugato devatā assa（善逝是其天神），则为sogato（善逝的信徒）；以及māhindo、yāmo、vāruṇo。phussī puṇṇamāsī assa sambandhinī（弗沙满月与此相关），则为phusso māso（弗沙月）。其他月份如：māgho、phagguno、citto、卫塞月(vesākho)、jeṭṭho、āsaḷho、sāvaṇo、poṭṭhapādo、assayujo、kattiko、māgasiro。为何说“满月”？（反例是）phussī pañcamī assa（弗沙是其第五日）。满月与雇佣月无关……由“puṇṇo māso assa”（此月圆满）之义，通过特殊规则派生，加ṇa后缀及s音，此法不仅限于由月份听闻的十五夜等。

14. තමධීතෙ තං ජානාති කණිකා ච.

14. 在“学习彼”、“了知彼”义中，加ṇa和ṇika后缀。

දුතියන්තතො තමධීතෙ තං ජානාතීති එතෙස්වත්ථෙසු ණො හොති ණො ණිකො ච, බ්‍යාකරණමධීතෙ ජානාති වා වෙය්‍යාකරණො, ඡන්දසො, කමකො, පදකො, වෙනයිකො, සුත්තන්තිකො, ද්විතග්ගහණං පුථගෙව විධානත්ථං ජානනස්ස ච අජ්ඣෙනවිසයභාවදස්සනත්ථං පසිද්ධූපසඞ්ගහත්ථං ච.

从第二格词，在“学习彼”、“了知彼”等义中，加ṇa和ṇika后缀。例如：学习或了知语法的为veyyākaraṇo（语法家）；（学习或了知）声律的为chandaso；（学习或了知）业的为kamako；（学习或了知）句的为padako；（学习或了知）律的为venayiko（持律者）；（学习或了知）经的为suttantiko（持经者）。（经文中）重复“彼”字，是为了分别规定，为了显示所知即所学之对象，以及为了包含公认的用法。

15. තස්ස විසයෙ දෙසෙ.

15. 于其领域、地方（之义）。

ඡට්ඨියන්තා විසයෙ දෙසරූපෙ ණො හොති, වසාතීනං විසයො දෙසො වාසාතො, දෙසෙති කිං? චක්ඛුස්ස විසයො රූපං, දෙවදත්තස්ස විසයො-නුවාකො.

从第六格词，当表示“作为地方的领域”义时，加ṇa后缀。例如：居住者的领域或地方是vāsāto。为何说“地方”？（反例是）眼睛的领域是色法，提婆达多的领域是复诵(anuvāka)。

16. නිවාසෙ තන්නාමෙ.

16. 于住处，并以其为名（之义）。

ඡට්ඨියන්තා නිවාසෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, සිවීනං නිවාසො දෙසො සෙබ්‍යො, වාසාතො.

由第六格词，于“作为其名的住处、地方”义，派生ṇo后缀。例如：西维人(Sivī)的住处地方是塞毗耶(Sebya)；[又如]住所(vāsāto)。

17. අදූරභවෙ.

17. 于不远处（之义）。

ඡට්ඨියන්තා [Pg.149] අදූරභවෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, විදිසාය අදූරභවං වෙදිසං.

由第六格词，于“作为其名的不远处”义，派生ṇo后缀。例如：维迪沙(Vidisā)的不远处是吠提娑(Vedisa)。

18. තෙන නිබ්බත්තෙ.

18. 由其所成（之义）。

තතියන්තා නිබ්බත්තෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, කුසම්බෙන නිබ්බත්තා කොසම්භී නගරී, කාකන්දී, මාකන්දී, සහස්සෙන නිබ්බත්තා සාහස්සී පරීඛා, හොතුම්හි කත්තරි කරණෙ ච යථායොගං තතියා.

由第三格词，于“由其所成之地，且作为其名”义，派生ṇo后缀。例如：由俱三婆(Kusamba)所成的憍赏弥(Kosambī)城；[又如]迦甘地(Kākandī)；摩甘地(Mākandī)；由一千所造的千壕(Sāhassī parikhā)。于“有”(hoti)之主事与工具，相应地使用第三格。

19. තමීධත්ථි.

19. 彼在此有（之义）。

තන්ති පඨමන්තා ඉධාති සත්තම්‍යත්ථෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, යන්තං පඨමන්තමත්ථි චෙ, උදුම්බරා අස්මිං දෙසෙ සන්තීති ඔදුම්බරො, බාදරො, බබ්බජො.

由第一格词，于“此物在此”（即第七格“处所”义）之义，且作为其地名时，派生ṇo后缀。例如：“此地有优昙婆罗(udumbarā)树”，则称其地为奥杜巴罗(Odumbara)；[又如]巴达罗(Bādara)；巴婆阇(Babbaja)。

20. තත්‍ර භවෙ.

20. 于彼处有（之义）。

සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණො හොති, උදකෙ භවො ඔදකො, ඔරසො, ජානපදො, මාගධො, කාපිලවත්ථවො, කොසම්බො.

由第七格词，于“存在”义，派生ṇo后缀。例如：在水中存在的，是为水生(odaka)；从胸口生的，是为嫡子(orasa)；地方的(jānapada)；摩揭陀的(māgadha)；迦毗罗卫的(kāpilavatthava)；憍赏弥的(kosamba)。

21. අජ්ජාදීහි තනො.

21. 由“今日”(ajja)等词派生tana后缀。

භවත්ථෙ අජ්ජාදීහි තනො හොති, අජ්ජ භවො අජ්ජතනො, ස්වාතනො, හිය්‍යත්තනො.

于“存在”义，由“今日”(ajja)等词派生tana后缀。例如：今日存在的称为今日的(ajjatano)；明日的(svātano)；昨日的(hiyyattano)。

22. පුරාතො ණො ච.

22. 由“以前”(purā)派生ṇo及ca(tana)后缀。

පුරාඉච්චස්මා භවත්ථෙ ණො හොති තනො ච, පුරාණො, පුරාතනො.

由“以前”(purā)一词，于“存在”义，派生ṇo和tana后缀。例如：古老的(purāṇa)，古代的(purātana)。

23. අමාත්වච්චො.

23. 由“邻近”(amā)派生acca后缀。

අමාසද්දතො [Pg.150] අච්චො හොති භවත්ථෙ, අමච්චො.

由“邻近”(amā)一词，于“存在”义，派生acca后缀。例如：臣子(amacco)。

24. මජ්ඣාදිත්විමො.

24. 由“中间”(majjha)等词派生ima后缀。

මජ්ඣාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි භවත්තෙ ඉමො හොති, මජ්ඣිමො, අන්තිමො. මජ්ඣ, අන්ත, හෙට්ඨා, උපරි, ඔර, පාර, පච්ඡා, අබ්භන්තර, පච්චන්ත (පුරත්ථා, බාහිර).

由“中间”(majjha)等第七格词，于“存在”义，派生ima后缀。例如：中间的(majjhima)、最后的(antima)。（这些词包括）中间、末端、下方、上方、此岸、彼岸、后方、阿邦答勒(abbhantara)、边地（前方、外部）。

25. කණණෙය්‍යණෙය්‍යකයියා.

25. kaṇa、ṇeyya、ṇeyyaka、ya、iya（等后缀）。

සත්තම්‍යන්තා එතෙ පච්චයා හොන්ති භවත්ථෙ, කණ-කුසිනා රායං භවො කොසිනාරකො, මාගධකො, ආරඤ්ඤකො විහාරො. ණෙය්‍ය-ගඞ්ගෙය්‍යො, පබ්බතෙය්‍යො, වානෙය්‍යො. ණෙය්‍යක-කොලෙය්‍යකො, බාරාණසෙය්‍යකො, චම්පෙය්‍යකො, මිථිලෙය්‍යකොති එය්‍යකො. ය-ගම්මො, දිබ්බො. ඉයගාමියො, උදරි-යො, දිවියො, පඤ්චාලියො, බොධිපක්ඛියො, ලොකියො.

由第七格词，于“存在”义，派生这些后缀。例如：kaṇa（后缀）——在拘尸那罗(Kusinārā)存在的（人）称为拘尸那罗人(kosināraka)；摩揭陀(Magadha)的（人）；森林的(āraññaka)住处。ṇeyya（后缀）——恒河的(gaṅgeyya)；山上的(pabbateyya)；森林的(vāneyya)。ṇeyyaka（后缀）——拘利族(Koliya)的；波罗奈(Bārāṇasī)的；瞻波城(Campā)的；弥提罗(Mithilā)的(mithileyyaka)，此词由eyyaka后缀派生。ya（后缀）——村庄的(gamma)；天上的(dibba)。iya（后缀）——村庄的(gāmiya)；腹部的(udariya)；天上的(diviya)；般遮罗(Pañcāla)的；菩提分(bodhipakkhiya)的；世间的(lokiya)。

26. ණිකො.

26. ṇika（后缀）。

සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණිකො හොති, සාරදිකො දිවසො, සාරදිකා රත්ති.

由第七格词，于“存在”义，派生ṇika后缀。例如：秋日的(sāradiko divaso)，秋夜的(sāradikā ratti)。

27. තමස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං.

27. 那是他的技艺、习性、商品、武器、用途。

පඨමන්තා සිප්පාදිවාචකා අස්සෙතිඡට්ඨියත්ථෙණිකො හොති, වීණාවාදනං සිප්පමස්ස වෙණිකො, මොදඞ්ගිකො, වංසිකො, පංසුකූ- ලධාරණං [Pg.151] සීලමස්ස පංසුකූලිකො, තෙචීවරිකෙව, ගන්ධොපණ්‍යමස්ස ගන්ධිකො, තෙලිකො, ගොළිකො, චාපො පහරණමස්ස චාපිකො, තොමරිකො, මුග්ගරිකො, උපධිප්පයොජනමස්ස ඔපධිකං, සාතිකං, සාහස්සිකං.

由表示技艺等的第一格词，于“属于他/它”（第六格）义，派生ṇika后缀。例如：弹奏琵琶是他的技艺，所以他是琵琶师(veṇika)；弹奏腰鼓的(modaṅgika)；吹奏竹笛的(vaṃsika)。穿着粪扫衣是他的习性，所以他是粪扫衣者(paṃsukūlika)；仅持三衣者(tecīvarika)也是如此。香料是他的商品，所以他是香料商(gandhika)；油商(telika)；糖商(goḷika)。弓是他的武器，所以他是弓箭手(cāpika)；标枪手(tomarika)；铁锤手(muggarika)。欺骗(upadhi)是其用途，即是欺诈(opadhikaṃ)；诡诈(sāṭha)是其用途，即是诡诈(sāṭhikaṃ)；暴力(sāhasa)是其用途，即是暴行(sāhassikaṃ)。

28. තං හන්තරහති ගච්ඡතුඤ්ඡති චරති.

28. 杀害、值得、前往、拾取、行走、行持（某物）。

දුතියන්තා හන්තීති එවමාදීස්වත්ථෙසු ණීකො හොති. පක්ඛීහිපක්ඛිනො හන්තීති පක්ඛිකො, සාකුනිකො, මායූරිකො. මච්ඡෙහි-මච්ඡිකො, මෙනිකො. මිගෙහි-මාගවිකො හාරිණිකො, ‘සූකරිකො’ති ඉකො. සතමරහතීති සාතිකං, සන්දිට්ඨිකො, එහිපස්සවිධිං අරහතීති එහිපස්සිකො, සාහස්සිකො, ‘සහස්සියො’ති ඉයො. පරදාරං ගච්ඡතීති පාරදාරිකො, මග්ගිකො, පඤ්ඤාසයොජනිකො. බදරෙ උඤ්ඡතීති බාදරිකො, සාමාකිකො. ධම්මං චරතීති ධම්මිකො, අධම්මිකො.

由第二格词，于“杀害”等义，派生ṇika后缀。例如：杀鸟的称为捕鸟人(pakkhika)、猎鸟人(sākunika)、捕孔雀者(māyūrika)。杀鱼的称为渔夫(macchika)、捕mena鱼者(menika)。杀鹿的称为猎人(māgavika)、捕羚羊者(hāriṇika)，“sūkarika”（屠夫）则用ika后缀。值得一百（的价值）的称为百值物(sātikaṃ)；现见的(sandiṭṭhika)；值得“来此一观”之法的称为来见法(ehipassika)；值一千的(sāhassika)，“sahassiya”则用iya后缀。去他人妻的称为通奸者(pāradārika)；行路者(maggika)；行五十由旬者(paññāsayojanika)。在枣树中拾取的称为拾枣者(bādarika)；在稷田中拾取的称为拾稷者(sāmākika)。行法者称为如法的(dhammika)；不行法的(adhammika)。

29. තෙන කතං කීතං බද්ධමභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං හතං හන්ති ජිතං ජයති දිබ්බති ඛණති තරති චරති වහති ජීවති.

29. 由其所完成、购买、束缚、构成、结合、杀害、杀死、征服、战胜、游戏、挖掘、穿越、行走、运载、生存。

තතියන්තා කතාදිස්වත්ථෙසු ණිකො හොති. කායෙන කතං කායිකං, වාචසිකං, මානසිකං, වාතෙන කතො ආබාධො වාතිකො. සතෙන කීතං සාතිකං, සාහස්සිකං, මූලතොව, දෙවදතෙන කීතන්ති න හොති තදත්ථාප්පතීතියා. වරත්තාය බද්ධො වාරත්තිකො, ආයසිකො, පාසිකො. ඝතෙන අභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං වා ඝාතිකං, ගොළිකං, දාධිකං, මාරිචිකං. ජාලෙන හතො හන්තීති වා ජාලිකො, බාලීසිකො. අක්ඛෙහි ජිතමක්ඛිකං, සාලාකිකං. අක්ඛෙහි ජයති දිබ්බතීති වා අක්ඛිකො. ඛණිත්තියා [Pg.152] ඛණතීති ඛාණිත්තිකො, කුද්දාලිකො, දෙවදත්තෙන ජිතං, අඞ්ගුල්‍යා ඛණතීති න හොති තදත්ථානවගමා. උළුම්පෙන තරතීති ඔළුම්පිකො, ‘උළුම්පිකො’ති ඉකො ගොපුච්ඡිකො, නාවිකො. සකටෙන චරතීති සාකටිකො, ‘රථිකො, පරප්පිකො’ති ඉකො. ඛන්ධෙන වහතීති ඛන්ධිකො, අංසිකො, ‘සීසිකො’ති ඉකො. වෙතනෙන ජීවතීති වෙතනිකො, ‘භතිකො, කයිකො, වික්කයිකො, කයවික්කයිකො’ති ඉකො.

由第三格词，于“所作”等义，派生ṇika后缀。身体所作名为身业(kāyikaṃ)，语言所作名为语业(vācasikaṃ)，意念所作名为意业(mānasikaṃ)，风所引起的疾病名为风病(vātiko)。用一百购买的叫做百值物(sātikaṃ)，千值物(sāhassikaṃ)；从根本(mūlato)亦然。“提婆达多所买”则不成立，因为不符合那个意义。用绳索捆绑的叫做绳缚(vārattika)，用铁制造的叫做铁制(āyasiko)，用绳套的叫做绳套(pāsiko)。用酥油调和或混合的为酥油制(ghātikaṃ)，用糖蜜的为糖蜜制(goḷikaṃ)，用凝乳的为凝乳制(dādhikaṃ)，用胡椒的为胡椒制(māricikaṃ)。用网捕捉的或捕捉者叫做网捕者(jāliko)，用钓钩的叫做钓者(bālīsiko)。用骰子赢的叫做骰戏(akkhikaṃ)，用签决定的叫做签筹(sālākikaṃ)。用骰子取胜或玩耍的叫做赌徒(akkhiko)。用锄头挖掘的叫做锄工(khāṇittiko)，用小锄挖掘的叫做小锄工(kuddālika)。“提婆达多所胜”、“以指挖掘”则不成立，因为不理解那个意义。用木筏渡河的叫做筏夫(oḷumpika)，亦作uḷumpika（为ika后缀）；[又如]执牛尾渡者(gopucchiko)，船夫(nāviko)。用车行走的叫做车夫(sākaṭiko)，“rathika”（战车兵）、“parappika”是“ika”后缀。用肩膀扛的叫做肩扛者(khandhika)，用肩膀担的叫做肩担者(aṃsiko)，“sīsiko”（头顶者）是“ika”后缀。靠工资生活的叫做雇工(vetanika)，“bhatiko”（仆役）、“kayiko”（买主）、“vikrayiko”（卖主）、“kayavikkayiko”（商人）是“ika”后缀。

30. තස්ස සංවත්තති.

30. 为彼而转起。

චතුත්ථියන්තා සංවත්තතීති අස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති, පුනබ්භවාය සංවත්තතීති පොනොභවිකො, ඉත්ථියං පොනො භවිකා, ලොකාය සංවත්තතීති ලොකිකො සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො, සග්ගාය සංවත්තතීති සොවග්ගිකො, සස්සොවක තදමිනාදිපාඨා, ධනාය සංවත්තතීති ධඤ්ඤං, යො.

由第四格词，于“为彼而转起”义，加ṇika后缀。例如：导向再有者，为“导向再有的”(ponobhaviko)，其阴性为ponobhavikā；导向世间者，为“世间的”(lokiko)。“极善”为天(saggo)，导向天者，为“生天的”(sovaggiko)。[此为] sassovaka tadaminādi 等读法。导向财富者，为“谷物”(dhaññaṃ)，[此处用] ya [后缀]。

31. තතො සම්භූතමාගතං.

31. 从彼处生起或传来。

පඤ්චම්‍යන්තා සම්භූතමාගතන්ති එතෙස්වත්ථෙසු ණිකො හොති, මාතිකො සම්භූතමාගතං වා මත්තිකං, පෙත්තිකං, ණ්‍යරියණ -යාපි දිස්සන්ති, සුරභිතො සම්භූතං සොරභ්‍යං, ථනතො සම්භූතං ථඤ්ඤං, පිතිතො සම්භූතො පෙත්තියො, මාතියො, මත්තියො, මච්චො වා.

从第五格词，于“从彼处生起或传来”诸义，加ṇika后缀。例如：从泥土生起或传来者，为“泥土的”(mattikaṃ)；从父亲生起者，为“父系的”(pettikaṃ)。ṇya、riya、ṇa、ya等后缀亦可见。例如：从香气生起者，为“香”(sorabhyaṃ)；从乳房生起者，为“乳汁”(thaññaṃ)；从父亲生起者，为“父系的”(pettiyo)；从母亲生起者，为“母系的”(mātiyo)、“泥土的”(mattiyo)或“有死者”(macco)。

32. තත්ථ වසති විදිතො භත්තො නියුත්තො.

32. 于彼处居住、知名、受食、受任。

සත්තම්‍යන්තා තත්ථ වසතීත්වෙවමාදීස්වත්ථෙසු ණිකො හොති. රුක්ඛමූලෙ වසතීති රුක්ඛමූලිකො, ආරඤ්ඤිකො, සොසානිකො. ලොකෙ විදිතො ලොකිකො. චතුමහාරාජෙසු භත්තා චාතුම්මහාරාජිකා[Pg.153]. ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකො දස්සොක තදමිනාදිපාඨා, භණ්ඩාගාරිකො, ඉකො-නවකම්මිකො, කියොජාතිකියො, අන්ධකියො.

从第七格词，于“于彼处居住”等义，加ṇika后缀。例如：居住于树下者，为“树下住者”(rukkhamūliko)、“林中住者”(āraññiko)、“冢间住者”(sosāniko)。知名于世间者，为“世间的”(lokiko)。受食于四大天王者，为“四大天王天的”(cātummahārājikā)。受任于门口者，为“守门人”(dovāriko)。此乃dassoka、tadaminādi等读法。亦如“库藏看管者”(bhaṇḍāgāriko)、“监督新工程者”(navakammiko)、jātikiyo、andhakiyo。

33. තස්සිදං.

33. 此乃彼之所有。

ඡට්ඨියන්තා ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති, සඞ්ඝස්ස ඉදං සඞ්ඝිකං, පුග්ගලිකං, සක්‍යපුත්තිකො, නාතිපුත්තිකො, ජෙනදත්තිකො, කියෙ-සකියො, පරකියො, නියෙ-අත්තනියං, කෙ- සකො රාජකං භණ්ඩං.

从第六格词，于“此乃彼之所有”义，加ṇika后缀。例如：僧团的(saṅghassa idaṃ)，为“僧团的”(saṅghikaṃ)；个人的(puggalikaṃ)；释迦子的(sakyaputtiko)；那提子的(nātiputtiko)；耆那达多的(jenadattiko)。亦加kiya后缀，如：自己的(sakiyo)、他人的(parakiyo)；亦加niya后缀，如：自己的(attaniyaṃ)；亦加ka后缀，如：自己的(sako)、国王的(rājakaṃ)物品。

34. ණො.

34. Ṇa。

ඡට්ඨියන්තා ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ ණො හොති, කච්චායනස්ස ඉදං කච්චායනං බ්‍යාකරණං, සොගතං සාසනං, මාහිසං මංසාදි.

从第六格词，于“此乃彼之所有”义，加ṇa后缀。例如：迦旃延(Kaccāyana)的(kaccāyanassa idaṃ)，为《迦旃延语法》(kaccāyanaṃ byākaraṇaṃ)；善逝的(sogataṃ)教法；水牛的(māhisaṃ)肉等。

35. ගවාදීහි යො.

35. 从go等词，加ya后缀。

ගවාදීහි ඡට්ඨියන්තෙහි ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ යො හොති, ගුන්නං ඉදං ගබ්‍යං මංසාදි, කබ්‍යං, දබ්බං.

从go等第六格词，于“此乃彼之所有”义，加ya后缀。例如：牛的(gunnaṃ idaṃ)，为“牛的”(gabyaṃ)肉等；诗人的(kabyaṃ)；木的(dabbaṃ)。

36. පිතිතො භාතරි රෙය්‍යණ.

36. 从pitu词，于“兄弟”义，加eyyaṇa后缀。

පිතුසද්දා තස්ස භාතරි රෙය්‍යණ හොති, පිතු භාතා පෙත්තෙය්‍යො.

从pitu词，于“其兄弟”义，加eyyaṇa后缀。例如：父亲的兄弟(pitu bhātā)，为“伯叔”(petteyyo)。

37. මාතිතො ච භගිනියං ඡො.

37. 从mātu词，于“姐妹”义，亦加cha后缀。

මාතිතො පිතිතො ච තෙසං භගිනියං ඡො හොති, මාතු භගිනී මාතුච්ඡා, පිතු භගිනී පිතුච්ඡා, කථං ‘මාතුලො’ති ‘‘මාතුලාදිත්වානී’’ති නිපාතනා.

从mātu及pitu词，于“其姐妹”义，加cha后缀。例如：母亲的姐妹(mātu bhaginī)，为“姨母”(mātucchā)；父亲的姐妹(pitu bhaginī)，为“姑母”(pitucchā)。问：“舅父”(mātulo)如何形成？答：依mātula等词的不规则词形(nipātana)而成。

38. මාතාපිතූස්වාමහො.

38. 从mātā、pitu词，加āmaha后缀。

මාතාපිතූහි [Pg.154] තෙසං මාතාපිතූසු ආමහො හොති, මාතු මාතා මාතාමහී, මාතු පිතා මාතාමහො, පිතු මාතා පිතාමහී, පිතු පිතා පිතාමහො, න යථාසඞ්ඛ්‍යං, පච්චෙකාභි සම්බන්ධා.

从mātā、pitu词，于“其父母”义，加āmaha后缀。例如：母亲的母亲(mātu mātā)，为“外祖母”(mātāmahī)；母亲的父亲(mātu pitā)，为“外祖父”(mātāmaho)；父亲的母亲(pitu mātā)，为“祖母”(pitāmahī)；父亲的父亲(pitu pitā)，为“祖父”(pitāmaho)。此非依次对应，而是逐一关联。

39. හිතෙ රෙය්‍යණ.

39. 于“有益于”义，加eyyaṇa后缀。

මාතාපිතූහි හිතෙ රෙය්‍යණ හොති, මත්තෙය්‍යො, පෙත්තෙය්‍යො.

从mātā、pitu词，于“有益于”义，加eyyaṇa后缀。例如：“孝敬母亲的”(matteyyo)、“孝敬父亲的”(petteyyo)。

40. නින්දාඤ්ඤාතප්පපටිභාගරස්සදයාසඤ්ඤාසු කො.

40. 于“谴责、未知、微小、相似、短小、怜悯、称谓”诸义，加ka后缀。

නින්දාදීස්වත්ථෙයු නාමස්මා කො හොති, නින්දායං-මුණ්ඩකො, සමණකො. අඤ්ඤාතෙ-කස්සායං අස්සොති අස්සකො, පයොගසාමත්ථියා සම්බන්ධිවිසෙසානවගමොවගම්‍යතෙ. අප්පත්ථෙතෙලකං, ඝතකං. පටිභාගත්ථෙ-හත්ථී විය හත්ථිකො, අස්සකො, බලීබද්දකො. රස්සෙ-මානුසකො, රුක්ඛකො, පිලක්ඛකො. දයායං-පුත්තකො, වච්ඡකො. සඤ්ඤායං-මොරො විය මොරකො.

于“谴责”等义，从名词后加ka后缀。于“谴责”义：“可鄙的秃头者”(muṇḍako)，“可鄙的沙门”(samaṇako)。于“未知”义：由“此是谁之马？”(kassāyaṃ asso)得assako，意指一匹不知其主的马；通过用语的效力，可以理解为一种不明确的特定关系。于“微小”义：“少许油”(telakaṃ)，“少许酥油”(ghatakaṃ)。于“相似”义：由“如象”(hatthī viya)得“小象”(hatthiko)，以及“小马”(assako)，“小公牛”(balībaddako)。于“短小”义：“矮小的人”(mānusako)，“小树”(rukkhako)，“小无花果树”(pilakkhako)。于“怜悯”义：“可怜的儿子”(puttako)，“可怜的小牛”(vacchako)。于“称谓”义：由“如孔雀”(moro viya)得“孔雀”(morako)。

41. තමස්සපරිමාණං ණිකො ච.

41. 于“此为彼之量”义，加ṇika及ka后缀。

පඨමන්තා අස්සෙති අස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති කො ච තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති, පරිමීයතෙ නෙනෙති පරිමාණං, දොණො පරිමාණමස්ස දොණිකො වීහි, ඛාරසතිකො, ඛාරසහස්සිකො ආසීතිකො වයො, උපඩ්ඪකායිකං බිම්බොහනං, පඤ්චකං, ඡක්කං.

从第一格词，于“此为彼之量”义，若该第一格词为量词，则加ṇika及ka后缀。“用此来测量”，故为“量”(parimāṇa)。例如：一斗(doṇa)为其量，为“一斗的”(doṇiko)稻米；“百佉梨的”(khārasatiko)；“千佉梨的”(khārasahassiko)；“八十岁的”(āsītiko)年龄；“半身的”(upaḍḍhakāyikaṃ)枕头(bimbohanaṃ)；“五的集合”(pañcakaṃ)；“六的集合”(chakkaṃ)。

42. යතෙතෙහි ත්තකො.

42. 从ya、ta、eta词，加ttaka后缀。

යාදීහි [Pg.155] පඨමන්තෙහී අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ත්තකො හොති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති, යං පරිමාණමස්ස යත්තකං, තත්තකං, එත්තකං, ආවතකෙ යාවතකො, තාවතකො (එතාවතකො).

从ya等第一格词，于“此为彼之所有”的第六格义，若该第一格词为量词，则加ttaka后缀。例如：其量为ya，是为“若干”(yattakaṃ)；“彼许”(tattakaṃ)；“此许”(ettakaṃ)。亦有yāvatako、tāvatako、etāvatako等形式。

43. සබ්බා චාවන්තු.

43. 从sabba词亦加āvantu后缀。

සබ්බතො පඨමන්තෙහි යාදීහි ච අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ආවන්තු හොති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති. සබ්බං පරිමාණමස්ස සබ්බාවන්තං, යාවන්තං, තාවන්තං, එතාවන්තං.

从sabba及ya等第一格词，于“此为彼之所有”的第六格义，若该第一格词为量词，则加āvantu后缀。例如：其量为“一切”(sabbaṃ)，是为“一切”(sabbāvantaṃ)；“若干”(yāvantaṃ)；“彼许”(tāvantaṃ)；“此许”(etāvantaṃ)。

44. කිම්හා රතිරීවරීවතකරිත්තකා.

44. 从kiṃ词，加rati、rīva、rīvataka、rittaka等后缀。

කිම්හා පඨමන්තා අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ රතිරීවරීවතකරිත්තකා හොන්ති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති, කිං සඞ්ඛ්‍යානං පරිමාණමෙසං කති එතෙ, කීව, කීවතකං, කිත්තකං. රීවන්තො සභාවතො අසඞ්ඛ්‍යො.

从kiṃ第一格词，于“此为彼之所有”的第六格义，若该第一格词为量词，则加rati、rīva、rīvataka、rittaka等后缀。例如：其量为“何”(kiṃ)，则成“多少”(kati)？“几何”(kīva)？“几何”(kīvatakaṃ)？“几何”(kittakaṃ)？后缀rīva本性用于不可数者。

45. සඤ්ජාතං තාරකාදිත්විතො.

45. 于“已生”(sañjāta)义，从“星”(tārakā)等词，加ita后缀。

තාරකාදීහි පඨමන්තෙහි අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ඉතො හොති, තෙ චෙ සඤ්ජාතා හොන්ති, තාරකා සඤ්ජාතා අස්ස තාරකිතං ගගනං, පුප්ඵිතො රුක්ඛො, පල්ලවිතා ලතා.

从“星”(tārakā)等第一格词，于“此乃其……”之第六格义，若彼等已生，则加ita后缀。例如：其星已生，是为“繁星之空”(tārakitaṃ gaganaṃ)；“花开之树”(pupphito rukkho)；“发芽之藤”(pallavitā latā)。

46. මානෙ මත්තො.

46. 于“量度”(māna)义，加matta后缀。

පඨමන්තා මානවුත්තිතො අස්සෙති අස්මිංඅත්ථෙ මත්තො හොති, පලං උම්මානමස්ස පලමත්තං, හත්ථො පමාණමස්ස හත්ථමත්තං [Pg.156] සතං මානමස්ස සතමත්තං, දොණො පරිමාණමස්ස දොණමත්තං, අභෙදොපචාරා දොණොතිපි හොති.

于表示“量度”义的第一格词，在“此乃其……”或“于此”的意义上，添加matta后缀。例如：其称重为一“巴拉”(pala)，则为“一巴拉量”(palamattaṃ)；其长度为一“肘”(hattha)，则为“一肘量”(hatthamattaṃ)；其度量为一百，则为“一百量”(satamattaṃ)；其容量为一“多那”(doṇa)，则为“一多那量”(doṇamattaṃ)。因无差别之转用，亦可作“多那”(doṇo)。

47. තග්ඝො චුද්ධං.

47. 于“高度”义，亦加taggha后缀。

උද්ධමානවුත්තිහො අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ තග්ඝො හොති මත්තො ච, ජණ්ණුතග්ඝං, ජණ්ණුමත්තං.

于表示“高度”的词，在“此乃其……”的第六格义上，添加taggha及matta后缀。例如：“及膝高”(jaṇṇutagghaṃ)、“及膝量”(jaṇṇumattaṃ)。

48. ණො ච පුරිසා.

48. 于“人”(purisa)词后，亦加ṇa后缀。

පුරිසා පඨමන්තා උද්ධමානවුත්තිතො ණො හොති මත්තාදයො ච, පොරිසං, පුරිසමත්තං, පුරිසතග්ඝං.

于“人”(purisa)的第一格词，在表示“高度”的意义上，添加ṇa及matta等后缀。例如：“一人高”(porisaṃ)、“一人量”(purisamattaṃ)、“一人高”(purisatagghaṃ)。

49. අයූභද්විතීහංසෙ.

49. 于“部分”义，于“两者”(ubha)、“二”(dvi)、“三”(ti)后，加aya后缀。

උභද්විතීහි අවයවවුත්තීති පඨමන්තෙහි අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ අයො හොති. උභො අංසා අස්ස උභයං, ද්වයං, තයං.

于表示“部分”义的“两者”(ubha)、“二”(dvi)、“三”(ti)等第一格词，在“此乃其……”的第六格义上，添加aya后缀。例如：其有二部分，则为“两者”(ubhayaṃ)；“二者”(dvayaṃ)；“三者”(tayaṃ)。

50. සඞ්ඛ්‍යාය සච්චුතීසාසදසන්තායාධිකාස්මිං සවසහස්සෙ ඩො.

50. 于以sat、ut、īs、ās、das结尾的数词，在表示“多于百、千、十万”的意义上，添加ḍa后缀。

සත්‍යන්තාය උත්‍යන්තාය ඊසන්තාය ආසන්තාය දසන්තාය ච සඞ්ඛ්‍යාය පඨමන්තාය අස්මින්ති සත්තම්‍යත්ථෙ ඩො හොති, සා චෙ සඞ්ඛ්‍යා අධිකා හොති, යදස්මින්ති තඤ්චෙ සතං සහස්සං සතසහස්සං වා හොති, වීසති අධිකා අස්මිං සතෙති වීසං සතං, එකවීසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා, තිංසං සතං, එකතිංසං සතං. උත්‍යන්තාය-නවුතං සතං සහස්සං සතසහස්සං වා. ඊසන්තාය චත්තාලීසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා. ආසන්තාය [Pg.157] පඤ්ඤාසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා. දසන්තායඑකාදසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා. සච්චුතීසාසදසන්තායාති කිං? ඡාධිකා අස්මිංසතෙ. අධිකෙති කිං? පඤ්චදසහීනා අස්මිංසතෙ, අස්මින්ති කිං? වීසත්‍යධිකා එතස්මා සතා, සතසහස්සෙති කිං? එකාදස අධිකා අස්සං වීසතියං.

于以sat、ut、īs、ās、das结尾的第一格数词，在“于此”的第七格义上，若此数词表示“多于”义，且“于此”所指为“百”、“千”或“十万”，则添加ḍa后缀。例如：二十多于此百中(vīsati adhikā asmiṃ sate)，则为“一百二十”(vīsaṃ sataṃ)，或“一百二十一”(ekavīsaṃ sataṃ)，对一千或十万亦同；“一百三十”(tiṃsaṃ sataṃ)，“一百三十一”(ekatiṃsaṃ sataṃ)。以ut结尾者：“一百九十”(navutaṃ sataṃ)，对一千或十万亦同。以īs结尾者：“一百四十”(cattālīsaṃ sataṃ)，对一千或十万亦同。以ās结尾者：“一百五十”(paññāsaṃ sataṃ)，对一千或十万亦同。以das结尾者：“一百一十一”(ekādasaṃ sataṃ)，对一千或十万亦同。问：为何说“以sat、ut、īs、ās、das结尾”？答：为排除“六多于此百中”(chādhikā asmiṃ sate)。问：为何说“多于”？答：为排除“十五少于此百中”(pañcadasahīnā asmiṃ sate)。问：为何说“于此”？答：为排除“二十多于此百外”(vīsatyadhikā etasmā satā)。问：为何说“百、千、十万”？答：为排除“十一多于此二十中”(ekādasa adhikā assaṃ vīsatiyaṃ)。

51. තස්ස පූරණෙකාදසාදිතො වා.

51. 于十一等数词，在“序数”义上，亦可选加ḍa后缀。

ඡට්ඨියන්ථායෙකාදසාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය ඩො හොති (තස්ස) පූරණත්ථෙ විභාසා, සා සඞ්ඛ්‍යා පූරීයතෙ යෙන තං පූරණං, එකාදසන්නං පූරණො එකාදසො. එකාදසමො, වීසො, වීසතිමො, තිංසො, තිංසතිමො, චත්තාලීසො, පඤ්ඤාසො.

于十一等第六格数词，在“其序数”义上，可选加ḍa后缀。使数圆满者，是为“序数”(pūraṇaṃ)。十一之序数，是为“第十一”(ekādaso)。亦可作“第十一”(ekādasamo)；“第二十”(vīso)，或“第二十”(vīsatimo)；“第三十”(tiṃso)，或“第三十”(tiṃsatimo)；“第四十”(cattālīso)；“第五十”(paññāso)。

52. ම පඤ්චාදිකතිහි.

52. 于五等数词及“几”(kati)后，加ma后缀。

ඡට්ඨියන්තාය පඤ්චාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය කතිස්මා ච මො හොති (තස්ස) පූරණත්ථෙ, පඤ්චමො, සත්තමො, අට්ඨමො, කතිමො, කතිමී.

于五等第六格数词及“几”(kati)后，在“其序数”义上，添加ma后缀。例如：“第五”(pañcamo)、“第七”(sattamo)、“第八”(aṭṭhamo)、“第几”(katimo，阳性)、“第几”(katimī，阴性)。

53. සතාදීනමිච. සතාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය ඡට්ඨියන්තාය (තස්ස) පූරණත්ථෙ මොහොති සතාදීනමිචාන්තාදෙසො, සතිමො, සහස්සිමො.

53. 于百等数词，亦以i替换词尾。解说：于百等第六格数词，在“其序数”义上，添加ma后缀，且以i替换百等数词的词尾元音。例如：“第一百”(satimo)、“第一千”(sahassimo)。

54. ඡා ට්ඨට්ඨමා.

54. 于“六”(cha)后，加ṭṭha、ṭṭhama后缀。

ඡසද්දා ට්ඨට්ඨමා හොන්ති තස්ස පූරණත්ථෙ, ඡට්ඨො, ඡට්ඨමො, ඉත්ථියං ඡට්ඨී, ඡට්ඨමී, කථං ‘දුතියං චතුත්ථ’න්ති? ‘‘දුතියස්ස, චතුත්ථ තතියාන’’න්ති නිපාතනා.

于“六”(cha)词，在“其序数”义上，添加ṭṭha、ṭṭhama后缀。例如：“第六”(chaṭṭho)、“第六”(chaṭṭhamo)；于阴性，则为“第六”(chaṭṭhī)、“第六”(chaṭṭhamī)。问：“第二”(dutiyaṃ)、“第四”(catutthaṃ)如何形成？答：由“dutiyassa, catuttha, tatiyāna”等不规则词形(nipātanā)而成。

55. එකා කාක්‍යසහායෙ.

55. 于“一”(eka)，在“无伴”义上，加ka、ākī后缀。

එකස්මා [Pg.158] අසහායත්ථෙ කආකී හොන්ති වා, එකකො, එකාකී, එකො.

于“一”(eka)词，在“无伴”义上，可选加ka、ākī后缀。例如：“独自”(ekako)、“独自”(ekākī)、“一”(eko)。

56. වච්ඡාදීහි තනුත්තෙ තරො.

56. 于“犊”(vaccha)等词，在“幼小”义上，加tara后缀。

වච්ඡාදීනං සභාවස්ස තනුත්තෙ ගම්‍යමානෙ තරො හොති, සුසුත්තස්ස තනුත්තෙ වච්ඡතරො, ඉත්ථියං වච්ඡතරී, යොබ්බනස්ස තනුත්තෙ ඔක්ඛතරො, අස්සභාවස්ස තනුත්තෙ අස්සතරො, සාමත්ථියස්ස තනුත්තෙ උසභතරො.

当“犊”(vaccha)等词的自性之“幼小”义被理解时，添加tara后缀。例如：表示“犊”之幼小，为“幼犊”(vacchataro)；阴性为“幼牝犊”(vacchatarī)。表示“公牛”之年少，为“幼公牛”(ukkhataro)。表示“马”之次等，为“骡”(assataro)。表示“牡牛”之年少，为“幼牡牛”(usabhataro)。

57. කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර රතමා. කිංසද්දා නිද්ධාරණෙ රතර රතමා හොන්ති, කතරො භවතං දෙවදත්තො, කතරො භවතං කඨො, කතමො භවතං දෙවදත්තො, කතමො භවතං කඨො, භාරද්වාජානං කතමොසි බ්‍රහ්මෙ.

57. 于“何”(kiṃ)词，在“抉择”义上，加tara、tama后缀。解说：于“何”(kiṃ)词，在“抉择”义上，加tara、tama后缀。例如：“汝等中，提婆达多(Devadatta)是哪一位？”(kataro bhavataṃ devadatto)；“汝等中，迦陀(Kaṭho)是哪一位？”(kataro bhavataṃ kaṭho)；“汝等中，提婆达多是哪一位？”(katamo bhavataṃ devadatto)；“汝等中，迦陀是哪一位？”(katamo bhavataṃ kaṭho)；“婆罗门，于巴罗多迦(Bhāradvāja)族中，汝是哪一位？”(bhāradvājānaṃ katamosi brahme)。

58. තෙන දත්තෙ ලියා.

58. 于“彼所施”义，加la、iya后缀。

තතියන්තා දත්තෙ-භිධෙය්‍යෙ ලඉයා හොන්ති, දෙවෙන දත්තො දෙවලො, දෙවියො, බ්‍රහ්මලො, බ්‍රහ්මියො, සිවා සීවලො, සීවියො, සිස්ස දීඝො.

于第三格词，在“所施”义上，添加la、iya后缀。例如：天神所施(devena datto)，则为“天施”(devalo)，或“天施”(deviyo)；梵天所施，则为“梵施”(brahmalo)，或“梵施”(brahmiyo)；由湿婆(Siva)所施，则为“湿婆施”(sīvalo)，或“湿婆施”(sīviyo)；siva中i音延长。

59. තස්ස භාවකම්මෙසු ත්තතාත්තනණ්‍යණෙය්‍යණියණියා.

59. 于“其状态”或“其业”义，加tta、tā、ttana、ṇya、ṇeyya、ṇa、iya、ṇiya后缀。

ඡට්ඨියන්තා භාවෙ කම්මෙ ච ත්තාදයො හොන්ති බහුලං, න ච සබ්බෙ සබ්බතො හොන්ති අඤ්ඤත්‍ර ත්තතාහි, භවන්ති එතස්මා බුද්ධිසද්දාභි භාවො සද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං, නීලස්ස පටස්ස භාවො නීලත්තං [Pg.159] නීලතාභි ගුණො භාවො, නීලස්ස ගුණස්ස භාවො නීලත්තං නීලතාභි නීලගුණජාති, ගොත්තං ගොතාති ගොජාති, පාචකත්තං, දණ්ඩිත්තං, විසාණිත්තං, රාජපුරිසත්තන්ති ක්‍රියාදිසම්බන්ධිත්තං, දෙවදත්තත්තං, චන්දත්තං, සූරියත්තන්ති තදවත්ථාවිසෙසසාමඤ්ඤං, ආකාසත්තං, අභාවත්තන්ති උපචරිතභෙදසාමඤ්ඤං. ත්තන-පුථුජ්ජනත්තනං, වෙදනත්තනං, ජායත්තනං, ජාරත්තනං. ණ්‍ය-ආලස්‍යං, බ්‍රහ්මඤ්ඤං, චාපල්‍යං, නෙපුඤ්ඤං, පෙසුඤ්ඤං, රජ්ජං, ආධිපච්චං, දායජ්ජං, වෙසම්මං ‘වෙසම’න්ති, කෙචි, සඛ්‍යං, වාණිජ්ජං. ණෙය්‍ය-සොචෙය්‍යං, ආධිපතෙය්‍යං. ණගාරවං, පාටවං, අජ්ජවං, මද්දවං. ඉය-අධිපතියං, පණ්ඩිතියං, බහුස්සුතියං, නග්ගියං, සූරියං. ණිය-ආලසියං, කාළුසියං, මන්දියංදක්ඛියං, පොරොහිතියං, වෙය්‍යත්තියං. කථං ‘රාමණීයක’න්ති? සකත්ථෙ කන්තා ණෙන සිද්ධං. කම්මං කිරියා, තත්ථ අලසස්ස කම්මං අලසත්තං’ අලසතා, අලසත්තනං, ආලස්‍යං, ආලසියං වා, ‘‘සකත්ථෙ’ (4.122) ති සකත්ථෙපි, යථාභුච්චං, කාරුඤ්ඤං, පත්තකල්ලං, ආකාසානඤ්චං, කායපාගුඤ්ඤතා.

于第六格词，在“状态”与“业”的意义上，多用tta等后缀，然除tta、tā外，并非所有后缀皆可用于所有词。“状态”(bhāva)者，乃智慧与言说所依之法，为词语转起之因。例如：青布之状态，是为“青性”(nīlattaṃ)或“青”(nīlatā)，此为属性之状态；青色此一属性之状态，是为“青性”(nīlattaṃ)或“青”(nīlatā)，此为青属性之类。“族姓”(gottaṃ)即“牛类”(gojāti)。“烹饪性”(pācakattaṃ)、“持杖性”(daṇḍittaṃ)、“有角性”(visāṇittaṃ)、“王臣性”(rājapurisattaṃ)，此为与行为等相关之状态。“提婆达多性”(devadattattaṃ)、“月性”(candattaṃ)、“日性”(sūriyattaṃ)，此为彼特定状态之共相。“虚空性”(ākāsattaṃ)、“非有性”(abhāvattaṃ)，此为假立差别之共相。由ttana后缀：“凡夫性”(puthujjanattanaṃ)、“受性”(vedanattanaṃ)、“妻性”(jāyattanaṃ)、“奸夫性”(jārattanaṃ)。由ṇya后缀：“懒惰”(ālasyaṃ)、“梵行”(brahmaññaṃ)、“轻率”(cāpalyaṃ)、“善巧”(nepuññaṃ)、“离间”(pesuññaṃ)、“王位”(rajjaṃ)、“主权”(ādhipaccaṃ)、“继承”(dāyajjaṃ)、“不平”(vesammaṃ，或作vesama)、“友谊”(sakhyaṃ)、“商业”(vāṇijjaṃ)。由ṇeyya后缀：“清净”(soceyyaṃ)、“主权”(ādhipateyyaṃ)。由ṇa后缀：“尊重”(gāravaṃ)、“熟练”(pāṭavaṃ)、“正直”(ajjavaṃ)、“柔和”(maddavaṃ)。由iya后缀：“主权”(adhipatiyaṃ)、“智性”(paṇḍitiyaṃ)、“多闻”(bahussutiyaṃ)、“裸体”(naggiyaṃ)、“勇健”(sūriyaṃ)。由ṇiya后缀：“懒惰”(ālasiyaṃ)、“黑秽”(kāḷusiyaṃ)、“迟钝”(mandiyaṃ)、“灵巧”(dakkhiyaṃ)、“司祭职”(porohitiyaṃ)、“明辨”(veyyattiyaṃ)。问：“悦意”(rāmaṇīyaka)如何形成？答：由“可爱”(kanta)词，通过ṇa后缀，在“自”义上构成。“业”(kamma)即是“行为”(kiriyā)。于此，懒者之业，是为“懒惰”(alasattaṃ)、“懒惰”(alasatā)、“懒惰性”(alasattanaṃ)、“懒惰”(ālasyaṃ)或“懒惰”(ālasiyaṃ)。如（规则4.122）“于自义”，亦可于自义构成。例如：“如实”(yathābhuccaṃ)、“悲悯”(kāruññaṃ)、“适时”(pattakallaṃ)、“空无边”(ākāsānañcaṃ)、“身轻安”(kāyapāguññatā)。

60. බ්‍ය වද්ධදාසා වා.

60. 于“老”(vaddha)、“仆”(dāsa)二词，可选加bya后缀。

ඡට්ඨියන්තා වද්ධා දාසා ච බ්‍යො වා හොති භාවකම්මෙසු, වද්ධබ්‍යං වද්ධතා, දාසබ්‍යං දාසතා, කථං ‘වද්ධව’න්ති? ණෙ වාගමො.

于“老”(vaddha)与“仆”(dāsa)的第六格词，在“状态”与“业”的意义上，可选加bya后缀。例如：“老年”(vaddhabyaṃ)、“老年”(vaddhatā)；“奴役”(dāsabyaṃ)、“奴役”(dāsatā)。问：“vaddhava”如何形成？答：在ṇa后缀前增入va。

61. නණ යුවා බො ච වස්ස.

61. 于“青年”(yuvan)后，加ṇa后缀，且以bo替换词根，此为可选项。

ඡට්ඨියන්තා යුවසද්දා භාවකම්මෙසු නණ වා හොති තස්ස බො ච, යොබ්බනං, වාත්වෙව? යුවත්තං, යුවතා.

于“青年”(yuvan)的第六格词，在“状态”与“业”的意义上，可选加ṇa后缀，且以bo替换词根。例如：“青春”(yobbanaṃ)。问：为何说“可选”？答：（因为可使用通用后缀构成）“青年性”(yuvattaṃ)、“青年性”(yuvatā)。

62. අණ්වාදිත්විමො.

62. 于“aṇu”(微小)等词之后，加 imo 后缀。

අණුආදීහි [Pg.160] ඡට්ඨියන්තෙහි භාවෙ වා ඉමො හොති, අණිමා, ලඝිමා, මහිමා, (ගරිමා), කසිමා, වාත්වෙව? අණුත්තං අණුතා.

于以属格结尾的“aṇu”(微小)等词之后，为表“状态”义，或加 imo 后缀。例如：aṇimā (微小性)、laghimā (轻快性)、mahimā (广大性)、(garimā) (沉重性)、kasimā (瘦弱性)。问：为何说“或”？答：亦可作 aṇuttaṃ、aṇutā (皆为微小性)。

63. භාවා තෙන නිබ්බත්තෙ.

63. 于表示“状态”之词后，为表“由此产生”义。

භාවවාචකා සද්දා තෙන නිබ්බත්තෙ-භිධෙය්‍යෙ ඉමො හොති, පාකෙන නිබ්බත්ත පාණිමං, සෙකිමං.

表示“状态”的词，当其所指为“由此产生”时，则加 imo 后缀。例如：由烹饪产生(pākena nibbattaṃ)为 pākimaṃ (烹饪而成之物)；由训练产生者为 sekimaṃ (训练而成之物)。

64. තරතමිස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ.

64. 于表示“超胜”义时，加 tara、tama、issika、iya、iṭṭha 后缀。

අතිසයෙ වත්තමානතො හොන්තෙතෙ පච්චයා, අතිසයෙන පාපො පාපතරො, පාපතමො, පාපිස්සිකො, පාපියො, පාපිට්ඨො, ඉත්ථියං පාපතරා. අතිසයන්තාපි අතිසයප්පච්චයො, අතිසයෙන පාපිට්ඨො පාපිට්ඨතරො.

此等后缀用于表示“超胜”义。例如：atisayena pāpo (极恶)可作 pāpataro (更恶)、pāpatamo (最恶)、pāpissiko (极恶的)、pāpiyo (更恶)、pāpiṭṭho (最恶)；其阴性为 pāpatarā。于已加超胜后缀的词后，亦可再加超胜后缀，例如：atisayena pāpiṭṭho (极恶中最恶者)可作 pāpiṭṭhataro (更最恶者)。

65. තන්නිස්සිතෙ ල්ලො.

65. 于表示“依止于彼”义时，加 lla 后缀。

දුතියන්තා ල්ලප්පච්චයො හොති නිස්සිතත්ථෙ, වෙදං නිස්සිතං වෙදල්ලං, දුට්ඨු නිස්සිතං දුට්ඨුල්ලං. ඉල්ලෙ-සඞ්ඛාරිල්ලං.

于以第二格(宾格)结尾的词之后，为表“依止”义，加 lla 后缀。例如：vedaṃ nissitaṃ (依止吠陀)作 vedallaṃ (方广经)；duṭṭhu nissitaṃ (依止恶)作 duṭṭhullaṃ (粗重罪)。以 illa 为例：saṅkhārillaṃ (依止诸行)。

66. තස්ස විකාරාවයවෙසු ණ ණික ණෙය්‍යමයා.

66. 于其“变异”或“部分”义上，加 ṇa、ṇika、ṇeyya、maya 后缀。

පකතියා උත්තරමවත්ථන්තරං විකාරො, ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා විකාරෙ-වයවෙ ච ණාදයො හොන්ති බහුලං, ණ-ආයසං බන්ධනං, ඔදුම්බරං, පණ්ණං, ඔදුම්බරං භස්මං, කාපොතං මංසං, කාපොතං සත්ථි. ණික-කප්පාසිකං වත්ථං. ණෙය්‍ය-එණෙය්‍යං මංසං, එණෙය්‍යං සත්ථි[Pg.161]. කොසෙය්‍යං වත්ථං. මය-තිණමයං, දාරුමයං, නළමයං, මත්තිකාමයං. ‘‘අඤ්ඤස්මි’’න්ති (4.121) ගුන්නං කරීසෙපි මයො, ගොමයං.

“变异”(vikāra)是指自其原态而来的另一状态。于以属格结尾的名词之后，在表示“变异”与“部分”时，多加 ṇa 等后缀。ṇa 后缀：āyasaṃ bandhanaṃ (铁制束缚)、odumbaraṃ (优昙钵罗木制品)、paṇṇaṃ (树叶制品)、odumbaraṃ bhasmaṃ (优昙钵罗木灰)、kāpotaṃ maṃsaṃ (鸽肉)、kāpotaṃ satthi (鸽腿)。ṇika 后缀：kappāsikaṃ vatthaṃ (棉衣)。ṇeyya 后缀：eṇeyyaṃ maṃsaṃ (羚羊肉)、eṇeyyaṃ satthi (羚羊腿)、koseyyaṃ vatthaṃ (丝衣)。maya 后缀：tiṇamayaṃ (草制)、dārumayaṃ (木制)、naḷamayaṃ (芦苇制)、mattikāmayaṃ (土制)。依规则(4.121)“于其他义”，maya 后缀亦用于牛之排泄物，例如：gomayaṃ (牛粪)。

67. ජතුතො සණ වා.

67. 于“jatu”(树脂)之后，或加 saṇa 后缀。

ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා ජතුතො විකාරාවයවෙසු සණ වා හොති. ජතුනො විකාරො ජාතුසං ජතුමයං. ‘‘ලොපො’’ති (4.123) බහුලං පච්චයලොපොපි ඵලපුප්ඵමූලෙසු විකාරාවයවෙසු, පියාලස්ස ඵලානි පියාලානි, මල්ලිකාය පුප්ඵානි මල්ලිකා, උසිරස්ස මූලං උසීරං, තං සද්දෙන වා තදභිධානං.

于以属格结尾的名词“jatu”(树脂)之后，在表示“变异”或“部分”时，或加 saṇa 后缀。jatu 的变异为 jātusaṃ 或 jatumayaṃ (树脂制品)。依规则(4.123)“省略”，在表示果实、花、根的变异或部分时，亦多省略后缀。例如：piyāla 树的果实是 piyālāni；mallikā (茉莉)的花是 mallikā；usīra 草的根是 usīraṃ。或者说，其(变异或部分)的名称即是该词本身。

68. සමූහෙ කණ ණ ණිකා.

68. 于表示“集合”义时，加 kaṇa、ṇa、ṇikā 后缀。

ඡට්ඨියන්තා සමූහෙ කණ ණ ණිකා හොන්ති ගොත්තප්පච්චයන්තා. කණ-රාජඤ්ඤකං, මානුස්සකං, උක්ඛාදීහි-ඔක්ඛකං, ඔට්ඨකං, ඔරබ්භකං, රාජකං, රාජපුත්තකං, හත්ථිකං, ධෙනුකං. ණ-කාකං, භික්ඛං. අචිත්තා ණික-ආපූපිකං, සංකුලිකං.

于以属格结尾的词及以宗姓后缀结尾的词之后，为表“集合”义，加 kaṇa、ṇa、ṇikā 后缀。kaṇa 后缀：rājaññakaṃ (刹帝利众)、mānussakaṃ (人群)。由 ukkhā 等词：okkhakaṃ (罐组)、oṭṭhakaṃ (骆驼群)、orabbhakaṃ (绵羊群)、rājakaṃ (众王)、rājaputtakaṃ (王子众)、hatthikaṃ (象群)、dhenukaṃ (母牛群)。ṇa 后缀：kākaṃ (鸦群)、bhikkhaṃ (众多的施食)。于无情物，加 ṇikā 后缀：āpūpikaṃ (糕饼堆)、saṃkulikaṃ (杂糕堆)。

69. ජනාදීහි තා.

69. 于“jana”(人)等词之后，加 tā 后缀。

ජනාදීහි ඡට්ඨියන්තෙහි සමූහෙ තා හොති. ජනතා, ගජතා, බන්ධුතා, ගාමතා, සහායතා, නාගරතා. තාන්තා සභාවතො ඉත්ථිලිඞ්ගා, ‘මදනීය’න්ති කරණෙ-ධිකරණෙ වා අනීයෙන සිද්ධං. ‘ධූමායිතත්ත’න්ති ක්තාන්තා නාමධාතුතො ක්තෙන සිද්ධං.

于以属格结尾的“jana”(人)等词之后，在表示“集合”义时，加 tā 后缀。例如：janatā (人群)、gajatā (象群)、bandhutā (亲族)、gāmatā (村民)、sahāyatā (同伴)、nāgaratā (市民)。以 tā 结尾的词，本质上是阴性。“madanīya”一词，是在“工具”或“处所”义上，由 anīya 后缀构成。“dhūmāyitatta”一词，是从以 kta 结尾的名词派生动词，再由 kta 后缀构成。

70. ඉයො හිතෙ.

70. 于表示“利益”义时，加 iyo 后缀。

ඡට්ඨියන්තා හිතෙ ඉයො හොති. උපාදානියං, අඤ්ඤත්‍රාපි සමානොදරෙ සයිතො සොදරියො.

于以属格结尾的词之后，在表示“利益”义时，加 iyo 后缀。例如：upādāniyaṃ (可执取之物)。于其他情况亦有，如 samānodare sayito (卧于同胎)者为 sodariyo (同胞兄弟)。

71. චක්ඛ්වාදිතො ස්සො.

71. 于“cakkhu”(眼)等词之后，加 sso 后缀。

ඡට්ඨියන්තෙහි [Pg.162] චක්ඛුආදීහි හිතෙ ස්සො හොති, චක්ඛුස්සං, ආයුස්සං.

于以属格结尾的“cakkhu”(眼)等词之后，在表示“利益”义时，加 sso 后缀。例如：cakkhussaṃ (有利眼睛者)、āyussaṃ (有利长寿者)。

72. ණ්‍යො තත්ථ සාධු.

72. 于表示“于彼处善”义时，加 ṇya 后缀。

සත්තම්‍යන්තා තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ණ්‍යො හොති. සබ්භො, පාරිසජ්ජො. සාධූති කුසලො යොග්ගො හිතො වා. අඤ්ඤත්‍රාපි රථං වහතීති රච්ඡා.

于以第七格(处格)结尾的词之后，在“于彼处善”此义上，加 ṇya 后缀。例如：sabbho (适合一切者)、pārisajjo (适合会众者)。“善”(sādhu)意为善巧、适合或有利。于其他情况亦有，如 rathaṃ vahati (运载车辆之处)为 racchā (道路)。

73. කම්මා නිය ඤ්ඤා.

73. 于“kamma”(业)之后，加 niya 与 ñña 后缀。

සත්තම්‍යන්තා කම්මසද්දා තත්ථ සාධූභි අස්මිං අත්ථෙ නිය ඤ්ඤා හොන්ති. කම්මෙ සාධු කම්මනියං, කම්මඤ්ඤං.

于以第七格结尾的“kamma”(业)一词之后，在“于彼处善”此义上，加 niya 与 ñña 后缀。例如：kamme sādhu (于业善)者为 kammaniyaṃ、kammaññaṃ (适合工作者)。

74. කථාදිත්විකො.

74. 于“kathā”(论)等词之后，加 ika 后缀。

කථාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ඉකො හොති. කථිකො, ධම්මකථිකො, සඞ්ගාමිකො පවාසිකො, උපවාසිකො.

于以第七格结尾的“kathā”(论)等词之后，在“于彼处善”此义上，加 ika 后缀。例如：kathiko (论者)、dhammakathiko (说法者)、saṅgāmiko (战士)、pavāsiko (旅居者)、upavāsiko (持戒者)。

75. පථාදීහි ණෙය්‍යො.

75. 于“patha”(道路)等词之后，加 ṇeyya 后缀。

පථාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ණෙ-ය්‍යො හොති, පාථෙය්‍යං සාපතෙය්‍යං (ආතිථෙය්‍යං).

于以第七格结尾的“patha”(道路)等词之后，在“于彼处善”此义上，加 ṇeyya 后缀。例如：pātheyyaṃ (旅途所需之物)、sāpateyyaṃ (财产)、ātitheyyaṃ (待客之物)。

76. දක්ඛිණායාරහෙ.

76. 为表“值得供养”(dakkhiṇāya arahe)义。

දක්ඛිණාසද්දතො අරහත්ථෙ ණෙය්‍යො හොති, දක්ඛිණං අරහතීති දක්ඛිණෙය්‍යො.

于“dakkhiṇā”(供养)一词，为表“值得”义，加 ṇeyya 后缀。dakkhiṇaṃ arahati (值得供养)者，即是 dakkhiṇeyyo (应供者)。

77. රායො තුමන්තා.

77. 从以“tum”结尾的词，派生“rāyo”后缀。

තුමන්තතො [Pg.163] අරහත්ථෙ රායො හොති. ඝාතෙතායං වා ඝාතෙතුං, ජාපෙතායං වා ජාපෙතුං, පබ්බාජෙතායං වා පබ්බාජෙතුං.

从以“tum”结尾的词，在“值得”之义上，派生“rāyo”后缀。例如：ghātetāyaṃ或ghātetuṃ（值得被杀害），jāpetāyaṃ或jāpetuṃ（值得被令生），pabbājetāyaṃ或pabbājetuṃ（值得被令出家）。

78. තමෙත්ථස්සත්ථීති මන්තු.

78. 在“此物于此为其所有”(tam ettha assa atthi)之义上，派生“mantu”后缀。

පඨමන්තා එත්ථ අස්ස අත්ථීති එතෙස්වත්ථෙසු මන්තු හොති. ගාවො එත්ථ දෙසෙ, අස්ස වා පුරිසස්ස සන්තීති ගොමා. අත්ථීති වත්තමානකාලොපාදානතො භූතාහි භවිස්සන්තීහි වා ගොහි න ගොමා. කථං ‘ගොමා ආසි, ගොමා භවිස්සතී’ති? තදාපි වත්තමානාහියෙව ගොහි ගොමා, ආසි භවිස්සතීති පදන්තරා කාලන්තරං, ඉතිකරණතො විසයනියමො –

从第一格结尾的词，在“此物于此为其所有”之义上，派生“mantu”后缀。例如：此地有牛(gāvo ettha dese)，或此人有牛(assa purisassa santi)，故称“有牛者”(gomā)。因“有”(atthi)一词取现在时，故不能因过去有或未来将有的牛而称“有牛者”。然则，为何说“曾是有牛者(gomā āsi)”、“将是有牛者(gomā bhavissatī)”呢？即便那时，也是因其当时拥有牛而被称为“有牛者”。“曾是”、“将是”是通过其他词来表达不同的时间，而由于使用了“iti”，所指的范围是限定的——

පහූතෙ ච පසංසායං, නින්දායඤ්චාතිසායනෙ;

නිච්චයොගෙ ච සංසග්ගෙ, හොන්තිමෙ මන්තුආදයො.

在富足、赞叹、谴责、过度、恒常结合以及关联等义上，派生“mantu”等后缀。

ගො අස්සොති ජාතිසද්දානං දබ්බාභිධානසාමත්ථියා මන්ත්වාදයො න හොන්ති, තථා ගුණසද්දානං ‘සෙතො පටො’ති, යෙසන්තු ගුණසද්දානං දබ්බාභිධානසාමත්ථියං නත්ථි, තෙහි හොන්තෙව ‘බුද්ධිමා, රූපවා, රසවා, ගන්ධවා, ඵස්සවා, සද්දවා, රසී, රසිකො, රූපී, රූපිකො, ගන්ධී, ගන්ධිකො’ති.

“牛”(go)、“马”(assa)等表示种类的词，由于其本身即有指称实体的能力，因此不派生“mantu”等后缀；同样，当性质词已与实体并用时，如“白的布”(seto paṭo)，也是如此。然而，对于那些本身不指称实体的性质词，则会派生这些后缀，例如：有智慧者(buddhimā)，有色者(rūpavā)，有味者(rasavā)，有香者(gandhavā)，有触者(phassavā)，有声者(saddavā)，有味者(rasī)，喜味者(rasiko)，有形者(rūpī)，有形者(rūpiko)，有香者(gandhī)，喜香者(gandhiko)。

79. වන්ත්වාවණ්ණා.

79. 从以“a”音结尾的词，派生“vantu”后缀。

පඨමන්තතො අවණ්ණන්තා මන්ත්වාත්ථෙ වන්තු හොති. සීලවා, පඤ්ඤවා, අවණ්ණාති කිං? සතිමා බන්ධුමා.

从以“a”音结尾的第一格词，在“mantu”之义上，派生“vantu”后缀。例如：持戒者(sīlavā)，有智慧者(paññavā)。为何要说“以a音结尾”(avaṇṇā)？是为了排除：有念者(satimā)，有亲友者(bandhumā)。

80. දණ්ඩාදිත්විකඊ වා.

80. 从“杖”(daṇḍa)等词，或派生“ika”、“ī”后缀。

දණ්ඩාදීහි [Pg.164] ඉක ඊ හොන්ති වා මන්ත්වාත්ථෙ. බහුලං විධානා කුතොචි ද්වෙ හොන්ති, කුතොචෙකමෙකංව දණ්ඩිකො දණ්ඩී දණ්ඩවා, ගන්ධිකො ගන්ධී ගන්ධවා, රූපිකො රූපී රූපවා. (28) ‘‘උත්තමීණෙව ධනා ඉකො’’, ධනිකො, ධනී ධනවා අඤ්ඤො. (29) ‘‘අසන්නිහිතෙ අත්ථා’’, අත්ථිකො අත්ථී, අඤ්ඤත්‍ර අත්ථවා. (30) ‘‘තදන්තා ච’’, පුඤ්ඤත්ථිකො, පුඤ්ඤත්ථී, (31) ‘‘වණ්ණන්තා ඊයෙව’’ බ්‍රහ්මවණ්ණී, දෙවවණ්ණී, (32) ‘‘හත්ථදන්තෙහි ජාතියං’’, හත්ථී, දන්තී, අඤ්ඤත්‍ර හත්ථවා දන්තවා. (33) ‘‘වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හි’’, වණ්ණී බ්‍රහ්මචාරී, වණ්ණවා අඤ්ඤො. (34) ‘‘පොක්ඛරාදිතො දෙසෙ’’, පොක්ඛරණී, උප්පලිනී, කුමුදිනී, භිසිනී, මුළාලිනී, සාලුකිනී, ක්වචාදෙසෙපි පදුමිපි පදුමිනී පණ්ණං. අඤ්ඤත්‍ර පොක්ඛරවා හත්ථී, (35) ‘‘නාවායිකො’’, නාවිකො. (36) ‘‘සුඛදුක්ඛා ඊ’’, සුඛී, දුක්ඛී. (37) ‘‘සිඛාදීහි වා’’, සිඛී, සිඛාවා, මාලී, මාලාවා, සීලී, සීලවා, බලී, බලවා. (38) ‘‘බලා බාහූරුපුබ්බා ච’’, බාහුබලී, ඌරුබලී.

从“杖”(daṇḍa)等词，在“mantu”之义上，或派生“ika”、“ī”后缀。因规则多有变化，有时派生两种，有时仅派生一种。例如：持杖者(daṇḍiko, daṇḍī, daṇḍavā)，有香者(gandhiko, gandhī, gandhavā)，有色者(rūpiko, rūpī, rūpavā)。(28) “从表示债主(uttama-iṇa)的“财富”(dhana)一词，仅派生“ika”后缀”，如：债主(dhaniko)；而富人(dhanī)、有财富者(dhanavā)则为他义。(29) “从表示追求(asannihita)的“利益”(attha)一词”，如：求义者(atthiko)、有义者(atthī)；其他情况则为 atthavā。(30) “从以其结尾的词也是如此”，如：求福者(puññatthiko)、有福者(puññatthī)。(31) “从以“vaṇṇa”结尾的词，仅派生“ī”后缀”，如：具梵色者(brahmavaṇṇī)、具天色者(devavaṇṇī)。(32) “从“手”(hattha)和“牙”(danta)二词，在表示种类时”，如：象(hatthī)、有牙者(dantī)；其他情况则为 hatthavā、dantavā。(33) “从“色”(vaṇṇa)一词，在指梵行者时”，如：具色梵行者(vaṇṇī brahmacārī)；其他有色者则为 vaṇṇavā。(34) “从“莲花”(pokkhara)等词，在表示地方时”，如：莲池(pokkharaṇī)、青莲池(uppalinī)、睡莲池(kumudinī)、根茎池(bhisinī)、香根池(muḷālinī)、块茎池(sālukinī)；有时不在表示地方时也用，如 padumī、paduminī、paṇṇaṃ。其他情况如：有莲花的象(pokkharavā hatthī)。(35) “从“船”(nāvā)派生“ika”后缀”，如：船夫(nāviko)。(36) “从“乐”(sukha)和“苦”(dukkha)派生“ī”后缀”，如：快乐者(sukhī)、痛苦者(dukkhī)。(37) “从“顶髻”(sikhā)等词，则为可选”，如：有顶髻者(sikhī, sikhāvā)、有花环者(mālī, mālāvā)、具戒者(sīlī, sīlavā)、有力者(balī, balavā)。(38) “从“力”(bala)一词，若前有“臂”(bāhu)或“股”(ūru)”，如：臂力强壮者(bāhubalī)、股力强壮者(ūrubalī)。

81. තපාදීහි ස්සී. තපාදිතො මන්ත්වත්ථෙ වා ස්සී හොති. තපස්සී, යසස්සී, තෙජස්සී, මනස්සී, පයස්සී. වාත්වෙව? යසවා.

81. 从“苦行”(tapa)等词，派生“ssī”后缀。从“苦行”等词，在“mantu”之义上，或派生“ssī”后缀。例如：苦行者(tapassī)，有名誉者(yasassī)，有威力者(tejassī)，有心意者(manassī)，有活力者(payassī)。为何说“或”？例如：有名誉者(yasavā)。

82. මුඛාදිතො රො. මුඛාදීහි මන්ත්වත්ථෙරො හොති. මුඛරො, සුසිරො, ඌසරො, මධුරො, ඛරො, කුඤ්ජරො, නගරං, (39) ‘‘දන්තස්සු ච උන්නභදන්තෙ’’, දන්තුරො.

82. 从“口”(mukha)等词，派生“ro”后缀。从“口”等词，在“mantu”之义上，派生“ro”后缀。例如：多言者(mukharo)，有孔者(susiro)，盐碱的(ūsaro)，甜蜜的(madhuro)，粗糙的(kharo)，象(kuñjaro)，城市(nagaraṃ)。(39) “从“牙齿”(danta)一词，在表示“牙齿突出”(unnata-danta)时”，如：龅牙者(danturo)。

83. තුන්ද්‍යාදීහි භො.

83. 从“腹”(tuṇḍi)等词，派生“bho”后缀。

තුන්දිආදීහි [Pg.165] මන්ත්වත්ථෙ භො වා හොති. තුන්දිභො, වටිභො, වලිභො. වාත්වෙව? තුන්දිමා.

从“腹”(tuṇḍi)等词，在“mantu”之义上，或派生“bho”后缀。例如：大肚者(tundibho)，有圆形物者(vaṭibho)，有皱纹者(valibho)。为何说“或”？例如：大肚者(tundimā)。

84. සද්ධාදිත්වා.

84. 从“信”(saddhā)等词，派生“a”后缀。

සද්ධාදීහි මන්ත්වත්ථෙඅ හොති වා. සද්ධො, පඤ්ඤො, ඉත්ථියං සද්ධා. වාත්වෙව? පඤ්ඤවා.

从“信”(saddhā)等词，在“mantu”之义上，或派生“a”后缀。例如：有信者(saddho)，有慧者(pañño)；女性则为 saddhā。为何说“或”？例如：有慧者(paññavā)。

85. ණො තපා.

85. 从“苦行”(tapa)，派生“ṇa”后缀。

තපා ණො හොති මන්ත්වත්ථෙ. තාපසො, ඉත්ථියං තාපසී.

从“苦行”(tapa)一词，在“mantu”之义上，派生“ṇa”后缀。例如：苦行者(tāpaso)；女性则为女苦行者(tāpasī)。

86. ආල්වභිජ්ඣාදීහි.

86. 从“贪欲”(abhijjhā)等词，派生“ālu”后缀。

අභිජ්ඣාදීහි ආලු හොති මන්ත්වත්ථෙ, අභිජ්ඣාලු, සීතාලු, ධජාලු, දයාලු. වාත්වෙව? දයාවා.

从“贪欲”(abhijjhā)等词，在“mantu”之义上，或派生“ālu”后缀。例如：贪婪者(abhijjhālu)，畏寒者(sītālu)，持幡者(dhajālu)，有悲心者(dayālu)。为何说“或”？例如：有悲心者(dayāvā)。

87. පිච්ඡාදිත්විලො.

87. 从“滑”(piccha)等词，派生“ilo”后缀。

පිච්ඡාදීහි ඉලො හොති වා මන්ත්වත්ථෙ. පිච්ඡිලො පිච්ඡවා, ඵෙනිලො ඵෙනවා, ජටිලො ජටාවා. කථං ‘වාචාලො’ති? නින්දායමිලස්සාදිලොපෙ ‘‘පරො ක්වචී’’ති (1-27).

从“滑”(piccha)等词，在“mantu”之义上，或派生“ilo”后缀。例如：滑者(picchilo, picchavā)，多泡沫者(phenilo, phenavā)，结发者(jaṭilo, jaṭāvā)。如何解释“多言者”(vācālo)？是在表示谴责时，依“他处有时”(paro kvacī)规则，省略了“ilo”的开头部分而形成。

88. සීලාදිතො වො.

88. 从“戒”(sīla)等词，派生“va”后缀。

සීලාදීහි වො හොති වා මන්ත්වත්ථෙ. සීලවො සීලවා, කෙසවො කෙසවා, (40) ‘‘අණ්ණා නිච්චං’’ අණ්ණවො. (41) ගාණ්ඩී රාජීහි සඤ්ඤායං’’ ගාණ්ඩීවං ධනු, රාජීවං පඞ්කජං.

从“戒”(sīla)等词，在“mantu”之义上，或派生“va”后缀。例如：持戒者(sīlavo, sīlavā)，有美发者(kesavo, kesavā)。(40) “从“水”(aṇṇa)一词，恒常派生”，如：海洋(aṇṇavo)。(41) “从“Gāṇḍī”和“rājī”二词，在表示专名时”，如：Gāṇḍīva弓(gāṇḍīvaṃ dhanu)，莲花(rājīvaṃ paṅkajaṃ)。

89. මායා මෙධාහි වී.

89. 从“幻术”(māyā)和“智慧”(medhā)，派生“vī”后缀。

එතෙහි [Pg.166] ද්වීහි වී හොති මන්ත්වත්ථෙ. මායාවී, මෙධාවී.

从此二词，在“mantu”之义上，派生“vī”后缀。例如：有幻术者(māyāvī)，有智慧者(medhāvī)。

90. සිස්සරෙ ආම්‍යුවාමී. සසද්දා ආම්‍යුවාමී හොන්ති ඉස්සරෙ-භිධාය්‍යෙ මන්ත්වත්ථෙ. සමස්සත්ථීති සාමී, සුවාමී.

90. 从“sa”一词，在“主宰”(issara)之义上，派生“āmī”和“uvāmī”后缀。从“sa”一词，在表示“主宰”的“mantu”之义上，派生“āmī”和“uvāmī”后缀。“彼有此”(saṃ assa atthi)者，即是“主人”(sāmī)，或“善主”(suvāmī)。

91. ලක්ඛ්‍යා ණො අ ච. ලක්ඛීසද්දා ණො හොති මන්ත්වත්ථෙ අ චාන්තස්ස. ණකාරොවයවො, ලක්ඛණො.

91. 从“lakkhī”一词，在“mantu”之义上，派生“ṇa”后缀，且词尾为“a”。“ṇ”是其组成部分，形成“lakkhaṇa”（相）。

92. අඞ්ගා නො කල්‍යාණෙ.

92. 从“aṅga”，在“美好”(kalyāṇa)之义上，派生“na”后缀。

කල්‍යාණෙ ගම්‍යමානෙ අඞ්ගස්මා නො හොති මන්ත්වත්ථෙ. අඞ්ගනා.

当“美好”(kalyāṇa)之义被理解时，从“aṅga”一词，在“mantu”之义上，派生“na”后缀。例如：aṅganā（女子）。

93. සො ලොමා.

93. So lomā（于loma后加so）。

ලොමා සො හොති මන්ත්වත්ථෙ. ලොමසො, ඉත්ථියං, ලොමසා.

于loma（毛发）后，在表示“拥有”的意义上，加so后缀。例如：阳性为lomaso（多毛的），阴性为lomasā（多毛的）。

94. ඉමියා.

94. Ima-iyā（后缀ima与iyā）。

මන්ත්වත්ථෙ ඉම ඉයා හොන්ති බහුලං. පුත්තිමො, කිත්තිමො, පුත්තියො, කප්පියො, ජටියො, හානභාගියො, සෙනියො.

在表示“拥有”的意义上，常加ima和iyā后缀。例如：puttimo（有子的），kittimo（有名的），puttiyo（有子的），kappiyo（适宜的），jaṭiyo（有发髻的），hānabhāgiyo（有份于衰损的），seniyo（有军队的）。

95. තො පඤ්චම්‍යා. පඤ්චම්‍යන්තා බහුලං තො හොති වා. ගාමතො ආගච්ඡති ගාමස්මා ආගච්ඡති, චොරතො භායති චොරෙහි භායති, සත්ථතො පරිහීනො සත්ථා පරිහීනො.

95. To pañcamyā（从第五格加to）。于第五格结尾的词后，常可选择性地加to后缀。例如：gāmato āgacchati（从村庄来）等同于gāmasmā āgacchati（从村庄来）；corato bhāyati（畏惧盗贼）等同于corehi bhāyati（畏惧盗贼）；satthato parihīno（失去导师）等同于satthā parihīno（失去导师）。

96. ඉතො-තෙත්තො කුතො.

96. Ito-tetto-kuto。（即）ito（从此）、tetto（从彼）、kuto（从何处）。

තොම්හි [Pg.167] ඉමස්ස ටි නිපච්චතෙ, එතස්ස ට එත, කිංසද්දස්ස කුත්තඤ්ච. ඉතො ඉමස්මා, අතො එත්තො එතස්මා, කුතො කස්මා.

当加to后缀时，ima不规则地变为i；于eta后加t；kiṃ变为ku并加t。Ito源于imasmā；ato、etto源于etasmā；kuto源于kasmā。

97. අභ්‍යාදීහි. අභිආදීහි තො හොති. අභිතො, පරිතො, පච්ඡතො හෙට්ඨතො.

97. Abhyādīhi（于abhi等后）。于abhi等词后，加to后缀。例如：abhito（在前面，周围），parito（周围），pacchato（在后面），heṭṭhato（在下面）。

98. ආද්‍යාදීහි. ආදිප්පභුතීහි තො වා හොති, ආදො ආදිතො, මජ්ඣතො අන්තතො, පිට්ඨිතො, පස්සතො, මුඛතො, යතොදකං තදාදිත්තං, යං උදකං තදෙවාදිත්තන්ති අත්ථො.

98. Ādyādīhi（于ādi等后）。于ādi等词后，可选择性地加to后缀。例如：ādo或ādito（从最初），majjhato（从中间），antato（从末尾），piṭṭhito（从背面），passato（从侧面），mukhato（从前面）。yatodakaṃ tadādittaṃ，其义为yaṃ udakaṃ tadevādittanti（凡是水，即是燃）。

99. සබ්බාදිතො සත්තම්‍යා ත්‍රත්තා. සබ්බාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි ත්‍රත්ථා වා හොන්ති. සබ්බත්‍ර සබ්බ. සබ්බස්මිං, යත්‍ර යත්ථ යස්මිං. බහුලාධිකාරා න තුම්හාම්හෙහි.

99. Sabbādito sattamyā trattā（于sabba等词后，从第七格加tra、tthā）。于sabba等第七格结尾的词后，可选择性地加tra和tthā后缀。例如：sabbatra（一切处）对应sabbasmiṃ（在一切中）；yatra或yattha（在何处）对应yasmiṃ（在何处）。依bahula（多样性）原则，此规则不适用于tumha和amha二词。

100. කත්ථෙත්ථ කුත්‍රාත්‍ර ක්වෙහිධ.

100. Kattha-ettha-kutra-atra-kva-iha-idha。（即）kattha、ettha、kutra、atra、kva、iha、idha。

එතෙසද්දා නිපච්චන්තෙ. කස්මිං කත්ථ, කුත්‍ර, ක්ව, එතස්මිං, එත්ථ, අත්‍ර, අස්මිං ඉහ, ඉධ.

这些词是不规则形成的。例如：kasmiṃ（在何处）变为kattha、kutra、kva；etasmiṃ（在此处）变为ettha、atra；asmiṃ（在此处）变为iha、idha。

101. ධි සබ්බා වා. සත්තම්‍යන්තතො සබ්බස්මා ධි වා හොති. සබ්බධි, සබ්බත්ථ.

101. Dhi sabbā vā（于sabba后可选择性地加dhi）。于sabba第七格结尾的词后，可选择性地加dhi后缀。例如：sabbadhi（一切处），sabbattha（一切处）。

102. යා හිං. සත්තම්‍යන්තතො යතො හිං වා හොති. යහිං යත්‍ර.

102. Yā hiṃ（于ya后加hiṃ）。于ya第七格结尾的词后，可选择性地加hiṃ后缀。例如：yahiṃ（在何处），yatra（在何处）。

103. තා හං ච.

103. Tā haṃ ca（于ta后亦加haṃ）。

සත්තම්‍යන්තතො [Pg.168] තතො වා හං හොති හිං ච. තහං, තහිං, තත්‍ර.

于ta第七格结尾的词后，可选择性地加haṃ或hiṃ后缀。例如：tahaṃ（在那里），tahiṃ（在那里），tatra（在那里）。

104. කුහිං කහං.

104. Kuhiṃ kahaṃ。（即）kuhiṃ、kahaṃ。

කිංසද්දා සත්තම්‍යන්තා හිං හං නිපච්චන්තෙ කිස්ස කුකා ච. කුහිං, කහං. කථං ‘කුහිඤ්චන’න්ති? ‘චනං’ ඉති නිපාතන්තරං ‘කුහිඤ්චී’ති එත්ථ චිසද්දො විය.

从kiṃ第七格结尾的词，不规则地形成hiṃ和haṃ后缀，且kiṃ的词干变为ku或ka。例如：kuhiṃ（在何处），kahaṃ（在何处）。那么kuhiñcana一词如何解释呢？canaṃ是另一个不变词，就像kuhiñcī中的ci一样。

105. සබ්බෙකඤ්ඤයතෙහි කාලෙ දා. එතෙහි සත්තම්‍යන්තෙහි කාලෙ දා හොති. සබ්බස්මිං කාලෙ සබ්බදා, එකදා, අඤ්ඤදා, යදා, තදා. කාලෙති කිං? සබ්බත්ථ දෙසෙ.

105. Sabbekaññayatehi kāle dā（于sabba、eka、añña、ya、ta后，在表示时间时加dā）。于这些词的第七格，在表示时间时，加dā后缀。例如：sabbadā（总是）对应sabbasmiṃ kāle（在一切时）；ekadā（一时）；aññadā（其他时候）；yadā（当……时）；tadā（那时）。为何要说kāle（时间）呢？是为了排除sabbattha dese（在一切处所）的情况。

106. කදා කුදා සදා ධුනෙදානි.

106. Kadā-kudā-sadā-adhunā-idāni。（即）kadā、kudā、sadā、adhunā、idāni。

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. කස්මිං කාලෙ කදා, කුදා, සබ්බස්මිං කාලෙ සදා, ඉමස්මිං කාලෙ අධුනා, ඉදානි.

这些词是不规则形成的。例如：kasmiṃ kāle（在何时）变为kadā、kudā；sabbasmiṃ kāle（在一切时）变为sadā；imasmiṃ kāle（在此时）变为adhunā、idāni。

107. අජ්ජ සජ්ජ්වපරජ්ජ්වෙතරහි කරහා.

107. Ajja-sajju-aparajju-etarahi-karahā。（即）ajja、sajju、aparajju、etarahi、karahā。

එතෙසද්දා නිපච්චන්තෙ. පකතිප්පච්චයො ආදෙසො කාලවිසෙසොති සබ්බමෙතං නිපාතනා ලබ්භති, ඉමස්ස ටො ජ්ජො ජාහනි නිපච්චතෙ, අස්මිං අහනි අජ්ජ. සමානස්ස සභාවො ජ්ජු චාහනි, සමානෙ අහනි සජ්ජු. අපරස්මා ජ්ජු, අපරස්මිං අහනි අපරජ්ජු. ඉමස්සෙතො කාලෙ රහි ච, ඉමස්මිං කාලෙ එතරහි. කිංසද්දස්ස කො රහ චානජ්ජතනෙ, කස්මිං කාලෙ කරහ.

这些词是不规则形成的。词基、后缀、替代、时间特指，所有这些都通过不规则构成法（nipātana）而获得。例如：于ima，在表示“日”（ahani）的意义上，不规则地变为jja，如asmiṃ ahani（在这一日）变为ajja（今日）。于samāna，在表示“日”的意义上，其词干变为sa并加jju，如samāne ahani（在同一日）变为sajju（即刻）。于apara后加jju，如aparasmiṃ ahani（在另一日）变为aparajju（次日）。于ima，在表示“时间”（kāle）的意义上，词干变为eta并加rahi，如imasmiṃ kāle（在此时）变为etarahi（现在）。于kiṃ，在表示“非今日时”（anajjatane）的意义上，词干变为ka并加raha，如kasmiṃ kāle（在何时）变为karaha（何时）。

108. සබ්බාදීහි පයාරෙ ථා.

108. Sabbādīhi pakāre thā（于sabba等后，在表示方式时加thā）。于sabba等词后，在表示“方式”（pakāra）的意义上，加thā后缀。

සාමඤ්ඤස්ස [Pg.169] භෙදකො විසෙසො පකාරො, තත්ථ වත්තමානෙහි සබ්බාදීහි ථා හොති. සබ්බෙන පකාරෙන සබ්බථා, යථා, තථා.

方式（pakāra）是区分普遍性（sāmañña）的特殊性（visesa），当sabba等词用于此义时，加thā后缀。例如：sabbathā（以一切方式）即sabbena pakārena（以一切方式）；yathā（以何种方式，如何）；tathā（以那种方式，那样）。

109. කථමිත්ථං.

109. Katham-itthaṃ。（即）kathaṃ、itthaṃ。

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ පකාරෙ. කිමිමෙහි ථං පච්චයො, කඉත ච තෙසං යථාක්කමං, කථං, ඉත්ථං.

这些词在表示“方式”时是不规则形成的。于kiṃ和ima二词后，加thaṃ后缀，且二词词干依次变为ka和ita。例如：kathaṃ（如何），itthaṃ（如是，这样）。

110. ධා සඞ්ඛ්‍යාහි.

110. Dhā saṅkhyāhi（于数词后加dhā）。

සඞ්ඛ්‍යාවාචීහි පකාරෙ ධා පරා හොති. ද්වීහි පකාරෙහි, ද්වෙ වා පකාරෙ කරොති ද්විධා කරොති, බහුධා කරොති, එකං රාසිං පඤ්චප්පකාරං කරොති පඤ්චධා කරොති, පඤ්චප්පකාරමෙකප්පකාරං කරොති එකධා කරොති.

于表示数目的词后，在表示方式的意义上，加dhā后缀。例如：dvīhi pakārehi（以两种方式），或dve vā pakāre karoti（做成两种方式），即dvidhā karoti（做成两份）；bahudhā karoti（做成多份）；ekaṃ rāsiṃ pañcappakāraṃ karoti（将一堆做成五种），即pañcadhā karoti（做成五份）；pañcappakāramekappakāraṃ karoti（将五种做成一种），即ekadhā karoti（做成一份）。

111. වෙකා ජ්ඣං.

111. Vā ekā jjhaṃ（或于eka后加jjhaṃ）。

එකස්මා පකරෙ ජ්ඣං වා හොති. එකජ්ඣං කරොති, එකධා, කරොති.

由eka，于方式义，或有jjhaṃ后缀。例如：ekajjhaṃ karoti（合为一体），ekadhā karoti（合为一份）。

112. ද්විතීහෙධා.

112. 由dvi、ti，有edhā后缀。

ද්විතීහි පකාරෙ එධා වා හොති. ද්වෙධා, තෙධා, ද්විධා, තිධා.

由dvi、ti二词，于方式义，或有edhā后缀。例如：dvedhā（两份）、tedhā（三份），或dvidhā（两份）、tidhā（三份）。

113. තබ්බති ජාතියො.

113. 于“彼所有者”义，有jātiyo后缀。

පකාරවති තංසාමඤ්ඤවාචකා සද්දා ජාතියො හොති, පටුජාතියො, මුදුජාතියො.

于“彼所有者”义，表示其共相的词，加jātiyo后缀。例如：paṭujātiyo（敏锐类），mudujātiyo（柔软类）。

114. වාරසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං.

114. 由表示次数的数词，有kkhattuṃ后缀。

වාරසම්බන්ධිනියා [Pg.170] සඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං හොති. ද්වෙ වාරෙ භුඤ්ජති ද්වික්ඛත්තුං දිවසස්ස භුඤ්ජති. වාරග්ගහණං කිං? පඤ්ච භුඤ්ජති. සඞ්ඛ්‍යායාති කිං? පහූතෙ වාරෙ භුඤ්ජති.

由与次数相关的数词，有kkhattuṃ后缀。例如：dve vāre bhuñjati（食二次），即dvikkhattuṃ divasassa bhuñjati（一日食二次）。（规则中）举“次数”一词为何？答：为排除pañca bhuñjati（食五物）。（规则中说）“由数词”为何？答：为排除pahūte vāre bhuñjati（食多次）。

115. කතිම්හා.

115. 由kati（亦有kkhattuṃ后缀）。

වාරසම්බන්ධිනියා කතිසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං හොති, කති වාරෙ, භුඤ්ජථි, කතික්ඛත්තුං භුඤ්ජති.

由与次数相关的数词kati，有kkhattuṃ后缀。例如：kati vāre bhuñjathi（你食几次），即katikkhattuṃ bhuñjati（食几次）。

116. බහුම්හා ධා ච පච්චාසත්තියං.

116. 由bahu，于邻近义，亦有dhā后缀。

වාරසම්බන්ධිනියා බහුසඞ්ඛ්‍යාය ධා හොති ක්ඛත්ථුං ච, වාරානඤ්චෙ පච්චාසත්ති හොති, බහුධා දිවසස්ස භුඤ්ජති බහුක්ඛත්තුං භුඤ්ජති. පච්චාසත්තියන්ති කිං? බහුවාරෙ මාසස්ස භුඤ්ජති.

由与次数相关的数词bahu，有dhā及kkhattuṃ后缀，若次数邻近。例如：bahudhā divasassa bhuñjati（一日内多次食）或bahukkhattuṃ bhuñjati（多次食）。（规则中说）“于邻近义”为何？答：为排除bahuvāre māsassa bhuñjati（一月内多次食）。

117. සකිං වා.

117. 或作sakiṃ。

එකං වාරමිච්චස්මිං අත්ථෙ සකින්ති වා නිපච්චතෙ. එකවාරං භුඤ්ජති සකිං භුඤ්ජති, වාති කිං? එකක්ඛත්තුං භුඤ්ජති.

于“一次”义，或使用不变词sakiṃ。例如：ekavāraṃ bhuñjati（食一次），即sakiṃ bhuñjati（食一次）。（规则中说）“或”为何？答：亦可作ekakkhattuṃ bhuñjati（食一次）。

118. සො වීච්ඡප්පකාරෙසු.

118. so后缀用于重复及种类义。

වීච්ඡායං පකාරෙ ච සො හොති බහුලං. වීච්ඡායං-ඛණ්ඩසො, බිලසො. පකාරෙ-පුථුසො, සබ්බසො.

于重复义及种类义，常有so后缀。于重复义，如：khaṇḍaso（一分一分地）、bilaso（一撮一撮地）。于种类义，如：puthuso（种种地）、sabbaso（一切地）。

119. අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරා චී.

119. 于“非有变有”义，与kar、as、bhū三动词相应，由表示变化之词，有cī后缀。

අවත්ථාවතො-වත්ථන්තරෙනාභූතස්ස තායාවත්ථාය භාවෙකරාසභූහි සම්බන්ධෙ සති විකාරවාචකා චී හොති, අධවලං ධවලං [Pg.171] කරොති ධවලී කරොති, අධවලො ධවලො සියා ධවලී සියා, අධවලො ධවලො භවති ධවලී භවති. අභූත තබ්භාවෙති කිං? ඝටං කරොති, දධි අත්ථි, ඝටො භවති. කරාසභූයොගෙති කිං? අධවලොධවලො ජායතෙ. විකාරාති කිං? පකතියා මාහොතු, සුවණ්ණං කුණ්ඩලං කරොති.

当一物从未有之状态转变为该状态，且与kar、as、bhū三动词相应时，由表示此变化的词，有cī后缀。例如：adhavalaṃ dhavalaṃ karoti（使非白者为白），即dhavalī karoti（使之变白）；adhavalo dhavalo siyā（愿非白者为白），即dhavalī siyā（愿其变白）；adhavalo dhavalo bhavati（非白者成为白），即dhavalī bhavati（其变白）。（规则中说）“非有变有”为何？答：为排除ghaṭaṃ karoti（造罐）、dadhi atthi（有酪）、ghaṭo bhavati（罐成）。（规则中说）“与kar、as、bhū相应”为何？答：为排除adhavalo dhavalo jāyate（非白者生为白）。（规则中说）“由变化之词”为何？答：为排除由其质料而成，如suvaṇṇaṃ kuṇḍalaṃ karoti（以金作耳环）。

120. දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා.

120. 亦见其他后缀。

වුත්තතො-ඤ්ඤෙපි පච්චයා දිස්සන්ති වුත්තාවුත්තත්ථෙසු. විවිධා මාතරො විමාතරො, තාසං පුත්තා වෙමාතිකා-රිකණ. පථං ගච්ඡතීති පථාවිනො-ආවී. ඉස්සා අස්ස අත්ථීති ඉස්සුකී-උකී. ධුරං වහතීති ධොරය්හො- ය්හණ.

于已说及未说义中，亦见已说之外的其他后缀。例如：vividhā mātaro（不同之母）为vimātaro（继母），tāsaṃ puttā（彼等之子）为vemātikā（异母兄弟），后缀为rikaṇa。Pathaṃ gacchatīti（行于道者）为pathāvino（行路人），后缀为āvī。Issā assa atthīti（有嫉妒者）为issukī（嫉妒者），后缀为ukī。Dhuraṃ vahatīti（负轭者）为dhorayho（能负重者），后缀为yhaṇa。

121. අඤ්ඤස්මිං.

121. 于其他义。

වුත්තතො-ඤ්ඤස්මිම්පි අත්ථෙ වුත්තප්පච්චයා දිස්සන්ති. මගධානං ඉස්සරො මාගධො-ධණා. කාසීති සහස්සං, තමග්ඝතීති කාසියො ඉයො.

于已说之外的其他义中，亦见已说的后缀。例如：Magadhānaṃ issaro（摩揭陀主）为māgadho（摩揭陀人），后缀为ṇa。Kāsīti sahassaṃ, tam agghatīti（值价千金的迦尸布）为kāsiyo（迦尸衣），后缀为iya。

122. සකත්ථෙ.

122. 于自义。

සකත්ථෙපි පච්චයා දිස්සන්ති. හීනකො, පොතකො, කිච්චයං.

于自义中亦见后缀。例如：hīnako（卑劣者），potako（幼崽），kiccayaṃ（事务）。

123. ලොපො.

123. 省略。

පච්චයානං ලොපොපි දිස්සති. බුද්ධෙ රතනං පණීතං, චක්ඛුං සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තරියෙන වාති භාවප්පච්චයලොපො.

亦见后缀的省略。例如：Buddhe ratanaṃ paṇītaṃ（于佛有殊胜宝），及cakkhuṃ suññaṃ attena vā attaniyena vā（眼于我或我所是空），此等句中有表示状态的后缀之省略。

124. සරානමාදිස්සායුවණ්ණස්සාඑඔ ණානුබන්ධෙ.

124. 于ṇ为附标的后缀前，首元音a、i、u各增长为ā、e、o。

සරානමාදිභූතා [Pg.172] යෙ අකාරිවණ්ණුවණ්ණා, තෙසං ආඑඔ හොන්ති යථාක්කමංණානුබන්ධෙ. රාඝවො, වෙනතෙය්‍යො, මෙනිකො, ඔළුම්පිකො, දොභග්ගං. ණානුබන්ධෙති කිං? පුරාතනො.

首元音a、i、u，于ṇ为附标的后缀前，依次增长为ā、e、o。例如：Rāghavo、venateyyo、meniko、oḷumpiko、dobhaggaṃ。（规则中说）“于ṇ为附标”为何？答：为排除Purātano。

125. සංයොගෙ ක්වචි.

125. 于辅音结合后，某些情况亦然。

සරානමාදිභූතා යෙ අයුවණ්ණා, තෙසං ආඑඔ හොන්ති ක්වචිදෙව සංයොගවිසයෙ ණානුබන්ධෙ. දෙච්චො, කොණ්ඩඤ්ඤො. ක්වචීති කිං? කත්තිකෙය්‍යො.

首元音a、i、u，于ṇ为附标的后缀前，且后有辅音结合时，某些情况亦增长为ā、e、o。例如：Decco、koṇḍañño。（规则中说）“某些情况”为何？答：为排除Kattikeyyo。

126. මජ්ඣෙ.

126. 于中间。

මජ්ඣෙ වත්තමානානම්පි අයුවණ්ණානං ආ එ ඔ හොන්ති ක්වචි. අඩ්ඪතෙය්‍යො, වාසෙට්ඨො.

词中的 a, i, u 元音，有时变为 ā, e, o。如：Aḍḍhateyyo、vāseṭṭho。

127. කොසජ්ජාජ්ජව පාරිසජ්ජ සොහජ්ජ මද්දවාරිස්සාසභාජඤ්ඤථෙය්‍ය බාහුසච්චා.

127. 懈怠、正直、众中善、友谊、柔和、仙人之德、公牛之德、良马之德、盗窃、多闻。

එතෙසද්දා නිපච්චන්තෙණානුබන්ධෙ. කුසී තස්ස භාවොකොසජ්ජං, උජුනො භාවො අජ්ජවං, පරිසාසු සාධු පාරිසජ්ජො, සුහදයොව සුහජ්ජො, තස්ස පන භාවො සොහජ්ජං, මුදුනො භාවො මද්දවං, ඉසිනො ඉදං භාවො වා ආරිස්සං, උසභස්ස ඉදං භාවො [Pg.173] වා ආසභං, ආජානීයස්ස භාවො සො එව වා ආජඤ්ඤං, ථෙනස්ස භාවො කම්මං වා ථෙය්‍යං, බහුස්සතස්ස භාවො බාහුසච්චං, එතෙසු යමලක්ඛණිකං, තං නිපාතනා.

当后缀带有随附字母 ṇ 时，这些词为不规则派生词。懒惰者的状态为kosajjaṃ，正直者的状态为ajjavaṃ，于众中为善者为pārisajjo，善心者即suhajjo，其状态为sohajjaṃ，柔和者的状态为maddavaṃ，仙人的此或状态为ārissaṃ，公牛的此或状态为āsabhaṃ，良马的状态或其本身为ājaññaṃ，盗贼的状态或行为为theyyaṃ，多闻者的状态为bāhusaccaṃ。在这些词中，其重叠辅音的特征，是由于不规则派生。

128. මනාදීනං සක.

128. mana 等词变为 saka。

මනාදීනං සක හොති ණානුබන්ධෙ. මනසි භවං මානසං, දුම්මනසො භාවො දොමනස්සං, සොමනස්සං.

当后缀带有随附字母 ṇ 时，mana 等词变为 saka。如：生于意中者为 mānasaṃ（心的），忧恼者的状态为 domanassaṃ（忧），somanassaṃ（喜）。

129. උවණ්ණස්සාවඞ සරෙ.

129. 在元音前，u 元音变为 avaṅa。

සරාදො ණානුබන්ධෙ උවණ්ණස්සාවඞ හොති. රාඝවො, ජම්බවං.

当以元音开头的、带有随附字母 ṇ 的后缀在后时，u 元音变为 avaṅa。如：Rāghavo、jambavaṃ。

130. යම්හි ගොස්ස ච.

130. 在 ya（后缀）前，以及 go（的元音）亦然。

යකාරාදො පච්චයෙ ගොස්සුවණ්ණස්ස ච අවඞ හොති. ගබ්‍යං, භාතබ්‍යො.

在以 y 开头的后缀前，go 的元音及 u 元音变为 avaṅa。如：Gabyaṃ、bhātabyo。

131. ලොපො-වණ්ණිවණ්ණානං.

131. a 元音与 i 元音的省略。

යකාරාදො පච්චයෙ අවණ්ණිවණ්ණානං ලොපො හොති. දායජ්ජං, කාරුඤ්ඤං, ආධිපච්චං, දෙප්පං. බහුලංවිධානා ක්වචි න හොති කිච්චයං.

在以 y 开头的后缀前，a 元音与 i 元音被省略。如：Dāyajjaṃ、kāruññaṃ、ādhipaccaṃ、deppaṃ。此规定用法多样，故有时不省略，如：kiccayaṃ。

132. රානුබන්ධෙ-න්ත සරාදිස්ස.

132. 当 r 为随附字母时，词基末尾元音的（省略）。

අන්තො සරො ආදිම්හි යස්සාවයවස්ස, තස්ස ලොපො හොති රානුබන්ධෙ. කිත්තකං, පෙත්තෙය්‍යං.

当 r 为随附字母时，词基末尾的元音被省略。如：Kittakaṃ、petteyyaṃ。

133. කිසමහතමිමෙ කස මහා.

133. kisa 与 mahat 此二者变为 kasa 与 mahā。

කිසස්ස මහතො ඉමෙ කසමහා හොන්ති යථාක්කමං, කසිමා, මහිමා.

kisa 与 mahat 此二者依次变为 kasa 与 mahā。如：kasimā、mahimā。

134. ආයුස්සායස මන්තුම්හි.

134. 在 mantu（后缀）前，āyu 变为 āyasa。

ආයුස්ස [Pg.174] ආයසාදෙසො හොති මන්තුම්හි. ආයස්මා.

在 mantu（后缀）前，āyu 被替换为 āyasa。如：āyasmā（具寿）。

135. ජො වුද්ධස්සියිට්ඨෙසු.

135. 在 iya 与 iṭṭha 前，vuddha 变为 ja。

වුද්ධස්ස ජො හොති ඉයඉට්ඨෙසු, ජෙය්‍යො, ජෙට්ඨො.

在 iya 与 iṭṭha 前，vuddha 变为 ja。如：jeyyo、jeṭṭho。

136. බාළ්හන්තිකපසත්ථානං සාධ නෙද සා.

136. bāḷha、antika、pasattha 分别变为 sādha、neda、sā。

ඉයඉට්ඨෙසු බාළ්හන්තිකපසත්ථානං සාධ නෙද සා හොන්ති යථාක්කමං. සාධියො, සාධිට්ඨො, නෙදියො, නෙදිට්ඨො, සෙය්‍යො, සෙට්ඨො.

在 iya 与 iṭṭha 前，bāḷha、antika、pasattha 依次变为 sādha、neda、sā。如：Sādhiyo、sādhiṭṭho、nediyo、nediṭṭho、seyyo、seṭṭho。

137. කණකනාප්පයුවානං.

137. appa 与 yuva 分别变为 kaṇa 与 kanā。

ඉයඉට්ඨෙසු අප්පයුවානං කණ කනා හොන්ති යථාක්කමං. කණියො කණිට්ඨො, කනියො කනිට්ඨො.

在 iya 与 iṭṭha 前，appa 与 yuva 依次变为 kaṇa 与 kanā。如：Kaṇiyo、kaṇiṭṭho、kaniyo、kaniṭṭho。

138. ලොපො වී මන්තු වන්තූනං.

138. vī、mantu、vantu 的省略。

වී මන්තු වන්තූනං ලොපො හොති ඉයඉට්ඨෙසු. අතිසයෙන මෙධාවී මෙධියො, මෙධිට්ඨො, අතිසයෙන සතිමා සතියො, සතිට්ඨො, අතිසයෙන ගුණවා ගුණියො, ගුණිට්ඨො.

在 iya 与 iṭṭha 前，vī、mantu、vantu 被省略。如：极聪慧者（atisayena medhāvī）为 medhiyo、medhiṭṭho；极具念者（atisayena satimā）为 satiyo、satiṭṭho；极有德者（atisayena guṇavā）为 guṇiyo、guṇiṭṭho。

139. ඩෙ සතිස්ස තිස්ස.

139. 在 ḍa 前，sati 的 ti（省略）。

ඩෙපරෙ සත්‍යන්තස්ස තිකාරස්ස ලොපො හොති, වීසං සතං, තිංසං සතං.

当 ḍa 在后时，以 sati 结尾的词，其 ti 音节被省略。如：vīsaṃ、tiṃsaṃ。

140. එතස්සෙට ත්තකෙ.

140. 在 ttaka 前，eta 变为 eṭa。

ත්තකෙ පරෙ එතස්ස එට හොති. එත්තකං.

当 ttaka 后缀在后，eta 变为 eṭa。例如：Ettakaṃ。

141. ණිකස්සියො වා.

141. ṇika 或作 iyo。

ණිකස්ස [Pg.175] වා ඉයො හොති, සක්‍යපුත්තියො, සක්‍යපුත්තිකො.

ṇika之后缀，或作iyo。如：sakyaputtiyo, sakyaputtiko。

142. අධාතුස්ස කා-ස්‍යාදිතො ඝෙ-ස්සි.

142. 于gha，非词根且非syādi等后之ka，其前a作i。

ඝෙ පරෙ අධාතුස්ස යො කකාරො, තතො පුබ්බස්ස අකාරස්ස බහුලං ඉ හොති සචෙ ඝො න ස්‍යාදිතො පරො හොති. බාලිකා, කාරිකා, අධාතුස්සාති කිං? සකා, කෙති කිං? නන්දනා, අස්‍යාදිතොති කිං? බහුපරිබ්බාජකා මථුරා, බහුචම්මිකාති කකාරෙන ස්‍යාදිනො බ්‍යවහිතත්තා සිද්ධං, ඝෙති කිං? බාලකො, අස්සාති කිං? බහුකත්තුකා සාලා.

当gha于后，若ka非词根，其前之a音多变为i，倘若gha非于syādi等之后。如：Bālikā, kārikā。言“非词根”者何？如：Sakā。言“ka”者何？如：Nandanā。言“非syādi等后”者何？如：Bahuparibbājakā mathurā。于bahucammikā，以ka与syādi相隔故，此则成立。言“gha”者何？如：Bālako。言“a”者何？如：Bahukattukā sālā。

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

如是，于目犍连(Moggallāna)语法之释论中，

ණාදිකණ්ඩො චතුත්ථො.

ṇādi品第四。

5. පඤ්චමො කණ්ඩො (ඛාදි)

5. 第五品（khādi）

1. තිජ මානෙහි ඛ සා ඛමා වීමංසාසු.

1. 于khamā、vīmaṃsā义，tij、mān后加kha、sa。

ඛන්තියං තිජා වීමංසායං මානා ච ඛසප්පච්චයා හොන්ති යථාක්කමං, තිතික්ඛා, වීමංසා, තිතික්ඛති, වීමංසති. ඛමාවීමංසා, සූති කිං? තෙජනං, තෙජො, තෙජයති, මානනං, මානොමානෙති.

于忍耐(khanti)义，从tij；于考察(vīmaṃsā)义，从mān，依次加kha与sa后缀。如：titikkhā, vīmaṃsā, titikkhati, vīmaṃsati。言“于khamā、vīmaṃsā”者何？如：Tejanaṃ, tejo, tejayati, mānanaṃ, mānomāneti。

2. කිතා තිකිච්ඡාසංසයෙසු ඡො.

2. 于tikicchā、saṃsaya义，kit作cho。

තිකිච්ඡායං සංසයෙ ච වත්තමානා කිතා ඡො හොති. තිකිච්ඡා, විචිකිච්ඡා, තිකිච්ඡති, විචිකිච්ඡති. අඤ්ඤත්‍ර නිකෙතො, සංකෙතො, කෙතනං, කෙතො, කෙතයති.

当kit用于治疗(tikicchā)与疑惑(saṃsaya)义时，变为cho。如：Tikicchā, vicikicchā, tikicchati, vicikicchati。于他处，则如：Niketo, saṃketo, ketanaṃ, keto, ketayati。

3. නින්දායං ගුප බධා බස්ස භො ච.

3. 于nindā义，从gup、badh，且ba作bha。

නින්දායං [Pg.176] වත්තමානෙහි ගුප බධෙහි ඡො හොති බස්ස භො ච. ජිගුච්ඡා, බීභච්ඡා, ජිගුච්ඡති, බීභච්ඡති, අඤ්ඤත්‍ර ගොපනං, ගොපො, ගොපෙති, බධකො.

当用于谴责(nindā)义时，从gup、badh后加cho后缀，且ba作bha。如：Jigucchā, bībhacchā, jigucchati, bībhacchati。于他处，则如：Gopanaṃ, gopo, gopeti, badhako。

4. තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ.

4. 从tuṃ，于欲求(icchā)义，加te等后缀，且tuṃ脱落。

තුමන්තතො ඉච්ඡායමත්ථෙ තෙ ඛසඡා හොන්ති බහුලං, ලොපො ච තුංපච්චයස්ස හොති සුතත්තා, බුභුක්ඛා, ජිගීසාං, ජිඝච්ඡා, බුභුක්ඛති, ජිගීසති ජිඝච්ඡති. ඉධ කස්මා න හොති ‘භොත්තුමිච්ඡතී’ති? පදන්තරෙනාභිධානා. තුංස්මාති කිං? භොජනමිච්ඡති. ඉච්ඡායන්ති කිං? භුඤ්ජිතුං ගච්ඡති. කථං ‘කූලං විපති සතී’ති? යථා කූලං පතිතු මිච්ඡතීති වාක්‍යං හොති, එවං වුත්තිපි හොස්සති. වාක්‍යමෙව චරහි කථං හොති? ලොකස්ස තථා වචනිච්ඡාය.

从以tuṃ结尾之词，于欲求(icchā)义，多加te、khasa、cha后缀，且依所闻故，tuṃ后缀脱落。如：bubhukkhā, jigīsāṃ, jighacchā, bubhukkhati, jigīsati, jighacchati。此处何以不成“bhottumicchatī”？因已由他词表达。言“从tuṃ”者何？如：Bhojanamicchati。言“于icchā义”者何？如：Bhuñjituṃ gacchati。“kūlaṃ vipati satī”（岸欲崩）云何？犹如“kūlaṃ patitu micchati”（岸欲崩塌）为一句，如是此语亦成。然则此句云何得成？由世人有如是言说之意乐故。

5. ඊයො කම්මා.

5. 从业(kamma)加īya。

ඉච්ඡාකම්මතො ඉච්ඡායමත්ථෙ ඊයප්පච්චයො හොති. පුත්තමිච්ඡති පුත්ථීයති. කම්මාති කිං? අසිනෙච්ඡති. ඉධ කස්මා න හොති ‘රඤ්ඤොපුත්තමිච්ඡතී’ති? සාපෙක්ඛත්තා, න හි අඤ්ඤමපෙක්ඛමානො අඤ්ඤෙන සහෙකත්ථිභාවමනුභවිතුං සක්කොති. ඉධාපි චරහි න සියා ‘අත්තනො පුත්ත මිච්ඡතී’ති? නෙවෙත්ථ භවිතබ්බං, න හි භවති ‘අත්තනො පුත්තීයතී’ති, කථං චරහි පුත්තස්ස අත්තනියතා-වගම්‍යතෙ[Pg.177]? අඤ්ඤස්සාසුතත්තා ඉච්ඡාය ච තබ්බිසයත්තා.

从欲求之业，于欲求义，加īya后缀。如：Puttamicchati（欲求子）作puttīyati。言“业”者何？如：Asinecchati（欲求食）。此处何以不成“rañño puttam icchati”（王欲求子）？因有待他故。夫待他者，不能与他共受一义。然则，“attano putta micchati”（欲求己子）亦应不成？此实不应成，盖无“attano puttīyati”之语。然则，子之所属云何得知？因不闻有他，且欲求以此为境故。

6. උපමානාචාරෙ.

6. 于行(ācāra)义，从喻(upamāna)。

කම්මතො උපමානා ආචාරත්ථෙ ඊයො හොති. පුත්තමි-වා-චරති පුත්තීයති මාණවකං, උපමානාති කිං? පුත්තමාචරති.

于行(ācāra)义，从业(kamma)之喻(upamāna)加īya后缀。如：Puttam iva ācarati（如待子般行）作puttīyati māṇavakaṃ（待青年如子）。言“喻”者何？如：Puttamācarati（对待其子）。

7. ආධාරා.

7. 从所依处(ādhāra)。

ආධාරතූ-පමානා ආචාරත්ථෙ ඊයො යොති. කුටියමිවා-චරති කුටීයතී පාසාදෙ, පාසාදීයති කුටියං භික්ඛු.

于行(ācāra)义，从所依处(ādhāra)之喻(upamāna)加īya后缀。如：Kuṭiyaṃ iva ācarati（如于孤邸中行）作kuṭīyati pāsāde（于殿堂中如处孤邸），pāsādīyati kuṭiyaṃ bhikkhu（比丘于孤邸中如处殿堂）。

8. කත්තුතායො.

8. 从作者(kattu)加āyo。

කත්තුතූ-පමානා ආචාරත්ථෙ ආයො හොති. පබ්බතො ඉවාචරති පබ්බතායති.

于行(ācāra)义，从作者(kattu)之喻(upamāna)加āyo后缀。如：Pabbato iva ācarati（如山而行）作pabbatāyati。

9. ය්චත්ථෙ.

9. 于非曾有之有义。

කත්තුතො අභූතතබ්භාවෙ ආයො හොති බහුලං. භුසායති, පටපටායති, ලොහිතායති, කත්තුතොත්වෙව? (අභුසං) භුසං කරොතීහි, ඉහ කස්මා න හොති ‘භුසී භවතී’ති? වුත්තත්ථතාය.

从作者(kattu)，于非曾有之有(abhūtatabbhāva)义，多加āyo后缀。如：Bhusāyati（变盛）, paṭapaṭāyati（作啪嗒声）, lohitāyati（变红）。言“从作者”者何？为诠“使非盛者盛”义。此处何以不成“bhusī bhavati”（变盛）？因其义已说故。

10. සද්දාදීනි කරොති.

10. 于作声等义。

සද්දාදීහි දුතියන්තෙහි කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ ආයො හොති. සද්දායති, වෙරායති, කලහායති, ධූපායති.

从以第二格结尾之sadda（声）等词，于“作”(karoti)义，加āyo后缀。如：Saddāyati（作声）, verāyati（结怨）, kalahāyati（争吵）, dhūpāyati（发烟）。

11. නුමොත්ව-ස්සො.

11. 从namo，加assa。

නමොඉච්චස්මා [Pg.178] කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ අස්සො හොති. නමස්සති තථාග්තං.

从“namo”此词，于“作”（致敬）义，加assa后缀。如：Namassati tathāgataṃ（礼敬如来）。

12. ධාත්වත්ථෙ නාමස්මි.

12. 从名词，于语根义。

නාමස්මා ධාත්වත්ථෙ බහුලමිහොති. හත්ථිනා අතික්කමති අතිහත්ථයති, වීණාය උපගායති උපවීණයති, දළ්හං කරොති විනයං දළ්හයති, විසුද්ධා හොති රත්ති විසුද්ධයති, කුසලං පුච්ඡති කුසලයති.

从名词，于语根义，多加i后缀。如：以象超越(hatthinā atikkamati)，作atihatthayati；以琴伴唱(vīṇāya upagāyati)，作upavīṇayati；使律坚固(daḷhaṃ karoti vinayaṃ)，作daḷhayati；夜变清净(visuddhā hoti ratti)，作visuddhayati；问善(kusalaṃ pucchati)，作kusalayati。

13. සච්චාදීහාපි.

13. 从真实等（词）亦然。

සච්චාදීහි ධාත්වත්ථෙ ආපි හොති. සච්චාපෙති, අත්ථාපෙති, වෙදාපෙති, සුක්ඛාපෙති, සුඛාපෙති, දුක්ඛාපෙති.

从真实等（词），于语根义，加āpi。如：saccāpeti（使真实），atthāpeti（使有义），vedāpeti（使知），sukkhāpeti（使干燥），sukhāpeti（使快乐），dukkhāpeti（使痛苦）。

14. ක්‍රියත්ථා.

14. 行动义。

අයමධිකාරො ආසත්ථපරිසමත්තියා. ක්‍රියා අත්ථො යස්ස සො ක්‍රියත්ථො ධාතු.

此为贯通至本论结束之总则。凡有行动之义者，是为行动义之语根。

15. චුරාදිතො ණි.

15. 从cur等（语根）加ṇi。

චුරාදීහි ක්‍රියත්ථෙහි සකත්ථෙ ණි පරො හොති බහුලං. ණකාරො වුද්ධ්‍යත්ථො, එවමඤ්ඤත්‍රාපි, චොරයති, ලාළයති, කථං ‘රජ්ජං කාරෙතී’ති? යොගවිභාගතො.

从cur等行动义（语根），于其自身义，其后常加ṇi。ṇ字为vuddhi（音增）义，于他处亦然。如：corayati（偷盗）、lāḷayati（玩弄）。问：“rajjaṃ kāreti”（使治国）一句如何（解释）？答：由规则分析。

16. පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණාපි ච.

16. 于使役作用，亦（加）ṇāpi。

කත්තාරං යො පයොජයති, තස්ස බ්‍යාපාරෙ ක්‍රියත්ථා ණිණාපී හොන්ති බහුලං, කාරෙති, කාරාපෙති. නනු ච කත්තාපි කරණාදීනං [Pg.179] පයොජකොති තංබ්‍යාපාරෙපි ණිණාපී පාපුණන්ති? පයොජකග්ගහණසාමත්ථියා න භවිස්සන්ති චුරාදීහි විසුං වචනසාමත්ථියා ච. අතො භිය්‍යො ණාපියෙව, ණියෙවුවණ්ණතො, ද්වයමෙවඤ්ඤෙහි.

策励作者之人，于其作用，从行动义（语根）常加ṇi、ṇāpi。如：kāreti（使作）、kārāpeti（使作）。问：作者不也是工具等的策励者吗？于其作用，不也应加ṇi、ṇāpi吗？答：因特指“使役者”(payojaka)之故，及cur等（语根）有独立规则之故，故不适用。因此，多用ṇāpi。由ṇi本身的规定，（可知）仅此二者，其他（语法家）亦如是说。

17. ක්‍යො භාවකම්මෙස්ව-පරොක්ඛෙසු මාන න්ත ත්‍යාදීසු. භාවකම්මවිහිතෙසු පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසු මානන්තත්‍යාදීසු පරෙසු ක්‍යො හොති ක්‍රියත්ථා. න්තග්ගහණමුත්තරත්ථං, කකාරො අවුද්ධ්‍යත්ථො එවමුත්තරත්‍රාපි. ඨීයමානං, ඨීයතෙ, සූයමානං, සූයතෙ, අපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසූති කිං? බභූව දෙවදත්තෙන, බිභිද කුසුලො. භිජ්ජතෙ කුසුලො සයමෙවාති ‘භිජ්ජතෙ’ති සවනා කම්මතා-වගම්‍යතෙ, ‘සයමෙවා’ති සවනතො කත්තුතා, කත්තුතාවචනිච්ඡායන්තු ‘භින්දති කුසුලො අත්තාන’න්ති භවති, එවමඤ්ඤම්පි යථාගමමනුගන්තබ්බං. ‘අපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසූ’ති අයමධිකාරො ආ ‘තනාදිත්වො’ති 5.26. අපිච එතෙ ක්‍යාදයො ත්‍යාදීසු පරභූතෙසු කත්තුකම්මභාව විහිතෙසු ක්‍යලාදීනං විධානතො තෙස්වෙව විඤ්ඤායන්තීති අකම්මකෙහි ධාතූහි කත්තුභාවෙසු, සකම්මකෙහි කත්තුකම්මෙසු, කම්මාවචනිච්ඡායං භාවෙ ච භවන්තීති වෙදිතබ්බා. යස්ස පන ධාතුස්ස කිරියා කම්මමපෙක්ඛතෙ, සො සකම්මකො, යස්ස තු කිරියා කත්තුමත්තමපෙක්ඛතෙ, ස්වාකම්මකොති ඤාතබ්බං.

17. 于非现前时之māna、nta、ti等（结尾），于无主动态(bhāva)及被动态(kamma)（用）kyo。于为无主动态及被动态所规定、并除外现前时之māna、nta、ti等之后，从行动义（语根）加kyo。提及nta是为了后续规则；k字为非vuddhi（音增）义，于他处亦然。如：ṭhīyamānaṃ（正被站立）、ṭhīyate（被站立）、sūyamānaṃ（正被听闻）、sūyate（被听闻）。问：为何说“于非现前时之māna、nta、ti等”？答：（为了排除如：）Babhūva devadattena（曾为提婆达多所有）、bibhida kusulo（熟练者已破）。于“bhijjate kusulo sayameva”（熟练者自己破裂）一句，闻“bhijjate”时，可知为被动态；闻“sayameva”时，可知为主动态。若欲表达主动态，则成“bhindati kusulo attānaṃ”（熟练者自己破开自己）。其他亦应如是依循传统。“于非现前时之māna、nta、ti等”此一总则，至“tanāditvo”（5.26）为止。又，此等kya等（后缀），于其后之ti等，乃为主动、被动、无主动态所规定，因kyalādi等之规定，故知其仅用于此等语态。是故当知：无宾格动词用于主动与无主动态；有宾格动词用于主动与被动态，若欲表被动之义，亦可用于无主动态。若动词之行动涉及宾格，则为有宾格动词；若其行动仅涉及主格，则为无宾格动词，当如是了知。

18. කත්තරි ලො.

18. 于主动态，（加）lo。

ක්‍රියත්ථතො අපරොක්ඛෙසු කත්තුවිහිතමාන න්තත්‍යාදීසු ලො හොති. ලකාරො, ‘‘ඤිලස්සෙ’’ති 5-163 විසෙසනත්ථො. පචමානො, පචන්තො, පචති.

从行动义（语根），于非现前时，于为主动态所规定之māna、nta、ti等之后，加lo。l字，如于“ñilasse”（5-163）中，为区别义。如：pacamāno（正在烹煮者）、pacanto（烹煮者）、pacati（他烹煮）。

19. මං ච රුධාදීනං.

19. 于rudh等（语根），亦（加）maṃ。

රුධාදිතො [Pg.180] කත්තුවිහිතමානන්ත ත්‍යාදීසු ලො හොති මං ච අන්තසරා පරො. මකාරො-නුබන්ධො, අකාරො උච්චාරණත්ථො. රුන්ධමානො, රුන්ධන්තො, රුන්ධති.

从rudh等（语根），于为主动态所规定之māna、nta、ti等之后，加lo，并于最后元音后加maṃ。m字为标示字母(anubandha)，a字为发音之用。如：rundhamāno（正在障碍者）、rundhanto（障碍者）、rundhati（他障碍）。

20. ණිණාප්‍යාපීහි වා.

20. 从ṇi、ṇāpi、āpi，或（加）。

ණිණාප්‍යාපීහි කත්තුවිහිතමානන්ත ත්‍යාදීසු ලො හොති විභාසා, ඔරයන්තො, චොරෙන්තො, කාරයන්තො, කාරෙන්තො, කාරාපයන්තො, කාරාපෙන්තො, සච්චාපයන්තො, සච්චාපෙන්තො, චොරයති, චොරෙති, කාරයති, කාරෙති, කාරාපයති, කාරාපෙති, සච්චාපයති, සච්චාපෙති. වවත්ථිතවිභාසත්ථො-යං වාසද්දො, තෙන මානෙ නිච්චං, චොරයමානො, කාරයමානො, කාරාපයමානො, සච්චාපයමානො.

从ṇi、ṇāpi、āpi，于为主动态所规定之māna、nta、ti等之后，lo可选择性出现。如：corayanto/corento（使偷者），kārayanto/kārento（使作者），kārāpayanto/kārāpento（使作者），saccāpayanto/saccāpento（使真实者）；corayati/coreti（使偷），kārayati/kāreti（使作），kārāpayati/kārāpeti（使作），saccāpayati/saccāpeti（使真实）。此中vā字为限定选择(vavatthitavibhāsā)义，因此于māna（之后）则为固定（形式）：corayamāno（正使偷者）、kārayamāno（正使作者）、kārāpayamāno（正使作者）、saccāpayamāno（正使真实者）。

21. දිවාදීහි යක.

21. 从div等（语根）加yaka。

දිවාදීහි ලවිසයෙ යක හොති. දිබ්බන්තො, දිබ්බති.

从div等（语根），于lo（主动态）的范围，加yaka。如：dibbanto（闪耀者）、dibbati（他闪耀）。

22. තුදාදීහි කො.

22. 从tud等（语根）加ko。

තුදාදීහි ලවිසයෙ කො හොති. තුදමානො, තුදන්තො, තුදති.

从tud等（语根），于lo（主动态）的范围，加ko。如：tudamāno（正在刺者）、tudanto（刺者）、tudati（他刺）。

23. ජ්‍යාදීහි ක්නා.

23. 从ji等（语根）加knā。

ජිආදීහි ලවිසයෙ ක්නා හොති. ජිනන්තො, ජිනාති. කථං ‘ජයන්තො’ ජයතී, ති? භූවාදිපාඨා.

从ji等（语根），于lo（主动态）的范围，加knā。如：jinanto（征服者）、jināti（他征服）。问：“jayanto”（征服者）、“jayati”（他征服）如何（形成）？答：因其亦属bhū等（语根）。

24. ක්‍යාදීහි ක්ණා.

24. 从kī等（语根）加kṇā。

කීආදීහි [Pg.181] ලවිසයෙ ක්ණා හොති. කිණන්තො, කිණාති.

从kī等（语根），于lo（主动态）的范围，加kṇā。如：kiṇanto（购买者）、kiṇāti（他购买）。

25. ස්වාදීහි ක්ණො.

25. 从su等（语根）加kṇo。

සුආදීහි ලවිසයෙ ක්ණො හොති. සුණමානො, සුණන්තො, සුණොති. කථං සුණාතීති? ක්‍යාදිපාඨා.

从su等（语根），于lo（主动态）的范围，加kṇo。如：suṇamāno（正在听闻者）、suṇanto（听闻者）、suṇoti（他听闻）。问：suṇāti如何（形成）？答：因其亦属kī等（语根）。

26. තනාදිත්වො.

26. 从tan等（语根）加o。

තනාදිතො ලවිසයෙ ඔ හොති. තනොති.

从tan等（语根），于lo（主动态）的范围，加o。如：tanoti（他伸展）。

27. භාවකම්මෙසු තබ්බා-නීයා.

27. 于无主动态与被动态，（加）tabba与anīya。

තබ්බඅනීයා ක්‍රියත්ථා පරෙ භාවකම්මෙසු බහුලං භවන්ති. කත්තබ්බං, කරණීයං, කත්තබ්බො කටො, කරණීයො. බහුලාධිකාරා කරණාදීසුපි භවන්ති, සිනානීයං චුණ්ණං, දානීයො බ්‍රාහ්මණො, සම්මාවත්තනීයො ගුරු, පවචනීයො උපජ්ඣායො, උපට්ඨානීයො සිස්සො.

tabba与anīya后缀，在语根之后，多用于无主动态与被动态。例如：应作(kattabbaṃ)、应作(karaṇīyaṃ)、应作的席子(kattabbo kaṭo)、应作(karaṇīyo)。由于“多用”的权限，亦用于工具等义，例如：沐浴用粉(sinānīyaṃ cuṇṇaṃ)、应施予的婆罗门(dānīyo brāhmaṇo)、应善待的老师(sammāvattanīyo guru)、应教导的戒师(pavacanīyo upajjhāyo)、应侍奉的弟子(upaṭṭhānīyo sisso)。

28. ඝ්‍යණ.

28. Ghyaṇa（后缀）。

භාවකම්මෙසු ක්‍රියත්ථා පරො ඝ්‍යණ හොති බහුලං. වාක්‍යං, කාරියං, චෙය්‍යං, ජෙය්‍යං.

于状态与作业，ghyaṇa后缀在语基之后，多用。例如：应说(vākyaṃ)、应作(kāriyaṃ)、应积(ceyyaṃ)、应胜(jeyyaṃ)。

29. ආස්සෙ ච.

29. 且ā作e。

ආතොඝ්‍යණ හොති භාවකම්මෙසු, ආස්ස එ ච. දෙය්‍යං.

于状态与作业，在末音为ā的语基后，加ghyaṇa后缀，且ā变为e。例如：应施(deyyaṃ)。

30. වදාදීහි යො.

30. 从vada等语基，加ya后缀。

වදාදීහි [Pg.182] ක්‍රියත්ථෙහි යො හොති බහුලං භාවකම්මෙසු. වජ්ජං, මජ්ජං, ගම්මං. (42) ‘‘භුජාන්නෙ’’, භොජ්ජො ඔදනො, භොජ්ජා යාගු, භොග්ගමඤ්ඤං.

从vada等语基，多于状态与作业加ya后缀。例如：应说(vajjaṃ)、应令醉(majjaṃ)、应去(gammaṃ)。(42) “bhuj于食物义”：应食的饭(bhojjo odano)、应食的粥(bhojjā yāgu)、其他应享用者(bhoggamaññaṃ)。

31. කිච්ච ඝච්ච භච්ච භබ්බ ලෙය්‍යා.

31. 应作(kicca)、应杀(ghacca)、应扶养(bhacca)、可能(bhabba)、应舐(leyyā)。

එතෙ සද්දා යප්පච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ.

此等词语以ya为后缀，由不规则法派生。

32. ගුහාදීහි යක.

32. 从guh等语基，加yaka后缀。

ගුතාදීහි ක්‍රියත්තෙහි භාවකම්මෙසු යක හොති. ගුය්හං, දුය්හං, සිස්සො. සිද්ධා එවෙතෙ තබ්බාදයො පෙසාතිසග්ගපත්තකාලෙසුපි ගම්‍යමානෙසු සාමඤ්ඤෙනවිධානතො, ත්වයා ඛලු කටො කත්තබ්බො, කරණීයො, කාරියො, කිච්චො, එවං ත්වයා කටො කත්තබ්බො, භොතා කටො කත්තබ්බො, භොතො හි පත්තො කාලො කටකරණෙ. එවං උද්ධමොහුත්තිකෙපි වත්තමානතො පෙසාදීසු සිද්ධා එව. තථා අරහෙ කත්තරි සත්තිවිසිට්ඨෙ ච පතීයමානෙ ආවස්සකාධමීණතාවිසිට්ඨෙ ච භාවාදො සිද්ධා, උද්ධංමුහුත්තතො-භොතා කටො කත්තබ්බො, භොතා රජ්ජං කත්තබ්බං. භවං අරහො, භොතා සාරො වහිතබ්බො, භවං සක්කො, භොතා අවස්සං කටො කත්තබ්බො, භොතා නික්ඛො දාතබ්බො.

从guh等语基，于状态与作业加yaka后缀。例如：应密(guyhaṃ)、应榨(duyhaṃ)、弟子(sisso)。此等tabba等后缀词，因其规定普遍，故于命令、允许、适时等义被理解时亦成立。例如：你实应作席(tvayā khalu kaṭo kattabbo)、应作(karaṇīyo)、可作(kāriyo)、须作(kicco)。如是，你应作席，尊者应作席，尊者作席之时已至(bhoto hi patto kālo kaṭakaraṇe)。同样，因适用于未来片刻之事，故于命令等义亦成立。又，当作者为应供者、或被理解为具能力者、或具必要性与负债性时，于状态等义亦成立。从未来片刻而言：尊者应作席，尊者应治理国政。您是应供者，尊者应荷担重任；您有能力，尊者必须作席，尊者应施予金币。

33. කත්තරි ල්තුණකා.

33. 于作者，加ltu与ṇaka后缀。

කත්තරි කාරකෙ ක්‍රියත්ථා ල්තුණකා හොන්ති බහුලං. පඨිතා, පාඨකො. බහුලමිත්වෙව? පාදෙහි හරීයතීති පාදහා-රකො[Pg.183], ගලෙ චුප්පතෙති ගලෙචොපකො. සිද්ධොව ල්තු, අරහෙ සීලසාධුධම්මෙසු ච සාමඤ්ඤවිහිතත්තා, භවං ඛලු කඤ්ඤාය පරිග්ගහිතා, භවමෙතං අරහති. සීලාදීසු-ඛල්වපි උපාදාතා කුමාරකෙ, ගන්තා ඛෙලං, මුණ්ඩයිතාරො සාවිට්ඨායනා වධුං කතපරිග්ගහං.

于作者格，语基之后多加ltu与ṇaka后缀。例如：将读者(paṭhitā)、读者(pāṭhako)。何以言“多”？例如：以足运者(pādahārako)，于颈吻者(galecopako)。ltu后缀亦成立用于应供、惯行、善法等义，因其规定普遍。（应供义：）尊者实为少女的接受者，尊者值得此事。（惯行等义：）实为执取少年者，惯于去嬉戏者，萨维塔亚那人(sāviṭṭhāyanā)是为已婚新娘剃头者。

34. ආවී.

34. āvī后缀。

ක්‍රියත්ථා ආවී හොති බහුලං කත්තරි. භයදස්සාවී. අප්පවිසයතඤ්ඤාපනත්ථං භින්නයොගකරණං, සාමඤ්ඤවිහිතත්තා සීලා දීසු ච හොතෙව.

语基之后多于作者义加āvī后缀。例如：见怖畏者(bhayadassāvī)。分立此规则是为了表明其适用范围小。因规定普遍，亦用于惯行等义。

35. ආසිංසායමකො.

35. 于祝福义，加aka后缀。

ආසිංසායං ගම්‍යමානායං ක්‍රියත්ථා අකො හොති කත්තරි. ජීවතූති ජීවකො, නන්දතූති නන්දකො, භවතූති භවකො.

当理解为祝福义时，语基之后于作者义加aka后缀。例如：“愿其长生！”故名耆婆(jīvaka)；“愿其喜乐！”故名南达咖(nandako)；“愿其存在！”故名跋瓦咖(bhavako)。

36. කරා ණනො.

36. 从kar语基，加ṇana后缀。

කරතො කත්තරි ණනො හොති. කරොතීති කාරණං, කත්තරීති කිං? කරණං.

从kar语基，于作者义加ṇana后缀。行作(karoti)者，是为造作者(kāraṇaṃ)。为何言“于作者”？（若非作者义，则为）作具(karaṇaṃ)。

37. හාතො වීහිකාලෙසු.

37. 从hā语基，于稻谷与时间义。

හාතො වීහිස්මිං කාලෙ ච ණනො හොති කත්තරි. හායනා නාම විහයො, හායනො සංවච්ඡරො, වීහිකාලෙසූති කිං? හාතා.

从hā语基，于稻谷义与时间义，于作者义加ṇana后缀。名为hāyanā的稻谷，名为hāyano的年份。为何言“于稻谷与时间义”？（若非此义，则为）舍者(hātā)。

38. විදා කූ.

38. 从vid语基，加ku后缀。

විදස්මා කූ හොති කත්තරි. විදූ, ලොකවිදූ.

从vid语基，于作者义加ku后缀。例如：知者(vidū)、世间知者(lokavidū)。

39. විතො ඤාතො.

39. 从vi之后的ñā语基。

විපුබ්බා [Pg.184] ඤාඉච්චස්මා කූ හොති කත්තරි. විඤ්ඤූ. විතොති කිං? පඤ්ඤා.

从前有vi的ñā语基，于作者义加ku后缀。例如：识者(viññū)。为何言“从vi”？（若前缀为pa，则成）慧者(paññā)。

40. කම්මා.

40. 从业（宾语）。

කම්මතො පරා ඤාඉච්චස්මා කූ හොති කත්තරි. සබ්බඤ්ඤූ, කාලඤ්ඤූ.

从业（宾语）之后的ñā语基，于作者义加ku后缀。例如：一切知者(sabbaññū)、知时者(kālaññū)。

41. ක්වචණ.

41. 于某处，加aṇa后缀。

කම්මතො පරා ක්‍රියත්ථා ක්වචි අණ හොති කත්තරි. කුම්භකාරො, සරලාවො, මන්තජ්ඣායො, බහුලාධිකාරා ඉධ න හොති ආදිච්චං පස්සති, හිමවන්තං සුණොති, ගාමං ගච්ඡති. ක්වචීති කිං? කම්මකරො.

从业（宾语）之后的语基，于某处，于作者义加aṇa后缀。例如：造瓮者(kumbhakāro)、断箭者(saralāvo)、诵咒者(mantajjhāyo)。由于“多用”的权限，此处不构成此复合词：见日(ādiccaṃ passati)、闻雪山(himavantaṃ suṇoti)、去村庄(gāmaṃ gacchati)。为何言“于某处”？（例如，亦有）作业者(kammakaro)。

42. ගමා රූ.

42. 从gam语基，加rū后缀。

කම්මතො පරා ගමා රූ හොති කත්තරි. වෙදගූ පාරගූ.

从业（宾语）之后的gam语基，于作者义加rū后缀。例如：通吠陀者(vedagū)、到彼岸者(pāragū)。

43. සමානඤ්ඤ භවන්ත යාදිතූ-පමානා දිසා කම්මෙ රීරික්ඛකා.

43. 在有譬喻(upamāna)义的samāna、añña、bhava、anta、yādi等词之后，从dis语基，于所作业(kamme)义，加rī与rikkhaka后缀。

සමානාදීහි යාදීහි චොපමානෙහි පරා දිසා කම්මකාරකෙ රීරික්ඛකා හොන්ති. සමානො විය දිස්සතීති සදී සදික්ඛො සදිසො. අඤ්ඤාදී අඤ්ඤාදික්ඛො අඤ්ඤාදිසො. භවාදී භවාදික්ඛො භවාදිසො. යාදී යාදික්ඛො යාදිසො. ත්‍යාදී ත්‍යාදික්ඛො ත්‍යාදිසො. සමානාදීහීති කිං? රුක්ඛො විය දිස්සති. උපමානාති කිං? සො දිස්සති. කම්මෙති කිං? සො [Pg.185] විය පස්සති. රකාරා අන්තසරාදිලොපත්ථා, කකාරො එකාරාභාවත්ථො.

于有譬喻(upamāna)义的samāna等词与yādi等词之后，从dis词根，为作业(kamma)义时，加rī与rikkhaka后缀。例如：像samāna（相似）那样显现，故为sadī、sadikkho、sadiso（相似）。像añña（其他）那样显现，故为aññadī、aññadikkho、aññādiso（其他类）。像bhava（此）那样显现，故为bhavadī、bhavadikkho、bhavādiso（此类）。像yādis（何）那样显现，故为yādī、yādikkho、yādiso（何类）。像tyādis（彼）那样显现，故为tyādī、tyādikkho、tyādiso（彼类）。为何说“从samāna等”？（反例：）rukkho viya dissati（像树一样显现）。为何说“有譬喻义”？（反例：）so dissati（他显现）。为何说“为作业义”？（反例：）so viya passati（他像那样看见）。ra字母是为了减省（词根）末尾元音等，ka字母是为了（表示）无e字母。

44. භාවකාරකෙස්ව-ඝණ ඝකා.

44. 为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，（加）a、ghaṇa、gha、ka后缀。

භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අ ඝණ ඝ කා හොන්ති බහුලං. අ-පග්ගහො, නිග්ගහො, කරො, ගරො, චයො, ජයො, රවො, භවො, පචො, වචො, අන්නදො, පුරින්දදො, ඊසක්කරො, දුක්කරො, සුකරො. ඝණ-භාවෙ පාකො, චාගො, භාවො, කාරකෙපි සඤ්ඤායං තාව පජ්ජතෙනෙනාති පාදො, රුජතීති රොගො, විසතීති වෙසො, සරති කාලන්තරන්ති සාරො ථිරංසො, දරීයන්තෙ එතෙහීති දාරා, ජීරයති එතෙනාති ජාරො, අසඤ්ඤායම්පි දායො දත්තො, ලාභො ලද්ධො, ඝ-වකො, නිපකො, ක-පියො, ඛිපො, භුජො, ආයුධං.

为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，从动词词根多加a、ghaṇa、gha、ka后缀。a（后缀）：paggaho（把握），niggaho（抑制），karo（作者），garo（重），cayo（积聚），jayo（胜利），ravo（声），bhavo（有），paco（烹煮），vaco（言），annado（施食者），purindado（施城者），īsakkaro（易作者），dukkaro（难作者），sukaro（善作者）。ghaṇa（后缀）—为状态义时：pāko（成熟），cāgo（舍），bhāvo（有）；为所依义且依名想(saññā)时亦有：pādo（足，以之行走），rogo（病，会疼痛），veso（房舍，进入此处），sāro（精华，流转他时），dārā（妻，以此分裂），jāro（情人，以此使衰老）；非依名想时亦有：dāyo（施与），datto（已给），lābho（利），laddho（已得）。gha（后缀）：vako（狼），nipako（聪慧者）。ka（后缀）：piyo（可爱者），khipo（速），bhujo（臂），āyudhaṃ（武器）。

45. දාධාත්වි.

45. 从dā与dhā词根，（加）i（后缀）。

දාධාහි බහුලමි හොති භාවකාරකෙසු. ආදි, නිධි, වාලමි.

从dā与dhā词根，为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，多加i后缀。如：ādi（起始），nidhi（藏），vālami。

46. වමාදීය්‍යථු.

46. 从vam等（词根），（加）athu（后缀）。

වමාදීහි භාවකාරකෙස්වථු හොති. වමථු, වෙපථු, (අවථු, සයථු).

从vam等词根，为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，加athu后缀。如：vamathu（呕吐），vepathu（颤抖），(avathu（保护），sayathu（躺卧）)。

47. ක්වි.

47. （加）kvi（后缀）。

ක්‍රියත්ථා [Pg.186] ක්වි හොති බහුලං භාවකාරකෙසු. කකාරො කානුබන්ධකාරියත්ථො, අභිභූ, සයම්භූ, භත්තග්ගං, (දානග්ගං) සලාකග්ගං, සභා, පභා.

从动词词根，为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，多加kvi后缀。k字母是为了附随字母(anubandha)k的作用。如：abhibhū（征服者），sayambhū（自生者），bhattaggaṃ（食堂），(dānaggaṃ)（施堂），salākaggaṃ（筹堂），sabhā（集会），pabhā（光明）。

48. අනො.

48. （加）ana（后缀）。

ක්‍රියත්තා භාවකාරකෙස්වනො හොති. ගමනං, දානං, සම්පදානං, අපාදානං, අධිකරණං, චලනො, ජලනො, කොධනො, කොපනො, මණ්ඩනො, භූසනො.

从动词词根，为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，加ana后缀。如：gamanaṃ（行），dānaṃ（施），sampadānaṃ（与格），apādānaṃ（离格），adhikaraṇaṃ（处格），calano（动摇者），jalano（燃烧者），kodhano（易怒者），kopano（易怒者），maṇḍano（装饰者），bhūsano（庄严者）。

49. ඉත්ථියමණ ත්ති ක යක යා ච.

49. 于女性(itthiyaṃ)词，（加）a、ṇa、ti、ka、yaka与yā后缀。

ඉත්ථිලිඞ්ගෙ භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අආදයො හොන්ති අනො ච බහුලං. අ තිතික්ඛා, වීමංසා, ජිගුච්ඡා, පිපාසා, පුත්තියා ඊහා භික්ඛා, ආපදා, මෙධා, ගොධා, ණකාරා, හාරා, තාරා, ධාරා, ආරා, ක්ති-ඉට්ඨි, සිට්ඨි, භිත්ති, භත්ති, තන්ති භූති, ක-ගුහා, රුජා, මුදා, යක-විජ්ජා, ඉජ්ජා, ය-සෙය්‍යා, සමජ්ජා, පබ්බජ්ජා, පරිචරියා, ජාගරියා, අනකාරණා, හාරණා, වෙදනා, වන්දනා, උපාසනා.

于女性(itthiliṅga)词，为状态(bhāva)义与所依(kāraka)义时，从动词词根多加a等后缀与ana后缀。a（后缀）：titikkhā（忍耐），vīmaṃsā（伺察），jigucchā（厌离），pipāsā（渴），īhā（欲），bhikkhā（乞食），āpadā（灾难），medhā（慧），godhā（蜥蜴）。ṇa（后缀）：ṇakārā（ṇa字母），hārā（运送），tārā（星），dhārā（流），ārā（锥）。ti（后缀）：iṭṭhi（祭祀），siṭṭhi（创造），bhitti（墙），bhatti（信），tanti（线），bhūti（有）。ka（后缀）：guhā（窟），rujā（病），mudā（喜）。yaka（后缀）：vijjā（明），ijjā（祭祀）。ya（后缀）：seyyā（卧具），samajjā（集会），pabbajjā（出家），paricariyā（奉事），jāgariyā（觉醒）。ana（后缀）：kāraṇā（因），hāraṇā（运），vedanā（受），vandanā（礼敬），upāsanā（承事）。

50. ජාහාහි නි.

50. 从jā与hā（词根），（加）ni（后缀）。

ජාහාඉච්චෙතෙහි නි හොතිත්ථියං. ජානි, හානි.

从jā与hā此等词根，于女性(itthiyaṃ)词，加ni后缀。如：jāni（损失），hāni（减损）。

51. කරා රිරියො.

51. 从kar（词根），（加）ririyo（后缀）。

කරතො රිරියො හොතිත්ථියං. කරණං කිරියා. කථං ‘ක්‍රියා’ති? ‘‘ක්‍රියායං’’ති නිපාතනා.

从kar词根，于女性(itthiyaṃ)词，加ririyo后缀。karaṇaṃ（作）即kiriyā（行为）。问：为何是kriyā？答：由“kriyāyaṃ”（于行为）一词不规则构成(nipātanā)故。

52. ඉකිතී සරූපෙ.

52. 为自相(sarūpe)义时，（加）i与kiti（后缀）。

ක්‍රියත්ථස්ස [Pg.187] සරූපෙ-භිධෙය්‍යෙ ක්‍රියත්ථා පරෙ ඉකිතී හොන්ති, වචි, යුධි, පචති, ‘අකාරො කකාරො’ති ආදීසු කාරසද්දෙන සමාසො, යථා එවකාරොති.

为表述动词词根自身之相(sarūpa)时，于动词词根后，加i与kiti后缀。如：vaci（说），yudhi（战），pacati（煮）。在akāro（a字）、kakāro（ka字）等词中，与kāra一词复合，如evakāro（eva字）。

53. සීලාභික්ඛඤ්ඤා-වස්සකෙසු ණී.

53. 为习惯(sīla)、重复(ābhikkhañña)、必要(āvassaka)义时，（加）ṇī（后缀）。

ක්‍රියත්ථා ණී හොති සීලාදීසු පතීයමානෙසු, උණ්හභොජී, ඛීරපායී, අවස්සකාරී, සතන්දායී.

当可理解为习惯(sīla)等义时，从动词词根加ṇī后缀。如：uṇhabhojī（食热食者），khīrapāyī（饮乳者），avassakārī（必然作者），satandāyī（恒施者）。

54. ථාවරිත්තර භඞ්ගුර භිදුර භාසුර භස්සරා.

54. thāvara（坚固的）、ittara（微小的）、bhaṅgura（易坏的）、bhidura（易碎的）、bhāsura（光亮的）、bhassarā（闪耀的）。

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ සීලෙ ගම්‍යමානෙ.

当可理解为习惯(sīla)义时，此等词不规则构成(nipaccante)。

55. කත්තරි භූතෙ ක්තවන්තු ක්තාවී.

55. 为作者(kattari)义、过去(bhūte)时，（加）ktavantu与ktāvī（后缀）。

භූතෙ-ත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ක්තවන්තුත්තාවී හොන්ති කත්තරි. විජිතවා, විජිතාවී, භූතෙති අධිකාරො යාව ‘‘ආහාරත්ථා’’ති (5-60).

为过去(bhūte)时义，从动词词根，为作者(kattari)义时，加ktavantu与ktāvī后缀。如：vijitavā（已征服者），vijitāvī（已征服者）。“bhūte”（过去时）的管辖(adhikāro)范围，直到“āhāratthā”(5-60)为止。

56. ක්තොභාවකම්මෙසු.

56. 为状态(bhāva)义与业(kamma)义时，（加）kta（后缀）。

භාවෙ කම්මෙ ච භූතෙ ක්තො හොති. ආසිතං භවතා. කතො කටො භවතා.

为状态(bhāva)义与业(kamma)义时，于过去时，加kta后缀。如：āsitaṃ bhavatā（您已坐），kato kaṭo bhavatā（席为您所作）。

57. කත්තරි චාරම්භෙ.

57. 于作者(kattari)义，及于起始(ārambhe)义。

ක්‍රියාරම්භෙ කත්තරි ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච. පකතො භවං කටං, පකතො කටො භවතා, පසුත්තො භවං, පසුත්තං භවතා.

于行为起始(kriyārambhe)，“kta”后缀用于作者(kattari)义，并如其所应。例如：pakato bhavaṃ kaṭaṃ（您已开始作席），pakato kaṭo bhavatā（席已被您开始作）；pasutto bhavaṃ（您已睡），pasuttaṃ bhavatā（您已睡）。

58. ඨා-ස වස සිලිස සී රුහ ජර ජනීහි.

58. 由“ṭhā”(站立)、“ās”(坐)、“vas”(居住)、“silis”(依附)、“sī”(睡眠)、“ruh”(生长)、“jar”(衰老)、“janī”(出生)等词根。

ඨාදීහි [Pg.188] කත්තරි ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච. උපට්ඨිතො ගුරුං භවං, උපට්ඨිතො ගුරු භොතා, උපාසිතො ගුරුං භවං, උපාසිතො ගුරු භොතා, අනුවුසිතො ගුරුං භවං, අනුවුසිතො ගුරු භොතා, ආසිලිට්ඨො ගුරුං භවං, ආසිලිට්ඨො ගුරු භොතා, අධිස්සිතො ඛටොපිකං භවං, අධිස්සිතා ඛටොපිකා භොතා, ආරළ්හො රුක්ඛං භවං, ආරුළ්හො රුක්ඛො භොතා, අනුජිණ්ණො වසලිං දෙවදත්තො, අනුජිණ්ණා වසලී දෙවදත්තෙන, අනුජාතො මාණවකො මාණවිකං, අනුජාතා මාණවිකා මාණවකෙන.

由“ṭhā”等词根，“kta”后缀用于表施事义，并如其所应。例如：您已侍奉老师，老师已被您侍奉；您已亲近老师，老师已被您亲近；您已随老师居住，老师已被您随之居住；您已依附老师，老师已被您依附；您已坐于小床，小床已被您坐；您已爬树，树已被您爬；提婆达多随贱女而衰老，贱女被提婆达多随之衰老；少年随少女之后出生，少女被少年随之出生。

59. ගමනත්ථාකම්මකාධාරෙ ච.

59. 以及用于表“行进”义的不及物动词的处所义。

ගමනත්ථතො අකම්මකතො ච ක්‍රියත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති කත්තරි ච යථාපත්තඤ්ච, ඉදමෙසං යාතං, ඉහ තෙ යාතා, ඉහ තෙහි යාතං, අයං තෙහි යාතො පථො, ඉදමෙසමාසිතං, ඉහ තෙ ආසිතා, ඉහතෙහි ආසිතං, ‘දෙවො චෙ වුට්ඨො සම්පන්නා සාලයො’ති කාරණසාමග්ගීසම්පත්ති එත්ථාභිමතා.

由表“行进”义及不及物的动词词根，“kta”后缀用于处所义及施事义，并如其所应。例如：此是彼等已行之处，彼等于此已行，彼等于此已行，此是彼等所行之道；此是彼等已坐之处，彼等于此已坐，彼等于此已坐。“若天已雨，则稻谷丰熟”，此处意为因缘和合而成。

60. ආහාරත්ථා.

60. 于饮食义。

අජ්ඣොහාරත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච, ඉදමෙසං භුත්තං, ඉදමෙසං පීතං, ඉහ තෙහි භුත්තං, ඉහ තෙහි පීතං, ඔදනො තෙහි භුත්තො පීතමුදකං, අකත්තත්ථො යොගවිභාගො, කථං ‘පීතා ගාවො’ති? පීතමෙසං විජ්ජතීති පීතා, බාහුලකා වා, ‘පස්සින්නො’ති යා එත්ථ භූතකාලතා, තත්‍ර ත්තො, එවං රඤ්ඤං මතො රඤ්ඤං ඉට්ඨො, රඤ්ඤං බුද්ධො, රඤ්ඤං පූජිතො, එවං [Pg.189] සීලිතො, රක්ඛිතො, ඛන්තො, ආකුට්ඨො, රුට්ඨො, රුසිතො, අභිබ්‍යාහටො, දයියො, හට්ඨො, කන්තා, සංයතො, අමතො, ‘කට්ඨ’න්ති භූතතායමෙව හෙතුනො, ඵලං ත්වත්‍ර භාවි.

由表“摄取”义的词根，“kta”后缀用于处所义，并如其所应。例如：此是彼等已食之处，此是彼等已饮之处，彼等于此已食，彼等于此已饮，饭已被彼等食，水已被饮。规则的剖分是为了非施事义。如何解释“pītā gāvo”（牛已饮）？以其有饮之事，故称“已饮”，或因普遍用法。如“passinno”一词，其中所含过去时义，即由“tto”后缀表示。同样，“raññaṃ mato”（为王所重）、“raññaṃ iṭṭho”（为王所爱）、“raññaṃ buddho”（为王所知）、“raññaṃ pūjito”（为王所敬）。同样，“sīlito”（具戒者）、“rakkhito”（被护者）、“khanto”（能忍者）、“ākuṭṭho”（被骂者）、“ruṭṭho”（忿怒者）、“rusito”（恼怒者）、“abhibyāhaṭo”（被诽谤者）、“dayiyo”（应悲悯者）、“haṭṭho”（欢喜者）、“kantā”（可爱者）、“saṃyato”（自制者）、“amato”（不死）。“kaṭṭha”（木柴）一词，其因仅在于已成之状态，其果则在于未来。

61. තුං තායෙ තවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථාය.

61. 为表“为另一行为之目的”义，于未来时及行为义中，使用“tuṃ”、“tāye”、“tave”后缀。

භවිස්සති අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා භාවෙ තුං තායෙ තවෙ හොන්ති ක්‍රියායං තදත්ථායං පතීයමානායං. කාතුං ගච්ඡති, කත්තායෙ ගච්ඡති, කාතවෙ ගච්ඡති, ඉච්ඡති භොත්තුං කාමෙති භොත්තුන්ති ඉමීනාව සිද්ධං, පුනබ්බිධානෙ ත්විහාපි සියා ‘ඉච්ඡන්තො කරොතී’ති, එවං සක්කොති භොත්තුං, ජානාති භොත්තුං, ගිලායති භොත්තුං, ඝටතෙ භොත්තුං, ආරභතෙ භොත්තුං, ලභතෙ භොත්තුං, පක්කමති භොත්තුං, උස්සහති භොත්තුං, අරහති භොත්තුං, අත්ථි භොත්තුං, විජ්ජති භොත්තුං, වට්ට තිභොත්තුං, කප්පති භොත්තුන්ති. තථා පාරයති භොත්තුං, පහු භොත්තුං, සමත්ථො භොත්තුං, පරියත්තො භොත්තුං, අලං භොත්තුන්ති භවතිස්ස සබ්බත්ථ සම්භවා. තථා කාලො භොත්තුං. සමයො භොතුං, වෙලා භොතුන්ති, යථා භොත්තුංමනො, සොත්තුං සොතො, දට්ඨුං චක්ඛු, යුජ්ඣිතුං ධනු, වත්තුං ජළො, ගන්තුමනො, කත්තුමලසොති, උච්චාරණන්තු වත්තායත්තං. භාවෙති කිං? කරිස්සාමීති ගච්ඡති, ක්‍රියායන්ති කිං? භික්ඛිස්සං ඉච්චස්ස ජටා, තදත්ථායන්ති කිං? ගච්ඡිස්සතො තෙ භවිස්සති භත්තං භොජනාය.

于未来时义，由动词词根，于行为义中，当所指动作为另一动词之目的时，则有“tuṃ”、“tāye”、“tave”等后缀。例如：去作、去作、去作。“icchati bhottuṃ”（欲食）、“kāmeti bhottuṃ”（乐食），仅此已成。若重复规定，此处亦可如“icchanto karotī”（欲求而作）。同样：“sakkoti bhottuṃ”（能食）、“jānāti bhottuṃ”（知食）、“gilāyati bhottuṃ”（厌食）、“ghaṭate bhottuṃ”（勤食）、“ārabhate bhottuṃ”（始食）、“labhate bhottuṃ”（得食）、“pakkamati bhottuṃ”（往食）、“ussahati bhottuṃ”（力食）、“arahati bhottuṃ”（应食）、“atthi bhottuṃ”（有食）、“vijjati bhottuṃ”（有食）、“vaṭṭati bhottuṃ”（宜食）、“kappati bhottuṃ”（可食）。又如：“pārayati bhottuṃ”（能食讫）、“pahu bhottuṃ”（足食）、“samattho bhottuṃ”（堪食）、“pariyatto bhottuṃ”（备食）、“alaṃ bhottuṃ”（够食），此类用法处处皆有。又如：“kālo bhottuṃ”（食之时）、“samayo bhottuṃ”（食之机）、“velā bhottuṃ”（食之刻）。又如：“bhottuṃmano”（欲食之心）、“sottuṃ soto”（欲闻之耳）、“daṭṭhuṃ cakkhu”（欲见之眼）、“yujjhituṃ dhanu”（欲战之弓）、“vattuṃ jaḷo”（欲说之拙者）、“gantumano”（欲去之心）、“kattum-alaso”（欲为之惰者）。至于发音，则依说者而定。问：何谓“于行为义”？答：如“karissāmīti gacchati”（心念“我将作”而去）。问：何谓“于动词”？答：如“bhikkhissaṃ iccassa jaṭā”（为“我将乞食”故留发髻）。问：何谓“为某目的”？答：如“gacchissato te bhavissati bhattaṃ bhojanāya”（汝将去者，将有食可食）。

62. පටිසෙධෙ-ලංඛලූනං තුන ත්වාන ත්වා වා.

62. 于禁制义，与“alaṃ”、“khalu”共用时，可选择使用“tuna”、“tvāna”、“tvā”后缀。

අලං [Pg.190] ඛලුසද්දානං පටිසෙධත්ථානං පයොගෙ තුනාදයො වා හොන්ති භාවෙ. අලං සොතුන, ඛලු සොතුන, අලං සුත්වාන, ධලු සුත්වාන, අලං සුත්වා, ඛලු සුත්වා, අලං සුතෙන, ඛලු සොතෙන, අලං ඛලූනන්ති කිං? මා හොතු, පටිසෙධෙති කිං? අලඞ්කාරො.

当使用有禁制义的“alaṃ”、“khalu”二词时，“tuna”等后缀可选择用于行为义中。例如：止听，止听；止听，止听；止听，止听；止听，止听。问：（此规中）“alaṃ”、“khalu”何义？答：“mā hotu”（莫有、勿为）。问：（为何言）“禁制义”？答：（为排除）“alaṅkāro”（庄严）等用法。

63. පුබ්බෙකකත්ථුකානං.

63. 同一施事者之先行动作。

එකො කත්තා යෙසං බ්‍යාපාරානං, තෙසු යො පුබ්බො, තදත්ථතො ක්‍රියත්ථා තුනාදයො හොන්ති භාවෙ, සොතුන යාති, සුත්වාන, සුත්වා වා, එකකත්තුකානන්තිකිං? භුත්තස්මිං දෙවදත්තෙ යඤ්ඤදත්තො වජති, පුබ්බාති කිං? භුඤ්ජභි ච පචති ච. ‘අප්පත්වා නදිං පබ්බතො අතික්කම්ම පබ්බතං නදී’ති භූධාතුස්ස සබ්බත්ථ සම්භවා එකකත්තුකතා පුබ්බකාලතා ච ගම්‍යතෙ. ‘භුත්වා භුත්වා ගච්ඡතීති’ ඉමිනාව සිද්ධං ආභික්ඛඤ්ඤන්තු ද්විබ්බචනාවගම්‍යතෙ. කථං ‘ජීවග්ගාහං අගාහයි, කායප්පචාලකං ගච්ඡන්තී’ති ආදි? ඝණන්තෙන ක්‍රියාවිසෙසනෙන සිද්ධං යථා ‘ඔදනපාකං සයතී’ති.

若诸行为同属一施事者，则于先行之行为，由其动词词根，于行为义中，加“tuna”等后缀。例如：听后而去，听后，或听后。问：何谓“同一施事者”？答：（反例为）提婆达多食时，雅那达多行。问：何谓“先行”？答：（反例为）边食边煮。于“appatvā nadiṃ pabbato, atikkamma pabbataṃ nadī”（未至河山，越山河）等句，因“bhū”（有）词根可遍于句中，故可理解其为同一施事者及有先行时间。“bhutvā bhutvā gacchati”（食已复食而去）一句，即由此规而成，其重复义由词语重叠而知。问：“jīvaggāhaṃ agāhayi”（活捉）、“kāyappacālakaṃ gacchantī”（摇身而去）等句又如何解释？答：此由“ghaṇanta”（动名词）作状语而成，如“odanapākaṃ sayati”（煮饭时睡）。

64. න්තො කත්ථරි වත්තමානෙ.

64. 于现在时，“nta”后缀用于表施事义。

වත්තමානත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්තා න්තො හො ති කත්තරි, තිට්ඨන්තො.

于现在时义，由动词词根，“nta”后缀用于表施事义。例如：tiṭṭhanto（站立者）。

65. මානො.

65. “māna”后缀。

වත්තමානත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා මානො හොති, කත්තරි. තිට්ඨමානො.

于现在时义，由动词词根，“māna”后缀用于表施事义。例如：tiṭṭhamāno（站立者）。

66. භාවකම්මෙසු.

66. 于行为义及所作义中。

වත්තමානත්ථෙ [Pg.191] වත්තමානතො ක්‍රිංයත්ථා භාවෙ කම්මෙච මානො හොති. ඨීයමානං, පච්චමානො ඔදනො.

于现在时义，由动词词根，“māna”后缀用于行为义及所作义中。例如：ṭhīyamānaṃ（正在被站立），paccamāno odano（正在被煮的饭）。

67. තෙ ස්සපුබ්බානාගතෙ.

67. 彼二者于未来时，前置“ssa”。

අනාගතත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා තෙන්තමානා ස්සපුබ්බා හොන්ති. ඨස්සන්තො, ඨස්සමානො, ඨීයිස්සමානං, පච්චිස්සමානො ඔදනො.

于未来时义，由动词词根，“nta”与“māna”后缀前置“ssa”。例如：ṭhassanto（将站立者），ṭhassamāno（将站立者），ṭhīyissamānaṃ（将要被站立），paccamāno odano（将要被煮的饭）。

68. ණ්වාදයො.

68. “ṇvu”等后缀。

ක්‍රියත්ථා පරෙ බහුලං ණ්වාදයො හොන්ති. චාරු, දාරු.

动词词根之后，多用“ṇvu”等后缀。例如：cāru（美丽），dāru（木材）。

69. ඛඡසාන මෙකස්සරොදි ද්වෙ.

69. 于“kha”、“cha”、“sa”等后缀，首音节重叠。

ඛඡසප්පච්චයන්තානං ක්‍රියත්ථානං පඨමෙකස්සරං සද්දරූපං ද්වෙ භවති. තිතික්ඛා, ජිගුච්ඡා, වීමංසා.

以“kha”、“cha”、“sa”等后缀结尾的动词词根，其首音节之音形重叠。例如：titikkhā（忍耐），jigucchā（厌恶），vīmaṃsā（审察）。

70. පරොක්ඛායඤ්ච.

70. 以及于远过去时。

පරොක්ඛායං පඨමෙකස්සරං සද්දරූපං ද්වෙ භවති. ජගාම, චකාරො අනුත්තසමුච්චයත්ථො, තෙනඤ්ඤත්‍රාපි යථාගමං, ජහාති, ජහිතබ්බං, ජහිතුං, දද්දල්ලති, චඞ්කමති. ‘ලොලුපො, මොමූහොති ඔත්තං තදමිනාදිපාඨා.

于远过去时（parokkha），首音节双写。例如：jagāma（他已去）。“ca”字为未明言之集合义，因此在其他地方也依传承（双写），例如：jahāti（舍弃）、jahitabbaṃ（应舍弃）、jahituṃ（为了舍弃）、daddallati（闪耀）、caṅkamati（经行）。于“lolupo”、“momūho”中，其“o”音是根据“amina”等读法而来。

71. ආදිස්මා සරා.

71. （词根）首为元音者。

ආදිභූතා සරා පරමෙකස්සරං ද්වෙ හොති, අසිසිසති, ආදිස්මාති කිං? ජජගාර, සරාති කිං? පපාච.

（词根）首为元音者，其后音节双写。例如：asisisati（他将希望）。问：为何说“首为”（ādismā）？答：jajagāra（他已醒来）。问：为何说“元音”（sarā）？答：papāca（他已煮）。

72. න පුන.

72. 不再重复。

යං [Pg.192] ද්විභූතං, න තං පුන ද්විත්තමාපජ්ජතෙ, තිතික්ඛිසති, ජිගුච්ඡිසති.

凡已双写者，不再复双写。例如：titikkhisati（他欲忍受），jigucchisati（他欲厌恶）。

73. යථිට්ඨං ස්‍යාදිනො.

73. 于syādi等词根，如其所欲。

ස්‍යාද්‍යන්තස්ස යථිට්ඨමෙකස්සරමාදිභූතමඤ්ඤං වා යථාගමං ද්විත්තපජ්ජතෙ, පුපුත්තීයිසති, පුතිත්තීයිසති, පුත්තීයියිසති.

于syādi等词根，如其所欲，其首音节或依传承的其他音节双写。例如：puputtīyisati、putittīyisati、puttīyiyisati。

74. රස්සො පුබ්බස්ස.

74. 前者[之元音]变短。

ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස සරො රස්සො හොති. දදාති.

双写时，前者之元音变短。例如：dadāti（他给予）。

75. ලොපො-නාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස.

75. 非首位辅音之省略。

ද්විත්තෙ පුබ්බස්සාදිතො-ඤ්ඤස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො හොති. අසිසිසති.

双写时，前者中非首位之辅音被省略。例如：asisisati。

76. ඛඡසෙස්වස්සි.

76. 于kha、cha、sa，a作i。

ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස අස්ස ඉ හොති ඛඡසෙසු. පිපාසති, ජිඝංසති, ඛඡසෙසූති කිං? ජහාති, අස්සාති කිං? බුභුක්ඛති.

双写时，于kha、cha、sa，前者之a变为i。例如：pipāsati（他欲饮）、jighaṃsati（他欲杀）。问：何以言“于kha、cha、sa”？答：jahāti（他舍弃）。问：何以言“a”？答：bubhukkhati（他欲食）。

77. ගුපිස්සුස්ස.

77. gup之u作i。

ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ගුපිස්ස උස්ස ඉ හොති ඛඡසෙසු, ජිගුච්ඡති.

双写时，于kha、cha、sa，前者gup之u变为i。例如：jigucchati（他厌恶）。

78. චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා.

78. 第四、第二[辅音]变为第三、第一[辅音]。

ද්විත්තෙ පුබෙසං චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා හොන්ති. බුභුක්ඛති, චිච්ඡෙද.

双写时，前者之第四、第二[辅音]变为第三、第一[辅音]。例如：bubhukkhati（他欲食）、ciccheda（他已切断）。

79. කවග්ගහානං චවග්ගජා.

79. ka行与ha，变为ca行与ja。

ද්විත්තෙ [Pg.193] පුබ්බෙසං කවග්ගහානං චවග්ගජා හොන්ති යථාක්කමං. චුකොප, ජහාති.

双写时，前者之ka行与ha，依次变为ca行与ja。例如：cukopa（他已愤怒）、jahāti（他舍弃）。

80. මානස්ස වී පරස්ස ච මං.

80. māna之前分作vī，后分作maṃ。

ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස මානස්ස වී හොති පරස්ස ච මං, වීමංසති.

双写时，前者māna变为vī，后者变为maṃ。例如：vīmaṃsati（他省察）。

81. කිතස්සාසංසයෙ ති වා.

81. 于无疑义，kit或作ti。

සංසයසො-ඤ්ඤස්මිං වත්තමානස්ස ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස කිතස්ස වා ති හොති. තිකිච්ඡති, චිකිච්ඡති, අසංසයෙති කිං? විචිකිච්ඡති.

当kit用于“疑惑”之外的意义时，双写时，前者或作ti。例如：tikicchati（他治疗）、cikicchati（他治疗）。问：何以言“于无疑义”(asaṃsaye)？答：vicikicchati（他怀疑）。

82. යුවණ්ණානමෙඔ පච්චයෙ.

82. 于后缀前，i、u元音变为e、o。

ඉවණ්ණුවණ්ණන්තානං ක්‍රියත්ථානං එඔහොන්ති යථාක්කමං පච්චයෙ. චෙතබ්බං, නෙතබ්බං, සොතබ්බං, භවිතබ්බං.

以i、u元音结尾的动词词根，于后缀前，依次变为e、o。例如：cetabbaṃ（应被积集）、netabbaṃ（应被引导）、sotabbaṃ（应被听闻）、bhavitabbaṃ（应存在）。

83. ලහුස්සුපන්තස්ස.

83. 轻音之倒数第二音节[元音]。

ලහුභූතස්ස උපන්තස්ස යුවණ්ණස්ස එඔ හොන්ති යථාක්කමං. එසිතබ්බං, කොසිතබ්බං, ලහුස්සාති කිං? ධූපිතා, උපන්තස්සාති කිං? රුන්ධති.

轻音之倒数第二音节的i、u元音，依次变为e、o。例如：esitabbaṃ（应被寻求）、kositabbaṃ（应被责骂）。问：何以言“轻音”(lahussa)？答：dhūpitā（已熏香者）。问：何以言“倒数第二音节”(upantassa)？答：rundhati（他阻止）。

84. අස්සා ණානුබන්ධෙ.

84. 于ṇ为附标之后缀，a变ā。

ණකාරානුබන්ධෙ පච්චයෙ පරෙ උපන්තස්ස අකාරස්ස ආ හොති. කාරකො.

当以ṇ为附标(anubandha)的后缀在后时，倒数第二音节之a元音变为ā。例如：kārako（作者）。

85. න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසු.

85. 于k为附标、na后缀及增益(āgama)中，彼等[变化]不[生]。

තෙ [Pg.194] එඔආ කානුබන්ධෙ නාගමෙ ච න හොන්ති. චිතො, සුතො, දිට්ඨො, පුට්ඨො, නාගමෙ ‘වනා’දිනා (1.45) චිනිතබ්බං, චිනිතුං, සුණිතබ්බං, සුණිතුං පාපුණිතබ්බං, පාපුණිතුං, ධුනිතබ්බං, ධුනිතුං, ධුනනං, ධුනයිතබ්බං, ධුනාපෙතබ්බං, ධුනයිතුං ධුනාපෙතුං, ධුනයනං, ධුනාපනං, ධුනයති, ධුනාපෙති, පීනෙතබ්බං, පීනයිතුං, පීනනං, පීනිතුං, පීනයති, සුනොති, සිනොති, දුනොති, හිනොති, පහිණිථබ්බං, පහිණිතුං, පහිණනං.

彼等e、o、ā[之变化]，于k为附标、na后缀及增益(āgama)中不发生。例如：cito, suto, diṭṭho, puṭṭho。于增益中，依“vanā”等(1.45)规则，例如：cinitabbaṃ, cinituṃ, suṇitabbaṃ, suṇituṃ, pāpuṇitabbaṃ, pāpuṇituṃ, dhunitabbaṃ, dhunituṃ, dhunanaṃ, dhunayitabbaṃ, dhunāpetabbaṃ, dhunayituṃ, dhunāpetuṃ, dhunayanaṃ, dhunāpanaṃ, dhunayati, dhunāpeti, pīnetabbaṃ, pīnayituṃ, pīnanaṃ, pīnituṃ, pīnayati, sunoti, sinoti, dunoti, hinoti, pahiṇithabbaṃ, pahiṇituṃ, pahiṇanaṃ。

86. වා ක්වචි.

86. 有时则任选。

තෙ ක්වචි වා න හොන්ති කානුබන්ධනාගමෙසු. මුදිතො, රුදිතං, රොදිතං.

彼等[变化]于k为附标、na后缀及增益(āgama)中，有时任选不发生。例如：mudito, ruditaṃ, roditaṃ。

87. අඤ්ඤත්‍රාපි.

87. 于他处亦然。

කානුබන්ධනාගමතො-ඤ්ඤස්මිම්පි තෙ ක්වචි, නු හොන්ති. ඛිපකො, පනූදනං, වධකො.

于k附标及增音之外，彼等变化有时亦不发生。如：Khipako、panūdanaṃ、vadhako。

88. ප්‍යෙ සිස්සා.

88. 于pya替代中，si词根之i音变为ā。

සිස්ස ආ හොති ප්‍යාදෙසෙ, නිස්සාය.

当pya为替代时，si词根之i音变为ā。如：nissāya。

89. එඔනමයවා සරෙ.

89. 当元音在后时，e与o各变为ay与av。

සරෙ පරෙ එඔනං අයඅවා හොන්ති. ජයො, භවො, සරති කිං? ජෙති, අනුභොති.

当元音在后时，e与o各变为ay与av。如：Jayo、bhavo。为何言“当元音在后时”？（若是辅音则不然，）如：Jeti、anubhoti。

90. ආයාවා ණානුබන්ධෙ.

90. 当后接ṇ附标后缀时，e与o各变为āy与āv。

එඔනං [Pg.195] ආයාවා හොන්ති සරාදො ණානුබන්ධෙ. නායයති, භාවයති, ‘සයාපෙත්වා’තිආදීසු රස්සත්තං.

当以元音开头且带ṇ附标的后缀在后时，e与o各变为āy与āv。如：Nāyayati、bhāvayati。于“sayāpetvā”等词中，则发生短音化。

91. ආස්සාණාපිම්හි යුක.

91. 对于ā词根，当后接带ṇ附标但非ṇāpi的后缀时，加入yuk增音。

ආකාරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස යුක හොති ණාපිතො-ඤ්ඤස්මිං ණානුබන්ධෙ. දායකො, ණානුබන්ධෙත්වෙව? දානං, අණාපිම්හීති කිං? දාපයති.

对于以ā结尾的动词词根，当后接带ṇ附标但非ṇāpi的后缀时，加入yuk增音。如：Dāyako。为何说“带ṇ附标”？（若非，则不然，）如：Dānaṃ。为何说“非ṇāpi”？（若是ṇāpi，则不然，）如：Dāpayati。

92. පදාදීනං ක්වචි.

92. 对于pad等词根，有时亦然。

පදාදීනං යුක හොති ක්වචි. නිපජ්ජිතබ්බං, නිපජ්ජිතුං නිපජ්ජනං, පමජ්ජිතබ්බං, පමජ්ජිතුං, පමජ්ජනං, ක්වචීති කිං? පාදො.

对于pad等词根，有时则有yuk增音。如：Nipajjitabbaṃ、nipajjituṃ、nipajjanaṃ；pamajjitabbaṃ、pamajjituṃ、pamajjanaṃ。为何说“有时”？（若非，则不然，）如：Pādo。

93. මං වා රුධාදීනං.

93. 对于rudh等词根，任选加入ṃ鼻音。

රුධාදීනං ක්වචි මං වා හොති. රුන්ධිතුං, රුජ්ඣිතුං, ක්වචිත්වෙව? නිරොධො.

对于rudh等词根，有时任选加入ṃ鼻音。如：Rundhituṃ、rujjhituṃ。为何说“有时”？（若非，则不然，）如：Nirodho。

94. ක්විම්හි ලොපො-න්තබ්‍යඤ්ජනස්ස.

94. 当后接kvi后缀时，词根末尾的辅音被省略。

අන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො හොති ක්විම්හි. භත්තං ගසන්ති ගණ්හන්ති වා එත්ථාති භත්තග්ගං.

当后接kvi后缀时，末尾的辅音被省略。如：bhattaggaṃ，其义为“彼等食或取饭之处”(bhattaṃ gasanti gaṇhanti vā etthā’ti)。

95. පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ.

95. 当后接非y的辅音时，（词根末尾辅音）同化为后续辅音。

ක්‍රියත්ථානමන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස පරරූපං හොති යකාරතො-ඤ්ඤස්මිං බ්‍යඤ්ජනෙ. භෙත්තබ්බං, බ්‍යඤ්ජනෙති කිං? භින්දිතබ්බං, අයකාරෙති කිං? භිජ්ජති.

当后接非y的辅音时，动词词根的末尾辅音同化为后续辅音。如：Bhettabbaṃ。为何说“辅音”？（若是元音则不然，）如：Bhinditabbaṃ。为何说“非y”？（若是y则不然，）如：Bhijjati。

96. මනානං නිග්ගහීතං.

96. （词根末尾的）m与n变为鼻音ṃ(niggahīta)。

මකාරනකාරන්තානං [Pg.196] ක්‍රියත්ථානං නිග්ගහීතං හොති අයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ. ගන්තබ්බං, ජඞ්ඝා, බ්‍යඤ්ජනෙත්වෙව? ගමනං, අයකාරෙත්වෙව? ගම්‍යතෙ.

对于以m与n结尾的动词词根，当后接非y的辅音时，其尾音变为鼻音ṃ(niggahīta)。如：Gantabbaṃ、jaṅghā。为何说“辅音”？（若是元音则不然，）如：Gamanaṃ。为何说“非y”？（若是y则不然，）如：Gamyate。

97. න බ්‍රූස්සො.

97. 对于brū词根，其u音不变为o。

බ්‍රූස්ස ඔ න හොති බ්‍යඤ්ජනෙ. බ්‍රූමි, බ්‍යඤ්ජනෙත්වෙව? අබ්‍රවි.

对于brū词根，当后接辅音时，其u音不变为o。如：Brūmi。为何说“辅音”？（若是元音则然，）如：Abravi。

98. කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ.

98. 当后接gh附标后缀时，（词根末尾的）c与j各变为k与g。

ඝානුබන්ධෙ චකාරජකාරන්තානං ක්‍රියත්ථානං කගා හොන්ති යථාක්කමං. වාක්‍යං, භාග්‍යං.

当后接gh附标后缀时，以c与j结尾的动词词根，其尾音各依次变为k与g。如：Vākyaṃ、bhāgyaṃ。

99. හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ.

99. 对于han词根，当后接ṇ附标后缀时，变为ghāta。

හනස්ස ඝාතො හොති ණානුබන්ධෙ. ආඝාතො.

对于han词根，当后接ṇ附标后缀时，变为ghāta。如：Āghāto。

100. ක්විම්හි ඝො පරිපච්ච-සමොහි.

100. 当后接kvi后缀时，位于pari、paṭi、sam之后的han词根，其h音变为gh。

පය්‍යාදීහි පරස්ස හනස්ස ඝො හොති ක්විම්හි. පලිඝො, පටිඝො, අඝං රස්සත්තං නිපාතනා, සඞ්ඝො, ඔඝො.

在pari等前缀之后，han词根的h音在后接kvi后缀时变为gh。如：paligho、paṭigho、aghaṃ（不规则短音化）、saṅgho、ogho。

101. පරස්ස ඝං සෙ.

101. （han词根）在后接sa时，变为ghaṃ。

ද්විත්තෙ පරස්ස හනස්ස ඝං හොති සෙ. ජිඝංසා.

重叠时，han词根在后接sa后缀时变为ghaṃ。如：jighaṃsā（杀害欲）。

102. ජිහරානං ගී.

102. 对于ji与har词根，变为gī。

ද්විත්තෙ පරෙසං ජිතරානං ගී හොති සෙ. විජිගීසා, ජිගීසා.

在重叠时，`ji`和`har`词根于`sa`后缀出现时，变为`gī`。例如：`vijigīsā`（求胜欲）、`jigīsā`（求胜欲）。

103. ධාස්ස හො.

103. 对于`dhā`词根，变为`ha`。

ද්විත්තෙ [Pg.197] පරස්ස ධාස්ස හ හොති. දහති.

在重叠时，其后的`dhā`词根变为`ha`。例如：`dahati`（他燃烧）。

104. ණිම්හි දීඝො දුසස්ස.

104. 当后接`ṇi`后缀时，`dus`词根的元音变长。

දුසස්ස දීඝො හොති ණිම්හි. දුසිතො. ණිම්හීති කිං? දුට්ඨො.

`dus`词根的元音在后接`ṇi`后缀时变长。例如：`dūsito`（被污染的）。为何说“在后接`ṇi`后缀时”呢？（反例是：）`duṭṭho`（已忿怒的）。

105. ගුහිස්ස සරෙ.

105. 对于`guh`词根，当后接元音时。

ගුහිස්ස දීඝො හොති සරෙ. නිගූහනං සරෙති කිං? ගුය්හං.

`guh`词根的元音在后接元音时变长。例如：`nigūhanaṃ`（隐藏）。为何说“当后接元音时”呢？（反例是：）`guyhaṃ`（秘密）。

106. මුහබහානඤ්ච තෙ කානුබන්ධෙ-ත්වෙ.

106. 对于`muh`和`bah`词根，当后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时。

මුහබහානං ගුහිස්ස ච දීඝො හොති තකාරාදො කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ, මූළ්හො, බාළ්හො, ගූළ්හො, තෙති කිං? මුය්හති, කානුබන්ධෙති-කිං? මුය්හිතබ්බං, අත්වෙති කිං? මුය්හිත්වාන, මුය්හිත්වා, ‘තෙ කානුබන්ධෙ-ත්වෙ’ති අයමධිකාරො යාව ‘‘සාසස්ස සිස්වෙ’’ති -117.

对于`muh`、`bah`和`guh`词根，当后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其元音变长。例如：`mūḷho`（昏乱的）、`bāḷho`（强烈的）、`gūḷho`（隐藏的）。为何说“以`t`开头”呢？（反例是：）`muyhati`（他迷惑）。为何说“有指示性`k`”呢？（反例是：）`muyhitabbaṃ`（应迷惑）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`muyhitvāna`、`muyhitvā`（迷惑后）。“当后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时”这一限定规则，适用范围直至第117条规则“`sāsassa sisve`”。

107. වහස්සුස්ස.

107. 对于`vah`词根，其`a`元音变为`u`。

වහස්ස උස්ස දීඝො හොති තෙ කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ. වුට්ඨො.

对于`vah`词根（变为`u`后），在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其`u`元音变长。例如：`vuṭṭho`（已居住/已下雨）。

108. ධාස්ස හි.

108. 对于`dhā`词根，变为`hi`。

ධා=ධාරණෙතීමස්ස හි හොති තෙ කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ. නිහිතො, නිහිතවා.

对于意为“保持”(`dhāraṇa`)的`dhā`词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，变为`hi`。例如：`nihito`（已放下）、`nihitavā`（已放下）。

109. ගමාදිරානං ලොපො-න්තස්ස.

109. 对于`gam`等词根及以`r`结尾的词根，其尾音被省略。

ගමාදීනං [Pg.198] රකාරන්තානං ච අන්තස්ස ලොපො හොති තෙ කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ. ගතො, ඛතො, හතො, මතො, තතො, සඤ්ඤතො, රතො, කතො, තෙත්වෙව? ගම්‍යතෙ, කානුබන්ධෙත්වෙව? ගන්තබ්බං, අත්වෙත්වෙව? ගන්ත්වාන, ගන්ත්වා.

对于`gam`等词根及以`r`结尾的词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其尾音被省略。例如：`gato`（已去）、`khato`（已掘）、`hato`（已杀）、`mato`（已死）、`tato`（已伸展）、`saññato`（已约束）、`rato`（已喜乐）、`kato`（已作）。为何说“以`t`开头”呢？（反例是：）`gamyate`（被去）。为何说“有指示性`k`”呢？（反例是：）`gantabbaṃ`（应去）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`gantvāna`、`gantvā`（去后）。

110. වචාදීනං වස්සුට වා.

110. 对于`vac`等词根，其`v`或者变为`uṭa`。

වචාදීනං වස්ස වා උට හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. උත්තං, වුත්තං, උට්ඨං, වුට්ඨං, ‘අත්වෙත්වෙව? වත්වාන, වත්වා.

对于`vac`等词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其`v`或者变为`uṭa`。例如：`uttaṃ`（已说）、`vuttaṃ`（已说）、`uṭṭhaṃ`（已居住/已下雨）、`vuṭṭhaṃ`（已居住/已下雨）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`vatvāna`、`vatvā`（说过后）。

111. අස්සු.

111. 其`a`元音变为`u`。

වචාදීනමස්ස උ හොති කානුබන්ධෙ-ස්වෙ. වුත්තං, වුට්ඨං.

对于`vac`等词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其`a`元音变为`u`。例如：`vuttaṃ`（已说）、`vuṭṭhaṃ`（已居住/已下雨）。

112. වද්ධස්ස වා.

112. 对于`vaddh`词根，其`a`元音或者变为`u`。

වද්ධස්ස අස්ස වා උ හොති කානුබන්ධෙ ත්වෙ. වුද්ධො. වද්ධො. අත්වෙත්වෙව? වද්ධිත්වාන, වද්ධිත්වා, කථං ‘වුත්තී’ති? ‘‘වුත්තීමත්තෙ’’ති 3-69. නිපාතනා, ‘වත්තී’ති හොතෙව යථාලක්ඛණං.

对于`vaddh`词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其`a`元音或者变为`u`。例如：`vuddho`（已增长的）、`vaddho`（已增长的）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`vaddhitvāna`、`vaddhitvā`（增长后）。（问：）`vuttī`（增长）这个词形是如何形成的呢？（答：）在`vuttīmatte`（仅在增长方面）一词中，它是通过不规则变化形成的；根据规则，它本应是`vattī`。

113. යජස්ස යස්ස ටියී.

113. 对于`yaj`词根，其`y`变为`ṭiyī`。

යජස්ස [Pg.199] යස්ස ටියී හොන්ති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ඉට්ඨං, යිට්ඨං, අත්වෙත්වෙව? යජිත්වාන, යජිත්වා.

对于`yaj`词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其`y`变为`ṭiyī`。例如：`iṭṭhaṃ`（已祭祀）、`yiṭṭhaṃ`（已祭祀）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`yajitvāna`、`yajitvā`（祭祀后）。

114. ඨාස්සි.

114. 对于`ṭhā`词根，变为`i`。

ඨාස්සි හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ඨිතො, අත්වෙත්වෙව? ඨත්වාන, ඨත්වා.

对于`ṭhā`词根，在后接有指示性`k`、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，变为`i`。例如：`ṭhito`（已站立）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`ṭhatvāna`、`ṭhatvā`（站立后）。

115. ගාපානමී.

115. 对于`gā`和`pā`词根，变为`ī`。

ගාපානමී හොති කානබන්ධෙ-ත්වෙ. ගීතං, පීතං, අත්වෙත්වෙව? ගායිත්වා නිච්චං යාගමො, පාස්ස තු පීත්වාති බහුලාධිකාරා.

对于`gā`与`pā`词根，在后接带`k`指示音、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其元音变为`ī`。例如：`gītaṃ`（已唱）、`pītaṃ`（已喝）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`gāyitvā`，此处总是加入增音`y`；而对于`pā`，则依‘多数规则’(`bahulādhikāra`)作`pītvā`。

116. ජනිස්සා.

116. 对于(词根)`jani`，(其元音)变为`ā`。

ජනිස්ස ආ හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ජාතො. අත්වෙත්වෙව? ජනිත්වා.

对于`jani`词根，在后接带`k`指示音、以`t`开头的后缀，且非`tvā`或`tvāna`时，其元音变为`ā`。例如：`jāto`（已生）。为何说“非`tvā`或`tvāna`”呢？（反例是：）`janitvā`（出生后）。

117. සාසස්ස සිස වා.

117. 对于(词根)`sās`，或变为`sisa`。

සාසස්ස සිස වා හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. සිට්ඨං, සත්ථං, සිස්සො, සාසියො අත්වෙත්වෙව? අනුසාසිත්වාන.

对于词根sās，当后接带k指示音的t后缀时（tvā除外），或变为sisa。例如：siṭṭhaṃ、satthaṃ、sisso、sāsiyo。为何说“tvā除外”？例如：anusāsitvāna。

118. කරස්සා තවෙ.

118. 对于词根kar，当后接tave时，其元音变为ā。

කරස්ස ආ හොති තවෙ. කාතවෙ.

对于词根kar，当后接tave时，其元音变为ā。例如：kātave。

119. තුංතුනතබ්බෙසු වා.

119. 或当后接tuṃ、tuna、tabba时。

තුමාදීසු වා කරස්සා හොති. කාතුං කත්තුං, කාතුන කත්තුන, කාතබ්බං කත්තබ්බං.

当后接tuṃ等后缀时，词根kar的元音或变为ā。例如：kātuṃ、kattuṃ；kātuna、kattuna；kātabbaṃ、kattabbaṃ。

120. ඤාස්ස නෙ ජා.

120. 对于词根ñā，当后接n音时，变为jā。

ඤාධාතුස්ස [Pg.200] ජා හොති නකාරෙ. ජානිතුං, ජානන්තො, නෙති කිං? ඤාතො.

词根ñā在n音前变为jā。例如：jānituṃ、jānanto。为何说“在n音前”？（为了排除）例如：ñāto。

121. සකාපානං කුකකූ ණෙ.

121. 对于词根sak与āp，当后接ṇ音时，分别加入kuka与kū。

සකආපානං කුකකුඉච්චෙතෙ ආගමා හොන්ති ණකාරෙ. සක්කුණන්තො, පාපුණන්තො, සක්කුණොති, පාපුණොති, ණෙති කිං? සක්කොති, පාපෙති.

对于词根sak与āp，当后接ṇ音时，加入kuka与kū增音。例如：sakkuṇanto、pāpuṇanto、sakkuṇoti、pāpuṇoti。为何说“当后接ṇ音时”？（为了排除）例如：sakkoti、pāpeti。

122. නිතො චිස්ස ඡො.

122. ni之后的ci变为cho。

නිස්මා පරස්ස චිස්ස ඡො හොති. නිච්ඡයො.

在ni之后，随后的ci变为cho。例如：nicchayo。

123. ජරසදානමීම වා.

123. 对于词根jara与sada，或加īma。

ජරසදානමන්තසරා පරො ඊම හොති විභාසා. ජීරණං, ජීරති, ජීරාපෙති, නිසීදිතබ්බං, නිසීදනං, නිසීදිතුං, නිසීදති, වාති කිං? ජරා, නිසජ්ජා, ‘ඊම වා’ති යොගවිභාගා අඤ්ඤෙසම්පි, අහීරථ, සංයොගාදි ලොපොත්ථස්ස.

对于词根jara与sada，其末尾元音后可选择加入īma。例如：jīraṇaṃ、jīrati、jīrāpeti；nisīditabbaṃ、nisīdanaṃ、nisīdituṃ、nisīdati。为何说“可选择”？（为了包含）例如：jarā、nisajjā。通过对“īma vā”进行规则切分(yogavibhāga)，此规则亦适用于其他词根，例如：ahīratha；也适用于省略结合辅音的首个辅音。

124. දිසස්ස පස්ස දස්ස දස ද දක්ඛා.

124. 对于词根dis，其变体为passa、dassa、dasa、da、dakkhā。

දිසස්ස පස්සාදයො හොන්ති විභාසා. විපස්සනා, විපස්සිතුං, විපස්සති, සුදස්සී, පියදස්සී, ධම්මදස්සී, සුදස්සං, දස්සනං, දස්සෙති, දට්ඨබ්බං. දට්ඨා, දට්ඨුං, දුද්දසො, අද්දස, අද්දා, අද්දං, අද්දක්ඛි, දක්ඛිස්සති, වාත්වෙව? දිස්සන්ති බාලා.

对于词根dis，可选择变为passa等形式。例如：vipassanā、vipassituṃ、vipassati、sudassī、piyadassī、dhammadassī、sudassaṃ、dassanaṃ、dasseti、daṭṭhabbaṃ、daṭṭhā、daṭṭhuṃ、duddaso、addasa、addā、addaṃ、addakkhi、dakkhissati。为何说“可选择”？（为了包含）例如：dissanti bālā。

125. සමානා රො රීරික්ඛකෙසු.

125. samāna之后，（dis）变为r，当后接ī、ikkha等后缀时。

සමානසද්දතො [Pg.201] පරස්ස දිසස්ස ර හොති වා රීවික්ඛකෙසු. සරී, සදී, සරික්ඛො, සදික්ඛො, සරිසො, සදිසො.

在samāna一词之后，当后接ī、ikkha等后缀时，随后的词根dis或变为r。例如：sarī、sadī；sarikkho、sadikkho；sariso、sadiso。

126. දහස්ස දස්ස ඩො.

126. 对于词根dah，其d音变为ḍ音。

දහස්ස දස්ස ඩො හොති වා. ඩාහො, දාහො, ඩහති, දහති.

对于词根dah，其d音或变为ḍ音。例如：ḍāho、dāho；ḍahati、dahati。

127. අනඝණ ස්වාපරීහි ළො.

127. 在ā与pari之后，（dah的）d在非鼻音（后缀）前变为ḷ。

ආපරීහි පරස්ස දහස්ස දස්ස ළො හොති අනඝණසු. ආළහනං, පරිළාහො.

在ā与pari之后，随后的词根dah，其d音在非鼻音（后缀）前变为ḷ。例如：āḷahanaṃ、pariḷāho。

128. අත්‍යාදින්තෙස්වත්ථිස්ස භූ.

128. 除ti等与nta后缀外，词根as变为bhū。

ත්‍යාදින්තවජ්ජිතෙසු පච්චයෙසු ‘අස=භුවි’ඉච්චස්ස භූ හොති. භවිතබ්බං. ආදෙසවිධානමසස්සාප්පයොගත්ථමෙතස්මිං විසයෙ, එතෙන කත්ථචි කස්සචි ධාතුස්ස අප්පයොගාපි ඤාපිතො හොති. අත්‍යාදින්තෙසූති කිං? අත්ථි, සන්තො, අත්ථිස්සාති කිං? අස්සතිස්ස මා හොතු.

在除ti等与nta之外的后缀前，意为“存在”(bhuvi)的词根as变为bhū。例如：bhavitabbaṃ。制定此替换规则是为了在此范围内不使用as，由此也指明了某些词根在某些情况下不被使用。为何说“除ti等与nta之外”？（为了保留）例如：atthi、santo。为何要指定“对于as”？是为了（此规则）不要用于assati等（词根）。

129. අආස්සාආදීසු.

129. 在a-、ā-、ssā-等之前。

අආදො, ආආදො, ස්සාදො ච අත්ථිස්ස භූ හොති. බභූව, අභවා, අභවිස්සා, භවිස්සති.

在a-、ā-、ssā-等（时态标记）之前，词根as变为bhū。例如：babhūva、abhavā、abhavissā、bhavissati。

130. න්තමානන්තියියුංස්වාදිලොපො. න්තාදිසූත්ථිස්සාදිලොපො හොති. සන්තො, සමානො, සන්ති, සන්තු, සියා, සියුං, එතෙස්වීති කිං? අත්ථි.

130. 当后接nta、māna、nti、eyya、eyyuṃ、su时，as的首元音被省略。当后接nta等后缀时，词根as的首元音被省略。例如：santo、samāno、santi、santu、siyā、siyuṃ。为何要指定“在这些后缀前”？（为了排除）例如：atthi。

131. පාදිතො ඨාස්ස වා ඨහො ක්වචි.

131. 在pa等（前缀）之后，词根ṭhā在某些情况下或变为ṭhaho。

පාදීහි [Pg.202] කිරියාවිසෙසජොතකෙහි සද්දෙහි පරස්ස ඨාස්ස ක්වචි ඨහො වා හොති. සණ්ඨහන්තො සන්තිට්ඨන්තො. සණ්ඨහති, සන්තිට්ඨති. ප පරා අප සං අනු අව ඔ නි දු වි අධි අපි අතිසු උ අභි පති පරි උප ආ පාදී. ක්වචීති කිං? සණ්ඨිති.

在阐明动作特性的pa等词（前缀）之后，词根ṭhā在某些情况下或变为ṭhaho。例如：saṇṭhahanto、santiṭṭhanto；saṇṭhahati、santiṭṭhati。pa、parā、apa、saṃ、anu、ava、o、ni、du、vi、adhi、api、ati、su、u、abhi、pati、pari、upa、ā，此等为pa等（前缀）。为何说“在某些情况下”？（为了排除）例如：saṇṭhiti。

132. දාස්සියඞ.

132. 在pa等（前缀）之后，词根dā在某些情况下或变为iyaṅa。

පාදිතො පරස්ස දාස්ස ඉයඞ හොති ක්වචි. අනාදියිත්වා, සමාදියති, ක්වචිත්වෙව? ආදාය.

在pa等（前缀）之后，词根dā有时变为iyaṅa。例如：anādiyitvā、samādiyati。为何说“有时”？（为了排除）例如：ādāya。

133. කරොතිස්ස ඛො.

133. （词根）`kar`作`kha`。

පාදිතො පරස්ස කරස්ස ක්වචි ඛ හොති. සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛරීයති, කරස්සාති අවත්වා කරොතිස්සාති වචනං තිම්හි ච විකරණුප්පත්තිඤාපෙතුං.

于`pa`等（前缀）后，（词根）`kar`有时变为`kha`。例如：`saṅkhāro`、`saṅkharīyati`。不说`karassa`而说`karotissa`，是为了表明于`ti`（等词尾）前亦有`vikaraṇa`（词干构成语）的生起。

134. පුරාස්මා.

134. 于`purā`后。

පුරා ඉච්චස්මා නිපාතා පරස්ස කරස්ස ඛ හොති. පුරක්ඛත්වා, පුරෙක්ඛාරො-එත්තං තදමිනාදිපාඨා.

于`purā`此不变语后，（词根）`kar`变为`kha`。例如：`purakkhatvā`、`purekkhāro`——此为以`tada`、`amina`等开头的读法。

135. නිතො කමස්ස.

135. 于`ni`后，（词根）`kam`（发生音变）。

නිස්මා පරස්ස කමස්ස ක්වචි ඛ හොති, නික්ඛමති, ක්වචිත්වෙව? නික්කමො.

于`ni`后，（词根）`kam`有时变为`kha`。例如：`nikkhamati`。为何说“有时”？（例如）`nikkamo`。

136. යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ.

136. 于元音前，`i`、`u`二音作`iyaṅ`、`uvaṅ`。

ඉවණ්ණුවණ්ණත්තානං ක්‍රියත්ථානමියඞුවඞ හොති සරෙ ක්වචි. වෙදියති, බ්‍රුවන්ති, සරෙති කිං? නිවෙදෙති, බ්‍රූති, ක්වචිත්වෙව? ජයති, භවති.

以`i`音、`u`音结尾的动词词根，于元音前有时作`iyaṅ`、`uvaṅ`。例如：`vediyati`、`bruvanti`。为何说“于元音前”？（例如）`nivedeti`、`brūti`。为何说“有时”？（例如）`jayati`、`bhavati`。

137. අඤ්ඤාදිස්සාස්සී ක්‍යෙ.

137. 于`kya`前，`ñā`等（词根）之`ā`作`ī`。

ඤාදිතො-ඤ්ඤස්ස [Pg.203] ආකාරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස ඊ හොති ක්‍යෙ. දීයති, අඤ්ඤාදිස්සාති කිං? ඤායති, තායතිං.

于`kya`（后缀）前，`ñā`等以`ā`结尾的动词词根，其末尾的`ā`变为`ī`。例如：`dīyati`。为何说“`ñā`等”？（例如）`ñāyati`、`tāyatiṃ`。

138. තනස්සා වා.

138. （词根）`tan`可选地作`ā`。

තනස්ස ආ හොති වා ක්‍යෙ. තායතෙ, තඤ්ඤතෙ.

于`kya`（后缀）前，（词根）`tan`可选地作`ā`。例如：`tāyate`、`taññate`。

139. දීඝො සරස්ස.

139. 元音之长音化。

සරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස දීඝො හොති ක්‍යෙ, චීයතෙ, සූයතෙ.

于`kya`（后缀）前，以元音结尾的动词词根长音化。例如：`cīyate`、`sūyate`。

140. සානන්තරස්ස තස්ස ඨො.

140. 于`sa`后，无间之`ta`作`ṭha`。

සකාරන්තතො ක්‍රියත්ථා පරස්සා-නන්තරස්ස තකාරස්ස ඨ හොති. තුට්ඨො, තුට්ඨවා, තුට්ඨබ්බං, තුට්ඨි, අනන්තරස්සාති කිං? තුස්සිත්වා.

于以`sa`结尾的动词词根后，无间跟随的`ta`变为`ṭha`。例如：`tuṭṭho`、`tuṭṭhavā`、`tuṭṭhabbaṃ`、`tuṭṭhi`。为何说“无间”？（例如）`tussitvā`。

141. කසස්සිම ච වා.

141. 并且，`kas`之`i`音变，可选。

කසස්මා පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ඨ හොති කසස්ස වා ඉම ච. කිට්ඨං, කට්ඨං, අනන්තරස්සාත්වෙව? කසිතබ්බං.

于（词根）`kas`后，无间跟随的`ta`变为`ṭha`，且`kas`之元音可选地变为`i`。例如：`kiṭṭhaṃ`、`kaṭṭhaṃ`。为何说“无间”？（例如）`kasitabbaṃ`。

142. ධස්තොත්‍රස්තා.

142. （不规则词形）`dhasta`、`trasta`。

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ.

此等词为不规则派生。

143. පුච්ඡාදිතො.

143. 于`pucchā`等（词根）后。

පුච්ඡාදීහි [Pg.204] ක්‍රියත්ථෙහි පරස්සානන්තරස්ස තකාරස්ස ඨ හොති. පුට්ඨො, භට්ඨො, යිට්ඨො, අනන්තරස්සාත්වෙව? පුච්ඡිත්වා.

于`pucchā`等动词词根后，无间跟随的`ta`变为`ṭha`。例如：`puṭṭho`、`bhaṭṭho`、`yiṭṭho`。为何说“无间”？（例如）`pucchitvā`。

144. සාස වස සංස සසා ථො.

144. 于`sās`、`vas`、`saṃs`、`sas`后，（`ta`）作`tha`。

එතෙහි පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ථ හොති, සත්ථං, වත්ථං, පසත්ථං, සත්ථං. කථමනුසිට්ඨො (වුට්ඨො) ති? ‘තථනරානං ටට්ඨණලා’ 1-52 ති ට්ඨො, අනන්තරස්සාත්වෙව? සාසිතුං.

于此等（词根）后，无间跟随的`ta`变为`tha`。例如：`satthaṃ`、`vatthaṃ`、`pasatthaṃ`、`satthaṃ`。那么`anusiṭṭho`（或`vuṭṭho`）是如何形成的呢？依据“Tathanarānaṃ ṭaṭṭhaṇalā”（1-52）此规则，（`ta`）变为`ṭha`。为何说“无间”？（例如）`sāsituṃ`。

145. ධො ධහභෙහි.

145. 于`dha`、`ha`、`bha`（尾之词根）后，（`ta`）作`dha`。

ධකාරහකාරභකාරන්තෙහි ක්‍රියත්ථෙහි පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ධ හොති. වුද්ධො, දුද්ධං, ලද්ධං.

于以`dha`、`ha`、`bha`结尾的动词词根后，无间跟随的`ta`变为`dha`。例如：`vuddho`、`duddhaṃ`、`laddhaṃ`。

146. දහා ඪො.

146. 于`dah`后，（`ta`）作`ḍha`。

දහා පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ඪ හොති. දඩ්ඪො.

于词根`dah`后，无间跟随的`ta`变为`ḍha`。例如：`daḍḍho`。

147. බහස්සුම ච.

147. 并且，`bah`（之`a`）作`u`。

බහා පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ඪො හොති, බහස්සුම ච ඪසන්නියොගෙන. බුඩ්ඪො.

于词根`bah`后，无间跟随的`ta`变为`ḍha`，并且因与`ḍha`结合，`bah`之`a`变为`u`。例如：`buḍḍho`。

148. රුහාදීහි හො ළ ච.

148. 从ruh等（词根之后），（ta）作ha，且（词根尾音）作ḷa。

රහාදීහි පරස්සානන්තරස්ස තස්ස හ හොති ළො චාන්තස්ස. ආරුළ්හො, ගූළ්හො, වූළ්හො, බාළ්හො, (ඔගාළ්හො), අනන්තරස්සාත්වෙව? ආරොහිතුං.

从ruh等词根之后，紧随其后的ta变为ha，并且词根的尾音变为ḷa。例如：āruḷho、gūḷho、vūḷho、bāḷho、（ogāḷho）。为何说“紧随其后”？（例如：）ārohituṃ。

149. මුහා වා.

149. 从muh（词根之后），或（适用前规）。

මුහා [Pg.205] පරස්සානන්තරස්ස තස්ස හ හොති වා ළො චාන්තස්ස හසන්නියොගෙන. මූළ්හො, මුද්ධො.

从词根muh之后，紧随其后的ta可选地变为ha，并且词根的尾音因与ha的结合而变为ḷa。例如：mūḷho、muddho。

150. භිදාදිතො නො ක්තක්තවන්තූනං.

150. 从bhid等（词根之后），kta与ktavantu之ta作na。

භිදාදිතො පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස නො හොති. භින්නො භින්නවා, ඡින්නො ඡින්නවා, ඡන්නො ඡන්නවා, ඡින්නො ඛින්නවා, උප්පන්නො උප්පන්නවා, සින්නො, සින්නවා, සන්නො සන්නවා, පීනො පීනවා, සූනො සූනවා, දීනො දීනවා, ඩීනො ඩීනවා, ලීනො ලීනවා, ලූනො ලූනවා, ක්තක්තවන්තූනන්ති කිං? භිත්ති, ඡිත්ති, භෙත්තුං, ඡෙත්තුං.

从bhid等词根之后，其后的kta与ktavantu后缀中的ta变为na。例如：bhinno、bhinnavā；chinno、chinnavā；channo、channavā；khinno、khinnavā；uppanno、uppannavā；sinno、sinnavā；sanno、sannavā；pīno、pīnavā；sūno、sūnavā；dīno、dīnavā；ḍīno、ḍīnavā；līno、līnavā；lūno、lūnavā。为何说“kta与ktavantu”？（例如：）bhitti、chitti、bhettuṃ、chettuṃ。

151. දාත්වින්නො.

151. 从dā（词根之后），（ta）作inna。

දාතො පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස ඉන්නො හොති. දින්නො, දින්නවා.

从词根dā之后，其后的kta与ktavantu后缀中的ta变为inna。例如：dinno、dinnavā。

152. කිරාදීහි ණො.

152. 从kir等（词根之后），（ta）作ṇa。

කිරාදීහි පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්සානන්තරස්ස ණ හොති, කිණ්ණො කිණ්ණවා, පුණ්ණො පුණ්ණවා, ඛීණො ඛීණවා.

从kir等词根之后，其后的kta与ktavantu后缀中紧随（词根）的ta变为ṇa。例如：kiṇṇo、kiṇṇavā；puṇṇo、puṇṇavā；khīṇo、khīṇavā。

153. තරාදීහි රිණ්ණො.

153. 从tar等（词根之后），（ta）作riṇṇa。

තරාදීහි පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස රිණ්ණො හොති. තිණ්ණො තිණ්ණවා, ජිණ්ණො ජිණ්ණවා, චිණ්ණො චිණ්ණවා.

从tar等词根之后，其后的kta与ktavantu后缀中的ta变为riṇṇa。例如：tiṇṇo、tiṇṇavā；jiṇṇo、jiṇṇavā；ciṇṇo、ciṇṇavā。

154. ගො සන්ජාදීහි.

154. 从sañj等（词根之后），（ta）作ga。

භන්ජාදීහි පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්සානන්තරස්ස ග හොති. භග්ගො භග්ගවා, ලග්ගො ලග්ගවා, නිමුග්ගො නිමුග්ගවා, සංවිග්ගො සංවිග්ගවා.

从bhanj等词根之后，其后的kta与ktavantu后缀中紧随（词根）的ta变为ga。例如：bhaggo、bhaggavā；laggo、laggavā；nimuggo、nimuggavā；saṃviggo、saṃviggavā。

155. සුසා ඛො.

155. 从sus（词根之后），（ta）作kha。

සුසා [Pg.206] පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස ඛො හොති. සුක්ඛො සුක්ඛවා.

从sus之后，其后的kta与ktavantu后缀中的ta变为kha。例如：sukkho、sukkhavā。

156. පචා කො.

156. 从pac（词根之后），（ta）作ka。

පචා පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස කො හොති. පක්කො පක්කවා.

从pac之后，其后的kta与ktavantu后缀中的ta变为ka。例如：pakko、pakkavā。

157. මුචා වා.

157. 从muc（词根之后），或（适用前规）。

මුචා පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස කො වා හොති. මුක්කො මුත්තො, මුක්කවා මුත්තවා. ‘සක්කො’ති ණ්වාදීසු සිද්ධං, ක්තක්තවන්තූසු සත්තො, සත්තාවාත්වෙව හොති.

从muc之后，其后的kta与ktavantu后缀中的ta可选地变为ka。例如：mukko、mutto；mukkavā、muttavā。“Sakko”一词由ṇvu等（后缀）构成；在kta与ktavantu后缀中，则成satto、sattavā。

158. ලොපො වඩ්ඪා ක්තිස්ස.

158. 从vaḍḍh（词根），省略kti之ta。

වඩ්ඪා පරස්ස ක්තිස්ස තස්ස ලොපො හොති. වඩ්ඪි.

从vaḍḍh之后，其后kti后缀之ta被省略。例如：vaḍḍhi。

159. ක්විස්ස.

159. （以及）kvi之（省略）。

ක්‍රියත්ථා පරස්ස ක්විස්ස ලොපො හොති, අභිභූ.

从动词词根之后，其后的kvi后缀被省略。例如：abhibhū。

160. ණිණාපීනං තෙසු.

160. 在彼（使役）等中，ṇi与ṇāpi（被省略）。

ණිණාපීනං ලොපො හොති තෙසු ණිණාපීසු. කාරෙන්තං පයොජයති කාරෙති කාරාපයති.

在彼ṇi与ṇāpi后缀的语境中，ṇi与ṇāpi被省略。例如：kārentaṃ payojayati、kāreti、kārāpayati。

161. ක්වචි විකරණානං.

161. 有时是vikaraṇa（变化词缀）的（省略）。

විකරණානං ක්වචි ලොපො හොති. උදපාදි, හන්ති.

vikaraṇa（变化词缀）有时被省略。例如：udapādi（他已生起），hanti（他杀害）。

162. මානස්ස මස්ස.

162. māna（后缀）的ma（的省略）。

ක්‍රියත්ථා [Pg.207] පරස්ස මානස්ස මකාරස්ස ලොපො හොති ක්වචි. කරාණො, ක්වචීති කිං? කුරුමානො.

从动词词根之后，其后的māna后缀中的字母ma有时被省略。例如：karāṇo（正在做）。为何说“有时”？（是为了排除）kurumāno（正在做）。

163. ඌලස්සෙ.

163. 关于后缀ūla。

ඤිලානමෙ හොති ක්වචි. ගහෙත්වා, අදෙන්ති, ක්වචිත්වෙව? වපිත්වා.

有时，ṇī与lā变为me。例如：gahetvā（执取后）、adenti（他们给予）。为何说“有时”？是为了排除vapitvā（播种后）等情况。

164. ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ.

164. 于复合词中，后缀tvā有时变为pya。

ත්වාස්ස වා ප්‍යො හොති සමාසෙ. පකාරො ‘‘ප්‍යෙ සිස්සා’’ ති 5-88 විසෙසනත්ථො. අභිභූය, අභිභවිත්වා, සමාසෙති කිං? පත්වා, ක්වචාසමාසෙපි බහුලාධිකාරා ‘ලතං දන්තෙහි ඡින්දිය’.

于复合词中，后缀tvā有时变为pya。于规则5-88“pye sissā”中，字母p用于区别（表明实际后缀为ya）。例如：abhibhūya（征服后），或作abhibhavitvā（征服后）。为何言‘于复合词中’？是为了排除patvā（到达后）等情况。然因“bahula”（不定）此一总则，有时亦用于非复合词中，例如：“lataṃ dantehi chindiya”（以齿断蔓后）。

165. තුංයානා.

165. 后缀tuṃ与yāna。

ක්ත්වාස්ස වා තුංයානා හොන්ති සමාසෙ ක්වච්චි. අභිහට්ඨුං අභිහරිත්වා, අනුමොදියාන අනුමොදිත්වා, අසමාසෙපි බහුලාධි කාරා, දට්ඨුං දිස්වා, එසමප්පවිසයතාඤාපනත්ථො යොගවිභාගො.

于复合词中，后缀ktvā有时变为tuṃ与yāna。例如：abhihaṭṭhuṃ（为运送）代替abhiharitvā（运送后），anumodiyāna（随喜后）代替anumoditvā（随喜后）。因“bahula”（不定）总则，亦可用于非复合词中，例如：daṭṭhuṃ（为见）代替disvā（见过后）。剖分此经（yogavibhāga），是为了表明此二者（tuṃ与yāna）的适用范围有限。

166. හනා රච්චො.

166. 于语根han之后，（ktvā变为）racco。

හනස්මා පරස්ස ක්ත්වාස්ස රච්චො වා හොති සමාසෙ. ආහච්ච, ආහනිත්වා.

于语根han之后，随后的后缀ktvā在复合词中有时变为racco。例如：āhacca（撞击后），或作āhanitvā（撞击后）。

167. සාසාධිකරා චචරිච්චා.

167. 于前有saṃ与adhi之kara后，（ktvā变为）cca与ricca。

සාසාධීහි පරා කරා පරස්ස ක්ත්වස්ස චචරිච්චා හොන්ති යථාක්කමං. සක්කච්ච සක්කරිත්වා, අසක්කච්ච අසක්කරිත්වා, අධිකිච්ච අධිකරිත්වා.

于以saṃ与adhi为前缀的语根kara之后，随后的后缀ktvā依次变为cca与ricca。例如：sakkacca（恭敬地）代替sakkaritvā，asakkacca（不恭敬地）代替asakkaritvā，adhikicca（关于）代替adhikaritvā。

168. ඉතො ච්චො.

168. 于语根i之后，（ktvā变为）cco。

ඉඉච්චස්මා [Pg.208] පරස්ස ක්ත්වාස්ස ච්චො වා හොති. අධිච්ච අධීයිත්වා, සමෙච්ච සමෙත්වා.

于语根i之后，随后的后缀ktvā有时变为cco。例如：adhicca（学习后）代替adhīyitvā，samecca（会合后）代替sametvā。

169. දිසා වානවා ස ච.

169. 于dis之后，（ktvā变为）vānavā，且（dis之末音节变为）sa。

දිසතො ක්ත්වාස්ස වානවා හොන්ති වා දිසස්ස ච ස කාරො තංසන්නියොගෙන. සස්ස සවිධානං පරරූපබාධනත්ථං. දිස්වාන, දිස්වා පස්සිත්වා, කථං ‘නාදට්ඨා පරතො දොස’න්ති? ඤාපකා ත්වාස්ස වලොපො, එවං ‘ලද්ධා ධන’න්ති ආදීසු.

于语根dis之后，后缀ktvā有时变为vānavā，且同时为dis规定了sa。规定sa是为了防止并合为后音（pararūpa）。例如：disvāna、disvā、passitvā（皆为“见过后”）。问：“nādaṭṭhā parato dosaṃ”（不见他人过）一句如何解释？答：此句暗示了后缀tvā中va的脱落，“laddhā dhanaṃ”（获得财富后）等句亦同。

170. ඤි බ්‍යඤ්ජනස්ස.

170. 于辅音（开头的后缀）前，（加入）ñi。

ක්‍රියත්ථා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනාදිප්පච්චයස්ස ඤි වා හොති. භුඤ්ජිතුං භොත්තුං, බ්‍යඤ්ජනස්සාති කිං? පාචකො.

于动词语根之后，于以辅音起始的后缀前，有时加入ñi（即i）。例如：bhuñjituṃ（为食）或作bhottuṃ（为食）。为何言“于辅音（起始的后缀）”？是为了排除pācako（烹饪者）等情况。

171. රා නස්ස ණො.

171. 于r之后，n变为ṇa。

රන්තතො ක්‍රියත්ථා පරස්ස පච්චයනකාරස්ස ණො හොති. අරණං, සරණං.

于以r结尾的动词语根之后，随后的后缀中的字母na变为ṇa。例如：araṇaṃ（去处），saraṇaṃ（归宿处）。

172. න න්තමානත්‍යාදීනං.

172. 此不适用于nta、māna、ti等后缀中的n。

රන්තතො පරෙසං න්තමානත්‍යාදීනං නස්ස ණො න හොති, කරොන්තො, කුරුමානො, කරොන්ති.

于以r结尾的语根之后，随后的nta、māna、ti等后缀中的n，不变为ṇa。例如：karonto、kurumāno、karonti。

173. ගමයමිසාසදිසානං වා ච්ඡඞ.

173. 语根gam、yam、is、ās、dis等有时变为ccha。

එතෙසං වා ච්ඡඞ හොති න්තමානත්‍යාදීසු. ගච්ඡන්තො ගච්ඡමානො ගච්ඡති, යච්ඡන්නො යච්ඡමානො යච්ඡති, ඉච්ඡන්තො ඉච්ඡමානො ඉච්ඡති [Pg.209] අච්ඡන්තො අච්ඡමානො අච්ඡති, දිච්ඡන්තො දිච්ඡමානො දිච්ඡති, වාති කිං? ගමිස්සති, වවත්ථිතවිභාසා-යං, තෙනාඤ්ඤෙසු ච ක්වචි-ඉච්ඡිතබ්බං ඉච්ඡා ඉච්ඡිතුං, අච්ඡිතබ්බං අච්ඡතුං, අඤ්ඤෙසඤ්ච යොගවිභාගා-පවෙච්ඡති.

于nta、māna、ti等后缀前，此等语根有时变为ccha。例如：gacchanto、gacchamāno、gacchati（去）；yacchanto、yacchamāno、yacchati（给予）；icchanto、icchamāno、icchati（意欲）；acchanto、acchamāno、acchati（坐）；dicchanto、dicchamāno、dicchati（看）。为何言“有时”？是为了允许gamissati（他将去）等形式。此为固定选择（vavatthitavibhāsā），故于某些其他情况下（不发生此变化），如：icchitabbaṃ、icchā、icchituṃ；acchitabbaṃ、acchatuṃ。又因经文剖分（yogavibhāga），此法亦可用于他处，如pavecchati。

174. ජරමරානමීයඞ.

174. 语根jara与mara有时变为īya。

එතෙසමීයඞ වා හොති න්තමානත්‍යාදීසු. ජීයන්තො ජීරන්තො, ජීයමානො ජීරමානො, ජීයති ජීරති, මීයන්තො මරන්තො, මීයමානො මරමානො, මීයති මරති.

于nta、māna、ti等后缀前，此等语根有时变为īya。例如：jīyanto或jīranto（衰老中），jīyamāno或jīramāno（衰老中），jīyati或jīrati（衰老）；mīyanto或maranto（死亡中），mīyamāno或maramāno（死亡中），mīyati或marati（死亡）。

175. ඨාපානං තිට්ඨ පිවා.

175. 语根ṭhā与pā分别变为tiṭṭha与piva。

ඨාපානං තිට්ඨපිවා හොන්ති න්තමානත්‍යාදීසු. තිට්ඨන්තො, තිට්ඨමානො, තිට්ඨති, පිවන්තො, පිවමානො, පිවති, වාත්වෙවි? ඨාති, පාති.

于nta、māna、ti等后缀前，语根ṭhā与pā变为tiṭṭha与piva。例如：tiṭṭhanto、tiṭṭhamāno、tiṭṭhati（站立）；pivanto、pivamāno、pivati（喝）。为何（隐含）“有时”一词？是为了允许ṭhāti（站立）、pāti（喝）等形式。

176. ගමවදදානං ඝම්මවජ්ජදජ්ජා.

176. 语根gam、vad、dā，有时变为ghamma、vajja、dajja。

ගමාදීනං ඝම්මාදයො වා හොන්ති න්තමානත්‍යාදීසු. ඝම්මන්තො, ගච්ඡන්තො, වජ්ජන්තො වදන්තො, දජ්ජන්තො දදන්තො.

于nta、māna等后缀前，语根gam等有时变为ghamma等。例如：ghammanto或gacchanto（去）；vajjanto或vadanto（说）；dajjanto或dadanto（给）。

177. කරස්ස සොස්ස කුබ්බකුරුකයිරා.

177. 于带o的语根kar，有时变为kubba、kuru、kayira。

කරස්ස සඔකාරස්ස කුබ්බාදයො වා හොන්ති න්තමානත්‍යාදීසු. කුබ්බන්තො කයිරන්තො කරොන්තො, කුබ්බමානො කුරුමානො කයිරමානො, කරාණො, කුබ්බති කයිරති කරොති, කුබ්බතෙ කුරුතෙ, කයිරතෙ, වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස භිය්‍යො මානපරච්ඡක්කෙසු කුරු, ක්වචිදෙව පුබ්බඡක්කෙ ‘අග්ඝං කුරුතු, නො භවං, සොස්සාති වුත්තත්තා කත්තරියෙවිමෙ.

于带o的语根kar，于nta、māna等后缀前，有时变为kubba等。例如：kubbanto、kayiranto、karonto（做）；kubbamāno、kurumāno、kayiramāno（做）；karāṇo（做者）；kubbati、kayirati、karoti（做）；kubbate、kurute、kayirate（为己做）。因“有时”此一总则为固定选择，故于māna（分词）及后六组语尾中，多用kuru。仅于某些前六组语尾中，如‘agghaṃ kurutu, no bhavaṃ, sossāti’（尊者，请定价，我等将听）一语所示，此等形式皆为主动（kattari）用法。

178. ගහස්ස ඝෙප්පො.

178. 语基gah，作gheppa。

ගහස්ස [Pg.210] වා ඝෙප්පො හොති න්තමානත්‍යාදීසු. ඝෙප්පන්තො, ඝෙප්පමානො, ඝෙප්පති, වාත්වෙව? ගණ්හති.

语基gah，于nta、māna、ti等（后缀）中，或作gheppa。例如：gheppanto、gheppamāno、gheppati（被执取）。为何说“或”？（因为亦有）gaṇhati。

179. ණො නිග්ගහීතස්ස.

179. Niggahīta作ṇo。

ගහස්ස නිග්ගහීතස්ස ණො හොති. ගණ්හිතබ්බං, ගණ්හිතුං, ගණ්හන්තො.

语基gah之niggahīta作ṇ。例如：gaṇhitabbaṃ（应执取）、gaṇhituṃ（为执取）、gaṇhanto（正在执取）。

ඉතිමොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

如是《目犍连语法》释论中。

ඛාදිකණ්ඩො පඤ්චමො.

食（khādi）品第五。

6. ඡට්ඨො කණ්ඩො (ත්‍යාදි)

6. 第六品（ti等语尾）

1. වත්තමානෙ ති අන්ති සි ථ මි ම තෙ අන්තෙ සෙ ව්හෙ එ ම්හෙ.

1. 现在时（语尾）：ti、anti、si、tha、mi、ma、te、ante、se、vhe、e、mhe。

වත්තමානෙ ආරද්ධාපරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ත්‍යාදයො හොන්ති. ගච්ඡති, ගච්ඡන්ති, ගච්ඡසි ගච්ඡථ, ගච්ඡාමි ගච්ඡාම, ගච්ඡතෙ ගච්ඡන්තෙ, ගච්ඡසෙ ගච්ඡව්හෙ, ගච්ඡෙ ගච්ඡාම්හෙ. කථං ‘පුරෙ අධම්මො දිප්පති, පුරා මරාමී’ති? වත්තමානස්සෙවවත්තුමිට්ඨත්තා තංසමීපස්ස තග්ගහණෙන ගහණා, පුරෙපුරාසද්දෙහි වා අනාගතත්තාවගමෙ තදා තස්ස වත්තමානත්තා, කාලබ්‍යත්තයො වා එසො, භවන්තෙව හි කාලන්තරෙපි ත්‍යාදයො බාහුලකා ‘සන්තෙසු පරිගූහාමි, මා ච කිඤ්ච ඉතො අදං’ ‘කායස්ස භෙදා අභිසම්පරායං, සහබ්‍යතං ගච්ඡති වාසවස්ස, ‘අනෙකජාතිසංසාරං සන්ධාවිස්සං’ අතිවෙලං න මස්සිස්ස’න්ති.

于现在时，当意义为“已开始但未完成”时，从动词语基有ti等（语尾）。例如：gacchati、gacchanti、gacchasi、gacchatha、gacchāmi、gacchāma；gacchate、gacchante、gacchase、gacchavhe、gacche、gacchāmhe。为何有“pure adhammo dippati”（往昔不法盛行）和“purā marāmī”（往昔我死）之说？此乃因欲说为现在时，且因时近而借用。或因由pure、purā等词了知其为过去，而其于彼时为现在。或此为时态错置。ti等（语尾）亦多用于其他时态，例如：“santesu parigūhāmi”（我于善人中隐藏），“mā ca kiñca ito adaṃ”（愿我未曾于此施与任何物），“kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassa”（身坏命终后，得生为帝释天之同伴），“anekajātisaṃsāraṃ sandhāvissaṃ”（我将流转无量生死），“ativelaṃ na massissaṃ”ti（我将不过度沉迷）。

2. භවිස්සති [Pg.211] ස්සති ස්සන්ති ස්සසි ස්සථ ස්සාමි ස්සාම ස්සතෙ ස්සන්තෙ ස්සසෙ ස්සව්හෙ ස්සං ස්සාම්හෙ.

2. 未来时（语尾）：ssati、ssanti、ssasi、ssatha、ssāmi、ssāma、ssate、ssante、ssase、ssavhe、ssaṃ、ssāmhe。

භවිස්සති අනාරද්ධෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ස්සත්‍යාදයො හොන්ති. ගමිස්සති ගමිස්සන්ති, ගමිස්සසි ගමිස්සථ, ගමිස්සාමි ගමිස්සාම, ගමිස්සතෙ ගමිස්සන්තෙ, ගමිස්සසෙ ගමිස්සව්හෙ, ගමිස්සං ගමිස්සාම්හෙ.

于未来时，当意义为“尚未开始”时，从动词语基有ssati等（语尾）。例如：gamissati、gamissanti；gamissasi、gamissatha；gamissāmi、gamissāma；gamissate、gamissante；gamissase、gamissavhe；gamissaṃ、gamissāmhe。

3. නාමෙ ගරහාවිම්හයෙසු.

3. 于助词nāma，用于斥责与惊异。

නාමසද්දෙ නිපාතෙ සති ගරහායං විම්හයෙ ච ගම්‍යමානෙ ස්සත්‍යාදයො හොන්ති. ඉමෙ හි නාම කල්‍යාණධම්මා පටිජානිස්සන්ති, න හි නාම භික්ඛවෙ තස්ස මොඝපුරිසස්ස පාණෙසු අනුද්දයා භවිස්සති, කථං හි නාම සො භික්ඛවෙ මොඝපුරිසො සබ්බමත්තිකාමයං කුටිකං කරිස්සති? තත්ථ නාම ත්වං මොඝපුරිස මයා විරාගාය ධම්මෙ දෙසිතෙ සරාගාය චෙතෙස්සසි? අත්ථි නාම තාත සුදින්න ආභිදොසිකං කුම්මාසං පරිභුඤ්ජිස්සසි, අත්ථියෙවිහාපි නින්දාවගමො. විමුයෙ-අච්ඡරියං වත භො අබ්භුතං වත භො සන්තෙන වත භො පබ්බජිතා විහාරෙන විහරන්ති, යත්‍ර හි නාම සඤ්ඤී සමානො ජාගරො පඤ්චමත්තානි සකටසතානි නිස්සාය නිස්සාය අභික්කන්තානි නෙව දක්ඛති න පන සද්දං සොස්සති, අච්ඡරියං අන්ධො නාම පබ්බතමාරොහිස්සති, බධිරො නාම සද්දං සොස්සති.

当有助词nāma，且表斥责或惊异义时，用ssati等（未来时语尾）。斥责义，例如：此辈竟自称具善法者！诸比丘，彼愚人哉，于诸有情宁有悲悯！诸比丘，彼愚人何得竟造全泥孤邸？咄！愚人，我为汝说离贪法，汝竟思惟与贪相应？苏定那，汝竟食隔宿之酸粥耶？于此亦可了知为呵责。惊异义，例如：奇哉！未曾有哉！沙门住于寂静之住处。于此，有想、醒寤，五百辆车次第经过，既不能见，亦不闻声。奇哉！盲者竟能登山，聋者竟能闻声。

4. භූතෙ ඊඋං ඔත්ථ ඉං ම්හා ආ ඌ සෙ ව්හං අ ම්හෙ.

4. 不定过去时（语尾）：ī、uṃ、o、ttha、iṃ、mhā、ā、ū、se、vhaṃ、a、mhe。

භූතෙ පරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ඊ ආදයො හොන්ති. අගමී අගමුං, අගමො අගමිත්ථ, අගමිං අගමිම්හා[Pg.212], අගමා අගමූ, අගමිසෙ අගමිව්හං, අගම අගමිම්හෙ. භූතසාමඤ්ඤවචනිච්ඡායමනජ්ජතනෙපි ‘සුවො අහොසි ආනන්දො’.

于不定过去时，当意义为“已完成”时，从动词语基有ī等（语尾）。例如：agamī、agamuṃ；agamo、agamittha；agamiṃ、agamimhā；agamā、agamū；agamise、agamivhaṃ；agama、agamimhe。即使于非今日（过去），欲说一般过去时，亦可使用，如：“suvo ahosi ānando”（昨日阿难在此）。

5. අනජ්ජතනෙ ආ ඌ ඔ ත්ථ අ ම්හා ත්ථ ත්ථුං සෙ ව්හං ඉං ම්හසෙ.

5. 非今日过去时（语尾）：ā、ū、o、ttha、a、mhā、ttha、tthuṃ、se、vhaṃ、iṃ、mhase。

අවිජ්ජමානජ්ජතනෙ භූතෙ-ත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ආආදයො හොන්ති.

于不存在于今日之过去义，从动词语基有ā等（语尾）。

ආඤාය්‍යා ච උට්ඨානා, ආඤාය්‍යා ච සංවෙසනා;

එසජ්ජතනො කාලො, අහරුභතඩ්ඪරත්තං වා.

应知起与卧；此为今日之时，即白昼与前后半夜。

අගමා අගමූ, අගමො, අගමත්ථ, අගම අගමම්හා, අගමත්ථ අගමත්ථුං, අගමසෙ අගමව්හං, අගමිං අගමම්හසෙ. අඤ්ඤපදත්ථො කිං? අජ්ජ හිය්‍යො වා අගමාසි.

agamā、agamū；agamo、agamattha；agama、agamamhā；agamattha、agamatthuṃ；agamase、agamavhaṃ；agamiṃ、agamamhase。（规则中“非今日”一词）有何作用？答曰：“Ajja hiyyo vā agamāsi”（汝于今日或昨日去）。

6. පරොක්ඛෙ අ උ එ ත්ථ අ ම්හ ත්ථ රෙ ත්ථො ව්හො ඉ ම්හෙ.

6. 非亲见过去时（语尾）：a、u、e、ttha、a、mha、ttha、re、ttho、vho、i、mhe。

අපච්චක්ඛෙ භූතානජ්ජතනෙ-ත්ථෙ වුත්තමානතො ක්‍රියාත්ථා අ ආදයො හොන්ති. ජගාම ජගමු, ජගමෙ ජගපිත්ථ, ජගම ජගමිම්හ, ජගමිත්ථ ජගමිරෙ, ජගමිත්ථො ජගමිව්හො, ජගමි ජගමිම්හෙ. මූළ්හවික්ඛිත්තබ්‍යාසත්තචිත්තෙන අත්තනාපි ක්‍රියාකතාභිනිබ්බත්තිතකාලෙ-නුපලද්ධා සමානා ඵලෙනා-නුමීයමානා පරොක්ඛාව වත්ථුතො, තෙනුත්තමවිසයෙපි පයොගසමවො.

于非亲见、非今日之过去义，从动词语基有a等（语尾）。例如：jagāma、jagamu；jagame、jagapittha；jagama、jagamimha；jagamittha、jagamire；jagamittho、jagamivho；jagami、jagamimhe。由自心之愚痴、散乱、执着，于业已作、已生之时，实不自见；由果推之，于事乃为非亲见。是故，于第一人称亦可使用。

7. එය්‍යාදො වාතිපත්තියං ස්සා ස්සං සු ස්සෙ ස්සථ ස්සං ස්සාම්හා ස්සථ ස්සිංසු සස්සෙ ස්සව්හෙ ස්සිං ස්සාම්හසෙ.

7. 于条件式（atipatti），可用eyya等（语尾），或用ssā、ssaṃ、su、sse、ssatha、ssaṃ、ssāmhā、ssatha、ssiṃsu、sasse、ssavhe、ssiṃ、ssāmhase。

එය්‍යාදො [Pg.213] විසයෙ ක්‍රියාතිපත්තියං ස්සාදයො හොන්ති විභාසා. විධුරප්පච්චයොපනිපාතතො කාරණවෙකල්ලතො වා ක්‍රියායාතිපතනමනිප්ඵත්ති ක්‍රියාතිපත්ති, එතෙ ච ස්සාදයො සාමත්ථියාතීතානාගතෙස්වෙව හොන්ති න වත්තමානෙ තත්‍ර… ක්‍රියාතිපත්‍යසම්භවා, සචෙ පඨමවයෙ පබ්බජ්ජං අලභිස්සා අරහා අභවිස්සා, දක්ඛිණෙන චෙ අගමිස්සා න සකටං පරියා භවිස්සා, දක්ඛිණෙන චෙ අගමිස්සංසු, අගමිස්සෙ අගමිස්සථ, අගමිස්සං අගමිස්සාම්හා, අගමිස්සථ අගමිස්සිංසු, අගමිස්සසෙ අගමිස්සව්හෙ, අගමිස්සිං අගමිස්සාම්හසෙ, න සකටං පරියාභවිස්සා, වාතිකිං? දක්ඛිණෙ න චෙ ගමිස්සති න සකටං පරියා භවිස්සති.

在eyya等（语尾）的语域中，于动作超越（kriyātipatti）时，ssā等词尾为任选。动作超越是指由于辅助缘的缺失或原因的不足，导致动作的超越或不成就。而这些ssā等词尾仅用于能力已过去和未来时，不用于现在时，因为在现在时……动作超越不可能发生。例如：“如果他在初年得以出家，他本会成为阿拉汉。”“如果他向南走，车子本不会翻覆。”“如果他们向南走，（则有）agamissaṃsu、agamisse、agamissatha、agamissaṃ、agamissāmhā等形式，车子本不会翻覆。”为何说‘任选’？答曰：“如果他向南走，车子将不会翻覆。”

8. හෙතුඵලෙස්වෙය්‍ය එය්‍යුං එය්‍යාසි එය්‍යාථ එය්‍යාමි එය්‍යාම එථ එරං එථො එය්‍යව්හො එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ.

8. 于因果关系中，（语尾为）：eyya、eyyuṃ、eyyāsi、eyyātha、eyyāmi、eyyāma、etha、eraṃ、etho、eyyavho、eyyaṃ、eyyāmhe。

හෙතුභූතායං එලභූතායඤ්ච ක්‍රියායං වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො වා හොන්ති, සචෙ සඞ්ඛාරා නිච්චා භවෙය්‍යුං න නිරුජ්ඣෙය්‍යුං, දක්ඛිණෙන චෙ ගච්ඡෙය්‍ය න සකටං පරියාභවෙය්‍ය, දක්ඛිණෙන චෙ ගච්ඡෙය්‍යුං, ගච්ඡෙය්‍යාසි ගච්ඡෙය්‍යාථ, ගච්ඡෙය්‍යාමි ගච්ඡෙය්‍යාම, ගච්ඡෙථ ගච්ඡෙරං, ගච්ඡෙථො ගච්ඡෙය්‍යව්හො, ගච්ඡෙය්‍යං ගච්ඡෙය්‍යාම්හෙ, න සකටං පරිය්‍යාභවෙය්‍ය, භවනං ගමනං ච හෙතු, අනිරුජ්ඣනං අපරියාභවනං ච ඵලං, ඉහ කස්මා න හොති ‘හන්තීහි පලායති, වස්සතීති ධාවති, හනිස්සතීති පලායිස්සතී’ති? ඉති සද්දෙනෙව හෙතුහෙතුමන්තතාය ජොතිතත්තා, වාති කිං? දක්ඛිණෙන චෙ ගමිස්සති න සකටං පරියාභවිස්සති.

在作为因或作为果的动作中，为表动作之义，eyya等词尾为任选。例如：“若诸行是常，则不坏灭。”“若他向南行，车便不翻覆。”“若他们向南行，（或用）gaccheyyuṃ、gaccheyyāsi、gaccheyyātha、gaccheyyāmi、gaccheyyāma、gacchetha、gaccheraṃ、gacchetho、gaccheyyavho、gaccheyyaṃ、gaccheyyāmhe（等形式），车便不翻覆。”存在和行走是因，不坏灭和不翻覆是果。为何此处没有‘hantīhi palāyati’（因[他]要杀而逃）、‘vassatīti dhāvati’（因要下雨而跑）、‘hanissatīti palāyissatī’（因将要被杀而将逃）这样的用法呢？因为通过iti一词本身，因果关系已被阐明。为何说‘任选’？（因为也可以说：）“若他向南行，车将不翻覆。”

9. පඤ්හපත්ථනාවිධීසු.

9. 在疑问、愿望和规定中。

පඤ්හො=සම්පුච්ඡනං [Pg.214] සම්පධාරණං නිරූපණං කාරියානිච්ඡයනං පත්ථනා=යාචනං ඉට්ඨාසිං භනඤ්ච, විධි=විධානං නියොජනං ක්‍රියාසු බ්‍යාපාරණා, සා ච දුවිධාව සාදරානාදරවසෙන… විසයභෙදෙන භින්නායපි තදුභයානතිවත්තනතො, එතෙසු පඤ්හාදීසු ක්‍රියත්ථතො එය්‍යොදයො හොන්ති, පඤ්හෙ - කිමායස්මා විනයං පරියාපුණෙය්‍ය? උදාහු ධම්මං, ගච්ඡෙය්‍යං වාහං උපොසථං න වා ගච්ඡෙය්‍යං, පත්ථනායං-ලභෙය්‍යා-හං භන්තෙ භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං ලභෙය්‍යං උපසම්පදං, පස්සෙය්‍යං තං වස්සසතං අරොගං, විධිම්හි-භවං පත්තං පචෙය්‍ය, භවං පුඤ්ඤං කරෙය්‍ය, ඉහ භවං භුඤ්ජෙය්‍ය, ඉහ භවං නිසීදෙය්‍ය, මාණවකං භවං අජ්ඣාපෙය්‍ය, අනුඤ්ඤාපත්තකාලෙසුපි සිද්ධාව… තත්ථාපි විධිප්පතීතිතො, අනුඤ්ඤායං-එවං කරෙය්‍යාසි, පත්තකාලෙ-කටං කරෙය්‍යාසි, පත්තො තෙ කාලො කටකරණෙ, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං සඞ්ඝො උපොසථං කරෙය්‍ය, එතස්ස භගවා කාලො එතස්ස සුගත කාලො යං භගවා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙය්‍ය, පෙසනෙපිච්ඡන්ති ‘ගාමං ත්වං භණෙ ගච්ඡෙය්‍යාසි’.

问即是询问、审察、考察、对所作的决断；愿望即是乞求、说出所欲；规定即是制定、命令、在行动中指令。而它（规定）有两种，即恭敬与不恭敬……虽因对象不同而有别，但皆不超出此二者。在这些疑问等中，为表动作之义，使用eyya等词尾。在疑问中：“具寿(āyasmā)是学律，还是学法？”“我该去布萨(uposatha)呢，还是不该去？”在愿望中：“尊者，愿我能在世尊(bhagavā)座下出家，得受具足戒(upasampadā)。”“愿我见您百年无病。”在规定中：“尊者应煮饭。”“尊者应行福业。”“尊者应在此食。”“尊者应在此坐。”“尊者应教导少年。”在许可和时机成熟时也成立，因为在那里也见规定之义。在许可中：“你应这样做。”在时机成熟时：“你应做席子。”“你做席子的时候到了。”“若僧团时机适宜，僧团应行布萨。”“世尊，这是时机，善逝，这是时机，世尊应为弟子们制定学处(sikkhāpada)。”在派遣中，他们希望（说）：“喂，你应去村庄。”

10. තු අන්තු හි ථ මි ම තං අන්තං ස්සු ව්හො එ ආමසෙ.

10. （词尾为：）tu、antu、hi、tha、mi、ma、taṃ、antaṃ、ssu、vho、e、āmase。

පඤ්හාදීස්වෙතෙ හොන්ති ක්‍රියත්ථතො. ගච්ඡතු ගච්ඡන්තු, ගච්ඡාහි ගච්ඡථ, ගච්ඡාමි ගච්ඡාම, ගච්ඡතං ගච්ඡන්තං, ගච්ඡස්සු ගච්ඡව්හො, ගච්ඡෙ, ගච්ඡාමසෙ, පඤ්හෙ-කින්නු ඛලු භො බ්‍යාකරණමධීයස්සු, පත්ථනායං-දදාහි මෙ, ජීවතු භවං, විධිම්හි-කටං කරොතු භවං, පුඤ්ඤං කරොතු [Pg.215] භවං, ඉහ භවං භුඤ්ජතු, ඉහ භවං නිසීදතු, උද්දිසතු භන්තෙ භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛං, පෙසනෙ-ගච්ඡ භණෙ ගාමං, අනුමතියං - එවං කරොහි, පත්තකාලෙ-කාලො-යං තෙ මහාවීර උප්පජ්ජ මාතුකුච්ඡියං.

在疑问等中，为表动作之义，使用这些词尾。（例如：）gacchatu, gacchantu, gacchāhi, gacchatha, gacchāmi, gacchāma, gacchataṃ, gacchantaṃ, gacchassu, gacchavho, gacche, gacchāmase。在疑问中：“尊者，你究竟学语法吗？”在愿望中：“请给我。”“愿尊者长寿。”在规定中：“尊者请做席子。”“愿尊者行福业。”“愿尊者在此食。”“愿尊者在此坐。”“尊者，愿世尊为比丘们诵说波罗提木叉(pātimokkha)。”在派遣中：“喂，去村庄！”在许可中：“就这样做。”在时机成熟时：“大雄，这是你的时机，投生母胎吧！”

11. සත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී.

11. 在能力与应供的语境中，使用eyya等词尾。

සත්තියං අර හත්ථෙ ච ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො හොන්ති. භවං ඛලු රජ්ජං කරෙය්‍ය, භවං සත්තො අරහො.

在能力和应供之义中，为表动作之义，使用eyya等词尾。例如：“尊者确实能统治王国”，（因为）“尊者有能力、是应供者”。

12. සම්භාවනෙ වා.

12. 或于可能性中。

සම්භාවනෙ ගම්‍යමානෙ ධාතුනා වුච්චමානෙ ච එය්‍යාදයො හොන්ති විභාසා. අපි පබ්බතං සිරසා භින්දෙය්‍ය, ක්‍රියාතිපත්තියන්තු ස්සාදී-අසනියාපි හතො නාපතිස්සා, සම්භාවෙමි සද්දහාමි අවකප්පෙමි භුඤ්ජෙය්‍ය භවං භුඤ්ජිස්සති භවං අභුඤ්ජි භවං, ක්‍රියාතිපත්තියන්තු ස්සාදී-සම්භාවෙමි නාභුඤ්ජිස්සා භවං.

当可能性被了知，或被动词词根表达时，eyya等词尾为任选。例如：“他甚至能用头打破山。”但在动作超越中，则用ssā等词尾：“即使被雷击中，他本不会倒下。”（又如：）“我推测、我相信、我设想：尊者可能会吃，尊者将会吃，尊者吃了。”但在动作超越中，则用ssā等词尾：“我推测尊者本不会吃。”

13. මායොගෙ ඊආආදී.

13. 与mā连用时，（使用）ī、ā等（词尾）。

මා යොගෙ සති ඊආදයො ආආදයො ච වා හොන්ති. මා සු පුනපි එවරූපමකාසි, මා භවං අගමා වනං, වාත්වෙව? මා තෙ කාමගුණෙ භමස්සු චිත්තං, මා ත්වං කරිස්සසි, මා ත්වං කරෙය්‍යාසි, අසකකාලත්ථොයමාරම්භො, බුද්ධො භවිස්සතීති පදන්තරසම්බන්ධෙනානාගතකාලතා පතීයතෙ, එවං කතො කටො ස්වෙ භවිස්සති, භාවි කිච්චමාසීති.

当与mā连用时，ī等和ā等词尾为任选。例如：“你切勿再做这样的事。”“尊者不要去森林。”为何说‘任选’？（因为也可以说：）“不要让你的心在五欲中游荡。”“你不要做（将来时）。”“你不要做（可能式）。”此（与mā连用的不定过去时）是为了非其自身的时间义而设。如同“佛陀将会出现”一句，通过与其他词的关联，未来的时间被了知。同样，“这样做了，席子明天将会（完成）”，以及“将来的工作已（开始）”。

ලුනාහි [Pg.216] ලුනාහිත්වෙවායං ලුනාති, ලුනස්සු ලුනස්සුත්වෙවායං ලුනා-තීති ත්වාදීනමෙවෙතං මජ්ඣිමපුරිසෙකවචනානමාභික්ඛඤ්ඤෙ ද්විබ්බවචනං, ඉදං වුත්තං හොති ‘එව මෙස තුරිතො අඤ්ඤෙපි නියොජෙන්තොවිය කිරියං කරොතී’ති, එවං ලුනාථ ලුනාථත්වෙවායං ලුනාති, ලුනව්හො ලුනව්හොත්වෙවායං ලුනාති, තථා කාලන්තරෙසුපි ලුනාහි ලුනාහිත්වෙවායං අලුනි, අලුනා, ලුලාව, ලුනිස්සතීති, එවං ස්සුම්හි ච යොජනීයං, තථා සමුච්චයෙපි මඨමට, විහාරමටෙත්වෙවායමටති, මඨමටස්සු, විහාරමටස්සුත්වෙවායමටති, බ්‍යාපාරභෙදෙ තුසාමඤ්ඤවචනස්සෙව බ්‍යාපකත්තා අනුප්පයොගො භවති, ඔදනං භුඤ්ජ, යාගුං පිව, ධානා ඛාදෙත්වෙවාය-මජ්ඣොහරති.

“‘割吧(lunāhi)，割吧’，他就是这样割；‘割吧(lunassu)，割吧’，他就是这样割——这即是第二人称单数（动词）在表示重复时作双重语。此即是说：‘他如此急速地，仿佛在命令他人一般地行动。’同样，‘（你们）割吧(lunātha)，割吧’，他就是这样割；‘（你们）割吧(lunavho)，割吧’，他就是这样割。在其他时态中也是如此，如‘割吧，割吧’，他割了(aluni, alunā, lulāva)，他将割(lunissati)。同样，也应与ssu连接。同样，在表示集合时，‘去茅舍(maṭha)，去寺院(vihāra)’，他就是这样去；‘去茅舍吧，去寺院吧’，他就是这样去。当行为不同时，因总说之词具有涵盖性，故不需再附加（动词）。（例如：）‘吃饭(bhuñja)，喝粥(piva)，嚼谷(khāda)’，他就是这样咽下(ajjhoharati)。”

14. පුබ්බපරච්ඡක්කානමෙකානෙකෙසු තුම්හාම්හසෙසෙසු ද්වෙ ද්වෙ මජ්ඣිමුත්තමපඨමා.

14. 对于单数和复数中的“你”(tumha)、“我”(amha)及其他（代词），前六组（动词）和后六组各有两种第二人称、第一人称和第三人称（形式）。

එකානෙකෙසු තුම්හාම්හසද්දවචනීයෙසු තදඤ්ඤසද්දවචනීයෙසු ච කාරකෙසු පුබ්බච්ඡක්කානං පරච්ඡක්කානං මජ්ඣිමුත්තමපඨමා ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති යථාක්කමං ක්‍රියත්ථා, උත්තමසද්දො-යං සභාවතො තතියදුකෙ රුළ්හො, ත්වං ගච්ඡසි, තුම්හෙ ගච්ඡථ, ත්වං ගච්ඡසෙ, තුම්හෙ ගච්ඡව්හෙ, අහං ගච්ඡාමි, මයං ගච්ඡාම, අහං ගච්ඡෙ, මයං ගච්ඡාම්හෙ, සො ගච්ඡති, තෙ ගච්ඡන්ති, සො ගච්ඡතෙ, තෙ ගච්ඡන්තෙ, සාමත්ථියා ලද්ධත්තා අප්පයුජ්ජමානෙසුපි තුම්හාම්හසෙසෙසු භවන්ති. ගච්ඡසි, ගච්ඡථ, ගච්ඡසෙ, ගච්ඡව්හෙ, ගච්ඡාමි, ගච්ඡාම, ගච්ඡෙ, ගච්ඡාම්හෙ, ගච්ඡති, ගච්ඡන්ති, ගච්ඡතෙ, ගච්ඡන්තෙ.

在单数和复数中，对于由“你”(tumha)、“我”(amha)之语及其他语所表达的作用者(kāraka)，前六组与后六组各有第二、第一、第三人称两种，依次用于表述行为。此中“第一人称”(uttama)一词，依其自性，用于第三组。例如：你走(tvaṃ gacchasi)，你们走(tumhe gacchatha)；你走(tvaṃ gacchase)，你们走(tumhe gacchavhe)；我走(ahaṃ gacchāmi)，我们走(mayaṃ gacchāma)；我走(ahaṃ gacche)，我们走(mayaṃ gacchāmhe)；他走(so gacchati)，他们走(te gacchanti)；他走(so gacchate)，他们走(te gacchante)。即使不使用“你”、“我”等词，（这些动词形式）亦因其自身能力而成立。例如：gacchasi, gacchatha, gacchase, gacchavhe, gacchāmi, gacchāma, gacche, gacchāmhe, gacchati, gacchanti, gacchate, gacchante。

15. ආඊස්සාදීස්වඤ වා.

15. 于ā、ī、ssa等为首时，或为另一形式。

ආආදො [Pg.217] ඊආදො ස්සා ආදො ච ක්‍රියත්ථස්ස වා අඤ හොති. ඤකාරො-නුබන්ධො, අගමා, ගමා, අගමී, ගමී, අගමිස්සා, ගමිස්සා.

以ā为首、以ī为首及以ssā为首的动词词缀，或为另一形式。ñ为指示字母。例如：agamā, gamā, agamī, gamī, agamissā, gamissā。

16. අආදීස්වාහො බ්‍රූස්ස.

16. 于a等为首时，brū（词根）作āho。

බ්‍රූස්ස ආහො හොති අආදීසු. ආහ, ආහු.

于a等为首时，brū（词根）变为āho。例如：āha, āhu。

17. භූස්ස වුක.

17. bhū（词根）作vuka。

අආදීසු භූස්ස වුක හොති. කකාරො-නුබන්ධො, උකාරො උච්චාරණත්ථො, බභූව.

于a等为首时，bhū（词根）变为vuka。k为指示字母，u为发音之用。例如：babhūva。

18. පුබ්බස්ස අ.

18. 前（音节）作a。

අආදීසු ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස භූස්ස අ හොති, බභූව.

于a等为首，当（词根）重复时，bhū之前（音节）变为a。例如：babhūva。

19. උස්සංස්වාහා වා.

19. 于āhā后，us或作aṃsu。

ආහාදෙසා පරස්ස උස්ස අංසුවා හොති. අහංසු, ආහු.

于替代词āha之后，其后的us或变为aṃsu。例如：ahaṃsu, āhu。

20. ත්‍යන්තීනං ටටූ.

20. ti与antī作ṭa与ṭū。

ආහා පරෙසං තිඅන්තීනං ටටූ හොන්ති. ටකාරා සබ්බාදෙසත්ථා, ආහ, ආහු, අතොයෙව ච ඤාපකා තිඅන්තීසු ච බ්‍රූස්සා-හො.

于āhā后，其后的ti与antī变为ṭa与ṭū。ṭ字母为全替代之用。例如：āha, āhu。正因如此，此亦表明于ti与antī前，brū（词根）亦作āho。

21. ඊආදො වචස්සොම.

21. 于ī等为首时，vac（词根）作oma。

ඊආදීසු වචස්ස ඔම හොති. මකාරො-නුබන්ධො, අවොච, ඊආදොති කිං? අවචා.

于ī等为首时，vac（词根）变为oma。m为指示字母。例如：avoca。为何说“于ī等为首”？（反例是）avacā。

22. දාස්ස දං වා මිමෙස්වද්විත්තෙ.

22. 于mi与me前，当非重复时，dā（词根）或作daṃ。

අද්විතෙ [Pg.218] වත්තමානස්ස දාස්ස දං වා හොති මිමෙසු. දම්මි දෙමි, දම්ම දෙම, අද්විත්තෙති කිං? දදාධි දදාම.

当非重复时，现在时的dā（词根）于mi与me前或变为daṃ。例如：dammi, demi；damma, dema。为何说“非重复”？（反例是）dadādhi, dadāma。

23. කරස්ස සොස්ස කුං.

23. kar（词根）之o连s作kuṃ。

කරස්ස සඔකාරස්ස කුං වා හොති මිමෙසු. කුම්මි කුම්ම, කරොමි කරොම.

kar（词根）之o音连同s，于mi与me前或变为kuṃ。例如：kummi, kumma；karomi, karoma。

24. කා ඊආදීසු.

24. 于ī等为首时，（kar之o连s）或作kā。

කරස්ස සඔකාරස්ස කා හොති වා ඊආදීසු. අකාසි අකරි, අකංසු අකරිංසු, අකා අකරා.

kar（词根）之o音连同s，于ī等为首时，或变为kā。例如：akāsi, akari；akaṃsu, akariṃsu；akā, akarā。

25. හාස්ස, චාහඞ ස්සෙන.

25. （kar词根之o连s）与hā（词根），连同ssa，或作āhaṅa。

කරස්ස සොස්ස හාස්ස ච ආහඞ වා හොති ස්සෙන සහ. කාහති කරිස්සති, අකාහා අකරිස්සා, හාහති හායිස්සති, අහාහා අහායිස්සා.

kar（词根）之o连s与hā（词根），连同ssa，或变为āhaṅa。例如：kāhati, karissati；akāhā, akarissā；hāhati, hāyissati；ahāhā, ahāyissā。

26. ලභවසච්ඡිදභිදරුදානං ච්ඡඞ.

26. labh、vas、chid、bhid、rud（等词根），连同ssa，作cchaṅa。

ලභාදීනං ච්ඡඞ වා හොති ස්සෙනසහ. අලච්ඡා අලභිස්සා, ලච්ඡති ලභිස්සාති, අවච්ඡා අවසිස්සා, වච්ඡති වසිස්සති, අච්ඡෙච්ඡා අච්ඡින්දිස්සා, ඡෙච්ඡති ඡින්දිස්සති, අභෙච්ඡා අභින්දිස්සා, භෙච්ඡති භින්දිස්සති, අරුච්ඡා අරොදිස්සා, රුච්ඡති රොදිස්සතී[Pg.219], අඤ්ඤස්මිම්පි ඡිදස්ස වා ච්ඡඞ යොගවිභාගා, අච්ඡෙච්ඡුං අච්ඡන්තිංසු, අඤ්ඤෙසඤ්ච ගච්ඡං ගච්ඡිස්සං.

labh等（词根），连同ssa，或变为cchaṅa。例如：alacchā, alabhissā；lacchati, labhissati；avacchā, avasissā；vacchati, vasissati；acchecchā, acchindissā；checchati, chindissati；abhecchā, abhindissā；bhecchati, bhindissati；arucchā, arodissā；rucchati, rodissatī。通过规则分割(yogavibhāga)，chid（词根）在其他情况下亦或作cchaṅa，例如：acchecchuṃ, acchindiṃsu。其他（词根）亦然，例如：gacchaṃ, gacchissaṃ。

27. භුජ මුච වච විසානං ක්ඛඞ.

27. bhuj、muc、vac、vis（等词根），连同ssa，作kkhaṅa。

භුජාදීනං ක්ඛඞ වා හොති ස්සෙන සහ. අභොක්ඛා අභුඤ්ජිස්සා, භොක්ඛති භුඤ්ජිස්සති, අමොක්ඛා අමුඤ්චිස්සා, මොක්ඛතිමුඤ්චිස්සති, අවක්ඛා අවචිස්සා, වක්ඛති වච්චිස්සති, පාවෙක්ඛා පාවිසිස්සා, පවෙක්ඛති පවිසිස්සති, විසස්සා-ඤ්ඤස්මිම්පි වා ක්ඛඞ යොගවිභාගා පාවෙක්ඛි, පාවිසි.

bhuj等（词根），连同ssa，或变为kkhaṅa。例如：abhokkhā, abhuñjissā；bhokkhati, bhuñjissati；amokkhā, amuñcissā；mokkhati, muñcissati；avakkhā, avacissā；vakkhati, vaccissati；pāvekkhā, pāvisissā；pavekkhati, pavisissati。通过规则分割(yogavibhāga)，vis（词根）在其他情况下亦或作kkhaṅa。例如：pāvekkhi, pāvisi。

28. ආඊආදීසු හරස්සා.

28. 于ā、ī等为首时，har（词根）之a作ā。

ආආදො ඊආදො අ හරස්ස ආ හොති වා. අහා අහරා, අහාසි අහරි.

以ā或ī为首时，har（词根）之a或变为ā。例如：ahā, aharā；ahāsi, ahari。

29. ගමිස්ස.

29. 关于gam（词根）。

ආආදො ඊආදො අ ගමිස්ස ආ හොති වා. අගා අගමා, අගා අගමී.

当后缀以ā、ī等开头时，词根gam的a可选择地变为ā。例如：Agā、agamā，agā、agamī。

30. ඩංසස්ස ච ඡඞ.

30. 以及ḍaṃsa（词根）变为chaṅa。

ඩංසස්ස ගමිස්ස ච ඡඞ වා හොති ආඊආදීසු. අඩඤ්ඡා අඩංසා, අඩඤ්ඡි අඩංසී, අගඤ්ඡා අගච්ඡා, අගඤ්ඡි අගච්ඡී.

当后缀以ā、ī等开头时，词根ḍaṃsa与gam可选地变为chaṅa。例如：aḍañchā、aḍaṃsā，aḍañchi、aḍaṃsī，agañchā、agacchā，agañchi、agacchī。

31. හූස්ස හෙහෙහිහොහි ස්සත්‍යාදො.

31. 当ssati等在后时，（词根）hū变为he、hi、ho。

හූස්ස හෙආදයො හොන්ති ස්සත්‍යාදො. හෙස්සති, හෙහිස්සති, හොහිස්සති.

当ssati等（未来时语尾）在后时，（词根）hū变为he等。例如：Hessati、hehissati、hohissati。

32. ණානාසු රස්සො.

32. （词根）Ṇā、nā的短化。

ක්ණාක්නාසු [Pg.220] ක්‍රියත්ථස්ස රස්සො හොති. කිණාති, ධුනාති.

为构成动词，kṇā与knā（词根）的元音被短化。例如：Kiṇāti、dhunāti。

33. ආ ඊ ඤු ම්හා ස්සා ස්සම්හානං වා.

33. Ā、ī、ñu、mhā、ssā、ssamhānaṃ的可选变化。

එසං වා රස්සො හොති. ගම ගමා, ගමි ගමී, ගමු ගමූ, ගමිම්හ ගමිම්හා, ගමිස්ස ගමිස්සා, ගමිස්සම්හ ගමිස්සම්හා.

这些（语尾）可选地被短化。例如：Gama、gamā，gami、gamī，gamu、gamū，gamimha、gamimhā，gamissa、gamissā，gamissamha、gamissamhā。

34. කුසරුහෙහීස්ස ඡි.

34. （词根）kusa、ruh之后的ī（语尾）变为chi。

කුසා රුහා ච පරස්ස ඊස්ස ඡි වා හොති. අක්කොච්ඡි අක්කොසි, අභිරුච්ඡි අභිරුහි.

在（词根）kus与ruh之后，随后的ī（语尾）可选地变为chi。例如：Akkocchi、akkosi，abhirucchi、abhiruhi。

35. අ ඊ ස්සාආදීනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඤ.

35. A、ī、ssā等（语尾）之辅音的iña（增音）。

ක්‍රියත්ථා පරෙසං අආදීනං ඊආදීනං ස්සආදීනඤ්ච-බ්‍යඤ්ජනස්ස ඉඤ හොති විභාසා. බභුවිත්ථ, අභවිත්ථා, අනුභවිස්සා, අනුභවිස්සති අනුභොස්සති හරිසති හස්සති, එතෙසන්ති කිං? භවති, බ්‍යඤ්ජනස්සාති කිං? බභූව.

在动词词根之后，随后的a等、ī等、ssa等语尾的辅音，可选地变为iña。例如：Babhuvittha、abhavitthā、anubhavissā、anubhavissati、anubhossati、harisati、hassati。为何说“这些（语尾）”？例如：Bhavati。为何说“（语尾）的辅音”？例如：Babhūva。

36. බ්‍රූතො තිස්සීඤ.

36. （词根）brū之后的ti（语尾）变为īña。

බ්‍රූතො පරස්ස තිස්ස ඊඤ වා හොති. බ්‍රවීති, බ්‍රූති.

在（词根）brū之后，随后的ti（语尾）可选地变为īña。例如：Bravīti、brūti。

37. ක්‍යස්ස.

37. Kyassa。

ක්‍රියත්ථා පරස්ස ක්‍යස්ස ඊඤ වා හොති. පචීයති, පච්චති.

在动词词根之后，随后的kya（被动语态标志）可选地变为īña。例如：Pacīyati、paccati。

38. එය්‍යාථ ස්සෙ අ ආ ඊථානං ඔ, අ, අං, ත්ථ, ත්ථො, ව්හොක.

38. Eyyātha、sse、a、ā、ītha（等语尾）依次替换为o、a、aṃ、ttha、ttho、vho。

එය්‍යාථාදීනං ඔආදයො වා හොන්ති යථාක්කමං. තුම්හෙ භවෙය්‍යාථො භවෙය්‍යාථ, ත්වං අභවිස්ස අභවිස්සෙ, අහං අභවං [Pg.221] අභව, සො අභවිත්ථ අභවා, සො අභවිත්ථො, අභවී, තුම්හෙ භවථව්හො භවථ, ආසහචරිතොව අකාරො ගය්හතෙ, ථො පන-න්තෙ නිද්දෙසා ත්වාදිසම්බන්ධීයෙව, තස්සෙව වා නිස්සිතත්තා, නිස්සයකරණම්පි හි සුත්තකාරාචිණ්ණං.

Eyyātha等（语尾）可选地依次变为o等。例如：Tumhe bhaveyyātho、bhaveyyātha，tvaṃ abhavissa、abhavisse，ahaṃ abhavaṃ、abhava，so abhavittha、abhavā，so abhavittho、abhavī，tumhe bhavathavho、bhavatha。此处a元音被理解为不与（长音ā）伴随。然而，在结尾的解释中，tho仅与tvaṃ等相关，或因其依赖于此；而作此依赖确是经师们的惯例。

39. උංස්සිං ස්වංසු.

39. Uṃ、iṃ（语尾）变为suṃ、aṃsu。

උමීච්චස්ස ඉංසු අංසු වා හොන්ති. අගමිංසු, අගමංසු, අගමුං.

Uṃ与iṃ（语尾）可选地变为iṃsu、aṃsu。例如：Agamiṃsu、agamaṃsu、agamuṃ。

40. එඔත්තා සුං.

40. E、o之后（的语尾变为）suṃ。

එආදෙසතො ඔආදෙසතො ච පරස්ස උමිච්චස්ස සුං වා හොති. නෙසුං, නයිංසු, අස්සොසුං, අස්සුං, ආදෙසත්තාඛ්‍යාපනත්ථංත්තග්ගහණං.

在e与o的替换之后，随后的uṃ与iṃ（语尾）可选地变为suṃ。例如：Nesuṃ、nayiṃsu，assosuṃ、assuṃ。采用tta是为了说明其为替换（ādesa）。

41. හූතො රෙසුං.

41. （词根）hū之后的（语尾变为）resuṃ。

හූතො පරස්ස උමිච්චස්ස රෙසුං වා හොති. අහෙසුං, අහවුං.

在（词根）hū之后，随后的uṃ与iṃ（语尾）可选地变为resuṃ。例如：Ahesuṃ、ahavuṃ。

42. ඔස්ස අ ඉ ත්ථ ත්ථො.

42. O（语尾）的（替换为）a、i、ttha、ttho。

ඔස්ස අආදයො වා හොන්ති. ත්වං අභව, අභවි, අභවිත්ථ, අභවිත්ථො අභවො.

O（语尾）可选地变为a等。例如：Tvaṃ abhava、abhavi、abhavittha、abhavittho、abhavo。

43. සි.

43. Si。

ඔස්ස සි වා හොති. අහොසි ත්වං අහුවො.

O（语尾）可选地变为si。例如：Ahosi，tvaṃ ahuvo。

44. දීඝා ඊස්ස.

44. 长元音之后的ī（语尾）。

දීඝතො පරස්ස ඊස්ස සි වා හොති. අකාසි අකා, අදාසි අදා.

长元音后，语尾`ī`可任选作`si`。例如：`akāsi`或`akā`（他做了），`adāsi`或`adā`（他给了）。

45. ම්හාත්ථානමුඤ.

45. 语尾`mhā`与`ttha`作`uña`。

ම්හාත්ථානම්හඤ [Pg.222] වා හොති. අගම්හම්හා අගමිම්හා, අගමුත්ථ අගමිත්ථ.

语尾`mhā`与`ttha`可任选作`mhaña`。例如：`agamhamhā`或`agamimhā`（我们去了），`agamuttha`或`agamittha`（你们去了）。

46. ඉංස්ස ච සිඤ.

46. 并且，语尾`iṃ`作`siña`。

ඉමිච්චස්ස සිඤ වා තොති ම්හාත්ථානඤ්ච බහුලං. අකාසිං අකරිං, අකාසිම්හා අකරිම්හා අකාසිත්ථ අකරිත්ථ.

对于此语尾`iṃ`，`siña`为任选，且对于`mhā`与`ttha`则常见。例如：`akāsiṃ`或`akariṃ`（我做了），`akāsimhā`或`akarimhā`（我们做了），`akāsittha`或`akarittha`（你们去了）。

47. එය්‍යුංස්සුං.

47. 语尾`eyyuṃ`作`ssuṃ`。

එය්‍යුමිච්චස්ස ඤං වා හොති. ගච්ඡුං ගච්ඡෙය්‍යුං.

对于此语尾`eyyuṃ`，`ñaṃ`为任选。例如：`gacchuṃ`或`gaccheyyuṃ`（他们应该去）。

48. හිස්ස-තො ලොපො.

48. 语尾`hi`的省略。

අතො පරස්ස හිස්ස ලොපො වා හොති. ගච්ඡ ගච්ඡාහි, අතොති කිං? කරොහි.

元音`a`之后，其后的语尾`hi`可任选省略。例如：`gaccha`或`gacchāhi`（去吧）。为何说“元音`a`之后”？是为了区别如`karohi`（做吧）的情况。

49. ක්‍යස්ස ස්සෙ.

49. 语基`kya`作`sse`。

ක්‍යස්ස වා ලොපො හොති ස්සෙ. අන්වභවිස්සා අන්වභූයිස්සා, අනුභවිස්සති අනුඡූයිස්සති.

语基`kya`在`sse`前可任选省略。例如：`anvabhavissā`（他本会经历）、`anvabhūyissā`（他本会被经历）、`anubhavissati`（他将经历）、`anuchūyissati`（他将被触及）。

50. අත්ථිතෙය්‍යාදිච්ඡන්නං ස සු ස සථ සං සාම.

50. 对于`atthi`等动词的祈愿式，其语尾为`sa, su, sa, satha, saṃ, sāma`。

අස=භුවිච්චස්මා පරෙසං එය්‍යාදිච්ඡන්නං සාදයො හොන්ති යථාක්කමං. අස්ස, අස්සු, අස්ස, අස්සථ, අස්සං, අස්සාම.

由`as`与`bhū`词根，其后的祈愿式语尾`eyyādi`等，依次变为`sa`等形式。例如：`assa, assu, assa, assatha, assaṃ, assāma`。

51. ආදිද්වින්නමියාඉයුං.

51. 首二者作`iyā`与`iyuṃ`。

අත්ථිතෙය්‍යාදිච්ඡන්නං ආදිභූතානං ද්වින්නං ඉයා ඉයුං හොන්ති යථාක්කමං. සියා, සියුං.

对于`atthi`等动词的祈愿式，其最初的两个语尾依次变为`iyā`与`iyuṃ`。例如：`siyā, siyuṃ`。

52. තස්ස ථො.

52. `ta`作`tho`。

අත්ථිතො [Pg.223] පරස්ස තකාරස්ස ථො හොති. අත්ථි, අත්ථු.

动词`atthi`的`t`音变为`th`。例如：`atthi, atthu`。

53. සිහිස්වට.

53. 于`si`与`hi`（语尾），（`atthi`）作`aṭa`。

අත්ථිස්ස අට හොති සිහිසු, ටො සබ්බාදෙසත්ථො. අසි අහි.

当语尾为`si`与`hi`时，`atthi`变为`aṭa`；`ṭ`表示完全替换。例如：`asi, ahi`。

54. මිමානං වා ම්හිම්හා ච.

54. 语尾`mi`与`ma`可任选作`mhi`与`mhā`。

අත්ථිස්මා පරෙසං මිමානං ම්හිම්හා වා හොන්ති, තංසන්නියොගෙනඅත්ථිස්ස අට ච. අම්හි අස්මි, අම්හ අස්ම.

`atthi`之后，语尾`mi`与`ma`任选作`mhi`与`mhā`，与之同时`atthi`亦作`aṭa`。例如：`amhi`或`asmi`（我是），`amha`或`asma`（我们是）。

55. එසු සි.

55. 在这些（语尾）前，（`atthi`）作`s`。

එසු මිමෙසු අත්ථිස්ස සකාරො හොති. අස්මි අස්ම, පරරූපබාධනත්ථං.

在`mi`与`ma`这些语尾前，`atthi`变为`s`。例如：`asmi, asma`。此为阻止后形（连声）。

56. ඊආදො දීඝො.

56. （语尾）以`ī`等开头时，（元音）长音化。

අත්ථිස්ස දීඝො හොති ඊආදිම්හි. ආසි, ආසුං, ආසි, ආසිත්ථ, ආසිං, ආසිං ම්හා.

当语尾以`ī`等开头时，`atthi`（词根`as`）长音化。例如：`āsi, āsuṃ, āsi, āsittha, āsiṃ, āsimhā`。

57. හිමිමෙස්වස්ස.

57. 在`hi, mi, ma`（语尾）前，`a`作`ā`。

අකාරස්ස දීඝො හොති හිමිමෙසු. පචාහි, පචාමි, පචාම, මුය්හාමි.

在`hi, mi, ma`语尾前，`a`音长音化。例如：`pacāhi, pacāmi, pacāma, muyhāmi`。

58. සකා ණාස්ස ඛ ඊආදො.

58. 词根`sak`的后缀`ṇā`，在`ī`等语尾前，作`kha`。

සකස්මා ක්ණාස්සඛොහොති ඊආදීසු. අසක්ඛි, අසක්ඛිංසු.

词根`sak`之后的后缀`ṇā`，在`ī`等语尾前，变为`kho`。例如：`asakkhi, asakkhiṃsu`。

59. ස්සෙ වා.

59. 在`ssa`前，则（此变化）为任选。

සකස්මා [Pg.224] ක්ණස්සඛො වා හොති ස්සෙ. සක්ඛිස්සා සක්කුණිස්සා, සක්ඛිස්සති, සක්කුණිස්සති.

于`ssa`前，根`sak`之`kṇā`任选变为`kho`。例如：`sakkhissā`、`sakkuṇissā`，`sakkhissati`、`sakkuṇissati`。

60. තෙසු සුතො ක්ණොක්ණානං රොට.

60. 于彼等语尾前，根`su`之`kṇo`与`kṇā`变为`roṭa`。

තෙසු ඊආදිස්සෙසු සුතො පරෙසං ක්ණොක්ණානං රොට වා හොති. අස්සොසි අසුණි, අස්සොස්සා අසුණිස්සා, සොස්සති සුණිස්සති.

于`ī`等及`ssa`等语尾前，根`su`后之`kṇo`与`kṇā`任选变为`roṭa`。例如：`assosi`、`asuṇi`，`assossā`、`asuṇissā`，`sossati`、`suṇissati`。

61. ඤාස්ස සනාස්ස නායො තිම්හි. සනාස්ස ඤාස්ස නායො වා හොති තිම්හි. නායති, ජානාති.

61. 于`ti`前，根`sanā`与`ñā`任选变为`nā`。例如：`nāyati`、`jānāti`。

62. ඤාම්හි ජං.

62. 根`ñā`变为`jaṃ`。

ඤාදෙසෙ සනාස්ස ඤාස්ස ජං (වා) හොති. ජඤ්ඤා (ජානෙය්‍ය).

当有`ñā`之替换时，根`sanā`与`ñā`任选变为`jaṃ`。例如：`jaññā`（或`jāneyya`）。

63. එය්‍යාස්සියාඤා වා.

63. 语尾`eyyā`任选变为`iyā`与`ñā`。

ඤාතො එය්‍යාස්ස ඉයාඤා හොන්ති වා. ජානියා, ජඤ්ඤා ජානෙය්‍ය.

于根`ñā`后，`eyyā`任选变为`iyā`与`ñā`。例如：`jāniyā`、`jaññā`、`jāneyya`。

64. ඊස්සත්‍යාදීසු ක්නාලොපො.

64. 于`ī`、`ssati`等语尾前，`knā`脱落。

ඊආදො ස්සත්‍යාදො ච ඤාතො ක්නාලොපො වා හොති. අඤ්ඤාසි අජානි, ඤස්සති ජානිස්සති.

于`ī`等及`ssati`等语尾前，根`ñā`后之`knā`任选脱落。例如：`aññāsi`、`ajāni`，`ñassati`、`jānissati`。

65. ස්සස්ස හි කම්මෙ.

65. 于被动态中，`ssa`变为`hi`。

ඤාතො පරස්ස ස්සස්ස හි වා හොති කම්මෙ. පඤ්ඤායිහිති පඤ්ඤායිස්සති.

于根`ñā`后，`ssa`在被动态中任选变为`hi`。例如：`paññāyihiti`、`paññāyissati`。

66. එතිස්මා.

66. 从根`i`（去）而来。

එතිස්මා [Pg.225] පරස්ස ස්සස්ස හි හොති වා. එහිති එස්සති.

于根`i`（去）后，`ssa`任选变为`hi`。例如：`ehiti`、`essati`。

67. හනා ඡඛා.

67. 从根`han`而来，`ssa`变为`cha`与`kha`。

හනා ස්සස්ස ඡඛා වා හොන්ති. හඤ්ඡාමි හනිස්සාමි, පටිහඞ්ඛාමි පටිහනිස්සාමි.

于根`han`后，`ssa`任选变为`cha`与`kha`。例如：`hañchāmi`、`hanissāmi`，`paṭihaṅkhāmi`、`paṭihanissāmi`。

68. හාතො හ.

68. 从根`hā`而来，`ssa`变为`ha`。

හාතො පරස්ස ස්සස්ස හ හොති වා. හාහති ජහිස්සති.

于根`hā`后，`ssa`任选变为`ha`。例如：`hāhati`、`jahissati`。

69. දක්ඛ ඛ හෙහි හොහීහි ලොපො.

69. 从`dakkh`、`sakkh`、`he`、`ho`等替代词而来，`ssa`脱落。

දක්ඛාදීහි ආදෙසෙහි පරස්ස ස්සස්ස ලොපො වා හොති. දක්ඛති දක්ඛිස්සති, සක්ඛති සක්ඛිස්සති, හෙහිති හෙහිස්සතිහොහිති හොහිස්සති.

于`dakkh`等替代词后，`ssa`任选脱落。例如：`dakkhati`、`dakkhissati`，`sakkhati`、`sakkhissati`，`hehiti`、`hehissati`，`hohiti`、`hohissati`。

70. කයිරෙය්‍යස්සෙය්‍යුමාදීනං.

70. 关于`kayireyya`、`assa`、`eyyum`等。

කයිරා පරස්ස එය්‍යුමාදීනං එය්‍යස්ස ලොපො හොති. කයිරුං, කයිරාසි, කයිරාථ, කහිරාමි, කයිරාම.

于`kayirā`后，`eyyum`等语尾中的`eyya`脱落。例如：`kayiruṃ`、`kayirāsi`、`kayirātha`、`kayirāmi`、`kayirāma`。

71. ටා.

71. Ṭā.

කයිරා පරස්ස එය්‍යස්ස ටා හොති. සො කයිරා.

于`kayirā`后，`eyya`变为`ṭā`（长音`ā`）。例如：`so kayirā`。

72. එථස්සා.

72. 语尾`etha`变为`ā`。

කයිරා පරස්ස එථස්ස ආ හොති. කයිරාථ.

于`kayirā`后，`etha`变为`ā`。例如：`kayirātha`。

73. ලභා ඉං ඊනං ථං ථා වා.

73. 从根`labh`而来，语尾`iṃ`与`ī`任选变为`thaṃ`与`thā`。

ලභස්මා [Pg.226] ඉංඊඉච්චෙසං ථංථා හොන්ති වා. අලත්ථං අලභිං, අලත්ථ අලභි.

于根`labh`后，语尾`iṃ`与`ī`任选变为`thaṃ`与`thā`。例如：`alatthaṃ`、`alabhiṃ`，`alattha`、`alabhi`。

74. ගුරුපුබ්බා රස්සා රෙ න්තෙන්තීනං.

74. 前有重音节的短元音之后，`nte`与`ntī`变为`re`。

ගුරුපුබ්බස්මා රස්සා පරෙසං න්තෙන්තීනං රෙ වා හොති. ගච්ඡරෙ ගච්ඡන්ති, ගච්ඡරෙ ගච්ඡන්තෙ, ගමිස්සරෙ ගමිස්සන්ති, ගමිස්සරෙ ගමිස්සන්තෙ, ගුරුපුබ්බාති කිං? පච, රස්සති කිං? හොන්ති.

在以重音节为前导的短元音之后，`nte`、`ntī`等语尾任选变为`re`。例如：`gacchare`（代替`gacchanti`）、`gacchare`（代替`gacchante`）、`gamissare`（代替`gamissanti`）、`gamissare`（代替`gamissante`）。为何说“前有重音节”？（是为了排除）`paca`。为何说“短元音”？（是为了排除）`honti`。

75. එය්‍යෙය්‍යාසෙය්‍යන්නං ටෙ.

75. 语尾`eyya`、`eyyāsi`、`eyyaṃ`等可变为`ṭe`。

එය්‍යාදීනං ටෙ වා හොති. සො කරෙ කරෙය්‍ය, ත්වං කරෙ කරෙය්‍යාසි, අහං කරෙ කරෙය්‍යං.

eyya等（后缀）可选择性地变为e。例如：so kare 或 kareyya（他应作），tvaṃ kare 或 kareyyāsi（你应作），ahaṃ kare 或 kareyyaṃ（我应作）。

76. ඔවිකරණස්සු පරච්ඡක්කෙ.

76. 在后六时态中，o-词干的o变为u。

ඔවිකරණස්ස උ හොති පරච්ඡක්කෙ විසයෙ. තනුතෙ.

在后六时态的范围内，o-词干的o变为u。例如：tanute。

77. පුබ්බච්ඡක්කෙ වා ක්වචි.

77. 在前六时态中，有时可选择性地（发生变化）。

ඔවිකරණස්ස උ හොති වා ක්වචි පුබ්බච්ඡක්කෙ. වනුති වනොති.

在前六时态中，o-词干的o有时可选择性地变为u。例如：vanuti（或vanoti）。

78. එය්‍යාමස්සෙමු ච.

78. eyyāma亦可变为emha。

එය්‍යාමස්සෙමු වා හොති උ ච. භවෙම්හ, භවෙය්‍යාමු භවෙය්‍යාම.

eyyāma可选择性地变为emha，亦可变为eyyāmu。例如：bhavemha、bhaveyyāmu、bhaveyyāma。

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

《目犍连语法》释论

ත්‍යාදිකණ්ඩො ඡට්ඨො.

第六品“ti等品”终。

7. සත්තමො කණ්ඩො (ණ්වාදි)

7. 第七品（ṇva等）

‘‘බහුලං’’ [Pg.227] (1.58) ‘‘ක්‍රියත්ථා’’ති (5.14) ච සබ්බත්ථ වත්ථතෙ.

“bahulaṃ”(1.58)与“kriyatthā”(5.14)二（规则）于各处适用。

1. චර දර කර රහ ජන සන තල සාද සාධ කසාස චටාය වාහි ණු.

1. 从cara、dara、kara、raha、jana、sana、tala、sāda、sādha、kasa、asa、caṭa、aya、vāhi（等词根后）接ṇu。

චර-ගතිභක්ඛණෙසු, දර-දරණෙ, කර-කරණෙ, රහ-චාගෙ, ජන-ජනනෙ, සන-සම්භත්තියං, තල-පතිට්ඨායං, සාද-අස්සාදනෙ, සාධ-සංසිද්ධියං, කස-විලෙඛනෙ, අස-ඛෙපනෙ, චට-භෙදනෙ, අය-ඉති ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, වා-ගතිගන්ධනෙසු, එතෙහි ක්‍රියත්ථෙහි බහුලං ණු හොති. ‘‘අස්සා ණානුබන්ධෙ’’ති (5.84) උපන්තස්ස අස්ස ආ, චරති හදයෙ මනුඤ්ඤභාවෙනාති චාරු=සොභනං. දරීයතීති දාර=කට්ඨං. කරොතීති කාරු=සිප්පී, මඝ වා, විසුකම්මො ච. රහති චන්දාදීනං සොභාවිසෙසං නාසෙතීති රාහු=අසුරින්දො. ජායති ගමනාගමනං අනෙනාතිජානු=ජඞ්ඝොරූනං සන්ධි. සනෙති අත්තනි භත්තිං උප්පාදෙතීති සානු=ගිරිප්පදෙසො. තලන්ති පතිට්ඨහන්ති එත්ථ දන්තාති තාලු=වදනෙකදෙසො. සා දීයති අස්සාදීයතීති සාදු=මධුරං. සාධෙති අත්තපරහිතන්ති සාධු=සජ්ජනො. කසීයතීති කාසු=ආවාටො, අසති සීඝභාවෙන පවත්තතීති ආසු=සීඝං. චටති භින්දති අමනුඤ්ඤභාවන්ති චාටු=මනුඤ්ඤො. අයන්ති පවත්තන්ති සත්තා එතෙනාති ආයු=ජීවිතං. ‘‘අස්සා ණාපිම්හි යුක’’ ඉති (5.91) යුක- වාති ගච්ඡතීති වායු-වාතො.

cara（行走、食用）、dara（劈开）、kara（造作）、raha（舍弃）、jana（生起）、sana（敬爱）、tala（立足）、sāda（品尝）、sādha（成就）、kasa（掘刻）、asa（进行）、caṭa（破除）、aya（行走，此为daṇḍaka词根）、vā（行走、散发气味），从这些动词意义的词根后，多接ṇu后缀。根据“assā ṇānubandhe”(5.84)，倒数第二音节的a变为ā。因以令人喜悦的方式行于心中，故为cāru（美好）。因可被劈开，故为dāra（木材）。因能造作，故为kāru（工匠），或指摩伽(Magha)，或指毗首羯磨(Visukamma)。因能夺去日月等的光辉，故为rāhu（阿修罗王）。因由此产生往来运动，故为jānu（膝盖），即小腿与大腿的连接处。因在自身产生敬爱，故为sānu（山坡），即山地。牙齿在此立足，故为tālu（上颚），即口腔的一部分。因被给予且被品尝，故为sādu（甘美）。因能成就自他利益，故为sādhu（善人）。因被掘刻，故为kāsu（坑穴）。因以迅速方式进行，故为āsu（迅捷）。因破除不悦状态，故为cāṭu（愉悦）。众生依此而行，故为āyu（寿命）。根据“assā ṇāpimhi yuka”(5.91)规则，添加yuka，因能行进，故为vāyu（风）。

2. භර [Pg.228] මර චර තර අර ගර හන තන මන භම කිත ධන බංහ කම්බම්බ චක්ඛ භික්ඛ සංකින්දන්ද යජ පටාණාස වස පස පංස බන්ධා උ.

2. 从bhara、mara、cara、tara、ara、gara、hana、tana、mana、bhama、kita、dhana、baṃha、kamba、amba、cakkh、bhikkha、saṃki、inda、anda、yaja、paṭa、aṇa、asa、vasa、pasa、paṃsa、bandha（等词根后）接u。

භර-භරණෙ, මර-පාණචාගෙ, චර-ගතිභක්ඛණෙසු, තර තරණෙ, අර-ගමනෙ, ගර ඝර-සෙචනෙ, ගිරාති වා නිපාතනා අකාරො, හන-හිං සායං, තන-විත්තාරෙ, මන-ඤාණෙ, භම-අනවට්ඨානෙ, කිත-නිවාසෙ, ධන-සද්දෙ, බංහ බ්‍රහ බ්‍රූහ-වුද්ධියං, කම්බ-සංවරණෙ, අම්බ-සද්දෙ, චක්ඛ ඉක්ඛ දස්සනෙ, භික්ඛ-යාචනෙ, සංකසඞ්කායං, ඉන්ද-පරමිස්සරියෙ, අන්ද-බන්ධනෙ, යජ-දෙවපූජායං, අට පට-ගමනථා, අණ-සද්දත්ථො, අස-ඛෙපනෙ, වස-නිවාසෙ, පසබාධනෙ, පංස-නාසනෙ, බන්ධ-බන්ධනෙ, එතෙහි ක්‍රියත්ථෙහි උ හොති. භරතීති භර=භත්තා. මරති රූපකායෙන සහෙවාති මරු=දෙවො, නිජ්ජලදෙසො ච. චරීයති භක්ඛීයතීති චරු=හබ්‍යපා කො. තරන්ති අනෙනාති තරු=රුක්ඛො. අරති සූනභාවෙන උද්ධං ගච්ඡතීති අරු=වණො. ගරති සිඤ්චති, ගිරති වමති වා සිස්සෙසු සිනෙහන්ති ගරු=ආචරියො. හනති ඔදනාදීසු වණ්ණවිසෙසං නාසෙතීති හනු=වදනෙකදෙසො. තනොති සංසාර දුක්ඛන්ති තනු-සරීරං. මඤ්ඤති සත්තානං හිතාහිතන්ති මනු=පජාපති. භමති චලතීති භමු=නයනො පතිට්ඨානං. කෙතති උද්ධං ගච්ඡති, උපරි නිවසතීති වා කෙතු=ධජො. ධනති සද්දං කරොතීති ධනු=චාපො. බංහ ඉති නිද්දෙසා උම්හි නිච්චං නිග්ගහීතලොපො, බංහති වුද්ධිං ගච්ඡතීති බහු=අනප්පකං. කම්බති සංවරං කරොතීථි කම්බු=වලයො, සඞ්ඛො [Pg.229] ච. අම්බති නාදංකරොතීති අම්බු=වාරි. චක්ඛති රූපන්ති චක්ඛු=නයනං. භික්ඛතීති භික්ඛු=සමණො. සංකිරතීති සංකු=සූලං. ඉන්දති නක්ඛත්තානං පරමිස්සරියං පවත්තෙතීති ඉන්දු=චන්දො. අන්දන්ති බන්ධන්ති සත්තා එතායාති අන්දු=සඞ්ඛලිකා. යජන්ති අනෙනාති යජු=වෙදො. පටති බ්‍යත්තභාවං ගච්ඡතීති පටු=විචක්ඛණො. අණති සුඛුමභාවෙන පවත්තතීති අණු=සුඛුමො, වීහිභෙදො ච. අසන්ති පවත්තන්ති සත්තා එතෙහීති අසවො=පාණා. සුඛං වසන්ත්‍යනෙනාති වසු=ධනං. පසීයති බාධීයති සාමිකෙහීති පසු. චතුප්පදො. පංසති සොභාවිසෙසං නාසෙතීති පංසු=රෙණු. බන්ධීයති සිනෙහභාවෙනාති බන්ධු=ඤාති.

bhara（负重）、mara（舍弃生命）、cara（行走、食用）、tara（渡过）、ara（行走）、gara或ghara（浇灌），或由girāti通过特殊规则转a音、hana（杀害）、tana（扩展）、mana（知晓）、bhama（不稳定）、kita（居住）、dhana（发声）、baṃha、braha或brūha（增长）、kamba（遮蔽）、amba（发声）、cakkh或ikkha（看见）、bhikkha（乞讨）、saṃka（怀疑）、inda（主宰）、anda（束缚）、yaja（祭祀）、aṭa或paṭa（行走）、aṇa（发声）、asa（进行）、vasa（居住）、pasa（压迫）、paṃsa（毁坏）、bandha（束缚），从这些动词意义的词根后接u后缀。因能供养，故为bhara（供养者）。因与色身一同消亡，故为maru（天神），亦指无水之地。因被食用，故为caru（祭品）。因借此渡过，故为taru（树）。因以肿胀之状向上，故为aru（疮）。因能浇灌（garati），或因能吞咽（girati）、呕吐（vamati），或因对弟子倾注关爱，故为garu（老师）。因能消除米饭等的特殊色泽，故为hanu（下巴），即口的一部分。因能扩展轮回之苦，故为tanu（身体）。因能思量众生之利害，故为manu（众生之主）。因能转动、摇摆，故为bhamu（眼眉）。因能显扬，或居于上方，故为ketu（旗帜）。因能发出声音，故为dhanu（弓）。根据（规则中）baṃha的指示，当后接u时，鼻音（niggahīta）恒被省略；因能增长，故为bahu（众多）。因能遮蔽，故为kambu（手镯），亦指海螺。因能发出声音，故为ambu（水）。因能看见色法，故为cakkhu（眼睛）。因能乞讨，故为比丘（沙门）。因能搅乱，故为saṃku（矛）。因能对星辰行使最高主权，故为indu（月亮）。众生依此被束缚，故为andu（锁链）。因借此祭祀，故为yaju（吠陀）。因能变得熟练，故为paṭu（智者）。因以细微方式运作，故为aṇu（微小），亦指稻米的一种。众生依此而活，故为asavo（生命）。因借此能安乐居住，故为vasu（财富）。因被主人束缚、驱使，故为pasu（牲畜），即四足动物。因能毁坏光彩，故为paṃsu（尘土）。因以爱而联结，故为bandhu（亲属）。

3. බන්ධා ඌ වධො ච.

3. 从bandha（词根后）接ū，且（词根）被替换为vadha。

බන්ධ-බන්ධනෙ තිමස්මා ඌ හොති, බන්ධස්ස වධාදෙසො ච. පඤ්චහි කාමගුණෙහි අත්තනි සත්ථෙ බන්ධතීති වධූ-සුණිසා, ඉත්ථීච.

从词根bandha（意为束缚）后接ū后缀，且bandha被替换为vadha。因其以五种欲乐将夫主束缚于自身，故为vadhū（新妇、儿媳、女人）。

4. ජම්බාදයො.

4. jambu等词。

ජම්බූආදයො සද්දාඌපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ, නිපාතනං අප්පත්තස්ස පාපනං පත්තස්ස පටිසෙධො ච. ජනිස්මා ඌ, බුකාගමො, ‘‘මනානං නිග්ගහීත’’න්ති (5.96) නස්ස නිග්ගහීතං, ‘‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’’ති (1.41) නිග්ගහීතස්ස මො, ජායති, ජනීයතී වා ජම්බූ=රුක්ඛො. භමිස්ස අමලොපො, භමති කම්පතීති භූ=භමු. කරොතිස්මා ඌ, තස්ස කන්ධුඤ ච, ‘‘පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ’’ති (5.95) ධාත්වන්තස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස පරරූපත්තං, රුධිරුප්පාදං කරොතීති කක්කන්ධූ=බදරී. ලම්බ-අවසංසනෙ[Pg.230], ආපුබ්බො, සංයොගාදිලොපදීඝරස්සා, ආලම්බති අවසංසතීති අලාබූ=තුම්බි. සර-ගති හිංසාචින්තාසු, ඌම්හි අභුක අබුක ච, සරති ගච්ඡතීති සරභූ=එකා මහානදී. සරති පාණෙ හිංසතීති සරබූ=ඛුද්දජන්තුකවිසෙසො. චමඅදනෙ, චමති භක්ඛති නිවාපන්ති චමූ=සෙනා. තන-විත්ථාරෙ, තනොති සංසාරදුක්ඛන්ති තනු=සරීරං, එවමඤ්ඤෙපි පයොගතො දට්ඨබ්බා.

Jambū等词以ū后缀不规则派生而成。所谓不规则派生（nipātana），即令未达成者达成，并阻止已达成者。从词根Jani（生），接ū后缀，并增益buk；根据“manānaṃ niggahīta”（5.96），n变为ṃ；根据“vagge vagganto”（1.41），ṃ变为m。因其出生或被生出，故为jambū（阎浮树）。从Bhami，省略a音；因其转动、摇动，故为bhū，即bhamu（眉毛）。从词根Karoti，接ū后缀，并有kandhuña的替换；根据“pararūpamayakāre byañjane”（5.95），词根末尾的辅音变为其后的形式；因其能产生血液，故为kakkandhū（枣树）。从Lamba（垂下），加前缀ā，并有复合辅音首音省略、长音、短音等变化；因其悬挂、垂下，故为alābū（葫芦）。从Sara（行、伤害、思惟），接ū时，可选择性地有abhuka或abuka；因其行进，故为萨拉布（Sarabhū，一条大河）；因其伤害有情，故为sarabū（一种小生物）。从Cama（食），因其咀嚼、吞食草料，故为camū（军队）。从Tana（扩展），因其扩展轮回之苦，故为tanu（身体）。其余也应根据用法类推而知。

5. තපුස වි ධ කුර පුථ මුදා කු.

5. 从词根Tapu、usa、vidha、kura、putha、muda，接ku后缀。

තප-සන්තාපෙ, උස-දාහෙ, විධ-වෙධනෙ, කුර-සද්දෙ, පුථ පථ-විත්ථාරෙ, මුද-තොසෙ, එතෙහි කු, හොති. කකාරොනුබන්ධො ‘‘න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති (5.85) එඔනමභාවත්ථො. තප ඉති නිද්දෙසතොව අස්ස ඉත්තං, තාපීයතීති තිපු=ලොහවිසෙසො. උසති දාහං කරොතීති උසු=සරො. වෙධති රංසීහි තිමිරන්ති විධු=චන්දො. කුරති කිච්චාකිච්චං වදතීති කුරු=රාජා, කුරවො=ජනපදො. පුථති මහන්ථභාවෙන පත්ථිරතීති පුථු=විත්ථිණ්ණො, මොදනං, මුදීයතීති වා මුදු=අථද්ධො.

从Tapa（热恼）、usa（燃烧）、vidha（穿刺）、kura（发声）、putha/patha（扩展）、muda（欢喜）这些词根，接ku后缀。k是附随音，根据“na te kānubandhanāgamesū”（5.85），其作用是防止e、o音的音变。Tapa一词，根据规则的指示，其a变为i；因其被加热，故为tipu（一种金属，即锡）。因其燃烧、造成灼热，故为usu（箭）。因其以光芒刺破黑暗，故为vidhu（月亮）。因其言说应作与不应作，故为kuru（国王）；kuravo（俱卢国）。因其以广大的状态扩展，故为puthu（广阔的）。欢喜，或因其令人欢喜，故为mudu（柔软的）。

6. සින්ධාදයො.

6. Sindhu等词。

සින්ධු ආදයො කුපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. සන්ද-පස්සවනෙ, අස්ස ඉත්තං, ධොචාන්තා දෙසො නිපාතනා, සන්දති පස්සවතීති සින්ධු=නදි, වහිසුපන්තස්ස දීඝාදිබත්තෙ, බාධිස්ස වාන්තහත්තෙ ච, වහන්ත්‍යනෙනාති බාහු, බාධති උපද්දවෙ වාරෙතී ති වා බාහු=භුජො. රංඝ-ගමනෙ, නිග්ගහීතලොපො, රඞ්ඝති පවත්තහි රාජධම්මෙති රඝු=රාජා. විද-ලාභෙ, නකාරාගමො, වස්ස බො, වින්දත්‍යනෙන නන්දනන්ති බින්දු=කණිකා. මන-ඤාණෙ, නස්ස ධො, මඤ්ඤති ඤායති [Pg.231] මධුරන්ති මධු=මධුකරීහි කතමධු, රප ලප ජප ජප්ප-වචනෙ, අස්සඉත්තං, රපති ජප්පති මන්තන්තී රිපු=පච්චාමිත්තො. සස-ගති හිං සාපාණනෙසු, අස්ස උත්තං, සසති ජීවතීති සුසු=යුවා. අර ගමනෙ, අස්සඋත්ත මූත්තඤ්ච, අරති මහන්තභාවං ගච්ඡතීති උරු=මහා, අරතිනෙනාති ඌරු-සත්ථි. ඛණ-අවදාරණෙ, ආ පුබ්බො අනලොපො, ආඛනතීති ආඛු=උන්දූරො. තරතරණෙ, තස්ස ථො, තරතීති ථරු=ඛග්ගාවයවො. ලංඝ-ගති සොසනෙසු ඝස්ස වා හත්තං, නිග්ගහීතලොපො ච, ලඞ්ඝති පවත්තති ලඝුභාවෙනාති ලඝු ලහූ එකත්ථා, (භංජ-ඔමද්දනෙ, ප-පුබ්බො, ජස්ස ගත්තං, පභඤ්ජති විසෙසෙනාති පභඞ්ගු=භඞ්ගුරො.) ඨා-ගතිනිවත්තියං, සුපුබ්බො, ඨාති පවත්තති සුන්දරභාවෙනාති සුට්ඨු=සොභනං, දුපුබ්බො ඨාති පවත්තති අසුන්දරභාවෙනාති දුට්ඨු=අසොභනං. එවමඤ්ඤෙපි විඤ්ඤෙය්‍යා.

Sindhu等词以ku后缀不规则派生而成。从Sanda（流淌），其a变为i，且不规则地以dh替换结尾；因其流动、奔涌，故为sindhu（河）。bāhu（臂膀）的构成，或来自词根vah（运载），因其能运载东西；或来自词根bādh（妨碍），因其能阻挡、防护灾祸。从Raṃgha（行进），省略鼻音；因其遵循王法而行，故为raghu（国王）。从Vida（获得），增益n音，v变为b；因以此获得喜悦，故为bindu（点、滴）。从Mana（知晓），n变为dh；因其被认为或被知晓为甜美，故为madhu（蜜，即蜜蜂所酿之蜜）。从Rapa、lapa、japa、jappa（言说），其a变为i；因其言说、低语、念诵，故为ripu（敌人）。从Sasa（行、伤害、呼吸），其a变为u；因其呼吸、生存，故为susu（年轻人）。从Ara（行进），其a变为u或ū；因其趋向广大，故为uru（大的）；因以此而行，故为ūru（股）。从Khaṇa（挖掘），加前缀ā，n音省略；因其挖掘，故为ākhu（鼠）。从Tara（渡过），t变为th；因其能渡过，故为tharu（剑柄）。从Laṃgha（行、干燥），gh可选择性地变为h，且鼻音省略；因其轻快地行进，故为laghu或lahū（轻快的），二者同义。（从Bhaṃja（破碎），加前缀pa，j变为g；因其能特别地摧毁，故为pabhaṅgu（易碎的）。）从Ṭhā（站立、停止），加前缀su；因其以美好的方式存续，故为suṭṭhu（善、好）；加前缀du；因其以不美好的方式存续，故为duṭṭhu（恶、坏）。其余也应如此了知。

7. ඉ.

7. i。

ක්‍රියත්ථා බහුලං ඉ හොති, අභ-ඛෙපනෙ, අසීයති ඛිපීයතීති අසි=ඛග්ගො. කස-විලෙඛනෙ, කසීයතෙ කසි=කසනං. මස-ආමසනෙ, මසීයතීති මසි=මෙළා. කු-සද්දෙ ඔ අවාදෙසා, කවති කථෙභීති කවි=කබ්බකාරො. රුසද්දෙ, රවති ගජ්ජතීති රවි=ආදිච්චො. සප්ප-ගමනෙ, සප්පති පවත්තතීති සප්පි=ඝතං. ගන්ථ-ගන්ථනෙ, ‘‘ත ථ න රානං ට ඨ ණලා’’ති (1.25) නථානං ණඨා, ගන්ථෙතීති ගණ්ඨි=පබ්බො, ගණ්ඨිච. රාජ-දිත්තියං, රාජති පවත්තතීති රාජි=පාළි. කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, කලීයති පරිමීයතීති කලි=පාපං. බල-පාණනෙ, බලන්ති ජීවන්ති [Pg.232] අනෙනාති බලි=කරො. ධන-සද්දෙ, ධනති නදතීති ධනි=සද්දො. අච්ච අඤ්ච-පූජායං, අච්චීයති පූජීයතීති අච්චි=ජාලා. වල වල්ල-සංවරණෙ, වලනං සංකොචනං වලි=උදරාදීසු පලි, වල්ලීයන්ති සංවරීයන්ති සත්තා එතායාති වල්ලි=ලතා. විම්හි වලී වල්ලීතිපි හොති, සොයෙවත්ථො, එවමඤ්ඤෙපි.

从表示动作的词根，多接i后缀。从Abha（投掷），因其被投掷，故为asi（剑）。从Kasa（刮擦），因其被刮擦，故为kasi（耕作）。从Masa（触摸），因其被触摸，故为masi（墨、污垢）。从Ku（发声），o替换为av；因其发声、言说，故为kavi（诗人）。从Ru（发声），因其发声、吼叫，故为ravi（太阳）。从Sappa（行进），因其流动、运行，故为sappi（酥油）。从Gantha（捆绑），根据“ta tha na rānaṃ ṭa ṭha ṇalā”（1.25），natha变为ṇaṭha；因其捆绑，故为gaṇṭhi（结、关节），亦作gaṇṭhica。从Rāja（发光），因其发光、运行，故为rāji（行列）。从Kala（计算），因其被计算、衡量，故为kali（恶）。从Bala（生存），因众生以此为生，故为bali（税、供品）。从Dhana（发声），因其鸣响、发声，故为dhani（声音）。从Acca/añca（尊敬），因其被尊敬、礼敬，故为acci（火焰）。从Vala/valla（覆盖），收缩为vali（皱纹，如腹部的褶皱）；众生因此被覆盖，故为valli（藤蔓）。在阴性词中，也作valī或vallī，意义相同。其余也应类推而知。

8. දඣාදයො.

8. Dadhi等词。

දධිආදයො සද්දා ඉපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. ධා-ධාරණෙ, ද්විභාවො නිපාතනා, ඝතමාදධාතීති දධි=ගොර සවිසෙසො. අංහ-ගමනෙ, නිග්ගහීතලොපො, අංහති ගච්ඡතීති අහි=සප්පො. කම්ප චලනෙ, සංයොගාදිලොපො, කම්පති චලතීති කපි=වානරො. මන-ඤාණෙ, අස්ස උත්තං, මනති ජානාතීති මුනි=සමණො. නස්ස ණත්තං, මනති මහග්ඝභාවං ගච්ඡතීතී මණි=රතනං. ඉක්ඛ චක්ඛ-දස්සනෙ, ඉස්ස අත්තං ඉක්ඛති අනෙනාති අක්ඛි=නයනං. කමපවික්ඛෙපෙ, අස්ස ඉත්තං, කමති යාතීති කිමි=ඛුද්දජන්තුකවිසෙසො. තර තරණෙ, තිත්තිරාදෙසො, තුරිතො තරති යාතීති තිත්තිරි=පක්ඛිවිසෙසො. කීළ-විහාරෙ, ඊස්ස එත්තං, කීළනං කෙළි=කීළා. උසිස්මා ඉස්ස ඛලුඤ, උසති දහතී උක්ඛලි=භාජනං, එවමඤ්ඤෙපි.

Dadhi等词以i后缀不规则派生而成。从Dhā（持），不规则地重复词根；因其能盛放酥油，故为dadhi（凝乳，一种牛乳制品）。从Aṃha（行），省略鼻音；因其行走，故为ahi（蛇）。从Kampa（动），复合辅音的首音被省略；因其摇动，故为kapi（猴）。从Mana（知），a变为u；因其能知晓，故为muni（牟尼、沙门）；n变为ṇ；因其达到珍贵的状态，故为maṇi（摩尼、宝珠）。从Ikkha/cakkha（见），i变为a；因以此而见，故为akkhi（眼）。从Kama（行走），a变为i；因其行走、爬行，故为kimi（一种小生物）。从Tara（渡过），替换为tittira；因其快速渡过，故为tittiri（鹧鸪鸟）。从Kīḷa（游戏），ī变为e；游戏，故为keḷi（游戏）。从词根us（燃烧），接i后缀，并有khaluña的替换；因其燃烧、加热，故为ukkhali（锅、容器）。其余也应类推而知。

9. යුවණ්ණුපන්තා කි.

9. 从以yu和u音结尾的（词根），接ki后缀。

ඉවණ්ණුපන්තෙහි ච උවණ්ණුපන්තෙහි ච ක්‍රියත්ථෙහි බහුලං කි හොති. කකාරො-නුබන්ධො, ඉස සිස-ඉච්ඡායං, සිවං ඉච්ඡතීති ඉසි=තපස්සී. ගිර-නිගිරණෙ, ගිරති පසවති ඡවිමංසසාරභූතං භෙසජ්ජාදින්ති ගිරි=සෙලො. සුච-සොචනෙ. සොචනං [Pg.233] සුචි=සොචෙය්‍යං, රුච-අභිලාසෙ රුචන්ති එතායාති රුචි=ආභිලාසො, එවමඤ්ඤෙපි.

由以i字母或u字母结尾的动词词根，通常加ki后缀。k为随附字母。从词根isa sisa(意为“欲求”)而来，因其欲求吉祥，故为仙人(isi)，即苦行者。从词根gira(意为“吞咽”)而来，因其吞咽并产生皮、肉精髓的药物等，故为山(giri)，即岩石。从词根suca(意为“净化”)而来，净化即是纯净(suci)，即清净。从词根ruca(意为“喜爱”)而来，因其而喜爱，故为喜爱(ruci)，即欲望。其他亦如此。

10. වප වර වස රස නභ හර හන පණා ඉණ.

10. 从vapa、vara、vasa、rasa、nabha、hara、hana、paṇa而来，加iṇa后缀。

වප-බීජනික්ඛෙපෙ, වර-වරණසම්භත්තීසු, වස-නිවාසෙ, රස-අස්සාදනෙ, නභ-හිංසායං, හර හරණෙ, හන හිංසායං, පණ-බ්‍යවහාරථුතිසු, එතෙහි ඉණ හොති. වපන්ති එතායාති වාපි=ජලාසයො. වාරෙන්ති එතෙනාති වාරි=ජලං. වසන්ති එතායාති වාසි=තච්ඡක භණ්ඩං. රසීයති අස්සාදනවසෙන සමො සරීයතීති රාසි=සමූහො. නභති හිංසතීති නාභි=සරීරාවයවො. හාරෙතීති හාරි=මනුඤ්ඤං. ‘‘හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ’’ (5.99) ති හනස්ස ඝාතො, හනන්ති එතෙනාති ඝාති=පහරණං, පණති වොහරතීති පාණි, පණති වොහරති එතෙනාති වා පාණි=කරො.

从词根vapa(意为“播种”)、vara(意为“选择、围绕”)、vasa(意为“居住”)、rasa(意为“品尝”)、nabha(意为“伤害”)、hara(意为“运送”)、hana(意为“杀害”)、paṇa(意为“交易、赞美”)而来，加iṇa后缀。因于此播种，故为池(vāpi)，即水库。因以此阻挡，故为水(vāri)，即水。因于此居住，故为斧(vāsi)，即木匠的工具。因其被品尝而令人愉悦，或因其被汇集，故为堆(rāsi)，即集合。因其伤害，故为脐(nābhi)，即身体部位。因其夺人心意，故为悦人(hāri)，即可爱的。依“当ṇ为随附字母时，han作ghāta”(5.99)之规，han变为ghāta。因以此杀害，故为凶器(ghāti)，即打击工具。因其交易，故为手(pāṇi)；或因以此交易，故为手(pāṇi)，即手。

11. භූගමා ඊණ.

11. 从bhū与gama而来，加īṇa后缀。

භූ-සත්තායං, අම ගම-ගමනෙ එතෙහි ඊණ හොති භවිස්සති කාලෙ. භවිස්සතීති භාවී=භවිස්සමානො. ගමිස්සතීති ගාමී=ගමිස්සාමානො.

从词根bhū(意为“存在”)与ama gama(意为“行进”)而来，于未来时加īṇa后缀。因其将存在，故为将有者(bhāvī)，即未来存在者。因其将行进，故为将行者(gāmī)，即未来行进者。

12. තන්දලක්ඛා ඊ.

12. 从tanda与lakkha而来，加ī后缀。

තන්ද-ආලසියෙ, ලක්ඛ-දස්සනඞ්කෙසු, එතෙහි ඊ හොති. තන්දනං තන්දී=ආලස්‍යං, ලක්ඛීයන්ති සත්තා එතායාති ලක්ඛී=සිරී.

从词根tanda(意为“懒惰”)与lakkha(意为“看见、标记”)而来，加ī后缀。懒惰(tandanaṃ)即是懒惰(tandī)，即懈怠。众生因此而被标记，故为吉祥(lakkhī)，即幸运。

13. ගමා රො.

13. 从gama而来，加ro后缀。

ගමිස්මා [Pg.234] රො හොති. ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4.132) අමලොපො, ගච්ඡතීති ගො=පසු.

从词根gam而来，加ro后缀。依“Rānubandhentasarādissā”(4.132)之规，am被省略。因其行走，故为牛(go)，即牲畜。

(ඉති සරපච්චයවිධානං).

(元音后缀之规定毕)。

14. ඉ භී කා කරාර වක සක වාහි කො.

14. 从i、bhī、kā、kara、ara、vaka、saka、vā而来，加ko后缀。

ඉ-අජ්ඣෙන ගතීසු, භී-භයෙ, කා ගා-සද්දෙ, කර-කරණෙ, අර-ගමනෙ, කුක වක-ආදානෙ, සක-සත්තියං, වා-ගතිබන්ධනෙසු, එතෙහි කපච්චයො හොති. එති පවත්තතීති එතො=අසහායො. භායන්ති එතස්මාති භෙකො=මණ්ඩූකො. කායති සද්දං කරොතීති කාකො=වායසො. කරොති වණ්ණකන්ති කක්කො=වණ්ණවිසෙසො, පිසිතදබ්බඤ්ච. අරති යාතීති අක්කො=සූරො, විටපිවිසෙසො ච. වකති ඔදනං ආදදාතීති වක්කං=දෙහකොට්ඨාසවිසෙසො, සක්කතීති සක්කො-දෙවින්දො, සමත්ථො ච. වාති බන්ධති එතෙනාති වාකො=වක්කලං.

从词根i(意为“学习、行进”)、bhī(意为“恐惧”)、kā gā(意为“声音”)、kara(意为“制作”)、ara(意为“行进”)、kuka vaka(意为“拿取”)、saka(意为“能力”)、vā(意为“行进、捆绑”)而来，加ka后缀。因其行进、运行，故为独行者(eto)，即无伴者。因其被畏惧，故为蛙(bheko)，即青蛙。因其鸣叫，故为乌鸦(kāko)，即鸦。因其制作颜色，故为糊(kakko)，即一种特殊的颜色，以及研磨的物质。因其运行，故为太阳(akko)，即日，以及一种特殊的树。因其拿取米饭，故为肾(vakkaṃ)，即身体的特定部位。因其有能力，故为帝释(sakko)，即天主，以及有能力者。因以此捆绑，故为树皮(vāko)，即树皮衣。

15. ඤුකාදයො.

15. ñu等。

ඤුකාදයො කපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. ඌහ-විතක්කෙ, හලොපො නිපාතනා ඌහීයති විචිනීයතීති ඌකා-ඔකොදනී. උන්ද කිලෙදනෙ, සංයොගාදි ලොපො, අක ච. උන්දති ද්‍රවං කරොතීති උදකං=ජලං. භී-භයෙ, එත්තාභාවො, භායන්ති එතස්මාති භීකො=භීරු. සක-සත්තියං, උපන්තස්සි, සක්කොති ධාරෙතුන්ති සික්කා=උපකරණවිසෙසො. හා-චාගෙ, හීයති සාධූහි ජහීයතීති හාකො=කොධො. සම්බ-මණ්ඩනෙ, කස්ස උඤ[Pg.235], සම්බති උදකං මණ්ඩෙතීති සම්බුකො=ජලජන්තුවිසෙභො. පුථ පථ-විත්ථාරෙ, ඔත්තාභාවො, කස්ස උඤ, පුථති පත්ථරති අත්තනො බාලභාවන්ති පුථුකො=බාලො. සුච-සොකෙ, සොචන්ති එතෙනාති සුක්කං=සම්භවො, සෙතඤ්ච. චි-චයෙ, උපපුබ්බො, එත්තාභාවො, උපචිනන්තීති උපචිකා=වම්මික කාරා. කම්ප-චලනෙ, කම්පිස්ස පං, කම්පති චලතීති පඞ්කො=කද්දමො. උස-දාහෙ, උසතීති උක්කා=ජාලා. කස්ස මුඤ, උසති දහතීභි උම්මුකං=අලාතං. වම-උග්ගිරණෙ, කස්ස මිඤ, වමීයතීති වම්මිකො=උපචිකාකතො චයො, මස-ආමසනෙ, සස්ස ත්ථඞ, මසීයති පෙමෙනාති මත්ථකං=සීසං, එවමඤ්ඤෙපි.

ñu等词，由ka后缀不规则派生。从词根ūha(意为“思考”)而来，依不规则派生法省略h音，因其被思考、被推究，故为虱(ūkā)，即头虱。从词根unda(意为“湿润”)而来，省略词首的复辅音，并加aka后缀。因其使之湿润，故为水(udakaṃ)，即水。从词根bhī(意为“恐惧”)而来，无e音变化，因其被畏惧，故为怯者(bhīko)，即胆小者。从词根saka(意为“能力”)而来，倒数第二音节的元音变为i，因其能承载，故为吊篮(sikkā)，即一种特殊工具。从词根hā(意为“舍弃”)而来，因其被善人所舍弃，故为舍(hāko)，即愤怒。从词根samba(意为“装饰”)而来，ka变为uka，因其装饰水，故为螺(sambuko)，即一种水生动物。从词根putha patha(意为“扩展”)而来，无o音变化，ka变为uka，因其扩展、展现其幼稚，故为幼童(puthuko)，即愚者。从词根suca(意为“忧愁”)而来，因其而忧愁，故为精(sukkaṃ)，即生命之源，亦指白色。从词根ci(意为“堆积”)而来，前置upa，无e音变化，因其不断堆积，故为白蚁(upacikā)，即蚁丘的建造者。从词根kampa(意为“摇动”)而来，kampi变为paṃ，因其摇动，故为泥(paṅko)，即泥浆。从词根usa(意为“燃烧”)而来，因其燃烧，故为火炬(ukkā)，即火焰；ka变为muka，因其燃烧，故为火炭(ummukaṃ)，即燃烧的木头。从词根vama(意为“呕吐”)而来，ka变为mika，因其被吐出，故为蚁丘(vammiko)，即白蚁所筑之堆。从词根masa(意为“触摸”)而来，s变为ttha，因其被慈爱地触摸，故为头(matthakaṃ)，即头部。其他亦如此。

16. භීත්වා නකො.

16. 从bhī而来，加ānako后缀。

භී-භයෙ තීමස්මා ආනකො හොති. භායන්ති එතස්මාකි භයානකො=භයජනකො.

从词根bhī(意为“恐惧”)而来，加ānako后缀。因其被畏惧，故为恐怖(bhayānako)，即生怖者。

17. සිඞ්ඝා ආණිකාටකා.

17. 从siṅgha而来，加āṇika和āṭaka后缀。

සිඞ්ඝ-ඝායනෙතීමස්මා ආණික ආටකා හොන්ති. ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති 93.260 ආ, සිඞ්ඝයති පස්සවතීති සිඞ්ඝාණිකා=නාසාස්සවො. සිඞ්ඝති එකීභාවං යාතීති සිඞ්ඝාටකං=වීථිචතුක්කං.

从词根siṅgha(意为“嗅”)而来，加āṇika和āṭaka后缀。依“Itthiyamatvā”(93.260)之规，(词尾)作ā。因其被嗅、流出，故为鼻涕(siṅghāṇikā)，即鼻分泌物。因其汇聚为一，故为十字路口(siṅghāṭakaṃ)，即街道的四岔路口。

18. කරාදිත්වකො.

18. 从kara等词根而来，加ako后缀。

කර-කරණෙ, සර-ගතිහිංසාචින්තාසු, නර-නයෙ, තරතරණෙ, වර-වරණ සම්භත්තීසු, ජන-ජනනෙ, කර-දිත්ති ගතිකන්තීසු, කට-මන්දනෙ, කුර-සද්දෙ, ථු-අභිත්ථවෙ, එවමාදීහි අකො [Pg.236] හොති. කරීයතීති කරකො=කමණ්ඩලු. කරොතීති කරකා=වස්සොපලා. සරති උදකමෙත්ථාති සරකො=පානභාජනං. නරන්ති පාපුණන්ති සත්තා එත්ථාති නරකො=නිරයො. තරන්ත්‍යනෙනාති තරකො=තරණං. වාරෙතීතිවරකො=වරණො, ධඤ්ඤවිසෙසො ච. ජනෙතීති ජනකො=පිතා. කනති දිබ්බතීති කනකං=සුවණ්ණං. කටති මද්දති රිපවොති කටකං=නගරං. කුරතීති කොරකො=කලිකා. ථවීයතීති ථවකො-ගුච්ඡො.

从词根kara(意为“造作”)、sara(意为“行走、伤害、思考”)、nara(意为“引导”)、tara(意为“渡越”)、vara(意为“选择、围绕”)、jana(意为“产生”)、kana(意为“发光、行走、喜爱”)、kaṭa(意为“装饰”)、kura(意为“声响”)、thu(意为“赞美”)等而来，加ako后缀。被造作者，是为水壶(karako)，即净瓶(kamaṇḍalu)。造作者，是为冰雹(karakā)，即雨石(vassopalā)。水于此中流，是为杯(sarako)，即饮器。众生到达此处，是为地狱(narako)，即无乐之处(nirayo)。以此而渡，是为渡船(tarako)，即渡资。能阻挡者，是为围栏(varako)，亦是一种谷物。能生者，是为父(janako)，即父亲。能发光、闪耀者，是为金(kanakaṃ)，即黄金。能粉碎敌人者，是为城(kaṭakaṃ)，即城市。能鸣叫者，是为花蕾(korako)，即花苞。被赞美者，是为束(thavako)，即一簇。

19. බල පතෙහ්‍යාකො.

19. 从bala与pata而来，加āko后缀。

බල-පාණනෙ, පත පථ-ගමනෙ, එතෙහි ආකො හොති. බලති ජීවතීති බලාකා=පක්ඛිවිසෙසො. පතති යාතීති පතාකා=ධජො.

从词根bala(意为“活命”)与pata patha(意为“行进”)而来，加āko后缀。因其活命，故为白鹭(balākā)，即一种特殊的鸟。因其飘扬，故为旗(patākā)，即旗帜。

20. සාමාකාදයො.

20. sāmāka等。

සාමාකආදයො ආකන්තා නිපච්චන්තෙ. සා-තනු කරණාවසානෙසු, සාස්ස මුක, සාති දෙහං ත නුං කරොතීති සාමාකො=තිණධඤ්ඤං. පා-පානෙ, ඉනඞ, පිවති රත්තන්ති පිනාකො=මහිස්සරධනු. ගු-සද්දෙ, ‘‘යුවණ්ණාන මියඞුවඞ සරෙ’’ති (5.136) උවඞ, ගවති නදති එතෙනාති ගුවකො=පූගඵලං. අට පට-ගමනත්ථා, පටති යාතීති පටාකා=වෙජයන්තී. සල පිල පල හුල-ගමනත්ථා, සලති යාතීති සලාකා=වෙජ්ජොපකරණදබ්බං. විද-ඤාණෙ, විදති ජානාතීති විදාකො=විද්වා. පණබ්‍යවහාරථුතීසු අස්ස ඉත්තං, ඌක ච, පණීයති වොහරීයතීති පිඤ්ඤාකො=තිලකක්කො, එවමඤ්ඤෙපි.

Sāmāka等词以āka为后缀不规则派生。由So（终结）与Tanu（瘦弱）派生，因为它终结（生命）(sāti)、使身体(dehaṃ)瘦弱(tanuṃ karoti)，所以是sāmāko，即一种草谷(tiṇadhaññaṃ)。由词根Pā（饮），加inaṅa后缀；因为它饮血(pivati rattaṃ)，所以是pināko，即大自在天(mahissara)之弓(dhanu)。Gu，在“声”(sadda)的意义上，根据‘(元音后)yuvaṇṇānaṃ iyaṅuvaṅā’(5.136)变为uvaṅ。因为它以此发声(gavati nadati etena)，所以是guvako，即槟榔果(pūgaphalaṃ)。Aṭa与paṭa，在“行”(gamana)的意义上。因为它行进(paṭati yāti)，所以是paṭākā，即胜利旗(vejayantī)。Sala、pila、pala、hula，在“行”(gamana)的意义上。因为它行进(salati yāti)，所以是salākā，即医疗用具(vejjopakaraṇadabbaṃ)。Vida，在“知”(ñāṇa)的意义上。因为它知晓(vidati jānāti)，所以是vidāko，即智者(vidvā)。Paṇa，在“交易”(byavahāra)与“赞美”(thuti)的意义上，其a变为i，且有ūka。因为它被交易(paṇīyati)、被使用(voharīyati)，所以是piññāko，即芝麻渣饼(tilakakko)。其他亦尔。

21. විච්ඡාලගමමුසා කිකො.

21. 由Vicchā、ala、gama、musa（诸词根），加kiko（后缀）。

විච්ඡා-ගමනෙ[Pg.237], අල=බන්ධනෙ, අම ගම-ගමනෙ, මුස-ථෙය්‍යෙ, එතෙහි කිකො හොති. විච්ඡති යාතීති විච්ඡිකො=කීටො. අලති බන්ධති එතෙනාති අලිකං=අසච්චං. ගච්ඡතීති ගමිකො=ගන්තා. මුසාති නිද්දෙසා දීඝො, මුසති ථෙනෙතීති මූසිකො=උන්දූරො.

Vicchā，在“行”(gamana)的意义上；ala，在“缚”(bandhana)的意义上；ama与gama，在“行”(gamana)的意义上；musa，在“盗”(theyya)的意义上。由这些词根加kiko后缀。因为它行进(vicchati yāti)，所以是vicchiko，即蝎子(kīṭo)。因为它以此束缚(alati bandhati etena)，所以是alikaṃ，即虚妄(asaccaṃ)。因为它行走(gacchati)，所以是gamiko，即行者(gantā)。Musā，根据解释(niddesa)而长音。因为它偷盗(musati theneti)，所以是mūsiko，即老鼠(undūro)。

22. කිංකණිකාදයො.

22. Kiṃkaṇikā等词。

කිංකණිකාදයො සද්දා කිකන්තා නිපච්චන්තෙ. කණඉති දණ්ඩකො ධාතු සද්දත්ථො, කස්ස ද්විත්තං, අස්ස ඉත්තං, නිග්ගහීතාගමො ච, කණති සද්දං කරොතී කිංකණිකා=ඝණ්ඩිකා. මුද-තොසෙ, දස්ස ද්විත්තං, මුදන්ති එතමයාති මුද්දිකා=අඞ්ගුලියාවෙට්ඨනං, ඵලවිසෙසො අ. මහීයති පූජීයතීති මහිකා=හිමං. කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, කලීයති පරිමීතයතීති කලිකා=කොරකො. සප්ප-ගමනෙ, අස්ස ඉත්තං. සප්පති ගච්ඡතීති සිප්පිකා=ජලජන්තුවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි.

Kiṃkaṇikā等词以kika为后缀不规则派生。Kaṇa，此丹达吉(daṇḍaka)词根义为“声”，k音重叠，a变为i，并加入鼻音。因为它发声(kaṇati saddaṃ karoti)，所以是kiṃkaṇikā，即小铃(ghaṇḍikā)。Muda，在“喜”(tosa)的意义上，d音重叠。因为人们以此为乐(mudanti etamāya)，所以是muddikā，即戒指(aṅguliyāveṭṭhanaṃ)，亦是一种特殊的果实(phalaviseso)。因为它被尊敬(mahīyati pūjīyati)，所以是mahikā，即霜(himaṃ)。Kala，在“计数”(saṅkhyāna)的意义上。因为它被计算(kalīyati parimītayati)，所以是kalikā，即花蕾(korako)。Sappa，在“行”(gamana)的意义上，a变为i。因为它行进(sappati gacchati)，所以是sippikā，即一种水生动物(jalajantuviseso)。其他亦尔。

23. ඉසා කීකො.

23. 由Isa（词根），加kīko（后缀）。

ඉස සිංස-ඉච්ඡායං, ඉච්චස්මා කීකො හොති. ඉච්ඡීයතීති ඉසීකා=තූලනිස්සයො.

Isa与siṃsa，在“欲”(icchā)的意义上，由此加kīko后缀。因为它被欲求(icchīyati)，所以是isīkā，即芦苇(tūlanissayo)。

24. කමපදා ණුකො.

24. 由Kama、pada（诸词根），加ṇuko（后缀）。

කම-ඉච්ඡායං, පද-ගමනෙ, එතෙහි ණුකො හොති. ‘‘ණිණාපීන’’න්ති (5.160) යොගවිභාගා ණිලොපො. කාමෙතීති කාමුකො=කාමයිතා[Pg.238]. පජ්ජති යාති එතායාති පාදුකා=පාදොපකරණං.

Kama，在“欲”(icchā)的意义上；pada，在“行”(gamana)的意义上。由这些词根加ṇuko后缀。根据‘Ṇiṇāpīnaṃ’(5.160)的规则切分(yogavibhāga)，ṇi被省略(ṇilopo)。因为它欲求(kāmeti)，所以是kāmuko，即欲求者(kāmayitā)。因为它以此行走(pajjati yāti etāya)，所以是pādukā，即足具(pādopakaraṇaṃ)。

25. මණ්ඩසලා ණූකො.

25. 由Maṇḍa、sala（诸词根），加ṇūko（后缀）。

මණ්ඩ-භූසනෙ, සල-ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, එතෙහි ණූකො හොති. මණ්ඩෙති ජලං භූසෙතීති මණ්ඩූකො=භෙකො, සලති ගොචරත්ත මුපයාතීති සාලූකං=උප්පලකණ්ඩො.

Maṇḍa，在“庄严”(bhūsana)的意义上；sala，此丹达吉(daṇḍaka)词根义为“行”。由这些词根加ṇūko后缀。因为它庄严(maṇḍeti)于水(jalaṃ bhūseti)，所以是maṇḍūko，即蛙(bheko)。因为它行(salati)至觅食地(gocarattamupayāti)，所以是sālūkaṃ，即莲藕(uppalakaṇḍo)。

26. උලූකාදයො.

26. Ulūka等词。

උලූකාදයො සද්දා ණූකන්තා නිපච්චන්තෙ. උල-ගවෙසනෙ, ඔත්තාභාවො නිපාතනා, උලති ගවෙසතීති උලූකො=කොසියො. මන=ඤාණෙ, නස්ස ධත්තං, මඤ්ඤතීති මධූකො=රුක්ඛො. ජල-දිත්තියං, ජලතීති ජලූකා=ලොහිතපො, එවමඤ්ඤෙපි.

Ulūka等词以ṇūka为后缀不规则派生。Ula，在“寻”(gavesana)的意义上，不规则地(nipātanā)无元音增级(ottābhāvo)。因为它寻求(ulati gavesati)，所以是ulūko，即猫头鹰(kosiyo)。Mana，在“知”(ñāṇa)的意义上，n变为dh。因为它思量(maññati)，所以是madhūko，即一种树(rukkho)。Jala，在“辉”(ditti)的意义上。因为它发光(jalati)，所以是jalūkā，即水蛭(lohitapo)。其他亦尔。

27. කසා සකො.

27. 由Kasa（词根），加sako（后缀）。

කස-විලෙඛනෙතීමස්මා සකො හොති. කසතීති කස්සකො=කසිකම්මකාරො.

Kasa，在“犁”(vilekhana)的意义上，由此加sako后缀。因为它耕犁(kasati)，所以是kassako，即农夫(kasikammakāro)。

28. කරා තිකො.

28. 由Kara（词根），加tiko（后缀）。

කරොතිස්මා තිකො හොති. කරොන්ති කීළං එත්ථාති කත්තිකො=බාහුලො.

由Karoti，加tiko后缀。因为他们在此嬉戏(karonti kīḷaṃ ettha)，所以是kattiko，即Bāhulo月。

29. ඉසා ඨකන.

29. 由Isa（词根），加ṭhakana（后缀）。

ඉස සිංස-ඉච්ඡායං, ඉච්චස්මා ඨකන හොති. ඉච්ඡීයතීති ඉට්ඨකා=මත්තිකාවිකාරො.

Isa与siṃsa，在“欲”(icchā)的意义上，由此加ṭhakana后缀。因为它被欲求(icchīyati)，所以是iṭṭhakā，即砖(mattikāvikāro)。

30. සමා ඛො.

30. 由Sama（词根），加kho（后缀）。

සම-උපසමඛෙදෙසු[Pg.239], එතස්මා ඛො හොති. සමෙති උපසමෙතීති සඞ්ඛො=කම්බු.

Sama，在“止息”(upasama)与“疲劳”(kheda)的意义上，由此加kho后缀。因为它平息(sameti upasameti)，所以是saṅkho，即海螺(kambu)。

31. මුඛා දයො.

31. Mukha等词。

මුඛ ආදයො ඛන්තා නිපච්චන්තෙ. මු-බන්ධනෙ, ඔත්තාභාවො නිපාතනා, මුනන්ති බන්ධන්ති එතෙනාති මුඛං=ලපනං. සි-සෙවායං, එත්තා භාවො නිපාතනා, සයන්ති එත්ථ ඌකා කුසුම-දයො චාති සිඛා=චූළා. විපුබ්බස්ස සිස්ස, විසතිස්ස වා, විසෙසෙන සයන්ති එත්ථ, පවිසන්තීති විසිඛා=රච්ඡා. කන-දීත්ති ගති කන්තීසු, නිපුබ්බො, අනභාගලොපො, කනති දිබ්බතීති නික්ඛො=සුවණ්ණවිකාරො. මයඉති ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, ඛස්ස ඌඤ, මයති යාතීති මයූඛො-කිරණො. ලූ-ඡෙදනෙ, ඔත්ථාභාවො, ලුනාති ඡින්දති සොභන්ති ලූඛො=අසිනිද්ධො. අර-ගමනෙ, අරන්ති යන්ති එතෙනාති අක්ඛො=සකටාවයවා, පාසකො ච. යස-පයතනෙ, යස්සති පයතති බලිමාහරණත්ථායාති යක්ඛො=අමනුස්සො, රුහ-ජනනෙ, රුහති ජායතීති රුක්ඛො=පාදපො, උස-දාහෙ, උසති දහති කාමග්ගිනාති උක්ඛො=බලීබද්දො. සහ-මරිසනෙ ‘හලොපො, සහති අත්තනි කතාපරාධං ඛමතීති සඛා=සහායො, එවමඤ්ඤෙපි.

Mukha等词以kha为后缀不规则派生。Mu，在“缚”(bandhana)的意义上，不规则地(nipātanā)无元音增级(ottābhāvo)。因为人们以此束缚(munanti bandhanti etena)，所以是mukhaṃ，即口(lapanaṃ)。Si，在“服务”(sevā)的意义上，不规则地(nipātanā)无元音增级(ettābhāvo)。因为虱(ūkā)与花(kusuma)等在此栖息(sayanti ettha)，所以是sikhā，即顶髻(cūḷā)。由前缀vi加si，或由visati派生。因为人们特别地在此栖息(visesena sayanti ettha)、进入(pavisanti)，所以是visikhā，即街道(racchā)。Kana，在“辉”(ditti)、“行”(gati)、“美”(kanti)的意义上，加前缀ni，省略an部分(anabhāgalopo)。因为它闪耀(kanati dibbati)，所以是nikkho，即黄金制品(suvaṇṇavikāro)。Maya，此丹达吉(daṇḍaka)词根义为“行”，khassa ūña。因为它行进(mayati yāti)，所以是mayūkho，即光线(kiraṇo)。Lū，在“断”(chedana)的意义上，无元音增级(otthābhāvo)。因为它切割(lunāti chindati)，所以是lūkho，即粗糙的(asiniddho)。Ara，在“行”(gamana)的意义上。因为它们以此行进(aranti yanti etena)，所以是akkho，即车轴(sakaṭāvayavā)，亦是骰子(pāsako)。Yasa，在“努力”(payatana)的意义上。因为它努力(yassati payatati)以获取供品(balimāharaṇatthāya)，所以是夜叉(yakkho)，即非人(amanusso)。Ruha，在“生”(janana)的意义上。因为它生长(ruhati jāyati)，所以是rukkho，即树(pādapo)。Usa，在“烧”(dāha)的意义上。因为它以欲火(kāmagginā)燃烧(usati dahati)，所以是ukkho，即公牛(balībaddo)。Saha，在“忍”(marisana)的意义上，省略h。因为它忍受(sahati)对自己所犯的过错(attani katāparādhaṃ)并宽恕(khamati)，所以是sakhā，即朋友(sahāyo)。其他亦尔。

32. අජ වජ මුද ගද ගමා ගක.

32. 由Aja、vaja、muda、gada、gama（诸词根），加gaka（后缀）。

අජ වජ-ගමනෙ, මුද-තොසෙ, ගද-වචනෙ, අම ගම-ගමනෙ, එතෙහි ගක හොති. අජති ගච්ඡති සෙට්ඨභාවන්ති අග්ගො-සෙට්ඨො[Pg.240]. වජති සමූහත්තං ගච්ඡතීති වග්ගො=සමූහො. මුදන්ති එතෙනාති මුග්ගො=ධඤ්ඤවිසෙසො. ගදතීති ගග්ගො=ඉසි. ‘‘මනානං නිග්ගහීත’’න්ති (5.96) මස්ස නිග්ගහීතං, ගච්ඡතීති ගඞ්ගා=සුරාපගා.

Aja与vaja，在“行”(gamana)的意义上；muda，在“喜”(tosa)的意义上；gada，在“说”(vacana)的意义上；ama与gama，在“行”(gamana)的意义上。由这些词根加gaka后缀。因为它行至(ajati)卓越的状态(gacchati seṭṭhabhāvaṃ)，所以是aggo，即卓越者(seṭṭho)。因为它行至(vajati)群体的状态(samūhattaṃ gacchati)，所以是vaggo，即群体(samūho)。因为人们以此为乐(mudanti etena)，所以是muggo，即一种特殊的谷物(dhaññaviseso)。因为它言说(gadati)，所以是gaggo，即仙人(isi)。根据‘Manānaṃ niggahītaṃ’(5.96)，m变为鼻音。因为它行走(gacchati)，所以是gaṅgā，即天河(surāpagā)。

33. සිඞ්ගාදයො.

33. Siṅga等词。

සිඞ්ගආදයො සද්දා ගකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. සී-සයෙ, නිග්ගහීතාගමො, රස්සත්තඤ්ච, සයති පවත්තති මත්ථකෙති සිඞ්ගං=විසාණං. ඵුර-චලනෙ, ලිමුඞ, ඵුරති චලතීති පුලිඞ්ගො=ජලිතඞ්ගා රාවයවො. චල-කම්පනෙ, උපුබ්බො, චලස්ස චාලිං, උච්චලති කම්පතීති උච්චාලිඞ්ගො=සුක්කකීටො, කල-සද්දෙ, ඉමුක, කලති අභිනාදං කරොති බහුරජ්ජතායා ති කලිඞ්ගො=දක්ඛිණාපථො. භම-අනවට්ඨානෙ, අස්ස ඉත්තං, භමතීති භිඞ්ගො=භමරො. පට අට-ගමනෙ, පටිස්ස අමුක, අක ච. පටති පතන්තො ගච්ඡතීති පටඞ්ගො, පටගො=සලභො, එවමඤ්ඤෙපි.

Siṅga等词以gaka为后缀不规则派生。Sī，在“卧”(saya)的意义上，加入鼻音，并缩短元音。因为它卧(sayati)于顶部(matthake pavattati)，所以是siṅgaṃ，即角(visāṇaṃ)。Phura，在“动”(calana)的意义上，加limuṅa后缀。因为它颤动(phurati calati)，所以是puliṅgo，即火花(jalitaṅgāravayavo)。Cala，在“动”(kampana)的意义上，加前缀u，cala变为cāli。因为它向上跳动(uccalati kampati)，所以是uccāliṅgo，即白蚁(sukkakīṭo)。Kala，在“声”(sadda)的意义上，加imuka后缀。因为它因多尘(bahurajjatāya)而喧闹(kalati abhinādaṃ karoti)，所以是kaliṅgo，即南道(dakkhiṇāpatho)。Bhama，在“旋转”(anavaṭṭhāna)的意义上，a变为i。因为它旋转(bhamati)，所以是bhiṅgo，即蜜蜂(bhamaro)。Paṭa与aṭa，在“行”(gamana)的意义上，paṭi变为amu，且有aka后缀。因为它落下而行(paṭati patanto gacchati)，所以是paṭaṅgo、paṭago，即飞蛾(salabho)。其他亦尔。

34. අගා ගි.

34. 由Aga（词根），加gi（后缀）。

අග-කුටිලගමනෙතීමස්මා ගි හොති. අගති කුටිලො හුත්වා ගච්ඡතීති අග්ගි=පාවකො.

Aga，在“曲行”(kuṭilagamana)的意义上，由此加gi后缀。因为它弯曲而行(agati kuṭilo hutvā gacchati)，所以是aggi，即火(pāvako)。

35. යාවලා ගු.

35. 由Yā、vala（诸词根），加gu（后缀）。

යා-පාපුණනෙ, වල වල්ල-සංවරණෙ, එතෙහි ගු හොති. යාතීති යාගු=පෙය්‍යා. වලීයති සංවරීයතීති වග්ගු=මනුඤ්ඤො.

Yā，义为到达(pāpuṇane)；vala、valla，义为防护(saṃvaraṇe)。于此等之后有gu后缀。行至(yāti)，故为yāgu，即粥(peyyā)。被防护(valīyati saṃvarīyati)，故为vaggu，即悦意的(manuñño)。

36. ඵෙග්ගාදයො.

36. Pheggu等。

ඵෙග්ගු [Pg.241] ආදයො ගුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඵල-නිප්ඵත්තියං, අස්ස එත්තං, ඵලති නිට්ඨානං ගච්ඡතීති ඵෙග්ගු=අසාරො. භර-භරණෙ, රලොපො. භරතීති භගු=ඉසි. හි-ගතීයං, නිග්ගහීතාගමො, හිනො ති පවත්තතීති හිඞ්ගු=රාමඨජං. කම-ඉච්ඡායං, කාමීයතීති කඞ්ගු=ධඤ්ඤවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි.

Pheggu等词以gu为结尾，为不规则派生。Phala，义为完成(nipphattiyaṃ)，其a变为e。结果实(phalati)、至终结(niṭṭhānaṃ gacchati)，故为pheggu，即无心材者(asāro)。Bhara，义为持(bharaṇe)，ra脱落。持(bharati)，故为bhagu，即仙人(isi)。Hi，义为行(gatīyaṃ)，加入鼻音(niggahītāgamo)。行进(hino ti pavattati)，故为hiṅgu，即阿魏(rāmaṭhajaṃ)。Kama，义为欲(icchāyaṃ)。被欲求(kāmīyati)，故为kaṅgu，即一种谷物(dhaññaviseso)。其他亦如是。

37. ජනා ඝො.

37. 于Jana之后有gho后缀。

ජන-ජනනෙතීමස්මා ඝො හොති. ‘‘මනානං නිග්ගහීත’’න්ති (5.96) නස්ස නිග්ගහීතං, ජායති ගමනමෙතායාති ජඞ්ඝා=පාණ්‍යඞ්ගවිසෙසො.

Jana，义为产生(janane)。于此之后有gho后缀。依“Manānaṃ niggahīta”(5.96)之规，n变为鼻音。行走由此而生(jāyati gamanaṃ etāya)，故为jaṅghā，即小腿(pāṇyaṅgaviseso)。

38. මෙඝාදයො.

38. Megha等。

මෙඝආදයො ඝන්තා නිපච්චන්තෙ. මිහ-සෙචනෙ, හලොපො, මෙහති සිඤ්චතීති මෙඝො=අම්බුදො. මුහ-මුච්ඡායං, හලොපො, මුය්හන්ති සත්තා එත්ථාති මොඝො=තුච්ඡො. සී-සයෙ, එත්තාභාවො, සෙති ලහු හුත්වා පවත්තතීති සීඝං=ආසු. අහ-භස්මීකරණෙ, නිපුබ්බො, හලොපදීඝා, නිදහතීති නිදාඝො=ගිම්හො. මහීස්ස හලොපො, මහීයති පූජීයතීති මඝා=නක්ඛත්තං, එවමඤ්ඤෙපි.

Megha等词以gha为结尾，为不规则派生。Miha，义为洒(secane)，h脱落。洒(mehati)、灌(siñcati)，故为megho，即云(ambudo)。Muha，义为痴(mucchāyaṃ)，h脱落。众生于此迷惑(muyhanti sattā ettha)，故为mogho，即空(tuccho)。Sī，义为卧(saye)，e不显现。轻快行进(seti lahu hutvā pavattati)，故为sīghaṃ，即迅速(āsu)。Aha，义为焚烧(bhasmīkaraṇe)，前有ni，h脱落且长音化。燃烧(nidahati)，故为nidāgho，即夏季(gimho)。Maha，义为供养，h脱落。被供养(mahīyati pūjīyatīti)，故为maghā，即星宿(nakkhattaṃ)。其他亦如是。

(ඉති කවග්ගපච්චයවිධානං).

（k品后缀规定竟。）

39. චුසරවරා චො.

39. 于Cu、sara、vara之后有co后缀。

චු-චවනෙ, සර-ගති හිංසා චින්තාසු, වර-වරණ සම්භත්තීසු, එයෙහි චො හොති. චවති රුක්ඛාති චොචං=උපභුත්තඵල- විසෙසො[Pg.242]. සරති ආයතිං දුක්ඛං හිංසතීති සච්චං=අවිතථං. වාරෙති සුඛන්ති වච්චං=ගූථො.

Cu，义为动(cavane)；sara，义为行、害、思(gati hiṃsā cintāsu)；vara，义为选择、受用(varaṇa sambhattīsu)。于此等之后有co后缀。从树上摇落(cavati rukkhā)，故为cocaṃ，即一种食用水果(upabhuttaphala-viseso)。行至未来，伤害苦(sarati āyatiṃ dukkhaṃ hiṃsati)，故为saccaṃ，即真实(avitathaṃ)。阻碍快乐(vāreti sukhaṃ)，故为vaccaṃ，即粪便(gūtho)。

40. මරා චුඊචී ච.

40. 于Mara之后有cu、īcī及co后缀。

මර-පාණචාගෙ තීමස්මා චුඊචී හොන්ති චො ච. මරණං මච්චු=මරණං. මාරෙති අන්ධකාරං විනාසෙතීති මරීචි=රංසි, මිගතණ්හිකා ච. මරතීති මච්චො=සත්තො.

Mara，义为舍命(pāṇacāge)。于此之后有cu、īcī及co后缀。死(maraṇaṃ)，故为maccu，即死亡(maraṇaṃ)。消灭(māreti)、摧毁(vināseti)黑暗(andhakāraṃ)，故为marīci，即光线(raṃsi)，亦指阳炎(migataṇhikā)。会死(marati)，故为macco，即有情(satto)。

41. කුස පසා ඡික.

41. 于Kusa、pasa之后有chika后缀。

කුස-අක්කොසෙ, පස-බාධනෙ, එතෙහි ඡික හොති. කුසීයති අක්කොසීයතීති කුච්ඡි=උදරං. පසීයති බාධීයති එත්ථාති පච්ඡි=භාජනවිසෙසො.

Kusa，义为骂(akkose)；pasa，义为妨碍(bādhane)。于此等之后有chika后缀。被骂(kusīyati akkosīyati)，故为kucchi，即腹(udaraṃ)。于此被束缚(pasīyati bādhīyati ettha)，故为pacchi，即一种容器(bhājanaviseso)。

42. කස උසා ඡුක.

42. 于Kasa、usa之后有chuka后缀。

කස-විලෙඛනෙ, උස-දාහෙ, එතෙහි ඡුක හොති. කසන්ති විලෙඛන්ති එත්ථාති කච්ඡු=පාමං. උසති දහති සන්තාපන්ති උච්ඡු=රසාලො.

Kasa，义为搔(vilekhane)；usa，义为烧(dāhe)。于此等之后有chuka后缀。于此搔(kasanti vilekhanti ettha)，故为kacchu，即疥癣(pāmaṃ)。烧(usati)、燃(dahati)、灼(santāpanti)，故为ucchu，即甘蔗(rasālo)。

43. අස මස වද කුච කචා ඡො.

43. 于Asa、masa、vada、kuca、kaca之后有cho后缀。

අස-ඛිපනෙ, මස-ආමසනෙ, වද-වචනෙ, කුච-සංකොචනෙ, කච-බන්ධනෙ, එතෙහි ඡො හොති. අසති ඡිපතීති අච්ඡො=භල්ලූකො. මසති ජලන්ති මච්ඡො=මීනො. වදතීති වච්ඡො=නෙලකො. කුචීයති සංකොචීයතීති කොච්ඡො=භද්දපීට්ඨං. කචීයති බන්ධීයතීති කච්ඡො=තනුපදෙසො, අනූපො ච.

Asa，义为投(khipane)；masa，义为触(āmasane)；vada，义为说(vacane)；kuca，义为收缩(saṃkocane)；kaca，义为绑(bandhane)。于此等之后有cho后缀。投(asati chipati)，故为accho，即熊(bhallūko)。触水(masati jalaṃ)，故为maccho，即鱼(mīno)。说(vadati)，故为vaccho，即犊(nelako)。被收缩(kucīyati saṃkocīyatīti)，故为koccho，即坐具(bhaddapīṭṭhaṃ)。被绑(kacīyati bandhīyati)，故为kaccho，即胁下(tanupadeso)，亦指沼泽(anūpo)。

44. ගුච්ඡාදයො.

44. Guccha等。

ගුච්ඡආදයො [Pg.243] ඡන්තා නිපච්චන්තෙ. ගුප-ගොපනෙ, ඔත්තාභාවො, ගොපීයතීති ගුච්ඡො=ථවකො. තුස-තුට්ඨිම්හී, තුසන්ති එතෙනාති තුච්ඡං=මුසා. පුස-පොසනෙ, පොසන්ති තනුමනෙනාති පුච්ඡො=වාලධි, එවමඤ්ඤෙපි.

Guccha等词以cha为结尾，为不规则派生。Gupa，义为护(gopane)，o不显现。被护(gopīyati)，故为guccho，即丛(thavako)。Tusa，义为喜(tuṭṭhimhī)。以此喜(tusanti etena)，故为tucchaṃ，即虚妄(musā)。Pusa，义为养(posane)。以此滋养身体(posanti tanum anena)，故为puccho，即尾(vāladhi)。其他亦如是。

45. අරා ජු ඤට ච.

45. 于Ara之后有ju及ñaṭa后缀。

අර-ගමනෙතීමස්මා ජු හොති, අරිස්ස උට ච. ටකාරො සබ්බාදෙසත්ථො, අරති අකුටිලභාවෙන පවත්තතීති උජු=අවඞ්කො.

Ara，义为行(gamane)。于此之后有ju后缀，且ara被替换为uṭa。ṭa字表示完全替换。以不弯曲之态行(arati akuṭilabhāvena pavattati)，故为uju，即正直(avaṅko)。

46. රජ්ජාදයො.

46. Rajju等。

රජ්ජුආදයො ජුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. රුධ-ආවරණෙ, උස්ස අත්තං, රුන්ධන්ති එතෙනාති රුජ්ජු-යොත්තං. මන-ඤාණෙ, අමඤ්ඤිත්ථාති මඤ්ජු=මඤ්ජුලං, එවමඤ්ඤෙපි.

Rajju等词以ju为结尾，为不规则派生。Rudha，义为障(āvaraṇe)，其u变为a。以此障碍(rundhanti etena)，故为rajju，即绳(yottaṃ)。Mana，义为知(ñāṇe)，如amaññittha，故为mañju，即美妙(mañjulaṃ)。其他亦如是。

47. ගිධා ඣක.

47. 于Gidha之后有jhaka后缀。

ගිධ-අභිකඞ්ඛායමිච්චස්මා ඣක හොති. ගෙධතීති ගිජ්ඣො=පක්ඛිවිසෙසො.

Gidha，义为贪求(abhikaṅkhāyaṃ)。于此之后有jhaka后缀。贪求(gedhati)，故为gijjho，即一种鸟(pakkhiviseso)。

48. වඤ්ඣාදයො.

48. Vañjha等。

වඤ්ච්‍යාදයො ඣක අන්තා නිපච්චන්තෙ. වන-යාචනෙ, වනොති අත්තානං අනුභවිතුං යාචතීති වඤ්ඣො=අඵලරුක්ඛො, වඤ්ඣා=අපසවා ඉත්ථී, අස්ස ඉත්තං විඤ්ඣො=පබ්බතො, සංජ-සඞ්ගෙ, නිග්ගහීතලොපො, සඤ්ජියතීති සජ්ඣං=රජතං, එවමඤ්ඤෙපි.

Vañjha等词以jha为结尾，为不规则派生。Vana，义为求(yācane)。求(vanoti)自身以体验(attānaṃ anubhavituṃ yācati)，故为vañjho，即不结果之树(aphalarukkho)；vañjhā，即不育之女(apasavā itthī)。其a变为i，则为viñjho，即山(pabbato)。Saṃja，义为附着(saṅge)，鼻音脱落。被附着(sañjiyati)，故为sajjhaṃ，即银(rajataṃ)。其他亦如是。

49. කමයජා ඤො.

49. 于Kama、yaja之后有ño后缀。

කම-ඉච්ඡායං[Pg.244], යජ-දෙවපූජාසඞ්ගතිකරණදානෙසු, එතෙහි ඤො හොති, මස්ස නිග්ගහීතවග්ගන්තා, කාමීයතීති කඤ්ඤා=කුමාරී. ජස්ස පරරූපත්තං, යජන්ත්‍යනෙනාති යඤ්ඤො=යාගො.

Kama，义为欲(icchāyaṃ)；yaja，义为天神供养、交际、布施(devapūjāsaṅgatikaraṇadānesu)。于此等之后有ño后缀。m变为鼻音或同类鼻音。被欲求(kāmīyati)，故为kaññā，即少女(kumārī)。j同化为后音。以此祭祀(yajanti anena)，故为yañño，即祭祀(yāgo)。

50. පුඤ්ඤං.

50. 功德。

පුනාති පුණතිස්මා වා ඤොඔත්තාභාවො ච නිපච්චන්තෙ. පුනාති, පුණති සුන්දරත්තං කරොතීති වා පුඤ්ඤං=කුසලං.

由（词根）pū（净化）或puṇati（净化）不规则地派生，加上后缀ño，且无母音增强（otta）。因为它净化（punāti），或因为它造就美好（sundarattaṃ karoti），所以是puññaṃ，即善（kusalaṃ）。

51. අර හාඤ්ඤො හාස්ස හිර ච.

51. 由（词根）ar、hā加上后缀añña，且hā变为hira。

අර-ගමනෙ, වා-චාගෙ, එතෙහි අඤ්ඤො හොති, හාස්ස හිරඤ්චාදෙසො. අරීයතෙ ගම්‍යතෙති අරඤ්ඤං=වනං. ජහාති සත්තානං හීනත්තන්ති හිරඤ්ඤං=ධනං, සුවණ්ණඤ්ච.

（词根）ar意为行，hā意为舍弃。由这些（词根）加上后缀añña，且hā被替换为hira。因为它被前往（arīyate gamyate），所以是araññaṃ，即森林（vanaṃ）。因为它舍弃（jahāti）众生的卑劣，所以是hiraññaṃ，即财富（dhanaṃ）与黄金（suvaṇṇaṃ）。

(ඉති චවග්ගපච්චයවිධානං).

（c品后缀的规定结束。）

52. කිර තරා කීටො.

52. 由（词根）kir、tar加上后缀kīṭa。

කිර-විකිරණෙ, තර-තරණෙ, එතෙහි, කීටො හොති. සොභෙතුමෙත්ථ රතනානි විකිරීයන්තීති කිරීටං=මකුටං. තරඉති නිද්දෙසා අස්ස ඉත්තං, තරන්ති යන්ති සුරූපත්ත මනෙනාති තිරීටං=වෙට්ඨනං.

（词根）kir意为散布，tar意为穿越。由这些（词根）加上后缀kīṭa。因为在此处为装饰（sobhetum）而散布（vikirīyanti）珠宝，所以是kirīṭaṃ，即头冠（makuṭaṃ）。根据“tarati”的指示，（词根）的a变为i，因为凭借它能达到（taranti yanti）美好的状态（surūpattaṃ），所以是tirīṭaṃ，即头巾（veṭṭhanaṃ）。

53. සකාදීහ්‍යටො.

53. 由sak（sakādi）等（词根）加上后缀aṭa。

සක-සත්තියං, කස-ගමනෙ, කර-කරණෙ, මක්ක ඉති සුත්තියො ධාතු, දෙව-දෙවනෙ, කම-ඉච්ඡායං, එවමාදිහි අටො හොති. සණ්ණොති භාරං වහිතුන්ති සකටො=යානං. අකසි නිරොජත්තං අගමීති කසටං=නිරොජං. කරොති අමනාපන්ති කරටො=කාකො[Pg.245]. මක්කති චලතීති මක්කටො=වානරො. දෙවීයති පූජීයතීති දෙවටො=ඉසි. කමති ඉච්ඡති ආරොහත්ථන්ති කමටො=වාමනො.

（词根）sak意为能力，kas意为行，kar意为作，mak为经中所说词根，dev意为嬉戏，kam意为欲求。由这些（词根）等加上后缀aṭa。因为它能（saṇṇoti）运载（vahitun）重物，所以是sakaṭo，即车辆（yānaṃ）。因为它去至（agamī）无病（nirojattaṃ）的状态，所以是kasaṭaṃ，即无病（nirojaṃ）。因为它发出（karoti）不可意（amanāpaṃ）的声音，所以是karaṭo，即乌鸦（kāko）。因为它移动（makkati calati），所以是makkaṭo，即猴（vānaro）。因为他被崇敬（devīyati pūjīyati），所以是devaṭo，即仙人（isi）。因为他欲求（kamati icchati）攀登，所以是kamaṭo，即侏儒（vāmano）。

54. මකුටාවාට කවාට කුක්කුටා.

54. Makuṭa、āvāṭa、kavāṭa、kukkuṭa等词。

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. මංකිස්මා උටො, නිග්ගහීතලොපො ච, මංකෙති සොභෙතීති මකුටං=කිරීටං. අවතිස්මා ආටණ, අව්‍යතෙ ඛඤ්ඤතෙති ආවාටො=කාසු. කු-සද්දෙතීමස්මා ආටො, ඔඅවාදෙසා යථායොගං, කවති රවතීති කවාටං=ද්වාරපිධානං. කුක වක-ආදානෙතීමස්මා කුටක, කුකති ගොචරමාදදාතීති කුක්කුටො=තම්බචූළො.

这些词是不规则地派生的。由（词根）maṃk加上后缀uṭa，且鼻音（niggahīta）脱落。因为它装饰（maṃketi sobheti），所以是makuṭaṃ，即头冠（kirīṭaṃ）。由（词根）av加上后缀āṭa。因为它被挖掘（avyate khaññate），所以是āvāṭo，即坑（kāsu）。由（词根）ku（发声）加上后缀āṭa，并适当地将（u）替换为o、av。因为它发声（kavati ravati），所以是kavāṭaṃ，即门扇（dvārapidhānaṃ）。由（词根）kuka、vaka（取）加上后缀kuṭaka。因为它啄取（kukati ādadāti）食物，所以是kukkuṭo，即公鸡（tambacūḷo）。

55. කමුස කුස කසා ඨො.

55. 由（词根）kam、us、kus、kas加上后缀ṭha。

කම-ඉච්ඡායං, උස-දාහෙ, කුස-අක්කොසෙ, කස-ගමනෙ, එතෙහිඨො හොති, නිග්ගහීතවග්ගන්තා, ඔදනාදීනි කාමෙතීති කණ්ඨො=ගලො. ඔක්කපරරූපාදීනි, ඔදනාදීසු උණ්හෙන උසීයතී ති ඔට්ඨො=දන්තච්ඡදො, කරභො ච. කුසීයති අක්කොසීයතීති කොට්ඨො=ධඤ්ඤනිලයො. කසති යාති විනාසන්ති කට්ඨං=දාරු.

（词根）kam意为欲求，us意为灼烧，kus意为辱骂，kas意为行。由这些（词根）加上后缀ṭha，且（词根尾的）鼻音（niggahīta）变为同类的鼻音。因为它欲求（kāmeti）米饭等，所以是kaṇṭho，即喉咙（galo）。（经过元音连接等变化后，）因为米饭等被热（uṇhena）所灼烧（usīyati），所以是oṭṭho，即嘴唇（dantacchado），也指骆驼（karabho）。因为它被辱骂（kusīyati akkosīyati），所以是koṭṭho，即谷仓（dhaññanilayo）。因为它走向（kasati yāti）毁灭，所以是kaṭṭhaṃ，即木材（dāru）。

56. කුට්ඨාදයො.

56. Kuṭṭha等词。

කුට්ඨආදයො සද්දා ඨන්තා නිපච්චන්තෙ. කුසිස්මා ඨො, ඔත්තාභාවො ච, කුසීයති අක්කොසීයතීති කුට්ඨං=ඡවිරොගො. කුණ-සද්දෙ, පරරූපාභාවො ඔත්තාභාවො ච, කුණති නදතීති කුණ්ඨො=අතිඛිණො, කුණීයති අක්කොසීයතීති කුණ්ඨො= ඡින්නහත්ථපාදාදිකො[Pg.246]. දංසිස්ස දා, දංසති එතායාති දාඨා=දන්තවිසෙසො. කමිස්ස අක ච. කාමීයාති දීනෙතීති කමඨො=භික්ඛාභාජනං, වාමනො, කුම්මො ච. ඵස්සිස්ස ඵුටො, ඵස්සීයතීති ඵුට්ඨො=ඵස්සො, එවමඤ්ඤෙපි.

Kuṭṭha等以ṭha结尾的词是不规则地派生的。由（词根）kus加上后缀ṭha，且无母音增强（otta）。因为它被辱骂（kusīyati akkosīyati），所以是kuṭṭhaṃ，即皮肤病（chavirogo）。（词根）kuṇa意为发声，无后字连接（pararūpa），无母音增强（otta）。因为它发声（kuṇati nadati），所以是kuṇṭho，意为极钝（atikhiṇo）；因为它被辱骂（kuṇīyati akkosīyati），所以是kuṇṭho，意为手足残缺者（chinnahatthapādādiko）。（词根）daṃs变为dā。因为用它来咬（daṃsati），所以是dāṭhā，即犬齿（dantaviseso）。（词根）kam变为aka。因为它被欲求（kāmīyati）和被给予（dīyati），所以是kamaṭho，即钵（bhikkhābhājanaṃ）、侏儒（vāmano）与龟（kummo）。（词根）phass变为phuṭa。因为它被触（phassīyati），所以是phuṭṭho，即触（phasso）。其他词也如此。

57. වර කරා අණ්ඩො.

57. 由（词根）var、kar加上后缀aṇḍa。

වර-වරණෙ, කර-කරණෙ, එතෙහි අණ්ඩො හොති. අත්තනි පෙඵං වාරයතීති වරණ්ඩො=මුඛරොගො. කරීයතීති කරණ්ඩො=භණ්ඩවිසෙසො.

（词根）var意为遮蔽，kar意为制作。由这些（词根）加上后缀aṇḍa。因为它在自身（attani）遮挡（vārayati）脓（pephaṃ），所以是varaṇḍo，即口部的疾病（mukharogo）。因为它被制作（karīyati），所以是karaṇḍo，即一种特殊的容器（bhaṇḍaviseso）。

58. මනන්තා ඩො.

58. 由以m、n结尾的（词根）加上后缀ḍa。

මකාර නකාරන්තෙහි ක්‍රියත්ථෙහි බහුලං ඩප්පච්චයො හොති. සම-උපසමෙ, සමනං සණ්ඩං=සමූහො. කම-පදවික්ඛෙපෙ, කමති යාතීති කණ්ඩො=සරො, පරිච්ඡෙදො ච, දම-දමනෙ, දමන්ත්ව්‍යනෙනාති දණ්ඩො=නිග්ගහො. අම ගම-ගමනෙ, අමන්ති උප්පජ්ජන්ති එත්ථාති අණ්ඩො=පක්ඛිපසවො, කොසො ච. ගච්ඡති සූනභාවන්ති ගණ්ඩො=බ්‍යාධි, වදනෙකදෙසො ච. රමු-කීළායං, රමන්ති එත්ථාති රුණ්ඩා=විධවා. මන-ඤාණෙ, මඤ්ඤන්ති එතෙනාති මණ්ඩො=ඔදනාදිනිස්සාවො. ඛන ඛණ=අවදාරණෙ, ඛඤ්ඤතීති ඛණ්ඩො=උච්ඡුවිකාර විසෙසො. ලම-හිංසායං, ලමති හිංසති සුචිභාවන්ති ලණ්ඩො=වච්චං, එවමඤ්ඤෙපි.

由以m与n结尾的动词词根，大多加上ḍa后缀。（词根）sam意为止息，samanaṃ是saṇḍaṃ，即群体（samūho）。（词根）kam意为行走，因为它行走（kamati yāti），所以是kaṇḍo，即箭（saro），也指章（pariccheda）。（词根）dam意为调伏，因为用它来调伏，所以是daṇḍo，即惩罚（niggaho）。（词根）am、gam意为去，因为（生命）在此中产生（amanti uppajjanti），所以是aṇḍo，即鸟蛋（pakkhipasavo），也指鞘（koso）。因为它发展为（gacchati）肿胀的状态（sūnabhāvaṃ），所以是gaṇḍo，即疾病（byādhi），也指面颊（vadanekadeso）。（词根）ramu意为嬉戏，因为在此中嬉戏（ramanti），所以是ruṇḍā，即寡妇（vidhavā）。（词根）mana意为知，因为用它来思考（maññanti），所以是maṇḍo，即饭的精华或浮渣（odanādinissāvo）。（词根）khan、khaṇa意为挖掘，因为它被挖掘（khaññati），所以是khaṇḍo，即一种糖制品（ucchuvikāra viseso）。（词根）lam意为伤害，因为它伤害（lamati hiṃsati）清净的状态（sucibhāvaṃ），所以是laṇḍo，即粪便（vaccaṃ）。其他词也如此。

59. කුණ්ඩා දයො.

59. Kuṇḍa等词。

කුණ්ඩආදයො ඩන්තා නිපච්චන්තෙ. කම මන තනානං අස්ස උත්තං, කාමීයතීති කුණ්ඩං=භාජනං. මඤ්ඤති හිතාහිතන්ති මුණ්ඩො= ඡින්නකෙසො[Pg.247]. තනොති එතෙනාති තුණ්ඩං=ලපනං. ඊර-ඛෙපෙ, එරංආදෙසො. ඊරති කම්පතීති එරණ්ඩො=බ්‍යග්ඝපුච්ඡො, සි-සෙවායං, සිස්ස ඛමුක, සුගන්ධං සෙවතීති සිඛණ්ඩො=චූළා, එවමඤ්ඤෙපි.

Kuṇḍa等以ḍa结尾的词是不规则地派生的。对于（词根）kam、man、tan，其a变为u。因为它被欲求（kāmīyati），所以是kuṇḍaṃ，即容器（bhājanaṃ）。因为他思考（maññati）利与非利（hitāhitaṃ），所以是muṇḍo，即剃发者（chinnakeso）。因为用它来伸展（tanoti），所以是tuṇḍaṃ，即口（lapanaṃ）。（词根）īr意为摇动，eraṃ是其替代形式。因为它摇动（īrati kampati），所以是eraṇḍo，即蓖麻（byagghapuccho）。（词根）si意为亲近，si变为khamuka。因为它亲近（sevati）香气（sugandhaṃ），所以是sikhaṇḍo，即发髻（cūḷā）。其他词也如此。

60. තිජ කස තස දක්ඛා කිණො ජස්ස ඛො ච.

60. 由（词根）tij、kas、tas、dakkh加上后缀kiṇa，且j变为kh。

තිජ-නිසානෙ, කස-ගමනෙ, තස-පිපාසායං, දක්ඛ-වුද්ධියං, එතෙහි කිණො හොති, ජස්ස ඛො ච, තෙජයිත්ථාති තිඛිණං=නිසිතං. කසති පවත්තතීති කසිණං=අසෙසං. තසනං තසිණා=තණ්හා. දක්ඛති වුද්ධිං ගච්ඡති එතායාති දක්ඛීණා=කුසලං.

（词根）tij意为磨利，kas意为行，tas意为渴，dakkh意为增长。由这些（词根）加上后缀kiṇa，且j变为kh。因为它被磨利（tejayitthāti），所以是tikhiṇaṃ，即锋利（nisitaṃ）。因为它遍行（kasati pavattatīti），所以是kasiṇaṃ，即全部（asesaṃ）。渴（tasanaṃ）是tasiṇā，即渴爱（taṇhā）。因为凭借它而增长（vuddhiṃ gacchati），所以是dakkhīṇā，即善业（kusalaṃ）。

61. වීආදිතො ණි.

61. 由vī等（词根）加上后缀ṇi。

වී-තන්තසන්තානෙ, සි-සෙවාසං, සූ-පස්සවනෙ, දු-ගමනෙ, කී-දබ්බවිනීමයෙ, සා-තනුකරණාවසානෙසු, එවමාදීහි ණි හොති. වීයතීති වෙණි=කෙසකලාපො. සෙවනං සෙණි=සජාතීනං කාරූනං සමූහො. නිපුබ්බො, නිසෙවීයතීති නිසෙණි=සොපානං. සවති පස්සවතීති සොණි=කටි. දවති වහතීති දොණි=කට්ඨම්බුවාහනී, නාවා ච. නදාදිපාඨා විම්හි සොණී දොණී තිපි හොති. කයනං, කීයතෙ එතායාති වා කෙණි=කයො සාති දුක්ඛං තනුං කරොතීති සාණි=තිරොකරණී, එවමඤ්ඤෙපි.

（词根）vī意为编织，si意为亲近，sū意为流出，du意为行，kī意为交换物品，sā意为减轻、终结。由这些（词根）等加上后缀ṇi。因为它被编织（vīyati），所以是veṇi，即发辫（kesakalāpo）。亲近（sevanaṃ）是seṇi，即同类工匠的群体。有前缀ni时，因为它被依附（nisevīyati），所以是niseṇi，即阶梯（sopānaṃ）。因为它流出（savati passavati），所以是soṇi，即腰（kaṭi）。因为它行（davati）或运载（vahati），所以是doṇi，即木槽（kaṭṭhambuvāhanī）与船（nāvā）。根据nadādi类的读法，也有soṇī、doṇī的形式。买（kayanaṃ），或因为用它来买（kīyate），所以是keṇi，即买卖（kayo）。因为它使（karoti）苦（dukkhaṃ）减轻（tanuṃ），所以是sāṇi，即帷幕（tirokaraṇī）。其他词也如此。

62. ගහාදීහ්‍යණි.

62. 由gah（gaha）等（词根）加上后缀aṇi。

ගහ-උපාදානෙ, අර-ගමනෙ, ධර-ධාරණෙ, සර-ගතියිංසා චින්තාසු, තර-තරණෙ, එවමාදීහි අණිප්පච්චයො හොති. ගණ්හාතීති ගහණි=අසිතාදිපාචකො අග්ගි. අරීයති ගමීයතීති අරණි=අග්ගිමන්ථනකට්ඨං[Pg.248]. ධාරෙතීති ධරණි=මහී. සරීයති ගමීයතීති භරණි=මග්ගො. තරන්ත්‍යනෙනාති තරණි=නාවා, සූරියො ච.

（词根）gah意为执取，ar意为行，dhar意为住持，sar意为行、伤害、思考，tar意为渡过。由这些（词根）等加上aṇi后缀。因为它执取（gaṇhāti），所以是gahaṇi，即消化食物等的火。因为它被前往（arīyati gamīyati），所以是araṇi，即钻火木（aggimanthanakaṭṭhaṃ）。因为它住持（dhāreti），所以是dharaṇi，即大地（mahī）。因为它被行于其上（sarīyati gamīyati），所以是bharaṇi，即道路（maggo）。因为用它来渡过（taranti），所以是taraṇi，即船（nāvā）与太阳（sūriyo）。

63. රීවීභාහි ණු.

63. 由（词根）rī、vī、bhā加上后缀ṇu。

රී-පස්සවනෙ, වී වා-ගමනෙ, භා-දිත්තියං, එතෙහිණු හොති. රීයති පස්සවතීති රෙණු=රජො. වෙති පවත්තතීති වෙණු=වෙළු. භාති දිබ්බතීති භාණු=රංසි.

Rī（流出义）、vī或vā（行进义）、bhā（发光义），由彼等词根加ṇu后缀。Rīyati passavatīti（流出），是为reṇu（尘埃）。Veti pavattatīti（行进、运转），是为veṇu（竹）。Bhāti dibbatīti（发光、闪耀），是为bhāṇu（光芒）。

64. ඛාණ්වා දයො.

64. khāṇu等词。

ඛාණුආදයො ණුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඛණ ඛන-අවදාරණෙ, ණස්ස ආ, ඛඤ්ඤති අවදාරීයතීති ඛාණු=ඡින්නසාඛො රුක්ඛො. ජන-ජනනෙ, නස්ස වා ආත්තං, ජායති ගමන මනෙනාති ජාණු, ජණ්ණු=ජඞ්ඝොරූනං සන්ධි. හර-හරණෙ, එක, හරීයතීති හරෙණු=ගන්ධදබ්බ, එවමඤ්ඤෙපි.

khāṇu等词以ṇu结尾，为不规则构词。词根Khaṇa、khana（劈开义），（词根元音）a变为ā；khaññati avadārīyatīti（被劈开），是为khāṇu（断枝之树）。词根Jana（出生义），（词根元音）a可变为ā；jāyati（出生）或gamana manenāti（以此行走），是为jāṇu或jaṇṇu（膝关节）。词根Hara（拿取义），eka（此处为特定音变）；harīyatīti（被拿取），是为hareṇu（香料）。其他亦如此。

65. ක්වාදිතො ණො.

65. 由ku等词根加ṇo后缀。

කු-සද්දෙ, සු-සවනෙ, දු-ගමනෙ, වර-වරණෙ, කර-කරණෙ, පණ-බ්‍යවහාරථුතිසු, තා-පාලනෙ, ලී-නිලීයනෙ, එවමාදීහි ණො හොති. කවති නදති එත්ථාති කොණො=අස්සි, වීණාදිවාදනදණ්ඩො ච. සුණොතීති සොණො=සුනඛො, නරො ච. දවති පවත්තතීති දොණො=පරිමාණවිසෙසො. විරූපත්ත වාරෙතීති වණ්ණො=නීලාදි. සවනං කරොතීති කණ්ණො=සවනං. පණීයති වොහරීයතීති පණ්ණො=පලාසො. ලායතීති තාණං=රක්ඛා. නිලීයන්ති එත්ථාති ලෙණං=නිලීයනට්ඨානං.

Ku（声音义）、su（听闻义）、du（行进义）、vara（选择、遮蔽义）、kara（造作义）、paṇa（交易、赞颂义）、tā（守护义）、lī（隐藏义）等词根，加ṇo后缀。Kavati nadati etthāti（以其发声），是为koṇo（角，或弹奏vīṇā等的拨子）。Suṇotīti（听闻），是为soṇo（狗，或人）。Davati pavattatīti（流动、运转），是为doṇo（一种量器）。Virūpatta vāretīti（遮蔽丑陋），是为vaṇṇo（颜色，如蓝色等）。Savanaṃ karotīti（行听闻事），是为kaṇṇo（耳）。Paṇīyati voharīyatīti（被交易、使用），是为paṇṇo（叶）。Tāyatīti（守护），是为tāṇaṃ（保护）。Nilīyanti etthāti（于此隐藏），是为leṇaṃ（隐藏处）。

66. සුවීහි ණක.

66. 由su、vī（词根）加ṇaka后缀。

සු-සවනෙ[Pg.249], වී-තන්තසන්තානෙ, එතෙහි ණක හොති. සුණොතීති සුණො=සුනඛො. වීයතීති වීණා=වල්ලකී.

Su（听闻义）、vī（编织、延续义），由彼等词根加ṇaka后缀。Suṇotīti（听闻），是为suṇo（狗）。Vīyatīti（被编织或延续），是为vīṇā（vīṇā琴）。

67. තිණාදයො.

67. tiṇa等词。

තිණආදයො ණකන්තා නිපච්චන්තෙ. තිජ-තෙජනෙ, ජලොපො, තෙජෙති එතෙනාති තිණං=බීරණාදි. ලී ලිහ සාද ක්ලෙදානං ලො ලවා, ලීයති රසතො සබ්බත්ථ අල්ලීයතීති ලොණං ලවණං, ලෙහීයතීති ලොණං ලවණං, සාදීයතීති ලොණං ලවණං, ක්ලෙදයතීති ලොණං ලවණං, ගමිස්ස ඔ, ගච්ඡතීති ගොණො=ගො. හර-හරණෙ, ණස්සඤ්ජි, හරීයතීති හරිණො=මිගො. ඊර-කම්පනෙ, රස්සත්තං, ණස්ස ඤිච, අත්තනො ලූඛභාවෙ සම්පත්තෙ ඊරති කම්පතීති ඉරිණං=ඌසරං. ථු-අභිත්ථවෙ, දීඝො, අභිත්ථවීයතීති ථූණං=නගරං, ථූණො=ඝරත්ථම්භො, එවමඤ්ඤෙපි.

tiṇa等词以ṇaka结尾，为不规则构词。词根Tija（磨快义），ja脱落；tejeti etenāti（以此磨快），是为tiṇaṃ（草，如香茅等）。词根Lī、liha、sāda、kleda（溶解、舔、尝、湿润义），（变为）lo、lava；līyati rasato sabbattha allīyatīti（因味而处处附着）、lehīyatīti（被舔）、sādīyatīti（被尝）、kledayatīti（使湿润），是为loṇaṃ或lavaṇaṃ（盐）。词根Gam，（加）o后缀；gacchatīti（行走），是为goṇo（牛）。词根Hara（拿取义），ṇa变为ñji；harīyatīti（被拿取），是为hariṇo（鹿）。词根Īra（震动义），（元音）短化，ṇa变为ñica；attano lūkhabhāve sampatte īrati kampatīti（当自身到达粗糙状态而震动），是为iriṇaṃ（荒地、盐碱地）。词根Thu（赞颂义），（元音）长化；abhitthavīyatīti（被赞颂），是为thūṇaṃ（城），或thūṇo（屋柱）。其他亦如此。

68. රවණ වරණ පූරණා දයො.

68. ravaṇa、varaṇa、pūraṇa等词。

රවණ වරණ පූරණා දයො අණප්පච්චයෙන සිද්ධා. රවතීති රවණො=කොකිලො. වාරෙතීති වරණො=පාකාරො. පූරීයතෙ අනෙනාති පූරණො=පරිපූරී.

ravaṇa、varaṇa、pūraṇa等词由aṇa后缀构成。Ravatīti（鸣叫），是为ravaṇo（杜鹃）。Vāretīti（防护），是为varaṇo（围墙）。Pūrīyate anenāti（以此充满），是为pūraṇo（圆满）。

(ඉති ටවග්ගපච්චයවිධානං).

（ṭa品后缀规定完毕）

69. පාවසා අති.

69. 由pā、vasa（词根）加ati后缀。

පා-රක්ඛණෙ, වස-නිවාසෙ, එතෙති අති හොති. පුබ්බසරලොපො, පාති රක්ඛතීති පති=සාමී, වසන්ති එත්ථාති වසති=ගෙහං.

Pā（守护义）、vasa（居住义），由彼等词根加ati后缀。（有）前一元音脱落（的规则）。Pāti rakkhatīti（守护），是为pati（主人、丈夫）。Vasanti etthāti（于此居住），是为vasati（住所）。

70. ධා හි සි තන ජන ජර ගම සචා තු.

70. 由dhā、hi、si、tana、jana、jara、gama、saca（词根）加tu后缀。

ධා-ධාරණෙ[Pg.250], හි-ගතියං, තන-විත්ථාරෙ, ජන-ජනනෙ, ජර-වයො-හානියං, අම ගම-ගමනෙ, සච-සමවායෙ, එතෙහි තු හොති. ධාරෙතීති ධාතු=ගෙරුකාදි. හිනොති පවත්තාති ඵලං එතෙනාති හෙතු=කාරණං, සෙවීයති ජනෙහීති සෙතු=බන්ධති (පද්ධති). තඤ්ඤතෙති තන්තු=සුත්තං. ජනීයතෙ කම්මකිලෙසෙහීති ජන්තු, ජායති කම්මකිලෙහීති වා ජන්තු=සත්තො. ජීරතීති ජත්තු=අංසසන්ධි. ගච්ඡතීති ගන්තු=ගමිකො, සචති සමෙතීති සත්තු=යවාදිචුණ්ණං.

Dhā（持有义）、hi（行进义）、tana（伸展义）、jana（出生义）、jara（衰老义）、ama、gama（行进义）、saca（结合义），由彼等词根加tu后缀。Dhāretīti（持有），是为dhātu（界，如赭石等）。Hinoti pavattāti phalaṃ etenāti（推动，或以此产生结果），是为hetu（因、原因）。Sevīyati janehīti（为人们所用），是为setu（桥梁、堤道）。Taññateti（被伸展），是为tantu（线）。Janīyate kammakilesehīti（被业与烦恼所生）或jāyati kammakilesehīti（从业与烦恼而生），是为jantu（众生、有情）。Jīratīti（衰老），是为jattu（锁骨、肩关节）。Gacchatīti（行走），是为gantu（行者）。Sacati sametīti（结合），是为sattu（粉，如麦粉等）。

71. අරිස්සුට ච.

71. 并且，（词根）Ara被uṭa替换。

අර-ගමනෙතීමස්මා තු හොති, අරිස්ස උට ආදෙසොච. අරති පවත්තතීති උතු=හෙමන්තාදි,

从词根Ara（行进义）加tu后缀，并且Ara被替换为uṭa。Arati pavattatīti（行进、运转），是为utu（时节，如冬季等）。

72. පිත්වාදයො.

72. pitu等词。

පිතුආදයො සද්දා තුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. පා-රක්ඛණෙ, ආස්ස ඉත්තං, පාති රක්ඛතීති පිතා=ජනකො. පාතිස්සෙවාදිස්ස මො, පායෙතීති මාතා=ජනනී. භා-දිත්තියං, භාතීති භාතා=සොදරියො. ධා-ධාරණෙ, ආස්ස ඊත්තං, ධාරීයතීති ධීතා=පුත්තී. දුහ-පපූරණෙ, ඔත්තාභාවො, තුස්ස ඤ්ඡිච. දුහති පසවෙ පපූරෙතීති දුහිතා=පුත්තී. ජන-ජනනෙ, අස්ස ආත්තං, මා චාන්තාදෙසො. පපුත්තෙ ජනෙතීති ජාමාතා=දුහිතුපති. නහ-බන්ධනෙ, නහීයති බන්ධීයති පෙමෙනාති නත්තා-පපුත්තො. හු-හවනෙ, හවති පූජෙතීති හොතා=යඤ්ඤකො. පූ-පවනෙ, පුනාති [Pg.251] ආයතිං භවං පවිත්තං කරොතීති පොතා=සොයෙව.

pitu等词以tu结尾，为不规则构词。词根Pā（守护义），ā变为i；pāti rakkhatīti（守护），是为pitā（父亲）。词根Mā（测量、衡量义），（有特定音变）；pāyetīti（养育），是为mātā（母亲）。词根Bhā（发光义）；bhātīti（发光），是为bhātā（兄弟）。词根Dhā（持有义），ā变为ī；dhārīyatīti（被持有），是为dhītā（女儿）。词根Duha（挤奶、充满义），（有特定音变）；duhati pasave papūretīti（生产、充满），是为duhitā（女儿）。词根Jana（出生义），a变为ā，且mā为尾音替代；paputte janetīti（使儿子出生），是为jāmātā（女婿）。词根Naha（联结义）；nahīyati bandhīyati pemenāti（因爱而联结），是为nattā（孙子）。词根Hu（祭祀义）；havati pūjetīti（祭祀、供奉），是为hotā（祭司）。词根Pū（净化义）；punāti āyatiṃ bhavaṃ pavittaṃ karotīti（使未来生命清净），是为potā（净化者，即祭司）。

73. ජන කරා රතු.

73. 由jana、kara（词根）加ratu后缀。

ජන-ජනනෙ, කර-කරණෙ, එතෙහි රතු හොති, රකාරො අන්තසරාදිලොපත්ථො. ජායතීති ජතු=ලාඛා. කරීයතීති කතු=සයූපො යඤ්ඤො.

Jana（出生义）、kara（造作义），由彼等词根加ratu后缀，其中的ra是为令词根尾音脱落的标记。Jāyatīti（出生），是为jatu（树胶、漆）。Karīyatīti（被造作），是为katu（有祭柱的祭祀）。

74. සකා උන්තො.

74. 由saka（词根）加unto后缀。

සක-සත්තියමිච්චස්මා උන්තො හොති. සක්කොතීති සකුන්තො=පක්ඛී.

从词根Saka（能力义）加unto后缀。Sakkotīti（能够），是为sakunto（鸟）。

75. කපා ඔතො.

75. 由kapa（词根）加oto后缀。

කප-අච්ඡාදනෙ ඉච්චස්මා ඔතො හොති. කපතීති කපොතො=පාරෙවතො. ටො තස්ස වා හොති කපොටො=සොයෙව.

从词根Kapa（覆盖义）加oto后缀。Kapatīti（覆盖），是为kapoto（鸽）。或者，（加）ṭo后缀，是为kapoṭo（鸽）。

76. වසාදීහ්‍යන්තො.

76. 由vasa等词根加anto后缀。

වස-නිවාසෙ, රුහ-ජනනෙ, භද්ද-කල්‍යාණෙ, නන්ද-සමිද්ධියං, ජීව-පාණධාරණෙ, එවමාදීති අන්තො හොහි. වසන්ති එතස්මිං කාලෙ කීළාපසුතාති වසන්තො=උතු. රුහති ජායතීති රුහන්තො=රුක්ඛො, එවංනාමකො මිගරාජා ච. භද්දිස්ස සංයොගාදිලොපො, භජති කල්‍යාණධම්මන්ති භදන්තො=පබ්බජිතො. නන්දති එතායාති නන්දන්තී=සඛී, නදාදිපාඨා වී, එවමුපරි ච. ජීවන්ති එතා- යාති [Pg.252] ජීවන්තී=ඔසධි. සවතීති සවන්තී=නදී. රොදාපෙතීති රොදන්තී=ඔසධි. අවති රක්ඛතීති අවන්තී=ජනපදො.

Vasa（居住义）、ruha（出生义）、bhadda（吉祥义）、nanda（繁荣义）、jīva（维持生命义）等词根，加anto后缀。Vasanti etasmiṃ kāle kīḷāpasutāti（于此时节沉溺嬉戏），是为vasanto（季节，如春季）。Ruhati jāyatīti（生长、出生），是为ruhanto（树，亦是某狮子之名）。对于Bhadda，（有）辅音丛首音脱落（的规则）；bhajati kalyāṇadhammanti（奉行善法），是为bhadanto（出家人、尊者）。Nandati etāyāti（因她而喜），是为nandantī（女友）。或依nadādi（词群）规则，（阴性词尾为）ī，以上亦如此。Jīvanti etāyāti（依此而活），是为jīvantī（药草）。Savatīti（流动），是为savantī（河流）。Rodāpetīti（使哭泣），是为rodantī（药草）。Avati rakkhatīti（守护），是为avantī（阿槃提国）。

77. හිසීනං මුක ච.

77. 并且，（词根）hi、sī（加anto时），增muka。

හි-ගතිය, සී-සයෙ, එතෙහි අන්තො හොති මුක ච. කකාරො අන්තාවයවත්ථො, හිමං හිනොති පවත්තති එතස්මින්ති හෙමන්තො=උතු, සයන්ති එත්ථ ඌකා කුසුමාදයො චාති සීමන්තො=කෙසමග්ගො.

Hi（行进义）、sī（卧义），由彼等词根加anto后缀，并增muka。Kakāro antāvayavattho（ka为词尾构分）。Himaṃ hinoti pavattati etasminti（此季节促使霜雪降临），是为hemanto（季节，冬季）。Sayanti ettha ūkā kusumādayo cāti（虱子、花等卧于此处），是为sīmanto（发分线）。

78. හර රුහ කුලා ඉතො.

78. 由 hara、ruha、kula（等词根）派生 ito 后缀。

හර-හරණෙ, රුහ-ජනනෙ, කුල-පත්ථාරෙ, එතෙති ඉතො හොති. අත්තනො සිනෙහං හරතීති හරිතො=වණ්ණවිසෙසො. රුහතීති රොහිතො=මච්ඡවිසෙසො. රුහති සරීරෙ බ්‍යාපනවසෙනාති රොහිතං, රස්ස ලත්තෙ ලොහිතං=රුධිරං. අත්තනො ගුණං කුලති පත්ථරතීති කොලිතො=දුතියග්ගසාවකො, එවං නාමකො මරු ච.

hara（取）、ruha（生）、kula（扩展）之义，由这些（词根）派生 ito 后缀。因其带走自身爱著，故为 harito（绿色）=vaṇṇaviseso（一种颜色）。因其生长，故为 rohito（红鱼）=macchaviseso（一种鱼）。因其在身体里蔓延生长，故为 rohitaṃ（红色），若 r 音变为 l 音，则为 lohitaṃ（血液）=rudhiraṃ（血液）。因其扩展自身功德，故为 Kolito（拘利陀）=dutiyaggasāvako（第二上首弟子），亦为同名之沙漠。

79. භරාදීහ්‍යතො.

79. 由 bhara 等（词根）派生 ato 后缀。

භර රංජ යජ පච එවමාදීහි අතො හොති. භරතීති භරතො=නටො. නිග්ගහීතලොපො, රඤ්ජන්ති එත්ථාහි රජතං=සජ්ඣං. යජිතබ්බොති යජතො=අග්ගි. පචතීති පචතො=සූපකාරො.

由 bhara（承载）、raṃja（染色）、yaja（祭祀）、paca（烹煮）等（词根）派生 ato 后缀。因其承载（角色），故为 bharato（演员）=naṭo（演员）。（raṃja 的）鼻音脱落，因其被染色，故为 rajataṃ（银）=sajjhaṃ（银）。因其应被祭祀，故为 yajato（祭火）=aggi（火）。因其烹煮，故为 pacato（烹煮者）=sūpakāro（厨师）。

80. කිරා දීහ්‍යාතක.

80. 由 kira 等（词根）派生 ātaka 后缀。

කිර-විකිරණෙ, අල-බන්ධනෙ, චිල-වසනෙ, එවමාදීහි ආතක හොති, කිරතීති කිරාතො=සවරො, රස්ස ලක්කෙ කි- ලාතො=සොව[Pg.253]. අලතීති අලාතං=උම්මුකං. චිලතීති චිලාතො=මලච්ඡජාති.

由 kira（散布义）、ala（捆绑义）、cila（穿衣义）等（词根）派生 ātaka 后缀。因其散布，故为 kirāto（猎人）=savaro（猎人），若 r 音变为 l 音，则为 kilāto=sova（狗）。因其捆绑，故为 alātaṃ（火把）=ummukaṃ（火把）。因其穿衣，故为 cilāto=malacchajāti（异族）。

81. අමාදීහ්‍යත්තො.

81. 由 ama 等（词根）派生 atto 后缀。

අම මා වර කලාදීහි අත්තො හොති. අමති කාලන්තරං පවත්තතීති අමත්තං=භාජනං. පුබ්බසරලොපො, මානං මත්තං=පමාණං පරිච්ඡෙදො ච. වරන්තුනෙනාති වරත්තා=යොත්තං. කලති පරිච්ඡින්දතීති කලත්තං=භරියා.

由 ama、mā、vara、kala 等（词根）派生 atto 后缀。因其随时间流逝而持续，故为 amattaṃ（容器）=bhājanaṃ（容器）。前元音脱落，mānaṃ（即）mattaṃ=pamāṇaṃ（量）与 paricchedo（界限）。因其被选择，故为 varattā（绳索）=yottaṃ（绳索）。因其划分，故为 kalattaṃ（妻子）=bhariyā（妻子）。

82. වාදීහි තො.

82. 由 vā 等（词根）派生 to 后缀。

වා-ගමනෙ, තා-පාලනෙ, තන-විත්ථාරෙ, දම-උපසමෙ, අ-මගමනෙ, සි-සෙවායං, සු-සවනෙ, පූ පවනෙ, ගුප-ගොවනෙ, යුජ-සංයමෙ, ගහ-උපාදානෙ, අත-සාතච්චගමාන, ඛිප-පෙරණෙ, එවමාදීහි තො හොති. වායතීති වාතො=වායු. තායතීති තාතො=පිතා. තනුතෙති තන්තං=තන්තවො. දමතීති අන්තො=දසනො. අමති යාතීති අන්තො=ඔසානං, කොට්ඨාසසමීපාවයවා ච. සෙවීයතීති සෙතො=ධවලො. සුණන්තුනෙනාති සොතං=සවනං. සවතීති සොතො=ජලප්පවාහො. පුනීයතීති පොතො=බාලො. ගොපීයතීති ගොත්ථං=කලාදි. යොජන්ත්‍යනෙනාති යොත්තං=රජ්ජු. මමායන්තෙහි ගය්හතීති ගත්තං=සරීරං. අබාධං නිරන්තරං අතති පවත්තතීති අත්තා=මනාදි. ඛිපීයති එත්ථාති ඛෙත්තං=කෙදාරං.

由 vā（行进义）、tā（保护义）、tana（伸展义）、dama（调伏义）、ama（行进义）、si（侍奉义）、su（听闻义）、pū（净化义）、gupa（守护义）、yuja（结合义）、gaha（执取义）、ata（持续行进义）、khipa（投掷义）等（词根）派生 to 后缀。因其行进，故为 vāto（风）=vāyu（风）。因其保护，故为 tāto（父亲）=pitā（父亲）。因其伸展，故为 tantaṃ（线）=tantavo（线）。因其调伏，故为 anto（牙齿）=dasano（牙齿）。因其行进，故为 anto（末端）=osānaṃ（终结），亦指部分、附近和肢体。因其被侍奉，故为 seto（白色）=dhavalo（白色）。因其被倾听，故为 sotaṃ（耳）=savanaṃ（听根）。因其流动，故为 soto（流）=jalappavāho（水流）。因其被净化，故为 poto（幼儿）=bālo（幼儿）。因其被守护，故为 gotthaṃ（牛栏）=kalādi（牛栏等）。因其被结合，故为 yottaṃ（绳索）=rajju（绳索）。因其被执著者执取，故为 gattaṃ（身体）=sarīraṃ（身体）。因其无碍、持续地行进，故为 attā（自我）=manādi（心等）。因其被投掷于此，故为 khettaṃ（田地）=kedāraṃ（田地）。

83. ඝරාදීහි තක.

83. 由 ghara 等（词根）派生 taka 后缀。

ගර ඝර-සෙචනෙ, සි-සෙවායං, දූ-පරිතාපනෙ, මිද-සිනෙහෙ, චිත-සඤ්චෙතනෙ, පුස-පොසනෙ, විද-ලාභෙ, එවමාදීහි තක [Pg.254]4 හොති, ඝරති සිඤ්චතීති ඝතං=සප්පි. සෙවීයතීති සිතො=සෙතො. දුබ්බචත්තා දූයති පරිතාපෙතීති දූතො=පෙසරකාරො. මිජ්ජති සිනෙහතීති මිත්තො=සුහදයො. චින්තෙතීති චිත්තං=විඤ්ඤාණං චිත්තකම්මාදි ච. පොසීයතීති පුත්තො=අත්තජො. වින්දන්ති පීති මනෙනාති විත්තං=ධනං. වර-වරණසම්භත්තීසු, වරණං වත්තං=බ්‍රහ්මචරියාදි.

由 gara/ghara（浇灌义）、si（侍奉义）、dū（苦恼义）、mida（亲爱义）、cita（思惟义）、pusa（养育义）、vida（获得义）等（词根）派生 taka 后缀。因其浇灌，故为 ghataṃ（酥油）=sappi（酥油）。因其被侍奉，故为 sito（白色）=seto（白色）。因其难于言说而令人痛苦，故为 dūto（信使）=pesarakāro（信使）。因其亲爱，故为 mitto（朋友）=suhadayo（善友）。因其思惟，故为 cittaṃ（心）=viññāṇaṃ（识）与 cittakammādi（绘画等）。因其被养育，故为 putto（儿子）=attajo（亲生子）。因其以心获得喜悦，故为 vittaṃ（财富）=dhanaṃ（财产）。在 vara（选择、赞赏义）中，varaṇaṃ（选择）即 vattaṃ（行持）=brahmacariyādi（梵行等）。

84. නෙත්තාදයො.

84. Netta 等词。

නෙත්තආදයො තක පරා නිපච්චන්තෙ. නී-පාපනෙ, එත්තං, තුක ච නිපාතනා. නයති පාපෙතීති නෙත්තං=නයනං, නෙතා ච. කර-කර-ණෙ, අස්සු, කරණං කුත්තං=කිරියා. කමිස්ස අස්සු, කමති යාතීති කුන්තො=ආවුධවිසෙසො. රම-කීළායං, සුපුබ්බො, සුස්සනිච්චං දීඝො. සුට්ඨු රමණං, සුට්ඨු රමතීති වා සූරතො=සුඛසංවාසො. මිහිස්සඉස්සු, මිහති සිඤ්චතීති මුත්තං=පස්සාවො. පාල=රක්ඛණෙ ආස්ස රස්සත්තං, ඤිච. පාලීයතීති පලිතං=කෙසලොමානං ජරාය කතං සෙතත්තං, සද්ධාදිත්තා අකාරෙ තං යස්ස අත්ථි සො පලිතො=පුමා, පලිතා=ඉත්ථී. ම්හිස්ස සි, මිහි ච, ම්හයනං සිතං=මන්දහසිතං, ම්හයනං මිහිතං=තදෙව, කුස-අක්කොසෙ තස්ස ඊඤ, කුසීයති අක්කොසීයතීති කුසීතො=අලසො, සි=බන්ධනෙ, දීඝො, සෙන්ති බන්ධන්ති ඝරාවාසං එතායාති සීතා=නඞ්ගලලෙඛා, එවමඤ්ඤෙපි.

Netta 等词是在后加 taka 等后缀不规则地构成的。由 Nī（引导义）加 ettaṃ 和 tuka 后缀不规则地构成。因其引导，故为 nettaṃ（眼）=nayanaṃ（眼），亦为 netā（引导者）。由 Kara（作义）加 assu 后缀，karaṇaṃ（作）变为 kuttaṃ（作）=kiriyā（行为）。由 kami 加 assu 后缀，因其行进，故为 kunto（枪）=āvudhaviseso（一种武器）。Rama（嬉戏义），前接 su，su 的元音恒为长音。Suṭṭhu ramaṇaṃ（极好的嬉戏），或 suṭṭhu ramati（极好地嬉戏），故为 sūrato（乐友）=sukhasaṃvāso（乐友）。由 mihi 加 issa 后缀，因其排泄，故为 muttaṃ（尿）=passāvo（尿）。Pāla（保护义），ā 音短化，加 ñica 后缀。因其被保护，故为 palitaṃ（白发）=kesalomānaṃ jarāya kataṃ setattaṃ（因年老而变白的毛发）。此词以 a 结尾，拥有它的人，男性为 palito=pumā（男子），女性为 palitā=itthī（女子）。由 mhi 或 mihi 加 si 后缀，mhayanaṃ（微笑）即 sitaṃ（微笑）=mandahasitaṃ（微笑），mhayanaṃ（微笑）即 mihitaṃ（微笑）=tadeva（同上）。由 kusa（责骂义）加 īña 后缀，因其被责骂，故为 kusīto（懒惰者）=alaso（懒惰者）。Si（连结义），元音长音化。因其以此连结家宅，故为 sītā（犁痕）=naṅgalalekhā（犁痕）。其他亦如此类推。

85. සමාදීහ්‍යථො.

85. 由 sama 等（词根）派生 atho 后缀。

සම-උපසමෙ[Pg.255], දර-දරණෙ, දම-උපසමෙ, කිලම ක්ලම-ගෙලඤ්ඤෙ, සප-අක්කොසෙ, වස-නිවාසෙ, ආපුබ්බො, එවමාදීහි අථො හොති. සමෙතීති සමථො=සමාධි. දරණං දරථො=පීළා. දමනං දමථො=දමො. කිලමනං කිලමථො=පරිස්සමො. සපනං සපථො=සච්චකරණං. ආවසන්ති එත්ථාති ආවසථො=ඝරං.

由 sama（止息义）、dara（破裂义）、dama（调伏义）、kilama/klama（疲惫义）、sapa（诅咒义）、vasa（居住义，前接 ā）等（词根）派生 atho 后缀。因其止息，故为 samatho（止）=samādhi（定）。破裂即 daratho（苦恼）=pīḷā（逼迫）。调伏即 damatho（调伏）=damo（自制）。疲惫即 kilamatho（疲劳）=parissamo（辛劳）。诅咒即 sapatho（誓言）=saccakaraṇaṃ（作誓）。因其在此居住，故为 āvasatho（住所）=gharaṃ（房屋）。

86. උපවසා වස්සොට ච.

86. 由 upavasa 派生，且 vassa 替换为 oṭa。

උපපුබ්බා වසතිස්මා අථො හොති, වස්ස ඔට චාදෙසො. උපවසන්ති එත්ථාති උපොසථො=තිථිවිසෙසො, නවමහත්ථි කුලඤ්ච.

由前接 upa 的 vasati（词根）派生 atho 后缀，且 vassa 替换为 oṭa。因其在此持戒，故为 uposatho（布萨）=tithiviseso（特定日期），亦指九大象族。

87. රමා ථක.

87. 由 rama（词根）派生 thaka 后缀。

රමතිස්මා ථක හොති, කානුබන්ධකරණසාමත්ථියා අත කාරාදොපි මලොපො. රමන්ති කීළන්ති එතෙනාති රථො=සන්දනො.

由 ramati（词根）派生 thaka 后缀，因 k 为随附字母，（ram 的）am 音节脱落。因其（人们）以此为乐、嬉戏，故为 ratho（车）=sandano（车）。

88. තිත්ථාදයො.

88. Tittha 等词。

තිත්ථආදයො ථකපරා නිපච්චන්තෙ. තර-තරණෙ, අස්ස ඉත්තං, පරරූපාදි, තරන්ත්‍යනෙනාති තිත්ථං=නජ්ජාදිං යෙනාවතරන්ති තං. සිච-රක්ඛණෙ, සෙචතීති සිත්තං=මධුච්ඡිට්ඨං. හස-හසනෙ, හසන්ත්‍යනෙනාති හත්ථො=කරො, නක්ඛත්තාඤ්ච. ගායතීති ගාථා=පජ්ජවිසෙසො. අරන්ති පවත්තන්ත්‍යනෙනාති අත්ථො=ධනං. රොගං තුදති පීළෙතීති තුත්ථං=ඔසධං. යු-මිස්සනෙ, දීඝො, යවතීති යූ- ථො=සජාතිකානං [Pg.256] තිරච්ඡානානංසමූහො. ගුප-ගොපනෙ, දීඝො, පලොපො, පටිකූලත්තා ගොපීයතීති ගූථො=වච්චං, එවමඤ්ඤෙපි.

Tittha 等词是在后加 thaka 后缀不规则地构成的。由 tara（渡过义）派生，其 a 音变为 i，并与后音同化等。因其（人们）以此渡过，故为 titthaṃ（渡口）=najjādiṃ yenāvataranti taṃ（由此渡过河流等之处）。由 sica（保护义）派生，因其保护，故为 sittaṃ（蜂蜡）=madhucchiṭṭhaṃ（蜂蜡）。由 hasa（笑义）派生，因其（人们）以此而笑，故为 hattho（手）=karo（手），亦指星宿。因其歌唱，故为 gāthā（偈颂）=pajjaviseso（一种诗体）。因其（人们）以此行进、前进，故为 attho（财富）=dhanaṃ（财富）。因其刺痛、逼迫疾病，故为 tutthaṃ（药物）=osadhaṃ（药物）。由 yu（混合义）派生，元音长音化。因其混合，故为 yūtho（群）=sajātikānaṃ tiracchānānaṃsamūho（同类旁生之群体）。由 gupa（守护义）派生，元音长音化，p 音脱落。因其令人厌恶而被隐藏，故为 gūtho（粪便）=vaccaṃ（粪便）。其他亦如此类推。

89. වස මස කුසා ථු.

89. 由 vasa、masa、kusa（等词根）派生 thu 后缀。

වස-නිවාසෙ, මස-ආමසනෙ, කුස-අක්කොසෙ, එතෙහි ථු හොති. වසන්ති එත්ථාති වත්ථු=පදත්ථො. දධිං ආමසතීති මත්ථු=දධිමණ්ඩො. කුසීයති අක්කොසීයති භෙර වනාදත්තාති කොත්ථු=සිගාලො.

由 vasa（居住义）、masa（触摸义）、kusa（责骂义）等（词根）派生 thu 后缀。因其（人们）在此居住，故为 vatthu（事）=padattho（事物）。因其触摸酸奶，故为 matthu（乳清）=dadhimaṇḍo（凝乳精华）。因其被责骂、被呵斥，且有可怕的叫声，故为 kotthu（胡狼）=sigālo（胡狼）。

90. සක වසා ථි.

90. 由 saka、vasa（等词根）派生 thi 后缀。

සක-සත්තියං, වස-නිවාසෙ, එතෙහි ථි හොති. සක්කොති ගන්තුමනෙනාති සත්ථි=ඌරු. වසීයති අච්ඡාදීයතීති වත්ථි=නාභියා අධො.

由词根saka（能力义）、vasa（居住义），形成后缀thi。以其能行走，故为satthi（大腿）=ūru（大腿）。其被遮盖，故为vatthi（膀胱）=nābhiyā adho（肚脐下方）。

91. වීතො ථික.

91. 由词根vī，形成后缀thika。

වී වා-ගමනෙතීමස්මා ථික හොති. වීයන්ති ගච්ඡන්ති එතායාති වීථි=ආවලි.

由词根vī或vā（行进义），形成后缀thika。人们由此而行，故为vīthi（街道）=āvali（行列）。

92. සාරිස්මා රති.

92. 由词根sāri，形成后缀rathi。

සාරිස්මා ණ්‍යන්තා රථි හොති. සාරෙතීති සාරථි=රථ-වාහො.

由带有后缀ṇya的词根sāri，形成后缀rathi。其驱车，故为sārathi（御者）=ratha-vāho（车夫）。

93. තා-තා ඉථි.

93. 由词根tā、ata，形成后缀ithi。

තා-පාලනෙ, අත-සාතච්චගමනෙ, එතෙහි ඉථි හොති. තායති පාලෙතීති තිථි=පටිපදාදි, අතති ගච්ඡතීති අතිථි=අබ්භාගතො.

由词根tā（保护义）、ata（持续行进义），形成后缀ithi。其保护，故为tithi（日期）=paṭipadādi（初一等）。其持续行进，故为atithi（客人）=abbhāgato（来客）。

94. ඉසා ථී.

94. 由词根isa，形成后缀thī。

ඉසතිස්මා [Pg.257] ථී හොති. ඉච්ඡති ඉච්ඡීයතීති වා ඉත්ථී=නාරී.

由词根isu，形成后缀thī。其渴望或被渴望，故为itthī（女人）=nārī（女人）。

95. රුද ඛුද මුද මද ඡිද සූද සප කමා දක.

95. 由词根ruda、khuda、muda、mada、chida、sūda、sapa、kama，形成后缀daka。

එතෙහි දක හොති. රුදතීති රුද්දො=උමාපති. රස්ස ලත්තෙ ලුද්දො=නෙසාදො. ඛුදති අසහතීති ඛුද්දො=නීචො. මොදන්ති එතායාති මුද්දා=සක්ඛරමඞ්ගුලියං. මජ්ජන්ති අස්මින්ති මද්දො=ජනපදො. ඡිජ්ජතීති ඡිද්දං=රන්ධං. ඌස්ස රස්සත්තං, සූදති සාමිකෙහි භතිං පක්ඛරතීති සුද්දො=වසලො. සපන්තුනෙනාති සද්දො=සොතවිසයො. කාමීයතීති කන්දො=මූලවිසෙසො.

由这些词根，形成后缀daka。其哭泣，故为ruddo（楼陀罗）=umāpati（乌摩之夫）。当r音变为l音时，则为luddo（猎人）=nesādo（猎人）。其烦恼难忍，故为khuddo（卑下者）=nīco（卑下者）。人们因此而喜悦，故为muddā（印章）=sakkharamaṅguliyaṃ（指环）。人们沉醉其中，故为maddo（末陀国）=janapado（国土）。其被切割，故为chiddaṃ（孔穴）=randhaṃ（孔穴）。ū音短化，其服侍主人以取酬劳，故为suddo（首陀罗）=vasalo（贱民）。人们以此言说，故为saddo（声音）=sotavisayo（声境）。其被渴求，故为kando（块根）=mūlaviseso（一种特殊的根）。

96. කුන්දාදයො.

96. kunda等词。

කුන්දආදයො දකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. කමිස්ස අස්සු, කාමීයතීති කුන්දො=පුප්ඵවිධසසො, මණිස්ස මන, මඤ්ඤතෙති මන්දො=ජළො. වුණාතිස්ස බුන, වුණීයති සංවරීයතීති බුන්දො=මූලප්පදෙසො. නින්ද-ගරහායං, නලොපො, නින්දීයතීති නිද්දා=සොප්පං. උන්ද-කිලෙදනෙ, නලොපො, උන්දති කිලෙදතීති උද්දො=ජලබිළාලො. සංපුබ්බස්ස උන්දිස්ස ච, සම්මා උන්දති කිලෙදතීති සමුද්දො=සාගරො. පුල-මහත්තහිං සාඤාණෙසු, ඉමුඤ, පුලති හිංසතීති පුලින්දො=සවරො. එවං-මඤ්ඤෙපි.

kunda等词，以da为结尾而不规则地形成。词根kami的a音变为u音，其被渴求，故为kundo（素馨花）=pupphavidhasaso（一种花）。词根maṇi变为mana，其思惟，故为mando（愚钝者）=jaḷo（愚钝者）。词根vuṇāti变为buna，其被覆盖、守护，故为bundo（根基）=mūlappadeso（根的部位）。词根ninda（责备义），n音脱落，其被责备，故为niddā（睡眠）=soppaṃ（睡眠）。词根unda（湿润义），n音脱落，其湿润，故为uddo（水獭）=jalabiḷālo（水獭）。以及带有前缀saṃ的词根undi，其完全湿润，故为samuddo（海洋）=sāgaro（海洋）。词根pula（广大、伤害、知识义），加后缀imuñ，其伤害，故为pulindo（补邻陀人）=savaro（猎人部落）。其他亦同。

97. දදා දු.

97. 由词根dada，形成后缀du。

දද-දානෙතීමස්මා දු හොති. දුක්ඛං දදාතීහි දද්දු=කුට්ඨවිසෙසො.

由词根dada（给予义），形成后缀du。其给予痛苦，故为daddu（癣）=kuṭṭhaviseso（一种皮肤病）。

98. ඛනාන දම රමා ධො.

98. 由词根khana、ana、dama、rama，形成后缀dho。

ඛන [Pg.258] ඛණ-අවදාරණෙ, අන-පාණනෙ, දම-උපසමෙ, රම-කීළායං, එතෙහි ධො හොති. ඤාණෙන ධඤ්ඤතෙති ඛන්ධො=රාසි. අනති ජීවති එතෙනාති අන්ධො=අචක්ඛුකො. දමෙතබ්බොති දන්ධො=ජළො, රමන්ති එත්ථ සප්පාදයොති රන්ධං=ඡිද්දං.

由词根khana或khaṇa（挖掘、破裂义）、ana（呼吸义）、dama（调伏义）、rama（嬉戏义），形成后缀dho。其被智慧所思量，故为khandho（蕴）=rāsi（积聚）。其以此呼吸、生存，故为andho（盲人）=acakkhuko（无眼者）。其应被调伏，故为dandho（迟钝者）=jaḷo（迟钝者）。蛇等在此嬉戏，故为randhaṃ（孔穴）=chiddaṃ（孔穴）。

99. මුද්ධා දයො.

99. muddhā等词。

මුද්ධආදයො ධන්තා නිපච්චන්තෙ. මුද-තොසෙ, ඔත්තාභාවො, මොදන්ති එත්ථ ඌකාති මුද්ධා=මත්ථකො. අර-ගමනෙ, අරන්ති යන්ති එත්ථාති අද්ධා=මග්ගො, කාලො ච, අද්ධං=උපද්ධං. ගිධ-අභි කඞ්ඛායං, ඉස්ස අත්තං, ගෙධතීති ගද්ධො=ගිජ්ඣො. විධ-වෙධනෙ, එත්තාභාවො, පරිවජ්ඣතීති විද්ධං=විමලං, එවමඤ්ඤෙපි.

muddhā等词，以dha为结尾而不规则地形成。由词根muda（欢喜义），经ottābhāvo音变，虱（ūkā）在此欢喜，故为muddhā（头）=matthako（头顶）。由词根ara（行进义），人们于此行进，故为addhā（道路）=maggo（路），亦指kālo（时间）；addhaṃ=upaddhaṃ（一半）。由词根gidha（渴望义），i音变为a音，其贪求，故为gaddho（秃鹫）=gijjho（秃鹫）。由词根vidha（穿刺义），经ettābhāvo音变，其被远离，故为viddhaṃ（纯净）=vimalaṃ（无垢）。其他亦同。

100. සීතො ධුක.

100. 由词根sī，形成后缀dhuka。

සෙතිස්මා ධුක හොති. සයන්ති එතායාති සීධු=සුරාවිසෙසො.

由词根sī，形成后缀dhuka。人们以此而睡，故为sīdhu（酒）=surāviseso（一种酒）。

101. වරාරකරතරදරයමඅජ්ජමිථසකා කුනො.

101. 由词根vara、ara、kara、tara、dara、yama、ajja、mitha、saka，形成后缀kuno。

වර-වරණසම්භත්තීසු, අර-ගමනෙ, කර-කරණෙ, තර-තර-ණෙ දර-විදාරණෙ, යම-උපරමෙ, අජ්ජ සජ්ජ-අජ්ජනෙ, මිථ-සඞ්ගමෙ, සක-සත්තියං, එතෙහි කුනො හොති. ‘‘රා නස්ස ණො’’ති (5-171) නස්ස ණත්තං, වාරෙතීති වරුණො=එවංනාමකො ඉසි, දෙවරාජා, පාදපො ච. අරති ගච්ඡතීති අරුණො=සූරියො, තස්ස [Pg.259] සාරථි ච. පරදුක්ඛෙ සති සාධූනං හදයකම්මනං කරොතීති කරුණා=දයා. බාලභාවං අතරීති තරුණො=යුවා. ‘‘ණිණාපින’’න්ති (5.160) යොගවිභාගා ණිලොපො, විදාරෙතීති දාරුණො=කක්ඛළො. යමෙති පාවං නාසෙතීති යමුනා=එකා මහානදී. අජ්ජති ධනසඤ්චයං කරොතීති අජ්ජුනො=රාජා, රුක්ඛවිසෙසො ච. මිථො සඞ්ගමො මිථුනං=පුමිත්ථියුගළං. සක්කොතීති සකුනො=පක්ඛී. නදාදිපාඨා වීම්හි=සකුනී. ‘‘තථනරානංටට්ඨණලා’’ති (1-27) වා ණත්තෙ=සකුණො, සකුණි.

由词根vara（选择、获得义）、ara（行进义）、kara（造作义）、tara（渡过义）、dara（撕裂义）、yama（止息义）、ajja或sajja（积聚义）、mitha（结合义）、saka（能力义），形成后缀kuno。根据规则“rā nassa ṇo”(5-171)，n音变为ṇ音。其阻止，故为varuṇo（瓦儒那）=一位仙人、天王及一种树之名。其行进，故为aruṇo（阿鲁那）=sūriyo（太阳），亦为其御者。于他人有苦时，能令善人心生撼动，故为karuṇā（悲）=dayā（慈悲）。其已渡过童年，故为taruṇo（少年）=yuvā（青年）。根据规则“Ṇiṇāpina”(5.160)的分拆，ṇi音脱落。其撕裂，故为dāruṇo（残酷者）=kakkhaḷo（粗暴者）。其止息、断除罪恶，故为yamunā（亚穆纳）=ekā mahānadī（一条大河）。其积聚财富，故为ajjuno（阿周那）=一位国王及一种树之名。相互结合，故为mithunaṃ（配偶）=pumitthiyugaḷaṃ（男女之对）。其有能力，故为sakuno（鸟）=pakkhī（禽）。根据nadādi（河等）词组的读法，阴性为sakunī（雌鸟）。或根据规则“Tathanarānaṃṭaṭṭhaṇalā”(1-27)，n音变为ṇ音，成sakuṇo（雄鸟）、sakuṇi（雌鸟）。

102. අජා ඉනො.

102. 由词根aja，形成后缀ino。

අජ වජ-ගමනෙ තීමස්මා ඉනො හොති. අජති වික්කයං යාතීති අජිනං=චම්මං.

由词根aja或vaja（行进义），形成后缀ino。其被用于交易，故为ajinaṃ（皮革）=cammaṃ（皮）。

103. විපිනාදයො.

103. vipina等词。

විපිනආදයො ඉනන්තා නිපච්චන්තෙ. වප-බීජනික්ඛෙපෙ, අස්ස ඉත්තං, වපන්ති එත්ථාති විපිනං=වනං. සුප-සයෙ, සුපන්ති එතෙනාති සුපිනං=නිද්දා, සුපන්තෙන දිට්ඨඤ්ච. තුද-බ්‍යථනෙ, දස්ස හො, තුදති සත්තෙ පීළෙතීති තුහිනං=හිමං. කප්ප-සාමත්ථියෙ, කප්පති රිපවො විජෙතුං සමත්ථෙතීති කප්පිනො=රාජා. කම-පදවික්ඛෙපෙ, අස්ස උත්තං, කමන්ති එත්ථ මීනාදයො පවිසන්තීති කුමිනං=මච්ඡබන්ධනොපකරණවිසෙසො. දා-දානෙ, දෙන්ති එතස්මින්ති දිනං=දිවසො, එවමඤ්ඤෙපි.

vipina等词，以ina为结尾而不规则地形成。由词根vapa（播种义），a音变为i音，人们于此播种，故为vipinaṃ（森林）=vanaṃ（林）。由词根supa（睡眠义），人们以此而睡，故为supinaṃ（睡眠）=niddā（睡），亦指supantena diṭṭhaṃ（梦中所见）。由词根tuda（伤害义），d音变为h音，其伤害、折磨众生，故为tuhinaṃ（霜）=himaṃ（雪）。由词根kappa（能力义），其有能力征服敌人，故为kappino（劫宾那王）=rājā（国王）。由词根kama（行走义），a音变为u音，鱼等进入此处，故为kuminaṃ（鱼阱）=macchabandhanopakaraṇaviseso（一种捕鱼工具）。由词根dā（给予义），人们于此期间给予，故为dinaṃ（日）=divaso（白昼）。其他亦同。

104. කිරා කනො.

104. 由词根kira，形成后缀kano。

කිරතිස්මා [Pg.260] කනො හොති. නස්ස ණො, කිරන්ති විකිරන්තීති කිරණා=රංසියො.

由词根kirati，形成后缀kano。n音变为ṇ音。其散布、放射，故为kiraṇā（光线）=raṃsiyo（光束）。

105. දී ජිඉමීහි නක.

105. 由词根dī、ji、i、mī，形成后缀naka。

දී-ඛයෙ, ජි-ජයෙ, ඉ-අජ්ඣෙනගතීසු, මී-හිංසායං, එතෙහි නක හොති. අදෙසි ඛයමගමාසීති දීනො=නිද්ධනො. පඤ්චමාරෙ අජිනීති ජිනො=බුද්ධො. එසි ඉස්සරත්තමගමාසීති ඉනො=සාමී. මීයතෙ හිංසීයතෙති මීනො=මච්ඡො.

dī（词根）意为“衰败”，ji（词根）意为“征服”，i（词根）意为“达到”，mī（词根）意为“伤害”，由这些词根加 na 后缀构成。已达到衰败(khayam agamāsi)者，是为dīno(贫穷者)，即无财者。已征服五魔(pañcamāre ajinī)者，是为jino(胜利者)，即佛陀。已达到主权(issarattam agamāsi)者，是为ino(主人)，即主宰者。被伤害(mīyate hiṃsīyate)者，是为mīno(鱼)，即鱼。

106. සිධාවීවාහි නො.

106. 由 si、dhā、vī、vā 诸词根，加 no 后缀构成。

සි-බන්ධනෙ, ධා-ධාරණෙ, වී වා-ගමනෙ, එතෙහි නො හොති. සෙති බන්ධතීති සෙනො=සසාදනො සෙනා=චමූ. ධාරෙතීති ධානා=භජ්ජිතයවො. වෙති පවත්තතීති වෙනො=හීනජාති. සත්තෙසු වාති පවත්තතීති වානං=තණ්හා.

si（词根）意为“系缚”，dhā（词根）意为“执持”，vī或vā（词根）意为“行进”，由这些词根加 no 后缀构成。系缚(seti bandhati)者，是为seno(鹰)，即捕食者；或senā(军队)，即军队。执持(dhāreti)者，是为dhānā(谷物)，即炒麦。行进(veti pavattati)者，是为veno(卑贱者)，即卑贱种姓。于诸有情中流转(sattesu vāti pavattati)者，是为vānaṃ(渴爱)，即渴爱。

107. ඌනාදයො.

107. Ūna等词。

ඌනආදයො නන්තා නීපච්චන්තෙ. ඌහ-විතක්කෙ, හලොපො, ඌහනං ඌනො=අපුණ්ණො. හි-ගතියං, දීඝත්තං, හෙසි හීනත්තමගමීති හීනො=නිහීනො. චි-චයෙ, දීඝත්තං, චයන්ති එත්ථ රතනානීති චීනො=ජනපදො. හනිස්ස ජඝො, හඤ්ඤතීති ජඝනං=කටි. ඨාස්ස ථෙ ඨාති පවත්තතීති ථෙනො=චොරො. උන්දිස්ස ඔදො, උන්දීයතීති ඔදනො=අන්නං. අන්නං. රංජිස්ස නිග්ගහීතලොපො, අක ච, රංජතෙ අනෙනාති රජනං=රාගො. රඤ්ජන්ති එත්ථාති රජනී=රත්ති. පදිස්ස ජුනුක[Pg.261], පජ්ජති ගච්ඡතීති පජ්ජුන්නො=ඉන්දො, මෙඝො ච. ගමිස්ස ගඞ, ගච්ඡන්ති එත්ථ විහඞ්ගාදයොති ගගනං=අන්තලික්ඛං, එවමඤ්ඤෙපි.

Ūna等词以na结尾，不规则地构成。由意为“推测”的ūha（词根），省略h音(halopo)，作ūhanaṃ(推测)，是为ūno(不足)，即不圆满。由意为“行进”的hi（词根），元音延长(dīghattaṃ)，作hesi hīnattamagamī(已至卑劣)，是为hīno(低劣的)，即卑劣的。由意为“积聚”的ci（词根），元音延长(dīghattaṃ)，作cayanti ettha ratanāni(珍宝于此积聚)，是为cīno(秦国)，即国家。han（词根）变为jagh，作haññati(被击打)，是为jaghanaṃ(腰)，即腰部。ṭhā（词根）变为the，作ṭhāti pavattati(持续存在)，是为theno(盗贼)，即小偷。und（词根）变为od，作undīyati(被浸湿)，是为odano(饭)，即食物。raṃj（词根）省略鼻音(niggahītalopo)，作raṃjate anena(以此而染)，是为rajanaṃ(染)，即贪染。作rañjanti ettha(于此而喜)，是为rajanī(夜晚)，即夜。pad（词根）变为pajju，作pajjati gacchati(行进)，是为pajjunno(雨神)，即因陀罗，亦指雨云。gam（词根）变为gaṅa，作gacchanti ettha vihaṅgādayo(鸟等于此飞行)，是为gaganaṃ(天空)，即虚空。其他亦如此。

108. වී පතා තනො.

108. 由 vī、pata 诸词根，加 tano 后缀构成。

වී වා-ගමනෙ, පත පථ-ගමනෙ, එතෙහි තනො හොති. වෙති පවත්තති එතෙනාති වෙතනං=භති. පතන්ති එත්ථාති පත්තනං=නගරං.

vī或vā（词根）意为“行进”，pata或patha（词根）意为“行进”，由这些词根加 tano 后缀构成。以此行进、流转(veti pavattati etena)者，是为vetanaṃ(工资)，即报酬。于此降落(patanti ettha)者，是为pattanaṃ(港市)，即城市。

109. රමා තනක.

109. 由 rama 词根，加 tanaka 后缀构成。

රම කීළායමිචස්මා තනක හොති. ‘‘ගමාදිරානං ලොපොන්තස්සා’’ති (5.109) මලොපො, රමන්ති එත්ථාති රතනං=මණි ආදී, හත්ථමත්තඤ්ච.

由意为“嬉戏”的rama（词根）加 tanaka 后缀构成。根据“Gamādirānaṃ lopontassā”(5.109)之规，省略m音(malopo)。于此而喜(ramanti ettha)者，是为ratanaṃ(宝)，即宝珠等，亦指一肘之量。

110., සූ භාහි නුක,

110. 由 sū、bhā 诸词根，加 nuka 后缀构成。

සූ-පසවෙ, භා-දිත්තියං, එතෙහි නුක හොති. පසවීයතීති සූනු=පුත්තො. භාති දිබ්බතීති භානු=සූරියො.

sū（词根）意为“生育”，bhā（词根）意为“发光”，由这些词根加 nuka 后缀构成。被生育(pasavīyati)者，是为sūnu(子)，即儿子。照耀、闪耀(bhāti dibbati)者，是为bhānu(光耀者)，即太阳。

111. ධාස්සෙ ච.

111. Dhā（词根）亦然，且其元音变为e。

ධා-ධාරණෙතීමස්මා නුක හොති, ධාස්ස එ ච. ධාරෙතීති ධෙනු=ගාවී.

由意为“执持”的dhā（词根）加 nuka 后缀构成，且dhā的元音变为e。执持(dhāreti)者，是为dhenu(母牛)，即母牛。

112. වත්තා ටාව ධමාසෙහ්‍යනි.

112. 由 vatta、aṭa、ava、dhama、asa 诸词根，加 ani 后缀构成。

වත්ත-වත්තනෙ, අට-ගමනත්ථො, අව-රක්ඛණෙ, ධම-සද්දෙ, අස-ඛෙපනෙ, එතෙහි අනි හොති. වත්තන්ති එතෙනාති වත්තනි=තසරදණ්ඩං. වීම්හි වත්තනී=පන්ථො. අටතෙ ගම්මතෙති අටනි= මඤ්චඞ්ගො[Pg.262]. සත්තෙ අවති රක්ඛතීති අවනි=මහී. ධමන්ති එතෙන වීණාදයොති ධමනි=සීරා. දණ්ඩත්ථාය අසීයතෙ ඛිපීයතෙති අසනි=කුලිසං.

vatta（词根）意为“旋转”，aṭa（词根）意为“行进”，ava（词根）意为“保护”，dhama（词根）意为“发声”，asa（词根）意为“投掷”，由这些词根加 ani 后缀构成。以此旋转(vattanti etena)者，是为vattani(纺锤)，即纺锤杆。vattanī亦指pantho(道路)。被行至(aṭate gammate)者，是为aṭani(床架)，即床的部件。保护有情(satte avati rakkhati)者，是为avani(大地)，即大地。以此吹奏(dhamanti etena)琵琶等者，是为dhamani(脉)，即血脉。为惩罚而投掷(daṇḍatthāya asīyate khipīyate)者，是为asani(霹雳)，即金刚杵。

113. යුතො නි.

113. 由 yu 词根，加 ni 后缀构成。

යු-මිස්සනෙතීමස්මා නි හොති. යවන්ති සත්තා අනෙන එතීභාවං ගච්ඡන්තීති යොනි=භගං, අණ්ඩජාදියොනි ච.

由意为“混合”的yu（词根）加 ni 后缀构成。有情因此达到结合状态(yavanti sattā anena etībhāvaṃ gacchanti)者，是为yoni(生处)，即bhagaṃ(女根)，亦指卵生等生处。

(ඉති තවග්ගපච්චයවිධානං).

（t品类后缀之规定至此完毕。）

114. චමාප පා වපා පො.

114. 由 cama、apa、pā、vapa 诸词根，加 po 后缀构成。

චම-අදනෙ, අප-පාපුණනෙ, පා-රක්ඛණෙ, වප-බීජනික්ඛෙපෙ, එතෙහි පො හොති. චමන්ති අදන්ති එත්ථාති චම්පා=නගරං, අපෙසි ඊසකමත්තමගමාසීති අප්පං=අබහු. අපායං පාති රක්ඛතීති පාපං-කිබ්බිසං. වපන්ති එත්ථාති වප්පො=කෙදාරං.

cama（词根）意为“食”，apa（词根）意为“获得”，pā（词根）意为“保护”，vapa（词根）意为“播种”，由这些词根加 po 后缀构成。于此而食(camanti adanti ettha)者，是为campā(瞻波城)，即城市。已达到少量(apesi īsakamattam agamāsi)者，是为appaṃ(少)，即不多。守护恶趣(apāyaṃ pāti rakkhati)者，是为pāpaṃ(恶)，即罪行。于此播种(vapanti ettha)者，是为vappo(田)，即田地。

115. යු ථු කූනං දීඝො ච.

115. Yu、thu、ku诸词根亦然，且其元音延长。

යු-මිස්සනෙ, ථු-අභිත්ථවෙ, කු-සද්දෙ, එතෙහි පො හොති, එතෙසං දීඝො ච. දීඝවිධානසාමත්ථියා ඔත්තාභාවො. යවන්ති සහ වත්තන්ති එත්ථාති යූපො=යඤ්ඤයට්ඨි, පාසාදො ච. ථවීයතීති ථූපො=චෙතියං. කවන්ති නදන්ති එත්ථාති කූපො=උදපානො.

yu（词根）意为“混合”，thu（词根）意为“赞颂”，ku（词根）意为“发声”，由这些词根加 po 后缀构成，且其元音延长。因元音延长之规定，故无辅音重叠。于此连结共存(yavanti saha vattanti ettha)者，是为yūpo(祭柱)，即献祭柱，亦指楼阁。被赞颂(thavīyati)者，是为thūpo(塔)，即支提。于此发声(kavanti nadanti ettha)者，是为kūpo(井)，即水井。

116. ඛිප සුප නීසූ පූහි පක.

116. 由 khipa、supa、nī、sū、pū 诸词根，加 paka 后缀构成。

ඛිප-පෙරණෙ, සුප-සයෙ, නී-නයෙ, සූ-පසවෙ, පූ-පවනෙ, එතෙහි පක හොති. ඛපති ඛයං ගච්ඡතීති ඛිප්පං=සීඝං. සුපන්ති [Pg.263] එත්ථ සුනඛාදයොති සුප්පං=පප්ඵොටනං. නයන්ති එතස්මා ඵලන්ති නිපො=රක්ඛො. සවති රුචිං ජනෙතීති සූපො=බ්‍යඤ්ජනවිසෙසො. පවීයති මරිචජීරකාදීහි පවිත්තං කරීයතීති පූපං=ඛජ්ජකං.

khipa（词根）意为“投掷”，supa（词根）意为“睡眠”，nī（词根）意为“引导”，sū（词根）意为“产生”，pū（词根）意为“净化”，由这些词根加 paka 后缀构成。趋于灭尽(khapati khayaṃ gacchati)者，是为khippaṃ(迅速)，即快速。狗等于此睡眠(supanti ettha sunakhādayo)者，是为suppaṃ(簸箕)，即簸扬具。由此引导出果实(nayanti etasmā phalanti)者，是为nipo(迦昙婆树)，即树。流出、产生美味(savati ruciṃ janeti)者，是为sūpo(汤)，即一种调味品。以胡椒、孜然等净化(pavīyati maricajīrakādīhi pavittaṃ karīyati)者，是为pūpaṃ(糕饼)，即点心。

117. සිප්පාදයො.

117. Sippa等词。

සිප්පආදයො පකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. සපිස්ස අස්සඉත්තං, සපති අනෙනාති සිප්පං=කලා. වපිස්ස අස්සි, විජ්ජං වපතීති විප්පො=බ්‍රාහ්මණො. වස්ස බො, වපති බහි නික්ඛමති හදයඞ්ගතසොකෙනාති බප්පං=අස්සු. ඡුප-සම්ඵස්සෙ, උස්සෙ, ඡුපති අනෙනාති ඡෙප්පං=නඞ්ගුට්ඨං. රුප=රුප්පනෙ, පලොප දීඝා, රුප්පති විකාරමාපජ්ජතීති රූපං-භූතභූතිකං, එවමඤ්ඤෙපි.

Sippa等词以paka结尾，不规则地构成。sap（词根）的a变为i，作sapati anena(以此服务)，是为sippaṃ(技艺)，即艺术。vap（词根）的a变为i，作vijjaṃ vapati(播撒知识)，是为vippo(智者)，即婆罗门。vas（词根）变为bapp，作vapati bahi nikkhamati hadayaṅgatasokena(因心中之悲伤而流出)，是为bappaṃ(泪)，即眼泪。由意为“接触”的chupa（词根），作chupati anena(以此接触)，是为cheppaṃ(尾)，即尾巴。由意为“变坏”的rup（词根），元音延长，作ruppati vikāramāpajjati(变坏、发生变化)，是为rūpaṃ(色)，即四大种及所造色。其他亦如此。

118. සාසා අපො.

118. 由 sāsa 词根，加 apo 后缀构成。

සාස අනුසිට්ඨියමිච්චස්මා අපො හොති. සාසීයන්ති එතෙනාති සාසපො=වීහිවිසෙසො.

由意为“教诫”的sāsa（词根）加 apo 后缀构成。以此被教诫(sāsīyanti etena)者，是为sāsapo(芥子)，即一种谷物。

119. විටපාදයො.

119. Viṭapa等词。

විටපආදයො අපන්තා නිපච්චන්තෙ. වට-වෙට්ඨනෙ, අස්ස ඉත්තං, වටති වෙට්ඨති එතෙනාතිවිටපො=ගුම්බවිසෙසො, කුථ-පූතිභාවෙ, ථස්ස ණො, අකුථි පූතිභාවමගමීති කුණපො=මතකො. මණ්ඩ=භූසනෙ, මණ්ඩෙති ජනං, මණ්ඩීයති ජනෙහීති වා මණ්ඩපො=ජනාලයො, එවමඤ්ඤෙපි.

Viṭapa等词以apa结尾，不规则地构成。由意为“围绕”的vaṭa（词根），其a变为i，作vaṭati veṭṭhati etena(以此围绕)者，是为viṭapo(枝丛)，即一种灌木。由意为“腐烂”的kutha（词根），th变为ṇ，作akuthi pūtibhāvam agamī(未至腐烂)者，是为kuṇapo(尸体)，即死者。由意为“装饰”的maṇḍa（词根），作maṇḍeti janaṃ(装饰众人)或maṇḍīyati janehi(为众人所装饰)，是为maṇḍapo(亭阁)，即众人之住所。其他亦如此。

120. ගුපා ඵො.

120. 由语基Gup，有pho后缀。

ගුපිස්මා ඵො හොති. ගොපීයතීති ගොප්ඵො=චරණගණ්ඨි.

由语基Gup，有pho后缀。Gopīyati是“被保护”义，故为goppho，即脚踝(caraṇagaṇṭhi)。

121. ගරසරාදීහි බො.

121. 由Gara、sara等语基，有bo后缀。

ගරසරාදීහි [Pg.264] බො හොති. ගරති අඤ්ඤෙ අනෙන පීළෙතීති ගබ්බො=අභිමානො. සරති පවත්තතීති සබ්බො=සකලො. ඵලකාමෙහි ජනෙහි අමීයති ගමීයතීති අම්බො=චූතො. පුත්තෙන අමීයති ගමීයතීති අම්බා=මාතා.

由Gara、sara等语基，有bo后缀。以此压迫他人，故为gabbo，即我慢(abhimāno)。它运转，故为sabbo，即一切(sakalo)。被欲求果实者所趋向，故为ambo，即芒果(cūto)。被儿子所趋向，故为ambā，即母亲(mātā)。

122. නිම්බාදයො.

122. Nimba等。

නිම්බආදයො බන්තා නිපච්චන්තෙ. නමිස්ස අස්සි, නමති ඵලභාරෙනාති නිම්බො=අරිට්ඨො. වමිස්ස වස්ස බිත්තං. පිත්තාදයො වමති උග්ගිරතීති බිම්බං=සරීරං. කුසිස්ස අමුක, තිත්තෙන කුසීයති අක්කොසීයතීති කොසම්බො=රුක්ඛො. කදතිස්ස අමුක, කදන්ති එතෙන ද්වාරාදීනීති කදම්බො=රුක්ඛො. කුටිස්ස උමුක, ජනෙහි කොටීයති පවත්තීයතීති කුටුම්බං=චතුප්පදො, ඛෙත්තං, ඝරං, කලත්තං, දාසා ච. කණ්ඩිස්ස කුඩු. තණ්ඩුලාදයො අනෙන කණ්ඩන්ති පරිච්ඡින්දන්තීති කුඩුබො=මානං, එවමඤ්ඤෙපි.

Nimba等词以ba为结尾而派生。由语基Nam加assi后缀，因果实之重而弯曲，故为nimbo，即苦楝树(ariṭṭho)。由语基Vam加va后缀，且有bittaṃ，吐出胆汁等，故为bimbaṃ，即身体(sarīraṃ)。由语基Kus加amuka后缀，因其味苦而被厌恶、被责骂，故为kosambo，即树(rukkho)。由语基Kad加amuka后缀，以此敲击门等，故为kadambo，即咖丹巴(kadamba)树(rukkho)。由语基Kuṭ加umuka后缀，被人们所经营，故为kuṭumbaṃ，即家业(kuṭumba)，包括四足兽、田地、房屋、妻子及奴仆。由语基Kaṇḍ加kuḍu后缀，以此舂打、量度米等，故为kuḍubo，即量器(mānaṃ)。其他亦如此。

123. දරා බි.

123. 由语基Dara，有bi后缀。

දර විදාරණෙතීමස්මා බි හොති. ඔදනාදීනි දාරෙන්ති ජතායාති දබ්බි=කටච්ඡු, වීම්හි දබ්බී.

由“撕裂”义的语基Dara，有bi后缀。用它分开饭等，故为dabbi，即勺子(kaṭacchu)；阴性时作dabbī。

124. කර සර සල කල වල්ල වසා අභො.

124. 由语基Kara、sara、sala、kala、valla、vasa，有abho后缀。

කර-කරණෙ, සර-ගති හිංසාචින්තාසු, සල-ගමනත්ථො, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, වල වල්ල-සංවරණෙ, වස-නිවාසෙ, එතෙහි අභො හොති. කරොතීති කරභො=ඔට්ඨා, පාණිප්පදෙසො ච. සරති ගච්ඡතීති සරභො=මිගවිසෙසො. සලති ගච්ඡතීති සලභො=පටඞ්ගො[Pg.265]. කලීයති පරිමීයති වයසාති කලභො=හත්ථිපොතකො. තදමිනාදිපාඨා ළත්තෙ කළභො=සොව. වල්ලෙති සංවරණං කරොතීති වල්ලභො=පියො. වසන්ත්‍යනෙනාති වසභො=පුඞ්ගවො.

语基Kara（作）、sara（行、害、思）、sala（去）、kala（计算）、vala/valla（围绕）、vasa（居住），由这些语基，有abho后缀。“作”，故为karabho，即骆驼(oṭṭha)，亦指手掌(pāṇippadeso)。“行、去”，故为sarabho，即萨拉布(sarabho)，一种鹿(migaviseso)。“行、去”，故为salabho，即蝗虫(paṭaṅgo)。“被计算”，即被年龄衡量，故为kalabho，即幼象(hatthipotako)。根据Tadaminā等读本，作ḷa音时，kaḷabho即鹦鹉(sova)。“围绕”，即作围绕，故为vallabho，即爱人(piyo)。“以此居住”，故为vasabho，即公牛(puṅgavo)。

125. ගදා රභො.

125. 由语基Gada，有rabho后缀。

ගදතිස්මා රභො හොති. ගදතීති ගද්‍රභො=ඛරො.

由语基Gada，有rabho后缀。“发声”，故为gadrabho，即驴(kharo)。

126. උසරාසා කභො.

126. 由语基Usa、rāsa，有kabho后缀。

උස-දාහෙ, රාස-සද්දෙ, එතෙහි කභො හොති. උසති පටිපක්ඛෙ දහතීති උසභො=සෙට්ඨො. රාසති නදතීති රාසභො=ගද්‍රභො.

语基Usa（燃烧）、rāsa（发声），由这些语基，有kabho后缀。“燃烧”，即燃烧敌对者，故为usabho，即最胜者(seṭṭho)。“发声”，即鸣叫，故为rāsabho，即驴(gadrabho)。

127. ඉතො භක.

127. 由语基I，有bhaka后缀。

ඉ ඉතිස්මා භක හොති. එති ගච්ඡතීති ඉභො=හත්ථී.

由语基I，有bhaka后缀。“去、行”，故为ibho，即象(hatthī)。

128. ගරාවා භො.

128. 由语基Gara、ava，有bho后缀。

ගර ඝර-සෙචනෙ, අව-රක්ඛනෙ, එතෙහි භො හොති. ගරති බහි නික්ඛමනවසෙන සිඤ්චතීති ගබ්භො=පසවො, ඔවරකො ච. අවති සත්තෙ රක්ඛතීති අබ්භං=මෙඝො.

语基Gara/ghara（灌注）、ava（守护），由这些语基，有bho后缀。“灌注”，即以向外流出的方式灌注，故为gabbho，即胎(pasavo)，亦指内室(ovarako)。“守护”，即守护有情，故为abbhaṃ，即云(megho)。

129. සොබ්භාදයො.

129. Sobbha等。

සොබ්භආදයො භන්තා නිපච්චන්තෙ. සදතිස්ස අස්ස ඔත්තං, සීදන්ති එත්ථාති සොබ්භං=විවරං, සොබ්භො=ජලාසයවිසෙසො. කමිස්ස අස්සු, කාමීයතීති කුම්භො=දසම්බණමත්තො, ඝටො [Pg.266] ච. (කෙන ජලෙන උම්භීයති පූරීයතීති වා කුම්භො=ඝටො.) කුසිස්ස උමුක, කුසති අව්හායතීති කුසුම්භං=මහාරජනං. කුසුම්භො=කනකං, එවමඤ්ඤෙපි.

Sobbha等词以bha为结尾而派生。由语基Sad，a变o，“在此沉陷”，故为sobbhaṃ，即洞穴(vivaraṃ)；sobbho，即一种水池(jalāsayaviseso)。由语基Kam加assu后缀，“被渴求”，故为kumbho，即十“安巴那”(ambaṇa)量，亦指瓶(ghaṭo)。（或，被水充满，故为kumbho，即瓶(ghaṭo)。）由语基Kus加umuka后缀，“呼唤”，故为kusumbhaṃ，即红花(mahārajanaṃ)。Kusumbho亦指黄金(kanakaṃ)。其他亦如此。

130. උස කුස පද සුඛා කුමො.

130. 由语基Usa、kusa、pada、sukha，有kumo后缀。

උසාදීහි කුමො හොති. උසති දහතීති උසුමං=උණ්හං. කුසති අව්හායතීති සුකුමං=පුප්ඵං. පජ්ජති දෙවපූජාදිං යාතීති පදුමං=පඞ්කජං. සුඛයතීති සුඛුම=අණු.

由Usa等语基，有kumo后缀。“燃烧”，故为usumaṃ，即热(uṇhaṃ)。“呼唤”，故为sukumaṃ，即花(pupphaṃ)。“去”，即前往天神供养等，故为padumaṃ，即莲花(paṅkajaṃ)。“使安乐”，故为sukhuma，即微细(aṇu)。

131. වටුමාදයො.

131. Vaṭuma等。

වටුමආදයො කුමන්තා නිපච්චන්ථෙ. වජිස්ස-න්තස්ස ටො, වජන්ති එත්ථාති වටුමං=පථො. සිලිසස්ස ලිස්සෙ, සිලිස්සතීති සිලෙසුපං=සෙම්හං. කමිස්ස කුඞ්කාදෙසො, කාමීයතීති කුඞ්කමං=කස්මීරජං, එවමඤ්ඤෙපි.

Vaṭuma等词以kuma为结尾而派生。由语基Vaj，nta变ṭa，“在此而去”，故为vaṭumaṃ，即道路(patho)。由语基Silis加lisse后缀，“粘附”，故为silesupaṃ，即痰(semhaṃ)。由语基Kam，作kuṅka替换，“被渴求”，故为kuṅkamaṃ，即藏红花，产于克什米尔(kasmīrajaṃ)。其他亦如此。

132. ගුධා උමො.

132. 由语基Gudha，有umo后缀。

ගුධ පරිවෙට්ඨනෙතීමස්මා උමො හොති. ගුධති පරිවෙට්ඨතීති ගොධුමො=ධඤ්ඤවිසෙසො.

由“缠绕”义的语基Gudha，有umo后缀。“缠绕”，故为godhumo，即小麦，一种谷物(dhaññaviseso)。

133. පඨ චරා අමිමා.

133. 由语基Paṭha、cara，有ama、ima后缀。

පඨතිචරතිස්මා අම ඉමා හොන්ති යථාක්කමං. පට්ඨීයති උච්චාරීයති උත්තමභාවෙනාති පඨමං=සෙට්ඨං. චරති හීනත්තං යාතීති චරිමං=පච්ඡිමං.

由语基Paṭha、cara，依次有ama、ima后缀。“被称说”，即以最胜的方式被宣说，故为paṭhamaṃ，即第一(seṭṭhaṃ)。“行”，即趋向低劣，故为carimaṃ，即最后(pacchimaṃ)。

134. හිධූහි මක.

134. 由语基Hi、dhū，有maka后缀。

හි-ගතියං[Pg.267], ධූ-කම්පනෙ, එතෙහි මක හොති. හිනොති පවත්තහීති හිමං=තුහිනං. ධුනාති කම්පතීති ධූමො=අග්ගිපසවො.

语基Hi（去）、dhū（摇动），由这些语基，有maka后缀。“去”，即前进，故为himaṃ，即霜(tuhinaṃ)。“摇动”，故为dhūmo，即烟，火之所生(aggipasavo)。

135. භීතො රීසනො ච.

135. 从(词根)bhī，亦(派生)rīsano(后缀)。

භී-භයෙතීමස්මා රීසනො හොති මකච. අන්තසරාදිලොපො, භායන්ති එතස්මාති භීසනො=භයානකො. භීමො=සොව.

从(意为)“害怕”的(词根)bhī，派生rīsano和maka后缀。后缀首元音省略。“bhāyanti etasmā”(人们因此而害怕)，故为bhīsano，意为“可怕的”(bhayānako)。Bhīmo(可怕的)亦同。

136. ඛී සු වී යා ගාහි සා ලූ ඛු හු මර ධර ඝර ජමාම සමා මො.

136. 从(词根)khī、su、vī、yā、gā、hi、sā、lū、khu、hu、mara、dhara、ghara、jam、am、gam、sam，派生mo后缀。

ඛී-ඛයෙ. සු-සවනෙ, වී-තන්තසන්තානෙ, යා-පාපුණනෙ, ගා-සද්දෙ, හි-ගතියං, සා-තනුකරණාවසානෙසු, ලූ-ඡෙදනෙ, ඛු-සද්දෙ, හු-හවනෙ, මර-පාණචාගෙ, ධර-ධාරණෙ, කර-කරණෙ, ඝර-සෙචනෙ, ජම-අදනෙ, අම ගම-ගමනෙ, සම-උපමෙ, එතෙහි ධාතූහි මො හොති. ඛෙපනං නිරුපද්දවකරණතාය ඛෙමො=නිරුපද්දවො. සුනොතීති සොමො=චන්දො. වායන්ති එතෙනාති වෙමො=තන්තවායොපකරණං. යාතීති යාමො=දිනස්ස ඡට්ඨො භාගො, අට්ඨමො වා. ගායන්ති එත්ථාති ගාමො=සංවසථො. හිනොති පවත්තතීති හෙමං=සුවණ්ණං. සාති සුන්දරත්තං තනුං කරොතීති සාමො=කාළො. ලූයතෙති ලොමං=තනුරුහං. ඛූයතෙ උත්තමභාවෙනාති ඛොමං=අතසි. හවනං, හූයතෙ වා හොමං=හුති. මරන්ත්‍යනෙනාති මම්බං=යස්මිං තාළිතෙ න ජීවති තං. අත්තානං ධාරෙන්තෙ අපායෙ වට්ටදුක්ඛෙ ච අපතමානෙ කත්වා ධාරෙතීති ධම්මො=පරියත්‍යාදි[Pg.268]. කරණං, කරීයතීති වා කම්මං=සුඛදුක්ඛඵලාදි. සෙදො පග්ඝරති අනෙනාති ඝම්මො=නිදාඝො. ජමෙති අභක්ඛි තබ්බං අදතීති ජම්මො=නිහීනො, අනිසම්මකාරී ච. අමෙති පෙමෙන පුත්තකෙසු පවත්තතීති අම්මා=මාතා. සමෙන්ති අනෙනාති සම්මා=පියසමුදාචාරො.

khī(意为)“尽”；su(意为)“闻”；vī(意为)“编织、伸展”；yā(意为)“到达”；gā(意为)“声”；hi(意为)“行”；sā(意为)“使纤细、终结”；lū(意为)“切断”；khu(意为)“声”；hu(意为)“祭祀”；mara(意为)“舍命”；dhara(意为)“持”；kara(意为)“作”；ghara(意为)“洒”；jam(意为)“食”；am、gam(意为)“行”；sam(意为)“平息”。从这些词根派生mo后缀。因能摧毁(khepanaṃ)灾患，故为khemo(安稳)，即无灾患。因其能听闻(sunoti)，故为somo(月亮)，即月(cando)。人们凭此(etena)而编织(vāyanti)，故为vemo(织机)，即织工的工具。因其行进(yāti)，故为yāmo(时分)，即一日的第六或第八分。人们于此(ettha)歌唱(gāyanti)，故为gāmo(村庄)，即住所。因其行进(hinoti)、流转(pavattati)，故为hemaṃ(黄金)，即金(suvaṇṇaṃ)。因其终结(sāti)、削弱(tanuṃ karoti)美丽，故为sāmo(黑色)，即黑(kāḷo)。因其被切断(lūyate)，故为lomaṃ(体毛)，即身上所生之毛。因其以卓越(uttamabhāvena)而被称道(khūyate)，故为khomaṃ(亚麻布)，即亚麻(atasi)。祭祀(havanaṃ)，或被祭献(hūyate)，故为homaṃ(祭品)，即供物。人们因此(anena)而死(maranti)，故为mammaṃ(致命处)，即被击打则不活之处。因其能扶持(dhāreti)有情，使之不堕于恶趣及轮回之苦，故为dhammo(法)，即教法等。作为(karaṇaṃ)，或被作为(karīyati)，故为kammaṃ(业)，即苦乐果报等。汗水因此(anena)而流出(paggharati)，故为ghammo(暑热)，即热天。因其吃(jameti)不应食之物，故为jammo(卑贱者)，即下劣者及行事不审慎者。因其以爱(pemena)向子女(puttakesu)行进(ameti)，故为ammā(母亲)，即mātā。人们因此(anena)而平息(samenti)，故为sammā(和悦)，即亲切的行为。

137. අස්මාදයො.

137. asmā等词。

අස්මආදයො මන්තා නිපච්චන්තෙ, පරරූපාදීනමභාවො නිපාතනා. අස-ඛෙපනෙ, අස්සතෙති අස්මා=පාසාණො. භස-භස්මීකරණෙ, භසති පක්ඛරතීති භස්මා=ඡාරිකා. උස-දාහෙ, උසති දහතීති උස්මා=තෙජොධාතු. විස-පවිසනෙ, පවිසන්ති එත්ථාති වෙස්මං=ඝරං. භී-භයෙ, මස්ස සුඤ, භායන්ති එතස්මාති භෙස්මා=භයානකො. අසතිස්ස ධඞ, අස්සති ජනෙහි චජීයතීති අධමො=නිහීනො. කරොතිස්ස අස්ස උත්තං, කරොතීති කුම්මො=කච්ඡපො. එවමඤ්ඤෙපි.

asmā等词以ma结尾，是不规则构词。其不规则性在于无“后形”(pararūpa)等(音变)。从(意为)“投掷”的(词根)asa，因其被投掷(assati)，故为asmā(石头)，即石块(pāsāṇo)。从(意为)“烧成灰”的(词根)bhasa，因其焚烧(bhasati)、散布(pakkharati)，故为bhasmā(灰)，即灰烬(chārikā)。从(意为)“燃烧”的(词根)usa，因其燃烧(usati)、烧灼(dahati)，故为usmā(热)，即火界(tejodhātu)。从(意为)“进入”的(词根)vis，因(众生)进入于此(pavisanti ettha)，故为vesmaṃ(家)，即房屋(gharaṃ)。从(意为)“害怕”的(词根)bhī，m被省略，因(人们)畏惧于此(bhāyanti etasmā)，故为bhesmā(可怕的)，即bhayānako。对于(词根)asa，(词首)被dha替换，因其被人们抛弃(assati janehi cajīyati)，故为adhamo(下劣者)，即卑贱者(nihīno)。对于(词根)kar，a变为u，因其能作(karoti)，故为kummo(龟)，即kacchapo。其他亦如是。

138. නීතො මි.

138. 从(词根)nī派生mi后缀。

නයතිස්මා මි හොති. නයතීති නෙමි=චක්කන්තං.

从(词根)nī派生mi后缀。因其能引导(nayati)，故为nemi(轮辋)，即轮缘(cakkantaṃ)。

139. ඌමි භූමිනිමි රස්මි.

139. ūmi、bhūmi、nimi、rasmi。

එතෙසද්දා මිඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඌහ-විතක්කෙ, හලොපො, ඌහන්ති විතක්කෙන්ති එතෙනාති ඌමි=තරඞ්ගො. භූ-සත්තායං ඔත්තාභාවො, භවන්ති එත්ථාති භූමි=මහී. නි-පාපනෙ, එත්තාභාවො, සුගතිං නෙති පාපෙතීති නිමි=රාජා. රස-අස්සාදනෙ, පරරූපාභාවො, රසන්ති සත්තා එතායාති රස්මි=රජ්ජු.

这些词以mi结尾，是不规则构词。从(意为)“思量”的(词根)ūha，h被省略，因(人们)以此(etena)思量(ūhanti vitakkenti)，故为ūmi(波)，即浪涛(taraṅgo)。从(意为)“存在”的(词根)bhū，o不作(av)变，因(众生)于此(ettha)存在(bhavanti)，故为bhūmi(地)，即大地(mahī)。从(意为)“引导”的(词根)ni，e不作(ay)变，因其引导(neti)至善趣(sugatiṃ)，故为nimi(国王)，即rājā。从(意为)“尝味”的(词根)rasa，无“后形”(pararūpa)音变，因众生凭此(etāya)尝味(rasanti)，故为rasmi(缰绳)，即绳索(rajju)。

(ඉති පවග්ගපච්චයවිධානං).

（p品后缀之规定完毕。）

140. මාඡාහි යො.

140. 从(词根)mā、chā派生yo后缀。

මා-මානෙ-ඡා-ඡාදනෙ[Pg.269], එතෙහි යො හොති. මෙති පරිමෙති අඤ්ඤෙන උත්තමෙන ගුණෙන අත්තනො අගුණන්ති මායා=සන්තදොස පටිච්ඡාදන ලක්ඛණා. ඡෙති ඡින්දති සංසයන්ති ඡායා=පටිබිම්බං.

从(意为)“衡量、骄慢”的(词根)mā和(意为)“覆盖”的(词根)chā，派生yo后缀。因其以他人之胜德衡量(parimeti)自身之过(aguṇaṃ)，故为māyā(幻伪)，其特征为覆藏己有之过失。因其能切断(chindati)疑惑(saṃsayaṃ)，故为chāyā(影)，即影像(paṭibimbaṃ)。

141. ජනිස්ස ජා ච.

141. 对于(词根)jan，也(派生)jā后缀。

ජනිස්මා යො හොති, ජනිස්ස ජා ච, ජනෙතීති ජායා=භරියා.

从(词根)jan派生yo后缀，也(派生)jā后缀。因其能生育(janeti)，故为jāyā(妻子)，即配偶(bhariyā)。

142. හදයා දයො.

142. hadaya等词。

හදයආදයො යන්තා නිපච්චන්තෙ. හරිස්ස දඞ, හරතීති හදයං=චිත්තං, මනොධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතු නිස්සයො ච, තනිස්සඅක, අත්තනි පෙමං තනොතීති තනයො=පුත්තො. සරතිස්ස සුරි, සරති ගච්ඡතීති සූරියො=ආදිච්චො. හරතිස්ස ම්මිඞ, සුඛමාහරතීති හම්මියං=මුණ්ඩච්ඡදනපාසාදො. කස-ගමනෙ, කසස්ස අලක, අස්ස ඉ ච, කසති වුද්ධිං යාතීති කිසලයං=පල්ලවං, එවමඤ්ඤෙපි.

hadaya等词以ya结尾，是不规则构词。对于(词根)har，(词首)被da替换，因其能带走(harati)(烦恼)，故为hadayaṃ(心)，即心(cittaṃ)，亦是意界、意识界之所依。对于(词根)tan，(词缀)被aka替换，因其能扩展(tanoti)对自身的爱(attani pemaṃ)，故为tanayo(儿子)，即putto。对于(词根)sar，(词根)被suri替换，因其移动(sarati)、行进(gacchati)，故为sūriyo(太阳)，即ādicco。对于(词根)har，(词缀)被mmi替换，因其能带来(āharati)快乐(sukhaṃ)，故为hammiyaṃ(楼阁)，即平顶宫殿。从(意为)“行”的(词根)kasa，(词缀)被alaka替换，且a变为i，因其趋向(kasati)增长(vuddhiṃ)，故为kisalayaṃ(嫩芽)，即新叶(pallavaṃ)。其他亦如是。

143. ඛී සි සි නී සී සු වී කුසූහි රක.

143. 从(词根)khī、si、si、nī、sī、su、vī、ku、sū派生raka后缀。

ඛී-ඛයෙ, සි-සෙවායං, සි-බන්ධනෙ, නී-පාපනෙ, සී-සයෙ, සු-සවනෙ, වී වා-ගමනෙ, කු-සද්දෙ, සූ-පසවෙ, එතෙහි රක හොති. ඛයති දුහනෙනාති ඛීරං=පයො. කුසුමාදීහි සෙවීයතීති සිරො=මුද්ධා. සෙති සරීරං බන්ධතීති සිරා=දෙහබන්ධනී. නෙති, පරෙහිවානීයතීති නීරං=ජලං. සයතීති සීරො=හලං. අනිට්ඨඵල- දායකත්තං [Pg.270] සවතීති සුරා=මදිරා. සුණොති උත්තමගීතාදින්ති සුරො=දෙවො. වෙති උත්තමභාවං යාතීති වීරො=වික්කන්තො. කවති නදතීති කුරං=භත්තං. භයට්ටිතානං පඨමකප්පියානං සූරත්තං පසවතීති සූරො=සූරියො, වික්කන්තො ච.

khī(意为)“尽”；si(意为)“侍奉”；si(意为)“系缚”；nī(意为)“引导”；sī(意为)“卧”；su(意为)“流”；vī或vā(意为)“行”；ku(意为)“声”；sū(意为)“产生”。从这些词根派生raka后缀。因其因挤取(duhanena)而损耗(khayati)，故为khīraṃ(乳)，即payo。因其被花等(kusumādīhi)装饰(sevīyati)，故为siro(头)，即头顶(muddhā)。因其系缚(seti)身体(sarīraṃ)，故为sirā(筋脉)，即身体的系缚物。因其引导(neti)，或被他人引导(parehi nīyati)，故为nīraṃ(水)，即jalaṃ。因其躺卧(sayati)，故为sīro(犁)，即halaṃ。因其流出(savati)而带来不悦之果，故为surā(酒)，即madirā。因其能听闻(suṇoti)妙歌等，故为suro(天神)，即devo。因其趋向(veti)殊胜状态，故为vīro(勇士)，即勇敢者(vikkanto)。因其发出声响(kavati)，故为kuraṃ(饭)，即bhattaṃ。因其为初劫时恐惧者们产生(pasavati)勇气(sūrattaṃ)，故为sūro(勇士)，即太阳(sūriyo)，亦指勇敢者(vikkanto)。

144. හි චි දු මිනං දීඝො ච.

144. 对于(词根)hi、ci、du、mi，(词根元音)亦变长。

හි-ගතියං, චි-චයෙ, දු-ගතියං, මි-පක්ඛෙපනෙ, එතෙහි රක හොති, දීඝො චාන්තස්ස. හිනොති පවත්තතීති හීරං=තාලහීරාදි. චයතීති චීරං=වක්කලං. දූයති දුක්ඛෙන ගමීයතීති දූරං=අනාසන්නං. මීයතෙ පක්ඛීපීයතෙති මීරො=සමුද්දො.

hi(意为)“行”；ci(意为)“积聚”；du(意为)“行”；mi(意为)“投掷”。从这些词根派生raka后缀，且词根元音变长。因其行进(hinoti)、流转(pavattati)，故为hīraṃ(精华)，如棕榈髓等。因其被积聚(cayati)，故为cīraṃ(树皮衣)，即vakkalaṃ。因其以痛苦(dukkhena)行至(gamīyati)，故为dūraṃ(远)，即不近。因(万物)被投入(pakkhīpīyate)其中，故为mīro(海洋)，即samuddo。

145. ධා තානමී ච.

145. 对于(词根)dhā、tā，(词根元音)亦变为ī。

ධා-ධාරණෙ, තා-පාලනෙ, එතෙහි රක හොති, ඊ චාන්තාදෙසො. ධාරෙතීතිධීරො=ධිතිමා. ජලං තායතීති තීරං=තටං.

dhā(意为)“持”；tā(意为)“保护”。从这些词根派生raka后缀，且词根尾音被ī替换。因其能持守(dhāreti)，故为dhīro(智者)，即有毅力者(dhitimā)。因其能保护(tāyati)水(jalaṃ)，故为tīraṃ(岸)，即河岸(taṭaṃ)。

146. භද්‍රායො.

146. bhadra等词。

භද්‍රආදයො රකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. භද්ද-කල්‍යාණෙ, දලොපො පරරූපාභාවො, භජීයතීති භද්‍රං=කල්‍යාණං. භී-භයෙ, නදාදිපාඨා වී, භායන්ති එතායාති භෙරී=දුන්දුභි. චිත-සඤ්චෙතනෙ, විපුබ්බො, විචින්තිතබ්බන්ති විචිත්‍රං=නානාකාරං, යා-පාපුණනෙ, රස්ස තුඤ, ගමනං යාත්‍රා=යානං. ගුප-ගොපනෙ, උස්ස ඔ, පස්ස තඤ්ච ගොපීයතීති ගොත්‍රං=කුලාදි, භස-භස්මීකරණෙ, රස්ස තුඤ, භසති භක්ඛං කරොති තොයාති භස්තා-කම්මාරගග්ගරී. උස=දාහෙ, සලොපො, සොකෙන තාළිතෙ උසති දහතීති උරො=සරීරෙකදෙසො, එවමඤ්ඤෙපි.

bhadra等以raka结尾的词，是不规则构词。从(意为)“吉祥”的(词根)bhand，d被省略，无“后形”(pararūpa)音变，因其被亲近(bhajīyati)，故为bhadraṃ(贤善)，即美好(kalyāṇaṃ)。从(意为)“害怕”的(词根)bhī，根据nadādi(河)等的读法，(词根)被vī替换，因(人们)畏惧于此(bhāyanti etāya)，故为bherī(鼓)，即dundubhi。从(意为)“思量”的(词根)cita，加前缀vi，因其被思量(vicintitaṃ)，故为vicitraṃ(种种)，即多种形态。从(意为)“到达”的(词根)yā，r变为t，行进(gamanaṃ)故为yātrā(旅程)，即车乘(yānaṃ)。从(意为)“守护”的(词根)gup，u变为o，p变为t，因其被守护(gopīyati)，故为gotraṃ(族姓)，即家系(kula)等。从(意为)“烧成灰”的(词根)bhas，r变为t，因其吞噬(bhasati)、消化食物(bhakkhaṃ karoti)，故为bhastā(风箱)，即铁匠的风箱。从(意为)“燃烧”的(词根)us，s被省略，因其被忧愁(sokena)打击时燃烧(usati)，故为uro(胸)，即身体的一部分。其他亦如是。

147. මන්දඞ්ක සසාස මථ චතා උරො.

147. 由manda、aṅka、sasa、asa、matha、cata（等词根）后接uro（后缀）。

මන්ද-ජළත්තෙ[Pg.271], අඞ්ක-ලක්ඛණෙ, සස-ගතිහිංසාපාණනෙසු, අස-ඛෙපනෙ, මථ මන්ථ-විලොළනෙ, චත-යාචනෙ, එතෙහි උරො හොති. අමන්දි අසුන්දරත්තා ජළත්ථමගමීති මන්දුරා=වාජිසාලා. අඞ්කීයති ලක්ඛීයතීති අඞ්කුරො=බීජපසවො. සසති හිංසතීති සසුරො=ජයම්පතීනං පිතා. අසීයිත්ථාති අසුරො=දානවො, අරීහි මථීයති ආලොළීයතීති මථුරා=නගරං. චතීයතීති චතුරො=දක්ඛො.

在“愚钝”义中的manda，在“标记”义中的aṅka，在“行进、伤害、有生命”义中的sasa，在“抛掷”义中的asa，在“搅动”义中的matha或mantha，在“乞求”义中的cata，由彼等（词根）后接uro（后缀）。因不美而至于愚钝，故称马厩（mandurā），即马棚。因被标记、被观察，故称萌芽（aṅkuro），即种子所生者。因其伤害，故称岳父（sasuro），即夫妻之父。因其被抛掷，故称阿修罗（asuro），即魔。因其被敌人搅动、扰乱，故称摩偷罗（Mathurā），即城市。因其被乞求，故称熟练者（caturo），即能干者。

148. විධුරාදයො.

148. vidhura等词。

විධුරආදයො උරන්තා නිපච්චන්තෙ. විධ-වෙධනෙ, එත්තාභාවො, වෙධති හිංසතීති විධුරො=විරුද්ධො. උන්ද-කිලෙදනෙ, උන්දති කිලෙදතීති උන්දුරො=ආඛු. මංක-මණ්ඩනෙ, නිග්ගහීතලොපො, මඞ්කති අනෙන අත්තානං අලඞ්කරොතීති මකුරො=ආදාසො, රථො, කක්කො, මච්ඡො ච. කුක වක-ආදානෙ, කස්ස ද්විත්තං. කුකති සලාදයො ආදදාතීති කුක්කුරො=සා. මඞ්ග-මඞ්ගල්‍යෙ, අමඞ්ගි පසත්ථමගමීති මඞ්ගුරො=මච්ඡවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි.

vidhura等词以ura结尾，（其形成）是不规则的。由“刺穿”义的vidha（词根构成），e被省略；因其刺穿、伤害，故称敌对者（vidhuro），即对立者。由“弄湿”义的unda（词根构成），因其弄湿、沾湿，故称老鼠（unduro），即鼠。由“装饰”义的maṃka（词根构成），鼻音被省略；因人们用它装饰自己，故称镜子（makuro），即镜子、战车、柱头、鱼。由“抓取”义的kuka或vaka（词根构成），k被重叠；因其抓取骨头等，故称狗（kukkuro），即犬。由“吉祥”义的maṅga（词根构成），因其趋向吉祥、值得称赞，故称鲶鱼（maṅguro），即一种鱼。其他亦如是。

149. තිම රුහ රුධ බධ මද මන්ද වජාජ රුච කසා කිරො.

149. 由tima、ruha、rudha、badha、mada、manda、vaja、aja、ruca、kasa（等词根）后接kiro（后缀）。

තිම-තෙමනෙ, රුහ-ජනනෙ, රුධ-ආවරණෙ, බධ-බාධනෙ, මදඋම්මාදෙ, මන්ද-මොදනථුතිජළත්තෙසු, වජ අජ-ගමනෙ, රුච-දිත්තියං, කස-ගමනෙ, එතෙහි කිරො හොති. තෙමෙතීති තිමිරං=අන්ධකාරං, ආපො ච. රුහති පවත්තතීති රුහිරං=ලොහිතං. ජීවිතං රුන්ධතීති රුධිරං=තදෙව. බාධීයතීති බධිරො=සොතවිකලො. ජනා මජ්ජන්ති එතායාති මදිරා=සුරා. මොදන්ති එත්ථාති මන්දිරං= ඝරං[Pg.272]. වජතීති වජිරං=කුලිසුං. අජන්ති ගච්ඡන්තී එත්ථාති අජිරං=අඞ්ගණං ඝරවිසයොකාසො ච. රොචතීති රුචිරං=මනුඤ්ඤං. කසීයති දුක්ඛෙන ගමීයතීති කසිරං=කිච්ඡං.

在“弄湿”义中的tima，在“产生”义中的ruha，在“遮蔽”义中的rudha，在“阻碍”义中的badha，在“发狂”义中的mada，在“喜悦、赞美、愚钝”义中的manda，在“行进”义中的vaja或aja，在“发光”义中的ruca，在“行进”义中的kasa，由彼等（词根）后接kiro（后缀）。因为它能弄湿，故称黑暗（timiraṃ），即黑暗，也指水。因为它能生长、行进，故称血液（ruhiraṃ），即血。因为它能阻碍生命，故称血液（rudhiraṃ），即彼。因为它被阻碍，故称聋者（badhiro），即听力有缺陷者。因为人们因它而沉醉，故称酒（madirā），即酒。因为人们在其中感到快乐，故称房屋（mandiraṃ），即家。因为它能行进，故称金刚杵（vajiraṃ），即金刚杵。因为人们在其中行进、行走，故称庭院（ajiraṃ），即庭院，也是房屋周围的空间。因为它明亮悦意，故称美丽（ruciraṃ），即令人愉悦的。因其行之艰难，故称艰难（kasiraṃ），即困难。

150. ථිරාදයො.

150. thira等词。

ථිරආදයො කිරන්තා නිපච්චන්තෙ. ඨා-ගතිනිවත්තියං, ඨස්ස ථත්තං, ඨාති පවත්තතීති ථිරං=චිරට්ඨායී. ඉස සිංස-ඉච්ඡායං, නිග්ගහීතලොපො, ඉච්ඡීයතීති සිසිරො=උතුවිසෙසො. අද ඛාද-භක්ඛනෙ, ආස්ස රස්සත්ථං, ඛාදීයති පාණකෙහීති ඛදිරො=දන්තධාවනො, එවමඤ්ඤෙපි.

thira等词以kira结尾，（其形成）是不规则的。由“停止行进”义的ṭhā（词根构成），ṭh变为th；因其站立、持续，故称坚固（thiraṃ），即长久存在者。由“渴望”义的isa或siṃsa（词根构成），鼻音被省略；因其被渴望，故称寒季（sisiro），即特定季节。由“进食”义的ada或khāda（词根构成），ā变为短音；因其被众生咀嚼，故称儿茶树（khadiro），即齿木。其他亦如是。

151. දද ගරෙහි දුරභරා.

151. 由dada、gara（二词根分别后接）dura、bhara（二后缀）。

දද-දානෙ, ගර ඝර-සෙචනෙ, එතෙහි යථාක්කමං දුරභරා හොන්ති. අන්තානං දදාතීති දද්දුරො=භෙකො. ගරති සිඤ්චතීති ගබ්භරං=ගුහා.

在“给予”义中的dada，在“洒水”义中的gara或ghara，由此二者依次后接dura与bhara（二后缀）。因为它能发出声音，故称青蛙（dadduro），即蛙。因为它能洒水、倾注，故称洞穴（gabbharaṃ），即岩窟。

152. චර දර ජර ගර මරෙහි තෙ.

152. 由cara、dara、jara、gara、mara（等词根构成caccara等词）。

චරාදීහි ධාතූහි තෙ චරාදයො හොන්ති යථාක්කමං. චරගතිභක්ඛනෙසු චරන්ති එත්ථාති චච්චරං=වීථිචතුක්කං, අඞ්ගණඤ්ච, දර-විදාරණෙ, දරීයතීති දද්දරං=වාදිත්තං, භෙරී ච. ජර-වයොහානියං, අජරීති ජජ්ජරො=ජිණ්ණො. ගර ඝර-සෙචනෙ, ගරති සිඤ්චතීති ගග්ගරො=භින්නස්සරො, හංසස්සරො ච. මර-පාණචාගෙ, මරතීති මම්මරො=සුක්ඛපණ්ණං, පත්ථපණ්ණානං සද්දො ච.

由car等词根依次构成caccara等词。在“行进、进食”义中的cara，因为人们在其中行进，故称广场（caccaraṃ），即街道的四岔路口，以及庭院。在“撕裂”义中的dara，因为它被撕裂，故称鼓（daddaraṃ），即乐器，也指大鼓。在“年老衰退”义中的jara，因为它能衰老，故称破旧者（jajjaro），即衰老者。在“洒水”义中的gara或ghara，因为它能洒水、倾注，故称嘎嘎声（gaggaro），即沙哑的声音，也指天鹅的声音。在“舍弃生命”义中的mara，因为它能死亡，故称枯叶声（mammaro），即枯叶，也指落叶的声音。

153. පීතො ක්වරො.

153. 由pī（词根）后接kvaro（后缀）。

පී-තප්පනෙතීමස්මා [Pg.273] ක්වරො හොති. අප්පිණීති පීවරං=ථූලං.

由意为“使满足、使肥胖”的pī（词根）后接kvaro（后缀）。因为它使之肥胖，故称肥胖（pīvaraṃ），即粗壮（thūlaṃ）。

154. චීවරාදයො.

154. cīvara等词。

චීවරආදයො ක්වරන්තා නිපච්චන්තෙ. චිනාතිස්ස දීඝත්තං. චීයතීති චීවරං=කාසාවං. සම-උපසමෙ, නදාදිත්තා වී, පරිළාහං සමෙතීති සංවරී=රත්ති. ධාස්ස ඊ, ජාලකුමිනාදීනි ධාරෙතීති ධීවරො=කොට්ටො, තායතිස්ස ඊ, යෙන කෙනචි අත්තානං තායතීති තීවරො=හීනජාති. නයතිස්සී, නයන්ති එත්ථ සත්තාති නීවරං=ඝරං, එවමඤ්ඤෙපි.

cīvara等词以kvara结尾，（其形成）是不规则的。cināti（的元音）被延长。因被堆积（或收集）而称为cīvara（衣），即kāsāva（袈裟）。（词根）sama意为止息，因平息热恼而称为saṃvarī（夜晚），即ratti（夜晚）。由dhā（词根后接）ī（后缀），因持有渔网、鱼篓等物而称为dhīvaro（渔夫），即koṭṭo（渔夫）。由tāyati（词根后接）ī（后缀），因以任何方式保护自身而称为tīvaro（猎人），即hīnajāti（下等种姓）。由nayati（词根后接）ī（后缀），因众生在此被引导而称为nīvaraṃ（家宅），即gharaṃ（房屋）。其余类推。

155. කුතො ක්‍රිරො.

155. 由ku（词根）后接kriro（后缀）。

කු-සද්දෙතීමස්මා ක්‍රිරො හොති. කවති නදතීති කුරරො=පක්ඛී, ඉත්ථියං වීම්හි කුරරී.

由意为“发声”的ku（词根）后接kriro（后缀）。因鸣叫、啼叫而称为kuraro（鱼鹰），即鸟（pakkhī）。其阴性（形式加）ī（后缀）为kurarī。

156. වසාසා ඡරො.

156. 由vasa、asa（二词根）后接charo（后缀）。

වස-නිවාසෙ, අස-ඛෙපනෙ, එතෙහි ඡරො හොති. වසන්ති එත්ථාති වච්ඡරො=වස්සො. සංපුබ්බො, සංවසන්ති එත්ථාති සංවච්ඡරො=සොව. අසති විස්සජ්ජෙතීති අච්ඡරා=දෙවකඤ්ඤා, අඞ්ගුලිඵොටනඤ්ච.

在“居住”义中的vasa，在“抛掷”义中的asa，由彼等（词根）后接charo（后缀）。因（众生）居住于此而称为年（vaccharo），即vasso（年）。加前缀saṃ，因（众生）共同居住于此而称为年（saṃvaccharo），即彼。因其散发、放出，故称天女（accharā），即天界少女（devakaññā），也指弹指（aṅguliphoṭanaṃ）。

157. මසා ඡෙරො ච.

157. 由masa（词根）亦后接chero（后缀）。

මස-අමසනෙතීමස්මා ඡෙරො හොති ඡරො ච. තණ්හාය පරාමසනං මච්ඡෙරං=සකසම්පත්තිනිගුහනං, මච්ඡරං=තදෙව.

由意为“触、执取”的masa（词根）后接chero与charo（二后缀）。贪爱的执取称为悭吝（maccheraṃ），即隐藏自己的财富（sakasampattiniguhanaṃ）；maccharaṃ亦是此意。

158. ධූ වාතො සරො.

158. 由dhū、vā（二词根）后接saro（后缀）。

ධුනාති [Pg.274] වාතීහි සරො හොති. ධුනාතීති ධූසරො=ලූඛො ඊසංපණ්ඩු ච. වාති ගච්ඡතීති වාසරො=දිවසො.

由dhunāti（摇动）与vāti（吹动）二（词根）后接saro（后缀）。因其摇动而称为灰尘色（dhūsaro），即粗糙（lūkho）且微黄（īsaṃpaṇḍu）。因其吹动、运行而称为日（vāsaro），即白天（divaso）。

159. භමාදීහ්‍යරො.

159. 由bhama等（词根）后接aro（后缀）。

භම තස මන්ද කන්දාදීහි අරො හොති. භමතීති භමරො=මධුකරො. තසති තන්තං ගණ්හාතීති තසරො=සුත්තවෙට්ඨනො. මන්දන්ති මොදන්ති එත්ථාති මන්දරො=පබ්බතො. කන්දති අව්හායතීති කන්දරො=දරී. දිවස්ස එත්තං, දෙවන්ති කීළන්ති එතෙනාති දෙවරො=පතිරො භාතා.

由bhama、tasa、manda、kanda等（词根）后接aro（后缀）。因其盘旋、嗡鸣，故称蜜蜂（bhamaro），即采蜜者（madhukaro）。因其取线，故称梭子（tasaro），即缠线者（suttaveṭṭhano）。因人们在此欢喜，故称曼陀罗山（Mandaro），即山（pabbato）。因其呼喊、召唤，故称洞穴（kandaro），即山洞（darī）。此（devaro）由div（词根）派生，因人们与他嬉戏，故称小叔（devaro），即丈夫的兄弟（patino bhātā）。

160. වදිස්ස බදච.

160. vada（词根）亦（被替换为）bada。

වදතිස්මා අරො යොති, වදතිස්ස බදාදෙසො ච. වදන්ති එතෙනාති බදරො=කක්කන්ධූඵලං. වීම්හි බදරී=කක්කන්ධූ.

由vadati（词根）后接aro（后缀），且vada（词根）被替换为bada。因凭借它而说，故称枣子（badaro），即kakkandhūphalaṃ（枣子）。其阴性（形式加）ī（后缀）为badarī，即kakkandhū（枣树）。

161. වද ජනානං ඨඞච.

161. vada、jana（二词根的首字母）亦（被替换为）ṭha。

වද ජනෙහි අරො හොති, ඨඞ චාන්තාදෙසො. වදතීති වඨරො=මූළො වඨරං=ථූලං. ජායතීති ජඨරං=උදරං.

由vada、jana（二词根）后接aro（后缀），且其首字母被替换为ṭha。因其说话，故称愚笨者（vaṭharo），即mūḷo（愚笨）；vaṭharaṃ（粗大），即thūlaṃ（粗壮）。因其出生，故称腹部（jaṭharaṃ），即udaraṃ（肚子）。

162. පචිස්සිඨඞච.

162. 由语根`pac`，加后缀`iṭhaṅa`及`ca`。

පචතිස්මා අරො හොති ඉඨඞචාන්තාදසො. පචන්ති එතෙනාති පිඨරො=ථාලී.

由语根`pac`，加后缀`aro`，并有`iṭhaṅa`及`ca`的末端替换。以之烹煮，故为`piṭharo`（锅），即`thālī`（锅）。

163. වකා අරණ.

163. 由语根`vaka`，加后缀`araṇa`。

වක කුක-ආදානෙතිමස්මා අරණහොති. වකෙති ආදදාති එතායාති වාකරා=මිගබන්ධනී.

由语根`vaka`及`kuka`（义为“取”），加后缀`araṇa`。以之捕捉，故为`vākarā`（陷阱），即`migabandhanī`（捕兽绳索）。

164. සිඞ්ග්‍යඞ්ගාග මජ්ජකලාලා ආරො.

164. 由语根`siṅgi`、`aṅga`、`aga`、`majja`、`kala`、`ala`，加后缀`āro`。

සිඞ්ගිඉති [Pg.275] නාමධාතු, අඞ්ග-ගමනත්ථො, අග-කුටිලගමනෙ, මජ්ජසංසුද්ධියං, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, අල-බන්ධනෙ, එතෙහි ආරො හොති. විජ්ඣනත්ථෙන සිඞ්ගං විය සිඞ්ගං=නාගරිකභාවසඞ්ඛාතස්ස කිලෙසසිඞ්ගස්සෙතං නාමං, තංකරොති සිඞ්ගං වා පයුත්තං, තං කරොති රාගීසු පභවතීති වා, ‘‘ධාත්වත්ථෙ නානාමස්මී’’ති (5.12) ඉ, පුබ්බ සරලොපො, සිඞ්ගි, තතො ආරො, ‘‘සරොලොපො සරෙ’’ති (1.26) ඉලොපො, පුබ්බෙ ‘‘විප්පටිසෙධෙ’’ති (1.22) අනිට්ඨප්පටිසෙධො, එත්ථ හි ආරතො අඤ්ඤත්ථ සාවකාසපුබ්බසරලොපොව, ඉපච්චයතො අඤ්ඤත්ථ ච, සිඞ්ගාරො=කිලෙසසිඞ්ගකරණං, විලාසොති වුත්තං හොති. අඞ්ගති විනාසං ගච්ඡතීති අඞ්ගාරො=දඩ්ඪකට්ඨං. අගන්ති ගච්ඡන්ති එත්ථාති අගාරං=ඝරං. ලීහනෙන අත්තනො සරීරං මජ්ජති නිම්මලත්තං කරොතීති මජ්ජාරො=බිළාරො. කලාති නිද්දෙසා ලස්ස ළත්තං, එතෙන ගුණං කලීයති පරිමීයතීති කළාරො=පිඞ්ගලො. දීඝත්තං අලති බන්ධතීති අළාරො=වඞ්කො විසාලො ච.

`siṅgi`为名词语根，`aṅga`义为“行”，`aga`义为“曲行”，`majja`义为“清净”，`kala`义为“计算”，`ala`义为“捆绑”。由这些语根加后缀`āro`。因有穿刺之义，如角一般，`siṅgaṃ`（角）是名为“优雅”(`nāgarikabhāva`)的烦恼之角。其造作此角，或用之为角，或于贪欲者中生起；（此处涉及特定语法规则，由`siṅgi`加`āro`构成`siṅgāro`）。`siṅgāro`（情欲；装饰）意为“造作烦恼之角”，即所谓的`vilāsa`（风情）。其走向毁灭，故为`aṅgāro`（炭），即`daḍḍhakaṭṭhaṃ`（已燃之木）。人们行至于此，故为`agāraṃ`（家），即`gharaṃ`（房屋）。通过舔舐使自身洁净，故为`majjāro`（猫），即`biḷāro`（猫）。根据`kalā`的指示，`l`变为`ḷ`。以此衡量其德，故为`kaḷāro`（黄褐色），即`piṅgalo`（黄褐色）。其长久地捆绑，故为`aḷāro`（弯曲且巨大），即`vaṅko`（弯曲）且`visālo`（巨大）。

165. කමිස්සස්සු ච.

165. 由语根`kam`，加`assu`及`ca`。

කම-ඉච්ඡායමිච්චස්මා ආරො හොති, අස්ස උ ච. කාමීයතීති කුමාරො=බාලො.

由语根`kam`（义为“欲求”），加后缀`āro`，且`a`变为`u`。其被欲求，故为`kumāro`（童子），即`bālo`（男孩）。

166. භිඞ්ගාරාදයො.

166. `bhiṅgāra`等词。

භිඞ්ගාරප්පභුතයො ආරන්තා නිපච්චන්තෙ. භර=භරණෙ, භරණං ධාරණං පොසනඤ්ච, ධාරණත්ථස්ස භරතිස්ස භිඞ්ගාදෙසො, භරති [Pg.276] දධාති උදකන්ති භිඞ්ගාරො=හෙමභාජනං. ක්ලෙද ක්ලිද-අල්ල භාවෙ, ල ලොපො, ක්ලෙදයතීති කෙදාරං=ඛෙත්තං, (කෙ ජලෙ සති දාරො විදාරණමස්සාති වා කෙදාරං=තදෙව, බහුලාධිකාරා සත්තමියා න ලොපො.) විද-ලාභෙතීමස්මා කුපුබ්බා ආරො දස්ස ළත්තං ඉස්ස එත්තාභාවො සමාසෙ කුස්ස ඔ ච නිපච්චන්තෙ, කුං පථවිං වින්දති තත්‍රුප්පන්නතායාති කොවිළාරො=දිගුණපත්තො.

`bhiṅgāra`等词以`āra`后缀结尾而不规则地构成。`bhara`义为“承载”，包含持有、支持和养育。在“持有”义上，`bhara`语根变为`bhiṅgā`。其持有水，故为`bhiṅgāro`（水瓶），即`hemabhājanaṃ`（金质器皿）。`kleda`和`klida`义为“潮湿”，`l`被省略。其使[地]湿润，故为`kedāraṃ`（田地），即`khettaṃ`（田野）。（又，当有水(`ke`)时，其被分开(`dāro`)，故为`kedāraṃ`，义同。因`bahula`规则，第七格不省略。）由语根`vid`（义为“获得”），前缀为`ku`，加`āro`后缀，`d`变为`ḷ`，`i`不变为`e`，且在复合词中`ku`变为`o`而不规则地构成。其获得土地（因生于土地），故为`koviḷāro`（羊蹄甲树），即`diguṇapatto`（双叶的）。

167. කරා මාරො.

167. 由语根`kara`，加后缀`māro`。

කරොතිස්මා මාරො හොති. ලොහකිච්චං කරොතීති කම්මාරො=ලොහකාරො.

由语根`kar`，加后缀`māro`。其从事铁器工作，故为`kammāro`（铁匠），即`lohakāro`（铁匠）。

168. පුස සරෙහි ඛරො.

168. 由语根`pusa`及`sara`，加后缀`kharo`。

පුස සරෙහි ඛරො හොති. පොසීයති ජලෙනාති පොක්ඛරං=පදුමං. සරති විකාරං ගච්ඡතීති සක්ඛරා=උච්ඡුවිකාරො.

由语根`pusa`及`sara`，加后缀`kharo`。其被水滋养，故为`pokkharaṃ`（莲花），即`padumaṃ`（莲花）。其流动变化，故为`sakkharā`（砂糖），即`ucchuvikāro`（甘蔗制品）。

169. සර වස කලා කීරො වස්සුට ච.

169. 由语根`sara`、`vasa`、`kalā`，加后缀`kīro`，且`va`变为`u`。

එතෙහි කීරො හොති වස්ස උට ච. සරීයතීති සරීරං=දෙහො. වසන්ති වාසං කරොන්ති එතෙනාති උසීරං=බීරණමූලං. අනෙන ථූලාදි කලීයති පරිමීයතිති කලිරො=අඞ්කුරො.

由这些语根加后缀`kīro`，且`va`变为`u`。其被磨损，故为`sarīraṃ`（身体），即`deho`（躯体）。以此居住，故为`usīraṃ`（香根草），即`bīraṇamūlaṃ`（香茅根）。以此衡量粗细等，故为`kaliro`（嫩芽），即`aṅkuro`（嫩芽）。

170. ගම්භීරාදයො.

170. `gambhīra`等词。

ගම්භීරආදයො කීරන්තා නිපච්චන්තෙ. ගමිස්ස භුක, මලොපො වා, පථවිං, භින්දිත්වා ගච්ඡති පවත්තතීති ගම්භීරො, ගභීරො= අගාධො[Pg.277], කුලිස්ස ලස්ස ළො, පාදෙ කුලති පත්ථරතීති කුළීරො=කක්කටො, එවමඤ්ඤෙපි.

`gambhīra`等词以`kīra`后缀结尾而不规则地构成。对于`gam`语根，[代之以]`bhuka`，或省略`m`。其穿透大地而行，故为`gambhīro`、`gabhīro`（深），即`agādho`（无底）。对于`kuli`语根，`l`变为`ḷ`。其以足聚集或伸展，故为`kuḷīro`（螃蟹），即`kakkaṭo`（螃蟹）。其他亦如此。

171. ඛජ්ජ වල්ල මසා ඌරො.

171. 由语根`khajja`、`valla`、`masa`，加后缀`ūro`。

ඛජ්ජ-මජ්ජනෙ, වල වල්ල-සංවරණෙ, සම-ආමසනෙ, එතෙහි ඌරො හොති, ඛජ්ජීයතීති ඛජ්ජූරො, වීම්හි ඛජ්ජූරී=රුක්ඛවිසෙසො. වල්ලීයති සංවරීයතීති වල්ලූරො=සුක්ඛමංසො. මසීයතීති මසූරො=වීහිවිසෙසො.

`khajja`义为“咀嚼”，`vala`和`valla`义为“覆盖”，`masa`义为“触摸”。由这些语根加后缀`ūro`。其被咀嚼，故为`khajjūro`（枣椰），其阴性形式`khajjūrī`为一种树。其被覆盖，故为`vallūro`（干肉），即`sukkhamaṃso`（干肉）。其被触摸，故为`masūro`（小扁豆），即`vīhiviseso`（一种谷物）。

172. කප්පූරාදයො.

172. `kappūra`等词。

කප්පූරආදයො ඌරන්තා නිපච්චන්තෙ. තුට්ඨිමුප්පාදෙතුං කප්පති සක්කොතීති කප්පූරං=ඝනසාරො. කරොතිස්ස අස්සු, කිබ්බිසං කරොතීති කුරූරො=පාපකාරී. පස-බාධනෙ, පසති පීළෙතීති පසූරො=දුට්ඨො, බ්‍යඤ්ජනං, එවංනාමකො ච, එවමඤ්ඤෙපි.

`kappūra`等词以`ūra`后缀结尾而不规则地构成。其能产生满足，适宜且能够做到，故为`kappūraṃ`（樟脑），即`ghanasāro`（固体精华）。由语根`kar`，`a`变为`u`。其造作罪恶，故为`kurūro`（残酷者），即`pāpakārī`（作恶者）。`pasa`义为“束缚”。其束缚或压迫，故为`pasūro`（暴徒），即`duṭṭho`（恶人），亦指`byañjanaṃ`（辅音），以及有此名称者（如巴宿拉(Pasūra)）。其他亦如此。

173. කඨ චකා ඔරො.

173. 由语根`kaṭha`及`caka`，加后缀`oro`。

කඨ-කිච්ඡජීවනෙ, චක-පරිවිතක්කනෙ, එතෙහි ඔරො හොති. කඨති කිච්ඡෙන ජීවතීති කඨොරො=ථද්ධො. චකති පරිවිතක්කෙතීති චකොරො=පක්ඛිවිසෙසො.

`kaṭha`义为“艰难地生活”，`caka`义为“思索”。由这些语根加后缀`oro`。其艰难地生活，故为`kaṭhoro`（坚硬），即`thaddho`（僵硬）。其不断思索，故为`cakoro`（鹧鸪），即`pakkhiviseso`（一种鸟）。

174. මොරාදයො.

174. `mora`等词。

මොරආදයො ඔරන්තා නිපච්චන්තෙ. මී-හිංසායං, ඊලොපො, මයති හිංසතීති මොරො=මයූරො. කස-ගමනෙ, අස්සි[Pg.278], කසති ගච්ඡතීති කිසොරො=පඨමවයො අස්සො. මහීයති පූජීයතීති මහොරො=වම්මිකො, එවමඤ්ඤෙපි.

`mora`等词以`ora`后缀结尾而不规则地构成。由语根`mī`（义为“伤害”），省略`ī`。其伤害，故为`moro`（孔雀），即`mayūro`（孔雀）。由语根`kasa`（义为“行”），`a`变为`i`。其行走，故为`kisoro`（幼马），即`paṭhamavayo asso`（初龄之马）。其被尊敬，故为`mahoro`（蚁垤），即`vammiko`（蚁垤）。其他亦如此。

175. කුතො එරක.

175. 由语根`ku`，加后缀`eraka`。

කු-සද්දෙතීමස්මා එරක හොති. ‘‘යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ’’ති (5.136) උවඞ, කවති නදතීති කුවෙරො=වෙස්සවණො.

由语根`ku`（义为“发声”），加后缀`eraka`。依（语法规则5.136）《Yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅa sare》，发生`uva`音变。其发声，故为`kuvero`（俱吠罗），即`vessavaṇo`（毗沙门天）。

176. භූ සූහි රික.

176. 由语根`bhū`及`sū`，加后缀`rika`。

භූසත්තායං, සූ-පසවනෙ, එතෙහි රික හොති. භවතීති භූරි=පහූතං, ඞීම්හි භූරී=මෙධා. සවති හිතං පසවතීති සූරි=විචක්ඛණො.

`bhū`义为“存在”，`sū`义为“生产”。由这些语根加后缀`rika`。其存在，故为`bhūri`（丰饶），即`pahūtaṃ`（众多）。当为阴性时，`bhūrī`意为`medhā`（智慧）。其产生利益，故为`sūri`（贤者），即`vicakkhaṇo`（智者）。

177. මී කසී නීහි රු.

177. 由 Mī、Kasī、Nī (词根) 得 ru 后缀。

මී-හිංසායමිච්චස්මා, කපුබ්බා සයතිස්මා, නයතිස්මා ච රු හොති. රංසීහි අන්ධකාරං මීයති හිංසතීති මෙරු=සිරෙරු, කෙ ජලෙ සයති පවත්තතීති කසෙරු=තිණවිසෙසො. අත්තනිස්සිතෙ සුන්දරත්තං නෙති පාපෙතීති නෙරු=පබ්බතො.

由 Mī (词根，义为伤害)，由前置 ka 的 Si (词根)，以及由 Nī (词根) 得 ru 后缀。以光芒伤害黑暗，故为 meru，即须弥山(Sineru)；在水中安住、转起，故为 kaseru，即一种特殊的草(tiṇaviseso)；为依止于己者带来美好，故为 neru，即山(pabbato)。

178. සිනා එරු.

178. 由 Sinā (词根) 得 eru 后缀。

සිනා-සොචෙය්‍යෙතීමස්මා එරු හොති. සිනාති සුචිං කරොතීති සිනෙරු=පබ්බතරාජා.

由 Sinā (词根，义为洗涤、净化) 得 eru 后缀。洗涤、使清净，故为须弥山(Sineru)，即山王(pabbatarājā)。

179. භී රුහි රුක.

179. 由 Bhī、Ru (词根) 得 ruka 后缀。

භී-සයෙ, රු-සද්දෙ, එතෙහි රුක හොති. භායන්ති එතස්මාති භීරු=භයානකො. රවතීති රුරු=මිගො.

Bhī (词根) 用于怖畏义，Ru (词根) 用于声音义，由此二者得 ruka 后缀。人们怖畏它，故为 bhīru，即可怕者(bhayānako)；它鸣叫，故为 ruru，即鹿(migo)。

180. තමා බූලො.

180. 由 Tama (词根) 得 būlo 后缀。

තම-භූසනෙතීමස්මා [Pg.279] බූලො හොති. මුඛං තමෙති භූසෙතීති තම්බූලං=මුඛභූසනං.

由 Tama (词根，义为装饰) 得 būlo 后缀。装饰口腔，故为 tambūlaṃ，即口腔装饰品(mukhabhūsanaṃ)。

181. සිතො ලකවාලා.

181. 由 Si (词根) 得 la、ka、va、āla 后缀。

සි-සෙවායමිච්චස්මා ලකවාලඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති. සත්තෙහි සෙවීයතීති සිලා=පාසාණො, සෙලො=පබ්බතො. ජලං සෙවතීති සෙවාලො=ජලතිණං.

由 Si (词根，义为依止) 得 la、ka、va、āla 等后缀。被有情依止，故为 silā，即石头(pāsāṇo)，或 selo，即山(pabbato)；依止于水，故为 sevālo，即水草(jalatiṇaṃ)。

182. මඞ්ග කම සම්බ සබ සක වස පිස කෙව කල පල්ල කඨ පට කුණ්ඩ මණ්ඩා අලො.

182. 由 Maṅga、Kama、Samba、Saba、Saka、Vasa、Pisa、Keva、Kala、Palla、Kaṭha、Paṭa、Kuṇḍa、Maṇḍā (词根) 得 alo 后缀。

මඞ්ග-මඞ්ගල්‍යෙ, කම-ඉච්ඡායං, සම්බ-මණ්ඩනෙ, සබඉති අස්සෙව කතමලොපස්ස නිද්දෙසො, සක-සත්තිය, වස-නිවාසෙ, පිසගමනෙ, කෙව-සෙවනෙ, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, පල්ල-ගමනෙ, කඨ කිච්ඡජීවනෙ, පට-ගමනත්ථො, කුණ්ඩ-දාහෙ, මණ්ඩ-භූසනෙ, එතෙහි අලො හොති. මඞ්ගන්ති සත්තා එතෙන වුද්ධිං ගච්ඡන්තීති මඞ්ගලං=පසත්ථං. කාමීයතීති කමලං-පඞ්කජං. සම්පති මණ්ඩෙතීති සම්බලං=පාථෙය්‍යං. සබලං=විසභාග වණ්ණවන්තං. සක්කොති වත්තුන්ති සකලං=සබ්බං. වසතීති වසලො=සුද්දො. පියභාවං පිසති ගච්ඡතීති පෙසලො=පියසීලො. කෙවති පවත්තතීති කෙවලං=සකලං. කලීයති පරිමීයති උදකමෙතෙනාති කලලං=අපත්ථින්නං, පල්ලති ආගච්ඡති උදකමෙතස්මාති පල්ලලං=අප්පොදකො සරො. කඨන්ති එත්ථ දුක්ඛෙන යන්තීති කඨලං=කපාලඛණ්ඩං, පටති වුද්ධිං ගච්ඡතීති පටලං=සමූ- හො[Pg.280]. ඝංසෙන කුණ්ඩති දහතීති කුණ්ඩලං=කණ්ණාභරණං. මණ්ඩීයති පරිච්ඡෙදකරණවසෙන භූසීයතීති මණ්ඩලං=සමන්තතො පරිච්ඡින්නං.

Maṅga (词根) 意为吉祥，Kama (词根) 意为欲求，Samba (词根) 意为装饰，`saba` 是对 `assa` 省略 `ma` 后的解释，Saka (词根) 意为能力，Vasa (词根) 意为居住，Pisa (词根) 意为行走，Keva (词根) 意为服务，Kala (词根) 意为计算，Palla (词根) 意为行走，Kaṭha (词根) 意为艰难生活，Paṭa (词根) 意为行走，Kuṇḍa (词根) 意为燃烧，Maṇḍa (词根) 意为装饰，由此等得 alo 后缀。有情因此获得增长，故为 maṅgalaṃ (吉祥)，即值得称赞者(pasatthaṃ)。被欲求，故为 kamalaṃ (莲花)，即泥生(paṅkajaṃ)。因为它能适当地装饰，故为 sambalaṃ (资粮)，即路粮(pātheyyaṃ)。Sabalaṃ (杂色)，即具不同颜色者(visabhāga vaṇṇavantaṃ)。能够存在，故为 sakalaṃ (全部)，即 sabbaṃ。居住，故为 vasalo (贱民)，即首陀罗(suddo)。趋向可爱，故为 pesalo (和蔼可亲的)，即品性可爱者(piyasīlo)。转起，故为 kevalaṃ (唯一、全部)，即 sakalaṃ。水由此被计量，故为 kalalaṃ (泥浆)，即未散开者(apatthinnaṃ)；水流向此处，故为 pallalaṃ (池塘)，即小水池(appodako saro)。人们在此艰难行走，故为 kaṭhalaṃ (瓦片)，即碗碟碎片(kapālakhaṇḍaṃ)。增长，故为 paṭalaṃ (层、群)，即集合(samūho)。因摩擦而燃烧，故为 kuṇḍalaṃ (耳环)，即耳饰(kaṇṇābharaṇaṃ)。因划定界限而被装饰，故为 maṇḍalaṃ (圆形)，即四周被划定者(samantato paricchinnaṃ)。

183. මුසා කලො.

183. 由 Musā (词根) 得 kalo 后缀。

මුසතිස්මා කලො හොති. මුසති එතෙනාති මුසලො=අයොග්ගො.

由 Mus (词根，义为捣碎) 得 kalo 后缀。以此捣碎，故为 musalo (杵)，即铁杵(ayoggo)。

184. ථලාදයො.

184. Thala 等词。

ථලආදයො කලන්තා නිපච්චන්තෙ. ඨස්ස ථො, පුබ්බසරලොපො, තිට්ඨන්ති එත්ථාති ථලං=උන්නතප්පදෙසො. පා-පානෙ, උපුබ්බො, ද්විභාවසරලොපා, උදකං පිවතීති උප්පලං=කුවලයං. පතිස්ස පාටං, පතති ගච්ඡති පරිපාකන්ති පාටලං=ඵලං, තම්බවණ්ණං කුසුමඤ්ච. බංහිස්ස නිග්ගහීතලොපො, බංහති වුද්ධිං ගච්ඡතීති බහලං=ඝනං. චුපිස්ස උස්ස අත්තං, චුපති එකත්ථ න තිට්ඨතීති චපලො=අනවට්ඨිතො, එවමඤ්ඤෙපි.

Thala 等词以 kala 后缀不规则地构成。Ṭhā (词根) 的 `ṭh` 作 `th`，并省略前面的元音；在此站立，故为 thalaṃ，即高地(unnatappadeso)。由 Pā (词根，义为饮) 前置 u，并省略重叠式的元音；饮水，故为 uppalaṃ，即睡莲(kuvalayaṃ)。Pati (词根) 作 pāṭaṃ；落下、走向成熟，故为 pāṭalaṃ，即果实(phalaṃ)与红色的花(tambavaṇṇaṃ kusumañca)。Baṃhi (词根) 省略随韵(niggahīta)；增长，故为 bahalaṃ，即浓厚(ghanaṃ)。Cupi (词根) 的 `u` 作 `a`；不停留在一处，故为 capalo，即不稳定者(anavaṭṭhito)。其他亦如是。

185. කුලා කාලො ච.

185. 由 Kula (词根) 得 kālo 及 kalo 后缀。

කුල-පත්ථාරෙතීමස්මා කාලො හොති කලො ච. කුලති අත්තනො සිප්පං පත්ථරතීති කුලාලො=කුම්භකාරො. කුලති පක්ඛෙ පසාරෙතීති කුලලො=පක්ඛිජාති.

由 Kula (词根，义为扩展) 得 kālo 及 kalo 后缀。扩展自己的技艺，故为 kulālo，即陶工(kumbhakāro)；展开翅膀，故为 kulalo，即一种鸟(pakkhijāti)。

186. මුළාලාදයො.

186. Muḷāla 等词。

මුළාලආදයො කාලන්තා නිපච්චන්තෙ. මීල-නිමීලනෙ, උත්තළතානි, උද්ධටමත්තෙ නිමීලතීති මුළාලං=භිසං. බල-පාණනෙ, ඉත්ත- ළත්තානි[Pg.281], මූසිකාදිඛාදනෙන බලති ජීවතීති බිළාලො=මජ්ජාරො. කප්පිස්ස සංයොගාදිලොපො, කප්පන්ති ජීවිකං එතෙනාති කපාලං=ඝටාදිඛණ්ඩං. පී තප්පනෙ. ‘‘යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ’’ති (5.136) ඉයඞ, අත්තනො ඵලෙන සත්තෙ සන්තප්පෙතීති පියාලො-රුක්ඛො. කුණ-සද්දෙ, වාතසමුට්ඨිතා වීචිමාලා එත්ථ කුණන්ති නදන්තීති කුණාලො=එකො මහාසරො. විස-පවිසනෙ, පවිසන්ති එත්ථාති විසාලො=විත්ථිණ්ණො. පල-ගමනෙ, වාතෙන පලති ගච්ඡතීති පලාලං=සස්සානමුපනීතධඤ්ඤානං නාළපත්තානි. සරතිස්ස සිගො, සසාදයො සරති හිංසතීති සිගාලො=කොත්ථු, එවමඤ්ඤෙපි.

Muḷāla 等词以 kāla 后缀不规则地构成。由 Mīla (词根，义为闭合)，经 uttaḷatāni (音变)，刚被拔起时就闭合，故为 muḷālaṃ，即莲藕(bhisaṃ)。由 Bala (词根，义为生存)，经 itta-ḷattāni (音变)，通过吃老鼠等而存活，故为 biḷālo，即猫(majjāro)。Kappi (词根) 省略词首辅音丛；以此维持生计，故为 kapālaṃ，即瓦罐碎片(ghaṭādikhaṇḍaṃ)。由 Pī (词根，义为使满足)，依(5.136)“yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅa sare”作 iyaṅa (音变)；以自身果实使有情满足，故为 piyālo，即一种树(rukkho)。由 Kuṇa (词根，义为发声)，风所起的波浪在此发声，故为 kuṇālo，即一个大湖(eko mahāsaro)。由 Visa (词根，义为进入)，人们进入此处，故为 visālo，即宽广(vitthiṇṇo)。由 Pala (词根，义为行走)，被风吹动，故为 palālaṃ，即稻秆(sassānamupanītadhaññānaṃ nāḷapattāni)。Sarati (词根) 作 sigo (音变)；伤害野兔等，故为 sigālo，即豺(kotthu)。其他亦如是。

187. චණ්ඩ පතා ණාලො.

187. 由 Caṇḍa、Pata (词根) 得 ṇālo 后缀。

චණ්ඩ-චණ්ඩික්‍යෙ, පත පථ-ගමනෙ, එතෙහි ණාලො හොති. චණ්ඩෙති පීළෙතීති චණ්ඩාලො=මාතඞ්ගො, පතති අධොගච්ඡතීති පාතාලං=රසාතලං.

Caṇḍa (词根) 用于凶暴义，Pata、Patha (词根) 用于行走义，由此等得 ṇālo 后缀。压迫、折磨，故为 caṇḍālo，即贱民(mātaṅgo)；向下坠落，故为 pātālaṃ，即地底深渊(rasātalaṃ)。

188. මාදිතො ලො.

188. 由 Mā 等 (词根) 得 lo 后缀。

මා-මානෙ, ඉ-අජ්ඣෙනගතීසු, පී-තප්පනෙ, දූ-පරිතාපෙ, එවමාදීහි ලො හොති. මීයති පරිමීයතීති මාලා=පන්ති. එති ගච්ඡතීති එලා=සුඛුමෙලා. පිණෙති තප්පෙති එත්ථාති පෙලා=ආසිත්තකූපධානං. දූයති පරිතාපෙතීති දොලා=කීළනයානකං. කලසඞ්ඛ්‍යානෙ, කලනං කල්ලං=යුත්තං.

Mā (词根) 用于测量义，I (词根) 用于前往、学习义，Pī (词根) 用于满足义，Dū (词根) 用于折磨义，由此等得 lo 后缀。被测量，故为 mālā，即行列(panti)。行走，故为 elā，即小豆蔻(sukhumelā)。在此使满足，故为 pelā，即箱箧(āsittakūpadhānaṃ)。使痛苦、折磨，故为 dolā，即秋千(kīḷanayānakaṃ)。由 Kala (词根，义为计算)，得 kalanaṃ，即 kallaṃ，义为适合(yuttaṃ)。

189. අන සල කල කුක සඨ මහා ඉලො.

189. 由 Ana、Sala、Kala、Kuka、Saṭha、Mahā (词根) 得 ilo 后缀。

අන-පාණනෙ, සල-ගමනෙ, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, කුක වක-ආදනෙ, සඨ-කිතවෙ, අරහ මහ-පූජායං, එතෙහි ඉලො හොති. අනති [Pg.282] පවත්තතීතිඅනිලො=මාලුතො. සලති ගච්ඡතීති සලිලං=ජලං. කලති පවත්තතීති කලිලං=ගහනං. කුකති අත්තනො නාදෙන සත්තානං මනං ගණ්හාතීති කොකිලො=පරපුණ්ඩො. සඨති වඤ්චෙතීති සඨිලො=සඨො. මහීයති පූජීයතීති මයිලා=ඉත්ථී.

Ana (词根) 用于呼吸义，Sala (词根) 用于行走义，Kala (词根) 用于计算义，Kuka、Vaka (词根) 用于取食义，Saṭha (词根) 用于欺诈义，Araha、Maha (词根) 用于供养义，由此等得 ilo 后缀。呼吸、流动，故为 anilo，即风(māluto)。行走，故为 salilaṃ，即水(jalaṃ)。流动，故为 kalilaṃ，即稠密(gahanaṃ)。以其鸣声摄取有情之心，故为 kokilo，即杜鹃(parapuṇḍo)。欺骗，故为 saṭhilo，即狡诈者(saṭho)。被尊敬、被供养，故为 mahilā，即女子(itthī)。

190. කුටා කිලො.

190. 由 Kuṭa (词根) 得 kilo 后缀。

කුට-කොටිල්‍යෙතීමස්මා කිලො හොති. අකුටි කුටිලත්තමගමීති කුටිලො=වඞ්කො.

由 Kuṭa (词根，义为弯曲) 得 kilo 后缀。不直而至于弯曲，故为 kuṭilo，即弯曲(vaṅko)。

191. සිථිලාදයො.

191. Sithila 等词。

සිථිලආදයො කිලන්තා නිපච්චන්තෙ. සහ ඛමායං, සහිස්ස සිථත්තං, සහිතුමලන්ති සිථිලං=අදළ්හං. කම්පිස්ස සංයොගාදිලොපො, පරදුක්ඛෙ සති කම්පතීති කපිලො=ඉසි. කබ-වණ්ණෙ, බස්ස පො, අකබි නීලාදිවණ්ණත්තමගමීති කපිලො=වණ්ණවිසෙසො. මථිස්ස මිථො, මථීයතීති මිථිලා=පූරී, එවමඤ්ඤෙපි.

“Sithila”等词是不定式构词。于（词根）“Saha”（忍受），“sahi”变为“sitha”。因其能忍受，故为“sithilaṃ”（松弛的）=“adaḷhaṃ”（不坚固的）。于“Kampi”，省略辅音丛等。因其于他人之苦而颤动，故为“kapilo”（迦毗罗）=“isi”（仙人）。于（词根）“Kaba”（颜色），“ba”变为“pa”。因其呈现非蓝色等颜色，故为“kapilo”（褐红色）=“vaṇṇaviseso”（一种特殊的颜色）。于“Mathi”，变为“mitho”。因其被搅动，故为“mithilā”（弥提罗）=“pūrī”（城市）。其他亦尔。

192. චට කණ්ඩ වට්ට පුථා කුලො.

192. 于（词根）“Caṭa”、“kaṇḍa”、“vaṭṭa”、“putha”，接“kulo”后缀。

චට-භෙදනෙ, කණ්ඩ-ඡෙදනෙ, වට්ට-වත්තනෙ, පුථ පථ-විත්ථාරෙ, එතෙහි කුලො හොති. චටති මිත්තෙ භින්දතීති චටුලො=චාටුකාරී. කණ්ඩීයති ඡින්දීයතීති කණ්ඩුලො=රුක්ඛො. වට්ටතීති වට්ටුලො=පරිමණ්ඩලො. අපත්ථරීති පුථුලො=විත්ථාරො.

（词根）“Caṭa”义为破坏，“kaṇḍa”义为切断，“vaṭṭa”义为旋转，“putha”或“patha”义为铺开，于此等（词根后）接“kulo”后缀。因其破坏朋友，故为“caṭulo”（谄媚者）=“cāṭukārī”。因其被切断，故为“kaṇḍulo”（一种树）=“rukkho”。因其旋转，故为“vaṭṭulo”（圆形的）=“parimaṇḍalo”。因其铺开，故为“puthulo”（宽广的）=“vitthāro”。

193. තුමුලාදයො.

193. “Tumula”等词。

තුමුලආදයො කුලන්තා නිපච්චන්තෙ. තම ඛෙදනෙ, අස්සු, අතමි විත්ථිණ්ණත්තමගමීති තුමුලො=පත්ථටො. තමිස්ස ඩුක, තමීයති [Pg.283] විකාරමාපාදීයතීති තණ්ඩුලො=වීහිසාරො. නිපුබ්බස්ස චිනාතිස්ස ඉලොපො, අත්ථිකෙහි නිචීයතෙති නිචුලො=හිජ්ජලො, එවමඤ්ඤෙපි.

“Tumula”等词以“kula”为后缀，是不定式构词。于（词根）“Tama”（疲惫），插入“u”，因疲惫而广布，故为“tumulo”（喧闹的）=“patthaṭo”（广布的）。于（词根）“Tami”，插入“ḍu”，因其被损害而变化，故为“taṇḍulo”（米）=“vīhisāro”（稻谷之精华）。于前缀“ni”及（词根）“cināti”（堆积），省略“i”音，因被需求者堆积，故为“niculo”（玉蕊树）=“hijjalo”（玉蕊树）。其他亦尔。

194. කල්ල කප තක්ක පටා ඔලො.

194. 于（词根）“Kalla”、“kapa”、“takka”、“paṭa”，接“olo”后缀。

කල්ල-සද්දෙ, කප-අච්ඡාදනෙ, තක්ක-විතක්කෙ, පට-ගමනෙ, එතෙහි ඔලො හොති. වාතවෙගෙන සමුද්දතො උට්ඨහිත්වා කල්ලති නදතීති කල්ලොලො=මහාවීචි. කපති දන්තෙ අච්ඡාදතීති කපොලො=වදනෙකදෙසො. තක්කීයතීති තක්කොලං=කොලකං. පටති බ්‍යාධිමෙතෙන ගච්ඡතීති පටොලො=තිත්තකො.

（词根）“Kalla”义为声音，“kapa”义为覆盖，“takka”义为思索，“paṭa”义为行走，于此等（词根后）接“olo”后缀。因风力从海中升起而发出声响，故为“kallolo”（巨浪）=“mahāvīci”（巨浪）。因其覆盖牙齿，故为“kapolo”（脸颊）=“vadanekadeso”（脸的一部分）。因其被思索，故为“takkolaṃ”（荜澄茄）=“kolakaṃ”（荜澄茄）。因疾病由此而去，故为“paṭolo”（栝楼）=“tittako”（苦瓜）。

195. අඞ්ගා උලොලී.

195. 于（词根）“Aṅga”，接“ula”或“ulī”后缀。

අඞ්ග-ගමනත්ථො, එතස්මා උලඋලී හොන්ති. අඞ්ගන්ති එතෙන ජානන්තීති අඞ්ගුලං=පමාණං. අඞ්ගති උග්ගච්ඡතීති අඞ්ගලි=කරසාඛා.

（词根）“Aṅga”义为行走，由此（词根后）接“ula”或“ulī”后缀。因以此了知（身体部位），故为“aṅgulaṃ”（指宽）=“pamāṇaṃ”（尺度）。因其向上伸展，故为“aṅgali”（手指）=“karasākhā”（手之分支）。

196. අඤ්ජාලි.

196. 于（词根）“Añja”，接“ali”后缀。

අඤ්ජ-බ්‍යත්ති මක්ඛන ගති කන්තීසු, එතස්මා අලි හොති. අඤ්ජෙති භත්තිමනෙන පකාසෙතීති අඤ්ජලි=කරපුටො.

（词根）“Añja”义为显现、涂抹、行走、光辉，由此（词根后）接“ali”后缀。因以此显露虔敬，故为“añjali”（合掌）=“karapuṭo”（双手合十）。

197. ඡදා ලි.

197. 于（词根）“Chada”，接“li”后缀。

ඡද-සංවරණෙ, එතස්මා ලි හොති. ඡාදෙතීති ඡල්ලී=සකලිකා.

（词根）“Chada”义为遮盖，由此（词根后）接“li”后缀。因其覆盖，故为“challī”（树皮）=“sakalikā”（碎片）。

198. අල්ල්‍යාදයො.

198. “Alli”等词。

අල්ලිආදයො ලිඅන්තා නිපච්චන්තෙ. අර-ගමනෙ, අරති පවත්තතීති අල්ලි=රුක්ඛො. නයතිස්ස එත්තාභාවො, අත්තිකෙහි නීයතීති [Pg.284]4 නීලි, ඞීම්හි නීලී=ගච්ඡජාති. ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1.34) ලස්ස ද්විභාවෙ රස්සත්තෙ ච නිල්ලීතිපි හොති. පාලිස්ස පා, පාලෙති රක්ඛතීති පාලි, ඞීම්හි පාලී=පන්ති. පාලිස්ස පලො, පාලෙති රක්ඛතීති පල්ලි=කුටි. චුද-චොදනෙ, ඔත්තාභාවො, චොදීයතීති චුල්ලි=උද්ධනං, එවමඤ්ඤෙපි.

“Alli”等词以“li”为后缀，是不定式构词。于（词根）“Ara”（行走），因其持续行进，故为“alli”（树）=“rukkho”（树）。于“Nayati”，无“etta”音，因被需求者引导，故为“nīli”（靛蓝），接“ṅī”后缀时为“nīlī”=“gacchajāti”（一种灌木）。根据“Saramhā dve”（1.34）之规则，当“l”双写且前一元音短化时，亦可为“nillī”。于“Pāli”，变为“pā”，因其守护，故为“pāli”（堤岸），接“ṅī”后缀时“pālī”=“panti”（行列）。于“Pāli”，变为“palo”，因其守护，故为“palli”（村舍）=“kuṭi”（孤邸）。于（词根）“Cuda”（催促），无“otta”音，因被催促，故为“culli”（炉灶）=“uddhanaṃ”（炉灶）。其他亦尔。

199. පිලාදීහ්‍යවො.

199. 于“Pila”等（词根），接“avo”后缀。

පිල-වත්තනෙ, පල්ල-ගමනෙ, පණ-බ්‍යවහාරථුතීසු, එවමාදීහි අවො හොති. පිල්‍යතෙති පෙලවො=ලහු. පල්ලතීති පල්ලවො=කිසලයං. පණීයතීති පණවො=මුදඞ්ගො. එවමඤ්ඤෙපි.

（词根）“Pila”义为旋转，“palla”义为行走，“paṇa”义为交易、赞颂，于此等（词根后）接“avo”后缀。因其被碾磨，故为“pelavo”（轻）=“lahu”（轻）。因其伸展，故为“pallavo”（嫩芽）=“kisalayaṃ”（嫩芽）。因其被敲击，故为“paṇavo”（手鼓）=“mudaṅgo”（手鼓）。其他亦尔。

200. සාළවාදයො.

200. “Sāḷava”等词。

සාළවආදයො අවන්තා නිපච්චන්තෙ. සල-ගමනත්ථො, උපන්තස්ස දීඝො ළත්තඤ්ච නිපාතනා. සලති පවත්තතීති සාළ වො=අභිසඞ්ඛතං බදරාදිඵලඛාදනීයං. කිත-නිවාසෙ, එත්තාභාවො, කෙතතීති කිතවො=ජූතකාරො, චොරො ච. මූ-බන්ධනෙ, ඌස්ස රස්සත්තං, තුඤ චාවස්ස, මුනාති බන්ධතීති මුතවො=චණ්ඩාලො. වල වල්ල-සංවරණෙ, ළත්තං, වලති, වල්‍යතෙති වා වළවා=තුරඞ්ගකන්තා. මුර-සංවෙළනෙ, මුරීයතීති මුරවො=මුදඞ්ගො, එවමඤ්ඤෙපි.

“Sāḷava”等词以“ava”为后缀，是不定式构词。于（词根）“Sala”（行走），其倒数第二音节长音化及“ḷ”音化皆为不定式构词。因其持续行进，故为“sāḷavo”（蜜饯）=“abhisaṅkhataṃ badarādiphalakhādanīyaṃ”（经调制的枣等果实之嚼食）。于（词根）“Kita”（居住），无“etta”音，因其欺诈，故为“kitavo”（赌徒）=“jūtakāro”（赌徒），亦为“coro”（盗贼）。于（词根）“Mū”（束缚），“ū”音短化，插入“tu”及“ava”，因其束缚，故为“mutavo”（旃陀罗）=“caṇḍālo”（旃陀罗）。于（词根）“Vala”、“valla”（覆盖），“l”音“ḷ”音化，因其覆盖或被覆盖，故为“vaḷavā”（母马）=“turaṅgakantā”（马之配偶）。于（词根）“Mura”（缠绕），因其被缠绕，故为“muravo”（手鼓）=“mudaṅgo”（手鼓）。其他亦尔。

201. සරා ආවො.

201. 于（词根）“Sara”，接“āvo”后缀。

සරතිස්මා ආවො හොති. සරති පවත්තතීති සරාවො=භාජනවිසෙසො.

从（词根）“Sara”接“āvo”后缀。因其流动持续，故为“sarāvo”（陶器）=“bhājanaviseso”（一种特殊的器皿）。

202. අල මල බිලා ණුවො.

202. 于（词根）“Ala”、“mala”、“bila”，接“ṇuvo”后缀。

අල-බන්ධනෙ[Pg.285], මල මල්ල-ධාරණෙ, බිල-භෙදනෙ, එතෙහි ණුවො හොති. ලතාහි අලීයතීති ආලුවො=ගච්ඡජාති. මලති ධාරෙතීති මාලුවො=පත්තලතා. බිලති භින්දතීති බෙලුවො=රුක්ඛො.

（词根）“Ala”义为束缚，“mala”、“malla”义为持有，“bila”义为穿破，于此等（词根后）接“ṇuvo”后缀。因被藤蔓缠绕，故为“āluvo”（藤本植物）=“gacchajāti”（一种灌木）。因其持有，故为“māluvo”（叶藤）=“pattalatā”（叶藤）。因其破裂，故为“beluvo”（毗罗果树）=“rukkho”（树）。

203. ගාත්වී වො.

203. 于（词根）“Gā”，接“īvo”后缀。

කා ගා-සද්දෙතීමස්මා ඊවො හොති. ගායන්ති එතායාති ගීවා=ගලො.

（词根）“Kā”、“gā”义为声音，由此（词根后）接“īvo”后缀。因以此歌唱，故为“gīvā”（颈部）=“galo”（喉咙）。

204. සුතො ක්වත්වා.

204. 于（词根）“Su”，接“kva”或“kvā”后缀。

සු-සවනෙතීමස්මා ක්ව ක්වා හොන්ති. සුණාතීති සුවො=කීරො. සුවා=සුණො.

（词根）“Su”义为听闻，由此（词根后）接“kva”、“kvā”后缀。因其听闻，故为“suvo”（鹦鹉）=“kīro”（鹦鹉）。“Suvā”（狗）=“suṇo”（狗）。

205. විද්වා.

205. “Vidvā”（不定式构词）。

විදතිස්මා ක්වා පරරූපාභාවො අ නිපච්චන්තෙ. විදති ජානාතීති විද්වා=විදූ.

从（词根）“Vidati”接“kvā”后缀，但后缀后形消失，且不规则地接“a”后缀而成。因其了知，故为“vidvā”（智者）=“vidū”（智者）。

206. ථුතො රෙවො.

206. 于（词根）“Thu”，接“revo”后缀。

ථු-අභිත්ථවෙ, එතස්මා රෙවො හොති. ථවති සිඤ්චතීති ථෙවො=ඵුසිතං.

动词根“Thu”用于“赞颂”义，由此构成“revo”后缀。因其赞颂(thavati)或喷洒(siñcati)，故称“thevo”(水滴)，即“phusitaṃ”(水滴)。

207. සමා රිවො.

207. 由动词根“Sama”构成“rivo”后缀。

සම-උපසමෙ, එතස්මා රිවො හොති. සමෙති උපසමෙතීති සිවො=උමාපති, සිවා=සිගාලො, සිවං=සන්ති.

动词根“Sama”用于“平息”义，由此构成“rivo”后缀。因其平息(sameti)或使平息(upasameti)，故称“sivo”(吉祥)，即乌摩波提(Umāpati，湿婆)；“sivā”(雌豺)，即豺狼(sigālo)；“sivaṃ”(吉祥)，即寂静(santi)。

208. ඡදා රවි.

208. 由动词根“Chada”构成“ravi”后缀。

ඡද-සංවරණෙ[Pg.286], එතස්මා රවි හොති. ඡාදෙතීති ඡවි=ජුති.

动词根“Chada”用于“遮盖”义，由此构成“ravi”后缀。因其覆盖(chādeti)，故称“chavi”(皮肤)，即光辉(juti)。

209. පූර තිමා කිසො රස්සො ච.

209. 由“Pūra”、“Tima”等动词根构成“kiso”后缀，且有短音化。

පූර-පූරණෙ, තිම-තෙමනෙ, එතෙහි කිසො හොති ඌස්ස රස්සො ච. පූරෙතීති පුරිසො=පුමා. (පුරෙ උච්චට්ඨානෙ සෙති පවත්තතීති වා පුරිසො=සොව.) තෙමෙතීති තිමිසං=තමො.

动词根“Pūra”用于“充满”义，“Tima”用于“潮湿”义，由这些动词根构成“kiso”后缀，且“ū”短音化。因其充满(pūreti)，故称“puriso”(人)，即“pumā”(男人)。（或说，因其卧于(seti)或存在(pavattati)于前方高处(pure uccaṭṭhāne)，故称“puriso”(人)，即“sova”(他)。）因其使潮湿(temeti)，故称“timisaṃ”(黑暗)，即“tamo”(黑暗)。

210. කරා ඊසො.

210. 由动词根“Kara”构成“īso”后缀。

කරොතිස්මා ඊසො හොති. කරීයතීති කරීසං=ගූථං.

由“Karoti”构成“īso”后缀。因其被造作(karīyati)，故称“karīsaṃ”(粪便)，即“gūthaṃ”(粪便)。

211. සිරීසාදයො.

211. “Sirīsa”等词。

සිරීසආදයො ඊසන්තා නිපච්චන්තෙ. සරතිස්ස අස්සි, සප්පදට්ඨකාලාදීසු සරීයතීති සිරීසො=රුක්ඛො. පූරිස්ස රස්සත්තං, පූරෙතීති පුරීසං=ගූථං. තලිස්ස දීඝො, තලති සත්තානං පතිට්ඨානං භවතීති තාලීසං=ඔසධිවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි.

“Sirīsa”等词以“īsa”为结尾，是不规则构成的(nipaccante)。由“Sarati”加“assi”后缀，因其在被蛇咬等时被忆念(sarīyati)，故为“sirīso”(合欢树)，即树(rukkho)。由“Pūri”短音化，因其充满(pūreti)，故为“purīsaṃ”(粪便)，即“gūthaṃ”(粪便)。由“Tali”长音化，因其作为众生的立足处(talati sattānaṃ patiṭṭhānaṃ bhavati)，故为“tālīsaṃ”(一种药草)，即一种特殊的药草(osadhiviseso)。其他亦如是。

212. කරා රිබ්බිසො.

212. 由动词根“Kara”构成“ribbiso”后缀。

කරොතිස්මා රිබ්බිසො හොති. කරීයතීති කිබ්බිසං=පාපං.

由“Karoti”构成“ribbiso”后缀。因其被造作(karīyati)，故称“kibbisaṃ”(罪恶)，即“pāpaṃ”(罪恶)。

213. සසාස වස විස හන වන මනාන කමා සො.

213. 由“Sasa”、“Asa”、“Vasa”、“Visa”、“Hana”、“Vana”、“Mana”、“Ana”、“Kama”等动词根依次构成“so”后缀。

සස-ගති හිංසා විස්සස පාණනෙසු, අස-ඛෙපනෙ, වස-නිවාසෙ, විස-පවිසනෙ, හන-හිං සායං, වන සන-සම්භත්තියං, මන-ඤාණෙ, අන-පාණනෙ, කම-ඉච්ඡායං, එතෙහි සො හොති, සසන්ති ජීවන්ති සත්තා එතෙනාති සස්සං=කලමාදි, අසති ඛිපතීති අස්සො=හයො[Pg.287]. වසන්ති එත්ථාති වස්සං=සංවච්ඡරො. විසතීති වෙස්සො=තතියවණ්ණො. හඤ්ඤතෙති හංසො=සිතච්ඡදො. වනොති පත්ථරතීති වංසො=සන්තානො, වෙළු ච. මඤ්ඤතෙති මංසං=පිසිතං, අනති ජීවති එතෙනාති අංසො=එකාට්ඨාසො, භුජසිරො ච. කාමීයතීති කංසො=පරිමාණං.

动词根“Sasa”用于“行、伤害、信任众生”义，“Asa”用于“投掷”义，“Vasa”用于“居住”义，“Visa”用于“进入”义，“Hana”用于“伤害”义，“Vana”与“Sana”用于“分享”义，“Mana”用于“知晓”义，“Ana”用于“呼吸”义，“Kama”用于“意欲”义，由这些动词根构成“so”后缀。众生因此而活(sasanti jīvanti sattā etena)，故为“sassaṃ”(谷物)，即稻谷等(kalamādi)。其投掷(asati khipati)，故为“asso”(马)，即“hayo”(马)。众生于此居住(vasanti ettha)，故为“vassaṃ”(年)，即“saṃvaccharo”(年)。其进入(visati)，故为“vesso”(吠舍)，即第三种姓(tatiyavaṇṇo)。其被杀(haññate)，故为“haṃso”(天鹅)，即白翼者(sitacchado)。其分布(vanoti)或扩展(pattharati)，故为“vaṃso”(世系)，亦指竹(veḷu)。其被思量(maññate)，故为“maṃsaṃ”(肉)，即“pisitaṃ”(肉)。众生因此呼吸而活(anati jīvati etena)，故为“aṃso”(部分)，亦指肩(bhujasiro)。其被欲求(kāmīyati)，故为“kaṃso”(铜器)，即量器(parimāṇaṃ)。

214. ආමි ථු කු සීතො සක.

214. 由“Āmi”、“Thu”、“Ku”、“Sī”等动词根构成“saka”后缀。

ආපුබ්බො මි-පක්ඛෙපෙ, ථු-අභිත්ථවෙ කු-සද්දෙ, සී-සයෙ, එතෙහි සක හොති. ආමීයති අන්තො පක්ඛිපීයතීති ආමිසං=භක්ඛං. ථවීයතීති ථුසො=වීහිතචො. කවති වාතෙන නදතීති කුසො=තිණවිසෙසො. සයන්ති එත්ථ ඌකාති සීසං=මුද්ධා, කාලතිපු ච.

动词根“Mi”加前缀“Ā”用于“投入”义，“Thu”用于“赞颂”义，“Ku”用于“发声”义，“Sī”用于“卧”义，由这些动词根构成“saka”后缀。其被投入内部(āmīyati anto pakkhipīyati)，故为“āmisaṃ”(饵)，即食物(bhakkhaṃ)。其被赞颂(thavīyati)，故为“thuso”(稻壳)，即稻皮(vīhitaco)。其因风而鸣(kavati vātena nadati)，故为“kuso”(吉祥草)，即一种特殊的草(tiṇaviseso)。虱(ūkā)卧于此(sayanti ettha)，故为“sīsaṃ”(头)，即头顶(muddhā)；亦指黑铅(kālatipu)。

215. ඵස්සාදයො.

215. “Phassa”等词。

ඵස්සආදයො සකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඵුස-සම්ඵස්සෙ, උස්සත්ථං, ඵුසතීති ඵස්සො=කායවිඤ්ඤාණවිසයො. ඵුස්සො=නක්ඛත්තං. පුස පොසනෙ, පොසීයතීති පුස්සං=ඵලවිසෙසො. භූ-සත්තායං, භූස්ස රස්සො, අභවීති භුසං=තුච්ඡධඤ්ඤං, අංකිස්ස උක, අඞ්කෙති අනෙන අඤ්ඤෙති අඞ්කුසො=ගජපතොදො. ඵාය-වුද්ධියං, පපුබ්බො, යලොපො, ඵායති වුද්ධිං ගච්ඡතීති පප්ඵාසං=දෙහකොට්ඨාසවිසෙසො. කලිස්මා සස්ස මාඤ, කුලිස්මා ච, කලීයති පරිමීයතීති කම්මාසො=සබලො, කම්මාසං=පාපං. කුලති පත්ථරතීති කුම්මාසො=භක්ඛවිසෙසො. මනිස්ස ජූක, මඤ්ඤති සධනත්තං එතායාති මඤ්ජූසා=කට්ඨපෙළා. පීස්ස යූක, පිණෙතීති පීයූසං=අමතං. කුල-සංවරණෙ, ඉක, කුලීයති සංවරීයතීති කුලිසං=වජිරං[Pg.288]. බල-සංවරණෙ, ඉක, ලස්ස ළත්තඤ්ච, බලති එතෙන මච්ඡෙ ගණ්හාතීති බළිසො=මච්ඡවෙධනං. මහිස්ස එක, මහීයතීති මහෙසී=කතාභිසෙකා පධානිත්ථී, එවමඤ්ඤෙපි.

“Phassa”等词以“saka”为结尾，是不规则构成的(nipaccante)。动词根“Phusa”用于“接触”义，其接触(phusati)，故为“phasso”(触)，即身识所缘(kāyaviññāṇavisayo)。“Phusso”(鬼宿)，即星宿(nakkhattaṃ)。动词根“Pusa”用于“滋养”义，其被滋养(posīyati)，故为“pussaṃ”(一种特殊的果实)，即“phalaviseso”(一种特殊的果实)。动词根“Bhū”用于“存在”义，“bhū”短音化，其不存在(abhavi)，故为“bhusaṃ”(糠)，即空谷(tucchadhaññaṃ)。由“aṃki”加“uka”后缀，以此标识他物(aṅketi anena aññe)，故为“aṅkuso”(钩)，即象钩(gajapatodo)。动词根“Phāya”用于“增长”义，加前缀“pa”，“ya”脱落，其增长(phāyati vuddhiṃ gacchati)，故为“papphāsaṃ”(肺)，即一种特殊的身体部位(dehakoṭṭhāsaviseso)。由“Kali”的“sa”变为“māña”，以及由“Kuli”，其被计算(kalīyati parimīyati)，故为“kammāso”(斑驳的)，即“sabalo”(杂色的)；“kammāsaṃ”(恶业)，即“pāpaṃ”(罪恶)。其铺展(kulati pattharati)，故为“kummāso”(一种特殊的食物)，即“bhakkhaviseso”(一种特殊的食物)。由“Mani”加“jūka”后缀，以此思量财富(maññati sadhanattaṃ etāya)，故为“mañjūsā”(箱)，即木匣(kaṭṭhapeḷā)。由“Pī”加“yūka”后缀，其使愉悦(piṇeti)，故为“pīyūsaṃ”(甘露)，即“amataṃ”(不死)。动词根“Kula”用于“围绕”义，加“ika”后缀，其被围绕(kulīyati saṃvarīyati)，故为“kulisaṃ”(金刚)，即“vajiraṃ”(雷电)。动词根“Bala”用于“围绕”义，加“ika”后缀，且“la”变为“ḷa”，以此捕捉鱼(balati etena macche gaṇhāti)，故为“baḷiso”(钓钩)，即捕鱼工具(macchavedhanaṃ)。由“Mahi”加“eka”后缀，其被尊敬(mahīyati)，故为“mahesī”(王后)，即已灌顶的主妇(katābhisekā padhānitthī)。其他亦如是。

216. සුතො ණිසක.

216. 由动词根“Su”构成“ṇisaka”后缀。

සුණාතිස්මා ණිසක හොති. සුණාතීති සුණිසා=පුත්තභරියා.

由“Suṇāti”构成“ṇisaka”后缀。因其听从(suṇāti)，故称“suṇisā”(儿媳)，即儿子的妻子(puttabhariyā)。

217. වෙතාත යු පනාල කල චමා අසො.

217. 由“Veta”、“Ata”、“Yu”、“Pana”、“Ala”、“Kala”、“Cama”等动词根构成“aso”后缀。

වෙත-සුත්තියො ධාතු, අත-සාතච්චගමනෙ, යු-මිස්සනෙ, පනථුතියං, අල-බන්ධනෙ, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, චම-අදනෙ, එතෙහි අසො හොති. වෙතති පවත්තතීති වෙතසො=වානීරො. අතති වාතෙරිතො නිච්චං වෙධත්තං යාතීති අතසො=වනප්පතිවිසෙසො වීම්හි අභසී=ගච්ඡවිසෙසො. යවීයති මිස්සීයතීති යවසො=පසුඝාසො. පඤ්ඤතෙ ථවීයතෙති පනසො=කණ්ඩණීඵලො. අලීයති බන්ධියතීති අලසො=මන්දකාරී. කලීයතීති කලසො=කුම්භො. චමති අදති අනෙනාති චමසො=හොමභාජනං.

动词根“Veta”(即“Sutti”)，“Ata”用于“持续行”义，“Yu”用于“混合”义，“Pana”用于“赞颂”义，“Ala”用于“束缚”义，“Kala”用于“计算”义，“Cama”用于“食”义，由这些动词根构成“aso”后缀。其流动(vetati)或运转(pavattati)，故为“vetaso”(芦苇)，即“vānīro”(藤)。其被风吹动而持续摇摆(atati vāterito niccaṃ vedhattaṃ yāti)，故为“ataso”(亚麻)，即一种特殊的林木(vanappativiseso)或一种特殊的灌木(gacchaviseso)。其被混合(yavīyati missīyati)，故为“yavaso”(草料)，即牲畜的食物(pasughāso)。其被赞颂(paññate thavīyate)，故为“panaso”(波罗蜜)，即多刺的果实(kaṇḍaṇīphalo)。其被束缚(alīyati bandhiyati)，故为“alaso”(懒惰者)，即行动迟缓者(mandakārī)。其被计算(kalīyati)，故为“kalaso”(罐)，即“kumbho”(壶)。以此进食(camati adati anena)，故为“camaso”(勺)，即献祭容器(homabhājanaṃ)。

218. වය දිව කර කරෙහ්‍යසණසකපාසකසා.

218. 由“Vaya”、“Diva”、“Kara”、“Kara”等动词根依次构成“asaṇa”、“saka”、“pāsa”、“kasā”等后缀。

වයත්‍යාදීහි අසණආදයො හොන්ති යථාක්කමං. වයති ගච්ඡතීති වායසො=කාකො. දිබ්බන්ති එත්ථාති දිවසො=දිනං. කරීයතීති කප්පාසො=සුත්තසම්භවො. කිබ්බිසං කරොතීති කක්කසො=ඵරුසො.

由“Vayati”等动词依次构成“asaṇa”等后缀。其行进(vayati gacchati)，故为“vāyaso”(乌鸦)，即“kāko”(乌鸦)。于此闪耀(dibbanti ettha)，故为“divaso”(白昼)，即“dinaṃ”(天)。其被制作(karīyati)，故为“kappāso”(棉)，即由线生成者(suttasambhavo)。其制造罪恶(kibbisaṃ karoti)，故为“kakkaso”(粗恶的)，即“pharuso”(粗暴的)。

219. සස මස දංසාසා සු.

219. 由“Sasa”、“Masa”、“Daṃsa”、“Asa”等动词根构成“su”后缀。

සසාදීහි [Pg.289] සු හොති. සසති ජීවතීති සස්සු=ජයම්පතීනං මාතා. මසීයතීති මස්සු=පුරිසමුඛෙ පවද්ධලොමානි. ‘‘ලොපො’’ති (1.39) නිග්ගහීතලොපො, දංසීයති බන්ධමනෙනාති දස්සු=චොරො. අසීයති ඛිපීයතීති අස්සු=බප්පො.

由“Sasa”等动词根构成“su”后缀。其呼吸而活(sasati jīvati)，故为“sassu”(婆婆)，即夫妻之母(jayampatīnaṃ mātā)。其被测量(masīyati)，故为“massu”(胡须)，即男子脸上生长的毛发(purisamukhe pavaddhalomāni)。根据‘Lopo’(1.39)规则，鼻音(niggahīta)脱落，其被束缚(daṃsīyati bandhamane)，故为“dassu”(盗贼)，即“coro”(贼)。其被抛出(asīyati khipīyati)，故为“assu”(眼泪)，即“bappo”(泪)。

220. විදා දසුක.

220. 由动词根“Vid”构成“dasuka”后缀。

විදිස්මා දසුක හොති. විදති ජානාතීති විද්දසු=විද්වා.

由“Vid”构成“dasuka”后缀。因其知晓(vidati jānāti)，故称“viddasu”(智者)，即“vidvā”(有识之士)。

221. සසා රීහො.

221. 由动词根“Sasa”构成“rīho”后缀。

සසතිස්මා රීහො හොති. සසති හිංසතීති සීහො=කෙසරී.

由“sasati”派生出“sīho”。因其伤害，故称“sīho”(狮)，即“kesarī”。

222. ජීවාමා හො වමා ච.

222. 由(词根)“jīv”、“am”，(派生)“ho”、“vamā”。

ජීව-පාණධාරණෙ, අම-ගමනෙ, එතෙහී හො හොති, වමා චාන්තාදෙසා යථාක්කමං, ආදෙසවිධානං පන පරරූපබාධනත්ථං. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1.39) රස්සත්තං, ජීවන්ති එතායාති ජිව්හා=රසනා. අමති පවත්තතීති අම්හං=අස්මා. පපුබ්බෙ අමති පවත්තතීති පම්හං=පඛුමං.

词根“jīva”义为维持生命，“ama”义为行走。由此等词根依次发生“ho”与“vamā”作为词尾替换，此替换规定是为了防止后形变化。依《于辅音后长短母音》(1.39)规则而为短音。众生以此为生，故称“jivhā”(舌)，即“rasanā”(味根)。因其行进，故称“amhaṃ”(我)，即“asmā”。前置“pa”，因其行进，故称“pamhaṃ”(睫毛)，即“pakhumaṃ”。

223. තණ්හාදයො.

223. 渴爱等。

තණ්හආදයො හන්තා නිපච්චන්තෙ. තස-පිපාසායං, සස්ස ණත්තං, එවමුපරි ච, තසති පාතුමිච්ඡති එතායාති තණ්හා=ලො භො. කස-විලෙඛනෙ, කසතීති කණ්හො=කාළො. ජුත-දිත්තියං, තස්ස ණත්තං, ඔත්තාභාවො ච, ජොතෙතීති ජුණ්හා=චන්ද- පභා[Pg.290]. මීලිස්ස ළො, නිමීලන්ත්‍යනෙන අක්ඛීනීති මීළ්හං-ගූථං. ගාහිස්ස ළො, ගය්හතීති ගාළ්හං, දහිස්ස ළො, දහතීති දළ්හං, බහිස්ස ළො, දීඝො ච, බහති වුද්ධිං වච්ඡතීති බාළ්හං, එතෙ තයො දළ්හත්ථා. ගමිස්ස අස්සි, ගච්ඡතීති ගිම්හො-නිදාඝො. පටකලානං අක ච, පටති යාතීති පටහො=භෙරිවිසෙසො. කලීයති පරිමීයති අනෙන සූරභාවොති කලහො=විවාදො. කටවරානං ආක, කටන්ති එත්ථ ඔසධාදිං මද්දන්තීති කටාහො=භාජනවිසෙසො. වරීයතීති වරාහො=සූකරො. ලුනාතිස්ස ඔ, ලුනාති එතෙනාති ලොහං=අයාදි. එවමඤ්ඤෙපි.

“Taṇhā”等词由后缀“ha”不规则派生。(词根)“tas”义为渴，“s”变为“ṇ”，其上亦然。以此渴求饮，故称“taṇhā”(渴爱)，即“lobha”(贪)。(词根)“kas”义为划，因其划，故称“kaṇho”(黑)，即“kāḷo”。(词根)“jut”义为亮，“t”变为“ṇ”，且无“o”级音变。因其发光，故称“juṇhā”(月光)，即“candappabhā”。于(词根)“mīl”，其“l”音变为“ḷ”。以此闭眼，故称“mīḷhaṃ”(粪)，即“gūthaṃ”。于(词根)“gāh”，其尾音变为“ḷ”。被执取，故称“gāḷhaṃ”(紧密)。于(词根)“dah”，其尾音变为“ḷ”。因其燃烧，故称“daḷhaṃ”(坚固)。于(词根)“bah”，其尾音变为“ḷ”，且长音。因其增长，故称“bāḷhaṃ”(强烈)。此三者皆为坚固义。于(词根)“gam”，后缀为“ha”。因其行进，故称“gimho”(热季)，即“nidāgho”。于(词根)“paṭ”与“kal”，后缀为“aha”。因其行进，故称“paṭaho”(鼓)，即一种特殊的鼓。以此衡量勇猛，故称“kalaho”(争吵)，即“vivādo”(争论)。于(词根)“kaṭ”与“var”，后缀为“āha”。于此捣碎药等，故称“kaṭāho”(锅)，即一种特殊的容器。被选择，故称“varāho”(猪)，即“sūkaro”。于(词根)“lunāti”，其母音变为“o”。以此切割，故称“lohaṃ”(金属)，即铁等。其他亦如是。

224. පණුස්සහා හිහී ණොළඞ ච.

224. 由(词根)“paṇ”、“ussah”，(派生)“hi”、“hī”，及(词尾替换)“ṇa”、“oḷaṅa”。

පණා උපුබ්බසහා ච හිහී හොන්ති යථාක්කමං, ණඔළඞ චාන්තාදෙසා, ආදෙසවිධානසාමත්ථියා පරරූපාභාවො, පණීයති වොහරීයතීති පණ්හි=පාදස්ස පච්ඡාභාගො. උස්සහතීති උස්සාළ්හී-වීරියං.

(词根)“paṇ”与带前缀“u”的(词根)“sah”依次变为“hi”和“hī”，且词尾替换为“ṇa”和“oḷaṅa”。由于替换规定的效力，无后形变化。因其被使用、交易，故称“paṇhi”(足跟)，即足的后部。因其努力，故称“ussāḷhī”(勤奋)，即“vīriyaṃ”(精进)。

225. ඛී මි පී චු මා වාකාහි ළො උස්ස වා දීඝො ච.

225. 由(词根)“khī”、“mi”、“pī”、“cu”、“mā”、“vā”、“kā”，(派生)“ḷo”；“u”音可选择长音化。

ඛී-ඛයෙ, මි-පක්ඛෙපෙ, පී-තප්පනෙ, චු-චවනෙ, මා-මානෙ, වී වා-ගමනෙ, කා ගා-සද්දෙ, එතෙහි ළො හොති, උකාරස්ස වා දීඝො ච. ඛීයතීති ඛෙලො=ලාලා. මීයති පක්ඛිපීයතීති මෙළා=මසි. පිණෙතීති පෙළා=භාජනවිසෙසො. චවතීති චූළා=සිඛා. චොළො=පිලොතිකො. මීයති පරිමීයතීති මාළො=එකකූටසඞ්ගහිතො අනෙකකොණවන්තො පටිස්සයවිසෙසො. වාති ගච්ඡතීති වාළො=චණ්ඩමිගො. කායති ඵරුසං වදතීති කාළො=කණ්හො, වීම්හි කාළී=කණ්හා.

词根“khī”义为消尽，“mi”义为投掷，“pī”义为满足，“cu”义为移动，“mā”义为测量，“vī”或“vā”义为行走，“kā”或“gā”义为发声。由此等词根派生出“ḷo”，且“u”音可选择性地变为长音。因其消尽，故称“khelo”(唾液)，即“lālā”。因其被投入，故称“meḷā”(墨)，即“masi”。因其使满足，故称“peḷā”(盒)，即一种特殊的容器。因其移动，故称“cūḷā”(顶髻)，即“sikhā”。“Coḷo”(布)，即“pilotiko”(布片)。因其被测量，故称“māḷo”(殿堂)，即一种单顶多角的特殊房舍。因其行走，故称“vāḷo”(猛兽)，即“caṇḍamigo”。因其言说粗语，故称“kāḷo”(黑)，即“kaṇho”；于女性，则为“kāḷī”，即“kaṇhā”。

226. ගුතො ළක ච.

226. 由(词根)“gu”，(派生)“ḷaka”与“ḷo”。

ගු-සද්දෙතීමස්මා [Pg.291] ළක හොති ළො ච. ගවති පවත්තති එතෙනාති ගුළො=උච්ඡුවිකාරො. ගොළො=ලකුණ්ඩකො.

从词根“gu”(发声)派生出“ḷaka”和“ḷo”。因其行进，故称“guḷo”(糖)，即甘蔗制品。“Goḷo”(球)，即“lakuṇḍako”(小圆块)。

227. පඞ්ගුළාදයො.

227. 跛者等。

පඞ්ගුළආදයො ළක අන්තා නිපච්චන්තෙ. ඛඤ්ජ-ගතිවෙකල්ලෙ, පඞ්ගුආදෙසො, අඛඤ්ජි ගතිවෙකල්ලමාපජ්ජීති පඞ්ගළො=පීඨසප්පී. කරොතිස්මා ළස්ස ඛඤ, කිබ්බිසං කරොතීති කක්ඛළො=කුරූරො. කුකතිස්ස කුක, කුක්‍යති පාපකාරීහි ආදීයතීති කුක්කුළං=සඞ්කු සංකිණ්ණො සොබ්භො. කුක්කුළො=ථුසග්ගී. මංකිස්ස උක, බින්දු ලොපො ච, මංකෙති වනං මණ්ඩෙතීති මකුළො=අවිකසිතකුසුමං.

“Paṅguḷa”等词由后缀“ḷaka”不规则派生。(词根)“khañja”义为行走不便，替换为“paṅgu”。因其行走不便，故称“paṅgaḷo”(跛者)，即“pīṭhasappī”(爬行者)。由“karoti”派生出“ḷa”和“khaña”。因其作恶，故称“kakkhaḷo”(粗暴)，即“kurūro”(残忍)。由“kukat”派生出“kuka”。因其被作恶者所取，故称“kukkuḷaṃ”(热灰)，即充满木桩的坑。“Kukkuḷo”(糠火)，即“thusaggī”。由“maṃk”派生出“uka”，且鼻音点(bindu)脱落。因其装饰森林，故称“makuḷo”(花蕾)，即未开放的花。

228. පාතො ළි.

228. 由(词根)“pā”，(派生)“ḷi”。

පාතිස්මා ළි හොති. අත්ථං පාති රක්ඛතීති පාළි=තන්ති.

由(词根)“pā”派生出“ḷi”。因其守护义理，故称“pāḷi”(圣典)，即“tanti”。

229. වීතො ළු.

229. 由(词根)“vī”，(派生)“ḷu”。

වීතිස්මා ළු හොති. වෙති පවත්තතීති වෙළු=වෙණු.

由(词根)“vī”派生出“ḷu”。因其生长，故称“veḷu”(竹)，即“veṇu”。

(ඉති අවග්ගපච්චයවිධානං).

（如是，非类音后缀之规定。）

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

《目犍连语法》注释至此。

ණ්වාදිකණ්ඩො සත්තමො.

第七ṇvādi品。

සුත්තං ධාතු ගණො ණ්වාදි, නාමලිඞ්ගානුසාසනං;

යස්ස තිට්ඨති ජීව්හග්ගෙ, ස බ්‍යාකරණකෙසරී.

经(sutta)、词根(dhātu)、词根组(gaṇa)、ṇvādi(等后缀)，以及名词与性别的教诫；此等若存于舌尖，彼即语法之狮。

සමත්තා චායං මොග්ගල්ලානවුත්ති

此《目犍连注释》已终。

සත්තහි භාණවාරෙහි.

共七诵品。

1.

1.

යස්ස [Pg.292] රඤ්ඤො පභාවෙන, භාවිතත්තයමාකුලං;

අනාකුලං දුලද්ධීහි, පාපභික්ඛූහි සබ්බසො.

依彼国王之威力，曾纷乱之三宝，已完全远离诸邪见与恶比丘，而得安稳。

2.

2.

ලඞ්කාය මුනිරාජස්ස, සාසනං සාධු සණ්ඨිකං;

පුණ්ණචන්දසමායොගා, වාරිධීව විවද්ධතෙ.

于楞伽岛(Laṅkā)，牟尼王之教法善妙安立；犹如大海遇满月，日益增广。

3.

3.

පරක්කමභුජෙ තස්මිං, සද්ධාබුද්ධිගුණොදිතෙ;

මනුවංසද්ධජාකාරෙ, ලඞ්කාදීපං පසාසති.

彼具精进臂、信慧德显耀、如摩奴(Manu)王族之幢者，统治楞伽岛(Laṅkādīpa)时。

4.

4.

මොග්ගල්ලානෙන ථෙරෙන, ධීමතා සුචිවුත්තිනා;

රචිතං යං සුවිඤ්ඤෙය්‍ය-මසන්දිද්ධ’මනාකුලං.

由具慧、净行之目犍连长老所造，其文易解、无歧、不乱。

5.

5.

අසෙසවිසයබ්‍යාපි, ජිනබ්‍යප්පථ නිස්සයං;

සද්ධසත්ථ’මනායාස-සාධියං බුද්ධිවද්ධනං.

此声律论(Saddasattha)遍及一切领域，依止于胜者之道，易于成就，且增长智慧。

6.

6.

තස්ස වුත්ති සමාසෙන, විපුලත්ථපකාසනී;

රචිතා පුන තෙනෙව, සාසනුජ්ජොතකාරිනාති.

其注释简要，阐明广博之义；复由彼所著，为令教法光耀。

මොග්ගල්ලානබ්‍යාකරණං නිට්ඨිතං.

《目犍连语法》终。