Tipiṭaka Translation

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

මොග්ගල්ලාන පඤ්චිකා ටීකා

目犍连五论注

සාරත්ථවිලාසිනීනාම

显扬精义

පඤ්චිකාටීකා

五集复注

පණාමාදිකථා

礼敬等说

විජ්ජාධනස්ස [Pg.1] සමනුස්සරණම්පි යස්ස,පඤ්ඤාවිසුද්ධරතනානයනෙකහෙතු;

තං ධම්මරාජමමලුජ්ජලකිත්තිමාලං,සාමොදමාදරමයෙ හදයෙ නිධාය.

忆念彼具足智财(Vijjādhana)者，即为引生净慧(Paññāvisuddhi)宝之多因；我以欢喜恭敬之心，将彼无垢光辉、名声如鬘之法王(Dhammarāja)，安置于心。

ලද්ධම්මහොදය මහාදය (සම්පසාදා),සක්කා(දි) සක්කතගුණං රතන (ද්වයඤ්ච) ;

(යාපඤ්චිකා) ගුරුවරප්ප(භවාත්‍යගාහා),තං සාධු සිස්සජන මජ්ජවගාහ යාම.

已得正法之兴，具大悲(Mahādaya)与净信(Sampasāda)，亦敬礼为帝释(Sakka)等所敬之二宝；此《五集》(Pañcikā)乃由最上师(Guruvara)所出，义理深奥；愿我等弟子众，善探究之。

ජයතීහ මහාපඤ්ඤො, සො මොග්ගල්ලායනො මුනි;

යස්ස සාධුගුණුබ්භූත,කිත්ති සබ්බත්ථ පත්ථටා.

于此，大慧(Mahāpañña)之目犍连(Moggallāyano)牟尼得胜；其由善德所生之名声，普传各处。

ඉච්චෙව මනවසෙස මත්තනො භයාද්‍යූපද්දවොපඝාභකරසාමත්ථිය යොගෙන සකලජ්ඣත්තිකබාහියන්තරාය නිවාරණ මධිප්පෙතසිද්ධි විසෙස මභිකඞ්ඛිය රතනත්තය විසයභූතං තංසාධනෙ කන්තනිදාන භූතස්ස [Pg.2] ආලොකියයාතිසයගුණවිසෙසයුත්තස්ස මහතො ප්‍යතිමහනීයස්ස රතනත්තයස්ස සප්පසාදානුරූපං පූජාවිසයං තදනුස්ස(රණං කත්වා) ගුරුසන්නියොගමනුට්ඨාතුං–

如是，为以自身能无余摧毁一切恐惧、灾祸等损害之能力，并期望获得能消除一切内外障碍之殊胜成就；故忆念那以三宝为所缘境、作为其成就之喜因、具足超凡殊胜功德、伟大且至为尊贵之三宝，以符合净信之方式作忆念与供养，以奉行师长之教诲——

කින්තෙහි පාදසුස්සූසා, යෙසං නත්ථි ගුරූනිහ;

යෙ තප්පාදරජොකිණ්ණා, තෙව සාධූ විවෙකිනොති.

于此世间无师者，侍奉其足有何益？凡沾染师足之尘者，彼等方为贤善具辨别力之人。

වචනතො අත්තනො ගුරුපූජා පුරස්සරං පඤ්චිකාවිවරණං පථි’යා පඤ්චිකා’තිආදිනා කතපටිඤ්ඤත්තා සම්පති මහාදයොතිආදිනො ගන්ථස්ස සාධුජනවණ්ණනං වණ්ණනමාරභිස්සාම.

以言辞敬奉己师为先，且因已立下“释义五集”等誓言，故今我等将开始对以“大悲”等语开篇之著作中赞颂贤善之人的部分作释义。

නනු ච වුත්තිගන්ථස්ස වණ්ණනායං කතාභිනිවෙසො-යමාචරියොති කථමිහානධිකතෙ මහාදයොතිආදිකෙ පටිපන්නොති රතනත්තප්පණාමගන්ථකත්තුගන්ථනිස්සයගන්ථාරම්භඵලඅභිධෙය්‍යසඞ්ඛාත- පයොජනසොතුජනසමුස්සාහනානං සන්දස්සනත්ථං. තත්ථ රතනත්තයප්පණාම කරණං අන්තරායකරාපුඤ්ඤවිඝාතකරපුඤ්ඤවිසෙසුප්පාදනෙන කත්තු මිච්ඡිතස්ස ගන්ථස්ස අනන්තරායෙනං පරිසමාපනත්ථං. වචීපණාමො පනෙත්ථ සොතූනම්පි යථාවුත්තත්ථනිප්ඵාදනකො ආචරියෙනාප්‍යය මත්ථො දස්සිතොයෙව’තත්ථ රතනත්තයප්පණාමසන්දස්සන’න්තිආදිනා, වාචසිකසත්ථාධිකාරතොපි වචීපණාමොති කායප්පණාමො මනොපණාමො ච. න කතො, ගන්ථකත්තුසන්දස්සනං ගන්ථස්ස පමාණ භාවවිභාවනත්ථං, ගන්ථනිස්සයසන්දස්සනං අත්තනියභාවසන්ධස්සනෙන තබ්බිසුද්ධිදස්සනත්ථං, ගන්ථාරම්භඵලදස්සනං තප්පටික්ඛෙපකජනනිසෙධාය, අභිධෙය්‍යසඞ්ඛාතයයොජනසන්දස්සනං වීමංසාපුබ්බකාරීනං පයොජනො පාලම්භපුබ්බිකා සත්ථෙ පවත්තතීති සොතුජනසමුස්සාහනං (කත්වා) ආදරෙන ගන්ථෙ පවත්තනත්ථං, යදාහු –

难道这位阿阇梨既已专注于对经文(vutti)的释义，为何又在此处论及不相关的“大悲”等偈呢？（答曰：）此乃为显示：对三宝的礼敬、造论者、造论所依、造论之利益、名为所诠义之作用，以及对听众的激励。其中，礼敬三宝，是为生起能破除障碍之殊胜福德，从而无有障碍地完成所欲造之论。此处之语礼敬，亦能为听众成就所述之义，此义亦为阿阇梨以“显示三宝礼敬”等语所明示。又因所宗为言教，故仅作语礼敬，而未作身、意礼敬。显示造论者，是为彰显本论之权威性；显示造论所依，是为通过显示自身之传承来表明其清净；显示造论之利益，是为阻止他人之驳斥；显示名为所诠释义之作用，是为令先行审察后行动者，能因明了其作用而发起学习之心；激励听众，是为令其恭敬地学习本论。如是说：

සබ්බස්සෙව හි සත්ථස්ස, කම්මස්සාපි ච කස්සචි;

කෙනෙතං ගය්හතෙ තාව, යාව-වුත්තම්පයොජනංති.

一切教法，以及任何作业，若未阐明其作用，何人能领会呢？

නනු [Pg.3] සත්ථප්පයොජනානං සම්බන්ධොපි වත්තබ්බො ඉදමස්ස පයොජනන්ති යතො–

难道不应该说明教法与作用之关联，即“此乃其作用”吗？因为——

සිද්ධප්පයොජනං සිද්ධ,සම්බන්ධං සොතුමිච්ඡති;

සොතාදො තෙන වත්තබ්බො, සම්බන්ධො සප්පයොජනොති.

听者欲闻已确立之作用与关联，是故应先为说，此具作用之关联。

තත්‍රෙදමුත්තරං–

对此，回答如下——

සත්තං පයොජනඤ්චෙව, උභො සම්බන්ධනිස්සයා;

තං වුත්තන්තොගධත්තා න, භින්නො වුත්තො පයොජනාති.

所诠义与作用，二者皆依于关联；因其已包含于所述内容中，故关联未被分别阐明。

පයොජනප්පයොජනම්පන සාමත්ථියලද්ධබ්බං සයමාචරියෙන ‘‘කො පන සද්දලක්ඛණස්ස අජානනෙ දොසො’’තිආදිනා වුත්තනයෙන විඤ්ඤාතබ්බං.

至于作用之作用（即终极作用），则应依理推知，当如阿阇梨自言“然则，不知语词特征有何过失？”等所示之理趣去理解。

තත්ථ‘මහාදයො’ත්‍යාදිනා ගාථාද්වයෙන රතනත්තයපණාමො දස්සිතො, ‘යො ඉද්ධිමන්තෙසූ’තිආදිනා ගන්ථකත්තා, ‘සද්දසත්ථ’න්තිආදිනා ගන්ථනිස්සයො, ‘සඞ්ඛෙපනයෙනා’තිච ‘සාරභූතං විපුලත්ථගා හිං අනාකුල’න්ති ච ඉමෙහි ගන්ථාරම්භඵලං සොතුජනසමුස්සාහනඤ්ච, අභිධෙය්‍යසඞ්ඛාතප්පයොජනම්පන‘සංවණ්ණන’න්ති ඉමිනා දස්සිතං අන්වත්ථ බ්‍යපදෙසෙන සංවණ්ණීයති විවරිත්වා විත්ථාරෙත්වා කථීයති අත්ථො එතායාති සංවණ්ණනාභි කත්වා, තම්පන විවරිත්වා කථනං සද්දානුසාසනසත්ථසන්නිස්සයත්තා අභිධෙය්‍යො නාම සමුදිතෙන සත්ථෙන වචනීයත්ථො තං වුත්තසද්දානුසිට්ඨිසඞ්ඛාතපයොජනමෙවාති අයමෙත්ථ සමුදායත්ථො.

此处以“大悲”等两首偈颂显示对三宝的礼敬，以“于诸神通者中”等说明作者，以“声明”等表明著述所依。以“以简要方式”及“义丰广之精华，然不杂乱”等说明造论之利益与对听众的激励；而名为所诠义之作用，则以“诠释”(saṃvaṇṇana)一词表明。此名符其实，义为“义理因此而被诠释、阐明、详说”，故称“诠释”。此种阐释，因其依止于声明教法，故所谓“所诠义”，即指整体教法所应宣说之义，此即是所谓“已说语词之教诫”的作用。此即此处之总义。

අයම්පනෙත්ථ අවයවත්ථො-යොති අනියමවචනං ධම්මරාජසද්දා පෙක්ඛාය චෙත්ථ පුල්ලිඞ්ගතා, තෙනෙත්ථ වුච්චමානගුණවිසෙසා ධාරපුග්ගලවිසෙසනිදස්සනං, දයති දුක්ඛං අපනෙත්වා පරෙසං සුඛං දදාති, දයීයති වා සප්පුරිසෙහි ගමිය(ති ස) සන්තානෙ පවත්තීයති, දයති වා පරදුක්ඛං හිංසති, දයති වා පරදුක්ඛං ගණ්හාති තංවසෙන අත්තනො හදයඛෙදං කරොතීති දයා, ‘‘දය=දානගති හිංසාදානෙසු’’ ඉච්චස්මා ‘‘ඉත්ථියමණත්තිකයක්‍යාචෙ’’ති (5-49) අප්පච්චයො, විසයමහන්තතාය [Pg.4] මහතී පසත්ථා වා දයා අස්සාති මහාදයො, විසෙසන සමාසෙ ‘‘සද්ධාදිත්ව’’ (4-84) වක්ඛමානපාරමිතාසම්භරණදුක්ඛානුභව නානමිදං හෙතුවචනං, කම්මකිලෙසෙහි ජනිතාති ජනා සත්තලොකො, ඉමිනා ඛීණාසවාපි සඞ්ගය්හන්ති තෙසම්පි දිට්ඨධම්මිකසුඛවිහාරසඞ්ඛාත හිතස්ස දානතො, ජනානං සමූහො ජනතා තස්සා හිතාය අභිවඩ්ඪියා සකලවට්ට දුක්ඛනිස්සටනිබ්බානසුඛභාගියකරණායාති වුත්තං හොති, අස්සච’සම්පූරය’න්ති ඉමිනා’දුක්ඛමනුභවී’ති ඉමිනා ච සම්බන්ධො, සම්බොධීති එත්ථ සංසද්දො සාමන්ති ඉමමත්ථං දීපෙති, තස්මා සංසයමෙව අනඤ්ඤබොධිතො හුත්වා චත්තාරි සච්චානි බුජ්ඣති පටිවිජ්ඣති එතායාති සම්බොධි, සංපුබ්බා බුධධාතුතො ‘‘ඉ’’ඉති ණ්වාදි (කො) ඉප්පච්චයො, සවාසනසකලසංකිලෙසප්පහායකං භගවතො අරහත්තමග්ගඤ්ඤාණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණන්තිපි වදන්ති, සම්පාපයතීති සම්පාපකං, සම්බොධියා සම්පාපකන්ති ඡට්ඨීසමාසො, කින්ති ධම්මජාතං ධම්මසද්දෙනෙත්ථ පාරමිධම්මා පඤ්චමහාපරිච්චාගාදයො ච අධිප්පෙතා, තෙපි හි අත්තානං ධාරෙන්තං ධාරෙන්ති සම්බොධි සම්පාපනසාමත්ථියයොගෙන පරෙපි ධාරෙන්ති නාමාති ධම්මාති වුච්චන්ති, ‘ධර=ධාරණෙ’ඉච්චස්මා ඛීසු, වියාදිසුත්තෙන ණ්වාදි(කො) මප්පච්චයො, ධම්මානංජාතං, ධම්මාඑවවා ජාතං, සම්බොධිසම්පාපකඤ්ච තං ධම්මජාතං චෙති විසෙසනසමාසො, ‘සම්පූරය’න්ති මස්සෙතං කම්මං, සම්පූරයන්ති පයොගසම්පත්තියොගා දීපඞ්කර (පාද)මූලෙ හත්ථොපගතම්පි නිබ්බානම්පහාය යථාවුත්තකරුණාගුණයොගසීතලීභූතහදයතාය ‘‘කථන්නාමෙතෙ අච්චන්ත දුස්සහවට්ටදුක්ඛොපගතෙ සත්තෙ තංමහාදුක්ඛා මොචෙස්සාමී’’ති වට්ටදුක්ඛනිස්සරණෙකහෙතුතාය සම්මා පූරෙන්තො වඩ්ඪෙන්තො වුඩ්ඪිං විරූළ්හං වෙපුල්ලං ගමෙන්තොති වුත්තං හොති, හෙතුයෙවෙදමපි දුක්ඛානුභවනස්ස, මහාදයතා පනස්ස පරම්පරහෙතු, දුට්ඨු ඛනති කායිකං අස්සාදන්ති’දුපුබ්බා ඛනිස්මා’ ‘‘ක්වී’’ති (5-4) ක්වි, දුක්ඛං කායිකදුක්ඛ වෙදනා, කීදිසන්ති ආහ-’අනන්තරූප’න්ති, සභාවවචනො යං රූපසද්දො ‘‘පියරූප’’න්තිආදීසුවිය, තෙ ච දුක්ඛසභාවා (අනන්තා) අනන්තකාරණානං වසෙන, තස්මා අනන්තං රූපං සභාවො අස්සාති අනන්තරූපං, තං දුක්ඛං අනුභවී වින්දී, කිමිවාති ආහ-‘සුඛං වා’ති, සුට්ඨු ඛනති කායිකං ආබාධන්ති [Pg.5] සුඛං, ඉවසද්දො සධම්මත්තසඞ්ඛාතොපමාජොතකො, සධම්මත්තඤ්හි උපමා, වුත්තඤ්හි ‘‘උපමානොපමෙය්‍යානං, සධම්මත්තං සියො පමා’’ති, කිං වුත්තං හොති ‘‘අනිට්ඨානුභවනසභාවායාපි දුක්ඛවෙදනාය අනුභවනසභාවසාමඤ්ඤෙන අජ්ඣාසයසම්පත්තිවිසෙසයොගා මහාකාරුණිකස්ස සුඛෙන සදිසතාපත්තිහොතීති දුක්ඛම්පි සමානං තං සුඛමිව වින්දී’’ති. කථමඤ්ඤථා වට්ටදුක්ඛතො සකලලොකස්ස සමුද්ධරණං සියාති, අථවා සුඛමිව සුඛං වින්දන්තො විය අනඤ්ඤවින්දියමපි තාදිසං දුක්ඛං සකලලොකහිතාව හිතමනතාය වින්දීති අත්ථො, තෙනාහ ‘අඛින්නරූපො’ති, අඛින්නං පරිස්සමමප්පත්තං රූපං සභාවො අස්සාති විග්ගහො.

此处是局部义，并非不确定语。就“法王”（dhammarāja）一词而言，此处用阳性。因此，此处所说的殊胜功德，是为了说明具法者（dhārapuggala）的特殊性。所谓“悲”（dayā），是去除他人的痛苦并给予快乐；或为善人（sappurisa）所行持；或消除他人的痛苦；或承担他人的痛苦，并因此使自己内心感到忧愁。此即“悲”。“daya”一词源于“给予、行进、伤害、承担”（dāna, gati, hiṃsā, ādāna）等义，根据语法‘itthiyamaṇattikayakyāce’（5-49），得‘a’后缀。由于所缘广大，其悲广大或殊胜，故为大悲者（mahādayo）。在形容词复合词中，此为因缘之语，名为“为积集将述之波罗蜜而感受痛苦”，如“信等”（saddhāditva, 4-84）一例。“众生”（janā）是由业与烦恼所生，指有情世间。此处也包括漏尽者（khīṇāsava），因为他们也施与名为现法乐住的利益。众生之集合为“众生大众”（janatā），是为了他们的利益与增长，使他们能分享从一切轮回之苦中解脱的涅槃之乐，故如是说。此（大悲者）与“当圆满”（sampūraya）及“曾感受痛苦”（dukkhamanubhavī）相关联。“正觉”（sambodhi）一词中的“saṃ”字，表示“亲自”、“完全”之义。因此，完全由自己、不依他教而觉悟，并藉此觉悟、通达四圣谛，是为“正觉”。此词由前缀“saṃ”与动词词根“budh”（觉悟），依“i”等规则加“i”后缀而成。世尊断尽一切烦恼及习气的阿罗汉道智（arahattamaggaññāṇa），亦被称为一切知智（sabbaññutaññāṇa）。能使到达，故为“能导向者”（sampāpaka）。“导向正觉”（sambodhiyā sampāpakaṃ）是第六格复合词。何谓“法之类聚”（dhammajāta）？此处“法”（dhamma）一词意指波罗蜜法（pāramidhammā）与五大施（pañcamahāpariccāga）等。因为它们能护持持法者，且以能导向正觉之力亦能护持他人，故名为“法”。此词源于词根“dhara”（护持），依“khī”等规则，据“viyādi”经，加“ma”后缀。此词可分析为“诸法之类聚”（dhammānaṃ jātaṃ）或“法即是类聚”（dhammā eva jātaṃ）。“能导向正觉的法之类聚”是形容词复合词。此（法之类聚）是“当圆满”（sampūraya）的所作业。圆满者，因其精进成就，即使在燃灯佛（Dīpaṅkara）足下已唾手可得的涅槃亦能舍弃，以如前所述的悲德而心得清凉，思惟：“我如何能使这些陷入极难忍受的轮回之苦的众生，从那大苦中解脱出来？”作为从轮回之苦中解脱的唯一因缘，他如实地圆满、增长、令其广大、丰满，故如是说。这也是感受痛苦的直接原因，而大悲则是其间接原因。“苦”（dukkha）的词源是：‘du-’（坏）+ ‘kha’，因为它坏灭身体的乐受。‘du-’在前，从‘khan’（挖掘）动词，依（语法规则5-4）得‘kvi’后缀。苦是身苦受。其相如何？答曰：“无尽相”（anantarūpa）。此处的“rūpa”（相）是表自性之语，如“可爱相”（piyarūpa）等。那些苦的自性，因其因缘无尽而无尽。因此，其自性无尽，故为“无尽相”。他感受、体验此苦。犹如什么？答曰：“犹如乐”（sukhaṃ vā）。“乐”（sukha）的词源是：‘su-’（善）+ ‘kha’，因为它善于去除身体的病痛。“iva”（犹如）一词，是表示名为“同法性”的譬喻。同法性即是譬喻。如言：“所喻与能喻，同法性为喻。”此话何意？“即使是具有感受不悦自性的苦受，对于大悲者而言，因其意乐成就殊胜，与感受的自性共通，故能达到与乐相似的状态。因此，虽是苦，却如乐一般感受。”否则，如何能救度一切世间脱离轮回之苦呢？或者说，其义为：犹如感受乐一般，为了利益一切世间，以利他之心，感受那他人所不能感受的痛苦。因此说“无疲厌相”（akhinnarūpo）。其语法分析为：其自性（rūpa）不疲厌（akhinnaṃ）、未至于劳顿（parissamamappattaṃ）。

තං ධම්මරාජන්ති යොති අනියමනිද්දිට්ඨස්ස වුත්තගුණවිසෙසාධාර පුග්ගලස්සනියමනවචනං, ධම්මෙන රාජති නො අධම්මෙනාති වා, අත්තනා පටිවිද්ධස්ස සාමිභාවෙන ධම්මස්ස රාජා සාමීති වා, අත්තනා පටිවිජ්ඣියමානෙ ධම්මෙ පටිවිජ්ඣන්තොව තත්ථ රාජති දිප්පතීති වා, පරූපකාරවසෙන තදත්ථායෙව පටිපන්නත්තා පරෙසං ධම්මං රාජෙති පකාසෙතීති වා ධම්මරාජා, තං ධම්මරාජං නමිත්වාති සම්බන්ධො, නමස්සිත්වාති අත්ථො, කීදිසන්ති ආහ-‘ජිතමාරවීරං සුධන්ත සොවණ්ණනිභ’න්ති. තත්ථ මාරො ච සො වීරොචාති මාරවීරො ජිතො විද්තෙධස්තබලො මාරවීරො නාති ජිතමාරවීරො, තං, කිඤ්චාපි දෙවපුත්තකිලෙසාභිසඞ්ඛාරමච්චුක්ඛන්ධ මාරා-නෙන ජිතා එව, තථාපි වීරසද්දසන්නිධානෙන දෙවපුත්තමාරෙ ගහිතෙ තංවිජයා අඤ්ඤෙපි ජිතා එව නාම හොන්තීති විඤ්ඤෙය්‍යං, සුට්ඨු ධන්තං ධමිතං උද්ධරිතං සුධන්තං, සුවණ්ණමෙව සොවණ්ණං, සුධන්ත ච තං සොවණ්ණඤ්ච, තස්සෙව නිභා සොභා අස්සෙති සමාසො, අථවා සුධන්තඤ්ච තං සුවණ්ණං චෙති සමාසෙ තස්සිදන්ති ‘‘ණො’’ති (4-34) ණප්පච්චයෙ ‘‘මජ්ඣෙ’’ති (4-126) මජ්ඣවුද්ධියං සුධන්තසොවණ්ණං පටිමාරූපං, තෙන නිභො සදිසො, තං.

此“法王”(dhammarāja)一词，是对具足所述殊胜功德之人的特定称谓，而非泛指。或者说，以法为王，不以非法为王；或者说，对自己所洞见的法拥有主权，故为法之王、法之主；或者说，在洞见法时，于法中显耀、放光；又或者说，为利他故，为此而行道，为他人宣说、开示法，故为法王。礼敬此法王，此是其关联，意即顶礼。问其如何？答曰：“已战胜魔罗勇士，极善炼净如纯金。”此处，“魔罗”与“勇士”合为“魔罗勇士”。已战胜、已摧毁其力量的魔罗勇士，故名“已战胜魔罗勇士”。虽然天子魔、烦恼魔、行魔、死魔、蕴魔皆已被他战胜，但因“勇士”一词的邻近，特指天子魔，当知其既胜，则其他魔亦皆已战胜。“极善炼净”(sudhanta)，意为极善地吹炼、熔炼、去除杂质。黄金即是纯金。彼是极善炼净之金，其光辉、庄严即是其相，此为复合词。或者，在“极善炼净之金”这个复合词中，根据语法规则(4-34)添加“ṇa”后缀，并依规则(4-126)使中间元音增长，形成“sudhantasovaṇṇaṃ”一词，作为譬喻，他与此相似。

එත්තාවතා ච –

至此，

හෙතු ඵලං පරත්ථො ච, සබ්බොපි ථුතිසඞ්ගහො;

හෙතු සම්බොධිතො, පුබ්බෙව, යමඤ්ඤං තතොපරීති.

因、果与利他，摄尽一切赞颂；因乃正觉，于此之上，更无其他。

වුත්තහෙතුඵලසත්තොපකාරවසෙන [Pg.6] බුද්ධරතනස්ස ථුතිපුබ්බකම්පණාමං දස්සෙත්වා ඉදානි ධම්මරාජෙන තෙනාපි පූජනීයස්ස ධම්මරතනස්ස නිපච්චකාරං දස්සෙතුං‘ධම්මඤ්ච මොහන්ධතමප්පධංසි’න්ති ආහ, තත්ථ ච සද්දො ‘ධම්මඤ්ච නමිත්වා’ති නමස්සනක්‍රියාය ධම්මං සම්පිණ්ඩෙති, කිම්භූතන්ති ආහ, ‘මොහන්ධතමප්පධංසි’න්ති, මුය්හතීති මොහො=අඤ්ඤාණං, අන්ධයති සමත්ථචක්ඛුවිඤ්ඤාණපරිහානෙනාති අන්ධං, අන්ධඤ්ච තං තමඤ්චෙති අන්ධතමං=බාළ්හතිමිරං, මොහොයෙව තංසදිසතාය අන්ධතමන්ති මො හන්ධතමං, තං පධංසෙති පකාරෙන නාසෙති සීලෙනාති මොහන්ධතමප්පධංසී, පසද්දස්සපකාසනත්ථං හිත්වා පකාරත්ථස්සෙව ගහණතො පරියත්තියා සහ–

如此以因、果、利他有情的方式，显示了对佛宝的赞颂与礼敬之后，现在为了显示法王亦应恭敬的法宝，故说“以及摧破无明黑暗之法”。此处，“及”(ca)字，是将“法”与礼敬的行为连接起来，意为“亦礼敬法”。问是何法？答曰：“摧破无明黑暗。”“迷惑”(muyhati)，故为“无明”(moho)，即是“不知”(aññāṇa)。“使盲目”(andhayati)，因其令健全的眼识消失，故为“盲”(andha)。既盲且暗，故为“盲暗”(andhatama)，即“极重黑暗”(bāḷhatimira)。无明因与其相似，故为“无明黑暗”(mohandhatama)。其能以特殊方式摧破、毁灭，故名“摧破无明黑暗者”(mohandhatamappadhaṃsī)。此处，舍弃“pa”一词的“阐明”之义，而只取“以特殊方式”之义，与教法一起——

සොතාපත්තාදයො මග්ගා,චත්තාරො තප්ඵලානිච;

චත්තාරි අථ නිබ්බානං, ධම්මා ලොකුත්තරා නවාති.

预流等四道，以及其四果；复次涅槃，此为九出世间法。

වුත්තනවලොකුත්තරම්මො ගහිතාති විඤ්ඤාතබ්බං, අඤ්ඤථා අරහත්තමග්ගොව ගය්හෙය්‍ය, කස්මා පනෙත්ථ මොහස්සෙව පහානං වුත්තං, නෙතරෙසන්ති තම්මූලකත්තා සබ්බකිලෙසානං, තප්පහානස්මිඤ්හි වුච්චමානෙ තම්මුඛෙනෙතරෙසම්පි පහානං වුත්තමෙව හොතීති.

当知所言九种出世间法皆被含摄。否则，将仅含摄阿罗汉道。为何此处仅言断除无明，而不言其他？因其为一切烦恼之根本。当言断除无明时，即是通过此，亦言已断除其他烦恼。

එවං ධම්මරතනස්ස නමක්කාරං දස්සෙත්වා ඉදානි තදාධාරභූතසඞ්ඝරතනං නමස්සිතුං ‘සඞ්ඝං තථා සඞ්ඝටිතං ගුණෙහී’ති වුත්තං, තත්ථ තථාසද්දො සමුච්චයෙ වා, වචොයුත්තියං වා, වචොයුත්තිපක්ඛෙ ච සද්දො ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බො, කිලෙසාදයො සංහනති හිංසතීති සඞ්ඝො, සංපුබ්බතො හනතිස්මා ක්විම්හි ‘‘ක්විම්හි ඝොපරිපච්චසමො හී’’ති (5.100) හනස්ස ඝො, කිලෙසහිංසනඤ්චෙත්ථ තදඞ්ගාදිවසෙන ගහිතං, ගුණෙහීති සාමඤ්ඤනිද්දෙසතො සම්මුතිසඞ්ඝෙන සද්ධිං

如是显示对法宝的礼敬后，今为礼敬作为其基础的僧宝，故言：“僧伽亦然，由诸功德而善组成。”此处，“亦然”(tathā)一词，或为总集，或为文句连接。在作为文句连接时，应引入“及”(ca)字进行关联。能击碎、摧毁诸烦恼，故名“僧伽”(saṅgho)。此词由前缀“saṃ”与动词“han”加“kvi”后缀构成，根据语法规则(5.100)，“han”变为“gho”。此处摧毁烦恼，应理解为以部分断等方式。言“由诸功德”，因是总说，故与世俗僧伽一同——

චත්තාරො ච පටිපන්නා, චත්තාරො ච ඵලෙඨිතා;

එස සඞ්ඝො උජුභූතො, පඤ්ඤාසීලසමාහිතොති.

四位行道者，四位住果者；此是正直僧，安住戒定慧。

වුත්තඅට්ඨඅරියපුග්ගලා [Pg.7] ගය්හන්ති, ගුණෙහීති ලොකියලොකුත්තරෙහි සීලාදිගුණෙහි, සඞ්ඝටිතන්ති සංහතං.

[此偈]含摄所述八种圣补特伽罗。“由诸功德”是指由世间与出世间的戒等功德。“组成的”意为“结合”。

එවමනන්තරායෙන ගන්ථපරිසමාපනත්ථමනන්ත ගුණවිසිට්ඨලොකත්තයග්ගසීඛාමණිභූතස්ස රතනත්තයස්ස පණාමං දස්සෙත්වා ඉදානි ගන්ථ කත්තාදියථාවුත්තත්ථොපදස්සන පුබ්බඞ්ගමමත්තනා සමාරභිතබ්බං ගන්ථ කරණං පටිඤ්ඤාතුකාමො’යො ඉද්ධිමන්තෙසූ’තිආදිමාහ, තත්ථ ‘යො’ති ඉමස්ස ‘තන්නාමධෙය්‍යෙනා’ති ඉමිනා සම්බන්ධො, එතාය සත්තා ඉජ්ඣන්ති ඉද්ධා වුද්ධා උක්කංසගතා හොන්තීති ඉද්ධි=ඉද්ධිවිධාදයො ලොකියා ලොකුත්තරා ච සා එතෙසමත්ථීති ඉද්ධිමන්තො, තෙසු ඉද්ධිමන්තෙසු, ඉද්ධිමන්තානං මහාසාවකානං මජ්ඣෙති අත්ථො, මහත්තප්පත්තොති මහත්තං මහන්තභාවං ගතො, තන්නාමධෙය්‍යෙනාති තස්සෙව නාමධෙය්‍යමස්සාති තන්නාමධෙය්‍යො, තෙන, තපොධනෙනාති මුනිනා, කිං වුත්තං හොති- ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං ඉද්ධිමන්තානං යදිදං මොග්ගල්ලානො’’ති භගවතා ඉද්ධිමන්තෙසු එතදග්ගෙ ඨපිතො මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො නාම යො දුතියො අග්ගසාවකො… (තෙන සමානනාමධෙය්‍යෙනාති) තමපදිසන්තො-යමාචරියො අනුද්ධතභාවෙන උජුනාක්කමෙන නාමාදිකමවත්වා වඞ්කවුත්තියා අත්තනො මොග්ගල්ලානොති නාමං මහාසාමිට්ඨානන්තරප්පත්තිං කාලොචිතපඤ්ඤා වෙය්‍යත්තියං බුද්ධසාසනොපකාරිතාදිඤ්ච විභාවෙති. ‘යං රචිත’න්ති සම්බන්ධො, රචිතන්ති කතං, කින්ති ආහ සද්දසත්ථ’න්ති, සද්දසත්ථං නාම සුත්ත, සද්දලක්ඛණබ්‍යාකරණාද්‍යපරනාමධෙය්‍යං, සුත්තං(හි) ‘සද්දා (ලක්ඛීයන්ති) සාසීයන්ති අනුසාසීයන්ති පකතිප්පච්චයාදිවිභාගකප්පනාය එතෙනා’ති සද්දලක්ඛණන්ති ච ‘බ්‍යාකරීයන්ති සද්දනිප්ඵාදනවසෙන කථීයන්ති එතෙනා’ති බ්‍යාකරණන්ති ච වුච්චති, අපරම්පන වුත්‍යාදි තදුපකරණභාවෙන සද්දසත්ථං සද්දලක්ඛණං බ්‍යාකරණන්ති ච වුච්චතීති දට්ඨබ්බං, අනුනන්ති තබ්බිසෙසනං, අසෙසලක්ඛියොපසඞ්ගාහකභාවෙන වත්තබ්බස්සාපරස්සාභාවා සම්පුණ්ණන්ති අත්ථො, අථාති අනන්තරත්ථෙ නිපාතො, සද්දසත්ථරචනානන්තරන්ති අත්ථො, තස්සෙති සද්දසත්ථස්ස, වුත්ති ච [Pg.8] සමාසා කතාති සම්බන්ධො, සුත්තං විවරීයති එතායාති වුත්ති, සමස්සතෙ සඞ්ඛිපීයතීති සමාසා.

为使论典圆满无碍，先向具足无量功德、为三界最胜顶严之三宝致敬后，今欲依前所述，以造论等义为先导，开始编撰此论。欲承诺造论者，便说“于具神通者中”等语。此处“彼”字与“以其名号”相连，谓众生依此而成就、增长、殊胜，故称神通，即世间与出世间之种种神变功德。于具神通者中，意指于具大神通之诸大声闻中。所谓“大成就者”，谓已证得广大境界。“以其名号”，谓以其尊号称呼。苦行者，即牟尼。此谓何义？世尊曾言：“诸比丘，于我声闻比丘弟子中，神通第一者，即是目犍连。”世尊于具神通者中，立其为最殊胜，名为大目犍连长老，是第二上首弟子。此阿阇梨(ācariyo)提及彼（大目犍连），不骄慢、行正直，虽行文委婉曲折，自称目犍连，然显其证得大士之位，具顺时之智，明佛法之利益等。“彼所造”与后文相连，造即制作之义。如何解说？即“声明论”(saddasattha)。声明论亦即经(sutta)，又称声相论、语法论等异名。经者，“音声可标记、可教导、可训诫，用以分别语基、词缀等”，故称声相论；“能解说，依发音方式阐述”，故称语法论。当知其他注疏(vutti)等，作为其辅助工具，亦可称声明论、声相论、语法论等。“无缺”(anūnaṃ)是其形容词，意谓因其含摄一切所应标识者而无余，故为圆满。“而后”(athā)为接续助词，谓声明论造作完毕之后。此声明论之“注疏”(vutti)与“纲要”(samāsā)相连。注疏，乃开显经义；纲要，乃浓缩精要。

තස්සාපීති වුත්තියාපි, සඞ්ගහෙත්වා සද්දවසෙන සඞ්කුචිතං විය කත්වා ඛිපනං සඞ්ඛෙපො, තස්ස නයො කමො සඞ්ඛෙපනයො, තෙන, භොවාති යො සද්දසත්ථස්ස වුත්තියා ච කත්තා සො එව, ඉදානි සුත්තවුත්තිරචනානන්තරමවසරප්පත්තෙ ඉමස්මිං කාලෙ, සමාරභෙය්‍ය සම්මා ආරම්භං කරෙය්‍ය බහුන්නං ක්‍රියාක්ඛණානමාදිභූතං ක්‍රියාක්ඛණමනුතිට්ඨෙය්‍ය, කින්ති සංවණ්ණනං, සංවණ්ණීයති අත්ථො එතායාති සංවණ්ණනා, පඤ්චීයති විපඤ්චීයති බ්‍යත්තී කරීයති වුත්ති අත්ථො එතායාති වා, තං පඤ්චයතීති වා ලද්ධනාමපඤ්චිකා, තං.

“于彼亦然”(tassāpi)，即于注疏(vutti)亦然。摄集言语，犹如收缩后抛出，是为纲要(saṅkhepo)。其方法、次第，即纲要之法。因此，“尊者”(bho)，即彼声明论与注疏之作者。今于经与注疏撰作之后，时机已至，应开始，即正确地开始，着手进行最初的运作。作什么呢？作“释义”(saṃvaṇṇanaṃ)。意义由此被阐释，故为释义。或谓，注疏之义由此被分析(pañcīyati)、详述(vipañcīyati)、明示(byattī karīyati)，或其阐明彼义，故得名“义疏”(pañcikā)。即指此义疏。

එවමත්තනා කරණීයසත්ථම්පටිජානිත්වා තදනන්තරං ‘‘ද්වෙ මෙ භික්ඛවෙ පච්චයා සම්මාදිට්ඨියා උප්පාදාය (කතමෙ ද්වෙ) පරතො ච ඝොසො (අජ්ඣත්තඤ්ච) යොනිසො මනසිකාරො’’ති වචනතො සම්මාසවනපටිබද්ධා සබ්බාපි සාසන (ප්පටි) සම්පත්තීති සාසනප්පටිපත්තියා බ්‍යාකරණස්ස මූලකාරණත්තා තං සවනෙ සාධුජනෙ නියොජෙන්තො ‘තං සාරභූත’න්තිආදිමාහ, තත්ථ තන්ති යසද්දවිරහෙපි අධිකතත්තා සංවණ්ණනං පරාමසති, තං සුණන්තූ’ති සම්බන්ධො, සාධූති සවනක්‍රියාවිසෙසනං, අත්ථානුරූපං බ්‍යඤ්ජනං, බ්‍යඤ්ජනානුරූපඤ්ච අත්ථංසල්ලක්ඛෙත්වා අනඤ්ඤමනා හුත්වා සක්කච්චං සුණන්තූති අත්ථො සුවණ්ණභාජනෙ නික්ඛිත්තසීහවසාවිය අවිනස්සමානං කත්වා හදයෙ ඨපනවසෙන, සක්කච්චසවනමෙව හි සොතූනමත්ථාවහං හොතීති, සන්තොති සවනක්‍රියාය කත්තාරො දස්සෙති, තථා සාතිසයබ්‍යාකරණං… තථාවිධා එව සප්පුරිසා සාධුකං සොතුකාමා හොන්තීති, කිම්භූතන්ති ආහ ‘සාරභූත’න්තිආදි, භූතසද්දො එත්ථ ‘‘භූතස්මිං පාචිත්තිය’න්තිආදීසු විය විජ්ජමානත්ථො, ඵෙග්ගුත්තාභාවෙන අපරිච්චජනීයතාය සාරො ථිරං සො අත්ථො බ්‍යඤ්ජනඤ්ච අස්සා අත්ථීති සාරා ච සා භූතාච, අථ වා ලොකියලොකුත්තරගුණාතිසයසාධනෙකසාධනභාවතො සෙට්ඨට්ඨෙන සාරඤ්ච සා භූතාචාති සාරභූතා, තං ගන්ථො යෙවෙත්ථ සඞ්ඛෙපිතො, අත්ථො පන නයග්ගාහිතතායපි සබ්බථා දස්සිතොයෙවාති [Pg.9] විපුලං අත්ථං ගණ්හාතීති විපුලත්ථගාහී, තං, විධීයමානවණ්ණනාක්කමවිසෙසෙන බ්‍යාකුලස්ස වණ්ණනාක්කමස්ස නිරසනතො නත්ථි ආකුලං කිඤ්චි අස්සාති අනාකුලං, තං, ඉමිනා ච කච්චායනවුත්තිවණ්ණනාසු න තථාභාවං දස්සෙති.

如是，承诺当为之论后，其次，依“诸比丘，正见之生起有二缘（何为二缘）？即从他闻声与如理作意”之教言，一切教法之成就皆系于正闻。因解说乃教法实践之根本，故引导善人听闻，而说“此为精髓”等语。此处“彼”(taṃ)字，虽无关系词“ya”，然因其重要性而指此释义(saṃvaṇṇanaṃ)。其关联是“愿彼等谛听”(taṃ suṇantū)，其中“善”(sādhu)字是听闻行为的状语。其义为：当辨明义理相应之文句、文句相应之义理，一心不乱，恭敬谛听，犹如狮子脂置于金器中，不令其失，存之于心。唯恭敬听闻，方能为听者带来利益。“贤善者”(santo)，指听闻行为的主事者。如是殊胜之解说……唯有如是善士，方乐于善听。其状如何？答曰“为精髓”等。此处“bhūta”一词，如在“于实有事犯波逸提”等句中，为“存在”之义。因无空疏、不可舍弃，其义理与文句皆为坚实之精华，故为“精华且真实”(sārā ca sā bhūtā ca)。或谓，因其是成就世间、出世间超胜功德之唯一法门，以其最胜义，故为“精华且真实”(sārañca sā bhūtācāti sārabhūtā)。此论虽已作精简，然其义理因已掌握要道，故已全然开显，能含摄广义，故称“广义之摄持者”。其依所定之释义次第，排除了杂乱的释义次第，故其中无任何杂乱，是为“不杂乱”。以此亦显示，迦旃延的注疏与释义中并非如此。

තදෙවමධිකතත්තායෙවායමාචරියො ගන්ථාරම්භෙ’මහාදයො යො’තිආදිකෙ පටිපජ්ජිත්වා දානි අත්තනා වණ්ණනීයස්ස ගන්ථස්සාදි භූතං වාක්‍යමනධිකතපරිහාරමුඛෙනෙවොපන්‍යස්‍ය බ්‍යාඛ්‍යාතුමාහ- ‘ඉධා’තිආදි, තත්ථ ඉධාති ඉමස්මිං මාගධිකසද්දලක්ඛණවිරචනාධිකාරෙ, මාගධානං සද්දානං ඉදන්ති මාගධිකං, මාගධිකං සද්දලක්ඛණන්ති විසෙසන සමාසො, විරචයිතුකාමොති කත්තුකාමො, රතිංජනෙතීති රතනං, රමයතී ති (වා) රතනං අනප්පච්චයෙන, අථවා යං ලොකෙ චිත්තීකතාදිකං රතනන්ති වුච්චති, ඉදම්පි තං සදිසතාය රතනන්ති වුච්චති, තථාචාහු–

如是，此阿阇梨于造论之始，即采用“具大悲者”等语，今以不增不减之方式，提出并解释其所欲释义之论典首句——“在此”等。此处“在此”，谓于此摩揭陀语(Māgadhika)特征之撰作主题中。“摩揭陀的”，谓“此乃摩揭陀语的”。“摩揭陀语特征”是限定复合词。“欲造”，即想要创作。“能生喜悦”，故称宝；或“能令愉悦”，故称宝，由“ana”词缀而成。又或，世间所称之雕刻等珍宝，此亦因相似而称为宝。正如彼等所言：

චිත්තීකතං මහග්ඝඤ්ච, අතුලං දුල්ලභදස්සනං;

අනොමසත්තපරිභොගං, රතනං තෙන වුච්චතීති.

精雕细琢，价值昂贵；无与伦比，难得一见；唯上士方能享用，故称之为宝。

බුද්ධාදීනමෙතමධිවචනං, තයො අවයවා අස්සාති තයං, සමුදායො, රතනානං තයං රතනත්තයං, අවයවවිනිම්මුත්තස්ස පන සමුදායස්ස අභාවතො තීණි එව රතනානි වුච්චන්ති, පණමනං පණාමො, රතනත්තයගුණනින්නතා, පණමන්ති එතායාති වා පණාමො, පණාමක්‍රියානිප්ඵාදිකා කුසලචෙතනා, රතනත්තයස්ස පණාමොති ඡට්ඨීසමාසො, අභිධීයති පටිපාදීයතීත්‍යභිධෙය්‍යො සමුදිතෙන සත්ථෙන වචනීයත්ථො, යෙන ච යො පටිපාදීයති සො තස්ස අත්ථො හොතීති, සො ච පකතිප්පච්චයාදිවිභාගකප්පනාය සද්දානං සඞ්ඛරණං, සද්දසත්ථෙන හි සද්දසඞ්ඛරණමෙව පටිපාදීයති, (රතනත්තයප්පණාමො ච අභිධෙය්‍යො ච) රතනත්තයප්පණාමාභිධෙය්‍යන්ති චත්ථසමාසො, තස්ස සන්දස්සනං අත්ථො යස්සාති අඤ්ඤපදත්ථො, කින්තං වාක්‍යං, තා වාති වාක්‍යාලඞ්කාරෙ, නනුචෙවමධිකතත්තෙපි අභිධෙය්‍යමත්තමෙවදස්සෙතබ්බං [Pg.10] සියා කිං වාචාපණාමෙන, කායමනොමයෙනාපි පුඤ්ඤාති සයප්පත්තියා අභිසමීහිතත්ථසිද්ධි හොතෙවාති චොදනං මනසි නිධාය වචීපණාමස්ස පරත්ථසන්නිස්සයතඤ්ච තස්සෙව විභාගෙන පයොජනඤ්ච දස්සෙතුමාහ- ‘තත්ථ’ඉච්චාදි, ගුණසද්දො එත්ථ ‘‘සතගුණා දක්ඛිණා පාටිකඞ්ඛා’’තිආදීසු විය ආනිසංසට්ඨො, ගුණානමානිසංසානං අනුකූලං අනුගුණං, හෙතුමන්තවිසෙසනමෙතං, පධානභාවං නීතං පණීතං අතිඋත්තමන්ති අත්ථො, අතීසයෙන පණීතං පණීතතරං, චිත්තස්සසන්තානං පබන්ධො චිත්තසන්තානං, පණීතතරඤ්ච තං චිත්තසන්තානඤ්ච, අනුගුණඤ්ච තං පණීතතරචිත්තසන්තානඤ්චාති විසෙසනසමාසො, තප්පණාමකරණෙන අනුගුණ…පෙ… සන්තානං යෙසන්ති අඤ්ඤපදත්ථො, තෙසං, යථා තෙ සොතාරො රතනත්තයස්ස පණාමකරණෙන පුඤ්ඤාතිසයප්පටිලාභා අනෙකානිසංසාතිසයප්පටිලාභානුකූල චිත්තසන්තානතාය පධානතරචිත්තසන්තානා හොන්ති, තථා පවත්තානන්ති අධිප්පායො, ඉදම්පි අධිගතා…පෙ… න්තරාධානන්තීමෙසං හෙතුභාවෙන තිට්ඨති, අධිගතා පත්තා අනෙකෙ බහූ ආනිසංසවිසෙසා ආයු වණ්ණසුඛබලපටිභානාදයො යෙසන්ති විග්ගහො, විසොසිතා සුක්ඛාපිතා අන්තරායා භයාදයො අජ්ඣත්තිකා බාහියා වා යෙසං තථාවිධානං සොතූනං, එතෙපි අභි,පෙ,ද්ධත්ථන්ති ඉච්චස්ස හෙතූ, අභිසමීහිතස්ස අනුට්ඨිතස්ස කතනිට්ඨිතස්ස ගන්ථස්ස අවබොධොයෙව ඵලං, තස්ස සිජ්ඣනත්ථං, කින්තං රතනත්තයප්පණාමසන්දස්සනං.

此乃佛陀等之称谓。有三部分，故称“三”(tayaṃ)，是集合。诸宝之三，即是三宝(ratanattayaṃ)。然因无离于部分之集合，故仅称三宝。归敬(paṇamanaṃ)即是礼敬(paṇāmo)，是心向三宝之德；或以此而行礼敬，故称礼敬(paṇāmo)，是成就礼敬行为的善思。“对三宝的礼敬”，是第六格复合词。被言说(abhidhīyati)、被开示(paṭipādīyati)者，称为所诠(abhidheyya)，即由集合之语所应言之义。由何者开示何者，彼即是彼之义。而彼（所诠）即是依词根、词缀等分别而构成诸词。由语法学(saddasattha)所开示者，实为诸词之构成。（“三宝礼敬”与“所诠”）合为“三宝礼敬与所诠”(ratanattayappaṇāmābhidheyyā)，是连接复合词。其义为显示彼者，是持业释。彼为何？即是句子。“tā vā”是句之庄严。难道不应如是吗？纵有增益，亦应仅显示所诠，何须以语礼敬？心中存此问难：“由身、意亦能获得殊胜福德，所愿之义自能成就。”为显示语礼敬之利他性及其分别之作用，故说“在此”(tattha)等。“德”(guṇa)一词，此处如“应期待百倍之供养”等句，是利益(ānisaṃsa)义。随顺诸德与利益，即是“随顺”(anuguṇa)。此是因相修饰词。被引至主要状态，即是“殊胜”(paṇīta)，是“最上”(atiuttama)义。极其殊胜者，是“更殊胜”(paṇītatara)。心之相续(santāna)或连续(pabandha)，即是心相续(cittasantāna)。“更殊胜的心相续”及“随顺更殊胜的心相续”，是限定复合词。“由礼敬彼（三宝）而随顺……心相续者”，是持业释，指“彼等”(tesaṃ)。其意为：犹如彼等听者，由礼敬三宝，获得殊胜福德与诸多殊胜利益，因其心相续随顺此，故成更主要之心相续者，如是而转。此亦为“已得……已除障碍者”之因。“已得”(adhigatā)或“已达”(pattā)诸多殊胜利益，如寿、色、乐、力、辩才等，是“彼等”(yesaṃ)之解析。“已枯”(visositā)或“已干”(sukkhāpitā)内在或外在之障碍、怖畏等，是“彼等”(yesaṃ)如是听者。此等亦是“所愿之义”之因。为令所愿、所行、所完成之论典的领悟此一果实得以成就。彼为何？即是三宝礼敬之所示。

සච්චං පුනපි සච්චන්ති, භුජමුක්ඛිප්ප වුච්චතෙ;

සකත්ථො නත්ථී නත්ථෙව,පරස්සත්ථමකුබ්බතොති.

“真实！复次真实！”扬臂而言：“于不为他利者，实无自利可得。”

වචනතො පරත්ථොව සප්පුරිසෙහි කත්තබ්බො, පරත්ථෙ සම්පාදිතෙ පන සකත්ථො සම්පන්නොව නාම සියාති මනසි කත්වා ආහ- ‘එතදෙවා’තිආදි. කායමනොසමාචරණෙන සම්පජ්ජමානඤ්ච වචීසමාචරණෙන සම්පජ්ජතෙවාති අනෙනෙව වාක්‍යෙන විඤ්ඤායතීති අවගන්තබ්බං, බුද්ධි පුබ්බා යස්මිං කරණෙ තං බුද්ධි පුබ්බං, තං සීලෙන කරොන්තා බුද්ධිපුබ්බකාරිනො, අභිධෙය්‍යස්ස අධිගමො ජානනං පුබ්බො යස්ස සො අභිධෙය්‍යාධිගමපුබ්බකො[Pg.11], අවතාරො පවත්ති, එකදෙසදස්සනෙ ‘‘සමුද්දො දිට්ඨො’’ති විය එකදෙසෙපි සමුදායවොහාරදස්සනතො පච්ඡිම පාදෙනාති වුත්තං, පච්ඡිමපාදස්සෙකදෙසභූතෙන ‘සද්දලක්ඛණ’මිච්චනෙනාති අත්ථො, සාධියං සද්දානං සඞ්ඛරණං, සාධනං බ්‍යාකරණං, තං ලක්ඛණං සභාවො අස්සාති සාධියසාධනලක්ඛණො, සාධියස්සෙදං සාධනං, සාධනස්ස චෙදං සාධියන්ති එවමස්සෙදම්භාවහෙතුසභාවො සම්බන්ධොති වුත්තං හොති, පයොජනං අභිධෙය්‍යසද්දොපදස්සිතං සද්දසඞ්ඛරණං, තත්ථ සම්බන්ධස්සන්තොගධත්තං… සාධියොපදස්සනමුඛෙන සාධනස්සාපි දස්සිතත්තා නිස්සයොපදස්සනතො, උස්සුක්කං සම්මාවායාමං, බුද්ධත්තං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, පූරෙත්වාති–

是故善士当行利他，因利他若成，自利亦必成就。作是念已，说“此即是”等。当知，由身、意之行所成者，亦由语行而成，此由是句可知。于行为中以慧为先，即是慧先前行；具戒而行者，即是慧先前行者。以通达所诠为先者，即是所诠通达先行者。进入即是发生。犹如见海之一分而言“已见海”，虽仅见一分，亦作全称之言说，故说“由末句”。其义为：由末句之一分，即“词语特征”一词。所成(sādhiya)即诸词之构成，能成(sādhana)即语法(byākaraṇa)。以此为特征或自性者，即是“所成能成之特征”。此是所成之能成，此是能成之所成，如是此有故彼有之因果自性，即是关联。其作用是由“所诠”一词所指示的诸词之构成。其中关联性已含摄……由显示所成亦可显示能成，故由显示所依而知。热忱(ussukkaṃ)即是正精进(sammāvāyāma)，佛果(buddhattaṃ)即是一切知智(sabbaññutaññāṇa)，圆满如下诸法：

මනුස්සත්තං ලිඞ්ගසම්පත්ති, හෙතු සත්ථාරදස්සනං;

පබ්බජ්ජා ගුණසම්පත්ති, අධිකාරො ච ඡන්දතා;

අට්ඨධම්මසමොධානා, අභිනීහාරො සමිජ්ඣතීති.

得人身，性别具足；因缘具足，得见导师；出家，功德成就；有大功德，并具意乐；八法和合，誓愿乃成。

වුත්තඅට්ඨධම්මසමන්නාගතෙන අභිනීහාරෙන සමන්නාගතා හුත්වා යථාවුත්තෙ පාරමිතාදයො ධම්මෙ පූරෙත්වාති අත්ථො, ආගතාති සත්තත්තිංසබොධිපක්ඛියධම්මානුබ්‍රූහනෙන ආගතා, ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ, ආගතාති පත්තා උප්පන්නා, තථාගතොති යථා සම්පති ජාතා තෙ භගවන්තො සත්තපදවීතිහාරෙන ගතා, තථා අයම්පි උත්තරාභිමුඛං ගතොති අත්ථො, මුහුත්තජාතොවාති සම්පතිජාතො එව, ජාතසමනන්තරමෙවාති වුත්තං හොති, වික්කමීති අගමාසි, සත්ත පදානි ගන්ත්වාන දිසා විලොකෙසීති ඉදං ‘‘ධම්මතා එසා භික්ඛවෙ සම්පති ජාතො බොධිසත්තා සමෙහි පාදෙහි පතිට්ඨහිත්වා’’ති එව මාදිකාය පාළියා සත්තපදවීතිහාරූපරිඨිතස්ස සබ්බදිසානුවිලොකනස්ස වුත්තත්තා වුත්තං, දිසා විලොකෙසි සමන්තතොති ඉදම්පන ‘සමෙහි පාදෙහි ඵුසී වසුන්ධර’න්ති එතස්ස අනන්තරං දට්ඨබ්බං… පාදෙහි වසුන්ධරාඵුසනානන්තරමෙව දසදිසාවලොකිතත්තා, අට්ඨඞ්ගානි නාම–

其义是：具足了由所说八法构成的誓愿，圆满了如前所述的波罗蜜等法。“来”(āgatā)，是通过增长三十七菩提分法而来；“于此”(idha)，即于此世间。“来”(āgatā)，即已达、已生。“如来”(Tathāgato)，其义是：正如彼诸世尊初生时以七步之行而去，此（菩萨）亦如是向北方而去。“瞬间即生”(muhuttajāto)，即是“刚刚出生”，此即是说“出生后立即”。“迈步”(vikkamī)，即“行走”(agamāsi)。“行走七步后，环顾诸方”，此句是因“诸比丘，此是法尔，菩萨初生，以双足平稳站立”等圣典已说及行七步后遍观一切方，故如是说。“环顾诸方，周遍观察”，此句则应在“以双足触地”之后理解……因为双足触地后立即观看了十方。所谓的八支是——

විසට්ඨං මඤ්ජු විඤ්ඤෙය්‍යං, සවනීයා-විසාරිනො;

බින්දු ගම්භීරනින්නාදි,ච්චෙවමට්ඨඞ්ගිකො සරොති.

声音清晰而明了，悦耳动听且远闻，圆润深沉又洪亮，此即八支之音。

වුත්තානි [Pg.12] අට්ඨඞ්ගානි, තථාගතොති ඉමස්සෙව විසුං අත්ථපරියායං දස්සෙතුං ‘අථවා’තිආදිමාහ, අරියෙන සෙතුනාති සමථවිපස්සනාසඞ්ඛාතෙන උත්තමෙන මග්ගෙන, එවමාදිනාතිආදිසද්දෙන තෙසං තෙසං ධම්මානං සභාවසරසලක්ඛණං තථං ආගතො යථාවතො අධිගතො’යෙගත්‍යත්ථා තෙ බුද්ධ්‍යත්ථා, යෙ බුද්ධ්‍යා තෙ ගත්‍යත්ථා’තිතථාගතොති එවමාදිං සඞ්ගණ්හාති, තත්ථතත්ථාති තෙසු තෙසු දීඝාගමාදීසු, තථාගතභාවොති තථාගතොති භවනං නිප්ඵත්ති නමස්සනකිරියාභිසම්බන්ධාති’නමස්සිත්වා’ති එත්ථ නමස්සනකිරියාය අභිසම්බන්ධා ඉමිනා තථාගතාදීනං කම්මත්තං විභාවෙති, නමස්සනකිරියාවිසෙසනත්තාති ‘නමස්සිත්වා’ති නමස්සනං කත්වාති වුත්තං නාම සියාති නමස්සනන්ති වුත්තනමස්සනකිරියාය විසෙසනත්තා, බොධියාති බොධිවුච්චති චතූසු මග්ගෙසු ඤාණං, තං භගවා එත්ථ පත්තොති (බොධි, තස්සා) බොධිරුක්ඛස්සාති අත්ථො, මූලෙති මූලසමීපෙ ‘‘යාව මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ ඡායා ඵරති නිවාතෙ පණ්ණානි පතන්ති එතාවතා රුක්ඛමූලං’’තිආදීසු විය, නනු අඤ්ඤෙපි ඛීණාසවා ‘අග්ගමග්ගෙනෙ’ච්චාදිනා වක්ඛමාන නයෙන නිප්ඵන්නා එවාති අනුයොගං මනසිකත්වා වුත්තං ‘සහෙව වාසනායා’ති, න හි භගවන්තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙ සහ වාසනාය කිලෙසෙ පහාතුං සක්කොන්ති, එතෙන අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං භගවතො අරහත්තන්ති දස්සෙති, තෙනෙව ඉද්ධසද්දස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො’තෙපි හි’ච්චාදිකං වක්ඛති, කාපනායං වාසනා නාම පහීනකිලෙසස්සාපි අප්පහීනකිලෙසස්ස පයොගසදිසපයොගහෙතුභූතො කිලෙසනිහිතො සාමත්ථියවිසෙසො’ආයස්මතො පිලින්දවච්ඡස්ස වසලසමුදාචාරනිමිත්තං විය’, අග්ගමග්ගෙනාති අරහත්තමග්ගෙන, සබ්බකිලෙසෙ රාගාදිකෙ, අරහත්තං අග්ගඵලං, සම්මුති උපපත්තිදෙවභාවතො අඤ්ඤෙන විසුද්ධි දෙවභාවෙනාතිනිප්ඵන්නත්තා ආහ-‘විසුද්ධිදෙවභාවෙනා’ති, සකලකිලෙසකාලුස්සියාපගමෙන විසුද්ධිප්පත්තියා සබ්බඤ්ඤුගුණා ලඞ්කාරෙන විසුද්ධිදෙවභාවෙනාති අත්ථො.

已说八支。为显示“如来”一词的别义，而说“或者”等。“以圣道”(ariyena setunā)，即以名为奢摩他与毘婆舍那的最上之道。“如是等等”(evamādinā)，此“等”字总括了：“如实而来(tathaṃ āgato)、如实了知(yathāvato adhigato)彼彼诸法的自性、精髓、特相”，以及“凡‘去’义者即是‘觉’义，凡‘觉’义者即是‘去’义，故为如来”等义。“于彼彼处”(tatthatatthā)，即于《长部》(Dīghanikāya)等中。“如来性”(tathāgatabhāvo)，即是成为如来、成就如来。与礼敬的行为相关，故在“礼敬”(namassitvā)一词中，由于和礼敬的行为相关，以此显示“如来”等是其业(宾语)。因其为礼敬行为的修饰，故“礼敬”(namassitvā)即是说“作礼敬”，因其是所说“礼敬”(namassanaṃ)这一行为的修饰。“菩提”(bodhi)，是指四道之智。世尊于此处证得，故（此处的菩提）义为菩提树。“于根”(mūle)，即于根之附近，犹如“乃至日中之时，树影遍覆，无风而叶落，如是范围即为树根”等所示。“难道其他漏尽者不也是通过后文将说的‘以最上道’等方式成就的吗？”——心中念及此问，故说“连同习气”(saheva vāsanāyā)。实则除世尊外，他人皆不能连同习气断尽烦恼。以此显示世尊的阿罗汉果为不共于他人。正因此，为显示“成就”(iddha)一词之义，将说“彼等亦”等语。此习气(vāsanā)为何？即已断烦恼者，仍存留的、能作为与未断烦恼者相似行为之因的、烦恼所遗留的特殊能力，犹如具寿毕陵伽婆蹉称人为“贱民”的习气。“以最上道”(aggamaggena)，即以阿罗汉道。“一切烦恼”，即贪等。“阿罗汉果”(arahattaṃ)为最上之果。超越了约定俗成的生天，以另一种清净天身而圆满成就，故说“以清净天身”。其义是：因一切烦恼之垢的去除而证得清净，以一切知者之功德为庄严，故为清净天身。

‘ඉධ=සංසිද්ධියං’ ඉද්ධවන්තො ඉද්ධාත්තප්පච්චයෙන, ‘ගුණ=ආමන්තණෙ’ භූවාදිසෙසො, ගුණීයන්ති පරිචීයන්ති සෙය්‍යත්තිකෙහීති ගුණා කප්පච්චයෙන, තෙපීති සාවකපච්චෙකබුද්ධාපි, හි සද්දො හෙතුම්හි, යස්මා අග්ගං…පෙ… අනූනගුණා[Pg.13], තස්මාති අත්ථො, සබ්බඤ්ඤුතාදීනන්තිආදිකං තෙසං සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙහි ඌනගුණතාය හෙතුවචනං, කෙචි ‘සිද්ධො මිද්ධගුණො අස්සාති සිද්ධමිද්ධගුණන්ති දුට්ඨමත්ථං පරිකප්පෙත්වා වාක්‍යමිදං දූසෙන්ති, තෙ පන ‘මිද්ධො නාම කොචි ගුණො නත්ථී’ති ච, ‘තථාගතො නාම මිද්ධ ගුණො න හොතී’ති ච, ‘තාදිසො චෙ සියා න ඤාණනිස්සිතපූජා පකතොපයොගිනී භවතී’ති ච අජානිත්වා වදථ තුම්හෙහි වත්වා උය්‍යොජෙතබ්බා, මඞ්ගලත්ථඤ්චෙත්ථාදො සිද්ධසද්දොපාදානං, මඞ්ගලාදීනි හි සත්ථාන්‍යබ්‍යාහතප්පසරානි හොන්ත්‍යායස්මන්තබ්‍යාඛ්‍යාතුසොතුකානි ච, ධම්මසඞ්ඝානම්පීති ඉමිනා අවයවෙන විග්ගහෙපි සමුදායස්ස සමාසත්ථත්තා අඤ්ඤපදත්ථසමාසොයං තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණොති දීපෙති, තෙනාහ- ‘අඤ්ඤපදත්ථෙ’ච්චාදි, ගුණීභූතානම්පීති අප්පධානභූතානම්පි විසෙසනභූතානම්පි අඤ්ඤපදත්ථස්ස පධානත්තා, කිරියාතිසම්බන්ධො වගම්‍යතෙ ධම්මසඞ්ඝානං ගුණීභූතානම්පි තදවිනාභාවිත්තෙන නමස්සනාතිසම්බන්ධා, තදෙව සමත්ථෙති ‘තථාහ’ච්චාදිනා, පුත්තෙන සහ වත්තමානොති තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණඅඤ්ඤපදත්ථසමාසත්තා තුල්‍යමුභින්නම්පි ආගමනන්ති පුත්තොපි ආගතොති පතීයතෙ, තත්ථාති නිද්ධාරණෙ සත්තධී, අත්තානන්ති ධම්මං දස්සෙති, ධාරෙන්තෙති අත්තනි ඨපෙන්තෙ පවත්තෙන්තෙ උප්පාදෙන්තෙ, චත්තාරොපි අපායා සාමඤ්ඤවසෙන’අපායෙ’ති වුත්තා, කිලෙසවට්ට කම්මවට්ට විපාකවට්ටවසෙන තයො වට්ටා, තෙසු දුක්ඛං, තස්මිං, ධාරෙතීති වුත්තධාරණං නාම අත්ථතො අපායාදිනිබ්බත්තකකිලෙසවිද්ධංසනං, තඤ්ච යථාරූපං කිලෙසසමුච්ඡින්දනතප්පටිප්පස්සද්ධි ආලම්බනභාවෙන හොතීති ආහ- ‘සො…පෙ… වසෙනා’ති, නවන්නම්පි, තෙ සමධිගමහෙතුතාය ධම්මොයෙව නාමාති ‘දසා’තිආදි වුත්තං, තත්ථ කාරණමාහ- ‘තම්මූලකත්තා’තිආදි, තම්මූලකත්තාති තං කාරණත්තා, සීලදිට්ඨිසාමඤ්ඤෙනාති අරියෙන සීලෙන අරියාය ච දිට්ඨියා සමානභාවෙන, අරියානඤ්හි සීලදිට්ඨියො මග්ගෙනාගතත්තා සබ්බථා සමානාව, තෙන තෙ යත්ථකත්ථචි ඨිතාපි සහගතාවාති සංහතොති ඉමස්මිං අත්ථෙ සඞ්ඝොති පදසිද්ධි දට්ඨබ්බා, අධිප්පෙතවසෙන පනෙතං වුත්තං, ලොකියසීලදිට්ඨියා සාමඤ්ඤෙන සංහතත්තා සම්මුතිසඞ්ඝොපි පණාමාරහොයෙවාති දට්ඨබ්බං.

“在此成就”(Idha-saṃsiddhiyaṃ)者，因成就而具足神通；“德”(guṇa)一词，在“赞叹”(āmantaṇa)的意义上，其词源属于“bhū”等动词词根的剩余部分(bhūvādisesa)。由诸贤者(seyyattika)称扬赞叹故名为德，此乃由“ka”后缀而来。此亦包括声闻(sāvaka)、独觉(paccekabuddha)。“hi”字表示原因。因为（声闻、独觉）具足无上功德，不缺功德，故有此说。而“一切智等”则是指他们与一切知佛(sabbaññubuddha)相比，在功德上有所欠缺的原因。或有邪见者妄执“昏沉(middha)即是功德”，曲解此句，妄执其为“成就昏沉功德”之义。这些人不知“昏沉绝非功德”，亦不知“如来实无昏沉之德”，更不知“若有此德，则依于智的恭敬便非自然有用”，你们应当以此驳斥他们。此处“成就”一词为吉祥语(maṅgalattha)，因为以吉祥语开头的教法，其传播无碍，且为具寿(āyasmā)所解说，为听者所乐闻。“于法僧亦然”者，以此句成分显示：虽分析个体，但总体也具有集合的意义，所以说这是“他义复合词”(aññapadatthasamāsa)，以阐明“有财释”(tagguṇasaṃviññāṇa)。因此说“他义”等。“guṇībhūta”(次要的)是指即使是次要的、作为修饰语的，因为他义复合词所指的主体是主要的。由此可知，即使是次要的法与僧，也因其不可分离性而与礼敬有极深的关联。这与“如是说”等语表示同义。“与子共在”(puttena saha vattamāno)一词，因其为“有财释”的他义复合词，故两者（指父亲与儿子）的到来是平等的，由此可知“儿子也来了”。“于此”者，第七格表示限定。“自性”者，显示法义。“持”者，是说安住自身、运行、生起。四恶道总的来说叫做“恶趣”(apāya)。依照烦恼轮转(kilesavaṭṭa)、业轮转(kammavaṭṭa)、异熟轮转(vipākavaṭṭa)有三轮转，其中是苦。于此“持”(dhāreti)者，所说的“持”，其真实义是断除能生恶趣等(apāya-ādi)的烦恼。而这种“持”，是以烦恼的彻底断除与止息为所缘。因此说“彼……以……故”。九种（法）亦然，因为它们是证达之因，故实名为“法”，因此说“十”等。其因由是说“根源性”等。“根源性”者，因为它是根本的原因。“戒见同分”(sīladiṭṭhisāmañña)者，以圣戒、圣见的平等性来说。圣者的戒见都是由道而来，所以全然平等。因此他们无论住在哪里，都相随不离，所以说“和合”(saṃhata)。在这个意义中，“僧”(saṅgha)字的成立是可以见到的。然而这是就胜义而言。如果依照世俗戒见的和合，那么世俗僧(sammutisaṅgha)也应该礼敬，应当知道。

අථ [Pg.14] කෙතෙ සද්දා, යෙසමිදං ලක්ඛණං භාසිස්සන්ති පටිඤ්ඤාතන්ති ආහ-‘සද්දා ඝටපටාදයො’ති, ආදිසද්දෙන රුක්ඛාදයො, නනු සන්ති මෙඝසද්දසමුද්දසද්දාදයොපීති න නිරත්ථකානමිධානුපයොගිත්තා, යෙ ලොකසඞ්කෙතානුරොධෙනාත්ථප්පකාසකා තෙසං සාත්ථකානමෙ විදං ලක්ඛණන්ති, අපිච ‘සද්දා ඝටපටාදයො’ති වදන්තො වෙදිකානං විය උන්ති ආදීනං අනුපුබ්බීනියමාවත්ථානමසම්භවා තදනුක්කමෙන නිප්ඵාදියමානනම්පි සද්දානං ලොකියත්තානභිවත්තනඤ්ච බොධෙතීති දට්ඨබ්බං, නු තත්ථ පකාසකත්ථං සද්දස්ස සමුදායවසෙන වා සියා පච්චෙකවණ්ණවසෙන වා, තත්ථ යදි පච්චෙකවණ්ණා පකාසයෙය්‍යුං, ඝටසද්දෙ ඝකාරොයෙව ඝටත්ථං, පකාසයෙය්‍ය, තථා චාඤ්ඤෙසමකාරාදීනමනත්ථ කතා සියා, අථ සමුදිතා පකාසයෙය්‍යුං, තදා වණ්ණානමුච්චාරණානන්තරවිනාසිත්තා සමුදායොයෙව න සියා, තථා සති කථ මත්ථං සද්දො පකාසයතීති චෙ කමෙන සොතචිත්තාදිගහිතක්ඛර පාළියා ච යො සද්දොති විඤ්ඤෙය්‍යො සාත්ථකො චිත්තගොචරො, චිත්තගොචරස්සාපි සද්දස්ස පන බාලජනප්පබොධාය කප්පනාමත්තෙන පකත්‍යාදිවිභාගතො, න සභාවෙනාන්වාඛ්‍යානං, තෙනාහ-‘පකත්‍යා’දි ආදි, නනු ගොඉච්චාදිසාධුසද්දනියමෙ සති ගොතාදයො අසාධු සද්දාති විඤ්ඤායන්ති ගන්තබ්බමග්ගනියමෙ අගන්තබ්බමග්ගො විය, ගොතාදි අසාධුසද්දනියමෙ වා ගොඉච්චාදයො සද්දා සාධවොති අගන්තබ්බමග්ගනියමෙ ගන්තබ්බමග්ගො විය, කිං සද්දානමන්වාඛ්‍යානෙනා තිදමාසඞ්කිය පයොජනමාහ- ‘ලක්ඛණාභිධානංචෙ’ච්චාදි, සද්දානම්පටිපත්තියං පටිපදපාඨස්සානූපායත්තං දස්සෙතුමාහ- ‘අඤ්ඤථෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤථාති අසති ලක්ඛණාභිධානෙ, සක්කතාදීතිආදිසද්දෙන පාකතාදිං සඞ්ගණ්හාති, බහුවිධත්තං සක්කතපාකතපෙසාචිකඅපබ්භංසවසෙන, මගධෙසු විදිතාති ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘අඤ්ඤස්මි’’න්ති (4-121) මාගධානං ඉදන්ති අත්ථෙ ‘‘ණො’’ති (4-34) ණප්පච්චයෙ මාගධා මාගධන්ති ච පදනිප්ඵත්ති වෙදිතබ්බාති දස්සෙතුමාහ- ‘මගධෙස්මි’ච්චාදි, මගධෙසු විදිතාතිආදිනො අධිප්පායං විවරිතුමාහ- ‘ඉදං වුත්තං හොතී’තිආදි, තත්ථ ඉදන්ති ඉදානි වක්ඛමානං මාගධං…පෙ… හොතීති එතං වුත්තං හොතීති මගධෙසු…පෙ… ලක්ඛණං මාගධන්ති [Pg.15] වදතා පකාසිතං හොතීති අත්ථො, හිසද්දො’මගධෙස්වි’ච්චාදිනා වුත්තං සමත්ථයති, ලක්ඛණං විසෙසයතාති සද්දලක්ඛණ සද්දස්ස උත්තරපදත්ථප්පධානත්තා මාගධන්ති ඉමිනා ලක්ඛණං විසෙසයතා බ්‍යවච්ඡෙදයතා වුත්තිකාරෙන, අත්ථතොති සාමත්ථියතො, සද්දෙ ච විසෙසිතො හොතීති සද්දලක්ඛණසද්දො මාගධෙ එව බ්‍යවච්ඡෙදිතො හොති, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘මගධෙසු විදිතා මාගධාති සද්දෙ ගහෙත්වා තෙසමිදං මාගධන්ති මාගධසද්දෙන යස්මා සද්දලක්ඛණසද්දෙ ලක්ඛණං විසෙසිතං, තස්මා සද්දලක්ඛණසද්දෙ සද්දො යදි අමාගධො කථං ලක්ඛණං මාගධං සියාති සාමත්ථියා සද්දොපි විසෙසිතො හොතී’ති, නනු මාගධන්ති ලක්ඛණස්ස මාගධ සද්දසම්බන්ධිත්තඣාපනතො සද්දලක්ඛණන්ති එත්ථ සද්දසද්දස්ස නිරත්ථක තාපත්ති හොතීති, න හොති ගම්මමානත්ථස්ස සද්දස්ස පයොගම්පති කාමචාරත්තා සද්දලක්ඛණසද්දස්ස වා සමාසත්ථෙ නිරුළ්හත්තා ‘‘තත්‍රිදං සුගතස්ස සුගතචීවරප්පමාණ’’න්තිආදීසු විය, කොපනාතිආදිසද්දලක්ඛණන්ති ඉමිනා අභිධෙය්‍යසඞ්ඛාතපයොජනස්ස දස්සිතත්තා තප්පයොජනපුච්ඡනපරා චොදනා, වුච්චතෙච්චාදි පරිහාරො, යථා සබ්බථාත්තපරහිතකාමෙන.

然则，是哪些词语具有我们将要说明的此等特征呢？即宣称：“如是罐、布等词语。”此中“等”字亦含摄树木等词。问曰：难道没有如雷声、海涛声等无意义的声音吗？答曰：因无意义的声音于此无用。唯有随顺世间共许而能诠表义理者，彼等有义之词，方具此中所说之特征。再者，言“罐、布等词语”时，亦表明世间词语纵使依此顺序而构成，其世俗性亦不超越，此与吠陀语中“unti”等词具有固定次第规则之情况不同，此当了知。又，词语之诠义，是依其集合体，抑或依其各别音素？其中，若各别音素能诠义，则于“ghaṭa”一词中，仅“gha”一音即能诠表“罐”义，如是则“a”等其他音素即成无义。若谓由集合体诠义，则因诸音素发后即灭，故集合体实不可得。若尔，词语如何诠义？当知：有意义之词，乃由听觉意识等次第所取之文字序列而可知，是心识所行之境。复次，对于心识所行之境的词语，依自性词(pakati)等而作分别，仅是为教导凡夫所作的施设，并非依其自性而作解释。是故说“自性词等”。问曰：若规定“goicca”等为正语，则可知“gotā”等为非正语，犹如规定可行之道，则不可行之道自明；或规定“gotādi”等为非正语，则可知“goiccādayo”等为正语，犹如规定不可行之道，则可行之道自明。然则，何须对词语加以解释说明？为释此疑，[作者]言：“解释说明之目的……”等，此为显示于理解词语时，逐词学习之法为非善巧方便。为说明此点而言：“否则……”等。“否则”意谓若无特征之说明。“梵语(Sakkatā)等”，此中“等”字含摄俗语(Pākata)等。其多样性乃依梵语、俗语、鬼语(Pesācika)、讹语(Apabbhaṃsa)而分。“于摩揭陀(Magadhesu)国为人所知”，为明此义，当知于“在其他”(aññasmiṃ, 4-121)之义，及“属摩揭陀人所有”之义，依“ṇo”(4-34)后缀，分别派生“māgadhā”与“māgadha”二词。为阐明“于摩揭陀国为人所知”等句之意，而言：“此即是说……”等。“此”，指现今所说之摩揭陀语……此即是说：言“摩揭陀语”者，即已明示此乃于摩揭陀国……之特征，此即“摩揭陀语”之义。“hi”字乃为支持前文“于摩揭陀国……”等所说之义。“词语特征”(saddalakkhaṇa)一词，以后分词义为重，故注释者以“摩揭陀语”一词限定其特征，此乃依其功能，词语本身亦受限定，即“词语特征”一词被限定于摩揭陀语中。此中深意为：“摩揭陀人所知者为摩揭陀语”，以此理，取“摩揭陀语”一词，言“此为彼等之摩揭陀语”。因“词语特征”一词中，“特征”已由“摩揭陀语”所限定，是故，若“词语特征”中之“词语”非摩揭陀语，其“特征”如何能是摩揭陀语？故依此功能，词语亦受限定。然或有疑：若“摩揭陀语”一词已明示特征与摩揭陀语相关，则“词语特征”一词中之“词语”岂非多余？答曰：不然。因所指之义虽可了知，然用词与否可随作者之意，或因“词语特征”一复合词已成惯用，犹如“于此，此乃善逝(Sugata)之善逝衣量”等句。“kopanātiādisaddalakkhaṇaṃ”（愤怒等词语特征），此句已显示所诠表之目的，故有此征问其目的之难。“所言……”等是其解答。犹如全然自利利他者[所为]。

පියො ච ගරු භාවනීයො, වත්තා ච වචනක්ඛමො;

ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා,නොචා ඨානෙ නියොජකොති.

可爱复可敬，亦应受人尊；善言能教诲，亦能忍规劝；能说甚深义，不作非理行。

වුත්තෙහි තතො පරෙහි ච පසත්ථතරෙහි ගුණවිසෙසෙහි සමුපෙතං ගුරුං.

（当亲近）具足所述及其他更可称赞之殊胜功德的导师。

තස්මා අක්ඛරකොසල්ලං, සම්පාදෙය්‍ය හිතත්ථිකො;

උපට්ඨහං ගුරුං සම්මා, උට්ඨානාදීහි පඤ්චහීති.

是故求益者，应善巧文字，以起身等五事，正当侍奉师长。

වචනතො උට්ඨාන-උපට්ඨාන-පරිචරියා-සුස්සූසා සක්කච්චසිප්පපටිග්ගහණෙහි සම්මා උපට්ඨහන්තෙන සවන,උග්ගහන-ධාරණ-පරිපුච්ඡා-භාවනා හි කඞ්ඛාවිච්ඡෙදං කත්වා විඤ්ඤාතබ්බං සද්දලක්ඛණං, තථා අවිඤ්ඤාතං සද්දලක්ඛණමනෙනාති [Pg.16] අවිඤ්ඤාතසද්දලක්ඛණො පුග්ගලො, හිසද්දො අවධාරණෙ, සො ‘ධම්මවිනයෙසු කුසලො න හොතී’ති එත්ථ දට්ඨබ්බො, කුසලො දක්ඛො න හොති, තත්ථ ධම්මවිනයෙසු සුත්තන්තාතාභිධම්මසඞ්ඛාතෙසු ධම්මෙසු චෙව විනයෙ ච, කස්මා–

依（师长）言，以起身、侍奉、服事、乐闻、恭敬领受技艺等方式正当地侍奉，并以听闻、受持、忆持、遍问、修习断除疑惑，了知词语特征。如是，不了知词语特征者，即是“不了知词语特征之人”(aviññātasaddalakkhaṇo puggalo)。“hi”字为决定词，彼于此处当知为“于法与律不善巧”。不善巧，即不练达。此中法与律，即指由经与阿毗达摩所成之法，以及律。何以故？

යො නිරුත්තිං න සික්ඛෙය්‍ය, සික්ඛන්තො පිටකත්තයං;

පදෙපදෙ විකඞ්ඛෙය්‍ය, වනෙ අන්ධගජො යථාති.

若不学声明，虽学于三藏，亦步步生疑，如盲象入林。

වචනතො, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘යථා වුත්තනයෙන සම්භූතපද බ්‍යාමොහවසෙන පදත්ථෙපි බ්‍යාමොහසම්භවතො සුත්තන්තොපදස්සිතාය දිට්ඨිවිනිවෙට්ඨනාය ච අභිධම්මාගතෙ නාමරූපපරිච්ඡෙදෙ ච විනය නිද්දිට්ඨෙ සංවරාසංවරෙ ච අකොසල්ලං සියා’’ති, යථාධම්මන්ති ධම්මවිනය සද්දස්ස යො-ත්ථො විනයසුත්තාභිධම්මසඞ්ඛාතො, තස්ස සො-ත්ථො, තදනතික්කමෙන, පටිපජ්ජිතුමසක්කොන්තොති තත්ථතත්ථෙව වුත්තාසු අධිසීල අධිචිත්ත අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසු පවත්තිතුං අසමත්ථො, කුසලො පන සමත්ථො පඤ්ඤාවිසෙසාලොකපටිලාභතො, වුත්තං හි–

就语词而言，此中意趣是：“如前所述，由于对已组成的词语感到迷惑，词义也可能产生迷惑，因此对于经中所开示的去除诸见、阿毗达摩中的名色分别，以及律中所解释的防护与不防护，都可能不善巧。”所谓“如法”，即法与律一词的意义，也就是律、经与阿毗达摩，不超越此义。不能行持者，即是无法在各处所说的增上戒学、增上心学、增上慧学中行持。而善巧者，因获得殊胜智慧之光明，故而能够行持。诚如所说——

යාව තිට්ඨන්ති සුත්තන්තා, විනයො යාව දිප්පති;

තාව දක්ඛන්ති ආලොකං, සූරියෙ අබ්භුග්ගතෙ යථාති.

只要经藏住世，只要律藏光耀，人们就能见到光明，如同旭日东升。

පටිපත්තින්ති පටිපජ්ජීයතීති පටිපත්තීති යථාවුත්තං තිවිධම්පි පටිපත්තිං, විරාධෙත්වාති නාසෙත්වා, නස්සති හි පටිපත්ති තෙසුයෙවා කො සල්ලතමගතත්තා, තථා චාහු–

行道，是指应当修习的，所以称为行道，即如前所说的三种行道。如果违犯，就是破坏。因为对于那些人来说，行道会因其不善巧而消失。正如所说——

සුත්තන්තෙසු අසන්තෙසු, පමුට්ඨෙ විනයම්හි ච;

තමො භවිස්සති ලොකෙ, සූරියෙ අත්ථඞ්ගතෙ යථාති.

若经藏不存，律藏亦忘失；世间将黑暗，犹如日沉没。

සංසාරදුක්ඛස්සෙව භාගී හොති… යථාවුත්තා-නුක්කමපරිච්චාගෙන අනුරූපපටිපත්තියා පටිලභිතබ්බත්තා අධිගමවිසයස්ස යො ගක්ඛෙමස්ස, වුත්තඤ්හි තස්සානුලොමපටිපත්තිමූලකත්තං–

（他）成为轮回之苦的分享者……因为作为证悟对象的安稳（yogakkhema），须通过如前所述的次第舍弃以及相应的行持才能获得，故说随顺的行持是其根本——

සුත්තන්තෙ රක්ඛිතෙ සන්තෙ, පටිපත්ති හොති රක්ඛිතා;

පටිපත්තියං ඨිතො ධීරො, යොගක්ඛෙමා න ධංසතීති.

若经藏受护持，行道亦受护持；智者安住于行道，不从安稳中堕落。

එතාවතා [Pg.17] අවිඤ්ඤාතසද්දලක්ඛණස්ස සකත්ථපරිහානිං දස්සෙත්වා ඉදානි සකත්ථසම්පත්තිමූලිකා පරත්ථසම්පත්තීති තදභාවා තාදිසො පුග්ගලො පරෙසම්පි පච්චයො භවිතුං න සක්කොතීති දස්සෙතුං ‘නචා’තිආදි වුත්තං, පතිට්ඨාති ධාරණං, තඤ්චෙත්ථ තෙසං තෙසං කුල පුත්තානං ධම්මවිනයසික්ඛාපනං තංතං කම්මතො නිත්ථරණාදි ච, තදුභය මෙවා-න්හසඞ්ගිකං පතිට්ඨං, මුඛ්‍යභූතම්පන තම්මූලකෙ සුපරිසුද්ධසීලෙ පතිට්ඨාපනමෙව, තදුපකරණත්ථො සික්ඛාපනාදි, ඉධ පන තං සාධනභූතො පුග්ගලො උපචාරතො පතිට්ඨාති ගහෙතබ්බො, හිසද්දො යථාවුත්ත සමත්ථනත්ථෙ නිපාතො, සද්දලක්ඛණඤ්ඤූයෙවාති අවධාරණම්පන තෙසු තබ්බිදූයෙව සමත්ථොති දස්සනත්ථං පකරණවසෙන වුත්තං, අත්තනො පන සුගුත්තසීලක්ඛන්ධවිරහෙන කදාචි කොචි යථාවුත්තානං පතිට්ඨාභවිතුං න සක්කොති… තම්මූලකත්තා සද්ධම්මට්ඨිතියා සපරපතිට්ඨා භාවස්ස ච, තෙනෙව විනයධරෙ ආනිසංසං දස්සෙන්තෙන භගවතා තප්පධානං තප්පමුඛංව කත්වා ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ආනිසංසා විනයධර පුග්ගලෙ, කතමෙ පඤ්ච අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සු රක්ඛිතො, කුක්කුච්චපකතානං පටිසරණං හොති, විසාරදො සඞ්ඝ මජ්ඣෙ විහරති, පච්චත්ත්ථිකෙ සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හාති, සද්ධම්මට්ඨිතියා පටිපන්නො ච හොතී’’ති වුත්තං, අත්ථානුරූපන්ති අත්තනො වචනීයස්සත්ථස්ස වාචකත්තෙන යොග්‍යං, බ්‍යඤ්ජනානුරූපන්ති අත්තනො වාචකස්ස වචනීයත්තෙන යොග්‍යං, පරිවාසාදීසූතිආදිසද්දෙන අබ්භානාදිං සඞ්ගණ්හාති, තංතංකම්මන්ති පරිවාසාදිකං තංතංකම්මං, අඤ්ඤොති අසද්දලක්ඛණඤ්ඤූ, න කෙවලමනෙන සකත්ථපරත්ථාව නාසිතා, අථ ඛොති විධො සද්ධම්මොපි නාසිතොයෙවාති වත්ථුමාහ ‘අජානන්තො පනා’තිආදි, අයථාපටිපජ්ජමානොති සද්දලක්ඛණඤ්ඤුනා යථා යෙන පකාරෙන අත්ථානුරූපං බ්‍යඤ්ජනෙ බ්‍යඤ්ජනානුරූපඤ්ච අත්ථෙ පටිපජ්ජිතබ්බං, තථා අප්පටිපජ්ජමානො, තථා ච වක්ඛති– තථා හි සො සද්දලක්ඛණ මජානන්තො’තිආදි. තිවිධම්පි සද්ධම්මන්ති පරියත්තිපටිපත්තිඅධිගමවසෙනති විධමෙව සද්ධම්මං, තත්ථ තිපිටකබුද්ධවචනං පරියත්තිසද්ධම්මො නාම, තෙරස ධුතගුණා චුද්දස ඛන්ධකවත්තානි ද්වෙ අසීති මහාවත්තානීති අයං පටිපත්තිසද්ධම්මො නාම, චත්තාරො මග්ගා චත්තාරි ච ඵලානි අයං අධිගමසද්ධම්මො [Pg.18] නාම, තථාහිච්චාදිනා වුත්තමත්ථං සමත්ථෙති, තම්පි පාළියා ථිරීකාතුං ‘වුත්තං හෙත’න්තිආදිමාහ, තත්ථ ධම්මාති හෙතූ, සද්ධම්මස්සාති යථාවුත්තස්ස තිවිධස්ස සද්ධම්මස්ස, පදබ්‍යඤ්ජනන්ති පදඤ්ච බ්‍යඤ්ජනඤ්ච තං, තත්ථ පදං නාම ස්‍යාද්‍යන්තං ත්‍යාද්‍යන්තඤ්ච, බ්‍යඤ්ජීයති අත්ථො එතෙනාති බ්‍යඤ්ජනං-වාක්‍යං අථවා පජ්ජතෙ ගම්‍යතෙ අත්ථො එතෙනාති පදං-ස්‍යාද්‍යන්තාදි, වාක්‍යංව බ්‍යඤ්ජනං, සිථිලධනිතාදිපදමෙවවා වුත්තනයෙන බ්‍යඤ්ජනන්ති පදබ්‍යඤ්ජනං, තං, දුන්නික්ඛිත්තං දුට්ඨු නික්ඛිත්තං ඨපිතං විරාධෙත්වා කථිතං, අත්ථො ච දුන්නීතොති දුන්නික්ඛිත්තත්තායෙව පදබ්‍යඤ්ජනස්ස තබ්බචනීයොපි දුට්ඨුවිඤ්ඤාතො හොති, වුත්තපටිපක්ඛතොති ‘අවිඤ්ඤාතසද්දලක්ඛණොහි’ච්චාදිනා වුත්තස්ස විඤ්ඤාතසද්දලක්ඛණත්තාදිනා පටිපක්ඛභාවතො, භාවප්පධානො හි අයං නිද්දෙසො,ත්තප්පච්චයලොපො වා, න හි අත්තාව අත්තනා වෙදිතබ්බොති යුත්තන්ති.

至此，已说明不了解语词特征者会丧失自身利益。如今为说明“他人利益的成就是以自身利益的成就为根本”，以及“若无此根本，则那样的人（puggala）亦不能成为他人的所依”，故说“不”等。‘安立’（patiṭṭhā）即是住持，此中是指教导诸善男子法与律，以及让他们从各种事务中解脱等。此二者皆是关乎僧团的安立，但根本在于让他们安立于其根本——极其清净的戒律之上，教导等只是其助缘。此处，应将成就此事的人（puggala）通过譬喻理解为‘安立’。`hi`一词是用于肯定前说的助词。“唯有知语词特征者”这一限定，是依文脉而说，为表明在这些人中唯有知者方能胜任。若自己戒蕴不善守护，则有时亦不能成为如前所述的安立……因为它是正法住立与自他安立的根本。因此，世尊（bhagavā）在开示持律者的功德时，以此为首、以此为要而说：“诸比丘（bhikkhu），持律之人（puggala）有五种功德。是哪五种？自己的戒蕴得到善护、善防；成为追悔者的归依处；在僧团中无畏而住；如法善伏敌对者；为正法住立而行。”“义相应”（atthānurūpa）指（文句）与所要表达的意义相符；“文相应”（byañjanānurūpa）指（意义）与所使用的文句相符。“别住（parivāsa）等”中的“等”字，摄集了出罪（abbhāna）等。“彼彼业”指别住等彼彼之业。“另一人”指不知语词特征者。此人不仅毁坏了自他利益，而且也毁坏了三种正法。故说“然不知者”等事。“不如理行持”指不像知语词特征者那样，使文句与意义相应、意义与文句相应而行持。如后文将说：“因为他不知语词特征”等。“三种正法”指依教理、行持、证悟而有的三种正法。其中，三藏佛语名为教理正法；十三头陀支、十四犍度（khandhaka）行法、八十二大行法，此名为行持正法；四道、四果，此名为证悟正法。以此来肯定“如是”等所说之义。为使此义在圣典中得以确立，故说“此乃所说”等。其中，“法”指因；“正法”指如前所述的三种正法；“词句”（padabyañjana）即词与句。其中，“词”（pada）指带有格助词尾或动词词尾者；“句”（byañjana）指意义由此而被显明者。或者，“词”指意义由此而被通达者，即带有格助词尾等；“句”即是文句。或者，如前所述，松音、紧音等词本身即是“句”，故为“词句”。若其被错置，即错误地安立、放置、言说，则其义亦被错解，因为词句被错置故。“与所说相反”，因为与“不知语词特征者”等所说相反，即“知语词特征”等。此解释以体性为重，或是省略了`-tta`后缀。因为“自己不能被自己所知”是不合理的。

තදෙවන්තිආදිනා යථාවුත්තං නිගමෙත්වා සඤ්ඤාවිධානෙ පයොජනං දස්සෙති, තන්ති හෙත්වත්ථෙ නිපාතො, යස්මා සද්දලක්ඛණස්ස ජානනංසානි සංසං තස්මාති අත්ථො, එවන්ති නිදස්සනත්ථෙ නිපාතො, එවං සප්පයොජනන්ති සම්බන්ධො, තදෙවන්ති වා නිපාතසමුදායො යං, වුත්තෙන පකාරෙනෙත්‍යස්මිං අත්ථෙ වත්තතෙ. නනුච සඤ්ඤීනං සඤ්ඤානං වත්තබ්බත්තෙ ‘‘අආදයො තිතාලීසවණ්ණා’’තිආදීනං වාක්‍යානං විසුංවිසුං මහන්තත්තා කුතො ලාඝවං සත්ථස්සාති මඤ්ඤමානො ‘තථාහි’ච්චාදිනා සඤ්ඤාවිධානෙ ලාඝවසබ්භාවං සමත්ථෙති, හොතෙවාති අවධාරණෙන කත්ථචි පරසත්ථෙ විය නො න හොතීති දස්සෙති, පටිපත්තිලාඝවම්පි චෙත්ථ හොතෙව, තථාහි ‘‘වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි’’ච්චාදො (1-24) වණ්ණාදිසඤ්ඤාසමුද්ධරිතා නාත්තානමත්තාවගමෙතුමලන්ති පරෙ පුච්ඡිත්වා ජානිතබ්බා අස්ස, තතො සඤ්ඤා-වසෙයා, තතොස්ස සඤ්ඤාති සඤ්ඤාසඤ්ඤීවිවෙචනං තදනුට්ඨානන්ති පරම්පරාපෙක්ඛාය භවිතබ්බං පටිපත්ති ගාරවාභාවා. ඉදානි සඞ්ඛෙපතො සත්ථක්කමං දස්සෙතුමාහ-එවං තාවි’ච්චාදි, තාවාති පඨමං, උපයුජ්ජමානත්තාති බ්‍යාපාරියමානත්තා, විසයො ගොචරො යත්ථෙතෙ ස්‍යාදයො විධී යන්තෙ, සහ විසයෙනාති සවිසයා, පඨමං කරීයතීති පකති යතො ස්‍යාදයො විධීයන්තෙ, සහ පකතියාති සප්පකතිකා, ලිඞ්ගාදිකන්ති [Pg.19] ආදිසද්දෙන‘සලභච්ඡාය’මිච්චාදො එකත්තාදි, ලිඞ්ගෙභවා ලිඞ්ගිකා-ඉත්ථිවිධයො, එකත්ථීභාවො සමාසො, තෙන, සාමඤ්ඤතො සමානත්තා, සමානත්තන්තුණාදිවුත්තියා ‘‘රාජාදිවිසිට්ඨෙ පුරිසා දොවිය’වසිට්ඨාදිවිසිට්ඨෙ අපච්චාදිම්හි අත්ථෙ පවත්තනතො.

通过“那正是如此”等，如前所述地总结后，说明了在名称规定中的用途。“tan”是不变词，用于表示原因。其义为：因为能完全了知语音的特征，所以如此。“evan”是不变词，用于表示指示。“如此有其用途”，是这样的关联。或者“tadevan”是一个不变词的组合，用于“以所说的方式”之义。又，对于有名称者与名称，在当说“a等四十三音”等句子时，因其各自冗长，论典如何能简洁呢？作此想后，通过“如是”等，证明了在名称规定中确实存在简洁性。通过“确实存在”这一强调，表明了不像在某些其他论典中那样“不存在”。在此，实践的简洁性也确实存在。例如，在“以音为后，亦有同音”等（1-24）中，所提取的音等名称，并非仅为了自己理解，也应通过询问他人而得知。然后，应遵循名称。从彼有名称，如此区分名称与有名称者，及其随行，应依于传承，[如此]则无实践之繁重。现在，为了简要地说明论典的次第，说“如是，首先”等。“首先”，因为正在被使用，即正在运作。范围是领域，syā等词尾就在那里被规定，与范围一起即是“有范围的”。首先被制作的是语基，syā等词尾从它被规定，与语基一起即是“有语基的”。性别等，以“等”字包括“salabhacchāya”等中的单数等。与性别相关的即是阴性规定。意义的统一是复合词。因此，从共通性上来说是相同的。相同之处在于uṇā等词缀的用法，如同在“国王等特殊的人”中，“人”是在“剩余等特殊的”中，于“后代等”之义上运作。

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

此为《目犍连五论疏》之《义光》。

රතනත්තයපණාමාදිකථා සමත්තා.

三宝礼敬等品终。

1. පඨමකණ්ඩවණ්ණනා

1. 初品释义

සඤ්ඤාධිකාර

名称品

1. අ ආදයො

1. 阿等字母

සබ්බවචනානං සාත්ථකනිරත්ථකත්තබ්‍යභිචාරිත්තා ‘ඉද’න්තිආදිනා සදිට්ඨන්තෙන සංසයමුපදස්සිය සාත්ථකත්තමස්ස දස්සෙතුඤ්ච ‘න තාව…පෙ… සාත්ථකත්තා’ති වුත්තං, උම්මත්තකාදිවාක්‍යමිති ‘දස දාළිමා, ඡ අපූපා, කුණ්ඩමජාජිනං, පලාලපිණ්ඩො’ඉච්චාදිකං, අවයවත්ථාන මඤ්ඤමඤ්ඤනාති සම්බන්ධා සමුදායත්ථාභාවතො අනත්ථකත්තං, ආදිවාක්‍යන්ති ‘‘මනොසෙට්ඨා මනොමයා’’තිආදිවාක්‍යං, සාත්ථකත්තං පනස්ස පදත්ථාන මඤ්ඤමඤ්ඤාභිසම්බන්ධස්ස පතීතිතො.

一切言语皆有有义与无义之别，故为以“此”等例显示其疑惑，并说明其有义性，而说“非……乃至……因其有义性”。此指如狂人等之言语，例如“十颗石榴，六个饼，一个罐子，一张山羊皮，一捆稻草”等。因其各部分之间无相互关联，故无整体之义，是为无义。而最初的句子，是指如“意为诸法先，意为主，意所造”等句。其所以有义，乃因其词义之间相互关联能被理解。

අථ අආද්‍යාදිසද්දානං සාධුත්තාන්වාඛ්‍යානාය ඉදං වචනමිච්චාදිවිකප්පන්තරසම්භවෙ කථං නියමො වුත්තියං වුත්තෙනත්ථෙන සාත්ථකත්තමිච්චාසඞ්කිය තෙසමිහානුපයොගිත්තං කමෙන පටිපාදයිතුමාහ ‘වක්ඛමානත්ථමෙවිද’මිච්චාදි,’ ආකාරාදයො නිග්ගහීතන්තා’ඉච්චාදිනා වුත්තියං වක්ඛමානො අත්ථො යස්ස තං තථා වුත්තං, සාධූනං සාධුසද්දානං අනුසාසනං ආඛ්‍යානං අත්ථො පයොජනං යස්ස තන්ති විග්ගහො.

然则，当存在“此言是为了解释a等词语的正确性”等其他可能性时，有人或疑：“如何确定规则？”“释文中已说的意义如何成为有义？”为次第阐明此等在此不适用，故说“此为将说之义”等。通过“ā等音，以随韵(niggahīta)为终”等，在释义中所将宣说之义，即如是说。其语法分析(viggaho)为：其义理与作用，在于教导与解说善人之善言。

සාධුසද්දානුසාසනසඞ්කාපෙත්ථ ‘‘කත්ථෙත්ථ කුත්‍රාත්‍රක්වෙහිධා’’ති (4-100) ආදිනා කත්ථාදිසද්දානං සාධුත්තානුසාසනස්ස දස්සනතො, ලක්ඛණන්තරෙන සාධුභාවස්ස අන්වාඛ්‍යාතත්තාති ආපුබ්බාදාඉච්චස්මා ‘‘දාධාත්වී’’ති (5-45) ඉප්පච්චයෙ ආකාරලොපෙ ච ආදීති [Pg.20] අආදියෙසන්ති අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ යොම්හි ‘‘යොසු ඣිස්ස පුමෙ’’ති (2-93) ‘ටෙ අආදයො’ති, තයො ච චත්තාලීසා චාති චත්ථ සමාසෙ ‘‘තදමිනාදීනි’’ති චත ලොපෙච රස්සෙ ච තිතාලීසාති, ‘වණ්ණ-වණ්ණනෙ’ඉච්චස්මා ‘‘භාවකාරකෙස්ව ඝණ ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙයොම්හි ටාදෙසෙ වණ්ණාඉති ච සිජ්ඣනතො, පයොගනියමත්ථන්ති තිතාලීසවණ්ණසද්දෙසු පරෙසු එව අආදිසද්දො පයුජ්ජීයතීති එවං පයොගනියමත්ථං, අයම්පි විකප්පන්තර සම්භාවනා ‘‘අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරා චී’’ති (4-119) පයොගනියමස්සා ඣායමානස්ස දිට්ඨත්තා, ඨාන්‍යාදෙසත්ථන්ති අආදිසද්දස්ස ඨානෙ තිතාලීසවණ්ණසද්දා ආදෙසා හොන්ති තෙසං වා සො ඉති, තදනුරූපායාති ඨාන්‍යාදෙසානුරූපාය ඡට්ඨී විභත්තියා, අතොයෙවාති අගමාගමිඅනුරූපාය ඡට්ඨියා අභාවතො යෙව, අගමාගමි භාවත්ථන්ති අආදිසද්දස්ස තිතාලීස වණ්ණසද්දා ආගමා හොන්ති තෙසං වා සො ඉති, එතෙසුපි සඞ්කා, ‘‘යවාසරෙ’’ (1-30) ‘‘සුඤ සස්ස’’ඉති (2-53) ආදෙසාගමානං දස්සනෙන, ආගම ලිඞ්ගාභාවතොති උකාර කකාර මකාරානං අභාවතො, විසෙසනවිසෙස්ස භාවත්ථන්ති තිතාලීසවණ්ණසද්දානං අආදිසද්දො විසෙසනං, තෙ වා තස්සෙ-ති, එත්ථාපි සඞ්කා ‘නීලුප්පල’මිච්චාදීනමඤ්ඤත්ථ විසෙසනවිසෙස්ස භාවදස්සනා, සද්දලක්ඛණා නුපයොගතොති සද්දලක්ඛණෙන සද්දසඞ්ඛරණස්ස පකතත්තා වුත්තං, තත්ථ කාරණමාහ- ‘රූපවිසෙසූප ලක්ඛණාභාවා’ති, රූපවිසෙසස්ස උපලක්ඛණ නිමිත්තං තස්සඅභාවාති අත්ථො, න හි විසෙසන විසෙස්සභාවෙ පටිපාදිතෙ අආද්‍යාදිසද්දානං රූපවිසෙසස්ස සඞ්ඛරණං කතං සියාති, යදි එසොව සද්දසඞ්ඛරණන්ති ගය්හෙය්‍ය, තථා සති ‘නීලුප්පල’මිච්චාදීනම්පි වත්තබ්බතා ආපජ්ජෙය්‍යාති නාස්ස තදත්ථ තාපි සම්භාවීයතෙ, ලොකෙ සීහගුණස්ස මානවකෙ දස්සනතො උපචාරෙන ‘සීහො-යං මානවකො’ති තග්ගුණජ්ඣාරොපොපි දිස්සති, තදත්ථම්පෙතං න හොතීති දස්සනත්ථං ‘තග්ගුණජ්ඣාරොපනත්ථම්පෙතං න හොතී’ති වුත්තං, තස්ස අආදිසද්දස්ස, තෙසං තිතාලීසවණ්ණසද්දානං වා ගුණො අආදිත්තාදි, තස්ස අජ්ඣාරොපනං-තිතාලීසවණ්ණසද්දෙසු [Pg.21] වා අආදිසද්දෙයෙව වා ආරොපනං, තදත්ථම්පෙතං සුත්තං න හොතීති අත්ථො, තත්ථ කාරණමාහ- ‘අතොයෙවා’තිආදි, අතොයෙව රූපවිසෙසූපලක්ඛණා භාවතොයො, පකතං සද්දසඞ්ඛරණං, යථාවුත්ත විකප්පන්තරාභාවෙ උභයත්ථමිදං සියා, තත්ථ පරිභාසත්ථං න හොති… තල්ලක්ඛණත්තාභාවා උපරිවක්ඛමානත්තා චාති පාරිසෙසමාලම්බියාහ ‘සඤ්ඤාසඤ්ඤි’ච්චාදි.

在此，关于正确词语教导的疑问：通过“katthettha kutrātrakvehidhā”(4-100)等[语规]，展示了对“kattha”等词语之正确性的教导，并且其正确性也由另一特征加以说明。从以“ā”为首的“dā”等[词根]，依“dādhātvī”(5-45)[的语规]，加上“i”后缀并脱落“ā”，形成“ādi”。“a”是其开端者(a ādi yesaṃ)，在此别异[复合词]中，依“yosu jhissa pume”(2-93)[的语规]，[复数主格作]“aādayo”。三与四十，在并列复合词中，依“tadaminādīni”[的语规]，脱落“catu”[的“u”]并缩短元音，成为“titālīsa”(四十三)。从[词根]“vaṇṇa-vaṇṇane”，依“bhāvakārakesva ghaṇa ghakā”(5-44)[的语规]，加上“a”后缀，在[复数主格]中，“ṭa”被置换，从而形成“vaṇṇā”(字母)。这是为了规定用法：即“a”等词(aādisaddo)仅在四十三字母词之前使用。这也是另一种可能的解释，因为在“abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārā cī”(4-119)中，可见到对用法规定的阐明。“为所代与能代义”(ṭhānyādesattha)是指：四十三字母词是“ādi”词的能代(ādesā)，或它(“ādi”词)是它们的[能代]。“与之相应”(tadanurūpāya)是指：与所代-能代关系相应的第六格(属格)。“正因如此”(atoyeva)是指：正因为不存在与增益-被增益关系相应的第六格。“为增益与被增益义”(agamāgamibhāvattha)是指：四十三字母词是“ādi”词的增益(āgamā)，或它(“ādi”词)是它们的[增益]。对此也有疑问，因为在“yavāsare”(1-30)、“suña sassa”(2-53)中可见到能代与增益，[但此处]因为没有“u”、“k”、“m”等增益的标记。“为能修饰与所修饰义”(visesanavisessabhāvattha)是指：“ādi”词是四十三字母词的能修饰(visesanaṃ)，或它们是它的[能修饰]。对此也有疑问，因为在别处可见到“nīluppala”(青莲花)等词的能修饰-所修饰关系。“于词语特征不适用”(saddalakkhaṇānupayoga)是说：由于词语的构成已由词语特征所规定，[此种关系]不适用。在此，他说明原由：“因无形态特征之标识故”(rūpavisesūpalakkhaṇābhāvā)。其义为：因为没有形态特征的标识。在阐明能修饰-所修饰关系时，“a”等词的形态特征并未被构成。如果这被视为词语的构成，那么“nīluppala”等词也应被述及，因此其义也不可能成立。在世间，于具有狮子品德的少年，可见到以转喻说“此少年是狮子”，这是其品德的转嫁。为表明此非其义，故说“此亦非其品德转嫁义”(tagguṇajjhāropanatthampetaṃ na hoti)。其义为：此经并非为了将“ādi”词或四十三字母词的“开端”等品德，转嫁于四十三字母词或“ādi”词本身。在此，他说明原由：“正因如此”(atoyeva)等。正因为没有形态特征的标识，故此乃关乎词语构成之事。在没有上述其他可能性的情况下，此[规则]便可有双重意义。在此，它不是为了定义……因为没有彼之特征，且下文将述，故依剩余法(pārisesa)，他说：“为名与所名”(saññāsaññi)等。

මරියාදායම්පකාරෙච, සමීපෙ වයවෙ තථා;

චතුබ්බිධප්පකාරොයං, ආදිසද්දස්ස දිස්සතෙති.

界限与方式，邻近与部分；此四种用法，“ādi”词可见。

මරියාදත්ථො එත්ථ ආදිසද්දොති ආහ-‘ආදිමරියාදා භූතො’ති, උපලක්ඛණත්තාති උපලක්ඛියමානානමාකාරාදීනං ගහණෙ කාරණභාවෙන අප්පධානත්තා, තෙනාහ-‘උපලක්ඛණස්සුපසජ්ජනීයභූතස්සා’ති, කාරියෙනාති වණ්ණසඤ්ඤාභවනාදිනා, න ගුන්නම්පි ආනයනං භවති..ගුන්නමුපසජ්ජනීය භූතත්තා අඤ්ඤපදත්ථස්සෙව පධානත්තා, සඤ්ඤායා භාවෙති අකාරස්ස වණ්ණසඤ්ඤාය අභාවෙ, රූපන්තිති තාලීසාරූපං, තිතාලීසා+වණ්ණාතිපදච්ඡෙදො, තිතාලීස+වණ්ණාතිවා, සුත්තාවයවස්සාපි සුත්තසම්බන්ධිත්තා ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) පන වුත්තං, රස්සත්තන්තු ‘‘දීඝරස්සා’’ති යොගවිභාගෙන, ඉතරථා බ්‍යඤ්ජනපරස්සෙව රස්සත්තෙ දස්සිතෙ තිතාලීසඉති අබ්‍යඤ්ජනෙ පදං න සම්පජ්ජෙය්‍යාති විඤ්ඤායති, ඉතරීතරයොගචත්ථෙ බහුවචනෙන භවිතබ්බන්ති ආහ-‘එකවචනම්පනා’තිආදි, විප්පටිපත්ති අඤ්ඤථාභාවො, රස්ස එ ඔකාරෙහි තෙචත්තාලීසක්ඛරානන්ති සම්බන්ධො, එ ඔකාරෙ හීති සහත්ථෙ තතියා, සක්කතානුසාරෙනාති සක්කතෙ ‘‘සන්ධි යක්ඛරානං රස්සා න සන්තී’’ති වුත්තස්ස අනුසාරෙන, කොචීති සා සනප්පසාදකචොළියබුද්ධප්පියාචරියං දස්සෙති, න හිච්චාදිං වදතො-යමධිප්පායො ‘රස්සාඉවාති ඉවසද්දො සාධම්මොපමාජොතකො වා සියා වෙධම්මොපමාජොතකො වා, යදි තාව වෙධම්මොපමාජොතකො, රස්සධම්මස්ස එ ඔකාරෙස්ව සම්භවා තෙසං දීඝකාලප්පවත්තිතො තෙ දීඝායෙව සියුං, යදි පන සාධම්මොපමාජොතකො[Pg.22], තෙසු රස්සධම්මස්සසම්භවා රස්සකාලප්පවත්තිතො රස්සාඑව තෙ සියුන්ති ‘එත්ථාතිආදීසු එ ඔකාරානං උච්චාරණකාලකතං රස්සත්තමෙව හොතී’ති, රස්සකාලවන්තොයෙවාති එවසද්දො සොගතෙ වණ්ණවිනිම්මුත්තස්ස කාලස්සෙවාභාවා වණ්ණානඤ්ච පච්චක්ඛ සිද්ධත්තා පමාණසිද්ධං පාරමත්ථික මෙ ඔකාරානං රස්සකාලවන්තතං දීපෙති, අත්ථාති වදතො පනායමධිප්පායො ‘එත්ථාතිආදීසු යදි එකාරාදයො දීඝාඑව සංයොගපුබ්බත්තා රස්සාව සියුංතථා සති අත්ථාති එත්ථාපි දීඝොව ආකාරො සංයොගපුබ්බත්තාරස්සො ඉව උච්චතීති ආපජ්ජෙය්‍ය, තස්මා උච්චාරණකාලකතොව රස්සදීඝභාවො ගහෙතබ්බො’ති, කච්චායනවුත්තිවණ්ණනා ඤාසො, තඤ්ඤාපනෙති බහිද්ධා අඤ්ඤෙසමක්ඛරානං ඤාපනෙ, පයොජනාභාවාති තෙන සාධෙතබ්බස්ස කස්සචි ඉට්ඨස්ස අභාවමාහ, කිමෙත්ථ සමුදායෙ වාක්‍යපරිසමත්ති, උදාහු අවයවෙති ආහ- ‘පච්චෙක’න්ති, අඤ්ඤථා ‘රුක්ඛා වන’න්තිආදීසු විය සමුදායෙ වාක්‍යපරිසමත්තියං ‘‘ඉයුවණ්ණා ඣලා නමස්සන්තෙ’’ (1-9) ඉච්චාදිකං න සිජ්ඣතීති, පච්චෙකං වණ්ණා නාමහොන්තීති අකාරො වණ්ණො නාම හොති ආකාරො වණ්ණො නාම හොතීතිආදිනා, අවයවෙච්චාදිනා වුත්තියං අවුත්තෙපි ‘පච්චෙක’න්ති වචනෙ සදිට්ඨන්තං කාරණමාහ, දිට්ඨන්තොපනීතො ත්‍යත්ථො සුඛෙන පටිපත්තුං සක්කාති, එත්ථ හි පච්චෙකන්ති අවුත්තෙපි දෙවදත්තො භොජීයතූතිආදිනා පච්චෙකං භුඤ්ජිකිරියා පරිසමාපීයතෙ, තෙනාහ-‘න චොච්චතෙ’ ඉච්චාදි, අථවා සමුදායෙපි වාක්‍යපරිසමා පත්තියං සති සමුදායෙ පවත්තා සද්දා අවයවෙසුපි වත්තන්තීති ‘සමුද්දෙකදෙසදස්සනෙපි සමුද්දො දිට්ඨො, ඛන්ධෙකදෙස භූතායපි පඤ්ඤාය පඤ්ඤාක්ඛන්ධොතිආදීසු විය න දොසො, තෙනෙව වුත්තියං ‘පච්චෙක’න්ති න වුත්තං, වණ්ණසද්දස්ස ගුණාද්‍යනෙකත්ථත්තෙපි පකරණතො අකාරාදයොවෙත්ථ වුච්චන්තීති ආහ-‘වණ්ණීයති’ච්චාදි, පකරණතොපි අත්ථො විභජ්ජතෙ, වුත්තං හි–

此处，“ādi”一词是“界限”义，故说“成为初始界限”。因为它是一种标记，在把握被标记的形态等方面作为原因是不主要的，因此说“作为标记是附属的”。这是由作用，即由字母认知等的生起所致，而非引入属性，因为属性是附属的，而其他词的意义才是主要的。关于“以认知来培养”(saññāya bhāveti)：在没有对字母“a”的认知时，（就无法培养）。“它们构成形态”(rūpanti)是指四十三种形态。“titālīsāvaṇṇā”ti 的分词是“titālīsā+vaṇṇā”（四十三字母），还是“titālīsa+vaṇṇā”ti（四十三字母等）？即使是经则的一部分，因为它与经则相关，所以才说了“在辅音前有长短音”(1-33)。而短音是通过对“长短音”这条经则的拆分而来的。否则，如果只说明辅音前的元音为短音，那么就应该知道，像“titālīsā”(四十三)这样后面没有辅音的词就无法成立了。在相互关联的意义上应该用复数，所以才说“但单数…”等。“不一致”(vippaṭipatti)就是差异。短元音与e、o，（合为）四十三字母，这是其关联。在“e okārehi”中，是表示“与……一起”意义的第三格（工具格）。“依照梵语”是指依照在梵语中所说的“结合元音没有短音”。“有人”(koci)是指令教法清净的朱罗国(Coḷiya)佛爱(Buddhappiya)阿阇梨。说“na hi”（不…）等的人，其意趣是：在“rassā iva”（如短音）中，“iva”一词可以是同法譬喻的表述，也可以是异法譬喻的表述。如果是异法譬喻，由于短音的特性在e、o中不可能存在，且它们的发音时间长，所以它们就应该是长音。但如果是同法譬喻，虽然短音的特性在它们之中不可能存在，但因为它们的发音时间短，所以它们就应该是短音。因此说：“在ettha等词中，e、o的短音性质纯粹是由发音时间决定的”。在“rassakālavantoyeva”（唯具短时）中，“eva”（唯）一词表明，在善逝的教法中，由于没有脱离字母而独立存在的时间，且字母是由现量所证成的，因此e、o具有短时性，这是由正量所证成的胜义谛。而主张（此区别）存在的人，其意趣是：“在ettha等词中，如果e等音本来是长音，只因在复辅音前而变为短音，那么在atthi一词中，长音ā也会因在复辅音前而像短音一样发音，这将导致不合宜的结论。因此，长短音的状态应被理解为纯粹由发音时间所决定。”这是迦旃延(Kaccāyana)Vutti的注释《Nyāsa》。“为了让他们了知”(taññāpane)是指为了了知（此体系）之外的其他字母。“因为没有用途”(payojanābhāvā)是说，它指出了通过它并不能达成任何所期望的目标。此处，句子的意义是在整体上完成，还是在部分上完成呢？回答是：“个别地”。否则，就像在“诸树成林”等句子中，如果句子的意义在整体上完成，那么“iyuvaṇṇā jhalā namassante”(1-9)等规则就无法成立了。“字母”是逐个称呼的，例如：“a”称为字母，“ā”称为字母等。虽然在Vutti中没有说“在部分中”等，但对于“个别地”一词，他举例说明了原因，因为通过例子引入的意义，容易被理解。在此，即使没有说“个别地”，在“让提婆达多(Devadatta)吃饭”等句子中，吃的行为也是个别地完成的。因此说“不是合说”等。或者，即使句子的意义在整体上完成，适用于整体的词也适用于部分，就像“见到大海的一部分，就是见到了大海”以及“作为蕴之一部分的慧，即是慧蕴”等情况一样，并无过失。正因如此，在Vutti中才没有说“个别地”。虽然“vaṇṇa”（字母）一词具有“品质”等多种含义，但根据上下文，此处指的是“a”等字母，所以说“它被描述”(vaṇṇīyati)等。意义也由上下文来区分。诚如所说：

අත්ථා පකරණා ලිඞ්ගා, ඔචිත්‍යා දෙසකාලතො;

සද්දත්ථා විභජීයන්තෙ, න සද්දායෙව කෙවලාති.

义理、上下文、性相，适宜、处所与时间；词义当被善区分，莫仅执着于字面。

නනු [Pg.23] ඣලාදිසඤ්ඤා විය ලහුසඤ්ඤං අකත්වා කස්මා ගුරුසඤ්ඤා කතාති චොදනං මනසි නිධාය රුළ්හි අන්වත්ථවසෙන ද්විප්පකාරාසු සඤ්ඤාසු ඣාලාති රුළ්හි සඤ්ඤාත්ථාභාවෙන වොහාරසුඛමත්තපයොජනා, අන්වත්ථසඤ්ඤා පන තප්පයොජනාපි හොති තදඤ්ඤප්පයොජනා පීති දස්සෙතුමාහ- ‘එව’මිච්චාදි, වණ්ණීයතී අත්ථො එතෙහීති වුත්තමත්ථං අනුගතා අනුගතත්ථා වණ්ණසඤ්ඤා තං, සද්දාධිගමනීයස්සාති සද්දෙන විඤ්ඤාතබ්බස්ස, වණ්ණං මූලමස්සාති වණ්ණමූලකො-අත්ථො, තස්ස භාවො වණ්ණමූලකතා, අත්ථස්ස වණ්ණමූලකතං සාධෙති ‘සාපි’ච්චාදිනා, වණ්ණං රූපං සභාවො එතෙසන්ති වණ්ණරූපානි-පදානි, සමුදායො පාදානං රූපමස්සාති සමුදායරූපං වාක්‍යං, විභත්‍යන්තමත්ථජොතකං පදං, පදසමුදායො වාක්‍යං, සබ්බඤ්චෙතමුපචාරෙන වණ්ණසද්දවචනීයත්තං ගච්ඡති වණ්ණමයත්තාති සබ්බොපි සම්මුතිපරමත්ථභෙදභින්නො අත්ථො වාක්‍යාධිගමනීයො වණ්ණෙනෙව විඤ්ඤායති නාම තස්මා යථා වුත්තමත්ථ විසෙසදස්සනංලහුසඤ්ඤාය න සක්කාති තදත්ථමකාරාදීනං ගුරුභූතා වණ්ණසඤ්ඤා කතාති අධිප්පායො, සම්මුති සඞ්කෙතවසෙන පවත්තො වොහාරො, පරමත්ථො සනිබ්බානො පඤ්චක්ඛන්ධො. උභොහි පනෙතෙහි භින්නො තතියො කොට්ඨාසො නාම නත්ථි, තථාච වුත්තං–

“为何不像‘jhāla’等那样作轻快标示，而要作重要标示呢？”心中存此质问，当知标示(saññā)有约定俗成(ruḷhi)和随顺其义(anvattha)两种。像“jhāla”是约定俗成的标示，其标示本身无义，仅为言谈方便；而随顺其义的标示则既有此作用，亦有其他作用。为阐明此点而说“如是”等。“字母”(vaṇṇa)这一标示是随顺其义的，其义即“意义由它们来描述”。意义需通过声音(sadda)来理解，以字母为根本。他用“彼亦”等句来证成意义以字母为根本。词(pada)具有字母、形式与自性；句(vākya)是词的集合。能阐明意义的格位结尾词是“词”，词的集合是“句”。这一切通过引申，都可被称为“字母”，因其由字母构成。因此，所有由世俗谛与胜义谛所区分的意义，都需通过句来理解，且仅由字母来认识。所以，意趣在于：因为轻快标示无法揭示前述的特殊意义，故对“a”等字母作了“字母”这一重要标示。世俗谛(sammuti)是依约定而行的言说，胜义谛(paramattha)是连同涅槃的五蕴。于此二者之外，实无第三部分。正如所说：

දුවෙ සච්චානි අක්ඛාසි, සම්බුද්ධො වදතං වරො,සම්මුතිං පරමත්ථඤ්ච, තතියං නුපලබ්භතීති.

善说者中最胜者，正自觉者说二谛：世俗谛与胜义谛，第三者不可得。

නනු ච–

难道不是吗？

අප්පක්ඛරමසන්දිද්ධං, සසාරං ගූළ්හනිණ්ණයං;

පසන්නත්ථඤ්ච සුත්තන්ති, ආහු තල්ලක්ඛණඤ්ඤුනොති.

字少无歧义，具精髓而深奥；意义明晰之经文，知其特征者如是说。

‘‘ආදයො තිතාලීස වණ්ණා’’ ‘‘තිතාලීසාදයො වණ්ණා’’ති වා වත්තබ්බන්ති න තථා සති සන්දිද්ධං සුත්තං සියාති, නනු සත්ථාදො මඞ්ගලවචනෙන භවිතබ්බං, අකාරො පටිසෙධත්ථොපි හොතීති (න) සත්ථාදො සිද්ධසද්දස්සොපහිතත්තා, අථ හොත්ව පුබ්බා ඣාලාදි සඤ්ඤා, සද්දසාධනමත්තප්පයොජනත්තා පන සබ්බවිධානස්ස පුබ්බාචරිය සඤ්ඤාවාලමෙත්ථාති කිං පුනාපි වණ්ණාදිසඤ්ඤාවිධානෙන ගන්ථගාරව කරණෙනාති සච්චමෙතං, පුබ්බාචරියෙසු පන ගාරවං තදනුගමනඤ්ච දීපෙතුං කාචි [Pg.24] සඤ්ඤායොප්‍යන්වාඛ්‍යායන්තෙ, යජ්ජෙවං සංයොගසබ්බනාමලොපාදයොපි සඤ්ඤා පුබ්බාචරියෙහි වුත්තා වත්තබ්බාති නනු භො වුත්තමෙවාම්හෙහි’කාචි සඤ්ඤායො ආඛ්‍යායන්තෙ’ති, කින්තදාඛ්‍යානද්වාරෙන භවතා තාපි විඤ්ඤාතුං න සක්කාති, කෙසඤ්චි සාත්ථකත්තොපි පතිවණ්ණමත්ථානුපලද්ධිතො වණ්ණානමදිට්ඨානමකාරාදීනමනුකතියො ඉහොපදිට්ඨාඉත්‍යනුකාරියෙනාත්ථෙනාත්ථවන්තතාය හොතෙවාකාරාදිතො විභත්ති, ලොපෙන නිද්දිට්ඨත්තා පනස්සා අස්සවනං සන්නිකංසවචනිච්ඡාභාවා සංහිතායානිද්දෙසො, අනුක්කමොති ආදොනිස්සයා සරාවුත්තා, තතො නිස්සිතා බ්‍යඤ්ජනා, සරෙසුපි එකට්ඨානියා අකාරාදයො බහුත්තා පඨමං වුත්තා ඨානානුක්කමෙන, තතො ද්විජා ඨානානුක්කමෙන, තෙසුපි රස්සාව ලහුත්තා පඨමං වුත්තා, තතො දීඝා, බ්‍යඤ්ජනෙසුපි වග්ගා බහුත්තා ඨානප්පටිපාටියා පඨමං වුත්තා, තතො යකාරාදයො, වග්ගෙසු ච අඝොසා පඨමං වුත්තා, තතො ඝොසා, තෙසු ච සිථිලා පඨමං වුත්තා, තතො ධනිතා, තත්ථාපි අප්පකත්තා ද්විජා පඤ්චමා වුත්තා, තතො යරලවා ඝොසභූතා ඨානානුක්කමෙන, තතො ධනිතා සකාරහ කාරා, තෙසුපිහකාරො කෙසඤ්චි ඔරසොපි හොතීති ද්විජත්තා පච්ඡා වුත්තො, කෙහිචි ‘‘ලළානමවිසෙසො’’ති ද්වින්නමවිසෙසෙ වුච්චමානෙපි ලිපිභෙදෙන ඨානභෙදෙන ච භින්නත්තා ළකාරො විසුං අක්ඛරභාවෙන ගහිතො, සොපි ඝොසභාවෙන ඨානානුක්කමෙනච හකාරතො පරං වුත්තො නිග්ගහීතං පන සරත්තාදිසබ්බවිනිම්මුත්තත්තා සබ්බපච්ඡා වුත්තන්ති අකාරාදීනමයමනුක්කමො, ඉමස්සෙවානුක්කමස්ස මනසි විපස්ස වත්තමානත්තා තිතාලීසාති ගණනාපරිච්ඡෙදස්ස දස්සිතත්තා ච ‘නිග්ගහීතන්තා’ති වුත්තියං වුත්තං, පකතං සාධුසද්දාන්වාඛ්‍යානං, න වණ්ණීයතෙ, ති සද්දසඞ්ඛරණ සඞ්ඛාත මුඛ්‍යප්පයොජනාභාවා, කිඤ්චාපි න වණ්ණීයතෙ, අම්හෙහි පන කථමකාරාදීනමයමනුක්කමො උප්පන්නොති සිස්සානං කඞ්ඛා විච්ඡෙදප්පයොජනම්පති අනුක්කමසද්දස්ස අත්ථකථනබ්‍යාජෙන වණ්ණිතො යෙවාති, කරීයන්තෙ උච්චාරීයන්තෙ එතෙනාති කරණං, තත්ථ ජිව්හාමජ්ඣං තාලුජානං, ජිව්හොපග්ගං මුද්ධජානං, ජිව්හග්ගං, දන්තජානං සෙසානං සකට්ඨානං කරණං, පයත්ති පයතනං, තම්පන වණ්ණුච්චාරණතො අබ්භන්තරො බාහියො ච උස්සාහො, තත්ථ අබ්භන්තරපයතනං-සංවුතත්තමකාරස්ස, විවටත්තං සරානං [Pg.25] සකාරහකාරානඤ්ච ඵුට්ඨත්තං වග්ගානං, ඊසංඵුට්ඨත්තං යරලවානං, බාහියපයතනන්තු සංවුතකණ්ඨතාදි, ඨානතො පච්චාසත්තියා විධීයමානකාරියසම්භවෙන පයොජනසම්භවා ආහ-‘ඨානම්පනා’තිආදි, තිට්ඨන්ති එත්ථ උප්පත්තිවසෙන වණ්ණාති ඨානං, ‘‘එ ඔනම වණ්ණෙ’’ති (1-37) සුත්තෙ වණ්ණෙති කථනමෙව වණ්ණසඤ්ඤාකරණෙ පයොජනං, යථාවුත්තමත්ථමඤ්ඤත්‍ර බ්‍යාපදිසති’ එව’මිච්චාදිනා, තස්මා ‘‘දසාදො සරා’’ඉච්චාදො ‘තෙනා’තිආදීසු ‘තෙන සරඉච්චනෙන ක්වත්ථො කස්මිං සුත්තෙ පයොජනං තං දස්සෙති ‘‘සරොලොපො සරෙ’’ච්චාදී’ති එවමාදිනා අත්ථො දට්ඨබ්බො, ඤාපෙති වණ්ණලොපන්ති ඤාපකං, කස්මා පන’සො චෙමිනාව ඤාපකෙන සිද්ධො’ති වුච්චති නනු ‘තදමිනාදීනි’’ති (1-47) සුත්තං දිස්සතීති, (සච්චං) තථාපි පකාරන්තරොයම්පි වණ්ණලොපෙ දස්සිතොති විඤ්ඤාතබ්බං, එවසද්දො පන ‘යදි ඤාපකෙන වණ්ණලොපො සියා සො ඉමිනාව ඤාපකෙන සිද්ධො, නාඤ්ඤෙනා’ති අවධාරෙති.

“‘以阿开头的四十三字母’或‘四十三字母以阿开头’”的说法不成立，因为那样的话，规则就会有歧义。难道论典的开头不应该有吉祥语吗？字母‘阿’(a)也可以有否定的意思，但（此处）并非如此，因为在论典的开头，使用的是一个已确立的词。此外，虽然有先前诸师对‘jhā’等的命名（saññā），但那只是为了构词的目的，而对于所有规则，此处都应遵循先前诸师的命名传统。何必再通过制定字母等命名规则来增加论著的篇幅呢？此言甚是。然而，为了表示对先前诸师的尊敬以及对他们的追随，一些命名也会被解说。既然如此，那么先前诸师所说的关于连音（saṃyoga）、代名词（sabbanāma）、省略（lopa）等的命名也应该被提及。——先生，我们不是已经说了‘一些命名会被解说’吗？难道通过那些解说，您还不能了知它们吗？尽管对某些人来说字母本身有意义，但由于无法为每个字母都找到意义，所以此处所示的‘阿’(a)等，是对那些不可见的字母的模仿。正因为通过这种模仿的意义而变得有意义，所以‘阿’等词后才会有格（vibhatti）的变化。但由于它被指示为省略，所以听不见。又因不欲紧密发音，故在连音（saṃhitā）中不作指示。顺序（anukkama）是：首先说的是作为基础的元音（sara），然后是依附于元音的辅音（byañjana）。在元音中，由于数量多，首先按发音部位的顺序说‘阿’(a)等单元音，然后按发音部位的顺序说双元音（e, o）。在这些元音中，又因其轻快，先说短元音（rassa），后说长元音（dīgha）。在辅音中，由于数量多，首先按发音部位的顺序说各组辅音（vagga），然后是‘雅’(y)等字母。在各组辅音中，先说清音（aghosa），后说浊音（ghosa）。在这些音中，又先说无气音（sithila），后说送气音（dhanita）。其中，鼻音因其双重性而排在第五位。然后是按发音部位顺序排列的浊音‘雅’(y)、‘拉’(r)、‘拉’(l)、‘瓦’(v)，再是送气音‘萨’(s)和‘哈’(h)。其中，‘哈’(h)对某些人来说也是胸音，因其双重性而置于后面。虽然有人说“‘拉’(l)与‘ḷa’没有区别”，但由于书写和发音部位不同，‘ḷa’被视为一个单独的字母。它作为浊音，按发音部位的顺序，排在‘哈’(h)之后。而鼻音（niggahīta）则因其完全脱离元音等所有性质，而排在最后。这就是‘阿’(a)等字母的顺序。正因为此顺序存在于智者心中，并且显示了“四十三”这个数量的界定，所以在注疏（vutti）中才说“以鼻音(niggahīta)为终结”。这是对正确词语的自然解释，不应加以修饰，因为它没有名为“词语构成”的主要目的。虽然不应修饰，但为了断除弟子们关于“‘阿’(a)等字母的这个顺序是如何产生的”的疑惑，我们还是借着解释“顺序”一词的意义，对它作了描述。发音的凭借是发音器官（karaṇa）。其中，舌中部是硬腭音的发音器官，舌尖上部是顶音的发音器官，舌尖是齿音的发音器官，其余字母则以其各自的部位为发音器官。努力即发音作用（payatana）。那是在字母发音中的阿邦答勒(abbhantara)与外在的努力。其中，阿邦答勒的发音作用是：‘阿’(a)的闭口，元音及‘萨’(s)、‘哈’(h)的开口，各组辅音的接触，‘雅’(y)、‘拉’(r)、‘拉’(l)、‘瓦’(v)的微接触。外在的发音作用则是喉部的收缩等。由于从发音部位（ṭhāna）的邻近性来看，规定的作用有可能产生，其效用也有可能产生，因此说“至于发音部位……”等。字母依其产生而安住之处，即是发音部位。在“e onama vaṇṇe”(1-37)这条规则中，“vaṇṇeti”（他描述）这一说法本身，就是进行“字母”命名的目的。如通过“evaṃ”等词，在别处也指明了如上所述的意义。因此，在“dasādo sarā”（开头的十个元音）等规则中，对于“tena”（因此）等词，其意义应如是理解：“‘tena sara icc’anena’（通过此‘元音’）这句话有什么作用？在哪条规则里有其效用？”，这在“sarolopo sare”（元音后元音省略）等规则中有所揭示。使人知道字母省略的，就是指示者（ñāpaka）。为何说“它仅凭此指示者即已成立”呢？——难道不是因为可以看到“tadaminādīni”(1-47)这条规则吗？——（诚然如此），但仍应了知，此处也通过其他方式显示了字母的省略。而“eva”一词则起限定作用，意为：“如果字母省略可以通过指示者成立，那么它仅凭此指示者即已成立，而非其他。”

2. දසා

2. 十

නනු අආදයොති පඨමන්තෙනුවත්තන්තෙ කථමෙත්ථ’තත්ථා’ති සත්තමීනිද්දිට්ඨතාති ආහ-‘තඤ්චා’තිආදි, අත්ථවසාවිභත්තිවිපරිණාමෙනාති අආදයොති පඨමන්තස්ස‘ආදො දසා’ත්‍යනෙන සම්බන්ධා සම්බජ්ඣමානෙ චාධාරත්ථෙන භවිතබ්බන්ති ආධාරත්ථවසෙන සත්තමී විභත්තියා පරිවත්තනෙනාති අත්ථො, අත්ථවසා සත්තමියා විපරිණාමසම්භවායෙවසුත්තෙ අවිජ්ජමානෙපි‘තත්ථා’ති වුත්තියං වුත්තං, ආදොදසන්නමනඤ්ඤත්ථපවත්තිසම්භවතො තෙසං අආදයො විසයභාවෙනපි සක්කා පරිකප්පෙතුන්ති වුත්තං-‘තෙසු විසයභූතෙසූ’ති, නිද්ධාරණත්ථොපි යුජ්ජතෙව… වණ්ණසමුදායතො තදෙකදෙසභූතාන මාදො වණ්ණානං දසසඞ්ඛ්‍යාගුණෙන නිද්ධාරියමානත්තා, ආදිම්හි දස වණ්ණාති වුත්තෙ අවුත්තානම්පි අවස්සං වත්තබ්බානං ඌනපූරණත්ථමජ්ඣාහාරො හොතීති වුත්තං- අවට්ඨිතා නිද්දිට්ඨා වා’ති, එකාදීන මට්ඨාරසන්තානං සඞ්ඛ්‍යානං සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තනතො ආහ-‘දසසඞ්ඛ්‍යාය පරිච්ඡින්නත්තා’ති, ගය්හුපගානං රස්සඑ ඔවණ්ණානම්පි කච්චායනෙ විය අපරිච්චාගා අනූනා, අගය්හුපගානං තදඤ්ඤෙසං කෙසඤ්චි සරානං පරිච්චගා අනධිකා, දසසද්දස්ස සඞ්ඛ්‍යෙය්‍ය වුත්තිත්තා [Pg.26] දසන්නම්පි අධිකතවණ්ණානඤ්ඤත්තා වුත්තං-‘දසන්නම්පී’තිආදි, සයං පුබ්බා’රාජ=චිත්තියං’තීස්මා ක්විම්හි අන්තලොපෙ සමාසෙ ච තදමිනාදිත්තා නිරුත්තිනයෙන වා සරසද්දො නිප්ඵජ්ජතීති, ‘සර-ගතිහිං සාචින්තාසු’ ඉච්චස්මා අප්පච්චයෙන වා නිප්පජ්ජතීති දස්සෙතුමාහ=‘සයං රාජන්තී’තිආදි.

难道“a等”(a-ādayo)这个第一格的词，在“于此”(ettha)、“于彼”(tattha)这个第七格的指示中如何成立呢？对此，[作者]说：“彼亦”(tañca)等。这是通过“依义转格”(atthavasā vibhattivipariṇāmena)的方式。也就是说，“a等”这个第一格的词，与“开头的十个”(ādo dasā)相关联。当它们关联时，应具有所依的含义，因此，其意思是“通过所依义而转变为第七格”。正是因为依义转变为第七格是可能的，所以在经中即使没有[明确的第七格词]，注释中也说了“于彼”(tattha)。因为开头的十个[元音]不可能在别处出现，所以它们——“a等”——也可以被设想为所缘，因此说“于彼等所缘中”(tesu visayabhūtesū)。作限定义也合适……因为从字母的集合中，作为其中一部分的开头字母，是通过“十”这个数量属性来限定的。当说“开头有十个字母”时，为了补充那些未说但必须说的[内容]，会有省略补充，因此说“未确定的或已指明的”。因为从一到十八的数词都用于可数的事物，所以说“由十这个数量所限定”。对于那些可取的短元音e和o，就像在迦旃延(kaccāyane)的[语法]中一样，不舍弃，故“无缺”；对于那些不可取的其他某些元音，则舍弃，故“无增”。因为“十”这个词表示可数的事物，而十个[元音]之外还有其他多余的字母，所以说“即使是十个也”等。或者，“sara”(元音)一词是根据词源学的规则构成的：它来自“sayaṃ rājanti”(自己发光)，在“pubbārāja-cittiyaṃ”等词中，通过kvi后缀、词中音省略和复合而形成。或者，为了表明它也可以由“sara-gatihiṃ sācintāsu”(在移动和思考中)加上a后缀构成，[作者]说：“自己发光”等。

3. ද්වෙද්වෙ

3. 两两

තෙති’ආදො’ති සත්තම්‍යන්තත්තා අපරෙ ද්වෙ පරාමසති, හෙට්ඨා වියාති හෙට්ඨා වුත්තං අත්ථවසා විභත්තිවිපරිණාමං උපමෙති, අතොව විඤ්ඤායමානත්ථවසෙන තෙසු’ති වුත්තං, තෙසුති පන නිද්ධාරණත්තවිවච්ඡායං තම්පි සම්භවතීති තෙසං වණ්ණානං මජ්ඣෙ ද්වෙද්වෙති ද්විසඞ්ඛ්‍යාය නිද්ධාරණත්ථොපි වෙදිතබ්බො, විච්ඡායං වුත්ති යස්ස සො විච්ඡාවුත්ති-ද්විසද්දො, විච්ඡාවුත්තිතා චාස්ස සවණ්ණත්තගුණෙන ද්වින්නං (‘බ්‍යාපිතු) මිට්ඨත්තා, කමෙනාවට්ඨිතෙති ඉමිනා අකාරාදිවණ්ණප්පබන්ධස්ස අනාදිකාලසිද්ධං කමසිද්ධත්තමාහ. නනු සමානා වණ්ණා සවණ්ණාත්‍යන්වත්ථෙ සවණ්ණසද්දෙ සති කතං රස්සදීඝානං සවණ්ණසඤ්ඤා සියා… අසමානත්තා එතෙසන්ති, නෙතදත්ථිවණ්ණප්පබන්ධස්ස කමසිද්ධත්තා වචනබලෙනෙවාසමානානම්පි හොතෙවාති, නෙවම්පි වත්තුං යුත්තං‘‘ද්වෙද්වෙ සවණ්ණා’’ති සුත්තස්ස තාදිසසාමත්ථියසබ්භාවෙ විසෙසකාරණාභාවාති ආහ‘සමානත්තම්පනා’තිආදි. තිට්ඨන්ති එත්ථ වණ්ණා චිත්තජත්තෙපි අභිබ්‍යත්ති වසෙනාති ඨානං කණ්ඨාදි, තෙන කතන්ති සමාසො, කණ්ඨතාතු ඉති චත්තෙ පාණ්‍යඞ්ගත්තා නපුංසකත්තං. පඤ්චමෙහි වග්ගපඤ්චමෙහි. අන්තට්ඨාකීති වග්ගානමන්තෙ තිට්ඨන්තීති අන්තට්ඨා, තාහි, යුත්තස්සාති බ්‍රහ්මචරියා, ගුය්හ’න්තිආදීසු යුත්තස්ස. කෙචීති අනියමෙන වුත්තං, තෙ පන–

“彼等”(te)等，因为是第七格结尾，所以指另外两个。“如下”(heṭṭhā viya)是比喻下面所说的“依义转格”。因此，依其可被理解的意义，而说“于彼等中”(tesu)。而“于彼等中”在欲作限定义时也是可能的，因此应理解为，在那些字母中，“两两”(dvedve)是通过“二”这个数量来作限定义的。“dvi”(二)这个词，其作用是遍及的，所以是“遍及作用词”。其遍及作用，是因为两个[字母]具有“同类”的属性而相合。通过“依次安立”，[作者]指出了从a开始的字母序列是自无始以来顺序即已成立的。难道当“savaṇṇa”(同类)一词具有“相同的字母”这个词源义时，短音和长音如何能有“同类”的名称呢？……因为它们是不同的。并非如此。因为字母序列的顺序是[传统上]成立的，所以仅凭圣言之力，即使是不同的[字母]，也[可以称作同类]。然而，也不能说“‘两两同类’”这条经文具有如此的能力，因为没有特别的原因。因此[作者]说：“然而其相同性”等。“字母依此而住”，即使是心生的，也是通过显发的方式，[此]即是“处”(ṭhāna)，如喉部等。“由彼所作”是复合词。喉、腭等，因为是身体的组成部分，所以是中性。由第五个[字母]，即由各组的第五个字母。“Antaṭṭhā”(半元音)是“立于组末者”。由它们。“与之结合的”，如在“brahmacariyā”、“guyhaṃ”等词中与之结合的。“有些”(keci)是不确定地说的，他们是——

‘‘හකාරො පඤ්චමෙහෙව, අන්තට්ඨාහි ච සංයුතො;

ඔරසො ඉති විඤ්ඤෙය්‍යො, කණ්ඨජො තදසංයුතො’’ති වදන්ති.

他们说：“h字母与第五个[字母]以及半元音结合时，当知为胸音(oraso)；不与它们结合时，则为喉音(kaṇṭhajo)。”

4. පුබ්බො

4. 前

වත්තතෙති අත්ථවසා විභත්තිවිපරිණාමෙන වත්තතෙ, නනු චෙත්‍යාදිචොදනා, නෙසදොසොච්චාදි පරිහාරො, දොසාභාවෙ කාරණ මාහ-‘යොයො…පෙ… [Pg.27] පතීයතෙ’ති, වුත්තං සමත්තෙති-‘නහි’ච්චාදිනා, නනු ච පුබ්බසද්දො යමෙකත්තා එකං පුබ්බමාචික්ඛති න සකලන්ති කථං ‘‘පුබ්බො’ති වුත්තෙ යොයොති ඤායති ‘යොයො පුබ්බො’ති ච වුත්තෙ ‘තෙසු ද්වීසු’ති එත්ථ’ද්වීසු ද්වීසු’ති ඉදං කථං සුඛෙනෙව පතීයතෙ තදිදමසිද්ධෙනාසිද්ධසාධනන්ති ආසඞ්කිය තදභාවමුබ්භාවීය පුබ්බ සද්දස්ස විච්ඡාගමකත්තමවගමයිතුමාහ-‘නචෙද’මිච්චාදි. තංයොගාති උපචාරවසෙනාහ, තබ්බන්තතායවාති අත්ථියත්ථෙ අප්පච්චයවසෙන, එවමුපරිපි.

“存在”(vattate)：是说它因义理之故而发生格的变化而存在。“难道不是吗？”等是质难，“这不是过失”等是辩驳。在没有过失的情况下，他陈述了理由：“无论哪个……乃至……被理解”。所说已圆满，故云“不”等。难道“前”(pubba)一词，因其为单数，只指一个“前”，而非全部吗？那么，当说“前”时，如何能了知是“无论哪个”呢？又当说“无论哪个前”时，对于“于彼二者中”，“于二者二者中”此说又如何能轻易被理解呢？这是以未成立者证成未成立者。预见到此疑虑，为显其不然，并为阐明“前”一词具有分别取用的性质，故说“如果不是这样”等。“与其相应”：是依转喻而说。或者说“因其具有此”，是在“有”的意义上，通过a后缀的方式来表达。以上亦然。

5. පරො

5. 后

සෙසමිච්චාදිනා‘තෙසු ද්වීසූති සවණ්ණසඤ්ඤකෙසු ද්වීසු’ ඉච්චාදි කමතිදිස්සති. ලහුසඤ්ඤා රස්සස්ස, සංයොගපුබ්බස්ස රස්සස්ස දීඝස්ස ච ගුරුසඤ්ඤා න වත්තබ්බා… උච්චාරණවසෙනෙවාන්වත්ථසඤ්ඤාති විඤ්ඤායති, පුබ්බාචරියවසෙන වා ඉහාවුත්තාවසෙසසඤ්ඤාවිය.

通过“其余”等词，指明了“于彼二者中，即于二者有同类之名者中”等次第。短元音名为“轻”(lahu)，在结合辅音前的短元音及长元音名为“重”(garu)，此无需言说……仅凭发音方式即可了知其为名副其实之名，或如古代导师所说，此处未言及的其余名称亦然。

6. කාදයො

6. 迦等音

කෙවල බ්‍යඤ්ජනානමත්ථප්පකාසත්තාභාවා සරානමත්ථප්පකාසනෙ අච්චන්තොපකාරා බ්‍යඤ්ජනාති ‘එතෙහී’ති කරණත්තෙන වුත්තං, තෙනාහ ‘සරාන’මිච්චාදි. විපුබ්බා ‘අඤ්ජ-බ්‍යත්තියං’තීමස්මා කරණෙ අනප්පච්චයෙ රූපං, නපුංසකත්තම්පිස්සාවගමයිතුං ‘උපකාරකානී’ති වුත්තං, බ්‍යඤ්ජනත්තං දිට්ඨන්තෙන ඵුටයති ‘යථා’ඉච්චාදිනා, යථා ඔදනස්සුපකාරකානි සූපාදීනි බ්‍යඤ්ජනානි, තථා සරානමුපකාරකානීති අධිප්පායො, බ්‍යඤ්ජනම්පන අද්ධමත්තිකං, වුත්තං හි–

由于单独的辅音不具备显义性，而辅音在彰显元音的意义时是极大的助缘，故以工具格“通过此等”(etehi)言之。因此，他说“元音的”等。此词形由前缀vi-加词根“añj-显现”，再于工具义上加ana后缀而成。为表明其为中性，故说“助缘”(upakārakāni)。他通过譬喻来阐明辅音的性质，说“如”等。意谓：正如汤羹等调味品(byañjanāni)是饭的助缘，辅音亦是元音的助缘。又，辅音为半音量。如所说：

එකමත්තො භවෙ රස්සො, දීඝො මත්තද්වයායුතො;

ප්ලුතො තිමත්තො විඤ්ඤෙය්‍යො, බ්‍යඤ්ජනං ත්වද්ධමත්තිකංති.

短元音应为一音量，长元音则具二音量；延长元音当知为三音量，而辅音为半音量。

අන්වත්ථාති අන්වත්ථතො, ‘අන්වත්ථා බ්‍යඤ්ජනා’ති සම්බන්ධො.

“名副其实”(anvatthā)：即依其义理。“辅音名副其实”是其关联。

7. පඤ්ච

7. 五

සජාත්‍යපෙක්ඛාය සමුදායවාචිත්තෙපි කාදයොතී අනුවත්තනතො වග්ගසද්දෙන කඛගඝඤාදයොව ගය්හන්ති, පඤ්ච පරිමාණමස්ස පඤ්චකොවග්ගො, ‘‘තමස්ස පරිමාණං ණිකො චා’’ති (4-41) කො, සුත්තෙ ආදිභූතො [Pg.28] පඤ්චසද්දො පඤ්චසඞ්ඛ්‍යාපරිච්ඡෙදං කුරුමානො මාවසානානං වග්ගානං බහුත්තං ගමෙතීති ‘පඤ්චකා’ති වුත්තං, වග්ගාති බහුවචනතො පච්චෙකන්ති විඤ්ඤායති, වජ්ජෙන්ති යකාරාදයොභි වග්ගා, පඨමක්ඛරවසෙන පන කවග්ගාදිවොහාරො.

就其同类而言，虽为集合之名，但因“迦(ka)等音”的随许，故以“组”(vagga)一词仅取k、kh、g、gh、ṅ等音。其量为五，故为五音组(pañcako vaggo)。依“其量为……(则加)ka(ṇika)后缀”(tamassa parimāṇaṃ ṇiko cā)之规则，加ka后缀。经文中，首词“五”限定了五的数目，并表明了以ma为结尾的诸组为多数，故说“五音组”(pañcakā)。由“组”(vaggā)为复数，可知是指每一组。ya等音亦是组，然以首字母称呼为迦组(kavagga)等。

8. බින්දු

8. 点

අනෙකත්ථත්තා ධාතූන මුච්චාරණත්ථොපෙත්ථ ගණ්හාතීති නිපුබ්බා තතො කම්මන්ති ත්තප්පච්චයෙ ඤ්ඤිම්හි පාදිසමාසෙ දීඝෙච රූපං දස්සෙන්තො ‘රස්සා’තිආදීමාහ, පීළනත්ථතො නිග්ගහනං නිග්ගහො, ‘ඉ-අජ්ඣෙන ගතීසු’ඉච්චස්මා කත්තරි ත්තප්පච්චයෙ ඉතං, නිග්ගහෙන ඉතන්ති අමාදිස මාසෙ රූපං දස්සෙන්තො ‘කරණං නිග්ගහෙන වා’තිආදිමාහ, පච්ඡිමපක්ඛං සාධෙතුමාහ-‘වුත්තං හී’ති.

由于诸界（dhātu）有多种意义，此处也取其发音之义。因此，在以“ni-”为前缀的（词根）之后，在表示业（kamma）的“tta”后缀中，在“ññi”中，以及在“pā-”等开头的复合词中，当显示长音形式时，他说了“短”（rassa）等（规则）。从压迫的意义上说，“niggahanaṃ”就是“niggaho”（抑制）。从“i-ajjhena gatīsu”（意为“在运动义中的i和ajjh”）这个规则，在主动者的意义上，加上“tta”后缀，成为“itaṃ”。在“amādi”复合词中，当显示“niggahena itaṃ”（通过抑制而行）的形式时，他说了“或者以抑制为工具”等。为了证实后者的观点，他说：“因为已经说过”。

9. ඉයු

9. i和u

චත්ථසමාසොති ඉතරීතරයොගද්වන්දසමාසො. අත්තෙති මුනි සද්දාදිවචනීයෙ අත්ථෙ, නමතීතීමස්සෙතං කම්මං,

“Catthasamāso”是“itarītarayogadvandasamāso”（相互关联的并列复合词）。“Atthé”（在义中）是指在“muni”（牟尼）等词所要表达的义中；这是“namati”（屈向）的业（kamma）。

යං සබ්බවචනං සබ්බ, ලිඞ්ගං සබ්බවිභත්තිකං;

තං සබ්බත්ථෙ නමනතො, විදුං නාමන්ති තබ්බිදූ.

凡具有一切数、一切性、一切格变化者；因其屈向于（namanato）一切义，知者知之为“名”（nāma）。

ඉධ නාමසඤ්ඤායාභාවෙපි අන්වත්ථබලායෙව නාමසඤ්ඤා සිද්ධාති (ආහ) ‘අන්වත්ථබ්‍යපදෙසෙනා’ති, ස්‍යාද්‍යන්තපකතිරූපන්ති පච්චයා පඨමං කරීයතීති පකති, සා එව රූපන්ති පකතිරූපං, ස්‍යාද්‍යන්තස්ස පකති රූපං මුනිසද්දාදි ස්‍යාද්‍යන්තපකතිරූපං, අත්ථවන්තමධාතුකමප්පච්චයම්පාටිපදිකං, පදං පදං පති පටිපදෙ, පටිපදං නියුත්තං පාටිපදිකං. විසෙසනෙනාති සුත්තෙ ‘නමස්සන්තෙ’ති වුත්තෙන ඉවණ්ණුවණ්ණානං විසෙසනෙන. ආඛ්‍යාතස්සාති පචතිආදිනො. ආදිමජ්ඣවත්තිනොති ඉන්ද උදකසද්දාදීනං ආදො, පඛුමාදීනං මජ්ඣෙච වත්තිනො. පදෙසෙසූති ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති (2-83) ආදිකෙසු සුත්තප්පදෙසෙසු, අනිට්ඨපසඞ්ග (සඞ්කං) නිවත්තෙතීති සම්බන්ධො, අනිට්ඨප්පසඞ්ගොනාම පචති-ඉන්ද (උදක පඛුම) සද්දාදීන මන්ත ආදිමජ්ඣභූතඉවණ්ණාදීනං [Pg.29] ඣලසඤ්ඤා විධාය තතො පරාසං සාදි විභත්තීනං ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති (2-81) ආදීහි ‘නො’ ආදෙසාදිම්හි කතෙ ‘පචතිනො, ඉන්දනො, උදකනො, පඛුමනො’තිආදි රූපප්පසඞ්ගො, නනුචාදිආදි චොදනා. වත්තබ්බන්ති සුත්තෙ වත්තබ්බං. බ්‍යාසනිද්දෙසෙනාති අසමාසනිද්දෙසෙන. තදයුත්තන්තිආදි පරිහාරො, තන්ති තං චොද්‍යං, සතිහීතිආදිනා අයුත්තත්තං සමත්ථෙති, ද්වීසුත්තරෙසු යොගෙසූති උපරිමෙසු ‘‘පිත්ථියං’’ ‘‘ඝා’’ති ද්වීසු සුත්තෙසු. ඉත්ථියන්ති ඉදන්ති ‘‘පිත්ථිය’’න්ති සුත්තෙ ඉත්ථියන්ති ඉදං පදං. වණ්ණවිසෙසනං සියාති ‘‘පිත්ථිය’’න්ති සුත්තෙ ‘ඉයුවණ්ණා’ති අනුවත්තනතො ‘ඉත්ථියං ඉවණ්ණුවණ්ණා’ති එවං ඉවණ්ණු වණ්ණා ‘‘ඝො’’ති සුත්තෙ ‘ඉත්ථියං ආ’තිඑවං අවණ්ණස්ස ච විසෙසනං භවෙය්‍ය. වණ්ණවිසෙසනෙ විරොධමාහ ‘එවඤ්චෙ’ච්චාදි, නාමස්සන්තෙති අසමාසනිද්දෙසෙ ත්වවිරොධමාහ- ‘බ්‍යාසෙ’ච්චාදි. සක්කානාමවිසෙසනං කාතුන්ති ද්වීසු සුත්තෙසු ඉත්ථියන්තිආදිනා වක්ඛමානක්කමෙන. නාමස්ස අන්තො නාමන්තොති සමාසස්ස උත්තරපදත්ථප්පධානත්තා සමාසෙ ගුණීභූතස්ස නාමස්ස ඉත්ථියන්ති ඉදං විසෙසනං කාතුං න සක්කාති අධිප්පායො, වචනමන්තරෙනාති පාණිනියානමිව ‘‘යථාසඞ්ඛ්‍යමනුදෙසො සමානං’’ති (1-3-10) සුත්තං විනා, සමාසඞ්ඛ්‍ය එතෙසන්ති සමසඞ්ඛ්‍යකා, ඉතිසද්දො ආද්‍යත්ථො, තෙන–

此处，即使没有“名”（nāma）这个术语，“名”的成立也仅凭其词源意义的力量，（因此他说）“以词源名称之”。“syādyantapakatirūpaṃ”（以si等结尾的词的词根形态）是指：后缀（paccaya）最初所依附者为“pakati”（词根）；此形态即是“pakatirūpaṃ”（词根形态）。对于以“si”等（格结尾）结尾的“muni”（牟尼）等词，其词根形态即是“syādyantapakatirūpaṃ”。有意义、非界、非后缀的（形式）是“pāṭipadikaṃ”（语基）。“Padaṃ padaṃ pati paṭipade, paṭipadaṃ niyuttaṃ pāṭipadikaṃ”（逐词而趋，为趋而定，故为语基）。“Visesanena”（以限定）是指：通过经中所说的“在名的末尾”（nāmassante）对i元音和u元音的限定。“Ākhyātassa”（动词的）是指：“pacati”（他煮）等（动词）。“Ādimajjhavattino”（位于词首或词中者）是指：位于“inda”（因陀罗）、“udaka”（水）等词之首，以及“pakhuma”等词之中者。“Padesesū”（在章节中）是指：在“jhalā sassa no”（2-83）等经文的章节中，（此限定）排除了不欲见的结果（aniṭṭhapasaṅga），这是关联。所谓不欲见的结果是：若将“pacati”、“inda”、“udaka”、“pakhuma”等词的末、首、中位置的i元音等赋予“jhala”的术语，然后根据“jhalā sassa no”（2-81）等规则，将后面的“sa”等格结尾替换为“no”等，就会产生“pacatino”、“indano”、“udakano”、“pakhumano”等形式。“Nanu ca”（岂非）等是诘难。“Vattabbaṃ”（应说）是指：在经中应当说明的。“Byāsaniddesenā”（以分析式说明）是指“asamāsaniddesena”（以非复合词的说明）。“Tad ayuttaṃ”（彼不当）等是驳斥。“Taṃ”指那个诘难。他用“sati hi”（因为若有）等来证实其不当。“Dvīsuttaresu yogesū”（在两部经的关联中）是指：在后面的“pitthiyaṃ”和“ghā”这两部经中。“Itthiyan”ti idaṃ（“在女性”这个）是指：在“pitthiyaṃ”这部经中“itthiyan”ti这个词。“Vaṇṇavisesanaṃ siyā”ti（可以是元音的限定语）是指：由于在“pitthiyaṃ”经中，“iyuvaṇṇā”（i、u元音）是随引而来的，因此“itthiyaṃ ivaṇṇuvaṇṇā”（在女性义中，i、u元音[是ghā]）这样，（“女性”）就成了i、u元音的限定语；而在“gho”经中，“itthiyaṃ ā”（在女性义中，ā[是ghā]）这样，它就成了ā元音的限定语。对于限定元音，他用“evañce”（若如是）等指出了矛盾。但在“nāmassa ante”（在名的末尾）这个非复合词的说明中，他用“byāse”（在分析中）等说明了并无矛盾。“Sakkā nāmavisesanaṃ kātuṃ”（可以作为名的限定语）是指：在两部经中，可以通过将要用“itthi”（女性）等词说明的次第来做到。“Nāmassa anto nāmantó”（名的末尾是nāmanto）。其意趣是：由于复合词以后半部分词义为主，所以在复合词中，已处于次要地位的“名”，不能再用“itthi”这个词来限定。“Vacanamantarenā”ti（若无[专门的]规则）是指：若没有像波你尼（Pāṇini）语法中的“yathāsaṅkhyamanudeso samānaṃ”（1-3-10）（当数量相等时，[替换]依次对应）这样的规则。“Samāsaṅkhya etesanti samasaṅkhyakā”（其数相等者，为等数者）。“Iti”一词有“等”（ādi）的含义。因此——

‘‘ආලාපහාසලීලාහි, මුනින්ද විජයා තව;

කොකිලා කුමුදානී වො, පසෙවන්තෙ වනං ජලං’’ (260).

牟尼主（Muninda），你的胜利伴随着言谈、欢笑与优雅；犹如杜鹃依止森林，睡莲依止净水。

ඉච්චාදිං සඞ්ගණ්හාති.

总括了以上等等。

10. පිත්ථි

10. 背部

ඉත්ථියං නාමස්සාති ච, අන්තෙ ඉවණ්ණුවණ්ණාති ච වුත්තෙ තෙසමා ධාරාධෙය්‍යසම්බන්ධො ආධෙය්‍යස්සාධාරෙ පවත්තිං විනා න සම්භවතීති අජ්ඣාහාරවසෙන ‘වත්තමානා’ති වුත්තියං වුත්තං. ඉවණ්ණු වණ්ණාති අපෙක්ඛිය‘විසෙසීයන්තී’ති බහුවචනමෙතං සම්බන්ධස්ස පුරිසාධීනතාය නාමන්තීමිනා සම්බන්ධෙ සති‘විසෙසීයතී’තෙකත්තෙන පරිණමති.

当说到“在阴性中，对于名词”以及“在结尾是i元音、u元音”时，由于它们之间存在所依与能依的关系，而若无能依于所依中的存在，此关系便无法成立，因此在注疏(vutti)中通过补入词语而说“存在”。相对于“i元音、u元音”，“被限定”是复数形式；但由于此关系由主导词决定，当与此名词建立关系时，“被限定”便转为单数形式。

11. ඝා

11. Ghā

ඉත්ථියං [Pg.30] නාමස්සන්තෙති ච වත්තතෙ. හෙට්ඨා සබ්බත්ථ සඤ්ඤිනො නිද්දිසිය සඤ්ඤාය නිද්දිට්ඨත්තා තත්ථ විය විසුං සඤ්ඤිනො පඨමමනිද්දෙසෙ අසන්තො වියාති දොසලෙසමාලම්බිය චොදයති නන්හචෙ’ත්‍යාදිනා. තත්ථ සෙතොති විජ්ජමානස්ස සඤ්ඤිනො. කාරියෙනාති සඤ්ඤාකාරියෙන. පරිහරති ‘නායං දොසො’තිආදිනා. පච්ඡාවුත්තමත්තෙනාති ‘‘ඝා’’ති සුත්තෙ කාරියිනො ආකාරස්ස පච්ඡා වුත්තමත්තෙන. නචාති එත්ථ චසද්දො වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ, අපරම්පි කිඤ්චි වත්තබ්බමනියමරූපමත්ථීති අත්ථො. අනියමරූපමාචරියප්පවත්තිතො සාධෙතුමාහ ‘උභයථාපි’ච්චාදි.

“在阴性中，对于结尾的名词”等规则也适用。在下文中，由于处处都是在指明所称者(saññin)之后，才用能称(saññā)来指明，因此，当所称者最初未被单独指明时，就如同不存在一样。抓住这一丝过失，他以“难道不是吗？”等语提出诘难。其中，“seto”指存在的所称者。“以作用”指以能称的作用。他以“这不是过失”等语来辩驳。“仅因后说”是指在“ghā”经中，作用者的形式仅因在后面被提及。在“na ca”中，“ca”字用于总括其他应说之事，其义为：尚有其他某些应说的不定形式存在。为了从师传的传统来确立不定形式，他说了“两种方式都”等等。

12. ගොස්‍යා

12. Gosyā

ආසද්දො ආභිමුඛ්‍යෙ, අනභිමුඛමභිමුඛං කත්වා ලපනං කථනමාල පනං, තස්මිං ආලපනෙ, ආලපනත්ථෙ විහිතො සීති අත්ථො.

词缀“ā”用于“朝向”(ābhimukhya)义。将非朝向者转为朝向而说、而谈，即是“ālapana”(呼格)。其义为：在呼格中，为了表达呼格义而规定了(格缀)“si”。

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

在《目犍连五论复注》之《精华义光明》中。

සඤ්ඤාධිකාරො සමත්තො.

术语章结束。

පරිභාසාධිකාර

界说章

13. විධි

13. 规则

වචනාරම්භයොජනමාහ–‘යං විසෙසනභාවෙනෙ’ච්චාදි, යන්ති අනියමෙන ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ති (2-43) ආදීසු අතොතිආදිකං විසෙසනභාවෙන වත්තුමිච්ඡිතං පරාමසති, තෙනාති විසෙ සනත්තෙනු-පාදියමානෙන යං සද්දනිද්දිට්ඨෙන අතොතිආදිකෙන කරණභූතෙන, යථාකථඤ්චිතබ්බතොති ආදො මජ්ඣෙ-න්තෙ වා සබ්භාවතො යෙනකෙනචි ආකාරෙන අභෙදොපචාරෙන අකාරාදිවිසෙසනවතො නාමාදිනො, තදන්තත්ථන්ති තං අතොත්‍යාදි විසෙසනමන්තෙ, නාදො න මජ්ඣෙ යස්ස තං තදන්තං, තං අත්ථො පයොජනං යස්සාති අඤ්ඤපදත්ථො, වත්තායත්තාති වත්තුනො ආයත්තා… අත්තාවාත්තනො වචනෙ පධානන්ති, තස්සාති වත්තුනො, සාති වචනිච්ඡා, පයොගානුසා රෙනාති [Pg.31] ජිනවචනානුසාරෙන, ඉතීති කාරණත්ථෙ නිපාතො, ඉමිනා කාරණෙනාති අත්ථො, න සබ්බත්ථප්පසඞ්ගොති සංහිතාදිවිධිම්හි සබ්බත්ථ තදන්ත විධිප්පසඞ්ගො න හොති, තථාහි ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ති (1-26) එත්ථ සරොති විසෙසනභාවෙන වචනිච්ඡාය සබ්භාවෙ සරොති තත්‍රා’දීනං විසෙසනන්ති යථාකථඤ්චිසරාදිසරමජ්ඣසරන්තානං තත්‍රාදීනං ලොපප්පසඞ්ගෙ ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති (1-13) සරන්තස්සපසඞ්ගො සියා, න ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-13) අන්තස්ස… ඡට්ඨීනිද්දෙසාභාවා, තථා සති ‘තත්‍රිමෙ’තිආදිම්හි ‘ඉමෙ’තිආදිනා වත්තබ්බතා ආපජ්ජෙය්‍යාති පයොගං නානුසටා නාමසියුන්ති න සබ්බත්ථ තදන්ත විධිප්පසඞ්ගො, තථා ‘‘ගතිබොධා’’ (2-4) දිසුත්තාදිම්හිපි ‘ගමයති මාණවකංගාමං ත්‍යාදිප්පසඞ්ගොතිආදි ච යථායොගමවගන්තබ්බං, වුත්තියං ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ති සුත්තොදාහරණං දස්සිතං, ‘‘නරා නරෙ’’ති ලක්ඛියොදාහරණං.

他陈述了开篇立言的理由：“以其为限定词”等。“其”(yaṃ)字，不确定地指称在“ato yonaṃ ṭāṭe”(2-43)等规则中，说话者意欲作为限定词来陈述的“ato”等词。“以其”(tena)是指：以此由“其”字所指、被当作限定词、作为工具的“ato”等词，通过不加区分的转喻，以任何方式对词首、词中或词尾具有“a”元音等限定词的名词等进行操作。“其义为适用于结尾者”(tadantatthaṃ)是指：那个“ato”等限定词在结尾而不在词首或词中者，是为“以其结尾者”(tadanta)；以此为目的者。这是一个依主释(aññapadattha)。“由说话者决定”(vattāyattā)是指依赖于说话者……自己在自己的言语中是主导。“他”(tassa)指说话者。“彼”(sā)指言说意愿。“依用法”(payogānusārena)指依圣言(jinavacana)。“iti”是表示原因的不变词，意为“因此缘故”。“并非处处适用”(na sabbatthappasaṅgo)是指：在连声(saṃhitā)等规则中，“适用于结尾者”的规则并非处处适用。例如，在“saro lopo sare”(1-26)中，若有意将“saro”(元音)作为限定词，那么“saro”就会成为“tatra”等词的限定词。如此一来，当对词首、词中或词尾有元音的“tatra”等词应用省略规则时，根据“规则适用于以限定词结尾者”(1-13)的规则，省略将适用于以元音结尾者，而非根据“(规则适用于)以第六格结尾者”(1-13)而适用于结尾……因为没有用第六格来指明。若如此，在“tatrime”等例子中，就必须说“ime”等，这样就不符合(实际)用法了。因此，“适用于结尾者”的规则并非处处适用。同样，在“gatibodhā”(2-4)等经中，“gamayati māṇavakaṃ gāmaṃ”等(不合语法的)情况也应作如是理解。在注疏(vutti)中，展示了“ato yonaṃ ṭāṭe”这条经的例子。“narā nare”是所成语(lakkhiya)的例子。

14. සත්තධී

14. 具七慧者

වචනඵලමුපදස්සෙති‘යත්ථෙ’ච්චාදිනා, යත්ථ යස්මිං ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ත්‍යාදිකෙ සුත්තෙ, සත්තමියාති ‘සරෙ’තිආදිනා සත්තමියා, යස්සාති සරොතිආදිනා නිද්දිට්ඨස්ස, කාරියං ලොපාදි, සම්බන්ධා විසෙසාති සරෙත්‍යාදො ඔපසිලෙසිකමධිකරණං, තඤ්චොපසිලෙසෙ භවමධිකරණං පුබ්බස්ස වා පරං සියා පරස්ස වා පුබ්බන්ති පුබ්බපරොපසි ලෙසස්සාවිසිට්ඨත්තා පුබ්බපරානං සම්බන්ධස්ස අවිසෙසා, පරස්සාපීති න කෙවලං පුබ්බස්සෙව, සතීත්‍යස්මිං අත්ථෙ ජොතනීයෙ සත්තමී සංසත්තමී සන්තසද්දස්ස සමාදෙසෙන, සත්තඤ්චෙත්‍යාදිවචනමෙවං සති ඝටතෙ, සන්ති වා සන්තසද්දත්ථෙ පාදි, සුත්තෙ අවුත්තෙපි වුත්තියං ‘නිද්දෙසෙ’ති වචනෙ කාරණමාහ-සත්තඤ්චා’තිආදි, නිද්දෙසමන්තරෙන සත්තං න සම්භවතීති සම්බන්ධො, සත්තමියා නිද්දෙසෙ සතියෙව තං සම්බන්ධාය සත්තාය සම්භවො, අඤ්ඤථා කිමඤ්ඤන්තස්සා පතිට්ඨාති අධිප්පායො, පුබ්බසද්දස්ස සම්බන්ධිසද්දත්තා කින්නිස්සාය පුබ්බත්තමිච්චාහ-‘සත්තමි’ච්චාදි, තන්ති ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ති සුත්තං, උකාරස්සාති ‘වෙළු’ඉච්චත්‍ර උකාරස්ස, පුබ්බස්ස…පෙ… කරිත්වා තංමනසිකතඤ්චොදනං දස්සෙතුමාහ-‘තමහ’න්ති [Pg.32] ච්චාදිති එවමෙත්ථ සාජ්ඣාහාරො සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. පුබ්බස්සාති සත්තමී නිද්දිට්ඨතො පුබ්බස්ස, අනන්තරස්සාති අබ්‍යවහිතස්ස, වුත්තං කිඤ්චි නත්ථීති සම්බන්ධො, අයමධිප්පායො ‘‘තස්මින්ති නිද්දිට්ඨෙ පුබ්බස්සා’’ති (1-1-66) පාණිනියවචනෙ ‘‘දිසිරයමුච්චාරණක්‍රියො නිසද්දොප්‍යය මිහ නෙරන්තරියං ජොතෙති, තත්ථ‘නිරන්තරං දිට්ඨො’ති පාදිසමාසෙ කතෙ ඵුටමෙවානන්තරමුච්චාරිතෙත්‍යමත්ථො-වගම්‍යතෙති ‘‘පුබ්බසද්දස්ස බ්‍යවහිතෙපි පයොගදස්සනෙ බ්‍යවහිතෙපි කාරියං පප්පොතී’’ති භස්සකාරාදයො වණ්ණෙන්ති, ඉහ තාදිසවචනාභාවෙන වණ්ණාදි බ්‍යවධානෙපි සියා’’ති, සරෙච්චාදිපරිහාරවචනෙ-ධිප්පාය මුබ්භාවයති ‘යදිපි’ච්චාදිනා, මථුරාය පාටලිපුත්තකස්ස චාන්තරාළෙ ගාමාදීනං සබ්භාවා බ්‍යවධානෙපි පුබ්බසද්දස්ස පවත්තියා දිට්ඨන්තමාහ-‘මථුරා’ ඉච්චාදි, යස්මා සරෙති ඔපසිලෙසිකාධාරෙ සත්තම්‍යන්තං පදං, තස්මා බ්‍යවධානෙ සරලොපො න හොතීති එවං සඞ්ඛෙපබ්‍යාඛ්‍යානෙන වුත්තිය මත්ථො වෙදිතබ්බො, න කෙවලං සරෙති එත්ථෙවාති ආහ- ‘කාරියෙ’ච්චාදි, ඔපසිලෙසිකෙයෙවාධාරෙ භවතීති සෙසො, කාරණමාහ-‘වත්තිච්ඡාන්හවිධානතො සද්දස්සා’ති, වත්තුනො යා ඉච්ඡා වචනිච්ඡා තස්සා අනුතූලෙන විධානතො අත්ථස්ස කථනතොති අත්ථො,යෙන හි යමත්ථං වත්තාතිධාතුමිච්ඡති සතීප්‍යභිධානසා මත්ථියෙ න තතො-ඤ්ඤමත්ථං සද්දොභිදධාතීත්‍යධිප්පායො, වත්තිච්ඡා වසායෙ කාරණමාහ’වත්තිච්ඡාපි’ච්චාදි, වත්තුනො සුත්තකාරස්ස ඉච්ඡා වත්තිච්ඡා, කථමුපදෙසතො වත්තිච්ඡා-වසීයතෙ’ කථඤ්ච සාමත්ථියතොති ආසඞ්කිය තමුපදස්සෙතුමාහ-‘අතොචෙත්‍යාදි, අතො වක්ඛමානකාරණා උපදෙසතො වසීයතෙති සම්බන්ධො, කින්තං කාරණ මිච්චාහ-‘යස්මා’ඉච්චාදි, අන්වයසද්දෙනෙත්ථ ගුරුපාරම්පරියො-පදෙසො විවච්ඡිතො, යස්මා කාරණා අන්වයො ගුරුපාරම්පරියො පදෙසො ගුරුකුලමුපගම්ම පඤ්හකරණාදිනා අන්විච්ඡීයතෙ ගවෙසීයති, අතො කාරණා ගුරුපරම්පරා ගතඋපදෙසතො වසීයතොති අත්ථො, සාමත්ථියතො-වසායප්පටිපාදයිතුමාහ- ‘සාමත්ථියම්පි’ච්චාදි, සාමත්ථියම්පි වුච්චතෙතිසෙසො, ලඝුනොපායෙන සද්දානමුපලක්ඛණෙ පවත්තීති බ්‍යවහිතනිවත්තියා වචනන්තරක-රණමනුපන්නං[Pg.33], උපපන්නං වචනන්තරකරණං, තස්ස ච ඔපසිලෙසිකාධාර මන්තරෙන අඤ්ඤථානුපපත්තියා ආධාරවිසෙසප්පටිප්පත්තීති ඉදමෙත්ථ සාමත්ථියං, ආධාරන්තරෙච්චාදිනා යථාවුත්තං සාමත්ථියං විභාවෙති, ආධාරන්තරෙපීති සබ්බත්ථ පාඨො දිස්සති, පසඞ්ගාභාවතො අත්ථන්ත-රෙනාපි ආධාරන්තරෙපි ඔපසිලෙසිකාධාරෙපි වචනන්තරප්පසඞ්ගො සියාති සම්බන්ධසම්භවා ඔපසිලෙසිකාධාරනිස්සයනෙපි ආනිසංසො න දිස්සතීති සමුච්චයත්ථෙනාපි නත්ථි පයොජනන්ති වජ්ජෙතබ්බො යම්පි සද්දොති, නනු කිමෙවං වණ්ණීයතෙ පුබ්බස්සෙවෙති වචන මෙවොපසිලෙසිකමධිකරණං විඤ්ඤාපයති… තත්ථෙව පුබ්බපරත්ත සම්භවාති යොමඤ්ඤතෙ, තස්සෙසා කප්පනා න සඞ්ගතාති දස්සෙතුමාහ-‘පුබ්බස්සාති’ච්චාදි, අයුත්තත්තෙ කාරණමාහ-‘සාමීපිකෙපි තස්ස සම්භවා’ති, ‘ගඞ්ගායං ඝොසො’ති වුත්තෙ ඝොසො ගඞ්ගායං පුබ්බො වා පරො වෙති ගම්මමානත්තා සාමීපිකෙප්‍යධිකරණෙ පුබ්බපරත්තස්ස සම්භවාති අත්ථො, එතාවවුච්චතෙති පුබ්බස්සෙව හොති න පරස්සාති එත්තකමෙව වුච්චතෙ, තථාච වක්ඛති-‘කින්ත’න්තිආදි, අධිකං බ්‍යවහිතනිවුත්‍යාදි න වුච්චතෙති සම්බන්ධො, ආදිසද්දෙනෙත්ථ ඡට්ඨීපකප්පනා ගහිතා, ඡට්ඨීපකප්පනාපි සාමත්තියා කතාති සම්බන්ධො, පකප්පනං පකප්පනාවිධානං, එවං මඤ්ඤතෙ ‘පාණිනියා ‘‘ඡට්ඨීට්ඨානෙයොගා’’ත්‍යතො (1-1-49) ‘‘තස්මින්ති නිද්දිට්ඨෙ පුබ්බස්ස’’ (1-1-66) ‘‘තස්මා ත්‍යුත්තරස්ස’’ ඉති (1-1-67) පරිභාසාසුත්තද්වයෙ ඡට්ඨීගහණමනුවත්තිය ‘තස්මින්ති නිද්දිට්ඨෙ පුබ්බස්ස ඡට්ඨී’ ‘තස්මාත්‍යුත්තරස්ස ඡට්ඨී ති ඡට්ඨීපකප්පනං පටිපාදෙන්ති ‘යස්මිං සුත්තෙ ඡට්ඨීනිද්දෙසො නත්ථි, තත්ථ ඡට්ඨීපකප්පනායථා සියා’ති, ඉධ පන වචනන්තරාභාවෙපි යත්ථ ඡට්ඨීනිද්දෙසො නත්ථි, තත්ථ සාමත්ථියෙනෙව ඡට්ඨීපකප්පනා සිද්ධා’ති, සාමත්ථියමුපදස්සෙති ‘සත්තමීනිද්දෙසෙ’ච්චාදිනා, අඤ්ඤවිභත්තිනිද්දිට්ඨොපි පටිපජ්ජතෙති සම්බන්ධො, කාරියයො ගන්ති කාරියසම්බන්ධං, යථා ‘‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’’ති එත්ථානුවත්තමානං නිග්ගහීත’න්තිදං ඡට්ඨීයන්තං විඤ්ඤායතෙ, කථං වග්ගෙතෙසා සත්තම්‍යකතත්ථා ‘‘නිග්ගහීත’’න්ති (1-38) පුබ්බසුත්තෙ කතත්ථතාය පඨමා විභත්තියා [Pg.34] ඡට්ඨීවිභත්තිම්පකප්පෙති සත්තමියං පුබ්බස්සෙ’ති තථෙත්‍යවගන්තබ්බං. එතාව වුච්චතෙති වුත්තෙ ඉදන්ති න විඤ්ඤායතෙති ආහ ‘කින්ත’න්තිආදි, යදාහිච්චාදිනා පරියායපසඞ්ගක්කමං දස්සෙති. කිමිදමුච්චතෙ පරියායප්පසඞ්ගෙ නියමත්ථං වචනන්ති නනු පුබ්බපරානං යුගපදුප්පත්තිය මාචරියවචනප්පමාණෙනාප්පටිපත්තියං විජ්ඣනත්ථං වචනන්ති කස්මා නොච්ච තෙච්චාහ- ‘යුගපදුපසිලිට්ඨාන’න්ත්‍යාදි, යුගපදුපසිලිට්ඨානමසම්භවොති සම්බන්ධො, කුතොච්චාහ-‘අපරස්සූපසිලෙසිකස්සාභාවතො’ති, අතොති යුගපදුභින්නම්පත්තියා අභාවතො, වචනං ‘‘සරො ලොපාසරෙ’’ච්චාදිකං (1-26) සුත්තං.

他通过“于何处”(yattha)等词揭示了此语的作用。在“元音在后，前元音省略”(saro lopo sare)等经则中，“于何处”即“于何者”；“于元音后”(sare)等词以第七格指明了由“元音”(sara)等词所指定的对象，其作用(kāriya)为省略等。关于关系的差别，“于元音后”等词是邻近依处格(opasilesikamadhikaraṇaṃ)。而那存在于邻近中的依处，可能是前者的后者，也可能是后者的前者。因此，由于前后邻近的无差别性，前后者的关系也无差别。“后者亦然”，即不仅是前者。当“存在”(sati)此义需要阐明时，第七格是独立第七格(saṃsattamī)，通过替换为“存在”(santa)一词。如此，“以及存在”(sattañca)等语才得以成立。或者，“存在”(santi)或“存在”一词的意义是“足”等。即使在经则中未说，在释文中也以“于解释中”(niddese)一语说明了原因，即“以及存在”等。其关联在于，没有解释，“存在”便不可能。只有在第七格的解释存在时，与该解释相关的“存在”才有可能。否则，其他事物以何为立足点？此为意趣。由于“前者”一词是关系词，他问“其前者性依于何者？”而说“第七格”等。彼即“元音在后，前元音省略”之经则。如“veḷu”一词中u元音的。完成了“前者……等”之后，为了展示那应作意的诘难，他说“我将……”等。于此，应知有补足与关联。“前者之”，指从第七格所指示者之前的。“无间者之”，指无间隔者。其关联在于，（经中）未曾言及任何（关于无间隔的规定）。此为意趣：“在波你尼(Pāṇini)‘于彼指明时，为前者’(tasminti niddiṭṭhe pubbassa, 1.1.66)一语中，‘指示’(disi)是发音行为，‘nis-’这一前缀在此处阐明了无间性。其中，‘无间地被见’等复合词中，‘无间地发音’此义被清晰地理解。因此，注疏家等论述道：‘即使“前者”一词在有间隔的情况下使用，作用也应发生。’此处因无此类言说，故即使有字母等的间隔，也可能发生。”在“于元音后”等避免过失的言说中，他通过“纵使”等词，阐明了意趣。他举出“摩偷罗”(Mathurā)等词为例，说明即使在摩偷罗与华氏城(Pāṭaliputta)之间因村庄等的存在而有间隔，“前者”一词的用法依然成立。因为“于元音后”(sare)是在邻近依处(opasilesikādhāra)意义上的第七格结尾词，所以当有间隔时，元音省略便不发生。应通过此简要解释来理解释文之义。他说“不仅在‘于元音后’此处”，也说“于作用中”等。余下部分为“仅发生于邻近依处中”。他说明原因为：“依言者意愿之规定而有词”。其义为：言者之意愿即言说意愿，由于根据此意愿来规定和阐述其意义。因为言者意图以何种意义言说，即使词语有表达能力，它也不会表达除此之外的意义，此为意趣。为说明言者意愿被掌握的原因，他说“言者意愿亦”等。言者，即经则作者的意愿，是为言者意愿。他提问“如何从教导中掌握言者意愿？又如何从能力中掌握？”为展示此，他说“是故”等。其关联为：是故，从下述原因，从教导中得以掌握。他问“彼为何因？”而说“因为”等。此处“随说”(anvaya)一词意指师徒传承的教导。因为“随说”，即师徒传承的教导，是通过亲近师门、提问等方式来探求、寻觅的。是故，从师徒传承的教导中得以掌握，此为意义。为阐明从能力中掌握，他说“能力亦”等。余下部分为“能力亦被言说”。以简便方法了知诸词之理，故另作言说以排除有间隔者，是不恰当的。另作言说之所以恰当，是因为若无邻近依处，它便无法以他法成立，从而得知依处的差别。此即此处的能力。他通过“于其他依处中”等，阐明了如上所述的能力。在所有版本中皆见“于其他依处中亦”的读法。由于没有适用关系，即使有其他意义，在其他依处中，以及在邻近依处中，也可能会有另作言说的适用关系。由于此关联的可能性，即使依于邻近依处，也见不到益处。以集合义而言，亦无用处，故“亦”字应舍。“为何要如此论述？‘唯前者’之语，其本身不就告知了邻近依处吗？……唯于彼处，前后性才可能存在。”对于作此想者，为表明其设想不成立，他说“前者之”等。他说明其不合理的原因为：“因其于邻近中亦可能存在”。“恒河中有声”，说此话时，声音在恒河之前或之后，是可以理解的，故在邻近依处中，前后性亦可能存在，此为意义。“仅说至此”，即只说“为前者”，不说“为后者”。下文亦将说“然则为何”等。其关联为：多余的如排除有间隔者等，并未言说。此处以“等”字，包含了对第六格的设定。对第六格的设定，亦是依能力而作，此为关联。设定(pakappanā)即规定。他如是认为：“在波你尼的语法中，从‘第六格用于被取代者’(chaṭṭhī ṭhāneyogā, 1.1.49)此经则，‘第六格’的用法延续到两条释义经(paribhāsāsutta)中：‘当以彼（第七格）指明时，为前者之第六格’(tasminti niddiṭṭhe pubbassa chaṭṭhī)和‘自彼之后，为后者之第六格’(tasmātyuttarassa chaṭṭhī)，从而阐明了第六格的设定，以期‘在无第六格指示的经则中，能有第六格的设定’。然于此处，即使无其他言说，在无第六格指示之处，依能力，第六格的设定亦得以成立。”他通过“于第七格指示中”等，展示了能力。其关联为：即使以其他格指明，亦能领会。作用之结合(kāriyayoga)即作用之关联。例如，在“于同品(vagga)前，[代之以]品之末音”(vagge vagganto)此经则中，延续下来的鼻音(niggahītaṃ)一词被理解为第六格结尾。为何？“于同品前”(vagge)此第七格，因其在“鼻音”(niggahīta, 1.38)此先行经则中已完成其义，故将第一格设定为第六格。应知，在“于第七格，为前者”中，情况亦然。“仅说至此”，说此话时，“此”为何，尚不清楚，故他说“然则为何”等。他通过“当……时”(yadāhi)等词，展示了次第发生的顺序。“为何说此，是为了在次第发生时起限定作用？”“难道不是因为，当前后两者同时出现时，依师长之言为量，无法领会，故此言是为了破除此障吗？为何不作此说？”对此，他回答道：“同时邻接者”等。其关联为：同时邻接是不可能的。为何？他答：“因为不存在后者的邻接”。是故，由于两者同时获得的可能性不存在，故有“元音在后，前元音省略”(saro lopāsare, 1.26)等经则。

15. පඤ්ච

15. 五

අවධිභාවෙනාති ‘අතො’ච්චාදිනා අවධිත්තෙන, යස්සාති යො ආදිනො, කාරියන්ති ‘ටාටෙ’ආදිකං, පුබ්බපරාපෙක්ඛත්තෙනාවිසෙසාති යථා- ‘ගාමා දෙවදත්තො’ති වුත්තෙ සො තතො පුබ්බො පරොගෙති විඤ්ඤායතීත්‍යවධිභාවස්ස පුබ්බපරාපෙක්ඛත්තෙනාවිසෙසො, තථෙහාපි ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ති (2-41) වුච්චමානෙ අතො පුබ්බෙසං යොනං අථවා පරෙසන්ති පුබ්බපරාපෙක්ඛත්තෙනාවධිභාවස්සාවිසෙසාති මඤ්ඤතෙ, පුරෙ වියාත්‍යනෙන සත්තමියන්ති එත්ථ වුත්තං නිද්දෙසවචනෙ කාරණමතිදිසති, වුත්තියං ‘නරානමෙරෙ’ති එත්ථ අපවාදවිප්පටිසෙධෙ සතිපරත්තා ටාටෙආදෙසානං පවත්තිං ‘‘ආදිස්සා’’ති එත්ථ වණ්ණයිස්සාම, අථ කිමිමිනා වචනෙන නනු යතො යත්ථ පඤ්චමී නිද්දෙසො තත්ථ සබ්බත්ථ ‘‘මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො’’ (1-21) ත්‍යතො ‘පරො’ත්‍යනුවත්තෙතුං සක්කාති තස්සානුවත්තිතස්ස යොනමිච්චනෙන සාමානාධිකරණ්‍යා‘පරෙසං යොනං’ත්‍යයමත්ථො විඤ්ඤායතෙ, තතො පුබ්බෙසං පසඞ්ගොයෙව නත්ථීති, නෙතදත්ථි, පරොති ත්‍යනුවත්තමානං ‘අතො’ති පඤ්චම්‍යන්තෙන සම්බජ්ඣමානං න කොචි වාරෙතා අත්ථීති පරතො-කාරතො පුබ්බෙසම්පි යොනං ටාටෙආදෙසා පප්පොන්තීති වචනෙනෙමිනා භවිතබ්බමෙවාති දස්සෙතුමාහ-‘වචනෙ’ච්චාදි, එවඤ්චරහි තදෙවොදාහරිතබ්බං, කිං ‘නරානරෙ’ ත්‍යුදාහටන්ති චෙ, නෙසදොසො, අඤ්ඤදත්ථං කාරීයමානමිහා-ප්‍යත්ථවන්තං හොතීති, පුබ්බකො පරිහාරොති බ්‍යව හිතනිවත්තියා [Pg.35] පුබ්බසුත්තෙ වුත්තො ‘‘සරෙතොපසිලෙසිකාධාරො’’ති පරිහාරො, න සම්භවතීති ඉහ සත්තමියා අභාවා න සම්භවති, වචනානන්තරන්ති පාණිනියානං නිද්දිට්ඨග්ගහණමිව බ්‍යවහිතනිවත්තියා සුත්තන්තරං, තෙ හි ‘‘තස්මාත්‍යුත්තරස්සා’’ත්‍යෙත්ථ (1-1-67) නිද්දිට්ඨග්ගහණමනුවත්තිය තෙන පුබ්බෙ විය බ්‍යවහිතනිවත්තිම්පටිපාදෙන්ති. අනන්තරෙතිවචනා පච්චාසත්තියා නිස්සයනං විඤ්ඤායතෙ, කතත්ථතායාති වචනා ජාතියාත්‍යාහ- ‘පච්චාසත්‍යා ජාතිං සන්නිස්සායා’ති ජාතිං සන්නිස්සාය පච්චාසත්‍යා කරණභූතාය නිවත්තිමාහෙති සම්බන්ධො, ඉමිනා පච්චාසත්ති ඤායබ්‍යාපනඤායජාතිපදත්ථබ්‍යත්තිපදත්ථෙසු පච්චාසත්තිඤායො ජාතිපදත්ථොචෙහ නිස්සීයතෙති දස්සෙති, න හි කෙවලං ජාතිං නිස්සාය බ්‍යවහිතනිවත්ති වත්තුං සක්කා, තථාහි යදෙත්ථ පච්චාසත්තිඤායො න නිස්සිතො, තදා බ්‍යාපනඤායෙන බ්‍යවහිතෙ චාබ්‍යවහිතෙ චාසජ්ජතීති ජාතියා නිස්සයනෙ සත්‍යපි බ්‍යවහිතෙපි බ්‍යාප්‍යමානා ජාති කෙන නිවාරීයතෙ නාපි කෙවලං පච්චාසත්තින්නිස්සාය බ්‍යවහිතනිවත්ති වත්තුං සක්කා, තථාහ්‍යසති ජාතිසන්නිස්සයෙන බ්‍යත්තිනිස්සීයතෙ, බ්‍යත්තියඤ්ච පදත්ථෙ පටිලක්ඛියං ලක්ඛණං පවත්තතීති පච්චාසත්ති ඤායනිස්සයනෙප්‍යබ්‍යවහිතම්පති යං ලක්ඛණං භින්නං තදබ්‍යවහිතෙ පවත්තං, යම්පන බ්‍යවහිතම්පති භින්නං ලක්ඛණං, තඤ්ච වචනප්පමාණතො මාභවත්වස්ස බ්‍යත්ථතාති බ්‍යවහිතෙපි පවත්තතෙ, තස්මා උභොපි නිස්සාය නීයාති. විසයදස්සනප්පසඞ්ගෙ විසයිදස්සනමත්ථබ්‍යත්තිකාරණන්ති වාක්‍යන්තොගධපදානමත්ථම්පඨමං දස්සෙත්වා පච්ඡා සමාසාදිකං දස්සෙතුං ‘කතො’ත්‍යාදිකමාරද්ධං, ජාතිලක්ඛණොති අබ්‍යවහිතත්තජාතිසභාවො, ‘ඔසධ්‍යො’ති එත්ථ සකාරෙ අකාරා පරස්ස ධකාරෙන බ්‍යවහිතස්ස යොස්ස වියාවසෙසානම්පි සබ්භාවතො වුත්තං-‘යොප්පභුතීන’න්ති, ජාති සාමඤ්ඤං, යාවති විසයෙති ගවාදිකෙ යත්තකෙ විසයෙ, කාමචාරතො විසය පරිසමත්තියා දිට්ඨන්තමාහ-‘තං යථෙ’ති, භොජයෙතීති එත්ථ භොජයෙඉතීති පදච්ඡෙදො, කතොහි ජාත්‍යත්ථො කසිණොති යස්මා සකලො බ්‍රාහ්මණ ජාතිසඞ්ඛාතො අත්ථො පරිසමත්තො, තස්මාති අත්ථො, ඉදං වුත්තං හොති- [Pg.36] ‘යාව දිට්ඨම්භොජයෙ’ති වුත්තෙ සන්තාය සාමඤ්ඤවුත්ති බ්‍රාහ්මණසද්දප්පයොගසාමත්ථියා පච්චෙකම්භොජනකිරියා කතා නාම හොති, යතො කසිණොපි ජාත්‍යත්ථො පරිසමත්තො නාමාති. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) සුත්තෙ බ්‍යඤ්ජනෙති සත්තමී පුබ්බස්ස දීඝාදිවිධිම්හි චරිතත්තා ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1-34) එත්ථ සරම්හාති පඤ්චම්‍යක තත්ථා, තතො පඤ්චමීනිද්දෙසස්ස බලීයත්තං, තතො ‘‘සත්තමියං පුබ්බස්ස’’ ‘‘පඤ්චමියං පරස්සා’’ති ද්වින්නං පරස්ස සමුට්ඨාපනෙ ‘බ්‍යඤ්ජනෙ’ති සත්තමී පරස්ස කාරිය යොගිතාය අත්ථතො විභත්තිවිපරිණාමෙන ඡට්ඨීභාවෙන පරිණමතී… ද්වින්නං සුත්තානං විප්පටිසෙධෙ පරස්ස බලී යත්තාවාති එතාදිසසාමත්ථියසබ්භාවතො වුත්තං-‘ඡට්ඨීපකප්පනාපි පුරෙවිය සාමත්ථියා’ති.

“就作为界限而言”，即通过“ato”等词而被限定。所谓“yassa”（谁的），即“yo ādino”（作为起始者）。所进行的操作是“ṭāṭe”等。就其与前后事物的关系而言并无差别。例如，当说“gāmā devadatto”（从村子来的提婆达多）时，他被理解为在（空间或时间上）先于或后于那个村子，因此作为界限，其与前后的关系并无差别。同样，在此处，当说到“ato yonaṃ ṭāṭe”（[规则] 2-41）时，人们认为，无论是对于“ato”之前的“yonaṃ”，还是之后的，就其作为界限而言，在前后关系上并无差别。通过“如前”一语，作者指出了此处在“于第七格”这一解释的文句中所说的原因。在注疏（vutti）中，关于“narānamere”一例，当与例外规则冲突时，由于后行规则效力更强，我们将在“ādissā”一节中阐述“ṭāṭe”等替代形式的发生。那么，此语何用？难道不是这样吗：在任何以第五格进行指明之处，都可以从“mānubandho sarānamantā paro”（1-21）这条规则中延续使用“paro”（之后）一词。由于这个延续下来的词与“yonaṃ”具有同位关系，因此可以理解其义为“在后者之后的‘yonaṃ’”。这样一来，就根本没有适用于前者的可能性了。（答：）并非如此。延续下来的“paro”一词与以第五格结尾的“ato”相结合，并无任何障碍。因此，“ṭāṭe”等替代形式也可能适用于“ato”之前的“yonaṃ”。为了表明此语确有必要，作者说“vacane”（此语）等。（问：）若是如此，就应当举出那个例子，为何要举“narānare”为例呢？（答：）这没有过错，因为为其他目的而做的事，在此处也可以有其意义。所谓“先前的解决方法”，是指为防止规则适用于有间隔的情况，而在前一条经中所说的“saretopasilesikādhāro”这一解决方法。这（在此处）不适用，因为此处没有第七格，所以不适用。规则中的“anantara”（无间）一词，是另一条防止规则适用于有间隔情况的经文，就像波你尼（Pāṇini）学派的“niddiṭṭhaggahaṇa”（取所指明者）一样。他们正是通过将“niddiṭṭhaggahaṇa”延续到“tasmād ity uttarasya”（[波你尼] 1.1.67）这条规则中，从而像前面一样，确立了对有间隔情况的排除。从“anantara”（无间）一词，可以理解为需要依止“邻近性”（paccāsatti）原则。为了说明这样做的目的，作者说“jātiyā”（通过类）。其关联如下：“paccāsatyā jātiṃ sannissāya”（通过邻近性依止于类）意为，通过作为工具的邻近性，依止于类，从而陈述了（对有间隔情况的）排除。作者以此表明，在邻近原则（paccāsatti-ñāya）、遍布原则（byāpana-ñāya）、词的类义（jāti-padattha）和词的个体义（byatti-padattha）之中，此处所依止的是邻近原则和词的类义。因为，仅靠依止“类”是无法说明对有间隔情况的排除的。这是因为，如果此处不依止邻近原则，那么根据遍布原则，规则将同时适用于有间隔和无间隔的情况。即使依止于类，当类也遍布于有间隔的情况时，用什么来阻止它呢？同样，也无法仅靠依止邻近原则来说明对有间隔情况的排除。这是因为，如果不依止类，就会依止于个体。当规则以词的个体义为目标而运作时，即使依止邻近原则，一个针对无间隔情况的特定规则会在无间隔的情况下运作；而一个针对有间隔情况的特定规则，为了不让经文的规定归于无效，依据经文的权威性，也会在有间隔的情况下运作。因此，必须依止这两者来引导解释。在呈现所指对象（visaya）的场合，呈现能指主体（visayī）是意义显现的原因。为了先解释句中词语的意义，之后再解释复合词等，作者以“kato”等词开始。所谓“类相”（jātilakkhaṇa），即无间隔的类的自性。在“osadhyo”一词中，因为跟在“s”后的“a”音与“yo”等音节之间被“dh”音所间隔，所以说“yoppabhutīnaṃ”（“yo”等）。“类”（jāti）即共相（sāmañña）。所谓“在所有对象中”，即在牛等所有对象中。为了说明范围的任意完成，作者举例说：“taṃ yathā”（例如）。“bhojayeti”一词，其分解为“bhojaye iti”。为何说类义是“kasiṇa”（全部）？因为被称为“婆罗门”一类的全部意义都已圆满，所以是此义。这就是说：当说“yāva diṭṭhaṃ bhojaye”（凡所见皆令食）时，凭借具有普遍适用性的“婆罗门”一词的运用能力，对每一个体的布施行为即告完成，因为整个类义都已圆满。在“Byañjane dīgharassā”（1-33）经中，“byañjane”是第七格，它在对先行音进行长音化等规则中已经起过作用。而在“saramhā dve”（1-34）经中，“saramhā”是第五格，它还未起作用。因此，第五格指明的效力更强。所以，当“（依）第七格，（操作）对先行者”和“（依）第五格，（操作）对后行者”这两条通则都出现时，“byañjane”这个第七格，因其与对后行者的操作相关，所以在意义上通过格的转换而变为第六格。……由于存在这样的能力，即“当两条经文冲突时，后一条效力更强”，所以说：“第六格的设定也如前例一样，是凭借其能力而成立的。”

16. ආදිස්ස

16. 首音替换

කිඤ්චි අන්තස්ස සම්පත්තන්ති යං ටානුබන්ධමනෙකවණ්ණං න හොති, තං ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’’ (1-17) ත්‍යන්තස්ස පත්තං, කිඤ්චි සබ්බස්සෙති ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙති’’ (1-19) ටානුබන්ධමනෙකවණ්ණඤ්ච කාරියං සබ්බස්ස පත්තං. යදන්තභාවිකාරියංත්‍යාදිනා වචනඵලමුපදස්සෙන්තො ‘ඡට්ඨීයන්තස්සෙ’තීමස්සාපවාදො යං යොගොති දස්සෙති, තස්සායම පවාදො හොතු ටානුබන්ධාදිකාරියං කථන්ති ආහ-‘ටානුබන්ධෙ’ච්චාදි, විප්පටිසෙධාති අපවාදවිප්පටිසෙධා, ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’ති හි උස්සග්ගො, තස්සාපවාදා ‘‘ආදිස්ස’’ ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙ’’ත්‍යෙතෙ, ‘‘ආදිස්සා’’තීමස්සාවකාසො ‘තෙරසා’ති, ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සා’’තීමස්සාවකාසො ‘එසු, අනෙනා’ති, ඉහොභයම්පප්පොති ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ (2-41) ‘‘නරානරෙ’’ ‘‘අතෙන’’ (2-108) ‘‘ජනෙනා’’ති (තත්ථ) ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙ’’තීදම්පවත්තතීති තෙසමපවාදානං විප්පටිසෙධා සබ්බාදෙසො භවති. ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති දසසද්දෙ-න්තස්ස පත්තොපි තදපවාදත්තා ‘‘ආදිස්සා’’තිආදිභූතස්ස දකාරස්ස හොතීති ආහ ‘දකාරස්සරො’ති.

任何作用于结尾者，若非带ṭ指示字母的多音节[成分]，则依“chaṭṭhiyantasse”(1-17)而作用于结尾；任何作用于全体者，即带ṭ指示字母的多音节[成分]之作业，则依“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasseti”(1-19)而作用于全体。作者以“凡是作用于结尾的作业……”等句揭示其效果，并为说明此为何是“chaṭṭhīyantasse”的例外，以及带ṭ指示字母等作业如何发生，而说“ṭānubandhe……”等。此由冲突而定，即例外之间的冲突。“chaṭṭhiyantasse”是通则(ussaggo)，其例外(apavādā)为“ādissa”与“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse”。“ādissa”的适用范围是“terasā”，“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā”的适用范围是“esu, anenā”。于此二者皆可适用，如于“ato yonaṃ ṭāṭe”(2-41)的“narānare”，以及“atena”(2-108)的“janenā”，于此，“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse”适用。故因彼等例外之冲突，而有全体替换(sabbādeso)。于“dasa”一词，虽由“chaṭṭhiyantassā”而得作用于结尾，然因其例外“ādissa”，故作用于首字母“d”，因此说“dakārassaro”(d之元音)。

17. ඡට්ඨී

17. 第六格

කොත්ථොන්ත [Pg.37] සද්දස්සෙච්චාහ-‘අන්තොවසාන’මිච්චාදි, ‘‘වණ්ණස්සන්තස්ස’’ති (1-1-52) සුත්තෙ වණ්ණග්ගහණමන්තවිසෙසනායොපදිට්ඨං පාණිනිනා-අන්තස්ස පදස්ස වාක්‍යස්ස වා මාභවී’ති, ඉහ ත්වනත්ථකං වණ්ණග්ගහණං බ්‍යවච්ඡෙජ්ජාභාවාති දස්සෙතුමාහ-‘සො චෙ’ ත්‍යාදි, නනු බ්‍රහ්මස්සාති විසෙසනත්ථෙන වත්තුමිච්ඡිතො මහාබ්‍රහ්මසද්දො ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨො නාමාති ‘‘බ්‍රහ්මස්සු වා’’ති (2-194) උආදෙසො ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති අන්තබ්‍රහ්මසද්දස්ස පප්පොති, තථා සති ‘න හි ඡට්ඨී නිද්දිට්ඨස්ස අන්තං පදං වාක්‍යං වා සම්භවතී’ති කස්මා වුත්තන්ති, වුච්චතෙ- න විසෙසනත්ථෙනාක්ඛෙපමත්තෙන මහාබ්‍රහ්මසද්දො ඡට්ඨී නිද්දිට්ඨො නාම භවතීති න බ්‍රහ්මසද්දස්ස සබ්බස්සාදෙසප්පසඞ්ගො, මහාබ්‍රහ්මසද්දෙ වා බ්‍රහ්මසද්දො අත්ථීති තස්සාන්තස්ස උත්තං විධීයතෙ.

“词之结尾”为何？作者说：“antovasāna……”等。于“vaṇṇassantassa”(1-1-52)此经(sutta)中，波你尼(Pāṇini)教示，取“vaṇṇa”(音)是为了限定“anta”(结尾)，以使其不为词(pada)或句(vākya)之结尾。然于此，为表明取“音”是无义的，因无所排除，作者说：“so ce……”等。那么，当欲以“brahmassa”作为限定语来指称“mahābrahma”一词时，此由第六格所指定的词，难道不应依“chaṭṭhiyantassā”，由“brahmassu vā”(2-194)将“brahma”一词之结尾替换为“u”吗？若然，为何说“由第六格所指定者，其结尾不可能为词或句”呢？答曰：“mahābrahma”一词并非仅以作为限定语的含义就被称为由第六格所指定，故无将整个“brahma”一词全体替换之虞。或者，于“mahābrahma”一词中有“brahma”一词，故规定将其结尾替换为u音。

18. වානු

18. v-随附

‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’’ත්‍යනෙනෙවාවිසෙසෙන වානුබන්ධකාරියෙප්‍යන්තස්ස සිද්ධෙ කිමත්ථොයමාරම්භොත්‍යාසඞ්කිය ටානුබන්ධාත්‍යාදිනා වචනඵලමුපදස්සෙන්තො ‘බාධකබාධනත්ථො-යමාරම්භො’ති-වදති, තථාහි ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’’ත්‍යස්ස බාධකො ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙ’’ති, තස්ස ච ‘‘වානුබන්ධො’’ත්‍යයං යොගො බාධකොති බාධකබාධනත්ථො සම්පජ්ජතෙ, අපඉච්චයමුපසග්ගො වජ්ජනෙ නීවාරණෙ, පනයනෙ වා වත්තතෙති අපොද්‍යන්තෙ උස්සග්ගලක්ඛණානි වජ්ජීයන්තෙ නීවාරීයන්තෙ අපනීයන්තෙ නෙනෙත්‍යපවාදො, සුත්තෙකදෙසෙන සුත්තමෙවොපලක්ඛිතන්ති අන්තස්ස‘ඡට්ඨියන්තස්සා’ති සුත්තස්ස අපවාදො අන්තාපවාදො, උස්සජ්ජතෙ නිවත්තීයත්‍යපවාදෙනෙත්‍යුස්සග්ගො, උස්සග්ගාපවාදක්කමො පනෙත්ථ එවං වෙදිතබ්බො ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’’ත්‍යුස්සග්ගො, තදපවාදා ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්ස’’ ‘‘උකානුබන්ධාද්‍යන්තා’’ ‘‘මානුබන්ධො සරා නමන්තා පරො’’ති, ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙ’’ත්‍යුස්සග්ගො, තද පවාදා ‘‘වානුබන්ධො’’ ‘‘මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො’’ති.

由“chaṭṭhiyantasse”此规则即可无差别地成就对有v-随附(vānubandha)者结尾的作业，为何要立此新规？作此质问后，作者以“ṭānubandhā……”等句揭示其效果，说道：“立此新规，是为了妨碍那妨碍者”。即，“chaṭṭhiyantasse”的妨碍者(bādhako)是“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse”，而此规则的妨碍者又是“vānubandho”这条规则，因此成就了“妨碍妨碍者”之义。“apa”此前缀用于排除、阻止或移除之义，以此排除、阻止、移除通则之相(ussaggalakkhaṇāni)，故称“apavādo”(例外)。以经之一分即可指代全经，故对作用于结尾的“chaṭṭhiyantassā”经的例外，即是“antāpavādo”(对结尾的例外)。被例外所舍弃、取消者，是为通则(ussaggo)。于此，应如是了知通则与例外的次第：“chaṭṭhiyantasse”是通则，其例外是“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassa”、“ukānubandhādyantā”、“mānubandho sarā namantā paro”。“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse”是通则，其例外是“vānubandho”和“mānubandho sarānamantā paro”。

19. ටානු

19. ṭ-随附

ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්සෙච්චාදිනා [Pg.38] වචනාරම්භප්පයොජනාඛ්‍යානෙනාන්තාදෙසාපවාදො යං යොගොති බ්‍රවීති, පච්චෙකමභිසම්බන්ධොති සො ටකාරානුබන්ධො චාදෙසොතිආදිනා, කස්ස සබ්බස්ස භවතිච්චාහ-‘ඡට්ඨී නිද්දිට්ඨස්සෙ’ච්චාදි, නනු ච ටෙආදෙසොප්‍යනෙකවණ්ණොඑව ද්විවණ්ණසමුදායත්තාත්‍යාසඞ්කියාහ-‘උපලක්ඛියෙ’ච්චාදි, අනුබධ්‍යතෙ පයොගෙ අසුය්‍යමානෙපි පයොජනවසෙනානුසරීයතීත්‍යනුබන්ධො, උපදෙසෙ යෙවොපලක්ඛිය නිවත්තතෙත්‍යනෙනෙතං දස්සෙති ‘උච්චාරිතවිනාසිනොනුබන්ධා’ති, උපදෙසෙ පඨමුච්චාරණෙ.

通过说明以“chaṭṭhīniddiṭṭhassa”（为第六格所指明的）开头的言说的目的，[作者]宣称此规则是对于末尾替代（antādesa）的例外。个别的关联是通过“so ṭakārānubandho cādeso”（彼有ṭ-随附者亦为替代）等[文句]而建立的。对于“替代谁的全部？”这个问题，他回答说：“chaṭṭhī niddiṭṭhassa”（为第六格所指明的）等。又有人会问：“ṭe”这个替代不也是多音的吗？因为它是由两个音组成的集合。为了消除这个疑虑，他说：“upalakkhiye”（应被标示）等。所谓随附（anubandho），是因为它在实际使用中虽然听不到，但为了某种目的而被遵循。通过“它仅在教示（upadesa）中被标示后即消失”这句话，他表明了“随附音在被念出后即消失”。教示，即是最初的发音。

20. ඤකා

20. ñ-随附

ආද්‍යන්තාති වුත්තෙ කථමවයවාත්‍යයමත්ථො ලබ්භතී ත්‍යාහ-‘ආද්‍යන්තසද්දානමි’ච්චාදි, ආද්‍යන්තසද්දානං නියතවයවවාචිත්තා අවයවස්ස චාවයවිනාමන්තරෙනා සම්භවතො සාමත්ථියාවයවී ලක්ඛීයති, ඡට්ඨියාත්‍යනුවුත්තිතො වාවයවාවයවිසම්බන්ධෙසා ඡට්ඨී, තාය නිද්දිට්ඨස්සාත්‍යයමත්ථො විඤ්ඤායතෙති වුත්තියං-‘ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්සා’ති (වුත්තං), තෙනෙව පච්චයවිධිම්හි කූප්පච්චයාදයො න දොසා භවන්තීති, අතොයෙවාති තදවයවාචිත්තතොයෙව, තග්ගහණෙනෙති අවයවග්ගහණෙන, කතාකතප්පසඞ්ගිත්තාති ඔත්තෙ කතෙපි අකතෙපි වුකාගමස්ස පසඞ්ගතො, භූයත්තත්තා හි ඔත්තස්ස භූග්ගහණෙ සති කතෙපි ඔත්තෙ වුකාගමෙන භවිතබ්බමකතෙපි තතොව ‘‘කතාකතප්ප සඞ්ගී යො විධි සනිච්චො’’ති නිච්චත්තා ඔත්තං බාධිත්වා වුකාගමො හොති, අථ වුකාගමෙ පච්ඡා තෙන න භවිතබ්බන්ති ආහ-‘අන්තාවයවෙ’ච්චාදි.

当说到“ādyantā”（首尾）时，如何获得“avayava”（部分）这个意思呢？[作者]说：“ādyantasaddānaṃ”（首尾之词……）等。因为“ādi”（首）和“anta”（尾）这些词表示特定的部分，而部分不能脱离整体（avayavī）而存在，所以通过言外之意可以推知整体。或者，由于第六格的接续，该第六格表示部分与整体的关系，由此可以理解“为它所指明者”的意义。因此在注疏（vutti）中说：“chaṭṭhīniddiṭṭhassa”（为第六格所指明者）。正因如此，在后缀规则中，“kūp”等后缀并无过失。“atoyeva”（因此）即是说，正因为它们表示其部分之义。“taggahaṇena”（通过把握它）即是说，通过把握其部分。“katākatappasaṅgittā”（已作未作皆适用故）是指，无论“otta”（u变为o）已作或未作，增音“vuk”（vukāgama）都适用。因为“otta”属于“bhū”，所以在把握“bhū”时，无论“otta”已作或未作，都必须有增音“vuk”。根据“已作未作皆适用的规则是恒常规则”这一定义，由于其恒常性，增音“vuk”会妨碍“otta”而发生。那么，在增音“vuk”之后，为了不让“otta”再发生，[作者]说：“antāvayave”（在末尾部分……）等。

21. මානුබන්ධො

21. m-随附

යදිනිද්ධාරණෙ ඡට්ඨී අන්තස්සාවිසෙසිතත්තා අවිසෙසෙන යතො කුතොචි අන්තතො බානුබන්ධො පරො සියා, න හි දුතියං සරග්ගහණමත්ථි, යෙනාන්තො විසෙසීයතෙච්චාහ-‘නිද්ධාරණ’මිච්චාදි, කාරණමාහ-‘සුතත්තා’ති, ‘සරාන’න්ති සුතත්තාති අත්ථො, තෙන ‘‘සුතානුමිතෙසුසුතසම්බන්ධොබලවා’’ති රුන්ධතීතෙත්ථධකාරස්සා නුමිතස්ස [Pg.39] මං න හොතීති දීපෙති, සමාන ජාතියස්සෙව ලොකෙ නිද්ධාරණප්පතීති හොතිච්චාහ-‘තථා හි’ච්චාදි, යථා’කණ්හා ගාවීනං සම්පන්නඛීරතමා’ති වුත්තෙ අවිසෙසිතත්තෙපි කණ්හාය කණ්හාගාවීයෙව පතීයතෙ, තථෙහාපි සරානං මජ්ඣෙ අන්තාත්‍යන්තත්තෙන නිද්ධාරියමානො සමානජාතියො සරොයෙව පතීයතෙ, තෙන සරානං යෙවාන්තාපරො භවිස්සතීති භාවො, විසෙසනත්තොති ‘‘ඤිලතස්සෙ’’ති (5-163) සුත්තෙ අස්සාති වුත්තෙ අයමෙවෙති නියමාභාවා යස්සකස්සචි අකාරස්ස ඤිප්පත්ති, තෙනානිට්ඨප්පත්තීති ලානුසඞ්ගිස්සෙව අස්සාති ලස්ස යං විසෙසනත්තං තං අත්ථො පයොජනමස්ස ‘‘කත්තරිලො’’ති (5-18) ලකාරස්සාති විසෙසනත්ථො ලකාරො, ඉධෙවාති ඉමස්මිං ‘‘මානුබන්ධො’’තිආදිසුත්තෙයෙව.

若在表示决定的第六格中，由于结尾未被限定，m的随附就会无差别地跟在任何结尾之后。因为没有第二次提及元音，结尾因此无法被限定，所以它说：“在决定中”等等。它陈述原因为“由于被提及”；意思是，“sarānaṃ”（元音的）被提及了。因此，它指出，根据“在听闻与推测中，与听闻的关联更强”这一原则，在“rundhati”中被推测的“dh”音之后不会有“maṃ”。它说：“在世间，人们倾向于从同类中进行决定”，并举例说：“确实如此”等等。例如，当说“在（众）牛中，黑色的（那头）产奶最丰富”时，即使没有特别指明，人们也会理解为黑牛。同样，在这里，在元音之中，当要决定结尾时，被决定的（结尾）也被理解为同类的元音。因此，其意是（m的随附）只会跟在元音的结尾之后。关于限定的目的：在经“ñilatasse”（5-163）中，当说到“assa”（它的）时，由于没有“就是这个”的规定，任何“a”音都会产生“ñi”，从而导致不希望的结果。因此，（“assa”）是专门限定与“l”相关的（情况），其意义和目的在于经“kattarilo”（5-18）中作为限定词的“l”音。“仅在此处”（idheva）的意思是：仅在“mānubandho”等经中。

22. විප්පටි

22. 相违

පරොති වත්තතෙ, සො චාඤ්ඤාධික්‍යඉට්ඨාද්‍යනෙකත්ථොපි ඉධ ඉට්ඨ වාචී දට්ඨබ්බො, කම්මබ්‍යතිහාරෙඝණිති කම්මබ්‍යතිහාරො කිරියාපරිවත්තනං භාවවිසෙසො තස්මිං ‘භාවකාරකෙස්වඝණ්ඝකා’’ති (5-44) සාමඤ්ඤෙන විහිතත්තා විප්පටිසෙධනන්ති අත්ථෙ ඝණි විප්පටී සෙධො, තෙනාහ-‘සාමඤ්ඤෙ’ච්චාදි, විප්පටිසෙධසද්දස්ස අත්ථමාහ-‘අඤ්ඤමඤ්ඤපටිසෙධො’ති, සංසිද්ධියං වත්තමානොපි සිධි උපසග්ගසම්බන්ධෙ නාත්ථන්තරෙපි හොතීති අඤ්ඤමඤ්ඤවිරොධොත්‍යත්ථො, විප්පටිසෙධසද්දස්ස ලොකෙ විරොධවාචිත්තෙන පසිද්ධත්තමාහ ‘තථා හි’ච්චාදිනා, කථම්පන පමාණභූතස්සාචරියස්ස වචනෙසු අඤ්ඤමඤ්ඤවිරොධො සම්භවතීච්චාසඞ්කිය උභින්නං සාවකාසත්තෙ සති සම්භවති නාඤ්ඤථාති ‘ද්වින්න’මිච්චාදි වුත්තිගන්ථො පවත්තොති වත්තුං ‘සොචා’තිආදිමාහ අඤ්ඤමඤ්ඤානජ්ඣාසිතෙති අඤ්ඤමඤ්ඤෙනානක්කන්තෙ අපරිග්ගහිතෙති වුත්තං හොති, අනුභයතාගිනීති යො විසයෙකදෙසො උභයන්න භජතෙ තස්මිං අනුභයභාගිනි විසයෙකදෙසෙ, සාමඤ්ඤවිසයො ද්වින්නං විධීනං සාධාරණො විසයො, තත්ථ පවත්තිප්පසඞ්ගෙ සති සොච විප්පටිසෙධො ජායතීති සම්බන්ධො, ඉමිනා විප්පටිසෙධස්ස විසයො පවත්තිප්පසඞ්ගො විසයවිසයීනමභෙදෙන සුත්තෙ ‘විප්පටිසෙධො’තිවුත්තොති [Pg.40] ‘ද්වින්න’මිච්චාදිනා වුත්තිගන්ථො රචිතොති දීපෙති, පරො හොතී තිවිධිදස්සිතොති ඉමිනා යදි නියමො-බ්භූපගතො සියා, තදා ‘පරොවහොතී’ති වදෙය්‍යාති දස්සෙති, පාණිනියා හි ජාතියං පදත්ථෙ සකිමෙව ලක්ඛණං පවත්තතීති චරිතත්ථත්තා විසයන්තරෙ ද්වින්නම්පි ලක්ඛණානමප්පවත්තියං පරං පච්ඡිමං කාරියන්ති විධ්‍යත්ථමිදං වචනං, බ්‍යත්තියන්තු පදත්ථෙ ලත්වාදීනමිව පරියායප්පසඞ්ගෙ නියමත්ථන්ති පටිපන්නා, ඉධ පන ජාතියං බ්‍යත්තියඤ්ච ද්වින්නම්පි සුත්තානමප්පවත්තියමෙව විධ්‍යත්ථමෙවිදං වචනං, න නියමත්ථම්පීති පටිපාදෙතුමාහ-‘තථාහි’ච්චාදි, කාමචාරතො පරිසමාපීයතෙති සම්බන්ධො, කාමතො පරිසමාපනඤ්චෙතිස්සා සබ්බස්මිං අත්තනො ගොචරෙ අවිච්ඡෙදබ්‍යාපනෙන පවත්තිසබ්භාවතො. කථම්පනෙකස්සාපි පවත්ති න භවෙය්‍යාත්‍යාසඞ්කිය කාරණමාහ‘උභයම්පි’ච්චාදි, හිසද්දො යස්මාත්ථෙ, යස්මා උභයම්පිදමාචරියවචනං, තතොයෙව පමාණං, අභිමතකාරියවිධානෙ ලිඞ්ගභාවෙන සද්දිකානුමතත්තා(තෙසං) විධීනං විධායකඤ්ච තස්මාති අත්ථො. පමාණත්තා ද්වින්නම්පි අප්පත්තියං කාරණමාහ-‘අනුභයභාගිම්හි’ච්චාදි, යතො ලද්ධාවකාසා තතො සමානබලාති, ඉතිසද්දො හෙතුම්හි, විරුද්ධාචාති එත්ථ ඉතිසද්දං දත්වා ‘අනුභයභාගිම්හි…පෙ… විරුද්ධාචාති ද්වින්නං වචනානං පමාණත්තා උභින්නම්පි අප්පවත්තීති සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. සමානබලානං ද්වින්නං ලොකෙපි විරොධිත්තං එකක්ඛණෙයෙව උභින්නම්පි කාරියෙ අප්පවත්ති ච දිස්සතීති දිට්ඨන්තමාහ ‘ලොකෙචෙ’ත්‍යාදි, එත්ථ ච පෙස්සස්ස (අ)විරොධත්ථිනො කාරියෙ අප්පවත්තිරිව සමානබලාන මුභින්නං වචනානං කාරියෙ අප්පවත්තීති සුඛෙනො පමාසංසන්දනං විඤ්ඤාතබ්බං.

“Paro”一词正在被论述。它虽然有“其他”、“优越”、“所欲”等多种含义，但在此处应被理解为“所欲”之义。“kammabyatihāre ghaṇ”（相互行为中加“ghaṇ”后缀）是指相互行为，即行为的相互转变，一种特殊的状态。在此状态中，由于“bhāvakārakesvaghaṇghakā”（5-44）这条规则作了一般性的规定，因此在“vippaṭisedhana”（对立）的意义上，使用了带“ghaṇ”后缀的“vippaṭisedha”一词。因此（作者）说“依一般情况”等。（作者）解释“vippaṭisedha”一词的含义为“互相否定”。即使“sidhi”（成就）一词在“saṃsiddhi”（圆满成就）中现行，但当它与前缀结合时，并非用于其他意义，而是意指“互相矛盾”。“vippaṭisedha”一词在世间以表示“对立”而闻名，（作者）以“诚然”等语说明了这一点。然而，出自权威导师的言教，如何可能互相矛盾呢？（作者）提出此疑问后指出：只有当两者各有其适用范围时才有可能，否则不然。为了说明“二者”等注释文的出现，（作者）说了“而彼”等语。“互相不相涉”（aññamaññānajjhāsita）意为“互相不侵越、不执取”。“不兼属两者”（anubhayabhāginī）是指在某个适用范围中，不属于两者任何一方的部分，即在不兼属两者的那部分适用范围中。“共同适用范围”（sāmaññavisayo）是两种规则的共同适用范围。当在此处出现适用上的冲突时，便产生所谓的“对立”，此即其关联。由此表明，“对立”的适用范围就是适用上的冲突；在规则中，由于不区分能适用的范围与所适用的对象，故称之为“对立”。由此也说明了“二者”等注释文是如此撰写的。通过“后者成立，有三种显示”（paro hotī tividhidassito）这句话，（作者）表明：如果接受了这是一条限定规则（niyama），那么他就会说“后者确实成立”（parova hoti）。因为波你尼（Pāṇini）学派认为，在词语的类别义上，一条规则只适用一次，其作用完成后，在其他适用范围中，若两条规则皆不适用，则应采用后者，即后出的规则；此言具有指令性（vidhi）意义。然而，在词语的个体义上，如“la”格等情况，当出现轮流适用的场合时，他们则认为此言具有限定性（niyama）意义。但在此处，无论在类别义还是个体义上，当两条规则皆不适用时，此言仅具有指令性意义，而没有限定性意义。为了阐明此点，（作者）说了“诚然”等语。“依意愿而完成”，此即其关联。所谓“依意愿而完成”，是因为其应用存在于自身所有的适用范围中，以无间断、遍在的方式进行。为何连其中一条规则都不能适用呢？（作者）提出此疑问，并以“二者皆”等语说明其原因。“hi”字在此处是“因为”的意思。因为这两种都是导师的言教，所以它们是权威。在规定所欲之作用时，它们作为指标而为语法学家所认可，因此也是这些规则的制定者，此即其义。既然两者皆为权威，（作者）便以“在不兼属两者处”等语，说明两者皆不适用的原因。因为它们各自获得了适用范围，所以力量相等。“iti”字在此处表示原因。在“viruddhā ca”（且相互矛盾）此处，应补入“iti”字，其关联应理解为：“在不兼属两者处……且相互矛盾”，由于两种言教皆为权威，因此两者皆不适用。在世间，也可见到力量相等的两者相互对立，以及在同一刹那两者之作用皆不发生的情况，因此（作者）举“在世间亦”等为例。此处，正如一个不愿引起冲突的仆人，其行为不发生一样，力量相等的两种言教的作用也不发生。这个比较应容易理解。

ජාතිපක්ඛෙයෙව භස්සකාරෙන ද්වින්නං යුගපදිප්පත්තියං ‘ලත්වාදීනමිව’ පරියායප්පසඞ්ගො වණ්ණිතො, තස්සායුත්තත්තමුපදස්සෙන්තො ආහ ‘නචාපි’ච්චාදි, භින්නවිසයත්තාති ද්වින්නං විධීනං භින්නවිසයත්තා. අභින්නවිසයත්තෙ හි පරියායකප්පනා යුත්තිමතී, අතොච ලත්වාදීනමභින්නවිසයත්තම්පටිපාදයිතුමාහ- ‘ලත්වාදයො හි’ච්චාදි, අනවයවෙනෙති ධාතු මත්තතො විධානෙනාවයවබ්‍යතිරෙකසබ්භාවතො සබ්බධාතුපරිග්ගහෙන, යත්ථ යස්මිං ධාත්වත්ථෙකදෙසෙ පවත්තා සමානා පවත්තා සන්තො ලද්ධාවකාසා [Pg.41] සියුං තස්සෙකදෙසස්ස පරිහාරෙනාපි පරිච්චාගෙනාපි න විධීයන්තෙති සම්බන්ධො, ලත්වාදීන මෙකක්ඛණෙ අසම්භවා එකස්මිං කතෙ සතීතරවචනාන මානත්ථක්‍යප්පසඞ්ගාච පරියායෙන භවන්තීති යන්තං යුත්තන්ති සම්බන්ධො. ඉහාති ඉමස්මිං යුගපදිප්පත්තියං, ඉහ තථාභාවස්ස කාරණමාහ-‘සාවකා…පෙ… වචන’න්ති, තත්ථාති යුගපදිප්පත්තියං. ජාතියම්පදත්ථෙ ‘‘පුනප්පසඞ්ගවිජානනා සිද්ධං, විප්පටිසෙධෙ යං බාධිතං තම්බාධිතමෙවා’’තීමාසමුභින්නං පරිභාසනම්පවත්තිං පටිපාදෙන්තො ආහ- ‘පරස්මිං චෙ’ත්‍යාදි, පරස්මින්ති ඉට්ඨෙ, පරිභාසනම්පන අයමත්ථො ‘පුනප්පසඞ්ගවිජානනාති ද්වින්නං සුත්තානමෙකත්ථප්ප සඞ්ගසඞ්ඛාතෙ විප්පටිසෙධෙ සතිපරමිට්ඨං පඨමං හොති, හොන්තෙන තෙන යදීතරස්ස නිමිත්තොපඝාතො න කතො තදා තස්සාපි පුනප්පසඞ්ගො තස්ස විජානනා සිද්ධන්ති, විප්පටිසෙධෙ යථාවුත්තෙ සති පඨමං හොන්තෙන යං සුත්තං බාධිතං තස්ස පුනප්පවත්තියා යදි නිමිත්තං නත්ථි තං බාධිතමෙවෙ’ති. බ්‍යත්තියම්පි විධ්‍යත්ථමෙවිදං වචනං, න නියමත්ථන්ති දස්සෙතුමාහ-‘බ්‍යත්තිය’මිච්චාදි, එවං මඤ්ඤතෙ ‘බ්‍යත්තියං පටිලක්ඛියංලක්ඛණප්පවත්තියං ද්වින්නං සාධාරණං ඨානම්පති යානි වචනානි භින්නානි තෙසම්පි නිරවකාසත්තෙන තුල්‍යබලත්තා ද්වින්නම්පටිපත්තියෙවසියා, නතු පරියායප්පසඞ්ගො’ති. බ්‍යත්තියම්පි යථාවුත්තානං පරිභාසානං පවත්ති වුත්තවිධිනෙවාති දස්සෙන්තො ‘පරිභාසානම්පි’ච්චාදිමාහ.

于种类(jāti)范畴，注疏者(bhassakāra)描述了在“latvādi”等情况中，当两种规则同时适用时，有轮流适用的可能性。为示其说之不当，（作者）言“亦非”等，因两种规则的适用范围不同。诚然，于适用范围不相异时，设为轮流适用方为合理。是故，为阐明“latvādi”等适用范围不相异，（作者）言“诚然，latvādi等”。“不分部分地”(anavayavena)者，谓仅依语根而规定，因存在对部分的排除，从而涵盖所有语根。其关联如下：彼等于语根义之某部分生效而获得适用机会时，其规定并非通过回避或舍弃该部分而成立。因“latvādi”等不可能于同一刹那发生，且当一规则已施行，其他言说则有无义之虞，故彼等轮流发生，此为合理，此即其关联。“于此”(iha)者，谓于此同时适用之情况。于此，（作者）说明其所以然，言“声闻……乃至……言说”。“于彼”(tattha)者，谓于同时适用之情况。于种类与词义，为阐明“通过再适用之认知而成立”及“于相违中，被妨碍者即被妨碍”此二通则(paribhāsā)之适用，（作者）言“于后者”等。“于后者”(parasmiṃ)者，谓于所期望者。此等通则之义如下：“通过再适用之认知而成立”者，谓当二经于一义发生冲突，即所谓“相违”(vippaṭisedha)时，后者所期望者首先发生作用。若已发生作用之规则未破坏另一规则之（适用）条件，则后者亦因再适用之认知而成立。“于相违中，被妨碍者即被妨碍”者，谓于如前所述之相违中，若为首先发生作用之规则所妨碍之经，于再次适用时无其（适用）条件，则彼确实被妨碍。为示此言于个体(byatti)方面亦具规定性意义，而非限制性意义，（作者）言“于个体方面”等。彼如是思量：“于个体方面，于应被观察之特征的应用中，对于两种规则的共同之处，彼等不同之言说亦因无（独立）适用范围而力等，故应为两种规则皆适用，而非轮流适用之情况。”为示于个体方面，前述诸通则亦以前述方式适用，（作者）言“诸通则亦”等。

ජාතියම්පදත්ථෙ ‘‘වත්තමානෙති අන්ති, සි ථ, මි ම, තෙ අන්තෙ, සෙ ව්හෙ, එ ම්හෙ’’ච්චාදීනං ලක්ඛණානමෙකමෙකත්ථෙපි වත්තමානෙති අන්ති, වත්තමානෙ සි ථ ඉච්චාදීනං වාක්‍යෙකදෙසානං ගච්ඡතිච්චාදො ගච්ඡ සිච්චාදො ච ලක්ඛියෙ සකිම්පවත්තියා සබ්බස්මිං සකෙ විසයෙ පඨම මජ්ඣිමපුරිසෙකවචනජාති පරිසමත්තාති චරිතත්ථත්තා තුම්හෙ ගච්ඡථාති එත්ථ ද්වීහි ද්වින්නං පුරිසාන මෙකක්ඛණෙ පවත්තියං න කස්සචි, බ්‍යත්තියම්පි පටිලක්ඛියං ලක්ඛණානි භිජ්ජන්තීති සාධාරණං ඨානං පතිභින්නෙහි ලක්ඛණෙහි ද්වින්නම්පෙකත්ථෙ-කක්ඛණෙ පවත්තියං න කස්සචි, තථා වුත්තනයෙනෙව තිණ්ණං පුරිසානමෙකක්ඛණෙ පවත්තියන්ති සබ්බථා අප්පවත්තියං සම්පත්තායං වචනමිදං, පරො හොතීති මජ්ඣිමුත්තමං භවතීති අධිප්පායෙන ‘යථෙ’ච්චාදිනා වුත්තං වුත්තිගන්ථම්පඤ්හමුඛෙනා හරිත්වා [Pg.42] දස්සෙතුං ‘ක්වපනා’තිආදිමාහ, නෙදමුදාහරණමම්හං මනං භොසෙති-යතො විප්පටිසෙධවිසයමෙවෙදං න හොති, කුතො යතො ‘‘වත්තමානෙති අන්ති’’ච්චාදිප්පභුතීනං වත්තමානෙති අන්තිච්චාදීහි වාක්‍යෙකදෙසෙහි නිද්දිට්ඨානමෙව පුබ්බපරච්ඡක්කානං පුරිසවචනවිසෙසවිධායකෙන ‘‘පුබ්බපරච්ඡක්කාන මෙකානෙකෙසු තුම්හාම්හ සෙසෙසු ද්වෙද්වෙ මජ්ඣිමුත්තමපඨමා’’ (6-14) තීමිනා වාක්‍යාවයවෙන තුම්හාම්හසෙසෙසු පයුජ්ජමානෙසු අප්පයුජ්ජමානෙසු වා යථාක්කමං පුබ්බච්ඡක්කානං පරච්ඡක්කානඤ්ච මජ්ඣිමුත්තමපඨමානං පච්චෙකං ද්වෙද්වෙ වචනානි යථාක්කමං භවන්තීති ‘ගච්ඡථ ගච්ඡාමා’ති එත්ථ එකක්ඛණෙ පවත්තියෙව නත්ථි, ද්වින්නම්පන සාවකාසාන මෙකක්ඛණෙ පවත්තියෙව හි විප්පටිසෙධොති, තථාපි වුත්තනයෙන විප්පටිසෙධප්පකප්පනාපි සක්කා කාතුන්තීදමුදාහටං සියාති දට්ඨබ්බං, ඉමිස්සා පන පරිභාසාය නිරාකුලප්පවත්ති ‘‘ආදිස්සා’’ තීමිස්සා වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා, කතාකතප්පසඞ්ගී යො විධි, සො නිච්චො, යොත්වකතෙයෙවායමනිච්චොති වුත්තනිච්චානිච්චෙසු අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගෙසු චාතුල්‍යබලත්තා නාස්ස යොගස්ස බ්‍යාපාරො, තථාහි නිච්චානිච්චෙසු නිච්චමෙව බලවන්ති නිච්චානිච්චානමතුල්‍යබලතා, අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගප්පකාර(ම්පන) උපරි ‘‘ලොපො’’ති (1-39) සුත්තෙ පකාසිස්සාම.

于种类(jāti)词义，于“vattamāne ti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe”等规则，于每一规则之单一意义中亦然，于“vattamāne ti anti”、“vattamāne si tha”等句之片段，于“gacchati”、“gaccha si”等所缘(lakkhiya)中，因初人称、中人称单数之种类于其各自所有范围中，通过一次运用即已尽其用，故于“tumhe gacchatha”（你们去）一句，于二人称(purisa)的两种情况于同一刹那发生时，不适用于任何一方。于个体(byatti)方面，每一所缘之规则各异，故由不同规则所指定之二者，于同一意义、同一刹那运用时，不适用于任何一方。如是，依所说之理，于三人称于同一刹那发生时，则完全不适用。于此情况，此言说出：“后者适用”(paro hoti)，意谓“中人称或上人称（之规则）适用”。为以问答方式引述并展示注疏(vutti)书中以“如是”(yathā)等词所表达之意趣，（作者）言“然则于何处？”(kvapanā)等。此例未能令我等心悦，因其不属相违(vippaṭisedha)之范畴。何以故？因由“vattamāne ti anti”等句之片段所指示之前六组与后六组人称、语态之特殊规定，已通过“前六组与后六组，于单复数中，当对应‘你’、‘我’及其余（主语）时，中人称、上人称、初人称各为两两一组”(6-14)此句之部分加以说明：无论“你”(tumha)、“我”(amha)及其余（主语）是否使用，前六组与后六组之中人称、上人称、初人称之两种语态皆各自依次适用。是故，于“gacchatha”（你们去）与“gacchāmā”（我们去）中，根本不存在同一刹那之运用。诚然，唯当二有适用范围(sāvakāsa)之（规则）于同一刹那发生作用时，方构成相违。尽管如此，依上述之理亦可构建相违之例，故当知此例亦可引述。而此通则(paribhāsā)之无碍运用，当通过“ādissā”一（规则）中所说之理而知。彼既可能适用亦可能不适用之规则(vidhi)，是为恒常(nicca)；而彼仅于（另一规则）未施行时方适用者，是为无常(anicca)。于所说之恒常与无常、内在(antaraṅga)与外在(bahiraṅga)规则中，因其力不等，此（后后为胜之）原则无适用之处。确实，于恒常与无常规则之间，恒常规则更强，恒常与无常之力不等。关于内在与外在之类别，我等将于上文“lopo”(1-39)经(sutta)中阐明。

23. සඞ්කෙතො

23. 约定

වචනාරම්භස්ස ඵලමාහ-‘අනුබන්ධොති යං වුත්තං’ත්‍යාදි, වුත්තියං ‘‘යොනවයවභූතො සඞ්කෙතො’’ති සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි ‘‘භාසිස්සං මාගධං සද්දලක්ඛණ’’න්ති සද්දලක්ඛණා භිධානප්පකරණතො සද්දස්සානවයවභූතොති විඤ්ඤායතෙති දස්සෙතුමාහ-‘කස්ස’ත්‍යාදිල්තුප්පච්චයෙ ලකාරො උදාහරණං, පකතියාදි සමුදායස්සාතිආදිවාක්‍යස්ස සාප්පායමත්ථං විවරිතුං ‘එවමඤ්ඤතෙ’ච්චාදි වුත්තං, කෙචි සද්දසත්ථකාරාති පාණිනිං සන්ධායාහ, වචනන්ති ‘‘තස්ස ලොපො’’ති (1-3-9) වචනං, පයොගාසමවායිතාති කත්තාඉච්චාදිප්පයොගෙ අසමවායිතා අප්පයොගිතාති අධිප්පායො, එවම්පිස්ස ලොපො වසෙයො… අනුපුබ්බො බන්ධිවිනාසත්ථොති ආහු උච්චාරිතපධංසිත්තා [Pg.43] අනුබන්ධ්‍යතෙ විනස්සතෙත්‍යනුබන්ධොති ඉමාය සද්ද බ්‍යුප්පත්තියාවසෙන.

他说明了此论述开端的结果：“如所说的‘指示字母’(anubandha)”等。在注释中，虽然笼统地说“约定(saṅketa)是来源与组成部分”，但从“我将宣说摩揭陀语的词法特征”这一阐明词法特征(saddalakkhaṇa)的章节来看，可知它并非词语的组成部分。为了表明这一点，他说了“谁的”(kassa)等。在以“l”为指示字母的“tu”后缀中，“l”字母(lakāro)即是例子。为了阐明“词根(pakati)等集合体”等句子的恰当含义，才说了“如是认为”(evamaññate)等。他说“某些语法学家”(keci saddasatthakārā)，意指波你尼(Pāṇini)。所谓规则(vacana)，即指“其省略”(tassa lopo)(波你尼 1-3-9)这一规则。“与使用不结合”(payogāsamavāyitā)的意思是，在“作者”(kattā)等实际使用中不结合，即不被使用。如此，它的省略(lopo)是更可取的……他们说，这是为了随后的结合与消失。因为(它)在被念诵后即消失，所以它“随后结合”(anubandhyate)并“消失”(vinassati)，因此被称为指示字母(anubandha)。这是依据此词源学(saddabyuppatti)的解释。

24. වණ්ණ

24. 字母

‘අතෙනා’ති (2-108) එත්ථ අතොති රස්සබ්‍යත්තිනිද්දෙසො වා සියා රස්සජාතිනිද්දෙසො වා සකලනිස්සයබ්‍යාපී අත්ථජාති නිද්දෙසොවා, තත්ථ රස්සබ්‍යත්තිනිද්දෙසෙ සති බුද්ධසිද්ධාදීසු යත්ථකත්ථචි අකාරො ගය්හතෙති නෙට්ඨප්පසිද්ධි… කෙසඤ්චි අසිජ්ඣනතො, රස්ස ජාතිනිද්දෙසෙ පන බුද්ධසිද්ධාදිසබ්බාකාරන්තානං ලක්ඛණිකගවාද්‍යකා රන්තානඤ්චාකාරො ගය්හතීති සබ්බථා ඉට්ඨප්පසිද්ධි, නාඤ්ඤො දීඝො බ්‍යත්තන්තරත්තාති නානිට්ඨප්පත්ති ආකාරතො නාස්සෙනාභාවා, තස්මා අතොති රස්සජාතිනිද්දෙසෙ නිස්සිතෙ සබ්බමිදමිට්ඨං නිප්ඵජ්ජතීති නාත්ථජාති නිස්සීයතෙ, න රස්සබ්‍යත්තිච, ‘‘යුවණ්ණානමෙ ඔලුත්තා’’ති (1-29) ආදීසු පන රස්සබ්‍යත්තියා රස්සජාතියා වා නිද්දෙසෙ ‘තස්සෙදං නොපෙති’ච්චාදීසු එඔආදිකමිට්ඨං කත්ථචි භවෙය්‍ය, න සබ්බත්ථ, සබ්බත්ථ වා භවෙය්‍ය ‘වාතෙරිතං සමොනා’තිආදීසු බ්‍යත්තන්ත රත්තා, තස්මා සබ්බථා ඉට්ඨප්පසිද්ධියා ඉත්තජාත්‍යාදි නිස්සීයතෙ, අථවා වණ්ණුච්චාරණම්පති කෙසඤ්චි වණ්ණුප්පත්තිට්ඨානානං උච්චනීචතදුභය සංහාරවසෙන වණ්ණවිසෙසුප්පත්ති දස්සනතො තෙසං වසෙන රස්ස බ්‍යත්තිනිද්දෙසෙ රස්සජාතිනිද්දෙසෙ වා වුත්තනයෙන ඉට්ඨානිට්ඨප්පත්තියං සබ්බථා සබ්බථා ඉට්ඨප්පසිද්ධියා ඉත්තජාත්‍යාදි නිස්සීයතෙ, තත්ථ වණ්ණ පරෙන සවණ්ණග්ගහණං නියමිතුං වචනමිදමාරද්ධන්ති ‘සබ්බත්ථෙවා’තිආදිනා වචනාරම්භඵලමාහ, සබ්බත්ථෙවාති සබ්බස්මිංයෙව සුත්තප්පදෙසෙ. නනු සයඤ්චාති වුත්තෙපි පරියත්තං, න හ්‍යඤ්ඤං රූපා සයමත්ථි, අඤ්ඤං වා (සය)තො රූපන්ති සිද්ධෙප්‍යෙවං සති අත්ථෙත්ථ පරො කොචි විසෙසොති ඤාපෙතුං සඤ්ච රූප’න්ති වුත්තිකාරො ආහාති සම්බන්ධො, රූපස්ස විසෙසිතබ්බත්තා ‘සඤ්ච රූප’න්ති වුත්තියං නිද්දිසීයමානත්තා ච රූපන්ති විඤ්ඤායතීති ‘සඤ්ච ගය්හතී’ති වුත්තං, සංරූපග්ගහණායාපිසද්දං කරොතො-ධිප්පායො-යන්ති වත්තුමාහ-‘අඤ්ඤථෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤථාති අඤ්ඤෙනප්පකාරෙන සංරූපග්ගහණාය අපිසද්දාභාවෙති අධිප්පායො, අඤ්ඤපදත්ථෙති [Pg.44] අඤ්ඤපදත්ථ සමාසවිසයෙ, ගුණීභූතස්සාති අප්පධානභූතස්සාකාරෙ කාරාදිනො, සමාසෙන වුත්තත්තා පධානතූ තත්තෙපි ගුණො භවති අඤ්ඤපදත්ථො-කාරෙකාරාදි විධාය කත්තා, විධීයමානො සවණ්ණොව පධානං… ඉදමත්ථිතාය තප්පවත්තියාති. නනු වුත්තියමපිසද්දස්සාත්ථං වදතා සයඤ්චෙති වත්තබ්බං, ‘‘තථා සයමත්තනී’’ති නිඝණ්ඩුතො සයඤ්ච-ත්තාකාරෙකාරාදිඤ්ච ගය්හතීත්‍යමත්ථො සම්භාවීයතීති චොදනම්පනසි නිධාය ‘සඤ්ච රූප’න්ති වදන්තො සාධිප්පායාරුළ්හං කිඤ්චි අත්ථවිසෙසං පකාසෙතුං තථෙවාහාති දස්සෙතුං වුත්තං-‘සයඤ්චෙ’ත්‍යාදි, ‘‘ධනඤ්ඤාතීසු සංසද්දො, තථාත්තත්තනියෙසුපී’’ති නිඝණ්ඩුවචනතො ‘ස’න්ති අත්තාපි ගය්හති, කො සො සද්දරූපං සාධාරණං, ‘ස’න්ති අත්තනියම්පි, කින්තං සද්දාන මසාධාරණං සද්දරූපං, තථා සති අත්තනියං රූපං නාමාත්තසඞ්ඛාතසද්දසම්බන්ධීති ආහ-‘සංරූපං සද්දානමසාධාරණං රූප’න්ති, එතඤ්ච ඉදන්තීමිනා සම්බන්ධිතබ්බං, අසාධාරණන්ති අසාධාරණං සද්දරූපං, සති සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච විසෙසනස්ස සාත්ථකතාය අසාධාරණන්ති රූපං විසෙසතා සාධාරණස්සාපි සම්භවො වුත්තොයෙව නාමාති ආහ-‘දුවිධං හි’ච්චාදි, කින්තං සාධාරණමසාධාරණඤ්චරූපන්ති සාමඤ්ඤෙන රූපං නිද්දිසිතුමාහ-‘තත්ථා’තිආදි, තත්ථාති නිද්ධාරණෙ සත්තමී, සද්දානන්ති සාත්ථකනිරත්ථකානං යෙසංකෙසඤ්චි සද්දානං, තංතං සද්දත්තාදීහි තෙසංතෙසං බුද්ධ අඉආදීනං සද්දානං සද්දත්තාදි, උභයත්ථ ආදිසද්දෙන අත්ථො සඞ්ගහිතො, තෙන සාධාරණං සද්දරූපමත්ථරූපං තථා-සාධාරණන්ති චතුබ්බිධං සංරූපන්ති දස්සෙති, චතූසුපි චෙතෙස්වසාධාරණස්ස සද්දරූපස්සෙවොපානං දස්සෙතුමාහ-‘තත්ථා’තිආදි, සාධාරණරූපබ්‍යුදාසෙනාති සාධාරණරූපස්ස පරිච්චාගෙන, උපාදියන්තො රූපමෙව සද්දස්සසං, නාත්ථොති ච දස්සෙතීති සම්බන්ධො, ච සද්දො පනෙත්ථ ‘ඉදං දස්සෙතී’ති හෙට්ඨා වුත්තං සමුච්චිනොති, අසාධාරණස්සෙවොපාදියනෙ කාරණමාහ-‘තන්ත’මිච්චාදි, ඉතරන්ති යෙ සංකෙසඤ්චි සද්දානං සද්දත්තාදි, පරස්සාපීති අඤ්ඤස්ස යස්සකස්සචි සද්දස්සාපි, ඉති ඉදං, පතිතං පසිද්ධං, එත්ථ පන ඉතිසද්දො හෙතුම්හි, යස්මා ඉදං යථාවුත්තං පසිද්ධං තස්මා පුබ්බාචරියපරම්පරායාගතො පදෙසතො [Pg.45] උපාදියන්තොති පකතං, සංසද්දවිසෙසනසාමත්ථියෙන අසාධාරණරූපොපාදියනෙපි අසාධාරණං සද්දරූපමෙවොපාදීයති නාසාධාරණමත්ථරූපං… ඉමිනා වක්ඛමානකාරණතා වසෙනාති ආහ-‘සද්දස්සෙ’ච්චාදි, ආසන්නං…සද්දතො සද්දභාවසා නඤ්ඤත්තා, විපරියයතොති විපරියාසෙන අනාසන්න භාවෙනාති අත්ථො, චක්ඛුවිසයොපි හි අත්ථො කථං සොතවිසයසද්දස්ස න ආසන්නො සංරූපම්භවිතුමරහතීති, කාරණන්තරමාහ-‘අහෙය්‍යත්තාචා’තිආදි, අහෙය්‍යත්තාති අපරිච්චජනීයත්තා, ඉදම්පි නිච්චසම්බන්ධිත්තෙ කාරණවචනං, තං සද්දරූපං, නිච්චසම්බන්ධීති නිරන්තරසංයොගී, විපරියයතොති හෙය්‍යත්තා, තථාහිච්චාදිනා අත්ථස්ස හෙය්‍යත්තං බොධෙති, අපරං කාරණමාහ-‘අසාධාරණඤ්ච රූපං’ත්‍යාදිනා, සාධාරණො පරියාය සද්දානං, පච්චෙතබ්බත්තාති විඤ්ඤාතබ්බත්තා, ඉදානි කාරණත්තයං සමොධානෙත්වා ඉමෙහි කාරණෙහි රූපමෙව සද්දස්ස සංනාම, නාත්ථොති නියමෙත්වා දස්සෙතුං ‘තදෙව’න්තිආදි ආරද්ධං, තදෙවන්ති යස්මා එවං, තං තස්මාති අත්ථො, සරූපප්පධානෙති ‘‘ගොස්සා වඞ’’ (1-32) ත්‍යාදො ගොස්සාත්‍යාදිකෙ සරූපප්පධානෙ.

在（规则）“由a”（2-108）中，此处的“ato”（由a）可以是短元音个体的解释（rassabyattiniddesa），或短元音种类的解释（rassajātiniddesa），或遍及一切所依的义类的解释。其中，在短元音个体的解释中，由于在“buddha”、“siddha”等词中任何地方的a元音都会被取，因此无法达成所期望的结果……因为对某些（情况）不成立。但在短元音种类的解释中，由于“buddha”、“siddha”等所有以a结尾的词，以及作为语法对象的“gava”等以a结尾的词的a元音都被取，因此在所有情况下都能达成所期望的结果。别的长元音是不同的个体，因此不会产生不期望的结果，因为（规则）不是针对ā元音的，也没有（规定）其被省略。因此，当“ato”依据短元音种类的解释时，这一切所期望的（结果）都能达成，所以不依据义类的（解释），也不依据短元音个体的（解释）。然而，在“yuvaṇṇānam e o luttā”（1-29）等（规则）中，若依短元音个体或短元音种类的解释，则在“tassedaṃ na upeti”等（例子）中，所期望的e、o等（音变）有时可以达成，但并非在所有地方；或者，在“vāteritaṃ samonā”等（例子）中，由于（长元音）是不同的个体，（所期望的结果）在所有地方都可以达成。因此，为在所有情况下都能达成所期望的结果，应依据i的种类（i-ttajāti）等。又或者，关于元音的发音，由于某些（学派）认为元音的特性是根据发音部位的高、低或两者结合而产生的，根据他们的观点，在短元音个体或短元音种类的解释中，依前述方法会有期望与不期望的结果产生，（但）为在所有情况下都能达成所期望的结果，应依据i的种类等。在此，为限定“元音”（vaṇṇa）一词应取其同类（savaṇṇa），而开始此论述。他以“sabbattheva”（在一切处）等词说明开始此论述的成果。“sabbattheva”意为“在每一规则文句中”。有人问：只说“sayaṃ ca”（及其自身）不就足够了吗？因为形式（rūpa）之外并无“自身”（sayaṃ），或者“自身”之外并无别的形式。虽然如此成立，但为表明此处有更深的特殊含义，评注者（vuttikāra）说“sañca rūpaṃ”（及其形式），这是其关联。因为形式需要被限定，且在评注中以“sañca rūpaṃ”指明，可知所指的是“形式”，故说“取其自身”（sañca gayhatī）。为说明使用“api”（也）一词来表示取自身形式（saṃrūpa）的意趣，他说了“aññathā”（否则）等。“aññathā”意为：若以别的方式，即不使用“api”词来表示取自身形式。“aññapadatthe”意为：在“他句义”复合词（aññapadattha samāsa）的范围内。“guṇībhūtassa”意为：处于次要地位的a元音、kāra等。由于是通过复合词来表达，即使是主要成分也变成次要的。“他句义”是规定a元音、kāra等的主事者。被规定的同类元音才是主要的……因为此义存在，故有其作用。有人问：在评注中解释“api”词的意义时，应说“sayaṃ ca”。根据词典（nighaṇḍu）“tathā sayaṃ attanī”（同样，sayaṃ用于自身义），“sayaṃ ca”可被理解为取自身、a元音、kāra等义。搁置此质难，为显示说“sañca rūpaṃ”是为了阐明某个隐含的特殊意义，故如是说。为表明此点而说“sayaṃ ce”等。根据词典“saṃ saddo dhanaññātīsu, tathā attattaniyesu pi”（saṃ词用于财富、亲族，同样也用于自身、属于自身），“saṃ”也取“自身”（attan）义。那是什么？是词语的共通形式。“saṃ”也取“属于自身”（attaniya）义。那是什么？是词语的不共（asādhāraṇa）形式。既然如此，“属于自身的形式”即是与名为“自身”的词语相关联的形式。故说：“自身的形式是词语的不共形式”（saṃrūpaṃ saddānam asādhāraṇaṃ rūpaṃ）。此句应与“此”（idaṃ）相关联。“不共的”（asādhāraṇaṃ）意为不共的词语形式。当存在可能性和偏差时，限定词才有意义。为用“不共的”来限定“形式”，说明了共通（形式）亦有可能存在，故说：“因为有二种”（duvidhaṃ hi）等。为总括地指出什么是共通与不共的形式，他说“其中”（tatthā）等。“其中”是用于抉择的第七格。“词语的”（saddānaṃ）指任何有义或无义的词语。各个词语的“词性”（saddatta）等，即“buddha”、“a”、“i”等各个词语的词性等。两处的“等”字含摄了意义。由此显示“自身的形式”（saṃrūpa）有四种：共通的词语形式、共通的意义形式，以及同样不共的（词语形式与意义形式）。为显示在这四者中只取不共的词语形式，他说“其中”等。“通过排除共通的形式”（sādhāraṇarūpabyudāsena）意为通过舍弃共通的形式。其关联是：他显示了所取的是词语自身的（saṃ）形式（rūpa），而非其意义（attha）。此处的“又”（ca）字，总结了下面所说的“显示此”。他说明了只取不共（形式）的理由：“彼彼”（taṃ taṃ）等。“其他的”（itaraṃ）指任何词语的词性等。“对他者亦然”（parassāpi）指对其他任何词语亦然。“如是”（iti），此乃既定、公认的。但此处的“iti”词用于因果关系，意为：因为此乃如前所述是公认的，所以根据历代导师的传承，在特定语境中如此取用，此为定说。凭借“saṃ”词的限定作用，虽然取的是不共的形式，但取的只是不共的词语形式，而非不共的意义形式……这是基于下述理由。他说：“词语的”（saddassa）等。（词语形式是）邻近的（āsannaṃ）……因为从词语本身而言，由于其词性，二者并无不同。“反之”（vipariyayato）意为不邻近。诚然，作为眼之对象的意义，如何能邻近作为耳之对象的词语而成为其自身的形式呢？他说了另一个理由：“又因其不可舍弃性”（aheyyattā ca）等。“不可舍弃性”意为不可分离性。这也是说明恒常关联的理由。那个词语形式是恒常关联的，即持续结合的。“反之”意为可舍弃性。他以“诚然”（tathā hi）等说明意义的可舍弃性。他又说了另一个理由：“以及不共的形式”（asādhāraṇañca rūpaṃ）等。（意义是）共通的，是词语的同义词。“应被认知”（paccetabbattā）意为应被了知。现在，他总结三个理由，为确定“凭借这些理由，词语自身的（saṃ）名为形式，而非意义”而开始论述“即彼”（tadeva）等。“即彼”意为“因为如此，所以彼”。“在以自身形式为首要的（场合）”（sarūpappadhāne）意为在以自身形式为首要的（场合），如在“gossā vaṅa”（1-32）等规则中，“gossa”等词是以其自身形式为首要的。

25. න්තු

25. Ntu

න්තුසුතියා ජන්ත්වාදීනම්පි ‘‘න්තන්තූනංන්තො යොම්හි පඨමෙ’’ (2-215) ත්‍යාදිනා ගහණප්පසඞ්ගෙ ජාතියමභිප්පසඞ්ගබාධනත්ථං බ්‍යත්තියං වන්ත්වාදි සම්බන්ධීනමුපාදානත්තමිදමාරද්ධං ‘‘වන්ත්වවණ්ණා’’ (4-79) ‘‘තමෙත්ථස්සත්තීති මන්තු’’ (4-78) ‘‘කත්තරි භූතෙ ක්තවන්තු ක්තාවී’’ (5-55) ති විහිතා වන්ත්වාදයො නාම.

当根据“ntantūnaṃnto yomhi paṭhame”(2-215)等规则，有可能将“ntu”应用于“jantu”(众生)等词语时，为了排除基于类属可能造成的不当应用，并表明其与个体有关，故开始了对“vantu”等的论述。如“vantvavaṇṇā”(4-79)、“tametthassattīti mantu”(4-78)、“kattari bhūte ktavantu ktāvī”(5-55)中所规定的，即是所谓的vantvā等。

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

《目犍连五集疏》，即《义光》，如是。

පරිභාසාධිකාරො සමත්තො.

总则章竟。

සරලොපාදි වණ්ණනා

元音省略等释义

26. සරො

26. 元音

ආධාරවිසෙසාපස්සයනන්ති ඔපසිලෙසිකාධාරවිසෙසස්ස නිස්සයනං, ඔපසිලෙසිකාධාරං විනා ආධාරන්තරෙ ගහිතෙ සති වචනන්තරං [Pg.46] සුත්තන්තරං විනා බ්‍යවහිතනිවත්ති කාතුං න ච සක්කාති සම්බන්ධො, කෙචීති බුද්ධප්පියාචරියාදයො දස්සෙති, තෙ හි යදි වණ්ණෙන කාලෙන වා බ්‍යවධානෙපි සන්ධි භවෙය්‍ය තදා සරෙති නිමිත්තස්සො පාදානං නිරත්ථකං භවෙය්‍යාති සරෙති නිමිත්තොපාදානසාමත්ථියෙනානෙන වණ්ණාදිබ්‍යවධානෙ නො සන්ධීති මඤ්ඤමානා ‘නිමිත්තො’ච්චාදිකං වාක්‍යමාහු, තදයුත්තන්ති තෙහි’නිමිත්තො’ච්චාදිනා යං වුත්තං, තං අයුත්තන්ති අත්ථො, අයුත්තත්තෙ කාරණං බ්‍යභිචාරසබ්භාවෙන සාමත්ථියාභාවොයෙවාති බ්‍යභිචාරන්දස්සෙත්වා සාමත්ථියාභාවන්දස්සෙතුමාහ-‘අවසානෙ,ච්චාදි, කාරියාභාවෙපීති එත්ථ න කෙවලං ‘ඉදමෙව සච්චං, සුමනා භවන්තු අථොපි’ත්‍යාදො වණ්ණකාලබ්‍යවධානෙයෙව, අථ ඛො ‘එතෙ න සච්චෙන සුවත්ථි හොතූ’ත්‍යාදො අවසානෙ ‘පමාදො මච්චුනො පදං’ ත්‍යාදො අන්ත බින්දු සඞ්ඛාතනිමිත්තන්තරෙ වා කාරියාභාවෙපි නිමිත්තො පාදානස්ස සාත්ථකතොති අපිසද්දස්සත්ථො, සාත්ථකතොති භාවප්පච්චයලොපෙන භාවප්පධානවසෙන වා වුත්තං, සාත්ථකත්තතොති වුත්තං හොති, අඤ්ඤථා නිමිත්තොපාදානමෙව සාත්ථකං නාමාති ‘නිමිත්තො පාදානස්ස සාත්ථකතො’ති න යුජ්ජති, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘අවසානෙ නිමින්තරෙ වා කාරියාභාවෙන බ්‍යභිචාරසබ්භාවා අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණං සාමත්ථියං නත්ථි, නිමිත්තන්තුබ්‍යවධානෙපි චත්ථි, යථා’දාරුනිමිත්තං වනොපසඞ්කමන’න්ති තස්මා වණ්ණකාලබ්‍යවධානෙපි සරෙති නිමිත්තෙ සති ලොපකාරියං පප්පොතෙ වා’ති. ලුප්පතීති ‘තත්‍රිමෙ’ච්චාදිනා කථනකාලෙ න දිස්සතීති අත්ථො, අදස්සනමත්තමෙව හි ලොපො, අඤ්ඤථා ‘තත්‍රා’දිසද්දරූපාභාවප්පත්තියා අත්ථප්පතීති කාරිත්තමෙසං න සියාති, පඨමාය නිද්දිට්ඨො… වුත්තත්තා කම්මස්ස, සරස්සාති වදෙය්‍ය… භාවෙ ඛාදිප්පච්චයෙන අවුත්තකම්මත්තා, ඉහාති ඉමිනා සත්ථන්තරෙ භාවසාධනවසෙන ගහණං විභාවෙති, ගන්ථ ලාඝවො… සරස්ස ලොපොති වා ලොපං පප්පොතීති වා අවත්තබ්බත්තා, සරොති පඨමාය නිද්දිට්ඨත්තා සරො ලොපො නාම හොතීති සඞ්කාපි සියාති ආහ-‘න චෙ’ච්චාදි, ඉහාති ඉමස්මිං සුත්තෙ, හොන්තිච්චාදොපි පුබ්බසරලොපෙ හන්තිච්චාදිකම්පි සියාත්‍යාසඞ්කියාහ-‘සොචෙ’ච්චාදි, උස්සග්ගතො ආගතො සම්භූතො තස්ස වා අයංති ඔස්සග්ගිකො පුබ්බලොපො[Pg.47], තස්ස භාවො ඔස්සග්ගිකත්තං, ඔස්සග්ගිකත්තා පුබ්බලොපස්ස කාරියන්තරෙහි පරලොපාදීහි අපවාදවිධීහි ආබාධිතො එව, සො ච පුබ්බලොපො හොතීති සම්බන්ධො, ‘‘පරො ක්වචී’’ති (91-27) ක්වචිග්ගහණෙන පුබ්බපරලොපානං තුල්‍යබලත්තාභාවා යථා ගමප්පත්තිතො පරලොපස්සාපවාදරූපත්තං, අජ්ඣාසිතෙති පවිට්ඨෙ, න හොති… පරලොපාපවාදෙන බාධිතත්තා, තෙහීති පරලොපාදීහි, සබ්බථා මුත්තවිසයො සද්ධින්ද්‍රියන්ති, විකප්පෙන මුත්තවිසයො ලතෙ වාති.

所谓“特殊依附”(ādhāravisesāpassayana)，即依附于紧密相连的特殊处所(opasilesikādhāravisesa)。若无此紧密相连的处所依附，即使获得其他支撑，也无法在词语之间或经文之间消除间隔，这是其关联。一些人，如觉爱(Buddhapiya)阿阇梨等指出：如果音素或时间上的间隔也会导致连音(sandhi)的发生，那么将“元音”(sara)作为标记的设立就毫无意义了。因此，他们认为，凭借将“元音”作为标记的力量，即使存在音素等方面的间隔，也不会发生连音，并由此提出了“标记”(nimitta)等说法。但这是不恰当的。他们所说的“标记”等内容是不恰当的，其不恰当的原因在于存在谬误(byabhicāra)且缺乏（推断的）能力。为了展示这种谬误和能力的缺乏，（经中）说：“在结尾处”等。“即使没有作用”，此处的意思是：不仅在“idameva saccaṃ, sumanā bhavantu athopi”等有音素和时间间隔之处，而且在“ete na saccena suvatthi hotū”等结尾处，以及“pamādo maccuno padaṃ”等句末标点符号(anta bindu)所构成的标记之间，即使没有作用，将“元音”作为标记的设立仍然有其意义，这是“api”(也)一词的含义。“有意义”是通过省略“bhāva”后缀或以“bhāva”(存在)为主来表达的，即“具有意义”。否则，如果标记的设立本身就有意义，那么“将标记的设立视为有意义”就不成立。这里的含义是：“在结尾处或标记之间，由于没有作用而存在谬误，因此缺乏（推断的）能力，即缺乏‘若非如此则不可能’的特征；而在标记间隔处则存在（这种能力），例如‘为求木材而入林’。”因此，即使在音素和时间间隔处，只要有“元音”作为标记，省略的作用仍然可以实现。“省略”(Luppatīti)的意思是：在陈述“tatrime”等词时，它不显现。省略仅仅是不显现。否则，如果“tatra”等词形不显现，那么它们表达意义的作用就不存在了。（“元音”）以主格(paṭhamāya)指出……因为受事(kamma)已被陈述，（所以不应说）“sarassa”（元音的）……在“存在”(bhāve)义中，由于“kha”等后缀未陈述受事，此处通过此（规则）阐明了在其他论典中以“存在”义来理解。为了文本的简洁……由于不应说“元音的省略”或“它获得省略”，并且由于“元音”以主格指出，可能会产生“元音本身就是省略”的疑问，因此（经中）说：“若非”等。此处，即在此经中，由于担心在先行元音省略中也会出现“honti”等或“hanti”等（形式），因此（经中）说：“so ce”等。所谓“通则性先行省略”(ossaggiko pubbalopo)，是指源于或属于通则的省略。其状态为“通则性”。由于其通则性，先行省略确实会被其他作用、后行省略等例外规则所妨碍。而这种先行省略是会发生的，这是其关联。“后行有时”(paro kvaci, 91-27)中的“有时”(kvaci)一词，表明先行省略和后行省略并非力量均等，例如，从“gama”(去)的形成来看，后行省略具有例外(apavāda)的性质。“ajjhāsita”(进入)即“paviṭṭha”(已进入)，（此处）不发生（省略）……因为被后行省略的例外所妨碍，即被后行省略等所妨碍。“saddhindriya”是完全不受（某规则）影响的范围，而“latā”(藤蔓)则是可选地不受影响的范围。

27. පරො

27. 后者

ඉතිසද්දො ඉදමත්ථෙ, ක්වචි ලොපනීයො හොතීති ඉදං වචනං දීපෙතීති සම්බන්ධො, කින්ති ආහ-‘පයොගානුසාරිත’න්ති, කස්සාති ආහ-‘කාරියස්ස පරලොපස්සා’ති, කෙන හෙතුනාති ආහ ‘ක්වචිග්ගහණෙනා’ති, කත්ථාති ආහ-‘ඉහ ඉමස්මිං සුත්තෙ’ති, තෙනාති තෙන පයොගානුසාරිතාදීපනෙන, යථාපයොගන්ති ආගමපයොගානතික්කමෙන, නිච්චං පක්ඛෙවා පරලොපො සියාති හොන්තිච්චාදො නිච්චං, ලතාවාතිආදීසු පක්ඛෙ වා පරලොපො භවෙය්‍ය, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘කස්මින්ති අත්ථෙ ක්වාති නිප්ඵන්නෙනානියමවුත්තිනා අනියමත්ථස්සෙව විසෙසකතො වචනෙ සබ්බත්ථෙවානියතත්ථවුත්තිත්තා ක්වචිසද්දො-යං යථාගමං නිච්චමනිච්චමසන්තඤ්ච විධිං දීපෙති, තත්ථ හොන්තිච්චාදිකො නිච්ච පක්ඛො පරලොපස්සෙව විසයො, ලතාවාතිආදිකො අනිච්චපක්ඛො උභයසාධාරණත්තා පුබ්බලොපස්සාපි විසයොති ඉමිනා නිච්චං පක්ඛෙ වා පරලොපො හොති, අසන්තපක්ඛො පන සද්ධින්ද්‍රියන්තිආදිකො පුබ්බලොපස්සෙව විසයො සබ්බථානෙන පරිච්චත්තත්තා’’ති, තීසුපි චෙතෙසු පන පක්ඛෙසු නිච්චානිච්චපක්ඛෙසු යෙවස්සාපවාදරූපතා… පුබ්බලොපස්ස සබ්බථා හොන්තිච්චාදො නිවාරකත්තා වා විධායකත්තා වා පරලොපස්ස, න ත්වසන්තපක්ඛෙ… පුබ්බලොපස්සෙව සබ්බථානෙන දින්නා වසරත්තා, ලොකග්ගොතිආදි තු ක්වචිසද්දස්ස පයොගානුසාරිතා දීපකත්තා නිච්චෙ අසන්තෙවාපි විධිම්හි දීපිතෙ පරලොපෙන වා නිප්ඵජ්ජතීති නෙට්ඨබ්‍යාඝාතො, එවං තාව ක්වචිග්ගහණෙ සබ්බථානිට්ඨපරිහාරෙන ඉට්ඨප්පසිද්ධි [Pg.48] සියා, තදභාවෙකථන්ති තදභාවෙ විරොධමාහ-‘අඤ්ඤතෙ’ච්චාදි, පරියායෙන භවන්තීති ක්වචිග්ගහණාභාවෙ ‘පරො’ති සුත්තං සියා තථා සති සුත්තද්වයමෙකවිසයං තුල්‍යබලඤ්ච සියා, තත්ථ විප්පටිසෙධාභාවා පමාණභූතානමාචරිය (වචනා)නං නිරත්ථකතා මා භවීති වාරෙන භවන්තීති අත්ථො, ඉතීති ඉමිනා පරියායභවනකාරණෙන, පක්ඛෙයෙව සියාති ලතාවාතිආදීසු පුබ්බලොපෙ පරියායප්පවත්තෙ පරියායෙන පරලොපස්සාප්පවත්තිතො ලතාවාති පක්ඛෙයෙව පරලොපො භවෙය්‍ය, හොන්තිච්චාදො නිච්චං න සියාති සම්බන්ධො, තඤ්චාති තං පරියායභවනඤ්ච, ඛො වාක්‍යාලඞ්කාරෙ, පටිපදන්ති පදම්ප දම්පති හොති, නෙකදෙසපරිහාරෙනාපි, තෙනාහ ‘න කත්ථචී’ති, ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘සබ්බත්ථ විකප්පප්පසත්තියා හන්ති, සද්ධන්ද්‍රියංත්‍යාදිකං ‘‘න ද්වෙවා’’ති (1-28) සුත්තෙපි හන්තිච්චාදිකඤ්චානිට්ඨරූපම්පි සම්පජ්ජතී’’ති. නචෙවමිට්ඨන්ති එවමිදං යථාවුත්තං විකප්පවිධානං සද්දලක්ඛණඤ්ඤූහි නෙවාභිමතන්ති අත්ථො, තමෙව සාධෙති ‘පරලොපො හි’ච්චාදිනා, අථා නිච්චපක්ඛෙ වා පරලොපෙ කතෙ-නෙන පරිච්චත්තට්ඨානෙ උස්සග්ගප්පවත්තියා ලතාව ලතෙවාති රූපද්වයං සම්පජ්ජති තස්මා පයොගානුසාරිතාදීපකෙන ක්වචිසද්දෙනෙව හොන්ති සද්ධින්ද්‍රියං ලතාව ලතෙවාති පයොග සම්භවොපි, තථාපි අනිච්චපක්ඛෙ ලතාඉවාති තතියරූපප්පසිද්ධියා පරියායෙන භවිතබ්බන්ති පරිකප්පෙති ‘නනු චෙත්‍යාදිනා, අථ ‘‘පරො ක්වචී’ති ක්වචිග්ගහණෙ සති අප(වාදරූප)ත්තා කථම්පරියායප්පවත්තීති මනසි නිධායානිච්චපක්ඛෙ පරියායප්පවත්තිදීපනත්ථං ‘‘න ද්වෙවා’’ති සුත්තිතන්ති අපවාදෙ රූපත්තයෙපි පරියායප්පවත්තියං දොසාභාවමාහ-‘නායං දොසො’ච්චාදි, තථාහිච්චාදිනා ‘‘න ද්වෙවා’’ති සුත්තෙනෙව පරියායස්සාපි දීපිතත්තං සාධෙති, සා ච එකත්ථප්පවත්ති පරියායං විනා න සම්භවති… එකක්ඛණෙ පවත්‍යසබ්භාවාති අධිප්පායො, නනු ච ක්වචාභාවෙ පරියායප්පවත්තියං යථාවුත්ත දොසස්සෙවාප්පසඞ්ගතො මා හොතු පරියායො, භින්නවිසයෙ පන පුබ්බපරලොපප්පවත්තියා ‘‘න ද්වෙවා’ති නිසෙධෙ ලතෙව ලතාව ලතාඉවාති රූපත්තයං නිප්ඵජ්ජතීති චොදනං මනසි නිධායාහ-‘නචෙ’ච්චාදි, තත්ථ දොසමාහ-‘තථා ච සති’ච්චාදිනා, කත්ථචි දෙමිච්චාදො නිච්චං පුබ්බලොපස්සෙව, කත්ථචි හොන්තිච්චාදො නිච්චං පරලොපස්සෙව[Pg.49], විකප්පෙන වා කත්ථචි යථොදකං යථාඋදකං ත්‍යාදො පුබ්බලොපස්සෙව කත්ථචි ඉතිපි ඉච්චපිච්චාදො පරලොපස්සෙව කත්ථචි ලතෙව ලතාව ලතාඉවාච්චාදො පරියායෙනුභයලොපස්සෙව දස්සනතොති සම්බන්ධො, එත්ථච ඉතිපීති වවත්ථිතවිභාසත්ත දීපනෙන ක්වචිසද්දෙන පරලොපෙ කතෙ-ඤ්ඤත්‍ර පුබ්බ ලොපෙ සම්පත්තෙ ‘‘න ද්වෙවා’’ති එත්ථානුවත්තමාන ක්වචානුභාවෙන නිච්චං නිසෙධෙ ඉච්චපිච්චෙව භවති. සම්බජ්ඣති තෙසු තෙසු සුත්තෙසු. පරිච්ඡෙදොති කම්මත්ථවසෙන ආධාරවසෙන වාති ආහ-‘පරිච්ඡිජ්ජති’ච්චාදි.

“iti”一词在此处是这个意思。此句显示了‘有时应被省略’这句的关联。为何？答曰：“依用法而定。”对什么而言？答曰：“对其作用，即后元音的省略（paralopa）而言。”以何为由？答曰：“因采纳了‘kvaci’（有时）一词。”在何处？答曰：“在此，于此经(sutta)中。”因此，通过这个“依用法而定”的指示，所谓“依用法”即不违背传统的用法，后元音的省略可以是必然的（nicca）或选择性的（pakkhe vā）。在如“honticcādo”的例子中是必然的，而在如“latāvātiādīsu”的例子中，后元音的省略则是选择性的。有人如此认为：“在‘于何处’（kasmiṃ）的意义上，由不定语态构成的‘kvā’一词，因其表述特别指定了不定的意义，故在一切地方都表达不定的意义。因此，这个‘kvaci’一词，根据传承，指示了必然（nicca）、非必然（anicca）和不存在（asanta）这三种规则。其中，如‘honticcādo’的例子属于必然的范畴（pakkha），仅适用于后元音省略；如‘latāvātiādīsu’的例子属于非必然的范畴，因其共通于两者，故也适用于前元音省略（pubbalopa）。”由此，后元音省略可以是必然的或选择性的。至于不存在的范畴，如“saddhindriyantiādiko”，则仅适用于前元音省略，因为（后元音省略）在这种情况下被完全舍弃了。然而，在这三种范畴中，只有在必然和非必然的范畴中，它才具有作为例外（apavāda）的性质……因为在如“honticcādo”的例子中，它完全阻止了前元音省略，或者说规定了后元音省略；但在不存在的范畴中则不然……因为前元音省略在所有情况下都已被给予了机会。至于“lokaggoti”等例子，由于“kvaci”一词指示了“依用法而定”，即使在规则被指示为必然或不存在的情况下，它也可以通过后元音省略而形成，因此没有不合意的矛盾。如是，只要采纳“kvaci”一词，就能在所有情况下避免不合意的结果，而达成合意的结果。若不采纳会如何？在不采纳的情况下，他指出了矛盾，说：“aññathā”（否则）等。“它们交替（pariyāyena）发生”的意思是：如果没有“kvaci”一词，规则就会是“paro”（后面的）。这样一来，两条规则（指前元音省略和后元音省略的规则）就会有相同的适用范围且效力相等。在这种情况下，由于没有冲突，为了避免权威大师的话语变得毫无意义，所以说它们是“轮流”（vārena）发生的。因此，由于这个交替发生的原因，它只能是选择性的。在如“latāvātiādīsu”的例子中，当前元音省略交替发生时，后元音省略因交替而不发生，因此在“latāvāti”的例子中，后元音省略只能是选择性的。而在如“honticcādo”的例子中，它不可能是必然的。这是其关联。而那个交替发生，“kho”是句子的庄严词。“paṭipadanti”意为“逐一发生”。即使不是在所有地方都排除，他还是说“在任何地方都不”（na katthacī）。他以此显示：“在所有地方，由于选择（vikappa）的适用，如‘saddhindriyaṃ’等词，以及在‘na dve vā’（非二，或）(1-28)经中，如‘hanticcādikaṃ’等，即使是不合意的形式也能形成。”然而，这并非所愿。意思是，如此所说的选择性规定，并不为通晓语音规则的学者所接受。他用“paralopo hi”（因为后元音省略）等来证实这一点。再者，在必然的范畴中，或者当后元音省略已完成时——由于在此被舍弃之处，通则（ussagga）得以施行，“latāva”和“lateva”这两种形式便得以形成。因此，通过指示“依用法而定”的“kvaci”一词，“honti”、“saddhindriyaṃ”、“latāva”和“lateva”这些用法的可能性也得以成立。尽管如此，在非必然的范畴中，由于第三种形式“latāiva”的成立，他设想它们应交替发生，如“nanu ca”（岂非）等文所示。然后，他心中考虑到：“既然在‘paro kvacī’（后者有时）中采纳了‘kvaci’，由于其作为例外规则的性质，交替如何发生呢？”为了显示在非必然范畴中交替的发生，他引用了“na dve vā”（非二，或）这条经。他用“nāyaṃ doso”（此非过失）等文说明，在例外的情况下，即使三种形式交替发生也没有过失。他用“tathā hi”（诚然）等文证实，交替的发生正是由“na dve vā”这条经所指示的。而那种在同一对象上的施行，若无交替则不可能……其意趣是，它们不可能在同一刹那发生。有人提出诘难：“岂非在没有‘kvaci’的情况下，若有交替发生，则如前述的过失就不会出现，所以不应该有交替吗？然而，在不同的适用范围中，当前后元音省略发生时，由于‘na dve vā’的禁止，‘lateva’、‘latāva’、‘latāiva’这三种形式得以形成。”他心中考虑到这个诘难，说道：“na ca”（并且不）等。他用“tathā ca sati”（若如是）等文指出了其中的过失。其关联如下：在某些地方，如“demiccādo”，必然只有前元音省略；在某些地方，如“honticcādo”，必然只有后元音省略；或者通过选择，在某些地方，如“yathodakaṃ”、“yathāudakaṃ”，只有前元音省略；在某些地方，如“itipi”、“iccapiccādo”，只有后元音省略；在某些地方，如“lateva”、“latāva”、“latāiva”，通过交替显示了两种省略的发生。在此，“itipi”一例中，通过显示其为“有规定的选择”（vavatthitavibhāsā），当“kvaci”一词导致后元音省略后，在其他地方前元音省略本应发生时，由于在“na dve vā”经中持续有效的“kvaci”的力量，产生了必然的禁止，因此只形成“iccapicceva”。这与那些不同的经相关联。“章”(Pariccheda)一词，是从所作业或所依处的意义上说的，故言：“被划分者”(paricchijjati)等。

28. නද්වෙ

28. 非二

තත්ථචාති චසද්දෙන භවිතබ්බං, තථා ච සති අඤ්ඤොඤ්ඤානජ්ඣාසි තං යථොදකං යථාඋදකංත්‍යාදි ඉතිපි ඉච්චපිච්චාදිච සඞ්ගහිතං භවතීති, පුබ්බලොපෙ පරලොපෙ ච පරියායෙන සම්පත්තෙ ද්වින්නම්පි පක්ඛෙ අභාවෙ සති කථමිදං යුජ්ජතීති චොදෙති‘යජ්ජෙව’මිච්චාදිනා, යජ්ජෙවන්ති හි අයං නිපාතසමුදායො අනිට්ඨාපාදනාරම්භ වත්තතෙ, එවඤ්චෙ ගය්හතීති අත්ථො, තදෙති අත්ථතො විඤ්ඤායති, නිච්චං සන්ධිකාරියාභාවෙ කාරණමාහ-‘උපසිලෙසා භාවතො’ති, තදෙව සමත්ථෙති ඊදිසෙසු හි’ච්චාදිනා, වත්තුමිට්ඨත්තාති ඉමිනා සන්නිකංසො වණ්ණාන මද්ධමත්තකාලබ්‍යවධානා පච්චාසත්ති, සන්නිකංසස්සෙතස්ස වචනිච්ඡායං සතියෙව සන්ධිකාරියං හොතීති දීපෙති, උපසිලෙසාභාවො වාති උපසිලෙසාභාවො එව භවති, නාඤ්ඤථාති අධිප්පායො, තදභාවෙචාති තස්ස උපසිලෙසස්ස අභාවෙ ච, සන්ධිකාරියාභාවෙ කාරණමාහ-‘කාලන්තරෙන බ්‍යවධානා’ති, කාලන්තරෙනාති උභයත්ථ ඨිතවණ්ණාන මුච්චාරණකාලතො අඤ්ඤෙන මජ්ඣප්පතිතකාලෙන, සන්ධි හොතෙව… සන්නිකංසවචනිච්ඡාවසෙන උපසිලෙසභාවතො, බුද්ධ වීර අත්ථුරාජපුත්තං අජරාමරොති ඡෙදො, යදිපි සබ්බම්පෙතං යජ්ජෙවංත්‍යාදිනා වුත්තං ක්වචි සද්දප්පභාවෙනෙව සිජ්ඣති, තථාපි පකාරො-යම්පි සත්ථෙ යොජෙතබ්බො වාති දස්සෙතුං වුත්තො.

对于“tatthacā”，应有“ca”一词。如此，则“aññoññānajjhāsi taṃ yathodakaṃ”、“yathāudakaṃ”等，以及“itipi”、“iccapiccādi”等也被包含在内。当前后音的省略可交替发生，但两种情况都不存在时，这如何成立呢？他以“yajjevaṃ”等提出质问。“yajjevaṃ”这个虚词组用于引出不欲之言。如果这样理解，“tadeti”的意义便可了知。对于通常没有连音的情况，他说明原因为“upasilesābhāvato”（因为没有紧密）。他以“īdisesu hi”等来支持此说。通过“vattumiṭṭhattā”（因为想说）这句话，[他表明]紧密(sannikaṃso)是指音与音之间没有半摩多罗(mātrā)时间间隔的邻近(paccāsatti)。他阐明，只有当存在这种紧密和言说意愿时，连音才会发生。或者说，“upasilesābhāvo”就是没有紧密，并无他意。在没有紧密的情况下，他说明没有连音的原因为“kālantarena byavadhānā”（因为有时间间隔）。“kālantarena”是指，在位于两处的音的发音时间之外，中间插入了其他时间。连音确实会发生……凭借紧密和言说意愿的力量，因为存在紧密。分词为：“buddha vīra atthurājaputtaṃ ajarāmaro”（佛陀、勇士、阿修罗王之子、不老不死者）。尽管所有这些以“yajjevaṃ”等所说的内容，有时仅凭词语的力量就能成立，但说这些是为了表明，这种方式也应适用于经教。

29. යුව

29. 青年

නනු [Pg.50] සුත්තෙ ‘ලුත්තා’ති පඤ්චමී නිද්දෙසා ‘පරෙස’න්ති හොතු, ‘යථාක්කමං’ති තු වචනාභාවෙ කථං යථාක්කමන්තීදං වුත්තන්ති ආහ-‘සමෙ’ච්චාති, සමා සඞ්ඛ්‍යා ගණනා යෙසු තෙ සමසඞ්ඛ්‍යා-උද්දෙසිනො අනුදෙසිනො ච, උද්දිසනං පඨමං නිද්දිසනං උද්දෙසො, අනුදිසනං පච්ඡා කථනං අනුදෙසො, උද්දෙසො අනුදෙසො එසමත්ථීති උද්දෙසිනො අනුදෙසිනො, තෙසං සමසඞ්ඛ්‍යානමුද්දෙසීනං අනුදෙසීනඤ්ච, ඉවණ්ණුවණ්ණාහි උද්දෙසිනො ද්වෙ, එ ඔකාරා අනුදෙසිනො ච ද්වෙති උද්දෙසීනමනුදෙසීනඤ්ච ඨාන්‍යාදෙසානං සමසඞ්ඛ්‍යා සියා, සතියඤ්ච තස්සං යථාක්කම මාදසා විධීයන්තෙ, ලොකතො සිද්ධිමුපදස්සෙති ‘තථාහි’ච්චාදිනා. අව…පෙ… එ ඔති පරෙසං මතං, විප්පටිපත්තීති විරුද්ධා පටිපත්ති පටිජානනං, පරෙ ‘‘සතිපි හෙට්ඨා වාග්ගහණෙ‘ක්වචාසවණ්ණං ලුත්තෙ’ති සුත්තෙ ක්වචිග්ගහණකරණතො අවණ්ණෙ එව ලුත්තෙ අසවණ්ණො විධි හොති, තතො ඉධ න හොති දිට්ඨුපාදාන’’න්ති වදන්ති, ක්වචීති අධිකාරො ඉධ න හොති මහුස්සවො මාතූපට්ඨානන්ති, පතිසද්දො ආධාරත්ථො, තෙන සමානාධිකරණො උරසද්දොපීති උරස්මින්ති නිච්ච සමාසත්තා අසකපදෙන විග්ගහෙ කතෙ ‘‘අසඞ්ඛ්‍යං විභත්ති’’ච්චාදිනා (3-2) සුත්තෙන අසඞ්ඛ්‍යසමාසොති දස්සෙතුමාහ-‘විභත්‍යත්ථෙසඞ්ඛ්‍යසමාසො’ති, එත්ථ පන යුවණ්ණානන්ති සංසාමි සමීපසමූහ විකාරාවයවාදීසු ඨාන්‍යාදෙසසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, තස්මා ඉවණ්ණුවණ්ණානං ඨානෙ එ ඔආදෙසා හොන්තීති අත්ථො, ඨානම්පන තිධා අපකංසො නිවත්ති පසඞ්ගො චෙති, තත්ථ ගුන්නං ඨානෙ අස්සා සම්බන්ධීයන්තු ති අපකංසො ඨානසද්දස්සත්ථො, ‘‘සෙම්හස්ස ඨානෙ කටුකමොසධං දාතබ්බ’’න්ති නිවත්ති ‘‘දබ්භානං ඨානෙ සරෙහි අත්ථරිතබ්බ’’න්ති පසඞ්ගො, තෙසු ඉධ පඨමදුතියා න යුජ්ජන්ති… නිච්චත්තා සද්දත්ථසම්බන්ධස්ස අපනයනවිනාසා න යුජ්ජන්තීති, තතියො තු (යුජ්ජති)… සුත්තෙ අත්ථාභිධානාය ඉවණ්ණුවණ්ණානං පවත්තිප්පසඞ්ගෙ තදත්ථාභිධානායෙව එඔආදෙසා භවන්තීති.

难道在规则中，不正是因为“luttā”是第五格的指示，才有了“paresaṃ”吗？但若无“yathākkamaṃ”（依次）之语，此“依次”又是如何说的呢？他说：“same”等。数目、计算相同者，即为“等数”——列举者(uddesino)与被列举者(anudesino)。“列举”(uddeso)是最初的指示，“被列举”(anudeso)是随后的说明。具有列举与被列举者，即是列举者与被列举者。对于这些等数的列举者与被列举者，其原音(ṭhānin)与替代音(ādesa)的数量也应相等。当数量相等时，替代便依序而施设。他以“tathāhi”等来显示此法在世间也成立。……“e o”是他人之见。“vippaṭipatti”是相反的理解或主张。他人说：“尽管从下方取了‘vā’一词，但在‘kvaci asavaṇṇaṃ lutte’这条规则中，由于使用了‘kvaci’一词，所以只有当a元音被省略时，异元音的规则才成立。因此，此处不适用，这是所见之例(diṭṭhupādāna)。”“kvaci”作为管辖规则，此处不适用，如“mahussavo”、“mātūpaṭṭhāna”。“pati”一词有处所(ādhāra)义，因此“ura”一词也与它同格，成为“urasmiṃ”。因为它恒为复合词，当用非成分词(asakapada)来分析时，他为了表明这是依据“asaṅkhyaṃ vibhatti”等(3-2)规则构成的非数复合词(asaṅkhyasamāsa)，而说“vibhatyatthe'saṅkhyasamāso”。此处，“yuvaṇṇānaṃ”是第六格，表示在“所有主、邻近、集合、变异、部分”等义中，原音与替代音的关系。因此，其义为：在i元音和u元音之处，以e和o为替代音。然而，“处”(ṭhāna)有三种：移离(apakaṃso)、止息(nivatti)和适用(pasaṅgo)。其中，“在牛之处拴马”，这是“处”一词作为“移离”的意义。“在痰之处应给苦药”，这是“止息”。“在吉祥草之处应铺芦苇”，这是“适用”。在此，前两者不适用……因为词与义的关系是恒常的，所以移离和毁坏不适用。但第三种（则适用）……在规则中，为了表达意义，在适用i元音和u元音的场合，正是为了表达那个意义，才有了e和o的替代。

30. යවා

30. 大麦

‘‘සත්තමියං [Pg.51] පුබ්බස්සෙ’’ති (1-14) පුබ්බස්ස කාරියවිධානතො සත්තමී නිද්දිට්ඨස්ස පරතා විඤ්ඤායතීති වුත්තියං ‘පරෙ’ති වුත්තං, එවමුපරිපි, පරෙහි ඉච්චස්ස අජ්ඣිණමුත්තො’ති සාධෙතුං ‘‘සබ්බොචන්ති’’ ‘‘අජ්ඣො අධී’’ති ච සුත්තිතං, තෙසමිධ පච්චක්ඛාතභාවදස්සනත්ථමාහ-‘ඉද’මිච්චාදි, අබ්භක්ඛානන්ති ඉමිනාව සිද්ධන්ති ‘‘අබ්භො අභී’’ති ච න වත්තබ්බං, ඉති+අස්ස ඉති ඨිතෙ පරලොපොති දස්සනත්ථං ‘ඉති අස්ස පරලොපො’ති ආහ, අන්වගමාතිආදීසු නිච්චං.

在“Sattamiyaṃ pubbasse”(1-14)中，由于对前者的作用规定，可知由第七格所指示者是在其后，因此在释论中说“pare”（在后），上文也是如此。为了证成“parehi iccassa ajjhiṇamutto”，引用了“sabbocanti”和“ajjho adhī”这两条规则。此处为了显示它们被否定的情况，而说“idaṃ”等词。“abbhakkhānaṃ”（诽谤）仅凭此即可成立，因此不必说“abbho abhī”。为了显示当“iti+assa”时，发生了后元音脱落(paralopo)，而说“iti assa paralopo”。在“anvagamā”等词中，这是恒常的。

31. එඔ

31. E、O

පුත්තා මෙ+අත්ථි, අසන්තො+එත්ථාති පදච්ඡෙදො.

“我有儿子们，此处无善人。”这是词语分解。

32. ගොස්ස

32. Gossa

අන්තාදෙසත්ථොති ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-17) බාධකස්ස ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සා’’ති (1-19) බාධකෙන ‘‘වානුබන්ධො’’ති (1-18) සුත්තෙන අන්තාදෙසත්ථො, තෙනෙව වුත්තං-‘බාධකබාධනත්ථොයමාරම්භො’ති, අවවාදෙසෙ පුබ්බසරලොපෙ දීඝෙච ගවාස්සං, ගවච්ඡන්ති නිච්චං. ඉදං කථං සිජ්ඣතීති සම්බන්ධො, ඉදන්ති යථරිවෙච්චාදිකං, කිං විනා සිජ්ඣතීති ආහ-‘එවාදිස්සා’තිආදි, එවස්ස ආදිඑකාරො එවාදි, තස්ස, රිආදෙසමන්තරෙනාති සම්බන්ධො, චසද්දො අට්ඨානප්පයුත්තො, රස්සවිධානඤ්චාති යොජනීයො, කතෙපි තස්මින්ති තස්මිං සුත්තෙ විහිතෙ ච, න සිජ්ඣතීති එවාදිස්ස රිආදෙසො න කතොති කත්වා වුත්තං, භුසං+එවාති (පන) ඨිතෙ මහාවුත්තිනා එවාදිස්ස ඉආදෙසෙ රූපසිද්ධි හොතෙව, ඉධ පන පකාරන්තරෙන ‘භුසාමිවෙ’ති සාධෙතුමාහ ‘තම්පි’ච්චාදි.

“antādesattho”（末尾替代之义）是说：规则“vānubandho”(1-18)规定了末尾替代，它作为对规则“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā”(1-19)的例外，而后者又是对规则“chaṭṭhiyantassā”(1-17)的例外。因此说：“此乃为阻碍障碍而设。”在“ava”替代中，前元音脱落并长音化时，[得]“gavāssaṃ”；“gavacchanti”是恒常的。关联是：“此如何成立？”“此”指“yatharivecca”等。他说：“无何而成立？”[答]：“evādissā”等。“evādi”是“eva”的起始元音“e”；关联是：“对它，没有ri替代”。“ca”字使用不当，应与“短音化规定”相连。之所以这么说，是因为即使在那条规则中作了规定，但由于没有对“evādi”作“ri”替代，所以不能成立。然而，当有“bhusaṃ+eva”时，根据《大释论》(Mahāvutti)，通过对“evādi”作“i”替代，其形式即可成立。但此处，为了以另一种方式证成“bhusāmive”，而说“tampi”等。

33. බ්‍යඤ්ජ

33. 辅音

රස්සදීඝානන්ති සුත්තෙ අවුත්තෙ කථං රස්සදීඝානන්ති ලභති උද්දෙසිනොති ආහ-‘දීඝස්සා’තිආදි, දීඝස්සාති රස්සස්සාති ච ඨානසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, පච්චාසත්‍යාති ඨානසො පච්චාසත්‍යා, ඉදඤ්ච නිස්සය වසෙන [Pg.52] වුත්තං, නිස්සයකරණමෙකො සත්ථාගතො ඤායොති, ඉධ නිච්චං-වීතිනාමෙති ථුල්ලච්චයං, ඉධ න හොති-ජනො සායං.

“Rassadīghānaṃ”（短音与长音）在经中未提及，如何能得到“短音与长音”的指示呢？他说：“dīghassā”（长的）等词。“dīghassā”（长的）与“rassassā”（短的）在位置关系上是第六格。“paccāsatyā”（邻近）是指位置上的邻近。此是根据依止（nissaya）而说，依止是一种导师所传之理（satthāgato ñāyo）。此处恒常：“vītināmeti 偷兰遮”；此处不发生：“jano sāyaṃ”（人们在傍晚）。

34. සර

34. 元音

ඨානසම්බන්ධෙති ඨිති ඨානං පසඞ්ගො, සම්බන්ධනං-සම්බන්ධො, ඨාන්‍යාදෙසභාවලක්ඛණො ඨානෙයොගනිමිත්තභූතො සම්බන්ධො ඨානසම්බන්ධො තස්මිං, ද්වෙ රූපානි හොන්තීති ඉමිනා න සරූපප්පධානොති දස්සිතං හොතීති සම්බන්ධො, හෙතුමාහ-‘බහුවචනනිද්දෙසා’ති, ද්වෙ රූපානිහොන්තීත්‍යාදි වචනමිදං දස්සෙති ‘‘සරූපප්පධානෙපි ද්විසද්දෙ ද්විසද්දසාමඤ්ඤෙන සඞ්ඛ්‍යාද්විසද්දානුසිට්ඨං නප්පයුජ්ජතෙ, තස්ස (පන) සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවචනසඞ්ඛ්‍යාභාවා එකවචනමෙව ( ) හොතී’’ති, ඉමිනා ච-ත්ථප්පධානො-යං නිද්දෙසො න සරූපප්පධානොති දස්සෙති, අධිපතිපච්චයො අධිපතිප්පච්චයොති අනිච්චං, ඉධ න හොති ඉධ මොදතීති, තං ඛණන්ති එත්ථ එකඞ්ගවිකලං පච්චුදාහරණන්ති සරම්හා පරත්තාභාවා න ද්විත්තං.

“位置关系”：位置即是住立、处所、关联；连结即是关系；具有位置与替代之特性、作为位置应用的标志的关系，即是位置关系。在此，“有两种形式”这句话表明，此处的重点不在于词形本身；其关联在于，他解释说：“因为是复数指示”。“有两种形式”等语表明：“即使在以词形为重点的‘二’一词上，也不能通过‘二’字的共性而应用为数词‘二’所教导的规则，因为它（指‘二’这个词本身）没有可数之物的数量，故只有单数形式。”由此表明，此指示是以意义为重点，而非以词形为重点。`adhipatipaccayo`作`adhipatippaccayo`是非定则的。例如‘idha na hoti’（此处无）和‘idha modati’（此处喜）。‘taṃ khaṇaṃ’是一个不完整的反例，因为（辅音）不在元音之后，故不重叠。

35. චතු

35. 四

තබ්බග්ගෙ තතියපඨමාති කස්මා වුත්තං චතුත්ථ (දුතිය) සද්දෙහි වග්ගක්ඛරෙස්වෙව ගය්හමානෙසු තථා නිද්දෙසො යුත්තො, න හි චතුන්නම්පූරණො චතුත්ථො ද්වින්නම්පූරණො දුතියොති අක්ඛරායෙව වුච්චන්තීති ආසඞ්කිය ‘විනාපී’තිආදිමාහ, අක්ඛරෙ අක්ඛරවිසයෙ චතුත්ථාදි වොහාරො කරීයමානො වග්ගග්ගහණං විනාපි වග්ගක්ඛරෙයෙව රුළ්හො පසිද්ධොති සම්බන්ධො, හෙතුම්හි ඉතිසද්දො, යතො එවං, තස්මා කාරණා ‘තබ්බග්ගෙ තතියපඨමා’ති වුත්තන්ති අධිප්පායො, තබ්බග්ගෙති චතුත්ථදුතියා යස්මිං, තස්මිංයෙව වග්ගෙති අත්ථො, පච්චාසත්තීති පති ආපුබ්බා ‘සද-විසරණගත්‍යවසාදනෙසු’ඉච්චස්මා ඉත්ථියං භාවෙත්තිම්හි නිප්ඵජ්ජතීති දස්සෙතුමාහ-‘පච්චාසීදන’මිච්චාදි, යථායොග්ගන්ති චතුත්ථක්ඛරෙ චතුත්ථස්ස තතියො දුතියක්ඛරෙ දුතියස්ස පඨමොති එවං යොග්ගමනතික්කම්ම, ධස්ස දභාවොති ඉමිනාව පුබ්බස්ස ධස්ස දත්තමුපලක්ඛෙති, තථා යසත්ථෙරොති. ථෙරොති එත්ථ එකාරො වග්ගක්ඛරො [Pg.53] න හොතීති තස්මිං තවග්ගදුතියක්ඛරස්ස තස්ස තො පඨමො න හොති. පන්ථොති එත්ථ තවග්ග දුතියක්ඛරෙන ථකාරෙන තබ්බග්ගභූතෙ නකාරෙ සතීපි න සො තබ්බග්ගදුතියක්ඛරොති න තස්ස පඨමො තො, එත්ථ නිග්ඝොසො නිඝොසොතිආදි අනිච්චං, දඩ්ඪො නිට්ඨානන්ති නිච්චං.

为何说“于其组中为第三与第一”？因为当第四（第二）音仅被理解为组字母时，这样的解释是恰当的。为避免有人误认为“第四”是指四个字母的完成，“第二”是指两个字母的完成，而说的是字母本身，因此说“即使没有”等。在字母的领域，使用“第四”等说法时，即使没有指明组别，也已约定俗成地仅用于组字母。这是其中的关联。`iti`一词在此是表原因。因为如此，所以说“于其组中为第三与第一”，此为其意。“于其组中”意为：在第四和第二字母所属的那一组中。“邻近”一词，是为了表明它由`sad`（去、散、行、灭）加上前缀`pati`和`ā`，在阴性、表状态义中由后缀`-ti`派生而来，才说“邻近”等。“如其所应”意为：第四字母对应为第三字母，第二字母对应为第一字母，如此不违越其相应性。通过“`dh`变为`d`”，即指明了前面的`dh`变为`d`，如在“耶舍长老”一词中。在“长老”一词中，`e`不是组字母，因此它前面的`ta`组第二字母`th`，不变成第一字母`t`。在“路径”一词中，`ta`组的第二字母`th`与同组的字母`n`在一起，虽然如此，但它（指`n`）不是该组的第二字母，因此`th`不变成第一字母`t`。此处，`nigghoso`作`nighoso`等是非定则的，而`daḍḍho`（烧尽）和`niṭṭhāna`（完成）是固定的。

36. විතිස්ස

36. 维提舍

ඉතිසද්දො-නුකරණං. නිපාතස්ස පකතිවියා-නුකරණං භවති, අනුකරණඤ්ච ද්විධා අසාධුසද්දරූපං සාධුසද්දරූපන්ති, තෙසු භාරවාහකො කොචි තෙන පීළිතො ‘අහො භාරො’ති වත්තබ්බෙ සත්තිවෙකල්ලා ‘අහො බාල’ ඉච්චාහ, තංසමීපවත්තී ‘කිමයමාහෙ’ති කෙනචි පුට්ඨො සමානො ‘අහො බාල ඉච්චයමාහෙ’ති වදති, ඉධමසාධුසද්දරූපං, ඉතීති පන සාධුසද්දරූපං, තස්මා තතො-නුකාරියෙනාත්ථෙන සාත්ථකත්තා ඨානසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී.

“iti”一词是模仿词。小品词是其自然形式的模仿，模仿分为两种：不正确的词形和正确的词形。例如，一个搬运重物的人被压得喘不过气，本应该说“啊，好重的负担啊！”（aho bhāro），却因为口齿不清说成了“啊，愚蠢的人啊！”（aho bāla）。站在旁边的人听到后，有人问他：“他在说什么？”，他回答说：“他说‘啊，愚蠢的人啊！’”，这就是不正确的词形。而以`iti`引述，则是正确的词形。因此，因为它通过被模仿者的意义而具有意义，所以在位置关系上使用第六格。

37. එඔ

37. e和o

නනු ‘‘විතිස්සෙවෙ වා’’ති (1-36) වොත්‍යනුවත්තිය අවණ්ණෙ එඔනං වො හොතීති ච සක්කා විඤ්ඤාතුං, තථා සති ‘අවණ්ණෙ ක්වචි වො හොතී’’ති වත්තබ්බං ‘අහොති වා’ති කස්මා වුත්තන්ති චොදනමාසඞ්කියාහ-‘ඔකාරස්සපි’ච්චාදි, ඨානිභාවෙන නිද්දිට්ඨත්තාති ‘‘එඔන’’න්ති (1-31) වකාරාදෙසස්ස විජ්ජමානත්තා වකාරාදෙසම්පති පුන ඔකාරො ඨානිභාවෙන නිද්දිසිතබ්බො න සියාති අධිප්පායෙනාහ, න නිමිත්තන්ති එඔනං වකාරාදෙසත්ථං අවණ්ණො කාරණං න හොතීති අත්ථො, අඤ්ඤථාති අවණ්ණස්ස නිමිත්තත්තෙ, ඔකාරං න පඨෙය්‍යාති සම්බන්ධො, මකාරාගමෙ’යාච කමාගතෙ අග්ගමක්ඛායතී’ති, ස්වෙ භවන්ති විග්ගය්හ තනප්පච්චයෙ තද්ධිතවුත්තියං විභත්තියා ‘‘එකත්ථතායං’’ති (2-119) ලොපෙ අකාරාදෙසෙ දීඝෙච ස්‍යාදිම්හි ස්වාතනං ද්විත්තෙ හිය්‍යත්තනං. ස්වාතනන්තිආදීසු නිච්චං, ඉධ නහොති පරෙච න විජානන්තීති.

难道不可以通过沿用来自“vitisseve vā”(1-36)的“vo”，而得知在非a元音后，e和o变为vo吗？既然如此，就应当说“在非a元音后，有时变为vo”。为何要说“或变为a”呢？预见到此质难，他说道：“okārassapi”(甚至o音)等。他意指：因为在“eonaṃ”(1-31)中，e和o已被指定为被替代音，且v音的替代已存在，所以o音不应再被指定为v音替代的被替代音。“非因缘”，其义为：非a元音并非e和o变为v音的因缘。否则，若非a元音是因缘，他便不会读出“o”音。这是其关联。“m的增补，以及y的依次出现，被称为第一”。“sve bhavanti”(他们明天将存在)——在分析“tana”后缀时，于派生词的用法中，通过格位，依“ekatthatāyaṃ”(2-119)而省略，并作a音替代和长音化，在“syā”等之后，有“svātanaṃ”(未来的)；在重叠时，则为“hiyyattanaṃ”(过去的)。在“svātanaṃ”等词中是恒常的，此处则不然，其他人也不了解。

38. නිග්ග

38. 随韵

කථ‘මාගමො [Pg.54] හොතී’ති වුත්තං යදි නිග්ගහීතමාගමො සියා සුත්තෙ ආගමග්ගහණෙන වා භවිතබ්බං ඤ-ම-කාද්‍ය නුබන්ධවිසෙසෙන වා ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘අසති පි’ච්චාදි, ආගමාවසායෙ කාරණමාහ-‘ආදෙසත්තායොගා’ති, ආදෙසත්තායොගො කථං විඤ්ඤායති ච්චාහ-‘ඨානිනිද්දෙසාභාවතො’ති, තථා සති ආගමිනිද්දෙසාභාවා ආගමත්තම්පි න සියාති චොදෙති ‘යජ්ජෙව’මිච්චාදිනා, න-ඉති චොදනං පටික්ඛිපිත්වා තස්ස ආගමත්තමෙව සාධෙතුමාහ-‘තස්සා’තිආදි, තස්සාති නිග්ගහීතස්ස, රස්සානුප්පවත්තිතො රස්සසරමෙව අනුගන්ත්වා පවත්තිතො, අයමෙවත්ථො වුත්තියම්පි දස්සිතොයෙවාති වත්තුමාහ-‘එතදෙවෙ’ච්චාදි, පුරිමා ජාතීති විසෙසනසමාසෙකතෙ රස්සෙ ච බින්ද්වාගමො, පරනිමිත්තස්සානිද්දිට්ඨත්තා බහුසද්දෙ-න්තස්ස බින්ද්වාගමෙ බහුං, සතිපි පයොගානුසාරිත්තදීපකස්ස ක්වචිසද්දස්සාපි වවත්ථිතවිභාසත්තෙ වාසද්දස්සාපි තාදිසත්තස්සෙව පටිපාදකත්ත සභාවං දස්සෙතුං ‘වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්සා’ති වුත්තියං වුත්තං, වවත්ථිතස්ස ලක්ඛියස්ස අනුරොධෙන ලක්ඛණප්පවත්තිකා විභාසා වවත්ථිතවිභාසා, අභෙදෙන තු වාධිකාරො වවත්ථිත විභාසා, තස්සා භාවො වවත්ථිතවිභාසත්තං, තස්මා, ඉධ න හොති ඉධ මොදති, ඉමස්මිං ඨානෙ ආගමත්තප්පකාසකො ඨානිනිද්දෙ සාභාවා ආදෙසත්තායොගසඞ්ඛාතො කාරණවිසෙසො සමත්ථො, තස්ස භාවො සාමත්ථියං-අත්ථබල-මඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණං, සචාති සො ආගමො ච.

“如何是增补？”若谓随韵是增补，那么在规则中，它应被视为增补，或者通过ña、ma、ka等特定附缀来表示。考虑到这种疑虑，他便说：“即使没有”等等。在关于增补的结论处，他说明原因：“因为不适合作为替代”。如何得知不适合作为替代呢？他回答说：“因为没有指出所替代的本位”。如果这样，因为没有指出被增补的对象，那么增补的性质也无法成立。他用“正是如此”等进行反驳。驳斥此质难后，为了确立其增补的性质，他便说：“它的”等等。“它的”指的是随韵，因为它是在短音之后，仅仅跟随短音而出现。他接着说：“这本身”等等，意即这个含义在注释中也已展示。“前面的种类”——在形容复合词中，于短元音后有随韵的增补。因为没有指出后续的缘由，所以在“bahu”一词的结尾添加随韵，变为“bahuṃ”。即使有“kvaci”一词能揭示对用法的遵循，但为了展示“vā”(或)一词也同样具有确立其作为限定性选择的自性，注释中说：“因为是限定性选择，或因为是统摄规则”。限定性选择，是指规则的应用须依据特定的目标对象。然而，无差别的统摄规则就是一种限定性选择。它的性质即是限定性选择性。因此，才会有“idha na hoti”(此处没有)、“idha modati”(此处欢喜)这样的不同情况。在此处，能够彰显增补性质的，是由于没有指示所替代的本位而被称为“不适合作为替代”的这一特殊原因，它是足以说明问题的。它的性质是能力，其特征是语义的力量和非他性（即不可能以其他方式存在）。如果是这样，那么它就是增补。

39. ලොපො

39. 省略

ලොපසද්දස්ස භාවසාධනමත්තමෙව සාධෙතුමාහ-‘තෙනෙ’ච්චාදි, ලොපොති යදි කම්මසාධනො සියා තදා තෙන සමානාධිකරණං කත්වා උපරි ‘‘පරසරො’’ති සුත්තමාරභීයෙය්‍යාති බ්‍යතිරෙකමාහ ‘න පරසරො’ති, ඉධ න හොති සඞ්ගරො.

仅仅是为了确立“省略”的状态义，他才说“以彼”等。如果“省略”是依业格成就，那么就应与彼同格，并在后面开始“后音”这条经则。为了排除此点，他才说“非后音”。于此，则无混淆。

40. පර

40. 后

ත්වංසි [Pg.55] ත්වමසීති විකප්පො, ඉධ න හොති තාසාහං.

“tvaṃsi”与“tvamasi”（你是）是两种变体。于此，“tāsāhaṃ”则不成。

41. වග්ගෙ

41. 组

නනු වග්ගෙවග්ගන්තොති එත්තකෙයෙව වුත්තෙ යස්මිං (කිස්මි)ඤ්චි වග්ගක්ඛරෙ පරෙ බින්දුනො යොකොචි වග්ගන්තො අනියමෙන භවෙය්‍ය තථා සති අනිට්ඨම්පි සියාත්‍යාසඞ්කිය පච්චාසත්තිං සන්නිස්සායානිට්ඨ නිවත්තින්දස්සෙතුමාහ-‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’තිච්චාදි, සොවාති වග්ගන්තොව, තස්මින්ති වග්ගක්ඛරෙ.

难道不是这样吗？如果只说“于组中为组末音”，那么当随韵点（bindu）后跟任何组字母时，它就可能不确定地变成任何组末音，这样就会出现不希望的结果。由于有此疑虑，故依据邻近性，为了显示能避免不希望的结果，他才说“于组中为组末音”等。“彼”即是组末音，“于彼”即是于组字母。

42. යෙව

42. 唯

නනු සද්දත්තා බ්‍යභිචාරිත්තා එවස්ස තාව සද්දො හොතු, සංයතො, සංහිතොති සද්දෙකදෙසභූතානම්පි සම්භවා තෙපි ගහෙ තබ්බා සියුන්ති ‘යඑවහි සද්දෙසු’ති යහීනම්පි කථං සද්දවොහාරො කතොති ආහ ‘එවා’තිආදි, එත්ථායමධිප්පායො ‘අබ්‍යභිචාරිනා බ්‍යභිචාරී නියම්‍යතෙ’ති.

难道不是这样吗？由于“eva”（唯）是词语，且有变异，故首先它是一个词语。当它被结合、连接时，即使是词语的一部分也可能出现，这些也应被接受。那么，对于像“ya-eva-hi saddesu”这样缺少了“ya”的情况，如何还能称之为“词语”呢？为此，他才说“eva”等。此处的意趣是：“以不变者来限定可变者”。

43. යෙසං

43. 于彼等

යසද්දෙ පුබ්බසුත්තෙනෙව සංස්සප්‍යාදෙසෙ සිද්ධෙ සො ( ) ය කාරමත්තෙයෙව පරෙ සංස්සෙව (යථා) සියාති සුත්තමිදමාරද්ධං.

于代词“ya”，当对“saṃ”的替代已由前一经则成立时，为了使该替代仅在后跟“ya”字母时发生，才开始此经则。

44. වන

44. 林

ඨානිනමාසිලිස්ස ගච්ඡති පවත්තතීති ආගමො නාම, කො-යමෙත්ථ ඨානීති ආහ-‘සරස්සාති, සුත්තෙ අනුවත්තස්ස ච අවිජ්ජමානත්තා ‘සරස්සා’ති කුතො ලබ්භතීති චොදෙති ‘නනු චෙ’ත්‍යාදිනා. ආගමසුතියා වනාදීනං ඨානිසුතියා අභාවෙපි සාමත්ථියා බ්‍යඤ්ජනස්ස වා ආගමො සියා සරස්ස වා, යදි බ්‍යඤ්ජනස්ස වා සියා (න) ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති (5-92) සුත්තිත මාචරියෙන, තස්මා තදෙව ඤාපෙති ‘සරො යෙවෙත්ථ ඨානී භවිතුමරහතී’ති. වුච්චතෙච්චාදිනා පරිහාරමාහ, නිපුබ්බා පදිස්මා අනප්පච්චයෙ ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති යුකඅන්තාවයවො [Pg.56] ‘‘තවග්ගවරනා’’දිනා (1-48) යෙ දස්ස ජො ‘‘වග්ගල සෙහිතෙ’’ති (1-49) (යස්ස ජො) නිපජ්ජනං, මානන්තත්‍යාදීසූති අධිකාරාති ‘‘ක්‍යො භාවකම්මෙස්වපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසූ’’ති (5-17) ඉතො මානන්තත්‍යාදීසුති අධිකාරා, පච්චයන්තරෙති මානන්තත්‍යාදීතො අඤ්ඤස්මිං පච්චයෙ, කච්චායනෙන ‘අතිප්පගොඛොතාවා’ති සාධනත්ථං ‘‘ක්වචි ඔ බ්‍යඤ්ජනෙ’’ති ඔකාරාගමො ගකාරාගමො ච සුත්තන්තරෙන විහිතො, තං පකාරන්තරෙන සාධෙතුං වුත්තියං-‘අතිප්පගො ඛො තාවා’ති යං වුත්තං තං දස්සෙතුං ‘අතිප්පා’තිආදි වුත්තං.

增音（āgamo）名为依附于原式（ṭhānin）而生起、运行者。此处何者为原式？他答道：“元音的。”经中无有随顺词（anuvatta），故“元音的”从何而得？他以“难道不是这样吗”等语诘问。虽然在关于增音的经则中，没有说明“林”等的原式，但依其功能，增音可以是辅音的增音，也可以是元音的增音。若为辅音的增音，则导师不应在“于词首等处，某时”（5-92）此经则中教授。是故，唯此显示“此处唯元音应为原式”。他以“所言”等语给出答复。从带“ni”前缀的“padis”词根，当无“ana”后缀时，依“于词首等处，某时”（5-92）此经则，其末尾成分为“yuka”；依“tavaggavaranā”等（1-48）此经则，“ya”变为“ja”；依“vaggala sehite”（1-49）此经则，（“ya”的“ja”音）得以成立。“摩那埵（mānatta）”等的支配规则，是来自“在状态和业、在非现见中，于摩那埵等”（5-17）此经则的支配规则。在“摩那埵”等之外的其他后缀中，迦旃延（Kaccāyana）为了证成“atippagokhotāvā”，通过另一条经则“kvaci o byañjane”，规定了“o”元音增音和“g”辅音增音。为了以另一种方式证成，论中说“atippago kho tāvā”，为显示此义，故说“atippā”等。

46. ඡ

46. 六

ද්වාදයො අට්ඨාරසන්තා බහුවචනන්තාති ‘ඡකී’ති වත්තබ්බෙ ‘ඡා’ති එකවචනං න යුජ්ජතීති චොදෙති ‘නනුචා’තිආදිනා, පරිහරති නච්චාදිනා, නෙති ‘ඡළො’ති අයුත්තො-යං නිද්දෙසො න හොතීති අත්ථො, ඡසද්දස්ස අනුකරණත්තා ඡසද්දානුකරණත්තා, හෙට්ඨා වුත්තසාධුසද්දරූපා සාධුසද්දරූපමනුකරණං විභජති ‘අනුකරණඤ්ච දුවිධ’මිච්චාදිනා, පරිච්චත්තො ජහිතො අත්ථො විධිනිසෙධරූපො යස්ස තං පරිච්චත්තත්තං, එත්ථ පන ඡසද්දෙන ඡසඞ්ඛ්‍යාවිසෙසො පරිච්චත්තො, අභිධායතො හොතීති ඉමිනා ඡසද්දස්ස අනුකාරියෙනාත්ථෙනාත්ථවන්තත්ථමාහ, එකවචනන්තස්ස නිද්දෙසො කතො… ඡසද්දවචනීයස්ස ඡස්ස එකත්තා, අනුකාරියස්සාති එකාදිනො සඞ්ඛ්‍යා සද්දස්ස තදඤ්ඤස්ස වා යදනුකාරියමෙකාදිකං තදඤ්ඤං වා සද්දරූපං තස්ස. සඞ්ඛ්‍යාදිවිසෙසන්ති එකත්තාදිසඞ්ඛ්‍යාවිසෙසං තදඤ්ඤං වා, ‘‘යොම්හි ද්වින්නං දුවෙ ද්වෙ’’ති (2-219) සුත්තෙ ද්විසද්දො-නුකාරියං ද්විසද්දරූපං තබ්බචනීයඤ්ච ද්විසඞ්ඛ්‍යාවිසෙසම්පරාමසතීති තබ්බාචකං ද්වින්නන්ති බහුවචනං, අථ ‘ළඤි’ති කස්මා න වුත්තං එවඤ්හි සති ඤානබන්ධත්තාළකාරො ආද්‍යවයවො භවිතුමරහතීති චොදනම්මනසි නිධාය ‘ඡසද්දා’තිආදිමාහ, අන්තාපවාදෙන විධීයමානො ළකාරො ඡ සද්දා පරස්සාදිස්ස ආගමත්තා…පෙ… හොතීති සම්බන්ධො, අන්තාපවාදෙනාති ඉමිනා ‘සරස්සා’ති ඡට්ඨීනිද්දෙසතො ‘‘ඡළීයන්තස්සා’’තී-මස්ස [Pg.57] විසයභාවං දීපෙති, පරස්සාති ඉමිනා ‘ඡා’ති පඤ්චමීනිද්දෙසතො ‘‘පඤ්චමියං පරස්සා’’තීමස්ස විසයභාවං, ආදිස්සාති ඉමිනා ළස්සෙකවණ්ණත්තා අන්තාපවාදෙන ‘‘ආදිස්සා’’ති සුත්තෙ න ආද්‍යන්තො වියෙකොපි සරොති සරස්සාදිස්ස පත්තිං දස්සෙති, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘ඡා’ති පඤ්චමීනිද්දෙසා ‘‘පඤ්චමියං පරස්සා’’ති (1-15) පරස්ස සම්පත්තං කාරියං එකවණ්ණත්තා ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-17) අන්තස්ස සම්පත්තං ‘‘ආදිස්සා’’ති (1-16) ආදිවණ්ණස්ස පප්පොතී’’ති. ආදිභූතොව හොතීති අසතිපි ඤකාරෙ ආගමග්ගහණානුවත්තියා ආගමිනං සරං අවිනාසෙන්තො තස්ස ආද්‍යවයවභූතොව හොතීති අත්ථො, ලකාරං කරොන්ති ‘‘යවමදනතරලාචාගමා’’ති සුත්තෙන, තන්ති ලකාරකරණං උභින්නමවිසෙසවචනඤ්ච අයුත්තතං දස්සෙති ‘තෙසම්පි’ච්චාදිනා, තෙසම්පීති කච්චායනානම්පි, අක්ඛරසඤ්ඤායන්ති ‘‘අක්ඛරාපාදයො එකචත්තාලීස’’න්ති විධීයමානඅක්ඛර සඤ්ඤායං. අවිසෙසෙ ලළානං නානත්තාභාවෙ, පාකටො වාති ඉමිනා සුතිලිපිභෙදස්ස පච්චක්ඛසිද්ධතන්දස්සෙති, තත්ථ හි සොතවිඤ්ඤාණවීථියා ලළානං විසුංවිසුං ගහණං සුති, තංතං දෙසවාසීනං ලෙඛා ව වත්ථානං ලිපි, තෙසං භෙදො සොතචක්ඛුවිඤ්ඤාණගය්හත්තා පච්චක්ඛසිද්ධො, ඡළභිඤ්ඤාති විකප්පෙන ළකාරාගමපක්ඛෙ රූපං.

他以“nanu ca”等语提出质难：既然“二”等和“十八”等都是复数结尾，当应说“chakī”时，说单数的“chā”是不恰当的。他以“na ca”等语反驳，其意思是：“chaḷo”这一解释并非不妥当，因为它是对“cha”字的模仿。他以“模仿亦有二种”等语，分析了下文所说的正词形对正词形的模仿。其意义——规定与禁止的形式——被舍弃(pariccatto)，此即“意义被舍弃”(pariccattattaṃ)。然而在此，“cha”字舍弃了数“六”的特指。他以此句“由能诠而有”说明，“cha”字的模仿者所具有的意义是有意义的。单数结尾的解释已作出……因为“cha”字所指称的“六”是单一的。“对于被模仿者”是指：对于“一”等数词或其他的词，其所模仿的“一”等或其他词形。“数等差别”是指“一”等数的差别或其他差别。在“yomhi dvinnaṃ duve dve”(2-219)这条规则中，“dvi”字指涉被模仿的“dvi”词形及其所指称的数“二”的差别，因此其能指“dvinnaṃ”是复数。那么，为何不说“ḷañi”呢？因为如果这样，ḷ字母由于与“ñāṇa”(智)的关联，应能成为首要构件。他心中记着此质难而说“从cha字”等。通过“末尾例外”(antāpavāda)所规定的ḷ字母，是跟在“cha”字之后成分的词首增音……这是其关联。通过“末尾例外”，他阐明了这是“chaḷīyantassā”的适用范围，因有“sarassa”的第六格指称；通过“之后”(parassa)，他阐明了这是“pañcamiyaṃ parassā”(在第五格时，对之后者)的适用范围，因有“chā”的第五格指称；通过“之首”(ādissa)，他表明由于ḷ是单字母，通过“末尾例外”，它获得了元音之首的位置，如规则“ādissa”所说。此处的意趣是：由于“chā”的第五格指称，它获得了适用于之后者的功能(依“pañcamiyaṃ parassā”，1-15)；由于是单字母，它获得了适用于末尾的功能(依“chaṭṭhiyantassā”，1-17)，以及适用于首字母的功能(依“ādissā”，1-16)。“它本身成为首要部分”的意思是：即使没有ñ字母，通过“增音”一词的随转，它在不破坏其所增附的元音的情况下，成为其首要构件。他们依据“yavamadanataralācāgamā”这条规则造作ḷ字母。而他以“tesampi”(他们也)等语，显示了那种ḷ字母的造作以及(la与ḷ)二者无差别的说法是不恰当的。“tesampi”即“kaccāyanānampi”(迦旃延等人也)。“在字母概念中”是指：在由“akkharāpādayo ekacattālīsaṃ”(字母以a等为首共四十一)所规定的字母概念中。当la与ḷ无差别、无多样性时，他以“或为显现”(pākaṭo vā)此语，显示听闻(suti)与书写(lipi)的差异是现量成立的。因为在那里，耳识过程中对la与ḷ的分别把握是“听闻”；各个地方居民的书写或器物上的文字是“书写”；它们的差异因可被耳识和眼识所把握而为现量成立。“chaḷabhiññā”(六神通)是在ḷ字母作为增音的选项下的形式。

47. තද

47. 那时

ඉස්ස අත්තං නිපාතනා, දකාරො පන ‘‘මයදා සරෙ’’ති (1-44), පදන්තරෙනාතිආදීති ඉමිනා අඤ්ඤෙන පදෙන, සාධූනි භවන්තීති වුත්ති පාඨස්ස අත්ථං වත්තුං ‘සාධූනි භවන්තීති නිපාතනතො’ති ආහ, තත්ථ කාරණමාහ-‘ය’මිච්චාදි, අප්පත්තස්ස පාපනම්පත්තස්ස පටිසෙධො ච නිපාතනං, තෙසං ඉධ පාඨාති තෙසං තථා ඉච්ඡන්තානං ඉධාති නිපාතස්ස ඉමස්මිං තදමිනාදිසුත්තෙ පාඨා, උද්ධස්ස උදූති උද්ධං ඛමස්සාති අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ උද්ධංඛ ඉති ඨිතෙ උද්ධංසද්දස්ස උදුආදෙසො, අස-භොජනෙ ඉච්චස්මා ‘‘ක්වචණ’ ඉති (5-41) සුත්තෙන අණ්පච්චයෙ අසසද්දො නිප්ඵජ්ජතීති ආහ-‘පිසිතමසනා’ති ‘‘ක්වචණ’’ ඉති මහියං [Pg.58] රවතීති ඨිතෙ ඉමිනාව ගණනිපාතනෙන සමාසෙ කතෙ මයූරසද්දො නිප්ඵජ්ජතීති දස්සෙතුමාහ ‘මහිසද්දස්සෙ’ච්චාදි, අස්ස තදමිනාදිගණස්ස ආගතිගණත්තා එවමඤ්ඤෙපීති සම්බන්ධො, වුත්තන්ති පාඨසෙසො. දීඝනිකායාදීසු පඤ්චසු නිකායෙසූති–

“Issa”是依特殊构词法(nipātanā)而成。而“da”字母，则如(规则1-44)“mayadā sare”，是藉由另一个词，如“padantarena”等。为了说明释文“sādhūni bhavanti”(它们是正确的)的意义，他说：“从‘sādhūni bhavanti’这个特殊构词法”。在此，他说明了原因：“yaṃ”等。特殊构词法是使未达成的达成，并遮止已达成的。对于那些希望如此的人，在此处读诵，即是在此以“tadā”、“aminā”等开头的规则中，读诵此不变词(nipāta)。“uddhaṃ”作“udu”，如在他义复合词(aññapadatthasamāsa)中，当为“uddhaṃ khamassa”时，当为“uddhaṃkha”时，“uddhaṃ”一词被替换为“udu”。从意为“食”的“asa”，依(规则5-41)“kvacaṇa”，加上“aṇ”后缀，形成“asa”一词，他说：“pisitamasanā”(食肉者)。为了说明当为“mahiyaṃ ravati”(在大地上鸣叫)时，正是通过此类的特殊构词法构成复合词，而形成“mayūra”(孔雀)一词，他说：“mahi一词的”等等。因为这个以“tadā”、“aminā”等开头的词组是开放类(āgatigaṇa)，所以其他词也是如此，这是其关联。已说者即为经文的其余部分。在《长部》等五部中——

‘‘දීඝමජ්ඣිමසංයුත්ත, අඞ්ගුත්තරිකඛුද්දකා;

නිකායා (පඤ්ච) ගම්භීරා, ධම්මතො අත්ථතොචිමෙ’’ති.

《长部》、《中部》、《相应部》、《增支部》和《小部》；这五部尼迦耶于法与义皆甚深奥。

වුත්තෙසු දීඝාගමාදීසු පඤ්චසු නිකායෙසු, ඤාතබ්බාති වණ්ණා ගමාදිද්වාරෙන ජානිතබ්බා, පඤ්චවිධං පඤ්චප්පකාරං නිරුත්තමුච්චතෙති සම්බන්ධො, නිබ්බචනං නිරුත්තං, නපුංසකෙ භාවෙ ත්තො, අත්ථකථනවාක්‍ය පුබ්බකමුච්චාරණමිච්චත්ථො, තදභිධායි සත්ථමප්‍යභිධානෙ-භිධෙය්‍යො පචාරා තදත්ථතාය වා නිරුත්තමුච්චතෙ, වුත්තනිරුත්ති ලක්ඛණෙන…පෙ… වෙදිතබ්බාති ඉමිනා නිරුත්තසත්ථෙ යෙ සද්දා පටිපදං නිප්ඵාදියන්ති තෙසමිදං සාමඤ්ඤෙන නිප්ඵාදනන්ති දීපෙති, ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකොති එත්ථ ණිකෙ දකාරවකාරානං මජ්ඣෙ ඔකාරාගමො, හිංසිස්මාති ‘හිංස-හිංසාය’ මිච්චස්මා, අප්පච්චයෙති ‘‘සාවකාරකෙස්ව ඝණ්ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙ, නිජකොති එත්ථ ජකාරස්ස යකාරෙ නියකො. අථ වණ්ණවිකාරොති වුත්තත්තා ජවණ්ණස්ස යාදෙසෙ නියකාදයො තාව සිජ්ඣන්තු, සුසානාදයො කථං ඡවපදාදිවිකාරත්තා සුසානාදීනන්ති ආහ ‘පදවිකාරොපි’ච්චාදි. අඤ්ඤථා වණ්ණසමුදායාදෙසස්ස විසුංගහණෙ ඡබ්බිතොපත්තියා ‘පඤ්චවිධං නිරුත්ත’න්ති සඞ්ඛ්‍යානියමො න යුජ්ජෙය්‍යාති භාවො. යොගො සම්බන්ධො, තථාහිච්චාදිනා ධාතුස්ස අත්ථාතිසයෙන යොගම්පාකටීකරොති, රවනකිරියාති සම්බන්ධොති කෙකායිතාන්‍යසද්දනකිරියාභිසම්බන්ධො. මයූරොති එත්ථ රවති මයූරරාවෙ එව වත්තතෙ, න සාමඤ්ඤෙන රවනකිරියාමත්තෙති භාවො.

在已述的长音(dīgha)、增益(āgama)等五部(nikāya)中，当知是通过字母增益(vaṇṇāgama)等途径而了解。其关联为：被称为有五种、五类的词源学(nirutta)。词源学即是语源解释(nibbacana)；在中性词中，tva(-tto)后缀表状态义。其义为：发音以释义句为前导。能诠释它的论典，也因能诠与所诠的转喻，或因其具有彼义，而被称为词源学。通过“由已说的词源学特征……当知”此句，表明了这（五种方法）是在词源学论典中，对逐词形成的语词的一般派生法。在“dovārika”(守门人)一词中，是由“dvāre niyutto”(被派在门口)加上“ṇika”后缀，在“d”和“v”字母之间增益了“o”字母。“hiṃsā”(伤害)是从“hiṃsa-hiṃsāya”(伤害义的词根hiṃs)，依(规则5-44)“sāvakārakesva ghaṇghakā”加上“a”后缀而成。在“nijaka”一词中，“j”字母变为“y”字母，成为“niyaka”。其次，因已说“字母变化”，故通过“j”字母替换为“y”，“niyaka”等词便可成立。但“susāna”(墓地)等词如何成立呢？因“chava”(尸体)一词等的变化，作者针对“susāna”等词说：“亦有词的变化”等。否则，若将词组的替换分开来看，则会得出六种，那么“五种词源学”的数量限定就不成立了，此为其意。“瑜伽”(yoga)即关联。通过“tathā hi”(诚然)等，阐明了词根与特定意义的关联。与“鸣叫”行为的关联，是指与孔雀鸣叫(kekāyitā)等其他发声行为的关联。在“mayūra”(孔雀)一词中，“ravati”(鸣叫)仅用于孔雀的叫声，而非泛指一般的鸣叫行为，此为其意。

48. තව

48. 你的

වණ්ණමත්තස්සෙ වාති වණ්ණසාමඤ්ඤස්සෙව, මත්තසද්දො එත්ථ සාමඤ්ඤ වචනො. යකාරස්සච චාදෙසොති සම්බන්ධො, දයකාරානං ජත්තන්තිස්ස [Pg.59] ඉමිනා, යස්ස ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති (1-49) ජත්තං, අත්තානමධිකිච්ච පවත්තන්ති අත්ථෙ අසඞ්ඛ්‍යසමාසො.

“Vaṇṇamattassa vā”即是“vaṇṇasāmaññassa eva”（仅就一般字母而言），在此处，“matta”一词意为“一般”。其关联是：“y”字母亦被“c”字母替换。通过此（规则），“d”和“y”字母变为“j”，其中“y”变为“j”是依（规则1-49）“vaggalasehi te”。在“就其自身而转起”的意义上，是无数量复合词（asaṅkhyasamāsa）。

49. වග්ග

49. 品

යන්තං සද්දානං නිච්චසම්බන්ධිත්තෙපි පක්කන්තවිසයත්තා තංසද්දො යංසද්දං නාපෙක්ඛතෙත්‍යාහ-‘තෙති අනන්තර’ඉච්චාදි, තං සද්දො හි පක්කන්ත විසයො තථා පසිද්ධවිසයො අනුභූතවිසයො ච යංසද්දං නාපෙක්ඛතෙ, යථා චෙසො යංසද්දන්නා පෙක්ඛතෙ, තං සබ්බං මහාසාමිනාධිකායං සුබොධාලඞ්කාරටීකායං–

虽然yaṃ词和taṃ词之间存在恒常关联，但由于taṃ词所指涉的对象是已逝的，所以它不依赖yaṃ词，故说：“taṃ即紧随其后”等。taṃ词确实不依赖yaṃ词，因为它指涉已逝的对象、众所周知的对象和已体验过的对象。正如它不依赖yaṃ词，这一切都在大尊者(Mahāsāmi)所著的《善解庄严论疏》(Subodhālaṅkāraṭīkā)中得到阐明——

මුනින්දචන්දසඤ්ජාත, හාසචන්දනලිම්පිතා;

පල්ලවාධවලාතස්සෙ, වෙකො නාධරපල්ලවොති (122).

牟尼月光所生颜，笑颜檀香轻敷染；嫩叶白光映照唇，岂止唇如嫩芽鲜。

එතිස්සා ගාථාය අම්හෙහි විත්ථාරිතනයෙන ගහෙතබ්බං, යථා රහන්ති සකම්මාකම්මධාතූනමනුරූපං.

此偈颂的含义，应以我们所详述的方式来理解，以使其符合“rah”(远离)等及物(sakammaka)与不及物(akammaka)词根。

50. වෙවා

50. 又或

කිඤ්චාපීදං විකප්පනත්ථං කතන්ති හෙට්ඨිමෙන නි(න්නාන)ත්තං විඤ්ඤායති, තථාපි ඉමිනා වාකාරෙන විකප්පොව, හෙට්ඨිමෙ පන ක්වචාධිකාරා හකාරන්තධාතුතො ධ්‍යණ්පච්චයෙ මෙහ්‍යං, දොහ්‍යං සිනෙහ්‍යං, ලෙහ්‍යන්තිපි භවත්වෙව.

虽然这是为了抉择之义而作，其差异可由下文得知，但即便如此，通过这种方式也只是抉择而已。然而，在下文中，根据某些规则，从以h结尾的词根，通过添加dhyaṇ后缀，确实也可以形成mehyaṃ、dohyaṃ、sinehyaṃ、lehyanti等形式。

53. සංයො

53. 结合

වත්තුනො-ත්තප්පධානත්තමත්තවචසීති නියතාවයවවාචිනො උපාදානාති වුත්තමනෙකත්ථත්තෙප්‍යාදිසද්දස්ස, ආදියතීත්‍යාදීති කම්මසා ධනොචායමාදිසද්දො, සොයමත්ථො සුමඞ්ගලප්පසාදනියා ඛුද්දසික්ඛා ටීකාය‘ආදිතො උපසම්පන්නා’ති එත්ථ අම්හෙහි වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො, සංයුජ්ජතීති සංයොගො-එකත්‍රාවට්ඨිතබ්‍යඤ්ජනා.

虽然ādi一词有多种含义，但它被说成是upādāna（执取），即对有固定部分的言语的执取。此ādi一词是从“被取”(ādiyati)而来，为作业格释(kammasādhana)。这个意义应当按照我们在名为《吉祥悦意》(Sumaṅgalappasādanī)的《小戒学》(Khuddasikkhā)注疏中，于“从最初受具足戒”(ādito upasampannā)一处所说之理趣来理解。“结合”(saṃyoga)者，谓其结合，即诸辅音(byañjanā)位于一处。

54. විච්ඡා

54. 离析

යංවත්තතෙති වුත්තිවචනං නික්ඛිපිත්වා තස්ස අත්ථං වත්තුමාරභතෙ ‘සම්භවාපෙක්ඛායෙ’ච්චාදි, යංවත්තතෙති ච සුත්තෙ අවිජ්ජමානෙපි ගම්මමානත්ථස්ස [Pg.60] සද්දස්ස පයොගම්පති කාමචාරොති වුත්තියං වුත්තං, යසද්දස්සානියමත්ථවුත්තිත්තෙපි පදවාක්‍යතො නාඤ්ඤං සම්භවති විච්ඡායමාභික්ඛඤ්ඤෙ ච වත්තමානන්ති ආහ ‘සම්භවාපෙක්ඛායපදං වාක්‍යංවා’ති, සම්භවතීති සම්භවො-පදං වාක්‍යං වා, තස්මිං අපෙක්ඛාය පදං වාක්‍යං වා වත්තතෙති සම්බන්ධො, වත්තතෙති විච්ඡායමාභිඤ්ඤෙ චාත්ථෙ වත්තතෙ, නනු පදස්ස වාක්‍යස්ස වා විසුංයෙව දබ්බාදයො අත්ථා, තං කථමිද මෙතස්මිං වත්තුධම්මෙ කිරියාධම්මෙ ච විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤත්ථෙ වත්තතෙති අනුයොගං සන්ධායාහ-‘විසයභාවෙනා’තිආදි, විච්ඡාය වත්තුධම්මස්ස කිරියාධම්මස්ස චාභික්ඛඤ්ඤස්ස විසයො පදං වාක්‍යං වා… අනඤ්ඤත්ථවුත්තිවසෙන තත්ථප්පවත්තියා, තං වසෙනච, අභිධායකත්තෙන චෙති ගොචරත්තෙන පකාසකත්තෙන චාති අත්ථො, යංවත්තතෙති අජ්ඣාහටස්ස යන්ති පඨමන්තස්ස විභත්තිවිපරිණාමං දස්සෙති (තස්සාති) ආදිනා, ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘යජ්ජපි ‘විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙස්වි’ ත්‍යත්‍ර ඡට්ඨීනොච්චාරීයතෙ, තථාපි ඡට්ඨීපසිද්ධි හොතෙව, කථං ද්වෙ ඉච්චාදෙසනිද්දෙසා ආදෙසො ච සම්බන්ධීනමපෙක්ඛතෙ, ‘විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසූ’ති චාත්ථනිද්දෙසො, න චාත්ථස්සාදෙසෙන සම්බන්ධො උපපජ්ජතෙ, තස්මා විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු යං පදං වාක්‍යං වා වත්තතෙ තස්ස ද්වෙ භවන්තිච්චෙවං ඡට්ඨීයත්ථො සක්කා වත්තු’’න්ති, ද්වෙ රූපානි හොන්තීති දස්සිතං හොතීති සම්බන්ධො, සද්දරූපෙ සඞ්ඛ්‍යය්‍යෙති දුතියා බහුවචනන්තං පටිපාදයමානොති එත්ථ පටිපාදනකිරියාය සම්බන්ධෙනොපදිට්ඨං, ‘‘වාක්‍යන්තරට්ඨොපි සද්දො තදඤ්ඤස්මිම්පි සම්බන්ධමුපයාතී’’ති ද්විසද්දොති ඉදං උපරි වාක්‍යද්වයෙප්‍යුපයුජ්ජති ‘ද්විසද්දො වුත්තො, ද්විසද්දො න සරූපප්පධානො’ති, අථ සරූපප්පධානො කස්මා න වුත්තොති ආහ-‘බහුවචනෙන නිද්දෙසා’ති, අථ ද්වෙති සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තා පදවාක්‍යානං ඨානෙ ද්විබ්බචනං වා සියා, තානෙවා වත්තන්තීති ද්විප්පයොගො වා, තථා සති ‘යංවත්තතෙ තස්සා’ති කස්මා පඨමමෙව නිස්සාය වුත්තියං විවරණං කතන්ති ආහ-‘එවඤ්චා’තිආදි, ඉදානි ද්විප්පයොගපක්ඛස්ස සදොසත්තා අගහිතභාවං දස්සෙතුමාහ-‘යදාත්වි’ ත්‍යාදි, තුසද්දො පුබ්බස්මා පක්ඛා විසෙසස්ස පදස්සකො, තත්ථ හි ද්වෙ සද්දරූපාන්‍යාදිසීයන්තෙ[Pg.61], ඉහ තු සොව සද්දො ද්විරාවත්තතෙ, ආවුත්තී සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යාති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘ද්විසද්දො-යං ‘‘ආදසහි සඞ්ඛ්‍යා සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තන්තෙ’’ති වචනතො සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවචනො, තස්මෙහ සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං සද්දරූපං වා සියා ආවුත්ති වා, ඉච්චපි නිද්දෙසො තදුභයමපෙක්ඛිය නපුංසකලිඞ්ගෙන වා සියා ඉත්ථිලිඞ්ගෙන වා, තත්ථ යදා නපුංසකලිඞ්ගෙන නිද්දෙසො, තදා සද්දරූපානි සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි භවන්ති, යදා තු ඉත්ථිලිඞ්ගෙන, තදා සද්දස්සාවුත්තී උච්චාරණලක්ඛණා කිරියා සඞ්ඛ්‍යෙයා භවන්ති, තතො චෙත්ථ ආවුත්තීඅපි සඞ්ඛ්‍යෙයා හොන්තී’’ති, තදා ද්විප්පයොගො ද්විබ්බවචනන්ති එස පක්ඛොති අයමෙත්ථ භාවො’’ යදා ද්වෙ ආවුත්තියො විධීයන්තෙ තදා ද්විප්පයොගො ද්විබ්බචනන්තෙ සොපෙක්ඛො, (අත්‍ර ඨාන්‍යාදෙසභාවො නත්ථි) ආවුත්ති හි කිරියා, තස්සා චෙහ සද්දො සාධනං, න ච කිරියාය සාධනස්ස ච ඨාන්‍යාදෙසභාවො උපපජ්ජතෙ, තස්මා යදාවුත්තී විධීයන්තෙ, තදා දිප්පයොගො ද්විබ්බචනන්තෙ-සො පක්ඛො භවතී’’ති, අයම්පි පක්ඛො පාණිනීයෙහි පරිග්ගහීතො, තදයුත්තං දොසදුට්ඨත්තාති සන්දස්සයමාහ-‘සො පනෙ’ත්‍යාදි, තෙ හි දුතියම්පි පක්ඛමබ්භුපගම්ම උපචාරමත්තතො භෙදො, වත්ථුතොත්වභෙදො වාති පොනොපුඤ්ඤෙන තං සාධෙන්ති. කථම්පන සදොසත්තං යෙනායං න ගහිතොත්‍යාහ- ‘තථාහි’ච්චාදි, ණ්‍යො නසියාති ‘‘තස්ස භාවකම්මෙසු ත්ත තා ත්තන ණ්‍ය ණෙය්‍ය ණිය ණියා’’ති (4-59) භාවෙ විධීයමානො ණ්‍යො ද්විප්පයොගපක්ඛෙ සද්දභෙදසබ්භාවා පුන පුනෙති සමුදායසභාවතො පුනපුන භාවොති අත්ථෙ පුනපුන සමුදායතො න භවෙය්‍යාති අත්ථො, න කෙවලං ණ්‍යොව, අථ ඛො එකපදන්තොගධානං සරානං සරානමාදිභූතස්සුකාරස්ස භවන්තො ඔකාරොපි ‘‘සරානමාදිස්සා යුවණ්ණස්සා එඔ ණානුබන්ධෙ’’ති (4-124) න සියා, ‘‘මනාද්‍යාපාදීනමොමයෙ ච ‘‘ඉති (3-59) ඔකාරො පන පක්ඛද්වයෙපි හොතෙව… උත්තරපදස්ස නිමිත්තභාවෙන ගහිතත්තා, පුබ්බපක්ඛෙපි හි ද්වෙ සද්දරූපාන්‍යෙවාදිසීයන්තෙති හොතෙව පද භෙදො, වක්ඛති හි ‘සතීපි අත්තගතෙ භෙදෙ’ති. නනු ආවුත්තිධම්මභෙද සද්දස්සුපචරිතො භෙදො, සරූපතො ත්වභෙදොව, අඤ්ඤථා ආවුත්තියෙව [Pg.62] න සියා, එකස්ස හි වත්ථුනො ආවුත්ති හොතිච්චාහ‘නාන්තරෙනෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤථෙති උපචරිතො භෙදො න සභාවතොති චෙ, කාරියම්භවතීති එවි න සක්කා වත්තුන්ති සම්බන්ධො, සභාවතො ත්වභෙදො වාති උපචාරාභාවෙන වත්ථුතො විජ්ජමානභෙදමවධාරයති, අඤ්ඤථාති යදි භෙදො සියා, ආවුත්තියෙව න සියාති එත්ථායමධිප්පායො ‘‘යදි සභාවතොව භෙදො භින්නස්ස පන කථමාවුත්ති සියා’’ති, ඨානිසදිසත්තාති ‘‘ඨානීවියාදෙසො’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති.

搁置“所说”（yaṃvattateti）这一表述后，（作者）开始解释其含义为“期待生起”（sambhavāpekkhāya）等。在注释（vutti）中说，即使经文中没有“所说”一词，但为了表达可理解的含义，使用该词是自由的（kāmacāra）。即使“yaṃ”一词的含义不确定，从词或句的角度也不可能产生其他含义，因为它是在“遍及”（vicchāya）和“重复”（ābhikkhaññe）的意义上使用的，所以（作者）说“期待生起的词或句”。“生起”（sambhava）是指一个词或句子生起；期待它，即是说一个词或句子发生，这就是其关联。“发生”（vattati）是在“遍及”和“重复”的意义上发生。难道词或句子不是各自具有实体等含义吗？那么，它在此“存在法”（vattudhamma）和“作用法”（kiriyādhamma）的“遍及”和“重复”的意义上是如何发生的呢？针对此疑问，（作者）说“以作为所缘”（visayabhāvena）等。“遍及”的存在法和作用法以及“重复”的对象是词语或句子……通过不表达其他意义而在那里发生，并且通过它，即通过其表达性，也就是通过作为所行境（gocaratta）和作为揭示者（pakāsakatta），这就是其意义。对于所补充的“所说”（yaṃvattateti）中的“yaṃ”这个第一格词，（作者）通过“它的”（tassa）等词，展示了其格的转换。由此阐明：“虽然在‘于遍及与重复中’（vicchābhikkhaññesu）这里没有使用第六格，但第六格的成立确实存在。如何存在？‘二’是替代（ādesa）的指示，而替代期待相关者。‘于遍及与重复中’是意义的指示，而意义与替代的关联不成立。因此可以说：在遍及与重复中，凡是词或句发生，它的就有两种。”这就是第六格的含义。显示“有两种形式”即是其关联。在“声音形态应被计数”中，（作者）阐明了第二格复数形式，此处是通过阐明行为的关联来指示的。“位于其他句中的词也能与另一句建立关联”——“双音”（dvisadda）一词在上文两个句子中都适用：“双音被说，双音不以自形为主”。那么为何不说以自形为主？答：“因为以复数形式指示”。再者，由于“二”是笼统的表述，在词和句的位置上，可能是双数形式，或者正是它们发生，即“双运用”（dvippayoga）。既然如此，为何最初仅依据“它的”（tassa）在注释中进行解释？答：“并且如此……”等。现在为了显示“双运用”的观点因有过失而不被采纳，（作者）说：“而当……”等。“但”（tu）一词显示了与前一观点的差异。在那里，指示了两种声音形态，而在这里，同一个词重复两次。他认为“重复应被计数”——“双音”一词，根据“从二到十的数词在被计数者的意义上使用”的说法，是表示被计数者的。在此，被计数者可以是声音形态，也可以是重复。此处的指示考虑到这两者，可以是中性或阴性。当以中性指示时，声音形态是被计数者；而当以阴性指示时，词的重复，即具有发音特征的行为，是被计数者。因此在此重复也可以是被计数者。“那时，双运用、双数形式”——这就是观点。此处的含义是：当规定两种重复时，就期待双运用、双数形式的观点（此处不存在原处与替代的关系）。重复是行为，词是它的工具，而行为与工具之间不存在原处与替代的关系。因此当规定重复时，就有了双运用、双数形式的观点。此观点亦为波你尼（Pāṇinī）学派所采纳。为了显示它因有过失而不合理，（作者）说“然而它……”等。他们接受了第二种观点，但认为区分只是譬喻性的，实质上并无区别，如此反复地（ponopuññena）论证它。它如何因有过失而不被采纳？（作者）说：“因为……”等。“ṇya”就不会有——在“于其有（bhāva）与所做（kamma）中，有 tta, tā, ttana, ṇya, ṇeyya, ṇiya, ṇiyā”（4-59）这条规则中，规定了在“有”的意义上使用“ṇya”。在双运用的观点中，由于存在词的差异，“反复”（puna puna）——从集合的自性来看，在“反复之有”（punapuna-bhāva）的意义上，“ṇya”就不会从“反复”这个集合中产生。不仅是“ṇya”，而且，在“于有ṇ附标时，元音之首的 yuvaṇṇa 变为 e o”（4-124）这条规则中，位于词尾的元音中首个 u 音所变成的 o 音也不会有。然而，根据“manādyāpādīnamomaye ca”（3-59）这条规则，o 音在两种观点中都存在……因为后一词被作为（变化的）因缘。因为在前一个观点中，也指示了两种声音形态，所以存在词的差异。后面也会说“即使存在自身的差异”。难道重复之法的差异是词的譬喻性差异，而从自性上并无差异吗？否则重复本身就不会有，因为重复是对于同一个事物而言的。（作者）说“无有……”等。“另外”（aññathā）是指：如果是譬喻性的差异而非自性上的差异，那么就不能说“作用产生”——这是其关联。“而从自性上并无差异”——通过否定譬喻性，（作者）确定了事物真实存在的差异。“否则”，即如果存在差异，重复本身就不会有——此处的意趣是：“如果从自性上就有差异，那么对于已差异的事物，如何能有重复？”通过“如同原处”（ṭhānisadisattā），（作者）指出了“替代如同原处”（ṭhānīviyādeso）这条通则（paribhāsā）。

කිරියායාතිආදීසු සහත්ථෙ තතියා… කිරියාදීහි දබ්බාද්‍යත්ථානං වත්තු බ්‍යාපනිච්ඡාපවත්තිතො, දෙසාදීති ( ) ආදිසද්දෙන කාලාවත්ථාදිං සඞ්ගණ්හාති, නානාකාරයුත්තමෙව භින්නං නාම හොතීති ආහ-‘අනෙකප්පකාරයුත්තෙ’ති, බහුවචනනිද්දෙසතො වුත්තං හොතීති සම්බන්ධො, තෙනාති යෙන බහුවචනනිද්දෙසෙන සකිං බ්‍යාපනිච්ඡා ජොතීයති තෙන කරණභූතෙන හෙතුභූතෙන වා, කමෙන බ්‍යාපිතුමිච්ඡායං ජාතිආදීනඤ්ච බ්‍යාපිතුමිච්ඡායන්ති සම්බන්ධො, තත්ථ අයඤ්ච ගාමො රමණීයො අයඤ්ච ගාමො රමණීයොති කමෙන බ්‍යාපිතුමිච්ඡා, එත්ථ කිඤ්චාපි රමණීයගුණෙන ගාමදබ්බයොගො අත්ථි, තථාපි ගාමානං ගුණෙන යොගො, සබ්බො ගාමො රමණීයොති බාහුල්ලෙන, නත්ථි සාකල්ලෙන බ්‍යාපිතුමිට්ඨත්තන්ති සකලබ්‍යාපනිච්ඡායාභාවොති න ද්විබ්බචනං, එවමුපරි යොජෙත්වා අත්ථො දට්ඨබ්බො, සම්පන්නො යවොති සම්පන්නගුණෙන යවජාතියා බ්‍යාපිතුමිච්ඡා, එකත්ථා ජාති, අනෙකත්ථ නිස්සයා විච්ඡා, සොභනං ධවඛදිරන්ති සොභනගුණෙන ධවාදිදබ්බානං බ්‍යාපිතුමිච්ඡා, අත්ථසද්දෙනෙත්ථ දබ්බාදයො වත්තුමිට්ඨාති ආහ-‘දබ්බගුණකිරියාලක්ඛණෙ’ති, විසද්දො පනෙත්ථ බ්‍යාපනත්ථොති ආහ-‘බ්‍යාපිතුං සම්බන්ධිතු’න්ති, සාති විච්ඡා, වත්තුධම්මොති ‘රුක්ඛංරුක්ඛ’මිච්චාදිකං යො වදති, තස්ස වත්තුනො ධම්මො… ඉච්ඡාලක්ඛණස්ස ධම්මස්ස තප්පටිබද්ධත්තා[Pg.63], සද්දොති රුක්ඛමිච්චාදිකො, තස්ස සද්දස්ස යං රූපං අත්ත භාවො, තමෙව පච්චාසත්‍යා ‘‘සුතානුමිතෙසු සුතසම්බන්ධොව බලවා’’ති විච්ඡා භික්ඛඤ්ඤෙසු වත්තමානස්ස සුතස්සෙව තස්ස රූපස්ස පච්චාසන්නභාවතො ද්විසඞ්ඛ්‍යා යුත්තං ද්විසඞ්ඛාතාය සඞ්ඛ්‍යාය ‘රුක්ඛං රුක්ඛ’මිච්චෙවං යුත්තං අතිදිසීයතෙ සුත්තෙ ද්වෙඉච්චනෙන, ද්විබ්බචනස්සෙව හි ද්විසඞ්ඛ්‍යායුත්තතා, අථ කතමෙකවචනන්තස්ස ද්විබ්බචනං, තථාහි සබ්බෙයෙවෙතෙත්ථ විච්ඡායං ද්විත්තෙහ්‍යභිධයන්තෙති බහත්තා බහුවචනං පප්පොති, එකවචනන්තු න සිජ්ඣති ‘රුක්ඛං රුක්ඛං සිඤ්චතී’ති එකත්ථාභිධානභින්නසබ්බරුක්ඛප්පතීතීති කථමෙකවචනන්තස්ස ද්විබ්බවචනන්තී ආසඞ්කියාහ-‘තත්ථෙ’ච්චාදි, අත්ථසාමත්ථියාති ‘බහුවචනන්තප්පයොගෙහි’ච්චාදිනා වක්ඛමානනයෙන බහුවචනන්තප්පයොගෙනෙව විච්ඡාත්ථජොතනතො න තත්ථ ද්වීබ්බචනං සියා, භවිතබ්බඤ්ච ද්විබ්බචනෙ (න, එ) කවචනත්තමන්තරෙන න චාත්ථි ද්විබ්බචනාවකා සොති පතීති බලාවගතො යො-ත්ථො, තස්ස අත්ථස්ස අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණං සාමත්ථියං අත්ථසාමත්ථියං, අත්ථසාමත්ථියා එකවචනන්තස්ස ද්වීබ්බචනන්ති සම්බන්ධා, කිරියාදියොගන්ති කිරියාගුණාදි සම්බන්ධො, මන්ත්වාති බ්‍යාපිතුමිච්ඡායන්තීමස්ස පුබ්බකිරියාවචනං, අභිසංහරිත්වාති එකතොකත්වා. සද්දස්ස තාදිසත්ථපච්චායකත්තෙ සාමත්ථියං සද්දසත්ති. යුගපදාධිකරණතායං සහවචනිච්ඡායං බහුවචනප්පවත්තියෙව, න තත්ථ ද්විබ්බචනන්ති දස්සෙතුමාහ-‘අතොයෙවෙ’ච්චාදි, අතො යෙවාති බහුවචනන්තස්ස සද්දසත්තියා විච්ඡාජොතනතො ද්විබ්බචනාභාවායෙව, එවමඤ්ඤතෙ- ‘ඉධ පන යොගපජ්ජං දුවිධං සද්දයොගපජ්ජං අත්ථයොගපජ්ජඤ්ච, තත්ථ කිඤ්චි සාත්ථකානං සද්දයොගපජ්ජමත්ථයොග පජ්ජං න සම්භවතීති, යුගපදි අධිකරණං ධවාදි අත්ථො යස්ස සොධවඛදිරපලාසසද්දො යුගපදාධිකරණො, තස්ස භාවො තථා, තස්සඤ්ච සති, සද්දයොගපජ්ජමන්තරෙන භින්නත්ථානමෙකසද්දවචනීයාන මෙකතො පපත්ති අත්ථයොගපජ්ජං, තං සහවචනිච්ඡායන්ති ඉමිනා දස්සිතන්ති තස්සං සහවචනිච්ඡායඤ්ච සති, සොභනා ධවඛදිරපලාසා සොභනා රුක්ඛාති සොභනගුණයොගෙපි බහුවචනෙනෙව විච්ඡාජොතනතො [Pg.64] ද්විබ්බචනාභාවොති, සොභනං ධවඛදිරන්ති පන සතීපි සද්දයොගපජ්ජෙ සමාහාරත්තා නත්ථත්ථයොගපජ්ජ න්ති එකවචනන්තත්තා ද්විත්තප්පසඞ්ගෙපි සොභනං ධවඛදිරන්ති සද්දානං සකිං බ්‍යාපනිච්ඡායාභාවා න ද්විබ්බචනන්ති හෙට්ඨා වුත්තං.

在“以行为”(kiriyāya)等词中，第三格用于“俱”义……因为当欲以行为等表达物质等义时，生起了欲遍及的意愿。在“处所等”(desādi)中，以“等”(ādi)字含摄时间、状态等。只有与多种方式相应的才名为“不同”，故说“与多种类相应”。其关联在于，这是通过复数的解释而说的。“由此”(tena)是指：通过该复数的解释，欲遍及的意愿被一次性地阐明，此解释或为工具，或为原因。其关联在于，这是在次第欲遍及中，以及在对种类等欲遍及中。在此，“此村可爱，此村亦可爱”即是次第欲遍及。此处，虽然有村庄此一物质与可爱此一德的结合，但这是诸村庄与德的结合。“一切村庄皆可爱”是就多数而言，并非意欲完全遍及，因无完全遍及的意愿，故不用双数。以上述方式类推，应知其义。“大麦丰饶”即是以丰饶之德欲遍及大麦之种类。种类是单一意义，遍及则依于多重意义。“陀婆(dhava)与佉地罗(khadira)美好”即是以美好之德欲遍及陀婆等物质。此处，以“义”字意欲表达物质等，故说“在物质、德、行为之相中”。此处，“vi”字有遍及义，故说“欲遍及、欲关联”。彼(意愿)即是遍及。“说者之法”是指：说“树、树”等的人，这是该说者的法……因为它与具有意愿之相的法相关联。“声”即是“树”等。该声之形相，即其自性，唯依此邻近性……“于所闻与所比量中，与所闻之关联为强”，由于在比丘等语境中，遍及所涉的正是所闻之声的形相，其邻近性……故与二数相应者，以名为“二”的数，“树、树”即如是，在经中以“二”(dve)一词来指代。因为只有双数才与二数相应。那么，单数词尾的词如何有双数呢？因为在此遍及中，一切皆以二来表达，故因其多而应用复数。单数则不成立，因为在“浇灌树、树”中，可理解为所有树木，这与表达单一意义不同。怀着“单数词尾的词如何能有双数”的疑问，他说“于彼”等。“由义之力”是指：依将述之理，如“由复数词尾之应用”等，遍及之义唯由复数词尾的应用而阐明，故彼处不用双数。双数理应存在，但若无单数性，则无双数之余地。因此，由显而易见之理所理解的意义，该意义“非此不可”之相即是“义之力”。其关联在于：由义之力，单数词尾的词可有双数。“与行为等结合”即是与行为、德等关联。“思惟后”(mantvā)是此“欲遍及”的先行词。“总摄后”(abhisaṃharitvā)即是合而为一。声传达如是义的能力，即是“声之力”。为显示在同时为所依性中，若欲同时言说，则唯用复数，不用双数，故说“正因此”等。“正因此”是指：正因为遍及之义由复数词尾的声之力而阐明，故无双数。或作是解：“在此，结合的根据有二：声结合的根据与义结合的根据。其中，对某些有意义的词，虽有声结合的根据，但义结合的根据不成立。其意义为陀婆、佉地罗、波罗娑(palāsa)等的‘陀婆佉地罗波罗娑’一词，是同时的所依，其状态亦然。当此之时，若无声结合的根据，不同意义的事物能以一词表达，即是义结合的根据。此由‘欲同时言说’而显示。当有此欲同时言说时，如‘美好的陀婆、佉地罗、波罗娑是美好的树’，即使与美好之德结合，也唯以复数阐明遍及之义，故无双数。然而，对于‘美好的陀婆佉地罗’，虽然有声结合的根据，但因为是集合式(samāhāra)复合词，所以没有义结合的根据。因此，由于是单数词尾，即使有重复的可能，但因为‘美好的陀婆佉地罗’这个词组没有逐一欲遍及的意愿，所以没有双数，如前所述。”

වාත්තිකකාරෙන ‘‘ආනුපුබ්බියෙ ද්වෙ භවන්තීති වත්තබ්බ’’න්ති (8-1-1-වා) වුත්තං, තදාහ-‘ආනුපුබ්බියෙපි’ච්චාදිනා, අත්ථෙවානුපුබ්බියෙපි විච්ඡා තතොව ද්විත්තන්ති පටිපාදය ‘මානුපුබ්බිය’මිච්චාදිනා ‘අත්ථියෙවෙච්චාදිනො වුත්තිවාක්‍යස්ස විවරණමාහ. ගාමජාතියා තුල්‍යජාතියානං දිසා දෙසාදිභෙදෙන භින්නානමිව ගාමානං, න එත්ථ විච්ඡා, මූලමග්ගං වා හි මුඛ්‍ය මෙකමෙව… හෙට්ඨුද්ධභාගන්තරාභාවෙනෙකත්තා, යෙනුපරියධො භාගාපෙක්ඛාය කතමූලග්ගබ්‍යපදෙසෙන භින්නජාතියා මූලග්ගභාගා, තෙ භින්නජාතියා, න ච භින්නජාතියානං විච්ඡා හොති, න හි ගොගොති වුත්තෙ (වාහීක)ගතා විච්ඡාවගම්‍යතෙති ආචරියජිනින්දබුද්ධිනා ආනුපුබ්බියෙ විච්ඡායාභාවං පටිපාදිතං, තං විඝටයිතුං ‘යදි හි’ච්චාදිනා යං වුත්තියං වුත්තං, තං විපඤ්චිතුමාහ- ‘යථෙ’ච්චාදි, නසන්නිවිට්ඨොති න පතිට්ඨිතො, නත්ථීති වුත්තං හොති, යස්සූපරිභාගො අත්ථි තම්පි මූලන්ති මූල බ්‍යපදෙසස්සාපෙක්ඛා කතත්තමාහ, උභයන්ති මූලමග්ගඤ්ච, තථා අඤ්ඤෙපි මූලග්ගභාගාති ඉමිනා මූලග්ගභෙදානං හෙට්ඨා විය ගහණෙ සති බහුත්තමාහ, පුබ්බකථිතෙනාති ‘රුක්ඛාදීනං බාහුල්ලෙනා’තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙන, ඉදං වුත්තං හොති ‘‘මූලාදීනං බාහුල්ලෙන ථූලාදි ගුණයොගම්මන්ත්වා සත්තමීවිභත්තියුත්තෙන මූලාදිසද්දසහිතෙන සබ්බ සද්දෙන මූලාදිකමත්ථමභිසංහරිත්වා සබ්බස්මිං මූලෙ ථූලා සබ්බස්මිං අග්ගෙ සුඛුමාති එවං (වත්තුනො) බ්‍යාපිතුමිච්ඡායමෙකවචනන්තස්ස විච්ඡායන්ත්වෙව ද්විබ්බචන’’න්ති.

释论家说：“应说‘在渐次中是双数法’”（8-1-1-论）。因此他说了“在渐次中也”等。实际上，在渐次中也有遍及义，因此有双数法。为阐明此，以“非渐次”等，解释“实有”等句之论述。如同乡村种类中，同种类的乡村因方向、地点等差别而不同，此处无遍及义。根与梢，或主要者只有一个……因无上下部分之差别，故为一体。由此，因观待上下部分，而设立了根与梢之称谓。彼等根与梢是不同种类。不同种类者，则无遍及义。诚然，当说“牛”时，不会理解为（Vāhīka）所去之处有遍及义。阿闍梨胜智(Ācariyajinindabuddhi)已经阐明了在渐次中没有遍及义。为驳斥此，以“若”等，详细解释论中所说，故说“譬如”等。“未安住”(nasanniviṭṭho)即是“未确立”，即是说“无”。即使有上部分，亦名为根，此是说根之称谓是观待而设。“两者”即是根与梢。如是，亦有其他根与梢之部分。以此，若如下方所取之根与梢之差别，则说有多数。依据前述，即以“树木等之多数”等前述之方式，此所说者是：“思惟根等之多数与粗等之德相应，以与第七格相应的根等词语，将所有词语中之根等义总摄起来，‘在所有根中是粗的，在所有梢中是细的’。如是，当言说者有遍及之意欲时，单数词尾也作双数法。”

ජෙට්ඨානං විච්ඡාසම්භවෙ සබ්බකනිට්ඨස්ස ජෙට්ඨත්තාභාවානුප්පවෙසො න සියාති ආනුපුබ්බියමත්තවචනිච්ඡායං තෙනෙව ද්විත්තමභිහිතං ‘ජෙට්ඨං ජෙට්ඨමනුප්පවෙසයා’ති තෙනෙවාචරියෙන, තදධුනා විඝටීයති ‘ජෙට්ඨ’ මිච්චාදිනා[Pg.65], කනිට්ඨොපි පවෙසීයතීති කනිට්ඨස්සපි විච්ඡාසම්භවමාහ, තත්ථ කාරණමාහ-‘යථෙව හි’ච්චාදි, පරස්සාති මජ්ඣිමස්සාති එත්ථ විසෙසනං, කනිට්ඨස්සාපි ජෙට්ඨබ්‍යපදෙසොති සම්බන්ධො, යථාවුත්තමෙව සමත්ථෙති ‘වත්තිච්ඡානිබන්ධනෙ හි’ච්චාදිනා, වත්තිච්ඡාදිබන්ධනෙති වත්තුනො ඉච්ඡා නිබන්ධනං කාරණමස්සාති සමාසො, වත්ථුසභාවෙ වත්ථු තත්ථෙ, අභිනිවෙසො පවත්ති, නාභිසම්භුණාති න පප්පොති.

若对“最年长者”有遍及义，则最年幼者因其并非最年长，将不会被包含在内。因此，仅为表达渐次之意欲，彼阿闍梨以“让最年长者逐一进入”之句，宣说了双数法。此今以“最年长”等句驳斥，并说“最年幼者亦可进入”，故言最年幼者亦有遍及义的可能。其中，说明其原因，如“正如”等。“他者”在此是“中间者”的定语。最年幼者亦可被称作“最年长”，此是关联。“因为这是以言说者的意欲为依凭”等句，支持了前述之义。“以言说者意欲为依凭”此复合词，其依凭之因即是言说者之意欲。就事物的自性而言，事物即是如此；执着即是其作用。“不能成就”即是“不能获得”。

‘‘සකත්ථෙ වධාරියමානෙ නෙකස්මිං ද්වෙ භවන්තීති වත්තබ්බ’’න්ති (8-1-12-වා) වාත්තිකකාරෙන වුත්තං, තදාහ ‘සකත්ථෙ’ඉච්චාදි, අත්ථප්පකාරණාද්‍යනපෙක්ඛස්ස පදස්ස අත්ථෙ සකත්ථෙ අවධාරියමානෙ එත්තකමෙවෙති ගම්මමානෙ අනෙකස්මිං දිය්‍යමානෙ ද්විබ්බචනමිට්ඨං මතං පාණිනියානන්ති අත්ථො, අයම්පනෙසමධිප්පායො ‘මාසකං මාසකං ඉමම්හා කහාපණා භවන්තානං ද්වින්නං දෙහී ත්‍යත්‍ර ද්වෙ එව මාසා දාතුමිච්ඡිතා, කහාපණං නාම–

释论家说：“当‘自身意义’被限定时，应说‘在多于一者中，是双数法’”（8-1-12-论）。因此他说了“在自身意义中”等等。对于不依赖意义种类等之词语，当其自义被限定为“唯此”时，若给予多者，则双数法被波你尼(Pāṇini)学派认为是可取的。此亦是其意图：“从这个迦诃波那(kahāpaṇa)中，请给你们两位各一个摩沙迦”，在此，唯欲给予两个摩沙迦。迦诃波那即是——

චත්තාරො විහයො ගුඤ්ජා, ද්වෙගුඤ්ජා මාසකො භවෙ;

ද්වෙ අක්ඛාව මාසකාපඤ්ච,ක්ඛානං ධරණමට්ඨකංති.

四粒稻谷(vīhi)为一红珠(guñjā)，两红珠为一摩沙迦(māsaka)；两摩沙迦为一阿迦(akkha)，五阿迦为一达罗那(dharaṇa)，八达罗那为一组(aṭṭhaka)。

වුත්තවිධිනානෙකමාසකසමුදායො, තත්ථ න සබ්බෙ කහාපණ සම්බන්ධිනො මාසා දානකිරියාය බ්‍යාපිතා, ද්වෙයෙවාති නෙත්ථත්ථ විච්ඡාති යථාවුත්තවත්තබ්බෙන ද්විබ්බචන’’න්ති, තං දස්සෙත්වාති තං ද්විබ්බචනොදාහරණං දස්සෙත්වා, පටිපාදයිතුං විච්ඡායමෙව ද්විත්තං දස්සෙතුං… මාසකං මාසකමිච්චාදොත්වයමධිප්පායො-‘‘දෙහීති දානකිරියාය මාස්ස බ්‍යාපිතුමිට්ඨාති විච්ඡායමෙවෙත්ථ ද්විබ්බචනං, තථාහ්‍යතො ද්විරුත්තා විච්ඡාව ගම්‍යතෙ’’ති, සද්දන්තරතොච්චාදිකං කිමාසඞ්කිය වුත්තන්ති ආහ‘දෙහී’තිආදි, අවධාරණෙ පතීයමානෙති කහාපණසම්බන්ධිනි බහුම්හි මාසකසමුදායෙ මාසකද්වයනිච්ඡයෙ විඤ්ඤායමානෙ සති, අවිසෙසෙන සාමඤ්ඤෙන මාසානං දෙහීති දානකිරියාය බ්‍යාපනා භාවාති සම්බන්ධො, සද්දන්තරතොච්චාදිනො සාධිප්පායමත්ථමභිධාතුමාරභතෙ ‘පදෙනෙ’ච්චාදි, එත්ථ පදෙනාති මාසකමිච්චනෙන පදෙන, ඉමම්හා කහාපණාති ඉදමෙත්ථ සද්දන්තරං, කතාභිසඞ්ඛරණස්සාති මාසකං මාසකමිච්චෙවං [Pg.66] නිප්ඵාදිතස්ස, සද්දන්තරතොති ඉමිනා පදන්තරයොගො ගහිතොති ආහ-‘පදන්තරෙන යොගතො’ති අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘ද්විත්තකරණකාලෙ සද්දන්තරවචනීයස්සත්ථස්සානපෙක්ඛිතත්තා මාසකංමාසකන්ති අවිසෙසෙන මාසකවිච්ඡායං ද්විත්තං, තදනු පන ඉමම්හා කහාපණාතිසද්දන්තරසම්බන්ධෙ සති යදි කහාපණසම්බන්ධ්‍ය න වසෙසමාසකවිච්ඡා පරිග්ගය්හති තදා ඉමස්ස කහාපණස්සාති ඡට්ඨියා භවිතබ්බං, ඉමම්හා කහාපණාති පන අවධිපඤ්චමීනිද්දෙසතො කහාපණතො ද්වයමෙව ගහෙත්වා භවන්තානං ද්වින්නං දෙහීති ඉමම්හා කහාපණාති සද්දන්තරතොවධාරණං ගම්‍යතෙ’’ති.

以所说的方式有许多摩沙迦的集合，在那里，并非所有与迦诃波那(kahāpaṇa)相关的摩沙迦都被布施行为所遍及，只有两个。因此这里没有遍及义。“应以所说的方式说双数法”，为了显示此，即显示此双数法的例子，为了教导，为了显示在遍及义中的重叠……在“摩沙迦，摩沙迦”等中，其意趣是：“以‘给’这个布施行为，意欲遍及摩沙迦”，因此这里是在遍及义中的双数法。因为由此重叠，遍及义被理解。有人问：“说‘有其他词语’等是基于何种疑虑？”答曰：“给”等等。当限定被理解时，即当在与迦诃波那相关的众多摩沙迦集合中，确定为两个摩沙迦被认知时，“无差别地、普遍地给摩沙迦”，（如此）与布施行为的遍及不存在关联。为了说明其他词语等的意趣，开始说“通过词语”等。此处，“通过词语”即通过“摩沙迦”这个词语。“从此迦诃波那”是这里的其他词语。对于如此构成的“摩沙迦，摩沙迦”，通过其他词语的连接，即说“通过与其他词语的连接”。此处的意趣是：“在进行重叠时，因为不考虑其他词语所表达的意义，所以在无差别的摩沙迦遍及义中重叠为‘摩沙迦，摩沙迦’。其后，当与‘从此迦诃波那’这个其他词语连接时，如果与迦诃波那相关而没有涵盖其余摩沙迦的遍及义，那么就应该用第六格(属格)‘此迦诃波那的’。然而，从‘从此迦诃波那’这个作为起点(avadhi)的第五格(离格)指示，可理解为‘从迦诃波那中只取两个，给你们两个’。因此，从‘从此迦诃波那’这个其他词语中，可理解到限定义。”

‘‘පුබ්බපඨමානමත්ථාතිසයවචනිච්ඡායං ද්වෙ භවන්තීති වත්තබ්බ’’න්ති (8-1-12-වා) වුත්තං, තදාහ-‘පුබ්බපඨමානං මිච්චාදි, පුබ්බපඨමානං පුබ්බපඨම සද්දානං අත්ථාතිසයො යො අත්ථස්ස පකංසො, තස්ස වචනිච්ඡායං, සබ්බපඨමභාවසඞ්ඛාත අත්ථාතිසයමත්තාව වචනිච්ඡාති න එත්ථ විච්ඡාති තෙසමධිප්පායො, විකසනකිරියාය පාකකිරියායාති වුත්තෙපි විකාසකරණකිරියාය පාකකරණකිරියායාති අත්ථසම්භවතො ‘පුබ්බං පුබ්බං පුප්ඵ’න්ති ත්‍යාදො, පුබ්බං පුබ්බං විකසනං කරොන්ති, පඨමං පඨමං වචනං කරොන්තීති කිරියාවිසෙසනවසෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො, පුබ්බාති මතා පඨමාභිමතාති ඉමිනා පුබ්බපඨමභාවෙනාභිමතානං බහුත්ත බ්‍යාපනෙන විච්ඡාසබ්භාවෙ කාරණමාහ.

“为了表达‘先前’和‘最初’的意义强调，应说它们要重复”（8-1-12-vā），如此说。对此解释说：“先前、最初等”，即“先前”(pubba)、“最初”(paṭhama)二词的意义强调，即意义的卓越。在想要表达此意时，他们认为，这只是想要表达名为“最先”的状态的意义强调，因此这里没有遍及义。即使说“以开放的行为”、“以成熟的行为”，因为“以使之开放的行为”、“以使之成熟的行为”的意义是可能的，所以在“花儿先先开放”(pubbaṃ pubbaṃ pupphaṃ)等例子中，应将“先先地开放”(pubbaṃ pubbaṃ vikasanaṃ karonti)、“初初地言说”(paṭhamaṃ paṭhamaṃ vacanaṃ karonti)的意义理解为动词的修饰（状语）。他以“被认为是先前的即是被意欲为最初的”，说明了通过由“先前”与“最初”的状态所意欲的众多事物的遍及，而存在遍及义的原因。

‘‘ඩතර ඩතමානං සමසම්පධාරණායමිත්ථීනිගදෙ භාවෙ ද්වෙ භවන්තීති වත්තබ්බ’’න්ති (8-1-12-වා) වුත්තං, එත්ථ ඉත්ථිලිඞ්ගසද්දො ඉත්ථිලිඞ්ගයොගා ඉත්ථීති වුත්තො, නිගද්‍යතෙනෙනෙති නිගදො, ඉත්ථී නිගදො යස්ස සො ඉත්ථිනිගදොභාවො, තස්මිං ඉත්ථීනිගදෙ භාවෙ, තදාහ-රතරරත මන්තාන’මිච්චාදි, ඉත්ථිලිඞ්ගෙති ඉත්ථිලිඞ්ගං යස්ස සො ඉත්ථිලිඞ්ගොභාවො, තස්මිං ඉත්ථිලිඞ්ගෙ භාවෙ වත්තමානානං රතරරතමන්තානං ද්විබ්බචනමභිමතන්ති සම්බන්ධො, කස්මිං විසයෙති ආහ-‘සමසම්පධාරණ විසයෙ’ති, සමෙන අඩ්ඪතාදිනා ගුණෙන ඉමෙ උභො අඩ්ඪා ඉත්වෙවං රූපා සම්පධාරණා නිරූපනා අවබොධො සමසම්පධාරණා, සාඑව විසයො, තස්මිං සති, අඩ්ඪතාය බහුවිධත්තාභාවා කිරියාදියො ගාභාවා [Pg.67] ච නත්ථෙත්ථ විච්ඡාති තෙසමධිප්පායො, පුච්ඡියමානාති ඉමිනා ඉමෙ උභො’ ඉච්චාදීනං පුච්ඡාවාක්‍යතං දස්සෙති.

“在同等确定中，当处于阴性表达的状态时，应说‘ḍatara’和‘ḍatama’要重复”（8-1-12-vā），如此说。此处，“阴性词”(itthiliṅgasaddo)因与阴性(itthiliṅga)相应而被称为“阴性”(itthī)。“通过它来表达”，故为“表达”(nigado)。“阴性是其表达”，即为“阴性表达的状态”(itthinigadobhāvo)，在彼“阴性表达的状态”中。对此解释说：“ḍatara-ḍatama-”等。“阴性”(itthiliṅgaṃ)是它的特征，即为“阴性状态”(itthiliṅgobhāvo)。在处于阴性状态的“ḍatara”和“ḍatama”，其重复是被认可的，此为关联。在何种主题中？回答说：“在同等确定的主题中”。以“富有”等同等的品德，“此二者皆富有”，如此形式的确定、审察、理解，即是“同等确定”。这便是主题。当此成立时，他们认为，因为“富有”的状态没有多种形式，也没有行为等，所以这里没有遍及义。通过“当被询问时”，他显示了“此二者”等是疑问句。

පරබ්‍යවහාරෙනාහ-‘ආඛ්‍යාතාදීනං විසයත්ත’න්ති, ඉමිනා ආඛ්‍යාතාදීනමෙව කිරියාජොතකපදභාවෙන පොනොපුඤ්ඤසඞ්ඛාතකිරියා ධම්මස්ස ධනසමෙව විසයත්තං දීපෙති, අතිසයවිසිට්ඨන්ති ඉමිනා පපචතිසද්දෙපකාරො පකංසත්ථ ජොතකො උපසග්ගොති දස්සෙති, හිවිධිම්හීති’ලූ-ච්ඡෙදනෙ’ඉච්චස්මා විධිම්හි හිප්පච්චයො ‘‘පඤ්හපත්තනාවිධීසු’’ති (6-9) ඉමිනා සුත්තෙනාති අත්ථො, ඔස්සාති ‘‘යුවණ්ණානමෙඔපච්චයෙ’’ති (5-82) ඔකාරස්ස, ‘පුබ්බෙක-කත්තුකාන’’ (5-62) මිච්චෙවාති එවකාරෙන පරෙසමිවායමප්‍යාභික්ඛඤ්ඤෙ පච්චයො චෙ විධීයතෙ, තදා පපචතිඉච්චත්‍ර විය ආභික්ඛඤ්ඤෙ විධීයමානෙන පච්චයෙනෙව ආභික්ඛඤ්ඤත්ථස්ස පකාසිතත්තා න ද්විබ්බචනෙන භවිතබ්බන්ති දස්සෙති, යදා තු භුසං පුනප්පුනං පචතීති වචනිච්ඡා තදාපි පපචතීති භවත්‍යෙව.

他以他人的用法说道：“动词等的领域”，以此表明，对于作为行动指示词的动词等来说，被称为“重复”的行动法就像财富一样是其领域。以“极其殊胜”，他表明在“papacati”一词中，“pa”是表示卓越义的前缀(upasagga)。关于“在hi的规则中”，其义为：根据“pañhapattanāvidhīsu”(6-9)这条经则，从词根“lū-cchedane”(“lū”用于切断义)，在规则中制定了“hi”后缀。关于“ossa”，是根据“yuvaṇṇānameopaccaye”(5-82)的“o”字母，以及“pubbeka-kattukāna”(5-62)的规则。以“eva”一词表明，如果此后缀也像为其他义一样被规定用于重复义，那么，就像在“papacati”中一样，因为重复的意义已经由被规定用于重复义的后缀本身所表达，所以不应该通过重叠来表达。但是，当想要表达“他非常、一再地烹煮”时，它仍然是“papacati”。

ඉහ ඉමස්මිං උදාහරණෙ, ආභික්ඛඤ්ඤෙ ඉච්චෙවාති ඉමිනා අනුකරණමත්තමෙවෙතං නත්ථෙත්ථාභික්ඛඤ්ඤන්ති පාණිනියා සුත්තන්තරෙන ද්විත්තම්පටිපාදෙන්ති, නත්ථෙත්ථ තාදිසෙන වචනෙන පයොජනං, ආභික්ඛඤ්ඤෙයෙව ද්විබ්බචනන්ති දස්සෙති, එවමඤ්ඤතෙ ‘‘පටඉච්චෙතමනුකරණං භවන කිරියම්පති වත්තතීති කිරියාධම්මං පොනොපුඤ්ඤමෙත්ථ අත්ථෙවා’’ති, තෙනෙව වක්ඛති-‘පටපටා භවතීති ආභික්ඛඤ්ඤෙ ද්විබ්බචන’න්ති, අනිතිස්මින්ති ඉතිසද්දෙ අවිජ්ජමානෙ, රාප්පච්චයොති පඨමං ද්විත්තෙ කතෙ පච්ඡා රාප්පච්චයො, රාප්පච්චයමකත්වාපි පකාරන්තරෙන සාධෙතුමාහ- ‘අථවා’ ඉච්චාදි, දීඝො නිච්චන්ති පඨමං ද්විත්තෙ පටපටකරොතීති ඨිතෙ නිච්චං දීඝො, පටපටා කරොතීති එත්ථ නිප්ඵත්තිං දස්සෙත්වා ඉදානි පටපටායතීති එත්ථ දස්සෙතුං පටපටායතීතිආදි ආරද්ධං.

在此例中，有人以波你尼(Pāṇini)的另一经则主张，“仅在重复义中”的重叠只是模仿，此处没有重复义。但此处无需此说，他表明重叠仅用于重复义。他如此认为：“此模仿是针对‘成为’的行动而转起，因此重复的行动法确实存在于此。”因此他将说：“paṭapaṭā bhavati是重复义的重叠。”在“anitisminti”(当iti不存在时)，是先进行重叠，然后加上“rā”后缀。为说明即使不加“rā”后缀也能以其他方式构成，他说了“或者”等。关于“长音是固定的”，首先在重叠后，当形式为“paṭapaṭakaroti”时，长音是固定的。在说明了“paṭapaṭā karoti”的构成之后，现在为了说明“paṭapaṭāyati”，便开始了“paṭapaṭāyati”等的解说。

55. ස්‍යාදි

55. si等词尾

එකස්ස එකස්ස ඉති ඨිතෙ පුබ්බවිභත්තියා ලුත්තෙ සංහිතායඤ්ච කතායං එකෙකස්ස, එවං මත්ථකෙන මත්ථකෙනාති ඨිතෙ මත්ථක මත්ථකෙනාති.

当为“ekassa ekassa”时，前词的格尾脱落并进行连音，便成为“ekekassa”。同样，当为“matthakena matthakena”时，便成为“matthaka matthakena”。

56. සබ්බා

56. 一切

අඤ්ඤං [Pg.68] අඤ්ඤන්ති ඨිතෙ ඉමිනා විභත්තියා ලොපෙ අකාරස්ස ‘‘තදමිනා’’ (1-47) දිනා ඔකාරෙ අඤ්ඤොඤ්ඤන්තිපි හොති.

当为“aññaṃ aññaṃ”时，依此（规则）格尾脱落，其a音依“tadaminā”(1-47)变为o音，亦成为“aññoñña”。

57. යාව

57. 直到……为止

යාවබොධන්ති ‘‘යාවාවධාරණෙ’’ති (3-4) අසඞ්ඛ්‍යසමාසො.

“Yāvabodham”(直到觉悟)是根据“yāvāvadhāraṇe”(yāva用于限定义)(3-4)这条规则构成的不变格复合词。

58. බහුල

58. 多方面

ක්වචි පවත්‍යප්පවත්ති, ක්වචඤ්ඤං ක්වචි වා ක්වචි;

සියා බහුලසද්දෙන, විධි සබ්බො යථාගමංති.

有时适用，有时不适用；有时是其他情况，有时是任选；通过“bahula”(多方面)一词，所有规则皆依圣典而定。

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

如是，于《目犍连五论复注·义光》中，

පඨමකණ්ඩවණ්ණනා සමත්තා.

初品释义终。

2. දුතියකණ්ඩ වණ්ණනා

2. 第二品释义

1. ද්වෙද්වෙ

1. 两个两个地

අවයවසම්බන්ධෙති ස්‍යාද්‍යවයවීසමුදායෙන ද්වෙද්වෙති වුත්තානමවයවානං සම්බන්ධෙ, අතෙත්ථ වුත්‍යනුකූලාය පඤ්චිකාය වා භවිතබ්බං, පඤ්චිකානු කූලාය වුත්තියා වා, න චෙත්ථ ද්වින්නමඤ්ඤොඤ්ඤානුකූලතා දිස්සති, තථාහි වුත්තියං-‘එකානෙකත්ථෙසු වත්තමානතො නාමස්මා’ති එත්තකමෙව පකතිවිසෙසනවසෙන වුත්තං, පඤ්චිකායන්තු තබ්බිසෙසන වසෙන ච පච්චයත්ථවිසෙසනවසෙන ච අත්ථො දස්සිතො, තදෙව මුභින්නන්නාඤ්ඤමඤ්ඤානුකූලතා දිස්සති, තතො එත්ථ යථා ද්වින්නමඤ්ඤොඤ්ඤානුකූලතා සම්පජ්ජති, තථා බ්‍යාචික්ඛිස්සාම ‘‘යදි පනෙත්ථ වුත්‍යානුකූලා පඤ්චිකා භවෙය්‍ය පච්චයත්ථපක්ඛො ජහිතබ්බො සියාති ‘තෙ…පෙ… එකානෙකත්ථෙසු’ති ච, තෙන…පෙ… යොජනිය’න්ති ච එතෙසං ජහිතබ්බතාය බහුපාඨවිලොපො ආපජ්ජති, යදි පන පඤ්චිකානුකූලා වුත්ති භවෙය්‍ය වුත්තියං කිඤ්චිමත්තං පක්ඛිපිතබ්බ මත්තමෙව සියාති බහුවිලොපාපත්ති (න) හොතීති එතෙසං ද්වෙද්වෙ හොන්ති එකානෙ කත්ථෙසු වත්තමානතො නාමස්මා’ති වුත්තියා භවිතබ්බ’’න්ති, එවඤ්හි සති සත්ථන්තරෙනාපි සහ ඝටතෙ, සුත්තෙ ‘ද්වෙද්වෙකානෙකෙසු නාමස්මා’ති වුත්තත්තා ‘එකානෙකෙසූ’ති ඉදං පච්චයවිසෙසනං වා යුජ්ජති

在部分与整体的关系中，当论及由“dvedve”(两个两个地)所指的部分时，应当是《五论》(pañcikā)符合《规则》(vutti)，或是《规则》符合《五论》。然而，此处不见二者相互符合。例如，在《规则》中，仅以限定词基的方式说：“从表单一与多数义的名词”。但在《五论》中，则通过限定词基和限定词缀意义两方面来阐明其义。因此，可见二者互不符合。为了使二者达成一致，我们将如此解释：如果此处《五论》要符合《规则》，那么词缀意义方面就应舍弃，如此则“彼……于单一多数”以及“因此……应结合”等文句就须舍弃，从而导致大量文本的失落。但如果《规则》符合《五论》，则仅需在《规则》中添加少许内容，不会有大量文本失落。因此，《规则》应为：“dvedve(两个两个地)从表单一与多数义的名词而有”。这样一来，也能与其他论典相符。因为在经中说“dvedve从表二、单一、多数义的名词而有”，所以“于单一多数”这一表述，或者适合作为对词缀的限定。

පකතිවිසෙසනවසෙන [Pg.69] වා යදෙතං පච්චයවිසෙසනං, තදා සාමත්ථියා එකානෙකෙසූති පකතිවිසෙසනම්පි ලබ්භති, තත්ථ සාමත්ථියමත්ථ බලං, තථාහ්‍යෙකාදීසු භවන්තා පකතිවාච්චානමෙවෙකත්තාදිඅබ්‍යති රිත්තඅත්ථමත්තාදීරූපානං ජොතකා ස්‍යාදයො කථමෙකත්තාදීසු වත්තමානතො නාමස්මා අඤ්ඤතො සියුන්ති යථාවුත්තනාමවිසෙසාක්ඛෙපො, තථා ඉත්ථිණාදිප්පච්චයාදීනම්පි පන පකතිවිසෙසානුපාදානෙපි යතො ධාත්වාදි වාච්චොත්ථො නත්ථි, සාමත්ථියා තතො, ධාතුත්‍යාද්‍යන්තෙහි න හොන්තෙ විත්තිපච්චයා, තථා ණාදිපච්චයාපි… විභත්‍යන්තා විධානතො, යදෙතම්පකතිවිසෙසනං තදාපි සාමත්ථියෙනෙව එකත්තාදීසු වත්තමානතො නාමස්මා තජ්ජොතනාය භවන්තා ස්‍යාදයො කථමඤ්ඤත්ථ හොන්ති අසම්භවාති එකානෙකෙසු ද්වෙද්වෙති ලබ්භති, අථවා සරූපෙන අවුත්තම්පි සාමත්ථියෙනෙකානෙකත්ථෙසූති ගම්මමානං වුත්තමෙව හොතීති කත්වා‘තෙචා’තිආදිකං වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං, එකානෙකෙසු වත්තමානතො නාමස්මාති කිමත්ථං අසත්වභූතාය කිරියායෙකත්තාදිසම්බන්ධාභාවා ක්‍රියත්ථාච ත්‍යාදීහි යෙවෙකත්තාදීනං වුත්තත්තා ත්‍යාද්‍යන්තෙහි ච න භවෙය්‍යුන්ති පයොජනන්තරමාහ-‘යම්පනා’තිආදි, පඤ්චකනාමත්ථස්සාධිප්පෙතභාවො චෙත්ථ පක්ඛස්සෙතස්සෙව යුත්තත්තා. තථාහි සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදයො නාම වාච්චස්ස දබ්බස්ස ධම්මො සකත්ථො-පසජ්ජනො ච සද්දො දබ්බෙයෙව වත්තතෙ… දබ්බෙයෙවාන්‍යනයාදිවොහාරා, තත්ථ දබ්බවාචිනා සද්දෙන දබ්බධම්මානමබ්භන්තරීකරණන්ති නායුත්තමෙතං නාමෙන පඤ්චන්නමභිධානං, විභත්තියො පන ජොතිකා, ඉත්ථිපච්චයා ච ඉත්ථිලිඞ්ගස්ස, තථා චාම්හෙහි වුත්තං සම්බන්ධචින්තායං–

或者，作为对词基的限定。当“于单一多数”是作为对词缀的限定时，那么通过蕴含(sāmatthiya)，它也可作为对词基的限定而获得。此处的蕴含即是义理的力量(atthabala)。例如，si等格尾是用于标示存在于一或多等事物中的词基所指称的单数性等，它们怎么能从表一或多等义的名词之外而有呢？这是不可能的。因此，词缀的意义就蕴含了对名词词基的限定。同样，当它是对词基的限定时，通过蕴含，“dvedve(两个两个地)于单一多数义中”也能成立。或者，应当理解为：即使没有明确说明，“于单一与多数义中”通过蕴含也能被理解，如同已被说明一样。因此才说了“彼等”等等。为什么要说“从表单一与多数义的名词”呢？作者说“若复有”等，是为了说明另一个目的：因为非实体的行为与单数性等没有关联，并且行为的单数性等意义已由ti等动词结尾表达，所以此规则不应适用于以ti等结尾的词。此处，本派的观点认为五种名词义是所意指的，这是恰当的。例如，数、业格等是名词所指称的实体(dabba)的属性，而词语自身意义是次要的，它作用于实体上。只有实体才有异门等说法。在那里，以指称实体的词来包含实体的属性，这并非不恰当。因此，以“名词”来指称这五者是恰当的。而格尾是标示性的，阴性词缀则标示阴性。正如我们在《关系考察》(Sambandhacintā)中所说——

සද්දො සකත්ථං වත්වාන, පදත්ථං දබ්බසඤ්ඤිතං;

සමවෙතං වදෙ ලිඞ්ගං, සඞ්ඛ්‍යං කම්මාදිකම්මි චෙති.

词语在表达了自身意义后，也表达了被称为“实体”的词义，以及内在的性、数、与业格等。

එකානෙකෙසු ස්‍යාදීනං යථාක්කමං දස්සෙතුං ‘තෙනා’තිආදි වුත්තං, තෙනාති යෙන පඤ්චකො නාමත්ථො අධිප්පෙතො එකාදීසු ච අත්ථෙසු ජො-තනීයෙසු ස්‍යාදයො විධියිස්සන්ති තෙන, සබ්බත්ථාති ‘අංයො’ආදීසු [Pg.70] සබ්බත්ථ, සභාවතොත්‍යාදිකස්සායමධිප්පායො ‘‘යද්‍යපි ස්‍යාදයො එකානෙකෙසු හොන්ති තථාපි එකාදයො සඞ්ඛ්‍යාය පරිච්ඡින්නෙ අත්ථෙ වත්තන්ති න සඞ්ඛ්‍යාමත්තෙ, සඞ්ඛ්‍යාය සම්භවාභාවා සඞ්ඛ්‍යෙයෙ භවතීති න සඞ්ඛ්‍යාපි ස්‍යාදීනමත්ථො’’ති (න) කෙවලං සකත්ථ දබ්බාදියෙව ස්‍යාදීනමත්ථො න භවති, අපි තු සඞ්ඛ්‍යාපීත්‍යපිසද්දත්ථො, අනෙන සඞ්ඛ්‍යා විභත්‍යත්ථො චතුක්කො නාමත්ථොත්‍යයම්පක්ඛො නිරාකතො පඤ්චකො නාමත්ථොති දස්සනෙ සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදීනං විභත්තියො ජොතිකා හොන්ති, තිකො නාමත්ථොති දස්සනෙ තු සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදයො විභත්තිවාච්චා හොන්ති, ඉදානි අධිප්පෙතපඤ්චකනාමත්ථෙ සකත්ථාදිකං සරූපතො දස්සෙතුං ‘තත්ථා’තිආදිමාහ, තත්ථ සකත්ථො විසෙසනන්ති සරූපාදි යං කිඤ්චි විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතං තං සකත්ථො නාමති අත්ථො, තං දස්සෙති ‘සරූපජාතිගුණදබ්බානි’ති.

为了依次说明在单一与多数中si等格尾的用法，所以说“tenā”(以彼)等。“以彼”是指，通过所意指的五类名词义，在“一”等需要显示的意义中，si等格尾将被规定。“于一切处”是指在“aṃ”、“yo”等所有地方。“自性”等（词）的含义是说：“虽然si等格尾出现在单一与多数中，但“一”等数词作用于被数量限定的意义上，而非仅仅是数量本身。因为数量的存在与否取决于被计数的对象，所以数量也不是si等格尾的意义。”“也”(api)字的含义是：si等格尾的意义不仅不是自义、实体等，也不是数量。以此，“数量是格义，（因此）名词义有四类”的这一派观点就被驳斥了。在显示五类名词义时，数、业格等的格是显示者；但在显示三类名词义时，数、业格等是格所表达的。现在，为了从其自相上说明所意指的五类名词义中的自义等，（作者）说“于此”等。“于此，自义即限定词”，其义是任何希望以形相等等作为限定词来表达的事物，都名为“自义”。它显示为“形相、种类、性质、实体”。

බලෙන යස්සා භින්නෙසු, පවත්තන්තෙ ගගාදීසු;

සා ජාත්‍යභින්නධීසද්දා, සුත්තං පුප්ඵෙස්විවාන්වීතං.

凭藉它的力量，（同一认知）在“ga”等被区分的（个体）中运行；它就是种类(jāti，共相)，是无差别理解之词，如同线贯穿花朵。

දබ්බාධාරො තතො භින්නො, නිමිත්තං තප්පතීතියා;

භාවාභාවසභාවො යො, සො ගුණො නිග්ගුණො මතො.

以实体为所依，而又不同于彼；是（认知）彼的相状；凡具有存在与非存在之自性者，彼即是性质（guṇa），且被认为是无性质的。

සරූපං සද්දරූපංව, ජාතියා යං විසෙසනං;

විසෙසීයති යංකිඤ්චි, දබ්බං තං සමුදීරිතං.

自相犹如声相，是种类的限定词；任何被限定者，彼即被称为实体（dabba）。

ඉදානි සරූපාදිනො විසෙසනස්ස සකත්ථභාවං ජාත්‍යාදිවිසෙසස්ස දබ්බභාවඤ්ච දස්සෙතුං ‘තත්ථා’තිආදිමාහ, සරූපෙ වත්තතෙ සද්දොති වියභෙදොපචාරෙනාහ-‘සද්දස්ස සරූපෙනා’ති, එත්ථ පන ගොති ජාතිමත්තවාචිනි ගොසද්දෙ පයුත්තෙ ගොසද්දො ජාතිමත්තමාහෙති සො ජාතිං විසෙසෙති නාම. යට්ඨිආදිසද්දෙහි යට්ඨිආදිසහචරිතා උපචාරතො ගහිතාති යට්ඨිආදිදබ්බෙහි යට්ඨිආදිසහචරිතා පුරිසා විසෙසීයන්තීති ආහ-‘දබ්බම්පි දබ්බන්තරස්ස විසෙසනභූතම්භවතී’ති, යට්ඨියොපවෙසයාති යට්ඨිසද්දවචනීය යට්ඨිදබ්බවිසිට්ඨෙ පුරිසෙ පවෙසයාති අත්ථො, කුන්තෙපවෙසයාති එත්ථාපි එසෙවනයො, යථාවුත්තචතුබ්බිධසකත්ථතො පරොපි අත්ථි සකත්ථොති ආහ-‘කත්ථචී’තිආදි, සම්බන්ධනිමිත්තොති සම්බන්ධො නිමිත්තං කාරණං [Pg.71] පච්චයප්පවත්තියා අස්ස පච්චයස්ස සොති සමාසො, එත්ථ හි දණ්ඩො අස්ස අත්ථීති අස්සාති සාමිනො පුරිසස්ස සංසඞ්ඛාතදණ්ඩාදිදබ්බෙන සහයො සස්සාමිසම්බන්ධො, සොපි පච්චයස්ස නිමිත්තං, තථා ච වක්ඛති-‘දණ්ඩපුරිසසම්බන්ධා දණ්ඩීති පච්චයො’ති, (කිරි)යා පදත්ථස්සාපි විසෙසනත්තෙන සකත්ථභාවො ජාතිපදත්ථාදීනං වුත්ත ඨානෙයෙව වත්තබ්බොති පාචකොති එත්ථ කිරියාකාරකසම්බන්ධසඞ්ඛාතං පරාභිමතං සකත්ථම්පි පරොපදෙසෙනොපදිසිතුකාමො ඉධ සම්බන්ධසකත්ථස්ස වුත්තට්ඨානෙයෙව කිරියාසකත්ථං දස්සෙතුං ‘කත්ථචි කිරියාපී’තිආදිමාහ. නාමසභාවෙන විඤ්ඤායමානං පඤ්චමං නාමසඞ්ඛාතමත්ථං දබ්බපදත්ථෙන සඞ්ගහෙත්වා ජාතිගුණකිරියාදබ්බානීති හි චතුබ්බිධො නාමත්ථො, නාමම්පි අන්වත්ථරුළ්හිවසෙන දුවිධං පුමිත්ථිනපුංසක ලිඞ්ගවසෙන තිවිධම්පි චතුබ්බිධං හොති… යථාවුත්තෙ චතුබ්බිධෙ අත්ථෙ නමති, තෙ වා අත්තනි නාමෙතීති ඉමිනා කාරණෙන. සාමඤ්ඤගුණ කිරියායදිච්ඡාවසෙනාඤ්ඤථාපි චතුබ්බිධත්තං නාමස්ස වදන්ති, තත්ථාපි යදිච්ඡානාමස්ස දබ්බනාමෙනෙව සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො, ඉත්ථත්තං එසාති පසිද්ධිමා අත්ථො, යම්පනාතිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං සාධෙති ‘තත්ථෙ’ච්චාදිනා, අභිධායකත්තෙන ජොතකත්තෙන, ඉකාරන්තතොති මුනිසද්දතො, අඤ්ඤථාති ඉකාරන්තතො න භවති චෙ, අතොති ආදෙස භවනතො ඵලං දස්සිතං න සියාති සම්බන්ධො, වුත්තියං ‘එවං කුමාරී කුමාරියො’තිආදීසු එවන්ති යථා පුල්ලිඞ්ගෙ ඉකාරන්තතො ස්‍යාදීනමුදාහරණමනාදෙසත්ථං වුත්තං එවමිත්ථියම්පි අනාකාරන්තතොති දස්සෙති, උපලක්ඛණං චෙතමිනී-නී-ඌ-ති-පච්චයන්තාදීනං, අසති…පෙ… වචනෙති ඉමිනා පාණිනියානං විභත්තිසඤ්ඤාවිධායකස්ස සුත්තන්තරස්ස අත්ථිභාවං දස්සෙති, ‘‘විභත්තිච’’ (1-4-104) ඉති හි තෙසං සුත්තං, තස්සත්ථො ‘ස්‍යාදීනං ත්‍යාදීනඤ්ච විභත්තිසඤ්ඤා හොතී’ති, භවන්තීති අන්වත්ථවසෙන විභත්තිසද්දවචනීයානි භවන්ති, සො (යෙවත්ථො) විභත්තිච්චනෙන විභජීයතීති විභත්ති, කම්මෙ ක්තිප්පච්චයන්තොයං විභත්ති සද්දොති දස්සෙති, කථම්පනෙතෙසු ස්‍යාදීසු විභජීයතිච්චස්ස වාක්‍යත්ථාස්සානුගමො යෙනෙවං වුච්චතිච්චාසඞ්කිය යෙන යථා ච විභජීයති තමුපදස්සෙන්තො ආහ-‘තථා හි’ච්චාදි.

现在，为了说明以自身相为首的能修饰词的自义性，以及以种类为首的能修饰词的实体性，而说“在那里”等。“词语存在于自身相中”，这是以分析区别的转喻而说“以词语的自身相”。在此，当使用仅表示种类的“牛”（go）这个词时，“牛”这个词只表达种类，因此它修饰了种类。通过“杖”等词语，以转喻的方式指代与杖等相关联的事物，因此，通过杖等实体，与杖等相关联的人被修饰。所以说：“一个实体也能成为另一个实体的能修饰词”。“让持杖者们进来”意为“让那些以‘杖’这个词所指称的、以杖这个实体为特征的人们进来”，“让持矛者们进来”也是同样的道理。除了如前所述的四种自义外，还有其他的自义，因此说“在某处”等。“关系为因”（sambandhanimitta），即关系是此后缀（paccaya）应用的因（nimitta）、原因（kāraṇa），这是一个复合词。在此，“他有杖”，“他的”是指主人，即人。与被称为杖等实体的所有-所属关系（sassāmisambandha），那也是后缀的因。因此将说：“由杖与人的关系，而有后缀形成‘持杖者’（daṇḍī）”。作为词义的能修饰词，行为的自义性也应在已解说种类词义等之处解说。因此，在“厨师”（pācaka）一例中，作者希望通过他人的教导来开示他人所接受的、被称为“行为与作者关系”的自义，所以在已解说关系自义之处，为了展示行为的自义，而说“在某处，行为亦……”等。通过名词自性而了知的第五种所谓名词义，已摄入实体词义中，因此名词义有四种：种类、性质、行为、实体。名词又依词源（anvattha）与约定（ruḷha）分为二种；依阳性、阴性、中性之性（liṅga）分为三种，亦有四种……因为它朝向如前所述的四种意义而屈折，或使它们朝向自身屈折，以此为原因。他们也以另一种方式说名词有四种：普通（sāmañña）、性质、行为和任意（yadicchā）之名。其中，任意之名也应被理解为包含在实体之名中。“此即其状态”意为这是众所周知的意义。他通过“又……”等语，以“在那里……”等来确立此义，即通过其能指性与能显性。“以i为尾者”（ikāranta）即来自“牟尼”（muni）一词。“否则”（aññathā）意为如果不是以i为尾。“由此”（ato）是指由于发生了替换（ādesa），所显示的结果便不会出现，这是其关联。在释文中，于“如是，少女（kumārī）、少女们（kumāriyo）”等处，“如是”（evaṃ）表明：正如在阳性中，为了说明不发生替换而举出以i为尾的词干后接syādi等（格的词尾）的例子，同样，在阴性中，也举出不以ā为尾的词干的例子。这也是对以-inī、-nī、-ū、-ti等后缀结尾的词的标志。通过“若无……之语”，他指出了波你尼（Pāṇini）学派存在另一部规定“格”（vibhatti）这一术语的经。“以及格”（vibhattica）（波你尼经1.4.104）是他们的经。其义为：“syādi等与tyādi等被称为‘格’”。“成为”（bhavanti）是指它们在词源学的意义上成为可用“格”这个词所指称的对象。此义即由“被区分”（vibhajīyati）而得名“格”（vibhatti）。他指出“格”这个词是在所作（kamma）的意义上由kti后缀构成的。然而，在这些syādi等（格的词尾）中，如何与“被区分”这一句义相符，以至于要如此说呢？预见到此疑问，为了展示由什么以及如何被区分，他说道：“确实如此……”等。

2. කම්මෙ

2. 于所作

වුත්තියං [Pg.72] කත්තුකිරියායාති කත්තුසාද්‍යතාය තං සම්බන්ධිනියා කත්තුකම්මට්ඨායපි දුවිධාය කිරියාය, අනෙකත්ථත්තා ධාතූනං කරොති එත්ථ සම්බන්ධනත්ථොති ආහ-‘කරීයති අභිසම්බන්ධීයතී’ති, යංකිඤ්චි පදත්ථරූපං සම්බජ්ඣතීති අත්ථො, ඉමිනා චාන්වත්ථවසෙනෙවායං කම්මවොහාරො සිද්ධොති දස්සෙති, සබ්බකාරකානම්පි පන කිරියාසම්බන්ධ සබ්භාවෙපි කිරියාභිසම්බන්ධීයමානත්තෙනෙව යං වත්තුමිච්ඡිතං තදෙව කම්මං විඤ්ඤෙය්‍යං, කත්තාදි කත්තු කිරියායාභිසම්බන්ධීයමානත්තෙපි කත්තාදිත්තවචනිච්ඡායෙව කම්මං න හොති… යස්මා වචනිච්ඡායෙව කාරකානි භවන්ති, එවං සබ්බකාරකානම්පි කාරකන්තරප්පත්තියං තදභාවො යථායොගං වත්තබ්බො, වාක්‍යෙකදෙසෙනෙත්‍යනෙන ‘‘ද්වෙද්වෙකා’’දිනො වාක්‍යස්ස ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ඉච්චාදිනො ච එකවාක්‍යත්තං සූචෙති, පකරණස්ස මහාවාක්‍යරූපත්තා විප්පකට්ඨානිපි වාක්‍යානි ආකඞ්ඛාදිසභාවෙ අඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධානුභවනෙනෙකවාක්‍යභාවම්පටීපජ්ජන්තෙ, වුත්තී හි–

在《释论》（Vutti）中，所谓“作者之行”（kattukiriyā），是指由作者所成就。与此相关的行为，即处于作者与所作（kattukamma）地位的两种行为。由于语根（dhātu）有多重意义，此处的“作”（karoti）有“关联”之义，故说“被作，被关联”。其义为：任何词义之形式被关联。此句表明，“所作”（kamma）这一术语的用法正是通过这种随义而成立的。再者，虽然一切作用者（kāraka）都与行为有关联，但只有说话者意欲表达为被行为所关联者，才应被理解为“所作”。即使作者等与作者之行相关联，但若说话者意欲称其为作者等，则不成其为“所作”……因为作用者仅由言说意愿而成立。同样，对于一切作用者，当其转为另一作用者时，其（原先身份的）不存在应被适当地说明。通过“以句之一分”，表明了如“二二一”（dvedvekā）等句与“于所作格为第二格”（kamme dutiyā）等句的单一语句性。由于一部论著具有大语句（mahāvākya）的形式，即使是相隔遥远的句子，若存在期待（ākaṅkhā）等情况，通过体验彼此的关联，也能达成单一语句的状态。诚如《释论》所说：

‘‘ආකඞ්ඛායොග්ගතා සත්තා, බීජං සන්නිධිනො යතො;

විප්පකට්ඨානි වාක්‍යානි, මහාවාක්‍යං කරොන්ත්‍යතොති.

因为有期待（ākaṅkhā）、适宜性（yoggatā）、邻近性（āsatti），且以邻接（sannidhi）为根本，故相隔遥远的句子也能构成一个大语句。

සාමඤ්ඤෙනාති කම්මාද්‍යවිසෙසෙන, පුබ්බාචරියසමඤ්ඤාවසෙනාහ ‘දුතියාදිකා’ති, තෙන යද්‍යපි ත්‍යාදිනොපි ද්වින්නං පූරණියා දුතියාති සක්කා වොහරිතුං, තථාපි ස්‍යාදීනං දුකෙයෙව දුතියාතතියා රුළ්හීති නත්‍යාදීනං දුකානි දුතියාදිසද්දෙන ගය්හන්ති, විසිට්ඨෙසූති කම්මාදිනා විසෙසිතෙසු, තිවිධං කම්මන්ති සකසමයප්පසිද්ධියා කම්මස්ස තිවිධත්තමාහ, අඤ්ඤෙ තු සත්තවිධමිච්ඡන්ති, කථං–

“一般而言”(Sāmaññena)，即不特指所作(kamma)等。依前代阿阇梨(pubbācariya)的惯称而说‘第二等’。因此，虽然`tyādi`等也可以称为‘第二’以补足两者，但‘第二’、‘第三’的用法已约定俗成地只用于`syādi`等的双数，因此`tyādi`等的双数不被‘第二等’一词所包含。‘在特定者中’(visiṭṭhesu)意为被所作等所限定。所谓‘三种所作’，是依自宗的既定说法而说所作有三种。但其他学派主张有七种，是哪些呢？

නිබ්බත්තිවිකතිප්පත්ති, භෙදෙන තිවිධං මතං,තත්ථෙච්ඡිතතමං කම්මං, කම්මංත්වඤ්ඤං චතුබ්බිධං;

ඉච්ඡිතඤ්චානිච්ඡිතඤ්ච, නෙවිච්ඡිතමනිච්ඡිතං,තථාඤ්ඤපුබ්බං නාඤ්ඤපුබ්බන්ති, එවමඤ්ඤං චතුබ්බිධන්ති.

依生起(nibbatti)、变异(vikati)、获得(patti)之别，所作被认为是三种。其中，最被意欲者为所作；其他所作则有四种：意欲的(icchita)、非意欲的(anicchita)、既非意欲亦非不意欲的(nevicchitamanicchita)，以及以他为先的(aññapubba)与不以他为先的(nāññapubba)。如是，其他所作有四种。

තත්ථ ඉච්ඡිතාදීනි උපරියෙවාපි භවිස්සන්ති, තත්‍රෙච්චාදිනා තිවිධං කම්මං සරූපතො දස්සෙති, තත්ථ නිබ්බත්තිකම්මමෙකෙ-නෙකධා පරිකප්පෙන්ති, තදිහ පකාසයිස්සාම–

其中，“意欲”等(icchitādīni)将在下文说明。在前颂中，以“其中”(tattha)等词，从事相上显示了三种所作。其中，有些人以多种方式构想“生起所作”(nibbattikamma)，我们在此将予以阐明——

සතී-සතී [Pg.73] වා පකති, න යත්ථ පරිණාමිනී,නිස්සීයතෙ තං නිබ්බත්ති, කම්මමඤ්ඤෙසමඤ්ඤථා;

අසන්තං ජායතෙ යං වා, යං සන්තමප්පකාසති,උප්පත්‍යා-භිබ්‍යත්තියා වා, තන්නිබ්බත්තීති වුච්චතීති.

当一个自性(pakati)，无论其存在(satī)与否(asatī)，若非转变性(pariṇāminī)，于何处不被依止，彼即“生起所作”(nibbatti-kamma)；他人则有异说。或无有(asantaṃ)而生起，或虽有(santaṃ)而未显现；通过生起(uppatti)或显现(abhibyatti)，彼即被称为“生起”。

අයමෙත්ථ අත්ථො ‘‘කටවිකාරස්ස කාසසඞ්ඛාතා විජ්ජමානා පකති පරිණාමිනී කටවිකාරම්පති පරිණමන්තී යත්ථප්පයොගෙ න නිස්සීයතෙ… කටං කරොතීතෙත්ථ කෙවලමත්ථාවගමමත්තස්ස වත්තුමිච්ඡිතත්තා කාසෙති අසුය්‍යමානත්තා ච, පකතියා තු සුය්‍ය මානත්තෙ විකාරියං සියා, තෙනෙව කාසෙ කටං කරොති, තණ්ඩුලෙ ඔදනං පචතීති ද්වයත්ථො කරොති පචති ච, තස්මා කාසෙ කරොති තණ්ඩුලෙ පචතීති විකාරීයති, කටං කරොති ඔදනම්පචතීති නිබ්බත්තී යතීති අත්ථො, අසතී වා පකති අවිජ්ජමානත්තායෙව යත්ථ න නිස්සීයතෙ… ( ) සංයොගං ජනයති විභාගමුප්පාදයතීති සංයොගවිභාගානං කස්සාපි පකතියා අවිකාරත්තා සංයොගවිභාගවන්තෙ හ්‍යවිකතෙහෙව තෙසං ජනනතො, තමෙවම්භූතමනිස්සිතපකතිකං අවිජ්ජමාන (පකති) කං වා කාරියං නිබ්බත්තිකම්මං නාමාති එකො, අඤ්ඤෙසමඤ්ඤථාති වත්වා තන්දස්සෙති ‘අසන්ත’මිච්චාදිනා, යං අසන්තමවිජ්ජමානං ජායතෙ, තන්නිබ්බත්තිකම්මං, යථා සුඛං ජනයති බුද්ධිමුප්පාදයතීති, සන්තං විජ්ජමානමෙව වා කෙවලමප්පකාසිතපුබ්බං යං උප්පත්තියා අභිබ්‍යත්තියා වා පකාසති, තම්පි නිබ්බත්තිකම්මං, යථා පුත්තං විජායතිසාමඤ්ඤමභිබ්‍යඤ්ජයතී’’ති, තදෙවං කෙසඤ්චි මතෙන අනිස්සිතපකතිකං අවිජ්ජමානපකතිකන්ති දුවිධං නිබ්බත්තිකම්මම්පි අඤ්ඤෙසම්මතෙන අසන්තං ජායමානං සන්තමප්පකාසමානන්ති දුවිධං නිබ්බත්තිකම්මම්පීතිසබ්බම්පි අට්ඨිතපුබ්බමෙව ජායතීත්‍යසතො ජානනා න බ්‍යතිරිච්චතිච්චාහ-‘අසතො ජනනං කරීයතී’ති, අවත්ථන්තරන්ති ඔදනාදිනො ක්ලෙදනාදිලක්ඛණමඤ්ඤමවත්ථං.

此中意义为：“在‘席之变异’(kaṭavikāra)中，由‘席草’(kāsa)所称的、存在的、能转变的自性，在‘席之变异’中转变，于何处使用中不被依止……在‘作席’(kaṭaṃ karoti)中，仅欲表达对意义的了知，因为‘席草’(kāsa)不被提及；若自性被提及，则为变异(vikāriya)。因此，在‘以席草作席’(kāse kaṭaṃ karoti)、‘以米煮饭’(taṇḍule odanaṃ pacati)中，‘作’(karoti)与‘煮’(pacati)有双重意义。因此，‘以席草作席’、‘以米煮饭’是变异；‘作席’、‘煮饭’是生起，此是其义。或者，在不存在的自性中，因其不存在而于何处不被依止……‘产生结合’(saṃyogaṃ janayati)，‘引起分离’(vibhāgamuppādayati)，因为结合与分离都不是任何自性的变异，只有未变异者才能产生它们。像这样，不依止自性或自性不存在的所作，名为生起所作(nibbattikamma)，此是一种观点。说‘他人则有异说’，并以此说明‘无有’(asantaṃ)等。所谓无有而生起者，即是生起所作，例如‘产生快乐’(sukhaṃ janayati)，‘生起智慧’(buddhimuppādayati)。或者，存在的、仅仅以前未曾显现的，通过生起或显现而显现者，彼亦是生起所作，例如‘生子’(puttaṃ vijāyati)，‘彰显沙门性’(sāmaññamabhibyañjayati)。”因此，依某些人的观点，不依止自性(anissitapakatikaṃ)与自性不存在(avijjamānapakatikaṃ)的，此两种是生起所作；依其他人的观点，无有而生起(asantaṃ jāyamānaṃ)与有而未显现(santamappakāsamānaṃ)的，此两种亦是生起所作。一切皆是以前未曾存在而现在才生起的，故与从无有而生(asato jānana)并无差别，因此说‘使无有的产生’。所谓‘不同状态’(avatthantara)，指的是饭等具有湿润等特征的另一种状态。

පකත්‍යුච්ඡෙදසම්භූතං, විකාරියං කිඤ්චි කිඤ්චි තු;

ගුණන්තරසමුප්පත්‍යා, එවං සා විකති ද්විධා.

某些变异所作(vikāriya)由自性(pakati)断灭而生，某些则由其他品质(guṇantara)生起；如是，彼变异(vikati)有二种。

කිඤ්චි විකාරියං කම්මං පකතියා කාරණස්ස උච්ඡෙදෙන සම්භූතං, යථා [Pg.74] කට්ඨං භස්මං කරොතීති කට්ඨස්සාච්චන්තපරාවත්ති, කිඤ්චි පන ගුණන්තරානමුප්පත්තියා, යථා සුවණ්ණං කටකං කෙයුරං වා කරොතීති එවං ද්වීධා සා විකති හොතීති අත්ථො, න විභාවීයන්තෙති න ගම්‍යන්තෙ, සා පත්ති‘පාපීයති විසයීකරීයතී’ති කත්වා.

某些变异所作(vikāriyaṃ kammaṃ)是因作为原因的自性(pakatiyā kāraṇassa)的断灭而产生，例如“将木柴烧成灰烬”(kaṭṭhaṃ bhasmaṃ karoti)，这是木柴的彻底转变；某些则是因其他品质的生起而有，例如“将黄金制成手镯(kaṭaka)或臂钏(keyura)”。如此，彼变异有二种，此是其义。“不被辨别”(na vibhāvīyante)即不被了知。彼“得达”(patti)是因“被达到、被作为所缘”(pāpīyati visayīkarīyati)而得名。

යත්‍ර ක්‍රියාකතො කොචි, විසෙසො නාවගම්‍යතෙ;

දස්සනා වානුමානා වා, සා පත්තීති පකිත්තිතා.

于何处，由行(kriyā)所作之任何差别(visesa)，若不被见(dassana)或推论(anumāna)所了知，彼即被称为“得达”(patti)。

යත්ථ කිරියාකතො කිරියාසම්පාදිතො විසෙසො අතිසයො කොචි නාවගම්‍යතෙ නප්පතීයතෙ දස්සනා වා පච්චක්ඛප්පමාණෙන අනුමානප්පමාණෙන වා යථා නිබ්බත්තිවිකතීනමතිසයො පච්චක්ඛානුමානා වගමනීයො, තත්‍ර හි නිබ්බත්තියං විසෙසසිද්ධිරතිපසිද්ධා… අත්ථලාභාඛ්‍යස්ස විසෙසස්සාවිජ්ජමානස්ස කිරියාකත්තා, විකාරියෙ ( ) තු ක්වචි පච්චක්ඛවිසයො… කට්ඨං ඩහතීති කණ්හත්තාදිභාවස්ස පච්චක්ඛෙනෙවොපලබ්භනතො, ක්වචිදනුමානගම්මො… දෙවදත්තං රොසෙති පසාදයති වෙති විසිට්ඨමුඛවණ්ණාදිකාරියානුමෙය්‍යත්තා රොසාදිනො, එවං යත්ථ න විසෙසසිද්ධි අපි තු පත්තිමත්තං, සා පත්තීති පකිත්තිතා කථිතා, ආදිච්චම්පස්සති ධම්මමජ්ඣෙතීති අයමෙත්ථ අත්ථො, කථඤ්චරහි අසන්තස්ස පත්තිකම්මස්ස කිඤ්චි (අකරොන්ත)ස්ස කාරකත්තං, න හි කිඤ්චි අකරොන්තං කාරකම්භවිතුමරහතීති උච්චතෙ-

于何处，由行所作、由行所成的任何差别(visesa)或优越性(atisaya)，不被现量(paccakkhappamāṇa)或比量(anumānappamāṇa)所了知、所认识，[则为得达]。犹如生起与变异的优越性可被现量与比量所了知，在生起中，差别的成就是极其著名的，因为它造就了一个先前不存在的、名为“义利之得”(atthalābha)的差别。但在变异中，有时是现量的所缘，例如“燃烧木柴”，因为变黑等状态可由现量所见；有时则由推论而知，例如“使提婆达多(Devadatta)发怒或喜悦”，因为愤怒等可由特殊的面色等作用而推知。如是，于何处无差别的成就，而仅有得达(pattimattaṃ)，彼即被称为、说为“得达”。“看见太阳”(ādiccaṃ passati)、“学习法”(dhammaṃ ajjheti)，此是此中之义。然则，对于不存在的、无所作为的得达所作，如何能有作者性(kārakatta)呢？无所作为者，实不应成为作者。故说：

දස්සනක්ඛමතාභාසො, පගමබ්‍යත්තිආදයො;

විසෙසා පත්තිකම්මස්ස, ක්‍රියාසිද්ධියමිච්ඡිතා.

能见性(dassanakkhamatā)、显现(ābhāsa)、趣向(pagama)、明了(byatti)等，是得达所作(pattikamma)的差别，于行(kriyā)之成就中被意指。

අත්‍ර දට්ඨුං සක්කා ඉති දස්සනෙ ඛමතා ආභාසොපගමො විසයත්තොපගමො විසයත්තොපගමනං බ්‍යත්ති චෙති එවමාදයො විසෙසා යථායොගං පත්තිකම්මස්ස කිරියානිප්ඵත්තියං ඉච්ඡිතා, තතො තස්ස කාරකත්තන්ති අත්ථො, ආදිච්චං පස්සතීති එත්ථ හි ආදිච්චො දට්ඨුං සක්කා, තතොව සො දිස්සති අභිබ්‍යත්තිඤ්චොපයාතීති දස්සනකිරියානිප්ඵාදකත්ථෙනාස්ස කාරකත්තමුපපජ්ජතෙ, තථා ඤ්ඤත්‍රාප්‍යාදිසද්දගහිතවිසෙසවසෙන කිරියාසිද්ධිතො කාරකත්තං වෙදිතබ්බං[Pg.75], නනු විකාරියම්පි නිබ්බත්තිකම්මමෙව… තෙන රූපෙනාසතොයෙව ජනනතො, පත්තිකම්මම්පි කිරියාසම්බන්ධරූපෙනාසන්තමෙව පච්ඡා තථා භවතීති නිබ්බත්තියෙවාති සච්චං-

此处，“能够被看见”意指“适合被看见”。因此，进入光照范围、进入所缘状态、进入所缘以及显现等诸如此类的差别，皆是就所至之业(pattikammassa)而言，在行为完成时所期望的，由此它才具有作用者(kāraka)的意义。例如，在“看见太阳”一句中，太阳是能够被看见的，因此它被看见并变得显现。由于它促成了“看见”这一行为的完成，其作用者的地位便得以成立。同样，在其他地方，也应通过“等”字所含摄的各种差别，从行为的完成来理解其作用者性。再者，难道被改变之业(vikāriya)不也是被产生之业(nibbattikamma)吗？因为它是由在那形态上本不存在者所产生的。所至之业也是如此，它以一种与行为相关的形态而本不存在，后来才变成那样，因此它确实也是被产生之业。此言真实。

අත්ථෙසා වත්ථුට්ඨිති, සුඛුමබුද්ධිගොචරපතීත්‍යනුරොධෙන,තත්‍ර යම්පෙතං ඝටතෙ, යථා පතීති සද්දත්ථාවත්තානතො.

就义理而言，这是事物的实情，是随顺于微细智慧所行境界的理解而成立的。于此，此事亦能成立，正如“理解”(patīti)一词的词义所归结的那样。

විසෙසානුපාදානතොති ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තා වුත්තං. කරීයති කටො, කතො කටො ච්චෙවමාදීසු ත්‍යාදිප්පභුතීහි අතිහිතකම්මාදිනිස්සයෙසුපි එකත්තාදීසු දුතියාදයො පප්පොන්ති නියමාභාවා, තථාහි පඤ්චකෙ නාමත්ථෙ කටාදිවචනීයස්ස සම්බන්ධී කම්මාද්‍යත්ථො, ත්‍යාදිප්පභුතීති අනභි හිතස්ස සඞ්ඛ්‍යාඛ්‍යස්සාපරස්ස විභත්‍යත්ථස්සාභිධානාය අභිහිතෙසුපි කටාදීසු කම්මාදීසු දුතියාදයො සියුන්ති පාණිනියා ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ච්චාදීසු (2-3-2) ‘‘අනභිහිතෙ’’ති (2-3-1) වචනමධිකරොන්ති, වෙය්‍යත්තියායෙව දුතියාදීනප්පසඞ්ගෙපි තන්නිස්සයභූතෙ-කත්තාද්‍යත්ථෙ ජොතනායාභිහිතෙසු දුතියාදයො සියුං, තිකෙ පන සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදයො විභත්ති වචනීයා, තත්ථ යජ්ජපි කම්මාදිනො පච්චයෙනාභිධානං, තථාප්‍යෙකත්තාදයො නාභිහිතාති තස්ස සඞ්ඛ්‍යාඛ්‍යස්සාපරස්ස විභත්‍යත්ථස්සාති ධානාය අභිහිතෙසුපි කම්මාදීසු දුතියාදයො සියුන්ති පාණිනියා ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති ‘‘අනභිහිතෙ’’ති වචනමධිකරොන්ති, තමුපදස්සෙන්තො ආහ-‘තත්‍රිදං සියා’තිආදි, තත්‍ර තස්මිං දුතියාදි විභත්තිවිධානෙ ඉදං චොද්‍යං සියා, කින්ති ආහ-‘පඤ්චකෙ’ඉච්චාදි, අනභිහිතකම්මාදිනිස්සයෙසුති අනභිහිතා කම්මාදයො නිස්සයා යෙසමෙකත්තාදීනං, තෙසූත්‍යත්ථො, දුතියාදයො විභත්තියො යථා සියුන්ති ජොතනායාභිධානාය චාති යුජ්ජමානවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො, අභිහිතකම්මාදිනිස්සයෙසුපීති අපිසද්දෙන අනභිහිතකම්මාදිනිස්සයමෙකත්තාදිං සමුච්චිනොති, ආසඞ්කියාති පුබ්බකිරියාය වුත්තන්ති අපරකිරියා වෙදිතබ්බා, පඤ්චකෙ තිකෙ චා භිහිතකම්මාදිනිස්සයෙ සෙකත්තාදීසු දුතියාදිප්පත්තිමාසඞ්කාවසෙන දස්සෙත්වා චතුක්කවාදීනම්පි පක්ඛමුබ්භාවිය පරිහරිතුං ‘යදිච්චා’දිමාහ, අයන්තෙසමධිප්පායො [Pg.76] ‘‘යදෙසා සඞ්ඛ්‍යා පාටිපදිකත්ථො තප්පටිපජ්ජනෙ කම්මාදයො විභත්තිවචනීයා, තදා ‘අනභිහිතෙ කම්මෙ’තිආදිනා අනභිහිතග්ගහණං කම්මාදිවිසෙසානමනුභවන්තමනත්ථකං… අභිහිතෙ විභත්තිවාච්චාභාවතො, යදා පනායං පක්ඛො ‘සඞ්ඛ්‍යා විභත්තිවචනීයා’ති තදා ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ ත්‍යෙවමාදයො නිද්දෙසා විසයසන්දස්සනමත්තායෙව වෙදිතබ්බා’’ති, සබ්බථාති පඤ්චකතිකවාදීනං චතුක්කවාදීනඤ්ච මතවසෙන සබ්බප්පකාරෙන, සද්දත්ථාබ්‍යතිරිත්තත්ථමත්තොයෙවාති බ්‍යතිරෙකො බ්‍යතිරිත්තං, නපුංසකෙ භාවෙ ක්තො, න විජ්ජතෙ බ්‍යතිරිත්තං බ්‍යතිරෙකො භෙදො යස්ස තං අබ්‍යතිරිත්තං, අබ්‍යතිභින්නන්ති අත්ථො, සද්දත්ථතො සකත්ථතො අබ්‍යතිරිත්තං අත්ථමත්තං අත්ථසාමඤ්ඤං යස්ස ඔදනාදිසද්දස්ස සො තථා වුත්තො.

“因未作特殊规定”是就“于业用第二格”这一普遍陈述而说的。在“席子被制作”(karīyati kaṭo)、“席子已制成”(kato kaṭo)等例中，由于没有限定规则，即使在业等已为动词词缀等所表达的情况下，第二格等格仍会适用于其所依的单数等。确实，在名词五义说中，为了表达那未被动词词缀等所表达的、名为“数”的另一层格义，即使在业已被表达的情况下，第二格等格仍会适用。因此，波你尼(Pāṇini)学派在“于业用第二格”(2-3-2)等规则中，将“于未被表达时”(2-3-1)作为管辖规则。在三义说中，此理亦然。为显示此点，作者说：“于此，则有此诘难”等。此诘难是：在名词五义说中，“依赖于未被表达的业等”意为单数等所依赖的业等是未被表达的。在这些情况下，应结合上下文，从“为了标示”和“为了表达”来理解第二格等格的适用。“即便在依赖于已被表达的业等时”，此处的“即便”(api)一词，亦兼摄了依赖于未被表达的业等的单数等。在以存疑的方式显示了在五义说和三义说中，当依赖于已被表达的业等时，单数等仍有适用第二格等的可能性之后，为了引出并驳斥四义说者的观点，作者说了“若……”等。他们的意趣是：“若此‘数’是词干之义，而业等需由格来表达，那么‘于未被表达的业中’等规则中‘未被表达’的规定就成了无义的，因为在已被表达的情况下，格已无所可表。但若采纳‘数需由格来表达’这一观点，那么‘于业用第二格’等教示，就应只被理解为领域的示例而已。”“总之”，意为依诸说，以一切方式。“仅仅是与词义无别之义”：“无别”(abyatirittaṃ)即无有差别。与词自身的意义无别的纯粹意义，即义之共相。如“饭”等词，其义即是如此。

කිඤ්චාපි වුත්තියං තබ්බාදිණාදිසමාසෙහි අභිහිතමවුත්තං, තථාපි තෙහි අභිහිතෙප්‍යෙවමෙව දට්ඨබ්බන්ති නිදස්සෙන්තො ආහ-‘එව’මිච්චාදි, කර-කරණෙ කරීයිත්ථාති කතො‘ක්තො භාවකම්මෙසු’ති (5-56) කම්මෙ ක්තො, සතිකොති එත්ථ කීතොති කම්මත්ථෙ ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) ඉකො, කම්මතාගම්‍යතෙ කිතප්පච්චයාදීනං කම්මෙ විහිතත්තා, එවඤ්ච ධුහි කිමෙකමුදාහරණං දත්තමාචරියෙනෙ ත්‍යතො ආහ- ‘උදාහරණ’ඉච්චාදි, අනභිහිතෙති වචනං විනාපීති වචනං විනා එවාති අවධාරණෙ-අපිසද්දො, සම්භාවනෙවා, යද්‍යභිහිතෙහි වචනං විනාපි දුතියාදීනමප්පවත්ති භවෙය්‍ය, වචනසබ්භාවෙ තු කථායෙව නත්ථීති අත්ථො, එවඤ්ච පනෙත්ථ දුතියාදීනමභිහිතෙ පසඞ්ගාභාවො ජානිතබ්බො ‘‘පච්චතෙ ඔදනො, කතො කටොච්චාදොපි යදි දුතියාදයො සියුං පඨමාවිධානස්සාවකාසො න භවෙය්‍ය තතො සාමත්ථියානභිහිතෙයෙව කම්මාදො දුතියාදයො සකිරියා (යං තද)භිබ්‍යත්තියා භවිස්සන්ති, පඨමෙවත්වභිහිතෙ’’ති, න නුච පඨමායාකාරකමවකාසො රුක්ඛො පිලක්ඛොති කිමිදමුච්චතෙ අකාරකන්ති යද්‍ය කාරකං නෙදම්පයොගමරහති තතො යත්ථ විසෙසකිරියාන මස්සවනං තත්ථ පදත්ථසහචරිතාය සත්තාය පතීතියා ‘රුක්ඛො අත්ථි [Pg.77] පිලක්ඛො අත්ථී’ති අපෙක්ඛීයතීති කාරකත්තං රුක්ඛාදීන මත්ථෙවෙති, න ච උච්චං නීචංත්‍යධිකරණවාචිත්තෙ නිපාතස්ස අත්ථීත්‍යනෙන නත්ථි සම්බන්ධොති උච්චමත්ථීත්‍යාධෙය්‍යස්සෙව කත්තුත්තං නාධාරස්සාත්‍ය කාරකත්තමාධාරස්සාත්‍යවකාසො-ත්ථි පඨමායාති ‘‘පඨමාවිධා නස්සාවකාසො න භවෙය්‍යා’’ති යථාවුත්තො-යං හෙතු අසිද්ධොති ච සක්කා වත්තුං, අසඞ්ඛ්‍යතො පඨමාත්‍යවත්වා ‘‘පඨමාත්ථ මත්තෙ’’ති (2.39) සාමඤ්ඤවිධානතො සිද්ධොයෙව, යං හෙතුත්තානභිහිතවචනමනත්ථකමිච්චෙව ඨිතං.

虽然在释论(vutti)中，（业）通过以`tabba`等和`ṇādi`等构成的复合词来表达或不表达，但即使通过它们表达时，也应同样理解。为了说明这一点，（作者）说“如是”(evaṃ)等等。在词根“做”(kara)中，“被做”(karīyati)成为“已做”(kato)，这是根据（迦旃延语法5-56）“`kta`词缀用于状态(bhāva)和业(kamma)”，此处的`kta`词缀是用于业。在`satiko`（以百钱购买者）一词中，其构词来源“被买”(kīto)是在业的意义上，根据（迦旃延语法4-120）“也可见到其他词缀”，此处用了`ika`词缀。因为`kita`等词缀被规定用于业，所以此词的业性被理解。那么，为何导师(ācariyena)只给出一个例子呢？因此，（作者）说“例子”(udāharaṇa)等等来解释。“未被表达”(anabhihite)这个词，意为“即使没有（表达业的）词语”，也就是“确实没有（表达业的）词语”。其中的`api`（即使）一词，用于强调(avadhāraṇa)，或用于表示可能性(sambhāvana)。如果当（业）已被（动词等）表达时，即使没有明确规定，第二格等格也不会出现，那么在有明确规定时，就更不用说了。这就是其义。因此，于此应当了知，当（业）已被表达时，第二格等格便无用武之地。在“饭被煮”(paccate odano)、“席子被做”(kato kaṭo)等例子中，如果还使用第二格等，那么规定第一格的规则就没有适用之处了。因此，由此可见，只有在业等未被（由动词等）表达时，第二格等格才会出现以表明其作用；而当（业）已被表达时，则只用第一格。（反对意见：）难道第一格没有在非作用者(akāraka)方面的适用范围吗？在“树是榕树”(rukkho pilakkho)一句中，这为何被称为非作用者？如果它是非作用者，那么这种用法就不成立。因此，在没有听到特定动词之处，通过领会与词义相伴的“存在”(sattā)这一概念，便会预期有“树存在，榕树存在”之意。因此，树等词的作用者性(kārakatta)确实是存在的。（再反对：）并非如此。对于像“高”(uccaṃ)、“低”(nīcaṃ)这样表示处所(adhikaraṇa)的不变词(nipāta)，它们与“存在”(atthi)没有主谓关系。因此，在“（某物）在高处存在”这样的表达中，作者性(kattuttaṃ)只属于被容纳者(ādheyya)，而不属于处所(ādhāra)。因此，处所是非作用者，所以第一格在此仍有其适用之处。因此，可以说，前面所说“第一格的规则将没有适用之处”这个理由是不成立的(asiddha)。因为规则没有说“第一格表示数量”，而是通过“第一格仅用于词干的意义”(paṭhamā atthamatteti)（迦旃延语法2.39）这条总则，第一格的独立性就已经成立了。基于这个理由，“未被表达”(anabhihite)这个词在规则中是无意义的——此说成立。

යඤ්චාති චසද්දො වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ අපරම්පි කිඤ්චි වත්තබ්බමත්ථීති අත්ථො, යඤ්ච ඵලං මඤ්ඤතෙති සම්බන්ධො, යදෙත්ථාන භිහිතාධිකාරො නත්ථි තදා යථා ‘කතො කටො’ච්චත්‍රත්තෙන කම්මස්සාභිහිතත්තා දුතියා න හොති තථා ‘කටං කරොති විපුලං දස්සනීය’න්ති කටසද්දතො උප්පන්නාය දුතියාය (විපුලාදිගතස්ස) කම්මස්සා භිහිතත්තා විපුලාදීහි විසෙසනෙහි දුතියා න සියා, තතො ත්‍යාදි තබ්බාදිණාදිසමාසෙහි කම්මස්සාන භිහිතත්තමත්තෙවාති විපුලාදීහිපි දුතියාවිධානසඞ්ඛාතං අනභිහිතෙ’’ති (2-3-1) අනභිහිත වචනස්ස අධිකාරෙ යඤ්ච ඵලං චින්තයතීති අත්ථො, යුත්තස්සාතිමස්ස අත්ථො සම්බන්ධස්සාති, පච්චෙකං කරොත්‍යභිසම්බන්ධතායාති ‘කටං කරොති විපුලං කරොති දස්සනීයං කරොති’ච්චෙවං පච්චෙකං පච්චෙකං කරොතිස්සාභිසම්බන්ධතායාති අත්ථො, කම්මතා අත්ථීති සෙසො, එවං මඤ්ඤතෙ-‘‘කටං කරොමීති පවත්තො විපුලං කරොමී දස්සනියං කරොමීති ච පවත්තොවාති විපුලාදීනම්පි පච්චෙකං කම්මතා අත්ථෙව, තත්ථෙකස්සාභිධානෙ පරෙකස්ස සුඛමවලොකයන්තීති තදභිධානායපි දුතියා භවිස්සතී’’ති, පකාරන්තරාවතාරො නාචරියෙ නොපරොධිතොති තම්පි පනෙත්ථ දස්සයිස්සාම-‘‘කටසද්දා උප්පජ්ජමානා දුතියා [Pg.78] කටජාති කම්මමභිහිතවතී, න විපුලාදිගුණකම්මං, තතො තදභිධානාය ච දුතියායෙව භවති, අථවා කටොව කම්මං, තං සාමානාධිකරණ්‍යෙන විපුලාදීහිපි දුතියා භවිස්සති, කටං කරොති විපුලො දස්සනීයොති හි වුච්චමානෙ විපුලාදයො කත්තුසමානාධිකරණතායෙව පතීයෙය්‍යුං තස්මා කටසද්දසාමානාධිකරණ්‍යම්පටිපාදයතා වස්සමෙත්ථ දුතියා කරණීයා’’ති. නන්වෙමිච්චාදිචොද්‍යං, එවන්ති එවං ගුණයුත්තස්ස කම්මතාය සති, පප්පොතීති කට කම්මෙ-භිධානියෙ (කතො) ති ක්තප්පච්චයස්ස කතත්තා උදාරාදිතො කරොත්‍යභිසම්බන්ධා දුතියා පප්පොතීති අත්ථො, එවං මඤ්ඤතෙච්චාදි පරිහාරො, අවයවෙන කම්මං න වදතීති සම්බන්ධො, අවයවෙනාති විසුංවිසුං, කිඤ්චරහීති ආහ-‘සභාවතො සබ්බං කම්මං වදතී’ති. හොතු කාමං උදාරාදිතොපි වුත්තෙන විධිනා පඨමා, කතසද්දතො කා පවත්තතීති ආහ-‘කතසද්දතො පි’ච්චාදි, අන්තොභූතො අන්තොගධො නාමස්ස සද්දස්ස අත්ථො යස්මිං කම්මලක්ඛණත්ථෙසො අත්ථො කම්මලක්ඛණො අභිහිතො කථිතො සම්පන්නො සම්පජ්ජතීති අත්ථො, නනු ‘කතො කටො’ච්චාදො සභාවතො සබ්බකම්මවුත්තියා අන්තොභූතනාමත්ථවුත්තියා චාත්ථමත්තෙ හොති සබ්බත්ථ පඨමාති ‘කටං කරොති උළාරං සොභනං දස්සනීය’න්ති කටාදිතොපි උප්පන්නාය දුතියාය කම්මස්සාභිහිතත්තා උළාරාදීහි පඨමාප්පසඞ්ගො සියාති අභිහිතාභිධානප්පසඞ්ගොපගතං චොදනං මනසි නිධායාහ-‘කටාදිසද්දො ත්වි’ච්චාදි, සාමඤ්ඤෙනාති විසුං විසුං කටාදිසාමඤ්ඤෙන.

在`Yañca`中，`ca`字用于总括其他要说的内容，意思是“还有其他要说的”。其关联是`yañca phalaṃ maññate`（他亦思量其果）。此处若无“未被表达”(anabhihita)这条总则，那么，就像在`kato kaṭo`（席子已被造）中，由于业(kamma)已被`-ta`后缀所表达，故不使用第二格；同样地，在`kaṭaṃ karoti vipulaṃ dassanīyaṃ`（他造作广大的、美观的席子）中，由于（与`vipula`等相关的）业已被从`kaṭa`一词生起的第二格所表达，因此`vipula`（广大）等形容词就不应使用第二格。因此，在“未被表达”(anabhihite)这条规定第二格用法的总则之下，`vipula`等词也使用第二格，其意义是“他亦思量其果”(yañca phalaṃ cintayati)。这是其关联的意义。意思是，因为（形容词）分别与动词`karoti`（做）相关联，即`kaṭaṃ karoti, vipulaṃ karoti, dassanīyaṃ karoti`（他造作席子，他造作得广大，他造作得美观），如此，每个词都分别与`karoti`相关联。其余部分的意思是：存在业性(kammatā)。他如此认为：“进行‘我造作席子’者，亦进行‘我造作得广大，我造作得美观’”。因此，`vipula`等词也分别具有业性。在此，当一个（业）被表达时，另一个（业）也容易被看到，因此为了表达后者，也使用第二格。另一种解释方式并不妨碍导师(ācariya)的观点，因此我们在此也展示之：“从`kaṭa`一词生起的第二格，表达了作为‘席子’这一种类的业，而非作为‘广大’等属性的业。因此，为了表达后者，也同样使用第二格。”或者，`kaṭa`（席子）本身就是业，通过与它同格(sāmānādhikaraṇya)，`vipula`等词也使用第二格。因为如果说`kaṭaṃ karoti vipulo dassanīyo`（作第一格），那么`vipula`等词就会被理解为与作者(kattu)同格。因此，为了表明与`kaṭa`一词的同格关系，此处必须使用第二格。有人提出诘难：“难道不是这样吗？”等等。`evaṃ`的意思是：当具有这些属性的东西具有业性时，就会得出(`pappoti`)这样的结论：因为在表达`kaṭa`（席子）这个业时，使用了`kta`后缀（如`kato`），所以从`udāra`（崇高）等词，由于它们与`karoti`（做）的关联，也应得出第二格。这就是其意义。“他如此认为”等是驳斥。其关联是：“（后缀）并非部分地表达业”。“部分地”(avayavena)即“分别地”(visuṃ visuṃ)。“那么如何呢？”(kiṃ carahi)，他说道：“（后缀）依其自性表达全部的业”。诚然，`udāra`等词可依所述方式使用第一格，但从`kaṭa`一词又生起什么格呢？他说道：“从`kaṭa`一词亦……”等等。其意义是：在以业为特征的意义中，名词的意义是内在的、被包含的；该以业为特征的意义被表达、被说明、被完成、被实现。有人心怀这样的诘难而说：“难道在`kato kaṭo`等句中，由于（后缀）依其自性表达全部的业，且表达名词的内在意义，故在任何地方都只为表达词义本身而使用第一格吗？因此，在`kaṭaṃ karoti uḷāraṃ sobhanaṃ dassanīyaṃ`中，由于业已被从`kaṭa`等词生起的第二格所表达，`uḷāra`等词就应有使用第一格的不当推论。”这是考虑到‘已表达者不复表达’这一不当推论的诘难，他说道：“然而`kaṭa`等词……”等等。`sāmaññena`（一般而言）的意思是：分别就`kaṭa`等词的一般性而言。

‘‘කත්තුරිච්ඡිතතම’’න්ත්‍යනෙන (1-4-49) කත්තුනො කිරියාය සම්බන්ධි තුමිට්ඨතමං තස්මිං ඉච්ඡිතතමෙ කම්මසඤ්ඤං විධාය නිබ්බත්‍යාදිකෙසුතීසු කම්මෙසු දුතියා විධීයතෙ පාණිනීයෙහි, ඉච්ඡිතතමත්තඤ්ච තදත්ථත්තා කිරියාය, ඔදනං පචති ගාවුම්පයො දොහතිත්‍යාදො(හි) ඔදනාද්‍යත්ථා පචනාදිකිරියාරබ්භතෙති ඔදනපයාදීනමිච්ඡිතතමත්තං, තදුපදස්සෙන්තො ආහ-‘යං කත්තු’ච්චාදි, විභත්තිං විධාය දුතියාභිමතාති සම්බන්ධො, පුන පයාදිනිප්ඵත්තිනිමිත්තං යංකිඤ්චි දොහනාදිකිරියා යුත්තං [Pg.79] කරණාදිරූපෙන අකථිතං ගවාදිකමිච්ඡිතං කාරකං, තත්ථාපි ‘‘අකථිතඤ්චා’’ති (1-4-51) කම්මසඤ්ඤං විධාය තෙනෙව දුතියා විධීයතෙ, තදුපදස්සෙතුමාහ-‘උපයුජ්ජමානෙ’ච්චාදි, අත්‍ර චෙවමකථිතනියමො කතො වාත්තිකකාරෙන-

“由‘施事者最欲求者’（Katturicchitatamaṃ）（《波你尼经》1-4-49）此条，波你尼学派（pāṇinīyehi）规定，对于与施事者行为相关联的最欲求者，设定其为业（kamma），然后在‘煮饭’等行为中，规定使用第二格。其所以为最欲求者，是因为行为以其为目的。例如在‘煮饭’（odanaṃ pacati）、‘从牛挤奶’（gāvuṃ payo dohati）等句中，煮饭等行为是为了饭等而发起的，因此饭、奶等即是最欲求者。为了说明此点，他说：‘施事者所……’等。其关联是：规定了格，即意指第二格。此外，对于作为产生牛奶等之因，与挤奶等行为相关，但未以工具等形式被述及的所欲求的作用因素（kāraka），如牛等，也根据‘以及未述及者’（akathitañca）（《波你尼经》1-4-51）设定为业，并由此规定使用第二格。为了说明此点，他说：‘正在被使用时……’等。在此，关于未述及者的规则是由评注者（vāttikāra）制定的：”

පුච්ඡිචිභික්ඛීනං දුහි,යාචීනං නිමිත්තමුපයොගෙ;

පුබ්බවිධිම්හි-කථිතං, බ්‍රූසාසීනඤ්ච ගුණාසත්තන්ති.

对于“问”（pucch）、“采”（ci）、“乞”（bhikkh）诸动词，以及“挤”（duh）、“求”（yāc）诸动词，其用法中的因（nimitta）；在先前的规则中未述及者；以及对于“说”（brū）、“教导”（sās）诸动词，其附随的次要者。

උපයුජ්ජතෙ ඉට්ඨත්ථසිද්ධියං බ්‍යාපාරීයතීත්‍යුපයොගො-පයොප්පභුති, තස්මිං, නිමිත්තං ගවාදි, අපුබ්බවිධිම්හි අපාදානාධිකරණාදි පුබ්බසඤ්ඤා විධානාභාවෙ, විධානෙ හි මාණවකා මග්ගං පුච්ඡති, රුක්ඛා ඵලාන්‍යවචිනාත්‍යාදි යථාරහං භවති, ගුණාසත්තන්ති ගුණෙන සත්තං සම්බන්ධී, ගුණසද්දෙනෙත්ථ පධානසාධනං ධම්මාදිකං වත්තුමිච්ඡිතං පධානසාධනඤ්හි කිරියායොපකාරකමුපකාරියං පධානභූතං කිරියමපෙක්ඛිය ගුණො භවති, චො-නුත්තසමුච්චයෙ, පධානන්තු ධම්මාදිනො පවත්තියා තදත්ථත්තා, උපයුජ්ජමානඤ්ච තං පයොපභුතිචෙති විසෙසනසමාසං කත්වා උපයුජ්ජමානපයොප්පභුතිනො නිමිත්තන්ති ඡට්ඨීසමාසො, පභුති සද්දෙන ගවාදිනො ගහණං, ආදිසද්දෙන ගොමන්තාදිනො, දුතියෙනාදි සද්දෙන අධිකරණාදිනො, චතුත්ථෙන විනයාදිනො, විධානන්ති දුතියා විධානං, දුතියාවිධානමභිමතන්ති යොජනීයං. පාණිනියෙහි ‘‘තථා යුත්තඤ්චානිච්ඡිතං’’ (1-4-50) ඉච්චනෙන කම්මසඤ්ඤං විධාය ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ (2-3-2) ත්‍යනෙනෙව දුතියා විධීයතෙ, තන්දස්සෙතුමාහ-‘යෙනෙ’ච්චාදි, ‘‘තථා යුත්තඤ්චානිච්ඡිත’’න්තීමස්ස අත්ථො යෙනෙවෙච්චාදිපඤ්චිකාපාඨානුසාරෙන වෙදිතබ්බො, යුජ්ජතෙති කිරියාභිසම්බජ්ඣතෙ, යුත්තන්ති කිරියාභිසම්බන්ධං, අත්‍ර තු–

“‘运用’（upayoga）是指为了达成所欲之义而被使用，即牛奶等。于此，其因（nimitta）为牛等。‘在先前的规则中’（apubbavidhimhi）是指在没有规定离格（apādāna）、处所格（adhikaraṇa）等先前名称的情况下。若有规定，则如‘从少年问路’（māṇavakā maggaṃ pucchati）、‘从树上摘果实’（rukkhā phalāni avacināti）等，各得其所。‘附随于次要者’（guṇāsattaṃ）是指与次要者（guṇa）附随、相关联。此处的‘次要’（guṇa）一词，意指主要工具（padhānasādhana），如法（dhamma）等。主要工具是行为的助益者、被助益者，相对于作为主要者的行为而言，它成为次要的。‘且’（ca）字用于包含未尽之意。主要者是法等的发生，因为行为以其为目的。将‘正在被使用的’（upayujjamāna）和‘牛奶等’（payoppabhuti）构成限定复合词（visesanasamāsa），然后构成‘正在被使用的牛奶等之因’的属格复合词（chaṭṭhīsamāsa）。‘等’（pabhuti）一词指牛等。第一个‘等’（ādi）字指牛主等。第二个‘等’字指处所格等。第四个（例子中的）‘等’字指律（vinaya）等。‘规定’（vidhāna）是指第二格的规定，应理解为意指第二格的规定。波你尼学派（Pāṇinīyehi）通过‘以及那样连接的非所欲者’（tathā yuttañcānicchitaṃ）（《波你尼经》1-4-50）此条设定业名，然后即由此通过‘于业用第二格’（kamme dutiyā）（《波你尼经》2-3-2）规定第二格。为了说明此点，他说：‘由彼……’等。‘以及那样连接的非所欲者’的意义，应根据《五章》（Pañcikā）的读法来理解。‘连接’（yujjate）是指与行为相结合，‘已连接’（yuttaṃ）是指与行为相关联。而在此——”

යද්‍යබුද්ධ්‍යාහිලඞ්ඝාදි, තදාහ්‍යාදිමනිච්ඡිතං;

යදා ලජ්ජාභයාදීහි, තදෙච්ඡි තතමං මතං.

若因无意而跨越蛇等，则蛇等为非所欲；若因羞耻、怖畏等（而为之），则彼即被视为最欲求。

‘‘තථා යුත්තඤ්චානිච්ඡිත’’න්ති සුත්තෙනස්ස පරියුදාසවුත්තිතො ඉච්ඡිතා අඤ්ඤමනිච්ඡිතමනභිමතමිතරඤ්ච, තතොයෙව‘ගාමං ගච්ඡන්තො රුක්ඛමූලමුපසප්පතී’ත්‍යත්‍ර නෙවිච්ඡිතනානිච්ඡිතස්සපි රුක්ඛමූලස්ස කම්ම සඤ්ඤා [Pg.80] සිද්ධාති තත්ථ ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති දුතියා විධීයතෙ, තන්දස්සෙති’නෙවිච්ඡිතනානිච්ඡිතස්මා’ඉච්චාදි, රුක්ඛමූලං නෙවිච්ඡිතං පුබ්බමනභිමතත්තා, නාප්‍යනිච්ඡිතං අප්පටිකූලත්තා, ගාමගමෙන හ්‍යස්ස තප්පරතා, රුක්ඛමූලොපසප්පනන්තු පසඞ්ගාගතන්ති රුක්ඛමූලානම්පි කිරියාභිසම්බන්ධො අත්ථෙව, අත්‍රාපි-

“由‘以及那样连接的非所欲者’（tathā yuttañcānicchitaṃ）此经的限定排除（pariyudāsa）用法可知，‘非所欲’（anicchita）是指除了‘所欲’（icchita）之外的‘不合意者’（anabhimata）以及‘其他’。因此，在‘前往村庄时，走近树根’（gāmaṃ gacchanto rukkhamūlamupasappati）的例子中，即使树根既非所欲亦非非所欲，其业名也得以成立。因此，依‘于业用第二格’（kamme dutiyā）而规定使用第二格。此即说明‘从既非所欲亦非非所欲者……’等。树根并非先前所意图，故非所欲；其亦非令人厌恶，故非非所欲。因为他的主要意图在于前往村庄，走近树根只是偶然发生的。即便如此，树根与行为的关联确实存在。于此亦然：”

නෙවිච්ඡිතානිච්ඡිතන්තු, මබුද්ධියුපසප්පනෙ;

මූලං විස්සමනත්ථන්තු, තමිච්ඡිතතමං සියා.

于无意靠近时，（树根）既非所欲亦非非所欲；若为休息故（而靠近）树根，则彼（树根）即为最欲求。

බ්‍රූසාසිනඤ්චාති චසද්දොපසඞ්ගහිතෙ දස්සෙතුමාහ-‘එව’මිච්චාදි, එත්ථ ගාමදෙවදත්තගග්ගානමකථිතසඤ්ඤා, අජාදයො ත්විච්ඡිතතමා, ආදිසද්දෙන ‘පත්ථෙති ගාවුං පුරිසං ද්විජො’ත්‍යාදයො සඞ්ගහිතා, නයතිනී=පාපුණනෙ, වහති වහ=පාපුණනෙ, හරති හර=හරණෙ, ජයතිජි=ජයෙ, සබ්බත්ථලෙච එත්තෙ අයාදෙසෙ ච රූපං, දණ්ඩ=දණ්ඩනෙ චුරාදිත්තා ණිම්හි රූපං, අථ ‘‘අධිසීට්ඨාසානං කම්මං’’ත්‍යාදිනා (1-4-46) තෙන තෙන කම්මසඤ්ඤං විධාය ‘පඨවිං අධිසෙස්සතී’ති ආදො (තත්ථ) තත්ථ ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති (2-3-2) දුතියා විධීයතෙ තෙහි තෙහි සත්ථ කාරෙහි, සබ්බත්ථෙවෙත්ථ ලොකස්ස කම්මවචනිච්ඡාති කමෙනෙතංඤ්ඤසඤ්ඤාපුබ්බකං කම්මමුපදස්සෙන්තො ආහ-‘අධිපුබ්බ’ඉච්චාදි, යාය වත්තිච්ඡාය දුතියා සියා තාය වත්තිච්ඡාය කම්මතා කථංහිනාමාති සම්බන්ධො, නෙව උපලබ්භන්තීති කදාචිකස්සචි සියාති සම්බන්ධො, පයතිතබ්බන්ති සුත්තන්තරමාරබ්භනීයං, තත්ථෙවං කිං භවතො මනසි දොසධිජම්භනෙනාති අත්ථො, ධම්මෙති එත්ථාපි එවං සද්දං යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො, යථා ආධාරෙ කම්මවචනිච්ඡා, තථෙහාපි ආධාරවචනිච්ඡාති අත්ථො, තෙනෙවාහ-‘ධම්මෙති ආධාරවචනිච්ඡා’ති, ධම්මෙ අභිනිවිසතෙති සම්බන්ධො, එවංසද්දසමානත්ථත්තා තථා සද්දස්ස තදත්ථානුසාරෙනෙව විඤ්ඤායතීති තථාසද්දස්ස අත්ථො විසුං න වුත්තො, පානඤ්ච ආචාරොච පානාචාරං, තංපානාචාරමස්ස ආධාරස්ස තස්මිං තප්පානාචාරෙ, පානත්ථාචාරත්ථධාතුසම්බන්ධී යො නද්‍යාදි කො ආධාරො සො පානාචාරවායෙවාති ආහ- ‘පානත්ථාචාරත්ථානං ධාතූනමාධාරෙ’ති[Pg.81], කෙසඤ්චීති අනියමෙන කෙසඤ්චි සද්දසත්ථකාරානං, එත්ථාති එතස්මිං ආධාරවචනිච්ඡාපක්ඛෙ, පතිපරීහි භාගෙචෙත්‍යවසිද්ධාති ඉමිනා පතිසද්දස්ස ධාතුනා අයුත්තතං දස්සෙති… යදි යුජ්ජෙය්‍ය ඡට්ඨියාභාවා, තෙනාහ-‘යදාත්වි’ච්චාදි, වුත්තියං තෙනාති තසද්දෙන, අපිසද්දොපසඞ්ගහිතං තතියම්පි ගහෙත්වා වාචාති බහුවචනනිද්දෙසො.

“‘说’与‘教诫’者”一句，为了显示由“与”(ca)字所包含的内容，而说“如是”等。此处，对于“村庄、提婆达多(Devadatta)、伽伽(Gagga)”，有“未说之业”的名称；而“山羊”等则是最意欲之业。通过“等”字，包含了“婆罗门向某人求牛”等例。动词“引导”(nayati)意为“使到达”；“运载”(vahati)意为“使到达”；“拿取”(harati)意为“拿走”；“战胜”(jayati)意为“胜利”。在所有这些情况中，加上“aya”词尾的形式都是如此。“惩罚”(daṇḍa)意为“处罚”，属于“curādi”词组，其形式带有“ṇi”。然后，通过“‘adhi-sī-ṭhā-ās’的所依处为业”(1-4-46)等[规则]，规定了那些业格名称，例如“他将躺在大地上”等。（在那里）通过那些语法学家的那些[规则]，以“业格用第二格”(2-3-2)规定了第二格。在所有这些情况中，都是由于世人有表达为业格的意愿，以此方式，他展示了先于其他名称的业格，说道：“以‘adhi’为首”等。其关联是：通过何种言说意愿而有第二格，正是通过那种言说意愿，业性如何能够成立呢？其关联是：“完全不被获得”意为“对某人来说有时可能会有”。“应当努力”一句，应引用另一部经。在那里的意思是：“你心中存有这种吹毛求疵又有何用呢？”在“于法”(dhamme ti)一词中，也应如此连结“如是”一词来理解其义。其义为：正如在处所格中有表达为业格的意愿，此处也有表达为处所格的意愿。因此他说：“‘于法’是表达为处所格的意愿”。其关联是：“他执著于法”。“如是”一词与“那样”一词意义相同，由于“那样”一词的意义可依其[“如是”]义而被了知，故未单独说明“那样”一词的意义。“饮”与“行处”为“饮行处”(pānācāraṃ)。那饮行处是此[动作]的所依处，在那饮行处中。与“饮”义和“行处”义的词根相关的所依处，即河流等，即是“饮行处”，因此说：“在具有‘饮’义和‘行处’义的词根的所依处中”。“某些”(kesañci)意为不确定地指某些语法学家。“在此”(etthā)意为在这个表达为处所格意愿的观点中。“‘pati’和‘pari’在‘部分’义中不成立”，以此表明“pati”一词与词根不相配……如果相配，则因第六格的缺席[而不成立]，因此他说：“当……”等。在注释中，“以彼”(tena)即是以“彼”(ta)字。也包括由“亦”(api)字所包含的第三格，故“言说”是复数的指示。

3. කාල

3. 时间

යදා කාලද්ධානමිච්චාදිනා‘මාසමාසතෙ කොසං සයති’ච්චාදො අකම්මකෙහිපි යොගෙ කාලභාවද්ධදෙසානං පරෙහි කම්මත්තමනුඤ්ඤාතන්ති ච, යදාත්විච්චාදිනා තු කිරියාව සබ්බෙනසබ්බං න සූයති, තථා සති කුතො ච කම්මත්තන්ති තෙහෙව වුත්තන්තී ච දස්සෙති, ගම්ම මානකිරියායොගොපි න නිස්සිතො… මාසමාසතෙච්චාදීසු ආසනාදි කිරියානං මාසාදියොගො විය කල්‍යාණිත්තගුණාදියොගො ච ලොකස්ස පතීතිපථමුපයාතීති, න සිජ්ඣතීති කිරියා න හොන්ති ගුණදබ්බානීති කිරියාසම්බන්ධාභාවා කම්මත්තාභාවොති න සිජ්ඣති, ගුළෙන මිස්සා ධානා භජ්ජිතයවා ගුළධානා. අජ්ඣයනකිරියාය පබ්බතෙන ච මාසකොසානං සාකල්ලෙන සම්බන්ධාභාවා අච්චන්තසංයොගාභාවොති මාසස්සාතිආදීසු න දුතියා. පුබ්බණ්හෙ සමයන්ති ඉමිනා පුබ්බණ්හෙ සමයොති සත්තමීආමාදිසමාසං දස්සෙති, අච්චන්ත මෙවාති ඉමිනා සමයස්ස සාකල්ලෙන විහරණකිරියාය සම්බන්ධමාහ, යංසමයං කරුණාවිහාරෙන විහාසි, තං එකංසමයන්ති සම්බන්ධො, උපසඞ්කමනකිරියායච්චන්තමෙව යුත්තොති ඉමිනා නිවාසනවිහරණ කිරියාහිපි පුබ්බණ්හසමයාදීනමච්චන්තමෙව යුත්තතං උපලක්ඛෙති, පකාරන්තරෙනාපි සිද්ධියමාසඞ්කමුබ්භාවයති ‘යදා ත්වි’ච්චාදිනා, විභත්තියා විපල්ලාසො යථාපකතමතික්කම්ම අඤ්ඤථා භවනං, ඉධ පන සත්තමි යම්පත්තායං සත්තම්‍යත්ථෙ බාහුලකෙන ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ච්චෙව දුතියාප්පත්ති.

当通过“时间、路程”等[规则]，对于“他坐了一个月”、“他躺了一俱卢舍(kosa)”等例子，即使在与不及物动词连用时，其他人也允许时间、状态、路程、地点具有业性；又通过“当……”等[引文]，显示了他们所说的：“当行为完全不被听闻时，既然如此，业性又从何而来呢？”并且，与“所行路程的衡量行为”的关联也非必要……在“他坐了一个月”等例中，正如“月”等与“坐”等行为有关联，世人也能理解“美貌”等性质的关联。说“不成立”，是因为性质和实体不是行为，由于缺乏与行为的关联，故没有业性，因此不成立。糖蜜(guḷa)混合的炒谷，即炒过的麦，是为“糖蜜炒谷”(guḷadhānā)。由于“月”和“俱卢舍”与山和读诵行为没有完全的关联，即没有“不间断的连结”，所以在“月之”等词中不使用第二格。通过“于晨时”，显示了“pubbaṇhe samayo”是第七格[前分]复合词。通过“完全”，他说明了时间与“住”的行为有完全的关联。其关联是：“他以悲住安住的那个时候，即那一个时候”。通过“与‘前往’的行为完全相应”，他指出了“晨时”等也与“穿着”和“居住”等行为完全相应。他也通过“当……”等，以另一种方式，对[规则的]成立提出了疑问。格的转换，是超越常规而变成别种情况。但此处，本应获得第七格之处，却因普遍用法，依“业格用第二格”[规则]而在第七格的意义上获得了第二格。

තතියාභිමතාති ‘‘අපවග්ගෙ තතියා’’ති (2-3-6) වචනෙන පාණිනියානංපපඤ්චත්තමභිමතා, කථම්පන කාලද්ධානං කරණත්තමිච්චාසඞ්කිය කරණත්තමෙසම්පටිපාදෙන්තො [Pg.82] ආහ-‘තථාපි’ච්චාදි, තථාපීති වුත්තක්කමෙන කරණත්තසම්භවා තතියාය විජ්ජමානායපි, සියාති තතියා සියා, තඤ්චාති තං කරණඤ්ච. කාරකමජ්ඣෙති එත්ථ ඡට්ඨී සමාසො කාරකසද්දෙන ච සත්තිකාරකං ගහිතන්ති (ආහ) ‘ද්වින්නං කත්තුසත්තීනං මජ්ඣෙ’ති, අභින්නස්සාපි හි එකස්ස දෙවදත්තාදිකත්තුනො භින්නානං තංසමවෙතානං කත්තුසත්තීනං මජ්ඣෙ කාලද්ධානානි, සත්තිභෙදමෙව බ්‍යඤ්ජයමාහ-‘තථාහි’ච්චාදි, එකත්ථාති එකස්මිං දෙවදත්තෙ, ද්වීහෙතීතෙ (භුඤ්ජික්‍රියා) සාධනන්ති සම්බන්ධො, ද්වින්නං අහානං සමාහාරො ද්වීහං තස්මිං. ඉසුමසතීති වා, ඉසුම්හි ආසො අස්සෙති වා නිප්ඵන්නෙන ඉස්සාසසද්දෙන ගම්මමානං කිරියං දස්සෙති ‘ඉස්වසනෙ’ති, නන්විච්චාදි චොද්‍යං, ධනුපඤ්චසතං කොසො, එවමඤ්ඤතෙච්චාදි පරිහාරො, ඡට්ඨියාසම්පත්තායන්ති කොසස්සෙකදෙසෙති එවං ඡට්ඨියා සම්පත්තායං, මුත්තසංසයෙනෙදං සමානන්ති මුත්තො සංසයො යස්මිං අවධ්‍යාදො තෙනෙතං තුල්‍යන්ති අත්ථො. වුත්තියං අභිමතාති ‘‘සත්තමී පඤ්චමියො කාරකමජ්ඣෙ’’ති (2-3-7) වචනෙන සත්තමීපඤ්චමියො පපඤ්චත්තමභිමතා, ද්වීහෙ භුඤ්ජිස්සතීති ද්වීසු දිවසෙසු ගතෙසු භුඤ්ජිස්සතීති අත්ථො, ‘‘යබ්භාවො භාවලක්ඛණ’’න්ති (2-36) සත්තමී, සකසකකාරකවචනිච්ඡායෙවාති හි ඉදං බාහුල්ලං නිස්සාය වුත්තං, ද්වීහා භුඤ්ජිස්සති කොසා විජ්ඣතීති ද්වීහා නික්ඛම්ම භුඤ්ජිස්සති, කොසා නික්ඛම්ම ඨිතං ලක්ඛං විජ්ඣති උපාත්තවිසයො-යමවධි, කොසෙ විජ්ඣතීති කොසෙ ඨිතං ලක්ඛං විජ්ඣතීති අත්ථො.

“‘第三格为可取’（Tatiyābhimatā），即根据‘在终结[义]用第三格’（apavagge tatiyā, 2-3-6）之说，为波你尼（Pāṇini）派所广为阐释和接受。那么，时间与距离如何有工具格的作用呢？为确立其工具格的作用，而说‘即便如此’（tathāpi）等。‘即便如此’是说：即使按照所说的方式，当第三格存在工具格的可能性时，它就应该是第三格，而那（指第三格）就是工具格。在‘作用格之间’（Kārakamajjhe）一词中，此处是第六格（属格）复合词，并且以‘作用格’（kāraka）一词也包含了能力的作用格，因此说‘在两种作者能力之间’。因为，即使是对于像提婆达多这样单一、不可分的作者，在其固有的不同作者能力之间，也存在着时间与距离。为阐明其能力差别而说‘例如’（tathāhi）等。‘在一处’（ekattha）指‘在一个提婆达多身上’。‘经二日’（dvīhe）……（食 क्रिया）的工具，这是关联。两日之集合为‘二日’（dvīhaṃ），在其中。或者，由‘isumhi āso assa’（箭是他的投射物）派生出的‘issāsa’（弓箭手）一词所表示的动作，显示为‘isvasane’（在射箭时）。‘nanvi’等是质难。一俱卢舍（kosa）是五百弓（的长度）。‘evam aññatra’等是解答。此乃关于‘第六格不适用’（chaṭṭhiyā asampattāyaṃ）的规则，而像‘一俱卢舍的一部分’（kosassa ekadeso）那样，第六格是适用的。‘无疑地’（muttasaṃsayena）与此相同，意思是‘疑惑已从其离去’的界限等，因此与它相等，这是含义。在《释》（Vutti）中为可取，即根据‘在作用格之间用第七格和第五格’（sattamī pañcamiyo kārakamajjhe, 2-3-7）之说，第七格和第五格被广为阐释和接受。‘二日后将食’（dvīhe bhuñjissati）的意思是‘两日过后将食’。这是根据‘彼有，此有相’（yabbhāvo bhāvalakkhaṇa, 2-36）的规则所用的第七格。这确实是依据表达各自作用格的意愿的普遍情况而说的。‘二日后食，一俱卢舍外射’（dvīhā bhuñjissati kosā vijjhati）的意思是‘过了二日后将食，从一俱卢舍的距离外射中站立的目标’。此界限为所取之境。‘在一俱卢舍处射’（kose vijjhati）的意思是‘射中位于一俱卢舍处的目标’。

4. ගති

4. 趣

කතචත්ථසමාසාති කතො චත්ථසමාසො යෙසු තෙ තථා වුත්තා, අඤ්ඤපදත්ථවුත්තයොති අඤ්ඤපදත්ථෙ වුත්ති යෙසන්ති බ්‍යධිකරණඤ්ඤපදත්ථසමාසො, චත්තසමාසෙ ගත්‍යාදීනං විසුංවිසුං පධානත්තා තෙහි පරං පයුජ්ජමානො අත්ථසද්දො ගත්‍යාදීහි පච්චෙකමභිසම්බජ්ඣතීති මඤ්ඤතෙ, අථ සුත්තෙ ‘පයොජ්ජෙ’ඉච්චෙතාවත්‍යුච්චමානෙ පයොජ්ජො සයං කත්තාති කථං විඤ්ඤායති යෙන ‘පයොජ්ජෙ කත්තරී’ති විවරණං කතමිච්චාසඞ්කියාහ-‘ගත්‍යාද්‍යත්ථ’මිච්චාදි, ආදිසද්දෙන බොධා දීනං [Pg.83] ගහණං, තක්කිරියාසමත්ථොවාති තස්සා ගත්‍යාදිකාය කිරියාය සමත්ථො එව නියුජ්ජතෙති සම්බන්ධො, කිරියාකරණෙ සමත්ථො නාම කත්තාවාති ආහ-‘සොච කත්තා’ති. දුතියාය සිද්ධායාති වක්ඛමානනයෙන පයොජ්ජස්ස කත්තුනො කම්මත්තසිද්ධියා ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති සුත්තෙනෙව කම්මෙ දුතියාය සිද්ධාය. කිං ලක්ඛණො-යං නියමො යදත්ථමි දමාරභීයතිච්චාහ-‘ගත්‍යාද්‍යත්ථාන’මිච්චාදි, පච්චුදාහරීයිස්සතෙ ‘එතෙසමෙවෙ’ච්චාදිනා, තථාචාබ්භුපගමෙ, පයොජ්ජො කත්තා න කම්මං ත්‍යබ්භුපගම්ම පයොජ්ජෙ කත්තරී’ති විවරිතන්ති අත්ථො, සාමත්ථියම්පනඉච්චාදිනා සාමත්ථියසරූපමාහ, ගති ආද්‍යත්ථානන්ති පදච්ඡෙදො, නියුජ්ජමානො පයොජකබ්‍යාපාරසඞ්ඛාතාය කිරියාය සම්බන්ධීයමානත්තා කම්මභූතොව භවතීති අත්ථො, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘ගමනාදිකිරියාය සාධනත්තා යදිපි පයොජ්ජො කත්තා, තථාපි සො පයොජකෙන ගමනාදීසු බ්‍යාපාරියමානො පයොජකස්ස බ්‍යාපාරලක්ඛණාය කිරියාය සම්බන්ධීයමානො යදි කම්මං න හොති අඤ්ඤථා කිං හොතීති අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණෙන සාමත්ථියෙන කම්මභූතොව හොතී’’ති ( ), පතීයතෙති ඉමිනා පතීතිවසෙනෙවාස්ස කම්මතා, සභාවතො තු පයොජ්ජො කත්තාවාතිපි ඤාපෙති, පයොජකොති සබ්බත්ථ දෙවදත්තාදිකො විඤ්ඤෙය්‍යො, අත්ථගහණස්සාති ‘‘සද්දාකම්මකභජ්ජාදීන’’න්ති අවත්වා ‘‘සද්දත්ථාකම්මකභජ්ජාදීන’’න්ති අත්ථග්ගහණස්ස, බොධත්ථස්ස උදාහරණන්ති සෙසො, නනු වචනප්පයොජනං දස්සයතා වචනමෙවොපදස්සිය පඤ්හො කාතබ්බො, අථ ‘එතෙසමෙවා’ත්‍යවිජ්ජමානෙනෙව කථං ත්‍යාසඞ්කියාහ ‘එතෙසමෙවෙ’ච්චාදි, හෙට්ඨා වුත්තක්කමෙන නියමත්ථත්තා වචනස්ස එවකාරො ලබ්භති, සම්බන්ධිවචනත්තා එතසද්දස්ස තෙන යථාපඨිතා ගත්‍යාදයොව විසෙස්සභූතා සඞ්ඛෙපෙන පරාමසීයන්තීති එතෙ සමෙවාති කතන්ති මඤ්ඤතෙ, (ගච්ඡති දෙවදත්තොති…පෙ… නහොතීති) ඉමිනා ඉමමත්ථඤ්ච ජොතෙති ‘‘යදිපි කිරියාභිසම්බන්ධා පයොජ්ජස්ස විය කත්තුනොපි කම්මත්තම්පසජ්ජති, තථාපි පයොජ්ජෙති වුත්තත්තා කත්තරි දෙවදත්තෙ දුතියා නප්පසජ්ජතී’’ති, අභිමතාති ‘‘ගතිබුද්ධ්‍යා’’දි (1-4-52) සුත්තෙන [Pg.84] පයොජ්ජස්ස කත්තුනො කම්මසඤ්ඤං විධාය තස්මිං පයොජ්ජෙදුතියාභිමතා, චරහිසද්දො පුච්ඡායං, පයොජෙතීති අස්මිං උද්දෙසෙ තදා කථං භවිතබ්බන්ති සෙසොති යදාචරහිච්චාදිවාක්‍යස්සාවසානෙ පයොජෙතීති අස්මිං උද්දෙසෙ වචනසමීපෙ’තදා කථම්භවිතබ්බ’න්ති පාඨසෙසො හොතීති අත්ථො වෙදිතබ්බො, යාවතාති තතියන්තපටීරූපකො නිපාතො, යස්මා දත්ථො වත්තතෙ, යස්මා දුතියා පප්පොති තස්මා ‘යඤ්ඤදත්තෙනෙ’ති භවිතබ්බන්ති සම්බන්ධො.

“已造四义复合”是指那些已造四义复合者，它们是这样说的。“于异品有转”是指其转(vutti)于异品之义，是为非同格依主释(byadhikaraṇaññapadatthasamāso)。在四义复合中，由于“行”(gati)等各自为主要，所以认为其后所用的“义”字，与“行”等各自相应。然而，在经中只说“所使”(payojja)时，如何了知“所使即作者”(payojjo sayaṃ kattā)？由此而作“于所使之作者”(payojje kattarīti)的解释，为释此疑，故说“行等义”(gatyādyatthaṃ)等。“等”字包含了“觉”(bodha)等。“能成办其业者”是说，能成办彼行等业者，方被役使，这是其关联。能成办业者即是作者，故说“彼即作者”。“由第二格之成立”是指，依将说之理，所使之作者的业格成立故，依“于业格用第二格”(kamme dutiyā)之经，第二格即已成立。此限定(niyama)有何特征？为此而造此论，故说“行等义”(gatyādyatthānaṃ)等。后面将以“唯此等”(etesameva)等来举出反例。若如是承认，其义为，在承认“所使是作者而非业”之后，才解释为“于所使之作者”。又以“由能力”(sāmatthiyampana)等，说明能力之相。“gati-ādy-atthānaṃ”是其分词。意思是，被役使者，因与能使者(payojaka)之作用相关联，故成为业。此处意趣是：“所使者虽因是行等业的工具而是作者，然当他被能使者使役于行等中时，若与能使者之作用相状的业相关联而不成为业，则将成为什么呢？由别无他途之理，依此能力，他即成为业。”“被认为”(patīyate)一词，表明其业格仅是依此理而显，但从自性上，所使者实是作者，此亦须知。“能使者”在各处皆应了知为提婆达多(Devadatta)等人。关于“义”字的摄取：不说“声、无业、食等”(saddākammakabhajjādīnaṃ)，而说“声义、无业义、食义等”(saddatthākammakabhajjādīnaṃ)，是为“觉”义所举之例。难道为说明此句的意趣，不应只就此句而设问吗？那么，当“唯此等”尚不存在时，如何生起疑问呢？故说“唯此等”等。依前述次第，因该句有“限定”之义，故得有“唯”(eva)字。因“此”(etad)是关系词，故以之简略地指代前文所读的“行”等特定对象，因此作“唯此等”。（提婆达多去……等……则不然）此句亦阐明此义：“虽因与业相关联，能使之作者亦如所使者般，有转成业格的可能，然因经说‘使役’(payojjeti)，故于作者提婆达多，第二格不适用。”“所许”是指，依“行、觉等”(gatibuddhyādi, 1-4-52)经，规定所使之作者的业格名(kammasaññā)，故所许的是于所使者用第二格。“carahi”(那么)一词用于提问。在“使役”这一章中，那时该如何？应知其义为，当“yadā carahi”(当……那么)等句结束时，在“使役”这一章的文句旁，应有“那时该如何”的补文。“yāvatā”是形似第三格的不变词。因为义理已说，因为第二格可得，所以应是“以雅那达多”(yaññadattena)，这是其关联。

5. හරා

5. 取

නියමෙනෙච්චාදිනා වචනාරම්භස්ස පයොජනමාහ, සාපි තතියාපි යදාත්විච්චාදිනා හරති නාහාරත්ථෙ තිපි විඤ්ඤාපෙති, උභයත්ථාති දුතියාය පත්තාය අප්පත්තාය ච, විභාසා විකප්පොති අත්ථො, කාරෙතිකර-කරණෙ, ලෙත්තායාදෙසාතිලත්ත එත්තඅයාදෙස්ස, වද-වචනෙ, අභිවදනමභිවාදො තං කරොතීති ‘‘ධාත්වත්ථෙනාමස්මී’’ති (5-12) ඉම්හි නාමධාතු ‘අභිවාදි’තිසුත්තෙ නිද්දිට්ඨොති ආහ-‘අභිවාදිස්මා’ඉච්චාදි.

以“由限定”(niyamena)等，说明了造论之意趣。彼第三格亦由“当”(yadā)等，表明`harati`是“运送”义，而非“食物”(āhāra)义。“于二处”(ubhayattha)是指于第二格已得与未得之处，其义为“不定”(vibhāsā)，即“选择”(vikappo)。`kāreti`（使作）是[来自]词根`kar`，义为“作”(karaṇa)。`lettāyādesātilatta ettaayādessa`（此句原文可能有误，据上下文及旧译，或指某种词根的替代形式）。`vada`[词根]，义为“说”(vacana)。“顶礼”(abhivādanaṃ)即是“问候”(abhivādo)。作彼者，如在关于名语根的经中，依“由语根之义于名”(dhātvatthenāmasmiṃ, 5-12)一句，在`abhivādi`（顶礼）经中被指示，故说“从`abhivādi`”(abhivādismā)等。

6. නඛා

6. 指甲

ඛාදයති ආදයති ඛාද, අද=භක්ඛණෙ, අව්හාපයති ව්හෙ=අව්හානෙ ආපුබ්බො, ‘‘පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණාපිචෙ’’ති (5-16) ණාපිම්හි පුබ්බසරලොපො, කන්දයති කන්ද=අව්හානරොදනෙසු.

`khādayati`（使食）、`ādayati`（取）。[词根]`khād`、`ad`义为“食”(bhakkhaṇa)。`avhāpayati`（使呼唤）中，[词根]`vhe`义为“呼唤”(avhāna)，带前缀`ā`；依“于能使者作用中，亦有`ṇāpi`”(payojakabyāpāre ṇāpice, 5-16)经，于`ṇāpi`[后缀]中，前元音被省略。`kandayati`（哭喊）中，[词根]`kand`义为“呼唤与哭泣”(avhāna-rodana)。

‘‘වහිස්සානියන්තුකෙ’’ති ගණසුත්තෙ අයමෙත්ථො ‘‘වහිස්සධාතුස්ස පයොජ්ජෙ කත්තරි නියන්තුරහිතෙ දුතියා න භවතී’’ති, නියන්තා සාරථි කිරියාසිද්ධිං නියාමකොති වත්වා තමෙව පකාසෙතුමාහ-‘කිරියඞ්ග’මිච්චාදි, කිරියඞ්ග කිරියොපකරණභූතං බලී බද්දාදිං කිරියාකාරණං, නියමෙත්වාති එකස්මිං කරණීයෙ කිරියා විසයෙ පතිට්ඨපෙත්වා, වාහයති භාරං දෙවදත්තෙනෙත්‍යත්‍ර හි දෙවදත්තො පඤ්ඤවා පුරිසො නියන්තාරමන්තරෙනෙව භාරං වහතීත්‍යනියන්තුකො කත්තා, වාහයති භාරං බලීබද්දෙ ඉච්චත්‍ර තු බලීබද්දා නියන්තා රමන්තරෙන න වහන්තීති සනියන්තුකා.

在“于`vah`[词根]，当[作者]无驾驭者时”(Vahissāniyantuke)的类组经(gaṇasutta)中，其义为：“对于`vah`词根的使役态，当其所使作者无驾驭者(niyantā)时，不使用第二格。”驾驭者即车夫(sārathi)，是使行为成就的支配者。为阐明此义，进而解释为“业支”(kiriyaṅga)等。业支，即作为业之工具的公牛等，是业之因。“已限定”(niyametvā)是指于一应作事中，确立于业的范围。例如，在“让提婆达多(Devadatta)运载货物”一句中，提婆达多是具慧之人，无需驾驭者即可运载货物，故是无驾驭者之作者。而在“让公牛运载货物”一句中，公牛无驾驭者则不能运载，故是有驾驭者之作者。

‘‘භික්ඛිස්සාහිංසාය’’න්ති [Pg.85] ගණසුත්තස්සායමත්ථො ‘‘භක්ඛිස්සාහිංසත්ථස්ස පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා න භවතී’’ති, අථ කථමෙත්ථ හිංසත්ථතා භක්ඛිස්ස හිංසා හි චෙතනාවති සම්භවති, න චෙත්ථසස්සං චෙතනාවන්තන්ති ආහ-‘සබ්බෙ’ඉච්චාදි, සබ්බෙති රුක්ඛාදයො, භාවා පදත්ථා, ඉදානි සබ්බදස්සනානුකූලහිංසත්ථතමුපදස්සෙතුමාහ-‘යදිවෙ’ච්චාදි, නනු බුද්ධවචන නිස්සිතමිදං බ්‍යාකරණං, තථා සති සම්මතමෙවෙ-ත්ථො-පදස්සෙත්වා ගන්තබ්බං කින්නාමාඤ්ඤදස්සනොපගාතාධිරෙනාති තුණ්හී හොති නික්කාරණිස්සා භවතො-පායොති විඤ්ඤායති, පරත්ථානුබද්ධකිච්ඡං පන මහාපුඤ්ඤපඤ්ඤා න කිඤ්චි විය මඤ්ඤන්ති, හොති (හි) එතෙන පරත්ථො ‘‘මතන්තරෙපි සිද්ධි සිස්සානං, තංතං මතඤ්ඤුනො වා කදාචි කරහචි යදිදමවලොකෙය්‍යුං තෙ චෙත්ථාවතාරං ලභෙය්‍යුං එතාදිසො ච පඤ්ඤවා පටිලද්ධබුද්ධවචනප්පසාදො’ති තදවතාරෙන ච බුද්ධෙ භගවති කමෙන දළ්හං පසාදං පටිලභෙය්‍යු’’න්ති, එවමෙවං තත්ථ තත්ථ තංතංබ්‍යාකරණොදාහරණප්පසඞ්ගෙපි තදනුසාරෙනෙව තන්තංපයොජනං වෙදිතබ්බං, න නිරත්ථකකථාපසුතො-යමාචරියොති.

在名为“Bhikkhissāhiṃsāya”的语法规则中，其义为：“对于不以伤害为目的的‘食’动词的使役态，其动作者不使用第二格”。那么，此处如何理解“伤害”之义呢？因为“食”的伤害只可能发生在有情识者身上，而此处的草木并无情识。因此说“一切”等。“一切”指的是树木等，“诸法”指的是诸词义。现在，为了显示与所有见解都相符的“伤害”之义，而说“或者”等。有人或许会说：“这部语法不是依据佛语的吗？既然如此，只需阐明公认的意义即可，何必旁征博引，采纳其他见解呢？”对于这种无理的诘难，最好是保持沉默。然而，具有大福德与大智慧者，从不轻视关乎他人利益之事，因为这样做确实有利益：“即使在其他宗派中也能成就弟子，那些了解各宗派教义的人，若能在某个时候看到这些，就能获得入门的途径。这样的智者还能获得对佛陀教言的净信。”通过这种方式，能逐渐对佛陀世尊生起坚固的信心。同样地，在各处讲解范例时，都应当遵循这个脉络来理解其中的用意，而不是进行无意义的言论。这就是导师的本意。

දුහාදීනං ත්‍යෙවමාදො අම්හාකම්පරමගුරුනා රතනමතිපඤ්චිකාලඞ්කාරාදිකාරෙන නානාකාරසාරත්ථවෙදවෙදිතු මහාපඤ්ඤාපාටවානං පඤ්ඤවන්තානං සාමිනා මහාසාමිනා සම්බුද්ධසාසනරතනවරොපකාරකෙන ‘ඉදමෙත්ථ විචාරණීයං’ත්‍යභිධාය නානාමතන්තරමාකඩ්ඪිය බහුං සම්පවෙදිතමත්ථි, මයම්පනෙත්ථ ආචරියෙනාධිප්පෙතමත්තමෙවාලම්බ අත්ථම්ප කාසයිස්සාම. සත්‍යප්‍යනෙකදස්සනභෙදෙ සිට්ඨප්පයොගානුසාරෙන යත්ථ පධානෙකම්මනිත්‍යාදිප්පභුතයොදිස්සන්ති, යත්‍ර ත්වප්පධානෙත්‍යාදී, යත්‍රොභයත්‍රපි, තංසබ්බමිහ භස්සකාරාද්‍යනුමතක්කමෙන පටිපාදයමාහ-දුහාදීන’මිච්චාදි, එත්ථාදිසද්දො පකාරවාචී, තෙන යාචිප්පභුතයො ගය්හන්ති, කම්මද්වයයුත්තානන්ති නිද්ධාරණෙ ඡට්ඨී, තෙන කම්මද්වයයුත්තානං මජ්ඣෙ දුහාදීනමප්පධානෙපි ගවාදො කම්මෙ ත්‍යාදිප්පභුතයොති යොජනා[Pg.86]. ඉච්චාදිතිආදිසද්දෙන ‘අවරුන්ධති වජං ගාවං අවරුන්ධීයතෙ වජං ගො’ඉච්චාදීනං පරිග්ගහො, ගමනාද්‍යත්ථාන මිත්‍යාදිසද්දෙන බොධත්ථාදීනං ගහණං. ගමීයතෙ ගාමො දෙවදත්තන්ති එත්ථ කථං පයොජ්ජත්තසම්භවොති ආහ-‘පුරිසෙ’ච්චාදි, යජ්ජපි ගාමො තුණ්හී හොති නිබ්‍යාපාරත්තා පුරිසොව තු ගමනකිරියං නිප්ඵාදෙති, තථාපි පුරිසස්ස ගමනකිරියාය යංඵලප්පත්තිලක්ඛණං, තමුභින්නම්පි ගාමපුරිසානං සමානන්ති පුරිස කිරියාතුල්‍යඵලත්තා ගාමොපි ගමනකිරියාය කත්තුබ්‍යපදෙසෙ කාරණං භවතීති අධිප්පායො, තථාහි ගාමං ගච්ඡන්තො කොචි ගාමෙ ආසන්නෙ සති වදති ‘ආගතො ගාමො පත්තො ගාමො’ති, අතොඤ්ඤෙසන්ති යෙ කම්මද්වයයුත්තා දුහාදයො ගමනාද්‍යත්ථාචොදාහටා, එතෙහි අඤ්ඤෙසං, පධානෙ කම්මෙභි අජාදිම්හි පධානෙ කම්මෙ, පධානත්තම්පන අජාදීනං කිරියාය පයොජනත්තා, අජාද්‍යත්ථා හ්‍යානයනකිරියාරභ්‍යතෙ. අයම්පනෙත්ථ සඞ්ගහො-

关于“duh等”（挤乳等动词），我们的至上导师以《宝慧评注》(Ratanamotipañcikā)、《庄严论》(Alaṅkāra)等为方式，为具大智慧与辩才的智者、伟大的导师、正自觉者教法之宝的卓越护持者，曾说“于此应思择”，并广引各种不同观点，作了诸多阐释。而我们于此仅依据阿阇梨所意趣者来阐明其义。虽有多种见解，但依贤哲用法，凡见“于主要宾语”、“于非主要宾语”或两者，此处皆依注释家等所认可的次第而说：“duh等……”等。此中“等”字表类别，故含摄“yāc”（乞求）等动词。“kammadvayayuttānaṃ”（具双宾语者）是限定义的第六格，故其结合为：在具双宾语的动词中，“duh等”动词的被动语态用于非主要宾语，如“牛”等。“iccādi”（如是等）中的“ādi”（等）字，含摄“avarundhati vajaṃ gāvaṃ”（他将牛关在牛栏里）、“avarundhīyate vajaṃ go”（牛被关在牛栏里）等。“gamanādyatthānaṃ”（具“行”等义者）中的“ādi”（等）字，含摄具“知”等义者。于“gamīyate gāmo devadattena”（村庄为提婆达多所至）一句，（村庄的）主事性如何成立？答曰：“由人……”等。虽村庄无活动而静默，唯人完成行走，然人行走所得之果，对村庄和人两者共通。因（村庄）所受之果与人的行为相等，故村庄亦成为行走行为中被称作作者的原因，此为其意。诚然，当走向村庄者靠近时，会说：“村庄到了，抵达村庄了。”因此，除已引述的具双宾语的“duh等”动词和具“行”等义的动词外，其他动词的被动语态则用于主要宾语，如“ajā”（山羊）等。“山羊”等之所以是主要宾语，因其是行为的目的，“带来”的行为是为“山羊”等而发起的。于此有此总结：

‘‘දුහි යාචි රුධි පුච්ඡි, භික්ඛි චි බ්‍රුවි සාසි ච;

ජි දණ්ඩි පත්ථි මන්ථී ච, ධාතූ හොන්ති දුහාදයො.

挤乳、乞求、阻止、询问，乞食、聚集、言说、教诲；征服、惩罚、希求、搅拌，此等动词皆属“duh等”（挤乳等）一类。

ගත්‍යාදිසුත්තපට්ඨිතා, ගත්‍යාද්‍යත්ථා භවන්ති තෙ;

නීවහහරකසාච, නීවහාදී භවන්ති තෙ.

依“行等”规则所立，它们是具“行等”义的动词；引导、运载、取、耕，它们是“nī-vah等”（引导-运载等）动词。

ද්විකම්මකෙසු චෙතෙසු, අප්පධානෙ දුහාදිනං;

ත්‍යාදිප්පභුතයො හොන්ති, පධානෙ නීවහාදිනං;

උභයත්ථ පයොගානු, සාරා ගත්‍යත්ථආදිනං’’ති.

在这些双宾语动词中，对于“duh等”动词，（被动语态用于）非主要宾语；对于“nī-vah等”动词，（用于）主要宾语；而对于具“行”等义的动词，则依其用法，两者皆可。

පයොගො පන සම්බන්ධචින්තායමිහ ච වුත්තානුසාරෙන සබ්බථා විඤ්ඤෙය්‍යා.

然而在此，在考量其关联性时，用法应依照所说全面理解。

7. ධ්‍යාදි

7. 禅等

පුබ්බෙ කිරියානිස්සයෙන දුතියාය විහිතත්තා ආහ ‘ඉදානි’ච්චාදි, ධිසද්දස්ස අත්ථප්පධාන නිද්දෙසෙන වා ආදිසද්දෙන වා ‘හා දෙවදත්ත’න්තිපි හොති, හා දෙවදත්තදුක්ඛන්ති තු දුක්ඛෙන යොගා දෙවදත්තෙන න යුත්තො හොතීති පඨමාවාමන්තණෙ. නනුච අන්තරාසද්දෙන යොගෙ යථාරාජගහනාලන්දාහි [Pg.87] දුතියා අන්තරා ච රාජගහං අන්තරා ච නා ලන්ද(න්ති තථා) අන්තරාමග්ගෙති එත්ථ මග්ගතොපි කස්මා න දුතියාති තෙනායොගා, යෙසඤ්හි තංමජ්ඣං තෙ තෙන යුජ්ජන්තීති තෙහියෙව දුතියා, අථවාබ්භුපගතෙපි තංයොගෙ තංසම්බන්ධීයෙව මග්ගොති මුඛ්‍යත්තා තතො න දුතියා, අත්‍රාපි ඡට්ඨීයෙව පප්පොති අන්තරා තඤ්ච මඤ්ච කමණ්ඩලුඉති, තව මම මජ්ඣෙ කමණ්ඩලුත්‍යත්ථො, අථ කමණ්ඩලුසද්දතො දුතියා කස්මා න භවති සතීප්‍යන්තරෙන යොගෙ තස්ස පධානත්තා, තථාහි කමණ්ඩලුනො සකත්ථා පවත්ති, තුම්හම්හානන්තු පරත්ථා-කමණ්ඩලුවිසෙසනත්තෙන තෙසං පවත්තත්තා, තත්‍ර කමණ්ඩලුනො සකත්ථෙ වත්තමානත්තා පධානත්තෙනාවතත්තා පාටිපදිකතො අච්චුතත්තා පරත්තා පඨමෙව භවතීති ජීනින්දබුද්ධින්‍යාස. නින්දාදි ලක්ඛණස්ස සම්බන්ධස්ස සබ්භාවා සබ්බත්ථ සම්බන්ධඡට්ඨියා සම්පත්තායං වචනං, ආකතිගණො-යං.

先前因依于行为而规定了第二格，所以说了“如今”等语。或者通过对“dhi”这个词以意义为首的解释，或者通过`ādi`（等）一词，也会有“嗨，提婆达多(Devadatta)”这样的形式。然而“嗨，提婆达多苦”一句，因为“苦”与提婆达多不相应，所以在第一格与呼格中是不适合的。再者，当与`antarā`（之间）一词连用时，例如在“王舍城(Rājagaha)与那烂陀(Nālandā)之间”，会使用第二格。那么，在`antarāmagge`（在路中间）这里，为什么“路”不使用第二格呢？因为它们之间没有那种连接关系。凡是处于中间的事物，就与那些事物构成联系，因此才对那些事物使用第二格。或者，即使承认有这种联系，道路本身也只是相关的，不是主要的，所以不用第二格。这里也应使用第六格，比如“在你我之间的水瓶”，意思是“你与我之间的水瓶”。那么，即使与`antarā`连用，“水瓶”一词为什么不使用第二格呢？因为它是主要的。也就是说，水瓶有其自身的意义，而“你”和“我”是为了他者——作为水瓶的限定词而存在。在此，水瓶用于自身的意义，因其主要性而未被改变，未脱离其词干，又因其独立性，所以应为第一格。这是耆尼陀菩提(Jīnindabuddhi)的规则。由于存在以谴责等为特征的关系，所以在一切情况下，当关系格（第六格）成立时，此规则便成立。这是一个不定类组(ākatigaṇa)。

8. ලක්ඛණි

8. 特征

ලක්ඛණාදීස්වත්ථෙසුති නාමස්සා යමත්ථනිද්දෙසොති ආහ ‘අභිනායො යුත්තො’ච්චාදි, තෙනාති අභිනා යුත්තස්සාත්ථනිද්දෙස කාරණෙන, ලක්ඛණසද්දෙන හෙතු වත්තුමිච්ඡිතොති ආහ-‘තත්ථෙ’ච්චාදි, දුවිධො හෙතු, වුත්තඤ්හි සුබොධාලඞ්කාරෙ ‘‘ජනකො ඤාපකො චෙති, දුවිධා හෙතවො සියු’’න්ති (252), සමුපලක්ඛයතීති සමුපලක්ඛණං, සඞ්කෙතමත්තං ඤාපකං, න තු ජනකං, සඞ්කෙතොපි ලක්ඛණමුච්චතෙ ලක්ඛීයතෙ කාරියමානෙනාති කත්වා, ජනකස්සාප්‍යත්‍ර ලක්ඛණත්තෙන ගහණෙ පයොජනං ‘‘අනුනා’’ (2-10) ඉච්චත්‍ර දට්ඨබ්බං. කඤ්චිපකාරන්ති ඉමිනා ඉත්ථංසද්දස්ස අත්ථං වදති. පත්තොති ඉමිනා භූතසද්දස්ස, එත්ථ හි භූධාතු පත්තියං වත්තතෙ, රුක්ඛොලක්ඛණන්ති රුක්ඛො ඤාපකහෙතූති අත්ථො… රුක්ඛෙන විජ්ජුයා ඤාපීයමානත්තා, ආචරියජිනින්දබුද්ධි පන අඤ්ඤථා වණ්ණයති, තස්සෙදං මතං-

“在特征等意义上”，这是对此名言意义的解释，因此说“应作适当的运用”等。“因此”是指由于对“适当运用”的意义作出了解释。想要用“特征”一词来说明“因”(hetu)的意义，便说“在此”等。因有两种，如《善解庄严论》(Subodhālaṅkāra)所说：“生因与知因，是为二种因。”(252) “共同表征”(samupalakkhaṇa)是能一起标识者，它只是约定的知因，而非生因。约定也被称为“特征”，因为它“被所作者标识”。此处将生因也作为特征来把握的用途，应在“anunā”(2-10)一词中得见。通过“以某种方式”一词，他说明了“如此”一词的意义。通过“已得”一词，他说明了“已是”一词的意义，因为在此处`bhū`（是）词根用于“得”(patti)的意义。“树木是特征”意即“树木是知因”……因为树木被闪电所照知。然而导师耆尼陀菩提(Ācariya Jinindabuddhi)另有解释，他的观点是：

ක්‍රියාය ජොතකො නායං, සම්බන්ධස්ස න වාචකො;

නාපි ක්‍රියන්තරාපෙක්ඛී, සම්බන්ධස්ස තු භෙදකොති.

此非行为的指示者，非关系的表达者；亦不期待其他行为，而是关系的区分者。

අයමෙත්ථ [Pg.88] අත්ථො ‘‘අයමභි අභිනන්දතිත්‍යාදීසු විය කිරියාය ජොතකො න හොති, ඡට්ඨී විය සම්බන්ධස්ස වාචකො න හොති, නික්කොසම්බීත්‍යත්‍ර ගමනකිරියාපෙක්ඛී නිසද්දො විය නාපි කිරියන්තරා පෙක්ඛී, කිඤ්චරහි සම්බන්ධස්ස තු භෙදකො විසෙසකො භවතී’’ති තමුපදස්සෙතුමාහ-‘අඤ්ඤෙ ත්වි’ච්චාදි, එත්ථ ඉතිසද්දො නිදස්සනෙ, රුක්ඛම්පත්වා විජ්ජොතතෙ ඉතිඑවං පත්තිකිරියාය පත්වාතිවුත්තරුක්ඛපාපනකිරියාය ජනිතොති අත්ථො, තථාහි රුක්ඛස්ස විජ්ජුයා පාපනාභාවෙ විජ්ජුයා ලක්ඛියාය තල්ලණස්ස ච රුක්ඛස්ස යො ලක්ඛියලක්ඛණභාවො සම්බන්ධො, සො කෙන සම්පාදිතො භවෙය්‍ය, නනු සම්බන්ධෙ අභිනා ජොතීයමානෙ රුක්ඛස්ස ලක්ඛණවුත්තිතා කථං ජොතීයතීති ආහ-‘ලක්ඛණත්ථොච විසයභාවෙනා’ති, තථාචෙත්‍යාදිනා තස්මිං පක්ඛෙ සම්භාවිතං දොසමුබ්භාවයති, තත්‍රාය මිච්චාදිනා යථාවුත්තදොසපරිහාරාය පරෙහෙවාභිධීයමානම්පරිහාරමාහ, පරිහාරොපදස්සනෙනාස්සාපි පක්ඛස්සාදුට්ඨතාඛ්‍යාපනෙනෙසොපි පක්ඛො-බ්භුපගතොත්‍යවසෙයො, අතොයෙවුපරි යථාවුත්ත පක්ඛනිස්සයෙනෙව බ්‍යාඛ්‍යායතෙ, දෙවදත්තස්ස සාධුත්තසඞ්ඛාතඉත්ථම්පකාරප්පත්තියා විසයභාවෙනාවට්ඨිතා මාතා තත්ථ වත්තති නාමාති ආහ-‘මාතුයා’තිආදි, මාතා ච ඉත්ථම්භූතෙ පවත්තා විසය භාවෙන දෙවදත්තො ච තත්ථ විසයීභාවෙන, තෙසඤ්ච විසයවිසයීභාවලක්ඛණො සම්බන්ධො ඉත්ථම්පත්තිලක්ඛණාය කිරියාය ජාතො, සො මාතුසම්බන්ධො හොති කාරණවසෙන, සොචාතිනා ජොතීයතීති මාතු තෙනාභිනා යොගොති ආහ-‘ය්වාය’ච්චාදි, මාතුසම්බන්ධොඉති යොජනා, ඉත්ථම්පත්තියාති ඉත්ථම්පත්තිලක්ඛණාය කිරියාය කරණභූතාය, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘කිඤ්චාපි සො සම්බන්ධො දෙවදත්තෙනාප්‍යවිනාභාවීති තස්ස සොභිනා ජොතීයතෙ, තථාපි මාතුසම්බන්ධොභිනා ජොතීයතීති ‘මාතු තෙන යොගො’ති ච (වුච්චති)… සද්දසත්තියා තග්ගතායෙව දුතියාය උභයගතස්සාපි සම්බන්ධස්ස ජොතනතො’’ති රුක්ඛො රුක්ඛො තිට්ඨතීති සම්බන්ධො, ඨිතිම්පටිච්චාති ඨිතින්නිස්සාය එසං රුක්ඛානං යො ච සම්බන්ධොති යොජනා, රුක්ඛානන්ති ඉමිනා රුක්ඛා කිරියාය පරෙ සම්බන්ධිනොති ඤාපෙති, ඨිතිම්පටිච්චාති [Pg.89] ඉමිනා පන තිට්ඨතිසද්දවචනීයා සාධ්‍යරූපා ඨිතිකිරියා රුක්ඛතො පරෙ සම්බන්ධීති, අචෙතනානං රුක්ඛානමපෙක්ඛාවිරහෙපි ලොකම්පතීතිවසෙන ‘පිපතීසා’දීනං විඤ්ඤායමානත්තා විඤ්ඤායමානඨානාපෙක්ඛණකිරියායසාධ්‍යසාධනලක්ඛණො සම්බන්ධො ජාතොති විඤ්ඤෙය්‍යං, සො ච රුක්ඛසම්බන්ධො-භිනා ජොතීයතීති ආහ-‘සො’තිආදි, ද්විබ්බචනෙනෙව ජොතනීයාති විච්ඡාත්ථෙ වුත්තිමත්තෙ සතීපි විභත්තියා ජොතෙතුමසමත්ථත්තා විච්ඡාය ජොතනාය ද්විබ්බවචනං කත්තබ්බමෙවාති අධිප්පායො.

此中义为：在“他欣喜”（abhinandati）等例中，前缀“abhi”不像动词一样阐明动作，也不像第六格一样表达关系；在“自憍赏弥出”（nikkosambī）中，“ni-”字不依赖于“去”的动作，也不期待其他动作。然则，它如何成为关系的区分者与限定者呢？为了说明这一点，[作者]说“于其他”等。此处，“iti”（如是）一词用于举例，例如“电光及树而闪耀”，其义为由到达的动作所产生。因为，如果电光没有到达树木，那么作为所标的电光与作为能标的树木之间的所标-能标关系，将由什么来完成呢？有人会问：当关系由“abhi”阐明时，树木作为能标的性质是如何被阐明的呢？[作者]答道：“能标义是通过作为对象而[阐明]的”。通过“如是”等语，[作者]指出了该观点中可能存在的缺陷。在此，通过“此”等语，[作者]引述了他人为纠正上述缺陷而提出的补救方案。通过展示此补救方案，既表明该观点本身并无错误，也暗示该观点已被接受。因此，后文便以前述观点为基础进行解释。母亲作为提婆达多达成所谓“善性”此种状态的对象而存在，因此说“母亲的”等。母亲作为对象而处于此情状中，提婆达多则作为主体。他们之间这种以主客体状态为特征的关系，是由以达成此情状为特征的动作所产生的。此关系因缘故而成为母亲的关系，它由“abhi”阐明。因此，这是母亲与那个“abhi”的结合。所以[作者]说“此”等，其构成为“母亲的关系”。所谓“以达成此情状”，是指以具有达成此情状这一特征的动作为工具。有人或许认为：“虽然此关系与提婆达多也不可分离，因此也可说由他阐明，但根本上还是母亲的关系由“abhi”阐明，所以才说‘母亲与彼结合’……因为词语的力量，第二格也能阐明双方的关系。”“树，树立”（rukkho rukkho tiṭṭhati）一句表达的是一种关系，其构成为：“依靠站立，这些树木之间存在的关系”。通过“树木的”一词表明，树木是与动作相关的他者；通过“依靠站立”一词则表明，由“站立”一词所表示的、作为所成的站立动作，是树木之外的另一相关者。即使无情的树木没有期待，但依据世俗的理解，“想落下”等仍可被理解，由此可知，通过对可理解状态的期待，能成与所成性质的关系便产生了。而树木的此种关系由“abhi”阐明，因此说“彼”等。其意为：[此义]只应由双数来阐明。因为即便存在表示遍历（vīpsā）之义的复合词，格也无法阐明此义，所以为了阐明遍历，就必须使用双数。

9. පති

9. 朝向

උපාදියමානොති අබ්භුපගම්මමානො, යදි පන උපාදියමානො භාගො, අනුපාදියමානො කථන්ති ආහ-‘යො පනා’තිආදි, තගරකුට්ඨා ගන්ධබ්බවිසෙසා, මමාභජතීති මං ආභජති, මම කොට්ඨාසො හොතීති අධිප්පායො.

“被执取”（upādiyamāno）即是“被接受”（abbhupagammamāno）。但如果被执取的是一部分，那么不被执取的又是什么呢？因此[作者]说：“然而凡是”（yo pana）等。多伽罗（tagara）与古塔（kuṭṭha）是香料的种类。“属于我”（mamābhajati）即是“亲近我”（maṃ ābhajati），其意为“成为我的一部分”。

10. අනු

10. 跟随

නතුලක්ඛණන්ති සච්චකිරියා වුට්ඨියා හෙතු හොති, න තු සඞ්කෙතොති අත්ථො, හෙතුත්තා ලක්ඛණත්තාභාවෙ සච්චකිරියාය කථං ලක්ඛණෙ දුතියාති හෙතුත්තෙපි ලක්ඛණත්තමස්ස සාධෙන්තො සාධම්මපයොගෙනාන්වයමාහ-‘යං සකිම්පි’ච්චාදි, එත්ථ හි ලක්ඛණං සච්ච කිරියාති පටිඤ්ඤා, සකිම්පි නිමිත්තතාය කප්පනත්තාති හෙතු, යං සකිම්පි නිමිත්තතාය කප්පතෙ තම්පි ලක්ඛණං භවති, යථා’අපි භවං කමණ්ඩලුපාණිං සිස්සමද්දක්ඛී’ති සාධම්මපයොගෙනාන්වයො දට්ඨබ්බො, කප්පතෙති සමත්ථොති අත්ථො, කමණ්ඩලු පාණිම්හි අස්සෙති කමණ්ඩලුපාණී, අපීති පඤ්හෙ, කදාචි කෙනචි කමණ්ඩලුපාණීසිස්සො දිට්ඨො සො තමෙව දස්සනං ලක්ඛණං කත්වා පුච්ඡති ‘අපි’ත්‍යාදිනා, අථ යථා වුත්තෙන හෙතුනොපි ලක්ඛණත්තමත්තු තථාපි පරවිප්පටිසෙධෙන හෙතුම්හි තතියා කස්මා න සියාති චොදයමාහ ‘න න්වෙවම්පි’ච්චාදි, පුබ්බවිප්පටිසෙධෙනාති අපවාදපුබ්බවිප්පටිසෙධෙන, තථාහි ඡට්ඨියා [Pg.90] පවාදො හොති හෙතුම්හි තතියාවිධි… සම්බන්ධඡට්ඨියා පත්තාය හෙතුතතියාවිධානතො උපපදවිභත්තිවිධිපි ඡට්ඨියාපවාදො… සම්බන්ධවිසෙසාභිබ්‍යත්තිහෙතුනොපපදෙන යොගෙ තස්මිංයෙව සම්බන්ධෙ විධානතො, තත්ථ හෙතුතතියාවකාසො ‘ධනෙන කුල’න්ති, උපපදවිභත්තියාවකාසො ‘රුක්ඛමනුවිජ්ජොතතෙ’ති, සච්චකිරියමනු පාවස්සීති තු හෙතුම්හි ලක්ඛණෙ-පවාදවිප්පටිසෙධෙ සති පුබ්බවිප්පටිසෙධෙන දුතියා භවති.

“并非特征”之义为：真实誓言是下雨的原因，而非标记。既然是原因，便不具特征性，那么真实誓言又如何能在“特征”义上使用第二格呢？为了证明其虽为原因亦具特征性，[作者]通过同法推论来建立关联，说“任何仅一次”等。在此，“特征是真实誓言”是论题；“因为仅一次也足以作为标记”是原因。任何仅一次足以作为标记之物，亦成为一个特征。例如“尊者，您是否见过手持净瓶的弟子？”，应通过同法推论来理解其关联。“kappate”的意思是“能够”或“足以”。“kamaṇḍalupāṇī”（手持净瓶者）是指手中有净瓶的人。“api”用于疑问句。有时某人见到了手持净瓶的弟子，他便将那次所见作为特征来提问，说“是否”等。那么，既然如前所述，原因也只具有特征性，那么为何不通过反驳对方而在“原因”义上使用第三格呢？[作者]提出质问说“难道不是这样吗”等。“通过先前对立”是指通过否定例外规则的先前对立。确实，在“原因”义上规定使用第三格，是第六格的例外规则……由于在应使用关系第六格之处规定了原因第三格，所以近分词格位规则也是第六格的例外规则……因为当与表达特殊关系原因的近分词连用时，正是在那个关系中规定了格位。其中，原因第三格的适用范围是“以财而成家”；近分词格位的适用范围是“沿树而照耀”。而“随着真实誓言而下雨”，则是在“原因中的特征”这一例外规则被否定时，通过先前对立而使用第二格。

11. සහ

11. 俱

සහත්ථෙ-නුනො වත්තනෙ පබ්බතෙන යොගො කථන්ති ආහ‘පබ්බතෙනෙ’ච්චාදි.

当“saha”（俱）使用时，如何与“pabbatena”（山）连用呢？他于是说“pabbatena”（与山）等。

12. හීනෙ

12. 在低劣义上

විසයභාවෙනාතිආදිනා හීනත්ථෙති විසයසත්තමිත්තමාහ, විජානනප්පකාරමාහ-‘හීනෙ’ච්චාදි, තෙනාති අනුනා, කථං තෙන යුත්තත්තං උක්කට්ඨස්සාති හීනුක්කට්ඨසම්බන්ධමුඛෙන විභාවෙන්තො’තත්ථා’තිආදිමාහ, තත්ථාති හීනෙච්චාදිනා වුත්තෙ තස්මිං, යතොති උක්කට්ඨසාරිපුත්තාදිකො, හීනොති පඤ්ඤවත්තාදි(තො නික්කට්ඨො, සො සාරිපුත්තාදිකො උක්කට්ඨො) හීනත්ථවිසයො ජායතෙ… තබ්බිසයෙ තස්ස උක්කට්ඨතා පත්තිතො, හීනුක්කට්ඨසම්බන්ධො පන අතිසායනාදිකාය කායචි කිරියාය කතොති දට්ඨබ්බං.

通过“以作为所缘”等方式，他指出在“低劣”义上，此第七格只是所缘第七格。他说明了认知的方式，即“于低劣者”等。“与彼”是指与“anu”（随）。卓越者如何与它相应呢？他通过低劣者与卓越者关系的方式来分别阐释，说“于彼”(tattha)等。“于彼”是指在说到“于低劣者”等时。“从其”(yato)是指卓越的舍利弗(Sāriputta)等人。“低劣者”(hīno)是指智慧浅薄者等（与他相比，舍利弗等人是卓越的）。以低劣者为所缘的意义便产生了……因为在那样的所缘中，他的卓越性得以达成。应知，低劣者与卓越者的关系，是通过某种过度赞美等行为而建立的。

14. සත්ත

14. 有情

කින්තං ආධික්‍යමිච්චාහ- ‘අධිකාධිකීසම්බන්ධො’ති, අධිකො අස්ස අත්ථීති අධිකී=ඛාරී, අථාධිකීවිනිමුත්තෙ අධිකාධිකිසම්බන්ධො කථමවසීයතෙ නහ්‍යත්‍රාධිකී කොචි සූයතිච්චාහ-‘නවිනෙ’ච්චාදි, ඉති සද්දො හෙතුම්හි යථාවුත්තසම්බන්ධසාධනො, තදොපසද්දෙනයොගොති තදා උපසද්දෙනාධිකිනොයොගොති අත්ථො. ද්විට්ඨත්තා සම්බන්ධස්ස අධිකස්සාප්‍යුපසද්දෙන යොගා තතොපි කස්මා න සත්තමීත්‍යාහ-‘අධිකම්හාත්වි’ච්චාදි, යථා එකායෙව විභත්තියා උභයගතස්සාපි සම්බන්ධස්ස ජොතිතත්තා විජ්ජුසඞ්ඛාතලක්ඛියා සත්තම්‍යභාවො, එවමිධා පීති පුබ්බෙ වුත්තසමාධිමතිදිසන්තො ආහ-‘ලක්ඛිතා විය සත්තම්‍ය භාවො’ති, ‘‘මාණිකා චතුරොදොණා, ඛාරිත්ථී චතුමාණිකා’’.

为何说“ādhikya”（卓越）？答：‘卓越者(adhika)与拥有卓越者之物(adhikī)的关系’。‘有卓越者’，因此是‘adhikī’，例如‘斛(khārī)’。那么，在脱离‘adhikī’的情况下，卓越者与拥有卓越者之物的关系如何确定呢？因为这里没有出现任何‘adhikī’。答：‘不离……’等。‘iti’（如是）一词在此是原因义，用于成立前述的关系。‘tadopasaddenayogo’的意思是‘那时，与不变词(upasadda)及拥有卓越者之物(adhikī)的结合’。由于关系有双重基础，并且卓越者也与不变词结合，那么为何不因此使用第七格呢？答：‘从卓越者则……’等。正如仅由一个格尾就能阐明双方的关系，对于被‘闪电’所标识之物，就没有第七格。此处也是如此，在引申前面所说的解释时，他说：‘如同已被标识，没有第七格’。‘一摩尼迦(māṇikā)为四斗(doṇa)，一斛(khārī)为四摩尼迦。’

15. සාමි

15. 主人

කින්තං [Pg.91] සාමිත්තමිච්චාහ-‘සස්සාමිසම්බන්ධො’ති, කාය කිරියාය ජනිතොති ආහ-‘පරිපාලනාදිකිරියාය ජනිතො’ති, තඤ්චාති සාමිත්තාපෙක්ඛො නපුංසකනිද්දෙසො, සම්බන්ධස්සානෙකවිධත්තා ආහ‘සබ්බත්ථ සම්බන්ධෙ’ති, ආඛ්‍යායතෙතීමස්ස අත්ථො විධීයතෙ ඤාපීයතෙති, දිට්ඨන්තො-පනීතොත්ථො සුඛෙන පටිපත්තුං සක්කාති පසිද්ධමනුවදියමානමප්පසිද්ධඤ්ච විධීයමානං දිට්ඨන්තමාහ-‘යථා යො කුණ්ඩලී සො දෙවදත්තො’ති, කුණ්ඩලිත්තම්පසිද්ධං, දෙවදත්තත්තමප්පසිද්ධමිච්චාහ-‘කුණ්ඩලිත්තානුවාදෙනෙ’ච්චාදි. යථෙවොභයාධිට්ඨානත්තෙප්‍යුපසජ්ජනතොව ඡට්ඨී ‘රඤ්ඤො පුරිසො’ති, න විසෙස්සතො ‘පුරිසස්ස රාජා’ති, තථා සම්බන්ධාභිබ්‍යඤ්ජනකෙනාධිනා යොගෙපි විසෙසනතොව භවති, නාඤ්ඤතොති ආහ-‘තත්ථා’තිආදි. බ්‍යතිරෙකමාපාදීයතීති කාරකඡක්කතො බ්‍යතිරිත්තත්තා සම්බන්ධො බ්‍යතිරෙකො තං ආපාදීයති පාපීයතීති අත්ථො, උභයතොති සංතො සාමිතො ච, අධිබ්‍රහ්මදත්තෙ පඤ්චාලාති බ්‍රහ්මදත්තස්ස පඤ්චාලා සන්තකා ති අත්ථො, සන්තකා හි පඤ්චාලා, න සාමි, අධිපඤ්චාලෙසු බ්‍රහ්මදත්තොති පඤ්චාලානං බ්‍රහ්මදත්තො සාමීත්‍යත්ථො.

为何称为“sāmitta”（所有权）？答：‘与所有者的关系(sassāmisambandha)’。它由何种行为产生？答：‘由守护等行为产生’。而‘taṃ’（彼）是与所有权相关的中性词指称。因为关系有很多种，所以说‘在一切关系中’。‘ākhyāyate’（被称为）的意思是‘被规定，被告知’。为了让所说的义理更容易理解，举出一个例子，即重述已知之事，规定未知之事：‘正如戴耳环者，彼即提婆达多(Devadatta)’。‘戴耳环’是已知的，‘是提婆达多’是未知的，因此说：‘通过重述戴耳环……’等。正如虽然两者都是关系的基础，但第六格只用于从属者，如‘国王的人(rañño puriso)’，而不用于主要者，如‘人的国王(purisassa rājā)’。同样，当与表达关系的‘adhi’一词连用时，格也只用于被修饰者，而非其他。因此说：‘在那里……’等。‘Byatirekam āpādīyati’（它导致了区别）的意思是：因为关系(sambandha)区别于六种格(kāraka)，所以关系就是一种‘区别’(byatireka)；‘taṃ āpādīyati’的意思是‘它被引向于此’。‘从两者’是指从所有物和所有主。‘adhibrahmadatte pañcālā’的意思是‘般遮罗(Pañcāla)是梵授(Brahmadatta)王的所有物’。因为般遮罗是所有物，不是所有主。‘adhipañcālesu brahmadatto’的意思是‘梵授王是般遮罗的所有主’。

16. කත්තු

16. 施事者

කිං ලක්ඛණො-යං කත්තාඉච්චාහ-‘කත්තරි’ච්චාදි, ගච්ඡති දෙවදත්තොච්චාදො කත්තරි පතිට්ඨිතං, පචත්‍යොදනං දෙවදත්තොච්චාදො කම්මෙ පතිට්ඨිතං කිරියං කරොතීති සම්බන්ධො, කරොතීති ච ඉමිනා අන්වත්ථ බ්‍යපදෙසොව සිද්ධො-යං කත්තු වොහාරොති ඤාපෙති, කෙනචි පයුජ්ජමානොපි සකෙ කම්මෙ සයමෙව පධානත්තමනුභවතීති‘පයුත්තො වා පධානභාවෙනා’ති වුත්තං හොති චෙත්ථ-

此施事者有何特征？（作者）说：“于施事格”等等。例如，在“提婆达多行走”中，（行为）建立在施事者上；在“提婆达多煮饭”中，他做的是建立在所作业(kamma)上的行为，这是其关联。通过“（他）做”这一点，显示了“施事者”这个称谓是名副其实的，这表明了“施事者”的用法。即使被某人所驱使，他自己也能在其行为中体验到主导性，因此这里说“或被驱使，亦为主导”。

පධානතාය යො කත්තු, කම්මට්ඨං කුරුතෙ ක්‍රියං;

සා කත්තා නාමප්පයුත්තො, පයුත්තො වාත්‍යයං ද්විධාති.

以主导性而为施事者，做所作业之行为；彼施事者，名为非被驱使者，或被驱使者，此有二种。

තත්ථ පුරිසෙන කතන්ති අප්පයුත්තො, පුරිසෙන කරොති දෙවදත්තොති පයුත්තො, නනු කිරියා-යමබ්‍යවධානෙන කරණාධිකරණෙ හෙව [Pg.92] සාධ්‍යතෙ කත්තාරා තු දූරට්ඨෙන, තථාසති කථමනෙකසාධනසාධනීයං කිරියං කත්තාව කරොති මුඛ්‍යභාවෙනාපරෙත්වමුඛ්‍යභාවෙනාති වුච්චතෙ-

此处，“由人所做”是非被驱使的（施事者）；“提婆达多由某人所驱使而做”是被驱使的（施事者）。难道行为不是直接通过工具(karaṇa)和处所(adhikaraṇa)来完成的吗？而施事者却是远处的。既然如此，为何说可以通过多种助缘(sādhana)来实现的行为，唯独施事者是以主要的方式来做，而其他（助缘）则以非主要的方式呢？

කත්තුතොඤ්ඤෙසමුබ්භූත්‍යා, විවිත්තාලොචනාදිනා ;

දූරාදප්‍යුපකාරිත්තෙ, කත්තු වාත්තප්පධානතා.

因其他（助缘）从施事者生起，因能观察到其分离状态等，故即使从远处提供助益，施事者自身仍是主要的。

අයමෙත්ථ අත්ථො ‘‘කත්තුනො සකාසා අඤ්ඤෙසං කරණාදීනං උබ්භූත්‍යා සම්භවෙනච, තථාහි පසිද්ධකරණසභාවොපි ඵරසු කත්තායත්තවුත්තිතායාධිකරණම්භ වති‘ඵරසුම්හි ඨපෙත්වා ඡින්දතී’ති, විවිත්තස්ස කරණාදීහි පුථබ්භූතස්ස, කත්තුනො කිරියාය ආලොචනෙන දස්සනෙන ච ‘දෙවදත්තො අත්ථි භවති විජ්ජතී’ති, ආදිසද්දෙන කරණාදිනො (තදධීන) පවත්තිආදීනං ගහණං, ඉමිනා කාරණෙන දූරතො උපකාරිත්තෙපි කත්තුයෙව සප්පධානතා සියා’’ති, පුනපි-

此中义理如下：“由于从施事者处，其他工具等得以生起与出现，例如，即使斧头本身具有为人熟知的工具性质，但由于其作用依赖于施事者，它成为处所，如说‘置于斧头上砍’。当施事者从工具等中分离出来，通过其行为与观察，可以表达‘提婆达多存在、发生、显现’。“等”字亦包括工具等（依赖于施事者的）运作等。因此，即使从远处提供助益，施事者仍然是最主要的。”此外——

ථාල්‍යාදීනන්තු කත්තුත්තං, හොතෙවාචෙතනානපි;

යතො සද්දස්ස වුත්‍යත්ථෙ, මිච්ඡාත්‍යාසෙන-නාදිනා.

即使是无心的锅等，也能成为施事者；因为词语在意义上的运用，是由于无始以来的错误习惯。

අයමෙත්ථ අත්ථො ‘‘අචෙතනානම්පි ථාලීඅසිආදීනං කත්තුත්තම්භවති යථාවණ්ණිතසප්පධානත්තනිමිත්තාභාවෙපි, කස්මාති චෙ යතො කාරණා අත්ථෙ අත්තනො අභිධෙය්‍යෙසද්දස්ස වුත්ති පටිපත්ති අනාදිනා මිච්ඡාභ්‍යාසෙනභවති තස්මා ථාල්‍යාදීනන්තිආදි පකතං, කිං වුත්තං හොති ‘‘අඤ්ඤථා සද්දත්ථො, අඤ්ඤථා සභාවත්ථො, න හි සද්දො බාහ්‍යෙ වත්ථුම්හි බ්‍යාපාරමාපජ්ජති, තථාහි–

此中义理如下：“即使是无心的锅、剑等物，也能成为施事者，纵然没有如前所述的主导性特征。若问为何？因为词语在其所指称的意义上的运用，是由于无始以来的错误习惯而产生。因此，锅等（是施事者）等等的说法便形成了。”这是什么意思呢？“词语的意义和事物的自性是不同的，词语不会直接对外部事物产生作用，例如——

අඤ්ඤථෙ වාග්ගි සංසග්ගා, දාහං දඩ්ඪොති මඤ්ඤති;

අඤ්ඤථා දාහසද්දෙන, දාහත්ථො සම්පතීයතෙ.

一方面，由接触火，被烧者了知“烧”；另一方面，由“烧”之语词，“烧”之意义被理解。

බාහ්‍යපදත්ථස්ස සභාවො විය හුත්වා මිච්ඡාභ්‍යාසෙන අනාදිනා පන පවත්තෙන බාහ්‍යෙ වත්ථූනි අවිජ්ජමානෙන කරණභූතෙන ථාල්‍යාදීනං කත්තුත්තං හොතී’’ති. අථ ච පන–

然而，通过无始以来流转的错误习惯，它仿佛成了外在词义的自性，并作为一种在外在事物中并不存在的工具性，锅等（无情物）的施事性便产生了。”此外——

වත්තිච්ඡාදො [Pg.93] පවත්තෙහි, සප්පධානත්ත හෙතුහි;

කත්තුධම්මෙහි වුත්තෙහි, කත්තා සද්දාව ඤායතෙ.එකස්සාමුඛ්‍යවත්ථාහි, භෙදෙන පරිකප්පනෙ;

කම්මත්තං කරණත්තඤ්ච, කත්තුත්තං චොපජායතෙ.

词语的运用，是由其主导性原因所产生的；通过所说的施事者之法，施事者仅从词语中被理解。当一个非主要的状态，通过区分而被概念化时，所作业性、工具性、以及施事性便会产生。

වුත්තෙහීති ‘කත්තුතොඤ්ඤෙසමුබ්භූත්‍යා’ච්චාදිනා, සද්දාවාති සද්දෙ තෙධම්මා හොන්තු වා මා වා කත්තුසම්බන්ධියථාවුත්තධම්මවචනිච්ඡාය සද්දතොව කත්තා පතීයතෙ, නියමෙන න වත්ථුතොති අත්ථො, අමුඛ්‍යා වත්ථාහීති බුද්ධියා තදාකාරතාය පරිණාමාවත්ථාහි, හන්ත්‍යත්ත නාවත්තානන්ති එකස්සෙවාත්තනො කම්මත්තාදි ජායතෙ, අතොයෙවාච්චන්තමසන්තොපි අඞ්කුරො ජනනකිරියාය කත්තා භවති ‘අඞ්කුරො ජායතෙ’ති, වුත්තං හි–

“通过所说的”(vuttehi)是指“因其他（助缘）从施事者生起”等等。“仅从词语中”(saddāva)是指，无论那些法（施事者的法）在词语中是否存在，由于想要表达与施事者相关的如前所述的法义，施事者仅从词语中被理解，而不是必然从事物本身被理解，这是其意义。“通过非主要的状态”(amukhyā avatthāhi)是指，通过智力将其转化为那种形式的状态。例如在“他自己杀自己”(hanti attanā attānaṃ)中，对于同一个“自己”，产生了所作业性等（不同角色）。正因为如此，即使是先前完全不存在的嫩芽，也能通过出生这一行为而成为施事者，如说“嫩芽出生”。诚如所言——

පුරාසඤ්ජනිතො භාවා, බුද්ධයවත්ථානි බන්ධනො;

අවසිට්ඨො සතාඤ්ඤෙන, කත්තා භවති ජාතියාඉති.

先前未曾生起的有，以智力构想的状态为基础；其剩余部分，被另一智者所见，通过出生而成为施事者。

සතා අඤ්ඤෙන දෙවදත්තාදිනා.

被另一位智者，例如提婆达多等。

කින්තං කරණං නාමාති ආහ-‘යො පනා’තිආදි, යොති යො පදත්ථො, ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘කරණබ්‍යපදෙසාය සුත්තන්තරාභාවෙපි කරොත්‍යනෙනෙති කරණන්ත්‍යන්වත්ථතො පසිද්ධො-යං කරණවොහාරො’’ති, අත්‍රෙදං පටිභානං–

何为“工具”(karaṇa)之名？（作者）说：“若复”等。“若”(yo)是指词义。以此说明：“即使在经文中没有对“工具”的另外称谓，但因“凭借它而造作”(karoti anena)，故“工具”(karaṇa)这一用法是名副其实的。”于此有此领会——

යං වත්තුමිච්ඡිතං කත්තු, ක්‍රියායච්චන්තසාධනං;

කරණන්තං ද්විධා හොති, බාහ්‍යබ්භන්තරභෙදතොති.

施事者所意指的行为之究竟助缘，即是工具。它有两种，依外在与阿邦答勒(abbhantara)而区别。

තත්ථ යංවත්තුමිච්ඡිතංත්‍යාදිනා ඉදං දස්සෙති-‘‘න වත්ථුතො කිඤ්චි කරණං නාම අත්ථි, වචනිච්ඡාවසෙන පන පසිද්ධකරණානම්පි ඵරසුආදීනං ‘ඵරසු ඡින්දති, ඵරසුම්හි ඡින්දතී’ති කත්තුඅධිකරණත්තස්සපි, පසිද්ධාධිකරණානම්පි තදනුත්තාදිවිසෙසසම්භවෙ ථාල්‍යා පචතී’ති කරණත්තස්සපි දස්සනතො වචනිච්ඡාතොයෙව කරණං කාරකං විඤ්ඤෙය්‍ය’’න්ති, තඤ්ච දුවිධන්ති ආහ-‘ද්විධා හොතී’තිආදි, තත්ථ අසිනා ඡින්දතීති බාහ්‍යං, චක්ඛුනා පස්සතීත්‍යබ්භන්තරං. කිරියානිමිත්තත්තා කාරකන්ති ඉමිනා කාරකසද්දස්ස නිමිත්තපරියායත්තමාහ. පකති යාභිරූපොච්චාදො [Pg.94] කිරියායාවිජ්ජමානත්තා සම්බන්ධමත්තං විඤ්ඤායතීති සම්බන්ධලක්ඛණා ඡට්ඨී සියා, සමෙන ධාවතීත්‍යාදො තු කිරියාය විජ්ජමානත්තෙපි කම්මත්තං වත්තුමිච්ඡිතන්ති දුතියා සියා, සමං ධාවති විසමං ධාවතීත්‍යත්ථො, තථා ද්විදොණෙනාති ද්වෙදොණෙ කිණාතීත්‍යත්ථො, පඤ්චකෙනාති පඤ්ච පරිමාණස්ස පඤ්චකො පඤ්චකං වග්ගං කත්වා පසවො කිණාති පඤ්චපඤ්ච කත්වා කිණාතීත්‍යත්ථොති වාත්තිකකාරෙන ‘තතියා විධානායොපසඞ්ඛ්‍යානං’කතං, තං දස්සෙතුමාහ- ‘පකතිආදීහී’තිආදි, යත්ථෙසංකරණභාවොති යස්සං කිරියායමෙ සම්පකත්‍යාදීනං කරණත්තං, තං කිරියං කථයතීති සම්බන්ධො, සබ්බස්සෙව පදත්ථස්ස සත්තාබ්‍යභිචාරතො ආහ-‘භූ’ඉච්චාදි, පකතියාභිරූපොති සභාවෙනායමභිරූපො භවති, න තු වත්ථාලඞ්කාරාදිනෙත්‍යත්ථො, කරොතිස්ස ගම්මමානත්තෙ පන පකතියාභිරූපො කතොතිආදි, තදා කත්තරියෙව තතියා, යං යස්මා අඤ්ඤගොත්තො ගොතමො න හොති අතොච ගොතමො භවතීති සම්බන්ධො, නනුච ද්විදොණ පඤ්චකා කයම්පටිච්ච කම්මභූතා හොන්ති ද්විදොණාදිනා කෙයත්තා තතො කිමුච්චතෙ‘කයම්පටිච්ච ද්විදොණපඤ්චකා කරණානි භවන්තී’ත්‍යා සඞ්කීයාහ-‘තථාහි’ච්චාදි, ඉදං වුත්තං හොති-‘‘ද්විදොණාදිසද්දෙන හි න ගය්හුපගං වත්ථුමුච්චති, තෙහි පන ද්විදොණාද්‍යත්ථං මූලං තාදත්ථියා භිහිතන්ති න වුත්තදොසාවසරො’’ති.

此处，通过“所欲言说的”等语显示：“实际上没有什么东西可以称为工具，只是因为言语的需求，即使像斧头这样已知的工具，当说‘斧头砍’(pharasu chindati)或‘在斧头上砍’(pharasumhi chindati)时，也能显示施事格或处所格；在不被表达等特殊情况下，即使是已知的处所格，如‘用锅煮’(thālyā pacati)，也能显示工具格。所以要知道，工具这一语法功能只是因为言语的需求而产生。”它有二种，（作者）说：“有二种”等等。其中，“用剑砍”是外部的（工具），“用眼睛看”是内部的（工具）。“因为是动作的原因，所以叫做造作者”——这句话说明了“造作者”这个词是原因的同义词。“本性美观”等（例子），由于动作不明显，只被理解为关联，因此是表示关联的第六格。然而，在“以相同的方式奔跑”等（例子）中，即使动作明显，但如果想表达受事性，则用第二格。“以相同的方式奔跑”的意思是“以均衡的方式奔跑”，“以不均衡的方式奔跑”。同样，“用两斗”(dvidoṇena)的意思是“买两斗”(dvedoṇe kiṇāti)。“用五”(pañcakenāti)的意思是“买五份的牲畜”，即“分成五份五份地买”。对此，论师作了补充规定：“第三格也用于说明方式”。为了说明这个意思，（作者）说：“本性等”等等。“在那个动作中具有工具性”是指，在哪个动作中，本性等具有工具性，就说明那个动作，这是关联。因为所有词义都离不开存在，（作者）说：“是”等等。“本性美观”的意思是说，这个人自然美观，而不是因为衣物装饰等原因。然而，如果“做”(karoti)的意义被理解，那么就是“因本性而美”等，此时第三格用于表达施事者。因为他不是其他氏族，所以他是乔达摩，这是关联。难道两斗、五数等不是因为买卖而成为受事吗？因为它们是由两斗等来购买的。为何又说“因为买卖，两斗、五数等成为工具”呢？为了消除这个疑问，（作者）说：“像这样”等等。这里应该知道：“‘两斗’等词语实际上不是指所买的物品，而是指作为两斗等之物的价值，此价值是为此目的而被表达的，因此没有所说的过失。”

17. සහ

17. 一同

යථාක්කමමාගමනකිරියාය ථූලත්තගුණෙන ගොමන්තදබ්බෙන ච සම්බන්ධං දස්සෙතුං ‘තං යථෙ’ච්චාදිමාහ, උදාහරණමත්තං දස්සෙන්තොපි ඉමිනා අධිප්පායෙනාපි දස්සෙතීති වුත්තං ‘සබ්බත්ථෙව වා’තිආදි, පුත්තෙන සහාගතොතිආදීසු ආගමනාදිකිරියම්පටිච්ච ද්වෙ කත්තාරො පධානාප්පධානවසෙන, තෙසු පධානෙ කාරියසම්පච්චයඤායෙන වා බහුලංවචනෙන වා පධානෙ කත්තරි පච්චයො, ඉතරෙ’කත්තරි තතියා’ත්‍යෙව තතියා සිද්ධා, තතො-යං වචනාරම්භො-නත්ථකොති මඤ්ඤමානොචො දෙති ‘නන්වි’ච්චාදිනා, ත්තෙනාභිධීයතෙ පිතෙති පධානකත්තා, තුල්‍යොපි කිරියාසම්බන්ධෙ පිතාපුත්තානං පිතාත්‍ර පධානං සද්දචොදිතත්තා, පුත්තො-ප්පධානමසද්දචොදිතත්තා[Pg.95], සද්දබ්‍යාපාරාපෙක්ඛාය හි පධානාප්පධානාය වවත්ථානං, පිතුරෙවාත්‍රාගතාදිසද්දසාමානාධිකරණ්‍යා ආගමනකිරියා සම්බන්ධො සද්දෙනොච්චතෙ, නෙතරස්ස සද්දසත්තිසභාවතො, තථා විධා හි සද්දස්ස සත්ති යතො පිතුරෙවාත්‍ර කිරියා සම්බන්ධං සක්කොති පටිපාදෙතුං, න පුත්තස්ස, එවඤ්චාගතොච්චාදො එකවචනමුපජ්ජතෙ, අඤ්ඤථා හි බහුවචනං සියා, ‘පිතා පුත්තා ආගතා’ති. (යදි) වුත්තනයෙන තතියා සිද්ධා ‘සිද්ධෙ සත්‍යාරම්භො නියමාය වා විකප්පාය වා’ න චෙත්ථ නියමො, නාපි විකප්පො, තතො කිමනෙන යොගෙනා ත්‍යාසයෙනාහ-‘අප්පධානෙයෙව’ච්චාදි. නයිදමෙවමිච්චාදි පරිහාරො. සහභාවමත්තං වත්තුමිට්ඨං වාති යොජනා, සාමත්ථියාති භෙදාධිට්ඨානත්තා සහත්ථයොගස්ස පුත්තස්සාපි කිරියාභිසම්බන්ධො විඤ්ඤායති කථමඤ්ඤථා සහත්ථයොගො සියාති ඉමිනා අත්ථ බලෙන. අත්ථග්ගහණන්ති සුත්තෙ ‘‘සහත්ථෙනෙ’’ති අත්ථග්ගහණං. පරියායත්ථන්ති පරිතො අයන්ති අවගච්ඡන්ති අත්ථමනෙනෙති පරියායො අත්ථො පයොජනං යස්සාති විග්ගහො, එත්ථ ච පරියායත්ථමෙවාති නාවධාරණං, අතොයෙව විනාපි සහසද්දප්පයොගං තප්පරියායප්පයොගං වා සහත්ථෙන යොගෙ විධානතො අසත්‍යපි සහාදිසද්දප්පයොගෙ යත්ථ තදත්ථො ගම්‍යතෙ තත්ථාපි භවත්‍යෙව තතියා… ගම්‍යමානෙන සහත්ථෙන යොගා, යථා‘‘ස්‍යාදි ස්‍යානෙ’’ති. (3-1) සහ පරියායෙනාති සහසද්දස්ස පරියායතො. විසෙසානුපාදානතොති ‘‘සහයුත්තෙ-ප්පධානෙ’’ති (2-3-19) පාණිනීය සුත්තෙ විය අප්පධානෙති විසෙසස්සානුපාදානතො.

为了显示与“依序而来”的动作、“粗大”的性质以及“拥有牛”的物质的关联，而说“如彼”等语。即使仅是举例，也是带着此意而显示，故说“或于一切处”等。在“与子同来”等句中，就“来”等动作而言，依主次之分而有两位作者。在它们当中，根据“果随因”的法则，或根据“多样性”的规则，[动词]语尾加于主要作者；在另一个作者上，第三格（具格）就如此成立了。因此，有人认为此规则的开端没有意义，而以“岂非”(nanu)等词提出质难。对此回答说：“父”是主要作者。尽管父与子跟动作的关联是同等的，但在此父是主要的，因为他被词语所驱动；子是次要的，因为他未被词语所驱动。确实，主次之分是取决于词语的作用。在此，仅有父亲与“来了”等词在语法上同格，因此其与“来”这个动作的关联是由词语来表达的，而不是另一个[作者]的。这是由于词语力量的自性使然。词语的力量就是如此，以致于它在此只能建立父亲与动作的关联，而不能建立儿子的。因此，“来了”(āgato)等词以单数形式出现，否则就应是复数，如“父与子们来了”(pitā puttā āgatā)。（问：）如果第三格已通过上述方法成立，那么根据“已成立之事，[新]规则的制定是为了限定或选择”这句格言，但此处既非限定，也非选择，那么制定此规则有何用呢？带着这个疑问，[质难者]说：“仅在次要者上”等。“此非如此”等是回答。或者，其解释是：[此规则]意在仅说明“共同”的状态。通过文义的功能，即由于“共同”的连结是基于[两者的]区别，儿子的动作关联也被了知。否则，“共同”的连结如何可能？这是凭借此文义的力量。“取其义”是指：经中说“与saha（共同）一词的意义”，就是指取其意义。“同义词”(pariyāyattha)的词素分析是：“人们由此周遍了知其义”(parito ayanti avagacchanti attham anena)，故为“同义词”(pariyāya)，其义即其作用。此处，“仅取同义词”并非一种限定。因此，由于规则规定了与“共同”(saha)之义的连结，所以即使没有使用“saha”一词或其同义词，只要能理解其义，那里也同样使用第三格……这是由于与可被理解的“共同”之义相连结的缘故，例如“与犬共卧”。（3-1）“与同义词一起”(Saha pariyāyena)是指：与“saha”一词的同义词。“因未作具体规定”是指：不像波你尼(Pāṇini)经(2-3-19)“在与saha连结的次要者上[用第三格]”(sahayutte 'ppadhāne)那样，[此处的规则]没有采纳“在次要者上”这一具体规定。

18. ලක්ඛණෙ

18. 特征

ලක්ඛීයත්‍යනෙනාති ලක්ඛණං සඞ්කෙතො, කින්තං කමණ්ඩලුප්පභුති, අත්ථෙ කාරියස්සාසම්භවා තංවාචීහි විභත්තීති මඤ්ඤමානෙන යංවිවරණං කතං ‘ලක්ඛණෙ වත්තමානතො’ති, තමුල්ලඞ්ගියාත්ථං වදති ‘යො අත්ථො’ඉච්චාදි, වත්තමානතොති විඤ්ඤායති… නාමස්මා පච්චයවිධානප්ප සඞ්ගතො, උපාත්තොති ගහිතො. කඤ්චිප්පණරමාපන්නස්ස ලක්ඛණෙ තතියා යථා සියා ‘රුක්ඛම්පති විජ්ජොතන’මිච්චත්‍ර ලක්ඛණමත්තෙ මා [Pg.96] භවීති පාණිනීයෙහි ‘‘ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ’’ති (2-3-21) ඉත්ථම්භූතග්ගහණං කතං, තම්මනසි නිධාය චොදයමාහ–‘නන්වි’ච්චාදි, ඉත්ථම්භූතස්ස ලක්ඛණන්ති ඡට්ඨීසමාසො, ආපන්නස්සාති භූතස්ස, සාමඤ්ඤස්ස භෙදකො විසෙසො පකාරො වුච්චතෙ, තථාහි ‘තිදණ්ඩකෙන පරිබ්බාජකමද්දක්ඛී’ති මනුස්සත්තසාමඤ්ඤස්ස පරිබ්බාජකත්තම්පකාරො, තම්පරිබ්බාජකො පත්තො, තස්ස තිදණ්ඩකං ලක්ඛණං. උපලක්ඛණත්තෙති ඉමිනා ඉත්ථම්භූතස්ස ලක්ඛණත්තාභාවමාහ, උපලක්ඛණන්ති සඞ්කෙතො. නයිදමත්ථිච්චාදි පරිහාරො, රුක්ඛම්පති විජ්ජොතනන්ති එත්ථ කස්සචි ඉත්ථම්භූතස්සාභාවා ඉත්ථම්භූතග්ගහණෙ පයොජනං න දිස්සති තන්නිවත්තනතො, රුක්ඛම්පති විජ්ජොතතෙති එත්ථතු ඉත්ථම්භූතස්ස විජ්ජුසඞ්ඛාතස්ස අත්ථස්ස සබ්භාවා තතියාප්පත්තියං තංනිවත්තියා යථාවුත්තං ඤායමන්තරෙන නාඤ්ඤං කිඤ්චි පටිසරණමත්ථීති සඤ්ඤාපයමාහ-‘අවස්ස’මිච්චාදි, අඤ්ඤථාති එවමනබ්භුපගම්ම ‘ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ’ති වචනෙ කරීයමානෙ සති, ඉත්ථම්භූතවාදිනො උත්තරමාසඞ්කියාහ-‘නචා’තිආදි, වත්තුන්ති වචනසෙසො, චො-වධාරණෙ, නෙව සක්කාති වුත්තං හොති, දුතියාවිධානසාමත්ථියාති ‘‘පතිපරීහි භාගෙ චා’’ති (2-9) කස්මා න සක්කාති ආහ-‘අත්ථි’ච්චාදි, අසති හි පයොජනෙ සාමත්ථියන්ති භාවො. අථ කමණ්ඩලු පාණිම්හි අස්සාති ආදො තතියා කස්මා න සියා ත්‍යාහ-‘කමණ්ඩලු’ඉච්චාදි, කමණ්ඩලුස්ස සෙතස්ස ච උපලක්ඛණ භාවෙනානුපාදානතොති සම්බන්ධො, ඉමිනා උපාදාතුනො සවචසි සතන්තතමාහ, විසිට්ඨාවයවාධෙය්‍යෙනාති පාණි කමණ්ඩලුනා විසිට්ඨොවයවො, තස්සාධෙය්‍යො කමණ්ඩලු තෙනාති අත්ථො. යෙනාඞ්ගෙන විකතෙන අඞ්ගිනො විකාරො ලක්ඛීයතෙ තතො තතියා යථාසියාති පරෙහි ‘‘යෙනාඞ්ගවිකාරො’’ති (2-3-20) ආරද්ධං, තදාහ-‘යෙනෙ’ච්චාදි, තත්ථ යසද්දෙන විකතාවයවො හෙතුත්තෙන නිද්දිට්ඨො අඞ්ගසද්දො ච සමුදායවචනො උපාත්තො තෙනාහ-‘යෙනෙච්චාදි, නනුච කාණාදීනං නියතගුණීනමභිධායිත්තා අක්ඛිසද්දස්ස පයොගො න යුත්තො බ්‍යාවත්තියාභාවාති, නෙස දොසො, ලොකියො-යං සද්දස්ස වොහාරො, ලොකස්ස ච සද්දප්පයොගෙ ගුරුලඝුම්පත්‍යදයො නත්ථි, තථාහි ලොකෙන ‘සීසපාති’පි වුච්චතෙ, රුක්ඛො [Pg.97] සීසපාතිපි, යස්ස තු තත්ථාදරො, සො-ක්ඛිසද්දං පයුජ්ජතෙව, අථවා සාමඤ්ඤුපක්කමෙ විසෙසො පයොගමරහති, අක්ඛි(නාති) හි වුත්තෙ සන්දෙහො සියා ‘කිමස්ස වත්තුමිච්ඡිත’න්ති තතො කාණොති වුච්චතෙ, නාක්ඛිනා නිරූපයති සොභනොති, කිඤ්චරහි කාණොති, අක්ඛිකාණමස්සෙත්‍යාදො කස්මා න සියාති ආසඞ්කිය‘කමණ්ඩලු පාණිම්හි අස්සා’ත්‍යත්‍ර යො වුත්තො පරිහාරො, ත මෙත්ථොපදිසන්තො ආහ-‘හෙට්ඨා විය අප්පසඞ්ගො’ති.

由此而被标识，故为“特征”(lakkhaṇa)，即标记(saṅketo)。那是什么？如水瓶(kamaṇḍalu)等。由于在义理上，结果不可能产生，因此认为它是由相应的语词和格来区分的。有人作了“在特征中存在故”这样的解释，但(作者)超越此说，而言“任何义理”等。“存在故”应被理解为……与从名词派生词缀的规则有关。“已取”(upātta)即是“已执取”。为了使第三格用于表示“已达到某种状态者”的特征，并且为了避免在“朝向树的闪电”这类仅为特征的情况下使用第三格，波你尼(Pāṇini)学派制定了规则“于如此状态之特征”(itthambhūtalakkhaṇe, 2-3-21)，其中加入了“如此状态”(itthambhūta)一词。考虑到这一点，有人质问道：“难道……”等。“如此状态者的特征”是第六格复合词。“已达到”即是“已成为”。区分共相的特殊相被称为“类别”(pakāra)。例如，在“他凭三支杖认出一位游方者”一句中，“游方者”这一身份是“人类”这个共相的一种类别，那位游方者已达到了该状态，他的三支杖就是其特征。通过“作为随附特征”这一点，说明了它不具有“如此状态”的特征性。“随附特征”(upalakkhaṇa)即是标记。“此非其义”等是驳斥。在“朝向树的闪电”一句中，由于没有任何“如此状态者”，因此加入“如此状态”一词的作用就在于防止在此处使用第三格。在“闪电朝向树”一句中，由于名为“闪电”的“如此状态”之事物确实存在，为了防止在此处误用第三格，除了遵循上述的道理外，别无他法，因此说“必须”等。否则，即不如此承认，而在制定“于如此状态之特征”的规则时，(有人)预见到“如此状态”论者的回答而说：“并非……”等。“说”是省略的词。“ca”是强调词，意思是“决不可能”。关于第二格规则的能力，如“以pati、pari等表示部分时”(2-9)。为何不可能？答曰：“存在……”等。其意为：若无(其他)作用，则(此规则)有其效力。那么，在“水瓶在其手中”等处，为何不使用第三格？答曰：“水瓶……”等。其关联在于：水瓶与所有者二者，并非以随附特征的方式被提及。以此说明，所取者在其自身的语词中是独立的。“以殊胜部分为所依”的意思是：手是因水瓶而殊胜的部分，水瓶是它的所依物。为了“有肢体者的残缺由某个残缺的肢体而标识，由此使用第三格”，他人制定了“由肢体之残缺”(yenāṅgavikāro, 2-3-20)这条规则。因此说“由何者”等。此处，“由何者”一词指残缺的部分为因，而“肢体”一词则作为集合词被使用，因此说“由何者”等。问：既然“独眼者”(kāṇa)等词已指代具有特定属性者，那么使用“眼”(akkhi)一词便不恰当，因为它没有起到简别作用。答：此非过失，这是世间语言的用法，世人在使用语言时，并无轻重等(考量)。例如，世人既说“尸舍婆”(sīsapā)，也说“尸舍婆树”。对此执着的人，就会使用“眼”字。或者，在总说时，适合使用别相。若只说“眼”，则会生疑：“他想说什么？”因此要说“独眼”。并非以眼来判断其美丑，而是说其“独眼”。有人提问：“他的眼是独眼”等为何不成立？考虑到在“水瓶在其手中”一句中所作的驳斥，在此处指示它而说：“如同前面所述，(此说)不成立”。

19. හෙතු

19. 因

කිස්මිඤ්චි ඵලෙ දිට්ඨසාමත්ථියෙත්ථෙ හෙතු නිරුළ්හො. එකත්‍ර හි දිට්ඨසාමත්ථියොත්ථො තංයොග්ගතාය කාරිය (ම)කරොන්තොපි හෙතු වුච්චතෙ සති සහ කාරින්‍යසති ච විධුරප්පච්චයො පපා(ත) තො, තෙන කාරියස්ස බ්‍යභිචාරො, තෙනෙවාහ- ‘අනිප්ඵාදයන්තොපී’ති, කාරණෙ තතියායාභාවෙ කාරණමාහ- ‘තක්කිරියායොග්ගතාමත්තෙ’ච්චාදි.

在某个结果中，当见到其能力时，“因”(hetu)这一术语便得以确立。因为在某处，见到有此能力的事物，由于它具有产生该结果的潜能，即使当下并未产生结果，也被称为“因”。当有助缘时(它便产生结果)，而当没有助缘时，它就是个不全的缘，(结果便会)缺失。因此，结果的产生是不定的。所以说：“即使不产生”。在表示原因的第三格缺位的情况下，(作者)说明了其原因：“仅仅在于适合该行动”等。

21. ගුණෙ

21. 属性

උපාධි විසෙසනං, පරාඞ්ගභූතෙති පරස්ස බන්ධත්තා(දිනො) විධානා යාඞ්ගභූතෙ ජළත්තාදිහෙතුම්හීති අත්ථො, ඉමිනා ගුණසද්දො යමප්පධානවචනොති වදති, යඤ්චාප්පධානං තම්පරාඞ්ගභූතන්ති ගුණෙතීමස්ස ‘පරාඞ්ගභූතෙ’ති අත්ථමාහ, යඤ්හි පරත්ථමුපාදීයතෙ තදප්පධානමනු වාදරූපෙනොපාදීයමානත්තා, යථා ‘ජළත්තා බද්ධො, රුක්ඛො යං සීස පත්තා, අග්ගි එත්ථ ධුමත්තෙ’ච්චාදි, තෙනෙවාහ-‘පරත්ථරූපාපන්න’න්ති, වාවිධානන්ති ‘‘විභාසා ගුණෙ-ථියං’’න්ති (2-3-25) එවං විධානං, ඉත්ථියන්තිආදිනා පඤ්චමීරූපස්සපි අභිමතභාවං දස්සෙති, තෙනෙවාහ-‘උභයත්ථා’තිආදි, නනු ‘තො පඤ්චම්‍යා’’ති (4-95) සුත්තෙන තද්ධිතපච්චයන්තස්ස කථං පඤ්චම්‍යන්තතා ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘පඤ්චමිනිද්දෙසෙ’ ඉච්චාදි, ඉමිනා සුත්තෙන පඤ්චමියා විනාති යොජනා, වා පඤ්චමියා විධානතො තතියාරූපෙනපි භවිතබ්බන්ති චොදනමනසි නිධාය පඤ්චම්‍යු දාහරණෙයෙව කාරණං තතියොදාහරණස්ස ච පඨමොදාහරණානුසාරෙනානු මන්තබ්බතඤ්චදස්සෙන්තො ආහ ‘පඤ්චම්‍යායෙවි’ච්චාදි, අභාවෙන සඞ්ඛාරනිරොධෙනාති තතියන්තරූපානි.

依附(Upādhi)是一种修饰。其义为：在成为他者之部分的愚痴等因中，规定了他者的束缚等(结果)。通过这个说明，(他)说“guṇa”这个词表示次要的(appadhāna)。凡是次要的，就是他者的部分，因此用“属于他者的”来解释“guṇa”的含义，因为它被用于他者，所以是次要的，或者因为它以补充说明的形式被使用，例如“因愚痴而被束缚”、“(此为)尸舍婆树，因其叶故”、“火因烟而存在于此”等等。因此经文中说“呈现为他者的状态”(parattharūpāpanna)。“可选规则”(vāvidhāna)是指像“vibhāsā guṇe atthiyaṃ”(2-3-25)这样的规定。“非女性词”(atthiyaṃ)等词显示了也期望使用第五格的情况，因此说“两种情况”(ubhayattha)等等。难道根据“to pañcamyā”(4-95)这个经句(sutta)，具有taddhita后缀的词如何成为第五格形式？对此疑问，(他)回答说“在第五格的指示中”(pañcaminiddese)等等。通过这个经句，可以知道需要在第五格中使用“vinā”。或者，考虑到如果第五格被指定，那么它也可能是第三格的形式，因此只给出了第五格的例子，并且在给出第三格的例子时，说明应当遵循第一个例子的方式去理解，因此(他)说“仅通过第五格”(pañcamyāyeva)等等。“以无有故”(abhāvena)和“行灭故”(saṅkhāranirodhena)是第三格的形式。

22. ඡට්ඨී

22. 第六格

සම්බන්ධවචනිච්ඡායෙවෙත්ථ [Pg.98] ඡට්ඨී සිද්ධාති ආසඞ්කියාහ-‘හෙතුම්හි’ච්චාදි, හෙතුමාහ-‘තං යොග්ගතා’ ඉච්චාදි, සද්දසත්තිසාමත්ථියාති සද්දසත්තිසඞ්ඛාතාය සාමත්ථියා, තමෙව ඵුටයති ‘යත්ථ’ඉච්චාදිනා, හෙත්වත්ථවාචකෙහි අන්තරෙනාති සම්බන්ධො, සමානාධිකරණෙහීති හෙත්වත්ථසමානාධිකරණෙහි උදරාදීහි, තජ්ජොතනායාති හෙත්වත්ථජොතනායාලන්ති සම්බන්ධො, බ්‍යතිරෙකෙන තු හෙත්වත්ථතො තප්පවත්තිමාහ-‘යත්ථ පනි’ච්චාදි, හෙත්වත්ථෙහිපිච්චාදිනා සාමත්ථියමුපදස්සිතං ‘වසෙ ධම්මස්ස හෙතුනො’ති තත්ථොදාහරණං.

有人怀疑第六格仅是因欲表达关系而成立，故（作者）说“在因中”(hetumhi)等。为说明其因，（作者）说“彼之适宜性”(taṃ yoggatā)等。“词力之能”(saddasattisāmatthiyā)意为：以名为词力之能力，（作者）以“于何处”(yattha)等阐明此。此关联在于无有因义之言说者。“与同所依者”(samānādhikaraṇehi)意为：与因义同所依的“腹”(udara)等。“为显彼”(tajjotanāya)意为：为显明因义已足够，此为关联。然而，（作者）从业格方面，从业因义说明其转起，（即）“然于何处”(yattha pana)等。以“亦于因义中”(hetvatthehipi)等显示了能力，于彼，“依于法之因”(vase dhammassa hetuno)是其示例。

23. සබ්බා

23. 一切

නාමභූතෙහීති සබ්බාදීසු කෙචි කෙසඤ්චි යදි නාමානි සියුං තෙහි, අප්පධානභූතෙහීති පියසබ්බාදීහි, කිම්පයොජනන්තිආදො පයොජනසද්දො ‘‘පයොජනං කාරියහෙතූසු’’ති නිඝණ්ඩුතො හෙතුවචනො.

“以名为实有者”(Nāmabhūtehi)意为：若于“一切”(sabba)等中，某些是某些事物的名称，则由彼等（而成立）。“以非主要为实有者”(appadhānabhūtehi)意为：由“可爱的一切”(piyasabba)等。于“有何所用”(kimpayojanaṃ)等中，“所用”(payojana)一词，根据词典“所用，于果与因中”(payojanaṃ kāriyahetūsu)，是因之言说。

24. චතු

24. 四

යස්ස සචෙතනායාචෙතනාය වා කස්සචි, පූජානුග්ගහකාමත්ත මන්තරෙන සම්මාපදානං න සම්භවතීති ආහ-‘පූජා’ ඉච්චාදි, තෙනාති යථාවුත්තෙනත්ථෙන, චාගඞ්ගන්ති දදාතිනො දානකිරියාය කම්මෙන සම්බජ්ඣමානඤ්චාගකාරණං, ඉදානි සම්පදානලක්ඛණං සප්පභෙදමාවිකාතුකාමො ආහ-‘තදිද’මිච්චාදි, නනිරාකරොතීත්‍ය නිරාකරණං, ආරාධයතීත්‍යාරාධනං, අබ්භනුජානාතීත්‍යබ්භනුඤ්ඤං, තෙසං වසෙන, ඉධ සම්පදානන්තිධා වුත්තං කථිතං, කෙතෙති ආහ-‘රුක්ඛයාචකභික්ඛවො’ති, රුක්ඛාදිකං තං සම්පදානං විභාගෙන දස්සෙතුමාහ-‘තත්ථ හි’ච්චාදි, අජ්ඣෙසනෙනාරාධනෙන සම්පදානං භවතීති සම්බන්ධො, අනුමතියා අබ්භනුජානෙන, විජ්ජමානෙප්‍යනිරාකරණෙ භික්ඛුනො-ධිකමනුමතන්ත්‍යධිප්පායෙනාහ-‘සො’ ඉච්චාදි.

对于任何有情或无情，若无有领受供养与帮助之欲，则正当的给予不可能发生，故（作者）说“供养”(pūjā)等。“以彼”(tena)意为：以如是所说之义。“舍支”(cāgaṅgaṃ)意为：与“施”(dadāti)之布施作用的业相关联的舍弃之因。今欲开显与格的相及其差别，故（作者）说“此即此”(tadidaṃ)等。“不拒绝”(na nirākaroti)故为“不拒绝”(anirākaraṇaṃ)。“令喜”(ārādhayati)故为“令喜”(ārādhanaṃ)。“随许”(abbhanujānāti)故为“随许”(abbhanuññaṃ)。依于彼等，于此，与格被说为三种。是哪些呢？（作者）说：“树、乞求者、比丘”。为分别显示彼树等与格，（作者）说“于彼”(tattha hi)等。由邀请、令喜，而成为与格，此为关联。由同意，（即）由随许。虽然存在不拒绝，但比丘有更增上的同意，怀此意趣，（作者）说“彼”(so)等。

25. තාද

25. 如是者

පයොජනපරියායෙ අත්ථසද්දෙ සති ඉදන්ති පයොජනං පරාමට්ඨුං සක්කාති ‘තස්සෙද’න්තිආදි වුත්තං, තසද්දෙනෙත්ථ විකතියාතිසම්බන්ධො, අත්ථසද්දෙන [Pg.99] තු පකතියා, අත්ථ කථනමෙතන්ති ඉමිනා වචනිච්ඡාය මෙතිස්සං නත්ථි සමාසොති දීපෙති, විග්ගහෙ වාස්මිමිමස්මායෙව නිපාතනා සමාසො දට්ඨබ්බො,සො විකතිසඞ්ඛාතො අත්ථො, පකතිත්වඤ්ඤපදත්ථෙනාක්ඛිපීයතෙ, තතො තදත්ථසද්දතො, කොයං තදත්ථ භාවො ච්චාහ-‘තදත්ථභාවො නාමා’තිආදි, නිමිත්තං යූපාදිවිකති, නිමිත්තීදාරුආදිපකති තසද්දෙනාත්ථසද්දෙන ච ගහිතා, තෙසං සම්බන්ධො තදත්ථසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං තදත්ථභාවො නාමාති අත්ථො, හෙතු හෙතුමන්තභාවලක්ඛණො සම්බන්ධො නාමාති වුත්තං හොති, පධානාවච්ඡෙදගුණස්මාති විධීයමානත්තෙන පධානස්ස පුරිසස්ස ආච්ඡෙදකා විසෙසකා ගුණා, යඤ්හි විධීයතෙ ඤාපීයතෙ තම්පධාන, මිතරමප්පධානමනුවජ්ජමානත්තා, යදා උපාදීයතෙති වත්වා උපාදීයමානප්පකාරං දිට්ඨන්තෙන ඵුටයිතුමාහ-‘යථා’ඉච්චාදි, යූපො නිමිත්තං යස්ස දාරුනො තං තථා වුත්තං නාඤ්ඤනිමිත්තන්ති යදා නිමිත්‍යවච්ඡෙදකත්තෙනුපාදීයතෙ තදා නිමිත්තසද්දතොව චතුත්ථී සම්බන්ධො, තතො අඤ්ඤනිමිත්තතො, නිමිත්තනිමිත්තීනං සම්බන්ධස්ස අභිමුඛභාවෙන තත්ථෙව නිමිත්තෙ පවත්තීති සම්බන්ධො, නිමිත්තසද්දතො හෙතුතතියාපි නාසඞ්කනීයාති සම්බන්ධො, කාරණමාහ-‘නිමිත්ත’ ඉච්චාදි. උභයත්ථාති යූපාය පාකායාති උභයත්ථ.

在“所用”(payojana)的同义词“义”(attha)词存在时，此“所用”能够被触及，故说“此为彼之”(tassedaṃ)等。于此，以“彼”(ta)词与变异相关联，而以“义”(attha)词与本性相关联。“此为义之言说”(attha kathanametaṃ)，以此显示：于此中，因欲言说而无有复合。或于此分析中，当知复合仅由例外规则而成。彼名为“变异”之义，由“本性”作为他词之义而被牵引。由此，从彼“为彼之义”(tadatthya)词，此“为彼之义的状态”为何？（作者）说：“所谓为彼之义的状态”(tadatthabhāvo nāma)等。相(nimitta)是祭柱等变异；所相(nimittī)是木材等本性，由“彼”词与“义”词而取。彼等之关联，即是“为彼之义”一词的转起之因，此即所谓“为彼之义的状态”之义。当说“名为关联”时，意为：其相是因与有因的状态。“由主要者之限定的特质”(padhānāvacchedaguṇasmā)意为：由作为被规定者之主要者（人）的限定、简别之特质。凡被规定、被告知者，即是主要者；其余者，因随从而为非主要者。说了“当被取时”后，为以譬喻阐明被取的方式，（作者）说“如”(yathā)等。祭柱是彼木材之相，彼如是说，非他相。当作为所相之限定者而被取时，则仅由相词而有第四格关联，非由其他相。由于相与所相之关联是直接的，故仅于彼相中转起，此为关联。由相词亦不应怀疑有因之第三格，此为关联。为说明其原因，（作者）说“相”(nimitta)等。“于二者中”(Ubhayattha)意为：“为祭柱”(yūpāya)、“为烹煮”(pākāya)，于此二者中。

පිණියමානා කිං සද්දාදිවචනීයා පරො සාදුආදිකො යො-ත්ථො සො අඤ්ඤො කත්තා යස්ස සො අඤ්ඤකත්තුකො-භිලාසො, අභිලාසො රුචීති ඉමිනා දිත්‍යාද්‍යනෙකත්ථන්තොපි රුචිසද්දො-භිලාසෙ රුළ්හොව ගය්හතීති වදති, සා රුචි අත්ථො-භිධෙය්‍යො යෙසං භෙ තදත්ථා, තෙසං සම්බන්ධිනො පිණියමානස්ස, ඉමිනා ච කිඤ්චාපි රුචිරයං යස්සුප්පජ්ජතෙයො වා තස්සා ජනකො, තෙසමුභින්නම්පි අත්ථි, තථාපි යස්සුප්පජ්ජතෙ සොව තස්සාධිකරණං, අජනකොපි සො තාය සංසත්තොති තස්සෙව පිණියමානස්ස සම්පදානසඤ්ඤා, නතුජනකස්ස තායාසංසත්තස්සාති දීපෙති, ඉධාති ඉමිනා සක්කතෙ උදාහරණානමසමානරූපකං දස්සෙති, ඉමිනා ච උදාහරණානමසමාන රූපත්තමෙව [Pg.100] චතුත්ථීවිධානෙ කාරණං, අඤ්ඤථා ඡට්ඨීයෙව තෙහිපි විධීයෙය්‍ය කාරණාසම්භවා හි දීපෙති, ඊදිසස්ස පච්චුදාහරණ(ස්ස) භාවෙ කාරණමාහ-‘අනඤ්ඤකත්තු කත්තා-භිලාසස්සා’ති, පරෙසමිදම්පච්චුදාහරණම්භවතු ඉධ කථන්ති ආහ-‘ඉහත්වි’ච්චාදි, ත්වන්ති අත්තමත්තෙ පඨමායෙව, සම්භවෙ කාරණන්තරමාහ-‘අථවා’තිආදි, නත්ථි අඤ්ඤො කත්තා යස්සා සා අනඤ්ඤකත්තුකා රුචි, භාය රුචියා සම්බන්ධිනො පිණියමානස්ස සම්පදානසඤ්ඤං යෙ පන ඉච්ඡන්තීති සම්බන්ධො, යෙ පන ආහු චාතිසම්බන්ධො, උප්පජ්ජනමුප්පත්ති, කස්ස උප්පත්ති, රුචියා, උප්පත්තියා ආධාරො උප්පත්‍යාධාරො‘දෙවදත්තාය රොචතෙ’ච්චාදො දෙවදත්තාදිං උපලක්ඛෙතීති උප්පත්‍යාධාරොපලක්ඛණං වචනං, එත්ථ රුචියා උප්පත්‍යාධාරොපලක්ඛණමෙව වචනන්ති සාවධාරණ මත්ථො දට්ඨබ්බො… සබ්බෙසං වාක්‍යානමවධාරණඵලත්තා, තෙන පිණිය මානවචනමභිලාසස්ස අඤ්ඤකත්තුකතාසන්දස්සනපරං න හොතීති බ්‍යවච්ඡින්නම්භවති, තෙසං කච්චායනස්ස චෙහාපි පසජ්ජතීති සම්බන්ධො, ඉහාපීති ත්වමිති එත්ථාපි, අඤ්ඤථාසිද්ධත්තාති අත්ථමත්තෙ පඨමාය එව සිද්ධත්තා, වචනස්සාති උභින්නම්පි චතුත්ථීවිධානවචනස්ස, අතිප්පසඞ්ගොචාති ‘‘කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’තිආදො තවාති අනභිමතට්ඨානප්පත්තිච.

被喜爱者(piṇiyamāna)为何？他人以言语称说其甜美等义，此义之作者为另一人，故其欲求为“他作者之欲求”(aññakattuko-bhilāso)。此欲求即是喜爱(ruci)。以此可知，虽“喜爱”一词亦有贪欲等多种含义，然此处“喜爱”一词依惯用义而取“欲求”之义，如是说。彼喜爱为所诠之义，此等即是彼义(tadatthā)，与彼等相关之被喜爱者。由此阐明：尽管喜爱生起于某人，或某物为其生起之因，二者皆有喜爱；然喜爱生起之处，彼即为其所依处(adhikaraṇa)。纵使非生起之因，若与喜爱相关联，则唯此被喜爱者得“为格”(sampadānasaññā)之名，而非与喜爱不相关联的生起之因。“于此”(idhā)者，以此显示在梵语(sakkate)中诸例句形式之不同。以此阐明：正是由于诸例句形式之不同，方为规定第四格(catutthī)之原因；否则，彼等亦将规定第六格(chaṭṭhī)，因（规定第四格之）原因不存在故。对于此类反例(paccudāharaṇa)之存在，其原因说道：“因欲求之作者非他人”(anaññakattukattābhilāsassa)。至于他人说“此为反例，于此如何？”，答曰：“于此则……”(ihatvi)等。“你”(tvaṃ)仅为第一格(paṭhamā)之自义(attamatta)。若有可能，则说另一原因：“或者……”(athavā)等。“无有其他作者之喜爱，是为‘无他作者之喜爱’(anaññakattukā ruci)”。有人希望与此喜爱相关之被喜爱者得为格之名，其关联如是。而另一些人所说则为过衍(atisambandha)。生起(uppajjana)即是产生(uppatti)。谁之产生？喜爱之产生。产生之所依处(uppattiyā ādhāro)即“产生之所依处”(uppatyādhāro)。如“提婆达多(Devadatta)喜爱”(devadattāya rocate)等句，指示提婆达多等为产生之所依处，故为“指示产生所依处之语”。于此，应知其义为限定，即此语仅为指示喜爱之产生所依处……因所有语句皆以限定为目的。是故，“被喜爱者”之语并非旨在显示欲求之“他作者性”(aññakattukatā)，此义被排除。彼等及迦旃延(Kaccāyana)之说于此亦适用，其关联如是。“于此亦然”(ihāpi)者，意即于“你”(tvaṃ)此处亦然。“因由他法成立”(aññathāsiddhattā)者，意即因由第一格之自义即可成立。“语”(vacanassa)者，指规定第四格之二语。“亦有过衍”(atippasaṅgo ca)者，即达到不合意之处，例如在“你为谁而喜好法？”(kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesī)等句中，会导致不希望出现的“你的”(tava)等形式。

ධාරිප්පයොගෙති ධාරිධාතුනො පයොගෙ, උත්තමීණො අධමීණොති ධනිකගහෙතූනං රුළ්හීත්‍යාහ-‘උත්තමීණො ධනසාමී’ති, උත්තමීණමස්සාති උත්තමීණො, ධාරයතීතිමස්සත්ථමාහ-‘වහතී’ති, ධාරිතොති ධාරංධාතුතො. සුත්තන්තරෙන (තං තං) නියමෙන නියමිතානං තෙසංතෙසං සම්පදානසඤ්ඤං විධාය චතුත්ථී විහිතා පරෙහි, තදාහ ‘සිලාඝ හනුට්ඨාසපාන’මිච්චාදි, සබ්බත්ථ යොගසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, ඤාපෙතුන්ති සිලාඝාදිකෙ බොධෙතුං, ඉච්ඡිතොති අතිමතො. තදත්ථවාචීනඤ්ච ධාතූනං සඞ්ගහණත්ථං ‘කුධදුහිස්සොසූයත්ථාන’න්ති වුත්තං, යම්පති කොපොති ඉමිනා කොපස්ස විසයමාහ, යස්සාති ඉමිනා යංකාරකන්ති වුත්තමෙව පරාමසති, යස්සාති රාජාදිනො, පුච්ඡතීති පුච්ඡියතෙ[Pg.101], තෙනෙව වක්ඛති-‘යස්ස සම්බන්ධිං සුභාසුභං පුච්ඡති නෙමිත්තිකො’ති, යොචානුකූලත්තම්භ ජතීති ඉමිනා ඉදං දස්සෙති ‘‘පතිපුබ්බකො ආපුබ්බකොච සුණොති අබ්භුපගමෙ පටිජානනෙච වත්තතෙ, යදායමබ්භුපගමො පත්ථනා පුබ්බතො භවති තදා පත්ථනාය කත්තු පත්ථයිතුනො චතුත්ථී රූපම්භවති, යදාත්වපත්ථතම්පි කෙවලමානුකූල්‍යෙන වත්තමානංදිස්වා දෙය්‍යමබ්භුපගච්ඡන්ති ඉදමිදං වොදස්සාමාති තදානුකූල්‍යෙන පවත්තනසඞ්ඛාතාය කිරියාය කත්තුනො චතුත්ථීරූපම්භවතී’’ති, ඉමිනා ච පාණිනියවුත්තිකාරස්ස ජයාදිච්චස්සමතෙ බ්‍යභිචාරමාහ, සො හි ‘‘අබ්භුපගමො නාම පරෙන පත්ථිතස්ස භවති තත්ථ පත්ථයිතුයෙව චතුත්ථීරූපම්භවතී’’ති වදති, පුබ්බස්සාකිරියාය යො කත්තාති වෙදවාක්‍යෙන විහිතථුතිකකරණ සඞ්ඛාතාය උස්සාහානුජානනතො පුබ්බභූතාය කිරියාය යො කත්තා හොතා පොතා ච, සබ්බත්ථාපි‘තස්සා’ති ඉදං ‘චතුත්ථීයායදභිමතං රූප’න්තිඉමිනා සම්බන්ධිතබ්බං, ඡට්ඨියා සබ්බබ්‍යාපිභාවමාලම්බ එවන්ති අතිදෙසොති ආහ ‘එවන්තී’තිආදි, රූපසාම්‍යතො පන තාදත්ථියත්ථසබ්භාවාච යථායොගං තාදත්ථ්හ චතුත්ථීපි න විරුජ්ඣති, වක්ඛති හි‘තාදත්ථ්හ වචනිච්ඡායන්තු ‘ඉච්චාදිනා, ඉච්ඡිතො රාජා, කම්ම වචනිච්ඡාති ඉමිනා වචනිච්ඡාය පධානත්තමාහ… වචනිච්ඡාභිමුඛත්තා සබ්බෙසං කාරකානං, අප්පචුරප්පයොගත්තාති අබහුප්පයොගත්තා, හනුතෙ අපනයති, උපතිට්ඨතෙ උපට්ඨානං උපගමනං කරොති, පිහයන්ති පත්ථෙන්ති, කුජ්ඣ අමරිසං කරොති, දුහනාදයො කොපප්පභවා නානන්තරෙන තෙ සම්භවන්තීති දූභාදයොප්‍යුදාහටා ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සෙ අපරජ්ඣාමි, ඉස්සයන්ති නසහන්ති, ආරජ්ඣති පුච්ඡිතො නෙමිත්තිකො උපපරික්ඛති, භාදත්ථ්හං විභාවෙති ‘යස්සෙ’ච්චාදිනා, පරියා ලොචෙති උපපරික්ඛති, කිං ලක්ඛණො-යමනියමොච්චාහ-‘නාවස්ස’මිච්චාදි, යාචිතුස්මායෙව ඡට්ඨීති නාවස්සමයන්නියමොති අත්ථො, කුතොච්චාහ-‘සම්බන්ධෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤස්මාපීති අයාචිතුතොඅපි, ථුතිකරණස්ස කත්තුභූතා හොතාපොතාරො උස්සාහනානුජානනානං කම්මං හොතීති ආහ-‘පච්චනුපුබ්බස්ස ගිණාතිස්ස කම්මෙ’ති. හොතුපොතුසද්දෙහිච්චාදිනා [Pg.102] පොතුසද්දස්සපි ඡට්ඨිරූපං දස්සිතං, වුත්තියන්තු ‘හොතු පතිගිණාති’ච්චෙව පාඨො දිස්සති, හොත්වෙවම්පිත්‍යම්හාකමත්‍රොපෙක්ඛා, උස්සාහයතීත්‍යත්ථෙ ගිණාති අන්තොගතණ්‍යත්ථො. අනාවාදොති නාවාඅන්නාදිවජ්ජිතෙ. එත්ථ පන තථා පටිසෙධාභාවෙපි බහුලාධිකාරතො ‘න තං නාවම්මඤ්ඤෙ නතං අන්නම්මඤ්ඤෙ’ච්චාදි භවති, අත්ථෙව හි බහුලාධිකාරතොවා තිප්පසඞ්ගාභාවො, පඨමන්තං රූපන්ති මඤ්ඤමානොති පඨමන්තං රූපං, එත්ථච යදා තිණාදිතොපි ඛිකංසීයතෙ තදා නින්දාවගමො, තත්ථ ච නියොගතොව නඤ්පයොගො ඤාථානුප පත්තියාති සප්පටිසෙධමුදාහටං ‘න මඤ්ඤමානො’ති, අවධිම්හියෙව පඤ්චමීතිණාති, නඤ්පයොගෙව නියොගතො නින්දාවගමා තිණන්ති කම්මෙයෙව දුතියා, අථවා සතීපි නින්දාවගමෙ වචනිච්ඡාතො සවිසයෙයෙව දුතියා, සම්මුතිප්පයොගෙති සම්මුතිසද්දස්ස පයොගෙ, චතුත්ථිං ඉච්ඡන්තීති මත්තායාති එත්ථ චතුත්ථිං ඉච්ඡන්ති, පුන රුත්තත්තෙ කාරණමාහ-‘අථ සොතිවිජ්ජමානත්තා’ති, චණ්ඩස්ස කුක්කුරස්සාතිආදිසුත්තෙ ‘‘අථ සො’’ති පාඨස්ස විජ්ජමානත්තා ‘භිය්‍යොසො මත්තායා’ති එත්ථ සොකාරො පුනරුත්තොති අධිප්පායො, චග්ගහණෙනාති ‘‘සිලාඝහනු…පෙ… සත්තම්‍යත්ථෙසුචා’’ති සුත්තෙ චග්ගහණෙන, චතුත්ථීභිමතාති ‘‘නමො යොගාදිස්වපිචා’’ති සුත්තෙන.

关于“持用”(dhārippayoga)，是指“持”(dhāri)词根的运用。“上等者”(uttamīṇa)与“下等者”(adhamīṇa)是根据债权人(dhanika)与债务人(gahetu)的惯例而说。因此，（论师）说：“上等者是财主”。因为他拥有（财产），所以是“上等者”。“持”(dhārayati)的意思是“运载”(vahati)。“持有者”(dhārita)则源自“持”(dhāraṃ)词根。在其他经论中，通过各种规定，为那些被规定为“与格”(sampadāna)概念的词设立了第四格(catutthī)，因此（论师）说：“（对）赞颂(silāgha)、隐藏(hanu)、站立(ṭhā)、饮(pāna)等（动词的受者用第四格）”。在所有关联之处都用第六格(chaṭṭhī)，以使人了解，即为了使人了解赞颂等（行为）。“所希望的”(icchito)是指“极尊贵者”(atimato)。为了涵盖表达这些意义的词根，（论师）说：“（对）愤怒(kudha)、伤害(duha)、嫉妒(issa)、怨恨(asūya)等（动词的受者用第四格）”。“何主”(yampati)表示愤怒，这里指的是愤怒的对象。“何者”(yassāti)是指前面提到的“何种作用”(yaṃkāraka)。“何者”(yassāti)指的是国王等。“问”(pucchati)是指被询问，因此（论师）将说：“占相者询问与某人相关的吉凶”。“随顺而生”(yocānukūlattambha jati)这句话表明：“先随顺者与先听闻者，在听闻后，于应允(abbhupagama)时承诺并说。当此应允是出于愿望(patthanā)时，则对愿望者(patthayitu)使用第四格形式；而当（人们）看到即使没有被明确希望，但仅仅是随顺而行，并给予应允说‘我们将给予这个’时，则对随顺行为(ānukūlyena pavattana)的作者使用第四格形式。”这表明与波你尼派的注释者胜日(Jayāditya)等人的观点存在差异，因为他（胜日）说：“应允是指他人所希望的，在那里，仅仅对希望者使用第四格形式。”“先行动的作者”(pubbassākiriyāya yo kattā)，是指吠陀经文中所规定的赞叹行为(thutikaraṇa)，即以勤奋和认可为先的行动，其作者是“祭主”(hotā)和“祭司”(potā)等。在所有地方，“其”(tassā)都应与“第四格所喜爱的形式”(catutthīyāyadabhimataṃ rūpa)相关联。第六格具有普遍性，因此（论师）说“如是”等等，这是一种类推。然而，由于形式的相似性以及目的意义的存在，第四格在表目的(tādatthiya)的意义上也不相违背，因此（论师）将说：“至于表目的和言说意愿(vacanicchā)”等等。“所希望的国王”(icchito rājā)，“对象的言说意愿”(kamma vacanicchā)这句话强调了言说意愿的重要性……因为所有格都面向言说意愿。“使用较少”(appacurappayogattā)是指“不常用”(abahuppayogattā)。“隐藏”(hanute)就是“除去”(apanayati)。“侍立”(upatiṭṭhate)就是“进行侍奉亲近”(upaṭṭhānaṃ upagamanaṃ karoti)。“希求”(pihayanti)就是“希望”(patthenti)。“愤怒”(kujjha)就是“不能忍受”(amarisaṃ karoti)。“伤害”(duhana)等词是由愤怒产生的，它们并非无间而生，因此“伤害”等词也被引用。在《辅音长短音》(byañjane dīgharassā)中(1-33)，我（指作者）在短音方面没有过失。“嫉妒”(issayanti)就是“不能忍受”(nasahanti)。“问”(ārajjhati)是指被询问，占相者(nemittiko)会审察。为了阐明意义，（论师）说“何者”(yasse)等等。“观察”(pariyāloceti)就是“审察”(upaparikkhati)。“何相”(kiṃ lakkhaṇo)是指规定说“不应”(nāvassaṃ)等等。“仅仅因为乞求而用第六格”(yācitusmāyeva chaṭṭhīti)的意思是“这并非必然的规定”(nāvassamayanniyamoti)。为什么说“关联”(sambandhe)等等呢？因为即使不是乞求者，也可以用。赞叹行为的作者，即“祭主”(hotā)和“祭司”(potā)等，他们的勤奋和认可就是业，因此（论师）说：“在次第随行(paccanupubba)的接受者(giṇāti)的业中”。通过“祭主”(hotu)和“祭司”(potu)等词，也显示了“祭司”(potu)一词的第六格形式。在注释中，只看到“祭主接受”(hotu patigiṇāti)的读法。“祭主”(hotu)就是这样，我们在此持保留态度。“接受”(giṇāti)在“勤奋”(ussāhayatī)的意义上，包含了使役义(ṇyattho)。“不应说”(anāvādo)是指排除了船(nāvā)、食物(anna)等。这里虽然没有明确的否定，但由于普遍性规则(bahulādhikārato)，可以有“我不认为那是船，我不认为那是食物”等说法。实际上，由于普遍性规则，没有严格限制的必要。“第一格形式”(paṭhamantaṃ rūpaṃ)是指“不尊重者”(maññamāno)是第一格形式。这里，如果连草等都被轻视，就会有责难；在那里，由于规定而使用否定，为了表明认知的获得，所以有否定说法“不尊重者”。“仅仅在界限用第五格”(avadhimhiyeva pañcamītiṇāti)，在否定用法中，由于规定而表示责难，“草”(tiṇa)用第二格表示业(宾格)。或者，即使有责难，由于言说意愿，仍在其自身对象上使用第二格。“共许运用”(sammutippayoga)是指“共许”(sammuti)一词的运用。“想要第四格”(catutthiṃ icchantīti mattāyāti)在这里表示程度。又说明了重复的原因：“又因为存在听闻”(atha sotivijjamānattā)。在“暴恶犬”(caṇḍassa kukkurassa)等经文中，由于存在“又彼”(atha so)的读法，因此在“极多量”(bhiyyoso mattāyā)中，“彼”(so)字是重复的，这是其意图。通过“又”(ca)字，（论师）说：“在‘赞颂、隐藏……乃至……在第七格义中又’的经文中，通过‘又’字(caggahaṇena)。‘第四格所喜爱’(catutthībhimatā)是指通过‘敬礼的结合等中又’(namo yogādisvapicā)的经文。

26. පඤ්ච

26. 五

අවධීයතෙ විසිලිස්සතෙ එතස්මාත්‍යවධි, අවපුබ්බාය ධාධාතුතො අවධිම්හි‘‘දාධාත්වී’’ති (5-45) ඉ.

“被限定”(avadhīyate)、“被分离”(visilissate)，因此称为“界限”(avadhi)。“界限”(avadhi)一词是由前缀“ava-”加上词根“dhā”构成。依据（语法规则）“dādhātvī”(5-45)，在“界限”(avadhi)这个意义中，（词根是）“dhā”。

යතො-වධීයතෙ කිඤ්චි, ක්‍රියාපුබ්බං කුතොචිපි;

චලඤ්චාචලමඤ්ඤඤ්ච, තං වදන්ත්‍ය වධිම්බුධා.

无论何物从何处被分离，或任何行为从何处发起；无论是动是静，或任何其他事物，智者称之为“界限”(avadhi)。

එත්ථායමත්ථො ‘‘යතොකුතොචිපි අත්ථො කිඤ්චි වත්ථුඅවධීයතෙ සංයොගස්ස වා කිරියානිමිත්තං ගමනදානාදිකිරියාපුබ්බං විසිලිස්සතෙ සයං වා අපෙති අඤ්ඤෙන වා විසුං කරීයතෙ, තමෙවංවිධං චලඤ්චා චලඤ්ච විසිලෙසපරිච්ඡෙදභූතං පදත්ථමවධිං වදන්ති බුධා තබ්බිදුනො’’ති, තං යථා ධාවතාස්සා පුරිසො පතති, පුරිසං පාතෙති වා, රුක්ඛා පණ්ණං [Pg.103] පතති, පණ්ණං පාතෙති වාති, සොච තිධාප්‍යුච්චතෙ විසයභෙදෙන, යථා–

此中义为：“若一事(vatthu)从某处自行分离、离去或被他者分离，则彼作为分离(visilesa)与界限(pariccheda)之基的、移动的(calaṃ)或不移动的(acalaṃ)词义，通晓者(tabbiduno)即称之为‘界限’(avadhi)。”例如：人从奔跑的马(dhāvatā assā)上跌落，或使人跌落；叶从树(rukkhā)上落下，或使叶落下。且依对象(visaya)的不同，它亦被说为三种，即：

නිද්දිට්ඨවිසයො කොචි, උපාත්තවිසයො තථා;

අනුමෙය්‍යවිසයො චාති, තිධාවධි සමීරිතොති.

所指明的对象(niddiṭṭhavisayo)、所领受的对象(upāttavisayo)以及可推断的对象(anumeyyavisayo)——如是，界限(avadhi)被说为有此三种。

තත්ථ නිද්දිට්ඨා වචනොපනීතා කිරියා විසයො යත්ථ සො නිද්දිට්ඨ විසයො වධි, යථා-‘ගාමස්මා ආගතො’ති, උපාත්තාජ්ඣාහටා කිරියා විසයො යත්ථ සො උපාත්තවිසයො, යථා-‘වලාහකා විජ්ජොතතෙ’ති, වලාහකා නික්ඛම්ම විජ්ජොභතෙති අත්ථො, අනුමෙය්‍යා කිරියා විසයො යත්ථ සො අනුමෙය්‍යවිසයො, යථා‘මාථුරා පාටලිපුත්තකෙහි අභිරූපතරා’ති, එත්ථ අභිරූපගුණෙන උක්කංසනමනුමෙය්‍යං, අතොයෙවෙත්ථායමෙව සඤ්ඤා පරිප්ඵුටා විඤ්ඤායතීති න කාචිදිහ සඤ්ඤා පරිභාසීයතෙ බ්‍යාමොහකාරිණී, අථාවධිස්මාති වුච්චමානෙ ‘පදත්ථාවධිස්මා’ති කුතො-වසීයතෙ යෙනෙවං විවරණං කතන්ත්‍යාසඞ්කියාහ-පදාන’මිච්චාදි. යථා ගාමස්මාතිආදිනා ඉදං දීපෙති ‘‘න කෙවලං කායසංසග්ගපුබ්බකොව විසිලෙසො, කිඤ්චරහි බුද්ධිසංසග්ගපුබ්බකොපි, අත්ථි චෙහ බුද්ධිසංසග්ග පුබ්බකො, තථාහි චොරෙහි භායතිත්‍යාදො යො (භය)පෙක්ඛණ සීලො භවති, සො යදි මං චොරා පස්සෙය්‍යුං, ධුවං මෙ මරණන්ති විචාරෙන්තො තෙ බුද්ධියා පප්පොති පප්පුය්‍ය ච තතො නිවත්තතෙ, තථා චොරෙහි තායතිත්‍යාදො යො එකස්ස මිත්තො භවති සො යද්‍යෙතං චොරා පස්සෙය්‍යුං ධුවමස්ස මරණන්ති පස්සන්තො තෙ බුද්ධියා පත්වා තතො නිවත්තයතීත්‍යවධිත්තා අවධිස්මාව සබ්බත්ථ පඤ්චමී’’ති, පරෙහි පන එතාදිසෙසු සබ්බත්ථ පටිපත්තුවිසෙසානුග්ගහාය සුත්තෙහෙව පපඤ්චො කතො, ඉධ පන සාමඤ්ඤවචනෙනෙව සිද්ධත්තා තදනුග්ගහාය උදාහරණෙහෙව පපඤ්චිතං, භීතිභායනත්ථානන්ති භීති තායනානං අත්ථො යෙසං තෙ භීතිතායනත්ථා තෙසන්ති අත්ථො, නනු භීත්‍යත්ථානං පයොගෙ භයහෙතු සම්භවති නතු තායනත්ථානන්ති, නෙස දොසො, තායනඤ්හි රක්ඛනමුච්චතෙ තඤ්ච භයහෙතුතො වෙත්‍යාහ-‘යො [Pg.104] භයහෙතු’තිආදි, ඉමිනා ච ‘‘භීත්‍යත්ථානං භයහෙතු’’ති (1-4-25) පාණිනියානමපාදානසඤ්ඤා සුත්තම්පටික්ඛිපති, තතොති භයහෙතුතො, තෙසන්ති භයතායනානං, භයමනිට්ඨපාතසඞ්කා, උත්තාසොත්‍යත්ථො, තායන මනිට්ඨපාතතො පරිරක්ඛනං, යථා දස්සනං හොන්තෙවාතීමිනා වචනිච්ඡායෙව පධානත්තමාහ, කො හි ලොකියං වචනිච්ඡමතිවත්තිතුං සක්කොති, තථාහි සබ්බෙව දබ්බාදයො සබ්බකාරකසත්තියුත්තාව, තත්ථායං කාරකවිභාගො වචනිච්ඡාවසෙනෙව, තං යථා ‘වලාහකො විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙන විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙ විජ්ජොතතෙ’ති. පරාපුබ්බස්සාතිආදිනා ‘‘පරාජිස්සාසය්හො’’ති (1-4-26) සඤ්ඤාසුත්තං පච්චක්ඛාති, අසය්හො අත්ථොති සහිතුං අභිභවිතුමසමත්ථො අත්ථො, අජ්ඣෙනසකාසාඉච්චාදිනා උදාහරණත්ථමාචික්ඛති, නනුචෙවමත්ථං වදතා යඤ්ඤදත්තස්සාසය්හත්තං වුත්තං, තං කථං අජ්ඣයනස්සාසය්හත්තං, යෙනාසය්හත්තස්සාවධිත්තං පටිපාදයති ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘යඤ්ඤදත්තානභිභවො’ච්චාදි, අසය්හොතීමස්ස පච්චුදාහරණං පටිපාදයති ‘යො පනි’ච්චාදි. ‘‘වාරණත්ථානමිච්ඡිතො’’ති (1-4-27) සුත්තිතං, තදාහ ‘වාරණත්ථාන’මිච්චාදි, වාරණමත්ථො යෙසං තෙ වාරණත්ථා, අවධිමත්තවචනිච්ඡායන්ති විසෙසතො විධානමන්තරෙනා වධිමත්ත වචනිච්ඡායං, විසෙසවිධානෙති ඉච්ඡිතොති විසෙසවිධානෙ, චිත්තස්සාවධිවචනිච්ඡායම්පන චිත්තතො පාපං නිවාරයෙති භවති. ‘‘රක්ඛනත්ථානමිච්ඡිත’’න්ති (2-6-3) සුත්තිතං, තදාහ-‘රක්ඛනත්ථාන’මිච්චාදි, කෙසඤ්චීති කච්චායනාදිකෙ දස්සෙති. ‘‘අන්තරධානෙ යෙනාදස්සනමිච්ඡතී’’ති (1-4-28) සඤ්ඤාසුත්තමාරද්ධං, තදාහ-‘අන්තරධානෙ’ච්චාදි, අයමුපජ්ඣායො යදි මං පස්සතීති සම්බන්ධො, දස්සනෙ දොසං තක්කෙති ‘නුන’මිච්චාදිනා, පෙසනමසක්කාරපුබ්බකො නියොගො, අජ්ඣෙසනං සක්කාරපුබ්බකො, මඤ්ඤමානො සිස්සා අහං කථන්නාම බ්‍යවහිතො භවාමීති අන්තරධානෙ බ්‍යවධාන නිමිත්තං, යෙන අත්තනො අදස්සනමිච්ඡතීති සම්බන්ධො, අන්තරධානෙති නිමිත්තසත්තමීචායං, අතො ආහ-‘බ්‍යවධානනිමිත්ත’න්ති, බ්‍යවහිතොති අන්තරහිතො, මාමං උපජ්ඣායොත්‍යාදිනා උදාහරණත්ථමාහ, බ්‍යවධානත්ථං බ්‍යවහිතත්ථං, ‘‘අන්තරධානෙති කිං චොරෙ න දිදික්ඛතී’’ති පච්චුදාහටං [Pg.105] පරෙහි, තම්පටිපාදයමාහ-‘යත්ථාදස්සන’මිච්චාදි, චොරෙ න දිදික්ඛතී (ත්‍ය), ත්‍ර හි යො චොරෙ න දිදික්ඛති තෙහි අත්තනො අදස්සනමිච්ඡතීති න අන්තරධානනිමිත්තං, කින්තුපඝාතනිවත්‍යත්ථං, කින්තුපඝාතනිවත්තියාති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘නාත්‍රාන්තරධානමෙ (වාවසෙයං), කින්තු තන්නිමිත්තො පඝාතනිවත්තිපි, ‘උපජ්ඣායා අන්තරධායතී’ත්‍යත්‍ර විනාප්‍යුපඝාතසම්භවමන්තරධානසම්පාදනමෙව සම්භවතී’’ති. ඉච්ඡතිග්ගහණං කිමත්ථං අදස්සනිච්ඡායං සති සත්‍යපි දස්සනෙ යථාසියා’’ති වුත්තං, (තං) පටිපාදයමාහ-‘අදස්සනිච්ඡායම්පනි’ච්චාදි, සතීපි දස්සනෙති උපජ්ඣායෙන දස්සනෙ සතීපි, තතොති උපජ්ඣායතො, අවධිරූපතා එවාති උපජ්ඣායස්සාවධිරූපතා එව. ‘‘ආඛ්‍යාතො පයොගෙ’’ති (1-4-29) පරවචනං, තදාහ ‘උපයොගෙ’ච්චාදි, නියමපුබ්බකං විජ්ජාගහණමුපයොගො ත්‍රාධිප්පෙතො, උපයොගවචනසාමත්ථියා විජ්ජාගහණත්ථං සිස්සවත්තං නියමො, තතොති ආඛ්‍යාතුතො. ‘‘ජනිකත්තුනො පකතී’’ති (1-4-30) සඤ්ඤාසුත්තං කතං, තදාහ-‘ජන්‍යත්ථස්සා’තිආදි, ජනිනො අත්ථො ජන්‍යත්ථො, කින්තං ජනනං, තතොති ජනිකත්තුහෙතුතො, පකතිසද්දෙන කාරණමත්තං ගහිතංපරෙහි ‘පුත්තා පමොදා ජායතෙ’ච්චාදො පුත්තාදිතොපි යථා සියා’ති, දුවිධං (හි) කාරණං උපාදානකාරණං සහකාරිකාරණඤ්ච, තත්ථ කාරියෙනාභින්නදෙසො ඝටස්ස මත්තිකාපිණ්ඩො උපාදානකාරණං, තස්සෙව පන දණ්ඩචක්කාදි (කාරියෙන භින්නදෙසො) සහකාරිකාරණං, තෙසූපාදානකාරණස්සෙහ ගහණෙ’සිඞ්ගා සරො ජායතෙ’ච්චත්‍රෙව සියා, න තු ‘පුත්තා පමොදා ජායතෙ’ච්චාදො, කාරකන්තරවචනිච්ඡායන්ති එත්ථ කාරකන්තරාදිවචනිච්ඡායන්ති පාඨෙන භවිතබ්බං… එත්ථන්තරෙ සම්බන්ධ වචනිච්ඡායපි සම්භවතො, තත්‍ර තිට්ඨන්තීති තත්‍රට්ඨා, තෙසං, ලොකො-නඤ්ඤථාවාදී වොහාරිකජනො, තත්ථ භවා ලොකියා, නවත්තු පටිබද්ධාති ලොකවචනිච්ඡමුල්ලඞ්ගිය අහමෙව වදාමීති සකජ්ඣාසයෙන වදන්තො වත්තා, තප්පටිබද්ධා න හොතීති අත්ථො. ‘‘පභවො භවතිස්සා’’ති (1-4-31) සුත්තිතං, තදාහ-‘භවතිස්සා’තිආදි, පඨමතො උපලබ්භතීති අත්ථකථනෙන ජන්‍යත්ථො-ත්‍ර න සම්භවතීති වදති, නහි හිමවා ගඞ්ගාය කාරණං, සා හි අඤ්ඤෙහි එවකාරණෙහි උප්පන්නා[Pg.106], හිමවති තු කෙවලං පඨමතො උපලබ්භති. ‘‘ජිගුච්ඡාවිරාමපමාදත්ථානුමුපසඞ්ඛ්‍යානං’’ති (1-4-24වා) වුත්තං, තදාහ-‘විරමණත්ථෙ’ත්‍යාදි, ජිගුච්ඡාපමාදත්ථධාතුයොගෙ පන කම්මාධිකරණවචනිච්ඡා දිස්සතීති වුත්තං, අවධිවචනිච්ඡාපි පන දිස්සකෙ ‘ජිගුච්ඡති නාහිරිකො පාපා’ති, ධම්මා පමජ්ජතීතිපි හොතෙව පටිසෙධාභාවා. ‘‘අඤ්ඤාරාදිතරරිතෙ දිසාසද්දාඤ්චුත්තරපදාචාහි යුත්තෙ’’ති (2-3-29) සුත්තිතං, තදාහ-‘අඤ්ඤසද්දයොගෙ’ච්චාදි, යතොති දෙවදත්තාදිතො, ‘‘අඤ්ඤඉත්‍යත්ථග්ගහණං, තෙන පරියායප්පයොගෙපි භවතී’’ති අඤ්ඤෙහි බ්‍යාඛ්‍යාතත්තා ආහ-‘භින්නො දෙවදත්තා’ති, ආරාසද්දස්ස දූරත්ථත්තා ආසවක්ඛයතො ආරා දූරො භවතී(ත්‍යත්ථො උ) පාදීයතෙත්‍යාහ‘ආරාසද්දො දූරත්ථො’ති, නිද්දිස්සමානපටියොගීති ‘දෙවදත්තො සූරො’ති නිද්දිස්සමානස්ස කස්සචි යො සො දුතියො, සො පටියොගී. දිසාදෙසකාලවුත්තීනං දිසාසද්දත්තෙන පරිග්ගහතො ආහ‘දිසා දෙසකාලවාචීනං යොගෙ’ති, පුබ්බෙව සම්බොධාතිආදීනි කාලවාචීයොගෙ උදාහරණානි, අඤ්චුත්තරපදආචආහිපච්චයයො ගෙත්විහ නොදාහටං. ‘‘පඤ්චමීවිධානෙ ල්‍යප්ලොපෙ කම්මන්‍යුපසඞ්ඛ්‍යානං ‘‘අධිකරණෙ චොපසඞ්ඛ්‍යාන’’මිති (2-3-28-වා) වාත්තිකං, තදාහ‘යත්ථ’ච්චාදි, ල්‍යප්පච්චයස්ස යත්‍රාප්පයොගො, තස්සත්ථො චෙ ගම්‍යතෙ, සො ල්‍යප්ලොපො, ත්වාලොපො ල්‍යපලොපොත්‍යවිසෙසො, පාසාද මාරුය්හ පෙක්ඛති ආසනෙ උපවිසිත්වා පෙක්ඛතීති ඉදං විසයො පදස්සනං පුබ්බං යස්සාති කිරියාවිසෙසනෙ සමාසො, වක්ඛමානසබ්බදස්සනෙසුපි පාසාදතො-පක්කමනලෙසසබ්භාවා පාසාදො (යෙවා) වධිරූපෙන වත්තුමිට්ඨොති දස්සෙතුමාහ-‘තථාහි’ච්චාදි, අපක්කමති තතො තං දස්සනන්ති තතො පාසාදතො තස්ස දට්ඨුනො දස්සනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අපක්කමත්‍යපයාතීත්‍යත්ථො, අවධිභාවො පාසාදස්සාති විඤ්ඤායති, යෙසන්ති වෙසෙසිකානං, තෙ හ්‍යෙවමාචික්ඛන්ති ‘‘ඉන්ද්‍රියෙසු චක්ඛුන්ද්‍රියං චක්ඛුගොළකතො-ච්චන්තසුඛුමභාවෙන නික්ඛම්ම විසාලීභවන්තං විසයදෙසමුපගම්ම සකලමත්තනා දිට්ඨං පස්සති රංසිරූපෙන, යථා කාහලා මූලෙ කිසා අග්ගෙමහතී, තථා ඤාණින්ද්‍රියානී’’ති, අධිට්ඨානදෙසන්ති ඉන්ද්‍රියාධිට්ඨානභූතං චක්ඛුගොළකදෙසං, විසයප්පවත්තීති ගොචරෙ [Pg.107] පවත්ති, සන්තතියාති ඉන්ද්‍රියපබන්ධස්ස, අධිට්ඨාන මනින්ද්‍රියං නාපජ්ජතෙති සම්බන්ධො, තතොති පාසාදතො, අපක්කන්ත්‍යාති අපගමනෙන, යජ්ජපි චක්ඛුන්ද්‍රියං චක්ඛුගොළකතො බහි නිග්ගච්ඡති, තථාපිපාසාදට්ඨස්සචක්ඛුගොළකා නිග්ගච්ඡතීති පාසාදස්සාප්‍යවධිභාවො, යෙසන්තූති ඛණිකවාදීනන්තු, ඉන්ද්‍රියාධිට්ඨානම්පත්තෙ විසයෙ විඤ්ඤාණලක්ඛණං කාරියං කරොන්ති සීලෙනාති පත්තකාරීනි, අනින්ද්‍රියාධිට්ඨානදොසො නෙති සම්බන්ධො, තතොති පාසාදතො, යෙසම්පනාති ඛණිකවාදිනොව දස්සෙති, අත්‍ර හි චත්තාරො පක්ඛා පත්තකාරීනින්ද්‍රියානි, අප්පත්තකාරීනි, චක්ඛුසොතානි අප්පත්තකාරීනි සෙසානි වුත්තවිපරිතානි, චක්ඛුයෙව පත්තකාරී සෙසමඤ්ඤථෙති, චතුස්වෙව තෙසු පඨමපක්ඛද්වයමුපන්‍යස්‍ය පටිපාදිතං… තප්පටිපාදනෙනෙතරෙසම්පි පටිපාදිතත්තා, සබ්බසාමයිකසාධාරණත්තාසද්දසත්ථස්සාති ඉදං අයුත්තමිව දිස්සති… සද්දසත්ථස්සිමස්ස බුද්ධවචනොපයොගිත්තෙන සොගතසමයානුගුණප්පවත්තිතො, ඛණිකවාදිනො පන නිස්සායෙදං සුන්දරමෙව, මනසිකාරාදීතිආදිසද්දෙන චක්ඛුතො අභෙදො රූපාපාථගමො ච දස්සිතො, යොග්ගදෙසෙති දස්සනයොග්ගෙ පදෙසෙ. ‘‘පුච්ඡනාඛ්‍යානෙසු ච පඤ්චමී වත්තබ්බා’’ති (2-3-28වා) වුත්තං, තදාහ-‘පුච්ඡනසද්දතො’ච්චාදි, පුච්ඡනාඛ්‍යානෙසු සාමඤ්ඤෙන පඤ්චමීවිධානෙ-තිප්පසඞ්ගං දස්සෙතුමාහ-‘අවස්ස’මිච්චාදි, කස්සාති පඤ්හො, දෙවදත්තස්සෙත්‍යාඛ්‍යානං, කොසො යඤ්ඤ දත්තොති පඤ්හො විධිරූපොවායං, යො-ඞ්ගදීත්‍යාද්‍යනුවාදරූපමාඛ්‍යානං, අඞ්ගදීකෙයූරී. ‘‘යතොචාද්ධකාලනිම්මානං තතො පඤ්චමී වත්තබ්බා’’ති (2-3-28වා) වුත්තං, තදාහ-‘අද්ධ’ච්චාදි, නිමීයතෙ පරිච්ඡිජ්ජතෙ යෙන තං නිමානං, තදෙව නිම්මානං. ‘‘අද්ධස්ස පඨමා සත්තමී ච වත්තබ්බා’’ති (2-3-28) වුත්තං, තත්ථායමත්ථො ‘‘තං යුත්තාති වත්තතෙ, තං යුත්තා පඤ්චමියුත්ථා පරස්සාද්ධස්ස පඨමා ච සත්තමී ච වත්තබ්බා’’ති, පාටලිපුත්තස්මාති පඤ්චමි යුත්තං, එතාපි න වත්තබ්බාති දස්සෙතුමාහ-‘සත්තයොජනානී’තිආදි, අත්‍ර හි යදා රාජගහස්ස යොජනඤ්චාභෙදො වත්තුමිච්ඡීයතෙ, තදා පාටලිපුත්තස්මා රාජගහං සත්තයොජනානීති, භෙදවචනිච්ඡායන්තු ‘‘සබ්භාවො’’ත්‍යාදිනා (2-34) සත්තමී සිද්ධා‘සත්තසු යොජනෙසු’ති. තථාහි [Pg.108] පාටලිපුත්තස්මා සත්තසු යොජනෙසු සති රාජගහංභවතීත්‍යයමත්ථො පතීයතෙ, සත්තයොජනසම්බන්ධිභවනං රාජගහ (භවන)ස්ස ලක්ඛණම්භවති. සම්බන්ධෙ ඡට්ඨීති ඉමිනා ‘‘තං යුත්තා කාලෙ සත්තමී වත්තබ්බා’’ති (2-3-28වා) වචනම්පටික්ඛිපති. ‘‘කරණෙච ථොකප්පකිච්ඡකතිපයස්සා සත්තවචනස්සෙ’’ති (2-3-33) සුත්තිතං, තදාහ-‘යදා ඉච්චාදි, කිච්ඡාදයොතිආදිසද්දෙන ථොකඅප්පකතිපයෙ සඞ්ගණ්හාති, අසත්තරූපන්ති අද්දබ්බරූපං, ගුණෙ හෙතුම්හීති ගුණපදත්ථෙ හෙතුභූතෙ ‘‘ගුණෙ’’ති (2-21) පඤ්චමීති අත්ථො, යථාවුත්තවිධානෙනෙති ‘‘ගුණෙ’’ති සුත්තෙ වුත්තවිධානෙන, ‘‘ගුණෙ’’ති සුත්තෙ වුත්තවිධානෙන, යදාත්විච්චාදිනා පරෙසං විය කරණෙ විසුං විධානෙ පයොජනං නත්ථීති දස්සෙති. කත්තබ්බරූපස්ස චලනස්සාති සම්බන්ධො, සමානාධිකරණත්තෙන විසෙසනන්ති යොජනා, සමානාධිකරණත්තෙනාති ච ‘රඤ්ඤො පුරිසො’ත්‍යාදො අසමානාධිකරණස්සාපි විසෙසනත්තදස්සනතො වුත්තං, සමානාධිකරණත්තෙන විසෙසනභාවො චාස්ස ථොකගුණාන්විතෙ චලනෙ වත්තමානො ථොකසද්දො අසත්තවචනොව විසෙසනන්ති, තෙනෙවාඛ්‍යායතෙ ‘ථොකස්ස කම්මත්තා කම්මෙ දුතියා’ති. පඤ්චමීත්‍යනුවත්තමානෙ ‘‘දූරන්තිකත්ථෙහි ඡට්ඨී වා’’ති (2-3-34) වුත්තං, තදාහ‘දූරන්ති කත්ථෙහි’ච්චාදි, අවධිසම්බන්ධලක්ඛණාති අවධිසම්බන්ධාව ලක්ඛණං නිමිත්තමාසං පඤ්චමීඡට්ඨීනං තා තථා වුත්තා, වත්තුමිට්ඨොති ඉමිනා වචනිච්ඡායෙව පධානත්තමාහ, එවං චරහි තංතං කාරකවචනිච්ඡායමඤ්ඤාපි විභත්තියො කස්මා නප්පයුජ්ජෙය්‍යුන්ති ආහ-‘ලොකියා චෙත්ථා’තිආදි, එත්ථ විභත්තීනං නියමෙ ලොකියා එව වචනිච්ඡා නිබන්ධනං කාරණන්ති අත්ථො, පඤ්චමීචාත්‍යනුවත්තමානෙ ‘‘දූරන්ති කත්ථෙහි දුතියා චෙ’’ති (2-3-35) වුත්තං, ‘‘පඤ්චම්‍යධිකරණෙච’’ (2-3-36) ඉච්චත්‍ර ච කාරෙන දූරන්ති කත්ථෙහි සත්තමී ච වුත්තා පාටි පදිකත්ථෙ සාරසඞ්ගහකාරාදීහි, තදක්ඛිප්ප අඤ්ඤාපදෙසෙන පටික්ඛිපිතුං කෙචිත්‍යාදි යං වුත්තං වුත්තියං, තං දස්සෙතුමාහ’කෙචීති සාරසඞ්ගහාදයො’තිආදි. දූරාපාදාවසෙචනන්ති අයං තෙසම්පටික්ඛෙපන යොති සම්බන්ධො, ඉතිසද්දො පනෙත්ථ පරිහීනො, නහිතන්තිආදීසු තසද්දෙනාසත්තරූපං දූරාදි වත්තුමිච්ඡිතන්ත්‍යවසෙයං, න හි තං ගම්‍යතෙ, න හි තතො ගම්‍යතෙ, න හි තෙන ගම්‍යතෙ, න හි තස්මිං ඨීයතෙ’ති විසුං සම්බන්ධො [Pg.109] වසෙයො. පතීයන්තෙචාති චො වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ, අතොචෙති වක්ඛමානහෙතුපරාමාසො, යන්ති යස්මා අත්ථෙ නිපාතො, වාක්‍යකාරො වරරුචි, තංසාමානාධිකරණ්‍යතොති දූරාදිසා මානාධිකරණ්‍යතො, තංයුත්තතොපීති දූරාදියුත්තා ගාමාදිසද්දතොපි, පච්චක්ඛන්තොති වාක්‍යකාරවචනං පච්චාචික්ඛන්තො, තථාහ්‍යත්‍රායං මහාභාස්ස පාඨො ‘‘දූරන්තිකත්ථෙහි පඤ්චමීවිධානෙ තංයුත්තා පඤ්චමීපටිසෙධො වත්තබ්බො දූරා ගාමස්ස, තත්‍රාපි දස්සනා අනත්ථකො-යම්පටිසෙධො, තත්‍රාපි හි පඤ්චමී දිස්සති–

此处，凡以言说引导之行为为其所缘者，是为明示所缘之界限，例如：“从村庄来”。凡以所取、所带来之行为为其所缘者，是为所取所缘，例如：“从云闪耀”，其义为“从云而出而闪耀”。凡以可推知之行为为其所缘者，是为所推所缘，例如：“摩偷罗人比华氏城(Pāṭaliputta)人更俊美”，此处，由俊美之德而有之优越是可推知的。是故，此处此名称被理解为普遍适用，故此中不应解说任何会造成困惑的术语。然则，当言“于界限”时，何以确定为“于词义为界限”，而作此等解释耶？为预防此疑，而言“诸词”等。如“从村庄”等句所示，此不仅明示以身体接触为先之分离，亦明示以心智接触为先之分离。此心智接触为先者亦存在。诚然，如“怖于盗贼”等句，凡有畏惧之心者，若思惟“倘若盗贼见我，我必死无疑”，则以心智触及彼等，触及后即从彼处退避。同样，如“从盗贼处守护”等句，凡为某人之友者，若见“倘若盗贼见此人，此人必死无疑”，则以心智触及彼等，而后令其从彼处退避。是故，于一切处，第五格皆用于界限义。然而，其他论师为辅助说明特定用法，已于经中广作分别；此处则因通说已能成立，故仅以例证广说。“于怖畏、守护义（之动词）”者，义为：彼等具有怖畏与守护之义，故为“怖畏守护义者”，“于彼等”即其义。然则，于怖畏义（动词）之用，有怖畏之因，于守护义（动词）则无，此非过失耶？此非过失。守护被称为防护，而防护实从怖畏之因而来，故云“凡怖畏之因”等。此亦反驳波你尼(Pāṇini)之“于怖畏义（动词），其怖畏之因（为离格）”(1-4-25)此一离格名称经。“从彼”，即从怖畏之因。“于彼等”，即于怖畏与守护（义动词）。怖畏者，疑虑堕于不悦之境，即惊恐义。守护者，从堕于不悦之境中加以防护。如“见”等句所示，言说意愿实为主要。世间有谁能超越言说意愿耶？诚然，一切事物皆具足一切格之力用，此处格之分别，唯随言说意愿而定。例如：“云闪耀”、“以云闪耀”、“于云闪耀”。以“前有‘parā’者”等句，否定“（‘ji’前有‘parā’者）其难忍之所缘（为离格）”(1-4-26)此一名称经。“难忍”之义，即不堪忍受、无法战胜之义。以“从阿阇梨”等句，举例说明。然则，说此义时，已言雅那达多(Yaññadatta)之难忍，如何能是学习之难忍，而由此成立难忍性为界限耶？为预防此疑，而言“雅那达多之不被战胜”等。为成立“难忍”之反例，而言“若有”等。经云“（于）遮止义（动词），其所欲者（为离格）”(1-4-27)，彼即所言“于遮止义”等。遮止为其义者，是为遮止义（动词）。“于唯界限之言说意愿”，即于无特别规定时，唯有界限之言说意愿。“于特别规定”，即“所欲者”。于心之界限言说意愿，则成“从心遮止恶”。经云“（于）防护义（动词），其所欲者（为离格）”(2-6-3)，彼即所言“于防护义”等。“某些”，指示迦旃延(Kaccāyana)等人。“于隐匿，从其处不欲被见者（为离格）”(1-4-28)此一名称经已说。彼即所言“于隐匿”等。“倘若此戒师(upajjhāya)见我”，此为关联。因见而思量过失，如“诚然”等。派遣，是以不敬为先之指令；恳请，是以恭敬为先。弟子思惟“我如何能被遮蔽”时，于隐匿，遮蔽为因。“从其处不欲自己被见”，此为关联。“于隐匿”，此为因缘义之第七格，故云“遮蔽为因”。“被遮蔽”，即被隐藏。以“勿令我戒师”等句，说明其义为例。“为遮蔽”，即为被遮蔽之义。“‘于隐匿’为何义？（若无此规定，则）于‘不欲见盗贼’亦（成离格）”，此为他人所举反例。为成立此，而言“凡不欲被见处”等。于“不欲见盗贼”，此处，凡不欲见盗贼者，并非欲从彼等处不被自己所见，故非隐匿为因，实为避免伤害而退避。“何以避免伤害而退避”，如是认为：“此处非仅隐匿，亦有其所引生之避免伤害。于‘从戒师隐匿’句，纵无伤害之可能，实现隐匿亦是可能。”“欲”字之取，为何义？为说明“于不欲被见，纵然被见，亦得成立”。为成立此，而言“于不欲被见”等。“纵然被见”，即纵然被戒师所见。“从彼”，即从戒师。“唯界限性”，即戒师唯有界限性。“（于）规定学习，从教师（而学）”(1-4-29)，为他派之言。彼即所言“于规定学习”等。以规定为先之学识获取，是此处所许之“规定学习”。依“规定学习”一词之力，为获取学识而遵守弟子之规定。“从彼”，即从教师。“（于）生起之作者，其根源（为离格）”(1-4-30)此一名称经已作。彼即所言“于生起义”等。生者之义，即生起义。何为生起？“从彼”，即从生起作者之因。“根源”一词，他人取为仅指原因，以令“从子生喜悦”等句中，从子等亦得成立。原因有二：亲因缘(upādānakāraṇa)与俱生缘(sahakārikāraṇa)。其中，与果不异处者，如瓶之泥团，为亲因缘；而其杖、轮等（与果异处者），为俱生缘。若此处仅取亲因缘，则仅于“从角生声”等处成立，而不于“从子生喜悦”等处成立。“于其他格之言说意愿”，此处应读为“于其他格等之言说意愿”……其间，关系之言说意愿亦有可能。“于彼处住”者，即彼处之人。“彼等”，世间之人，即不作异说之俗人。“于彼处有”者，为世间法。“不为所缚”，义为：言说者以自意而说“我自说，超越世间言说意愿”，故不为所缚。经云“（于）生起者，其源头（为离格）”(1-4-31)，彼即所言“于生起者”等。以“最初可得”释其义，而言生起义于此不成立。喜马拉雅山(Himavā)并非恒河(Gaṅgā)之因，彼女实由其他原因而生，于喜马拉雅山仅为最初可得之处。“于厌恶、止息、放逸义（动词），当增说（第五格）”(1-4-24 vā)已说，彼即所言“于止息义”等。于厌恶、放逸义动词之用，可见业格、处格之言说意愿。然界限之言说意愿亦可见，如“无愧者厌离于恶”。“于法放逸”亦可成立，因无禁止。“（于）与‘añña’、‘ārā’、‘itara’、‘rite’、方位词、‘añcu’尾词及‘āc’、‘āhi’连用时”(2-3-29)经已说，彼即所言“于‘añña’词连用”等。“从何”，即从提婆达多(Devadatta)等。“‘añña’取其义，故于同义词之用亦可成立”，因他人如是解释，故云“异于提婆达多”。‘ārā’词为远义，故“离漏尽远”之义被取，而言“‘ārā’词为远义”。“所明示之对应者”，即于“提婆达多是勇者”句中，所明示之某人之第二者，彼即对应者。因方位、处所、时间之言说者，皆摄为方位词，故云“于方位、处所、时间言说者连用”。“于正觉前”等，为时间言说者连用之例。于‘añcu’尾词及‘āc’、‘āhi’后缀连用，此处未举例。“于第五格规定，‘lyap’省略时，于业格当增说，于处格亦当增说”(2-3-28 vā)此一评注已作。彼即所言“凡于何处”等。凡‘lyap’后缀不使用，而其义可解者，是为‘lyap’省略。‘tvā’省略与‘lyap’省略无别。“登楼而见，坐于座而见”，此为明示所缘之复合词，其前分（为省略‘lyap’之动词）。于后文将说之一切见解中，皆有从楼阁出发之些微存在，为明示楼阁唯以界限形态被意欲言说，故云“诚然”等。“从彼离去而见彼”，义为：从彼楼阁，见者之见，即眼根，离去、远去。楼阁之界限性，如是可知。“彼等”，即胜论师(Vesesikā)。彼等如是解说：“诸根中，眼根以极微细之形态从眼球出，扩展至所缘处，以光线形态见其所见之全部。如号角根部细而末端大，智根亦然。”“所依处”，即根所依之眼球处。“于所缘行”，即于所缘境之行。“以相续”，即以根之延续。“所依处不至非根”，此为关联。“从彼”，即从楼阁。“以离去”。纵然眼根从眼球出，然亦是从住于楼阁之眼球出，故楼阁亦有界限性。“于彼等”，即于刹那论者(Khaṇikavādī)。“诸根于已至所依之所缘，以其自性行识相之作用”，故为能至（所缘）而作者。“非根所依之过失，无有”，此为关联。“从彼”，即从楼阁。“于彼等”，即指示刹那论者。此处有四派：诸根能至所缘而作，或不能至所缘而作；眼、耳不能至所缘而作，余者与此相反；唯眼能至所缘而作，余者不然。于此四派中，举前二派而成立……以成立此二，余者亦已成立。“声论为一切宗派所共”，此说似不妥……因此声论为佛语所用，其行应顺于佛家宗义。然依刹那论者，此说甚善。“作意”等，“等”字亦示眼与色不异，及色境现前。“于相应处”，即于适合见之区域。“于问答亦当说第五格”(2-3-28 vā)已说，彼即所言“从问词”等。为明示于问答中通说第五格之过滥，而言“必然”等。“谁之？”为问。“提婆达多之”为答。“彼雅那达多是谁？”为规定式之问。“谁是鸯伽提？”等为复述式之答。鸯伽提，臂钏也。“从何处而有路程、时间之量度，则从彼处用第五格”(2-3-28 vā)已说，彼即所言“路程”等。用以量度、限定者，为量度，彼即量度。“于路程亦当说第一格与第七格”(2-3-28)已说。此处义为：“与彼相应者”续前，“与彼相应，即与第五格相应之后，于路程当说第一格与第七格”。“从华氏城”，即与第五格相应。为明示此等亦不当说，而言“七由旬”等。此处，若欲说王舍城(Rājagaha)与由旬无别，则说“从华氏城，王舍城为七由旬”。若欲说差别，则依“有”等句(2-34)第七格成立，为“于七由旬”。诚然，“从华氏城，于七由旬处，有王舍城”，此义可解。与七由旬相关之有，为王舍城（之有）的特征。以“关系用第六格”，反驳“与时相应，当说第七格”(2-3-28 vā)之说。“于具格，少量、困难、少数之非有身言词”(2-3-33)经已说，彼即所言“若时”等。“等”字，摄“少量、不、少数”。“非有身形态”，即非物质形态。“于因，于德”，即于德词义为因时，依“于德”(2-21)经用第五格，此为其义。“如前所说之规定”，即依“于德”经所说之规定。以“若时”等句，明示如他人般于具格另作规定，实无益处。“于应作形态之行动”，此为关联。“以同依性为差别”，此为配合。“以同依性”之说，乃因于“王之仆”等句，非同依者亦可见其为差别，故说。其以同依性为差别之相，乃“少量”一词用于与少量之德相应之行动，为非有身言词之差别，故彼释云“少量为业，于业用第二格”。于第五格随说中，“从远近义（词），或用第六格”(2--3-34)已说，彼即所言“从远近义”等。“界限关系之特征”，即界限关系唯为彼第五、第六格之特征、因缘，故如是说。“意欲言说”，此明示言说意愿实为主要。若然，于彼彼格之言说意愿，何以不使用其他语形耶？故云“世间之人于此”等。于此，语形之规定，唯以世间之言说意愿为所依、为原因，此为其义。于第五格随说中，“从远近义（词），亦用第二格”(2-3-35)已说。于“第五格亦用于处格”(2-3-36)，以“ca”字，及《精华集》(Sārasaṅgaha)作者等，于词干义中，说从远近义（词）亦用第七格。为以另一说法迅速反驳此，而有注释中所说“某些”等。为明示此，而言“‘某些’，即《精华集》作者等”。“远方为离格，（如）倾泻”，此为反驳彼等之关联。此处“iti”词已省略。于“非彼”等句，应知为“意欲言说远等非有身形态”。“非彼”不可解，“非从彼”不可解，“非以彼”不可解，“非住于彼”不可解，应各别关联而知。“亦可见”，“ca”字为总集其他当说者。“是故”，指后述之因。“yanti”，为“因为”义之不变词。句作者，为瓦拉儒奇(Vararuci)。“与其同依”，即与远等同依。“从与彼相应者”，即从与远等相应之村庄等词。“反驳”，即反驳句作者之言。诚然，此处《大疏》(Mahābhāssa)之读法为：“于远近义规定第五格时，当说禁止与彼相应者用第五格，如‘离村远’。然于彼处亦可见（第五格），故此禁止无义。于彼处亦可见第五格——”

දූරස්මාවසථා මුත්තං, දූරාපාදාවසෙචනං;

ගුරුතො කුපිතා දූරා,භාබ්‍යං දූරා ච දස්සුහිති.

远离遥远的住处，远离洗足处，远离忿怒的导师，亦远离盗贼。

අත්‍ර දූරන්තිකෙත්‍යාදි වත්තබ්බං වාක්‍යකාරවචනං, දූරා ගාමස්සාති තස්සොදාහරණං, තත්‍රාපිච්චාදි පච්චක්ඛානභාස්සං, දූරස්මාවසථාති ආවසථස්ස දූරෙති අත්ථොහි භාස්සපදීපෙ කෙය්‍යටො, පඨමො පුරිසො යස්ස සො පඨමපුරිසො භවති ‘‘දූරන්තිකා’’දි (2-6-5) කච්චායනසුත්තෙ සුද්ධාදියොගොපි සඞ්ගහිතො, තෙනාහ–‘සුද්ධප්ප මොචනවිවිත්තප්පමාණයොගෙ’ති, ‘‘ධාතුනාමානමුපසග්ගයොගාදීස්වපිච’’ ඉති (2-6-2) සුත්තෙ චග්ගහණතො පභුතියොගො ච ගහිතො, තෙනාහ–‘පභුති යොගෙචා’ති, පභුතියොගෙචාති ඉමිනා පභුත්‍යත්ථයොගොපි සඞ්ගහිතො, තෙනෙව ‘යතොසරාමි අත්තාන’න්ති උදාහටං.

此处应说“远近”等，这是语法家所说的话，例如“离村庄很远”。其中“在那里也”等是驳斥的说法。“远离住所”的意思是住所距离很远，这是词句解释家凯亚塔(Keyyaṭa)在《语灯》(Bhāssapadīpa)中所解释的。其人称为‘第一’者，即是‘第一人称’。在迦旃延(Kaccāyana)文法(2-6-5)“远近”等规则中，也包含清净等连接，因此说“于净、解脱、远离、定量之结合中”。在(2-6-2)规则“于语根、名词、前缀等结合中亦……”中，因为有“亦”字，所以也包含起始的连接，因此说“于起始之结合中亦”。通过“于起始之结合中亦”这句话，也包含了起始意义的连接，因此举例说“自从我回忆起自己”。

27. අප

27. 离

නනු ඵුටොව තෙසං සාලාදීනං යොගොති කිමෙත්ථ පඤ්හෙන කස්ස පනෙතෙහි යොගො’ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘වජ්ජනං හිච්චාදි, වජ්ජනානන්ති කත්තරි අනො, වජ්ජනෙ සම්බන්ධෙ වත්තමානෙහීති වජ්ජනසඞ්ඛාතෙ සම්බන්ධෙ වත්ත මානෙහි අපපරීහි, යුත්තස්මාති යුත්තතොව එකස්මා, නාඤ්ඤතො, කිමෙත්ථ වත්තබ්බන්ති ඉමිනා අපපරීහි යුත්තස්මාව පඤ්චමීභවනෙ පසිද්ධත්තමාහ, පසිද්ධම්පෙතමාහරිත්වා පකාසෙතුමාහ-‘කත්තුනො’ච්චාදි, යදත්ථොති යොසාලාදි අත්ථො පයොජනං යස්ස වජ්ජනකිරියා රම්භස්ස [Pg.110] සො යදත්ථො. ‘‘පඤ්චම්‍යපාපරීහී’’ති (2-3-10) ආයුත්තෙපි පඤ්චමී විධීයතෙ පරෙහි, තදාහ-‘මරියාදාය’මිච්චාදි, අවධිමා එත්ථ වස්සනං.

那些娑罗树等的连结难道不是显而易见的吗？这里有什么好问的？如果有人怀疑“这些连结与谁有关？”，因此说“回避等”。在“回避”(vajjanānaṃ)一词中，“ana”是作者义。与存在于回避关系中的apa和pari连用时，是从一个相应的[词]，而非从其他。“在这里说什么？”，以此说明与apa和pari连用时，第五格的产生是已成立的。为了阐明这个已成立的事实，说“作者等”。“何所为”(yadattho)即是回避行为所为之目的，其目标是娑罗树等。根据“第五格与apa、pari连用”(2-3-10)规则，即使在[回避义]不相应时，他人也规定使用第五格，因此说“于界限等[义]中”。于此，“ā”是界限，[如]下雨。

28. පටි

28. 对于

දිට්ඨසම්බන්ධස්සාති පසිද්ධවසෙන දිට්ඨකාරියකාරණස්ස මුඛ්‍යස්ස, තස්ස කාරියත්ථන්ති තස්ස මුඛ්‍යස්ස යං කාරියං, තදත්ථං මුඛ්‍යකාරිය කරණත්ථන්ති වුත්තං හොති, තස්මිං පටිනිධිම්හි වත්තමානෙන පභිනෙති සම්බන්ධො, විනිමයෙති පරිවත්තන නිමිත්තං පටිදානෙචාති ච සද්දස්සාට්ඨානප්පයුත්ති දට්ඨබ්බා, පතිනා තස්ස යොගොති සම්බන්ධො.

“见关系者”(Diṭṭhasambandhassa)指其因果关系显而易见的主要者。“为其所作义”(tassa kāriyatthaṃ)即是为彼主要者之所作，是为完成主要所作之义。通过在替代物上的运作，关系得以建立。“于交换中”(vinimaye)指交换、互换之因缘，及于回报中。亦应见“ca”字之不当使用。通过paṭi与它的结合，就是关系。

29. රිතෙ

29. 除了

යදි වජ්ජනකිරියාය සම්බජ්ඣමානස්ස කම්මත්තා කම්මෙ දුතියා, කිමත්ථං චරහි පුන දුතියාවචනන්ති ආහ-‘පටිපදවිධානෙ’ච්චාදි, පටිපදං උජුකමෙවොච්චාරිතං විධානං යස්සා සා පටිපදවිධානා, විසෙසවිධාන වතීත්‍යත්ථො, යජ්ජත්‍ර දුතියාවචනං න සියා තදා රිතෙසද්දෙන යොගෙ උජුකං විධීයමානාය පඤ්චමියා දුතියා බාධීයෙථාති මඤ්ඤතෙ. යද්‍යත්‍ර පඤ්චමියා දුතියාය බාධාභාවො එව පයොජනං, එවඤ්චරහි ‘රිතෙ වා’ති සුත්තයිතබ්බං එවං සති පක්ඛෙ දුතියා ච භවිස්සති, ලහු ච සුත්තම්පණීතම්භවතී ත්‍යාසඞ්කිය පයොජනන්තරමාහ-‘උත්තරත්ථඤ්චෙ’ති, අතොයෙවාති උත්තරත්ථත්තායෙව, පුන පයොජනන්තරංදුතියා ගහණස්ස දස්සයමාහ-‘විභත්‍යන්තරෙ’ච්චාදි, ආහච්ච කණ්ඨාදිට්ඨානෙ වායුනාආහනිත්වා ආහරිත්වා වා වචනං ආහච්චවචනං, උජුකවචනන්ති වුත්තං හොති, විභත්‍යන්තරං ඡට්ඨීවිභත්ති, තස්ස බ්‍යුදාසත්ථං, නිරාසත්ථන්තුත්ථො, අඤ්ඤාපීති දුතියාය අඤ්ඤා ඡට්ඨීපි, පකතාය පඤ්චමියා සම්බන්ධනත්ථො පකතසම්බන්ධනත්ථො.

若因与排除行为相关联而成为业格，在业格中用第二格，那么为何要再次提及第二格呢？（对此）答曰：“为示规定之法”等。所谓“规定之法”，是指其规定是直接宣说的，意为具有特殊规定。若此处不提及第二格，则由于与“rite”（除了）一词连用，直接规定的第五格可能会妨碍第二格，（有人）如是认为。若此处仅以第五格不妨碍第二格为目的，那么经文就应作“rite vā”（或与rite连用），如此一来，一方面可有第二格，另一方面经文也变得简明扼要。预见到此（疑虑），（作者）又说出另一个目的：“亦为后续之义”。因此，正是为了后续之义。为了显示采用第二格的又一目的，（作者）再说：“于其他格”等。“直接言说”（āhaccavacanaṃ），是指在喉咙等部位以气息冲击而发出言说，意即“直接说出”。“其他格”是指第六格，（提及第二格）是为了排除它，即为了排除之义。“其他”是指，除了第二格之外的第六格。（排除它）是为了（避免它）与已述及的第五格产生关联。

31. පුථ

31. 分开地

න දුතියාපි යොගවිභාගතොති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘තතියා චෙති වත්තමානෙ තත්ථ යදි චකාරෙන ‘දුතියා චෙ’ති සම්බන්ධීයෙය්‍ය, තත්‍රාපි ච කාරෙන පඤ්චමීත්‍යෙවං න කස්සාප්‍යපකංසොති‘විනාඤ්ඤත්‍රපුථනානාහි [Pg.111] තතියා චෙ’ත්‍යෙකයොගමකත්වා යොගවිභාගසාමත්ථියා ‘තතියා චෙ’ති ච කාරෙන ජාතු පඤ්චමී’’ති, අසහායත්ථත්තෙ සති ‘විනාත්ථෙ හී’ත්‍යෙවමවත්වා කිං විසුං සුත්තරචනායෙත්‍යාහ-‘භෙදො පාදානන්ත්වි’ච්චාදි.

他这样认为：“（第二格的出现）也并非由于规则的划分。”“当‘及第三格’正在生效时，若用‘ca’字关联‘及第二格’，在那里也用‘ca’字关联第五格，这样就不会遗漏任何一格。因此，不将‘vinā、aññatra、putha、nānāhi tatiyā ce’作为一个合诵规则，是凭借规则划分之力，使得‘及第三格’中的‘ca’字有时也能关联第五格。”既然有“无伴随”之义，为何不说“在vinā之义中”呢？为何要单独造一条经呢？（对此）答曰：“区别在于词尾等。”

32. සත්ත

32. 第七格

යන්තං සද්දානං නිච්චත්තා සම්බන්ධස්ස යත්ථාති පරාමට්ඨං සොති, යොති පරාමට්ඨං තස්සාති ච නිද්දිසති, යො යත්ථෙත්‍යාදිකඤ්ච ‘කිරියාධාරභූතෙ’ච්චාදිවුත්තිගන්ථ විවරණන්ති යොති කිරියාධෙය්‍යභූතාධිප්පෙතා, එතනෙවාහ‘කිරියා චා’තිආදි, තෙනායමාධාරීයති කත්තුකම්ම සමවෙතා කිරියාස්මින්ත්‍යධිකරණෙ වා තං ආධාරයතීති කත්තරි වා ඝණන්තෙන දට්ඨබ්බො, කත්තාරං කම්මඤ්ච කිරියානිස්සයභූතමාධාර යතීත්‍යාධාරොති වා කත්තරි ඝණ, වුත්තං හි–

由于诸词及其关联是恒常的，故以“yattha”（于何处）所指者，即是“so”（彼）；以“yo”（何者）所指者，即以“tassa”（彼之）来指示。而“yo yatthe”（何者于何处）等，是对“kiriyādhārabhūte”（作为行为之所依）等注释文的解释，故知“yo”意指作为行为之所纳者。为此，（作者）才说“行为亦”等。因此，“ādhāra”（所依）一词，应以带-ṇa后缀的形式来理解：或作处所（adhikaraṇa）义解，即“与作者、业相应的行为，于此中被支持”；或作作者（kattari）义解，即“它支持（行为）”；又或作作者义解：“支持作为行为所依的作者与业”，故为“所依”。诚如所说：

ආධාරයති යො කත්තු, කම්මං කිරියනිස්සයං;

ආධාරං කාරකඤ්චාහු, තං චතුබ්බිධමෙව චෙති.

彼支持作者与业，此二者为行为之所依；人们称之为“所依”（ādhāra）与“作用”（kāraka），而它实有四种。

නනු ච කිරියාධාරණෙනාධාරොත්‍යුච්චතෙ, තං කිමෙවමුච්චතෙති චෙ, නෙසදොසො යදෙව හි කිරියාධාරණමස්ස, තන්තන්නිස්සයභූත කත්තුකම්මධාරණං, නහ්‍යඤ්ඤතා තද්ධාරණං සම්භවති තතො කිරියා කාරණෙනාධාරණෙනාධාරොත්‍ය යමෙවත්ථො, න කත්තුකම්මපරිච්චාගෙනාධාරෙන උජුකං කිරියා ගය්හතෙ, තෙනෙව වක්ඛති-‘කිරියායයො ආධාරො’ච්චාදි, නනු යද්‍යප්‍යුජුකමෙව කිරියං ධාරයති කත්තා කත්තුසමවායිනිං, කම්මසමවෙතඤ්ච වික්තෙදනාදිං කිරියං කම්මං… තථා සති තානෙවාධාරොති, න… ලොකෙ සත්ථෙ ච තෙසමාධාරත්ථෙ නාප්පතීතිතො, කත්තුකම්මතායෙව හි තෙසම්පතීතීති දස්සෙතුමාහ-‘කිරියා චෙ’ත්‍යාදි, තථා ච වුත්තං–

然则，不正是因其支持行为（kiriyādhāraṇa）才被称为“所依”（ādhāra）吗？若问为何如是说，此说无过。因为，对它而言，支持行为即是支持作为行为所依的作者与业，除此之外，那种支持不可能发生。因此，“（所依）是以行为为缘由而支持者”，这才是其义。所依并非在舍离作者与业后直接摄持行为，为此（论典）将要说：“行为之所依”等。然则，虽然作者直接支持与作者相应的行为，而业也支持与业相应的（如）煮饭等行为，即便如此，也不能说它们（作者与业）就是所依。因为在世间与论典中，它们不被认为是具有所依之义，而仅被认为是作者与业。为了表明这一点，（作者）才说“行为亦”等。又如是说：

කත්තුකම්ම බ්‍යවහිතං, ධාරෙන්තමනුජු ක්‍රියං;

ක්‍රියාසිද්ධුපකාරි ච, සත්ථෙ-ධිකරණං මතන්ති.

被作者与业所间隔，间接支持行为；且有助于行为的成就；在论典中，它被认为是依处（adhikaraṇa）。

කත්තුකම්මබ්‍යවහිතන්ති කත්තුකම්මෙහි තංසමවෙතභාවෙන බ්‍යවහිතං, අනුජු පාරම්පරියෙන, ක්‍රියාසිද්ධුපකාරිති කත්තුකම්මසමවෙතාය කිරියාය පසිද්ධියං උපකාරී උපකුබ්බන්තං, නනු ච න කිරියා ධාරණෙනෙවායමාධාරො, කත්තුකම්මානං ධාරණෙනාප්‍යාධාරොති සක්කා [Pg.112] වවත්ථපෙතුන්ති චොදනම්මනසි නිධායාහ-‘න චෙ’ත්‍යාදි, කිරියා නිමිත්තස්සෙවාති කත්තුකම්මසමවායිනියා කිරියාය නිමිත්තස්සෙව, තදෙවංවිධමාධාරං චතුබ්බිධම්මතන්ති දස්සෙතුමාහ-‘ආධාරො චාය’මිච්චාදි, චත්තාරො විධාපකාරා අස්සාති චතුබ්බිධො, ආධෙය්‍යෙන සහොපසිලෙසො සංයොගලක්ඛණො-ස්ස අත්ථීති ඔපසිලෙසිකො ආධාරො-‘කටෙනිසීදති ථාලියං පචති’ත්‍යාදො කටාදි, තථාහි දෙවදත්තසමවෙතං නිසීදනකිරියං කටො දෙවදත්තං ධාරයං ධාරයති දෙවදත්තබ්‍යවහිතං, එවං ථාලීපි තණ්ඩුලසමවෙතං වික්ලෙදනාදිකිරියං තණ්ඩුලෙ ධාරයං ධාරයතීත්‍යොපසිලෙසිකාධාරත්තං කටාදිනො. යතො-ඤ්ඤත්‍රාධෙය්‍යං න වත්තතෙ සබ්බථා භිය්‍යො වා, සො වෙසයිකො, විසයොහ්‍යාධෙය්‍යස්සානඤ්ඤත්‍රභාවො, යථා චක්ඛාදිප්පවත්තීනමඤ්ඤත්‍රාභාවා චක්ඛාදීනං රූපාදයො විසයාති වුච්චන්තෙ, එවමාකාසෙ සකුනයොත්‍යාදො සකුන්‍යාදීනමාකාසාදිතො-ඤ්ඤත්‍රාභාවාතෙ තෙසං විසයාත්‍යුච්චන්තෙ, විසයො එව වෙසයිකො. යො ආධාරාධෙය්‍යානමභිබ්‍යාපෙත්‍යාධෙය්‍යමිත්‍යභිබ්‍යාපකො, තථා හි‘තිලෙසු තෙලං, දධිම්හි සප්පි,ත්‍යත්‍ර තිලාදිකං තෙලාදිකමාධෙය්‍යං බ්‍යාපෙත්වා තිට්ඨතීති තිලාදි බ්‍යාපකාධාරො. සමීපෙ භවො, සමීපො එව වා සාමීපිකො, යස්ස සමීපදෙසෙ ආධෙය්‍යං වත්තතෙ සො එවමුච්චතෙ, අත්‍රොදාහරණං ‘ගුරූසු වසති ගඞ්ගායං ඝොසො’ති. නනු චාත්‍රාප්‍යාධාරෙ සත්තමී විධීයතෙ ආධාරො ච නිස්සයො වුච්චතෙ, නිස්සයො ච සංයොගසමවායෙහි හොති, න ච සිස්සාදීනං ගුරුප්පභුතීති දෙවදත්තසකුන්‍යාදීනමිව කටාකාසාදීහි සංයොගො, තෙලාදීනමිව ච තිලාදීහි සමවායො වා අත්ථි, තෙනායුත්තං තෙ සමාධාරත්තන්ති, නෙතදත්ථි, යදායත්තා හි යස්ස ඨිති සො විනාපි සංයොගසමවායෙහි තස්ස නිස්සයො භවති, තථාහි පුරිසස්ස න රඤ්ඤා සහ සංයොගොසමවායො වාත්ථි, අථ පන තදධීනට්ඨිතිත්තා රාජනිස්සයො පුරිසොති බ්‍යපදිස්සීයතෙ, සිස්සාදීනඤ්ච ගුරුප්පභුතින මායත්තා ඨිතීති තෙසමයං යුත්තො ගුරුප්පභුතිනං නිස්සයභාවොති, එත්ථ [Pg.113] පන යජ්ජපි වෙසයිකාභිබ්‍යපකානමාධාරාධෙය්‍යොපසිලෙසො අත්ථි, තථාපි පකාරන්තරස්සෙව පරිප්ඵුටත්තා තථෙව වචනිච්ඡා, නාඤ්ඤථා ඔපසිලෙසිකෙන වා විසයාභිබ්‍යාපකානමග්ගහණතො උපසිලෙසස්සෙ වා පරිබ්‍යත්තත්තා තථෙව වොහාරොති න සඞ්කරො සඞ්කනීයොති.

“为能作与所作所间隔”(kattukammabyavahita)是指被能作与所作以其相应之故而间隔，并非直接，而是间接。“助成行为成就”(kriyāsiddhupakārī)是指对与能作、所作相应的行为之成就有助益，即有所帮助。难道此所依不只是通过支持行为而成立吗？通过支持能作与所作亦可安立为所依。将此质难置于心中后，（作者）说：“非也”等等。行为仅是与能作、所作相应的行为之因缘。为示此所依有四种，故（作者）说：“此所依亦”等等。有四种类别，故称四种(catubbidho)。与所依物有结合相，是为接触所依(opasilesiko ādhāro)，例如“坐于席上、于锅中煮”等例子中的席子等。诚然，与提婆达多(Devadatta)相应的坐之行为，席子通过支持提婆达多而支持之，（此行为）为提婆达多所间隔；同样，锅子通过支持米而支持与米相应的煮烂等行为，此即席子等的接触所依性。所依物完全不存于他处，或绝大部分不存于他处，是为境域所依(vesayiko)。境(visaya)即所依物之不共处，例如眼等生起时，因色等不存于眼等之外，故色等被称为眼等之境；同样，“空中有鸟”等例子，因鸟等不存于天空之外，故称天空等为彼等之境。境即境域。周遍含容所依物者，是为遍满所依(abhibyāpako)。例如“芝麻中有油、酸酪中有酥油”，芝麻等遍布含容油等所依物，故芝麻等是遍满所依。于邻近处存在，或即是邻近，是为邻近所依(sāmīpiko)。所依物存在于其邻近处者，如是称之。此处的例子是“依师而住、恒河边的牧村”。难道此处所依也用第七格表示，而所依即是依止(nissaya)；依止又由结合(saṃyoga)与和合(samavāya)而成，然弟子等与师长并没有像提婆达多与席子、鸟与天空等那样的结合关系，也没有像油与芝麻等那样的和合关系，故安立彼等为所依不当？此说不然。一法之存续所依者，纵无结合与和合，亦为其依止。例如，人民与国王没有结合或和合关系，然因其存续依于国王，故称国王为人民之依止；弟子等亦因其存续依于师长，故师长为其依止，此为正当。于此，尽管境域所依和遍满所依亦存在所依与所依物的接触，但因其他方式更为显著，故作此说。这并非是说接触所依不含摄境域所依和遍满所依，而是因为接触的特性已然明了，故依此惯例称呼，因此不应担忧混淆。

33. නිමිත්ත

33. 因缘

නිමිත්තභාවමත්තෙතීමිනා කම්මසංයොගාභාවෙපි සත්තමියා පවත්ති මාහ, න පරෙසං විය කම්මසංයොගෙ එව, තෙනෙව වක්ඛති-‘එවමඤ්ඤතෙ’ච්චාදි, බාහිරානං හි-‘නිමිත්තා කම්මෙන’’ (චං, 2-1-89) ඉති සුත්තං, තත්ථ කම්මෙන යොගෙ පයොජනා සත්තමීභවතීත්‍යත්ථො, අජිනම්හි හඤ්ඤතෙ දීපීතිදීපිනොහනනස්ස පයොජනං චම්මං, තස්ස දීපිනංහන්තීති කම්මෙන යො ගො, සුත්තෙ කම්මෙනාත්‍යවචනෙ පයොජනං වත්තුමාරභතෙ ‘න පනෙ’ච්චාදි.

以此“仅是因缘”，（作者）说即使没有与所作(kamma)的结合，第七格也会出现，不像他派那样仅在与所作结合时才用。因此（下文）将说：“如是思量”等。因为他派有经(sutta)云：“因缘于所作之结合”(nimittā kammena yoge)，其义为：在与所作结合时，第七格表示目的。例如“为皮而杀豹”(ajinamhi haññate dīpī)，杀豹的目的是皮革，为皮革而杀豹，此即与所作之结合。经中说“由所作”时，便开始说明其目的，如“然非”等。

34. යබ්භා

34. 所属

යස්ස කිරියාති යස්ස ගවාද්‍යත්ථස්ස සම්බන්ධිනී දොහනාදිකිරියා, කිරියන්තරස්සාති ගමනාදිකිරියන්තරස්ස, එතෙනාති ලක්ඛණන්ති එතෙන, තතො-ච්චස්ස විවරණං කිරියාවතාති, ‘‘කාලභාවෙසු චෙ’’ති (2-6-43) කච්චායනෙහි සුත්තිතං, තදාහ-‘කාලත්ථෙහි චා’තිආදි.

“‘谁之行为’(yassa kiriyā)是指，与牛等事物相关的挤奶等行为。‘另一行为’(kiriyantarassa)是指，行走等另一行为。‘以此’(etena)即‘以此特征’(lakkhaṇena)。其解释为‘由行为’(kiriyāvatā)。迦旃延(Kaccāyana)所造经(sutta)云：‘于时与状态亦然’(kālabhāvesu ca, 2-6-43)，故（注释）云：‘由时义者亦’等。

35. ඡට්ඨී

35. 第六

සාමිස්සරාදියොගෙ ඡට්ඨීසත්තමියො යථා සියුන්ති ‘‘සාමිස්සරාධිපතිදායාදසක්ඛිපතිභූපසුතෙහි ච ‘‘ඉති (2-3-39) ආරද්ධං පරෙහි, තදාහ-‘සාමි’ච්චාදි, අත්‍ර ච ජිනින්දබුද්ධිනා ‘‘සාම්‍යාදීනං භෙදෙනො පාදානං පරියායන්තරනිවත්‍යත්ථමිහ මා හොතු ගාමස්ස රාජා’’ති වුත්තං වාක්‍යමුපන්‍යස්‍ය හස්සාප්‍ය යුත්තත්තමුපදස්සයමාහ-‘සාමිස්සරෙ’ච්චාදි, කෙන නිවාරීයතෙ, න කෙනාපීත්‍යත්ථො, විසයවචනිච්ඡායං ‘ගාමෙ රාජා’ත්‍යපි භවිතබ්බමිත්‍යනෙනාහ, ‘‘ආයුත්තකුසලෙහ්‍යාසෙවාය’’මීති (2-3-40) ආරද්ධං, තදාහ-‘ආයුත්තෙ’ච්චාදි, ආසවා තප්පරතා, බ්‍යාවටො නියුත්තො, තත්ථෙදං සියා ‘‘ආසෙවායන්ති වක්ඛාමී ත්‍යවස්සං [Pg.114] වචනමිදමාරබ්භනීයමඤ්ඤථා ඊසංයුත්තෙපි ‘ආයුත්තො ගො සකටස්සා’ති පසජ්ජතී’’ත්‍යාසඞ්කිය නත්ථෙවෙතම්පි පයොජනන්ති දස්සෙතුමාහ-‘විනාපි’ච්චාදි, ‘‘සාමිස්සරා’’ත්‍යදිකං කච්චායනසුත්තං, තෙනෙවාති කච්චායනසුත්තෙ පසූතසද්දානන්තරං කුසලසද්දනිද්දෙසෙනෙව, ඉධාති මොග්ගල්ලානවුත්තියං. කච්චායනෙන ‘‘කම්මකරණ නිමිත්තත්ථෙසු සත්තමී’’ (2-6-40) ‘‘පඤ්චම්‍යත්ථෙ ච’’ (2-6-41) ඉති ච සුත්තිතං, තෙනාහ-‘කම්මෙ’ච්චාදි, ගහණස්ස බාහා විසයොති සම්බන්ධො, කච්චායනානං‘භික්ඛූසූ’තිආදීනි කම්මත්ථෙ උදාහරණානි, හත්ථෙසූතිආදීනි කරණත්ථෙ, කදලීසූති පඤ්චම්‍යත්ථෙ. ‘‘මණ්ඩිතුස්සුක්කෙසු තතියා චෙ’’ති (2-6-45) කච්චායනසුත්තං, තදාහ ‘පසන්නත්ථෙ’ච්චාදි, පසන්නත්ථෙති මණ්ඩිතත්ථෙ, උස්සුක්කත්ථෙති උස්සාහත්ථෙ.

在与主人等[词]的结合中，第六格和第七格[的使用]是这样的：“与主人、主宰、继承人、证人、担保人、后裔等[词结合时]”(2-3-39)是由他人所造，因此（作者）说“主人”等。于此，由胜者智(Jinindabuddhi)引述“为避免对‘主人’等词有不同的理解而产生歧义，此处不应[作如是说]，如‘村之王’”此句，并加以嘲笑，同时为显示其合理性而说：“在主人等[词]中……”。由谁所能阻止呢？义为：无人能阻止。此[句]是说：当意欲表述处所时，亦应作“于村中王”。“与勤奋、善巧[等词结合，表示]从事时”(2-3-40)是由[他人所]造，因此（作者）说“勤奋”等。从事(āsevā)即专注于彼(tapparatā)，已从事(byāvaṭo)即已受任(niyutto)。于此，可能会[有此疑问]：“我将说‘从事’，此句必须造，否则，即使是轻微的结合，如‘牛配于车’，亦会[不当]出现。”为消除此疑，显示即使没有此[句]亦无妨，故说“即使没有”等。“主人等”是迦旃延(Kaccāyana)的经。因此，即是在迦旃延经中“后裔”一词后，仅以对“善巧”一词的解释，此处即在目犍连(Moggallāna)的注释(vutti)中。迦旃延造经：“于所作、工具、因缘义中，[用]第七格”(2-6-40)及“亦于第五格义中”(2-6-41)，因此（作者）说“于所作”等。手臂是抓握的对象，这是其关系。迦旃延的“于诸比丘”等是所作义的例子，“于诸手”等是工具义的例子，“于诸芭蕉”是第五格义的例子。“在[表示]装饰、热衷[的词]中，也[用]第三格”(2-6-45)是迦旃延的经，因此（作者）说“于喜悦义”等。于喜悦义即于装饰义，于热衷义即于努力义。

36. යතො

36. 因为

විසුං කරණං නිද්ධාරණං, ජිනින්දබුද්ධාචරියෙන ‘‘කිමත්ථම්පුනරිදං වචනං යාවතා නිද්ධාරියමානො-වයවො සමුදායබ්භන්තරො, තත්ථ යදා සමුදායස්සා-ධිකරණත්තං වත්තුමිච්ඡීයතෙ, තදා සත්තමී සිද්ධාව, යථා රුක්ඛෙ සාඛාති, යදා ත්වවයවසම්බන්ධො තදා ඡට්ඨී, යථා රුක්ඛස්ස සාඛාති සච්චමෙතං පපඤ්චත්ථන්තු වචන’’න්ති වුත්තං, තඤ්චෙත මයුත්තන්තිදස්සෙන්තො ආහ-‘න සාලයො’ච්චාදිසූකයුත්තානිධඤ්ඤානි සූකධඤ්ඤානි, ආහිතා අවට්ඨිතා, ආධෙය්‍ය භූතාති වුත්තං හොති. යතොති ආහිතත්තකාරණා, තතොති යතො ජිනින්දබුද්ධිවචනමෙවමයුත්තං, තස්මා කාරණා. ‘පඤ්චමී විභත්තෙ’’ති (2-3-42) පාණිනීය සුත්තං, තදාහ-‘සමුදායතො’ච්චාදි, සුතතො සකාසා සීලං අතිසයෙන සෙය්‍යොති සම්බන්ධො, ‘‘නිද්ධාරණෙ ඡට්ඨී සත්තමීසු පත්තෙසු තදපවාදො, යං යොගො’’ති පරෙහාඛ්‍යායතෙ, තත්ථ තාව නිද්ධාරණමෙවෙත්ථ නත්ථි කුතො ඡට්ඨීසත්තමීනං තත්ථප්පවත්ති, යතො තාසං බාධනත්ථමිදමාරබ්භතෙති දස්සයමාහ-‘නාත්‍ර ජාත්‍යාදීහි’ච්චාදි, නහිච්චාදිනා ජාත්‍යාදීහි නිද්ධාරණාභාවං දස්සෙති, ජච්චාදීනන්ති නිද්ධාරණෙ ඡට්ඨී, කුතො න භවතිච්චාහ-‘ජච්චාදිසම්බන්ධෙනෙ’ච්චාදි, අතං බ්‍යපදෙසතොති සීලත්තාදිබ්‍යපදෙසාභාවතො, පුන නිද්ධාරණාභාවෙ හෙත්වන්තරමාහ-‘තුල්‍යානඤ්චෙ’’ච්චාදි[Pg.115]. සාධුනිපුණෙහි යොගෙ පූජායං ගම්මමානායං සත්තමී, තථා අසාධුයොගෙ, තථා පසිතඋස්සුක්කෙහි යොගෙ තතියාසත්තමියො, තථා ලොපන්තනක්ඛත්තසද්දා ච තෙන තෙන වචනන්තරෙන පාණිනියෙහි විහිතා, තං සබ්බං තංතංකාරකවචනිච්ඡායමෙව සාධෙතුං ‘මාතරි සාධු’ ඉච්චාදයො උදාහටා කෙසෙසු පසිතො පසත්තො, අවබද්ධොති අත්ථො, කෙසෙහි කරණභූතෙහි පසිතො භවති, කත්තුභූතෙහි වා පසිතො කතොති අත්ථො, ඵුස්සෙනින්දුයුත්තෙන ලක්ඛිතො කාලො සොයමිත්‍යභෙදෙන සම්බන්ධා ඵුස්සෙ, තෙන කරණභූතෙන.

分别开来即是拣别。胜者智阿阇梨(Jinindabuddhācariya)说：“此句何义？只要被拣别的部分是在整体之内，于此，当意欲说整体为所依时，第七格自然成立，如‘树上有枝’；而当[意欲说]与部分的关系时，则[用]第六格，如‘树之枝’。此诚然是为详尽解释而说。”为显示此说不当，（作者）说：“非稻谷”等。此中有芒的谷物即是须谷，已放入、已安住，是说已成所依物。“Yato”（因为）是由于已放入之故。“Tato”（所以）是由于胜者智的言论如此不当，因此之故。“于已分者[用]第五格”(2-3-42)是波你尼(Pāṇini)的经，因此（作者）说：“从整体”等。戒比所闻更为殊胜，这是其关系。“在拣别中，当第六格和第七格已得[使用]时，此为其例外规则，此即其用法”，他人如是解说。然而，此处根本没有拣别，第六格、第七格于此如何生起？为显示此[规则]是为遮止彼等而立，故说：“此处非由种姓等”。以“非”等显示不由种姓等拣别。“种姓等”是拣别中的第六格，为何不成立？（作者）说：“由与种姓等的关系”。因为没有戒等称谓。再于无拣别中说另一因：“且若为同等者”等。与善、巧[等词]结合，当恭敬义被理解时，[用]第七格；同样，与不善[等词]结合时[亦然]；同样，与沉迷、热衷[等词]结合时，[用]第三格和第七格；以及尾音脱落的星宿词，亦被波你尼派以彼彼经句所规定。为成就所有彼彼作用的言说意欲，而举出“于母为善”等例。“于诸发中沉迷”(kesesu pasito)义为耽著(pasatto)、系缚(avabaddho)。义为：以诸发为工具而沉迷，或以诸发为作者而沉迷。“于弗沙星”(phusse)，因“此即是以与月结合的弗沙星为特征的时间”作无差别关联，故以其为工具。

37. පඨමා

37. 第一格

පඨමාත්ථමත්තෙති එත්තකෙ වුත්තෙපි වාක්‍යත්ථො පදත්ථො වා න විඤ්ඤායතෙ නාමග්ගහණානුවත්තිතොති දස්සෙතුමාහ-‘ද්වෙද්වෙකානෙකාදි සුත්තතො’තිආදි, නාමෙනාත්ථො පටිපාදියමානො නාමසඞ්ඛාතෙ-ත්තනි අභිධෙය්‍යත්තෙනාජ්ඣාරොප්‍ය පටිපාදයත්‍යනපෙක්ඛිත විභත්තිවිසෙසන්ති ආහ-‘අභිධීයති’ච්චාදි, පකතිරූපෙනාති නාමෙන, තස්ස අභිධෙය්‍යස්ස, මත්තසද්දස්සාතිආදිනා සාමඤ්ඤන්තීදං මත්තසද්දස්සත්ථවචනන්ති දස්සෙති, ඉදං වුත්තං හොතීති නාමස්සාභිධෙය්‍යමත්තෙති ඉමිනා ඉදං වක්ඛමානං වුත්තං හොති. ‘‘පාටිපදිකත්ථලිඞ්ගපරිමාණවචනමත්තෙ පඨමා’’ති (2-3-46) ලිඞ්ගාදීසු භෙදෙන පඨමාවිධානම්පටිපන්නා, තදාහ-‘ලිඞ්ගපරිමාණෙ’ච්චාදි, ලිඞ්ගං ඉත්ථිපුන්නපුංසකානි, පරිමාණං පරිච්ඡෙදො, සඞ්ඛ්‍යා එකත්තබහුත්තානි, තබ්බන්තොපි සද්දත්ථොඑවාති ලිඞ්ගාදිවන්තොපි සරූපා බ්‍යතිරිත්තො සද්දත්ථො එව, උච්චත්තනීචත්තසාමඤ්ඤම්පුරොධාය පවත්තියා උච්චනීචසද්දෙහි පඨමා හොතෙව, තංයුත්තස්සාපි සද්දත්ථභාවතො ‘උච්චං ඝරානි’ත්‍යාදීනිපි උච්චත්තං ගුණං නිමිත්තං කත්වා සොයමිත්‍යභෙදසම්බන්ධ ඝරෙසු වත්තන්තීති. පලම්බතෙ අජ්ඣාගච්ඡතිත්‍යාදො ‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං’’ති (2-119) ලොපවිධානසාමත්ථියා පාදීහ්‍යනත්ථකෙහිපි පඨමා සිද්ධායෙව.

“第一格仅表义”——即使说了这么多，句义或词义仍未被理解。为了显示其依循名相之取用，故说“从‘二、二、一、多等’经”等。当以名称诠释意义时，将意义作为所诠释者，安立于名为“自性”的名称中而进行诠释，不依赖于格的特殊性，故说“被诠释”等。以其自然形式，即以名称；其所诠释者，以“仅”等词显示其共相，此即“仅”词之义说。此意为：以“名称仅为所诠释者”此句，此即将说明者已被说明。“第一格仅用于词干义、性、量、数”(2-3-46)——在性等中，第一格的规定是分别进行的，故说“在性、量”等。性即阴性、阳性、中性；量即限定；数即单数、复数。即使带有词尾，词义亦然；即使带有性等，其自性亦不异于词义。为了将高低之共性置于前方而使用高低等词，第一格即成立，因为与此相连者亦是词义。故“高屋”等（词）亦以高之属性为标志，以“此即彼”之无差别关联而用于房屋。在“palambate”(悬挂)、“ajjhāgacchati”(前来)等（词）中，凭借“所有无数量者”(2-119)之省略规则的能力，即使在无义的词首中，第一格亦已成立。

38. ආමන්ත

38. 呼格

අභිමුඛං කත්වාතිආදිනා යොගාරම්භස්ස ඵලං දස්සෙති, නාමත්ථෙති [Pg.116] සද්දත්ථෙ, පදතොති ආමන්තණාධිකඅත්ථමත්තප්පකාසකපදතො, හොන්ති චෙත්ථ…

以“作面向”等（词）显示连接(yoga)开始之果。“在名称义中”即在词义中。“从词”即从仅表呼格额外义的词。在此有（此等）……

සිද්ධස්සාභිමුඛීකාර, මත්තමාමන්තණං සියා;

අත්ථො කතාභිමුඛො හි, ක්‍රියායං විනියුජ්ජතෙ;

ආමන්තණං න වාක්‍යත්ථො, පදතොව පතීතිතො;

නත්ථෙවාමන්තණං ලොකෙ, විධාතබ්බෙන වත්ථුනා;

තං යථා භව රාජෙති, නිප්පන්නත්ථො භවෙති ච.

使已成者面向，此即呼格；义既已面向，乃用于行动。呼格非句义，由词即显现；世间无呼格，用于待成之事。譬如“成为王吧”，而“是”则义已成。

සිද්ධස්සාති දෙවදත්තත්තාදිනා සිද්ධස්ස, අත්ථොති දෙවදත්තාදි, කතං ආභිමුඛ්‍යං සමාධානං යෙනාති විග්ගහො, ක්‍රියායං විනියුජ්ජතෙ ගච්ඡ භුඤ්ජාති, ආමන්තණං නත්ථි… ඉදානි විධීයමානත්තෙනාලද්ධසත්තිකස්සාභිමුඛයිතුමසක්කරූපත්තා, විධාතබ්බෙනාති නිප්ඵාදෙතබ්බෙන.

“Siddhassa”（已成者）是指以提婆达多(Devadatta)等（为例）的已成者。“Attho”（义）是指提婆达多等。“katābhimukho”（已作面向者）的分解为“kataṃ ābhimukhyaṃ yena”，意为“samādhānaṃ”（专注）。被用于行动，如“去”、“吃”。呼格不存在……因为正在被规定者尚未获得实体，无法使其面向。“Vidhātabbena”（以应被规定者）即“nipphādetabbena”（以应被完成者）。

39. ඡට්ඨී

39. 第六

කිරියාකාරකෙච්චාදිවුත්තිගන්ථස්ස අත්ථසංවණ්ණනං කත්තුමාරභතෙ ‘එකායං සම්බන්ධො නාමෙ’ච්චාදි, කිරියාය කාරකෙහි ච නිප්ඵාදිතොති ඉමිනා සම්බන්ධස්ස කිරියාකාරකසම්බන්ධ පුබ්බකත්තමාහ, තතොයෙවායං නාකස්මීකොති න යෙසංකෙසඤ්චි ද්වින්නං භවති, විසිට්ඨානංයෙව තු ද්වින්නං භවතීත්‍යතිප්පසඞ්ගාභාවො, කිරියාකාරකසම්බන්ධපුබ්බකො හි කාරකෙහි අඤ්ඤො සස්සාමිභාවාදිකො සම්බන්ධො, තථා ච වුත්තං–

为作《作与作者等语篇》(Kiriyākārakeccādivuttigantha)之义释，（作者）以“此谓一种关系”(ekāyaṃ sambandho nāma)等句开始。通过“由作与作者所完成”(kiriyāya kārakehi ca nipphādito)此言，说明了此关系是以作与作者之关系为前导的。由此可知，此关系并非偶然，亦非于任何两者之间皆有，而仅于特定的两者之间存在，故避免了过度推论之过。因为，主仆关系(sassāmibhāva)等关系，是异于作者的，且以作与作者之关系为前导。如是所说——

‘‘සම්බන්ධො කාරකෙහඤ්ඤො, ක්‍රියාකාරකපුබ්බකො;

සුතායමස්සුතායංවා, ක්‍රියායං සො-භිධීයතෙති.

“关系异于作者，以作与作者为前导；于作已闻或未闻，彼皆被指称。”

තත්ථ අස්සුතායං කිරියායං ‘රඤ්ඤො පුරිසො’ච්චාදො කිරියා කාරකසම්බන්ධපුබ්බකො-ඤ්ඤො එව සස්සාමිභාවාදිකො සම්බන්ධො පතීයතෙති, ‘සරති රජ්ජස්ස’ත්‍යාදො තු සුය්‍යමානෙ කිරියාසද්දෙ, එත්ථ පන සන්තමපි කම්මං වත්තුමනිච්ඡිතං, විසෙසනභාවොයෙව සරණම්පති රජ්ජස්ස පටිපාදීයතෙ’රජ්ජසම්බන්ධිසරණ’න්ති, කිරියාකාරක සම්බන්ධො හි සබ්බත්ථ වත්ථුට්ඨිතිවසෙනෙවත්ථි, තන්නිමිත්තො ච සස්සාමි භාවාදි, තත්ථ සස්සාමිභාවවිවච්ඡායං විජ්ජමානොපි කිරියාකාරක සම්බන්ධො [Pg.117] න වත්තුමිච්ඡිතො, යථා ‘අනුදරා කඤ්ඤා’ති, සො චායං සම්බන්ධො සස්සාමිභාවජඤ්ඤජනකභාවා-වයවාවයවවිභාවාදිලක්ඛණො බහුවිධොති වෙදිතබ්බො, තත්ථ සස්සාමිසම්බන්ධෙ රඤ්ඤො පුරිසො, ජඤ්ඤජනකසම්බන්ධෙ නිග්‍රොධස්ස බීජං, අවයවාවයවිසම්බන්ධෙ රුක්ඛස්ස සාඛා, ඉදානි සම්බන්ධස්සෙතස්ස කිරියාකාරකසම්බන්ධසඤ්ජාතත්තං යථායොගමඤ්ඤත්‍රාප්‍යවගමයිතුං කිඤ්චි උදාහරණමාහ-‘තථා හි’ච්චාදි, පරිපාලනකිරියාකතො නෙසං සම්බන්ධොති ඉමිනා පරිපාල්‍යපරිපාලනලක්ඛණො-යං සම්බන්ධොති දස්සෙති, සා අයම්පරි පාලනලක්ඛණා කිරියා සම්බන්ධමස්සෙදම්භාවහෙතුං ජනයිත්වා නිවත්තති, අත්ථප්පකරණාදිනා ත්විමාය කිරියායායං සම්බන්ධොති විසෙසො වසීයතෙ, න ඡට්ඨියා විසෙසාවගමනෙ සාමත්ථියං… තස්සා සබ්බත්ථෙකරූපත්තා, සුය්‍යමානෙ එව වා කිරියාසද්දෙ කාරකභාවස්ස හෙතුනො වචනිච්ඡායාභාවෙ අස්සෙදම්භාභාවසඞ්ඛාතස්සෙව ඵලස්ස වත්තුමිච්ඡිතත්තා තථෙව සම්බන්ධො ජාතො ඡට්ඨියාභිධීයතෙ ‘රජ්ජස්ස සරතී’ති, වුත්තං හි–

于此，于作未闻时，如“国王之人”(rañño puriso)等句，所了知者，是主仆关系(sassāmibhāva)等关系，此关系异于作者，且以作与作者之关系为前导。至于“忆念王国”(rajjassa sarati)等句，于作词已闻时，此处虽有作业(kamma)，然不欲言说，仅阐明王国之于忆念的限定关系，即“与王国相关的忆念”(rajjasambandhisaraṇa)。作与作者之关系，实依事物之状态而普遍存在，主仆关系等则以此为缘。于此，若欲言说主仆关系，则虽有作与作者之关系，亦不欲言说，犹如“细腰之女”(anudarā kaññā)。当知此关系有主仆关系、所生能生关系(jaññajanakabhāva)、部分整体关系(avayavāvayavibhāva)等多种差别。其中，主仆关系如“国王之人”；所生能生关系如“榕树之种”(nigrodhassa bījaṃ)；部分整体关系如“树之枝”(rukkhassa sākhā)。今为令于他处亦能相应了知此关系由作与作者之关系所生，举数例而言“诚然”(tathā hi)等。以“彼等之关系由守护之作而成”此言，显示此关系乃守护与被守护之相。此具守护之相的作，在产生此所属关系(assedambhāva)之因后即止息。然通过义理、语境等，“此关系源于此作”这一特定含义得以确定，第六格自身无力显示差别，因其于一切处皆同形。或于作词已闻时，因无意言说作为原因的作者状态，而欲言说名为“所属状态”(assedambhāva)之果，故而生起的关系即以第六格表述，如“忆念王国”(rajjassa sarati)。诚如所言——

ජනයිත්වාන සම්බන්ධං, ක්‍රියා කාචි නිවත්තති;

සුය්‍යමානෙ ක්‍රියාසද්දෙ, සම්බන්ධො ජායතෙ ක්වචීති.

“某作于产生关系后，即告止息；当听闻作词时，关系有时而生。”

පරිපාලයතීති පුරිසම්පරිපාලයති, තතො පාලනාදිකා උපකාර සභාවා කිරියාද්වින්නම්පි තෙසං සම්බන්ධිනී භවති, රඤ්ඤා හි කාරියමානා තංසම්බන්ධිනීපුරිසවිසයත්තාවපුරිසයොගිනීත්‍යුභින්නම්පිකිරියාසම්භවති, තතොයෙවතස්සා උභයසම්බන්ධිනියා කිරියාය සම්භවෙඅස්සෙදන්ති බුද්ධියා හෙතුභූතස්ස අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛසභාවස්ස සම්බන්ධස්ස භාවතො කිරියාජනිතත්තමස්ස, අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණො… සබ්බථා නිරපෙක්ඛත්තෙ සම්බන්ධාභාවා, සම්බන්ධි බුද්ධිසබ්භවස්සාති සම්බන්ධීසු රාජපුරිසාදීසු අස්සෙදන්ති එවම්පවත්තාය බුද්ධියා සබ්භවස්ස. පරෙසං විය ‘‘ගුණෙ ඡට්ඨී’’ති වචනන්තරාභාවෙ උභයත්ථපි (චෙත්ථ) ඡට්ඨිප්ප- සඞ්ගොති බොධෙතුමාහ-‘නනු චෙ’ච්චාදි, සච්චන්ති යථා වුත්තං චොදනමබ්භුපගම්ම චොදකම්පති යථාවුත්තං සම්බන්ධරූපං තතො-ඤ්ඤත්‍රාප්‍යුපසං හරිත්වා [Pg.118] තත්ථ ඡට්ඨිප්පසඞ්ගං චොදෙතුමාහ-‘දෙවදත්තො’ච්චාදි, අථෙව මිච්චාදිනාසතීපිඅඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණෙ සම්බන්ධෙ වචනිච්ඡායෙවෙත්ථ කාරණන්ති චොදකාධිප්පායමත්‍රොපනෙත්වා තදෙව විසෙසතො ඡට්ඨියා අභාවෙ සමුපනෙතුං‘යජ්ජෙවමිහාපි’ච්චාදිකමාහ, තත්ථ අථාති චොදකාධිප්පායප්පකාසනාරම්භෙ නිපාතො, එවං වත්තබ්බන්ති එවං යදිපිච්චාදිනා වක්ඛමානනයෙන වත්තබ්බං, පටිපාදෙතබ්බතායාත්‍යාදිනා ඉදන්දීපෙති ‘‘විසෙස්සං විධෙයතාය න පරාධීනන්ති අප්පධානභාවතො බ්‍යතිරිච්චතෙ තතො-ත්තනිට්ඨමෙව, න රූපන්තරම්භජති‘පුරිසස්සෙ’ති, විසෙසනන්තු රාජාදිකං තදඞ්ගතායානුවදියමානමප්පධානත්තා කාරකරූපතො බ්‍යතිරිච්චතෙ, තතො රූපන්තරං භජති ‘රඤ්ඤො’ති, තතො බ්‍යතිරෙක ලක්ඛණො සම්බන්ධො හොති, එකස්ස සම්බන්ධිත්තාසම්භවා වත්ථුතො ද්විට්ඨො විසෙසනගතත්තෙන පතීයතෙ තතො ඡට්ඨී විසෙසනමෙවානුධාවති පතීතිවිසයෙ සද්දප්පවත්තී’’ති, යො හි විකප්පනං විසයො සො සද්දානන්ති, අතොයෙව සම්බන්ධො නියමෙන විසෙසනභෙදමනුවිදධාති… වත්ථුතො ද්විට්ඨස්සාපි තග්ගතත්තෙන පතීතියා යථා භාතූනං ධනන්ති, නාවස්සම්භාතූනං ධනන්තිච්චෙව භවති, තථා සත්‍යපි විසෙස්ස භෙදෙ විසෙසනගතමෙව භෙදමනු(විදධා)ති ‘දෙවදත්තස්ස අස්සා’ති, තදෙතං සබ්බං විසෙසනගතත්තෙන සම්බන්ධපතීතිතො-වකප්පීයතෙ, විසෙස්සගතත්තෙනාපි තප්පතීතියං නියමෙන තග්ගතභෙදානුවිධානං සියා විසෙසනගතභෙදානුවිධානමිව, ද්විට්ඨත්තන්තු වත්ථුතො න විරුජ්ඣතෙ, වත්තුපටිබද්ධමෙව ච ද්විට්ඨත්තං මනසිකත්වා තංවාදීහි ද්විට්ඨො සම්බන්ධොභිධීයතෙ, අතොයෙවායං බ්‍යතිරෙකවිභත්ති (යාගම්‍යතෙ)… බ්‍යතිරිච්චමානවිසෙසනභූතසම්බන්ධිගතබ්‍යතිරෙකලක්ඛණසම්බන්ධාභි- ධානප්පවත්තිතොති, නීලාදිවිසෙසනන්තු පරත්ථත්තෙනාප්පධානම්පි න කාරකභාවතො බ්‍යතිරිච්චති… නීලාදිසද්දෙනුප්පලාදිදබ්බාභිධානතො, යථා ‘නීලමුප්පලම්පස්ස, නීලෙනුප්පලෙන ඨිතං, නීලස්සුප්පලස්ස ගන්ධො’ති, යදා තු න විසෙස්සපවත්ති තදා බ්‍යතිරිච්චතෙව ‘නීලස්ස ගුණස්ස උප්පලන්නිස්සයො’ති කාරකභාවලක්ඛණා පධානභාවා බ්‍යතිරිච්චතෙ එව නීලාදි, තතො විසෙසනමෙවානෙකප්පකාරතායාව තිට්ඨතෙ, තතො විසෙ- සනං [Pg.119] කිඤ්චිදෙව කාරකරූපතො පධානභාවා බ්‍යතිරිච්චතෙති විසෙසන මත්තෙනාපි සෙසං සබ්බං තථා සියාති නාසඞ්කනීයන්ති.

“他保护”(paripālayati)意指“他保护那个人”(purisaṃ paripālayati)。由此，保护等具有助益性质的行为，与两者（保护者和被保护者）都相关联。例如，国王所做的行为，因其涉及与国王相关的人，故此行为与两者都可能相关。正因为如此，当存在与两者都相关的行为时，由于存在以“此属于彼”(assa edanti)之认知为因的、具有相互依赖特性的关联(sambandha)，且此关联是由行为产生的，故其特征是相互依赖。若完全没有依赖，则无关联。“关联之认知存在”(sambandhi buddhisabbhavassa)意指在国王与臣民等相关者中，“此属于彼”的认知以这种方式产生。如同其他学派所言，若无“于性质当用第六格”(guṇe chaṭṭhī)之类的其他规则，则第六格(chaṭṭhī)将适用于两者（性质和具性质者）。为了阐明此点，作者说：“难道不是吗？”(nanu ce)等等。“确实如此”(saccanti)意指接受所提出的诘难。诘难者(codaka)于是将所说的关联形式应用于其他地方，并为了提出第六格在此处应用的异议，他说：“提婆达多的……”等等。因此，即使存在以相互依赖为特征的关联，表达的意愿才是此处的原因。将诘难者的意图引至此处，并特别为了确立第六格的缺失，作者说：“如果此处也是如此……”等等。此处，“atha”是开始阐明诘难者意图的不变词。“应如是说”(evaṃ vattabbaṃ)意指应以“如果如此”(yadipi)等方式，按照将要阐明的方法来说明。通过“应被确立”(paṭipādetabbatāyā)等，此点得以阐明。“被修饰语(visessa)，因其在被述说性上不依赖于他者，故与非主要性(appadhānabhāva)相区别，从而保持其自身形式，不呈现‘人的’(purisassa)等其他形式。然而，修饰语(visesana)，如‘国王’(rāja)等，当作为附属成分被述及时，因其非主要性而与作用者(kāraka)形式相区别，从而呈现‘国王的’(rañño)等其他形式。因此，关联是以区别为特征的。由于单一事物无法成为关联者，故其本质上是双重的，且被感知为存在于修饰语中。因此，第六格仅随修饰语而变，词语的使用则随感知到的意义而变。”凡是构想的对象，皆是词语的（对象）。因此，关联必然遵循修饰语的区别。尽管本质上是双重的，但它被感知为存在于修饰语中，例如“兄弟们的财富”(bhātūnaṃ dhanaṃ)，但此并非必然仅是如此。同样，即使被修饰语存在区别，所遵循的也是存在于修饰语中的区别，如“提婆达多的马”(devadattassa assā)。所有这些都是从关联被感知为存在于修饰语中来理解的。如果它被感知为存在于被修饰语中，那么存在于被修饰语中的区别也必然会遵循，就像存在于修饰语中的区别被遵循一样。然而，本质上的双重性并不矛盾。那些论述者在心中思量了依附于事的双重性后，将关联描述为双重的。因此，这种别异格(byatirekavibhatti)之所以被使用，是因为它表达了一种以区别为特征的关联，这种关联存在于作为被区别的修饰语的关联者中。然而，像“蓝色”(nīla)等修饰语，即使因其依附于他者而非主要，但并不与作用者(kāraka)的性质相区别，因为“蓝色”等词语也指称“莲花”(uppala)等实体。例如：“看那朵蓝色的莲花”(nīlaṃ uppalaṃ passa)，“他带着蓝色的莲花站立”(nīlena uppalena ṭhitaṃ)，“蓝色莲花的香气”(nīlassa uppalassa gandho)。但是，当没有提及被修饰语时，它就确实是区别的，例如“蓝色的性质依附于莲花”(nīlassa guṇassa uppalaṃ nissayo)。“蓝色”等词语与以作用者性质为特征的主要性相区别。因此，修饰语本身以多种形式存在。所以，不应怀疑，如果某个修饰语因其主要性而与作用者形式相区别，那么所有其他的修饰语也仅仅因为是修饰语而会如此。

ද්වෙපීති රාජපුරිසා ද්වෙපි, තතියෙ ගෙහසඞ්ඛාතෙ සම්බන්ධිනී. සහයුත්තම්පටිච්ච එවන්ති ඉමිනා පුරිසස්ස අප්පධානත්තමෙව දීපෙති, අභිමතාති පාණිනියානං සුත්තන්තරෙන අභිමතා, යතො ඡට්ඨීය-මත්තනො මතෙ සම්බන්ධනිස්සයා, තෙනාහ- ‘සම්බන්ධමෙවි’ච්චාදි, සම්බන්ධො චෙත්ථ මාතු සරණානමවට්ඨානාදිකිරියානිමිත්තොති කෙචි, අඤ්ඤෙ තු සරණස්ස කිරියාරූපත්තා කිරියන්තරමන්තරෙනෙව දබ්බෙන සම්බන්ධොපපත්තිමාහුයථා ද්වින්නං ජතුකතො සංසිලෙසො, ජතුනො තු කට්ඨෙනාත්තනායෙව, න ජත්වන්තරකතො සංසිලෙසොති. පරෙසං තතියත්ථෙ දුතියත්ථෙ ච කිතකප්පයොගෙ ඤ්ඤත්‍රාපි (පඤ්චම්‍යත්ථෙ) සත්තම්‍යත්ථෙ ච (‘‘ඡට්ඨී චා’’) ති (2-6-20) දුතියා පඤ්චමීනඤ්චා’’ති (2-6-29) ච සුත්තන්තරෙහි ඡට්ඨීතිමතා, තස්සාපි වත්තිච්ඡාතොව සාධිතභාවං දස්සෙතුමාහ-යථාචෙත්ථාතිආදි, එත්ථාප්‍යාදො උදාහරණද්වයෙ සුත්තන්තරමන්තරෙන සම්පදානත්තාභාවා සම්බන්ධවචනිච්ඡායමෙව පරෙසම්පි ඡට්ඨී, තෙනාහ-‘එත්ථා’තිආදි, බහුලන්තීමස්ස අත්ථං දස්සෙති ‘යථා දස්සන’න්ති, අවිසංවාදකාලොකස්සත්‍යාදිකං කම්මෙ උදාහරණං, පඤ්චම්‍යත්ථෙ පන වත්තිච්ඡාතොව සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්සාත්‍යාදීනි උදාහරණානි වෙදිතබ්බානි.

“两者”(dvepi)即国王与臣子两者，在名为“家”(geha)的第三个相关者中。通过“与……连用”(sahayuttaṃ paṭicca)等（表述），此（句）仅表明了臣子的非主要性。“所认可的”(abhimatā)是指为波你尼(Pāṇini)学派通过另一经文所认可的，因为在他自己的观点中，第六格(chaṭṭhī)是依存于关联的，因此他说：“唯有关联”(sambandhameva)等等。此处的关联，有些人认为是忆念母亲等行为所致；另一些人则说，由于忆念本身即是行为形式，因此无需通过其他行为，（忆念）与实体之间关联即能成立，如同两块树脂的黏合，而树脂与木头的黏合是其自身（的作用），并非由另一块树脂所黏合。其他学派则认为，根据“chaṭṭhī ca…”(2-6-20)和“dutiyā pañcamīnañca…”(2-6-29)等其他经文，在与动词派生词连用时，除了第三格和第二格的意义外，在第五格和第七格的意义上，也使用第六格。为了表明此（用法）也是由（言说者）表达的意愿所确立，他说：“又如此处”(yathā cettha)等等。在此最初的两个例子中，由于没有其他经文规定（此处）有与格的意义，因此其他学派也仅是出于表达关联的意愿而使用第六格，因此他说：“在此”(ettha)等等。他通过“如所见”(yathā dassanaṃ)来阐明“多方面”(bahulaṃ)一词的意义。“真实不虚的时节、光明”等是业(kamma)的例子。在第五格的意义上，则应知“众人惧怕刑罚”(sabbe tasanti daṇḍassa)等例子，皆是出于（言说者）表达的意愿。

40. තුල්‍ය

40. 相等

අනභිමතාති ‘තුල්‍යත්ථෙහ්‍යතුලොපමාහි තතියාඤ්ඤතරිස්ස’න්ති (2-3-72) සුත්තෙන තුලොපමාහි අඤ්ඤෙහි තුල්‍යත්ථෙහි යොගෙ තතියාය විධීයමානත්තා පාණිනියානං අනභිමතා, යස්මා සදිසා භාවා තෙසං නොපමාති ‘අජ්ජුනස්ස තුලා නත්ථී’ත්‍යාදිකමුච්චතෙ, තස්මා එවං යථාවුත්තනයෙනාති තදෙවන්තීමස්ස අත්ථො වෙදිතබ්බො, තදෙවන්ති වා නිපාතසමුදායො යථාවුත්තනිදස්සනත්ථො, තුල්‍යෙසූති සදිසෙසු, තථාවුත්තාති අජ්ජුනස්සතුලානත්ථීත්‍යාදිනා තෙන පකාරෙන වුත්තා.

“不被认可”(Anabhimatā)：根据经文“与具有同等意义的词连用时，除了‘tulā’(等同)和‘upamā’(比拟)之外，(可)用第三格”(tulyatthehyatulopamāhi tatiyāññatarissaṃ, 2-3-72)，规定了第三格与除了‘tulā’和‘upamā’之外的具有同等意义的词连用，这不为波你尼(Pāṇini)派所认可。因为在他们看来，相似的事物之间不存在比拟，所以才说出“阿周那(Arjuna)没有匹敌”(ajjunassa tulā natthī)等语。因此，“tadevantīmassa”的意思应被理解为“如是，如前所述”。或者，“tadevanti”是一个不变词的集合，意为“如前所示的例子”。“tulyesūti”即“在相似的事物中”(sadisesu)。“tathāvuttāti”即以“阿周那没有匹敌”等那种方式所说。

41. අතො

41. 因此

සුත්තෙ [Pg.120] ‘අතො’ති වුත්තං ‘අකාරන්තතො’ති කථං වුත්තීති ආහ ‘අතො’තිආදි, ආදෙසා හොන්තීති සෙසො, යකාරානංයෙව සියුං… ආඑආදෙසානමෙකවණ්ණත්තා, ලොපෙ කතෙති ඔකාරස්ස ලොපෙ කතෙ, තන්නෙති යථාවුත්තං ධචාද්‍යප්පටික්ඛිපති, පටික්ඛෙපෙ කාරණමාහ-‘පරලොපස්සා’තිආදි, කාරණන්තරං වත්තුමාරභතෙ ‘කිඤ්චා’තිආදි, නිච්චම්පරලොපොව සියා, න පුබ්බලොපොපි ආගමප්පයොගානුකූල්‍යෙනාතිපි සක්කා වත්තුන්ති ආහ-‘නචා’තිආදි, නිච්චම්පරලොපොයෙවාති න ච සක්කා මන්තුන්ති සම්බන්ධො, එවං සන්තෙත්‍යාදිනා තත්ථ විරොධමාහ, අතොසම්භවාති ආදෙසාකාරතො සම්භවා, ඣිස්සාකාරවිධානං ‘‘යොසු ඣිස්ස පුමෙ’’ති (2-93) එතදෙවපයොජනන්තිආදිනා වුත්තප්පයොජනාභාවෙ කාරණමාහ-‘අනිට්ඨත්තා’ති, අනභිමතත්තාති අත්ථො, පයොජනාභාවානභිමතත්තමෙව දස්සෙසුමාහ-‘එතදත්ථමෙවා’තිආදි, ඉමස්සාති ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’තී මස්ස සුත්තස්ස, ඣිස්මාත්වෙවාති ‘ඣිස්මා’ ඉති එතාදිසං සුත්තමෙව, ඣිස්මා යොනං ටාටෙතිවාති ‘‘ඣිස්මා යොනං ටාටෙ’’ති සුත්තං වා, අතොති ‘අතො’ ඉති සුත්තං, තාදිසස්සපයොගස්සාති අග්ගා, අග්ගෙ ඉති පයොගස්ස.

经中说“ato”，为何(注释)说“akārantato”(从以-a结尾的词)？答曰：“ato”等。应补充“是替代”(ādesā honti)。(替代)应该只对y音等……因为a、e等替代是单音节。当省略时，即当o音被省略时。“tanne”不排斥如前所述的dh等音。他说明排斥的原因，(即)“因为后音省略”等。他开始说另一个原因，(即)“何况”等。应该总是后音省略，而不是前音省略。虽然也可以说“根据增音的用法”，但(经中)说“naca”(并且不)等来否定。其关联是：“总是后音省略”是不可认为的。他用“evaṃ sante”(这样的话)等来指出其中的矛盾。“atosambhavā”即“从替代的a音产生”(ādesākārato sambhavā)。对于所说的用途，即为`jhi`规定`a`音，如“在阳性中，`jhi`之后……”(yosu jhissa pume, 2-93)等，在(此用途)不存在的情况下，他说明原因是“不理想”(aniṭṭhattā)，意思是“不被认可”(anabhimatattā)。为了表明“没有用途就是不被认可”，他说“etadatthameva”(正是为此目的)等。“imassa”即经文“ato yonaṃ ṭāṭe”的。“jhismātveva”即只是像“jhismā”这样的经文。或者“jhismā yonaṃ ṭāṭeti”即经文“jhismā yonaṃ ṭāṭe”。“ato”即经文“ato”。“tādisassa payogassa”即“aggā”、“agge”这样的用法。

42. නීනං

42. 论`ni`格

යස්මා එකමෙව රූපමුදාහටං, තස්මා රූපාරූපානි රූපෙරූපානීති භෙදො වෙදිතබ්බො, තෙන හි බහුවචනෙ පඨමාදුතියාසු ‘අට්ඨීනී’ති එකමෙව රූපමුදාහටන්ති දස්සෙති.

因为只举出了一个词形为例，所以应当了知`rūpārūpāni`与`rūperūpāni`的区别。确实，由此表明，在复数的第一格和第二格中，(作者们)只举出`aṭṭhīnī`这一个词形为例。

44. සස්සාය

44. 为庄稼

සුඤිති ඤකාරො කිමත්ථොති ආහ-‘ඤකාරො’තිආදි, අසති හි ඤකාරෙ‘ඤානුබන්ධො’ති ඤකාරෙන විසෙසනෙන සුකාරො න විසෙසී යෙය්‍ය සතියෙව තස්මිං තෙන සො විසෙසීයෙය්‍ය, තස්මා ‘‘ඤකානුබන්ධාද්‍යන්තා’’ති සුත්තෙ ‘ඤකානුබන්ධා’ති විසෙසනං [Pg.121] විසෙසනභාවො අත්ථො පයොජනං යස්ස සො විසෙසනත්ථො, බහුලං වචනෙනානභිමතමනවසෙසං වවත්ථාපීයතීති වුත්තියං ‘‘භිය්‍යො’’ත්‍යාදිකමුපදිට්ඨන්ති දස්සෙතුමුපක්කමතෙ ‘සාමඤ්ඤෙනා’තිආදිනා, ඡට්ඨී භවතීති (සෙ)සො, නනුච අත්ථසද්දෙනාඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ කථං චතුත්ථ්‍යත්ථො-වසීයතීති වුච්චතෙ, චතුත්ථීඑකවචනෙ අත්තත්ථ’න්ති එත්ථ සද්ධම්මසවනාදිකමත්තනිමිත්තන්ති යො-ත්ථො, සො චත්ථො-ඤ්ඤ පදත්ථෙපි, තස්සා-ඤ්ඤපදත්ථභූතස්සාපි අත්තා අත්ථො පයොජනම්භවති නිමිත්තභාවෙනාති නාත්ථභෙදොති ත එත ඉමවජ්ජිතානං සබ්බාදීනන්ති ත එතඉමසද්දෙහි එව වජ්ජිතානමඤ්ඤෙසං සබ්බාදීනං, පටිසිද්ධෙසුපි කස්සචි ආදෙසො දිස්සතීති දස්සෙතුමාහ‘තසද්දස්ස චා’ති.

“ñakāro”(ñ字)有何义？答曰：“ñakāro”等。因为若无ñ字，则su字便不能在“ñānubandho”(与ñ相连)中被ñ这个限定字所限定；唯有当它存在时，才能被其限定。因此，在经“ñakānubandhādyantā”中，“ñakānubandhā”作为限定词，其限定性即是其义利。为示在注疏(vutti)中，由“bahulaṃ”(多种)一词可确立未经认可及无余者，故说“bhiyyo”(更多)等，并以“sāmaññenā”(一般而言)等开始论述。第六格(chaṭṭhī)形成，此为其余。又，于以“attha”(义)一词构成的依主释中，如何确定第四格义呢？答曰：于第四格单数“attattha”(为己)中，其义为“听闻正法等是为己之因”，此义亦存于依主释之他词义中。因为，对于已成为他词义者而言，“自己”(attā)亦通过作为原因而成为其义利，故义无别。“ta、eta、ima之外的sabba(一切)等词”，意即除ta、eta、ima这些词之外的其它sabba等词。为示即便在被禁止者中，亦见有某词的替代，故说“以及ta词”。

45. ඝප

45. Ghapa

ඉත්ථියා වධුයාති පසඤ්ඤානමී ඌනමුදාහරණානි.

“itthiyā”(女人的)、“vadhuyā”(新妇的)等是ghapa类名词的长ī和长ū的例子。

46. ස්සාවා

46. ssā vā (或是她的)

ඝපසඤ්ඤෙහීති ඉදං තෙතිමාමූහි තීමස්ස අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙන වා විසෙසනං දට්ඨබ්බං, වුත්තියං කතන්ති ආදිකං කත්තාදිප්පකාසනත්ථං කතං, තායාති සබ්බත්ථ විකප්පොදාහරණං.

“Ghapasaññehi”一词，应被视为“tīmassa”的限定词，此限定关系或通过与“tetimāmūhi”构成依主释(aññapadatthasamāsa)，或直接成立。在注疏中，“katanti”等词是为了表明作者等而作。“tāyā”等在各处都是选择的例子。

47. නම්හි

47. 于namhi时

‘‘ආගමා තග්ගුණීභූතා තග්ගහණෙන ගය්හන්තී’’ති පරිභාසා වචනමෙතං තත්ථ තග්ගුණීභූතාති තස්මිං ආගමිම්හි ගුණීභූතා, අවයවවසෙන පච්ඡා භවන්තො අමුඛ්‍යභූතා, තග්ගහණෙනාති ආගමිග්ගහණෙන තග්ගහණෙන ගහණතොති ආගමිභූතස්ස නං ඉච්චස්ස ගහණෙන ගහණතො, ‘නම්හි විභත්තිම්හි’ති තු වත්තබ්බං, විපල්ලාසො වා එත්ථ දට්ඨබ්බො.

“增益(āgama)已成其附属(tagguṇībhūtā)，以取彼(词根)而得取(taggahaṇena gayhanti)”——此为定义之语。此处“已成其附属”者，谓于彼有增益者(āgamin)上成为附属，作为构成部分后出而非主要；“以取彼而得取”者，谓以有增益者之取而得取，即以已成为有增益者的“naṃ”之取而得取。然则应说“于namhi格(vibhatti)中”，或此处应见颠倒。

(49) ඉකාරස්සෙවවාතිආදිනා වුත්තමෙව විවරති තිස්ස ඉච්චාදිනා, තස්ස තිස්ස, නිද්දිට්ඨත්තාති තිස්ස නිද්දිට්ඨත්තා, ‘‘නම්හි තිචතුන්නමිත්ථියං තිස්ස චතස්සා’’ති (2-20) තිස්සාදෙසො ‘‘නම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්න’’න්ති (2-47) නුක, තිස්සන්නං.

(49) 以“Ikārassevavā”等词所说者，兹以“tissa”等词阐明之。“tassa tissa”，是因为“tissa”已被指明(niddiṭṭhattā)。在规则“namhi ticatunnamitthiyaṃ tissa catassā”(2-20)中，有对“ti”(三)的替代式“tissa”；在规则“namhi nuka dvādīnaṃ sattarasanna”(2-47)中，有增益“nuka”，[形成]“tissannaṃ”。

51. සුඤ

51. 空

විභත්තිසුත්තෙති [Pg.122] ‘‘ද්වෙද්වෙකානෙකෙස්වි’’(2-1) ච්චාදිසුත්තෙ, ස්සනන්ති බහුවචනෙන සහිතමෙකවචනමාහ, සුත්තමිදන්ති ‘‘සුඤ්සස්සා’’ති ඉදං සුත්තං, සුත්තෙ පන සතීති ‘‘සුඤ සස්සා’’ති සුත්තෙ සති.

在关于语尾变化的经文中，如以“dvedvekānekesvi”(2-1)等开头的经文，它将单数格与复数格一同讲述。此经即是“suññassā”。又，当经中存在时，即是“suñña-ssā”。

55. රත්‍යා

55. 夜晚

රත්ති ච ආදි ච රත්‍යාදයො, තෙහි.

“Ratti”(夜晚)与“ādi”(等)构成“ratyādayo”(夜晚等)；“tehi”即是通过它们。

56. සුහි

56. 乐

අනුකරණවසෙනාති අනුසදිසං කරණං වචනමනුකරණං.

所谓“以模仿的方式”(anukaraṇavasena)，是说“模仿”(anukaraṇa)即是相似的行为或言说。

57. ල්තු

57. Ltu

තෙනාති යතො ල්තුඉති විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතස්ස පච්චයස්ස ගහණං, තෙනාති අත්ථො, පච්චයස්ස ගහණා තදාදිගහණං ලබ්භතෙ… ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යතො සො විහිතො, තදාදිනො ගහණ’’න්ති ඤායා, විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතත්තා තදන්තග්ගහණං… ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති (1-13) වචනතොති මනසි නිධායාහ- ‘යතො’ඉච්චාදි, සො ක්‍රියත්ථො ආදි යස්ස සො තදාදි, සො පච්චයො-න්තො යස්ස සමුදායස්ස සො තදන්තො, තාදිසස්ස තදා දිතදන්තසමුදායවිසෙස(ස්ස) ගහණං, න තු තදන්තමත්තස්සෙත්‍යත්ථො, නනු ච ‘ල්ත්වී’ති විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතෙ භවතු ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති තදන්තස්ස ගහණං, පච්චයග්ගහණෙන පන තදාදිනො ගහණං කථං සියා වචනාභාවාත්‍යාහ-‘තදවිනාභාවිත්තා’ති, යතො විහිතො, තෙන විනා න භවති සීලෙනාති තදවිනාභාවී, තස්ස භාවො තස්මා. ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යතො සො විහිතො තදාදිනො ගහණ’’න්ති ඤායස්ස යත්ථ පච්චයග්ගහණං තත්ථ සාධාරණත්තා ‘තදාදිනො’ති වුත්තං, තදාදිසමුදායස්ස ගහණෙ පනෙත්ථ විසෙසො න දිස්සති… අධිකත්තාති ආදීසු විසෙසදස්සනාසම්භවා, ‘තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ’’ ත්‍යත්‍ර (5-4) තු දිස්සති විසෙසො, වක්ඛතිහි තත්ථ ‘‘තුංතායෙතවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථාය’’න්ති (5-61) තුංපච්චයං වක්ඛති’’ච්චාදි.

“Tena”(因此)的意思是：因为获取了想作为限定词表述的后缀“ltu”。通过获取后缀，即可获得以其为始的部分……依据“获取后缀时，即获取其所依附的词干为始的部分”的规则。又因想作为限定词表述，故获取以其为末的部分……心中忆持“规则作用于以限定词为末尾者”(1-13)此语，故说“yato”(从何)等。以该动词义为始者，是为“tadādi”(以此为始)；以该后缀为末的集合，是为“tadanta”(以此为末)。其义为：获取的是具有如此词首与词尾特征的特定集合，而非仅仅是词尾部分。然，当想以“ltvī”作为限定词表述时，依据“规则作用于以限定词为末尾者”，固然可获取其词尾部分，但依据“获取后缀”如何能获取其词首部分呢？因无此明文规定。答曰：“因其不可分离性”(tadavinābhāvittā)。即，其所依附者，离之则其法不成，故称“不可分离”；此乃其理。“获取后缀时，即获取其所依附的词干为始的部分”此一规则，于任何获取后缀之处皆通用，故说“tadādino”(以此为始者)。于此，获取以此为始的集合并无特殊之处……因在“adhikattā”(因优越)等词中不可能见到特殊性。但在“tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te”(5-4)中则可见到特殊性，彼处将说：“为表‘为了’之义，于动词后有tuṃ、tāye、tave等后缀，表未来时”(5-61)，即是宣说tuṃ后缀等。

58. ගෙ

58. 家

අඉත්‍යෙවවත්තබ්බන්ති [Pg.123] ‘ගෙඅ’ඉත්‍යෙව වත්තබ්බන්ති වුත්තං හොති, පක්ඛෙ දීඝවිධානෙනෙවාති ඉමිනා අකාරාදෙසෙ කතෙ පක්ඛෙ දීඝවිධානෙනෙව, අඤ්ඤත්ථචරිතත්ථතායාති ල්ත්වන්තාදිතො අඤ්ඤත්ථ භොපුරිසා භොපුරිසඉච්චාදො ජාතිපදත්ථනිස්සයනෙන කතත්ථතාය, පරිස මත්තත්ථතායාති වුත්තං හොති, අවස්සං දීඝභාවෙ කාරණමාහ ‘යදිචාකාරො’ඉච්චාදි, යදිච ආකාරොති පදච්ඡෙදො.

所谓“应仅说a”，是说应仅说“gea”。所谓“在另一情况下仅通过长音规则”，是说通过此（规则）作a字母替换后，在另一情况下仅通过长音规则（处理）。所谓“因其义已于他处完成”，是指在以“ltvā”结尾等词以外的他处，如“bhopurisā”、“bhopurisa”等，其义已通过词类意义的依附而完成，是说其义已圆满。他说明了必须是长音的原因，即“若是长音ā”(yadi ca ākāro)等。“yadi ca ākāro”是其分词。

60. ඝබ්‍රහ්මා

60. Gha梵天

ඝඉතිසඤ්ඤා ඝසඤ්ඤා තාසං, කඤ්ඤාසඤ්ඤාතිආදීසු ඝසඤ්ඤානං බහුත්තා බහුවචනෙන නිද්දෙසො, ඝරූපස්සාති ඝස්සාති ඝසද්දරූපස්ස, තථා භො බ්‍රහ්මාති එත්ථ තථාති ඉමිනා බ්‍රහ්මාතිරූපස්ස නිරුත්තියං නිද්දිට්ඨත්තාව එත්ථ සඞ්ගහිතභාවං දස්සෙති. එවං විවරන්තීති තස්මා ස සඛතො ගස්ස අකාරආකාරා’’තිආදිනා එවං විවරන්ති, තෙ හි අච ආච ඉච ඊච එචාති ද්වන්දෙ පුබ්බසරානං ලොපං කත්වා එත්තුපසිලෙසනිද්දෙසං වණ්ණෙන්ති, සාමඤ්ඤවිධානන්ති ‘බ්‍රහ්මකත්තුඉසි සඛතො’ච්චෙවමවිසෙසෙත්වා සාමඤ්ඤෙන කථනං, කිමත්ථන්ති කිං අත්ථො පයොජනං යස්ස තං කිමත්ථං. සාමඤ්ඤවිධානං කිමත්ථම්පනෙවං පයොජනාසඞ්කායං පයොජනාසඞ්කාවිචාරණං මනසි නිධාය ‘ආගති ගණොය’න්ති වුත්තත්තා ආහ– ‘අත්ථතො’ච්චාදි, අත්ථතොති සා මත්ථියතො, අනෙනාති‘ආගතිගණොය’න්ති ඉමිනා වචනෙන, ඉදං වුත්තං හොති ‘ආගතිගණොයන්ති ඉමිනා තදාකාරසඞ්ඛාතජාතිප්පධානගණත්තප්පකාසනෙන යදි සම්බොධනෙ එකාරන්තාකාරන්තලාභීනං කත්තු ඉසි සඛ මුනි භදන්තාදීනං ගහණං පයොජනං න සියා, අඤ්ඤථා අනුපපජ්ජනං සියාති එවමඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණසාමත්ථියතො සාමඤ්ඤවිධානෙ පයොජනමාහෙ’’ති, සොයන්ති ඉමිනා වුත්තියං ‘ආගති ගණොය’න්ති වුත්තං වචනං නිදස්සෙති.

名为“Gha”，即是它们的“Gha”名。在“kaññā”等名中，因“Gha”名众多，故以复数作解释。“gharūpassa”即“ghassa”，即“gha”此词形。同样，于“bho brahmā”（喂，梵天）一句，“tathā”（同样）一词显示了“brahmā”此形在语法解释中已被指出，故亦包含于此。如此解释者，因此他们以“sa sakhato gassa akāraākārā”等句如此解释。他们通过在双合词中省略前一个元音，来阐述此处的紧密连接指称。“普遍规定”即不作“brahmā”、“kattu”、“isi”、“sakha”等区分而普遍地说明。“有何目的”即询问其意义与用途。关于普遍规定的目的，在考量“āgati gaṇoya”等表述时，心中思惟其作用，故说“从意义上”等，其意义即指作用。通过“āgati gaṇoya”此语，意即：若不通过此语以其形态所含摄的种类为主的群组，来阐明在呼格中获得以“e”或“ā”结尾的“kattu”、“isi”、“sakha”、“muni”、尊者(bhadante)等词的作用，那么就会出现不合宜之处。正是从这种“否则即不合宜”的道理出发，说明了普遍规定的作用。此处的“soyaṃ”一词，指明了注释(vutti)中所说的“āgati gaṇoya”一语。

63. ඝොස්සං

63. 声音

ස්සඤ්ච ස්සාච ස්සායොච අඤ්ච තිඤ්චාති ඉතරීතරයොගෙ චත්ථ සමාසො,ස්සං ස්සා ස්සායං තිංසු.

“Ssañca, ssāca, ssāyoca, añca, tiñcā”，于此相互连接中，是“ca”复合词。于“ssaṃ, ssā, ssāyaṃ, tiṃ”等格中。

64. එක

64. 一

ඝොච [Pg.124] ඔච ඝො ඝාන්තඔකාරන්තා, නත්ථි ඝො යෙසන්තෙ අඝො, තෙසං, සාමඤ්ඤවිධානතොති කස්සචි ලිඞ්ගස්ස අපරාමාසා සාමඤ්ඤෙන විධානතො, නාදෙකවචනෙසූති නාදීසු එකවචනෙසූති අත්ථො, හි හෙතුම්හි, යස්මා කස්සචි එවං දුට්ඨාධිප්පායො සියා, තස්මා දුතියමුදාහරණන්ති අත්ථො, දුතියොපි හෙතුම්හි, යස්මා සබ්බෙසං සඞ්ගහණත්ථං, තස්මා න ච තථාධිප්පෙතන්ති අත්ථො, සබ්බෙසමෙකවචනානං සඞ්ගහණාභාවෙ සුත්තානං විරචනප්පකාරමාහ-‘අඤ්ඤථා’තිආදි, උපරිචාත්‍යාදීස්වයමධිප්පායො ‘‘සුත්තස්ස ‘අංයොස්වඝොන’න්ති විරචිතත්තා සාමඤ්ඤෙනෙ-කවචනෙස්වඝස්ස නරස්සත්තප්පතීති තප්පටිසෙධාභාවා’දණ්ඩි කුල’න්ති රස්සත්තං ‘සිස්මිං නපුංසකෙ’ති විධිසුත්තං වදෙය්‍යා’’ති, ඔකාරන්තප්පටිසෙධන්ති ‘අඝොන’න්ති ඔකාරන්තප්පටිසෙධං, ආදෙසන්තරං ‘‘ගොස්සා ගසිහිනං සුගාවගවා’’ත්‍යාදිනා (2-67) කරීයමානං ගාවාදෙසාදිකං, එත්ථ පන නපුංසකෙ එකවචනන්තං දණ්ඩි කුලන්ති වක්ඛමානත්තා නොදාහටං, යොසු පන ‘‘යොලොපනිසුදීඝො’’ති (2-88) අදීඝස්සාපි දීඝවිධානසාමත්ථියා පඨමමෙව දීඝස්ස රස්සාභාවෙකාව කථාති නොදාහටං, දණ්ඩීදණ්ඩීනි ඉච්චෙව තු භවති, නොස්සවාති පාඨො දිස්සති, එත්ථ විජ්ජමානෙ ගෙ පරෙ ඔකාරන්තස්ස වා රස්සාපජ්ජනදොසම්පසඞ්ගතො නොස්සා’ති පාඨෙන භවිතබ්බං.

“Gha”与“o”，即“gho”，指以“gha”结尾和以“o”结尾者。结尾无“gho”者为“agho”，对于它们而言。“由普遍规定”即不涉及任何性别而普遍地规定。“于nādi等的单数中”即是其义。“hi”是原因义。因为某人或有此等错误想法，故举第二例，此是其义。第二例亦是原因义，因为是为了含摄所有情况，所以并非如他们所想，此是其义。若不能含摄所有单数，他则说明经文的编纂方式，即“否则”等。在上文等处，其意趣是：“因经文编为‘aṃyosvaghona’，故于一般单数中，可理解为非“gha”者应作短音，且无否定此义，故他会说‘daṇḍi kula’是短音，而‘sismiṃ napuṃsake’是规定经。”“aghona”是否定以“o”结尾者。其他替换，如“gossā gasihinaṃ sugāvagavā”(2-67)等所作的“gāva”等替换。然而，此处中性单数“daṇḍi kula”，因将于后文述及，故不引用。而在“yo”格中，因“yolopanisudīgho”(2-88)一经有规定长音化的效力，对于本来就是长音的元音不作短音化，仅此一说，故不引用。故只成“daṇḍī, daṇḍīni”。可见有“nossavā”的读法。此处，当有“ge”在后时，以“o”结尾的词干有发生短音化的过失之虞，故应作“nossā”的读法。

67. ගොස්සා

67. 牛棚

ගාවෙන ගවෙනාති කරණෙපි සමානං, ගාවස්ස ගවස්සාති ඡට්ඨියාපි.

于工具格，亦同样有“gāvena”、“gavena”二形；于第六格，亦同样有“gāvassa”、“gavassa”二形。

69. ගවං

69. 牛群

සෙනාති සුතත්තා සෙඉති වුත්තියං නිමිත්තං පරිකප්පිතං.

“senā”一词，因其被如此听闻，故于语用中，“se”被设想为标记。

72. ගාවු

72. 俱卢舍

සද්දන්තරත්තෙන කොචි දොසොති සම්බන්ධො, ආදිසිතබ්බා ආදෙසා කාතබ්බා.

“由词语之差异而有何过失？”，此为关联。应作指示之替换，即当为之。

73. යං

73. 任何

පෙන [Pg.125] පසඤ්ඤාය යුත්තා ඊපී, පච සො ඊචාති වාපී අභෙදග්ගහණෙන, අඤ්ඤස්සාති ඉකාර උකාරඌකාරස්ස.

为明了故，与“pena”相连之“īpī”，或“paca so īca”，因视为无别，故指另一词中之“i”、“u”、“ū”音。

77. ස්මි

77. Smi

ලොකෙ දෙවදත්තො දත්තොති එකදෙසෙන සමුදායවොහාර දස්සනතො ස්මිනොතීමස්ස ස්මිං වචනස්සාත්‍යයමත්ථො දස්සිතොත්‍යාහ-‘ස්මිති ඉමිනා’තිආදි.

世间称“提婆达多”为“达多”，此乃以部分指称全体之用法。为说明此义，故云：“通过此‘smi’……”等，以示“smiṃ”一词之义。

81. ඣලා

81. Jhalā

බ්‍රහ්මාදීසු ‘ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො’ති පාඨාති සම්බන්ධො, බ්‍රහ්මාදීසූති ‘‘ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ’’ති (2-60) සුත්තෙ වුත්තබ්‍රහ්මාදීසු, පාඨාති ‘ඉතො’ත්‍යාදිනො ගණසුත්තස්ස පාඨා, ටානුබන්ධොති ඉමිනා (එටාදෙසං) නිද්දිසති.

于梵天等词中，有关联读法作：“于此，有时‘sa’有‘ṭa’附缀”。“梵天等词中”，意指于“ghabrahmādite”（2-60）经中所说之梵天等词中。“读法”，意指以“ito”等开头之组经的读法。“ṭa附缀”，以此指示（“eṭa”之替换）。

85. කූ

85. Kū

සො අන්තො යස්ස සො තදන්තො සමුදායො, තස්ස, ‘‘චානුකඩ්ඪිතං නොත්තරත්‍රානුවත්තතී’’ති විඤ්ඤූවචනං, විදුනො විදූති කූපච්චයන්තස්ස උදාහරණං, විඤ්ඤුනො විඤ්ඤූති ‘‘විතො ඤාතො’’ති (5-39) සබ්බඤ්ඤුනො සබ්බඤ්ඤූති ‘‘කම්මා’’ති (5-40).

彼为其尾者，是为“彼结尾”词聚。对此，有智者言：“虽被牵引，然不随至后（规则）。”“viduno, vidū”是结尾有“kū”后缀之例。“viññuno, viññū”依（规则）“vito ñāto”（5-39）；“sabbaññuno, sabbaññū”依（规则）“kammā”（5-40）。

86. ලො

86. 脱落

ලොපොත්වෙව සිද්ධත්තාති වොමුත්තපක්ඛෙ ලොපොතීමිනාව සිද්ධත්තා.

“脱落（lopa）确实已成立”，意谓于“vomutta”之场合，仅凭此“脱落”（之规则）即已成立故。

87. නනො

87. Nano

අමුයාති ඉත්ථියං යාදෙසො, නනොතීමස්සිදං පච්චුදාහරණං.

于阴性词，“amuyā”是“yā”之替换。此乃“nanoti”之反例。

88. යොලො

88. Yolo

පඨමාදුතියායොනමෙකතො උදාහරණානි අට්ඨී අට්ඨීනිති, තානිච යොලොපනිලාතිස්සෙව දස්සිතානි, තථායෙවාඤ්ඤානිපි ඤායන්තීති.

第一格与第二格复数“yo”合一之例为“aṭṭhī”、“aṭṭhīni”。此等已于“yolopa”与“nilāti”中说明，其他亦应如是了知。

92. න්තස්ස

92. Ntassa

ටමුත්තපක්ඛොති [Pg.126] අසන්තං කුබ්බන්තස්සාති ටාදෙසෙන මුත්තපක්ඛො,න්තුස්සචෙවන්ති පසිද්ධත්තාව ටාදෙසමුත්තපක්ඛං උපමෙති, ‘‘සඤ්ජාතං තාරකාදිත්විතො’’ති (5-45) ඉතො අන්ධිතා.

“离ṭa之场合”（ṭamuttapakkha），意指“对造作者不存在之事物”而言，此乃免于“ṭa”替换之场合。因“ntussa ceva”是众所周知的，故以之比喻免于“ṭa”替换之场合。“sañjātaṃ tārakāditvito”（5-45），由此产生迷惑。

93. යොසු

93. Yosu

ටාදෙසො-තිප්පසජ්ජතීති කස්මා වුත්තං නනු තදන්තස්ස සමුදායස්ස පත්තෙ ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-17) අන්තස්සෙව හොති, තථාසති නෙවාතිප්පසඞ්ගො, තස්මා කස්මාතිප්පසජ්ජතීති වුත්තන්ති, සච්චං, තථාපි ‘ඣිස්සා’ති වත්තුං සක්කුණෙය්‍යත්තෙ ඉස්සාති වුත්තත්ත සාමත්ථියතො තදන්තස්ස ටාදෙසො-තිප්පසජ්ජතීති තථා වුත්තන්ති, නනු ‘ඣිස්සා’ති වුත්තෙපි සොවාතිප්පසඞ්ගො තදවත්ථොයෙවාති සච්චං, තථාපි යදි සමුදායස්ස ටාදෙසො-භිමතො සියා ‘තථා සති කිං ඣග්ගහණෙන ඉස්සත්වෙව වදෙය්‍යාති නාතිප්පසජ්ජතීති, ඣග්ගහණෙ නාමන්තෙ ඉකාරස්සෙව ඣසඤ්ඤත්තාති ඉදං පන විසෙසනත්තෙන වත්තු මනිච්ඡිතෙ යුජ්ජති.

为何说“ṭā替换会过度延伸”？当应用于以彼结尾之词聚时，依“于第六格结尾者”（1-17）之规则，不就仅替换其结尾吗？既然如此，则无过度延伸之过，为何如是说？诚然。然，虽可言“jhissā”，却言“issā”，依此能力，故说对以彼结尾者之“ṭā”替换会过度延伸。言“jhissā”时，彼过度延伸之过不也依然存在吗？诚然。然，若意欲替换整个词聚，何需取“jha”？仅言“issa”即可，如是则无过度延伸之过。于取“jha”时，乃因结尾之“i”音有名为“jha”之故。然若不欲以此为限定而说，亦属合理。

94. වෙවො

94. Vevo

සහචරිතඤායස්සාති ‘‘තංසහචරිතා තග්ගහණෙන ගය්හන්තී’’ති ඤායස්ස.

所谓共存法则(sahacaritañāya)，即“与彼共存者，由把握彼而被把握”之理则。

95. යොම්හි

95. Yomhi

හෙතුකුරුසද්දෙහි යොසු ඉමිනා ටාදෙසෙ ‘‘ලොපො’’තීමිනා යොලොපෙ වා සම්පත්තෙ ‘‘පච්චයනිස්සිතං බහිරඞ්ග’’න්ති යොලොපතො ‘‘පකතිනිස්සිතමන්තරඞ්ග’’න්ති ‘‘අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගසු අන්තරඞ්ගවිධි බලවා’’ති පඨමං ටාදෙසෙ නිමිත්තාභාවාව ලොපා භාවොති දස්සෙතුමාහ-‘හෙතුකුරුසද්දෙහි’ච්චාදි.

对于`hetu`和`kuru`二词，当`yo`[格]面临被替代为`ṭā`或被省略(`yolopa`)时，[当知]：“依于后缀者为外支”，而“依于语基者为内支”，且“于内外支中，内支规则为强”。为示“先进行`ṭā`的替代，其后因[省略的]所缘消失，故不发生省略”之义，而说“由`hetu`与`kuru`二词……”等。

99. සබ්බා

99. 一切

නනු කතරාදයොව සබ්බාදිසද්දවචනීයා හොන්ති සමාසෙනාභිහිතත්තා, න තු සබ්බසද්දො ත්‍යාහ-‘අවයවෙනෙ’ත්‍යාදි,යදිපි ‘සබ්බ සද්දො [Pg.127] ආදි යෙස’න්ති අවයවෙන විග්ගහො, තථාපි සමුදායොවාස්සත්ථො භවති… යෙසන්ත්‍යනෙන සමුදායස්ස පරාමාසාති භාවො, ඉතීති හෙතුම්හි, කො භවන්තානං ද්වින්නං බහුන්නං වා එකො දෙව දත්තො කඨාදීහි වා අත්ථෙ ද්වීහි බහූහි වා එකස්ස නිද්ධාරණෙ සති කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර රතමෙසු ණාදිවුත්තියං ‘‘එකත්ථතාය’’න්ති (2-119) විභත්තිලොපෙ ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4-132) අන්තසරාදිලොපෙ කිංසද්දස්ස රූපසිද්ධීති දස්සෙතුමාහ කතමා’තිආදි, උභො අංසා අස්සාති අත්ථෙ ‘‘අයුභද්විතීහංසෙ’’ති (4-49) අයෙ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ති (1-26) සරලොපෙ රූපසිද්ධීති ආහ-‘උභො අංසා’ඉච්චාදි, කායං වවත්ථා නාමෙ ත්‍යාහ-‘සාභිධෙය්‍යා’ත්‍යාදි, අවධිච්චාදිනා තස්සෙවාත්ථං විභාවෙති, අධංසො අභට්ඨතා අවධිභාවෙයෙවාවට්ඨානං, සාභිධෙය්‍යා පෙක්ඛාති එත්ථ සො සකො අභිධෙය්‍යො අත්ථො දිසාදි සාභිධෙය්‍යොති ගහිතොති ආහ-‘පුබ්බාදීන’න්තිආදි, සාභිධෙය්‍යන්ති කම්මතො පරා අපපුබ්බා ‘ඉක්ඛ=දස්සනෙ’තීමස්මා ‘‘ක්වචණ’’ඉති (5-41) අණ්පච්චයෙ සාභිධෙය්‍යාපෙක්ඛො, සො වාවධිනියමොති දස්සෙතුමාහ-‘තමපෙක්ඛති’ච්චාදි, තත්ථාධිප්පායං විවරති ‘තථාහි’ච්චාදිනා, එත්ථ ච පරාදිසද්දාභිධෙය්‍යො-ත්ථො දිසාදෙසාදි පුබ්බාදිසද්දාභිධෙය්‍යස්සාත්ථස්ස දිසාය දෙසාදිනො වාවධිභාවෙන නියමවසෙන පවත්තති, යො චාවධිභාවො නියමවසෙන පවත්තති, සොචාවධිභාවො නියමවසෙන පවත්තො පුබ්බාදිසද්දවචනීයං දිසාදෙසාදි මපෙක්ඛතීති සාභිධෙය්‍යාපෙක්ඛොවධිනියමොයෙව වවත්ථාති වුච්චතීත්‍යයමධිප්පායො, න තු අභිධෙය්‍යායන්ති අසම්භවා, අසම්භවමෙව දස්සෙන්තො ආහ-‘යො හි’ච්චාදි, කොසල්ලෙන නිමිත්තෙනාති කුසල සද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තෙන කොසල්ලෙන, උත්තරාකුරවො උත්තරකුරුදීප වාසිනො, දෙසො වා, ‘නාඤ්ඤඤ්ච නාමප්පධානා’’ති (2-136) අනෙනෙව සඤ්ඤායං සබ්බාදිකාරියස්ස නිසිද්ධත්තෙ කිමසඤ්ඤායංභ්‍යනෙනෙත්‍යාහ ‘නාඤ්ඤඤ්චෙ’ත්‍යාදි, කිඤ්චි පුබ්බත්තාදිකමුද්දිස්ස කෙසඤ්චි පුබ්බොපරොත්‍යාදිකා අත්ථානුගතා සඤ්ඤා අන්වත්ථසඤ්ඤා.

难道不是因为`katara`（何者）等词被简略地表达，才由`sabbādi`（一切等）一词所称说，而非`sabba`（一切）一词本身吗？对此，[注释者]说“由部分……”等。虽然“`sabba`（一切）一词为其首”是以部分来分析，但其义仍指整体……其意为，通过`yesaṃ`（彼等之）一词，所指涉的是整体。因此，在“汝等二人或多人中谁是提婆达多(Devadatta)”或“席等物”等义中，当从二者或多者中确定一者时，为何在确定时……为示`kiṃ`（何）词之语形如何成就，而说“`katama`（何者）……”等。在“彼有二部分”之义中……语形成就，故说“二部分……”等。此是何种规定(vavatthā)？对此，[注释者]说“具所说义……”等。通过`avadhi`（界限）等词阐明其义。`adhaṃso`即`abhaṭṭhatā`（不坏），即安立于界限之状态。于`sābhidheyyāpekkhā`（观待其所说义）中，“具所说义”(`sābhidheyya`)被理解为其自身的所说义，即方所等，故说“`pubba`（东）等词……”等。`sābhidheyyāpekkhā`（观待所说义）者，是由前置`apa`及`parā`的动词词根`ikkha`（见）加`aṇa`后缀，从所受(kamma)角度构成，即观待那作为界限的规定。为示此义，而说“观待于彼……”等。通过“诚然……”等句阐明其意趣。此处，`parādi`（他等）词的所说义，即方所、地域等，是依`pubbādi`（东等）词所说义（即方所、地域等）的界限而起作用。凡依界限而起作用者，此依界限而转起的[作用]，观待`pubbādi`（东等）词所说的方所、地域等，故此观待所说义的界限规定即被称为`vavatthā`（规定）。此为意趣所在。而非朝向所说义，因其不可能。为示其不可能，而说“诚然，彼……”等。“以善巧为因”者，谓以`kusala`（善）一词的转起之因——善巧——为因。北俱卢洲人(uttarākuravo)指居住在北俱卢洲(uttarakurudīpa)者，或指该地区。通过“非其他，当名称为主时”此[规则]，已禁止了`sabbādi`（一切等）的作用于专有名词(saññā)，那么[规则中再规定]“于非专有名词时”又有何用呢？对此，[注释者]说“非其他……”等。针对某些事物的前后等状态，而有`pubbāpara`（前后）等随顺于义的名称(atthānugatā saññā)，此即`anvatthasaññā`（随义名）。

104.ති

104. 即

‘‘වානෙකඤ්ඤත්ථෙ’’ති (3-17) [Pg.128] විකප්පානුවත්තනතො අයුත්තත්තාභාවං දස්සෙති‘නයිදමයුත්ත’න්ති, යුත්තතා චාස්ස පාඨෙ බ්‍යභිචාර දස්සනතොති වත්තුමාහ-‘නපුංසකෙ’ච්චාදි, පාඨානුගතා හි සුත්තරචනා, විකප්පානුවත්තියා අනපුංසකමිදමෙව වචනං තස්ස ක්වචි බ්‍යභිචාරත්තෙ ඤාපකන්ති වත්තුමාහ-‘තස්ස චා’තිආදි, අවස්සමෙවමෙත්ථ අත්ථො ගහෙතබ්බො, අඤ්ඤථා යථාවට්ඨිතපාඨානුක්කමෙනාත්ථග්ගහණෙ සති සුත්තස්ස මුඛ්‍යත්තප්පතීතිතො කථන්තමඤ්ඤස්ස ඤාපකං භවෙය්‍ය, මුඛ්‍යභාවෙ හි ඤාපකත්ථං න යුජ්ජෙය්‍ය.

（作者）表明，通过遵循“Vānekaññatthe”（3-17）的选择形式，并无不当，（故）云“此非不当”。又因其正当性由读法上的变异用法所显示，为说明此，（作者）说“于中性词”等。规则的构成确实是遵循读法的。为说明“通过遵循选择形式，此非中性词的词语本身，成为其在某处变异的指示”，（作者）说“以及它的”等。于此，必须如是取义。否则，若依既定读法的顺序取义，由于规则会被视作主要的，它又如何能成为另一事物的指示呢？因为在作为主要的情况下，作为指示的作用便不适宜。

108. අතෙ

108. 于末尾

නනු ච ‘‘ලක්ඛණපටිපදවුත්තෙසු පටිපදවුත්තස්සෙව ගහණ’’න්තීමාය පරිභාසාය ලක්ඛණිකස්සාකාරස්ස ගහණං න පප්පොතීත්‍යාසඞ්කිය පටිපාදයමාහ-‘රස්සාකාරෙ’ච්චාදි, පරිභාසාය චස්සායමත්ථො ‘‘ලක්ඛීයතෙනෙනෙති ලක්ඛණං, සාධ්වසාධුජානන හෙසුත්තා සුත්ත මුච්චතෙ, පටිගතම්පදං පටිපදං, උච්චාරිතමඤ්ජසෙත්‍යත්ථො, ලක්ඛණඤ්ච පටිපදඤ්ච ලක්ඛණපටිපදානි, තෙහි වුත්තානි රූපානි ලක්ඛණපටිපදවුත්තානි, තෙසු, වුත්තසද්දො පච්චෙකම්පරිසමාපීයතෙ ‘ලක්ඛණවුත්තෙසු පටිපදවුත්තෙසූ’ති, තත්‍රාඤ්චසා යමනිද්දිට්ඨං, කෙවලං ලක්ඛණදස්සනෙනාස්මිං ලක්ඛණෙ සත්‍යවස්සමනෙන රූපෙන භවිතබ්බන්ති ලක්ඛණෙන පටිපාදිතං, තං ලක්ඛණවුත්තමිත්‍යුච්චතෙ, යන්ත්වඤ්ජසා සද්දෙනෙව පටිපාදිතං, තං පටිපදවුත්තන්ති වුච්චතෙ, තස්මිං ලක්ඛණවුත්තෙ පටිපදවුත්තෙ ච රූපෙ සති පටිපදවුත්තස්සෙව ගහණං, නෙතරස්සෙ’’ති, පටිපදවුත්තස්සෙවෙත්‍යවධාරණෙන නියමරූපභාස්සා පරිභාසායාවගම්‍යතෙ, සො ච නියමො අනියමපුබ්බකෙ සන්දෙහෙ සත්‍යවතිට්ඨතෙ, තස්මා යත්‍ර ලක්ඛණවුත්තමෙව කෙවලං, න පටිපදවුත්තං, තත්‍ර නායං පරිභාසා වතිට්ඨතෙ, යත්‍රාපි පටිපදවුත්තමෙව කෙවලං, න ලක්ඛණවුත්තං, සොප්‍යෙතිස්සා අවිසයො, යත්‍ර ද්වෙ රූපානි සම්භවන්ති තත්‍රෙවා යම්පරිභාසා සන්දෙහාපාකරණමුඛෙන පවත්තාති ඤායප්පත්තොයෙවා මත්ථො [Pg.129] ඉමාය පරිභාසායානුවාද්‍යතෙ, තථාහි සන්දෙහඨානෙසු යද්‍යප්‍යෙකරූපමෙවමභින්නමුභින්නං, තථාපි ලක්ඛණවුත්තං රූපං ලක්ඛණෙ නොන්නීයමානං ධූමග්ගි විය ජලබලාකා විය චානු මානිකං, යන්තු පටිපද වුත්තං රූපං, තං පච්චක්ඛසිද්ධං, පච්චක්ඛානුමානෙසු ච පච්චක්ඛම්බලවන්තරං පමාණන්ති අතො පටිපදවුත්තමෙව ගය්හතීති.

有人质疑：“根据‘于通则表述与特称表述，唯取特称表述’此一诠释规则，则由通则所示之‘阿’音形即不可取。”为阐明此，（作者）说：“于短‘阿’音”等。此诠释规则之义理如下：“所以识特征者，是为通则(lakkhaṇa)。已至之词，是为特称(paṭipada)，义为如实念诵。”通则与特称，即是通则特称。由彼等所说之语形，即通则特称表述。于此，“表述”一词各别总结为“于通则表述”与“于特称表述”。其中，凡非直接指明，仅由通则显示“于此特征存在时，必然是此语形”，此由通则所阐明者，称为“通则表述”；凡由词语直接阐明者，称为“特称表述”。于通则表述与特称表述之语形存在时，唯取特称表述，而非其它。通过“唯取特称表述”的限定，可知此诠释规则为一决定性的规则。而此决定，是在先有不确定性的疑惑时才成立。是故，于仅有通则表述而无特称表述之处，此诠释规则不成立。于仅有特称表述而无通则表述之处，亦非其适用范围。唯于两种语形皆有可能之处，此诠释规则才通过消除疑惑的方式而起作用。此为依正理所得之义，由该诠释规则所复述。诚然，于有疑惑之处，即便二者语形相同无别，然由通则表述之语形，乃是依通则推断而得，如烟与火，如水与白鹭，属于比量；而由特称表述之语形，则为现量所成。于现量、比量中，现量为更强之量，是故唯取特称表述。

110. ක්වචෙ

110. 在某处

නපුංසකලිඞ්ගෙ එකාරෙන න භවිතබ්බන්ති සම්බන්ධො.

于中性中，不存在以“e”音结尾的词，此为关联。

114. ලොපො

114. 脱落

අකාරස්සන්තරඞ්ගත්තෙ කාරණමාහ-‘පකතිනිස්සිතත්තා’ති, පකතියා ඉදං පාකතං ‘‘ණො’’ති (4-34) ණො, ලොපස්ස බහිරඞ්ගත්තෙ කාරණමාහ-‘පච්චයනිස්සිතත්තා’ති, අන්තරඞ්ගෙච්චාදිනා ‘‘අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගෙස්වන්තරඞ්ගවිධි බලවා’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති, අඞ්ගසද්දො-වයවවාචී, අන්තෙ සද්දො සත්තම්‍යත්ථෙ, අඞ්ගෙ භවමන්තරඞ්ගං විභත්ථ්‍යත්ථෙ-සඞ්ඛ්‍යසමාසො ‘‘එඔනම වණ්ණෙ’’ති (1-37) අත්තං රාගමො, අඞ්ගතො බහි බහිරඞ්ගං ‘‘පය්‍යපාබහිතිරො පුරෙපච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා’’ති (3-5) අසඞ්ඛ්‍යසමාසො, අත්‍ර චාන්තරඞ්ගං බහිරඞ්ගන්ති නාඞ්ගෙභවමන්තරඞ්ගං, අපිත්වන්තරඞ්ගනිස්සිතං කාරියමන්තරඞ්ගං, නාප්‍යඞ්ගතො බහිභූතො සමුදායො බහිරඞ්ගං, කින්තු බහිරඞ්ගනිස්සිතං කාරියම්බහිරඞ්ගං යථා මඤ්චනිස්සිතෙසු සද්දායන්තෙසු ‘මඤ්චා සද්දායන්තී’ත්‍යුච්චතෙ තං වියෙති අතොයෙවා සඞ්ඛ්‍යසමාසෙපි ලිඞ්ගවිභත්තිවචනන්තරයොගො ‘අන්තරඞ්ගො අන්තරඞ්ගා’ති, සඞ්කෙතිකො හ්‍යයමසඞ්ඛ්‍යසමාසො, න පුබ්බපදත්ථප්පධානො, යථා-පච්චක්ඛස්සාක්ඛනිස්සිතත්තාවබොධත්ථං ‘අක්ඛමක්ඛම්පති වත්තතෙ’ති විච්ඡාය-මසඞ්ඛ්‍යසමාසෙපි කතෙ පච්චක්ඛ ඤාණස්සාක්ඛනිස්සිතත්තඤාපනත්ථං සඞ්කෙතවසෙන කතො-යමසඞ්ඛ්‍ය සමාසො, න පුබ්බපදත්ථප්පධානොති‘පච්චක්ඛො පච්චක්ඛා’ති ලිඞ්ගවිභත්ති වචනන්තරයොගො, තථෙවාය-මන්තරඞ්ගනිස්සිතො-යං සමුදායනිස්සිතොති ඤාපනත්ථං සඞ්කෙතවසෙන කතො-යමසඞ්ඛ්‍යසමාසොති ලිඞ්ගවිභත්තිවචනන්තරයොගො න විරුජ්ඣතෙ, අථවා අන්තරමඞ්ගමස්ස කාරියස්සාත්ථීති ‘‘සද්ධාදිත්ව’’ (4-84) තථා බහිරඞ්ගන්ති, අන්තරඞ්ගඤ්ච බහිරඞ්ගඤ්ච [Pg.130] අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගානි, තෙස්වන්තරඞ්ගො බලවාති. අන්තරඞ්ග කාරියස්ස බලවත්තං සාධෙතුං ‘සබ්බපඨමං විධෙය්‍යත්තා’තිආදි වුත්තං, ඉදම්පන අන්තරඞ්ගකාරියස්ස බලවභාවසාධනෙ කාරණං න හොති, අන්තරඞ්ගත්තා බලවභාවොයෙව හි සබ්බපඨමං විධෙය්‍යත්ත කාරණං, තථා චාහ-‘යො ලොපතො අකාරස්ස පඨමමෙව භවනෙ කාරණමාහ අන්තරඞ්ගත්තා අකාරස්සා’ති, තස්මා නායං පාඨො ඝටතෙ, අන්තරඞ්ගබලවභාවසාධනස්ස පන ලොකතො ඉච්ඡිතත්තා අයමෙවත්ථෙ පාඨො ඝටතෙ’’අන්තරඞ්ගමෙව කාරියම්බලවං ලොකෙ තථාදිට්ඨත්තා, තථා හි ලොකො පාතොවා’’ත්‍යාදි, ලොකෙ තථාදිට්ඨත්තාති අන්තරඞ්ගබලවභාවස්ස ලොකෙ එවං වක්ඛමානනයෙන දිට්ඨත්තා, අථවා කෙනචි විධුරප්පච්චයොපනිපාතෙන කාරණවෙ කල්ලෙන වා කදාචි කත්තුමසක්කුණෙය්‍යත්තෙපි අන්තරඞ්ගස්ස අවස්සං විධෙය්‍යත්තං දස්සෙතුමාහ සබ්බපඨමං විධෙය්‍යත්තා’ති, සතිසම්භවෙති නිමිත්තස්සානුපහතත්තා කාරියස්ස සම්භවෙ සති.

他说“a”音为内支的理由是：“依于词基故”。此“ṇo”（来自规则4-34“ṇo”）由词基所显。他说脱落为外支的理由是：“依于后缀故”。通过“内支”等词，他指出了“于内支、外支中，内支规则更有力”这条准则。“aṅga”一词意为“部分”，“anta”一词用于第七格（处格）义。存在于部分中的，是为内支；在表示格义的复合词中，如“eonama vaṇṇe”（1-37）所示，有音增。在部分之外的，是为外支；如“payyapābahitiro purepacchā vā pañcamyā”（3-5）所示，是为非数复合词。于此，所谓内支与外支，并非存在于部分中的即是内支，而是依于内支的作业是内支；也并非在部分之外的集合体是外支，而是依于外支的作业是外支，犹如依于床座而发声者，被称为“床座在发声”。因此，即使在非数复合词中，也适用其他的性、格、数，如“antaraṅgo, antaraṅgā”。此实为约定俗成的非数复合词，不以初词之义为主。譬如，为了理解“现量”（paccakkha）依于“根”（akkha）之义，即便构成“akkhamakkhampati vattate”这样的非数复合词，也是为了表明现量智依于根而约定俗成所造，不以初词之义为主，因此“paccakkho, paccakkhā”等其他的性、格、数也适用。同理，此处为了表明这是依于内支、依于集合体，而约定俗成所造的非数复合词，故其他的性、格、数之适用并无矛盾。或者，此作业有其内部部分，故为内支，如“saddhāditva”（4-84）所示，外支亦然。内支与外支，合为内外支，其中内支更有力。为证明内支作业更为有力，有说“因其应被最先完成”等。但这并非证明内支作业有力的理由，因为内支性本身即是有力的理由，而此有力性正是其应被最先完成的理由。因此他说：“对于在脱落之前，“a”音先出现的理由，他说是由于“a”音的内支性。”故此读本不成立。然而，由于证明内支之有力需取自世间，故此读本在义理上是成立的：“内支作业本身即有力，因世间亦如是见。诚然，世人说“清晨”等。”“因世间亦如是见”是指，内支之有力，以如下将述之方式，于世间亦可见到。或者，为了显示即便有时因某种障碍缘的出现或因缘的缺陷而无法完成（外支作业），内支作业也必须完成，他说了“因其应被最先完成”。“当有可能时”是指：当其因缘未被损坏，作业有可能发生时。

116. යෙ

116. 凡是

ඉවණ්ණස්සාති වුත්තත්තාති ‘යෙ පස්සිවණ්ණස්සා’’ති එත්ථ ඉවණ්ණස්සාති වුත්තත්තා.

之所以说“ivaṇṇassa”，是因为在“ye passivaṇṇassā”这句中，已经说了“ivaṇṇassa”。

118. අසං

118. 无计数的

ලිඞ්ගවචනභෙදෙපි බ්‍යයරහිතත්තා අබ්‍යයවන්තඋපසඞ්ගනිපාතානං පුබ්බාචරියසඤ්ඤා, අසතී සඞ්ඛ්‍යා යෙසන්ත්‍යාන්‍යසඞ්ඛ්‍යානීත්‍යාහ- ‘එකත්තෙ’ච්චාදි, එකානෙකෙසූති වුත්තත්තා සඞ්ඛ්‍යාවිසෙසෙ විධීයමානාස්‍යාදයො කථමසඞ්ඛ්‍යෙහි උප්පජ්ජිතුමුස්සහන්තෙ ඉච්චාසයෙනාහ- ‘කථමසඞ්ඛ්‍යෙහි ස්‍යාදීනං සම්භවො’ති. අථ නිස්සඞ්ඛ්‍යෙහි හොතුස්‍යාදීනමසම්භවො උච්චං රුක්ඛස්සිච්චාදොතු සඞ්ඛ්‍යාසම්භවෙ භවිතබ්බමෙව ස්‍යාදීහිච්චාහ-‘සඞ්ඛ්‍යාසම්භවෙවෙ’ච්චාදි. වුත්තිගන්ථස්සාධිප්පායං විවරති ‘අඤ්ඤථෙ’ ත්‍යාදිනා, කිමෙසමුප්පත්තියම්පයොජනං යෙනාසඞ්ඛ්‍යෙහි තදුප්පත්ති නො-නුමීයතෙ ච්චාසඞ්කියාහ-‘තස්සඤ්ච සතිය’න්ත්‍යාදි, අසති හි ස්‍යාදීනමුප්පත්තියමුච්චමාදීනමසඞ්ඛ්‍යානම්පදත්තං නත්ථීති යො ආදීසු පදස්මා පරෙසං තුම්හාම්හසද්දානං සවිභත්තීනං වොනොආදිකං පදනිමිත්තං [Pg.131] කාරියං න සියාති ‘උච්චං වො, උච්චං නො’තිආදයො පයොගා න සිජ්ඣන්ති, සති තු ස්‍යාදුප්පත්තියං ලුත්තෙසුපි තෙසු පදත්තනිප්ඵත්තියායෙව තදුප්පත්තිතො පදත්තෙ සිද්ධෙ පදලක්ඛණං කාරියං සිජ්ඣතෙවාති භාවො. පරෙහි එත්ථ ‘තස්සං සාලාය’න්ති වචනිච්ඡායං ‘තත්‍ර සාලාය’න්ති යථා සියාති ‘‘අබ්‍යයත්වා ස්‍යාදිනො’’ති (පා, 2-4-82) අබ්‍යයතො පරස්සිත්ථියමාප්පච්චයස්සාපි ලොපො විහිතො, තෙනාහ- ‘අසඞ්ඛ්‍යෙහි’ච්චාදි, තදයුත්තන්ති ආප්පච්චයස්ස ලොපවිධාන මයුත්තංත්‍යත්ථො. අථ කෙනාත්‍ර ආප්පච්චයො විධීයතෙ යෙනාස්සාපි ලොපො-නුසාසීයතෙ ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති (3-26) චෙ නෙතදත්ථි, ඉත්ථියමාප්පච්චයස්ස විධානතො-සඞ්ඛ්‍යානඤ්චාලිඞ්ගත්තා, තස්මා අසඞ්ඛ්‍යෙහි ආප්පච්චයස්ස සම්භවොයෙව නත්ථීත්‍යනත්ථකමාප්පච්චයස්ස ලොපවචනන්ති නානත්ථකං ඉත්ථියන්ති (3-26) හි ගුණිප්පධානො නිද්දෙසො ඉත්ථත්තවති ආප්පච්චයාදයො විධීයන්තෙ ‘තස්සං සාලාය (මිච්චෙ තස්මිං පදත්ථෙ) තත්‍රෙ’ති අසඞ්ඛ්‍යමිදමිත්ථත්තවති වත්තතෙ, තස්මා සියායෙ වෙතස්මා ආප්පච්චයොත්‍යවස්සමාප්පච්චයස්ස ලොපො විධෙය්‍යොති යො මඤ්ඤතෙ, තම්පති ආහ-‘යදීපි’ච්චාදි, විසෙසාභිධානාත්‍යුපගමෙ වත්ත මානොයමසඞ්ඛ්‍යසමුදායො‘නිද්දෙසො වත්තතෙ’ති චොභයමික්ඛතෙ, ඉත්ථියන්ති නිද්දෙසස්ස ගුණිප්පධානත්තං සාධෙතුං ‘ඉත්ථත්තවති හි ආප්පච්චයාදයො’තිආහ, තත්‍රෙතීමස්සාසඞ්ඛ්‍යස්ස සාලායං වත්තනතො ආහ- ‘ඉත්ථත්තවති චා’ති, අයම්පසිද්ධිරූපෙන න වත්තතෙති සම්බන්ධො, යදි අයම්පසිද්ධිරූපෙන වත්තතෙ, කුතො චරහි ඉත්ථත්තාවසායොත්‍යාහ- ‘ඉත්ථත්තාවසායො’ච්චාදි. ඉදානි ජිනින්දබුද්ධිවචනමානීය තස්සා යුත්තත්තමුබ්භාවයිතුමාහ- ‘යොප්‍යාහි’ච්චාදි, යදීපිච්චාදි ජිනින්දබුද්ධිවචනං, තස්සාති ඉත්ථත්තස්ස, පදත්ථො ච ඉත්ථත්තං සියාති යොප්‍යාහෙති සම්බන්ධො, ගම්මමානත්ථත්තා ඉතිසද්දාප්පයොගො, තස්සායුත්තන්ති තස්සෙවං වාදිනො ජිනින්දබුද්ධිනො වචනමයුත්තංත්‍යත්ථො, කුතොච්චාහ- ‘එවං හි’ච්චාදි, යදි ඉත්ථත්තස්ස වාක්‍යත්ථතා ඉත්ථිප්පච්චයනිවත්තිකතා, එවං සති සාලායමිච්චාදිසද්දන්තරාපෙක්ඛා ඉත්ථත්තප්පතීති තත්‍රෙත්‍යාදීසු සියාති අත්ථො, නෙව තථා පතීයතීති භාවො, වුත්තමෙවත්ථං ඵුටයිතුමාහ- ‘තථාහි’ච්චාදි, අවිද්දසුඅයන්ති දිට්ඨන්තො පඤ්ඤාසො, අවිද්දසු [Pg.132] අයන්ති උභයත්‍රාප්‍යත්‍රෙකවචනසිස්ස නිවත්තියා කතං යමෙකත්තං, තං සද්දන්තරාද්‍යනපෙක්ඛමෙව පතීයතෙත්‍යත්ථො, ඉත්ථත්ත වුත්තිනා සාලාදිසද්දෙන සාමානාධිකරණ්‍යං තත්‍රෙත්‍යෙතස්සාති එතාවතා ආප්පච්චයො උප්පජ්ජතීති ච න සක්කා වත්තුන්ති දස්සෙන්තො ආහ-‘සමානාධිකරණත්තම්පි’ච්චාදි, සමානාධිකරණත්තම්පීති (ඉත්ථි) වුත්තිනා සාලාදිසද්දෙන සාමානාධිකරණ්‍යම්පි, ආප්පච්චයාදීනං නාඞ්ගන්ති සම්බන්ධො.

即使在性(liṅga)与数(vacana)的区分中，由于没有变格，古师们将不变的前置词(upasagga)与不变化词(nipāta)称为不变词(abyaya)。论师说：“彼等无‘数’(saṅkhyā)，故为‘无计数者’(asaṅkhyāni)”，并引“在单一性(ekatta)中”等为例。既然已说“在一或多中”，为特定数所规定的‘syā’等词尾，如何能从无计数词中生起呢？怀着此意，他说：“‘syā’等词尾如何能从无计数词中生起？”那么，就让‘syā’等词尾无法从无计数词中生起吧。但在“高树”(uccaṃ rukkhassa)等例子中，若数存在，则‘syā’等词尾也必须存在。因此他说：“唯有在数存在时”等。（论师）用“否则”(aññathā)等词来阐明注释(vuttigantha)的意趣。有人会问：“这些词尾的生起有何目的(payojana)？为何不推断无计数词不生起词尾？”对此，他说：“当它存在时”等。因为，若‘syā’等词尾不生起，“高”(uccaṃ)等无计数词便不具足词位(padatta)。如此一来，在“yo”等词中，于词(pada)之后的“你”(tumha)、“我”(amha)等有格(savibhatti)词，其以词为条件的“vo”、“no”等功能(kāriya)便无法成立，从而“uccaṃ vo”（于汝等为高）、“uccaṃ no”（于我等为高）等用法也无法成立。然而，当‘syā’等词尾生起时，即使它们被省略，也因其生起而成就了词位，当词位成立后，以词为特征的功能便得以成立。此即其义。另一些人认为，此处为表达“在那殿堂中”(tassaṃ sālāyaṃ)之意，应如“于彼处，于殿堂中”(tatra sālāyaṃ)的形式。依据“由不变词故，‘syā’等省略”(abyayatvā syādino, Pā. 2-4-82)之规则，规定了不变词(abyaya)之后的阴性(itthi)“āp”后缀(paccaya)亦可省略(lopa)。因此他说：“由无计数词……”等。此说不当，意即规定省略“āp”后缀是不恰当的。然则，此处依据何者规定“āp”后缀，以致其省略亦被教导？倘若是依据“于阴性”(itthiyam atvā, 3-26)之规则，则不然。因为规定阴性“āp”后缀，而无计数词是无性(aliṅga)的，所以无计数词不可能有“āp”后缀。因此，说省略“āp”后缀是无意义的。（答：）并非无意义。因为“于阴性”(itthiyaṃ, 3-26)的解释(niddesa)中，属性是次要的(guṇippadhāna)，“āp”等后缀是在具有阴性特质(itthattavati)时才被规定的。在“在那殿堂中”(tassaṃ sālāyaṃ)（意即，在此词义中），“于彼处”(tatra)这个无计数词，是在具有阴性特质的情况下说的。因此，有人认为，由此可能产生“āp”后缀，故必须规定其省略。对于此人，（论师）以“即使”(yadīpi)等词反驳。现在，为揭示金印智者(Jinindabuddhi)之言的不当之处，（论师）说：“彼所说者……”等。“即使”(yadīpi)等是金印智者之言。“其”(tassa)指阴性特质(itthattassa)。词义(padattha)与阴性特质可能相关，此为“彼所说者”的关联。因其义可解，故未用“iti”一词。“其说不当”，意即如是主张的金印智者之言不当。为何？他说：“因为如此……”等。如果阴性特质的句义性(vākyatthatā)是阴性后缀(itthippaccaya)的起因，那么，在“tatra”等词中对阴性特质的认知，就将依赖于“sālāyaṃ”等其他词语。但事实并非如此。为阐明此义，他说：“诚然……”等。“aviddasu ayaṃ”（此乃无智者）是第五十个例证(diṭṭhanto)。在“aviddasu ayaṃ”二例中，由单数词尾“si”的去除所成就的单一性(ekatta)，无需依赖其他词语即可被认知。不能说仅因“tatra”等词与表达阴性特质的“sālā”等词有同位关系(sāmānādhikaraṇya)，“āp”后缀就会生起。为表明此点，他说：“同位关系亦……”等。“同位关系亦”，意即与表达阴性特质的“sālā”等词的同位关系，亦非“āp”等后缀的（生起）要素(aṅga)。此为关联。

119. එක

119. 一

එවාති අනුවත්තතෙඑව, එකොත්ථො යස්ස පකත්‍යාදිසමුදායස්ස සො එකත්ථො ‘අස්ස චෙකත්ථසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං ඊයාදි විධානන්ත්‍යාහ- ‘එකත්ථතා ඊයාදිවිධාන’න්ති, ඊයාදිවුත්තියන්ති වත්තනං වුත්ති ඊයාදීනං වුත්ති, ඊයාදිවිධානෙ සතිත්‍යත්ථො, සමාසතොති සමාසිතා, තෙනෙවාති ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) සුත්තෙනෙව.

“如是”确实随转。其义为一的自性等之集合，是为“一义”。并且，关于此“一义”的生起之因，由于是īya等的规定，故说：“一义性是īya等的规定”。在īya等的转起中，转起即作用，是īya等的作用，其义为：当有īya等的规定时。简言之，即是通过“亦见其他后缀”(4-120)此一经句。

120. පුබ්බ

120. 先前

යදා චාත්‍රාධිසද්දප්පයොගො තදා තෙනෙව විභත්‍යත්ථස්ස වුත්තත්තා න සත්තමී පයුජ්ජතෙ, යදා සත්තමී, න තදාධිසද්දො, තෙනා සකපදෙනෙව විග්ගහො එවං දස්සනීයොති ආහ- ‘ඉත්ථීසු කථා පවත්තා’ති, ඉත්ථිසද්දතො සත්තමීභවනෙ කාරණමාහ- ‘තංසමානාධිකරණත්තා’ති, තෙන අධිසද්දෙන සමානත්ථත්තාති අත්ථො.

此处若使用前置词adhi，由于通过该词已经表达了格的意义，故不使用第七格。若使用第七格，则不使用前置词adhi。因此，当知应如是依其自词而离合，如说：“在女人们中谈论发生了”(itthīsu kathā pavattā)。关于itthi（女人）一词使用第七格的原因，他说：“因与彼同处故”，其义为：因与彼前置词adhi有相同意义故。

121. නාතො

121. 非从ā

සො ච අමාදෙසො, ආදෙසස්සෙවාති අංආදෙසස්සෙව, අපඤ්චමියාති පඤ්චමිං වජ්ජෙත්වා. අඤ්ඤත්‍ර විධීයමානො-යමමාදෙසො පඤ්චමියම්පටිසිද්ධත්තා පඤ්චමියා පටිසෙධෙන සයම්පි පටිසිද්ධො නාම හොතීත්‍යාහ ‘ආදෙසස්සෙවායං පටිසෙධො’ති, ලොපපටිසෙධස්ස ‘නාතො’ති පුබ්බවාක්‍යෙන වුත්තස්ස අයම්පටිසෙධො නෙති සම්බන්ධො, අථ කථමිදමපඤ්චම්‍යාත්‍යමාදෙසෙනෙවාතිසම්බන්ධති න ලොප පටිසෙධෙනාති පරිභාසමාහ-‘අනන්තරස්ස විධි වා හොති පටිසෙධො [Pg.133] වා’ති, එත්ථ අන්තරසද්දස්සානෙකත්ථත්තෙපීහාන්තරාළවාචීති න විජ්ජතෙ අන්තරම්මජ්ඣමස්සෙත්‍යනන්තරො, අන්තරාළමත්තපටිසෙධෙ පයොජනං නත්ථීත්‍යන්තරාළගතස්ස විධිනො පටිසෙධස්ස චාභාවානන්තරොත්‍යුප චරීයතෙ අනන්තරා ගාමාත්‍යාදි විය, දිට්ඨත්තෙ පන මජ්ඣස්ස න විජ්ජතෙ-න්තර මෙසන්ති විග්ගහෙ සුත්තෙප්‍යනන්තරස්ස විධානන්තරස්සාපි දිට්ඨත්තා ද්වින්නමෙකොප්‍යනන්තරොත්‍යුච්චතෙ, තෙනෙවානන්තරස්සාති පරිභාසායමෙක වචනං, ඉතිසද්දො ඉදමත්ථෙ, ඉති ඉමාය පරිභාසායාදෙසෙනාභිසම්බන්ධතීත්‍යත්ථො, තෙනාති යථාවුත්තපරිභාසාය වසෙන, යෙන කාරණෙනාදෙසෙනාභිසම්බන්ධති තෙනාත්‍යත්ථො, අලොපොති ලොප පටිසෙධො, සාමත්ථියාලද්ධන්ති ද්වින්නමත්ථානං විධානාය ද්වෙ වාක්‍යානි භවන්ති, තත්‍ර ‘නාතො’තීදං පටිසෙධවිධායකමෙකං වාක්‍යං, ‘අමපඤ්චමියා’ති දුතියමමාදෙසස්ස, තත්‍රාපඤ්චමියාත්‍යාදෙසෙනෙවාති සම්බන්ධති, වුත්තවිධානා න ලොපපටිසෙධෙන, තථාසත්‍යමපඤ්චමියාතිදං වාක්‍යං යදි න විසෙසත්ථමාලම්බතෙ තමන්තරෙනානුපපත්තිතො-ඤ්ඤථා කින්ත්‍යනෙනාත්ථබලෙන ලද්ධන්ති අත්ථො, අලොපොති ජොතෙතීති සම්බන්ධො, වාක්‍යභෙදෙන විවරණං කතං, න එකවාක්‍යත්තෙනාති බ්‍යතිරෙකො එකවාක්‍යතායඤ්හි කාරිය ද්වයස්සපි පඤ්චමියම්පටිසෙධො සියා ‘පඤ්චමිං වජ්ජෙත්වා තං කාරියද්වයං වෙදිතබ්බ’න්ති, යදිපි සිද්ධාති සම්බන්ධො, යෙන නාප්පත්තියාත්‍යනෙන ‘‘යෙන නාප්පත්තෙ විධිරාරබ්භතෙ, තස්ස බාධනම්භවතී’’ති මම්පරිභාසමුපලක්ඛෙති, කිමත්ථමිහායං පරිභාසා පඨ්‍යතෙ ඉහ සත්ථෙ-පවාදා උස්සග්ගෙ බාධන්තෙති නියමො, තත්‍ර චුස්සග්ගා දුවිධා නියතප්පත්තයො අනියතප්පත්තයො චෙති, යෙ සබ්බත්ථාපවාදවිසයම්පවිසන්ති, තෙ නියතප්පත්තයො වුච්චන්තෙ, යෙ ක්වචිදෙවාපවාදවිසයමවගාහන්තෙ, තෙ අනියතප්පත්තයො වුච්චන්තෙ, එවං දුවිධෙසුස්සග්ගෙසු යෙ-නියතප්පත්තයො, තෙසමෙව බාධනමිච්ඡීයතෙ, න නියතිකානං, තෙන තප්පදස්සනත්ථමයම්පරිභාසා පඨ්‍යතෙති, යෙනෙත්‍යුස්සග්ගස්ස නිද්දෙසො, නෙති පටිසෙධවාචී නිපාතො, අප්පත්තෙ අසම්ඵුට්ඨෙ විසයෙ ඉත්‍යජ්ඣාහාරියං, යෙන උස්සග්ගෙන නාප්පත්තෙ පත්තෙඑව සම්ඵුට්ඨෙඑව විසයෙත්‍යත්ථො… ‘ද්වෙ පටිසෙධා පාකතමත්ථං ගමෙන්තී’ති කත්වා, විධීයතීති, පටිසෙධො විධානඤ්ච, ආරබ්භතෙ විධී

那即是aṃ的替代，即是aṃ-替代本身，“非第五格”(apañcamiyā)即是除去第五格。此aṃ-替代，在别处被规定，但由于在第五格中被禁止，通过第五格的禁止，它自身也被称为被禁止，因此说“这是对替代本身的禁止”。关于前文“非从ā”(nāto)所说的元音省略之禁止，此（新的）禁止并非与之相关联。那么，“非第五格”(apañcamiyā)如何与此aṃ-替代相关联，而不是与元音省略之禁止相关联呢？（对此）它阐述了格言：“规则或禁止，皆对紧邻者。”这里“紧邻”(anantara)一词虽然有多种含义，但在此处是指“中间没有间隔”。无间隔者，即其中无间隔、无中间。因为对仅有间隔者作禁止并无用处，故无间隔即指无位于间隔中的规则与禁止，如“无间村”(anantarā gāmā)等，是为转用。但实际上，由于中间不存在，在离合时，“其中无间隔”(na vijjate antaraṃ esaṃ)亦可见，并且在经句中，紧邻的规定与其他的规定亦可见，故二者中任一皆可称为“无间”。因此，格言中的“紧邻者”(anantarassa)是单数。“iti”一词在此处表示“此”义。因此，此格言意指与替代相关联。“因此”(tena)是说，由于它与替代相关联的缘故，就是这个意思。“不省略”(alopo)即是省略之禁止。通过其功能而得知，为了规定两种意义，有两句话。其中，“非从ā”(nāto)是规定禁止的一句话；“非第五格之aṃ”(am apañcamiyā)是第二句，关于aṃ-替代的。在那里，“非第五格”(apañcamiyā)是与aṃ-替代本身相关联，而不是通过所说的规定与元音省略之禁止相关联。同样，如果“非第五格”(apañcamiyā)这句话不取特殊含义，那么它在没有此含义的情况下就无法成立，否则它还有什么意义呢？这就是通过义势而得到的。“不省略”(alopo)即是阐明，这是关联。这是通过分句解释的，而不是通过合句。因为如果是合句，那么两种作用在第五格中也都会被禁止，（即）“应该知道除去第五格而作这两种作用”。如果已经成立，那么就有关联。通过“于彼未至处……”(yena nāppatte)等，指示了“于彼（通则）未至之处而制定的规则，成为彼（通则）的障碍”此一格言。为何在此论中要宣说此格言呢？在此论中，有“别异说(apavāda)障碍概括说(ussagga)”的定则。而概括说有两种：定至(niyatappattayo)和不定至(aniyatappattayo)。凡是能遍入别异说范围的，称为定至；凡是仅仅偶尔进入别异说范围的，称为不定至。在这两种概括说中，只要求障碍不定至的，而不是定至的。因此，为了说明这一点，此格言被宣说。“以何”(yena)是概括说的指示词。“不”(na)是表示禁止的不变词。“于未至处”(appatte)是应补充的，意指“未触及的领域”。其意是：“以何概括说于未至处，即是已触及的领域”……作“二重否定阐明本义”想，故说“被规定”，即禁止与规定，规则被发起。

යතෙ [Pg.134] පඨ්‍යතෙත්‍යත්ථො, අනෙනාපවාදවිධින්දස්සෙති, තස්සෙති ආදොයෙනෙති නිද්දිට්ඨස්සඋස්සග්ගස්සබාධනම්භවත්‍යපවාදෙන, යෙන ත්වප්පත්තෙ විසයෙ ආරබ්භතෙ තස්ස බාධනං න භවතීත්‍යත්ථො, කුතොති චෙ අනවකාසත්තා, තථාහි යදි උස්සග්ගෙන සබ්බො විසයො ගහිතො සියා, කො-පවාදස්සඅඤ්ඤො විසයො සියා, තස්මා අනවකාසත්තා (න) අප (වාදෙ) පන තස්ස බාධනම්භවතීත්‍යවසෙයං, යෙන තුස්සග්ගෙන කොචි දෙවාපවාදවිසයො-නුප්පත්තොසියා, නසබ්බො, තම්පති සාවකා සත්තා තම්බාධතෙති වුත්තං හොති, ‘පඤ්චපූලිමානයෙ’ත්‍යත්‍ර පඤ්චන්නං පූලානං සමාහාරොති විසෙසනසමාසො ‘‘නදාදිතොවී’’ (3-27) සමාහරණං සමාහාරොති සමාහාරස්සපි භාවරූපත්තා ආහ ‘භාවප්පධානත්තෙපී’ති, ගුණභූතදබ්බානි පූලානි.

其义为：[此规则]被读诵。以此显示别异说(apavāda)的规定。“彼”(tassa)等词意指：由别异说(apavāda)，对最初由“以何”(yena)所指示的概括说(ussagga)有障碍。然而，若于概括说未至的范围而制定（别异说），则不障碍彼概括说，是此义。为何如此呢？因其（别异说）将无余地故。即是说，若概括说已含摄所有范围，则别异说尚有何其他范围呢？是故，当知因其无余地，故障碍彼（概括说）。若以某概括说，仅有部分而非全部的别异说范围未被触及，则说彼（概括说）为有余地，彼（别异说）障碍彼（概括说）。在“五束”(pañcapūlī)一例中，“五束之集合”是持业释。依“从nadī等……vī”(3-27)经句，集合(samāharaṇa)即总和(samāhāra)。因总和亦是抽象形态，故说“即使以抽象为主要义”。束(pūla)是具有属性的实体。

125. ඉම

125. 此

සුත්තෙ අනිත්ථියන්ති කිමත්ථිය (මනෙන) පටිසෙධවචනෙන, යතො ඉමස්සෙත්වෙවානිත්ථිලිඞ්ගෙන නිද්දෙසොති මනසිකත්වා ආහ-නාමග්ගහණෙ’ඉච්චාදි, ‘‘නාමග්ගහණෙ ලිඞ්ගවිසිට්ඨස්සාපි ගහණ’’න්ති පරිභාසායං, තත්ථ ලිඞ්ගෙන සුත්තෙ නිද්දිට්ඨතො අඤ්ඤෙන කෙනචි විසිට්ඨං නාමං ලිඞ්ගවිසිට්ඨං, තස්ස, යත්ථ සද්දසාමඤ්ඤසන්නිස්සයනං, තත්ථ නාමග්ගහණෙ සතිලිඞ්ගවිසිට්ඨස්සාපි ගහණං හොති… සාමඤ්ඤෙ සබ්බවිසෙසානුප්පවෙ සතොත්‍යධිප්පායො, ඉදමෙවාති අනිත්ථියන්ති වචනමෙව, ඤාපකන්ති පත්ති පුබ්බකො පටිසෙධො, සො ඉත්ථියම්පත්තියං සති අනිත්ථියන්ති කතො සියාති අනිත්ථියන්ති පටිසෙධවචනමෙවෙමං පරිභාසං ඤාපෙතීති අත්ථො, ඉමිනා ඉමිස්සා පරිභාසාය සාමත්ථියලද්ධතං දස්සෙති.

经中“非女性”(anitthiya)一词，作为否定语，是何用意？因为此处正是以非女性相(anitthiliṅga)进行解释。作意及此而言“于名之把握”(nāmaggahaṇe)等，如于规则(paribhāsā)中所说：“于名之把握，亦把握由性相所标识者(liṅgavisiṭṭha)。”于此，经中由性相所指，而有别于任何其他者，其名为“由性相所标识”。对于此名，于依语词共相(saddasāmañña)处，当把握其名时，亦把握由性相所标识者……其意为：于共相中，含摄一切别相。正是“非女性”(anitthiya)此语，作为一个能示者(ñāpaka)，其否定是以获得为前提的；当“女性”(itthiyaṃ)的获得(pattiyaṃ)存在时，才会有“非女性”(anitthiyaṃ)的表述。所以“非女性”这个否定语本身就指明了这条规则(paribhāsā)，此即其义。由此显示了这条规则是由功能而得的。

127. සිම්හ

127. 狮子

අනපුංසකස්සාති පරියුදාසොති අනපුංසකස්සාති එත්ථ නඤ්සද්දස්ස පරියුදාසො-ත්ථොත්‍යත්ථො.

“非中性”(anapuṃsaka)是排除性否定(pariyudāsa)。“非中性”一词在此处的“非”(nañ)字，其含义是排除性否定。

129. මස්සා

129. 摩萨

තන්නෙතිආදිනා කත්ථචි පරිභාසාවතිරනිච්චාති සූචෙති.

通过“彼非”(taṃ na)等词，暗示着在某些情况下，规则(paribhāsā)的应用并非恒常。

130. කෙවා

130. 基瓦

හොතු [Pg.135] සිතො-ඤ්ඤත්‍රකෙ සති සාදෙසො, සිම්හි තු කප්පච්චයා පඨමමෙව කතො මස්ස සාදෙසොති තප්පච්චයෙ සති ‘කෙවා’ති කිං සාමඤ්ඤෙන සාදෙසවිධානෙනෙ ත්‍යාසඞ්කිය සුත්තස්ස සාමඤ්ඤ විධානෙ ඵලං දස්සෙතුං ‘කෙනෙකත්ථතායං’ත්‍යාදිමාහ, කෙනෙකත්ථතායන්ති කප්පච්චයෙන සහ ණාදිවුත්තියං, පුබ්බභාගස්සාති අසුභාගස්ස පදත්තාභාවාති ‘‘එකත්ථතායා’’ති (2-119) විභත්තියා පදත්තසාධිකායාපගමෙන පදත්තාභාවා, පදසඞ්ඛාරනිබන්ධනොති පද සිද්ධි හෙතුකො, ‘‘නිමිත්තාභාවෙ නෙමිත්තිකස්සාප්‍යභාවො’’ති ඤායස්සායමත්ථො ‘‘නිමිත්තං කාරණං හෙතූත්‍යනත්ථන්තරං, නිමිත්තස්ස අභාවො නිමිත්තාභාවො, තස්මිං නිමිත්තාභාවෙ හෙතුවිනාසෙත්‍යත්ථො, නිමිත්තා ආගතො නෙමිත්තිකො, ඵලභූතො ධම්මො, නිමිත්තෙ භාවො වා නෙමිත්තිකො, නිමිත්තස්සාභාවෙ තං හෙතුතො පවත්තස්ස නෙමිත්තිකස්ස ඵලස්සාප්‍යභාවො භවතී’’ති, තථාහි ඡත්තනිමිත්තඡායා ඡත්තාපායෙන භවති, පදීපනිමිත්තදස්සනං පදීපාපායෙ න භාති, තථෙහාපි නිමිත්තතො පවත්තානං නිමිත්තාභාවෙ අභාවොයෙව යුත්ති මාති මඤ්ඤතෙ, අඤ්ඤත්‍රචාති සිතො අඤ්ඤත්‍ර ච.

当有异于sita的ka后缀时，应有替代(sādesa)。但在simhi中，由于ka后缀(kappaccaya)，massa的替代(sādesa)是首先进行的。因此，当有该后缀时，为何“kevā”会通过一般的替代规则(sādesavidhāna)形成呢？对此疑问，为了显示经文(sutta)在一般规定中的结果，他说了“以何为一性”(kenekatthatāyaṃ)等。“以何为一性”(kenekatthatāyaṃ)是指，与ka后缀(kappaccaya)一起的ṇādi词形变化(vutti)。“前分”(pubbabhāga)是指，由于前一部分没有词的地位(padatta)。由于“于一性”(ekatthatāyā)(2-119)中，能成立词之地位的格(vibhatti)已去除，故无词的地位。“依词的构成而系”(padasaṅkhāranibandhana)是指，以词的成就(padasiddhi)为原因。“若无因相(nimitta)，则所生果(nemittika)亦无”，此道理(ñāya)的意义是：“因相”(nimitta)、“原因”(kāraṇa)、“缘”(hetu)是同义词。因相的无有，即是“无因相”。于“无因相”中，其义为“因已坏灭”。从因相而来的，是为所生果，即是果法(phalabhūta dhamma)；或者，存在于因相中的，是为所生果。如果因相不存在，那么从该因而转起的所生果也不会存在。例如，以伞为因相的荫，当伞去除时也就不存在了。以灯为因相的见，当灯去除时也就不显现了。同样，于此，从因相而转起的诸法，当因相不存在时，它们也就不存在了，应如是合理理解。“他处”(aññatra)是指，除了sita之外的地方。

131. තත

131. 自彼

ත්‍යඑතානං තකාරස්ස පරිච්චාගාය ‘තතස්සා’ති වුත්තං.

为了舍弃彼等中的“ta”字，而说“tatassā”。

132. ටස

132. Ṭasa

ඉමිස්සායාත්‍යාදීසු ‘‘ස්සං ස්සා ස්සායෙ’’ත්‍යාදිනා (2-52) ඉ, ‘‘තදාදෙසා තෙ විය හොන්තී’’ති පරිභාසතො සාද්‍යාදෙසීනං ගහණාස්සායාදෙසාදීනං ගහණසම්භවෙපි කිං ස්සායාදිග්ගහණෙ න සුත්තගුරුකරණෙනෙ ත්‍යාසඞ්කිය‘ස්සායාදිග්ගහණ’මිච්චාදි, වුත්ති ගන්ථො වුත්තොති දස්සෙතුමාහ-‘නනු චෙ’ත්‍යාදි, ටසස්මාදිකං ‘ටසස්මාස්මින්නන්නාස්විමස්ස චා’ති වත්තබ්බං, නමාදීනම්පි විධිග්ගහණාය, තස්සා

在`imissāya`等词中，依据“ssaṃ ssā ssāye”等（规则2-52），以及由“彼之替代如彼”此一诠释规则(paribhāsā)，虽然可以摄取以`sā`等为首的替代与以`ssāya`等为首的替代，但有人怀疑：“为何要摄取`ssāya`等，从而使经文繁重呢？”（为了回答此疑，）而说“摄取`ssāya`等”……。为了表明这是注释书所说，而说“难道不是”等。以`ṭa`、`smā`等为首的（词形），应说为“ṭa-smā-smiṃ-anna-āsu-imassa ca”，这也是为了摄取`na`等的规则。

දෙසිනො [Pg.136] ආදෙසො තදාදෙසො, තස්ස, තස්ස ආදෙසිනො ගහණං තග්ගහණං, තෙන.

原形(desin)的替代(ādesa)是“彼之替代”(tadādesa)。彼，即彼替代形(ādesin)的摄取(gahaṇa)是“彼之摄取”(taggahaṇa)。因此。

134. දුති

134. 第二

අඤ්ඤථාති ගුරුනිද්දෙසමකත්වා අඤ්ඤෙන ලහුප්පකාරෙන නිද්දිසනෙ සති, එකවිභත්තිනිද්දිට්ඨත්තාති‘දුතියායොස්සා’ති එකවිභත්තියා නිද්දිට්ඨත්තා, අඤ්ඤථාතිආදිනා නෙකදෙසොතිවචනපරියන්තෙනෙතෙන ‘න ත්වෙකවිභත්තියුත්තාන’න්ති පරිභාසෙකදෙසස්ස අධිප්පායො පකාසිතොති ඤාතබ්බං, එතදෙවානුවත්තතීත්‍යනෙන තු ‘‘එකයොග නිද්දිට්ඨානම්පෙකදෙසො-නුවත්තතෙ’’තීමස්ස, එකවිභත්තියුත්තානං එකදෙසො නානුවත්තතෙති යොජනා පරිභාසායං, ඤාපෙතීති පුබ්බෙ විය සාමත්ථියෙන ඤාපෙති.

“异则”(Aññathā)是指：若不作繁重之解释(guruniddesa)，而以其他轻便之方式解释。“以一格解释故”(ekavibhattiniddiṭṭhattā)是指：如“第二格作ssā”(dutiyāyo ssā)般，仅以一格作解释之故。应知，通过始于“异则”、终于“非一部分”(na ekadeso)之语，阐明了诠释规则(paribhāsā)“然非用于与一格相连者”(na tu ekavibhattiyuttānaṃ)中“一部分”的含义。而通过“此亦随行”(etad eva anuvattati)，则（意指）此（规则）：“于一合说中解释者，一部分亦随行”(ekayoga niddiṭṭhānam pi ekadeso anuvattate)。于此诠释规则中，其应用为：“与一格相连者，一部分不随行”。“使知”(ñāpeti)是指：如前，依于功能(sāmatthiya)而使知。

139. නාඤ්ඤං

139. 无其他

අප්පධානප්පටිසෙධතො සබ්බාදීනං තදන්තවිධිනා භවිතබ්බං, අඤ්ඤථා හි සබ්බාදිග්ගහණෙ කො පසඞ්ගො පියසබ්බාදීනං, යතො අප්පධානප්පටිසෙධො, කරීයතෙ තෙන පරමසබ්බෙඉච්චාදි හොතීති දස්සෙතුමාහ-‘අප්පධානප්පටිසෙධො’ඉච්චාදි.

由于有对非主要词的遮止(appadhānappaṭisedha)，`sabba`（一切）等词应通过末端规则(tadantavidhi)来构成。否则，若摄取`sabba`等词，则`piyasabba`（可爱的一切）等词有何关联呢？正因为作了对非主要词的遮止，（才显示出）由此而有`paramasabba`（至高的一切）等词形成。为了表明此点，而说“对非主要词的遮止”等。

140. තති

140. 第三

යත්ථාති යස්මිං කත්තරි කරණෙ වා, කත්තරි තතියාසිද්ධිමාහ-‘කරොති’ච්චාදි, කරොතිම්හි කරධාතුම්හි ගම්මමානෙ, මාසෙන කතාති පාඨෙන භවිතබ්බං… මාසෙන කතානං පුබ්බානන්ති වත්තබ්බත්තා, පුබ්බභාවෙති පුබ්බභවනෙ මාසස්ස කරණත්තං, එත්ථ තු මාසෙන කරණභූතෙන පුබ්බභූතානන්ති අත්ථො, තෙනෙවෙත්ථාපි භවන්තීති පාඨෙන භවිතබ්බං.

“于何处”(Yattha)是指：于何行为者(kattar)或工具(karaṇa)中。以“做”(karoti)等词说明在行为者格中第三格的成立。当于“做”中理解`kara`语根时，读法应作“以月所作”(māsena kataṃ)……因为应说“以月所作之先前事物”(māsena katānaṃ pubbānaṃ)。“于先前存在中”(pubbabhāve)是指：于先前存在中，月为工具。而此处之义为：以月为工具而先前存在的事物。因此，此处读法亦应作“存在”(bhavantīti)。

141. චත්ථ

141. 第四

චස්ස අත්ථො චත්ථො, සොයෙවාති එත්ථ සමාසස්ස පරාමාසො, චත්ථො එත්ථ සම්භවති කින්තු සබ්බාදි න චත්ථසමාසවිසයොති පාඨෙන භවිතබ්බං.

“Ca”之义为“attha”（目的），故为“cattha”（第四格）。“即彼”(so yeva)于此是指代该复合词。第四格（之义）于此是可能的，但读法应为：“sabba（一切）等词不属于为目的之复合词(cattha-samāsa)的范围”。

144. මනා

144. 心

කිං බහුලංවිධානා ‘වුද්ධ්‍යභාවො’ ති පාඨෙන පයොජනං යෙනෙ තදත්ථමෙව [Pg.137] ‘‘සුමෙධාදීනමවුද්ධි චෙ’’ති ගණපාඨො කතො, හෙමසද්දෙන හෙමමයානි ගහිතාන්‍යභෙදෙනත්‍යාහ- ‘හෙමමයානී’ති, කප්පන සද්දෙන සීසාලඞ්කාරජාලානි ගය්හන්ති, තානියෙව වාසසානි පටා තංසරික්ඛතාය, සකත්ථෙපි යථාගමම්භවන්තීති සම්බන්ධො, බාණාදීසු අභිධෙය්‍යෙසු මනාදීසු න පට්ඨීයන්තීති යොජනා, බාණාදීසුති බාණ සද්දක්ඛයාදීසු, අහසද්දස්ස මනාදිකාරියාසම්භවා අහසද්දො මනාදීසු න දට්ඨබ්බො, රහසීති නිපාතත්තා ඉකාරස්ස ච අසබ්භවා රහසද්දො ච මනාදීසු න දට්ඨබ්බොති සජ්ඣාහාරො සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො, ඉකාරස්ස කච්චායනෙ ස්මිනො කරීයමානස්ස ඉකාරාදෙසස්ස ච, රහතිසද්දස්ස නිපාතත්තං සභාවතො පකාසෙතුං ‘රහසීත්‍යාදි’මාහ, රහොසද්දෙති එත්ථ රහසද්දොති පාඨො-වගන්තබ්බො, තෙනාති යෙන අහසද්දස්ස මනාදිකාරියාසම්භවො රහසීතිච නිපාතො, තෙන, ඉහමනාදීසු.

为何多处使用“无增长”的读法有何用意？其用意在于，“善慧(Sumedha)等无增长”这一组读法就是为此而作的。以“hema”(金)一词，无差别地指称金制之物，故说“金制的”；以“kappana”(装饰)一词，指称头饰网罩，因其与衣物、布料相似。即使在各自的意义上，也依照其传统而存在，此乃其关联。在“箭”等所指的事物中，不被读入“心”等(词组)中，此为其用法。所谓“箭等”，是指“箭”字音的衰减等。由于“aha”(日)字不可能有“心”等(词组)的作用，故“aha”字不应被视为“心”等(词组)之一。“rahasi”(在秘密处)因其为不变词，且无“i”音，故“rahas”字也不应被视为“心”等(词组)之一，应知此为补充的关联。对于在迦旃延(Kaccāyana)语法中，当(第七格单数后缀)“smiṃ”被作(替换)时，“i”音的替换。为从本质上阐明“rahati”一词的不变词性，故说“rahasi”等。此处“在raho一词中”，应理解为“rahasaddo”的读法。因此，由于“aha”字不可能有“心”等(词组)的作用，且“rahasi”为不变词，故(它们)不在此“心”等(词组)中。

146. භව

146. 有

ගෙති ගසඤ්ඤෙ පරෙ, කුතො-නුඉච්චාදො භො’ඉති බහුවචනන්තො නිපාතො, තථාසති ‘තයොජනා’ති යුජ්ජති, තඤ්ච නිපාතත්තං සමත්ථෙතීති දස්සෙතුමාහ- ‘බහුත්තෙ’ච්චාදි.

“Geti gasaññe pare”(当“ga”的标识在后时，作“ge”)。“kuto-nu”(何处)等词，以及“bho”(诸位)等，是复数结尾的不变词。若如此，则“tayojanā”方为合理。为证明其不变词之性质，故说“在复数义中”(bahutte)等。

148. න්තස්සං

148. 非他们的

සත්තම්‍යන්තං භවතීති සෙසො, නනුචන්තස්සාති වුත්තෙ න්තන්තුප්පච්චයොවාවසීයති, න තදන්තවිධීති ආහ- ‘න්තප්පච්චය ස්සෙවෙ’ච්චාදි, සුතත්තාති සොතවිඤ්ඤාණෙන ගහිතත්තා පච්චක්ඛත්තාති වුත්තං හොති, අනුමිතස්ස ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති (1-26) ලිඞ්ගතො තදන්තසඞ්ඛාත අත්ථදස්සනසඞ්ඛාතඅනුමානඤ්ඤාණෙන විඤ්ඤාතස්සාති අත්ථො.

其余的，是第七格结尾。若说“anta”(结尾)，则仅指“nta”后缀，而非指以其结尾的规则。故说“仅指nta后缀”等。所谓“已听闻”，是指被耳识所把握，即为亲身经历。所谓“推论”，是指通过推论智来理解，如(1-26)所说“以特征区分结尾的”，即通过认识被称为“以其结尾”的意义，或通过被称为“见义”(atthadassana)的推论知识来理解。

154. රාජ

154. 王

දළ්හො ධම්මො ධනු අස්ස දළ්හධම්මා. රාජාදීස්විමප්පච්චයෙ පඨිතෙ

其弓坚固，故称“daḷhadhammā”(坚固弓者)。当“王”(rāja)等词在“ima”后缀被读出时，

තදන්තො [Pg.138] පච්චයග්ගහණ පරිභාසාය ගය්හතී ත්‍යාහ- ‘ඉමිනා ඉච්චාදි.

因此，通过“以其结尾”(tadanta)的后缀取用规则来理解，故说“以此”等。

162. ල්තු

162. ltu

පච්චයඉච්චාදිනා ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො තදාදිනො තදන්තස්ස ච ගහණ’’න්ති ඤායං දස්සෙති, තත්ථ යතො විහිතො තං විනා න භවති පච්චයොත්‍යනෙන ඤායෙන පත්තොයෙවාත්ථො ආඛ්‍යායතෙ ‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො, තදාදිනො ගහණ’න්ති, ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සෙ’’ති තදන්තග්ගහණංත්‍යාඛ්‍යායතෙ ‘තදන්තස්ස ච ගහණ’න්ති, සො පකතිවිසෙසො ආදි යස්ස සමුදායස්ස සො තදාදි, සො පච්චයො-න්තෙ යස්ස සමුදායස්ස සො තදන්තො, තාදිසස්ස තදාදිතදන්තසමුදායවිසෙසස්ස ගහණං, න තු තදන්තමත්තස්සෙත්‍යත්ථො, ඉහ තු තදන්තග්ගහණමෙවානුරූපන්ති’ දස්සෙතුමාහ-‘‘කත්තරි ල්තුණකා’’ති ඉමිනා ත්‍යාදි, තදාදිතදන්ත සමුදායස්ස තු ගහණෙ ඵලං ‘බ්‍යජිගිසී’තිආදීසු දට්ඨබ්බං, තඤ්ච ‘‘තුංස්මා ලොපොචිච්ඡායං තෙ’’ති (5-4) සුත්තෙ සයමෙව වක්ඛති.

在“paccaya”(后缀)等中，以“取后缀时，凡是彼所规定的，就取其开头和结尾”的原则，来显示其道理。在此，由于后缀的成立离不开其所规定的词根，故以此原则解释后缀的意义，即“取后缀时，凡是彼所规定的，就取其开头”。而“vidhibbisesanantassa”(限定其终)则解释为“取其结尾”。那个本质的特性，是某个集合的开始，那个集合就是它的开头；那个后缀，是某个集合的结尾，那个集合就是它的结尾。像这样，是取具有开头和结尾的集合的特性，而不是只取结尾部分。然而在此，只取结尾部分最为合适，故说“在施事者(kattari)中，有ltuṇakā”等。如果取具有开头和结尾的集合，那么在“byajigisī”等例子中就可以看到它的结果。这些意义将在“tuṃsmā lopocicchāyaṃ te”(5-4)经中自己会说明。

165. සලො

165. 娑罗

කච්චායනෙ ‘‘සකමන්ධාතාදීනඤ්චෙ’’ති (2-3-44) සුත්තිතං, සොපි ල්ත්වන්තොයෙවාත්‍යභිමතසිද්ධීති දස්සෙතුං වුත්තියමුදාහටංත්‍යාහ- ‘සකමන්ධාතු’ඉච්චාදි, ල්ත්වන්තො මන්ධාතුසද්දො අත්ථීති ‘සකමන්ධාතු’ සද්දොපි ල්ත්වන්තොති සජ්ඣාහාරො පදසම්බන්ධො දට්ඨබ්බො, තතොපීති න කෙවලං කත්තුතොව, මන්ධාතුසද්දස්ස ල්ත්වන්තතං සාධෙත්වා සකමන්ධාතුසද්දම්පටිපාදෙතුං ‘සබ්බෙස’න්තිආදිමාහ.

于《迦旃延》中，经则(sutta)言：“sakamandhātādīnañce”(2-3-44)。为表明此亦是所许之成就，故于注疏(vutti)中举例而言：“sakamandhātu”等。当知，“真言王(mandhātu)”一词有以“ta”为结尾者，故“sakamandhātu”一词亦是以“ta”为结尾者，此乃应见之省略(sajjhāhāro)及词语关联。不仅如此，非仅从业作者格(kattuto)而言，为成立“真言王(mandhātu)”一词是以“ta”为结尾，并阐明“sakamandhātu”一词，故说“sabbesam”等。

169. ටප

169. 热

සඞ්ඛ්‍යාසද්දො යදීපි සඞ්ඛ්‍යානෙ වත්තතෙ, තථාපි සඞ්ඛ්‍යානද්වාරෙනිධසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තතීත්‍යාහ-‘චුද්දසහි සඞ්ඛ්‍යාහී’ති පාඨෙන භවිතබ්බං, චුද්දසසද්දවචනීයාව පඤ්චාදිසඞ්ඛ්‍යා, යතො සඞ්ඛ්‍යාසද්දො නෙහ පරිග්ගහිතොති.

虽然“数”(saṅkhyā)一词用于计数，但此处通过计数而用于可计数的事物，故言：当为“cuddasahi saṅkhyāhī”(以十四数)之读法。“十四”一词所指的正是五等等数词，因为此处“数”(saṅkhyā)一词并非按其字面意义理解。

175. දිවා

175. 白昼

දිවසතො ස්මිනො ටිම්හි පුබ්බසරලොපෙ දිවි.

由“divasa”，于[-smiṃ]及[-ṭi]时，省略前置元音，则成“divi”。

181. යොනං

181. 优那的

දුතියාග්ගහණෙනාති [Pg.139] ‘දුතියායොස්ස නෙ වා’ත්‍යෙවං සුත්ත රචනායං දුතියාග්ගහණෙන.

所谓“采用第二格”，是指在如“dutiyāyossa ne vā”的经则构成中，采用了“第二格”一词。

185. නාම්හි

185. 于名中

එනාදෙසස්සාසම්භවාති නාස්ස ස්මාදෙසත්තා.

因“ena”之替换不可能，故此非“smā”之替换。

187. ගස්සං

187. 草料

උභයවිකප්පොති සමාසාසමාසපක්ඛද්වයවිධානං, කච්චායනවුත්ති කාරස්ස විප්පටිපත්තිමාවීකත්තුමාහ-‘කච්චායනෙ’ච්චාදි, ඉත්ථිපුමන්නපුංසක සමූහොති එත්ථායන්තෙසං සාධනක්කමො ‘ද්වන්දඡට්ඨීහි සමාසෙ ඉත්ථිපුමනපුංසකසමූහො’ති ඨිතෙ ‘‘සමාසෙ ච විභාසා’’ති (2-2-35) පුමන්තස්ස අමාදෙසෙ ‘‘වග්ගන්තං වා වග්ගෙ’’ති (1-42) නිග්ගහීතස්ස වග්ගන්තො.

“两种选择”(Ubhayavikappa)是指复合词与非复合词两种方式。为揭示《迦旃延注》作者的错解，故言“于迦旃延”等。至于“阴性、阳性、中性之集合”，其派生过程是：当“由并列复合词(dvanda)与第六格(chaṭṭhī)组成的阴性、阳性、中性集合词”成立时，根据“于复合词中则任选”(2-2-35)，阳性词尾作“aṃ”替换时，再根据“于同组中，或为组末音”(1-42)，鼻音(niggahīta)变为同组之鼻音。

192. පුම

192. 阳性

කම්මාදිත්තා එනස්සාපි අභාවපක්ඛෙති ‘‘නා ස්සෙ නො’’ති (2-80) කම්මාදිතො නාස්ස එනාදෙසකරණතො වුත්තං.

因其属“业”(kamma)等词，于无“ena”替换之情况下，故言“nā sse no”(2-80)。此乃从业等词之后“nā”作“ena”替换而言。

197. ඉමෙ

197. 此等

ආදෙසො කථනං, අන්වාදෙසො-නුකථනමිච්චාහ-‘අන්වාදෙසො කථිතානුකථන’මීති, කථිතස්සානුකථනං කථිතානුකථනං, අනෙන ච නෙහ පච්ඡා උච්චාරණමත්තමන්වාදෙසො, කිඤ්චරහි එකස්සාභිධෙය්‍යස්ස පුබ්බසද්දෙන පටිපාදිතස්ස දුතියම්පතිපාදනමන්වාදෙසොති වදති, තෙනෙහ න භවති ‘දෙවදත්තං භොජය, ඉමඤ්ච යඤ්ඤදත්ත’න්ති, කෙනචි විසෙසන්තරයොගෙන කථිතස්සානුකථනං අන්වාදෙසොති සම්බන්ධො. කථම්පන විසෙසන්තරයොගො ගම්‍යතෙච්චාහ- ‘සාමත්ථියා’ති, කෙනචි විසෙසෙනායොගෙ වුත්තස්සෙව පුනබ්බචනානුපපජ්ජනං සාමත්ථියං, තෙනෙවාහ- ‘අඤ්ඤථෙ’ච්චාදි.

述说(ādesa)为言说，随说(anvādesa)为随言说，故言：“随说即已说之随说”。于此，随说非仅是随后发音，而是对已由前词所诠之一义，再次诠表，此谓随说。是故，“令提婆达多食，及此雅那达多”之例，则非随说。由与某种其他特性之关联，而对已说者随说，此为关联。然则，其他特性之关联如何得知？答曰：“由其功能(sāmatthiyā)”。若无与某种特性之关联，则已说之重复言说即不成立，此即功能。是故言：“否则”等。

198. කිස්ස

198. 关于什么

නවිරුජ්ඣතීති ඉමිනා ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති (3-26) සාමඤ්ඤෙන විධානතො ස්‍යාද්‍යන්තමජ්ඣෙපි ඉත්ථියම්පච්චයො නවිරුජ්ඣතීති වදති.

“不冲突”，（作者）以此说：根据“itthiyamatvā”（3-26）这一通则，即使在词的首、中、尾，（添加）阴性词缀也不冲突。

204. නම්හි

204. 关于Naṃ

නනු [Pg.140] යථාක්කමං නංවිභත්තික්කමෙනාපි සම්භවති, තථාසති ‘ද්වින්නං සද්දානං ද්වෙආදෙසා කමෙනෙ’ච්චෙව කස්මා වුත්තං ත්‍යාසඞ්කියාහ ‘න නංවිභත්තික්කමෙනාපී’ති. කාරණමාහ- ‘තස්සානපෙක්ඛිතත්තා’ති, ඉමිනා නිස්සයකරණමෙකා සත්ථියා යුත්තීති දස්සෙති, අපෙක්ඛිතෙ කථං භවෙය්‍යා ත්‍යාහ- ‘යදි හි’ච්චාදි, අපෙක්ඛිති යථාක්කමං, එවමඤ්ඤතෙ ‘‘කිඤ්චාපි ජාතිනිද්දෙසෙන ද්වෙපි නං රූපානි ගය්හන්ති, තථාපි ‘තිචතුන්න’න්ති විය බ්‍යත්තිනිද්දෙසොව යථාක්කමොපකාරීයමානාන, මනුදෙසස්ස තථා විඤ්ඤයමානත්තාති නංසුඉච්චෙව වදෙය්‍ය, න තථා වුත්තං, තතො-වසීයතෙ ‘න යථාක්කමමෙත්ථාපෙක්ඛිත’න්ති.

难道依序，即依“naṃ”变格的顺序，不也可能吗？既然如此，为何只说“二词二换，依顺序”呢？为释此疑，（作者）说：“并非也依‘naṃ’变格的顺序”。并说明原因：“因其非所依故”，以此表明此依据的建立是导师的一种理路。若有依赖，会是怎样呢？（作者）说：“yadi hi”（如果）等。（所谓）依赖，即是依序。应如是了知：“虽然通过种类指示可以涵盖‘naṃ’的两种形式，但就像‘ticatunnaṃ’（三、四）一样，唯有具体指示才能帮助依序（理解）。因为对māna的教示也是这样被理解的，所以（作者）应该只会说‘naṃsu’。（但）他没有这样说，因此可以断定：‘此处不要求依序’。”

205. න්ත

205. 关于Nta

නනු න්තන්තූනන්ති තදන්තා ගය්හන්ති පච්චයග්ගහණපරිභාසාය, තථා සති කාරියිත්තෙන තදන්තාව ගය්හන්ති කථං න්තන්තූයෙවා ත්‍යාසඞ්කියාහ- තෙයෙවෙ’ච්චාදි, පච්චක්ඛතායාති සුතත්තා, බලවත්තා තෙයෙව කාරියිත්තෙන ගය්හන්තීති සම්බන්ධො, න තදන්තා, දුබ්බලාති බ්‍යතිරෙකං වත්වා දුබ්බලත්තෙ කාරණමාහ- ‘අනුමිතත්තා’ති, අනුමිතත්තං සාධෙතුමාහ- ‘අනුමිතාහි’ච්චාදි, භවිභත්තීනන්ති පාඨො යුත්ත තරො, තස්ස අන්තාදෙසෙ අකාරෙති සම්බන්ධො.

难道根据摄取词缀的规则，“ntantūnaṃ”不是指以它们结尾的词吗？既然如此，作为作用对象，理应只取以它们结尾的词，为何（这里只取）nta和ntu本身呢？为释此疑，（作者）说：‘就是它们本身’等。‘因其亲闻’即因其出于经（sutta），（所以）更为有力，故作为作用对象，当取其本身，此是关联。（不取）以它们结尾的词。（作者）说了‘（后者）是弱的’这一差别后，说明其弱的原因：‘因其是推断故’。为证明其为推断，（作者）说：‘因为是推断’等。‘bhavibhattīnaṃ’这一读法更恰当，其关联在于它的尾音被替换为‘a’音。

219. යොම්හි

219. 关于Yomhi

යොම්හීති සත්තම්‍යන්තජාතිනිද්දෙසා ලබ්භමානත්ථවසෙන ‘පච්චෙක’න්ති වුත්තියං වුත්තං, තෙනෙවාහ පඤ්චිකායං- ‘කථමිදමවසීයතෙ යොම්හීති නිද්දෙසා’ති, තස්සදානි අත්ථම්පකාසෙතුං ‘පච්චෙකන්ති එකෙකස්මි’න්තිආදි වුත්තං. එකෙකස්මිං යොම්හි ද්වින්නං ආදෙසානං සම්භවා ආදෙසීනම්පි බහුත්තසම්භවොති සුත්තෙ ‘ද්වින්න’න්ති බහුවචනනිද්දෙසො, වුත්තියම්පන පච්චෙකං යොම්හි පච්චෙකං ද්විසද්දසම්භවා ‘ද්විස්සා’ති වුත්තං, දුතියායම්පි දුවෙ ද්වෙ.

“Yomhi”，根据其作为第七格结尾的种类指示，以及所获得的意义，在注疏（vutti）中被称为“各自”（paccekaṃ）。因此在《般遮迦》（Pañcikā）中说：“如何由此‘yomhi’的指示来确定呢？”现在为了阐明这个意义，才说“‘各自’即‘于每一个’”等。于每一个“yo”或“mhi”中，由于两种替换的可能性，以及被替换者也有复数的可能性，所以在经（sutta）中“dvinnaṃ”（二者）是复数指称。但是在注疏中，于每一个“yo”或“mhi”中，存在各自两个词的可能性，所以说“dvissa”（二者的）。第二格也是两个两个（地替换）。

228. නාස්මා

228. 非由我等

පකතවසෙනාති [Pg.141] තුම්හාම්හානමාදෙසානමධිකතවසෙන, කමමනතික්කම්ම න භවන්තීති සම්බන්ධො.

“以通常的方式”是指超越‘tumha’与‘amha’之代换的方式，不超越其次第则不存在，此为关联。

230. චංවා

230. 以及或

කච්චායනාචරියො තුම්හාම්හෙහි පරාය චතුත්ථී ඡට්ඨී සවිභත්තියා ‘‘සස්සං’’ති (2-3-3) සුත්තෙන අමාදෙසං විධාය ‘තුම්හං අම්හ’න්ති බහුවචනරූපානි සාධෙති… එකස්මිම්පි අත්තනි ගුරුආදිකෙ ච ගාරව වසෙන බහුවචනරූපදස්සනතොති දස්සෙතුමාහ-තුම්හං අම්හ’න්තිආදි, තස්සායුත්තත්තා ‘තමයුත්ත’න්ති වත්වා අයුත්තතං සාධෙති ‘එවං හි’ච්චාදිනා, ඉමස්මිම්පන සත්ථෙ එකස්මිම්පි සබ්බථා බහුවචන රූපසාධනක්කමං දස්සෙතුං ‘ඉධ පනා’තිආදිමාරද්ධං.

迦旃延(Kaccāyana)阿阇梨于“tumha”与“amha”之后，通过‘sassaṃ’(2-3-3)经，为带格尾的第四格与第六格规定了`aṃ`的代换，从而成立了“tumhaṃ”、“amhaṃ”等复数形式……为示即使对单一的自身、师长等，亦因尊敬而使用复数形式，故说“tumhaṃ, amhaṃ”等。因其不妥，故说“其不相应”，并以“如是则”等论证其不妥之处。然于此论中，为示于单数亦能完全成立复数形式之次第，故开始阐述“于此复”等。

232. අපා

232. 离

නෙනාති නකාරෙන, පදසඤ්ඤාවිධාය කවචනාභාවෙපීති පාණිනි යානමිව ස්‍යාදිත්‍යාද්‍යන්තානං පදසඤ්ඤාවිධායකස්ස සුත්තස්ස අභාවෙපි, අන්වත්ථවසෙන පදන්ති ගය්හමානෙ අතිප්පසඞ්ගොපි සියාති ආහ-‘රුළ්හියාවාතිප්පසඞ්ගා භාවො’ති, ආඛ්‍යාතං සාබ්‍යයකාරක විසෙසනං වාක්‍යන්ති කෙචි, එකාඛ්‍යාතිකං වාක්‍යන්ත්‍යපරෙ, තං සබ්බං එකතො සඞ්ගහෙත්වා ‘පදසමූහො වාක්‍ය’න්ති වුත්තිකාරෙන වුත්තන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘සාබ්‍යයෙ’ච්චාදි, ආඛ්‍යාතං ත්‍යාද්‍යන්තමාහු, අබ්‍යයමසඞ්ඛ්‍යං, ආඛ්‍යාතං සාබ්‍යයං සකාරකං සවිසෙසනඤ්ච වාක්‍යෙසඤ්ඤං භවතීත්‍යත්ථො, විසෙසනන්ති කාරකවිසෙසනස්ස කිරියා විසෙසනස්ස ච සාමඤ්ඤෙන ගහණං, සාබ්‍යයං-සද්ධිං වචති, සකාරකං ඔදනං පචති දෙවදත්තො පචති, සකාරකවිසෙසනං-මුදුං විසදමොදනම්පචති, දස්සනීයො දෙවදත්තො පචති, සකිරියාවිසෙසනං- මුදුං පචති, මන්දං පචති, පදසමූහො වාක්‍යන්ති වුත්තෙ අයම්පි අධිප්පායවිසෙසොවසීයතීති වත්තුමාහ-වත්තු’මිච්චාදි, යථෙච්චාදිනා අනෙකාඛ්‍යාති කම්පි ගුණප්පධානභාවෙ නොපකාරතො වාක්‍යමෙකම්භවති… පද සමූහො වාක්‍යන්ති වුත්තත්තාති වදති, යථා වාක්‍යනානත්තන්ති සම්බන්ධො. ඉහාපීති වත්තුමිච්ඡිතත්ථෙත්‍යාදොපි.

“以n”者，谓以n字母。纵无如波你尼(Pāṇini)为‘syādi’等结尾者规定‘pada’(词)名之经，亦即纵无规定‘词’名之说，若依词源义解为‘词’，则有过滥之嫌，故云：‘由世俗惯例，故无过滥’。有谓：‘动词与不变词、格、修饰语为句’。亦有谓：‘一句一动词’。为示论主所说‘词之集合为句’已总摄彼等，故云‘与不变词等’。谓动词以‘ti’等为结尾，不变词则无（单复）数。其义为：动词与不变词、格、修饰语，得‘句’之名。所谓‘修饰语’，乃总摄格之修饰语与动词之修饰语。与不变词，如‘与…共语’；与格，如‘煮饭’、‘提婆达多煮饭’；与格之修饰语，如‘煮软而净之饭’、‘相好之提婆达多煮饭’；与动词之修饰语，如‘轻柔地煮’、‘缓慢地煮’。既言‘词之集合为句’，为言此亦含特殊义，故云‘欲说’等。如‘yathā’等所示，纵有多动词，亦因主从关系或辅助关系而成一句……因已说‘词之集合为句’，故如是说。其关联如‘句之种种’。于此亦然，此亦为‘所欲说义’等之开端。

233. යොනං

233. 约那

හිග්ගහණෙ [Pg.142] පඤ්චමීහිස්සාපි ගහණම්භවෙය්‍යාති සුත්තෙ ‘අපඤ්චම්‍යා’ති වුත්තං, තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පකන්ති ගාථාපාදෙ තුම්හෙහිතිආදිසූ තත්තා න වොආදෙසො, තුම්හෙ තිට්ඨථ නගරෙති පුබ්බවාක්‍යතො වාක්‍යන්තරත්තා එකවාක්‍යතා නත්ථි, තුම්හෙ විය දිය දිස්සන්ති අම්හෙ විය දිස්සන්තීති විග්ගය්හ ‘දිස-පෙක්ඛණෙ’ ඉච්චස්මා ‘‘සමානඤ්ඤභවන්තයාදි තූපමානා දිසා කම්මෙ රීරික්ඛකා’’ති (5-43) කප්පච්චයෙ ‘‘නතෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති (5-85) එත්තාභාවෙ ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථ’’න්ති (3-1) සමාසෙ ච ‘එකත්ථතායං’’ති (2-119) විභත්තිලොපෙ ච ‘‘සබ්බාදීනමා’’ති (3-86) ආ ‘තුම්හාදිසාන’මිච්චාදි.

在摄取 hi 时，也可能摄取第五格的 hi，因此经中说“非第五格”(apañcamyā)。在“你们积累了无量功德”(tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ)这句偈颂中，因为有“由你们”(tumhehi)等词，所以没有 vo 的替代。“你们住在城里”(tumhe tiṭṭhatha nagare)，因为是与前句不同的句子，所以不是一个句子。“如你们所见”(tumhe viya dissanti)、“如我们所见”(amhe viya dissanti)，经过这样分析，从“disa-pekkhaṇe”（观看）而来，根据“samānaññabhavantayādi tūpamānā disā kamme rīrikkhakā”(5-43)这条规则，使用 kappa 后缀；根据“nate kānubandhanāgamesū”(5-85)这条规则，e 不存在；根据“syādisyādinekattha”(3-1)这条规则形成复合词；又根据“ekatthatāyaṃ”(2-119)这条规则，省略格；并且根据“sabbādīnamā”(3-86)这条规则，得到“tumhādisānaṃ”等形式。

235. අන්වා

235. 随后

පච්ඡා ආදෙසො අන්වාදෙසොති ගහිතෙ කථිතානුකථනන්ති කථං ඤායතීති ආහ- ‘පච්ඡා කථනඤ්ච කථිතාපෙක්ඛන්ති කත්වා’ති.

当理解为“后面的指示(pacchā ādeso)是随后的指示(anvādeso)”时，如何得知其义为“复述已说”(kathitānukathanaṃ)呢？答曰：“因为后面的叙述是参照已说的内容。”

236. සපු

236. 有前者

සහ විජ්ජමානො පුබ්බො යස්ස සො සපුබ්බො.

有存在的前者，彼为“有前者”(sapubbo)。

237. නච

237. 并且不

අපරම්පරයොගප්පතිපත්‍යත්ථන්ති ‘ගාමනගරානං චෙනා’තිආදිනා වුත්තස්ස පරම්පරයොගස්ස අග්ගහණත්ථං.

此为阐明非连续关联(aparamparayoga)之义，即为不摄取由“村与城等”(gāmanagarānaṃ ca)所说的连续关联(paramparayoga)。

240. නසා

240. 非普通词

ජටා අස්ස අත්ථීති ජටිලො, සොව ජටිලකො, ජටිලකාති එකත්ථෙ නිදස්සිතවිසෙසවචනං, මාණවකාති විය න සාමඤ්ඤවචනං, අසත්තෙ සම්පත්තෙති ඉදං ‘‘ආමන්තණං පුබ්බමසන්තං වා’’ති (2-239) සුත්තස්ස සාමඤ්ඤතා වුත්තං, සාමඤ්ඤවචනස්ස පටිසෙධොති ඉමිනා විසෙසවචනෙ ජටිලකඉච්චත්‍ර ‘ආමන්තණං පුබ්බමසන්තං වා’’තීමස්ස පත්තින්දස්සෙති, දෙවදත්තාදිසාමඤ්ඤවචනෙති දෙවදත්තො දෙවදත්තසද්දො ආදි යස්ස, තඤ්ච තං සාමඤ්ඤවචනඤ්ච, තස්මිං දෙවදත්තාදිසාමඤ්ඤවචනෙ මාණවකෙ මාණවකසද්දෙ පරභූතෙ සති, උභින්නම්පි අසත්තෙති ඉමිනා [Pg.143] ඉදං දීපෙති ‘‘දෙවදත්තාති විසෙසවචනත්තා පටිසෙධාභාවා පුබ්බපරානමුභින්නම්පි ‘‘ආමන්තණං පුබ්බමසන්තං වා’’තීදං පප්පොතී’’ති.

“他有发髻”(Jaṭā assa atthi)，故为结发者(jaṭilo)；彼即结发者(jaṭilako)。“结发者”(jaṭilaka)是在同一意义上所指示的特殊词(visesavacanaṃ)，不像“少年”(māṇavaka)那样是普通词(sāmaññavacanaṃ)。“于非有之时”(asatte)，此是为了说明“呼格可在前或非有”(āmantaṇaṃ pubbamasantaṃ vā)(2-239)这条经文的一般性而说。通过“否定普通词”，这表明对于“结发者”(jaṭilaka)这个特殊词，“呼格可在前或非有”这条规则是适用的。关于“提婆达多(Devadatta)等普通词”，即以提婆达多一词为首者，彼亦为普通词；当“少年”(māṇavaka)一词在此“提婆达多等普通词”之后时，通过“两者皆非有”，这阐明了：“因为‘提婆达多’是特殊词，故无否定，因此前后两者皆适用‘呼格可在前或非有’这条规则。”

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

如是，于《目犍连五论疏义光》中。

දුතියකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第二品释义终。

3. තතියකණ්ඩවණ්ණනා

3. 第三品释义

1. ස්‍යාදි

1. 以si等为首

යස්සාතිකමාවට්ඨිතස්සයොආදිඅක්ඛරසමුදායස්ස, කින්තන්ති ආහ- ‘ඉද’මිච්චාදි, ඉදන්ති යථාවුත්තං ස්‍යාදිසමුදායරූපං, අවයවෙන විග්ගහො සමුදායො සමාසත්ථො, සමුදායෙ පවත්තා සද්දා අවයවෙසුපි වත්තන්තීති ස්‍යාදිසද්දො සිආදිකෙ අවයවෙපි වත්තතෙ, විධිග්ගහණඤායෙනාති ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා ස විහිතො තදාදිනො තදන්තස්ස ච ගහණ’’න්ති ඤායෙන. ස්‍යාදි අන්තෙ යස්ස තං ස්‍යාද්‍යන්තං. නනු ච ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථ’’න්ති සාමඤ්ඤෙන වුච්චමානෙ යංකිඤ්චි ස්‍යාද්‍යන්තං යෙනකෙනචි ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථීභාවමරහති, තථාහි යථා ගාමගතොතිආදො, තථා පස්ස දෙවදත්තෙ ගාමං, ගතො යඤ්ඤදත්තො ගුරුකුලන්ති ආදොපි සමාසො ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි’ච්චාදි, යස්ස ස්‍යාද්‍යන්තස්සයෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සම්බන්ධො, තෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහතං ස්‍යාද්‍යන්තමෙකත්ථම්භවතීති සම්බන්ධතො විඤ්ඤායති අවසීයතීති යස්සාත්‍යාදිස්වත්ථො, තථා ච ගාමගතොත්‍යත්‍රත්ථීමෙස-මඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණො සම්බන්ධොත්‍යෙකත්ථීභාවො, තතොයෙවෙත්ථාහු-

对于那已确立的、以si等(syādi)为首的字母组合，有人问：“这是什么？”等等。此即如前所述的以si等为首的组合形式。以部分来分析，组合即是复合词的意义；在组合中使用的词，也用于其部分中，因此“syādi”（si等）一词，也用于“si”等部分中。这是通过“在摄取词缀时，因其被规定，故摄取以此为首者及以此为尾者”的规则之理。以si等(syādi)为结尾者，即是“syādyantaṃ”。然而，当一般地说“以si等为结尾者与以si等为结尾者在同一义中”时，任何以si等为结尾者，都能与任何以si等为结尾者共同成为一义。例如“gāmagato”（去村者）等。同样地，（若如此，则）“passa devadatta gāmaṃ, gato yaññadatto gurukulaṃ”（看，提婆达多，村庄；雅那达多去了师家）等也（会误成）复合词。对此 आशंका ( आशंका) 而说：“即使一般地说”等等。某个以si等为结尾者与另一个以si等为结尾者有关联，它就与那个以si等为结尾者共同成为一义。这是通过关联而被了知、被决定的，这就是“yassa”等的意义。同样，在“gāmagato”中，存在此等互相期待为特征的关联，故成为一义。因此，他们在此说——

නියතං සාධනං සාධ්‍යෙ, ක්‍රියා නියතසාධනා;

සන්නිධානෙන මෙතෙසං, නියමො-යම්පකාසතීති.

工具必然指向所成办者，行动必然有其工具；通过它们的邻近，此规则便得以显现。

අයමෙත්ථ අත්ථො ‘‘යතො ගාමමිච්චෙතං සාධනං සාධ්‍යං කිරියං තංබ්‍යපදෙසජානනයොග්‍යමපෙක්ඛතෙ ගතොති, අතො සාධනං කාර කං [Pg.144] සාධ්‍යෙ කිරියාය නියතං, යතො ච කිරියා සයං සාධනමපෙක්ඛතෙ කිං ගතොති, අතො කිරියාපි නියතං සාධනමෙතිස්සාති නියතසාධනා හොති අයං යථාවුත්තො නියමො අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාවසෙන වත්තමානො එතෙසං සාධ්‍යසාධනානං සන්නිධාන මත්තෙන අඤ්ඤමඤ්ඤතො පකාසතී’’ති. පස්ස දෙවදත්ත ගාමං, ගතො යඤ්ඤදත්තො ගුරුකුලංත්‍යත්‍ර තු ගාමන්ති සාධනං පස්සෙති සාධ්‍යමපෙක්ඛතෙ, ගතොති ගමනකිරියා තු ගුරුකුලමපෙක්ඛතෙ, තතො ච ගාමගතානං වාක්‍යන්තරාවයවානං නත්ථෙවාපෙක්ඛාති න භවති සමාසො, සබ්බත්ථෙවමූහනීයං, සම්බන්ධො හි අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණො සම්බන්ධ්‍යන්තරතො-නවට්ඨිතං නිවත්තෙත්වා විසෙසෙ නිවෙසෙති, තථාච වුත්තං–

此处的含义是：“因为“村庄”(gāmaṃ)这个工具(sādhana)期待着“去”(gato)这个所成办的行动(sādhyaṃ kiriyaṃ)，即能够通过其表示来了解的，因此工具，即作用者(kāraka)，必然关联于所成办的行动；又因为行动本身期待着工具，比如“去哪里”，因此行动也必然有其工具。”这个如前所述的规则，在互相期待的情况下运作，仅通过这些所成办者与工具的邻近，就互相显现。然而，在“看，提婆达多，村庄；雅那达多去了师家”(Passa devadatta gāmaṃ, gato yaññadatto gurukulaṃ)一句中，“村庄”(gāmaṃ)这个工具期待着“看”(passa)这个所成办者，而“去”(gato)这个行动则期待着“师家”(gurukulaṃ)。因此，“gāmaṃ”和“gato”作为不同句子的成分，并无期待关系，故不成为复合词。在一切处都应如此推知。关系的本质在于相互期待，这种相互期待的特性将事物从其他关系中分离出来，安置在特定的位置。正如所说——

තස්ස ත්වාකඞ්ඛතො භෙදෙ, යා පරිප්ලවමානතා;

විසෙසෙ තං නිවෙසෙන්තො, සම්බන්ධොවාවඡින්දතීති.

当它在差别中被期待时，那种漂浮不定性；将其安置在特定之处，关系便将其限定。

භෙදෙ විසෙසෙ ගාමන්තෙතං සාමඤ්ඤං විසෙසාපෙක්ඛං ‘ගාමමාසීසති, ජහාති, ගතො’ති, තථා ‘ගතො ගාමං, වනං, ගුරුකුල’න්ති වෙවමාකඞ්ඛතො-භිලසතො තස්ස තු පධානපදස්සුපසජ්ජනපදස්ස ච යා පරිප්ලවමානතා අනවට්ඨිතතා තං විසෙසෙ විසිට්ඨෙ සම්බන්ධිනි නිවෙසෙන්තො පතිට්ඨපෙන්තො සම්බන්ධොවානෙකප්පකාරො ක්වචි සාධ්‍යසාධනභාවලක්ඛණො ක්වචි පකතිවිකාරභාවසභාවො ක්වචි සස්සාමි සම්බන්ධරූපො අවඡින්දති සම්බන්ධ්‍යන්තරතො නිවත්තෙතීති අත්ථො, යතො-යමපෙක්ඛා වාක්‍යකාලෙයෙව නිරූප්‍යතෙ, තතො යත්ථාත්ථි පදානමපෙක්ඛා, තත්ථ සමාසාවගමො, යත්‍ර තු නත්ථි, තත්‍ර න භවතීත්‍යනුපදිට්ඨො විසයවිභාගො ඤායතෙති භාවො, බාලෙ අබුධෙතු නිස්සාය විචිත්තො සමාසවිධානලොපාදිනානෙකප්පකාරො පටිපත්තියා සාධුසද්දපරිජානනත්ථමුපායො සම්භවති, පරමත්ථතො තු සද්දන්තරත්තා අච්චන්තං වාක්‍යසමාසානං භෙදො, න හි වාක්‍යෙ දිට්ඨපදානි සමාසෙ සන්ති, තථා ච වුත්තං–

在差别与特定中，“gāmaṃ”（到村庄）这一普遍概念期待着特定概念，例如“渴望村庄”(gāmamāsīsati)、“离开”(jahāti)、“已去”(gato)；同样“去了村庄、森林、师家”(gato gāmaṃ, vanaṃ, gurukulaṃ)等表达中，对于如此期待、希求的那个主词与从属词的漂浮不定、不确立的状态，关系将其安置、建立在特定的、卓越的关联中，并加以限定。这种关系有多种形式：有时表现为所成办者与工具的关系，有时是原质与变异的状态，有时呈现为所有主与所有物的关系。限定，即是从其他关联中脱离，这就是它的意义所在。因为这种期待关系只在构成句子时才被确定，所以，凡是词语之间存在期待关系的地方，就可理解为复合词；如果没有期待关系，就不会形成复合词，这种未经指示的范围划分是可以了知的。为了那些无知的愚人，通过复合词规则、省略等各种各样的方式，为了正确了知词语，在实践中，方法是可能有的。但是从胜义上来说，因为它们是不同的词语，句子和复合词的区别是绝对的。确实，句子中出现的词语在复合词中并不存在，正如所说——

බාලෙ නිස්සායුපායො-යං, විචිත්තො පටිපත්තියා;

භෙදො වාක්‍යසමාසානං, ච්චන්තං සද්දන්තරං යතොති.

此方法是为愚人而设，在实践中是多样的；句子和复合词的区别是绝对的，因为它们是不同的词语。

අතොයෙවාති [Pg.145] යතො සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපියස්සයෙන සම්බන්ධොතෙන සහ තදෙකත්ථම්භවතීති සම්බන්ධතො විඤ්ඤායතීති නානිට්ඨං කිඤ්චිපීහ හොති, අතොයෙව හෙතුතොති අත්ථො. බ්‍යපෙක්ඛා සාමත්ථියපරිග්ගහායෙති පදානමඤ්ඤොඤ්ඤාකඞ්ඛා බ්‍යපෙක්ඛා, සාව සා මත්ථියං, තස්ස පරිග්ගහාය. සමත්ථවචනං න කතන්ති පාණිනියෙහි විය ‘‘සමත්ථො පදවිධී’’ති (පා, 2-1-1) සමත්ථවචනං න කතං. සමත්ථො පද විධීති පරිභාසායමයමත්ථො ‘‘විධීයතෙ විධි, පදානං විධි පදවිධිසමාසාදි, යොකොචීහ සත්ථෙ පදවිධි,සො සමත්ථො විග්ගහ වාක්‍යත්ථාභිධානෙ (සත්ති) වෙදිතබ්බො’’ති, තාදිසපරිභාසාය බ්‍යාපාරතො තෙසං ‘පස්ස දෙවදත්ත ගාමං, ගතො යඤ්ඤදත්තො ගුරුකුලං’ ත්‍යාදො නානිට්ඨප්පත්ති, සාමත්ථියඤ්චෙත්ථ ද්විධාත්‍යුපගම්‍යතෙ වාක්‍යෙ බ්‍යපෙක්ඛාවුත්තියමෙකත්ථීභාවො චෙති. තත්ථ පඨමස්ස පරිග්ගහං වචනමන්තරෙන පටිපාදිය දුතියස්ස පරිග්ගහමිදානි වචනෙන පටිපාදයමාහ- ‘එකත්ථී භාවො’ච්චාදි, එකත්ථීභාවො භින්නත්ථානං සාධාරණත්ථතාවසෙන පවත්තිවිසෙසො, වාක්‍යෙ හි සාධාරණත්ථතා නත්ථි භින්නත්ථත්තා, අතොයෙවෙත්ථ භෙදනිබන්ධනා ඡට්ඨ්‍යුපජායතෙ ‘රඤ්ඤො පුරිසො’ති, වුත්තියන්තූභයපදබ්‍යවච්ඡින්නත්ථාභිධානතො සාධාරණත්ථතා භවති, ඉදං වුත්තං හොති ‘‘සමාසෙ විසෙසනං විසෙස්සමනුපවීසති එකීභවති විසෙසනං, වාක්‍යෙ තු විසෙසනං විසෙස්සතො විසුංයෙවා වතිට්ඨතෙ’’ති. ද්වන්දසමාසස්ස තු පදානං විසෙසනවිසෙස්සාභාවෙපි සකලපදත්ථප්පධානත්තා ‘රඤ්ඤො ගො ච අස්සො ච පුරිසො චා’ති වාක්‍යතො ‘රඤ්ඤො ගවාස්ස පුරිසා’ති සමාසස්ස විසෙසො එකත්ථී භාවලක්ඛණො භවත්‍යෙව, තථාහි තත්ථ වාක්‍යෙ භින්නත්ථනිබන්ධන සමුච්චයපටිපාදනාය චසද්දො පයුජ්ජතෙ, සමාසෙ තු නප්පයුජ්ජතෙ, එකත්ථ වචනෙනෙවාති ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථ’’ ත්‍යෙකත්ථවචනෙනෙව, එකත්තීභාවොයෙව භවතීති සෙසො, එවකාරො න වාක්‍යෙ තථාහි දීපෙති. වාක්‍යෙ කථන්ති ආහ- වාක්‍යෙ’තිආදි.

因此，即使以共相而言，由于其与意义相关联，并与彼共同成为一义，故由关联而得知，此处并无任何不合宜之处。因此，其意即是“由于此因”。所谓‘相互期待是为了把握其作用’，即是诸词语间的相互期待。此即是作用，是为了把握此作用。并未如波你尼(Pāṇini)派所说“有作用的词语方构成规则”(samattho padavidhī, 巴利文法 2-1-1)那样，作出关于作用的说明。在“有作用的词语方构成规则”这一定义中，其含义是：“法”(vidhi)即是所制定的规则；词语的规则(padavidhi)，即是词语的制定，如复合词等。凡在此论中关于词语的制定，都应理解为在分析句义的表达中具有作用(satti)。由于此类定义的运用，像“看啊，提婆达多(Devadatta)去村庄”、“雅那达多(Yaññadatta)去老师家”等句子，并不会出现不合宜之处。在此，作用被接受为两种：在句子中的相互期待，以及在复合词中的一义性。其中，第一种的把握，是通过不言而喻的方式实现的；现在则通过言语来阐述第二种的把握，因此说“一义性”等等。所谓一义性，是指不同意义的词语以共通的意义方式呈现的特殊状态。在句子中，由于词语意义各异，实际上并没有共通的意义，因此在此处会产生表示区别的第六格，如“王的仆人”(rañño puriso)。然而在复合词中，由于两个词语所限定的意义被表达出来，便产生了共通的意义。这便是说：“在复合词中，修饰语融入被修饰语，修饰语与被修饰语合为一体；而在句子中，修饰语则与被修饰语各自独立存在。”至于等持复合词(Dvandasamāsa)，虽然其词语没有修饰语与被修饰语的关系，但由于以所有词语的意义为主，因此与句子“王的牛、马和人”(rañño go ca asso ca puriso cā)相比，复合词“王的牛马人”(rañño gavāssa purisā)的特殊之处，就在于其具有一义性。何以故？因为在句子中，为了表达不同意义的集合，会使用“和”(ca)字；而在复合词中则不使用，因为其本身就是一义词。因此，通过“syādisyādinekattha”(意为“诸如syā等词语具有一义性”)这样的一义词，便能成就一义性，其余的也是如此。这个“eva”(仅、就)字并非用于句子中，它正是为了说明这一点。问：在句子中如何？答：在句子中等等。

වාක්‍යෙති විග්ගහවාක්‍යෙ, විසෙසෙන ගය්හති ඤායත්‍යනෙනෙති විග්ග- හො[Pg.146], සො ච තං වාක්‍යං චෙති විග්ගහවාක්‍යං, විසෙසෙන වා ගහණං විග්ගහො, තදත්ථං වාක්‍යං විග්ගහවාක්‍යං, තස්මිං, කායං බ්‍යාපෙක්ඛාති ආහ-‘භෙදාදිලක්ඛණා’ති, ආදිසද්දෙන සංසග්ග භෙද සංසග්ගානඤ්ච ගහණං.

所谓“句子”，即是分析句(viggahavākya)。所谓“分析”(viggaha)，即是通过它来特别地把握和了知。此分析与彼句子，合称为分析句。或者，特别的把握即是分析，为彼意义而说的句子即是分析句。在此分析句中，其相互期待是什么呢？答曰：“以区别等为特征”。通过“等”字，也包括了结合，以及区别与结合。

තත්ථ සාන්තරෙහි සාම්‍යන්තරෙහි ච බ්‍යාවුත්ති ඡෙදො, සංවිසෙස සාමිවිසෙසානං සම්බන්ධො සංසග්ගො, තදාහ- ‘තථාහි’ච්චාදිනා, භෙදකො බ්‍යාවත්තකො, අත්ථගහිතොති කාරණවසෙන භෙදවාදිනා ගහිතො, යදෙච්චාදිනා සංසග්ගවාදිනො-ධිප්පායමාහ යදා තූභයම්පිච්චාදිනා උභයවාදිනො, අභිමතොති ‘‘පාක්කඩාරාසමාසො’’ච්චනෙන (2-1-3) පාණිනිනා ඉච්ඡිතො. පාක්කඩාරාති ‘‘කඩාරා කම්මධාරයෙ’’ච්චනෙන (2-2-38) කඩාරාසංසද්දනා පගෙවාති අත්ථො.

其中，有间隔与无间隔的断绝，即是切断。有特殊性与无特殊性的关联，即是结合(saṃsaggo)。因此说“犹如”等等。区别者即是区分者。所谓“把握了意义”(atthagahito)，即是因其原因而被区别论者所把握。通过“当...时”等等，说明了结合论者的意图；通过“当两者都...”等等，说明了双方论者的意图。所谓“所认可的”(abhimato)，即是波你尼(Pāṇini)在“pākkaḍārāsamāso”(巴利文法 2-1-3)中所期望的。所谓“pākkaḍārā”，其意是，根据“kaḍārā kammadhāraye”(巴利文法 2-2-38)这条规则，“kaḍāra”一词应置于前面。

‘පුථ භින්නො අත්ථො යෙසං පදානං තානි පුථගත්ථානි, වාක්‍යෙ හි රඤ්ඤො පුරිසො තෙත්ථ රාජසද්දො රාජත්ථමෙව වදති, පුරිසසද්දො පුරිසත්ථමෙව, වුත්තියන්තු රාජපුරිසොතෙත්ථ රාජසද්දොපි පුරිසත්ථමෙව වදතීති ද්වින්නමෙකත්ථීභාවො භවති, අඤ්ඤොයෙවාවයවත්ථාන්විතො සමුදායත්ථො පාතුභවතීති තදපෙක්ඛාය චෙකත්ථීභාවො වුච්චතෙ, ජහමානසකත්ථවුත්තිමභ්‍යුපගම්ම වුත්තං- ‘විසෙසනස්ස සකත්ථ පරිච්චාගෙනෙ’ච්චාදි, අතොයෙව පරො චොදෙස්සති ‘නනු චෙ’ච්චාදිනා. එකත්ථීභවනං සමසනන්ති ඉමිනා එකත්ථන්ති සමාසොති නාත්ථන්තරන්ති දීපෙති.

那些词语的意义是各自不同的，它们就是各自有义的词语(puthagatthāni)。在句子“王的仆人”(rañño puriso)中，“王”(rāja)一词只表达“王”的意义，“仆人”(purisa)一词只表达“仆人”的意义。然而在复合词“王仆”(rājapuriso)中，“王”一词也表达了与“仆人”相关的意义，因此两者便具有了一义性。并且，一个与各部分意义不同、但又与之相关的整体意义显现出来，因此考虑到这一点，才称之为一义性。这是在接受“放弃自身意义的说法”(jahamānasakatthavutti)后说的，例如“修饰语放弃自身意义”等等。因此，对方会以“难道不是”等等来反驳。“一义化即是复合”(ekatthībhavanaṃ samasanaṃ)，通过这句话，说明了“一义性”即是复合词，并无其他意义。

ජහමානානි පදානි සකත්ථං යස්සං (සා) තථා වුත්තා, නාච්චන්තාය ජයාතීති එවම්මඤ්ඤතෙ ‘‘පරිච්චාගමත්තමභිසන්ධාය ජහමානසකත්ථංත්‍යුච්චතෙ, න තු සබ්බථා පරිච්චාගොපරොපකාරාය තස්සොපාදානතො, සබ්බථා ච සකත්ථපරිච්චාගෙ පරොපකාරාසම්පාදනතො-නුපාදානමෙව පයොජනාභාවා තස්ස සියා’’ති, ථපති වඩ්ඪතී. අත්ථන්ති රාජසද්දවාච්චං. අච්චන්තපරිච්චාගෙපි න දොසො… වාක්‍යෙ දිට්ඨස්සුපසජ්ජනස්ස වුත්තියං සොයෙවායන්ත්‍යන්වයාවසායතො තදත්ථාව ගතියාති දස්සෙන්තො ආහ- ‘අථ වෙ’ච්චාදි.

在其中，词语放弃自身意义，（那种说法）就是这样被说的。并非完全放弃，而是这样认为：“所谓‘放弃自身意义’，仅是就其放弃而言，并非完全放弃，因为它是为了利益他词而被采用的。若完全放弃自身意义，则无法成就利益他词，因此因无用而不会被采用。”工匠(thapati)增长。‘意义’(attha)一词指‘王’(rāja)字所表达的。即使是完全放弃，也没有过失……为了说明在复合词中，句子中可见的从属词(upasajjana)依然是‘就是它’，由于这种关联的决定，其意义得以了知，故说‘或者’等等。

සොයෙවායන්ත්‍යජ්ඣවසායො-න්වයො, සොයෙවායං රාජසද්දො යො වාක්‍යතාලෙ දිට්ඨොති වොහාරීනමෙකත්තාවසායෙනාසත්‍යපි (රාජසද්දස්ස)ත්ථෙ [Pg.147] පුරිසස්ස විසෙසනම්භවිස්සතීති භාවො, එත්ථෙව දිට්ඨන්තමාහ- ‘යථෙ’ච්චාදි.

所谓“就是它”(so yeva ayaṃ)的决定(ajjhavasāya)，即是关联(anvaya)。其意是：“这个‘王’字，就是那个在句子层面所见的字”——由于使用者有此一体的决定，因此即使（在复合词中）“王”字的独立意义不存在，它仍然可以作为“人”(purisa)的修饰语。在此，他举了一个例子，说“犹如”等等。

2. අසං

2. 不可数

අබ්‍යයන්ති යදඤ්ඤෙසං පසිද්ධන්ති ලිඞ්ගවචනභෙදෙපි බ්‍යයරහිතත්තා උපසග්ගනිපාතානං පරෙහි අබ්‍යයසඤ්ඤාකරණතො අබ්‍යයන්ති පරෙසං පසිද්ධං, තෙසන්ත්වයං සමාසො අබ්‍යයත්ථපුබ්බඞ්ගමත්තා අනබ්‍යයං අබ්‍යයම්භවතීති අබ්‍යයීභාවො පසිද්ධො, අසඞ්ඛ්‍යස්ස සුතත්තා තස්සෙව විභත්‍යත්ථාදයො විසයභාවෙන විසෙසනානීති විඤ්ඤායන්තීත්‍යාහ- ‘අසඞ්ඛ්‍යෙ’ච්චාදි, ඉමිනා නෙමෙසමාසත්ථාති දීපෙති.

即使在性(liṅga)、数(vacana)有别时，由于前缀(upasagga)与小品词(nipāta)没有变化，他人称之为“不变词”(abyaya)，因此“不变词”为他人所知。对它们而言，此复合词仅以前置的不变词之义为首，“非不变词成为不变词”，故确立为不变格复合词(abyayībhāva)。因“不可数”(asaṅkhya)被述及，其格义等即被理解为以范围为限定，故说“于不可数等”。以此阐明此等复合词之义。

තාවසද්දස්ස කමවුත්තියං යො-ත්ථො සම්පජ්ජතෙ තමාහ- ‘විභත්‍ය’ච්චාදි, විභත්‍යත්ථෙ උදාහරිත්වාති විභත්‍යත්ථවිසයෙ වත්තමානස්සාසඞ්ඛ්‍යස්ස ඉත්ථිසද්දෙන සමාසමධිත්ථීති උවාහරිත්වා, නිච්චයමාසාන මවිග්ගහො, අසකපදවිග්ගහො වා යුත්තො, අඤ්ඤථා අනිච්චතාපත්තීත්‍යාහ- ‘නිච්චසමාසත්තා’ඉච්චාදි.

就其所成就之义而言，他说：“格义等”。“于格义中举例后”意为：说明了在格义范围内，“不可数”(asaṅkhya)与“女”(itthi)一词的复合后。常复合词(niccasamāsa)无分解句，或以非成分词作分解句方为恰当，否则将有过失，故说“因是常复合词等”。

අසකපදෙන අනත්තනියපදෙන අඤ්ඤපදෙන විග්ගහො අසකපදවිග්ගහො, තෙන, එත්ථ හි යථා කුම්භස්ස සමීපංත්‍යඤ්ඤපදවාක්‍යෙ සමීප සද්දෙනුපසද්දවචනීයස්ස වුත්තත්තා උපසද්දො නප්පයුජ්ජතෙ, යථා ඉත්ථී සූති එත්ථාධිසද්දවචනීයස්සා (ධා)රත්ථස්ස සත්තමියා වුත්තත්තා නාධිසද්දොති ‘ඉත්ථීසූ’ති අඤ්ඤපදවාක්‍යං වුත්තං, කථාපවත්තාති ත්වාධෙය්‍යො පදස්සනං, එවං සබ්බත්ථොන්නෙයං, අසකපදවිග්ගහෙනාත්ථොව වුත්තො,

以非成分词(asakapada)、非自身词(anattaniyapada)、他词(aññapada)所作的分解，称为非成分词分解(asakapadaviggaha)。例如，于“罐之近旁”(kumbhassa samīpaṃ)此他词句中，因“近旁”(samīpa)一词已表达了前缀“近”(upa)所应表达之义，故不使用前缀“近”。又如，于“在诸女中”(itthīsu)一句，因第七格已表达了前缀“在……上”(adhi)所应表达的所依义，故不用前缀“在……上”，而说“在诸女中”为他词句。所依(ādheyya)的展示即是论述的展开，于一切处皆应如是推知。通过非成分词分解，其义即被说明。

අධිසද්දස්ස පන පුරතොවට්ඨිතස්සාධාරෙ වත්තමානස්ස තංසමානාධිකරණෙන සත්තම්‍යන්තෙනිත්ථිසද්දෙන සහ සමාසොති දස්සෙතුමාහ-‘අධිසද්දො’ච්චාදි.

为示“在……上”(adhi)一词，当其先行安立而用于所依义时，与和它同所依(samānādhikaraṇa)且以第七格结尾的“女”(itthi)一词复合，故说“adhi一词等”。

ස්‍යාදිලොපොති අධිසද්දතො ඉත්ථිසද්දතො ච පරෙසං සත්තමී බහුවචනානං ලොපොති අත්ථො. අත්ත (භාව) සම්පත්තීති සරීරසම්පත්ති අධිප්පෙතාති බ්‍රහ්මසද්දස්ස සරීරං අත්ථොති ආහ- ‘බ්‍රහ්මං සරීරන්ති, කත්ථචී උත්තරපදත්ථප්පධානත්තාවාසඞ්ඛ්‍යසමාසස්ස ‘සම්පන්නං බ්‍රහ්ම’න්ති විග්ගහො වුත්තො.

“syādi的省略”意为：在“adhi”与“itthi”二词之后，第七格复数词尾的省略。“自体成就”(attabhāvasampatti)意指“身体成就”(sarīrasampatti)。为示“梵”(brahma)一词有身体之义，故说“梵即身体”。于某些情况，因后分词义为重，故不变格复合词(abyayībhāva)的分解句被说为“成就梵”(sampannaṃ brahma)。

සමාසවිභත්තියාති [Pg.148] සමාසතො උප්පන්නවිභත්තියා, සකලො පදෙසසකලො, පරිග්ගහාපෙක්ඛාති අභ්‍යුපගමාපෙක්ඛායාති අත්ථො, අභ්‍යුපගමෙපි හි පරිග්ගහසද්දො–

“由复合词格”(samāsavibhattiyā)意为由复合词所生之格。“全体”(sakala)是“部分的全体”(padesasakala)。“期待含摄”(pariggahāpekkhā)意为“期待承诺”(abhyupagamāpekkhā)。因为即使在承诺义中，“含摄”(pariggaha)一词也……

සපථෙ පරිවාරෙ ච, මූලාභ්‍යුපගමෙසු ච;

රවිම්හි රාහුගහිතෙ, දාරෙසු ච පරිග්ගහො’’ති නිඝණ්ටු.

“于誓言与眷属中，于根本承诺中，于日被罗睺所食时，及于妻子中，[用]含摄(pariggaha)一词。”《词集》(nighaṇṭu)如是说。

සකලස්ස භාවො සාකල්‍යං-සකලසද්දප්පවත්තිනිමිත්තං, තම්පන නිස්සෙස ග්ගහණා පුථු භවතීත්‍යාහ- ‘අසෙසග්ගහණ’න්ති, තිණානං සාකල්‍යන්ති විග්ගහො, තිණසද්දෙන හි තිණසහිතානි ගහිතානි, තෙනෙව වක්ඛති බ්‍යතිරෙකනයෙ- ‘තං සබ්බං තිණසහිතමජ්ඣො- හරතී’ති, සතිණමජ්ඣොහරතීතෙත්ථාධිප්පායත්ථ මාහ-‘යාවා’තිආදි.

“全体”(sakala)的状态是“全体性”(sākalya)，此为“全体”一词转起之因。然此有别于“无余取”(nissesaggahaṇa)，故说“无余取”(asesaggahaṇa)。“诸草的全体性”(tiṇānaṃ sākalyaṃ)是其分解句。因为通过“草”(tiṇa)一词，连同草在内的事物皆被含摄。因此，在相违法中将说：“彼将所有连同草在内的一并吞食”。为说明“连草吞食”(satiṇamajjhoharati)于此的意趣，故说“乃至等”。

තිණසද්දො උපලක්ඛණං සෙසා-නජ්ඣොහාරියානං, තෙනාහ ‘තිණාදිකම්පී’ති. පරිග්ගහාපෙක්ඛායන්තභූතස්ස ගහණත්ථං ‘‘අබ්‍යයං විභත්තිසමීපා’’දිසුත්තෙ ‘සාග්‍යධීතෙ’ති නිප්ඵාදනත්ථමන්තවචන මුදාහතම්පාණිනිනා, තම්පි සාකල්‍යෙයෙවාහරිතුං සාග්‍යධීතෙත්‍යූදාහටන්ති දස්සෙතුං ‘තතො’ත්‍යාදි වුත්තං.

“草”(tiṇa)一词是其余不可食之物的标记(upalakkhaṇa)，故说“草等亦然”。为理解“期待含摄”(pariggahāpekkhā)中作为终点的含义，波你尼(Pāṇini)在‘不变词、格、邻近……’等经中，为构成“研习至火祭书”(sāgnyadhīte)一词而引用了表示终点的词。为表明此亦是在全体性(sākalya)义中被引用，故举“研习至火祭书”为例，为示此，故说“由是等”。

තතොති යතො සකලසකලෙ න වත්තති, පරිග්ගහාපෙක්ඛාය සමත්තියා අන්තතො සකාසා සාකල්‍යං න භිජ්ජතෙති සම්බන්ධො, සමත්ථියම්පි අන්තෙ උදාහරණන්ති සෙසො.

“由是”(tato)者，因其不适用于全体之全体，故关联为：由期待含摄的圆满性，全体性不会从其终点自身而破坏。“于圆满性之末亦有范例”是其余部分。

අග්ගිපරියන්තන්ති අග්ගිඅත්ථො ගන්ථො තාදත්ථියා අග්ගි, සොපරියන්තො-ස්ස අජ්ඣෙයස්සාති අග්ගිපරියන්තං, යත්තකස්සාජ්ඣෙයස්ස පරිග්ගහො, තස්ස අග්ගි පරියන්තො, අග්ගිනා පරියන්තභූතෙන සහිතො සකලොති විග්ගහො, අග්ගිනො සාකල්‍යන්ති වා.

“以火为终”(aggipariyantaṃ)者，指以火为义之书，因其目的而称为“火”(aggi)。彼为所学之终，故为“以火为终”。所学范围有多大，火即是其终。其分解句为：“与已成终点的火在一起的全体”，或“火的全体性”。

සද්දිකානන්ති බ්‍යාකරණඤ්ඤූනං. අත්ථාභාවෙඉත්‍යත්ථග්ගහණං ඉතරෙතරාභාවෙ ධම්මාභාවෙ ච මා සියාති, අතොයෙව චොච්චතෙ ‘අථෙතරෙතරාභාවෙ’ඉච්චාදි, ඉතරස්මිං ඉතරස්ස අභාවො ඉතරෙතරාභාවො, ගො අස්සො න භවතීති හි අත්ථන්තරත්තං නිසෙධීයතෙ, න වත්ථුභාවො, බ්‍රාහ්මණො න භවතීත්‍යත්‍රපිබ්‍රාහ්මණත්තධම්මො [Pg.149] නිසෙධීයතෙ, න වත්ථුභාවො, පරත්තාතිආදිනා විප්පටිසෙධ විසයමාහ.

“声明家”(saddikānaṃ)指通晓语法者。“于事物不存在中”(atthābhāve)作此义解，是为了避免其成为相互无有(itaretarābhāva)及法无有(dhammābhāva)之义，是故说“于相互无有中等”。此中无彼，即是相互无有。如“牛非马”，是否定其为他物，而非否定事物自体。于“非婆罗门”中，亦是否定婆罗门性之法，而非否定事物自体。以“他性”(paratta)等词说明了遮止的范围。

අතික්කමාභාවෙතී එත්ථ අතික්කමාති පඤ්චමියා අසමාසනිද්දෙසොති ආහ- ‘අතික්කමා’ති, න පනුප්පන්නස්ස පච්ඡාති ඉමිනා අතික්කමාභාවො නාම උප්පන්නස්ස පච්ඡා අභාවොති දස්සෙති.

于“无超越”(atikkamābhāve)中，“由超越”(atikkamā)是第五格，为非复合词的指示，故说“由超越”。又以“非已生之后”一句，表明所谓“无超越”，即已生之后的不存在。

නිත්තිණන්ති උත්තරපදත්ථප්පධානො-සඞ්ඛ්‍යසමාසො. සම්පතිසද්දස්ස සාමඤ්ඤවචනත්තෙපි ඉධාධිප්පෙතං කාලං දස්සෙතුමාහ- ‘උපභොගස්සෙ’’ච්චාදි, උපභොගො කම්මසාධනො ලහුපාවුරණස්ස නායමුපභොගකාලොති විග්ගහො, (අති) ලහුපාවුරණන්ති රූපසිද්ධීති දස්සෙතුං ලහුපාවුරණස්සාතිආදි වුත්තියං වුත්තං.

“无草”(nittiṇaṃ)是后分词义为重的数复合词。“现在”(sampati)一词虽为泛说，然为显示此处意指的时间，故说“于享用等”。“享用”(upabhoga)是依业(kamma)而成就的词，其分解句为“非享用轻便外衣之时”。为示“(极)轻便外衣”是其词形成就，故于释文中说“轻便外衣的等”。

යොග්ගං රූපන්ති විග්ගහෙ අනුරූපං, නනු චාත්‍ර නිච්චසමාසත්තාසපදවිග්ගහෙන භවිතබ්බංත්‍යාසඞ්කියාහ-‘විච්ඡාය’මිච්චාදි, අනුසද්දෙන හි යොගෙ විච්ඡායං ‘‘අනුනා’’ති (2-10) දුතියා විධීයතෙ, වාක්‍යෙයෙවාස්ස ච පයොගො නාඤ්ඤත්‍රෙති වාක්‍යම්පි භවතීති මඤ්ඤතෙ. සකිඛීති එත්ථාපි ‘‘අකාලෙ සකත්ථෙ’’ති (3-81) සහස්ස සො.

“相应的色”(anurūpaṃ)的分解句是“适合的色”(yoggaṃ rūpaṃ)。有人怀疑：“此处因是常复合词，难道不应以非成分词作分解句吗？”故说“于相似等”。因为对于“随”(anu)一词，在连接与相似义中，依‘(anu)nā’(2-10)规定为第二格。其用法仅在句子中，而不在他处，故认为句子亦可成立。于“与友”(sakhi)中，亦是依‘akāle sakatthe’(3-81)一节，“saha”被置换为“sa”。

සදිසො කිඛියාති එත්ථ කිඛියා පසිද්ධභූතාය සාධියස්ස සාධනභාවෙන ගහිතාය සධම්මත්තෙන කොචි සාධියො සදිසොති වුත්තොති කිමිධ සදිසො අප්පධානං තථා සති පුප්පපදත්ථප්පධානෙනාසඞ්ඛ්‍යසමාසෙන සකිඛීති එත්ථ න භවිතබ්බන්ති ආහ-‘නනුචෙ’ත්‍යාදි, කිඛියාති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, එත්ථ පන සදිසත්තස්ස කිඛීයා-ප්පටිබද්ධත්තාප්පධානත්තං. නෙතදත්ථීතිආදිනා යථාවුත්තං චොදනං පරිහරති.

在“与鹧鸪相似”(Sadiso kikhiyā)中，以著名的“鹧鸪”(kikhiyā)作为比况的工具，由于此性质，任何被比况者都被称为“相似”。为何此处“相似”不是主要的呢？如果这样，那么根据前 पद 意义为主的不变品复合词规则，就不会有“与鹧鸪相似”(sakikhi)的形式了。因此他说“岂非”等。“鹧鸪”(kikhiyā)是关系义的第六格，但在此处，相似性是依附于鹧鸪的，所以是次要的。他以“非此义”(Netadatthīti)等来驳斥如前所说的诘难。

යථා දෙවදත්තොති එත්ථ යදි සමාසො භවෙය්‍ය, දෙවදත්තෙන සදිසො යථාදෙවදත්තන්ති භවෙය්‍ය, පටිසිද්ධත්තා පන (න) සමාසොති, කිඛීති මක්කටස්සාභිධානං. ජෙට්ඨානුක්කමෙනාති වුත්තත්තා අනුජෙට්ඨන්ති තතියන්තතා ගම්‍යතෙ. චක්කෙන යුගපදි සචක්කං.

在“如提婆达多”(Yathā devadatto)中，如果构成复合词，就会是“如提婆达多”(yathādevadattam)，意为“与提婆达多相似”，但因为被禁止，所以不是复合词。“Kikhi”是猕猴(makkaṭa)的别名。因为说了“依长幼顺序”(Jeṭṭhānukkamena)，所以“随长兄”(anujeṭṭhaṃ)被理解为第三格。“与轮同时”(Cakkena yugapadi)，即是“连同轮子”(sacakkaṃ)。

4. යාවාවධාරණෙ

4. “Yāva”用于限定义

අමත්තානං යත්තකො පරිච්ඡෙදො යාවාමත්තං.

对未计量之物的任何限定，即是“其限量”(yāvāmattaṃ)。

5. පය්‍යපාබහිතිරො පුරෙපච්ඡාවාපඤ්චම්‍යා

5. “Pari”、“apa”、“bahi”、“tiro”、“pure”、“pacchā”与第五格

පඤ්චම්‍යාති [Pg.150] කස්මා වුත්තං නනු අවුත්තෙපි තස්මිං වක්ඛමානනයෙන පඤ්චම්‍යන්තත්තා පඤ්චම්‍යන්තෙහෙව සමාසො විඤ්ඤායතීත්‍යාසඞ්කියාහ‘යදිපි’ච්චාදි. තථාපිච්චාදිනා පරිහරති, හොතු කාමං ‘පරිපබ්බතං විජ්ජොතතෙ’ති දුතියානිසෙධාය, අඤ්ඤත්‍ර කථන්ති ආහ ‘ඉහ චෙ’ත්‍යාදි.

为何要说“与第五格”呢？难道即使不说，根据下文将要说明的方法，因为（这些词）是第五格词尾，不也能了知是与第五格词尾的词构成复合词吗？预见到此疑问，他说了“即使”等。他以“尽管如此”(Tathāpi)等来驳斥。为了否定如“环山而照”(paripabbataṃ vijjotate)中的第二格，（才这样说）。在其他情况下如何呢？他说了“而在此处”等。

ආචත්තාරො වාති ආසද්දො වාක්‍යෙ, සරණෙ වා, ගාමො බහි තිට්ඨතීත්‍යත්ථො, පුරතො ගාමම්පස්සාති වදන්තො පුරෙත්‍යත්ථප්පඝානොයන්නිද්දෙසො, නසරූපප්පධානොති දස්සෙති, අභිමුඛෙ ගාමම්පස්සාත්‍යත්ථො. අවුත්තානමෙතාන්‍යුපලක්ඛණානි, තස්මා ‘තිරො ගාමම්පස්සා’තිපි වුත්තං හොති, තිරියතො ගාමම්පස්ස, පච්ඡතො ගාමම්පස්සාති අත්ථො.

在“或至四个”(Ācattāro vā)中，“ā”音是一个句子成分，或用于忆念义。意思是“村庄在外面”。说“看见村庄前方”(purato gāmaṃ passa)时，这是以“前”(pure)的意义为主的解释，表明不是以词的形式为主，意思是“面对着村庄看见”。这些是未明说之事的示例，因此也可以说“看见村庄的另一边”(tiro gāmaṃ passa)，意思是“从旁边看见村庄”、“从后面看见村庄”。

අපසද්දයොගෙ නිච්චපඤ්චන්තස්ස විකප්පෙන සමාසවිධානාවාභවනෙනොදාහරණං දින්නං (එත්ථ) පඤ්චම්‍යාති පයොජනාභාවෙපි අඤ්ඤදත්ථං කරියමානමිහාප්‍යත්ථවන්තං හොති.

因为与“apa”一词连用时，总是使用第五格，没有构成复合词的选择，所以没有给出例子。在此，（规则中）“与第五格”的规定，即使（对‘apa’而言）没有必要，但因为是为其他目的而制定的，所以在此处也变得有意义。

6. සමී

6. 附近

‘‘අනු යං සමයා’’ති (2-1-15) ච ‘‘යස්ස චායාමො’’ති (2-1-16) ච පාණිනිනො වචනද්වයං, අයමෙතෙසමත්ථො ‘‘යස්ස සමයා සමීපවාචී අනුසද්දො, තෙන සහ සමස්සතෙති ච, අනු යස්සායාමවාචී, තෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහ සමස්සතෙ’’ති ච. වත්ථුතො තු සාමීප්‍යායාමවන්තානමනිද්දෙසෙපි සාමත්ථියා තදාක්ඛෙපොති දස්සෙන්තො ආහ-‘සමීපායාමාන’මිච්චාදි.

“Anu yaṃ samayā”(2-1-15)和“yassa cāyāmo”(2-1-16)是波你尼(Pāṇini)的两条经文，其义为：“表示‘靠近’(samīpa)的‘anu’一词，与‘靠近’的对象构成复合词”以及“表示长度的‘anu’一词，与有格变化的词构成复合词”。但实际上，即使没有指明具有邻近和长度属性的对象，也能凭语势推知，为了表明此点，他说了“邻近与长度”等。

සම්බන්ධිත්තාති සම්බන්ධිසද්දා සකත්ථමිව නියතපටියොගිනමාක්ඛපන්ති… තෙන විනා තෙසං සකත්ථාභාවා. ආයාමො දීඝතා, ‘‘යස්ස සමීපායාමෙස්වනු’’ති යථාවුත්තසුත්තද්වයමාක්ඛෙපෙනුපදිසති, වනස්ස සාමිප්‍යමනුවනං, ‘‘අසඞ්ඛ්‍යං විභත්තිසම්පත්තිසමීප’’ ඉච්චෙව (3-2) සිද්ධෙපුන සමීපග්ගහණං විකප්පත්ථං, තෙන වනස්සානුති වාක්‍යෙනාපි භවිතබ්බං.

关联词，如同其自身意义一般，指示其固定的对应者……因为没有对应者，它们便没有自身意义。长度(Āyāmo)即是长(dīghatā)。他以“在……的邻近与长度上使用 anu”(yassa samīpāyāmesvanu)来引述前述两条经文进行教导。森林的附近(vanassa sāmipyaṃ)是“沿森林”(anuvanaṃ)。即使通过“不变品用于格、具足、邻近……”(asaṅkhyaṃ vibhattisampattisamīpa, 3-2)的规则已经成立，再次提及“邻近”(samīpa)是为了选择性，因此也应有“森林的附近”(vanassa anu)这样的句子。

ගඞ්ගාය [Pg.151] ආයාමො අනුගඞ්ගං, භාගවුත්තිකාරො ‘‘ලක්ඛණෙනෙ’’ති වත්තතෙ. යස්සායාමවාචී අනු, තෙන ලක්ඛණෙන සමස්සතෙ අනුගඞ්ගං බාරාණසී, ගඞ්ගාය ලක්ඛණභූතාය පසිද්ධායාමගුණාය බාරාණසී ලක්ඛීයතෙ යාවායතායාමා ගඞ්ගා තාවායම්පීති සභාවතො තූපමානොපමෙය්‍යභාවො සමාසෙ පතීයතෙ ගඞ්ගා විය දීඝා’’ති ලක්ඛියලක්ඛණභාවං වණ්ණෙති. එවං සති බාරාණසීති පඨමා නොපපජ්ජතෙති මඤ්ඤමානො ආහ-‘ගඞ්ගායා මෙන යුත්තා ‘‘ත්‍යාදි. අනුගඞ්ගං බාරාණසියාති බාරාණසියා ගඞ්ගායාමො ලක්ඛණන්ති අත්ථො.

恒河的长度(Gaṅgāya āyāmo)即“沿恒河”(anugaṅgaṃ)。《Bhāgavutti》的作者说，“以特征”(lakkhaṇena)（这条规则）在此延续。表示长度的“anu”，与该特征构成复合词，如“沿恒河的波罗奈城(Bārāṇasī)”。波罗奈城以作为特征的恒河来标识，因恒河著名的长度属性，（意为）恒河有多长，此城也有多长。因此，在复合词中，自然地呈现出能喻与所喻的关系，他将所标识与能标识的关系描述为“如恒河一般长”。认为在这种情况下，“波罗奈城”用第一格不合适，他说了“与恒河的长度相应”等。“沿恒河的波罗奈城”的意思是，恒河的长度是波罗奈城的特征。

7. තිට්ඨ

7. 站住

අකතසමාසාචාති අනෙන ඉමිනා කතසමාසතං දීපෙති, තිට්ඨන්තීති ඉදංන්තප්පච්චයන්තස්සාත්ථපදන්ති දස්සෙතුමාහ-‘‘න්තොකත්තරි වත්තමානෙ’’තිච්චාදි, (5-64) ආයතීතීමස්සාත්තපදං ආයන්තීති, පුම්භාවාභාවො නීපාතනා, අකාරො ච නිපාතනා ‘‘ගොත්ව චත්ථෙ චා ලොපෙ’’ත්‍යත්‍ර (3-46) ‘නාඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසූ’ත්‍යනුවත්තනතො.

通过“Akatasamāsā ca”(未构成复合词)此句，阐明了已构成复合词的状态。为表明“tiṭṭhanti”(站立)是具“-nta”后缀之义的词，而说“-nta[后缀]用于现在时作者格”等(5-64)。“āyati”(来)的[现在分词]词是“āyanti”；阳性形式的缺失是由于特殊规则，“a”字也是由于特殊规则，这是根据在“gotva catthe cā lope”(3-46)之处延续的“nāññāsaṅkhyatthesu”(在非其他数量意义时)规则。

ලූනයවාදීනමෙත්ථ නිපාතනා කාලෙපි නපුංසකලිඞ්ගත්තං, සංහටායවා යස්මිං කාලෙ සංහටයවං, උම්මත්තගඞ්ගන්ති සඤ්ඤායමඤ්ඤපදත්ථෙ වාධිකාරෙපි නිච්චසමාසො, න හි වාක්‍යං සඤ්ඤාති, ආදිසද්දෙන‘සමස්ස සොභනත්තං සුසම’මිච්චාදීනඤ්ච සඞ්ගහො, පභාවනං පකාසනං.

于此，“lūnayava”(已割大麦)等词，即使在表示时间时，其[词语的]中性也是由于特殊规则；“saṃhaṭāyavā yasmiṃ kāle”(于谷物被收集之时)即是“saṃhaṭayavaṃ”。“ummattagaṅgaṃ”(狂象河)是一个名称，即使在表示他句义的范畴中，也是不变复合词，因为名称不是句子。通过“ādi”(等)一词，也包含了“samassa sobhanattaṃ susamaṃ”(复合词的优美为“善复合”)等。“pabhāvanaṃ”即是“pakāsanaṃ”(显明)。

8. ඔරෙ

8. 此岸

ඔරං ගඞ්ගාය, පාරං යමුනායාති සමාසෙ කතෙ නිපාතනා එකාරො, තෙනෙව වුත්තියං වුත්තං ‘එකාරන්තත්තං නිපාතනතො’ති, වුත්තිවිකප්පනත්ථතොති වුත්තියා විකප්පො අත්ථො යස්සාති විග්ගහො.

“Oraṃ gaṅgāya, pāraṃ yamunāyā”(恒河此岸，亚穆纳(Yamunā)彼岸)在构成复合词时，“e”音是由于特殊规则。因此，在注释(vutti)中说：“以e结尾是由于特殊规则”。“vuttivikappanatthato”(为注释中的选项之故)的分解是：“其义为注释中的一个选项”。

10. අමා

10. 在家

සොචෙකත්ථීභාවො විසිට්ඨො-භිමතොති සම්බන්ධො, මුහුත්තන්ති අච්චන්තසංයොගෙ දුතියා, පාදිසමාසං කත්වාති ආසද්දස්ස හරසද්දෙන වුත්තිසද්දෙන කිරියාඛ්‍යාප්‍යතෙති අසත්‍යුපසෙචනාදිකිරියායං [Pg.152] සඞ්ඛාරකං සඞ්ඛාරියං වා න භවති, අත්ථිචෙහ තදුභයං, තතො තෙසං සම්භවායෙව සමාසන්තොභූතකිරියා ගම්‍යතෙති මඤ්ඤතෙ, තථාහි දධිභොජනංත්‍යාදො වුත්තෙ අධ්‍යාදිනො සඞ්ඛාරකත්තං භොජනාදිනො ච සඞ්ඛාරියත්තං පතීයතෙ, න චොපසෙකාදිමන්තරෙන සඞ්ඛාරියසඞ්ඛාරකභාවො-ත්ථීති සාමත්ථියායෙවුපසෙකාදිප්පතීති.

其关联在于：此单一义性即是所期望的特殊[义性]。“muhuttaṃ”(片刻)是于“持续关联”(accantasaṃyoga)义中用第二格(宾格)。当没有浇洒等行为时，便没有能变化者(saṅkhāraka)或所变化者(saṅkhāriya)。但此处两者皆有，因此，据信正是从它们存在的可能性中，了知了复合词所内含的行为。例如，当说到“dadhibhojanaṃ”(食凝乳)等时，可知凝乳等是能变化者，而食等是所变化者。若无浇洒等[行为]，则能变化者与所变化者的关系便不存在，因此，正是凭借[复合词的]能力，才了知浇洒等[行为]。

තදපෙක්ඛායාති ගම්මමානොපසෙචනාදිකිරියාපෙක්ඛාය. පාණිනියෙහි අත්ථෙන ‘එතස්සිද’න්ති අත්ථෙ නිච්චසමාසො-භිමතො සබ්බලිඞ්ගතා ච, තථා වචනාභාවමිහ මනසිකත්වා ‘කථ’මිච්චාදිනා වුත්ති යංවුත්තංචොදකවචනමාහරිත්වා තත්ථාධිප්පායංවිවරති ‘එවමඤ්ඤතෙ’ච්චාදිනා, විධානං කතන්ති එවමඤ්ඤතෙති සම්බන්ධො, තත්ථෙච්චාදිනා අඤ්ඤ පදත්ථෙ භවිස්සතීත්‍යෙත්ථාධිප්පායං විවරන්තො නිච්චසමාසතං සබ්බලිඞ්ගතඤ්ච පටිපාදයති, වාක්‍යනිවත්තිසිද්ධායෙවාති.

“Tadapekkhāya”(观待于彼)是指观待于所了知的浇洒等行为。波你尼(Pāṇini)学派认为，在“etassidaṃ”(此为此之物)的意义上，是所期望的不变复合词且具一切性。因此，在此处思量到没有[明确]的规定，便引用注释中所说的“kathaṃ”(如何)等诘难之词，并以“evaṃ maññate”(如是认为)等来阐明其意趣。其关联是“vidhānaṃ kataṃ”(已作规定)与“evaṃ maññate”(如是认为)。他以“tattha”(于彼)等词，阐明了“将会有他句义”的意趣，从而确立了[此复合词的]不变性与遍一切性，因为[复合词的]成立即是排除了[相应的]句子。

අත්ථසද්දෙනාවගතත්ථතාය එතස්සාති වත්තුමයුත්තන්ති ‘එතස්ස අත්ථො’ති වාක්‍යනිවත්ති සිද්ධායෙව, කථඤ්චිපි චතුත්ථ්‍යන්තා භින්නත්ථස්ස සමාසෙ කතෙපි තත්ථ විරොධමාහ- ‘චතුත්ථ්‍යන්තස්සෙ’ත්‍යාදි.

由于通过“attha”(义)一词已了知其义，故不适合说“etassa”(此之)。因此，“etassa attho”(此之义)这一句子的排除便已成立。他又以“catutthyantassa”(第四格结尾的[词])等，指出了即使将具不同义的第四格结尾的词构成复合词，其中也存在矛盾。

වචනම්පීති ‘‘අත්ථෙන නිච්චසමාසො සබ්බලිඞ්ගතාච’’ඉති (3-1-36) වාක්‍යකාරෙන පතිට්ඨිතවචනම්පි, පාණිනීයානං ‘එතස්ස ඉද’න්ති අත්ථෙ සමාසෙ කතෙ යො-ත්ථො සම්පජ්ජති, අඤ්ඤත්ථසමාසෙපි සොයෙවත්ථොති දස්සෙති ‘යො’ ඉච්චාදිනා, අනුපාදාපරිනිබ්බානනිමිත්තං වායාමොච්චාදිනා යොජෙතබ්බං… තංනිමිත්තත්තා වායාමාදීනං, තෙසං කථාදීනන්ති එත්ථ තෙසං වායාමාදීනන්ති වත්තබ්බං… වායාමොත්‍යාදිනා වුත්තත්තා සො ච තන්නිමිත්තං හොතෙව, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘එතස්ස ඉදන්ති වාක්‍යෙ අත්ථෙන සමාසෙ සබ්බලිඞ්ගතා ච ‘එතදත්ථො එතදත්ථා එතදත්ථ’න්ති වායාමාදයො ච සමාසත්ථා හොන්ති, එතං අනුපාදාපරිනිබ්බානමත්ථො පයොජනමෙතස්ස එතිස්සා එතස්සාති අඤ්ඤපදත්ථෙපි එසං පදානං සොයෙවත්ථොති නාත්ථභෙදො’’ති.

此言说亦是句作者(vākyakāra)所确立的言说：“以义成不变复合词，且具一切性”(3-1-36)。为表明波你尼(Pāṇini)学派在“etassa idaṃ”(此为此之物)义上构成复合词时所产生的意义，与在他句义复合词中的意义是相同的，而说“yo”(任何)等词。“anupādāparinibbānanimittaṃ”(无取般涅槃之因)应与“vāyāmo”(精进)等相连……因为精进等是彼之因。于“tesaṃ kathādīnaṃ”(彼等言谈)之处，应说“tesaṃ vāyāmādīnaṃ”(彼等精进)……因为已由“vāyāmo”(精进)等词所说，而彼确实是此之因。此中意趣如下：“在‘etassa idaṃ’此句中，以义构成复合词，且具一切性。‘etadattho, etadatthā, etadatthaṃ’(为此目的的)等精进等法，即是复合词之义。此无取般涅槃是此[精进]之目的、作用。于他句义中，这些词的意义也是如此，并无差别。”

ඉදඤ්ච ‘‘අවිප්පටිසාරත්ථානි ඛො ආනන්දං කුසලානි, අවිප්පටිසාරො පාමොජ්ජත්ථාය…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනං අනුපාදාපරිනිබ්බානත්ථාය එතදත්ථො [Pg.153] වායාමො එතදත්ථා කථා එතදත්ථා මන්තනා එතදත්ථං සොතාවධාන’’න්තිආදි (තිකඞ්ගුත්තර, ආනන්දවග්ග) පාළිං නිස්සාය වුත්තං.

此亦依据“阿难(Ānanda)，诸善法是为了无悔，无悔是为了喜悦……乃至……解脱知见是为了无取般涅槃。精进是为此义，言谈是为此义，思量是为此义，倾听是为此义”等(增支部三集，阿难品)巴利圣典而说。

පාණිනියෙහි ‘‘කත්තුකරණෙ කිතන්තෙන බහුල’’න්ති (2-1-32) කිතන්තෙන තතියාසමාසවිධානා තත්ථෙව බහුලග්ගහණෙන ‘ගාමනිග්ගතා’දීසු සමාසො වුත්තො, තෙනෙත්ථාන්තොදාහරණානං ද්වින්නමධිකත්තං, සමාසාභාවො-භිමතොති පාණිනීයෙහි ‘‘පූරණගුණසුහිතත්ථසදබ්‍යයතබ්බසමානාධිකරණෙනෙ’’ති (2-2-11) සුත්තෙ ගුණ ඉතිවචනෙනාභිමතො, සදිති සඤ්ඤා තෙසං න්තමානානං.

波你尼(Pāṇini)学派依据“kattukaraṇe kitantena bahulaṃ”(作者与工具格，与kṛt后缀词[构成复合词]，是多样的)(2-1-32)此一以kṛt后缀词构成第三格复合词的规定，以及其中“bahulaṃ”(多样)一词的采用，已说明了“gāmaniggatā”(离村者)等复合词。因此，此处以“-anta”结尾的两个例子是多余的。复合词的缺失是波你尼学派所期望的，这是依据“pūraṇaguṇasuhitatthasadabyayatabbasamānādhikaraṇena”(2-2-11)经中的“guṇa”(性质)一词；“sat”是那些以“-nta”、“-māna”结尾的[分词]的名称。

සො කථන්ති ඉහ ‘භාවතිත්තත්ථෙහී’ති භාවප්පච්චයන්තෙනෙව සමාසපටිසෙධවිධානා ‘බ්‍රාහ්මණස්ස සුක්කා’ ඉච්චාදො සො සමා සප්පටිසෙධො කථං සිජ්ඣතීති අත්ථො.

“So kathaṃ”(彼云何)？于此，既然依据“bhāvatittatthehī”(由表示状态与领格之义的词)规则，仅规定了禁止与表示状态的后缀词构成复合词，那么在“brāhmaṇassa sukkā”(婆罗门的白色[物])等例子中，那个复合词的禁令是如何成立的呢？此即其义。

ගුණත්තනියෙවාති ගුණසභාවෙ එව, අභිමතොති වාත්තිකකාරස්සාභිමතො ‘‘තදවට්ඨෙහි ච ගුණෙහී’’ති, තසද්දෙනාස්ස ගුණස්ස පරාමාසො තස්මිංයෙව ගුණෙ අවතිට්ඨන්තීති තදවට්ඨා, ගුණෙයෙව ගුණාතිට්ඨන්ති න කදාචිපි සොයමිත්‍යභෙදා දබ්බවුත්තයො සුක්කාදයො විය තෙ තදවට්ඨා ගුණා ගන්ධාදයො, තදවට්ඨිතෙහි ගුණෙහි ඡට්ඨී සමස්සතෙති වත්තබ්බන්ති අත්ථො.

“Guṇattaniye eva”(唯在性质中)意指仅在性质的自性中。此乃所期望者，即评注者(vāttikakāra)所期望的，如“tadavaṭṭhehi ca guṇehi”(以及由安住于彼之性质)。“ta”字指此性质，“tadavaṭṭhā”(安住于彼)即安住于彼性质中。性质仅安住于性质中，它们不像“sukkā”(白色)等词，从不因“此即彼”的无分别而被称为实体。那些安住于彼的性质，如香等。其义为：应说第六格与安住于彼的性质构成复合词。

ආභිමතොති ‘‘පූරණා’’දිසුත්තෙ අබ්‍යයග්ගහණෙන, දෙවදත්තස්සාති ඡට්ඨියා ගුරුම්හි සාපෙක්ඛත්තෙපි ගුරුසද්දස්ස සම්බන්ධිසද්දත්තා සකත්ථෙ විය වුත්තියං බ්‍යපෙක්ඛා-යාහානිතො වුත්තිසබ්භාවං වචනන්තරෙන සාධෙතුමාහ- ‘තථාචාහූ’ති.

“Ābhimato”(所期望)是由于在“pūraṇā”(序数词)等经中采用了“abyaya”(不变词)。即使在“devadattassa”(提婆达多(Devadatta)的)此第六格中，“guru”(师)一词有所观待，但因“guru”是关系词，在复合释句(vutti)中，观待已失，犹如[独立]表达自义。为以另一说法证成复合释句的存在，而说“tathācāhu”(如是亦说)。

සාත්ථෙවාති සකත්ථෙ විය, අස්සාති සම්බන්ධිසද්දස්ස, සාමත්ථියං ගමකත්තඤ්චත්ථීති පදානමඤ්ඤොඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණං සාමත්ථියං සාමත්ථියාභාවෙපි විග්ගහවාක්‍යත්ථස්ස ගමකත්තං වා අත්ථීති අත්ථො, ගුරුනො කුලං දාසස්ස භරියාති විග්ගහො, අථාත්‍ර බ්‍රාහ්මණස්ස උච්චෙ’ඉච්චාදො සාමත්ථියං ගමකත්තං වා නත්ථීති කුතො-වසිතං, යෙන තදාභාවාත්‍ර [Pg.154] සමාසාභාවො වණ්ණීයතෙච්චාහ-‘සාමත්ථ්‍යාදිනොත්වි’ච්චාදි.

“Sāttheva”如同“在自身意义中”。“assa”是关系词(sambandhisadda)。“能合性”(sāmatthiyaṃ)或“能指示义”(gamakattaṃ)存在，其义为：“能合性”是诸词相互期盼的特征。或，即使没有能合性，分析句(viggahavākya)的意义也有能指示义，此为其义。“老师的家族”(guruno kulaṃ)、“奴隶的妻子”(dāsassa bhariyā)是分析(viggaha)的形式。那么，在此处“婆罗门的高”(brāhmaṇassa ucce)等句中，没有能合性或能指示义，这是从何而知的呢？由于没有能合性，此处才被说明为没有复合(samāsa)。对此，他说：“从能合性等”(sāmatthyādino)等等。

සමාසාභාවො-භිමතොති ‘‘පූරණා’’දිසුත්තෙ සමානාධිකරස්සාපි උපාදානතො. සෙහීති අත්තනියෙහි, නාභිමතොති ‘‘චයුත්තෙහි සෙහි අසමාසිතෙහි ඡට්ඨීසමාසප්පටිසෙධොවත්තබ්බො’’ (වා) ත්‍යනෙන, පුථගත්ථතාය මිච්චස්සවිවරණං ගවාදීනමසමාසෙති, එවමස්සාදීනං සමාසෙනාලන්ති සම්බන්ධො.

“没有复合”(samāsābhāvo)是所认可的，因为在“pūraṇā”等经中也提到了同格(samānādhikaraṇa)。“Sehi”即“自己的”(attaniyehi)。“不被认可”，是根据此规则：“应说与ca相连、非复合的sehi的第六格复合的禁令”(cayuttehi sehi asamāsitehi chaṭṭhīsamāsappaṭisedhovattabbo)。由于意义各别，对于牛(gava)等词的不复合(asamāse)，此解释是错误的。如此，马(assa)等词，复合即足矣，此为关联。

යොගීනන්ති ඉතරීතරයොගීනං, අනෙනෙතරෙතරයොගචත්ථසමාසං වදති. වුත්තිහොතීත්‍යස්ස විවරණං ඡට්ඨීසමාසො භවතීති, එකත්ථීභාවෙඉච්චස්ස විවරණං ගවාදීනඤ්ච චත්ථසමාසෙ සතීති.

“结合者”(yogīnaṃ)即“相互结合者”(itarītarayogīnaṃ)。通过此，作者说明了相互结合(itarītarayoga)的“与”义复合(catthasamāsa)。“Vutti hoti”(有转为)的解释是“成为第六格复合”(chaṭṭhīsamāso bhavati)。“ekatthībhāve”(当成为一义时)的解释是“当牛(gava)等词在‘与’义复合中时”。

රුළ්හිත්තාති සමාසස්සෙව කීළාවාචකත්තෙන ජීවිකාය ච පච්චාය කත්තෙන පසිද්ධත්තා, න වාක්‍යස්සාති ‘උද්දාලපුප්ඵභඤ්ජිකා’ත්‍යාදො රුළ්හීවසෙන නිච්චසමාසො භවිස්සතීති තත්‍ර කිං වචනෙනෙති මඤ්ඤතෙ, සරසි රුළ්හන්ති විග්ගහො.

“因是习用”(ruḷhittā)，是由于复合(samāsa)本身，而非句子(vākya)，以其表示游戏(kīḷāvācaka)及作为谋生方式(jīvikāpaccayaka)而闻名。因此，他认为：“uddālapupphabhañjikā”(折乌达拉花戏)等，依习用(ruḷhī)之力，将成为恒常复合(niccasamāsa)，于此何须另立规则呢？“sarasi ruḷhaṃ”(生于湖中)是其分析(viggaha)。

අයම්පන අමාදිසමාසො කම්මධාරයදිගුසමාසාති සබ්බෙපි පරෙසං තප්පුරිසසදිසත්තා තප්පුරිසා, යථා හි තස්ස පුරිසො තප්පුරිසොති උත්තරපදත්ථප්පධානො, තථා තෙ සියුං, සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බත්ත නපුංසකත්තසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි ලක්ඛණෙහි ගච්ඡති පවත්තතීතිදිගු.

然而，此“a-mā”(无母)等复合，以及业持(kammadhāraya)与数词(digu)复合，所有这些，因与依主释(tappurisa)相似，故皆为依主释。诚如“tassa puriso”(他的男人)成为“tappuriso”，是以后节词义为主要(uttarapadatthappadhāna)，彼等亦复如是。以“数词在前”(saṅkhyāpubbatta)和“合成为中性”(napuṃsakatta)此二特征而成立、运行的，是为数词复合(digu)。

11. විසෙ

11. 差别

කින්තං විසෙසන මිච්ඡාහ-‘යමි’ච්චාදි, යං අවත්ථාපයති තං වුච්චතීති සම්බන්ධො, කින්තං විසෙස්සමිච්චාහ-‘යදනෙකෙ’ච්චාදි, යං අවත්ථා පීයතෙ තමභිධීයතෙති සම්බන්ධො, නන්වෙකත්ථෙනෙත්‍යුච්චමානෙ විසෙස්සෙනෙති කථමවගම්‍යතෙ, යතො එවං විවරිතවා ත්‍යාසඞ්කියාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි.

何为限定词(visesana)？答曰：“yaṃ”(彼)等。能确定(avatthāpeti)者，即被称为限定词，此为关联。何为被限定词(visessa)？答曰：“yadaneke”(彼于多者)等。被确定(avatthāpīyate)者，即被指称为被限定词，此为关联。当说“以一义”(ekatthena)时，如何能理解为“通过被限定词”(visessena)呢？由于作者已如此解释，为除此疑，故说：“yadipi”(即使)等。

සම්බන්ධිසද්දත්තාති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘සම්බන්ධිසද්දා සකත්ථමිව නියතම්පටි-යොගිනමාක්ඛිපන්ති… තෙන විනා තෙසං සකත්ථස්සාසම්භවාති, විවරිතවාති විවරිත්ථ, එකත්ථෙනෙතීමස්ස සමානාධිකරණෙන සහ සමාසො [Pg.155] හොතීති එවං සාජ්ඣාහාරො අත්ථො වෙදිතබ්බො, අත්ථසද්දස්සානෙකත්ථත්තා විසෙසෙති ‘අත්ථො අභිධෙය්‍යො’ති. කථං තෙනත්ථො වුච්චතීත්‍යාහ- ‘අධිකරීයති’ච්චාදි.

“因是关系词”(sambandhisaddattā)，作者如是认为：“关系词(sambandhisaddā)如同自身的意义(sakattha)，必然关涉一特定的相应者(paṭiyogina)……无此相应者，则其自身的意义不能成立”。“vivaritavā”即“vivarittha”(已解释)。“ekatthena”(以一义)此词与同格(samānādhikaraṇa)之词有复合(samāsa)，应如是补充理解其义。因“attha”(义)一词有多义，故限定说：“义即所指”(attho abhidheyyo)。如何以此表达其义？答曰：“adhikarīyati”(被作为所指)等。

විසෙස්සස්ස සමානාධිකරණත්තඤ්ච විසෙසනාපෙක්ඛන්ති සම්බන්ධො. විසෙස්සසද්දස්ස විසෙසනෙන සහ සමානාධිකරණත්තං විසෙසන සද්දාපෙක්ඛන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො, තත්ථ කාරණමාහ- ‘සම්බන්ධා’ති, අධිකරණස්ස සමානත්තං නාම භින්නානං සම්බන්ධීනං භවති, සම්බන්ධිනො ච සම්බන්ධමන්තරෙන න හොන්තී ති විසෙසනවිසෙස්සානං සම්බන්ධො විඤ්ඤායතෙ, එවං විඤ්ඤාතා තස්මා සම්බන්ධාති අත්ථො.

被限定词(visessa)的同格性(samānādhikaraṇatta)是期盼限定词(visesana)的，此为关联。被限定词与限定词的同格性，是期盼限定词的，于此应如是见其义。于彼，作者说其原由：“因有关系”(sambandhā)。所谓“所依处相同”(adhikaraṇassa samānattaṃ)，是为不同的关系者(sambandhin)而有，而关系者无关系则不能成立，故限定词与被限定词之关系可知。因如是可知，故曰“因有关系”，此为其义。

සද්දබ්‍යතිරෙකෙන හෙත්ථ අත්ථානං විසෙසනවිසෙස්සභාවො න සම්භවති, තථා හි ‘නීලමුප්පල’න්ති පඤ්ච වත්ථූනි සන්නිහිතානි නීලන්ති නීලත්තං ගුණසාමඤ්ඤං, නීලො ගුණො, තදාධාරො දබ්බන්ති තීණි, උප්පලන්ති උප්පලත්තං උප්පලජාති, දබ්බඤ්ච තන්නිස්සයොති ද්වෙ.

于此，若离于词(sadda)，诸义(attha)的限定与被限定的状态(visesanavisessabhāvo)则不能成立。例如，于“青莲”(nīlamuppalaṃ)中，有五事(vatthu)现前：关于“青”(nīlaṃ)，有青性(nīlattaṃ)此德之普遍性(guṇasāmañña)，青此德(guṇa)，及其所依之实体(dabba)，此为三事。关于“莲”(uppalaṃ)，有莲性(uppalattaṃ)此莲之种类(uppalajāti)，及彼所依之实体(dabba)，此为二事。

තත්ථ උප්පලජාති ගුණජාතීනං තාව න සම්භවති විසෙසනවිසෙස්සභාවො ජාතියා නිග්ගුණත්තා, නීලත්තස්ස ච නීලගුණෙ සමවායිනො, උප්පලත්තස්ස ච උප්පලදබ්බෙ සමවායිනො සමානාධිකරණත්තම්පි නත්ථි, උප්පලජාතියා නීලස්ස ච ගුණස්ස අත්ථි සමානාධිකරණත්තං… නීල මුප්පලන්ති පවත්තිනිමිත්තානං උප්පලජාතිනීලගුණානමෙකමධි කරණංනිස්සයොති, විසෙසන විසෙස්සභාවො තු නත්ථි ජාතියා අනීලත්තා, ගුණදබ්බානන්තු සම්භවතිවිසෙසනවිසෙස්සත්තං දබ්බස්සානෙකගුණත්තා, සමානන්තු තෙසම්පරමධිකරණං තතියං නත්ථි, යෙන සමානාධිකරණත්තං සියා, එවං නීලදබ්බ උප්පලදබ්බානම්පි අඤ්ඤමඤ්ඤපරිහාරෙන වත්තුමිච්ඡිතානං න විසෙසන විසෙස්සභාවො, නාපි සමානාධිකරණත්තං, කස්මා අඤ්ඤමඤ්ඤාසම්බන්ධතො අපෙක්ඛාභාවතො, වුත්තපටිපක්ඛතො පන වක්ඛමානනයෙන සද්දානමෙව සාමානාධිකරණ්‍යං විසෙසනවිසෙස්සත්තඤ්ච වෙදිතබ්බං, තෙනෙවාහ-‘අතොයෙවෙ’ච්චාදි.

于彼，莲之种类(uppalajāti)与德之种类(guṇajāti)之间，首先不可能有限定与被限定的状态，因为种类(jāti)是无德的(nigguṇa)。青性(nīlatta)内在于(samavāyin)青德(nīlaguṇa)，莲性(uppalatta)内在于莲实体(uppaladabba)，此二者亦无同格性(samānādhikaraṇatta)。莲之种类与青此德则有同格性……“青莲”(nīlamuppalaṃ)此语，其转起之因(pavattinimitta)即莲之种类与青德，有同一所依处(adhikaraṇa)与所依(nissaya)。然无限定与被限定的状态，因为种类非青色(anīla)。德与实体之间则可能有此限定与被限定的状态，因为实体有多德。但彼等无第三个共同的所依处，由之而可有同格性。如是，青实体与莲实体，当意欲以相互排斥的方式言说时，既无限定与被限定的状态，亦无同格性。为何？因无相互关系，无相互期盼故。然与上述相反，依将说之理，当知唯有词(sadda)才有同格性及限定与被限定的状态。是故，作者说：“atoyeva”(是故)等。

අතොයෙවාති යතො විසෙස්සස්ස සමානාධිකරණත්තං විසෙසනාපෙක්ඛං, අතොයෙව හෙතුතොති අත්ථො, භින්නනිමිත්තප්ප යුත්තානමෙවාති [Pg.156] සාමඤ්ඤෙන නීලගුණාධාරෙ දබ්බෙ ගුණෙයෙව වා නීලසද්දස්ස, උප්පලසද්දස්ස ච සාමඤ්ඤෙන ගුණවති දබ්බෙ වත්තමානත්තා අඤ්ඤමඤ්ඤෙසු භින්නෙසු සද්දප්පවත්තියා කාරණෙසු පයුත්තානං සද්දානමෙව.

“Atoyeva”(是故)者，其义为：因为(yato)被限定词(visessa)的同格性(samānādhikaraṇatta)期盼限定词(visesana)，是故(atoyeva)此为原因(hetu)。“唯用于不同转起之因者”(bhinnanimittappayuttānameva)者，其义为：词“nīla”(青)通常用于作为青德(nīlaguṇa)所依的实体(dabba)上，或仅用于德上；词“uppala”(莲)通常用于有德的实体上。由于是在相互不同的词之转起的因(saddappavattikāraṇa)中被使用，故同格性唯独是这些词的。

සමානාධිකරණත්තන්ති නීලුප්පලසද්දානං විසුංවිසුං යොගෙ විසිට්ඨදබ්බ වාචිත්තස්සාසම්භවා, නීලඤ්ච තං උප්පලං චෙති සාමානාධිකරණ්‍යෙ සන්නිපතිතෙ සති සම්භවා එවං තත්ථ විසිට්ඨෙ වත්ථුම්හි පවත්තානං තෙසං සමානත්ථතා, එවකාරෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථං දස්සෙතුමාහ-‘නත්වභින්නෙ’ච්චාදි.

“同格性”(samānādhikaraṇatta)者，谓“nīla”(青)与“uppala”(莲)二词，于单独使用时，不能表达被限定的实体(visiṭṭhadabba)；然当如“nīlañca taṃ uppalaṃ ca”(是青亦是莲)般，会合于同格(sāmānādhikaraṇya)中时，则能表达。如是，当彼等用于一被限定之事(vatthu)上时，彼等即有相同之义。为显示由“eva”(唯)字所排除之义，作者说：“na tu abhinne”(而非于无差别者)等。

නනුචෙත්‍යාදි චොද්‍යං, සීසම්පාතීති සීසපා රුක්ඛවිසෙසො, නයිද මෙවමිච්චාදි පරිහාරො.

至于“难道不……”(nanu ca)等是诘难(codya)。“sīsampātī”是一种名为“sīsapā”的特殊树木。“并非如此这般”(nayidaṃ evaṃ)等是辩解(parihāro)。

අථ තුච්චතෙඉච්චාදිනා පරස්ස වචනාවකාසමාසඞ්කතෙ, විසෙසවුත්තීති ඵලස්ස රුක්ඛස්ස ච සාමඤ්ඤසද්දත්තා භාවෙන විසෙසෙ වුත්ති, ඉමෙසන්ති සීසපාදීනං න සමොධාරිතාති න නිච්ඡිතා, සාමඤ්ඤවුත්තියෙව සමොධාරිතාති අධිප්පායො, අවසිතා නිච්ඡිතා වුත්ති යෙසං සීසපාදීනං තෙ අවසිතවුත්තයො, පයතනං විනා තදා පප්පොති චාති සම්බන්ධො, පයතනන්ති ‘සාමත්ථියලද්ධෙපිවිසෙස්සෙ’තිවචනං. තඤ්චනත්ථිච්චාදි පරිහාරො, සරූපමත්තකථනායාති වුත්තත්ථානම්පි සරූපමත්තකථනාය ‘පූපෙ බහූ ආනයෙ’ති යථා, එවං ජාතීයකන්ති සරූපකථනප්පකාරයුත්තං. උපසංහරමාහ-‘තදෙව’මිච්චාදි, නිපාතසමුදායොවායං වුත්තෙන පකාරෙනෙත්‍යස්ස අත්ථෙ වත්තතෙ.

以“或者说”(atha tuccate)等语，是预设了他人言说的机会。所谓“特殊用法”(visesavutti)，是因为果实(phala)和树木(rukkhassa)是通用词，故为特殊用法。“这些”(imesaṃ)是指尸娑树(sīsapā)等，因“未被限定”(na samodhāritā)，故“未被确定”(na nicchitā)，意指只有“一般用法”(sāmaññavutti)才被确定。那些其用法已确定者，如尸娑树(sīsapā)等，即是“已确定用法者”(avasitavuttayo)。“无需努力(payatanaṃ)亦能获得”，此乃其关联。所谓“努力”(payatanaṃ)，即是“即使凭能力获得亦是特殊”(sāmatthiyaladdhepi visesse)之语。“那也不存在”(tañca natthi)等，是辩解(parihāro)。“仅为说明其形式”(sarūpamattakathanāya)，即便是已说之义，也仅为说明其形式，犹如“拿很多糕点来”(pūpe bahū ānaye)。“此种”(evaṃ jātīyakaṃ)即是与说明形式的方式相应。总结时说“那正是”(tadevaṃ)等，这个“助词合集”(nipāta-samudāya)用于“以所说之方式”的意义。

අඤ්ඤතරසම්භවෙපි තන්නිවත්තියා වචනසබ්භාවං දස්සෙතුමාහ- ‘අථපි’ච්චාදි, අඤ්ඤතරසම්භවෙපීති විසෙසනස්ස විසෙස්සස්ස වා සම්භවෙපි, යත්‍රප්‍යුභින්නමත්ථි විසෙසනවිසෙස්සභාවසම්භවො තත්ථපිතාව බහුලංවචනතොව නිවත්ති හොති, කිම්පනා-ඤ්ඤතරසම්භවෙති දස්සෙතුමාහ-‘යථා පුණ්ණො’ඉච්චාදි, එත්ථ පන අඤ්ඤෙපි පුණ්ණනාමකා සන්තීති බ්‍යභිචාරසම්භවා උභින්නම්පි විසෙසනවිසෙස්සභාවසම්භවෙ බහුලංවචනමෙව සමාසං නිවත්තෙති, එවං විධෙපීති අඤ්ඤතරසම්භවෙපි, න [Pg.157] කෙවලං විසෙසනවිසෙස්සභාවසම්භවෙ, අථ ඛො එවං විධෙප්‍යඤ්ඤ තරසම්භවෙපිත්‍යවිසද්දස්ස අත්ථො.

为说明即使在只有其中之一存在(aññatarasambhave)的情况下，也有用于防止它的词存在，所以说了“或者”(athapi)等。“只有其中之一存在时”(aññatarasambhavepi)是指或者有能修饰词(visesana)存在，或者有被修饰词(visessa)存在。即使在两者都可能存在能修饰词与被修饰词关系的情况下，也多是仅凭“任选”一词(bahulaṃvacana)来防止。更何况只有其中之一存在的情况呢？为了说明这一点，所以说了“譬如普那”(yathā puṇṇo)等。在这里，因为还有其他名叫“普那”(Puṇṇa)的人，可能会产生混淆(byabhicāra)，所以在两者都可能存在能修饰词与被修饰词关系时，正是“任选”一词防止了复合(samāsa)。“在这样的情况下”(evaṃ vidhepi)即是“在只有其中之一存在的情况下”(aññatarasambhavepi)。不仅在能修饰词与被修饰词关系可能存在时，而且在这样只有其中之一存在的情况下也是如此——这是“api”(也)一词的含义。

යජ්ජෙවමිච්චාදි පච්චෙකං විසෙසනවිසෙස්සභාවෙ සති අනිට්ඨා පාදනචොදනා, පච්චෙකං විසෙසනං සියා උභින්නම්පි විසෙසනත්තා, තත්ථ දොසමාහ-‘විසෙස්සස්සච පුබ්බනිපාතො’ති, චො-වධාරණෙ, වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ වා, කුතොච්චාහ- ‘නාග්ගහිතෙ’ච්චාදි, ඉති කාරණෙ, අතො කිමනිට්ඨමායාත මිච්චාහ- ‘උප්පලනීලන්තිපි සියා’ති, ඉත්ථඤ්චරහි කින්ත්‍යාහ- ‘නීලුප්පලන්ති චෙ’ච්චාදි. පරිහාරමාහ-‘නෙසදොසො’ච්චාදි, උපපත්ත්‍යන්තරමාහ- ‘අථ චෙ’ච්චාදි.

“若如是说”(yajjevaṃ)等，是在逐一存在能修饰词与被修饰词关系时，引出不欲结果的诘难。两者都具有能修饰词的性质(visesanattā)，故可逐一作为能修饰词(visesana)。对此，他指出了“并且被修饰词(visessa)前置了”的过失。“ca”(且)用于强调(avadhāraṇa)，或用于集合其他应说之事(vattabbantara-samuccaya)。为何如此？他说：因为“未被把握”(nāggahite)等，“iti”(此)表原因。由此会产生什么不欲的结果(aniṭṭha)？他说：“也可能会有‘uppalanīla’(莲青)的形式”。既然如此，那么会怎样呢？他说：“若是‘nīluppala’(青莲)又如何？”等。他提出辩解(parihāra)说：“这没有过失”(nesa doso)等。又提出另一个理由(upapatti)说：“或者”(atha ce)等。

අඤ්ඤමඤ්ඤානුපකාරිත්තාති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස විසෙසනවිසෙස්සත්තෙ නානුපකාරිත්තා සප්පධානත්තාති අත්ථො, අථ ද්වින්නම්පි අප්පධානත්තං කස්මා න සියා ත්‍යාහ- ‘අප්පධානත්තෙපි’ච්චාදි, සකසකප්පධානාපෙක්ඛාවන්තානන්ති සකෙසකෙ පධානෙ අත්තනි අපෙක්ඛාවන්තානං. අථ කුතො දබ්බස්සෙව පධානත්තමසිතං, න තු ගුණස්සෙත්‍යාසඞ්කිය ඤායමුපනිස්සයති ‘අථ චෙ’ත්‍යාදිනා. ඡාගොත්‍යජො වුච්චතෙ, තං සෙතවණ්ණමාලභෙථ මාරෙය්‍ය, ඵුසනං වා කරෙය්‍යාති අත්ථො, ආපුබ්බො ලභි හි මාරණෙ ඵුසනෙ ච වත්තතෙ, දෙසනායන්ති වෙදවාක්‍යෙති අත්ථො, කුතො ඡාගතො-ඤ්ඤො නාලබ්භතෙච්චාහ- ‘න හි’ච්චාදි.

“互相不助益”(aññamaññānupakārittā)，其义是：因为各自有其主要性(sappadhānattā)，所以在能修饰词与被修饰词的关系上互不助益。那么为何两者不可皆为非主要呢？他说：“即使在非主要时”(appadhānattepi)等，意指“各自依赖于其各自的主要自身”。然后，他怀疑“为何只认为实体(dabba)是主要的，而非属性(guṇa)？”，并以“或者”(atha ce)等引据正理。“chāgo”即是“ajo”(山羊)。其义是：应取(ālabhetha)那白色的，即应杀之(māreyya)，或行触碰(phusanaṃ)。因为前缀为“ā”的“labh”词根用于杀害与触碰。“在教示中”(desanāyaṃ)意指“在吠陀文句中”。为何不取山羊之外的东西呢？他说：“因为不”(na hi)等。

ඡාගාභාවෙති සෙතගුණයුත්තස්ස ඡාගස්සාභාවෙ, පිට්ඨපිණ්ඩිමාලබ්භාති සෙතගුණයොගෙන විට්ඨපිණ්ඩිං ආලම්භ, න ච නාලම්භතෙ තස්මා ගුණො අප්පධානන්ති අජ්ඣාහරිතබ්බං.

“无山羊时”(chāgābhāve)，意指在没有具白色属性的山羊时。“应取面团”(piṭṭhapiṇḍimālabbhā)，意指因与白色属性结合而取面团。然非不取，是故应推知：属性非主要。

පුන චොදෙන්තො ආහ- ‘නනු චෙ’ච්චාදි, අථෙත්‍යධිප්පායමාසඞ්කතෙ, අනිට්ඨමාපාදයති නීලසද්දෙපි පසඞ්ගො’ති, කුතොච්චාහ- ‘සොපිහි’ච්චාදි, ඉදං වුත්තං හොති- ‘‘උප්පලසද්දො ජාතිවාචී, න තු දබ්බවාචී, ජාති විසිට්ඨදබ්බවාචිත්තා යදි දබ්බවාචීති වුච්චතෙ, තදා නීලසද්දොපි ගුණවිසිට්ඨ දබ්බවාචිත්තා දබ්බවචනමාපජ්ජතීති ඉමෙසං න කොචි විසෙසො’’ති, පරිහරන්තො ආහ ‘නෙදමත්ථි’ච්චාදි, අපායිනො අපගන්තාරො දබ්බාති ගම්‍යතෙ, කුතොච්චාහ- ‘සතීපි’ච්චාදි, ඉති කාරණෙ.

又诘难说：“难道不……”(nanu ce)等。他怀疑“atha”的意趣，并引出不欲的推论：“此过失亦适用于‘蓝色’一词”。为何如此？他说：“彼亦因为”(sopi hi)等。此即是说：“‘莲花’一词是类别词(jātivācī)，而非实体词(dabbavācī)。若因其指谓由类别所限定的实体，而说它是实体词，那么‘蓝色’一词也因其指谓由属性所限定的实体，而成为实体词。如此，这两者便无任何差别。”他辩解说：“此不然”(nedamatthi)等。“apāyino”(消逝者)即“apagantāro”(离去者)，被理解为实体(dabba)。为何如此？他说：“即使有”(satīpi)等，“iti”(此)表原因。

විසෙසනමෙකත්ථෙනෙති [Pg.158] සිද්ධෙපි පපඤ්චත්ථං පරිප්ඵුටත්ථඤ්ච උදාහරණබහුත්තං දස්සෙතුං පාණිනියෙහි බහුං සුත්තිතං, සබ්බස්සෙතස්ස පච්චක්ඛාතභාවං දස්සෙතුං වුත්තියමුදාහරණමත්තං දස්සිතං, තදිදානි බ්‍යාඛ්‍යාතුකාමො ආහ- ‘පුබ්බකාලෙ’ච්චාදි, ඡින්නොච විසෙසනන්තී සම්බන්ධො ‘‘පුබ්බකාලෙක සබ්බධුරපුරාණනවකෙවලානි සමානාධිකරණෙනෙ’’ති (2-1-49) තෙ සමෙත්ථ සුත්තං, තත්ථෙකාදීනං වුත්තියමුදාහරණානි න දස්සිතාන්‍යුපලක්ඛණතොව විඤ්ඤායන්තීති දස්සෙතුමාහ- ‘එකෙ’ච්චාදි, එකො ච සො පුරිසොචාත්‍යාදිනා විග්ගහො උපලක්ඛණත්තායෙව ච ‘සත්ත ච තෙ ඉසයො ච සත්තිසයො’ච්චාදිකඤ්ච දට්ඨබ්බං.

虽然“能修饰词与具同一所指者（构成复合词）”已是定则，但为广说、明晰及展示众多范例，波你尼(Pāṇini)学派仍制定了许多经文。为表明这一切都可被舍弃，在注疏(vutti)中仅展示了范例。今欲解释此，他说：“‘pūrvakāla’(过去时)……”等。其关联是能修饰词。他们在此复合的经文是：“‘pūrvakāla’(过去时)、‘eka’(一)、‘sarva’(一切)、‘dhura’(负荷)、‘purāṇa’(古旧)、‘nava’(崭新)、‘kevala’(仅仅)与同格(samānādhikaraṇa)之词（构成复合词）”(波你尼 2.1.49)。为表明其中“eka”(一)等词在注疏中未给出范例，是因其可由标志而知，他说：“‘eka’(一)……”等。“eko ca so puriso ca”(一者，彼亦是人)等分析句(viggaha)仅为标志，“satta ca te isayo ca, sattisayo”(七者，彼亦是仙人，故为七仙人)等也应如是看待。

උපමීයතෙ පරිච්ඡිජ්ජතෙ-නෙනෙත්‍යුපමානං, උපමීයතීත්‍යුපමෙය්‍යං, තෙසං උපමානොපමෙය්‍යානං සාධාරණො යො ධම්මො සාමතාතෙන විසිට්ඨං යදුපමෙය්‍යං, තං වචනෙනෙත්‍යත්ථො උපමානොපමෙය්‍යච්චාදි කස්ස, සමාසො භවතීති සෙසො, කාරණමාහ- ‘විසෙසෙ’ච්චාදි, විසෙසාපරිග්ගහාති විසෙසනන්ත්‍යෙව සාමඤ්ඤෙන පරිග්ගහා, එවම්භූ තස්සාපීති උපමානරූපස්සාපි. නනු සත්ථීසද්දස්සසත්ථියං වුත්ති සාමාසද්දස්ස තු දෙවදත්තාය, අතො බ්‍යධිකරණත්තා කථමෙත්ථ සමාසොච්චාසඞ්කීයාහ- ‘යදෙ’ච්චාදි, සමානො ධම්මො සාමත්තාදි යස්ස සො සධම්මො, තස්ස භාවො සාධම්මියං සාමත්තං, තස්මා දෙවදත්තාත්ථෙ වත්තතෙ උපචාරවසෙන, සාමාසද්දොපි ගුණවචනොපි සාමත්තං වත්වා සද්ධාදිත්තවසෙනාභෙදොපචාරෙන වා දෙවදත්තායං වත්තතෙ, නනු ච සාමාසද්දස්ස දෙවදත්තාභිධානෙ චරිතත්ථතාය සත්ථී ගුණෙන නිද්දිට්ඨාත්‍යනියතගුණප්පතීතිප්පසඞ්ගො නෙකගුණාධාරත්තා සත්ථියාත්‍යාසඞ්කියාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි.

以此作比较、限定者，是为喻体(upamāna)；被比较者，是为所喻体(upameyya)。喻体与所喻体之共通法，即相似性(sāmatā)，以此相似性而彰显的所喻体，通过言说表达，此即“喻体与所喻体等”之义，其余部分则构成复合词。其理由说：“于特殊……”等。不取特殊性，即仅以共通性而取，如此，此共通性亦适用于喻体之形式。问：‘斧’(satthī)一词用于指斧，而‘相似’(sāmā)一词却用于提婆达多(Devadatta)，因此所指不同，此处如何构成复合词？对此回答说：“所谓……”等。具有相同之法，即相似性等，此状态即为相似性(sādhammiyaṃ sāmattaṃ)，因此，‘相似’一词通过转喻而用于提婆达多。‘相似’一词虽为性质词，在表达相似性后，亦可通过无差别转喻而用于提婆达多。问：难道当‘相似’一词用于指称提婆达多时，由于斧子是通过其属性被指称的，不会导致对属性的不确定理解吗？因为斧子具有多种属性。对此回答说：“即使……”等。

ඉහාති නිද්ධාරණෙ, එතෙසං ගුණානං මජ්ඣෙති අත්ථො, ඉහ වා සත්ථියං, සාමගුණවන්තතාය සාමායාති ගම්‍යතෙ, පසිද්ධිවසෙනාති සත්ථිසාමාත්‍යත්‍රොපමානං සත්ථී, උපමෙය්‍යා දෙවදත්තා, පසිද්ධන්තුපමානං භවති නාප්පසිද්ධං… පසිද්ධසාධම්මියා සාධ්‍යු සාධනමුපමානන්ති කත්වා සත්ථියෙව සාමඞ්ගුණෙන පසිද්ධා න දෙවදත්තා, තස්මා සාමගුණප්පසිද්ධියාති අත්ථො. සාධ්‍යුතෙ උපමීයතෙනෙනෙති සාධනමුපමානං, සාධ්‍යතෙ [Pg.159] උපධීයතෙති සාධ්‍යමුපමෙය්‍යං, පසිද්ධස්ස සාධම්මියං තෙන, සාධ්‍යස්සාප්පසිද්ධස්ස කස්සචි සාධනං සාධ්‍යසාධනං. යත්‍රත්විච්චාදිනා බහුලංවචනසාමත්ථියා සාමඤ්ඤවචනෙනෙව සමාසසබ්භාවං වත්වා අඤ්ඤෙනාසබ්භාවමුදාහරණෙන ඵුටයිතුං ‘ඵාලා ඉව තණ්ඩුලා’ත්‍යාදි ආරද්ධං.

“于此”(iha)是用于限定，意为“于此等功德之中”。或“于此斧”(satthiyaṃ)中，因具有相似的功德，故被理解为“相似”(sāmā)。依其知名度，于“斧相似”(satthīsāmā)一句中，斧是喻体，提婆达多(Devadatta)是所喻体。喻体是著名的，而非不著名的……以著名的相似性作为能成立的工具，即喻体，因此，斧(satthī)因其相似的功德而著名，而非提婆达多，故其义为“相似功德之著名”。以此能成立、作比较者，是为能成立之喻体(sādhanam upamānaṃ)；被成立、被比较者，是为所成立之所喻体(sādhyam upameyyaṃ)。以著名者之相似性，作为对某个不著名之所成立者的能成立工具。于“凡……”等处，依“多式”(bahulaṃ)规则之力，仅以共通词说明复合词的存在，为通过其他不存在的例子来阐明，故开始“米粒如碎片”(phālā iva taṇḍulā)等说法。

තණ්ඩුලසද්දොති උපමෙය්‍යභූතතණ්ඩුලසද්දො, තණ්ඩුලත්තම්පි වත්වා දබ්බෙ පවත්තො සාමඤ්ඤවචනො නතු භවතීති සම්බන්ධො, දබ්බෙති තණ්ඩුලදබ්බෙ ඵාලදබ්බෙ ච.

“米粒词”(Taṇḍulasaddo)者，即作为所喻体的“米粒”一词。即使表达了“米粒性”，当其用于实体时，也成为共通词，而非（特殊词），此为关联。“于实体”者，即于米粒实体与碎片实体。

උපමානොපමෙය්‍යසාධාරණසූරත්තාදිධම්මවචනාප්පයොගෙති උපමානොපමෙය්‍යානං සාධාරණො යො විසාරදත්තාදිධම්මො තබ්බචනස්ස ‘මුනි අයං සීහො විය විසාරදො’ත්‍යාදො විසාරදාදිසද්දස්සාප්පයොගෙති අත්ථො, කෙසඤ්චිති කෙසඤ්චි සද්දානං මජ්ඣෙ, විසෙස්සත්තමෙව ඵුටයති. ‘තථා චෙ’ත්‍යාදිනා, විසෙසනවිසෙස්සානං යථිට්ඨත්තා නිච්චං සීහාදීනං විසෙස්සතායෙව වචනිච්ඡාති පුබ්බනිපාතත්තාප්පසඞ්ගොති භාවො, උපපත්‍යන්තරමාහ-‘විසෙසනස්සෙවෙ’ච්චාදි, යදිපි සීහො විසෙසනමෙව න විසෙස්සං, තථාපි බහුලාධිකාරා විසෙසනස්සාපි පරනිපාතොති භාවො.

“于不使用喻体与所喻体共通之勇猛等法之词时”(Upamānopameyyasādhāraṇasūrattādidhammavacanāppayoge)者，意为：喻体与所喻体共通的无畏(visārada)等法，其词不被使用，如在“此牟尼如狮子般无畏”等句中，不使用“无畏”等词。 “于某些”(kesañci)者，即于某些词语之中，仅阐明其为被限定者。通过“如是则……”等句，（表明）由于限定词与被限定词的关系可随欲安立，故常欲以狮子等为被限定者，因此无前置之虞，此为其意。提出另一理由说：“仅是限定词……”等，即使狮子仅是限定词而非被限定词，然依“多式”(bahulaṃ)规则，限定词亦可后置，此为其意。

අථාත්‍රාපි විසෙසනන්තෙව සමාසප්පටිපාදනෙ’මුනි අයං සීහොව විසාරදො’ච්චාදො සාමත්ථියතොව සමාසාප්පසඞ්ගෙපි උපමානො පමෙය්‍යානං සාධාරණවිසාරදත්තාදිධම්මවචනාප්පයොගෙ සති තප්පසඞ්ගාභාවත්ථං වචනමාරබ්භනීයන්ති චොදෙති ‘නනුචෙ’ත්‍යාදිනා, සාමත්ථියතොති සාමඤ්ඤවචනප්පයොගෙ සාපෙක්ඛත්තා සමාසාප්පසඞ්ගොති සාමත්ථියං තස්මාති අත්ථො. සාමඤ්ඤප්පයොගත්ථන්ති සමාසවාක්‍යෙ සාමඤ්ඤවචනස්ස සූරත්තාදි(නො), අප්පයොගත්ථං, තථා හිච්චාදිනා සාමඤ්ඤසද්දප්පයොගෙ සාමත්ථියතො සමාසාසබ්භාවා සුත්තන්තරස්සානාරබ්භනීයභාවං සාධෙති.

又，于此，在阐述仅与限定词构成复合词时，于“此牟尼如狮子般无畏”等句中，因（词语间相互期待而）缺乏构成复合词的能力，故无复合词之虞。然而，当不使用喻体与所喻体共通之无畏等法之词时，为避免（不当）复合之虞，则有必要制订规则。故以“难道不……”(nanu ce)等句提出质难。“因其能力”(sāmatthiyato)者，意为：在使用共通词时，因有相互期待，故无复合词之虞，此即“能力”之义。 “为不使用共通词”者，是为了在复合句中不使用“勇猛”(sūra)等共通词。同样，通过“确实如此……”等句，证明了在使用共通词时，因其能力，复合词不存在，故无需另立经(suttantara)说。

විසෙසානන්තබ්භාවාති සාමඤ්ඤස්ස සමාසෙ අන්තොභාවෙපි තිඛීණත්තාදිතො විසිට්ඨස්ස සූරස්සාදිවචනීයස්ස විසෙසස්ස සමාසෙ අනන්තොගධත්තා අප්පසඞ්ගො සාපෙක්ඛමසමත්ථන්ති. අථෙති ‘සච්චමෙත’න්තිආදිං [Pg.160] පරවචනමාසඞ්කිය වදති, එවමාදිසිජ්ඣනත්ථං සමාසොති (ඤාපනත්ථං) ආරබ්භනීයම්භවතීති සම්බන්ධො.

“因特殊性未被包含”(Visesānantabbhāvā)者，谓即使共通性被包含于复合词内，然由“锐利”等所限定的、应被言说的“勇猛”(sūra)等特殊性，并未被包含于复合词中，故无（复合词成立之）可能，（因为）“有期待者无能力（构成复合词）”。“又”(Atha)者，是预设他人之言“此是真实”(saccam etaṃ)等而说。为成就此等（复合词），（或为令知晓），复合词（规则）应被开说，此为关联。

පධානස්සාති ‘රඤ්ඤොපුරිසො-භිරූපො’තෙත්ථ අභිරූපසාපෙක්ඛස්ස පුරිසස්ස විසෙසනත්තෙනෙවා ප්පධානං, සමාසාවයවභූතං රාජානං පති විසෙස්සභාවෙනාවිඵලිතසකත්ථතාය පධානභූතස්ස පුරිසස්ස. ආදිසද්දෙන ‘රාජපුරිසස්ස දස්සනීයස්ස ගෙහ’න්ති සඞ්ගණ්හාති.

“主导者”(Padhānassa)者，如于“国王之仆，貌美”(rañño puriso abhirūpo)一句中，此“仆”(purisa)一词虽期待“貌美”(abhirūpa)一词，（相对于“貌美”而言）作为被限定者是非主导的，但相对于作为复合词成分的“国王”(rājan)而言，它是被限定者，其自身意义并未失效，故成为主导的“仆”。“等”字则包含“国王之仆的美丽之家”(rājapurisassa dassanīyassa gehaṃ)等例。

එත්ථ හි ගෙහම්පති විසෙසනභාවෙනාප්පධානත්තෙපි රාජානම්පති පධානභූතස්ස පුරිසස්ස සාපෙක්ඛස්සාපි සමාසො හොතෙව. ඉදඤ්චඤාපනත්ථං වචනාරම්භප්පයොජනඤ්ච, කාරණමාහ- ‘ගමකත්තා’ඉච්චාදි.

于此例中，（“国王之仆”一词）虽相对于“家”(geha)而言，因作为限定词而是非主导的，但其中相对于“国王”(rājan)而言是主导的“仆”(purisa)，即使有所期待，复合词也确实能够成立。此亦是为令了知，亦是开说此规则之目的。其理由说：“因能了知……”(gamakattā)等。

ගමකත්තාති විග්ගහවාක්‍යත්ථස්ස වුත්තියම්පතීයමානත්තා ගමකත්තං තස්මා, නචෙහ ගමකත්තමත්ථීති ‘මුනි සීහොව සූරො’ත්‍යත්‍ර තු වාක්‍යතො යොත්ථො පතීයතෙ, නායං ‘මුනි සීහො සූරො’ත්‍යතො ගම්‍යතෙති ගමකත්තං නත්ථී-ති අත්ථො, තථාහි මුනිසීහසද්දෙනෙවො පමානොපමෙය්‍යභාවනිමිත්තස්ස විසාරදත්තස්ස සභාවෙනෙවොපාදානතො විසාරදසද්දස්ස තෙන සම්බන්ධාභාවො.

“因能了知”(Gamakattā)者，谓因分析句(viggahavākya)之义于复合形式(vutti)中亦能被理解，故称“能了知”。是故，若此处无“能了知”性，如于“牟尼如狮子般勇猛”(muni sīho va sūro)一句中，其义可从句子本身被理解，但此义无法从“牟尼狮子勇猛”(muni sīho sūro)中得知，故无“能了知”性。确实，因为“牟尼狮子”(munisīha)一词，其本身即已包含了作为喻体与所喻体之根据的“无畏”(visāradatta)之体性，故与“无畏”(visārada)一词无关联。

අපවග්ගො නිබ්බානං, වාක්‍යමෙවෙති එවකාරෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථම්පදස්සයමාහ- ‘වුත්තිනිවත්තෙතී’ති බහුලාධිකාරතො විඤ්ඤායති, නනු චාත්‍ර විසෙස්සභාවාසම්භවාප්පසඞ්ගොයෙව වුත්තියාති චොදෙති. ‘නනුචෙ’ත්‍යාදිනා.

解脱(apavagga)即涅槃(nibbāna)。“仅是句子”(vākyam eva)，以“仅”(eva)字显示其限定之义，而说：“（此规则）防止了复合形式(vutti)（的构成）”，此乃依“多式”(bahulaṃ)规则可知。彼以“难道不……”(nanu ce)等句质难曰：“难道在此处，因不可能有被限定关系，故根本无复合形式之可能吗？”

පුණ්ණතාබ්‍යභිචාරාති පුණ්ණතාසඞ්ඛාතස්ස බාලාදිඅවත්ථාවිසෙසස්ස අවිනාප්පවත්තිතො බ්‍යභිචාරී හි විසෙස්සම්භවති යථා නීලතායුප්පලං, පරිහරති ‘නෙදමත්ති’ච්චාදිනා, මන්තාණිපුත්තානං අනෙකත්තාති කෙවලං මන්තාණියා පුත්තො පුණ්ණොයෙවාති අභාවා තෙසං බහුභාවතො, අත්තනො අත්තනො ගහස්ස පතයොති ගහපතීනං බහුත්තං පාකටමෙව.

“Puṇṇatābyabhicārā”（圆满性不相离故），谓名为圆满性(puṇṇatā)的童年等特定状态(bālādiavatthāvisesa)不相离地转起。盖相离者(byabhicārī)方能成为所简别者(visessa)，犹如青莲(uppala)之青色(nīlatā)。彼以“此非有”(nedamatthi)等而排除。“曼陀尼之子众多故”(mantāṇiputtānaṃ anekattā)，谓因并非唯有曼陀尼(Mantāṇī)之子方为富楼那(Puṇṇa)，彼等为数众多故。各自家宅之主人，即众多家主(gahapati)是显而易见的。

වුත්තියෙවෙති එවකාරෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථමාහ-‘වාක්‍යං නිවත්තෙතී’ති. විසිට්ඨජාතිවචනාති වුත්තං කණ්හසප්පජාතියා ලොහිතසාලිජාතියා ච විසිට්ඨත්තා.

“唯是转起”(vuttiyeva)，是以“唯”(eva)字限定其义，而说“语句止息”(vākyaṃ nivatteti)。所谓“特定种类之语”(visiṭṭhajātivacana)，是因黑蛇(kaṇhasappa)的种类与红稻米(lohitasāli)的种类是特定的(visiṭṭha)而说。

තච්ඡකො [Pg.161] සප්පොති බ්‍යාඛ්‍යෙයමුපනික්ඛිප්පචොදයමාහ- ‘නනු චෙ’ච්චාදි. තච්ඡකභාවානපෙතොති බාලයුවත්තාදිසඞ්ඛාතතච්ඡකභාවතො අබ්‍යාවුත්තො, අත්ථිනාමධෙය්‍යොති තච්ඡකො නාම කොචි තන්නාමො අත්ථි, කිරියාසද්දොති තච්ඡතීති තච්ඡකොති එවං කිරියාය පවත්තිනිමිත්තත්තෙනොපාදින්නො වඩ්ඪකීවාචී තච්ඡකසද්දො, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘යථාවුත්තනයෙන විසෙසනවිසෙස්සසබ්භාවා සමාසෙන භවිතබ්බං, තථා සති කිමිදං පච්චුදාහරණං කත’’න්ති. අත්‍ර කෙනචි න නාමධෙය්‍යස්සෙත්‍යාදි නොපජායතෙවාත්‍යෙතදවසානං වුච්චමානමනුද්‍යතං නිරාකත්තුකාමො ආහ-‘යොපා හෙ’ච්චාදි.

对于“木匠是蛇”(tacchako sappo)这一应解释之处，他提出诘难说：“难道不是”(nanu ce)等。“不离木匠性”(tacchakabhāvānapeto)，是指不离名为童年、青年等状态的木匠性。“有名”(atthināmadheyya)，是指确实有某个名为木匠(Tacchaka)者。“动作词”(kiriyāsadda)，是指因“刨削”(tacchati)故为“木匠”(tacchako)，如此，表示木匠(vaḍḍhakī)的“tacchaka”一词，是以动作为其转起的因由而派生的。他这样认为：“依所说之理，因有能简别者(visesana)与所简别者(visessa)存在，故应有复合词(samāsa)。既然如此，为何举此为例外(paccudāharaṇa)？”于此，有人欲反驳所引述的、以“非由名称”(na nāmadheyyassa)等为始，至“不生起”(nopajāyate)为终的论述，而说：“朋友啊”(yopā he)等。

ඉමස්සායමධිප්පායො ‘‘වුත්තනයෙන තච්ඡකසද්දස්ස කිරියා සද්දස්සාත්ථවිසයාපෙක්ඛායාභාවතො විසෙස්සත්තාභාවා පච්චුදාහරණමිදං කත’’න්ති.

此中意趣(adhippāya)是：“依所说之理，因‘tacchaka’一词作为动作词(kiriyāsadda)，不需观待其义所指的对象(atthavisayāpekkha)，故无成为所简别者(visessa)之性质，因此举此为例外(paccudāharaṇa)。”

කස්මා අයුත්තමිච්චාහ-‘යතො’ච්චාදි, නාමධෙය්‍යස්ස කිරියාවාචිනො ච අත්ථාභිධානසාමත්ථියං තුල්‍යං වා න වා, අවයවප්පසිද්ධියා සමුදායප්පසිද්ධි බලවති වා නවෙත්‍යෙතං විචාරෙතුං යතො නාධිකතන්ත්‍යත්ථො, කිඤ්චරහි අධිකතන්ත්‍යාහ- ‘අපිත්වි’ච්චාදි, තච්ඡකසද්දොනෙකත්ථවුත්ති නානෙකත්ථොති විචාරෙතුමධිකතන්ති යොජනා.

为何说不恰当？他说：“因为”(yato)等。考察名称(nāmadheyya)与行动表述词(kiriyāvācī)表达意义的能力是否相等，以及由部分得出的意义(avayavappasiddhi)与由整体得出的意义(samudāyappasiddhi)何者更有力，这些并非重点(na adhikaṃ)。那么什么是重点呢？他说：“而且”(apitu)等。考察“tacchaka”一词是多义(anekatthavutti)还是单义(nānekattha)，这才是重点。此为贯通全文的解释(yojanā)。

එවං මඤ්ඤතෙ- ‘‘විසෙසනවිසෙස්සභාවචින්තායං සද්දානමත්ථාභිධානසාමත්ථියචින්තා න යුජ්ජතෙ ‘සති සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච විසෙසනං සාත්ථකං හොතී’ති විසෙසනං මග්ගීයතෙ, නාසම්භවෙ නාබ්‍යභිචාරෙ යථා සීතං (හිමං) උණ්හොග්ගීති, තස්මා සම්භවබ්‍යභිචාරචින්තා විසෙසනවිසෙස්සභාවචින්තායමුපයුජ්ජතීති තච්ඡකසද්දො-නෙකත්ථවුත්තිවා න වෙත්‍යෙතදෙව විචාරෙතුමධිකතන්ති කත්ථචිපි විසෙසනවිසෙස්ස සබ්භාවෙ සමාසො හොතෙවා’’ති, යදිපි නාමධෙය්‍යකිරියාවාචීනමතුල්‍යමත්ථාභිධානං සමුදායප්පසිද්ධියා ච බලවතිත්තං, තථාපි වක්ඛමානනයෙන සමාසසබ්භාවා න කාචි හානීති දස්සෙතුමාහ- ‘එත්ථ චා’තිආදි.

他这样认为：“在思考能简别者(visesana)与所简别者(visessa)的关系时，思考词语表达意义的能力是不恰当的。所谓‘当有可能性(sambhava)与相离性(byabhicāra)时，能简别者才有意义’，因此才寻求能简别者；在没有可能性或没有相离性的情况下则不然，例如‘冷的雪(sītaṃ himaṃ)’或‘热的火(uṇho aggi)’。因此，对可能性与相离性的思考，适用于对能简别者与所简别者关系的思考。所以，考察‘tacchaka’一词是多义还是单义，这才是重点。在任何有能简别者与所简别者之处，复合词(samāsa)都必然成立。”纵使名称与行动表述词表达意义的能力不相等，且由整体得出的意义更有力，但为显示依将说之理，复合词的存在并无任何妨害，他说道：“于此亦”(ettha ca)等。

එත්ථචාති කෙචි පක්ඛෙ ච, කඤ්චි පීළමාවහතීති සම්බන්ධො, කුතොච්චාහ ‘තථාහි’ච්චාදි. එවං මඤ්ඤතෙ- ‘‘යදීපි සමුදායප්පසිද්ධියා සති කිරියාසද්දත්ථවිසයාපෙක්ඛා [Pg.162] නොපජායතෙ, තථාපි නාමධෙය්‍යස්සෙව තච්ඡකසද්දස්සාප්‍යනෙකත්ථවුත්තිත්තමත්ථෙව… සප්පවිසෙසෙ මනුස්සෙ ච තන්නාමකෙ නාමධෙය්‍යස්ස තච්ඡකසද්දස්ස පවත්තිසබ්භාවා(ති) විසෙසනවිසෙස්සසබ්භාවතො සමාසප්පසඞ්ගො තදවත්ථො යෙවා’’ති, න කෙවලං සප්පවිසෙසස්සෙව තච්ඡකසද්දො නාමධෙය්‍යමපිතු මනුස්සානම්පීති පිසද්දත්ථො. තච්ඡකසද්දස්සානෙකත්ථවුත්තිත්තෙපි න සමුදායප්පසිද්ධියා අවයවප්පසිද්ධීබාධාති දස්සෙතුමාහ- ‘නචා’තිආදි. චො-වධාරණෙ, කුතොච්චාහ ‘කිරියෙ’ච්චාදි. කමෙනත්ථප්පසිද්ධීති යං, එතම්පන සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති යොජනා.

“于此亦”(ettha ca)，是在某些学派的观点中，此关联会带来某种妨难(pīḷa)。为何？他说：“诚然”(tathāhi)等。他这样认为：“纵使由整体得出的意义成立时，对动作词词义所指对象的观待不生起，但‘tacchaka’一词如名称一样，确实具有多义性……因为作为名称的‘tacchaka’一词，可用于指特定的蛇，亦可用于指同名的人，故由能简别者与所简别者的存在而复合的场合，依然如故。”‘pi’字之义，是说‘tacchaka’不仅是特定蛇类的名称，也是人的名称。为显示纵使‘tacchaka’一词多义，由部分得出的意义也不因由整体得出的意义而受阻，他说：“且非”(na ca)等。‘ca’字用于强调。为何？他说：“行动”(kiriya)等。所谓“意义依序成立”(kamenatthappasiddhi)，此是可知的。此为贯通全文的解释(yojanā)。

යන්ති යං පසිජ්ඣනං, කමෙනාති බාධාභාවතො අනුක්කමෙන. එවඤ්චෙති ඉමිනා නචෙත්‍යාදිනා වුත්තං පච්චාමසති… කිම්පටිවිහිතං සියා පරිහටං සියාති අත්ථො, ඉති ඉමිනා කාරණෙන ‘තච්ඡකො සප්පො’ති පච්චුදාහරණං න යුත්තං… තච්ඡකසප්පොති සමාසසබ්භාවතොති අධිප්පායො, නෙදමෙවමිච්චාදිනා පරිහරති, යදා චරති යථා වුත්තෙන විසෙසනවිසෙස්සභාවසම්භවො, තදා කථංත්‍යාහ- ‘යදා විසෙසනෙ’ච්චාදි. තදාපි කථං වාක්‍යෙන භවිතබ්බමිච්චාහ- ‘ඉදඤ්චෙ’ච්චාදි. බහුලංවචනතොයෙවාති අධිප්පායො.

“yaṃ”，即所成立者(pasijjhana)。“次第地”(kamena)，是因无障碍而依次(anukkamena)。“如此”(evaṃ ca)，是以此回顾“且非”(na ca)等所说……其义为：什么被驳斥了？什么被排除了？因此，“tacchako sappo”作为例外(paccudāharaṇa)是不恰当的……其意趣是，因“tacchakasappo”作为复合词(samāsa)可以存在。他以“此非如是”(na idam evaṃ)等而排除。当如所说，有能简别者与所简别者关系的可能性时，那么如何呢？他说：“当于能简别者”(yadā visesane)等。那时又如何应成为句子呢？他说：“而此”(idaṃ ca)等。其意趣是：“正是由于‘多样性’的规则”(bahulaṃvacanato)。

අඤ්ඤස්සාති කම්මනි සම්බන්ධවචනිච්ඡායං ඡට්ඨී. අවච්ඡෙදකත්තාති එත්ථ කත්තුනා භවිතබ්බන්ති කාළස්සාති කත්තරි භාවයොගෙ ඡට්ඨියා අජ්ඣාහරිතබ්බං. පත්තාපන්නෙහි දුතියන්තස්ස ජීවිකම්පත්තො ජීවිකා පන්නොති සමාසො ‘කාරකං බහුල’’න්තෙව (චං-2-2-19) විහිතො දුතියන්තෙන තු තෙසං සමාසත්ථං සුත්තන්තරං කතං පරෙහි, අත්ථඤ්ච තෙසමිත්ථිලිඞ්ගානම්පි සමාසෙනෙව, කාරනිවත්තියා, තථා මාසො ජාතස්සාති විග්ගහෙ පරිමාණිවාචිනා ඡට්ඨියන්තෙන පරිමාණවචනානං කාලසද්දානං, තදාහ- ‘පත්තාපන්නාන’මිච්චාදි, පරිමාණං මාසාදි පරිච්ඡෙදො තමස්සත්ථීති පරිමාණී ජාතාදි.

在“aññassa”中，是欲表达业格(kamman)中的关系(sambandha)而使用第六格。在“avacchedakattā”(因是限定者)中，应有能动者(kattar)，故如在“kāḷassa”中，应补充用于能动者、与状态相关的第六格。与以第二格结尾的“patta”(已得)、“āpanna”(已入)的复合，如“jīvikaṃ patto”(已得生计者)、“jīvikāpanno”(已入生计者)，是依“kārakaṃ bahulaṃ”(Cāndra 2.2.19)而规定。但后人另立经文以规定彼等与第二格结尾词的复合。彼等词语，纵使是阴性，其义亦由复合词本身表达，因格的功能(kāraka)已止息故。同样，在“māso jātassa”(出生一月者)的分析式中，是表示量的时语与表示被量者的第六格结尾词复合。因此他说：“对patta与āpanna”等。量(parimāṇa)即月等的限定(pariccheda)；有彼者为被量者(parimāṇī)，如“出生”等。

එත්ථ හි මාසො පරිමාණං පරිච්ඡෙදකත්තා, ජාතො පරිමාණී පරිච්ඡෙජ්ජත්තා, පත්තා ජීවිකානෙනාති වචනිච්ඡායං යො-ත්ථො සො- ඤාපදත්ථසමාසෙප්‍යතින්නො [Pg.163] වචනිච්ඡාභෙදමන්තරෙනාතිදස්සෙතුං ‘අඤ්ඤපදත්ථෙ භවිස්සතී’ති යං වුත්තියං වුත්තං, තං බ්‍යාඛ්‍යාතුකාමො ආහ- ‘වානෙකඤ්ඤත්ථෙ ඉච්චෙවා’තිආදි. අඤ්ඤත්ථ සමාසෙ කතෙ සබ්බත්ථ ‘‘ඉත්ථියං භාසිතෙ’’ච්චාදිනා (3-67) පුම්භාවො. මාසො ජාතස්සාති වචනිච්ඡායං යො-ත්ථො, සො-ඤ්ඤත්ථසමාසෙප්‍යභින්නො වචනිච්ඡාභෙද මන්තරෙනාති දස්සෙතුමාහ- ‘යස්ස ජාතාදිනො’ච්චාදි.

于此，“月”(māso)因其限定作用而是衡量标准(parimāṇa)；“已生者”(jāto)因其可被限定而是被衡量者(parimāṇī)；“已得生计者”(pattā jīvikā)亦然。在“已得生计者”这一语趣(vacanicchā)中的意义，为了表明它在依主释(aññapadattha-samāsa)中，除了语趣的差别外并无不同，并且为了解释在注疏(vutti)中所说的“将用于另一词的意义上”，作者欲解释而说“或者在众多另一词的意义上(vānekaññatthe)”等。在其他地方作复合词时，皆依“当述及女性时(itthiyaṃ bhāsite)”(3-67)等规则转为阳性。为了表明在“彼已生一月”(māso jātassa)这一语趣中的意义，在依主释中除了语趣的差别外并无不同，作者说“彼已生者等(yassa jātādino)”等。

ජාතසද්දස්සත්ථමාහ සම්පන්නොති, සම්පුණ්ණොත්‍යත්ථො, ඉමිනා ච මාසො ජාතො-ස්සාති විග්ගහස්ස අත්ථො දස්සිතො, අඤ්ඤථාති යදි මාසො තස්ස අඤ්ඤපදත්ථස්ස ජාතාදිනො සම්පුණ්ණො න භාතීති අත්ථො. ත්තත්තවන්තූනං නිට්ඨාසඤ්ඤං විධාය තදන්තස්සඤ්ඤත්ථසමාසෙ ‘‘නිට්ඨා’’ති (2-2-36) සුත්තෙන පුබ්බනිපාතො වුත්තො, තදාහ- ‘නචෙ’ච්චාදි, පුබ්බනිපාතප්පසඞ්ගො නච සියාතිසම්බන්ධො, කුතොච්චාහ- ‘ජාති’ච්චාදි. කෙසඤ්චිති වාක්‍යකාරමාහ, නච යුත්තන්ති සම්බන්ධො, කාරණමාහ- ‘විසෙසන’මෙච්චාදි, තථාහිච්චාදිනා විසෙසනස්ස සාත්ථකත්තෙ සමාසබ්භාවමභාවෙ චාභාවං සාධෙති… ඡට්ඨීසමාසෙ ‘සති සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච විසෙසනස්ස සාත්ථකම්භවතීති විසෙසනස්ස සාත්ථකත්තා.

作者说“已生”(jāta)一词的意义是“已成”(sampanno)，即“已圆满”(sampunno)之义。借此，“彼已生一月”(māso jāto assa)这一解析(viggaha)的意义即被阐明。“否则”(aññathā)意为：若“月”对于作为另一词之义的“已生者”等而言，不显现为“圆满”。对于以-ta与-tavant结尾的词，规定其名为“过去分词”(niṭṭhā)后，在以此结尾的依主释中，依“过去分词”(niṭṭhā)(2-2-36)之规则，规定其前置。因此作者说“不然则”(na ca)等，其关联为“则前置的情况即不应有”。问“为何？”，答曰“种类”(jāti)等。作者引某些句法家之言，其关联为“此不合理”。作者说明原因为“限定词”(visesana)等。通过“诚然”(tathā hi)等，作者论证了当限定词有意义时复合词则成立，无意义时则不成立……在第六格复合词(chaṭṭhīsamāsa)中，“当存在、可能与不定时，限定词方有意义”，故因限定词有意义（复合词才成立）。

අවචනෙපීති නියමවචනෙ (අ)සතීපි, ඡට්ඨීසමාසප්පසඞ්ගො චරහි වුත්තනයෙන බ්‍යවච්ඡෙජ්ජ බ්‍යවච්ඡෙදකත්තාභාවෙන විසෙසනානත්ථක්‍යා න භවෙය්‍ය චෙ වාක්‍යෙනාපි න භවිතබ්බන්ති ආහ- ‘වාක්‍යං ත්වි’ච්චාදි. අයම්පන විසෙසනසමාසො පරෙහි කම්මධාරයොති ඤායති… යථා කම්මං කිරියං පයොජනඤ්ච ධාරෙති එවමයං සමාසො කම්මමිව ද්වයං ධාරයතීති.

“即使无此规定”(avacane”pi)意为，即使没有限定性的规定。那么，如果第六格复合词(chaṭṭhīsamāsa)的情况，因如前述，不存在所限定与能限定的关系，导致限定词无意义而不成立，那么通过句子(vākya)亦不应成立，故作者说“然而句子”(vākyaṃ tu)等。不过，此限定复合词(visesanasamāso)被他人认为是持业释(kammadhāraya)……正如“业”(kamma)一词持有行为(kiriya)与目的(payojana)，同样地，此复合词亦如“业”(kamma)一般，持有两者。

12. නඤ

12. 否定词 Nañ

එත්ථෙවාති ‘‘ට නඤ්ස්ස’’ඉති (3-74) සුත්තෙඑව. පාමනපුත්තොතිපාමා කුට්ඨවිසෙසො අස්ස අත්ථීති පාමසද්දා ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) නප්පච්චයො, පාමනස්ස පුත්තො, යදි හෙත්ථ ඤකාරො විසෙසනත්ථො න කරීයෙථ, තදා ‘‘ට නස්සා’’ති සුත්තං කරීයෙථ, තථා ච සත්‍යුත්තරපදෙ පරතො පාමනසද්දෙ නකාරස්සාපි ටො

“就在此处”(ettheva)意为：就在“nañ之后（的a）作ṭa”(ṭa nañssa)(3-74)这条规则中。“癞病者之子”(pāmanaputto)：“pāmā”是一种特殊的皮肤病(kuṭṭha)。“彼有此病”，故从“pāma”一词，依“亦见其他后缀”(dissantaññepi paccayā)(4-120)规则，加上na后缀（成pāmana）。（再作复合词）“癞病者(pāmana)之子(putto)”。若此处不将ñ字母用作限定，则规则会写作“na之后（的a）作ṭa”(ṭa nassa)。如此，当有后分词随于其后时，“pāmana”一词中的na字母亦会变为ṭa。

සියාති [Pg.164] භාවො, නනු චිහ සමාසවිධිම්හි ඤ කාරොච්චාරණා ඤ ලොප රහිතස්ස සමාසො න භවතීති වත්තුමුචිතං, න තු ‘‘ට නඤ්ස්සා’’ති විසෙසනත්ථොති සච්චං, කින්ත්විහ සමාසවිධිම්හි ඤ කාරස්ස බ්‍යවච්ඡජ්ජං න දිස්සතෙ.

“会”(siyā)是此意。诚然，此处在复合词的规则中，因发ñ字母之音，故理当说：不省略ñ的（词）不构成复合词。然而，在“nañ之后（的a）作ṭa”(ṭa nañssā)规则中，（ñ）并非用于限定，此言为实。不过，此处在复合词的规则中，由ñ字母所要排除的对象并未见到。

පරියුදාසවුත්තීති පරි තුලිතමුග්ගය්හ නිසෙධනීයස්ස අසනං ඛෙපනං වජ්ජනං පරියුදාසො, තෙන පරියුදාසෙන විසිට්ඨෙ-ත්ථෙ වුත්ති අස්සෙති පරියුදාසවුත්ති, පසජ්ජප්පටිසෙධවුත්තීති පටිසෙධනීයමෙව පසජ්ජ පත්වා තංසදිසමනපෙක්ඛිය නිසෙධො, තෙන වුත්ති අස්සෙති පසජ්ජප්පටිසෙධ වුත්ති.

“非限定除外”(pariyudāsavutti)者：“pariyudāsa”是周遍地(pari)衡量、选取应否定者之后，将其舍弃(asana)、去除(khepana)、回避(vajjana)之义。其作用(vutti)在于由此“除外”所限定的意义中，故称“非限定除外”。“直接否定”(pasajjappaṭisedhavutti)者：即直接(pasajja)触及应否定者本身，而不顾及其类似者，加以否定。其作用在于此，故称“直接否定”。

යත්ථ බ්‍රාහ්මණා අඤ්ඤොව භවතීත්‍යෙවං වාක්‍යෙනාත්ථන්තරවිධානා විධිනො පධානත්තං, අත්ථන්තරවිධානසාමත්ථියෙනෙව බ්‍රාහ්මණස්ස පටිසෙධො පතීයතෙ, බ්‍රාහ්මණස්ස නිවත්තනෙ තදපෙක්ඛායාඤ්ඤස්ස විධානයොගතො සකපදෙන නඤ්ඛ්‍යෙන විධිභාගී න වුච්චතෙ, කිඤ්චරහි අඤ්ඤසද්දෙන… පරියුදාසනිස්සයිනොඤ්ඤසද්දස්සෙව වාක්‍යෙ පයොගතො’ අඤ්ඤො බ්‍රාහ්මණා අබ්‍රාහ්මණො’ති, නඤ්ස්සච ස්‍යාද්‍යන්තෙන සාමත්ථියං, න ත්‍යාද්‍යන්තෙනෙත්‍යෙකවාක්‍යතා… අඤ්ඤො බ්‍රාහ්මණා අබ්‍රාහ්මණොති තත්ථ තත්ථ පරියුදාසවුත්තිත්තා.

在此，通过“是婆罗门之外的其他人”这样的句子，规定了另一层意义，故规定是主要的。正是凭借规定另一意义的力量，对“婆罗门”的否定才得以被理解。在排除“婆罗门”时，由于关联到与此相对的另一者的规定，被规定的部分并非由其自身的词——否定词“nañ”——来表达，而是由“其他”(añña)一词来表达……因为在句子中，使用的是依赖于“非限定除外”的“其他”一词，故“非婆罗门”(abrāhmaṇo)即是“婆罗门之外的其他人”(añño brāhmaṇā)。并且，“nañ”与带有名词格位后缀(syādi)的词有连接能力，而非与带动词词尾后缀(tyādi)的词，因此构成一个单句……“非婆罗门即是婆罗门之外的其他人”，在这些情况下，是由于“非限定除外”的作用。

පසජ්ජප්පටිසෙධෙතු පටිසෙධස්ස පධානත්තා බ්‍රාහ්මණො න භවතීති වාක්‍යෙන බ්‍රාහ්මණස්ස පටිසෙධො විධි අත්ථගම්මො වාක්‍යභෙදො, සකපදෙන ච නඤ්ඛ්‍යෙන පටිසෙධභාගිවාචී සම්බජ්ඣතෙ. කො සො බ්‍රාහ්මණා අඤ්ඤොති ආහ- ‘බ්‍රාහ්මණත්තානජ්ඣාසිතො’ච්චාදි.

然而，在“直接否定”(pasajjappaṭisedha)中，因否定是主要的，故通过“不是婆罗门”(brāhmaṇo na bhavati)这一句子来否定“婆罗门”。其规定是隐含的，且句子是分离的。并且，表达被否定部分的词，与其自身的词——否定词“nañ”——直接相关联。“婆罗门之外的其他人”是谁？作者说：“未具备婆罗门特质者”(brāhmaṇattānajjhāsito)等。

ඉතරස්මින්ති පසජ්ජප්පටිසෙපෙක්ඛෙ, කෙනචි සංසයනිමිත්තෙනාති උපවීතදස්සනාදිනා කෙනචි සංසයකාරණෙන, සබ්බම්පි පදං සකත්ථෙ පයොගම්පති ඤාණමපෙක්ඛතෙ, තඤ්ච ඤාණං ද්විධා සම්මාඤාණං මිච්ඡා ඤාණඤ්ච. උභයම්පෙතබ්‍රාහ්මණසද්දං පවත්තයති. තත්ථ සම්මාඤාණ පුබ්බකෙ අබ්‍රාහ්මණසද්දප්පයොගෙ නත්ථි නඤ්ස්ස බ්‍යාපාරො, න හි තත්ථ තෙන කිඤ්චි කරීයති. මිච්ඡාඤාණපුබ්බකෙ තු විජ්ජතෙ තස්ස බ්‍යාපා රො [Pg.165] තත්ථ හි තෙන මිච්ඡාඤාණප්පභවතා පරස්සාඛ්‍යායතෙ, මිච්ඡාඤාණං චෙන්ද්‍රියහෙතුකං, විනා සදිසත්තං න භවතීති පටිසෙධෙ සති උත්තරපදත්ථසදිසො සමාසත්ථො ජායතෙච්චාහ- ‘තත්ථ සදිසත්තං විනෙ’ච්චාදි. රජ්ජුයං හි සප්පබුද්ධි සදිසත්තා.

“在另一种情况下”(itarasmiṃ)指：就“直接否定”而言。“由某种疑惑之因”(kenaci saṃsayanimittena)意为：由某种引生疑惑的原因，如见到圣线(upavīta)等。一切词语用于其自身意义时，皆有赖于智；此智有二：正智(sammāñāṇa)与邪智(micchāñāṇa)。此二者皆可引生“非婆罗门”(abrāhmaṇa)一词的使用。其中，在以正智为前提而使用“非婆罗门”一词时，否定词“nañ”不起作用，因其在此未行任何事。但在以邪智为前提时，它的作用则存在。因为在此，通过它，由邪智所生（之见）被告知他人。而邪智由诸根所引生，无相似性则不生。因此，当否定发生时，复合词的意义便转为“与后分词之义相似者”。故作者说：“于彼，若无相似性……”等。诚然，于绳索中生起蛇之认知，正是由于相似性。

පයොගසාමත්ථියාචෙති අබ්‍රාහ්මණමානයෙච්චාදිපයොගසාමත්ථියා ච. එවම්මඤ්ඤතෙ- ‘‘යද්‍යත්‍ර බ්‍රාහ්මණමත්තස්සානයනං සියා පුබ්බපදස්සුච්චාරණමනත්ථකං සියා, අථ න කස්සචි ආනයනං එවම්පි සබ්බස්සෙවා බ්‍රාහ්මණසද්දස්සානත්ථකත්තං, තස්මා පයොගසාමත්ථියාපි සදිසප්පටිපත්තී’’ති.

“亦由用法之力”(payogasāmatthiyā ca)意为：亦由“带来非婆罗门”(abrāhmaṇamānaya)等用法之力。兹作是想：“若此处意为带来一个婆罗门，则前分词(a-)的发音即为无义。若意为什么都不带来，则整个‘非婆罗门’一词亦为无义。是故，亦由用法之力，当理解为‘相似者’。”

තග්ගතාති සදිසත්ථගතා. යථාවුත්තස්සෙවා-ත්ථස්සුපබ්‍රූහනාය විඤ්ඤූවචනමුපඤ්ඤස්සති ‘අතොයෙව වුච්චතෙ’ච්චාදි. අයඤ්චෙත්ථ අත්ථො ‘‘නඤ්වචනෙන ඉවසද්දෙන ච යං යුත්තං තදඤ්ඤස්මිං තප්පදත්ථසදිසෙ-ත්ථෙ පටිපත්තිං ජනෙති, තථාහ්‍යත්ථසම්පච්චයො ලොකෙ දිස්සති ‘අබ්‍රාහ්මණමානයා’ති බ්‍රාහ්මණසදිසො ඛත්තියාදි ආනීයතීති, අධිකරීයති නියුජ්ජතෙ සද්දො-ස්මින්ත්‍යධිකරණං. යථාවුත්තෙන ච බ්‍යාඛ්‍යානෙන කිමිට්ඨං සිද්ධන්ත්‍යාහ- ‘තදෙව’මිච්චාදි. කෙචි පන උත්තරපදත්ථප්පධානත්තමිහ වණ්ණෙන්ති.

“Taggatā”即“义相似”。为增强如前所述之义，而引智者之言，云“是故说”等。此处义谓：“与否定词‘nañ’及‘iva’（如）一词连用者，于他者中，能生起与该词义相似之义解。是故，世间可见义之信解。如言‘带来非婆罗门’，则带来与婆罗门相似之刹帝利等。”“adhikaraṇaṃ”（处所）者，词于其中被运用、被指定。又，由如是宣说之解释，成就何等所欲义？曰：“正是如此”等。然而，有人于此阐释后分词义之优越性。

සමත්ථවාදීනන්ති ‘‘සමත්ථො පදවිධි’’ (පා 2-1-1) ත්වෙවං වාදීනං. සමත්ථ වාදීනං සමාසො විධෙය්‍යොති සම්බන්ධො, විධෙය්‍යොති වචනන්තරෙන විධෙය්‍යො, තථාහි අපුනගෙය්‍යාති ගායනෙන නඤ්ස්ස සම්බන්ධො, න තු පුනසද්දත්ථෙන. අනොකාසං කාරෙත්වාති කරණෙන සම්බන්ධො න ඔකාසෙන. අමූලාමූලං ගන්ත්වාති ගමනෙන, න මූලෙනාති අසාමත්ථියං. ගමකත්තවාදිනොති අසාමත්ථියෙපි යත්‍ර ගමකත්තං තත්ථ සමාසො හොතෙව, තතො ගමකත්තඤ්ච සමාසස්ස නිබන්ධනන්ති යො වදති තස්සෙත්‍යත්ථො. එත්ථාපීති අපුනගෙය්‍යාත්‍යාදොපි, නන්වයමප්‍යාචරියො ගමකත්තවාදී, තථාසති ගමකත්තාඉච්චනභිධාය බහුලාධිකාරාති කස්මාවුත්තන්ති ආහ-‘සො චෙ’ච්චාදි.

“Samatthavādīnaṃ”（持相合说者）者，谓持“‘samattho padavidhi’（词法相合）”（巴利文法 2-1-1）此说者。其关联为：对持相合说者而言，复合词应被规定。所谓“应被规定”，即由他语而规定。是故，于“apunageyya”（不再歌唱）中，“nañ”（不）与“歌唱”相关，而非与“puna”（再）一词之义相关。于“anokāsaṃ kāretvā”（不予机会）中，与“作为”相关，而非与“机会”相关。于“amūlāmūlaṃ gantvā”（非从根去）中，与“去”相关，而非与“根”相关，此即“不相合”。“Gamakattavādino”（持通达说者）者，其义为：于不相合时，若有通达性，则亦有复合词；是故，通达性乃复合词之基准，持此说者。于此“apunageyya”等中亦然。问曰：“此阿阇梨不亦是持通达说者耶？若然，何故不说‘由通达性’，而说‘由‘bahula’（多样）之权’？”答曰：“彼若……”等。

කෙහිචීති වුත්තිග්ගන්ථෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථං දස්සෙන්තො ආහ- ‘කෙහිචියෙව [Pg.166] න සබ්බෙහී’ති, අපුනගෙය්‍යාති ‘‘ට නඤ්ස්සා’’ති (3-74) නස්සටො, අතිප්පසඞ්ගාභාවතොති සුත්තන්තරෙන සමාසෙ අවිහිතෙපි අනභිමතත්ථානම්පතීතියා අභාවතො.

“Kehici”（由某些）者，为显示由注释文所限定之义，而曰：“仅由某些，非由所有”。于“apunageyya”中，依“‘ṭa nañssā’”（3-74）之规则，否定词“nañ”变为“a”。“无过滥之虞”者，谓纵使复合词未由他经规定，亦无导致非意欲义理解之虞故。

13. කුපා

13. 水井

ස්‍යාදිවිධිනොති කාරකවිභත්තිවිධානතො විසුං ඉත්ථම්භූතාදීසුවිධානා ස්‍යාදිවිධීතිසඞ්ඛං ගතස්ස ස්‍යාදිවිධිනො, අස්‍යාදිවිධිම්හීති පරියුදාසො-නත්ථකොති චොදෙන්තො ආහ ‘නන්වි’ච්චාදි, අනත්ථකං භවෙය්‍ය… ලක්ඛණාද්‍යත්ථානං සමාසෙ ගුණීභූතත්තා සමාසතො කිරියාසම්බන්ධානුරූපවිභත්තියත්ථස්ස පධානභාවතො, පරිහරති ‘නයිදමෙව’මිච්චාදිනා. ‘‘අනුනා’’ති (2-10) විච්ඡායමනුනා යොගෙ දුතියා විධානසාමත්ථියා වාක්‍යම්පි හොති, අඤ්ඤථා නිච්චසමාසෙ දුතියා විධානමනත්ථකන්ති භාවො, නිගමයති තස්මාඉච්චාදිනා, ‘‘කු පාපත්ථෙ’’ති පරෙසං ගණපාඨො, එවමුපරිපි ‘‘දුනින්දායං’’ත්‍යාදි වෙදිතබ්බං.

“Syādividhi”者，谓与业格（kāraka）格（vibhatti）之规定有别，于“如是相”等处另作施设，此即名为“syādi”之施设。就“asyādividhimhi”（非syādi-vidhi时）而言，此为限定性否定，对此提出质问，曰：“难道不然？”等。若无此，则将无义……因“相”等诸义于复合词中成为从属，且复合词中与动词关系相应之格义为主，故以“非唯此”等语遣除之。“随行”（Anunā，2-10）者，于“随行影子”之结合中，依施设第二格之能力，亦能成句；否则，于常住复合词中，施设第二格将无义，此意已明。故以“是故”等语作结。“ku”（恶）用于“恶”义（pāpatthe），是其他派别之类集诵（gaṇapāṭha），如是，上方“dunindāyaṃ”等亦应如是理解。

14. චීක්‍රි

14. Cī-造

චීසද්දොති එත්ථ චීති ඉමිනා චීප්පච්චයන්තං පරාමසති, චීප්පච්චයන්ත සද්දොති අත්ථො.

于“Cī声”(Cīsaddo)中，以“cī”指称以“cī”为后缀之词，其义为“以cī为后缀之词”。

15. භූස

15. 极

පීතිසම්භමොති පීතියා සම්භමො පීතිපුබ්බිකා පච්චුට්ඨානාසන දානාදිවිසයා තුරිතතා, අලංභුත්වා පරියත්තං සම්පුණ්ණං භුත්වා.

“欣喜激动”(Pītisambhamo)者，由欣喜所生之激动，即以欣喜为前导，于起立、让座、布施等事上之迅速。“已足食”(alaṃbhutvā)者，谓已充足、圆满地食毕。

16. අඤ්ඤෙ

16. 其他

පුරොභූය අග්ගතොභූය. තිරොභූය අන්තරධානීභූය. අනච්චාධානෙති ඉමස්ස අත්ථො ‘උපරියාධානතො අඤ්ඤත්‍රා’ති, ආධානං පතිට්ඨාපනං, ඉච්ඡන්තීති පාණිනියාදයො ඉච්ඡන්ති, උරසි කත්වා පාණින්ති පාණිං උරසි කත්වා.

成为在前(Purobhūya)，成为至上(aggatobhūya)。隐没(Tirobhūya)，消失(antaradhānībhūya)。于“Anaccādhāne”，其义为“于上置之外”；“ādhānaṃ”即是安立。“icchantī”者，波你尼(Pāṇini)等如是欲求。“urasi katvā pāṇin”ti者，即“pāṇiṃ urasi katvā”(将手置于胸前)。

17. වානෙ

17. 于林中

අනෙකග්ගහණස්ස පයොජනං වත්තුමුපසක්කති ‘ඉධෙ’ච්චාදි, විවච්ඡිතෙකසඞ්ඛ්‍යාසාමඤ්ඤන්ති විවච්ඡිතං එකසඞ්ඛ්‍යාය සාමඤ්ඤං, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘යදි‘ස්‍යාදි [Pg.167] ස්‍යාදිනෙ’ති වත්තුමිච්ඡිතෙකසඞ්ඛ්‍යාසාමඤ්ඤස්ස පරිග්ගහො න සියා තදා ඉහානත්ථක (මනෙක)ග්ගහණං සියා තෙනෙහානෙ කග්ගහණසාමත්ථියායෙව ‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙ’ති වත්තුමිච්ඡිතෙකසඞ්ඛ්‍යා සාමඤ්ඤම්පරිග්ගහිතන්ති විඤ්ඤායතෙ’’ති තෙනෙච්චාදිනා ඉදං දස්සෙති ‘‘තෙන යථාවුත්තෙන පුබ්බෙ වුත්තො සබ්බොපි සමාසො පුබ්බපරානං ද්වින්නංයෙව ස්‍යාද්‍යන්තානං හොතී’’ති.

为说明“多”(aneka)之取用之目的，彼以“在此”(idha)等句开始宣说。“所欲说一数共相”(vivacchitekasaṅkhyāsāmañña)者，即所欲说之一数的共相。彼如是认为：“若不把握欲以‘syādi syādine’等宣说之一数的共相，则此处取用‘多’(aneka)即无意义。是故，正因于此有取用‘多’之能力，方能了知欲以‘syādi syādine’等宣说之一数的共相已被把握。”故以“因此”(tena)等语表明：“因此，如前所述，先前所说之所有复合词，皆仅为前后两部分以‘syādi’结尾者。”

යජ්ජෙවං කථං ‘තදහුජාතො’ති බහුලාධිකාරෙන විසෙසන සමාසගබ්භකාරකසමාසෙන වා සිජ්ඣති, අයං අඤ්ඤපදත්ථසමාසො. චත්ථෙ බහුන්නමිට්ඨත්තා තදත්ථඤ්චානෙකග්ගහණං, තෙන ‘හොතු පොතු පිතා පුත්තා’ති හොති උත්තරපදෙ (යොනි) සම්බන්ධෙ පරතො පුබ්බපදස්ස ‘‘පුත්තෙ’’ති (3-65) සුත්තෙනාත්තෙන, අඤ්ඤථා ද්වින්නංද්වින්නං සමාසෙ සබ්බත්ථ උත්තරපදසම්භවෙන ‘‘විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ’’ති (3-64) ‘‘පුත්තෙ’’ති ච සුත්තද්වයෙනාත්තෙන‘හොතා පොතා පිතා පුත්තා’ති ආපජ්ජෙය්‍ය. අනෙකන්ති පඨමන්තත්තා ස්‍යාදීතීදමෙවානුවත්තතෙ, තෙනෙවානෙකං ස්‍යාද්‍යන්තමිච්චෙව වුත්තං. අථාඤ්ඤත්ථෙති වුත්තෙ-ඤ්ඤස්ස වාක්‍යස්සත්ථෙති අවත්වා පදස්සෙච්චෙව කස්මා වුත්තන්ත්‍යාසඞ්කියා හ- ‘ස්‍යාද්‍යන්තස්සෙ’ච්චාදි, තස්සෙවාති සාමත්ථියලද්ධස්ස ස්‍යාද්‍යන්ත පදස්සෙව සමාසො විඤ්ඤායතීති සම්බන්ධො.

若如此，“tadahujāto”(彼日出生)一词如何通过“通则”(bahulādhikāra)或包含形容词复合词之格复合词而成立？此乃“他词义复合词”(aññapadatthasamāso)。于“与”(ca)义中，因欲求多数，故亦取“多”(aneka)之义，因此有“hotu potu pitā puttā”之句。否则，若两两复合，则因处处皆有后分词之可能，依“vijjāyonisambandhānamā tatra catthe”(3-64)及“putte”(3-65)此二经，前分词变为-ā形，则将出现“hotā potā pitā puttā”之句。“多”(anekaṃ)因是第一格结尾，故“syādi”等亦随之。因此，才说“多”即是以“syādi”结尾者。若说“于他义”，为何不说“于他句之义”而只说“词”之义？为消除此疑，彼曰：“syādi结尾之词”等。意谓：仅凭此能力所获得之以“syādi”结尾之词，其复合词方能被理解，此即其关联。

තස්ස ගුණා තග්ගුණා තස්සෙච්චනෙනාඤ්ඤපදත්ථො නිද්දිසීයතෙ, තස්ස අඤ්ඤපදත්ථස්ස යෙ ගුණා යානි විසෙසනානි, තෙසං සංවිඤ්ඤාණං ගහණං තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං, අථවා සො ගුණො යස්ස සො තග්ගුණො, තග්ගුණස්ස තග්ගුණයුත්තස්සාඤ්ඤපදත්ථස්සසංවිඤ්ඤාණං, න ගුණවිරහිතස්සා(ති) තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං, එත්ථ පන ‘අඤ්ඤපදත්ථෙ තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං ප්‍යත්ථී’ති පරිභාසීයති, තත්ථායමත්ථො ‘‘අඤ්ඤපදත්ථෙ සමාසෙ-ඤ්ඤපදත්ථො විසෙසනෙන සහ විඤ්ඤායති නවිසෙසනරහිතො’’ති, ක්වචි අතග්ගුණසංවිඤ්ඤාණස්සාපි දස්සනෙ නාපිසද්දො, යත්‍රාවයවෙන විග්ගහො සමුදායො සමාසත්ථො තත්ථෙව තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං භවති, තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණතො අඤ්ඤං අතග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං, තස්මිං, යත්‍රාවයවොයෙව සමාසත්ථො තත්‍රාතග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං.

“Tassa guṇā”(其功德)即是“tagguṇā”(彼功德)。以此“tassa”，指明“他词义”(aññapadattha)。彼他词义之功德与特性，对此等之认知与把握，即是“彼功德认知”(tagguṇasaṃviññāṇa)。或者，彼功德属于谁，彼即是“有彼功德者”(tagguṇa)。对有彼功德、与彼功德相应之他词义的认知，而非对无功德之他词义的认知，即是“彼功德认知”。然而在此，“于他词义中亦有彼功德认知”如是定义。其义为：“于他词义复合词中，他词义与特性一同被认知，而非无特性者。”有时亦见“非彼功德认知”，故有“亦”(api)字。凡以部分作分析句，而以整体为复合词义之处，彼处即有“彼功德认知”。与“彼功德认知”不同者，即是“非彼功德认知”。于此，凡仅部分即是复合词之义所在，彼处即有“非彼功德认知”。

එත්ථ [Pg.168] පන බහුධනසද්දො පුරිසස්ස උපලක්ඛණභාවෙන කතත්තා. අභිමතොති පාණිනීයානං අභිමතො දසන්නං සමීපෙ ආසන්නා දසන්නමිච්චාදිවාක්‍යෙ.

然而在此，“多财”(bahudhana)一词，因被用作男子之表征而成立。“所欲”(Abhimato)者，乃波你尼(Pāṇini)学派所欲，如“十之附近”(dasannaṃ samīpe)、“接近十”(āsannā dasannaṃ)等语句中所示。

පරිමාණමෙවසඞ්ඛ්‍යෙයන්ති පරිමාණලක්ඛණමෙව සඞ්ඛ්‍යෙයං, තඤ්ච පරිමාණලක්ඛණං සඞ්ඛ්‍යෙයඤ්ච.

“限量即是可数”(Parimāṇameva saṅkhyeyyaṃ)者，谓限量之特征即是可数。彼亦是限量之特征，亦是可数。

සඞ්ඛ්‍යානරූපන්ති සඞ්ඛ්‍යානසභාවං.

“数之形相”(Saṅkhyānarūpaṃ)者，即数之自性。

පරිමාණෙනාති පඤ්චසඞ්ඛ්‍යාය පරිච්ඡිජ්ජමානෙන සඞ්ඛ්‍යෙයසඞ්ඛාතෙන පරිමාණෙන.

“以限量”(Parimāṇena)者，谓以五数所限定之、名为可数之限量。

සඞ්ඛ්‍යානවුත්තීති තෙන අනතිවත්තියමානතප්පරිච්ඡෙදක සඞ්ඛ්‍යානරූප සඞ්ඛාතෙ සඞ්ඛ්‍යානෙ වුත්ති යස්සා සා සඞ්ඛ්‍යානවුත්ති-පඤ්චසඞ්ඛ්‍යා.

“数之作用”(Saṅkhyānavutti)者，谓彼五数，其作用(vutti)在于名为“数”(saṅkhyāna)者，此数乃由其所限定而不逾越之、具有数之自性者，故彼即是“数之作用”。

දිට්ඨන්තෙනිමිනා ඉමං දීපෙති ‘‘යථා පඤ්ච පරිමාණමෙසන්ති පඤ්චකාති එත්ථ පරිමාණරූපො-වයවභෙදසමුදායසභාවො පකතියත්ථො සමුදායිනො සකුනා පච්චයත්ථො, තථා තිදසාති එත්ථාපි’’ති, කප්පච්චයො පකතිප්පච්චයත්ථභෙදසම්භවෙන.

以此譬喻，彼说明此义：“譬如‘五’此限量，名为‘五聚’(pañcakā)，于此，限量之形相、部分差异之集合自性是自性义(pakatiyattho)，集合者(如鸟)是后缀义(paccayattho)。‘三十’(tidasā)亦复如是。”“ka”后缀因自性义与后缀义之差异而生。

කෙචි පනාති ඉමිනා පාණිනීයෙ දස්සෙති.

“然而某些人”(Keci pana)者，以此指示波你尼(Pāṇini)学派。

පකතිප්පච්චයත්ථභෙදසම්භවාති ඉමිනා පරෙසං පකතිප්පච්චයත්ථානං භෙදාභාවස්ස ඉච්ඡිතත්තා සඤ්ඤායං සකත්ථෙ කප්පච්චයස්ස විධානං දස්සෙති.

“自性义与后缀义之差异生起”(Pakatippaccayatthabhedasambhava)者，以此，彼显示：因他派欲求自性义与后缀义无差异，故于“专名”(saññāyaṃ)中，于自义(sakatthe)施设“ka”后缀。

ස්‍යාද්‍යන්තස්සාති ඉමිනා වාසද්දස්ස පදත්තං දස්සෙති.

“以syādi结尾者”(Syādyantassa)者，以此，彼显示“vā”词之词性。

තදත්ථෙපීති තස්ස වාඉති අඤ්ඤපදස්ස අත්ථෙපි, තදත්ථො චෙත්ථ විකප්පත්ථො වා සියා තදා පන ද්වින්නං ගහණෙ න තිණ්ණං, තෙසන්තු ගහණෙ න ද්වින්නං, සංසයො වා, තදා තු සංසයස්සොභයා ලම්බනරූපත්තා ද්වෙවාති වුත්තෙ තයො, තයොවාති වුත්තෙ ද්වෙ අපෙක්ඛීයන්තීති බුද්ධිවිසයා පඤ්ච අත්ථා සමාසාභිධෙය්‍යො හොන්ති.

“于彼义亦然”(Tadatthepi)者，谓于“vā”此他词之义亦然。若此“彼义”是选择义，则取二者时非三者，取三者时非二者；或有疑虑，彼时因疑虑具有缘取两边之相，故说二者时期望三者，说三者时期望二者，如是智所缘之五种义，皆为复合词所表达。

නාමත්තෙනාති රුළ්හිනාමත්තෙන, අභිමතො පාණිනියානං, විකප්පිතං සුත්තන්තරෙන විභාසා සබ්බනාමසඤ්ඤාවිධානෙන.

“以名称”(Nāmattena)者，谓以约定俗成之名称，为波你尼(Pāṇini)学派所欲求，由另一经，通过“vibhāsā”(选择)与“代名词之名”(sabbanāmasaññā)的施设而作分别。

අවයවධම්මෙනාති අවයවසඞ්ඛාතෙන සභාවෙන.

“以部分法”(Avayadhammena)者，谓名为部分之自性。

නනු [Pg.169] ච සමානාධිකරණානං බහුබ්බීහි වුත්තො පාණිනියෙහි ‘පඤ්චහි භුත්තමස්සෙති බ්‍යධිකරණානං න සියා’ති, තථා පඨමත්ථං වජ්ජෙත්වා සබ්බවිභත්‍යත්ථෙසු ඉට්ඨො ‘වුට්ඨෙ දෙවෙගතොච්චත්‍ර වුට්ඨදෙවොති න සියා’ති තස්මා කථමත්‍ර බ්‍යධිකරණානං පඨමත්ථෙ සමාසො වණ්ණීයතෙච්චාසඞ්කියාහ-‘බ්‍යධිකරණානම්පි’ච්චාදි, බ්‍යධිකරණානම්පි යථාභිධානංසමාසසබ්භාවතො පඤ්චහි භුත්තමස්සෙත්‍යාදො බහුලාධිකාරා අනභිධානතො වා න භවිස්සති, තතොයෙව ච පඤ්ච භුත්ත වන්තො-ස්සෙති සමානාධිකරණානම්පි ක්වචි න භවිස්සති, තථා පඨමත්ථෙපි ක්වචි න භවිස්සති වුට්ඨෙ දෙවෙ ගතො’ති. තුල්‍යයොගෙ ගම්‍යමානෙති අත්ථො.

难道波你尼(Pāṇini)学派未曾说过，bahubbīhi复合词是同格(samānādhikaraṇa)的，而对于异格(byadhikaraṇa)的，如“pañcahi bhuttamassa”(彼已食五者)，则不应成立吗？同样，除了第一格义，在所有格义中，所希求的“vuṭṭhe deve gato”(天神已雨而离去)一句，不应成为“vuṭṭhadevo”吗？因此，为何此处在第一格义中论述异格复合词？为消除此疑，[作者]说：“异格者亦……”等。异格者亦依其表述而有复合词存在，[然而]如“pañcahi bhuttamassa”等，或因“多数规则”(bahulādhikāra)之故，或因未表述之故，则不成立。正因如此，如“pañca bhuttavanto assa”(彼有五食者)等同格者有时亦不成立，同样在第一格义中，如“vuṭṭhe deve gato”有时亦不成立。其意为：在相似用法(tulyayoga)中可以推知。

අඤ්ඤත්‍රචාති තුල්‍යයොගතො-ඤ්ඤත්‍ර සලොමකොත්‍යාදීසු ච, විජ්ජමානානි ලොමාන්‍යස්ස, විජ්ජමානා පක්ඛා අස්සාති විග්ගහො. උපසඞ්ඛ්‍යාතො ‘‘ස්‍යාද්‍යධිකාරෙ-ත්ථිඛීරාදීනමුපසඞ්ඛ්‍යාන’’න්ති (2-2-24-වා) සභාවතො එව නිවත්තො න සුත්තන්තරතො, ගතත්ථස්සාපි හි පයොගෙ අනවට්ඨානං සියා පිට්ඨපෙසනෙ විය, කථඤ්චරහි බ්‍රාහ්මණෙ බහූ ආනය, අහං පචාමීති නාවස්සමෙවං පයොගො, කත්ථචි පන වචනසිලිට්ඨතාදිප්පයොජනෙ සති හොතෙව.

“Aññatra ca”(以及在别处)者，谓于相似用法(tulyayoga)之外，如在“salomaka”(有毛者)等处。其分解(viggaha)为：“vijjamānāni lomāni assa”(彼有毛)，“vijjamānā pakkhā assa”(彼有翼)。“Upasaṅkhyāta”(增补)者，[谓]“于syādi规则中，增补atthi(骨)、khīra(乳)等词”(2-2-24-vā)，此乃依其自性而停止，非由其他经文所致。因为即使意义已明，于用法上亦可能不稳定，犹如“研磨已磨之物”(piṭṭhapesana)一般。那么，“婆罗门，多带些来，我来煮”此等用法并非必然如此，然而在某些情况下，若有语句流畅等目的，则亦会存在。

කණ්ඨෙ සම්භවොති කාළස්ස කණ්ඨෙ සම්භවො. ට්ඨසද්දත්ථොති කණ්ඨට්ඨසද්දෙ ට්ඨසද්දත්ථො. ඔට්ඨසද්දොව මුඛවුත්තීත්‍යනෙන ගම්මමානත්ථත්තා දුතියස්ස මුඛසද්දස්සාප්පයොගමාහ, තස්මා ඔට්ඨොව මුඛමස්සාති විග්ගය්හ ඔට්ඨමුඛොති සමාසො, න ච පාණි පාණ්‍යන්තරස්ස මුඛං, මුඛෙනෙව ච පාණිමුඛස්ස සදිසත්තං පසිද්ධන්ති සාමත්ථියා ඔට්ඨමුඛමිව මුඛමස්සෙත්‍යත්ථෙව තිට්ඨතෙ, උපන්‍යස්‍යන්තෙත්‍යුපන්‍යාසා, විසයදස්සනත්ථාති ඉමිනා’කණ්ඨෙ කාළො යස්සා’ත්‍යාදීකමෙව වාක්‍යන්ති දස්සෙති. සමුදායෙ විකාරෙචාති සමුදායසම්බන්ධෙ විකාරසම්බන්ධෙ ච. තංසමාසස්සාති තස්සා ඡට්ඨියා සමාසස්ස, තදභිධායිනන්ති සඞ්ඝාත විකාරාභිධායීනං, කෙසානං සඞ්ඝාතො ඉච්චාදි පරෙසං වාක්‍යං. ධාතුතො ජාතං ධාතුජං, උත්තරපදං පතිතසද්දාදි, තස්ස පයොගොති පතිතසද්දස්ස පයොගො.

“Kaṇṭhe sambhavo”(在喉中生起)是指黑(kāḷa)在喉咙中生起。“Ṭṭhasaddattho”(ṭṭha词之义)是指“kaṇṭhaṭṭha”(在喉中)一词中“ṭṭha”词的意义。由于“oṭṭha”(唇)一词本身即有“mukha”(口)之作用，其义可解，故[作者]说不使用第二个“mukha”词。因此，分解为“oṭṭho eva mukham assa”(其口即是唇)，构成“oṭṭhamukha”(唇口)复合词。手(pāṇi)并非另一只手的口(mukha)，而手口(pāṇimukha)与口(mukha)的相似性是公认的，因此凭借此能力(sāmatthiyā)，[此复合词]就确立在“其口如唇口(oṭṭhamukha)”的意义上。“Upanyāsā”(引述)即是“彼等引述”，[作者]以此“为示所缘”一句，表明其句子即是“kaṇṭhe kāḷo yassa”(其黑在喉中)等。“Samudāye vikāre ca”(于集合与变异)是指在集合关系与变异关系中。“Taṃsamāsassa”(彼之复合词)是指彼第六格之复合词。“Tadabhidhāyinaṃ”(指称彼者)是指称集合与变异者。“kesānaṃ saṅghāto”(发之集合)等是其他人的句子。从词根(dhātu)所生为“dhātuja”(词根所生)，后分(uttarapada)为“patita”(已落)等词，“tassa prayogo”(彼之使用)是指“patita”词的使用。

‘‘නඤ්ස්මාත්ථ්‍යත්ථාන’’න්ති (2-2-24) [Pg.170] වාත්තිකං, එතනාහ-‘ඤ කාරානු බන්ධා’ඉච්චාදි. පාණිනියා තු අවිජ්ජමානසද්දො නඤ්සමාසො, පදන්තරෙ නාස්ස බහුබ්බීහි වොත්තරපදලොපො, අවිජ්ජමානා පුත්තාස්ස අපුත්තොවිජ්ජමානපුත්තොති සාධෙන්ති, ඉච්ඡතෙ පාණිනීයෙහි… දක්ඛිණපුබ්බා සද්දානං නානත්ථත්තා බ්‍යධිකරණත්තා, වචනෙපීති සුත්තෙ විජ්ජමානෙපි, අය මඤ්ඤපදත්ථසමාසො පරෙහි බහුබ්බීහීති වුච්චති තථාහි බහවො විහයො යස්ස සො බහුබ්බීහි, යථා බහුබ්බීහීති අඤ්ඤපදත්ථප්පධානො තථා අයම්පි.

“Nañsmātthyatthānaṃ”(2-2-24)是附注(vāttika)，[作者]以此说：“ña kārānubandhā”(以ñ为标识)等。但对波你尼(Pāṇini)学派而言，“avijjamāna”(不存在)一词是nañ复合词；当有其他词时，它不是bahubbīhi复合词，或者说后分被省略了。他们从“avijjamānā puttā assa”(彼无子)成立“aputto”(无子者)，[此词是]“avijjamānaputto”(无子者)[省略后分而成]，此乃波你尼学派所希求的……“dakkhiṇapubbā”(东南)等词，因其义各异且为异格(byadhikaraṇa)，故即使在经(sutta)中有“vacane”(于言说中)之例，此等以他词为义的复合词，仍被其他人称为“bahubbīhi”(多财释)。诚然，“bahavo vīhayo yassa so bahubbīhi”(彼有多稻)，即是bahubbīhi。正如bahubbīhi以他词之义为主，此亦如是。

19. චත්ථෙ

19. 第四

සමුච්චීති පිණ්ඩීකරණං, කො සොති ආහ- ‘සාධනමෙක’මිච්චාදි. එකං සාධනං එකං කිරියං වා පටිච්ච චීයමානතාති සම්බන්ධො, කෙසන්ති ආහ- ‘කිරියාසාධනාන’න්ති, කෙනාති ආහ- ‘අත්තරූපභෙදෙනා’’ති. තත්ථ දෙවදත්තො භුඤ්ජති තිට්ඨති පචතිචාති සාධනම්පටිච්ච කිරියානං අත්තරූපභෙදෙන චීයමානතා වෙදිතබ්බා, ධවෙ ච ඛදිරෙ ච පලාසෙ ච ඡින්දාති කිරියම්පටිච්ච අත්තරූපභෙදෙන සාධනානං චීයමානතා වෙදිතබ්බා.

“集”即是“积聚”。问：“那是什么？”答：“‘单一工具’等。”凭借单一工具或单一行为而积集，这是关联。问：“谁的？”答：“行为和工具的。”问：“凭借什么？”答：“凭借自身形态的差别。”其中，“提婆达多(Devadatta)吃饭、站立、烹煮”，应知是凭借工具，诸行为以自身形态的差别而积集；又如“砍伐檀木、紫荆木和龙爪槐”，应知是凭借行为，诸工具以自身形态的差别而积集。

සොති සමුච්චයො භවතීති සෙසො, කෙසන්ති ආහ- ‘තුල්‍ය බලාන’මිච්චාදි.

“彼”即是“集”，其余应知。问：“谁的？”答：“‘力量相等者’等。”

තුල්‍යබලානන්ති ඉමිනා විසුං පධානභාවෙන කිරියාභිසම්බන්ධා අඤ්ඤමඤ්ඤානපෙක්ඛත්තමාහ.

“力量相等者”，此句说明，因其以各自主要的状态与行为相关联，故彼此互不依赖。

අනියතක්කමයොගපජ්ජානන්ති කමො ච යොගපජ්ජඤ්ච, අනියතං කමයොගපජ්ජං යෙසං සද්දානං තෙසං, යථෙත්‍යාදිනා තත්ථොදාහරණං දස්සෙති, එත්ථායමධිප්පායො ‘‘එත්ථ ගවාදීනං විසුං පධානභාවෙනානයනකිරියාභිසම්බන්ධා තුල්‍යබලතා ගවාදීනං වුත්තක්කමෙනෙව නයනාභාවා අනියතක්කමතා ගවාදීනං යුගපදි නයනාභාවා අනියත යොගපජ්ජතා ච හොති, තථා අඤ්ඤං තාදිසම්පී’’ති. අනු පච්ඡා පධානානුරොධෙන (චයනං) අන්වාචයො, තං බ්‍යඤ්ජයති ‘යත්ථෙ’ච්චාදි, තදනුරොධෙනාති තදනුගුණෙන, උදාහරති ‘යථෙ’ච්චාදි, භික්ඛාගමනමෙත්ථ පධානමන්තරඞ්ගත්තා[Pg.171], නෙතරං බහිරඞ්ගත්තා, තං කරණෙ යදි ගාවොපි පස්සති තාප්‍යානයති, එත්ථ තු ගොස්සානයනං භික්ඛාටනමපෙක්ඛතෙ, නෙතරමිතරස්ස… විනාපි තෙන තදනුට්ඨානතො. ඉතරස්ස ඉතරෙන යො ගො ඉතරෙතරයොගො, සො ච එතාදිසොති ආහ- ‘අඤ්ඤමඤ්ඤෙ’ච්චාදි.

“不定次第与不定同时”，即次第与同时，指那些其次第与同时不定的词语。以“如是”等在此举例说明。此中义谓：“于此，牛等以各自主要的状态与牵引行为相关联，故力量相等。因牛等并非依所述次第被牵引，故为不定次第；因牛等并非同时被牵引，故为不定同时。其他类似情况亦然。”“随”(anu)即“后”(pacchā)，随顺主要者而（集）为“随集”(anvācayo)。以“于何处”等阐明之。“随彼”(tadanurodhena)即“顺彼”(tadanuguṇena)。以“如”等举例。于此，比丘乞食是主要的，因其为内；其他则非，因其为外。做此事时，若亦见牛，则亦牵之。于此，牵牛取决于乞食，而非另一者取决于另一者……无彼则此事不生。一者与另一者的相互关联(itaretarayogo)，即是如此，故说“相互”等。

අවයවප්පධානො චාති සාභාවිකාභිධානසාමත්ථියෙනාපුථුභූතො ච, වුත්තිවයෙන සාරිපුත්තසද්දො මොග්ගල්ලානත්ථො හොති මොග්ගල්ලානසද්දො සාරිපුත්තත්ථොපීති අඤ්ඤමඤ්ඤත්ථෙ පධානතො යුගපද්‍යධිකරණවචනෙ සති චත්ථ සමාසොති සො-යමධිකරණ සමුදායො උභයපදානුගතඋභයත්ථවසෙන චතුබ්බිධොපි යුගපදි බුද්ධියා ගය්හමානො කදාචි උබ්භූතාවයවභෙදො තෙනෙව සාභාවිකාභිධානසාමත්ථියෙනෙච්චෙවමවයවප්පධානො ච, නනු ච ජනනමරණානීති විරුද්ධානං කථමෙකෙනාභිධානන්ති වුච්චතෙ- සබ්බොපි සද්දො පයුජ්ජමානො (ඉතරී) තරෙනාවධාරණං වත්තතෙ, තෙන එකෙකො සද්දො එකෙකස්සත්ථස්ස වාචකො, තථාපි යථා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානාති එත්ථ බහුවචනස්සඤ්ඤථානුපපත්තියා යුගපද්‍යධිකරණවචනතා හොතී, තථාත්‍රාපි බහුවචනස්සඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණෙන සාමත්ථියෙන එකෙනාප්‍යභිධානං හොති. ඉති හෙතුම්හි, යතො එවමවයවප්පධානො තතොති අත්ථො.

“以部分为主”，即凭借自然的表达能力而并非分离。从用语的角度，“舍利弗”(Sāriputta)一词可有“目犍连”(Moggallāna)之义，“目犍连”一词亦可有“舍利弗”之义。当主要表达相互之义而同时为一格时，即是并列复合词。如此，此格之集合，虽依含摄双方词与双方义而有四种，然由心同时把握时，有时其组成部分之差别会显现，正因彼自然的表达能力，故亦“以部分为主”。又问：“‘生与死’等对立者，如何能以一语表达？”答曰：一切词语在使用时，皆由他者而限定。因此，一一词语表达一一之义。然而，如在“舍利弗目犍连”(Sāriputtamoggallānā)中，因复数（结尾）若无别解则不成立，故有同时为一格之说；同理，于此亦因复数（结尾）若无别解则不成立之特征力，而能以一语表达（多义）。“Iti”(此)表原因，义谓“因如是‘以部分为主’，故……”。

බහුත්තාති කිඤ්චාපි වාක්‍යෙ නෙසං විසුං බහ්වත්ථතා, න හි සාරිපුත්තමානයාති වුත්තෙ මොග්ගල්ලානස්සාපි සම්පච්චයො භවති, තථාපි යතො වුත්තිවිසයෙ සහභූතානමෙවෙසං විසුං බහ්වත්ථතා, තතො තත්ථ වචනීයස්ස අත්ථස්ස සඞ්ඛ්‍යාතෙදෙන බහුත්තං. සමාහරණං පිණ්ඩීකරණවසෙන සංහරණං සමාහාරො, සො චෙවං වෙදිතබ්බොති දස්සෙතුමාහ ‘අඤ්ඤමඤ්ඤෙ’ච්චාදි.

关于“多数”：虽然在句子中，它们没有各自的多数义——当说“带来舍利弗”时，并不会也理解为目犍连——但在复合词的范围内，由于它们是共存的，故有各自的多数义。因此，此处的“多数”是指所说之义的数量差别。“总集”(samāharaṇaṃ)是以积聚的方式集合，即“总合”(samāhāro)。为表明此义应如是理解，故说“相互”等。

එත්ථ ච කිඤ්චාපි ඉතරීතරයොගස්ස සමාහාරස්ස ච භාවරූපත්තා අදබ්බරූපතා, තථාපීතරීතරයොගෙ තු යථා ගුණවච නානං [Pg.172] සුක්කං වත්ථං සුක්කො කම්බලො සුක්කා ගාවීති නිස්සයභෙදතො ලිඞ්ගවචනසිද්ධි, තථා තද්ධම්මානමභිධානතො නිස්සයතො ලිඞ්ගවචන සිද්ධි වෙදිතබ්බා, සංහතිප්පධානත්තාචෙකවචනන්ති යදා බහුන්නං සමුදායො තිරොහිතාවයවභෙදො සංඝාතො පක්කමීයතෙ, තදා සමාහාරොච්චෙව සංහතිප්පධානත්තා එකවචනං හොතීති අත්ථො. තදනුට්ඨානතොති තස්ස කරණතො. බ්‍යතිකරො මිස්සතා, බ්‍යතිකරං දස්සෙති පාණිච්චාදිනා, පච්චෙකං පරිසමත්තියං වාක්‍යබහුත්තං දස්සෙති ‘තත්ථ හිච්චාදි.

于此，虽说“相互关联”(itaretarayoga)与“总合”(samāhāra)因其抽象性(bhāvarūpattā)而非物质(adabbarūpatā)，但在“相互关联”中，应知正如形容词“白布”(sukkaṃ vatthaṃ)、“白毯”(sukko kambalo)、“白牛”(sukkā gāvī)一般，其性与数依所依附者的差别而成立，同样，其性与数也依所表达事物的性质及所依附者而成立。“因聚合为主故为单数”，其义为：当众多事物的集合，其各部分差别被隐藏，作为一个整体来理解时，即是“总合”，因以聚合为主，故为单数。“因彼之行”(tadanuṭṭhānato)即“因行于彼”(tassa karaṇato)。“交错”(byatikaro)即“混合”(missatā)，以“手”等显示交错。以“于彼实”等，显示了在逐一完成的情况下句子的多数性。

චක්ඛුඤ්ච සොතඤ්ච, මුඛඤ්ච නාසිකා ච, හනු ච ගීවා ච, ඡවි ච මංසඤ්ච ලොහිතඤ්ච, නාමඤ්ච රූපඤ්ච, ජරා ච මරණඤ්චාති විග්ගය්හ සමාසො, ‘‘සමාහාරෙ නපුංසක’’න්ති (3-20) සබ්බත්ථ නපුංසකලිඞ්ගං, ස්‍යාදිම්හි මුඛ නාසිකන්තිආදීසු ‘‘ස්‍යාදීසු රස්සො’’ති (3-23) රස්සො. අලභතා ගොමුඛං ඩිණ්ඩිමො භෙරිවිසෙසා, ආළම්බරං පණවො, මුරජො මුදඞ්ගො, මද්දවො මුදඞ්ගො. මද්දවවාදනං පණවවාදනඤ්ච සිප්පමස්ස මද්දවිකො පාණවිකො, සම්මං කංසතාළං, තාළං හත්ථතාළං, අලසතා ච ආළම්බරො ච, මුරජො ච, ගොමුඛො ච, සඞ්ඛො ච ඩිණ්ඩිමො ච, මද්දවිකො ච, පාණවිකො ච, ගීතඤ්ච වාදිතඤ්ච, සම්මඤ්ච තාළඤ්චාති විග්ගහො. යුගස්ස හිතා යොග්ගා ගොණා, තෙසමිදං යොග්ගං කසිකම්මං, තස්ස අඞ්ගං. තෙනාහ- ‘කසිභණ්ඩාන’න්ති, ඵාලොකසකො, පාචනං පතොදො, යුගො ච නඞ්ගලඤ්චාති විග්ගහො. පිණ්ඩමායුධවිසෙසො, අසි ච සත්ති ච තොමරඤ්ච පිණ්ඩඤ්චාති විග්ගහො. චම්මං සරවාරණඵලකං, කලාපො තූණීරං, පහරණඤ්ච ආවරණඤ්චාති විග්ගහො. අහි ච නකුලො ච, බීළාරො ච මූසිකො ච, කාකො ච උලූකො ච, නාගො ච සුපණ්ණොචාති විග්ගහො. සඞ්ඛ්‍යා ච පරිමාණඤ්ච සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණං, තත්ථ පරිමාණසඤ්ඤානං යථාදීඝො ච මජ්ඣිමො ච දීඝමජ්ඣිමං. එකකඤ්ච දුකඤ්චාති විග්ගහො, දුකතිකාදීසුපි එසෙවනයො.

“cakkhuñca sotañca”(眼与耳)、“mukhañca nāsikā ca”(口与鼻)、“hanu ca gīvā ca”(颔与颈)、“chavi ca maṃsañca lohitañca”(皮、肉与血)、“nāmañca rūpañca”(名与色)、“jarā ca maraṇañcāti”(老与死)，此为离合复合词(viggayha samāso)。依“集合复合词为中性(samāhāre napuṃsakaṃ)”(3-20)，（其复合词）皆为中性。于syādi等词尾中，如“mukhanāsika”(口鼻)等，依“于syādi等词尾为短音(syādīsu rasso)”(3-23)而为短音。Gomukhaṃ(牛面鼓)、ḍiṇḍimo(丁迪鼓)是特殊的鼓(bherivisesā)；āḷambaraṃ(阿蓝巴拉鼓)是paṇavo(小鼓)；murajo(穆拉佳鼓)是mudaṅgo(姆丹加鼓)；maddavo(马达瓦鼓)也是mudaṅgo(姆丹加鼓)。演奏maddava(马达瓦鼓)与演奏paṇava(小鼓)是其技艺，（演奏者）分别为maddaviko(马达瓦鼓手)与pāṇaviko(小鼓手)。Sammaṃ是kaṃsatāḷaṃ(铜钹)，tāḷaṃ是hatthatāḷaṃ(手钹)。Alasatā与āḷambaro、murajo与gomukho、saṅkho(螺)与ḍiṇḍimo、maddaviko与pāṇaviko、gītaṃ(歌)与vāditaṃ(乐)、sammaṃ与tāḷaṃ，此为（并列复合词的）分析(viggaho)。于轭有益者为yoggā goṇā(轭牛)，此即yoggaṃ kasikammaṃ(耕作)，是其一部分。故说“kasibhaṇḍānaṃ”(农具)，即phālo(犁铧)、kosako(犁鞘)、pācanaṃ(驱牛棒)即patodo(刺棒)、yugo ca naṅgalañca(轭与犁)，此为（其）分析。Piṇḍaṃ(圆铁弹)是一种特殊武器；asi ca satti ca tomarañca piṇḍañcāti(剑、矛、标枪与圆铁弹)，此为（其）分析。Cammaṃ(皮革)是saravāraṇaphalakaṃ(防箭牌)；kalāpo(箭筒)是tūṇīraṃ(箭袋)；paharaṇaṃ ca āvaraṇañcāti(武器与防具)，此为（其）分析。Ahi ca nakulo ca(蛇与那拘罗)、bīḷāro ca mūsiko ca(猫与鼠)、kāko ca ulūko ca(乌鸦与猫头鹰)、nāgo ca supaṇṇo ca(龙与金翅鸟)，此为（其）分析。Saṅkhyā ca parimāṇañca(数与量)即saṅkhyāparimāṇaṃ(数量)；其中量的概念，如dīgho ca majjhimo ca(长与中)即dīghamajjhimaṃ(长中)。Ekakañca dukañcāti(一与二)，此为（其）分析；二三等亦同此理。

ඛුද්දජන්තු සියා- නට්ඨි, අථවා ඛුද්දකොව යො;

සතං වා පසතෙ යෙසං, කෙචි ආනකුලා අපි.

微小生物，可能没有，或者即便有也是极微小的；它们之中，一把就有一百个，有些甚至是非那拘罗(ānakulā)。

කීටො ච පතඞ්ගො ච, කුන්ථො ච කිපිල්ලිකො ච, ඩංසො ච මකසො ච, මක්ඛිකා ච කිපිල්ලිකාචාති විග්ගහො. පචනචණ්ඩාලාති ඔ රබ්භිකාදීනං [Pg.173] රුළ්හීසඤ්ඤා. උරබ්භෙ හන්ත්වා ජීවතීති ඔරබ්භිකො, එවං සෙසෙසු. සානං සුනඛං පචතීති සපාකො, වෙනා තච්ඡකා, රථකාරා චම්මකාරා. සාධාරණා සමානා, චරණසද්දො- යං ඉධ ගය්හතීති සම්බන්ධො, යථා සකමජ්ඣයනාය චරීයන්ති වතාන්‍යෙතෙසූති චරණානි, කඨාදිවාඣාන්‍යජ්ඣයනානි සාඛාසඤ්ඤකානි. යස්මා එතෙහි චරති අරියසාවකො ගච්ඡති අමතං දිසං, තස්මා චරණානි සීලාදයො පණ්ණරස ධම්මා. තෙනාහ- ‘කඨාදීහී’තිආදි, කඨාදීහීති පසිද්ධිවසෙන කමාතික්කමෙනාපි වුත්තං, තතො ආදිසද්දෙන අතිසාදයො ගය්හන්ති. අතිසෙන භාරද්වාජෙන කඨෙන වුත්තං විදන්ත්‍යධීයන්ති වාති ‘‘අඤ්ඤස්මි’’ති (4-121) ණො, ‘‘ලොපො’’ති (4-123) ලොපො අතිසා භාරද්වාජා කඨා. කලාපිනා වුත්තං විදන්ත්‍යධීයන්ති වාති, තෙනෙව ණො, කලාපා, කඨා ආදි යෙසං තෙ කඨාදයො, තෙහි අජ්ඣෙනවිසෙසෙ ච පුරිසෙ ච උපචාරාති සම්බන්ධො.

Kīṭo(虫)与pataṅgo(蛾)、kuntho(小虫)与kipilliko(蚁)、ḍaṃso(虻)与makaso(蚊)、makkhikā(蝇)与kipillikā(蚁)，此为（其）分析。Pācanacaṇḍāla等是orabbhika(屠羊者)等的俗称。以屠羊为生者，是为orabbhiko，其余类推。烹煮sāna(犬)即sunakha(狗)者，是为sapāko(烹狗者)；veṇā(竹匠)、tacchakā(木匠)、rathakārā(车匠)、cammakārā(皮匠)亦是。Sādhāraṇā(共通)即samānā(相等)。Caraṇa一词于此应理解其关联：正如为各自学习而行持的戒律被称为caraṇāni(行)，如Kaṭha(迦陀)等吠陀研习被称为sākhā(分支)。圣弟子依此而行，趣向不死之境，故戒等十五法被称为caraṇāni(行)。故说“由Kaṭha等”，“Kaṭha等”是依通称而言，即便不按次序。此中“等”字亦含摄Atisa等。由Atisa、巴罗多迦(Bhāradvāja)、Kaṭha所说，为人们所知或所学，依“aññasmi”(4-121)（的规则加）ṇo，依“lopo”(4-123)（的规则）而省略，（故得）Atisā、Bhāradvājā、Kaṭhā。（同理）由Kalāpin所说，为人们所知或所学，依同样规则加ṇo，（得）Kalāpā。Kaṭha等，即以Kaṭha为首者，此乃就其研习的特定内容及相关人物的转喻(upacāra)而言，此为关联。

සීලාදයොතිආදිසද්දෙන ඉන්ද්‍රියසංවරාදයො ගය්හන්ති. සීලඤ්ච පඤ්ඤාණඤ්ච, සමථො ච විපස්සනා ච විජ්ජා ච චරණඤ්චාති විග්ගහො. එකතො අජ්ඣයනමෙතෙසූති එකජ්ඣයනානි, පකඨානි වචනානි පාවචනානි සද්ධම්මො, එකජ්ඣයනානි ච තානි පාවචනානි ච තෙසං, දීඝො ච දීඝාගමො ච මජ්ඣිමො ච මජ්ඣිමාගමො ච, එකුත්තරො ච අඞ්ගුත්තරාගමො ච සංයුත්තාගමො ච, ඛන්ධකො ච විභඞ්ගොචාති විග්ගහො.

于“戒等(sīlādi)”中，“等”字意指根律仪(indriyasaṃvara)等。戒与慧、止与观(vipassanā)、明与行，此为（其）分析。“于一处学习”即ekajjhayanāni(同诵)。卓越之言教即pāvacanāni(圣教)，亦即正法(saddhamma)。同诵与圣教，以及长(Dīgha)与长阿含(Dīghāgama)、中(Majjhima)与中阿含(Majjhimāgama)、增一(Ekuttara)与增支阿含(Aṅguttarāgama)、相应阿含(Saṃyuttāgama)、犍度(khandhaka)与分别(Vibhaṅga)，此为（其）分析。

තෙසන්ති ඉමිනා ලිඞ්ගවිසෙසානන්ති ඡට්ඨියන්තතං දීපෙති, ඉත්ථී ච පුමා ච, දාසී ච දාසො ච, චීවරඤ්ච පිණ්ඩපාතො ච සෙනාසනඤ්ච ගිලානපච්චයො භෙසජ්ජපරික්ඛාරො ච, තිණඤ්ච කට්ඨො ච සාඛා ච පලාසො චාති විග්ගහො. ඡෙකො දක්ඛො, පුබ්බා ච පරාචාතිආදිනා විග්ගහො.

通过“tesaṃ”一词，表明其为表示性属等差异的第六格(属格)词尾。例如：女与男、女仆与男仆、衣与食、卧具与病缘医药资具、草与木、枝与叶，此为（其）分析。Cheko(善巧)即dakkho(熟练)。Pubbā ca parācāti(前与后)等，此为（其）分析。

පුබ්බදක්ඛිණන්තිආදීසු ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො. කාසො ච කුසො ච උසිරො ච බීරණඤ්ච, මුඤ්ජඤ්ච බබ්බජඤ්චාති විග්ගහො. ඛදිරො ච පලාසොචාතිආදිනා ච, ගජො ච ගවජො චාතිආදිනා ච, හත්ථී ච ගොච අස්සො ච වළවාචාති ච, හංසො ච බලාවා චාතිආදිනා ච, බකො ච බලාකාචාති ච. හිරඤ්ඤඤ්ච සුවණ්ණො ච, මණි ච සඞ්ඛො ච මුත්තා ච වෙළුරියො ච ජාතරූපඤ්ච රජතඤ්චාති ච, සාලි ච [Pg.174] යවකොචාතිආදිනා ච, සාකඤ්ච සුවඤ්චාතිආදිනාච, කාසියො ච කොසලාචාතිආදිනා ච විග්ගහො, ජනපදවාචිනා ච බහුවචනන්තා.

于“Pubbadakkhiṇa”等词中，依“辅音（前元音）长短（互换）(byañjane dīgharassā)”(1-33)（的规则）而为短音。Kāsa与kusa、usira与bīraṇa、muñja与babbaja（皆为草名），此为（其）分析。以及khadiro(儿茶树)与palāso(紫铆树)等；gajo(象)与gavajo(野牛)等；hatthī(象)与go(牛)、asso(马)与vaḷavā(母马)；haṃso(天鹅)与balākā(鹤)等；bako(鹭)与balākā(雌鹭)。以及hirañña(金)与suvaṇṇa(黄金)、maṇi(摩尼)与saṅkho(螺)、muttā(珍珠)与veḷuriyo(琉璃)、jātarūpa(金)与rajata(银)。以及sāli(稻)与yavako(麦)等；sāka(蔬菜)与sūpa(汤)等；以及kāsiyo(迦尸人)与kosalā(憍萨罗人)等，此为（其）分析；（后者是）以国名指称，并以复数结尾。

එකවීසතිච්චාදිනො එකඤ්ච තං වීසතිචාති විසෙසනසමාසො වා සියා, එකඤ්ච වීසති ච එකවීසතීති චත්ථසමාසො වා, සමාහාරෙ නපුංසකත්තන්තු න පප්පොති, ‘‘නානුසාසනීයං ලිඞ්ගං සොකනිස්සයත්තා ලිඞ්ගස්සෙ’’ති ලොකෙ නපුංසකලිඞ්ගස්සෙහානභිධානතො නපුංසකලිඞ්ගං න භවිස්සතීත්‍යධිප්පායො, සභාපරිසායාති ඤාපකතො වා සමාහාරෙ නපුංසකලිඞ්ගමත්‍ර බ්‍යභිචරතීති දට්ඨබ්බං.

“二十一(ekavīsati)”等词，或可为“一与二十”这样的持业复合词(visesanasamāso)，或可为“一和二十”即“二十一”这样的并列复合词(catthasamāso)。但它不适用于集合复合词(samāhāra)的中性规则，因为“性(liṅgaṃ)非依教法，性乃依所指”，世间对此（数词）无中性之称谓，故不应为中性，此为其意。又或者，从“sabhāparisā”(会议与集会)一例可知，集合复合词于此的中性规则亦有例外，应如是见。

පුබ්බප්පයොගො-භිමතොති උපසජ්ජනසඤ්ඤකස්ස ස්‍යාදීති පඨමාය නිද්දිට්ඨස්ස සමාසෙ පුබ්බනිපාතො ‘‘උපසජ්ජනං පුබ්බ’’මිච්චනෙන (2-2-31) ඉට්ඨො කමස්ස පධානභාවෙන වත්තුමිට්ඨත්තාති ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථ’’න්ති (3-1) එත්ථ ස්‍යාදීති පඨමානිද්දිට්ඨස්සාසඞ්ඛ්‍යාදිනො පුබ්බමවට්ඨානතො ස්‍යාදිනෙති තතියානිද්දිට්ඨස්ස පච්ඡාවට්ඨානතො ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනා’’ති සුත්තෙ පටිපාටියා පධානභාවෙන වත්තුමිට්ඨත්තා.

前置(pubbappayoga)的意图是：在复合词中，被标示为“次要成分(upasajjana)”者，依“次要者在前(upasajjanaṃ pubba)”(2-2-31)的规则，应被置于前面，此乃因意图以（词序的）主要性来表述。因此，在“syādisyādinekattha”(3-1)中，以第一格(主格)指明的“syādi”位于（非数词等）之前，而以第三格(具格)指明的“syādinā”位于其后，这是因为在“syādisyādinā”的经文中，意图依此顺序，以其主要性来表述。

පරප්පයොගො-භිමතොති හෙට්ඨා වුත්තසුත්තෙන පුබ්බනිපාතෙ පත්තෙ ‘‘රාජදන්තාදීසු පර’’න්තීමිනා (2-2-30) පරනිපාතො-භිමතො, වචනෙනාති- ‘‘බහුල’’න්ති වචනෙන, පුබ්බකා ලයුත්තස්ස පරප්පයොගො-භිමතොති රාජදන්තාදිපාඨතො එවා-භිමතො.

“后置是所意许的”，是说当获得前置时，根据下面所说的经“于王齿等为后”(rājadantādīsu para, 2-2-30)，后置是所意许的。所谓“通过语词”，即通过“多数”(bahula)一词。与前时相应的后置是所意许的，这正是从“王齿”等的读法中所意许的。

කමම්පච්චනාදරාති ඉමිනා පධානභාවෙනා-ක්කමස්ස වත්තුමිට්ඨත්තමාහ. සරො ආදි යස්ස තං සරාදි, සඞ්ඛො ච දුන්දුභි ච වීණා ච, උදුක්ඛලඤ්ච මුසලො ච, ධනපති ච රාමො ච කෙසවොචාති විග්ගහො. ජංදංසද්දා ජායාසද්දසමානත්ථා අසඞ්ඛ්‍යා-ජඤ්ච පති ච, දඤ්ච පතිචාති විග්ගහො, අවන්තයො ච අස්සකාච, අග්ගි ච ඉන්දොචාති විග්ගහො, තංනිවාසිම්හි ගහිතෙ අවන්ති ච අස්සකොචාති එකත්තෙනපි විග්ගහො වත්තති. ද්වන්දසමාසො- යං ද්වන්දසදිසත්තා ද්වන්දො, ද්වෙ ච ද්වෙ ච පදානි ද්වන්දානීති හි උභයත්ථප්පධානො- යං ද්වන්දසද්දො.

通过“于次第不尊重”(kamampaccanādara)，说明了以主要的方式说无次第是所欲的。元音(sara)在首的，是为“元音始”(sarādi)。其分解为：螺(saṅkha)与鼓(dundubhi)与琴(vīṇā)；臼(udukkhala)与杵(musala)；财主(Dhanapati)与罗摩(Rāma)与黑天(Kesava)。`Jaṃ`与`daṃ`二词与`jāyā`（妻）一词同义。其分解为：`jañca pati ca`（妻与夫），`dañca pati ca`（妻与夫）。阿槃提(Avanti)人与阿萨迦(Assaka)人，火神(Aggi)与因陀罗(Inda)，这是它的分解。当指称其地的居民时，分解也可以用单数形式，如：阿槃提人与阿萨迦人。此为并列复合词(dvandasamāsa)。因其类似成双(dvanda)，故名为“并列”(dvanda)。因为是“二词与二词为并列”，所以此并列复合词是两者意义皆为主。

21. සඞ්ඛ්‍යා

21. 数

අථ ‘‘සමාහාරෙ නපුංසක’’න්ති (3-20) විජ්ජමානෙ කිං ‘‘සඞ්ඛ්‍යාදී’’ ති ඉමිනා [Pg.175] සත්ථගාරවකරෙනාති ආසඞ්කිය චොදෙති ‘නනුචෙ’ච්චාදි. තථාහිච්චාදිනා ‘‘සමාහාරෙ නපුංසක’’න්තෙව සිජ්ඣනං සමත්ථෙති. යථාවුත්තචොදනාචාලනෙ පරාධිප්පායං පරිකප්පෙන්තො’චත්ථෙ’තිආදිමාහ.

然而，当“于集合为中性”(samāhāre napuṃsaka, 3-20)此经存在时，为何还要用“数等”(saṅkhyādī)这个增加论典繁重的经呢？(有人)如此质疑而诘问道：“难道不是吗？”等等。通过“诚然如此”等文，来证成仅凭“于集合为中性”即可成立。当上述诘问动摇时，(作者)揣测对方的意趣而说：“ca是……之义”等等。

නෙති ඉමිනා චත්ථෙතිආදිනා කතපරිකප්පනා න සිජ්ඣතීති දස්සෙති, තත්ථ හෙතුමාහ- ‘සම්බන්ධස්ස පුරිසාධීනත්තා’ති, සතිචෙච්චාදිනා ‘සමාහාරෙ නපුංසක’න්තෙත්ථ විසෙසනග්ගහණෙ පයොජනං වත්වා ‘සඞ්ඛ්‍යාදී’ති ඉමස්ස නිරත්ථකත්තමෙව ථිරීකරොති.

通过“不”(na)一词，表明以“ca是……之义”等所作的揣测不能成立。并于此说明其理由：“因为关系取决于人”。通过“若有”(sati ca)等文，说明了在‘于集合为中性’(samāhāre napuṃsaka)中，采用限定语的用意，从而确立了‘数等’(saṅkhyādī)此经实为无义。

පයොජනෙති ලාඝවප්පයොජනෙ;

සම්බන්ධීයතීති විසෙසනග්ගහණං සම්බන්ධීයති;

එත්ථාති එතස්මිං ‘සඞ්ඛ්‍යාදී’සුත්තෙ;

තන්නෙති ඉමිනා යථාවුත්තං චොදනං නිවත්තෙති.

“于用意”(payojane)，即于简略之用意。“被关联”(sambandhīyati)，即采用限定语被关联。“于此”(ettha)，即于此“数等”(saṅkhyādī)经中。“彼不”(tanna)，即以此驳斥如前所述的诘问。

‘සඞ්ඛ්‍යාදී’ති සුත්තස්ස සාත්ථකත්තමාහ- ‘චත්ථසමාසානන්තර’මිච්චාදිනා. එකත්තබ්‍යපදෙසො කාතබ්බොති ‘‘සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බො දිගූ’’ති (2-1-52) සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බස්ස සමාසස්ස දිගුසඤ්ඤං විධාය තදත්ථස්ස ‘‘දිගුරෙකවචන’’න්තීමිනා (2-4-1) එකත්තබ්‍යපදෙසො පරෙහි විය කාතබ්බො.

通过“于ca义复合词之后”(catthasamāsānantaraṃ)等文，说明了‘数等’(saṅkhyādī)此经的有义性。应作单数指称。即，通过‘数词在前为数集’(saṅkhyāpubbo digu, 2-1-52)制定数词在前的复合词为‘数集’(digu)之名，然后应如他人(的语法体系)一样，通过‘数集复合词为单数’(digurekavacana, 2-4-1)对其意义作单数指称。

සමාහරණං සමාහාරොති ඉමිනා භාවසාධනො-යං සමාහාරසද්දො. යදි සමාහරීයතීති සමාහාරොති කම්මසාධනො සියා, තදා පඤ්ච කුමාරියො සමාහටාති වාක්‍යස්සාත්ථෙ වුත්ති සියා පඤ්චකුමාරීත්‍යෙත්ථ සකපදත්ථප්පධානත්තා බහුවචනං සියා ‘‘ඝාපස්සාන්තස්සාප්පධානස්සා’’ති (3-24) අප්පධානරස්සත්තඤ්ච න සියා… සමාහටානමෙව කුමාරීනං පධානත්තා, තස්මා පඤ්ච ගාවො ස මාහටාත්‍යෙතස්මිං වාක්‍යෙ සමාසොව නත්ථි කම්මසාධනස්සානුපගමතො. පඤ්චන්නං ගුන්නං සමාහාරො, චතුන්නං පථානං සමාහාරොති වාක්‍යෙ පන අත්ථි, සමාහාරස්සෙකත්තා තු සතං යූථං වනන්ති එත්ථ විය සාභාවිකමෙකවචනං සිද්ධමෙවෙති විඤ්ඤාපෙති.

“集取”(samāharaṇa)即“集合”(samāhāra)，以此说明此“samāhāra”一词是状态派生词(bhāvasādhana)。如果说“被集取者”为“samāhāra”，则成所作派生词(kammasādhana)，那样的话，复合词(vutti)就会是“五位少女被集取”(pañca kumāriyo samāhaṭā)这句话的意思。在“五少女”(pañcakumārī)中，因其自身词素的意义是主要的，故应使用复数，且依‘于非主要的ghāpa之尾’(ghāpassāntassāppadhānassā, 3-24)，非主要的短音化也不会发生……因为被集取的少女们才是主要的。因此，在“五头牛被集取”(pañca gāvo samāhaṭā)这句话中，根本就没有复合词，因为不接受所作派生。但在“五牛之集合”(pañcannaṃ gunnaṃ samāhāro)、“四道之集合”(catunnaṃ pathānaṃ samāhāro)这样的句子中则有复合词。而由于集合是单一的，就像“百众之群”(sataṃ yūthaṃ)的例子一样，自然的单数形式本已成立，此理当知。

22. ක්වචෙ

22. 在某处

ක්වචිසද්දස්ස [Pg.176] පයොගනියමනත්ථො ‘‘පරො ක්විචී’’ති (1-27) එත්ථ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. අවිසෙසෙන උදාහරණෙපීති පරෙසං විය ‘‘ඡායා’’ති (2-2-73) සුත්තයිත්වා විකප්පෙන ‘(කුඩ්ඩච්ඡාය) කුඩ්ඩච්ඡායාති ච ‘‘බාහුල්ලෙ’’ති (චං, 2-2-74) සුත්තයිත්වා නිච්චං ‘උච්ඡුච්ඡායං සලභච්ඡාය’න්ති ච නොදාහරිත්වා සාමඤ්ඤෙන ‘සලභච්ඡායං සකුන්තච්ඡාය’න්ති උදාහරණෙ දස්සිතෙපි. අඤ්ඤත්ථාති බහුලභාවතො අඤ්ඤත්ථ. විග්ගහසමත්තස්සාති විග්ගහසාමඤ්ඤස්ස, යථාසම්භවන්ති පාසාදස්ස ඡායාඉච්චාදිනා සම්භවානතික්කමෙන, සද්දාති සද්දතො පරාය.

“kvaci”一词用法的限定，应依“paro kvicī”(1-27)中所说的方法来理解。即使在举例时未作区分，不像其他人那样，先制定经(sutta)“chāyā”(2-2-73)，然后选择性地举例“(kuḍḍacchāya) kuḍḍacchāyā”；又制定经“bāhulle”(caṃ, 2-2-74)，然后总是举例“ucchucchāyaṃ salabhacchāya”；而只是笼统地展示“salabhacchāyaṃ sakuntacchāya”这样的例子。“Aññattha”是指在多发情况之外的其他地方。“Viggahasamattassa”是指分析的一般性。“Yathāsambhavaṃ”是指如“宫殿的影子”(pāsādassa chāyā)等，不超越其可能性。“Saddā”是指从词语的方面而言。

23. ස්‍යාදි

23. sya等

නනුචෙච්චාදිනා වුත්තං චොදනං නිසෙධෙති ‘තන්නෙ’ති. තත්ථ කාරණමාහ- ‘ඝසඤ්ඤත්තා’ත්‍යාදි. අඝොනන්ති ඝඔකාරවජ්ජිතානං, නනු ඉත්ථි යමාකාරො ඝො, තථාසති නපුංසකෙ සො (න සියාති) පරිකප්පෙති ‘නපුංසකත්තා ඝත්තමෙව නත්ථීති චෙදි’ති. තම්පි නෙති යථා වුත්තම්පටික්ඛිපිත්වා අත්ථෙව නපුංසකෙ ඝත්තන්ති දස්සෙතුමාහ-ඡට්ඨීසමාසස්සෙ’ච්චාදි. නපුංසකෙ ඝත්තස්ස සබ්භාවමෙව සමත්ථෙති නපුංසකත්තං හි’ච්චාදිනා, පාරිභාසිකන්ති එත්ථ සුත්තමෙවාධිප්පෙතං, පරිභාසාය නිබ්බත්තං පාරිභාසිකං සුත්තිකන්ති අත්ථො. ආරභිතබ්බමෙවිදං සුත්තං (නපුංසකස්සාපි) රස්සත්තවිධානායාති අධිප්පායො. ඝනිස්සිතම්පි කාරියන්ති ‘‘ඝබ්‍රහ්මාදීතෙ’’ත්‍යාදිනා (2-60) විධියමානමෙකාරාදිකාරියම්පි. එතං ඝනිස්සිතං කාරියං නච යුත්තන්ති සම්බන්ධො. අයුත්තත්තෙපි දොසො-යමාපතතෙවාක්‍යාසඞ්කියාහ-‘නායම්පිදොසො’ච්චාදි, න රස්සස්ස එත්ථෙව ලද්ධාවසරත්තා පඨමං තෙන පවිට්ඨෙ… (ඝනි)ස්සිතං කාරියන්ති නායම්පි දොසො පරිභාසාව සෙනාති මන්තබ්බං. සලභච්ඡායෙ ඉති පදච්ඡෙදො.

以“nanu ca”等提出的诘难，由“taṃ na”(此非)否定。其理由为：“因有gha之称”等。“Aghonaṃ”是指除“gha”之外的。质难道：阴性词“yam”中的“ā”是“gha”，若是如此，它在中性词中则不应存在。又设想道：“若是因中性词性，故根本没有“gha”之称”。此亦被否定。在驳斥如上所述后，为显示中性词中确实存在“gha”之称，故说“chaṭṭhīsamāsassa”(第六格复合词)等。他以“napuṃsakattaṃ hi”等来证实中性词中确实存在“gha”之称。此处“pāribhāsikaṃ”意指经(sutta)本身，其义为：“pāribhāsikaṃ”是由定义规则(paribhāsā)所成，即“与经相关者”(suttikaṃ)。其意趣是：此经的制定，是为了规定(亦)适用于中性词的短音化。依赖“gha”的变化，即由“ghabrahmādīte”(2-60)等所规定的“e”音等变化，亦当发生。其关联是：此依赖“gha”的变化是不恰当的。即使不恰当，此过失亦会产生。为避免此说，故云“此亦非过失”等。因为短音化在此处已得其机，先于其发生……依赖“gha”的变化……“此亦非过失”。应知定义规则(paribhāsā)犹如军队。“Salabhacchāye”是词的分解。

24. ඝම

24. Gha

අතොඑවචාතිආදි [Pg.177] හෙට්ඨා වුත්තනයාවලම්බෙන වුත්තං.

“Ato eva ca”等，是依据下方所说的方法而说。

25. ගොස්සු

25. 于牛中

සකත්ථපරිච්චාගෙන කුලෙ පවත්තත්තාති ඉමිනා ඡට්ඨීසමාසස්ස උත්තරපදත්ථප්පධානත්තමාහ.

通过舍弃自身之义而转起于类中，以此（论师）说明第六格复合词以后词之义为主要。

26. ඉත්ථි

26. 女性

ඉත්ථිවිධීසු ‘‘පුථුස්ස පථවපුථවා’’ති (3-39) සුත්තපරියන්තෙසු. ඉත්ථියන්ති ඉදං නාමවිසෙසනං වා සියා පච්චයත්ථවිසෙසනං වා, තත්ථ නාමවිසෙසනමෙවිදං න පච්චයත්ථවිසෙසනන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘නාමෙ’ච්චාදි. අකාරන්තතො නාමස්මාති එකත්තාදිමහන්තත්ථවාචිතො අකාරන්තතො නාමස්මා. ඉත්ථත්තන්ති එත්ථ ඉත්ථීති ඉත්ථිලිඞ්ගං වුච්චති. ඉත්ථියෙව හි එසාති ලිඞ්ගීයති සඞ්කෙතීයතීති ලිඞ්ගං. ඉත්ථියා එසාති පසිද්ධිමතො අත්ථස්ස භාවො සාමඤ්ඤං බාලයුවත්තාදි ලක්ඛණං ඉත්ථත්තං. කිමෙත්ථ ලිඞ්ගං නාම–

在关于女性的规则中，于“puthussa pathavaputhavā”(3-39)等经的结尾处。‘于女性’(itthiyaṃ)此词，或为名之简别，或为所加之义的简别。为示此是名之简别，非所加之义的简别，（论师）说‘于名’等。‘从以阿为尾音之名而来’，是指从表达一性等广大之义、以阿为尾音之名而来。于‘女性性’(itthattaṃ)中，‘女性’(itthī)被称为女性(itthiliṅga)。‘此实是女性’，因此被标识(liṅgīyati)、被指称(saṅketīyati)，故为性(liṅga)。‘此乃女所有’，此一公认之义的状态，即是具有少女、青年等特征的共相——女性性(itthattaṃ)。于此，何谓性？

එසෙසො එතමිති ච,පසිද්ධි අත්ථෙසු යෙසු ලොකස්ස;

ථීපුං නපුංසකානීති,වුච්චන්තෙ තානි නාමානි.

世间于诸义，共许为“此(女, esā)”、“此(男, eso)”、“此(中, etaṃ)”者，彼等之名，即被称为女、男、中性。

අත්ථෙසු යෙසු එසා එසො එතන්ති පසිද්ධි ලොකස්ස හොති එතානි යථාක්කමං ඉත්ථිපුරිසනපුංසකලිඞ්ගානීති ලොකෙන වුච්චන්තීති අත්ථො. එවඤ්චකත්වා වුච්චතෙ ‘‘ලිඞ්ගං නානුසාසනීයං ලොකනිස්ස යත්තා ලිඞ්ගස්සා’’ති. තත්ථ ගොඉච්චාදීස්වෙසා එසොති පසිද්ධියා ඉත්ථිලිඞ්ගත්තං, අච්චිආදීස්වෙසා එතන්ති පසිද්ධියා ඉත්ථිනපුංසකත්තං, තටොභටී තටමිච්චාදීස්වෙසො එසාඑතන්ති පසිද්ධියා පුමිත්ථිනපුංසකත්තං, මාලාඉච්චාදීස්වෙසාති පසිද්ධියා ඉත්ථත්තං, රුක්ඛොච්චාදීස්වෙසොති පසිද්ධියා පුල්ලිඞ්ගත්තං, කුලමිච්චාදො එතන්ති පසිද්ධියා නපුංසකත්තං. සමාසස්සාප්‍යෙවං දට්ඨබ්බං, ජොතකාති දස්සෙතීති සම්බන්ධො. ජොතකා [Pg.178] ඉත්ථත්තස්සෙති පකරණතො විඤ්ඤායති. තතො වෙච්චාදිනා පච්චයත්ථභාවිනො යෙ දොසා තෙසමෙත්ථනාවකාසොති දස්සෙති. සමානාධිකරණත්තං බහුවචනම්පි හොතීතිසම්බන්ධො. ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘ඉත්ථත්තස්ස පච්චයත්ථත්තෙ සති පධානත්තාස්ස බ්‍යතිරෙකලක්ඛණාය ඡට්ඨියා ‘කුමාරිත්තං (දෙවදත්තායා’තිභවිතබ්බං, තතො ච න සියා කුමාරී) දෙවදත්තා’ති සමානාධිකරණත්තං, තථා කුමාරියොති බහුවචනම්පි ඉත්ථත්තස්සෙකත්තා. පකතියත්ථ විසෙසනපක්ඛෙ තු පකතියා ඉත්ථත්තවිසිට්ඨං දබ්බමෙවොච්චතෙ, ආආදයො තු ජොතකතාති තත්ථ බ්‍යතිරෙකාභාවා ඡට්ඨියා අප්පසඞ්ගො ච බහුවචනම්පි අනෙකත්තාව දබ්බස්ස යුත්තන්ති යථාවුත්තදොසාවසරාභාවා ඉට්ඨත්ථසිද්ධී’’ති. අඤ්ඤෙති ජයාදිච්ච ජිනින්දබුද්ධ්‍යාචරියාදයො දස්සෙති.

于何等义，世间有“此(女, esā)”、“此(男, eso)”、“此(中, etaṃ)”之共许，彼等即依次为世间称为女、男、中性，此即其义。如是而说：“性不依教令，性乃依世间”。于此，如“go”(牛)等词，因有“此是女(esā)”之共许，故为女性；如“acci”(火焰)等词，因有“此是女(esā)”、“此是中(etaṃ)”之共许，故为女性、中性；如“taṭo”(岸)、“taṭī”(岸)、“taṭaṃ”(岸)等词，因有“此是男(eso)”、“此是女(esā)”、“此是中(etaṃ)”之共许，故为男性、女性、中性；如“mālā”(花环)等词，因有“此是女(esā)”之共许，故为女性；如“rukkha”(树)等词，因有“此是男(eso)”之共许，故为男性；如“kula”(家族)等词，因有“此是中(etaṃ)”之共许，故为中性。复合词亦应如是了知。“能示者”(jotakā)是“显示”(dasseti)之关联。从文脉可知是“女性性之能示者”。其后，以“vecca”等词说明，由（视之为）所加之义而生的过失，于此无机可乘。“亦有同格与复数”是其关联。以此阐明：“若女性性为所加之义，则因其为主要，故应有表示区别的第六格，如‘提婆达多(Devadattā)之少女位(kumārittaṃ)’，则‘少女提婆达多(kumārī Devadattā)’此等同格即不得成。同样，因女性性为一，‘诸少女(kumāriyo)’之复数亦不得成。然于简别本基之义的观点中，本基自身即言说为女性性所简别的实体，而‘ā’等（词缀）仅为能示者。于此，因无区别，故无第六格之缘起，且因实体可为众多，复数亦为合理。如是，则无前述过失之机，而能成就所欲之义。”“其他”(aññe)是指胜日(Jayādicca)、胜者觉(Jinindabuddhi)等诸阿阇梨。

ඉත්ථියමභිධෙය්‍යායන්ති ඉත්ථිලිඞ්ගසඞ්ඛාතෙ ඉත්ථත්තෙ අත්ථභූතෙ, යථෙවහීතිආදිනා උපමාවසෙන යථාවුත්තමෙවත්ථං විභාවෙති. තත්ථ ඉත්ථත්තමිච්චාදිනා පරොපවණ්ණිතපක්ඛස්සායුත්තත්තන්නිච්ඡින්දෙති, නො පපජ්ජතෙ දෙවදත්තාසද්දවචනීයස්සාපි ඉත්ථත්තතො අබ්‍යතිරිත්තත්තා ‘ඉත්ථත්තං දෙවදත්තායා’ති භින්නාධිකරණතා න යුජ්ජතෙ, අනුපපත්තිමෙව සමත්ථෙති ‘දෙවදත්තායාති’ච්චාදිනා. සමානාධිකරණත්තමෙව සියා ඉත්ථිසද්දවචනීයතො අනඤ්ඤත්තා දෙවදත්තා සද්දවචනීයස්ස ඉත්ථී දෙවදත්තාති.

“于所说之女性”(itthiyam abhidheyyāyaṃ)，是指于被称为女性(itthiliṅga)、作为真实之义的女性性(itthattaṃ)中。以“犹如”等譬喻，阐明如前所说之义。于此，以“女性性”(itthattaṃ)等，判定他人所称赞的观点为不合理。此不成立，因为即使对“提婆达多”(Devadattā)一词所言说者，亦不离于女性性，故“提婆达多之女性性”(itthattaṃ devadattāyā)此一异格关系不合理。以“提婆达多”(devadattāyā)等，即证成其不成立。唯应有同格关系，因“提婆达多”一词所言说者，与“女性”(itthī)一词所言说者无异，故云“女性提婆达多”(itthī devadattā)。

අතොඑවාති ඉත්ථත්තෙ ආවිධානතොයෙව. තබ්බතොත්ථස්සාති ඉදං ජයාදිච්චාදිමතානුගාමිනා වුත්තං, තථා හි තෙ එවං ලිඞ්ගලක්ඛණ මාහු (පා, 4-1-3 කාසිකායං) ‘‘සාමඤ්ඤවිසෙසා ඉත්ථත්තාදයො ගොත්තාදයො විය බහුප්පකාරබ්‍යත්තියොති තෙ හ්‍යෙවං මඤ්ඤන්තෙ ‘‘යථා [Pg.179] ගොත්තාදයො සමානජාතියෙසු සබ්බෙස්වනුවත්තන්තෙ, විජාතියෙහි පන නිවත්තන්තෙ, තථා ඉත්ථත්තාදයොපි. විචිත්තත්තා පන සාමඤ්ඤවිසෙසනිස්සයානං බ්‍යඤ්ජකානං කොචියෙව සාමඤ්ඤවිසෙසො කෙනචිදෙව නිස්සයෙන බ්‍යඤ්ජතෙ, න සබ්බො සබ්බෙන (පති) නියතවිසයත්තා භාවසත්තීනං, තත්ථ යෙනත්ථෙන ඉත්ථත්තමෙව බ්‍යඤ්ජතෙ න පුමත්තං නාපි නපුංසකත්තං, සා ඉත්ථියෙව භවති න පුමා නාපි නපුංසකං. යෙන පුමත්තමෙව බ්‍යඤ්ජතෙ, සො පුමායෙව. යෙන තු නපුංසකත්තං තං නපුංසකමෙව. යො තු ද්වින්නං තිණ්ණං (වා) බ්‍යඤ්ජකො, සො ද්විලිඞ්ගො තිලිඞ්ගො වෙ’’ති (පා, 4-1-3 කාසිකාවිවරණපඤ්ජිකා) තස්මා පබ්බතො යථා වුත්තඉත්ථත්තවතො අත්ථස්ස අභිධෙය්‍යස්සාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

“正因此”(ato eva)，是指正因不规定女性性。“Tabbatotthassa”此句，是随顺胜日(Jayādicca)等人之见而说。他们确实如是说性别之相（引自《迦尸迦注》对波你尼经4-1-3的注释）：“共相与别相，如女性性等，犹如种姓等，有多种表现。”他们是这样认为的：“犹如种姓等，于一切同类中延续，而从异类中退转，女性性等亦复如是。然因共相、别相所依之能示者种种不同，某一共相、别相仅由某一所依而显现，非全部由全部所依而显现，因诸法之力用有其限定范围。于此，若某义仅显现女性性，而非男性亦非中性，则彼仅为女性，非男性亦非中性。若仅显现男性，则彼仅为男性。若显现中性，则彼仅为中性。若能显现二者或三者，则彼为二性或三性。”（引自《迦尸迦疏释》对波你尼经4-1-3的注释）因此，于此应如是了知其义：“pabbato”(山)是能说具有如前所述女性性之义。

අථෙච්චාදිනා යථාවුත්තදොසපරිහාරාය ජිනින්දබුද්ධිනා යදුපවණ්ණි තං තං පරිකප්පෙති. සො එව චරහිච්චාදිනා උපහාසපුබ්බකමුත්තර මාචික්ඛතෙ. මසිමක්ඛිතකුක්කුටොවියාති යදා කොචි අඤ්ඤකුක්කුටො අඤ්ඤස්මා භීතො සියා, තදා විජයිනො කුක්කුටස්ස මුඛං මසියා මක්ඛෙත්වා උපනෙන්ති සො පඨමං තතො භීතොපි පුන අඤ්ඤොති මන්ත්වා යුජ්ඣිතුමුස්සහතෙ. යථාත්‍ර සොව කුක්කුටො බ්‍යාජෙ නොපදස්සිතො, තථා ත්‍රාමීත්‍යත්ථො.

其后，为免除前述之过失，（论师）考察胜者觉(Jinindabuddhi)所阐述之义。以“so eva carahi”等，带著嘲讽说出答复。犹如“被涂上烟灰的公鸡”：当某只公鸡害怕另一只时，人们便将胜利公鸡的脸涂上烟灰后带过去。那（害怕的）公鸡起初虽感畏惧，但继而认为“这是另一只”，便鼓起勇气去战斗。犹如在此，正是同一只公鸡通过伪装被展示出来，此义亦然。

29. ආරා

29. 阿罗

පුංයොගෙන භරියායං වත්තමානතොව නියමෙන ‘‘මාතුලාදිත්වානී භරියායං’’ (3-33) ත්‍යානී, ඉමිනා ත්වනියමෙන භරියායමභරියායඤ්ච ඉනීත්‍යනියමෙන වත්තුමාහ- ‘ආරාමිකස්ස භරියා’ඉච්චාදි.

由于与男性结合，在表示妻子时，才依规定说“舅母等为妻子”（3-33）等；然而，通过此不规定，对于妻子和非妻子，则不规定地使用 inī 后缀，因此说“园丁之妻”等。

31. ක්ති

31. Kti

ත්තිම්හාති එත්තකෙ වුත්තෙපි ත්තිප්පච්චයන්තතොති වචනෙ කාරණමාහ-කෙවලස්ස අඤ්ඤපදත්ථෙ පයොගාභාවා’ති. ඉමිනා පච්චයග්ගහණපරිභාසමන්තරෙනාපි සාමත්ථියෙනෙවායමත්ථවිසෙසො ලබ්භතීති දීපෙති.

即使只说了“tti”，但在说“以 tti 后缀结尾的[词]”时，他说明了原因：“因为单独的[后缀]无法用于表示另一个词的意义”。此说表明，即使没有“提及后缀[则指以其结尾者]”这条解释规则，仅凭语境功能也能获得此特殊意义。

32. ඝර

32. 房屋

තංසන්නියොගාති [Pg.180] තෙන නීප්පච්චයෙන සන්නියොගා එකීභාවා, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘යත්ථ නීප්පච්චයො තත්ථෙව යලොපො’ති.

“彼相应”是指，由于与那个“nī”后缀的结合，成为一体；这里的意思是“凡是有“nī”后缀的地方，就有“ya”的省略”。

33. මාතු

33. 母亲

භරියායන්ති පකතිවිසෙසනත්තා මාහ- ‘භරියාය’න්තිආදි. පුන්නාමධෙය්‍යාති පුරිසස්ස සමඤ්ඤාභූතා, පුංයොගෙනාති පුරිසෙන සහ සම්බන්ධෙන හෙතුනා. ඉත්ථියං වත්තන්තීති සොයමිත්‍යභෙදවචනිච්ඡායං යදා භරියාසඞ්ඛාතායමිත්ථියං වත්තන්තෙ, නදාදිපාඨාති වුත්තෙ විඤ්ඤායති ‘ආකතිගණත්තා නදාදිපාඨො හොන්තො එවං හොතී’ති දස්සෙති, පුන්නාමස්මායොගාඅපාලකන්තාති නදාදිපාඨතොති අත්ථොති සෙසො. ඉදඤ්ච නදාදීසු ගණසුත්තන්ති වෙදිතබ්බං, තස්ස අත්ථං වදති-‘පුමුනො’ඉච්චාදි, අපාලකන්තාති කිංපසුපාලිකා ඛෙත්තපාලිකා.

“Bhariyāyaṃ”——因为是词基的限定成分，所以说“bhariyāyaṃ”等。“Punnāmadheyya”（阳性名）是指男性的通名。“Puṃyogena”（由与阳性结合）是指由于与男性有关系。“Itthiyaṃ vattanti”（用于女性）——当希望表达“彼即此”这样的无差别语时，用于被称为妻子的女性。当说到“nadādi-pāṭha”（nadī 等词的读法）时，可以了知，此说显示“由于是开放词组（ākatigaṇa），nadī 等词的读法即是如此”。“从阳性名，由结合，[至]不以 pālaka 结尾者”，这是“nadādi-pāṭha”的意思，此为其余部分。这应被理解为 nadī 等词中的类组规则（gaṇasutta）。其义为：“从阳性……”等。为何说“不以 pālaka 结尾”？[是为了排除]牧牛女(pasupālikā)、田地守护女(khettapālikā)。

39. පුථු

39. 宽阔

පුථුසද්දතො සඤ්ඤායං වීප්පච්චයං සමත්ථෙති‘පුථුභූතා පථවීති හි මහී වුච්චතී’’ති, පුථුභූතාති හි ඉමිනා පථවීසද්දස්ස පුථුසද්දභූතත්තං විඤ්ඤාපෙති, මහී වුච්චතීති ඉමිනා නදාදිපාඨා සඤ්ඤායං වීප්පච්චයත්තං, පුථුභූතා පත්ථටාති අත්ථො.

“Puthu”这个词在概念上支持“vī”后缀，因为“广大的（puthubhūtā）被称为大地（mahī）”；通过“广大的”一词表明“pathavī”（大地）这个词具有“puthu”（广大）一词的性质；通过“被称为大地”，表明在“nadādi”（河流等词）的读法中，它是一种概念上的“vī”后缀；“广大的”意思是“扩展的（patthaṭā）”。

40. සමා

40. 相同

පරාධිකාරතො පච්චයස්ස පරවිධිනාව සාමීප්‍යස්ස සිද්ධත්තා සාධීප්‍යවචනස්සන්තසද්දස්ස ගහණමනත්ථකං සියාති මන්ත්වාවයවවචනො යමන්තසද්දො ගය්හතීති දස්සෙන්තො ආහ- ‘තස්ස අන්තො’ඉච්චාදි. අවසානවති+අවයවොති පදච්ඡෙදො, සමාසග්ගහණෙන ගහණෙ කාරණමාහ-‘අවයවත්තා’ති. යථාවුත්තචොදනාය නිද්දොසත්තමුපමාවසෙන දස්සෙතුමාහ-‘නායං දොසො’ච්චාදි. පල්ලවිතස්ස රුක්ඛස්ස පල්ලවානමවයවත්තං විය සමාසතො උත්තරකාලං විධීය මානස්ස අකාරස්ස සමාසාවයවත්තං න විරුජ්ඣතීති අත්ථො.

考虑到后缀是依他而立，其邻近关系已由其他规则成立，因此认为再使用表示邻近的“anta”（末尾）一词是无意义的。为了表明此处所取的“anta”一词是表示“部分”之义，他说：“它的末尾”等。词的分解是“avasānavati + avayavo”（有结尾者+部分）。关于为何将其纳入复合词范畴，他说：“因为是部分”。为了通过比喻来说明上述诘难并无过失，他说：“这不是过失”等。其义为：正如新芽是已发芽之树的一部分，在复合词形成之后才规定的 a 音，作为复合词的一部分也并不矛盾。

44. අසං

44. 无

අතික්කන්තමඞ්ගුලියොති [Pg.181] විග්ගහො. ද්වෙ අඞ්ගුලියො සමාහටාති පරවිග්ගහෙනාත්ථමාහ, ද්වෙ අඞ්ගුලියො පමාණමස්සාති විග්ගහෙනෙවං සමාසො තතො මත්තප්පච්චයෙ තග්ඝප්පච්චයෙ වා තස්ස ‘‘ලොපො’’ති (4-123) ඉමිනා ලොපෙ කතෙ විසෙසනසමාසා අකාරොති දස්සෙතුං ‘කථ’මිච්චාදිනා යං වුත්තං තං දස්සෙතුං ‘අඤ්ඤපදත්ථෙ’ච්චාදි වුත්තං. සමාසවිධානං අතොපීති මත්තාදිප්පච්චයලොපං කත්වා ‘‘විසෙසනමෙකත්ථෙනෙ’’ති (3-11) සමාසවිධානා, අථ නායමඞ්ගුලිසද්දෙනෙවං සමාසො, මානෙ පච්චයලොපවසෙන විනාව අප්පච්චයෙන නිට්ඨප්පත්තීති මන්ත්වා ‘අඞ්ගුලසද්දො වා’ච්චාදිනා යං වුත්තියං වුත්තං තත්ථ ආසඞ්කං විරචයති ‘අථෙ’ච්චාදි. ද්වඞ්ගුලසද්දස්ස පමාණිනිවත්තනතො කථඤ්චිපි අඤ්ඤපදත්ථතා සියාති ‘යථා තථා අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්තතූ’තිවුත්තං. නනු නිරඞ්ගුලන්ත්‍යාදි සබ්බමඞ්ගුලසද්දෙන සාධෙතුං සක්කා, තථා සති කිමඞ්ගුලි සද්දා අප්පච්චයවිධානෙනෙත්‍යාසඞ්කිය පයොජනන්තරං අපදිසිතුමාහ- ‘සබ්බත්ථෙ’ච්චාදි. අඞ්ගුලිසද්දතො අප්පච්චයෙ අවිහිතෙ නිරඞ්ගුලිච්චාදිපි සියා තන්නිවත්තනමෙත්ථ පයොජනන්ති දස්සෙති ‘අඞ්ගුලිසද්දනිවත්තනත්ථ’න්ති.

“超越诸指”是其语基分析(viggaha)。“两指相合”——以另一语基分析说明其义；“两指为其量”——以此语基分析而如是复合。其后，于matta后缀或taggha后缀，依“lopo”(4-123)此经而省略后，为显示是形容复合词的a词尾，而说“如何”等；为显示彼，而说“于他句义”等。复合的构成亦可无a，即省略matta等后缀后，依“形容词与一性者”(3-11)的复合构成法。然而，此非与aṅguli词的如是复合，考虑到在表“量”时，无需经由后缀省略，仅以a后缀即可完成，故对注释(vutti)中所说“或aṅgula词”等，以“然”等提出疑问。由于dvaṅgula词从表量者转成，无论如何皆可有他句义，故说“无论如何，皆用于他句义”。问：难道niraṅgula等一切词，不都能以aṅgula词来完成吗？若如此，aṅguli词的a后缀构成法有何用？——作此疑问后，为指出另一作用，而说“于一切处”等。若aṅguli词未规定a后缀，则亦可有niraṅguli等形式，其作用在于排除此，如是显示，故说“为排除aṅguli词(原形)”。

45. දීඝා

45. 长

දීඝරත්තන්ත්‍යාදො නානුසිට්ඨත්තා ලිඞ්ගවිසෙසස්ස කථං නපුංසකත්තමෙවිච්චාසඞ්කිය චොදෙති ‘නනුචෙ’ච්චාදි. නායංදොසොච්චාදිනා පරිහරති. ‘‘ලිඞ්ගං නානුසාසනීයං ලොකනිස්සයත්තා ලිඞ්ගස්සා’’තීදමාලම්බ වදති ‘ලොකෙ’තිආදි. අථවාති පක්ඛන්තරොපදස්සනත්ථෙ නිපාතො, විභජ්ජාති විභජිත්වා. ක්වචීති යොගවිභාගෙනාති අධිප්පායො.

于dīgharatta(长夜)等词，因未教授性之差别，故作“如何是中性？”之疑问，而以“nanu ce”(难道不)等质问。以“此非过失”等回答。依“性不应教令，因性依于世间”此语，而说“于世间”等。“Athavā”(或者)是不变化词，用于显示另一说。“vibhajjā”即“vibhajitvā”(分别后)。“Kvaci”(于某处)意谓“依经切(yogavibhāga)”。

අහොරත්තන්ති සමාහාරෙ (චත්ථ) සමාසා නපුංසකත්තං. අතිරත්තොති පුල්ලිඞ්ගෙ පාදිසමාසො, සමුදායසද්දස්සාප්‍යවයවෙ වුත්ති සබ්භාවතො එකදෙසවචනො පුබ්බරත්තාදො රත්තිසද්දොච්චාහ-‘පුබ්බා ච සා රත්ති චා’තිආදි. එවමෙකරත්තන්ති පාඨෙන න භවිතබ්බං… තස්ස සමාහාරෙන සමාසත්තාභාවා. නපුංසකලිඞ්ගම්පන ලොකසන්නිස්ස යත්තා විඤ්ඤෙය්‍යං.

“Ahoratta”(日夜)于集合义(samāhāra)中，是(在此处的)复合词，为中性。“Atiratta”(彻夜)是阳性，为pādi等(前缀)复合词。因集合词亦有用于部分之用法，故pubbaratta(前夜)等词中的ratti词是表一部分者，(作者)说：“前者，且彼是夜”等。同样，不应有“ekarattaṃ”的读法，因其非由集合义构成的复合词。然中性应依世俗用法了知。

අසමාසන්තපක්ඛෙති [Pg.182] සමාසන්තඅප්පච්චයස්සාභාවපක්ඛෙ. පුබ්බා අතික්කන්තා රත්ති පුබ්බරත්තී(ති රත්ති සද්දො) නෙකදෙසවචනොති සමාසන්තාභාවො.

“Asamāsantapakkhe”(于非复合词尾之说)意为：于无复合词尾a后缀之说。“前已逝之夜”(为)pubbarattī，(此中)ratti词非表一部分者，故无复合词尾。

46. ගොත්ව

46. 已去

නනුචෙච්චාදිනා යථාපාදිතදොසං නායං දොසොති පරිහරති. ස්‍යාදිලොපස්සිච්චාදිනා සුලභස්‍යාදි ලොපතො ප්‍යසුලභතද්ධිත ලොපොව අලොපෙතීමිනා පරාමට්ඨුං යුත්තොති දස්සෙති.

以“难道不是”（Nanu ce）等（文），反驳所指出的过失说：“这不是过失”。他以“格尾等的省略”（Syādilopa）等（文）表明：即使是容易（理解）的格尾等的省略，（但）不易（理解）的派生词缀的省略，也适合用“不省略”（alopa）一词来指称。

47. රත්ති

47. 夜晚

රත්තින්දිවං භුඤ්ජතීති පයොගෙ ආධෙය්‍යෙ භොජනසඞ්ඛාතෙ අපෙක්ඛිතෙ රත්‍යාදයො ආදෙය්‍යසාපෙක්ඛා, තෙසම්පි ඉමිනා නිපාත නෙනෙවාතිමතා සමාසස්ස සිද්ධීති දස්සෙන්තො ආහ- ‘රත්තන්දිව’න්තිආදි, රත්ති ච දිවාචාති විග්ගහො, චත්ථසමාසෙ තු ර(ත්තින්දි) වා.

在“日夜享用”（Rattindivaṃ bhuñjati）等用法中，当期待所受用之物（即食物）时，“夜”（ratti）等词语与所受用之物相互关联。为表明即使对它们而言，通过此连接词成立复合词也并非过度，他说道：“日夜”（rattandiva）等等。其分解为“夜与昼”（ratti ca divā ca），而在总合释（catthasamāsa）中则为“日夜”（rattindivā）。

50. දාරු

50. 木材

සමාසත්ථො (එත්ථ) දාරු, නාස්ස මුඛ්‍යාහි අඞ්ගුලීහි සම්බන්ධො යුජ්ජති, නනු ද්වෙ අඞ්ගුලී පමාණමස්ස දාරුනොච්චාදිං මුඛ්‍යො අඞ්ගුලිසද්දොගහිතොති සම්බන්ධො සම්භවති කිමෙවං වුච්චතෙච්චාසඞ්කියාහ-‘යදිපි’ච්චාදි, පමාණවචනෙනාති මත්තාදිපච්චයත්ථභූතපමාණවාචකෙන, අඞ්ගුලි සද්දස්ස දාරුනො පමාණවාචකත්තා වුත්තං- ‘දාරුනො සම්බන්ධො අත්ථී’ති. විසෙසනසමාසතො පරං තදත්ථවිසයෙ තස්මිංපමාණත්ථවිසයෙ ‘‘මානෙමත්තො’’තිආදිනා (4-46) මත්තාදිප්පච්චයෙනභවිතබ්බන්තිඅත්ථො, ලොපෙනභවිතබ්බන්ති සම්බන්ධො, ‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙහි චාඞ්ගුල්‍යා නඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසු’’ඉච්චත්‍ර (3-44) යදාඛ්‍යාතං, තදිහාප්‍යතිදිසමාහ-‘පුබ්බෙ වියසිද්ධ’න්ති, අනකාරන්තානන්ති භූමිආදීනං, තබ්බිධානෙ තස්ස අප්පච්චයස්ස විධානෙ පයොජනංසිස්සොකාරොතිසම්බන්ධො. ඉමිනා කච්චායනානං පකරණෙ පයොජනං දස්සිතං. අථච පනෙත්ථ ‘‘ක්වචි සමාසන්තගතානමකාරන්තො’’ති (ක, 2-7-22) ඉමිනා අකාරන්තස්ස සමාසන්තෙ කතෙ සාමත්ථියා ‘ස්‍යාච’ඉති (ක, 2-3-29) සිස්සාකාරාදෙසාභාවා නිච්චමොකාරන්තරූපං සම්පජ්ජතීති පරිකප්පියතස්සායුත්තභාවං දස්සෙතුං යං [Pg.183] වුත්තංවුත්තිකාරෙන, තං දස්සෙතුමාහ‘අකාරන්තස්සපි’ච්චාදි, යං-වුත්තං සිස්සාකාරා දෙසනිවත්තනෙ අකාරකරණෙ සාමත්ථියං, තදභාවා සිස්සාකාරාදෙසො න නිවාරීයතීති දස්සෙතුමාහ-‘නචෙ’ච්චාදි. චරිතත්ථතාය නිට්ඨිතප්පයොජනතාය, තෙනෙව කච්චායනවුත්තිකාරෙනෙව අප්පච්චයන්ත මුදාහටං සක්කතගන්ථානුසාරෙන, අබ්‍යඤ්ජනන්තත්තාති ඉමිනා තිණ්ණමෙසං සද්දානං සක්කතෙ බ්‍යඤ්ජනන්තත්තමෙව බොධෙති, නිරත්ථකන්ති පුබ්බෙව අකාරන්තත්තා නිරත්ථකං, ආකාරවිධානෙනෙවාති (ක, 2-7-25) ‘‘ධනුම්හාච’’ ඉත්‍යාකාරවිධානෙනෙව.

（此中）复合词义为“木材”（dāru），其与“手指”（aṅgulī）之本义不相应。有人生疑：“难道在‘此木材以二指为量’等（用法）中，既已取‘手指’一词之本义，则关联可成，何作此说？”（为答此疑，作者）说“即使”（yadipi）等。（所谓）“以表量之词”，意即以表“量”（matta）等词缀义之表量词。（因为）“手指”一词为木材之表量词，故说“有木材之关联”。于持业释（visesanasamāsa）后，在其词义范围，即在表量义之范围，其义为：应依“于量则为matta”（māne matto，4-46）等（规则），用“matta”等词缀构成，其关联为：不应以省略（lopa）构成。如于“从复数之aṅguli，于非其他数义时”（asaṅkhyehi cāṅgulyā naññāsaṅkhyatthesu，3-44）中所说，于此亦准此而说：“如前已成”。对于“地”（bhūmi）等非“a”音结尾词，规定彼“a”词缀之目的，在于令学者（掌握）“o”音（形式），此为关联。以此显示了迦旃延（Kaccāyana）论著中的目的。此外，注释者为表明以下所推测者之不合理——即依“有时复合词末尾为a音结尾”（kvaci samāsantagatānamakāranto，迦2-7-22）此规，于复合词末尾作“a”音结尾时，因其效力，“si”等格尾无“ā”音替换（依“syā ca”，迦2-3-29），故恒常成为“o”音结尾形式——为显示此（推测之不合理），而说“即使是a音结尾者”等。为表明“所说为阻止‘si’等格尾之‘ā’音替换而作‘a’音结尾之效力，因其不存在，故‘si’等格尾之‘ā’音替换不能被阻止”，而说“若非”（na ca）等。因其作用已行、其功用已终，彼迦旃延注释者方依梵语圣典，引述无词缀结尾之例。以“非辅音结尾故”（abyañjanantattā）一语，表明此三词于梵语中确实为辅音结尾。“无义”（niratthakaṃ）者，因其前已为“a”音结尾，故（再作“a”音结尾则）无义。（所谓）“唯由‘ā’音之规定”，即唯由（迦2-7-25）“从dhanu亦”（dhanumhā ca）中“ā”音之规定。

51. චිවී

51. 奇毗

අඤ්ඤමඤ්ඤකිරියෙති කිරියාපරිවත්තනමාහ, ඉමිනා සුත්තෙ කිරිය සද්දාභාවෙපි වීතිහරණසද්දෙනෙව කිරියාබ්‍යතිහාරෙති ලබ්භතීති දස්සෙති.

“相互行为”(Aññamaññakiriya)是说行为的互相转换。此乃指出，即使在此经中没有“行为”(kiriya)一词，也能仅通过“交互”(vītiharaṇa)一词获得“行为的相互作用”(kiriyābyatihāra)之义。

52. ලත්වී

52. 拉特毗

පටිමුක්කකම්බූ ආමුක්කවලයා.

佩戴着螺贝镯和臂环。

53. වාඤ්ඤ

53. 愿望

කාපෙක්ඛෙහීති කප්පච්චයමපෙක්ඛිතෙහි.

“Kāpekkhehi”是指那些期待“ka”词缀者。

54. උත්ත

54. 顶端

ආපරිච්ඡෙදාවසානා න පරෙ තතො පරං ණාදිකාරියවිධානා.

直到本章结束，于此之后，再无其他关于“ṇa”等作用的规定。

57. ටන්ත

57. 弦

ටාදෙසෙ පුබ්බසරලොපො, අතිසයෙන මහන්තීති විග්ගහෙ ‘‘තරතමිස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ’’ති (4-64) තරප්පච්චයො ණාදිවුත්තියං විභත්තිලොපො. මහත්තරසද්දා ‘නදාදිතොවී’’ (3-27) මහතො භාවොති වාක්‍යෙ‘‘තස්ස භාවකම්මෙසුත්තතා ත්තන ණ්‍ය ණෙය්‍ය ණිය ණියා’’ති (4-56) ත්තො, විභත්තිලොපො, ඡට්ඨීසමාසො, තෙනාහ ‘රත්තඤ්ඤූන’මිච්චාදි.

在“ṭa”替换中，前元音省略。在“非常大”的分解中，依据“taratama等表示极度”(taratamissikiyiṭṭhātisaye) (4-64)的规则，添加“tara”词缀，并在“ṇādi”注释中省略格尾。从“mahattara”一词，依据“从河流等”(nadādito vā) (3-27)的规则，在“大的状态”这一语句中，依据“其状态、行为、本质、ttana、ṇya、ṇeyya、ṇiya、ṇiyā”(tassa bhāvakammesu ttatā ttana ṇya ṇeyya ṇiya ṇiyā) (4-56)的规则，添加“tta”词缀，省略格尾，构成第六格复合词，因此他说“rattaññūnaṃ”等等。

58. අ

58. 前缀“a”

න්තො [Pg.184] නෙති සම්බන්ධො.

“nto”即“na”(不)，此为关联。

60. පර

60. 超越

පරාසද්දො එත්ථ අධිකත්ථොති ආහ-‘අධිකා’ති.

“para”一词在此处有“更多”(adhika)之义，故说“adhikā”。

63. ක්ලු

63. 例外

අපවාදවිසයෙපීති ‘‘විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ’’ති (3-64) ඉමස්ස අපවාදසුත්තස්ස විසයෙපි.

所谓“即使在例外的范围”(Apavādavisayepi)，即指在此“于知识(vijjā)与出身(yoni)的关联中，于彼处及于此义中（加）‘ā’”(vijjāyonisambandhānamā tatra catthe) (3-64)这条例外规则(apavādasutta)的范围内。

64. විජ්ජා

64. 明

අථ විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමිත්‍යුච්චමානෙ විජ්ජාසම්බන්ධීනං යොනිසම්බන්ධීනන්ති කථං විවරණමිච්චාහ-‘විජ්ජායොනි’ච්චාදි, විජ්ජා ච යොනි ච විජ්ජා යොනී තාසං සම්බන්ධො, සො යෙසං අත්ථි තෙ හොතාදයො මාතාදයො ච අභෙදොපචාරෙනෙහ විජ්ජායොනිසම්බන්ධිසද්දෙන ගය්හන්තීති අධිප්පායො, තසද්දෙනාති තත්‍රෙත්‍යත්‍ර. තෙ ච ල්තුපිතාදයොති තසද්දෙන පරාමට්ඨා ල්තුපිතාදයො ච, අත්ථෙ කාරියා සම්භවා තංවාචකො සද්දො ගය්හති.

那么，当说到“与明及出身相关者”(vijjāyonisambandhānaṃ)时，若解释为“与明相关者”和“与出身相关者”，该如何解释呢？（为答此问，作者）说“明出身”(vijjāyoni)等。“明”(vijjā)与“出身”(yoni)即是“明出身”(vijjāyonī)，彼二者之关联，拥有此关联者，即是祭司(hotar)等与母亲等。其意为：于此，通过无差别譬喻(abhedopacāra)，他们被“与明出身相关者”(vijjāyonisambandhi)一词所摄取。所谓“以彼词”(tasaddena)，是指“于彼处”(tatra)。而那些祖父等，即是被“彼”(ta)词所指代的祖父等；当义理上的作用可能时，才取表达该义的词。

65. පුත්තෙ

65. 儿子

ල්තුපිතාදී (ති පුබ්බ) සුත්තෙ තත්‍රෙති ගහිතල්තුපිතාදි.

在前面的经中，“于彼”(tatra)被理解为“祖父等”。

66. චිස්මිං

66. 在此

පච්චයග්ගහණපරිභාසාය චිප්පච්චයන්තෙති වුත්තං.

依据关于词缀执取的通则(Paccayaggahaṇaparibhāsā)，（此）被称为“以ci为词缀结尾者”。

67. ඉත්ථි

67. 女人

ඉත්ථිසද්දෙන ඉත්ථිලිඞ්ගං ගහිතං න ඉත්ථී, තග්ගහණෙ සති ‘ඉත්ථියං වත්තමානෙ’ති වුත්තිගන්ථස්ස ඉත්ථිසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ වත්තමානෙති අත්ථො ගය්හෙය්‍ය, එවං සති ‘කල්‍යාණිප්පධානා’ති එත්ථාපි පුම්භාවො පසජ්ජෙය්‍ය… පධානසද්දස්ස කල්‍යාණියං වත්තමානත්තාති ආහ- ‘ඉත්ථියන්ති ඉත්ථිලිඞ්ගෙ’ති. අථ ඉත්ථියන්ති එත්තකෙ වුත්තෙ කථං තග්ගහණං [Pg.185] සියාති ආහ-‘විසෙසනෙ’ච්චාදි, එකත්ථෙති වුත්තෙපි ඉත්ථියං වත්තමානෙති අයමත්ථො විඤ්ඤායතීති ඉත්ථියන්ති වචනමනත්ථං සියාති සමත්ථමඤ්ඤථානුපපත්තියන්ති ඉත්ථියන්ති විසෙසනමිත්ථිලිඞ්ගස්සෙව ගහණෙති ආහ- ‘විසෙසනෙ’ච්චාදි, ඉත්ථියන්ති ඉත්ථිලිඞ්ගස්සෙව ගහණන්ති සම්බන්ධො. බ්‍යවච්ඡෙජ්ජාභාවා විසෙසනමනත්ථකං සියාති එකත්ථෙඉච්චනෙනෙව ඉත්ථියං වුත්තියා (ගම්ම) භාවතොති භාවො. පුමෙ පුල්ලිඞ්ගෙ වත්තමානො සද්දො පුමාසද්දො, සකලොති පදෙසසකලො හි ගය්හති… කස්සචි සුත්තත්ථස්ස පුථභූතත්තා, තෙනෙවචාහ- ‘ඉත්ථියන්තු න වත්තත්තෙ’ති.

以“女人”(itthi)一词所取的是阴性(itthiliṅga)，而非女人本身。若执取后者（女人本身），则注释所说“于女性中存在”(itthiyaṃ vattamāne)之义，会被理解为“于名为‘女人’之义中存在”。若如此，则在“以善女为首者”(kalyāṇippadhānā)一例中，亦会引致转为阳性(pumbhāva)的问题……因为“首要”(padhāna)一词适用于善女子(kalyāṇī)，故说：“于女性”(itthiyaṃ)即“于阴性”(itthiliṅge)。那么，若只说“于女性”，如何能执取阴性呢？（为答此问，作者）说：“以限定故”(visesane)等。即使说了“于一义”(ekatthe)，此“于女性中存在”之义亦可被了知，如此则“于女性”一词将无意义。因此，因无其他合理解释之可能，“于女性”此限定语即是为执取阴性本身。故说：“以限定故”等，“于女性”即是执取阴性，此为关联。因无所简别之物，限定语将变得无意义，此即（仅凭）“于一义”一词便可（了知）“于女性”之作用存在之意。于男性(pume)中，即于阳性(pulliṅge)中作用的词是阳性词。所谓“全体”(sakala)，实取其一部分……因为某些经义是独立的，故说：“于女性则不适用”。

69. සබ්බා

69. 一切

වත්තනං එකස්මිං අත්ථෙ අධිත්ථිච්චාදො ඉත්ථිවිසිට්ඨෙ සත්තමියත්ථාදො, වාසිට්ඨොච්චාදො වසිට්ඨාදිවිසිට්ඨෙ අපච්චාදො, පුත්තීයතිච්චාදො පුත්තාදිවිසිට්ඨෙ ඉච්ඡාද්‍යත්ථෙ පවත්ති, තෙනාහ-‘එකත්ථීභාවො’ති. සාමඤ්ඤ ගහණත්ථන්ති ඉමිනා මත්තසද්දස්ස කසිණත්ථෙ පවත්තිමාහ.

于某一义的运用，如“adhitthicca”等，是在具有女性特质者中，用于第七格（处所格）之义；如“vāsiṭṭho”等，是在具有Vasiṭṭha等特质者中，用于后裔之义；如“puttīyati”等，是在具有儿子等特质者中，用于欲求等义的运用。因此说：“成为一义”。以“为取共通性故”，（作者）说明了matta一词在kasiṇa（遍）义上的运用。

70. ජායා

70. 妻子

එවන්ති ඉමිනා ඉතරීතරයොගෙ චත්ථසමාසං විභාවෙති. ජානිජායා, සද්දන්තරෙනාති ජානිසද්දෙන තථාසද්දොපදිට්ඨෙන දං ජං සද්දන්තරෙන ච, කෙසඤ්චිති ඛරීගතන්තිආදීසු ‘ඛරී’තිආදීනං කෙසඤ්චි, ඛරීති ඛරත්ථෙ වත්තමානො-යං සද්දො නියතවිසයො… ගතසද්දං විනා අඤ්ඤත්ථ අදිට්ඨත්තා, නායම්පයොගොති තුදම්පතිප්පයොගං නිවත්තෙත්වා හෙතුමාහ- ‘ආගමෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤෙහි චාති ඉමිනා රූපසිද්ධිං ගණ්හාති.

以“evaṃ”（如此），（作者）阐明了在相互结合（itarītarayoga）中“ca”（和）义的复合词。（例子是）Jānijāyā。“通过另一个词”是指通过“jāni”一词，以及通过“tathā”一词所指示的“daṃ”、“jaṃ”等其他词。“某些”是指，在“kharīgata”等词中，某些“kharī”等词的（用法）。“kharī”是说，此词在“khara”（粗糙）义上使用时，其范围是限定的，因为除了与“gata”一词连用外，未见于他处。“这不是（那种）用法”，如此排除了“dampati”（夫妻）的用法后，（作者）说明了原因：“在圣典中”等等。以“以及通过其他”，（作者）把握了（词）形的成立。

75. අන

75. 非

නනු සුත්තෙ‘සරෙ’ති එත්තකං වුත්තං‘සරාදො’ති කථං ලද්ධන්ති ආහ-‘සරෙ’තිආදි, වණ්ණෙ යන්තන්තදාදොති සිට්ඨවචනං, වණ්ණෙ පරභූතෙ යං කාරියං විධීයතෙ තං සො වණ්ණො ආදි යස්ස තං තදාදි, තස්මිං තදාදො උත්තරපදෙ සම්පජ්ජතීති අත්ථො, ඛාධාතුතො ක්තප්පච්චයෙ විහිතෙ රස්සෙනාකාරෙනෙවායම්පයොගො, න විසුං අකාරෙනාති දස්සෙතුං න ආක්ඛාතං අනක්ඛාත ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති උත්තරපදාදි සරස්ස රස්සත්ත’න්ති වුත්තං.

（问：）经中只说了“sare”（于元音后），那么“sarādo”（于以元音为首者后）是如何得到的呢？（答：）说：“sare”等等。“当一音在后时，所规定的任何作用，该音即为其首，此即‘以彼为首’（tadādi）”，此乃善说。其义是，在后续词中，它成就为“以彼为首”者。从“khā”词根，在施加“kta”后缀后，此用法是通过短“a”音，而非单独的“a”音。为说明此点，（不说）“ākkhāta”而说“anakkhāta”。（因为）有说：“于辅音（前），长（元音）变短”，（此即）后续词首元音的短化。

76. නඛා

76. 指甲

සඤ්ඤාසද්දෙසුචාතිආදිනා [Pg.186] අවයවත්ථනිරපෙක්ඛානම්පි යථාකථඤ්චි නිප්ඵත්තිං දස්සෙන්තො සබ්බෙසමෙව සද්දානං නිප්ඵන්නවාචිතඤ්චාත්තනො දීපෙති, යථාකථඤ්චි නිප්ඵත්ති, රුළ්හියා අත්ථනිච්ඡයො, තෙන සඤ්ඤෙච්චාදො-ධිප්පායං විවරති ‘යංකිඤ්චි’ත්‍යාදිනා, ඉත්ථී ච පුමා ච ඉත්ථිපුමං, න ඉත්ථි පුමන්ති සමාසෙ නිපාතනෙනිමිනා නපුංසකාදෙසො ති දස්සෙති ‘න ඉත්ථි’ච්චාදිනා. ඛී-ඛයෙ, ඛර-විනාසෙ චාති හි එතෙහි ‘න ඛීයති න ඛරතී’ති අත්ථෙ ‘‘භාවකාරකෙස්ව ඝණ ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙ’ න ඛය න ඛර’ඉති ඨිතෙ ඛත්තාදෙසොති ආහ- න ඛීයති’ච්චාදි.

通过“于名号词等中”等（引文），（作者）显示了即使是那些不依赖于构词成分意义的（词），也能以某种方式派生，并由此阐明了一切词语的派生性及其自身（意义）。（词语）以某种方式派生，其义通过习用确定。因此，（作者）通过“任何”等词，阐明了“名号”等词的意趣。“女与男”（itthī ca pumā ca）成为“itthipumaṃ”（男女）。在“na itthi pumaṃ”（非女非男）的复合词中，通过此不规则形式（nipātana），（作者）以“非女”等词说明了（词形）被替换为中性。（词根）“khī”用于“灭尽”义，“khara”用于“破坏”义。确实，从这些（词根），在“不灭尽、不破坏”的意义上，根据“于状态及作者，（用）ghaṇa、gha、ka（等后缀）”（5-44）的规则，使用“a”后缀，当（词形）为“na khaya, na khara”时，据说有“khatta”的替换，因此说：“不灭尽”等等。

77. නගො

77. 山

එවන්ති ඉමිනා ගච්ඡතීති වාක්‍යෙ ක්විප්පච්චයාදිං දස්සෙති, විසෙසො පනෙත්ථ නඤ්ස්ස(ටො) වසලො චණ්ඩාලො, සීතෙන කරණභූතෙන.

通过“如是走”这句话，显示了 kvi 后缀等。此处的特别之处是：非下劣者、旃陀罗，以寒冷为成因。

78. සහ

78. 与

තත්ථ තස්මිං පරභූතෙ, යස්ස ච ඣත්තන්ති සම්බන්ධො.

于彼，于已成他物者中，以及与“jhatta”的关联。

80. අප

80. 水

අප්පච්චක්ඛං පච්චක්ඛඤාණෙනානුපලබ්භනීයං තම්පනාත්ථතො-නුමෙය්‍යමෙව. තස්මිං ගම්මමානෙ යමාදෙසොති කෙනචි ලිඞ්ගෙනාධිගතෙනානුමානඤාණෙනානුමෙයුත්තමග්‍යාදිනොති දස්සෙතුමාහ- ‘කපොතෙ’ච්චාදි. කපොතාදිභාවෙති කත්ථචි ඝරාදො කපොතවාතමණ්ඩලිකාදීනං දස්සනවසෙන සබ්භාවෙ සති. අග්‍යාදිදස්සනතොති අග්ගිපිසාචාදිදස්සනතො, අඤ්ඤත්‍රාපීති ඝරාදිතො අඤ්ඤත්‍ර, කපොතවාතමණ්ඩලිකාදිනො ලිඞ්ගස්ස, අග්‍යාදියොගන්ති අග්ගිආදීහි අනුමෙය්‍යෙහි සම්බන්ධං. මන්ත්වාති අනුමානඤාණෙන ජානිත්වාපයොගොති සාග්ගිසපිසාචාති පයොගො.

非现见之物，是现量智无法获得的，但只能从义理上通过推论来了解。当其被理解时，为了显示任何所指（如火等），皆可通过由某种征象所获得的比量智来推断，故说：“由鸽”等。“由鸽等之存在”，是指在某些地方，如从房屋，通过看到鸽子、旋风等现象而知其存在。“由见火等”，是指从见到火、毕舍遮等现象（来推知）。于他处亦然，即于房屋等之外，由鸽、旋风等征象，可知其与火等所推度者相关联。“思已”(Mantvā)，是指以比量智了知。其用例为“有火、有毕舍遮”。

81. අකා

81. 已作

සකත්ථෙ [Pg.187] වත්තමානස්ස සහසද්දස්සාති වත්තබ්බෙ වත්තමානො තප්පධානොයෙවාති ආහ- ‘සකත්ථප්පධානස්ස සහසද්දස්සා’ති, වුත්ති භවතීති සම්බන්ධො, යුගපදි ධුරා සධුරං. අපරණ්හෙන සහිතං සහා පරණ්හං.

当“saha”(与)一词用于其自身意义时，若欲言其为主，则说“以自身意义为主的‘saha’”。其关联在于形成复合词(vutti)。同时承担重担(yugapadi dhuraṃ)即为“共同承担重担”(sadhuraṃ)。与下午结合(aparaṇhena sahitaṃ)即为“与下午一起”(sahāparaṇhaṃ)。

82. ගන්ථ

82. 著作

‘‘අට්ඨාදස නිමෙසා තු, කට්ඨා තිංසන්තු තාකලා’’ති වචනතො ආහ- ‘කලා කාලවිසෙසො’ති. කලාදිසඞ්ඛාතගන්ථස්සාන්තෙ සහසද්දො වත්තතීතිසමාසවාක්‍යං නිද්දිසති ‘කලන්ත’මිච්චාදි. ගන්ථන්තෙච්චාදිනා ආසඞ්කතොයමධිප්පායො ‘‘කාලත්ථපරිච්චාගෙන ගන්ථන්තෙ වත්තමානත්තා අකාලත්ථො’’ති. ගන්ථවුත්තිපි කලාදි කාලසද්දත්ථං නාතික්කමතීති අධිප්පායෙනාහ- ‘ගන්ථවුත්තිපි’ච්චාදි. අධිකො මාසකො අස්සාති සමාසකො, විකප්පෙන සිද්ධෙති ‘‘සහස්ස සො-ඤ්ඤත්ථෙ’’ති (3-78).

由“十八尼弥沙(nimesa)为一喀ṭṭhā，三十喀ṭṭhā为一伽罗(kalā)”之语，他说：“伽罗是一种时间单位”。他指出“伽罗之结尾”(kalanta)等复合词句，是说 saha 词用于以“伽罗”等计数的著作之结尾。由“著作结尾”等，此意被阐明：“因舍弃时间之义而用于著作结尾，故无时间之义”。著作中的用法也未超越“伽罗”等时间词的意义，以此意图，他说“著作中的用法等”。“彼有多余的摩沙迦(māsaka)”，故成复合词“samāsako”。此由选择规则成立，如（规则）“在其他意义上，saha 作 so”(3-78)所说。

83. සමා

83. 相同

සමානො පති යස්සා සපත්තිනී සපත්තී ඉති නිප්ඵන්නානමෙකදෙසො ‘පත්තිනී පත්තී’ති දස්සිතොති වත්තුමාහ- ‘යක්ඛාදි ත්විනි’ච්චාදි. වයසද්දස්ස ‘‘සරවයායවාසචෙතා ජලාසයාක්ඛයලොහපටමනෙසූ’’ති ගණපාඨතො අක්ඛයෙ වත්තමානස්සො මනාදිත්තා ඔකාරන්තත්තන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘වයො’තිආදි. යප්පච්චයන්තොති ඉමිනා නිපාතනෙන තකයප්පච්චයන්තො.

“其夫相同者，是为 sapattinī 或 sapattī”，于此等派生词中，其一部分被显示为“pattinī, pattī”，为说明此，他说：“从夜叉(yakkha)等词加 ini 后缀”等。“vaya”字，根据《伽那波吒》(gaṇapāṭha)所记载的“saravayāyavāsacetā jalāsayākkhayalohapaṭamanesū”等词群，当其在“不朽”义中现前时，为示其与“心”等词同为 o 音结尾，故说“vayo”等。“以 ya 后缀结尾者”，是说通过此特殊规则而形成。

84. උද

84. 优陀

‘‘අඤ්ඤස්මි’’න්ති (4-121) ඉයප්පච්චයවිධායකං සුත්තං.

“于其他”（Aññasmiṃ）是指解释“iya”后缀用法的（4-121）这条经文。

88. තුම්හා

88. 你们

තුම්හෙ විය දිස්සන්තීති තුම්හාදී අම්හාදීච්චාදිං ‘‘සබ්බාදීනමා’’ති (3-86) ආ.

“如你们一般显现”（Tumhe viya dissanti）即“你们等、我们等”等，依照“一切等类名”（sabbādīnaṃ）之规则（3-86）。

90. විධා

90. 方式

ගබ්භෙනාති ඉමිනා කුච්ඡිගතෙන ගබ්භෙන සහ ද්විහදයත්තමස්සාති දස්සෙති, පුබ්බපදෙති දුසද්දෙ.

通过“Gabbhena”，显示其与腹中之胎儿同具双心状态。在前词“du”中。

92. දිගු

92. 数主复合词

ගුණා [Pg.188] පටලා ද්වෙ පාදා එසං ද්වෙ සතානි අස්ස, ද්වෙ සහස්සානි අස්ස, ද්වින්නං සතානං ද්වින්නං සහස්සානං වා සමාහාරොති විග්ගහො.

其有二股、二层、二足；其有二百，其有二千；二百或二千之集合，此为（语法）分析。

93. තීස්ව

93. 三十

ද්වත්තිපත්තාති පඨමන්තා‘පූර-පූරණෙ’ඉච්චස්මා කරණත්ථෙ ‘‘භාව කාරකෙස්ව ඝණ ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙ ස්‍යාදිසමාසොති දස්සෙතු මාහ- ‘ද්වත්තිපත්ත’ඉච්චාදි.

为示“dvattipatta”等词，而说：此乃由第一格“pūra-pūraṇe”，于工具义中，依“bhāva kārakesva ghaṇa ghakā”(5-44)规则，通过“a”后缀与“syādi”复合词而形成。

94. ආසං

94. 希望

ද්වෙ ච තිංසා ච, ද්වීහි වා අධිකා තිංසාති විග්ගහො.

二与三十，或三十加二，此为（语法）分析。

96. චත්තා

96. 四

සම්පත්තවිභාසායන්ති අයංයොගො (සම්පත්තවිභාසාති) දස්සෙති, සම්පත්තෙ විභාසා විකප්පොති අත්ථො, තයො ච චත්තාලීසා ච, තීහි වා අධිකා චත්තාලීසාච්චාදිනා විග්ගහො, තිස්සො චත්තාලීසා අස්ස තිචත්තාලීසං ගණො.

此结合显示“成就时的选项”（sampattavibhāsā），意为在成就时，选项即为变通。三与四十，或四十加三等，此为（语法）分析。其有四十三，此为四十三之数。

97. ද්විස්සා

97. 二

සම්පත්තවිභාසත්තාති ‘‘ආසඞ්ඛ්‍යායෙ’’ච්චාදිනා (3-94) ආකාරෙ සම්පත්තෙ විභාසත්තා.

因为是“成就时的选项”（sampattavibhāsā），即依“āsaṅkhyāye”等（3-94）规则，在获得“ā”形时，有选择的余地。

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

如是《目犍连五集疏》之《义光》中

තතියකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第三品释义终。

චතුත්ථකණ්ඩ

第四品

1. ණො වාපච්චෙ

1. 于后裔义中ṇo或

නනු [Pg.189] ච ‘ණො වාපච්චෙ’ති වචනතො කථං පකතිවිසයාවගමො සියා. යථාකථඤ්චි පකතිවිසයාවගමෙපි සාමඤ්ඤවචනතො පන ධම්මෙනාපච්චන්ත්‍යාදො යතො කුතොචි ධම්මෙනිච්චාදිතොපි සියා ණා දිපච්චයොත්‍යාසඞ්කියාහ ‘අපච්චවතා’ච්චාදි. අපච්චස්සාති අපච්චත්ථස්ස, අපච්චවතාති ‘‘ණො වාපච්චෙ’’ති වසිට්ඨාද්‍යත්ථස්සෙව පරිග්ගහණාය සාමඤ්ඤවචනතො යො අපච්චවා තතො, අත්ථතො පන අසම්භවා දබ්බාචකසද්දාව සාමත්ථියෙන ඡට්ඨියන්තා සබ්බලිඞ්ගවචනා ජායතෙති විඤ්ඤාතබ්බං. ධම්මස්මාපච්චංත්‍යාදීසු ණාදිප්පච්චයො (න ජායතෙ) ති සම්බන්ධො.

然而，既然说了“ṇo vāpacce”，又如何能理解其为关于原形的范围呢？即使以某种方式理解为关于原形的范围，但从一般的说法来看，在“以法为后裔”等情况中，从任何“以法”等词也可能出现“ṇā”等后缀，为消除此疑，而说“apaccavatā”（从有后裔者）等。“Apaccassa”即是“apaccatthassa”（后裔之义）。“apaccavatā”是为包含“ṇo vāpacce”中“vasiṭṭha”（婆私吒）等义，从一般说法而言，即“从有后裔者”。然从意义上而言，此不可能，应理解为：唯有表示实体的词，方能以其能力，作为第六格，产生所有性与数的（派生词）。在“dhammasmā apaccaṃ”（从法而有之后裔）等情况中，“ṇā”等后缀（不产生），此为关联。

ධම්මෙනාති ධම්මෙන කරණභූතෙන. ධම්මායාති ධම්මත්ථං, ධම්මස්මාති ධම්මහෙතුනා, තතො අසම්භවෙ කාරණමාහ ‘සාපෙක්ඛත්තා’ති. සාපෙක්ඛත්තමෙව සමත්ථෙති ‘අපච්චවාහි’ච්චාදිනා, ධම්මෙනාපච්චං කස්සාති පුච්ඡිත්වා දෙවදත්තස්සාති අපෙක්ඛියමානං වදති. දෙවදත්තස්සාති අපච්චවා දෙවදත්තාදි අපෙක්ඛීයතෙති සම්බන්ධො, හිසද්දො හෙතුම්හි. න හෙත්ථ ණාදිවුත්ති අඤ්ඤත්ථ සාපෙක්ඛත්තා කම්බලො වසිට්ඨස්සාපච්චං දෙවදත්තස්සාති එත්ථ පන වසිට්ඨො-පච්චවාති තතො ඡට්ඨියන්තා හොතිච්චාසඞ්කියාහ- ‘න චෙ’ච්චාදි. න ච හොතීති සම්බන්ධො.

“Dhammena”即是以法为工具。“Dhammāya”即是为了法；“Dhammasmā”即是以法为因。因此不可能，其原因说为“有期待性”（sāpekkhattā）。“有期待性”本身即能成立，如“apaccavā hi”等所说。问：“以法而有之后裔是谁的？”回答：“是提婆达多的”，此乃所期待者。“提婆达多的”，即是说，有后裔者提婆达多等被期待，此为关联。“hi”字在此表示原因。此处无“ṇā”等词尾变化，因在别处有期待性。例如：“婆私吒（Vasiṭṭha）的毛毯，是提婆达多（Devadatta）的后裔”，在此处，婆私吒是有后裔者，因此可能认为需用第六格，对此疑虑，而说“na ca”（不然）等。“不然”即是关联。

කාරණමාහ- ‘අසම්බන්ධා’ති. න හෙත්ථ සම්බන්ධො වසිට්ඨස්ස කම්බලාපෙක්ඛත්තෙන අපච්චස්ස ච දෙවදත්තාපෙක්ඛත්තෙනාත්ථන්තරාපෙක්ඛාය වසිට්ඨස්සාපච්චෙන සම්බන්ධාභාවායෙව වසිට්ඨස්ස අපච්චං වාසිට්ඨොති ණාදිවුත්තියා භාවෙ සාමත්ථියං නත්ථි, සමත්ථඤ්හි වසිට්ඨං රාජපුරිසාදි සමාසවුත්තියමෙකත්ථත්තමිව වාසිට්ඨාදිණාදිවුත්තියං ණාදිප්පච්චයමුපජනයති, නාසමත්ථං, තතො සබ්බමෙවෙතම්මනසි නිධාය වුත්තං- ‘අසම්බන්ධා’ති.

说明原因，说“无关联”（asambandhā）。此处无关联，因婆私吒（Vasiṭṭha）期待毛毯，而后裔期待提婆达多（Devadatta），此乃期待不同事物。又因婆私吒与（此）后裔之间无关联，故对“婆私吒的后裔”（vāsiṭṭha）一词，在“ṇā”等词尾变化上，无此能力。有能力者（samattham），如“rājapurisa”（王之侍从）等复合词用法中，能产生单一意义，同样地，在“vāsiṭṭha”等“ṇā”等词尾变化中，也能产生“ṇā”等后缀。无能力者则不能。因此，将这一切置于心中，而说“无关联”。

යදි [Pg.190] පනෙත්ථ ණාදිප්පච්චයො සබ්බථා සම්බන්ධමපෙක්ඛතෙ, තදා විසෙසතො යස්සාපච්චෙන සම්බන්ධො තතොව ජනකතො සො සියාති දස්සෙතුමාහ- ‘යජ්ජෙව’මිච්චාදි.

若此处“ṇā”等后缀在所有情况下皆需关联，则为特别显示此关联是与谁的后裔相关，且（后缀）是从其能生者而来，故说“yajjevam”等。

යො ජනකොති යොයො යස්ස යස්ස අපච්චස්ස ජනකො. තතොයෙවාති තස්මාතස්මා ජනකතොයෙව. සියාති තස්මිං තස්මිං අපච්චත්ථෙ ණාදිප්පච්චයො සියා. තත්ථ හෙතුමාහ- ‘තස්සෙවාපච්චෙන යොගා’ති. යොගාති අපච්චසම්බන්ධතො, න මූලප්පකතිතොති පරමප්පකතිතො න හොතීති වුත්තං හොති. හෙතුමාහ- ‘අයොගා,ති, වචනාභාවම්පෙත්ථ දස්සෙතුං චෙ’ත්‍යාදි වුත්තං.

“能生者”指凡能生任何后裔者。“即从彼”意为即从那个能生者而生。“应有”即是在各种后裔义中，应有“ṇā”等后缀。在此说明理由——“因为与彼后裔有关联”（tassevāpaccena yogā）。“关联”指与后裔的联系，而非与根本原形的关系，即非与最根本原形的关系，此乃所说。给出理由“因为没有联系”（ayogā），为示此处亦无言说，故说“ce”等。

වචනන්ති සුත්තං, සම්බන්ධාභාවා (තාදිසවචනාභාවා) ච මූලප්පකතිතො ණාදිප්පච්චයස්සාභාවං දස්සෙත්වා ඉදානි මූලප්පකතිතොවාස්සාභිමතභාවං දස්සෙතුං ‘මූලප්පකතිතො’ච්චාදි වුත්තං.

“Vacanaṃ”即是经。又因无关联（即无此类言说），故显示“ṇā”等后缀并非从根本原形而来；现在为了显示其所欲之义是从根本原形而来，故说“从根本原形”等语。

කථම්පනිදං විඤ්ඤායතිච්චාදිනා ජනකස්සෙවාබ්‍යාහිතස්සාපච්චෙන මුඛ්‍ය සම්බන්ධමානීය ඉදමයුත්තන්ත්‍යාදිනා බ්‍යවහිතජනිතස්සාප්‍යපච්චයස්ස පරමප්පකතියාභිසම්බන්ධසබ්භාවං වත්වා තං සාධයිතුමාරභතෙ ‘කථ’මිච්චාදි, එවං හිච්චාදි කථංපනිදමිච්චාදිනා යථාවුත්තස්ස සමත්ථ නවාක්‍යං, හියස්මා තං දිස්වා තථා පුච්ඡිතො දෙවදත්තස්සවාතිආදිනා උප්පාදෙතාරමෙව නිද්දිසති, නාත්තානං පිතාමහො, තස්මා උප්පාදෙතායෙවාපච්චෙන සම්බජ්ඣති න පිතාමහොති යොජෙත්වා අධිප්පායො වෙදිතබ්බො. ඉදං යථාවුත්තමුප්පාදෙතුනිද්දිසනං, තෙන අපච්චෙන සද්ධිං උප්පාදෙතුයෙව ජනකස්සෙව යොගො සම්බන්ධො පටිපාදෙතුං න සක්කාති සම්බන්ධො.

通过“kathaṃ panidaṃ viññāyati”（此如何得知）等，首先引出能生者与其直接后裔的主要关联，然后通过“idaṃ ayuttaṃ”（此不应理）等，说明即使是间接产生的后裔，也存在与最根本原形的关联，并开始论证此点，说“kathaṃ”（如何）等。同样，“evaṃ hi”（诚然如此）等，是通过“kathaṃ panidaṃ”等，对如前所述的完整九句的说明。因为，看到那（后裔）而被如此提问时，（回答）“devadattassa vā”（或提婆达多的）等，是指明生产者，而非（生产者）自己（作为）祖父。因此，应理解其意为：只有生产者才与后裔相关，而非祖父。此即如前所述对生产者的指明。与彼后裔，唯有生产者、能生者之关联方能成立，此为关联。

තන්තිතං පුච්ඡානිමිත්තං, තෙනාති අපච්චෙන. අපතනන්ති නරකෙ අපතනං භවති, සොති යොසො යස්සාත්‍යනියමනිද්දිට්ඨො සො ඤාතුං න ඉච්ඡිතොති සම්බන්ධො. ඉමිනා ඉදං දීපෙති- ‘‘නපතත්‍යනෙන නරකෙත්‍යපච්චන්ති වුච්චති අපච්චෙනානෙන යස්සකස්සචි අවිසෙසෙනාපතනම්භවති නරකෙ සොසො තාය පුච්ඡාය ඤාතුං න ඉච්ඡිතො’’ති. සො වාති [Pg.191] කස්සායං පුත්තොති පුච්ඡායානුරොධනෙ සො උප්පාදෙතායෙව ඤාතුමිච්ඡිතොති සම්බන්ධො. තුසද්දො චෙත්ථාපච්චෙන නරකාපාතසබ්බ ජනජානනිච්ඡාවිසෙසජොතකො, යදි සියාති සම්බන්ධො, අත්තානම්පි නිද්දිසෙය්‍ය න කෙවලමුප්පාදෙතාරං, අත්ථිච්චාදි පිතාමහස්ස අත්තනොපි නිද්දෙසෙ කාරණවචනං, තං අපච්චං නිමිත්තං කාරණං, යස්ස තං තංනිමිත්තං තස්මා එවං දිට්ඨිකො හිච්චාදිනා යථාවුත්තං සමත්ථෙති.

“Tantitaṃ”是提问的因缘，“tena”即是通过后裔。“Apatana”即是在地狱中不堕落。“so”即是那个被不确定地指为“yassa”（谁的）的人，他不想被知晓，这是关联。通过这个，它阐明：“‘因为他，人们不堕入地狱，故称为“后裔”（apacca）’。通过此后裔，对任何人来说，都无差别地不堕入地狱，而他不想通过那个提问被知晓。”或者，“so”是说，在顺应“这是谁的儿子？”的提问时，生下他的那个人才希望被知晓，这是关联。此处的“tu”一词，是用来彰显“因后裔而不堕地狱”一事为众人所知之愿望的差别。如果这样，这是关联，（提问）也会指明自己，而不仅仅是指明生下他的人。“atthi”等是为指明祖父等自身而说的原因。那个后裔是相（nimittaṃ）、是因，对谁来说那是相，因此持此见者通过“hi”等来证实如前所述。

බ්‍යවහිතජනිතෙනාපීති බ්‍යවහිතෙන කත්තුනා ජනිතෙනාපි, කරණෙ චායං තතියා, හෙතුම්හි වා. කස්මා එවං දිට්ඨිකොති ආහ ‘යං නිමිත්තං හි’ච්චාදි. හිසද්දො යස්මාදත්ථෙ. යස්සාති පුබ්බජස්ස, තෙන අපච්චෙන අපතනං තදපතනං තතො, ඉදං වුත්තං හොති ‘‘තෙන බ්‍යවහිතජනිතෙනාපි පුමුනා පුබ්බජොපි නරකං න පතති සො පුබ්බජස්සාප්‍ය පච්චං භවති යථාවුත්තෙන නිබ්බචනෙනා’’ති. තස්මාච්චස්ස පුබ්බෙ වුත්තයස්මාත්‍යනෙනාභිසම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. උපපත්‍යන්තරමාහ-‘උපචාරතොවෙ’ච්චාදි. පුබ්බ පුබ්බභාවෙ සතීති පුබ්බස්ස පුබ්බස්ස විජ්ජමානත්තෙ සති. බ්‍යවහිතෙන ජනිතෙ අපච්චෙපි නිමිත්තං අපායාපතකාරණභාවො අත්ථියෙ වාති සම්බන්ධො. කෙසන්ති ආහ-‘පුබ්බෙසන්ති පුබ්බජානන්ති අත්ථො, කෙ නාති ආහ- ‘පාරම්පරියෙනා’ති. අභෙදොපචාරෙනාති පුබ්බපුබ්බභාවෙ සතිච්චාදිනා වුත්තනයෙන ජනකස්ස විය පාරම්පරියෙනපුබ්බෙසම්පිනිමිත්තතා වතො ජනකසදිසත්තා ජනකාව නාම තෙ සියුන්ති එවමභෙදෙන උපචරණතො චින්තනතොති අත්ථො. උභයථාති ඤායෙන උපචාරෙනචාති උභයෙන පකාරෙන, එවමුභයථාපි මූලප්පකතියා පච්චෙනාභිසම්බන්ධා කථමනන්තර ජනිතෙනාපච්චෙනාදිපුරිසසම්බන්ධොයෙන තතො ණාදිප්පච්චයො සියාති නාසඞ්ක්නීයං.

“Byavahitajanitenāpi”（即使由间接所生者）即是由间接的作者所生者。此处的第三格是工具格，或为因缘格。为何持此见？答曰：“yaṃ nimittaṃ hi”（因为那相）等。“hi”一词是“yasmā”（因为）的意思。“yassa”（谁的）即是祖先的。因为那个后裔而不堕落，那不堕落是源于他。此即是说：“即使由那间接所生之人，其祖先亦不堕地狱，他依前述之理也成为祖先的后裔。”因此，当知此与前文所说的“yasmā”有关联。又说另一种理据：“upacāratove”（或由假借）等。“Pubba pubbabhāve sati”（当有前前之时）即是当每一前者存在时。即使在由间接者所生的后裔中，作为不堕恶趣之因的相也确实存在，这是关联。“kesaṃ”是什么？答：是“pubbesaṃ”，意思是“祖先的”。“kena”是什么？答：是“pārampariyena”（依次第）。“Abhedopacārena”（由无差别假借）的意思是：如前所说“当有前前之时”等理，由于依次第的祖先也具有（后裔的）相，如同生父，且与生父相似，故他们可被称为生父，如此无差别地假借而思量。“Ubayathā”（以两种方式）即是通过道理与通过假借这两种方式。如此，既然两种方式都与根本源头通过后裔而有关联，那么，后生的后裔如何与始祖相关联，并由此而产生“ṇa”等后缀，这一点不应怀疑。

තතො චාති මූලප්පකතිතො ච, අපච්චසාමඤ්ඤවචනිච්ඡායන්ති ඉත්ථි පුන්නපුංසකත්තවිසෙසොපග්ගාහි අපච්චසාමඤ්ඤස්ස වචනිච්ඡායං.

“Tato ca”即是从根本源头。“apaccasāmaññavacanicchāyaṃ”（在欲说后裔的普遍义时）即是在欲说那包含女性、男性、中性等具体分别的后裔普遍义时。

එවම්මූලකතිතො- පච්චසාමඤ්ඤෙන ණාදිප්පච්චයං වවත්ථපෙත්වා ඉදානි අපච්චාදිතොපි හොතෙව ණාදි සාමඤ්ඤවිධානා. සො ච බහුලාධිකාරතො [Pg.192] ගුරුජනායත්තත්තා තන්නියොගාචරණෙන පසත්ථෙ යෙවාපච්චෙ බ්‍යවහිතජනිතෙපි ඉත්ථිවජ්ජිතෙ සියාති දස්සෙතුමාහ ‘නත්තාදීහි’ච්චාදි. සතියෙව ගුරුජනෙ සප්පධානභාවෙන කුච්ඡිතෙ-පච්චෙතු නත්තාදීවුත්තීහි වසිට්ඨාදීහි ණාදිප්පච්චයො හොති වාසිට්ඨොතිආදි, ඉත්ථියඤ්ච න හොති වාසිට්ඨීතිආදි.

如此，从根本源头，以“后裔”的普遍义确立了“ṇa”等后缀之后，现在，从“后裔”等词也同样适用“ṇa”等后缀的普遍规则。并且，为了表明此后缀因“bahula”（多半）的权限，因其取决于尊长，因遵循其指令，而可用于值得称赞的、即使是间接所生且非女性的后裔，故说“nattādīhi”（由孙子等）等等。当尊长在场时，对于作为主要人物却应受呵责的后裔则不然；（对于值得称赞者），通过“孙子”等词义，从“婆私吒”（Vasiṭṭha）等词可以加上“ṇa”等后缀，成为“vāsiṭṭha”等形式，但在女性中则不成为“vāsiṭṭhī”等。

අත්ථතොති සාමත්ථියතො. අපච්චෙ විධීයමානො පච්චයො අපච්චවතා ජායමානො තස්සාපච්චන්ති අත්ථෙ ජායති. සොචාය මත්ථවිසෙසො ඡ(ට්ඨියන්ත) තාභාවෙ කථං සියාති ඉදමෙත්ථ සාමත්ථියං. අනන්තරෙ වාපච්චෙ පුත්තෙ-භිධෙය්‍ය නත්තාදො වාපච්චෙ-භිධෙය්‍යාති සසම්බන්ධො. කුතොචි අපච්චවතා නත්තාදො එව. ඉදඤ්ච සබ්බම්බහුලවචනෙව සම්පජ්ජතීති ආහ- ‘බහුලාධිකාරා’ති. අපච්චෙති එකවචනෙන නිද්දෙසෙ පුමුනා නපුංසකෙන කරියති, තෙනෙ කස්මිං යෙවාපච්චෙ සියා, න බහූසු වසිට්ඨස්සාපච්චානි වාසිට්ඨානි, න චිත්ථි වාසිට්ඨානි, න චිත්ථියං වාසිට්ඨීත්‍යාසඞ්කියාහ-‘ඉදඤ්චෙ’ච්චාදි. ඉදඤ්ච අපච්චවචනඤ්ච. ඉමිනා චෙත්ථ තථා නිස්සයකරණං දස්සෙති. තස්ස වචනිච්ඡාභාවතොති තස්ස ලිඞ්ගවචනස්ස සුත්තෙ වත්තුමිච්ඡායාභාවතොති අත්ථො.

“Atthato”（从义理上）即是从能力上。为“后裔”所规定的后缀，是从有后裔者而生，在“是他的后裔”的意义上产生。而此意义的差别，在没有第六格（属格）词的情况下如何可能？这即是此处所说的能力。或者，在应被指称的直接后裔（即儿子）中，或在应被指称的孙子等后裔中，皆有其关联。从有后裔的某人那里，（此后缀）仅用于孙子等。而这一切都只通过“多半”（bahula）的规则才能实现，因此他说：“因为多半的权限。”当“后裔”以单数被指明时，它由阳性或中性构成，因此（后缀）只用于某个后裔，而不能用于多数吗？例如，“婆私吒（Vasiṭṭha）的后裔们”是“vāsiṭṭhāni”，而不是女性的“vāsiṭṭhāni”，也不是用于女性的“vāsiṭṭhī”吗？为消除此疑，他说：“idañca”（而此）等。“idañca”即是“apaccavacanañca”（以及后裔之词）。通过这个，他在此处显示了这样的依存关系。“Tassa vacanicchābhāvato”（因其无欲说）的意思是：因为在经中没有意图说明其性与数。

කිං පන කාරණං සුත්තෙ ලිඞ්ගවචනාවචනිච්ඡායං තස්සාප්පධානත්තා යෙනකෙනචි ලිඞ්ගාදිනා නිද්දෙසො-වස්සං කත්තබ්බොති නානන්තරියකත්තා තස්සෙහොපාදානං, යථාධඤ්ඤත්ථිනොපලාලාදිනොප්‍යප්පධානස්සොපාදානන්ති. තතොයෙවාහ-‘උපලක්ඛීයස්සෙත්ථ පධානත්තා’ච්චාදි. ඉත්ථිපුමත්තයුත්තජඤ්ඤවිසෙසො උපලක්ඛීයො, අපච්චෙතීදමුපලක්ඛණං, සයන්ති යථාවුත්තමුපලක්ඛණං සයං. කාරියප්පටිපත්තියාති පුමෙ නපුංසකෙපච්චෙ-භිධෙය්‍යෙ විධි හොතිච්චෙවං කාරියප්පටිපත්තියා වත්තුං න ඉට්ඨං.

然则，经中无意言说性与数，是何原因？因其不重要，而又必须以某种性等来指明，但因其非必然，故在此提及，正如求谷者亦会取走不重要的草料等。因此他说：“upalakkhīyassettha padhānattā”（因在此所标识者为主要）等。与女性、男性相关的特定所知是所标识者，“apacce”（在后裔中）是能标识者。“sayaṃ”（自身）即是如前所述的能标识者自身。“Kāriyappaṭipattiyā”（在实际应用中）是说，不宜为了实际应用而说“当指称阳性或中性后裔时，此规则成立”。

වචනන්තරෙපි අඤ්ඤස්මිං වචනෙ. ආණීති ණිප්පච්චයසුත්තං වදති. අගොත්තාදිතොති යොගොත්තස්සාදිභූතො න හොති, තතො, තෙනෙව ‘‘ආණී’’ති සුත්තෙ (4-5) වක්ඛති-‘අකාරන්තමත්තතොවායංණින ගොත්තාදිභූතතො’ති. වාක්‍යසමාසාපීති යථාසඞ්ඛ්‍යෙනාහ. තස්මිං අත්ථෙති තස්මිං වාක්‍යොපදස්සිතෙ අත්ථෙ, තන්ති වාක්‍යං. සමාසවුත්තිඤ්ච නිවත්තෙය්‍යුන්ති සම්බන්ධො.

“Vacanantarepi”即是在其他说法中。“Āṇī”是指关于“ṇi”后缀的经。“Agottādito”即是从非为姓氏之始者。因此，在“āṇī”经（4-5）中将会说：“此‘ṇi’仅从‘a’结尾者而来，非从为姓氏之始者而来。”“Vākyasamāsāpi”（句与复合词亦然）是依序而说。“Tasmiṃ atthe”（于其义中）即是在那句所示之义中。“taṃ”即是句子。“Samāsavuttiñca nivatteyyuṃ”（亦应停止复合词的用法）是其关联。

සතිපනාති [Pg.193] වාකාරෙ සති තු අනිච්චත්තා ණප්පච්චයස්ස. සොපීති සමාසොපි, සමාසොතිආදිනා පක්ඛන්තරමාහ. තෙන වාක්‍යසිජ්ඣනෙන. පක්ඛෙ වාක්‍යසමාසාපි සියුන්ති පක්ඛෙ සමාසවුත්තියා එව බාධිතත්තා පක්ඛන්තරෙ ණාදිවුත්ති න බාධීයතීති වාක්‍යවුත්තියොපි සියුන්ති අත්ථො.

“Sati pana”是说，当有“vā”（或）字时，但由于“ṇa”后缀的非必然性。“Sopi”即是复合词亦然。通过“samāso”（复合词）等，他提出了另一种可能。通过那句子的成立。在一种情况下，句子和复合词都可以存在。其意思是：因为在一种情况下，仅复合词的用法被妨碍，而在另一种情况下，“ṇa”等的用法不被妨碍，因此句子的用法也可以存在。

2. වච්ඡා

2. 跋蹉

වච්ඡකච්චාදිනා කච්චාදිගණං දස්සෙත්වා තස්ස විභාගෙන නිප්ඵත්තිං දස්සෙතුං ‘වච්ඡාදීහී’තිආදිමාහ. ‘‘කණ්හො බ්‍රාහ්මණෙ’’ති ගණසුත්තං. තත්ථ කණ්හසද්දො බ්‍රාහ්මණෙ වත්තමානො ණානණාය නප්පච්චයෙ උප්පාදයතීති අත්ථො. එවමාදීහිච්චාදිනා ආකතිගණත්තමස්ස දස්සෙති. ‘‘කතාණියොවෙ’’ති ගණසුත්තං, දිච්චාදීසූති යතොණ්‍යො දිස්සති ‘‘ණ්‍ය දිච්චාදීහී’’ති (4-4), තෙ දිච්චාදයො, තෙසු පාඨාති තංසුත්තප්පදෙසෙ ‘‘කතා ණියොවෙ’’ති පාඨාභාවෙපි දිච්චා දීනමාකතිගණත්තා පඨිතමෙව නාම තන්ති වුත්තං.

以跋蹉迦旃延(Vacchakaccā)等词为例，说明了迦旃延(kaccādi)等词组后，为了说明其构成，而说了“vacchādīhi”(由跋蹉等)等。“Kaṇho brāhmaṇe”(黑于婆罗门)是词组规则(gaṇasutta)。其义为：在此，“kaṇha”(黑)一词用于婆罗门时，会产生ṇa和āṇa等后缀。通过“evamādi”(如此等等)说明了此为开放性词组(ākatigaṇa)。“Katāṇiyove”是词组规则。在“diccādi”(दिति之子等)中，因为根据“ṇya diccādīhi”(由दितي之子等加ṇya后缀)可见到ṇya后缀，所以它们是“diccādi”(दिति之子等)。即使在该经文处没有读到“katā ṇiyove”，但由于“diccādi”(दितي之子等)是开放性词组，因此据说其名已然被读到。

ණ්‍යෙති ණ්‍යප්පච්චයෙ කතෙ. ගොත්තාදිසද්දාති ගොත්තෙ වංසෙ ආදිභූතා සද්දා. වංසොති අන්වයො. සොයෙව ගාවං සජාති සාධාරණං විජාතිවිනිවත්තනං සකටාදිවචනං තායතීති ගොත්තන්ති වුත්තං, තෙනාහ-‘ගොත්තං වංසො’ති. තස්සාති ගොත්තස්ස, තස්සාදයො ගොත්තාදයොති සෙසො. කෙතෙ ගොත්තාදයොච්චාහ- ‘සඤ්ඤාකාරිනො’ච්චාදි. වච්ඡාදයො නත්තාදිනො අපච්චස්ස අපච්චං තදපච්චාදි චාති දස්සෙතුමාහ-‘නත්තාදිනො’ච්චාදි.

“Ṇye”(于ṇya后缀)是指当添加ṇya后缀时。“Gottādisaddā”(姓氏等词)是指在姓氏(gotta)、世系(vaṃsa)中为首的词。“Vaṃso”(世系)即是“anvayo”(相续)。之所以称为“gotta”(姓氏)，是因为它能保护(tāyati)牛(gāvaṃ)、同类(sajāti)、共同(sādhāraṇaṃ)、区别于异类(vijātivinivattanaṃ)以及车(sakaṭa)等词，因此说“gottaṃ vaṃso”(姓氏即世系)。“Tassa”(彼之)是指“gottassa”(姓氏之)，“tassādayo”(彼等等)即是“gottādayo”(姓氏等)，其余部分可知。哪些是“姓氏等”(gottādayo)呢？[答曰]：“saññākārino”(有名称者)等。为了说明“vacchādi”(跋蹉等)是指“nattādino”(从孙子等开始的后代)、“apaccassa apaccaṃ”(后代的后代)以及“tadapaccādi”(其后代等)，而说了“nattādino”(从孙子等开始的后代)等。

3. කත්ති

3. 迦提

ඝපසඤ්ඤන්තාවෙත්ථ භීය්‍යො කත්තිකාදයොති ගය්හන්ති. යදි පනෙත්ථ අඤ්ඤෙපි ගය්හන්ති, අත්ථි පණ්හිආදයො කෙචියෙව කත්තිකාදීසු අන්තොගධා හොන්තීති වත්තුමාහ- ‘එත්ථා’තිආදි. විනතා සුපණ්ණමාතා, තෙහීති විධවාදීහි. විධවාදිගණං දස්සෙති ‘බන්ධක’ච්චාදි. විගතො ධවො පති අස්සාති විධවා, බන්ධකී අභිසාරිණී.

在此，“kattikādi”(迦提迦等)主要被视为以名为“gha-pa”的词缀结尾的词。如果此处也包含其他词，为了说明某些如“paṇhiādi”(足跟等)的词确实包含在“kattikādi”(迦提迦等)中，而说了“ettha”(于此)等。Vinatā(毗那陀)是Supaṇṇa(金翅鸟)的母亲。“Tehi”(由彼等)是指“vidhavādīhi”(由寡妇等)。以“bandhaka”(束缚)等词来说明“vidhavādi”(寡妇等)词组。“Vigato dhavo pati assā”(其夫已逝)即是“vidhavā”(寡妇)。“Bandhakī”(束缚女)是“abhisāriṇī”(淫妇)。

4. ණ්‍යදි

4. ṇya等

යස්ස [Pg.194] ච චවග්ගොති සම්බන්ධො, කෙවලං ගග්ග්‍යොති එත්තකමෙවා දස්සෙත්වා පරසත්ථාගතගග්ගාදිගණෙකදෙසභූතකුණ්ඩනීසද්දතොපි කොණ්ඩඤ්ඤොති මුදාහරන්තො සො ගග්ගාදිගණොප්‍යත්‍රාභ්‍යුපගතොති විඤ්ඤාපෙති. තස්මා තස්මිං ගග්ගාදිකෙපි පරසත්ථපඨිතෙ යොයො පයොගො ආගමෙ දිස්සති වච්ඡො අග්ගිවෙස්සොච්චාදි. සොපීහ වෙදිතබ්බොති දස්සෙතුමාහ-‘ගග්ගාදි’ච්චාදි. ගග්ගාදීති ගග්ගාදි අයං. ගොත්තස්ස ගග්ගවංසස්ස ආදිභූතෙන ගග්ගෙන උපලක්ඛිතො ගණො ගොත්තාදිගණො, තෙන ගග්ගො නාම කොචි, තස්සත්වපච්චං ගග්ගීති භවති. පපුත්තාදොවාති අවධාරණං ගග්ගස්සාපච්චං ගග්ගිච්චෙව යථාසියාති.

此关联到“yassa ca cavaggo”(于y之后有ca组)。不仅只列出“gaggo”(迦伽)，还从其他论典所载的“gaggādi”(迦伽等)词组中的“kuṇḍanī”(军荼利)一词举出“koṇḍañño”(憍陈如)为例，以此表明“gaggādi”(迦伽等)词组在此也被接受。因此，为了表明在其他论典所记载的那个“gaggādi”(迦伽等)词组中，凡是圣典中所见的用法，如“vaccho”(跋蹉)、“aggivesso”(阿耆毗沙)等，于此也应当了知，而说了“gaggādi”(迦伽等)。“Gaggādi”(迦伽等)即是此“gaggādi”(迦伽等)词组。此词组是以Gagga(迦伽)——Gagga世系(gaggavaṃsassa)的始祖——为标志的姓氏词组(gottādigaṇa)。因此，有名为Gagga(迦伽)者，其后代则为“Gaggī”(迦祇)。“Paputtādo”(从曾孙开始)是为限定，以使Gagga(迦伽)的后代就是“Gaggī”(迦祇)。

5. ආණි

5. 闩

පකතස්සාති ‘‘මාගධං සද්දලක්ඛණ’’න්ති වා ‘‘නාමස්මා’’ති වා පකතස්ස. ආති නාමවිසෙසනෙසති ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති තදන්ත විධිනා අකාරන්තො ගය්හතීති ආහ-‘විසෙසනෙන චා’තිආදි. අනන්තරමපච්චන්ති සම්බන්ධො.

“Pakatassa”（已述的）是指“māgadhaṃ saddalakkhaṇaṃ”（摩揭陀语语法）或“nāmasmā”（从名词）等已述者。“ā”作为名词的修饰语，根据“vidhibbisesanantassā”（以修饰语为结尾者）这条规则，可以理解为以“a”结尾的词被接受，因此经文中说“visesanena ca”（以及修饰语）等。“Anantaramapaccam iti”（紧随其后的派生词）是其关联。

6. රාජ

6. 王

පච්චයන්තෙනාති රාජඤ්ඤොති පච්චයන්තෙන. රාජඤ්ඤොතීමස්සත්ථො ඛත්තියජාතීති, රාජඤ්ඤජාතීති අත්ථො. රඤ්ඤො අපච්චං රාජාපච්චං.

“Paccayantena”（以带后缀词）是指以“rājañña”（王族）这个带后缀的词而言。“Rājañña”的含义是“khattiyajāti”（刹帝利种姓），即“rājaññajāti”（王族种姓）的意思。“Rañño apaccaṃ”（国王的后代）即是“rājāpaccaṃ”（王族后代）。

8. මනු

8. 摩奴

සමුදායෙනාති පච්චයන්තසමුදායෙන, ජාතියන්ති මනුස්සජාතියං. ජාතිසද්දාඑතෙති ඉදං මනුස්සො මානුසොති එත්ථ අපච්චත්ථාභාවෙ හෙතුවචනං. අපච්චත්ථො එත්ථ නත්ථෙවාති ච ඉදං විසුං මනුස්සමානුස සඞ්ඛාතස්ස පච්චත්ථස්සාභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. ණොවාති මනුනො අපච්චන්ති අත්ථෙ‘‘ණො වාපච්චෙ’’ති (4-1) ණප්පච්චයොව. න ජාතීති බ්‍යතිරෙකමාහ.

“Samudāyena”（由集合）是指由带后缀词的集合，“jātiyam”（在种姓中）是指在人类种姓中。“Jātisaddā ete”（这些是表示种姓的词）是说，“manusso”（人）和“mānuso”（人类）在此处没有“后代”的含义，这是原因的说明。“Apaccattho ettha nattheva”（此处没有后代之义）是为了单独显示名为“manussa”和“mānusa”的词没有“后代”的含义而说的。“Ṇo vā”（或者ṇo后缀）是指在“manuno apaccaṃ”（摩奴的后代）这个意义上，根据“ṇo vāpacce”（4-1）规则，只用ṇ后缀。“Na jāti”（非种姓义）是说明其排除的情况。

9. ජන

9. 人

රාජසම්බන්ධෙති [Pg.195] රඤ්ඤෙති වුත්තරාජසම්බන්ධෙ. පඤ්චාලානං ඛත්තියානං අපච්චං, පඤ්චාලානං ජනපදානං රාජාති වා එවමෙත්ථ වි(භාගො) වෙදිතබ්බො ඔක්කාකානං අපච්චං රාජා වා ඔක්කාකො.

“Rājasambandhe”（与王有关）是指与所说的“raññe”（王）相关。般遮罗(Pañcāla)刹帝利族的后裔，或般遮罗地方的国王，应如是理解此中分别。奥嘎咖(Okkāka)的后裔，或奥嘎咖王。

11. ණරා

11. Ṇarā

සාමඤ්ඤෙන රත්තසද්දස්සාත්ථමාහ- ‘කුඞ්කුමාදිනා’ති. අඤ්ඤථා ‘රාගො කුසුම්භාදී’ති වුත්තත්තා කුසුම්භාදිනාති (වුත්තං) සියා, රඤ්ජි අය මත්ථි අභිසඞ්ගෙ‘භොජනෙ රත්තො’ති. අත්ථි වණ්ණවිසෙසෙ ‘රත්තොගො’ති, ලොහිතොත්‍යත්ථො, අත්ථි සුක්කසජ වණ්ණන්තරාපාදනෙ‘රත්තො පටො’ති. ඉහ තු තතියෙ-ත්ථෙ වත්තමානො ගය්හතීති වුත්තං- ‘වණ්ණන්තරමාපාදිත’න්ති. රාගාති.

为显示“ratta”（已染）一词的一般含义，说“kuṅkumādinā”（用郁金等）。否则，既然说了“rāgo kusumbhādī”（染料是红花等），就应该说“kusumbhādinā”（用红花等）。（词根）“rañj”有“执着”义，如“bhojane ratto”（贪着饮食）；有“特定颜色”义，如“ratto go”（红牛），意思是“lohita”（红色）；也有“使原来的白色变为其他颜色”义，如“ratto paṭo”（染色的布）。此处则取第三种含义，即“vaṇṇantaramāpādita”（使变成其他颜色）。从“rāga”（染料）[派生]：

අත්ථග්ගහණන්ති අත්ථප්පධානත්තා නිද්දෙසස්ස වුත්තං. තඤ්චාචරියාන මුපදෙසතො අවිච්ඡින්නා (චරිය) පාරම්පරියාවගම්‍යතෙ, රාගාති කසාව සඞ්ඛාතඅත්ථනිද්දෙසො. තෙනාති පටස්ස රත්තභාවෙ රාගස්ස කරණනිද්දෙසො, රත්තන්ති පච්චයත්ථනිද්දෙසො, පච්චයො චායං කසා වත්ථතො භවත්‍යසම්භවා, තෙන සුත්තෙ රාගාති වුත්තෙපි තබ්බාචකා කසාවසද්දාති විඤ්ඤායති, රාගාති පන තෙනාති රාගස්සෙව නිද්දිට්ඨෙපි තබ්භාවෙනා ත්ථො නිද්දිට්ඨො, තබ්බාචකා ච හොන්තො‘තෙන රත්ත’න්ති අත්ථෙ හොතීති කසාවෙන රත්තන්ති විඤ්ඤායතීති රාගවාචිනො තතියන්තත්තං සම්පජ්ජති, තෙන ‘ණ රාගා තෙන රත්ත’න්ති වුත්තෙපි ලබ්භමානත්ථවසෙන වුත්තං- ‘රාගවාචිතතියන්තතො’ති. සුත්තෙ පන රාගෙන රත්තන්තෙතස්මිං අත්ථෙ රාගා රාගවාචීසද්දා තතියන්තා ණප්පච්චයො හොතීති අත්ථො. අභිධානතොති උපචාරවසෙන කථනතො. විනාපි තෙනාති තංපච්චයං විනාපි.

“Atthaggahaṇaṃ”（取义）是因为解释(niddesa)侧重意义而说的。这些意义是由诸位老师的教导，通过不间断的传承来理解的。从“rāga”（染料）[派生]，是对名为“kasāva”（染物）的意义的解释。“Tena”（由彼）是指在布被染的状态中，对“rāga”（染料）作为工具的解释；“ratta”（已染）是指对结果的解释。这个结果从“kasāva”（染物）的本质来说是不可能产生的，因此在规则中即使说了“rāga”，也应该理解为是指称“kasāva”（染物）的词。然而，即使只指出了“rāga”（染料），但通过其状态，意义也得到了解释，并且，指称其状态的词在“tena ratta”（由彼所染）这个意义上存在，因此可以理解为“被kasāva所染”，这样，指称“rāga”的词就成了第三格形式。因此，即使说了“ṇa rāgā tena ratta”（从rāga派生ṇa，义为‘由彼所染’），也是按照可以理解的意思而说的，即“从指称rāga的第三格词”。然而，在规则中“rāgena ratta”（被染料所染）这个意义上，从“rāga”以及指称“rāga”的词的第三格形式会产生ṇ后缀，这就是它的意思。“Abhidhānato”（从称谓）是因为用转喻的方式来说明。“Vināpi tena”（即使没有它）是指即使没有那个后缀。

12. නක්ඛ

12. 星宿

තතියන්තතො විජ්ඣත්ථං තෙනාති අනුවත්තතෙති සම්බන්ධො. සුත්තෙ අයමත්ථො ‘‘ඉන්දුයුත්තෙන නක්ඛත්තෙන ලක්ඛිතො චෙ කාලො, තදා තෙන [Pg.196] ලක්ඛිතෙ කාලෙත්‍යස්මිං අත්ථෙ තතියන්තතො නක්ඛත්තා ණො හොතී’’ති. සුත්තවිවරණෙ තු තඤ්චෙත්‍යාදිකමධිප්පායවසෙන වුත්තං. තෙනාත්‍යනුවුත්තියා තතියන්තතොති ලබ්භති නක්ඛත්තෙනාති සුතත්තාති, කාලෙති පන අත්ථනිද්දෙසතො ණප්පච්චයාධෙය්‍යස්ස කාලො ආධාරොති විඤ්ඤායතීති ‘ලක්ඛිතෙ කාලෙ’ති වුත්තං, විසෙස්සගතවිභත්තියා විචාරිතාය විසෙසන ගතා ච (විචාරිතා) නාමාති ආහ- ‘නක්ඛත්තෙනෙ’තිච්චාදි, ඉහ කෙචි ඛන්ධපඤ්චකසඞ්ඛාතං කිරියාසභාවමිච්ඡන්ති අනිච්චං, අපරෙ තු දබ්බසභාවං නිච්චං. තස්සො භයස්සපි කාලස්ස චන්දයුත්තෙන ඵුස්සාදිනා ලක්ඛියභාවා ලක්ඛණෙ තතියා යුත්තන්ති වත්තුමාහ- ‘කිරියා රූපො කාලො’ච්චාදි.

“tena”（以彼）是沿用的，这是关联，（表示）从第三格（词尾的词派生），义为“被其标志”。经文中的意思是：“如果时间以与月亮结合的星宿为标志，那么，在‘以该星宿所标志的时间’这个意义上，从第三格词尾的‘星宿’一词派生出‘ṇa’后缀。”而在经文的解释中，诸如“tañca”（与彼）的表达是根据意图而说的。由于“tena”（以彼）的沿用，从第三格词尾获得了“nakkhattena”（以星宿）的说法，因为经文中已如是说。至于“kāle”（在时间），则根据意义的解释，可知时间是“ṇa”后缀所指的基础，因此说“在被标志的时间”。当考察限定词的格时，可知限定词也随名词（的格而变化），因此说“nakkhattena”（以星宿）等。于此，有些人认为被称为五蕴的行之自性是无常的，另一些人则认为物质自性是恒常的。对于那也令人畏惧的时间，因其应被与月亮结合的普沙（Phussa）等星宿所标志，故在“标志”的意义上，第三格是恰当的。为了说明这点，（论主）说“行与色即是时间”等。

විසෙසාවසායොති කාලස්ස විසෙසාවධාරණත්ථමෙව හි ‘ඵුස්සී රත්ති’ච්චාදි. ලොකෙ පයුජ්ජතෙ. ගුරුනාති එත්ථ ගුරු ජීවො, න නක්ඛත්තං, චන්දයුත්තතා පනෙත්ථ අත්ථි… චන්දයුත්තෙන ගුරුනා රත්තියා ලක්ඛිතත්තා. කත්තිකාය ලක්ඛිතො මුහුත්තොති එත්ථ චන්දං විනා කත්තිකාය තු කෙවලාය මුහුත්තො කාලො ලක්ඛිතො ‘කත්තිකා මුහුත්තො’ති. ඵුස්සෙන ලක්ඛිතා අත්ථසිද්ධීති එත්ථ ඵුස්සෙනින්දුයුත්තෙන අත්ථසිද්ධි ලක්ඛිතා න කාලො ඵුස්සොති. නක්ඛත්තයුත්තස්ස කාලස්ස රත්‍යාදිවිසෙසාපරාමාසෙන නක්ඛත්තවාචිතො උප්පන්නස්ස පච්චයස්ස සුත්තන්තරෙන ලොපං විධාය පුන අඤ්ඤෙන සුත්තෙන යුත්තාති දෙසවිධානෙන සකලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යායුත්තෙහි-ට්ඨමභිධානං පරෙහි, තදාහ- ‘අහො රත්තො’ච්චාදි.

“Visesāvasāya”（特别确定）是为了确定时间的特别之处，正如世间所用的“phussī ratti”（普沙之夜）等。此处“gurunā”（以木星）中的“guru”（师）是“jīva”（木星），不是星宿，但这里有与月亮结合……因为夜晚是由与月亮结合的木星所标志。在“kattikāya lakkhito muhutto”（被迦提迦（Kattikā）标志的时刻）中，此处没有月亮，时刻仅由迦提迦本身所标志，因此说“kattikā muhutto”（迦提迦时刻）。在“phussena lakkhitā atthasiddhi”（被普沙（Phussa）标志的成就）中，此处是由与月亮结合的普沙标志成就，而不是时间；（此句）并非（说）时间是普沙。对于与星宿结合的时间，在不考虑“夜晚”等特别之处时，其他（论师）通过一则经文规定省略从星宿词产生的后缀，又通过另一则关于“结合”的经文，依据教导的方法，用（星宿词）自身的性与数来表达，因此说“白昼、夜晚”等。

රත්‍යාදිවිසෙසාපරාමාසෙනාති ඵුස්සී රත්ති ඵුස්සො අහොති එවං රත්‍යාදිවිසෙසස්ස අපරාමාසෙන අසම්මස්සෙන අග්ගහණෙන. සකලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යායුත්තෙනාති ඵුස්සකත්තිකාදීනං යංයං ලිඞ්ගං යායා සඞ්ඛ්‍යා, අත්තනියෙහි තෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තාහිතාහි ච සඞ්ඛ්‍යාහි යුත්තෙන නක්ඛත්තසද්දෙන. න තදුපලක්ඛිතො කාලොති කත්තිකා සද්දොබහුවචනන්තො බහුතාරකත්තා කත්තිකාය, තායකත්තිකාය ලක්ඛිතොකාලොපරෙහිවිය න කථීයතීති අත්ථො. අථ තදුපලක්ඛිතස්සකාලස්සෙවකත්තිකාසද්දෙනාභිධානෙ කො දොසො යෙ නෙවමුච්චතෙච්චාහ- [Pg.197] ‘අජ්ජෙති’ච්චාදි. ඉමිනා ච පරමතෙ දොසො උබ්භාවිතො, තදත්ථත්තෙ සතීති තදුපලක්ඛිතකාලත්ථත්තෙ සති.

“Ratyādivisesāparāmāsena”（不考虑夜晚等特别之处）是说：如“phussī ratti”（普沙之夜）、“phusso aho”（普沙之日），这样不考虑、不思察、不执取夜晚等的特别之处。“Sakaliṅgasaṅkhyāyuttena”（与自身的性与数结合）是说：普沙（Phussa）、迦提迦（Kattikā）等星宿，无论它们各自是什么性、什么数，都用与它们各自的性与数相结合的星宿词来表达。“Na tadupalakkhito kālo”（时间不被其标志）的意思是：“kattikā”（迦提迦）一词是复数结尾，因为迦提迦星团有很多星，因此不像其他（论师）那样说“被那迦提迦所标志的时间”。那么，如果用“kattikā”一词本身来指称被它标志的时间，有什么过错，以至于不这么说呢？（答曰：）因此（经文）说“ajja”（今天）等。借此，指出了对方观点中的过错。“Tadatthatte sati”（当有其义时）的意思是：当有“被其标志的时间”这个意义时。

සත්තමී සියාති නක්ඛත්තසද්දා තද්ධිතලොපන්තා ඵුස්සෙන පායසං භුඤ්ජෙය්‍ය, ඵුස්සෙ පායසං භුඤ්ජෙය්‍යා’ත්‍යාදො ආධෙය්‍යන්තරාපෙක්ඛා සියා සත්තමී, යා සුත්තන්තරෙන විධීයති පාණිනීයෙහි, තතො ‘අජ්ජකත්තිකා’තෙත්ථාප්‍යාධෙය්‍යන්තරාපෙක්ඛා සත්තමී සියා ලොපන්තත්තා ‘අජ්ජකත්තිකාසූ’ති, න පඨමා. පඨමායෙව පනායං පයොගො ‘අජ්ජකත්තිකා,ති. අජ්ජෙත්‍යධිකරණප්පධානො අහොරත්තකාලවාචී සද්දො, කත්තිකාසද්දොපි තද්ධිතලොපෙන තක්කාලාභිධායකො, තතො යෙවඋභින්නම්පිසාමානාධිකරණ්‍යා කත්තිකායොප්‍යධිකරණං සම්පජ්ජන්තෙ, තඤ්ච න විනාධෙය්‍යෙන හොතීත්‍යාධෙය්‍යන්තරාපෙක්ඛායං තෙසු සත්තමීයෙව සියා, න පඨමා (උප) පජ්ජෙය්‍යාත්‍යධිප්පායො. අත්තනොදානි දස්සනෙ සත්තමියා අප්පසඞ්ගං පඨමායෙවොපපත්තිං දස්සෙතුමාහ- ‘චන්දෙ පනූපචාරෙනෙ’ච්චාදි, නාධෙය්‍යන්තරාපෙක්ඛාච්චනෙන සත්තමියා අප්පසඞ්ගමාහ. එවඤ්චරහි වචනමන්තරෙන පරෙසං විය සත්තමීවිධායකං කථං කත්තිකාය ජාතොච්චාසඞ්කිය තම්පටිපාදෙතුමාහ- ‘කත්තිකාය ජාතො’ච්චාදි. බහුවචනන්තත්තෙපි කත්තිකාය ජාතියමෙක වචනන්තං. පකාරන්තරමාහ- ‘ලොපොති’ච්චාදි. ලොපෙනාති කත්තිකාහි ඉන්දුයුත්තාහි ලක්ඛිතො කාලොති විග්ගය්හ කතණප්පච්චයස්ස ලොපෙන.

“Sattamī siyā”（可能为第七格）：从以派生词缀省略结尾的星宿词，如“phussena pāyasaṃ bhuñjeyya”（以普沙星（Phussa）食乳粥）、“phusse pāyasaṃ bhuñjeyya”（于普沙星时食乳粥）等例，可能因期待另一个所依（ādheyya）而为第七格，这是波你尼（Pāṇini）学派通过另一经文所规定的。因此，在“ajjakattikā”（今日迦提迦）一例中，也可能因期待另一个所依且词缀省略而为第七格，即“ajjakattikāsu”（于今日迦提迦中），而非第一格。但此处的用法“ajjakattikā”实为第一格。“Ajja”（今日）一词，是以所依（adhikaraṇa）为主，表示日夜时间的词。“Kattikā”（迦提迦）一词，也通过派生词缀的省略而表示那个时间。因此，由于两者同格，“kattikā”也成了所依。而所依不能没有能依（ādheyya），因此，由于期待另一个能依，它们就应该用第七格，第一格是不合适的。这是（对方的）意图。现在，为了在我方观点中，说明第七格不适用而第一格才合适，（论主）说“cande panūpacārena”（在月亮中以譬喻）等。他并非因期待另一个所依而说第七格不适用。既然如此，（有人）会怀疑：“若无另一说法，如何能像其他（论师）那样规定第七格，如在‘kattikāya jāto’（生于迦提迦）中？”为了成立此说，（论主）说“kattikāya jāto”等。虽然（“kattikā”一词）是复数结尾，但在“kattikāya jātiyaṃ”（生于迦提迦）中，它是单数结尾。又说另一种方式：“lopo”（省略）等。“Lopena”（以省略）是说：通过对“由与月亮结合的诸迦提迦星所标志的时间”进行分析后，所造的“ṇa”后缀的省略。

13. සාස්ස

13. 彼之

සෙති පඨමන්තාති සාති නිද්දිට්ඨපඨමන්තා, යං පඨමන්තන්ති සාචෙති දස්සිතං පඨමන්තමාහ. පඨමන්තස්ස දෙවතාපුණ්ණමාසිත්තභාවතො තදත්ථමභෙදෙනාහ- ‘සා’ති. කා සා දෙවතාච්චාහ- ‘ලොකප්පසිද්ධායෙව දෙවතා’ති. යාගසම්පදානම්පි ලොකෙ දෙවතාති පසිද්ධන්ති යාගස්ස යජිතබ්බස්ස පුරොඩාසාදිනො සම්පදානම්පි පටිග්ගාහකො පින්දාදි ලොකෙ දෙය්‍යස්ස පුරොඩාසාදිනො දෙවතා සාමීති පසිද්ධන්ත්‍යත්ථො, ඉන්දො දෙවතා අස්ස ඉන්දං, ආදිච්චො දෙවතා අස්ස ආදිච්චං, හවි පුරොඩාසාදි යාගදබ්බං.

“Sā”是第一格词，以此指明了第一格词。所谓第一格词，即以“sā”为例显示，并说明了该第一格词。因为该第一格词具有“天神”与“满月”的含义，为不使其义分离，故说“sā”。何为彼天神？答曰：“即世间公认之天神”。世间亦称祭祀的领受者为天神。其义为：祭祀中应祭之祭饼等的领受者，以及世间应施之饭食等的收受者，被称为天神，即主宰。“因陀罗(Indra)是其天神”，故为“因陀罗(祭)”；“太阳(Ādicca)是其天神”，故为“太阳(祭)”。Havi(祭品)即祭饼等祭祀用物。

මන්තථොමනීයම්පි [Pg.198] දෙවතාති පසිද්ධන්ති යෙන මන්ථෙන යො ථූයතෙ සො තස්ස මන්තස්ස දෙවතා සාමීති ලොකෙ පසිද්ධන්ත්‍යත්ථො මහින්දො යමො වරුණො දෙවතා අස්සාති විග්ගහො. වුත්තනය මෙවාති ‘‘නක්ඛත්තෙනින්දුයුත්තෙන කාලෙ’’ති සුත්තෙ වුත්තනයමෙව. ජාත්‍යෙකවචනං මඝායාති, තාරකරූපානම්පන බහුත්තා මඝාසද්දො බහුවචනන්තො. පාණිනීයා ‘‘සාස්මිං පුණ්ණමාසීති සඤ්ඤාය’’න්ති (4-2-21) සුත්තයිත්වා ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්මිං ඵුස්සො මාසො ඵුස්සො අද්ධමාසො ඵුස්සො සංවච්ඡරොති සඤ්ඤායං පටිපාදෙන්ති, තෙන තෙසං ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්මිං පඤ්චදසරත්තෙති එත්ථ ච භතකමාසෙ ච තද්ධිතො න භවති. ඉධ පන ‘සඤ්ඤාය’න්ති වචනාභාවෙ භතකමාසෙපි ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ භවතීත්‍යාසඞ්ක විරචයති ‘භතකමාසෙපි’ච්චාදි. පුණ්ණො මා ඉච්චත්‍ර මාසද්දො චන්දපරියායොති ආහ- ‘මාසද්දෙනෙ’ච්චාදි. පුණ්ණො මා අස්සන්ති නිබ්බචනාති එත්ථ පුණ්ණමාසීසද්දස්ස පුණ්ණො මා අස්සන්ති නීහරිත්වා වචනාති අත්ථො. වුත්තියා අත්ථස්ස ඵුටීකරණාය වුත්තං- ‘සො පුණ්ණො තිආදි. තස්සන්ති පුණ්ණමාසියං. සාපුණ්ණමාසී, භතකස්ස භතියා කම්මකාරකස්ස යො තිංසති රත්තො මාසො පරිබ්බයනියමිතො, තස්ස සම්බන්ධිනී නෙති සම්බන්ධො.

应以咒语赞颂者亦被称为天神。其义为：世间公认，以某咒语所赞颂者，即是该咒语之天神，亦即主宰。其语基分析为：“摩哂陀(Mahinda)、阎摩(Yama)、瓦儒那(Varuṇa)是其天神”。此即如经中所说之理：“于星宿与月亮相应之时”。“Maghā”(摩伽)是集合单数，但因星辰之形众多，故“maghā”一词用复数词尾。波你尼(Pāṇinīya)派由经“sāsmin puṇṇamāsīti saññāyam”(4-2-21)而规定：于专名义中，“Phussī(普沙)是此中之满月”，故有“Phusso māso”(普沙月)、“Phusso addhamāso”(普沙半月)、“Phusso saṃvaccharo”(普沙年)。因此，对他们而言，于“Phussī是此十五夜中之满月”及“佣工月”(bhatakamāse)的情况，则不生此派生词。然于此处，因无“专名”(saññāya)一词，故提出“于佣工月亦可”等，以生起“亦可用于第六格义”之疑。于“Puṇṇo mā”中，“mā”字是“月亮”(canda)的同义词，故说“以mā字”等。“Puṇṇamāsī”(满月)一词，是从“puṇṇo mā assa”(其有圆月)引申而来，此为词义。为阐明注疏之义而说：“彼圆满……”等。“Tassaṃ”(于其时)指于满月时。彼满月，与佣工，即为受雇劳作者所定之三十夜消费期限的月份，并不相关，此为关联。

යස්සඤ්චතිථීයන්ති අනියමෙන පටිපදාදිමාහ. අතොඑව ච නිපාතනාති ඉමස්මාව නිපාතනා, තෙනෙවාහ- ‘සුත්තෙ වචනමෙව නිපාතන’න්ති. මාසසුතියාච්චාදො සාධිප්පායමත්ථං විවරති ‘යදිපි’ච්චාදිනා. අස්සාති සාමඤ්ඤවචනෙපි ‘සාස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී’ති සුත්තෙ අස්සාති අවිසෙසවචනෙපි සොයෙව පුණ්ණමාසීසද්දෙ සූයමානො මාසොයෙව ඡට්ඨ්‍යත්ථො විඤ්ඤායතීති සම්බන්ධො.

“于任何日期”是指初一等不定的日期。因此，这是一种不规则变化，正因如此，才说：“经中的词语即是不规则变化”。由听闻“月”等，以“即使”等方式阐明其意趣。虽然“assa”是一般用语，但在经文“sāssa devatā puṇṇamāsī”(彼为其天神，其满月)中，虽然“assa”是未特指之词，但其第六格义应被理解为，正是从“puṇṇamāsī”(满月)一词中听闻到的那个“月”(māso)。此为关联。

පඤ්චදසරත්තාදොති පරෙසං සඤ්ඤාගහණෙන නිවත්තිතපඤ්චදසරත්තාදො. අථ අද්ධමාසසංවච්ඡරානම්පි උදාහරණත්තෙ නොපඤ්ඤාසො කස්මා න කතොච්චාහ- ‘අද්ධමාසසංවච්ඡරාන’මිච්චාදි. එවම්මඤ්ඤතෙ ‘‘අද්ධමාසසංවච්ඡරානං න පච්චයෙනොජුකමභිධානමපි තු සංවච්ඡරෙපි ඵුස්සාදිමාසසම්භවාස්මිං සංවච්ඡරෙ ඵුස්සෙන මාසෙන සම්බන්ධා ඵුස්සොත්‍යුපචාරීයතෙ, යථා ච ඵුස්සාදිමාසස්ස සම්බන්ධී අද්ධමාසො ඵුස්සො අද්ධමාසොත්‍යුපචාරීයතෙ[Pg.199], න පනොජුකන්ති තෙසමුදාහරණත්තෙ නානුපාදාන’’න්ති.

“十五夜等”，是指因采纳他人之专名而排除的十五夜等。那么，为何不将半月和年作为范例列出呢？答曰：“半月和年……”等。兹以为：“半月和年并非通过后缀直接指称，而是一年之中亦有普沙(Phussa)等月，该年因与普沙月相关，故转喻为普沙年；又如与普沙等月相关的半月，转喻为普沙半月，并非直接指称。”因此不作为范例列举。

14. තම

14. 黑暗

නාකඩ්ඪනත්ථොති ණස්සාකඩ්ඪනත්ථො න හොති. යද්‍යාකඩ්ඪනත්ථො අස්ස, තදා චානුකඩ්ඪිතං නොත්තරත්‍රානුකඩ්ඪෙය්‍යාති මඤ්ඤතෙ, කොචියෙව හොතීති හොන්තීති ඉතො භින්දිත්වා ආනෙතබ්බං. තදා දෙසස්සාති ඉමිනා ‘‘තදාදෙසා තග්ගහණෙන ගය්හන්තී’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති. කතයාදෙසස්සාපීති කතො යාදෙසො යස්ස තස්ස කතයාදෙසස්සාපීති. ඉකාරස්සාති යාදෙසතො පුබ්බෙ ඉකාරස්ස, ඉමිනා චාදෙසාදෙසීනමභෙදො දස්සිතො. තසද්දෙ නෙකෙනාපි පච්චෙකාභිසම්බන්ධෙ සිද්ධෙති එවමඤ්ඤතෙ- ‘‘යථා’තෙන කතංකීත’ (4-29) න්ත්‍යාදිසුත්තෙ එකොව තසද්දො බහූහි පච්චයත්තෙහි සම්බජ්ඣතෙ, තථිහාපි එකමෙව තසද්දග්ගහණං ‘තමධීතෙ තංජානාතී’ති පච්චෙකමභිසම්බජ්ඣතෙ, තස්මා කිමෙතදත්ථෙන ද්විතග්ගහණෙනෙ’’ති. ද්විතග්ගහණෙ පයොජනත්තයං වුත්තං, තත්ථ පඨමං දස්සෙන්තො ජානනිච්චාදිනාධිප්පායමාවීකත්වා ද්විතග්ගහණමිච්චාදිනා පදත්ථමාහ.

说“不为随引”(Nākaḍḍhanattho)，是说“ṇ”字不是为了随引的目的。如果[它]有随引的目的，那么已随引者将不会再被随引，有人会这样想。应从此处分开而带来“hoti”(是)和“hontī”(是)。通过“tadādesassa”(彼之替代的)这一句，他指出了“彼之替代由彼之把握而把握”(tadādesā taggahaṇena gayhantī)这条格言(paribhāsa)。“Katayādesassāpi”(亦对已作y替代者)是说：y替代(yādeso)已为之完成，即为已作y替代者。“Ikārassa”(i字母的)是说在y替代之前的i字母。以此显示了替代者(ādesa)与被替代者(ādesī)的无别。他这样认为：即使只有一个ta词(tasadda)，通过逐一关联也能成立。如同在“tena kataṃ kīta”(彼所作所买)(4-29)等经中，一个ta词与众多后缀义相关联，同样，于此一个ta词的把握也能与“学习彼，了知彼”(tamadhīte taṃjānāti)逐一关联，因此，为此义为何要用对ta词的双重把握呢？关于对ta词的双重把握，已说有三种作用。其中，在阐释第一种时，先以“jānana”(知)等词揭示意趣，再以“dvitaggahaṇa”(双重把握)等词说明语词之义。

තත්ථ-‘යො යමධීතෙ ජානාති චා’ති ඉමිනා ද්විතග්ගහණාභාවෙ පච්චයත්ථාවයවස්ස සමුච්චයප්පසඞ්ගමාහ. සමුච්චයෙ සති(යො) යමධීතෙ ජානාති ච, තත්ථෙව සියා, යො පනාධීතෙ කෙවලං, න (ජානාති) තත්ථ න සියාති බොධයිතුං බ්‍යභිචාරමාහ‘න පච්චෙකාති සම්බන්ධෙනෙ’ති. යථා ‘‘තෙන කථං කීත’’මිච්චාදො ‘‘තෙන ජිතං ජයති’’ච්චාදි පච්චෙකසම්බන්ධෙන භවති එවම්මාවිඤ්ඤායීති යථෙච්චාදි කස්සාත්ථො. ‘තෙන කතං කීත’’මිච්චාදීහි අවත්වා ‘‘තෙන ජිතං ජයති’’ච්චාදිසුත්තෙකදෙසවචනමත්ථබ්‍යත්ති තථා වුත්තෙ හොතීති වුත්තං, තෙන ජිතමිච්චාදො ජයනාදිකා කිරියානෙ කදබ්බසමවායිත්තෙන පසිද්ධාති යුත්තො තත්ථ පච්චෙකාභිසම්බන්ධො, නෙවමජ්ඣෙන වෙදනා ප්‍යෙකදබ්බසමවායිත්තාභිය්‍යොත්‍යධිප්පායො.

于此，通过“yo yamadhīte jānāti ca”(彼学习且了知此)一句，说明了在没有对ta词作双重把握的情况下，会有后缀义的组成部分作集合(samuccaya)的可能。若作集合解，则[后缀]只用于学习且了知者，而不用于仅学习而不了知者。为了指出此例外(byabhicāra)，而说“非由逐一关联”(na paccekāti sambandhena)。不应这样理解：如同“tena kathaṃ kīta”(彼如何买)等和“tena jitaṃ jayati”(彼胜所胜)等是通过逐一关联而成立。这是某人对“yathā”(如同)等词的理解。据说，不言“tena kataṃ kīta”等，而言“tena jitaṃ jayati”等经中片语，如此说时，其义自明。在“tena jitaṃ”(彼所胜)等句中，征服等行为因其与单一实体结合而为人所知，故于彼处作逐一关联是合理的。但学习与了知并非如此，[二者]并非与单一实体结合，此为意趣。

ඉදානි [Pg.200] දුතියං දස්සෙති ‘ජානන’මිච්චාදි, නිමිත්ත මිට්ඨානිට්ඨබොධකාරණං මුහුත්තො කත්තිකාදි, උප්පාතො ඉට්ඨානිට්ඨසූචකං පථවිසමුද්දාදීනං සභාවපරිච්චාගෙනාඤ්ඤතත්තගමනං. ජානනසාමඤ්ඤෙති නිමිත්තාදීනං ජානන සාමඤ්ඤෙ. ‘යථාවුත්තජානනස්ස අජ්ඣෙන විසයත්තෙ හෙතුමාහ- ‘තං ජානාතීති තසද්දෙන අධීයමානපරාමසතො’ති. තතියං දස්සෙති ‘යතො චෙ’ච්චාදිනා. යතො ච උප්පන්නෙන විධිනා අජ්ඣෙන ඤාතු අභිධානම්පසිද්ධන්ති සම්බන්ධො, පොත්ථකෙසු පන අජ්ඣෙතුඤාතූසුති පාඨො දිස්සති, එත්ථායමධිප්පායො ‘‘කත්ථචි පසිද්ධිවිසයො හොති තසද්දො, තථා ච වුත්තං සුබොධාලඞ්කාරටීකායං පක්කන්තවිසයො තථා පසිද්ධවිසයො අනුභූතවිසයො ච තංසද්දො යං සද්දං නා පෙක්ඛතෙ’ති, තස්මා පසිද්ධිවිසයෙන තසද්දෙන පුථගෙව පසිද්ධියා උපසඞ්ගහත්ථං ද්විතග්ගහණං කත්තබ්බ’’න්ති. අත්ථත්තයෙ වත්තමානස්ස තු තසද්දස්ස සවිසයො විසෙසො තතොවාත්ථිකෙහි වෙදිතබ්බො.

现在，以“jānana”(知)等词阐释第二种[作用]。相(nimitta)是了知吉凶(iṭṭhāniṭṭha)的原因；时(muhutta)是昴宿(kattikā)等；变异(uppāta)是地、海等舍弃自性而转变为他性，为吉凶的预兆。“Jānanasāmaññe”(于知之一般)是说于相(nimitta)等的一般了知。对于如前所述的“知”作为学习的所缘，他说明其原由：在“taṃ jānāti”(了知彼)一句中，ta词(tasadda)指称正在被学习者。以“yato ca”(并且由于)等词阐释第三种[作用]。并且，由于通过已生起的方法和学习，能知者的名称得以成立，此为关联。但在诸书中可见“ajjhetuñātūsu”(于学习者与能知者)的读法。此中意趣为：“ta词在某些情况下指众所周知的所缘，如《善发智庄严论注》(Subodhālaṅkāraṭīkā)中所说：已离去的所缘(pakkantavisaya)、众所周知的所缘(pasiddhavisayo)及已经验的所缘(anubhūtavisayo)，此ta词不期待yaṃ词。”因此，为了以指称众所周知所缘的ta词来另外含摄众所周知者，应作双重把握。而用于三种意义的ta词，其各自所缘的差别，应由求义者从彼[上下文]中了知。

15. තස්ස

15. 他的

විසයසද්දො ගාමසමුදායෙපි වත්තතෙ, ගාමසමුදායො ච නාම දෙසොයෙව, තෙනාහ විසයොපි ගාමසමුදායත්තා දෙසොයෙවා’ති, ඉමිනා විසයදෙසසද්දානං සමානාධිකරණත්තමාහ. වසාති දෙසවාසිනො වසාතයො, අනුවාකො ගන්ථවිසෙසො.

“领域”(visaya)一词亦用于村落之集合，而村落之集合即是地方(desa)，因此说“领域亦因是村落之集合，故即是地方”。以此说明“领域”与“地方”二词所指相同。‘Vasā’是地方的居民(desavāsino)，‘anuvāko’是特定的篇章(ganthaviseso)。

16. නිවා

16. 住处

තන්නාමෙච්චාදිනා න කෙවලං නිවාසෙයෙව, අථඛො වක්ඛමානෙසු පීති දස්සෙති. පච්චයන්තං සෙබ්බාදි. දෙසනාමම්භවති චතූසු අත්ථෙසූති විඤ්ඤායති, තෙනාහ-‘නිවාසාදො විධී’ති. නිවාසාදොති නිවාස අදූරභවනිබ්බත්තඅත්ථිඅත්ථෙසු. සංහිතනාමං නාම ලොකියසද්දවො හාරාප්පසඞ්ගමඤ්ඤසද්දවොහාරෙනුපාත්තනාමං.

通过“彼之名”等，不仅显示了在“住处”义上，也显示了在之后将述说的义上。以“sebba”等为后缀词。可知地名(desanāmaṃ)有四种含义，因此说“规则始于住处等”。“住处等”是指在住处、附近所生、所产、所有这些含义中。约定俗成之名(saṃhitanāmaṃ)是指通过世俗语言的用法、关联以及其他语言用法而获得之名。

17. අදූ

17. 不远

නගරම්පි දෙසොයෙවාති ආහ- ‘අදූරභව’න්ති.

城市亦是地方，故说“附近所生”(adūrabhava)。

18. තෙන

18. 以彼

යථායොගත්ථොති වුත්තියං වුත්තයථායොගසද්දස්ස අත්ථො.

“yathāyogattho”ti是注释(vutti)中所说“yathāyogasadda”一词的含义。

19. තමි

19. 于彼

පච්චයන්තනාමෙති [Pg.201] පච්චයන්තනාමං යස්ස සත්තම්‍යත්ථභූතස්ස දෙසස්ස හස්මින්ති අත්ථො, නාඤ්ඤස්සෙති භූමාදිවිසිට්ඨත්ථයුත්තතො අඤ්ඤස්ස පච්චයන්තනාමං න හොතීති අත්ථො. බදරා බබ්බජා අස්මිං දෙසෙ සන්තීති විග්ගහො.

“有后缀之名”(Paccayantanāma)是指具有第七格义的处所，即“在此”(asmiṃ)之义，而非他者。其义为：因其与地(bhūmi)等特定含义相关联，故“有后缀之名”不用于他者。其语法分析(viggaho)为：“此地有枣树(badarā)、芭芭迦草(babbajā)”。

21. අජ්ජා

21. 今日

හීය්‍යත්තනොති ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (134) ද්විත්තං.

关于“昨日时”(hīyyattano)，依“元音后(之辅音)双写”(saramhā dve) (规则134)而有双写(dvittaṃ)。

23. අමා

23. 与

අමාසහ භවො අමච්චො.

与(amā)……一起(saha)存在(bhavo)者，是为“大臣”(amacco)。

24. මජ්ඣා

24. 中

මජ්ඣෙ භවො මජ්ඣිමො, අන්තෙ භවො අන්තිමො ඉච්චාදි.

在中间者为“majjhimo”(中)，在末端者为“antimo”(末)，等等。

25. කණ

25. kaṇa

මගධෙසු අරඤ්ඤෙ ගඞ්ගායං පබ්බතෙ වනෙ කුලෙ බාරාණසියං චම්පායං මිථිලායං සම්භවොති විග්ගහො. ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) එය්‍යකොති සෙසො. පච්චයන්තරදස්සනෙ සති ඉමිනාව සුත්තෙන ඉතො අඤ්ඤත්‍රාපි පච්චයන්තරානි හොන්තීති සෙසො, ගාමෙ භවො උදරෙ භවො පඤ්චාලෙසු භවො බොධිපක්ඛෙ භවොති විග්ගහො.

其语法分析(viggaho)为：生于摩揭陀(Magadhesu)、森林(araññe)、恒河(Gaṅgāyaṃ)、山(pabbate)、林(vane)、家族(kule)、波罗奈(Bārāṇasiyaṃ)、瞻波城(Campāyaṃ)、弥提罗(Mithilāyaṃ)。依“亦见其他后缀”(Dissantaññepi paccayā) (规则4-120)，(可知)“eyyaka”是其余应补充者(seso)。当见到其他后缀时，依此经，可知此处之外亦有其他后缀，这是其余应补充者。其语法分析为：生于村中、生于腹中、生于般遮罗(Pañcālesu)、生于菩提分(bodhipakkhe)。

26. ණිකො

26. ṇika

සරදෙ භවො, භවා වාති විග්ගහො.

其语法分析(viggaho)为：于秋季(sarade)生，或存在。

27. තමස්ස

27. 彼之

සිප්පසද්දත්ථමාහ-‘ලොසල්ල’න්ති. තමෙව බ්‍යඤ්ජයති ‘කිරියෙ’ච්චාදිනා, කරණං කිරියා වාදනාදිකස්ස අභ්‍යාසො, සො පුබ්බො යස්සාති සමාසො, වීණාදිසද්දෙහි කිමුච්චතෙච්චාහ- ‘වීණාදි’ච්චාදි, දබ්බං තංතංසමුදායරූපං. සිප්පඤ්චාති වත්වා තදත්ථං විභාවෙති ‘කිරියා විසෙසො’ති. වාදනාදිකිරියාය විසිට්ඨො ජානනකිරියාවිසෙසොති අත්ථො, ඉමිනා වීණාදිසද්දා දබ්බත්ථවුත්තිනො වාදනාදිකිරියං කිරියා විසෙසඤ්ච [Pg.202] සිප්පමුපචාරෙන වදන්තීති දීපෙති. ඉතිසද්දො හෙතුම්හි. සායෙවෙති අභ්‍යාසිතබ්බා ජානනකිරියාවිසෙසස්ස පුබ්බභූතා වාදනකිරියා, විසෙසෙතුං යුත්තා වීණාදිසද්දෙනාති අධිප්පායො.

为说明“技艺”(sippa)一词之义，而说“善巧”(kosalla)。又以“行为”(kiriya)等词阐明之：“所作”(karaṇaṃ)或“行为”(kiriyā)是弹奏等的练习(abhyāso)，“以彼为先”是其复合词(samāso)之义。以“琵琶”(vīṇā)等词说何者？答曰“琵琶等”。“物”(dabbaṃ)是彼彼之集合形态。说了“技艺”后，将其义阐释为“特殊的行为”(kiriyā viseso)。其义为，有别于弹奏等行为的一种特殊的认知行为。以此显示，“琵琶”等词虽指称事物，却通过譬喻(upacārena)将弹奏行为及此特殊行为称为“技艺”。“iti”一词用于因由义。其意为：那作为应练习之特殊认知行为之前提的弹奏行为，正适合以“琵琶”等词来特指。

යුත්තතා චෙත්ථ… වීණාදිවාදනවසෙන සිප්පස්ස ගහෙතබ්බභාවතො, කථං වීණාදිසද්දෙහි දබ්බවුත්තීති වාදනා වුච්චතීති ආහ- ‘වීණාදි විසයත්තා’ති, වාදනවුත්තිවීණාදිසද්දානං සිප්පවුත්තිත්තං යථාවුත්තස්සො පමාවසෙන වත්තුමාහ- ‘යථෙ’ච්චාදි. වීණාදිවාදනන්ති යථෙති සම්බන්ධො. වුත්තමෙව ඵුටයන්තො වුත්තිගන්ථස්ස මුඛං විවරීයති ‘කිරියෙ’ච්චාදිනා. කිරියාත්‍යාසපුබ්බකං ඤාණක්ඛමං කොසල්ලං වාදනකිරියා විසයත්තා වීණාවාදනමිච්චනෙන කිරියාසද්දෙන වුච්චතීත්‍යත්ථො. මුදඞ්ගං මුදඞ්ගවාදනං සිප්පමස්ස, වංසො සිප්පමස්සාති විග්ගහො. සීලමද්දබ්බං කථං පංසුකූලාදි(නො) සීලත්ථසමානාධිකරණත්තෙනාභිධානන්ත්‍යාහ- ‘පංසුකූලාදිධාරණ’මිච්චාදි. තඤ්ච සීලන්ති සම්බන්ධො.

此中之恰当性在于……因“技艺”(sippa)须通过弹奏琵琶等来理解。指称事物的“琵琶”等词如何能言说“弹奏”呢？答曰：“因以琵琶等为所缘(visaya)故”。为通过前述譬喻来说明指称弹奏的“琵琶”等词如何能指称技艺，而说“譬如”(yathā)等。“譬如弹奏琵琶等”是其关联。为使已说者更明了，以“行为”(kiriya)等词开启注释之端绪。其义为：以努力为先导、能生起智慧的善巧(kosallaṃ)，因其以弹奏行为为所缘，故以“行为”一词称之为“弹奏琵琶”。其语法分析(viggaho)为：“鼓(mudaṅgaṃ)，即击鼓，是他的技艺”；“箫(vaṃso)是他的技艺”。戒(sīla)非物质，“粪扫衣”(paṃsukūla)等词如何能与“戒”义同处而指称之？答曰：“穿粪扫衣等”。而彼与戒相关联。

අප්පිච්ඡතායාති පච්චයප්පිච්ඡතාය. සන්තුට්ඨිතායාති චතූසු පච්චයෙසු ද්වාදසවිධසන්තුට්ඨියා. අනුවිධීයමානං කරීයමානං. ඵලනිරපෙක්ඛන්ති ඉමිනා ඉධ ලොකෙ චීවරාදිහෙතු පණිධාය පංසුකූල ධාරණාදිං පටික්ඛිපති, සීලං තප්පරභාවෙන සෙවනා. ඉදං වුත්තං හොති ‘‘පංසුකූලාදිධාරණං පංසුකූලාදිවිසයන්ති පංසුකූලාදිසද්දෙනොපචාරෙනාභිධීයතෙ, සීලං පංසුකූලධාරණවිසයන්ති පංසුකූලාදි සද්දෙනොපචාරෙනොච්චතී’’ති. තිචීවරං සීලමස්සාති විග්ගහො තෙසං ගුළො පණ්‍යමස්සාති විග්ගහො තොමරං, මුග්ගරො පහරණමස්සාති විග්ගහො, උපධීයත්‍යුපරිආධීයතීති රථඞ්ගං වුච්චති. කාමක්ඛන්ධකිලෙසාභිසඞ්ඛාරා වා උපධි උපදධාති සුඛං දුක්ඛංවාති කත්වා.

“少欲”(appicchatā)者，于资具少欲也。“知足”(santuṭṭhitā)者，于四资具有十二种知足也。“随行”(anuvidhīyamānaṃ)者，正在实行也。“不期果报”(phalanirapekkha)：以此，于此世间，否定为衣等因而发愿穿粪扫衣等，(此乃)为戒而行戒。此即是说：“穿粪扫衣等，以粪扫衣等为所缘，故以‘粪扫衣等’之词譬喻称之；戒以穿粪扫衣为所缘，故以‘粪扫衣等’之词譬喻称之。”其语法分析(viggaho)为：“三衣(ticīvara)是彼之戒”；“糖(guḷo)是彼等之商品”；“矛(tomara)、槌(muggaro)是彼之武器”。“被置于上”(upadhīyati)故称“车轮”(rathaṅga)。或欲蕴(kāmakkhandha)、烦恼(kilesa)、行(abhisaṅkhāra)为“所依”(upadhi)，因其能置(upadadhāti)乐或苦。

28. තංහන්ති

28. 杀彼

බහුම්හි භූතානගතෙසුපි පච්චයභාවෙ කාරණමාහ-‘සඞ්ඛ්‍යාකාලානමවිවච්ඡිතත්තා’ති, සුත්තෙ වුත්තාය එකසඞ්ඛ්‍යාය වුත්තමානකා ලස්සෙව ච වත්තුමනිච්ඡිතත්තාති අත්ථො.

于众多已生与未生之法为缘时，说其原因为：“因数量与时间非所欲说故”。其义是，不欲言及经中所说的单一数量，以及所说的时间。

තදුපාදානන්තූති [Pg.203] තෙසමෙකවචනාදීනමුපාදානන්තු. තං නානන්තරීය කත්තාති උපලක්ඛණවසෙන තෙසං වචනකාලන්තරානමවිනාභාවිත්තාති අධිප්පායො. හන්තිච්චාදිත්‍යාද්‍යන්තස්ස කිරියාප්පධානත්තෙ කථං ණාදීනං තදත්ථෙ ජායමානානං සාධනප්පධානත්ත මිච්චත්‍ර හෙතුමාහ ‘සභාවතො’ති. මීනෙ හන්තීති මෙනිකො. අජිව්හා අනිමිසා ච මච්ඡා, දිට්ඨොව සන්දිට්ඨන්ති ඉමිනා සංසද්දස්ස විසුං අත්ථභාවං දස්සෙති. ලොකුත්තරධම්මොති නවවිධො ලොකුත්තරධම්මො, ඵලධම්මොපි හෙට්ඨිමො සකදාගාමිවිපස්සනාදීනං පච්චයභාවෙන උපරිමග්ගාධිගමස්ස උපනිස්සයභාවතො පරියායතො දිස්සමානොව වට්ටභයං නිවත්තෙති, භාවනාභිසමයවසෙන මග්ගධම්මො සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන නිබ්බානධම්මො.

所谓“彼执取”(Tadupādānaṃ)，即是彼等单数等之执取。所谓“彼非无间作者”，其意为，由表征故，彼等言说与时间之间无有间隔，不可分离。于“hanti”等以“tyādi”结尾的词，当其以行为为主时，于彼义中生起的“ṇ”等[后缀]如何以工具为主？对此，[他]说其原因为：“由自性故”。“杀鱼者”(Mīne hanti)即是渔夫(meniko)。“鱼无舌且不眨眼，所见即是实见”，以此显示“saṃ”一词有其别义。所谓“出世间法”(lokuttaradhammo)，即九种出世间法。下位果法，亦因其为一来者(sakadāgāmī)之观(vipassanā)等的缘，且为得上道之强力助缘(upanissaya)，故以间接的方式显现，即能止息轮回之怖畏(vaṭṭabhaya)；以修习现观(bhāvanā-abhisamaya)故为道法，以作证现观(sacchikiriyā-abhisamaya)故为涅槃法。

වට්ටභයන්ති කම්මකිලෙසවිපාකසඞ්ඛාතං තිවිධවට්ටභයං. විධාන වචනන්ති අප්පත්තෙ-ත්ථෙ නියොගසඞ්ඛාතවිධිනො පකාසතං එහිපස්ස වචනං. පරිසුද්ධත්තාති කිලෙසමලවිරහෙන සබ්බථා විසුද්ධත්තා. අමනුඤ්ඤම්පි කදාචි සප්පයොජනං යථාසභාවප්පකාසනෙන දස්සෙතබ්බං භවෙය්‍යාති තදභාවං දස්සෙති. තෙනාහ ‘විජ්ජමානම්පි චෙ’ච්චාදි. නනු ච එහිපස්සාති ත්‍යාද්‍යන්තා, තස්මා නෙතෙති පච්චයො පප්පොති, තථාහි පාටිපදිකතො පච්චයවිධානම්පටිපාදිතං, න ත්‍යාද්‍යන්තතො නාපි වාක්‍යතො, තස්මා කථමෙහිපස්සිකොති හොතීති ආහ-‘එහිපස්සසද්දොචාය’මිච්චාදි. පදසමුදායස්සානුකරණොති පදසමූහස්ස අනුකරණභූතො එකො එහිපස්සසද්දො. අථවා එහි ආගච්ඡ ඉමං ධම්මං පස්සාති යො අප්පත්තෙ-ත්ථෙ නියොගසඞ්ඛාතො විධි, තබ්බාචකො යන්නිපාතො එහිපස්සාති, එහිපස්සවිධිං අරහතීති එහිපස්සිකො, අථවා එහිච්චෙව නිපාතො, දස්සනං ඤාපනං පස්සො, එහීති පස්සො ඤාපනං එහිපස්සො, එහිපස්සං අරහතීති එහිපස්සිකො.

所谓轮回怖畏(vaṭṭabhaya)，即由业、烦恼、异熟构成的三种轮回怖畏。所谓“教诫之言”(vidhāna vacana)，是指对未证得者所宣说的教诫，即“来见”(ehipassa)之言。所谓“清净”(parisuddhattā)，即因完全远离烦恼垢染而究竟清净。即使是不悦意之事，有时为了显示其真实相状，也应如实开示，[经文]即表明无有此事。因此说“纵使存在”等。又，“来见”(ehipassa)不是以“tyādi”结尾的吗？因此，“eti”这个后缀无法获得。因为后缀的规定是从词干(pāṭipadika)而来，并非从以“tyādi”结尾的词或从句子而来。那么“应来见者”(ehipassiko)究竟如何成立？[答]曰：“此‘来见’一词……”等。即是模仿词语组合的单一词汇。或者说：“来”即“前来”，“见”即“见此法”，这是对未证得者的教诫，表达此义的语词即“来见”。值得以“来见”教诫者，称为“应来见者”。又或者说：“来”本身就是语词，“见”是认知的表征。“来”即认知的表征，故称“来见”。值得以“来见”开示者，称为“应来见者”。

29. තෙන

29. 因此

එකීභාවොති මුග්ගෙහි සංසට්ඨානං මාසානමිව මිස්සීභාවො. එසොති සංසග්ගො, උක්කංසෙනාති උක්කංසාධානෙන ච භවිතබ්බන්ති සම්බන්ධො[Pg.204]. සංසග්ගඋක්කංසානං සහභාවස්ස අනෙකන්ති කත්තෙ කාරණමාහ- ‘අසුචිදබ්බෙ’ච්චාදිනා. බ්‍යතිරෙකමාහ- ‘නුක්කංසො’ති යත්ථ සංසග්ගරහිතං කෙවලමභිසඞ්ඛත්තමත්ථි, තත්ථ පච්චයමුදාහරණෙන දස්සෙත්වා විජ්ජාය සහ සංසග්ගස්සාවිජ්ජමානත්තෙ කාරණං වදති ‘රූපී ධම්මත්තා’තිආදි. රූපං භූතොපාදායභෙදමස්ස අත්ථීති රූපී, ඝතාදි සංසට්ඨං භත්තාදි. තස්ස ධම්මො සභාවො සංසග්ගො, තස්ස භාවො තත්තං, තස්මා, තස්සාති සංසග්ගස්ස, විජ්ජාත්වරූපී… යථාවුත්ත රූපසභාවාභාවා, තෙනාහ- ‘විජ්ජාය ච අරූපිත්තා’ති චරඉච්චන්ධාතුයෙව චරති.

合一(Ekībhāva)是如同绿豆与黑豆混合般的混合状态。此即是结合(saṃsagga)，而“以卓越”(ukkaṃsena)是说通过卓越的工具而有，此即关联(sambandha)。对于结合与卓越的共存，其作者以“于不净物中”等句说明了多种原因。他以“无卓越”来说明其反例：在没有结合、仅有造作(abhisaṅkhata)之处，他以缘(paccaya)为例进行展示，然后说明了与明(vijjā)不存在结合的原因，说道：“因其是色法性”等。有色(rūpī)是说，它有色(rūpa)，即大种(bhūta)与所造(upādāya)的差别；例如酥油(ghata)等与饭食(bhatta)等混合。它的法，即自性，是结合；其状态即是其性。因此，“它的”是指结合的。明则为无色……因为如前所说，没有色的自性。因此他说：“且因明是无色故”。仅在“行”(carati)这一动词词根中行进。

වාචසිකං මානසිකන්ති ‘‘මනාදීනං සක, යංකිඤ්චීති සතාදිකං යංකිඤ්චි. බාහුලකෙනෙවෙත්ථාවධාරණං ලබ්භතීති වුත්තං- ‘තතො වා’ති, දෙවදත්තෙන කීතොති සො අත්ථො තදත්ථො, තස්ස අප්පතීති අභිධානසත්තිවෙකල්ලෙන වුත්තියමනවගමො, දෙවදත්තිකොති හි වුත්තෙ දෙවදත්තෙන කීතොත්‍යයමත්ථො නප්පතීයතෙ… තාදිස සද්දසත්තිවෙකල්ලෙන තදත්ථස්සානමිධීයමානත්තා, අවගමො ච නාම සති සාමත්ථියෙ සියාති ඉමමත්ථං සඞ්ඛෙපතො දස්සෙතුමාහ- ‘තදත්ථාප්පතීතියා’තිආදි.

语的(vācasika)和意的(mānasika)，所谓“属于意(mana)等的，无论什么”，即“念(sati)等，无论什么”。之所以说“通过多样的用法(bāhulaka)在此获得限定”，是因为像“或由此”这样的例子。例如“提婆达多(Devadatta)所买”，此义即是彼义，但“彼不被理解”是说，由于表达力的缺乏(abhidhānasattivekallena)，在语流中不被理解。因为当说“提婆达多的”(devadattiko)时，“提婆达多所买”这个意思就不被理解了。由于缺乏这种语力，那个含义就无法被表达，而理解只有在具备相应能力时才有可能。为了简要地说明这个意思，所以才说“因为那个含义无法显现”等等。

අභිධානලක්ඛණත්තන්ති අභිධානං සති සාමත්ථියෙ වාක්‍යෙ වචනීයස්සාත්ථස්ස වුත්තියා කථනං ලක්ඛණං සභාවො යෙසන්තෙ අභිධානලක්ඛණා, තෙසං භාවො තත්තං, තබ්බාදිසමාප්‍යෙවමෙව දට්ඨබ්බා. මරිචෙන අභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං වාති, සලාකාය ජිතන්ති විග්ගහො.

以表达为特征(abhidhānalakkhaṇattā)，即：当有能力(sāmatthiye)时，在句子(vākye)中通过语流(vuttiyā)说出可说之义(vacanīyassa attha)，以此为特征(lakkhaṇa)、自性(sabhāva)者，是为“以表达为特征者”(abhidhānalakkhaṇā)。他们的状态(bhāvo)即是其性(tattaṃ)。其他词等也应如是理解。“以胡椒(marica)所制或混合”，或“以筹(salākā)所胜”，此为解析(viggaho)。

30. තස්ස

30. 他的

යො ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120)

即“其他的缘也可见”(4-120)一句

34. ණො

34. 不

පවුත්තෙපීති කච්චායනෙන පවුත්තන්ති අත්ථෙ ‘‘අඤ්ඤස්මිං’’තිස්මිංණො හොතෙවාති අධිප්පායො.

其意是，即使在迦旃延(Kaccāyana)所说者中，于“在其他之中”(aññasmiṃ)一句，亦非如此。

35. ගවා

35. 牛

දුනො රුක්ඛස්ස.

树的摇动。

38. මාතා

38. 母亲

මාතාපිතුන්නං [Pg.205] මාතාපිතරොති මාතුයා මාතාපිතරො පිතුස්ස මාතාපිතරො, න එකමෙකතො ද්වීසූති එකතො එකතො වුත්තනයෙන ද්වීසුද්වීසු අත්ථෙසු න භවතීති අත්ථො.

“父母的父母”（mātāpitunnaṃ mātāpitaro）是指母亲的父母和父亲的父母，并非指从每一方各有两对，其义是，并非以“两对两对地”的方式成立。

39. හිතෙ

39. 利益

මාතු හිතො, පිතු හිතොති විග්ගහො.

“为了母亲的利益”，“为了父亲的利益”，这是词句的解释（viggaha）。

40. නින්ද

40. 指责

සෙන රූපෙන ඤාතෙපි විසෙසරූපෙන අඤ්ඤාතො අඤ්ඤාතවිසෙසො. කට්ඨාදිමයා යා පටිමා තම්පටිච්ඡන්දකං. සම්බන්ධො සස්සාමීලක්ඛණො අස්ස අත්ථීති සම්බන්ධි කස්සාති කිං සද්දනිද්දිට්ඨො, සොව විසෙසො, සම්බන්ධිවිසෙසො විසයො අස්ස අඤ්ඤාණස්සාති සමාසො. පයොගාසම්භවාති අයමස්සොති වුත්ත අස්සප්පකතියාපි පයොගා සම්භවා. තථාහි යදි යස්සාච්චන්තමජානනං සියා තථා සති සබ්බථා වත්ථුජානනාභාවෙ පකතියෙව න සියා, න හි සබ්බථා අවිඤ්ඤාතත්ථො සද්දො පයොගමහරති, තස්මා සරූපෙන ඤාතස්ස යස්ස විසෙසො අවිඤ්ඤාතො, සොයෙවිධ අඤ්ඤාතො-තිමතොති විඤ්ඤායතෙ, අඤ්ඤාතො-ස්සොකස්ස වා කුතොතිවා කිං සභාවො වෙති හි අස්සකොති. කප්පච්චයන්තො හත්ථිකඉච්චයන්නාමධෙය්‍යං නාමං යස්ස හත්ථිවියාති දස්සිතපටිභාගස්ස සො කප්පච්චයන්තනාමධෙය්‍යො. අභිනිවෙසෙන වා සිජ්ඣන්ති යථා අජ්ජුනාදිවෙසධාරිනි අජ්ජුනාදිසද්දෙනාති අධිප්පායො.

虽以其形相（rūpa）已知，却以特殊形相（visesarūpa）未知，是为“其特殊性未知”（aññātaviseso）。如木等所造的像（paṭimā），那是其表象（paṭicchandakaṃ）。关联（sambandha）具有主从关系（sassāmīlakkhaṇa），因此被称为关联者（sambandhi）。“谁的”（kassa）这个词所指的，就是其特殊性（visesa）。关联的特殊性是无知（aññāṇa）的领域（visaya），这是一个复合词（samāso）。“不可能运用”（payogāsambhava）——这是指即使是其自身本性（assappakatiyāpi），也可能存在运用（payogā sambhavā）。因此，如果对某物完全不知，那么在这种情况下，由于完全不了解事物，其本性便不会存在。因为含义完全未知的词语无法被运用。因此，对于以其自身形相已知但其特殊性未被认知的事物，在此就被理解为“未知”。“未知”是指“它属于谁？”或“它来自何处？”或“它是什么性质？”。以-ka后缀（kappaccaya）结尾的名称，例如其名称为“hatthikaiccaya”，其对应物被示为“如同象”（hatthiviyā），这类名称被称为“以-ka后缀结尾的名称”（kappaccayantanāmadheyyo）。或者通过执取（abhinivesa）而成立，例如以“阿周那”（Ajjuna）等词语指称穿戴其服饰的人，此即其意。

පටිමායාති එත්ථ පූජනත්ථා එව පටිමා ගහිතා, මොරසමාන නාමත්තා මොරොවියාති යොජනා, චඤ්චා තිණපුරිසො, ඉධ පන තං සදිසො පුරිසො මනුස්සො චඤ්චා. අකස්මා එව ආකස්මිකං ‘‘සකත්ථෙ’’ති (4-122) ණිකො. යංකිඤ්චි අබුද්ධිපුබ්බකං, තමාකස්මිකං, තස්මිං ආකස්මිකෙභිධෙය්‍යො සති ඉවසද්දත්ථෙ වත්තමානතො ඊයො හොතීති අත්ථො. කාකො ච තාලඤ්ච ඵලං කාකතාලානි, තෙසමිව මිලනං. අජාඛග්ගානමිව මිලනං යදාකස්මිකං, කිඤ්චි තම ජාඛග්ගීයං[Pg.206], ණො ඉවත්ථෙ. සක්කරන්ති ‘‘සංයොගෙ ක්වචී’’ති (4-125) වුද්ධ්‍යභාවො. මුනීව, බාලොව, කුලිසමිව, එකසාලාඉවාති විග්ගහො, ලොහිතොව ලොහිතිකො ඵටිකමණි.

在此，“像”（paṭimā）一词仅取其供奉之意（pūjanattha）。由于名称与孔雀（mora）相似，故解释为“如同孔雀”（moroviya）。“cañcā”指草人（tiṇapurisa），但在此处，“cañcā”是指像草人一样的人，即摇摆不定的人。“突然”（akasmā）是说毫无预兆，经由规则（4-122）增加后缀“ṇiko”，成为“ākasmikaṃ”。任何未经深思熟虑（abuddhipubbaka）之事，即是“突然”的（ākasmikaṃ）。当其具有“突然”之义时，由于其出现在“如同”（iva）一词的含义中，故产生后缀“īyo”，此即其义。乌鸦（kāka）和棕榈果（tāla），合称“乌鸦棕榈果”（kākatālāni），指它们偶然的相遇。就像山羊（ajā）与刀剑（khagga）的相遇一样，是偶然的（ākasmikaṃ），这种偶然之事被称为“ajākhaggīyaṃ”，此处的后缀“ṇa”并非表示“如同”（iva）之意。对于“sakkara”（结合）一词，依据规则（4-125）“在某些连结中”（saṃyoge kvacī），不发生元音增长变化（vuddhyabhāvo）。如同牟尼，如同孩子（bāla），如同金刚杵（kulisa），如同单屋（ekasālā）——这是词句的解释（viggaha）。像血一样红（lohita），“lohitiko”指红色的水晶（phaṭikamaṇi）。

41. තමස්ස

41. 黑暗的

දොණාදීත්‍යාදිසද්දෙන ඛාරසතාදයොපි පරිමාණවිසෙසා ගය්හන්ති. සඞ්ඛ්‍යා අසීතිපඤ්චාදයො, අඤ්ඤං වා යංකිඤ්චීති උපඩ්ඪකායාදි, සොළස දොණා එකා ඛාරී. නනු පඤ්චකං ගන්ථජාතන්ති වත්වා අඤ්ඤං වා සඞ්ඝාදිකන්ති වුත්තං තං කථං පාණිනියෙහි විය ‘‘සඞ්ඛ්‍යාය සඤ්ඤාසඞ්ඝසුත්තාජ්ඣයනෙසූ’’ති (5-1-58) සුත්තිතත්තාභාවාති මනසි නිධාය ‘සඞ්ඛ්‍යාවාචීහි’ච්චාදි වුත්තං. ‘‘ආදසහි සඞ්ඛ්‍යෙයෙ වත්තන්තී’’ති පඤ්චසද්දස්ස සඞ්ඛ්‍යෙයෙ වුත්තත්තා ආහ- ‘පඤ්චාවයවා’ති. පරිමාණසද්දසන්නිධානෙ සඞ්ඛ්‍යානෙපි පඤ්චසද්දොති මඤ්ඤමානො ආහ- ‘පඤ්චසඞ්ඛ්‍යානඤ්චෙ’ති. පඤ්චා වුත්තයොති පඤ්චවාරා, රූපානීති ච පරියායන්තරෙන ආවුත්තිසද්දස්සෙ වාත්ථං බ්‍යත්තං කරොති.

以“斗”等词，也包括“佉梨”、“百”等特定计量单位。“数量”指八十、五等，或其他任何如“半身”等。十六斗为一佉梨。既然说了“五部为经典”或“僧伽”等，这如何像波尼尼(Pāṇini)的语法中“数在名称、僧伽、经、学习中”(saṅkhyāya saññāsaṅghasuttājjhayanesū)的规则那样有相应经文依据呢？考虑到这点，才说“用表数量的词”等。因为说到“五”这个词用于可数事物，所以说“五个组成部分”。有人认为在计量词附近出现的“五”也可能是数字，所以说“若是数字五”。“说了五次”即五遍，而“诸形式”等则是以另一种方式阐明“重复”一词的含义。

44. කිම්හා

44. 从何

නනු සුත්තෙ සඞ්ඛ්‍යායන්ති න වුත්තං කත්‍යාදයො ච පයොගා සඞ්ඛ්‍යා පරිමාණෙයෙව දිස්සන්ති කථං නාමෙත්ථායං විධීති ආහ- ‘බහුලෙ’ච්චාදි. සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණෙයෙවායං විධීති කිං සද්දෙ සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ විසයෙයෙව වත්තමානෙ අයං රත්‍යාදිකො විධීති අත්ථො, නනු චෙත්ථ කිං සද්දො පඤ්හෙ වත්තමානො කථං සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණෙ වත්තතෙති වුච්චතෙ, යජ්ජපි සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණෙ න වත්තතෙ, තථාපි සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණස්ස පුච්ඡියමානත්තා සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණවිසයෙ වත්තතෙ වාති. බහුලාධිකාර පයොගසාමත්ථියහෙතුනිදස්සනෙ ඵලමාහ- ‘යත්‍රත්වි’ච්චාදි, පරිච්ඡෙදකත්තෙන පරිමාණකත්තෙන. අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘යදාකිමිදං සඞ්ඛ්‍යා පරිමාණමෙසං දසන්නං න කිඤ්චි අප්පකමෙවෙතන්ති සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණමෙව කිං සද්දෙන නින්දීයතෙ, තදාපි සඞ්ඛ්‍යා පරිමාණස්ස නින්දීයමානත්තා සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණවිසයත්තමෙවෙති ඛෙපෙ වත්තමානාපි කිං සද්දා රතිච්චාදි සියා, බහුලාධිකාරාදිතොව පනෙත්ථ න සියා’’ති. රකාරානුබන්ධා ඉසද්දලොපත්ථාති යොජනා.

有人问：规则(sutta)中并未说“以数”，且“多少”(kati)等用法只见于数与量，那么此处的这条规则如何适用呢？答：因为“多样地”(bahulaṃ)等[规则]。此规则仅适用于数与量，其义为：当“什么”(kiṃ)一词用于数与量的范畴时，此“rati”等规则方可适用。有人问：此处“什么”一词用于提问，如何能说它用于数与量呢？答：虽然它不直接表示数与量，但因其所问之事为数与量，故说它用于数与量的范畴。为显示“多样性”(bahula)总则的应用效力之原因，[作者]以“然而于何处”(yatratu)等句说明其结果，即作为限定与计量。此处的意趣是：“当以‘什么’(kiṃ)一词贬指数与量，说：‘这十个的数量算什么？什么也不是，微不足道而已’时，因为数与量正被贬低，所以这仍属于数与量的范畴。因此，即便‘什么’一词用于表示轻蔑(khepa)，‘rati’等[规则]也应适用，但正因有‘多样性’总则等，此处才不适用。”应理解为：附随字母“ra”是为了删去“i”音。

45. සඤ්ජාතං

45. 已产生

බුභුක්ඛාපිපාසප්පකතීහි [Pg.207] ඛසන්තාහි අකම්මවචනිච්ඡායං ‘‘ගමනත්ථා කම්මකාධාරෙ චා’’ති (5-59) කත්තරි ක්තෙ ඤිම්හි ච බුභුක්ඛිතො පිපාසිතොති සිද්ධෙපි වත්තමානෙ පයොගත්ථං බුභුක්ඛාපිපාසාති පාඨො.

对于因饥渴本性而苦恼、且有不工作之言辞欲者，于“为行而雇工”（《伽拉婆》5-59）等句中，即使在作者格中通过 kta 和 ñi 后缀已成立`bubhukkhito`（饥者）和`pipāsito`（渴者）的形式，但为了现在的用法，仍采用`bubhukkhāpipāsā`（饥与渴）的读法。

46. මානෙ

46. 于量度

සබ්බම්පරිච්ඡෙදරූපන්ති උම්මානපරිමාණාදිකං සබ්බං පරිච්ඡෙදරූපං. තත්‍ර ච උච්චත්තෙන මානමුම්මානං, සබ්බතො මානං පරිමාණං.

所谓“一切限定的形式”，是指高度量（ummāna）、遍量（parimāṇa）等一切限定的形式。其中，以高度来量者为高度量，从各方面来量者为遍量。

47. තග්ඝො

47. 诚然

‘‘පමාණපරිමාණෙහි සඞ්ඛ්‍යායචාපි සංසයෙ මත්තොවත්තබ්බො’’ති (5-2-37) පාණිනියවත්තබ්බකාරවචනං, තත්ථ පමාණ මායාමො. සඞ්ඛ්‍යායාති පඤ්චමී. එතෙහි සංසයෙ මත්තො වත්තබ්බොති අත්ථො. විදත්ථිමත්තං රතනමත්තං වාතිආදීනි කමෙන තත්ථොදාහරණානි.

“于长度量（pamāṇa）、容量（parimāṇa）及数（saṅkhyā）有疑时，应说‘量’（matta）”（《波你尼经》5-2-37），这是波你尼（Pāṇini）所说表示“应说”的动词形式。其中，`pamāṇa`是长度（āyāma）。`saṅkhyāya`是第五格。其义为：于此等有疑时，应说`matta`。例如“一张手之量”（vidatthimattaṃ）或“一肘之量”（ratanamattaṃ）等，是其依次的例子。

න වත්තබ්බන්ති යථාවුත්තවත්තබ්බවචනං පටික්ඛිපති. පටික්ඛිත්තෙ තස්මිං විදත්ථිමත්තං රතනමත්තං වාතිආදි(නා) යංකිඤ්චි දණ්ඩපුබ්බණ්ණාදිකං සංසයිතං, තෙන මානසඞ්ඛාතස්ස පරිච්ඡෙදස්සාභාවා කථමෙතෙ පයොගා සියුන්ති ආසඞ්කිය තත්ථ කාරණමාහ- ‘තථාභ්‍යූහනතො සිද්ධත්තා’ති. තථාභ්‍යූහනතොති විදත්ථිමානම්පමාණමස්ස රතනම්මාන මස්සාත්‍යාදිනා තෙනප්පකාරෙන අභ්‍යූහනතො අභ්‍යුපගමතොති අත්ථො. සංසයො ච නාම උභයපක්ඛපරාමසනෙ සති සියාති යථාවුත්තමබ්භූහනං සාධෙතුමාහ-නාන්තරෙනෙ’ච්චාදි. පක්ඛද්වයෙහීති විදත්ථි මානමස්ස රතනම්මානමස්සාති එවමාදිකෙහි පක්ඛද්වයෙහි. අභ්‍යූහනං සංසයස්සාති ගම්‍යතෙ. ජණ්ණු මානමස්ස ජණ්ණුතග්ඝං.

说“不应说”，是拒绝如前所述“应说”之言。当其被拒绝时，对于“一张手之量”（vidatthimattaṃ）、“一肘之量”（ratanamattaṃ）等任何可疑之物，如杖、谷物等，因其没有被称为“量”的限定，此等用法如何成立？有此 आशंका后，说明其原因：“因如是推测而成立”。所谓“如是推测”，是指通过“此为一张手之量”、“此为一肘之量”等方式进行推测、认可。所谓疑惑，是在触及两边的情况下才会产生，为证明如前所述的推测，而说“非在……之间”等。所谓“由两边”，是指由“此为一张手之量”、“此为一肘之量”等两边。推测被理解为疑惑。“此为一膝之量”（jaṇṇu mānamassa）则成`jaṇṇutagghaṃ`（及膝高）。

48. ණොච

48. 亦非

පුරිසො පමාණමස්සාති විග්ගහො.

“人是其量度”（puriso pamāṇam assā）是其语法分析。

49. අයූ

49. 寿命

උපාධ්‍යන්තරොපාදානාති ‘අංසෙ’ති නිමිත්තන්තරොපාදානා නිවත්තතීති යොජනා.

所谓“因取了其他限定”，是指“于肩上”（aṃse）这一标记，因取了其他标记而停止，应如是理解。

50. සඞ්ඛ්‍යා

50. 数

සච්චුතීසාසදසන්තාය [Pg.208] සඞ්ඛ්‍යාය පඨමන්තාය අස්මිං සතසහස්සෙ අධිකා සඞ්ඛ්‍යාති අත්ථෙ ඩො භවතීති සුත්තත්ථො. සච්චුතීසා සදසන්තාති පඨමාවචනං පඨමන්තතො විධිඤාපනත්ථං. නනු ච සුත්තෙ ‘සතසහස්ස සතසහස්සෙ ඩො’ති න වුත්තං, තථා සති වුත්තියං කථං ‘සතං සහස්සං සතසහස්සං වා’ති වුත්තන්ත්‍යාසඞ්කියාහ-උභයථාවගමා’තිආදි. උභයථාවගමාති සතං සහස්සන්ති ච සතසහස්සන්ති ච උභයප්පකාරෙනාවගමා, උභයථාවගමො පයොග දස්සනඤ්චෙත්ථ එවං විවරණෙ කාරණන්ති අධිප්පායො. පච්චයත්ථෙන සමානජාතියෙ පකත්‍යත්ථෙ සතීති යෙනකෙනචි සුවණ්ණකහාපණාදිනා පච්චයත්ථෙන සමානජාතියෙ. සුවණ්ණමාසකදීන මසමාන ජාතියානං. අකෙවලං චොදාහරණං දස්සෙතුං ‘එකවීස’න්ති වුත්තං. අනිප්ඵන්නත්තා සද්දානමිධ පච්චයග්ගහණපරිභාසාවතාරො නත්ථි.

经义为：对于以第一格结尾的数，当其在此十万之上，表示“更多的数”之义时，则加 ḍa 后缀。“Saccutīsā sadasantā”是第一格单数，用以指明此规则从以第一格结尾的词而来。然，经中未言“于十万（satasahassa）后加 ḍa”，若然，注释中何以言“一百个千（sataṃ sahassaṃ）或十万（satasahassa）”？有此 आशंका后，答曰：“因有二种理解”等。“有二种理解”是指，可理解为“一百个千”，亦可理解为“十万”，此二种理解方式及用法实例，即是此处作此解释之原因。所谓“当后缀义与词根义为同类时”，是指由任何金钱（suvaṇṇakahāpaṇa）等，其后缀义为同类。而金与摩沙迦（māsaka）等则非同类。说“二十一”（ekavīsa）并不仅仅是为了举例。因词语尚未派生完成，故此处不适用“取后缀”之通则。

51. තස්ස

51. 其

නනු ච සඞ්ඛ්‍යාසද්දො සඞ්ඛ්‍යානෙ සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ ච වත්තතෙ, කථමෙත්ථ සඞ්ඛ්‍යානෙවසිතා වුත්ති යෙනෙවං විවරණං කතමිච්චාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි, පච්චාසන්නං සඞ්ඛ්‍යාසද්දස්සාති අධිප්පායො. ඉමිනා ච කරණසාධනො-යං පූරණසද්දොති විඤ්ඤාපෙති. යතොති වුත්තයං සද්දසම්බන්ධිනා තංසද්දෙන සෙති උල්ලිඞ්ගිතස්ස සඞ්ඛ්‍යාතිඅත්ථමුපදස්සිය සායෙව පූරීයතෙතීමස්ස කම්මභාවෙන තිට්ඨතීති දස්සෙතුං තෙන පූරණෙන පූරීයතෙ’ති ආහ.

难道不是“数”(saṅkhyā)一词既用于“计数”(saṅkhyāna)也用于“被计数者”(saṅkhyeyya)吗？为何在此其作用仅限于计数呢？因此（论师）说：“即使如此”(yadipi)等等，其意是说“数”一词更接近（计数的含义）。通过此（解释），也表明了“充满”(pūraṇa)一词是工具格构词。为了表明，通过与所说的“yaṃ”词相关的“taṃ”词，在指明了其所指的“数”的意义后，“它(sā)被充满”中的“它”是作为业格（宾语）而存在的，（论师）才说“通过那个充满而被充满”。

සම්පජ්ජතෙති පූරීයතෙත්‍යස්සත්ථමාචික්ඛති. අනෙනෙතං දස්සෙති ‘‘(න) ඝටිකාදීනමිව දබ්බානං දබ්බන්තරෙ නාතිරිත්තීකරණං සඞ්ඛ්‍යාය පූරණං කිඤ්චරහි තස්ස සමප්පත්තියෙවා’’ති. අථ කායං වචොයුත්ති ‘සාසඞ්ඛ්‍යා පූරීයතෙ යෙනෙ’ති, යාවතා සාති යස්මා පච්චයො විහිතො තස්ස සඞ්ඛ්‍යාසද්දස්ස පරාමාසො තස්ස ච පූරණෙන අභෙදොච්චාසඞ්කියාහ- ‘අභෙදෙනොච්චතෙ සඞ්ඛ්‍යා පූරීයතෙ යෙනෙතී’ති අභිධානාභිධෙය්‍යානමභෙදොපචාරෙන වුච්චතීත්‍යත්ථො, සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපූරණෙ [Pg.209] ඩො න හොතීති වත්වා තදත්ථං විභාවෙතුමාහ- ‘ද්වාදසන්න’මිච්චාදි. සො ඝටො තාසං ඝටිකානං පූරණො දබ්බානං දබ්බන්තරෙ නාති රිත්තීකරණවසෙන. වීසතියා පූරණොතිආදිනා විග්ගහො.

“完成”(sampajjati)是“充满”(pūrīyate)的意思，（论师）如此说明。通过这个，他表明了：“数的充满，并非像陶器等物在另一物中填充那样，而是指其自身的圆满。”那么，“那个数被它充满”这句话的用法是怎样的呢？因为“sā”(那个)是指那个规定了（序数词）后缀的“saṅkhyā”(数)词，并且由于担心它与“pūraṇa”(充满)没有区别，（论师）说：“以无差别的方式说‘数被它充满’”，其意是说，这是通过名称与所指事物的无差别转喻而说的。说了“在被计数者的充满中，没有ḍa后缀”之后，为了阐明其含义，（论师）说：“十二的”等等。那个陶罐是那些陶器的充满物，是以一物在另一物中不留空隙的方式。“二十的充满”等是其复合词分析。

54. ඡා

54. 遮

කච්චායනෙන ‘‘ද්විතීහි තියො’’ති (2-8-42) සුත්තෙන ද්විතිසද්දෙහි තියප්පච්චයං විධාය ‘‘තියෙ දුතාපි චා’’ති (2-8-43) ද්විතීනං දුතාදෙසෙන දුතියං තතියන්ති ච ‘‘චතුඡෙහි ථඨා’’ති (2-8-41) සුත්තෙන චතුතො ථප්පච්චයං විධාය ද්විත්තෙන චතුත්ථන්ති ච නිප්ඵාදිතං. ඉධ තථා භාවෙන කථං තෙ සිජ්ඣන්තීති ආසඞ්කිය වුත්තියං ‘කථ’මිච්චාදි වුත්තන්ති දස්සෙතුමාහ ‘සඞ්ඛ්‍යෙ’ච්චාදි. වුත්තියං ‘දුතියස්සා’තිආදිනා සුත්තෙකදෙසා දස්සිතාති තානි සම්පුණ්ණං කත්වා දස්සෙතුං ‘දුතියස්සා’තිආදිනා ‘චතුත්ථතතියාන’මිච්චාදිනා ච වුත්තානි.

迦旃延(Kaccāyana)通过“dvitīhi tiyo”(2-8-42)这条经，规定在“二”(dvi)等词后加“tiya”后缀；又通过“tiye dutāpi cā”(2-8-43)这条经，将“二”等词替换为“duta”，从而形成了“第二”(dutiya)和“第三”(tatiya)；并通过“catuchehi thaṭhā”(2-8-41)这条经，在“四”(catu)和“六”(cha)后加“tha”后缀，并经由叠音化形成“第四”(catuttha)。此处有人质疑“（若非如此，）这些形式如何成立”，为说明在注释(vutti)中所说的“如何”等（内容），（论师）说“数”(saṅkhye)等等。注释中通过“第二的”(dutiyassa)等引述了经的部分内容，为了完整地呈现它们，又用“第二的”等以及“第四、第三的”(catutthatatiyānaṃ)等语作了进一步说明。

55. එකා

55. 一

සඞ්ඛ්‍යාවචනස්ස ගහණෙ කො දොසොච්චාහ-‘සඞ්ඛ්‍යාවාචි’ච්චාදි. බහුත්තවිසයෙ පයොගො න සියාති සඞ්ඛ්‍යාවචනස්ස එකත්ථෙ නියතත්තා වුත්තං. එකාකීහිච්චස්ස අත්ථමාචික්ඛති පධානභූතෙහෙව’ච්චාදිනා. උපපජ්ජකෙ බහුත්තවිසයෙ පයොගොත්‍යපෙක්ඛතෙ.

问：“执取数词有何过失？”答曰：“数词”等。由于数词限定于单一意义，故说不应在多数的语境中使用。以“主要者”等来解释“独一者”的含义。在适用的多数语境中，其用法是可预期的。

56. වච්ඡා

56. 牛犊

තරො හොතීති වුත්තෙපි තෙහි තරො හොතීති විඤ්ඤායති, වච්ඡාදීහීති සුතත්තා පන වච්ඡාදීනන්ති ච විඤ්ඤායතීති වච්ඡාදීනන්තිආදිනා වුත්තිගන්ථොපදස්සනං. නනු තනුත්තෙ වවච්ඡාදීහි පච්චයො විධීයතෙ, යෙ ච සරීරෙන කිසාවච්ඡාදයො, තත්‍රාප්‍යවිසෙසෙන පයොගො පසජ්ජති විසෙසානුපාදානතො, තස්මා කථමත්‍ර සභාවස්සෙව තනුත්තං විඤ්ඤායතෙ යෙනෙවං විවටමිච්චාහ- ‘වච්ඡාදිසද්දාන’ මිච්ච-දි, වච්ඡාදීහි පකතීති පච්චයෙ විධීයමානෙ තාසං පවත්තිනිමිත්තං වයොවිසෙසාදි, යස්මිං සති වච්ඡාදයො සද්දා දබ්බෙ-භිනිවිසන්තෙ, තං පච්චයා-සන්නං, න ච කිසත්තස්ස භාවා දබ්බෙ වච්ඡාදිසද්දා පවත්තන්තෙ. අතො [Pg.210] තස්සෙව සද්දප්පවත්තිනිමිත්තස්ස තනුත්තෙ යුත්තං පච්චයෙන භවිතුං, (න) තනුත්තමත්තෙති මඤ්ඤතෙ. පවත්තිනිමිත්තං සම්බන්ධි ආසන්නන්ති සමානාධිකරණානි.

当说“他瘦”时，他们也理解为“他瘦”；但由于听到“以牛犊等”，便理解为“牛犊等的”，因此以“牛犊等的”等词来展示注释文本。难道不是在瘦弱义上，才以“牛犊”等词来施加词缀吗？那些身体瘦弱的牛犊等，在此也无差别地适用，因为没有特别的限定。因此，这里如何能理解为是其本性的瘦弱呢？为此（论师）解释说：“牛犊等词”等等。当以“牛犊”等词为词根而施加词缀时，其应用的因由是年龄的差别等，当此因由存在时，“牛犊”等词语才会在事物上安立，该因由与词缀是邻近的。而“牛犊”等词语在事物上应用，并非因为瘦弱的状态。因此，（论师）认为，词缀理应表示那词语应用因由的减弱，而非仅仅是瘦弱本身。“应用因由”、“相关者”和“邻近者”是同格关系。

වච්ඡො පඨමවයො, තස්ස තනුත්තං දුතියවයප්පත්ති. දුතියඤ්හි වයං පප්පොන්තස්ස වච්ඡස්ස පඨමො වයො වච්ඡසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං කිඤ්චිමත්තාවසෙසං භවති අමුමෙවාහ-‘සුසුත්තස්සෙ’ච්චාදිනා. උක්ඛොතරුණොදුතියවයප්පත්තො වුච්චතෙ, තස්ස තනුත්තං තතියවයප්පත්ති. තතියඤ්හි වයප්පත්තකාලෙ දුතියස්ස වයස්ස උක්ඛසද්දප්පවත්ති නිමිත්තස්ස කිඤ්චිමත්තා වසෙසතො ජාතිසඞ්කරත්තා ගද්දභජාතියා වළවාජාතියා ච මිස්සත්තා. භාරවාහකත්තම්පති යො සමත්ථො, සො උසභොත්‍යුච්චතෙ, යදාතු තස්ස භාරවාහකත්තෙ සාමත්ථියං මන්දං භවති පරික්ඛීණං, තදා තනුත්තම්භවතීත්‍යාහ- ‘සාමත්ථියස්ස තනුත්තං අප්පබලතා’ති.

“牛犊”是指初生之龄，其“瘦弱”是指进入第二龄期。当牛犊达到第二龄期时，第一龄期作为“牛犊”这个词的应用因由，只剩下一点点残余，这就是他所说的“沉睡的”等等。“壮年公牛”被称为已达到第二龄期，其“瘦弱”则进入第三龄期。当达到第三龄期时，作为“壮年公牛”这个词的应用因由的第二龄期，只剩下一点点残余，因为存在种族混杂，就像驴和母马混杂一样。能够负重者被称为“公牛”，但当他的负重能力变得迟缓、耗尽时，就变得衰弱，所以（论师）说：“能力衰减即力量薄弱”。

57. කිම්හා

57. 为何

සමුදායො නාම ද්ව්‍යවයවො වා සියා බහුකාවයවො වා, තත්ථ ද්ව්‍යවයවසමුදායා නිද්ධාරණෙ සාමත්ථියා එකස්සෙව නිද්ධාරණං විඤ්ඤායති තමෙවානුසරති. බහුකාවයවසමුදායාප්‍යෙ ‘කස්ස නිද්ධාරණෙ’ති සුත්තෙ එකස්සාති වචනාභාවෙපි එකස්සෙව නිද්ධාරණං විඤ්ඤාතබ්බං තෙනෙව කතරො භවතං දෙවදත්තො’ත්‍යාදිකමුදාහරණමදාසි. කතරො භවතං දෙවදත්තො කතරො භවතං කඨොත්‍යාද්‍යුදාහරණබහුත්තෙන නිද්ධාරණවාචීනමබහුත්ථෙපි නිද්ධාරියමානවාචීහී’ති බහුත්තෙන වුත්තං. අපච්චපරංපරාය පවත්තං ගොත්තං වංසො, තදභි ධායිනො අපච්චප්පච්චයන්තාපි අභෙදොපචාරෙන ගොත්තං, තෙවාපච්චා පච්චවන්තසම්බන්ධද්වාරෙනාපච්චෙ පවත්තාති සම්බන්ධිසද්දා භවන්ති, චරණසද්දා ච කඨා යො කිරියාසද්දා භවන්ති කඨාදීහි වුත්තජ්ඣයනත්ථං යථා සකංවතචරණකිරියානිමිත්තත්තෙනාජ්ඣෙතූසු පවත්තාති තෙසං සම්බන්ධිසද්දානං කෙසඤ්චි අත්ථස්ස කිරියාසද්දානං චාත්ථස්ස අසත්‍යපි ජාතිත්තෙ ජාතිනිබන්ධනං ලොකෙ කාරියමිට්ඨං තදුත්තං ‘‘ගොත්තඤ්ච චර- ණෙහි [Pg.211] සහා’’ති. තත්ථාපි ජාතිත්තම්පරිභාසිතං, තෙනාහ- ‘කඨස්ස චරණත්තා ජාතිත්තං ගොතත්තා ජාතිත්ත’න්ති ච.

所谓集合(samudāya)，可以是两部分或多部分。在由两部分组成的集合中进行抉择(niddhāraṇa)时，依其功能，可知仅抉择其一，并随顺于此。在由多部分组成的集合中，即使在经中“抉择其一”没有“一”这个词，也应知仅抉择其一，因此他举了“诸位中谁是提婆达多(Devadatta)”等例子。由于有“诸位中谁是提婆达多”、“诸位中谁是迦陀(Kaṭha)”等众多例子，因此说，即使表示抉择的词语不是复数，被抉择的词语也是复数。由子孙后代延续的氏族(gotta)即是家系(vaṃso)。指称它的、带有后代词缀的词语，也通过无差别譬喻而称为氏族。那些词语通过与有后代者的关系而在后代中流传，因此成为关系词(sambandhisaddā)。以及行仪词(caraṇasaddā)，如“迦陀”，是活动词(kiriyāsaddā)，是为了说明迦陀派等所说的学习(ajjhayana)之义，正如它们因各自特定的行仪活动为缘由而流行于学习者中。在这些关系词和某些活动词的意义中，即使没有种姓(jāti)的性质，世间也乐于依种姓来处理事务。因此说：“氏族与行仪一起”。在那里，种姓的性质也被定义了，因此说：“迦陀因其行仪而是种姓，也因其氏族而是种姓”。

58. තෙන

58. 因此

ලොකියාති පරසද්දසත්ථකාරෙ සන්ධායාහ. ඉහ තු අවිසෙසෙන වුත්තන්ති සම්බන්ධො. නිරුත්තියං සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තාති යොජනා. සාමඤ්ඤෙන වුත්තාකාරං දස්සෙතුං ‘කථ’න්තිආදි වුත්තං. දෙවෙහි දත්තො බ්‍රහ්මුනා දත්තොතිආදීනි කත්තරි කරණෙ වා විග්ගහවාක්‍යානි. දෙවදත්තො දෙවදත්තිකො දෙවියො දෙවලොතිආදීනි වුත්තිපදානි.

说“世间的”是针对其他语法学家而言。但在此，是无差别地说的，这是其关联。在词源学中，因为是普遍地说的，所以是这样的应用。为了显示普遍说的方式，而说了“如何”等。“由诸天所予”、“由梵天所予”等，是作格或具格的分析句。“提婆达多”、“提婆达多相关的”、“天女”、“天人”等，是已说词。

තත්ථ නිරුත්තිපිටකාගතානං ‘දෙවදත්තා දෙවදත්තිකො’තිආදීනං වුත්තිපදානමඤ්ඤථා නිප්ඵත්තිමුපදස්සිය දෙවලො දෙවියොතිආදීනම්පන වචනන්තරෙනෙව නිප්ඵත්තිං දස්සෙතුං ‘දෙවෙහි දත්තො’තිආදි වුත්තං. පරසද්දසත්ථකාරානම්පි දෙවලො දෙවියොති වචනන්තරෙනෙව සාධනං සාධනාකාරඤ්ච තෙසං දස්සෙතුං ‘කෙචීහී’තිආදි වුත්තං. එකදෙසතොයෙව පච්චයමිච්ඡන්ති තෙන තෙසං දෙවලො දෙවියො දත්ති ලොච්චාදි භවති. කප්පනාගාරවොති දත්තසද්දලොපනාමෙකදෙසවසෙන කප්පනාගාරවො.

在此，对于来自词源藏(Niruttipiṭaka)的“提婆达多”、“提婆达多相关的”等已说词，在展示了其不同的派生方式之后，又为了以另一种说法来展示“天人(devalo)”、“天女(deviyo)”等的派生，而说了“由诸天所予”等。并且，为了展示其他语法学家也仅以另一种说法来构成“天人”、“天女”，以及他们的构成方式，而说了“由某些人”等。他们只希望以一部分作为词缀，因此他们的派生词就有了“天人”、“天女”、“所予(datti)”、“省略(locca)”等。所谓尊重构想(kappanāgāravo)，是说由于省略了“datta”词的一部分，这是对构想的尊重。

59. තස්ස

59. 他的

න ච සබ්බෙතිආදිනා බහුලාධිකාරෙ ඵලං වුත්තං. භාවසද්දො කත්ථචි කිරියායං වත්තතෙ ‘භාවෙ අයං විධී’ති. කත්ථචි අධිප්පායෙ ‘අයමෙතෙසං භාවො ’ති. කත්ථචි පදත්ථෙ ‘ඉමෙ භාවා’ති. කත්ථචි සත්තාමත්තෙ‘තිණානං භාවො’ති. තෙනාහ-‘භාවසද්දස්සෙ’ච්චාදි. රූපසාධන ද්වාරෙනාති භාවසද්දස්ස රූපසාධනද්වාරෙන, සප්පන්ති පකාසෙන්ති අත්ථ මනෙනාති සද්දො. සොව අභිධානං අභිධීයතෙ-නෙනත්ථොති කත්වා. බුජ්ඣති අත්ථසරූපන්ති බුද්ධි, සාව පතීයතෙ-නෙනාත්ථො පච්චෙති අත්ථ මිති වා පච්චයොති වුච්චති.

并非以“一切”(sabba)等词在多义(bahula)的章节中说明了结果。“有”(bhāva)一词，有时用于行为(kiriyā)，如“此是行为之法”；有时用于意图(adhippāya)，如“此是彼等之意图”；有时用于词义(padattha)，如“此等是词义”；有时仅用于存在(sattāmatta)，如“草木之存在”。因此说“有(bhāva)一词”等等。通过词形构成(rūpasādhana)之方式，即通过“有”(bhāva)一词的词形构成之方式，语词阐明或揭示意义，因此是“语词”(saddo)。它就是能诠(abhidhāna)，因为它能诠释意义。理解意义之自性即是“智”(buddhi)，意义由此被理解，或说它趋向于意义，因此它也被称为“缘”(paccaya)。

නනු ච ‘භවන්ති එතස්මා බුද්ධිසද්දා’ති වුත්තං තස්මා පවත්තිනිමිත්තමුභින්නම්පි භවති, තථාසති ‘සද්දප්පවත්තිනිමිත්ත’න්ති සද්දස්සෙව පවත්තිනිමිත්තතා කස්මා [Pg.212] වුත්තාති වුච්චතෙ. පාකටභාවෙන අභිධානාභිධෙය්‍යසම්බන්ධස්ස සද්දස්සෙව පවත්තිනිමිත්තතං වත්වා විසුං බුද්ධියා නිමිත්තස්ස රූපානුගතත්තං විසෙසෙත්වා පවත්තිනිමිත්තතමස්සා දීපෙතුං ‘නිමිත්තවසාහි’ච්චාදිමාහ. දබ්බෙගුණොති දබ්බෙ වුත්තියං ගුණො නිමිත්තන්ති සම්බන්ධො. ගුණසද්දස්සෙව ජාතිසද්දත්තෙනොදාහරණද්වයං දත්තං… ගුණස්ස ජාතියා විසුං ජාතිනිමිත්තස්සාභාවතො. කිරියාදීතිආදිසද්දෙන දබ්බාදීනං ගහණං, කෙචි පන කිරියාසද්දානං කිරියා පවත්තිනිමිත්තන්ත්‍යාහු. තෙසං දෙවදත්තාදීනං අවත්ථාවිසෙසෙන අවත්ථාභෙදෙන සාමඤ්ඤං තදවත්ථා විසෙසසාමඤ්ඤං. තෙනාහ- ‘දෙවදත්තස්සා’තිආදි. විජ්ජමානො පදත්ථො විසයො යෙසං දෙවදත්තාදීනං සඤ්ඤාසද්දානං තෙසං පවත්තිනිමිත්තං ජාතිලක්ඛණමාචික්ඛිතම්පටිපාදිතන්ති අත්ථො.

然而，既然说“智与语由此而生”，那么生起因(pavattinimitta)就属于两者。若如此，为何只说是语的生起因呢？对此回答说：因为能诠(abhidhāna)与所诠(abhidheyya)的关系显而易见，故先说语是生起因；为了阐明智(buddhi)的因(nimitta)是随形而有，并特别指出其生起因，因此说“依因”(nimittavasāhi)等等。在实体(dabba)中，属性(guṇa)是其因，此是关联。以属性词(guṇasadda)本身作为种类词(jātisadda)给出了两个例子……因为属性没有独立于种类的种类因(jātinimitta)。“动作等”(kiriyādi)中的“等”字，包含实体等；但也有一些论师认为，动作词(kiriyāsadda)以动作为生起因。对于提婆达多(Devadatta)等人来说，依其状态之差别，有共相(sāmañña)，以及彼状态差别之共相。因此说“提婆达多”等。那些以存在的词义(padattha)为所缘(visaya)的提婆达多等专名(saññāsadda)，其生起因被阐明为种类之特征(jātilakkhaṇa)，此即是其义。

අනෙන ච දෙවදත්තාදයො සඤ්ඤාසද්දාපි සමානා ජාතිසද්දාති වුත්තං හොති. යදි චරහි සඤ්ඤාසද්දාපි ජාතිවචනා සියුං, පඤ්චවිධත්තමෙසං පරිහායතීති. නෙදමෙවං විඤ්ඤෙය්‍යං… පසිද්ධතරජාත්‍යාභිධාන කඨගොවීහියවාදිසද්දා ජාතිසද්දත්තෙන විසුං පරිග්ගය්හන්ති.

由此，提婆达多等专名(saññāsadda)也被说成是种类词(jātisadda)。如果专名也成了种类词，那么它们的五种分类就会消失。不应这样理解……那些表示更为人熟知的种类的词，如迦他(Kaṭha)、牛、稻、麦等，被单独归类为种类词。

සම්බන්ධිභෙදතොති ඝටාදිසම්බන්ධීනං භෙදතො. අභාවස්සභෙදතොති ඝටපටාදීනං සම්බන්ධීනං භෙදෙන අභාවස්ස භෙදතො අභෙදෙපි භෙදා උපචරිතා සන්තීති යොජනා. යස්ස සාමඤ්ඤස්ස වසා, තෙසු උපචරිතභෙදෙස්වාකාසාදීසු. නිරවයවාවිජ්ජමානවිසයානන්තියෙ ආකාසො විය නිරවයවා අභාවො විය අසන්තා ච, තෙ විසයො යෙසං සද්දානං තෙසන්ති අත්ථො. සාමඤ්ඤං භාවොති පුථුජ්ජනාදිසාමඤ්ඤං භාවොති අත්ථො. අලසස්ස භාවො කිරියාසම්බන්ධිත්තං, බ්‍රහ්මඤ්ඤං ජාති චාපල්‍යං නෙපුඤ්ඤං ගුණො වා. වුත්තියං සකත්ථෙකන්තාති ‘‘සකත්ථෙ’’ති (4-122) ඉමිනා සකත්ථෙ කතකප්පච්චයන්තාති අත්ථො. න දට්ඨබ්බන්ති සම්බන්ධො. පත්තකාලොව පත්තකල්ලං. කරුණා එව කාරුඤ්ඤං.

“关联物之差别”(sambandhibhedato)是指瓶(ghaṭa)等关联物之差别。“无有之差别”(abhāvassabhedato)是指因瓶、布(paṭa)等关联物之差别而有无有之差别；即使无差别，差别也被假立存在。此是结合(yojanā)。凭借此共相(sāmañña)之力，在虚空(ākāsa)等那些被假立了差别的法之中。“无分且不存在的所缘”(Niravayavāvijjamānavisayānaṃ)是指：那些词语，其所缘(visaya)如同虚空般无分(niravayava)，如同无有(abhāva)般不存在(asanta)。此即是其义。“共相即是有”(Sāmaññaṃ bhāvo)是指凡夫(puthujjana)等之共相即是“有”(bhāva)。懒惰的状态与行为相关，婆罗门性(brahmaññaṃ)是种类(jāti)，轻浮(cāpalyaṃ)、聪慧(nepuññaṃ)是属性(guṇa)。在注释(vutti)中，“在自义上”(sakattheka)是指：通过“在自义上”(sakatthe)这条经(4-122)，（这些词）是在自义上加了-ka等后缀的词。此即是其义。“不应被看见”(Na daṭṭhabbaṃ)是关联。适时(pattakāla)即是恰当的时机(pattakallaṃ)。悲(karuṇā)即是悲性(kāruñña)。

62. අණ්වා

62. 细微

‘‘එකයොගනිද්දිට්ඨානං සහවාපවත්ති සහවා නිවත්තී’’ති ‘භාව කම්මෙසූ’ති [Pg.213] අනුවත්තතෙ. තථාපි භාවෙතීමිනාවෙත්ථ සප්පයොජනත්තං දස්සෙතුමාහ- ‘භාවකම්මෙසු’ච්චාදි.

“一处所指，共同生起，共同灭没”，即‘于有与业中’随行。即便如此，为了说明‘培育’在此处的相应意义，所以说‘于有与业中’等等。

64. තර

64. 较

යජ්ජපි සීධාතුස්ස කෙවලස්ස සුපනෙ පවත්ති, තථාප්‍යතිපුබ්බස්ස උක්කංසෙ පවත්තීති ආහ- ‘අතිසයො උක්කංසො’ති. සො ච අතිසයො කස්ස සම්භවතිච්චාහ- ‘සො ච කිරියාගුණාන’න්ති. කථං තෙසමතිසයොච්චාහ- ‘ආධාරභූතදබ්බවසා’ති. කුතොච්චාහ- ‘අනපෙක්ඛිතෙ’ච්චාදි. අනපෙක්ඛිතො කිරියාගුණානං නිස්සයො දබ්බසඞ්ඛාතො යෙසන්ති විග්ගහො, දබ්බස්ස නිස්සයභූතස්සා-තිසයත්තං හොන්තම්පි නිස්සිතානං කිරියා ගුණානං වසෙනෙව සියා නාඤ්ඤථාති වත්තුමාහ-‘පච්චධිකරණ’න්තිආදි.

虽然单独的`sī`词根用于“睡眠”义，但当其前置`ati`时，则用于“卓越”义，故说“`atisayo ukkaṃso`”（卓越、优胜）。而此卓越属于谁呢？说：“属于作用与性质”。它们如何卓越呢？说：“通过作为基础的实体”。此从何而知？说：“从`anapekkhite`（无待）等”。其语法分析为：作用与性质的所依被称为“实体”，此实体不依赖于他者。为了说明“作为所依的实体，其卓越性纵然存在，也只是通过所依的作用与性质而有，并非他法”，故说“`paccadhikaraṇa`（关系依处）”等。

නනු ච යදි කිරියාගුණානමෙවාතිසයො, තදා න සිජ්ඣති ‘ගොතරො’ති නෙස දොසො, නො චෙත්ථ ජාතියාතිසයො, කස්ස චරහි ගුණස්ස ගො අයං යො සකටං වහති, ගොතරො-යං යො සකටං වහති සිරඤ්චාති, ජාතියා හි නිච්චායෙකරූපාය නොක්කංසාපකංසයොගො සම්භවතීති දබ්බස්සාපි නාතිසයසම්භවො. තථාහි තුල්‍යප්පමාණස්ස ගුණකතොව මූලතො උක්කංසො දිස්සති සමානෙපි හි ආයාමෙ විත්ථාරෙ ච පටස්ස කාසිකස්සාඤ්ඤොවාග්ඝො භවති මාථුරස්සාඤ්ඤො වාති. දබ්බස්සාපි සාතිසයෙහි යුත්තතාමත්තෙන සාතිසයත්තස්සුපට්ඨාපිතත්තා වුත්තං- ‘තෙනෙවාහා’තිආදි. යදග්ගෙන කිරියාගුණානං නිස්සිතානමතිසයවසෙන නිස්සයභූතම්පි දබ්බං කථඤ්චිදප්‍යතිසයෙ වත්තති නාම, තදග්ගෙ තබ්බාචිකාපි පකති අත්තනො වචනීයත්ථවසෙන තත්ථ වත්තතියෙව නාමාති ‘අතියයෙ වත්තමානතො’ති පකතිවිසෙසනවසෙන වුත්තං, තෙනෙවාහ- ‘ඉමිනා පකති විසෙසනත්තඤ්චාහා’ති. සකත්ථිකානං පකතිඅත්ථො ජොතනීයො හොතීති සම්බන්ධො.

反诘：若卓越仅属于作用与性质，则“`gotaro`”（更优的牛）一词便不成立。答：此非过失。此处并无种类的卓越。那么，这头拉车的牛（`go`）是具有何种性质的牛呢？而这头既能拉车又能头顶重物的牛是“更优的牛”（`gotaro`）。因为种类（`jāti`）是恒常、单一形态的，不可能有优劣之分，所以实体本身也不可能有卓越。譬如，尺寸相同的布，其优越性根本上见于品质之别：迦尸国（Kāsika）的布是一种价值，摩偷罗（Māthura）的布又是另一种价值。因为实体的卓越性，仅是通过其与卓越性质的结合而成立，故说“因此他说”等。当所依的作用与性质卓越时，作为所依的实体在某种程度上也可称为卓越；此时，指称该实体的词语（`pakati`）也依其所指之义而用于该卓越义，故说“`atisaye vattamānato`”（用于卓越义）是作为对词语本身的限定（`pakativisesana`），因此他说“以此亦说明其为词语本身的限定”。其关联在于：应阐明词语（`pakati`）对于其自身意义（`sakatthika`）的作用。

සකත්ථිකානන්ති කත්තරි ඡට්ඨී සම්බන්ධවචනිච්ඡාය, සකත්ථිකෙහීති අත්ථො. හෙතුමාහ- ‘පකතිවිසෙසනන්තී’ති. ඉතිසද්දො හෙතුම්හි, යස්මා [Pg.214] ‘අතිසයෙ වත්තමානතො’ති, පකතිවිසෙසනං, තතො පකත්‍යත්ථභූතෙ-තිසයෙ ජාතත්තා සකත්ථිකෙහි යථාවුත්තනයෙන පකත්‍යත්ථභූතෙතිසයො ජොතනීයො හොතීති අත්ථො. තත්ථ නාභිධෙය්‍යොති බ්‍යතිරෙකමාහ, තථා ච වක්ඛති- ‘අතිසයජොතකාතරාදයො’ති.

“`Sakatthikānaṃ`”一词是作格（`kattari`）意义的第六格（属格），意在表达关系，其义为“`sakatthikehi`”（通过具有自身意义者）。其理由是：“因为是对词语本身的限定”。`Iti`一词用于因由义。因为“`atisaye vattamānato`”（用于卓越义）是对词语本身的限定，所以，由于此卓越产生于作为词语意义的卓越之中，故应通过那些具有自身意义的词语，以上述方式来阐明作为词语意义的卓越。此为其义。其中，通过“非所指义（`na abhidheyya`）”一语说明其区别，并且将会说：“`tara`等是卓越的阐明者”。

අථ පකතිවිසෙසනත්තෙ කස්මා නාභිධෙය්‍යො ජොතනීයොච්චාහ ‘පකතියායෙව’ච්චාදි. උක්කංසො සමානගුණවිසයෙයෙව ලොකෙ දිට්ඨො තෙන සාමඤ්ඤවචනෙපි තාදිථවිසයෙයෙව කාරණ වසෙන හොතීති දස්සෙතුමාහ- ‘අතිසයෙනෙ’ච්චාදි. ද්වින්නමෙකස්සා-තිසයෙච්චාදිනා ‘ද්විබහූසුක්කංසෙ තරතමා’’ති (චං 4-3-45) සක්කතසුත්තත්ථස්සාධිප්පායං විවරති. තරඉයාති සකවොහාරෙන වුත්තං, තෙසන්තු ඊයප්පච්චයො. එවමිහාවිධානං සුඛසානෙත්තන්ති සම්බන්ධො.

再者，若其为对词语本身的限定，为何不是所指义，而是阐明义呢？答曰：“仅由词语本身”等。世间所见的卓越，仅在于同等性质的范畴内，因此，即使是一般性的陈述，也因缘由而用于此类范畴。为说明此点，故说“以卓越故”等。通过“二者中一者卓越”等句，阐明了梵语经文“于二者或多者中之卓越，用`tara`（较）与`tama`（最）”（钱德拉文法 4.3.45）的意趣。“`Taraiyā`”是依其自身术语所说，对他们而言，有`īya`后缀。如此，此处的规定是为了方便应用，此为关联。

අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘යථාවුත්තසුත්තත්ථවසෙන ද්වින්නමෙකස්ස උක්කංසාභාවා ‘මාථුරා පාටලිපුත්තකෙහි සුකුමාරතරා’ච්චාදො තරප්පච්චයො න හොතීති එකො මාථුරො දුතියො පාටලිපුත්තකො ඉමෙසං සුකුමාරානං ද්වින්නමෙකො මාථුරො-තිසයෙන සුකුමාරො සුකුමාරතරො, එකමඤ්ඤෙසං ද්වින්නමුක්කංසෙතථාඤ්ඤෙසං ද්වින්නමෙකස්සාති එවං ද්වින්නංද්වින්නමෙකෙකස්ස උක්කංසෙ තරප්පච්චයො භවති, උභයත්‍ර ත්වවයවාපෙක්ඛම්බහුවචනං, තථාහි සුකුමාරත්තෙනුක්කංසියමානානං සමුදායානමවයවා මාථුරා බහවො පාටලිපුත්තකාපි නික්කංසියමානා තථෙවාවයවා බහවො හොන්ති, එවං මාථුරා පාටලි පුත්තකෙහි සුකුමාරතරා’ති තරප්පච්චයෙන සිජ්ඣති. ඉමස්මිං ගාමෙ අඩ්ඪතරා වාණිජ්ජාච්චාදොපි කථිතෙන ඤායෙන ද්වින්නංද්වින්නමෙකෙකස්ස උක්කංසෙ තරප්පච්චයො භවති, බහුවචනන්තු කත්ථචි අවයවාපෙක්ඛන්ති සබ්බං සක්කතෙ කිච්ඡෙන සාධෙන්ති. ඉහ තු තථාවිධස්ස සුත්තස්සා විධානා ‘‘තරතමිස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ’’ති තරාදීනමතිසයෙ සාමඤ්ඤෙන විධානා සබ්බත්ථ තරප්පච්චයෙන සුඛසාධනං හොතී’’ති.

此中意趣如下：依前述经文之义，由于（梵语语法规定）比较级是用于“二者中一者”的卓越，故如“摩偷罗人比华氏城（Pāṭaliputta）人更娇嫩”等句中的`tara`后缀便不能成立。（为解决此问题，其解释是：）一个摩偷罗人，一个华氏城人，于此二娇嫩者中，一个摩偷罗人以其卓越而为“更娇嫩者”。如此，于一对对的两者中，当其中一者卓越时，`tara`后缀方可成立。而两处的复数，是就其成员而言。也就是说，在因娇嫩而受称赞的群体中，其成员摩偷罗人有很多；同样，未受称赞的华氏城人，其成员也有很多。如是，“摩偷罗人比华氏城人更娇嫩”一句通过`tara`后缀得以成立。同样，“此村商人更富裕”等句，亦依所述之理，于一对对的两者中，当其中一者卓越时，`tara`后缀得以成立。复数有时是就成员而言。所有这些在梵语中需费力才能论证。然于此处（巴利语语法），因有“`taratamissikiyiṭṭhātisaye`”一类经文，通常规定`tara`等后缀用于卓越义，故处处皆可通过`tara`后缀轻易构成（比较级）。

අවත්ථාභෙදෙනාති [Pg.215] පටුතරාවත්ථාවතො පටුඅවත්ථාය භින්නත්තා වුත්තං, තථාහි තමෙවාවත්ථන්තරයුත්තං වත්තාරො භවන්ති අඤ්ඤෙ ‘භවංසූඅවත්ථො’ති. පකාරන්තරෙනපි සාධනෙ හෙතුමාහ- ‘අතිසයමත්තෙ වා විධානතො’ති. අනවට්ඨිතත්තමාහ- (‘අතිසයවාපි’ච්චාදි). පඤ්චස්වෙතෙසූති එතෙසං යථාවුත්තානං තරාදීනං පඤ්චන්නං මජ්ඣෙ, රූපානි ගුණවචනස්ස වුත්තියමුදාහරිතානි. කිරියාවචනස්ස තු ‘අතිසයෙන පාචකතරො පාචකතමො’ති. ඉස්සික ඉයඉට්ඨා සරාදී තතො (අඤ්ඤතො) න හොන්ති බහුලාධිකාරා.

说“以状态差别”，是因为“更聪慧”的状态有别于“聪慧”的状态。因此，言说者们会对处于另一状态的同一个人说：“您处于良好状态”（`bhavaṃ su-avattho`）。又以别的方式成立其理由，说：“或因仅是关于卓越的规定”。用“即使是卓越者”等句说明其不确定性。“于此五者中”，意为于前述`tara`等五个后缀中，其形态在品质词的用法中被举例说明。至于行动词，则如“卓越的烹饪者、最善烹饪者”。`Issika`、`iya`、`iṭṭha`、`sara`等后缀，因“多样性”（`bahula`）规则的管辖，不从其他（词根）而来。

66. තස්ස

66. 它的

තස්සාති සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි විකාරසම්බන්ධීයෙව ඡට්ඨියන්තො ගය්හති, ඡට්ඨියන්තසම්බන්ධීයෙව ච විකාරො ගය්හති සම්බන්ධවසාති දස්සෙතුමාහ ‘යස්සා’ච්චාදි. කොසකාරකපාණවිසෙසෙහි කතො කොසො. පාණයො සත්තා, ඔසධ්‍යොඵලපාකන්තා, රුක්ඛා පුප්ඵඵලූපගාති රුක්ඛොසධීනං ලක්ඛණං වදන්ති තල්ලක්ඛණෙනෙත්ථ රුක්ඛො සධයො න ගය්හන්ති, කිඤ්චරහි ඔසධිසද්දෙන ලතාදිපි ගය්හති, රුක්ඛසද්දෙන (වනප්ප)තයොපි, වනප්පතයො හි ඵලවන්තා න පුප්ඵවන්තා. කථං ගාවස්ස විකාරෙ පුරිසෙ මයොච්චාහ- ‘අඤ්ඤස්මි’න්තිආදි. ගාවස්ස ඉදං ගොමයං.

即使泛泛地说“它的”，也只取与变异相关的第六格词，并且变异也只与第六格词相关联。为了显示这种关系之力，而说“属于谁的”等。茧是由特殊的造茧生物所造。生物是有情；草药(osadhī)是果熟而亡者；树木(rukkhā)是依花果而生者——他们如是说树木和草药的特征。在此，依据此特征，不取树木和草药。然则，以“草药”一词亦可取藤蔓等，以“树木”一词亦可取森林乔木(vanappatayo)等，因为森林乔木结果而不开花。“牛之变异在人”，如何[解释]？答曰：“于其他……”等。此牛粪是属于牛的。

67. ජතු

67. 紫胶

උපපත්‍යන්තරන්ති පච්චයලොපතො යුත්‍යන්තරං.

另一生起(Upapatyantaraṃ)，即因后缀的省略而形成的另一种结合。

68. සමූ

68. 群体

තීසුත්තරෙසු ච වත්තතෙති සම්බන්ධො. රාජඤ්ඤමනුස්සානම්පි ජාතියමපච්චෙ ඤ්ඤස්සප්පච්චයානං විධානා වුත්තං ‘ගොත්තප්පච්චයන්තා’ති ආහ- ‘රාජඤ්ඤානං සමූහො’ච්චාදි. උක්ඛො උසභො. ඔට්ඨො ඛරතො, උරබ්භො මෙසො, එවමිච්චාදිනා ‘උක්ඛානං සමූහො’ච්චාදි. වාක්‍යමපදිසති. කාකානං සමූහොති විග්ගහො, ණිකඅචිත්තාති ඉමිනා ණිකො අචිත්තවාච කෙහෙව දිස්සතීති ඤාපෙති. අපූපො පිට්ඨපූපො, සංකුලන්ති (ගුළ) මිස්සකඛජ්ජකවිසෙසො.

并且适用于三十经，这是关联。由于规定了刹帝利(Rājañña)与人类的种姓后代使用ñña等后缀，故说“以氏族为后缀”(gottappaccayantā)，并举例“刹帝利的群体”等。公牛(Ukkho)即牡牛(usabho)。骆驼(Oṭṭho)是粗糙的，公羊(urabbho)即绵羊(meso)，如是等，[例如]“公牛的群体”等。指示此句。“乌鸦的群体”是其分析，通过“ṇika[后缀用于]无心[之物]”，此[规则]表明ṇika后缀只见于指称无心之物的词语。糕饼(Apūpo)即面粉糕(piṭṭhapūpo)，杂拌(saṃkulaṃ)是一种混合了(糖)的特殊甜食。

69. ජනා

69. 人们

‘‘තදස්සට්ඨානමීයො [Pg.216] චා’’ති (2-8-13) කච්චායනසුත්තස්සාය මත්ථො ‘‘තදස්සට්ඨානමිච්චෙතස්මිං අත්ථෙ ඡට්ඨියන්තතො ඊයප්පච්චයො හොතී’ති. තෙන මදනස්ස ඨානං මදනීයං බන්ධනස්ස ඨානං බන්ධනීයංත්‍යාදිකං සාධෙන්ති. ඉධ පන තථාවිධස්සාභාවා කථං තං සිජ්ඣතීත්‍යාසඞ්කිය ‘මදනීය’න්තිආදිකං වුත්තං, තං දස්සෙතුමාහ- ‘මදනීයාදිප්පසිද්ධියා’ච්චාදි. සාධනක්කමං දස්සෙතුමාහ- ‘එවමඤ්ඤතෙ’ච්චාදි.

《迦旃延经》(Kaccāyana Sutta) (2-8-13)中“Tadassaṭṭhānamīyo ca”一句的意义是：“在‘此为其处’(tadassaṭṭhāna)的意义上，于第六格词后，有īya后缀”。因此，他们成立了由“欢喜之处”(madanassa ṭhānaṃ)得“欢喜处”(madanīyaṃ)，由“束缚之处”(bandhanassa ṭhānaṃ)得“束缚处”(bandhanīyaṃ)等。然于此，因无此类情况，故起疑“此如何成立？”，而说“欢喜处”等。为示其义，而说“为成立欢喜处等”……等。为示成立之次第，而说“如是理解”……等。

ඨානන්ති කාරණං. ‘‘උපමත්ථායිතත්ත’’න්ති (2-8-14) කච්චායනසුත්තස්සායමත්ථො ‘‘උපමත්ථෙ ආයිතත්තප්පච්චයො හොතී’’ති තෙන ධූමො විය දිස්සතීති ධූමායිතත්තං තිමිරමිව දිස්සතීති තිමිරායිතත්තංත්‍යාදිකං සාධෙන්තීති වුත්තනයමෙව. තම්පිහච්චාදිකං ද්වීසු සාධනක්කමදස්සනං, ධූමො විය දිස්සතීති දස්සිතො යො කම්මත්ථො සොපි ධූමායීති කත්තුවසෙන සක්කා පරිකප්පෙතුන්ති කත්තුසාධනතො ධූමායිතසද්දා සකත්ථෙත්තප්පච්චයෙපි ධූමො විය දිස්සතීති අත්ථෙ ආයිතත්ථප්පච්චයෙපි නාත්ථභෙදො-ඤ්ඤත්‍රවචනිච්ඡාභෙදාති දට්ඨබ්බං, භාවත්ථො පන තෙසං භාවප්පධානවසෙන ලබ්භති, ධූමස්සෙව දස්සනන්ති විග්ගහෙ ආයිතත්තෙන වා.

“处所”(Ṭhāna)即原因(kāraṇa)。《迦旃延经》(Kaccāyana Sutta) (2-8-14)中“Upamatthāyitatta”一句的意义是：“在譬喻义上，有āyitatta后缀”。因此，他们由“如烟显现”(dhūmo viya dissati)成立“烟现”(dhūmāyitattaṃ)，由“如暗显现”(timiramiva dissati)成立“暗现”(timirāyitattaṃ)等，此即已说之理。此中，展示了两种成立次第：由“如烟显现”所示之业(kammattho)，亦可从作者(kattu)的角度成立为“烟现者”(dhūmāyī)。因此，当知“烟现”(dhūmāyita)一词，无论是在其自身意义上加tta后缀，或是在“如烟显现”的意义上加āyitattha后缀，其义并无差别，仅有用语意愿之别。至于其抽象义(bhāvattho)，则主要依状态而得，或分析为“烟之显现”(dhūmasseva dassanaṃ)，或通过“显现性”(āyitattena)而得。

70. ඉයො

70. Iyo

අඤ්ඤස්මින්ති අඤ්ඤස්මිම්පි අත්ථෙ ඉයොති යොජනා.

对于“在其他”(aññasmiṃ)，在“也在其他”的意义上，应用 iyo。

74. කථා

74. 论说

පවාසෙ දූරගමනෙ සාධු පවාසිකො, උපවාසෙ රත්‍යභොජනෙ සාධු උපවාසිකො.

在旅居(pavāsa)或远行(dūragamana)中，适合者为“旅居者”(pavāsiko)；在斋戒(upavāsa)或夜不食(ratyabhojana)中，适合者为“持斋者”(upavāsiko)。

75. පථා

75. 道路

පථෙ සාධු උපාකාරකං පාථෙය්‍යං, මග්ගොපකරණං, සපතිම්හි ධන පතිම්හි සාධු උපකරණං සාපතෙය්‍යං ධනං.

在道路上(pathe)，适宜且有助益的是“路资”(pātheyyaṃ)，即行路用具(maggopakaraṇaṃ)；对于主人(sapatimhi)，适宜且有助益的是“财产”(sāpateyyaṃ)，即财富(dhanaṃ)。

77. රායො

77. 财富

තුමන්තකිරියායාති ඝාතෙතුං (ත්‍යාදීතු) මන්තකිරියාය. වා සද්දො සමුච්චයො, ඝාතෙතුං වාතිආදිනා යොජෙතබ්බො.

所谓“为做某事之动词”(tumantakiriyāya)，是指如“为杀害”(ghātetuṃ)等。`vā`一词是连接词(samuccayo)，应与“为杀害或”(ghātetuṃ vā)等连接。

78. තමෙ

78. 彼

ඉතිසද්දෙන [Pg.217] බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථමුපදස්සයමඤ්ඤනාපෙක්ඛං සප්පධානං මන්ත්වාදි විධිම්හිදමත්ථද්වයං බ්‍යාපාරීයතිච්චාහ-‘එත්ථ අස්ස අත්ථී’ති. නනු ච යං යස්ස හොති තං තස්මිම්පි හොති (යං යස්මිං හොති) තස්සාපි තං හොති තෙනෙව වුච්චතෙ- ‘ඡට්ඨීසත්තමීනමවිසෙසො’ති, තත්‍රඤ්ඤ තරනිද්දෙසෙනෙව සිද්ධෙ කිමත්ථමිහ ඡට්ඨීසත්තමීනං භෙදෙනොපාදානං කරීයතීති වුච්චතෙ-යත්‍රාවයවාවයවිභාවො, තත්ථෙව ඡට්ඨීසත්තමීනමත්ථස්ස අවිසෙසො යථා ‘රුක්ඛෙසාඛා රුක්ඛස්ස සාඛා’ති. සස්සාමිභාවජඤ්ඤජනකභාවාදො තු නාවස්සමාධාරාධෙය්‍යභාවොති ද්වින්නමෙවත්ථානමුපාදානන්ති.

他说：“于此，彼有此”(ettha assa atthī)，这是用`iti`一词来显示一个被限定的意义，此义不依赖他者且为主要，并考虑到在规则中此二义皆被运用。难道不是这样吗？某物属于某人(yaṃ yassa hoti)，它也就在某人那里(taṃ tasmimpi hoti)；（凡存在于某处(yaṃ yasmiṃ hoti)的，也属于该处(tassāpi taṃ hoti)）。因此说：“第六格(chaṭṭhī)与第七格(sattamī)没有区别(aviseso)”。既然如此，通过指出其中之一即可成立，为何此处要分别列出第六格和第七格呢？答曰：在部分与整体的关系(avayavāvayavibhāva)中，第六格和第七格的意义确实没有区别，例如“树上的枝”(rukkhe sākhā)与“树的枝”(rukkhassa sākhā)。但在主属关系(sassāmibhāva)、所生与能生关系(jaññajanakabhāvādo)等方面，则不必然是依处与被依处的关系(ādhārādheyyabhāva)，因此才需要列出这两种意义。

නනු ච සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච සති විසෙසනං සාත්ථකං භවති යථා ‘නීලමුප්පල’න්ති, නෙවාත්ථිත්තස්සාත්ථි බ්‍යභිචාරො, තථා ච වුත්තං- ‘න සත්තං පදත්ථො බ්‍යභිචරතී’ති, තස්මා බ්‍යවෙච්ඡෙජ්ජාභාවා නිරත්ථකමත්ථීතිවිසෙසනන්ත්‍යාහ- ‘පදත්ථස්සෙ’ච්චාදි. සත්තායං අබ්‍යභිචාරෙ පීති සම්බන්ධො. කාලන්තරා බ්‍යභිචාරත්ථමත්ථීතිවිසෙසනන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘කාලෙ’ච්චාදි.

难道不是这样吗？当有可能性(sambhave)和差异性(byabhicāre)时，限定词(visesanaṃ)才有意义(sātthakaṃ)，例如“青莲”(nīlamuppalaṃ)；而对于“存在性”(atthitta)来说，则没有差异性(byabhicāro)。正如所说：“词义(padattho)不离存在(sattaṃ)”。因此，由于没有可排除者(byavecchejjābhāva)，“是”(atthīti)这个限定词便没有意义，故说“词义的”(padatthassa)等。即使存在(sattāyaṃ)没有差异性(abyabhicāre)，也有其关联。为了显示“是”(atthīti)这个限定词是为了表达在不同时间(kālantara)的差异性，故说“在时间上”(kāle)等。

නනු ච සුත්තෙසු කාලො පධානං න හොති, ‘‘තෙන කතං කීතං’’ත්‍යාදිනා හි පච්චයත්ථො දස්සිතො, තථා හි කායිකංවාචසිකං ත්‍යාදො න කාලසම්පච්චයො, එවමිහාපි සත්තාමත්තෙ භවිතබ්බං, අත්ථීති තු වත්තමානසත්තාය එව පරිග්ගහො කථමවසීයතෙ යෙන කාලවිසෙසනං සියාති. සච්චං, කින්තු පදත්ථස්ස සත්තාබ්‍යභිචාරාභාවෙපි අත්ථීතිවිසෙසනොපාදානසාමත්ථියාත්‍ර විසිට්ඨො සත්තා අත්ථීති විසෙසනත්තෙනොපාත්තා, න සත්තාමත්තන්ති පතීයතෙ, සා පන විසිට්ඨා සත්තා සම්පතිසත්තා, අත්ථි ච තස්සා බ්‍යභිචාරො සාමඤ්ඤසත්තායාති යුජ්ජතෙව විසෙසනවිසෙස්සභාවොති මඤ්ඤතෙ. උපාධීති විසෙසනං.

难道不是这样吗？在规则(suttesu)中，时间(kālo)并非主要(padhānaṃ)，因为通过“由他所作”(tena kataṃ)、“被他所买”(kītaṃ)等，显示的是后缀的意义(paccayattho)。同样，“身所作”(kāyikaṃ)、“语所作”(vācasikaṃ)等，也并非以时间为条件(na kālasampaccayo)。因此，此处也应仅是关于存在(sattāmatte)。但若仅说“是”(atthīti)，又如何确定其仅指现在的存在(vattamānasattāya)，从而能有时间的限定(kālavisesanaṃ)呢？确实如此。但是，即使词义不离存在(padatthassa sattābyabhicārābhāvepi)，凭借使用“是”(atthīti)这一限定词的力量，便可知此处所取的是一种被限定的存在(visiṭṭhā sattā)作为限定词，而非仅是存在本身(sattāmattanti)。而那种被限定的存在，即是现在的存在(sampatisattā)，它与一般的存在(sāmaññasattāya)是有差异的(byabhicāro)，因此限定词与被限定者的关系(visesanavisessabhāvo)是成立的。“所依”(upādhi)即是“限定词”(visesanaṃ)。

න භුඤ්ජතිච්චාදිවියාති යථා න භුඤ්ජතීති නඤ්ස්ස පටිසෙධත්තා විරුද්ධත්ථපදස්ස සන්නිධානෙ-ත්ථන්තරස්ස පටිසෙධරූපස්සත්ථස්සාවගති පදනිබන්ධනස්ස විධිනො අබාධිකා භවති, තමිවාක්‍යත්ථො. අධිප්පායත්ථ මාහ- [Pg.218] ‘අත්ථිවචනිච්ඡාය යො විසයො තස්ස නියමො’ති. කති පයසම්භවෙ න පන ගොමා රුක්ඛවාති යොජනා, තෙහීති පසංසාපහූතෙහි. කකුදෙ ආවත්තො කකුදාවත්තො, නින්දිතො කකුදාවත්තො අස්ස අත්ථීති කකුදාවත්තී. කථං නින්දිතත්තමස්සිච්චාහ-‘කකුදා වත්තො’ච්චාදි. සංසත්තො දණ්ඩො අස්ස අත්ථිච්චනෙන ගෙහට්ඨිතෙන විජ්ජමානෙනපි දණ්ඩෙන දණ්ඩීති නාභිධීයතීති වදති. දබ්බෙභිධෙය්‍යෙති ජාතිසන්නිස්සයගොපිණ්ඩඅස්සපිණ්ඩාදිසඞ්ඛාතෙ දබ්බෙ-භිධෙය්‍යෙ, භවං භවෙය්‍යාති යදාකදාචි භවන්තො යදි භවෙය්‍ය.

“不食”(na bhuñjati)等句亦如是：如在“不食”中，因否定词`nañ`有遮止义，当与动词连用时，便可理解为遮止之义，而无碍于词语组合的规则。此即句义。关于意趣，他说：“表达‘存在’之意的范围，即是其限定。”在某些可能的情况下，其用法并非如“有牛者有树”(gomā rukkhavā)，而是通过“赞叹”(pasaṃsā)和“众多”(pahūta)等意义来表达。驼峰(kakude)上有旋毛(āvatto)者为`kakudāvatto`；有被诃责的(nindito)驼峰旋毛者为`kakudāvattī`。为何被诃责？他说：“驼峰有旋毛”(kakudā vatto)等。他说，此规则意指与杖相连(saṃsatto daṇḍo assa atthi)，故即使家中有杖，亦不称“持杖者”(daṇḍī)。“在可被指称的物质上”(dabbebhidheyye)指：在依种类而被称为牛群、饭团等可被指称的物质上。“愿其存在”(bhavaṃ bhaveyya)指：无论何时，若其可能存在。

79. වන්ත්ව

79. 呕吐

පඤ්ඤවා ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො.

（于“Paññavā”一词，）依据“byañjane dīgharassā”（1-33）[规则]，（元音）为短音。

80. දණ්ඩා

80. 棍棒

ද්වෙ හොන්තීති ඉකො ඊචෙති ද්වෙ හොන්ති, එකමෙකංවාති උභින්නං. වාසද්දො ද්වෙ හොන්තීති එත්ථාපි දට්ඨබ්බො. උත්තමීණෙව ධනා ඉකොති ගණසුත්තං විවරති ‘උත්තමීණෙවා’තිආදි. කෙනෙත්ථ සමාසොති ආහ- ‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථන්ති සමාසො’ති. උත්තමීණො ධනසාමී. අසන්නිහිතෙ අත්ථාති ගණසුත්තං, අසන්නිහිතෙතීමස්ස අත්ථං විවරති ‘අප්පත්තෙ’ති. අසම්පත්තෙති අත්ථො. අසන්නිහිතෙති ච අත්ථො ඉච්චස්ස විසෙසනං. අත්ථනං අසන්නිහිතෙ අත්ථෙ ආසිසනං අත්ථො, සො අස්ස අත්ථීති අත්ථිකො අත්ථී. තදන්තාචාති ගණසුත්තං, අසන්නිහිතෙත්‍යනුවත්තතෙ, අසන්නිහිතොපාධිකා අත්ථන්තා ච ඉක ඊප්පච්චයො භවතීත්‍යත්ථො. වණ්ණන්තාඊයෙවාති ගණසුත්තං, බ්‍රහ්මානං දෙවානං වණ්ණොති වා සමාසො. හත්ථදන්තෙහි ජාතියන්ති ගණසුත්තං.

“dve hontīti”（有两种），是指“ika”和“ī”这两种。“ekamekaṃ vā”（或每一个），是指两者（皆可）。“vā”字也应在此处“dve hontīti”中被理解。“uttamīṇeva dhanā iko”是一条组经，它释义了“uttamīṇevā”等词。对于“此处的复合词是什么？”，答曰：“syādisyādinekatthanti samāso”（syādi与syādi在同一义中即为复合词）。Uttamīṇo（债主）即dhanasāmī（财主）。“asannihite atthā”是一条组经，它将“asannihite”释义为“appatte”（未达到）。其义为“asampatte”（未到达）。而“asannihite”是“attho”的形容词。当目标（attha）不在场（asannihite）时，对目标的希求（āsisanaṃ）即是其义（attho），拥有它的人即为atthiko（有希求者）。“tadantācā”是一条组经，“asannihite”（的语义）延续于此，其义为：以“attha”结尾且以“asannihita”为条件的词，可接“ika”和“ī”后缀。“vaṇṇantāīyevā”是一条组经，或者说，是如“brahmānaṃ devānaṃ vaṇṇo”这样的复合词。“hatthadantehi jātiyan”是一条组经。

ජාතියන්ති පච්චයවිසෙසනං. වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හීති ගණසුත්තං. බ්‍රහ්මසද්දෙන නියමවිසෙසො වුච්චතිච්චාහ-‘විජ්ජෙ’ච්චාදි. තස්මිඤ්චනියමවිසෙසචරණෙ තිණ්ණං බ්‍රාහ්මණාදීනමෙවාධිකාරො, නසුද්දස්සාති දස්සෙන්තො ආහ- ‘තඤ්චෙ’ච්චාදි. තෙවණ්ණිකො වණ්ණීති වුච්චතීති සම්බන්ධො. තීසු වණ්ණෙසු භවො තදන්තොගධත්තා තෙවණ්ණිකොති භවත්ථෙ ණිකො. වණ්ණසද්දො බ්‍රාහ්මණාදිවණ්ණවචනො. තත්‍ර බ්‍රහ්මචාරිම්හිත්‍යනෙන සුද්දො බ්‍යවච්ඡිජ්ජතෙ.

“Jātiyan”是后缀的限定语。“Vaṇṇato brahmacārimhi”是一条组经。通过“brahma”一词，说的是一种特定的规则，因此说“vijje”等。为了表明在该特定规则的实行中，只有婆罗门等三（种姓）者才有资格，而非首陀罗，因此说“tañce”等。其关联是：“Tevaṇṇiko”被称为“vaṇṇī”。因为“存在于三（种）姓中”，由于包含此义，故称“tevaṇṇiko”，此处的“ṇika”后缀用于“存在”之义。“Vaṇṇa”一词指婆罗门等种姓。在此，通过“brahmacārimhi”，首陀罗被排除在外。

අථවා [Pg.219] බ්‍රහ්මන්ති නිබ්බානං තදත්ථො ගන්ථොපි, තං බ්‍රහ්මං නිබ්බානං ධම්මං වා තෙපිටකං චරතීති බ්‍රහ්මචාරී, යති. යතයොපි හි වණ්ණීති බ්‍රහ්මචාරිනොති වුච්චන්ති. වණ්ණීලිඞ්ගීති හි වුත්තෙ තිලිඞ්ගවාති අත්ථො. වණ්ණ සද්දො පනෙත්ථ යථාවුත්ත බ්‍රහ්මපරියායො. පොක්ඛරාදිතො දෙසෙති ගණසුත්තං. දෙසො චෙත්ථ යත්ථ(ත්ථි පොක්ඛරාදීනි සො). පදුමගච්ඡ පොක්ඛරණීනං වාචකස්සාති ඉමිනා පදුමානි අස්සං සන්තීති පදුමිනීති පොක්ඛරණීපි වුච්චතීති දස්සෙති. නාවා අත්ථීති නාවිකො, යාගමෙ නාවායිකො. සුඛදුක්ඛා ඊ, බලා බාහූරුපුබ්බා චෙති ච ගණසුත්තානි.

或者，“brahma”即是涅槃（nibbāna），也指以此为义的典籍。奉行此梵（brahma），即涅槃或三藏之法者，是为brahmacārī（梵行者），即yati（行者）。因为行者也被称为“vaṇṇī”和“brahmacārī”。当说“Vaṇṇīliṅgī”时，其义为“具三相者”（tiliṅgavā）。在此，“vaṇṇa”一词如前所述，是“brahma”的同义词。“Pokkharādito dese”是一条组经。此处的“deso”（地方）是指有“pokkhara”（莲花）等之处。通过“（此词）是莲池（pokkharaṇī）的能说者，如莲丛（padumagaccha）”，表明了莲池也被称为“paduminī”，因为“其中有莲花”（padumāni assaṃ santi）。有舟（nāvā）者为nāviko（舟人），于渡口（yāga）者为nāvāyiko（渡守）。“Sukhadukkhā ī”和“balā bāhūrupubbā ce”也都是组经。

82. මුඛා

82. 口

ඉහාපි පසජ්ජෙය්‍ය මධු අස්මිං ඝටෙ අත්ථීති එත්ථාපි පයොගෙ මධුරන්ති රප්පච්චයො පාපුණෙය්‍ය මධුම්හි අභිධෙය්‍යති අධිප්පායො. න ගච්ඡන්තීති නගා. යජ්ජපි ඌසවාච්චාදො පහූතාදිවිසයායාත්ථිතාය සම්භවො, තථාපි ඤුසාදිවතො පච්චය(ත්ථ)ත්තෙන වචනිච්ඡාභාවා ඤුසවා ඝටොච්චාදි න සිජ්ඣති තස්මා පහූතාදිවිසයාත්ථිතාසම්භවෙපි තංවතො-ත්ථස්ස පච්චය(ත්ථ)ත්තෙන ඤුසරො දෙසොති වත්තු මිච්ඡායං පච්චයො යථා සියා අඤ්ඤත්‍රමාභවිච්චෙවමත්ථො වෙදිතබ්බොති ආහ- ‘ඉති’ච්චාදි. කුඤ්ජවාතිඑත්ථ කුඤ්ජසද්දො තිණලතාද්‍යච්ඡාදිතපබ්බතෙකදෙසෙ වත්තතෙ.

于此，若说“此罐中有蜜”，于此用法中，亦会得到后缀-ra，而有“madhuraṃ”（甜）一词，其意为当表达“于蜜中”时。“不行者”(na gacchanti)为“山”(nagā)。尽管“ūsava”等词有“众多”等义域之可能性，然因无意以“ñusa”等作为后缀表述，故“ñusavā”、“ghaṭo”等词不成。是故，纵然有“众多”等义域之可能性，为说“ñusaro”是“地方”(deso)之义，此后缀方可如是使用，当知除此以外别无他义。故说“iti”等。于“Kuñjavāti”一词中，“kuñja”一词指为草、藤等所覆盖之山地一隅。

87. පිච්ඡා

87. 黏滑

පරෙහි වාචාසද්දා ආලො විහිතො නින්දායං, නෙහ තථෙති චොදනමුබ්භාවයති ‘නින්දාය’මිච්චාදිනා.

他人认为，由“vācā”一词，于谴责义中规定了[-āla后缀]，（作者言）“于此不然”，并以“nindāyaṃ”等文提出诘难。

88. සීලා

88. 戒

සීලමස්ස අත්ථි, කෙසා අස්ස සන්තීති විග්ගහො. අණ්ණා නිච්චන්ති නිච්චවිධ්‍යුත්ථං ගණසුත්තං. ගාණ්ඩීරාජීහි සඤ්ඤායන්ති සඤ්ඤාවිසයනියමනත්ථං ගණසුත්තං. ගණ්ඩස්ස ගණ්ඩමිගසිඞ්ගස්ස අයං ගාණ්ඩී, සා අස්ස අත්ථීති ගාණ්ඩීවො.

“彼有戒”(Sīlamassa atthi)、“彼有发”(kesā assa santi)，是为语法分析(viggaho)。“aṇṇā niccaṃ”是为作恒常规定之总诵(gaṇasutta)。“由gāṇḍī、rājī等词而知”，是为限定名称范围之总诵。此为犀牛(gaṇḍa)之角(gāṇḍī)，“彼有此角”，故为“持弓者”(gāṇḍīvo)。

90. සිස්ස

90. 弟子

සමස්ස අත්ථීති සුවාමී,සං සකියං.

“彼有财”(Samassa atthi)是为“善主”(suvāmī)。“saṃ”是“自己的”(sakiyaṃ)。

91. ලක්ඛ්‍යා

91. 吉祥

අකාරාදෙසො [Pg.220] ච ණසන්නියොගෙනාති ඉමිනා යත්ථ ණකාරො තත්ථෙවායමකාරාදෙසොති දස්සෙති. උපාදානතොති ඉමිනා නිස්සයකරණමෙකො සත්ථියො ඤායොති දස්සෙති. අන්තස්ස අවිධානසාමත්ථියාචාති ඉමිනා සතිපි පුබ්බලොපෙන පයොග නිප්ඵත්තියං අකාරං විධාය තස්ස ලොපො නිරත්ථකොති දස්සෙති. ලක්ඛී සිරී අස්ස අත්ථීති ලක්ඛණො.

通过“且a-音之替换与ṇa-音相关联”(Akārādeso ca ṇasanniyogenā)一句，表明何处有ṇa-音，何处方有此a-音之替换。通过“因其摄取”(Upādānato)一句，表明以之为依处是唯一有义理之法。通过“因结尾不作规定之能力”(Antassa avidhānasāmatthiyācā)一句，表明纵然通过前元音之省略亦可成就其用法，但规定a-音复又将其省略，实为无义。“彼有吉祥(lakkhī)、瑞相(sirī)”，故为“具相者”(lakkhaṇo)。

94. ඉමියා

94. 以此

කප්පො යොග්‍යතා අස්ස අත්ථීති කප්පියො, ජටා හානභාගො, සෙනා අස්ස අත්ථීති විග්ගහො.

“彼有适宜(kappo)，即资格(yogyatā)”，故为“适宜者”(kappiyo)。“结发”(jaṭā)是“减损分”(hānabhāgo)。“彼有军队”(senā assa atthi)，是为语法分析。

95. තොප

95. To[-后缀]

‘ඔහාක චාගෙ’ ඉති සකකාරස්ස හාධාතුනො පයොගෙ තොප්පච්චයං නිසෙධෙත්වා‘සත්ථා හීයතෙ සත්ථා හීනො’ති උදාහරණං දස්සිතං. තෙනාහ- ‘සක්කතෙච්චාදි. දස්සෙතුං තතියම්පනුදාහරණන්ති සම්බන්ධො. චීප්පච්චයාවසානානන්ති ‘‘අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරාචී’’ති (4-119) වුත්තො චීප්පච්චයො අවසානෙ යෙ සන්ති විග්ගහො. ජාතියවජ්ජිතානන්ති ‘‘තබ්බති ජාතියො’’ති (4-113) සුත්තෙන ජාතියප්පච්චයෙන වජ්ජිතානං. කච්චායනෙ තු තොආදීනං විභත්ති සඤ්ඤත්තා න තතො පුන විභත්තුප්පත්ති.

于“Ohāka cāge”（hā，于舍离义）中，否定了带有k-音之hā-词根使用to-后缀，并示以“satthā hīyate”、“satthā hīno”之例。故说“sakkata”等。为示第三反例，是为关联。“以cī-后缀结尾者”(Cīppaccayāvasānānaṃ)之语法分析为：依“abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārācī”(4-119)所说，以cī-后缀为结尾者。“除jātiya[-后缀]者”(Jātiyavajjitānaṃ)指：依“tabbati jātiyo”(4-113)经，为jātiya-后缀所排除者。然于迦旃延(Kaccāyana)文中，to-等词之格(vibhatti)乃由约定而成，其后不再生起格之变化。

96. ඉතො

96. 从此

වුත්තියං ‘එතස්ස ට එත’ ඉති අතොඉච්චත්‍ර එතස්ස ටාදෙසො එත්තො ඉච්චත්‍ර එතආදෙසොති අත්ථො.

在疏钞中，“etassa ṭa eta”之义为：于“ato”一词中，“etassa”被替换为“ṭa”；于“etto”一词中，是“eta”的替换。

97. අභ්‍යා

97. 从“abhi”等

නනු ච කිං ඉමිනා සුත්තෙන, පඤ්චම්‍යන්තා ‘‘තො පඤ්චම්‍යා’’ති (4-95) භවිස්සති, අපඤ්චම්‍යන්තාතු ‘‘ආද්‍යාදීහී’’ති (4-98) නෙතදෙවං දට්ඨබ්බං. ‘‘තො පඤ්චම්‍යා’’ති (4-95) පකතිවිසෙසානමපරාමාසතො කුතොචි පඤ්චම්‍යන්තා හොතු, අපඤ්චම්‍යන්තා පන ‘‘ආද්‍යාදීහී’’ති සුත්තෙ සසඞ්ඛ්‍යස්සාදිසද්දස්ස [Pg.221] ගහණෙන තංසදිසා සසඞ්ඛ්‍යාඑවොපලක්ඛීයන්තීතිපි විඤ්ඤායෙය්‍ය තතො අපඤ්චම්‍යන්තෙහි අභ්‍යාදීහි තො න සියාති අභිතොච්චාදි න සිජ්ඣතීති ‘‘අභ්‍යාදීහී’’ති සුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

然此经则有何用？从第五格结尾者，将由“to pañcamyā”(4-95)而成；非从第五格结尾者，则由“ādyādīhī”(4-98)而成。不应如是见。由“To pañcamyā”(4-95)，因其不考虑原形之差别，故可从任何第五格结尾者；然于非第五格结尾者，在“ādyādīhi”经则中，因取用含数词之“ādi”一词，故亦可了知仅指示与其类似之含数词者。是故，从“abhi”等非第五格结尾者，“to”则不得，“abhito”等亦不成。故当知此为“abhyādīhi”之经则。

98. ආද්‍යා

98. 从“ādi”等

නනු ච තොඉච්චෙව සාමඤ්ඤෙන සුත්තිතෙ යතොකුතොචි පඤ්චම්‍යන්තා වා අපඤ්චම්‍යන්තා වා බහුලං වා තොම්හි ඉට්ඨප්පසිද්ධීති කිං ආද්‍යාදීහීති සුත්තෙනාති සච්චං, තථාපි විභාගෙන දස්සිතෙ විභාගසො විසෙසාවසායො සියාති න දොසොති. යන්ති පඨමන්තා තොම්හි යතො.

然于经则中仅以“to”作一般规定，无论从何处，或从第五格结尾，或非第五格结尾，于“to”后缀，大多能成所欲，则“ādyādīhi”此经则何用？诚然。虽然如此，分别显示时，则可逐一判断差别，故非过失。从第一格结尾之“ya”，加“to”后缀，成“yato”。

100. කත්ථෙ

100. 在哪里

පුබ්බෙනෙවාති ‘‘සබ්බාදිතො’’ (4-99) ච්චාදිනාව. එතස්සාති එතසද්දස්ස, ඉමස්සාති ඉමසද්දස්ස.

即由前述，如“sabbādito”(4-99)等规则。“Etassa”，指“eta”词；“imassa”，指“ima”词。

101. ධි

101. dhi后缀

වාවිධානාති විකප්පෙන ධිප්පච්චයස්ස විධානා.

“Vāvidhānā”，是说作为选项规定了“dhi”后缀。

102. යා

102. ya

යත්‍රාති වුත්තෙ යත්ථාති උප්පලක්ඛිතමෙව සියාති න වුත්තං. එවමුපරිපි.

说“yatra”时，虽亦可被理解为“yattha”，但经中未如是说。以上亦然。

104. කුහිං

104. 在哪里

හිඤ්චනං විධීයතෙ ‘‘හිං හං හිඤ්චන’’න්ති (2-5-9) සුත්තෙන. හිඤ්චිආදීනන්ති හිඤ්චිදාචිරහචිආදීනං.

“hiñcana”由“hiṃ haṃ hiñcana”(2-5-9)经则所规定。“Hiñciādīnaṃ”，指“hiñcidā”、“cirahaci”等。

105. සබ්බෙ

105. 一切

එතස්මිං කාලෙ එකදාඉච්චාදි දට්ඨබ්බං.

“Etasmiṃ kāle”(此时)，当知为“ekadā”(一时)等。

106. කදා

106. 何时

කුදාසද්දො චනංසද්දයොගෙව දිස්සති කුදාචනන්ති.

“kudā”一词仅与“cana”一词连用时可见，如“kudācanaṃ”。

107. අජ්ජ

107. 今日

නිමිත්තනිමිත්තීනන්ති කාරණකාරියානං, සමානෙති සාධාරණෙ. සමානමෙව බොධෙති ‘තංයථෙ’ච්චාදිනා. එත්ථ පන මම්මතාළනං නිමිත්තං පාණ හරණං [Pg.222] නිමිත්තී, තස්සාති අනජ්ජතනස්ස. උපරි ත්‍යාදිකණ්ඩෙ කරහසද්දො තු චිසද්දසංයුත්තොව දිස්සති කරහචීති.

“Nimittanimittīnaṃ”，指因与果。“samāne”，意为“sādhāraṇe”(共同)。以“taṃyathā”等词明示其共同性。于此，“mammatāḷanaṃ”(我击)为因(nimitta)，“pāṇaharaṇaṃ”(夺命)为果(nimittī)。“tassa”，指非今日时(anajjatana)。上文“tyādi”品中，“karaha”一词仅与“ci”词相应而见，为“karahaci”。

110. ධාසං

110. dhā后缀

සඞ්ඛ්‍යාවාචිනො සද්දා සඞ්ඛ්‍යාසද්දෙන ගහිතාති ආහ- ‘අත්ථෙ’ච්චාදි. පකාරො දබ්බගුණධිසයොපි අත්ථි, තත්ථ යදි සොපි ගය්හෙය්‍ය දබ්බ ගුණානං ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාහි යොගා ධාප්පච්චයන්ත(ම්පි තබ්බිසයොයෙවෙති) (පකාරවාචකලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාහි යොගා) අලිඞ්ගමසඞ්ඛ්‍යඤ්ච න සියා, එවඤ්ච සත්‍යබ්‍යයත්තමභිමතන්තස්ස න සියා, තඤ්චිට්ඨං, කිරියාවිසයෙ තු තස්මිං ගය්හමානෙ එකධාභුඤ්ජති ද්විධාභුඤ්ජති ද්විධාගච්ඡතිච්චාදො භොජන ගමනාදිකිරියාය සබ්බථා ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාහි යොගාභාවා යථාවුත්ත දොසො න සියාති පාණිනීයවුත්තිකාරෙන ජයාදිච්චෙන කිරියා විසයොයෙවෙත්ථ පකාරො ගහිතො. තම්පති ආහ- ‘දබ්බෙ’ච්චාදි. කස්මා පනෙවමාහාති ආහ- ‘නවධාදබ්බ’මිච්චාදි. ‘‘නවධා දබ්බං, බහුධා ගුණො’’ති වෙසෙසිකානං සඞ්කෙතො.

表示数之词，由“saṅkhyā”(数)一词所摄，故云“atthe”等。“Pakāra”(种类)亦存于实体(dabba)、自性(guṇa)之域。于彼，若亦取之，则因实体、自性与性、数结合，故以“dhā”后缀结尾者，则非无性、无数。若然，其所许之不变化词(abyaya)性则不成，而此非所欲。然于作业(kiriyā)之域，若取彼义，如“ekadhābhuñjati”(一类食)、“dvidhābhuñjati”(二类食)、“dvidhāgacchati”(二类行)等，食、行等作业，皆与性、数毫无关联，故无如前所述之过失。是故波你尼(Pāṇini)派疏钞者阇耶阿迭多(Jayāditya)于此仅取作业之域的种类。就此，彼云“dabbe”等。何以如是说？答曰：“navadhādabbaṃ”等。“实体有九类，自性有多类”，此为胜论派(Vesesika)之说。

තත්ථ පුථබ්‍යාපොතෙජොවාය්වාකාසකාලදිසාත්තමනානීති නව දබ්බානි. රූප රස ගන්ධ ඵස්ස සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ පුථුත්තසංයොගවිභාග පරත්තාපරත්තබුද්ධිසුඛදුක්ඛෙච්ඡාදොසපයතනා ච ගුණා, චසද්දෙන ගුරුත්ත දවත්තසිනෙහසඞ්ඛාරධම්මාධම්මසද්දා චෙති චතුබ්බීසති බහුධා ගුණො. අත්‍රාපි යථාවුත්තකාසිකාවුත්තියා පඤ්චිකාකාරෙන ජිනින්දබුද්ධිනා නවධා දබ්බං බහුධා ගුණොත්‍යත්‍රාපි ‘‘කිරියාජ්ඣාහරිතබ්බා නවධා දබ්බං බහුධා ගුණො උපදිසීයති විඤ්ඤායති බ්‍යාඛ්‍යායතෙ විජ්ජතෙවා’’ති කිරියාවිසයොයෙව පකාරො පටිපාදිතො, පයොගදස්සනතො බ්‍යවච්ඡෙජ්ජභාවා සබ්බත්ථ කිරියෙවෙති විසෙසනොපාදානමයුත්තන්ති සම්බන්ධො.

其中，地、水、火、风、空、时、方、我、意为九实体。色、香、味、触、数、量、别异、结合、分离、彼性、此性、觉、乐、苦、欲、嗔、勤，以及由“ca”字所摄之重、湿、滑、行、法、非法、声，此二十四种为多类自性。于此，亦如前述《迦尸迦疏》(Kāsikāvutti)，复注(pañcikā)作者耆宁陀罗菩提(Jinindabuddhi)于“实体九类，自性多类”之处，亦阐明：“应补充作业(kiriyā)：实体九类，自性多类，如是教示、了知、解释或存在”，故仅阐明作业之域的种类。由用例可见，因无所简别，故作业无处不在，是故使用限定词为不当。此为关联。

නවධා දබ්බං බහුධා ගුණොති පයොගදස්සනතො දබ්බගුණවිසයානම්පකාරානං ගය්හුපගත්තා බ්‍යවච්ඡෙදයිතබ්බානං දබ්බගුණවිසයානම්පකාරානං භාවා සබ්බස්මිං දබ්බගුණවිසයෙ ජිනින්දබුද්ධිනා වුත්තනයෙන කිරියා [Pg.223] අත්ථෙවාති කිරියාවිසයොව පකාරො ගය්හතීති වුත්තිකාර පඤ්ජිකාකාරානං විසෙසනොපාදානමයුත්තන්ති අත්ථො.

“实体九类，自性多类”，由其用例可见，因实体与自性领域之种类可取，且实体与自性领域有应简别之种类，又如耆宁陀罗菩提所说之理，于所有实体与自性领域中，作业皆存在，故“仅取作业领域之种类”，其义为：于疏钞者与复注者而言，使用限定词为不当。

තතොයෙවාති යතො විසෙසනොපාදානමයුත්තං තතොයෙව ද්වීහිච්චාදිකමාහෙති අත්ථො. අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘ද්විධා කරොතීති කිරියාපයොගෙපි පකාරො දබ්බගුණවිසයො… දබ්බවිසයස්ස ගුණවිසයස්ස වා ද්විධාභාවස්ස කරීයමානත්තා, නතු කිරියාවිසයො… ද්විධාභාවස්ස කරණකිරියාවිසයස්සෙත්ථ වත්තුමනිච්ඡිතත්තා. තතොයෙව කිරියාපකාරොපාදානෙ අත්‍ර ධාප්පච්චයන්තප්පයොගො න සියාති විඤ්ඤාපෙතුං ‘ද්වීහි’ච්චාදිකමාහෙ’’ති තෙනාහ‘අත්‍රෙ’ච්චාදි.

“Tatoyeva”(正因此)之义为：因使用限定词不当，正因此故，说“dvīhi”等。此中意趣为：“dvidhā karoti”(作成二类)，虽为作业之用例，其种类亦属实体与自性之域……因实体之域或自性之域的二类状态正在被作成，而非作业之域……因于此不欲说二类状态为“作”此作业之域。正因此故，为令了知于举出作业种类时，此处不应用“dhā”后缀结尾之词，故说“dvīhi”等。是故，彼云“atra”(于此)等。

දබ්බගුණවිසයෙ පකාරෙ ගය්හමානෙ යොයං දොසො සම්භාවිතො පරෙහි, තං දානි නිරාකත්තුමාහ ‘සතිපිචෙ’ච්චාදි. සභාවතො අලිඞ්ගමසඞ්ඛ්‍යඤ්චාති සම්බන්ධො, සඞ්ඛ්‍යන්තරාපාදනෙ ගම්‍යමානෙ ධාප්පච්චයො විහිතො පාණිනියෙහි, තදාහ- ‘දබ්බස්සෙ’ච්චාදි සඞ්ඛ්‍යාන්තරාපාදනෙපීති පුබ්බං යා වවත්ථිතා සඞ්ඛ්‍යා, තතො- ඤ්ඤං සඞ්ඛ්‍යාන්තරං තස්සාපාදනං කරණං සඞ්ඛ්‍යන්තරාපාදනං, තස්මිම්පීති අත්ථො.

于实体与自性之域取种类时，他人所设想之过失，为驳斥彼，今云“satipi”等。其关联为：“自性无性、无数”。当了知引生他数时，波你尼(Pāṇini)派规定用“dhā”后缀。故云“dabbassa”等，即“于引生他数时亦然”。其义为：先前已确立之数，与彼不同之他数，令其引生、作成，即是“saṅkhyantarāpādana”(引生他数)；于彼之时。

113. තබ්බ

113. 彼方式

සො පකාරො අස්සාති තබ්බා, තසද්දෙන පකාරස්ස පරාමට්ඨත්තා තබ්බතීතෙත්ථ පකාරවතීති අත්ථො වුත්තොති ආහ- ‘තසද්දෙනෙ’ච්චාදි. පකාරවතීති පකාරවති අත්ථෙ. මුදුප්පකාරවා මුදුජාතියො.

“彼是其方式”，故为`tabbā`。因为“彼”（ta）字已涉及方式，所以在`tabbati`（具有彼）一词中，其义即是“具有方式”（pakāravatī），故说“以彼字”（tasaddene）等。“具有方式”（Pakāravatīti）即是“具有方式”（pakāravati）之义。“柔软方式者”（Muduppakāravā）即是“柔软种类者”（mudujātiyo）。

115. කති

115. 多少

කිං සඞ්ඛ්‍යානම්පරිමාණමෙසන්ති අත්ථෙ ‘‘කිම්හා රති රීවරීවතක රිත්තකා’’ති (4-44) සුත්තෙන රතිප්පච්චයං විධාය කතීති සිද්ධත්තා වුත්තං- ‘සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණවිසයෙ සාධිතත්තා’ති, කති ච සො සඞ්ඛ්‍යා පරිමාණවිසයත්තා සඞ්ඛ්‍යා චෙති කතිසඞ්ඛ්‍යා, තාය.

在“彼等之数量、度量为何”的意义上，由于通过“kimhā rati rīvarīvataka rittakā”（4-44）此经规定了`rati`后缀而成立`kati`（多少）一词，故说“因在数量、度量的领域中成立”。又，`kati`（多少）因其属于数量、度量的范畴，故是数，因此是`katisaṅkhyā`（多少之数），凭借它。

116. බහු

116. 多

පච්චාසත්තීති සම්බන්ධිම්හි එකම්හි දස්සිතෙ ද්විට්ඨත්තා සම්බන්ධස්ස පරො සම්බන්ධී [Pg.224] විඤ්ඤායමානො පරොව විඤ්ඤායති යුත්තිතොති ‘සම්බන්ධතොවා’ති වුත්තං.

亲近性之义在于，当在一个关联者中显现时，由于关系是二元的，当另一关联者被认知时，它就被认知为另一者，这是合理的，故说“或由于关系”。

117. සකිං

117. 一次

නිපාතනස්සාති සකින්ති නිපාතනස්ස.

“助词的”（Nipātanassāti）是指“一次”（sakiṃ）这个助词的。

118. සො

118. 方式

ඛණ්ඩං ඛණ්ඩං ඛණ්ඩසො, පුථු පකාරො පුථුසො.

片片断断，即“khaṇḍaso”；种种方式，即“puthuso”。

119. අභූ

119. 未曾是

නනු ච අභවනන්නාම සබ්බථා අනුප්පත්තියා වා අවත්ථන්තරෙන වා, තථා සත්‍යභූතසද්දො-නුප්පන්නමත්තවචනොපීති කථමභූතසද්දො-වත්ථන්තරෙ නාභූතෙ වුත්තොච්චාහ- ‘අභූතස්සි’ච්චාදි. කථමවත්ථාව තසද්දෙන පරාමසීයතීති චෙ අභූතසද්දො යද්‍යනුප්පන්නවාචී සියා, තදා තසද්දප්ප යොගොයෙව න සියා… තසද්දෙනාභූතස්සෙව ගහණතො, අභූතභාවෙච්චාදිනා සුත්තිතං සියා, තෙන තසද්දප්පයොගසාමත්ථියා අවත්ථාව තසද්දෙන පරාමසීයති, තප්පරාමට්ඨඤ්චාවත්ථන්තරමභූත සද්දො අපෙක්ඛතෙ, තෙනාහ- ‘තබ්භාවෙතිවචනා’ඉච්චාදි. භවනං භාවො තාය අවත්ථන්තරෙ භාවො තබ්භාවො තස්මිං. තෙනාහ ‘අභූතස්සෙ’ච්චාදි. භාවෙති විසයසත්තමී, සංසත්තමී වාති ආහ- ‘විසයෙ ගම්මමානෙ වා’ති. කුණ්ඩලත්තෙනාති කුණ්ඩලසභාවෙන.

难道“不有”（abhavana）之称不是指完全不生起，或指另一状态吗？既然如此，`abhūta`（未曾是）一词不也只是说未生起之义吗？为何`abhūta`一词是就并非不存在的另一状态而说呢？故说“对未曾是者”（abhūtassa）等。若问：状态如何被“彼”（ta）字所指呢？如果`abhūta`一词是“未生起”的能说者，那么“彼”（ta）字就不应有其用法了……因为“彼”（ta）字只取“未曾是”者，[否则]经文就应说成`abhūtabhāve`（在未曾是的状态中）等。因此，凭借“彼”（ta）字用法之力，状态才被“彼”（ta）字所指，而`abhūta`一词则需要那个被“彼”（ta）字所指的另一状态，故说“因有‘于彼之有’之语”（tabbhāvetivacanā）等。`Bhavana`（有）即是`bhāva`（状态）；于彼另一状态中的`bhāva`即是`tabbhāva`（彼之状态），于此（`tasmiṃ`）`tabbhāve`中。故说“对未曾是者”（abhūtasse）等。`Bhāve`（于状态中）是所缘意义的第七格（所缘格），或是关联意义的第七格（关系格），故说“或于所缘被理解时”。`Kuṇḍalattenā`ti（以耳环性）即是`kuṇḍalasabhāvena`（以耳环的自性）。

120. දිස්ස

120. 见

දිස්සන්තීති වුත්තෙ පයොගෙ දිස්සන්තීති අයමත්ථො විඤ්ඤායතීති ආහ ‘දිසි’ච්චාදි, ඉදං සුත්තං විජ්ඣඞ්ග පරිභාසා භවතීති සෙසො. ‘‘ණොවා-පච්චෙ’’තිආදිනා (4-1) සුත්තෙන වුත්තෙස්වනෙකවිධෙසු අත්ථෙසු පරි සමන්තතො භාසතීති පරිභාසා, විධිනො පච්චයස්ස අඞ්ගභූතා පරිභාසා විජ්ඣඞ්ගපරිභාසා. විධියෙවාති සුත්තමිදන්ති සම්බන්ධො. වක්ඛමානසුත්තද්වයන්ති ‘‘අඤ්ඤස්මිං සකත්ථෙ’’ති සුත්තද්වයං.

当在用法中说`dissanti`（显现）时，其义被理解为“被看见”，故说“见”（disi）等。其余当知，此经是明支释（vijjhaṅga paribhāsā）。如“ṇovā-pacce”（4-1）等经中所说的多种意义，能周遍言说者，故为释（paribhāsā）。作为规则（vidhi）及其要素（paccaya）之组成部分的释，即是明支释（vijjhaṅgaparibhāsā）。此经即是规则，此为关联。将要说的两条经文是指“于其他自义中”（aññasmiṃ sakatthe）等两条经文。

125. සංයො

125. 结合

අන්තරසද්දො-නෙකත්ථොපීහාන්තරාළවාචී මජ්ඣවාචී ගය්හති, න විජ්ජතෙන්තරමෙසන්ති අන්තරාළමත්තපටිසෙධෙපයොජනං නත්ථීති කත්වාන්තරා ළට්ඨස්සාභාවාන්තරාළං [Pg.225] නත්ථීත්‍යුපචරීයති, එවඤ්හි ලොකෙ පයුජ්ජතෙ ‘අනන්තරා ඉමෙ ගාමා අනන්තරා ඉමෙ පාසාදා’ති අන්තරාළගතස්ස ඤ්ඤස්ස ගාමස්සඤ්ඤස්ස පාසාදස්ස වාභාවා තථා බ්‍යපදිසීයතෙ, තථෙවමිහාප්‍යන්තරාළගතස්සඤ්ඤස්ස බ්‍යඤ්ජනස්සාභාවා අනන්තරා ඉත්‍යුච්චන්තෙ, අථවාන්තරසද්දො බ්‍යවධානවාචී බ්‍යවධානාභාවතො-නන්තරා ඉති වුච්චන්තෙ. අන්තරං කරොතීති වා ඛාදිඉප්පච්චයං විධාය අන්තරායති බ්‍යවධානං කරොතීති කත්තරි අප්පච්චයං විධාය අන්තරො බ්‍යවධායකො නත්ථෙතෙසන්ති අනන්තරා. යථා ‘රුක්ඛා වනන්තෙ’ත්ථ රුක්ඛා සමුදිතාවෙකවනබ්‍යපදෙසං ලභන්තෙ, තථාත්‍රාපි බ්‍යඤ්ජනා සමුදිතාවෙතෙ සංයොගබ්‍යපදෙසගොචරත්තං පටිපජ්ජන්තෙ.

“antara”（中间）一词虽有多义，但在此处取其“间隔”（antarāḷa）或“居中”（majjha）之义。“没有间隔”（na vijjatentaram）并非仅指否定间隔本身，而是指由于没有间隔状态，故以“没有间隔”来比喻。世间亦如此使用，如“这些村庄之间没有间隔，这些楼阁之间没有间隔”，这是因为在间隔中没有其他村庄或楼阁，故如此称谓。同样，在此处，由于在间隔中没有其他辅音，故称“anantarā”（无间隔）。或者，“antara”一词是指“阻隔”（byavadhāna），由于没有阻隔，故称“anantarā”（无间隔）。或者，从“antaraṃ karoti”（作间隔）派生出“antarāyati”（间隔），从“byavadhānaṃ karoti”（作阻隔）派生出“antaro”，即“byavadhāyako”（阻隔者）。因不存在这些阻隔者，故称“anantarā”（无间隔）。正如“rukkhā vanante”（树在林中）一句中，树木聚集在一起才能获得“一片森林”的称谓，同样，在此处，辅音聚集在一起才能成为“结合”（saṃyoga）称谓的对象。

සංයොගොති හි සමුදායප්පධානො නිද්දෙසො බ්‍යඤ්ජනාත්‍යවයවප්පධානො, තස්මා බ්‍යඤ්ජනාති බහුවචනෙන සංයොගොති එකවචනනිද්දෙසො ඝටතෙ, නනු ච වණ්ණානමුච්චාරිතප්පධංසිත්තා යොගපජ්ජමට්ඨිතමානානං න සම්භවති සමුදායත්තන්ති සමුදායත්තමයුත්තන්ති නායුත්තං, තථාහි උත්තරුත්තරග්ගාහිනි බුද්ධි පුබ්බපරීභූතෙ බ්‍යඤ්ජනාවයවෙ සමුදායරූපෙන සඞ්කප්පෙන්තී සමුදායවොහාරම්පවත්තයීති.

“Saṃyoga”（结合）是以“组合”（samudāya）为主的解释，而“byañjanāni”（辅音）则是以“成分”（avayava）为主的解释。因此，以复数形式的“byañjanāni”来配合单数形式的“saṃyoga”的解释是恰当的。有人问：由于音素（vaṇṇa）在发音后即消散，那些不能同时并存的音素不可能形成组合，因此称之为组合是不恰当的。此说不然。实际上，相续不断的认知会将先后已逝的辅音成分构想为一个组合，从而产生关于组合的言说。

ණානුබන්ධෙති දිතිසද්දස්ස සංයොගාවිසයත්තා දෙච්චොති ‘සරානමාදිස්සා’ති විසයො, උළුම්පසද්දස්ස සංයොගවිසයත්තා ඔළුම්පිකොති එතස්ස විසයොති තත්ථ රාඝවො වෙනතෙය්‍යො මෙනිකො දෙච්චො දොසග්ගාන්ති රූපානි. ඉධ තු ඔළුම්පිකො කොණ්ඩඤ්ඤොති යුජ්ජන්ති. තෙනෙව ච තත්ථ පඤ්චිකා එත්ථ, එත්ථ ච පඤ්චිකා තත්ථ උපනෙතබ්බාති.

关于带指示字母“ṇa”的[规则]：因“diti”一词非其适用范围，故“decco”是“sarānamādissā”这条规则的范围。因“uḷumpa”一词是其适用范围，故“oḷumpiko”是这条规则的范围。在那里，有罗伽瓦（Rāghava）、韦那帝耶（Venateyya）、梅尼迦（Menika）、德迦（Decca）、兜萨伽（Dosagga）等形式。而在这里，乌伦比科（Oḷumpiko）、憍陈如（Koṇḍañño）等形式是适用的。因此，那里的疏钞（pañcikā）应引用于此，此处的疏钞亦应引用于彼。

127. කොස

127. 懈怠

කොසජ්ජන්ති එත්ථ තස්ස ජත්තඤ්ච නිපාතනා, අජ්ජවන්ති එත්ථ්හ ‘‘උවණ්ණස්සා වව සරෙ’’ති (4-129).

于“kosajjaṃ”一词，其“ja”音的形成属不规则构成（nipātanā）。于“ajjavaṃ”一词，则依据“元音在前时，u音可变为v”（4-129）的规则。

135. ජොවු

135. 较年轻的

යකාරස්ස ද්විත්තෙ ජෙය්‍යො.

y-कार重复时，作jeyyo。

137. කණ

137. 微量

අතිසයෙන අප්පො, අතිසයෙන යුවාති විග්ගහො.

解析为“极少”、“极年轻”。

139. ඩෙස

139. 替代

සතිස්සාති [Pg.226] වුත්තෙ සතිසද්දො විඤ්ඤායති සත්‍යන්තෙපි විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතෙසත්‍යන්තො කථං විඤ්ඤායතිච්චාසඞ්කිය ‘‘සඞ්ඛ්‍යාය සච්චුතීසාසෙ’’ච්චාදිනා (4-50) සත්‍යන්තාදීහි ඩො විහිතො, තස්මිඤ්ච ඩෙතිනිමිත්තෙනොපාදින්නෙ තදුපාදානසාමත්ථියාසත්‍යන්තොව විඤ්ඤායතීති දස්සෙතුමාහ- ‘ඩෙති නිමිත්තොපාදානා’තිආදි.

当说“sati”时，可知是“sati”一词。但或有疑问：即使是以“sati”结尾的词，当希望表达形容词之义时，应如何理解？为释此疑，（作者）说：依据‘saṅkhyāya saccutīsāse’等（规则4-50），于“sati”等结尾的词后规定（加）“ḍo”后缀。并且，当“ḍa”作为标记被使用时，为表明凭借其使用之力，可知仅指以“sati”结尾的词，故说“ḍeti nimittopādānā”（因为将ḍa作为标记使用）等。

142. අධා

142. 非词根

ධාතුතො අඤ්ඤො සද්දො අධාතු තස්ස. පඤ්චිකායම්පන පකතිපි සද්දොයෙවාති ධාතුතොඉච්චාදිනා අධාතුසද්දස්ස අත්ථමත්තං වුත්තං.

异于词根之词，为非词根。然而在《纲要》(Pañcikā)中，词基亦只是词，故通过“从词根”等（表述），仅说明了“非词根”一词的含义。

තස්සාති අධාතුප්පකතියා, අධාතුසද්දස්සාති වුත්තං හොති. තෙනචාති කකාරෙන ච, තස්මාති තෙන කාරණෙන. පුබ්බග්ගහණමන්තරෙනාතිපාණිනිනා ඉකාරාදෙසවිධායකෙ ඉමස්මිංයෙව සුත්තෙකකාරතො පුබ්බස්ස ඉකාරාදෙසවිධානත්ථං පුබ්බග්ගහණං කතං, තං පුබ්බස්සාතිවචනං විනාති අත්ථො. සචෙතිආදිනා කථයතීති සම්බන්ධො. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො වුත්තො, අස්සාති ජාතිනිද්දෙසෙ තු ආකාරස්සචිකාරො භවත්‍යෙව, සියා එතන්ති බහුපරිබ්බාජකාති එතං රූපං හොති. ස්‍යාද්‍යත්‍ර බ්‍යවහිතො… කකාරතො පුබ්බෙ ස්‍යාදි, න ස්‍යාදි කකාරා පරොති.

“Tassa”（彼之）是说“非词根的词基”，即“非词根之词”。“Tenaca”是说“以及通过k-कार”，“tasmā”是说“因此”。为规定于“ka”之前作“i”替代，巴尼尼(Pāṇini)在此经中使用了“pubba”（在……前）一词，其义为没有“pubbassa”（在前者之）的赘言。通过“sace”（如果）等词，说明其关联。依据“byañjane dīgharassā”（1-33），说（应作）短音。然而在通称中，“ā”确实变为“i”，如“siyā etam”（或是此）与“bahuparibbājaka”（多位游方者）的形式。此处“syādi”被隔开……“syādi”在“ka”之前，而不在“ka”之后。

නනු ච අස්‍යාදිතොති එත්ථ පසජ්ජප්පටිසෙධො නඤ කස්මා ගහිතො, න පරියුදොසොති ආසඞ්කිය පරියුදාසෙස්මිං ගහිතෙ සති දොසං වත්තුමාරභතෙ ‘පරියුදාසෙ’ඉච්චාදිනා. ස්‍යාදිතොති ස්‍යාද්‍යන්තතො පරිබ්බාජකසද්දතො. පරිබ්බාජකසද්දොහි ස්‍යාද්‍යන්තො වාක්‍යෙ ස්‍යාද්‍යන්තත්තා, තෙනෙව වක්ඛති- ‘පරිබ්බාජකසද්දතො එත්ථ ස්‍යාද්‍යුප්පත්තී’ති. අස්‍යාදිස්මා පරොති කත්වා බහුපරිබ්බාජකසද්දතො න ස්‍යාද්‍යුප්පත්තීති සම්බන්ධො.

再者，于“asyādito”一词中，为何否定词“nañ”被理解为遮止否定(pasajjappaṭisedha)而非除遣否定(pariyudāsa)？对此存疑，（作者）以“pariyudāse”等词开始说明，若作除遣否定，则有过失。“Syādito”是指从以“syādi”结尾的“paribbājaka”一词。因为“paribbājaka”一词在句子中以“syādi”结尾，故下文将说：“此处syādi的生起，是从paribbājaka一词而来”。若作“在非syādi之后”解，则关联为：“syādi”不从“bahuparibbājaka”一词生起。

තතොචාති බහුපරිබ්බාජකසද්දතො ච. පසජ්ජප්පටිසෙධෙන නඤසද්දෙන [Pg.227] අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙපි සියාව දොසොති දස්සෙන්තො ආහ- ‘අවිජ්ජමානොස්‍යාදි’ච්චාදි.

“Tato ca”是指“以及从bahuparibbājaka一词”。为表明以否定词“nañ”作遮止否定(pasajjappaṭisedha)，于持他释(aññapadatthasamāsa)中亦有过失，（作者）说：“avijjamānosyādi”（不存在syādi者）等。

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

于《精义显明》——目犍连《纲要》之复注中

චතුත්ථකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第四品释义终。

පඤ්චමකණ්ඩ

第五品

1. තිජ

1. 提阇

ඛමාවීමංසාසූති පකතිවිසෙසනමෙව කථමිච්ඡිතන්ති ආහ- ‘සම්බන්ධස්සි’ච්චාදි, පදානමඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධස්ස පුරිසාධීනත්තාති අත්ථො, පකති විසෙසනන්ති තිජමාහ සද්දානං විසෙසනං, කිම්පන පකතිවිසෙසනෙ ඵල මිච්චාහ- ‘පකතිවිසෙසනොපාදාන’මිච්චාදි. යජ්ජත්‍ර ‘ඛමාවීමංසාසූ’ති පකතිවිසෙසනං, කස්මිං අත්ථෙ චරති ඛසා විධීයන්තිච්චාහ- ‘අත්ථන්තරස්සා නිද්දෙසා’ඉච්චාදි. අත්ථන්තරස්සාති නිසානාදිඅත්ථන්තරස්ස. ‘‘සුතානුමිතෙසු සුතසම්බන්ධොව බලවා’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති ‘සුතානුමිතාන’මිච්චාදිනා. තෙනෙවාති කිරියාරූපාසු ඛමාවීමංසු ඛසානං වීධානෙනෙව, සකත්ථෙ විධානෙනෙති වුත්තං හොති. තිතික්ඛකිරියත්තාති ඉමිනා පරෙසං විය ඛාද්‍යන්තානං ධාතුසඤ්ඤාවිධාන මනත්ථකන්ති දස්සෙති.

对于“于忍耐与考察(khamāvīmaṃsāsu)”，为何只希望它是词基的修饰？对此，（作者）说：“关联的”(sambandhassa)等等，其义为：诸词之间的相互关联取决于说话者。所谓词基的修饰，（作者）称之为提阇(tija)，即词语的修饰。那么，词基的修饰有何作用呢？对此，（作者）说：“采用词基的修饰”等等。如果此处“于忍耐与考察”是词基的修饰，它在什么意义上运作？khasa如何被规定？对此，（作者）说：“为了解释其他意义”(atthantarassā niddesā)等等。“其他意义的”(atthantarassa)是指尼萨那(nisāna)等其他意义。他以“听闻与推论的”(sutānumitānaṃ)等等，指明了‘于听闻与推论中，与听闻的关联更强’这条规则。因此，正是通过在作为动词形式的忍耐(khamā)与考察(vīmaṃsā)中规定khasa，这被称为是在其自身意义上的规定。以“因为是忍耐的行为”(titikkhākiriyattā)此句，（作者）指出，如同对其他词一样，对以khādi等结尾的词规定词根名称是无意义的。

තිතික්ඛා ඛමා, තිතික්ඛති ඛමති, වීමංසා උපපරික්ඛා, වීමංසති උපපරික්ඛතීති අත්ථො. සුත්තෙ තිජඉති නිද්දෙසා භූවාදිකස්ස ගහණං. නිච්චණ්‍යන්තස්ස චුරාදිකස්ස හි තාදිසෙ පයොජනෙ සති බහුලං විධීයමානෙපි නිච්චත්තමත්තනො නාතිවත්තති. අථවා චුරාදිමානෙනාබ්‍යභිචාරිනා සාහචරියා තිජොපි චුරාදිකොව, තං යථා ‘ගාවස්ස දුතියෙනාත්ථො’ති. වුත්තෙගොයෙවොපාදීයතෙ, නාස්සො, න ගද්‍රභො. කදාචි පන අස්සාදිනොපි දුතියස්ස ගහණං සියා අත්ථප්පකරණා දිප්පභාවතො.

忍耐(titikkhā)即是宽容(khamā)，titikkhati即是khamati；考察(vīmaṃsā)即是审查(upaparikkhā)，vīmaṃsati即是upaparikkhati，此为其义。经(Sutta)中对提阇(tija)的解释，是指取bhūvādi（部派）词根。对于恒以ṇi结尾的curādi（朱罗派）词根，即使在那种用法中被广泛规定，它也不会超越自身的恒常性。或者，由于与curādi词根有不变的伴随关系，提阇(tija)也属于curādi词根。这就像“需要牛的第二头”，当说到“牛”时，就只取牛，而不是马，也不是驴。但有时，由于意义、语境等的作用，也可以取马等作为第二头。

නනු [Pg.228] ච වීමංසායං සප්පච්චයවිධාන මනුපපන්නමිතරෙතරනිස්සයදොස දුට්ඨත්තා, තථාහි සිද්ධෙ වීමංසාසද්දෙ සප්පච්චයො උප්පජ්ජතෙ, සති ච තස්මිං වීමංසාති රූපං සම්පජ්ජතීති ඉතරෙතරනිස්සයො, ඉතරෙතර නිස්සයානි ච කාරියානී නොපකප්පන්තීති තෙනාහ- ‘අනුවාදරූපාන’මිච්චාදි. අනාදිකාලසංසිද්ධසද්දානුවාතො නත්ථි ඉතරෙතරනිස්සයො දොසොති භාවො. පයොජකබ්‍යාපාරණිප්පච්චයාභාවෙ තෙජතෙති රූපං.

又，在考察(vīmaṃsā)中规定sa后缀(sappaccaya)是不合理的，因为它有相互依存(itaretaranissaya)的过失。即是说，当vīmaṃsā一词成立时，sa后缀才会产生；而当sa后缀存在时，vīmaṃsā的形式才得以完成，这就是相互依存。相互依存的作用是不成立的，因此（作者）说：“只是复述形式”(anuvādarūpānaṃ)等等。其意为：由于是复述从无始以来就已成立的词，所以没有相互依存的过失。在没有表示使役者作用的ṇi后缀时，其形式为tejate。

2. කිතා

2. 所作

පුබ්බෙවිය පකතිවිසෙසනාදීත්‍යනෙන ‘‘සම්බන්ධස්ස පුරිසායත්තත්තා ‘තිකිච්ඡාසංසයෙසූ’ති පකතිවිසෙසනන්ති ආහ- ‘තිකිච්ඡාය’මිච්චාදි’ත්‍යාදිකං සබ්බං යථායොගමෙත්ථාපි වත්තබ්බන්ත්‍යතිදිසති. විස්සත්ථොති විසද්දස්ස අත්ථො. අථ කිමිත්ථං ඡප්පච්චයන්තස්සෙව ද්විධොදාහරණන්ත්‍යාසඞ්කියාහ- ‘අත්ථභෙදා ද්විධොදාහරණ’න්ති. නිකෙතො නිවාසො, සඞ්කෙතො ලක්ඛණං.

通过如前的“自性限定”等，他类推了“因为关系依存于人，所以‘在治疗与怀疑中’是自性限定”这一说法，并指出“于治疗”等这一切，也应在此处如其所应地被说明。“Vissattho”是“visadda”一词的意思。那么，为何此处仅对以六种后缀结尾的词举出两种例子呢？为回答此疑问，他说道：“因意义有别，故举两种例子”。“Niketo”是住所，“saṅketo”是标记。

3. නින්දා

3. 责难

නින්ද=ගරහායං තතො ‘‘ඉත්ථියමණත්තිකයක්‍යා චෙ’’ති (5-49) අප්පච්චයෙ තතො ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති (3-26) ආප්පච්චයෙ රූපං. බන්ධතීති බධකො.

（词根）Nind意为“呵责”(garahā)。由此，根据经(sutta)‘(kattari) itthiyamaṇattikayakyā ce’(5-49)加上“a”后缀，再根据‘itthiyamatvā’(3-26)加上“ā”后缀，形成此词形。行束缚者(bandhati)，是为束缚者(badhako)。

4. තුංස්මා

4. Tuṃsmā

තුංස්මාතීහ පච්චයග්ගහණමාචික්ඛති ‘තුංතායෙ’ච්චාදිනා. තතො චෙති යතො තුංස්මාති පච්චයස්සෙව ගහණං යතො ච විසෙසන නිද්දෙසො, තතොති අත්ථො. පච්චයග්ගහණෙ තදාදිග්ගහණං විඤ්ඤායතෙ… ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො තදාදිනො ගහණ’’න්ති ඤායතො. විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතත්තා තදන්තග්ගහණං… ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති (1-13) වචනාභි මනසි නිධායාහ- ‘යතො කිරියත්ථා’ඉච්චාදි. සො කිරියත්ථො ආදි යස්ස සමුදායස්ස සො තදාදි සො පච්චයොන්තෙ තස්ස (සො තදන්තො). තදාදිතදන්තසමුදායවිසෙසස්ස ගහණං, (නතු) තදන්තමත්තස්සෙ ත්‍යත්ථො[Pg.229]. නනු ච තුංස්මාඉති විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතෙ භවතු ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සෙ’’ති තදන්තග්ගහණං පච්චයග්ගහණෙ තු කථං තදාදිනො ගහණං වචනාභාවතොච්චාහ- ‘තදවිනාභාවිත්තා’ති. යතො විහිතො තෙන විනා න භවති සීලෙනෙති තදවිනාභාවී තස්ස භාවො තස්මා. ඉමාය යුත්තියා විඤ්ඤායතෙ-ත්ථො, යමාඛ්‍යායතෙ ‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො තදාදිනො ගහණ’න්ති. භවත්වෙවං තදාදිනො තදන්තස්ස ච ගහණං, තතො කිප්ඵලංත්‍යාහ- ‘තෙනෙ’ච්චාදි.

在此，他通过“tuṃtāye”等词，指明了“tuṃsmā”是特指后缀。“Tato ca”的意思是：因为“tuṃsmā”是特指后缀，并且因为它是限定词的指示，所以...。当特指一个后缀时，应理解为包含以此为始者，根据“特指后缀时，亦包含其所依附的词干之始”的规则。因为意图将其作为限定词来说明，所以也包含以此为终者。牢记“规则适用于以限定词为结尾者”(1-13)的教言，他说道：“从有行为意义者”等。那个行为意义是某个集合的开始，此即“tadādi”（以此为始）；它在后缀的结尾，此即“tadanto”（以此为终）。意思是，要取以此为始、以此为终的整个集合的限定，而不仅仅是取以此为终者。问：既然“tuṃsmā”意图作为限定词，根据“规则适用于以限定词为结尾者”，取以此为终者即可，但在特指后缀时，又如何能取以此为始者呢？因无此教言。答：“因其不可分离故”。因为它被规定所依附的对象，没有后者，前者就无法自然存在，此即“不可分离性”，因此。通过此理路，可以了知所述“特指后缀时，亦包含其所依附的词干之始”的意义。即使如此，同时包含以此为始者和以此为终者，那有什么结果呢？他以“因此”等词作答。

සපාදිතොති පාදිසහිතතො. ඛ ඡ සුප්පත්තාභාවාති ඛ ඡ සානං උප්පත්තියා අභාවා. වුත්තප්පකාරස්සෙව තුංප්පච්චයන්තස්ස පකතිභාවෙන ගහණා සපාදිතො ඛ ඡ සානමනුප්පත්තීති අධිප්පායො. විපුබ්බා ‘ජි-ජයෙ’ඉච්චස්මා තුංපච්චයන්තා ‘විජෙතුමිච්ඡතී’ති අත්ථෙ ‘‘තුංස්මා’’ඉච්චාදිනා(සො), තුංස්සච ලොපො, නෙමිත්තිකෙ එකාරෙ නිවත්තෙ ‘ජිස ජිස ඉති ද්විත්තෙ අනාදිබ්‍යඤ්ජනලොපො ‘‘ජිහරානං ගී’’ති (5-102) ගී. ජිගීසප්පකතිතො ‘‘භූතෙ ඊඌං’’ඉච්චාදිනා (6-4) ඊ. තස්මිං අඤ. ‘‘ආ ඊ ඌ ම්හා ස්සා ස්සම්හානං වා’’ති (6-33) ඊස්ස රස්සෙ බ්‍යජිගීසි. යදි තු සපාදිතො සස්ස උප්පත්ති සියා, තදා බ්‍යජිගීසීති එත්ථ ද්විබ්බචනං කරීයමානං සප්පච්චයන්තස්ස පඨමස්සෙකස්සරස්ස ද්විබ්බචනං භවතීති ‘‘ඛ ඡ සාන’’මිච්චාදිනා (5-69) විජිය ඉති සමුදායෙ ආදිභූතස්ස විසද්දස්ස සියා ඊම්හි ච විහිතෙ සපාදිනො පකතිභාවොති විසද්ද පුබ්බෙ අඤාගමො සියා, තතො ච අවිවිජිසීති අනිට්ඨම්පසජ්ජෙය්‍ය.

“Sapādito”意为“与pā等（前缀）一起”。“Kha cha sa-uppattābhāvā”意为“因为（希求义）sa后缀不生起”。大意是：因为将上述类型的、以“tuṃ”为后缀的词按其原形来取，所以“kha, cha, sa”等后缀不生起。从前置“vi”的词根“ji-jaye”，在“vijetum icchati”（意欲征服）的意义上，根据“tuṃsmā...”等规则派生：“tuṃ”被去除，当作为动因的“e”音返回原形时，“jisa jisa”进行重叠，根据“jiharānaṃ gī”(5-102)规则，变为“gī”，形成“jigīsa”。从“jigīsa”的原形，根据“bhūte īūṃ...”(6-4)规则加上“ī”，再加增音“a”。根据“Ā ī ū mhā ssā ssamhānaṃ vā”(6-33)规则，“ī”可缩短，形成“byajigīsi”。然而，如果“sa”后缀生起，那么在重叠时，根据“kha cha sāna...”(5-69)规则，即“重叠发生于带sa后缀词干的第一个音节”，在“vijiya”这个集合中，位于开头的“vi”音就会被重叠。并且，在加上“ī”之后，因为将带前缀的词干作为原形，增音“a”就会加在“vi”音之前，由此便会产生不期望的词形“avivijisī”。

තුංස්මා ඉච්ඡායන්ති ච පකතිප්පච්චයත්ථානමුපදිට්ඨත්තා තෙන සභාව ලිඞ්ගෙන ඛ ඡ සප්පච්චයා තදන්තො ච අනුමිතො න පන තුං, තුමිහ සුතොති ආහ- ‘න තදන්තො, නාපි ඡ ඡසා’ති. ජිඝච්ඡාඉච්චත්‍ර ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ඝස්ස ‘‘චතුත්ථ දුතියානං තතියපඨමා’’ති (5-78) ගො. තස්ස ‘‘කවග්ගහානං චවග්ගජා’’ති (5-79) ජො. පාණිනිනාපීහ සප්පච්චය විධායකෙ සුත්තෙ වාක්‍යම්පි යථා සියාති වාවචනං කතං, තදයුත්තන්ති නිරාකත්තුමාහ- ‘වාක්‍යම්පි’ච්චාදි. පකත්‍යාදිත්‍යත්‍ර ආදි සද්දෙන අත්ථවිසෙසො ගහෙතබ්බො, පකති විසෙසො තුමන්තො, ඉච්ඡත්ථො-ත්ථවිසෙසො[Pg.230]. ඉදං ලක්ඛණන්ති ‘‘තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ’’ඉති ඉදං ලක්ඛණං. නියොගතොති නියමෙන. ආසඞ්කායමුපසඞ්ඛ්‍යාන’’න්ති (3-1-7) වාක්‍යකාරෙන වුත්තං නිරාකත්තුමාහ- ‘ආසඞ්කාය’මිච්චාදි.

因为在“tuṃsmā icchāyaṃ”中，词根和后缀的意义已被教示，所以通过其自性的标记，可以推断出“kha, cha, sa”等后缀以及以此为结尾的词，但不能推断出“tuṃ”，因为“tuṃ”在此处是直接陈述的，所以他说道：“它不是以此为结尾的词，也不是cha或sa”。在“jighacchā”一词中，重叠时，前面的“gh”根据“第四与第二（辅音）变为第三与第一”(5-78)规则，变为“g”；这个“g”根据“kavagga与ha变为cavagga与ja”(5-79)规则，变为“j”。在此，波你尼(Pāṇini)在规定“sa”后缀的经文中，也使用了“vā”（或）字，以便也可以形成句子，为了驳斥这种不恰当的做法，他说道：“即使是句子...”等。在“pakatyādi”（原形等）一词中，“等”字应理解为特殊的意义：原形的特殊是指以“tuṃ”结尾的词，意义的特殊是指“icchā”（意欲）的意义。“tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te”这条规则就是标记。“Niyogato”是“必然地”。为了驳斥句子作者(vākyakāra)所说的“在怀疑义时应补充规定”(Pāṇ. 3-1-7 vārttika)，他说道：“在怀疑义时...”等。

අචෙතනත්තා කූලස්ස ඉච්ඡායාසම්භවොති ‘කූලප්පතිතුමිච්ඡතී’ති වාක්‍යමෙවෙච්ඡාපකාසනමසිද්ධං, තෙනාසිද්ධෙන වාක්‍යෙනාසිද්ධානං ඛ ඡ සානං සාධනං අසිද්ධෙනාසිද්ධසාධනං. ඉච්ඡාවචනිච්ඡාති ඉච්ඡාය වත්තුමිච්ඡා. ඉච්ඡායපවත්තිතො උපලද්ධීති ඉච්ඡාය උපලද්ධි උපාලම්බො පරිජානනං පවත්තිතොති අත්ථො. චෙතනාවතිචාති වුත්තං තස්මා චෙතනාවති පවත්තිතො උපලද්ධිං දස්සෙත්වා තදපදෙසෙ නාචෙතනෙපි දස්සෙතුං ‘යොපෙසා’තිආදිමාහ. දෙවදත්තෙ රජ්ජු ඛීලාදිපාණිනා උය්‍යොගො, කූලෙ මත්තිකාවිකීරණාදි. රජ්ජු ගුණො. ඛීලො සංක්වාදි.

因为河岸是无情识的，所以不可能有意欲，因此“kūlaṃ patitum icchati”（河岸意欲崩塌）这句话本身就无法表明意欲，是不成立的。用这不成立的句子来证明不成立的“kha, cha, sa”等（后缀），就是以不成立者来证明不成立者。“Icchāvacanicchā”是“意欲言说意欲”。“Icchāya pavattito upaladdhi”的意思是：由意欲而转起的认知、领会、遍知。因为已说过“在有情识者中”，所以，在开示了由有情识者的（行为）转起的认知后，为了也同样开示在无情识者的情况，他说道：“yopesā...”等。对于提婆达多(Devadatta)而言，（功用是）通过手持绳索、木桩等而努力；对于河岸而言，（功用是）散落泥土等。“Rajju”是绳索。“Khīlo”是木桩(saṅku)等。

පුලො තිණාදීනං සඞ්ඝාතො. සා සුනඛො මිමරිසතීති මර=පාණචාගෙ’ඉච්ඡායං තුමන්තා සො. ‘‘ඤි බ්‍යඤ්ජනස්සෙ’’ති (5-170) ඤි. ද්විත්තෙ පුබ්බතො-ඤ්ඤස්ස ලොපො ‘‘ඛ ඡ සෙස්වී’’ති (5-76) ද්විත්තෙ පුබ්බස්සාස්ස ඉමිමරිසති. තථා පිපතිසතීති ‘පතපථ=ගමෙන’ ඉච්චස්ස. සා මිමරිසතීති සතිපි සචෙතනත්තෙ විසත්තජීවිතස්ස සුනඛස්ස මරණිච්ඡා සම්භවතීති පටිපාදිතං. ‘‘ඉච්ඡාසන්තා පටිසෙධො වත්තබ්බො’’ති (3-1-7) පාණිනීයවාත්තිකකාරෙන වුත්තං, තන්නිරාකත්තුමාහ- ‘බුභුක්ඛිතු’මිච්චාදි. ජාතිපදත්ථනිස්සයෙන නිවුත්තිම්පටිපාදයමාහ- ‘ජාතිපදත්ථෙ’ච්චාදි. ඉතරො ඉච්ඡත්ථො.

“Pulo”是草等的集合。“那只狗想要死(sā sunakho mimarisati)”，此句中的(mimarisati一词)由意为“舍弃生命”的“mara”（死）加上表欲求义的后缀“sa”构成。根据“Ñi byañjanasse”(5-170)的规则，加上“ñi”。在重复时，前一个“ññ”被省略。根据“kha cha sesvī”(5-76)的规则，在重复时，前一个“a”在“imimarisati”中变为“i”。同样，“pipatisati”（想要落下）来自意为“行进”的“patapatha”。“那只想要死的狗”，（此例说明）即使是有情识、执着于生命之狗，也可能生起求死之欲，此义已被阐明。“应说明对欲求动词的限制”(3-1-7)是波你尼(Pāṇini)的《瓦尔蒂卡》(Vārttika)作者所说，为驳斥此说，（作者）才说“bubhukkhitu”（想要吃）等。他通过依据“jāti”（种类）一词的含义来阐述其派生，说道：“jātipadatthe”等。另一种是欲求的含义。

5. ඊයො

5. 意欲（后缀）

කරීයති සම්බන්ධීයතීති කම්මං. තඤ්ච නාම ජාති ගුණකිරියාදබ්බ සම්බන්ධතො පඤ්චධා භවති. තත්ථ නාමකම්මං’ ඩිත්ථො ඩවිත්ථොති නාමෙන පිණ්ඩස්ස සම්බන්ධා. ජාතිකම්මං ගොඅස්සොති ගොත්තාදිජාතියා පිණ්ඩස්ස සම්බන්ධා. ගුණකම්මං සුක්කොනීලොති සුක්කාදිනා ගුණෙන දබ්බස්ස [Pg.231] සම්බන්ධා. කිරියාකම්මං පාචකො පායකොති පාචකාදිකිරියාය දබ්බස්ස සම්බන්ධා. දබ්බකම්මං දණ්ඩීවිසාණීති දණ්ඩාදිනා දබ්බෙන පිණ්ඩස්ස සම්බන්ධා. එවං කම්මස්ස පඤ්චප්පකාරසම්භවෙපිච්ඡායමත්ථෙ ඊයස්ස විධානතො ඉච්ඡාසම්බන්ධියෙව කම්මං ගය්හතීති කිරියාකම්මමෙවාත්‍ර ගය්හතෙ අමුකමෙවත්ථමුපදස්සෙන්තො ආහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. අයඤ්ච නිපාත සමුදායො විසෙසාභිධානනිමිත්තාස්‍යුපගමෙ වත්තතෙ.

所作或相关者，是为业(kamma)。此业依名称、种类、属性、动作、事物之关联而有五种。其中，名称业，如“底特(Ḍiṭṭha)”与“达维特(Ḍavittha)”，是通过名称与个体的关联；种类业，如“牛”与“马”，是通过种姓等种类与个体的关联；属性业，如“白”与“黑”，是通过白色等属性与事物的关联；动作业，如“烹煮者”与“使烹煮者”，是通过烹煮等动作与事物的关联；事物业，如“持杖者”与“有角者”，是通过杖等事物与个体的关联。如此，业虽有五种可能，但因规定“īya”后缀用于欲求义，故只取与欲求相关的业，此处即只取动作业。为显示此特定含义，（作者）说：“yadipi”（即使）等。此组虚词用于接受某一特殊表述的理由。

තථාපීතිලොකවුත්තිරයංවිසෙසාභිධානාරම්භෙ. තංසම්බන්ධියෙවාති ඉච්ඡාසම්බන්ධිඑව. අත්තනොපුත්තමිච්ඡතීත්‍යාදිවචනිච්ඡායමත්තසම්බන්ධිනිපුත්තාදො අත්තනොත්‍යනුවත්තියසුත්තන්තරෙනපච්චයොවිධීයතෙපාණිනිනා, එත්ථ ත්ව(ත්ත)ග්ගහණමන්තරෙනාත්ත සම්බන්ධින්‍යෙව පුත්තාදො කථං විඤ්ඤායතෙ විසෙසවචනාභාවෙ හි පරසම්බන්ධින්‍යපි පප්පොතීතීමංචොද්‍යමුබ්භාවය මාහ- ‘අත්තසම්බන්ධිනි’ච්චාදි. ඊයස්ස පරසම්බන්ධින්‍යපි පසඞ්ගොති සම්බන්ධො. කුතොචාහ-ඊයස්සාඉතිධානා’ති. අත්ථග්ගහණස්සාවචනෙ ඊයස්සානභිධානාති භාවො.

即便如此，此世间用法亦是特殊论述的开端。此仅与欲求相关。如“欲己子”等语，在欲求义中，对于与自身相关的“子”等，波你尼(Pāṇini)通过另一部随许“自身”一词的经文规定了此后缀。此处若不取“自身”一词，如何得知仅与自身相关的“子”等？因为若无特别说明，则亦可适用于与他人相关者。为提出此质难，（作者）说：“attasambandhini”（与自身相关）等。“īya”后缀亦可适用于与他人相关者，此为关联。为何如此说？因为“īya”未被表述。其意为：若不取其义，则“īya”无所表述。

අප්පත්තියාති කරණෙ හෙතුම්හි වා තතියා. එත්ථාති අත්තනො පුත්තමිච්ඡතීතෙත්ථාපි. න ඉට්ඨොති ඊයප්පච්චයො නාභිමතො. නෙවෙත්ථ භවිතබ්බන්ති වදතො-ධිප්පායාමාහ ‘සාපෙක්ඛත්ත යෙවෙති භාවො’ති. යදි අත්තනො පුත්තමිච්ඡතීති වත්තුමිච්ඡායං සාපෙක්ඛෙත්තෙපි සියා, තදායමනිට්ඨප්පසඞ්ගොති දස්සෙතුමාහ- ‘යදිචෙත්ථ’ඉච්චාදි.

“Appattiyā”（以未得），是在工具格或因缘义中的第三格(tatiyā)。此处，即“他想要自己的儿子”一句中也是如此。“不被接受(na iṭṭho)”，意即“īya”后缀不被认可。对于说“此处不应有”者，（作者）阐明其意图说：“其意在于仅有依赖性”。若在欲言“他想要自己的儿子”时，即便有依赖性亦可（使用后缀），则将导致不合意的结果。为显示此点，（作者）说：“yadicettha”（若于此）等。

අනිට්ඨප්පසඞ්ගස්ස සරූපමාහ- ‘අත්තනො පුත්තීයතීති සියා’ති. උප්පජ්ජමානෙන ඊයෙනෙව අත්තත්ථස්සාභිහිතත්තා අත්තසද්දස්සාප්පයොගොති චෙතම්පි න සඞ්ගතන්ති පටිපාදයමාහ ‘න ච සක්කා’තිආදි. කස්මාදෙවං වත්තුං න සක්කාති ආහ- ‘පකති’ච්චාදි. අපූපාදිකාය පකතියා සමානත්ථස්සෙව විසෙසනස්ස වුත්තිපදෙ අන්තොභාව දස්සනාති අත්ථො. ක්වපනෙවං දිට්ඨන්ත්‍යාහ- ‘තංයථෙ’ච්චාදි. ‘‘තමස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං’’ති (4-27) ණිකෙ ආපූපිකො. නතු භින්නත්ථස්සාති බ්‍යතිරෙකං දස්සෙත්වා තං දිට්ඨන්තෙන සාධෙතුමාහ- ‘දෙවදත්තස්සි’ච්චාදි. කාරණමාහ- ‘සාම්‍යන්තරෙ’ච්චාදි. දෙවදත්තස්ස [Pg.232] ධුරුනො කුලන්ති සාම්‍යන්තරබ්‍යවච්ඡෙදාය දෙවදත්තසද්දස්සො පාදානතො ගුරුකුලන්ති වුත්තිපදෙන දෙවදත්තත්ථස්සාන්තො භාවොති අත්ථො. තමෙත්ථොපි සමානන්තූපදස්සෙන්තො ආහ- ‘තථෙහාපි’ච්චාදි. අථාත්තනො පුත්තමිච්ඡතීත්‍යෙතස්මිං වාක්‍යෙ පදස්සාන්වාඛ්‍යානතො අත්තසද්දස්සාප්ඵයොගො කින්න සියාති දස්සෙතුමාහ- ‘නචාපි’ච්චාදි.

（作者）说明不合意结果的形态：即可能出现“attano puttīyati”（他欲求自己的儿子）的形式。若说“因生起的īya后缀已表达了自身义，故不使用‘自身’一词”，为阐明此说亦不恰当，（作者）说：“na ca sakkā”（不可能）等。为何不能如此说？（作者）回答：“pakati”（本性）等。其义是，在派生词中，只包含与“面饼”(apūpa)等词根意义相同的修饰语。在何处可见此例？（作者）回答：“taṃyathā”（譬如）等。如“此是彼之技艺、戒行、商品、武器、用途”(4-27)一偈中，由“ṇika”后缀构成的“āpūpiko”（面点师）一词。为显示其反例，即（不包含）意义不同者，并以实例证明，（作者）说：“devadattassa”（提婆达多的）等。其原因为：“sāmyantare”（在另一所有者中）等。其义是，“提婆达多导师的家族”一句，为排除另一所有者，而使用了“提婆达多”一词，（但）在“gurukula”（师门）这一派生词中，“提婆达多”的意义并未被包含。为显示此处情况亦相同，（作者）说：“tathehāpi”（此处亦然）等。其次，为显示在“欲己子”一句中，根据对词的解析，为何不能不使用“自身”一词，（作者）说：“nacāpi”（也并非）等。

පදස්සාති පුත්තීයාදිනො පදස්ස. නචාපි අප්පයොගොති සම්බන්ධො. කාරණමාහ- ‘ඊයන්තස්සා’තිආදි. ඊයන්තො පුත්තීයාදි, නියොගතො න පප්පොතීති සම්බන්ධො. තබ්බාචීසද්දප්පයොගන්ති අඤ්ඤවාචීසද්දයොගං. සුතග්ගහණන්ති අසුතත්තාති වුත්තසුතග්ගහණං. අත්ථප්පකරණාද්‍යුපලක්ඛණන්ත්‍යනෙන අත්ථතො පකරණාදිතොපි පුත්තස්සත්ත නියතා ගම්‍යතෙ, සුතසද්දස්ස තු ගහණමුපලක්ඛණත්ථන්ති වදති.

“Padassa”（词的）：指“puttīya”等词。“也并非不使用”，此为关联。（作者）说明原因为：“īyantassa”（以īya结尾的）等。以“īya”结尾的“puttīya”等词，并非必然获得（另一词），此为关联。“Tabbācīsaddappayogaṃ”（使用能诠彼义之词），意即使用能诠彼义的另一词。“Sutaggahaṇaṃ”（取‘所闻’）：因其未被听闻，故说‘取所闻’。此句表明，通过意义、语境等，亦可了知“子”与自身的确定关系，而取“suta”（所闻）一词，是为例示，（作者）如是说。

නනු ච සුත්තෙ කම්මාති වුත්තත්තා කම්මසමුදායතොපීයො සියා ත්‍යාසඞ්කියෙව (මභා)වං සාධයමාහ- ‘කම්මා’තිආදි. වත්තුං ඉට්ඨා එකසඛ්‍යා යස්ස කම්මසාමඤ්ඤස්ස තං තථාවුත්තං. වත්තුමිට්ඨෙක සඞ්ඛ්‍යස්ස ගහණමාහ- ‘කම්මසමුදායතො’ති. කිම්පනාවයවතො න සියා’ මහන්තම්පුත්තමිච්ඡතී’ච්චත්‍ර පුත්තමිච්චතොච්චාසඞ්කියාහ ‘අවයවතොපි සාපෙක්ඛත්තායෙවා’ති. න භතීති සම්බන්ධො. එවඤ්චරහි ඉදම්පි න සිජ්ඣතීති චොදෙන්තො ආහ ‘චරහි’ච්චාදි. මහා චායං පුත්තොචෙති මහාපුත්තමිච්ඡතීති යදෙවං කරීයති තදායම්පයොගොති දස්සෙන්තො ආහ- ‘භවිතබ්බමෙවෙ’ච්චාදි.

然则，经中既言“业”(kamma)，则“īya”后缀亦可从业的集合而来。为破此疑，（作者）论证其不然，说道：“kammā”（从业）等。欲言“一数”之普遍业，即如是说。为说明取欲言之“一数”，（作者）说：“kammasamudāyato”（从业的集合）。然则，为何不可从部分而来？如“欲求一个大儿子”一句中的“欲求儿子”。对此疑问，（作者）答道：“从部分而来亦仅因其有依赖性”。“不存在”，此为关联。若如此，则此亦不能成立。质难者说：“carahi”（既然如此）等。为显示“此子亦大”即“欲求大儿子”，当如此构成复合词时，此用法是成立的，（作者）指出：“bhavitabbameva”（理应如此）等。

6. උපමා

6. 譬喻

උපමීයතෙ පරිච්ඡිජ්ජති සාධීයතීත්‍යත්ථො. කීදිසන්තමුපමානමිච්චාහ- ‘පසිද්ධසාධම්‍යා’ඉච්චාදි. පසිද්ධො ගවාදි, තස්ස සාධම්‍යා සමාන රූපතාය යම්පසිද්ධස්ස ගවයාදිනො සාධියස්ස සාධනං තමුපමානන්ත්‍යත්ථො. සමානො ධම්මො-ස්සෙති සධම්මො, ගවාදියෙව. තස්ස භාවො සාධම්‍යං. සාධ්‍යතෙ උපමීයතෙ-නෙනෙති සාධනමුපමානං ගවාදි. සාධුතෙ උපමීයතෙති සාධියො, ගවයාදි. තස්ස සාධනං සාධියසාධනං.

被比较、被限定、被证明，此为其义。问：譬喻是怎样的？答曰：“由已知的共同法”等。已知者如牛等，由其共同法，即相似的形态，对于所应成立的野牛等，能作为其成立之工具，此即譬喻之义。有共同之法，故为同法，即是牛等。其状态即是共同法性。借此得以成立、比较者，即是成立的工具、譬喻，如牛等。所应成立、所应比较者，即是所成立者，如野牛等。对它的成立，即是对所成立者的成立。

පුත්තමිවාචරතීති [Pg.233] එත්ථ ‘ආවසථමාවසති’ච්චාදො විය ආධාරත්ථස්ස විඤ්ඤායමානත්තා පුත්තෙ විය මාණවකෙ මධුරන්නපානදානාදිකමාචරණං කරොතිච්චෙවමත්ථසම්භවෙන ද්වින්නම්පි උපමානොපමෙය්‍යභාවොත්‍යවගමයිතුමාහ- ‘පුත්තෙ’ඉච්චාදි. පසිද්ධෙන සාධනභාවෙනුපමානභූතෙ පුත්තෙ ආචරණම්පි පසිද්ධන්ති ආහ- ‘තම්පසිද්ධ’න්ති. තදාචරණෙන තෙන ආචරණෙන පුත්තමාණවකවිසයමාචරණං වා පුත්තමාණවක සද්දෙනුපචාරතො ගහෙත්වා විසයීවසෙන විසයභාවවොහාරොතිපි යුජ්ජති. වාක්‍යත්ථො පනෙතස්මිං පක්ඛෙ ‘පුත්තමිව පුත්තවිසය මාණවකමිව ආචරති මාණවකවිසයමාචරණං කරොතී’ති, වුත්තියන්තු යථාවුත්තමත්ථද්වයං යථායොගං යොජෙත්වා වෙදිතබ්බං.

于“如子而行”(Puttamivācarati)一句，此处犹如“居住于住所”(āvasathamāvasati)等句，因其所依义可被了知，故“如于子，于学生行布施甜美食饮等行为”此义得以成立。为令了悟此二者之譬喻与所譬关系，故说“于子”等。以其为众所周知之成立工具而成为譬喻的儿子，其相关行为亦是众所周知，故说“彼亦周知”。或由彼行为，即以此行为，或由“子”、“学生”二词，以转喻而取，依能依与所依之理，亦可言说为能依所依之关系。于此情况下，句义则为：“如对儿子此一对象，亦如是对学生此一对象而行，即是做对待学生之行为”。于释论中，则应将上述二义妥善结合而知。

නනු ච යජ්ජත්‍රොපමානොපමෙය්‍යභාවො වුත්තියං ඊයෙනෙව ජොතිතොති ඉවසද්දො නිවත්තතෙ, තදොපමානොපමෙය්‍යභාවො පුත්ත සද්දෙව වත්තතෙ, තං කථමුපමෙය්‍යවචනස්ස මාණවකසද්දස්ස වුත්තත්ථස්ස පයොගො යුත්තොච්චාසඞ්කියාහ- ‘උපමානවචනතො’ච්චාදි.

然，若此处譬喻与所譬之关系，在衍生词中已由“īya”词缀本身所阐明，因此“iva”(如)一词被省略，此时譬喻与所譬之关系仅由“子”一词表达，那么，表示所譬的“学生”一词，其义既已被表达，为何其使用仍是恰当的呢？怀此疑问而答曰：“由譬喻词……”等。

තබ්බිසිට්ඨාචරණෙති තෙනොපමානෙන විසිට්ඨෙ ආචරණෙ. උපමානොපමෙය්‍යභාවස්සානිවත්තත්තාති එත්ථායමධිප්පායො ‘උපමාන විසිට්ඨාචරණෙ උපමානවචනතො ඊයස්ස විධානෙ නොපමෙය්‍යවචනමන්තරෙනොපමානවචනස්ස පවත්තීති උපමානොපමෙය්‍යභාවස්සානිවත්තී’’ති. අඤ්ඤථාති යද්‍යුපමානොපමෙය්‍යභාවස්ස ඊයෙනෙව ජොතිතත්තා තදන්තස්සුපමෙය්‍යෙ වුත්ති සියාත්‍යත්ථො. පබ්බතායතීති ‘‘කත්තුතායො’’ති (5-8) ආයො. උපමෙය්‍යස්සානිවත්තත්තා උපමෙය්‍ය කත්තුසාමඤ්ඤෙ තිප්පච්චයො.

“于彼所简别之行”，意即“于彼譬喻所简别之行”。所谓“因譬喻与所譬之关系不被舍离”，此中意谓：“在譬喻所简别之行的意义上，于譬喻词后规定“īya”词缀时，若无所譬词，则譬喻词便不成立，是故譬喻与所譬之关系不被舍离”。所谓“否则”，意即：若譬喻与所譬之关系已由“īya”词缀本身所阐明，则以其为结尾的衍生词应指称所譬。于“行如山岳”(Pabbatāyati)一句，依“于作者义加āyo”(语法规则5-8)而有“āya”词缀。因所譬并未被舍离，故于作为所譬的作者通相上，加“ti”词缀。

7. ආධා

7. 基础

යථානන්තරසුත්තෙ උපමානෙ උපමෙය්‍යස්ස මාණවකස්ස පයොගො උපපන්නො, තථාත්‍රාපි ‘පාසාදෙ කුටිය’න්ති චොපමෙය්‍යස්සපයොගොති අතිදිසන්තො ආහ- ‘හෙට්ඨාවියෙ’ච්චාදි. උපමානෙ උපමෙය්‍යස්සානන්තොභාවාති අත්ථො. නනු කිමත්ථමිදමුච්චතෙ යවතායො පාසාදෙ [Pg.234] ඉවාචරති සො පාසාදමිවාචරතීතිපි වත්තුං සක්කාති නාත්ථභෙදො-ඤ්ඤත්‍ර වචනිච්ඡාභෙදාති පුබ්බෙනෙවෙත්ථාපි ඊයො සිද්ධො, තතො නාත්ථො-නෙන වචනෙනෙ ච්චාසඞ්කියාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි.

如紧邻的前一经中，于譬喻中，作为被喻者的少年(māṇavaka)之用法是恰当的；同样地，此处也是为了类推适用被喻者的用法，于“高楼中的孤邸(pāsāde kuṭiyaṃ)”一句而说“如在下方”等。其义为：譬喻中包含了被喻者。然，此说何为？既然对于“如在高楼中行仪”者，亦可说“彼如高楼般行仪”，除言说意愿之别外，并无差异。由此，在此处，[-īya]的用法已由前文成立，是故此说无益。为遣此疑，而说“即使”等。

8. කත්තු

8. 能作者

එත්ථ කත්තුතොඉති වචනා කම්මාති නිවත්තතෙ, ආයග්ගහණා ඊයො. කදා පන කත්තුවිසෙසො-වසීයතිච්චාහ-‘යත්ථ්‍යාදිසද්දසමානාධිකරණත්තෙ’තිආදි. පබ්බතායති හත්ථිච්චෙවමාදිනා හත්ථ්‍යාදි සද්දෙන සමානාධිකරණත්තෙ සතීති අත්ථො.

此处，因有“从能作者(kattuto)”之语，故“业(kamma)”一词便被排除；由取[-āya]而知有[-īya]。然则，何时特指能作者？答曰：“当与[hatthi]等词同处时”等。其义为：如“象如山行(pabbatāyati hatthī)”等句，当与“象”等词同处时。

9. ඣත්ථෙ

9. 于cy义中

කොයං ච්‍යත්ථොච්චාසඞ්කිය ‘‘අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරාචී’’ති (4-119) චීස්ස අභූතතබ්භාවෙ කරාදියොගෙසති විධානා ‘අභූතතබ්භාවො කරාදිවිසිට්ඨො’ති ආහ. අභූත තබ්භාවස්ස කරාදිවිසිට්ඨත්තා කරොත්‍යත්ථනිවත්තියාවස්සං පාණිනියා විය භුවිග්ගහණං කත්තබ්බමඤ්ඤථා කරොත්‍යත්ථෙපි සියාත්‍යාසඞ්කිය නිවත්තිහෙතුමාහ- ‘තෙනෙවා’තිආදි. යෙනෙව කරොත්‍යාදිවිසිට්ඨො අභූතතබ්භාවොච්‍යත්ථො තෙනෙව හෙතුනාති අත්ථො. භවත්‍යත්ථෙ-නෙන කාරණෙන ලද්ධෙ කරොත්‍යත්ථොප්‍යනිට්ඨො ලබ්භතිච්චාසඞ්කිය තන්නිවත්තිම්පටිපාදයමාහ- ‘කරොත්‍යත්ථෙ’ච්චාදි. අධවලං ධවලං කරොති ධවලීකරොතිච්චෙව චීප්පච්චයෙ කත්තබ්බෙ කම්මෙනෙව කරොතිස්සාභිසම්බන්ධස්ස දිට්ඨත්තාති අත්ථො. කාරණන්තරමාහ- ‘ඉහ චෙ’ච්චාදි. ඉතිසද්දො හෙතුම්හි යස්මා ඉහ කත්තුතොති වත්තතෙ තතොචෙති අත්ථො.

为遣“此cy义为何”之疑，[作者]引(4-119)经“abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārācī”，因cī语基乃于“非有而有(abhūtatabbhāva)”义中，与“作”(kar)等相应时所规定，故云“非有而有，乃由‘作’等所限定”。因“非有而有”由“作”等所限定，故于“作”义被排除时，必须如波你尼(Pāṇini)语法般，取“有”(bhū)义；为遣“否则亦可有‘作’义”之疑，而说“正因此(teneva)”等，以明其排除之因。其义为：正因cy义是为“作”等所限定之“非有而有”，故为此因。为遣“若由此因得‘有’义，则亦可得非所欲之‘作’义”之疑，为示其排除，而说“于‘作’义中(karotyatthe)”等。其义为：如“使非白者白(adhavalaṃ dhavalaṃ karoti)”，即“使之白(dhavalīkaroti)”，当加cī语基时，可见“作”(karoti)仅与业(kamma)相连。复说另一因：“于此复(iha ce)”等。iti词为因由义，其义为：因于此处，“从能作者(kattuto)”之语仍在行文中，故尔。

අසත්‍යත්ථස්ස පන භවත්‍යත්ථෙයෙවාන්තොභාවා න තන්නිවත්ති පටිපාදිතා. තප්පකරණෙති ධාතුප්පච්චයප්පකරණෙ. ද්විබ්බචනන්ති පටඉච්චස්ස ද්විබ්බචනං තතො ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) රාප්පච්චයො. ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4-132) අන්තසරාදිස්ස ලොපො. ච්‍යන්තා පච්චයාභාවත්ථං- ‘අචීතො’ති පච්චයවිධානසුත්තෙ පටිසෙධො න කතො, තෙනාහ-‘අචීතොති පටිසෙධාභාවා’ති. චීති භුසොඉති

然于“非有”(asat)义，因其已含摄于“有”(bhavati)义中，故未论其排除。“于其品中(Tappakaraṇe)”，意为“于词根语基品中”。“重言(Dvibbacananti)”，指paṭa之重言，其后依(4-120)经“dissantaññepi paccayā”，加rā语基。依(4-132)经“rānubandhentasarādissā”，末元音等被删除。为示cy结尾者后无语基，于规定语基之经中，未作“非从cī(acīto)”之遮止，故云“因无acīto之遮止”。Cī，即“甚”(bhusa)义。

පඨමන්තාචී[Pg.235]. ණාදිවුත්තිත්තා ‘‘එකත්ථතාය’’න්ති (2-119) විභත්තිලොපො. ඉහෙචෙති ‘ච්‍යත්ථෙ’’ ඉතීමස්මිංයෙව. න ච වුච්චතෙති සම්බන්ධො.

从初转(主格)语后加cī。因其为ṇādi等复合词故，依(2-119)经“由一义故(ekatthatāya)”，转相(vibhatti)被删除。“于此复(Iha ce)”，即正于此“cy义”中。与“亦不说(na ca vuccati)”相关。

10. සද්දා

10. 声

නනු ච අසති සුත්තෙ දුතියාග්ගහණෙ දුතියන්තෙහිච්චායං විසෙසො කුතො ලබ්භතෙ යෙන ‘සද්දාදීහි දුතියන්තෙහී’ති විවරණං කතන්ති සච්චං, තථාපි පච්චයවිධිම්හි යුත්තෙපි පඤ්චමියා නිද්දෙසෙ ‘සද්දාදීනී’ති දුතියායොපාදානසාමත්ථියා තථා විවරණං කතං.

问：既然经(规则)中没有使用第二格，那么“以第二格结尾”这一区别从何而来，以至于(义注)要解释为“以声等第二格结尾的词”呢？答：确实如此。然而，即使在后缀规则中适合以第五格作解释，但由于(经中)使用了“声等”(saddādīni)这一第二格形式，凭借其(第二格的)使用能力，才作了那样的解释。

සබ්බත්ථාති ‘‘තමධීතෙ තං ජානාති කණිකාචා’’දො (4-14) සබ්බත්ථ. කිරියාවාත්‍යවධාරණෙන යං බ්‍යවච්ඡින්නං, තමුපදස්සෙන්තො ආහ- ‘න කාලෙ’ච්චාදි. යදීපි අධීතෙච්චාදීසු වත්තමානකාලෙන කත්තුනා එකවචනෙන ච නිද්දෙසො, තථාපි තෙසමප්පධානත්තා අඤ්ඤස්මිම්පි භූතාදිකෙ කාලෙ කම්මාදො සාධනෙ බහුවචනෙන ච පච්චයො සියා එවෙති භාවො.

“遍一切处”是指在‘他学习它，他了解它’等(出自迦尼迦(kaṇikācā)等，4-14)所有情况中。为了展示由“动作限定”所区别的内容，他说道：‘非于时’等。即使在‘学习’等词中，是以现在时、主动者和单数作解释，但由于它们并非主要部分，因此在过去等其他时态中，在业格等其他语法功能中，以及用复数形式，后缀也同样可以存在，此即其义。

නනු ච ‘‘ධාත්වත්ථෙනාමස්මී’’ති (5-12) ඉප්පච්චයෙ පත්තෙ-යමාරබ්භතෙ අස්සපි ධාත්වත්ථෙයෙව විධානං, තතො ච සද්දාදීහි ධාත්වත්ථෙ ඉප්පච්චයෙන න භවිතබ්බං, දිස්සතෙ ච ඉප්පච්චයපයොගොච්චාසඞ්කිය ‘නායමිප්පච්චයස්ස බාධකො’ති පටිපාදෙතුමාහ- ‘ධූවං කරොති’ච්චාදි. නානාභින්නං වාක්‍යං නානාවාක්‍යං, තස්ස භාවෙන, තෙන භින්නවාක්‍යභාවෙනායස්ස ඉප්පච්චයස්ස ච සමුච්චයතොති අත්ථො. ‘‘ධාත්වත්ථෙනාමස්මී’’ත්‍යෙකං වාක්‍යං, ‘‘සද්දාදීනි කරොත්‍ය’’පරං. එතානි ද්වෙ භින්නවාක්‍යානි- ‘ධාත්වත්ථෙ නාමස්මා ඉප්පච්චයො භවති, සද්දාදීනි කරොතිච්චස්මිං අත්ථෙ ආයො භවතී’ති පච්චෙකමාඛ්‍යාතාපෙක්ඛාය වාක්‍යපරිසමත්තියා භින්නතා, අභින්නෙ හි කිරියාපදෙකවාක්‍යතා, භින්නෙතු නානාවාක්‍යතා, නානාවාක්‍යෙ ච සති සමුච්චයො. න හි සාමඤ්ඤවිසෙසභාවෙන විධානමෙව බාධාහෙතු, කිඤ්චරහි එකවාක්‍යතාපි, තං යථා-‘බ්‍රාහ්මණානං දධි දිය්‍යතං, තක්කං කොණ්ඩඤ්ඤායෙ’ති. නානාවාක්‍යෙ තු සමුච්චයො, තං යථා- ‘බ්‍රාහ්මණා භොජීයන්තු, මාඪරාය වත්ථයුගලං දීයතූ’ති මාඪරො බ්‍රාහ්මණභාවෙන භොජීයතෙ වත්ථයුගලඤ්ච ලභතෙ, තෙනොජුකං [Pg.236] වුත්තෙන වත්ථයුගලදානෙන සාමඤ්ඤවුත්තං භොජනං න බාධීයතෙ, තථෙහාපි උජුකං විහිතෙනායෙන සාමඤ්ඤවිහිතො ඉප්පච්චයො න බාධීයතෙ ලක්ඛියානුරොධෙන සත්ථකාරස්ස වාක්‍ය භෙදාභෙදොති නානවට්ඨිතිදොසොති මඤ්ඤතෙ. තිම්හි ලෙ ච සිද්ධන්ති සම්බන්ධො.

问：既然根据“从名词，在动词词根的意义上(加i后缀)”(5-12)这条规则可以得到i后缀，而现在开始论述的(āya后缀)也是在动词词根的意义上制定的，那么从“声”等词，在动词词根的意义上，就不应该有i后缀了。但又看到i后缀的用法，为免除此疑，为了阐明“此(āya后缀)不排除i后缀”，他说道：“发出声响”(dhūvaṃ karoti)等。“别异之句为多句”(nānābhinnaṃ vākyaṃ nānāvākyaṃ)，由于此多句之性质，(此处的)āya后缀与i后缀可以并存，此即其义。“从名词，在动词词根的意义上(加i后缀)”是一句，“对‘声’等词，在‘做’的意义上(加āya后缀)”是另一句。此二者为别异之句——“在动词词根的意义上，从名词后加i后缀；对‘声’等词，在‘做’的意义上，加āya后缀”，由于各自依赖于动词而使句子完备，故为别异。若非别异，则为一动词之一句；若为别异，则为多句；既为多句，则可并存。并非仅以普通与特殊的关系来制定规则就是排除的原因，(单一)句性亦是(原因)。例如：“应施予婆罗门酸奶，施予憍陈如(Koṇḍañña)酪浆”。而在多句中则可并存，例如：“应宴请婆罗门，应施予摩达罗(Māḍhara)一双衣”，摩达罗以婆罗门故被宴请，亦获得一双衣。因此，由直接陈述的“施予一双衣”，并不会排除普遍陈述的“宴请”。同理于此，由直接制定的āya后缀，并不会排除普遍制定的i后缀。论师依据所应用的词形来决定句子的合与分，故不存在安立不当之过。应理解为与“于三时中成立”相关。

යප්පච්චයො න විහිතො පාණිනීආදීහි වියාති අධිප්පායො. ‘ජල දල- දිත්තියං’. ‘‘මානො’’ති (5-65) මානො, ‘‘කත්තරි ලො’’ති ‘‘පරොක්ඛායං චෙ’’ති (5-70) චග්ගහණෙන ‘දල දල’ඉතිද්විත්තං ‘‘ලොපොනාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස’’ (5-75) ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1-34) දස්සලස්ස ච ද්විභාවෙ දද්දල්ලමානා. ජලමානාති අට්ඨකථාවචනතොති ඉමිනා කිරියාසමභිහාරෙ යප්පච්චයාභාවං දස්සෙති. ඉමිනා ච සක්කතෙ විය භුසාභික්ඛඤ්ඤෙපි කිරියාසමභිහාරො කිරියාපරිවත්තනං, තඤ්ච යදා කිරියමඤ්ඤෙන කත්තබ්බමඤ්ඤො කරොති, තෙන කත්තබ්බඤ්චෙතරො, තදා භවතීති විඤ්ඤෙය්‍යං. ‘‘සාමඤ්ඤවිහිතා විධයො පයොගමනුසරන්තී’’ති ඉමිනා ලක්ඛණෙන ‘දල-දිත්තිය’න්ති ඉමස්මා ‘‘මානො’’ති සාමඤ්ඤෙන විහිතො මානප්පච්චයො භුසත්ථෙ ආභික්ඛඤ්ඤෙ ච භවිස්සති. දද්දල්ල මානාති එත්ථ භුසං ජලමානා, පුනප්පුන ජලමානාති ච අත්ථො වෙදිතබ්බො.

其意为：ya后缀不像波你尼(Pāṇini)等人所规定的那样被制定。(词根)“jala dala-”义为“闪耀”。根据“māno”(5-65)规则加māna后缀，根据“kattari lo”及“parokkhāyaṃ ce”(5-70)规则中的“ca”字，使“dala”成为“dala dala”重叠，再根据“loponādibyañjanassa”(5-75)及“saramhā dve”(1-34)规则，使“dassala”双重，形成daddallamānā。通过义注中“燃烧”(jalamānāti)一词，表明在表示“动作重复”(kiriyāsamabhihāra)时没有ya后缀。由此可知，如同在梵语中，即使在表示“非常”和“一再”时，“动作重复”即是“动作交换”(kiriyāparivattanaṃ)，而当一人做另一人应做之事，另一人做此人应做之事时，即有此(动作交换)，应如是了知。根据“普遍制定的规则遵循(实际)用法”(Sāmaññavihitā vidhayo payogamanusarantī)这一准则，从“dala-”(义为“闪耀”)这个词根，由“māno”这一规则普遍制定的māna后缀，在表示“非常”和“一再”的意义时也可以使用。于此，“daddallamānā”一词，应知其义为“非常闪耀”及“一再闪耀”。

11. නමො

11. 礼敬

නමො කරොති නමොසද්දමුච්චාරෙති, සද්දං කරොති සද්දමුච්චාරෙතීතිච්චෙවමත්ථො (න) ගහෙතබ්බෙ අනිස්සයනතො අනභිධානතො වා.

“行礼敬”(Namo karoti)是发出“礼敬”(namo)之声。“发出声音、发出言语”这样的意思不应被采纳，因为无所依或非本义故。

12. ධාත්වා

12. 词根

අපරිනිප්ඵන්නොති අනිප්ඵන්නො අසිද්ධාවත්ථොති අත්ථො. කාරකසාධියොති යථාලාභං කාරකෙහි සාධියො. අසත්වභූතොති අදබ්බභූතො. අයන්තු කිරියාරූපො පදත්ථො පචත්‍යාදීනං වික්ලෙදනාදිපධානකිරියාරූපො ච තදවයවරූපා පුබ්බපරීභූතඋද්ධනාරො පනාදිකාදයො තාදත්ථියා ච පචත්‍යාදිවචනීයා. තස්මා යථා වුත්තලක්ඛණෙ ධාත්වත්ථෙ ධාතුතො විධීයමානො ත්‍යාදිප්පච්චයො තථාභූතමෙව [Pg.237] වදතීති භෙදාභාවා අභෙදසඞ්ඛ්‍යායෙකවචනෙනොච්චතෙ, ‘න බහුවචනෙන, තෙනෙත්ථ ‘ඨීයතෙ දෙවදත්තෙන, ඨීයතෙ දෙවදත්තෙහී’ති භවති. න යතොකුතොචීතිආදිනා යතො යත්ථ න දිස්සති, තතො තත්ථ න හොතීති දීපෙති. යතො යත්ථ විධි, ස තස්ස සම්බන්ධී භවතීති නාමෙහි වචනීයත්ථතො-ත්ථන්තරභූතො යොයං ධාත්වත්ථො කමාදීනමත්ථභූතො, සො සකත්ථොති සකත්ථෙයෙවායමිප්පච්චයො චුරාදිණිවියාති වෙදිතබ්බො.

未成就(Aparinipphanno)者，意思是未完成、未实现的状态。由作用者所成(Kārakasādhiyo)者，意思是依所获得的作用者而成就。非实体(Asatvabhūto)者，意思是非物质的。此动词形式的词义，例如“煮”(pacati)等，是具有软化(vikledana)等主要作用形态，以及作为其组成部分的先前和之后的置于灶上、点火等活动，由于具有相同目的，因此可以被称为“煮”等。因此，在如前所述特征的词根义中，从词根所规定的“ti”等后缀，也同样表达了这样的意义，由于没有差别，所以用单数形式表达，而不是用复数形式。因此这里说“被提婆达多站立”(ṭhīyate devadattena)、“被诸提婆达多站立”(ṭhīyate devadattehī)。通过“非从任何处”(Na yatokutoci)等语句，说明了“于何处不见，于彼处则无”。“于何处有规定，彼即与此相关”，这个词根的意义，它不同于名词所表达的意义，而是业(kamma)等的意义，是它自身的意义。应当知道，此“i”后缀是在其自身义中，就像“偷”(cur)等的“ṇi”后缀一样。

තස්සචාති එකාරස්ස ච. අථ අතිහත්ථයතිච්චාදො පාදිවිසිට්ඨෙ එව ධාත්වත්ථෙ ඉප්පච්චයස්ස විධානා තදත්ථවිහිතෙනෙව ඉප්පච්චයෙන පාදිවිසිට්ඨො ධාත්වත්ථො වුත්තො, තෙන කිමත්ථො ඉප්පච්චයන්තස්ස පාදියොගොච්චාසඞ්කිය පයොජනමාඛ්‍යාතුමාහ- ‘අතිහත්ථයති’ච්චාදි. න සාමත්ථියන්ති සමත්ථතා නත්ථීති අත්ථො.

“Tassa ca”是指“ekārassa ca”(以及对e元音)。然后，在“过度伸展”(atihatthayati)等词中，由于在以“pa”等前缀为特征的词根义中规定了“i”后缀，因此，以“pa”等前缀为特征的词根义已经通过为该义规定的“i”后缀表达出来了。那么，为了说明以“i”后缀结尾的词与前缀连接的用途，在提出此疑问后，[作者]说“过度伸展”等。所谓“无能力”(Na sāmatthiyaṃ)，意思是“没有能力”(samatthatā natthi)。

13. සච්චා

13. 真实的

අත්ථමාචික්ඛති, වෙදමාචික්ඛතීති විග්ගහො. සුඛාපෙතිච්චාදො සුඛං වෙදයතිච්චාදිනා විග්ගහො. වාපාඨාති විකප්පෙන පාඨතො.

“解释意义”(Atthamācikkhati)、“解释吠陀”(vedamācikkhati)，这是[词源]分析(viggaho)。“使快乐”(Sukhāpeti)等词，以“感受快乐”(sukhaṃ vedayati)等为其[词源]分析。“Vāpāṭhā”是“或依异读”(vikappena pāṭhato)。

15. චුරා

15. 偷窃

අසති සුත්තෙ සකත්ථෙති කථං ලබ්භතීති ආහ- ‘අත්ථානති දෙසා’ති. අත්ථා-නතිදෙසාති අත්ථවිසෙසස්ස කස්සචි සුත්තෙ අනිද්දෙසාති අත්ථො. අත්ථවිසෙසස්සා-නතිදෙසමත්තෙන සකත්ථොයෙව ණිනා වාච්චොති කථං විඤ්ඤායතෙච්චාහ- ‘සකත්ථස්ස ච සුතත්තා’ති. චුර=ථෙය්‍යෙ ඉච්චාදීසු ථෙය්‍යාදිකස්ස සකත්ථස්ස සුතත්තාති අත්ථො. යොගවිභාගතොති ‘ණී’තියොගවිභාගතො, රජ්ජං කාරෙතීති එත්ථ සාම්‍යමච්චාදිකං සත්තඞ්ගං රජ්ජං පවත්තෙතීති වා අත්ථො, පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණි.

当规则(sutta)中没有[规定]其自身义时，如何获得？[作者]说：“因意义未被转指”(atthānatidesā)。“意义未被转指”(Atthānatidesā)的意思是，在规则中未指明任何特定的意义。仅因未指明特定的意义，如何得知其自身义应由“ṇi”来表达？[作者]说：“因其自身义已被听闻”(sakatthassa ca sutattā)。意思是在“偷”(Cura)=“偷窃”(theyye)等[词义规定]中，“偷窃”等自身义已被听闻。“由规则切分”(Yogavibhāgato)是指由“ṇi”的规则切分。在“使之统治”(rajjaṃ kāreti)一例中，其义或为“使由主权(sāmya)、大臣(amacca)等七支(sattaṅgaṃ)组成的王国运行”，[此处的]“ṇi”是在使役作用(payojakabyāpāra)中。

16. පයො

16. 使动

පයොජකො චොදකො බ්‍යාපාරකොති අත්ථො නනු ච වුත්තියං ‘කත්තාරං පයොජයතී’ති වුත්තං කථං පයුජ්ජමානස්ස කත්තුත්තංති ආහ- ‘පයුජ්ජමානො’ච්චාදි. නාවස්සං කිරියාපවත්තකත්තෙනෙව යොග්ගතාමත්තෙනපි [Pg.238] කත්තුත්තං සියාති දස්සෙන්තො ආහ- ‘කිරියාය යොග්ගො’තිආදි. පාසාණම්බලෙනුට්ඨාපෙති’ච්චාදීසු හි යොග්‍යතායපි කත්තුත්තාවසායොසියා, කොපනායං පයොජකබ්‍යපාරොති ආහ- ‘පෙසනෙ’ච්චාදි. දාසාදිනො හීනස්ස කත්ථචි අත්ථෙ නියොජනං පෙසනං. ගුරුආදිනො සක්කාරපුබ්බං බ්‍යාපාරණමජ්ඣෙසනං. තං පෙසනජ්ඣෙසනාදිකං ලක්ඛණං සභාවො යස්ස සො තථා වුත්තො.

使动者是促动者、作用者，此其义也。有人问：注释中说“促使行为者行动”，那么被促使者的行为者身份又如何成立呢？（答曰：）因此说“被促使者”等。为示不一定只有通过实际执行行为，即使仅因具有资格，亦能成为行为者，故说“与行为相应”等。例如在“以力举石”等（例子）中，仅凭资格也可确定其行为者身份。那么，这个使动者的作用是什么呢？（答曰：）因此说“命令”等。于某事命令奴隶等卑下者，是为“命令”(pesanaṃ)。恭敬地请求老师等尊长行事，是为“恳请”(ajjhesanaṃ)。具有命令、恳请等特征、自性的，即如是说。

ආදිසද්දෙන ආනුකූල්‍යභාගිනො බ්‍යාපාරස්ස ගහණං, තථා ච ‘භික්ඛා වාසයති කාරීසො-ජ්ඣාපෙසී’ති සිජ්ඣති. භික්ඛා හි පචුරබ්‍යඤ්ජනවතී ලබ්භමානා වාසානුකූලං තිත්තිවිසෙසමුපජනයති. කාරීසොපි නිවාතෙ පදෙසෙ සුට්ඨු පජ්ජලිතොජ්ඣයනවිරොධි සීතකතමුපද්දවමපනයන්තො-ජ්ඣයනානුකූලසාමත්ථියමාදධාති තතො තෙසම්පි යුත්තම්පයොජකත්තන්ති.

由“等”字包含起随顺作用的行为，由此成立“饭食使人安住”、“牛粪火使人温暖”等说法。因为当获得多含菜肴的饭食时，能产生一种随顺于安住的特殊满足感。牛粪火在无风之处善燃，能消除由寒冷所致的、与温暖相违的困扰，并赋予随顺于温暖的能力。因此，它们也具有合适的使动者资格。

පයොජකබ්‍යාපාරෙතීදං පච්චයවිසෙසනං වා සියා පකතිවිසෙසනං වා. තත්ථ යදි පකතිවිසෙසනං සියා, තදා පයොජකබ්‍යාපාරෙ වත්තමානා ණීණාපී විධීයන්තීති (ගමනං) පති යො නියොගො තදත්ථො ගමි, න ගත්‍යත්ථො, තස්ස චායං පයොජ්ජොති ‘ගමයති මාණවකං ගාම’න්ති ගත්‍යත්ථස්ස පයොජ්ජෙ ‘‘ගතිබොධාහාරෙ’’ච්චාදිනා (2-4) විහිතා දුතියා න පප්පොති, තතො පකත්‍යත්ථවිසෙසනපක්ඛො දුට්ඨොති පච්චයවිසෙසනපක්ඛං දස්සෙතුමාහ- ‘පච්චයවිසෙසනං වෙදං න පකතිවිසෙසන’න්ති.

“于使动作用”此语，或为后缀之简别语，或为词根之简别语。其中，若为词根之简别语，则后缀ṇi、ṇāpi等是为在使动作用义上转起的词根而规定。如此，则词根gam的意义即是朝向（去）的命令，而非去之义。而此（命令）为被使动者。于“gamayati māṇavakaṃ gāmaṃ”（使少年去村庄）句中，对于去义之被使动者（少年），由“gatibodhāhāre…”(2-4)等规则所规定的第二格(dutiyā)便不可得。是故，（此为）词根义之简别语的观点是有过失的。为显示其是后缀之简别语，故说：“此实为后缀之简别语，非词根之简别语。”

පයොජකමත්තග්ගහණෙති මත්තසද්දො සාමඤ්ඤවාචී, යථා ‘කඤ්ඤා මත්තං වාරයතී’ති. කත්තාරං යො පයුජ්ජති යො ච කරණාදීනං පයොජකො තෙසං සාමඤ්ඤෙන ගහණෙ සතීති අත්ථො. බ්‍යාපාරෙත්වෙවාති පයොජකග්ගහණමන්තරෙන බ්‍යාපාරෙඉච්චෙව වචනං කත්තබ්බං සියාති භාවො, තන්ති පයොජකග්ගහණං, විසිට්ඨො විසයො යස්ස පයොජකග්ගහණස්සතංතථාවුත්තං. කොපනායංවිසිට්ඨො විසයොච්චාහ- ‘යො ලොකෙ’ඉච්චාදි. ඉතොවාති වක්ඛමානස්ස හෙතුනො පරාමාසො. තන්ති චුරාදීහි ණිවිධානං. එවංසද්දො වක්ඛමානාපෙක්ඛො. තං [Pg.239] විසුං චුරාදීහි ණිවිධානමෙව වක්ඛමානප්පකාරෙන සඵලං සියා නාඤ්ඤථාති අත්ථො. තමෙව පකාරං දස්සෙති‘යදිමිනා’ච්චාදි.

于“Payojakamattaggahaṇe”（仅取使动者）中，“matta”一词是通称，如“kaññā mattaṃ vārayati”（少女略作拒绝）句。其义为：凡促使行为者行动者，及促使工具等（行动）者，于此皆被普遍含摄。“Byāpāretveva”（仅于作用）之意为：若无“payojaka”（使动者）一词，则规则当仅说“byāpāre”（于作用）。因此，“payojaka”的含摄具有其特定的范围，故如是说。那么，此特定范围为何？答曰：“yo loke”（世间凡…）等。“Itovā”（或由此）是引述下文将说之理由。此即对curādi（偷盗）等词根规定ṇi后缀。“Evaṃ”（如是）一词，关联下文。其义为：对curādi等词根另作ṇi后缀的规定，唯有通过下文所述之方式方能成办，否则不然。彼即显示此方式：“yad iminā”（由于此）等。

17. ක්‍යොතා

17. 论Kyo

කත්තරි විහිතෙසුපි මානන්තත්‍යාදීසු පරභූතෙසු ක්‍යො භවතීති විඤ්ඤායෙය්‍යාති ‘භාවකම්මෙසූ’ති න ක්‍යස්ස විසෙසනන්ති ආහ- ‘මානන්තත්‍යාදීන’මිච්චාදි.

在为作者所规定、但已转为他称的“mānantati”等词中，也会出现kyo。为让人了知此事，（作者）说：“于状态与业”(bhāvakammesu)并非kyo的限定词，故云“mānantatyādīnaṃ”等。

යදි හි කත්තරි විහිතෙසු සියා, තථා සති තෙසමුභින්නං පධානත්තෙනාභිධීයමානානමඤ්ඤමඤ්ඤානපෙක්ඛත්තා අසම්බන්ධො සියා, න චෙ වම්භූතානමභිධානමත්ථි, න හි ‘ඨීයතෙ’ච්චස්මා භාවො කත්තා ච පතීයතෙ, නාපි ‘ගම්‍යතෙ’ච්චස්මා කම්මං කත්තාච. අපි තු භාවකම්මානෙව ගම්‍යන්තෙ, තෙනාහ- ‘තස්මා’ඉච්චාදි.

若（kyo）是在作者的意义上被规定，那么由于（作者与状态/业）两者皆作为主要成分被表达，且彼此互不依赖，就会产生不相关联的问题。然而，并无此种说法。因为从“ṭhīyate”（被站立）一词，无法同时理解状态与作者；从“gamyate”（被前往）一词，也无法同时理解业与作者。反之，只有状态与业能被理解。是故，（作者）说“tasmā”（因此）等。

තෙසමෙවාති මානන්තත්‍යාදීනමෙව. පරසමඤ්ඤාභි පරෙසං කච්චායනා නං පරොක්ඛාඉච්චෙව නාමං. තබ්බජ්ජිතෙසූති පරොක්ඛාසඤ්ඤිපච්චයවජ්ජිතෙසු. අපරොක්ඛෙසූති එත්ථ පරසමඤ්ඤාවසෙන පරොක්ඛාඉච්චනෙන සහ සමාසං දස්සෙත්වා ඉදානි අඤ්ඤථාපි පටිපාදෙතුං ‘අථවා’තිආදිමාහ. පරොක්ඛෙති ඉන්ද්‍රියාවිසයෙ කාලෙ. පරොක්ඛෙවිහිතා පච්චයාති ඉමිනා උපචාරෙන තද්ධිතප්පච්චයවසෙන වා පරොක්ඛාති සද්දනිප්ඵත්තිමාහ. තෙ පන‘අ උ’ ඉච්චාදයො. තතොති පරොක්ඛප්පච්චයතො.

“Tesam eva”（彼等）即指“mānantati”等。通过他人的名称，迦旃延(Kaccāyana)将它们命名为“parokkhā”（非现前时）。“Tabbajjitesu”（在排除彼等时）意为在排除名为“parokkhā”的词缀时。关于“Aparokkhesu”（于非现前时），此处先依他人的名称，展示了其与“parokkhā”的复合关系，现在为作别解，而说“或者”等。“Parokkha”（非现前）指不在诸根范围之内的时间。通过“在非现前时所规定的词缀”这一转喻，或通过派生词缀的方式，（作者）说明了“parokkhā”一词的词源。而彼等即是“a”、“u”等。“Tato”（从彼）即指从“parokkhā”词缀。

නනු පුබ්බපක්ඛෙ ‘අපරොක්ඛෙසූ’ති එත්ථ ‘පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසූ’ති අත්ථ වචනං යුජ්ජති, දුතියපක්ඛෙ පන ‘පරොක්ඛවජ්ජිතෙසූ’ති, තථා සති කථමෙත්ථ ‘පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසූ’ති අත්ථවචනං යුජ්ජතීති ආහ- ‘තෙපනා’තිආදි. ඉධාති අපරොක්ඛෙසූති ඉමස්මිං. නනු ච ‘‘පරොක්ඛෙ අ උ’’ඉච්චාදිසුත්තෙ (6-6) ‘පරොක්ඛෙ’ති පකතිවිසෙසනන්ති පච්චයානං පරොක්ඛෙ විහිතතා කථන්ති මනසි නිධායාහ ‘පරොක්ඛෙ’ඉච්චාදි. භවනං භාවො කිරියාධාත්වත්ථො.

有人问：在前一种观点中，于“aparokkhesu”（于非现前时）一词，释为“排除parokkhā（词缀）”是合理的；但在后一种观点中，则释为“排除parokkha（时间）”。既然如此，此处何以“排除parokkhā（词缀）”的释义是合理的呢？（为答此问，作者）说：“而彼等”等。“Idha”（于此）意指于此“aparokkhesu”中。又有人问：在‘parokkhe a u’等经（6-6）中，“parokkhe”是词根的限定词，那么诸词缀如何说是在非现前时中被规定呢？心中存此疑问，故（作者）说“parokkhe”等。“有”(bhavanaṃ)即状态(bhāvo)，是表示行为的语根义。

සාධීයමානාවත්ථොති ඉමිනා සිද්ධාවත්ථා නිරස්සතෙ. පුබ්බපරීභූතො පධානකිරියාවයවභූතො කිරියාරූපො අත්ථො ලක්ඛණං සභාවො [Pg.240] යස්ස ධාත්වත්ථස්ස සො තථා වුත්තො. සත්වභූතොති එත්ථ පතීයතීති සෙසො. බහුවචනම්පි හොති පාකාපාකෙති අධිප්පායො, කරීයතීති කම්මං, තඤ්ච යදිපි නාමාදිකම්මමත්ථි, තථාපි ක්‍රියත්ථාඉච්චාධිකාරතො මානාදීනමඤ්ඤත්ථාලබ්භනතො ච කිරියා සම්බන්ධොව ගය්හතෙ, සු-සවනෙ සූයමානං.

通过“Sādhīyamānāvatthā”（正在成就的状态），排除了“siddhāvatthā”（已成就的状态）。语根义贯穿（行为的）前后，是主要行为的组成部分，其意义、特征与自性皆为行为的形式，故如是说。在“Satvabhūto”（已成实体）一词中，应补充“被理解”(patīyati)之义。也有复数形式，意指如“已煮和未煮”。“Karīyati”（被作）即是业(kamma)。尽管有名词等业，但由于“为行为故”这一总则，且从“māna”等词缀无法获得他义，故只取与行为的关联，如在“su-savane”（善闻）中的“sūyamānaṃ”（被闻）。

පාණිනියෙහෙත්ථ ‘‘භින්දති කුසූලං’ත්‍යාදො යා භෙදනාදිකිරියා කම්මනි දිස්සතෙ, සා යදා සුකරත්තමත්තෙන සප්පධානත්තවචනිච්ඡායං කත්තුත්තෙප්‍යුපලබ්භති ‘භිජ්ජතෙ කුසුලො සයමෙවෙ’ච්චාදිනා, තදාස්ස කත්තුනො සුත්තන්තරෙන කම්මසරික්ඛභාවො විධීයතෙ ‘කම්මනිස්සයං කාරියං යථා සියා’ති. තන්නිස්සායාහ- ‘යදා කම්මමෙවෙ’ච්චාදි. යදා කම්මමෙව කත්තුභාවෙන විවච්ඡීයතෙති සම්බන්ධො. කථං කත්වා තථා විවච්ඡීයතෙච්චාහ- ‘අත්තසමවෙතාය’ඉච්චාදි. අත්තසද්දෙන කම්මමත්‍ර විවච්ඡිතං, අත්තනි සමවෙතා එකදෙසීභූතා අත්තසමවෙතා, තස්සා කිරියාය කම්මට්ඨකිරියායාති වුත්තං හොති.

于此，波你尼(Pāṇini)派说：在“bhindati kusūlaṃ”（劈开谷仓）等句中，于业上所见的破坏等行为，当仅因其（发生得）轻易，而欲表达其为主要时，此行为亦可见于作者性中，如“bhijjate kusulo sayameva”（谷仓自行破裂）等。此时，通过另一经，规定此作者具有与业相似的性质，以使“（语法）操作应依于业”。依此，（作者）说“yadā kammameva”（当唯有业）等。其关联为“当唯有业意欲被表达为作者时”。如何作此表达？（作者）说“attasamavetāya”（由与自身结合）等。此处“atta”（自身）一词意指业。“Attasamavetā”（与自身结合）指内在于自身、成为自身的一部分。此行为即被称为“kammaṭṭhakiriyā”（业所住立之行为）。

සුභෙදත්තාදිනෙති හෙතුම්හි කරණෙ වා තතියා. අත්ථතොති ‘කම්මෙයෙව ක්‍යො’ති (න සක්ඛි) වුත්තන්ති අධිප්පායො. තථාහි ‘භිජ්ජතෙති සවනා කම්මතාවගම්‍යතෙ’ති ඉමිනා අත්ථතො කම්මෙයෙවක්‍යොතිපටිපාදිතමෙව. වුත්තමෙව ඵුටීකරමාහ- ‘භිජ්ජතෙ ඉච්චස්මිං පදෙ’ඉච්චාදි. අඤ්ඤථාති යදි කම්මෙයෙව තෙපච්චයො න සියා. අතොති භිජ්ජතෙ ඉච්චස්මා. උපසංහරමාහ- ‘තස්මා’ඉච්චාදි. කිං වචනෙනාති පාණිනීයානමිව කිං සුත්තත්තරෙනාති අත්ථො.

在“Subhedattādinā”（因其易破等）一词中，第三格表示原因或工具。“Atthato”（从意义上）意为：其意趣是说“kyo仅用于业”（虽未明言）。确实，通过“由听闻`bhijjate`（被破）可了知其为业”这句话，从意义上已确立了“kyo仅用于业”。为阐明已说之义，（作者）说“于`bhijjate`一词中”等。“Aññathā”（否则）意为：若`te`词缀非仅用于业。“Ato”（由此）意为：由此`bhijjate`。作总结时，（作者）说“tasmā”（是故）等。“Kiṃ vacanena”（何需此言）意为：何需像波你尼派那样，另立一经？

වචනාභාවෙපි කම්මකත්තරි පදසඞ්ඛාරක්කමොපදස්සනමුඛෙන වුත්ති ගන්ථං විවරිතුමාහ- ‘වාක්‍යතො’ඉච්චාදි. වාක්‍යතො උද්ධරිත්වා පදෙසඞ්ඛරියමානෙති ‘භිජ්ජතෙ කුසූලො සයමෙවෙ’ති වාක්‍යතො විසුං කත්වා භිජ්ජතෙ’ති පදෙ සඞ්ඛරියමානෙ නිප්ඵාදීයමානෙති අත්ථො. තදෙවාති පදත්ථසාමඤ්ඤමෙව. තන්නිප්ඵාදනෙති තස්ස සඞ්ඛරිමානස්ස පදස්ස සඞ්ඛරණෙ. සයන්තීමස්සාත්‍ර අත්තනාති අත්ථො. න කෙවල මනෙනෙතදෙව වුත්තං- ‘කම්මෙයෙව පච්චයො’ති, කිඤ්චරහි අඤ්ඤම්පත්ථීති දස්සෙතුමාහ- [Pg.241] ‘අනෙන චෙ’ච්චාදි. චො වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ. අනෙනභිජ්ජතෙති සවනාඉච්චාදිනා ඉදඤ්චාහාති අත්ථො. කින්තදිච්චාහ ‘කම්ම කත්තුනො’ච්චාදි, න පදමුදාහරණන්ති කම්මකත්තුනො වාක්‍යමෙවොදාහරණං… වාක්‍යෙනෙව තස්ස පතීතියා මඤ්ඤතෙ. පදමෙවොදාහරණං කස්මා න සියාති ආහ- ‘පදෙහි’ච්චාදි. දුතියමුදාහරණං දස්සෙතුමාහ- ‘කත්තුනිස්සයො පි’ච්චාදි.

即便没有明文规定，为通过展示词语构成过程的方式来解释关于业作者(kammakattari)的释文，（作者）说“vākyato”（从句子）等。“从句子中提取，于词中构成”意为：从“bhijjate kusūlo sayameva”（谷仓自行破裂）一句中分离出，当“bhijjate”一词被构成、派生时。“Tad eva”（彼即）指词语的一般意义。“Tannipphādane”（于彼之派生）指于彼正在被构成的词语的构成中。此处“sayaṃ”（自行）意为“attanā”（由自己）。不仅以此说明了“词缀仅用于业”，为显示尚有他义，（作者）说“anena ca”（并以此）等。“Ca”字用于总集其他所说之事。“以此”，即通过“由听闻`bhijjate`”等，（作者）亦说了此事。此事为何？（作者）说“kammakattuno”（业作者的）等。词非范例，业作者的句子才是范例……（人们）认为只有通过句子才能理解其义。为何词不能是范例？（作者）说“padehi”（由词）等。为展示第二例，（作者）说“kattunissayo pi”（亦依于作者）等。

අස්මිං පක්ඛෙති අස්මිං කත්තුත්තෙන විවච්ඡිතෙ පක්ඛෙ. තබ්බිසයත්තන්ති කම්මවාචීසයං සද්දවිසයත්තං. භාවකම්මෙසූතීමස්ස කත්තරිච්චස්ස ච පච්චයවිසෙසනත්ථෙ සති සාමත්ථියලද්ධම්පයොජනං දස්සෙතුමාහ- ‘භාවකම්මෙසූ’තිආදි. ඉමිනා අනෙන ච විසෙසිසත්තාති සම්බන්ධො. කින්තං විසෙසිතන්ති ආහ- ‘මානන්ත ත්‍යාදීසූ’ති. කින්තම්පයොජනන්ති පයොජනං දස්සෙතුමාහ- ‘ත්‍යාදීන’මිච්චාදි. යදි භාවකම්මෙසු කත්තරි ච තෙන තෙන සුත්තෙන මානාදයො න සියුං, කථන්තං විසෙසිතෙසු මානාදීසු පරෙසු ක්‍යාදයො සියුන්තීමිනා සාමත්ථියෙන ( ) භාවකම්මෙසු කත්තරි ( ) ච ‘‘වත්තමානෙති අන්ති’’ච්චාදිප්පභුතිකෙහි (6-1) සුත්තෙහි යථාලාභං භාවාදීසු පච්චයා හොන්තීති විඤ්ඤායතීති භාවො.

在此方面，即在以作者性(kattutta)为意图的方面。所谓“彼所缘性”，即是羯磨语(kammavācā)的所缘，是词语的所缘性。为了显示在无主语态(bhāva)、被动语态(kamma)及主动语态(kattari)中，当有后缀的限定时，由其功能所获得的作用，故说“于无主语态、被动语态”等。此与彼有被限定的关系。何者被限定？他说：“在以māna结尾、以tya等开头的后缀中”。有何作用？为显示其作用，故说“tya等”。如果在无主语态、被动语态及主动语态中，通过各个经，māna等后缀不生起，那么在被限定的māna等后缀之后，又如何会有kya等后缀生起呢？通过此功能可知，在无主语态、被动语态及主动语态中，通过像“vattamāne ti anti”等开头的经(6-1)，根据所得，在无主语态等中会有诸后缀生起，此即其义。

නතදත්ථං වචනමාරද්ධන්ති භාවකම්මෙසු කත්තරි මානන්තත්‍යාදිවිධානත්ථං පාණිනියෙහි විය සුත්තන්තරං නාරද්ධන්ති අත්ථො. අථ භාවකම්මෙසු කත්තරි ච මානාදිවිධානත්ථං වචනං නාරද්ධං ධාතුනියමනං ත්වස්ස වත්තබ්බන්ති තඤ්ච සාමත්ථියාව (ලබ්භතෙති) දස්සෙතුමාහ- ‘කිරියත්ථනියමොපි’ච්චාදි. අකම්මකා ධාතුතො භාවෙ කත්තරි ච සකම්මකා කම්මෙ කත්තරි චෙති කිරියත්ථනියමො යථාවුත්තෙන සාමත්ථියා ලබ්භතෙති සම්බන්ධො. අකම්මකානං කම්මවිරහා, සකම්මකානඤ්ච සතොපි භාවස්සාප්පධානත්තා අකම්මකා කත්තරි භාවෙ ච භවන්ති න කම්මෙ, සකම්මකා කම්මසබ්භාවා කත්තරි කම්මෙ ච භවන්ති න භාවෙතීදං සාමත්ථියං.

未曾为此义而另立经文，不像波你尼(Pāṇini)学派为了在无主语态(bhāva)、被动语态(kamma)及主动语态(kattari)中规定以māna结尾、以tya等开头的后缀而另立经文。然而，为了在无主语态、被动语态及主动语态中规定māna等后缀，虽未另立经文，但词根的限定(dhātuniyamanaṃ)是其应说之事，且为了显示此亦可由功能获得，故说“动词意义的限定”等。不及物动词根(akammakā dhātu)用于无主语态及主动语态，及物动词根(sakammakā dhātu)用于被动语态及主动语态，像这样，动词意义的限定可以通过前述功能而获得，此即其关联。不及物动词根因无业，而及物动词根虽有无主语态但因其不主要，故不及物动词根用于主动语态及无主语态，而不用于被动语态；及物动词根因有业，故用于主动语态及被动语态，而不用于无主语态，此即其功能。

කම්මමපෙක්ඛතෙති [Pg.242] පචාදිතො කත්තරි පඨමපුරිසෙකවචනෙ කතෙ පචතිච්චාදීසු පචාදිනො පචනාදිකිරියා ඔදනාදිකං කම්මමපෙක්ඛතෙ. කත්තුත්තමපෙක්ඛතෙති භවතිච්චාදීසු භූආදීනං භවනාදිකිරියා කත්තුමත්තමපෙක්ඛතෙ.

所谓“期待业”，即从“煮”(pac)等词根，在主动语态(kattari)第一人称单数(paṭhamapurisekavacane)中构成时，在“煮”(pacati)等词中，“煮”等词根的“煮”等动作期待饭食等业(kamma)。所谓“仅期待作者”，即在“有”(bhavati)等词中，“有”(bhū)等词根的“有”等动作仅期待作者(kattu)。

20. ණිණා

20. 衰老

යදත්ථන්ති යංපයොජනං.

所谓“为何目的”，即是“何种用途”。

23. ජ්‍යා

23. 弓弦

ජිනන්තොති ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො. සබ්බත්ථෙව යත්ථ කත්තරි පච්චයො තත්ථ විකරණාපි කත්තරියෙව, යත්ථ භාවකම්මෙසු තත්ථ විකරණාපි භාවකම්මෙසුයෙව,… එකාය පකතියා කාරකභෙදෙ(න) පච්චයස්සාසම්භවතො. තස්මා සහාභිධානානං මානාදිවිකරණානං කථන්නාම සහාසම්භවං ගච්ඡෙය්‍යුන්ති විධීයන්තෙ.

对于“jinanto”一词，根据“辅音前长音变短音”(1-33)的规则，元音变短。在所有地方，凡是主动语态的后缀，其词干构成缀(vikaraṇa)也用于主动语态；凡是无主语态(bhāva)与被动语态(kamma)的后缀，其词干构成缀也用于无主语态与被动语态……因为对于同一个词根，由于作用者(kāraka)的不同，不可能有（不同的）后缀。因此，对于像māna等这些需要共同表述的词干构成缀，它们如何能共同出现呢？故如此规定。

27. භාව

27. 有、成为、生存

විවච්ඡාභෙදෙනාති සකම්මකාකම්මකවචනිච්ඡාභෙදෙන. උභයත්ථාති භාවකම්මෙසු. කරීයතීති කත්තබ්බො කරණීයො. ‘‘අපවාද විසයෙ උස්සග්ගො නාභිනිවිසතී’’ති එසො උස්සග්ගධම්මො. තබ්බාදීනන්තු කෙසඤ්චුස්සග්ගානම්පි අපවාදවිසයෙ පවත්ති හොති බහුලාධිකාරා. යථා ‘‘භාවකම්මෙසු තබ්බානීයා’’ති උස්සග්ගො, ‘‘වදාදීහියො’’ති (5-30) අපවාදො තංවිසයෙපි තබ්බානීයා හොන්ති ‘ගන්තබ්බො ගමනීයො’ති වෙදිතබ්බොති.

所谓“以欲说之差别”，即以[使用]及物动词与不及物动词的意愿差别。“于二者”，即于状态语态(bhāva)与业语态(kamma)中。“应被作”，即应作、当行。“于例外范围，通则不适用”，此是通则之法。然而，对tabba等[后缀]而言，即使在某些通则的例外范围中，也因其适用广泛而常有应用。例如，“于状态语态与业语态中，[使用]tabba与anīya”是通则，而“从vad等[词根后，使用yo]”(5-30)是例外，即便在此例外范围中，tabba与anīya仍可使用，如“gantabbo(应去)”、“gamanīyo(当去)”，应如是了知。

28. ධ්‍යණ

28. 禅那

කාරියං ‘‘ඤි බ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති (5-170) ඤි.

于“Kāriyaṃ(应作)”，其ñi[后缀]是依“ñi byañjanassā”(5-170)规则而来。

30. වදා

30. 言说

අන්නතොතීමිනා ‘භොග්ගමඤ්ඤ’න්තෙත්ථ අඤ්ඤං නාම අන්නවතා අඤ්ඤන්ති අත්ථමාහ.

通过此[规则]，于“bhoggamañña(他所受用)”一词中，[作者]说：“añña(其他)”之义为“异于有食者(annavatā)”。

31. කීච්ච

31. 应作

කම්මකරො [Pg.243] භරිතබ්බතායෙච්චාදිනා කිරියාසද්දත්තං භච්චසද්දස්ස දස්සෙන්තො සඤ්ඤාභාවමපාකරොති. ‘‘සඤ්ඤායං භරා’’ති ච ගණසුත්තන්ති දට්ඨබ්බං, තෙනාහ- ‘සඤ්ඤායං භරා’තිආදි.

通过“kammakaro(佣工)”、“bharitabbatāya(因其应被扶养)”等，显示“bhacca(仆人)”一词的动词性(kiriyāsaddatta)，从而排除了其名词性(saññābhāva)。且“Saññāyaṃ bharā(于名词义，[词形为]bharā)”应被视为一条类组规则(gaṇasutta)，因此说“saññāyaṃ bharā”等。

අභරිතබ්බාපිච්චාදිනා ඉදං දීපෙති දුවිධා සඤ්ඤාසද්දා කෙචි දච්චන්ත විගතාවයවත්ථා යථා ඩිත්ථාදයො, කෙචිදවයවත්ථානුගතායථා සත්තපණ්ණාදයො, තත්ථ භරියාසද්දස්ස කම්මම්පවත්තිනිමිත්තං ‘භරිතබ්බා භරියා’ති, යථා සත්ත පණ්ණානි අස්සාති සම්බන්ධො පවත්තිනිමිත්තං සත්තපණ්ණසද්දස්ස, එතඤ්ච පවත්තිනිමිත්තං සද්දනිප්ඵත්තිකිරියායමෙවොපදිසීයතෙ, ක්වචිදෙව ත්වත්ථවිසෙසෙ සත්‍යසති වා තස්මිං නිමිත්තෙ සද්දො වත්තතී’’ති. ඔකාරස්සාති ‘‘යුවණ්ණානමෙ ඔප්පච්චයෙ’’ති (5-82) කතඔකාරස්ස.

通过“abharitabbā(不应被扶养)”等，阐明此理：名词(saññāsaddā)有二种，一些完全脱离其构词成分之义，如ḍiṭṭha(被见者)等；一些则随顺其构词成分之义，如sattapaṇṇa(七叶树)等。其中，对“bhariyā(妻子)”一词，其作为业(kamma)的应用因缘(pavatti-nimitta)是“应被扶养者为妻(bharitabbā bhariyā)”；犹如“有七片叶子”这一关系是“sattapaṇṇa(七叶树)”一词的应用因缘。而此应用因缘仅在词语形成过程中被指出，但有时无论该因缘存不存在，词语都会用于某一特定意义。“o音的”，指依“yuvaṇṇānam e o ppaccaye”(5-82)规则所作的o音。

32. ගුහා

32. 洞窟

සද්දිකානන්ති පාණිනියකච්චායනාදිවෙය්‍යාකරණානං. පෙසනං සක්කාරපුබ්බකං වා නියොජනං. කාමචාරානුඤ්ඤාති කත්තුමිච්ඡතො යථිච්ඡ මනුජානනං අතිසග්ගොනාමාති අත්ථො. නිමිත්තභූතස්සාති ‘‘භොතා කටො කත්තබ්බො’ච්චාදීසු කටකරණාදිනො කාරණභූතස්ස.

“Saddikānaṃ(语法学家们)”，指波你尼(Pāṇini)、迦旃延(Kaccāyana)等语法学家。“Pesanaṃ(派遣)”，是以恭敬为先的委任。“Kāmacārānuññā(随意许可)”，是允许欲为者随意而为，此称为“atisaggo(过度允许)”。“Nimittabhūtassa(成为原因者)”，指在“bhotā kaṭo kattabbo(尊者应作席)”等句中，成为作席等事之原因者。

නනු ච සාමඤ්ඤෙන විහිතා එ(තෙ), තථා ච සති විජ්ඣත්ථවිහි තෙහි එය්‍යාදීහි තෙ බාධීයන්තිච්චාහ- ‘නචෙ’ච්චාදි. විධිවිසෙසත්තෙ පීති විධානං විධි නියොජනං කිරියාසු බ්‍යාපාරණා, තස්ස විධිනො පෙසාදීනං විසෙසත්තෙපි, නාවස්සන්තිආදි ජයාදිච්චබ්‍යාඛ්‍යානං නිස්සාය වුත්තං, වුත්තඤ්හි තෙන ‘‘කිමත්ථං පෙසාදීසු කිච්චසඤ්ඤිනො තබ්බඅනීයණ්‍යත්‍යප්පච්චයා විධීයන්තෙ, න සාමඤ්ඤෙන භාවකම්මෙසු විහිතා, එවමෙතෙ පෙස්වාදීඤ්ඤස්වත්‍ර ච භවිස්සන්තීති විසෙසවිහිතෙන විධ්‍යාදීසු පච්චයෙන බාධීයන්තෙ, වාසරූපවිධිනා භවිස්සන්ති එවඤ්චරහි එතං ඤාපෙති ‘ඉත්ථීඅධිකාරතො පරෙන වාසරූපවිධි නාවස්සම්භවතී’ති. අසරූපවිධි [Pg.244] අසරූපාපවාදප්පච්චයො වා විකප්පෙන බාධකො හොති උස්සග්ගස්සාති එතං අවස්සං න හොතීති ඤාපනත්ථම්පි න විධීයතෙති යොජනා. ‘‘වා-සරූපො-නිත්ථියං’’ති (පා, 3-1-94) පරසුත්තං. ධාත්වධිකාරෙවිහිතො අසරූපො අපවාදප්පච්චයො උස්සග්ගස්ස බාධකො භවති ඉත්ථි අධිකාරෙ විහිතප්පච්චයං වජ්ජයිත්වාති අත්ථො. හෙට්ඨා වුත්තානුසාරෙනෙදං විඤ්ඤාතබ්බං.

“难道这些不是被普遍规定的吗？若是如此，在有指令义的情况下，它们就会被eyya等[后缀]所妨碍。”因此说“nace(并非)”等。“即使在指令有差别时”，即指令(vidhi)是规定、命令、在行为中的运用；即使该指令在派遣等方面有差别，[此理亦然]。“nāvassaṃ(不必然)”等是依据Jayādicca的注释而说。他曾说：“为何在派遣等义中，要规定名为kicca的tabba、anīya、ṇya、tya等后缀？它们不是已在状态语态与业语态中被普遍规定了吗？如此，它们将用于派遣等义及其他情况中，但会被为指令等义而特别规定的后缀所妨碍。然依同形可选(vāsarūpa)规则，它们仍可出现。若如此，则此[规定]旨在表明：在女性词缀(itthīadhikāra)的章节之后，同形可选规则并非必然适用。”其意为：为表明“非同形(asarūpa)的例外后缀并非必然可以有选择地妨碍通则”这一点，故不作此规定。“Vā-sarūpo-nitthiyaṃ(在非女性词缀部分，同形者可选)”(波你尼, 3-1-94)是另一条经。其义为：在词根(dhātu)章节中规定的非同形例外后缀，会妨碍通则，但这不包括在女性词缀章节中规定的后缀。此应依前文所述而了知。

භොතා ඛලු කටො කාතබ්බොච්චාදි පෙසනෙ. ත්වයා කටො කාතබ්බොති අනුඤ්ඤායං. පත්තකාලෙ පරමුදාහරණං. එත්ථ පන කටකරණෙ කාලාරොචනමත්තමෙව විඤ්ඤායති, න පෙසාදි. ‘‘සත්ත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී’’ති (6-11) සුත්තං විසෙසවිහිතං, තෙනාහ- ‘සාමඤ්ඤ විධානතො’ච්චාදි. සත්තිවිසිට්ඨෙච්චාදිනා වුත්තමත්ථං විවරති ‘සත්තී’තිආදිනා. කථං සත්තිවිසිට්ඨතා කත්තුනොති ආහ- ‘තංයොගා’ති. තාය සත්තියා යොගො තංයොගො. අවස්සකාධමීණතාවිසිට්ඨෙ තු කත්තරි කිච්චානං තදඤ්ඤෙසඤ්ච භාවාය විසුං- සුත්තිතං, තෙන, වුත්තං ‘ආවස්සකාධමීණතා විසිට්ඨෙව කත්තරී’ති. සබ්බත්ථෙවෙත්ථ ‘උද්ධං මුහුත්තතො’තිආදිනා එකෙකමුදාහරණං කමෙන දස්සිතං. භොතා රජ්ජං කාතබ්බන්ති අරහෙ, භවතා රජ්ජං කාතබ්බන්ති අත්ථො. භවං අරහොති පන අරහකත්තුත්තප්පකාසනත්ථං වුත්තං. එවමුපරිපි. සබ්බමෙතං බහුලග්ගහණානුභාවෙනෙති විඤ්ඤෙය්‍යං.

“尊者实应作席”等，是用于派遣(pesana)。“汝应作席”，是用于允许(anuññā)。于适时(pattakāla)义，则有另一例。于此，就作席而言，仅可知晓时间之告知，而非派遣等。“于能力(satti)与应得(araha)义中，[用]eyya等”(6-11)此经是特别规定，因此说“由普遍规定”等。以“具足能力”等阐释前文所说之义，以“能力”等详述之。“作者如何具足能力？”答曰：“因与其相应(taṃyogā)”。与彼能力相应，故云“与其相应”。然于具足必要(āvassaka)与债权(ādhamīṇatā)义之作者，为令kicca及其他[后缀]生起，另有经文规定，故云“仅于具足必要与债权义之作者”。此处，以“片刻之后”等，次第各举一例。“尊者应治理国家”，是用于应得(araha)义，意为“阁下应治理国家”。而说“阁下是应得者(bhavaṃ araho)”，是为了表明作者的应得性。以上亦然。应知此等皆由“bahula(多方面适用)”一词之力而成就。

33. කත්ත

33. 作者

ගලෙචොපකොති අලොපසමාසො. අභිමතො පරෙහි. අරහාදීසු විහිතප්පච්චයෙහීති ‘‘සත්ත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී’’ (6-11) ච ‘‘සීලාභික්ඛඤ්ඤාවස්සකෙසු ණී’’ති (5-53) ච අරහාදීසු විහිතප්පච්චයෙහි. උපාදානසීලො සික්ඛාපනසීලො. මුණ්ඩනං ධම්මො සභාවො යෙසං තෙ මුණ්ඩනධම්මා. වධුං කතපරිග්ගහං සාවිට්ඨායනා මුණ්ඩයන්ති එතෙසං කුලධම්මො.

Galecopakoti是非省略复合词(alopasamāso)。“为他人所喜(abhimato parehi)”。“在arahā等词之后规定的后缀”是指，通过在“arahā”等词之后规定的后缀，如依据“sattyarahesveyyādī”(6-11)和“sīlābhikkhaññāvassakesu ṇī”(5-53)等规则。Upādānasīlo是“有执取习惯者”，sikkhāpanasīlo是“有教导习惯者”。剃发是他们的法(dhammo)与自性(sabhāvo)，他们是“剃发为法者”(muṇḍanadhammā)。Sāviṭṭhāyanā人会为已接受的媳妇(vadhuṃ katapariggahaṃ)剃发，这是他们的家族传统(kuladhammo)。

35. ආසිං

35. 我曾是

කාපනායමාසිංසා නාමෙච්චාහ- ‘අප්පත්තස්සෙ’ච්චාදි. කිරියා විසෙසකත්තුවිසයාති කිරියාවිසෙසස්ස යො කත්තා සො විසයො [Pg.245] යස්සා සා තථා වුත්තා. කිරියාවිසෙසකත්තුවිසයත්තමෙව ඵුටී කත්තුමාහ- ‘අස්සා’ඉච්චාදි. අස්සා ජීවනකිරියාය නන්දන කිරියාය භවනකිරියාය වා කත්තා තංකිරියං සම්පාදෙන්තො භවෙය්‍ය භවතූති අත්ථො. ජීවතු නන්දතු භවතූති ආසිංසායං පයොගෙන ජීවක නන්දක භවකසද්දානං තංසමානත්ථතා දස්සිතා.

所谓“Kāpanāyamāsiṃsā”即是祝福，如“为未得者[祝其得达]”(appattassa)等。“行为是特殊作者的对象”是说，其对象(visayo)是特殊行为(kiriyāvisesassa)的作者(kattā)之行为。为了阐明其对象是特殊行为的作者，而说“愿他…”(assā)等。“愿他”的意思是：愿那生活行为、喜悦行为或存在行为的作者，在完成该行为时存在。通过在祝福时使用“愿他活(jīvatu)”、“愿他喜悦(nandatu)”、“愿他存在(bhavatu)”，显示了jīvaka(活者)、nandaka(喜悦者)、bhavaka(存在者)这些词有相同的意义。

අකෙනෙවාසිං සනත්ථස්ස ගමිතත්තාති ආසිංසනා එව අත්ථො, තස්ස අකප්පච්චයෙනෙව ගමිතත්තා අවබොධිතත්තා. නාසිං සනත්ථස්ස පයොගොති ආසිංසනා අත්ථො යස්ස ජීවතු නන්දතු භවත්විච්චාදිනො සද්දන්තරස්ස, තස්ස නප්පයොගොති අත්ථො.

“仅由-aka即可表达祝福义”是说，其义仅是祝福(āsiṃsanā)，因为此义仅由-aka后缀(akappaccaya)即可传达和理解。“不使用[其他]有祝福义的词”是说，不使用其他具有祝福义的词，如“愿他活(jīvatu)”、“愿他喜悦(nandatu)”、“愿他存在(bhavatu)”等。

36. කරා

36. 作者们

කරොති අත්තනො ඵලන්ති කාරණං.

“能产生自己的果实”，故为“因”(kāraṇaṃ)。

37. හාතො

37. 已舍

ජහන්ති උදකන්ති වීහීසු හායනසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං දස්සෙති. ජහාති භාවෙ පදත්ථෙති ඉමිනාපි සංවච්ඡරෙ. භාවෙඉච්චස්සත්ථමාහ ‘පදත්ථෙ’ති. නිප්ඵත්තිමත්තං කිරියොපාදානන්ති කෙචි.

“在稻田中舍水”，此句显示了“年”(hāyana)流逝的迹象。“舍弃”(jahāti)用于“状态”(bhāve)或“事物”(padatthe)之义，也由此指“年”(saṃvacchara)。“在状态上”(bhāve)的意思，是说“在事物上”(padatthe)。有些人说，这只是行为的成就或开端。

39. විතො

39. 离

නනු ච විතොති පඤ්චමීනිද්දිට්ඨත්තා ‘විතො පරස්මා ඤාඉච්චස්මා’ති වත්තබ්බං කථං විපුබ්බාති වුත්තන්ති ආහ- ‘විතො පරො’ඉච්චාදි. විපුබ්බො යස්සසො විපුබ්බො. විසද්දතො ධාතුම්හි පරභූතෙ සති විසද්දො පුබ්බො නාම හොතීති අත්ථො.

有人问：既然“vito”被指明为第五格（离格），应说“vito parasmā ñāiccasmā”，为何又说“有vi前缀”(vipubba)呢？答曰：“vito paro”等。有“vi”作为前缀的，即是“vipubbo”。意思是，当有词根跟在“vi”字之后时，“vi”字就称为前缀。

40. කස්මා

40. 为何

සබ්බං ජානාති, කාලං ජානාතීති විග්ගහො.

“知一切”、“知时”，这是其语法分析(viggaho)。

41. ක්වච

41. 在某些情况下

නාමජාතිගුණකිරියා දබ්බසම්බන්ධතො පඤ්චවිධත්තෙපි කම්මස්ස ක්‍රියත්ථස්සාවධිරයමුපාදින්නොති ක්‍රියත්ථසම්බන්ධා කිරියාකම්මස්සෙහ ගහණං. තඤ්ච නිබ්බත්තිවිකතිපත්තිභෙදෙන තිවිධං, තිවිධස්සාප්‍යෙතස්ස විසෙසානුපානතො ගහණන්ති කමෙනුදාහරන්තො ආහ- ‘කරකරණෙ’ඉච්චාදි.

从业(kamma)与名称、种类、属性、行为、实体的关系来看，虽然有五种，但此处意在限定行为的意义，故只取与行为意义相关的“行为之业”(kiriyākamma)。而此业又分为所生(nibbatti)、所变(vikati)、所达(patti)三种。为了依序举例说明这三者的差别，（论师）说：“karakaraṇe”等。

ලොකවිදූතිආදිදස්සනතො [Pg.246] ක්වචිග්ගහණෙ පයොජනං වත්තුමාහ- ‘කම්මතො’ච්චාදි. නනු ච ක්වචිග්ගහණෙනෙව ‘ආදිච්චං පස්සති’ච්චාදොපි (නිවත්ති) වත්තුං සක්කා කස්මා ‘බහුලාධිකාරා’ති වුත්තන්ති ආහ ‘තෙනෙ’ච්චාදි. තෙනාති යෙන ක්වචිග්ගහණං කුතොචියෙවාති දස්සනත්ථං කතං තෙනාති අත්ථො. තෙනාති වා ක්වචිග්ගහණෙන. අථ ආදිච්චං පස්සතිච්චාදො විය කම්මකරාදීසුපි නිවත්තිමදස්සෙත්වා ‘ක්වචීති කිං කම්මකරො’ති කස්මා වුත්තන්ති ආහ- ‘යජ්ජෙව’මිච්චාදි.

由于可见到“世间解”(lokavidū)等用例，为了说明采用“在某些情况下”(kvaci)的用意，而说“从业…”等。有人问：既然仅用“在某些情况下”(kvaci)就可说明“见日”(ādiccaṃ passati)等（所达业），为何还说“依多许法”(bahulādhikārā)呢？答曰：“因此…”等。“因此”(tena)的意思是：用“在某些情况下”(kvaci)是为了表明“从任何一处”。或者说，“因此”(tena)就是指“通过采用kvaci”。又问：那么，为何不像在“见日”等例子中那样，在“作业者”(kammakara)等词中也显示其（业格的）停止(nivatti)，反而问“kvaci作何解？是kammakaro吗？”呢？答曰：“正如此…”等。

තස්සාති බහුලවචනස්ස, මහාධිකාරත්තාති මහාවිසයත්තා. කුතොචියෙවාති කුතොචි ධාතුතොයෙව. අථෙහ කස්මා න හොති දෙවදත්තො සයති දාත්තෙන ලුනාති සුනඛානං දදාති නගරා අපෙති ථාලියං පචති මාතු සරතී’’ති, සබ්බමෙවෙදං කිරියා (යා) භිසම්බන්ධීයතීති යදිපෙවං, තථාපි කම්මත්තෙනෙව යං වත්තු මිච්ඡිතං න කාරකන්තරත්තෙන නාපි සම්බන්ධභාවෙන, තස්සෙව කම්මසද්දෙන ගහණං කම්මවචනසාමත්ථියා, අඤ්ඤථා ස්‍යාදිතොච්චෙව වදෙය්‍ය කිං කම්මාති වචනෙනාති.

“其”(tassa)指“多许法”(bahulavacana)之规定。“主管范围大”(mahādhikārattā)即“所涉范围广”(mahāvisayattā)。“从任何一处”即“从任何词根”。那么，为何此处没有（业格），如“提婆达多睡觉、用镰刀割、给狗、离开城市、在锅里煮、思念母亲”？诚然，所有这些都与行为相关，但即便如此，凭借“业”(kamma)一词本身的力量，此处只取欲以“业”的身份而非以其他作用格(kāraka)或仅以关系来表达者。否则，直接说“从sya等[后缀]而来”即可，何需用“业”一词呢？

42. ගමා

42. 村落

වෙදන්ති එත්ථ අත්ථමාහ විත්තින්ති, තුට්ඨින්ති අත්ථො.

于此，（注释者）说其义为“财富”(vitti)，意即“满足”(tuṭṭhi)。

43. සමා

43. 相同

තඤ්චෙති උපමානස්ස පරාමාසො. භෙදෙන විවරණන්ති සමානාදීහීති අවත්වා භෙදෙන විවරණං. තුල්‍යතායුපලබ්භමානස්ස සදිසාදිසද්දවචනීයත්තා අවයවත්ථානුගමෙනාත්තනො-භිධෙය්‍යෙ සදිසාදිසද්දානම්පවත්ති වෙදිතබ්බා.

“这”(taṃ)是对譬喻的指涉。以差别来解释，即不说“相似”等，而是以差别来解释。对于可观察到相等的事物，由于能以“相似”等词语来表达，故应通过遵循其组成部分的状态，来理解“相似”等词语在其所指称的意义上的运用。

44. භාව

44. 有；状态；性质

කාරකං සාධකං නිබ්බත්තකන්ති අනත්ථන්තරං. කරොති කිරියං නිබ්බත්තෙති නිමිත්තභාවෙනාති කාරකං. කත්තාදීනං කිරියානිමිත්තත්තන්තු සයමෙව ‘තත්ථ කත්තා’තිආදිනා භෙදෙන පකාසයිස්සති. කිරියානිමිත්තං… නිබ්බත්තකෙසු කත්තාදීසු ඡසුපි රුළ්හත්තා තෙනෙත්ථ කත්තාවාත්තප්පධානො, කරණාදයොප්‍යප්පධානා කාරකබ්‍යපදෙසො ලබ්භන්තෙ… [Pg.247] අඤ්ඤථා කාරකසද්දෙන තෙසං ගහණං න සියාති. කිමිදං කාරකන්ත්‍යාහ- ‘සත්තිකාරක’න්ති. එවං චරහි දබ්බාදීනං කථං කාරකත්තමිච්චාහ- ‘තදධිකරණා’තිආදි. තස්සා සත්තියා ආධාරා නිස්සයාති අත්ථො, පුං නපුංසකෙ අධිකරණසද්දො. තෙසු දබ්බා දීසු තිට්ඨතීති තත්‍රට්ඨා, සත්ති. තස්සා භාවො තත්‍රට්ඨතා, තාය. අථ දබ්බාදීනං මුඛ්‍යතො කාරකත්තෙ සති කිමායාතන්ත්‍යාහ ‘යදි’ච්චාදි.

作用者、完成者、产生者，是同义词。造作行为，以因缘的方式使其产生，故称“作用者”。至于作者等作为行为的因缘，（作者）自己将在“于彼，作者……”等处，以差别的方式加以阐明。行为的因缘……在产生者中，作者等六种（作用者）都已约定俗成，因此在此处，作者是主要的，工具等是次要的，（但都）可获得“作用者”的称号……否则，“作用者”一词便无法涵括它们。什么是作用者呢？（答）曰：“有能力的作用者”。既然如此，那么物质等事物如何能成为作用者呢？（答）曰：“因其为所依”等。意思是说，（物质等）是那能力的基础、所依，阳性和中性的“所依”一词即指此。能力存在于那些物质等事物之中，故说“住于彼者”即是能力。其状态即是“住于彼性”，通过此性（而成为作用者）。那么，若物质等事物主要作为作用者，其意义何在呢？（答）曰：“如果……”等。

තෙසන්ති කත්තාදිකාරකානං. අඤ්ඤමඤ්ඤබ්‍යාවුත්තරූපත්තාති අඤ්ඤමඤ්ඤතො බ්‍යාවුත්තං නිවත්තං රූපං කරණාදිසභාවො යෙසං කත්තාදි කාරකානං තෙ තථා වුත්තා, තෙසං භාවො තත්තං තස්මා. කරණ රූපන්ති කරණං රූපං සභාවො යස්ස අධිකරණස්ස තං තථා වුත්තං. එවඤ්චසතිකො දොසොච්චාහ ‘තථා චෙ’ච්චාදි. කෙනචි සුකරත්තෙන සප්පධානත්තවචනිච්ඡායං ‘ථාලී පචතී’ති භවති. තත්‍රෙවුක්කංසවච නිච්ඡායං ‘ථාලියා පචතී’ති.

“彼等”(tesaṃ)是指作者等作用者。“因其自性相互区别故”(aññamaññabyāvuttarūpattā)：作者等作用者，其自性——即工具等各自的体性——相互区别、分离，故被称为“如此”；其状态即是“如此性”(tattaṃ)，因此这么说。工具相，即所依的体性是工具相，故被称为“如此”。如果这样，就会有过失，（注释者）说“倘若如此……”等。因为某种简便，以及想要表达其主要作用，就说“锅在煮”。同样，为了强调，就说“用锅煮”。

එවඤ්චකත්වාති නිපාතසමුදායො-යං හෙත්වත්ථො. තස්මාති අත්ථො. කත්තා නිමිත්තන්ති සම්බන්ධො. කත්තුට්ඨකිරියානිමිත්තස්ස කත්තුනො උදාහරණං ‘හසති නච්චතී’ති. තදත්ථෙති තාය කම්මසමවායිනියා පචනාදිකිරියාය අත්ථෙ අධිස්සයනාදයො පවත්තෙන්තො කිරියාය නිමිත්තන්ති සම්බන්ධො. එවමුපරිපි.

“Evañcakatvā”是表示原因义的不变词组合，意即“因此”(tasmā)。其关联为“作者是因缘”。行为依于作者，其作者作为因缘的例子是“笑”、“跳舞”。“于其义中”(Tadatthe)：在与所作业（宾语）相关的烹煮等行为的意义中，（作者）使放置（炊具）等（行为）发生，（因此）是该行为的因缘，这是其关联。以上亦同。

ඔදනං පචති දෙවදත්තොති කම්මට්ඨකිරියාය නිමිත්තභූතස්ස කත්තුනො උදාහරණං. භාජනසඞ්ඛරණමධිස්සයනං. ආදිසද්දෙන තණ්ඩුලවපනඉන්ධනාපහරණාදයො ගය්හන්ති. ද්විධාපත්තියන්ති රුක්ඛාදීනං ද්විධා පවත්තියං.

“提婆达多(Devadatta)煮饭”是行为依于所作业（宾语），其作者作为因缘的例子。整理器皿即是放置（于火上）。用“等”字包括淘米、取柴等。“分为两部分”(Dvidhāpattiyaṃ)是指树木等分为两部分的情况。

බ්‍යාපනෙති සම්බන්ධෙ. ගිරධාතුතො අප්පච්චයෙ- ‘‘එඔනම වණ්ණෙ’’ති (137) සුත්තෙ ‘අවණ්ණෙති යොගවිභාගතො ගකාරෙ ඉකාරස්ස අත්තං හොතීති දස්සෙතුමාහ- ‘අවණ්ණෙති යොගවිභාගා අත්තං ඉස්සා’ති. අඤ්ඤථාපි පටිපාදෙතුමාහ- ‘එස්ස වා’තිආදි. එස්සාති ‘‘ලහුස්සුපන්ථස්සා’’ති (5-87) කතඑස්ස. සකලෙනාති ‘එඔනම වණ්ණෙ’’ති සකලෙන සුත්තෙන. පුරීති නිපාතො.

在与“遍满”(byāpane)的关联中。从gir词根加a后缀——在语法规则“e o nam avaṇṇe”(137)中，为了说明通过在“avaṇṇe”处分拆规则(yogavibhāga)，字母g上的i变为a，（注释者）说：“通过在avaṇṇe处分拆规则，a替换i”。为了以其他方式说明，（注释者）又说：“或者e…”等。“e的”(essa)是指通过“lahussu panthassa”(5-87)这条规则形成的e格。“以全部”(sakalena)是指以“e o nam avaṇṇe”整条规则。“Puri”是不变词。

ඊසක්කරොති [Pg.248] බින්දුලොපො, ද්විත්තං, සාමඤ්ඤෙන විධානතොති පරෙසං විසෙසවිධානසබ්භාවමාහ. ගණිකාලයං ගණිකානං ගෙහං. නෙපථ්‍යමාකප්පො. දත්තොලද්ධොති පච්චයස්ස කම්මසාධනත්තං දීපෙතුංවුත්තං. විනාලිඞ්ගවචනෙහි පාටිපදිකත්ථං නිද්දිසිතුං න සක්කාති භාවෙති සබ්බලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාසම්බන්ධයොග්ගපාටිපදිකත්ථසාමඤ්ඤෙ පච්චයනිමිත්තත්තෙන ගහිතෙපි සාමඤ්ඤෙ චරිතත්ථත්තා ලිඞ්ගවචනං නප්පධානන්ති ඉට්ඨිආවුධන්තී ඉත්ථි නපුංසකෙභාවෙ, පාකාති බහුවචනෙපි භාවෙ භවති එව.

关于鼻音点(bindu)的省略、辅音的重叠，以及通过一般规则来规定：此等（做法）说明了对其他情况亦存在特殊规定的可能性。妓院(Gaṇikālaya)是妓女的住所(gehaṃ)。戏装(Nepathya)是装扮(ākappo)。“Datto laddho”（‘所施’即‘所得’）是为了说明后缀具有所作业（宾语）的完成义而说。（注释者）认为：“若无（语法）性与数，则无法指明词干之义”。因此，在适合与一切性、数相关联的词干之义的普遍性中，即便此普遍性被视作后缀的因缘，但因其作用已在普遍义中完成，故性与数并非主要。因此，“iṭṭhiāvudhantī”用于阴性与中性，而“pākā”亦用于复数。

45. දාධා

45. 獠牙

සපාදීහි අපාදීහිචාති පාදිසහිතෙහි පාදිරහිතෙහි ච දාධාහි.

有足与无足者，即有足与无足之獠牙。

46. වමා

46. 呕吐物

සාපානදොණියන්ති සාරමෙයානං භුඤ්ජනකඅම්බණෙ. ඨිතසුපාන වමථුවියාති පවත්තසුනඛච්ඡද්දනං විය.

于狗槽者，即于狗之食槽。如狗之呕吐物者，即如已吐出之狗呕吐物。

47. ක්වි

47. Kvi

යථාදස්සනන්ති ආචික්ඛතීති යොජනා. තෙන කුතොචි ධාතුතොති. ගණ්හන්තීති ගහ=උපාදානෙච්චස්ස. සලාකාසද්දස්ස සලාකන්ති. සභාසඉච්චස්ස අන්තබ්‍යඤ්ජනලොපෙ සභාපකතිතො ‘‘ඉත්ථි යමත්වා’’ති (3-26) ආප්පච්චයො. පභාතීති ආ=දිත්තියමිච්චස්ස.

“如所见”(Yathādassanaṃ)即是“解释”(ācikkhati)，此为连结(yojanā)。因此，无论来自何词根(dhātu)。“执取”(Gaṇhanti)即是“gaha”，义为“执持”(upādāna)。于词Salākā，（词干为）salāka。于词Sabhāsa，尾辅音脱落后，由sabhāpa依据“itthi yamatvā”(3-26)规则得ā后缀。“照亮”(Pabhāti)即是“ā”，义为“光明”(dittiyaṃ)。

48. අනො

48. Ano

චලනාදීනං සීලාදීසු නිප්ඵාදනත්ථං විසුං සුත්තිතං පරෙහි, ඉධ පන බහුලං වචනෙනෙවාති දස්සෙතුමාහ- ‘චලනාදීසූ’තිආදි.

为说明“行”(calana)等词在“性”(sīla)等义中的派生，他人另立经则，然此处为显示仅依“多数”(bahulaṃ)一词即可，故云：“于行等中”云云。

49. ඉත්ථි

49. 阴性

ක්ලිකයකිච්චත්‍ර කකාරබහුත්තා කකාරාති බහුවචනං. තිතික්ඛා ඉච්චාදො තිතික්ඛනමිච්චාදිනා විග්ගහො ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ (3-26). අපරි පඨිතොති ධාතුපාඨෙ අපරිපඨිතො. පාණිවිසෙසොති සත්තවිසෙසො. ඉමිනා ච ‘‘යථාකථඤ්චි නිප්ඵත්ති, රුළ්හියා අත්ථනිච්ඡයො’’ති දස්සෙති.

此处于kṛt后缀klika，因ka字母多，故kakārā为复数。Titikkhā等词，以titikkhanaṃ等方式分析，（依据）“itthiyamatvā”(3-26)规则。Apari paṭhito者，即于《词根集》(Dhātupāṭha)中未读。Pāṇiviseso者，即特殊有情(sattaviseso)。此亦显示：“构成方式不定，意义由习俗决定”。

ආසිං [Pg.249] සායං ගම්මමානායං සඤ්ඤාවිසයෙ ධාතූහි තිප්පච්චයො කිච්චප්පච්චයො ච යථා සියාති ‘‘තිකිච්චාසිට්ඨෙ’’ති (7-2-3) සුත්තිතං කච්චායනෙන. තමිහ සාමඤ්ඤෙන විධානාව සිද්ධන්ති නිරූපයිතුමාහ- ‘කච්චායනෙන පනෙ’ච්චාදි. තබ්බ අනීයණ්‍ය තෙය්‍ය රිච්චප්පච්චයානං ‘‘තෙ කිච්චා’’ති (7-1-22) කිච්චසඤ්ඤං විධාය සෙසානං ‘‘අඤ්ඤෙකිතී’’ති (7-1-23) කිත්සඤ්ඤා කතා කච්චායනෙන. තෙනාහ- ‘කිත සඤ්ඤො’ති.

为使在表名(saññā)的范畴中，词根后能如法地加上ti后缀与kicca后缀，迦旃延(Kaccāyana)制定了“tikiccāsiṭṭhe”(7-2-3)经则。为阐明此处这些仅通过一般规则即可成立，故云：“然迦旃延”云云。对于tabba、anīya、ṇya、teyya、ricca等后缀，通过“彼等为作用”(te kiccā)(7-1-22)安立了“作用”(kicca)之名；对于其余的，迦旃延通过“其他为造作”(aññe kitī)(7-1-23)安立了“造作”(kit)之名。因此说：“名为造作”。

තබ්බාදිප්පච්චයො ච විහිතොති සකියවොහාරෙනාහ. සකිය සත්ථෙ අවුත්තදොසං පරිහරිත්වා වක්ඛමානනයෙන යුත්‍යභාවා තථා විධානෙ අයුත්තතං දස්සෙන්තො ‘නචාසිං සාය’මිච්චාදිමාහ. ගුහනං, රුජනං, මොදනන්ති විග්ගහො. සයනං වා සෙය්‍යා. වජධාතුනො වස්ස බකාරෙන භවිතබ්බං, සො කථං යකාරෙ පරභූතෙ අසතීති ආහ- ‘චවග්ගබයඤාතියොගවිභාගා වස්ස බො’ති.

“tabba等后缀亦被规定”，此乃依其自宗之说。为免于自宗论典未说之过，并依后述之理，显示如是规定不合逻辑，故说“na ca āsiṃ sāyaṃ”云云。“隐藏”(Guhanaṃ)、“破坏”(rujanaṃ)、“喜悦”(modanaṃ)，此为词源分析。“卧”(Sayanaṃ)或“床”(seyyā)。Vaj词根之va当变为ba，然当ya在后时，何以不然？故云：“由ca组、ba、ya之关联及规则分析，va作ba”。

51. කරා

51. 作

රිරියප්පච්චයෙ ආදිරකාරස්ස අනුබන්ධත්තා ආහ- ‘අන්තසරාදි ලොපො’ති.

由于在ririyappaccaya后缀中，起始的“r”是附随音（anubandha），因此说“antasarādi lopo”。

52. ඉකි

52. Ika（后缀）

අථ සරූපෙච්චෙතාවති වුත්තෙ- ‘කිරියත්ථස්ස සරූපෙ’ති කථං විඤ්ඤායතිච්චාහ- ‘කිරියත්ථා’තිච්චාදි. නනු ච ලො-යං කත්තරි විධීය මානොකථමෙත්ථ සියාත්‍යාහ- ‘අකත්තරිපි’ච්චාදි. අභිමතො කච්චායනස්ස. පටිපාදයිතුමාහ- ‘තත්ථා’තිආදි. කරණං උච්චාරණං, අස්ස කරොති සමාසවාක්‍යං. න හි එව දීහි කාරො විහිතොති අක්ඛරෙ හෙව කාරස්ස විහිතත්තා අක්ඛරසමුදායතො න පප්පොතීති භාවො. අථ චෙති මතප්පදානෙ. එවාදිසද්දවාචකා එවකාරාදයො සාධවොති අථ මතන්ති අත්ථො.

于是，当说到“于同形”时，若问：“如何理解‘于动词义之同形’？”答曰：“动词义”等。又问：“这个lo（后缀）是在作者的意义上规定的，为何会在此处出现？”答曰：“亦在非作者（的意义上）”等。此为迦旃延所认可。为阐明此义，故说：“于彼”等。作（karaṇaṃ）即是发音（uccāraṇaṃ）。因为kāra（后缀）并非在“e”等长元音之后规定，而只是在单字之后规定，故不能从字词组合中获得，此为其义。又，在提出观点时，其义为：因此，其观点是，表示“eva”等词语的“evakāra”等（形式）是正确的。

තත්ථාති තථා අභිමතෙ තස්මිං. නියමහෙතුනො අභාවාති අක්ඛරෙහෙව කාරප්පච්චයො විධෙය්‍යො න පන එවාදීහිච්චස්ස නියමස්ස යො හෙතු තස්ස හෙතුනො අභාවා.

“于彼”（tatthā）意为：于彼所认可者。“无限定之因故”（Niyamahetuno abhāvā）意为：对于“kāra后缀应仅在单字之后规定，而非在eva等（词语）之后”这一限定，其原因不存在。

53. සීල

53. 习性

කිමිදසීලමිච්චාහ- [Pg.250] ‘සීලම්පකතිසභාවො’ති. තඤ්ච සීලමනුමානෙන විඤ්ඤායතිච්චාහ- ‘තඤ්චෙ’ච්චාදි. කිරියාවිසයරුචිවිසෙසානුමිතන්ති උණ්හභොජනසඞ්ඛාතා කිරියා විසයො යස්ස සො (කිරියා) විසයො රුචිවිසෙසො, තෙන අනුමිතන්ති අත්ථො. කිමිදමාභික්ඛඤ්ඤන්ති ආහ- ‘ආභික්ඛඤ්ඤ’මිච්චාදි. පුනප්පුනභාවො පොනොපුඤ්ඤං. ආසෙ වා තප්පරතාති තමෙවාභික්ඛඤ්ඤං පරියායෙහි ඵුටීකරොති.

此习性（sīla）为何？答曰：“习性是天性、本性”。又说：“彼习性由推论而知”，即“彼”等。（“由对行为对象的特殊喜好所推断”意为：）以名为“食热食”的行为为对象，对此对象有特殊喜好，由彼推断而知，此为其义。此“重复”（ābhikkhañña）为何？答曰：“重复”等。一再发生即是“反复”（ponopuñña）。或“渴望”（āsa）、或“专注于彼”（tapparatā），（作者）以同义词阐明此“重复”。

යජ්ජෙවන්ති යදි ආභික්ඛඤ්ඤං තප්පතො වුච්චතෙ. තස්සීල්‍යමිදං හොතීති ඉමිනා- ‘සීලාභික්ඛඤ්ඤාදි’’සුත්තෙ සීලසද්දෙනෙවාභික්ඛඤ්ඤස්ස ගහිතත්තං දීපෙති. අඤ්ඤථාපි සීලතො අඤ්ඤමෙවාභික්ඛඤ්ඤන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘යස්මිං දෙසෙ’තිආදි.

“若如是”（Yajjevaṃ）意为：若“重复”（ābhikkhañña）被说成是“专注于彼”（tapparato）。“此是彼之习性”（Tassīlyamidaṃ hoti），以此表明，在“习性、重复等”（sīlābhikkhaññādi）的经（规则）中，“重复”一词已被“习性”（sīla）一词所含摄。为示“重复”亦异于“习性”，（作者）又说：“于何国”等。

ගම්මමානෙති පතීයමානෙ. පතීති ච අත්ථප්පකරණසද්දන්තරාදීහි. අභිමතොති පාණිනියෙහි අභිමතො. ආවස්සකග්ගහණායෙව සිද්ධොති වුත්තං කථමෙත්ථාවස්සම්භාවො පතීයති ච්චාහ- ‘තඤ්චා’තිආදි.

“可知”（gammamāne）意为：被理解时。而理解，是依于意义、语境、其他词语等。“所认可”（abhimato）意为：为波你尼（Pāṇini）学派所认可。虽说“仅由‘必要’（āvassaka）一词的采用即可成立”，（但若问：）“此处如何理解‘必要’之义？”答曰：“彼亦”等。

යොගවිභාගාති ‘ණී’ති යොග විභාගා. සාධුං කරොති, බ්‍රහ්මං වදති, අසද්ධං භුඤ්ජති, පණ්ඩිතමත්තානං මඤ්ඤතීති විග්ගහො. සාධුන්ති කිරියාවිසෙසනං. අස්සද්ධභොජීති වතෙ. වතඤ්ච භොජනෙ අත්ථිතායං සද්ධඅස්සද්ධභොජනවිසයායං පවත්තියං යදි භුඤ්ජති අස්සද්ධමෙව භුඤ්ජති න සද්ධන්ති සත්ථෙ වුත්තනියමො, අස්සද්ධං භුඤ්ජති එවාති නොත්තරපදාවධාරණං… එවඤ්හි විඤ්ඤායමානෙ යදෙවාස්සද්ධං න භුඤ්ජති තදෙව වතලොපො සියාති. අඤ්ඤථාපි පටිපාදයිතුමාහ- ‘ඝණන්තාදීහි’ච්චාදි.

“规则切分”（Yogavibhāgā）意为：由对“ṇī”（规则）的切分。其分析（viggaho）为：“善为”（sādhuṃ karoti）、“言梵语”（brahmaṃ vadati）、“食不信（之施）”（asaddhāṃ bhuñjati）、“自认为智者”（paṇḍitamattānaṃ maññati）。“善”（sādhuṃ）是动词的修饰语（kiriyāvisesanaṃ）。在誓愿（vata）的意义上，（他被称为）“食不信（之施）者”（assaddhabhojī）。誓愿在于饮食。在此，关于有信与无信之食的行为中，若食，则唯食不信（之施），不食有信（之施）——此乃论中所说之规定。“唯食不信（之施）”（assaddhaṃ bhuñjati eva），此限定并非针对（复合词的）后半部分……因为若如是理解，则凡不食不信（之施）时，即有违誓愿。为作别解，（作者）又说：“由ghaṇa词尾等”。

54. ථාව

54. 稳定

සයමෙව අත්තනාඑව. කම්මකත්තරීති උභයත්ථාපි කම්මකත්තරි පච්චයො බහුලාධිකාරාති අධිප්පායො. එත්ථ පන එකොපි පදත්ථො කම්මඤ්ච [Pg.251] හොති කත්තාච කාරකසත්තිභෙදතො. යථා ‘පීයමානං මධු මදයතී’ති එකස්සාපි සත්තිභෙදා කම්මත්තං කත්තුත්තං, තථා ත්‍රාපීති විඤ්ඤෙය්‍යං. යො පරං භඤ්ජති තත්ථපි සියා සාමඤ්ඤවිධානතොති ආහ- ‘නිපාතනස්සි’ච්චාදි. දොසන්ධකාරං භින්දතීති දොසන්ධකාරභිදුරො.

由其自身，由其自己。所谓“业作者”（kammakattari），其意为：业作者的后缀（paccaya）具有广泛的适用性。在此，由于能作力（kārakasatti）的差别，即使是同一个词义，也既是业（kamma），又是作者（kattā）。例如“被饮用的蜂蜜令人沉醉”，即使是同一个事物，由于其能力的不同，也同时具有业性（kammattaṃ）和作者性（kattuttaṃ），于此也应如是了知。对于“破坏他人者”，也可能有一般规则的适用，因此说“关于不规则词（nipātana）”等。“破坏过失之黑暗者”，即是`dosandhakārabhiduro`。

55. කත්ත

55. 作者

භූතසද්දෙනෙත්ථාධිප්පෙතත්ථමුපදස්සෙතුමාහ- ‘භූතමතීත’මිච්චාදි. අඤ්ඤථාති යද්‍යතික්කන්තවචනො න සියාති අත්ථො.

为了显示此处“bhūta”这个词所意指的含义，所以说了“bhūta即是过去”等等。否则，意思就是，如果不是指过去时态的词。

නනුචාත්‍රෙතරෙතරනිස්සයදොසො පසජ්ජතෙ, සතී හි භූතාධිකාරෙත්තො විධීයතෙ, සති ච ත්තෙ භූතසද්දස්ස නිප්ඵත්තීති ඵුටො යෙවිතරෙතරනිස්සයදොසොති. නෙසදොසො, සඞ්කෙතාති බ්‍යත්තො සද්දත්ථසම්බන්ධො චිරකාලප්පවත්තො, නාස්ස කිඤ්චි අසාධුත්තං, අතික්කන්තෙ චාස්ස වුත්ති සද්දසත්තිසභාවතො වෙදිතබ්බා. ක්තවන්තා දයොපි චරහි සද්දසත්තිසභාවතො භූතෙඑව භවිස්සන්තීති න වත්තබ්බං. භූතසද්දො-යමතික්කන්තත්ථෙ පසිද්ධො ක්තවන්තාදයොත්වප්පසිද්ධා, අතො තෙන පසිද්ධත්ථෙනාප්පසිද්ධානමන්වාඛ්‍යානං කරීයතීති. භූතෙති චායං පකතිවිසෙසනං වා සියා ‘භූතත්ථෙ වත්තමානා’ති, පච්චයත්ථ විසෙසනං වා’භූතෙ කත්තරී’ති, තත්‍ර කස්සිදං විසෙසනන්ති ආහභූතෙති පකතිවිසෙසන’න්ති. කුතොච්චාහ- ‘සම්බන්ධස්ස චෙ’ත්‍යාදි. අථ පච්චයත්ථවිසෙසනෙ කො දොසොච්චාහ- ‘පච්චයත්ථවිසෙසනෙ හි’ච්චාදි. පච්චයත්ථස්ස කත්තුනො අනභික්කන්තත්තා අයන්ති පයොගො නොපපජ්ජතෙති භාවො. අභිධෙය්‍යෙති ඉමිනා පයොජනාදිං බ්‍යවච්ඡින්දති.

难道不是吗？于此，相互依存的过失便会产生。因为当有“过去”（bhūta）的规定时，规则才被制定；而当有此规则时，“bhūta”一词才得以成立。因此，相互依存的过失是显而易见的。这并非过失。被称为“约定”（saṅketa）的词义关系早已通行，其本身并无任何不当之处。并且，它在过去时中的作用，当知是源于词语自身力量的本性。那么，不应说“-ktavant”等后缀也是因词语自身力量的本性而用于过去时。“bhūta”一词在“过去”的意义上是众所周知的，而“-ktavant”等后缀则并非众所周知。因此，要用这众所周知的意义来解释那不为人知的。而“于过去”（bhūte）这一限定，可以是词根（pakati）的限定，如“用于过去的意义”；也可以是后缀义（paccayatthā）的限定，如“用于过去的作者”。那么，这是哪一种限定呢？回答是：“bhūte”是词根的限定。为何如此？回答是：“因为关联……”等。那么，作为后缀义的限定有什么过失呢？回答是：“因为在后缀义的限定中……”等。其意为：因为作为后缀义的作者并非过去，所以此用法不成立。通过“所诠”（abhidheyya）一词，排除了“功用”（payojana）等。

56. ක්තො

56. kta（过去分词）

කම්මෙ ගුණීභූතත්තාති කම්මෙ සති භාවස්සාප්පධානත්තා. ‘‘ගුණමුඛ්‍යෙසු මුඛ්‍යෙයෙව කාරියසම්පච්චයො’’ති මුඛ්‍යෙ කම්මෙයෙව පච්චයො, න තු භාවෙ තස්සෙත්ථාප්පධානත්තා.

所谓“于业中成为次要”，是指当有业（kamma）时，状态（bhāva）就不是主要的了。“于次要与主要中，唯有主要者能成就其作用”，因此，后缀（paccaya）只用于主要的业，而不用于状态，因为在此状态是次要的。

57. කත්ත

57. 作者

නනුචාරම්භෙති [Pg.252] වුත්තං- ‘කිරියාරම්භෙ’ති කථන්ති ආහ- ‘සොචෙ’ච්චාදි. සො ච ආරම්භො. කිරියායෙව ආරම්භොකිරියාරම්භො තස්මිං. කිරියාරම්භෙති සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තා කිරියත්ථවිසෙසනං වා එතංසියා පච්චයත්ථවිසෙසනං වා උභයථාපි න දොසොති දස්සෙතුමාහ- ‘කිරියත්ථවිසෙසනං චෙත’න්තිආදි. පච්චයත්ථවිසෙසනපක්ඛෙපි සාමත්ථියා ආරම්භෙ කිරියත්ථස්සාපි පවත්තී හොතීති දස්සෙතුමාහ- ‘කිරියත්ථස්සාපි’ච්චාදි. සාමත්ථියං දස්සෙති ‘සාමත්ථියම්පනා’තිආදිනා. අනන්තරසුත්තෙන යො විහිතො ක්තො, සොපි සාමඤ්ඤෙන වචනතො භාවකම්මෙසු ආරම්භෙපි හොතීති යොජනා. සාමඤ්ඤෙන වචනතොති ‘‘ක්තො භාවකම්මෙසූ’’ති (5-56) සාමඤ්ඤෙන වචනතො. භාවකම්මෙසුචෙති එවං න වුත්තන්ති ‘යථාපත්තඤ්චෙ’ති වදතා වුත්තිකාරෙනෙවං න වුත්තන්ති අත්ථො.

难道不是说了“在开始时”吗？如何解释“在行动开始时”呢？（对此）答曰：“彼”等。那也是开始。行动本身就是开始，（即）行动的开始，于此（之中）。因为“在行动开始时”是概括地说的，所以它既可以是行动义的修饰语，也可以是词缀义的修饰语。为了表明两种方式都没有过失，（作者）说：“这是行动义的修饰语”等。为了表明，即使在作为词缀义修饰语的情况下，凭借其能力，在开始时，行动义也会发生，（作者）说：“行动义也”等。以“能力则”等文来显示其能力。由紧接的经文所规定的kta，也因是概括地说的，故在状态(bhāva)和业(kamma)的开始时也适用，这是其用法。因为是概括地说的，即根据“kta用于状态和业”(5-56)这一概括的说法。“在状态和业中”没有这样说，是说当（作者）说“以及如其所得”时，注疏者的意思是没有这样说。

කස්මා එවං න වුත්තන්ති ආහ- ‘පුබ්බස්මිං වියා’ති ආදි. අනියමුප්පත්ති සඤ්ඤාය සති ඤාපනන්ති තන්නිසෙධෙතුමාහ- ‘පුනබ්බචනතො’තිආදි. මාසඞ්කීති කම්මනි, තෙනෙවුප්පත්තීති පඨමා. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘භාවකම්ම ගහණං චාකාරෙනානුකඩ්ඪිය ‘භාවකම්මෙසු චා’ත්‍යනෙන ක්තෙවිධීය මානෙ ඉදමාසඞ්කීයතෙ ‘පුබ්බෙනෙව සාමඤ්ඤෙන සිද්ධෙ පුනබ්බචනා කිරියත්ථානියමෙන ත්තස්සුප්පත්තී’ති, යථාපත්තඤ්චෙති හ්‍යුච්චමානෙ චකාරෙන යථාපත්තම්පි කාරියමනුඤ්ඤායතෙති පුබ්බෙනෙව වචනෙන භාවකම්මෙස්වාරම්භෙපි යථාපත්තො ක්තො භවතීති විඤ්ඤායතෙ’’ති. එවඤ්චරහි භාවකම්මෙස්වාරම්භෙපි පුබ්බෙනෙව සිද්ධත්තා ‘‘කත්තරිආරම්භෙ’’ඉච්චෙව වුච්චෙය්‍ය කිං චකාරෙනෙ ච්චාසඞ්කියාහ- ‘පදානමවධාරණ ඵලත්තා’ච්චාදි.

为何不这样说呢？（对此）答曰：“如前”等。为了否定关于非限定生起的认知，所以说“因为重复宣说”等。“勿疑”(māsaṅki)是就业(kamma)而说，“由彼而生”(tenevuppatti)是就第一(格)而说。如此思量：“当通过‘ca’字随引对状态和业的取用，并以‘在状态和业中也’来规定kta时，这会引起疑虑：‘先前已经以概括之说成就，重复宣说则是为了令kta以行动义非限定地产生’。当说‘以及如其所得’时，通过‘ca’字，也允许如其所得的作用，所以通过先前的说法，在状态和业的开始中，kta也如其所得地存在，应当这样理解。”如果这样，即使在状态和业的开始中，因为先前已经成就，那么应该只说‘在作者的开始中’就可以了，为什么还要用‘ca’字呢？为了消除这种疑虑，所以说“因为词语具有限定的功用”等等。

නනුචාදිභූතො කිරියාක්ඛණො ආරම්භො නාම, බහූහි කිරියාක්ඛණෙහි කටෙ පරිසමත්තෙයෙව භූතො කාලො ච භවතීති කිරියාඵලස්සාපරිනිප්ඵන්නත්තා වත්තමානොව කාලොති තත්‍රක්තො න පප්පොතිච්චාසඞ්කියාහ- ‘කිරියාඵලස්සි’ච්චාදි. කටෙකදෙසස්සාපි කටත්තා [Pg.253] තස්ස ච නිබ්බත්තත්තා භූතවචනිච්ඡාති භාවො. නනුචාදිසූතෙ කිරියාක්ඛණකාලෙ කටො නාභිනිබ්බත්තො, කටකාරණභූතා බීරණාව හි තදා සන්ති, න ච තදවත්ථා තෙ එව කටොති කථං ‘පකතො කටො’ති භූතකාලෙන පකතසද්දෙන කටසද්දසමානාධිකරණත්තමිච්චාහ- ‘ආදිභූතෙනෙ’ච්චාදි. තත්ථ තස්මිං විසෙසෙ. පකත්තුං ආරභි, පකත්තුං ආරභීයිත්ථ, පසොත්තුං ආරභි, පසොත්තුං ආරභනන්ති අත්ථෙ ත්තො.

难道不是吗，最初的行动刹那被称为“开始”？并且只有当席子由许多行动刹那完成后，才是过去时？因此，由于行动的结果尚未完成，所以是现在时。为此，（有人）怀疑kta在此处不适用，（作者）遂说：“关于行动的结果”等。其意为：即使席子的一部分已做成，且它已产生，故而欲使用表示过去的词。难道不是吗，在最初的行动刹那，席子尚未完成？因为那时只有作为席子之因的香茅草(bīraṇā)存在，而处于那种状态的它们并非席子。那么，如何能以过去时的词“pakata”与“kaṭa”一词同格，而说“pakato kaṭo”（已开始制作的席子）呢？（对此，作者）说：“通过最初的”等。此即指此特殊情况。Kta用于“他开始制作”(pakattuṃ ārabhi)、“它开始被制作”(pakattuṃ ārabhīyittha)、“他开始烹煮”(pasottuṃ ārabhi)、“他们开始烹煮”(pasottuṃ ārabhananti)等义。

58. ඨාස

58. 处所

අනාරම්භත්ථංවචනන්ති ආරම්භෙ පුබ්බෙනෙව සිද්ධත්තා. අපාදිනොපිසිලිසස්ස සකම්මකත්තා- ‘යෙභුය්‍යෙනා’ති වුත්තං. සකම්මකත්ථන්ති වත්වා සකම්මත්තමෙසං පාදියොගෙ සති හොතීති දස්සෙතුමාහ- ‘පාදිසහිතා’ච්චාදි. ඛටොපිකා මඤ්චො.

所谓“为无功用”，是因于功用前即已成就故。即使对无足者，因其有结合之义，故说“大部分”。说了“有作业之义”后，为显示此等在与“足”(pādi)结合时方为有作业，故说“与足等俱”等。`Khaṭopikā`是小床。

59. ගම

59. 村落

අවිවච්ඡිතකම්මො චෙහාකම්මකොති කථයමාහ- ‘අවිජ්ජමානෙ’ච්චාදි. යාතවන්තො යාතා, යානං යාතං. අයොයිත්ථාති යා තො. ක්තො න විධාතබ්බො පාණිනියෙහි විය. කාරණසාමග්ගියං භූතායන්ති සස්සාදිහෙතුභූතසමිද්ධියං භූතායං. සා ච භූතා යෙවාතීමිනා කාරණසාමග්ගියා අතීතකාලිකත්තමාහ.

若不欲说其业，则言“无业”，是说“于无有之时”等。`Yātavanto`即`yātā`，`yānaṃ`即`yātaṃ`。`Ayoyitthāti`即`yā to`。不应像波你尼学派(Pāṇinīya)那样规定`kta`（的用法）。“因缘和合时已生”，即于谷物等之因成就圆满时已生。并且，以此说明因缘和合是“已生”，（显示其）为过去时。

60. ආහා

60. 食

ආධාරෙචෙති අනුවුත්තියා එත්ථ චකාරතො ‘යථාපත්තඤ්චෙ’ති සම්බන්ධා වුත්තන්ති සෙසො. එවං න කුතොචි අපකස්සනං සියාති එවමාධාරාදිකෙ අනුවත්තමානෙ සති කුතොචි ආධාරාදිතො අපකස්සනං විසුං කරණං න සියාති අත්ථො. තථා සති හෙට්ඨා සුත්තෙනෙකයොගමෙව කරෙය්‍යාති අධිප්පායො. භාවකම්මෙසූති සම්බජ්ඣතෙති යොජනා.

“于依处”是依随引(anuvutti)而来。于此，由`ca`字与“及如其所得”相关联，当知此为其余之义。如是，则无任何牵引。其义为：如是，于依处等随引之时，则无从依处等牵引而另外造作。若尔，其意趣为：应与下方之经合为一法。“于状态与作业中”，（当知）其相连。此为句义之结合。

බහුලස්ස භාවො කම්මංවාති බහ්වත්ථාදානමෙවාත්‍ර බහුලසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං භාවො කම්මංචෙති තත්ථ පච්චයො. කෙචීති පාණිනියෙ යෙව සන්ධායාහ. තස්සාපි භූතෙයෙව පවත්තිමුපදිසති ‘සොපි’ච්චාදි

“`bahula`之`bhāva`（状态）或`kamma`（作用）”。于此，`bahula`一词的使用原因，正是“取多种义”。而“`bhāva`”与“`kamma`”是其后缀。所谓“某些人”，是仅指波你尼学派(Pāṇinīya)而言。彼（学派）亦教示其（用法）仅用于过去时，如“彼亦”等。

නා[Pg.254]. භිජ්ජමානන්ති පච්චමානං. පරරූපෙන පස්සින්නොති යොජනා. කෙචිති තෙයෙව. ‘‘මතිබුද්ධිපූජත්ථෙහි චෙ’’ති (3-2-188) තෙසං සුත්තෙ චසද්දාකඩ්ඪිතෙ දස්සෙති ‘යථා’තිආදිනා. අක්කොච්ඡි තන්ති කම්මෙ විග්ගහමාහ, තන්ති කම්මපදං, එවමුපරිපි චුරාදිණිලොපෙ ‘‘නිමිත්තාභාවෙ නෙමිත්තිකස්සාප්‍යභාවො’’ත්‍යාකාරනිවත්ති. කසිරයං ගත්‍යාද්‍යනෙ කත්ථො, කට්ඨංත්‍යත්‍ර කිමත්ථොති ආහ- ‘එත්ථ හිංසත්ථො’ති.

那。`Bhijjamānaṃ`（正在破碎）即`paccamānaṃ`（正在成熟）。`Pararūpena passinno`，此为句义之结合。所谓“某些人”，即是彼等。于彼等之经(Pāṇini 3.2.188)中，由`ca`字所引申之“于意、觉、供养等义”，以“如”等词显示。“`Akkocchi taṃ`”（辱骂他），是于业格中分析；`taṃ`是业格词。如是，于上方`cur`（偷盗）等词中，当`ṇi`脱落时，依“因无故，果亦无”之理，`ā`形止息。`Kasira`此处有多重行动等义。`kaṭṭhaṃ`于此是何义？曰：“此处是伤害义。”

හෙතුනොති දුක්ඛඵලස්ස හෙතුනො අග්‍යාදිනො. කට්ඨසද්දස්ස ඵලහෙතුභූතෙ අග්‍යාදිකෙ වත්තමානෙ එවං හොතු ඵලෙවත්තමානෙ කථන්ති ආහ- ‘යදාපනා’තිආදි. කොධාතිකො ඉධ.

“因”，即苦果之因，火等。当`kaṭṭha`一词用于已成果之因的火等时，固然如是；然当其用于果时，又如何？故曰：“然而，当……之时”等。此处是`kodha`（嗔）等之义。

61. තුංතා

61. Tuṃ等后缀

නනු ච භාවෙඉති භවතිනායං ඝණන්තෙන නිද්දෙසො කරීයතීති භවතිවිසයොව පච්චයත්ථනිද්දෙසො කතො භවති, තතො ච භවතිනො යො භාවො තස්මිංයෙව වාච්චෙ පච්චයො සියා, සො ච භවතිතො යෙවුප්පජ්ජමානෙන පච්චයෙන සක්කාභිධාතුං තතො තස්මාව පච්චයෙන භවිතබ්බං, තස්මා කථං පචිතුං පාකො චාගො රාගොතිපචාදීහිභවති ච්චාහ- ‘භවනංභාවො කිරියාධාත්වත්ථො’ති.

难道不是说，“在bhāva（状态）的意义上”这一解释，是以“bhavati”（存在）这个动词通过“ṇa”后缀的形式来作出的吗？因此，后缀意义的解释是就“bhavati”本身而作出的。那么，对于“bhavati”所具有的“bhāva”，后缀就应该在那个所说义上。而那个“bhāva”能够由从“bhavati”自身产生的后缀来表达，因此就必须由那个后缀来构成。既然如此，（这些后缀）又如何能从“pac”（煮）等词根而来，（构成）“pacituṃ”（为了煮）、“pāko”（煮）、“cāgo”（舍）、“rāgo”（染）呢？对此，（论师）说：“bhavanaṃ（存在）即是bhāvo（状态），是kiriyā（作用），是词根义。”

කිරියාසාමඤ්ඤඤ්හි සබ්බධාත්වත්ථානුගතං භවතිස්සත්ථො, තෙන කිරියාසාමඤ්ඤවාචිනාත්ථනිද්දෙසො කරීයමානො සබ්බධාතුවිසයෙ කතො භවති තස්මා පචාදීහිපි භවතීත්‍යධිප්පායො.

因为作用总相遍于一切词根义，是“bhavati”（存在）的意义。因此，当用表示作用总相的词来作意义的解释时，就等于在一切词根的范围内作了解释。因此，（这些后缀）也适用于“pac”（煮）等词根，这就是（论师的）意趣所在。

නනු චාත්‍ර තුමාදයො භාවෙ භවන්තීති වුත්තෙ න විඤ්ඤායතෙ කිංවිසෙසිතෙ භාවෙ තුමාදයො භවන්තිච්චාහ- ‘යතො’ච්චාදි. තස්සාති ධාතුනො. යො වත්තබ්බො භාවොති යො වාච්චො භාවො. කුතොච්චාහ- ‘සම්බන්ධා’ති. තුමාදීනං යා පකති තාය වාච්චෙනෙව භාවෙන සහ සම්බන්ධාති අත්ථො. ඨාතබ්බන්ති භාවෙ තබ්බො. අථ ක්‍රියායංත්‍යනෙන තබ්බාද්‍යභිහිතස්ස දබ්බරූපාපන්නස්ස භාවස්ස කථං ගහණංත්‍යාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. සකනිස්සයකිරියාබ්‍යපදෙසොති දබ්බ රූපස්ස අත්තනො නිස්සයභූතාය කිරියාය බ්‍යපදෙසො දට්ඨුං චක්ඛුච්චාදො භවනකිරියාය පතීයමානත්තා තුමාදයො භවන්තෙව.

那么，如果在这里说“tuṃ”等后缀用于“bhāva”（状态）义，就无法理解“tuṃ”等后缀是用于哪种特定的“bhāva”，对此（论师）说：“yato”（因为）等等。“Tassa”（它的）意思是“词根的”（dhātuno）。“Yo vācco bhāvo”（所应说的状态）意思是“所应表达的状态”。（论师）问：“从何而来？”答：“从关系”（sambandhā）。意思是，“tuṃ”等后缀与其词根所表达的“bhāva”（状态）相关联。“Ṭhātabbaṃ”（应站立）是说，“tabba”后缀用于“bhāva”（状态）义。那么，对于由“tabba”等后缀所表达、已转化为事物形态的“bhāva”，如何通过“在作用中”来理解呢？对此（论师）说：“yadipi”（即使）等等。“Sakanissayakiriyābyapadeso”（由自身所依的作用而称谓）是说，由已成为事物形态者自身的所依作用而作的称谓，例如“daṭṭhuṃ cakkhu”（用来看的眼睛）。由于是通过“bhavana”（存在）这一作用而被理解，因此“tuṃ”等后缀确实存在。

නනු [Pg.255] ච තුමාදීනං භාවෙ විහිතත්තා කිරියායෙව පධානත්තන්ති කම්ම කාරකං නප්පතීයතෙති කථං ‘කටං කාතුං ගච්ඡතී’ති සියාච්චා සඞ්කිය පටිපාදෙතුමාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. ධාත්වත්ථකතො කිරියාසඞ්ඛාතෙන ධාත්වත්ථෙන කතො. අත්ථීති ඉමිනා යත්ථ ‘සුප්‍යතෙ දෙව දත්තෙනෙ’ච්චාදො නත්ථි, තත්ථ න කම්මම්පතීයතෙති දස්සෙති.

难道不是说，既然“tuṃ”等后缀是在“bhāva”（状态）义上被规定，并且以作用为主，那么业格（kamma kārakaṃ）就不被认知，那么“kaṭaṃ kātuṃ gacchati”（他去做席子）这样的说法怎么成立呢？为了解答此疑问，（论师）说：“yadipi”（即使）等等。“Dhātvatthakato”（由词根义所作）是说，由被称为作用的词根义所作。通过“atthi”（有）这个词表明，在像“supyate devadattena”（提婆达多(Devadatta)睡觉）这样没有（宾语）的地方，业（kamma）就不被认知。

‘‘ඉච්ඡත්ථෙසු සමානකත්තුකෙසු තවෙතුං වා’’ති (4-2-12) කච්චානෙන අතදත්ථායම්පිකිරියායං තුමාදයො යථාසියුන්ති විසුං සුත්තිතං, තෙනාහ- ‘ඉච්ඡත්ථෙස්මි’ච්චාදි. යථා ‘භොත්තුං පචතී’ත්‍යාදො භොජනකිරියා පයොජනා පචනකිරියා හොති, නෙවමෙත්ථ තප්ප යොජනා ඉච්ඡා… පචනකිරියායවියතප්පයොජනත්තාභාවතොති අයමස්සාධිප්පායො. පුනෙච්චාදිනා වුත්තානිට්ඨපාතස්සාසඞ්කං විරචයමාහ- ‘අතදත්ථායම්පි’ච්චාදි.

迦旃延（Kaccāna）为了让“tuṃ”等后缀也能用于非为此目的的作用中，而另外制定了经则（4-2-12）“在欲求义且主语相同时，（用）tave、tuṃ等（后缀），或（vā）”。因此（论师）说：“icchatthesu”（在欲求义上）等等。例如在“bhottuṃ pacati”（为了吃而煮）中，吃的作用是煮的作用的目的，但此处并非如此，欲求（icchā）不是那个目的……因为它不像煮的作用那样具有目的性，这是他的意趣。之后，为了消除前面所说的不欲发生之事，（论师）又说：“atadatthāyampi”（即使不为此目的）等等。

ඉච්ඡත්ථස්ස ධාතුනො පයොගාති ඉමිනා ‘ඉච්ඡන්තො කරොතී’ති එත්ථ ඉච්ඡන්තොති ඉච්ඡත්ථස්ස ධාතුනො පයොගත්ථමෙව, න ඉච්ඡාය පයොජනං කරණන්ති දීපෙති. දෙවදත්තං භුඤ්ජමානමිච්ඡතීතෙත්ථ භොත්තුන්ති න හොති සමානකත්තුකෙසූති වචනතො, භොජනස්ස දෙවදත්තො කත්තා, ඉච්ඡතිස්ස අඤ්ඤොයෙවාතිපි සුත්තස්ස විසුං පයොජනං න වත්තබ්බන්ති දස්සෙන්තො ආහ- ‘දෙවදත්ත’මිච්චාදි.

“Icchatthassa dhātuno payoga”（欲求义词根的用法）是说，在“icchanto karoti”（欲求着做）一句中，“icchanto”（欲求着）只是为了表明欲求义词根的用法，并非说明欲求是做的目的。在“devadattaṃ bhuñjamānam icchati”（他欲求提婆达多吃饭）一句中，不能用“bhottuṃ”（为了吃），因为经则规定“在主语相同时”。吃的主语是提婆达多，而欲求的主语是另一个人。（论师）为了表明不应另外说明该经则的用途，而说：“devadattaṃ”（提婆达多）等等。

ඉච්ඡතිස්සාති’දෙවදත්තං භුඤ්ජමානමිච්ඡතී’ති එත්ථ ඉච්ඡතීති වුත්තඉසිස්ස. සාධනං ‘දෙවදත්තං භුඤ්ජමාන’න්ති වුත්තකම්මසඞ්ඛාතං අත්ථො පයොජනං යස්ස සො සාධනත්ථො-ඉච්ඡති. තස්ස භාවො තත්තං, තස්මා. කම්මමෙවිච්ඡාය පයොජනභාවෙ ඨිතන්ති භාවො. නිරත්ථකන්ති එතදත්ථමෙව සමානකත්තුකග්ගහණං කතං තඤ්ච යථාවුත්තෙන පසඞ්ගාභාවා නිරත්ථකන්ති අධිප්පායො.

“Icchatissa”（“欲求”的）是指，在“devadattaṃ bhuñjamānam icchati”（他欲求提婆达多吃饭）一句中提到的“icchati”（欲求）的。其所依（sādhanaṃ）即是被称为业（kamma）的“devadattaṃ bhuñjamānaṃ”（正在吃饭的提婆达多），“icchati”（欲求）以之为义、为所缘，故称“sādhanattho”（以所依为义）。其状态即是如此。因此，意思是业（kamma）本身处于欲求（icchā）之所缘的状态。说“无义”（niratthakaṃ）是说：（有人认为）“同作（samānakattuka）”的限定是为了这个目的而作的，但如前所述，由于没有（不定式）应用的可能，所以是无义的。这是（对方的）意趣。

සකාද්‍යත්ථෙසු ධාතූ සූපපදෙසු ධාතු මත්තා තුමාදයො සුත්තන්තරෙන විහිතා පාණිනියෙහි, තෙනාහ- ‘සකාදිධාතුප්පයොගෙ’තිආදි. සිද්ධාති තුමාදයො සිද්ධා. භුජිකිරියත්ථාති භුජිකිරියා අත්ථො යස්සා සත්තියා සා භුජිකිරියත්ථා පතීයතෙ. පතීය මානත්තෙ [Pg.256] කාරණමාහ- ‘අසතොපි හි’ච්චාදි. පරෙහෙත්ථ අකිරියත්ථොපපදත්ථො පුනාරබ්භොති වණ්ණිතං. තදෙතං විඝටයිතුමාහ- ‘තෙනෙ’ච්චාදි. පරෙසමයමධිප්පායො ‘‘සක්කොති භොත්තුංත්‍යාදො කොසල්‍යං ගම්‍යතෙ. ගිලායති භොත්තුංති තදසත්ති. ඝටතෙ භොත්තුංත්‍යාදො යොග්‍යතා. ආරභතෙ භොත්තුංත්‍යාදොභුජිස්සෙ වාද්‍යවත්ථාකිරියන්තරං. ලභතෙ භොත්තුංති අප්පච්චක්ඛානං. අත්ථි භොත්තුන්තිආදීසු සම්භවමත්තං. වට්ටති භොත්තුංත්‍යාදො දොසා භාවො ගම්‍යතෙ. සක්කොතිච්චාදිනො උපපදස්ස භොජනාදිකිරියත්ථතා න ගම්‍යතෙ තස්මා අකිරියත්ථෙසුපි සකාදීසූපපදෙසු තුමාදයො භවන්තී’’ති.

波你尼（Pāṇini）派由另一经则规定，当与“sak”（能）等词（upapada）共用时，“tuṃ”等后缀可用于仅为词根（而无完整作用义）的词根。因此（论师）说：“sakādidhātuppayoge”（在“sak”等词根的使用中）等等。“Siddhā”（已成）是说“tuṃ”等后缀已成立。“Bhujikiriyatthā”（食作用义）是说，其义为食作用的能力被认知。对于其被认知的原因，（论师）说：“asatopi hi”（因为即使不存在）等等。他人在此解释说，非作用义的并列词（upapada）的意义是重复的。为了驳斥此说，（论师）说：“tena”（因此）等等。他宗的意趣是：“sakkoti bhottuṃ”（能够吃）等说法可理解为熟练；“gilāyati bhottuṃ”（厌于吃）是指其无力；“ghaṭate bhottuṃ”（适于吃）等表示适合性；“ārabhate bhottuṃ”（开始吃）等表示吃的准备阶段等其他作用；“labhate bhottuṃ”（得到吃）表示不拒绝；“atthi bhottuṃ”（有得吃）等仅表示可能性；“vaṭṭati bhottuṃ”（可以吃）等表示无过失。“sakkoti”（能够）等并列词的意义不被理解为吃等作用，因此在非作用义的“sak”（能）等并列词中，“tuṃ”等后缀也存在。

පතීයමානෙස්වප්‍යෙතෙස්වත්ථන්තරෙසු තාදත්ථියමත්ථියෙවාති පුබ්බෙන විහිතස්ස තුමාදිනොත්‍ර න බාධෙති දස්සෙතුමාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. තාදත්ථියමත්ථියෙවාති භොජනකිරියත්ථතා සක්කොතිආදීනං අත්ථි යෙවාති අත්ථො සිද්ධායෙව ‘‘තුංතායෙ’’ච්චාදිනා. අලමත්ථවිසිට්ඨෙසු පරියත්තිවචනෙසූපපදෙසු ධාතුතො තුමාදයො විහිතා පරෙහි, තත්ථාහ ‘අලමත්ථවිසිට්ඨෙ’ඉච්චාදි. පහුසද්දම්පි අන්තොගධං කත්වා ‘සමත්ථාදී’ති වුත්තං, භවතිස්ස සම්භවො ‘‘පුබ්බෙකකත්තුකාන’’න්ති (5-63) එත්ථ බ්‍යාඛ්‍යායිස්සතෙ. අභිමතාති කච්චායනෙන ‘‘අරහසක්කාදීසු චෙ’’ති (4-2-13) චසද්දෙන අභිමතා ඉමස්සාති ‘කාලො භොත්තුං’තිආදිනො. යථා භොත්තුමනොතිආදිනා පරෙසම්පි අයමෙව නිප්ඵත්තික්කමොති දීපෙති. අබ්‍යභිචාරතොති අවිනාභාවතො, භවති භොජනං භාවොති භොජනං භුඤ්ජනං භාවො භවතීති අත්ථො. නතුගමිස්සකිරියාතදත්ථාති ගමනකිරියා භොජනත්ථා න හොතීති අත්ථො. අත්ථසද්දොහ්‍යයං පයොජනවචනො යඤ්ච යමුද්දිස්ස පවත්තති, තං තස්ස පයොජනං භවති. නචායං භොජනමුද්දිස්ස ගමිස්සති, කිඤ්චරහි කාරියන්තරං, කෙවලං තෙන නිමිත්තෙන සම්භාවීයතෙ. යදා තු භොජනත්ථමෙවාරබ්භතෙ ගමනකිරියා, තදා භවත්‍යෙව’ගමිස්සති භොත්තු’න්ති.

即使在这些其他的意义被理解时，为了表明“为彼目的”确实存在，且不与前面所规定的不定式词缀`tuṃ`等相违背，故说“即使”(yadipi)等。“为彼目的确实存在”，意即“能够”(sakkoti)等词确实具有饮食行为的目的性，此义已由“`tuṃtāye`”等（规则）所证实。在具有“足够”(alam)等特殊意义的近位词(upapada)中，他人已从词根规定了不定式词缀`tuṃ`等，对此，（作者）说“在具有足够意义的特殊词中”(alamatthavisiṭṭhe)等。将“能”(pahu)一词也包含在内，而说“能力等”(samatthādi)；其可能性将在“前行同作者”(pubbekakattukānaṃ)(5-63)一节中解释。“被认可的”(abhimatā)，意即迦旃延(Kaccāyana)在“于`araha`、`sakka`等，且”(arahasakkādīsu ce)(4-2-13)一节中，以“且”(ca)字所认可的，如“是吃饭的时候”(kālo bhottuṃ)等。正如以“想吃”(bhottumano)等为例，（作者）表明对他人而言，这也是同样的派生过程。“由无谬误”(abyabhicārato)即“由不相离”(avinābhāvato)，“饮食成为存在”(bhavati bhojanaṃ bhāvo)意为饮食、食用成为一种存在。“行走的行为不是为了那个目的”(natugamissakiriyātadatthā)，意即行走的行为不是为了饮食的目的。此“义”(attha)字是表示目的的词，凡是针对某事而发生，该事即为其目的。此人行走并非为了饮食，而是为了其他事务，只是通过那个迹象而推测。然而，当行走的行为确实是为了饮食的目的而发起时，则确实成立“将去吃”(gamissati bhottuṃ)。

තුංවිසයෙ ණකොපි විහිතො පාණිනියෙහි, තත්‍රාහ- ‘කාරකො වජති’ච්චාදි. පරිහාරමාහ- ‘පුබ්බෙ’ච්චාදිනා. ‘කත්තරිල්තු’ච්චාදිනා යොයං [Pg.257] ණකො තීසුපි කාලෙසු සාමඤ්ඤෙන විහිතො, ක්‍රියත්ථා යං ක්‍රියායං උපපදෙ කත්තුනො-භිධානං සිද්ධං, න චාස්ස විසෙසවිහිතෙන තුංපච්චයෙන බාධා භින්නත්තා, තුංපච්චයස්ස හි භාවෙ විධානං ණකස්ස තු කත්තරීති. පුබ්බණකෙනෙව සිද්ධෙපි ල්ත්වාදිනිවත්තියා සො විධෙය්‍යොව, නො චෙ ල්ත්වාදයොපි සියුන්ති චොදකප්පසඞ්ගමාසඞ්කියාහ- ‘නචෙව’මිච්චාදි. අවගමාභාවමෙව ඵුටයිතුමාහ- ‘නහිං’ච්චාදි. හි යස්මාත්‍යත්ථෙ යො එසො වජති සො කත්තා, යො එසො වජති සො වික්ඛිපොත්‍යයමත්ථො-ත්‍ර ගම්‍යතෙ, න පන තෙහි තාදත්ථියං ගම්‍යතෙති අත්ථො. චොදකො ල්ත්වාදීහි සාම්‍යමාපාදයිතුං සාමරිසං වුත්තවිධිනෙවාප්පත්තිං ණකස්සාප්‍යාහ- ‘ණකොපි’ච්චාදි. අගත්ථං යදිපි ණකෙන තාදත්ථියං න ගම්‍යතෙ පකරණතො ගම්‍යතෙති ණකො භවිස්සතීත්‍යාසඞ්කිය චොදකො ආහ- ‘අථෙ’ච්චාදි. පුබ්බෙච්චාදිනා වුත්තො-යං ‘ණකො න විධෙය්‍යො’ච්චස්ස න පරිහාරො… සොත්තරත්තා යථාවුත්තෙන, කින්තු‘තස්මා නෙවි’ච්චාදිනා ඉමිනා වුච්චමානොවපරිහාරොතිවිඤ්ඤාතබ්බං. තදෙවංල්ත්වාදීනම්පිපත්තිතොණකල්ත්වාදීහි තාදත්ථියානවගමෙ විනිච්ඡිතෙ තාදත්ථියවිසෙසෙන තෙසං සම්භවොති අනත්ථකං ‘‘ණකස්ස කිරියත්ථොපපදස්සවිධානං ල්ත්වාදිපටිසෙධනත්ථ’’න්ති වාක්‍යකාරවචනන්ති සත්ථකාරො නිගමයමාහ- ‘තස්මා’’ච්චාදි. භවතු පකරණතොව තාදත්ථියාවගමො, තථාපිණකො පරො විධෙය්‍යොත්‍යධිප්පායෙනාහ- ‘අථාපි’ච්චාදි. ගතත්තං. භවිස්සති කාලෙ ක්‍රියත්ථායං ක්‍රියායමුපපදෙ භාවෙ ච ණප්පච්චයාදයො විහිතා, තත්‍රාහ- ‘පාකාය වජති’ච්චාදි. අවිහිතෙසුපි තාදත්ථියා සිද්ධමෙවෙති අධිප්පායො.

在不定式`tuṃ`的语境中，波你尼(Pāṇini)学派亦规定了`ṇaka`词缀，对此，（作者）说：“作者去”(kārako vajati)等。他以“先前”(pubbe)等词予以驳斥。通过“于作者”(kattari)等（规则），此`ṇaka`词缀在三时中被普遍规定。当一个动词作为近位词(upapada)而具有另一动词的意义时，（`ṇaka`）表示作者的用法是成立的，且它不与特别规定的`tuṃ`词缀相违背，因为二者领域不同：`tuṃ`词缀是在行动本身(bhāva)的意义上规定，而`ṇaka`词缀则是在作者(kattari)的意义上。即使通过前述的`ṇaka`词缀已能成立，但为了排除`ltvā`等词缀，它仍是必须规定的。若非如此，`ltvā`等词缀也可能出现。预见到质问者(codaka)的此种诘难，（作者）说：“并非如此”(nacevaṃ)等。为阐明其不解之处，（作者）说：“确实不”(nahiṃ)等。`hi`是“因为”(yasmā)的意思。此处所理解的意义是“去者即作者”、“去者即散乱者”，但并不能从这些词中理解“为彼目的”(tādatthiya)之义。质问者为使`ltvā`等词缀与`ṇaka`词缀等同，以同样的方式，就`ṇaka`词缀也提出了相似的适用问题，说：“`ṇaka`词缀亦”(ṇakopi)等。质问者预料到（对方会说）“即使通过`ṇaka`词缀不能理解‘为彼目的’之义，但从上下文中可以理解，因此`ṇaka`词缀可以成立”，于是说：“那么”(atha)等。前面以“先前”(pubbe)等词所说的“`ṇaka`词缀不应规定”，并非对此的驳斥……因为如前所述，那是回答。但应知，以此处所说的“因此不”(tasmā neva)等，才是驳斥。如此，在确定了由`ṇaka`、`ltvā`等词缀无法理解“为彼目的”之义后，它们在特定的“为彼目的”之义上仍有可能成立，因此句义疏作者(vākyakāra)所说的“规定`ṇaka`词缀，是为了在动词作为近位词而具有另一动词意义时，否定`ltvā`等词缀”一语是无益的。经论作者(satthakāra)总结说：“因此”(tasmā)等。即使“为彼目的”之义可从上下文理解，`ṇaka`词缀仍应在之后规定，（作者）怀此意图说：“即便如此”(athāpi)等。此义已明(gatattaṃ)。在将来时，当一个动词作为近位词而具有另一动词的意义时，在行动本身(bhāve)的意义上，规定了`ṇa`词缀等。对此，（作者）说：“为烹饪而去”(pākāya vajati)等。其意为：即使未规定（这些词缀），“为彼目的”之义也已成立。

62. පටි

62. 向

සොතුනාදීසු ‘සවනං කාතුන’ඉච්චාදිනා විග්ගහො. සුතෙනෙති සවනන්ති විග්ගහො.

于`sotuna`等词，其语基分析(viggaha)为“为听闻”(savanaṃ kātuṃ)等。于`sutena`，其语基分析为“听闻”(savanaṃ)。

63. පුබ්බෙ

63. 先前

වෙති නාතිසම්බජ්ඣතෙ විධිනො නිච්චත්තා. එකසද්දස්සානෙකත්ථත්තා විසෙසෙති [Pg.258] ‘සඛ්‍යාවචනොයමෙකසද්දො’ති. කුතොච්චාහ-‘සද්දාන’මිච්චාදි. එකසද්දස්ස සඞ්ඛ්‍යාවචනත්තෙ යොත්ථො සම්පජ්ජතෙ, තමාහ ‘එකසඞ්ඛ්‍යාවච්ඡින්නො’ති, තදත්ථාති ක්‍රියත්ථස්සත්ථා. යදිපි ‘පුබ්බං බ්‍යාපාර’න්ති සමුදායෙ එකදෙසභූතො බ්‍යාපාරො නිද්ධාරියමානොති වුත්තං, තථාපි පුබ්බසද්දෙන බ්‍යාපාරවාචකො ක්‍රියත්ථො වුච්චතෙ උපචාරා, තෙනෙව ‘තෙසු යො පුබ්බො තදත්ථතො ක්‍රියත්ථා’ති වුත්තියංවුත්තං. නනු ච සත්ති කාරකං, අඤ්ඤා ච පුබ්බකාලකිරියාය සත්ති, අඤ්ඤා උත්තර කාලකිරියාය, තස්මා කුතො එකකත්තුකත්තමිච්චාසඞ්කිය පටිපාදෙන්තො ආහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. සත්තිමතො දබ්බස්සාති දෙවදත්තාදිනො සත්තිමතො දබ්බස්ස. තදජ්ඣාරොපාති එකත්තස්ස අජ්ඣාරොපා. එක කත්තුකානං බ්‍යාපාරානං කමාභිධානාය තුනාදයො විධීයමානා භාවෙයෙවුප්පන්නා සක්කොන්ති කමමභිධාතුන්ති භාවෙත්‍යත්‍රාභිසම්බජ්ඣතෙ.

（此义）并不与规则相违背，因为规则是恒常的。`eka`（一）词有多义，故特指“此`eka`词为数词”。为何如此说呢？他说：“词”等。当`eka`（一）词作数词时，所成就的意义，他称之为“由一数所限定”，此即是行为义（kriyattha）之义。虽然说“先前的行为”是指在总体中确定一部分行为，但“先前”一词通过比喻表示行为义（kriyattha），因此在“在那些行为中，先前的就是行为义（kriyattha）”这句话中已述及此义。难道能力不是动因（kāraka）吗？而且先前时间的行为有一种能力，后续时间的行为有另一种能力，因此有人会怀疑如何成为同一个行为者，为了解释这个问题，他便说：“即使”等。“有能力的事物”是指提婆达多(Devadatta)等有能力的事物。“对其的假定”是指对“一性”的假定。对于同一个行为者的多个行为，为了表示它们的先后顺序，所制订的tunā（词缀）等，在意义中产生，能够表达先后顺序，因此它与意义相关联。

එකකත්තුකානන්ති බහුවචනත්තා ‘භුත්වා පිත්වා වජතී’තිපි භවති. භුත්තස්මින්තෙත්ථ අනෙකකත්තුකත්තා භුඤ්ජිත්වාපි භවති. පාණිනි යානමිව විසුං වචනමන්තරෙන තුනාදිවිධිප්පටිපාදයමාහ- ‘මුඛං බ්‍යාදාය සුපති’ච්චාදි. බ්‍යාදායාති දාධාතුස්ස විආපුබ්බස්ස ත්වාප්පච්චයෙ ‘‘ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ’’ති (5-064) ත්වාස්ස ප්‍යාදෙසෙ රූපං, මුඛවිවරණං කත්වාත්‍යත්ථො, බ්‍යවධායකකාලස්සාති බ්‍යාදාන සුපනානමන්තරෙයො කාලො තස්ස, භෙදානුපලක්ඛණන්ති භෙදස්සාදස්සනං. භෙදස්සීනං කෙසඤ්චිවිජ්ජමානත්තා’කෙහීචී’ති වුත්තං. සහභාවෙපීති බ්‍යාදානසුපනානං සහභාවෙපි. වඩ්ඪිතකො භත්තරාසි.

`Ekakattukānaṃ`（同一行为者）因是复数，故亦有“吃喝后离去”（bhutvā pitvā vajati）之说。在此`Bhuttasmin`中，因有多位行为者，故亦有`bhuñjitvā`之说。波你尼(Pāṇini)如同驾车般，无需额外言说，便直接阐明了tunā（词缀）等词的制订，他说：“张口而睡”等。`Byādāya`是动词dā在viā前缀后接tvā（词缀），根据“复合词中，tvā可变为pyo”（5-064）的规则，tvā变为pyā的形式，意为“张开嘴”。`byavadhāyakakālassa`是指张口与睡觉之间的间隔时间。`bhedānupalakkhaṇaṃ`是指未见差别。因对某些情况而言存在差别，故说“由某些（论师所说）”。`共同发生`是指张口与睡觉同时发生。饭食堆积增长。

අභිමතා පාණිනියානං, පරාය නදියා පබ්බතො-වරො විසෙසී යතෙති අප්පත්වා නදිම්පබ්බතො’ති වුත්තෙ නදියා ඔරභාගෙ පබ්බතොති අත්ථො. භවති, තතො ච පාරෙභූතනදීවිසිට්ඨො පබ්බතො පතීයතෙ. අවරෙන පබ්බතෙන පරා නදී විසෙසීයතෙති අතික්කම්ම පබ්බතං නදීති වුත්තෙ පාරෙ නදියා ඔරෙ පබ්බතොති අත්ථො පතීයතෙ, තතො ච ඔරභාගෙ පබ්බතවිසිට්ඨා නදී විඤ්ඤායතෙ. භවතිනො සබ්බත්ථ සම්භවෙ සති එකකත්තුකතා පුබ්බකාලතා යථා ගම්‍ය තෙ [Pg.259] තථා දස්සෙති ‘පඨමං න පප්පොති’ච්චාදි. නිගමයති ‘තදෙව’මිච්චාදිනා.

为波你尼(Pāṇini)学派所认可。当说“未至河有山”(appatvā nadiṃ pabbato)时，其义为“山在河的此岸”。由此，那座山被理解为是以河在其彼岸为特征的。当说“越过山有河”(atikkamma pabbataṃ nadī)时，其义被理解为“山在此岸，河在彼岸”，由此，那条河被认知为是以山在此岸为特征的。在一切皆有可能发生的情况下，他展示了单一行为者的先行性是如何被理解的，他说：“初未能到达”等。他以“即是如此”等语句作总结。

භුත්වා භුත්වා ගච්ඡතීති පරෙ-ඤ්ඤථා නිප්ඵත්තිමාකඞ්ඛන්ති පාණිනියාදයො, තත්‍රාහ- ‘එකකත්තුකාන’මිච්චාදි. ආභික්ඛඤ්ඤාවගමෙ කාරණං පුච්ඡති ‘යජ්ජෙව’මිච්චාදි. වුත්තමෙව ඵුටයති ‘යෙහි’ච්චාදිනා. යෙහීති වෙය්‍යාකරණෙහි. ජිවග්ගාහං අගාහයිච්චාදො පරෙඤ්ඤථා පටිපන්නාතදාහ- ‘කම්ම’මිච්චාදි. සකඞ්ගෙති පාණිපාදාදිකෙ-ත්තනියෙවයවෙ. ණං පච්චයො අභිමතොති සම්බන්ධො. කිං ණම්පච්චයෙනාති ඉදං වුත්තං හොතීති සම්බන්ධො. අඤ්ඤථා සිද්ධිප්පකාරමාහ- ‘ජීවස්සි’ච්චාදි. කිං විසිට්ඨන්ති පුච්ඡිත්වා ජීවග්ගාහෙන විසිට්ඨන්ති දස්සෙතුං ජීවග්ගාහ’න්ති ආහ. ජීවග්ගාහසඞ්ඛාතං ගහණමකාසීති අත්ථො.

对于“吃而又吃，然后离去”（bhutvā bhutvā gacchati），波你尼(Pāṇini)等人期望有不同的成就方式，对此他说：“单一行为者”等。关于频繁性被理解的原因，他问道：“为何如此”等。他用“以其”等来阐明已说的内容。“以其”是指文法学家们。在“活捉”（Jivaggāhaṃ agāhayi）等例子中，其他人持有不同观点，对此他说：“业”等。“自身肢体”是指手足等自身的一部分。“ṇaṃ”词缀是（他们）认可的，这是关联。“为何用ṇaṃ词缀呢？”这是已说的，是关联。他用“生命”等来说明另一种成就的方式。他问道：“有什么特别之处？”为了表明是“活捉”这一点很特别，所以他说了“活捉”。意思是，他做出了被称为“活捉”的抓取动作。

ආඛ්‍යාතන්ති අගාහයීති ආඛ්‍යාතං කත්තබ්බරූපන්ති ඉමානා ගහණ කිරියාය කම්මත්තං බොධෙති. තබ්බිසෙසනම්පීති කත්තබ්බරූපාය ගහණ කිරියාය විසෙසනම්පි. තථාභූතමෙවාති කත්තබ්බරූපමෙව. තථා චෙති කිරියාවිසෙසනෙ දුතියාය ණමන්තෙ ජාතෙ සති. ණමන්ත රූපන්ති ණමන්තස්ස රූපං යස්සාති විග්ගහො. ණංපච්චයෙනිහ කිඤ්චිනෙති සම්බන්ධො. ඉහෙති ඉමස්මිං බ්‍යාකරණෙ. කිඤ්චි පයොජනං. පචාදිතොතිආදිසද්දෙන තෙහි අවිහිතණම්පච්චයා ගහිතා.

“Ākhyātaṃ”（谓语）即“agāhayi”，此谓语是“应作形”，表明此抓取行为的业性。“其限定词亦然”是指，也是应作形的抓取行为的限定词。“像那样”只是指应作形本身。如此，当动作副词中出现以ṇaṃ结尾的第二格时。“ṇamanta形”的分解(viggaha)是“其结尾为ṇaṃ者”。“ṇaṃ词缀在此处没有作用”，这是关联。“此处”指这个文法中。“任何”是指任何目的。“从pacādi”一句，是通过“ādi”（等）一词，来包含那些未规定使用ṇaṃ词缀的词。

64. න්තො

64. Nta（现在分词）

යො සාධයිතුමාරද්ධො නච නිට්ඨමුපගතොති යො කටාදිසාධයිතුං නිබ්බත්තයිතුං ආරද්ධො නිට්ඨං පරිසමත්තිං න චොපගතො නප්පත්තො. පවත්තො-නුපරතොවාති යො පබ්බතාදි නිච්චප්පවතො-අවිරතො තෙනෙව නිට්ඨං නොපගතොසොවත්තමානොති වුච්චතෙති යොජනා. තබ්බි සයකිරියාද්වාරෙනාති යථාවුත්තකටාදිවිසය කිරියාමුඛෙන, ඉදං වුත්තං හොති ‘‘යථාවුත්තකටාදීනං වත්තමානත්තා තබ්බිසයා කිරියාපි වත්තමානා එවාති තංද්වාරෙන ක්‍රියත්ථවිසෙසන’’න්ති.

“已开始成就而未达完成者”，即已着手制作席子等物，而未达完成、圆满者。“持续而未停止者”，即如山岳等恒常持续、无有间断，因此未达终结，这即是所谓的“现在”，此为（语法）结构。“通过与该对象相关的行为之门”，即通过前述与席子等对象相关的行为之方式。此即是说：“因前述席子等物的现在性，与其相关的行为也是现在的，故通过此门径，（它）是行为意义的修饰语。”

භුඤ්ජති දෙවදත්තොති එත්ථ යජ්ජපි භුඤ්ජමානො හසති ඛජ්ජති පානියං පිවති, තථාපි යුත්තා වත්තමානතා කත්තුමිච්ඡිතස්සාරම්භො න [Pg.260] පරිසමත්තොති වුත්තං- ‘සාධයිතුමාරද්ධො න ච නිට්ඨමුපගතො’ති. තිට්ඨන්ති පබ්බතාතිආදීසු නිච්චෙසු පබ්බතාදීසු භූතානාගතානමසම්භවා තන්නිසෙධිනො වත්තමානස්සාප්‍යසම්භවා යදීපි කාලවිභාගො න විඤ්ඤායතෙ, තථාපි ආරද්ධස්ස ඨානස්සාපරිසමත්තියා වත්තමානා එවාති වුත්තං- ‘පවත්තො-නුපරතො වා’ති. කත්තුවිසෙසනෙ සති කො දොසොච්චාහ- ‘කත්තු විසෙසනෙ’ච්චාදි. ඉහාපි සියා කත්තුනො වත්තමානත්තා, වත්තමානත්ත මෙවාස්ස පකාසෙතුමයන්ති වුත්තං. ‘‘අපඨමා සමානාධිකරණෙ’’ත්‍යාදීහි (3-2-124) අනෙකෙහි සුත්තෙහින්තප්පච්චයො පාණිනියෙහි විහිතො.

在“提婆达多(Devadatta)食”一句中，纵然食者在笑、在嚼、在饮水，然其现在时态是恰当的，因为作者所欲之行为已开始而未完成，故说“已开始成就而未达完成”。在“山岳屹立”等句中，对于山岳等恒常事物，过去与未来既不可能，否定此二者，则现在亦不可能；纵然时间上的区分不明显，然因已开始的站立行为尚未完成，故仍是现在时，因此说“持续而未停止”。若有作者的修饰语，有何过失？答曰：“作者的修饰语”等。此处亦可能有作者的现在性，说此是为了显示其现在性。“非第一格同格时”等（《波你尼经》3-2-124），波你尼学派已通过许多经文规定了此-nta后缀。

ඉධ පන සාමඤ්ඤෙන විහිතත්තා ආහ- ‘සාමඤ්ඤෙනා’තිආදි. සන්තො ‘අස-භුවි’න්තප්පච්චයො. ‘‘කත්තරි ලො’’ (5-18) ‘‘න්තමානාන්ති යියුංස්වාදිලොපො’’ති (5-130) අකාරස්ස ලොපො. තපන්තො ‘තප-සන්තාපෙ’. ජප්පන්තො ‘ජප්ප=වචනෙ’. පඨන්තො ‘පඨ=උච්චාරණෙ’ පචන්තො ‘පච=පාකෙ’ධාරයන්තො ‘ධර=ධාරණෙ’. පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණි, ධරිතුං පයුඤ්ජමානො ධාරයන්තො. දිස්සන්තො දිස දුස=අප්පිතියං’’ දිවාදීහි යක’’ (5-12) යජන්තො ‘යජ-දෙවපූජායං’. අරහන්තො ‘අරහ-පූජායං. යථාචාතිආදිනා අපඨමාසමානාධිකරණාදීසු ‘සංවිජ්ජමානො විරොචමානං ජප්පමානො’ච්චාදීසු මානො න්තො විය දට්ඨබ්බොති වදති.

然此处因是概括规定，故说“概括地”等。Santo（有）是（词根）asa-bhuvi（存在）加-nta后缀。（根据）“于作者格（加）lo”（5-18）、“于-nta、-māna等（后缀），yi、yu、sva等音省略”（5-130），a音被省略。Tapanto（燃烧者）源于tapa-santāpe（燃烧、折磨）。Jappanto（低语者）源于jappa=vacane（言说）。Paṭhanto（诵读者）源于paṭha=uccāraṇe（发声）。Pacanto（烹煮者）源于paca=pāke（烹煮）。Dhārayanto（受持者）源于dhara=dhāraṇe（受持）。于使动业中加ṇi，使之受持者为dhārayanto。Dissanto（被见者）源于disa、dusa=appitiyaṃ（不喜、见），（根据）“div等（词根后加）ya”（5-12）。Yajanto（祭祀者）源于yaja-devapūjāyaṃ（祭天）。Arahanto（阿罗汉）源于araha-pūjāyaṃ（应供）。（作者）说：由“亦如是”等（规则），在“非第一格同格”等情况中，如saṃvijjamāno（存在）、virocamānaṃ（照耀）、jappamāno（低语）等词中的-māna（后缀），应视同-nta（后缀）。

65. මානො

65. 慢

කාලකතො අවත්ථාවිසෙසො වයො. මානොවාති ඉමිනාන්තප්පච්චයාභාවමාහ. යුජ්ඣමානා’යුධ=සම්පහාරෙ’ ‘‘දිවාදීහි යක’’ (5-12) ‘‘තවග්ගවරණාන’’මිච්චාදිනා (1-48) ධස්ස ඣො’’වග්ගලසෙහි තෙ’’ති (1-49) යස්ස ච. ‘‘චතුත්ථදුතියෙස්වෙස’’න්තිආදිනා (1-35) ඣස්ස ජො. නච්චමානා ‘නච්ච=නච්චනෙ’.

由时间所造成的特定状态是年龄。“慢”(māno)是说此处没有“anta”后缀。战斗者(yujjhamānā)，其词根“战斗”(yudha)义为“交战”(sampahāre)，依“divādīhi yaka”(5-12)等规则；依“tavaggavaraṇānaṃ”等(1-48)规则，“dh”变成“jho”；依“vaggalasehi te”(1-49)等规则，以及关于“ya”者；依“Catutthadutiyesv esa”等(1-35)规则，“jh”变成“jo”。舞蹈者(naccamānā)，其词根“舞蹈”(nacca)义为“跳舞”(naccane)。

67. තෙස්ස

67. 她的

සවිසයෙති කත්තරි භාවෙ කම්මෙච.

“有其对象”(Savisaye)是说在主动语态、状态语态(bhāve)和被动语态中。

68. ණ්වාද

68. ṇvāda

ණ්වාදයොති [Pg.261] ‘ණ්වාදයො’ච්චනෙන සුත්තෙන. කතිපයධාත්වාදිපරිග්ගහෙනාති ධාතවො පකතිභූතා ආදී යෙයං කාලාදීනං තෙ ධා ත්වාදයො තෙසං පරිග්ගහෙනාති අත්ථො. කාලො වත්තමානාදි, කාරකං කත්තාදි පකංසෙන නියමෙන පච්චයො කරීයතෙ එතස්මාති පකති. කාක්‍රියං ආයුකාදි.

“ṇvādayo”是指以“ṇvādayo”为名的经文。“若干词根等总摄”，是指那些作为基础的词根，是时间等的开端，此即总摄彼等词根等之义。时间包括现在时等，作用者(kāraka)包括作者等。因为后缀(paccayo)是依据规则严格地从此而造，所以称之为“词根”(pakati)。作用者之所作(kākriyaṃ)包括寿命等。

කාරියවිසෙසන්ති ආදෙසාදිකාරියවිසෙසං. කාරු සිප්පිජාති විසෙසො. තච්ඡකාදයො (තච්ඡකකම්ම) කාරතන්තවායරජකනහාපිතා පඤ්ච කාරවො චාරුදාරුති වත්තමානෙ කාලනියමෙනාඤ්ඤත්‍රාපි භවිස්සති. එවං කාරුආදීසුපි.

“特殊作用”(Kāriyavisesaṃ)是指如替换(ādesa)等的特殊作用。“工匠”(Kāru)是一种特殊的技艺类别。木匠(tacchaka)等（木匠的工作），以及制造者(kāra)、织工(tantavāya)、染工(rajaka)、理发师(nahāpita)这五种工匠，以及“cārudāru”等词，依现在时的规则，也可用于他处。同样，“工匠”(kāru)等词也是如此。

69. ඛඡ

69. Khacha

ඛඡසානන්ති වුත්තෙ තදන්තග්ගහණං කථමිච්චාහ- ‘පච්චයග්ගහණෙ’ච්චාදි. බ්‍යාඛ්‍යාතත්ථං, නනු සුත්තෙ එකස්සරොති පුල්ලිඞ්ගෙන නිද්දෙසො, ආදීති ච තබ්බිසෙසනං, එවං සති නපුංසකෙන විවරණං කථං යුජ්ජතීති ආහ- ‘සද්දෙ’ච්චාදි, අථ ජාගරෙච්චාදො පුථගවයවෙකස්සරස්ස ජාගරසද්දස්ස ච පච්චෙකං කස්මා න ද්විභාවොච්චාහ- ‘තෙනෙවෙ’ච්චාදි.

论及“khachasānaṃ”时，如何理解其词尾的包含？答：“于取后缀时”等。其义已释。又，经中以阳性指说“一音节者”(ekassaro)，而“等”(ādi)是其形容词，既然如此，为何以中性来解释是合理的呢？答：“于声音”等。再者，于“醒觉”(jāgara)等词中，为何其分离的部分之单音节，以及“醒觉”一词本身，不被各别地重叠呢？答：“正因此”等。

තෙනෙවාතිආදීති එකස්සරොච්චස්ස විසෙසනත්තහෙතුනාව. අවයවෙකස්සරස්සාති විසෙසනසමාසො ‘අවයවො ච සො එකස්සරො චෙ’ති. අථාදීහි එකස්සරවිසෙසනත්තෙප්‍යවයවෙකස්සරස්ස කස්මා න ද්විභාවොච්චාහ- ‘එකස්සෙවාදිත්තා’ති.

“正因此”(teneva)等，是说正因为是“一音节者”(ekassaro)的形容词。“部分之单音节者”(avayavekassarassa)是形容复合词，即“是部分且是单音节”。那么，即使“等”(ādi)是“单音节”的形容词，为何“部分之单音节者”不重叠呢？答：“因为只有一个开头”(ekassevādittā)。

ඉතරස්සාති පඨමෙකස්සරතො-ඤාස්සාවයවෙකස්සසරස්ස. දොසදුට්ඨත්තා නෙත්ථ විසෙසනසමාසොති වත්තුමාහ- ‘එකස්සරොති’ච්චාදි. තථා සති කො දොසොති ආහ- ‘එකො චෙ’ච්චාදි. සරොදීති ච වුත්තෙ ‘ඊහ-ඝටනෙ’ච්චාදීනමෙව සියා.

“其他的”(itarassa)是指除了第一个单音节之外的另一个单音节部分。因为有过失，所以不说此处是形容复合词，而说“一音节者”(ekassaro)等。既然如此，有何过失呢？答：“如果是一个”(eko ce)等。如果只说“音节”(saro)，那就可能只指“īha-ghaṭane”等词根。

නනු ච පචතිම්හි යෙනෙවාකාරෙන පචසද්දො එකස්සරො තෙනෙව තදවයවාපි අච්සද්දො පසද්දො ච එකස්සරො, තතොවාවයවානම්පි පච්චෙකං ද්විබ්බචනං පප්පොති… ද්විබ්බචනකාරියිනො ආදිස්ස එකස්සරස්ස සාමඤ්ඤෙන නිද්දෙසා, එවඤ්ච සමුදායස්ස තදවයවානඤ්චෙකස්සරානං විසුං ද්විබ්බචනෙ [Pg.262] කතෙ අනිට්ඨම්පප්පොතීතීදමපාකත්තුමාහ- ‘සකිංසත්ථප්පවත්තියා සාවයවස්ස සමුදායස්ස ගහණ’න්ති. සකිං සත්ථප්පවත්තියා එකවාරං ද්විබ්බචනසුත්තස්ස පවත්තියා ද්විබ්බචනකරණෙනාති වුත්තං හොති.

又，在“pacati”一词中，“pac”音是单音节，其组成部分“ac”音和“pa”音不也同样是单音节吗？因此，其组成部分也应各别地重叠……因为能引生重叠的开头的单音节是被普遍地指说的。如此，若对整体及其单音节部分各别地进行重叠，则会得到不欲的结果。为去除此过失，故说：“以规则的一次运用，取具有部分的整体”。“以规则的一次运用”是说：以重叠经的一次运用而作重叠。

සාවයවස්සාති යථාවුත්තාවයවෙහි සහ වත්තමානස්ස න විනා තෙහි. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘යස්ස ද්විබ්බචනෙ කරීයමානෙ සබ්බෙසමවයවානං ගහණං භවති, තස්සෙව සමුදායස්ස ද්විබ්බචනං යුත්තං නාවයවානං, තෙසඤ්හි ද්විබ්බචනෙ එකාය ද්විබ්බචනස්සුප්පත්තියා න සබ්බෙසං ගහණං කතං හොති නාවයවන්තස්ස සමුදායස්ස ච කතන්ති පුන තෙසං ද්විබ්බචනාය සත්ථප්පවත්තියා භවිතබ්බ’’න්ති. උපපත්තන්තරමාහ- ‘අථවෙ’ච්චාදි. ඉහ ඨානෙ ද්විබ්බචනං ද්විප්පයොගො ද්විබ්බචනන්ති ද්වෙ පක්ඛා. තත්‍ර ඨානෙ ද්විබ්බචනපක්ඛෙ දොසදස්සනතො ද්විප්පයොගො ද්විබ්බචනන්ත්‍යයමෙව පක්ඛොබ්භුපගතොති දස්සෙන්තො පඨමන්තාව ඨානෙ ද්විබ්බචනපක්ඛෙ භාවිනං දොසමාහ- ‘පඨමස්සෙකස්සරස්සි’ච්චාදි. ද්විසද්දො සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තතෙ.

“有其部分者”(Sāvayavassa)是说与如前所说的部分共同存在，而非无彼等。如是认为：“当进行重叠时，若能包含所有部分，则只对此整体进行重叠是合适的，而非对各部分。因为对各部分进行重叠时，由一个重叠的产生，并不能完成对所有部分的包含，也不能完成对有部分之整体的包含。因此，为了重叠它们，必须再次运用规则。”又说另一理：“或者”(athavā)等。此处，有“就地重叠”与“二次使用即重叠”二说。其中，因见到“就地重叠”说有过失，为显示“二次使用即重叠”此说已被接受，故首先即说“就地重叠”说中会有的过失：“最初的单音节”等。“二”(dvi)一词用于所计数者。

සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යඤ්චෙත්ථ සද්දරූපමුච්චාරණං වා, තත්ථ උච්චාරණෙ සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ ඨානෙ ද්විබ්බචනං න සම්භවති… උච්චාරණස්ස සද්දා(නුගත) ධම්මත්තා. සද්දරූපෙ සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ ඨානෙ ද්විබ්බචනං, තත්ථ දොසො. තථා චාහ- ‘රූපද්වයෙ විධීයමානෙ’ති. තථා සති නිවුත්තිධම්මෙ ඨානී භවතීති ඨානිනො නිවුත්තියා භවිතබ්බං, නිවුත්තියා ච ධාතුත්තා නිවුත්ති, තෙනාහ- ‘පකතිප්පච්චයවිභාගාභාවතො’ති. තෙන ප්පච්චයෙ පරෙ පකතියා විධීයමානං කාරියං න සියා, තෙන වුත්තං- ‘අස්ස ඉත්තං න සියා’ති. පිපාසති ‘පා=පානෙ’. ඉච්ඡායං පාතුන්තිතුමන්තා ‘‘තුංස්මා’’ච්චාදිනා (5-61) සො. ‘පාස පාස’ ඉති ද්විත්තෙ පුබ්බතො-ඤ්ඤස්ස ලොපො, ‘‘රස්සො පුබ්බස්ස’’ (5-74) ‘ඛ ඡ සෙස්වස්සි. ද්විප්පයොගෙ තු ද්විබ්බචනෙ නායං දොසො සමාවිසතීති ආහ- ‘ආවුත්තියං ති’ච්චාදි. ද්විධා භූතස්සා තිධිනා ධාතුස්සෙව ද්විධාභූතත්තං දීපෙති.

此处所计数者，是声音形态(saddarūpa)或发音(uccāraṇa)。其中，若发音为所计数者，则“就地重叠”不可能……因为发音是随顺声音之法。若声音形态为所计数者，则有“就地重叠”，然于此有过失。如是而言：“当规定二形态时”。若然，于有止息(nivutti)法时，则有原形(ṭhānī)，原形应由止息而有，而止息因其词根性而是止息，因此说：“因无词根与后缀之分别故”。因此，当后缀在后时，由词根所规定的作用则不生，因此说：“其‘i’不生”。“渴望饮”(pipāsati)，词根为“饮”(pā=pāne)。于欲求义，从“pātuṃ”的不定式，依“tuṃsmā”(5-61)等规则，得“sa”后缀。于“pāsa pāsa”的重叠中，除去第一个之后的部分被省略，依“rasso pubbassa”(5-74)规则，前音节变短，“kha cha sesvassi”规则亦适用。然于“二次使用”的重叠中，此过失不生，故说：“于重复时”等。此显示了词根本身依规则而成为二分的状态。

70. පරො

70. 他人

යොගවිභාගා ‘අ ඤ’ආදීසු ගම්‍යතෙ. යදි හ්‍යත්‍රාපි ඡට්ඨී අභිමතා සියා තදා ‘‘ඛ ඡ ස පරොක්ඛානමෙකස්සරොදිද්වෙ’’ති එකමෙව යොගං [Pg.263] කරෙය්‍ය. පරොක්ඛෙ විහිතා අඤආදයො ධාතුතොව, නාඤ්ඤතොති පරොක්ඛාවචනසන්නිධානා චසද්දෙන ධාතුවිහිතප්පච්චයාව ගය්හන්තීති ආහ- ‘අඤ්ඤස්මිම්පි ධාතුවිහිතප්පච්චයෙ’ති. යදි පන භුසත්ථො ආභික්ඛඤ්ඤත්ථො වා වත්තුමිට්ඨො සියා, තදා භූසත්ථාදීසු ච දද්දල්ලතිච්චාදිකං හොතීති වෙදිතබ්බං. චඞ්කමති මොමූහචිත්තානීති භුසත්ථස්ස යුජ්ජමානත්තා ත්‍යාදයො භුසත්ථෙ භවන්ති බහුලාධිකාරාති වත්තුං සක්කාති.

通过规则的划分（yogavibhāga），可知此规则也适用于“a”、“ña”等后缀。如果此处也意欲使用第六格，那么依据“kha cha sa parokkhānamekassarodidve”这条规则，就应当只制定一个规则。为远过去时（parokkha）所规定的“a”、“ña”等后缀，是从词根（dhātu）派生，而非从其他派生。因为邻近表示远过去时（parokkha）的词，并通过“ca”字，只取为词根规定的后缀，因此说：“在其他为词根规定的后缀中也是如此”。如果想要表达“众多”（bhusattha）或“重复”（ābhikkhañña）之义，那么应当知道，在表示“众多”等义时，会有“daddallati”等形式。由于“Caṅkamati momūhacittāni”符合“众多”（bhusattha）之义，因此可以说，根据广泛适用的原则（bahulādhikāra），“ti”等后缀用于表示“众多”之义。

71. ආදි

71. 初

පඨමො දුතියොති ච ද්වෙ එකස්සරා. තත්ථ ‘‘ඛඡසානමෙකස්සරොදි ද්වෙ’’ (5-69) ‘‘පරොක්ඛායං චෙ’’ති (5-70) පඨමස්සෙකස්ස රස්ස ද්විබ්බචනං ‘ආදිස්මා සරා’’ති තු දුතියස්ස, තස්මා කථමඤ්ඤස්සුච්චමානෙඅඤ්ඤස්සබාධකංසියා තස්මා කතෙපිදුතිය ද්විබ්බචනෙපඨමද්විබ්බචනං සම්භවත්වෙවාතිනපඨමද්විබ්බචනාපවාදො-යං යොගොච්චාසඞ්කියාහ- ‘පඨමෙ’ච්චාදි. ක්‍රියත්ථාධිකාරා ක්‍රියත්ථානන්ති ඡට්ඨියා දුතියෙනෙකස්ස රෙනච සම්බන්ධා පඨමද්විබ්බචනස්සවිධාය කමඤ්ඤවාක්‍යමඤ්ඤං දුතියස්සාති න වාක්‍යභෙදොති ආහ- ‘එකෙ’ච්චාදි. අස්සාති ‘ආදිස්මා සරා’’ති අස්ස යොගස්ස, පුබ්බයොගෙති පුබ්බෙහි ද්විහි සුත්තෙහි. ‘‘ආදිස්මා සරා’’ති සරමද්විත්තෙනුපාදාය සාමඤ්ඤෙන සද්දරූපස්ස ද්විබ්බචනවිධානතො පුබ්බෙ විය බ්‍යඤ්ජනයුත්තස්සෙව විධානං තථෙවිට්ඨත්ථත්තාති පඨමද්විබ්බචන සම්බන්ධිනො බ්‍යඤ්ජනස්ස ද්විබ්බචනබාධාත්‍යවගන්තබ්බං.

初者与次者皆为单音节（ekassara）。其中，依据“khachasānamekassarodi dve”（5-69）及“parokkhāyaṃ ce”（5-70）这两条规则，对第一个单短元音进行重叠；而依据“ādismā sarā”，则对第二个进行重叠。因此，当规定其一时，如何会妨碍另一者呢？所以，即使对第二者进行了重叠，对第一者的重叠也仍然可能，故此规则并非第一重叠规则的例外。为解答此疑，（作者）说“初者”（paṭhame）等。由于“业义”（kriyattha）的管辖，以及“业义”（kriyatthānaṃ，第六格）与“第二个单音节”（dutiyena ekassarena）的关联，（有人认为）规定第一重叠的句子与规定第二重叠的句子不同，并非句子切分。因此（作者）说“有些”（eke）等。“此”（assa）即指“ādismā sarā”这条规则。“在前规则中”（pubbayoge）即指在前面的两条经中。“ādismā sarā”此规则，通过不重复元音，而笼统地规定了词形（saddarūpa）的重叠，如同先前一样，只规定了与辅音（byañjana）结合的形式，因为其意趣即是如此。因此应当了知，与第一次重叠相关的辅音，其重叠被妨碍了。

72. නපු

72. 不

පටිනිමිත්තන්ති නිමිත්තං නිමිත්තං පති පටිනිමිත්තං, නිමිත්තෙ සතීති අත්ථො.

“对相”（paṭinimitta）即是“nimittaṃ nimittaṃ pati paṭinimittaṃ”，意为“对向于相”，即“当相（nimitta）存在时（所生起）”，此为其义。

73. යථි

73. 如是

පඨමෙකස්සරස්ස පඨමද්විබ්බචනං විසයො, දුතියෙකස්සරස්ස දුතියද්විබ්බචනං, තෙනාහ- ‘යථා විසය’න්ති. පඨම දුතිය තතිය ද්විබ්බචනන්ති එත්ථ පුඉති පඨමං සද්දරූපං, ත්තිඉති දුතියං, යිසිති තතියං.

第一个单音节词（ekassara）是第一次重叠的范围，第二个单音节词是第二次重叠的范围，因此说“各如其范围”（yathā visayaṃ）。在“第一、第二、第三重叠”中，“pui”指第一个词形（saddarūpa），“tti”指第二个，“yisi”指第三个。

76. ඛ ඡ

76. kha、cha

ඛප්පච්චයාදි කරීයතීති සෙසො.

其余是关于kha等后缀的用法。

82. යුව

82. 年轻

චත්ථපරත්තාති [Pg.264] චත්ථසමාසා පරභූතත්තා. තෙන පච්චෙකාති සම්බන්ධෙන. සමානාධිකරණත්තෙන විසෙසනන්ති සම්බන්ධො. ආචරියෙන යොවිභත්තිලොපෙනෙව නිද්දිට්ඨත්තා ආහ- ‘ලුත්තයොවිභත්තිකො වා නිද්දෙසො’ති.

“Catthaparattā”是说，因为是依于他词的为格复合词。因此，与“paccekā”相关联。因为是同格关系，所以是作为限定词的关联。因为阿阇梨仅以省略“yo”格尾的方式指出，所以说：“或是省略了“yo”格尾的解释”。

83. ලහු

83. 轻

ධූපායතීති ධූපිතා, පච්චයස්සාති තිප්පච්චයස්ස. කානුබන්ධකරණමනත්ථකං සියාති ඝක්විකරණස්ස පච්චයත්තාභාවෙ (තං) නිබන්ධනස්ස කාරියස්සාභාවා ‘න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති (5-85) පටිසෙධා භාවොති කකාරානුබන්ධමනත්ථකං සියා.

“Dhūpāyati”即是“dhūpitā”，“paccayassa”即是“ti”后缀的（属格）。“ka”作为附标（anubandha）的作用是无意义的，这是因为：当“ghakvi”变位词（vikaraṇa）不具有后缀的性质时，由它所引发的作用也就不存在了，并且由于“那些（规则）不适用于带k-附标的（词根）和增音中”（5-85）这条规则的禁止，所以“ka”字母的附标是无意义的。

85. නතෙ

85. Nate

පුච්ඡීයිත්ථාති විග්ගය්හ ත්තො, තස්ස ‘‘පුච්ඡාදිතො’’ති (5-143) ඨො. සෙසං වුත්තනයමෙව. එ ඔනම්පටිසෙධමුඛෙනාති එඔනම්පටිසෙධස්ස පකතත්තා වුත්තං. චිනිතබ්බන්තිආදීසු චීයිත්ථ චීයති වාතිආදිනා විග්ගහො. චිනිතුන්තිආදීසු චිනනා යාති(ආදිනා). නනු ච (ඤිආග)මො, න පච්චයොති කථම්පච්චයෙ ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති (5-83) එඔ පප්පොන්ති කථඤ්චෙ සම්පටිසෙධොච්චාසඞ්කියාහ- ‘ඤිස්සෙ’ච්චාදි. නනුචාදිම්හි න යුවණ්ණාභි කථමෙත්ථප්පසඞ්ගොති ආහ- ‘සකාපානං කුක්කූණෙති’ච්චාදි.

分析“pucchīyitthā”后，其“tto”根据“pucchādito”（5-143）变为“ṭho”。其余如前所述。“E onampaṭisedhamukhenāti”是说，因为禁止e、o是当前的主题。在“cinitabbaṃ”等词中，以“cīyittha cīyati vā”等进行词法分析。在“cinituṃ”等词中，以“cinanā yāti”等进行分析。问：“ñi”难道不是增音（āgama）而非后缀（paccaya）吗？若是后缀，如何能依“lahussupantassā”（5-83）获得e、o？又如何能（消除）对（规则）禁止的疑虑呢？（答：）预见到此问，故说“ñisse”等。问：词首并无“yuvaṇṇa”，此（规则）于此如何适用？（答：）故说“sakāpānaṃ kukkūṇeti”等。

පත්තොකාරස්සාති ධුසද්දෙ උකාරස්ස පත්තොකාරස්ස. යුවණ්ණෙච්චාදිනාපත්තස්සාති (තබ්බ) තුං පච්චයෙසු ච ණිනො පත්තස්ස. වා විධානා න ඤි. ධුනාපෙතබ්බන්තිආදිපාඨෙ ඤිම්හි අකතෙ ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති (5-87) පටිසෙධාභාවො. ධුනාපෙතීති පාඨෙතිම්හි ලෙ ච ‘‘ක්වචි විකරණාන’’න්ති (5-161) විකරණලොපෙ ච එකාරො. අසති නාගමෙ ‘‘යුවණ්ණෙ’’ච්චාදිනා එත්තං සියා තම්පිනාගමෙ උපන්තත්තා නෙත්‍යධිප්පායෙනාහ- ‘තථාපි’ච්චාදි. පක්ඛන්තරමාහ- ‘නාගමෙ’ච්චාදි.

“Pattokārassā”是说，在词“dhu”中，已获得“o”音的“u”音的（属格）。“Yuvaṇṇeccādināpattassā”是说，在“tabba”、“tuṃ”等后缀前，由（“yuvaṇṇe...”等规则）所获得的“ṇi”的（属格）。或依“vā”（任选）的规定而无“ñi”。在“dhunāpetabbaṃ”等读法中，当不作“ñi”时，因有“aññatrāpi”（5-87），故无禁止。在“dhunāpeti”的读法中，当（后缀为）“ti”或“le”，且根据“kvaci vikaraṇānaṃ”（5-161）省略变位词缀时，则有“e”音。若无“n”增音，则可依“yuvaṇṇe...”等规则变为“e”音，但由于“n”增音处于倒数第二音节，故不适用。怀此意趣，故说“tathāpi”等。又说另一观点：“nāgame”等。

87. අඤ්ඤ

87. 其他

සම දම-උපසමෙ. සමෙතීති සමකො, දමෙතීති දමකො, ජන-ජනනෙ, ජනෙතීති ජනකො බධ=බන්ධනෙ, බධතීති බධකො.

词根“sam”与“dam”用于“止息”义。平息者（sameti），是为“samaka”；调伏者（dameti），是为“damaka”。词根“jan”用于“出生”义。能生者（janeti），是为“janaka”。词根“badh”用于“束缚”义。束缚者（badhati），是为“badhaka”。

92. පදා

92. 词

නිපජ්ජති [Pg.265] නිපජ්ජනං. පමජ්ජතෙ පමජ්ජිතබ්බං. පමජ්ජනාය පමජ්ජිතුං. පමජ්ජති පමජ්ජනං.

Nipajjati（躺卧），nipajjanaṃ（躺卧）。Pamajjate（放逸），pamajjitabbaṃ（应被放逸的）。Pamajjanāya（为了放逸），pamajjituṃ（去放逸）。Pamajjati（放逸），pamajjanaṃ（放逸）。

93. මංවා

93. 或我

රුන්ධිතුන්තිආදීසු රොධනායාති විග්ගහො.

于“Rundhitun”等词，其语法分析为“rodhanāya”。

94. ක්විම්හි

94. 于何处

නනු කිමත්ථමන්තග්ගහණං යතො ‘‘ක්විම්හි ලොපො-න්තබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති වුත්තං, ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-17) අන්තස්සෙව ලොපො සියාති චොදනං මනසි නිධාය තග්ගහණෙ පයොජනං දස්සෙන්තො ආහ- ‘අන්තග්ගහණ’මිච්චාදි. ලොපවිධීසූති (වීආදිලොපවිධීසු, ඡට්ඨී නිද්දිට්ඨන්ති) ‘‘වීමන්තු වන්තූ’’න්ති (4-138) ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨං. භදන්තවිධිචරිතත්තබ්‍යාපාරං නිස්සායාහ- ‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’තී බ්‍යාපාරා’ති. අන්තස්සාති වීආදීනමීකාරාදිනො. අඤ්ඤථාති සබ්බාපහාරිලොපඤ්ඤාපනාභාවෙ. අනත්ථකං සියා ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’තිමස්ස බ්‍යාපාරසම්භාවා. ඉදානි ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨානං විසෙසෙන වත්තුමිච්ඡිත්තං අන්තස්සෙව ලොපපත්තිදොසං දස්සෙතුමාහ- ‘තදන්තෙ’ච්චාදි.

那么，取“anta”(末尾)一词有何目的呢？既然已说“kvimhi lopo-ntabyañjanassā”，且依“chaṭṭhiyantassā”(1-17)之规定，仅末尾会脱落。将此质难置于心中，为示其取用之目的，（论师）说：“antaggahaṇaṃ”等。于脱落规定中（即于“vī”等词之脱落规定中，以第六格指明），如“vīmantu vantū”(4-138)即是以第六格指明。依尊者(Bhadanta) Vidhicarita所行规则之作用，（论师）说：“chaṭṭhiyantassā”为作用。“antassa”者，“vī”等词之“ī”等末尾。否则，若无遍夺脱落之规定，则（取“anta”）将成无义，因“chaṭṭhiyantassā”之作用已有可能。今欲特说以第六格所指明者，为示仅末尾脱落之过失，（论师）说：“tadante”等。

101. පර

101. 后

අථ ද්විත්තෙති කථමවසීයතෙ සද්දෙ අභාවෙතිආහ- ‘පර’ඉච්චාදි. අනන්තරසුත්තෙ ‘‘පරිපච්චසමො හී’’ති වුත්තත්තා තතො පරස්සාති කින්නාවසීයතීති චොදන මුබ්භාවිය තදයුත්තතං දස්සෙතුමාහ- ‘නනුචෙ’ච්චාදි.

那么，在（规则中）没有词语（明示）的情况下，“重复”是如何被理解的呢？对此，（论师）说：“para”(后)等。既然在紧邻的经文中说到“paripaccasamo hī”，为何不从那里理解为“其后”呢？提出此质难，为示其不当，（论师）说：“nanu ce”等。

103. ධාස්ස

103. 持

අපචුරප්පයොගත්තාති අබහුප්පයොගත්තා.

“Apacurappayogattā”者，不常使用故。

104. කිම්හි

104. 于何者

ක්තො දූසිධාතුතො දූසයතීති අත්ථෙ.

从度西(dūsi)词根，作“dūsayatī”(污染)义，（加kto后缀）。

106. මුහ

106. 痴

‘‘වණ්ණෙ [Pg.266] යන්තං තදාදො’’ති පරිභාසාය අයමත්ථො ‘‘වණ්ණෙ පරෙ යං කාරියං තං තදාදො තස්මිං වණ්ණෙ ආදිභූතෙ හොතී’’ති තෙති තකාරෙ පරෙ.

依“Vaṇṇe yantaṃ tadādo”此一诠释规则，其义为：“于后方字母，所应作之业，当于该字母之首而作”。“teti”者，即于后方有“t”字母时。

107. වහ

107. 运载

තෙත්වෙවාති වත්වා පච්චුදාහරණං දස්සෙති ‘වුය්හතී’ති. වුත්තිවචනං මුල්ලිඞ්ගිය අත්ථං වදති ‘උස්සා’තිආදි.

说了“Tetveva”之后，举出反例“vuyhatī”。（论师）引述规则之语，以词根阐明其义，如“ussā”等。

108.

නිධීයිත්ථාති විග්ගහො.

“Nidhīyittha”是其语法分析。

109. ගමා

109. 诸村

රානන්ති වුත්තෙ ‘රා-ආදානෙ’ඉච්චස්ස ගහණම්පි විඤ්ඤායෙය්‍යාති ආහ- ‘රාන’න්තිආදි.

当说“rāna”时，亦应理解为取自“rā-ādāne”(rā，取义)，故（论师）说：“rāna”等。

110. වචා

110. 诸言

සුත්තෙ ‘වස්සා’ති සස්සරොව ගය්හතීති දස්සෙතුමාහ- ‘වස්සාති හී’තිආදි.

为示于经中“vassā”一词当取“sassara”(有声)义，（论师）说：“vassāti hī”等。

112. වද්ධ

112. 增长

වත්ත=වත්තනෙතීමස්මා ත්තිප්පච්චයෙ වා උකාරො න විහිතොති ආසයෙන ‘කථ’මිච්චාදි වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ආහ- ‘වත්තවත්තනෙති’ච්චාදි. වුත්තිමත්තෙති නිපාතනාති ‘‘සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ’’ තෙත්ථ (3-69) ‘වුත්තිමත්තෙ’ති නිපාතනා. ඨා=ගතිනිවත්තියන්ති එත්ථ ‘ගතිනිවත්තිය’න්ති නිපාතනා පක්ඛෙ උකාරො න හොති, තෙනාහ- ‘වත්තී’තිආදි. වත්තනං වුත්ති වත්ති.

“Vatta”即“vattaneti”。从此（词根）加“tti”后缀时，“u”音非必规定。为示“katha”等词乃依此意趣而说，（论师）言：“vattavattaneti”等。“Vuttimatta”为不规则形态，如于“sabbādayo vuttimatte”(3-69)中，“vuttimatte”即为不规则形态。“Ṭhā”即“gatinivatti”。于此，“gatinivattiya”为不规则形态，此情况下“u”音不现，故（论师）说：“vattī”等。Vattanaṃ即vutti，即vatti。

113. යජ

113. 祭祀

කස්ස සබ්බස්සාති ආහ- ‘ය අකාරාන’න්ති.

“一切”是何者？（论师）说：“凡是a音等。”

115. ගාපා

115. 度量

බ්‍යත්තිනිද්දෙසෙනාති ඉමිනා ජාතිනිද්දෙසස්සානිස්සිතත්තං දස්සෙති. ඊස්සෙච්චාදිනා වුත්තිගන්ථස්සාධිප්පායං විවරති.

通过“个体解释”(byattiniddesa)，此显示了不依赖于“种类解释”(jātiniddesa)。通过“Īssa”等，阐明了注疏文本的意图。

117. සාස

117. 教诫

සත්ථං [Pg.267] ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො.

在论中，依据“辅音前长音变短”(byañjane dīgharassā)（1-33），（元音）成短音。

120. ඤා

120. Ñā

‘‘න්තො කත්තරි වත්තමානෙ’’ති (5-64) න්තොති සම්බන්ධො.

在“Nto kattari vattamāne”（5-64）中，“nto”是其关联。

121. සකා

121. 自己的

කුක්ප්පච්චයෙ අන්තකකාරො කුප්පච්චයෙ ආදිකකාරො අන්තාවයවත්ථො.

当后缀为“kuk”时，尾音为“ka”；当后缀为“ku”时，首音为“ka”，其义为结尾部分。

122. නීතො

122. 被引导

නාඤ්ඤත්‍රචයාදීසූති නිච්ඡයතො-ඤ්ඤෙසු චයාදීස්වත්ථෙසු ඡො න භවතීති අත්ථො.

“Nāññatracayādīsu”（非在“caya”等之外），其义是：在除了所确定的“caya”等义之外的其他义中，“cho”不会出现。

123. ජර

123. 衰老

ඊම්හි ජසද්දෙ අකාරස්ස ලොපො, ලෙ තු ජීරාපයති. තස්සාතික්‍යස්ස.

当后接“ī”和“ja”时，“a”音被省略；但在“le”中，则成“jīrāpayati”。此乃其超越（常规）之处。

124. දිසස්ස

124. 方向的

දිට්ඨි දස්සනං, දස්සනාය දට්ඨුං. ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1-34) ද්විත්තෙ දුද්දසො. ‘‘ආ ඊ’’ච්චාදිනා (6-33) ඊස්ස රස්සො (අද්දක්ඛි). දක්ඛිස්සති ‘‘භවිස්සති ස්සති’’ච්චාදිනා, (6-2) ස්සති.

见即是见，为见而见。依据“Saramhā dve”（1-34）的规则，在双写时成“duddaso”。依据“Ā ī”等（6-33）的规则，“ī”变短（如addakkhi）。“Dakkhissati”是依据“bhavissati ssati”等（6-2）的规则，（词尾为）“ssati”。

125. සමා

125. 相同

වාදස්සරෙති විකප්පෙන දකාරස්ස රාදෙසෙ.

在“Vādassare”中，“da”音有选择地被替换为“ra”音。

127. අන

127. 无

දස්සාත්‍යනනුවත්තමානෙපි දස්සෙව පප්පොති වචනබලෙනාති දස්සෙතුං පක්ඛන්තරමාහ- ‘ආදිස්සා’තිආදි. අනඝණ්සු පරෙසු ආපරීහි දස්සානියමෙන ළොච්චාසඞ්කිය නෙවං, යථාක්කමමෙව නිස්සිතොති දස්සෙතුමාහ- ‘අනඝණ්සු’ච්චාදි. ආපරස්සාති ආකාරතො පරස්ස දස්ස.

为显示“即使在‘dassa’不随转的情况下，仅凭文句之力也能得到‘dassa’”，（论师）提出了另一种观点，说：“ādissā”等。有人怀疑“dassa”会因其他规则而不确定地变成“ḷo”，为显示并非如此，而是严格地依赖于顺序，（论师）说：“anaghaṇsu”等。“Āparassa”是指：在“ā”音之后的“dassa”。

128. අත්‍යා

128. 超越

වුත්තියං එතස්මිං විසයෙති එත්ථ එතස්මින්ති ත්‍යාදින්තවජ්ජිතපච්චය විසයෙති අත්ථො. විඤ්ඤායමානත්තා ඤාපිතො හොතීති ගම්‍යතෙ. න [Pg.268] ඤාපකතොති ඉමිනා ඉදං දස්සෙති ‘‘කිඤ්චි වචනානුසාරතො විඤ්ඤායමානතාමත්තෙන ඤාපීයතෙ කිඤ්චි ඤාපකෙන, අස්මිම්පක්ඛෙ වුත්තානුසාරතො කත්ථචි කස්සචි ධාතුනො අප්පයොගො විඤ්ඤාපීයතී’’ති. පක්ඛන්තරමාහ- ‘ඤාපකත්තායෙව වා’තිආදි. සමත්ථෙති තථාහිච්චාදිනා. අසස්සාප්පයොගොති අසධාතුස්ස කිස්මිඤ්චි තබ්බාදිකෙ පච්චයෙ පරෙ භවිතබ්බන්තිආදීනමප්පයොගොති අත්ථො.

在注疏中，“在此境中”(etasmiṃ visaye)一句的“此”(etasmiṃ)是指不含“tyādi”等词尾的语境之义。因其可被了知，故能被显示。以“非由能示者”(na ñāpakato)说明此点：“有些是随着语句就能被了知的，有些是通过能示者才能了知的，在这种情况下，依据所说，在某些情况下，某些词根的不适用性是可以被了知的”。另一种说法是“或仅因为具有能示性”(ñāpakattāyeva vā)等。“相应”(samatthe)是指“如是”(tathāhi)等。“as根的不适用性”(asassāppayogo)是指“as”词根在某些如“tabba”等的后缀之后，不发生“应该发生”(bhavitabbaṃ)等情况的不适用性。

විනාපි සුත්තන්ති ‘‘අත්‍යාදී’’තිආදිකං සුත්තං විනාපි. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘අසස්ස භූආදෙසෙන සාධීයමානං සබ්බමිට්ඨං බහුලාධිකාරතො භූධාතුනාව සිජ්ඣති විනාපි භූආදෙසසුත්තන්තරන්ති කත්ථචි කස්සචි අප්පයොගස්ස ඤාපකත්තම්පිස්ස යුජ්ජති අඤ්ඤත්ථ කරීයමානමිහාපි අත්ථවන්තං සියා’’ති.

即使没有规则(Vināpi suttaṃ)，也指即使没有“atyādi”等规则。有人如此认为：“由‘as’替换为‘bhū’所成就的一切所欲之形，因‘bahula’（多样性）的管辖力，仅凭‘bhū’词根即可实现，即使没有另外的‘bhū’替换规则。并且，它也可以作为在某些情况下，某些词不被使用的指示，即使在其他地方被使用，在此处也可能是有意义的。”

යෙති ධාතුප්පයොගා යස්මින්ති විසයෙ, පාතිස්සාති ‘පා-රක්ඛණෙ’තීමස්ස, නප්පයොගො පායයති පායයිතබ්බන්තිආදිප්පයොගො න හොතීති. එවමුපරිපි යථායොගං ඤෙය්‍යං. බ්‍රූස්සාති ‘බ්‍රූ=වචනෙ’ඉච්චස්ස. අදිස්සාති ‘අද-භක්ඛණෙ’ඉච්චස්ස. ඊආදීති භූතෙ ඊආදි. එතිස්ස ච ඊආදීසූති සම්බන්ධො.

“pātissa”：对于“pā-rakkhaṇe”（意为“守护”的“pā”词根），其不适用性(nappayogo)是指不会有“pāyayati”（使饮）、“pāyayitabbaṃ”（应使饮）等用法。其余情况也应依此类推。“brūssa”：对于“brū=vacane”（意为“言说”的“brū”词根）。“adissa”：对于“ada-bhakkhaṇe”（意为“吃”的“ada”词根）。“īādi”指过去时(bhūte)的“ī”等。此与“īādīsu”相关联。

අවබොධෙ එතිස්ස ණිසෙසු ච ඊආදීසු ච, අජ්ඣෙනෙ එතිස්ස පරොක්ඛාසු ච ණිසෙසු ච ඊආදීසුචාති යොජෙතබ්බං. සබ්බත්ථ නප්පයොගොති යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො. බහුලංවිධානතො ඤාතබ්බාති යොජනා. යක්විකරණෙන නිද්දෙසා ‘අස-ක්ඛෙපනෙතී මස්සා’ති වුත්තං, තදාහ- ‘අසස්සා’තිආදි.

在“理解”(avabodhe)义中，“此”(etissa)与“ṇi”等及“ī”等相关联；在“学习”(ajjhene)义中，“此”与完成时(parokkhāsu)、“ṇi”等及“ī”等相关联，应如此连接。应连接“遍不适用”(sabbattha nappayogo)来理解其义。其连接方式是“应由多样性规则而知”(Bahulaṃvidhānato ñātabbā)。因由“ya”类语干(yakvikaraṇa)所指示，故说“asa-kkhepane iti imassa”（此“as”词根用于“投掷”义），因此说“asassā”等。

129. අආ

129. 阿

ස්සාති ජාතිනිද්දෙසොති ආහ- ‘ස්සඉති’ච්චාදි.

“ssa”是种类的解释，故说“ssaiti”等。

130. න්ත

130. 恩塔

පුබ්බසරලොපෙ රූපස්ස සමානත්තා අන්තිනා අන්තු ච ගහිතොති ‘සන්ති සන්තූ’ති උදාහරණද්වයං දස්සිතං.

由于前元音省略后词形相同，故由“anti”也包含了“antu”，展示了“santi”和“santu”这两个例子。

131. පාදි

131. 足

තෙ ච පාදයො ජොතෙන්තීති සම්බන්ධො. අන්වයබ්‍යතිරෙකෙහි කිරියා යදිපි ධාතුනාව වුච්චතීති සම්බන්ධො. කිං විසිට්ඨා කිරියෙ ච්චාහ- [Pg.269] ‘සාමඤ්ඤභූතා විසිට්ඨා වා’ති. සො විසෙසොති යෙන විසෙසෙන විසිට්ඨා කිරියා ධාතුනාව වුච්චති සො විසෙසො. වාචක භෙදතොති සාමඤ්ඤාය ච කිරියාය විසිට්ඨාය ච වාචකානං ධාතූනං භෙදතො තෙනාපීති කච්චානෙනාපි. සණ්ඨානං සණ්ඨිති.

“彼等亦使足发光”，此为关联。通过肯定与否定，即使行为仅由词根表达，此亦为关联。他问：“什么是特殊的行为？”答：“是普通的或特殊的。”所谓特殊性，即是凭借该特殊性，特殊的行为仅由词根表达，此即是该特殊性。“由表达的差异”是指：表达普通行为和特殊行为的词根的差异。“因此也”即“由迦旃延(Kaccānena)也”。形态即是存在。

141. කස

141. 耕

කිට්ඨමදතීති කිට්ඨාදො, කිට්ඨසද්දෙනුපචාරතො කසිතට්ඨානෙ උට්ඨිත සස්සං වුච්චති.

“食谷”，故为“食谷者”。“kiṭṭha”一词，由转喻亦指在耕地上生长的庄稼。

142. ධස්තො

142. 执持

ඨස්සාභාවත්තං නිප්පච්චන්තෙති අජ්ඣාහාරො.

“ṭha”的不存在，应补足为“nippaccanta”。

144. සාස

144. 教诫

අනුසාසීයිත්ථාති අනුසිට්ඨො කම්මෙ ක්තො ‘‘සා සස්ස සිස්වා’’ (5-117) සාසනාය සාසිතුං.

“Anusāsīyittha”即是“anusiṭṭha”，在被动态中是kta（过去分词）。依据“sā sassa sisvā”(5-117)的规则，是为了教诫而教导。

147. බහ

147. 多

අථ බහස්සාති ඪාදෙසසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී කස්මා න විඤ්ඤායතෙති ආහ- ‘බහස්සා’තිආදි. ඪයොගපජ්ජෙනාති ඪකාරෙන සහ යොගපජ්ජෙන එකීභාවෙනාති අත්ථො.

“那么，对于 bahassa”，在与ḍha替换相关时，为何不理解为第六格？他说道：“bahassa”等。“与ḍha结合”是指与ḍha字母结合、成为一体之义。

148. රුහා

148. 萌芽

ළොචාති වුත්තත්තාති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘යදායං පච්චයාදෙසො සියා තදා එතෙ සමාසෙනෙ-කතො නිද්දිසෙය්‍යා’’ති, තෙනාහ- ‘හළාති වදෙය්‍යා’ති.

因为也说了“ḷo”，故如此认为：“如果这是后缀的替换，那么这些就应该合在一起以复合词的形式来指示。”因此他说：“应该说 haḷā”。

149. මුහා

149. 愚痴

මුද්ධොති ‘‘ධො හෙතෙහී’’ති (5-145) තස්ස ධො.

“Muddha”是依据“dho hetehī”(5-145)的规则，其词根尾音替换为“dho”而成。

150. භිදා

150. 破裂

ඉමස්සාති ‘පී-තප්පනෙ’තීමස්ස, ඉහාති ඉමස්මිං ඨානෙ. පිනයීති ථූලො අහොසීති අත්ථො සූයීති ඉතිසද්දො ආද්‍යත්ථො, තෙන අදීයි අඩීයි අලීයි අලූයීතිමෙ සඞ්ගය්හන්ති. යාව ක්තිග්ගහණාති ‘‘ලොපො වඩ්ඪාක්තිස්සා’’ති (5-158) ක්තිවචනාවධි.

“Imassa”是指“pī-tappane”(pī，意为满足)此词。“iha”是指“在此处”。“Pinayī”之义是“变得肥大”。“sūyī”中的“iti”一词是“等”义，因此包含了“adīyi”、“aḍīyi”、“alīyi”、“alūyī”这些词。“直到取kti”是指到“lopo vaḍḍhāktissā”(5-158)中“kti”一词的范围为止。

151. දාත්වී

151. 给

අදීයිත්ථාති [Pg.270] දින්නො, අදදීති දින්නවා.

“Adīyittha”即是“dinna”；“adadī”即是“dinnavā”。

152. කිරා

152. 散

අකිරී, අකිරීයිත්ථාති වා කිණ්ණො, අකිරීති කිණ්ණවා. අපුරී පුරීයිත්ථාති පුණ්ණො, අපුරීති පුණ්ණවා. අඛියීති ඛීණො ඛීණවා.

“Akirī”或“akirīyittha”即是“kiṇṇa”；“akirī”即是“kiṇṇavā”。“Apurī”、“purīyittha”即是“puṇṇa”；“apurī”即是“puṇṇavā”。“Akhiyī”即是“khīṇa”、“khīṇavā”。

153. තරා

153. 渡

අතරී, අජීරීති කමෙන විග්ගහො. චීයිත්ථාති චිණ්ණො, චිනීති චිණ්ණවා.

“Atarī”、“ajīri”，依序为词形分析。“Cīyittha”即是“ciṇṇa”；“cinī”即是“ciṇṇavā”。

157. මුචා

157. 解脱

අසක්ඛීති සත්තො සත්තවා. ‘සජ=සඞ්ගෙ’තී මස්සාපි සත්තො සත්තවාති හොති.

“Asakkhī”即是“satto”、“sattavā”。对于“Saja=saṅge”(saj，意为执著)此词根，亦作“satto”、“sattavā”。

158. ලොපො

158. 省略

වඩ්ඪනං වඩ්ඪි.

增长即是增长。

159. ක්වි

159. Kvi

අභිභවතීති අභිභූ.

征服，故为胜伏者。

162. මාන

162. 慢

මස්ස ලොපොති සම්බන්ධො.

“m”的省略，是为关联。

163. ඤ්ඤිල

163. Ññila

ගහෙත්වා ‘ගහ-උපාදානෙ’ගහණං කත්වා ගහෙත්වා.

执取(gahetvā)，即于“执取-取”(gaha-upādāne)中，作执取(gahaṇaṃ)而执取(gahetvā)。

164. ප්‍යො

164. Pyo

ඔස්සට්ඨානුබන්ධස්සාති පරිච්චත්තානුබන්ධස්ස. යකාරමත්තස්ස නිවත්තනත්ථොති විසෙසනත්ථොතීමස්ස අධිප්පායත්ථමාහ. තථාහි විසෙසනං කෙවලයකාරතො විසුං කරණං අත්ථො යස්සාති අඤ්ඤ පදත්ථෙ සති කෙවලයකාරස්ස නිවත්තනං විඤ්ඤායතෙ. යකාරමත්තෙ ගහිතෙ කො දොසොති ආහ- ‘යො වා ත්වාස්ස සමාසෙතිහී’තිආදි. පත්වාති ‘පත පථ=ගමනෙ, පද=ගමනෙ’ඉච්චස්ස වා.

“舍弃所系缚者”(Ossaṭṭhānubandhassa)即是“放弃所系缚者”(pariccattānubandhassa)。说“为去除仅是y字母”，是为表达“为作区别”之意。诚然，“区别”(visesanaṃ)之义，在于使其与仅是y字母者相离。当有其他词义时，可知仅是y字母被去除。若仅取y字母，有何过失？故说：“yo vā tvāssa samāsetihī”等。“到达”(Patvā)，或来自“行”(pata patha=gamane)或“行”(pada=gamane)此[语根]。

165. තුං

165. Tuṃ

තයොපීති තුංයාන රච්චා.

三者亦然，即tuṃ、ya、na等。

169. දිසා

169. 方

නාප්පක්කෙති [Pg.271] න අප්පත්තෙ පත්තෙයෙවාති අත්ථො. ඤාපකාලොපොති ‘‘තිතාලීසා’’ති (1-1) ඤාපකතොයෙව ක්ත්වාප්පච්චයස්ස යො වකාරො තස්ස ලොපොති අත්ථො.

“不离”(Nāppakketi)即“非未至，在于已至”之义。“指示词之省略”(Ñāpakālopo)是指，如在“titālīsā”(四十三)(1-1)中，因其为指示词，故ktvā后缀的v字母被省略。

171. රා න

171. Rā, na

නනු නස්සාති වුත්තෙ පච්චයනකාරස්සාති කථං විඤ්ඤායතීති ආහ- ‘නස්සා’තිආදි,න්තමානත්‍යාදීනං පච්චයානං නස්ස ‘‘නන්තමානත්‍යාදීන’’න්ති (5-172) ණත්තපටිසෙධා විඤ්ඤායති පකරණතොති ආහ- ‘පච්චයනකාරොවා’ති.

问：说“岂非是na的[变化]”时，如何得知是后缀的na字母？答：说“na的”等。如在“nantamānatyādīnaṃ”(5-172)一节中，通过禁止将-nta、-māna、-tya等后缀的na转为ṇa，可知其[为后缀的na]。或从上下文可知，故说“或是后缀的na字母”。

173. ගම

173. 行

ඉච්ඡීයතෙති ඉච්ඡිතබ්බං. එසනං ඉච්ඡා. ඉච්ඡීයිත්ථාති ඉච්ඡිතං, ආසනමාසිතබ්බං. ආසනාය අච්ඡිතුං. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො.

“被欲求”(Icchīyate)即是“应被欲求”(icchitabbaṃ)。寻求(esanaṃ)即是欲求(icchā)。“曾被欲求”(Icchīyittha)即是“已被欲求”(icchitaṃ)。“座”(Āsanaṃ)即是“应坐处”(āsitabbaṃ)。为坐而坐。依‘(在)辅音(前)，长(音变)短’ (1-33) [之规]，故为短音。

177. කර

177. 作

අමානපරච්ඡක්කත්තෙ කුරුආදෙසෙන නොදාහටං. කරානොති ‘‘මානස්සමස්සා’’ති (5-16) මලොපො. කස්මා න්තපුබ්බඡක්කෙසු කුරු ආදෙසෙන නොදාහටන්ති ආහ- ‘වවත්ථිතෙ’ච්චාදි.

在非-māna及非paraccha之k-后缀的情况下，不以“kuru”的替换来举例。于“Karāno”一词，依“mānassamassā”(5-16)之规，省略了“m”。为何在以-nta为首的词组中，不以“kuru”的替换来举例？答曰：“已确立”(vavatthite)等。

179. ණො

179. Ṇo

නිග්ගහීතස්සාති ‘‘මඤ්චරුධාදීන’’න්ති (5-19) කතනිග්ගහීතස්ස. ගහණීයං ගණ්හිතබ්බං.

“Niggahīta”(鼻音)是指依“mañcarudhādīnaṃ”(床、脚凳等)(5-19)之规所作的鼻音。“应执取”(Gahaṇīyaṃ)即“当执取”(gaṇhitabbaṃ)。

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

于《义光》——目犍连五论疏释中

පඤ්චමකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第五品释义终。

ඡට්ඨකණ්ඩ

第六品

1. වත්ත

1. 转

තදත්ථස්සෙවාති තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස. යො කිරියාසඞ්ඛාතො අත්තො තස්සෙව. එතෙන ආධාරමෙතං ක්‍රියත්ථස්සාති ඤාපෙති. නහිච්චාදිනා තදත්ථස්සෙව විසෙසනෙ කාරණමාහ. සුත්තංවිනාතිපරෙසංවිය [Pg.272] සුත්තං විනා. තාපි වත්තමානෙයෙව භවිස්සන්තීති ඉමිනා වත්තුමිට්ඨත්තාති එත්ථ සෙසවචනමවබොධෙති. එවකාරෙනා (ති වත්තමානස්සෙවාති එත්ථ එවසද්දෙන.) තබ්බිවච්ඡාති වත්තමානවචනිච්ඡා.

“唯为彼义”(Tadatthasseva)即“为彼行为之义”。即彼称之为行为的自性。以此表明此乃行为义之所依。以“na hi”等词说明“唯为彼义”此一限定的原因。“Suttaṃvinātiparesaṃviya”即“如他人无经”。以“彼等亦唯于现在时中存在”此语，说明在“因欲说故”一语中，应了知其余[未尽之]言。以“eva”字（即“vattamānasseva”中的“eva”字）。“Tabbivacchā”即“欲说现在时之语”。

තංසමීපස්සාති එත්ථ තසද්දෙන මහාකස්සපස්ස සුභද්දවචනානුස්සරණසඞ්ඛාතො මරණප්පත්තිහෙතු දුක්ඛානුභවසඞ්ඛාතො ච කිරියාවිසෙසො පරිග්ගහිතො, තෙ වා වත්තමානකිරියාවිසෙසාති තෙසමුභින්නමාසන්නානි කමෙන අධම්මදීපනමරණානි, තෙනාහ-දීපන මරණානමාසන්නත්තා’ති. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘තක්කාලවත්තමානකිරියාවිසෙසස්ස දීපනමරණසඞ්ඛාතං තංසමීපතාවිපි කිරියන්තරං වත්තමානග්ගහණෙන තංසාමීප්‍යං ගය්හති, යථා (ගඞ්ගාසමීපො) දෙසො ගඞ්ගාති වුච්චති තතො ‘ගඞ්ගායං ගාවො’ති සියා’’ති. පුරෙ ඉච්චාදිනා පක්ඛන්තරං විරචිතං වුත්තිකාරෙන, තදුපදස්සෙතුං මුඛයති ‘සභාවතො’ ඉච්චාදි.

于“taṃsamīpassa”(靠近彼)中，以“ta”字，总括了两种特殊的行为：其一，大迦叶(Mahākassapa)忆念须跋陀(Subhadda)之言；其二，以死为缘而感受痛苦。或彼等为现在发生的特殊行为，此二者依次临近于开显非正法与死亡，是故说：“因临近于开显与死亡”。有人如是认为：“即使在被称为开显与死亡的、彼时现在发生的特殊行为的邻近中，亦有其他行为，通过‘现在’一词的把握，其邻近性亦被含摄。犹如(恒河)附近的地方被称为恒河，由此可说‘恒河中有牛’。”注疏者以“pure”等词构成另一说，为显示之，而以“sabhāvato”(自性上)等词为开端。

කිරියාකාලොති වත්තමානකිරියාකාලො. අවසිස්සතීති පුරෙපුරාසද්දෙහි දීපිතඅනාගතකාලතො අවසිස්සති. කිරියා කාලෙති දීපනමරණකිරියාකාලෙ. තස්සාති දීපනමරණස්ස. වත්තමානත්තාති එත්ථ වත්තමානෙයෙව භවිස්සන්තීති සෙසො. අනෙනාති පුරෙච්චාදිවුත්තිවචනෙන. පුරෙපුරාසද්දෙහි අනාගතකාලාවගමෙ සති දිප්පති මරතීති එත්ථ දීපනමරණකිරියාකාලො මුඛ්‍යෙ තදා වත්තතීතිආහ- ‘මුඛ්‍යං වත්තමානත්තමාහෙ’ති. පුන පක්ඛන්තරමුපනීතං කාලෙච්චාදිනා වුත්තිකාරෙන, තමුපදස්සෙතුං මුඛමාවත්තයති ‘අනාගතෙ’ච්චාදි.

“行为之时”(Kiriyākālo)即现在行为之时。“将有剩余”(Avasissati)是指，从以“pure”、“purā”等词所开显的未来时中剩余。“于行为之时”即于开显与死亡之行为时。“彼之”(Tassa)即开显与死亡之。于“现在性”(Vattamānatta)一语中，应补充“其余将于现在时中存在”。“以此”(Anena)即以此前述注疏之语。当以“pure”、“purā”等词了知未来时，于“开显、死亡”中，开显与死亡的行为之时在当时是主要的，故说“说其主要为现在性”。注疏者复以“kāla”等词引出另一说，为显示之，而以“anāgate”(于未来)等词为开端。

වුත්තියං කාලබ්‍යත්තයොති කාලාතිවත්තනං, වත්තමානකාලාතික්කමෙන අනාගතකාලෙපි බාහුලකාත්‍යාදයො හොන්තීති අධිප්පායො. තදෙව සමත්ථෙති ‘භවන්තෙව’ඉච්චාදිනා. ත්‍යාදයොතීමිනා සබ්බෙසං ආඛ්‍යාතිකානං ගහණං. ලස්ස දීඝොති සම්බන්ධො. ගච්ඡතීති සක්කස්ස සහභාවං ගමිස්සතීති අත්ථො.

于注疏中，“时之混用”(kālabyattayo)即“时之超越”(kālātivattanaṃ)，意指超越现在时，-tya等[后缀]亦因多用而出现于未来时。以“bhavanteva”等词支持此义。以“tya等”一词，总摄一切动词词尾。“la的长音化”(Lassa dīgho)是其关联。“去”(Gacchati)之义为“将去至与帝释天(Sakka)共住”。

3. නාමෙ

3. 于名中

පටිජානිස්සන්තීති වත්තමානෙ අනාගතවචනං, පටිජානන්තීති අත්ථො. ඉතරම්පන භූතෙ භවිස්සතීති ආසි, කරිස්සතීති අකරි, චෙතෙ ස්සසීති [Pg.273] චෙතිතා අසි, භුඤ්ජිස්සසීති භුඤ්ජිතා අසි. අනොකප්පනා අස්සද්ධා. අමරිසනං අක්ඛමා. ඉමිනාවාති අත්ථිවචනෙ උපපදෙ කොධා සද්ධාසු ගම්මමානෙස්ව-සතීපි වචනන්තරෙ ඉමිනාව සාමඤ්ඤවචනෙන සිද්ධන්ති අත්ථො. ගරහාවමාති තස්ස හෙතුවචනං. තථාහිච්චාදිනා ගරහාවගමමෙව සමත්ථෙති. අත්ථිනාම ඊදිසන්ති ආභිදොසිකස්ස කුම්මාසස්ස පරිභුඤ්ජනං විජ්ජතෙ නාමාති අත්ථො. විජ්ජමානම්පි තං අසද්දහන්තො අමරිසන්තො එවං වදති. නත්ථීති මඤ්ඤෙති අධිප්පායො, තෙනාහ- ‘පච්චක්ඛමපී’ති ආදි. යොපීති සද්දස්ස සොපීති තසද්දෙන සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. අත්ථීති විජ්ජමානත්ථෙති වුත්තවිජ්ජමානත්ථො වක්ඛමානපක්ඛත්තයෙපි දට්ඨබ්බො.

“Paṭijānissanti”（他们将承认）是用于现在时（vattamāne）的未来时态词（anāgatavacanaṃ），意思是“paṭijānanti”（他们承认）。其他的例子，在过去时（bhūte）中，“bhavissati”（将有）即是“āsi”（曾有）；“karissati”（将做）即是“akari”（已做）；“cetessasi”（你将想）即是“cetitā asi”（你曾想）；“bhuñjissasi”（你将吃）即是“bhuñjitā asi”（你曾吃）。“Anokappanā”（不认可）即是“assaddhā”（无信）。“Amarisanaṃ”（不忍）即是“akkhamā”（不容忍）。“Imināva”（以此）是说：当有表示存在的词（atthivacane upapade）时，即使没有在其他词中被理解为“愤怒”（kodha）或“信心”（saddhā）等，其含义也通过这个通用词（sāmaññavacana）本身而成立。“Garahāvamā”（是应受谴责的）是其原因的表述（hetuvacanaṃ）。通过“Tathāhi”（诚然如此）等，证实了应受谴责的含义。“Atthināma īdisaṃ”（难道有这样的事吗？）的意思是：食用隔夜酸粥（ābhidosikassa kummāsassa）之事确实存在（vijjate nāma）。即使此事存在，不信（asaddahanto）和不忍（amarisanto）的人也会这样说。其意趣（adhippāyo）是认为“没有”（natthīti maññe），因此说“paccakkhamapi”（即使亲眼所见）等。“Yopi”（任何…也）一词，应知其与“sopi”（那个…也）一词相关联。“Atthi”（有）是在“存在”（vijjamāna）的意义上，这个已说的“存在”之义，在下文将说的三种情况（pakkhattaye pi）中也应看到。

නනු අත්ථිනාම තාතාති එත්තකෙ වුත්තෙ පඨමො අත්ථිනුඛොච්චාදිකො නිසීදිත්වාති සද්දපරියන්තො ච, දුතියො අත්ථිනුඛොච්චාදිකො නිසීදිත්වාති සද්දපරියන්තො ච තතියො අත්ථිමඤ්ඤෙච්චාදිකො ජිගුච්ඡනෙය්‍යන්ති සද්දපරියන්තො ච වචනප්පබන්ධො කථං ලබ්භතීති මනසි නිධායාහ- ‘සොපනා’තිආදි. ඉමිනාති ‘අත්ථියෙවිහාපි නින්දාවගමො’ති වචනෙන. ඨානභොජනෙ ගරහතීති සම්බන්ධො. වුත්තං සක්කතානුසාරෙන. නිස්සායනිස්සායාති යත්ථ භගවා නිසින්නො තං ඨානං නිස්සාය නිස්සාය.

心里想着：既然只说了“Nanu atthināma tāta”（难道有这种事吗，朋友？），那么第一段从“atthinukho”（难道有吗？）等开始到“nisīditvā”（坐下）一词结束，第二段也从“atthinukho”（难道有吗？）等开始到“nisīditvā”（坐下）一词结束，以及第三段从“atthimaññe”（我想有）等开始到“jigucchaneyya”（应厌恶）一词结束，这样一连串的文句（vacanappabandho）是如何得来的呢？因此说了“sopanā”（阶梯）等。“Iminā”（以此）是指通过“atthiyevihāpi nindāvagamo”（即使有，也会招致谴责）这句话。其关联在于谴责处所（ṭhāna）与食物（bhojana）。这是依照梵语（sakkata）的用法所说。“Nissāyanissāya”（一再靠近）是指一再靠近世尊（Bhagavā）所坐的那个地方。

4. භූතෙ

4. 过去时

කිරියාරූපෙති කිරියාසභාවෙ, එවමඤ්ඤත්‍රාපීති අගමි අගමිත්ථාතීමෙහි අඤ්ඤත්‍ර අගමුං ඉච්චාදිකෙ අගමොච්චාදිකෙ ච. අනුදරා අලොමිකාති සන්තමප්‍යුදරාදිකං මහත්තාභාවපටිපාදනාය බහුත්තා භාවපටිපාදනාය ච න වත්තුමිච්ඡීයතෙ.

“Kiriyārūpe”（于行动的形式中）即“kiriyāsabhāve”（于行动的自性中）。“evamaññatrāpi”（其他地方也同样）是说，除了“agami”（他去了）和“agamitthā”（你们去了）之外，还有“agamuṃ”（他们去了）等以及“agamo”（我去了）等。至于“Anudarā alomikā”（无腹无毛），是说即使有腹部等，为了表明其不巨大（mahattābhāva）以及不繁多（bahuttābhāva），而不愿那么说。

5. අන

5. An-（无，非）

අඤ්ඤපදත්ථවුත්තියාති වුත්තමඤ්ඤපදත්ථං දස්සෙති ‘වක්ඛමානලක්ඛණො’ච්චාදිනා. වක්ඛමානලක්ඛණොතිවුත්තිකාරෙන ‘‘ආඤාය්‍යා’’ච්චාදිනා වක්ඛමානලක්ඛණො. අන්තොකත්වාති ඉමිනා ආසද්දස්සාභිවිධිම්හි පවත්තිමාහ. අහරුභයතඩ්ඪරත්තං වාති එත්ථ වාසද්දො පක්ඛන්තරෙ. අඩ්ඪරත්තසද්දෙන [Pg.274] රත්තියා චතුත්ථො භාගො-ත්‍ර වත්තුමිට්ඨො, අහො ච තස්ස අඩ්ඪරත්තඤ්චාති අත්ථො. ඉමස්සාධිප්පායත්ථමාහ- ‘අතීතෙච්චාදි. උභයත්ථ අධිප්පායං විවරති‘අය’මිච්චාදිනා. පඤ්චයාමොති අතීතාය රත්තියා පච්ඡිමපඤ්චචත්තාලීසවිනාඩිකාධිකඝටිකාත්තයං අනාගතාය පුරිමපඤ්චචත්තාලීසවිනාඩිකාධිකඝටිකත්ථයඤ්චෙති අඩ්ඪාධිකසත්තඝටිකාපරිමාණො එකො යාමො අහස්ස චත්තාරොති පඤ්ච යාමා පහාරා අස්සාති පඤ්චයාමො.

“Aññapadatthavuttiyā”（依他词义转）是说，通过“vakkhamānalakkhaṇo”（具下述特征者）等词，显示了所说的他词之义。“Vakkhamānalakkhaṇo”（具下述特征者）是说，其特征将由注疏者用“āñāyyā”（应知）等词来说明。“Antokatvā”（包括）一词，说明了“ā”这一音节在表示“包含”（abhividhi）之义时的用法。在“Aharubhayataḍḍharattaṃ vā”（或昼夜及半夜）一句中，“vā”（或）字表示选择。“Aḍḍharatta”（半夜）一词在此意指夜晚的第四分，其义为“白昼及其半夜”。为说明此意，而说“atīta”（过去的）等。又用“ayaṃ”（此）等词，阐明了两种情况下的意趣。“Pañcayāmo”（五更时）是说：过去的夜晚最后的“三ghaṭikā又四十五vināḍikā”，加上未来的白昼最初的“三ghaṭikā又四十五vināḍikā”，总共是七个半ghaṭikā（aḍḍhādhikasattaghaṭikā）量的一个“更”（yāma）；白昼有四更，合为五更（pañca yāmā）或五个时段（pahārā），故称“pañcayāmo”。

ගතායපච්ඡිමො යාමො, පච්ඡිමද්ධමිමස්ස වා;

පහාරො-නාගතායාදී, තදද්ධමපි වා තථා.

已逝之夜的最后一更，或其后半；以及未来白昼的最初一更，或其前半亦然。

වුත්තකාලාවධි මජ්ඣො, කාලො සො-ජ්ජතනො මතො;

තන්නිසෙධෙන යොත්වඤ්ඤො, සො-නජ්ජතනො මතො.

所说时限之中央，彼时即是现在时；以此否定所余者，彼即非是现在时。

අගමත්ථාතිආදීසු අඊස්සආදීනං සම්බන්ධිබ්‍යඤ්ජනස්සාභාවා න ඉඤ. බ්‍යාමිස්සෙපීති අජ්ජතනමිස්සෙපි භූතෙ. නඤ්සමාසනිස්සයෙ බ්‍යාමිස්සෙ යථා පප්පොතීති දස්සෙන්තො ආහ- ‘පරියුදාසෙතාවෙ’ච්චාදි.

在“agamatthā”等词中，由于“a”、“ī”、“ssa”等缺少相关联的辅音，故不使用“iña”。“Byāmissepi”（在混合中）是指在与现在时（ajjatana）混合的过去时（bhūte）中。为说明在与否定复合词（nañ-samāsa）相关的混合时态中，如“pappoti”（他达到）一例，而说了“pariyudāsetāve”（为作排除）等。

අජ්ජතනනිස්සයොති බ්‍යාමිස්සෙ අජ්ජතනභාගීනිස්සයො. අත්ථුති පඤ්හෙ තු තදඤ්ඤනිස්සයොති බ්‍යාමිස්සෙයෙව තතො අජ්ජතනතො ඉතරානජ්ජතන නිස්සයො අඤ්ඤත්‍රාති බ්‍යාමිස්සතො අඤ්ඤත්‍ර භූතකාලෙ. පසඞ්ගොති ආ ඤුආදීනං පසඞ්ගො. අජ්ජහිය්‍යොවාති බ්‍යාමිස්සතාදස්සනත්ථං වුත්තං.

“Ajjatananissayo”（依存于现在时）是指在混合时态（byāmisse）中，依存于属于现在时的部分。至于“Atthu”（是否有）这一问题，则是“tadaññanissayo”（依存于其他部分），即在混合时态中，依存于现在时之外的非现在时部分。而“aññatra”（在别处）是指在混合时态之外的过去时中。“Pasaṅgo”（适用）是指“ā”、“ñu”等的适用。“Ajjahiyyovā”是为了不显示其混合性（byāmissata）而说的。

6. පරො

6. 他人

සමාසොති ඡට්ඨීසමාසො කාරකසමාසො වා. නිපාතනතා චාස්ස විසෙසතොති. එතඤ්චාති පරොක්ඛෙති එතඤ්ච. ක්‍රියත්ථස්ස උපාධි විසෙසනං ක්‍රියත්ථොපාධි, තස්ස ක්‍රියත්ථොපාධිනො භූතා නජ්ජතනස්ස සාධනද්වාරෙන විසෙසනං, න තූජුකංත්‍යත්ථො. කස්මා නොජුකං විසෙසනං ත්‍යාහ ‘බ්‍යවච්ඡෙජ්ජාභාවා’ති. තමෙව ඵුටයිතුමාහ- ‘තථාහි’ච්චාදි.

“Samāso”（复合）是指第六格复合或格复合。其特点是作为不变词。“Etañca”即“parokkhe”（在不可见处）。行为义的限定词是“upādhi”（限定），即“kriyatthopādhi”（行为义限定）。该行为义限定是通过工具（sādhanadvārena）来限定过去非现在时，而非直接限定，此为其义。为何不是直接限定呢？答曰：“因无所可排除故”。为阐明此义，故说“tathā hi”（诚然如此）等。

සාධියමානාති ඉමිනා ධාත්වත්ථස්සාපරිනිප්ඵන්නතං බොධෙති. තෙ සන්ති ඉන්ද්‍රියානං. සන්තො විජ්ජමානො විසයො යෙසං ඉන්ද්‍රියානං තෙ සම්භාවො [Pg.275] තත්තං, තස්මා. නෙති පටිසෙධෙ, සාධනද්වාරෙන විසෙසනත්තෙ බ්‍යවච්ඡෙජ්ජසබ්භාවා යථාවුත්තදොසො න භවතීති අත්ථො. දොසා භාවමෙව දස්සෙතුමාහ- ‘යස්සි’ච්චාදි. යස්සාති ධාත්වත්ථස්ස. තත්ථාති තස්මිං අප්පච්චක්ඛෙ ධාත්වත්ථෙ. කාරකානං සත්තිසභාවත්තා සාපි අපච්චක්ඛා වාති චොදෙති නනුචෙච්චාදිනා. අසත්තොති අසමත්ථො.

“Sādhiyamānā”（正在成就）一词表明动词义尚未完全成就。它们是诸根。诸根的所缘存在，其本质是可能性，因此。“Na”（不）用于否定；通过工具作为限定时，由于存在可排除之物，如前所述的过失就不会发生，此为其义。为表明过失本身不存在，故说“yassa”（其）等。“Yassa”指动词义。“Tattha”（在那里）指在那个不可亲见的动词义中。因为诸作用者（kāraka）的本质是能力，所以它也是不可亲见的，因此用“nanu ca”（难道不）等来诘问。“Asatto”（无力）即没有能力。

අත්තානාම අත්තනො පච්චක්ඛොති තබ්බිසයෙ අම්හකාරකස්ස විධානමයුත්තන්ති මනසි නිධාය යං වුත්තං වුත්තිකාරෙන, තමුපදස්සෙතුමාහ- ‘නනුචෙ’ච්චාදි. අත්තබොධනීයාපි හි කිරියා යදා චිත්තවික්ඛෙපතො නොපලක්ඛීයතෙ, තදායං පරොක්ඛා භවති, තෙනුත්තමවිසයෙපි පරොක්ඛභාවො තස්සා භවත්වෙව. ජාගරතොපි යදා මදා මනොබ්‍යාතඞ්ගතො අනුපලද්ධි, තදාපි භවත්‍යෙවෙති දස්සෙතුං වුත්තං බ්‍යාසත්තවචනං. අභිනිබ්බත්තිකාලෙති කිරියා නිබ්බත්තිකාලෙ, ‘සුත්තො-හං කිං විලලාප, මත්තො-හං කිංවිලලාපෙ’ති ඉදමත්‍රොදාහරණං. චිත්ත චික්ඛෙපවිසයප්පදස්සනායෙත්ථ සුත්තවචනං.

为阐明注释者所说之义——他心念“自身为自身所亲见，故于此境，第一人称作用者的规定为不当”——故说“nanu ca”（难道不）等。诚然，即便是自身可知之行为，当因心散乱而未被察觉时，此行为亦成“不见”（parokkhā）。因此，即便是在第一人称的范畴（uttamavisaya）中，其“不见”之性也必然存在。为表明即便清醒时，若因醉酒或心病而无所察觉，此情况亦会发生，故说“散乱”（byāsatta）一词。“Abhinibbattikāle”（发生时）指行为发生之时，此处的例子是：“我睡着时胡说了什么？我喝醉时胡说了什么？”。此处说“sutta”（睡眠），是为了显示心散乱的状况。

7. එය්‍යා

7. 应作式

එය්‍යාදොතීමිනා එය්‍යාද්‍යත්ථො ගහිතොති බොධෙතුං යෙනෙච්චාදිකං වුත්තං. නිමිත්තසද්දාපෙක්ඛාය තන්ති වත්තබ්බෙ විසයසද්දාපෙක්ඛායසොති වුත්තං. තෙසන්ති එය්‍යාදීනං. විසයං දස්සෙති ‘හෙතුඵලෙස්විච්චාදිකො’ති. ආදිසද්දෙන පඤ්හපත්ථනාදයො ගහිතා. අථාත්‍ර ක්‍රියග්ගහණාභාවෙ ක්‍රියාතිපත්තියන්ති කථං ලබ්භතිච්චාහ- ‘ක්‍රියාති පත්තිය’න්ති ආදි. ක්‍රියාතිපත්තියන්ති විවරණං කතන්ති සම්බන්ධො.

为说明通过“eyyā”等词掌握了“eyyā”等的含义，故说“yena”等。本应说“依于标相之词”，却说了“依于所缘之词”。“Tesaṃ”（彼等）指“eyyā”等。以“于因与果中等”来显示其所缘。“等”字包含了疑问、祈愿等。又，此处若不取“行为”，如何能得到“行为之未成就”（kriyātipatti）呢？答曰：“于行为之未成就（kriyātipattiyaṃ）”等。“行为之未成就”是所作之阐释，此为关联。

අභිධෙය්‍යද්වාරෙනාති කිරියාසඞ්ඛාතඅත්ථමුඛෙන, පකතක්‍රියත්ථ විසෙසනත්තාති ක්‍රියත්ථාධිකාරතො අධිකතස්ස ධාතුස්ස විසෙසනත්තා. ඉදං වුත්තං හොති ‘‘අතිපත්තියන්ති අධිකතක්‍රියත්ථවිසෙසනං, විසෙසනඤ්ච හොන්තං නොජුකං භවිතුමරහති කිඤ්චරහි අභිධෙය්‍යද්වාරෙන, තථාහි අතිපතනං නාම ක්‍රියාය හොති, න ක්‍රියත්ථස්ස අයුජ්ජනතො, තස්මා අතිපත්තියන්තිවුත්තෙක්‍රියාතිපත්ති යන්ති [Pg.276] ඉදං ක්‍රියත්ථවිසෙසනං හොන්තං අභිධෙය්‍යද්වාරෙන හොතීති ක්‍රියාතිපත්තියන්ති විවරණං කත’’න්ති. විධුරප්පච්චයොපනිපාතතොති විරුද්ධප්පච්චයසමවායාති අත්ථො.

所谓“通过所诠之门”（Abhidheyyadvārena），即通过名为“行为”之义；由于是对已确立的行为意义的限定，因此从行为意义的范畴而言，是对额外语根的限定。此即是说：“‘未成就’（atipatti）是额外行为意义的限定词，作为限定者，它不应该直接限定，而是应该通过所诠之门。因为‘未发生’（atipatana）是针对行为本身，而不是针对行为意义的不恰当，因此，当说‘未成就’时，这个作为行为意义限定词的‘行为未成就’（kriyātipatti）是通过所诠之门而成立的，所以说‘行为未成就’是对其的解释。”所谓“以违逆的缘而生起”（Vidhurappaccayopanipātato），意思是“与相反的因缘聚合”。

කාරණවෙකල්ලතොවාති හෙතුමතො ඵලස්ස යො හෙතු තස්ස විකලත්තෙන. තත්‍රෙතීමස්ස අත්ථො වත්තමානවිසයෙති. ක්‍රියාතිපත්තියන්ති භූතාදි ක්‍රියාතිපත්තියං. ලිඞ්ගතොති නිමිත්තෙන. ගමකෙන ලිඞ්ගෙන ගම්මායාතිපත්තියා බුජ්ඣනකාලං වත්තමානො කාලො න තිට්ඨති අතික්කමතීති ආහ- ‘වත්තමානතාය බ්‍යතික්කමා’ති. තදෙව ඵුටයති ‘සමකාල’න්තිආදිනා. සමකාලන්ති එකක්ඛණෙ. වත්තමානස්ස ක්‍රියාතිපත්‍යසම්භවා තදවසිට්ඨාතීතානාගතෙස්වෙය්‍යාදීනම්භාවො (අඤ්ඤථා) නුපපත්තියාති වුත්තං වුත්තියං ‘සාමත්ථියාතිආදි.

所谓“因缘不具足”（Kāraṇavekallato），是指有因之果的那个因不完备。这里说的“此处”，指的是现在的境界。“行为未成就”（Kriyātipatti）是指过去等行为的未成就。所谓“以相故”（Liṅgato），是指凭借某种征兆。以能标示的征兆来理解所要推断的未成就时，现在的时刻不会停留，而是会流逝，所以说“因现在性之流逝”。为了更清楚地说明这个道理，才用“同时”等词语来解释。“同时”是指一个刹那。因为现在的行为不可能未成就，（否则）“eyyā”等（的用法）在剩下的过去和未来等时间里便无法成立，故在注释中说了“依能力”（sāmatthiyā）等。

ලිඞ්ගෙනාති එත්ථ පුබ්බෙ දක්ඛිණෙන ගමනෙ සති සකටිස්සාපරියා භවනදස්සනං දක්ඛිණෙන ගමනස්ස සකටාපරියාභවනහෙතුත්තෙ ලිඞ්ගං, දක්ඛිණෙන ගමනස්සාතිපත්තියා අඤ්ඤතො ගමනාදි ලිඞ්ගං. සකටා කිරියාභවනාතිපත්තියා සකටෙ ගරුභාරාරොපනාදි ලිඞ්ගං. පඨමවයෙ අරහත්තභවනං තංහෙතුභූතඤ්ච පබ්බජ්ජං පරෙසං පඨමවයෙ පබ්බජ්ජානිමිත්තාරහත්තප්පත්තිලිඞ්ගෙන විඤ්ඤාය පබ්බජ්ජායාතිපත්ති ඝරකම්මබ්‍යාවටතාදිලිඞ්ගෙන, අරහත්තස්සාතිපත්ති ච පබ්බජ්ජානිමිත්තාභාවෙන ලිඞ්ගෙනාවසීයතෙති ලිඞ්ගෙන භූත ක්‍රියාතිපත්ති පන වෙදිතබ්බා, යදි පනෙවමභිඤ්ඤාලාභී පයුඤ්ජති තදා පච්චක්ඛඤාණෙනෙව සබ්බං විඤ්ඤාය පයුඤ්ජතීති වෙදිතබ්බං. ලිඞ්ගතොවසීයමානායන්ති පන බාහුල්ලෙන වුත්තං.

所谓“以相故”（Liṅgena），此处，先前向南行进时，若见到车辙出现，此即为“向南行进”是“车辙出现”之因的标相；“向南行进”之未成就，则以“向他处行进”等为标相。车辆行为之未成就，则以“车上装载重物”等为标相。他人于青年时证得阿罗汉果及作为其因之出家，是透过“青年出家”此一标相而了知“证阿罗汉果”；“出家”之未成就，则由“忙于家务”等标相来断定；“阿罗汉果”之未成就，则由“无出家之标相”此一标相来断定。如是，过去行为之未成就，当由标相而得知。然若有神通者（abhiññālābhī）运用此法，当知彼乃以亲知（paccakkhañāṇa）遍知一切而运用。至于“由标相而断定”之说，乃就普遍情况而言。

8. හෙතු

8. 因

නිච්චභවනං හෙතු (ත්‍යාදිනා) හෙතුඵලභාවොයෙවෙත්ථ, නාති පත්තීති දීපෙති. සබ්බප්පච්චයොදාහරණවසෙනාති සබ්බෙසං එය්‍යාදීනම්පච්චයානං උදාහරණවසෙන. හෙතුඵලානං සබ්භාවතොති වුත්තත්තා හෙතුඵලානි දස්සෙති හනනමිච්චාදිනා. එවං හෙතුඵලසබ්භාවතො සබ්බකාලෙ [Pg.277] ච විධානතො එත්ථ වත්තමානෙපි පප්පොතීති භාවො. සො ච හෙතුහෙතුමන්තභාවො ච.

以“常修习为因”等（语）显示，在此只是因果关系，而非已成就。“以举一切缘为例”，即是以举所有“eyyā”等缘为例证。因已说“因果之实有”，故以杀生等来显示因果。如是，由于因果之实有以及一切时期的规定，故即使在现在时，亦能成就，此即其义。此即因与有因之关系。

9. පඤ්හෙ

9. 于提问

පච්ඡිමං පච්ඡිමං පදන්තිආදීසු පඤ්හොති පුරිමං පදං, සම්පුච්ඡනාති පච්ඡිමං පදන්තිආදිනා දට්ඨබ්බං. සමෙච්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පුච්ඡනා සම්පුච්ඡනා, යාචනං දෙහී ත්‍යාදිනා යාචනමත්ථං, ඉට්ඨස්සාසම්පත්තස්සාත්ථනමිට්ඨාසිංසනං. පත්තකාලවසෙන ච විසයභෙදෙන භින්නාය පීති යොජෙත්වා අත්ථො දට්ඨබ්බො. පත්තකාලං දස්සෙති නිමිත්තභූතස්සාතිආදිනා. නිමිත්තභූතස්සාති තංතංකිච්චසම්පජ්ජනෙ කාරණභූතස්ස. විධි නාම දිට්ඨධම්මිකසම්පරායික නිමන්තණාමන්තණාජ්ඣෙසනපෙසනානි. එත්ථ ච අනුඤ්ඤාපත්තකාලෙසු ච පඤ්චමී විහිතා පරෙහි, දිට්ඨධම්මිකාදීසු පඤ්චසු සත්තමී. ඉධ පන තෙ ද්වෙපි විධිවිසෙසායෙවාති විධිම්හි අන්තොකරිත්වා එය්‍යාදිං විධාතුං යං වුත්තං වුත්තිකාරෙන, තදිදානි වත්තුකාමො ආහ- ‘අනුඤ්ඤාපත්තකාලෙසුපි’ච්චාදි. විධිප්පතීතිමෙව පකාසෙති ‘එවං කරෙය්‍යාසී’’තිච්චාදිනා. අනුජානන්තොපි දීපෙන්තොපි කිරියාසු බ්‍යාපාරෙතියෙවාති බ්‍යාපාරණම්පතීතිතොති යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො.

于“后后句”等处，“提问”是前句，“询问”是后句等，应如是见。相互询问即是“询问”。以“请给予”等（语）为请求之义；祝愿未得之所欲，即是期望。应结合时机与对象的不同来理解其义。以“作为征兆”等（语）显示时机。“作为征兆”，即是作为彼彼事务成就之因。所谓“规定”(vidhi)，即现法、后世、邀请、奉请、劝请、派遣。在此，于允许与时机，他人规定用第五格；于现法等五种情况，用第七格。然在此处，此二者亦是特殊的规定，故论师为说今时所言，即将“eyyā”等纳入“规定”中而制定，故云“于允许与时机亦”等。以“你应如是做”等（语）阐明了规定的实行。应结合理解其义为：即使是允许者与指示者，亦是在行为中起作用，故（此亦是）作用的实行。

පෙසනෙපි කෙසඤ්චි බ්‍යාකරණඤ්ඤූනං සත්තමීවිධිච්ඡිතොතිවුත්තිකාරෙන යං වුත්තං, තං දානි වත්තුමාහ- ‘පෙසනෙ පි’ච්චාදි. සමූලතන්ති කෙසඤ්චි සද්දිකානං සත්තමීවිධිවිධානමූලෙන සමූලතං. ‘‘අනුමතිපරිකප්පත්ථෙසු සත්තමී’’ති (3-1-11) කච්චානසුත්තං. කත්තුමිච්ඡතො පරස්ස අනුජානනං අනුමති, පරිකප්පනං සල්ලක්ඛණං නිරූපනං පරිකප්පො හෙතුඵලකිරියා සම්භවො ච, තස්මිං අනුමත්‍යත්ථෙ ච පරිකප්පත්ථෙ ච සත්තමීවිභත්ති හොතීති අත්ථො. අත්ථග්ගහණෙන විධිනිමන්තණාමන්තණාජ්ඣෙසන පත්ථනාපත්තකාලෙසු ච.

论师为言说“于派遣，某些语法家亦希望规定第七格”，今云“于派遣亦”等。“有根本”，即是因某些语法家以第七格规定之制定为根本，故为有根本。“于允许、思量义，（用）第七格”，此是迦旃延(Kaccānā)经（3-1-11）。允许他人之欲作者，是为允许；思量，即观察、审察、思量、因果、行、可能。于彼允许义与思量义，有第七格 विभक्ति，此为其义。由义之摄取，亦（含）规定、邀请、奉请、劝请、祈愿与时机。

10. තු අන්තු

10. Tu，antu

උදාහටාති ගච්ඡතු ගච්ඡන්තුආදිනා උදාහටා. දදාතූති යාචනෙ.

“Udāhaṭā”(已举例)是说，以“gacchatu”(愿彼去)、“gacchantu”(愿彼等去)等为例。“Dadātu”(愿彼施)是用于祈使义。

11. සත්‍ය

11. 真实

අරහත්ථෙ චායමෙව පයොගො, තෙන භවං ඛලු රජ්ජං කරෙය්‍ය භවං අරහොති යොජෙත්වා දට්ඨබ්බො.

在阿罗汉的意义上，这即是其用法。因此，应当将“尊者确实应当治理王国”与“尊者是阿罗汉”结合起来理解。

12. සම්භා

12. 可能义

යොග්ගතාජ්ඣවසානන්තීමස්සාත්ථපදං[Pg.278], සත්තිසද්දහනන්ති සාමත්ථියස්ස සද්දහනන්ති අත්ථො. පයොගානුසාරිතං දීපෙතී සම්බන්ධො. ගම්මමානෙති සම්භාවෙමිච්චාදිනා භ්වාදිධාතූහි අවුච්චමානෙපි ගම්‍යමානෙ. උදාහටං ‘අපිපබ්බතං සිරසා භින්දෙය්‍යා’ති. මහාබලතාය හත්ථිහනනෙ අලමත්ථවිසයෙ සම්භාවනෙ සත්‍යපි අලං සද්දො-ත්‍රාලමත්ථො යුත්තොති න භවන්තෙත්‍යාදයො හනිස්සති. ධාතුනාති එත්ථ ධාතුග්ගහණෙන භ්වාදයො ගය්හන්තෙ තත්ථ ධාතුසද්දස්ස රුළ්හත්තා පුබ්බාචරියසඤ්ඤාය වා. උදාහටන්ති භුඤ්ජෙය්‍ය භවං ත්‍යාදිනා.

“Yoggatājjhavasāna”(适宜与决意)的义理是“sattisaddahana”(能力的确信)，即是对能力的相信。其关联在于揭示了对用法的遵循。“Gamyamāne”(被理解时)是指，即使未用“sambhāvemi”等“bhū”语族动词表达，其义亦能被理解。例如：“api pabbataṃ sirasā bhindeyya”(他甚至能以头破山)。即使在以大力制伏大象的“足够”义的范畴中存在可能性，“alaṃ”一词在此处也不适合作为“足够”义使用，因为它会与“na bhavanti”(将不会有)等词相冲突。在此处“dhātunā”(以语根)中，通过“dhātu”(语根)一词而含摄“bhū”等语根，因为“dhātu”一词在此是惯用语，或依古阿阇梨的名称。例如：“bhuñjeyya bhavaṃ”(尊者请用餐)等。

13. මායො

13. 幻

සූති මාසූති එත්ථ සුසද්දො. එත්ථ ඉමස්මිං උදාහරණෙ. නිවත්තෙති මාසද්දොති සෙසො. ආරද්ධන්ති ඉමිනා වත්තමානං වනගමනං දස්සෙති. අන්තොභූතණ්‍යත්ථාති ණිප්පච්චයාභාවෙපි අත්තනි අන්තොභූතණ්‍යත්ථ ධාතුතො. ඊආදීනං ආආදීනඤ්ච සකකාලොනාම භූතො කාලො. ධාතුසම්බන්ධො විසෙසනවිසෙස්සභාවො, තෙනාහ- ‘ධාත්වත්ථ සම්බන්ධෙ විසෙසන විසෙස්සභාවලක්ඛණෙ’ති. සබ්බත්ථාඛ්‍යාත වාච්චොත්ථො විසෙස්සො ස්‍යාද්‍යන්තවාච්චො විසෙසනං.

在“su”以及“mā su”中，是“su”这个词。在此例中，“mā”一词起阻止作用，此为其余部分。“Āraddhaṃ”(已开始)一词，以此显示正在进行的“前往森林”(vanagamanaṃ)。所谓“内在的使役义”(antobhūtaṇyattha)，是指即使没有“ṇi”(使役)语尾，语根自身也内含使役义。“ī”等和“ā”等，它们自身的时间名为过去时。语根的关联是能修饰与所修饰的关系，因此说：“在语根义的关联中，具有能修饰与所修饰的特征”。在所有情况中，由限定动词所表达的意义是所修饰，由“sya”等语尾所表达的意义是能修饰。

ඉට්ඨොති පරෙසමිට්ඨො. ජානනත්ථවසෙන ගමනත්ථත්තාති ‘‘ගමනත්ථා කම්මකා’’ති (5-59) සුත්තෙ ගමනත්ථසද්දෙන ‘යෙ ගත්‍යත්ථා තෙ බුද්ධ්‍යත්ථා’ති ජානනත්ථොපි ගහිතොති එවං ගහිතජානනත්ථවසෙන ගමනත්ථත්තාති අත්ථො. අභිමතානි පාණිනියානං. තථා සද්දස්සත්ථමාහ- ‘අනන්තරෙන ගතත්ථ’(න්ති අන)න්තරෙ වුත්තෙන කරණභූතෙනාති අත්ථො. අභිමතොති පාණිනියානමෙව ඉධාධිප්පෙතසමුච්චයං වත්තුමාහ- ‘සමුච්චයො’ඉච්චාදි. අථාත්‍ර කථමනෙකාසං කිරියානං චීය මානතා යාවතා එකාවාටනකිරියාජ්ඣයනකිරියා චෙත්‍යාසඞ්කියාහ- ‘සාධනභෙදනෙ’ච්චාදි. මඨාදිසාධනානම්භෙදෙනාටන කිරියායපි භෙදොති අත්ථො. තක්කිරියාප්පධානස්සාති සා ලවනකිරියා පධානමස්ස කත්තුනො. යො- යමඤ්ඤෙපි නියොජෙන්තො විය කිරියං කරොති සො නා-ඤ්ඤකිරියාපධානෙ යුත්තො, තක්කිරියාප්පධානෙයෙවෙති.

“Iṭṭho”(所欲的)意为他人所欲的。“Jānanatthavasena gamanatthattā”(因由知义而成趣向义)是说，在“gamanatthā kammakā”(趣向义动词为作业者)(5-59)这句经文中，以“gamanatthasadda”(趣向义词)也包含了“ye gatyatthā te buddhyatthā”(凡趣向义者即是了知义)的知义，其义理即是：依于所含摄的知义而成为趣向义。此为波你尼(Pāṇiniya)学派所同意。同样，他解说词义：“anantarena gatattha”(以紧随者而趣向)，其义为：以紧随其后所说的工具。“Abhimato”(所同意的)，是为了说明此处所意指的波你尼学派的“总集”(samuccaya)，而说“总集”等。然则，此处如何有众多行为的积集？乃至单一的漫游行为与读诵行为等，（对此） आशंका(疑虑)而说：“sādhanabhedane”(因工具的差异)等。其义为：因寺院等工具的差异，漫游的行为也有差异。“Takkiriyāppadhānassa”(以彼行为为主者)是说，彼收割行为是此作业者的主要行为。若人做事犹如在指令他人，彼非专注于他人的行为，而仅专注于自身的主要行为。

14. පුබ්බ

14. 前

මහාවාක්‍යරූපත්තා [Pg.279] පකරණස්ස තදපෙක්ඛාය වාක්‍යෙකදෙසත්තං ‘‘වත්තමානෙ තිඅන්ති, භවිස්සති’’ච්චාදීනං වාක්‍යානන්ති ආහ ‘වාක්‍යෙකදෙසෙහී’ති. අතොයෙවමාහ-වාක්‍යාවයවොපරො-ධුනා කරීයතෙ’ති. විධිවාක්‍යත්තමස්ස දස්සෙත්වා නියමවාක්‍යත්තං දානි දස්සෙතුං ‘අථවා නියමත්ථමිදන්ත්‍යාදීන’න්ත්‍යාහ. නියමසුත්තත්තමෙව ඵුටයති ‘තෙහි’ච්චාදිනා. තෙහි තෙහි සුත්තෙහීති ‘‘වත්තමානෙ ති අන්ති’’ච්චාදීහි තෙහි තෙහි සුත්තෙහි. ඉමිනාති ‘‘පුබ්බපරා’’දිනා ඉමිනා සුත්තෙන. නනු තුම්හාම්හසෙසෙසූති එත්තකෙ වුච්චමානෙ ‘තුම්හාම්හසද්දවචනීයෙසු තදඤ්ඤසද්දවචනීයෙසු ච කාරකෙසූ’ති අයං විසෙසො කුතො ගම්‍යතෙ යෙනෙවං විවටංත්‍යාහ- ‘කත්තුකම්මෙ’ච්චාදි. කත්තාදීසු විධානඤ්ච වක්ඛති.

由于该论是宏大语句的形式，或依赖于它，“vattamāne ti anti, bhavissati”等是语句的一部分，因此说“以语句的部分”。所以这样说：“语句成分的限定正在被施行”。在显示了其为规定句后，现在为了显示其为限定句，所以说“或者这是为了限定的意义”等。以“tehi”(彼等)等词阐明了其正是限定经。“Tehi tehi suttehī”ti(以彼等彼等经)是指以“vattamāne ti anti”等彼等彼等经。“Iminā”ti(以此)是指以此“pubbaparā”(前后)等经。当说到“tumhāmhasesesu”(在汝、我、其余格中)时，“在由汝、我词所表达的，以及由其他词所表达的施事者中”这一区别是从何而知的呢？为了阐明这一点，所以说“在施事者与受事者中”等。关于施事者等的规定也将在后面说明。

කත්තුකම්මානමෙවාති ඉමිනා භාවං බ්‍යවච්ඡින්දති. තථා ච වක්ඛති- ‘තුම්හාම්හසද්දවචනීයත්තාභාවා’ති. අසත්වභූතායෙච්චාදිකමෙකවචන සම්භවෙ කාරණං, තුම්හාම්හෙච්චාදිකන්තු පඨමපුරිසසම්භවෙ. තුම්හාම්හසෙසෙසු හොන්තා මජ්ඣිමුත්තමපඨමා කථං භාවාදීසු විඤ්ඤායන්ති කථඤ්ච තුම්හාම්හාදිසද්දවචනීයස්ස කාරකත්ථස්සාඛ්‍යාතෙන තත්ථ විහිතෙන සඤ්ඤාවිභත්තා තුම්හාම්හාදිසද්දප්පයොගාභාවොච්චාසඞ්කිය යං වුත්තං වුත්තියං තංදානි විවරන්තෙන ‘යදි භාවාදීසු මානාදයො න විධීයන්තෙ තදාමානාදීසු පරෙසු භාවාදීසු ක්‍යලාදීනං විධානමෙව නොපපජ්ජතී’ති ඉමිනා සාමත්ථියෙන තුම්හාදීසු කාරකෙසු මජ්ඣිමාදීනං භාවො විඤ්ඤායති තෙනෙව තුම්හාදිකාරකත්ථස්ස තත්ථ විහිතෙනාඛ්‍යාතෙන සඤ්ඤාපිතත්තා තුම්හාදිසද්දප්පයොගො නාම න හොතීති දස්සෙතුං ‘තුම්හාදිස්වි’ච්චාදිකමාරද්ධං. යජ්ජෙවං තුම්හාදිසද්දප්පයොගොයෙව න සියා ච්චාහ- ‘යජ්ජෙව මිච්චාදි. පරිහාරමාහ- ‘සසද්දෙනා’ති. තුම්හාදිසද්දෙන. බ්‍රාහ්මණාඉච්චනෙනාභිහිතමෙව බහුත්තං බහවොති වචනෙනානුජ්ජතෙ. වචනාභාවෙ කථං තුල්‍යාධිකරණත්තංත්‍යාහ- ‘අනුජ්ජමානස්සි’ච්චාදි. අනුජ්ජමානස්සාතිඅනුවදිතබ්බස්ස ගච්ඡතිච්චාදිනා නිද්දිට්ඨස්ස කත්තුනො.

以“仅在施事者与受事者中”排除了状态(bhāva)。同样，他将说：“因为没有由汝、我词所表达的情况”。“非有情”等是单数可能的原因，而“汝、我”等则是第三人称可能的原因。当第二、第一、第三人称存在于“汝、我、其余格”中时，它们如何在状态等中被了知？并且，（有人）怀疑，既然由汝、我等词所表达的作用者义已通过在那里规定的动词所表示，那么汝、我等词便不再使用。为了解释注释中所说的这一点，现在（作者）说：“如果在状态等中，māna等没有被规定，那么在māna等之外的状态等中，kya等的规定就不成立了”。通过此理，了知了在汝等作用者中，有第二人称等的存在。正因为由汝等作用者义已被在那里规定的动词所表示，所以为了说明没有名为“汝等词”的运用，而开始了“在汝等中”等（论述）。如果这样，汝等词就完全不应使用了，（对此）他说：“如果这样，就是错误的”等。他提出解决方法：“以其自身的词”(sasaddena)。即以汝等词。由“Brāhmaṇā”(婆罗门，复数)所表示的复数，被“bahavo”(许多)一词所随说。如果没有（随说的）词，如何有同格关系呢？（对此）他说：“对于被随说的”等。“对于被随说的”即对于应被随说的、由“gacchati”(他去)等所指明的施事者。

අනුවාදෙනාති [Pg.280] (තුම්හාදි) අනුවාදෙන. ‘‘නාමම්හි පයුජ්ජමානෙපි තුල්‍යාධිකරණෙ පඨමො’’ති (3-1-5) කච්චානවචනං, තෙනාහ- ‘තෙනෙවි’ච්චාදි. අසමානාධිකරණත්තා හි ‘තයාපච්චතෙ’ච්චාදො න භවති. තථාහි තයෙච්චෙතං කත්තුවාචී පච්චතෙච්චෙතං කම්මවාචී කම්මෙ ආඛ්‍යාතප්පච්චය විධානතො.

“Anuvādena”(随说)是指(汝等)的随说。“当名词被使用且同格时，为第一格”(3-1-5)，这是迦旃延(Kaccāna)之语，因此说“由此”等。由于非同格，所以“tayā paccate”(由你所烹)等不成立。因为“tayā”(由你)是施事语，而“paccate”(被烹)是受事语，这是依据在业(受事)中规定动词后缀的缘故。

‘එහි මඤ්ඤෙ රථෙන ගමිස්සසී’ති පාණිනියාතිමතනිප්ඵාදනක්කමො (නිරස්ස) තෙ ‘පරිහාසෙ’ච්චාදිනා. මඤ්ඤතිස්ස පයොගෙති උපපදවසෙන මනධාතුස්ස පයොගෙ. ධාතුම්හාති ගමිආදිතො. උත්තම පුරිසෙකවචනෙ පත්තෙති ගමිස්සාමීති පත්තෙ. මජ්ඣිමොභිමතොති ගමිස්සසීත්‍යභිමතො. මජ්ඣිමෙ පත්තෙති මඤ්ඤසෙති පත්තෙ, උත්තමෙකවචන මිට්ඨන්ති මඤ්ඤෙතිට්ඨං. ඉදං වුත්තං හොති ‘‘මඤ්ඤසෙ ත්වං රථෙන ගමිස්සාමීති වත්තබ්බෙ මඤ්ඤෙ ත්වං රථෙන ගමිස්සසීති භවතීති (වුත්ත’’න්ති). එහි මඤ්ඤෙච්චාදි න කිඤ්චි වුත්තං වුත්තියං. යථාසවිසයෙවමජ්ඣිමුත්තමා සම්පජ්ජන්ති, තථාසම්බන්ධමුපදස්සයමාහ- ‘එවමෙත්ථාභිසම්බන්ධො’ච්චාදි. පරාභිමතං සම්බන්ධං කුරුමානො ආහ- ‘නත්වෙව’මිච්චාදි. අථොච්චතෙච්චාදිනා පරාධිප්පායමාහ- ‘යදෙ’ච්චාදි.

“Ehi maññe rathena gamissasī”(来，我以为你将乘车去)是波你尼(Pāṇini)派形成其观点的方式，（此观点）被“在戏谑义中”等（规则）所驳斥。“Maññati的用法”是指在man词根的用法中，作为近 पद(upapada)。“从词根”是指从gam等词根。“在获得第一人称单数时”是指在获得“gamissāmi”(我将去)时。“所意欲的第二人称”是指意欲“gamissasi”(你将去)。“在获得第二人称时”是指在获得“maññase”(你以为)时，“所希求的第一人称单数”是指希求“maññe”(我以为)。这就是说：“当应说‘maññase tvaṃ rathena gamissāmi’(你以为我将乘车去)时，变成了‘maññe tvaṃ rathena gamissasi’(我以为你将乘车去)”。关于“Ehi maññe”等，在注释中没有说什么。为了显示第二人称和第一人称是如何根据各自的领域而成立的，以及它们的关联，他说：“此处的关联是这样的”等。在建立他人所意欲的关联时，他说：“但并非如此”等。以“或者说”等，他说出他人的意图：“如果”等。

යදෙවමභිසම්බන්ධොති ‘මඤ්ඤසෙ ත්වං රථෙන ගච්ඡාමී’ති යදා එවමභිසම්බන්ධො කරීයතීත්‍යත්ථො. සො චෙවමනුගතොති ‘මඤ්ඤෙ අහං ත්වං රථෙන ගච්ඡසි’ච්චෙවං සො ච පයොගො අනුගතොත්‍යත්ථො. පකාරන්තරකප්පනායාති ‘මඤ්ඤසෙ ත්වං රථෙන ගච්ඡාමී’ති අන්තරකප්පනාය.

“Yadā evam abhisambandho”(当这样关联时)意为：当“maññase tvaṃ rathena gacchāmi”(你以为我乘车去)这样建立关联时。“So ca evam anugato”(他这样随顺)意为：“maññe ahaṃ tvaṃ rathena gacchasi”(我以为你乘车去)，并且该用法被随顺。“Pakārantara-kappanāya”(为了设想其他可能性)是指为了对“maññase tvaṃ rathena gacchāmi”(你以为我乘车去)作中间设想。

15. ආඊ

15. Āī

තෙනචාති සමාසිතත්තෙන ච,ස්සත්‍යාදීනමග්ගහණන්ති යදි තෙසං ගහණං සියා ආඊස්සාදීසූති න සමාසෙන වදෙය්‍ය.

“Tena ca”(并且因此)是指并且因为复合的缘故。“不取ssati等”是指：如果取了它们，就不会以复合的方式说“在ā, ī, ssa等中”。

17. භූස්ස

17. 有

කතාකතප්පසඞ්ගීයො විධි සො නිච්චො-නිච්චා බලවාති පඨමං වුක භවතීති දස්සෙතුමාහ- ‘කතාකතප්පසඞ්ගිත්තා’ච්චාදි.

为显示“已作与未作之关联”此法则比常规与非常规法则更有力，故先说“由已作与未作之关联故”等。

18. පුබ්බ

18. 先前

අආද්‍යපෙක්ඛෙති අආදීසූති අනුවත්තඅආද්‍යපෙක්ඛෙ.

“观察最初”（Ādyapekkheti）是指“在最初等”（ādīsūti），因此是“随顺观察最初”（anuvatta-ādyapekkhe）。

23. කර

23. 行为

නනු ච ‘සොස්සා’ති කස්මා වුත්තං ‘‘ක්වචි විකරණාන ‘‘මිච්චෙව (5-161) ලොපො [Pg.281] සියාති ‘කරස්ස කු’න්ති වත්තබ්බන්ති චොදනමනසි නිධායාහ- ‘ක්වචි විකරණානං ත්‍යාදි. අඤ්ඤත්‍රපයොගානුසරණා පයොගානුසරණං විනා ඔලොපො විඤ්ඤාතුං න සක්කාති සම්බන්ධො.

为何说“sossā”（将听到）？难道不是因为有人质疑，为何不说“在某些词形变化中，‘mi’（或‘ṃ’）可以省略，所以说‘karassa ku’是正确的”吗？考虑到这个质疑，（他）回答说：“在某些词形变化中”等等。不参照其他用法，就无法仅凭用法本身理解省略，这就是其关联。

25. හාස්ස

25. 笑

කාරියං ආහඞ්සඞ්ඛාතමස්ස අත්ථීති කාරියී, තෙන අපරො කාරියී හඤ්ඤති හිංසීයතීති අත්ථො.

“有业者”（kāriyī）是指有“所作”（kāriya）——即“伤害”（āhaṃsa）——的人，因此通过这个（伤害），另一个“有业者”被伤害、被损害，是这个意思。

සහොස්සෙහීති කරස්ස ඔකාරෙන ස්සෙන ච සහ හාස්ස ස්සෙන සහාති අත්ථො. අථ කථං ඔස්සෙහි සහෙව වුත්තා දෙසොතිවිඤ්ඤායතීච්චාසඞ්කියාහ- ‘සහවචනසාමත්ථියා’ති. සහ සද්දස්ස සහත්ථ(ස්ස ච) සොස්ස ස්සෙනාති කථනසාමත්ථියාති අත්ථො. අධිප්පායං විවරති ‘එවං මඤ්ඤතෙ’ච්චාදිනා. එවං මඤ්ඤතෙ- ඔස්සාන මනාදෙසිත්තෙ ඉච්චාදිනා පාඨෙන භවිතබ්බමිව ලක්ඛීයතෙ… තෙනෙව පාඨෙනසහවචනසාමත්ථියස්ස පතීතිසබ්භාවතො. න තු ‘එවංමඤ්ඤතෙඔස්සානමන්තාදෙසත්තෙ හාස්සචාති වචනමනත්ථකං සියා හා තො චෙත්වෙව වදෙත්‍ය ඔස්සානමනාදෙසිත්තෙ’ච්චාදිනා පාඨෙන… ඔස්සානමන්තාදෙසප්පසඞ්ගස්සෙවාභාවතො. නහෙත්ථාදෙසාදෙසි සම්බන්ධඡට්ඨී අත්ථි… සොස්සාති විසෙසනඡට්ඨියාප්පධානාය ස්සෙනාති සහත්ථෙ තතියාය ච නිද්දිට්ඨත්තා. උභයත්ථාති ස්සත්‍යාදීසුස්සාදීසු ච.

“同笑”（Sahossehīti）是指与‘kara’的‘o’音和‘ssa’音一同，以及与‘hāsa’的‘ssa’音一同，是这个意思。那么，如何理解‘ossehi’（或‘ossehī’）是与‘saha’一同被说出的呢？对此疑问，（他）回答说：‘由于同语的力量’。‘saha’这个词语的自身含义，以及‘ssa’音的表达能力，是这个意思。他通过‘这样认为’等来阐明其意图。他这样认为：似乎应该通过‘ossāna manādesitte’等文本来理解……因为通过那个文本，‘同语的力量’的真实性得以显现。但不是通过‘这样认为：如果ossāna是末尾的ādesa，那么hāssa这个词就变得没有意义了’这样的说法……因为不存在ossāna作为末尾ādesa的可能性。这里不存在替代与被替代的属格关系……因为‘sossa’是以修饰性属格而非主要属格的形式被指明，而‘ssena’是以‘saha’（一同）的工具格形式被指明。两者都是，即在‘ssati’等和‘sussati’等词中。

28. ආඊ

28. Āī

පුබ්බසරලොපොති විකරණලොපො ආකාරාදෙසෙ ච ද්වීසු වාරෙසු පුබ්බසරලොපො.

“前元音省略”是指变化词缀的省略，以及在以ā音为替代的两种情况下，前元音的省略。

29. ගමි

29. 去处

අගාති ඊම්හි ලලොපො, ආකාරාදෙසෙ ච පුබ්බසරලොපො.

（在词形）“Agāti”（agā iti）中，当（不定过去时词尾为）“ī”时，有“m”的省略，以及在以“ā”音为替代时，有前元音的省略。

30. ඩංස

30. 虻

අගඤ්ඡා අගච්ඡීති නිග්ගහීතාගමෙන.

“Agañchā”和“agacchī”是通过鼻音（niggahīta）的增入（āgama）形成的。

32. ණානා

32. 智

උජ්ඣිතානුබන්ධානන්ති පරිච්චත්තානුබන්ධානං.

“Ujjhitānubandhānaṃ”是指“pariccattānubandhānaṃ”，即已舍断执著者。

33. ආඊ ඌ

33. Āī ū

සුත්තෙ [Pg.282] ආති ඉමිනා උභයත්ථ පඨමපුරිසෙකවචනං ගහිතන්ති ආහ- ‘ආ’තිආදි.

在经文中，通过“ā”这个词，在两种情况下都包含了第三人称单数（paṭhamapurisekavacanaṃ）的含义，因此说“ā”等等。

34. කුස

34. 吉祥草

අභිරූහීති ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) දීඝො.

Abhirūhīti是依(语法规则)“byañjane dīgharassā”(1-33)而为长音。

35. ආ ඊ ස්ස

35. Ā ī ssa

පරොක්ඛාපරනාමධෙය්‍යානන්ති පරොක්ඛාතිඅඤ්ඤනාමානං.

Parokkhāparanāmadheyyānanti即parokkhāti aññanāmānaṃ。

38. එය්‍යා

38. Eyyā

තෙහෙවාති හෙට්ඨා වුත්තසුත්තද්වයෙහෙව, සහචරිතඤායෙනාති ‘‘භූතෙ ඊ උං’’ඉච්චාදො (6-4) පරච්ඡක්කෙ පඨම පුරිසෙකවචනආකාරෙන ‘‘අනජ්ජතනෙ ආඤු’’ඉච්චාදො (6-5) පුබ්බච්ඡක්කෙ පඨමපුරිසෙකවචන ආකාරෙන ච සහචරිතාකාරානමෙව පච්චාසත්තියා සහචරිතා පත්තිවසෙන පවත්තඤායෙන ගහණන්ති අත්ථො. ගහිතත්තා ත්වාදි සම්බන්ධී ගය්හතෙති සම්බන්ධො. නිස්සයකරණං නාම බ්‍යත්තිවසෙනෙව, න සාමඤ්ඤවසෙනාති ආහ ‘එතෙනා’තිආදි.

Tehevāti是heṭṭhā vuttasuttadvayeheva(依于下面所说的两条经)。Sahacaritañāyenāti是说：如在“bhūte ī uṃ”等(6-4)的后六时态中，以第一人称单数`ā`的形式，以及在“anajjatane āñu”等(6-5)的前六时态中，以第一人称单数`ā`的形式，其义为，通过邻近性，依于获得俱行而转起之理，而取那些俱行的`ā`的形式。由于被取，故关联是：与tvādi等相关的被取。所谓作依处，实是依于特定，而非依于一般，故说“etenā”等。

40. එඔ

40. Eo

අන්තසරාදිලොපො ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4-132).

Antasarādilopo是(依语法规则)“rānubandhentasarādissā”(4-132)而省略末尾元音的首音。

42. ඔස්ස

42. Ossa

ආදෙසානන්ති අආදීනමාදෙසානං.

Ādesānanti是a-ādīnam ādesānaṃ(a等的替代)。

46. ඉංස්ස

46. Iṃssa

පුබ්බස්මින්ති අකාසින්ති එත්ථ.

Pubbasminti是在akāsinti(在akāsi中)这里。

52. තස්ස

52. Tassa

ක්‍රියත්ථවිහිතානම්පි ධාතුවිහිතානම්පි අඤ්ඤෙසං තබ්බාදීනං පච්චයානං න ගහණන්ති සම්බන්ධො.

其关联是：即使是为表动词义而规定的，即使是为表词根而规定的，其他如tabba等的后缀也不被取。

54. මිමා

54. Mimā

අම්හීතිආදීනි වත්තමානෙ ත්වාදීසු වා මිමානමුදාහරණානි.

Amhītiādīni(amhi等)是在现在时中，或在tvādi等中，mimā的例子。

57. හිමි

57. Himi

මුය්හාමි [Pg.283] මුහ=වෙචිත්තෙ ‘‘දිවාදීහි යක’’ (5-21).

Muyhāmi：(词根)muha=vecitte(迷惑)，(依语法规则)“divādīhi yaka”(5-21)。

61. ඤාස්ස

61. Ñāssa

ජානාති ‘‘ඤාස්ස නෙ ජා’’ (5-120)

Jānāti：(依语法规则)“ñāssa ne jā”(5-120)。

67. හනා

67. Hanā

ඡ ච ඛා ච ඡ ඛා.

cha ca khā ca即cha khā。

70. කයි

70. Kayi

ඉමිනා කතා කයිරාති අජ්ඣාහරිතබ්බං.

应增益Iminā katā kayirāti。

71. ටා

71. Ṭā

එය්‍යුමාදීනං එය්‍යස්සාති වුත්තත්තා උපාදිවජ්ජිතස්සාති විඤ්ඤායති.

对于eyyum等，因已说eyyassa，故知是排除了upādi的。

74. ගුරු

74. Guru

ඔකාරො ගුරුති සංයොගපුබ්බත්තා වුත්තං.

Okāro guruti(o音是重音节)：因其前有结合音(saṃyoga)故说。

76. ඔවි

76. Ovi

විකරණසද්දස්ස අඤ්ඤථාපි බ්‍යවච්ඡෙදකත්තසම්භවෙ ඉධාධිප්පෙතං බ්‍යවච්ඡෙදකත්තම්පටිපාදෙතුමාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි.

即使变化词(vikaraṇa)在其他情况下也可能有区别作用，但为说明此处所意指的区别作用，而说“yadipi”等。

78. එය්‍යා

78. Eyyā

අඤ්ඤත්‍රාපීති භවෙය්‍යාමුභවෙය්‍යාමඉච්චත්‍රාපි.

在其他地方也有“我们应存在，我们应存在”这样的想法。

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

如是，在名为《义光》的目犍连五部复注中。

ඡට්ඨකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

第六品释义终。

නිට්ඨිතා ච සබ්බථා සාරත්ථවිලාසිනී ටීකෙති.

《义光》复注亦全然终结。

නිගම

结语

සබ්බදා [Pg.285] සුභදායිත්තා, සත්තානන්තනිසෙවිතෙ;

පසත්ථෙ-න්වත්ථසඤ්ඤාය, පඤ්ඤාතෙ සුභසඤ්ඤිතෙ.

恒常施予吉祥，为无量有情所亲近；因名副其实而受赞叹，以吉祥之名而闻名。

චාගවික්කමපඤ්ඤානුද්දයාදිගුණසාලිනා;

සුභසෙනාධිනාථෙන, කාරිතෙ වසතා සතා.

由具足布施、勇猛、智慧、悲悯等功德的善军(Subhasena)统领所建造，为贤善者所居住。

පටිසල්ලානසාරුප්පෙ, විහාරෙ සාධුගොචරෙ;

මනොනුකූලෙ යොගීනං, වරෙ වික්කමසුන්දරෙ.

在适合独处、贤者所行、瑜伽行者心所喜悦、殊胜且勇猛庄严的精舍中。

ථෙරෙන රචිතා සායං, සාසනුජ්ජොතනත්ථිනා;

ටීකා ගුරුපදම්භොජ, රජොමත්ථකසෙවිනා.

此复注由长老所著，他渴望圣教兴盛，并以导师莲足之尘为顶饰。

5. බහුස්සුතානං විඤ්ඤූනං, පරමත්ථාවගාහිනං.

5. 为多闻、具慧、能深入究竟义者。

පවත්තතු චිරං චෙතො, රඤ්ජයන්තී නිරන්තරං.

愿此（复注）长久流传，持续不断地令心喜悦。

යෙසං න සඤ්චිතා පඤ්ඤා, නෙකසත්තන්තරොචිතා;

සම්මොහබ්භහතාවෙතෙ, නාවබුජ්ඣන්ති කිඤ්චිපි.

那些其智慧未经积集、不为众多有情所喜悦的人，他们为愚痴所困，丝毫不能了悟。

කින්තෙහි පාදසුස්සූසා, යෙසං නත්ථි ගුරූනිහ;

යෙ තප්පාදරජොකිණ්ණා, තෙව සාධූවිවෙකිනො.

那些在此没有导师的人，他们的足下侍奉有何用？只有那些沾染导师足尘的人，才是真正的贤者、具辨别力者。

පුඤ්ඤෙන සත්ථරචනාජනිතෙන තෙන,සම්බුද්ධසාසනවරොදයකාරණෙන;

ලොකාමිසෙසුපි කිලෙසමලා අලග්ගො,සම්බුද්ධසාසනවරොදයමාචරෙය්‍යං.

以此撰写论典所生之福德，以此为令正等觉圣教兴盛之因，愿我虽处于世间欲乐，亦不染着烦恼尘垢，力行令正等觉圣教兴盛。

යෙ-නන්තතන්තරතනාකරමන්ථනෙන,මන්ථාච ලොල්ලසිතඤාණවරෙන ලද්ධා;

සාරාමථාති සුඛිතා සුඛයන්ති චඤ්ඤෙ,තෙමෙ ජයන්ති ගුරවා ගුරවො ගුණෙහි.

彼等搅动无尽教理之宝藏，以灵动之殊胜智慧获得精华，自己安乐，亦令他人安乐。我此等具德之导师，愿其胜利！

10.

10.

ටීකායො විනසාදිනං විරචයී යො කණ්ඨභූසාපරො,විඤ්ඤූනං ජිනසාසනාමලමතීසො-කාසි චානාකුලං;

සන්තොසක්කමනොමනොමකමනො සබ්භාවනීයො මහා,සාමී මෙ ගුරුපුඞ්ගවො විජයතෙ සාරීසුතො-යං භුවි.

他撰写了作为智者颈饰的诸复注，使胜者之教法清净无乱；其心满足，意甚美妙，为一切善人所敬。我之大导师，此世间之舍利子(Sāriputta)，愿其胜利！

11.

11.

රාජා [Pg.286] වික්කමබාහු බාහිතරිපූ තාත්වස්ස ලොකිස්සරො,සම්මිත්තානිහනො තිසීහළපතී යොයං මහාවික්කමො;

නිබ්භීතො විජයාදිබාහු විජයී සො ආසි ලඞ්කිස්සරො,තං නිස්සාය ඵලං චිරාය ඵලතඤ්චෙතං සතං සන්තතං.

维克拉马巴胡(Vikkamabāhu)王，击退敌军，为世间主，乃三僧伽罗(Tisīhaḷa)之主，摧破敌阵，具大勇力；无畏的胜利臂(Vijayabāhu)，彼为胜利的兰卡之主。依靠他，愿此善人之果长久地、持续地成熟。

සිද්ධි රත්ථු

愿成就。

අග්ගම්මොතිවංසෙන, අභයාරාමසාමිනා;

පඤ්චිකාවණ්ණනාභූතා, සා සාරත්ථවිලාසිනී.

由无畏寺(Abhayārāma)之主阿伽摩提瓦萨(Aggammotivaṃsa)，此《义光》(Sāratthavilāsinī)成为五部释义(Pañcikāvaṇṇanā)。

ම්‍රම්මක්ඛරමාරොපෙත්වා, විසොධෙත්වා යථාබලං;

සකියබ්‍යවහාරෙන, තිථීවසු කරින්දුනා.

由提提瓦苏·卡林杜(Tithīvasu Karindu)，依其自规，转写为缅甸文字，并尽力校订。

යුත්තෙ වස්සෙ ලඞ්කාදීපා, සරට්ඨමාහතා පුන;

භාස්සප්පදීපකාතන්ත, කාසිකාපඤ්චිකාදිහි.

在适当的年份，从兰卡岛(Laṅkādīpa)再次带回本国，并参照《语言明灯》(Bhāssappadīpakā-tanta)、《迦尸迦》(Kāsikā)和《五部》(Pañcikā)等。

සංසන්දිත්වා විචාරෙත්වා, වාචෙත්වාච පුනප්පුනං;

ඌනාධිකාදි දොසානි, අපනෙත්වා සිනෙසිනෙ.

通过反复比对、思考和诵读，逐渐去除增减等过失。

සුද්ධට්ඨකෙ ච වස්සෙසා, පාපිතා පකතිට්ඨිතිං;

සුද්ධාසුද්ධංව දස්සෙන්තී, සොධෙතු පාඨසුද්ධියා.

在第八个纯净年，此论被恢复至原始状态；愿其以文本之纯净来校订，如同显明纯净与不纯净一般。

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母
1 නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස 礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者 මොග්ගල්ලාන පඤ්චිකා ටීකා 目犍连五论注 සාරත්ථවිලාසිනීනාම 显扬精义 පඤ්චිකාටීකා 五集复注 පණාමාදිකථා 礼敬等说 විජ්ජාධනස්ස [Pg.1] සමනුස්සරණම්පි යස්ස,පඤ්ඤාවිසුද්ධරතනානයනෙකහෙතු; තං ධම්මරාජමමලුජ්ජලකිත්තිමාලං,සාමොදමාදරමයෙ හදයෙ නිධාය. 忆念彼具足智财(Vijjādhana)者，即为引生净慧(Paññāvisuddhi)宝之多因；我以欢喜恭敬之心，将彼无垢光辉、名声如鬘之法王(Dhammarāja)，安置于心。 ලද්ධම්මහොදය මහාදය (සම්පසාදා),සක්කා(දි) සක්කතගුණං රතන (ද්වයඤ්ච) ; (යාපඤ්චිකා) ගුරුවරප්ප(භවාත්‍යගාහා),තං සාධු සිස්සජන මජ්ජවගාහ යාම. 已得正法之兴，具大悲(Mahādaya)与净信(Sampasāda)，亦敬礼为帝释(Sakka)等所敬之二宝；此《五集》(Pañcikā)乃由最上师(Guruvara)所出，义理深奥；愿我等弟子众，善探究之。 ජයතීහ මහාපඤ්ඤො, සො මොග්ගල්ලායනො මුනි; යස්ස සාධුගුණුබ්භූත,කිත්ති සබ්බත්ථ පත්ථටා. 于此，大慧(Mahāpañña)之目犍连(Moggallāyano)牟尼得胜；其由善德所生之名声，普传各处。 ඉච්චෙව මනවසෙස මත්තනො භයාද්‍යූපද්දවොපඝාභකරසාමත්ථිය යොගෙන සකලජ්ඣත්තිකබාහියන්තරාය නිවාරණ මධිප්පෙතසිද්ධි විසෙස මභිකඞ්ඛිය රතනත්තය විසයභූතං තංසාධනෙ කන්තනිදාන භූතස්ස [Pg.2] ආලොකියයාතිසයගුණවිසෙසයුත්තස්ස මහතො ප්‍යතිමහනීයස්ස රතනත්තයස්ස සප්පසාදානුරූපං පූජාවිසයං තදනුස්ස(රණං කත්වා) ගුරුසන්නියොගමනුට්ඨාතුං– 如是，为以自身能无余摧毁一切恐惧、灾祸等损害之能力，并期望获得能消除一切内外障碍之殊胜成就；故忆念那以三宝为所缘境、作为其成就之喜因、具足超凡殊胜功德、伟大且至为尊贵之三宝，以符合净信之方式作忆念与供养，以奉行师长之教诲—— කින්තෙහි පාදසුස්සූසා, යෙසං නත්ථි ගුරූනිහ; යෙ තප්පාදරජොකිණ්ණා, තෙව සාධූ විවෙකිනොති. 于此世间无师者，侍奉其足有何益？凡沾染师足之尘者，彼等方为贤善具辨别力之人。 වචනතො අත්තනො ගුරුපූජා පුරස්සරං පඤ්චිකාවිවරණං පථි’යා පඤ්චිකා’තිආදිනා කතපටිඤ්ඤත්තා සම්පති මහාදයොතිආදිනො ගන්ථස්ස සාධුජනවණ්ණනං වණ්ණනමාරභිස්සාම. 以言辞敬奉己师为先，且因已立下“释义五集”等誓言，故今我等将开始对以“大悲”等语开篇之著作中赞颂贤善之人的部分作释义。 නනු ච වුත්තිගන්ථස්ස වණ්ණනායං කතාභිනිවෙසො-යමාචරියොති කථමිහානධිකතෙ මහාදයොතිආදිකෙ පටිපන්නොති රතනත්තප්පණාමගන්ථකත්තුගන්ථනිස්සයගන්ථාරම්භඵලඅභිධෙය්‍යසඞ්ඛාත- පයොජනසොතුජනසමුස්සාහනානං සන්දස්සනත්ථං. තත්ථ රතනත්තයප්පණාම කරණං අන්තරායකරාපුඤ්ඤවිඝාතකරපුඤ්ඤවිසෙසුප්පාදනෙන කත්තු මිච්ඡිතස්ස ගන්ථස්ස අනන්තරායෙනං පරිසමාපනත්ථං. වචීපණාමො පනෙත්ථ සොතූනම්පි යථාවුත්තත්ථනිප්ඵාදනකො ආචරියෙනාප්‍යය මත්ථො දස්සිතොයෙව’තත්ථ රතනත්තයප්පණාමසන්දස්සන’න්තිආදිනා, වාචසිකසත්ථාධිකාරතොපි වචීපණාමොති කායප්පණාමො මනොපණාමො ච. න කතො, ගන්ථකත්තුසන්දස්සනං ගන්ථස්ස පමාණ භාවවිභාවනත්ථං, ගන්ථනිස්සයසන්දස්සනං අත්තනියභාවසන්ධස්සනෙන තබ්බිසුද්ධිදස්සනත්ථං, ගන්ථාරම්භඵලදස්සනං තප්පටික්ඛෙපකජනනිසෙධාය, අභිධෙය්‍යසඞ්ඛාතයයොජනසන්දස්සනං වීමංසාපුබ්බකාරීනං පයොජනො පාලම්භපුබ්බිකා සත්ථෙ පවත්තතීති සොතුජනසමුස්සාහනං (කත්වා) ආදරෙන ගන්ථෙ පවත්තනත්ථං, යදාහු – 难道这位阿阇梨既已专注于对经文(vutti)的释义，为何又在此处论及不相关的“大悲”等偈呢？（答曰：）此乃为显示：对三宝的礼敬、造论者、造论所依、造论之利益、名为所诠义之作用，以及对听众的激励。其中，礼敬三宝，是为生起能破除障碍之殊胜福德，从而无有障碍地完成所欲造之论。此处之语礼敬，亦能为听众成就所述之义，此义亦为阿阇梨以“显示三宝礼敬”等语所明示。又因所宗为言教，故仅作语礼敬，而未作身、意礼敬。显示造论者，是为彰显本论之权威性；显示造论所依，是为通过显示自身之传承来表明其清净；显示造论之利益，是为阻止他人之驳斥；显示名为所诠释义之作用，是为令先行审察后行动者，能因明了其作用而发起学习之心；激励听众，是为令其恭敬地学习本论。如是说： සබ්බස්සෙව හි සත්ථස්ස, කම්මස්සාපි ච කස්සචි; කෙනෙතං ගය්හතෙ තාව, යාව-වුත්තම්පයොජනංති. 一切教法，以及任何作业，若未阐明其作用，何人能领会呢？ නනු [Pg.3] සත්ථප්පයොජනානං සම්බන්ධොපි වත්තබ්බො ඉදමස්ස පයොජනන්ති යතො– 难道不应该说明教法与作用之关联，即“此乃其作用”吗？因为—— සිද්ධප්පයොජනං සිද්ධ,සම්බන්ධං සොතුමිච්ඡති; සොතාදො තෙන වත්තබ්බො, සම්බන්ධො සප්පයොජනොති. 听者欲闻已确立之作用与关联，是故应先为说，此具作用之关联。 තත්‍රෙදමුත්තරං– 对此，回答如下—— සත්තං පයොජනඤ්චෙව, උභො සම්බන්ධනිස්සයා; තං වුත්තන්තොගධත්තා න, භින්නො වුත්තො පයොජනාති. 所诠义与作用，二者皆依于关联；因其已包含于所述内容中，故关联未被分别阐明。 පයොජනප්පයොජනම්පන සාමත්ථියලද්ධබ්බං සයමාචරියෙන ‘‘කො පන සද්දලක්ඛණස්ස අජානනෙ දොසො’’තිආදිනා වුත්තනයෙන විඤ්ඤාතබ්බං. 至于作用之作用（即终极作用），则应依理推知，当如阿阇梨自言“然则，不知语词特征有何过失？”等所示之理趣去理解。 තත්ථ‘මහාදයො’ත්‍යාදිනා ගාථාද්වයෙන රතනත්තයපණාමො දස්සිතො, ‘යො ඉද්ධිමන්තෙසූ’තිආදිනා ගන්ථකත්තා, ‘සද්දසත්ථ’න්තිආදිනා ගන්ථනිස්සයො, ‘සඞ්ඛෙපනයෙනා’තිච ‘සාරභූතං විපුලත්ථගා හිං අනාකුල’න්ති ච ඉමෙහි ගන්ථාරම්භඵලං සොතුජනසමුස්සාහනඤ්ච, අභිධෙය්‍යසඞ්ඛාතප්පයොජනම්පන‘සංවණ්ණන’න්ති ඉමිනා දස්සිතං අන්වත්ථ බ්‍යපදෙසෙන සංවණ්ණීයති විවරිත්වා විත්ථාරෙත්වා කථීයති අත්ථො එතායාති සංවණ්ණනාභි කත්වා, තම්පන විවරිත්වා කථනං සද්දානුසාසනසත්ථසන්නිස්සයත්තා අභිධෙය්‍යො නාම සමුදිතෙන සත්ථෙන වචනීයත්ථො තං වුත්තසද්දානුසිට්ඨිසඞ්ඛාතපයොජනමෙවාති අයමෙත්ථ සමුදායත්ථො. 此处以“大悲”等两首偈颂显示对三宝的礼敬，以“于诸神通者中”等说明作者，以“声明”等表明著述所依。以“以简要方式”及“义丰广之精华，然不杂乱”等说明造论之利益与对听众的激励；而名为所诠义之作用，则以“诠释”(saṃvaṇṇana)一词表明。此名符其实，义为“义理因此而被诠释、阐明、详说”，故称“诠释”。此种阐释，因其依止于声明教法，故所谓“所诠义”，即指整体教法所应宣说之义，此即是所谓“已说语词之教诫”的作用。此即此处之总义。 අයම්පනෙත්ථ අවයවත්ථො-යොති අනියමවචනං ධම්මරාජසද්දා පෙක්ඛාය චෙත්ථ පුල්ලිඞ්ගතා, තෙනෙත්ථ වුච්චමානගුණවිසෙසා ධාරපුග්ගලවිසෙසනිදස්සනං, දයති දුක්ඛං අපනෙත්වා පරෙසං සුඛං දදාති, දයීයති වා සප්පුරිසෙහි ගමිය(ති ස) සන්තානෙ පවත්තීයති, දයති වා පරදුක්ඛං හිංසති, දයති වා පරදුක්ඛං ගණ්හාති තංවසෙන අත්තනො හදයඛෙදං කරොතීති දයා, ‘‘දය=දානගති හිංසාදානෙසු’’ ඉච්චස්මා ‘‘ඉත්ථියමණත්තිකයක්‍යාචෙ’’ති (5-49) අප්පච්චයො, විසයමහන්තතාය [Pg.4] මහතී පසත්ථා වා දයා අස්සාති මහාදයො, විසෙසන සමාසෙ ‘‘සද්ධාදිත්ව’’ (4-84) වක්ඛමානපාරමිතාසම්භරණදුක්ඛානුභව නානමිදං හෙතුවචනං, කම්මකිලෙසෙහි ජනිතාති ජනා සත්තලොකො, ඉමිනා ඛීණාසවාපි සඞ්ගය්හන්ති තෙසම්පි දිට්ඨධම්මිකසුඛවිහාරසඞ්ඛාත හිතස්ස දානතො, ජනානං සමූහො ජනතා තස්සා හිතාය අභිවඩ්ඪියා සකලවට්ට දුක්ඛනිස්සටනිබ්බානසුඛභාගියකරණායාති වුත්තං හොති, අස්සච’සම්පූරය’න්ති ඉමිනා’දුක්ඛමනුභවී’ති ඉමිනා ච සම්බන්ධො, සම්බොධීති එත්ථ සංසද්දො සාමන්ති ඉමමත්ථං දීපෙති, තස්මා සංසයමෙව අනඤ්ඤබොධිතො හුත්වා චත්තාරි සච්චානි බුජ්ඣති පටිවිජ්ඣති එතායාති සම්බොධි, සංපුබ්බා බුධධාතුතො ‘‘ඉ’’ඉති ණ්වාදි (කො) ඉප්පච්චයො, සවාසනසකලසංකිලෙසප්පහායකං භගවතො අරහත්තමග්ගඤ්ඤාණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණන්තිපි වදන්ති, සම්පාපයතීති සම්පාපකං, සම්බොධියා සම්පාපකන්ති ඡට්ඨීසමාසො, කින්ති ධම්මජාතං ධම්මසද්දෙනෙත්ථ පාරමිධම්මා පඤ්චමහාපරිච්චාගාදයො ච අධිප්පෙතා, තෙපි හි අත්තානං ධාරෙන්තං ධාරෙන්ති සම්බොධි සම්පාපනසාමත්ථියයොගෙන පරෙපි ධාරෙන්ති නාමාති ධම්මාති වුච්චන්ති, ‘ධර=ධාරණෙ’ඉච්චස්මා ඛීසු, වියාදිසුත්තෙන ණ්වාදි(කො) මප්පච්චයො, ධම්මානංජාතං, ධම්මාඑවවා ජාතං, සම්බොධිසම්පාපකඤ්ච තං ධම්මජාතං චෙති විසෙසනසමාසො, ‘සම්පූරය’න්ති මස්සෙතං කම්මං, සම්පූරයන්ති පයොගසම්පත්තියොගා දීපඞ්කර (පාද)මූලෙ හත්ථොපගතම්පි නිබ්බානම්පහාය යථාවුත්තකරුණාගුණයොගසීතලීභූතහදයතාය ‘‘කථන්නාමෙතෙ අච්චන්ත දුස්සහවට්ටදුක්ඛොපගතෙ සත්තෙ තංමහාදුක්ඛා මොචෙස්සාමී’’ති වට්ටදුක්ඛනිස්සරණෙකහෙතුතාය සම්මා පූරෙන්තො වඩ්ඪෙන්තො වුඩ්ඪිං විරූළ්හං වෙපුල්ලං ගමෙන්තොති වුත්තං හොති, හෙතුයෙවෙදමපි දුක්ඛානුභවනස්ස, මහාදයතා පනස්ස පරම්පරහෙතු, දුට්ඨු ඛනති කායිකං අස්සාදන්ති’දුපුබ්බා ඛනිස්මා’ ‘‘ක්වී’’ති (5-4) ක්වි, දුක්ඛං කායිකදුක්ඛ වෙදනා, කීදිසන්ති ආහ-’අනන්තරූප’න්ති, සභාවවචනො යං රූපසද්දො ‘‘පියරූප’’න්තිආදීසුවිය, තෙ ච දුක්ඛසභාවා (අනන්තා) අනන්තකාරණානං වසෙන, තස්මා අනන්තං රූපං සභාවො අස්සාති අනන්තරූපං, තං දුක්ඛං අනුභවී වින්දී, කිමිවාති ආහ-‘සුඛං වා’ති, සුට්ඨු ඛනති කායිකං ආබාධන්ති [Pg.5] සුඛං, ඉවසද්දො සධම්මත්තසඞ්ඛාතොපමාජොතකො, සධම්මත්තඤ්හි උපමා, වුත්තඤ්හි ‘‘උපමානොපමෙය්‍යානං, සධම්මත්තං සියො පමා’’ති, කිං වුත්තං හොති ‘‘අනිට්ඨානුභවනසභාවායාපි දුක්ඛවෙදනාය අනුභවනසභාවසාමඤ්ඤෙන අජ්ඣාසයසම්පත්තිවිසෙසයොගා මහාකාරුණිකස්ස සුඛෙන සදිසතාපත්තිහොතීති දුක්ඛම්පි සමානං තං සුඛමිව වින්දී’’ති. කථමඤ්ඤථා වට්ටදුක්ඛතො සකලලොකස්ස සමුද්ධරණං සියාති, අථවා සුඛමිව සුඛං වින්දන්තො විය අනඤ්ඤවින්දියමපි තාදිසං දුක්ඛං සකලලොකහිතාව හිතමනතාය වින්දීති අත්ථො, තෙනාහ ‘අඛින්නරූපො’ති, අඛින්නං පරිස්සමමප්පත්තං රූපං සභාවො අස්සාති විග්ගහො. 此处是局部义，并非不确定语。就“法王”（dhammarāja）一词而言，此处用阳性。因此，此处所说的殊胜功德，是为了说明具法者（dhārapuggala）的特殊性。所谓“悲”（dayā），是去除他人的痛苦并给予快乐；或为善人（sappurisa）所行持；或消除他人的痛苦；或承担他人的痛苦，并因此使自己内心感到忧愁。此即“悲”。“daya”一词源于“给予、行进、伤害、承担”（dāna, gati, hiṃsā, ādāna）等义，根据语法‘itthiyamaṇattikayakyāce’（5-49），得‘a’后缀。由于所缘广大，其悲广大或殊胜，故为大悲者（mahādayo）。在形容词复合词中，此为因缘之语，名为“为积集将述之波罗蜜而感受痛苦”，如“信等”（saddhāditva, 4-84）一例。“众生”（janā）是由业与烦恼所生，指有情世间。此处也包括漏尽者（khīṇāsava），因为他们也施与名为现法乐住的利益。众生之集合为“众生大众”（janatā），是为了他们的利益与增长，使他们能分享从一切轮回之苦中解脱的涅槃之乐，故如是说。此（大悲者）与“当圆满”（sampūraya）及“曾感受痛苦”（dukkhamanubhavī）相关联。“正觉”（sambodhi）一词中的“saṃ”字，表示“亲自”、“完全”之义。因此，完全由自己、不依他教而觉悟，并藉此觉悟、通达四圣谛，是为“正觉”。此词由前缀“saṃ”与动词词根“budh”（觉悟），依“i”等规则加“i”后缀而成。世尊断尽一切烦恼及习气的阿罗汉道智（arahattamaggaññāṇa），亦被称为一切知智（sabbaññutaññāṇa）。能使到达，故为“能导向者”（sampāpaka）。“导向正觉”（sambodhiyā sampāpakaṃ）是第六格复合词。何谓“法之类聚”（dhammajāta）？此处“法”（dhamma）一词意指波罗蜜法（pāramidhammā）与五大施（pañcamahāpariccāga）等。因为它们能护持持法者，且以能导向正觉之力亦能护持他人，故名为“法”。此词源于词根“dhara”（护持），依“khī”等规则，据“viyādi”经，加“ma”后缀。此词可分析为“诸法之类聚”（dhammānaṃ jātaṃ）或“法即是类聚”（dhammā eva jātaṃ）。“能导向正觉的法之类聚”是形容词复合词。此（法之类聚）是“当圆满”（sampūraya）的所作业。圆满者，因其精进成就，即使在燃灯佛（Dīpaṅkara）足下已唾手可得的涅槃亦能舍弃，以如前所述的悲德而心得清凉，思惟：“我如何能使这些陷入极难忍受的轮回之苦的众生，从那大苦中解脱出来？”作为从轮回之苦中解脱的唯一因缘，他如实地圆满、增长、令其广大、丰满，故如是说。这也是感受痛苦的直接原因，而大悲则是其间接原因。“苦”（dukkha）的词源是：‘du-’（坏）+ ‘kha’，因为它坏灭身体的乐受。‘du-’在前，从‘khan’（挖掘）动词，依（语法规则5-4）得‘kvi’后缀。苦是身苦受。其相如何？答曰：“无尽相”（anantarūpa）。此处的“rūpa”（相）是表自性之语，如“可爱相”（piyarūpa）等。那些苦的自性，因其因缘无尽而无尽。因此，其自性无尽，故为“无尽相”。他感受、体验此苦。犹如什么？答曰：“犹如乐”（sukhaṃ vā）。“乐”（sukha）的词源是：‘su-’（善）+ ‘kha’，因为它善于去除身体的病痛。“iva”（犹如）一词，是表示名为“同法性”的譬喻。同法性即是譬喻。如言：“所喻与能喻，同法性为喻。”此话何意？“即使是具有感受不悦自性的苦受，对于大悲者而言，因其意乐成就殊胜，与感受的自性共通，故能达到与乐相似的状态。因此，虽是苦，却如乐一般感受。”否则，如何能救度一切世间脱离轮回之苦呢？或者说，其义为：犹如感受乐一般，为了利益一切世间，以利他之心，感受那他人所不能感受的痛苦。因此说“无疲厌相”（akhinnarūpo）。其语法分析为：其自性（rūpa）不疲厌（akhinnaṃ）、未至于劳顿（parissamamappattaṃ）。 තං ධම්මරාජන්ති යොති අනියමනිද්දිට්ඨස්ස වුත්තගුණවිසෙසාධාර පුග්ගලස්සනියමනවචනං, ධම්මෙන රාජති නො අධම්මෙනාති වා, අත්තනා පටිවිද්ධස්ස සාමිභාවෙන ධම්මස්ස රාජා සාමීති වා, අත්තනා පටිවිජ්ඣියමානෙ ධම්මෙ පටිවිජ්ඣන්තොව තත්ථ රාජති දිප්පතීති වා, පරූපකාරවසෙන තදත්ථායෙව පටිපන්නත්තා පරෙසං ධම්මං රාජෙති පකාසෙතීති වා ධම්මරාජා, තං ධම්මරාජං නමිත්වාති සම්බන්ධො, නමස්සිත්වාති අත්ථො, කීදිසන්ති ආහ-‘ජිතමාරවීරං සුධන්ත සොවණ්ණනිභ’න්ති. තත්ථ මාරො ච සො වීරොචාති මාරවීරො ජිතො විද්තෙධස්තබලො මාරවීරො නාති ජිතමාරවීරො, තං, කිඤ්චාපි දෙවපුත්තකිලෙසාභිසඞ්ඛාරමච්චුක්ඛන්ධ මාරා-නෙන ජිතා එව, තථාපි වීරසද්දසන්නිධානෙන දෙවපුත්තමාරෙ ගහිතෙ තංවිජයා අඤ්ඤෙපි ජිතා එව නාම හොන්තීති විඤ්ඤෙය්‍යං, සුට්ඨු ධන්තං ධමිතං උද්ධරිතං සුධන්තං, සුවණ්ණමෙව සොවණ්ණං, සුධන්ත ච තං සොවණ්ණඤ්ච, තස්සෙව නිභා සොභා අස්සෙති සමාසො, අථවා සුධන්තඤ්ච තං සුවණ්ණං චෙති සමාසෙ තස්සිදන්ති ‘‘ණො’’ති (4-34) ණප්පච්චයෙ ‘‘මජ්ඣෙ’’ති (4-126) මජ්ඣවුද්ධියං සුධන්තසොවණ්ණං පටිමාරූපං, තෙන නිභො සදිසො, තං. 此“法王”(dhammarāja)一词，是对具足所述殊胜功德之人的特定称谓，而非泛指。或者说，以法为王，不以非法为王；或者说，对自己所洞见的法拥有主权，故为法之王、法之主；或者说，在洞见法时，于法中显耀、放光；又或者说，为利他故，为此而行道，为他人宣说、开示法，故为法王。礼敬此法王，此是其关联，意即顶礼。问其如何？答曰：“已战胜魔罗勇士，极善炼净如纯金。”此处，“魔罗”与“勇士”合为“魔罗勇士”。已战胜、已摧毁其力量的魔罗勇士，故名“已战胜魔罗勇士”。虽然天子魔、烦恼魔、行魔、死魔、蕴魔皆已被他战胜，但因“勇士”一词的邻近，特指天子魔，当知其既胜，则其他魔亦皆已战胜。“极善炼净”(sudhanta)，意为极善地吹炼、熔炼、去除杂质。黄金即是纯金。彼是极善炼净之金，其光辉、庄严即是其相，此为复合词。或者，在“极善炼净之金”这个复合词中，根据语法规则(4-34)添加“ṇa”后缀，并依规则(4-126)使中间元音增长，形成“sudhantasovaṇṇaṃ”一词，作为譬喻，他与此相似。 එත්තාවතා ච – 至此， හෙතු ඵලං පරත්ථො ච, සබ්බොපි ථුතිසඞ්ගහො; හෙතු සම්බොධිතො, පුබ්බෙව, යමඤ්ඤං තතොපරීති. 因、果与利他，摄尽一切赞颂；因乃正觉，于此之上，更无其他。 වුත්තහෙතුඵලසත්තොපකාරවසෙන [Pg.6] බුද්ධරතනස්ස ථුතිපුබ්බකම්පණාමං දස්සෙත්වා ඉදානි ධම්මරාජෙන තෙනාපි පූජනීයස්ස ධම්මරතනස්ස නිපච්චකාරං දස්සෙතුං‘ධම්මඤ්ච මොහන්ධතමප්පධංසි’න්ති ආහ, තත්ථ ච සද්දො ‘ධම්මඤ්ච නමිත්වා’ති නමස්සනක්‍රියාය ධම්මං සම්පිණ්ඩෙති, කිම්භූතන්ති ආහ, ‘මොහන්ධතමප්පධංසි’න්ති, මුය්හතීති මොහො=අඤ්ඤාණං, අන්ධයති සමත්ථචක්ඛුවිඤ්ඤාණපරිහානෙනාති අන්ධං, අන්ධඤ්ච තං තමඤ්චෙති අන්ධතමං=බාළ්හතිමිරං, මොහොයෙව තංසදිසතාය අන්ධතමන්ති මො හන්ධතමං, තං පධංසෙති පකාරෙන නාසෙති සීලෙනාති මොහන්ධතමප්පධංසී, පසද්දස්සපකාසනත්ථං හිත්වා පකාරත්ථස්සෙව ගහණතො පරියත්තියා සහ– 如此以因、果、利他有情的方式，显示了对佛宝的赞颂与礼敬之后，现在为了显示法王亦应恭敬的法宝，故说“以及摧破无明黑暗之法”。此处，“及”(ca)字，是将“法”与礼敬的行为连接起来，意为“亦礼敬法”。问是何法？答曰：“摧破无明黑暗。”“迷惑”(muyhati)，故为“无明”(moho)，即是“不知”(aññāṇa)。“使盲目”(andhayati)，因其令健全的眼识消失，故为“盲”(andha)。既盲且暗，故为“盲暗”(andhatama)，即“极重黑暗”(bāḷhatimira)。无明因与其相似，故为“无明黑暗”(mohandhatama)。其能以特殊方式摧破、毁灭，故名“摧破无明黑暗者”(mohandhatamappadhaṃsī)。此处，舍弃“pa”一词的“阐明”之义，而只取“以特殊方式”之义，与教法一起—— සොතාපත්තාදයො මග්ගා,චත්තාරො තප්ඵලානිච; චත්තාරි අථ නිබ්බානං, ධම්මා ලොකුත්තරා නවාති. 预流等四道，以及其四果；复次涅槃，此为九出世间法。 වුත්තනවලොකුත්තරම්මො ගහිතාති විඤ්ඤාතබ්බං, අඤ්ඤථා අරහත්තමග්ගොව ගය්හෙය්‍ය, කස්මා පනෙත්ථ මොහස්සෙව පහානං වුත්තං, නෙතරෙසන්ති තම්මූලකත්තා සබ්බකිලෙසානං, තප්පහානස්මිඤ්හි වුච්චමානෙ තම්මුඛෙනෙතරෙසම්පි පහානං වුත්තමෙව හොතීති. 当知所言九种出世间法皆被含摄。否则，将仅含摄阿罗汉道。为何此处仅言断除无明，而不言其他？因其为一切烦恼之根本。当言断除无明时，即是通过此，亦言已断除其他烦恼。 එවං ධම්මරතනස්ස නමක්කාරං දස්සෙත්වා ඉදානි තදාධාරභූතසඞ්ඝරතනං නමස්සිතුං ‘සඞ්ඝං තථා සඞ්ඝටිතං ගුණෙහී’ති වුත්තං, තත්ථ තථාසද්දො සමුච්චයෙ වා, වචොයුත්තියං වා, වචොයුත්තිපක්ඛෙ ච සද්දො ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බො, කිලෙසාදයො සංහනති හිංසතීති සඞ්ඝො, සංපුබ්බතො හනතිස්මා ක්විම්හි ‘‘ක්විම්හි ඝොපරිපච්චසමො හී’’ති (5.100) හනස්ස ඝො, කිලෙසහිංසනඤ්චෙත්ථ තදඞ්ගාදිවසෙන ගහිතං, ගුණෙහීති සාමඤ්ඤනිද්දෙසතො සම්මුතිසඞ්ඝෙන සද්ධිං 如是显示对法宝的礼敬后，今为礼敬作为其基础的僧宝，故言：“僧伽亦然，由诸功德而善组成。”此处，“亦然”(tathā)一词，或为总集，或为文句连接。在作为文句连接时，应引入“及”(ca)字进行关联。能击碎、摧毁诸烦恼，故名“僧伽”(saṅgho)。此词由前缀“saṃ”与动词“han”加“kvi”后缀构成，根据语法规则(5.100)，“han”变为“gho”。此处摧毁烦恼，应理解为以部分断等方式。言“由诸功德”，因是总说，故与世俗僧伽一同—— චත්තාරො ච පටිපන්නා, චත්තාරො ච ඵලෙඨිතා; එස සඞ්ඝො උජුභූතො, පඤ්ඤාසීලසමාහිතොති. 四位行道者，四位住果者；此是正直僧，安住戒定慧。 වුත්තඅට්ඨඅරියපුග්ගලා [Pg.7] ගය්හන්ති, ගුණෙහීති ලොකියලොකුත්තරෙහි සීලාදිගුණෙහි, සඞ්ඝටිතන්ති සංහතං. [此偈]含摄所述八种圣补特伽罗。“由诸功德”是指由世间与出世间的戒等功德。“组成的”意为“结合”。 එවමනන්තරායෙන ගන්ථපරිසමාපනත්ථමනන්ත ගුණවිසිට්ඨලොකත්තයග්ගසීඛාමණිභූතස්ස රතනත්තයස්ස පණාමං දස්සෙත්වා ඉදානි ගන්ථ කත්තාදියථාවුත්තත්ථොපදස්සන පුබ්බඞ්ගමමත්තනා සමාරභිතබ්බං ගන්ථ කරණං පටිඤ්ඤාතුකාමො’යො ඉද්ධිමන්තෙසූ’තිආදිමාහ, තත්ථ ‘යො’ති ඉමස්ස ‘තන්නාමධෙය්‍යෙනා’ති ඉමිනා සම්බන්ධො, එතාය සත්තා ඉජ්ඣන්ති ඉද්ධා වුද්ධා උක්කංසගතා හොන්තීති ඉද්ධි=ඉද්ධිවිධාදයො ලොකියා ලොකුත්තරා ච සා එතෙසමත්ථීති ඉද්ධිමන්තො, තෙසු ඉද්ධිමන්තෙසු, ඉද්ධිමන්තානං මහාසාවකානං මජ්ඣෙති අත්ථො, මහත්තප්පත්තොති මහත්තං මහන්තභාවං ගතො, තන්නාමධෙය්‍යෙනාති තස්සෙව නාමධෙය්‍යමස්සාති තන්නාමධෙය්‍යො, තෙන, තපොධනෙනාති මුනිනා, කිං වුත්තං හොති- ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං ඉද්ධිමන්තානං යදිදං මොග්ගල්ලානො’’ති භගවතා ඉද්ධිමන්තෙසු එතදග්ගෙ ඨපිතො මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො නාම යො දුතියො අග්ගසාවකො… (තෙන සමානනාමධෙය්‍යෙනාති) තමපදිසන්තො-යමාචරියො අනුද්ධතභාවෙන උජුනාක්කමෙන නාමාදිකමවත්වා වඞ්කවුත්තියා අත්තනො මොග්ගල්ලානොති නාමං මහාසාමිට්ඨානන්තරප්පත්තිං කාලොචිතපඤ්ඤා වෙය්‍යත්තියං බුද්ධසාසනොපකාරිතාදිඤ්ච විභාවෙති. ‘යං රචිත’න්ති සම්බන්ධො, රචිතන්ති කතං, කින්ති ආහ සද්දසත්ථ’න්ති, සද්දසත්ථං නාම සුත්ත, සද්දලක්ඛණබ්‍යාකරණාද්‍යපරනාමධෙය්‍යං, සුත්තං(හි) ‘සද්දා (ලක්ඛීයන්ති) සාසීයන්ති අනුසාසීයන්ති පකතිප්පච්චයාදිවිභාගකප්පනාය එතෙනා’ති සද්දලක්ඛණන්ති ච ‘බ්‍යාකරීයන්ති සද්දනිප්ඵාදනවසෙන කථීයන්ති එතෙනා’ති බ්‍යාකරණන්ති ච වුච්චති, අපරම්පන වුත්‍යාදි තදුපකරණභාවෙන සද්දසත්ථං සද්දලක්ඛණං බ්‍යාකරණන්ති ච වුච්චතීති දට්ඨබ්බං, අනුනන්ති තබ්බිසෙසනං, අසෙසලක්ඛියොපසඞ්ගාහකභාවෙන වත්තබ්බස්සාපරස්සාභාවා සම්පුණ්ණන්ති අත්ථො, අථාති අනන්තරත්ථෙ නිපාතො, සද්දසත්ථරචනානන්තරන්ති අත්ථො, තස්සෙති සද්දසත්ථස්ස, වුත්ති ච [Pg.8] සමාසා කතාති සම්බන්ධො, සුත්තං විවරීයති එතායාති වුත්ති, සමස්සතෙ සඞ්ඛිපීයතීති සමාසා. 为使论典圆满无碍，先向具足无量功德、为三界最胜顶严之三宝致敬后，今欲依前所述，以造论等义为先导，开始编撰此论。欲承诺造论者，便说“于具神通者中”等语。此处“彼”字与“以其名号”相连，谓众生依此而成就、增长、殊胜，故称神通，即世间与出世间之种种神变功德。于具神通者中，意指于具大神通之诸大声闻中。所谓“大成就者”，谓已证得广大境界。“以其名号”，谓以其尊号称呼。苦行者，即牟尼。此谓何义？世尊曾言：“诸比丘，于我声闻比丘弟子中，神通第一者，即是目犍连。”世尊于具神通者中，立其为最殊胜，名为大目犍连长老，是第二上首弟子。此阿阇梨(ācariyo)提及彼（大目犍连），不骄慢、行正直，虽行文委婉曲折，自称目犍连，然显其证得大士之位，具顺时之智，明佛法之利益等。“彼所造”与后文相连，造即制作之义。如何解说？即“声明论”(saddasattha)。声明论亦即经(sutta)，又称声相论、语法论等异名。经者，“音声可标记、可教导、可训诫，用以分别语基、词缀等”，故称声相论；“能解说，依发音方式阐述”，故称语法论。当知其他注疏(vutti)等，作为其辅助工具，亦可称声明论、声相论、语法论等。“无缺”(anūnaṃ)是其形容词，意谓因其含摄一切所应标识者而无余，故为圆满。“而后”(athā)为接续助词，谓声明论造作完毕之后。此声明论之“注疏”(vutti)与“纲要”(samāsā)相连。注疏，乃开显经义；纲要，乃浓缩精要。 තස්සාපීති වුත්තියාපි, සඞ්ගහෙත්වා සද්දවසෙන සඞ්කුචිතං විය කත්වා ඛිපනං සඞ්ඛෙපො, තස්ස නයො කමො සඞ්ඛෙපනයො, තෙන, භොවාති යො සද්දසත්ථස්ස වුත්තියා ච කත්තා සො එව, ඉදානි සුත්තවුත්තිරචනානන්තරමවසරප්පත්තෙ ඉමස්මිං කාලෙ, සමාරභෙය්‍ය සම්මා ආරම්භං කරෙය්‍ය බහුන්නං ක්‍රියාක්ඛණානමාදිභූතං ක්‍රියාක්ඛණමනුතිට්ඨෙය්‍ය, කින්ති සංවණ්ණනං, සංවණ්ණීයති අත්ථො එතායාති සංවණ්ණනා, පඤ්චීයති විපඤ්චීයති බ්‍යත්තී කරීයති වුත්ති අත්ථො එතායාති වා, තං පඤ්චයතීති වා ලද්ධනාමපඤ්චිකා, තං. “于彼亦然”(tassāpi)，即于注疏(vutti)亦然。摄集言语，犹如收缩后抛出，是为纲要(saṅkhepo)。其方法、次第，即纲要之法。因此，“尊者”(bho)，即彼声明论与注疏之作者。今于经与注疏撰作之后，时机已至，应开始，即正确地开始，着手进行最初的运作。作什么呢？作“释义”(saṃvaṇṇanaṃ)。意义由此被阐释，故为释义。或谓，注疏之义由此被分析(pañcīyati)、详述(vipañcīyati)、明示(byattī karīyati)，或其阐明彼义，故得名“义疏”(pañcikā)。即指此义疏。 එවමත්තනා කරණීයසත්ථම්පටිජානිත්වා තදනන්තරං ‘‘ද්වෙ මෙ භික්ඛවෙ පච්චයා සම්මාදිට්ඨියා උප්පාදාය (කතමෙ ද්වෙ) පරතො ච ඝොසො (අජ්ඣත්තඤ්ච) යොනිසො මනසිකාරො’’ති වචනතො සම්මාසවනපටිබද්ධා සබ්බාපි සාසන (ප්පටි) සම්පත්තීති සාසනප්පටිපත්තියා බ්‍යාකරණස්ස මූලකාරණත්තා තං සවනෙ සාධුජනෙ නියොජෙන්තො ‘තං සාරභූත’න්තිආදිමාහ, තත්ථ තන්ති යසද්දවිරහෙපි අධිකතත්තා සංවණ්ණනං පරාමසති, තං සුණන්තූ’ති සම්බන්ධො, සාධූති සවනක්‍රියාවිසෙසනං, අත්ථානුරූපං බ්‍යඤ්ජනං, බ්‍යඤ්ජනානුරූපඤ්ච අත්ථංසල්ලක්ඛෙත්වා අනඤ්ඤමනා හුත්වා සක්කච්චං සුණන්තූති අත්ථො සුවණ්ණභාජනෙ නික්ඛිත්තසීහවසාවිය අවිනස්සමානං කත්වා හදයෙ ඨපනවසෙන, සක්කච්චසවනමෙව හි සොතූනමත්ථාවහං හොතීති, සන්තොති සවනක්‍රියාය කත්තාරො දස්සෙති, තථා සාතිසයබ්‍යාකරණං… තථාවිධා එව සප්පුරිසා සාධුකං සොතුකාමා හොන්තීති, කිම්භූතන්ති ආහ ‘සාරභූත’න්තිආදි, භූතසද්දො එත්ථ ‘‘භූතස්මිං පාචිත්තිය’න්තිආදීසු විය විජ්ජමානත්ථො, ඵෙග්ගුත්තාභාවෙන අපරිච්චජනීයතාය සාරො ථිරං සො අත්ථො බ්‍යඤ්ජනඤ්ච අස්සා අත්ථීති සාරා ච සා භූතාච, අථ වා ලොකියලොකුත්තරගුණාතිසයසාධනෙකසාධනභාවතො සෙට්ඨට්ඨෙන සාරඤ්ච සා භූතාචාති සාරභූතා, තං ගන්ථො යෙවෙත්ථ සඞ්ඛෙපිතො, අත්ථො පන නයග්ගාහිතතායපි සබ්බථා දස්සිතොයෙවාති [Pg.9] විපුලං අත්ථං ගණ්හාතීති විපුලත්ථගාහී, තං, විධීයමානවණ්ණනාක්කමවිසෙසෙන බ්‍යාකුලස්ස වණ්ණනාක්කමස්ස නිරසනතො නත්ථි ආකුලං කිඤ්චි අස්සාති අනාකුලං, තං, ඉමිනා ච කච්චායනවුත්තිවණ්ණනාසු න තථාභාවං දස්සෙති. 如是，承诺当为之论后，其次，依“诸比丘，正见之生起有二缘（何为二缘）？即从他闻声与如理作意”之教言，一切教法之成就皆系于正闻。因解说乃教法实践之根本，故引导善人听闻，而说“此为精髓”等语。此处“彼”(taṃ)字，虽无关系词“ya”，然因其重要性而指此释义(saṃvaṇṇanaṃ)。其关联是“愿彼等谛听”(taṃ suṇantū)，其中“善”(sādhu)字是听闻行为的状语。其义为：当辨明义理相应之文句、文句相应之义理，一心不乱，恭敬谛听，犹如狮子脂置于金器中，不令其失，存之于心。唯恭敬听闻，方能为听者带来利益。“贤善者”(santo)，指听闻行为的主事者。如是殊胜之解说……唯有如是善士，方乐于善听。其状如何？答曰“为精髓”等。此处“bhūta”一词，如在“于实有事犯波逸提”等句中，为“存在”之义。因无空疏、不可舍弃，其义理与文句皆为坚实之精华，故为“精华且真实”(sārā ca sā bhūtā ca)。或谓，因其是成就世间、出世间超胜功德之唯一法门，以其最胜义，故为“精华且真实”(sārañca sā bhūtācāti sārabhūtā)。此论虽已作精简，然其义理因已掌握要道，故已全然开显，能含摄广义，故称“广义之摄持者”。其依所定之释义次第，排除了杂乱的释义次第，故其中无任何杂乱，是为“不杂乱”。以此亦显示，迦旃延的注疏与释义中并非如此。 තදෙවමධිකතත්තායෙවායමාචරියො ගන්ථාරම්භෙ’මහාදයො යො’තිආදිකෙ පටිපජ්ජිත්වා දානි අත්තනා වණ්ණනීයස්ස ගන්ථස්සාදි භූතං වාක්‍යමනධිකතපරිහාරමුඛෙනෙවොපන්‍යස්‍ය බ්‍යාඛ්‍යාතුමාහ- ‘ඉධා’තිආදි, තත්ථ ඉධාති ඉමස්මිං මාගධිකසද්දලක්ඛණවිරචනාධිකාරෙ, මාගධානං සද්දානං ඉදන්ති මාගධිකං, මාගධිකං සද්දලක්ඛණන්ති විසෙසන සමාසො, විරචයිතුකාමොති කත්තුකාමො, රතිංජනෙතීති රතනං, රමයතී ති (වා) රතනං අනප්පච්චයෙන, අථවා යං ලොකෙ චිත්තීකතාදිකං රතනන්ති වුච්චති, ඉදම්පි තං සදිසතාය රතනන්ති වුච්චති, තථාචාහු– 如是，此阿阇梨于造论之始，即采用“具大悲者”等语，今以不增不减之方式，提出并解释其所欲释义之论典首句——“在此”等。此处“在此”，谓于此摩揭陀语(Māgadhika)特征之撰作主题中。“摩揭陀的”，谓“此乃摩揭陀语的”。“摩揭陀语特征”是限定复合词。“欲造”，即想要创作。“能生喜悦”，故称宝；或“能令愉悦”，故称宝，由“ana”词缀而成。又或，世间所称之雕刻等珍宝，此亦因相似而称为宝。正如彼等所言： චිත්තීකතං මහග්ඝඤ්ච, අතුලං දුල්ලභදස්සනං; අනොමසත්තපරිභොගං, රතනං තෙන වුච්චතීති. 精雕细琢，价值昂贵；无与伦比，难得一见；唯上士方能享用，故称之为宝。 බුද්ධාදීනමෙතමධිවචනං, තයො අවයවා අස්සාති තයං, සමුදායො, රතනානං තයං රතනත්තයං, අවයවවිනිම්මුත්තස්ස පන සමුදායස්ස අභාවතො තීණි එව රතනානි වුච්චන්ති, පණමනං පණාමො, රතනත්තයගුණනින්නතා, පණමන්ති එතායාති වා පණාමො, පණාමක්‍රියානිප්ඵාදිකා කුසලචෙතනා, රතනත්තයස්ස පණාමොති ඡට්ඨීසමාසො, අභිධීයති පටිපාදීයතීත්‍යභිධෙය්‍යො සමුදිතෙන සත්ථෙන වචනීයත්ථො, යෙන ච යො පටිපාදීයති සො තස්ස අත්ථො හොතීති, සො ච පකතිප්පච්චයාදිවිභාගකප්පනාය සද්දානං සඞ්ඛරණං, සද්දසත්ථෙන හි සද්දසඞ්ඛරණමෙව පටිපාදීයති, (රතනත්තයප්පණාමො ච අභිධෙය්‍යො ච) රතනත්තයප්පණාමාභිධෙය්‍යන්ති චත්ථසමාසො, තස්ස සන්දස්සනං අත්ථො යස්සාති අඤ්ඤපදත්ථො, කින්තං වාක්‍යං, තා වාති වාක්‍යාලඞ්කාරෙ, නනුචෙවමධිකතත්තෙපි අභිධෙය්‍යමත්තමෙවදස්සෙතබ්බං [Pg.10] සියා කිං වාචාපණාමෙන, කායමනොමයෙනාපි පුඤ්ඤාති සයප්පත්තියා අභිසමීහිතත්ථසිද්ධි හොතෙවාති චොදනං මනසි නිධාය වචීපණාමස්ස පරත්ථසන්නිස්සයතඤ්ච තස්සෙව විභාගෙන පයොජනඤ්ච දස්සෙතුමාහ- ‘තත්ථ’ඉච්චාදි, ගුණසද්දො එත්ථ ‘‘සතගුණා දක්ඛිණා පාටිකඞ්ඛා’’තිආදීසු විය ආනිසංසට්ඨො, ගුණානමානිසංසානං අනුකූලං අනුගුණං, හෙතුමන්තවිසෙසනමෙතං, පධානභාවං නීතං පණීතං අතිඋත්තමන්ති අත්ථො, අතීසයෙන පණීතං පණීතතරං, චිත්තස්සසන්තානං පබන්ධො චිත්තසන්තානං, පණීතතරඤ්ච තං චිත්තසන්තානඤ්ච, අනුගුණඤ්ච තං පණීතතරචිත්තසන්තානඤ්චාති විසෙසනසමාසො, තප්පණාමකරණෙන අනුගුණ…පෙ… සන්තානං යෙසන්ති අඤ්ඤපදත්ථො, තෙසං, යථා තෙ සොතාරො රතනත්තයස්ස පණාමකරණෙන පුඤ්ඤාතිසයප්පටිලාභා අනෙකානිසංසාතිසයප්පටිලාභානුකූල චිත්තසන්තානතාය පධානතරචිත්තසන්තානා හොන්ති, තථා පවත්තානන්ති අධිප්පායො, ඉදම්පි අධිගතා…පෙ… න්තරාධානන්තීමෙසං හෙතුභාවෙන තිට්ඨති, අධිගතා පත්තා අනෙකෙ බහූ ආනිසංසවිසෙසා ආයු වණ්ණසුඛබලපටිභානාදයො යෙසන්ති විග්ගහො, විසොසිතා සුක්ඛාපිතා අන්තරායා භයාදයො අජ්ඣත්තිකා බාහියා වා යෙසං තථාවිධානං සොතූනං, එතෙපි අභි,පෙ,ද්ධත්ථන්ති ඉච්චස්ස හෙතූ, අභිසමීහිතස්ස අනුට්ඨිතස්ස කතනිට්ඨිතස්ස ගන්ථස්ස අවබොධොයෙව ඵලං, තස්ස සිජ්ඣනත්ථං, කින්තං රතනත්තයප්පණාමසන්දස්සනං. 此乃佛陀等之称谓。有三部分，故称“三”(tayaṃ)，是集合。诸宝之三，即是三宝(ratanattayaṃ)。然因无离于部分之集合，故仅称三宝。归敬(paṇamanaṃ)即是礼敬(paṇāmo)，是心向三宝之德；或以此而行礼敬，故称礼敬(paṇāmo)，是成就礼敬行为的善思。“对三宝的礼敬”，是第六格复合词。被言说(abhidhīyati)、被开示(paṭipādīyati)者，称为所诠(abhidheyya)，即由集合之语所应言之义。由何者开示何者，彼即是彼之义。而彼（所诠）即是依词根、词缀等分别而构成诸词。由语法学(saddasattha)所开示者，实为诸词之构成。（“三宝礼敬”与“所诠”）合为“三宝礼敬与所诠”(ratanattayappaṇāmābhidheyyā)，是连接复合词。其义为显示彼者，是持业释。彼为何？即是句子。“tā vā”是句之庄严。难道不应如是吗？纵有增益，亦应仅显示所诠，何须以语礼敬？心中存此问难：“由身、意亦能获得殊胜福德，所愿之义自能成就。”为显示语礼敬之利他性及其分别之作用，故说“在此”(tattha)等。“德”(guṇa)一词，此处如“应期待百倍之供养”等句，是利益(ānisaṃsa)义。随顺诸德与利益，即是“随顺”(anuguṇa)。此是因相修饰词。被引至主要状态，即是“殊胜”(paṇīta)，是“最上”(atiuttama)义。极其殊胜者，是“更殊胜”(paṇītatara)。心之相续(santāna)或连续(pabandha)，即是心相续(cittasantāna)。“更殊胜的心相续”及“随顺更殊胜的心相续”，是限定复合词。“由礼敬彼（三宝）而随顺……心相续者”，是持业释，指“彼等”(tesaṃ)。其意为：犹如彼等听者，由礼敬三宝，获得殊胜福德与诸多殊胜利益，因其心相续随顺此，故成更主要之心相续者，如是而转。此亦为“已得……已除障碍者”之因。“已得”(adhigatā)或“已达”(pattā)诸多殊胜利益，如寿、色、乐、力、辩才等，是“彼等”(yesaṃ)之解析。“已枯”(visositā)或“已干”(sukkhāpitā)内在或外在之障碍、怖畏等，是“彼等”(yesaṃ)如是听者。此等亦是“所愿之义”之因。为令所愿、所行、所完成之论典的领悟此一果实得以成就。彼为何？即是三宝礼敬之所示。 සච්චං පුනපි සච්චන්ති, භුජමුක්ඛිප්ප වුච්චතෙ; සකත්ථො නත්ථී නත්ථෙව,පරස්සත්ථමකුබ්බතොති. “真实！复次真实！”扬臂而言：“于不为他利者，实无自利可得。” වචනතො පරත්ථොව සප්පුරිසෙහි කත්තබ්බො, පරත්ථෙ සම්පාදිතෙ පන සකත්ථො සම්පන්නොව නාම සියාති මනසි කත්වා ආහ- ‘එතදෙවා’තිආදි. කායමනොසමාචරණෙන සම්පජ්ජමානඤ්ච වචීසමාචරණෙන සම්පජ්ජතෙවාති අනෙනෙව වාක්‍යෙන විඤ්ඤායතීති අවගන්තබ්බං, බුද්ධි පුබ්බා යස්මිං කරණෙ තං බුද්ධි පුබ්බං, තං සීලෙන කරොන්තා බුද්ධිපුබ්බකාරිනො, අභිධෙය්‍යස්ස අධිගමො ජානනං පුබ්බො යස්ස සො අභිධෙය්‍යාධිගමපුබ්බකො[Pg.11], අවතාරො පවත්ති, එකදෙසදස්සනෙ ‘‘සමුද්දො දිට්ඨො’’ති විය එකදෙසෙපි සමුදායවොහාරදස්සනතො පච්ඡිම පාදෙනාති වුත්තං, පච්ඡිමපාදස්සෙකදෙසභූතෙන ‘සද්දලක්ඛණ’මිච්චනෙනාති අත්ථො, සාධියං සද්දානං සඞ්ඛරණං, සාධනං බ්‍යාකරණං, තං ලක්ඛණං සභාවො අස්සාති සාධියසාධනලක්ඛණො, සාධියස්සෙදං සාධනං, සාධනස්ස චෙදං සාධියන්ති එවමස්සෙදම්භාවහෙතුසභාවො සම්බන්ධොති වුත්තං හොති, පයොජනං අභිධෙය්‍යසද්දොපදස්සිතං සද්දසඞ්ඛරණං, තත්ථ සම්බන්ධස්සන්තොගධත්තං… සාධියොපදස්සනමුඛෙන සාධනස්සාපි දස්සිතත්තා නිස්සයොපදස්සනතො, උස්සුක්කං සම්මාවායාමං, බුද්ධත්තං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, පූරෙත්වාති– 是故善士当行利他，因利他若成，自利亦必成就。作是念已，说“此即是”等。当知，由身、意之行所成者，亦由语行而成，此由是句可知。于行为中以慧为先，即是慧先前行；具戒而行者，即是慧先前行者。以通达所诠为先者，即是所诠通达先行者。进入即是发生。犹如见海之一分而言“已见海”，虽仅见一分，亦作全称之言说，故说“由末句”。其义为：由末句之一分，即“词语特征”一词。所成(sādhiya)即诸词之构成，能成(sādhana)即语法(byākaraṇa)。以此为特征或自性者，即是“所成能成之特征”。此是所成之能成，此是能成之所成，如是此有故彼有之因果自性，即是关联。其作用是由“所诠”一词所指示的诸词之构成。其中关联性已含摄……由显示所成亦可显示能成，故由显示所依而知。热忱(ussukkaṃ)即是正精进(sammāvāyāma)，佛果(buddhattaṃ)即是一切知智(sabbaññutaññāṇa)，圆满如下诸法： මනුස්සත්තං ලිඞ්ගසම්පත්ති, හෙතු සත්ථාරදස්සනං; පබ්බජ්ජා ගුණසම්පත්ති, අධිකාරො ච ඡන්දතා; අට්ඨධම්මසමොධානා, අභිනීහාරො සමිජ්ඣතීති. 得人身，性别具足；因缘具足，得见导师；出家，功德成就；有大功德，并具意乐；八法和合，誓愿乃成。 වුත්තඅට්ඨධම්මසමන්නාගතෙන අභිනීහාරෙන සමන්නාගතා හුත්වා යථාවුත්තෙ පාරමිතාදයො ධම්මෙ පූරෙත්වාති අත්ථො, ආගතාති සත්තත්තිංසබොධිපක්ඛියධම්මානුබ්‍රූහනෙන ආගතා, ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ, ආගතාති පත්තා උප්පන්නා, තථාගතොති යථා සම්පති ජාතා තෙ භගවන්තො සත්තපදවීතිහාරෙන ගතා, තථා අයම්පි උත්තරාභිමුඛං ගතොති අත්ථො, මුහුත්තජාතොවාති සම්පතිජාතො එව, ජාතසමනන්තරමෙවාති වුත්තං හොති, වික්කමීති අගමාසි, සත්ත පදානි ගන්ත්වාන දිසා විලොකෙසීති ඉදං ‘‘ධම්මතා එසා භික්ඛවෙ සම්පති ජාතො බොධිසත්තා සමෙහි පාදෙහි පතිට්ඨහිත්වා’’ති එව මාදිකාය පාළියා සත්තපදවීතිහාරූපරිඨිතස්ස සබ්බදිසානුවිලොකනස්ස වුත්තත්තා වුත්තං, දිසා විලොකෙසි සමන්තතොති ඉදම්පන ‘සමෙහි පාදෙහි ඵුසී වසුන්ධර’න්ති එතස්ස අනන්තරං දට්ඨබ්බං… පාදෙහි වසුන්ධරාඵුසනානන්තරමෙව දසදිසාවලොකිතත්තා, අට්ඨඞ්ගානි නාම– 其义是：具足了由所说八法构成的誓愿，圆满了如前所述的波罗蜜等法。“来”(āgatā)，是通过增长三十七菩提分法而来；“于此”(idha)，即于此世间。“来”(āgatā)，即已达、已生。“如来”(Tathāgato)，其义是：正如彼诸世尊初生时以七步之行而去，此（菩萨）亦如是向北方而去。“瞬间即生”(muhuttajāto)，即是“刚刚出生”，此即是说“出生后立即”。“迈步”(vikkamī)，即“行走”(agamāsi)。“行走七步后，环顾诸方”，此句是因“诸比丘，此是法尔，菩萨初生，以双足平稳站立”等圣典已说及行七步后遍观一切方，故如是说。“环顾诸方，周遍观察”，此句则应在“以双足触地”之后理解……因为双足触地后立即观看了十方。所谓的八支是—— විසට්ඨං මඤ්ජු විඤ්ඤෙය්‍යං, සවනීයා-විසාරිනො; බින්දු ගම්භීරනින්නාදි,ච්චෙවමට්ඨඞ්ගිකො සරොති. 声音清晰而明了，悦耳动听且远闻，圆润深沉又洪亮，此即八支之音。 වුත්තානි [Pg.12] අට්ඨඞ්ගානි, තථාගතොති ඉමස්සෙව විසුං අත්ථපරියායං දස්සෙතුං ‘අථවා’තිආදිමාහ, අරියෙන සෙතුනාති සමථවිපස්සනාසඞ්ඛාතෙන උත්තමෙන මග්ගෙන, එවමාදිනාතිආදිසද්දෙන තෙසං තෙසං ධම්මානං සභාවසරසලක්ඛණං තථං ආගතො යථාවතො අධිගතො’යෙගත්‍යත්ථා තෙ බුද්ධ්‍යත්ථා, යෙ බුද්ධ්‍යා තෙ ගත්‍යත්ථා’තිතථාගතොති එවමාදිං සඞ්ගණ්හාති, තත්ථතත්ථාති තෙසු තෙසු දීඝාගමාදීසු, තථාගතභාවොති තථාගතොති භවනං නිප්ඵත්ති නමස්සනකිරියාභිසම්බන්ධාති’නමස්සිත්වා’ති එත්ථ නමස්සනකිරියාය අභිසම්බන්ධා ඉමිනා තථාගතාදීනං කම්මත්තං විභාවෙති, නමස්සනකිරියාවිසෙසනත්තාති ‘නමස්සිත්වා’ති නමස්සනං කත්වාති වුත්තං නාම සියාති නමස්සනන්ති වුත්තනමස්සනකිරියාය විසෙසනත්තා, බොධියාති බොධිවුච්චති චතූසු මග්ගෙසු ඤාණං, තං භගවා එත්ථ පත්තොති (බොධි, තස්සා) බොධිරුක්ඛස්සාති අත්ථො, මූලෙති මූලසමීපෙ ‘‘යාව මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ ඡායා ඵරති නිවාතෙ පණ්ණානි පතන්ති එතාවතා රුක්ඛමූලං’’තිආදීසු විය, නනු අඤ්ඤෙපි ඛීණාසවා ‘අග්ගමග්ගෙනෙ’ච්චාදිනා වක්ඛමාන නයෙන නිප්ඵන්නා එවාති අනුයොගං මනසිකත්වා වුත්තං ‘සහෙව වාසනායා’ති, න හි භගවන්තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙ සහ වාසනාය කිලෙසෙ පහාතුං සක්කොන්ති, එතෙන අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං භගවතො අරහත්තන්ති දස්සෙති, තෙනෙව ඉද්ධසද්දස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො’තෙපි හි’ච්චාදිකං වක්ඛති, කාපනායං වාසනා නාම පහීනකිලෙසස්සාපි අප්පහීනකිලෙසස්ස පයොගසදිසපයොගහෙතුභූතො කිලෙසනිහිතො සාමත්ථියවිසෙසො’ආයස්මතො පිලින්දවච්ඡස්ස වසලසමුදාචාරනිමිත්තං විය’, අග්ගමග්ගෙනාති අරහත්තමග්ගෙන, සබ්බකිලෙසෙ රාගාදිකෙ, අරහත්තං අග්ගඵලං, සම්මුති උපපත්තිදෙවභාවතො අඤ්ඤෙන විසුද්ධි දෙවභාවෙනාතිනිප්ඵන්නත්තා ආහ-‘විසුද්ධිදෙවභාවෙනා’ති, සකලකිලෙසකාලුස්සියාපගමෙන විසුද්ධිප්පත්තියා සබ්බඤ්ඤුගුණා ලඞ්කාරෙන විසුද්ධිදෙවභාවෙනාති අත්ථො. 已说八支。为显示“如来”一词的别义，而说“或者”等。“以圣道”(ariyena setunā)，即以名为奢摩他与毘婆舍那的最上之道。“如是等等”(evamādinā)，此“等”字总括了：“如实而来(tathaṃ āgato)、如实了知(yathāvato adhigato)彼彼诸法的自性、精髓、特相”，以及“凡‘去’义者即是‘觉’义，凡‘觉’义者即是‘去’义，故为如来”等义。“于彼彼处”(tatthatatthā)，即于《长部》(Dīghanikāya)等中。“如来性”(tathāgatabhāvo)，即是成为如来、成就如来。与礼敬的行为相关，故在“礼敬”(namassitvā)一词中，由于和礼敬的行为相关，以此显示“如来”等是其业(宾语)。因其为礼敬行为的修饰，故“礼敬”(namassitvā)即是说“作礼敬”，因其是所说“礼敬”(namassanaṃ)这一行为的修饰。“菩提”(bodhi)，是指四道之智。世尊于此处证得，故（此处的菩提）义为菩提树。“于根”(mūle)，即于根之附近，犹如“乃至日中之时，树影遍覆，无风而叶落，如是范围即为树根”等所示。“难道其他漏尽者不也是通过后文将说的‘以最上道’等方式成就的吗？”——心中念及此问，故说“连同习气”(saheva vāsanāyā)。实则除世尊外，他人皆不能连同习气断尽烦恼。以此显示世尊的阿罗汉果为不共于他人。正因此，为显示“成就”(iddha)一词之义，将说“彼等亦”等语。此习气(vāsanā)为何？即已断烦恼者，仍存留的、能作为与未断烦恼者相似行为之因的、烦恼所遗留的特殊能力，犹如具寿毕陵伽婆蹉称人为“贱民”的习气。“以最上道”(aggamaggena)，即以阿罗汉道。“一切烦恼”，即贪等。“阿罗汉果”(arahattaṃ)为最上之果。超越了约定俗成的生天，以另一种清净天身而圆满成就，故说“以清净天身”。其义是：因一切烦恼之垢的去除而证得清净，以一切知者之功德为庄严，故为清净天身。 ‘ඉධ=සංසිද්ධියං’ ඉද්ධවන්තො ඉද්ධාත්තප්පච්චයෙන, ‘ගුණ=ආමන්තණෙ’ භූවාදිසෙසො, ගුණීයන්ති පරිචීයන්ති සෙය්‍යත්තිකෙහීති ගුණා කප්පච්චයෙන, තෙපීති සාවකපච්චෙකබුද්ධාපි, හි සද්දො හෙතුම්හි, යස්මා අග්ගං…පෙ… අනූනගුණා[Pg.13], තස්මාති අත්ථො, සබ්බඤ්ඤුතාදීනන්තිආදිකං තෙසං සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙහි ඌනගුණතාය හෙතුවචනං, කෙචි ‘සිද්ධො මිද්ධගුණො අස්සාති සිද්ධමිද්ධගුණන්ති දුට්ඨමත්ථං පරිකප්පෙත්වා වාක්‍යමිදං දූසෙන්ති, තෙ පන ‘මිද්ධො නාම කොචි ගුණො නත්ථී’ති ච, ‘තථාගතො නාම මිද්ධ ගුණො න හොතී’ති ච, ‘තාදිසො චෙ සියා න ඤාණනිස්සිතපූජා පකතොපයොගිනී භවතී’ති ච අජානිත්වා වදථ තුම්හෙහි වත්වා උය්‍යොජෙතබ්බා, මඞ්ගලත්ථඤ්චෙත්ථාදො සිද්ධසද්දොපාදානං, මඞ්ගලාදීනි හි සත්ථාන්‍යබ්‍යාහතප්පසරානි හොන්ත්‍යායස්මන්තබ්‍යාඛ්‍යාතුසොතුකානි ච, ධම්මසඞ්ඝානම්පීති ඉමිනා අවයවෙන විග්ගහෙපි සමුදායස්ස සමාසත්ථත්තා අඤ්ඤපදත්ථසමාසොයං තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණොති දීපෙති, තෙනාහ- ‘අඤ්ඤපදත්ථෙ’ච්චාදි, ගුණීභූතානම්පීති අප්පධානභූතානම්පි විසෙසනභූතානම්පි අඤ්ඤපදත්ථස්ස පධානත්තා, කිරියාතිසම්බන්ධො වගම්‍යතෙ ධම්මසඞ්ඝානං ගුණීභූතානම්පි තදවිනාභාවිත්තෙන නමස්සනාතිසම්බන්ධා, තදෙව සමත්ථෙති ‘තථාහ’ච්චාදිනා, පුත්තෙන සහ වත්තමානොති තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණඅඤ්ඤපදත්ථසමාසත්තා තුල්‍යමුභින්නම්පි ආගමනන්ති පුත්තොපි ආගතොති පතීයතෙ, තත්ථාති නිද්ධාරණෙ සත්තධී, අත්තානන්ති ධම්මං දස්සෙති, ධාරෙන්තෙති අත්තනි ඨපෙන්තෙ පවත්තෙන්තෙ උප්පාදෙන්තෙ, චත්තාරොපි අපායා සාමඤ්ඤවසෙන’අපායෙ’ති වුත්තා, කිලෙසවට්ට කම්මවට්ට විපාකවට්ටවසෙන තයො වට්ටා, තෙසු දුක්ඛං, තස්මිං, ධාරෙතීති වුත්තධාරණං නාම අත්ථතො අපායාදිනිබ්බත්තකකිලෙසවිද්ධංසනං, තඤ්ච යථාරූපං කිලෙසසමුච්ඡින්දනතප්පටිප්පස්සද්ධි ආලම්බනභාවෙන හොතීති ආහ- ‘සො…පෙ… වසෙනා’ති, නවන්නම්පි, තෙ සමධිගමහෙතුතාය ධම්මොයෙව නාමාති ‘දසා’තිආදි වුත්තං, තත්ථ කාරණමාහ- ‘තම්මූලකත්තා’තිආදි, තම්මූලකත්තාති තං කාරණත්තා, සීලදිට්ඨිසාමඤ්ඤෙනාති අරියෙන සීලෙන අරියාය ච දිට්ඨියා සමානභාවෙන, අරියානඤ්හි සීලදිට්ඨියො මග්ගෙනාගතත්තා සබ්බථා සමානාව, තෙන තෙ යත්ථකත්ථචි ඨිතාපි සහගතාවාති සංහතොති ඉමස්මිං අත්ථෙ සඞ්ඝොති පදසිද්ධි දට්ඨබ්බා, අධිප්පෙතවසෙන පනෙතං වුත්තං, ලොකියසීලදිට්ඨියා සාමඤ්ඤෙන සංහතත්තා සම්මුතිසඞ්ඝොපි පණාමාරහොයෙවාති දට්ඨබ්බං. “在此成就”(Idha-saṃsiddhiyaṃ)者，因成就而具足神通；“德”(guṇa)一词，在“赞叹”(āmantaṇa)的意义上，其词源属于“bhū”等动词词根的剩余部分(bhūvādisesa)。由诸贤者(seyyattika)称扬赞叹故名为德，此乃由“ka”后缀而来。此亦包括声闻(sāvaka)、独觉(paccekabuddha)。“hi”字表示原因。因为（声闻、独觉）具足无上功德，不缺功德，故有此说。而“一切智等”则是指他们与一切知佛(sabbaññubuddha)相比，在功德上有所欠缺的原因。或有邪见者妄执“昏沉(middha)即是功德”，曲解此句，妄执其为“成就昏沉功德”之义。这些人不知“昏沉绝非功德”，亦不知“如来实无昏沉之德”，更不知“若有此德，则依于智的恭敬便非自然有用”，你们应当以此驳斥他们。此处“成就”一词为吉祥语(maṅgalattha)，因为以吉祥语开头的教法，其传播无碍，且为具寿(āyasmā)所解说，为听者所乐闻。“于法僧亦然”者，以此句成分显示：虽分析个体，但总体也具有集合的意义，所以说这是“他义复合词”(aññapadatthasamāsa)，以阐明“有财释”(tagguṇasaṃviññāṇa)。因此说“他义”等。“guṇībhūta”(次要的)是指即使是次要的、作为修饰语的，因为他义复合词所指的主体是主要的。由此可知，即使是次要的法与僧，也因其不可分离性而与礼敬有极深的关联。这与“如是说”等语表示同义。“与子共在”(puttena saha vattamāno)一词，因其为“有财释”的他义复合词，故两者（指父亲与儿子）的到来是平等的，由此可知“儿子也来了”。“于此”者，第七格表示限定。“自性”者，显示法义。“持”者，是说安住自身、运行、生起。四恶道总的来说叫做“恶趣”(apāya)。依照烦恼轮转(kilesavaṭṭa)、业轮转(kammavaṭṭa)、异熟轮转(vipākavaṭṭa)有三轮转，其中是苦。于此“持”(dhāreti)者，所说的“持”，其真实义是断除能生恶趣等(apāya-ādi)的烦恼。而这种“持”，是以烦恼的彻底断除与止息为所缘。因此说“彼……以……故”。九种（法）亦然，因为它们是证达之因，故实名为“法”，因此说“十”等。其因由是说“根源性”等。“根源性”者，因为它是根本的原因。“戒见同分”(sīladiṭṭhisāmañña)者，以圣戒、圣见的平等性来说。圣者的戒见都是由道而来，所以全然平等。因此他们无论住在哪里，都相随不离，所以说“和合”(saṃhata)。在这个意义中，“僧”(saṅgha)字的成立是可以见到的。然而这是就胜义而言。如果依照世俗戒见的和合，那么世俗僧(sammutisaṅgha)也应该礼敬，应当知道。 අථ [Pg.14] කෙතෙ සද්දා, යෙසමිදං ලක්ඛණං භාසිස්සන්ති පටිඤ්ඤාතන්ති ආහ-‘සද්දා ඝටපටාදයො’ති, ආදිසද්දෙන රුක්ඛාදයො, නනු සන්ති මෙඝසද්දසමුද්දසද්දාදයොපීති න නිරත්ථකානමිධානුපයොගිත්තා, යෙ ලොකසඞ්කෙතානුරොධෙනාත්ථප්පකාසකා තෙසං සාත්ථකානමෙ විදං ලක්ඛණන්ති, අපිච ‘සද්දා ඝටපටාදයො’ති වදන්තො වෙදිකානං විය උන්ති ආදීනං අනුපුබ්බීනියමාවත්ථානමසම්භවා තදනුක්කමෙන නිප්ඵාදියමානනම්පි සද්දානං ලොකියත්තානභිවත්තනඤ්ච බොධෙතීති දට්ඨබ්බං, නු තත්ථ පකාසකත්ථං සද්දස්ස සමුදායවසෙන වා සියා පච්චෙකවණ්ණවසෙන වා, තත්ථ යදි පච්චෙකවණ්ණා පකාසයෙය්‍යුං, ඝටසද්දෙ ඝකාරොයෙව ඝටත්ථං, පකාසයෙය්‍ය, තථා චාඤ්ඤෙසමකාරාදීනමනත්ථ කතා සියා, අථ සමුදිතා පකාසයෙය්‍යුං, තදා වණ්ණානමුච්චාරණානන්තරවිනාසිත්තා සමුදායොයෙව න සියා, තථා සති කථ මත්ථං සද්දො පකාසයතීති චෙ කමෙන සොතචිත්තාදිගහිතක්ඛර පාළියා ච යො සද්දොති විඤ්ඤෙය්‍යො සාත්ථකො චිත්තගොචරො, චිත්තගොචරස්සාපි සද්දස්ස පන බාලජනප්පබොධාය කප්පනාමත්තෙන පකත්‍යාදිවිභාගතො, න සභාවෙනාන්වාඛ්‍යානං, තෙනාහ-‘පකත්‍යා’දි ආදි, නනු ගොඉච්චාදිසාධුසද්දනියමෙ සති ගොතාදයො අසාධු සද්දාති විඤ්ඤායන්ති ගන්තබ්බමග්ගනියමෙ අගන්තබ්බමග්ගො විය, ගොතාදි අසාධුසද්දනියමෙ වා ගොඉච්චාදයො සද්දා සාධවොති අගන්තබ්බමග්ගනියමෙ ගන්තබ්බමග්ගො විය, කිං සද්දානමන්වාඛ්‍යානෙනා තිදමාසඞ්කිය පයොජනමාහ- ‘ලක්ඛණාභිධානංචෙ’ච්චාදි, සද්දානම්පටිපත්තියං පටිපදපාඨස්සානූපායත්තං දස්සෙතුමාහ- ‘අඤ්ඤථෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤථාති අසති ලක්ඛණාභිධානෙ, සක්කතාදීතිආදිසද්දෙන පාකතාදිං සඞ්ගණ්හාති, බහුවිධත්තං සක්කතපාකතපෙසාචිකඅපබ්භංසවසෙන, මගධෙසු විදිතාති ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘අඤ්ඤස්මි’’න්ති (4-121) මාගධානං ඉදන්ති අත්ථෙ ‘‘ණො’’ති (4-34) ණප්පච්චයෙ මාගධා මාගධන්ති ච පදනිප්ඵත්ති වෙදිතබ්බාති දස්සෙතුමාහ- ‘මගධෙස්මි’ච්චාදි, මගධෙසු විදිතාතිආදිනො අධිප්පායං විවරිතුමාහ- ‘ඉදං වුත්තං හොතී’තිආදි, තත්ථ ඉදන්ති ඉදානි වක්ඛමානං මාගධං…පෙ… හොතීති එතං වුත්තං හොතීති මගධෙසු…පෙ… ලක්ඛණං මාගධන්ති [Pg.15] වදතා පකාසිතං හොතීති අත්ථො, හිසද්දො’මගධෙස්වි’ච්චාදිනා වුත්තං සමත්ථයති, ලක්ඛණං විසෙසයතාති සද්දලක්ඛණ සද්දස්ස උත්තරපදත්ථප්පධානත්තා මාගධන්ති ඉමිනා ලක්ඛණං විසෙසයතා බ්‍යවච්ඡෙදයතා වුත්තිකාරෙන, අත්ථතොති සාමත්ථියතො, සද්දෙ ච විසෙසිතො හොතීති සද්දලක්ඛණසද්දො මාගධෙ එව බ්‍යවච්ඡෙදිතො හොති, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘මගධෙසු විදිතා මාගධාති සද්දෙ ගහෙත්වා තෙසමිදං මාගධන්ති මාගධසද්දෙන යස්මා සද්දලක්ඛණසද්දෙ ලක්ඛණං විසෙසිතං, තස්මා සද්දලක්ඛණසද්දෙ සද්දො යදි අමාගධො කථං ලක්ඛණං මාගධං සියාති සාමත්ථියා සද්දොපි විසෙසිතො හොතී’ති, නනු මාගධන්ති ලක්ඛණස්ස මාගධ සද්දසම්බන්ධිත්තඣාපනතො සද්දලක්ඛණන්ති එත්ථ සද්දසද්දස්ස නිරත්ථක තාපත්ති හොතීති, න හොති ගම්මමානත්ථස්ස සද්දස්ස පයොගම්පති කාමචාරත්තා සද්දලක්ඛණසද්දස්ස වා සමාසත්ථෙ නිරුළ්හත්තා ‘‘තත්‍රිදං සුගතස්ස සුගතචීවරප්පමාණ’’න්තිආදීසු විය, කොපනාතිආදිසද්දලක්ඛණන්ති ඉමිනා අභිධෙය්‍යසඞ්ඛාතපයොජනස්ස දස්සිතත්තා තප්පයොජනපුච්ඡනපරා චොදනා, වුච්චතෙච්චාදි පරිහාරො, යථා සබ්බථාත්තපරහිතකාමෙන. 然则，是哪些词语具有我们将要说明的此等特征呢？即宣称：“如是罐、布等词语。”此中“等”字亦含摄树木等词。问曰：难道没有如雷声、海涛声等无意义的声音吗？答曰：因无意义的声音于此无用。唯有随顺世间共许而能诠表义理者，彼等有义之词，方具此中所说之特征。再者，言“罐、布等词语”时，亦表明世间词语纵使依此顺序而构成，其世俗性亦不超越，此与吠陀语中“unti”等词具有固定次第规则之情况不同，此当了知。又，词语之诠义，是依其集合体，抑或依其各别音素？其中，若各别音素能诠义，则于“ghaṭa”一词中，仅“gha”一音即能诠表“罐”义，如是则“a”等其他音素即成无义。若谓由集合体诠义，则因诸音素发后即灭，故集合体实不可得。若尔，词语如何诠义？当知：有意义之词，乃由听觉意识等次第所取之文字序列而可知，是心识所行之境。复次，对于心识所行之境的词语，依自性词(pakati)等而作分别，仅是为教导凡夫所作的施设，并非依其自性而作解释。是故说“自性词等”。问曰：若规定“goicca”等为正语，则可知“gotā”等为非正语，犹如规定可行之道，则不可行之道自明；或规定“gotādi”等为非正语，则可知“goiccādayo”等为正语，犹如规定不可行之道，则可行之道自明。然则，何须对词语加以解释说明？为释此疑，[作者]言：“解释说明之目的……”等，此为显示于理解词语时，逐词学习之法为非善巧方便。为说明此点而言：“否则……”等。“否则”意谓若无特征之说明。“梵语(Sakkatā)等”，此中“等”字含摄俗语(Pākata)等。其多样性乃依梵语、俗语、鬼语(Pesācika)、讹语(Apabbhaṃsa)而分。“于摩揭陀(Magadhesu)国为人所知”，为明此义，当知于“在其他”(aññasmiṃ, 4-121)之义，及“属摩揭陀人所有”之义，依“ṇo”(4-34)后缀，分别派生“māgadhā”与“māgadha”二词。为阐明“于摩揭陀国为人所知”等句之意，而言：“此即是说……”等。“此”，指现今所说之摩揭陀语……此即是说：言“摩揭陀语”者，即已明示此乃于摩揭陀国……之特征，此即“摩揭陀语”之义。“hi”字乃为支持前文“于摩揭陀国……”等所说之义。“词语特征”(saddalakkhaṇa)一词，以后分词义为重，故注释者以“摩揭陀语”一词限定其特征，此乃依其功能，词语本身亦受限定，即“词语特征”一词被限定于摩揭陀语中。此中深意为：“摩揭陀人所知者为摩揭陀语”，以此理，取“摩揭陀语”一词，言“此为彼等之摩揭陀语”。因“词语特征”一词中，“特征”已由“摩揭陀语”所限定，是故，若“词语特征”中之“词语”非摩揭陀语，其“特征”如何能是摩揭陀语？故依此功能，词语亦受限定。然或有疑：若“摩揭陀语”一词已明示特征与摩揭陀语相关，则“词语特征”一词中之“词语”岂非多余？答曰：不然。因所指之义虽可了知，然用词与否可随作者之意，或因“词语特征”一复合词已成惯用，犹如“于此，此乃善逝(Sugata)之善逝衣量”等句。“kopanātiādisaddalakkhaṇaṃ”（愤怒等词语特征），此句已显示所诠表之目的，故有此征问其目的之难。“所言……”等是其解答。犹如全然自利利他者[所为]。 පියො ච ගරු භාවනීයො, වත්තා ච වචනක්ඛමො; ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා,නොචා ඨානෙ නියොජකොති. 可爱复可敬，亦应受人尊；善言能教诲，亦能忍规劝；能说甚深义，不作非理行。 වුත්තෙහි තතො පරෙහි ච පසත්ථතරෙහි ගුණවිසෙසෙහි සමුපෙතං ගුරුං. （当亲近）具足所述及其他更可称赞之殊胜功德的导师。 තස්මා අක්ඛරකොසල්ලං, සම්පාදෙය්‍ය හිතත්ථිකො; උපට්ඨහං ගුරුං සම්මා, උට්ඨානාදීහි පඤ්චහීති. 是故求益者，应善巧文字，以起身等五事，正当侍奉师长。 වචනතො උට්ඨාන-උපට්ඨාන-පරිචරියා-සුස්සූසා සක්කච්චසිප්පපටිග්ගහණෙහි සම්මා උපට්ඨහන්තෙන සවන,උග්ගහන-ධාරණ-පරිපුච්ඡා-භාවනා හි කඞ්ඛාවිච්ඡෙදං කත්වා විඤ්ඤාතබ්බං සද්දලක්ඛණං, තථා අවිඤ්ඤාතං සද්දලක්ඛණමනෙනාති [Pg.16] අවිඤ්ඤාතසද්දලක්ඛණො පුග්ගලො, හිසද්දො අවධාරණෙ, සො ‘ධම්මවිනයෙසු කුසලො න හොතී’ති එත්ථ දට්ඨබ්බො, කුසලො දක්ඛො න හොති, තත්ථ ධම්මවිනයෙසු සුත්තන්තාතාභිධම්මසඞ්ඛාතෙසු ධම්මෙසු චෙව විනයෙ ච, කස්මා– 依（师长）言，以起身、侍奉、服事、乐闻、恭敬领受技艺等方式正当地侍奉，并以听闻、受持、忆持、遍问、修习断除疑惑，了知词语特征。如是，不了知词语特征者，即是“不了知词语特征之人”(aviññātasaddalakkhaṇo puggalo)。“hi”字为决定词，彼于此处当知为“于法与律不善巧”。不善巧，即不练达。此中法与律，即指由经与阿毗达摩所成之法，以及律。何以故？ යො නිරුත්තිං න සික්ඛෙය්‍ය, සික්ඛන්තො පිටකත්තයං; පදෙපදෙ විකඞ්ඛෙය්‍ය, වනෙ අන්ධගජො යථාති. 若不学声明，虽学于三藏，亦步步生疑，如盲象入林。 වචනතො, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘යථා වුත්තනයෙන සම්භූතපද බ්‍යාමොහවසෙන පදත්ථෙපි බ්‍යාමොහසම්භවතො සුත්තන්තොපදස්සිතාය දිට්ඨිවිනිවෙට්ඨනාය ච අභිධම්මාගතෙ නාමරූපපරිච්ඡෙදෙ ච විනය නිද්දිට්ඨෙ සංවරාසංවරෙ ච අකොසල්ලං සියා’’ති, යථාධම්මන්ති ධම්මවිනය සද්දස්ස යො-ත්ථො විනයසුත්තාභිධම්මසඞ්ඛාතො, තස්ස සො-ත්ථො, තදනතික්කමෙන, පටිපජ්ජිතුමසක්කොන්තොති තත්ථතත්ථෙව වුත්තාසු අධිසීල අධිචිත්ත අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසු පවත්තිතුං අසමත්ථො, කුසලො පන සමත්ථො පඤ්ඤාවිසෙසාලොකපටිලාභතො, වුත්තං හි– 就语词而言，此中意趣是：“如前所述，由于对已组成的词语感到迷惑，词义也可能产生迷惑，因此对于经中所开示的去除诸见、阿毗达摩中的名色分别，以及律中所解释的防护与不防护，都可能不善巧。”所谓“如法”，即法与律一词的意义，也就是律、经与阿毗达摩，不超越此义。不能行持者，即是无法在各处所说的增上戒学、增上心学、增上慧学中行持。而善巧者，因获得殊胜智慧之光明，故而能够行持。诚如所说—— යාව තිට්ඨන්ති සුත්තන්තා, විනයො යාව දිප්පති; තාව දක්ඛන්ති ආලොකං, සූරියෙ අබ්භුග්ගතෙ යථාති. 只要经藏住世，只要律藏光耀，人们就能见到光明，如同旭日东升。 පටිපත්තින්ති පටිපජ්ජීයතීති පටිපත්තීති යථාවුත්තං තිවිධම්පි පටිපත්තිං, විරාධෙත්වාති නාසෙත්වා, නස්සති හි පටිපත්ති තෙසුයෙවා කො සල්ලතමගතත්තා, තථා චාහු– 行道，是指应当修习的，所以称为行道，即如前所说的三种行道。如果违犯，就是破坏。因为对于那些人来说，行道会因其不善巧而消失。正如所说—— සුත්තන්තෙසු අසන්තෙසු, පමුට්ඨෙ විනයම්හි ච; තමො භවිස්සති ලොකෙ, සූරියෙ අත්ථඞ්ගතෙ යථාති. 若经藏不存，律藏亦忘失；世间将黑暗，犹如日沉没。 සංසාරදුක්ඛස්සෙව භාගී හොති… යථාවුත්තා-නුක්කමපරිච්චාගෙන අනුරූපපටිපත්තියා පටිලභිතබ්බත්තා අධිගමවිසයස්ස යො ගක්ඛෙමස්ස, වුත්තඤ්හි තස්සානුලොමපටිපත්තිමූලකත්තං– （他）成为轮回之苦的分享者……因为作为证悟对象的安稳（yogakkhema），须通过如前所述的次第舍弃以及相应的行持才能获得，故说随顺的行持是其根本—— සුත්තන්තෙ රක්ඛිතෙ සන්තෙ, පටිපත්ති හොති රක්ඛිතා; පටිපත්තියං ඨිතො ධීරො, යොගක්ඛෙමා න ධංසතීති. 若经藏受护持，行道亦受护持；智者安住于行道，不从安稳中堕落。 එතාවතා [Pg.17] අවිඤ්ඤාතසද්දලක්ඛණස්ස සකත්ථපරිහානිං දස්සෙත්වා ඉදානි සකත්ථසම්පත්තිමූලිකා පරත්ථසම්පත්තීති තදභාවා තාදිසො පුග්ගලො පරෙසම්පි පච්චයො භවිතුං න සක්කොතීති දස්සෙතුං ‘නචා’තිආදි වුත්තං, පතිට්ඨාති ධාරණං, තඤ්චෙත්ථ තෙසං තෙසං කුල පුත්තානං ධම්මවිනයසික්ඛාපනං තංතං කම්මතො නිත්ථරණාදි ච, තදුභය මෙවා-න්හසඞ්ගිකං පතිට්ඨං, මුඛ්‍යභූතම්පන තම්මූලකෙ සුපරිසුද්ධසීලෙ පතිට්ඨාපනමෙව, තදුපකරණත්ථො සික්ඛාපනාදි, ඉධ පන තං සාධනභූතො පුග්ගලො උපචාරතො පතිට්ඨාති ගහෙතබ්බො, හිසද්දො යථාවුත්ත සමත්ථනත්ථෙ නිපාතො, සද්දලක්ඛණඤ්ඤූයෙවාති අවධාරණම්පන තෙසු තබ්බිදූයෙව සමත්ථොති දස්සනත්ථං පකරණවසෙන වුත්තං, අත්තනො පන සුගුත්තසීලක්ඛන්ධවිරහෙන කදාචි කොචි යථාවුත්තානං පතිට්ඨාභවිතුං න සක්කොති… තම්මූලකත්තා සද්ධම්මට්ඨිතියා සපරපතිට්ඨා භාවස්ස ච, තෙනෙව විනයධරෙ ආනිසංසං දස්සෙන්තෙන භගවතා තප්පධානං තප්පමුඛංව කත්වා ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ආනිසංසා විනයධර පුග්ගලෙ, කතමෙ පඤ්ච අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සු රක්ඛිතො, කුක්කුච්චපකතානං පටිසරණං හොති, විසාරදො සඞ්ඝ මජ්ඣෙ විහරති, පච්චත්ත්ථිකෙ සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හාති, සද්ධම්මට්ඨිතියා පටිපන්නො ච හොතී’’ති වුත්තං, අත්ථානුරූපන්ති අත්තනො වචනීයස්සත්ථස්ස වාචකත්තෙන යොග්‍යං, බ්‍යඤ්ජනානුරූපන්ති අත්තනො වාචකස්ස වචනීයත්තෙන යොග්‍යං, පරිවාසාදීසූතිආදිසද්දෙන අබ්භානාදිං සඞ්ගණ්හාති, තංතංකම්මන්ති පරිවාසාදිකං තංතංකම්මං, අඤ්ඤොති අසද්දලක්ඛණඤ්ඤූ, න කෙවලමනෙන සකත්ථපරත්ථාව නාසිතා, අථ ඛොති විධො සද්ධම්මොපි නාසිතොයෙවාති වත්ථුමාහ ‘අජානන්තො පනා’තිආදි, අයථාපටිපජ්ජමානොති සද්දලක්ඛණඤ්ඤුනා යථා යෙන පකාරෙන අත්ථානුරූපං බ්‍යඤ්ජනෙ බ්‍යඤ්ජනානුරූපඤ්ච අත්ථෙ පටිපජ්ජිතබ්බං, තථා අප්පටිපජ්ජමානො, තථා ච වක්ඛති– තථා හි සො සද්දලක්ඛණ මජානන්තො’තිආදි. තිවිධම්පි සද්ධම්මන්ති පරියත්තිපටිපත්තිඅධිගමවසෙනති විධමෙව සද්ධම්මං, තත්ථ තිපිටකබුද්ධවචනං පරියත්තිසද්ධම්මො නාම, තෙරස ධුතගුණා චුද්දස ඛන්ධකවත්තානි ද්වෙ අසීති මහාවත්තානීති අයං පටිපත්තිසද්ධම්මො නාම, චත්තාරො මග්ගා චත්තාරි ච ඵලානි අයං අධිගමසද්ධම්මො [Pg.18] නාම, තථාහිච්චාදිනා වුත්තමත්ථං සමත්ථෙති, තම්පි පාළියා ථිරීකාතුං ‘වුත්තං හෙත’න්තිආදිමාහ, තත්ථ ධම්මාති හෙතූ, සද්ධම්මස්සාති යථාවුත්තස්ස තිවිධස්ස සද්ධම්මස්ස, පදබ්‍යඤ්ජනන්ති පදඤ්ච බ්‍යඤ්ජනඤ්ච තං, තත්ථ පදං නාම ස්‍යාද්‍යන්තං ත්‍යාද්‍යන්තඤ්ච, බ්‍යඤ්ජීයති අත්ථො එතෙනාති බ්‍යඤ්ජනං-වාක්‍යං අථවා පජ්ජතෙ ගම්‍යතෙ අත්ථො එතෙනාති පදං-ස්‍යාද්‍යන්තාදි, වාක්‍යංව බ්‍යඤ්ජනං, සිථිලධනිතාදිපදමෙවවා වුත්තනයෙන බ්‍යඤ්ජනන්ති පදබ්‍යඤ්ජනං, තං, දුන්නික්ඛිත්තං දුට්ඨු නික්ඛිත්තං ඨපිතං විරාධෙත්වා කථිතං, අත්ථො ච දුන්නීතොති දුන්නික්ඛිත්තත්තායෙව පදබ්‍යඤ්ජනස්ස තබ්බචනීයොපි දුට්ඨුවිඤ්ඤාතො හොති, වුත්තපටිපක්ඛතොති ‘අවිඤ්ඤාතසද්දලක්ඛණොහි’ච්චාදිනා වුත්තස්ස විඤ්ඤාතසද්දලක්ඛණත්තාදිනා පටිපක්ඛභාවතො, භාවප්පධානො හි අයං නිද්දෙසො,ත්තප්පච්චයලොපො වා, න හි අත්තාව අත්තනා වෙදිතබ්බොති යුත්තන්ති. 至此，已说明不了解语词特征者会丧失自身利益。如今为说明“他人利益的成就是以自身利益的成就为根本”，以及“若无此根本，则那样的人（puggala）亦不能成为他人的所依”，故说“不”等。‘安立’（patiṭṭhā）即是住持，此中是指教导诸善男子法与律，以及让他们从各种事务中解脱等。此二者皆是关乎僧团的安立，但根本在于让他们安立于其根本——极其清净的戒律之上，教导等只是其助缘。此处，应将成就此事的人（puggala）通过譬喻理解为‘安立’。`hi`一词是用于肯定前说的助词。“唯有知语词特征者”这一限定，是依文脉而说，为表明在这些人中唯有知者方能胜任。若自己戒蕴不善守护，则有时亦不能成为如前所述的安立……因为它是正法住立与自他安立的根本。因此，世尊（bhagavā）在开示持律者的功德时，以此为首、以此为要而说：“诸比丘（bhikkhu），持律之人（puggala）有五种功德。是哪五种？自己的戒蕴得到善护、善防；成为追悔者的归依处；在僧团中无畏而住；如法善伏敌对者；为正法住立而行。”“义相应”（atthānurūpa）指（文句）与所要表达的意义相符；“文相应”（byañjanānurūpa）指（意义）与所使用的文句相符。“别住（parivāsa）等”中的“等”字，摄集了出罪（abbhāna）等。“彼彼业”指别住等彼彼之业。“另一人”指不知语词特征者。此人不仅毁坏了自他利益，而且也毁坏了三种正法。故说“然不知者”等事。“不如理行持”指不像知语词特征者那样，使文句与意义相应、意义与文句相应而行持。如后文将说：“因为他不知语词特征”等。“三种正法”指依教理、行持、证悟而有的三种正法。其中，三藏佛语名为教理正法；十三头陀支、十四犍度（khandhaka）行法、八十二大行法，此名为行持正法；四道、四果，此名为证悟正法。以此来肯定“如是”等所说之义。为使此义在圣典中得以确立，故说“此乃所说”等。其中，“法”指因；“正法”指如前所述的三种正法；“词句”（padabyañjana）即词与句。其中，“词”（pada）指带有格助词尾或动词词尾者；“句”（byañjana）指意义由此而被显明者。或者，“词”指意义由此而被通达者，即带有格助词尾等；“句”即是文句。或者，如前所述，松音、紧音等词本身即是“句”，故为“词句”。若其被错置，即错误地安立、放置、言说，则其义亦被错解，因为词句被错置故。“与所说相反”，因为与“不知语词特征者”等所说相反，即“知语词特征”等。此解释以体性为重，或是省略了`-tta`后缀。因为“自己不能被自己所知”是不合理的。 තදෙවන්තිආදිනා යථාවුත්තං නිගමෙත්වා සඤ්ඤාවිධානෙ පයොජනං දස්සෙති, තන්ති හෙත්වත්ථෙ නිපාතො, යස්මා සද්දලක්ඛණස්ස ජානනංසානි සංසං තස්මාති අත්ථො, එවන්ති නිදස්සනත්ථෙ නිපාතො, එවං සප්පයොජනන්ති සම්බන්ධො, තදෙවන්ති වා නිපාතසමුදායො යං, වුත්තෙන පකාරෙනෙත්‍යස්මිං අත්ථෙ වත්තතෙ. නනුච සඤ්ඤීනං සඤ්ඤානං වත්තබ්බත්තෙ ‘‘අආදයො තිතාලීසවණ්ණා’’තිආදීනං වාක්‍යානං විසුංවිසුං මහන්තත්තා කුතො ලාඝවං සත්ථස්සාති මඤ්ඤමානො ‘තථාහි’ච්චාදිනා සඤ්ඤාවිධානෙ ලාඝවසබ්භාවං සමත්ථෙති, හොතෙවාති අවධාරණෙන කත්ථචි පරසත්ථෙ විය නො න හොතීති දස්සෙති, පටිපත්තිලාඝවම්පි චෙත්ථ හොතෙව, තථාහි ‘‘වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි’’ච්චාදො (1-24) වණ්ණාදිසඤ්ඤාසමුද්ධරිතා නාත්තානමත්තාවගමෙතුමලන්ති පරෙ පුච්ඡිත්වා ජානිතබ්බා අස්ස, තතො සඤ්ඤා-වසෙයා, තතොස්ස සඤ්ඤාති සඤ්ඤාසඤ්ඤීවිවෙචනං තදනුට්ඨානන්ති පරම්පරාපෙක්ඛාය භවිතබ්බං පටිපත්ති ගාරවාභාවා. ඉදානි සඞ්ඛෙපතො සත්ථක්කමං දස්සෙතුමාහ-එවං තාවි’ච්චාදි, තාවාති පඨමං, උපයුජ්ජමානත්තාති බ්‍යාපාරියමානත්තා, විසයො ගොචරො යත්ථෙතෙ ස්‍යාදයො විධී යන්තෙ, සහ විසයෙනාති සවිසයා, පඨමං කරීයතීති පකති යතො ස්‍යාදයො විධීයන්තෙ, සහ පකතියාති සප්පකතිකා, ලිඞ්ගාදිකන්ති [Pg.19] ආදිසද්දෙන‘සලභච්ඡාය’මිච්චාදො එකත්තාදි, ලිඞ්ගෙභවා ලිඞ්ගිකා-ඉත්ථිවිධයො, එකත්ථීභාවො සමාසො, තෙන, සාමඤ්ඤතො සමානත්තා, සමානත්තන්තුණාදිවුත්තියා ‘‘රාජාදිවිසිට්ඨෙ පුරිසා දොවිය’වසිට්ඨාදිවිසිට්ඨෙ අපච්චාදිම්හි අත්ථෙ පවත්තනතො. 通过“那正是如此”等，如前所述地总结后，说明了在名称规定中的用途。“tan”是不变词，用于表示原因。其义为：因为能完全了知语音的特征，所以如此。“evan”是不变词，用于表示指示。“如此有其用途”，是这样的关联。或者“tadevan”是一个不变词的组合，用于“以所说的方式”之义。又，对于有名称者与名称，在当说“a等四十三音”等句子时，因其各自冗长，论典如何能简洁呢？作此想后，通过“如是”等，证明了在名称规定中确实存在简洁性。通过“确实存在”这一强调，表明了不像在某些其他论典中那样“不存在”。在此，实践的简洁性也确实存在。例如，在“以音为后，亦有同音”等（1-24）中，所提取的音等名称，并非仅为了自己理解，也应通过询问他人而得知。然后，应遵循名称。从彼有名称，如此区分名称与有名称者，及其随行，应依于传承，[如此]则无实践之繁重。现在，为了简要地说明论典的次第，说“如是，首先”等。“首先”，因为正在被使用，即正在运作。范围是领域，syā等词尾就在那里被规定，与范围一起即是“有范围的”。首先被制作的是语基，syā等词尾从它被规定，与语基一起即是“有语基的”。性别等，以“等”字包括“salabhacchāya”等中的单数等。与性别相关的即是阴性规定。意义的统一是复合词。因此，从共通性上来说是相同的。相同之处在于uṇā等词缀的用法，如同在“国王等特殊的人”中，“人”是在“剩余等特殊的”中，于“后代等”之义上运作。 ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං 此为《目犍连五论疏》之《义光》。 රතනත්තයපණාමාදිකථා සමත්තා. 三宝礼敬等品终。 1. පඨමකණ්ඩවණ්ණනා 1. 初品释义 සඤ්ඤාධිකාර 名称品 1. අ ආදයො 1. 阿等字母 සබ්බවචනානං සාත්ථකනිරත්ථකත්තබ්‍යභිචාරිත්තා ‘ඉද’න්තිආදිනා සදිට්ඨන්තෙන සංසයමුපදස්සිය සාත්ථකත්තමස්ස දස්සෙතුඤ්ච ‘න තාව…පෙ… සාත්ථකත්තා’ති වුත්තං, උම්මත්තකාදිවාක්‍යමිති ‘දස දාළිමා, ඡ අපූපා, කුණ්ඩමජාජිනං, පලාලපිණ්ඩො’ඉච්චාදිකං, අවයවත්ථාන මඤ්ඤමඤ්ඤනාති සම්බන්ධා සමුදායත්ථාභාවතො අනත්ථකත්තං, ආදිවාක්‍යන්ති ‘‘මනොසෙට්ඨා මනොමයා’’තිආදිවාක්‍යං, සාත්ථකත්තං පනස්ස පදත්ථාන මඤ්ඤමඤ්ඤාභිසම්බන්ධස්ස පතීතිතො. 一切言语皆有有义与无义之别，故为以“此”等例显示其疑惑，并说明其有义性，而说“非……乃至……因其有义性”。此指如狂人等之言语，例如“十颗石榴，六个饼，一个罐子，一张山羊皮，一捆稻草”等。因其各部分之间无相互关联，故无整体之义，是为无义。而最初的句子，是指如“意为诸法先，意为主，意所造”等句。其所以有义，乃因其词义之间相互关联能被理解。 අථ අආද්‍යාදිසද්දානං සාධුත්තාන්වාඛ්‍යානාය ඉදං වචනමිච්චාදිවිකප්පන්තරසම්භවෙ කථං නියමො වුත්තියං වුත්තෙනත්ථෙන සාත්ථකත්තමිච්චාසඞ්කිය තෙසමිහානුපයොගිත්තං කමෙන පටිපාදයිතුමාහ ‘වක්ඛමානත්ථමෙවිද’මිච්චාදි,’ ආකාරාදයො නිග්ගහීතන්තා’ඉච්චාදිනා වුත්තියං වක්ඛමානො අත්ථො යස්ස තං තථා වුත්තං, සාධූනං සාධුසද්දානං අනුසාසනං ආඛ්‍යානං අත්ථො පයොජනං යස්ස තන්ති විග්ගහො. 然则，当存在“此言是为了解释a等词语的正确性”等其他可能性时，有人或疑：“如何确定规则？”“释文中已说的意义如何成为有义？”为次第阐明此等在此不适用，故说“此为将说之义”等。通过“ā等音，以随韵(niggahīta)为终”等，在释义中所将宣说之义，即如是说。其语法分析(viggaho)为：其义理与作用，在于教导与解说善人之善言。 සාධුසද්දානුසාසනසඞ්කාපෙත්ථ ‘‘කත්ථෙත්ථ කුත්‍රාත්‍රක්වෙහිධා’’ති (4-100) ආදිනා කත්ථාදිසද්දානං සාධුත්තානුසාසනස්ස දස්සනතො, ලක්ඛණන්තරෙන සාධුභාවස්ස අන්වාඛ්‍යාතත්තාති ආපුබ්බාදාඉච්චස්මා ‘‘දාධාත්වී’’ති (5-45) ඉප්පච්චයෙ ආකාරලොපෙ ච ආදීති [Pg.20] අආදියෙසන්ති අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ යොම්හි ‘‘යොසු ඣිස්ස පුමෙ’’ති (2-93) ‘ටෙ අආදයො’ති, තයො ච චත්තාලීසා චාති චත්ථ සමාසෙ ‘‘තදමිනාදීනි’’ති චත ලොපෙච රස්සෙ ච තිතාලීසාති, ‘වණ්ණ-වණ්ණනෙ’ඉච්චස්මා ‘‘භාවකාරකෙස්ව ඝණ ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙයොම්හි ටාදෙසෙ වණ්ණාඉති ච සිජ්ඣනතො, පයොගනියමත්ථන්ති තිතාලීසවණ්ණසද්දෙසු පරෙසු එව අආදිසද්දො පයුජ්ජීයතීති එවං පයොගනියමත්ථං, අයම්පි විකප්පන්තර සම්භාවනා ‘‘අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරා චී’’ති (4-119) පයොගනියමස්සා ඣායමානස්ස දිට්ඨත්තා, ඨාන්‍යාදෙසත්ථන්ති අආදිසද්දස්ස ඨානෙ තිතාලීසවණ්ණසද්දා ආදෙසා හොන්ති තෙසං වා සො ඉති, තදනුරූපායාති ඨාන්‍යාදෙසානුරූපාය ඡට්ඨී විභත්තියා, අතොයෙවාති අගමාගමිඅනුරූපාය ඡට්ඨියා අභාවතො යෙව, අගමාගමි භාවත්ථන්ති අආදිසද්දස්ස තිතාලීස වණ්ණසද්දා ආගමා හොන්ති තෙසං වා සො ඉති, එතෙසුපි සඞ්කා, ‘‘යවාසරෙ’’ (1-30) ‘‘සුඤ සස්ස’’ඉති (2-53) ආදෙසාගමානං දස්සනෙන, ආගම ලිඞ්ගාභාවතොති උකාර කකාර මකාරානං අභාවතො, විසෙසනවිසෙස්ස භාවත්ථන්ති තිතාලීසවණ්ණසද්දානං අආදිසද්දො විසෙසනං, තෙ වා තස්සෙ-ති, එත්ථාපි සඞ්කා ‘නීලුප්පල’මිච්චාදීනමඤ්ඤත්ථ විසෙසනවිසෙස්ස භාවදස්සනා, සද්දලක්ඛණා නුපයොගතොති සද්දලක්ඛණෙන සද්දසඞ්ඛරණස්ස පකතත්තා වුත්තං, තත්ථ කාරණමාහ- ‘රූපවිසෙසූප ලක්ඛණාභාවා’ති, රූපවිසෙසස්ස උපලක්ඛණ නිමිත්තං තස්සඅභාවාති අත්ථො, න හි විසෙසන විසෙස්සභාවෙ පටිපාදිතෙ අආද්‍යාදිසද්දානං රූපවිසෙසස්ස සඞ්ඛරණං කතං සියාති, යදි එසොව සද්දසඞ්ඛරණන්ති ගය්හෙය්‍ය, තථා සති ‘නීලුප්පල’මිච්චාදීනම්පි වත්තබ්බතා ආපජ්ජෙය්‍යාති නාස්ස තදත්ථ තාපි සම්භාවීයතෙ, ලොකෙ සීහගුණස්ස මානවකෙ දස්සනතො උපචාරෙන ‘සීහො-යං මානවකො’ති තග්ගුණජ්ඣාරොපොපි දිස්සති, තදත්ථම්පෙතං න හොතීති දස්සනත්ථං ‘තග්ගුණජ්ඣාරොපනත්ථම්පෙතං න හොතී’ති වුත්තං, තස්ස අආදිසද්දස්ස, තෙසං තිතාලීසවණ්ණසද්දානං වා ගුණො අආදිත්තාදි, තස්ස අජ්ඣාරොපනං-තිතාලීසවණ්ණසද්දෙසු [Pg.21] වා අආදිසද්දෙයෙව වා ආරොපනං, තදත්ථම්පෙතං සුත්තං න හොතීති අත්ථො, තත්ථ කාරණමාහ- ‘අතොයෙවා’තිආදි, අතොයෙව රූපවිසෙසූපලක්ඛණා භාවතොයො, පකතං සද්දසඞ්ඛරණං, යථාවුත්ත විකප්පන්තරාභාවෙ උභයත්ථමිදං සියා, තත්ථ පරිභාසත්ථං න හොති… තල්ලක්ඛණත්තාභාවා උපරිවක්ඛමානත්තා චාති පාරිසෙසමාලම්බියාහ ‘සඤ්ඤාසඤ්ඤි’ච්චාදි. 在此，关于正确词语教导的疑问：通过“katthettha kutrātrakvehidhā”(4-100)等[语规]，展示了对“kattha”等词语之正确性的教导，并且其正确性也由另一特征加以说明。从以“ā”为首的“dā”等[词根]，依“dādhātvī”(5-45)[的语规]，加上“i”后缀并脱落“ā”，形成“ādi”。“a”是其开端者(a ādi yesaṃ)，在此别异[复合词]中，依“yosu jhissa pume”(2-93)[的语规]，[复数主格作]“aādayo”。三与四十，在并列复合词中，依“tadaminādīni”[的语规]，脱落“catu”[的“u”]并缩短元音，成为“titālīsa”(四十三)。从[词根]“vaṇṇa-vaṇṇane”，依“bhāvakārakesva ghaṇa ghakā”(5-44)[的语规]，加上“a”后缀，在[复数主格]中，“ṭa”被置换，从而形成“vaṇṇā”(字母)。这是为了规定用法：即“a”等词(aādisaddo)仅在四十三字母词之前使用。这也是另一种可能的解释，因为在“abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārā cī”(4-119)中，可见到对用法规定的阐明。“为所代与能代义”(ṭhānyādesattha)是指：四十三字母词是“ādi”词的能代(ādesā)，或它(“ādi”词)是它们的[能代]。“与之相应”(tadanurūpāya)是指：与所代-能代关系相应的第六格(属格)。“正因如此”(atoyeva)是指：正因为不存在与增益-被增益关系相应的第六格。“为增益与被增益义”(agamāgamibhāvattha)是指：四十三字母词是“ādi”词的增益(āgamā)，或它(“ādi”词)是它们的[增益]。对此也有疑问，因为在“yavāsare”(1-30)、“suña sassa”(2-53)中可见到能代与增益，[但此处]因为没有“u”、“k”、“m”等增益的标记。“为能修饰与所修饰义”(visesanavisessabhāvattha)是指：“ādi”词是四十三字母词的能修饰(visesanaṃ)，或它们是它的[能修饰]。对此也有疑问，因为在别处可见到“nīluppala”(青莲花)等词的能修饰-所修饰关系。“于词语特征不适用”(saddalakkhaṇānupayoga)是说：由于词语的构成已由词语特征所规定，[此种关系]不适用。在此，他说明原由：“因无形态特征之标识故”(rūpavisesūpalakkhaṇābhāvā)。其义为：因为没有形态特征的标识。在阐明能修饰-所修饰关系时，“a”等词的形态特征并未被构成。如果这被视为词语的构成，那么“nīluppala”等词也应被述及，因此其义也不可能成立。在世间，于具有狮子品德的少年，可见到以转喻说“此少年是狮子”，这是其品德的转嫁。为表明此非其义，故说“此亦非其品德转嫁义”(tagguṇajjhāropanatthampetaṃ na hoti)。其义为：此经并非为了将“ādi”词或四十三字母词的“开端”等品德，转嫁于四十三字母词或“ādi”词本身。在此，他说明原由：“正因如此”(atoyeva)等。正因为没有形态特征的标识，故此乃关乎词语构成之事。在没有上述其他可能性的情况下，此[规则]便可有双重意义。在此，它不是为了定义……因为没有彼之特征，且下文将述，故依剩余法(pārisesa)，他说：“为名与所名”(saññāsaññi)等。 මරියාදායම්පකාරෙච, සමීපෙ වයවෙ තථා; චතුබ්බිධප්පකාරොයං, ආදිසද්දස්ස දිස්සතෙති. 界限与方式，邻近与部分；此四种用法，“ādi”词可见。 මරියාදත්ථො එත්ථ ආදිසද්දොති ආහ-‘ආදිමරියාදා භූතො’ති, උපලක්ඛණත්තාති උපලක්ඛියමානානමාකාරාදීනං ගහණෙ කාරණභාවෙන අප්පධානත්තා, තෙනාහ-‘උපලක්ඛණස්සුපසජ්ජනීයභූතස්සා’ති, කාරියෙනාති වණ්ණසඤ්ඤාභවනාදිනා, න ගුන්නම්පි ආනයනං භවති..ගුන්නමුපසජ්ජනීය භූතත්තා අඤ්ඤපදත්ථස්සෙව පධානත්තා, සඤ්ඤායා භාවෙති අකාරස්ස වණ්ණසඤ්ඤාය අභාවෙ, රූපන්තිති තාලීසාරූපං, තිතාලීසා+වණ්ණාතිපදච්ඡෙදො, තිතාලීස+වණ්ණාතිවා, සුත්තාවයවස්සාපි සුත්තසම්බන්ධිත්තා ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) පන වුත්තං, රස්සත්තන්තු ‘‘දීඝරස්සා’’ති යොගවිභාගෙන, ඉතරථා බ්‍යඤ්ජනපරස්සෙව රස්සත්තෙ දස්සිතෙ තිතාලීසඉති අබ්‍යඤ්ජනෙ පදං න සම්පජ්ජෙය්‍යාති විඤ්ඤායති, ඉතරීතරයොගචත්ථෙ බහුවචනෙන භවිතබ්බන්ති ආහ-‘එකවචනම්පනා’තිආදි, විප්පටිපත්ති අඤ්ඤථාභාවො, රස්ස එ ඔකාරෙහි තෙචත්තාලීසක්ඛරානන්ති සම්බන්ධො, එ ඔකාරෙ හීති සහත්ථෙ තතියා, සක්කතානුසාරෙනාති සක්කතෙ ‘‘සන්ධි යක්ඛරානං රස්සා න සන්තී’’ති වුත්තස්ස අනුසාරෙන, කොචීති සා සනප්පසාදකචොළියබුද්ධප්පියාචරියං දස්සෙති, න හිච්චාදිං වදතො-යමධිප්පායො ‘රස්සාඉවාති ඉවසද්දො සාධම්මොපමාජොතකො වා සියා වෙධම්මොපමාජොතකො වා, යදි තාව වෙධම්මොපමාජොතකො, රස්සධම්මස්ස එ ඔකාරෙස්ව සම්භවා තෙසං දීඝකාලප්පවත්තිතො තෙ දීඝායෙව සියුං, යදි පන සාධම්මොපමාජොතකො[Pg.22], තෙසු රස්සධම්මස්සසම්භවා රස්සකාලප්පවත්තිතො රස්සාඑව තෙ සියුන්ති ‘එත්ථාතිආදීසු එ ඔකාරානං උච්චාරණකාලකතං රස්සත්තමෙව හොතී’ති, රස්සකාලවන්තොයෙවාති එවසද්දො සොගතෙ වණ්ණවිනිම්මුත්තස්ස කාලස්සෙවාභාවා වණ්ණානඤ්ච පච්චක්ඛ සිද්ධත්තා පමාණසිද්ධං පාරමත්ථික මෙ ඔකාරානං රස්සකාලවන්තතං දීපෙති, අත්ථාති වදතො පනායමධිප්පායො ‘එත්ථාතිආදීසු යදි එකාරාදයො දීඝාඑව සංයොගපුබ්බත්තා රස්සාව සියුංතථා සති අත්ථාති එත්ථාපි දීඝොව ආකාරො සංයොගපුබ්බත්තාරස්සො ඉව උච්චතීති ආපජ්ජෙය්‍ය, තස්මා උච්චාරණකාලකතොව රස්සදීඝභාවො ගහෙතබ්බො’ති, කච්චායනවුත්තිවණ්ණනා ඤාසො, තඤ්ඤාපනෙති බහිද්ධා අඤ්ඤෙසමක්ඛරානං ඤාපනෙ, පයොජනාභාවාති තෙන සාධෙතබ්බස්ස කස්සචි ඉට්ඨස්ස අභාවමාහ, කිමෙත්ථ සමුදායෙ වාක්‍යපරිසමත්ති, උදාහු අවයවෙති ආහ- ‘පච්චෙක’න්ති, අඤ්ඤථා ‘රුක්ඛා වන’න්තිආදීසු විය සමුදායෙ වාක්‍යපරිසමත්තියං ‘‘ඉයුවණ්ණා ඣලා නමස්සන්තෙ’’ (1-9) ඉච්චාදිකං න සිජ්ඣතීති, පච්චෙකං වණ්ණා නාමහොන්තීති අකාරො වණ්ණො නාම හොති ආකාරො වණ්ණො නාම හොතීතිආදිනා, අවයවෙච්චාදිනා වුත්තියං අවුත්තෙපි ‘පච්චෙක’න්ති වචනෙ සදිට්ඨන්තං කාරණමාහ, දිට්ඨන්තොපනීතො ත්‍යත්ථො සුඛෙන පටිපත්තුං සක්කාති, එත්ථ හි පච්චෙකන්ති අවුත්තෙපි දෙවදත්තො භොජීයතූතිආදිනා පච්චෙකං භුඤ්ජිකිරියා පරිසමාපීයතෙ, තෙනාහ-‘න චොච්චතෙ’ ඉච්චාදි, අථවා සමුදායෙපි වාක්‍යපරිසමා පත්තියං සති සමුදායෙ පවත්තා සද්දා අවයවෙසුපි වත්තන්තීති ‘සමුද්දෙකදෙසදස්සනෙපි සමුද්දො දිට්ඨො, ඛන්ධෙකදෙස භූතායපි පඤ්ඤාය පඤ්ඤාක්ඛන්ධොතිආදීසු විය න දොසො, තෙනෙව වුත්තියං ‘පච්චෙක’න්ති න වුත්තං, වණ්ණසද්දස්ස ගුණාද්‍යනෙකත්ථත්තෙපි පකරණතො අකාරාදයොවෙත්ථ වුච්චන්තීති ආහ-‘වණ්ණීයති’ච්චාදි, පකරණතොපි අත්ථො විභජ්ජතෙ, වුත්තං හි– 此处，“ādi”一词是“界限”义，故说“成为初始界限”。因为它是一种标记，在把握被标记的形态等方面作为原因是不主要的，因此说“作为标记是附属的”。这是由作用，即由字母认知等的生起所致，而非引入属性，因为属性是附属的，而其他词的意义才是主要的。关于“以认知来培养”(saññāya bhāveti)：在没有对字母“a”的认知时，（就无法培养）。“它们构成形态”(rūpanti)是指四十三种形态。“titālīsāvaṇṇā”ti 的分词是“titālīsā+vaṇṇā”（四十三字母），还是“titālīsa+vaṇṇā”ti（四十三字母等）？即使是经则的一部分，因为它与经则相关，所以才说了“在辅音前有长短音”(1-33)。而短音是通过对“长短音”这条经则的拆分而来的。否则，如果只说明辅音前的元音为短音，那么就应该知道，像“titālīsā”(四十三)这样后面没有辅音的词就无法成立了。在相互关联的意义上应该用复数，所以才说“但单数…”等。“不一致”(vippaṭipatti)就是差异。短元音与e、o，（合为）四十三字母，这是其关联。在“e okārehi”中，是表示“与……一起”意义的第三格（工具格）。“依照梵语”是指依照在梵语中所说的“结合元音没有短音”。“有人”(koci)是指令教法清净的朱罗国(Coḷiya)佛爱(Buddhappiya)阿阇梨。说“na hi”（不…）等的人，其意趣是：在“rassā iva”（如短音）中，“iva”一词可以是同法譬喻的表述，也可以是异法譬喻的表述。如果是异法譬喻，由于短音的特性在e、o中不可能存在，且它们的发音时间长，所以它们就应该是长音。但如果是同法譬喻，虽然短音的特性在它们之中不可能存在，但因为它们的发音时间短，所以它们就应该是短音。因此说：“在ettha等词中，e、o的短音性质纯粹是由发音时间决定的”。在“rassakālavantoyeva”（唯具短时）中，“eva”（唯）一词表明，在善逝的教法中，由于没有脱离字母而独立存在的时间，且字母是由现量所证成的，因此e、o具有短时性，这是由正量所证成的胜义谛。而主张（此区别）存在的人，其意趣是：“在ettha等词中，如果e等音本来是长音，只因在复辅音前而变为短音，那么在atthi一词中，长音ā也会因在复辅音前而像短音一样发音，这将导致不合宜的结论。因此，长短音的状态应被理解为纯粹由发音时间所决定。”这是迦旃延(Kaccāyana)Vutti的注释《Nyāsa》。“为了让他们了知”(taññāpane)是指为了了知（此体系）之外的其他字母。“因为没有用途”(payojanābhāvā)是说，它指出了通过它并不能达成任何所期望的目标。此处，句子的意义是在整体上完成，还是在部分上完成呢？回答是：“个别地”。否则，就像在“诸树成林”等句子中，如果句子的意义在整体上完成，那么“iyuvaṇṇā jhalā namassante”(1-9)等规则就无法成立了。“字母”是逐个称呼的，例如：“a”称为字母，“ā”称为字母等。虽然在Vutti中没有说“在部分中”等，但对于“个别地”一词，他举例说明了原因，因为通过例子引入的意义，容易被理解。在此，即使没有说“个别地”，在“让提婆达多(Devadatta)吃饭”等句子中，吃的行为也是个别地完成的。因此说“不是合说”等。或者，即使句子的意义在整体上完成，适用于整体的词也适用于部分，就像“见到大海的一部分，就是见到了大海”以及“作为蕴之一部分的慧，即是慧蕴”等情况一样，并无过失。正因如此，在Vutti中才没有说“个别地”。虽然“vaṇṇa”（字母）一词具有“品质”等多种含义，但根据上下文，此处指的是“a”等字母，所以说“它被描述”(vaṇṇīyati)等。意义也由上下文来区分。诚如所说： අත්ථා පකරණා ලිඞ්ගා, ඔචිත්‍යා දෙසකාලතො; සද්දත්ථා විභජීයන්තෙ, න සද්දායෙව කෙවලාති. 义理、上下文、性相，适宜、处所与时间；词义当被善区分，莫仅执着于字面。 නනු [Pg.23] ඣලාදිසඤ්ඤා විය ලහුසඤ්ඤං අකත්වා කස්මා ගුරුසඤ්ඤා කතාති චොදනං මනසි නිධාය රුළ්හි අන්වත්ථවසෙන ද්විප්පකාරාසු සඤ්ඤාසු ඣාලාති රුළ්හි සඤ්ඤාත්ථාභාවෙන වොහාරසුඛමත්තපයොජනා, අන්වත්ථසඤ්ඤා පන තප්පයොජනාපි හොති තදඤ්ඤප්පයොජනා පීති දස්සෙතුමාහ- ‘එව’මිච්චාදි, වණ්ණීයතී අත්ථො එතෙහීති වුත්තමත්ථං අනුගතා අනුගතත්ථා වණ්ණසඤ්ඤා තං, සද්දාධිගමනීයස්සාති සද්දෙන විඤ්ඤාතබ්බස්ස, වණ්ණං මූලමස්සාති වණ්ණමූලකො-අත්ථො, තස්ස භාවො වණ්ණමූලකතා, අත්ථස්ස වණ්ණමූලකතං සාධෙති ‘සාපි’ච්චාදිනා, වණ්ණං රූපං සභාවො එතෙසන්ති වණ්ණරූපානි-පදානි, සමුදායො පාදානං රූපමස්සාති සමුදායරූපං වාක්‍යං, විභත්‍යන්තමත්ථජොතකං පදං, පදසමුදායො වාක්‍යං, සබ්බඤ්චෙතමුපචාරෙන වණ්ණසද්දවචනීයත්තං ගච්ඡති වණ්ණමයත්තාති සබ්බොපි සම්මුතිපරමත්ථභෙදභින්නො අත්ථො වාක්‍යාධිගමනීයො වණ්ණෙනෙව විඤ්ඤායති නාම තස්මා යථා වුත්තමත්ථ විසෙසදස්සනංලහුසඤ්ඤාය න සක්කාති තදත්ථමකාරාදීනං ගුරුභූතා වණ්ණසඤ්ඤා කතාති අධිප්පායො, සම්මුති සඞ්කෙතවසෙන පවත්තො වොහාරො, පරමත්ථො සනිබ්බානො පඤ්චක්ඛන්ධො. උභොහි පනෙතෙහි භින්නො තතියො කොට්ඨාසො නාම නත්ථි, තථාච වුත්තං– “为何不像‘jhāla’等那样作轻快标示，而要作重要标示呢？”心中存此质问，当知标示(saññā)有约定俗成(ruḷhi)和随顺其义(anvattha)两种。像“jhāla”是约定俗成的标示，其标示本身无义，仅为言谈方便；而随顺其义的标示则既有此作用，亦有其他作用。为阐明此点而说“如是”等。“字母”(vaṇṇa)这一标示是随顺其义的，其义即“意义由它们来描述”。意义需通过声音(sadda)来理解，以字母为根本。他用“彼亦”等句来证成意义以字母为根本。词(pada)具有字母、形式与自性；句(vākya)是词的集合。能阐明意义的格位结尾词是“词”，词的集合是“句”。这一切通过引申，都可被称为“字母”，因其由字母构成。因此，所有由世俗谛与胜义谛所区分的意义，都需通过句来理解，且仅由字母来认识。所以，意趣在于：因为轻快标示无法揭示前述的特殊意义，故对“a”等字母作了“字母”这一重要标示。世俗谛(sammuti)是依约定而行的言说，胜义谛(paramattha)是连同涅槃的五蕴。于此二者之外，实无第三部分。正如所说： දුවෙ සච්චානි අක්ඛාසි, සම්බුද්ධො වදතං වරො,සම්මුතිං පරමත්ථඤ්ච, තතියං නුපලබ්භතීති. 善说者中最胜者，正自觉者说二谛：世俗谛与胜义谛，第三者不可得。 නනු ච– 难道不是吗？ අප්පක්ඛරමසන්දිද්ධං, සසාරං ගූළ්හනිණ්ණයං; පසන්නත්ථඤ්ච සුත්තන්ති, ආහු තල්ලක්ඛණඤ්ඤුනොති. 字少无歧义，具精髓而深奥；意义明晰之经文，知其特征者如是说。 ‘‘ආදයො තිතාලීස වණ්ණා’’ ‘‘තිතාලීසාදයො වණ්ණා’’ති වා වත්තබ්බන්ති න තථා සති සන්දිද්ධං සුත්තං සියාති, නනු සත්ථාදො මඞ්ගලවචනෙන භවිතබ්බං, අකාරො පටිසෙධත්ථොපි හොතීති (න) සත්ථාදො සිද්ධසද්දස්සොපහිතත්තා, අථ හොත්ව පුබ්බා ඣාලාදි සඤ්ඤා, සද්දසාධනමත්තප්පයොජනත්තා පන සබ්බවිධානස්ස පුබ්බාචරිය සඤ්ඤාවාලමෙත්ථාති කිං පුනාපි වණ්ණාදිසඤ්ඤාවිධානෙන ගන්ථගාරව කරණෙනාති සච්චමෙතං, පුබ්බාචරියෙසු පන ගාරවං තදනුගමනඤ්ච දීපෙතුං කාචි [Pg.24] සඤ්ඤායොප්‍යන්වාඛ්‍යායන්තෙ, යජ්ජෙවං සංයොගසබ්බනාමලොපාදයොපි සඤ්ඤා පුබ්බාචරියෙහි වුත්තා වත්තබ්බාති නනු භො වුත්තමෙවාම්හෙහි’කාචි සඤ්ඤායො ආඛ්‍යායන්තෙ’ති, කින්තදාඛ්‍යානද්වාරෙන භවතා තාපි විඤ්ඤාතුං න සක්කාති, කෙසඤ්චි සාත්ථකත්තොපි පතිවණ්ණමත්ථානුපලද්ධිතො වණ්ණානමදිට්ඨානමකාරාදීනමනුකතියො ඉහොපදිට්ඨාඉත්‍යනුකාරියෙනාත්ථෙනාත්ථවන්තතාය හොතෙවාකාරාදිතො විභත්ති, ලොපෙන නිද්දිට්ඨත්තා පනස්සා අස්සවනං සන්නිකංසවචනිච්ඡාභාවා සංහිතායානිද්දෙසො, අනුක්කමොති ආදොනිස්සයා සරාවුත්තා, තතො නිස්සිතා බ්‍යඤ්ජනා, සරෙසුපි එකට්ඨානියා අකාරාදයො බහුත්තා පඨමං වුත්තා ඨානානුක්කමෙන, තතො ද්විජා ඨානානුක්කමෙන, තෙසුපි රස්සාව ලහුත්තා පඨමං වුත්තා, තතො දීඝා, බ්‍යඤ්ජනෙසුපි වග්ගා බහුත්තා ඨානප්පටිපාටියා පඨමං වුත්තා, තතො යකාරාදයො, වග්ගෙසු ච අඝොසා පඨමං වුත්තා, තතො ඝොසා, තෙසු ච සිථිලා පඨමං වුත්තා, තතො ධනිතා, තත්ථාපි අප්පකත්තා ද්විජා පඤ්චමා වුත්තා, තතො යරලවා ඝොසභූතා ඨානානුක්කමෙන, තතො ධනිතා සකාරහ කාරා, තෙසුපිහකාරො කෙසඤ්චි ඔරසොපි හොතීති ද්විජත්තා පච්ඡා වුත්තො, කෙහිචි ‘‘ලළානමවිසෙසො’’ති ද්වින්නමවිසෙසෙ වුච්චමානෙපි ලිපිභෙදෙන ඨානභෙදෙන ච භින්නත්තා ළකාරො විසුං අක්ඛරභාවෙන ගහිතො, සොපි ඝොසභාවෙන ඨානානුක්කමෙනච හකාරතො පරං වුත්තො නිග්ගහීතං පන සරත්තාදිසබ්බවිනිම්මුත්තත්තා සබ්බපච්ඡා වුත්තන්ති අකාරාදීනමයමනුක්කමො, ඉමස්සෙවානුක්කමස්ස මනසි විපස්ස වත්තමානත්තා තිතාලීසාති ගණනාපරිච්ඡෙදස්ස දස්සිතත්තා ච ‘නිග්ගහීතන්තා’ති වුත්තියං වුත්තං, පකතං සාධුසද්දාන්වාඛ්‍යානං, න වණ්ණීයතෙ, ති සද්දසඞ්ඛරණ සඞ්ඛාත මුඛ්‍යප්පයොජනාභාවා, කිඤ්චාපි න වණ්ණීයතෙ, අම්හෙහි පන කථමකාරාදීනමයමනුක්කමො උප්පන්නොති සිස්සානං කඞ්ඛා විච්ඡෙදප්පයොජනම්පති අනුක්කමසද්දස්ස අත්ථකථනබ්‍යාජෙන වණ්ණිතො යෙවාති, කරීයන්තෙ උච්චාරීයන්තෙ එතෙනාති කරණං, තත්ථ ජිව්හාමජ්ඣං තාලුජානං, ජිව්හොපග්ගං මුද්ධජානං, ජිව්හග්ගං, දන්තජානං සෙසානං සකට්ඨානං කරණං, පයත්ති පයතනං, තම්පන වණ්ණුච්චාරණතො අබ්භන්තරො බාහියො ච උස්සාහො, තත්ථ අබ්භන්තරපයතනං-සංවුතත්තමකාරස්ස, විවටත්තං සරානං [Pg.25] සකාරහකාරානඤ්ච ඵුට්ඨත්තං වග්ගානං, ඊසංඵුට්ඨත්තං යරලවානං, බාහියපයතනන්තු සංවුතකණ්ඨතාදි, ඨානතො පච්චාසත්තියා විධීයමානකාරියසම්භවෙන පයොජනසම්භවා ආහ-‘ඨානම්පනා’තිආදි, තිට්ඨන්ති එත්ථ උප්පත්තිවසෙන වණ්ණාති ඨානං, ‘‘එ ඔනම වණ්ණෙ’’ති (1-37) සුත්තෙ වණ්ණෙති කථනමෙව වණ්ණසඤ්ඤාකරණෙ පයොජනං, යථාවුත්තමත්ථමඤ්ඤත්‍ර බ්‍යාපදිසති’ එව’මිච්චාදිනා, තස්මා ‘‘දසාදො සරා’’ඉච්චාදො ‘තෙනා’තිආදීසු ‘තෙන සරඉච්චනෙන ක්වත්ථො කස්මිං සුත්තෙ පයොජනං තං දස්සෙති ‘‘සරොලොපො සරෙ’’ච්චාදී’ති එවමාදිනා අත්ථො දට්ඨබ්බො, ඤාපෙති වණ්ණලොපන්ති ඤාපකං, කස්මා පන’සො චෙමිනාව ඤාපකෙන සිද්ධො’ති වුච්චති නනු ‘තදමිනාදීනි’’ති (1-47) සුත්තං දිස්සතීති, (සච්චං) තථාපි පකාරන්තරොයම්පි වණ්ණලොපෙ දස්සිතොති විඤ්ඤාතබ්බං, එවසද්දො පන ‘යදි ඤාපකෙන වණ්ණලොපො සියා සො ඉමිනාව ඤාපකෙන සිද්ධො, නාඤ්ඤෙනා’ති අවධාරෙති. “‘以阿开头的四十三字母’或‘四十三字母以阿开头’”的说法不成立，因为那样的话，规则就会有歧义。难道论典的开头不应该有吉祥语吗？字母‘阿’(a)也可以有否定的意思，但（此处）并非如此，因为在论典的开头，使用的是一个已确立的词。此外，虽然有先前诸师对‘jhā’等的命名（saññā），但那只是为了构词的目的，而对于所有规则，此处都应遵循先前诸师的命名传统。何必再通过制定字母等命名规则来增加论著的篇幅呢？此言甚是。然而，为了表示对先前诸师的尊敬以及对他们的追随，一些命名也会被解说。既然如此，那么先前诸师所说的关于连音（saṃyoga）、代名词（sabbanāma）、省略（lopa）等的命名也应该被提及。——先生，我们不是已经说了‘一些命名会被解说’吗？难道通过那些解说，您还不能了知它们吗？尽管对某些人来说字母本身有意义，但由于无法为每个字母都找到意义，所以此处所示的‘阿’(a)等，是对那些不可见的字母的模仿。正因为通过这种模仿的意义而变得有意义，所以‘阿’等词后才会有格（vibhatti）的变化。但由于它被指示为省略，所以听不见。又因不欲紧密发音，故在连音（saṃhitā）中不作指示。顺序（anukkama）是：首先说的是作为基础的元音（sara），然后是依附于元音的辅音（byañjana）。在元音中，由于数量多，首先按发音部位的顺序说‘阿’(a)等单元音，然后按发音部位的顺序说双元音（e, o）。在这些元音中，又因其轻快，先说短元音（rassa），后说长元音（dīgha）。在辅音中，由于数量多，首先按发音部位的顺序说各组辅音（vagga），然后是‘雅’(y)等字母。在各组辅音中，先说清音（aghosa），后说浊音（ghosa）。在这些音中，又先说无气音（sithila），后说送气音（dhanita）。其中，鼻音因其双重性而排在第五位。然后是按发音部位顺序排列的浊音‘雅’(y)、‘拉’(r)、‘拉’(l)、‘瓦’(v)，再是送气音‘萨’(s)和‘哈’(h)。其中，‘哈’(h)对某些人来说也是胸音，因其双重性而置于后面。虽然有人说“‘拉’(l)与‘ḷa’没有区别”，但由于书写和发音部位不同，‘ḷa’被视为一个单独的字母。它作为浊音，按发音部位的顺序，排在‘哈’(h)之后。而鼻音（niggahīta）则因其完全脱离元音等所有性质，而排在最后。这就是‘阿’(a)等字母的顺序。正因为此顺序存在于智者心中，并且显示了“四十三”这个数量的界定，所以在注疏（vutti）中才说“以鼻音(niggahīta)为终结”。这是对正确词语的自然解释，不应加以修饰，因为它没有名为“词语构成”的主要目的。虽然不应修饰，但为了断除弟子们关于“‘阿’(a)等字母的这个顺序是如何产生的”的疑惑，我们还是借着解释“顺序”一词的意义，对它作了描述。发音的凭借是发音器官（karaṇa）。其中，舌中部是硬腭音的发音器官，舌尖上部是顶音的发音器官，舌尖是齿音的发音器官，其余字母则以其各自的部位为发音器官。努力即发音作用（payatana）。那是在字母发音中的阿邦答勒(abbhantara)与外在的努力。其中，阿邦答勒的发音作用是：‘阿’(a)的闭口，元音及‘萨’(s)、‘哈’(h)的开口，各组辅音的接触，‘雅’(y)、‘拉’(r)、‘拉’(l)、‘瓦’(v)的微接触。外在的发音作用则是喉部的收缩等。由于从发音部位（ṭhāna）的邻近性来看，规定的作用有可能产生，其效用也有可能产生，因此说“至于发音部位……”等。字母依其产生而安住之处，即是发音部位。在“e onama vaṇṇe”(1-37)这条规则中，“vaṇṇeti”（他描述）这一说法本身，就是进行“字母”命名的目的。如通过“evaṃ”等词，在别处也指明了如上所述的意义。因此，在“dasādo sarā”（开头的十个元音）等规则中，对于“tena”（因此）等词，其意义应如是理解：“‘tena sara icc’anena’（通过此‘元音’）这句话有什么作用？在哪条规则里有其效用？”，这在“sarolopo sare”（元音后元音省略）等规则中有所揭示。使人知道字母省略的，就是指示者（ñāpaka）。为何说“它仅凭此指示者即已成立”呢？——难道不是因为可以看到“tadaminādīni”(1-47)这条规则吗？——（诚然如此），但仍应了知，此处也通过其他方式显示了字母的省略。而“eva”一词则起限定作用，意为：“如果字母省略可以通过指示者成立，那么它仅凭此指示者即已成立，而非其他。” 2. දසා 2. 十 නනු අආදයොති පඨමන්තෙනුවත්තන්තෙ කථමෙත්ථ’තත්ථා’ති සත්තමීනිද්දිට්ඨතාති ආහ-‘තඤ්චා’තිආදි, අත්ථවසාවිභත්තිවිපරිණාමෙනාති අආදයොති පඨමන්තස්ස‘ආදො දසා’ත්‍යනෙන සම්බන්ධා සම්බජ්ඣමානෙ චාධාරත්ථෙන භවිතබ්බන්ති ආධාරත්ථවසෙන සත්තමී විභත්තියා පරිවත්තනෙනාති අත්ථො, අත්ථවසා සත්තමියා විපරිණාමසම්භවායෙවසුත්තෙ අවිජ්ජමානෙපි‘තත්ථා’ති වුත්තියං වුත්තං, ආදොදසන්නමනඤ්ඤත්ථපවත්තිසම්භවතො තෙසං අආදයො විසයභාවෙනපි සක්කා පරිකප්පෙතුන්ති වුත්තං-‘තෙසු විසයභූතෙසූ’ති, නිද්ධාරණත්ථොපි යුජ්ජතෙව… වණ්ණසමුදායතො තදෙකදෙසභූතාන මාදො වණ්ණානං දසසඞ්ඛ්‍යාගුණෙන නිද්ධාරියමානත්තා, ආදිම්හි දස වණ්ණාති වුත්තෙ අවුත්තානම්පි අවස්සං වත්තබ්බානං ඌනපූරණත්ථමජ්ඣාහාරො හොතීති වුත්තං- අවට්ඨිතා නිද්දිට්ඨා වා’ති, එකාදීන මට්ඨාරසන්තානං සඞ්ඛ්‍යානං සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තනතො ආහ-‘දසසඞ්ඛ්‍යාය පරිච්ඡින්නත්තා’ති, ගය්හුපගානං රස්සඑ ඔවණ්ණානම්පි කච්චායනෙ විය අපරිච්චාගා අනූනා, අගය්හුපගානං තදඤ්ඤෙසං කෙසඤ්චි සරානං පරිච්චගා අනධිකා, දසසද්දස්ස සඞ්ඛ්‍යෙය්‍ය වුත්තිත්තා [Pg.26] දසන්නම්පි අධිකතවණ්ණානඤ්ඤත්තා වුත්තං-‘දසන්නම්පී’තිආදි, සයං පුබ්බා’රාජ=චිත්තියං’තීස්මා ක්විම්හි අන්තලොපෙ සමාසෙ ච තදමිනාදිත්තා නිරුත්තිනයෙන වා සරසද්දො නිප්ඵජ්ජතීති, ‘සර-ගතිහිං සාචින්තාසු’ ඉච්චස්මා අප්පච්චයෙන වා නිප්පජ්ජතීති දස්සෙතුමාහ=‘සයං රාජන්තී’තිආදි. 难道“a等”(a-ādayo)这个第一格的词，在“于此”(ettha)、“于彼”(tattha)这个第七格的指示中如何成立呢？对此，[作者]说：“彼亦”(tañca)等。这是通过“依义转格”(atthavasā vibhattivipariṇāmena)的方式。也就是说，“a等”这个第一格的词，与“开头的十个”(ādo dasā)相关联。当它们关联时，应具有所依的含义，因此，其意思是“通过所依义而转变为第七格”。正是因为依义转变为第七格是可能的，所以在经中即使没有[明确的第七格词]，注释中也说了“于彼”(tattha)。因为开头的十个[元音]不可能在别处出现，所以它们——“a等”——也可以被设想为所缘，因此说“于彼等所缘中”(tesu visayabhūtesū)。作限定义也合适……因为从字母的集合中，作为其中一部分的开头字母，是通过“十”这个数量属性来限定的。当说“开头有十个字母”时，为了补充那些未说但必须说的[内容]，会有省略补充，因此说“未确定的或已指明的”。因为从一到十八的数词都用于可数的事物，所以说“由十这个数量所限定”。对于那些可取的短元音e和o，就像在迦旃延(kaccāyane)的[语法]中一样，不舍弃，故“无缺”；对于那些不可取的其他某些元音，则舍弃，故“无增”。因为“十”这个词表示可数的事物，而十个[元音]之外还有其他多余的字母，所以说“即使是十个也”等。或者，“sara”(元音)一词是根据词源学的规则构成的：它来自“sayaṃ rājanti”(自己发光)，在“pubbārāja-cittiyaṃ”等词中，通过kvi后缀、词中音省略和复合而形成。或者，为了表明它也可以由“sara-gatihiṃ sācintāsu”(在移动和思考中)加上a后缀构成，[作者]说：“自己发光”等。 3. ද්වෙද්වෙ 3. 两两 තෙති’ආදො’ති සත්තම්‍යන්තත්තා අපරෙ ද්වෙ පරාමසති, හෙට්ඨා වියාති හෙට්ඨා වුත්තං අත්ථවසා විභත්තිවිපරිණාමං උපමෙති, අතොව විඤ්ඤායමානත්ථවසෙන තෙසු’ති වුත්තං, තෙසුති පන නිද්ධාරණත්තවිවච්ඡායං තම්පි සම්භවතීති තෙසං වණ්ණානං මජ්ඣෙ ද්වෙද්වෙති ද්විසඞ්ඛ්‍යාය නිද්ධාරණත්ථොපි වෙදිතබ්බො, විච්ඡායං වුත්ති යස්ස සො විච්ඡාවුත්ති-ද්විසද්දො, විච්ඡාවුත්තිතා චාස්ස සවණ්ණත්තගුණෙන ද්වින්නං (‘බ්‍යාපිතු) මිට්ඨත්තා, කමෙනාවට්ඨිතෙති ඉමිනා අකාරාදිවණ්ණප්පබන්ධස්ස අනාදිකාලසිද්ධං කමසිද්ධත්තමාහ. නනු සමානා වණ්ණා සවණ්ණාත්‍යන්වත්ථෙ සවණ්ණසද්දෙ සති කතං රස්සදීඝානං සවණ්ණසඤ්ඤා සියා… අසමානත්තා එතෙසන්ති, නෙතදත්ථිවණ්ණප්පබන්ධස්ස කමසිද්ධත්තා වචනබලෙනෙවාසමානානම්පි හොතෙවාති, නෙවම්පි වත්තුං යුත්තං‘‘ද්වෙද්වෙ සවණ්ණා’’ති සුත්තස්ස තාදිසසාමත්ථියසබ්භාවෙ විසෙසකාරණාභාවාති ආහ‘සමානත්තම්පනා’තිආදි. තිට්ඨන්ති එත්ථ වණ්ණා චිත්තජත්තෙපි අභිබ්‍යත්ති වසෙනාති ඨානං කණ්ඨාදි, තෙන කතන්ති සමාසො, කණ්ඨතාතු ඉති චත්තෙ පාණ්‍යඞ්ගත්තා නපුංසකත්තං. පඤ්චමෙහි වග්ගපඤ්චමෙහි. අන්තට්ඨාකීති වග්ගානමන්තෙ තිට්ඨන්තීති අන්තට්ඨා, තාහි, යුත්තස්සාති බ්‍රහ්මචරියා, ගුය්හ’න්තිආදීසු යුත්තස්ස. කෙචීති අනියමෙන වුත්තං, තෙ පන– “彼等”(te)等，因为是第七格结尾，所以指另外两个。“如下”(heṭṭhā viya)是比喻下面所说的“依义转格”。因此，依其可被理解的意义，而说“于彼等中”(tesu)。而“于彼等中”在欲作限定义时也是可能的，因此应理解为，在那些字母中，“两两”(dvedve)是通过“二”这个数量来作限定义的。“dvi”(二)这个词，其作用是遍及的，所以是“遍及作用词”。其遍及作用，是因为两个[字母]具有“同类”的属性而相合。通过“依次安立”，[作者]指出了从a开始的字母序列是自无始以来顺序即已成立的。难道当“savaṇṇa”(同类)一词具有“相同的字母”这个词源义时，短音和长音如何能有“同类”的名称呢？……因为它们是不同的。并非如此。因为字母序列的顺序是[传统上]成立的，所以仅凭圣言之力，即使是不同的[字母]，也[可以称作同类]。然而，也不能说“‘两两同类’”这条经文具有如此的能力，因为没有特别的原因。因此[作者]说：“然而其相同性”等。“字母依此而住”，即使是心生的，也是通过显发的方式，[此]即是“处”(ṭhāna)，如喉部等。“由彼所作”是复合词。喉、腭等，因为是身体的组成部分，所以是中性。由第五个[字母]，即由各组的第五个字母。“Antaṭṭhā”(半元音)是“立于组末者”。由它们。“与之结合的”，如在“brahmacariyā”、“guyhaṃ”等词中与之结合的。“有些”(keci)是不确定地说的，他们是—— ‘‘හකාරො පඤ්චමෙහෙව, අන්තට්ඨාහි ච සංයුතො; ඔරසො ඉති විඤ්ඤෙය්‍යො, කණ්ඨජො තදසංයුතො’’ති වදන්ති. 他们说：“h字母与第五个[字母]以及半元音结合时，当知为胸音(oraso)；不与它们结合时，则为喉音(kaṇṭhajo)。” 4. පුබ්බො 4. 前 වත්තතෙති අත්ථවසා විභත්තිවිපරිණාමෙන වත්තතෙ, නනු චෙත්‍යාදිචොදනා, නෙසදොසොච්චාදි පරිහාරො, දොසාභාවෙ කාරණ මාහ-‘යොයො…පෙ… [Pg.27] පතීයතෙ’ති, වුත්තං සමත්තෙති-‘නහි’ච්චාදිනා, නනු ච පුබ්බසද්දො යමෙකත්තා එකං පුබ්බමාචික්ඛති න සකලන්ති කථං ‘‘පුබ්බො’ති වුත්තෙ යොයොති ඤායති ‘යොයො පුබ්බො’ති ච වුත්තෙ ‘තෙසු ද්වීසු’ති එත්ථ’ද්වීසු ද්වීසු’ති ඉදං කථං සුඛෙනෙව පතීයතෙ තදිදමසිද්ධෙනාසිද්ධසාධනන්ති ආසඞ්කිය තදභාවමුබ්භාවීය පුබ්බ සද්දස්ස විච්ඡාගමකත්තමවගමයිතුමාහ-‘නචෙද’මිච්චාදි. තංයොගාති උපචාරවසෙනාහ, තබ්බන්තතායවාති අත්ථියත්ථෙ අප්පච්චයවසෙන, එවමුපරිපි. “存在”(vattate)：是说它因义理之故而发生格的变化而存在。“难道不是吗？”等是质难，“这不是过失”等是辩驳。在没有过失的情况下，他陈述了理由：“无论哪个……乃至……被理解”。所说已圆满，故云“不”等。难道“前”(pubba)一词，因其为单数，只指一个“前”，而非全部吗？那么，当说“前”时，如何能了知是“无论哪个”呢？又当说“无论哪个前”时，对于“于彼二者中”，“于二者二者中”此说又如何能轻易被理解呢？这是以未成立者证成未成立者。预见到此疑虑，为显其不然，并为阐明“前”一词具有分别取用的性质，故说“如果不是这样”等。“与其相应”：是依转喻而说。或者说“因其具有此”，是在“有”的意义上，通过a后缀的方式来表达。以上亦然。 5. පරො 5. 后 සෙසමිච්චාදිනා‘තෙසු ද්වීසූති සවණ්ණසඤ්ඤකෙසු ද්වීසු’ ඉච්චාදි කමතිදිස්සති. ලහුසඤ්ඤා රස්සස්ස, සංයොගපුබ්බස්ස රස්සස්ස දීඝස්ස ච ගුරුසඤ්ඤා න වත්තබ්බා… උච්චාරණවසෙනෙවාන්වත්ථසඤ්ඤාති විඤ්ඤායති, පුබ්බාචරියවසෙන වා ඉහාවුත්තාවසෙසසඤ්ඤාවිය. 通过“其余”等词，指明了“于彼二者中，即于二者有同类之名者中”等次第。短元音名为“轻”(lahu)，在结合辅音前的短元音及长元音名为“重”(garu)，此无需言说……仅凭发音方式即可了知其为名副其实之名，或如古代导师所说，此处未言及的其余名称亦然。 6. කාදයො 6. 迦等音 කෙවල බ්‍යඤ්ජනානමත්ථප්පකාසත්තාභාවා සරානමත්ථප්පකාසනෙ අච්චන්තොපකාරා බ්‍යඤ්ජනාති ‘එතෙහී’ති කරණත්තෙන වුත්තං, තෙනාහ ‘සරාන’මිච්චාදි. විපුබ්බා ‘අඤ්ජ-බ්‍යත්තියං’තීමස්මා කරණෙ අනප්පච්චයෙ රූපං, නපුංසකත්තම්පිස්සාවගමයිතුං ‘උපකාරකානී’ති වුත්තං, බ්‍යඤ්ජනත්තං දිට්ඨන්තෙන ඵුටයති ‘යථා’ඉච්චාදිනා, යථා ඔදනස්සුපකාරකානි සූපාදීනි බ්‍යඤ්ජනානි, තථා සරානමුපකාරකානීති අධිප්පායො, බ්‍යඤ්ජනම්පන අද්ධමත්තිකං, වුත්තං හි– 由于单独的辅音不具备显义性，而辅音在彰显元音的意义时是极大的助缘，故以工具格“通过此等”(etehi)言之。因此，他说“元音的”等。此词形由前缀vi-加词根“añj-显现”，再于工具义上加ana后缀而成。为表明其为中性，故说“助缘”(upakārakāni)。他通过譬喻来阐明辅音的性质，说“如”等。意谓：正如汤羹等调味品(byañjanāni)是饭的助缘，辅音亦是元音的助缘。又，辅音为半音量。如所说： එකමත්තො භවෙ රස්සො, දීඝො මත්තද්වයායුතො; ප්ලුතො තිමත්තො විඤ්ඤෙය්‍යො, බ්‍යඤ්ජනං ත්වද්ධමත්තිකංති. 短元音应为一音量，长元音则具二音量；延长元音当知为三音量，而辅音为半音量。 අන්වත්ථාති අන්වත්ථතො, ‘අන්වත්ථා බ්‍යඤ්ජනා’ති සම්බන්ධො. “名副其实”(anvatthā)：即依其义理。“辅音名副其实”是其关联。 7. පඤ්ච 7. 五 සජාත්‍යපෙක්ඛාය සමුදායවාචිත්තෙපි කාදයොතී අනුවත්තනතො වග්ගසද්දෙන කඛගඝඤාදයොව ගය්හන්ති, පඤ්ච පරිමාණමස්ස පඤ්චකොවග්ගො, ‘‘තමස්ස පරිමාණං ණිකො චා’’ති (4-41) කො, සුත්තෙ ආදිභූතො [Pg.28] පඤ්චසද්දො පඤ්චසඞ්ඛ්‍යාපරිච්ඡෙදං කුරුමානො මාවසානානං වග්ගානං බහුත්තං ගමෙතීති ‘පඤ්චකා’ති වුත්තං, වග්ගාති බහුවචනතො පච්චෙකන්ති විඤ්ඤායති, වජ්ජෙන්ති යකාරාදයොභි වග්ගා, පඨමක්ඛරවසෙන පන කවග්ගාදිවොහාරො. 就其同类而言，虽为集合之名，但因“迦(ka)等音”的随许，故以“组”(vagga)一词仅取k、kh、g、gh、ṅ等音。其量为五，故为五音组(pañcako vaggo)。依“其量为……(则加)ka(ṇika)后缀”(tamassa parimāṇaṃ ṇiko cā)之规则，加ka后缀。经文中，首词“五”限定了五的数目，并表明了以ma为结尾的诸组为多数，故说“五音组”(pañcakā)。由“组”(vaggā)为复数，可知是指每一组。ya等音亦是组，然以首字母称呼为迦组(kavagga)等。 8. බින්දු 8. 点 අනෙකත්ථත්තා ධාතූන මුච්චාරණත්ථොපෙත්ථ ගණ්හාතීති නිපුබ්බා තතො කම්මන්ති ත්තප්පච්චයෙ ඤ්ඤිම්හි පාදිසමාසෙ දීඝෙච රූපං දස්සෙන්තො ‘රස්සා’තිආදීමාහ, පීළනත්ථතො නිග්ගහනං නිග්ගහො, ‘ඉ-අජ්ඣෙන ගතීසු’ඉච්චස්මා කත්තරි ත්තප්පච්චයෙ ඉතං, නිග්ගහෙන ඉතන්ති අමාදිස මාසෙ රූපං දස්සෙන්තො ‘කරණං නිග්ගහෙන වා’තිආදිමාහ, පච්ඡිමපක්ඛං සාධෙතුමාහ-‘වුත්තං හී’ති. 由于诸界（dhātu）有多种意义，此处也取其发音之义。因此，在以“ni-”为前缀的（词根）之后，在表示业（kamma）的“tta”后缀中，在“ññi”中，以及在“pā-”等开头的复合词中，当显示长音形式时，他说了“短”（rassa）等（规则）。从压迫的意义上说，“niggahanaṃ”就是“niggaho”（抑制）。从“i-ajjhena gatīsu”（意为“在运动义中的i和ajjh”）这个规则，在主动者的意义上，加上“tta”后缀，成为“itaṃ”。在“amādi”复合词中，当显示“niggahena itaṃ”（通过抑制而行）的形式时，他说了“或者以抑制为工具”等。为了证实后者的观点，他说：“因为已经说过”。 9. ඉයු 9. i和u චත්ථසමාසොති ඉතරීතරයොගද්වන්දසමාසො. අත්තෙති මුනි සද්දාදිවචනීයෙ අත්ථෙ, නමතීතීමස්සෙතං කම්මං, “Catthasamāso”是“itarītarayogadvandasamāso”（相互关联的并列复合词）。“Atthé”（在义中）是指在“muni”（牟尼）等词所要表达的义中；这是“namati”（屈向）的业（kamma）。 යං සබ්බවචනං සබ්බ, ලිඞ්ගං සබ්බවිභත්තිකං; තං සබ්බත්ථෙ නමනතො, විදුං නාමන්ති තබ්බිදූ. 凡具有一切数、一切性、一切格变化者；因其屈向于（namanato）一切义，知者知之为“名”（nāma）。 ඉධ නාමසඤ්ඤායාභාවෙපි අන්වත්ථබලායෙව නාමසඤ්ඤා සිද්ධාති (ආහ) ‘අන්වත්ථබ්‍යපදෙසෙනා’ති, ස්‍යාද්‍යන්තපකතිරූපන්ති පච්චයා පඨමං කරීයතීති පකති, සා එව රූපන්ති පකතිරූපං, ස්‍යාද්‍යන්තස්ස පකති රූපං මුනිසද්දාදි ස්‍යාද්‍යන්තපකතිරූපං, අත්ථවන්තමධාතුකමප්පච්චයම්පාටිපදිකං, පදං පදං පති පටිපදෙ, පටිපදං නියුත්තං පාටිපදිකං. විසෙසනෙනාති සුත්තෙ ‘නමස්සන්තෙ’ති වුත්තෙන ඉවණ්ණුවණ්ණානං විසෙසනෙන. ආඛ්‍යාතස්සාති පචතිආදිනො. ආදිමජ්ඣවත්තිනොති ඉන්ද උදකසද්දාදීනං ආදො, පඛුමාදීනං මජ්ඣෙච වත්තිනො. පදෙසෙසූති ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති (2-83) ආදිකෙසු සුත්තප්පදෙසෙසු, අනිට්ඨපසඞ්ග (සඞ්කං) නිවත්තෙතීති සම්බන්ධො, අනිට්ඨප්පසඞ්ගොනාම පචති-ඉන්ද (උදක පඛුම) සද්දාදීන මන්ත ආදිමජ්ඣභූතඉවණ්ණාදීනං [Pg.29] ඣලසඤ්ඤා විධාය තතො පරාසං සාදි විභත්තීනං ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති (2-81) ආදීහි ‘නො’ ආදෙසාදිම්හි කතෙ ‘පචතිනො, ඉන්දනො, උදකනො, පඛුමනො’තිආදි රූපප්පසඞ්ගො, නනුචාදිආදි චොදනා. වත්තබ්බන්ති සුත්තෙ වත්තබ්බං. බ්‍යාසනිද්දෙසෙනාති අසමාසනිද්දෙසෙන. තදයුත්තන්තිආදි පරිහාරො, තන්ති තං චොද්‍යං, සතිහීතිආදිනා අයුත්තත්තං සමත්ථෙති, ද්වීසුත්තරෙසු යොගෙසූති උපරිමෙසු ‘‘පිත්ථියං’’ ‘‘ඝා’’ති ද්වීසු සුත්තෙසු. ඉත්ථියන්ති ඉදන්ති ‘‘පිත්ථිය’’න්ති සුත්තෙ ඉත්ථියන්ති ඉදං පදං. වණ්ණවිසෙසනං සියාති ‘‘පිත්ථිය’’න්ති සුත්තෙ ‘ඉයුවණ්ණා’ති අනුවත්තනතො ‘ඉත්ථියං ඉවණ්ණුවණ්ණා’ති එවං ඉවණ්ණු වණ්ණා ‘‘ඝො’’ති සුත්තෙ ‘ඉත්ථියං ආ’තිඑවං අවණ්ණස්ස ච විසෙසනං භවෙය්‍ය. වණ්ණවිසෙසනෙ විරොධමාහ ‘එවඤ්චෙ’ච්චාදි, නාමස්සන්තෙති අසමාසනිද්දෙසෙ ත්වවිරොධමාහ- ‘බ්‍යාසෙ’ච්චාදි. සක්කානාමවිසෙසනං කාතුන්ති ද්වීසු සුත්තෙසු ඉත්ථියන්තිආදිනා වක්ඛමානක්කමෙන. නාමස්ස අන්තො නාමන්තොති සමාසස්ස උත්තරපදත්ථප්පධානත්තා සමාසෙ ගුණීභූතස්ස නාමස්ස ඉත්ථියන්ති ඉදං විසෙසනං කාතුං න සක්කාති අධිප්පායො, වචනමන්තරෙනාති පාණිනියානමිව ‘‘යථාසඞ්ඛ්‍යමනුදෙසො සමානං’’ති (1-3-10) සුත්තං විනා, සමාසඞ්ඛ්‍ය එතෙසන්ති සමසඞ්ඛ්‍යකා, ඉතිසද්දො ආද්‍යත්ථො, තෙන– 此处，即使没有“名”（nāma）这个术语，“名”的成立也仅凭其词源意义的力量，（因此他说）“以词源名称之”。“syādyantapakatirūpaṃ”（以si等结尾的词的词根形态）是指：后缀（paccaya）最初所依附者为“pakati”（词根）；此形态即是“pakatirūpaṃ”（词根形态）。对于以“si”等（格结尾）结尾的“muni”（牟尼）等词，其词根形态即是“syādyantapakatirūpaṃ”。有意义、非界、非后缀的（形式）是“pāṭipadikaṃ”（语基）。“Padaṃ padaṃ pati paṭipade, paṭipadaṃ niyuttaṃ pāṭipadikaṃ”（逐词而趋，为趋而定，故为语基）。“Visesanena”（以限定）是指：通过经中所说的“在名的末尾”（nāmassante）对i元音和u元音的限定。“Ākhyātassa”（动词的）是指：“pacati”（他煮）等（动词）。“Ādimajjhavattino”（位于词首或词中者）是指：位于“inda”（因陀罗）、“udaka”（水）等词之首，以及“pakhuma”等词之中者。“Padesesū”（在章节中）是指：在“jhalā sassa no”（2-83）等经文的章节中，（此限定）排除了不欲见的结果（aniṭṭhapasaṅga），这是关联。所谓不欲见的结果是：若将“pacati”、“inda”、“udaka”、“pakhuma”等词的末、首、中位置的i元音等赋予“jhala”的术语，然后根据“jhalā sassa no”（2-81）等规则，将后面的“sa”等格结尾替换为“no”等，就会产生“pacatino”、“indano”、“udakano”、“pakhumano”等形式。“Nanu ca”（岂非）等是诘难。“Vattabbaṃ”（应说）是指：在经中应当说明的。“Byāsaniddesenā”（以分析式说明）是指“asamāsaniddesena”（以非复合词的说明）。“Tad ayuttaṃ”（彼不当）等是驳斥。“Taṃ”指那个诘难。他用“sati hi”（因为若有）等来证实其不当。“Dvīsuttaresu yogesū”（在两部经的关联中）是指：在后面的“pitthiyaṃ”和“ghā”这两部经中。“Itthiyan”ti idaṃ（“在女性”这个）是指：在“pitthiyaṃ”这部经中“itthiyan”ti这个词。“Vaṇṇavisesanaṃ siyā”ti（可以是元音的限定语）是指：由于在“pitthiyaṃ”经中，“iyuvaṇṇā”（i、u元音）是随引而来的，因此“itthiyaṃ ivaṇṇuvaṇṇā”（在女性义中，i、u元音[是ghā]）这样，（“女性”）就成了i、u元音的限定语；而在“gho”经中，“itthiyaṃ ā”（在女性义中，ā[是ghā]）这样，它就成了ā元音的限定语。对于限定元音，他用“evañce”（若如是）等指出了矛盾。但在“nāmassa ante”（在名的末尾）这个非复合词的说明中，他用“byāse”（在分析中）等说明了并无矛盾。“Sakkā nāmavisesanaṃ kātuṃ”（可以作为名的限定语）是指：在两部经中，可以通过将要用“itthi”（女性）等词说明的次第来做到。“Nāmassa anto nāmantó”（名的末尾是nāmanto）。其意趣是：由于复合词以后半部分词义为主，所以在复合词中，已处于次要地位的“名”，不能再用“itthi”这个词来限定。“Vacanamantarenā”ti（若无[专门的]规则）是指：若没有像波你尼（Pāṇini）语法中的“yathāsaṅkhyamanudeso samānaṃ”（1-3-10）（当数量相等时，[替换]依次对应）这样的规则。“Samāsaṅkhya etesanti samasaṅkhyakā”（其数相等者，为等数者）。“Iti”一词有“等”（ādi）的含义。因此—— ‘‘ආලාපහාසලීලාහි, මුනින්ද විජයා තව; කොකිලා කුමුදානී වො, පසෙවන්තෙ වනං ජලං’’ (260). 牟尼主（Muninda），你的胜利伴随着言谈、欢笑与优雅；犹如杜鹃依止森林，睡莲依止净水。 ඉච්චාදිං සඞ්ගණ්හාති. 总括了以上等等。 10. පිත්ථි 10. 背部 ඉත්ථියං නාමස්සාති ච, අන්තෙ ඉවණ්ණුවණ්ණාති ච වුත්තෙ තෙසමා ධාරාධෙය්‍යසම්බන්ධො ආධෙය්‍යස්සාධාරෙ පවත්තිං විනා න සම්භවතීති අජ්ඣාහාරවසෙන ‘වත්තමානා’ති වුත්තියං වුත්තං. ඉවණ්ණු වණ්ණාති අපෙක්ඛිය‘විසෙසීයන්තී’ති බහුවචනමෙතං සම්බන්ධස්ස පුරිසාධීනතාය නාමන්තීමිනා සම්බන්ධෙ සති‘විසෙසීයතී’තෙකත්තෙන පරිණමති. 当说到“在阴性中，对于名词”以及“在结尾是i元音、u元音”时，由于它们之间存在所依与能依的关系，而若无能依于所依中的存在，此关系便无法成立，因此在注疏(vutti)中通过补入词语而说“存在”。相对于“i元音、u元音”，“被限定”是复数形式；但由于此关系由主导词决定，当与此名词建立关系时，“被限定”便转为单数形式。 11. ඝා 11. Ghā ඉත්ථියං [Pg.30] නාමස්සන්තෙති ච වත්තතෙ. හෙට්ඨා සබ්බත්ථ සඤ්ඤිනො නිද්දිසිය සඤ්ඤාය නිද්දිට්ඨත්තා තත්ථ විය විසුං සඤ්ඤිනො පඨමමනිද්දෙසෙ අසන්තො වියාති දොසලෙසමාලම්බිය චොදයති නන්හචෙ’ත්‍යාදිනා. තත්ථ සෙතොති විජ්ජමානස්ස සඤ්ඤිනො. කාරියෙනාති සඤ්ඤාකාරියෙන. පරිහරති ‘නායං දොසො’තිආදිනා. පච්ඡාවුත්තමත්තෙනාති ‘‘ඝා’’ති සුත්තෙ කාරියිනො ආකාරස්ස පච්ඡා වුත්තමත්තෙන. නචාති එත්ථ චසද්දො වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ, අපරම්පි කිඤ්චි වත්තබ්බමනියමරූපමත්ථීති අත්ථො. අනියමරූපමාචරියප්පවත්තිතො සාධෙතුමාහ ‘උභයථාපි’ච්චාදි. “在阴性中，对于结尾的名词”等规则也适用。在下文中，由于处处都是在指明所称者(saññin)之后，才用能称(saññā)来指明，因此，当所称者最初未被单独指明时，就如同不存在一样。抓住这一丝过失，他以“难道不是吗？”等语提出诘难。其中，“seto”指存在的所称者。“以作用”指以能称的作用。他以“这不是过失”等语来辩驳。“仅因后说”是指在“ghā”经中，作用者的形式仅因在后面被提及。在“na ca”中，“ca”字用于总括其他应说之事，其义为：尚有其他某些应说的不定形式存在。为了从师传的传统来确立不定形式，他说了“两种方式都”等等。 12. ගොස්‍යා 12. Gosyā ආසද්දො ආභිමුඛ්‍යෙ, අනභිමුඛමභිමුඛං කත්වා ලපනං කථනමාල පනං, තස්මිං ආලපනෙ, ආලපනත්ථෙ විහිතො සීති අත්ථො. 词缀“ā”用于“朝向”(ābhimukhya)义。将非朝向者转为朝向而说、而谈，即是“ālapana”(呼格)。其义为：在呼格中，为了表达呼格义而规定了(格缀)“si”。 ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං 在《目犍连五论复注》之《精华义光明》中。 සඤ්ඤාධිකාරො සමත්තො. 术语章结束。 පරිභාසාධිකාර 界说章 13. විධි 13. 规则 වචනාරම්භයොජනමාහ–‘යං විසෙසනභාවෙනෙ’ච්චාදි, යන්ති අනියමෙන ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ති (2-43) ආදීසු අතොතිආදිකං විසෙසනභාවෙන වත්තුමිච්ඡිතං පරාමසති, තෙනාති විසෙ සනත්තෙනු-පාදියමානෙන යං සද්දනිද්දිට්ඨෙන අතොතිආදිකෙන කරණභූතෙන, යථාකථඤ්චිතබ්බතොති ආදො මජ්ඣෙ-න්තෙ වා සබ්භාවතො යෙනකෙනචි ආකාරෙන අභෙදොපචාරෙන අකාරාදිවිසෙසනවතො නාමාදිනො, තදන්තත්ථන්ති තං අතොත්‍යාදි විසෙසනමන්තෙ, නාදො න මජ්ඣෙ යස්ස තං තදන්තං, තං අත්ථො පයොජනං යස්සාති අඤ්ඤපදත්ථො, වත්තායත්තාති වත්තුනො ආයත්තා… අත්තාවාත්තනො වචනෙ පධානන්ති, තස්සාති වත්තුනො, සාති වචනිච්ඡා, පයොගානුසා රෙනාති [Pg.31] ජිනවචනානුසාරෙන, ඉතීති කාරණත්ථෙ නිපාතො, ඉමිනා කාරණෙනාති අත්ථො, න සබ්බත්ථප්පසඞ්ගොති සංහිතාදිවිධිම්හි සබ්බත්ථ තදන්ත විධිප්පසඞ්ගො න හොති, තථාහි ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ති (1-26) එත්ථ සරොති විසෙසනභාවෙන වචනිච්ඡාය සබ්භාවෙ සරොති තත්‍රා’දීනං විසෙසනන්ති යථාකථඤ්චිසරාදිසරමජ්ඣසරන්තානං තත්‍රාදීනං ලොපප්පසඞ්ගෙ ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති (1-13) සරන්තස්සපසඞ්ගො සියා, න ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-13) අන්තස්ස… ඡට්ඨීනිද්දෙසාභාවා, තථා සති ‘තත්‍රිමෙ’තිආදිම්හි ‘ඉමෙ’තිආදිනා වත්තබ්බතා ආපජ්ජෙය්‍යාති පයොගං නානුසටා නාමසියුන්ති න සබ්බත්ථ තදන්ත විධිප්පසඞ්ගො, තථා ‘‘ගතිබොධා’’ (2-4) දිසුත්තාදිම්හිපි ‘ගමයති මාණවකංගාමං ත්‍යාදිප්පසඞ්ගොතිආදි ච යථායොගමවගන්තබ්බං, වුත්තියං ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ති සුත්තොදාහරණං දස්සිතං, ‘‘නරා නරෙ’’ති ලක්ඛියොදාහරණං. 他陈述了开篇立言的理由：“以其为限定词”等。“其”(yaṃ)字，不确定地指称在“ato yonaṃ ṭāṭe”(2-43)等规则中，说话者意欲作为限定词来陈述的“ato”等词。“以其”(tena)是指：以此由“其”字所指、被当作限定词、作为工具的“ato”等词，通过不加区分的转喻，以任何方式对词首、词中或词尾具有“a”元音等限定词的名词等进行操作。“其义为适用于结尾者”(tadantatthaṃ)是指：那个“ato”等限定词在结尾而不在词首或词中者，是为“以其结尾者”(tadanta)；以此为目的者。这是一个依主释(aññapadattha)。“由说话者决定”(vattāyattā)是指依赖于说话者……自己在自己的言语中是主导。“他”(tassa)指说话者。“彼”(sā)指言说意愿。“依用法”(payogānusārena)指依圣言(jinavacana)。“iti”是表示原因的不变词，意为“因此缘故”。“并非处处适用”(na sabbatthappasaṅgo)是指：在连声(saṃhitā)等规则中，“适用于结尾者”的规则并非处处适用。例如，在“saro lopo sare”(1-26)中，若有意将“saro”(元音)作为限定词，那么“saro”就会成为“tatra”等词的限定词。如此一来，当对词首、词中或词尾有元音的“tatra”等词应用省略规则时，根据“规则适用于以限定词结尾者”(1-13)的规则，省略将适用于以元音结尾者，而非根据“(规则适用于)以第六格结尾者”(1-13)而适用于结尾……因为没有用第六格来指明。若如此，在“tatrime”等例子中，就必须说“ime”等，这样就不符合(实际)用法了。因此，“适用于结尾者”的规则并非处处适用。同样，在“gatibodhā”(2-4)等经中，“gamayati māṇavakaṃ gāmaṃ”等(不合语法的)情况也应作如是理解。在注疏(vutti)中，展示了“ato yonaṃ ṭāṭe”这条经的例子。“narā nare”是所成语(lakkhiya)的例子。 14. සත්තධී 14. 具七慧者 වචනඵලමුපදස්සෙති‘යත්ථෙ’ච්චාදිනා, යත්ථ යස්මිං ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ත්‍යාදිකෙ සුත්තෙ, සත්තමියාති ‘සරෙ’තිආදිනා සත්තමියා, යස්සාති සරොතිආදිනා නිද්දිට්ඨස්ස, කාරියං ලොපාදි, සම්බන්ධා විසෙසාති සරෙත්‍යාදො ඔපසිලෙසිකමධිකරණං, තඤ්චොපසිලෙසෙ භවමධිකරණං පුබ්බස්ස වා පරං සියා පරස්ස වා පුබ්බන්ති පුබ්බපරොපසි ලෙසස්සාවිසිට්ඨත්තා පුබ්බපරානං සම්බන්ධස්ස අවිසෙසා, පරස්සාපීති න කෙවලං පුබ්බස්සෙව, සතීත්‍යස්මිං අත්ථෙ ජොතනීයෙ සත්තමී සංසත්තමී සන්තසද්දස්ස සමාදෙසෙන, සත්තඤ්චෙත්‍යාදිවචනමෙවං සති ඝටතෙ, සන්ති වා සන්තසද්දත්ථෙ පාදි, සුත්තෙ අවුත්තෙපි වුත්තියං ‘නිද්දෙසෙ’ති වචනෙ කාරණමාහ-සත්තඤ්චා’තිආදි, නිද්දෙසමන්තරෙන සත්තං න සම්භවතීති සම්බන්ධො, සත්තමියා නිද්දෙසෙ සතියෙව තං සම්බන්ධාය සත්තාය සම්භවො, අඤ්ඤථා කිමඤ්ඤන්තස්සා පතිට්ඨාති අධිප්පායො, පුබ්බසද්දස්ස සම්බන්ධිසද්දත්තා කින්නිස්සාය පුබ්බත්තමිච්චාහ-‘සත්තමි’ච්චාදි, තන්ති ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ති සුත්තං, උකාරස්සාති ‘වෙළු’ඉච්චත්‍ර උකාරස්ස, පුබ්බස්ස…පෙ… කරිත්වා තංමනසිකතඤ්චොදනං දස්සෙතුමාහ-‘තමහ’න්ති [Pg.32] ච්චාදිති එවමෙත්ථ සාජ්ඣාහාරො සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. පුබ්බස්සාති සත්තමී නිද්දිට්ඨතො පුබ්බස්ස, අනන්තරස්සාති අබ්‍යවහිතස්ස, වුත්තං කිඤ්චි නත්ථීති සම්බන්ධො, අයමධිප්පායො ‘‘තස්මින්ති නිද්දිට්ඨෙ පුබ්බස්සා’’ති (1-1-66) පාණිනියවචනෙ ‘‘දිසිරයමුච්චාරණක්‍රියො නිසද්දොප්‍යය මිහ නෙරන්තරියං ජොතෙති, තත්ථ‘නිරන්තරං දිට්ඨො’ති පාදිසමාසෙ කතෙ ඵුටමෙවානන්තරමුච්චාරිතෙත්‍යමත්ථො-වගම්‍යතෙති ‘‘පුබ්බසද්දස්ස බ්‍යවහිතෙපි පයොගදස්සනෙ බ්‍යවහිතෙපි කාරියං පප්පොතී’’ති භස්සකාරාදයො වණ්ණෙන්ති, ඉහ තාදිසවචනාභාවෙන වණ්ණාදි බ්‍යවධානෙපි සියා’’ති, සරෙච්චාදිපරිහාරවචනෙ-ධිප්පාය මුබ්භාවයති ‘යදිපි’ච්චාදිනා, මථුරාය පාටලිපුත්තකස්ස චාන්තරාළෙ ගාමාදීනං සබ්භාවා බ්‍යවධානෙපි පුබ්බසද්දස්ස පවත්තියා දිට්ඨන්තමාහ-‘මථුරා’ ඉච්චාදි, යස්මා සරෙති ඔපසිලෙසිකාධාරෙ සත්තම්‍යන්තං පදං, තස්මා බ්‍යවධානෙ සරලොපො න හොතීති එවං සඞ්ඛෙපබ්‍යාඛ්‍යානෙන වුත්තිය මත්ථො වෙදිතබ්බො, න කෙවලං සරෙති එත්ථෙවාති ආහ- ‘කාරියෙ’ච්චාදි, ඔපසිලෙසිකෙයෙවාධාරෙ භවතීති සෙසො, කාරණමාහ-‘වත්තිච්ඡාන්හවිධානතො සද්දස්සා’ති, වත්තුනො යා ඉච්ඡා වචනිච්ඡා තස්සා අනුතූලෙන විධානතො අත්ථස්ස කථනතොති අත්ථො,යෙන හි යමත්ථං වත්තාතිධාතුමිච්ඡති සතීප්‍යභිධානසා මත්ථියෙ න තතො-ඤ්ඤමත්ථං සද්දොභිදධාතීත්‍යධිප්පායො, වත්තිච්ඡා වසායෙ කාරණමාහ’වත්තිච්ඡාපි’ච්චාදි, වත්තුනො සුත්තකාරස්ස ඉච්ඡා වත්තිච්ඡා, කථමුපදෙසතො වත්තිච්ඡා-වසීයතෙ’ කථඤ්ච සාමත්ථියතොති ආසඞ්කිය තමුපදස්සෙතුමාහ-‘අතොචෙත්‍යාදි, අතො වක්ඛමානකාරණා උපදෙසතො වසීයතෙති සම්බන්ධො, කින්තං කාරණ මිච්චාහ-‘යස්මා’ඉච්චාදි, අන්වයසද්දෙනෙත්ථ ගුරුපාරම්පරියො-පදෙසො විවච්ඡිතො, යස්මා කාරණා අන්වයො ගුරුපාරම්පරියො පදෙසො ගුරුකුලමුපගම්ම පඤ්හකරණාදිනා අන්විච්ඡීයතෙ ගවෙසීයති, අතො කාරණා ගුරුපරම්පරා ගතඋපදෙසතො වසීයතොති අත්ථො, සාමත්ථියතො-වසායප්පටිපාදයිතුමාහ- ‘සාමත්ථියම්පි’ච්චාදි, සාමත්ථියම්පි වුච්චතෙතිසෙසො, ලඝුනොපායෙන සද්දානමුපලක්ඛණෙ පවත්තීති බ්‍යවහිතනිවත්තියා වචනන්තරක-රණමනුපන්නං[Pg.33], උපපන්නං වචනන්තරකරණං, තස්ස ච ඔපසිලෙසිකාධාර මන්තරෙන අඤ්ඤථානුපපත්තියා ආධාරවිසෙසප්පටිප්පත්තීති ඉදමෙත්ථ සාමත්ථියං, ආධාරන්තරෙච්චාදිනා යථාවුත්තං සාමත්ථියං විභාවෙති, ආධාරන්තරෙපීති සබ්බත්ථ පාඨො දිස්සති, පසඞ්ගාභාවතො අත්ථන්ත-රෙනාපි ආධාරන්තරෙපි ඔපසිලෙසිකාධාරෙපි වචනන්තරප්පසඞ්ගො සියාති සම්බන්ධසම්භවා ඔපසිලෙසිකාධාරනිස්සයනෙපි ආනිසංසො න දිස්සතීති සමුච්චයත්ථෙනාපි නත්ථි පයොජනන්ති වජ්ජෙතබ්බො යම්පි සද්දොති, නනු කිමෙවං වණ්ණීයතෙ පුබ්බස්සෙවෙති වචන මෙවොපසිලෙසිකමධිකරණං විඤ්ඤාපයති… තත්ථෙව පුබ්බපරත්ත සම්භවාති යොමඤ්ඤතෙ, තස්සෙසා කප්පනා න සඞ්ගතාති දස්සෙතුමාහ-‘පුබ්බස්සාති’ච්චාදි, අයුත්තත්තෙ කාරණමාහ-‘සාමීපිකෙපි තස්ස සම්භවා’ති, ‘ගඞ්ගායං ඝොසො’ති වුත්තෙ ඝොසො ගඞ්ගායං පුබ්බො වා පරො වෙති ගම්මමානත්තා සාමීපිකෙප්‍යධිකරණෙ පුබ්බපරත්තස්ස සම්භවාති අත්ථො, එතාවවුච්චතෙති පුබ්බස්සෙව හොති න පරස්සාති එත්තකමෙව වුච්චතෙ, තථාච වක්ඛති-‘කින්ත’න්තිආදි, අධිකං බ්‍යවහිතනිවුත්‍යාදි න වුච්චතෙති සම්බන්ධො, ආදිසද්දෙනෙත්ථ ඡට්ඨීපකප්පනා ගහිතා, ඡට්ඨීපකප්පනාපි සාමත්තියා කතාති සම්බන්ධො, පකප්පනං පකප්පනාවිධානං, එවං මඤ්ඤතෙ ‘පාණිනියා ‘‘ඡට්ඨීට්ඨානෙයොගා’’ත්‍යතො (1-1-49) ‘‘තස්මින්ති නිද්දිට්ඨෙ පුබ්බස්ස’’ (1-1-66) ‘‘තස්මා ත්‍යුත්තරස්ස’’ ඉති (1-1-67) පරිභාසාසුත්තද්වයෙ ඡට්ඨීගහණමනුවත්තිය ‘තස්මින්ති නිද්දිට්ඨෙ පුබ්බස්ස ඡට්ඨී’ ‘තස්මාත්‍යුත්තරස්ස ඡට්ඨී ති ඡට්ඨීපකප්පනං පටිපාදෙන්ති ‘යස්මිං සුත්තෙ ඡට්ඨීනිද්දෙසො නත්ථි, තත්ථ ඡට්ඨීපකප්පනායථා සියා’ති, ඉධ පන වචනන්තරාභාවෙපි යත්ථ ඡට්ඨීනිද්දෙසො නත්ථි, තත්ථ සාමත්ථියෙනෙව ඡට්ඨීපකප්පනා සිද්ධා’ති, සාමත්ථියමුපදස්සෙති ‘සත්තමීනිද්දෙසෙ’ච්චාදිනා, අඤ්ඤවිභත්තිනිද්දිට්ඨොපි පටිපජ්ජතෙති සම්බන්ධො, කාරියයො ගන්ති කාරියසම්බන්ධං, යථා ‘‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’’ති එත්ථානුවත්තමානං නිග්ගහීත’න්තිදං ඡට්ඨීයන්තං විඤ්ඤායතෙ, කථං වග්ගෙතෙසා සත්තම්‍යකතත්ථා ‘‘නිග්ගහීත’’න්ති (1-38) පුබ්බසුත්තෙ කතත්ථතාය පඨමා විභත්තියා [Pg.34] ඡට්ඨීවිභත්තිම්පකප්පෙති සත්තමියං පුබ්බස්සෙ’ති තථෙත්‍යවගන්තබ්බං. එතාව වුච්චතෙති වුත්තෙ ඉදන්ති න විඤ්ඤායතෙති ආහ ‘කින්ත’න්තිආදි, යදාහිච්චාදිනා පරියායපසඞ්ගක්කමං දස්සෙති. කිමිදමුච්චතෙ පරියායප්පසඞ්ගෙ නියමත්ථං වචනන්ති නනු පුබ්බපරානං යුගපදුප්පත්තිය මාචරියවචනප්පමාණෙනාප්පටිපත්තියං විජ්ඣනත්ථං වචනන්ති කස්මා නොච්ච තෙච්චාහ- ‘යුගපදුපසිලිට්ඨාන’න්ත්‍යාදි, යුගපදුපසිලිට්ඨානමසම්භවොති සම්බන්ධො, කුතොච්චාහ-‘අපරස්සූපසිලෙසිකස්සාභාවතො’ති, අතොති යුගපදුභින්නම්පත්තියා අභාවතො, වචනං ‘‘සරො ලොපාසරෙ’’ච්චාදිකං (1-26) සුත්තං. 他通过“于何处”(yattha)等词揭示了此语的作用。在“元音在后，前元音省略”(saro lopo sare)等经则中，“于何处”即“于何者”；“于元音后”(sare)等词以第七格指明了由“元音”(sara)等词所指定的对象，其作用(kāriya)为省略等。关于关系的差别，“于元音后”等词是邻近依处格(opasilesikamadhikaraṇaṃ)。而那存在于邻近中的依处，可能是前者的后者，也可能是后者的前者。因此，由于前后邻近的无差别性，前后者的关系也无差别。“后者亦然”，即不仅是前者。当“存在”(sati)此义需要阐明时，第七格是独立第七格(saṃsattamī)，通过替换为“存在”(santa)一词。如此，“以及存在”(sattañca)等语才得以成立。或者，“存在”(santi)或“存在”一词的意义是“足”等。即使在经则中未说，在释文中也以“于解释中”(niddese)一语说明了原因，即“以及存在”等。其关联在于，没有解释，“存在”便不可能。只有在第七格的解释存在时，与该解释相关的“存在”才有可能。否则，其他事物以何为立足点？此为意趣。由于“前者”一词是关系词，他问“其前者性依于何者？”而说“第七格”等。彼即“元音在后，前元音省略”之经则。如“veḷu”一词中u元音的。完成了“前者……等”之后，为了展示那应作意的诘难，他说“我将……”等。于此，应知有补足与关联。“前者之”，指从第七格所指示者之前的。“无间者之”，指无间隔者。其关联在于，（经中）未曾言及任何（关于无间隔的规定）。此为意趣：“在波你尼(Pāṇini)‘于彼指明时，为前者’(tasminti niddiṭṭhe pubbassa, 1.1.66)一语中，‘指示’(disi)是发音行为，‘nis-’这一前缀在此处阐明了无间性。其中，‘无间地被见’等复合词中，‘无间地发音’此义被清晰地理解。因此，注疏家等论述道：‘即使“前者”一词在有间隔的情况下使用，作用也应发生。’此处因无此类言说，故即使有字母等的间隔，也可能发生。”在“于元音后”等避免过失的言说中，他通过“纵使”等词，阐明了意趣。他举出“摩偷罗”(Mathurā)等词为例，说明即使在摩偷罗与华氏城(Pāṭaliputta)之间因村庄等的存在而有间隔，“前者”一词的用法依然成立。因为“于元音后”(sare)是在邻近依处(opasilesikādhāra)意义上的第七格结尾词，所以当有间隔时，元音省略便不发生。应通过此简要解释来理解释文之义。他说“不仅在‘于元音后’此处”，也说“于作用中”等。余下部分为“仅发生于邻近依处中”。他说明原因为：“依言者意愿之规定而有词”。其义为：言者之意愿即言说意愿，由于根据此意愿来规定和阐述其意义。因为言者意图以何种意义言说，即使词语有表达能力，它也不会表达除此之外的意义，此为意趣。为说明言者意愿被掌握的原因，他说“言者意愿亦”等。言者，即经则作者的意愿，是为言者意愿。他提问“如何从教导中掌握言者意愿？又如何从能力中掌握？”为展示此，他说“是故”等。其关联为：是故，从下述原因，从教导中得以掌握。他问“彼为何因？”而说“因为”等。此处“随说”(anvaya)一词意指师徒传承的教导。因为“随说”，即师徒传承的教导，是通过亲近师门、提问等方式来探求、寻觅的。是故，从师徒传承的教导中得以掌握，此为意义。为阐明从能力中掌握，他说“能力亦”等。余下部分为“能力亦被言说”。以简便方法了知诸词之理，故另作言说以排除有间隔者，是不恰当的。另作言说之所以恰当，是因为若无邻近依处，它便无法以他法成立，从而得知依处的差别。此即此处的能力。他通过“于其他依处中”等，阐明了如上所述的能力。在所有版本中皆见“于其他依处中亦”的读法。由于没有适用关系，即使有其他意义，在其他依处中，以及在邻近依处中，也可能会有另作言说的适用关系。由于此关联的可能性，即使依于邻近依处，也见不到益处。以集合义而言，亦无用处，故“亦”字应舍。“为何要如此论述？‘唯前者’之语，其本身不就告知了邻近依处吗？……唯于彼处，前后性才可能存在。”对于作此想者，为表明其设想不成立，他说“前者之”等。他说明其不合理的原因为：“因其于邻近中亦可能存在”。“恒河中有声”，说此话时，声音在恒河之前或之后，是可以理解的，故在邻近依处中，前后性亦可能存在，此为意义。“仅说至此”，即只说“为前者”，不说“为后者”。下文亦将说“然则为何”等。其关联为：多余的如排除有间隔者等，并未言说。此处以“等”字，包含了对第六格的设定。对第六格的设定，亦是依能力而作，此为关联。设定(pakappanā)即规定。他如是认为：“在波你尼的语法中，从‘第六格用于被取代者’(chaṭṭhī ṭhāneyogā, 1.1.49)此经则，‘第六格’的用法延续到两条释义经(paribhāsāsutta)中：‘当以彼（第七格）指明时，为前者之第六格’(tasminti niddiṭṭhe pubbassa chaṭṭhī)和‘自彼之后，为后者之第六格’(tasmātyuttarassa chaṭṭhī)，从而阐明了第六格的设定，以期‘在无第六格指示的经则中，能有第六格的设定’。然于此处，即使无其他言说，在无第六格指示之处，依能力，第六格的设定亦得以成立。”他通过“于第七格指示中”等，展示了能力。其关联为：即使以其他格指明，亦能领会。作用之结合(kāriyayoga)即作用之关联。例如，在“于同品(vagga)前，[代之以]品之末音”(vagge vagganto)此经则中，延续下来的鼻音(niggahītaṃ)一词被理解为第六格结尾。为何？“于同品前”(vagge)此第七格，因其在“鼻音”(niggahīta, 1.38)此先行经则中已完成其义，故将第一格设定为第六格。应知，在“于第七格，为前者”中，情况亦然。“仅说至此”，说此话时，“此”为何，尚不清楚，故他说“然则为何”等。他通过“当……时”(yadāhi)等词，展示了次第发生的顺序。“为何说此，是为了在次第发生时起限定作用？”“难道不是因为，当前后两者同时出现时，依师长之言为量，无法领会，故此言是为了破除此障吗？为何不作此说？”对此，他回答道：“同时邻接者”等。其关联为：同时邻接是不可能的。为何？他答：“因为不存在后者的邻接”。是故，由于两者同时获得的可能性不存在，故有“元音在后，前元音省略”(saro lopāsare, 1.26)等经则。 15. පඤ්ච 15. 五 අවධිභාවෙනාති ‘අතො’ච්චාදිනා අවධිත්තෙන, යස්සාති යො ආදිනො, කාරියන්ති ‘ටාටෙ’ආදිකං, පුබ්බපරාපෙක්ඛත්තෙනාවිසෙසාති යථා- ‘ගාමා දෙවදත්තො’ති වුත්තෙ සො තතො පුබ්බො පරොගෙති විඤ්ඤායතීත්‍යවධිභාවස්ස පුබ්බපරාපෙක්ඛත්තෙනාවිසෙසො, තථෙහාපි ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ති (2-41) වුච්චමානෙ අතො පුබ්බෙසං යොනං අථවා පරෙසන්ති පුබ්බපරාපෙක්ඛත්තෙනාවධිභාවස්සාවිසෙසාති මඤ්ඤතෙ, පුරෙ වියාත්‍යනෙන සත්තමියන්ති එත්ථ වුත්තං නිද්දෙසවචනෙ කාරණමතිදිසති, වුත්තියං ‘නරානමෙරෙ’ති එත්ථ අපවාදවිප්පටිසෙධෙ සතිපරත්තා ටාටෙආදෙසානං පවත්තිං ‘‘ආදිස්සා’’ති එත්ථ වණ්ණයිස්සාම, අථ කිමිමිනා වචනෙන නනු යතො යත්ථ පඤ්චමී නිද්දෙසො තත්ථ සබ්බත්ථ ‘‘මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො’’ (1-21) ත්‍යතො ‘පරො’ත්‍යනුවත්තෙතුං සක්කාති තස්සානුවත්තිතස්ස යොනමිච්චනෙන සාමානාධිකරණ්‍යා‘පරෙසං යොනං’ත්‍යයමත්ථො විඤ්ඤායතෙ, තතො පුබ්බෙසං පසඞ්ගොයෙව නත්ථීති, නෙතදත්ථි, පරොති ත්‍යනුවත්තමානං ‘අතො’ති පඤ්චම්‍යන්තෙන සම්බජ්ඣමානං න කොචි වාරෙතා අත්ථීති පරතො-කාරතො පුබ්බෙසම්පි යොනං ටාටෙආදෙසා පප්පොන්තීති වචනෙනෙමිනා භවිතබ්බමෙවාති දස්සෙතුමාහ-‘වචනෙ’ච්චාදි, එවඤ්චරහි තදෙවොදාහරිතබ්බං, කිං ‘නරානරෙ’ ත්‍යුදාහටන්ති චෙ, නෙසදොසො, අඤ්ඤදත්ථං කාරීයමානමිහා-ප්‍යත්ථවන්තං හොතීති, පුබ්බකො පරිහාරොති බ්‍යව හිතනිවත්තියා [Pg.35] පුබ්බසුත්තෙ වුත්තො ‘‘සරෙතොපසිලෙසිකාධාරො’’ති පරිහාරො, න සම්භවතීති ඉහ සත්තමියා අභාවා න සම්භවති, වචනානන්තරන්ති පාණිනියානං නිද්දිට්ඨග්ගහණමිව බ්‍යවහිතනිවත්තියා සුත්තන්තරං, තෙ හි ‘‘තස්මාත්‍යුත්තරස්සා’’ත්‍යෙත්ථ (1-1-67) නිද්දිට්ඨග්ගහණමනුවත්තිය තෙන පුබ්බෙ විය බ්‍යවහිතනිවත්තිම්පටිපාදෙන්ති. අනන්තරෙතිවචනා පච්චාසත්තියා නිස්සයනං විඤ්ඤායතෙ, කතත්ථතායාති වචනා ජාතියාත්‍යාහ- ‘පච්චාසත්‍යා ජාතිං සන්නිස්සායා’ති ජාතිං සන්නිස්සාය පච්චාසත්‍යා කරණභූතාය නිවත්තිමාහෙති සම්බන්ධො, ඉමිනා පච්චාසත්ති ඤායබ්‍යාපනඤායජාතිපදත්ථබ්‍යත්තිපදත්ථෙසු පච්චාසත්තිඤායො ජාතිපදත්ථොචෙහ නිස්සීයතෙති දස්සෙති, න හි කෙවලං ජාතිං නිස්සාය බ්‍යවහිතනිවත්ති වත්තුං සක්කා, තථාහි යදෙත්ථ පච්චාසත්තිඤායො න නිස්සිතො, තදා බ්‍යාපනඤායෙන බ්‍යවහිතෙ චාබ්‍යවහිතෙ චාසජ්ජතීති ජාතියා නිස්සයනෙ සත්‍යපි බ්‍යවහිතෙපි බ්‍යාප්‍යමානා ජාති කෙන නිවාරීයතෙ නාපි කෙවලං පච්චාසත්තින්නිස්සාය බ්‍යවහිතනිවත්ති වත්තුං සක්කා, තථාහ්‍යසති ජාතිසන්නිස්සයෙන බ්‍යත්තිනිස්සීයතෙ, බ්‍යත්තියඤ්ච පදත්ථෙ පටිලක්ඛියං ලක්ඛණං පවත්තතීති පච්චාසත්ති ඤායනිස්සයනෙප්‍යබ්‍යවහිතම්පති යං ලක්ඛණං භින්නං තදබ්‍යවහිතෙ පවත්තං, යම්පන බ්‍යවහිතම්පති භින්නං ලක්ඛණං, තඤ්ච වචනප්පමාණතො මාභවත්වස්ස බ්‍යත්ථතාති බ්‍යවහිතෙපි පවත්තතෙ, තස්මා උභොපි නිස්සාය නීයාති. විසයදස්සනප්පසඞ්ගෙ විසයිදස්සනමත්ථබ්‍යත්තිකාරණන්ති වාක්‍යන්තොගධපදානමත්ථම්පඨමං දස්සෙත්වා පච්ඡා සමාසාදිකං දස්සෙතුං ‘කතො’ත්‍යාදිකමාරද්ධං, ජාතිලක්ඛණොති අබ්‍යවහිතත්තජාතිසභාවො, ‘ඔසධ්‍යො’ති එත්ථ සකාරෙ අකාරා පරස්ස ධකාරෙන බ්‍යවහිතස්ස යොස්ස වියාවසෙසානම්පි සබ්භාවතො වුත්තං-‘යොප්පභුතීන’න්ති, ජාති සාමඤ්ඤං, යාවති විසයෙති ගවාදිකෙ යත්තකෙ විසයෙ, කාමචාරතො විසය පරිසමත්තියා දිට්ඨන්තමාහ-‘තං යථෙ’ති, භොජයෙතීති එත්ථ භොජයෙඉතීති පදච්ඡෙදො, කතොහි ජාත්‍යත්ථො කසිණොති යස්මා සකලො බ්‍රාහ්මණ ජාතිසඞ්ඛාතො අත්ථො පරිසමත්තො, තස්මාති අත්ථො, ඉදං වුත්තං හොති- [Pg.36] ‘යාව දිට්ඨම්භොජයෙ’ති වුත්තෙ සන්තාය සාමඤ්ඤවුත්ති බ්‍රාහ්මණසද්දප්පයොගසාමත්ථියා පච්චෙකම්භොජනකිරියා කතා නාම හොති, යතො කසිණොපි ජාත්‍යත්ථො පරිසමත්තො නාමාති. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) සුත්තෙ බ්‍යඤ්ජනෙති සත්තමී පුබ්බස්ස දීඝාදිවිධිම්හි චරිතත්තා ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1-34) එත්ථ සරම්හාති පඤ්චම්‍යක තත්ථා, තතො පඤ්චමීනිද්දෙසස්ස බලීයත්තං, තතො ‘‘සත්තමියං පුබ්බස්ස’’ ‘‘පඤ්චමියං පරස්සා’’ති ද්වින්නං පරස්ස සමුට්ඨාපනෙ ‘බ්‍යඤ්ජනෙ’ති සත්තමී පරස්ස කාරිය යොගිතාය අත්ථතො විභත්තිවිපරිණාමෙන ඡට්ඨීභාවෙන පරිණමතී… ද්වින්නං සුත්තානං විප්පටිසෙධෙ පරස්ස බලී යත්තාවාති එතාදිසසාමත්ථියසබ්භාවතො වුත්තං-‘ඡට්ඨීපකප්පනාපි පුරෙවිය සාමත්ථියා’ති. “就作为界限而言”，即通过“ato”等词而被限定。所谓“yassa”（谁的），即“yo ādino”（作为起始者）。所进行的操作是“ṭāṭe”等。就其与前后事物的关系而言并无差别。例如，当说“gāmā devadatto”（从村子来的提婆达多）时，他被理解为在（空间或时间上）先于或后于那个村子，因此作为界限，其与前后的关系并无差别。同样，在此处，当说到“ato yonaṃ ṭāṭe”（[规则] 2-41）时，人们认为，无论是对于“ato”之前的“yonaṃ”，还是之后的，就其作为界限而言，在前后关系上并无差别。通过“如前”一语，作者指出了此处在“于第七格”这一解释的文句中所说的原因。在注疏（vutti）中，关于“narānamere”一例，当与例外规则冲突时，由于后行规则效力更强，我们将在“ādissā”一节中阐述“ṭāṭe”等替代形式的发生。那么，此语何用？难道不是这样吗：在任何以第五格进行指明之处，都可以从“mānubandho sarānamantā paro”（1-21）这条规则中延续使用“paro”（之后）一词。由于这个延续下来的词与“yonaṃ”具有同位关系，因此可以理解其义为“在后者之后的‘yonaṃ’”。这样一来，就根本没有适用于前者的可能性了。（答：）并非如此。延续下来的“paro”一词与以第五格结尾的“ato”相结合，并无任何障碍。因此，“ṭāṭe”等替代形式也可能适用于“ato”之前的“yonaṃ”。为了表明此语确有必要，作者说“vacane”（此语）等。（问：）若是如此，就应当举出那个例子，为何要举“narānare”为例呢？（答：）这没有过错，因为为其他目的而做的事，在此处也可以有其意义。所谓“先前的解决方法”，是指为防止规则适用于有间隔的情况，而在前一条经中所说的“saretopasilesikādhāro”这一解决方法。这（在此处）不适用，因为此处没有第七格，所以不适用。规则中的“anantara”（无间）一词，是另一条防止规则适用于有间隔情况的经文，就像波你尼（Pāṇini）学派的“niddiṭṭhaggahaṇa”（取所指明者）一样。他们正是通过将“niddiṭṭhaggahaṇa”延续到“tasmād ity uttarasya”（[波你尼] 1.1.67）这条规则中，从而像前面一样，确立了对有间隔情况的排除。从“anantara”（无间）一词，可以理解为需要依止“邻近性”（paccāsatti）原则。为了说明这样做的目的，作者说“jātiyā”（通过类）。其关联如下：“paccāsatyā jātiṃ sannissāya”（通过邻近性依止于类）意为，通过作为工具的邻近性，依止于类，从而陈述了（对有间隔情况的）排除。作者以此表明，在邻近原则（paccāsatti-ñāya）、遍布原则（byāpana-ñāya）、词的类义（jāti-padattha）和词的个体义（byatti-padattha）之中，此处所依止的是邻近原则和词的类义。因为，仅靠依止“类”是无法说明对有间隔情况的排除的。这是因为，如果此处不依止邻近原则，那么根据遍布原则，规则将同时适用于有间隔和无间隔的情况。即使依止于类，当类也遍布于有间隔的情况时，用什么来阻止它呢？同样，也无法仅靠依止邻近原则来说明对有间隔情况的排除。这是因为，如果不依止类，就会依止于个体。当规则以词的个体义为目标而运作时，即使依止邻近原则，一个针对无间隔情况的特定规则会在无间隔的情况下运作；而一个针对有间隔情况的特定规则，为了不让经文的规定归于无效，依据经文的权威性，也会在有间隔的情况下运作。因此，必须依止这两者来引导解释。在呈现所指对象（visaya）的场合，呈现能指主体（visayī）是意义显现的原因。为了先解释句中词语的意义，之后再解释复合词等，作者以“kato”等词开始。所谓“类相”（jātilakkhaṇa），即无间隔的类的自性。在“osadhyo”一词中，因为跟在“s”后的“a”音与“yo”等音节之间被“dh”音所间隔，所以说“yoppabhutīnaṃ”（“yo”等）。“类”（jāti）即共相（sāmañña）。所谓“在所有对象中”，即在牛等所有对象中。为了说明范围的任意完成，作者举例说：“taṃ yathā”（例如）。“bhojayeti”一词，其分解为“bhojaye iti”。为何说类义是“kasiṇa”（全部）？因为被称为“婆罗门”一类的全部意义都已圆满，所以是此义。这就是说：当说“yāva diṭṭhaṃ bhojaye”（凡所见皆令食）时，凭借具有普遍适用性的“婆罗门”一词的运用能力，对每一个体的布施行为即告完成，因为整个类义都已圆满。在“Byañjane dīgharassā”（1-33）经中，“byañjane”是第七格，它在对先行音进行长音化等规则中已经起过作用。而在“saramhā dve”（1-34）经中，“saramhā”是第五格，它还未起作用。因此，第五格指明的效力更强。所以，当“（依）第七格，（操作）对先行者”和“（依）第五格，（操作）对后行者”这两条通则都出现时，“byañjane”这个第七格，因其与对后行者的操作相关，所以在意义上通过格的转换而变为第六格。……由于存在这样的能力，即“当两条经文冲突时，后一条效力更强”，所以说：“第六格的设定也如前例一样，是凭借其能力而成立的。” 16. ආදිස්ස 16. 首音替换 කිඤ්චි අන්තස්ස සම්පත්තන්ති යං ටානුබන්ධමනෙකවණ්ණං න හොති, තං ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’’ (1-17) ත්‍යන්තස්ස පත්තං, කිඤ්චි සබ්බස්සෙති ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙති’’ (1-19) ටානුබන්ධමනෙකවණ්ණඤ්ච කාරියං සබ්බස්ස පත්තං. යදන්තභාවිකාරියංත්‍යාදිනා වචනඵලමුපදස්සෙන්තො ‘ඡට්ඨීයන්තස්සෙ’තීමස්සාපවාදො යං යොගොති දස්සෙති, තස්සායම පවාදො හොතු ටානුබන්ධාදිකාරියං කථන්ති ආහ-‘ටානුබන්ධෙ’ච්චාදි, විප්පටිසෙධාති අපවාදවිප්පටිසෙධා, ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’ති හි උස්සග්ගො, තස්සාපවාදා ‘‘ආදිස්ස’’ ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙ’’ත්‍යෙතෙ, ‘‘ආදිස්සා’’තීමස්සාවකාසො ‘තෙරසා’ති, ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සා’’තීමස්සාවකාසො ‘එසු, අනෙනා’ති, ඉහොභයම්පප්පොති ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ (2-41) ‘‘නරානරෙ’’ ‘‘අතෙන’’ (2-108) ‘‘ජනෙනා’’ති (තත්ථ) ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙ’’තීදම්පවත්තතීති තෙසමපවාදානං විප්පටිසෙධා සබ්බාදෙසො භවති. ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති දසසද්දෙ-න්තස්ස පත්තොපි තදපවාදත්තා ‘‘ආදිස්සා’’තිආදිභූතස්ස දකාරස්ස හොතීති ආහ ‘දකාරස්සරො’ති. 任何作用于结尾者，若非带ṭ指示字母的多音节[成分]，则依“chaṭṭhiyantasse”(1-17)而作用于结尾；任何作用于全体者，即带ṭ指示字母的多音节[成分]之作业，则依“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasseti”(1-19)而作用于全体。作者以“凡是作用于结尾的作业……”等句揭示其效果，并为说明此为何是“chaṭṭhīyantasse”的例外，以及带ṭ指示字母等作业如何发生，而说“ṭānubandhe……”等。此由冲突而定，即例外之间的冲突。“chaṭṭhiyantasse”是通则(ussaggo)，其例外(apavādā)为“ādissa”与“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse”。“ādissa”的适用范围是“terasā”，“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā”的适用范围是“esu, anenā”。于此二者皆可适用，如于“ato yonaṃ ṭāṭe”(2-41)的“narānare”，以及“atena”(2-108)的“janenā”，于此，“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse”适用。故因彼等例外之冲突，而有全体替换(sabbādeso)。于“dasa”一词，虽由“chaṭṭhiyantassā”而得作用于结尾，然因其例外“ādissa”，故作用于首字母“d”，因此说“dakārassaro”(d之元音)。 17. ඡට්ඨී 17. 第六格 කොත්ථොන්ත [Pg.37] සද්දස්සෙච්චාහ-‘අන්තොවසාන’මිච්චාදි, ‘‘වණ්ණස්සන්තස්ස’’ති (1-1-52) සුත්තෙ වණ්ණග්ගහණමන්තවිසෙසනායොපදිට්ඨං පාණිනිනා-අන්තස්ස පදස්ස වාක්‍යස්ස වා මාභවී’ති, ඉහ ත්වනත්ථකං වණ්ණග්ගහණං බ්‍යවච්ඡෙජ්ජාභාවාති දස්සෙතුමාහ-‘සො චෙ’ ත්‍යාදි, නනු බ්‍රහ්මස්සාති විසෙසනත්ථෙන වත්තුමිච්ඡිතො මහාබ්‍රහ්මසද්දො ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨො නාමාති ‘‘බ්‍රහ්මස්සු වා’’ති (2-194) උආදෙසො ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති අන්තබ්‍රහ්මසද්දස්ස පප්පොති, තථා සති ‘න හි ඡට්ඨී නිද්දිට්ඨස්ස අන්තං පදං වාක්‍යං වා සම්භවතී’ති කස්මා වුත්තන්ති, වුච්චතෙ- න විසෙසනත්ථෙනාක්ඛෙපමත්තෙන මහාබ්‍රහ්මසද්දො ඡට්ඨී නිද්දිට්ඨො නාම භවතීති න බ්‍රහ්මසද්දස්ස සබ්බස්සාදෙසප්පසඞ්ගො, මහාබ්‍රහ්මසද්දෙ වා බ්‍රහ්මසද්දො අත්ථීති තස්සාන්තස්ස උත්තං විධීයතෙ. “词之结尾”为何？作者说：“antovasāna……”等。于“vaṇṇassantassa”(1-1-52)此经(sutta)中，波你尼(Pāṇini)教示，取“vaṇṇa”(音)是为了限定“anta”(结尾)，以使其不为词(pada)或句(vākya)之结尾。然于此，为表明取“音”是无义的，因无所排除，作者说：“so ce……”等。那么，当欲以“brahmassa”作为限定语来指称“mahābrahma”一词时，此由第六格所指定的词，难道不应依“chaṭṭhiyantassā”，由“brahmassu vā”(2-194)将“brahma”一词之结尾替换为“u”吗？若然，为何说“由第六格所指定者，其结尾不可能为词或句”呢？答曰：“mahābrahma”一词并非仅以作为限定语的含义就被称为由第六格所指定，故无将整个“brahma”一词全体替换之虞。或者，于“mahābrahma”一词中有“brahma”一词，故规定将其结尾替换为u音。 18. වානු 18. v-随附 ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’’ත්‍යනෙනෙවාවිසෙසෙන වානුබන්ධකාරියෙප්‍යන්තස්ස සිද්ධෙ කිමත්ථොයමාරම්භොත්‍යාසඞ්කිය ටානුබන්ධාත්‍යාදිනා වචනඵලමුපදස්සෙන්තො ‘බාධකබාධනත්ථො-යමාරම්භො’ති-වදති, තථාහි ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’’ත්‍යස්ස බාධකො ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙ’’ති, තස්ස ච ‘‘වානුබන්ධො’’ත්‍යයං යොගො බාධකොති බාධකබාධනත්ථො සම්පජ්ජතෙ, අපඉච්චයමුපසග්ගො වජ්ජනෙ නීවාරණෙ, පනයනෙ වා වත්තතෙති අපොද්‍යන්තෙ උස්සග්ගලක්ඛණානි වජ්ජීයන්තෙ නීවාරීයන්තෙ අපනීයන්තෙ නෙනෙත්‍යපවාදො, සුත්තෙකදෙසෙන සුත්තමෙවොපලක්ඛිතන්ති අන්තස්ස‘ඡට්ඨියන්තස්සා’ති සුත්තස්ස අපවාදො අන්තාපවාදො, උස්සජ්ජතෙ නිවත්තීයත්‍යපවාදෙනෙත්‍යුස්සග්ගො, උස්සග්ගාපවාදක්කමො පනෙත්ථ එවං වෙදිතබ්බො ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’’ත්‍යුස්සග්ගො, තදපවාදා ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්ස’’ ‘‘උකානුබන්ධාද්‍යන්තා’’ ‘‘මානුබන්ධො සරා නමන්තා පරො’’ති, ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙ’’ත්‍යුස්සග්ගො, තද පවාදා ‘‘වානුබන්ධො’’ ‘‘මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො’’ති. 由“chaṭṭhiyantasse”此规则即可无差别地成就对有v-随附(vānubandha)者结尾的作业，为何要立此新规？作此质问后，作者以“ṭānubandhā……”等句揭示其效果，说道：“立此新规，是为了妨碍那妨碍者”。即，“chaṭṭhiyantasse”的妨碍者(bādhako)是“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse”，而此规则的妨碍者又是“vānubandho”这条规则，因此成就了“妨碍妨碍者”之义。“apa”此前缀用于排除、阻止或移除之义，以此排除、阻止、移除通则之相(ussaggalakkhaṇāni)，故称“apavādo”(例外)。以经之一分即可指代全经，故对作用于结尾的“chaṭṭhiyantassā”经的例外，即是“antāpavādo”(对结尾的例外)。被例外所舍弃、取消者，是为通则(ussaggo)。于此，应如是了知通则与例外的次第：“chaṭṭhiyantasse”是通则，其例外是“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassa”、“ukānubandhādyantā”、“mānubandho sarā namantā paro”。“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse”是通则，其例外是“vānubandho”和“mānubandho sarānamantā paro”。 19. ටානු 19. ṭ-随附 ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්සෙච්චාදිනා [Pg.38] වචනාරම්භප්පයොජනාඛ්‍යානෙනාන්තාදෙසාපවාදො යං යොගොති බ්‍රවීති, පච්චෙකමභිසම්බන්ධොති සො ටකාරානුබන්ධො චාදෙසොතිආදිනා, කස්ස සබ්බස්ස භවතිච්චාහ-‘ඡට්ඨී නිද්දිට්ඨස්සෙ’ච්චාදි, නනු ච ටෙආදෙසොප්‍යනෙකවණ්ණොඑව ද්විවණ්ණසමුදායත්තාත්‍යාසඞ්කියාහ-‘උපලක්ඛියෙ’ච්චාදි, අනුබධ්‍යතෙ පයොගෙ අසුය්‍යමානෙපි පයොජනවසෙනානුසරීයතීත්‍යනුබන්ධො, උපදෙසෙ යෙවොපලක්ඛිය නිවත්තතෙත්‍යනෙනෙතං දස්සෙති ‘උච්චාරිතවිනාසිනොනුබන්ධා’ති, උපදෙසෙ පඨමුච්චාරණෙ. 通过说明以“chaṭṭhīniddiṭṭhassa”（为第六格所指明的）开头的言说的目的，[作者]宣称此规则是对于末尾替代（antādesa）的例外。个别的关联是通过“so ṭakārānubandho cādeso”（彼有ṭ-随附者亦为替代）等[文句]而建立的。对于“替代谁的全部？”这个问题，他回答说：“chaṭṭhī niddiṭṭhassa”（为第六格所指明的）等。又有人会问：“ṭe”这个替代不也是多音的吗？因为它是由两个音组成的集合。为了消除这个疑虑，他说：“upalakkhiye”（应被标示）等。所谓随附（anubandho），是因为它在实际使用中虽然听不到，但为了某种目的而被遵循。通过“它仅在教示（upadesa）中被标示后即消失”这句话，他表明了“随附音在被念出后即消失”。教示，即是最初的发音。 20. ඤකා 20. ñ-随附 ආද්‍යන්තාති වුත්තෙ කථමවයවාත්‍යයමත්ථො ලබ්භතී ත්‍යාහ-‘ආද්‍යන්තසද්දානමි’ච්චාදි, ආද්‍යන්තසද්දානං නියතවයවවාචිත්තා අවයවස්ස චාවයවිනාමන්තරෙනා සම්භවතො සාමත්ථියාවයවී ලක්ඛීයති, ඡට්ඨියාත්‍යනුවුත්තිතො වාවයවාවයවිසම්බන්ධෙසා ඡට්ඨී, තාය නිද්දිට්ඨස්සාත්‍යයමත්ථො විඤ්ඤායතෙති වුත්තියං-‘ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්සා’ති (වුත්තං), තෙනෙව පච්චයවිධිම්හි කූප්පච්චයාදයො න දොසා භවන්තීති, අතොයෙවාති තදවයවාචිත්තතොයෙව, තග්ගහණෙනෙති අවයවග්ගහණෙන, කතාකතප්පසඞ්ගිත්තාති ඔත්තෙ කතෙපි අකතෙපි වුකාගමස්ස පසඞ්ගතො, භූයත්තත්තා හි ඔත්තස්ස භූග්ගහණෙ සති කතෙපි ඔත්තෙ වුකාගමෙන භවිතබ්බමකතෙපි තතොව ‘‘කතාකතප්ප සඞ්ගී යො විධි සනිච්චො’’ති නිච්චත්තා ඔත්තං බාධිත්වා වුකාගමො හොති, අථ වුකාගමෙ පච්ඡා තෙන න භවිතබ්බන්ති ආහ-‘අන්තාවයවෙ’ච්චාදි. 当说到“ādyantā”（首尾）时，如何获得“avayava”（部分）这个意思呢？[作者]说：“ādyantasaddānaṃ”（首尾之词……）等。因为“ādi”（首）和“anta”（尾）这些词表示特定的部分，而部分不能脱离整体（avayavī）而存在，所以通过言外之意可以推知整体。或者，由于第六格的接续，该第六格表示部分与整体的关系，由此可以理解“为它所指明者”的意义。因此在注疏（vutti）中说：“chaṭṭhīniddiṭṭhassa”（为第六格所指明者）。正因如此，在后缀规则中，“kūp”等后缀并无过失。“atoyeva”（因此）即是说，正因为它们表示其部分之义。“taggahaṇena”（通过把握它）即是说，通过把握其部分。“katākatappasaṅgittā”（已作未作皆适用故）是指，无论“otta”（u变为o）已作或未作，增音“vuk”（vukāgama）都适用。因为“otta”属于“bhū”，所以在把握“bhū”时，无论“otta”已作或未作，都必须有增音“vuk”。根据“已作未作皆适用的规则是恒常规则”这一定义，由于其恒常性，增音“vuk”会妨碍“otta”而发生。那么，在增音“vuk”之后，为了不让“otta”再发生，[作者]说：“antāvayave”（在末尾部分……）等。 21. මානුබන්ධො 21. m-随附 යදිනිද්ධාරණෙ ඡට්ඨී අන්තස්සාවිසෙසිතත්තා අවිසෙසෙන යතො කුතොචි අන්තතො බානුබන්ධො පරො සියා, න හි දුතියං සරග්ගහණමත්ථි, යෙනාන්තො විසෙසීයතෙච්චාහ-‘නිද්ධාරණ’මිච්චාදි, කාරණමාහ-‘සුතත්තා’ති, ‘සරාන’න්ති සුතත්තාති අත්ථො, තෙන ‘‘සුතානුමිතෙසුසුතසම්බන්ධොබලවා’’ති රුන්ධතීතෙත්ථධකාරස්සා නුමිතස්ස [Pg.39] මං න හොතීති දීපෙති, සමාන ජාතියස්සෙව ලොකෙ නිද්ධාරණප්පතීති හොතිච්චාහ-‘තථා හි’ච්චාදි, යථා’කණ්හා ගාවීනං සම්පන්නඛීරතමා’ති වුත්තෙ අවිසෙසිතත්තෙපි කණ්හාය කණ්හාගාවීයෙව පතීයතෙ, තථෙහාපි සරානං මජ්ඣෙ අන්තාත්‍යන්තත්තෙන නිද්ධාරියමානො සමානජාතියො සරොයෙව පතීයතෙ, තෙන සරානං යෙවාන්තාපරො භවිස්සතීති භාවො, විසෙසනත්තොති ‘‘ඤිලතස්සෙ’’ති (5-163) සුත්තෙ අස්සාති වුත්තෙ අයමෙවෙති නියමාභාවා යස්සකස්සචි අකාරස්ස ඤිප්පත්ති, තෙනානිට්ඨප්පත්තීති ලානුසඞ්ගිස්සෙව අස්සාති ලස්ස යං විසෙසනත්තං තං අත්ථො පයොජනමස්ස ‘‘කත්තරිලො’’ති (5-18) ලකාරස්සාති විසෙසනත්ථො ලකාරො, ඉධෙවාති ඉමස්මිං ‘‘මානුබන්ධො’’තිආදිසුත්තෙයෙව. 若在表示决定的第六格中，由于结尾未被限定，m的随附就会无差别地跟在任何结尾之后。因为没有第二次提及元音，结尾因此无法被限定，所以它说：“在决定中”等等。它陈述原因为“由于被提及”；意思是，“sarānaṃ”（元音的）被提及了。因此，它指出，根据“在听闻与推测中，与听闻的关联更强”这一原则，在“rundhati”中被推测的“dh”音之后不会有“maṃ”。它说：“在世间，人们倾向于从同类中进行决定”，并举例说：“确实如此”等等。例如，当说“在（众）牛中，黑色的（那头）产奶最丰富”时，即使没有特别指明，人们也会理解为黑牛。同样，在这里，在元音之中，当要决定结尾时，被决定的（结尾）也被理解为同类的元音。因此，其意是（m的随附）只会跟在元音的结尾之后。关于限定的目的：在经“ñilatasse”（5-163）中，当说到“assa”（它的）时，由于没有“就是这个”的规定，任何“a”音都会产生“ñi”，从而导致不希望的结果。因此，（“assa”）是专门限定与“l”相关的（情况），其意义和目的在于经“kattarilo”（5-18）中作为限定词的“l”音。“仅在此处”（idheva）的意思是：仅在“mānubandho”等经中。 22. විප්පටි 22. 相违 පරොති වත්තතෙ, සො චාඤ්ඤාධික්‍යඉට්ඨාද්‍යනෙකත්ථොපි ඉධ ඉට්ඨ වාචී දට්ඨබ්බො, කම්මබ්‍යතිහාරෙඝණිති කම්මබ්‍යතිහාරො කිරියාපරිවත්තනං භාවවිසෙසො තස්මිං ‘භාවකාරකෙස්වඝණ්ඝකා’’ති (5-44) සාමඤ්ඤෙන විහිතත්තා විප්පටිසෙධනන්ති අත්ථෙ ඝණි විප්පටී සෙධො, තෙනාහ-‘සාමඤ්ඤෙ’ච්චාදි, විප්පටිසෙධසද්දස්ස අත්ථමාහ-‘අඤ්ඤමඤ්ඤපටිසෙධො’ති, සංසිද්ධියං වත්තමානොපි සිධි උපසග්ගසම්බන්ධෙ නාත්ථන්තරෙපි හොතීති අඤ්ඤමඤ්ඤවිරොධොත්‍යත්ථො, විප්පටිසෙධසද්දස්ස ලොකෙ විරොධවාචිත්තෙන පසිද්ධත්තමාහ ‘තථා හි’ච්චාදිනා, කථම්පන පමාණභූතස්සාචරියස්ස වචනෙසු අඤ්ඤමඤ්ඤවිරොධො සම්භවතීච්චාසඞ්කිය උභින්නං සාවකාසත්තෙ සති සම්භවති නාඤ්ඤථාති ‘ද්වින්න’මිච්චාදි වුත්තිගන්ථො පවත්තොති වත්තුං ‘සොචා’තිආදිමාහ අඤ්ඤමඤ්ඤානජ්ඣාසිතෙති අඤ්ඤමඤ්ඤෙනානක්කන්තෙ අපරිග්ගහිතෙති වුත්තං හොති, අනුභයතාගිනීති යො විසයෙකදෙසො උභයන්න භජතෙ තස්මිං අනුභයභාගිනි විසයෙකදෙසෙ, සාමඤ්ඤවිසයො ද්වින්නං විධීනං සාධාරණො විසයො, තත්ථ පවත්තිප්පසඞ්ගෙ සති සොච විප්පටිසෙධො ජායතීති සම්බන්ධො, ඉමිනා විප්පටිසෙධස්ස විසයො පවත්තිප්පසඞ්ගො විසයවිසයීනමභෙදෙන සුත්තෙ ‘විප්පටිසෙධො’තිවුත්තොති [Pg.40] ‘ද්වින්න’මිච්චාදිනා වුත්තිගන්ථො රචිතොති දීපෙති, පරො හොතී තිවිධිදස්සිතොති ඉමිනා යදි නියමො-බ්භූපගතො සියා, තදා ‘පරොවහොතී’ති වදෙය්‍යාති දස්සෙති, පාණිනියා හි ජාතියං පදත්ථෙ සකිමෙව ලක්ඛණං පවත්තතීති චරිතත්ථත්තා විසයන්තරෙ ද්වින්නම්පි ලක්ඛණානමප්පවත්තියං පරං පච්ඡිමං කාරියන්ති විධ්‍යත්ථමිදං වචනං, බ්‍යත්තියන්තු පදත්ථෙ ලත්වාදීනමිව පරියායප්පසඞ්ගෙ නියමත්ථන්ති පටිපන්නා, ඉධ පන ජාතියං බ්‍යත්තියඤ්ච ද්වින්නම්පි සුත්තානමප්පවත්තියමෙව විධ්‍යත්ථමෙවිදං වචනං, න නියමත්ථම්පීති පටිපාදෙතුමාහ-‘තථාහි’ච්චාදි, කාමචාරතො පරිසමාපීයතෙති සම්බන්ධො, කාමතො පරිසමාපනඤ්චෙතිස්සා සබ්බස්මිං අත්තනො ගොචරෙ අවිච්ඡෙදබ්‍යාපනෙන පවත්තිසබ්භාවතො. කථම්පනෙකස්සාපි පවත්ති න භවෙය්‍යාත්‍යාසඞ්කිය කාරණමාහ‘උභයම්පි’ච්චාදි, හිසද්දො යස්මාත්ථෙ, යස්මා උභයම්පිදමාචරියවචනං, තතොයෙව පමාණං, අභිමතකාරියවිධානෙ ලිඞ්ගභාවෙන සද්දිකානුමතත්තා(තෙසං) විධීනං විධායකඤ්ච තස්මාති අත්ථො. පමාණත්තා ද්වින්නම්පි අප්පත්තියං කාරණමාහ-‘අනුභයභාගිම්හි’ච්චාදි, යතො ලද්ධාවකාසා තතො සමානබලාති, ඉතිසද්දො හෙතුම්හි, විරුද්ධාචාති එත්ථ ඉතිසද්දං දත්වා ‘අනුභයභාගිම්හි…පෙ… විරුද්ධාචාති ද්වින්නං වචනානං පමාණත්තා උභින්නම්පි අප්පවත්තීති සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. සමානබලානං ද්වින්නං ලොකෙපි විරොධිත්තං එකක්ඛණෙයෙව උභින්නම්පි කාරියෙ අප්පවත්ති ච දිස්සතීති දිට්ඨන්තමාහ ‘ලොකෙචෙ’ත්‍යාදි, එත්ථ ච පෙස්සස්ස (අ)විරොධත්ථිනො කාරියෙ අප්පවත්තිරිව සමානබලාන මුභින්නං වචනානං කාරියෙ අප්පවත්තීති සුඛෙනො පමාසංසන්දනං විඤ්ඤාතබ්බං. “Paro”一词正在被论述。它虽然有“其他”、“优越”、“所欲”等多种含义，但在此处应被理解为“所欲”之义。“kammabyatihāre ghaṇ”（相互行为中加“ghaṇ”后缀）是指相互行为，即行为的相互转变，一种特殊的状态。在此状态中，由于“bhāvakārakesvaghaṇghakā”（5-44）这条规则作了一般性的规定，因此在“vippaṭisedhana”（对立）的意义上，使用了带“ghaṇ”后缀的“vippaṭisedha”一词。因此（作者）说“依一般情况”等。（作者）解释“vippaṭisedha”一词的含义为“互相否定”。即使“sidhi”（成就）一词在“saṃsiddhi”（圆满成就）中现行，但当它与前缀结合时，并非用于其他意义，而是意指“互相矛盾”。“vippaṭisedha”一词在世间以表示“对立”而闻名，（作者）以“诚然”等语说明了这一点。然而，出自权威导师的言教，如何可能互相矛盾呢？（作者）提出此疑问后指出：只有当两者各有其适用范围时才有可能，否则不然。为了说明“二者”等注释文的出现，（作者）说了“而彼”等语。“互相不相涉”（aññamaññānajjhāsita）意为“互相不侵越、不执取”。“不兼属两者”（anubhayabhāginī）是指在某个适用范围中，不属于两者任何一方的部分，即在不兼属两者的那部分适用范围中。“共同适用范围”（sāmaññavisayo）是两种规则的共同适用范围。当在此处出现适用上的冲突时，便产生所谓的“对立”，此即其关联。由此表明，“对立”的适用范围就是适用上的冲突；在规则中，由于不区分能适用的范围与所适用的对象，故称之为“对立”。由此也说明了“二者”等注释文是如此撰写的。通过“后者成立，有三种显示”（paro hotī tividhidassito）这句话，（作者）表明：如果接受了这是一条限定规则（niyama），那么他就会说“后者确实成立”（parova hoti）。因为波你尼（Pāṇini）学派认为，在词语的类别义上，一条规则只适用一次，其作用完成后，在其他适用范围中，若两条规则皆不适用，则应采用后者，即后出的规则；此言具有指令性（vidhi）意义。然而，在词语的个体义上，如“la”格等情况，当出现轮流适用的场合时，他们则认为此言具有限定性（niyama）意义。但在此处，无论在类别义还是个体义上，当两条规则皆不适用时，此言仅具有指令性意义，而没有限定性意义。为了阐明此点，（作者）说了“诚然”等语。“依意愿而完成”，此即其关联。所谓“依意愿而完成”，是因为其应用存在于自身所有的适用范围中，以无间断、遍在的方式进行。为何连其中一条规则都不能适用呢？（作者）提出此疑问，并以“二者皆”等语说明其原因。“hi”字在此处是“因为”的意思。因为这两种都是导师的言教，所以它们是权威。在规定所欲之作用时，它们作为指标而为语法学家所认可，因此也是这些规则的制定者，此即其义。既然两者皆为权威，（作者）便以“在不兼属两者处”等语，说明两者皆不适用的原因。因为它们各自获得了适用范围，所以力量相等。“iti”字在此处表示原因。在“viruddhā ca”（且相互矛盾）此处，应补入“iti”字，其关联应理解为：“在不兼属两者处……且相互矛盾”，由于两种言教皆为权威，因此两者皆不适用。在世间，也可见到力量相等的两者相互对立，以及在同一刹那两者之作用皆不发生的情况，因此（作者）举“在世间亦”等为例。此处，正如一个不愿引起冲突的仆人，其行为不发生一样，力量相等的两种言教的作用也不发生。这个比较应容易理解。 ජාතිපක්ඛෙයෙව භස්සකාරෙන ද්වින්නං යුගපදිප්පත්තියං ‘ලත්වාදීනමිව’ පරියායප්පසඞ්ගො වණ්ණිතො, තස්සායුත්තත්තමුපදස්සෙන්තො ආහ ‘නචාපි’ච්චාදි, භින්නවිසයත්තාති ද්වින්නං විධීනං භින්නවිසයත්තා. අභින්නවිසයත්තෙ හි පරියායකප්පනා යුත්තිමතී, අතොච ලත්වාදීනමභින්නවිසයත්තම්පටිපාදයිතුමාහ- ‘ලත්වාදයො හි’ච්චාදි, අනවයවෙනෙති ධාතු මත්තතො විධානෙනාවයවබ්‍යතිරෙකසබ්භාවතො සබ්බධාතුපරිග්ගහෙන, යත්ථ යස්මිං ධාත්වත්ථෙකදෙසෙ පවත්තා සමානා පවත්තා සන්තො ලද්ධාවකාසා [Pg.41] සියුං තස්සෙකදෙසස්ස පරිහාරෙනාපි පරිච්චාගෙනාපි න විධීයන්තෙති සම්බන්ධො, ලත්වාදීන මෙකක්ඛණෙ අසම්භවා එකස්මිං කතෙ සතීතරවචනාන මානත්ථක්‍යප්පසඞ්ගාච පරියායෙන භවන්තීති යන්තං යුත්තන්ති සම්බන්ධො. ඉහාති ඉමස්මිං යුගපදිප්පත්තියං, ඉහ තථාභාවස්ස කාරණමාහ-‘සාවකා…පෙ… වචන’න්ති, තත්ථාති යුගපදිප්පත්තියං. ජාතියම්පදත්ථෙ ‘‘පුනප්පසඞ්ගවිජානනා සිද්ධං, විප්පටිසෙධෙ යං බාධිතං තම්බාධිතමෙවා’’තීමාසමුභින්නං පරිභාසනම්පවත්තිං පටිපාදෙන්තො ආහ- ‘පරස්මිං චෙ’ත්‍යාදි, පරස්මින්ති ඉට්ඨෙ, පරිභාසනම්පන අයමත්ථො ‘පුනප්පසඞ්ගවිජානනාති ද්වින්නං සුත්තානමෙකත්ථප්ප සඞ්ගසඞ්ඛාතෙ විප්පටිසෙධෙ සතිපරමිට්ඨං පඨමං හොති, හොන්තෙන තෙන යදීතරස්ස නිමිත්තොපඝාතො න කතො තදා තස්සාපි පුනප්පසඞ්ගො තස්ස විජානනා සිද්ධන්ති, විප්පටිසෙධෙ යථාවුත්තෙ සති පඨමං හොන්තෙන යං සුත්තං බාධිතං තස්ස පුනප්පවත්තියා යදි නිමිත්තං නත්ථි තං බාධිතමෙවෙ’ති. බ්‍යත්තියම්පි විධ්‍යත්ථමෙවිදං වචනං, න නියමත්ථන්ති දස්සෙතුමාහ-‘බ්‍යත්තිය’මිච්චාදි, එවං මඤ්ඤතෙ ‘බ්‍යත්තියං පටිලක්ඛියංලක්ඛණප්පවත්තියං ද්වින්නං සාධාරණං ඨානම්පති යානි වචනානි භින්නානි තෙසම්පි නිරවකාසත්තෙන තුල්‍යබලත්තා ද්වින්නම්පටිපත්තියෙවසියා, නතු පරියායප්පසඞ්ගො’ති. බ්‍යත්තියම්පි යථාවුත්තානං පරිභාසානං පවත්ති වුත්තවිධිනෙවාති දස්සෙන්තො ‘පරිභාසානම්පි’ච්චාදිමාහ. 于种类(jāti)范畴，注疏者(bhassakāra)描述了在“latvādi”等情况中，当两种规则同时适用时，有轮流适用的可能性。为示其说之不当，（作者）言“亦非”等，因两种规则的适用范围不同。诚然，于适用范围不相异时，设为轮流适用方为合理。是故，为阐明“latvādi”等适用范围不相异，（作者）言“诚然，latvādi等”。“不分部分地”(anavayavena)者，谓仅依语根而规定，因存在对部分的排除，从而涵盖所有语根。其关联如下：彼等于语根义之某部分生效而获得适用机会时，其规定并非通过回避或舍弃该部分而成立。因“latvādi”等不可能于同一刹那发生，且当一规则已施行，其他言说则有无义之虞，故彼等轮流发生，此为合理，此即其关联。“于此”(iha)者，谓于此同时适用之情况。于此，（作者）说明其所以然，言“声闻……乃至……言说”。“于彼”(tattha)者，谓于同时适用之情况。于种类与词义，为阐明“通过再适用之认知而成立”及“于相违中，被妨碍者即被妨碍”此二通则(paribhāsā)之适用，（作者）言“于后者”等。“于后者”(parasmiṃ)者，谓于所期望者。此等通则之义如下：“通过再适用之认知而成立”者，谓当二经于一义发生冲突，即所谓“相违”(vippaṭisedha)时，后者所期望者首先发生作用。若已发生作用之规则未破坏另一规则之（适用）条件，则后者亦因再适用之认知而成立。“于相违中，被妨碍者即被妨碍”者，谓于如前所述之相违中，若为首先发生作用之规则所妨碍之经，于再次适用时无其（适用）条件，则彼确实被妨碍。为示此言于个体(byatti)方面亦具规定性意义，而非限制性意义，（作者）言“于个体方面”等。彼如是思量：“于个体方面，于应被观察之特征的应用中，对于两种规则的共同之处，彼等不同之言说亦因无（独立）适用范围而力等，故应为两种规则皆适用，而非轮流适用之情况。”为示于个体方面，前述诸通则亦以前述方式适用，（作者）言“诸通则亦”等。 ජාතියම්පදත්ථෙ ‘‘වත්තමානෙති අන්ති, සි ථ, මි ම, තෙ අන්තෙ, සෙ ව්හෙ, එ ම්හෙ’’ච්චාදීනං ලක්ඛණානමෙකමෙකත්ථෙපි වත්තමානෙති අන්ති, වත්තමානෙ සි ථ ඉච්චාදීනං වාක්‍යෙකදෙසානං ගච්ඡතිච්චාදො ගච්ඡ සිච්චාදො ච ලක්ඛියෙ සකිම්පවත්තියා සබ්බස්මිං සකෙ විසයෙ පඨම මජ්ඣිමපුරිසෙකවචනජාති පරිසමත්තාති චරිතත්ථත්තා තුම්හෙ ගච්ඡථාති එත්ථ ද්වීහි ද්වින්නං පුරිසාන මෙකක්ඛණෙ පවත්තියං න කස්සචි, බ්‍යත්තියම්පි පටිලක්ඛියං ලක්ඛණානි භිජ්ජන්තීති සාධාරණං ඨානං පතිභින්නෙහි ලක්ඛණෙහි ද්වින්නම්පෙකත්ථෙ-කක්ඛණෙ පවත්තියං න කස්සචි, තථා වුත්තනයෙනෙව තිණ්ණං පුරිසානමෙකක්ඛණෙ පවත්තියන්ති සබ්බථා අප්පවත්තියං සම්පත්තායං වචනමිදං, පරො හොතීති මජ්ඣිමුත්තමං භවතීති අධිප්පායෙන ‘යථෙ’ච්චාදිනා වුත්තං වුත්තිගන්ථම්පඤ්හමුඛෙනා හරිත්වා [Pg.42] දස්සෙතුං ‘ක්වපනා’තිආදිමාහ, නෙදමුදාහරණමම්හං මනං භොසෙති-යතො විප්පටිසෙධවිසයමෙවෙදං න හොති, කුතො යතො ‘‘වත්තමානෙති අන්ති’’ච්චාදිප්පභුතීනං වත්තමානෙති අන්තිච්චාදීහි වාක්‍යෙකදෙසෙහි නිද්දිට්ඨානමෙව පුබ්බපරච්ඡක්කානං පුරිසවචනවිසෙසවිධායකෙන ‘‘පුබ්බපරච්ඡක්කාන මෙකානෙකෙසු තුම්හාම්හ සෙසෙසු ද්වෙද්වෙ මජ්ඣිමුත්තමපඨමා’’ (6-14) තීමිනා වාක්‍යාවයවෙන තුම්හාම්හසෙසෙසු පයුජ්ජමානෙසු අප්පයුජ්ජමානෙසු වා යථාක්කමං පුබ්බච්ඡක්කානං පරච්ඡක්කානඤ්ච මජ්ඣිමුත්තමපඨමානං පච්චෙකං ද්වෙද්වෙ වචනානි යථාක්කමං භවන්තීති ‘ගච්ඡථ ගච්ඡාමා’ති එත්ථ එකක්ඛණෙ පවත්තියෙව නත්ථි, ද්වින්නම්පන සාවකාසාන මෙකක්ඛණෙ පවත්තියෙව හි විප්පටිසෙධොති, තථාපි වුත්තනයෙන විප්පටිසෙධප්පකප්පනාපි සක්කා කාතුන්තීදමුදාහටං සියාති දට්ඨබ්බං, ඉමිස්සා පන පරිභාසාය නිරාකුලප්පවත්ති ‘‘ආදිස්සා’’ තීමිස්සා වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා, කතාකතප්පසඞ්ගී යො විධි, සො නිච්චො, යොත්වකතෙයෙවායමනිච්චොති වුත්තනිච්චානිච්චෙසු අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගෙසු චාතුල්‍යබලත්තා නාස්ස යොගස්ස බ්‍යාපාරො, තථාහි නිච්චානිච්චෙසු නිච්චමෙව බලවන්ති නිච්චානිච්චානමතුල්‍යබලතා, අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගප්පකාර(ම්පන) උපරි ‘‘ලොපො’’ති (1-39) සුත්තෙ පකාසිස්සාම. 于种类(jāti)词义，于“vattamāne ti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe”等规则，于每一规则之单一意义中亦然，于“vattamāne ti anti”、“vattamāne si tha”等句之片段，于“gacchati”、“gaccha si”等所缘(lakkhiya)中，因初人称、中人称单数之种类于其各自所有范围中，通过一次运用即已尽其用，故于“tumhe gacchatha”（你们去）一句，于二人称(purisa)的两种情况于同一刹那发生时，不适用于任何一方。于个体(byatti)方面，每一所缘之规则各异，故由不同规则所指定之二者，于同一意义、同一刹那运用时，不适用于任何一方。如是，依所说之理，于三人称于同一刹那发生时，则完全不适用。于此情况，此言说出：“后者适用”(paro hoti)，意谓“中人称或上人称（之规则）适用”。为以问答方式引述并展示注疏(vutti)书中以“如是”(yathā)等词所表达之意趣，（作者）言“然则于何处？”(kvapanā)等。此例未能令我等心悦，因其不属相违(vippaṭisedha)之范畴。何以故？因由“vattamāne ti anti”等句之片段所指示之前六组与后六组人称、语态之特殊规定，已通过“前六组与后六组，于单复数中，当对应‘你’、‘我’及其余（主语）时，中人称、上人称、初人称各为两两一组”(6-14)此句之部分加以说明：无论“你”(tumha)、“我”(amha)及其余（主语）是否使用，前六组与后六组之中人称、上人称、初人称之两种语态皆各自依次适用。是故，于“gacchatha”（你们去）与“gacchāmā”（我们去）中，根本不存在同一刹那之运用。诚然，唯当二有适用范围(sāvakāsa)之（规则）于同一刹那发生作用时，方构成相违。尽管如此，依上述之理亦可构建相违之例，故当知此例亦可引述。而此通则(paribhāsā)之无碍运用，当通过“ādissā”一（规则）中所说之理而知。彼既可能适用亦可能不适用之规则(vidhi)，是为恒常(nicca)；而彼仅于（另一规则）未施行时方适用者，是为无常(anicca)。于所说之恒常与无常、内在(antaraṅga)与外在(bahiraṅga)规则中，因其力不等，此（后后为胜之）原则无适用之处。确实，于恒常与无常规则之间，恒常规则更强，恒常与无常之力不等。关于内在与外在之类别，我等将于上文“lopo”(1-39)经(sutta)中阐明。 23. සඞ්කෙතො 23. 约定 වචනාරම්භස්ස ඵලමාහ-‘අනුබන්ධොති යං වුත්තං’ත්‍යාදි, වුත්තියං ‘‘යොනවයවභූතො සඞ්කෙතො’’ති සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි ‘‘භාසිස්සං මාගධං සද්දලක්ඛණ’’න්ති සද්දලක්ඛණා භිධානප්පකරණතො සද්දස්සානවයවභූතොති විඤ්ඤායතෙති දස්සෙතුමාහ-‘කස්ස’ත්‍යාදිල්තුප්පච්චයෙ ලකාරො උදාහරණං, පකතියාදි සමුදායස්සාතිආදිවාක්‍යස්ස සාප්පායමත්ථං විවරිතුං ‘එවමඤ්ඤතෙ’ච්චාදි වුත්තං, කෙචි සද්දසත්ථකාරාති පාණිනිං සන්ධායාහ, වචනන්ති ‘‘තස්ස ලොපො’’ති (1-3-9) වචනං, පයොගාසමවායිතාති කත්තාඉච්චාදිප්පයොගෙ අසමවායිතා අප්පයොගිතාති අධිප්පායො, එවම්පිස්ස ලොපො වසෙයො… අනුපුබ්බො බන්ධිවිනාසත්ථොති ආහු උච්චාරිතපධංසිත්තා [Pg.43] අනුබන්ධ්‍යතෙ විනස්සතෙත්‍යනුබන්ධොති ඉමාය සද්ද බ්‍යුප්පත්තියාවසෙන. 他说明了此论述开端的结果：“如所说的‘指示字母’(anubandha)”等。在注释中，虽然笼统地说“约定(saṅketa)是来源与组成部分”，但从“我将宣说摩揭陀语的词法特征”这一阐明词法特征(saddalakkhaṇa)的章节来看，可知它并非词语的组成部分。为了表明这一点，他说了“谁的”(kassa)等。在以“l”为指示字母的“tu”后缀中，“l”字母(lakāro)即是例子。为了阐明“词根(pakati)等集合体”等句子的恰当含义，才说了“如是认为”(evamaññate)等。他说“某些语法学家”(keci saddasatthakārā)，意指波你尼(Pāṇini)。所谓规则(vacana)，即指“其省略”(tassa lopo)(波你尼 1-3-9)这一规则。“与使用不结合”(payogāsamavāyitā)的意思是，在“作者”(kattā)等实际使用中不结合，即不被使用。如此，它的省略(lopo)是更可取的……他们说，这是为了随后的结合与消失。因为(它)在被念诵后即消失，所以它“随后结合”(anubandhyate)并“消失”(vinassati)，因此被称为指示字母(anubandha)。这是依据此词源学(saddabyuppatti)的解释。 24. වණ්ණ 24. 字母 ‘අතෙනා’ති (2-108) එත්ථ අතොති රස්සබ්‍යත්තිනිද්දෙසො වා සියා රස්සජාතිනිද්දෙසො වා සකලනිස්සයබ්‍යාපී අත්ථජාති නිද්දෙසොවා, තත්ථ රස්සබ්‍යත්තිනිද්දෙසෙ සති බුද්ධසිද්ධාදීසු යත්ථකත්ථචි අකාරො ගය්හතෙති නෙට්ඨප්පසිද්ධි… කෙසඤ්චි අසිජ්ඣනතො, රස්ස ජාතිනිද්දෙසෙ පන බුද්ධසිද්ධාදිසබ්බාකාරන්තානං ලක්ඛණිකගවාද්‍යකා රන්තානඤ්චාකාරො ගය්හතීති සබ්බථා ඉට්ඨප්පසිද්ධි, නාඤ්ඤො දීඝො බ්‍යත්තන්තරත්තාති නානිට්ඨප්පත්ති ආකාරතො නාස්සෙනාභාවා, තස්මා අතොති රස්සජාතිනිද්දෙසෙ නිස්සිතෙ සබ්බමිදමිට්ඨං නිප්ඵජ්ජතීති නාත්ථජාති නිස්සීයතෙ, න රස්සබ්‍යත්තිච, ‘‘යුවණ්ණානමෙ ඔලුත්තා’’ති (1-29) ආදීසු පන රස්සබ්‍යත්තියා රස්සජාතියා වා නිද්දෙසෙ ‘තස්සෙදං නොපෙති’ච්චාදීසු එඔආදිකමිට්ඨං කත්ථචි භවෙය්‍ය, න සබ්බත්ථ, සබ්බත්ථ වා භවෙය්‍ය ‘වාතෙරිතං සමොනා’තිආදීසු බ්‍යත්තන්ත රත්තා, තස්මා සබ්බථා ඉට්ඨප්පසිද්ධියා ඉත්තජාත්‍යාදි නිස්සීයතෙ, අථවා වණ්ණුච්චාරණම්පති කෙසඤ්චි වණ්ණුප්පත්තිට්ඨානානං උච්චනීචතදුභය සංහාරවසෙන වණ්ණවිසෙසුප්පත්ති දස්සනතො තෙසං වසෙන රස්ස බ්‍යත්තිනිද්දෙසෙ රස්සජාතිනිද්දෙසෙ වා වුත්තනයෙන ඉට්ඨානිට්ඨප්පත්තියං සබ්බථා සබ්බථා ඉට්ඨප්පසිද්ධියා ඉත්තජාත්‍යාදි නිස්සීයතෙ, තත්ථ වණ්ණ පරෙන සවණ්ණග්ගහණං නියමිතුං වචනමිදමාරද්ධන්ති ‘සබ්බත්ථෙවා’තිආදිනා වචනාරම්භඵලමාහ, සබ්බත්ථෙවාති සබ්බස්මිංයෙව සුත්තප්පදෙසෙ. නනු සයඤ්චාති වුත්තෙපි පරියත්තං, න හ්‍යඤ්ඤං රූපා සයමත්ථි, අඤ්ඤං වා (සය)තො රූපන්ති සිද්ධෙප්‍යෙවං සති අත්ථෙත්ථ පරො කොචි විසෙසොති ඤාපෙතුං සඤ්ච රූප’න්ති වුත්තිකාරො ආහාති සම්බන්ධො, රූපස්ස විසෙසිතබ්බත්තා ‘සඤ්ච රූප’න්ති වුත්තියං නිද්දිසීයමානත්තා ච රූපන්ති විඤ්ඤායතීති ‘සඤ්ච ගය්හතී’ති වුත්තං, සංරූපග්ගහණායාපිසද්දං කරොතො-ධිප්පායො-යන්ති වත්තුමාහ-‘අඤ්ඤථෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤථාති අඤ්ඤෙනප්පකාරෙන සංරූපග්ගහණාය අපිසද්දාභාවෙති අධිප්පායො, අඤ්ඤපදත්ථෙති [Pg.44] අඤ්ඤපදත්ථ සමාසවිසයෙ, ගුණීභූතස්සාති අප්පධානභූතස්සාකාරෙ කාරාදිනො, සමාසෙන වුත්තත්තා පධානතූ තත්තෙපි ගුණො භවති අඤ්ඤපදත්ථො-කාරෙකාරාදි විධාය කත්තා, විධීයමානො සවණ්ණොව පධානං… ඉදමත්ථිතාය තප්පවත්තියාති. නනු වුත්තියමපිසද්දස්සාත්ථං වදතා සයඤ්චෙති වත්තබ්බං, ‘‘තථා සයමත්තනී’’ති නිඝණ්ඩුතො සයඤ්ච-ත්තාකාරෙකාරාදිඤ්ච ගය්හතීත්‍යමත්ථො සම්භාවීයතීති චොදනම්පනසි නිධාය ‘සඤ්ච රූප’න්ති වදන්තො සාධිප්පායාරුළ්හං කිඤ්චි අත්ථවිසෙසං පකාසෙතුං තථෙවාහාති දස්සෙතුං වුත්තං-‘සයඤ්චෙ’ත්‍යාදි, ‘‘ධනඤ්ඤාතීසු සංසද්දො, තථාත්තත්තනියෙසුපී’’ති නිඝණ්ඩුවචනතො ‘ස’න්ති අත්තාපි ගය්හති, කො සො සද්දරූපං සාධාරණං, ‘ස’න්ති අත්තනියම්පි, කින්තං සද්දාන මසාධාරණං සද්දරූපං, තථා සති අත්තනියං රූපං නාමාත්තසඞ්ඛාතසද්දසම්බන්ධීති ආහ-‘සංරූපං සද්දානමසාධාරණං රූප’න්ති, එතඤ්ච ඉදන්තීමිනා සම්බන්ධිතබ්බං, අසාධාරණන්ති අසාධාරණං සද්දරූපං, සති සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච විසෙසනස්ස සාත්ථකතාය අසාධාරණන්ති රූපං විසෙසතා සාධාරණස්සාපි සම්භවො වුත්තොයෙව නාමාති ආහ-‘දුවිධං හි’ච්චාදි, කින්තං සාධාරණමසාධාරණඤ්චරූපන්ති සාමඤ්ඤෙන රූපං නිද්දිසිතුමාහ-‘තත්ථා’තිආදි, තත්ථාති නිද්ධාරණෙ සත්තමී, සද්දානන්ති සාත්ථකනිරත්ථකානං යෙසංකෙසඤ්චි සද්දානං, තංතං සද්දත්තාදීහි තෙසංතෙසං බුද්ධ අඉආදීනං සද්දානං සද්දත්තාදි, උභයත්ථ ආදිසද්දෙන අත්ථො සඞ්ගහිතො, තෙන සාධාරණං සද්දරූපමත්ථරූපං තථා-සාධාරණන්ති චතුබ්බිධං සංරූපන්ති දස්සෙති, චතූසුපි චෙතෙස්වසාධාරණස්ස සද්දරූපස්සෙවොපානං දස්සෙතුමාහ-‘තත්ථා’තිආදි, සාධාරණරූපබ්‍යුදාසෙනාති සාධාරණරූපස්ස පරිච්චාගෙන, උපාදියන්තො රූපමෙව සද්දස්සසං, නාත්ථොති ච දස්සෙතීති සම්බන්ධො, ච සද්දො පනෙත්ථ ‘ඉදං දස්සෙතී’ති හෙට්ඨා වුත්තං සමුච්චිනොති, අසාධාරණස්සෙවොපාදියනෙ කාරණමාහ-‘තන්ත’මිච්චාදි, ඉතරන්ති යෙ සංකෙසඤ්චි සද්දානං සද්දත්තාදි, පරස්සාපීති අඤ්ඤස්ස යස්සකස්සචි සද්දස්සාපි, ඉති ඉදං, පතිතං පසිද්ධං, එත්ථ පන ඉතිසද්දො හෙතුම්හි, යස්මා ඉදං යථාවුත්තං පසිද්ධං තස්මා පුබ්බාචරියපරම්පරායාගතො පදෙසතො [Pg.45] උපාදියන්තොති පකතං, සංසද්දවිසෙසනසාමත්ථියෙන අසාධාරණරූපොපාදියනෙපි අසාධාරණං සද්දරූපමෙවොපාදීයති නාසාධාරණමත්ථරූපං… ඉමිනා වක්ඛමානකාරණතා වසෙනාති ආහ-‘සද්දස්සෙ’ච්චාදි, ආසන්නං…සද්දතො සද්දභාවසා නඤ්ඤත්තා, විපරියයතොති විපරියාසෙන අනාසන්න භාවෙනාති අත්ථො, චක්ඛුවිසයොපි හි අත්ථො කථං සොතවිසයසද්දස්ස න ආසන්නො සංරූපම්භවිතුමරහතීති, කාරණන්තරමාහ-‘අහෙය්‍යත්තාචා’තිආදි, අහෙය්‍යත්තාති අපරිච්චජනීයත්තා, ඉදම්පි නිච්චසම්බන්ධිත්තෙ කාරණවචනං, තං සද්දරූපං, නිච්චසම්බන්ධීති නිරන්තරසංයොගී, විපරියයතොති හෙය්‍යත්තා, තථාහිච්චාදිනා අත්ථස්ස හෙය්‍යත්තං බොධෙති, අපරං කාරණමාහ-‘අසාධාරණඤ්ච රූපං’ත්‍යාදිනා, සාධාරණො පරියාය සද්දානං, පච්චෙතබ්බත්තාති විඤ්ඤාතබ්බත්තා, ඉදානි කාරණත්තයං සමොධානෙත්වා ඉමෙහි කාරණෙහි රූපමෙව සද්දස්ස සංනාම, නාත්ථොති නියමෙත්වා දස්සෙතුං ‘තදෙව’න්තිආදි ආරද්ධං, තදෙවන්ති යස්මා එවං, තං තස්මාති අත්ථො, සරූපප්පධානෙති ‘‘ගොස්සා වඞ’’ (1-32) ත්‍යාදො ගොස්සාත්‍යාදිකෙ සරූපප්පධානෙ. 在（规则）“由a”（2-108）中，此处的“ato”（由a）可以是短元音个体的解释（rassabyattiniddesa），或短元音种类的解释（rassajātiniddesa），或遍及一切所依的义类的解释。其中，在短元音个体的解释中，由于在“buddha”、“siddha”等词中任何地方的a元音都会被取，因此无法达成所期望的结果……因为对某些（情况）不成立。但在短元音种类的解释中，由于“buddha”、“siddha”等所有以a结尾的词，以及作为语法对象的“gava”等以a结尾的词的a元音都被取，因此在所有情况下都能达成所期望的结果。别的长元音是不同的个体，因此不会产生不期望的结果，因为（规则）不是针对ā元音的，也没有（规定）其被省略。因此，当“ato”依据短元音种类的解释时，这一切所期望的（结果）都能达成，所以不依据义类的（解释），也不依据短元音个体的（解释）。然而，在“yuvaṇṇānam e o luttā”（1-29）等（规则）中，若依短元音个体或短元音种类的解释，则在“tassedaṃ na upeti”等（例子）中，所期望的e、o等（音变）有时可以达成，但并非在所有地方；或者，在“vāteritaṃ samonā”等（例子）中，由于（长元音）是不同的个体，（所期望的结果）在所有地方都可以达成。因此，为在所有情况下都能达成所期望的结果，应依据i的种类（i-ttajāti）等。又或者，关于元音的发音，由于某些（学派）认为元音的特性是根据发音部位的高、低或两者结合而产生的，根据他们的观点，在短元音个体或短元音种类的解释中，依前述方法会有期望与不期望的结果产生，（但）为在所有情况下都能达成所期望的结果，应依据i的种类等。在此，为限定“元音”（vaṇṇa）一词应取其同类（savaṇṇa），而开始此论述。他以“sabbattheva”（在一切处）等词说明开始此论述的成果。“sabbattheva”意为“在每一规则文句中”。有人问：只说“sayaṃ ca”（及其自身）不就足够了吗？因为形式（rūpa）之外并无“自身”（sayaṃ），或者“自身”之外并无别的形式。虽然如此成立，但为表明此处有更深的特殊含义，评注者（vuttikāra）说“sañca rūpaṃ”（及其形式），这是其关联。因为形式需要被限定，且在评注中以“sañca rūpaṃ”指明，可知所指的是“形式”，故说“取其自身”（sañca gayhatī）。为说明使用“api”（也）一词来表示取自身形式（saṃrūpa）的意趣，他说了“aññathā”（否则）等。“aññathā”意为：若以别的方式，即不使用“api”词来表示取自身形式。“aññapadatthe”意为：在“他句义”复合词（aññapadattha samāsa）的范围内。“guṇībhūtassa”意为：处于次要地位的a元音、kāra等。由于是通过复合词来表达，即使是主要成分也变成次要的。“他句义”是规定a元音、kāra等的主事者。被规定的同类元音才是主要的……因为此义存在，故有其作用。有人问：在评注中解释“api”词的意义时，应说“sayaṃ ca”。根据词典（nighaṇḍu）“tathā sayaṃ attanī”（同样，sayaṃ用于自身义），“sayaṃ ca”可被理解为取自身、a元音、kāra等义。搁置此质难，为显示说“sañca rūpaṃ”是为了阐明某个隐含的特殊意义，故如是说。为表明此点而说“sayaṃ ce”等。根据词典“saṃ saddo dhanaññātīsu, tathā attattaniyesu pi”（saṃ词用于财富、亲族，同样也用于自身、属于自身），“saṃ”也取“自身”（attan）义。那是什么？是词语的共通形式。“saṃ”也取“属于自身”（attaniya）义。那是什么？是词语的不共（asādhāraṇa）形式。既然如此，“属于自身的形式”即是与名为“自身”的词语相关联的形式。故说：“自身的形式是词语的不共形式”（saṃrūpaṃ saddānam asādhāraṇaṃ rūpaṃ）。此句应与“此”（idaṃ）相关联。“不共的”（asādhāraṇaṃ）意为不共的词语形式。当存在可能性和偏差时，限定词才有意义。为用“不共的”来限定“形式”，说明了共通（形式）亦有可能存在，故说：“因为有二种”（duvidhaṃ hi）等。为总括地指出什么是共通与不共的形式，他说“其中”（tatthā）等。“其中”是用于抉择的第七格。“词语的”（saddānaṃ）指任何有义或无义的词语。各个词语的“词性”（saddatta）等，即“buddha”、“a”、“i”等各个词语的词性等。两处的“等”字含摄了意义。由此显示“自身的形式”（saṃrūpa）有四种：共通的词语形式、共通的意义形式，以及同样不共的（词语形式与意义形式）。为显示在这四者中只取不共的词语形式，他说“其中”等。“通过排除共通的形式”（sādhāraṇarūpabyudāsena）意为通过舍弃共通的形式。其关联是：他显示了所取的是词语自身的（saṃ）形式（rūpa），而非其意义（attha）。此处的“又”（ca）字，总结了下面所说的“显示此”。他说明了只取不共（形式）的理由：“彼彼”（taṃ taṃ）等。“其他的”（itaraṃ）指任何词语的词性等。“对他者亦然”（parassāpi）指对其他任何词语亦然。“如是”（iti），此乃既定、公认的。但此处的“iti”词用于因果关系，意为：因为此乃如前所述是公认的，所以根据历代导师的传承，在特定语境中如此取用，此为定说。凭借“saṃ”词的限定作用，虽然取的是不共的形式，但取的只是不共的词语形式，而非不共的意义形式……这是基于下述理由。他说：“词语的”（saddassa）等。（词语形式是）邻近的（āsannaṃ）……因为从词语本身而言，由于其词性，二者并无不同。“反之”（vipariyayato）意为不邻近。诚然，作为眼之对象的意义，如何能邻近作为耳之对象的词语而成为其自身的形式呢？他说了另一个理由：“又因其不可舍弃性”（aheyyattā ca）等。“不可舍弃性”意为不可分离性。这也是说明恒常关联的理由。那个词语形式是恒常关联的，即持续结合的。“反之”意为可舍弃性。他以“诚然”（tathā hi）等说明意义的可舍弃性。他又说了另一个理由：“以及不共的形式”（asādhāraṇañca rūpaṃ）等。（意义是）共通的，是词语的同义词。“应被认知”（paccetabbattā）意为应被了知。现在，他总结三个理由，为确定“凭借这些理由，词语自身的（saṃ）名为形式，而非意义”而开始论述“即彼”（tadeva）等。“即彼”意为“因为如此，所以彼”。“在以自身形式为首要的（场合）”（sarūpappadhāne）意为在以自身形式为首要的（场合），如在“gossā vaṅa”（1-32）等规则中，“gossa”等词是以其自身形式为首要的。 25. න්තු 25. Ntu න්තුසුතියා ජන්ත්වාදීනම්පි ‘‘න්තන්තූනංන්තො යොම්හි පඨමෙ’’ (2-215) ත්‍යාදිනා ගහණප්පසඞ්ගෙ ජාතියමභිප්පසඞ්ගබාධනත්ථං බ්‍යත්තියං වන්ත්වාදි සම්බන්ධීනමුපාදානත්තමිදමාරද්ධං ‘‘වන්ත්වවණ්ණා’’ (4-79) ‘‘තමෙත්ථස්සත්තීති මන්තු’’ (4-78) ‘‘කත්තරි භූතෙ ක්තවන්තු ක්තාවී’’ (5-55) ති විහිතා වන්ත්වාදයො නාම. 当根据“ntantūnaṃnto yomhi paṭhame”(2-215)等规则，有可能将“ntu”应用于“jantu”(众生)等词语时，为了排除基于类属可能造成的不当应用，并表明其与个体有关，故开始了对“vantu”等的论述。如“vantvavaṇṇā”(4-79)、“tametthassattīti mantu”(4-78)、“kattari bhūte ktavantu ktāvī”(5-55)中所规定的，即是所谓的vantvā等。 ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං 《目犍连五集疏》，即《义光》，如是。 පරිභාසාධිකාරො සමත්තො. 总则章竟。 සරලොපාදි වණ්ණනා 元音省略等释义 26. සරො 26. 元音 ආධාරවිසෙසාපස්සයනන්ති ඔපසිලෙසිකාධාරවිසෙසස්ස නිස්සයනං, ඔපසිලෙසිකාධාරං විනා ආධාරන්තරෙ ගහිතෙ සති වචනන්තරං [Pg.46] සුත්තන්තරං විනා බ්‍යවහිතනිවත්ති කාතුං න ච සක්කාති සම්බන්ධො, කෙචීති බුද්ධප්පියාචරියාදයො දස්සෙති, තෙ හි යදි වණ්ණෙන කාලෙන වා බ්‍යවධානෙපි සන්ධි භවෙය්‍ය තදා සරෙති නිමිත්තස්සො පාදානං නිරත්ථකං භවෙය්‍යාති සරෙති නිමිත්තොපාදානසාමත්ථියෙනානෙන වණ්ණාදිබ්‍යවධානෙ නො සන්ධීති මඤ්ඤමානා ‘නිමිත්තො’ච්චාදිකං වාක්‍යමාහු, තදයුත්තන්ති තෙහි’නිමිත්තො’ච්චාදිනා යං වුත්තං, තං අයුත්තන්ති අත්ථො, අයුත්තත්තෙ කාරණං බ්‍යභිචාරසබ්භාවෙන සාමත්ථියාභාවොයෙවාති බ්‍යභිචාරන්දස්සෙත්වා සාමත්ථියාභාවන්දස්සෙතුමාහ-‘අවසානෙ,ච්චාදි, කාරියාභාවෙපීති එත්ථ න කෙවලං ‘ඉදමෙව සච්චං, සුමනා භවන්තු අථොපි’ත්‍යාදො වණ්ණකාලබ්‍යවධානෙයෙව, අථ ඛො ‘එතෙ න සච්චෙන සුවත්ථි හොතූ’ත්‍යාදො අවසානෙ ‘පමාදො මච්චුනො පදං’ ත්‍යාදො අන්ත බින්දු සඞ්ඛාතනිමිත්තන්තරෙ වා කාරියාභාවෙපි නිමිත්තො පාදානස්ස සාත්ථකතොති අපිසද්දස්සත්ථො, සාත්ථකතොති භාවප්පච්චයලොපෙන භාවප්පධානවසෙන වා වුත්තං, සාත්ථකත්තතොති වුත්තං හොති, අඤ්ඤථා නිමිත්තොපාදානමෙව සාත්ථකං නාමාති ‘නිමිත්තො පාදානස්ස සාත්ථකතො’ති න යුජ්ජති, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘අවසානෙ නිමින්තරෙ වා කාරියාභාවෙන බ්‍යභිචාරසබ්භාවා අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණං සාමත්ථියං නත්ථි, නිමිත්තන්තුබ්‍යවධානෙපි චත්ථි, යථා’දාරුනිමිත්තං වනොපසඞ්කමන’න්ති තස්මා වණ්ණකාලබ්‍යවධානෙපි සරෙති නිමිත්තෙ සති ලොපකාරියං පප්පොතෙ වා’ති. ලුප්පතීති ‘තත්‍රිමෙ’ච්චාදිනා කථනකාලෙ න දිස්සතීති අත්ථො, අදස්සනමත්තමෙව හි ලොපො, අඤ්ඤථා ‘තත්‍රා’දිසද්දරූපාභාවප්පත්තියා අත්ථප්පතීති කාරිත්තමෙසං න සියාති, පඨමාය නිද්දිට්ඨො… වුත්තත්තා කම්මස්ස, සරස්සාති වදෙය්‍ය… භාවෙ ඛාදිප්පච්චයෙන අවුත්තකම්මත්තා, ඉහාති ඉමිනා සත්ථන්තරෙ භාවසාධනවසෙන ගහණං විභාවෙති, ගන්ථ ලාඝවො… සරස්ස ලොපොති වා ලොපං පප්පොතීති වා අවත්තබ්බත්තා, සරොති පඨමාය නිද්දිට්ඨත්තා සරො ලොපො නාම හොතීති සඞ්කාපි සියාති ආහ-‘න චෙ’ච්චාදි, ඉහාති ඉමස්මිං සුත්තෙ, හොන්තිච්චාදොපි පුබ්බසරලොපෙ හන්තිච්චාදිකම්පි සියාත්‍යාසඞ්කියාහ-‘සොචෙ’ච්චාදි, උස්සග්ගතො ආගතො සම්භූතො තස්ස වා අයංති ඔස්සග්ගිකො පුබ්බලොපො[Pg.47], තස්ස භාවො ඔස්සග්ගිකත්තං, ඔස්සග්ගිකත්තා පුබ්බලොපස්ස කාරියන්තරෙහි පරලොපාදීහි අපවාදවිධීහි ආබාධිතො එව, සො ච පුබ්බලොපො හොතීති සම්බන්ධො, ‘‘පරො ක්වචී’’ති (91-27) ක්වචිග්ගහණෙන පුබ්බපරලොපානං තුල්‍යබලත්තාභාවා යථා ගමප්පත්තිතො පරලොපස්සාපවාදරූපත්තං, අජ්ඣාසිතෙති පවිට්ඨෙ, න හොති… පරලොපාපවාදෙන බාධිතත්තා, තෙහීති පරලොපාදීහි, සබ්බථා මුත්තවිසයො සද්ධින්ද්‍රියන්ති, විකප්පෙන මුත්තවිසයො ලතෙ වාති. 所谓“特殊依附”(ādhāravisesāpassayana)，即依附于紧密相连的特殊处所(opasilesikādhāravisesa)。若无此紧密相连的处所依附，即使获得其他支撑，也无法在词语之间或经文之间消除间隔，这是其关联。一些人，如觉爱(Buddhapiya)阿阇梨等指出：如果音素或时间上的间隔也会导致连音(sandhi)的发生，那么将“元音”(sara)作为标记的设立就毫无意义了。因此，他们认为，凭借将“元音”作为标记的力量，即使存在音素等方面的间隔，也不会发生连音，并由此提出了“标记”(nimitta)等说法。但这是不恰当的。他们所说的“标记”等内容是不恰当的，其不恰当的原因在于存在谬误(byabhicāra)且缺乏（推断的）能力。为了展示这种谬误和能力的缺乏，（经中）说：“在结尾处”等。“即使没有作用”，此处的意思是：不仅在“idameva saccaṃ, sumanā bhavantu athopi”等有音素和时间间隔之处，而且在“ete na saccena suvatthi hotū”等结尾处，以及“pamādo maccuno padaṃ”等句末标点符号(anta bindu)所构成的标记之间，即使没有作用，将“元音”作为标记的设立仍然有其意义，这是“api”(也)一词的含义。“有意义”是通过省略“bhāva”后缀或以“bhāva”(存在)为主来表达的，即“具有意义”。否则，如果标记的设立本身就有意义，那么“将标记的设立视为有意义”就不成立。这里的含义是：“在结尾处或标记之间，由于没有作用而存在谬误，因此缺乏（推断的）能力，即缺乏‘若非如此则不可能’的特征；而在标记间隔处则存在（这种能力），例如‘为求木材而入林’。”因此，即使在音素和时间间隔处，只要有“元音”作为标记，省略的作用仍然可以实现。“省略”(Luppatīti)的意思是：在陈述“tatrime”等词时，它不显现。省略仅仅是不显现。否则，如果“tatra”等词形不显现，那么它们表达意义的作用就不存在了。（“元音”）以主格(paṭhamāya)指出……因为受事(kamma)已被陈述，（所以不应说）“sarassa”（元音的）……在“存在”(bhāve)义中，由于“kha”等后缀未陈述受事，此处通过此（规则）阐明了在其他论典中以“存在”义来理解。为了文本的简洁……由于不应说“元音的省略”或“它获得省略”，并且由于“元音”以主格指出，可能会产生“元音本身就是省略”的疑问，因此（经中）说：“若非”等。此处，即在此经中，由于担心在先行元音省略中也会出现“honti”等或“hanti”等（形式），因此（经中）说：“so ce”等。所谓“通则性先行省略”(ossaggiko pubbalopo)，是指源于或属于通则的省略。其状态为“通则性”。由于其通则性，先行省略确实会被其他作用、后行省略等例外规则所妨碍。而这种先行省略是会发生的，这是其关联。“后行有时”(paro kvaci, 91-27)中的“有时”(kvaci)一词，表明先行省略和后行省略并非力量均等，例如，从“gama”(去)的形成来看，后行省略具有例外(apavāda)的性质。“ajjhāsita”(进入)即“paviṭṭha”(已进入)，（此处）不发生（省略）……因为被后行省略的例外所妨碍，即被后行省略等所妨碍。“saddhindriya”是完全不受（某规则）影响的范围，而“latā”(藤蔓)则是可选地不受影响的范围。 27. පරො 27. 后者 ඉතිසද්දො ඉදමත්ථෙ, ක්වචි ලොපනීයො හොතීති ඉදං වචනං දීපෙතීති සම්බන්ධො, කින්ති ආහ-‘පයොගානුසාරිත’න්ති, කස්සාති ආහ-‘කාරියස්ස පරලොපස්සා’ති, කෙන හෙතුනාති ආහ ‘ක්වචිග්ගහණෙනා’ති, කත්ථාති ආහ-‘ඉහ ඉමස්මිං සුත්තෙ’ති, තෙනාති තෙන පයොගානුසාරිතාදීපනෙන, යථාපයොගන්ති ආගමපයොගානතික්කමෙන, නිච්චං පක්ඛෙවා පරලොපො සියාති හොන්තිච්චාදො නිච්චං, ලතාවාතිආදීසු පක්ඛෙ වා පරලොපො භවෙය්‍ය, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘කස්මින්ති අත්ථෙ ක්වාති නිප්ඵන්නෙනානියමවුත්තිනා අනියමත්ථස්සෙව විසෙසකතො වචනෙ සබ්බත්ථෙවානියතත්ථවුත්තිත්තා ක්වචිසද්දො-යං යථාගමං නිච්චමනිච්චමසන්තඤ්ච විධිං දීපෙති, තත්ථ හොන්තිච්චාදිකො නිච්ච පක්ඛො පරලොපස්සෙව විසයො, ලතාවාතිආදිකො අනිච්චපක්ඛො උභයසාධාරණත්තා පුබ්බලොපස්සාපි විසයොති ඉමිනා නිච්චං පක්ඛෙ වා පරලොපො හොති, අසන්තපක්ඛො පන සද්ධින්ද්‍රියන්තිආදිකො පුබ්බලොපස්සෙව විසයො සබ්බථානෙන පරිච්චත්තත්තා’’ති, තීසුපි චෙතෙසු පන පක්ඛෙසු නිච්චානිච්චපක්ඛෙසු යෙවස්සාපවාදරූපතා… පුබ්බලොපස්ස සබ්බථා හොන්තිච්චාදො නිවාරකත්තා වා විධායකත්තා වා පරලොපස්ස, න ත්වසන්තපක්ඛෙ… පුබ්බලොපස්සෙව සබ්බථානෙන දින්නා වසරත්තා, ලොකග්ගොතිආදි තු ක්වචිසද්දස්ස පයොගානුසාරිතා දීපකත්තා නිච්චෙ අසන්තෙවාපි විධිම්හි දීපිතෙ පරලොපෙන වා නිප්ඵජ්ජතීති නෙට්ඨබ්‍යාඝාතො, එවං තාව ක්වචිග්ගහණෙ සබ්බථානිට්ඨපරිහාරෙන ඉට්ඨප්පසිද්ධි [Pg.48] සියා, තදභාවෙකථන්ති තදභාවෙ විරොධමාහ-‘අඤ්ඤතෙ’ච්චාදි, පරියායෙන භවන්තීති ක්වචිග්ගහණාභාවෙ ‘පරො’ති සුත්තං සියා තථා සති සුත්තද්වයමෙකවිසයං තුල්‍යබලඤ්ච සියා, තත්ථ විප්පටිසෙධාභාවා පමාණභූතානමාචරිය (වචනා)නං නිරත්ථකතා මා භවීති වාරෙන භවන්තීති අත්ථො, ඉතීති ඉමිනා පරියායභවනකාරණෙන, පක්ඛෙයෙව සියාති ලතාවාතිආදීසු පුබ්බලොපෙ පරියායප්පවත්තෙ පරියායෙන පරලොපස්සාප්පවත්තිතො ලතාවාති පක්ඛෙයෙව පරලොපො භවෙය්‍ය, හොන්තිච්චාදො නිච්චං න සියාති සම්බන්ධො, තඤ්චාති තං පරියායභවනඤ්ච, ඛො වාක්‍යාලඞ්කාරෙ, පටිපදන්ති පදම්ප දම්පති හොති, නෙකදෙසපරිහාරෙනාපි, තෙනාහ ‘න කත්ථචී’ති, ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘සබ්බත්ථ විකප්පප්පසත්තියා හන්ති, සද්ධන්ද්‍රියංත්‍යාදිකං ‘‘න ද්වෙවා’’ති (1-28) සුත්තෙපි හන්තිච්චාදිකඤ්චානිට්ඨරූපම්පි සම්පජ්ජතී’’ති. නචෙවමිට්ඨන්ති එවමිදං යථාවුත්තං විකප්පවිධානං සද්දලක්ඛණඤ්ඤූහි නෙවාභිමතන්ති අත්ථො, තමෙව සාධෙති ‘පරලොපො හි’ච්චාදිනා, අථා නිච්චපක්ඛෙ වා පරලොපෙ කතෙ-නෙන පරිච්චත්තට්ඨානෙ උස්සග්ගප්පවත්තියා ලතාව ලතෙවාති රූපද්වයං සම්පජ්ජති තස්මා පයොගානුසාරිතාදීපකෙන ක්වචිසද්දෙනෙව හොන්ති සද්ධින්ද්‍රියං ලතාව ලතෙවාති පයොග සම්භවොපි, තථාපි අනිච්චපක්ඛෙ ලතාඉවාති තතියරූපප්පසිද්ධියා පරියායෙන භවිතබ්බන්ති පරිකප්පෙති ‘නනු චෙත්‍යාදිනා, අථ ‘‘පරො ක්වචී’ති ක්වචිග්ගහණෙ සති අප(වාදරූප)ත්තා කථම්පරියායප්පවත්තීති මනසි නිධායානිච්චපක්ඛෙ පරියායප්පවත්තිදීපනත්ථං ‘‘න ද්වෙවා’’ති සුත්තිතන්ති අපවාදෙ රූපත්තයෙපි පරියායප්පවත්තියං දොසාභාවමාහ-‘නායං දොසො’ච්චාදි, තථාහිච්චාදිනා ‘‘න ද්වෙවා’’ති සුත්තෙනෙව පරියායස්සාපි දීපිතත්තං සාධෙති, සා ච එකත්ථප්පවත්ති පරියායං විනා න සම්භවති… එකක්ඛණෙ පවත්‍යසබ්භාවාති අධිප්පායො, නනු ච ක්වචාභාවෙ පරියායප්පවත්තියං යථාවුත්ත දොසස්සෙවාප්පසඞ්ගතො මා හොතු පරියායො, භින්නවිසයෙ පන පුබ්බපරලොපප්පවත්තියා ‘‘න ද්වෙවා’ති නිසෙධෙ ලතෙව ලතාව ලතාඉවාති රූපත්තයං නිප්ඵජ්ජතීති චොදනං මනසි නිධායාහ-‘නචෙ’ච්චාදි, තත්ථ දොසමාහ-‘තථා ච සති’ච්චාදිනා, කත්ථචි දෙමිච්චාදො නිච්චං පුබ්බලොපස්සෙව, කත්ථචි හොන්තිච්චාදො නිච්චං පරලොපස්සෙව[Pg.49], විකප්පෙන වා කත්ථචි යථොදකං යථාඋදකං ත්‍යාදො පුබ්බලොපස්සෙව කත්ථචි ඉතිපි ඉච්චපිච්චාදො පරලොපස්සෙව කත්ථචි ලතෙව ලතාව ලතාඉවාච්චාදො පරියායෙනුභයලොපස්සෙව දස්සනතොති සම්බන්ධො, එත්ථච ඉතිපීති වවත්ථිතවිභාසත්ත දීපනෙන ක්වචිසද්දෙන පරලොපෙ කතෙ-ඤ්ඤත්‍ර පුබ්බ ලොපෙ සම්පත්තෙ ‘‘න ද්වෙවා’’ති එත්ථානුවත්තමාන ක්වචානුභාවෙන නිච්චං නිසෙධෙ ඉච්චපිච්චෙව භවති. සම්බජ්ඣති තෙසු තෙසු සුත්තෙසු. පරිච්ඡෙදොති කම්මත්ථවසෙන ආධාරවසෙන වාති ආහ-‘පරිච්ඡිජ්ජති’ච්චාදි. “iti”一词在此处是这个意思。此句显示了‘有时应被省略’这句的关联。为何？答曰：“依用法而定。”对什么而言？答曰：“对其作用，即后元音的省略（paralopa）而言。”以何为由？答曰：“因采纳了‘kvaci’（有时）一词。”在何处？答曰：“在此，于此经(sutta)中。”因此，通过这个“依用法而定”的指示，所谓“依用法”即不违背传统的用法，后元音的省略可以是必然的（nicca）或选择性的（pakkhe vā）。在如“honticcādo”的例子中是必然的，而在如“latāvātiādīsu”的例子中，后元音的省略则是选择性的。有人如此认为：“在‘于何处’（kasmiṃ）的意义上，由不定语态构成的‘kvā’一词，因其表述特别指定了不定的意义，故在一切地方都表达不定的意义。因此，这个‘kvaci’一词，根据传承，指示了必然（nicca）、非必然（anicca）和不存在（asanta）这三种规则。其中，如‘honticcādo’的例子属于必然的范畴（pakkha），仅适用于后元音省略；如‘latāvātiādīsu’的例子属于非必然的范畴，因其共通于两者，故也适用于前元音省略（pubbalopa）。”由此，后元音省略可以是必然的或选择性的。至于不存在的范畴，如“saddhindriyantiādiko”，则仅适用于前元音省略，因为（后元音省略）在这种情况下被完全舍弃了。然而，在这三种范畴中，只有在必然和非必然的范畴中，它才具有作为例外（apavāda）的性质……因为在如“honticcādo”的例子中，它完全阻止了前元音省略，或者说规定了后元音省略；但在不存在的范畴中则不然……因为前元音省略在所有情况下都已被给予了机会。至于“lokaggoti”等例子，由于“kvaci”一词指示了“依用法而定”，即使在规则被指示为必然或不存在的情况下，它也可以通过后元音省略而形成，因此没有不合意的矛盾。如是，只要采纳“kvaci”一词，就能在所有情况下避免不合意的结果，而达成合意的结果。若不采纳会如何？在不采纳的情况下，他指出了矛盾，说：“aññathā”（否则）等。“它们交替（pariyāyena）发生”的意思是：如果没有“kvaci”一词，规则就会是“paro”（后面的）。这样一来，两条规则（指前元音省略和后元音省略的规则）就会有相同的适用范围且效力相等。在这种情况下，由于没有冲突，为了避免权威大师的话语变得毫无意义，所以说它们是“轮流”（vārena）发生的。因此，由于这个交替发生的原因，它只能是选择性的。在如“latāvātiādīsu”的例子中，当前元音省略交替发生时，后元音省略因交替而不发生，因此在“latāvāti”的例子中，后元音省略只能是选择性的。而在如“honticcādo”的例子中，它不可能是必然的。这是其关联。而那个交替发生，“kho”是句子的庄严词。“paṭipadanti”意为“逐一发生”。即使不是在所有地方都排除，他还是说“在任何地方都不”（na katthacī）。他以此显示：“在所有地方，由于选择（vikappa）的适用，如‘saddhindriyaṃ’等词，以及在‘na dve vā’（非二，或）(1-28)经中，如‘hanticcādikaṃ’等，即使是不合意的形式也能形成。”然而，这并非所愿。意思是，如此所说的选择性规定，并不为通晓语音规则的学者所接受。他用“paralopo hi”（因为后元音省略）等来证实这一点。再者，在必然的范畴中，或者当后元音省略已完成时——由于在此被舍弃之处，通则（ussagga）得以施行，“latāva”和“lateva”这两种形式便得以形成。因此，通过指示“依用法而定”的“kvaci”一词，“honti”、“saddhindriyaṃ”、“latāva”和“lateva”这些用法的可能性也得以成立。尽管如此，在非必然的范畴中，由于第三种形式“latāiva”的成立，他设想它们应交替发生，如“nanu ca”（岂非）等文所示。然后，他心中考虑到：“既然在‘paro kvacī’（后者有时）中采纳了‘kvaci’，由于其作为例外规则的性质，交替如何发生呢？”为了显示在非必然范畴中交替的发生，他引用了“na dve vā”（非二，或）这条经。他用“nāyaṃ doso”（此非过失）等文说明，在例外的情况下，即使三种形式交替发生也没有过失。他用“tathā hi”（诚然）等文证实，交替的发生正是由“na dve vā”这条经所指示的。而那种在同一对象上的施行，若无交替则不可能……其意趣是，它们不可能在同一刹那发生。有人提出诘难：“岂非在没有‘kvaci’的情况下，若有交替发生，则如前述的过失就不会出现，所以不应该有交替吗？然而，在不同的适用范围中，当前后元音省略发生时，由于‘na dve vā’的禁止，‘lateva’、‘latāva’、‘latāiva’这三种形式得以形成。”他心中考虑到这个诘难，说道：“na ca”（并且不）等。他用“tathā ca sati”（若如是）等文指出了其中的过失。其关联如下：在某些地方，如“demiccādo”，必然只有前元音省略；在某些地方，如“honticcādo”，必然只有后元音省略；或者通过选择，在某些地方，如“yathodakaṃ”、“yathāudakaṃ”，只有前元音省略；在某些地方，如“itipi”、“iccapiccādo”，只有后元音省略；在某些地方，如“lateva”、“latāva”、“latāiva”，通过交替显示了两种省略的发生。在此，“itipi”一例中，通过显示其为“有规定的选择”（vavatthitavibhāsā），当“kvaci”一词导致后元音省略后，在其他地方前元音省略本应发生时，由于在“na dve vā”经中持续有效的“kvaci”的力量，产生了必然的禁止，因此只形成“iccapicceva”。这与那些不同的经相关联。“章”(Pariccheda)一词，是从所作业或所依处的意义上说的，故言：“被划分者”(paricchijjati)等。 28. නද්වෙ 28. 非二 තත්ථචාති චසද්දෙන භවිතබ්බං, තථා ච සති අඤ්ඤොඤ්ඤානජ්ඣාසි තං යථොදකං යථාඋදකංත්‍යාදි ඉතිපි ඉච්චපිච්චාදිච සඞ්ගහිතං භවතීති, පුබ්බලොපෙ පරලොපෙ ච පරියායෙන සම්පත්තෙ ද්වින්නම්පි පක්ඛෙ අභාවෙ සති කථමිදං යුජ්ජතීති චොදෙති‘යජ්ජෙව’මිච්චාදිනා, යජ්ජෙවන්ති හි අයං නිපාතසමුදායො අනිට්ඨාපාදනාරම්භ වත්තතෙ, එවඤ්චෙ ගය්හතීති අත්ථො, තදෙති අත්ථතො විඤ්ඤායති, නිච්චං සන්ධිකාරියාභාවෙ කාරණමාහ-‘උපසිලෙසා භාවතො’ති, තදෙව සමත්ථෙති ඊදිසෙසු හි’ච්චාදිනා, වත්තුමිට්ඨත්තාති ඉමිනා සන්නිකංසො වණ්ණාන මද්ධමත්තකාලබ්‍යවධානා පච්චාසත්ති, සන්නිකංසස්සෙතස්ස වචනිච්ඡායං සතියෙව සන්ධිකාරියං හොතීති දීපෙති, උපසිලෙසාභාවො වාති උපසිලෙසාභාවො එව භවති, නාඤ්ඤථාති අධිප්පායො, තදභාවෙචාති තස්ස උපසිලෙසස්ස අභාවෙ ච, සන්ධිකාරියාභාවෙ කාරණමාහ-‘කාලන්තරෙන බ්‍යවධානා’ති, කාලන්තරෙනාති උභයත්ථ ඨිතවණ්ණාන මුච්චාරණකාලතො අඤ්ඤෙන මජ්ඣප්පතිතකාලෙන, සන්ධි හොතෙව… සන්නිකංසවචනිච්ඡාවසෙන උපසිලෙසභාවතො, බුද්ධ වීර අත්ථුරාජපුත්තං අජරාමරොති ඡෙදො, යදිපි සබ්බම්පෙතං යජ්ජෙවංත්‍යාදිනා වුත්තං ක්වචි සද්දප්පභාවෙනෙව සිජ්ඣති, තථාපි පකාරො-යම්පි සත්ථෙ යොජෙතබ්බො වාති දස්සෙතුං වුත්තො. 对于“tatthacā”，应有“ca”一词。如此，则“aññoññānajjhāsi taṃ yathodakaṃ”、“yathāudakaṃ”等，以及“itipi”、“iccapiccādi”等也被包含在内。当前后音的省略可交替发生，但两种情况都不存在时，这如何成立呢？他以“yajjevaṃ”等提出质问。“yajjevaṃ”这个虚词组用于引出不欲之言。如果这样理解，“tadeti”的意义便可了知。对于通常没有连音的情况，他说明原因为“upasilesābhāvato”（因为没有紧密）。他以“īdisesu hi”等来支持此说。通过“vattumiṭṭhattā”（因为想说）这句话，[他表明]紧密(sannikaṃso)是指音与音之间没有半摩多罗(mātrā)时间间隔的邻近(paccāsatti)。他阐明，只有当存在这种紧密和言说意愿时，连音才会发生。或者说，“upasilesābhāvo”就是没有紧密，并无他意。在没有紧密的情况下，他说明没有连音的原因为“kālantarena byavadhānā”（因为有时间间隔）。“kālantarena”是指，在位于两处的音的发音时间之外，中间插入了其他时间。连音确实会发生……凭借紧密和言说意愿的力量，因为存在紧密。分词为：“buddha vīra atthurājaputtaṃ ajarāmaro”（佛陀、勇士、阿修罗王之子、不老不死者）。尽管所有这些以“yajjevaṃ”等所说的内容，有时仅凭词语的力量就能成立，但说这些是为了表明，这种方式也应适用于经教。 29. යුව 29. 青年 නනු [Pg.50] සුත්තෙ ‘ලුත්තා’ති පඤ්චමී නිද්දෙසා ‘පරෙස’න්ති හොතු, ‘යථාක්කමං’ති තු වචනාභාවෙ කථං යථාක්කමන්තීදං වුත්තන්ති ආහ-‘සමෙ’ච්චාති, සමා සඞ්ඛ්‍යා ගණනා යෙසු තෙ සමසඞ්ඛ්‍යා-උද්දෙසිනො අනුදෙසිනො ච, උද්දිසනං පඨමං නිද්දිසනං උද්දෙසො, අනුදිසනං පච්ඡා කථනං අනුදෙසො, උද්දෙසො අනුදෙසො එසමත්ථීති උද්දෙසිනො අනුදෙසිනො, තෙසං සමසඞ්ඛ්‍යානමුද්දෙසීනං අනුදෙසීනඤ්ච, ඉවණ්ණුවණ්ණාහි උද්දෙසිනො ද්වෙ, එ ඔකාරා අනුදෙසිනො ච ද්වෙති උද්දෙසීනමනුදෙසීනඤ්ච ඨාන්‍යාදෙසානං සමසඞ්ඛ්‍යා සියා, සතියඤ්ච තස්සං යථාක්කම මාදසා විධීයන්තෙ, ලොකතො සිද්ධිමුපදස්සෙති ‘තථාහි’ච්චාදිනා. අව…පෙ… එ ඔති පරෙසං මතං, විප්පටිපත්තීති විරුද්ධා පටිපත්ති පටිජානනං, පරෙ ‘‘සතිපි හෙට්ඨා වාග්ගහණෙ‘ක්වචාසවණ්ණං ලුත්තෙ’ති සුත්තෙ ක්වචිග්ගහණකරණතො අවණ්ණෙ එව ලුත්තෙ අසවණ්ණො විධි හොති, තතො ඉධ න හොති දිට්ඨුපාදාන’’න්ති වදන්ති, ක්වචීති අධිකාරො ඉධ න හොති මහුස්සවො මාතූපට්ඨානන්ති, පතිසද්දො ආධාරත්ථො, තෙන සමානාධිකරණො උරසද්දොපීති උරස්මින්ති නිච්ච සමාසත්තා අසකපදෙන විග්ගහෙ කතෙ ‘‘අසඞ්ඛ්‍යං විභත්ති’’ච්චාදිනා (3-2) සුත්තෙන අසඞ්ඛ්‍යසමාසොති දස්සෙතුමාහ-‘විභත්‍යත්ථෙසඞ්ඛ්‍යසමාසො’ති, එත්ථ පන යුවණ්ණානන්ති සංසාමි සමීපසමූහ විකාරාවයවාදීසු ඨාන්‍යාදෙසසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, තස්මා ඉවණ්ණුවණ්ණානං ඨානෙ එ ඔආදෙසා හොන්තීති අත්ථො, ඨානම්පන තිධා අපකංසො නිවත්ති පසඞ්ගො චෙති, තත්ථ ගුන්නං ඨානෙ අස්සා සම්බන්ධීයන්තු ති අපකංසො ඨානසද්දස්සත්ථො, ‘‘සෙම්හස්ස ඨානෙ කටුකමොසධං දාතබ්බ’’න්ති නිවත්ති ‘‘දබ්භානං ඨානෙ සරෙහි අත්ථරිතබ්බ’’න්ති පසඞ්ගො, තෙසු ඉධ පඨමදුතියා න යුජ්ජන්ති… නිච්චත්තා සද්දත්ථසම්බන්ධස්ස අපනයනවිනාසා න යුජ්ජන්තීති, තතියො තු (යුජ්ජති)… සුත්තෙ අත්ථාභිධානාය ඉවණ්ණුවණ්ණානං පවත්තිප්පසඞ්ගෙ තදත්ථාභිධානායෙව එඔආදෙසා භවන්තීති. 难道在规则中，不正是因为“luttā”是第五格的指示，才有了“paresaṃ”吗？但若无“yathākkamaṃ”（依次）之语，此“依次”又是如何说的呢？他说：“same”等。数目、计算相同者，即为“等数”——列举者(uddesino)与被列举者(anudesino)。“列举”(uddeso)是最初的指示，“被列举”(anudeso)是随后的说明。具有列举与被列举者，即是列举者与被列举者。对于这些等数的列举者与被列举者，其原音(ṭhānin)与替代音(ādesa)的数量也应相等。当数量相等时，替代便依序而施设。他以“tathāhi”等来显示此法在世间也成立。……“e o”是他人之见。“vippaṭipatti”是相反的理解或主张。他人说：“尽管从下方取了‘vā’一词，但在‘kvaci asavaṇṇaṃ lutte’这条规则中，由于使用了‘kvaci’一词，所以只有当a元音被省略时，异元音的规则才成立。因此，此处不适用，这是所见之例(diṭṭhupādāna)。”“kvaci”作为管辖规则，此处不适用，如“mahussavo”、“mātūpaṭṭhāna”。“pati”一词有处所(ādhāra)义，因此“ura”一词也与它同格，成为“urasmiṃ”。因为它恒为复合词，当用非成分词(asakapada)来分析时，他为了表明这是依据“asaṅkhyaṃ vibhatti”等(3-2)规则构成的非数复合词(asaṅkhyasamāsa)，而说“vibhatyatthe'saṅkhyasamāso”。此处，“yuvaṇṇānaṃ”是第六格，表示在“所有主、邻近、集合、变异、部分”等义中，原音与替代音的关系。因此，其义为：在i元音和u元音之处，以e和o为替代音。然而，“处”(ṭhāna)有三种：移离(apakaṃso)、止息(nivatti)和适用(pasaṅgo)。其中，“在牛之处拴马”，这是“处”一词作为“移离”的意义。“在痰之处应给苦药”，这是“止息”。“在吉祥草之处应铺芦苇”，这是“适用”。在此，前两者不适用……因为词与义的关系是恒常的，所以移离和毁坏不适用。但第三种（则适用）……在规则中，为了表达意义，在适用i元音和u元音的场合，正是为了表达那个意义，才有了e和o的替代。 30. යවා 30. 大麦 ‘‘සත්තමියං [Pg.51] පුබ්බස්සෙ’’ති (1-14) පුබ්බස්ස කාරියවිධානතො සත්තමී නිද්දිට්ඨස්ස පරතා විඤ්ඤායතීති වුත්තියං ‘පරෙ’ති වුත්තං, එවමුපරිපි, පරෙහි ඉච්චස්ස අජ්ඣිණමුත්තො’ති සාධෙතුං ‘‘සබ්බොචන්ති’’ ‘‘අජ්ඣො අධී’’ති ච සුත්තිතං, තෙසමිධ පච්චක්ඛාතභාවදස්සනත්ථමාහ-‘ඉද’මිච්චාදි, අබ්භක්ඛානන්ති ඉමිනාව සිද්ධන්ති ‘‘අබ්භො අභී’’ති ච න වත්තබ්බං, ඉති+අස්ස ඉති ඨිතෙ පරලොපොති දස්සනත්ථං ‘ඉති අස්ස පරලොපො’ති ආහ, අන්වගමාතිආදීසු නිච්චං. 在“Sattamiyaṃ pubbasse”(1-14)中，由于对前者的作用规定，可知由第七格所指示者是在其后，因此在释论中说“pare”（在后），上文也是如此。为了证成“parehi iccassa ajjhiṇamutto”，引用了“sabbocanti”和“ajjho adhī”这两条规则。此处为了显示它们被否定的情况，而说“idaṃ”等词。“abbhakkhānaṃ”（诽谤）仅凭此即可成立，因此不必说“abbho abhī”。为了显示当“iti+assa”时，发生了后元音脱落(paralopo)，而说“iti assa paralopo”。在“anvagamā”等词中，这是恒常的。 31. එඔ 31. E、O පුත්තා මෙ+අත්ථි, අසන්තො+එත්ථාති පදච්ඡෙදො. “我有儿子们，此处无善人。”这是词语分解。 32. ගොස්ස 32. Gossa අන්තාදෙසත්ථොති ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-17) බාධකස්ස ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සා’’ති (1-19) බාධකෙන ‘‘වානුබන්ධො’’ති (1-18) සුත්තෙන අන්තාදෙසත්ථො, තෙනෙව වුත්තං-‘බාධකබාධනත්ථොයමාරම්භො’ති, අවවාදෙසෙ පුබ්බසරලොපෙ දීඝෙච ගවාස්සං, ගවච්ඡන්ති නිච්චං. ඉදං කථං සිජ්ඣතීති සම්බන්ධො, ඉදන්ති යථරිවෙච්චාදිකං, කිං විනා සිජ්ඣතීති ආහ-‘එවාදිස්සා’තිආදි, එවස්ස ආදිඑකාරො එවාදි, තස්ස, රිආදෙසමන්තරෙනාති සම්බන්ධො, චසද්දො අට්ඨානප්පයුත්තො, රස්සවිධානඤ්චාති යොජනීයො, කතෙපි තස්මින්ති තස්මිං සුත්තෙ විහිතෙ ච, න සිජ්ඣතීති එවාදිස්ස රිආදෙසො න කතොති කත්වා වුත්තං, භුසං+එවාති (පන) ඨිතෙ මහාවුත්තිනා එවාදිස්ස ඉආදෙසෙ රූපසිද්ධි හොතෙව, ඉධ පන පකාරන්තරෙන ‘භුසාමිවෙ’ති සාධෙතුමාහ ‘තම්පි’ච්චාදි. “antādesattho”（末尾替代之义）是说：规则“vānubandho”(1-18)规定了末尾替代，它作为对规则“ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā”(1-19)的例外，而后者又是对规则“chaṭṭhiyantassā”(1-17)的例外。因此说：“此乃为阻碍障碍而设。”在“ava”替代中，前元音脱落并长音化时，[得]“gavāssaṃ”；“gavacchanti”是恒常的。关联是：“此如何成立？”“此”指“yatharivecca”等。他说：“无何而成立？”[答]：“evādissā”等。“evādi”是“eva”的起始元音“e”；关联是：“对它，没有ri替代”。“ca”字使用不当，应与“短音化规定”相连。之所以这么说，是因为即使在那条规则中作了规定，但由于没有对“evādi”作“ri”替代，所以不能成立。然而，当有“bhusaṃ+eva”时，根据《大释论》(Mahāvutti)，通过对“evādi”作“i”替代，其形式即可成立。但此处，为了以另一种方式证成“bhusāmive”，而说“tampi”等。 33. බ්‍යඤ්ජ 33. 辅音 රස්සදීඝානන්ති සුත්තෙ අවුත්තෙ කථං රස්සදීඝානන්ති ලභති උද්දෙසිනොති ආහ-‘දීඝස්සා’තිආදි, දීඝස්සාති රස්සස්සාති ච ඨානසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, පච්චාසත්‍යාති ඨානසො පච්චාසත්‍යා, ඉදඤ්ච නිස්සය වසෙන [Pg.52] වුත්තං, නිස්සයකරණමෙකො සත්ථාගතො ඤායොති, ඉධ නිච්චං-වීතිනාමෙති ථුල්ලච්චයං, ඉධ න හොති-ජනො සායං. “Rassadīghānaṃ”（短音与长音）在经中未提及，如何能得到“短音与长音”的指示呢？他说：“dīghassā”（长的）等词。“dīghassā”（长的）与“rassassā”（短的）在位置关系上是第六格。“paccāsatyā”（邻近）是指位置上的邻近。此是根据依止（nissaya）而说，依止是一种导师所传之理（satthāgato ñāyo）。此处恒常：“vītināmeti 偷兰遮”；此处不发生：“jano sāyaṃ”（人们在傍晚）。 34. සර 34. 元音 ඨානසම්බන්ධෙති ඨිති ඨානං පසඞ්ගො, සම්බන්ධනං-සම්බන්ධො, ඨාන්‍යාදෙසභාවලක්ඛණො ඨානෙයොගනිමිත්තභූතො සම්බන්ධො ඨානසම්බන්ධො තස්මිං, ද්වෙ රූපානි හොන්තීති ඉමිනා න සරූපප්පධානොති දස්සිතං හොතීති සම්බන්ධො, හෙතුමාහ-‘බහුවචනනිද්දෙසා’ති, ද්වෙ රූපානිහොන්තීත්‍යාදි වචනමිදං දස්සෙති ‘‘සරූපප්පධානෙපි ද්විසද්දෙ ද්විසද්දසාමඤ්ඤෙන සඞ්ඛ්‍යාද්විසද්දානුසිට්ඨං නප්පයුජ්ජතෙ, තස්ස (පන) සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවචනසඞ්ඛ්‍යාභාවා එකවචනමෙව ( ) හොතී’’ති, ඉමිනා ච-ත්ථප්පධානො-යං නිද්දෙසො න සරූපප්පධානොති දස්සෙති, අධිපතිපච්චයො අධිපතිප්පච්චයොති අනිච්චං, ඉධ න හොති ඉධ මොදතීති, තං ඛණන්ති එත්ථ එකඞ්ගවිකලං පච්චුදාහරණන්ති සරම්හා පරත්තාභාවා න ද්විත්තං. “位置关系”：位置即是住立、处所、关联；连结即是关系；具有位置与替代之特性、作为位置应用的标志的关系，即是位置关系。在此，“有两种形式”这句话表明，此处的重点不在于词形本身；其关联在于，他解释说：“因为是复数指示”。“有两种形式”等语表明：“即使在以词形为重点的‘二’一词上，也不能通过‘二’字的共性而应用为数词‘二’所教导的规则，因为它（指‘二’这个词本身）没有可数之物的数量，故只有单数形式。”由此表明，此指示是以意义为重点，而非以词形为重点。`adhipatipaccayo`作`adhipatippaccayo`是非定则的。例如‘idha na hoti’（此处无）和‘idha modati’（此处喜）。‘taṃ khaṇaṃ’是一个不完整的反例，因为（辅音）不在元音之后，故不重叠。 35. චතු 35. 四 තබ්බග්ගෙ තතියපඨමාති කස්මා වුත්තං චතුත්ථ (දුතිය) සද්දෙහි වග්ගක්ඛරෙස්වෙව ගය්හමානෙසු තථා නිද්දෙසො යුත්තො, න හි චතුන්නම්පූරණො චතුත්ථො ද්වින්නම්පූරණො දුතියොති අක්ඛරායෙව වුච්චන්තීති ආසඞ්කිය ‘විනාපී’තිආදිමාහ, අක්ඛරෙ අක්ඛරවිසයෙ චතුත්ථාදි වොහාරො කරීයමානො වග්ගග්ගහණං විනාපි වග්ගක්ඛරෙයෙව රුළ්හො පසිද්ධොති සම්බන්ධො, හෙතුම්හි ඉතිසද්දො, යතො එවං, තස්මා කාරණා ‘තබ්බග්ගෙ තතියපඨමා’ති වුත්තන්ති අධිප්පායො, තබ්බග්ගෙති චතුත්ථදුතියා යස්මිං, තස්මිංයෙව වග්ගෙති අත්ථො, පච්චාසත්තීති පති ආපුබ්බා ‘සද-විසරණගත්‍යවසාදනෙසු’ඉච්චස්මා ඉත්ථියං භාවෙත්තිම්හි නිප්ඵජ්ජතීති දස්සෙතුමාහ-‘පච්චාසීදන’මිච්චාදි, යථායොග්ගන්ති චතුත්ථක්ඛරෙ චතුත්ථස්ස තතියො දුතියක්ඛරෙ දුතියස්ස පඨමොති එවං යොග්ගමනතික්කම්ම, ධස්ස දභාවොති ඉමිනාව පුබ්බස්ස ධස්ස දත්තමුපලක්ඛෙති, තථා යසත්ථෙරොති. ථෙරොති එත්ථ එකාරො වග්ගක්ඛරො [Pg.53] න හොතීති තස්මිං තවග්ගදුතියක්ඛරස්ස තස්ස තො පඨමො න හොති. පන්ථොති එත්ථ තවග්ග දුතියක්ඛරෙන ථකාරෙන තබ්බග්ගභූතෙ නකාරෙ සතීපි න සො තබ්බග්ගදුතියක්ඛරොති න තස්ස පඨමො තො, එත්ථ නිග්ඝොසො නිඝොසොතිආදි අනිච්චං, දඩ්ඪො නිට්ඨානන්ති නිච්චං. 为何说“于其组中为第三与第一”？因为当第四（第二）音仅被理解为组字母时，这样的解释是恰当的。为避免有人误认为“第四”是指四个字母的完成，“第二”是指两个字母的完成，而说的是字母本身，因此说“即使没有”等。在字母的领域，使用“第四”等说法时，即使没有指明组别，也已约定俗成地仅用于组字母。这是其中的关联。`iti`一词在此是表原因。因为如此，所以说“于其组中为第三与第一”，此为其意。“于其组中”意为：在第四和第二字母所属的那一组中。“邻近”一词，是为了表明它由`sad`（去、散、行、灭）加上前缀`pati`和`ā`，在阴性、表状态义中由后缀`-ti`派生而来，才说“邻近”等。“如其所应”意为：第四字母对应为第三字母，第二字母对应为第一字母，如此不违越其相应性。通过“`dh`变为`d`”，即指明了前面的`dh`变为`d`，如在“耶舍长老”一词中。在“长老”一词中，`e`不是组字母，因此它前面的`ta`组第二字母`th`，不变成第一字母`t`。在“路径”一词中，`ta`组的第二字母`th`与同组的字母`n`在一起，虽然如此，但它（指`n`）不是该组的第二字母，因此`th`不变成第一字母`t`。此处，`nigghoso`作`nighoso`等是非定则的，而`daḍḍho`（烧尽）和`niṭṭhāna`（完成）是固定的。 36. විතිස්ස 36. 维提舍 ඉතිසද්දො-නුකරණං. නිපාතස්ස පකතිවියා-නුකරණං භවති, අනුකරණඤ්ච ද්විධා අසාධුසද්දරූපං සාධුසද්දරූපන්ති, තෙසු භාරවාහකො කොචි තෙන පීළිතො ‘අහො භාරො’ති වත්තබ්බෙ සත්තිවෙකල්ලා ‘අහො බාල’ ඉච්චාහ, තංසමීපවත්තී ‘කිමයමාහෙ’ති කෙනචි පුට්ඨො සමානො ‘අහො බාල ඉච්චයමාහෙ’ති වදති, ඉධමසාධුසද්දරූපං, ඉතීති පන සාධුසද්දරූපං, තස්මා තතො-නුකාරියෙනාත්ථෙන සාත්ථකත්තා ඨානසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී. “iti”一词是模仿词。小品词是其自然形式的模仿，模仿分为两种：不正确的词形和正确的词形。例如，一个搬运重物的人被压得喘不过气，本应该说“啊，好重的负担啊！”（aho bhāro），却因为口齿不清说成了“啊，愚蠢的人啊！”（aho bāla）。站在旁边的人听到后，有人问他：“他在说什么？”，他回答说：“他说‘啊，愚蠢的人啊！’”，这就是不正确的词形。而以`iti`引述，则是正确的词形。因此，因为它通过被模仿者的意义而具有意义，所以在位置关系上使用第六格。 37. එඔ 37. e和o නනු ‘‘විතිස්සෙවෙ වා’’ති (1-36) වොත්‍යනුවත්තිය අවණ්ණෙ එඔනං වො හොතීති ච සක්කා විඤ්ඤාතුං, තථා සති ‘අවණ්ණෙ ක්වචි වො හොතී’’ති වත්තබ්බං ‘අහොති වා’ති කස්මා වුත්තන්ති චොදනමාසඞ්කියාහ-‘ඔකාරස්සපි’ච්චාදි, ඨානිභාවෙන නිද්දිට්ඨත්තාති ‘‘එඔන’’න්ති (1-31) වකාරාදෙසස්ස විජ්ජමානත්තා වකාරාදෙසම්පති පුන ඔකාරො ඨානිභාවෙන නිද්දිසිතබ්බො න සියාති අධිප්පායෙනාහ, න නිමිත්තන්ති එඔනං වකාරාදෙසත්ථං අවණ්ණො කාරණං න හොතීති අත්ථො, අඤ්ඤථාති අවණ්ණස්ස නිමිත්තත්තෙ, ඔකාරං න පඨෙය්‍යාති සම්බන්ධො, මකාරාගමෙ’යාච කමාගතෙ අග්ගමක්ඛායතී’ති, ස්වෙ භවන්ති විග්ගය්හ තනප්පච්චයෙ තද්ධිතවුත්තියං විභත්තියා ‘‘එකත්ථතායං’’ති (2-119) ලොපෙ අකාරාදෙසෙ දීඝෙච ස්‍යාදිම්හි ස්වාතනං ද්විත්තෙ හිය්‍යත්තනං. ස්වාතනන්තිආදීසු නිච්චං, ඉධ නහොති පරෙච න විජානන්තීති. 难道不可以通过沿用来自“vitisseve vā”(1-36)的“vo”，而得知在非a元音后，e和o变为vo吗？既然如此，就应当说“在非a元音后，有时变为vo”。为何要说“或变为a”呢？预见到此质难，他说道：“okārassapi”(甚至o音)等。他意指：因为在“eonaṃ”(1-31)中，e和o已被指定为被替代音，且v音的替代已存在，所以o音不应再被指定为v音替代的被替代音。“非因缘”，其义为：非a元音并非e和o变为v音的因缘。否则，若非a元音是因缘，他便不会读出“o”音。这是其关联。“m的增补，以及y的依次出现，被称为第一”。“sve bhavanti”(他们明天将存在)——在分析“tana”后缀时，于派生词的用法中，通过格位，依“ekatthatāyaṃ”(2-119)而省略，并作a音替代和长音化，在“syā”等之后，有“svātanaṃ”(未来的)；在重叠时，则为“hiyyattanaṃ”(过去的)。在“svātanaṃ”等词中是恒常的，此处则不然，其他人也不了解。 38. නිග්ග 38. 随韵 කථ‘මාගමො [Pg.54] හොතී’ති වුත්තං යදි නිග්ගහීතමාගමො සියා සුත්තෙ ආගමග්ගහණෙන වා භවිතබ්බං ඤ-ම-කාද්‍ය නුබන්ධවිසෙසෙන වා ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘අසති පි’ච්චාදි, ආගමාවසායෙ කාරණමාහ-‘ආදෙසත්තායොගා’ති, ආදෙසත්තායොගො කථං විඤ්ඤායති ච්චාහ-‘ඨානිනිද්දෙසාභාවතො’ති, තථා සති ආගමිනිද්දෙසාභාවා ආගමත්තම්පි න සියාති චොදෙති ‘යජ්ජෙව’මිච්චාදිනා, න-ඉති චොදනං පටික්ඛිපිත්වා තස්ස ආගමත්තමෙව සාධෙතුමාහ-‘තස්සා’තිආදි, තස්සාති නිග්ගහීතස්ස, රස්සානුප්පවත්තිතො රස්සසරමෙව අනුගන්ත්වා පවත්තිතො, අයමෙවත්ථො වුත්තියම්පි දස්සිතොයෙවාති වත්තුමාහ-‘එතදෙවෙ’ච්චාදි, පුරිමා ජාතීති විසෙසනසමාසෙකතෙ රස්සෙ ච බින්ද්වාගමො, පරනිමිත්තස්සානිද්දිට්ඨත්තා බහුසද්දෙ-න්තස්ස බින්ද්වාගමෙ බහුං, සතිපි පයොගානුසාරිත්තදීපකස්ස ක්වචිසද්දස්සාපි වවත්ථිතවිභාසත්තෙ වාසද්දස්සාපි තාදිසත්තස්සෙව පටිපාදකත්ත සභාවං දස්සෙතුං ‘වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්සා’ති වුත්තියං වුත්තං, වවත්ථිතස්ස ලක්ඛියස්ස අනුරොධෙන ලක්ඛණප්පවත්තිකා විභාසා වවත්ථිතවිභාසා, අභෙදෙන තු වාධිකාරො වවත්ථිත විභාසා, තස්සා භාවො වවත්ථිතවිභාසත්තං, තස්මා, ඉධ න හොති ඉධ මොදති, ඉමස්මිං ඨානෙ ආගමත්තප්පකාසකො ඨානිනිද්දෙ සාභාවා ආදෙසත්තායොගසඞ්ඛාතො කාරණවිසෙසො සමත්ථො, තස්ස භාවො සාමත්ථියං-අත්ථබල-මඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණං, සචාති සො ආගමො ච. “如何是增补？”若谓随韵是增补，那么在规则中，它应被视为增补，或者通过ña、ma、ka等特定附缀来表示。考虑到这种疑虑，他便说：“即使没有”等等。在关于增补的结论处，他说明原因：“因为不适合作为替代”。如何得知不适合作为替代呢？他回答说：“因为没有指出所替代的本位”。如果这样，因为没有指出被增补的对象，那么增补的性质也无法成立。他用“正是如此”等进行反驳。驳斥此质难后，为了确立其增补的性质，他便说：“它的”等等。“它的”指的是随韵，因为它是在短音之后，仅仅跟随短音而出现。他接着说：“这本身”等等，意即这个含义在注释中也已展示。“前面的种类”——在形容复合词中，于短元音后有随韵的增补。因为没有指出后续的缘由，所以在“bahu”一词的结尾添加随韵，变为“bahuṃ”。即使有“kvaci”一词能揭示对用法的遵循，但为了展示“vā”(或)一词也同样具有确立其作为限定性选择的自性，注释中说：“因为是限定性选择，或因为是统摄规则”。限定性选择，是指规则的应用须依据特定的目标对象。然而，无差别的统摄规则就是一种限定性选择。它的性质即是限定性选择性。因此，才会有“idha na hoti”(此处没有)、“idha modati”(此处欢喜)这样的不同情况。在此处，能够彰显增补性质的，是由于没有指示所替代的本位而被称为“不适合作为替代”的这一特殊原因，它是足以说明问题的。它的性质是能力，其特征是语义的力量和非他性（即不可能以其他方式存在）。如果是这样，那么它就是增补。 39. ලොපො 39. 省略 ලොපසද්දස්ස භාවසාධනමත්තමෙව සාධෙතුමාහ-‘තෙනෙ’ච්චාදි, ලොපොති යදි කම්මසාධනො සියා තදා තෙන සමානාධිකරණං කත්වා උපරි ‘‘පරසරො’’ති සුත්තමාරභීයෙය්‍යාති බ්‍යතිරෙකමාහ ‘න පරසරො’ති, ඉධ න හොති සඞ්ගරො. 仅仅是为了确立“省略”的状态义，他才说“以彼”等。如果“省略”是依业格成就，那么就应与彼同格，并在后面开始“后音”这条经则。为了排除此点，他才说“非后音”。于此，则无混淆。 40. පර 40. 后 ත්වංසි [Pg.55] ත්වමසීති විකප්පො, ඉධ න හොති තාසාහං. “tvaṃsi”与“tvamasi”（你是）是两种变体。于此，“tāsāhaṃ”则不成。 41. වග්ගෙ 41. 组 නනු වග්ගෙවග්ගන්තොති එත්තකෙයෙව වුත්තෙ යස්මිං (කිස්මි)ඤ්චි වග්ගක්ඛරෙ පරෙ බින්දුනො යොකොචි වග්ගන්තො අනියමෙන භවෙය්‍ය තථා සති අනිට්ඨම්පි සියාත්‍යාසඞ්කිය පච්චාසත්තිං සන්නිස්සායානිට්ඨ නිවත්තින්දස්සෙතුමාහ-‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’තිච්චාදි, සොවාති වග්ගන්තොව, තස්මින්ති වග්ගක්ඛරෙ. 难道不是这样吗？如果只说“于组中为组末音”，那么当随韵点（bindu）后跟任何组字母时，它就可能不确定地变成任何组末音，这样就会出现不希望的结果。由于有此疑虑，故依据邻近性，为了显示能避免不希望的结果，他才说“于组中为组末音”等。“彼”即是组末音，“于彼”即是于组字母。 42. යෙව 42. 唯 නනු සද්දත්තා බ්‍යභිචාරිත්තා එවස්ස තාව සද්දො හොතු, සංයතො, සංහිතොති සද්දෙකදෙසභූතානම්පි සම්භවා තෙපි ගහෙ තබ්බා සියුන්ති ‘යඑවහි සද්දෙසු’ති යහීනම්පි කථං සද්දවොහාරො කතොති ආහ ‘එවා’තිආදි, එත්ථායමධිප්පායො ‘අබ්‍යභිචාරිනා බ්‍යභිචාරී නියම්‍යතෙ’ති. 难道不是这样吗？由于“eva”（唯）是词语，且有变异，故首先它是一个词语。当它被结合、连接时，即使是词语的一部分也可能出现，这些也应被接受。那么，对于像“ya-eva-hi saddesu”这样缺少了“ya”的情况，如何还能称之为“词语”呢？为此，他才说“eva”等。此处的意趣是：“以不变者来限定可变者”。 43. යෙසං 43. 于彼等 යසද්දෙ පුබ්බසුත්තෙනෙව සංස්සප්‍යාදෙසෙ සිද්ධෙ සො ( ) ය කාරමත්තෙයෙව පරෙ සංස්සෙව (යථා) සියාති සුත්තමිදමාරද්ධං. 于代词“ya”，当对“saṃ”的替代已由前一经则成立时，为了使该替代仅在后跟“ya”字母时发生，才开始此经则。 44. වන 44. 林 ඨානිනමාසිලිස්ස ගච්ඡති පවත්තතීති ආගමො නාම, කො-යමෙත්ථ ඨානීති ආහ-‘සරස්සාති, සුත්තෙ අනුවත්තස්ස ච අවිජ්ජමානත්තා ‘සරස්සා’ති කුතො ලබ්භතීති චොදෙති ‘නනු චෙ’ත්‍යාදිනා. ආගමසුතියා වනාදීනං ඨානිසුතියා අභාවෙපි සාමත්ථියා බ්‍යඤ්ජනස්ස වා ආගමො සියා සරස්ස වා, යදි බ්‍යඤ්ජනස්ස වා සියා (න) ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති (5-92) සුත්තිත මාචරියෙන, තස්මා තදෙව ඤාපෙති ‘සරො යෙවෙත්ථ ඨානී භවිතුමරහතී’ති. වුච්චතෙච්චාදිනා පරිහාරමාහ, නිපුබ්බා පදිස්මා අනප්පච්චයෙ ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති යුකඅන්තාවයවො [Pg.56] ‘‘තවග්ගවරනා’’දිනා (1-48) යෙ දස්ස ජො ‘‘වග්ගල සෙහිතෙ’’ති (1-49) (යස්ස ජො) නිපජ්ජනං, මානන්තත්‍යාදීසූති අධිකාරාති ‘‘ක්‍යො භාවකම්මෙස්වපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසූ’’ති (5-17) ඉතො මානන්තත්‍යාදීසුති අධිකාරා, පච්චයන්තරෙති මානන්තත්‍යාදීතො අඤ්ඤස්මිං පච්චයෙ, කච්චායනෙන ‘අතිප්පගොඛොතාවා’ති සාධනත්ථං ‘‘ක්වචි ඔ බ්‍යඤ්ජනෙ’’ති ඔකාරාගමො ගකාරාගමො ච සුත්තන්තරෙන විහිතො, තං පකාරන්තරෙන සාධෙතුං වුත්තියං-‘අතිප්පගො ඛො තාවා’ති යං වුත්තං තං දස්සෙතුං ‘අතිප්පා’තිආදි වුත්තං. 增音（āgamo）名为依附于原式（ṭhānin）而生起、运行者。此处何者为原式？他答道：“元音的。”经中无有随顺词（anuvatta），故“元音的”从何而得？他以“难道不是这样吗”等语诘问。虽然在关于增音的经则中，没有说明“林”等的原式，但依其功能，增音可以是辅音的增音，也可以是元音的增音。若为辅音的增音，则导师不应在“于词首等处，某时”（5-92）此经则中教授。是故，唯此显示“此处唯元音应为原式”。他以“所言”等语给出答复。从带“ni”前缀的“padis”词根，当无“ana”后缀时，依“于词首等处，某时”（5-92）此经则，其末尾成分为“yuka”；依“tavaggavaranā”等（1-48）此经则，“ya”变为“ja”；依“vaggala sehite”（1-49）此经则，（“ya”的“ja”音）得以成立。“摩那埵（mānatta）”等的支配规则，是来自“在状态和业、在非现见中，于摩那埵等”（5-17）此经则的支配规则。在“摩那埵”等之外的其他后缀中，迦旃延（Kaccāyana）为了证成“atippagokhotāvā”，通过另一条经则“kvaci o byañjane”，规定了“o”元音增音和“g”辅音增音。为了以另一种方式证成，论中说“atippago kho tāvā”，为显示此义，故说“atippā”等。 46. ඡ 46. 六 ද්වාදයො අට්ඨාරසන්තා බහුවචනන්තාති ‘ඡකී’ති වත්තබ්බෙ ‘ඡා’ති එකවචනං න යුජ්ජතීති චොදෙති ‘නනුචා’තිආදිනා, පරිහරති නච්චාදිනා, නෙති ‘ඡළො’ති අයුත්තො-යං නිද්දෙසො න හොතීති අත්ථො, ඡසද්දස්ස අනුකරණත්තා ඡසද්දානුකරණත්තා, හෙට්ඨා වුත්තසාධුසද්දරූපා සාධුසද්දරූපමනුකරණං විභජති ‘අනුකරණඤ්ච දුවිධ’මිච්චාදිනා, පරිච්චත්තො ජහිතො අත්ථො විධිනිසෙධරූපො යස්ස තං පරිච්චත්තත්තං, එත්ථ පන ඡසද්දෙන ඡසඞ්ඛ්‍යාවිසෙසො පරිච්චත්තො, අභිධායතො හොතීති ඉමිනා ඡසද්දස්ස අනුකාරියෙනාත්ථෙනාත්ථවන්තත්ථමාහ, එකවචනන්තස්ස නිද්දෙසො කතො… ඡසද්දවචනීයස්ස ඡස්ස එකත්තා, අනුකාරියස්සාති එකාදිනො සඞ්ඛ්‍යා සද්දස්ස තදඤ්ඤස්ස වා යදනුකාරියමෙකාදිකං තදඤ්ඤං වා සද්දරූපං තස්ස. සඞ්ඛ්‍යාදිවිසෙසන්ති එකත්තාදිසඞ්ඛ්‍යාවිසෙසං තදඤ්ඤං වා, ‘‘යොම්හි ද්වින්නං දුවෙ ද්වෙ’’ති (2-219) සුත්තෙ ද්විසද්දො-නුකාරියං ද්විසද්දරූපං තබ්බචනීයඤ්ච ද්විසඞ්ඛ්‍යාවිසෙසම්පරාමසතීති තබ්බාචකං ද්වින්නන්ති බහුවචනං, අථ ‘ළඤි’ති කස්මා න වුත්තං එවඤ්හි සති ඤානබන්ධත්තාළකාරො ආද්‍යවයවො භවිතුමරහතීති චොදනම්මනසි නිධාය ‘ඡසද්දා’තිආදිමාහ, අන්තාපවාදෙන විධීයමානො ළකාරො ඡ සද්දා පරස්සාදිස්ස ආගමත්තා…පෙ… හොතීති සම්බන්ධො, අන්තාපවාදෙනාති ඉමිනා ‘සරස්සා’ති ඡට්ඨීනිද්දෙසතො ‘‘ඡළීයන්තස්සා’’තී-මස්ස [Pg.57] විසයභාවං දීපෙති, පරස්සාති ඉමිනා ‘ඡා’ති පඤ්චමීනිද්දෙසතො ‘‘පඤ්චමියං පරස්සා’’තීමස්ස විසයභාවං, ආදිස්සාති ඉමිනා ළස්සෙකවණ්ණත්තා අන්තාපවාදෙන ‘‘ආදිස්සා’’ති සුත්තෙ න ආද්‍යන්තො වියෙකොපි සරොති සරස්සාදිස්ස පත්තිං දස්සෙති, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘ඡා’ති පඤ්චමීනිද්දෙසා ‘‘පඤ්චමියං පරස්සා’’ති (1-15) පරස්ස සම්පත්තං කාරියං එකවණ්ණත්තා ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-17) අන්තස්ස සම්පත්තං ‘‘ආදිස්සා’’ති (1-16) ආදිවණ්ණස්ස පප්පොතී’’ති. ආදිභූතොව හොතීති අසතිපි ඤකාරෙ ආගමග්ගහණානුවත්තියා ආගමිනං සරං අවිනාසෙන්තො තස්ස ආද්‍යවයවභූතොව හොතීති අත්ථො, ලකාරං කරොන්ති ‘‘යවමදනතරලාචාගමා’’ති සුත්තෙන, තන්ති ලකාරකරණං උභින්නමවිසෙසවචනඤ්ච අයුත්තතං දස්සෙති ‘තෙසම්පි’ච්චාදිනා, තෙසම්පීති කච්චායනානම්පි, අක්ඛරසඤ්ඤායන්ති ‘‘අක්ඛරාපාදයො එකචත්තාලීස’’න්ති විධීයමානඅක්ඛර සඤ්ඤායං. අවිසෙසෙ ලළානං නානත්තාභාවෙ, පාකටො වාති ඉමිනා සුතිලිපිභෙදස්ස පච්චක්ඛසිද්ධතන්දස්සෙති, තත්ථ හි සොතවිඤ්ඤාණවීථියා ලළානං විසුංවිසුං ගහණං සුති, තංතං දෙසවාසීනං ලෙඛා ව වත්ථානං ලිපි, තෙසං භෙදො සොතචක්ඛුවිඤ්ඤාණගය්හත්තා පච්චක්ඛසිද්ධො, ඡළභිඤ්ඤාති විකප්පෙන ළකාරාගමපක්ඛෙ රූපං. 他以“nanu ca”等语提出质难：既然“二”等和“十八”等都是复数结尾，当应说“chakī”时，说单数的“chā”是不恰当的。他以“na ca”等语反驳，其意思是：“chaḷo”这一解释并非不妥当，因为它是对“cha”字的模仿。他以“模仿亦有二种”等语，分析了下文所说的正词形对正词形的模仿。其意义——规定与禁止的形式——被舍弃(pariccatto)，此即“意义被舍弃”(pariccattattaṃ)。然而在此，“cha”字舍弃了数“六”的特指。他以此句“由能诠而有”说明，“cha”字的模仿者所具有的意义是有意义的。单数结尾的解释已作出……因为“cha”字所指称的“六”是单一的。“对于被模仿者”是指：对于“一”等数词或其他的词，其所模仿的“一”等或其他词形。“数等差别”是指“一”等数的差别或其他差别。在“yomhi dvinnaṃ duve dve”(2-219)这条规则中，“dvi”字指涉被模仿的“dvi”词形及其所指称的数“二”的差别，因此其能指“dvinnaṃ”是复数。那么，为何不说“ḷañi”呢？因为如果这样，ḷ字母由于与“ñāṇa”(智)的关联，应能成为首要构件。他心中记着此质难而说“从cha字”等。通过“末尾例外”(antāpavāda)所规定的ḷ字母，是跟在“cha”字之后成分的词首增音……这是其关联。通过“末尾例外”，他阐明了这是“chaḷīyantassā”的适用范围，因有“sarassa”的第六格指称；通过“之后”(parassa)，他阐明了这是“pañcamiyaṃ parassā”(在第五格时，对之后者)的适用范围，因有“chā”的第五格指称；通过“之首”(ādissa)，他表明由于ḷ是单字母，通过“末尾例外”，它获得了元音之首的位置，如规则“ādissa”所说。此处的意趣是：由于“chā”的第五格指称，它获得了适用于之后者的功能(依“pañcamiyaṃ parassā”，1-15)；由于是单字母，它获得了适用于末尾的功能(依“chaṭṭhiyantassā”，1-17)，以及适用于首字母的功能(依“ādissā”，1-16)。“它本身成为首要部分”的意思是：即使没有ñ字母，通过“增音”一词的随转，它在不破坏其所增附的元音的情况下，成为其首要构件。他们依据“yavamadanataralācāgamā”这条规则造作ḷ字母。而他以“tesampi”(他们也)等语，显示了那种ḷ字母的造作以及(la与ḷ)二者无差别的说法是不恰当的。“tesampi”即“kaccāyanānampi”(迦旃延等人也)。“在字母概念中”是指：在由“akkharāpādayo ekacattālīsaṃ”(字母以a等为首共四十一)所规定的字母概念中。当la与ḷ无差别、无多样性时，他以“或为显现”(pākaṭo vā)此语，显示听闻(suti)与书写(lipi)的差异是现量成立的。因为在那里，耳识过程中对la与ḷ的分别把握是“听闻”；各个地方居民的书写或器物上的文字是“书写”；它们的差异因可被耳识和眼识所把握而为现量成立。“chaḷabhiññā”(六神通)是在ḷ字母作为增音的选项下的形式。 47. තද 47. 那时 ඉස්ස අත්තං නිපාතනා, දකාරො පන ‘‘මයදා සරෙ’’ති (1-44), පදන්තරෙනාතිආදීති ඉමිනා අඤ්ඤෙන පදෙන, සාධූනි භවන්තීති වුත්ති පාඨස්ස අත්ථං වත්තුං ‘සාධූනි භවන්තීති නිපාතනතො’ති ආහ, තත්ථ කාරණමාහ-‘ය’මිච්චාදි, අප්පත්තස්ස පාපනම්පත්තස්ස පටිසෙධො ච නිපාතනං, තෙසං ඉධ පාඨාති තෙසං තථා ඉච්ඡන්තානං ඉධාති නිපාතස්ස ඉමස්මිං තදමිනාදිසුත්තෙ පාඨා, උද්ධස්ස උදූති උද්ධං ඛමස්සාති අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ උද්ධංඛ ඉති ඨිතෙ උද්ධංසද්දස්ස උදුආදෙසො, අස-භොජනෙ ඉච්චස්මා ‘‘ක්වචණ’ ඉති (5-41) සුත්තෙන අණ්පච්චයෙ අසසද්දො නිප්ඵජ්ජතීති ආහ-‘පිසිතමසනා’ති ‘‘ක්වචණ’’ ඉති මහියං [Pg.58] රවතීති ඨිතෙ ඉමිනාව ගණනිපාතනෙන සමාසෙ කතෙ මයූරසද්දො නිප්ඵජ්ජතීති දස්සෙතුමාහ ‘මහිසද්දස්සෙ’ච්චාදි, අස්ස තදමිනාදිගණස්ස ආගතිගණත්තා එවමඤ්ඤෙපීති සම්බන්ධො, වුත්තන්ති පාඨසෙසො. දීඝනිකායාදීසු පඤ්චසු නිකායෙසූති– “Issa”是依特殊构词法(nipātanā)而成。而“da”字母，则如(规则1-44)“mayadā sare”，是藉由另一个词，如“padantarena”等。为了说明释文“sādhūni bhavanti”(它们是正确的)的意义，他说：“从‘sādhūni bhavanti’这个特殊构词法”。在此，他说明了原因：“yaṃ”等。特殊构词法是使未达成的达成，并遮止已达成的。对于那些希望如此的人，在此处读诵，即是在此以“tadā”、“aminā”等开头的规则中，读诵此不变词(nipāta)。“uddhaṃ”作“udu”，如在他义复合词(aññapadatthasamāsa)中，当为“uddhaṃ khamassa”时，当为“uddhaṃkha”时，“uddhaṃ”一词被替换为“udu”。从意为“食”的“asa”，依(规则5-41)“kvacaṇa”，加上“aṇ”后缀，形成“asa”一词，他说：“pisitamasanā”(食肉者)。为了说明当为“mahiyaṃ ravati”(在大地上鸣叫)时，正是通过此类的特殊构词法构成复合词，而形成“mayūra”(孔雀)一词，他说：“mahi一词的”等等。因为这个以“tadā”、“aminā”等开头的词组是开放类(āgatigaṇa)，所以其他词也是如此，这是其关联。已说者即为经文的其余部分。在《长部》等五部中—— ‘‘දීඝමජ්ඣිමසංයුත්ත, අඞ්ගුත්තරිකඛුද්දකා; නිකායා (පඤ්ච) ගම්භීරා, ධම්මතො අත්ථතොචිමෙ’’ති. 《长部》、《中部》、《相应部》、《增支部》和《小部》；这五部尼迦耶于法与义皆甚深奥。 වුත්තෙසු දීඝාගමාදීසු පඤ්චසු නිකායෙසු, ඤාතබ්බාති වණ්ණා ගමාදිද්වාරෙන ජානිතබ්බා, පඤ්චවිධං පඤ්චප්පකාරං නිරුත්තමුච්චතෙති සම්බන්ධො, නිබ්බචනං නිරුත්තං, නපුංසකෙ භාවෙ ත්තො, අත්ථකථනවාක්‍ය පුබ්බකමුච්චාරණමිච්චත්ථො, තදභිධායි සත්ථමප්‍යභිධානෙ-භිධෙය්‍යො පචාරා තදත්ථතාය වා නිරුත්තමුච්චතෙ, වුත්තනිරුත්ති ලක්ඛණෙන…පෙ… වෙදිතබ්බාති ඉමිනා නිරුත්තසත්ථෙ යෙ සද්දා පටිපදං නිප්ඵාදියන්ති තෙසමිදං සාමඤ්ඤෙන නිප්ඵාදනන්ති දීපෙති, ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකොති එත්ථ ණිකෙ දකාරවකාරානං මජ්ඣෙ ඔකාරාගමො, හිංසිස්මාති ‘හිංස-හිංසාය’ මිච්චස්මා, අප්පච්චයෙති ‘‘සාවකාරකෙස්ව ඝණ්ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙ, නිජකොති එත්ථ ජකාරස්ස යකාරෙ නියකො. අථ වණ්ණවිකාරොති වුත්තත්තා ජවණ්ණස්ස යාදෙසෙ නියකාදයො තාව සිජ්ඣන්තු, සුසානාදයො කථං ඡවපදාදිවිකාරත්තා සුසානාදීනන්ති ආහ ‘පදවිකාරොපි’ච්චාදි. අඤ්ඤථා වණ්ණසමුදායාදෙසස්ස විසුංගහණෙ ඡබ්බිතොපත්තියා ‘පඤ්චවිධං නිරුත්ත’න්ති සඞ්ඛ්‍යානියමො න යුජ්ජෙය්‍යාති භාවො. යොගො සම්බන්ධො, තථාහිච්චාදිනා ධාතුස්ස අත්ථාතිසයෙන යොගම්පාකටීකරොති, රවනකිරියාති සම්බන්ධොති කෙකායිතාන්‍යසද්දනකිරියාභිසම්බන්ධො. මයූරොති එත්ථ රවති මයූරරාවෙ එව වත්තතෙ, න සාමඤ්ඤෙන රවනකිරියාමත්තෙති භාවො. 在已述的长音(dīgha)、增益(āgama)等五部(nikāya)中，当知是通过字母增益(vaṇṇāgama)等途径而了解。其关联为：被称为有五种、五类的词源学(nirutta)。词源学即是语源解释(nibbacana)；在中性词中，tva(-tto)后缀表状态义。其义为：发音以释义句为前导。能诠释它的论典，也因能诠与所诠的转喻，或因其具有彼义，而被称为词源学。通过“由已说的词源学特征……当知”此句，表明了这（五种方法）是在词源学论典中，对逐词形成的语词的一般派生法。在“dovārika”(守门人)一词中，是由“dvāre niyutto”(被派在门口)加上“ṇika”后缀，在“d”和“v”字母之间增益了“o”字母。“hiṃsā”(伤害)是从“hiṃsa-hiṃsāya”(伤害义的词根hiṃs)，依(规则5-44)“sāvakārakesva ghaṇghakā”加上“a”后缀而成。在“nijaka”一词中，“j”字母变为“y”字母，成为“niyaka”。其次，因已说“字母变化”，故通过“j”字母替换为“y”，“niyaka”等词便可成立。但“susāna”(墓地)等词如何成立呢？因“chava”(尸体)一词等的变化，作者针对“susāna”等词说：“亦有词的变化”等。否则，若将词组的替换分开来看，则会得出六种，那么“五种词源学”的数量限定就不成立了，此为其意。“瑜伽”(yoga)即关联。通过“tathā hi”(诚然)等，阐明了词根与特定意义的关联。与“鸣叫”行为的关联，是指与孔雀鸣叫(kekāyitā)等其他发声行为的关联。在“mayūra”(孔雀)一词中，“ravati”(鸣叫)仅用于孔雀的叫声，而非泛指一般的鸣叫行为，此为其意。 48. තව 48. 你的 වණ්ණමත්තස්සෙ වාති වණ්ණසාමඤ්ඤස්සෙව, මත්තසද්දො එත්ථ සාමඤ්ඤ වචනො. යකාරස්සච චාදෙසොති සම්බන්ධො, දයකාරානං ජත්තන්තිස්ස [Pg.59] ඉමිනා, යස්ස ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති (1-49) ජත්තං, අත්තානමධිකිච්ච පවත්තන්ති අත්ථෙ අසඞ්ඛ්‍යසමාසො. “Vaṇṇamattassa vā”即是“vaṇṇasāmaññassa eva”（仅就一般字母而言），在此处，“matta”一词意为“一般”。其关联是：“y”字母亦被“c”字母替换。通过此（规则），“d”和“y”字母变为“j”，其中“y”变为“j”是依（规则1-49）“vaggalasehi te”。在“就其自身而转起”的意义上，是无数量复合词（asaṅkhyasamāsa）。 49. වග්ග 49. 品 යන්තං සද්දානං නිච්චසම්බන්ධිත්තෙපි පක්කන්තවිසයත්තා තංසද්දො යංසද්දං නාපෙක්ඛතෙත්‍යාහ-‘තෙති අනන්තර’ඉච්චාදි, තං සද්දො හි පක්කන්ත විසයො තථා පසිද්ධවිසයො අනුභූතවිසයො ච යංසද්දං නාපෙක්ඛතෙ, යථා චෙසො යංසද්දන්නා පෙක්ඛතෙ, තං සබ්බං මහාසාමිනාධිකායං සුබොධාලඞ්කාරටීකායං– 虽然yaṃ词和taṃ词之间存在恒常关联，但由于taṃ词所指涉的对象是已逝的，所以它不依赖yaṃ词，故说：“taṃ即紧随其后”等。taṃ词确实不依赖yaṃ词，因为它指涉已逝的对象、众所周知的对象和已体验过的对象。正如它不依赖yaṃ词，这一切都在大尊者(Mahāsāmi)所著的《善解庄严论疏》(Subodhālaṅkāraṭīkā)中得到阐明—— මුනින්දචන්දසඤ්ජාත, හාසචන්දනලිම්පිතා; පල්ලවාධවලාතස්සෙ, වෙකො නාධරපල්ලවොති (122). 牟尼月光所生颜，笑颜檀香轻敷染；嫩叶白光映照唇，岂止唇如嫩芽鲜。 එතිස්සා ගාථාය අම්හෙහි විත්ථාරිතනයෙන ගහෙතබ්බං, යථා රහන්ති සකම්මාකම්මධාතූනමනුරූපං. 此偈颂的含义，应以我们所详述的方式来理解，以使其符合“rah”(远离)等及物(sakammaka)与不及物(akammaka)词根。 50. වෙවා 50. 又或 කිඤ්චාපීදං විකප්පනත්ථං කතන්ති හෙට්ඨිමෙන නි(න්නාන)ත්තං විඤ්ඤායති, තථාපි ඉමිනා වාකාරෙන විකප්පොව, හෙට්ඨිමෙ පන ක්වචාධිකාරා හකාරන්තධාතුතො ධ්‍යණ්පච්චයෙ මෙහ්‍යං, දොහ්‍යං සිනෙහ්‍යං, ලෙහ්‍යන්තිපි භවත්වෙව. 虽然这是为了抉择之义而作，其差异可由下文得知，但即便如此，通过这种方式也只是抉择而已。然而，在下文中，根据某些规则，从以h结尾的词根，通过添加dhyaṇ后缀，确实也可以形成mehyaṃ、dohyaṃ、sinehyaṃ、lehyanti等形式。 53. සංයො 53. 结合 වත්තුනො-ත්තප්පධානත්තමත්තවචසීති නියතාවයවවාචිනො උපාදානාති වුත්තමනෙකත්ථත්තෙප්‍යාදිසද්දස්ස, ආදියතීත්‍යාදීති කම්මසා ධනොචායමාදිසද්දො, සොයමත්ථො සුමඞ්ගලප්පසාදනියා ඛුද්දසික්ඛා ටීකාය‘ආදිතො උපසම්පන්නා’ති එත්ථ අම්හෙහි වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො, සංයුජ්ජතීති සංයොගො-එකත්‍රාවට්ඨිතබ්‍යඤ්ජනා. 虽然ādi一词有多种含义，但它被说成是upādāna（执取），即对有固定部分的言语的执取。此ādi一词是从“被取”(ādiyati)而来，为作业格释(kammasādhana)。这个意义应当按照我们在名为《吉祥悦意》(Sumaṅgalappasādanī)的《小戒学》(Khuddasikkhā)注疏中，于“从最初受具足戒”(ādito upasampannā)一处所说之理趣来理解。“结合”(saṃyoga)者，谓其结合，即诸辅音(byañjanā)位于一处。 54. විච්ඡා 54. 离析 යංවත්තතෙති වුත්තිවචනං නික්ඛිපිත්වා තස්ස අත්ථං වත්තුමාරභතෙ ‘සම්භවාපෙක්ඛායෙ’ච්චාදි, යංවත්තතෙති ච සුත්තෙ අවිජ්ජමානෙපි ගම්මමානත්ථස්ස [Pg.60] සද්දස්ස පයොගම්පති කාමචාරොති වුත්තියං වුත්තං, යසද්දස්සානියමත්ථවුත්තිත්තෙපි පදවාක්‍යතො නාඤ්ඤං සම්භවති විච්ඡායමාභික්ඛඤ්ඤෙ ච වත්තමානන්ති ආහ ‘සම්භවාපෙක්ඛායපදං වාක්‍යංවා’ති, සම්භවතීති සම්භවො-පදං වාක්‍යං වා, තස්මිං අපෙක්ඛාය පදං වාක්‍යං වා වත්තතෙති සම්බන්ධො, වත්තතෙති විච්ඡායමාභිඤ්ඤෙ චාත්ථෙ වත්තතෙ, නනු පදස්ස වාක්‍යස්ස වා විසුංයෙව දබ්බාදයො අත්ථා, තං කථමිද මෙතස්මිං වත්තුධම්මෙ කිරියාධම්මෙ ච විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤත්ථෙ වත්තතෙති අනුයොගං සන්ධායාහ-‘විසයභාවෙනා’තිආදි, විච්ඡාය වත්තුධම්මස්ස කිරියාධම්මස්ස චාභික්ඛඤ්ඤස්ස විසයො පදං වාක්‍යං වා… අනඤ්ඤත්ථවුත්තිවසෙන තත්ථප්පවත්තියා, තං වසෙනච, අභිධායකත්තෙන චෙති ගොචරත්තෙන පකාසකත්තෙන චාති අත්ථො, යංවත්තතෙති අජ්ඣාහටස්ස යන්ති පඨමන්තස්ස විභත්තිවිපරිණාමං දස්සෙති (තස්සාති) ආදිනා, ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘යජ්ජපි ‘විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙස්වි’ ත්‍යත්‍ර ඡට්ඨීනොච්චාරීයතෙ, තථාපි ඡට්ඨීපසිද්ධි හොතෙව, කථං ද්වෙ ඉච්චාදෙසනිද්දෙසා ආදෙසො ච සම්බන්ධීනමපෙක්ඛතෙ, ‘විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසූ’ති චාත්ථනිද්දෙසො, න චාත්ථස්සාදෙසෙන සම්බන්ධො උපපජ්ජතෙ, තස්මා විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු යං පදං වාක්‍යං වා වත්තතෙ තස්ස ද්වෙ භවන්තිච්චෙවං ඡට්ඨීයත්ථො සක්කා වත්තු’’න්ති, ද්වෙ රූපානි හොන්තීති දස්සිතං හොතීති සම්බන්ධො, සද්දරූපෙ සඞ්ඛ්‍යය්‍යෙති දුතියා බහුවචනන්තං පටිපාදයමානොති එත්ථ පටිපාදනකිරියාය සම්බන්ධෙනොපදිට්ඨං, ‘‘වාක්‍යන්තරට්ඨොපි සද්දො තදඤ්ඤස්මිම්පි සම්බන්ධමුපයාතී’’ති ද්විසද්දොති ඉදං උපරි වාක්‍යද්වයෙප්‍යුපයුජ්ජති ‘ද්විසද්දො වුත්තො, ද්විසද්දො න සරූපප්පධානො’ති, අථ සරූපප්පධානො කස්මා න වුත්තොති ආහ-‘බහුවචනෙන නිද්දෙසා’ති, අථ ද්වෙති සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තා පදවාක්‍යානං ඨානෙ ද්විබ්බචනං වා සියා, තානෙවා වත්තන්තීති ද්විප්පයොගො වා, තථා සති ‘යංවත්තතෙ තස්සා’ති කස්මා පඨමමෙව නිස්සාය වුත්තියං විවරණං කතන්ති ආහ-‘එවඤ්චා’තිආදි, ඉදානි ද්විප්පයොගපක්ඛස්ස සදොසත්තා අගහිතභාවං දස්සෙතුමාහ-‘යදාත්වි’ ත්‍යාදි, තුසද්දො පුබ්බස්මා පක්ඛා විසෙසස්ස පදස්සකො, තත්ථ හි ද්වෙ සද්දරූපාන්‍යාදිසීයන්තෙ[Pg.61], ඉහ තු සොව සද්දො ද්විරාවත්තතෙ, ආවුත්තී සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යාති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘ද්විසද්දො-යං ‘‘ආදසහි සඞ්ඛ්‍යා සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තන්තෙ’’ති වචනතො සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවචනො, තස්මෙහ සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං සද්දරූපං වා සියා ආවුත්ති වා, ඉච්චපි නිද්දෙසො තදුභයමපෙක්ඛිය නපුංසකලිඞ්ගෙන වා සියා ඉත්ථිලිඞ්ගෙන වා, තත්ථ යදා නපුංසකලිඞ්ගෙන නිද්දෙසො, තදා සද්දරූපානි සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි භවන්ති, යදා තු ඉත්ථිලිඞ්ගෙන, තදා සද්දස්සාවුත්තී උච්චාරණලක්ඛණා කිරියා සඞ්ඛ්‍යෙයා භවන්ති, තතො චෙත්ථ ආවුත්තීඅපි සඞ්ඛ්‍යෙයා හොන්තී’’ති, තදා ද්විප්පයොගො ද්විබ්බවචනන්ති එස පක්ඛොති අයමෙත්ථ භාවො’’ යදා ද්වෙ ආවුත්තියො විධීයන්තෙ තදා ද්විප්පයොගො ද්විබ්බචනන්තෙ සොපෙක්ඛො, (අත්‍ර ඨාන්‍යාදෙසභාවො නත්ථි) ආවුත්ති හි කිරියා, තස්සා චෙහ සද්දො සාධනං, න ච කිරියාය සාධනස්ස ච ඨාන්‍යාදෙසභාවො උපපජ්ජතෙ, තස්මා යදාවුත්තී විධීයන්තෙ, තදා දිප්පයොගො ද්විබ්බචනන්තෙ-සො පක්ඛො භවතී’’ති, අයම්පි පක්ඛො පාණිනීයෙහි පරිග්ගහීතො, තදයුත්තං දොසදුට්ඨත්තාති සන්දස්සයමාහ-‘සො පනෙ’ත්‍යාදි, තෙ හි දුතියම්පි පක්ඛමබ්භුපගම්ම උපචාරමත්තතො භෙදො, වත්ථුතොත්වභෙදො වාති පොනොපුඤ්ඤෙන තං සාධෙන්ති. කථම්පන සදොසත්තං යෙනායං න ගහිතොත්‍යාහ- ‘තථාහි’ච්චාදි, ණ්‍යො නසියාති ‘‘තස්ස භාවකම්මෙසු ත්ත තා ත්තන ණ්‍ය ණෙය්‍ය ණිය ණියා’’ති (4-59) භාවෙ විධීයමානො ණ්‍යො ද්විප්පයොගපක්ඛෙ සද්දභෙදසබ්භාවා පුන පුනෙති සමුදායසභාවතො පුනපුන භාවොති අත්ථෙ පුනපුන සමුදායතො න භවෙය්‍යාති අත්ථො, න කෙවලං ණ්‍යොව, අථ ඛො එකපදන්තොගධානං සරානං සරානමාදිභූතස්සුකාරස්ස භවන්තො ඔකාරොපි ‘‘සරානමාදිස්සා යුවණ්ණස්සා එඔ ණානුබන්ධෙ’’ති (4-124) න සියා, ‘‘මනාද්‍යාපාදීනමොමයෙ ච ‘‘ඉති (3-59) ඔකාරො පන පක්ඛද්වයෙපි හොතෙව… උත්තරපදස්ස නිමිත්තභාවෙන ගහිතත්තා, පුබ්බපක්ඛෙපි හි ද්වෙ සද්දරූපාන්‍යෙවාදිසීයන්තෙති හොතෙව පද භෙදො, වක්ඛති හි ‘සතීපි අත්තගතෙ භෙදෙ’ති. නනු ආවුත්තිධම්මභෙද සද්දස්සුපචරිතො භෙදො, සරූපතො ත්වභෙදොව, අඤ්ඤථා ආවුත්තියෙව [Pg.62] න සියා, එකස්ස හි වත්ථුනො ආවුත්ති හොතිච්චාහ‘නාන්තරෙනෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤථෙති උපචරිතො භෙදො න සභාවතොති චෙ, කාරියම්භවතීති එවි න සක්කා වත්තුන්ති සම්බන්ධො, සභාවතො ත්වභෙදො වාති උපචාරාභාවෙන වත්ථුතො විජ්ජමානභෙදමවධාරයති, අඤ්ඤථාති යදි භෙදො සියා, ආවුත්තියෙව න සියාති එත්ථායමධිප්පායො ‘‘යදි සභාවතොව භෙදො භින්නස්ස පන කථමාවුත්ති සියා’’ති, ඨානිසදිසත්තාති ‘‘ඨානීවියාදෙසො’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති. 搁置“所说”（yaṃvattateti）这一表述后，（作者）开始解释其含义为“期待生起”（sambhavāpekkhāya）等。在注释（vutti）中说，即使经文中没有“所说”一词，但为了表达可理解的含义，使用该词是自由的（kāmacāra）。即使“yaṃ”一词的含义不确定，从词或句的角度也不可能产生其他含义，因为它是在“遍及”（vicchāya）和“重复”（ābhikkhaññe）的意义上使用的，所以（作者）说“期待生起的词或句”。“生起”（sambhava）是指一个词或句子生起；期待它，即是说一个词或句子发生，这就是其关联。“发生”（vattati）是在“遍及”和“重复”的意义上发生。难道词或句子不是各自具有实体等含义吗？那么，它在此“存在法”（vattudhamma）和“作用法”（kiriyādhamma）的“遍及”和“重复”的意义上是如何发生的呢？针对此疑问，（作者）说“以作为所缘”（visayabhāvena）等。“遍及”的存在法和作用法以及“重复”的对象是词语或句子……通过不表达其他意义而在那里发生，并且通过它，即通过其表达性，也就是通过作为所行境（gocaratta）和作为揭示者（pakāsakatta），这就是其意义。对于所补充的“所说”（yaṃvattateti）中的“yaṃ”这个第一格词，（作者）通过“它的”（tassa）等词，展示了其格的转换。由此阐明：“虽然在‘于遍及与重复中’（vicchābhikkhaññesu）这里没有使用第六格，但第六格的成立确实存在。如何存在？‘二’是替代（ādesa）的指示，而替代期待相关者。‘于遍及与重复中’是意义的指示，而意义与替代的关联不成立。因此可以说：在遍及与重复中，凡是词或句发生，它的就有两种。”这就是第六格的含义。显示“有两种形式”即是其关联。在“声音形态应被计数”中，（作者）阐明了第二格复数形式，此处是通过阐明行为的关联来指示的。“位于其他句中的词也能与另一句建立关联”——“双音”（dvisadda）一词在上文两个句子中都适用：“双音被说，双音不以自形为主”。那么为何不说以自形为主？答：“因为以复数形式指示”。再者，由于“二”是笼统的表述，在词和句的位置上，可能是双数形式，或者正是它们发生，即“双运用”（dvippayoga）。既然如此，为何最初仅依据“它的”（tassa）在注释中进行解释？答：“并且如此……”等。现在为了显示“双运用”的观点因有过失而不被采纳，（作者）说：“而当……”等。“但”（tu）一词显示了与前一观点的差异。在那里，指示了两种声音形态，而在这里，同一个词重复两次。他认为“重复应被计数”——“双音”一词，根据“从二到十的数词在被计数者的意义上使用”的说法，是表示被计数者的。在此，被计数者可以是声音形态，也可以是重复。此处的指示考虑到这两者，可以是中性或阴性。当以中性指示时，声音形态是被计数者；而当以阴性指示时，词的重复，即具有发音特征的行为，是被计数者。因此在此重复也可以是被计数者。“那时，双运用、双数形式”——这就是观点。此处的含义是：当规定两种重复时，就期待双运用、双数形式的观点（此处不存在原处与替代的关系）。重复是行为，词是它的工具，而行为与工具之间不存在原处与替代的关系。因此当规定重复时，就有了双运用、双数形式的观点。此观点亦为波你尼（Pāṇinī）学派所采纳。为了显示它因有过失而不合理，（作者）说“然而它……”等。他们接受了第二种观点，但认为区分只是譬喻性的，实质上并无区别，如此反复地（ponopuññena）论证它。它如何因有过失而不被采纳？（作者）说：“因为……”等。“ṇya”就不会有——在“于其有（bhāva）与所做（kamma）中，有 tta, tā, ttana, ṇya, ṇeyya, ṇiya, ṇiyā”（4-59）这条规则中，规定了在“有”的意义上使用“ṇya”。在双运用的观点中，由于存在词的差异，“反复”（puna puna）——从集合的自性来看，在“反复之有”（punapuna-bhāva）的意义上，“ṇya”就不会从“反复”这个集合中产生。不仅是“ṇya”，而且，在“于有ṇ附标时，元音之首的 yuvaṇṇa 变为 e o”（4-124）这条规则中，位于词尾的元音中首个 u 音所变成的 o 音也不会有。然而，根据“manādyāpādīnamomaye ca”（3-59）这条规则，o 音在两种观点中都存在……因为后一词被作为（变化的）因缘。因为在前一个观点中，也指示了两种声音形态，所以存在词的差异。后面也会说“即使存在自身的差异”。难道重复之法的差异是词的譬喻性差异，而从自性上并无差异吗？否则重复本身就不会有，因为重复是对于同一个事物而言的。（作者）说“无有……”等。“另外”（aññathā）是指：如果是譬喻性的差异而非自性上的差异，那么就不能说“作用产生”——这是其关联。“而从自性上并无差异”——通过否定譬喻性，（作者）确定了事物真实存在的差异。“否则”，即如果存在差异，重复本身就不会有——此处的意趣是：“如果从自性上就有差异，那么对于已差异的事物，如何能有重复？”通过“如同原处”（ṭhānisadisattā），（作者）指出了“替代如同原处”（ṭhānīviyādeso）这条通则（paribhāsā）。 කිරියායාතිආදීසු සහත්ථෙ තතියා… කිරියාදීහි දබ්බාද්‍යත්ථානං වත්තු බ්‍යාපනිච්ඡාපවත්තිතො, දෙසාදීති ( ) ආදිසද්දෙන කාලාවත්ථාදිං සඞ්ගණ්හාති, නානාකාරයුත්තමෙව භින්නං නාම හොතීති ආහ-‘අනෙකප්පකාරයුත්තෙ’ති, බහුවචනනිද්දෙසතො වුත්තං හොතීති සම්බන්ධො, තෙනාති යෙන බහුවචනනිද්දෙසෙන සකිං බ්‍යාපනිච්ඡා ජොතීයති තෙන කරණභූතෙන හෙතුභූතෙන වා, කමෙන බ්‍යාපිතුමිච්ඡායං ජාතිආදීනඤ්ච බ්‍යාපිතුමිච්ඡායන්ති සම්බන්ධො, තත්ථ අයඤ්ච ගාමො රමණීයො අයඤ්ච ගාමො රමණීයොති කමෙන බ්‍යාපිතුමිච්ඡා, එත්ථ කිඤ්චාපි රමණීයගුණෙන ගාමදබ්බයොගො අත්ථි, තථාපි ගාමානං ගුණෙන යොගො, සබ්බො ගාමො රමණීයොති බාහුල්ලෙන, නත්ථි සාකල්ලෙන බ්‍යාපිතුමිට්ඨත්තන්ති සකලබ්‍යාපනිච්ඡායාභාවොති න ද්විබ්බචනං, එවමුපරි යොජෙත්වා අත්ථො දට්ඨබ්බො, සම්පන්නො යවොති සම්පන්නගුණෙන යවජාතියා බ්‍යාපිතුමිච්ඡා, එකත්ථා ජාති, අනෙකත්ථ නිස්සයා විච්ඡා, සොභනං ධවඛදිරන්ති සොභනගුණෙන ධවාදිදබ්බානං බ්‍යාපිතුමිච්ඡා, අත්ථසද්දෙනෙත්ථ දබ්බාදයො වත්තුමිට්ඨාති ආහ-‘දබ්බගුණකිරියාලක්ඛණෙ’ති, විසද්දො පනෙත්ථ බ්‍යාපනත්ථොති ආහ-‘බ්‍යාපිතුං සම්බන්ධිතු’න්ති, සාති විච්ඡා, වත්තුධම්මොති ‘රුක්ඛංරුක්ඛ’මිච්චාදිකං යො වදති, තස්ස වත්තුනො ධම්මො… ඉච්ඡාලක්ඛණස්ස ධම්මස්ස තප්පටිබද්ධත්තා[Pg.63], සද්දොති රුක්ඛමිච්චාදිකො, තස්ස සද්දස්ස යං රූපං අත්ත භාවො, තමෙව පච්චාසත්‍යා ‘‘සුතානුමිතෙසු සුතසම්බන්ධොව බලවා’’ති විච්ඡා භික්ඛඤ්ඤෙසු වත්තමානස්ස සුතස්සෙව තස්ස රූපස්ස පච්චාසන්නභාවතො ද්විසඞ්ඛ්‍යා යුත්තං ද්විසඞ්ඛාතාය සඞ්ඛ්‍යාය ‘රුක්ඛං රුක්ඛ’මිච්චෙවං යුත්තං අතිදිසීයතෙ සුත්තෙ ද්වෙඉච්චනෙන, ද්විබ්බචනස්සෙව හි ද්විසඞ්ඛ්‍යායුත්තතා, අථ කතමෙකවචනන්තස්ස ද්විබ්බචනං, තථාහි සබ්බෙයෙවෙතෙත්ථ විච්ඡායං ද්විත්තෙහ්‍යභිධයන්තෙති බහත්තා බහුවචනං පප්පොති, එකවචනන්තු න සිජ්ඣති ‘රුක්ඛං රුක්ඛං සිඤ්චතී’ති එකත්ථාභිධානභින්නසබ්බරුක්ඛප්පතීතීති කථමෙකවචනන්තස්ස ද්විබ්බවචනන්තී ආසඞ්කියාහ-‘තත්ථෙ’ච්චාදි, අත්ථසාමත්ථියාති ‘බහුවචනන්තප්පයොගෙහි’ච්චාදිනා වක්ඛමානනයෙන බහුවචනන්තප්පයොගෙනෙව විච්ඡාත්ථජොතනතො න තත්ථ ද්වීබ්බචනං සියා, භවිතබ්බඤ්ච ද්විබ්බචනෙ (න, එ) කවචනත්තමන්තරෙන න චාත්ථි ද්විබ්බචනාවකා සොති පතීති බලාවගතො යො-ත්ථො, තස්ස අත්ථස්ස අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණං සාමත්ථියං අත්ථසාමත්ථියං, අත්ථසාමත්ථියා එකවචනන්තස්ස ද්වීබ්බචනන්ති සම්බන්ධා, කිරියාදියොගන්ති කිරියාගුණාදි සම්බන්ධො, මන්ත්වාති බ්‍යාපිතුමිච්ඡායන්තීමස්ස පුබ්බකිරියාවචනං, අභිසංහරිත්වාති එකතොකත්වා. සද්දස්ස තාදිසත්ථපච්චායකත්තෙ සාමත්ථියං සද්දසත්ති. යුගපදාධිකරණතායං සහවචනිච්ඡායං බහුවචනප්පවත්තියෙව, න තත්ථ ද්විබ්බචනන්ති දස්සෙතුමාහ-‘අතොයෙවෙ’ච්චාදි, අතො යෙවාති බහුවචනන්තස්ස සද්දසත්තියා විච්ඡාජොතනතො ද්විබ්බචනාභාවායෙව, එවමඤ්ඤතෙ- ‘ඉධ පන යොගපජ්ජං දුවිධං සද්දයොගපජ්ජං අත්ථයොගපජ්ජඤ්ච, තත්ථ කිඤ්චි සාත්ථකානං සද්දයොගපජ්ජමත්ථයොග පජ්ජං න සම්භවතීති, යුගපදි අධිකරණං ධවාදි අත්ථො යස්ස සොධවඛදිරපලාසසද්දො යුගපදාධිකරණො, තස්ස භාවො තථා, තස්සඤ්ච සති, සද්දයොගපජ්ජමන්තරෙන භින්නත්ථානමෙකසද්දවචනීයාන මෙකතො පපත්ති අත්ථයොගපජ්ජං, තං සහවචනිච්ඡායන්ති ඉමිනා දස්සිතන්ති තස්සං සහවචනිච්ඡායඤ්ච සති, සොභනා ධවඛදිරපලාසා සොභනා රුක්ඛාති සොභනගුණයොගෙපි බහුවචනෙනෙව විච්ඡාජොතනතො [Pg.64] ද්විබ්බචනාභාවොති, සොභනං ධවඛදිරන්ති පන සතීපි සද්දයොගපජ්ජෙ සමාහාරත්තා නත්ථත්ථයොගපජ්ජ න්ති එකවචනන්තත්තා ද්විත්තප්පසඞ්ගෙපි සොභනං ධවඛදිරන්ති සද්දානං සකිං බ්‍යාපනිච්ඡායාභාවා න ද්විබ්බචනන්ති හෙට්ඨා වුත්තං. 在“以行为”(kiriyāya)等词中，第三格用于“俱”义……因为当欲以行为等表达物质等义时，生起了欲遍及的意愿。在“处所等”(desādi)中，以“等”(ādi)字含摄时间、状态等。只有与多种方式相应的才名为“不同”，故说“与多种类相应”。其关联在于，这是通过复数的解释而说的。“由此”(tena)是指：通过该复数的解释，欲遍及的意愿被一次性地阐明，此解释或为工具，或为原因。其关联在于，这是在次第欲遍及中，以及在对种类等欲遍及中。在此，“此村可爱，此村亦可爱”即是次第欲遍及。此处，虽然有村庄此一物质与可爱此一德的结合，但这是诸村庄与德的结合。“一切村庄皆可爱”是就多数而言，并非意欲完全遍及，因无完全遍及的意愿，故不用双数。以上述方式类推，应知其义。“大麦丰饶”即是以丰饶之德欲遍及大麦之种类。种类是单一意义，遍及则依于多重意义。“陀婆(dhava)与佉地罗(khadira)美好”即是以美好之德欲遍及陀婆等物质。此处，以“义”字意欲表达物质等，故说“在物质、德、行为之相中”。此处，“vi”字有遍及义，故说“欲遍及、欲关联”。彼(意愿)即是遍及。“说者之法”是指：说“树、树”等的人，这是该说者的法……因为它与具有意愿之相的法相关联。“声”即是“树”等。该声之形相，即其自性，唯依此邻近性……“于所闻与所比量中，与所闻之关联为强”，由于在比丘等语境中，遍及所涉的正是所闻之声的形相，其邻近性……故与二数相应者，以名为“二”的数，“树、树”即如是，在经中以“二”(dve)一词来指代。因为只有双数才与二数相应。那么，单数词尾的词如何有双数呢？因为在此遍及中，一切皆以二来表达，故因其多而应用复数。单数则不成立，因为在“浇灌树、树”中，可理解为所有树木，这与表达单一意义不同。怀着“单数词尾的词如何能有双数”的疑问，他说“于彼”等。“由义之力”是指：依将述之理，如“由复数词尾之应用”等，遍及之义唯由复数词尾的应用而阐明，故彼处不用双数。双数理应存在，但若无单数性，则无双数之余地。因此，由显而易见之理所理解的意义，该意义“非此不可”之相即是“义之力”。其关联在于：由义之力，单数词尾的词可有双数。“与行为等结合”即是与行为、德等关联。“思惟后”(mantvā)是此“欲遍及”的先行词。“总摄后”(abhisaṃharitvā)即是合而为一。声传达如是义的能力，即是“声之力”。为显示在同时为所依性中，若欲同时言说，则唯用复数，不用双数，故说“正因此”等。“正因此”是指：正因为遍及之义由复数词尾的声之力而阐明，故无双数。或作是解：“在此，结合的根据有二：声结合的根据与义结合的根据。其中，对某些有意义的词，虽有声结合的根据，但义结合的根据不成立。其意义为陀婆、佉地罗、波罗娑(palāsa)等的‘陀婆佉地罗波罗娑’一词，是同时的所依，其状态亦然。当此之时，若无声结合的根据，不同意义的事物能以一词表达，即是义结合的根据。此由‘欲同时言说’而显示。当有此欲同时言说时，如‘美好的陀婆、佉地罗、波罗娑是美好的树’，即使与美好之德结合，也唯以复数阐明遍及之义，故无双数。然而，对于‘美好的陀婆佉地罗’，虽然有声结合的根据，但因为是集合式(samāhāra)复合词，所以没有义结合的根据。因此，由于是单数词尾，即使有重复的可能，但因为‘美好的陀婆佉地罗’这个词组没有逐一欲遍及的意愿，所以没有双数，如前所述。” වාත්තිකකාරෙන ‘‘ආනුපුබ්බියෙ ද්වෙ භවන්තීති වත්තබ්බ’’න්ති (8-1-1-වා) වුත්තං, තදාහ-‘ආනුපුබ්බියෙපි’ච්චාදිනා, අත්ථෙවානුපුබ්බියෙපි විච්ඡා තතොව ද්විත්තන්ති පටිපාදය ‘මානුපුබ්බිය’මිච්චාදිනා ‘අත්ථියෙවෙච්චාදිනො වුත්තිවාක්‍යස්ස විවරණමාහ. ගාමජාතියා තුල්‍යජාතියානං දිසා දෙසාදිභෙදෙන භින්නානමිව ගාමානං, න එත්ථ විච්ඡා, මූලමග්ගං වා හි මුඛ්‍ය මෙකමෙව… හෙට්ඨුද්ධභාගන්තරාභාවෙනෙකත්තා, යෙනුපරියධො භාගාපෙක්ඛාය කතමූලග්ගබ්‍යපදෙසෙන භින්නජාතියා මූලග්ගභාගා, තෙ භින්නජාතියා, න ච භින්නජාතියානං විච්ඡා හොති, න හි ගොගොති වුත්තෙ (වාහීක)ගතා විච්ඡාවගම්‍යතෙති ආචරියජිනින්දබුද්ධිනා ආනුපුබ්බියෙ විච්ඡායාභාවං පටිපාදිතං, තං විඝටයිතුං ‘යදි හි’ච්චාදිනා යං වුත්තියං වුත්තං, තං විපඤ්චිතුමාහ- ‘යථෙ’ච්චාදි, නසන්නිවිට්ඨොති න පතිට්ඨිතො, නත්ථීති වුත්තං හොති, යස්සූපරිභාගො අත්ථි තම්පි මූලන්ති මූල බ්‍යපදෙසස්සාපෙක්ඛා කතත්තමාහ, උභයන්ති මූලමග්ගඤ්ච, තථා අඤ්ඤෙපි මූලග්ගභාගාති ඉමිනා මූලග්ගභෙදානං හෙට්ඨා විය ගහණෙ සති බහුත්තමාහ, පුබ්බකථිතෙනාති ‘රුක්ඛාදීනං බාහුල්ලෙනා’තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙන, ඉදං වුත්තං හොති ‘‘මූලාදීනං බාහුල්ලෙන ථූලාදි ගුණයොගම්මන්ත්වා සත්තමීවිභත්තියුත්තෙන මූලාදිසද්දසහිතෙන සබ්බ සද්දෙන මූලාදිකමත්ථමභිසංහරිත්වා සබ්බස්මිං මූලෙ ථූලා සබ්බස්මිං අග්ගෙ සුඛුමාති එවං (වත්තුනො) බ්‍යාපිතුමිච්ඡායමෙකවචනන්තස්ස විච්ඡායන්ත්වෙව ද්විබ්බචන’’න්ති. 释论家说：“应说‘在渐次中是双数法’”（8-1-1-论）。因此他说了“在渐次中也”等。实际上，在渐次中也有遍及义，因此有双数法。为阐明此，以“非渐次”等，解释“实有”等句之论述。如同乡村种类中，同种类的乡村因方向、地点等差别而不同，此处无遍及义。根与梢，或主要者只有一个……因无上下部分之差别，故为一体。由此，因观待上下部分，而设立了根与梢之称谓。彼等根与梢是不同种类。不同种类者，则无遍及义。诚然，当说“牛”时，不会理解为（Vāhīka）所去之处有遍及义。阿闍梨胜智(Ācariyajinindabuddhi)已经阐明了在渐次中没有遍及义。为驳斥此，以“若”等，详细解释论中所说，故说“譬如”等。“未安住”(nasanniviṭṭho)即是“未确立”，即是说“无”。即使有上部分，亦名为根，此是说根之称谓是观待而设。“两者”即是根与梢。如是，亦有其他根与梢之部分。以此，若如下方所取之根与梢之差别，则说有多数。依据前述，即以“树木等之多数”等前述之方式，此所说者是：“思惟根等之多数与粗等之德相应，以与第七格相应的根等词语，将所有词语中之根等义总摄起来，‘在所有根中是粗的，在所有梢中是细的’。如是，当言说者有遍及之意欲时，单数词尾也作双数法。” ජෙට්ඨානං විච්ඡාසම්භවෙ සබ්බකනිට්ඨස්ස ජෙට්ඨත්තාභාවානුප්පවෙසො න සියාති ආනුපුබ්බියමත්තවචනිච්ඡායං තෙනෙව ද්විත්තමභිහිතං ‘ජෙට්ඨං ජෙට්ඨමනුප්පවෙසයා’ති තෙනෙවාචරියෙන, තදධුනා විඝටීයති ‘ජෙට්ඨ’ මිච්චාදිනා[Pg.65], කනිට්ඨොපි පවෙසීයතීති කනිට්ඨස්සපි විච්ඡාසම්භවමාහ, තත්ථ කාරණමාහ-‘යථෙව හි’ච්චාදි, පරස්සාති මජ්ඣිමස්සාති එත්ථ විසෙසනං, කනිට්ඨස්සාපි ජෙට්ඨබ්‍යපදෙසොති සම්බන්ධො, යථාවුත්තමෙව සමත්ථෙති ‘වත්තිච්ඡානිබන්ධනෙ හි’ච්චාදිනා, වත්තිච්ඡාදිබන්ධනෙති වත්තුනො ඉච්ඡා නිබන්ධනං කාරණමස්සාති සමාසො, වත්ථුසභාවෙ වත්ථු තත්ථෙ, අභිනිවෙසො පවත්ති, නාභිසම්භුණාති න පප්පොති. 若对“最年长者”有遍及义，则最年幼者因其并非最年长，将不会被包含在内。因此，仅为表达渐次之意欲，彼阿闍梨以“让最年长者逐一进入”之句，宣说了双数法。此今以“最年长”等句驳斥，并说“最年幼者亦可进入”，故言最年幼者亦有遍及义的可能。其中，说明其原因，如“正如”等。“他者”在此是“中间者”的定语。最年幼者亦可被称作“最年长”，此是关联。“因为这是以言说者的意欲为依凭”等句，支持了前述之义。“以言说者意欲为依凭”此复合词，其依凭之因即是言说者之意欲。就事物的自性而言，事物即是如此；执着即是其作用。“不能成就”即是“不能获得”。 ‘‘සකත්ථෙ වධාරියමානෙ නෙකස්මිං ද්වෙ භවන්තීති වත්තබ්බ’’න්ති (8-1-12-වා) වාත්තිකකාරෙන වුත්තං, තදාහ ‘සකත්ථෙ’ඉච්චාදි, අත්ථප්පකාරණාද්‍යනපෙක්ඛස්ස පදස්ස අත්ථෙ සකත්ථෙ අවධාරියමානෙ එත්තකමෙවෙති ගම්මමානෙ අනෙකස්මිං දිය්‍යමානෙ ද්විබ්බචනමිට්ඨං මතං පාණිනියානන්ති අත්ථො, අයම්පනෙසමධිප්පායො ‘මාසකං මාසකං ඉමම්හා කහාපණා භවන්තානං ද්වින්නං දෙහී ත්‍යත්‍ර ද්වෙ එව මාසා දාතුමිච්ඡිතා, කහාපණං නාම– 释论家说：“当‘自身意义’被限定时，应说‘在多于一者中，是双数法’”（8-1-12-论）。因此他说了“在自身意义中”等等。对于不依赖意义种类等之词语，当其自义被限定为“唯此”时，若给予多者，则双数法被波你尼(Pāṇini)学派认为是可取的。此亦是其意图：“从这个迦诃波那(kahāpaṇa)中，请给你们两位各一个摩沙迦”，在此，唯欲给予两个摩沙迦。迦诃波那即是—— චත්තාරො විහයො ගුඤ්ජා, ද්වෙගුඤ්ජා මාසකො භවෙ; ද්වෙ අක්ඛාව මාසකාපඤ්ච,ක්ඛානං ධරණමට්ඨකංති. 四粒稻谷(vīhi)为一红珠(guñjā)，两红珠为一摩沙迦(māsaka)；两摩沙迦为一阿迦(akkha)，五阿迦为一达罗那(dharaṇa)，八达罗那为一组(aṭṭhaka)。 වුත්තවිධිනානෙකමාසකසමුදායො, තත්ථ න සබ්බෙ කහාපණ සම්බන්ධිනො මාසා දානකිරියාය බ්‍යාපිතා, ද්වෙයෙවාති නෙත්ථත්ථ විච්ඡාති යථාවුත්තවත්තබ්බෙන ද්විබ්බචන’’න්ති, තං දස්සෙත්වාති තං ද්විබ්බචනොදාහරණං දස්සෙත්වා, පටිපාදයිතුං විච්ඡායමෙව ද්විත්තං දස්සෙතුං… මාසකං මාසකමිච්චාදොත්වයමධිප්පායො-‘‘දෙහීති දානකිරියාය මාස්ස බ්‍යාපිතුමිට්ඨාති විච්ඡායමෙවෙත්ථ ද්විබ්බචනං, තථාහ්‍යතො ද්විරුත්තා විච්ඡාව ගම්‍යතෙ’’ති, සද්දන්තරතොච්චාදිකං කිමාසඞ්කිය වුත්තන්ති ආහ‘දෙහී’තිආදි, අවධාරණෙ පතීයමානෙති කහාපණසම්බන්ධිනි බහුම්හි මාසකසමුදායෙ මාසකද්වයනිච්ඡයෙ විඤ්ඤායමානෙ සති, අවිසෙසෙන සාමඤ්ඤෙන මාසානං දෙහීති දානකිරියාය බ්‍යාපනා භාවාති සම්බන්ධො, සද්දන්තරතොච්චාදිනො සාධිප්පායමත්ථමභිධාතුමාරභතෙ ‘පදෙනෙ’ච්චාදි, එත්ථ පදෙනාති මාසකමිච්චනෙන පදෙන, ඉමම්හා කහාපණාති ඉදමෙත්ථ සද්දන්තරං, කතාභිසඞ්ඛරණස්සාති මාසකං මාසකමිච්චෙවං [Pg.66] නිප්ඵාදිතස්ස, සද්දන්තරතොති ඉමිනා පදන්තරයොගො ගහිතොති ආහ-‘පදන්තරෙන යොගතො’ති අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘ද්විත්තකරණකාලෙ සද්දන්තරවචනීයස්සත්ථස්සානපෙක්ඛිතත්තා මාසකංමාසකන්ති අවිසෙසෙන මාසකවිච්ඡායං ද්විත්තං, තදනු පන ඉමම්හා කහාපණාතිසද්දන්තරසම්බන්ධෙ සති යදි කහාපණසම්බන්ධ්‍ය න වසෙසමාසකවිච්ඡා පරිග්ගය්හති තදා ඉමස්ස කහාපණස්සාති ඡට්ඨියා භවිතබ්බං, ඉමම්හා කහාපණාති පන අවධිපඤ්චමීනිද්දෙසතො කහාපණතො ද්වයමෙව ගහෙත්වා භවන්තානං ද්වින්නං දෙහීති ඉමම්හා කහාපණාති සද්දන්තරතොවධාරණං ගම්‍යතෙ’’ති. 以所说的方式有许多摩沙迦的集合，在那里，并非所有与迦诃波那(kahāpaṇa)相关的摩沙迦都被布施行为所遍及，只有两个。因此这里没有遍及义。“应以所说的方式说双数法”，为了显示此，即显示此双数法的例子，为了教导，为了显示在遍及义中的重叠……在“摩沙迦，摩沙迦”等中，其意趣是：“以‘给’这个布施行为，意欲遍及摩沙迦”，因此这里是在遍及义中的双数法。因为由此重叠，遍及义被理解。有人问：“说‘有其他词语’等是基于何种疑虑？”答曰：“给”等等。当限定被理解时，即当在与迦诃波那相关的众多摩沙迦集合中，确定为两个摩沙迦被认知时，“无差别地、普遍地给摩沙迦”，（如此）与布施行为的遍及不存在关联。为了说明其他词语等的意趣，开始说“通过词语”等。此处，“通过词语”即通过“摩沙迦”这个词语。“从此迦诃波那”是这里的其他词语。对于如此构成的“摩沙迦，摩沙迦”，通过其他词语的连接，即说“通过与其他词语的连接”。此处的意趣是：“在进行重叠时，因为不考虑其他词语所表达的意义，所以在无差别的摩沙迦遍及义中重叠为‘摩沙迦，摩沙迦’。其后，当与‘从此迦诃波那’这个其他词语连接时，如果与迦诃波那相关而没有涵盖其余摩沙迦的遍及义，那么就应该用第六格(属格)‘此迦诃波那的’。然而，从‘从此迦诃波那’这个作为起点(avadhi)的第五格(离格)指示，可理解为‘从迦诃波那中只取两个，给你们两个’。因此，从‘从此迦诃波那’这个其他词语中，可理解到限定义。” ‘‘පුබ්බපඨමානමත්ථාතිසයවචනිච්ඡායං ද්වෙ භවන්තීති වත්තබ්බ’’න්ති (8-1-12-වා) වුත්තං, තදාහ-‘පුබ්බපඨමානං මිච්චාදි, පුබ්බපඨමානං පුබ්බපඨම සද්දානං අත්ථාතිසයො යො අත්ථස්ස පකංසො, තස්ස වචනිච්ඡායං, සබ්බපඨමභාවසඞ්ඛාත අත්ථාතිසයමත්තාව වචනිච්ඡාති න එත්ථ විච්ඡාති තෙසමධිප්පායො, විකසනකිරියාය පාකකිරියායාති වුත්තෙපි විකාසකරණකිරියාය පාකකරණකිරියායාති අත්ථසම්භවතො ‘පුබ්බං පුබ්බං පුප්ඵ’න්ති ත්‍යාදො, පුබ්බං පුබ්බං විකසනං කරොන්ති, පඨමං පඨමං වචනං කරොන්තීති කිරියාවිසෙසනවසෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො, පුබ්බාති මතා පඨමාභිමතාති ඉමිනා පුබ්බපඨමභාවෙනාභිමතානං බහුත්ත බ්‍යාපනෙන විච්ඡාසබ්භාවෙ කාරණමාහ. “为了表达‘先前’和‘最初’的意义强调，应说它们要重复”（8-1-12-vā），如此说。对此解释说：“先前、最初等”，即“先前”(pubba)、“最初”(paṭhama)二词的意义强调，即意义的卓越。在想要表达此意时，他们认为，这只是想要表达名为“最先”的状态的意义强调，因此这里没有遍及义。即使说“以开放的行为”、“以成熟的行为”，因为“以使之开放的行为”、“以使之成熟的行为”的意义是可能的，所以在“花儿先先开放”(pubbaṃ pubbaṃ pupphaṃ)等例子中，应将“先先地开放”(pubbaṃ pubbaṃ vikasanaṃ karonti)、“初初地言说”(paṭhamaṃ paṭhamaṃ vacanaṃ karonti)的意义理解为动词的修饰（状语）。他以“被认为是先前的即是被意欲为最初的”，说明了通过由“先前”与“最初”的状态所意欲的众多事物的遍及，而存在遍及义的原因。 ‘‘ඩතර ඩතමානං සමසම්පධාරණායමිත්ථීනිගදෙ භාවෙ ද්වෙ භවන්තීති වත්තබ්බ’’න්ති (8-1-12-වා) වුත්තං, එත්ථ ඉත්ථිලිඞ්ගසද්දො ඉත්ථිලිඞ්ගයොගා ඉත්ථීති වුත්තො, නිගද්‍යතෙනෙනෙති නිගදො, ඉත්ථී නිගදො යස්ස සො ඉත්ථිනිගදොභාවො, තස්මිං ඉත්ථීනිගදෙ භාවෙ, තදාහ-රතරරත මන්තාන’මිච්චාදි, ඉත්ථිලිඞ්ගෙති ඉත්ථිලිඞ්ගං යස්ස සො ඉත්ථිලිඞ්ගොභාවො, තස්මිං ඉත්ථිලිඞ්ගෙ භාවෙ වත්තමානානං රතරරතමන්තානං ද්විබ්බචනමභිමතන්ති සම්බන්ධො, කස්මිං විසයෙති ආහ-‘සමසම්පධාරණ විසයෙ’ති, සමෙන අඩ්ඪතාදිනා ගුණෙන ඉමෙ උභො අඩ්ඪා ඉත්වෙවං රූපා සම්පධාරණා නිරූපනා අවබොධො සමසම්පධාරණා, සාඑව විසයො, තස්මිං සති, අඩ්ඪතාය බහුවිධත්තාභාවා කිරියාදියො ගාභාවා [Pg.67] ච නත්ථෙත්ථ විච්ඡාති තෙසමධිප්පායො, පුච්ඡියමානාති ඉමිනා ඉමෙ උභො’ ඉච්චාදීනං පුච්ඡාවාක්‍යතං දස්සෙති. “在同等确定中，当处于阴性表达的状态时，应说‘ḍatara’和‘ḍatama’要重复”（8-1-12-vā），如此说。此处，“阴性词”(itthiliṅgasaddo)因与阴性(itthiliṅga)相应而被称为“阴性”(itthī)。“通过它来表达”，故为“表达”(nigado)。“阴性是其表达”，即为“阴性表达的状态”(itthinigadobhāvo)，在彼“阴性表达的状态”中。对此解释说：“ḍatara-ḍatama-”等。“阴性”(itthiliṅgaṃ)是它的特征，即为“阴性状态”(itthiliṅgobhāvo)。在处于阴性状态的“ḍatara”和“ḍatama”，其重复是被认可的，此为关联。在何种主题中？回答说：“在同等确定的主题中”。以“富有”等同等的品德，“此二者皆富有”，如此形式的确定、审察、理解，即是“同等确定”。这便是主题。当此成立时，他们认为，因为“富有”的状态没有多种形式，也没有行为等，所以这里没有遍及义。通过“当被询问时”，他显示了“此二者”等是疑问句。 පරබ්‍යවහාරෙනාහ-‘ආඛ්‍යාතාදීනං විසයත්ත’න්ති, ඉමිනා ආඛ්‍යාතාදීනමෙව කිරියාජොතකපදභාවෙන පොනොපුඤ්ඤසඞ්ඛාතකිරියා ධම්මස්ස ධනසමෙව විසයත්තං දීපෙති, අතිසයවිසිට්ඨන්ති ඉමිනා පපචතිසද්දෙපකාරො පකංසත්ථ ජොතකො උපසග්ගොති දස්සෙති, හිවිධිම්හීති’ලූ-ච්ඡෙදනෙ’ඉච්චස්මා විධිම්හි හිප්පච්චයො ‘‘පඤ්හපත්තනාවිධීසු’’ති (6-9) ඉමිනා සුත්තෙනාති අත්ථො, ඔස්සාති ‘‘යුවණ්ණානමෙඔපච්චයෙ’’ති (5-82) ඔකාරස්ස, ‘පුබ්බෙක-කත්තුකාන’’ (5-62) මිච්චෙවාති එවකාරෙන පරෙසමිවායමප්‍යාභික්ඛඤ්ඤෙ පච්චයො චෙ විධීයතෙ, තදා පපචතිඉච්චත්‍ර විය ආභික්ඛඤ්ඤෙ විධීයමානෙන පච්චයෙනෙව ආභික්ඛඤ්ඤත්ථස්ස පකාසිතත්තා න ද්විබ්බචනෙන භවිතබ්බන්ති දස්සෙති, යදා තු භුසං පුනප්පුනං පචතීති වචනිච්ඡා තදාපි පපචතීති භවත්‍යෙව. 他以他人的用法说道：“动词等的领域”，以此表明，对于作为行动指示词的动词等来说，被称为“重复”的行动法就像财富一样是其领域。以“极其殊胜”，他表明在“papacati”一词中，“pa”是表示卓越义的前缀(upasagga)。关于“在hi的规则中”，其义为：根据“pañhapattanāvidhīsu”(6-9)这条经则，从词根“lū-cchedane”(“lū”用于切断义)，在规则中制定了“hi”后缀。关于“ossa”，是根据“yuvaṇṇānameopaccaye”(5-82)的“o”字母，以及“pubbeka-kattukāna”(5-62)的规则。以“eva”一词表明，如果此后缀也像为其他义一样被规定用于重复义，那么，就像在“papacati”中一样，因为重复的意义已经由被规定用于重复义的后缀本身所表达，所以不应该通过重叠来表达。但是，当想要表达“他非常、一再地烹煮”时，它仍然是“papacati”。 ඉහ ඉමස්මිං උදාහරණෙ, ආභික්ඛඤ්ඤෙ ඉච්චෙවාති ඉමිනා අනුකරණමත්තමෙවෙතං නත්ථෙත්ථාභික්ඛඤ්ඤන්ති පාණිනියා සුත්තන්තරෙන ද්විත්තම්පටිපාදෙන්ති, නත්ථෙත්ථ තාදිසෙන වචනෙන පයොජනං, ආභික්ඛඤ්ඤෙයෙව ද්විබ්බචනන්ති දස්සෙති, එවමඤ්ඤතෙ ‘‘පටඉච්චෙතමනුකරණං භවන කිරියම්පති වත්තතීති කිරියාධම්මං පොනොපුඤ්ඤමෙත්ථ අත්ථෙවා’’ති, තෙනෙව වක්ඛති-‘පටපටා භවතීති ආභික්ඛඤ්ඤෙ ද්විබ්බචන’න්ති, අනිතිස්මින්ති ඉතිසද්දෙ අවිජ්ජමානෙ, රාප්පච්චයොති පඨමං ද්විත්තෙ කතෙ පච්ඡා රාප්පච්චයො, රාප්පච්චයමකත්වාපි පකාරන්තරෙන සාධෙතුමාහ- ‘අථවා’ ඉච්චාදි, දීඝො නිච්චන්ති පඨමං ද්විත්තෙ පටපටකරොතීති ඨිතෙ නිච්චං දීඝො, පටපටා කරොතීති එත්ථ නිප්ඵත්තිං දස්සෙත්වා ඉදානි පටපටායතීති එත්ථ දස්සෙතුං පටපටායතීතිආදි ආරද්ධං. 在此例中，有人以波你尼(Pāṇini)的另一经则主张，“仅在重复义中”的重叠只是模仿，此处没有重复义。但此处无需此说，他表明重叠仅用于重复义。他如此认为：“此模仿是针对‘成为’的行动而转起，因此重复的行动法确实存在于此。”因此他将说：“paṭapaṭā bhavati是重复义的重叠。”在“anitisminti”(当iti不存在时)，是先进行重叠，然后加上“rā”后缀。为说明即使不加“rā”后缀也能以其他方式构成，他说了“或者”等。关于“长音是固定的”，首先在重叠后，当形式为“paṭapaṭakaroti”时，长音是固定的。在说明了“paṭapaṭā karoti”的构成之后，现在为了说明“paṭapaṭāyati”，便开始了“paṭapaṭāyati”等的解说。 55. ස්‍යාදි 55. si等词尾 එකස්ස එකස්ස ඉති ඨිතෙ පුබ්බවිභත්තියා ලුත්තෙ සංහිතායඤ්ච කතායං එකෙකස්ස, එවං මත්ථකෙන මත්ථකෙනාති ඨිතෙ මත්ථක මත්ථකෙනාති. 当为“ekassa ekassa”时，前词的格尾脱落并进行连音，便成为“ekekassa”。同样，当为“matthakena matthakena”时，便成为“matthaka matthakena”。 56. සබ්බා 56. 一切 අඤ්ඤං [Pg.68] අඤ්ඤන්ති ඨිතෙ ඉමිනා විභත්තියා ලොපෙ අකාරස්ස ‘‘තදමිනා’’ (1-47) දිනා ඔකාරෙ අඤ්ඤොඤ්ඤන්තිපි හොති. 当为“aññaṃ aññaṃ”时，依此（规则）格尾脱落，其a音依“tadaminā”(1-47)变为o音，亦成为“aññoñña”。 57. යාව 57. 直到……为止 යාවබොධන්ති ‘‘යාවාවධාරණෙ’’ති (3-4) අසඞ්ඛ්‍යසමාසො. “Yāvabodham”(直到觉悟)是根据“yāvāvadhāraṇe”(yāva用于限定义)(3-4)这条规则构成的不变格复合词。 58. බහුල 58. 多方面 ක්වචි පවත්‍යප්පවත්ති, ක්වචඤ්ඤං ක්වචි වා ක්වචි; සියා බහුලසද්දෙන, විධි සබ්බො යථාගමංති. 有时适用，有时不适用；有时是其他情况，有时是任选；通过“bahula”(多方面)一词，所有规则皆依圣典而定。 ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං 如是，于《目犍连五论复注·义光》中， පඨමකණ්ඩවණ්ණනා සමත්තා. 初品释义终。 2. දුතියකණ්ඩ වණ්ණනා 2. 第二品释义 1. ද්වෙද්වෙ 1. 两个两个地 අවයවසම්බන්ධෙති ස්‍යාද්‍යවයවීසමුදායෙන ද්වෙද්වෙති වුත්තානමවයවානං සම්බන්ධෙ, අතෙත්ථ වුත්‍යනුකූලාය පඤ්චිකාය වා භවිතබ්බං, පඤ්චිකානු කූලාය වුත්තියා වා, න චෙත්ථ ද්වින්නමඤ්ඤොඤ්ඤානුකූලතා දිස්සති, තථාහි වුත්තියං-‘එකානෙකත්ථෙසු වත්තමානතො නාමස්මා’ති එත්තකමෙව පකතිවිසෙසනවසෙන වුත්තං, පඤ්චිකායන්තු තබ්බිසෙසන වසෙන ච පච්චයත්ථවිසෙසනවසෙන ච අත්ථො දස්සිතො, තදෙව මුභින්නන්නාඤ්ඤමඤ්ඤානුකූලතා දිස්සති, තතො එත්ථ යථා ද්වින්නමඤ්ඤොඤ්ඤානුකූලතා සම්පජ්ජති, තථා බ්‍යාචික්ඛිස්සාම ‘‘යදි පනෙත්ථ වුත්‍යානුකූලා පඤ්චිකා භවෙය්‍ය පච්චයත්ථපක්ඛො ජහිතබ්බො සියාති ‘තෙ…පෙ… එකානෙකත්ථෙසු’ති ච, තෙන…පෙ… යොජනිය’න්ති ච එතෙසං ජහිතබ්බතාය බහුපාඨවිලොපො ආපජ්ජති, යදි පන පඤ්චිකානුකූලා වුත්ති භවෙය්‍ය වුත්තියං කිඤ්චිමත්තං පක්ඛිපිතබ්බ මත්තමෙව සියාති බහුවිලොපාපත්ති (න) හොතීති එතෙසං ද්වෙද්වෙ හොන්ති එකානෙ කත්ථෙසු වත්තමානතො නාමස්මා’ති වුත්තියා භවිතබ්බ’’න්ති, එවඤ්හි සති සත්ථන්තරෙනාපි සහ ඝටතෙ, සුත්තෙ ‘ද්වෙද්වෙකානෙකෙසු නාමස්මා’ති වුත්තත්තා ‘එකානෙකෙසූ’ති ඉදං පච්චයවිසෙසනං වා යුජ්ජති 在部分与整体的关系中，当论及由“dvedve”(两个两个地)所指的部分时，应当是《五论》(pañcikā)符合《规则》(vutti)，或是《规则》符合《五论》。然而，此处不见二者相互符合。例如，在《规则》中，仅以限定词基的方式说：“从表单一与多数义的名词”。但在《五论》中，则通过限定词基和限定词缀意义两方面来阐明其义。因此，可见二者互不符合。为了使二者达成一致，我们将如此解释：如果此处《五论》要符合《规则》，那么词缀意义方面就应舍弃，如此则“彼……于单一多数”以及“因此……应结合”等文句就须舍弃，从而导致大量文本的失落。但如果《规则》符合《五论》，则仅需在《规则》中添加少许内容，不会有大量文本失落。因此，《规则》应为：“dvedve(两个两个地)从表单一与多数义的名词而有”。这样一来，也能与其他论典相符。因为在经中说“dvedve从表二、单一、多数义的名词而有”，所以“于单一多数”这一表述，或者适合作为对词缀的限定。 පකතිවිසෙසනවසෙන [Pg.69] වා යදෙතං පච්චයවිසෙසනං, තදා සාමත්ථියා එකානෙකෙසූති පකතිවිසෙසනම්පි ලබ්භති, තත්ථ සාමත්ථියමත්ථ බලං, තථාහ්‍යෙකාදීසු භවන්තා පකතිවාච්චානමෙවෙකත්තාදිඅබ්‍යති රිත්තඅත්ථමත්තාදීරූපානං ජොතකා ස්‍යාදයො කථමෙකත්තාදීසු වත්තමානතො නාමස්මා අඤ්ඤතො සියුන්ති යථාවුත්තනාමවිසෙසාක්ඛෙපො, තථා ඉත්ථිණාදිප්පච්චයාදීනම්පි පන පකතිවිසෙසානුපාදානෙපි යතො ධාත්වාදි වාච්චොත්ථො නත්ථි, සාමත්ථියා තතො, ධාතුත්‍යාද්‍යන්තෙහි න හොන්තෙ විත්තිපච්චයා, තථා ණාදිපච්චයාපි… විභත්‍යන්තා විධානතො, යදෙතම්පකතිවිසෙසනං තදාපි සාමත්ථියෙනෙව එකත්තාදීසු වත්තමානතො නාමස්මා තජ්ජොතනාය භවන්තා ස්‍යාදයො කථමඤ්ඤත්ථ හොන්ති අසම්භවාති එකානෙකෙසු ද්වෙද්වෙති ලබ්භති, අථවා සරූපෙන අවුත්තම්පි සාමත්ථියෙනෙකානෙකත්ථෙසූති ගම්මමානං වුත්තමෙව හොතීති කත්වා‘තෙචා’තිආදිකං වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං, එකානෙකෙසු වත්තමානතො නාමස්මාති කිමත්ථං අසත්වභූතාය කිරියායෙකත්තාදිසම්බන්ධාභාවා ක්‍රියත්ථාච ත්‍යාදීහි යෙවෙකත්තාදීනං වුත්තත්තා ත්‍යාද්‍යන්තෙහි ච න භවෙය්‍යුන්ති පයොජනන්තරමාහ-‘යම්පනා’තිආදි, පඤ්චකනාමත්ථස්සාධිප්පෙතභාවො චෙත්ථ පක්ඛස්සෙතස්සෙව යුත්තත්තා. තථාහි සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදයො නාම වාච්චස්ස දබ්බස්ස ධම්මො සකත්ථො-පසජ්ජනො ච සද්දො දබ්බෙයෙව වත්තතෙ… දබ්බෙයෙවාන්‍යනයාදිවොහාරා, තත්ථ දබ්බවාචිනා සද්දෙන දබ්බධම්මානමබ්භන්තරීකරණන්ති නායුත්තමෙතං නාමෙන පඤ්චන්නමභිධානං, විභත්තියො පන ජොතිකා, ඉත්ථිපච්චයා ච ඉත්ථිලිඞ්ගස්ස, තථා චාම්හෙහි වුත්තං සම්බන්ධචින්තායං– 或者，作为对词基的限定。当“于单一多数”是作为对词缀的限定时，那么通过蕴含(sāmatthiya)，它也可作为对词基的限定而获得。此处的蕴含即是义理的力量(atthabala)。例如，si等格尾是用于标示存在于一或多等事物中的词基所指称的单数性等，它们怎么能从表一或多等义的名词之外而有呢？这是不可能的。因此，词缀的意义就蕴含了对名词词基的限定。同样，当它是对词基的限定时，通过蕴含，“dvedve(两个两个地)于单一多数义中”也能成立。或者，应当理解为：即使没有明确说明，“于单一与多数义中”通过蕴含也能被理解，如同已被说明一样。因此才说了“彼等”等等。为什么要说“从表单一与多数义的名词”呢？作者说“若复有”等，是为了说明另一个目的：因为非实体的行为与单数性等没有关联，并且行为的单数性等意义已由ti等动词结尾表达，所以此规则不应适用于以ti等结尾的词。此处，本派的观点认为五种名词义是所意指的，这是恰当的。例如，数、业格等是名词所指称的实体(dabba)的属性，而词语自身意义是次要的，它作用于实体上。只有实体才有异门等说法。在那里，以指称实体的词来包含实体的属性，这并非不恰当。因此，以“名词”来指称这五者是恰当的。而格尾是标示性的，阴性词缀则标示阴性。正如我们在《关系考察》(Sambandhacintā)中所说—— සද්දො සකත්ථං වත්වාන, පදත්ථං දබ්බසඤ්ඤිතං; සමවෙතං වදෙ ලිඞ්ගං, සඞ්ඛ්‍යං කම්මාදිකම්මි චෙති. 词语在表达了自身意义后，也表达了被称为“实体”的词义，以及内在的性、数、与业格等。 එකානෙකෙසු ස්‍යාදීනං යථාක්කමං දස්සෙතුං ‘තෙනා’තිආදි වුත්තං, තෙනාති යෙන පඤ්චකො නාමත්ථො අධිප්පෙතො එකාදීසු ච අත්ථෙසු ජො-තනීයෙසු ස්‍යාදයො විධියිස්සන්ති තෙන, සබ්බත්ථාති ‘අංයො’ආදීසු [Pg.70] සබ්බත්ථ, සභාවතොත්‍යාදිකස්සායමධිප්පායො ‘‘යද්‍යපි ස්‍යාදයො එකානෙකෙසු හොන්ති තථාපි එකාදයො සඞ්ඛ්‍යාය පරිච්ඡින්නෙ අත්ථෙ වත්තන්ති න සඞ්ඛ්‍යාමත්තෙ, සඞ්ඛ්‍යාය සම්භවාභාවා සඞ්ඛ්‍යෙයෙ භවතීති න සඞ්ඛ්‍යාපි ස්‍යාදීනමත්ථො’’ති (න) කෙවලං සකත්ථ දබ්බාදියෙව ස්‍යාදීනමත්ථො න භවති, අපි තු සඞ්ඛ්‍යාපීත්‍යපිසද්දත්ථො, අනෙන සඞ්ඛ්‍යා විභත්‍යත්ථො චතුක්කො නාමත්ථොත්‍යයම්පක්ඛො නිරාකතො පඤ්චකො නාමත්ථොති දස්සනෙ සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදීනං විභත්තියො ජොතිකා හොන්ති, තිකො නාමත්ථොති දස්සනෙ තු සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදයො විභත්තිවාච්චා හොන්ති, ඉදානි අධිප්පෙතපඤ්චකනාමත්ථෙ සකත්ථාදිකං සරූපතො දස්සෙතුං ‘තත්ථා’තිආදිමාහ, තත්ථ සකත්ථො විසෙසනන්ති සරූපාදි යං කිඤ්චි විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතං තං සකත්ථො නාමති අත්ථො, තං දස්සෙති ‘සරූපජාතිගුණදබ්බානි’ති. 为了依次说明在单一与多数中si等格尾的用法，所以说“tenā”(以彼)等。“以彼”是指，通过所意指的五类名词义，在“一”等需要显示的意义中，si等格尾将被规定。“于一切处”是指在“aṃ”、“yo”等所有地方。“自性”等（词）的含义是说：“虽然si等格尾出现在单一与多数中，但“一”等数词作用于被数量限定的意义上，而非仅仅是数量本身。因为数量的存在与否取决于被计数的对象，所以数量也不是si等格尾的意义。”“也”(api)字的含义是：si等格尾的意义不仅不是自义、实体等，也不是数量。以此，“数量是格义，（因此）名词义有四类”的这一派观点就被驳斥了。在显示五类名词义时，数、业格等的格是显示者；但在显示三类名词义时，数、业格等是格所表达的。现在，为了从其自相上说明所意指的五类名词义中的自义等，（作者）说“于此”等。“于此，自义即限定词”，其义是任何希望以形相等等作为限定词来表达的事物，都名为“自义”。它显示为“形相、种类、性质、实体”。 බලෙන යස්සා භින්නෙසු, පවත්තන්තෙ ගගාදීසු; සා ජාත්‍යභින්නධීසද්දා, සුත්තං පුප්ඵෙස්විවාන්වීතං. 凭藉它的力量，（同一认知）在“ga”等被区分的（个体）中运行；它就是种类(jāti，共相)，是无差别理解之词，如同线贯穿花朵。 දබ්බාධාරො තතො භින්නො, නිමිත්තං තප්පතීතියා; භාවාභාවසභාවො යො, සො ගුණො නිග්ගුණො මතො. 以实体为所依，而又不同于彼；是（认知）彼的相状；凡具有存在与非存在之自性者，彼即是性质（guṇa），且被认为是无性质的。 සරූපං සද්දරූපංව, ජාතියා යං විසෙසනං; විසෙසීයති යංකිඤ්චි, දබ්බං තං සමුදීරිතං. 自相犹如声相，是种类的限定词；任何被限定者，彼即被称为实体（dabba）。 ඉදානි සරූපාදිනො විසෙසනස්ස සකත්ථභාවං ජාත්‍යාදිවිසෙසස්ස දබ්බභාවඤ්ච දස්සෙතුං ‘තත්ථා’තිආදිමාහ, සරූපෙ වත්තතෙ සද්දොති වියභෙදොපචාරෙනාහ-‘සද්දස්ස සරූපෙනා’ති, එත්ථ පන ගොති ජාතිමත්තවාචිනි ගොසද්දෙ පයුත්තෙ ගොසද්දො ජාතිමත්තමාහෙති සො ජාතිං විසෙසෙති නාම. යට්ඨිආදිසද්දෙහි යට්ඨිආදිසහචරිතා උපචාරතො ගහිතාති යට්ඨිආදිදබ්බෙහි යට්ඨිආදිසහචරිතා පුරිසා විසෙසීයන්තීති ආහ-‘දබ්බම්පි දබ්බන්තරස්ස විසෙසනභූතම්භවතී’ති, යට්ඨියොපවෙසයාති යට්ඨිසද්දවචනීය යට්ඨිදබ්බවිසිට්ඨෙ පුරිසෙ පවෙසයාති අත්ථො, කුන්තෙපවෙසයාති එත්ථාපි එසෙවනයො, යථාවුත්තචතුබ්බිධසකත්ථතො පරොපි අත්ථි සකත්ථොති ආහ-‘කත්ථචී’තිආදි, සම්බන්ධනිමිත්තොති සම්බන්ධො නිමිත්තං කාරණං [Pg.71] පච්චයප්පවත්තියා අස්ස පච්චයස්ස සොති සමාසො, එත්ථ හි දණ්ඩො අස්ස අත්ථීති අස්සාති සාමිනො පුරිසස්ස සංසඞ්ඛාතදණ්ඩාදිදබ්බෙන සහයො සස්සාමිසම්බන්ධො, සොපි පච්චයස්ස නිමිත්තං, තථා ච වක්ඛති-‘දණ්ඩපුරිසසම්බන්ධා දණ්ඩීති පච්චයො’ති, (කිරි)යා පදත්ථස්සාපි විසෙසනත්තෙන සකත්ථභාවො ජාතිපදත්ථාදීනං වුත්ත ඨානෙයෙව වත්තබ්බොති පාචකොති එත්ථ කිරියාකාරකසම්බන්ධසඞ්ඛාතං පරාභිමතං සකත්ථම්පි පරොපදෙසෙනොපදිසිතුකාමො ඉධ සම්බන්ධසකත්ථස්ස වුත්තට්ඨානෙයෙව කිරියාසකත්ථං දස්සෙතුං ‘කත්ථචි කිරියාපී’තිආදිමාහ. නාමසභාවෙන විඤ්ඤායමානං පඤ්චමං නාමසඞ්ඛාතමත්ථං දබ්බපදත්ථෙන සඞ්ගහෙත්වා ජාතිගුණකිරියාදබ්බානීති හි චතුබ්බිධො නාමත්ථො, නාමම්පි අන්වත්ථරුළ්හිවසෙන දුවිධං පුමිත්ථිනපුංසක ලිඞ්ගවසෙන තිවිධම්පි චතුබ්බිධං හොති… යථාවුත්තෙ චතුබ්බිධෙ අත්ථෙ නමති, තෙ වා අත්තනි නාමෙතීති ඉමිනා කාරණෙන. සාමඤ්ඤගුණ කිරියායදිච්ඡාවසෙනාඤ්ඤථාපි චතුබ්බිධත්තං නාමස්ස වදන්ති, තත්ථාපි යදිච්ඡානාමස්ස දබ්බනාමෙනෙව සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො, ඉත්ථත්තං එසාති පසිද්ධිමා අත්ථො, යම්පනාතිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං සාධෙති ‘තත්ථෙ’ච්චාදිනා, අභිධායකත්තෙන ජොතකත්තෙන, ඉකාරන්තතොති මුනිසද්දතො, අඤ්ඤථාති ඉකාරන්තතො න භවති චෙ, අතොති ආදෙස භවනතො ඵලං දස්සිතං න සියාති සම්බන්ධො, වුත්තියං ‘එවං කුමාරී කුමාරියො’තිආදීසු එවන්ති යථා පුල්ලිඞ්ගෙ ඉකාරන්තතො ස්‍යාදීනමුදාහරණමනාදෙසත්ථං වුත්තං එවමිත්ථියම්පි අනාකාරන්තතොති දස්සෙති, උපලක්ඛණං චෙතමිනී-නී-ඌ-ති-පච්චයන්තාදීනං, අසති…පෙ… වචනෙති ඉමිනා පාණිනියානං විභත්තිසඤ්ඤාවිධායකස්ස සුත්තන්තරස්ස අත්ථිභාවං දස්සෙති, ‘‘විභත්තිච’’ (1-4-104) ඉති හි තෙසං සුත්තං, තස්සත්ථො ‘ස්‍යාදීනං ත්‍යාදීනඤ්ච විභත්තිසඤ්ඤා හොතී’ති, භවන්තීති අන්වත්ථවසෙන විභත්තිසද්දවචනීයානි භවන්ති, සො (යෙවත්ථො) විභත්තිච්චනෙන විභජීයතීති විභත්ති, කම්මෙ ක්තිප්පච්චයන්තොයං විභත්ති සද්දොති දස්සෙති, කථම්පනෙතෙසු ස්‍යාදීසු විභජීයතිච්චස්ස වාක්‍යත්ථාස්සානුගමො යෙනෙවං වුච්චතිච්චාසඞ්කිය යෙන යථා ච විභජීයති තමුපදස්සෙන්තො ආහ-‘තථා හි’ච්චාදි. 现在，为了说明以自身相为首的能修饰词的自义性，以及以种类为首的能修饰词的实体性，而说“在那里”等。“词语存在于自身相中”，这是以分析区别的转喻而说“以词语的自身相”。在此，当使用仅表示种类的“牛”（go）这个词时，“牛”这个词只表达种类，因此它修饰了种类。通过“杖”等词语，以转喻的方式指代与杖等相关联的事物，因此，通过杖等实体，与杖等相关联的人被修饰。所以说：“一个实体也能成为另一个实体的能修饰词”。“让持杖者们进来”意为“让那些以‘杖’这个词所指称的、以杖这个实体为特征的人们进来”，“让持矛者们进来”也是同样的道理。除了如前所述的四种自义外，还有其他的自义，因此说“在某处”等。“关系为因”（sambandhanimitta），即关系是此后缀（paccaya）应用的因（nimitta）、原因（kāraṇa），这是一个复合词。在此，“他有杖”，“他的”是指主人，即人。与被称为杖等实体的所有-所属关系（sassāmisambandha），那也是后缀的因。因此将说：“由杖与人的关系，而有后缀形成‘持杖者’（daṇḍī）”。作为词义的能修饰词，行为的自义性也应在已解说种类词义等之处解说。因此，在“厨师”（pācaka）一例中，作者希望通过他人的教导来开示他人所接受的、被称为“行为与作者关系”的自义，所以在已解说关系自义之处，为了展示行为的自义，而说“在某处，行为亦……”等。通过名词自性而了知的第五种所谓名词义，已摄入实体词义中，因此名词义有四种：种类、性质、行为、实体。名词又依词源（anvattha）与约定（ruḷha）分为二种；依阳性、阴性、中性之性（liṅga）分为三种，亦有四种……因为它朝向如前所述的四种意义而屈折，或使它们朝向自身屈折，以此为原因。他们也以另一种方式说名词有四种：普通（sāmañña）、性质、行为和任意（yadicchā）之名。其中，任意之名也应被理解为包含在实体之名中。“此即其状态”意为这是众所周知的意义。他通过“又……”等语，以“在那里……”等来确立此义，即通过其能指性与能显性。“以i为尾者”（ikāranta）即来自“牟尼”（muni）一词。“否则”（aññathā）意为如果不是以i为尾。“由此”（ato）是指由于发生了替换（ādesa），所显示的结果便不会出现，这是其关联。在释文中，于“如是，少女（kumārī）、少女们（kumāriyo）”等处，“如是”（evaṃ）表明：正如在阳性中，为了说明不发生替换而举出以i为尾的词干后接syādi等（格的词尾）的例子，同样，在阴性中，也举出不以ā为尾的词干的例子。这也是对以-inī、-nī、-ū、-ti等后缀结尾的词的标志。通过“若无……之语”，他指出了波你尼（Pāṇini）学派存在另一部规定“格”（vibhatti）这一术语的经。“以及格”（vibhattica）（波你尼经1.4.104）是他们的经。其义为：“syādi等与tyādi等被称为‘格’”。“成为”（bhavanti）是指它们在词源学的意义上成为可用“格”这个词所指称的对象。此义即由“被区分”（vibhajīyati）而得名“格”（vibhatti）。他指出“格”这个词是在所作（kamma）的意义上由kti后缀构成的。然而，在这些syādi等（格的词尾）中，如何与“被区分”这一句义相符，以至于要如此说呢？预见到此疑问，为了展示由什么以及如何被区分，他说道：“确实如此……”等。 2. කම්මෙ 2. 于所作 වුත්තියං [Pg.72] කත්තුකිරියායාති කත්තුසාද්‍යතාය තං සම්බන්ධිනියා කත්තුකම්මට්ඨායපි දුවිධාය කිරියාය, අනෙකත්ථත්තා ධාතූනං කරොති එත්ථ සම්බන්ධනත්ථොති ආහ-‘කරීයති අභිසම්බන්ධීයතී’ති, යංකිඤ්චි පදත්ථරූපං සම්බජ්ඣතීති අත්ථො, ඉමිනා චාන්වත්ථවසෙනෙවායං කම්මවොහාරො සිද්ධොති දස්සෙති, සබ්බකාරකානම්පි පන කිරියාසම්බන්ධ සබ්භාවෙපි කිරියාභිසම්බන්ධීයමානත්තෙනෙව යං වත්තුමිච්ඡිතං තදෙව කම්මං විඤ්ඤෙය්‍යං, කත්තාදි කත්තු කිරියායාභිසම්බන්ධීයමානත්තෙපි කත්තාදිත්තවචනිච්ඡායෙව කම්මං න හොති… යස්මා වචනිච්ඡායෙව කාරකානි භවන්ති, එවං සබ්බකාරකානම්පි කාරකන්තරප්පත්තියං තදභාවො යථායොගං වත්තබ්බො, වාක්‍යෙකදෙසෙනෙත්‍යනෙන ‘‘ද්වෙද්වෙකා’’දිනො වාක්‍යස්ස ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ඉච්චාදිනො ච එකවාක්‍යත්තං සූචෙති, පකරණස්ස මහාවාක්‍යරූපත්තා විප්පකට්ඨානිපි වාක්‍යානි ආකඞ්ඛාදිසභාවෙ අඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධානුභවනෙනෙකවාක්‍යභාවම්පටීපජ්ජන්තෙ, වුත්තී හි– 在《释论》（Vutti）中，所谓“作者之行”（kattukiriyā），是指由作者所成就。与此相关的行为，即处于作者与所作（kattukamma）地位的两种行为。由于语根（dhātu）有多重意义，此处的“作”（karoti）有“关联”之义，故说“被作，被关联”。其义为：任何词义之形式被关联。此句表明，“所作”（kamma）这一术语的用法正是通过这种随义而成立的。再者，虽然一切作用者（kāraka）都与行为有关联，但只有说话者意欲表达为被行为所关联者，才应被理解为“所作”。即使作者等与作者之行相关联，但若说话者意欲称其为作者等，则不成其为“所作”……因为作用者仅由言说意愿而成立。同样，对于一切作用者，当其转为另一作用者时，其（原先身份的）不存在应被适当地说明。通过“以句之一分”，表明了如“二二一”（dvedvekā）等句与“于所作格为第二格”（kamme dutiyā）等句的单一语句性。由于一部论著具有大语句（mahāvākya）的形式，即使是相隔遥远的句子，若存在期待（ākaṅkhā）等情况，通过体验彼此的关联，也能达成单一语句的状态。诚如《释论》所说： ‘‘ආකඞ්ඛායොග්ගතා සත්තා, බීජං සන්නිධිනො යතො; විප්පකට්ඨානි වාක්‍යානි, මහාවාක්‍යං කරොන්ත්‍යතොති. 因为有期待（ākaṅkhā）、适宜性（yoggatā）、邻近性（āsatti），且以邻接（sannidhi）为根本，故相隔遥远的句子也能构成一个大语句。 සාමඤ්ඤෙනාති කම්මාද්‍යවිසෙසෙන, පුබ්බාචරියසමඤ්ඤාවසෙනාහ ‘දුතියාදිකා’ති, තෙන යද්‍යපි ත්‍යාදිනොපි ද්වින්නං පූරණියා දුතියාති සක්කා වොහරිතුං, තථාපි ස්‍යාදීනං දුකෙයෙව දුතියාතතියා රුළ්හීති නත්‍යාදීනං දුකානි දුතියාදිසද්දෙන ගය්හන්ති, විසිට්ඨෙසූති කම්මාදිනා විසෙසිතෙසු, තිවිධං කම්මන්ති සකසමයප්පසිද්ධියා කම්මස්ස තිවිධත්තමාහ, අඤ්ඤෙ තු සත්තවිධමිච්ඡන්ති, කථං– “一般而言”(Sāmaññena)，即不特指所作(kamma)等。依前代阿阇梨(pubbācariya)的惯称而说‘第二等’。因此，虽然`tyādi`等也可以称为‘第二’以补足两者，但‘第二’、‘第三’的用法已约定俗成地只用于`syādi`等的双数，因此`tyādi`等的双数不被‘第二等’一词所包含。‘在特定者中’(visiṭṭhesu)意为被所作等所限定。所谓‘三种所作’，是依自宗的既定说法而说所作有三种。但其他学派主张有七种，是哪些呢？ නිබ්බත්තිවිකතිප්පත්ති, භෙදෙන තිවිධං මතං,තත්ථෙච්ඡිතතමං කම්මං, කම්මංත්වඤ්ඤං චතුබ්බිධං; ඉච්ඡිතඤ්චානිච්ඡිතඤ්ච, නෙවිච්ඡිතමනිච්ඡිතං,තථාඤ්ඤපුබ්බං නාඤ්ඤපුබ්බන්ති, එවමඤ්ඤං චතුබ්බිධන්ති. 依生起(nibbatti)、变异(vikati)、获得(patti)之别，所作被认为是三种。其中，最被意欲者为所作；其他所作则有四种：意欲的(icchita)、非意欲的(anicchita)、既非意欲亦非不意欲的(nevicchitamanicchita)，以及以他为先的(aññapubba)与不以他为先的(nāññapubba)。如是，其他所作有四种。 තත්ථ ඉච්ඡිතාදීනි උපරියෙවාපි භවිස්සන්ති, තත්‍රෙච්චාදිනා තිවිධං කම්මං සරූපතො දස්සෙති, තත්ථ නිබ්බත්තිකම්මමෙකෙ-නෙකධා පරිකප්පෙන්ති, තදිහ පකාසයිස්සාම– 其中，“意欲”等(icchitādīni)将在下文说明。在前颂中，以“其中”(tattha)等词，从事相上显示了三种所作。其中，有些人以多种方式构想“生起所作”(nibbattikamma)，我们在此将予以阐明—— සතී-සතී [Pg.73] වා පකති, න යත්ථ පරිණාමිනී,නිස්සීයතෙ තං නිබ්බත්ති, කම්මමඤ්ඤෙසමඤ්ඤථා; අසන්තං ජායතෙ යං වා, යං සන්තමප්පකාසති,උප්පත්‍යා-භිබ්‍යත්තියා වා, තන්නිබ්බත්තීති වුච්චතීති. 当一个自性(pakati)，无论其存在(satī)与否(asatī)，若非转变性(pariṇāminī)，于何处不被依止，彼即“生起所作”(nibbatti-kamma)；他人则有异说。或无有(asantaṃ)而生起，或虽有(santaṃ)而未显现；通过生起(uppatti)或显现(abhibyatti)，彼即被称为“生起”。 අයමෙත්ථ අත්ථො ‘‘කටවිකාරස්ස කාසසඞ්ඛාතා විජ්ජමානා පකති පරිණාමිනී කටවිකාරම්පති පරිණමන්තී යත්ථප්පයොගෙ න නිස්සීයතෙ… කටං කරොතීතෙත්ථ කෙවලමත්ථාවගමමත්තස්ස වත්තුමිච්ඡිතත්තා කාසෙති අසුය්‍යමානත්තා ච, පකතියා තු සුය්‍ය මානත්තෙ විකාරියං සියා, තෙනෙව කාසෙ කටං කරොති, තණ්ඩුලෙ ඔදනං පචතීති ද්වයත්ථො කරොති පචති ච, තස්මා කාසෙ කරොති තණ්ඩුලෙ පචතීති විකාරීයති, කටං කරොති ඔදනම්පචතීති නිබ්බත්තී යතීති අත්ථො, අසතී වා පකති අවිජ්ජමානත්තායෙව යත්ථ න නිස්සීයතෙ… ( ) සංයොගං ජනයති විභාගමුප්පාදයතීති සංයොගවිභාගානං කස්සාපි පකතියා අවිකාරත්තා සංයොගවිභාගවන්තෙ හ්‍යවිකතෙහෙව තෙසං ජනනතො, තමෙවම්භූතමනිස්සිතපකතිකං අවිජ්ජමාන (පකති) කං වා කාරියං නිබ්බත්තිකම්මං නාමාති එකො, අඤ්ඤෙසමඤ්ඤථාති වත්වා තන්දස්සෙති ‘අසන්ත’මිච්චාදිනා, යං අසන්තමවිජ්ජමානං ජායතෙ, තන්නිබ්බත්තිකම්මං, යථා සුඛං ජනයති බුද්ධිමුප්පාදයතීති, සන්තං විජ්ජමානමෙව වා කෙවලමප්පකාසිතපුබ්බං යං උප්පත්තියා අභිබ්‍යත්තියා වා පකාසති, තම්පි නිබ්බත්තිකම්මං, යථා පුත්තං විජායතිසාමඤ්ඤමභිබ්‍යඤ්ජයතී’’ති, තදෙවං කෙසඤ්චි මතෙන අනිස්සිතපකතිකං අවිජ්ජමානපකතිකන්ති දුවිධං නිබ්බත්තිකම්මම්පි අඤ්ඤෙසම්මතෙන අසන්තං ජායමානං සන්තමප්පකාසමානන්ති දුවිධං නිබ්බත්තිකම්මම්පීතිසබ්බම්පි අට්ඨිතපුබ්බමෙව ජායතීත්‍යසතො ජානනා න බ්‍යතිරිච්චතිච්චාහ-‘අසතො ජනනං කරීයතී’ති, අවත්ථන්තරන්ති ඔදනාදිනො ක්ලෙදනාදිලක්ඛණමඤ්ඤමවත්ථං. 此中意义为：“在‘席之变异’(kaṭavikāra)中，由‘席草’(kāsa)所称的、存在的、能转变的自性，在‘席之变异’中转变，于何处使用中不被依止……在‘作席’(kaṭaṃ karoti)中，仅欲表达对意义的了知，因为‘席草’(kāsa)不被提及；若自性被提及，则为变异(vikāriya)。因此，在‘以席草作席’(kāse kaṭaṃ karoti)、‘以米煮饭’(taṇḍule odanaṃ pacati)中，‘作’(karoti)与‘煮’(pacati)有双重意义。因此，‘以席草作席’、‘以米煮饭’是变异；‘作席’、‘煮饭’是生起，此是其义。或者，在不存在的自性中，因其不存在而于何处不被依止……‘产生结合’(saṃyogaṃ janayati)，‘引起分离’(vibhāgamuppādayati)，因为结合与分离都不是任何自性的变异，只有未变异者才能产生它们。像这样，不依止自性或自性不存在的所作，名为生起所作(nibbattikamma)，此是一种观点。说‘他人则有异说’，并以此说明‘无有’(asantaṃ)等。所谓无有而生起者，即是生起所作，例如‘产生快乐’(sukhaṃ janayati)，‘生起智慧’(buddhimuppādayati)。或者，存在的、仅仅以前未曾显现的，通过生起或显现而显现者，彼亦是生起所作，例如‘生子’(puttaṃ vijāyati)，‘彰显沙门性’(sāmaññamabhibyañjayati)。”因此，依某些人的观点，不依止自性(anissitapakatikaṃ)与自性不存在(avijjamānapakatikaṃ)的，此两种是生起所作；依其他人的观点，无有而生起(asantaṃ jāyamānaṃ)与有而未显现(santamappakāsamānaṃ)的，此两种亦是生起所作。一切皆是以前未曾存在而现在才生起的，故与从无有而生(asato jānana)并无差别，因此说‘使无有的产生’。所谓‘不同状态’(avatthantara)，指的是饭等具有湿润等特征的另一种状态。 පකත්‍යුච්ඡෙදසම්භූතං, විකාරියං කිඤ්චි කිඤ්චි තු; ගුණන්තරසමුප්පත්‍යා, එවං සා විකති ද්විධා. 某些变异所作(vikāriya)由自性(pakati)断灭而生，某些则由其他品质(guṇantara)生起；如是，彼变异(vikati)有二种。 කිඤ්චි විකාරියං කම්මං පකතියා කාරණස්ස උච්ඡෙදෙන සම්භූතං, යථා [Pg.74] කට්ඨං භස්මං කරොතීති කට්ඨස්සාච්චන්තපරාවත්ති, කිඤ්චි පන ගුණන්තරානමුප්පත්තියා, යථා සුවණ්ණං කටකං කෙයුරං වා කරොතීති එවං ද්වීධා සා විකති හොතීති අත්ථො, න විභාවීයන්තෙති න ගම්‍යන්තෙ, සා පත්ති‘පාපීයති විසයීකරීයතී’ති කත්වා. 某些变异所作(vikāriyaṃ kammaṃ)是因作为原因的自性(pakatiyā kāraṇassa)的断灭而产生，例如“将木柴烧成灰烬”(kaṭṭhaṃ bhasmaṃ karoti)，这是木柴的彻底转变；某些则是因其他品质的生起而有，例如“将黄金制成手镯(kaṭaka)或臂钏(keyura)”。如此，彼变异有二种，此是其义。“不被辨别”(na vibhāvīyante)即不被了知。彼“得达”(patti)是因“被达到、被作为所缘”(pāpīyati visayīkarīyati)而得名。 යත්‍ර ක්‍රියාකතො කොචි, විසෙසො නාවගම්‍යතෙ; දස්සනා වානුමානා වා, සා පත්තීති පකිත්තිතා. 于何处，由行(kriyā)所作之任何差别(visesa)，若不被见(dassana)或推论(anumāna)所了知，彼即被称为“得达”(patti)。 යත්ථ කිරියාකතො කිරියාසම්පාදිතො විසෙසො අතිසයො කොචි නාවගම්‍යතෙ නප්පතීයතෙ දස්සනා වා පච්චක්ඛප්පමාණෙන අනුමානප්පමාණෙන වා යථා නිබ්බත්තිවිකතීනමතිසයො පච්චක්ඛානුමානා වගමනීයො, තත්‍ර හි නිබ්බත්තියං විසෙසසිද්ධිරතිපසිද්ධා… අත්ථලාභාඛ්‍යස්ස විසෙසස්සාවිජ්ජමානස්ස කිරියාකත්තා, විකාරියෙ ( ) තු ක්වචි පච්චක්ඛවිසයො… කට්ඨං ඩහතීති කණ්හත්තාදිභාවස්ස පච්චක්ඛෙනෙවොපලබ්භනතො, ක්වචිදනුමානගම්මො… දෙවදත්තං රොසෙති පසාදයති වෙති විසිට්ඨමුඛවණ්ණාදිකාරියානුමෙය්‍යත්තා රොසාදිනො, එවං යත්ථ න විසෙසසිද්ධි අපි තු පත්තිමත්තං, සා පත්තීති පකිත්තිතා කථිතා, ආදිච්චම්පස්සති ධම්මමජ්ඣෙතීති අයමෙත්ථ අත්ථො, කථඤ්චරහි අසන්තස්ස පත්තිකම්මස්ස කිඤ්චි (අකරොන්ත)ස්ස කාරකත්තං, න හි කිඤ්චි අකරොන්තං කාරකම්භවිතුමරහතීති උච්චතෙ- 于何处，由行所作、由行所成的任何差别(visesa)或优越性(atisaya)，不被现量(paccakkhappamāṇa)或比量(anumānappamāṇa)所了知、所认识，[则为得达]。犹如生起与变异的优越性可被现量与比量所了知，在生起中，差别的成就是极其著名的，因为它造就了一个先前不存在的、名为“义利之得”(atthalābha)的差别。但在变异中，有时是现量的所缘，例如“燃烧木柴”，因为变黑等状态可由现量所见；有时则由推论而知，例如“使提婆达多(Devadatta)发怒或喜悦”，因为愤怒等可由特殊的面色等作用而推知。如是，于何处无差别的成就，而仅有得达(pattimattaṃ)，彼即被称为、说为“得达”。“看见太阳”(ādiccaṃ passati)、“学习法”(dhammaṃ ajjheti)，此是此中之义。然则，对于不存在的、无所作为的得达所作，如何能有作者性(kārakatta)呢？无所作为者，实不应成为作者。故说： දස්සනක්ඛමතාභාසො, පගමබ්‍යත්තිආදයො; විසෙසා පත්තිකම්මස්ස, ක්‍රියාසිද්ධියමිච්ඡිතා. 能见性(dassanakkhamatā)、显现(ābhāsa)、趣向(pagama)、明了(byatti)等，是得达所作(pattikamma)的差别，于行(kriyā)之成就中被意指。 අත්‍ර දට්ඨුං සක්කා ඉති දස්සනෙ ඛමතා ආභාසොපගමො විසයත්තොපගමො විසයත්තොපගමනං බ්‍යත්ති චෙති එවමාදයො විසෙසා යථායොගං පත්තිකම්මස්ස කිරියානිප්ඵත්තියං ඉච්ඡිතා, තතො තස්ස කාරකත්තන්ති අත්ථො, ආදිච්චං පස්සතීති එත්ථ හි ආදිච්චො දට්ඨුං සක්කා, තතොව සො දිස්සති අභිබ්‍යත්තිඤ්චොපයාතීති දස්සනකිරියානිප්ඵාදකත්ථෙනාස්ස කාරකත්තමුපපජ්ජතෙ, තථා ඤ්ඤත්‍රාප්‍යාදිසද්දගහිතවිසෙසවසෙන කිරියාසිද්ධිතො කාරකත්තං වෙදිතබ්බං[Pg.75], නනු විකාරියම්පි නිබ්බත්තිකම්මමෙව… තෙන රූපෙනාසතොයෙව ජනනතො, පත්තිකම්මම්පි කිරියාසම්බන්ධරූපෙනාසන්තමෙව පච්ඡා තථා භවතීති නිබ්බත්තියෙවාති සච්චං- 此处，“能够被看见”意指“适合被看见”。因此，进入光照范围、进入所缘状态、进入所缘以及显现等诸如此类的差别，皆是就所至之业(pattikammassa)而言，在行为完成时所期望的，由此它才具有作用者(kāraka)的意义。例如，在“看见太阳”一句中，太阳是能够被看见的，因此它被看见并变得显现。由于它促成了“看见”这一行为的完成，其作用者的地位便得以成立。同样，在其他地方，也应通过“等”字所含摄的各种差别，从行为的完成来理解其作用者性。再者，难道被改变之业(vikāriya)不也是被产生之业(nibbattikamma)吗？因为它是由在那形态上本不存在者所产生的。所至之业也是如此，它以一种与行为相关的形态而本不存在，后来才变成那样，因此它确实也是被产生之业。此言真实。 අත්ථෙසා වත්ථුට්ඨිති, සුඛුමබුද්ධිගොචරපතීත්‍යනුරොධෙන,තත්‍ර යම්පෙතං ඝටතෙ, යථා පතීති සද්දත්ථාවත්තානතො. 就义理而言，这是事物的实情，是随顺于微细智慧所行境界的理解而成立的。于此，此事亦能成立，正如“理解”(patīti)一词的词义所归结的那样。 විසෙසානුපාදානතොති ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තා වුත්තං. කරීයති කටො, කතො කටො ච්චෙවමාදීසු ත්‍යාදිප්පභුතීහි අතිහිතකම්මාදිනිස්සයෙසුපි එකත්තාදීසු දුතියාදයො පප්පොන්ති නියමාභාවා, තථාහි පඤ්චකෙ නාමත්ථෙ කටාදිවචනීයස්ස සම්බන්ධී කම්මාද්‍යත්ථො, ත්‍යාදිප්පභුතීති අනභි හිතස්ස සඞ්ඛ්‍යාඛ්‍යස්සාපරස්ස විභත්‍යත්ථස්සාභිධානාය අභිහිතෙසුපි කටාදීසු කම්මාදීසු දුතියාදයො සියුන්ති පාණිනියා ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ච්චාදීසු (2-3-2) ‘‘අනභිහිතෙ’’ති (2-3-1) වචනමධිකරොන්ති, වෙය්‍යත්තියායෙව දුතියාදීනප්පසඞ්ගෙපි තන්නිස්සයභූතෙ-කත්තාද්‍යත්ථෙ ජොතනායාභිහිතෙසු දුතියාදයො සියුං, තිකෙ පන සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදයො විභත්ති වචනීයා, තත්ථ යජ්ජපි කම්මාදිනො පච්චයෙනාභිධානං, තථාප්‍යෙකත්තාදයො නාභිහිතාති තස්ස සඞ්ඛ්‍යාඛ්‍යස්සාපරස්ස විභත්‍යත්ථස්සාති ධානාය අභිහිතෙසුපි කම්මාදීසු දුතියාදයො සියුන්ති පාණිනියා ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති ‘‘අනභිහිතෙ’’ති වචනමධිකරොන්ති, තමුපදස්සෙන්තො ආහ-‘තත්‍රිදං සියා’තිආදි, තත්‍ර තස්මිං දුතියාදි විභත්තිවිධානෙ ඉදං චොද්‍යං සියා, කින්ති ආහ-‘පඤ්චකෙ’ඉච්චාදි, අනභිහිතකම්මාදිනිස්සයෙසුති අනභිහිතා කම්මාදයො නිස්සයා යෙසමෙකත්තාදීනං, තෙසූත්‍යත්ථො, දුතියාදයො විභත්තියො යථා සියුන්ති ජොතනායාභිධානාය චාති යුජ්ජමානවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො, අභිහිතකම්මාදිනිස්සයෙසුපීති අපිසද්දෙන අනභිහිතකම්මාදිනිස්සයමෙකත්තාදිං සමුච්චිනොති, ආසඞ්කියාති පුබ්බකිරියාය වුත්තන්ති අපරකිරියා වෙදිතබ්බා, පඤ්චකෙ තිකෙ චා භිහිතකම්මාදිනිස්සයෙ සෙකත්තාදීසු දුතියාදිප්පත්තිමාසඞ්කාවසෙන දස්සෙත්වා චතුක්කවාදීනම්පි පක්ඛමුබ්භාවිය පරිහරිතුං ‘යදිච්චා’දිමාහ, අයන්තෙසමධිප්පායො [Pg.76] ‘‘යදෙසා සඞ්ඛ්‍යා පාටිපදිකත්ථො තප්පටිපජ්ජනෙ කම්මාදයො විභත්තිවචනීයා, තදා ‘අනභිහිතෙ කම්මෙ’තිආදිනා අනභිහිතග්ගහණං කම්මාදිවිසෙසානමනුභවන්තමනත්ථකං… අභිහිතෙ විභත්තිවාච්චාභාවතො, යදා පනායං පක්ඛො ‘සඞ්ඛ්‍යා විභත්තිවචනීයා’ති තදා ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ ත්‍යෙවමාදයො නිද්දෙසා විසයසන්දස්සනමත්තායෙව වෙදිතබ්බා’’ති, සබ්බථාති පඤ්චකතිකවාදීනං චතුක්කවාදීනඤ්ච මතවසෙන සබ්බප්පකාරෙන, සද්දත්ථාබ්‍යතිරිත්තත්ථමත්තොයෙවාති බ්‍යතිරෙකො බ්‍යතිරිත්තං, නපුංසකෙ භාවෙ ක්තො, න විජ්ජතෙ බ්‍යතිරිත්තං බ්‍යතිරෙකො භෙදො යස්ස තං අබ්‍යතිරිත්තං, අබ්‍යතිභින්නන්ති අත්ථො, සද්දත්ථතො සකත්ථතො අබ්‍යතිරිත්තං අත්ථමත්තං අත්ථසාමඤ්ඤං යස්ස ඔදනාදිසද්දස්ස සො තථා වුත්තො. “因未作特殊规定”是就“于业用第二格”这一普遍陈述而说的。在“席子被制作”(karīyati kaṭo)、“席子已制成”(kato kaṭo)等例中，由于没有限定规则，即使在业等已为动词词缀等所表达的情况下，第二格等格仍会适用于其所依的单数等。确实，在名词五义说中，为了表达那未被动词词缀等所表达的、名为“数”的另一层格义，即使在业已被表达的情况下，第二格等格仍会适用。因此，波你尼(Pāṇini)学派在“于业用第二格”(2-3-2)等规则中，将“于未被表达时”(2-3-1)作为管辖规则。在三义说中，此理亦然。为显示此点，作者说：“于此，则有此诘难”等。此诘难是：在名词五义说中，“依赖于未被表达的业等”意为单数等所依赖的业等是未被表达的。在这些情况下，应结合上下文，从“为了标示”和“为了表达”来理解第二格等格的适用。“即便在依赖于已被表达的业等时”，此处的“即便”(api)一词，亦兼摄了依赖于未被表达的业等的单数等。在以存疑的方式显示了在五义说和三义说中，当依赖于已被表达的业等时，单数等仍有适用第二格等的可能性之后，为了引出并驳斥四义说者的观点，作者说了“若……”等。他们的意趣是：“若此‘数’是词干之义，而业等需由格来表达，那么‘于未被表达的业中’等规则中‘未被表达’的规定就成了无义的，因为在已被表达的情况下，格已无所可表。但若采纳‘数需由格来表达’这一观点，那么‘于业用第二格’等教示，就应只被理解为领域的示例而已。”“总之”，意为依诸说，以一切方式。“仅仅是与词义无别之义”：“无别”(abyatirittaṃ)即无有差别。与词自身的意义无别的纯粹意义，即义之共相。如“饭”等词，其义即是如此。 කිඤ්චාපි වුත්තියං තබ්බාදිණාදිසමාසෙහි අභිහිතමවුත්තං, තථාපි තෙහි අභිහිතෙප්‍යෙවමෙව දට්ඨබ්බන්ති නිදස්සෙන්තො ආහ-‘එව’මිච්චාදි, කර-කරණෙ කරීයිත්ථාති කතො‘ක්තො භාවකම්මෙසු’ති (5-56) කම්මෙ ක්තො, සතිකොති එත්ථ කීතොති කම්මත්ථෙ ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) ඉකො, කම්මතාගම්‍යතෙ කිතප්පච්චයාදීනං කම්මෙ විහිතත්තා, එවඤ්ච ධුහි කිමෙකමුදාහරණං දත්තමාචරියෙනෙ ත්‍යතො ආහ- ‘උදාහරණ’ඉච්චාදි, අනභිහිතෙති වචනං විනාපීති වචනං විනා එවාති අවධාරණෙ-අපිසද්දො, සම්භාවනෙවා, යද්‍යභිහිතෙහි වචනං විනාපි දුතියාදීනමප්පවත්ති භවෙය්‍ය, වචනසබ්භාවෙ තු කථායෙව නත්ථීති අත්ථො, එවඤ්ච පනෙත්ථ දුතියාදීනමභිහිතෙ පසඞ්ගාභාවො ජානිතබ්බො ‘‘පච්චතෙ ඔදනො, කතො කටොච්චාදොපි යදි දුතියාදයො සියුං පඨමාවිධානස්සාවකාසො න භවෙය්‍ය තතො සාමත්ථියානභිහිතෙයෙව කම්මාදො දුතියාදයො සකිරියා (යං තද)භිබ්‍යත්තියා භවිස්සන්ති, පඨමෙවත්වභිහිතෙ’’ති, න නුච පඨමායාකාරකමවකාසො රුක්ඛො පිලක්ඛොති කිමිදමුච්චතෙ අකාරකන්ති යද්‍ය කාරකං නෙදම්පයොගමරහති තතො යත්ථ විසෙසකිරියාන මස්සවනං තත්ථ පදත්ථසහචරිතාය සත්තාය පතීතියා ‘රුක්ඛො අත්ථි [Pg.77] පිලක්ඛො අත්ථී’ති අපෙක්ඛීයතීති කාරකත්තං රුක්ඛාදීන මත්ථෙවෙති, න ච උච්චං නීචංත්‍යධිකරණවාචිත්තෙ නිපාතස්ස අත්ථීත්‍යනෙන නත්ථි සම්බන්ධොති උච්චමත්ථීත්‍යාධෙය්‍යස්සෙව කත්තුත්තං නාධාරස්සාත්‍ය කාරකත්තමාධාරස්සාත්‍යවකාසො-ත්ථි පඨමායාති ‘‘පඨමාවිධා නස්සාවකාසො න භවෙය්‍යා’’ති යථාවුත්තො-යං හෙතු අසිද්ධොති ච සක්කා වත්තුං, අසඞ්ඛ්‍යතො පඨමාත්‍යවත්වා ‘‘පඨමාත්ථ මත්තෙ’’ති (2.39) සාමඤ්ඤවිධානතො සිද්ධොයෙව, යං හෙතුත්තානභිහිතවචනමනත්ථකමිච්චෙව ඨිතං. 虽然在释论(vutti)中，（业）通过以`tabba`等和`ṇādi`等构成的复合词来表达或不表达，但即使通过它们表达时，也应同样理解。为了说明这一点，（作者）说“如是”(evaṃ)等等。在词根“做”(kara)中，“被做”(karīyati)成为“已做”(kato)，这是根据（迦旃延语法5-56）“`kta`词缀用于状态(bhāva)和业(kamma)”，此处的`kta`词缀是用于业。在`satiko`（以百钱购买者）一词中，其构词来源“被买”(kīto)是在业的意义上，根据（迦旃延语法4-120）“也可见到其他词缀”，此处用了`ika`词缀。因为`kita`等词缀被规定用于业，所以此词的业性被理解。那么，为何导师(ācariyena)只给出一个例子呢？因此，（作者）说“例子”(udāharaṇa)等等来解释。“未被表达”(anabhihite)这个词，意为“即使没有（表达业的）词语”，也就是“确实没有（表达业的）词语”。其中的`api`（即使）一词，用于强调(avadhāraṇa)，或用于表示可能性(sambhāvana)。如果当（业）已被（动词等）表达时，即使没有明确规定，第二格等格也不会出现，那么在有明确规定时，就更不用说了。这就是其义。因此，于此应当了知，当（业）已被表达时，第二格等格便无用武之地。在“饭被煮”(paccate odano)、“席子被做”(kato kaṭo)等例子中，如果还使用第二格等，那么规定第一格的规则就没有适用之处了。因此，由此可见，只有在业等未被（由动词等）表达时，第二格等格才会出现以表明其作用；而当（业）已被表达时，则只用第一格。（反对意见：）难道第一格没有在非作用者(akāraka)方面的适用范围吗？在“树是榕树”(rukkho pilakkho)一句中，这为何被称为非作用者？如果它是非作用者，那么这种用法就不成立。因此，在没有听到特定动词之处，通过领会与词义相伴的“存在”(sattā)这一概念，便会预期有“树存在，榕树存在”之意。因此，树等词的作用者性(kārakatta)确实是存在的。（再反对：）并非如此。对于像“高”(uccaṃ)、“低”(nīcaṃ)这样表示处所(adhikaraṇa)的不变词(nipāta)，它们与“存在”(atthi)没有主谓关系。因此，在“（某物）在高处存在”这样的表达中，作者性(kattuttaṃ)只属于被容纳者(ādheyya)，而不属于处所(ādhāra)。因此，处所是非作用者，所以第一格在此仍有其适用之处。因此，可以说，前面所说“第一格的规则将没有适用之处”这个理由是不成立的(asiddha)。因为规则没有说“第一格表示数量”，而是通过“第一格仅用于词干的意义”(paṭhamā atthamatteti)（迦旃延语法2.39）这条总则，第一格的独立性就已经成立了。基于这个理由，“未被表达”(anabhihite)这个词在规则中是无意义的——此说成立。 යඤ්චාති චසද්දො වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ අපරම්පි කිඤ්චි වත්තබ්බමත්ථීති අත්ථො, යඤ්ච ඵලං මඤ්ඤතෙති සම්බන්ධො, යදෙත්ථාන භිහිතාධිකාරො නත්ථි තදා යථා ‘කතො කටො’ච්චත්‍රත්තෙන කම්මස්සාභිහිතත්තා දුතියා න හොති තථා ‘කටං කරොති විපුලං දස්සනීය’න්ති කටසද්දතො උප්පන්නාය දුතියාය (විපුලාදිගතස්ස) කම්මස්සා භිහිතත්තා විපුලාදීහි විසෙසනෙහි දුතියා න සියා, තතො ත්‍යාදි තබ්බාදිණාදිසමාසෙහි කම්මස්සාන භිහිතත්තමත්තෙවාති විපුලාදීහිපි දුතියාවිධානසඞ්ඛාතං අනභිහිතෙ’’ති (2-3-1) අනභිහිත වචනස්ස අධිකාරෙ යඤ්ච ඵලං චින්තයතීති අත්ථො, යුත්තස්සාතිමස්ස අත්ථො සම්බන්ධස්සාති, පච්චෙකං කරොත්‍යභිසම්බන්ධතායාති ‘කටං කරොති විපුලං කරොති දස්සනීයං කරොති’ච්චෙවං පච්චෙකං පච්චෙකං කරොතිස්සාභිසම්බන්ධතායාති අත්ථො, කම්මතා අත්ථීති සෙසො, එවං මඤ්ඤතෙ-‘‘කටං කරොමීති පවත්තො විපුලං කරොමී දස්සනියං කරොමීති ච පවත්තොවාති විපුලාදීනම්පි පච්චෙකං කම්මතා අත්ථෙව, තත්ථෙකස්සාභිධානෙ පරෙකස්ස සුඛමවලොකයන්තීති තදභිධානායපි දුතියා භවිස්සතී’’ති, පකාරන්තරාවතාරො නාචරියෙ නොපරොධිතොති තම්පි පනෙත්ථ දස්සයිස්සාම-‘‘කටසද්දා උප්පජ්ජමානා දුතියා [Pg.78] කටජාති කම්මමභිහිතවතී, න විපුලාදිගුණකම්මං, තතො තදභිධානාය ච දුතියායෙව භවති, අථවා කටොව කම්මං, තං සාමානාධිකරණ්‍යෙන විපුලාදීහිපි දුතියා භවිස්සති, කටං කරොති විපුලො දස්සනීයොති හි වුච්චමානෙ විපුලාදයො කත්තුසමානාධිකරණතායෙව පතීයෙය්‍යුං තස්මා කටසද්දසාමානාධිකරණ්‍යම්පටිපාදයතා වස්සමෙත්ථ දුතියා කරණීයා’’ති. නන්වෙමිච්චාදිචොද්‍යං, එවන්ති එවං ගුණයුත්තස්ස කම්මතාය සති, පප්පොතීති කට කම්මෙ-භිධානියෙ (කතො) ති ක්තප්පච්චයස්ස කතත්තා උදාරාදිතො කරොත්‍යභිසම්බන්ධා දුතියා පප්පොතීති අත්ථො, එවං මඤ්ඤතෙච්චාදි පරිහාරො, අවයවෙන කම්මං න වදතීති සම්බන්ධො, අවයවෙනාති විසුංවිසුං, කිඤ්චරහීති ආහ-‘සභාවතො සබ්බං කම්මං වදතී’ති. හොතු කාමං උදාරාදිතොපි වුත්තෙන විධිනා පඨමා, කතසද්දතො කා පවත්තතීති ආහ-‘කතසද්දතො පි’ච්චාදි, අන්තොභූතො අන්තොගධො නාමස්ස සද්දස්ස අත්ථො යස්මිං කම්මලක්ඛණත්ථෙසො අත්ථො කම්මලක්ඛණො අභිහිතො කථිතො සම්පන්නො සම්පජ්ජතීති අත්ථො, නනු ‘කතො කටො’ච්චාදො සභාවතො සබ්බකම්මවුත්තියා අන්තොභූතනාමත්ථවුත්තියා චාත්ථමත්තෙ හොති සබ්බත්ථ පඨමාති ‘කටං කරොති උළාරං සොභනං දස්සනීය’න්ති කටාදිතොපි උප්පන්නාය දුතියාය කම්මස්සාභිහිතත්තා උළාරාදීහි පඨමාප්පසඞ්ගො සියාති අභිහිතාභිධානප්පසඞ්ගොපගතං චොදනං මනසි නිධායාහ-‘කටාදිසද්දො ත්වි’ච්චාදි, සාමඤ්ඤෙනාති විසුං විසුං කටාදිසාමඤ්ඤෙන. 在`Yañca`中，`ca`字用于总括其他要说的内容，意思是“还有其他要说的”。其关联是`yañca phalaṃ maññate`（他亦思量其果）。此处若无“未被表达”(anabhihita)这条总则，那么，就像在`kato kaṭo`（席子已被造）中，由于业(kamma)已被`-ta`后缀所表达，故不使用第二格；同样地，在`kaṭaṃ karoti vipulaṃ dassanīyaṃ`（他造作广大的、美观的席子）中，由于（与`vipula`等相关的）业已被从`kaṭa`一词生起的第二格所表达，因此`vipula`（广大）等形容词就不应使用第二格。因此，在“未被表达”(anabhihite)这条规定第二格用法的总则之下，`vipula`等词也使用第二格，其意义是“他亦思量其果”(yañca phalaṃ cintayati)。这是其关联的意义。意思是，因为（形容词）分别与动词`karoti`（做）相关联，即`kaṭaṃ karoti, vipulaṃ karoti, dassanīyaṃ karoti`（他造作席子，他造作得广大，他造作得美观），如此，每个词都分别与`karoti`相关联。其余部分的意思是：存在业性(kammatā)。他如此认为：“进行‘我造作席子’者，亦进行‘我造作得广大，我造作得美观’”。因此，`vipula`等词也分别具有业性。在此，当一个（业）被表达时，另一个（业）也容易被看到，因此为了表达后者，也使用第二格。另一种解释方式并不妨碍导师(ācariya)的观点，因此我们在此也展示之：“从`kaṭa`一词生起的第二格，表达了作为‘席子’这一种类的业，而非作为‘广大’等属性的业。因此，为了表达后者，也同样使用第二格。”或者，`kaṭa`（席子）本身就是业，通过与它同格(sāmānādhikaraṇya)，`vipula`等词也使用第二格。因为如果说`kaṭaṃ karoti vipulo dassanīyo`（作第一格），那么`vipula`等词就会被理解为与作者(kattu)同格。因此，为了表明与`kaṭa`一词的同格关系，此处必须使用第二格。有人提出诘难：“难道不是这样吗？”等等。`evaṃ`的意思是：当具有这些属性的东西具有业性时，就会得出(`pappoti`)这样的结论：因为在表达`kaṭa`（席子）这个业时，使用了`kta`后缀（如`kato`），所以从`udāra`（崇高）等词，由于它们与`karoti`（做）的关联，也应得出第二格。这就是其意义。“他如此认为”等是驳斥。其关联是：“（后缀）并非部分地表达业”。“部分地”(avayavena)即“分别地”(visuṃ visuṃ)。“那么如何呢？”(kiṃ carahi)，他说道：“（后缀）依其自性表达全部的业”。诚然，`udāra`等词可依所述方式使用第一格，但从`kaṭa`一词又生起什么格呢？他说道：“从`kaṭa`一词亦……”等等。其意义是：在以业为特征的意义中，名词的意义是内在的、被包含的；该以业为特征的意义被表达、被说明、被完成、被实现。有人心怀这样的诘难而说：“难道在`kato kaṭo`等句中，由于（后缀）依其自性表达全部的业，且表达名词的内在意义，故在任何地方都只为表达词义本身而使用第一格吗？因此，在`kaṭaṃ karoti uḷāraṃ sobhanaṃ dassanīyaṃ`中，由于业已被从`kaṭa`等词生起的第二格所表达，`uḷāra`等词就应有使用第一格的不当推论。”这是考虑到‘已表达者不复表达’这一不当推论的诘难，他说道：“然而`kaṭa`等词……”等等。`sāmaññena`（一般而言）的意思是：分别就`kaṭa`等词的一般性而言。 ‘‘කත්තුරිච්ඡිතතම’’න්ත්‍යනෙන (1-4-49) කත්තුනො කිරියාය සම්බන්ධි තුමිට්ඨතමං තස්මිං ඉච්ඡිතතමෙ කම්මසඤ්ඤං විධාය නිබ්බත්‍යාදිකෙසුතීසු කම්මෙසු දුතියා විධීයතෙ පාණිනීයෙහි, ඉච්ඡිතතමත්තඤ්ච තදත්ථත්තා කිරියාය, ඔදනං පචති ගාවුම්පයො දොහතිත්‍යාදො(හි) ඔදනාද්‍යත්ථා පචනාදිකිරියාරබ්භතෙති ඔදනපයාදීනමිච්ඡිතතමත්තං, තදුපදස්සෙන්තො ආහ-‘යං කත්තු’ච්චාදි, විභත්තිං විධාය දුතියාභිමතාති සම්බන්ධො, පුන පයාදිනිප්ඵත්තිනිමිත්තං යංකිඤ්චි දොහනාදිකිරියා යුත්තං [Pg.79] කරණාදිරූපෙන අකථිතං ගවාදිකමිච්ඡිතං කාරකං, තත්ථාපි ‘‘අකථිතඤ්චා’’ති (1-4-51) කම්මසඤ්ඤං විධාය තෙනෙව දුතියා විධීයතෙ, තදුපදස්සෙතුමාහ-‘උපයුජ්ජමානෙ’ච්චාදි, අත්‍ර චෙවමකථිතනියමො කතො වාත්තිකකාරෙන- “由‘施事者最欲求者’（Katturicchitatamaṃ）（《波你尼经》1-4-49）此条，波你尼学派（pāṇinīyehi）规定，对于与施事者行为相关联的最欲求者，设定其为业（kamma），然后在‘煮饭’等行为中，规定使用第二格。其所以为最欲求者，是因为行为以其为目的。例如在‘煮饭’（odanaṃ pacati）、‘从牛挤奶’（gāvuṃ payo dohati）等句中，煮饭等行为是为了饭等而发起的，因此饭、奶等即是最欲求者。为了说明此点，他说：‘施事者所……’等。其关联是：规定了格，即意指第二格。此外，对于作为产生牛奶等之因，与挤奶等行为相关，但未以工具等形式被述及的所欲求的作用因素（kāraka），如牛等，也根据‘以及未述及者’（akathitañca）（《波你尼经》1-4-51）设定为业，并由此规定使用第二格。为了说明此点，他说：‘正在被使用时……’等。在此，关于未述及者的规则是由评注者（vāttikāra）制定的：” පුච්ඡිචිභික්ඛීනං දුහි,යාචීනං නිමිත්තමුපයොගෙ; පුබ්බවිධිම්හි-කථිතං, බ්‍රූසාසීනඤ්ච ගුණාසත්තන්ති. 对于“问”（pucch）、“采”（ci）、“乞”（bhikkh）诸动词，以及“挤”（duh）、“求”（yāc）诸动词，其用法中的因（nimitta）；在先前的规则中未述及者；以及对于“说”（brū）、“教导”（sās）诸动词，其附随的次要者。 උපයුජ්ජතෙ ඉට්ඨත්ථසිද්ධියං බ්‍යාපාරීයතීත්‍යුපයොගො-පයොප්පභුති, තස්මිං, නිමිත්තං ගවාදි, අපුබ්බවිධිම්හි අපාදානාධිකරණාදි පුබ්බසඤ්ඤා විධානාභාවෙ, විධානෙ හි මාණවකා මග්ගං පුච්ඡති, රුක්ඛා ඵලාන්‍යවචිනාත්‍යාදි යථාරහං භවති, ගුණාසත්තන්ති ගුණෙන සත්තං සම්බන්ධී, ගුණසද්දෙනෙත්ථ පධානසාධනං ධම්මාදිකං වත්තුමිච්ඡිතං පධානසාධනඤ්හි කිරියායොපකාරකමුපකාරියං පධානභූතං කිරියමපෙක්ඛිය ගුණො භවති, චො-නුත්තසමුච්චයෙ, පධානන්තු ධම්මාදිනො පවත්තියා තදත්ථත්තා, උපයුජ්ජමානඤ්ච තං පයොපභුතිචෙති විසෙසනසමාසං කත්වා උපයුජ්ජමානපයොප්පභුතිනො නිමිත්තන්ති ඡට්ඨීසමාසො, පභුති සද්දෙන ගවාදිනො ගහණං, ආදිසද්දෙන ගොමන්තාදිනො, දුතියෙනාදි සද්දෙන අධිකරණාදිනො, චතුත්ථෙන විනයාදිනො, විධානන්ති දුතියා විධානං, දුතියාවිධානමභිමතන්ති යොජනීයං. පාණිනියෙහි ‘‘තථා යුත්තඤ්චානිච්ඡිතං’’ (1-4-50) ඉච්චනෙන කම්මසඤ්ඤං විධාය ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ (2-3-2) ත්‍යනෙනෙව දුතියා විධීයතෙ, තන්දස්සෙතුමාහ-‘යෙනෙ’ච්චාදි, ‘‘තථා යුත්තඤ්චානිච්ඡිත’’න්තීමස්ස අත්ථො යෙනෙවෙච්චාදිපඤ්චිකාපාඨානුසාරෙන වෙදිතබ්බො, යුජ්ජතෙති කිරියාභිසම්බජ්ඣතෙ, යුත්තන්ති කිරියාභිසම්බන්ධං, අත්‍ර තු– “‘运用’（upayoga）是指为了达成所欲之义而被使用，即牛奶等。于此，其因（nimitta）为牛等。‘在先前的规则中’（apubbavidhimhi）是指在没有规定离格（apādāna）、处所格（adhikaraṇa）等先前名称的情况下。若有规定，则如‘从少年问路’（māṇavakā maggaṃ pucchati）、‘从树上摘果实’（rukkhā phalāni avacināti）等，各得其所。‘附随于次要者’（guṇāsattaṃ）是指与次要者（guṇa）附随、相关联。此处的‘次要’（guṇa）一词，意指主要工具（padhānasādhana），如法（dhamma）等。主要工具是行为的助益者、被助益者，相对于作为主要者的行为而言，它成为次要的。‘且’（ca）字用于包含未尽之意。主要者是法等的发生，因为行为以其为目的。将‘正在被使用的’（upayujjamāna）和‘牛奶等’（payoppabhuti）构成限定复合词（visesanasamāsa），然后构成‘正在被使用的牛奶等之因’的属格复合词（chaṭṭhīsamāsa）。‘等’（pabhuti）一词指牛等。第一个‘等’（ādi）字指牛主等。第二个‘等’字指处所格等。第四个（例子中的）‘等’字指律（vinaya）等。‘规定’（vidhāna）是指第二格的规定，应理解为意指第二格的规定。波你尼学派（Pāṇinīyehi）通过‘以及那样连接的非所欲者’（tathā yuttañcānicchitaṃ）（《波你尼经》1-4-50）此条设定业名，然后即由此通过‘于业用第二格’（kamme dutiyā）（《波你尼经》2-3-2）规定第二格。为了说明此点，他说：‘由彼……’等。‘以及那样连接的非所欲者’的意义，应根据《五章》（Pañcikā）的读法来理解。‘连接’（yujjate）是指与行为相结合，‘已连接’（yuttaṃ）是指与行为相关联。而在此——” යද්‍යබුද්ධ්‍යාහිලඞ්ඝාදි, තදාහ්‍යාදිමනිච්ඡිතං; යදා ලජ්ජාභයාදීහි, තදෙච්ඡි තතමං මතං. 若因无意而跨越蛇等，则蛇等为非所欲；若因羞耻、怖畏等（而为之），则彼即被视为最欲求。 ‘‘තථා යුත්තඤ්චානිච්ඡිත’’න්ති සුත්තෙනස්ස පරියුදාසවුත්තිතො ඉච්ඡිතා අඤ්ඤමනිච්ඡිතමනභිමතමිතරඤ්ච, තතොයෙව‘ගාමං ගච්ඡන්තො රුක්ඛමූලමුපසප්පතී’ත්‍යත්‍ර නෙවිච්ඡිතනානිච්ඡිතස්සපි රුක්ඛමූලස්ස කම්ම සඤ්ඤා [Pg.80] සිද්ධාති තත්ථ ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති දුතියා විධීයතෙ, තන්දස්සෙති’නෙවිච්ඡිතනානිච්ඡිතස්මා’ඉච්චාදි, රුක්ඛමූලං නෙවිච්ඡිතං පුබ්බමනභිමතත්තා, නාප්‍යනිච්ඡිතං අප්පටිකූලත්තා, ගාමගමෙන හ්‍යස්ස තප්පරතා, රුක්ඛමූලොපසප්පනන්තු පසඞ්ගාගතන්ති රුක්ඛමූලානම්පි කිරියාභිසම්බන්ධො අත්ථෙව, අත්‍රාපි- “由‘以及那样连接的非所欲者’（tathā yuttañcānicchitaṃ）此经的限定排除（pariyudāsa）用法可知，‘非所欲’（anicchita）是指除了‘所欲’（icchita）之外的‘不合意者’（anabhimata）以及‘其他’。因此，在‘前往村庄时，走近树根’（gāmaṃ gacchanto rukkhamūlamupasappati）的例子中，即使树根既非所欲亦非非所欲，其业名也得以成立。因此，依‘于业用第二格’（kamme dutiyā）而规定使用第二格。此即说明‘从既非所欲亦非非所欲者……’等。树根并非先前所意图，故非所欲；其亦非令人厌恶，故非非所欲。因为他的主要意图在于前往村庄，走近树根只是偶然发生的。即便如此，树根与行为的关联确实存在。于此亦然：” නෙවිච්ඡිතානිච්ඡිතන්තු, මබුද්ධියුපසප්පනෙ; මූලං විස්සමනත්ථන්තු, තමිච්ඡිතතමං සියා. 于无意靠近时，（树根）既非所欲亦非非所欲；若为休息故（而靠近）树根，则彼（树根）即为最欲求。 බ්‍රූසාසිනඤ්චාති චසද්දොපසඞ්ගහිතෙ දස්සෙතුමාහ-‘එව’මිච්චාදි, එත්ථ ගාමදෙවදත්තගග්ගානමකථිතසඤ්ඤා, අජාදයො ත්විච්ඡිතතමා, ආදිසද්දෙන ‘පත්ථෙති ගාවුං පුරිසං ද්විජො’ත්‍යාදයො සඞ්ගහිතා, නයතිනී=පාපුණනෙ, වහති වහ=පාපුණනෙ, හරති හර=හරණෙ, ජයතිජි=ජයෙ, සබ්බත්ථලෙච එත්තෙ අයාදෙසෙ ච රූපං, දණ්ඩ=දණ්ඩනෙ චුරාදිත්තා ණිම්හි රූපං, අථ ‘‘අධිසීට්ඨාසානං කම්මං’’ත්‍යාදිනා (1-4-46) තෙන තෙන කම්මසඤ්ඤං විධාය ‘පඨවිං අධිසෙස්සතී’ති ආදො (තත්ථ) තත්ථ ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති (2-3-2) දුතියා විධීයතෙ තෙහි තෙහි සත්ථ කාරෙහි, සබ්බත්ථෙවෙත්ථ ලොකස්ස කම්මවචනිච්ඡාති කමෙනෙතංඤ්ඤසඤ්ඤාපුබ්බකං කම්මමුපදස්සෙන්තො ආහ-‘අධිපුබ්බ’ඉච්චාදි, යාය වත්තිච්ඡාය දුතියා සියා තාය වත්තිච්ඡාය කම්මතා කථංහිනාමාති සම්බන්ධො, නෙව උපලබ්භන්තීති කදාචිකස්සචි සියාති සම්බන්ධො, පයතිතබ්බන්ති සුත්තන්තරමාරබ්භනීයං, තත්ථෙවං කිං භවතො මනසි දොසධිජම්භනෙනාති අත්ථො, ධම්මෙති එත්ථාපි එවං සද්දං යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො, යථා ආධාරෙ කම්මවචනිච්ඡා, තථෙහාපි ආධාරවචනිච්ඡාති අත්ථො, තෙනෙවාහ-‘ධම්මෙති ආධාරවචනිච්ඡා’ති, ධම්මෙ අභිනිවිසතෙති සම්බන්ධො, එවංසද්දසමානත්ථත්තා තථා සද්දස්ස තදත්ථානුසාරෙනෙව විඤ්ඤායතීති තථාසද්දස්ස අත්ථො විසුං න වුත්තො, පානඤ්ච ආචාරොච පානාචාරං, තංපානාචාරමස්ස ආධාරස්ස තස්මිං තප්පානාචාරෙ, පානත්ථාචාරත්ථධාතුසම්බන්ධී යො නද්‍යාදි කො ආධාරො සො පානාචාරවායෙවාති ආහ- ‘පානත්ථාචාරත්ථානං ධාතූනමාධාරෙ’ති[Pg.81], කෙසඤ්චීති අනියමෙන කෙසඤ්චි සද්දසත්ථකාරානං, එත්ථාති එතස්මිං ආධාරවචනිච්ඡාපක්ඛෙ, පතිපරීහි භාගෙචෙත්‍යවසිද්ධාති ඉමිනා පතිසද්දස්ස ධාතුනා අයුත්තතං දස්සෙති… යදි යුජ්ජෙය්‍ය ඡට්ඨියාභාවා, තෙනාහ-‘යදාත්වි’ච්චාදි, වුත්තියං තෙනාති තසද්දෙන, අපිසද්දොපසඞ්ගහිතං තතියම්පි ගහෙත්වා වාචාති බහුවචනනිද්දෙසො. “‘说’与‘教诫’者”一句，为了显示由“与”(ca)字所包含的内容，而说“如是”等。此处，对于“村庄、提婆达多(Devadatta)、伽伽(Gagga)”，有“未说之业”的名称；而“山羊”等则是最意欲之业。通过“等”字，包含了“婆罗门向某人求牛”等例。动词“引导”(nayati)意为“使到达”；“运载”(vahati)意为“使到达”；“拿取”(harati)意为“拿走”；“战胜”(jayati)意为“胜利”。在所有这些情况中，加上“aya”词尾的形式都是如此。“惩罚”(daṇḍa)意为“处罚”，属于“curādi”词组，其形式带有“ṇi”。然后，通过“‘adhi-sī-ṭhā-ās’的所依处为业”(1-4-46)等[规则]，规定了那些业格名称，例如“他将躺在大地上”等。（在那里）通过那些语法学家的那些[规则]，以“业格用第二格”(2-3-2)规定了第二格。在所有这些情况中，都是由于世人有表达为业格的意愿，以此方式，他展示了先于其他名称的业格，说道：“以‘adhi’为首”等。其关联是：通过何种言说意愿而有第二格，正是通过那种言说意愿，业性如何能够成立呢？其关联是：“完全不被获得”意为“对某人来说有时可能会有”。“应当努力”一句，应引用另一部经。在那里的意思是：“你心中存有这种吹毛求疵又有何用呢？”在“于法”(dhamme ti)一词中，也应如此连结“如是”一词来理解其义。其义为：正如在处所格中有表达为业格的意愿，此处也有表达为处所格的意愿。因此他说：“‘于法’是表达为处所格的意愿”。其关联是：“他执著于法”。“如是”一词与“那样”一词意义相同，由于“那样”一词的意义可依其[“如是”]义而被了知，故未单独说明“那样”一词的意义。“饮”与“行处”为“饮行处”(pānācāraṃ)。那饮行处是此[动作]的所依处，在那饮行处中。与“饮”义和“行处”义的词根相关的所依处，即河流等，即是“饮行处”，因此说：“在具有‘饮’义和‘行处’义的词根的所依处中”。“某些”(kesañci)意为不确定地指某些语法学家。“在此”(etthā)意为在这个表达为处所格意愿的观点中。“‘pati’和‘pari’在‘部分’义中不成立”，以此表明“pati”一词与词根不相配……如果相配，则因第六格的缺席[而不成立]，因此他说：“当……”等。在注释中，“以彼”(tena)即是以“彼”(ta)字。也包括由“亦”(api)字所包含的第三格，故“言说”是复数的指示。 3. කාල 3. 时间 යදා කාලද්ධානමිච්චාදිනා‘මාසමාසතෙ කොසං සයති’ච්චාදො අකම්මකෙහිපි යොගෙ කාලභාවද්ධදෙසානං පරෙහි කම්මත්තමනුඤ්ඤාතන්ති ච, යදාත්විච්චාදිනා තු කිරියාව සබ්බෙනසබ්බං න සූයති, තථා සති කුතො ච කම්මත්තන්ති තෙහෙව වුත්තන්තී ච දස්සෙති, ගම්ම මානකිරියායොගොපි න නිස්සිතො… මාසමාසතෙච්චාදීසු ආසනාදි කිරියානං මාසාදියොගො විය කල්‍යාණිත්තගුණාදියොගො ච ලොකස්ස පතීතිපථමුපයාතීති, න සිජ්ඣතීති කිරියා න හොන්ති ගුණදබ්බානීති කිරියාසම්බන්ධාභාවා කම්මත්තාභාවොති න සිජ්ඣති, ගුළෙන මිස්සා ධානා භජ්ජිතයවා ගුළධානා. අජ්ඣයනකිරියාය පබ්බතෙන ච මාසකොසානං සාකල්ලෙන සම්බන්ධාභාවා අච්චන්තසංයොගාභාවොති මාසස්සාතිආදීසු න දුතියා. පුබ්බණ්හෙ සමයන්ති ඉමිනා පුබ්බණ්හෙ සමයොති සත්තමීආමාදිසමාසං දස්සෙති, අච්චන්ත මෙවාති ඉමිනා සමයස්ස සාකල්ලෙන විහරණකිරියාය සම්බන්ධමාහ, යංසමයං කරුණාවිහාරෙන විහාසි, තං එකංසමයන්ති සම්බන්ධො, උපසඞ්කමනකිරියායච්චන්තමෙව යුත්තොති ඉමිනා නිවාසනවිහරණ කිරියාහිපි පුබ්බණ්හසමයාදීනමච්චන්තමෙව යුත්තතං උපලක්ඛෙති, පකාරන්තරෙනාපි සිද්ධියමාසඞ්කමුබ්භාවයති ‘යදා ත්වි’ච්චාදිනා, විභත්තියා විපල්ලාසො යථාපකතමතික්කම්ම අඤ්ඤථා භවනං, ඉධ පන සත්තමි යම්පත්තායං සත්තම්‍යත්ථෙ බාහුලකෙන ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ච්චෙව දුතියාප්පත්ති. 当通过“时间、路程”等[规则]，对于“他坐了一个月”、“他躺了一俱卢舍(kosa)”等例子，即使在与不及物动词连用时，其他人也允许时间、状态、路程、地点具有业性；又通过“当……”等[引文]，显示了他们所说的：“当行为完全不被听闻时，既然如此，业性又从何而来呢？”并且，与“所行路程的衡量行为”的关联也非必要……在“他坐了一个月”等例中，正如“月”等与“坐”等行为有关联，世人也能理解“美貌”等性质的关联。说“不成立”，是因为性质和实体不是行为，由于缺乏与行为的关联，故没有业性，因此不成立。糖蜜(guḷa)混合的炒谷，即炒过的麦，是为“糖蜜炒谷”(guḷadhānā)。由于“月”和“俱卢舍”与山和读诵行为没有完全的关联，即没有“不间断的连结”，所以在“月之”等词中不使用第二格。通过“于晨时”，显示了“pubbaṇhe samayo”是第七格[前分]复合词。通过“完全”，他说明了时间与“住”的行为有完全的关联。其关联是：“他以悲住安住的那个时候，即那一个时候”。通过“与‘前往’的行为完全相应”，他指出了“晨时”等也与“穿着”和“居住”等行为完全相应。他也通过“当……”等，以另一种方式，对[规则的]成立提出了疑问。格的转换，是超越常规而变成别种情况。但此处，本应获得第七格之处，却因普遍用法，依“业格用第二格”[规则]而在第七格的意义上获得了第二格。 තතියාභිමතාති ‘‘අපවග්ගෙ තතියා’’ති (2-3-6) වචනෙන පාණිනියානංපපඤ්චත්තමභිමතා, කථම්පන කාලද්ධානං කරණත්තමිච්චාසඞ්කිය කරණත්තමෙසම්පටිපාදෙන්තො [Pg.82] ආහ-‘තථාපි’ච්චාදි, තථාපීති වුත්තක්කමෙන කරණත්තසම්භවා තතියාය විජ්ජමානායපි, සියාති තතියා සියා, තඤ්චාති තං කරණඤ්ච. කාරකමජ්ඣෙති එත්ථ ඡට්ඨී සමාසො කාරකසද්දෙන ච සත්තිකාරකං ගහිතන්ති (ආහ) ‘ද්වින්නං කත්තුසත්තීනං මජ්ඣෙ’ති, අභින්නස්සාපි හි එකස්ස දෙවදත්තාදිකත්තුනො භින්නානං තංසමවෙතානං කත්තුසත්තීනං මජ්ඣෙ කාලද්ධානානි, සත්තිභෙදමෙව බ්‍යඤ්ජයමාහ-‘තථාහි’ච්චාදි, එකත්ථාති එකස්මිං දෙවදත්තෙ, ද්වීහෙතීතෙ (භුඤ්ජික්‍රියා) සාධනන්ති සම්බන්ධො, ද්වින්නං අහානං සමාහාරො ද්වීහං තස්මිං. ඉසුමසතීති වා, ඉසුම්හි ආසො අස්සෙති වා නිප්ඵන්නෙන ඉස්සාසසද්දෙන ගම්මමානං කිරියං දස්සෙති ‘ඉස්වසනෙ’ති, නන්විච්චාදි චොද්‍යං, ධනුපඤ්චසතං කොසො, එවමඤ්ඤතෙච්චාදි පරිහාරො, ඡට්ඨියාසම්පත්තායන්ති කොසස්සෙකදෙසෙති එවං ඡට්ඨියා සම්පත්තායං, මුත්තසංසයෙනෙදං සමානන්ති මුත්තො සංසයො යස්මිං අවධ්‍යාදො තෙනෙතං තුල්‍යන්ති අත්ථො. වුත්තියං අභිමතාති ‘‘සත්තමී පඤ්චමියො කාරකමජ්ඣෙ’’ති (2-3-7) වචනෙන සත්තමීපඤ්චමියො පපඤ්චත්තමභිමතා, ද්වීහෙ භුඤ්ජිස්සතීති ද්වීසු දිවසෙසු ගතෙසු භුඤ්ජිස්සතීති අත්ථො, ‘‘යබ්භාවො භාවලක්ඛණ’’න්ති (2-36) සත්තමී, සකසකකාරකවචනිච්ඡායෙවාති හි ඉදං බාහුල්ලං නිස්සාය වුත්තං, ද්වීහා භුඤ්ජිස්සති කොසා විජ්ඣතීති ද්වීහා නික්ඛම්ම භුඤ්ජිස්සති, කොසා නික්ඛම්ම ඨිතං ලක්ඛං විජ්ඣති උපාත්තවිසයො-යමවධි, කොසෙ විජ්ඣතීති කොසෙ ඨිතං ලක්ඛං විජ්ඣතීති අත්ථො. “‘第三格为可取’（Tatiyābhimatā），即根据‘在终结[义]用第三格’（apavagge tatiyā, 2-3-6）之说，为波你尼（Pāṇini）派所广为阐释和接受。那么，时间与距离如何有工具格的作用呢？为确立其工具格的作用，而说‘即便如此’（tathāpi）等。‘即便如此’是说：即使按照所说的方式，当第三格存在工具格的可能性时，它就应该是第三格，而那（指第三格）就是工具格。在‘作用格之间’（Kārakamajjhe）一词中，此处是第六格（属格）复合词，并且以‘作用格’（kāraka）一词也包含了能力的作用格，因此说‘在两种作者能力之间’。因为，即使是对于像提婆达多这样单一、不可分的作者，在其固有的不同作者能力之间，也存在着时间与距离。为阐明其能力差别而说‘例如’（tathāhi）等。‘在一处’（ekattha）指‘在一个提婆达多身上’。‘经二日’（dvīhe）……（食 क्रिया）的工具，这是关联。两日之集合为‘二日’（dvīhaṃ），在其中。或者，由‘isumhi āso assa’（箭是他的投射物）派生出的‘issāsa’（弓箭手）一词所表示的动作，显示为‘isvasane’（在射箭时）。‘nanvi’等是质难。一俱卢舍（kosa）是五百弓（的长度）。‘evam aññatra’等是解答。此乃关于‘第六格不适用’（chaṭṭhiyā asampattāyaṃ）的规则，而像‘一俱卢舍的一部分’（kosassa ekadeso）那样，第六格是适用的。‘无疑地’（muttasaṃsayena）与此相同，意思是‘疑惑已从其离去’的界限等，因此与它相等，这是含义。在《释》（Vutti）中为可取，即根据‘在作用格之间用第七格和第五格’（sattamī pañcamiyo kārakamajjhe, 2-3-7）之说，第七格和第五格被广为阐释和接受。‘二日后将食’（dvīhe bhuñjissati）的意思是‘两日过后将食’。这是根据‘彼有，此有相’（yabbhāvo bhāvalakkhaṇa, 2-36）的规则所用的第七格。这确实是依据表达各自作用格的意愿的普遍情况而说的。‘二日后食，一俱卢舍外射’（dvīhā bhuñjissati kosā vijjhati）的意思是‘过了二日后将食，从一俱卢舍的距离外射中站立的目标’。此界限为所取之境。‘在一俱卢舍处射’（kose vijjhati）的意思是‘射中位于一俱卢舍处的目标’。 4. ගති 4. 趣 කතචත්ථසමාසාති කතො චත්ථසමාසො යෙසු තෙ තථා වුත්තා, අඤ්ඤපදත්ථවුත්තයොති අඤ්ඤපදත්ථෙ වුත්ති යෙසන්ති බ්‍යධිකරණඤ්ඤපදත්ථසමාසො, චත්තසමාසෙ ගත්‍යාදීනං විසුංවිසුං පධානත්තා තෙහි පරං පයුජ්ජමානො අත්ථසද්දො ගත්‍යාදීහි පච්චෙකමභිසම්බජ්ඣතීති මඤ්ඤතෙ, අථ සුත්තෙ ‘පයොජ්ජෙ’ඉච්චෙතාවත්‍යුච්චමානෙ පයොජ්ජො සයං කත්තාති කථං විඤ්ඤායති යෙන ‘පයොජ්ජෙ කත්තරී’ති විවරණං කතමිච්චාසඞ්කියාහ-‘ගත්‍යාද්‍යත්ථ’මිච්චාදි, ආදිසද්දෙන බොධා දීනං [Pg.83] ගහණං, තක්කිරියාසමත්ථොවාති තස්සා ගත්‍යාදිකාය කිරියාය සමත්ථො එව නියුජ්ජතෙති සම්බන්ධො, කිරියාකරණෙ සමත්ථො නාම කත්තාවාති ආහ-‘සොච කත්තා’ති. දුතියාය සිද්ධායාති වක්ඛමානනයෙන පයොජ්ජස්ස කත්තුනො කම්මත්තසිද්ධියා ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති සුත්තෙනෙව කම්මෙ දුතියාය සිද්ධාය. කිං ලක්ඛණො-යං නියමො යදත්ථමි දමාරභීයතිච්චාහ-‘ගත්‍යාද්‍යත්ථාන’මිච්චාදි, පච්චුදාහරීයිස්සතෙ ‘එතෙසමෙවෙ’ච්චාදිනා, තථාචාබ්භුපගමෙ, පයොජ්ජො කත්තා න කම්මං ත්‍යබ්භුපගම්ම පයොජ්ජෙ කත්තරී’ති විවරිතන්ති අත්ථො, සාමත්ථියම්පනඉච්චාදිනා සාමත්ථියසරූපමාහ, ගති ආද්‍යත්ථානන්ති පදච්ඡෙදො, නියුජ්ජමානො පයොජකබ්‍යාපාරසඞ්ඛාතාය කිරියාය සම්බන්ධීයමානත්තා කම්මභූතොව භවතීති අත්ථො, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘ගමනාදිකිරියාය සාධනත්තා යදිපි පයොජ්ජො කත්තා, තථාපි සො පයොජකෙන ගමනාදීසු බ්‍යාපාරියමානො පයොජකස්ස බ්‍යාපාරලක්ඛණාය කිරියාය සම්බන්ධීයමානො යදි කම්මං න හොති අඤ්ඤථා කිං හොතීති අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණෙන සාමත්ථියෙන කම්මභූතොව හොතී’’ති ( ), පතීයතෙති ඉමිනා පතීතිවසෙනෙවාස්ස කම්මතා, සභාවතො තු පයොජ්ජො කත්තාවාතිපි ඤාපෙති, පයොජකොති සබ්බත්ථ දෙවදත්තාදිකො විඤ්ඤෙය්‍යො, අත්ථගහණස්සාති ‘‘සද්දාකම්මකභජ්ජාදීන’’න්ති අවත්වා ‘‘සද්දත්ථාකම්මකභජ්ජාදීන’’න්ති අත්ථග්ගහණස්ස, බොධත්ථස්ස උදාහරණන්ති සෙසො, නනු වචනප්පයොජනං දස්සයතා වචනමෙවොපදස්සිය පඤ්හො කාතබ්බො, අථ ‘එතෙසමෙවා’ත්‍යවිජ්ජමානෙනෙව කථං ත්‍යාසඞ්කියාහ ‘එතෙසමෙවෙ’ච්චාදි, හෙට්ඨා වුත්තක්කමෙන නියමත්ථත්තා වචනස්ස එවකාරො ලබ්භති, සම්බන්ධිවචනත්තා එතසද්දස්ස තෙන යථාපඨිතා ගත්‍යාදයොව විසෙස්සභූතා සඞ්ඛෙපෙන පරාමසීයන්තීති එතෙ සමෙවාති කතන්ති මඤ්ඤතෙ, (ගච්ඡති දෙවදත්තොති…පෙ… නහොතීති) ඉමිනා ඉමමත්ථඤ්ච ජොතෙති ‘‘යදිපි කිරියාභිසම්බන්ධා පයොජ්ජස්ස විය කත්තුනොපි කම්මත්තම්පසජ්ජති, තථාපි පයොජ්ජෙති වුත්තත්තා කත්තරි දෙවදත්තෙ දුතියා නප්පසජ්ජතී’’ති, අභිමතාති ‘‘ගතිබුද්ධ්‍යා’’දි (1-4-52) සුත්තෙන [Pg.84] පයොජ්ජස්ස කත්තුනො කම්මසඤ්ඤං විධාය තස්මිං පයොජ්ජෙදුතියාභිමතා, චරහිසද්දො පුච්ඡායං, පයොජෙතීති අස්මිං උද්දෙසෙ තදා කථං භවිතබ්බන්ති සෙසොති යදාචරහිච්චාදිවාක්‍යස්සාවසානෙ පයොජෙතීති අස්මිං උද්දෙසෙ වචනසමීපෙ’තදා කථම්භවිතබ්බ’න්ති පාඨසෙසො හොතීති අත්ථො වෙදිතබ්බො, යාවතාති තතියන්තපටීරූපකො නිපාතො, යස්මා දත්ථො වත්තතෙ, යස්මා දුතියා පප්පොති තස්මා ‘යඤ්ඤදත්තෙනෙ’ති භවිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. “已造四义复合”是指那些已造四义复合者，它们是这样说的。“于异品有转”是指其转(vutti)于异品之义，是为非同格依主释(byadhikaraṇaññapadatthasamāso)。在四义复合中，由于“行”(gati)等各自为主要，所以认为其后所用的“义”字，与“行”等各自相应。然而，在经中只说“所使”(payojja)时，如何了知“所使即作者”(payojjo sayaṃ kattā)？由此而作“于所使之作者”(payojje kattarīti)的解释，为释此疑，故说“行等义”(gatyādyatthaṃ)等。“等”字包含了“觉”(bodha)等。“能成办其业者”是说，能成办彼行等业者，方被役使，这是其关联。能成办业者即是作者，故说“彼即作者”。“由第二格之成立”是指，依将说之理，所使之作者的业格成立故，依“于业格用第二格”(kamme dutiyā)之经，第二格即已成立。此限定(niyama)有何特征？为此而造此论，故说“行等义”(gatyādyatthānaṃ)等。后面将以“唯此等”(etesameva)等来举出反例。若如是承认，其义为，在承认“所使是作者而非业”之后，才解释为“于所使之作者”。又以“由能力”(sāmatthiyampana)等，说明能力之相。“gati-ādy-atthānaṃ”是其分词。意思是，被役使者，因与能使者(payojaka)之作用相关联，故成为业。此处意趣是：“所使者虽因是行等业的工具而是作者，然当他被能使者使役于行等中时，若与能使者之作用相状的业相关联而不成为业，则将成为什么呢？由别无他途之理，依此能力，他即成为业。”“被认为”(patīyate)一词，表明其业格仅是依此理而显，但从自性上，所使者实是作者，此亦须知。“能使者”在各处皆应了知为提婆达多(Devadatta)等人。关于“义”字的摄取：不说“声、无业、食等”(saddākammakabhajjādīnaṃ)，而说“声义、无业义、食义等”(saddatthākammakabhajjādīnaṃ)，是为“觉”义所举之例。难道为说明此句的意趣，不应只就此句而设问吗？那么，当“唯此等”尚不存在时，如何生起疑问呢？故说“唯此等”等。依前述次第，因该句有“限定”之义，故得有“唯”(eva)字。因“此”(etad)是关系词，故以之简略地指代前文所读的“行”等特定对象，因此作“唯此等”。（提婆达多去……等……则不然）此句亦阐明此义：“虽因与业相关联，能使之作者亦如所使者般，有转成业格的可能，然因经说‘使役’(payojjeti)，故于作者提婆达多，第二格不适用。”“所许”是指，依“行、觉等”(gatibuddhyādi, 1-4-52)经，规定所使之作者的业格名(kammasaññā)，故所许的是于所使者用第二格。“carahi”(那么)一词用于提问。在“使役”这一章中，那时该如何？应知其义为，当“yadā carahi”(当……那么)等句结束时，在“使役”这一章的文句旁，应有“那时该如何”的补文。“yāvatā”是形似第三格的不变词。因为义理已说，因为第二格可得，所以应是“以雅那达多”(yaññadattena)，这是其关联。 5. හරා 5. 取 නියමෙනෙච්චාදිනා වචනාරම්භස්ස පයොජනමාහ, සාපි තතියාපි යදාත්විච්චාදිනා හරති නාහාරත්ථෙ තිපි විඤ්ඤාපෙති, උභයත්ථාති දුතියාය පත්තාය අප්පත්තාය ච, විභාසා විකප්පොති අත්ථො, කාරෙතිකර-කරණෙ, ලෙත්තායාදෙසාතිලත්ත එත්තඅයාදෙස්ස, වද-වචනෙ, අභිවදනමභිවාදො තං කරොතීති ‘‘ධාත්වත්ථෙනාමස්මී’’ති (5-12) ඉම්හි නාමධාතු ‘අභිවාදි’තිසුත්තෙ නිද්දිට්ඨොති ආහ-‘අභිවාදිස්මා’ඉච්චාදි. 以“由限定”(niyamena)等，说明了造论之意趣。彼第三格亦由“当”(yadā)等，表明`harati`是“运送”义，而非“食物”(āhāra)义。“于二处”(ubhayattha)是指于第二格已得与未得之处，其义为“不定”(vibhāsā)，即“选择”(vikappo)。`kāreti`（使作）是[来自]词根`kar`，义为“作”(karaṇa)。`lettāyādesātilatta ettaayādessa`（此句原文可能有误，据上下文及旧译，或指某种词根的替代形式）。`vada`[词根]，义为“说”(vacana)。“顶礼”(abhivādanaṃ)即是“问候”(abhivādo)。作彼者，如在关于名语根的经中，依“由语根之义于名”(dhātvatthenāmasmiṃ, 5-12)一句，在`abhivādi`（顶礼）经中被指示，故说“从`abhivādi`”(abhivādismā)等。 6. නඛා 6. 指甲 ඛාදයති ආදයති ඛාද, අද=භක්ඛණෙ, අව්හාපයති ව්හෙ=අව්හානෙ ආපුබ්බො, ‘‘පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණාපිචෙ’’ති (5-16) ණාපිම්හි පුබ්බසරලොපො, කන්දයති කන්ද=අව්හානරොදනෙසු. `khādayati`（使食）、`ādayati`（取）。[词根]`khād`、`ad`义为“食”(bhakkhaṇa)。`avhāpayati`（使呼唤）中，[词根]`vhe`义为“呼唤”(avhāna)，带前缀`ā`；依“于能使者作用中，亦有`ṇāpi`”(payojakabyāpāre ṇāpice, 5-16)经，于`ṇāpi`[后缀]中，前元音被省略。`kandayati`（哭喊）中，[词根]`kand`义为“呼唤与哭泣”(avhāna-rodana)。 ‘‘වහිස්සානියන්තුකෙ’’ති ගණසුත්තෙ අයමෙත්ථො ‘‘වහිස්සධාතුස්ස පයොජ්ජෙ කත්තරි නියන්තුරහිතෙ දුතියා න භවතී’’ති, නියන්තා සාරථි කිරියාසිද්ධිං නියාමකොති වත්වා තමෙව පකාසෙතුමාහ-‘කිරියඞ්ග’මිච්චාදි, කිරියඞ්ග කිරියොපකරණභූතං බලී බද්දාදිං කිරියාකාරණං, නියමෙත්වාති එකස්මිං කරණීයෙ කිරියා විසයෙ පතිට්ඨපෙත්වා, වාහයති භාරං දෙවදත්තෙනෙත්‍යත්‍ර හි දෙවදත්තො පඤ්ඤවා පුරිසො නියන්තාරමන්තරෙනෙව භාරං වහතීත්‍යනියන්තුකො කත්තා, වාහයති භාරං බලීබද්දෙ ඉච්චත්‍ර තු බලීබද්දා නියන්තා රමන්තරෙන න වහන්තීති සනියන්තුකා. 在“于`vah`[词根]，当[作者]无驾驭者时”(Vahissāniyantuke)的类组经(gaṇasutta)中，其义为：“对于`vah`词根的使役态，当其所使作者无驾驭者(niyantā)时，不使用第二格。”驾驭者即车夫(sārathi)，是使行为成就的支配者。为阐明此义，进而解释为“业支”(kiriyaṅga)等。业支，即作为业之工具的公牛等，是业之因。“已限定”(niyametvā)是指于一应作事中，确立于业的范围。例如，在“让提婆达多(Devadatta)运载货物”一句中，提婆达多是具慧之人，无需驾驭者即可运载货物，故是无驾驭者之作者。而在“让公牛运载货物”一句中，公牛无驾驭者则不能运载，故是有驾驭者之作者。 ‘‘භික්ඛිස්සාහිංසාය’’න්ති [Pg.85] ගණසුත්තස්සායමත්ථො ‘‘භක්ඛිස්සාහිංසත්ථස්ස පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා න භවතී’’ති, අථ කථමෙත්ථ හිංසත්ථතා භක්ඛිස්ස හිංසා හි චෙතනාවති සම්භවති, න චෙත්ථසස්සං චෙතනාවන්තන්ති ආහ-‘සබ්බෙ’ඉච්චාදි, සබ්බෙති රුක්ඛාදයො, භාවා පදත්ථා, ඉදානි සබ්බදස්සනානුකූලහිංසත්ථතමුපදස්සෙතුමාහ-‘යදිවෙ’ච්චාදි, නනු බුද්ධවචන නිස්සිතමිදං බ්‍යාකරණං, තථා සති සම්මතමෙවෙ-ත්ථො-පදස්සෙත්වා ගන්තබ්බං කින්නාමාඤ්ඤදස්සනොපගාතාධිරෙනාති තුණ්හී හොති නික්කාරණිස්සා භවතො-පායොති විඤ්ඤායති, පරත්ථානුබද්ධකිච්ඡං පන මහාපුඤ්ඤපඤ්ඤා න කිඤ්චි විය මඤ්ඤන්ති, හොති (හි) එතෙන පරත්ථො ‘‘මතන්තරෙපි සිද්ධි සිස්සානං, තංතං මතඤ්ඤුනො වා කදාචි කරහචි යදිදමවලොකෙය්‍යුං තෙ චෙත්ථාවතාරං ලභෙය්‍යුං එතාදිසො ච පඤ්ඤවා පටිලද්ධබුද්ධවචනප්පසාදො’ති තදවතාරෙන ච බුද්ධෙ භගවති කමෙන දළ්හං පසාදං පටිලභෙය්‍යු’’න්ති, එවමෙවං තත්ථ තත්ථ තංතංබ්‍යාකරණොදාහරණප්පසඞ්ගෙපි තදනුසාරෙනෙව තන්තංපයොජනං වෙදිතබ්බං, න නිරත්ථකකථාපසුතො-යමාචරියොති. 在名为“Bhikkhissāhiṃsāya”的语法规则中，其义为：“对于不以伤害为目的的‘食’动词的使役态，其动作者不使用第二格”。那么，此处如何理解“伤害”之义呢？因为“食”的伤害只可能发生在有情识者身上，而此处的草木并无情识。因此说“一切”等。“一切”指的是树木等，“诸法”指的是诸词义。现在，为了显示与所有见解都相符的“伤害”之义，而说“或者”等。有人或许会说：“这部语法不是依据佛语的吗？既然如此，只需阐明公认的意义即可，何必旁征博引，采纳其他见解呢？”对于这种无理的诘难，最好是保持沉默。然而，具有大福德与大智慧者，从不轻视关乎他人利益之事，因为这样做确实有利益：“即使在其他宗派中也能成就弟子，那些了解各宗派教义的人，若能在某个时候看到这些，就能获得入门的途径。这样的智者还能获得对佛陀教言的净信。”通过这种方式，能逐渐对佛陀世尊生起坚固的信心。同样地，在各处讲解范例时，都应当遵循这个脉络来理解其中的用意，而不是进行无意义的言论。这就是导师的本意。 දුහාදීනං ත්‍යෙවමාදො අම්හාකම්පරමගුරුනා රතනමතිපඤ්චිකාලඞ්කාරාදිකාරෙන නානාකාරසාරත්ථවෙදවෙදිතු මහාපඤ්ඤාපාටවානං පඤ්ඤවන්තානං සාමිනා මහාසාමිනා සම්බුද්ධසාසනරතනවරොපකාරකෙන ‘ඉදමෙත්ථ විචාරණීයං’ත්‍යභිධාය නානාමතන්තරමාකඩ්ඪිය බහුං සම්පවෙදිතමත්ථි, මයම්පනෙත්ථ ආචරියෙනාධිප්පෙතමත්තමෙවාලම්බ අත්ථම්ප කාසයිස්සාම. සත්‍යප්‍යනෙකදස්සනභෙදෙ සිට්ඨප්පයොගානුසාරෙන යත්ථ පධානෙකම්මනිත්‍යාදිප්පභුතයොදිස්සන්ති, යත්‍ර ත්වප්පධානෙත්‍යාදී, යත්‍රොභයත්‍රපි, තංසබ්බමිහ භස්සකාරාද්‍යනුමතක්කමෙන පටිපාදයමාහ-දුහාදීන’මිච්චාදි, එත්ථාදිසද්දො පකාරවාචී, තෙන යාචිප්පභුතයො ගය්හන්ති, කම්මද්වයයුත්තානන්ති නිද්ධාරණෙ ඡට්ඨී, තෙන කම්මද්වයයුත්තානං මජ්ඣෙ දුහාදීනමප්පධානෙපි ගවාදො කම්මෙ ත්‍යාදිප්පභුතයොති යොජනා[Pg.86]. ඉච්චාදිතිආදිසද්දෙන ‘අවරුන්ධති වජං ගාවං අවරුන්ධීයතෙ වජං ගො’ඉච්චාදීනං පරිග්ගහො, ගමනාද්‍යත්ථාන මිත්‍යාදිසද්දෙන බොධත්ථාදීනං ගහණං. ගමීයතෙ ගාමො දෙවදත්තන්ති එත්ථ කථං පයොජ්ජත්තසම්භවොති ආහ-‘පුරිසෙ’ච්චාදි, යජ්ජපි ගාමො තුණ්හී හොති නිබ්‍යාපාරත්තා පුරිසොව තු ගමනකිරියං නිප්ඵාදෙති, තථාපි පුරිසස්ස ගමනකිරියාය යංඵලප්පත්තිලක්ඛණං, තමුභින්නම්පි ගාමපුරිසානං සමානන්ති පුරිස කිරියාතුල්‍යඵලත්තා ගාමොපි ගමනකිරියාය කත්තුබ්‍යපදෙසෙ කාරණං භවතීති අධිප්පායො, තථාහි ගාමං ගච්ඡන්තො කොචි ගාමෙ ආසන්නෙ සති වදති ‘ආගතො ගාමො පත්තො ගාමො’ති, අතොඤ්ඤෙසන්ති යෙ කම්මද්වයයුත්තා දුහාදයො ගමනාද්‍යත්ථාචොදාහටා, එතෙහි අඤ්ඤෙසං, පධානෙ කම්මෙභි අජාදිම්හි පධානෙ කම්මෙ, පධානත්තම්පන අජාදීනං කිරියාය පයොජනත්තා, අජාද්‍යත්ථා හ්‍යානයනකිරියාරභ්‍යතෙ. අයම්පනෙත්ථ සඞ්ගහො- 关于“duh等”（挤乳等动词），我们的至上导师以《宝慧评注》(Ratanamotipañcikā)、《庄严论》(Alaṅkāra)等为方式，为具大智慧与辩才的智者、伟大的导师、正自觉者教法之宝的卓越护持者，曾说“于此应思择”，并广引各种不同观点，作了诸多阐释。而我们于此仅依据阿阇梨所意趣者来阐明其义。虽有多种见解，但依贤哲用法，凡见“于主要宾语”、“于非主要宾语”或两者，此处皆依注释家等所认可的次第而说：“duh等……”等。此中“等”字表类别，故含摄“yāc”（乞求）等动词。“kammadvayayuttānaṃ”（具双宾语者）是限定义的第六格，故其结合为：在具双宾语的动词中，“duh等”动词的被动语态用于非主要宾语，如“牛”等。“iccādi”（如是等）中的“ādi”（等）字，含摄“avarundhati vajaṃ gāvaṃ”（他将牛关在牛栏里）、“avarundhīyate vajaṃ go”（牛被关在牛栏里）等。“gamanādyatthānaṃ”（具“行”等义者）中的“ādi”（等）字，含摄具“知”等义者。于“gamīyate gāmo devadattena”（村庄为提婆达多所至）一句，（村庄的）主事性如何成立？答曰：“由人……”等。虽村庄无活动而静默，唯人完成行走，然人行走所得之果，对村庄和人两者共通。因（村庄）所受之果与人的行为相等，故村庄亦成为行走行为中被称作作者的原因，此为其意。诚然，当走向村庄者靠近时，会说：“村庄到了，抵达村庄了。”因此，除已引述的具双宾语的“duh等”动词和具“行”等义的动词外，其他动词的被动语态则用于主要宾语，如“ajā”（山羊）等。“山羊”等之所以是主要宾语，因其是行为的目的，“带来”的行为是为“山羊”等而发起的。于此有此总结： ‘‘දුහි යාචි රුධි පුච්ඡි, භික්ඛි චි බ්‍රුවි සාසි ච; ජි දණ්ඩි පත්ථි මන්ථී ච, ධාතූ හොන්ති දුහාදයො. 挤乳、乞求、阻止、询问，乞食、聚集、言说、教诲；征服、惩罚、希求、搅拌，此等动词皆属“duh等”（挤乳等）一类。 ගත්‍යාදිසුත්තපට්ඨිතා, ගත්‍යාද්‍යත්ථා භවන්ති තෙ; නීවහහරකසාච, නීවහාදී භවන්ති තෙ. 依“行等”规则所立，它们是具“行等”义的动词；引导、运载、取、耕，它们是“nī-vah等”（引导-运载等）动词。 ද්විකම්මකෙසු චෙතෙසු, අප්පධානෙ දුහාදිනං; ත්‍යාදිප්පභුතයො හොන්ති, පධානෙ නීවහාදිනං; උභයත්ථ පයොගානු, සාරා ගත්‍යත්ථආදිනං’’ති. 在这些双宾语动词中，对于“duh等”动词，（被动语态用于）非主要宾语；对于“nī-vah等”动词，（用于）主要宾语；而对于具“行”等义的动词，则依其用法，两者皆可。 පයොගො පන සම්බන්ධචින්තායමිහ ච වුත්තානුසාරෙන සබ්බථා විඤ්ඤෙය්‍යා. 然而在此，在考量其关联性时，用法应依照所说全面理解。 7. ධ්‍යාදි 7. 禅等 පුබ්බෙ කිරියානිස්සයෙන දුතියාය විහිතත්තා ආහ ‘ඉදානි’ච්චාදි, ධිසද්දස්ස අත්ථප්පධාන නිද්දෙසෙන වා ආදිසද්දෙන වා ‘හා දෙවදත්ත’න්තිපි හොති, හා දෙවදත්තදුක්ඛන්ති තු දුක්ඛෙන යොගා දෙවදත්තෙන න යුත්තො හොතීති පඨමාවාමන්තණෙ. නනුච අන්තරාසද්දෙන යොගෙ යථාරාජගහනාලන්දාහි [Pg.87] දුතියා අන්තරා ච රාජගහං අන්තරා ච නා ලන්ද(න්ති තථා) අන්තරාමග්ගෙති එත්ථ මග්ගතොපි කස්මා න දුතියාති තෙනායොගා, යෙසඤ්හි තංමජ්ඣං තෙ තෙන යුජ්ජන්තීති තෙහියෙව දුතියා, අථවාබ්භුපගතෙපි තංයොගෙ තංසම්බන්ධීයෙව මග්ගොති මුඛ්‍යත්තා තතො න දුතියා, අත්‍රාපි ඡට්ඨීයෙව පප්පොති අන්තරා තඤ්ච මඤ්ච කමණ්ඩලුඉති, තව මම මජ්ඣෙ කමණ්ඩලුත්‍යත්ථො, අථ කමණ්ඩලුසද්දතො දුතියා කස්මා න භවති සතීප්‍යන්තරෙන යොගෙ තස්ස පධානත්තා, තථාහි කමණ්ඩලුනො සකත්ථා පවත්ති, තුම්හම්හානන්තු පරත්ථා-කමණ්ඩලුවිසෙසනත්තෙන තෙසං පවත්තත්තා, තත්‍ර කමණ්ඩලුනො සකත්ථෙ වත්තමානත්තා පධානත්තෙනාවතත්තා පාටිපදිකතො අච්චුතත්තා පරත්තා පඨමෙව භවතීති ජීනින්දබුද්ධින්‍යාස. නින්දාදි ලක්ඛණස්ස සම්බන්ධස්ස සබ්භාවා සබ්බත්ථ සම්බන්ධඡට්ඨියා සම්පත්තායං වචනං, ආකතිගණො-යං. 先前因依于行为而规定了第二格，所以说了“如今”等语。或者通过对“dhi”这个词以意义为首的解释，或者通过`ādi`（等）一词，也会有“嗨，提婆达多(Devadatta)”这样的形式。然而“嗨，提婆达多苦”一句，因为“苦”与提婆达多不相应，所以在第一格与呼格中是不适合的。再者，当与`antarā`（之间）一词连用时，例如在“王舍城(Rājagaha)与那烂陀(Nālandā)之间”，会使用第二格。那么，在`antarāmagge`（在路中间）这里，为什么“路”不使用第二格呢？因为它们之间没有那种连接关系。凡是处于中间的事物，就与那些事物构成联系，因此才对那些事物使用第二格。或者，即使承认有这种联系，道路本身也只是相关的，不是主要的，所以不用第二格。这里也应使用第六格，比如“在你我之间的水瓶”，意思是“你与我之间的水瓶”。那么，即使与`antarā`连用，“水瓶”一词为什么不使用第二格呢？因为它是主要的。也就是说，水瓶有其自身的意义，而“你”和“我”是为了他者——作为水瓶的限定词而存在。在此，水瓶用于自身的意义，因其主要性而未被改变，未脱离其词干，又因其独立性，所以应为第一格。这是耆尼陀菩提(Jīnindabuddhi)的规则。由于存在以谴责等为特征的关系，所以在一切情况下，当关系格（第六格）成立时，此规则便成立。这是一个不定类组(ākatigaṇa)。 8. ලක්ඛණි 8. 特征 ලක්ඛණාදීස්වත්ථෙසුති නාමස්සා යමත්ථනිද්දෙසොති ආහ ‘අභිනායො යුත්තො’ච්චාදි, තෙනාති අභිනා යුත්තස්සාත්ථනිද්දෙස කාරණෙන, ලක්ඛණසද්දෙන හෙතු වත්තුමිච්ඡිතොති ආහ-‘තත්ථෙ’ච්චාදි, දුවිධො හෙතු, වුත්තඤ්හි සුබොධාලඞ්කාරෙ ‘‘ජනකො ඤාපකො චෙති, දුවිධා හෙතවො සියු’’න්ති (252), සමුපලක්ඛයතීති සමුපලක්ඛණං, සඞ්කෙතමත්තං ඤාපකං, න තු ජනකං, සඞ්කෙතොපි ලක්ඛණමුච්චතෙ ලක්ඛීයතෙ කාරියමානෙනාති කත්වා, ජනකස්සාප්‍යත්‍ර ලක්ඛණත්තෙන ගහණෙ පයොජනං ‘‘අනුනා’’ (2-10) ඉච්චත්‍ර දට්ඨබ්බං. කඤ්චිපකාරන්ති ඉමිනා ඉත්ථංසද්දස්ස අත්ථං වදති. පත්තොති ඉමිනා භූතසද්දස්ස, එත්ථ හි භූධාතු පත්තියං වත්තතෙ, රුක්ඛොලක්ඛණන්ති රුක්ඛො ඤාපකහෙතූති අත්ථො… රුක්ඛෙන විජ්ජුයා ඤාපීයමානත්තා, ආචරියජිනින්දබුද්ධි පන අඤ්ඤථා වණ්ණයති, තස්සෙදං මතං- “在特征等意义上”，这是对此名言意义的解释，因此说“应作适当的运用”等。“因此”是指由于对“适当运用”的意义作出了解释。想要用“特征”一词来说明“因”(hetu)的意义，便说“在此”等。因有两种，如《善解庄严论》(Subodhālaṅkāra)所说：“生因与知因，是为二种因。”(252) “共同表征”(samupalakkhaṇa)是能一起标识者，它只是约定的知因，而非生因。约定也被称为“特征”，因为它“被所作者标识”。此处将生因也作为特征来把握的用途，应在“anunā”(2-10)一词中得见。通过“以某种方式”一词，他说明了“如此”一词的意义。通过“已得”一词，他说明了“已是”一词的意义，因为在此处`bhū`（是）词根用于“得”(patti)的意义。“树木是特征”意即“树木是知因”……因为树木被闪电所照知。然而导师耆尼陀菩提(Ācariya Jinindabuddhi)另有解释，他的观点是： ක්‍රියාය ජොතකො නායං, සම්බන්ධස්ස න වාචකො; නාපි ක්‍රියන්තරාපෙක්ඛී, සම්බන්ධස්ස තු භෙදකොති. 此非行为的指示者，非关系的表达者；亦不期待其他行为，而是关系的区分者。 අයමෙත්ථ [Pg.88] අත්ථො ‘‘අයමභි අභිනන්දතිත්‍යාදීසු විය කිරියාය ජොතකො න හොති, ඡට්ඨී විය සම්බන්ධස්ස වාචකො න හොති, නික්කොසම්බීත්‍යත්‍ර ගමනකිරියාපෙක්ඛී නිසද්දො විය නාපි කිරියන්තරා පෙක්ඛී, කිඤ්චරහි සම්බන්ධස්ස තු භෙදකො විසෙසකො භවතී’’ති තමුපදස්සෙතුමාහ-‘අඤ්ඤෙ ත්වි’ච්චාදි, එත්ථ ඉතිසද්දො නිදස්සනෙ, රුක්ඛම්පත්වා විජ්ජොතතෙ ඉතිඑවං පත්තිකිරියාය පත්වාතිවුත්තරුක්ඛපාපනකිරියාය ජනිතොති අත්ථො, තථාහි රුක්ඛස්ස විජ්ජුයා පාපනාභාවෙ විජ්ජුයා ලක්ඛියාය තල්ලණස්ස ච රුක්ඛස්ස යො ලක්ඛියලක්ඛණභාවො සම්බන්ධො, සො කෙන සම්පාදිතො භවෙය්‍ය, නනු සම්බන්ධෙ අභිනා ජොතීයමානෙ රුක්ඛස්ස ලක්ඛණවුත්තිතා කථං ජොතීයතීති ආහ-‘ලක්ඛණත්ථොච විසයභාවෙනා’ති, තථාචෙත්‍යාදිනා තස්මිං පක්ඛෙ සම්භාවිතං දොසමුබ්භාවයති, තත්‍රාය මිච්චාදිනා යථාවුත්තදොසපරිහාරාය පරෙහෙවාභිධීයමානම්පරිහාරමාහ, පරිහාරොපදස්සනෙනාස්සාපි පක්ඛස්සාදුට්ඨතාඛ්‍යාපනෙනෙසොපි පක්ඛො-බ්භුපගතොත්‍යවසෙයො, අතොයෙවුපරි යථාවුත්ත පක්ඛනිස්සයෙනෙව බ්‍යාඛ්‍යායතෙ, දෙවදත්තස්ස සාධුත්තසඞ්ඛාතඉත්ථම්පකාරප්පත්තියා විසයභාවෙනාවට්ඨිතා මාතා තත්ථ වත්තති නාමාති ආහ-‘මාතුයා’තිආදි, මාතා ච ඉත්ථම්භූතෙ පවත්තා විසය භාවෙන දෙවදත්තො ච තත්ථ විසයීභාවෙන, තෙසඤ්ච විසයවිසයීභාවලක්ඛණො සම්බන්ධො ඉත්ථම්පත්තිලක්ඛණාය කිරියාය ජාතො, සො මාතුසම්බන්ධො හොති කාරණවසෙන, සොචාතිනා ජොතීයතීති මාතු තෙනාභිනා යොගොති ආහ-‘ය්වාය’ච්චාදි, මාතුසම්බන්ධොඉති යොජනා, ඉත්ථම්පත්තියාති ඉත්ථම්පත්තිලක්ඛණාය කිරියාය කරණභූතාය, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘කිඤ්චාපි සො සම්බන්ධො දෙවදත්තෙනාප්‍යවිනාභාවීති තස්ස සොභිනා ජොතීයතෙ, තථාපි මාතුසම්බන්ධොභිනා ජොතීයතීති ‘මාතු තෙන යොගො’ති ච (වුච්චති)… සද්දසත්තියා තග්ගතායෙව දුතියාය උභයගතස්සාපි සම්බන්ධස්ස ජොතනතො’’ති රුක්ඛො රුක්ඛො තිට්ඨතීති සම්බන්ධො, ඨිතිම්පටිච්චාති ඨිතින්නිස්සාය එසං රුක්ඛානං යො ච සම්බන්ධොති යොජනා, රුක්ඛානන්ති ඉමිනා රුක්ඛා කිරියාය පරෙ සම්බන්ධිනොති ඤාපෙති, ඨිතිම්පටිච්චාති [Pg.89] ඉමිනා පන තිට්ඨතිසද්දවචනීයා සාධ්‍යරූපා ඨිතිකිරියා රුක්ඛතො පරෙ සම්බන්ධීති, අචෙතනානං රුක්ඛානමපෙක්ඛාවිරහෙපි ලොකම්පතීතිවසෙන ‘පිපතීසා’දීනං විඤ්ඤායමානත්තා විඤ්ඤායමානඨානාපෙක්ඛණකිරියායසාධ්‍යසාධනලක්ඛණො සම්බන්ධො ජාතොති විඤ්ඤෙය්‍යං, සො ච රුක්ඛසම්බන්ධො-භිනා ජොතීයතීති ආහ-‘සො’තිආදි, ද්විබ්බචනෙනෙව ජොතනීයාති විච්ඡාත්ථෙ වුත්තිමත්තෙ සතීපි විභත්තියා ජොතෙතුමසමත්ථත්තා විච්ඡාය ජොතනාය ද්විබ්බවචනං කත්තබ්බමෙවාති අධිප්පායො. 此中义为：在“他欣喜”（abhinandati）等例中，前缀“abhi”不像动词一样阐明动作，也不像第六格一样表达关系；在“自憍赏弥出”（nikkosambī）中，“ni-”字不依赖于“去”的动作，也不期待其他动作。然则，它如何成为关系的区分者与限定者呢？为了说明这一点，[作者]说“于其他”等。此处，“iti”（如是）一词用于举例，例如“电光及树而闪耀”，其义为由到达的动作所产生。因为，如果电光没有到达树木，那么作为所标的电光与作为能标的树木之间的所标-能标关系，将由什么来完成呢？有人会问：当关系由“abhi”阐明时，树木作为能标的性质是如何被阐明的呢？[作者]答道：“能标义是通过作为对象而[阐明]的”。通过“如是”等语，[作者]指出了该观点中可能存在的缺陷。在此，通过“此”等语，[作者]引述了他人为纠正上述缺陷而提出的补救方案。通过展示此补救方案，既表明该观点本身并无错误，也暗示该观点已被接受。因此，后文便以前述观点为基础进行解释。母亲作为提婆达多达成所谓“善性”此种状态的对象而存在，因此说“母亲的”等。母亲作为对象而处于此情状中，提婆达多则作为主体。他们之间这种以主客体状态为特征的关系，是由以达成此情状为特征的动作所产生的。此关系因缘故而成为母亲的关系，它由“abhi”阐明。因此，这是母亲与那个“abhi”的结合。所以[作者]说“此”等，其构成为“母亲的关系”。所谓“以达成此情状”，是指以具有达成此情状这一特征的动作为工具。有人或许认为：“虽然此关系与提婆达多也不可分离，因此也可说由他阐明，但根本上还是母亲的关系由“abhi”阐明，所以才说‘母亲与彼结合’……因为词语的力量，第二格也能阐明双方的关系。”“树，树立”（rukkho rukkho tiṭṭhati）一句表达的是一种关系，其构成为：“依靠站立，这些树木之间存在的关系”。通过“树木的”一词表明，树木是与动作相关的他者；通过“依靠站立”一词则表明，由“站立”一词所表示的、作为所成的站立动作，是树木之外的另一相关者。即使无情的树木没有期待，但依据世俗的理解，“想落下”等仍可被理解，由此可知，通过对可理解状态的期待，能成与所成性质的关系便产生了。而树木的此种关系由“abhi”阐明，因此说“彼”等。其意为：[此义]只应由双数来阐明。因为即便存在表示遍历（vīpsā）之义的复合词，格也无法阐明此义，所以为了阐明遍历，就必须使用双数。 9. පති 9. 朝向 උපාදියමානොති අබ්භුපගම්මමානො, යදි පන උපාදියමානො භාගො, අනුපාදියමානො කථන්ති ආහ-‘යො පනා’තිආදි, තගරකුට්ඨා ගන්ධබ්බවිසෙසා, මමාභජතීති මං ආභජති, මම කොට්ඨාසො හොතීති අධිප්පායො. “被执取”（upādiyamāno）即是“被接受”（abbhupagammamāno）。但如果被执取的是一部分，那么不被执取的又是什么呢？因此[作者]说：“然而凡是”（yo pana）等。多伽罗（tagara）与古塔（kuṭṭha）是香料的种类。“属于我”（mamābhajati）即是“亲近我”（maṃ ābhajati），其意为“成为我的一部分”。 10. අනු 10. 跟随 නතුලක්ඛණන්ති සච්චකිරියා වුට්ඨියා හෙතු හොති, න තු සඞ්කෙතොති අත්ථො, හෙතුත්තා ලක්ඛණත්තාභාවෙ සච්චකිරියාය කථං ලක්ඛණෙ දුතියාති හෙතුත්තෙපි ලක්ඛණත්තමස්ස සාධෙන්තො සාධම්මපයොගෙනාන්වයමාහ-‘යං සකිම්පි’ච්චාදි, එත්ථ හි ලක්ඛණං සච්ච කිරියාති පටිඤ්ඤා, සකිම්පි නිමිත්තතාය කප්පනත්තාති හෙතු, යං සකිම්පි නිමිත්තතාය කප්පතෙ තම්පි ලක්ඛණං භවති, යථා’අපි භවං කමණ්ඩලුපාණිං සිස්සමද්දක්ඛී’ති සාධම්මපයොගෙනාන්වයො දට්ඨබ්බො, කප්පතෙති සමත්ථොති අත්ථො, කමණ්ඩලු පාණිම්හි අස්සෙති කමණ්ඩලුපාණී, අපීති පඤ්හෙ, කදාචි කෙනචි කමණ්ඩලුපාණීසිස්සො දිට්ඨො සො තමෙව දස්සනං ලක්ඛණං කත්වා පුච්ඡති ‘අපි’ත්‍යාදිනා, අථ යථා වුත්තෙන හෙතුනොපි ලක්ඛණත්තමත්තු තථාපි පරවිප්පටිසෙධෙන හෙතුම්හි තතියා කස්මා න සියාති චොදයමාහ ‘න න්වෙවම්පි’ච්චාදි, පුබ්බවිප්පටිසෙධෙනාති අපවාදපුබ්බවිප්පටිසෙධෙන, තථාහි ඡට්ඨියා [Pg.90] පවාදො හොති හෙතුම්හි තතියාවිධි… සම්බන්ධඡට්ඨියා පත්තාය හෙතුතතියාවිධානතො උපපදවිභත්තිවිධිපි ඡට්ඨියාපවාදො… සම්බන්ධවිසෙසාභිබ්‍යත්තිහෙතුනොපපදෙන යොගෙ තස්මිංයෙව සම්බන්ධෙ විධානතො, තත්ථ හෙතුතතියාවකාසො ‘ධනෙන කුල’න්ති, උපපදවිභත්තියාවකාසො ‘රුක්ඛමනුවිජ්ජොතතෙ’ති, සච්චකිරියමනු පාවස්සීති තු හෙතුම්හි ලක්ඛණෙ-පවාදවිප්පටිසෙධෙ සති පුබ්බවිප්පටිසෙධෙන දුතියා භවති. “并非特征”之义为：真实誓言是下雨的原因，而非标记。既然是原因，便不具特征性，那么真实誓言又如何能在“特征”义上使用第二格呢？为了证明其虽为原因亦具特征性，[作者]通过同法推论来建立关联，说“任何仅一次”等。在此，“特征是真实誓言”是论题；“因为仅一次也足以作为标记”是原因。任何仅一次足以作为标记之物，亦成为一个特征。例如“尊者，您是否见过手持净瓶的弟子？”，应通过同法推论来理解其关联。“kappate”的意思是“能够”或“足以”。“kamaṇḍalupāṇī”（手持净瓶者）是指手中有净瓶的人。“api”用于疑问句。有时某人见到了手持净瓶的弟子，他便将那次所见作为特征来提问，说“是否”等。那么，既然如前所述，原因也只具有特征性，那么为何不通过反驳对方而在“原因”义上使用第三格呢？[作者]提出质问说“难道不是这样吗”等。“通过先前对立”是指通过否定例外规则的先前对立。确实，在“原因”义上规定使用第三格，是第六格的例外规则……由于在应使用关系第六格之处规定了原因第三格，所以近分词格位规则也是第六格的例外规则……因为当与表达特殊关系原因的近分词连用时，正是在那个关系中规定了格位。其中，原因第三格的适用范围是“以财而成家”；近分词格位的适用范围是“沿树而照耀”。而“随着真实誓言而下雨”，则是在“原因中的特征”这一例外规则被否定时，通过先前对立而使用第二格。 11. සහ 11. 俱 සහත්ථෙ-නුනො වත්තනෙ පබ්බතෙන යොගො කථන්ති ආහ‘පබ්බතෙනෙ’ච්චාදි. 当“saha”（俱）使用时，如何与“pabbatena”（山）连用呢？他于是说“pabbatena”（与山）等。 12. හීනෙ 12. 在低劣义上 විසයභාවෙනාතිආදිනා හීනත්ථෙති විසයසත්තමිත්තමාහ, විජානනප්පකාරමාහ-‘හීනෙ’ච්චාදි, තෙනාති අනුනා, කථං තෙන යුත්තත්තං උක්කට්ඨස්සාති හීනුක්කට්ඨසම්බන්ධමුඛෙන විභාවෙන්තො’තත්ථා’තිආදිමාහ, තත්ථාති හීනෙච්චාදිනා වුත්තෙ තස්මිං, යතොති උක්කට්ඨසාරිපුත්තාදිකො, හීනොති පඤ්ඤවත්තාදි(තො නික්කට්ඨො, සො සාරිපුත්තාදිකො උක්කට්ඨො) හීනත්ථවිසයො ජායතෙ… තබ්බිසයෙ තස්ස උක්කට්ඨතා පත්තිතො, හීනුක්කට්ඨසම්බන්ධො පන අතිසායනාදිකාය කායචි කිරියාය කතොති දට්ඨබ්බං. 通过“以作为所缘”等方式，他指出在“低劣”义上，此第七格只是所缘第七格。他说明了认知的方式，即“于低劣者”等。“与彼”是指与“anu”（随）。卓越者如何与它相应呢？他通过低劣者与卓越者关系的方式来分别阐释，说“于彼”(tattha)等。“于彼”是指在说到“于低劣者”等时。“从其”(yato)是指卓越的舍利弗(Sāriputta)等人。“低劣者”(hīno)是指智慧浅薄者等（与他相比，舍利弗等人是卓越的）。以低劣者为所缘的意义便产生了……因为在那样的所缘中，他的卓越性得以达成。应知，低劣者与卓越者的关系，是通过某种过度赞美等行为而建立的。 14. සත්ත 14. 有情 කින්තං ආධික්‍යමිච්චාහ- ‘අධිකාධිකීසම්බන්ධො’ති, අධිකො අස්ස අත්ථීති අධිකී=ඛාරී, අථාධිකීවිනිමුත්තෙ අධිකාධිකිසම්බන්ධො කථමවසීයතෙ නහ්‍යත්‍රාධිකී කොචි සූයතිච්චාහ-‘නවිනෙ’ච්චාදි, ඉති සද්දො හෙතුම්හි යථාවුත්තසම්බන්ධසාධනො, තදොපසද්දෙනයොගොති තදා උපසද්දෙනාධිකිනොයොගොති අත්ථො. ද්විට්ඨත්තා සම්බන්ධස්ස අධිකස්සාප්‍යුපසද්දෙන යොගා තතොපි කස්මා න සත්තමීත්‍යාහ-‘අධිකම්හාත්වි’ච්චාදි, යථා එකායෙව විභත්තියා උභයගතස්සාපි සම්බන්ධස්ස ජොතිතත්තා විජ්ජුසඞ්ඛාතලක්ඛියා සත්තම්‍යභාවො, එවමිධා පීති පුබ්බෙ වුත්තසමාධිමතිදිසන්තො ආහ-‘ලක්ඛිතා විය සත්තම්‍ය භාවො’ති, ‘‘මාණිකා චතුරොදොණා, ඛාරිත්ථී චතුමාණිකා’’. 为何说“ādhikya”（卓越）？答：‘卓越者(adhika)与拥有卓越者之物(adhikī)的关系’。‘有卓越者’，因此是‘adhikī’，例如‘斛(khārī)’。那么，在脱离‘adhikī’的情况下，卓越者与拥有卓越者之物的关系如何确定呢？因为这里没有出现任何‘adhikī’。答：‘不离……’等。‘iti’（如是）一词在此是原因义，用于成立前述的关系。‘tadopasaddenayogo’的意思是‘那时，与不变词(upasadda)及拥有卓越者之物(adhikī)的结合’。由于关系有双重基础，并且卓越者也与不变词结合，那么为何不因此使用第七格呢？答：‘从卓越者则……’等。正如仅由一个格尾就能阐明双方的关系，对于被‘闪电’所标识之物，就没有第七格。此处也是如此，在引申前面所说的解释时，他说：‘如同已被标识，没有第七格’。‘一摩尼迦(māṇikā)为四斗(doṇa)，一斛(khārī)为四摩尼迦。’ 15. සාමි 15. 主人 කින්තං [Pg.91] සාමිත්තමිච්චාහ-‘සස්සාමිසම්බන්ධො’ති, කාය කිරියාය ජනිතොති ආහ-‘පරිපාලනාදිකිරියාය ජනිතො’ති, තඤ්චාති සාමිත්තාපෙක්ඛො නපුංසකනිද්දෙසො, සම්බන්ධස්සානෙකවිධත්තා ආහ‘සබ්බත්ථ සම්බන්ධෙ’ති, ආඛ්‍යායතෙතීමස්ස අත්ථො විධීයතෙ ඤාපීයතෙති, දිට්ඨන්තො-පනීතොත්ථො සුඛෙන පටිපත්තුං සක්කාති පසිද්ධමනුවදියමානමප්පසිද්ධඤ්ච විධීයමානං දිට්ඨන්තමාහ-‘යථා යො කුණ්ඩලී සො දෙවදත්තො’ති, කුණ්ඩලිත්තම්පසිද්ධං, දෙවදත්තත්තමප්පසිද්ධමිච්චාහ-‘කුණ්ඩලිත්තානුවාදෙනෙ’ච්චාදි. යථෙවොභයාධිට්ඨානත්තෙප්‍යුපසජ්ජනතොව ඡට්ඨී ‘රඤ්ඤො පුරිසො’ති, න විසෙස්සතො ‘පුරිසස්ස රාජා’ති, තථා සම්බන්ධාභිබ්‍යඤ්ජනකෙනාධිනා යොගෙපි විසෙසනතොව භවති, නාඤ්ඤතොති ආහ-‘තත්ථා’තිආදි. බ්‍යතිරෙකමාපාදීයතීති කාරකඡක්කතො බ්‍යතිරිත්තත්තා සම්බන්ධො බ්‍යතිරෙකො තං ආපාදීයති පාපීයතීති අත්ථො, උභයතොති සංතො සාමිතො ච, අධිබ්‍රහ්මදත්තෙ පඤ්චාලාති බ්‍රහ්මදත්තස්ස පඤ්චාලා සන්තකා ති අත්ථො, සන්තකා හි පඤ්චාලා, න සාමි, අධිපඤ්චාලෙසු බ්‍රහ්මදත්තොති පඤ්චාලානං බ්‍රහ්මදත්තො සාමීත්‍යත්ථො. 为何称为“sāmitta”（所有权）？答：‘与所有者的关系(sassāmisambandha)’。它由何种行为产生？答：‘由守护等行为产生’。而‘taṃ’（彼）是与所有权相关的中性词指称。因为关系有很多种，所以说‘在一切关系中’。‘ākhyāyate’（被称为）的意思是‘被规定，被告知’。为了让所说的义理更容易理解，举出一个例子，即重述已知之事，规定未知之事：‘正如戴耳环者，彼即提婆达多(Devadatta)’。‘戴耳环’是已知的，‘是提婆达多’是未知的，因此说：‘通过重述戴耳环……’等。正如虽然两者都是关系的基础，但第六格只用于从属者，如‘国王的人(rañño puriso)’，而不用于主要者，如‘人的国王(purisassa rājā)’。同样，当与表达关系的‘adhi’一词连用时，格也只用于被修饰者，而非其他。因此说：‘在那里……’等。‘Byatirekam āpādīyati’（它导致了区别）的意思是：因为关系(sambandha)区别于六种格(kāraka)，所以关系就是一种‘区别’(byatireka)；‘taṃ āpādīyati’的意思是‘它被引向于此’。‘从两者’是指从所有物和所有主。‘adhibrahmadatte pañcālā’的意思是‘般遮罗(Pañcāla)是梵授(Brahmadatta)王的所有物’。因为般遮罗是所有物，不是所有主。‘adhipañcālesu brahmadatto’的意思是‘梵授王是般遮罗的所有主’。 16. කත්තු 16. 施事者 කිං ලක්ඛණො-යං කත්තාඉච්චාහ-‘කත්තරි’ච්චාදි, ගච්ඡති දෙවදත්තොච්චාදො කත්තරි පතිට්ඨිතං, පචත්‍යොදනං දෙවදත්තොච්චාදො කම්මෙ පතිට්ඨිතං කිරියං කරොතීති සම්බන්ධො, කරොතීති ච ඉමිනා අන්වත්ථ බ්‍යපදෙසොව සිද්ධො-යං කත්තු වොහාරොති ඤාපෙති, කෙනචි පයුජ්ජමානොපි සකෙ කම්මෙ සයමෙව පධානත්තමනුභවතීති‘පයුත්තො වා පධානභාවෙනා’ති වුත්තං හොති චෙත්ථ- 此施事者有何特征？（作者）说：“于施事格”等等。例如，在“提婆达多行走”中，（行为）建立在施事者上；在“提婆达多煮饭”中，他做的是建立在所作业(kamma)上的行为，这是其关联。通过“（他）做”这一点，显示了“施事者”这个称谓是名副其实的，这表明了“施事者”的用法。即使被某人所驱使，他自己也能在其行为中体验到主导性，因此这里说“或被驱使，亦为主导”。 පධානතාය යො කත්තු, කම්මට්ඨං කුරුතෙ ක්‍රියං; සා කත්තා නාමප්පයුත්තො, පයුත්තො වාත්‍යයං ද්විධාති. 以主导性而为施事者，做所作业之行为；彼施事者，名为非被驱使者，或被驱使者，此有二种。 තත්ථ පුරිසෙන කතන්ති අප්පයුත්තො, පුරිසෙන කරොති දෙවදත්තොති පයුත්තො, නනු කිරියා-යමබ්‍යවධානෙන කරණාධිකරණෙ හෙව [Pg.92] සාධ්‍යතෙ කත්තාරා තු දූරට්ඨෙන, තථාසති කථමනෙකසාධනසාධනීයං කිරියං කත්තාව කරොති මුඛ්‍යභාවෙනාපරෙත්වමුඛ්‍යභාවෙනාති වුච්චතෙ- 此处，“由人所做”是非被驱使的（施事者）；“提婆达多由某人所驱使而做”是被驱使的（施事者）。难道行为不是直接通过工具(karaṇa)和处所(adhikaraṇa)来完成的吗？而施事者却是远处的。既然如此，为何说可以通过多种助缘(sādhana)来实现的行为，唯独施事者是以主要的方式来做，而其他（助缘）则以非主要的方式呢？ කත්තුතොඤ්ඤෙසමුබ්භූත්‍යා, විවිත්තාලොචනාදිනා ; දූරාදප්‍යුපකාරිත්තෙ, කත්තු වාත්තප්පධානතා. 因其他（助缘）从施事者生起，因能观察到其分离状态等，故即使从远处提供助益，施事者自身仍是主要的。 අයමෙත්ථ අත්ථො ‘‘කත්තුනො සකාසා අඤ්ඤෙසං කරණාදීනං උබ්භූත්‍යා සම්භවෙනච, තථාහි පසිද්ධකරණසභාවොපි ඵරසු කත්තායත්තවුත්තිතායාධිකරණම්භ වති‘ඵරසුම්හි ඨපෙත්වා ඡින්දතී’ති, විවිත්තස්ස කරණාදීහි පුථබ්භූතස්ස, කත්තුනො කිරියාය ආලොචනෙන දස්සනෙන ච ‘දෙවදත්තො අත්ථි භවති විජ්ජතී’ති, ආදිසද්දෙන කරණාදිනො (තදධීන) පවත්තිආදීනං ගහණං, ඉමිනා කාරණෙන දූරතො උපකාරිත්තෙපි කත්තුයෙව සප්පධානතා සියා’’ති, පුනපි- 此中义理如下：“由于从施事者处，其他工具等得以生起与出现，例如，即使斧头本身具有为人熟知的工具性质，但由于其作用依赖于施事者，它成为处所，如说‘置于斧头上砍’。当施事者从工具等中分离出来，通过其行为与观察，可以表达‘提婆达多存在、发生、显现’。“等”字亦包括工具等（依赖于施事者的）运作等。因此，即使从远处提供助益，施事者仍然是最主要的。”此外—— ථාල්‍යාදීනන්තු කත්තුත්තං, හොතෙවාචෙතනානපි; යතො සද්දස්ස වුත්‍යත්ථෙ, මිච්ඡාත්‍යාසෙන-නාදිනා. 即使是无心的锅等，也能成为施事者；因为词语在意义上的运用，是由于无始以来的错误习惯。 අයමෙත්ථ අත්ථො ‘‘අචෙතනානම්පි ථාලීඅසිආදීනං කත්තුත්තම්භවති යථාවණ්ණිතසප්පධානත්තනිමිත්තාභාවෙපි, කස්මාති චෙ යතො කාරණා අත්ථෙ අත්තනො අභිධෙය්‍යෙසද්දස්ස වුත්ති පටිපත්ති අනාදිනා මිච්ඡාභ්‍යාසෙනභවති තස්මා ථාල්‍යාදීනන්තිආදි පකතං, කිං වුත්තං හොති ‘‘අඤ්ඤථා සද්දත්ථො, අඤ්ඤථා සභාවත්ථො, න හි සද්දො බාහ්‍යෙ වත්ථුම්හි බ්‍යාපාරමාපජ්ජති, තථාහි– 此中义理如下：“即使是无心的锅、剑等物，也能成为施事者，纵然没有如前所述的主导性特征。若问为何？因为词语在其所指称的意义上的运用，是由于无始以来的错误习惯而产生。因此，锅等（是施事者）等等的说法便形成了。”这是什么意思呢？“词语的意义和事物的自性是不同的，词语不会直接对外部事物产生作用，例如—— අඤ්ඤථෙ වාග්ගි සංසග්ගා, දාහං දඩ්ඪොති මඤ්ඤති; අඤ්ඤථා දාහසද්දෙන, දාහත්ථො සම්පතීයතෙ. 一方面，由接触火，被烧者了知“烧”；另一方面，由“烧”之语词，“烧”之意义被理解。 බාහ්‍යපදත්ථස්ස සභාවො විය හුත්වා මිච්ඡාභ්‍යාසෙන අනාදිනා පන පවත්තෙන බාහ්‍යෙ වත්ථූනි අවිජ්ජමානෙන කරණභූතෙන ථාල්‍යාදීනං කත්තුත්තං හොතී’’ති. අථ ච පන– 然而，通过无始以来流转的错误习惯，它仿佛成了外在词义的自性，并作为一种在外在事物中并不存在的工具性，锅等（无情物）的施事性便产生了。”此外—— වත්තිච්ඡාදො [Pg.93] පවත්තෙහි, සප්පධානත්ත හෙතුහි; කත්තුධම්මෙහි වුත්තෙහි, කත්තා සද්දාව ඤායතෙ.එකස්සාමුඛ්‍යවත්ථාහි, භෙදෙන පරිකප්පනෙ; කම්මත්තං කරණත්තඤ්ච, කත්තුත්තං චොපජායතෙ. 词语的运用，是由其主导性原因所产生的；通过所说的施事者之法，施事者仅从词语中被理解。当一个非主要的状态，通过区分而被概念化时，所作业性、工具性、以及施事性便会产生。 වුත්තෙහීති ‘කත්තුතොඤ්ඤෙසමුබ්භූත්‍යා’ච්චාදිනා, සද්දාවාති සද්දෙ තෙධම්මා හොන්තු වා මා වා කත්තුසම්බන්ධියථාවුත්තධම්මවචනිච්ඡාය සද්දතොව කත්තා පතීයතෙ, නියමෙන න වත්ථුතොති අත්ථො, අමුඛ්‍යා වත්ථාහීති බුද්ධියා තදාකාරතාය පරිණාමාවත්ථාහි, හන්ත්‍යත්ත නාවත්තානන්ති එකස්සෙවාත්තනො කම්මත්තාදි ජායතෙ, අතොයෙවාච්චන්තමසන්තොපි අඞ්කුරො ජනනකිරියාය කත්තා භවති ‘අඞ්කුරො ජායතෙ’ති, වුත්තං හි– “通过所说的”(vuttehi)是指“因其他（助缘）从施事者生起”等等。“仅从词语中”(saddāva)是指，无论那些法（施事者的法）在词语中是否存在，由于想要表达与施事者相关的如前所述的法义，施事者仅从词语中被理解，而不是必然从事物本身被理解，这是其意义。“通过非主要的状态”(amukhyā avatthāhi)是指，通过智力将其转化为那种形式的状态。例如在“他自己杀自己”(hanti attanā attānaṃ)中，对于同一个“自己”，产生了所作业性等（不同角色）。正因为如此，即使是先前完全不存在的嫩芽，也能通过出生这一行为而成为施事者，如说“嫩芽出生”。诚如所言—— පුරාසඤ්ජනිතො භාවා, බුද්ධයවත්ථානි බන්ධනො; අවසිට්ඨො සතාඤ්ඤෙන, කත්තා භවති ජාතියාඉති. 先前未曾生起的有，以智力构想的状态为基础；其剩余部分，被另一智者所见，通过出生而成为施事者。 සතා අඤ්ඤෙන දෙවදත්තාදිනා. 被另一位智者，例如提婆达多等。 කින්තං කරණං නාමාති ආහ-‘යො පනා’තිආදි, යොති යො පදත්ථො, ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘කරණබ්‍යපදෙසාය සුත්තන්තරාභාවෙපි කරොත්‍යනෙනෙති කරණන්ත්‍යන්වත්ථතො පසිද්ධො-යං කරණවොහාරො’’ති, අත්‍රෙදං පටිභානං– 何为“工具”(karaṇa)之名？（作者）说：“若复”等。“若”(yo)是指词义。以此说明：“即使在经文中没有对“工具”的另外称谓，但因“凭借它而造作”(karoti anena)，故“工具”(karaṇa)这一用法是名副其实的。”于此有此领会—— යං වත්තුමිච්ඡිතං කත්තු, ක්‍රියායච්චන්තසාධනං; කරණන්තං ද්විධා හොති, බාහ්‍යබ්භන්තරභෙදතොති. 施事者所意指的行为之究竟助缘，即是工具。它有两种，依外在与阿邦答勒(abbhantara)而区别。 තත්ථ යංවත්තුමිච්ඡිතංත්‍යාදිනා ඉදං දස්සෙති-‘‘න වත්ථුතො කිඤ්චි කරණං නාම අත්ථි, වචනිච්ඡාවසෙන පන පසිද්ධකරණානම්පි ඵරසුආදීනං ‘ඵරසු ඡින්දති, ඵරසුම්හි ඡින්දතී’ති කත්තුඅධිකරණත්තස්සපි, පසිද්ධාධිකරණානම්පි තදනුත්තාදිවිසෙසසම්භවෙ ථාල්‍යා පචතී’ති කරණත්තස්සපි දස්සනතො වචනිච්ඡාතොයෙව කරණං කාරකං විඤ්ඤෙය්‍ය’’න්ති, තඤ්ච දුවිධන්ති ආහ-‘ද්විධා හොතී’තිආදි, තත්ථ අසිනා ඡින්දතීති බාහ්‍යං, චක්ඛුනා පස්සතීත්‍යබ්භන්තරං. කිරියානිමිත්තත්තා කාරකන්ති ඉමිනා කාරකසද්දස්ස නිමිත්තපරියායත්තමාහ. පකති යාභිරූපොච්චාදො [Pg.94] කිරියායාවිජ්ජමානත්තා සම්බන්ධමත්තං විඤ්ඤායතීති සම්බන්ධලක්ඛණා ඡට්ඨී සියා, සමෙන ධාවතීත්‍යාදො තු කිරියාය විජ්ජමානත්තෙපි කම්මත්තං වත්තුමිච්ඡිතන්ති දුතියා සියා, සමං ධාවති විසමං ධාවතීත්‍යත්ථො, තථා ද්විදොණෙනාති ද්වෙදොණෙ කිණාතීත්‍යත්ථො, පඤ්චකෙනාති පඤ්ච පරිමාණස්ස පඤ්චකො පඤ්චකං වග්ගං කත්වා පසවො කිණාති පඤ්චපඤ්ච කත්වා කිණාතීත්‍යත්ථොති වාත්තිකකාරෙන ‘තතියා විධානායොපසඞ්ඛ්‍යානං’කතං, තං දස්සෙතුමාහ- ‘පකතිආදීහී’තිආදි, යත්ථෙසංකරණභාවොති යස්සං කිරියායමෙ සම්පකත්‍යාදීනං කරණත්තං, තං කිරියං කථයතීති සම්බන්ධො, සබ්බස්සෙව පදත්ථස්ස සත්තාබ්‍යභිචාරතො ආහ-‘භූ’ඉච්චාදි, පකතියාභිරූපොති සභාවෙනායමභිරූපො භවති, න තු වත්ථාලඞ්කාරාදිනෙත්‍යත්ථො, කරොතිස්ස ගම්මමානත්තෙ පන පකතියාභිරූපො කතොතිආදි, තදා කත්තරියෙව තතියා, යං යස්මා අඤ්ඤගොත්තො ගොතමො න හොති අතොච ගොතමො භවතීති සම්බන්ධො, නනුච ද්විදොණ පඤ්චකා කයම්පටිච්ච කම්මභූතා හොන්ති ද්විදොණාදිනා කෙයත්තා තතො කිමුච්චතෙ‘කයම්පටිච්ච ද්විදොණපඤ්චකා කරණානි භවන්තී’ත්‍යා සඞ්කීයාහ-‘තථාහි’ච්චාදි, ඉදං වුත්තං හොති-‘‘ද්විදොණාදිසද්දෙන හි න ගය්හුපගං වත්ථුමුච්චති, තෙහි පන ද්විදොණාද්‍යත්ථං මූලං තාදත්ථියා භිහිතන්ති න වුත්තදොසාවසරො’’ති. 此处，通过“所欲言说的”等语显示：“实际上没有什么东西可以称为工具，只是因为言语的需求，即使像斧头这样已知的工具，当说‘斧头砍’(pharasu chindati)或‘在斧头上砍’(pharasumhi chindati)时，也能显示施事格或处所格；在不被表达等特殊情况下，即使是已知的处所格，如‘用锅煮’(thālyā pacati)，也能显示工具格。所以要知道，工具这一语法功能只是因为言语的需求而产生。”它有二种，（作者）说：“有二种”等等。其中，“用剑砍”是外部的（工具），“用眼睛看”是内部的（工具）。“因为是动作的原因，所以叫做造作者”——这句话说明了“造作者”这个词是原因的同义词。“本性美观”等（例子），由于动作不明显，只被理解为关联，因此是表示关联的第六格。然而，在“以相同的方式奔跑”等（例子）中，即使动作明显，但如果想表达受事性，则用第二格。“以相同的方式奔跑”的意思是“以均衡的方式奔跑”，“以不均衡的方式奔跑”。同样，“用两斗”(dvidoṇena)的意思是“买两斗”(dvedoṇe kiṇāti)。“用五”(pañcakenāti)的意思是“买五份的牲畜”，即“分成五份五份地买”。对此，论师作了补充规定：“第三格也用于说明方式”。为了说明这个意思，（作者）说：“本性等”等等。“在那个动作中具有工具性”是指，在哪个动作中，本性等具有工具性，就说明那个动作，这是关联。因为所有词义都离不开存在，（作者）说：“是”等等。“本性美观”的意思是说，这个人自然美观，而不是因为衣物装饰等原因。然而，如果“做”(karoti)的意义被理解，那么就是“因本性而美”等，此时第三格用于表达施事者。因为他不是其他氏族，所以他是乔达摩，这是关联。难道两斗、五数等不是因为买卖而成为受事吗？因为它们是由两斗等来购买的。为何又说“因为买卖，两斗、五数等成为工具”呢？为了消除这个疑问，（作者）说：“像这样”等等。这里应该知道：“‘两斗’等词语实际上不是指所买的物品，而是指作为两斗等之物的价值，此价值是为此目的而被表达的，因此没有所说的过失。” 17. සහ 17. 一同 යථාක්කමමාගමනකිරියාය ථූලත්තගුණෙන ගොමන්තදබ්බෙන ච සම්බන්ධං දස්සෙතුං ‘තං යථෙ’ච්චාදිමාහ, උදාහරණමත්තං දස්සෙන්තොපි ඉමිනා අධිප්පායෙනාපි දස්සෙතීති වුත්තං ‘සබ්බත්ථෙව වා’තිආදි, පුත්තෙන සහාගතොතිආදීසු ආගමනාදිකිරියම්පටිච්ච ද්වෙ කත්තාරො පධානාප්පධානවසෙන, තෙසු පධානෙ කාරියසම්පච්චයඤායෙන වා බහුලංවචනෙන වා පධානෙ කත්තරි පච්චයො, ඉතරෙ’කත්තරි තතියා’ත්‍යෙව තතියා සිද්ධා, තතො-යං වචනාරම්භො-නත්ථකොති මඤ්ඤමානොචො දෙති ‘නන්වි’ච්චාදිනා, ත්තෙනාභිධීයතෙ පිතෙති පධානකත්තා, තුල්‍යොපි කිරියාසම්බන්ධෙ පිතාපුත්තානං පිතාත්‍ර පධානං සද්දචොදිතත්තා, පුත්තො-ප්පධානමසද්දචොදිතත්තා[Pg.95], සද්දබ්‍යාපාරාපෙක්ඛාය හි පධානාප්පධානාය වවත්ථානං, පිතුරෙවාත්‍රාගතාදිසද්දසාමානාධිකරණ්‍යා ආගමනකිරියා සම්බන්ධො සද්දෙනොච්චතෙ, නෙතරස්ස සද්දසත්තිසභාවතො, තථා විධා හි සද්දස්ස සත්ති යතො පිතුරෙවාත්‍ර කිරියා සම්බන්ධං සක්කොති පටිපාදෙතුං, න පුත්තස්ස, එවඤ්චාගතොච්චාදො එකවචනමුපජ්ජතෙ, අඤ්ඤථා හි බහුවචනං සියා, ‘පිතා පුත්තා ආගතා’ති. (යදි) වුත්තනයෙන තතියා සිද්ධා ‘සිද්ධෙ සත්‍යාරම්භො නියමාය වා විකප්පාය වා’ න චෙත්ථ නියමො, නාපි විකප්පො, තතො කිමනෙන යොගෙනා ත්‍යාසයෙනාහ-‘අප්පධානෙයෙව’ච්චාදි. නයිදමෙවමිච්චාදි පරිහාරො. සහභාවමත්තං වත්තුමිට්ඨං වාති යොජනා, සාමත්ථියාති භෙදාධිට්ඨානත්තා සහත්ථයොගස්ස පුත්තස්සාපි කිරියාභිසම්බන්ධො විඤ්ඤායති කථමඤ්ඤථා සහත්ථයොගො සියාති ඉමිනා අත්ථ බලෙන. අත්ථග්ගහණන්ති සුත්තෙ ‘‘සහත්ථෙනෙ’’ති අත්ථග්ගහණං. පරියායත්ථන්ති පරිතො අයන්ති අවගච්ඡන්ති අත්ථමනෙනෙති පරියායො අත්ථො පයොජනං යස්සාති විග්ගහො, එත්ථ ච පරියායත්ථමෙවාති නාවධාරණං, අතොයෙව විනාපි සහසද්දප්පයොගං තප්පරියායප්පයොගං වා සහත්ථෙන යොගෙ විධානතො අසත්‍යපි සහාදිසද්දප්පයොගෙ යත්ථ තදත්ථො ගම්‍යතෙ තත්ථාපි භවත්‍යෙව තතියා… ගම්‍යමානෙන සහත්ථෙන යොගා, යථා‘‘ස්‍යාදි ස්‍යානෙ’’ති. (3-1) සහ පරියායෙනාති සහසද්දස්ස පරියායතො. විසෙසානුපාදානතොති ‘‘සහයුත්තෙ-ප්පධානෙ’’ති (2-3-19) පාණිනීය සුත්තෙ විය අප්පධානෙති විසෙසස්සානුපාදානතො. 为了显示与“依序而来”的动作、“粗大”的性质以及“拥有牛”的物质的关联，而说“如彼”等语。即使仅是举例，也是带着此意而显示，故说“或于一切处”等。在“与子同来”等句中，就“来”等动作而言，依主次之分而有两位作者。在它们当中，根据“果随因”的法则，或根据“多样性”的规则，[动词]语尾加于主要作者；在另一个作者上，第三格（具格）就如此成立了。因此，有人认为此规则的开端没有意义，而以“岂非”(nanu)等词提出质难。对此回答说：“父”是主要作者。尽管父与子跟动作的关联是同等的，但在此父是主要的，因为他被词语所驱动；子是次要的，因为他未被词语所驱动。确实，主次之分是取决于词语的作用。在此，仅有父亲与“来了”等词在语法上同格，因此其与“来”这个动作的关联是由词语来表达的，而不是另一个[作者]的。这是由于词语力量的自性使然。词语的力量就是如此，以致于它在此只能建立父亲与动作的关联，而不能建立儿子的。因此，“来了”(āgato)等词以单数形式出现，否则就应是复数，如“父与子们来了”(pitā puttā āgatā)。（问：）如果第三格已通过上述方法成立，那么根据“已成立之事，[新]规则的制定是为了限定或选择”这句格言，但此处既非限定，也非选择，那么制定此规则有何用呢？带着这个疑问，[质难者]说：“仅在次要者上”等。“此非如此”等是回答。或者，其解释是：[此规则]意在仅说明“共同”的状态。通过文义的功能，即由于“共同”的连结是基于[两者的]区别，儿子的动作关联也被了知。否则，“共同”的连结如何可能？这是凭借此文义的力量。“取其义”是指：经中说“与saha（共同）一词的意义”，就是指取其意义。“同义词”(pariyāyattha)的词素分析是：“人们由此周遍了知其义”(parito ayanti avagacchanti attham anena)，故为“同义词”(pariyāya)，其义即其作用。此处，“仅取同义词”并非一种限定。因此，由于规则规定了与“共同”(saha)之义的连结，所以即使没有使用“saha”一词或其同义词，只要能理解其义，那里也同样使用第三格……这是由于与可被理解的“共同”之义相连结的缘故，例如“与犬共卧”。（3-1）“与同义词一起”(Saha pariyāyena)是指：与“saha”一词的同义词。“因未作具体规定”是指：不像波你尼(Pāṇini)经(2-3-19)“在与saha连结的次要者上[用第三格]”(sahayutte 'ppadhāne)那样，[此处的规则]没有采纳“在次要者上”这一具体规定。 18. ලක්ඛණෙ 18. 特征 ලක්ඛීයත්‍යනෙනාති ලක්ඛණං සඞ්කෙතො, කින්තං කමණ්ඩලුප්පභුති, අත්ථෙ කාරියස්සාසම්භවා තංවාචීහි විභත්තීති මඤ්ඤමානෙන යංවිවරණං කතං ‘ලක්ඛණෙ වත්තමානතො’ති, තමුල්ලඞ්ගියාත්ථං වදති ‘යො අත්ථො’ඉච්චාදි, වත්තමානතොති විඤ්ඤායති… නාමස්මා පච්චයවිධානප්ප සඞ්ගතො, උපාත්තොති ගහිතො. කඤ්චිප්පණරමාපන්නස්ස ලක්ඛණෙ තතියා යථා සියා ‘රුක්ඛම්පති විජ්ජොතන’මිච්චත්‍ර ලක්ඛණමත්තෙ මා [Pg.96] භවීති පාණිනීයෙහි ‘‘ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ’’ති (2-3-21) ඉත්ථම්භූතග්ගහණං කතං, තම්මනසි නිධාය චොදයමාහ–‘නන්වි’ච්චාදි, ඉත්ථම්භූතස්ස ලක්ඛණන්ති ඡට්ඨීසමාසො, ආපන්නස්සාති භූතස්ස, සාමඤ්ඤස්ස භෙදකො විසෙසො පකාරො වුච්චතෙ, තථාහි ‘තිදණ්ඩකෙන පරිබ්බාජකමද්දක්ඛී’ති මනුස්සත්තසාමඤ්ඤස්ස පරිබ්බාජකත්තම්පකාරො, තම්පරිබ්බාජකො පත්තො, තස්ස තිදණ්ඩකං ලක්ඛණං. උපලක්ඛණත්තෙති ඉමිනා ඉත්ථම්භූතස්ස ලක්ඛණත්තාභාවමාහ, උපලක්ඛණන්ති සඞ්කෙතො. නයිදමත්ථිච්චාදි පරිහාරො, රුක්ඛම්පති විජ්ජොතනන්ති එත්ථ කස්සචි ඉත්ථම්භූතස්සාභාවා ඉත්ථම්භූතග්ගහණෙ පයොජනං න දිස්සති තන්නිවත්තනතො, රුක්ඛම්පති විජ්ජොතතෙති එත්ථතු ඉත්ථම්භූතස්ස විජ්ජුසඞ්ඛාතස්ස අත්ථස්ස සබ්භාවා තතියාප්පත්තියං තංනිවත්තියා යථාවුත්තං ඤායමන්තරෙන නාඤ්ඤං කිඤ්චි පටිසරණමත්ථීති සඤ්ඤාපයමාහ-‘අවස්ස’මිච්චාදි, අඤ්ඤථාති එවමනබ්භුපගම්ම ‘ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ’ති වචනෙ කරීයමානෙ සති, ඉත්ථම්භූතවාදිනො උත්තරමාසඞ්කියාහ-‘නචා’තිආදි, වත්තුන්ති වචනසෙසො, චො-වධාරණෙ, නෙව සක්කාති වුත්තං හොති, දුතියාවිධානසාමත්ථියාති ‘‘පතිපරීහි භාගෙ චා’’ති (2-9) කස්මා න සක්කාති ආහ-‘අත්ථි’ච්චාදි, අසති හි පයොජනෙ සාමත්ථියන්ති භාවො. අථ කමණ්ඩලු පාණිම්හි අස්සාති ආදො තතියා කස්මා න සියා ත්‍යාහ-‘කමණ්ඩලු’ඉච්චාදි, කමණ්ඩලුස්ස සෙතස්ස ච උපලක්ඛණ භාවෙනානුපාදානතොති සම්බන්ධො, ඉමිනා උපාදාතුනො සවචසි සතන්තතමාහ, විසිට්ඨාවයවාධෙය්‍යෙනාති පාණි කමණ්ඩලුනා විසිට්ඨොවයවො, තස්සාධෙය්‍යො කමණ්ඩලු තෙනාති අත්ථො. යෙනාඞ්ගෙන විකතෙන අඞ්ගිනො විකාරො ලක්ඛීයතෙ තතො තතියා යථාසියාති පරෙහි ‘‘යෙනාඞ්ගවිකාරො’’ති (2-3-20) ආරද්ධං, තදාහ-‘යෙනෙ’ච්චාදි, තත්ථ යසද්දෙන විකතාවයවො හෙතුත්තෙන නිද්දිට්ඨො අඞ්ගසද්දො ච සමුදායවචනො උපාත්තො තෙනාහ-‘යෙනෙච්චාදි, නනුච කාණාදීනං නියතගුණීනමභිධායිත්තා අක්ඛිසද්දස්ස පයොගො න යුත්තො බ්‍යාවත්තියාභාවාති, නෙස දොසො, ලොකියො-යං සද්දස්ස වොහාරො, ලොකස්ස ච සද්දප්පයොගෙ ගුරුලඝුම්පත්‍යදයො නත්ථි, තථාහි ලොකෙන ‘සීසපාති’පි වුච්චතෙ, රුක්ඛො [Pg.97] සීසපාතිපි, යස්ස තු තත්ථාදරො, සො-ක්ඛිසද්දං පයුජ්ජතෙව, අථවා සාමඤ්ඤුපක්කමෙ විසෙසො පයොගමරහති, අක්ඛි(නාති) හි වුත්තෙ සන්දෙහො සියා ‘කිමස්ස වත්තුමිච්ඡිත’න්ති තතො කාණොති වුච්චතෙ, නාක්ඛිනා නිරූපයති සොභනොති, කිඤ්චරහි කාණොති, අක්ඛිකාණමස්සෙත්‍යාදො කස්මා න සියාති ආසඞ්කිය‘කමණ්ඩලු පාණිම්හි අස්සා’ත්‍යත්‍ර යො වුත්තො පරිහාරො, ත මෙත්ථොපදිසන්තො ආහ-‘හෙට්ඨා විය අප්පසඞ්ගො’ති. 由此而被标识，故为“特征”(lakkhaṇa)，即标记(saṅketo)。那是什么？如水瓶(kamaṇḍalu)等。由于在义理上，结果不可能产生，因此认为它是由相应的语词和格来区分的。有人作了“在特征中存在故”这样的解释，但(作者)超越此说，而言“任何义理”等。“存在故”应被理解为……与从名词派生词缀的规则有关。“已取”(upātta)即是“已执取”。为了使第三格用于表示“已达到某种状态者”的特征，并且为了避免在“朝向树的闪电”这类仅为特征的情况下使用第三格，波你尼(Pāṇini)学派制定了规则“于如此状态之特征”(itthambhūtalakkhaṇe, 2-3-21)，其中加入了“如此状态”(itthambhūta)一词。考虑到这一点，有人质问道：“难道……”等。“如此状态者的特征”是第六格复合词。“已达到”即是“已成为”。区分共相的特殊相被称为“类别”(pakāra)。例如，在“他凭三支杖认出一位游方者”一句中，“游方者”这一身份是“人类”这个共相的一种类别，那位游方者已达到了该状态，他的三支杖就是其特征。通过“作为随附特征”这一点，说明了它不具有“如此状态”的特征性。“随附特征”(upalakkhaṇa)即是标记。“此非其义”等是驳斥。在“朝向树的闪电”一句中，由于没有任何“如此状态者”，因此加入“如此状态”一词的作用就在于防止在此处使用第三格。在“闪电朝向树”一句中，由于名为“闪电”的“如此状态”之事物确实存在，为了防止在此处误用第三格，除了遵循上述的道理外，别无他法，因此说“必须”等。否则，即不如此承认，而在制定“于如此状态之特征”的规则时，(有人)预见到“如此状态”论者的回答而说：“并非……”等。“说”是省略的词。“ca”是强调词，意思是“决不可能”。关于第二格规则的能力，如“以pati、pari等表示部分时”(2-9)。为何不可能？答曰：“存在……”等。其意为：若无(其他)作用，则(此规则)有其效力。那么，在“水瓶在其手中”等处，为何不使用第三格？答曰：“水瓶……”等。其关联在于：水瓶与所有者二者，并非以随附特征的方式被提及。以此说明，所取者在其自身的语词中是独立的。“以殊胜部分为所依”的意思是：手是因水瓶而殊胜的部分，水瓶是它的所依物。为了“有肢体者的残缺由某个残缺的肢体而标识，由此使用第三格”，他人制定了“由肢体之残缺”(yenāṅgavikāro, 2-3-20)这条规则。因此说“由何者”等。此处，“由何者”一词指残缺的部分为因，而“肢体”一词则作为集合词被使用，因此说“由何者”等。问：既然“独眼者”(kāṇa)等词已指代具有特定属性者，那么使用“眼”(akkhi)一词便不恰当，因为它没有起到简别作用。答：此非过失，这是世间语言的用法，世人在使用语言时，并无轻重等(考量)。例如，世人既说“尸舍婆”(sīsapā)，也说“尸舍婆树”。对此执着的人，就会使用“眼”字。或者，在总说时，适合使用别相。若只说“眼”，则会生疑：“他想说什么？”因此要说“独眼”。并非以眼来判断其美丑，而是说其“独眼”。有人提问：“他的眼是独眼”等为何不成立？考虑到在“水瓶在其手中”一句中所作的驳斥，在此处指示它而说：“如同前面所述，(此说)不成立”。 19. හෙතු 19. 因 කිස්මිඤ්චි ඵලෙ දිට්ඨසාමත්ථියෙත්ථෙ හෙතු නිරුළ්හො. එකත්‍ර හි දිට්ඨසාමත්ථියොත්ථො තංයොග්ගතාය කාරිය (ම)කරොන්තොපි හෙතු වුච්චතෙ සති සහ කාරින්‍යසති ච විධුරප්පච්චයො පපා(ත) තො, තෙන කාරියස්ස බ්‍යභිචාරො, තෙනෙවාහ- ‘අනිප්ඵාදයන්තොපී’ති, කාරණෙ තතියායාභාවෙ කාරණමාහ- ‘තක්කිරියායොග්ගතාමත්තෙ’ච්චාදි. 在某个结果中，当见到其能力时，“因”(hetu)这一术语便得以确立。因为在某处，见到有此能力的事物，由于它具有产生该结果的潜能，即使当下并未产生结果，也被称为“因”。当有助缘时(它便产生结果)，而当没有助缘时，它就是个不全的缘，(结果便会)缺失。因此，结果的产生是不定的。所以说：“即使不产生”。在表示原因的第三格缺位的情况下，(作者)说明了其原因：“仅仅在于适合该行动”等。 21. ගුණෙ 21. 属性 උපාධි විසෙසනං, පරාඞ්ගභූතෙති පරස්ස බන්ධත්තා(දිනො) විධානා යාඞ්ගභූතෙ ජළත්තාදිහෙතුම්හීති අත්ථො, ඉමිනා ගුණසද්දො යමප්පධානවචනොති වදති, යඤ්චාප්පධානං තම්පරාඞ්ගභූතන්ති ගුණෙතීමස්ස ‘පරාඞ්ගභූතෙ’ති අත්ථමාහ, යඤ්හි පරත්ථමුපාදීයතෙ තදප්පධානමනු වාදරූපෙනොපාදීයමානත්තා, යථා ‘ජළත්තා බද්ධො, රුක්ඛො යං සීස පත්තා, අග්ගි එත්ථ ධුමත්තෙ’ච්චාදි, තෙනෙවාහ-‘පරත්ථරූපාපන්න’න්ති, වාවිධානන්ති ‘‘විභාසා ගුණෙ-ථියං’’න්ති (2-3-25) එවං විධානං, ඉත්ථියන්තිආදිනා පඤ්චමීරූපස්සපි අභිමතභාවං දස්සෙති, තෙනෙවාහ-‘උභයත්ථා’තිආදි, නනු ‘තො පඤ්චම්‍යා’’ති (4-95) සුත්තෙන තද්ධිතපච්චයන්තස්ස කථං පඤ්චම්‍යන්තතා ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘පඤ්චමිනිද්දෙසෙ’ ඉච්චාදි, ඉමිනා සුත්තෙන පඤ්චමියා විනාති යොජනා, වා පඤ්චමියා විධානතො තතියාරූපෙනපි භවිතබ්බන්ති චොදනමනසි නිධාය පඤ්චම්‍යු දාහරණෙයෙව කාරණං තතියොදාහරණස්ස ච පඨමොදාහරණානුසාරෙනානු මන්තබ්බතඤ්චදස්සෙන්තො ආහ ‘පඤ්චම්‍යායෙවි’ච්චාදි, අභාවෙන සඞ්ඛාරනිරොධෙනාති තතියන්තරූපානි. 依附(Upādhi)是一种修饰。其义为：在成为他者之部分的愚痴等因中，规定了他者的束缚等(结果)。通过这个说明，(他)说“guṇa”这个词表示次要的(appadhāna)。凡是次要的，就是他者的部分，因此用“属于他者的”来解释“guṇa”的含义，因为它被用于他者，所以是次要的，或者因为它以补充说明的形式被使用，例如“因愚痴而被束缚”、“(此为)尸舍婆树，因其叶故”、“火因烟而存在于此”等等。因此经文中说“呈现为他者的状态”(parattharūpāpanna)。“可选规则”(vāvidhāna)是指像“vibhāsā guṇe atthiyaṃ”(2-3-25)这样的规定。“非女性词”(atthiyaṃ)等词显示了也期望使用第五格的情况，因此说“两种情况”(ubhayattha)等等。难道根据“to pañcamyā”(4-95)这个经句(sutta)，具有taddhita后缀的词如何成为第五格形式？对此疑问，(他)回答说“在第五格的指示中”(pañcaminiddese)等等。通过这个经句，可以知道需要在第五格中使用“vinā”。或者，考虑到如果第五格被指定，那么它也可能是第三格的形式，因此只给出了第五格的例子，并且在给出第三格的例子时，说明应当遵循第一个例子的方式去理解，因此(他)说“仅通过第五格”(pañcamyāyeva)等等。“以无有故”(abhāvena)和“行灭故”(saṅkhāranirodhena)是第三格的形式。 22. ඡට්ඨී 22. 第六格 සම්බන්ධවචනිච්ඡායෙවෙත්ථ [Pg.98] ඡට්ඨී සිද්ධාති ආසඞ්කියාහ-‘හෙතුම්හි’ච්චාදි, හෙතුමාහ-‘තං යොග්ගතා’ ඉච්චාදි, සද්දසත්තිසාමත්ථියාති සද්දසත්තිසඞ්ඛාතාය සාමත්ථියා, තමෙව ඵුටයති ‘යත්ථ’ඉච්චාදිනා, හෙත්වත්ථවාචකෙහි අන්තරෙනාති සම්බන්ධො, සමානාධිකරණෙහීති හෙත්වත්ථසමානාධිකරණෙහි උදරාදීහි, තජ්ජොතනායාති හෙත්වත්ථජොතනායාලන්ති සම්බන්ධො, බ්‍යතිරෙකෙන තු හෙත්වත්ථතො තප්පවත්තිමාහ-‘යත්ථ පනි’ච්චාදි, හෙත්වත්ථෙහිපිච්චාදිනා සාමත්ථියමුපදස්සිතං ‘වසෙ ධම්මස්ස හෙතුනො’ති තත්ථොදාහරණං. 有人怀疑第六格仅是因欲表达关系而成立，故（作者）说“在因中”(hetumhi)等。为说明其因，（作者）说“彼之适宜性”(taṃ yoggatā)等。“词力之能”(saddasattisāmatthiyā)意为：以名为词力之能力，（作者）以“于何处”(yattha)等阐明此。此关联在于无有因义之言说者。“与同所依者”(samānādhikaraṇehi)意为：与因义同所依的“腹”(udara)等。“为显彼”(tajjotanāya)意为：为显明因义已足够，此为关联。然而，（作者）从业格方面，从业因义说明其转起，（即）“然于何处”(yattha pana)等。以“亦于因义中”(hetvatthehipi)等显示了能力，于彼，“依于法之因”(vase dhammassa hetuno)是其示例。 23. සබ්බා 23. 一切 නාමභූතෙහීති සබ්බාදීසු කෙචි කෙසඤ්චි යදි නාමානි සියුං තෙහි, අප්පධානභූතෙහීති පියසබ්බාදීහි, කිම්පයොජනන්තිආදො පයොජනසද්දො ‘‘පයොජනං කාරියහෙතූසු’’ති නිඝණ්ඩුතො හෙතුවචනො. “以名为实有者”(Nāmabhūtehi)意为：若于“一切”(sabba)等中，某些是某些事物的名称，则由彼等（而成立）。“以非主要为实有者”(appadhānabhūtehi)意为：由“可爱的一切”(piyasabba)等。于“有何所用”(kimpayojanaṃ)等中，“所用”(payojana)一词，根据词典“所用，于果与因中”(payojanaṃ kāriyahetūsu)，是因之言说。 24. චතු 24. 四 යස්ස සචෙතනායාචෙතනාය වා කස්සචි, පූජානුග්ගහකාමත්ත මන්තරෙන සම්මාපදානං න සම්භවතීති ආහ-‘පූජා’ ඉච්චාදි, තෙනාති යථාවුත්තෙනත්ථෙන, චාගඞ්ගන්ති දදාතිනො දානකිරියාය කම්මෙන සම්බජ්ඣමානඤ්චාගකාරණං, ඉදානි සම්පදානලක්ඛණං සප්පභෙදමාවිකාතුකාමො ආහ-‘තදිද’මිච්චාදි, නනිරාකරොතීත්‍ය නිරාකරණං, ආරාධයතීත්‍යාරාධනං, අබ්භනුජානාතීත්‍යබ්භනුඤ්ඤං, තෙසං වසෙන, ඉධ සම්පදානන්තිධා වුත්තං කථිතං, කෙතෙති ආහ-‘රුක්ඛයාචකභික්ඛවො’ති, රුක්ඛාදිකං තං සම්පදානං විභාගෙන දස්සෙතුමාහ-‘තත්ථ හි’ච්චාදි, අජ්ඣෙසනෙනාරාධනෙන සම්පදානං භවතීති සම්බන්ධො, අනුමතියා අබ්භනුජානෙන, විජ්ජමානෙප්‍යනිරාකරණෙ භික්ඛුනො-ධිකමනුමතන්ත්‍යධිප්පායෙනාහ-‘සො’ ඉච්චාදි. 对于任何有情或无情，若无有领受供养与帮助之欲，则正当的给予不可能发生，故（作者）说“供养”(pūjā)等。“以彼”(tena)意为：以如是所说之义。“舍支”(cāgaṅgaṃ)意为：与“施”(dadāti)之布施作用的业相关联的舍弃之因。今欲开显与格的相及其差别，故（作者）说“此即此”(tadidaṃ)等。“不拒绝”(na nirākaroti)故为“不拒绝”(anirākaraṇaṃ)。“令喜”(ārādhayati)故为“令喜”(ārādhanaṃ)。“随许”(abbhanujānāti)故为“随许”(abbhanuññaṃ)。依于彼等，于此，与格被说为三种。是哪些呢？（作者）说：“树、乞求者、比丘”。为分别显示彼树等与格，（作者）说“于彼”(tattha hi)等。由邀请、令喜，而成为与格，此为关联。由同意，（即）由随许。虽然存在不拒绝，但比丘有更增上的同意，怀此意趣，（作者）说“彼”(so)等。 25. තාද 25. 如是者 පයොජනපරියායෙ අත්ථසද්දෙ සති ඉදන්ති පයොජනං පරාමට්ඨුං සක්කාති ‘තස්සෙද’න්තිආදි වුත්තං, තසද්දෙනෙත්ථ විකතියාතිසම්බන්ධො, අත්ථසද්දෙන [Pg.99] තු පකතියා, අත්ථ කථනමෙතන්ති ඉමිනා වචනිච්ඡාය මෙතිස්සං නත්ථි සමාසොති දීපෙති, විග්ගහෙ වාස්මිමිමස්මායෙව නිපාතනා සමාසො දට්ඨබ්බො,සො විකතිසඞ්ඛාතො අත්ථො, පකතිත්වඤ්ඤපදත්ථෙනාක්ඛිපීයතෙ, තතො තදත්ථසද්දතො, කොයං තදත්ථ භාවො ච්චාහ-‘තදත්ථභාවො නාමා’තිආදි, නිමිත්තං යූපාදිවිකති, නිමිත්තීදාරුආදිපකති තසද්දෙනාත්ථසද්දෙන ච ගහිතා, තෙසං සම්බන්ධො තදත්ථසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං තදත්ථභාවො නාමාති අත්ථො, හෙතු හෙතුමන්තභාවලක්ඛණො සම්බන්ධො නාමාති වුත්තං හොති, පධානාවච්ඡෙදගුණස්මාති විධීයමානත්තෙන පධානස්ස පුරිසස්ස ආච්ඡෙදකා විසෙසකා ගුණා, යඤ්හි විධීයතෙ ඤාපීයතෙ තම්පධාන, මිතරමප්පධානමනුවජ්ජමානත්තා, යදා උපාදීයතෙති වත්වා උපාදීයමානප්පකාරං දිට්ඨන්තෙන ඵුටයිතුමාහ-‘යථා’ඉච්චාදි, යූපො නිමිත්තං යස්ස දාරුනො තං තථා වුත්තං නාඤ්ඤනිමිත්තන්ති යදා නිමිත්‍යවච්ඡෙදකත්තෙනුපාදීයතෙ තදා නිමිත්තසද්දතොව චතුත්ථී සම්බන්ධො, තතො අඤ්ඤනිමිත්තතො, නිමිත්තනිමිත්තීනං සම්බන්ධස්ස අභිමුඛභාවෙන තත්ථෙව නිමිත්තෙ පවත්තීති සම්බන්ධො, නිමිත්තසද්දතො හෙතුතතියාපි නාසඞ්කනීයාති සම්බන්ධො, කාරණමාහ-‘නිමිත්ත’ ඉච්චාදි. උභයත්ථාති යූපාය පාකායාති උභයත්ථ. 在“所用”(payojana)的同义词“义”(attha)词存在时，此“所用”能够被触及，故说“此为彼之”(tassedaṃ)等。于此，以“彼”(ta)词与变异相关联，而以“义”(attha)词与本性相关联。“此为义之言说”(attha kathanametaṃ)，以此显示：于此中，因欲言说而无有复合。或于此分析中，当知复合仅由例外规则而成。彼名为“变异”之义，由“本性”作为他词之义而被牵引。由此，从彼“为彼之义”(tadatthya)词，此“为彼之义的状态”为何？（作者）说：“所谓为彼之义的状态”(tadatthabhāvo nāma)等。相(nimitta)是祭柱等变异；所相(nimittī)是木材等本性，由“彼”词与“义”词而取。彼等之关联，即是“为彼之义”一词的转起之因，此即所谓“为彼之义的状态”之义。当说“名为关联”时，意为：其相是因与有因的状态。“由主要者之限定的特质”(padhānāvacchedaguṇasmā)意为：由作为被规定者之主要者（人）的限定、简别之特质。凡被规定、被告知者，即是主要者；其余者，因随从而为非主要者。说了“当被取时”后，为以譬喻阐明被取的方式，（作者）说“如”(yathā)等。祭柱是彼木材之相，彼如是说，非他相。当作为所相之限定者而被取时，则仅由相词而有第四格关联，非由其他相。由于相与所相之关联是直接的，故仅于彼相中转起，此为关联。由相词亦不应怀疑有因之第三格，此为关联。为说明其原因，（作者）说“相”(nimitta)等。“于二者中”(Ubhayattha)意为：“为祭柱”(yūpāya)、“为烹煮”(pākāya)，于此二者中。 පිණියමානා කිං සද්දාදිවචනීයා පරො සාදුආදිකො යො-ත්ථො සො අඤ්ඤො කත්තා යස්ස සො අඤ්ඤකත්තුකො-භිලාසො, අභිලාසො රුචීති ඉමිනා දිත්‍යාද්‍යනෙකත්ථන්තොපි රුචිසද්දො-භිලාසෙ රුළ්හොව ගය්හතීති වදති, සා රුචි අත්ථො-භිධෙය්‍යො යෙසං භෙ තදත්ථා, තෙසං සම්බන්ධිනො පිණියමානස්ස, ඉමිනා ච කිඤ්චාපි රුචිරයං යස්සුප්පජ්ජතෙයො වා තස්සා ජනකො, තෙසමුභින්නම්පි අත්ථි, තථාපි යස්සුප්පජ්ජතෙ සොව තස්සාධිකරණං, අජනකොපි සො තාය සංසත්තොති තස්සෙව පිණියමානස්ස සම්පදානසඤ්ඤා, නතුජනකස්ස තායාසංසත්තස්සාති දීපෙති, ඉධාති ඉමිනා සක්කතෙ උදාහරණානමසමානරූපකං දස්සෙති, ඉමිනා ච උදාහරණානමසමාන රූපත්තමෙව [Pg.100] චතුත්ථීවිධානෙ කාරණං, අඤ්ඤථා ඡට්ඨීයෙව තෙහිපි විධීයෙය්‍ය කාරණාසම්භවා හි දීපෙති, ඊදිසස්ස පච්චුදාහරණ(ස්ස) භාවෙ කාරණමාහ-‘අනඤ්ඤකත්තු කත්තා-භිලාසස්සා’ති, පරෙසමිදම්පච්චුදාහරණම්භවතු ඉධ කථන්ති ආහ-‘ඉහත්වි’ච්චාදි, ත්වන්ති අත්තමත්තෙ පඨමායෙව, සම්භවෙ කාරණන්තරමාහ-‘අථවා’තිආදි, නත්ථි අඤ්ඤො කත්තා යස්සා සා අනඤ්ඤකත්තුකා රුචි, භාය රුචියා සම්බන්ධිනො පිණියමානස්ස සම්පදානසඤ්ඤං යෙ පන ඉච්ඡන්තීති සම්බන්ධො, යෙ පන ආහු චාතිසම්බන්ධො, උප්පජ්ජනමුප්පත්ති, කස්ස උප්පත්ති, රුචියා, උප්පත්තියා ආධාරො උප්පත්‍යාධාරො‘දෙවදත්තාය රොචතෙ’ච්චාදො දෙවදත්තාදිං උපලක්ඛෙතීති උප්පත්‍යාධාරොපලක්ඛණං වචනං, එත්ථ රුචියා උප්පත්‍යාධාරොපලක්ඛණමෙව වචනන්ති සාවධාරණ මත්ථො දට්ඨබ්බො… සබ්බෙසං වාක්‍යානමවධාරණඵලත්තා, තෙන පිණිය මානවචනමභිලාසස්ස අඤ්ඤකත්තුකතාසන්දස්සනපරං න හොතීති බ්‍යවච්ඡින්නම්භවති, තෙසං කච්චායනස්ස චෙහාපි පසජ්ජතීති සම්බන්ධො, ඉහාපීති ත්වමිති එත්ථාපි, අඤ්ඤථාසිද්ධත්තාති අත්ථමත්තෙ පඨමාය එව සිද්ධත්තා, වචනස්සාති උභින්නම්පි චතුත්ථීවිධානවචනස්ස, අතිප්පසඞ්ගොචාති ‘‘කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’තිආදො තවාති අනභිමතට්ඨානප්පත්තිච. 被喜爱者(piṇiyamāna)为何？他人以言语称说其甜美等义，此义之作者为另一人，故其欲求为“他作者之欲求”(aññakattuko-bhilāso)。此欲求即是喜爱(ruci)。以此可知，虽“喜爱”一词亦有贪欲等多种含义，然此处“喜爱”一词依惯用义而取“欲求”之义，如是说。彼喜爱为所诠之义，此等即是彼义(tadatthā)，与彼等相关之被喜爱者。由此阐明：尽管喜爱生起于某人，或某物为其生起之因，二者皆有喜爱；然喜爱生起之处，彼即为其所依处(adhikaraṇa)。纵使非生起之因，若与喜爱相关联，则唯此被喜爱者得“为格”(sampadānasaññā)之名，而非与喜爱不相关联的生起之因。“于此”(idhā)者，以此显示在梵语(sakkate)中诸例句形式之不同。以此阐明：正是由于诸例句形式之不同，方为规定第四格(catutthī)之原因；否则，彼等亦将规定第六格(chaṭṭhī)，因（规定第四格之）原因不存在故。对于此类反例(paccudāharaṇa)之存在，其原因说道：“因欲求之作者非他人”(anaññakattukattābhilāsassa)。至于他人说“此为反例，于此如何？”，答曰：“于此则……”(ihatvi)等。“你”(tvaṃ)仅为第一格(paṭhamā)之自义(attamatta)。若有可能，则说另一原因：“或者……”(athavā)等。“无有其他作者之喜爱，是为‘无他作者之喜爱’(anaññakattukā ruci)”。有人希望与此喜爱相关之被喜爱者得为格之名，其关联如是。而另一些人所说则为过衍(atisambandha)。生起(uppajjana)即是产生(uppatti)。谁之产生？喜爱之产生。产生之所依处(uppattiyā ādhāro)即“产生之所依处”(uppatyādhāro)。如“提婆达多(Devadatta)喜爱”(devadattāya rocate)等句，指示提婆达多等为产生之所依处，故为“指示产生所依处之语”。于此，应知其义为限定，即此语仅为指示喜爱之产生所依处……因所有语句皆以限定为目的。是故，“被喜爱者”之语并非旨在显示欲求之“他作者性”(aññakattukatā)，此义被排除。彼等及迦旃延(Kaccāyana)之说于此亦适用，其关联如是。“于此亦然”(ihāpi)者，意即于“你”(tvaṃ)此处亦然。“因由他法成立”(aññathāsiddhattā)者，意即因由第一格之自义即可成立。“语”(vacanassa)者，指规定第四格之二语。“亦有过衍”(atippasaṅgo ca)者，即达到不合意之处，例如在“你为谁而喜好法？”(kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesī)等句中，会导致不希望出现的“你的”(tava)等形式。 ධාරිප්පයොගෙති ධාරිධාතුනො පයොගෙ, උත්තමීණො අධමීණොති ධනිකගහෙතූනං රුළ්හීත්‍යාහ-‘උත්තමීණො ධනසාමී’ති, උත්තමීණමස්සාති උත්තමීණො, ධාරයතීතිමස්සත්ථමාහ-‘වහතී’ති, ධාරිතොති ධාරංධාතුතො. සුත්තන්තරෙන (තං තං) නියමෙන නියමිතානං තෙසංතෙසං සම්පදානසඤ්ඤං විධාය චතුත්ථී විහිතා පරෙහි, තදාහ ‘සිලාඝ හනුට්ඨාසපාන’මිච්චාදි, සබ්බත්ථ යොගසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, ඤාපෙතුන්ති සිලාඝාදිකෙ බොධෙතුං, ඉච්ඡිතොති අතිමතො. තදත්ථවාචීනඤ්ච ධාතූනං සඞ්ගහණත්ථං ‘කුධදුහිස්සොසූයත්ථාන’න්ති වුත්තං, යම්පති කොපොති ඉමිනා කොපස්ස විසයමාහ, යස්සාති ඉමිනා යංකාරකන්ති වුත්තමෙව පරාමසති, යස්සාති රාජාදිනො, පුච්ඡතීති පුච්ඡියතෙ[Pg.101], තෙනෙව වක්ඛති-‘යස්ස සම්බන්ධිං සුභාසුභං පුච්ඡති නෙමිත්තිකො’ති, යොචානුකූලත්තම්භ ජතීති ඉමිනා ඉදං දස්සෙති ‘‘පතිපුබ්බකො ආපුබ්බකොච සුණොති අබ්භුපගමෙ පටිජානනෙච වත්තතෙ, යදායමබ්භුපගමො පත්ථනා පුබ්බතො භවති තදා පත්ථනාය කත්තු පත්ථයිතුනො චතුත්ථී රූපම්භවති, යදාත්වපත්ථතම්පි කෙවලමානුකූල්‍යෙන වත්තමානංදිස්වා දෙය්‍යමබ්භුපගච්ඡන්ති ඉදමිදං වොදස්සාමාති තදානුකූල්‍යෙන පවත්තනසඞ්ඛාතාය කිරියාය කත්තුනො චතුත්ථීරූපම්භවතී’’ති, ඉමිනා ච පාණිනියවුත්තිකාරස්ස ජයාදිච්චස්සමතෙ බ්‍යභිචාරමාහ, සො හි ‘‘අබ්භුපගමො නාම පරෙන පත්ථිතස්ස භවති තත්ථ පත්ථයිතුයෙව චතුත්ථීරූපම්භවතී’’ති වදති, පුබ්බස්සාකිරියාය යො කත්තාති වෙදවාක්‍යෙන විහිතථුතිකකරණ සඞ්ඛාතාය උස්සාහානුජානනතො පුබ්බභූතාය කිරියාය යො කත්තා හොතා පොතා ච, සබ්බත්ථාපි‘තස්සා’ති ඉදං ‘චතුත්ථීයායදභිමතං රූප’න්තිඉමිනා සම්බන්ධිතබ්බං, ඡට්ඨියා සබ්බබ්‍යාපිභාවමාලම්බ එවන්ති අතිදෙසොති ආහ ‘එවන්තී’තිආදි, රූපසාම්‍යතො පන තාදත්ථියත්ථසබ්භාවාච යථායොගං තාදත්ථ්හ චතුත්ථීපි න විරුජ්ඣති, වක්ඛති හි‘තාදත්ථ්හ වචනිච්ඡායන්තු ‘ඉච්චාදිනා, ඉච්ඡිතො රාජා, කම්ම වචනිච්ඡාති ඉමිනා වචනිච්ඡාය පධානත්තමාහ… වචනිච්ඡාභිමුඛත්තා සබ්බෙසං කාරකානං, අප්පචුරප්පයොගත්තාති අබහුප්පයොගත්තා, හනුතෙ අපනයති, උපතිට්ඨතෙ උපට්ඨානං උපගමනං කරොති, පිහයන්ති පත්ථෙන්ති, කුජ්ඣ අමරිසං කරොති, දුහනාදයො කොපප්පභවා නානන්තරෙන තෙ සම්භවන්තීති දූභාදයොප්‍යුදාහටා ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සෙ අපරජ්ඣාමි, ඉස්සයන්ති නසහන්ති, ආරජ්ඣති පුච්ඡිතො නෙමිත්තිකො උපපරික්ඛති, භාදත්ථ්හං විභාවෙති ‘යස්සෙ’ච්චාදිනා, පරියා ලොචෙති උපපරික්ඛති, කිං ලක්ඛණො-යමනියමොච්චාහ-‘නාවස්ස’මිච්චාදි, යාචිතුස්මායෙව ඡට්ඨීති නාවස්සමයන්නියමොති අත්ථො, කුතොච්චාහ-‘සම්බන්ධෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤස්මාපීති අයාචිතුතොඅපි, ථුතිකරණස්ස කත්තුභූතා හොතාපොතාරො උස්සාහනානුජානනානං කම්මං හොතීති ආහ-‘පච්චනුපුබ්බස්ස ගිණාතිස්ස කම්මෙ’ති. හොතුපොතුසද්දෙහිච්චාදිනා [Pg.102] පොතුසද්දස්සපි ඡට්ඨිරූපං දස්සිතං, වුත්තියන්තු ‘හොතු පතිගිණාති’ච්චෙව පාඨො දිස්සති, හොත්වෙවම්පිත්‍යම්හාකමත්‍රොපෙක්ඛා, උස්සාහයතීත්‍යත්ථෙ ගිණාති අන්තොගතණ්‍යත්ථො. අනාවාදොති නාවාඅන්නාදිවජ්ජිතෙ. එත්ථ පන තථා පටිසෙධාභාවෙපි බහුලාධිකාරතො ‘න තං නාවම්මඤ්ඤෙ නතං අන්නම්මඤ්ඤෙ’ච්චාදි භවති, අත්ථෙව හි බහුලාධිකාරතොවා තිප්පසඞ්ගාභාවො, පඨමන්තං රූපන්ති මඤ්ඤමානොති පඨමන්තං රූපං, එත්ථච යදා තිණාදිතොපි ඛිකංසීයතෙ තදා නින්දාවගමො, තත්ථ ච නියොගතොව නඤ්පයොගො ඤාථානුප පත්තියාති සප්පටිසෙධමුදාහටං ‘න මඤ්ඤමානො’ති, අවධිම්හියෙව පඤ්චමීතිණාති, නඤ්පයොගෙව නියොගතො නින්දාවගමා තිණන්ති කම්මෙයෙව දුතියා, අථවා සතීපි නින්දාවගමෙ වචනිච්ඡාතො සවිසයෙයෙව දුතියා, සම්මුතිප්පයොගෙති සම්මුතිසද්දස්ස පයොගෙ, චතුත්ථිං ඉච්ඡන්තීති මත්තායාති එත්ථ චතුත්ථිං ඉච්ඡන්ති, පුන රුත්තත්තෙ කාරණමාහ-‘අථ සොතිවිජ්ජමානත්තා’ති, චණ්ඩස්ස කුක්කුරස්සාතිආදිසුත්තෙ ‘‘අථ සො’’ති පාඨස්ස විජ්ජමානත්තා ‘භිය්‍යොසො මත්තායා’ති එත්ථ සොකාරො පුනරුත්තොති අධිප්පායො, චග්ගහණෙනාති ‘‘සිලාඝහනු…පෙ… සත්තම්‍යත්ථෙසුචා’’ති සුත්තෙ චග්ගහණෙන, චතුත්ථීභිමතාති ‘‘නමො යොගාදිස්වපිචා’’ති සුත්තෙන. 关于“持用”(dhārippayoga)，是指“持”(dhāri)词根的运用。“上等者”(uttamīṇa)与“下等者”(adhamīṇa)是根据债权人(dhanika)与债务人(gahetu)的惯例而说。因此，（论师）说：“上等者是财主”。因为他拥有（财产），所以是“上等者”。“持”(dhārayati)的意思是“运载”(vahati)。“持有者”(dhārita)则源自“持”(dhāraṃ)词根。在其他经论中，通过各种规定，为那些被规定为“与格”(sampadāna)概念的词设立了第四格(catutthī)，因此（论师）说：“（对）赞颂(silāgha)、隐藏(hanu)、站立(ṭhā)、饮(pāna)等（动词的受者用第四格）”。在所有关联之处都用第六格(chaṭṭhī)，以使人了解，即为了使人了解赞颂等（行为）。“所希望的”(icchito)是指“极尊贵者”(atimato)。为了涵盖表达这些意义的词根，（论师）说：“（对）愤怒(kudha)、伤害(duha)、嫉妒(issa)、怨恨(asūya)等（动词的受者用第四格）”。“何主”(yampati)表示愤怒，这里指的是愤怒的对象。“何者”(yassāti)是指前面提到的“何种作用”(yaṃkāraka)。“何者”(yassāti)指的是国王等。“问”(pucchati)是指被询问，因此（论师）将说：“占相者询问与某人相关的吉凶”。“随顺而生”(yocānukūlattambha jati)这句话表明：“先随顺者与先听闻者，在听闻后，于应允(abbhupagama)时承诺并说。当此应允是出于愿望(patthanā)时，则对愿望者(patthayitu)使用第四格形式；而当（人们）看到即使没有被明确希望，但仅仅是随顺而行，并给予应允说‘我们将给予这个’时，则对随顺行为(ānukūlyena pavattana)的作者使用第四格形式。”这表明与波你尼派的注释者胜日(Jayāditya)等人的观点存在差异，因为他（胜日）说：“应允是指他人所希望的，在那里，仅仅对希望者使用第四格形式。”“先行动的作者”(pubbassākiriyāya yo kattā)，是指吠陀经文中所规定的赞叹行为(thutikaraṇa)，即以勤奋和认可为先的行动，其作者是“祭主”(hotā)和“祭司”(potā)等。在所有地方，“其”(tassā)都应与“第四格所喜爱的形式”(catutthīyāyadabhimataṃ rūpa)相关联。第六格具有普遍性，因此（论师）说“如是”等等，这是一种类推。然而，由于形式的相似性以及目的意义的存在，第四格在表目的(tādatthiya)的意义上也不相违背，因此（论师）将说：“至于表目的和言说意愿(vacanicchā)”等等。“所希望的国王”(icchito rājā)，“对象的言说意愿”(kamma vacanicchā)这句话强调了言说意愿的重要性……因为所有格都面向言说意愿。“使用较少”(appacurappayogattā)是指“不常用”(abahuppayogattā)。“隐藏”(hanute)就是“除去”(apanayati)。“侍立”(upatiṭṭhate)就是“进行侍奉亲近”(upaṭṭhānaṃ upagamanaṃ karoti)。“希求”(pihayanti)就是“希望”(patthenti)。“愤怒”(kujjha)就是“不能忍受”(amarisaṃ karoti)。“伤害”(duhana)等词是由愤怒产生的，它们并非无间而生，因此“伤害”等词也被引用。在《辅音长短音》(byañjane dīgharassā)中(1-33)，我（指作者）在短音方面没有过失。“嫉妒”(issayanti)就是“不能忍受”(nasahanti)。“问”(ārajjhati)是指被询问，占相者(nemittiko)会审察。为了阐明意义，（论师）说“何者”(yasse)等等。“观察”(pariyāloceti)就是“审察”(upaparikkhati)。“何相”(kiṃ lakkhaṇo)是指规定说“不应”(nāvassaṃ)等等。“仅仅因为乞求而用第六格”(yācitusmāyeva chaṭṭhīti)的意思是“这并非必然的规定”(nāvassamayanniyamoti)。为什么说“关联”(sambandhe)等等呢？因为即使不是乞求者，也可以用。赞叹行为的作者，即“祭主”(hotā)和“祭司”(potā)等，他们的勤奋和认可就是业，因此（论师）说：“在次第随行(paccanupubba)的接受者(giṇāti)的业中”。通过“祭主”(hotu)和“祭司”(potu)等词，也显示了“祭司”(potu)一词的第六格形式。在注释中，只看到“祭主接受”(hotu patigiṇāti)的读法。“祭主”(hotu)就是这样，我们在此持保留态度。“接受”(giṇāti)在“勤奋”(ussāhayatī)的意义上，包含了使役义(ṇyattho)。“不应说”(anāvādo)是指排除了船(nāvā)、食物(anna)等。这里虽然没有明确的否定，但由于普遍性规则(bahulādhikārato)，可以有“我不认为那是船，我不认为那是食物”等说法。实际上，由于普遍性规则，没有严格限制的必要。“第一格形式”(paṭhamantaṃ rūpaṃ)是指“不尊重者”(maññamāno)是第一格形式。这里，如果连草等都被轻视，就会有责难；在那里，由于规定而使用否定，为了表明认知的获得，所以有否定说法“不尊重者”。“仅仅在界限用第五格”(avadhimhiyeva pañcamītiṇāti)，在否定用法中，由于规定而表示责难，“草”(tiṇa)用第二格表示业(宾格)。或者，即使有责难，由于言说意愿，仍在其自身对象上使用第二格。“共许运用”(sammutippayoga)是指“共许”(sammuti)一词的运用。“想要第四格”(catutthiṃ icchantīti mattāyāti)在这里表示程度。又说明了重复的原因：“又因为存在听闻”(atha sotivijjamānattā)。在“暴恶犬”(caṇḍassa kukkurassa)等经文中，由于存在“又彼”(atha so)的读法，因此在“极多量”(bhiyyoso mattāyā)中，“彼”(so)字是重复的，这是其意图。通过“又”(ca)字，（论师）说：“在‘赞颂、隐藏……乃至……在第七格义中又’的经文中，通过‘又’字(caggahaṇena)。‘第四格所喜爱’(catutthībhimatā)是指通过‘敬礼的结合等中又’(namo yogādisvapicā)的经文。 26. පඤ්ච 26. 五 අවධීයතෙ විසිලිස්සතෙ එතස්මාත්‍යවධි, අවපුබ්බාය ධාධාතුතො අවධිම්හි‘‘දාධාත්වී’’ති (5-45) ඉ. “被限定”(avadhīyate)、“被分离”(visilissate)，因此称为“界限”(avadhi)。“界限”(avadhi)一词是由前缀“ava-”加上词根“dhā”构成。依据（语法规则）“dādhātvī”(5-45)，在“界限”(avadhi)这个意义中，（词根是）“dhā”。 යතො-වධීයතෙ කිඤ්චි, ක්‍රියාපුබ්බං කුතොචිපි; චලඤ්චාචලමඤ්ඤඤ්ච, තං වදන්ත්‍ය වධිම්බුධා. 无论何物从何处被分离，或任何行为从何处发起；无论是动是静，或任何其他事物，智者称之为“界限”(avadhi)。 එත්ථායමත්ථො ‘‘යතොකුතොචිපි අත්ථො කිඤ්චි වත්ථුඅවධීයතෙ සංයොගස්ස වා කිරියානිමිත්තං ගමනදානාදිකිරියාපුබ්බං විසිලිස්සතෙ සයං වා අපෙති අඤ්ඤෙන වා විසුං කරීයතෙ, තමෙවංවිධං චලඤ්චා චලඤ්ච විසිලෙසපරිච්ඡෙදභූතං පදත්ථමවධිං වදන්ති බුධා තබ්බිදුනො’’ති, තං යථා ධාවතාස්සා පුරිසො පතති, පුරිසං පාතෙති වා, රුක්ඛා පණ්ණං [Pg.103] පතති, පණ්ණං පාතෙති වාති, සොච තිධාප්‍යුච්චතෙ විසයභෙදෙන, යථා– 此中义为：“若一事(vatthu)从某处自行分离、离去或被他者分离，则彼作为分离(visilesa)与界限(pariccheda)之基的、移动的(calaṃ)或不移动的(acalaṃ)词义，通晓者(tabbiduno)即称之为‘界限’(avadhi)。”例如：人从奔跑的马(dhāvatā assā)上跌落，或使人跌落；叶从树(rukkhā)上落下，或使叶落下。且依对象(visaya)的不同，它亦被说为三种，即： නිද්දිට්ඨවිසයො කොචි, උපාත්තවිසයො තථා; අනුමෙය්‍යවිසයො චාති, තිධාවධි සමීරිතොති. 所指明的对象(niddiṭṭhavisayo)、所领受的对象(upāttavisayo)以及可推断的对象(anumeyyavisayo)——如是，界限(avadhi)被说为有此三种。 තත්ථ නිද්දිට්ඨා වචනොපනීතා කිරියා විසයො යත්ථ සො නිද්දිට්ඨ විසයො වධි, යථා-‘ගාමස්මා ආගතො’ති, උපාත්තාජ්ඣාහටා කිරියා විසයො යත්ථ සො උපාත්තවිසයො, යථා-‘වලාහකා විජ්ජොතතෙ’ති, වලාහකා නික්ඛම්ම විජ්ජොභතෙති අත්ථො, අනුමෙය්‍යා කිරියා විසයො යත්ථ සො අනුමෙය්‍යවිසයො, යථා‘මාථුරා පාටලිපුත්තකෙහි අභිරූපතරා’ති, එත්ථ අභිරූපගුණෙන උක්කංසනමනුමෙය්‍යං, අතොයෙවෙත්ථායමෙව සඤ්ඤා පරිප්ඵුටා විඤ්ඤායතීති න කාචිදිහ සඤ්ඤා පරිභාසීයතෙ බ්‍යාමොහකාරිණී, අථාවධිස්මාති වුච්චමානෙ ‘පදත්ථාවධිස්මා’ති කුතො-වසීයතෙ යෙනෙවං විවරණං කතන්ත්‍යාසඞ්කියාහ-පදාන’මිච්චාදි. යථා ගාමස්මාතිආදිනා ඉදං දීපෙති ‘‘න කෙවලං කායසංසග්ගපුබ්බකොව විසිලෙසො, කිඤ්චරහි බුද්ධිසංසග්ගපුබ්බකොපි, අත්ථි චෙහ බුද්ධිසංසග්ග පුබ්බකො, තථාහි චොරෙහි භායතිත්‍යාදො යො (භය)පෙක්ඛණ සීලො භවති, සො යදි මං චොරා පස්සෙය්‍යුං, ධුවං මෙ මරණන්ති විචාරෙන්තො තෙ බුද්ධියා පප්පොති පප්පුය්‍ය ච තතො නිවත්තතෙ, තථා චොරෙහි තායතිත්‍යාදො යො එකස්ස මිත්තො භවති සො යද්‍යෙතං චොරා පස්සෙය්‍යුං ධුවමස්ස මරණන්ති පස්සන්තො තෙ බුද්ධියා පත්වා තතො නිවත්තයතීත්‍යවධිත්තා අවධිස්මාව සබ්බත්ථ පඤ්චමී’’ති, පරෙහි පන එතාදිසෙසු සබ්බත්ථ පටිපත්තුවිසෙසානුග්ගහාය සුත්තෙහෙව පපඤ්චො කතො, ඉධ පන සාමඤ්ඤවචනෙනෙව සිද්ධත්තා තදනුග්ගහාය උදාහරණෙහෙව පපඤ්චිතං, භීතිභායනත්ථානන්ති භීති තායනානං අත්ථො යෙසං තෙ භීතිතායනත්ථා තෙසන්ති අත්ථො, නනු භීත්‍යත්ථානං පයොගෙ භයහෙතු සම්භවති නතු තායනත්ථානන්ති, නෙස දොසො, තායනඤ්හි රක්ඛනමුච්චතෙ තඤ්ච භයහෙතුතො වෙත්‍යාහ-‘යො [Pg.104] භයහෙතු’තිආදි, ඉමිනා ච ‘‘භීත්‍යත්ථානං භයහෙතු’’ති (1-4-25) පාණිනියානමපාදානසඤ්ඤා සුත්තම්පටික්ඛිපති, තතොති භයහෙතුතො, තෙසන්ති භයතායනානං, භයමනිට්ඨපාතසඞ්කා, උත්තාසොත්‍යත්ථො, තායන මනිට්ඨපාතතො පරිරක්ඛනං, යථා දස්සනං හොන්තෙවාතීමිනා වචනිච්ඡායෙව පධානත්තමාහ, කො හි ලොකියං වචනිච්ඡමතිවත්තිතුං සක්කොති, තථාහි සබ්බෙව දබ්බාදයො සබ්බකාරකසත්තියුත්තාව, තත්ථායං කාරකවිභාගො වචනිච්ඡාවසෙනෙව, තං යථා ‘වලාහකො විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙන විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙ විජ්ජොතතෙ’ති. පරාපුබ්බස්සාතිආදිනා ‘‘පරාජිස්සාසය්හො’’ති (1-4-26) සඤ්ඤාසුත්තං පච්චක්ඛාති, අසය්හො අත්ථොති සහිතුං අභිභවිතුමසමත්ථො අත්ථො, අජ්ඣෙනසකාසාඉච්චාදිනා උදාහරණත්ථමාචික්ඛති, නනුචෙවමත්ථං වදතා යඤ්ඤදත්තස්සාසය්හත්තං වුත්තං, තං කථං අජ්ඣයනස්සාසය්හත්තං, යෙනාසය්හත්තස්සාවධිත්තං පටිපාදයති ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘යඤ්ඤදත්තානභිභවො’ච්චාදි, අසය්හොතීමස්ස පච්චුදාහරණං පටිපාදයති ‘යො පනි’ච්චාදි. ‘‘වාරණත්ථානමිච්ඡිතො’’ති (1-4-27) සුත්තිතං, තදාහ ‘වාරණත්ථාන’මිච්චාදි, වාරණමත්ථො යෙසං තෙ වාරණත්ථා, අවධිමත්තවචනිච්ඡායන්ති විසෙසතො විධානමන්තරෙනා වධිමත්ත වචනිච්ඡායං, විසෙසවිධානෙති ඉච්ඡිතොති විසෙසවිධානෙ, චිත්තස්සාවධිවචනිච්ඡායම්පන චිත්තතො පාපං නිවාරයෙති භවති. ‘‘රක්ඛනත්ථානමිච්ඡිත’’න්ති (2-6-3) සුත්තිතං, තදාහ-‘රක්ඛනත්ථාන’මිච්චාදි, කෙසඤ්චීති කච්චායනාදිකෙ දස්සෙති. ‘‘අන්තරධානෙ යෙනාදස්සනමිච්ඡතී’’ති (1-4-28) සඤ්ඤාසුත්තමාරද්ධං, තදාහ-‘අන්තරධානෙ’ච්චාදි, අයමුපජ්ඣායො යදි මං පස්සතීති සම්බන්ධො, දස්සනෙ දොසං තක්කෙති ‘නුන’මිච්චාදිනා, පෙසනමසක්කාරපුබ්බකො නියොගො, අජ්ඣෙසනං සක්කාරපුබ්බකො, මඤ්ඤමානො සිස්සා අහං කථන්නාම බ්‍යවහිතො භවාමීති අන්තරධානෙ බ්‍යවධාන නිමිත්තං, යෙන අත්තනො අදස්සනමිච්ඡතීති සම්බන්ධො, අන්තරධානෙති නිමිත්තසත්තමීචායං, අතො ආහ-‘බ්‍යවධානනිමිත්ත’න්ති, බ්‍යවහිතොති අන්තරහිතො, මාමං උපජ්ඣායොත්‍යාදිනා උදාහරණත්ථමාහ, බ්‍යවධානත්ථං බ්‍යවහිතත්ථං, ‘‘අන්තරධානෙති කිං චොරෙ න දිදික්ඛතී’’ති පච්චුදාහටං [Pg.105] පරෙහි, තම්පටිපාදයමාහ-‘යත්ථාදස්සන’මිච්චාදි, චොරෙ න දිදික්ඛතී (ත්‍ය), ත්‍ර හි යො චොරෙ න දිදික්ඛති තෙහි අත්තනො අදස්සනමිච්ඡතීති න අන්තරධානනිමිත්තං, කින්තුපඝාතනිවත්‍යත්ථං, කින්තුපඝාතනිවත්තියාති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘නාත්‍රාන්තරධානමෙ (වාවසෙයං), කින්තු තන්නිමිත්තො පඝාතනිවත්තිපි, ‘උපජ්ඣායා අන්තරධායතී’ත්‍යත්‍ර විනාප්‍යුපඝාතසම්භවමන්තරධානසම්පාදනමෙව සම්භවතී’’ති. ඉච්ඡතිග්ගහණං කිමත්ථං අදස්සනිච්ඡායං සති සත්‍යපි දස්සනෙ යථාසියා’’ති වුත්තං, (තං) පටිපාදයමාහ-‘අදස්සනිච්ඡායම්පනි’ච්චාදි, සතීපි දස්සනෙති උපජ්ඣායෙන දස්සනෙ සතීපි, තතොති උපජ්ඣායතො, අවධිරූපතා එවාති උපජ්ඣායස්සාවධිරූපතා එව. ‘‘ආඛ්‍යාතො පයොගෙ’’ති (1-4-29) පරවචනං, තදාහ ‘උපයොගෙ’ච්චාදි, නියමපුබ්බකං විජ්ජාගහණමුපයොගො ත්‍රාධිප්පෙතො, උපයොගවචනසාමත්ථියා විජ්ජාගහණත්ථං සිස්සවත්තං නියමො, තතොති ආඛ්‍යාතුතො. ‘‘ජනිකත්තුනො පකතී’’ති (1-4-30) සඤ්ඤාසුත්තං කතං, තදාහ-‘ජන්‍යත්ථස්සා’තිආදි, ජනිනො අත්ථො ජන්‍යත්ථො, කින්තං ජනනං, තතොති ජනිකත්තුහෙතුතො, පකතිසද්දෙන කාරණමත්තං ගහිතංපරෙහි ‘පුත්තා පමොදා ජායතෙ’ච්චාදො පුත්තාදිතොපි යථා සියා’ති, දුවිධං (හි) කාරණං උපාදානකාරණං සහකාරිකාරණඤ්ච, තත්ථ කාරියෙනාභින්නදෙසො ඝටස්ස මත්තිකාපිණ්ඩො උපාදානකාරණං, තස්සෙව පන දණ්ඩචක්කාදි (කාරියෙන භින්නදෙසො) සහකාරිකාරණං, තෙසූපාදානකාරණස්සෙහ ගහණෙ’සිඞ්ගා සරො ජායතෙ’ච්චත්‍රෙව සියා, න තු ‘පුත්තා පමොදා ජායතෙ’ච්චාදො, කාරකන්තරවචනිච්ඡායන්ති එත්ථ කාරකන්තරාදිවචනිච්ඡායන්ති පාඨෙන භවිතබ්බං… එත්ථන්තරෙ සම්බන්ධ වචනිච්ඡායපි සම්භවතො, තත්‍ර තිට්ඨන්තීති තත්‍රට්ඨා, තෙසං, ලොකො-නඤ්ඤථාවාදී වොහාරිකජනො, තත්ථ භවා ලොකියා, නවත්තු පටිබද්ධාති ලොකවචනිච්ඡමුල්ලඞ්ගිය අහමෙව වදාමීති සකජ්ඣාසයෙන වදන්තො වත්තා, තප්පටිබද්ධා න හොතීති අත්ථො. ‘‘පභවො භවතිස්සා’’ති (1-4-31) සුත්තිතං, තදාහ-‘භවතිස්සා’තිආදි, පඨමතො උපලබ්භතීති අත්ථකථනෙන ජන්‍යත්ථො-ත්‍ර න සම්භවතීති වදති, නහි හිමවා ගඞ්ගාය කාරණං, සා හි අඤ්ඤෙහි එවකාරණෙහි උප්පන්නා[Pg.106], හිමවති තු කෙවලං පඨමතො උපලබ්භති. ‘‘ජිගුච්ඡාවිරාමපමාදත්ථානුමුපසඞ්ඛ්‍යානං’’ති (1-4-24වා) වුත්තං, තදාහ-‘විරමණත්ථෙ’ත්‍යාදි, ජිගුච්ඡාපමාදත්ථධාතුයොගෙ පන කම්මාධිකරණවචනිච්ඡා දිස්සතීති වුත්තං, අවධිවචනිච්ඡාපි පන දිස්සකෙ ‘ජිගුච්ඡති නාහිරිකො පාපා’ති, ධම්මා පමජ්ජතීතිපි හොතෙව පටිසෙධාභාවා. ‘‘අඤ්ඤාරාදිතරරිතෙ දිසාසද්දාඤ්චුත්තරපදාචාහි යුත්තෙ’’ති (2-3-29) සුත්තිතං, තදාහ-‘අඤ්ඤසද්දයොගෙ’ච්චාදි, යතොති දෙවදත්තාදිතො, ‘‘අඤ්ඤඉත්‍යත්ථග්ගහණං, තෙන පරියායප්පයොගෙපි භවතී’’ති අඤ්ඤෙහි බ්‍යාඛ්‍යාතත්තා ආහ-‘භින්නො දෙවදත්තා’ති, ආරාසද්දස්ස දූරත්ථත්තා ආසවක්ඛයතො ආරා දූරො භවතී(ත්‍යත්ථො උ) පාදීයතෙත්‍යාහ‘ආරාසද්දො දූරත්ථො’ති, නිද්දිස්සමානපටියොගීති ‘දෙවදත්තො සූරො’ති නිද්දිස්සමානස්ස කස්සචි යො සො දුතියො, සො පටියොගී. දිසාදෙසකාලවුත්තීනං දිසාසද්දත්තෙන පරිග්ගහතො ආහ‘දිසා දෙසකාලවාචීනං යොගෙ’ති, පුබ්බෙව සම්බොධාතිආදීනි කාලවාචීයොගෙ උදාහරණානි, අඤ්චුත්තරපදආචආහිපච්චයයො ගෙත්විහ නොදාහටං. ‘‘පඤ්චමීවිධානෙ ල්‍යප්ලොපෙ කම්මන්‍යුපසඞ්ඛ්‍යානං ‘‘අධිකරණෙ චොපසඞ්ඛ්‍යාන’’මිති (2-3-28-වා) වාත්තිකං, තදාහ‘යත්ථ’ච්චාදි, ල්‍යප්පච්චයස්ස යත්‍රාප්පයොගො, තස්සත්ථො චෙ ගම්‍යතෙ, සො ල්‍යප්ලොපො, ත්වාලොපො ල්‍යපලොපොත්‍යවිසෙසො, පාසාද මාරුය්හ පෙක්ඛති ආසනෙ උපවිසිත්වා පෙක්ඛතීති ඉදං විසයො පදස්සනං පුබ්බං යස්සාති කිරියාවිසෙසනෙ සමාසො, වක්ඛමානසබ්බදස්සනෙසුපි පාසාදතො-පක්කමනලෙසසබ්භාවා පාසාදො (යෙවා) වධිරූපෙන වත්තුමිට්ඨොති දස්සෙතුමාහ-‘තථාහි’ච්චාදි, අපක්කමති තතො තං දස්සනන්ති තතො පාසාදතො තස්ස දට්ඨුනො දස්සනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අපක්කමත්‍යපයාතීත්‍යත්ථො, අවධිභාවො පාසාදස්සාති විඤ්ඤායති, යෙසන්ති වෙසෙසිකානං, තෙ හ්‍යෙවමාචික්ඛන්ති ‘‘ඉන්ද්‍රියෙසු චක්ඛුන්ද්‍රියං චක්ඛුගොළකතො-ච්චන්තසුඛුමභාවෙන නික්ඛම්ම විසාලීභවන්තං විසයදෙසමුපගම්ම සකලමත්තනා දිට්ඨං පස්සති රංසිරූපෙන, යථා කාහලා මූලෙ කිසා අග්ගෙමහතී, තථා ඤාණින්ද්‍රියානී’’ති, අධිට්ඨානදෙසන්ති ඉන්ද්‍රියාධිට්ඨානභූතං චක්ඛුගොළකදෙසං, විසයප්පවත්තීති ගොචරෙ [Pg.107] පවත්ති, සන්තතියාති ඉන්ද්‍රියපබන්ධස්ස, අධිට්ඨාන මනින්ද්‍රියං නාපජ්ජතෙති සම්බන්ධො, තතොති පාසාදතො, අපක්කන්ත්‍යාති අපගමනෙන, යජ්ජපි චක්ඛුන්ද්‍රියං චක්ඛුගොළකතො බහි නිග්ගච්ඡති, තථාපිපාසාදට්ඨස්සචක්ඛුගොළකා නිග්ගච්ඡතීති පාසාදස්සාප්‍යවධිභාවො, යෙසන්තූති ඛණිකවාදීනන්තු, ඉන්ද්‍රියාධිට්ඨානම්පත්තෙ විසයෙ විඤ්ඤාණලක්ඛණං කාරියං කරොන්ති සීලෙනාති පත්තකාරීනි, අනින්ද්‍රියාධිට්ඨානදොසො නෙති සම්බන්ධො, තතොති පාසාදතො, යෙසම්පනාති ඛණිකවාදිනොව දස්සෙති, අත්‍ර හි චත්තාරො පක්ඛා පත්තකාරීනින්ද්‍රියානි, අප්පත්තකාරීනි, චක්ඛුසොතානි අප්පත්තකාරීනි සෙසානි වුත්තවිපරිතානි, චක්ඛුයෙව පත්තකාරී සෙසමඤ්ඤථෙති, චතුස්වෙව තෙසු පඨමපක්ඛද්වයමුපන්‍යස්‍ය පටිපාදිතං… තප්පටිපාදනෙනෙතරෙසම්පි පටිපාදිතත්තා, සබ්බසාමයිකසාධාරණත්තාසද්දසත්ථස්සාති ඉදං අයුත්තමිව දිස්සති… සද්දසත්ථස්සිමස්ස බුද්ධවචනොපයොගිත්තෙන සොගතසමයානුගුණප්පවත්තිතො, ඛණිකවාදිනො පන නිස්සායෙදං සුන්දරමෙව, මනසිකාරාදීතිආදිසද්දෙන චක්ඛුතො අභෙදො රූපාපාථගමො ච දස්සිතො, යොග්ගදෙසෙති දස්සනයොග්ගෙ පදෙසෙ. ‘‘පුච්ඡනාඛ්‍යානෙසු ච පඤ්චමී වත්තබ්බා’’ති (2-3-28වා) වුත්තං, තදාහ-‘පුච්ඡනසද්දතො’ච්චාදි, පුච්ඡනාඛ්‍යානෙසු සාමඤ්ඤෙන පඤ්චමීවිධානෙ-තිප්පසඞ්ගං දස්සෙතුමාහ-‘අවස්ස’මිච්චාදි, කස්සාති පඤ්හො, දෙවදත්තස්සෙත්‍යාඛ්‍යානං, කොසො යඤ්ඤ දත්තොති පඤ්හො විධිරූපොවායං, යො-ඞ්ගදීත්‍යාද්‍යනුවාදරූපමාඛ්‍යානං, අඞ්ගදීකෙයූරී. ‘‘යතොචාද්ධකාලනිම්මානං තතො පඤ්චමී වත්තබ්බා’’ති (2-3-28වා) වුත්තං, තදාහ-‘අද්ධ’ච්චාදි, නිමීයතෙ පරිච්ඡිජ්ජතෙ යෙන තං නිමානං, තදෙව නිම්මානං. ‘‘අද්ධස්ස පඨමා සත්තමී ච වත්තබ්බා’’ති (2-3-28) වුත්තං, තත්ථායමත්ථො ‘‘තං යුත්තාති වත්තතෙ, තං යුත්තා පඤ්චමියුත්ථා පරස්සාද්ධස්ස පඨමා ච සත්තමී ච වත්තබ්බා’’ති, පාටලිපුත්තස්මාති පඤ්චමි යුත්තං, එතාපි න වත්තබ්බාති දස්සෙතුමාහ-‘සත්තයොජනානී’තිආදි, අත්‍ර හි යදා රාජගහස්ස යොජනඤ්චාභෙදො වත්තුමිච්ඡීයතෙ, තදා පාටලිපුත්තස්මා රාජගහං සත්තයොජනානීති, භෙදවචනිච්ඡායන්තු ‘‘සබ්භාවො’’ත්‍යාදිනා (2-34) සත්තමී සිද්ධා‘සත්තසු යොජනෙසු’ති. තථාහි [Pg.108] පාටලිපුත්තස්මා සත්තසු යොජනෙසු සති රාජගහංභවතීත්‍යයමත්ථො පතීයතෙ, සත්තයොජනසම්බන්ධිභවනං රාජගහ (භවන)ස්ස ලක්ඛණම්භවති. සම්බන්ධෙ ඡට්ඨීති ඉමිනා ‘‘තං යුත්තා කාලෙ සත්තමී වත්තබ්බා’’ති (2-3-28වා) වචනම්පටික්ඛිපති. ‘‘කරණෙච ථොකප්පකිච්ඡකතිපයස්සා සත්තවචනස්සෙ’’ති (2-3-33) සුත්තිතං, තදාහ-‘යදා ඉච්චාදි, කිච්ඡාදයොතිආදිසද්දෙන ථොකඅප්පකතිපයෙ සඞ්ගණ්හාති, අසත්තරූපන්ති අද්දබ්බරූපං, ගුණෙ හෙතුම්හීති ගුණපදත්ථෙ හෙතුභූතෙ ‘‘ගුණෙ’’ති (2-21) පඤ්චමීති අත්ථො, යථාවුත්තවිධානෙනෙති ‘‘ගුණෙ’’ති සුත්තෙ වුත්තවිධානෙන, ‘‘ගුණෙ’’ති සුත්තෙ වුත්තවිධානෙන, යදාත්විච්චාදිනා පරෙසං විය කරණෙ විසුං විධානෙ පයොජනං නත්ථීති දස්සෙති. කත්තබ්බරූපස්ස චලනස්සාති සම්බන්ධො, සමානාධිකරණත්තෙන විසෙසනන්ති යොජනා, සමානාධිකරණත්තෙනාති ච ‘රඤ්ඤො පුරිසො’ත්‍යාදො අසමානාධිකරණස්සාපි විසෙසනත්තදස්සනතො වුත්තං, සමානාධිකරණත්තෙන විසෙසනභාවො චාස්ස ථොකගුණාන්විතෙ චලනෙ වත්තමානො ථොකසද්දො අසත්තවචනොව විසෙසනන්ති, තෙනෙවාඛ්‍යායතෙ ‘ථොකස්ස කම්මත්තා කම්මෙ දුතියා’ති. පඤ්චමීත්‍යනුවත්තමානෙ ‘‘දූරන්තිකත්ථෙහි ඡට්ඨී වා’’ති (2-3-34) වුත්තං, තදාහ‘දූරන්ති කත්ථෙහි’ච්චාදි, අවධිසම්බන්ධලක්ඛණාති අවධිසම්බන්ධාව ලක්ඛණං නිමිත්තමාසං පඤ්චමීඡට්ඨීනං තා තථා වුත්තා, වත්තුමිට්ඨොති ඉමිනා වචනිච්ඡායෙව පධානත්තමාහ, එවං චරහි තංතං කාරකවචනිච්ඡායමඤ්ඤාපි විභත්තියො කස්මා නප්පයුජ්ජෙය්‍යුන්ති ආහ-‘ලොකියා චෙත්ථා’තිආදි, එත්ථ විභත්තීනං නියමෙ ලොකියා එව වචනිච්ඡා නිබන්ධනං කාරණන්ති අත්ථො, පඤ්චමීචාත්‍යනුවත්තමානෙ ‘‘දූරන්ති කත්ථෙහි දුතියා චෙ’’ති (2-3-35) වුත්තං, ‘‘පඤ්චම්‍යධිකරණෙච’’ (2-3-36) ඉච්චත්‍ර ච කාරෙන දූරන්ති කත්ථෙහි සත්තමී ච වුත්තා පාටි පදිකත්ථෙ සාරසඞ්ගහකාරාදීහි, තදක්ඛිප්ප අඤ්ඤාපදෙසෙන පටික්ඛිපිතුං කෙචිත්‍යාදි යං වුත්තං වුත්තියං, තං දස්සෙතුමාහ’කෙචීති සාරසඞ්ගහාදයො’තිආදි. දූරාපාදාවසෙචනන්ති අයං තෙසම්පටික්ඛෙපන යොති සම්බන්ධො, ඉතිසද්දො පනෙත්ථ පරිහීනො, නහිතන්තිආදීසු තසද්දෙනාසත්තරූපං දූරාදි වත්තුමිච්ඡිතන්ත්‍යවසෙයං, න හි තං ගම්‍යතෙ, න හි තතො ගම්‍යතෙ, න හි තෙන ගම්‍යතෙ, න හි තස්මිං ඨීයතෙ’ති විසුං සම්බන්ධො [Pg.109] වසෙයො. පතීයන්තෙචාති චො වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ, අතොචෙති වක්ඛමානහෙතුපරාමාසො, යන්ති යස්මා අත්ථෙ නිපාතො, වාක්‍යකාරො වරරුචි, තංසාමානාධිකරණ්‍යතොති දූරාදිසා මානාධිකරණ්‍යතො, තංයුත්තතොපීති දූරාදියුත්තා ගාමාදිසද්දතොපි, පච්චක්ඛන්තොති වාක්‍යකාරවචනං පච්චාචික්ඛන්තො, තථාහ්‍යත්‍රායං මහාභාස්ස පාඨො ‘‘දූරන්තිකත්ථෙහි පඤ්චමීවිධානෙ තංයුත්තා පඤ්චමීපටිසෙධො වත්තබ්බො දූරා ගාමස්ස, තත්‍රාපි දස්සනා අනත්ථකො-යම්පටිසෙධො, තත්‍රාපි හි පඤ්චමී දිස්සති– 此处，凡以言说引导之行为为其所缘者，是为明示所缘之界限，例如：“从村庄来”。凡以所取、所带来之行为为其所缘者，是为所取所缘，例如：“从云闪耀”，其义为“从云而出而闪耀”。凡以可推知之行为为其所缘者，是为所推所缘，例如：“摩偷罗人比华氏城(Pāṭaliputta)人更俊美”，此处，由俊美之德而有之优越是可推知的。是故，此处此名称被理解为普遍适用，故此中不应解说任何会造成困惑的术语。然则，当言“于界限”时，何以确定为“于词义为界限”，而作此等解释耶？为预防此疑，而言“诸词”等。如“从村庄”等句所示，此不仅明示以身体接触为先之分离，亦明示以心智接触为先之分离。此心智接触为先者亦存在。诚然，如“怖于盗贼”等句，凡有畏惧之心者，若思惟“倘若盗贼见我，我必死无疑”，则以心智触及彼等，触及后即从彼处退避。同样，如“从盗贼处守护”等句，凡为某人之友者，若见“倘若盗贼见此人，此人必死无疑”，则以心智触及彼等，而后令其从彼处退避。是故，于一切处，第五格皆用于界限义。然而，其他论师为辅助说明特定用法，已于经中广作分别；此处则因通说已能成立，故仅以例证广说。“于怖畏、守护义（之动词）”者，义为：彼等具有怖畏与守护之义，故为“怖畏守护义者”，“于彼等”即其义。然则，于怖畏义（动词）之用，有怖畏之因，于守护义（动词）则无，此非过失耶？此非过失。守护被称为防护，而防护实从怖畏之因而来，故云“凡怖畏之因”等。此亦反驳波你尼(Pāṇini)之“于怖畏义（动词），其怖畏之因（为离格）”(1-4-25)此一离格名称经。“从彼”，即从怖畏之因。“于彼等”，即于怖畏与守护（义动词）。怖畏者，疑虑堕于不悦之境，即惊恐义。守护者，从堕于不悦之境中加以防护。如“见”等句所示，言说意愿实为主要。世间有谁能超越言说意愿耶？诚然，一切事物皆具足一切格之力用，此处格之分别，唯随言说意愿而定。例如：“云闪耀”、“以云闪耀”、“于云闪耀”。以“前有‘parā’者”等句，否定“（‘ji’前有‘parā’者）其难忍之所缘（为离格）”(1-4-26)此一名称经。“难忍”之义，即不堪忍受、无法战胜之义。以“从阿阇梨”等句，举例说明。然则，说此义时，已言雅那达多(Yaññadatta)之难忍，如何能是学习之难忍，而由此成立难忍性为界限耶？为预防此疑，而言“雅那达多之不被战胜”等。为成立“难忍”之反例，而言“若有”等。经云“（于）遮止义（动词），其所欲者（为离格）”(1-4-27)，彼即所言“于遮止义”等。遮止为其义者，是为遮止义（动词）。“于唯界限之言说意愿”，即于无特别规定时，唯有界限之言说意愿。“于特别规定”，即“所欲者”。于心之界限言说意愿，则成“从心遮止恶”。经云“（于）防护义（动词），其所欲者（为离格）”(2-6-3)，彼即所言“于防护义”等。“某些”，指示迦旃延(Kaccāyana)等人。“于隐匿，从其处不欲被见者（为离格）”(1-4-28)此一名称经已说。彼即所言“于隐匿”等。“倘若此戒师(upajjhāya)见我”，此为关联。因见而思量过失，如“诚然”等。派遣，是以不敬为先之指令；恳请，是以恭敬为先。弟子思惟“我如何能被遮蔽”时，于隐匿，遮蔽为因。“从其处不欲自己被见”，此为关联。“于隐匿”，此为因缘义之第七格，故云“遮蔽为因”。“被遮蔽”，即被隐藏。以“勿令我戒师”等句，说明其义为例。“为遮蔽”，即为被遮蔽之义。“‘于隐匿’为何义？（若无此规定，则）于‘不欲见盗贼’亦（成离格）”，此为他人所举反例。为成立此，而言“凡不欲被见处”等。于“不欲见盗贼”，此处，凡不欲见盗贼者，并非欲从彼等处不被自己所见，故非隐匿为因，实为避免伤害而退避。“何以避免伤害而退避”，如是认为：“此处非仅隐匿，亦有其所引生之避免伤害。于‘从戒师隐匿’句，纵无伤害之可能，实现隐匿亦是可能。”“欲”字之取，为何义？为说明“于不欲被见，纵然被见，亦得成立”。为成立此，而言“于不欲被见”等。“纵然被见”，即纵然被戒师所见。“从彼”，即从戒师。“唯界限性”，即戒师唯有界限性。“（于）规定学习，从教师（而学）”(1-4-29)，为他派之言。彼即所言“于规定学习”等。以规定为先之学识获取，是此处所许之“规定学习”。依“规定学习”一词之力，为获取学识而遵守弟子之规定。“从彼”，即从教师。“（于）生起之作者，其根源（为离格）”(1-4-30)此一名称经已作。彼即所言“于生起义”等。生者之义，即生起义。何为生起？“从彼”，即从生起作者之因。“根源”一词，他人取为仅指原因，以令“从子生喜悦”等句中，从子等亦得成立。原因有二：亲因缘(upādānakāraṇa)与俱生缘(sahakārikāraṇa)。其中，与果不异处者，如瓶之泥团，为亲因缘；而其杖、轮等（与果异处者），为俱生缘。若此处仅取亲因缘，则仅于“从角生声”等处成立，而不于“从子生喜悦”等处成立。“于其他格之言说意愿”，此处应读为“于其他格等之言说意愿”……其间，关系之言说意愿亦有可能。“于彼处住”者，即彼处之人。“彼等”，世间之人，即不作异说之俗人。“于彼处有”者，为世间法。“不为所缚”，义为：言说者以自意而说“我自说，超越世间言说意愿”，故不为所缚。经云“（于）生起者，其源头（为离格）”(1-4-31)，彼即所言“于生起者”等。以“最初可得”释其义，而言生起义于此不成立。喜马拉雅山(Himavā)并非恒河(Gaṅgā)之因，彼女实由其他原因而生，于喜马拉雅山仅为最初可得之处。“于厌恶、止息、放逸义（动词），当增说（第五格）”(1-4-24 vā)已说，彼即所言“于止息义”等。于厌恶、放逸义动词之用，可见业格、处格之言说意愿。然界限之言说意愿亦可见，如“无愧者厌离于恶”。“于法放逸”亦可成立，因无禁止。“（于）与‘añña’、‘ārā’、‘itara’、‘rite’、方位词、‘añcu’尾词及‘āc’、‘āhi’连用时”(2-3-29)经已说，彼即所言“于‘añña’词连用”等。“从何”，即从提婆达多(Devadatta)等。“‘añña’取其义，故于同义词之用亦可成立”，因他人如是解释，故云“异于提婆达多”。‘ārā’词为远义，故“离漏尽远”之义被取，而言“‘ārā’词为远义”。“所明示之对应者”，即于“提婆达多是勇者”句中，所明示之某人之第二者，彼即对应者。因方位、处所、时间之言说者，皆摄为方位词，故云“于方位、处所、时间言说者连用”。“于正觉前”等，为时间言说者连用之例。于‘añcu’尾词及‘āc’、‘āhi’后缀连用，此处未举例。“于第五格规定，‘lyap’省略时，于业格当增说，于处格亦当增说”(2-3-28 vā)此一评注已作。彼即所言“凡于何处”等。凡‘lyap’后缀不使用，而其义可解者，是为‘lyap’省略。‘tvā’省略与‘lyap’省略无别。“登楼而见，坐于座而见”，此为明示所缘之复合词，其前分（为省略‘lyap’之动词）。于后文将说之一切见解中，皆有从楼阁出发之些微存在，为明示楼阁唯以界限形态被意欲言说，故云“诚然”等。“从彼离去而见彼”，义为：从彼楼阁，见者之见，即眼根，离去、远去。楼阁之界限性，如是可知。“彼等”，即胜论师(Vesesikā)。彼等如是解说：“诸根中，眼根以极微细之形态从眼球出，扩展至所缘处，以光线形态见其所见之全部。如号角根部细而末端大，智根亦然。”“所依处”，即根所依之眼球处。“于所缘行”，即于所缘境之行。“以相续”，即以根之延续。“所依处不至非根”，此为关联。“从彼”，即从楼阁。“以离去”。纵然眼根从眼球出，然亦是从住于楼阁之眼球出，故楼阁亦有界限性。“于彼等”，即于刹那论者(Khaṇikavādī)。“诸根于已至所依之所缘，以其自性行识相之作用”，故为能至（所缘）而作者。“非根所依之过失，无有”，此为关联。“从彼”，即从楼阁。“于彼等”，即指示刹那论者。此处有四派：诸根能至所缘而作，或不能至所缘而作；眼、耳不能至所缘而作，余者与此相反；唯眼能至所缘而作，余者不然。于此四派中，举前二派而成立……以成立此二，余者亦已成立。“声论为一切宗派所共”，此说似不妥……因此声论为佛语所用，其行应顺于佛家宗义。然依刹那论者，此说甚善。“作意”等，“等”字亦示眼与色不异，及色境现前。“于相应处”，即于适合见之区域。“于问答亦当说第五格”(2-3-28 vā)已说，彼即所言“从问词”等。为明示于问答中通说第五格之过滥，而言“必然”等。“谁之？”为问。“提婆达多之”为答。“彼雅那达多是谁？”为规定式之问。“谁是鸯伽提？”等为复述式之答。鸯伽提，臂钏也。“从何处而有路程、时间之量度，则从彼处用第五格”(2-3-28 vā)已说，彼即所言“路程”等。用以量度、限定者，为量度，彼即量度。“于路程亦当说第一格与第七格”(2-3-28)已说。此处义为：“与彼相应者”续前，“与彼相应，即与第五格相应之后，于路程当说第一格与第七格”。“从华氏城”，即与第五格相应。为明示此等亦不当说，而言“七由旬”等。此处，若欲说王舍城(Rājagaha)与由旬无别，则说“从华氏城，王舍城为七由旬”。若欲说差别，则依“有”等句(2-34)第七格成立，为“于七由旬”。诚然，“从华氏城，于七由旬处，有王舍城”，此义可解。与七由旬相关之有，为王舍城（之有）的特征。以“关系用第六格”，反驳“与时相应，当说第七格”(2-3-28 vā)之说。“于具格，少量、困难、少数之非有身言词”(2-3-33)经已说，彼即所言“若时”等。“等”字，摄“少量、不、少数”。“非有身形态”，即非物质形态。“于因，于德”，即于德词义为因时，依“于德”(2-21)经用第五格，此为其义。“如前所说之规定”，即依“于德”经所说之规定。以“若时”等句，明示如他人般于具格另作规定，实无益处。“于应作形态之行动”，此为关联。“以同依性为差别”，此为配合。“以同依性”之说，乃因于“王之仆”等句，非同依者亦可见其为差别，故说。其以同依性为差别之相，乃“少量”一词用于与少量之德相应之行动，为非有身言词之差别，故彼释云“少量为业，于业用第二格”。于第五格随说中，“从远近义（词），或用第六格”(2--3-34)已说，彼即所言“从远近义”等。“界限关系之特征”，即界限关系唯为彼第五、第六格之特征、因缘，故如是说。“意欲言说”，此明示言说意愿实为主要。若然，于彼彼格之言说意愿，何以不使用其他语形耶？故云“世间之人于此”等。于此，语形之规定，唯以世间之言说意愿为所依、为原因，此为其义。于第五格随说中，“从远近义（词），亦用第二格”(2-3-35)已说。于“第五格亦用于处格”(2-3-36)，以“ca”字，及《精华集》(Sārasaṅgaha)作者等，于词干义中，说从远近义（词）亦用第七格。为以另一说法迅速反驳此，而有注释中所说“某些”等。为明示此，而言“‘某些’，即《精华集》作者等”。“远方为离格，（如）倾泻”，此为反驳彼等之关联。此处“iti”词已省略。于“非彼”等句，应知为“意欲言说远等非有身形态”。“非彼”不可解，“非从彼”不可解，“非以彼”不可解，“非住于彼”不可解，应各别关联而知。“亦可见”，“ca”字为总集其他当说者。“是故”，指后述之因。“yanti”，为“因为”义之不变词。句作者，为瓦拉儒奇(Vararuci)。“与其同依”，即与远等同依。“从与彼相应者”，即从与远等相应之村庄等词。“反驳”，即反驳句作者之言。诚然，此处《大疏》(Mahābhāssa)之读法为：“于远近义规定第五格时，当说禁止与彼相应者用第五格，如‘离村远’。然于彼处亦可见（第五格），故此禁止无义。于彼处亦可见第五格——” දූරස්මාවසථා මුත්තං, දූරාපාදාවසෙචනං; ගුරුතො කුපිතා දූරා,භාබ්‍යං දූරා ච දස්සුහිති. 远离遥远的住处，远离洗足处，远离忿怒的导师，亦远离盗贼。 අත්‍ර දූරන්තිකෙත්‍යාදි වත්තබ්බං වාක්‍යකාරවචනං, දූරා ගාමස්සාති තස්සොදාහරණං, තත්‍රාපිච්චාදි පච්චක්ඛානභාස්සං, දූරස්මාවසථාති ආවසථස්ස දූරෙති අත්ථොහි භාස්සපදීපෙ කෙය්‍යටො, පඨමො පුරිසො යස්ස සො පඨමපුරිසො භවති ‘‘දූරන්තිකා’’දි (2-6-5) කච්චායනසුත්තෙ සුද්ධාදියොගොපි සඞ්ගහිතො, තෙනාහ–‘සුද්ධප්ප මොචනවිවිත්තප්පමාණයොගෙ’ති, ‘‘ධාතුනාමානමුපසග්ගයොගාදීස්වපිච’’ ඉති (2-6-2) සුත්තෙ චග්ගහණතො පභුතියොගො ච ගහිතො, තෙනාහ–‘පභුති යොගෙචා’ති, පභුතියොගෙචාති ඉමිනා පභුත්‍යත්ථයොගොපි සඞ්ගහිතො, තෙනෙව ‘යතොසරාමි අත්තාන’න්ති උදාහටං. 此处应说“远近”等，这是语法家所说的话，例如“离村庄很远”。其中“在那里也”等是驳斥的说法。“远离住所”的意思是住所距离很远，这是词句解释家凯亚塔(Keyyaṭa)在《语灯》(Bhāssapadīpa)中所解释的。其人称为‘第一’者，即是‘第一人称’。在迦旃延(Kaccāyana)文法(2-6-5)“远近”等规则中，也包含清净等连接，因此说“于净、解脱、远离、定量之结合中”。在(2-6-2)规则“于语根、名词、前缀等结合中亦……”中，因为有“亦”字，所以也包含起始的连接，因此说“于起始之结合中亦”。通过“于起始之结合中亦”这句话，也包含了起始意义的连接，因此举例说“自从我回忆起自己”。 27. අප 27. 离 නනු ඵුටොව තෙසං සාලාදීනං යොගොති කිමෙත්ථ පඤ්හෙන කස්ස පනෙතෙහි යොගො’ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘වජ්ජනං හිච්චාදි, වජ්ජනානන්ති කත්තරි අනො, වජ්ජනෙ සම්බන්ධෙ වත්තමානෙහීති වජ්ජනසඞ්ඛාතෙ සම්බන්ධෙ වත්ත මානෙහි අපපරීහි, යුත්තස්මාති යුත්තතොව එකස්මා, නාඤ්ඤතො, කිමෙත්ථ වත්තබ්බන්ති ඉමිනා අපපරීහි යුත්තස්මාව පඤ්චමීභවනෙ පසිද්ධත්තමාහ, පසිද්ධම්පෙතමාහරිත්වා පකාසෙතුමාහ-‘කත්තුනො’ච්චාදි, යදත්ථොති යොසාලාදි අත්ථො පයොජනං යස්ස වජ්ජනකිරියා රම්භස්ස [Pg.110] සො යදත්ථො. ‘‘පඤ්චම්‍යපාපරීහී’’ති (2-3-10) ආයුත්තෙපි පඤ්චමී විධීයතෙ පරෙහි, තදාහ-‘මරියාදාය’මිච්චාදි, අවධිමා එත්ථ වස්සනං. 那些娑罗树等的连结难道不是显而易见的吗？这里有什么好问的？如果有人怀疑“这些连结与谁有关？”，因此说“回避等”。在“回避”(vajjanānaṃ)一词中，“ana”是作者义。与存在于回避关系中的apa和pari连用时，是从一个相应的[词]，而非从其他。“在这里说什么？”，以此说明与apa和pari连用时，第五格的产生是已成立的。为了阐明这个已成立的事实，说“作者等”。“何所为”(yadattho)即是回避行为所为之目的，其目标是娑罗树等。根据“第五格与apa、pari连用”(2-3-10)规则，即使在[回避义]不相应时，他人也规定使用第五格，因此说“于界限等[义]中”。于此，“ā”是界限，[如]下雨。 28. පටි 28. 对于 දිට්ඨසම්බන්ධස්සාති පසිද්ධවසෙන දිට්ඨකාරියකාරණස්ස මුඛ්‍යස්ස, තස්ස කාරියත්ථන්ති තස්ස මුඛ්‍යස්ස යං කාරියං, තදත්ථං මුඛ්‍යකාරිය කරණත්ථන්ති වුත්තං හොති, තස්මිං පටිනිධිම්හි වත්තමානෙන පභිනෙති සම්බන්ධො, විනිමයෙති පරිවත්තන නිමිත්තං පටිදානෙචාති ච සද්දස්සාට්ඨානප්පයුත්ති දට්ඨබ්බා, පතිනා තස්ස යොගොති සම්බන්ධො. “见关系者”(Diṭṭhasambandhassa)指其因果关系显而易见的主要者。“为其所作义”(tassa kāriyatthaṃ)即是为彼主要者之所作，是为完成主要所作之义。通过在替代物上的运作，关系得以建立。“于交换中”(vinimaye)指交换、互换之因缘，及于回报中。亦应见“ca”字之不当使用。通过paṭi与它的结合，就是关系。 29. රිතෙ 29. 除了 යදි වජ්ජනකිරියාය සම්බජ්ඣමානස්ස කම්මත්තා කම්මෙ දුතියා, කිමත්ථං චරහි පුන දුතියාවචනන්ති ආහ-‘පටිපදවිධානෙ’ච්චාදි, පටිපදං උජුකමෙවොච්චාරිතං විධානං යස්සා සා පටිපදවිධානා, විසෙසවිධාන වතීත්‍යත්ථො, යජ්ජත්‍ර දුතියාවචනං න සියා තදා රිතෙසද්දෙන යොගෙ උජුකං විධීයමානාය පඤ්චමියා දුතියා බාධීයෙථාති මඤ්ඤතෙ. යද්‍යත්‍ර පඤ්චමියා දුතියාය බාධාභාවො එව පයොජනං, එවඤ්චරහි ‘රිතෙ වා’ති සුත්තයිතබ්බං එවං සති පක්ඛෙ දුතියා ච භවිස්සති, ලහු ච සුත්තම්පණීතම්භවතී ත්‍යාසඞ්කිය පයොජනන්තරමාහ-‘උත්තරත්ථඤ්චෙ’ති, අතොයෙවාති උත්තරත්ථත්තායෙව, පුන පයොජනන්තරංදුතියා ගහණස්ස දස්සයමාහ-‘විභත්‍යන්තරෙ’ච්චාදි, ආහච්ච කණ්ඨාදිට්ඨානෙ වායුනාආහනිත්වා ආහරිත්වා වා වචනං ආහච්චවචනං, උජුකවචනන්ති වුත්තං හොති, විභත්‍යන්තරං ඡට්ඨීවිභත්ති, තස්ස බ්‍යුදාසත්ථං, නිරාසත්ථන්තුත්ථො, අඤ්ඤාපීති දුතියාය අඤ්ඤා ඡට්ඨීපි, පකතාය පඤ්චමියා සම්බන්ධනත්ථො පකතසම්බන්ධනත්ථො. 若因与排除行为相关联而成为业格，在业格中用第二格，那么为何要再次提及第二格呢？（对此）答曰：“为示规定之法”等。所谓“规定之法”，是指其规定是直接宣说的，意为具有特殊规定。若此处不提及第二格，则由于与“rite”（除了）一词连用，直接规定的第五格可能会妨碍第二格，（有人）如是认为。若此处仅以第五格不妨碍第二格为目的，那么经文就应作“rite vā”（或与rite连用），如此一来，一方面可有第二格，另一方面经文也变得简明扼要。预见到此（疑虑），（作者）又说出另一个目的：“亦为后续之义”。因此，正是为了后续之义。为了显示采用第二格的又一目的，（作者）再说：“于其他格”等。“直接言说”（āhaccavacanaṃ），是指在喉咙等部位以气息冲击而发出言说，意即“直接说出”。“其他格”是指第六格，（提及第二格）是为了排除它，即为了排除之义。“其他”是指，除了第二格之外的第六格。（排除它）是为了（避免它）与已述及的第五格产生关联。 31. පුථ 31. 分开地 න දුතියාපි යොගවිභාගතොති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘තතියා චෙති වත්තමානෙ තත්ථ යදි චකාරෙන ‘දුතියා චෙ’ති සම්බන්ධීයෙය්‍ය, තත්‍රාපි ච කාරෙන පඤ්චමීත්‍යෙවං න කස්සාප්‍යපකංසොති‘විනාඤ්ඤත්‍රපුථනානාහි [Pg.111] තතියා චෙ’ත්‍යෙකයොගමකත්වා යොගවිභාගසාමත්ථියා ‘තතියා චෙ’ති ච කාරෙන ජාතු පඤ්චමී’’ති, අසහායත්ථත්තෙ සති ‘විනාත්ථෙ හී’ත්‍යෙවමවත්වා කිං විසුං සුත්තරචනායෙත්‍යාහ-‘භෙදො පාදානන්ත්වි’ච්චාදි. 他这样认为：“（第二格的出现）也并非由于规则的划分。”“当‘及第三格’正在生效时，若用‘ca’字关联‘及第二格’，在那里也用‘ca’字关联第五格，这样就不会遗漏任何一格。因此，不将‘vinā、aññatra、putha、nānāhi tatiyā ce’作为一个合诵规则，是凭借规则划分之力，使得‘及第三格’中的‘ca’字有时也能关联第五格。”既然有“无伴随”之义，为何不说“在vinā之义中”呢？为何要单独造一条经呢？（对此）答曰：“区别在于词尾等。” 32. සත්ත 32. 第七格 යන්තං සද්දානං නිච්චත්තා සම්බන්ධස්ස යත්ථාති පරාමට්ඨං සොති, යොති පරාමට්ඨං තස්සාති ච නිද්දිසති, යො යත්ථෙත්‍යාදිකඤ්ච ‘කිරියාධාරභූතෙ’ච්චාදිවුත්තිගන්ථ විවරණන්ති යොති කිරියාධෙය්‍යභූතාධිප්පෙතා, එතනෙවාහ‘කිරියා චා’තිආදි, තෙනායමාධාරීයති කත්තුකම්ම සමවෙතා කිරියාස්මින්ත්‍යධිකරණෙ වා තං ආධාරයතීති කත්තරි වා ඝණන්තෙන දට්ඨබ්බො, කත්තාරං කම්මඤ්ච කිරියානිස්සයභූතමාධාර යතීත්‍යාධාරොති වා කත්තරි ඝණ, වුත්තං හි– 由于诸词及其关联是恒常的，故以“yattha”（于何处）所指者，即是“so”（彼）；以“yo”（何者）所指者，即以“tassa”（彼之）来指示。而“yo yatthe”（何者于何处）等，是对“kiriyādhārabhūte”（作为行为之所依）等注释文的解释，故知“yo”意指作为行为之所纳者。为此，（作者）才说“行为亦”等。因此，“ādhāra”（所依）一词，应以带-ṇa后缀的形式来理解：或作处所（adhikaraṇa）义解，即“与作者、业相应的行为，于此中被支持”；或作作者（kattari）义解，即“它支持（行为）”；又或作作者义解：“支持作为行为所依的作者与业”，故为“所依”。诚如所说： ආධාරයති යො කත්තු, කම්මං කිරියනිස්සයං; ආධාරං කාරකඤ්චාහු, තං චතුබ්බිධමෙව චෙති. 彼支持作者与业，此二者为行为之所依；人们称之为“所依”（ādhāra）与“作用”（kāraka），而它实有四种。 නනු ච කිරියාධාරණෙනාධාරොත්‍යුච්චතෙ, තං කිමෙවමුච්චතෙති චෙ, නෙසදොසො යදෙව හි කිරියාධාරණමස්ස, තන්තන්නිස්සයභූත කත්තුකම්මධාරණං, නහ්‍යඤ්ඤතා තද්ධාරණං සම්භවති තතො කිරියා කාරණෙනාධාරණෙනාධාරොත්‍ය යමෙවත්ථො, න කත්තුකම්මපරිච්චාගෙනාධාරෙන උජුකං කිරියා ගය්හතෙ, තෙනෙව වක්ඛති-‘කිරියායයො ආධාරො’ච්චාදි, නනු යද්‍යප්‍යුජුකමෙව කිරියං ධාරයති කත්තා කත්තුසමවායිනිං, කම්මසමවෙතඤ්ච වික්තෙදනාදිං කිරියං කම්මං… තථා සති තානෙවාධාරොති, න… ලොකෙ සත්ථෙ ච තෙසමාධාරත්ථෙ නාප්පතීතිතො, කත්තුකම්මතායෙව හි තෙසම්පතීතීති දස්සෙතුමාහ-‘කිරියා චෙ’ත්‍යාදි, තථා ච වුත්තං– 然则，不正是因其支持行为（kiriyādhāraṇa）才被称为“所依”（ādhāra）吗？若问为何如是说，此说无过。因为，对它而言，支持行为即是支持作为行为所依的作者与业，除此之外，那种支持不可能发生。因此，“（所依）是以行为为缘由而支持者”，这才是其义。所依并非在舍离作者与业后直接摄持行为，为此（论典）将要说：“行为之所依”等。然则，虽然作者直接支持与作者相应的行为，而业也支持与业相应的（如）煮饭等行为，即便如此，也不能说它们（作者与业）就是所依。因为在世间与论典中，它们不被认为是具有所依之义，而仅被认为是作者与业。为了表明这一点，（作者）才说“行为亦”等。又如是说： කත්තුකම්ම බ්‍යවහිතං, ධාරෙන්තමනුජු ක්‍රියං; ක්‍රියාසිද්ධුපකාරි ච, සත්ථෙ-ධිකරණං මතන්ති. 被作者与业所间隔，间接支持行为；且有助于行为的成就；在论典中，它被认为是依处（adhikaraṇa）。 කත්තුකම්මබ්‍යවහිතන්ති කත්තුකම්මෙහි තංසමවෙතභාවෙන බ්‍යවහිතං, අනුජු පාරම්පරියෙන, ක්‍රියාසිද්ධුපකාරිති කත්තුකම්මසමවෙතාය කිරියාය පසිද්ධියං උපකාරී උපකුබ්බන්තං, නනු ච න කිරියා ධාරණෙනෙවායමාධාරො, කත්තුකම්මානං ධාරණෙනාප්‍යාධාරොති සක්කා [Pg.112] වවත්ථපෙතුන්ති චොදනම්මනසි නිධායාහ-‘න චෙ’ත්‍යාදි, කිරියා නිමිත්තස්සෙවාති කත්තුකම්මසමවායිනියා කිරියාය නිමිත්තස්සෙව, තදෙවංවිධමාධාරං චතුබ්බිධම්මතන්ති දස්සෙතුමාහ-‘ආධාරො චාය’මිච්චාදි, චත්තාරො විධාපකාරා අස්සාති චතුබ්බිධො, ආධෙය්‍යෙන සහොපසිලෙසො සංයොගලක්ඛණො-ස්ස අත්ථීති ඔපසිලෙසිකො ආධාරො-‘කටෙනිසීදති ථාලියං පචති’ත්‍යාදො කටාදි, තථාහි දෙවදත්තසමවෙතං නිසීදනකිරියං කටො දෙවදත්තං ධාරයං ධාරයති දෙවදත්තබ්‍යවහිතං, එවං ථාලීපි තණ්ඩුලසමවෙතං වික්ලෙදනාදිකිරියං තණ්ඩුලෙ ධාරයං ධාරයතීත්‍යොපසිලෙසිකාධාරත්තං කටාදිනො. යතො-ඤ්ඤත්‍රාධෙය්‍යං න වත්තතෙ සබ්බථා භිය්‍යො වා, සො වෙසයිකො, විසයොහ්‍යාධෙය්‍යස්සානඤ්ඤත්‍රභාවො, යථා චක්ඛාදිප්පවත්තීනමඤ්ඤත්‍රාභාවා චක්ඛාදීනං රූපාදයො විසයාති වුච්චන්තෙ, එවමාකාසෙ සකුනයොත්‍යාදො සකුන්‍යාදීනමාකාසාදිතො-ඤ්ඤත්‍රාභාවාතෙ තෙසං විසයාත්‍යුච්චන්තෙ, විසයො එව වෙසයිකො. යො ආධාරාධෙය්‍යානමභිබ්‍යාපෙත්‍යාධෙය්‍යමිත්‍යභිබ්‍යාපකො, තථා හි‘තිලෙසු තෙලං, දධිම්හි සප්පි,ත්‍යත්‍ර තිලාදිකං තෙලාදිකමාධෙය්‍යං බ්‍යාපෙත්වා තිට්ඨතීති තිලාදි බ්‍යාපකාධාරො. සමීපෙ භවො, සමීපො එව වා සාමීපිකො, යස්ස සමීපදෙසෙ ආධෙය්‍යං වත්තතෙ සො එවමුච්චතෙ, අත්‍රොදාහරණං ‘ගුරූසු වසති ගඞ්ගායං ඝොසො’ති. නනු චාත්‍රාප්‍යාධාරෙ සත්තමී විධීයතෙ ආධාරො ච නිස්සයො වුච්චතෙ, නිස්සයො ච සංයොගසමවායෙහි හොති, න ච සිස්සාදීනං ගුරුප්පභුතීති දෙවදත්තසකුන්‍යාදීනමිව කටාකාසාදීහි සංයොගො, තෙලාදීනමිව ච තිලාදීහි සමවායො වා අත්ථි, තෙනායුත්තං තෙ සමාධාරත්තන්ති, නෙතදත්ථි, යදායත්තා හි යස්ස ඨිති සො විනාපි සංයොගසමවායෙහි තස්ස නිස්සයො භවති, තථාහි පුරිසස්ස න රඤ්ඤා සහ සංයොගොසමවායො වාත්ථි, අථ පන තදධීනට්ඨිතිත්තා රාජනිස්සයො පුරිසොති බ්‍යපදිස්සීයතෙ, සිස්සාදීනඤ්ච ගුරුප්පභුතින මායත්තා ඨිතීති තෙසමයං යුත්තො ගුරුප්පභුතිනං නිස්සයභාවොති, එත්ථ [Pg.113] පන යජ්ජපි වෙසයිකාභිබ්‍යපකානමාධාරාධෙය්‍යොපසිලෙසො අත්ථි, තථාපි පකාරන්තරස්සෙව පරිප්ඵුටත්තා තථෙව වචනිච්ඡා, නාඤ්ඤථා ඔපසිලෙසිකෙන වා විසයාභිබ්‍යාපකානමග්ගහණතො උපසිලෙසස්සෙ වා පරිබ්‍යත්තත්තා තථෙව වොහාරොති න සඞ්කරො සඞ්කනීයොති. “为能作与所作所间隔”(kattukammabyavahita)是指被能作与所作以其相应之故而间隔，并非直接，而是间接。“助成行为成就”(kriyāsiddhupakārī)是指对与能作、所作相应的行为之成就有助益，即有所帮助。难道此所依不只是通过支持行为而成立吗？通过支持能作与所作亦可安立为所依。将此质难置于心中后，（作者）说：“非也”等等。行为仅是与能作、所作相应的行为之因缘。为示此所依有四种，故（作者）说：“此所依亦”等等。有四种类别，故称四种(catubbidho)。与所依物有结合相，是为接触所依(opasilesiko ādhāro)，例如“坐于席上、于锅中煮”等例子中的席子等。诚然，与提婆达多(Devadatta)相应的坐之行为，席子通过支持提婆达多而支持之，（此行为）为提婆达多所间隔；同样，锅子通过支持米而支持与米相应的煮烂等行为，此即席子等的接触所依性。所依物完全不存于他处，或绝大部分不存于他处，是为境域所依(vesayiko)。境(visaya)即所依物之不共处，例如眼等生起时，因色等不存于眼等之外，故色等被称为眼等之境；同样，“空中有鸟”等例子，因鸟等不存于天空之外，故称天空等为彼等之境。境即境域。周遍含容所依物者，是为遍满所依(abhibyāpako)。例如“芝麻中有油、酸酪中有酥油”，芝麻等遍布含容油等所依物，故芝麻等是遍满所依。于邻近处存在，或即是邻近，是为邻近所依(sāmīpiko)。所依物存在于其邻近处者，如是称之。此处的例子是“依师而住、恒河边的牧村”。难道此处所依也用第七格表示，而所依即是依止(nissaya)；依止又由结合(saṃyoga)与和合(samavāya)而成，然弟子等与师长并没有像提婆达多与席子、鸟与天空等那样的结合关系，也没有像油与芝麻等那样的和合关系，故安立彼等为所依不当？此说不然。一法之存续所依者，纵无结合与和合，亦为其依止。例如，人民与国王没有结合或和合关系，然因其存续依于国王，故称国王为人民之依止；弟子等亦因其存续依于师长，故师长为其依止，此为正当。于此，尽管境域所依和遍满所依亦存在所依与所依物的接触，但因其他方式更为显著，故作此说。这并非是说接触所依不含摄境域所依和遍满所依，而是因为接触的特性已然明了，故依此惯例称呼，因此不应担忧混淆。 33. නිමිත්ත 33. 因缘 නිමිත්තභාවමත්තෙතීමිනා කම්මසංයොගාභාවෙපි සත්තමියා පවත්ති මාහ, න පරෙසං විය කම්මසංයොගෙ එව, තෙනෙව වක්ඛති-‘එවමඤ්ඤතෙ’ච්චාදි, බාහිරානං හි-‘නිමිත්තා කම්මෙන’’ (චං, 2-1-89) ඉති සුත්තං, තත්ථ කම්මෙන යොගෙ පයොජනා සත්තමීභවතීත්‍යත්ථො, අජිනම්හි හඤ්ඤතෙ දීපීතිදීපිනොහනනස්ස පයොජනං චම්මං, තස්ස දීපිනංහන්තීති කම්මෙන යො ගො, සුත්තෙ කම්මෙනාත්‍යවචනෙ පයොජනං වත්තුමාරභතෙ ‘න පනෙ’ච්චාදි. 以此“仅是因缘”，（作者）说即使没有与所作(kamma)的结合，第七格也会出现，不像他派那样仅在与所作结合时才用。因此（下文）将说：“如是思量”等。因为他派有经(sutta)云：“因缘于所作之结合”(nimittā kammena yoge)，其义为：在与所作结合时，第七格表示目的。例如“为皮而杀豹”(ajinamhi haññate dīpī)，杀豹的目的是皮革，为皮革而杀豹，此即与所作之结合。经中说“由所作”时，便开始说明其目的，如“然非”等。 34. යබ්භා 34. 所属 යස්ස කිරියාති යස්ස ගවාද්‍යත්ථස්ස සම්බන්ධිනී දොහනාදිකිරියා, කිරියන්තරස්සාති ගමනාදිකිරියන්තරස්ස, එතෙනාති ලක්ඛණන්ති එතෙන, තතො-ච්චස්ස විවරණං කිරියාවතාති, ‘‘කාලභාවෙසු චෙ’’ති (2-6-43) කච්චායනෙහි සුත්තිතං, තදාහ-‘කාලත්ථෙහි චා’තිආදි. “‘谁之行为’(yassa kiriyā)是指，与牛等事物相关的挤奶等行为。‘另一行为’(kiriyantarassa)是指，行走等另一行为。‘以此’(etena)即‘以此特征’(lakkhaṇena)。其解释为‘由行为’(kiriyāvatā)。迦旃延(Kaccāyana)所造经(sutta)云：‘于时与状态亦然’(kālabhāvesu ca, 2-6-43)，故（注释）云：‘由时义者亦’等。 35. ඡට්ඨී 35. 第六 සාමිස්සරාදියොගෙ ඡට්ඨීසත්තමියො යථා සියුන්ති ‘‘සාමිස්සරාධිපතිදායාදසක්ඛිපතිභූපසුතෙහි ච ‘‘ඉති (2-3-39) ආරද්ධං පරෙහි, තදාහ-‘සාමි’ච්චාදි, අත්‍ර ච ජිනින්දබුද්ධිනා ‘‘සාම්‍යාදීනං භෙදෙනො පාදානං පරියායන්තරනිවත්‍යත්ථමිහ මා හොතු ගාමස්ස රාජා’’ති වුත්තං වාක්‍යමුපන්‍යස්‍ය හස්සාප්‍ය යුත්තත්තමුපදස්සයමාහ-‘සාමිස්සරෙ’ච්චාදි, කෙන නිවාරීයතෙ, න කෙනාපීත්‍යත්ථො, විසයවචනිච්ඡායං ‘ගාමෙ රාජා’ත්‍යපි භවිතබ්බමිත්‍යනෙනාහ, ‘‘ආයුත්තකුසලෙහ්‍යාසෙවාය’’මීති (2-3-40) ආරද්ධං, තදාහ-‘ආයුත්තෙ’ච්චාදි, ආසවා තප්පරතා, බ්‍යාවටො නියුත්තො, තත්ථෙදං සියා ‘‘ආසෙවායන්ති වක්ඛාමී ත්‍යවස්සං [Pg.114] වචනමිදමාරබ්භනීයමඤ්ඤථා ඊසංයුත්තෙපි ‘ආයුත්තො ගො සකටස්සා’ති පසජ්ජතී’’ත්‍යාසඞ්කිය නත්ථෙවෙතම්පි පයොජනන්ති දස්සෙතුමාහ-‘විනාපි’ච්චාදි, ‘‘සාමිස්සරා’’ත්‍යදිකං කච්චායනසුත්තං, තෙනෙවාති කච්චායනසුත්තෙ පසූතසද්දානන්තරං කුසලසද්දනිද්දෙසෙනෙව, ඉධාති මොග්ගල්ලානවුත්තියං. කච්චායනෙන ‘‘කම්මකරණ නිමිත්තත්ථෙසු සත්තමී’’ (2-6-40) ‘‘පඤ්චම්‍යත්ථෙ ච’’ (2-6-41) ඉති ච සුත්තිතං, තෙනාහ-‘කම්මෙ’ච්චාදි, ගහණස්ස බාහා විසයොති සම්බන්ධො, කච්චායනානං‘භික්ඛූසූ’තිආදීනි කම්මත්ථෙ උදාහරණානි, හත්ථෙසූතිආදීනි කරණත්ථෙ, කදලීසූති පඤ්චම්‍යත්ථෙ. ‘‘මණ්ඩිතුස්සුක්කෙසු තතියා චෙ’’ති (2-6-45) කච්චායනසුත්තං, තදාහ ‘පසන්නත්ථෙ’ච්චාදි, පසන්නත්ථෙති මණ්ඩිතත්ථෙ, උස්සුක්කත්ථෙති උස්සාහත්ථෙ. 在与主人等[词]的结合中，第六格和第七格[的使用]是这样的：“与主人、主宰、继承人、证人、担保人、后裔等[词结合时]”(2-3-39)是由他人所造，因此（作者）说“主人”等。于此，由胜者智(Jinindabuddhi)引述“为避免对‘主人’等词有不同的理解而产生歧义，此处不应[作如是说]，如‘村之王’”此句，并加以嘲笑，同时为显示其合理性而说：“在主人等[词]中……”。由谁所能阻止呢？义为：无人能阻止。此[句]是说：当意欲表述处所时，亦应作“于村中王”。“与勤奋、善巧[等词结合，表示]从事时”(2-3-40)是由[他人所]造，因此（作者）说“勤奋”等。从事(āsevā)即专注于彼(tapparatā)，已从事(byāvaṭo)即已受任(niyutto)。于此，可能会[有此疑问]：“我将说‘从事’，此句必须造，否则，即使是轻微的结合，如‘牛配于车’，亦会[不当]出现。”为消除此疑，显示即使没有此[句]亦无妨，故说“即使没有”等。“主人等”是迦旃延(Kaccāyana)的经。因此，即是在迦旃延经中“后裔”一词后，仅以对“善巧”一词的解释，此处即在目犍连(Moggallāna)的注释(vutti)中。迦旃延造经：“于所作、工具、因缘义中，[用]第七格”(2-6-40)及“亦于第五格义中”(2-6-41)，因此（作者）说“于所作”等。手臂是抓握的对象，这是其关系。迦旃延的“于诸比丘”等是所作义的例子，“于诸手”等是工具义的例子，“于诸芭蕉”是第五格义的例子。“在[表示]装饰、热衷[的词]中，也[用]第三格”(2-6-45)是迦旃延的经，因此（作者）说“于喜悦义”等。于喜悦义即于装饰义，于热衷义即于努力义。 36. යතො 36. 因为 විසුං කරණං නිද්ධාරණං, ජිනින්දබුද්ධාචරියෙන ‘‘කිමත්ථම්පුනරිදං වචනං යාවතා නිද්ධාරියමානො-වයවො සමුදායබ්භන්තරො, තත්ථ යදා සමුදායස්සා-ධිකරණත්තං වත්තුමිච්ඡීයතෙ, තදා සත්තමී සිද්ධාව, යථා රුක්ඛෙ සාඛාති, යදා ත්වවයවසම්බන්ධො තදා ඡට්ඨී, යථා රුක්ඛස්ස සාඛාති සච්චමෙතං පපඤ්චත්ථන්තු වචන’’න්ති වුත්තං, තඤ්චෙත මයුත්තන්තිදස්සෙන්තො ආහ-‘න සාලයො’ච්චාදිසූකයුත්තානිධඤ්ඤානි සූකධඤ්ඤානි, ආහිතා අවට්ඨිතා, ආධෙය්‍ය භූතාති වුත්තං හොති. යතොති ආහිතත්තකාරණා, තතොති යතො ජිනින්දබුද්ධිවචනමෙවමයුත්තං, තස්මා කාරණා. ‘පඤ්චමී විභත්තෙ’’ති (2-3-42) පාණිනීය සුත්තං, තදාහ-‘සමුදායතො’ච්චාදි, සුතතො සකාසා සීලං අතිසයෙන සෙය්‍යොති සම්බන්ධො, ‘‘නිද්ධාරණෙ ඡට්ඨී සත්තමීසු පත්තෙසු තදපවාදො, යං යොගො’’ති පරෙහාඛ්‍යායතෙ, තත්ථ තාව නිද්ධාරණමෙවෙත්ථ නත්ථි කුතො ඡට්ඨීසත්තමීනං තත්ථප්පවත්ති, යතො තාසං බාධනත්ථමිදමාරබ්භතෙති දස්සයමාහ-‘නාත්‍ර ජාත්‍යාදීහි’ච්චාදි, නහිච්චාදිනා ජාත්‍යාදීහි නිද්ධාරණාභාවං දස්සෙති, ජච්චාදීනන්ති නිද්ධාරණෙ ඡට්ඨී, කුතො න භවතිච්චාහ-‘ජච්චාදිසම්බන්ධෙනෙ’ච්චාදි, අතං බ්‍යපදෙසතොති සීලත්තාදිබ්‍යපදෙසාභාවතො, පුන නිද්ධාරණාභාවෙ හෙත්වන්තරමාහ-‘තුල්‍යානඤ්චෙ’’ච්චාදි[Pg.115]. සාධුනිපුණෙහි යොගෙ පූජායං ගම්මමානායං සත්තමී, තථා අසාධුයොගෙ, තථා පසිතඋස්සුක්කෙහි යොගෙ තතියාසත්තමියො, තථා ලොපන්තනක්ඛත්තසද්දා ච තෙන තෙන වචනන්තරෙන පාණිනියෙහි විහිතා, තං සබ්බං තංතංකාරකවචනිච්ඡායමෙව සාධෙතුං ‘මාතරි සාධු’ ඉච්චාදයො උදාහටා කෙසෙසු පසිතො පසත්තො, අවබද්ධොති අත්ථො, කෙසෙහි කරණභූතෙහි පසිතො භවති, කත්තුභූතෙහි වා පසිතො කතොති අත්ථො, ඵුස්සෙනින්දුයුත්තෙන ලක්ඛිතො කාලො සොයමිත්‍යභෙදෙන සම්බන්ධා ඵුස්සෙ, තෙන කරණභූතෙන. 分别开来即是拣别。胜者智阿阇梨(Jinindabuddhācariya)说：“此句何义？只要被拣别的部分是在整体之内，于此，当意欲说整体为所依时，第七格自然成立，如‘树上有枝’；而当[意欲说]与部分的关系时，则[用]第六格，如‘树之枝’。此诚然是为详尽解释而说。”为显示此说不当，（作者）说：“非稻谷”等。此中有芒的谷物即是须谷，已放入、已安住，是说已成所依物。“Yato”（因为）是由于已放入之故。“Tato”（所以）是由于胜者智的言论如此不当，因此之故。“于已分者[用]第五格”(2-3-42)是波你尼(Pāṇini)的经，因此（作者）说：“从整体”等。戒比所闻更为殊胜，这是其关系。“在拣别中，当第六格和第七格已得[使用]时，此为其例外规则，此即其用法”，他人如是解说。然而，此处根本没有拣别，第六格、第七格于此如何生起？为显示此[规则]是为遮止彼等而立，故说：“此处非由种姓等”。以“非”等显示不由种姓等拣别。“种姓等”是拣别中的第六格，为何不成立？（作者）说：“由与种姓等的关系”。因为没有戒等称谓。再于无拣别中说另一因：“且若为同等者”等。与善、巧[等词]结合，当恭敬义被理解时，[用]第七格；同样，与不善[等词]结合时[亦然]；同样，与沉迷、热衷[等词]结合时，[用]第三格和第七格；以及尾音脱落的星宿词，亦被波你尼派以彼彼经句所规定。为成就所有彼彼作用的言说意欲，而举出“于母为善”等例。“于诸发中沉迷”(kesesu pasito)义为耽著(pasatto)、系缚(avabaddho)。义为：以诸发为工具而沉迷，或以诸发为作者而沉迷。“于弗沙星”(phusse)，因“此即是以与月结合的弗沙星为特征的时间”作无差别关联，故以其为工具。 37. පඨමා 37. 第一格 පඨමාත්ථමත්තෙති එත්තකෙ වුත්තෙපි වාක්‍යත්ථො පදත්ථො වා න විඤ්ඤායතෙ නාමග්ගහණානුවත්තිතොති දස්සෙතුමාහ-‘ද්වෙද්වෙකානෙකාදි සුත්තතො’තිආදි, නාමෙනාත්ථො පටිපාදියමානො නාමසඞ්ඛාතෙ-ත්තනි අභිධෙය්‍යත්තෙනාජ්ඣාරොප්‍ය පටිපාදයත්‍යනපෙක්ඛිත විභත්තිවිසෙසන්ති ආහ-‘අභිධීයති’ච්චාදි, පකතිරූපෙනාති නාමෙන, තස්ස අභිධෙය්‍යස්ස, මත්තසද්දස්සාතිආදිනා සාමඤ්ඤන්තීදං මත්තසද්දස්සත්ථවචනන්ති දස්සෙති, ඉදං වුත්තං හොතීති නාමස්සාභිධෙය්‍යමත්තෙති ඉමිනා ඉදං වක්ඛමානං වුත්තං හොති. ‘‘පාටිපදිකත්ථලිඞ්ගපරිමාණවචනමත්තෙ පඨමා’’ති (2-3-46) ලිඞ්ගාදීසු භෙදෙන පඨමාවිධානම්පටිපන්නා, තදාහ-‘ලිඞ්ගපරිමාණෙ’ච්චාදි, ලිඞ්ගං ඉත්ථිපුන්නපුංසකානි, පරිමාණං පරිච්ඡෙදො, සඞ්ඛ්‍යා එකත්තබහුත්තානි, තබ්බන්තොපි සද්දත්ථොඑවාති ලිඞ්ගාදිවන්තොපි සරූපා බ්‍යතිරිත්තො සද්දත්ථො එව, උච්චත්තනීචත්තසාමඤ්ඤම්පුරොධාය පවත්තියා උච්චනීචසද්දෙහි පඨමා හොතෙව, තංයුත්තස්සාපි සද්දත්ථභාවතො ‘උච්චං ඝරානි’ත්‍යාදීනිපි උච්චත්තං ගුණං නිමිත්තං කත්වා සොයමිත්‍යභෙදසම්බන්ධ ඝරෙසු වත්තන්තීති. පලම්බතෙ අජ්ඣාගච්ඡතිත්‍යාදො ‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං’’ති (2-119) ලොපවිධානසාමත්ථියා පාදීහ්‍යනත්ථකෙහිපි පඨමා සිද්ධායෙව. “第一格仅表义”——即使说了这么多，句义或词义仍未被理解。为了显示其依循名相之取用，故说“从‘二、二、一、多等’经”等。当以名称诠释意义时，将意义作为所诠释者，安立于名为“自性”的名称中而进行诠释，不依赖于格的特殊性，故说“被诠释”等。以其自然形式，即以名称；其所诠释者，以“仅”等词显示其共相，此即“仅”词之义说。此意为：以“名称仅为所诠释者”此句，此即将说明者已被说明。“第一格仅用于词干义、性、量、数”(2-3-46)——在性等中，第一格的规定是分别进行的，故说“在性、量”等。性即阴性、阳性、中性；量即限定；数即单数、复数。即使带有词尾，词义亦然；即使带有性等，其自性亦不异于词义。为了将高低之共性置于前方而使用高低等词，第一格即成立，因为与此相连者亦是词义。故“高屋”等（词）亦以高之属性为标志，以“此即彼”之无差别关联而用于房屋。在“palambate”(悬挂)、“ajjhāgacchati”(前来)等（词）中，凭借“所有无数量者”(2-119)之省略规则的能力，即使在无义的词首中，第一格亦已成立。 38. ආමන්ත 38. 呼格 අභිමුඛං කත්වාතිආදිනා යොගාරම්භස්ස ඵලං දස්සෙති, නාමත්ථෙති [Pg.116] සද්දත්ථෙ, පදතොති ආමන්තණාධිකඅත්ථමත්තප්පකාසකපදතො, හොන්ති චෙත්ථ… 以“作面向”等（词）显示连接(yoga)开始之果。“在名称义中”即在词义中。“从词”即从仅表呼格额外义的词。在此有（此等）…… සිද්ධස්සාභිමුඛීකාර, මත්තමාමන්තණං සියා; අත්ථො කතාභිමුඛො හි, ක්‍රියායං විනියුජ්ජතෙ; ආමන්තණං න වාක්‍යත්ථො, පදතොව පතීතිතො; නත්ථෙවාමන්තණං ලොකෙ, විධාතබ්බෙන වත්ථුනා; තං යථා භව රාජෙති, නිප්පන්නත්ථො භවෙති ච. 使已成者面向，此即呼格；义既已面向，乃用于行动。呼格非句义，由词即显现；世间无呼格，用于待成之事。譬如“成为王吧”，而“是”则义已成。 සිද්ධස්සාති දෙවදත්තත්තාදිනා සිද්ධස්ස, අත්ථොති දෙවදත්තාදි, කතං ආභිමුඛ්‍යං සමාධානං යෙනාති විග්ගහො, ක්‍රියායං විනියුජ්ජතෙ ගච්ඡ භුඤ්ජාති, ආමන්තණං නත්ථි… ඉදානි විධීයමානත්තෙනාලද්ධසත්තිකස්සාභිමුඛයිතුමසක්කරූපත්තා, විධාතබ්බෙනාති නිප්ඵාදෙතබ්බෙන. “Siddhassa”（已成者）是指以提婆达多(Devadatta)等（为例）的已成者。“Attho”（义）是指提婆达多等。“katābhimukho”（已作面向者）的分解为“kataṃ ābhimukhyaṃ yena”，意为“samādhānaṃ”（专注）。被用于行动，如“去”、“吃”。呼格不存在……因为正在被规定者尚未获得实体，无法使其面向。“Vidhātabbena”（以应被规定者）即“nipphādetabbena”（以应被完成者）。 39. ඡට්ඨී 39. 第六 කිරියාකාරකෙච්චාදිවුත්තිගන්ථස්ස අත්ථසංවණ්ණනං කත්තුමාරභතෙ ‘එකායං සම්බන්ධො නාමෙ’ච්චාදි, කිරියාය කාරකෙහි ච නිප්ඵාදිතොති ඉමිනා සම්බන්ධස්ස කිරියාකාරකසම්බන්ධ පුබ්බකත්තමාහ, තතොයෙවායං නාකස්මීකොති න යෙසංකෙසඤ්චි ද්වින්නං භවති, විසිට්ඨානංයෙව තු ද්වින්නං භවතීත්‍යතිප්පසඞ්ගාභාවො, කිරියාකාරකසම්බන්ධපුබ්බකො හි කාරකෙහි අඤ්ඤො සස්සාමිභාවාදිකො සම්බන්ධො, තථා ච වුත්තං– 为作《作与作者等语篇》(Kiriyākārakeccādivuttigantha)之义释，（作者）以“此谓一种关系”(ekāyaṃ sambandho nāma)等句开始。通过“由作与作者所完成”(kiriyāya kārakehi ca nipphādito)此言，说明了此关系是以作与作者之关系为前导的。由此可知，此关系并非偶然，亦非于任何两者之间皆有，而仅于特定的两者之间存在，故避免了过度推论之过。因为，主仆关系(sassāmibhāva)等关系，是异于作者的，且以作与作者之关系为前导。如是所说—— ‘‘සම්බන්ධො කාරකෙහඤ්ඤො, ක්‍රියාකාරකපුබ්බකො; සුතායමස්සුතායංවා, ක්‍රියායං සො-භිධීයතෙති. “关系异于作者，以作与作者为前导；于作已闻或未闻，彼皆被指称。” තත්ථ අස්සුතායං කිරියායං ‘රඤ්ඤො පුරිසො’ච්චාදො කිරියා කාරකසම්බන්ධපුබ්බකො-ඤ්ඤො එව සස්සාමිභාවාදිකො සම්බන්ධො පතීයතෙති, ‘සරති රජ්ජස්ස’ත්‍යාදො තු සුය්‍යමානෙ කිරියාසද්දෙ, එත්ථ පන සන්තමපි කම්මං වත්තුමනිච්ඡිතං, විසෙසනභාවොයෙව සරණම්පති රජ්ජස්ස පටිපාදීයතෙ’රජ්ජසම්බන්ධිසරණ’න්ති, කිරියාකාරක සම්බන්ධො හි සබ්බත්ථ වත්ථුට්ඨිතිවසෙනෙවත්ථි, තන්නිමිත්තො ච සස්සාමි භාවාදි, තත්ථ සස්සාමිභාවවිවච්ඡායං විජ්ජමානොපි කිරියාකාරක සම්බන්ධො [Pg.117] න වත්තුමිච්ඡිතො, යථා ‘අනුදරා කඤ්ඤා’ති, සො චායං සම්බන්ධො සස්සාමිභාවජඤ්ඤජනකභාවා-වයවාවයවවිභාවාදිලක්ඛණො බහුවිධොති වෙදිතබ්බො, තත්ථ සස්සාමිසම්බන්ධෙ රඤ්ඤො පුරිසො, ජඤ්ඤජනකසම්බන්ධෙ නිග්‍රොධස්ස බීජං, අවයවාවයවිසම්බන්ධෙ රුක්ඛස්ස සාඛා, ඉදානි සම්බන්ධස්සෙතස්ස කිරියාකාරකසම්බන්ධසඤ්ජාතත්තං යථායොගමඤ්ඤත්‍රාප්‍යවගමයිතුං කිඤ්චි උදාහරණමාහ-‘තථා හි’ච්චාදි, පරිපාලනකිරියාකතො නෙසං සම්බන්ධොති ඉමිනා පරිපාල්‍යපරිපාලනලක්ඛණො-යං සම්බන්ධොති දස්සෙති, සා අයම්පරි පාලනලක්ඛණා කිරියා සම්බන්ධමස්සෙදම්භාවහෙතුං ජනයිත්වා නිවත්තති, අත්ථප්පකරණාදිනා ත්විමාය කිරියායායං සම්බන්ධොති විසෙසො වසීයතෙ, න ඡට්ඨියා විසෙසාවගමනෙ සාමත්ථියං… තස්සා සබ්බත්ථෙකරූපත්තා, සුය්‍යමානෙ එව වා කිරියාසද්දෙ කාරකභාවස්ස හෙතුනො වචනිච්ඡායාභාවෙ අස්සෙදම්භාභාවසඞ්ඛාතස්සෙව ඵලස්ස වත්තුමිච්ඡිතත්තා තථෙව සම්බන්ධො ජාතො ඡට්ඨියාභිධීයතෙ ‘රජ්ජස්ස සරතී’ති, වුත්තං හි– 于此，于作未闻时，如“国王之人”(rañño puriso)等句，所了知者，是主仆关系(sassāmibhāva)等关系，此关系异于作者，且以作与作者之关系为前导。至于“忆念王国”(rajjassa sarati)等句，于作词已闻时，此处虽有作业(kamma)，然不欲言说，仅阐明王国之于忆念的限定关系，即“与王国相关的忆念”(rajjasambandhisaraṇa)。作与作者之关系，实依事物之状态而普遍存在，主仆关系等则以此为缘。于此，若欲言说主仆关系，则虽有作与作者之关系，亦不欲言说，犹如“细腰之女”(anudarā kaññā)。当知此关系有主仆关系、所生能生关系(jaññajanakabhāva)、部分整体关系(avayavāvayavibhāva)等多种差别。其中，主仆关系如“国王之人”；所生能生关系如“榕树之种”(nigrodhassa bījaṃ)；部分整体关系如“树之枝”(rukkhassa sākhā)。今为令于他处亦能相应了知此关系由作与作者之关系所生，举数例而言“诚然”(tathā hi)等。以“彼等之关系由守护之作而成”此言，显示此关系乃守护与被守护之相。此具守护之相的作，在产生此所属关系(assedambhāva)之因后即止息。然通过义理、语境等，“此关系源于此作”这一特定含义得以确定，第六格自身无力显示差别，因其于一切处皆同形。或于作词已闻时，因无意言说作为原因的作者状态，而欲言说名为“所属状态”(assedambhāva)之果，故而生起的关系即以第六格表述，如“忆念王国”(rajjassa sarati)。诚如所言—— ජනයිත්වාන සම්බන්ධං, ක්‍රියා කාචි නිවත්තති; සුය්‍යමානෙ ක්‍රියාසද්දෙ, සම්බන්ධො ජායතෙ ක්වචීති. “某作于产生关系后，即告止息；当听闻作词时，关系有时而生。” පරිපාලයතීති පුරිසම්පරිපාලයති, තතො පාලනාදිකා උපකාර සභාවා කිරියාද්වින්නම්පි තෙසං සම්බන්ධිනී භවති, රඤ්ඤා හි කාරියමානා තංසම්බන්ධිනීපුරිසවිසයත්තාවපුරිසයොගිනීත්‍යුභින්නම්පිකිරියාසම්භවති, තතොයෙවතස්සා උභයසම්බන්ධිනියා කිරියාය සම්භවෙඅස්සෙදන්ති බුද්ධියා හෙතුභූතස්ස අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛසභාවස්ස සම්බන්ධස්ස භාවතො කිරියාජනිතත්තමස්ස, අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණො… සබ්බථා නිරපෙක්ඛත්තෙ සම්බන්ධාභාවා, සම්බන්ධි බුද්ධිසබ්භවස්සාති සම්බන්ධීසු රාජපුරිසාදීසු අස්සෙදන්ති එවම්පවත්තාය බුද්ධියා සබ්භවස්ස. පරෙසං විය ‘‘ගුණෙ ඡට්ඨී’’ති වචනන්තරාභාවෙ උභයත්ථපි (චෙත්ථ) ඡට්ඨිප්ප- සඞ්ගොති බොධෙතුමාහ-‘නනු චෙ’ච්චාදි, සච්චන්ති යථා වුත්තං චොදනමබ්භුපගම්ම චොදකම්පති යථාවුත්තං සම්බන්ධරූපං තතො-ඤ්ඤත්‍රාප්‍යුපසං හරිත්වා [Pg.118] තත්ථ ඡට්ඨිප්පසඞ්ගං චොදෙතුමාහ-‘දෙවදත්තො’ච්චාදි, අථෙව මිච්චාදිනාසතීපිඅඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණෙ සම්බන්ධෙ වචනිච්ඡායෙවෙත්ථ කාරණන්ති චොදකාධිප්පායමත්‍රොපනෙත්වා තදෙව විසෙසතො ඡට්ඨියා අභාවෙ සමුපනෙතුං‘යජ්ජෙවමිහාපි’ච්චාදිකමාහ, තත්ථ අථාති චොදකාධිප්පායප්පකාසනාරම්භෙ නිපාතො, එවං වත්තබ්බන්ති එවං යදිපිච්චාදිනා වක්ඛමානනයෙන වත්තබ්බං, පටිපාදෙතබ්බතායාත්‍යාදිනා ඉදන්දීපෙති ‘‘විසෙස්සං විධෙයතාය න පරාධීනන්ති අප්පධානභාවතො බ්‍යතිරිච්චතෙ තතො-ත්තනිට්ඨමෙව, න රූපන්තරම්භජති‘පුරිසස්සෙ’ති, විසෙසනන්තු රාජාදිකං තදඞ්ගතායානුවදියමානමප්පධානත්තා කාරකරූපතො බ්‍යතිරිච්චතෙ, තතො රූපන්තරං භජති ‘රඤ්ඤො’ති, තතො බ්‍යතිරෙක ලක්ඛණො සම්බන්ධො හොති, එකස්ස සම්බන්ධිත්තාසම්භවා වත්ථුතො ද්විට්ඨො විසෙසනගතත්තෙන පතීයතෙ තතො ඡට්ඨී විසෙසනමෙවානුධාවති පතීතිවිසයෙ සද්දප්පවත්තී’’ති, යො හි විකප්පනං විසයො සො සද්දානන්ති, අතොයෙව සම්බන්ධො නියමෙන විසෙසනභෙදමනුවිදධාති… වත්ථුතො ද්විට්ඨස්සාපි තග්ගතත්තෙන පතීතියා යථා භාතූනං ධනන්ති, නාවස්සම්භාතූනං ධනන්තිච්චෙව භවති, තථා සත්‍යපි විසෙස්ස භෙදෙ විසෙසනගතමෙව භෙදමනු(විදධා)ති ‘දෙවදත්තස්ස අස්සා’ති, තදෙතං සබ්බං විසෙසනගතත්තෙන සම්බන්ධපතීතිතො-වකප්පීයතෙ, විසෙස්සගතත්තෙනාපි තප්පතීතියං නියමෙන තග්ගතභෙදානුවිධානං සියා විසෙසනගතභෙදානුවිධානමිව, ද්විට්ඨත්තන්තු වත්ථුතො න විරුජ්ඣතෙ, වත්තුපටිබද්ධමෙව ච ද්විට්ඨත්තං මනසිකත්වා තංවාදීහි ද්විට්ඨො සම්බන්ධොභිධීයතෙ, අතොයෙවායං බ්‍යතිරෙකවිභත්ති (යාගම්‍යතෙ)… බ්‍යතිරිච්චමානවිසෙසනභූතසම්බන්ධිගතබ්‍යතිරෙකලක්ඛණසම්බන්ධාභි- ධානප්පවත්තිතොති, නීලාදිවිසෙසනන්තු පරත්ථත්තෙනාප්පධානම්පි න කාරකභාවතො බ්‍යතිරිච්චති… නීලාදිසද්දෙනුප්පලාදිදබ්බාභිධානතො, යථා ‘නීලමුප්පලම්පස්ස, නීලෙනුප්පලෙන ඨිතං, නීලස්සුප්පලස්ස ගන්ධො’ති, යදා තු න විසෙස්සපවත්ති තදා බ්‍යතිරිච්චතෙව ‘නීලස්ස ගුණස්ස උප්පලන්නිස්සයො’ති කාරකභාවලක්ඛණා පධානභාවා බ්‍යතිරිච්චතෙ එව නීලාදි, තතො විසෙසනමෙවානෙකප්පකාරතායාව තිට්ඨතෙ, තතො විසෙ- සනං [Pg.119] කිඤ්චිදෙව කාරකරූපතො පධානභාවා බ්‍යතිරිච්චතෙති විසෙසන මත්තෙනාපි සෙසං සබ්බං තථා සියාති නාසඞ්කනීයන්ති. “他保护”(paripālayati)意指“他保护那个人”(purisaṃ paripālayati)。由此，保护等具有助益性质的行为，与两者（保护者和被保护者）都相关联。例如，国王所做的行为，因其涉及与国王相关的人，故此行为与两者都可能相关。正因为如此，当存在与两者都相关的行为时，由于存在以“此属于彼”(assa edanti)之认知为因的、具有相互依赖特性的关联(sambandha)，且此关联是由行为产生的，故其特征是相互依赖。若完全没有依赖，则无关联。“关联之认知存在”(sambandhi buddhisabbhavassa)意指在国王与臣民等相关者中，“此属于彼”的认知以这种方式产生。如同其他学派所言，若无“于性质当用第六格”(guṇe chaṭṭhī)之类的其他规则，则第六格(chaṭṭhī)将适用于两者（性质和具性质者）。为了阐明此点，作者说：“难道不是吗？”(nanu ce)等等。“确实如此”(saccanti)意指接受所提出的诘难。诘难者(codaka)于是将所说的关联形式应用于其他地方，并为了提出第六格在此处应用的异议，他说：“提婆达多的……”等等。因此，即使存在以相互依赖为特征的关联，表达的意愿才是此处的原因。将诘难者的意图引至此处，并特别为了确立第六格的缺失，作者说：“如果此处也是如此……”等等。此处，“atha”是开始阐明诘难者意图的不变词。“应如是说”(evaṃ vattabbaṃ)意指应以“如果如此”(yadipi)等方式，按照将要阐明的方法来说明。通过“应被确立”(paṭipādetabbatāyā)等，此点得以阐明。“被修饰语(visessa)，因其在被述说性上不依赖于他者，故与非主要性(appadhānabhāva)相区别，从而保持其自身形式，不呈现‘人的’(purisassa)等其他形式。然而，修饰语(visesana)，如‘国王’(rāja)等，当作为附属成分被述及时，因其非主要性而与作用者(kāraka)形式相区别，从而呈现‘国王的’(rañño)等其他形式。因此，关联是以区别为特征的。由于单一事物无法成为关联者，故其本质上是双重的，且被感知为存在于修饰语中。因此，第六格仅随修饰语而变，词语的使用则随感知到的意义而变。”凡是构想的对象，皆是词语的（对象）。因此，关联必然遵循修饰语的区别。尽管本质上是双重的，但它被感知为存在于修饰语中，例如“兄弟们的财富”(bhātūnaṃ dhanaṃ)，但此并非必然仅是如此。同样，即使被修饰语存在区别，所遵循的也是存在于修饰语中的区别，如“提婆达多的马”(devadattassa assā)。所有这些都是从关联被感知为存在于修饰语中来理解的。如果它被感知为存在于被修饰语中，那么存在于被修饰语中的区别也必然会遵循，就像存在于修饰语中的区别被遵循一样。然而，本质上的双重性并不矛盾。那些论述者在心中思量了依附于事的双重性后，将关联描述为双重的。因此，这种别异格(byatirekavibhatti)之所以被使用，是因为它表达了一种以区别为特征的关联，这种关联存在于作为被区别的修饰语的关联者中。然而，像“蓝色”(nīla)等修饰语，即使因其依附于他者而非主要，但并不与作用者(kāraka)的性质相区别，因为“蓝色”等词语也指称“莲花”(uppala)等实体。例如：“看那朵蓝色的莲花”(nīlaṃ uppalaṃ passa)，“他带着蓝色的莲花站立”(nīlena uppalena ṭhitaṃ)，“蓝色莲花的香气”(nīlassa uppalassa gandho)。但是，当没有提及被修饰语时，它就确实是区别的，例如“蓝色的性质依附于莲花”(nīlassa guṇassa uppalaṃ nissayo)。“蓝色”等词语与以作用者性质为特征的主要性相区别。因此，修饰语本身以多种形式存在。所以，不应怀疑，如果某个修饰语因其主要性而与作用者形式相区别，那么所有其他的修饰语也仅仅因为是修饰语而会如此。 ද්වෙපීති රාජපුරිසා ද්වෙපි, තතියෙ ගෙහසඞ්ඛාතෙ සම්බන්ධිනී. සහයුත්තම්පටිච්ච එවන්ති ඉමිනා පුරිසස්ස අප්පධානත්තමෙව දීපෙති, අභිමතාති පාණිනියානං සුත්තන්තරෙන අභිමතා, යතො ඡට්ඨීය-මත්තනො මතෙ සම්බන්ධනිස්සයා, තෙනාහ- ‘සම්බන්ධමෙවි’ච්චාදි, සම්බන්ධො චෙත්ථ මාතු සරණානමවට්ඨානාදිකිරියානිමිත්තොති කෙචි, අඤ්ඤෙ තු සරණස්ස කිරියාරූපත්තා කිරියන්තරමන්තරෙනෙව දබ්බෙන සම්බන්ධොපපත්තිමාහුයථා ද්වින්නං ජතුකතො සංසිලෙසො, ජතුනො තු කට්ඨෙනාත්තනායෙව, න ජත්වන්තරකතො සංසිලෙසොති. පරෙසං තතියත්ථෙ දුතියත්ථෙ ච කිතකප්පයොගෙ ඤ්ඤත්‍රාපි (පඤ්චම්‍යත්ථෙ) සත්තම්‍යත්ථෙ ච (‘‘ඡට්ඨී චා’’) ති (2-6-20) දුතියා පඤ්චමීනඤ්චා’’ති (2-6-29) ච සුත්තන්තරෙහි ඡට්ඨීතිමතා, තස්සාපි වත්තිච්ඡාතොව සාධිතභාවං දස්සෙතුමාහ-යථාචෙත්ථාතිආදි, එත්ථාප්‍යාදො උදාහරණද්වයෙ සුත්තන්තරමන්තරෙන සම්පදානත්තාභාවා සම්බන්ධවචනිච්ඡායමෙව පරෙසම්පි ඡට්ඨී, තෙනාහ-‘එත්ථා’තිආදි, බහුලන්තීමස්ස අත්ථං දස්සෙති ‘යථා දස්සන’න්ති, අවිසංවාදකාලොකස්සත්‍යාදිකං කම්මෙ උදාහරණං, පඤ්චම්‍යත්ථෙ පන වත්තිච්ඡාතොව සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්සාත්‍යාදීනි උදාහරණානි වෙදිතබ්බානි. “两者”(dvepi)即国王与臣子两者，在名为“家”(geha)的第三个相关者中。通过“与……连用”(sahayuttaṃ paṭicca)等（表述），此（句）仅表明了臣子的非主要性。“所认可的”(abhimatā)是指为波你尼(Pāṇini)学派通过另一经文所认可的，因为在他自己的观点中，第六格(chaṭṭhī)是依存于关联的，因此他说：“唯有关联”(sambandhameva)等等。此处的关联，有些人认为是忆念母亲等行为所致；另一些人则说，由于忆念本身即是行为形式，因此无需通过其他行为，（忆念）与实体之间关联即能成立，如同两块树脂的黏合，而树脂与木头的黏合是其自身（的作用），并非由另一块树脂所黏合。其他学派则认为，根据“chaṭṭhī ca…”(2-6-20)和“dutiyā pañcamīnañca…”(2-6-29)等其他经文，在与动词派生词连用时，除了第三格和第二格的意义外，在第五格和第七格的意义上，也使用第六格。为了表明此（用法）也是由（言说者）表达的意愿所确立，他说：“又如此处”(yathā cettha)等等。在此最初的两个例子中，由于没有其他经文规定（此处）有与格的意义，因此其他学派也仅是出于表达关联的意愿而使用第六格，因此他说：“在此”(ettha)等等。他通过“如所见”(yathā dassanaṃ)来阐明“多方面”(bahulaṃ)一词的意义。“真实不虚的时节、光明”等是业(kamma)的例子。在第五格的意义上，则应知“众人惧怕刑罚”(sabbe tasanti daṇḍassa)等例子，皆是出于（言说者）表达的意愿。 40. තුල්‍ය 40. 相等 අනභිමතාති ‘තුල්‍යත්ථෙහ්‍යතුලොපමාහි තතියාඤ්ඤතරිස්ස’න්ති (2-3-72) සුත්තෙන තුලොපමාහි අඤ්ඤෙහි තුල්‍යත්ථෙහි යොගෙ තතියාය විධීයමානත්තා පාණිනියානං අනභිමතා, යස්මා සදිසා භාවා තෙසං නොපමාති ‘අජ්ජුනස්ස තුලා නත්ථී’ත්‍යාදිකමුච්චතෙ, තස්මා එවං යථාවුත්තනයෙනාති තදෙවන්තීමස්ස අත්ථො වෙදිතබ්බො, තදෙවන්ති වා නිපාතසමුදායො යථාවුත්තනිදස්සනත්ථො, තුල්‍යෙසූති සදිසෙසු, තථාවුත්තාති අජ්ජුනස්සතුලානත්ථීත්‍යාදිනා තෙන පකාරෙන වුත්තා. “不被认可”(Anabhimatā)：根据经文“与具有同等意义的词连用时，除了‘tulā’(等同)和‘upamā’(比拟)之外，(可)用第三格”(tulyatthehyatulopamāhi tatiyāññatarissaṃ, 2-3-72)，规定了第三格与除了‘tulā’和‘upamā’之外的具有同等意义的词连用，这不为波你尼(Pāṇini)派所认可。因为在他们看来，相似的事物之间不存在比拟，所以才说出“阿周那(Arjuna)没有匹敌”(ajjunassa tulā natthī)等语。因此，“tadevantīmassa”的意思应被理解为“如是，如前所述”。或者，“tadevanti”是一个不变词的集合，意为“如前所示的例子”。“tulyesūti”即“在相似的事物中”(sadisesu)。“tathāvuttāti”即以“阿周那没有匹敌”等那种方式所说。 41. අතො 41. 因此 සුත්තෙ [Pg.120] ‘අතො’ති වුත්තං ‘අකාරන්තතො’ති කථං වුත්තීති ආහ ‘අතො’තිආදි, ආදෙසා හොන්තීති සෙසො, යකාරානංයෙව සියුං… ආඑආදෙසානමෙකවණ්ණත්තා, ලොපෙ කතෙති ඔකාරස්ස ලොපෙ කතෙ, තන්නෙති යථාවුත්තං ධචාද්‍යප්පටික්ඛිපති, පටික්ඛෙපෙ කාරණමාහ-‘පරලොපස්සා’තිආදි, කාරණන්තරං වත්තුමාරභතෙ ‘කිඤ්චා’තිආදි, නිච්චම්පරලොපොව සියා, න පුබ්බලොපොපි ආගමප්පයොගානුකූල්‍යෙනාතිපි සක්කා වත්තුන්ති ආහ-‘නචා’තිආදි, නිච්චම්පරලොපොයෙවාති න ච සක්කා මන්තුන්ති සම්බන්ධො, එවං සන්තෙත්‍යාදිනා තත්ථ විරොධමාහ, අතොසම්භවාති ආදෙසාකාරතො සම්භවා, ඣිස්සාකාරවිධානං ‘‘යොසු ඣිස්ස පුමෙ’’ති (2-93) එතදෙවපයොජනන්තිආදිනා වුත්තප්පයොජනාභාවෙ කාරණමාහ-‘අනිට්ඨත්තා’ති, අනභිමතත්තාති අත්ථො, පයොජනාභාවානභිමතත්තමෙව දස්සෙසුමාහ-‘එතදත්ථමෙවා’තිආදි, ඉමස්සාති ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’තී මස්ස සුත්තස්ස, ඣිස්මාත්වෙවාති ‘ඣිස්මා’ ඉති එතාදිසං සුත්තමෙව, ඣිස්මා යොනං ටාටෙතිවාති ‘‘ඣිස්මා යොනං ටාටෙ’’ති සුත්තං වා, අතොති ‘අතො’ ඉති සුත්තං, තාදිසස්සපයොගස්සාති අග්ගා, අග්ගෙ ඉති පයොගස්ස. 经中说“ato”，为何(注释)说“akārantato”(从以-a结尾的词)？答曰：“ato”等。应补充“是替代”(ādesā honti)。(替代)应该只对y音等……因为a、e等替代是单音节。当省略时，即当o音被省略时。“tanne”不排斥如前所述的dh等音。他说明排斥的原因，(即)“因为后音省略”等。他开始说另一个原因，(即)“何况”等。应该总是后音省略，而不是前音省略。虽然也可以说“根据增音的用法”，但(经中)说“naca”(并且不)等来否定。其关联是：“总是后音省略”是不可认为的。他用“evaṃ sante”(这样的话)等来指出其中的矛盾。“atosambhavā”即“从替代的a音产生”(ādesākārato sambhavā)。对于所说的用途，即为`jhi`规定`a`音，如“在阳性中，`jhi`之后……”(yosu jhissa pume, 2-93)等，在(此用途)不存在的情况下，他说明原因是“不理想”(aniṭṭhattā)，意思是“不被认可”(anabhimatattā)。为了表明“没有用途就是不被认可”，他说“etadatthameva”(正是为此目的)等。“imassa”即经文“ato yonaṃ ṭāṭe”的。“jhismātveva”即只是像“jhismā”这样的经文。或者“jhismā yonaṃ ṭāṭeti”即经文“jhismā yonaṃ ṭāṭe”。“ato”即经文“ato”。“tādisassa payogassa”即“aggā”、“agge”这样的用法。 42. නීනං 42. 论`ni`格 යස්මා එකමෙව රූපමුදාහටං, තස්මා රූපාරූපානි රූපෙරූපානීති භෙදො වෙදිතබ්බො, තෙන හි බහුවචනෙ පඨමාදුතියාසු ‘අට්ඨීනී’ති එකමෙව රූපමුදාහටන්ති දස්සෙති. 因为只举出了一个词形为例，所以应当了知`rūpārūpāni`与`rūperūpāni`的区别。确实，由此表明，在复数的第一格和第二格中，(作者们)只举出`aṭṭhīnī`这一个词形为例。 44. සස්සාය 44. 为庄稼 සුඤිති ඤකාරො කිමත්ථොති ආහ-‘ඤකාරො’තිආදි, අසති හි ඤකාරෙ‘ඤානුබන්ධො’ති ඤකාරෙන විසෙසනෙන සුකාරො න විසෙසී යෙය්‍ය සතියෙව තස්මිං තෙන සො විසෙසීයෙය්‍ය, තස්මා ‘‘ඤකානුබන්ධාද්‍යන්තා’’ති සුත්තෙ ‘ඤකානුබන්ධා’ති විසෙසනං [Pg.121] විසෙසනභාවො අත්ථො පයොජනං යස්ස සො විසෙසනත්ථො, බහුලං වචනෙනානභිමතමනවසෙසං වවත්ථාපීයතීති වුත්තියං ‘‘භිය්‍යො’’ත්‍යාදිකමුපදිට්ඨන්ති දස්සෙතුමුපක්කමතෙ ‘සාමඤ්ඤෙනා’තිආදිනා, ඡට්ඨී භවතීති (සෙ)සො, නනුච අත්ථසද්දෙනාඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ කථං චතුත්ථ්‍යත්ථො-වසීයතීති වුච්චතෙ, චතුත්ථීඑකවචනෙ අත්තත්ථ’න්ති එත්ථ සද්ධම්මසවනාදිකමත්තනිමිත්තන්ති යො-ත්ථො, සො චත්ථො-ඤ්ඤ පදත්ථෙපි, තස්සා-ඤ්ඤපදත්ථභූතස්සාපි අත්තා අත්ථො පයොජනම්භවති නිමිත්තභාවෙනාති නාත්ථභෙදොති ත එත ඉමවජ්ජිතානං සබ්බාදීනන්ති ත එතඉමසද්දෙහි එව වජ්ජිතානමඤ්ඤෙසං සබ්බාදීනං, පටිසිද්ධෙසුපි කස්සචි ආදෙසො දිස්සතීති දස්සෙතුමාහ‘තසද්දස්ස චා’ති. “ñakāro”(ñ字)有何义？答曰：“ñakāro”等。因为若无ñ字，则su字便不能在“ñānubandho”(与ñ相连)中被ñ这个限定字所限定；唯有当它存在时，才能被其限定。因此，在经“ñakānubandhādyantā”中，“ñakānubandhā”作为限定词，其限定性即是其义利。为示在注疏(vutti)中，由“bahulaṃ”(多种)一词可确立未经认可及无余者，故说“bhiyyo”(更多)等，并以“sāmaññenā”(一般而言)等开始论述。第六格(chaṭṭhī)形成，此为其余。又，于以“attha”(义)一词构成的依主释中，如何确定第四格义呢？答曰：于第四格单数“attattha”(为己)中，其义为“听闻正法等是为己之因”，此义亦存于依主释之他词义中。因为，对于已成为他词义者而言，“自己”(attā)亦通过作为原因而成为其义利，故义无别。“ta、eta、ima之外的sabba(一切)等词”，意即除ta、eta、ima这些词之外的其它sabba等词。为示即便在被禁止者中，亦见有某词的替代，故说“以及ta词”。 45. ඝප 45. Ghapa ඉත්ථියා වධුයාති පසඤ්ඤානමී ඌනමුදාහරණානි. “itthiyā”(女人的)、“vadhuyā”(新妇的)等是ghapa类名词的长ī和长ū的例子。 46. ස්සාවා 46. ssā vā (或是她的) ඝපසඤ්ඤෙහීති ඉදං තෙතිමාමූහි තීමස්ස අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙන වා විසෙසනං දට්ඨබ්බං, වුත්තියං කතන්ති ආදිකං කත්තාදිප්පකාසනත්ථං කතං, තායාති සබ්බත්ථ විකප්පොදාහරණං. “Ghapasaññehi”一词，应被视为“tīmassa”的限定词，此限定关系或通过与“tetimāmūhi”构成依主释(aññapadatthasamāsa)，或直接成立。在注疏中，“katanti”等词是为了表明作者等而作。“tāyā”等在各处都是选择的例子。 47. නම්හි 47. 于namhi时 ‘‘ආගමා තග්ගුණීභූතා තග්ගහණෙන ගය්හන්තී’’ති පරිභාසා වචනමෙතං තත්ථ තග්ගුණීභූතාති තස්මිං ආගමිම්හි ගුණීභූතා, අවයවවසෙන පච්ඡා භවන්තො අමුඛ්‍යභූතා, තග්ගහණෙනාති ආගමිග්ගහණෙන තග්ගහණෙන ගහණතොති ආගමිභූතස්ස නං ඉච්චස්ස ගහණෙන ගහණතො, ‘නම්හි විභත්තිම්හි’ති තු වත්තබ්බං, විපල්ලාසො වා එත්ථ දට්ඨබ්බො. “增益(āgama)已成其附属(tagguṇībhūtā)，以取彼(词根)而得取(taggahaṇena gayhanti)”——此为定义之语。此处“已成其附属”者，谓于彼有增益者(āgamin)上成为附属，作为构成部分后出而非主要；“以取彼而得取”者，谓以有增益者之取而得取，即以已成为有增益者的“naṃ”之取而得取。然则应说“于namhi格(vibhatti)中”，或此处应见颠倒。 (49) ඉකාරස්සෙවවාතිආදිනා වුත්තමෙව විවරති තිස්ස ඉච්චාදිනා, තස්ස තිස්ස, නිද්දිට්ඨත්තාති තිස්ස නිද්දිට්ඨත්තා, ‘‘නම්හි තිචතුන්නමිත්ථියං තිස්ස චතස්සා’’ති (2-20) තිස්සාදෙසො ‘‘නම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්න’’න්ති (2-47) නුක, තිස්සන්නං. (49) 以“Ikārassevavā”等词所说者，兹以“tissa”等词阐明之。“tassa tissa”，是因为“tissa”已被指明(niddiṭṭhattā)。在规则“namhi ticatunnamitthiyaṃ tissa catassā”(2-20)中，有对“ti”(三)的替代式“tissa”；在规则“namhi nuka dvādīnaṃ sattarasanna”(2-47)中，有增益“nuka”，[形成]“tissannaṃ”。 51. සුඤ 51. 空 විභත්තිසුත්තෙති [Pg.122] ‘‘ද්වෙද්වෙකානෙකෙස්වි’’(2-1) ච්චාදිසුත්තෙ, ස්සනන්ති බහුවචනෙන සහිතමෙකවචනමාහ, සුත්තමිදන්ති ‘‘සුඤ්සස්සා’’ති ඉදං සුත්තං, සුත්තෙ පන සතීති ‘‘සුඤ සස්සා’’ති සුත්තෙ සති. 在关于语尾变化的经文中，如以“dvedvekānekesvi”(2-1)等开头的经文，它将单数格与复数格一同讲述。此经即是“suññassā”。又，当经中存在时，即是“suñña-ssā”。 55. රත්‍යා 55. 夜晚 රත්ති ච ආදි ච රත්‍යාදයො, තෙහි. “Ratti”(夜晚)与“ādi”(等)构成“ratyādayo”(夜晚等)；“tehi”即是通过它们。 56. සුහි 56. 乐 අනුකරණවසෙනාති අනුසදිසං කරණං වචනමනුකරණං. 所谓“以模仿的方式”(anukaraṇavasena)，是说“模仿”(anukaraṇa)即是相似的行为或言说。 57. ල්තු 57. Ltu තෙනාති යතො ල්තුඉති විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතස්ස පච්චයස්ස ගහණං, තෙනාති අත්ථො, පච්චයස්ස ගහණා තදාදිගහණං ලබ්භතෙ… ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යතො සො විහිතො, තදාදිනො ගහණ’’න්ති ඤායා, විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතත්තා තදන්තග්ගහණං… ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති (1-13) වචනතොති මනසි නිධායාහ- ‘යතො’ඉච්චාදි, සො ක්‍රියත්ථො ආදි යස්ස සො තදාදි, සො පච්චයො-න්තො යස්ස සමුදායස්ස සො තදන්තො, තාදිසස්ස තදා දිතදන්තසමුදායවිසෙස(ස්ස) ගහණං, න තු තදන්තමත්තස්සෙත්‍යත්ථො, නනු ච ‘ල්ත්වී’ති විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතෙ භවතු ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති තදන්තස්ස ගහණං, පච්චයග්ගහණෙන පන තදාදිනො ගහණං කථං සියා වචනාභාවාත්‍යාහ-‘තදවිනාභාවිත්තා’ති, යතො විහිතො, තෙන විනා න භවති සීලෙනාති තදවිනාභාවී, තස්ස භාවො තස්මා. ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යතො සො විහිතො තදාදිනො ගහණ’’න්ති ඤායස්ස යත්ථ පච්චයග්ගහණං තත්ථ සාධාරණත්තා ‘තදාදිනො’ති වුත්තං, තදාදිසමුදායස්ස ගහණෙ පනෙත්ථ විසෙසො න දිස්සති… අධිකත්තාති ආදීසු විසෙසදස්සනාසම්භවා, ‘තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ’’ ත්‍යත්‍ර (5-4) තු දිස්සති විසෙසො, වක්ඛතිහි තත්ථ ‘‘තුංතායෙතවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථාය’’න්ති (5-61) තුංපච්චයං වක්ඛති’’ච්චාදි. “Tena”(因此)的意思是：因为获取了想作为限定词表述的后缀“ltu”。通过获取后缀，即可获得以其为始的部分……依据“获取后缀时，即获取其所依附的词干为始的部分”的规则。又因想作为限定词表述，故获取以其为末的部分……心中忆持“规则作用于以限定词为末尾者”(1-13)此语，故说“yato”(从何)等。以该动词义为始者，是为“tadādi”(以此为始)；以该后缀为末的集合，是为“tadanta”(以此为末)。其义为：获取的是具有如此词首与词尾特征的特定集合，而非仅仅是词尾部分。然，当想以“ltvī”作为限定词表述时，依据“规则作用于以限定词为末尾者”，固然可获取其词尾部分，但依据“获取后缀”如何能获取其词首部分呢？因无此明文规定。答曰：“因其不可分离性”(tadavinābhāvittā)。即，其所依附者，离之则其法不成，故称“不可分离”；此乃其理。“获取后缀时，即获取其所依附的词干为始的部分”此一规则，于任何获取后缀之处皆通用，故说“tadādino”(以此为始者)。于此，获取以此为始的集合并无特殊之处……因在“adhikattā”(因优越)等词中不可能见到特殊性。但在“tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te”(5-4)中则可见到特殊性，彼处将说：“为表‘为了’之义，于动词后有tuṃ、tāye、tave等后缀，表未来时”(5-61)，即是宣说tuṃ后缀等。 58. ගෙ 58. 家 අඉත්‍යෙවවත්තබ්බන්ති [Pg.123] ‘ගෙඅ’ඉත්‍යෙව වත්තබ්බන්ති වුත්තං හොති, පක්ඛෙ දීඝවිධානෙනෙවාති ඉමිනා අකාරාදෙසෙ කතෙ පක්ඛෙ දීඝවිධානෙනෙව, අඤ්ඤත්ථචරිතත්ථතායාති ල්ත්වන්තාදිතො අඤ්ඤත්ථ භොපුරිසා භොපුරිසඉච්චාදො ජාතිපදත්ථනිස්සයනෙන කතත්ථතාය, පරිස මත්තත්ථතායාති වුත්තං හොති, අවස්සං දීඝභාවෙ කාරණමාහ ‘යදිචාකාරො’ඉච්චාදි, යදිච ආකාරොති පදච්ඡෙදො. 所谓“应仅说a”，是说应仅说“gea”。所谓“在另一情况下仅通过长音规则”，是说通过此（规则）作a字母替换后，在另一情况下仅通过长音规则（处理）。所谓“因其义已于他处完成”，是指在以“ltvā”结尾等词以外的他处，如“bhopurisā”、“bhopurisa”等，其义已通过词类意义的依附而完成，是说其义已圆满。他说明了必须是长音的原因，即“若是长音ā”(yadi ca ākāro)等。“yadi ca ākāro”是其分词。 60. ඝබ්‍රහ්මා 60. Gha梵天 ඝඉතිසඤ්ඤා ඝසඤ්ඤා තාසං, කඤ්ඤාසඤ්ඤාතිආදීසු ඝසඤ්ඤානං බහුත්තා බහුවචනෙන නිද්දෙසො, ඝරූපස්සාති ඝස්සාති ඝසද්දරූපස්ස, තථා භො බ්‍රහ්මාති එත්ථ තථාති ඉමිනා බ්‍රහ්මාතිරූපස්ස නිරුත්තියං නිද්දිට්ඨත්තාව එත්ථ සඞ්ගහිතභාවං දස්සෙති. එවං විවරන්තීති තස්මා ස සඛතො ගස්ස අකාරආකාරා’’තිආදිනා එවං විවරන්ති, තෙ හි අච ආච ඉච ඊච එචාති ද්වන්දෙ පුබ්බසරානං ලොපං කත්වා එත්තුපසිලෙසනිද්දෙසං වණ්ණෙන්ති, සාමඤ්ඤවිධානන්ති ‘බ්‍රහ්මකත්තුඉසි සඛතො’ච්චෙවමවිසෙසෙත්වා සාමඤ්ඤෙන කථනං, කිමත්ථන්ති කිං අත්ථො පයොජනං යස්ස තං කිමත්ථං. සාමඤ්ඤවිධානං කිමත්ථම්පනෙවං පයොජනාසඞ්කායං පයොජනාසඞ්කාවිචාරණං මනසි නිධාය ‘ආගති ගණොය’න්ති වුත්තත්තා ආහ– ‘අත්ථතො’ච්චාදි, අත්ථතොති සා මත්ථියතො, අනෙනාති‘ආගතිගණොය’න්ති ඉමිනා වචනෙන, ඉදං වුත්තං හොති ‘ආගතිගණොයන්ති ඉමිනා තදාකාරසඞ්ඛාතජාතිප්පධානගණත්තප්පකාසනෙන යදි සම්බොධනෙ එකාරන්තාකාරන්තලාභීනං කත්තු ඉසි සඛ මුනි භදන්තාදීනං ගහණං පයොජනං න සියා, අඤ්ඤථා අනුපපජ්ජනං සියාති එවමඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණසාමත්ථියතො සාමඤ්ඤවිධානෙ පයොජනමාහෙ’’ති, සොයන්ති ඉමිනා වුත්තියං ‘ආගති ගණොය’න්ති වුත්තං වචනං නිදස්සෙති. 名为“Gha”，即是它们的“Gha”名。在“kaññā”等名中，因“Gha”名众多，故以复数作解释。“gharūpassa”即“ghassa”，即“gha”此词形。同样，于“bho brahmā”（喂，梵天）一句，“tathā”（同样）一词显示了“brahmā”此形在语法解释中已被指出，故亦包含于此。如此解释者，因此他们以“sa sakhato gassa akāraākārā”等句如此解释。他们通过在双合词中省略前一个元音，来阐述此处的紧密连接指称。“普遍规定”即不作“brahmā”、“kattu”、“isi”、“sakha”等区分而普遍地说明。“有何目的”即询问其意义与用途。关于普遍规定的目的，在考量“āgati gaṇoya”等表述时，心中思惟其作用，故说“从意义上”等，其意义即指作用。通过“āgati gaṇoya”此语，意即：若不通过此语以其形态所含摄的种类为主的群组，来阐明在呼格中获得以“e”或“ā”结尾的“kattu”、“isi”、“sakha”、“muni”、尊者(bhadante)等词的作用，那么就会出现不合宜之处。正是从这种“否则即不合宜”的道理出发，说明了普遍规定的作用。此处的“soyaṃ”一词，指明了注释(vutti)中所说的“āgati gaṇoya”一语。 63. ඝොස්සං 63. 声音 ස්සඤ්ච ස්සාච ස්සායොච අඤ්ච තිඤ්චාති ඉතරීතරයොගෙ චත්ථ සමාසො,ස්සං ස්සා ස්සායං තිංසු. “Ssañca, ssāca, ssāyoca, añca, tiñcā”，于此相互连接中，是“ca”复合词。于“ssaṃ, ssā, ssāyaṃ, tiṃ”等格中。 64. එක 64. 一 ඝොච [Pg.124] ඔච ඝො ඝාන්තඔකාරන්තා, නත්ථි ඝො යෙසන්තෙ අඝො, තෙසං, සාමඤ්ඤවිධානතොති කස්සචි ලිඞ්ගස්ස අපරාමාසා සාමඤ්ඤෙන විධානතො, නාදෙකවචනෙසූති නාදීසු එකවචනෙසූති අත්ථො, හි හෙතුම්හි, යස්මා කස්සචි එවං දුට්ඨාධිප්පායො සියා, තස්මා දුතියමුදාහරණන්ති අත්ථො, දුතියොපි හෙතුම්හි, යස්මා සබ්බෙසං සඞ්ගහණත්ථං, තස්මා න ච තථාධිප්පෙතන්ති අත්ථො, සබ්බෙසමෙකවචනානං සඞ්ගහණාභාවෙ සුත්තානං විරචනප්පකාරමාහ-‘අඤ්ඤථා’තිආදි, උපරිචාත්‍යාදීස්වයමධිප්පායො ‘‘සුත්තස්ස ‘අංයොස්වඝොන’න්ති විරචිතත්තා සාමඤ්ඤෙනෙ-කවචනෙස්වඝස්ස නරස්සත්තප්පතීති තප්පටිසෙධාභාවා’දණ්ඩි කුල’න්ති රස්සත්තං ‘සිස්මිං නපුංසකෙ’ති විධිසුත්තං වදෙය්‍යා’’ති, ඔකාරන්තප්පටිසෙධන්ති ‘අඝොන’න්ති ඔකාරන්තප්පටිසෙධං, ආදෙසන්තරං ‘‘ගොස්සා ගසිහිනං සුගාවගවා’’ත්‍යාදිනා (2-67) කරීයමානං ගාවාදෙසාදිකං, එත්ථ පන නපුංසකෙ එකවචනන්තං දණ්ඩි කුලන්ති වක්ඛමානත්තා නොදාහටං, යොසු පන ‘‘යොලොපනිසුදීඝො’’ති (2-88) අදීඝස්සාපි දීඝවිධානසාමත්ථියා පඨමමෙව දීඝස්ස රස්සාභාවෙකාව කථාති නොදාහටං, දණ්ඩීදණ්ඩීනි ඉච්චෙව තු භවති, නොස්සවාති පාඨො දිස්සති, එත්ථ විජ්ජමානෙ ගෙ පරෙ ඔකාරන්තස්ස වා රස්සාපජ්ජනදොසම්පසඞ්ගතො නොස්සා’ති පාඨෙන භවිතබ්බං. “Gha”与“o”，即“gho”，指以“gha”结尾和以“o”结尾者。结尾无“gho”者为“agho”，对于它们而言。“由普遍规定”即不涉及任何性别而普遍地规定。“于nādi等的单数中”即是其义。“hi”是原因义。因为某人或有此等错误想法，故举第二例，此是其义。第二例亦是原因义，因为是为了含摄所有情况，所以并非如他们所想，此是其义。若不能含摄所有单数，他则说明经文的编纂方式，即“否则”等。在上文等处，其意趣是：“因经文编为‘aṃyosvaghona’，故于一般单数中，可理解为非“gha”者应作短音，且无否定此义，故他会说‘daṇḍi kula’是短音，而‘sismiṃ napuṃsake’是规定经。”“aghona”是否定以“o”结尾者。其他替换，如“gossā gasihinaṃ sugāvagavā”(2-67)等所作的“gāva”等替换。然而，此处中性单数“daṇḍi kula”，因将于后文述及，故不引用。而在“yo”格中，因“yolopanisudīgho”(2-88)一经有规定长音化的效力，对于本来就是长音的元音不作短音化，仅此一说，故不引用。故只成“daṇḍī, daṇḍīni”。可见有“nossavā”的读法。此处，当有“ge”在后时，以“o”结尾的词干有发生短音化的过失之虞，故应作“nossā”的读法。 67. ගොස්සා 67. 牛棚 ගාවෙන ගවෙනාති කරණෙපි සමානං, ගාවස්ස ගවස්සාති ඡට්ඨියාපි. 于工具格，亦同样有“gāvena”、“gavena”二形；于第六格，亦同样有“gāvassa”、“gavassa”二形。 69. ගවං 69. 牛群 සෙනාති සුතත්තා සෙඉති වුත්තියං නිමිත්තං පරිකප්පිතං. “senā”一词，因其被如此听闻，故于语用中，“se”被设想为标记。 72. ගාවු 72. 俱卢舍 සද්දන්තරත්තෙන කොචි දොසොති සම්බන්ධො, ආදිසිතබ්බා ආදෙසා කාතබ්බා. “由词语之差异而有何过失？”，此为关联。应作指示之替换，即当为之。 73. යං 73. 任何 පෙන [Pg.125] පසඤ්ඤාය යුත්තා ඊපී, පච සො ඊචාති වාපී අභෙදග්ගහණෙන, අඤ්ඤස්සාති ඉකාර උකාරඌකාරස්ස. 为明了故，与“pena”相连之“īpī”，或“paca so īca”，因视为无别，故指另一词中之“i”、“u”、“ū”音。 77. ස්මි 77. Smi ලොකෙ දෙවදත්තො දත්තොති එකදෙසෙන සමුදායවොහාර දස්සනතො ස්මිනොතීමස්ස ස්මිං වචනස්සාත්‍යයමත්ථො දස්සිතොත්‍යාහ-‘ස්මිති ඉමිනා’තිආදි. 世间称“提婆达多”为“达多”，此乃以部分指称全体之用法。为说明此义，故云：“通过此‘smi’……”等，以示“smiṃ”一词之义。 81. ඣලා 81. Jhalā බ්‍රහ්මාදීසු ‘ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො’ති පාඨාති සම්බන්ධො, බ්‍රහ්මාදීසූති ‘‘ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ’’ති (2-60) සුත්තෙ වුත්තබ්‍රහ්මාදීසු, පාඨාති ‘ඉතො’ත්‍යාදිනො ගණසුත්තස්ස පාඨා, ටානුබන්ධොති ඉමිනා (එටාදෙසං) නිද්දිසති. 于梵天等词中，有关联读法作：“于此，有时‘sa’有‘ṭa’附缀”。“梵天等词中”，意指于“ghabrahmādite”（2-60）经中所说之梵天等词中。“读法”，意指以“ito”等开头之组经的读法。“ṭa附缀”，以此指示（“eṭa”之替换）。 85. කූ 85. Kū සො අන්තො යස්ස සො තදන්තො සමුදායො, තස්ස, ‘‘චානුකඩ්ඪිතං නොත්තරත්‍රානුවත්තතී’’ති විඤ්ඤූවචනං, විදුනො විදූති කූපච්චයන්තස්ස උදාහරණං, විඤ්ඤුනො විඤ්ඤූති ‘‘විතො ඤාතො’’ති (5-39) සබ්බඤ්ඤුනො සබ්බඤ්ඤූති ‘‘කම්මා’’ති (5-40). 彼为其尾者，是为“彼结尾”词聚。对此，有智者言：“虽被牵引，然不随至后（规则）。”“viduno, vidū”是结尾有“kū”后缀之例。“viññuno, viññū”依（规则）“vito ñāto”（5-39）；“sabbaññuno, sabbaññū”依（规则）“kammā”（5-40）。 86. ලො 86. 脱落 ලොපොත්වෙව සිද්ධත්තාති වොමුත්තපක්ඛෙ ලොපොතීමිනාව සිද්ධත්තා. “脱落（lopa）确实已成立”，意谓于“vomutta”之场合，仅凭此“脱落”（之规则）即已成立故。 87. නනො 87. Nano අමුයාති ඉත්ථියං යාදෙසො, නනොතීමස්සිදං පච්චුදාහරණං. 于阴性词，“amuyā”是“yā”之替换。此乃“nanoti”之反例。 88. යොලො 88. Yolo පඨමාදුතියායොනමෙකතො උදාහරණානි අට්ඨී අට්ඨීනිති, තානිච යොලොපනිලාතිස්සෙව දස්සිතානි, තථායෙවාඤ්ඤානිපි ඤායන්තීති. 第一格与第二格复数“yo”合一之例为“aṭṭhī”、“aṭṭhīni”。此等已于“yolopa”与“nilāti”中说明，其他亦应如是了知。 92. න්තස්ස 92. Ntassa ටමුත්තපක්ඛොති [Pg.126] අසන්තං කුබ්බන්තස්සාති ටාදෙසෙන මුත්තපක්ඛො,න්තුස්සචෙවන්ති පසිද්ධත්තාව ටාදෙසමුත්තපක්ඛං උපමෙති, ‘‘සඤ්ජාතං තාරකාදිත්විතො’’ති (5-45) ඉතො අන්ධිතා. “离ṭa之场合”（ṭamuttapakkha），意指“对造作者不存在之事物”而言，此乃免于“ṭa”替换之场合。因“ntussa ceva”是众所周知的，故以之比喻免于“ṭa”替换之场合。“sañjātaṃ tārakāditvito”（5-45），由此产生迷惑。 93. යොසු 93. Yosu ටාදෙසො-තිප්පසජ්ජතීති කස්මා වුත්තං නනු තදන්තස්ස සමුදායස්ස පත්තෙ ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-17) අන්තස්සෙව හොති, තථාසති නෙවාතිප්පසඞ්ගො, තස්මා කස්මාතිප්පසජ්ජතීති වුත්තන්ති, සච්චං, තථාපි ‘ඣිස්සා’ති වත්තුං සක්කුණෙය්‍යත්තෙ ඉස්සාති වුත්තත්ත සාමත්ථියතො තදන්තස්ස ටාදෙසො-තිප්පසජ්ජතීති තථා වුත්තන්ති, නනු ‘ඣිස්සා’ති වුත්තෙපි සොවාතිප්පසඞ්ගො තදවත්ථොයෙවාති සච්චං, තථාපි යදි සමුදායස්ස ටාදෙසො-භිමතො සියා ‘තථා සති කිං ඣග්ගහණෙන ඉස්සත්වෙව වදෙය්‍යාති නාතිප්පසජ්ජතීති, ඣග්ගහණෙ නාමන්තෙ ඉකාරස්සෙව ඣසඤ්ඤත්තාති ඉදං පන විසෙසනත්තෙන වත්තු මනිච්ඡිතෙ යුජ්ජති. 为何说“ṭā替换会过度延伸”？当应用于以彼结尾之词聚时，依“于第六格结尾者”（1-17）之规则，不就仅替换其结尾吗？既然如此，则无过度延伸之过，为何如是说？诚然。然，虽可言“jhissā”，却言“issā”，依此能力，故说对以彼结尾者之“ṭā”替换会过度延伸。言“jhissā”时，彼过度延伸之过不也依然存在吗？诚然。然，若意欲替换整个词聚，何需取“jha”？仅言“issa”即可，如是则无过度延伸之过。于取“jha”时，乃因结尾之“i”音有名为“jha”之故。然若不欲以此为限定而说，亦属合理。 94. වෙවො 94. Vevo සහචරිතඤායස්සාති ‘‘තංසහචරිතා තග්ගහණෙන ගය්හන්තී’’ති ඤායස්ස. 所谓共存法则(sahacaritañāya)，即“与彼共存者，由把握彼而被把握”之理则。 95. යොම්හි 95. Yomhi හෙතුකුරුසද්දෙහි යොසු ඉමිනා ටාදෙසෙ ‘‘ලොපො’’තීමිනා යොලොපෙ වා සම්පත්තෙ ‘‘පච්චයනිස්සිතං බහිරඞ්ග’’න්ති යොලොපතො ‘‘පකතිනිස්සිතමන්තරඞ්ග’’න්ති ‘‘අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගසු අන්තරඞ්ගවිධි බලවා’’ති පඨමං ටාදෙසෙ නිමිත්තාභාවාව ලොපා භාවොති දස්සෙතුමාහ-‘හෙතුකුරුසද්දෙහි’ච්චාදි. 对于`hetu`和`kuru`二词，当`yo`[格]面临被替代为`ṭā`或被省略(`yolopa`)时，[当知]：“依于后缀者为外支”，而“依于语基者为内支”，且“于内外支中，内支规则为强”。为示“先进行`ṭā`的替代，其后因[省略的]所缘消失，故不发生省略”之义，而说“由`hetu`与`kuru`二词……”等。 99. සබ්බා 99. 一切 නනු කතරාදයොව සබ්බාදිසද්දවචනීයා හොන්ති සමාසෙනාභිහිතත්තා, න තු සබ්බසද්දො ත්‍යාහ-‘අවයවෙනෙ’ත්‍යාදි,යදිපි ‘සබ්බ සද්දො [Pg.127] ආදි යෙස’න්ති අවයවෙන විග්ගහො, තථාපි සමුදායොවාස්සත්ථො භවති… යෙසන්ත්‍යනෙන සමුදායස්ස පරාමාසාති භාවො, ඉතීති හෙතුම්හි, කො භවන්තානං ද්වින්නං බහුන්නං වා එකො දෙව දත්තො කඨාදීහි වා අත්ථෙ ද්වීහි බහූහි වා එකස්ස නිද්ධාරණෙ සති කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර රතමෙසු ණාදිවුත්තියං ‘‘එකත්ථතාය’’න්ති (2-119) විභත්තිලොපෙ ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4-132) අන්තසරාදිලොපෙ කිංසද්දස්ස රූපසිද්ධීති දස්සෙතුමාහ කතමා’තිආදි, උභො අංසා අස්සාති අත්ථෙ ‘‘අයුභද්විතීහංසෙ’’ති (4-49) අයෙ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ති (1-26) සරලොපෙ රූපසිද්ධීති ආහ-‘උභො අංසා’ඉච්චාදි, කායං වවත්ථා නාමෙ ත්‍යාහ-‘සාභිධෙය්‍යා’ත්‍යාදි, අවධිච්චාදිනා තස්සෙවාත්ථං විභාවෙති, අධංසො අභට්ඨතා අවධිභාවෙයෙවාවට්ඨානං, සාභිධෙය්‍යා පෙක්ඛාති එත්ථ සො සකො අභිධෙය්‍යො අත්ථො දිසාදි සාභිධෙය්‍යොති ගහිතොති ආහ-‘පුබ්බාදීන’න්තිආදි, සාභිධෙය්‍යන්ති කම්මතො පරා අපපුබ්බා ‘ඉක්ඛ=දස්සනෙ’තීමස්මා ‘‘ක්වචණ’’ඉති (5-41) අණ්පච්චයෙ සාභිධෙය්‍යාපෙක්ඛො, සො වාවධිනියමොති දස්සෙතුමාහ-‘තමපෙක්ඛති’ච්චාදි, තත්ථාධිප්පායං විවරති ‘තථාහි’ච්චාදිනා, එත්ථ ච පරාදිසද්දාභිධෙය්‍යො-ත්ථො දිසාදෙසාදි පුබ්බාදිසද්දාභිධෙය්‍යස්සාත්ථස්ස දිසාය දෙසාදිනො වාවධිභාවෙන නියමවසෙන පවත්තති, යො චාවධිභාවො නියමවසෙන පවත්තති, සොචාවධිභාවො නියමවසෙන පවත්තො පුබ්බාදිසද්දවචනීයං දිසාදෙසාදි මපෙක්ඛතීති සාභිධෙය්‍යාපෙක්ඛොවධිනියමොයෙව වවත්ථාති වුච්චතීත්‍යයමධිප්පායො, න තු අභිධෙය්‍යායන්ති අසම්භවා, අසම්භවමෙව දස්සෙන්තො ආහ-‘යො හි’ච්චාදි, කොසල්ලෙන නිමිත්තෙනාති කුසල සද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තෙන කොසල්ලෙන, උත්තරාකුරවො උත්තරකුරුදීප වාසිනො, දෙසො වා, ‘නාඤ්ඤඤ්ච නාමප්පධානා’’ති (2-136) අනෙනෙව සඤ්ඤායං සබ්බාදිකාරියස්ස නිසිද්ධත්තෙ කිමසඤ්ඤායංභ්‍යනෙනෙත්‍යාහ ‘නාඤ්ඤඤ්චෙ’ත්‍යාදි, කිඤ්චි පුබ්බත්තාදිකමුද්දිස්ස කෙසඤ්චි පුබ්බොපරොත්‍යාදිකා අත්ථානුගතා සඤ්ඤා අන්වත්ථසඤ්ඤා. 难道不是因为`katara`（何者）等词被简略地表达，才由`sabbādi`（一切等）一词所称说，而非`sabba`（一切）一词本身吗？对此，[注释者]说“由部分……”等。虽然“`sabba`（一切）一词为其首”是以部分来分析，但其义仍指整体……其意为，通过`yesaṃ`（彼等之）一词，所指涉的是整体。因此，在“汝等二人或多人中谁是提婆达多(Devadatta)”或“席等物”等义中，当从二者或多者中确定一者时，为何在确定时……为示`kiṃ`（何）词之语形如何成就，而说“`katama`（何者）……”等。在“彼有二部分”之义中……语形成就，故说“二部分……”等。此是何种规定(vavatthā)？对此，[注释者]说“具所说义……”等。通过`avadhi`（界限）等词阐明其义。`adhaṃso`即`abhaṭṭhatā`（不坏），即安立于界限之状态。于`sābhidheyyāpekkhā`（观待其所说义）中，“具所说义”(`sābhidheyya`)被理解为其自身的所说义，即方所等，故说“`pubba`（东）等词……”等。`sābhidheyyāpekkhā`（观待所说义）者，是由前置`apa`及`parā`的动词词根`ikkha`（见）加`aṇa`后缀，从所受(kamma)角度构成，即观待那作为界限的规定。为示此义，而说“观待于彼……”等。通过“诚然……”等句阐明其意趣。此处，`parādi`（他等）词的所说义，即方所、地域等，是依`pubbādi`（东等）词所说义（即方所、地域等）的界限而起作用。凡依界限而起作用者，此依界限而转起的[作用]，观待`pubbādi`（东等）词所说的方所、地域等，故此观待所说义的界限规定即被称为`vavatthā`（规定）。此为意趣所在。而非朝向所说义，因其不可能。为示其不可能，而说“诚然，彼……”等。“以善巧为因”者，谓以`kusala`（善）一词的转起之因——善巧——为因。北俱卢洲人(uttarākuravo)指居住在北俱卢洲(uttarakurudīpa)者，或指该地区。通过“非其他，当名称为主时”此[规则]，已禁止了`sabbādi`（一切等）的作用于专有名词(saññā)，那么[规则中再规定]“于非专有名词时”又有何用呢？对此，[注释者]说“非其他……”等。针对某些事物的前后等状态，而有`pubbāpara`（前后）等随顺于义的名称(atthānugatā saññā)，此即`anvatthasaññā`（随义名）。 104.ති 104. 即 ‘‘වානෙකඤ්ඤත්ථෙ’’ති (3-17) [Pg.128] විකප්පානුවත්තනතො අයුත්තත්තාභාවං දස්සෙති‘නයිදමයුත්ත’න්ති, යුත්තතා චාස්ස පාඨෙ බ්‍යභිචාර දස්සනතොති වත්තුමාහ-‘නපුංසකෙ’ච්චාදි, පාඨානුගතා හි සුත්තරචනා, විකප්පානුවත්තියා අනපුංසකමිදමෙව වචනං තස්ස ක්වචි බ්‍යභිචාරත්තෙ ඤාපකන්ති වත්තුමාහ-‘තස්ස චා’තිආදි, අවස්සමෙවමෙත්ථ අත්ථො ගහෙතබ්බො, අඤ්ඤථා යථාවට්ඨිතපාඨානුක්කමෙනාත්ථග්ගහණෙ සති සුත්තස්ස මුඛ්‍යත්තප්පතීතිතො කථන්තමඤ්ඤස්ස ඤාපකං භවෙය්‍ය, මුඛ්‍යභාවෙ හි ඤාපකත්ථං න යුජ්ජෙය්‍ය. （作者）表明，通过遵循“Vānekaññatthe”（3-17）的选择形式，并无不当，（故）云“此非不当”。又因其正当性由读法上的变异用法所显示，为说明此，（作者）说“于中性词”等。规则的构成确实是遵循读法的。为说明“通过遵循选择形式，此非中性词的词语本身，成为其在某处变异的指示”，（作者）说“以及它的”等。于此，必须如是取义。否则，若依既定读法的顺序取义，由于规则会被视作主要的，它又如何能成为另一事物的指示呢？因为在作为主要的情况下，作为指示的作用便不适宜。 108. අතෙ 108. 于末尾 නනු ච ‘‘ලක්ඛණපටිපදවුත්තෙසු පටිපදවුත්තස්සෙව ගහණ’’න්තීමාය පරිභාසාය ලක්ඛණිකස්සාකාරස්ස ගහණං න පප්පොතීත්‍යාසඞ්කිය පටිපාදයමාහ-‘රස්සාකාරෙ’ච්චාදි, පරිභාසාය චස්සායමත්ථො ‘‘ලක්ඛීයතෙනෙනෙති ලක්ඛණං, සාධ්වසාධුජානන හෙසුත්තා සුත්ත මුච්චතෙ, පටිගතම්පදං පටිපදං, උච්චාරිතමඤ්ජසෙත්‍යත්ථො, ලක්ඛණඤ්ච පටිපදඤ්ච ලක්ඛණපටිපදානි, තෙහි වුත්තානි රූපානි ලක්ඛණපටිපදවුත්තානි, තෙසු, වුත්තසද්දො පච්චෙකම්පරිසමාපීයතෙ ‘ලක්ඛණවුත්තෙසු පටිපදවුත්තෙසූ’ති, තත්‍රාඤ්චසා යමනිද්දිට්ඨං, කෙවලං ලක්ඛණදස්සනෙනාස්මිං ලක්ඛණෙ සත්‍යවස්සමනෙන රූපෙන භවිතබ්බන්ති ලක්ඛණෙන පටිපාදිතං, තං ලක්ඛණවුත්තමිත්‍යුච්චතෙ, යන්ත්වඤ්ජසා සද්දෙනෙව පටිපාදිතං, තං පටිපදවුත්තන්ති වුච්චතෙ, තස්මිං ලක්ඛණවුත්තෙ පටිපදවුත්තෙ ච රූපෙ සති පටිපදවුත්තස්සෙව ගහණං, නෙතරස්සෙ’’ති, පටිපදවුත්තස්සෙවෙත්‍යවධාරණෙන නියමරූපභාස්සා පරිභාසායාවගම්‍යතෙ, සො ච නියමො අනියමපුබ්බකෙ සන්දෙහෙ සත්‍යවතිට්ඨතෙ, තස්මා යත්‍ර ලක්ඛණවුත්තමෙව කෙවලං, න පටිපදවුත්තං, තත්‍ර නායං පරිභාසා වතිට්ඨතෙ, යත්‍රාපි පටිපදවුත්තමෙව කෙවලං, න ලක්ඛණවුත්තං, සොප්‍යෙතිස්සා අවිසයො, යත්‍ර ද්වෙ රූපානි සම්භවන්ති තත්‍රෙවා යම්පරිභාසා සන්දෙහාපාකරණමුඛෙන පවත්තාති ඤායප්පත්තොයෙවා මත්ථො [Pg.129] ඉමාය පරිභාසායානුවාද්‍යතෙ, තථාහි සන්දෙහඨානෙසු යද්‍යප්‍යෙකරූපමෙවමභින්නමුභින්නං, තථාපි ලක්ඛණවුත්තං රූපං ලක්ඛණෙ නොන්නීයමානං ධූමග්ගි විය ජලබලාකා විය චානු මානිකං, යන්තු පටිපද වුත්තං රූපං, තං පච්චක්ඛසිද්ධං, පච්චක්ඛානුමානෙසු ච පච්චක්ඛම්බලවන්තරං පමාණන්ති අතො පටිපදවුත්තමෙව ගය්හතීති. 有人质疑：“根据‘于通则表述与特称表述，唯取特称表述’此一诠释规则，则由通则所示之‘阿’音形即不可取。”为阐明此，（作者）说：“于短‘阿’音”等。此诠释规则之义理如下：“所以识特征者，是为通则(lakkhaṇa)。已至之词，是为特称(paṭipada)，义为如实念诵。”通则与特称，即是通则特称。由彼等所说之语形，即通则特称表述。于此，“表述”一词各别总结为“于通则表述”与“于特称表述”。其中，凡非直接指明，仅由通则显示“于此特征存在时，必然是此语形”，此由通则所阐明者，称为“通则表述”；凡由词语直接阐明者，称为“特称表述”。于通则表述与特称表述之语形存在时，唯取特称表述，而非其它。通过“唯取特称表述”的限定，可知此诠释规则为一决定性的规则。而此决定，是在先有不确定性的疑惑时才成立。是故，于仅有通则表述而无特称表述之处，此诠释规则不成立。于仅有特称表述而无通则表述之处，亦非其适用范围。唯于两种语形皆有可能之处，此诠释规则才通过消除疑惑的方式而起作用。此为依正理所得之义，由该诠释规则所复述。诚然，于有疑惑之处，即便二者语形相同无别，然由通则表述之语形，乃是依通则推断而得，如烟与火，如水与白鹭，属于比量；而由特称表述之语形，则为现量所成。于现量、比量中，现量为更强之量，是故唯取特称表述。 110. ක්වචෙ 110. 在某处 නපුංසකලිඞ්ගෙ එකාරෙන න භවිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. 于中性中，不存在以“e”音结尾的词，此为关联。 114. ලොපො 114. 脱落 අකාරස්සන්තරඞ්ගත්තෙ කාරණමාහ-‘පකතිනිස්සිතත්තා’ති, පකතියා ඉදං පාකතං ‘‘ණො’’ති (4-34) ණො, ලොපස්ස බහිරඞ්ගත්තෙ කාරණමාහ-‘පච්චයනිස්සිතත්තා’ති, අන්තරඞ්ගෙච්චාදිනා ‘‘අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගෙස්වන්තරඞ්ගවිධි බලවා’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති, අඞ්ගසද්දො-වයවවාචී, අන්තෙ සද්දො සත්තම්‍යත්ථෙ, අඞ්ගෙ භවමන්තරඞ්ගං විභත්ථ්‍යත්ථෙ-සඞ්ඛ්‍යසමාසො ‘‘එඔනම වණ්ණෙ’’ති (1-37) අත්තං රාගමො, අඞ්ගතො බහි බහිරඞ්ගං ‘‘පය්‍යපාබහිතිරො පුරෙපච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා’’ති (3-5) අසඞ්ඛ්‍යසමාසො, අත්‍ර චාන්තරඞ්ගං බහිරඞ්ගන්ති නාඞ්ගෙභවමන්තරඞ්ගං, අපිත්වන්තරඞ්ගනිස්සිතං කාරියමන්තරඞ්ගං, නාප්‍යඞ්ගතො බහිභූතො සමුදායො බහිරඞ්ගං, කින්තු බහිරඞ්ගනිස්සිතං කාරියම්බහිරඞ්ගං යථා මඤ්චනිස්සිතෙසු සද්දායන්තෙසු ‘මඤ්චා සද්දායන්තී’ත්‍යුච්චතෙ තං වියෙති අතොයෙවා සඞ්ඛ්‍යසමාසෙපි ලිඞ්ගවිභත්තිවචනන්තරයොගො ‘අන්තරඞ්ගො අන්තරඞ්ගා’ති, සඞ්කෙතිකො හ්‍යයමසඞ්ඛ්‍යසමාසො, න පුබ්බපදත්ථප්පධානො, යථා-පච්චක්ඛස්සාක්ඛනිස්සිතත්තාවබොධත්ථං ‘අක්ඛමක්ඛම්පති වත්තතෙ’ති විච්ඡාය-මසඞ්ඛ්‍යසමාසෙපි කතෙ පච්චක්ඛ ඤාණස්සාක්ඛනිස්සිතත්තඤාපනත්ථං සඞ්කෙතවසෙන කතො-යමසඞ්ඛ්‍ය සමාසො, න පුබ්බපදත්ථප්පධානොති‘පච්චක්ඛො පච්චක්ඛා’ති ලිඞ්ගවිභත්ති වචනන්තරයොගො, තථෙවාය-මන්තරඞ්ගනිස්සිතො-යං සමුදායනිස්සිතොති ඤාපනත්ථං සඞ්කෙතවසෙන කතො-යමසඞ්ඛ්‍යසමාසොති ලිඞ්ගවිභත්තිවචනන්තරයොගො න විරුජ්ඣතෙ, අථවා අන්තරමඞ්ගමස්ස කාරියස්සාත්ථීති ‘‘සද්ධාදිත්ව’’ (4-84) තථා බහිරඞ්ගන්ති, අන්තරඞ්ගඤ්ච බහිරඞ්ගඤ්ච [Pg.130] අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගානි, තෙස්වන්තරඞ්ගො බලවාති. අන්තරඞ්ග කාරියස්ස බලවත්තං සාධෙතුං ‘සබ්බපඨමං විධෙය්‍යත්තා’තිආදි වුත්තං, ඉදම්පන අන්තරඞ්ගකාරියස්ස බලවභාවසාධනෙ කාරණං න හොති, අන්තරඞ්ගත්තා බලවභාවොයෙව හි සබ්බපඨමං විධෙය්‍යත්ත කාරණං, තථා චාහ-‘යො ලොපතො අකාරස්ස පඨමමෙව භවනෙ කාරණමාහ අන්තරඞ්ගත්තා අකාරස්සා’ති, තස්මා නායං පාඨො ඝටතෙ, අන්තරඞ්ගබලවභාවසාධනස්ස පන ලොකතො ඉච්ඡිතත්තා අයමෙවත්ථෙ පාඨො ඝටතෙ’’අන්තරඞ්ගමෙව කාරියම්බලවං ලොකෙ තථාදිට්ඨත්තා, තථා හි ලොකො පාතොවා’’ත්‍යාදි, ලොකෙ තථාදිට්ඨත්තාති අන්තරඞ්ගබලවභාවස්ස ලොකෙ එවං වක්ඛමානනයෙන දිට්ඨත්තා, අථවා කෙනචි විධුරප්පච්චයොපනිපාතෙන කාරණවෙ කල්ලෙන වා කදාචි කත්තුමසක්කුණෙය්‍යත්තෙපි අන්තරඞ්ගස්ස අවස්සං විධෙය්‍යත්තං දස්සෙතුමාහ සබ්බපඨමං විධෙය්‍යත්තා’ති, සතිසම්භවෙති නිමිත්තස්සානුපහතත්තා කාරියස්ස සම්භවෙ සති. 他说“a”音为内支的理由是：“依于词基故”。此“ṇo”（来自规则4-34“ṇo”）由词基所显。他说脱落为外支的理由是：“依于后缀故”。通过“内支”等词，他指出了“于内支、外支中，内支规则更有力”这条准则。“aṅga”一词意为“部分”，“anta”一词用于第七格（处格）义。存在于部分中的，是为内支；在表示格义的复合词中，如“eonama vaṇṇe”（1-37）所示，有音增。在部分之外的，是为外支；如“payyapābahitiro purepacchā vā pañcamyā”（3-5）所示，是为非数复合词。于此，所谓内支与外支，并非存在于部分中的即是内支，而是依于内支的作业是内支；也并非在部分之外的集合体是外支，而是依于外支的作业是外支，犹如依于床座而发声者，被称为“床座在发声”。因此，即使在非数复合词中，也适用其他的性、格、数，如“antaraṅgo, antaraṅgā”。此实为约定俗成的非数复合词，不以初词之义为主。譬如，为了理解“现量”（paccakkha）依于“根”（akkha）之义，即便构成“akkhamakkhampati vattate”这样的非数复合词，也是为了表明现量智依于根而约定俗成所造，不以初词之义为主，因此“paccakkho, paccakkhā”等其他的性、格、数也适用。同理，此处为了表明这是依于内支、依于集合体，而约定俗成所造的非数复合词，故其他的性、格、数之适用并无矛盾。或者，此作业有其内部部分，故为内支，如“saddhāditva”（4-84）所示，外支亦然。内支与外支，合为内外支，其中内支更有力。为证明内支作业更为有力，有说“因其应被最先完成”等。但这并非证明内支作业有力的理由，因为内支性本身即是有力的理由，而此有力性正是其应被最先完成的理由。因此他说：“对于在脱落之前，“a”音先出现的理由，他说是由于“a”音的内支性。”故此读本不成立。然而，由于证明内支之有力需取自世间，故此读本在义理上是成立的：“内支作业本身即有力，因世间亦如是见。诚然，世人说“清晨”等。”“因世间亦如是见”是指，内支之有力，以如下将述之方式，于世间亦可见到。或者，为了显示即便有时因某种障碍缘的出现或因缘的缺陷而无法完成（外支作业），内支作业也必须完成，他说了“因其应被最先完成”。“当有可能时”是指：当其因缘未被损坏，作业有可能发生时。 116. යෙ 116. 凡是 ඉවණ්ණස්සාති වුත්තත්තාති ‘යෙ පස්සිවණ්ණස්සා’’ති එත්ථ ඉවණ්ණස්සාති වුත්තත්තා. 之所以说“ivaṇṇassa”，是因为在“ye passivaṇṇassā”这句中，已经说了“ivaṇṇassa”。 118. අසං 118. 无计数的 ලිඞ්ගවචනභෙදෙපි බ්‍යයරහිතත්තා අබ්‍යයවන්තඋපසඞ්ගනිපාතානං පුබ්බාචරියසඤ්ඤා, අසතී සඞ්ඛ්‍යා යෙසන්ත්‍යාන්‍යසඞ්ඛ්‍යානීත්‍යාහ- ‘එකත්තෙ’ච්චාදි, එකානෙකෙසූති වුත්තත්තා සඞ්ඛ්‍යාවිසෙසෙ විධීයමානාස්‍යාදයො කථමසඞ්ඛ්‍යෙහි උප්පජ්ජිතුමුස්සහන්තෙ ඉච්චාසයෙනාහ- ‘කථමසඞ්ඛ්‍යෙහි ස්‍යාදීනං සම්භවො’ති. අථ නිස්සඞ්ඛ්‍යෙහි හොතුස්‍යාදීනමසම්භවො උච්චං රුක්ඛස්සිච්චාදොතු සඞ්ඛ්‍යාසම්භවෙ භවිතබ්බමෙව ස්‍යාදීහිච්චාහ-‘සඞ්ඛ්‍යාසම්භවෙවෙ’ච්චාදි. වුත්තිගන්ථස්සාධිප්පායං විවරති ‘අඤ්ඤථෙ’ ත්‍යාදිනා, කිමෙසමුප්පත්තියම්පයොජනං යෙනාසඞ්ඛ්‍යෙහි තදුප්පත්ති නො-නුමීයතෙ ච්චාසඞ්කියාහ-‘තස්සඤ්ච සතිය’න්ත්‍යාදි, අසති හි ස්‍යාදීනමුප්පත්තියමුච්චමාදීනමසඞ්ඛ්‍යානම්පදත්තං නත්ථීති යො ආදීසු පදස්මා පරෙසං තුම්හාම්හසද්දානං සවිභත්තීනං වොනොආදිකං පදනිමිත්තං [Pg.131] කාරියං න සියාති ‘උච්චං වො, උච්චං නො’තිආදයො පයොගා න සිජ්ඣන්ති, සති තු ස්‍යාදුප්පත්තියං ලුත්තෙසුපි තෙසු පදත්තනිප්ඵත්තියායෙව තදුප්පත්තිතො පදත්තෙ සිද්ධෙ පදලක්ඛණං කාරියං සිජ්ඣතෙවාති භාවො. පරෙහි එත්ථ ‘තස්සං සාලාය’න්ති වචනිච්ඡායං ‘තත්‍ර සාලාය’න්ති යථා සියාති ‘‘අබ්‍යයත්වා ස්‍යාදිනො’’ති (පා, 2-4-82) අබ්‍යයතො පරස්සිත්ථියමාප්පච්චයස්සාපි ලොපො විහිතො, තෙනාහ- ‘අසඞ්ඛ්‍යෙහි’ච්චාදි, තදයුත්තන්ති ආප්පච්චයස්ස ලොපවිධාන මයුත්තංත්‍යත්ථො. අථ කෙනාත්‍ර ආප්පච්චයො විධීයතෙ යෙනාස්සාපි ලොපො-නුසාසීයතෙ ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති (3-26) චෙ නෙතදත්ථි, ඉත්ථියමාප්පච්චයස්ස විධානතො-සඞ්ඛ්‍යානඤ්චාලිඞ්ගත්තා, තස්මා අසඞ්ඛ්‍යෙහි ආප්පච්චයස්ස සම්භවොයෙව නත්ථීත්‍යනත්ථකමාප්පච්චයස්ස ලොපවචනන්ති නානත්ථකං ඉත්ථියන්ති (3-26) හි ගුණිප්පධානො නිද්දෙසො ඉත්ථත්තවති ආප්පච්චයාදයො විධීයන්තෙ ‘තස්සං සාලාය (මිච්චෙ තස්මිං පදත්ථෙ) තත්‍රෙ’ති අසඞ්ඛ්‍යමිදමිත්ථත්තවති වත්තතෙ, තස්මා සියායෙ වෙතස්මා ආප්පච්චයොත්‍යවස්සමාප්පච්චයස්ස ලොපො විධෙය්‍යොති යො මඤ්ඤතෙ, තම්පති ආහ-‘යදීපි’ච්චාදි, විසෙසාභිධානාත්‍යුපගමෙ වත්ත මානොයමසඞ්ඛ්‍යසමුදායො‘නිද්දෙසො වත්තතෙ’ති චොභයමික්ඛතෙ, ඉත්ථියන්ති නිද්දෙසස්ස ගුණිප්පධානත්තං සාධෙතුං ‘ඉත්ථත්තවති හි ආප්පච්චයාදයො’තිආහ, තත්‍රෙතීමස්සාසඞ්ඛ්‍යස්ස සාලායං වත්තනතො ආහ- ‘ඉත්ථත්තවති චා’ති, අයම්පසිද්ධිරූපෙන න වත්තතෙති සම්බන්ධො, යදි අයම්පසිද්ධිරූපෙන වත්තතෙ, කුතො චරහි ඉත්ථත්තාවසායොත්‍යාහ- ‘ඉත්ථත්තාවසායො’ච්චාදි. ඉදානි ජිනින්දබුද්ධිවචනමානීය තස්සා යුත්තත්තමුබ්භාවයිතුමාහ- ‘යොප්‍යාහි’ච්චාදි, යදීපිච්චාදි ජිනින්දබුද්ධිවචනං, තස්සාති ඉත්ථත්තස්ස, පදත්ථො ච ඉත්ථත්තං සියාති යොප්‍යාහෙති සම්බන්ධො, ගම්මමානත්ථත්තා ඉතිසද්දාප්පයොගො, තස්සායුත්තන්ති තස්සෙවං වාදිනො ජිනින්දබුද්ධිනො වචනමයුත්තංත්‍යත්ථො, කුතොච්චාහ- ‘එවං හි’ච්චාදි, යදි ඉත්ථත්තස්ස වාක්‍යත්ථතා ඉත්ථිප්පච්චයනිවත්තිකතා, එවං සති සාලායමිච්චාදිසද්දන්තරාපෙක්ඛා ඉත්ථත්තප්පතීති තත්‍රෙත්‍යාදීසු සියාති අත්ථො, නෙව තථා පතීයතීති භාවො, වුත්තමෙවත්ථං ඵුටයිතුමාහ- ‘තථාහි’ච්චාදි, අවිද්දසුඅයන්ති දිට්ඨන්තො පඤ්ඤාසො, අවිද්දසු [Pg.132] අයන්ති උභයත්‍රාප්‍යත්‍රෙකවචනසිස්ස නිවත්තියා කතං යමෙකත්තං, තං සද්දන්තරාද්‍යනපෙක්ඛමෙව පතීයතෙත්‍යත්ථො, ඉත්ථත්ත වුත්තිනා සාලාදිසද්දෙන සාමානාධිකරණ්‍යං තත්‍රෙත්‍යෙතස්සාති එතාවතා ආප්පච්චයො උප්පජ්ජතීති ච න සක්කා වත්තුන්ති දස්සෙන්තො ආහ-‘සමානාධිකරණත්තම්පි’ච්චාදි, සමානාධිකරණත්තම්පීති (ඉත්ථි) වුත්තිනා සාලාදිසද්දෙන සාමානාධිකරණ්‍යම්පි, ආප්පච්චයාදීනං නාඞ්ගන්ති සම්බන්ධො. 即使在性(liṅga)与数(vacana)的区分中，由于没有变格，古师们将不变的前置词(upasagga)与不变化词(nipāta)称为不变词(abyaya)。论师说：“彼等无‘数’(saṅkhyā)，故为‘无计数者’(asaṅkhyāni)”，并引“在单一性(ekatta)中”等为例。既然已说“在一或多中”，为特定数所规定的‘syā’等词尾，如何能从无计数词中生起呢？怀着此意，他说：“‘syā’等词尾如何能从无计数词中生起？”那么，就让‘syā’等词尾无法从无计数词中生起吧。但在“高树”(uccaṃ rukkhassa)等例子中，若数存在，则‘syā’等词尾也必须存在。因此他说：“唯有在数存在时”等。（论师）用“否则”(aññathā)等词来阐明注释(vuttigantha)的意趣。有人会问：“这些词尾的生起有何目的(payojana)？为何不推断无计数词不生起词尾？”对此，他说：“当它存在时”等。因为，若‘syā’等词尾不生起，“高”(uccaṃ)等无计数词便不具足词位(padatta)。如此一来，在“yo”等词中，于词(pada)之后的“你”(tumha)、“我”(amha)等有格(savibhatti)词，其以词为条件的“vo”、“no”等功能(kāriya)便无法成立，从而“uccaṃ vo”（于汝等为高）、“uccaṃ no”（于我等为高）等用法也无法成立。然而，当‘syā’等词尾生起时，即使它们被省略，也因其生起而成就了词位，当词位成立后，以词为特征的功能便得以成立。此即其义。另一些人认为，此处为表达“在那殿堂中”(tassaṃ sālāyaṃ)之意，应如“于彼处，于殿堂中”(tatra sālāyaṃ)的形式。依据“由不变词故，‘syā’等省略”(abyayatvā syādino, Pā. 2-4-82)之规则，规定了不变词(abyaya)之后的阴性(itthi)“āp”后缀(paccaya)亦可省略(lopa)。因此他说：“由无计数词……”等。此说不当，意即规定省略“āp”后缀是不恰当的。然则，此处依据何者规定“āp”后缀，以致其省略亦被教导？倘若是依据“于阴性”(itthiyam atvā, 3-26)之规则，则不然。因为规定阴性“āp”后缀，而无计数词是无性(aliṅga)的，所以无计数词不可能有“āp”后缀。因此，说省略“āp”后缀是无意义的。（答：）并非无意义。因为“于阴性”(itthiyaṃ, 3-26)的解释(niddesa)中，属性是次要的(guṇippadhāna)，“āp”等后缀是在具有阴性特质(itthattavati)时才被规定的。在“在那殿堂中”(tassaṃ sālāyaṃ)（意即，在此词义中），“于彼处”(tatra)这个无计数词，是在具有阴性特质的情况下说的。因此，有人认为，由此可能产生“āp”后缀，故必须规定其省略。对于此人，（论师）以“即使”(yadīpi)等词反驳。现在，为揭示金印智者(Jinindabuddhi)之言的不当之处，（论师）说：“彼所说者……”等。“即使”(yadīpi)等是金印智者之言。“其”(tassa)指阴性特质(itthattassa)。词义(padattha)与阴性特质可能相关，此为“彼所说者”的关联。因其义可解，故未用“iti”一词。“其说不当”，意即如是主张的金印智者之言不当。为何？他说：“因为如此……”等。如果阴性特质的句义性(vākyatthatā)是阴性后缀(itthippaccaya)的起因，那么，在“tatra”等词中对阴性特质的认知，就将依赖于“sālāyaṃ”等其他词语。但事实并非如此。为阐明此义，他说：“诚然……”等。“aviddasu ayaṃ”（此乃无智者）是第五十个例证(diṭṭhanto)。在“aviddasu ayaṃ”二例中，由单数词尾“si”的去除所成就的单一性(ekatta)，无需依赖其他词语即可被认知。不能说仅因“tatra”等词与表达阴性特质的“sālā”等词有同位关系(sāmānādhikaraṇya)，“āp”后缀就会生起。为表明此点，他说：“同位关系亦……”等。“同位关系亦”，意即与表达阴性特质的“sālā”等词的同位关系，亦非“āp”等后缀的（生起）要素(aṅga)。此为关联。 119. එක 119. 一 එවාති අනුවත්තතෙඑව, එකොත්ථො යස්ස පකත්‍යාදිසමුදායස්ස සො එකත්ථො ‘අස්ස චෙකත්ථසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං ඊයාදි විධානන්ත්‍යාහ- ‘එකත්ථතා ඊයාදිවිධාන’න්ති, ඊයාදිවුත්තියන්ති වත්තනං වුත්ති ඊයාදීනං වුත්ති, ඊයාදිවිධානෙ සතිත්‍යත්ථො, සමාසතොති සමාසිතා, තෙනෙවාති ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) සුත්තෙනෙව. “如是”确实随转。其义为一的自性等之集合，是为“一义”。并且，关于此“一义”的生起之因，由于是īya等的规定，故说：“一义性是īya等的规定”。在īya等的转起中，转起即作用，是īya等的作用，其义为：当有īya等的规定时。简言之，即是通过“亦见其他后缀”(4-120)此一经句。 120. පුබ්බ 120. 先前 යදා චාත්‍රාධිසද්දප්පයොගො තදා තෙනෙව විභත්‍යත්ථස්ස වුත්තත්තා න සත්තමී පයුජ්ජතෙ, යදා සත්තමී, න තදාධිසද්දො, තෙනා සකපදෙනෙව විග්ගහො එවං දස්සනීයොති ආහ- ‘ඉත්ථීසු කථා පවත්තා’ති, ඉත්ථිසද්දතො සත්තමීභවනෙ කාරණමාහ- ‘තංසමානාධිකරණත්තා’ති, තෙන අධිසද්දෙන සමානත්ථත්තාති අත්ථො. 此处若使用前置词adhi，由于通过该词已经表达了格的意义，故不使用第七格。若使用第七格，则不使用前置词adhi。因此，当知应如是依其自词而离合，如说：“在女人们中谈论发生了”(itthīsu kathā pavattā)。关于itthi（女人）一词使用第七格的原因，他说：“因与彼同处故”，其义为：因与彼前置词adhi有相同意义故。 121. නාතො 121. 非从ā සො ච අමාදෙසො, ආදෙසස්සෙවාති අංආදෙසස්සෙව, අපඤ්චමියාති පඤ්චමිං වජ්ජෙත්වා. අඤ්ඤත්‍ර විධීයමානො-යමමාදෙසො පඤ්චමියම්පටිසිද්ධත්තා පඤ්චමියා පටිසෙධෙන සයම්පි පටිසිද්ධො නාම හොතීත්‍යාහ ‘ආදෙසස්සෙවායං පටිසෙධො’ති, ලොපපටිසෙධස්ස ‘නාතො’ති පුබ්බවාක්‍යෙන වුත්තස්ස අයම්පටිසෙධො නෙති සම්බන්ධො, අථ කථමිදමපඤ්චම්‍යාත්‍යමාදෙසෙනෙවාතිසම්බන්ධති න ලොප පටිසෙධෙනාති පරිභාසමාහ-‘අනන්තරස්ස විධි වා හොති පටිසෙධො [Pg.133] වා’ති, එත්ථ අන්තරසද්දස්සානෙකත්ථත්තෙපීහාන්තරාළවාචීති න විජ්ජතෙ අන්තරම්මජ්ඣමස්සෙත්‍යනන්තරො, අන්තරාළමත්තපටිසෙධෙ පයොජනං නත්ථීත්‍යන්තරාළගතස්ස විධිනො පටිසෙධස්ස චාභාවානන්තරොත්‍යුප චරීයතෙ අනන්තරා ගාමාත්‍යාදි විය, දිට්ඨත්තෙ පන මජ්ඣස්ස න විජ්ජතෙ-න්තර මෙසන්ති විග්ගහෙ සුත්තෙප්‍යනන්තරස්ස විධානන්තරස්සාපි දිට්ඨත්තා ද්වින්නමෙකොප්‍යනන්තරොත්‍යුච්චතෙ, තෙනෙවානන්තරස්සාති පරිභාසායමෙක වචනං, ඉතිසද්දො ඉදමත්ථෙ, ඉති ඉමාය පරිභාසායාදෙසෙනාභිසම්බන්ධතීත්‍යත්ථො, තෙනාති යථාවුත්තපරිභාසාය වසෙන, යෙන කාරණෙනාදෙසෙනාභිසම්බන්ධති තෙනාත්‍යත්ථො, අලොපොති ලොප පටිසෙධො, සාමත්ථියාලද්ධන්ති ද්වින්නමත්ථානං විධානාය ද්වෙ වාක්‍යානි භවන්ති, තත්‍ර ‘නාතො’තීදං පටිසෙධවිධායකමෙකං වාක්‍යං, ‘අමපඤ්චමියා’ති දුතියමමාදෙසස්ස, තත්‍රාපඤ්චමියාත්‍යාදෙසෙනෙවාති සම්බන්ධති, වුත්තවිධානා න ලොපපටිසෙධෙන, තථාසත්‍යමපඤ්චමියාතිදං වාක්‍යං යදි න විසෙසත්ථමාලම්බතෙ තමන්තරෙනානුපපත්තිතො-ඤ්ඤථා කින්ත්‍යනෙනාත්ථබලෙන ලද්ධන්ති අත්ථො, අලොපොති ජොතෙතීති සම්බන්ධො, වාක්‍යභෙදෙන විවරණං කතං, න එකවාක්‍යත්තෙනාති බ්‍යතිරෙකො එකවාක්‍යතායඤ්හි කාරිය ද්වයස්සපි පඤ්චමියම්පටිසෙධො සියා ‘පඤ්චමිං වජ්ජෙත්වා තං කාරියද්වයං වෙදිතබ්බ’න්ති, යදිපි සිද්ධාති සම්බන්ධො, යෙන නාප්පත්තියාත්‍යනෙන ‘‘යෙන නාප්පත්තෙ විධිරාරබ්භතෙ, තස්ස බාධනම්භවතී’’ති මම්පරිභාසමුපලක්ඛෙති, කිමත්ථමිහායං පරිභාසා පඨ්‍යතෙ ඉහ සත්ථෙ-පවාදා උස්සග්ගෙ බාධන්තෙති නියමො, තත්‍ර චුස්සග්ගා දුවිධා නියතප්පත්තයො අනියතප්පත්තයො චෙති, යෙ සබ්බත්ථාපවාදවිසයම්පවිසන්ති, තෙ නියතප්පත්තයො වුච්චන්තෙ, යෙ ක්වචිදෙවාපවාදවිසයමවගාහන්තෙ, තෙ අනියතප්පත්තයො වුච්චන්තෙ, එවං දුවිධෙසුස්සග්ගෙසු යෙ-නියතප්පත්තයො, තෙසමෙව බාධනමිච්ඡීයතෙ, න නියතිකානං, තෙන තප්පදස්සනත්ථමයම්පරිභාසා පඨ්‍යතෙති, යෙනෙත්‍යුස්සග්ගස්ස නිද්දෙසො, නෙති පටිසෙධවාචී නිපාතො, අප්පත්තෙ අසම්ඵුට්ඨෙ විසයෙ ඉත්‍යජ්ඣාහාරියං, යෙන උස්සග්ගෙන නාප්පත්තෙ පත්තෙඑව සම්ඵුට්ඨෙඑව විසයෙත්‍යත්ථො… ‘ද්වෙ පටිසෙධා පාකතමත්ථං ගමෙන්තී’ති කත්වා, විධීයතීති, පටිසෙධො විධානඤ්ච, ආරබ්භතෙ විධී 那即是aṃ的替代，即是aṃ-替代本身，“非第五格”(apañcamiyā)即是除去第五格。此aṃ-替代，在别处被规定，但由于在第五格中被禁止，通过第五格的禁止，它自身也被称为被禁止，因此说“这是对替代本身的禁止”。关于前文“非从ā”(nāto)所说的元音省略之禁止，此（新的）禁止并非与之相关联。那么，“非第五格”(apañcamiyā)如何与此aṃ-替代相关联，而不是与元音省略之禁止相关联呢？（对此）它阐述了格言：“规则或禁止，皆对紧邻者。”这里“紧邻”(anantara)一词虽然有多种含义，但在此处是指“中间没有间隔”。无间隔者，即其中无间隔、无中间。因为对仅有间隔者作禁止并无用处，故无间隔即指无位于间隔中的规则与禁止，如“无间村”(anantarā gāmā)等，是为转用。但实际上，由于中间不存在，在离合时，“其中无间隔”(na vijjate antaraṃ esaṃ)亦可见，并且在经句中，紧邻的规定与其他的规定亦可见，故二者中任一皆可称为“无间”。因此，格言中的“紧邻者”(anantarassa)是单数。“iti”一词在此处表示“此”义。因此，此格言意指与替代相关联。“因此”(tena)是说，由于它与替代相关联的缘故，就是这个意思。“不省略”(alopo)即是省略之禁止。通过其功能而得知，为了规定两种意义，有两句话。其中，“非从ā”(nāto)是规定禁止的一句话；“非第五格之aṃ”(am apañcamiyā)是第二句，关于aṃ-替代的。在那里，“非第五格”(apañcamiyā)是与aṃ-替代本身相关联，而不是通过所说的规定与元音省略之禁止相关联。同样，如果“非第五格”(apañcamiyā)这句话不取特殊含义，那么它在没有此含义的情况下就无法成立，否则它还有什么意义呢？这就是通过义势而得到的。“不省略”(alopo)即是阐明，这是关联。这是通过分句解释的，而不是通过合句。因为如果是合句，那么两种作用在第五格中也都会被禁止，（即）“应该知道除去第五格而作这两种作用”。如果已经成立，那么就有关联。通过“于彼未至处……”(yena nāppatte)等，指示了“于彼（通则）未至之处而制定的规则，成为彼（通则）的障碍”此一格言。为何在此论中要宣说此格言呢？在此论中，有“别异说(apavāda)障碍概括说(ussagga)”的定则。而概括说有两种：定至(niyatappattayo)和不定至(aniyatappattayo)。凡是能遍入别异说范围的，称为定至；凡是仅仅偶尔进入别异说范围的，称为不定至。在这两种概括说中，只要求障碍不定至的，而不是定至的。因此，为了说明这一点，此格言被宣说。“以何”(yena)是概括说的指示词。“不”(na)是表示禁止的不变词。“于未至处”(appatte)是应补充的，意指“未触及的领域”。其意是：“以何概括说于未至处，即是已触及的领域”……作“二重否定阐明本义”想，故说“被规定”，即禁止与规定，规则被发起。 යතෙ [Pg.134] පඨ්‍යතෙත්‍යත්ථො, අනෙනාපවාදවිධින්දස්සෙති, තස්සෙති ආදොයෙනෙති නිද්දිට්ඨස්සඋස්සග්ගස්සබාධනම්භවත්‍යපවාදෙන, යෙන ත්වප්පත්තෙ විසයෙ ආරබ්භතෙ තස්ස බාධනං න භවතීත්‍යත්ථො, කුතොති චෙ අනවකාසත්තා, තථාහි යදි උස්සග්ගෙන සබ්බො විසයො ගහිතො සියා, කො-පවාදස්සඅඤ්ඤො විසයො සියා, තස්මා අනවකාසත්තා (න) අප (වාදෙ) පන තස්ස බාධනම්භවතීත්‍යවසෙයං, යෙන තුස්සග්ගෙන කොචි දෙවාපවාදවිසයො-නුප්පත්තොසියා, නසබ්බො, තම්පති සාවකා සත්තා තම්බාධතෙති වුත්තං හොති, ‘පඤ්චපූලිමානයෙ’ත්‍යත්‍ර පඤ්චන්නං පූලානං සමාහාරොති විසෙසනසමාසො ‘‘නදාදිතොවී’’ (3-27) සමාහරණං සමාහාරොති සමාහාරස්සපි භාවරූපත්තා ආහ ‘භාවප්පධානත්තෙපී’ති, ගුණභූතදබ්බානි පූලානි. 其义为：[此规则]被读诵。以此显示别异说(apavāda)的规定。“彼”(tassa)等词意指：由别异说(apavāda)，对最初由“以何”(yena)所指示的概括说(ussagga)有障碍。然而，若于概括说未至的范围而制定（别异说），则不障碍彼概括说，是此义。为何如此呢？因其（别异说）将无余地故。即是说，若概括说已含摄所有范围，则别异说尚有何其他范围呢？是故，当知因其无余地，故障碍彼（概括说）。若以某概括说，仅有部分而非全部的别异说范围未被触及，则说彼（概括说）为有余地，彼（别异说）障碍彼（概括说）。在“五束”(pañcapūlī)一例中，“五束之集合”是持业释。依“从nadī等……vī”(3-27)经句，集合(samāharaṇa)即总和(samāhāra)。因总和亦是抽象形态，故说“即使以抽象为主要义”。束(pūla)是具有属性的实体。 125. ඉම 125. 此 සුත්තෙ අනිත්ථියන්ති කිමත්ථිය (මනෙන) පටිසෙධවචනෙන, යතො ඉමස්සෙත්වෙවානිත්ථිලිඞ්ගෙන නිද්දෙසොති මනසිකත්වා ආහ-නාමග්ගහණෙ’ඉච්චාදි, ‘‘නාමග්ගහණෙ ලිඞ්ගවිසිට්ඨස්සාපි ගහණ’’න්ති පරිභාසායං, තත්ථ ලිඞ්ගෙන සුත්තෙ නිද්දිට්ඨතො අඤ්ඤෙන කෙනචි විසිට්ඨං නාමං ලිඞ්ගවිසිට්ඨං, තස්ස, යත්ථ සද්දසාමඤ්ඤසන්නිස්සයනං, තත්ථ නාමග්ගහණෙ සතිලිඞ්ගවිසිට්ඨස්සාපි ගහණං හොති… සාමඤ්ඤෙ සබ්බවිසෙසානුප්පවෙ සතොත්‍යධිප්පායො, ඉදමෙවාති අනිත්ථියන්ති වචනමෙව, ඤාපකන්ති පත්ති පුබ්බකො පටිසෙධො, සො ඉත්ථියම්පත්තියං සති අනිත්ථියන්ති කතො සියාති අනිත්ථියන්ති පටිසෙධවචනමෙවෙමං පරිභාසං ඤාපෙතීති අත්ථො, ඉමිනා ඉමිස්සා පරිභාසාය සාමත්ථියලද්ධතං දස්සෙති. 经中“非女性”(anitthiya)一词，作为否定语，是何用意？因为此处正是以非女性相(anitthiliṅga)进行解释。作意及此而言“于名之把握”(nāmaggahaṇe)等，如于规则(paribhāsā)中所说：“于名之把握，亦把握由性相所标识者(liṅgavisiṭṭha)。”于此，经中由性相所指，而有别于任何其他者，其名为“由性相所标识”。对于此名，于依语词共相(saddasāmañña)处，当把握其名时，亦把握由性相所标识者……其意为：于共相中，含摄一切别相。正是“非女性”(anitthiya)此语，作为一个能示者(ñāpaka)，其否定是以获得为前提的；当“女性”(itthiyaṃ)的获得(pattiyaṃ)存在时，才会有“非女性”(anitthiyaṃ)的表述。所以“非女性”这个否定语本身就指明了这条规则(paribhāsā)，此即其义。由此显示了这条规则是由功能而得的。 127. සිම්හ 127. 狮子 අනපුංසකස්සාති පරියුදාසොති අනපුංසකස්සාති එත්ථ නඤ්සද්දස්ස පරියුදාසො-ත්ථොත්‍යත්ථො. “非中性”(anapuṃsaka)是排除性否定(pariyudāsa)。“非中性”一词在此处的“非”(nañ)字，其含义是排除性否定。 129. මස්සා 129. 摩萨 තන්නෙතිආදිනා කත්ථචි පරිභාසාවතිරනිච්චාති සූචෙති. 通过“彼非”(taṃ na)等词，暗示着在某些情况下，规则(paribhāsā)的应用并非恒常。 130. කෙවා 130. 基瓦 හොතු [Pg.135] සිතො-ඤ්ඤත්‍රකෙ සති සාදෙසො, සිම්හි තු කප්පච්චයා පඨමමෙව කතො මස්ස සාදෙසොති තප්පච්චයෙ සති ‘කෙවා’ති කිං සාමඤ්ඤෙන සාදෙසවිධානෙනෙ ත්‍යාසඞ්කිය සුත්තස්ස සාමඤ්ඤ විධානෙ ඵලං දස්සෙතුං ‘කෙනෙකත්ථතායං’ත්‍යාදිමාහ, කෙනෙකත්ථතායන්ති කප්පච්චයෙන සහ ණාදිවුත්තියං, පුබ්බභාගස්සාති අසුභාගස්ස පදත්තාභාවාති ‘‘එකත්ථතායා’’ති (2-119) විභත්තියා පදත්තසාධිකායාපගමෙන පදත්තාභාවා, පදසඞ්ඛාරනිබන්ධනොති පද සිද්ධි හෙතුකො, ‘‘නිමිත්තාභාවෙ නෙමිත්තිකස්සාප්‍යභාවො’’ති ඤායස්සායමත්ථො ‘‘නිමිත්තං කාරණං හෙතූත්‍යනත්ථන්තරං, නිමිත්තස්ස අභාවො නිමිත්තාභාවො, තස්මිං නිමිත්තාභාවෙ හෙතුවිනාසෙත්‍යත්ථො, නිමිත්තා ආගතො නෙමිත්තිකො, ඵලභූතො ධම්මො, නිමිත්තෙ භාවො වා නෙමිත්තිකො, නිමිත්තස්සාභාවෙ තං හෙතුතො පවත්තස්ස නෙමිත්තිකස්ස ඵලස්සාප්‍යභාවො භවතී’’ති, තථාහි ඡත්තනිමිත්තඡායා ඡත්තාපායෙන භවති, පදීපනිමිත්තදස්සනං පදීපාපායෙ න භාති, තථෙහාපි නිමිත්තතො පවත්තානං නිමිත්තාභාවෙ අභාවොයෙව යුත්ති මාති මඤ්ඤතෙ, අඤ්ඤත්‍රචාති සිතො අඤ්ඤත්‍ර ච. 当有异于sita的ka后缀时，应有替代(sādesa)。但在simhi中，由于ka后缀(kappaccaya)，massa的替代(sādesa)是首先进行的。因此，当有该后缀时，为何“kevā”会通过一般的替代规则(sādesavidhāna)形成呢？对此疑问，为了显示经文(sutta)在一般规定中的结果，他说了“以何为一性”(kenekatthatāyaṃ)等。“以何为一性”(kenekatthatāyaṃ)是指，与ka后缀(kappaccaya)一起的ṇādi词形变化(vutti)。“前分”(pubbabhāga)是指，由于前一部分没有词的地位(padatta)。由于“于一性”(ekatthatāyā)(2-119)中，能成立词之地位的格(vibhatti)已去除，故无词的地位。“依词的构成而系”(padasaṅkhāranibandhana)是指，以词的成就(padasiddhi)为原因。“若无因相(nimitta)，则所生果(nemittika)亦无”，此道理(ñāya)的意义是：“因相”(nimitta)、“原因”(kāraṇa)、“缘”(hetu)是同义词。因相的无有，即是“无因相”。于“无因相”中，其义为“因已坏灭”。从因相而来的，是为所生果，即是果法(phalabhūta dhamma)；或者，存在于因相中的，是为所生果。如果因相不存在，那么从该因而转起的所生果也不会存在。例如，以伞为因相的荫，当伞去除时也就不存在了。以灯为因相的见，当灯去除时也就不显现了。同样，于此，从因相而转起的诸法，当因相不存在时，它们也就不存在了，应如是合理理解。“他处”(aññatra)是指，除了sita之外的地方。 131. තත 131. 自彼 ත්‍යඑතානං තකාරස්ස පරිච්චාගාය ‘තතස්සා’ති වුත්තං. 为了舍弃彼等中的“ta”字，而说“tatassā”。 132. ටස 132. Ṭasa ඉමිස්සායාත්‍යාදීසු ‘‘ස්සං ස්සා ස්සායෙ’’ත්‍යාදිනා (2-52) ඉ, ‘‘තදාදෙසා තෙ විය හොන්තී’’ති පරිභාසතො සාද්‍යාදෙසීනං ගහණාස්සායාදෙසාදීනං ගහණසම්භවෙපි කිං ස්සායාදිග්ගහණෙ න සුත්තගුරුකරණෙනෙ ත්‍යාසඞ්කිය‘ස්සායාදිග්ගහණ’මිච්චාදි, වුත්ති ගන්ථො වුත්තොති දස්සෙතුමාහ-‘නනු චෙ’ත්‍යාදි, ටසස්මාදිකං ‘ටසස්මාස්මින්නන්නාස්විමස්ස චා’ති වත්තබ්බං, නමාදීනම්පි විධිග්ගහණාය, තස්සා 在`imissāya`等词中，依据“ssaṃ ssā ssāye”等（规则2-52），以及由“彼之替代如彼”此一诠释规则(paribhāsā)，虽然可以摄取以`sā`等为首的替代与以`ssāya`等为首的替代，但有人怀疑：“为何要摄取`ssāya`等，从而使经文繁重呢？”（为了回答此疑，）而说“摄取`ssāya`等”……。为了表明这是注释书所说，而说“难道不是”等。以`ṭa`、`smā`等为首的（词形），应说为“ṭa-smā-smiṃ-anna-āsu-imassa ca”，这也是为了摄取`na`等的规则。 දෙසිනො [Pg.136] ආදෙසො තදාදෙසො, තස්ස, තස්ස ආදෙසිනො ගහණං තග්ගහණං, තෙන. 原形(desin)的替代(ādesa)是“彼之替代”(tadādesa)。彼，即彼替代形(ādesin)的摄取(gahaṇa)是“彼之摄取”(taggahaṇa)。因此。 134. දුති 134. 第二 අඤ්ඤථාති ගුරුනිද්දෙසමකත්වා අඤ්ඤෙන ලහුප්පකාරෙන නිද්දිසනෙ සති, එකවිභත්තිනිද්දිට්ඨත්තාති‘දුතියායොස්සා’ති එකවිභත්තියා නිද්දිට්ඨත්තා, අඤ්ඤථාතිආදිනා නෙකදෙසොතිවචනපරියන්තෙනෙතෙන ‘න ත්වෙකවිභත්තියුත්තාන’න්ති පරිභාසෙකදෙසස්ස අධිප්පායො පකාසිතොති ඤාතබ්බං, එතදෙවානුවත්තතීත්‍යනෙන තු ‘‘එකයොග නිද්දිට්ඨානම්පෙකදෙසො-නුවත්තතෙ’’තීමස්ස, එකවිභත්තියුත්තානං එකදෙසො නානුවත්තතෙති යොජනා පරිභාසායං, ඤාපෙතීති පුබ්බෙ විය සාමත්ථියෙන ඤාපෙති. “异则”(Aññathā)是指：若不作繁重之解释(guruniddesa)，而以其他轻便之方式解释。“以一格解释故”(ekavibhattiniddiṭṭhattā)是指：如“第二格作ssā”(dutiyāyo ssā)般，仅以一格作解释之故。应知，通过始于“异则”、终于“非一部分”(na ekadeso)之语，阐明了诠释规则(paribhāsā)“然非用于与一格相连者”(na tu ekavibhattiyuttānaṃ)中“一部分”的含义。而通过“此亦随行”(etad eva anuvattati)，则（意指）此（规则）：“于一合说中解释者，一部分亦随行”(ekayoga niddiṭṭhānam pi ekadeso anuvattate)。于此诠释规则中，其应用为：“与一格相连者，一部分不随行”。“使知”(ñāpeti)是指：如前，依于功能(sāmatthiya)而使知。 139. නාඤ්ඤං 139. 无其他 අප්පධානප්පටිසෙධතො සබ්බාදීනං තදන්තවිධිනා භවිතබ්බං, අඤ්ඤථා හි සබ්බාදිග්ගහණෙ කො පසඞ්ගො පියසබ්බාදීනං, යතො අප්පධානප්පටිසෙධො, කරීයතෙ තෙන පරමසබ්බෙඉච්චාදි හොතීති දස්සෙතුමාහ-‘අප්පධානප්පටිසෙධො’ඉච්චාදි. 由于有对非主要词的遮止(appadhānappaṭisedha)，`sabba`（一切）等词应通过末端规则(tadantavidhi)来构成。否则，若摄取`sabba`等词，则`piyasabba`（可爱的一切）等词有何关联呢？正因为作了对非主要词的遮止，（才显示出）由此而有`paramasabba`（至高的一切）等词形成。为了表明此点，而说“对非主要词的遮止”等。 140. තති 140. 第三 යත්ථාති යස්මිං කත්තරි කරණෙ වා, කත්තරි තතියාසිද්ධිමාහ-‘කරොති’ච්චාදි, කරොතිම්හි කරධාතුම්හි ගම්මමානෙ, මාසෙන කතාති පාඨෙන භවිතබ්බං… මාසෙන කතානං පුබ්බානන්ති වත්තබ්බත්තා, පුබ්බභාවෙති පුබ්බභවනෙ මාසස්ස කරණත්තං, එත්ථ තු මාසෙන කරණභූතෙන පුබ්බභූතානන්ති අත්ථො, තෙනෙවෙත්ථාපි භවන්තීති පාඨෙන භවිතබ්බං. “于何处”(Yattha)是指：于何行为者(kattar)或工具(karaṇa)中。以“做”(karoti)等词说明在行为者格中第三格的成立。当于“做”中理解`kara`语根时，读法应作“以月所作”(māsena kataṃ)……因为应说“以月所作之先前事物”(māsena katānaṃ pubbānaṃ)。“于先前存在中”(pubbabhāve)是指：于先前存在中，月为工具。而此处之义为：以月为工具而先前存在的事物。因此，此处读法亦应作“存在”(bhavantīti)。 141. චත්ථ 141. 第四 චස්ස අත්ථො චත්ථො, සොයෙවාති එත්ථ සමාසස්ස පරාමාසො, චත්ථො එත්ථ සම්භවති කින්තු සබ්බාදි න චත්ථසමාසවිසයොති පාඨෙන භවිතබ්බං. “Ca”之义为“attha”（目的），故为“cattha”（第四格）。“即彼”(so yeva)于此是指代该复合词。第四格（之义）于此是可能的，但读法应为：“sabba（一切）等词不属于为目的之复合词(cattha-samāsa)的范围”。 144. මනා 144. 心 කිං බහුලංවිධානා ‘වුද්ධ්‍යභාවො’ ති පාඨෙන පයොජනං යෙනෙ තදත්ථමෙව [Pg.137] ‘‘සුමෙධාදීනමවුද්ධි චෙ’’ති ගණපාඨො කතො, හෙමසද්දෙන හෙමමයානි ගහිතාන්‍යභෙදෙනත්‍යාහ- ‘හෙමමයානී’ති, කප්පන සද්දෙන සීසාලඞ්කාරජාලානි ගය්හන්ති, තානියෙව වාසසානි පටා තංසරික්ඛතාය, සකත්ථෙපි යථාගමම්භවන්තීති සම්බන්ධො, බාණාදීසු අභිධෙය්‍යෙසු මනාදීසු න පට්ඨීයන්තීති යොජනා, බාණාදීසුති බාණ සද්දක්ඛයාදීසු, අහසද්දස්ස මනාදිකාරියාසම්භවා අහසද්දො මනාදීසු න දට්ඨබ්බො, රහසීති නිපාතත්තා ඉකාරස්ස ච අසබ්භවා රහසද්දො ච මනාදීසු න දට්ඨබ්බොති සජ්ඣාහාරො සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො, ඉකාරස්ස කච්චායනෙ ස්මිනො කරීයමානස්ස ඉකාරාදෙසස්ස ච, රහතිසද්දස්ස නිපාතත්තං සභාවතො පකාසෙතුං ‘රහසීත්‍යාදි’මාහ, රහොසද්දෙති එත්ථ රහසද්දොති පාඨො-වගන්තබ්බො, තෙනාති යෙන අහසද්දස්ස මනාදිකාරියාසම්භවො රහසීතිච නිපාතො, තෙන, ඉහමනාදීසු. 为何多处使用“无增长”的读法有何用意？其用意在于，“善慧(Sumedha)等无增长”这一组读法就是为此而作的。以“hema”(金)一词，无差别地指称金制之物，故说“金制的”；以“kappana”(装饰)一词，指称头饰网罩，因其与衣物、布料相似。即使在各自的意义上，也依照其传统而存在，此乃其关联。在“箭”等所指的事物中，不被读入“心”等(词组)中，此为其用法。所谓“箭等”，是指“箭”字音的衰减等。由于“aha”(日)字不可能有“心”等(词组)的作用，故“aha”字不应被视为“心”等(词组)之一。“rahasi”(在秘密处)因其为不变词，且无“i”音，故“rahas”字也不应被视为“心”等(词组)之一，应知此为补充的关联。对于在迦旃延(Kaccāyana)语法中，当(第七格单数后缀)“smiṃ”被作(替换)时，“i”音的替换。为从本质上阐明“rahati”一词的不变词性，故说“rahasi”等。此处“在raho一词中”，应理解为“rahasaddo”的读法。因此，由于“aha”字不可能有“心”等(词组)的作用，且“rahasi”为不变词，故(它们)不在此“心”等(词组)中。 146. භව 146. 有 ගෙති ගසඤ්ඤෙ පරෙ, කුතො-නුඉච්චාදො භො’ඉති බහුවචනන්තො නිපාතො, තථාසති ‘තයොජනා’ති යුජ්ජති, තඤ්ච නිපාතත්තං සමත්ථෙතීති දස්සෙතුමාහ- ‘බහුත්තෙ’ච්චාදි. “Geti gasaññe pare”(当“ga”的标识在后时，作“ge”)。“kuto-nu”(何处)等词，以及“bho”(诸位)等，是复数结尾的不变词。若如此，则“tayojanā”方为合理。为证明其不变词之性质，故说“在复数义中”(bahutte)等。 148. න්තස්සං 148. 非他们的 සත්තම්‍යන්තං භවතීති සෙසො, නනුචන්තස්සාති වුත්තෙ න්තන්තුප්පච්චයොවාවසීයති, න තදන්තවිධීති ආහ- ‘න්තප්පච්චය ස්සෙවෙ’ච්චාදි, සුතත්තාති සොතවිඤ්ඤාණෙන ගහිතත්තා පච්චක්ඛත්තාති වුත්තං හොති, අනුමිතස්ස ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති (1-26) ලිඞ්ගතො තදන්තසඞ්ඛාත අත්ථදස්සනසඞ්ඛාතඅනුමානඤ්ඤාණෙන විඤ්ඤාතස්සාති අත්ථො. 其余的，是第七格结尾。若说“anta”(结尾)，则仅指“nta”后缀，而非指以其结尾的规则。故说“仅指nta后缀”等。所谓“已听闻”，是指被耳识所把握，即为亲身经历。所谓“推论”，是指通过推论智来理解，如(1-26)所说“以特征区分结尾的”，即通过认识被称为“以其结尾”的意义，或通过被称为“见义”(atthadassana)的推论知识来理解。 154. රාජ 154. 王 දළ්හො ධම්මො ධනු අස්ස දළ්හධම්මා. රාජාදීස්විමප්පච්චයෙ පඨිතෙ 其弓坚固，故称“daḷhadhammā”(坚固弓者)。当“王”(rāja)等词在“ima”后缀被读出时， තදන්තො [Pg.138] පච්චයග්ගහණ පරිභාසාය ගය්හතී ත්‍යාහ- ‘ඉමිනා ඉච්චාදි. 因此，通过“以其结尾”(tadanta)的后缀取用规则来理解，故说“以此”等。 162. ල්තු 162. ltu පච්චයඉච්චාදිනා ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො තදාදිනො තදන්තස්ස ච ගහණ’’න්ති ඤායං දස්සෙති, තත්ථ යතො විහිතො තං විනා න භවති පච්චයොත්‍යනෙන ඤායෙන පත්තොයෙවාත්ථො ආඛ්‍යායතෙ ‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො, තදාදිනො ගහණ’න්ති, ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සෙ’’ති තදන්තග්ගහණංත්‍යාඛ්‍යායතෙ ‘තදන්තස්ස ච ගහණ’න්ති, සො පකතිවිසෙසො ආදි යස්ස සමුදායස්ස සො තදාදි, සො පච්චයො-න්තෙ යස්ස සමුදායස්ස සො තදන්තො, තාදිසස්ස තදාදිතදන්තසමුදායවිසෙසස්ස ගහණං, න තු තදන්තමත්තස්සෙත්‍යත්ථො, ඉහ තු තදන්තග්ගහණමෙවානුරූපන්ති’ දස්සෙතුමාහ-‘‘කත්තරි ල්තුණකා’’ති ඉමිනා ත්‍යාදි, තදාදිතදන්ත සමුදායස්ස තු ගහණෙ ඵලං ‘බ්‍යජිගිසී’තිආදීසු දට්ඨබ්බං, තඤ්ච ‘‘තුංස්මා ලොපොචිච්ඡායං තෙ’’ති (5-4) සුත්තෙ සයමෙව වක්ඛති. 在“paccaya”(后缀)等中，以“取后缀时，凡是彼所规定的，就取其开头和结尾”的原则，来显示其道理。在此，由于后缀的成立离不开其所规定的词根，故以此原则解释后缀的意义，即“取后缀时，凡是彼所规定的，就取其开头”。而“vidhibbisesanantassa”(限定其终)则解释为“取其结尾”。那个本质的特性，是某个集合的开始，那个集合就是它的开头；那个后缀，是某个集合的结尾，那个集合就是它的结尾。像这样，是取具有开头和结尾的集合的特性，而不是只取结尾部分。然而在此，只取结尾部分最为合适，故说“在施事者(kattari)中，有ltuṇakā”等。如果取具有开头和结尾的集合，那么在“byajigisī”等例子中就可以看到它的结果。这些意义将在“tuṃsmā lopocicchāyaṃ te”(5-4)经中自己会说明。 165. සලො 165. 娑罗 කච්චායනෙ ‘‘සකමන්ධාතාදීනඤ්චෙ’’ති (2-3-44) සුත්තිතං, සොපි ල්ත්වන්තොයෙවාත්‍යභිමතසිද්ධීති දස්සෙතුං වුත්තියමුදාහටංත්‍යාහ- ‘සකමන්ධාතු’ඉච්චාදි, ල්ත්වන්තො මන්ධාතුසද්දො අත්ථීති ‘සකමන්ධාතු’ සද්දොපි ල්ත්වන්තොති සජ්ඣාහාරො පදසම්බන්ධො දට්ඨබ්බො, තතොපීති න කෙවලං කත්තුතොව, මන්ධාතුසද්දස්ස ල්ත්වන්තතං සාධෙත්වා සකමන්ධාතුසද්දම්පටිපාදෙතුං ‘සබ්බෙස’න්තිආදිමාහ. 于《迦旃延》中，经则(sutta)言：“sakamandhātādīnañce”(2-3-44)。为表明此亦是所许之成就，故于注疏(vutti)中举例而言：“sakamandhātu”等。当知，“真言王(mandhātu)”一词有以“ta”为结尾者，故“sakamandhātu”一词亦是以“ta”为结尾者，此乃应见之省略(sajjhāhāro)及词语关联。不仅如此，非仅从业作者格(kattuto)而言，为成立“真言王(mandhātu)”一词是以“ta”为结尾，并阐明“sakamandhātu”一词，故说“sabbesam”等。 169. ටප 169. 热 සඞ්ඛ්‍යාසද්දො යදීපි සඞ්ඛ්‍යානෙ වත්තතෙ, තථාපි සඞ්ඛ්‍යානද්වාරෙනිධසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තතීත්‍යාහ-‘චුද්දසහි සඞ්ඛ්‍යාහී’ති පාඨෙන භවිතබ්බං, චුද්දසසද්දවචනීයාව පඤ්චාදිසඞ්ඛ්‍යා, යතො සඞ්ඛ්‍යාසද්දො නෙහ පරිග්ගහිතොති. 虽然“数”(saṅkhyā)一词用于计数，但此处通过计数而用于可计数的事物，故言：当为“cuddasahi saṅkhyāhī”(以十四数)之读法。“十四”一词所指的正是五等等数词，因为此处“数”(saṅkhyā)一词并非按其字面意义理解。 175. දිවා 175. 白昼 දිවසතො ස්මිනො ටිම්හි පුබ්බසරලොපෙ දිවි. 由“divasa”，于[-smiṃ]及[-ṭi]时，省略前置元音，则成“divi”。 181. යොනං 181. 优那的 දුතියාග්ගහණෙනාති [Pg.139] ‘දුතියායොස්ස නෙ වා’ත්‍යෙවං සුත්ත රචනායං දුතියාග්ගහණෙන. 所谓“采用第二格”，是指在如“dutiyāyossa ne vā”的经则构成中，采用了“第二格”一词。 185. නාම්හි 185. 于名中 එනාදෙසස්සාසම්භවාති නාස්ස ස්මාදෙසත්තා. 因“ena”之替换不可能，故此非“smā”之替换。 187. ගස්සං 187. 草料 උභයවිකප්පොති සමාසාසමාසපක්ඛද්වයවිධානං, කච්චායනවුත්ති කාරස්ස විප්පටිපත්තිමාවීකත්තුමාහ-‘කච්චායනෙ’ච්චාදි, ඉත්ථිපුමන්නපුංසක සමූහොති එත්ථායන්තෙසං සාධනක්කමො ‘ද්වන්දඡට්ඨීහි සමාසෙ ඉත්ථිපුමනපුංසකසමූහො’ති ඨිතෙ ‘‘සමාසෙ ච විභාසා’’ති (2-2-35) පුමන්තස්ස අමාදෙසෙ ‘‘වග්ගන්තං වා වග්ගෙ’’ති (1-42) නිග්ගහීතස්ස වග්ගන්තො. “两种选择”(Ubhayavikappa)是指复合词与非复合词两种方式。为揭示《迦旃延注》作者的错解，故言“于迦旃延”等。至于“阴性、阳性、中性之集合”，其派生过程是：当“由并列复合词(dvanda)与第六格(chaṭṭhī)组成的阴性、阳性、中性集合词”成立时，根据“于复合词中则任选”(2-2-35)，阳性词尾作“aṃ”替换时，再根据“于同组中，或为组末音”(1-42)，鼻音(niggahīta)变为同组之鼻音。 192. පුම 192. 阳性 කම්මාදිත්තා එනස්සාපි අභාවපක්ඛෙති ‘‘නා ස්සෙ නො’’ති (2-80) කම්මාදිතො නාස්ස එනාදෙසකරණතො වුත්තං. 因其属“业”(kamma)等词，于无“ena”替换之情况下，故言“nā sse no”(2-80)。此乃从业等词之后“nā”作“ena”替换而言。 197. ඉමෙ 197. 此等 ආදෙසො කථනං, අන්වාදෙසො-නුකථනමිච්චාහ-‘අන්වාදෙසො කථිතානුකථන’මීති, කථිතස්සානුකථනං කථිතානුකථනං, අනෙන ච නෙහ පච්ඡා උච්චාරණමත්තමන්වාදෙසො, කිඤ්චරහි එකස්සාභිධෙය්‍යස්ස පුබ්බසද්දෙන පටිපාදිතස්ස දුතියම්පතිපාදනමන්වාදෙසොති වදති, තෙනෙහ න භවති ‘දෙවදත්තං භොජය, ඉමඤ්ච යඤ්ඤදත්ත’න්ති, කෙනචි විසෙසන්තරයොගෙන කථිතස්සානුකථනං අන්වාදෙසොති සම්බන්ධො. කථම්පන විසෙසන්තරයොගො ගම්‍යතෙච්චාහ- ‘සාමත්ථියා’ති, කෙනචි විසෙසෙනායොගෙ වුත්තස්සෙව පුනබ්බචනානුපපජ්ජනං සාමත්ථියං, තෙනෙවාහ- ‘අඤ්ඤථෙ’ච්චාදි. 述说(ādesa)为言说，随说(anvādesa)为随言说，故言：“随说即已说之随说”。于此，随说非仅是随后发音，而是对已由前词所诠之一义，再次诠表，此谓随说。是故，“令提婆达多食，及此雅那达多”之例，则非随说。由与某种其他特性之关联，而对已说者随说，此为关联。然则，其他特性之关联如何得知？答曰：“由其功能(sāmatthiyā)”。若无与某种特性之关联，则已说之重复言说即不成立，此即功能。是故言：“否则”等。 198. කිස්ස 198. 关于什么 නවිරුජ්ඣතීති ඉමිනා ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති (3-26) සාමඤ්ඤෙන විධානතො ස්‍යාද්‍යන්තමජ්ඣෙපි ඉත්ථියම්පච්චයො නවිරුජ්ඣතීති වදති. “不冲突”，（作者）以此说：根据“itthiyamatvā”（3-26）这一通则，即使在词的首、中、尾，（添加）阴性词缀也不冲突。 204. නම්හි 204. 关于Naṃ නනු [Pg.140] යථාක්කමං නංවිභත්තික්කමෙනාපි සම්භවති, තථාසති ‘ද්වින්නං සද්දානං ද්වෙආදෙසා කමෙනෙ’ච්චෙව කස්මා වුත්තං ත්‍යාසඞ්කියාහ ‘න නංවිභත්තික්කමෙනාපී’ති. කාරණමාහ- ‘තස්සානපෙක්ඛිතත්තා’ති, ඉමිනා නිස්සයකරණමෙකා සත්ථියා යුත්තීති දස්සෙති, අපෙක්ඛිතෙ කථං භවෙය්‍යා ත්‍යාහ- ‘යදි හි’ච්චාදි, අපෙක්ඛිති යථාක්කමං, එවමඤ්ඤතෙ ‘‘කිඤ්චාපි ජාතිනිද්දෙසෙන ද්වෙපි නං රූපානි ගය්හන්ති, තථාපි ‘තිචතුන්න’න්ති විය බ්‍යත්තිනිද්දෙසොව යථාක්කමොපකාරීයමානාන, මනුදෙසස්ස තථා විඤ්ඤයමානත්තාති නංසුඉච්චෙව වදෙය්‍ය, න තථා වුත්තං, තතො-වසීයතෙ ‘න යථාක්කමමෙත්ථාපෙක්ඛිත’න්ති. 难道依序，即依“naṃ”变格的顺序，不也可能吗？既然如此，为何只说“二词二换，依顺序”呢？为释此疑，（作者）说：“并非也依‘naṃ’变格的顺序”。并说明原因：“因其非所依故”，以此表明此依据的建立是导师的一种理路。若有依赖，会是怎样呢？（作者）说：“yadi hi”（如果）等。（所谓）依赖，即是依序。应如是了知：“虽然通过种类指示可以涵盖‘naṃ’的两种形式，但就像‘ticatunnaṃ’（三、四）一样，唯有具体指示才能帮助依序（理解）。因为对māna的教示也是这样被理解的，所以（作者）应该只会说‘naṃsu’。（但）他没有这样说，因此可以断定：‘此处不要求依序’。” 205. න්ත 205. 关于Nta නනු න්තන්තූනන්ති තදන්තා ගය්හන්ති පච්චයග්ගහණපරිභාසාය, තථා සති කාරියිත්තෙන තදන්තාව ගය්හන්ති කථං න්තන්තූයෙවා ත්‍යාසඞ්කියාහ- තෙයෙවෙ’ච්චාදි, පච්චක්ඛතායාති සුතත්තා, බලවත්තා තෙයෙව කාරියිත්තෙන ගය්හන්තීති සම්බන්ධො, න තදන්තා, දුබ්බලාති බ්‍යතිරෙකං වත්වා දුබ්බලත්තෙ කාරණමාහ- ‘අනුමිතත්තා’ති, අනුමිතත්තං සාධෙතුමාහ- ‘අනුමිතාහි’ච්චාදි, භවිභත්තීනන්ති පාඨො යුත්ත තරො, තස්ස අන්තාදෙසෙ අකාරෙති සම්බන්ධො. 难道根据摄取词缀的规则，“ntantūnaṃ”不是指以它们结尾的词吗？既然如此，作为作用对象，理应只取以它们结尾的词，为何（这里只取）nta和ntu本身呢？为释此疑，（作者）说：‘就是它们本身’等。‘因其亲闻’即因其出于经（sutta），（所以）更为有力，故作为作用对象，当取其本身，此是关联。（不取）以它们结尾的词。（作者）说了‘（后者）是弱的’这一差别后，说明其弱的原因：‘因其是推断故’。为证明其为推断，（作者）说：‘因为是推断’等。‘bhavibhattīnaṃ’这一读法更恰当，其关联在于它的尾音被替换为‘a’音。 219. යොම්හි 219. 关于Yomhi යොම්හීති සත්තම්‍යන්තජාතිනිද්දෙසා ලබ්භමානත්ථවසෙන ‘පච්චෙක’න්ති වුත්තියං වුත්තං, තෙනෙවාහ පඤ්චිකායං- ‘කථමිදමවසීයතෙ යොම්හීති නිද්දෙසා’ති, තස්සදානි අත්ථම්පකාසෙතුං ‘පච්චෙකන්ති එකෙකස්මි’න්තිආදි වුත්තං. එකෙකස්මිං යොම්හි ද්වින්නං ආදෙසානං සම්භවා ආදෙසීනම්පි බහුත්තසම්භවොති සුත්තෙ ‘ද්වින්න’න්ති බහුවචනනිද්දෙසො, වුත්තියම්පන පච්චෙකං යොම්හි පච්චෙකං ද්විසද්දසම්භවා ‘ද්විස්සා’ති වුත්තං, දුතියායම්පි දුවෙ ද්වෙ. “Yomhi”，根据其作为第七格结尾的种类指示，以及所获得的意义，在注疏（vutti）中被称为“各自”（paccekaṃ）。因此在《般遮迦》（Pañcikā）中说：“如何由此‘yomhi’的指示来确定呢？”现在为了阐明这个意义，才说“‘各自’即‘于每一个’”等。于每一个“yo”或“mhi”中，由于两种替换的可能性，以及被替换者也有复数的可能性，所以在经（sutta）中“dvinnaṃ”（二者）是复数指称。但是在注疏中，于每一个“yo”或“mhi”中，存在各自两个词的可能性，所以说“dvissa”（二者的）。第二格也是两个两个（地替换）。 228. නාස්මා 228. 非由我等 පකතවසෙනාති [Pg.141] තුම්හාම්හානමාදෙසානමධිකතවසෙන, කමමනතික්කම්ම න භවන්තීති සම්බන්ධො. “以通常的方式”是指超越‘tumha’与‘amha’之代换的方式，不超越其次第则不存在，此为关联。 230. චංවා 230. 以及或 කච්චායනාචරියො තුම්හාම්හෙහි පරාය චතුත්ථී ඡට්ඨී සවිභත්තියා ‘‘සස්සං’’ති (2-3-3) සුත්තෙන අමාදෙසං විධාය ‘තුම්හං අම්හ’න්ති බහුවචනරූපානි සාධෙති… එකස්මිම්පි අත්තනි ගුරුආදිකෙ ච ගාරව වසෙන බහුවචනරූපදස්සනතොති දස්සෙතුමාහ-තුම්හං අම්හ’න්තිආදි, තස්සායුත්තත්තා ‘තමයුත්ත’න්ති වත්වා අයුත්තතං සාධෙති ‘එවං හි’ච්චාදිනා, ඉමස්මිම්පන සත්ථෙ එකස්මිම්පි සබ්බථා බහුවචන රූපසාධනක්කමං දස්සෙතුං ‘ඉධ පනා’තිආදිමාරද්ධං. 迦旃延(Kaccāyana)阿阇梨于“tumha”与“amha”之后，通过‘sassaṃ’(2-3-3)经，为带格尾的第四格与第六格规定了`aṃ`的代换，从而成立了“tumhaṃ”、“amhaṃ”等复数形式……为示即使对单一的自身、师长等，亦因尊敬而使用复数形式，故说“tumhaṃ, amhaṃ”等。因其不妥，故说“其不相应”，并以“如是则”等论证其不妥之处。然于此论中，为示于单数亦能完全成立复数形式之次第，故开始阐述“于此复”等。 232. අපා 232. 离 නෙනාති නකාරෙන, පදසඤ්ඤාවිධාය කවචනාභාවෙපීති පාණිනි යානමිව ස්‍යාදිත්‍යාද්‍යන්තානං පදසඤ්ඤාවිධායකස්ස සුත්තස්ස අභාවෙපි, අන්වත්ථවසෙන පදන්ති ගය්හමානෙ අතිප්පසඞ්ගොපි සියාති ආහ-‘රුළ්හියාවාතිප්පසඞ්ගා භාවො’ති, ආඛ්‍යාතං සාබ්‍යයකාරක විසෙසනං වාක්‍යන්ති කෙචි, එකාඛ්‍යාතිකං වාක්‍යන්ත්‍යපරෙ, තං සබ්බං එකතො සඞ්ගහෙත්වා ‘පදසමූහො වාක්‍ය’න්ති වුත්තිකාරෙන වුත්තන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘සාබ්‍යයෙ’ච්චාදි, ආඛ්‍යාතං ත්‍යාද්‍යන්තමාහු, අබ්‍යයමසඞ්ඛ්‍යං, ආඛ්‍යාතං සාබ්‍යයං සකාරකං සවිසෙසනඤ්ච වාක්‍යෙසඤ්ඤං භවතීත්‍යත්ථො, විසෙසනන්ති කාරකවිසෙසනස්ස කිරියා විසෙසනස්ස ච සාමඤ්ඤෙන ගහණං, සාබ්‍යයං-සද්ධිං වචති, සකාරකං ඔදනං පචති දෙවදත්තො පචති, සකාරකවිසෙසනං-මුදුං විසදමොදනම්පචති, දස්සනීයො දෙවදත්තො පචති, සකිරියාවිසෙසනං- මුදුං පචති, මන්දං පචති, පදසමූහො වාක්‍යන්ති වුත්තෙ අයම්පි අධිප්පායවිසෙසොවසීයතීති වත්තුමාහ-වත්තු’මිච්චාදි, යථෙච්චාදිනා අනෙකාඛ්‍යාති කම්පි ගුණප්පධානභාවෙ නොපකාරතො වාක්‍යමෙකම්භවති… පද සමූහො වාක්‍යන්ති වුත්තත්තාති වදති, යථා වාක්‍යනානත්තන්ති සම්බන්ධො. ඉහාපීති වත්තුමිච්ඡිතත්ථෙත්‍යාදොපි. “以n”者，谓以n字母。纵无如波你尼(Pāṇini)为‘syādi’等结尾者规定‘pada’(词)名之经，亦即纵无规定‘词’名之说，若依词源义解为‘词’，则有过滥之嫌，故云：‘由世俗惯例，故无过滥’。有谓：‘动词与不变词、格、修饰语为句’。亦有谓：‘一句一动词’。为示论主所说‘词之集合为句’已总摄彼等，故云‘与不变词等’。谓动词以‘ti’等为结尾，不变词则无（单复）数。其义为：动词与不变词、格、修饰语，得‘句’之名。所谓‘修饰语’，乃总摄格之修饰语与动词之修饰语。与不变词，如‘与…共语’；与格，如‘煮饭’、‘提婆达多煮饭’；与格之修饰语，如‘煮软而净之饭’、‘相好之提婆达多煮饭’；与动词之修饰语，如‘轻柔地煮’、‘缓慢地煮’。既言‘词之集合为句’，为言此亦含特殊义，故云‘欲说’等。如‘yathā’等所示，纵有多动词，亦因主从关系或辅助关系而成一句……因已说‘词之集合为句’，故如是说。其关联如‘句之种种’。于此亦然，此亦为‘所欲说义’等之开端。 233. යොනං 233. 约那 හිග්ගහණෙ [Pg.142] පඤ්චමීහිස්සාපි ගහණම්භවෙය්‍යාති සුත්තෙ ‘අපඤ්චම්‍යා’ති වුත්තං, තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පකන්ති ගාථාපාදෙ තුම්හෙහිතිආදිසූ තත්තා න වොආදෙසො, තුම්හෙ තිට්ඨථ නගරෙති පුබ්බවාක්‍යතො වාක්‍යන්තරත්තා එකවාක්‍යතා නත්ථි, තුම්හෙ විය දිය දිස්සන්ති අම්හෙ විය දිස්සන්තීති විග්ගය්හ ‘දිස-පෙක්ඛණෙ’ ඉච්චස්මා ‘‘සමානඤ්ඤභවන්තයාදි තූපමානා දිසා කම්මෙ රීරික්ඛකා’’ති (5-43) කප්පච්චයෙ ‘‘නතෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති (5-85) එත්තාභාවෙ ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථ’’න්ති (3-1) සමාසෙ ච ‘එකත්ථතායං’’ති (2-119) විභත්තිලොපෙ ච ‘‘සබ්බාදීනමා’’ති (3-86) ආ ‘තුම්හාදිසාන’මිච්චාදි. 在摄取 hi 时，也可能摄取第五格的 hi，因此经中说“非第五格”(apañcamyā)。在“你们积累了无量功德”(tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ)这句偈颂中，因为有“由你们”(tumhehi)等词，所以没有 vo 的替代。“你们住在城里”(tumhe tiṭṭhatha nagare)，因为是与前句不同的句子，所以不是一个句子。“如你们所见”(tumhe viya dissanti)、“如我们所见”(amhe viya dissanti)，经过这样分析，从“disa-pekkhaṇe”（观看）而来，根据“samānaññabhavantayādi tūpamānā disā kamme rīrikkhakā”(5-43)这条规则，使用 kappa 后缀；根据“nate kānubandhanāgamesū”(5-85)这条规则，e 不存在；根据“syādisyādinekattha”(3-1)这条规则形成复合词；又根据“ekatthatāyaṃ”(2-119)这条规则，省略格；并且根据“sabbādīnamā”(3-86)这条规则，得到“tumhādisānaṃ”等形式。 235. අන්වා 235. 随后 පච්ඡා ආදෙසො අන්වාදෙසොති ගහිතෙ කථිතානුකථනන්ති කථං ඤායතීති ආහ- ‘පච්ඡා කථනඤ්ච කථිතාපෙක්ඛන්ති කත්වා’ති. 当理解为“后面的指示(pacchā ādeso)是随后的指示(anvādeso)”时，如何得知其义为“复述已说”(kathitānukathanaṃ)呢？答曰：“因为后面的叙述是参照已说的内容。” 236. සපු 236. 有前者 සහ විජ්ජමානො පුබ්බො යස්ස සො සපුබ්බො. 有存在的前者，彼为“有前者”(sapubbo)。 237. නච 237. 并且不 අපරම්පරයොගප්පතිපත්‍යත්ථන්ති ‘ගාමනගරානං චෙනා’තිආදිනා වුත්තස්ස පරම්පරයොගස්ස අග්ගහණත්ථං. 此为阐明非连续关联(aparamparayoga)之义，即为不摄取由“村与城等”(gāmanagarānaṃ ca)所说的连续关联(paramparayoga)。 240. නසා 240. 非普通词 ජටා අස්ස අත්ථීති ජටිලො, සොව ජටිලකො, ජටිලකාති එකත්ථෙ නිදස්සිතවිසෙසවචනං, මාණවකාති විය න සාමඤ්ඤවචනං, අසත්තෙ සම්පත්තෙති ඉදං ‘‘ආමන්තණං පුබ්බමසන්තං වා’’ති (2-239) සුත්තස්ස සාමඤ්ඤතා වුත්තං, සාමඤ්ඤවචනස්ස පටිසෙධොති ඉමිනා විසෙසවචනෙ ජටිලකඉච්චත්‍ර ‘ආමන්තණං පුබ්බමසන්තං වා’’තීමස්ස පත්තින්දස්සෙති, දෙවදත්තාදිසාමඤ්ඤවචනෙති දෙවදත්තො දෙවදත්තසද්දො ආදි යස්ස, තඤ්ච තං සාමඤ්ඤවචනඤ්ච, තස්මිං දෙවදත්තාදිසාමඤ්ඤවචනෙ මාණවකෙ මාණවකසද්දෙ පරභූතෙ සති, උභින්නම්පි අසත්තෙති ඉමිනා [Pg.143] ඉදං දීපෙති ‘‘දෙවදත්තාති විසෙසවචනත්තා පටිසෙධාභාවා පුබ්බපරානමුභින්නම්පි ‘‘ආමන්තණං පුබ්බමසන්තං වා’’තීදං පප්පොතී’’ති. “他有发髻”(Jaṭā assa atthi)，故为结发者(jaṭilo)；彼即结发者(jaṭilako)。“结发者”(jaṭilaka)是在同一意义上所指示的特殊词(visesavacanaṃ)，不像“少年”(māṇavaka)那样是普通词(sāmaññavacanaṃ)。“于非有之时”(asatte)，此是为了说明“呼格可在前或非有”(āmantaṇaṃ pubbamasantaṃ vā)(2-239)这条经文的一般性而说。通过“否定普通词”，这表明对于“结发者”(jaṭilaka)这个特殊词，“呼格可在前或非有”这条规则是适用的。关于“提婆达多(Devadatta)等普通词”，即以提婆达多一词为首者，彼亦为普通词；当“少年”(māṇavaka)一词在此“提婆达多等普通词”之后时，通过“两者皆非有”，这阐明了：“因为‘提婆达多’是特殊词，故无否定，因此前后两者皆适用‘呼格可在前或非有’这条规则。” ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං 如是，于《目犍连五论疏义光》中。 දුතියකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා. 第二品释义终。 3. තතියකණ්ඩවණ්ණනා 3. 第三品释义 1. ස්‍යාදි 1. 以si等为首 යස්සාතිකමාවට්ඨිතස්සයොආදිඅක්ඛරසමුදායස්ස, කින්තන්ති ආහ- ‘ඉද’මිච්චාදි, ඉදන්ති යථාවුත්තං ස්‍යාදිසමුදායරූපං, අවයවෙන විග්ගහො සමුදායො සමාසත්ථො, සමුදායෙ පවත්තා සද්දා අවයවෙසුපි වත්තන්තීති ස්‍යාදිසද්දො සිආදිකෙ අවයවෙපි වත්තතෙ, විධිග්ගහණඤායෙනාති ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා ස විහිතො තදාදිනො තදන්තස්ස ච ගහණ’’න්ති ඤායෙන. ස්‍යාදි අන්තෙ යස්ස තං ස්‍යාද්‍යන්තං. නනු ච ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථ’’න්ති සාමඤ්ඤෙන වුච්චමානෙ යංකිඤ්චි ස්‍යාද්‍යන්තං යෙනකෙනචි ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථීභාවමරහති, තථාහි යථා ගාමගතොතිආදො, තථා පස්ස දෙවදත්තෙ ගාමං, ගතො යඤ්ඤදත්තො ගුරුකුලන්ති ආදොපි සමාසො ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි’ච්චාදි, යස්ස ස්‍යාද්‍යන්තස්සයෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සම්බන්ධො, තෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහතං ස්‍යාද්‍යන්තමෙකත්ථම්භවතීති සම්බන්ධතො විඤ්ඤායති අවසීයතීති යස්සාත්‍යාදිස්වත්ථො, තථා ච ගාමගතොත්‍යත්‍රත්ථීමෙස-මඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණො සම්බන්ධොත්‍යෙකත්ථීභාවො, තතොයෙවෙත්ථාහු- 对于那已确立的、以si等(syādi)为首的字母组合，有人问：“这是什么？”等等。此即如前所述的以si等为首的组合形式。以部分来分析，组合即是复合词的意义；在组合中使用的词，也用于其部分中，因此“syādi”（si等）一词，也用于“si”等部分中。这是通过“在摄取词缀时，因其被规定，故摄取以此为首者及以此为尾者”的规则之理。以si等(syādi)为结尾者，即是“syādyantaṃ”。然而，当一般地说“以si等为结尾者与以si等为结尾者在同一义中”时，任何以si等为结尾者，都能与任何以si等为结尾者共同成为一义。例如“gāmagato”（去村者）等。同样地，（若如此，则）“passa devadatta gāmaṃ, gato yaññadatto gurukulaṃ”（看，提婆达多，村庄；雅那达多去了师家）等也（会误成）复合词。对此 आशंका ( आशंका) 而说：“即使一般地说”等等。某个以si等为结尾者与另一个以si等为结尾者有关联，它就与那个以si等为结尾者共同成为一义。这是通过关联而被了知、被决定的，这就是“yassa”等的意义。同样，在“gāmagato”中，存在此等互相期待为特征的关联，故成为一义。因此，他们在此说—— නියතං සාධනං සාධ්‍යෙ, ක්‍රියා නියතසාධනා; සන්නිධානෙන මෙතෙසං, නියමො-යම්පකාසතීති. 工具必然指向所成办者，行动必然有其工具；通过它们的邻近，此规则便得以显现。 අයමෙත්ථ අත්ථො ‘‘යතො ගාමමිච්චෙතං සාධනං සාධ්‍යං කිරියං තංබ්‍යපදෙසජානනයොග්‍යමපෙක්ඛතෙ ගතොති, අතො සාධනං කාර කං [Pg.144] සාධ්‍යෙ කිරියාය නියතං, යතො ච කිරියා සයං සාධනමපෙක්ඛතෙ කිං ගතොති, අතො කිරියාපි නියතං සාධනමෙතිස්සාති නියතසාධනා හොති අයං යථාවුත්තො නියමො අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාවසෙන වත්තමානො එතෙසං සාධ්‍යසාධනානං සන්නිධාන මත්තෙන අඤ්ඤමඤ්ඤතො පකාසතී’’ති. පස්ස දෙවදත්ත ගාමං, ගතො යඤ්ඤදත්තො ගුරුකුලංත්‍යත්‍ර තු ගාමන්ති සාධනං පස්සෙති සාධ්‍යමපෙක්ඛතෙ, ගතොති ගමනකිරියා තු ගුරුකුලමපෙක්ඛතෙ, තතො ච ගාමගතානං වාක්‍යන්තරාවයවානං නත්ථෙවාපෙක්ඛාති න භවති සමාසො, සබ්බත්ථෙවමූහනීයං, සම්බන්ධො හි අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණො සම්බන්ධ්‍යන්තරතො-නවට්ඨිතං නිවත්තෙත්වා විසෙසෙ නිවෙසෙති, තථාච වුත්තං– 此处的含义是：“因为“村庄”(gāmaṃ)这个工具(sādhana)期待着“去”(gato)这个所成办的行动(sādhyaṃ kiriyaṃ)，即能够通过其表示来了解的，因此工具，即作用者(kāraka)，必然关联于所成办的行动；又因为行动本身期待着工具，比如“去哪里”，因此行动也必然有其工具。”这个如前所述的规则，在互相期待的情况下运作，仅通过这些所成办者与工具的邻近，就互相显现。然而，在“看，提婆达多，村庄；雅那达多去了师家”(Passa devadatta gāmaṃ, gato yaññadatto gurukulaṃ)一句中，“村庄”(gāmaṃ)这个工具期待着“看”(passa)这个所成办者，而“去”(gato)这个行动则期待着“师家”(gurukulaṃ)。因此，“gāmaṃ”和“gato”作为不同句子的成分，并无期待关系，故不成为复合词。在一切处都应如此推知。关系的本质在于相互期待，这种相互期待的特性将事物从其他关系中分离出来，安置在特定的位置。正如所说—— තස්ස ත්වාකඞ්ඛතො භෙදෙ, යා පරිප්ලවමානතා; විසෙසෙ තං නිවෙසෙන්තො, සම්බන්ධොවාවඡින්දතීති. 当它在差别中被期待时，那种漂浮不定性；将其安置在特定之处，关系便将其限定。 භෙදෙ විසෙසෙ ගාමන්තෙතං සාමඤ්ඤං විසෙසාපෙක්ඛං ‘ගාමමාසීසති, ජහාති, ගතො’ති, තථා ‘ගතො ගාමං, වනං, ගුරුකුල’න්ති වෙවමාකඞ්ඛතො-භිලසතො තස්ස තු පධානපදස්සුපසජ්ජනපදස්ස ච යා පරිප්ලවමානතා අනවට්ඨිතතා තං විසෙසෙ විසිට්ඨෙ සම්බන්ධිනි නිවෙසෙන්තො පතිට්ඨපෙන්තො සම්බන්ධොවානෙකප්පකාරො ක්වචි සාධ්‍යසාධනභාවලක්ඛණො ක්වචි පකතිවිකාරභාවසභාවො ක්වචි සස්සාමි සම්බන්ධරූපො අවඡින්දති සම්බන්ධ්‍යන්තරතො නිවත්තෙතීති අත්ථො, යතො-යමපෙක්ඛා වාක්‍යකාලෙයෙව නිරූප්‍යතෙ, තතො යත්ථාත්ථි පදානමපෙක්ඛා, තත්ථ සමාසාවගමො, යත්‍ර තු නත්ථි, තත්‍ර න භවතීත්‍යනුපදිට්ඨො විසයවිභාගො ඤායතෙති භාවො, බාලෙ අබුධෙතු නිස්සාය විචිත්තො සමාසවිධානලොපාදිනානෙකප්පකාරො පටිපත්තියා සාධුසද්දපරිජානනත්ථමුපායො සම්භවති, පරමත්ථතො තු සද්දන්තරත්තා අච්චන්තං වාක්‍යසමාසානං භෙදො, න හි වාක්‍යෙ දිට්ඨපදානි සමාසෙ සන්ති, තථා ච වුත්තං– 在差别与特定中，“gāmaṃ”（到村庄）这一普遍概念期待着特定概念，例如“渴望村庄”(gāmamāsīsati)、“离开”(jahāti)、“已去”(gato)；同样“去了村庄、森林、师家”(gato gāmaṃ, vanaṃ, gurukulaṃ)等表达中，对于如此期待、希求的那个主词与从属词的漂浮不定、不确立的状态，关系将其安置、建立在特定的、卓越的关联中，并加以限定。这种关系有多种形式：有时表现为所成办者与工具的关系，有时是原质与变异的状态，有时呈现为所有主与所有物的关系。限定，即是从其他关联中脱离，这就是它的意义所在。因为这种期待关系只在构成句子时才被确定，所以，凡是词语之间存在期待关系的地方，就可理解为复合词；如果没有期待关系，就不会形成复合词，这种未经指示的范围划分是可以了知的。为了那些无知的愚人，通过复合词规则、省略等各种各样的方式，为了正确了知词语，在实践中，方法是可能有的。但是从胜义上来说，因为它们是不同的词语，句子和复合词的区别是绝对的。确实，句子中出现的词语在复合词中并不存在，正如所说—— බාලෙ නිස්සායුපායො-යං, විචිත්තො පටිපත්තියා; භෙදො වාක්‍යසමාසානං, ච්චන්තං සද්දන්තරං යතොති. 此方法是为愚人而设，在实践中是多样的；句子和复合词的区别是绝对的，因为它们是不同的词语。 අතොයෙවාති [Pg.145] යතො සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපියස්සයෙන සම්බන්ධොතෙන සහ තදෙකත්ථම්භවතීති සම්බන්ධතො විඤ්ඤායතීති නානිට්ඨං කිඤ්චිපීහ හොති, අතොයෙව හෙතුතොති අත්ථො. බ්‍යපෙක්ඛා සාමත්ථියපරිග්ගහායෙති පදානමඤ්ඤොඤ්ඤාකඞ්ඛා බ්‍යපෙක්ඛා, සාව සා මත්ථියං, තස්ස පරිග්ගහාය. සමත්ථවචනං න කතන්ති පාණිනියෙහි විය ‘‘සමත්ථො පදවිධී’’ති (පා, 2-1-1) සමත්ථවචනං න කතං. සමත්ථො පද විධීති පරිභාසායමයමත්ථො ‘‘විධීයතෙ විධි, පදානං විධි පදවිධිසමාසාදි, යොකොචීහ සත්ථෙ පදවිධි,සො සමත්ථො විග්ගහ වාක්‍යත්ථාභිධානෙ (සත්ති) වෙදිතබ්බො’’ති, තාදිසපරිභාසාය බ්‍යාපාරතො තෙසං ‘පස්ස දෙවදත්ත ගාමං, ගතො යඤ්ඤදත්තො ගුරුකුලං’ ත්‍යාදො නානිට්ඨප්පත්ති, සාමත්ථියඤ්චෙත්ථ ද්විධාත්‍යුපගම්‍යතෙ වාක්‍යෙ බ්‍යපෙක්ඛාවුත්තියමෙකත්ථීභාවො චෙති. තත්ථ පඨමස්ස පරිග්ගහං වචනමන්තරෙන පටිපාදිය දුතියස්ස පරිග්ගහමිදානි වචනෙන පටිපාදයමාහ- ‘එකත්ථී භාවො’ච්චාදි, එකත්ථීභාවො භින්නත්ථානං සාධාරණත්ථතාවසෙන පවත්තිවිසෙසො, වාක්‍යෙ හි සාධාරණත්ථතා නත්ථි භින්නත්ථත්තා, අතොයෙවෙත්ථ භෙදනිබන්ධනා ඡට්ඨ්‍යුපජායතෙ ‘රඤ්ඤො පුරිසො’ති, වුත්තියන්තූභයපදබ්‍යවච්ඡින්නත්ථාභිධානතො සාධාරණත්ථතා භවති, ඉදං වුත්තං හොති ‘‘සමාසෙ විසෙසනං විසෙස්සමනුපවීසති එකීභවති විසෙසනං, වාක්‍යෙ තු විසෙසනං විසෙස්සතො විසුංයෙවා වතිට්ඨතෙ’’ති. ද්වන්දසමාසස්ස තු පදානං විසෙසනවිසෙස්සාභාවෙපි සකලපදත්ථප්පධානත්තා ‘රඤ්ඤො ගො ච අස්සො ච පුරිසො චා’ති වාක්‍යතො ‘රඤ්ඤො ගවාස්ස පුරිසා’ති සමාසස්ස විසෙසො එකත්ථී භාවලක්ඛණො භවත්‍යෙව, තථාහි තත්ථ වාක්‍යෙ භින්නත්ථනිබන්ධන සමුච්චයපටිපාදනාය චසද්දො පයුජ්ජතෙ, සමාසෙ තු නප්පයුජ්ජතෙ, එකත්ථ වචනෙනෙවාති ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථ’’ ත්‍යෙකත්ථවචනෙනෙව, එකත්තීභාවොයෙව භවතීති සෙසො, එවකාරො න වාක්‍යෙ තථාහි දීපෙති. වාක්‍යෙ කථන්ති ආහ- වාක්‍යෙ’තිආදි. 因此，即使以共相而言，由于其与意义相关联，并与彼共同成为一义，故由关联而得知，此处并无任何不合宜之处。因此，其意即是“由于此因”。所谓‘相互期待是为了把握其作用’，即是诸词语间的相互期待。此即是作用，是为了把握此作用。并未如波你尼(Pāṇini)派所说“有作用的词语方构成规则”(samattho padavidhī, 巴利文法 2-1-1)那样，作出关于作用的说明。在“有作用的词语方构成规则”这一定义中，其含义是：“法”(vidhi)即是所制定的规则；词语的规则(padavidhi)，即是词语的制定，如复合词等。凡在此论中关于词语的制定，都应理解为在分析句义的表达中具有作用(satti)。由于此类定义的运用，像“看啊，提婆达多(Devadatta)去村庄”、“雅那达多(Yaññadatta)去老师家”等句子，并不会出现不合宜之处。在此，作用被接受为两种：在句子中的相互期待，以及在复合词中的一义性。其中，第一种的把握，是通过不言而喻的方式实现的；现在则通过言语来阐述第二种的把握，因此说“一义性”等等。所谓一义性，是指不同意义的词语以共通的意义方式呈现的特殊状态。在句子中，由于词语意义各异，实际上并没有共通的意义，因此在此处会产生表示区别的第六格，如“王的仆人”(rañño puriso)。然而在复合词中，由于两个词语所限定的意义被表达出来，便产生了共通的意义。这便是说：“在复合词中，修饰语融入被修饰语，修饰语与被修饰语合为一体；而在句子中，修饰语则与被修饰语各自独立存在。”至于等持复合词(Dvandasamāsa)，虽然其词语没有修饰语与被修饰语的关系，但由于以所有词语的意义为主，因此与句子“王的牛、马和人”(rañño go ca asso ca puriso cā)相比，复合词“王的牛马人”(rañño gavāssa purisā)的特殊之处，就在于其具有一义性。何以故？因为在句子中，为了表达不同意义的集合，会使用“和”(ca)字；而在复合词中则不使用，因为其本身就是一义词。因此，通过“syādisyādinekattha”(意为“诸如syā等词语具有一义性”)这样的一义词，便能成就一义性，其余的也是如此。这个“eva”(仅、就)字并非用于句子中，它正是为了说明这一点。问：在句子中如何？答：在句子中等等。 වාක්‍යෙති විග්ගහවාක්‍යෙ, විසෙසෙන ගය්හති ඤායත්‍යනෙනෙති විග්ග- හො[Pg.146], සො ච තං වාක්‍යං චෙති විග්ගහවාක්‍යං, විසෙසෙන වා ගහණං විග්ගහො, තදත්ථං වාක්‍යං විග්ගහවාක්‍යං, තස්මිං, කායං බ්‍යාපෙක්ඛාති ආහ-‘භෙදාදිලක්ඛණා’ති, ආදිසද්දෙන සංසග්ග භෙද සංසග්ගානඤ්ච ගහණං. 所谓“句子”，即是分析句(viggahavākya)。所谓“分析”(viggaha)，即是通过它来特别地把握和了知。此分析与彼句子，合称为分析句。或者，特别的把握即是分析，为彼意义而说的句子即是分析句。在此分析句中，其相互期待是什么呢？答曰：“以区别等为特征”。通过“等”字，也包括了结合，以及区别与结合。 තත්ථ සාන්තරෙහි සාම්‍යන්තරෙහි ච බ්‍යාවුත්ති ඡෙදො, සංවිසෙස සාමිවිසෙසානං සම්බන්ධො සංසග්ගො, තදාහ- ‘තථාහි’ච්චාදිනා, භෙදකො බ්‍යාවත්තකො, අත්ථගහිතොති කාරණවසෙන භෙදවාදිනා ගහිතො, යදෙච්චාදිනා සංසග්ගවාදිනො-ධිප්පායමාහ යදා තූභයම්පිච්චාදිනා උභයවාදිනො, අභිමතොති ‘‘පාක්කඩාරාසමාසො’’ච්චනෙන (2-1-3) පාණිනිනා ඉච්ඡිතො. පාක්කඩාරාති ‘‘කඩාරා කම්මධාරයෙ’’ච්චනෙන (2-2-38) කඩාරාසංසද්දනා පගෙවාති අත්ථො. 其中，有间隔与无间隔的断绝，即是切断。有特殊性与无特殊性的关联，即是结合(saṃsaggo)。因此说“犹如”等等。区别者即是区分者。所谓“把握了意义”(atthagahito)，即是因其原因而被区别论者所把握。通过“当...时”等等，说明了结合论者的意图；通过“当两者都...”等等，说明了双方论者的意图。所谓“所认可的”(abhimato)，即是波你尼(Pāṇini)在“pākkaḍārāsamāso”(巴利文法 2-1-3)中所期望的。所谓“pākkaḍārā”，其意是，根据“kaḍārā kammadhāraye”(巴利文法 2-2-38)这条规则，“kaḍāra”一词应置于前面。 ‘පුථ භින්නො අත්ථො යෙසං පදානං තානි පුථගත්ථානි, වාක්‍යෙ හි රඤ්ඤො පුරිසො තෙත්ථ රාජසද්දො රාජත්ථමෙව වදති, පුරිසසද්දො පුරිසත්ථමෙව, වුත්තියන්තු රාජපුරිසොතෙත්ථ රාජසද්දොපි පුරිසත්ථමෙව වදතීති ද්වින්නමෙකත්ථීභාවො භවති, අඤ්ඤොයෙවාවයවත්ථාන්විතො සමුදායත්ථො පාතුභවතීති තදපෙක්ඛාය චෙකත්ථීභාවො වුච්චතෙ, ජහමානසකත්ථවුත්තිමභ්‍යුපගම්ම වුත්තං- ‘විසෙසනස්ස සකත්ථ පරිච්චාගෙනෙ’ච්චාදි, අතොයෙව පරො චොදෙස්සති ‘නනු චෙ’ච්චාදිනා. එකත්ථීභවනං සමසනන්ති ඉමිනා එකත්ථන්ති සමාසොති නාත්ථන්තරන්ති දීපෙති. 那些词语的意义是各自不同的，它们就是各自有义的词语(puthagatthāni)。在句子“王的仆人”(rañño puriso)中，“王”(rāja)一词只表达“王”的意义，“仆人”(purisa)一词只表达“仆人”的意义。然而在复合词“王仆”(rājapuriso)中，“王”一词也表达了与“仆人”相关的意义，因此两者便具有了一义性。并且，一个与各部分意义不同、但又与之相关的整体意义显现出来，因此考虑到这一点，才称之为一义性。这是在接受“放弃自身意义的说法”(jahamānasakatthavutti)后说的，例如“修饰语放弃自身意义”等等。因此，对方会以“难道不是”等等来反驳。“一义化即是复合”(ekatthībhavanaṃ samasanaṃ)，通过这句话，说明了“一义性”即是复合词，并无其他意义。 ජහමානානි පදානි සකත්ථං යස්සං (සා) තථා වුත්තා, නාච්චන්තාය ජයාතීති එවම්මඤ්ඤතෙ ‘‘පරිච්චාගමත්තමභිසන්ධාය ජහමානසකත්ථංත්‍යුච්චතෙ, න තු සබ්බථා පරිච්චාගොපරොපකාරාය තස්සොපාදානතො, සබ්බථා ච සකත්ථපරිච්චාගෙ පරොපකාරාසම්පාදනතො-නුපාදානමෙව පයොජනාභාවා තස්ස සියා’’ති, ථපති වඩ්ඪතී. අත්ථන්ති රාජසද්දවාච්චං. අච්චන්තපරිච්චාගෙපි න දොසො… වාක්‍යෙ දිට්ඨස්සුපසජ්ජනස්ස වුත්තියං සොයෙවායන්ත්‍යන්වයාවසායතො තදත්ථාව ගතියාති දස්සෙන්තො ආහ- ‘අථ වෙ’ච්චාදි. 在其中，词语放弃自身意义，（那种说法）就是这样被说的。并非完全放弃，而是这样认为：“所谓‘放弃自身意义’，仅是就其放弃而言，并非完全放弃，因为它是为了利益他词而被采用的。若完全放弃自身意义，则无法成就利益他词，因此因无用而不会被采用。”工匠(thapati)增长。‘意义’(attha)一词指‘王’(rāja)字所表达的。即使是完全放弃，也没有过失……为了说明在复合词中，句子中可见的从属词(upasajjana)依然是‘就是它’，由于这种关联的决定，其意义得以了知，故说‘或者’等等。 සොයෙවායන්ත්‍යජ්ඣවසායො-න්වයො, සොයෙවායං රාජසද්දො යො වාක්‍යතාලෙ දිට්ඨොති වොහාරීනමෙකත්තාවසායෙනාසත්‍යපි (රාජසද්දස්ස)ත්ථෙ [Pg.147] පුරිසස්ස විසෙසනම්භවිස්සතීති භාවො, එත්ථෙව දිට්ඨන්තමාහ- ‘යථෙ’ච්චාදි. 所谓“就是它”(so yeva ayaṃ)的决定(ajjhavasāya)，即是关联(anvaya)。其意是：“这个‘王’字，就是那个在句子层面所见的字”——由于使用者有此一体的决定，因此即使（在复合词中）“王”字的独立意义不存在，它仍然可以作为“人”(purisa)的修饰语。在此，他举了一个例子，说“犹如”等等。 2. අසං 2. 不可数 අබ්‍යයන්ති යදඤ්ඤෙසං පසිද්ධන්ති ලිඞ්ගවචනභෙදෙපි බ්‍යයරහිතත්තා උපසග්ගනිපාතානං පරෙහි අබ්‍යයසඤ්ඤාකරණතො අබ්‍යයන්ති පරෙසං පසිද්ධං, තෙසන්ත්වයං සමාසො අබ්‍යයත්ථපුබ්බඞ්ගමත්තා අනබ්‍යයං අබ්‍යයම්භවතීති අබ්‍යයීභාවො පසිද්ධො, අසඞ්ඛ්‍යස්ස සුතත්තා තස්සෙව විභත්‍යත්ථාදයො විසයභාවෙන විසෙසනානීති විඤ්ඤායන්තීත්‍යාහ- ‘අසඞ්ඛ්‍යෙ’ච්චාදි, ඉමිනා නෙමෙසමාසත්ථාති දීපෙති. 即使在性(liṅga)、数(vacana)有别时，由于前缀(upasagga)与小品词(nipāta)没有变化，他人称之为“不变词”(abyaya)，因此“不变词”为他人所知。对它们而言，此复合词仅以前置的不变词之义为首，“非不变词成为不变词”，故确立为不变格复合词(abyayībhāva)。因“不可数”(asaṅkhya)被述及，其格义等即被理解为以范围为限定，故说“于不可数等”。以此阐明此等复合词之义。 තාවසද්දස්ස කමවුත්තියං යො-ත්ථො සම්පජ්ජතෙ තමාහ- ‘විභත්‍ය’ච්චාදි, විභත්‍යත්ථෙ උදාහරිත්වාති විභත්‍යත්ථවිසයෙ වත්තමානස්සාසඞ්ඛ්‍යස්ස ඉත්ථිසද්දෙන සමාසමධිත්ථීති උවාහරිත්වා, නිච්චයමාසාන මවිග්ගහො, අසකපදවිග්ගහො වා යුත්තො, අඤ්ඤථා අනිච්චතාපත්තීත්‍යාහ- ‘නිච්චසමාසත්තා’ඉච්චාදි. 就其所成就之义而言，他说：“格义等”。“于格义中举例后”意为：说明了在格义范围内，“不可数”(asaṅkhya)与“女”(itthi)一词的复合后。常复合词(niccasamāsa)无分解句，或以非成分词作分解句方为恰当，否则将有过失，故说“因是常复合词等”。 අසකපදෙන අනත්තනියපදෙන අඤ්ඤපදෙන විග්ගහො අසකපදවිග්ගහො, තෙන, එත්ථ හි යථා කුම්භස්ස සමීපංත්‍යඤ්ඤපදවාක්‍යෙ සමීප සද්දෙනුපසද්දවචනීයස්ස වුත්තත්තා උපසද්දො නප්පයුජ්ජතෙ, යථා ඉත්ථී සූති එත්ථාධිසද්දවචනීයස්සා (ධා)රත්ථස්ස සත්තමියා වුත්තත්තා නාධිසද්දොති ‘ඉත්ථීසූ’ති අඤ්ඤපදවාක්‍යං වුත්තං, කථාපවත්තාති ත්වාධෙය්‍යො පදස්සනං, එවං සබ්බත්ථොන්නෙයං, අසකපදවිග්ගහෙනාත්ථොව වුත්තො, 以非成分词(asakapada)、非自身词(anattaniyapada)、他词(aññapada)所作的分解，称为非成分词分解(asakapadaviggaha)。例如，于“罐之近旁”(kumbhassa samīpaṃ)此他词句中，因“近旁”(samīpa)一词已表达了前缀“近”(upa)所应表达之义，故不使用前缀“近”。又如，于“在诸女中”(itthīsu)一句，因第七格已表达了前缀“在……上”(adhi)所应表达的所依义，故不用前缀“在……上”，而说“在诸女中”为他词句。所依(ādheyya)的展示即是论述的展开，于一切处皆应如是推知。通过非成分词分解，其义即被说明。 අධිසද්දස්ස පන පුරතොවට්ඨිතස්සාධාරෙ වත්තමානස්ස තංසමානාධිකරණෙන සත්තම්‍යන්තෙනිත්ථිසද්දෙන සහ සමාසොති දස්සෙතුමාහ-‘අධිසද්දො’ච්චාදි. 为示“在……上”(adhi)一词，当其先行安立而用于所依义时，与和它同所依(samānādhikaraṇa)且以第七格结尾的“女”(itthi)一词复合，故说“adhi一词等”。 ස්‍යාදිලොපොති අධිසද්දතො ඉත්ථිසද්දතො ච පරෙසං සත්තමී බහුවචනානං ලොපොති අත්ථො. අත්ත (භාව) සම්පත්තීති සරීරසම්පත්ති අධිප්පෙතාති බ්‍රහ්මසද්දස්ස සරීරං අත්ථොති ආහ- ‘බ්‍රහ්මං සරීරන්ති, කත්ථචී උත්තරපදත්ථප්පධානත්තාවාසඞ්ඛ්‍යසමාසස්ස ‘සම්පන්නං බ්‍රහ්ම’න්ති විග්ගහො වුත්තො. “syādi的省略”意为：在“adhi”与“itthi”二词之后，第七格复数词尾的省略。“自体成就”(attabhāvasampatti)意指“身体成就”(sarīrasampatti)。为示“梵”(brahma)一词有身体之义，故说“梵即身体”。于某些情况，因后分词义为重，故不变格复合词(abyayībhāva)的分解句被说为“成就梵”(sampannaṃ brahma)。 සමාසවිභත්තියාති [Pg.148] සමාසතො උප්පන්නවිභත්තියා, සකලො පදෙසසකලො, පරිග්ගහාපෙක්ඛාති අභ්‍යුපගමාපෙක්ඛායාති අත්ථො, අභ්‍යුපගමෙපි හි පරිග්ගහසද්දො– “由复合词格”(samāsavibhattiyā)意为由复合词所生之格。“全体”(sakala)是“部分的全体”(padesasakala)。“期待含摄”(pariggahāpekkhā)意为“期待承诺”(abhyupagamāpekkhā)。因为即使在承诺义中，“含摄”(pariggaha)一词也…… සපථෙ පරිවාරෙ ච, මූලාභ්‍යුපගමෙසු ච; රවිම්හි රාහුගහිතෙ, දාරෙසු ච පරිග්ගහො’’ති නිඝණ්ටු. “于誓言与眷属中，于根本承诺中，于日被罗睺所食时，及于妻子中，[用]含摄(pariggaha)一词。”《词集》(nighaṇṭu)如是说。 සකලස්ස භාවො සාකල්‍යං-සකලසද්දප්පවත්තිනිමිත්තං, තම්පන නිස්සෙස ග්ගහණා පුථු භවතීත්‍යාහ- ‘අසෙසග්ගහණ’න්ති, තිණානං සාකල්‍යන්ති විග්ගහො, තිණසද්දෙන හි තිණසහිතානි ගහිතානි, තෙනෙව වක්ඛති බ්‍යතිරෙකනයෙ- ‘තං සබ්බං තිණසහිතමජ්ඣො- හරතී’ති, සතිණමජ්ඣොහරතීතෙත්ථාධිප්පායත්ථ මාහ-‘යාවා’තිආදි. “全体”(sakala)的状态是“全体性”(sākalya)，此为“全体”一词转起之因。然此有别于“无余取”(nissesaggahaṇa)，故说“无余取”(asesaggahaṇa)。“诸草的全体性”(tiṇānaṃ sākalyaṃ)是其分解句。因为通过“草”(tiṇa)一词，连同草在内的事物皆被含摄。因此，在相违法中将说：“彼将所有连同草在内的一并吞食”。为说明“连草吞食”(satiṇamajjhoharati)于此的意趣，故说“乃至等”。 තිණසද්දො උපලක්ඛණං සෙසා-නජ්ඣොහාරියානං, තෙනාහ ‘තිණාදිකම්පී’ති. පරිග්ගහාපෙක්ඛායන්තභූතස්ස ගහණත්ථං ‘‘අබ්‍යයං විභත්තිසමීපා’’දිසුත්තෙ ‘සාග්‍යධීතෙ’ති නිප්ඵාදනත්ථමන්තවචන මුදාහතම්පාණිනිනා, තම්පි සාකල්‍යෙයෙවාහරිතුං සාග්‍යධීතෙත්‍යූදාහටන්ති දස්සෙතුං ‘තතො’ත්‍යාදි වුත්තං. “草”(tiṇa)一词是其余不可食之物的标记(upalakkhaṇa)，故说“草等亦然”。为理解“期待含摄”(pariggahāpekkhā)中作为终点的含义，波你尼(Pāṇini)在‘不变词、格、邻近……’等经中，为构成“研习至火祭书”(sāgnyadhīte)一词而引用了表示终点的词。为表明此亦是在全体性(sākalya)义中被引用，故举“研习至火祭书”为例，为示此，故说“由是等”。 තතොති යතො සකලසකලෙ න වත්තති, පරිග්ගහාපෙක්ඛාය සමත්තියා අන්තතො සකාසා සාකල්‍යං න භිජ්ජතෙති සම්බන්ධො, සමත්ථියම්පි අන්තෙ උදාහරණන්ති සෙසො. “由是”(tato)者，因其不适用于全体之全体，故关联为：由期待含摄的圆满性，全体性不会从其终点自身而破坏。“于圆满性之末亦有范例”是其余部分。 අග්ගිපරියන්තන්ති අග්ගිඅත්ථො ගන්ථො තාදත්ථියා අග්ගි, සොපරියන්තො-ස්ස අජ්ඣෙයස්සාති අග්ගිපරියන්තං, යත්තකස්සාජ්ඣෙයස්ස පරිග්ගහො, තස්ස අග්ගි පරියන්තො, අග්ගිනා පරියන්තභූතෙන සහිතො සකලොති විග්ගහො, අග්ගිනො සාකල්‍යන්ති වා. “以火为终”(aggipariyantaṃ)者，指以火为义之书，因其目的而称为“火”(aggi)。彼为所学之终，故为“以火为终”。所学范围有多大，火即是其终。其分解句为：“与已成终点的火在一起的全体”，或“火的全体性”。 සද්දිකානන්ති බ්‍යාකරණඤ්ඤූනං. අත්ථාභාවෙඉත්‍යත්ථග්ගහණං ඉතරෙතරාභාවෙ ධම්මාභාවෙ ච මා සියාති, අතොයෙව චොච්චතෙ ‘අථෙතරෙතරාභාවෙ’ඉච්චාදි, ඉතරස්මිං ඉතරස්ස අභාවො ඉතරෙතරාභාවො, ගො අස්සො න භවතීති හි අත්ථන්තරත්තං නිසෙධීයතෙ, න වත්ථුභාවො, බ්‍රාහ්මණො න භවතීත්‍යත්‍රපිබ්‍රාහ්මණත්තධම්මො [Pg.149] නිසෙධීයතෙ, න වත්ථුභාවො, පරත්තාතිආදිනා විප්පටිසෙධ විසයමාහ. “声明家”(saddikānaṃ)指通晓语法者。“于事物不存在中”(atthābhāve)作此义解，是为了避免其成为相互无有(itaretarābhāva)及法无有(dhammābhāva)之义，是故说“于相互无有中等”。此中无彼，即是相互无有。如“牛非马”，是否定其为他物，而非否定事物自体。于“非婆罗门”中，亦是否定婆罗门性之法，而非否定事物自体。以“他性”(paratta)等词说明了遮止的范围。 අතික්කමාභාවෙතී එත්ථ අතික්කමාති පඤ්චමියා අසමාසනිද්දෙසොති ආහ- ‘අතික්කමා’ති, න පනුප්පන්නස්ස පච්ඡාති ඉමිනා අතික්කමාභාවො නාම උප්පන්නස්ස පච්ඡා අභාවොති දස්සෙති. 于“无超越”(atikkamābhāve)中，“由超越”(atikkamā)是第五格，为非复合词的指示，故说“由超越”。又以“非已生之后”一句，表明所谓“无超越”，即已生之后的不存在。 නිත්තිණන්ති උත්තරපදත්ථප්පධානො-සඞ්ඛ්‍යසමාසො. සම්පතිසද්දස්ස සාමඤ්ඤවචනත්තෙපි ඉධාධිප්පෙතං කාලං දස්සෙතුමාහ- ‘උපභොගස්සෙ’’ච්චාදි, උපභොගො කම්මසාධනො ලහුපාවුරණස්ස නායමුපභොගකාලොති විග්ගහො, (අති) ලහුපාවුරණන්ති රූපසිද්ධීති දස්සෙතුං ලහුපාවුරණස්සාතිආදි වුත්තියං වුත්තං. “无草”(nittiṇaṃ)是后分词义为重的数复合词。“现在”(sampati)一词虽为泛说，然为显示此处意指的时间，故说“于享用等”。“享用”(upabhoga)是依业(kamma)而成就的词，其分解句为“非享用轻便外衣之时”。为示“(极)轻便外衣”是其词形成就，故于释文中说“轻便外衣的等”。 යොග්ගං රූපන්ති විග්ගහෙ අනුරූපං, නනු චාත්‍ර නිච්චසමාසත්තාසපදවිග්ගහෙන භවිතබ්බංත්‍යාසඞ්කියාහ-‘විච්ඡාය’මිච්චාදි, අනුසද්දෙන හි යොගෙ විච්ඡායං ‘‘අනුනා’’ති (2-10) දුතියා විධීයතෙ, වාක්‍යෙයෙවාස්ස ච පයොගො නාඤ්ඤත්‍රෙති වාක්‍යම්පි භවතීති මඤ්ඤතෙ. සකිඛීති එත්ථාපි ‘‘අකාලෙ සකත්ථෙ’’ති (3-81) සහස්ස සො. “相应的色”(anurūpaṃ)的分解句是“适合的色”(yoggaṃ rūpaṃ)。有人怀疑：“此处因是常复合词，难道不应以非成分词作分解句吗？”故说“于相似等”。因为对于“随”(anu)一词，在连接与相似义中，依‘(anu)nā’(2-10)规定为第二格。其用法仅在句子中，而不在他处，故认为句子亦可成立。于“与友”(sakhi)中，亦是依‘akāle sakatthe’(3-81)一节，“saha”被置换为“sa”。 සදිසො කිඛියාති එත්ථ කිඛියා පසිද්ධභූතාය සාධියස්ස සාධනභාවෙන ගහිතාය සධම්මත්තෙන කොචි සාධියො සදිසොති වුත්තොති කිමිධ සදිසො අප්පධානං තථා සති පුප්පපදත්ථප්පධානෙනාසඞ්ඛ්‍යසමාසෙන සකිඛීති එත්ථ න භවිතබ්බන්ති ආහ-‘නනුචෙ’ත්‍යාදි, කිඛියාති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, එත්ථ පන සදිසත්තස්ස කිඛීයා-ප්පටිබද්ධත්තාප්පධානත්තං. නෙතදත්ථීතිආදිනා යථාවුත්තං චොදනං පරිහරති. 在“与鹧鸪相似”(Sadiso kikhiyā)中，以著名的“鹧鸪”(kikhiyā)作为比况的工具，由于此性质，任何被比况者都被称为“相似”。为何此处“相似”不是主要的呢？如果这样，那么根据前 पद 意义为主的不变品复合词规则，就不会有“与鹧鸪相似”(sakikhi)的形式了。因此他说“岂非”等。“鹧鸪”(kikhiyā)是关系义的第六格，但在此处，相似性是依附于鹧鸪的，所以是次要的。他以“非此义”(Netadatthīti)等来驳斥如前所说的诘难。 යථා දෙවදත්තොති එත්ථ යදි සමාසො භවෙය්‍ය, දෙවදත්තෙන සදිසො යථාදෙවදත්තන්ති භවෙය්‍ය, පටිසිද්ධත්තා පන (න) සමාසොති, කිඛීති මක්කටස්සාභිධානං. ජෙට්ඨානුක්කමෙනාති වුත්තත්තා අනුජෙට්ඨන්ති තතියන්තතා ගම්‍යතෙ. චක්කෙන යුගපදි සචක්කං. 在“如提婆达多”(Yathā devadatto)中，如果构成复合词，就会是“如提婆达多”(yathādevadattam)，意为“与提婆达多相似”，但因为被禁止，所以不是复合词。“Kikhi”是猕猴(makkaṭa)的别名。因为说了“依长幼顺序”(Jeṭṭhānukkamena)，所以“随长兄”(anujeṭṭhaṃ)被理解为第三格。“与轮同时”(Cakkena yugapadi)，即是“连同轮子”(sacakkaṃ)。 4. යාවාවධාරණෙ 4. “Yāva”用于限定义 අමත්තානං යත්තකො පරිච්ඡෙදො යාවාමත්තං. 对未计量之物的任何限定，即是“其限量”(yāvāmattaṃ)。 5. පය්‍යපාබහිතිරො පුරෙපච්ඡාවාපඤ්චම්‍යා 5. “Pari”、“apa”、“bahi”、“tiro”、“pure”、“pacchā”与第五格 පඤ්චම්‍යාති [Pg.150] කස්මා වුත්තං නනු අවුත්තෙපි තස්මිං වක්ඛමානනයෙන පඤ්චම්‍යන්තත්තා පඤ්චම්‍යන්තෙහෙව සමාසො විඤ්ඤායතීත්‍යාසඞ්කියාහ‘යදිපි’ච්චාදි. තථාපිච්චාදිනා පරිහරති, හොතු කාමං ‘පරිපබ්බතං විජ්ජොතතෙ’ති දුතියානිසෙධාය, අඤ්ඤත්‍ර කථන්ති ආහ ‘ඉහ චෙ’ත්‍යාදි. 为何要说“与第五格”呢？难道即使不说，根据下文将要说明的方法，因为（这些词）是第五格词尾，不也能了知是与第五格词尾的词构成复合词吗？预见到此疑问，他说了“即使”等。他以“尽管如此”(Tathāpi)等来驳斥。为了否定如“环山而照”(paripabbataṃ vijjotate)中的第二格，（才这样说）。在其他情况下如何呢？他说了“而在此处”等。 ආචත්තාරො වාති ආසද්දො වාක්‍යෙ, සරණෙ වා, ගාමො බහි තිට්ඨතීත්‍යත්ථො, පුරතො ගාමම්පස්සාති වදන්තො පුරෙත්‍යත්ථප්පඝානොයන්නිද්දෙසො, නසරූපප්පධානොති දස්සෙති, අභිමුඛෙ ගාමම්පස්සාත්‍යත්ථො. අවුත්තානමෙතාන්‍යුපලක්ඛණානි, තස්මා ‘තිරො ගාමම්පස්සා’තිපි වුත්තං හොති, තිරියතො ගාමම්පස්ස, පච්ඡතො ගාමම්පස්සාති අත්ථො. 在“或至四个”(Ācattāro vā)中，“ā”音是一个句子成分，或用于忆念义。意思是“村庄在外面”。说“看见村庄前方”(purato gāmaṃ passa)时，这是以“前”(pure)的意义为主的解释，表明不是以词的形式为主，意思是“面对着村庄看见”。这些是未明说之事的示例，因此也可以说“看见村庄的另一边”(tiro gāmaṃ passa)，意思是“从旁边看见村庄”、“从后面看见村庄”。 අපසද්දයොගෙ නිච්චපඤ්චන්තස්ස විකප්පෙන සමාසවිධානාවාභවනෙනොදාහරණං දින්නං (එත්ථ) පඤ්චම්‍යාති පයොජනාභාවෙපි අඤ්ඤදත්ථං කරියමානමිහාප්‍යත්ථවන්තං හොති. 因为与“apa”一词连用时，总是使用第五格，没有构成复合词的选择，所以没有给出例子。在此，（规则中）“与第五格”的规定，即使（对‘apa’而言）没有必要，但因为是为其他目的而制定的，所以在此处也变得有意义。 6. සමී 6. 附近 ‘‘අනු යං සමයා’’ති (2-1-15) ච ‘‘යස්ස චායාමො’’ති (2-1-16) ච පාණිනිනො වචනද්වයං, අයමෙතෙසමත්ථො ‘‘යස්ස සමයා සමීපවාචී අනුසද්දො, තෙන සහ සමස්සතෙති ච, අනු යස්සායාමවාචී, තෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහ සමස්සතෙ’’ති ච. වත්ථුතො තු සාමීප්‍යායාමවන්තානමනිද්දෙසෙපි සාමත්ථියා තදාක්ඛෙපොති දස්සෙන්තො ආහ-‘සමීපායාමාන’මිච්චාදි. “Anu yaṃ samayā”(2-1-15)和“yassa cāyāmo”(2-1-16)是波你尼(Pāṇini)的两条经文，其义为：“表示‘靠近’(samīpa)的‘anu’一词，与‘靠近’的对象构成复合词”以及“表示长度的‘anu’一词，与有格变化的词构成复合词”。但实际上，即使没有指明具有邻近和长度属性的对象，也能凭语势推知，为了表明此点，他说了“邻近与长度”等。 සම්බන්ධිත්තාති සම්බන්ධිසද්දා සකත්ථමිව නියතපටියොගිනමාක්ඛපන්ති… තෙන විනා තෙසං සකත්ථාභාවා. ආයාමො දීඝතා, ‘‘යස්ස සමීපායාමෙස්වනු’’ති යථාවුත්තසුත්තද්වයමාක්ඛෙපෙනුපදිසති, වනස්ස සාමිප්‍යමනුවනං, ‘‘අසඞ්ඛ්‍යං විභත්තිසම්පත්තිසමීප’’ ඉච්චෙව (3-2) සිද්ධෙපුන සමීපග්ගහණං විකප්පත්ථං, තෙන වනස්සානුති වාක්‍යෙනාපි භවිතබ්බං. 关联词，如同其自身意义一般，指示其固定的对应者……因为没有对应者，它们便没有自身意义。长度(Āyāmo)即是长(dīghatā)。他以“在……的邻近与长度上使用 anu”(yassa samīpāyāmesvanu)来引述前述两条经文进行教导。森林的附近(vanassa sāmipyaṃ)是“沿森林”(anuvanaṃ)。即使通过“不变品用于格、具足、邻近……”(asaṅkhyaṃ vibhattisampattisamīpa, 3-2)的规则已经成立，再次提及“邻近”(samīpa)是为了选择性，因此也应有“森林的附近”(vanassa anu)这样的句子。 ගඞ්ගාය [Pg.151] ආයාමො අනුගඞ්ගං, භාගවුත්තිකාරො ‘‘ලක්ඛණෙනෙ’’ති වත්තතෙ. යස්සායාමවාචී අනු, තෙන ලක්ඛණෙන සමස්සතෙ අනුගඞ්ගං බාරාණසී, ගඞ්ගාය ලක්ඛණභූතාය පසිද්ධායාමගුණාය බාරාණසී ලක්ඛීයතෙ යාවායතායාමා ගඞ්ගා තාවායම්පීති සභාවතො තූපමානොපමෙය්‍යභාවො සමාසෙ පතීයතෙ ගඞ්ගා විය දීඝා’’ති ලක්ඛියලක්ඛණභාවං වණ්ණෙති. එවං සති බාරාණසීති පඨමා නොපපජ්ජතෙති මඤ්ඤමානො ආහ-‘ගඞ්ගායා මෙන යුත්තා ‘‘ත්‍යාදි. අනුගඞ්ගං බාරාණසියාති බාරාණසියා ගඞ්ගායාමො ලක්ඛණන්ති අත්ථො. 恒河的长度(Gaṅgāya āyāmo)即“沿恒河”(anugaṅgaṃ)。《Bhāgavutti》的作者说，“以特征”(lakkhaṇena)（这条规则）在此延续。表示长度的“anu”，与该特征构成复合词，如“沿恒河的波罗奈城(Bārāṇasī)”。波罗奈城以作为特征的恒河来标识，因恒河著名的长度属性，（意为）恒河有多长，此城也有多长。因此，在复合词中，自然地呈现出能喻与所喻的关系，他将所标识与能标识的关系描述为“如恒河一般长”。认为在这种情况下，“波罗奈城”用第一格不合适，他说了“与恒河的长度相应”等。“沿恒河的波罗奈城”的意思是，恒河的长度是波罗奈城的特征。 7. තිට්ඨ 7. 站住 අකතසමාසාචාති අනෙන ඉමිනා කතසමාසතං දීපෙති, තිට්ඨන්තීති ඉදංන්තප්පච්චයන්තස්සාත්ථපදන්ති දස්සෙතුමාහ-‘‘න්තොකත්තරි වත්තමානෙ’’තිච්චාදි, (5-64) ආයතීතීමස්සාත්තපදං ආයන්තීති, පුම්භාවාභාවො නීපාතනා, අකාරො ච නිපාතනා ‘‘ගොත්ව චත්ථෙ චා ලොපෙ’’ත්‍යත්‍ර (3-46) ‘නාඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසූ’ත්‍යනුවත්තනතො. 通过“Akatasamāsā ca”(未构成复合词)此句，阐明了已构成复合词的状态。为表明“tiṭṭhanti”(站立)是具“-nta”后缀之义的词，而说“-nta[后缀]用于现在时作者格”等(5-64)。“āyati”(来)的[现在分词]词是“āyanti”；阳性形式的缺失是由于特殊规则，“a”字也是由于特殊规则，这是根据在“gotva catthe cā lope”(3-46)之处延续的“nāññāsaṅkhyatthesu”(在非其他数量意义时)规则。 ලූනයවාදීනමෙත්ථ නිපාතනා කාලෙපි නපුංසකලිඞ්ගත්තං, සංහටායවා යස්මිං කාලෙ සංහටයවං, උම්මත්තගඞ්ගන්ති සඤ්ඤායමඤ්ඤපදත්ථෙ වාධිකාරෙපි නිච්චසමාසො, න හි වාක්‍යං සඤ්ඤාති, ආදිසද්දෙන‘සමස්ස සොභනත්තං සුසම’මිච්චාදීනඤ්ච සඞ්ගහො, පභාවනං පකාසනං. 于此，“lūnayava”(已割大麦)等词，即使在表示时间时，其[词语的]中性也是由于特殊规则；“saṃhaṭāyavā yasmiṃ kāle”(于谷物被收集之时)即是“saṃhaṭayavaṃ”。“ummattagaṅgaṃ”(狂象河)是一个名称，即使在表示他句义的范畴中，也是不变复合词，因为名称不是句子。通过“ādi”(等)一词，也包含了“samassa sobhanattaṃ susamaṃ”(复合词的优美为“善复合”)等。“pabhāvanaṃ”即是“pakāsanaṃ”(显明)。 8. ඔරෙ 8. 此岸 ඔරං ගඞ්ගාය, පාරං යමුනායාති සමාසෙ කතෙ නිපාතනා එකාරො, තෙනෙව වුත්තියං වුත්තං ‘එකාරන්තත්තං නිපාතනතො’ති, වුත්තිවිකප්පනත්ථතොති වුත්තියා විකප්පො අත්ථො යස්සාති විග්ගහො. “Oraṃ gaṅgāya, pāraṃ yamunāyā”(恒河此岸，亚穆纳(Yamunā)彼岸)在构成复合词时，“e”音是由于特殊规则。因此，在注释(vutti)中说：“以e结尾是由于特殊规则”。“vuttivikappanatthato”(为注释中的选项之故)的分解是：“其义为注释中的一个选项”。 10. අමා 10. 在家 සොචෙකත්ථීභාවො විසිට්ඨො-භිමතොති සම්බන්ධො, මුහුත්තන්ති අච්චන්තසංයොගෙ දුතියා, පාදිසමාසං කත්වාති ආසද්දස්ස හරසද්දෙන වුත්තිසද්දෙන කිරියාඛ්‍යාප්‍යතෙති අසත්‍යුපසෙචනාදිකිරියායං [Pg.152] සඞ්ඛාරකං සඞ්ඛාරියං වා න භවති, අත්ථිචෙහ තදුභයං, තතො තෙසං සම්භවායෙව සමාසන්තොභූතකිරියා ගම්‍යතෙති මඤ්ඤතෙ, තථාහි දධිභොජනංත්‍යාදො වුත්තෙ අධ්‍යාදිනො සඞ්ඛාරකත්තං භොජනාදිනො ච සඞ්ඛාරියත්තං පතීයතෙ, න චොපසෙකාදිමන්තරෙන සඞ්ඛාරියසඞ්ඛාරකභාවො-ත්ථීති සාමත්ථියායෙවුපසෙකාදිප්පතීති. 其关联在于：此单一义性即是所期望的特殊[义性]。“muhuttaṃ”(片刻)是于“持续关联”(accantasaṃyoga)义中用第二格(宾格)。当没有浇洒等行为时，便没有能变化者(saṅkhāraka)或所变化者(saṅkhāriya)。但此处两者皆有，因此，据信正是从它们存在的可能性中，了知了复合词所内含的行为。例如，当说到“dadhibhojanaṃ”(食凝乳)等时，可知凝乳等是能变化者，而食等是所变化者。若无浇洒等[行为]，则能变化者与所变化者的关系便不存在，因此，正是凭借[复合词的]能力，才了知浇洒等[行为]。 තදපෙක්ඛායාති ගම්මමානොපසෙචනාදිකිරියාපෙක්ඛාය. පාණිනියෙහි අත්ථෙන ‘එතස්සිද’න්ති අත්ථෙ නිච්චසමාසො-භිමතො සබ්බලිඞ්ගතා ච, තථා වචනාභාවමිහ මනසිකත්වා ‘කථ’මිච්චාදිනා වුත්ති යංවුත්තංචොදකවචනමාහරිත්වා තත්ථාධිප්පායංවිවරති ‘එවමඤ්ඤතෙ’ච්චාදිනා, විධානං කතන්ති එවමඤ්ඤතෙති සම්බන්ධො, තත්ථෙච්චාදිනා අඤ්ඤ පදත්ථෙ භවිස්සතීත්‍යෙත්ථාධිප්පායං විවරන්තො නිච්චසමාසතං සබ්බලිඞ්ගතඤ්ච පටිපාදයති, වාක්‍යනිවත්තිසිද්ධායෙවාති. “Tadapekkhāya”(观待于彼)是指观待于所了知的浇洒等行为。波你尼(Pāṇini)学派认为，在“etassidaṃ”(此为此之物)的意义上，是所期望的不变复合词且具一切性。因此，在此处思量到没有[明确]的规定，便引用注释中所说的“kathaṃ”(如何)等诘难之词，并以“evaṃ maññate”(如是认为)等来阐明其意趣。其关联是“vidhānaṃ kataṃ”(已作规定)与“evaṃ maññate”(如是认为)。他以“tattha”(于彼)等词，阐明了“将会有他句义”的意趣，从而确立了[此复合词的]不变性与遍一切性，因为[复合词的]成立即是排除了[相应的]句子。 අත්ථසද්දෙනාවගතත්ථතාය එතස්සාති වත්තුමයුත්තන්ති ‘එතස්ස අත්ථො’ති වාක්‍යනිවත්ති සිද්ධායෙව, කථඤ්චිපි චතුත්ථ්‍යන්තා භින්නත්ථස්ස සමාසෙ කතෙපි තත්ථ විරොධමාහ- ‘චතුත්ථ්‍යන්තස්සෙ’ත්‍යාදි. 由于通过“attha”(义)一词已了知其义，故不适合说“etassa”(此之)。因此，“etassa attho”(此之义)这一句子的排除便已成立。他又以“catutthyantassa”(第四格结尾的[词])等，指出了即使将具不同义的第四格结尾的词构成复合词，其中也存在矛盾。 වචනම්පීති ‘‘අත්ථෙන නිච්චසමාසො සබ්බලිඞ්ගතාච’’ඉති (3-1-36) වාක්‍යකාරෙන පතිට්ඨිතවචනම්පි, පාණිනීයානං ‘එතස්ස ඉද’න්ති අත්ථෙ සමාසෙ කතෙ යො-ත්ථො සම්පජ්ජති, අඤ්ඤත්ථසමාසෙපි සොයෙවත්ථොති දස්සෙති ‘යො’ ඉච්චාදිනා, අනුපාදාපරිනිබ්බානනිමිත්තං වායාමොච්චාදිනා යොජෙතබ්බං… තංනිමිත්තත්තා වායාමාදීනං, තෙසං කථාදීනන්ති එත්ථ තෙසං වායාමාදීනන්ති වත්තබ්බං… වායාමොත්‍යාදිනා වුත්තත්තා සො ච තන්නිමිත්තං හොතෙව, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘එතස්ස ඉදන්ති වාක්‍යෙ අත්ථෙන සමාසෙ සබ්බලිඞ්ගතා ච ‘එතදත්ථො එතදත්ථා එතදත්ථ’න්ති වායාමාදයො ච සමාසත්ථා හොන්ති, එතං අනුපාදාපරිනිබ්බානමත්ථො පයොජනමෙතස්ස එතිස්සා එතස්සාති අඤ්ඤපදත්ථෙපි එසං පදානං සොයෙවත්ථොති නාත්ථභෙදො’’ති. 此言说亦是句作者(vākyakāra)所确立的言说：“以义成不变复合词，且具一切性”(3-1-36)。为表明波你尼(Pāṇini)学派在“etassa idaṃ”(此为此之物)义上构成复合词时所产生的意义，与在他句义复合词中的意义是相同的，而说“yo”(任何)等词。“anupādāparinibbānanimittaṃ”(无取般涅槃之因)应与“vāyāmo”(精进)等相连……因为精进等是彼之因。于“tesaṃ kathādīnaṃ”(彼等言谈)之处，应说“tesaṃ vāyāmādīnaṃ”(彼等精进)……因为已由“vāyāmo”(精进)等词所说，而彼确实是此之因。此中意趣如下：“在‘etassa idaṃ’此句中，以义构成复合词，且具一切性。‘etadattho, etadatthā, etadatthaṃ’(为此目的的)等精进等法，即是复合词之义。此无取般涅槃是此[精进]之目的、作用。于他句义中，这些词的意义也是如此，并无差别。” ඉදඤ්ච ‘‘අවිප්පටිසාරත්ථානි ඛො ආනන්දං කුසලානි, අවිප්පටිසාරො පාමොජ්ජත්ථාය…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනං අනුපාදාපරිනිබ්බානත්ථාය එතදත්ථො [Pg.153] වායාමො එතදත්ථා කථා එතදත්ථා මන්තනා එතදත්ථං සොතාවධාන’’න්තිආදි (තිකඞ්ගුත්තර, ආනන්දවග්ග) පාළිං නිස්සාය වුත්තං. 此亦依据“阿难(Ānanda)，诸善法是为了无悔，无悔是为了喜悦……乃至……解脱知见是为了无取般涅槃。精进是为此义，言谈是为此义，思量是为此义，倾听是为此义”等(增支部三集，阿难品)巴利圣典而说。 පාණිනියෙහි ‘‘කත්තුකරණෙ කිතන්තෙන බහුල’’න්ති (2-1-32) කිතන්තෙන තතියාසමාසවිධානා තත්ථෙව බහුලග්ගහණෙන ‘ගාමනිග්ගතා’දීසු සමාසො වුත්තො, තෙනෙත්ථාන්තොදාහරණානං ද්වින්නමධිකත්තං, සමාසාභාවො-භිමතොති පාණිනීයෙහි ‘‘පූරණගුණසුහිතත්ථසදබ්‍යයතබ්බසමානාධිකරණෙනෙ’’ති (2-2-11) සුත්තෙ ගුණ ඉතිවචනෙනාභිමතො, සදිති සඤ්ඤා තෙසං න්තමානානං. 波你尼(Pāṇini)学派依据“kattukaraṇe kitantena bahulaṃ”(作者与工具格，与kṛt后缀词[构成复合词]，是多样的)(2-1-32)此一以kṛt后缀词构成第三格复合词的规定，以及其中“bahulaṃ”(多样)一词的采用，已说明了“gāmaniggatā”(离村者)等复合词。因此，此处以“-anta”结尾的两个例子是多余的。复合词的缺失是波你尼学派所期望的，这是依据“pūraṇaguṇasuhitatthasadabyayatabbasamānādhikaraṇena”(2-2-11)经中的“guṇa”(性质)一词；“sat”是那些以“-nta”、“-māna”结尾的[分词]的名称。 සො කථන්ති ඉහ ‘භාවතිත්තත්ථෙහී’ති භාවප්පච්චයන්තෙනෙව සමාසපටිසෙධවිධානා ‘බ්‍රාහ්මණස්ස සුක්කා’ ඉච්චාදො සො සමා සප්පටිසෙධො කථං සිජ්ඣතීති අත්ථො. “So kathaṃ”(彼云何)？于此，既然依据“bhāvatittatthehī”(由表示状态与领格之义的词)规则，仅规定了禁止与表示状态的后缀词构成复合词，那么在“brāhmaṇassa sukkā”(婆罗门的白色[物])等例子中，那个复合词的禁令是如何成立的呢？此即其义。 ගුණත්තනියෙවාති ගුණසභාවෙ එව, අභිමතොති වාත්තිකකාරස්සාභිමතො ‘‘තදවට්ඨෙහි ච ගුණෙහී’’ති, තසද්දෙනාස්ස ගුණස්ස පරාමාසො තස්මිංයෙව ගුණෙ අවතිට්ඨන්තීති තදවට්ඨා, ගුණෙයෙව ගුණාතිට්ඨන්ති න කදාචිපි සොයමිත්‍යභෙදා දබ්බවුත්තයො සුක්කාදයො විය තෙ තදවට්ඨා ගුණා ගන්ධාදයො, තදවට්ඨිතෙහි ගුණෙහි ඡට්ඨී සමස්සතෙති වත්තබ්බන්ති අත්ථො. “Guṇattaniye eva”(唯在性质中)意指仅在性质的自性中。此乃所期望者，即评注者(vāttikakāra)所期望的，如“tadavaṭṭhehi ca guṇehi”(以及由安住于彼之性质)。“ta”字指此性质，“tadavaṭṭhā”(安住于彼)即安住于彼性质中。性质仅安住于性质中，它们不像“sukkā”(白色)等词，从不因“此即彼”的无分别而被称为实体。那些安住于彼的性质，如香等。其义为：应说第六格与安住于彼的性质构成复合词。 ආභිමතොති ‘‘පූරණා’’දිසුත්තෙ අබ්‍යයග්ගහණෙන, දෙවදත්තස්සාති ඡට්ඨියා ගුරුම්හි සාපෙක්ඛත්තෙපි ගුරුසද්දස්ස සම්බන්ධිසද්දත්තා සකත්ථෙ විය වුත්තියං බ්‍යපෙක්ඛා-යාහානිතො වුත්තිසබ්භාවං වචනන්තරෙන සාධෙතුමාහ- ‘තථාචාහූ’ති. “Ābhimato”(所期望)是由于在“pūraṇā”(序数词)等经中采用了“abyaya”(不变词)。即使在“devadattassa”(提婆达多(Devadatta)的)此第六格中，“guru”(师)一词有所观待，但因“guru”是关系词，在复合释句(vutti)中，观待已失，犹如[独立]表达自义。为以另一说法证成复合释句的存在，而说“tathācāhu”(如是亦说)。 සාත්ථෙවාති සකත්ථෙ විය, අස්සාති සම්බන්ධිසද්දස්ස, සාමත්ථියං ගමකත්තඤ්චත්ථීති පදානමඤ්ඤොඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණං සාමත්ථියං සාමත්ථියාභාවෙපි විග්ගහවාක්‍යත්ථස්ස ගමකත්තං වා අත්ථීති අත්ථො, ගුරුනො කුලං දාසස්ස භරියාති විග්ගහො, අථාත්‍ර බ්‍රාහ්මණස්ස උච්චෙ’ඉච්චාදො සාමත්ථියං ගමකත්තං වා නත්ථීති කුතො-වසිතං, යෙන තදාභාවාත්‍ර [Pg.154] සමාසාභාවො වණ්ණීයතෙච්චාහ-‘සාමත්ථ්‍යාදිනොත්වි’ච්චාදි. “Sāttheva”如同“在自身意义中”。“assa”是关系词(sambandhisadda)。“能合性”(sāmatthiyaṃ)或“能指示义”(gamakattaṃ)存在，其义为：“能合性”是诸词相互期盼的特征。或，即使没有能合性，分析句(viggahavākya)的意义也有能指示义，此为其义。“老师的家族”(guruno kulaṃ)、“奴隶的妻子”(dāsassa bhariyā)是分析(viggaha)的形式。那么，在此处“婆罗门的高”(brāhmaṇassa ucce)等句中，没有能合性或能指示义，这是从何而知的呢？由于没有能合性，此处才被说明为没有复合(samāsa)。对此，他说：“从能合性等”(sāmatthyādino)等等。 සමාසාභාවො-භිමතොති ‘‘පූරණා’’දිසුත්තෙ සමානාධිකරස්සාපි උපාදානතො. සෙහීති අත්තනියෙහි, නාභිමතොති ‘‘චයුත්තෙහි සෙහි අසමාසිතෙහි ඡට්ඨීසමාසප්පටිසෙධොවත්තබ්බො’’ (වා) ත්‍යනෙන, පුථගත්ථතාය මිච්චස්සවිවරණං ගවාදීනමසමාසෙති, එවමස්සාදීනං සමාසෙනාලන්ති සම්බන්ධො. “没有复合”(samāsābhāvo)是所认可的，因为在“pūraṇā”等经中也提到了同格(samānādhikaraṇa)。“Sehi”即“自己的”(attaniyehi)。“不被认可”，是根据此规则：“应说与ca相连、非复合的sehi的第六格复合的禁令”(cayuttehi sehi asamāsitehi chaṭṭhīsamāsappaṭisedhovattabbo)。由于意义各别，对于牛(gava)等词的不复合(asamāse)，此解释是错误的。如此，马(assa)等词，复合即足矣，此为关联。 යොගීනන්ති ඉතරීතරයොගීනං, අනෙනෙතරෙතරයොගචත්ථසමාසං වදති. වුත්තිහොතීත්‍යස්ස විවරණං ඡට්ඨීසමාසො භවතීති, එකත්ථීභාවෙඉච්චස්ස විවරණං ගවාදීනඤ්ච චත්ථසමාසෙ සතීති. “结合者”(yogīnaṃ)即“相互结合者”(itarītarayogīnaṃ)。通过此，作者说明了相互结合(itarītarayoga)的“与”义复合(catthasamāsa)。“Vutti hoti”(有转为)的解释是“成为第六格复合”(chaṭṭhīsamāso bhavati)。“ekatthībhāve”(当成为一义时)的解释是“当牛(gava)等词在‘与’义复合中时”。 රුළ්හිත්තාති සමාසස්සෙව කීළාවාචකත්තෙන ජීවිකාය ච පච්චාය කත්තෙන පසිද්ධත්තා, න වාක්‍යස්සාති ‘උද්දාලපුප්ඵභඤ්ජිකා’ත්‍යාදො රුළ්හීවසෙන නිච්චසමාසො භවිස්සතීති තත්‍ර කිං වචනෙනෙති මඤ්ඤතෙ, සරසි රුළ්හන්ති විග්ගහො. “因是习用”(ruḷhittā)，是由于复合(samāsa)本身，而非句子(vākya)，以其表示游戏(kīḷāvācaka)及作为谋生方式(jīvikāpaccayaka)而闻名。因此，他认为：“uddālapupphabhañjikā”(折乌达拉花戏)等，依习用(ruḷhī)之力，将成为恒常复合(niccasamāsa)，于此何须另立规则呢？“sarasi ruḷhaṃ”(生于湖中)是其分析(viggaha)。 අයම්පන අමාදිසමාසො කම්මධාරයදිගුසමාසාති සබ්බෙපි පරෙසං තප්පුරිසසදිසත්තා තප්පුරිසා, යථා හි තස්ස පුරිසො තප්පුරිසොති උත්තරපදත්ථප්පධානො, තථා තෙ සියුං, සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බත්ත නපුංසකත්තසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි ලක්ඛණෙහි ගච්ඡති පවත්තතීතිදිගු. 然而，此“a-mā”(无母)等复合，以及业持(kammadhāraya)与数词(digu)复合，所有这些，因与依主释(tappurisa)相似，故皆为依主释。诚如“tassa puriso”(他的男人)成为“tappuriso”，是以后节词义为主要(uttarapadatthappadhāna)，彼等亦复如是。以“数词在前”(saṅkhyāpubbatta)和“合成为中性”(napuṃsakatta)此二特征而成立、运行的，是为数词复合(digu)。 11. විසෙ 11. 差别 කින්තං විසෙසන මිච්ඡාහ-‘යමි’ච්චාදි, යං අවත්ථාපයති තං වුච්චතීති සම්බන්ධො, කින්තං විසෙස්සමිච්චාහ-‘යදනෙකෙ’ච්චාදි, යං අවත්ථා පීයතෙ තමභිධීයතෙති සම්බන්ධො, නන්වෙකත්ථෙනෙත්‍යුච්චමානෙ විසෙස්සෙනෙති කථමවගම්‍යතෙ, යතො එවං විවරිතවා ත්‍යාසඞ්කියාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. 何为限定词(visesana)？答曰：“yaṃ”(彼)等。能确定(avatthāpeti)者，即被称为限定词，此为关联。何为被限定词(visessa)？答曰：“yadaneke”(彼于多者)等。被确定(avatthāpīyate)者，即被指称为被限定词，此为关联。当说“以一义”(ekatthena)时，如何能理解为“通过被限定词”(visessena)呢？由于作者已如此解释，为除此疑，故说：“yadipi”(即使)等。 සම්බන්ධිසද්දත්තාති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘සම්බන්ධිසද්දා සකත්ථමිව නියතම්පටි-යොගිනමාක්ඛිපන්ති… තෙන විනා තෙසං සකත්ථස්සාසම්භවාති, විවරිතවාති විවරිත්ථ, එකත්ථෙනෙතීමස්ස සමානාධිකරණෙන සහ සමාසො [Pg.155] හොතීති එවං සාජ්ඣාහාරො අත්ථො වෙදිතබ්බො, අත්ථසද්දස්සානෙකත්ථත්තා විසෙසෙති ‘අත්ථො අභිධෙය්‍යො’ති. කථං තෙනත්ථො වුච්චතීත්‍යාහ- ‘අධිකරීයති’ච්චාදි. “因是关系词”(sambandhisaddattā)，作者如是认为：“关系词(sambandhisaddā)如同自身的意义(sakattha)，必然关涉一特定的相应者(paṭiyogina)……无此相应者，则其自身的意义不能成立”。“vivaritavā”即“vivarittha”(已解释)。“ekatthena”(以一义)此词与同格(samānādhikaraṇa)之词有复合(samāsa)，应如是补充理解其义。因“attha”(义)一词有多义，故限定说：“义即所指”(attho abhidheyyo)。如何以此表达其义？答曰：“adhikarīyati”(被作为所指)等。 විසෙස්සස්ස සමානාධිකරණත්තඤ්ච විසෙසනාපෙක්ඛන්ති සම්බන්ධො. විසෙස්සසද්දස්ස විසෙසනෙන සහ සමානාධිකරණත්තං විසෙසන සද්දාපෙක්ඛන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො, තත්ථ කාරණමාහ- ‘සම්බන්ධා’ති, අධිකරණස්ස සමානත්තං නාම භින්නානං සම්බන්ධීනං භවති, සම්බන්ධිනො ච සම්බන්ධමන්තරෙන න හොන්තී ති විසෙසනවිසෙස්සානං සම්බන්ධො විඤ්ඤායතෙ, එවං විඤ්ඤාතා තස්මා සම්බන්ධාති අත්ථො. 被限定词(visessa)的同格性(samānādhikaraṇatta)是期盼限定词(visesana)的，此为关联。被限定词与限定词的同格性，是期盼限定词的，于此应如是见其义。于彼，作者说其原由：“因有关系”(sambandhā)。所谓“所依处相同”(adhikaraṇassa samānattaṃ)，是为不同的关系者(sambandhin)而有，而关系者无关系则不能成立，故限定词与被限定词之关系可知。因如是可知，故曰“因有关系”，此为其义。 සද්දබ්‍යතිරෙකෙන හෙත්ථ අත්ථානං විසෙසනවිසෙස්සභාවො න සම්භවති, තථා හි ‘නීලමුප්පල’න්ති පඤ්ච වත්ථූනි සන්නිහිතානි නීලන්ති නීලත්තං ගුණසාමඤ්ඤං, නීලො ගුණො, තදාධාරො දබ්බන්ති තීණි, උප්පලන්ති උප්පලත්තං උප්පලජාති, දබ්බඤ්ච තන්නිස්සයොති ද්වෙ. 于此，若离于词(sadda)，诸义(attha)的限定与被限定的状态(visesanavisessabhāvo)则不能成立。例如，于“青莲”(nīlamuppalaṃ)中，有五事(vatthu)现前：关于“青”(nīlaṃ)，有青性(nīlattaṃ)此德之普遍性(guṇasāmañña)，青此德(guṇa)，及其所依之实体(dabba)，此为三事。关于“莲”(uppalaṃ)，有莲性(uppalattaṃ)此莲之种类(uppalajāti)，及彼所依之实体(dabba)，此为二事。 තත්ථ උප්පලජාති ගුණජාතීනං තාව න සම්භවති විසෙසනවිසෙස්සභාවො ජාතියා නිග්ගුණත්තා, නීලත්තස්ස ච නීලගුණෙ සමවායිනො, උප්පලත්තස්ස ච උප්පලදබ්බෙ සමවායිනො සමානාධිකරණත්තම්පි නත්ථි, උප්පලජාතියා නීලස්ස ච ගුණස්ස අත්ථි සමානාධිකරණත්තං… නීල මුප්පලන්ති පවත්තිනිමිත්තානං උප්පලජාතිනීලගුණානමෙකමධි කරණංනිස්සයොති, විසෙසන විසෙස්සභාවො තු නත්ථි ජාතියා අනීලත්තා, ගුණදබ්බානන්තු සම්භවතිවිසෙසනවිසෙස්සත්තං දබ්බස්සානෙකගුණත්තා, සමානන්තු තෙසම්පරමධිකරණං තතියං නත්ථි, යෙන සමානාධිකරණත්තං සියා, එවං නීලදබ්බ උප්පලදබ්බානම්පි අඤ්ඤමඤ්ඤපරිහාරෙන වත්තුමිච්ඡිතානං න විසෙසන විසෙස්සභාවො, නාපි සමානාධිකරණත්තං, කස්මා අඤ්ඤමඤ්ඤාසම්බන්ධතො අපෙක්ඛාභාවතො, වුත්තපටිපක්ඛතො පන වක්ඛමානනයෙන සද්දානමෙව සාමානාධිකරණ්‍යං විසෙසනවිසෙස්සත්තඤ්ච වෙදිතබ්බං, තෙනෙවාහ-‘අතොයෙවෙ’ච්චාදි. 于彼，莲之种类(uppalajāti)与德之种类(guṇajāti)之间，首先不可能有限定与被限定的状态，因为种类(jāti)是无德的(nigguṇa)。青性(nīlatta)内在于(samavāyin)青德(nīlaguṇa)，莲性(uppalatta)内在于莲实体(uppaladabba)，此二者亦无同格性(samānādhikaraṇatta)。莲之种类与青此德则有同格性……“青莲”(nīlamuppalaṃ)此语，其转起之因(pavattinimitta)即莲之种类与青德，有同一所依处(adhikaraṇa)与所依(nissaya)。然无限定与被限定的状态，因为种类非青色(anīla)。德与实体之间则可能有此限定与被限定的状态，因为实体有多德。但彼等无第三个共同的所依处，由之而可有同格性。如是，青实体与莲实体，当意欲以相互排斥的方式言说时，既无限定与被限定的状态，亦无同格性。为何？因无相互关系，无相互期盼故。然与上述相反，依将说之理，当知唯有词(sadda)才有同格性及限定与被限定的状态。是故，作者说：“atoyeva”(是故)等。 අතොයෙවාති යතො විසෙස්සස්ස සමානාධිකරණත්තං විසෙසනාපෙක්ඛං, අතොයෙව හෙතුතොති අත්ථො, භින්නනිමිත්තප්ප යුත්තානමෙවාති [Pg.156] සාමඤ්ඤෙන නීලගුණාධාරෙ දබ්බෙ ගුණෙයෙව වා නීලසද්දස්ස, උප්පලසද්දස්ස ච සාමඤ්ඤෙන ගුණවති දබ්බෙ වත්තමානත්තා අඤ්ඤමඤ්ඤෙසු භින්නෙසු සද්දප්පවත්තියා කාරණෙසු පයුත්තානං සද්දානමෙව. “Atoyeva”(是故)者，其义为：因为(yato)被限定词(visessa)的同格性(samānādhikaraṇatta)期盼限定词(visesana)，是故(atoyeva)此为原因(hetu)。“唯用于不同转起之因者”(bhinnanimittappayuttānameva)者，其义为：词“nīla”(青)通常用于作为青德(nīlaguṇa)所依的实体(dabba)上，或仅用于德上；词“uppala”(莲)通常用于有德的实体上。由于是在相互不同的词之转起的因(saddappavattikāraṇa)中被使用，故同格性唯独是这些词的。 සමානාධිකරණත්තන්ති නීලුප්පලසද්දානං විසුංවිසුං යොගෙ විසිට්ඨදබ්බ වාචිත්තස්සාසම්භවා, නීලඤ්ච තං උප්පලං චෙති සාමානාධිකරණ්‍යෙ සන්නිපතිතෙ සති සම්භවා එවං තත්ථ විසිට්ඨෙ වත්ථුම්හි පවත්තානං තෙසං සමානත්ථතා, එවකාරෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථං දස්සෙතුමාහ-‘නත්වභින්නෙ’ච්චාදි. “同格性”(samānādhikaraṇatta)者，谓“nīla”(青)与“uppala”(莲)二词，于单独使用时，不能表达被限定的实体(visiṭṭhadabba)；然当如“nīlañca taṃ uppalaṃ ca”(是青亦是莲)般，会合于同格(sāmānādhikaraṇya)中时，则能表达。如是，当彼等用于一被限定之事(vatthu)上时，彼等即有相同之义。为显示由“eva”(唯)字所排除之义，作者说：“na tu abhinne”(而非于无差别者)等。 නනුචෙත්‍යාදි චොද්‍යං, සීසම්පාතීති සීසපා රුක්ඛවිසෙසො, නයිද මෙවමිච්චාදි පරිහාරො. 至于“难道不……”(nanu ca)等是诘难(codya)。“sīsampātī”是一种名为“sīsapā”的特殊树木。“并非如此这般”(nayidaṃ evaṃ)等是辩解(parihāro)。 අථ තුච්චතෙඉච්චාදිනා පරස්ස වචනාවකාසමාසඞ්කතෙ, විසෙසවුත්තීති ඵලස්ස රුක්ඛස්ස ච සාමඤ්ඤසද්දත්තා භාවෙන විසෙසෙ වුත්ති, ඉමෙසන්ති සීසපාදීනං න සමොධාරිතාති න නිච්ඡිතා, සාමඤ්ඤවුත්තියෙව සමොධාරිතාති අධිප්පායො, අවසිතා නිච්ඡිතා වුත්ති යෙසං සීසපාදීනං තෙ අවසිතවුත්තයො, පයතනං විනා තදා පප්පොති චාති සම්බන්ධො, පයතනන්ති ‘සාමත්ථියලද්ධෙපිවිසෙස්සෙ’තිවචනං. තඤ්චනත්ථිච්චාදි පරිහාරො, සරූපමත්තකථනායාති වුත්තත්ථානම්පි සරූපමත්තකථනාය ‘පූපෙ බහූ ආනයෙ’ති යථා, එවං ජාතීයකන්ති සරූපකථනප්පකාරයුත්තං. උපසංහරමාහ-‘තදෙව’මිච්චාදි, නිපාතසමුදායොවායං වුත්තෙන පකාරෙනෙත්‍යස්ස අත්ථෙ වත්තතෙ. 以“或者说”(atha tuccate)等语，是预设了他人言说的机会。所谓“特殊用法”(visesavutti)，是因为果实(phala)和树木(rukkhassa)是通用词，故为特殊用法。“这些”(imesaṃ)是指尸娑树(sīsapā)等，因“未被限定”(na samodhāritā)，故“未被确定”(na nicchitā)，意指只有“一般用法”(sāmaññavutti)才被确定。那些其用法已确定者，如尸娑树(sīsapā)等，即是“已确定用法者”(avasitavuttayo)。“无需努力(payatanaṃ)亦能获得”，此乃其关联。所谓“努力”(payatanaṃ)，即是“即使凭能力获得亦是特殊”(sāmatthiyaladdhepi visesse)之语。“那也不存在”(tañca natthi)等，是辩解(parihāro)。“仅为说明其形式”(sarūpamattakathanāya)，即便是已说之义，也仅为说明其形式，犹如“拿很多糕点来”(pūpe bahū ānaye)。“此种”(evaṃ jātīyakaṃ)即是与说明形式的方式相应。总结时说“那正是”(tadevaṃ)等，这个“助词合集”(nipāta-samudāya)用于“以所说之方式”的意义。 අඤ්ඤතරසම්භවෙපි තන්නිවත්තියා වචනසබ්භාවං දස්සෙතුමාහ- ‘අථපි’ච්චාදි, අඤ්ඤතරසම්භවෙපීති විසෙසනස්ස විසෙස්සස්ස වා සම්භවෙපි, යත්‍රප්‍යුභින්නමත්ථි විසෙසනවිසෙස්සභාවසම්භවො තත්ථපිතාව බහුලංවචනතොව නිවත්ති හොති, කිම්පනා-ඤ්ඤතරසම්භවෙති දස්සෙතුමාහ-‘යථා පුණ්ණො’ඉච්චාදි, එත්ථ පන අඤ්ඤෙපි පුණ්ණනාමකා සන්තීති බ්‍යභිචාරසම්භවා උභින්නම්පි විසෙසනවිසෙස්සභාවසම්භවෙ බහුලංවචනමෙව සමාසං නිවත්තෙති, එවං විධෙපීති අඤ්ඤතරසම්භවෙපි, න [Pg.157] කෙවලං විසෙසනවිසෙස්සභාවසම්භවෙ, අථ ඛො එවං විධෙප්‍යඤ්ඤ තරසම්භවෙපිත්‍යවිසද්දස්ස අත්ථො. 为说明即使在只有其中之一存在(aññatarasambhave)的情况下，也有用于防止它的词存在，所以说了“或者”(athapi)等。“只有其中之一存在时”(aññatarasambhavepi)是指或者有能修饰词(visesana)存在，或者有被修饰词(visessa)存在。即使在两者都可能存在能修饰词与被修饰词关系的情况下，也多是仅凭“任选”一词(bahulaṃvacana)来防止。更何况只有其中之一存在的情况呢？为了说明这一点，所以说了“譬如普那”(yathā puṇṇo)等。在这里，因为还有其他名叫“普那”(Puṇṇa)的人，可能会产生混淆(byabhicāra)，所以在两者都可能存在能修饰词与被修饰词关系时，正是“任选”一词防止了复合(samāsa)。“在这样的情况下”(evaṃ vidhepi)即是“在只有其中之一存在的情况下”(aññatarasambhavepi)。不仅在能修饰词与被修饰词关系可能存在时，而且在这样只有其中之一存在的情况下也是如此——这是“api”(也)一词的含义。 යජ්ජෙවමිච්චාදි පච්චෙකං විසෙසනවිසෙස්සභාවෙ සති අනිට්ඨා පාදනචොදනා, පච්චෙකං විසෙසනං සියා උභින්නම්පි විසෙසනත්තා, තත්ථ දොසමාහ-‘විසෙස්සස්සච පුබ්බනිපාතො’ති, චො-වධාරණෙ, වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ වා, කුතොච්චාහ- ‘නාග්ගහිතෙ’ච්චාදි, ඉති කාරණෙ, අතො කිමනිට්ඨමායාත මිච්චාහ- ‘උප්පලනීලන්තිපි සියා’ති, ඉත්ථඤ්චරහි කින්ත්‍යාහ- ‘නීලුප්පලන්ති චෙ’ච්චාදි. පරිහාරමාහ-‘නෙසදොසො’ච්චාදි, උපපත්ත්‍යන්තරමාහ- ‘අථ චෙ’ච්චාදි. “若如是说”(yajjevaṃ)等，是在逐一存在能修饰词与被修饰词关系时，引出不欲结果的诘难。两者都具有能修饰词的性质(visesanattā)，故可逐一作为能修饰词(visesana)。对此，他指出了“并且被修饰词(visessa)前置了”的过失。“ca”(且)用于强调(avadhāraṇa)，或用于集合其他应说之事(vattabbantara-samuccaya)。为何如此？他说：因为“未被把握”(nāggahite)等，“iti”(此)表原因。由此会产生什么不欲的结果(aniṭṭha)？他说：“也可能会有‘uppalanīla’(莲青)的形式”。既然如此，那么会怎样呢？他说：“若是‘nīluppala’(青莲)又如何？”等。他提出辩解(parihāra)说：“这没有过失”(nesa doso)等。又提出另一个理由(upapatti)说：“或者”(atha ce)等。 අඤ්ඤමඤ්ඤානුපකාරිත්තාති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස විසෙසනවිසෙස්සත්තෙ නානුපකාරිත්තා සප්පධානත්තාති අත්ථො, අථ ද්වින්නම්පි අප්පධානත්තං කස්මා න සියා ත්‍යාහ- ‘අප්පධානත්තෙපි’ච්චාදි, සකසකප්පධානාපෙක්ඛාවන්තානන්ති සකෙසකෙ පධානෙ අත්තනි අපෙක්ඛාවන්තානං. අථ කුතො දබ්බස්සෙව පධානත්තමසිතං, න තු ගුණස්සෙත්‍යාසඞ්කිය ඤායමුපනිස්සයති ‘අථ චෙ’ත්‍යාදිනා. ඡාගොත්‍යජො වුච්චතෙ, තං සෙතවණ්ණමාලභෙථ මාරෙය්‍ය, ඵුසනං වා කරෙය්‍යාති අත්ථො, ආපුබ්බො ලභි හි මාරණෙ ඵුසනෙ ච වත්තතෙ, දෙසනායන්ති වෙදවාක්‍යෙති අත්ථො, කුතො ඡාගතො-ඤ්ඤො නාලබ්භතෙච්චාහ- ‘න හි’ච්චාදි. “互相不助益”(aññamaññānupakārittā)，其义是：因为各自有其主要性(sappadhānattā)，所以在能修饰词与被修饰词的关系上互不助益。那么为何两者不可皆为非主要呢？他说：“即使在非主要时”(appadhānattepi)等，意指“各自依赖于其各自的主要自身”。然后，他怀疑“为何只认为实体(dabba)是主要的，而非属性(guṇa)？”，并以“或者”(atha ce)等引据正理。“chāgo”即是“ajo”(山羊)。其义是：应取(ālabhetha)那白色的，即应杀之(māreyya)，或行触碰(phusanaṃ)。因为前缀为“ā”的“labh”词根用于杀害与触碰。“在教示中”(desanāyaṃ)意指“在吠陀文句中”。为何不取山羊之外的东西呢？他说：“因为不”(na hi)等。 ඡාගාභාවෙති සෙතගුණයුත්තස්ස ඡාගස්සාභාවෙ, පිට්ඨපිණ්ඩිමාලබ්භාති සෙතගුණයොගෙන විට්ඨපිණ්ඩිං ආලම්භ, න ච නාලම්භතෙ තස්මා ගුණො අප්පධානන්ති අජ්ඣාහරිතබ්බං. “无山羊时”(chāgābhāve)，意指在没有具白色属性的山羊时。“应取面团”(piṭṭhapiṇḍimālabbhā)，意指因与白色属性结合而取面团。然非不取，是故应推知：属性非主要。 පුන චොදෙන්තො ආහ- ‘නනු චෙ’ච්චාදි, අථෙත්‍යධිප්පායමාසඞ්කතෙ, අනිට්ඨමාපාදයති නීලසද්දෙපි පසඞ්ගො’ති, කුතොච්චාහ- ‘සොපිහි’ච්චාදි, ඉදං වුත්තං හොති- ‘‘උප්පලසද්දො ජාතිවාචී, න තු දබ්බවාචී, ජාති විසිට්ඨදබ්බවාචිත්තා යදි දබ්බවාචීති වුච්චතෙ, තදා නීලසද්දොපි ගුණවිසිට්ඨ දබ්බවාචිත්තා දබ්බවචනමාපජ්ජතීති ඉමෙසං න කොචි විසෙසො’’ති, පරිහරන්තො ආහ ‘නෙදමත්ථි’ච්චාදි, අපායිනො අපගන්තාරො දබ්බාති ගම්‍යතෙ, කුතොච්චාහ- ‘සතීපි’ච්චාදි, ඉති කාරණෙ. 又诘难说：“难道不……”(nanu ce)等。他怀疑“atha”的意趣，并引出不欲的推论：“此过失亦适用于‘蓝色’一词”。为何如此？他说：“彼亦因为”(sopi hi)等。此即是说：“‘莲花’一词是类别词(jātivācī)，而非实体词(dabbavācī)。若因其指谓由类别所限定的实体，而说它是实体词，那么‘蓝色’一词也因其指谓由属性所限定的实体，而成为实体词。如此，这两者便无任何差别。”他辩解说：“此不然”(nedamatthi)等。“apāyino”(消逝者)即“apagantāro”(离去者)，被理解为实体(dabba)。为何如此？他说：“即使有”(satīpi)等，“iti”(此)表原因。 විසෙසනමෙකත්ථෙනෙති [Pg.158] සිද්ධෙපි පපඤ්චත්ථං පරිප්ඵුටත්ථඤ්ච උදාහරණබහුත්තං දස්සෙතුං පාණිනියෙහි බහුං සුත්තිතං, සබ්බස්සෙතස්ස පච්චක්ඛාතභාවං දස්සෙතුං වුත්තියමුදාහරණමත්තං දස්සිතං, තදිදානි බ්‍යාඛ්‍යාතුකාමො ආහ- ‘පුබ්බකාලෙ’ච්චාදි, ඡින්නොච විසෙසනන්තී සම්බන්ධො ‘‘පුබ්බකාලෙක සබ්බධුරපුරාණනවකෙවලානි සමානාධිකරණෙනෙ’’ති (2-1-49) තෙ සමෙත්ථ සුත්තං, තත්ථෙකාදීනං වුත්තියමුදාහරණානි න දස්සිතාන්‍යුපලක්ඛණතොව විඤ්ඤායන්තීති දස්සෙතුමාහ- ‘එකෙ’ච්චාදි, එකො ච සො පුරිසොචාත්‍යාදිනා විග්ගහො උපලක්ඛණත්තායෙව ච ‘සත්ත ච තෙ ඉසයො ච සත්තිසයො’ච්චාදිකඤ්ච දට්ඨබ්බං. 虽然“能修饰词与具同一所指者（构成复合词）”已是定则，但为广说、明晰及展示众多范例，波你尼(Pāṇini)学派仍制定了许多经文。为表明这一切都可被舍弃，在注疏(vutti)中仅展示了范例。今欲解释此，他说：“‘pūrvakāla’(过去时)……”等。其关联是能修饰词。他们在此复合的经文是：“‘pūrvakāla’(过去时)、‘eka’(一)、‘sarva’(一切)、‘dhura’(负荷)、‘purāṇa’(古旧)、‘nava’(崭新)、‘kevala’(仅仅)与同格(samānādhikaraṇa)之词（构成复合词）”(波你尼 2.1.49)。为表明其中“eka”(一)等词在注疏中未给出范例，是因其可由标志而知，他说：“‘eka’(一)……”等。“eko ca so puriso ca”(一者，彼亦是人)等分析句(viggaha)仅为标志，“satta ca te isayo ca, sattisayo”(七者，彼亦是仙人，故为七仙人)等也应如是看待。 උපමීයතෙ පරිච්ඡිජ්ජතෙ-නෙනෙත්‍යුපමානං, උපමීයතීත්‍යුපමෙය්‍යං, තෙසං උපමානොපමෙය්‍යානං සාධාරණො යො ධම්මො සාමතාතෙන විසිට්ඨං යදුපමෙය්‍යං, තං වචනෙනෙත්‍යත්ථො උපමානොපමෙය්‍යච්චාදි කස්ස, සමාසො භවතීති සෙසො, කාරණමාහ- ‘විසෙසෙ’ච්චාදි, විසෙසාපරිග්ගහාති විසෙසනන්ත්‍යෙව සාමඤ්ඤෙන පරිග්ගහා, එවම්භූ තස්සාපීති උපමානරූපස්සාපි. නනු සත්ථීසද්දස්සසත්ථියං වුත්ති සාමාසද්දස්ස තු දෙවදත්තාය, අතො බ්‍යධිකරණත්තා කථමෙත්ථ සමාසොච්චාසඞ්කීයාහ- ‘යදෙ’ච්චාදි, සමානො ධම්මො සාමත්තාදි යස්ස සො සධම්මො, තස්ස භාවො සාධම්මියං සාමත්තං, තස්මා දෙවදත්තාත්ථෙ වත්තතෙ උපචාරවසෙන, සාමාසද්දොපි ගුණවචනොපි සාමත්තං වත්වා සද්ධාදිත්තවසෙනාභෙදොපචාරෙන වා දෙවදත්තායං වත්තතෙ, නනු ච සාමාසද්දස්ස දෙවදත්තාභිධානෙ චරිතත්ථතාය සත්ථී ගුණෙන නිද්දිට්ඨාත්‍යනියතගුණප්පතීතිප්පසඞ්ගො නෙකගුණාධාරත්තා සත්ථියාත්‍යාසඞ්කියාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. 以此作比较、限定者，是为喻体(upamāna)；被比较者，是为所喻体(upameyya)。喻体与所喻体之共通法，即相似性(sāmatā)，以此相似性而彰显的所喻体，通过言说表达，此即“喻体与所喻体等”之义，其余部分则构成复合词。其理由说：“于特殊……”等。不取特殊性，即仅以共通性而取，如此，此共通性亦适用于喻体之形式。问：‘斧’(satthī)一词用于指斧，而‘相似’(sāmā)一词却用于提婆达多(Devadatta)，因此所指不同，此处如何构成复合词？对此回答说：“所谓……”等。具有相同之法，即相似性等，此状态即为相似性(sādhammiyaṃ sāmattaṃ)，因此，‘相似’一词通过转喻而用于提婆达多。‘相似’一词虽为性质词，在表达相似性后，亦可通过无差别转喻而用于提婆达多。问：难道当‘相似’一词用于指称提婆达多时，由于斧子是通过其属性被指称的，不会导致对属性的不确定理解吗？因为斧子具有多种属性。对此回答说：“即使……”等。 ඉහාති නිද්ධාරණෙ, එතෙසං ගුණානං මජ්ඣෙති අත්ථො, ඉහ වා සත්ථියං, සාමගුණවන්තතාය සාමායාති ගම්‍යතෙ, පසිද්ධිවසෙනාති සත්ථිසාමාත්‍යත්‍රොපමානං සත්ථී, උපමෙය්‍යා දෙවදත්තා, පසිද්ධන්තුපමානං භවති නාප්පසිද්ධං… පසිද්ධසාධම්මියා සාධ්‍යු සාධනමුපමානන්ති කත්වා සත්ථියෙව සාමඞ්ගුණෙන පසිද්ධා න දෙවදත්තා, තස්මා සාමගුණප්පසිද්ධියාති අත්ථො. සාධ්‍යුතෙ උපමීයතෙනෙනෙති සාධනමුපමානං, සාධ්‍යතෙ [Pg.159] උපධීයතෙති සාධ්‍යමුපමෙය්‍යං, පසිද්ධස්ස සාධම්මියං තෙන, සාධ්‍යස්සාප්පසිද්ධස්ස කස්සචි සාධනං සාධ්‍යසාධනං. යත්‍රත්විච්චාදිනා බහුලංවචනසාමත්ථියා සාමඤ්ඤවචනෙනෙව සමාසසබ්භාවං වත්වා අඤ්ඤෙනාසබ්භාවමුදාහරණෙන ඵුටයිතුං ‘ඵාලා ඉව තණ්ඩුලා’ත්‍යාදි ආරද්ධං. “于此”(iha)是用于限定，意为“于此等功德之中”。或“于此斧”(satthiyaṃ)中，因具有相似的功德，故被理解为“相似”(sāmā)。依其知名度，于“斧相似”(satthīsāmā)一句中，斧是喻体，提婆达多(Devadatta)是所喻体。喻体是著名的，而非不著名的……以著名的相似性作为能成立的工具，即喻体，因此，斧(satthī)因其相似的功德而著名，而非提婆达多，故其义为“相似功德之著名”。以此能成立、作比较者，是为能成立之喻体(sādhanam upamānaṃ)；被成立、被比较者，是为所成立之所喻体(sādhyam upameyyaṃ)。以著名者之相似性，作为对某个不著名之所成立者的能成立工具。于“凡……”等处，依“多式”(bahulaṃ)规则之力，仅以共通词说明复合词的存在，为通过其他不存在的例子来阐明，故开始“米粒如碎片”(phālā iva taṇḍulā)等说法。 තණ්ඩුලසද්දොති උපමෙය්‍යභූතතණ්ඩුලසද්දො, තණ්ඩුලත්තම්පි වත්වා දබ්බෙ පවත්තො සාමඤ්ඤවචනො නතු භවතීති සම්බන්ධො, දබ්බෙති තණ්ඩුලදබ්බෙ ඵාලදබ්බෙ ච. “米粒词”(Taṇḍulasaddo)者，即作为所喻体的“米粒”一词。即使表达了“米粒性”，当其用于实体时，也成为共通词，而非（特殊词），此为关联。“于实体”者，即于米粒实体与碎片实体。 උපමානොපමෙය්‍යසාධාරණසූරත්තාදිධම්මවචනාප්පයොගෙති උපමානොපමෙය්‍යානං සාධාරණො යො විසාරදත්තාදිධම්මො තබ්බචනස්ස ‘මුනි අයං සීහො විය විසාරදො’ත්‍යාදො විසාරදාදිසද්දස්සාප්පයොගෙති අත්ථො, කෙසඤ්චිති කෙසඤ්චි සද්දානං මජ්ඣෙ, විසෙස්සත්තමෙව ඵුටයති. ‘තථා චෙ’ත්‍යාදිනා, විසෙසනවිසෙස්සානං යථිට්ඨත්තා නිච්චං සීහාදීනං විසෙස්සතායෙව වචනිච්ඡාති පුබ්බනිපාතත්තාප්පසඞ්ගොති භාවො, උපපත්‍යන්තරමාහ-‘විසෙසනස්සෙවෙ’ච්චාදි, යදිපි සීහො විසෙසනමෙව න විසෙස්සං, තථාපි බහුලාධිකාරා විසෙසනස්සාපි පරනිපාතොති භාවො. “于不使用喻体与所喻体共通之勇猛等法之词时”(Upamānopameyyasādhāraṇasūrattādidhammavacanāppayoge)者，意为：喻体与所喻体共通的无畏(visārada)等法，其词不被使用，如在“此牟尼如狮子般无畏”等句中，不使用“无畏”等词。 “于某些”(kesañci)者，即于某些词语之中，仅阐明其为被限定者。通过“如是则……”等句，（表明）由于限定词与被限定词的关系可随欲安立，故常欲以狮子等为被限定者，因此无前置之虞，此为其意。提出另一理由说：“仅是限定词……”等，即使狮子仅是限定词而非被限定词，然依“多式”(bahulaṃ)规则，限定词亦可后置，此为其意。 අථාත්‍රාපි විසෙසනන්තෙව සමාසප්පටිපාදනෙ’මුනි අයං සීහොව විසාරදො’ච්චාදො සාමත්ථියතොව සමාසාප්පසඞ්ගෙපි උපමානො පමෙය්‍යානං සාධාරණවිසාරදත්තාදිධම්මවචනාප්පයොගෙ සති තප්පසඞ්ගාභාවත්ථං වචනමාරබ්භනීයන්ති චොදෙති ‘නනුචෙ’ත්‍යාදිනා, සාමත්ථියතොති සාමඤ්ඤවචනප්පයොගෙ සාපෙක්ඛත්තා සමාසාප්පසඞ්ගොති සාමත්ථියං තස්මාති අත්ථො. සාමඤ්ඤප්පයොගත්ථන්ති සමාසවාක්‍යෙ සාමඤ්ඤවචනස්ස සූරත්තාදි(නො), අප්පයොගත්ථං, තථා හිච්චාදිනා සාමඤ්ඤසද්දප්පයොගෙ සාමත්ථියතො සමාසාසබ්භාවා සුත්තන්තරස්සානාරබ්භනීයභාවං සාධෙති. 又，于此，在阐述仅与限定词构成复合词时，于“此牟尼如狮子般无畏”等句中，因（词语间相互期待而）缺乏构成复合词的能力，故无复合词之虞。然而，当不使用喻体与所喻体共通之无畏等法之词时，为避免（不当）复合之虞，则有必要制订规则。故以“难道不……”(nanu ce)等句提出质难。“因其能力”(sāmatthiyato)者，意为：在使用共通词时，因有相互期待，故无复合词之虞，此即“能力”之义。 “为不使用共通词”者，是为了在复合句中不使用“勇猛”(sūra)等共通词。同样，通过“确实如此……”等句，证明了在使用共通词时，因其能力，复合词不存在，故无需另立经(suttantara)说。 විසෙසානන්තබ්භාවාති සාමඤ්ඤස්ස සමාසෙ අන්තොභාවෙපි තිඛීණත්තාදිතො විසිට්ඨස්ස සූරස්සාදිවචනීයස්ස විසෙසස්ස සමාසෙ අනන්තොගධත්තා අප්පසඞ්ගො සාපෙක්ඛමසමත්ථන්ති. අථෙති ‘සච්චමෙත’න්තිආදිං [Pg.160] පරවචනමාසඞ්කිය වදති, එවමාදිසිජ්ඣනත්ථං සමාසොති (ඤාපනත්ථං) ආරබ්භනීයම්භවතීති සම්බන්ධො. “因特殊性未被包含”(Visesānantabbhāvā)者，谓即使共通性被包含于复合词内，然由“锐利”等所限定的、应被言说的“勇猛”(sūra)等特殊性，并未被包含于复合词中，故无（复合词成立之）可能，（因为）“有期待者无能力（构成复合词）”。“又”(Atha)者，是预设他人之言“此是真实”(saccam etaṃ)等而说。为成就此等（复合词），（或为令知晓），复合词（规则）应被开说，此为关联。 පධානස්සාති ‘රඤ්ඤොපුරිසො-භිරූපො’තෙත්ථ අභිරූපසාපෙක්ඛස්ස පුරිසස්ස විසෙසනත්තෙනෙවා ප්පධානං, සමාසාවයවභූතං රාජානං පති විසෙස්සභාවෙනාවිඵලිතසකත්ථතාය පධානභූතස්ස පුරිසස්ස. ආදිසද්දෙන ‘රාජපුරිසස්ස දස්සනීයස්ස ගෙහ’න්ති සඞ්ගණ්හාති. “主导者”(Padhānassa)者，如于“国王之仆，貌美”(rañño puriso abhirūpo)一句中，此“仆”(purisa)一词虽期待“貌美”(abhirūpa)一词，（相对于“貌美”而言）作为被限定者是非主导的，但相对于作为复合词成分的“国王”(rājan)而言，它是被限定者，其自身意义并未失效，故成为主导的“仆”。“等”字则包含“国王之仆的美丽之家”(rājapurisassa dassanīyassa gehaṃ)等例。 එත්ථ හි ගෙහම්පති විසෙසනභාවෙනාප්පධානත්තෙපි රාජානම්පති පධානභූතස්ස පුරිසස්ස සාපෙක්ඛස්සාපි සමාසො හොතෙව. ඉදඤ්චඤාපනත්ථං වචනාරම්භප්පයොජනඤ්ච, කාරණමාහ- ‘ගමකත්තා’ඉච්චාදි. 于此例中，（“国王之仆”一词）虽相对于“家”(geha)而言，因作为限定词而是非主导的，但其中相对于“国王”(rājan)而言是主导的“仆”(purisa)，即使有所期待，复合词也确实能够成立。此亦是为令了知，亦是开说此规则之目的。其理由说：“因能了知……”(gamakattā)等。 ගමකත්තාති විග්ගහවාක්‍යත්ථස්ස වුත්තියම්පතීයමානත්තා ගමකත්තං තස්මා, නචෙහ ගමකත්තමත්ථීති ‘මුනි සීහොව සූරො’ත්‍යත්‍ර තු වාක්‍යතො යොත්ථො පතීයතෙ, නායං ‘මුනි සීහො සූරො’ත්‍යතො ගම්‍යතෙති ගමකත්තං නත්ථී-ති අත්ථො, තථාහි මුනිසීහසද්දෙනෙවො පමානොපමෙය්‍යභාවනිමිත්තස්ස විසාරදත්තස්ස සභාවෙනෙවොපාදානතො විසාරදසද්දස්ස තෙන සම්බන්ධාභාවො. “因能了知”(Gamakattā)者，谓因分析句(viggahavākya)之义于复合形式(vutti)中亦能被理解，故称“能了知”。是故，若此处无“能了知”性，如于“牟尼如狮子般勇猛”(muni sīho va sūro)一句中，其义可从句子本身被理解，但此义无法从“牟尼狮子勇猛”(muni sīho sūro)中得知，故无“能了知”性。确实，因为“牟尼狮子”(munisīha)一词，其本身即已包含了作为喻体与所喻体之根据的“无畏”(visāradatta)之体性，故与“无畏”(visārada)一词无关联。 අපවග්ගො නිබ්බානං, වාක්‍යමෙවෙති එවකාරෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථම්පදස්සයමාහ- ‘වුත්තිනිවත්තෙතී’ති බහුලාධිකාරතො විඤ්ඤායති, නනු චාත්‍ර විසෙස්සභාවාසම්භවාප්පසඞ්ගොයෙව වුත්තියාති චොදෙති. ‘නනුචෙ’ත්‍යාදිනා. 解脱(apavagga)即涅槃(nibbāna)。“仅是句子”(vākyam eva)，以“仅”(eva)字显示其限定之义，而说：“（此规则）防止了复合形式(vutti)（的构成）”，此乃依“多式”(bahulaṃ)规则可知。彼以“难道不……”(nanu ce)等句质难曰：“难道在此处，因不可能有被限定关系，故根本无复合形式之可能吗？” පුණ්ණතාබ්‍යභිචාරාති පුණ්ණතාසඞ්ඛාතස්ස බාලාදිඅවත්ථාවිසෙසස්ස අවිනාප්පවත්තිතො බ්‍යභිචාරී හි විසෙස්සම්භවති යථා නීලතායුප්පලං, පරිහරති ‘නෙදමත්ති’ච්චාදිනා, මන්තාණිපුත්තානං අනෙකත්තාති කෙවලං මන්තාණියා පුත්තො පුණ්ණොයෙවාති අභාවා තෙසං බහුභාවතො, අත්තනො අත්තනො ගහස්ස පතයොති ගහපතීනං බහුත්තං පාකටමෙව. “Puṇṇatābyabhicārā”（圆满性不相离故），谓名为圆满性(puṇṇatā)的童年等特定状态(bālādiavatthāvisesa)不相离地转起。盖相离者(byabhicārī)方能成为所简别者(visessa)，犹如青莲(uppala)之青色(nīlatā)。彼以“此非有”(nedamatthi)等而排除。“曼陀尼之子众多故”(mantāṇiputtānaṃ anekattā)，谓因并非唯有曼陀尼(Mantāṇī)之子方为富楼那(Puṇṇa)，彼等为数众多故。各自家宅之主人，即众多家主(gahapati)是显而易见的。 වුත්තියෙවෙති එවකාරෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථමාහ-‘වාක්‍යං නිවත්තෙතී’ති. විසිට්ඨජාතිවචනාති වුත්තං කණ්හසප්පජාතියා ලොහිතසාලිජාතියා ච විසිට්ඨත්තා. “唯是转起”(vuttiyeva)，是以“唯”(eva)字限定其义，而说“语句止息”(vākyaṃ nivatteti)。所谓“特定种类之语”(visiṭṭhajātivacana)，是因黑蛇(kaṇhasappa)的种类与红稻米(lohitasāli)的种类是特定的(visiṭṭha)而说。 තච්ඡකො [Pg.161] සප්පොති බ්‍යාඛ්‍යෙයමුපනික්ඛිප්පචොදයමාහ- ‘නනු චෙ’ච්චාදි. තච්ඡකභාවානපෙතොති බාලයුවත්තාදිසඞ්ඛාතතච්ඡකභාවතො අබ්‍යාවුත්තො, අත්ථිනාමධෙය්‍යොති තච්ඡකො නාම කොචි තන්නාමො අත්ථි, කිරියාසද්දොති තච්ඡතීති තච්ඡකොති එවං කිරියාය පවත්තිනිමිත්තත්තෙනොපාදින්නො වඩ්ඪකීවාචී තච්ඡකසද්දො, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘යථාවුත්තනයෙන විසෙසනවිසෙස්සසබ්භාවා සමාසෙන භවිතබ්බං, තථා සති කිමිදං පච්චුදාහරණං කත’’න්ති. අත්‍ර කෙනචි න නාමධෙය්‍යස්සෙත්‍යාදි නොපජායතෙවාත්‍යෙතදවසානං වුච්චමානමනුද්‍යතං නිරාකත්තුකාමො ආහ-‘යොපා හෙ’ච්චාදි. 对于“木匠是蛇”(tacchako sappo)这一应解释之处，他提出诘难说：“难道不是”(nanu ce)等。“不离木匠性”(tacchakabhāvānapeto)，是指不离名为童年、青年等状态的木匠性。“有名”(atthināmadheyya)，是指确实有某个名为木匠(Tacchaka)者。“动作词”(kiriyāsadda)，是指因“刨削”(tacchati)故为“木匠”(tacchako)，如此，表示木匠(vaḍḍhakī)的“tacchaka”一词，是以动作为其转起的因由而派生的。他这样认为：“依所说之理，因有能简别者(visesana)与所简别者(visessa)存在，故应有复合词(samāsa)。既然如此，为何举此为例外(paccudāharaṇa)？”于此，有人欲反驳所引述的、以“非由名称”(na nāmadheyyassa)等为始，至“不生起”(nopajāyate)为终的论述，而说：“朋友啊”(yopā he)等。 ඉමස්සායමධිප්පායො ‘‘වුත්තනයෙන තච්ඡකසද්දස්ස කිරියා සද්දස්සාත්ථවිසයාපෙක්ඛායාභාවතො විසෙස්සත්තාභාවා පච්චුදාහරණමිදං කත’’න්ති. 此中意趣(adhippāya)是：“依所说之理，因‘tacchaka’一词作为动作词(kiriyāsadda)，不需观待其义所指的对象(atthavisayāpekkha)，故无成为所简别者(visessa)之性质，因此举此为例外(paccudāharaṇa)。” කස්මා අයුත්තමිච්චාහ-‘යතො’ච්චාදි, නාමධෙය්‍යස්ස කිරියාවාචිනො ච අත්ථාභිධානසාමත්ථියං තුල්‍යං වා න වා, අවයවප්පසිද්ධියා සමුදායප්පසිද්ධි බලවති වා නවෙත්‍යෙතං විචාරෙතුං යතො නාධිකතන්ත්‍යත්ථො, කිඤ්චරහි අධිකතන්ත්‍යාහ- ‘අපිත්වි’ච්චාදි, තච්ඡකසද්දොනෙකත්ථවුත්ති නානෙකත්ථොති විචාරෙතුමධිකතන්ති යොජනා. 为何说不恰当？他说：“因为”(yato)等。考察名称(nāmadheyya)与行动表述词(kiriyāvācī)表达意义的能力是否相等，以及由部分得出的意义(avayavappasiddhi)与由整体得出的意义(samudāyappasiddhi)何者更有力，这些并非重点(na adhikaṃ)。那么什么是重点呢？他说：“而且”(apitu)等。考察“tacchaka”一词是多义(anekatthavutti)还是单义(nānekattha)，这才是重点。此为贯通全文的解释(yojanā)。 එවං මඤ්ඤතෙ- ‘‘විසෙසනවිසෙස්සභාවචින්තායං සද්දානමත්ථාභිධානසාමත්ථියචින්තා න යුජ්ජතෙ ‘සති සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච විසෙසනං සාත්ථකං හොතී’ති විසෙසනං මග්ගීයතෙ, නාසම්භවෙ නාබ්‍යභිචාරෙ යථා සීතං (හිමං) උණ්හොග්ගීති, තස්මා සම්භවබ්‍යභිචාරචින්තා විසෙසනවිසෙස්සභාවචින්තායමුපයුජ්ජතීති තච්ඡකසද්දො-නෙකත්ථවුත්තිවා න වෙත්‍යෙතදෙව විචාරෙතුමධිකතන්ති කත්ථචිපි විසෙසනවිසෙස්ස සබ්භාවෙ සමාසො හොතෙවා’’ති, යදිපි නාමධෙය්‍යකිරියාවාචීනමතුල්‍යමත්ථාභිධානං සමුදායප්පසිද්ධියා ච බලවතිත්තං, තථාපි වක්ඛමානනයෙන සමාසසබ්භාවා න කාචි හානීති දස්සෙතුමාහ- ‘එත්ථ චා’තිආදි. 他这样认为：“在思考能简别者(visesana)与所简别者(visessa)的关系时，思考词语表达意义的能力是不恰当的。所谓‘当有可能性(sambhava)与相离性(byabhicāra)时，能简别者才有意义’，因此才寻求能简别者；在没有可能性或没有相离性的情况下则不然，例如‘冷的雪(sītaṃ himaṃ)’或‘热的火(uṇho aggi)’。因此，对可能性与相离性的思考，适用于对能简别者与所简别者关系的思考。所以，考察‘tacchaka’一词是多义还是单义，这才是重点。在任何有能简别者与所简别者之处，复合词(samāsa)都必然成立。”纵使名称与行动表述词表达意义的能力不相等，且由整体得出的意义更有力，但为显示依将说之理，复合词的存在并无任何妨害，他说道：“于此亦”(ettha ca)等。 එත්ථචාති කෙචි පක්ඛෙ ච, කඤ්චි පීළමාවහතීති සම්බන්ධො, කුතොච්චාහ ‘තථාහි’ච්චාදි. එවං මඤ්ඤතෙ- ‘‘යදීපි සමුදායප්පසිද්ධියා සති කිරියාසද්දත්ථවිසයාපෙක්ඛා [Pg.162] නොපජායතෙ, තථාපි නාමධෙය්‍යස්සෙව තච්ඡකසද්දස්සාප්‍යනෙකත්ථවුත්තිත්තමත්ථෙව… සප්පවිසෙසෙ මනුස්සෙ ච තන්නාමකෙ නාමධෙය්‍යස්ස තච්ඡකසද්දස්ස පවත්තිසබ්භාවා(ති) විසෙසනවිසෙස්සසබ්භාවතො සමාසප්පසඞ්ගො තදවත්ථො යෙවා’’ති, න කෙවලං සප්පවිසෙසස්සෙව තච්ඡකසද්දො නාමධෙය්‍යමපිතු මනුස්සානම්පීති පිසද්දත්ථො. තච්ඡකසද්දස්සානෙකත්ථවුත්තිත්තෙපි න සමුදායප්පසිද්ධියා අවයවප්පසිද්ධීබාධාති දස්සෙතුමාහ- ‘නචා’තිආදි. චො-වධාරණෙ, කුතොච්චාහ ‘කිරියෙ’ච්චාදි. කමෙනත්ථප්පසිද්ධීති යං, එතම්පන සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති යොජනා. “于此亦”(ettha ca)，是在某些学派的观点中，此关联会带来某种妨难(pīḷa)。为何？他说：“诚然”(tathāhi)等。他这样认为：“纵使由整体得出的意义成立时，对动作词词义所指对象的观待不生起，但‘tacchaka’一词如名称一样，确实具有多义性……因为作为名称的‘tacchaka’一词，可用于指特定的蛇，亦可用于指同名的人，故由能简别者与所简别者的存在而复合的场合，依然如故。”‘pi’字之义，是说‘tacchaka’不仅是特定蛇类的名称，也是人的名称。为显示纵使‘tacchaka’一词多义，由部分得出的意义也不因由整体得出的意义而受阻，他说：“且非”(na ca)等。‘ca’字用于强调。为何？他说：“行动”(kiriya)等。所谓“意义依序成立”(kamenatthappasiddhi)，此是可知的。此为贯通全文的解释(yojanā)。 යන්ති යං පසිජ්ඣනං, කමෙනාති බාධාභාවතො අනුක්කමෙන. එවඤ්චෙති ඉමිනා නචෙත්‍යාදිනා වුත්තං පච්චාමසති… කිම්පටිවිහිතං සියා පරිහටං සියාති අත්ථො, ඉති ඉමිනා කාරණෙන ‘තච්ඡකො සප්පො’ති පච්චුදාහරණං න යුත්තං… තච්ඡකසප්පොති සමාසසබ්භාවතොති අධිප්පායො, නෙදමෙවමිච්චාදිනා පරිහරති, යදා චරති යථා වුත්තෙන විසෙසනවිසෙස්සභාවසම්භවො, තදා කථංත්‍යාහ- ‘යදා විසෙසනෙ’ච්චාදි. තදාපි කථං වාක්‍යෙන භවිතබ්බමිච්චාහ- ‘ඉදඤ්චෙ’ච්චාදි. බහුලංවචනතොයෙවාති අධිප්පායො. “yaṃ”，即所成立者(pasijjhana)。“次第地”(kamena)，是因无障碍而依次(anukkamena)。“如此”(evaṃ ca)，是以此回顾“且非”(na ca)等所说……其义为：什么被驳斥了？什么被排除了？因此，“tacchako sappo”作为例外(paccudāharaṇa)是不恰当的……其意趣是，因“tacchakasappo”作为复合词(samāsa)可以存在。他以“此非如是”(na idam evaṃ)等而排除。当如所说，有能简别者与所简别者关系的可能性时，那么如何呢？他说：“当于能简别者”(yadā visesane)等。那时又如何应成为句子呢？他说：“而此”(idaṃ ca)等。其意趣是：“正是由于‘多样性’的规则”(bahulaṃvacanato)。 අඤ්ඤස්සාති කම්මනි සම්බන්ධවචනිච්ඡායං ඡට්ඨී. අවච්ඡෙදකත්තාති එත්ථ කත්තුනා භවිතබ්බන්ති කාළස්සාති කත්තරි භාවයොගෙ ඡට්ඨියා අජ්ඣාහරිතබ්බං. පත්තාපන්නෙහි දුතියන්තස්ස ජීවිකම්පත්තො ජීවිකා පන්නොති සමාසො ‘කාරකං බහුල’’න්තෙව (චං-2-2-19) විහිතො දුතියන්තෙන තු තෙසං සමාසත්ථං සුත්තන්තරං කතං පරෙහි, අත්ථඤ්ච තෙසමිත්ථිලිඞ්ගානම්පි සමාසෙනෙව, කාරනිවත්තියා, තථා මාසො ජාතස්සාති විග්ගහෙ පරිමාණිවාචිනා ඡට්ඨියන්තෙන පරිමාණවචනානං කාලසද්දානං, තදාහ- ‘පත්තාපන්නාන’මිච්චාදි, පරිමාණං මාසාදි පරිච්ඡෙදො තමස්සත්ථීති පරිමාණී ජාතාදි. 在“aññassa”中，是欲表达业格(kamman)中的关系(sambandha)而使用第六格。在“avacchedakattā”(因是限定者)中，应有能动者(kattar)，故如在“kāḷassa”中，应补充用于能动者、与状态相关的第六格。与以第二格结尾的“patta”(已得)、“āpanna”(已入)的复合，如“jīvikaṃ patto”(已得生计者)、“jīvikāpanno”(已入生计者)，是依“kārakaṃ bahulaṃ”(Cāndra 2.2.19)而规定。但后人另立经文以规定彼等与第二格结尾词的复合。彼等词语，纵使是阴性，其义亦由复合词本身表达，因格的功能(kāraka)已止息故。同样，在“māso jātassa”(出生一月者)的分析式中，是表示量的时语与表示被量者的第六格结尾词复合。因此他说：“对patta与āpanna”等。量(parimāṇa)即月等的限定(pariccheda)；有彼者为被量者(parimāṇī)，如“出生”等。 එත්ථ හි මාසො පරිමාණං පරිච්ඡෙදකත්තා, ජාතො පරිමාණී පරිච්ඡෙජ්ජත්තා, පත්තා ජීවිකානෙනාති වචනිච්ඡායං යො-ත්ථො සො- ඤාපදත්ථසමාසෙප්‍යතින්නො [Pg.163] වචනිච්ඡාභෙදමන්තරෙනාතිදස්සෙතුං ‘අඤ්ඤපදත්ථෙ භවිස්සතී’ති යං වුත්තියං වුත්තං, තං බ්‍යාඛ්‍යාතුකාමො ආහ- ‘වානෙකඤ්ඤත්ථෙ ඉච්චෙවා’තිආදි. අඤ්ඤත්ථ සමාසෙ කතෙ සබ්බත්ථ ‘‘ඉත්ථියං භාසිතෙ’’ච්චාදිනා (3-67) පුම්භාවො. මාසො ජාතස්සාති වචනිච්ඡායං යො-ත්ථො, සො-ඤ්ඤත්ථසමාසෙප්‍යභින්නො වචනිච්ඡාභෙද මන්තරෙනාති දස්සෙතුමාහ- ‘යස්ස ජාතාදිනො’ච්චාදි. 于此，“月”(māso)因其限定作用而是衡量标准(parimāṇa)；“已生者”(jāto)因其可被限定而是被衡量者(parimāṇī)；“已得生计者”(pattā jīvikā)亦然。在“已得生计者”这一语趣(vacanicchā)中的意义，为了表明它在依主释(aññapadattha-samāsa)中，除了语趣的差别外并无不同，并且为了解释在注疏(vutti)中所说的“将用于另一词的意义上”，作者欲解释而说“或者在众多另一词的意义上(vānekaññatthe)”等。在其他地方作复合词时，皆依“当述及女性时(itthiyaṃ bhāsite)”(3-67)等规则转为阳性。为了表明在“彼已生一月”(māso jātassa)这一语趣中的意义，在依主释中除了语趣的差别外并无不同，作者说“彼已生者等(yassa jātādino)”等。 ජාතසද්දස්සත්ථමාහ සම්පන්නොති, සම්පුණ්ණොත්‍යත්ථො, ඉමිනා ච මාසො ජාතො-ස්සාති විග්ගහස්ස අත්ථො දස්සිතො, අඤ්ඤථාති යදි මාසො තස්ස අඤ්ඤපදත්ථස්ස ජාතාදිනො සම්පුණ්ණො න භාතීති අත්ථො. ත්තත්තවන්තූනං නිට්ඨාසඤ්ඤං විධාය තදන්තස්සඤ්ඤත්ථසමාසෙ ‘‘නිට්ඨා’’ති (2-2-36) සුත්තෙන පුබ්බනිපාතො වුත්තො, තදාහ- ‘නචෙ’ච්චාදි, පුබ්බනිපාතප්පසඞ්ගො නච සියාතිසම්බන්ධො, කුතොච්චාහ- ‘ජාති’ච්චාදි. කෙසඤ්චිති වාක්‍යකාරමාහ, නච යුත්තන්ති සම්බන්ධො, කාරණමාහ- ‘විසෙසන’මෙච්චාදි, තථාහිච්චාදිනා විසෙසනස්ස සාත්ථකත්තෙ සමාසබ්භාවමභාවෙ චාභාවං සාධෙති… ඡට්ඨීසමාසෙ ‘සති සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච විසෙසනස්ස සාත්ථකම්භවතීති විසෙසනස්ස සාත්ථකත්තා. 作者说“已生”(jāta)一词的意义是“已成”(sampanno)，即“已圆满”(sampunno)之义。借此，“彼已生一月”(māso jāto assa)这一解析(viggaha)的意义即被阐明。“否则”(aññathā)意为：若“月”对于作为另一词之义的“已生者”等而言，不显现为“圆满”。对于以-ta与-tavant结尾的词，规定其名为“过去分词”(niṭṭhā)后，在以此结尾的依主释中，依“过去分词”(niṭṭhā)(2-2-36)之规则，规定其前置。因此作者说“不然则”(na ca)等，其关联为“则前置的情况即不应有”。问“为何？”，答曰“种类”(jāti)等。作者引某些句法家之言，其关联为“此不合理”。作者说明原因为“限定词”(visesana)等。通过“诚然”(tathā hi)等，作者论证了当限定词有意义时复合词则成立，无意义时则不成立……在第六格复合词(chaṭṭhīsamāsa)中，“当存在、可能与不定时，限定词方有意义”，故因限定词有意义（复合词才成立）。 අවචනෙපීති නියමවචනෙ (අ)සතීපි, ඡට්ඨීසමාසප්පසඞ්ගො චරහි වුත්තනයෙන බ්‍යවච්ඡෙජ්ජ බ්‍යවච්ඡෙදකත්තාභාවෙන විසෙසනානත්ථක්‍යා න භවෙය්‍ය චෙ වාක්‍යෙනාපි න භවිතබ්බන්ති ආහ- ‘වාක්‍යං ත්වි’ච්චාදි. අයම්පන විසෙසනසමාසො පරෙහි කම්මධාරයොති ඤායති… යථා කම්මං කිරියං පයොජනඤ්ච ධාරෙති එවමයං සමාසො කම්මමිව ද්වයං ධාරයතීති. “即使无此规定”(avacane”pi)意为，即使没有限定性的规定。那么，如果第六格复合词(chaṭṭhīsamāsa)的情况，因如前述，不存在所限定与能限定的关系，导致限定词无意义而不成立，那么通过句子(vākya)亦不应成立，故作者说“然而句子”(vākyaṃ tu)等。不过，此限定复合词(visesanasamāso)被他人认为是持业释(kammadhāraya)……正如“业”(kamma)一词持有行为(kiriya)与目的(payojana)，同样地，此复合词亦如“业”(kamma)一般，持有两者。 12. නඤ 12. 否定词 Nañ එත්ථෙවාති ‘‘ට නඤ්ස්ස’’ඉති (3-74) සුත්තෙඑව. පාමනපුත්තොතිපාමා කුට්ඨවිසෙසො අස්ස අත්ථීති පාමසද්දා ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) නප්පච්චයො, පාමනස්ස පුත්තො, යදි හෙත්ථ ඤකාරො විසෙසනත්ථො න කරීයෙථ, තදා ‘‘ට නස්සා’’ති සුත්තං කරීයෙථ, තථා ච සත්‍යුත්තරපදෙ පරතො පාමනසද්දෙ නකාරස්සාපි ටො “就在此处”(ettheva)意为：就在“nañ之后（的a）作ṭa”(ṭa nañssa)(3-74)这条规则中。“癞病者之子”(pāmanaputto)：“pāmā”是一种特殊的皮肤病(kuṭṭha)。“彼有此病”，故从“pāma”一词，依“亦见其他后缀”(dissantaññepi paccayā)(4-120)规则，加上na后缀（成pāmana）。（再作复合词）“癞病者(pāmana)之子(putto)”。若此处不将ñ字母用作限定，则规则会写作“na之后（的a）作ṭa”(ṭa nassa)。如此，当有后分词随于其后时，“pāmana”一词中的na字母亦会变为ṭa。 සියාති [Pg.164] භාවො, නනු චිහ සමාසවිධිම්හි ඤ කාරොච්චාරණා ඤ ලොප රහිතස්ස සමාසො න භවතීති වත්තුමුචිතං, න තු ‘‘ට නඤ්ස්සා’’ති විසෙසනත්ථොති සච්චං, කින්ත්විහ සමාසවිධිම්හි ඤ කාරස්ස බ්‍යවච්ඡජ්ජං න දිස්සතෙ. “会”(siyā)是此意。诚然，此处在复合词的规则中，因发ñ字母之音，故理当说：不省略ñ的（词）不构成复合词。然而，在“nañ之后（的a）作ṭa”(ṭa nañssā)规则中，（ñ）并非用于限定，此言为实。不过，此处在复合词的规则中，由ñ字母所要排除的对象并未见到。 පරියුදාසවුත්තීති පරි තුලිතමුග්ගය්හ නිසෙධනීයස්ස අසනං ඛෙපනං වජ්ජනං පරියුදාසො, තෙන පරියුදාසෙන විසිට්ඨෙ-ත්ථෙ වුත්ති අස්සෙති පරියුදාසවුත්ති, පසජ්ජප්පටිසෙධවුත්තීති පටිසෙධනීයමෙව පසජ්ජ පත්වා තංසදිසමනපෙක්ඛිය නිසෙධො, තෙන වුත්ති අස්සෙති පසජ්ජප්පටිසෙධ වුත්ති. “非限定除外”(pariyudāsavutti)者：“pariyudāsa”是周遍地(pari)衡量、选取应否定者之后，将其舍弃(asana)、去除(khepana)、回避(vajjana)之义。其作用(vutti)在于由此“除外”所限定的意义中，故称“非限定除外”。“直接否定”(pasajjappaṭisedhavutti)者：即直接(pasajja)触及应否定者本身，而不顾及其类似者，加以否定。其作用在于此，故称“直接否定”。 යත්ථ බ්‍රාහ්මණා අඤ්ඤොව භවතීත්‍යෙවං වාක්‍යෙනාත්ථන්තරවිධානා විධිනො පධානත්තං, අත්ථන්තරවිධානසාමත්ථියෙනෙව බ්‍රාහ්මණස්ස පටිසෙධො පතීයතෙ, බ්‍රාහ්මණස්ස නිවත්තනෙ තදපෙක්ඛායාඤ්ඤස්ස විධානයොගතො සකපදෙන නඤ්ඛ්‍යෙන විධිභාගී න වුච්චතෙ, කිඤ්චරහි අඤ්ඤසද්දෙන… පරියුදාසනිස්සයිනොඤ්ඤසද්දස්සෙව වාක්‍යෙ පයොගතො’ අඤ්ඤො බ්‍රාහ්මණා අබ්‍රාහ්මණො’ති, නඤ්ස්සච ස්‍යාද්‍යන්තෙන සාමත්ථියං, න ත්‍යාද්‍යන්තෙනෙත්‍යෙකවාක්‍යතා… අඤ්ඤො බ්‍රාහ්මණා අබ්‍රාහ්මණොති තත්ථ තත්ථ පරියුදාසවුත්තිත්තා. 在此，通过“是婆罗门之外的其他人”这样的句子，规定了另一层意义，故规定是主要的。正是凭借规定另一意义的力量，对“婆罗门”的否定才得以被理解。在排除“婆罗门”时，由于关联到与此相对的另一者的规定，被规定的部分并非由其自身的词——否定词“nañ”——来表达，而是由“其他”(añña)一词来表达……因为在句子中，使用的是依赖于“非限定除外”的“其他”一词，故“非婆罗门”(abrāhmaṇo)即是“婆罗门之外的其他人”(añño brāhmaṇā)。并且，“nañ”与带有名词格位后缀(syādi)的词有连接能力，而非与带动词词尾后缀(tyādi)的词，因此构成一个单句……“非婆罗门即是婆罗门之外的其他人”，在这些情况下，是由于“非限定除外”的作用。 පසජ්ජප්පටිසෙධෙතු පටිසෙධස්ස පධානත්තා බ්‍රාහ්මණො න භවතීති වාක්‍යෙන බ්‍රාහ්මණස්ස පටිසෙධො විධි අත්ථගම්මො වාක්‍යභෙදො, සකපදෙන ච නඤ්ඛ්‍යෙන පටිසෙධභාගිවාචී සම්බජ්ඣතෙ. කො සො බ්‍රාහ්මණා අඤ්ඤොති ආහ- ‘බ්‍රාහ්මණත්තානජ්ඣාසිතො’ච්චාදි. 然而，在“直接否定”(pasajjappaṭisedha)中，因否定是主要的，故通过“不是婆罗门”(brāhmaṇo na bhavati)这一句子来否定“婆罗门”。其规定是隐含的，且句子是分离的。并且，表达被否定部分的词，与其自身的词——否定词“nañ”——直接相关联。“婆罗门之外的其他人”是谁？作者说：“未具备婆罗门特质者”(brāhmaṇattānajjhāsito)等。 ඉතරස්මින්ති පසජ්ජප්පටිසෙපෙක්ඛෙ, කෙනචි සංසයනිමිත්තෙනාති උපවීතදස්සනාදිනා කෙනචි සංසයකාරණෙන, සබ්බම්පි පදං සකත්ථෙ පයොගම්පති ඤාණමපෙක්ඛතෙ, තඤ්ච ඤාණං ද්විධා සම්මාඤාණං මිච්ඡා ඤාණඤ්ච. උභයම්පෙතබ්‍රාහ්මණසද්දං පවත්තයති. තත්ථ සම්මාඤාණ පුබ්බකෙ අබ්‍රාහ්මණසද්දප්පයොගෙ නත්ථි නඤ්ස්ස බ්‍යාපාරො, න හි තත්ථ තෙන කිඤ්චි කරීයති. මිච්ඡාඤාණපුබ්බකෙ තු විජ්ජතෙ තස්ස බ්‍යාපා රො [Pg.165] තත්ථ හි තෙන මිච්ඡාඤාණප්පභවතා පරස්සාඛ්‍යායතෙ, මිච්ඡාඤාණං චෙන්ද්‍රියහෙතුකං, විනා සදිසත්තං න භවතීති පටිසෙධෙ සති උත්තරපදත්ථසදිසො සමාසත්ථො ජායතෙච්චාහ- ‘තත්ථ සදිසත්තං විනෙ’ච්චාදි. රජ්ජුයං හි සප්පබුද්ධි සදිසත්තා. “在另一种情况下”(itarasmiṃ)指：就“直接否定”而言。“由某种疑惑之因”(kenaci saṃsayanimittena)意为：由某种引生疑惑的原因，如见到圣线(upavīta)等。一切词语用于其自身意义时，皆有赖于智；此智有二：正智(sammāñāṇa)与邪智(micchāñāṇa)。此二者皆可引生“非婆罗门”(abrāhmaṇa)一词的使用。其中，在以正智为前提而使用“非婆罗门”一词时，否定词“nañ”不起作用，因其在此未行任何事。但在以邪智为前提时，它的作用则存在。因为在此，通过它，由邪智所生（之见）被告知他人。而邪智由诸根所引生，无相似性则不生。因此，当否定发生时，复合词的意义便转为“与后分词之义相似者”。故作者说：“于彼，若无相似性……”等。诚然，于绳索中生起蛇之认知，正是由于相似性。 පයොගසාමත්ථියාචෙති අබ්‍රාහ්මණමානයෙච්චාදිපයොගසාමත්ථියා ච. එවම්මඤ්ඤතෙ- ‘‘යද්‍යත්‍ර බ්‍රාහ්මණමත්තස්සානයනං සියා පුබ්බපදස්සුච්චාරණමනත්ථකං සියා, අථ න කස්සචි ආනයනං එවම්පි සබ්බස්සෙවා බ්‍රාහ්මණසද්දස්සානත්ථකත්තං, තස්මා පයොගසාමත්ථියාපි සදිසප්පටිපත්තී’’ති. “亦由用法之力”(payogasāmatthiyā ca)意为：亦由“带来非婆罗门”(abrāhmaṇamānaya)等用法之力。兹作是想：“若此处意为带来一个婆罗门，则前分词(a-)的发音即为无义。若意为什么都不带来，则整个‘非婆罗门’一词亦为无义。是故，亦由用法之力，当理解为‘相似者’。” තග්ගතාති සදිසත්ථගතා. යථාවුත්තස්සෙවා-ත්ථස්සුපබ්‍රූහනාය විඤ්ඤූවචනමුපඤ්ඤස්සති ‘අතොයෙව වුච්චතෙ’ච්චාදි. අයඤ්චෙත්ථ අත්ථො ‘‘නඤ්වචනෙන ඉවසද්දෙන ච යං යුත්තං තදඤ්ඤස්මිං තප්පදත්ථසදිසෙ-ත්ථෙ පටිපත්තිං ජනෙති, තථාහ්‍යත්ථසම්පච්චයො ලොකෙ දිස්සති ‘අබ්‍රාහ්මණමානයා’ති බ්‍රාහ්මණසදිසො ඛත්තියාදි ආනීයතීති, අධිකරීයති නියුජ්ජතෙ සද්දො-ස්මින්ත්‍යධිකරණං. යථාවුත්තෙන ච බ්‍යාඛ්‍යානෙන කිමිට්ඨං සිද්ධන්ත්‍යාහ- ‘තදෙව’මිච්චාදි. කෙචි පන උත්තරපදත්ථප්පධානත්තමිහ වණ්ණෙන්ති. “Taggatā”即“义相似”。为增强如前所述之义，而引智者之言，云“是故说”等。此处义谓：“与否定词‘nañ’及‘iva’（如）一词连用者，于他者中，能生起与该词义相似之义解。是故，世间可见义之信解。如言‘带来非婆罗门’，则带来与婆罗门相似之刹帝利等。”“adhikaraṇaṃ”（处所）者，词于其中被运用、被指定。又，由如是宣说之解释，成就何等所欲义？曰：“正是如此”等。然而，有人于此阐释后分词义之优越性。 සමත්ථවාදීනන්ති ‘‘සමත්ථො පදවිධි’’ (පා 2-1-1) ත්වෙවං වාදීනං. සමත්ථ වාදීනං සමාසො විධෙය්‍යොති සම්බන්ධො, විධෙය්‍යොති වචනන්තරෙන විධෙය්‍යො, තථාහි අපුනගෙය්‍යාති ගායනෙන නඤ්ස්ස සම්බන්ධො, න තු පුනසද්දත්ථෙන. අනොකාසං කාරෙත්වාති කරණෙන සම්බන්ධො න ඔකාසෙන. අමූලාමූලං ගන්ත්වාති ගමනෙන, න මූලෙනාති අසාමත්ථියං. ගමකත්තවාදිනොති අසාමත්ථියෙපි යත්‍ර ගමකත්තං තත්ථ සමාසො හොතෙව, තතො ගමකත්තඤ්ච සමාසස්ස නිබන්ධනන්ති යො වදති තස්සෙත්‍යත්ථො. එත්ථාපීති අපුනගෙය්‍යාත්‍යාදොපි, නන්වයමප්‍යාචරියො ගමකත්තවාදී, තථාසති ගමකත්තාඉච්චනභිධාය බහුලාධිකාරාති කස්මාවුත්තන්ති ආහ-‘සො චෙ’ච්චාදි. “Samatthavādīnaṃ”（持相合说者）者，谓持“‘samattho padavidhi’（词法相合）”（巴利文法 2-1-1）此说者。其关联为：对持相合说者而言，复合词应被规定。所谓“应被规定”，即由他语而规定。是故，于“apunageyya”（不再歌唱）中，“nañ”（不）与“歌唱”相关，而非与“puna”（再）一词之义相关。于“anokāsaṃ kāretvā”（不予机会）中，与“作为”相关，而非与“机会”相关。于“amūlāmūlaṃ gantvā”（非从根去）中，与“去”相关，而非与“根”相关，此即“不相合”。“Gamakattavādino”（持通达说者）者，其义为：于不相合时，若有通达性，则亦有复合词；是故，通达性乃复合词之基准，持此说者。于此“apunageyya”等中亦然。问曰：“此阿阇梨不亦是持通达说者耶？若然，何故不说‘由通达性’，而说‘由‘bahula’（多样）之权’？”答曰：“彼若……”等。 කෙහිචීති වුත්තිග්ගන්ථෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථං දස්සෙන්තො ආහ- ‘කෙහිචියෙව [Pg.166] න සබ්බෙහී’ති, අපුනගෙය්‍යාති ‘‘ට නඤ්ස්සා’’ති (3-74) නස්සටො, අතිප්පසඞ්ගාභාවතොති සුත්තන්තරෙන සමාසෙ අවිහිතෙපි අනභිමතත්ථානම්පතීතියා අභාවතො. “Kehici”（由某些）者，为显示由注释文所限定之义，而曰：“仅由某些，非由所有”。于“apunageyya”中，依“‘ṭa nañssā’”（3-74）之规则，否定词“nañ”变为“a”。“无过滥之虞”者，谓纵使复合词未由他经规定，亦无导致非意欲义理解之虞故。 13. කුපා 13. 水井 ස්‍යාදිවිධිනොති කාරකවිභත්තිවිධානතො විසුං ඉත්ථම්භූතාදීසුවිධානා ස්‍යාදිවිධීතිසඞ්ඛං ගතස්ස ස්‍යාදිවිධිනො, අස්‍යාදිවිධිම්හීති පරියුදාසො-නත්ථකොති චොදෙන්තො ආහ ‘නන්වි’ච්චාදි, අනත්ථකං භවෙය්‍ය… ලක්ඛණාද්‍යත්ථානං සමාසෙ ගුණීභූතත්තා සමාසතො කිරියාසම්බන්ධානුරූපවිභත්තියත්ථස්ස පධානභාවතො, පරිහරති ‘නයිදමෙව’මිච්චාදිනා. ‘‘අනුනා’’ති (2-10) විච්ඡායමනුනා යොගෙ දුතියා විධානසාමත්ථියා වාක්‍යම්පි හොති, අඤ්ඤථා නිච්චසමාසෙ දුතියා විධානමනත්ථකන්ති භාවො, නිගමයති තස්මාඉච්චාදිනා, ‘‘කු පාපත්ථෙ’’ති පරෙසං ගණපාඨො, එවමුපරිපි ‘‘දුනින්දායං’’ත්‍යාදි වෙදිතබ්බං. “Syādividhi”者，谓与业格（kāraka）格（vibhatti）之规定有别，于“如是相”等处另作施设，此即名为“syādi”之施设。就“asyādividhimhi”（非syādi-vidhi时）而言，此为限定性否定，对此提出质问，曰：“难道不然？”等。若无此，则将无义……因“相”等诸义于复合词中成为从属，且复合词中与动词关系相应之格义为主，故以“非唯此”等语遣除之。“随行”（Anunā，2-10）者，于“随行影子”之结合中，依施设第二格之能力，亦能成句；否则，于常住复合词中，施设第二格将无义，此意已明。故以“是故”等语作结。“ku”（恶）用于“恶”义（pāpatthe），是其他派别之类集诵（gaṇapāṭha），如是，上方“dunindāyaṃ”等亦应如是理解。 14. චීක්‍රි 14. Cī-造 චීසද්දොති එත්ථ චීති ඉමිනා චීප්පච්චයන්තං පරාමසති, චීප්පච්චයන්ත සද්දොති අත්ථො. 于“Cī声”(Cīsaddo)中，以“cī”指称以“cī”为后缀之词，其义为“以cī为后缀之词”。 15. භූස 15. 极 පීතිසම්භමොති පීතියා සම්භමො පීතිපුබ්බිකා පච්චුට්ඨානාසන දානාදිවිසයා තුරිතතා, අලංභුත්වා පරියත්තං සම්පුණ්ණං භුත්වා. “欣喜激动”(Pītisambhamo)者，由欣喜所生之激动，即以欣喜为前导，于起立、让座、布施等事上之迅速。“已足食”(alaṃbhutvā)者，谓已充足、圆满地食毕。 16. අඤ්ඤෙ 16. 其他 පුරොභූය අග්ගතොභූය. තිරොභූය අන්තරධානීභූය. අනච්චාධානෙති ඉමස්ස අත්ථො ‘උපරියාධානතො අඤ්ඤත්‍රා’ති, ආධානං පතිට්ඨාපනං, ඉච්ඡන්තීති පාණිනියාදයො ඉච්ඡන්ති, උරසි කත්වා පාණින්ති පාණිං උරසි කත්වා. 成为在前(Purobhūya)，成为至上(aggatobhūya)。隐没(Tirobhūya)，消失(antaradhānībhūya)。于“Anaccādhāne”，其义为“于上置之外”；“ādhānaṃ”即是安立。“icchantī”者，波你尼(Pāṇini)等如是欲求。“urasi katvā pāṇin”ti者，即“pāṇiṃ urasi katvā”(将手置于胸前)。 17. වානෙ 17. 于林中 අනෙකග්ගහණස්ස පයොජනං වත්තුමුපසක්කති ‘ඉධෙ’ච්චාදි, විවච්ඡිතෙකසඞ්ඛ්‍යාසාමඤ්ඤන්ති විවච්ඡිතං එකසඞ්ඛ්‍යාය සාමඤ්ඤං, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘යදි‘ස්‍යාදි [Pg.167] ස්‍යාදිනෙ’ති වත්තුමිච්ඡිතෙකසඞ්ඛ්‍යාසාමඤ්ඤස්ස පරිග්ගහො න සියා තදා ඉහානත්ථක (මනෙක)ග්ගහණං සියා තෙනෙහානෙ කග්ගහණසාමත්ථියායෙව ‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙ’ති වත්තුමිච්ඡිතෙකසඞ්ඛ්‍යා සාමඤ්ඤම්පරිග්ගහිතන්ති විඤ්ඤායතෙ’’ති තෙනෙච්චාදිනා ඉදං දස්සෙති ‘‘තෙන යථාවුත්තෙන පුබ්බෙ වුත්තො සබ්බොපි සමාසො පුබ්බපරානං ද්වින්නංයෙව ස්‍යාද්‍යන්තානං හොතී’’ති. 为说明“多”(aneka)之取用之目的，彼以“在此”(idha)等句开始宣说。“所欲说一数共相”(vivacchitekasaṅkhyāsāmañña)者，即所欲说之一数的共相。彼如是认为：“若不把握欲以‘syādi syādine’等宣说之一数的共相，则此处取用‘多’(aneka)即无意义。是故，正因于此有取用‘多’之能力，方能了知欲以‘syādi syādine’等宣说之一数的共相已被把握。”故以“因此”(tena)等语表明：“因此，如前所述，先前所说之所有复合词，皆仅为前后两部分以‘syādi’结尾者。” යජ්ජෙවං කථං ‘තදහුජාතො’ති බහුලාධිකාරෙන විසෙසන සමාසගබ්භකාරකසමාසෙන වා සිජ්ඣති, අයං අඤ්ඤපදත්ථසමාසො. චත්ථෙ බහුන්නමිට්ඨත්තා තදත්ථඤ්චානෙකග්ගහණං, තෙන ‘හොතු පොතු පිතා පුත්තා’ති හොති උත්තරපදෙ (යොනි) සම්බන්ධෙ පරතො පුබ්බපදස්ස ‘‘පුත්තෙ’’ති (3-65) සුත්තෙනාත්තෙන, අඤ්ඤථා ද්වින්නංද්වින්නං සමාසෙ සබ්බත්ථ උත්තරපදසම්භවෙන ‘‘විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ’’ති (3-64) ‘‘පුත්තෙ’’ති ච සුත්තද්වයෙනාත්තෙන‘හොතා පොතා පිතා පුත්තා’ති ආපජ්ජෙය්‍ය. අනෙකන්ති පඨමන්තත්තා ස්‍යාදීතීදමෙවානුවත්තතෙ, තෙනෙවානෙකං ස්‍යාද්‍යන්තමිච්චෙව වුත්තං. අථාඤ්ඤත්ථෙති වුත්තෙ-ඤ්ඤස්ස වාක්‍යස්සත්ථෙති අවත්වා පදස්සෙච්චෙව කස්මා වුත්තන්ත්‍යාසඞ්කියා හ- ‘ස්‍යාද්‍යන්තස්සෙ’ච්චාදි, තස්සෙවාති සාමත්ථියලද්ධස්ස ස්‍යාද්‍යන්ත පදස්සෙව සමාසො විඤ්ඤායතීති සම්බන්ධො. 若如此，“tadahujāto”(彼日出生)一词如何通过“通则”(bahulādhikāra)或包含形容词复合词之格复合词而成立？此乃“他词义复合词”(aññapadatthasamāso)。于“与”(ca)义中，因欲求多数，故亦取“多”(aneka)之义，因此有“hotu potu pitā puttā”之句。否则，若两两复合，则因处处皆有后分词之可能，依“vijjāyonisambandhānamā tatra catthe”(3-64)及“putte”(3-65)此二经，前分词变为-ā形，则将出现“hotā potā pitā puttā”之句。“多”(anekaṃ)因是第一格结尾，故“syādi”等亦随之。因此，才说“多”即是以“syādi”结尾者。若说“于他义”，为何不说“于他句之义”而只说“词”之义？为消除此疑，彼曰：“syādi结尾之词”等。意谓：仅凭此能力所获得之以“syādi”结尾之词，其复合词方能被理解，此即其关联。 තස්ස ගුණා තග්ගුණා තස්සෙච්චනෙනාඤ්ඤපදත්ථො නිද්දිසීයතෙ, තස්ස අඤ්ඤපදත්ථස්ස යෙ ගුණා යානි විසෙසනානි, තෙසං සංවිඤ්ඤාණං ගහණං තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං, අථවා සො ගුණො යස්ස සො තග්ගුණො, තග්ගුණස්ස තග්ගුණයුත්තස්සාඤ්ඤපදත්ථස්සසංවිඤ්ඤාණං, න ගුණවිරහිතස්සා(ති) තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං, එත්ථ පන ‘අඤ්ඤපදත්ථෙ තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං ප්‍යත්ථී’ති පරිභාසීයති, තත්ථායමත්ථො ‘‘අඤ්ඤපදත්ථෙ සමාසෙ-ඤ්ඤපදත්ථො විසෙසනෙන සහ විඤ්ඤායති නවිසෙසනරහිතො’’ති, ක්වචි අතග්ගුණසංවිඤ්ඤාණස්සාපි දස්සනෙ නාපිසද්දො, යත්‍රාවයවෙන විග්ගහො සමුදායො සමාසත්ථො තත්ථෙව තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං භවති, තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණතො අඤ්ඤං අතග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං, තස්මිං, යත්‍රාවයවොයෙව සමාසත්ථො තත්‍රාතග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං. “Tassa guṇā”(其功德)即是“tagguṇā”(彼功德)。以此“tassa”，指明“他词义”(aññapadattha)。彼他词义之功德与特性，对此等之认知与把握，即是“彼功德认知”(tagguṇasaṃviññāṇa)。或者，彼功德属于谁，彼即是“有彼功德者”(tagguṇa)。对有彼功德、与彼功德相应之他词义的认知，而非对无功德之他词义的认知，即是“彼功德认知”。然而在此，“于他词义中亦有彼功德认知”如是定义。其义为：“于他词义复合词中，他词义与特性一同被认知，而非无特性者。”有时亦见“非彼功德认知”，故有“亦”(api)字。凡以部分作分析句，而以整体为复合词义之处，彼处即有“彼功德认知”。与“彼功德认知”不同者，即是“非彼功德认知”。于此，凡仅部分即是复合词之义所在，彼处即有“非彼功德认知”。 එත්ථ [Pg.168] පන බහුධනසද්දො පුරිසස්ස උපලක්ඛණභාවෙන කතත්තා. අභිමතොති පාණිනීයානං අභිමතො දසන්නං සමීපෙ ආසන්නා දසන්නමිච්චාදිවාක්‍යෙ. 然而在此，“多财”(bahudhana)一词，因被用作男子之表征而成立。“所欲”(Abhimato)者，乃波你尼(Pāṇini)学派所欲，如“十之附近”(dasannaṃ samīpe)、“接近十”(āsannā dasannaṃ)等语句中所示。 පරිමාණමෙවසඞ්ඛ්‍යෙයන්ති පරිමාණලක්ඛණමෙව සඞ්ඛ්‍යෙයං, තඤ්ච පරිමාණලක්ඛණං සඞ්ඛ්‍යෙයඤ්ච. “限量即是可数”(Parimāṇameva saṅkhyeyyaṃ)者，谓限量之特征即是可数。彼亦是限量之特征，亦是可数。 සඞ්ඛ්‍යානරූපන්ති සඞ්ඛ්‍යානසභාවං. “数之形相”(Saṅkhyānarūpaṃ)者，即数之自性。 පරිමාණෙනාති පඤ්චසඞ්ඛ්‍යාය පරිච්ඡිජ්ජමානෙන සඞ්ඛ්‍යෙයසඞ්ඛාතෙන පරිමාණෙන. “以限量”(Parimāṇena)者，谓以五数所限定之、名为可数之限量。 සඞ්ඛ්‍යානවුත්තීති තෙන අනතිවත්තියමානතප්පරිච්ඡෙදක සඞ්ඛ්‍යානරූප සඞ්ඛාතෙ සඞ්ඛ්‍යානෙ වුත්ති යස්සා සා සඞ්ඛ්‍යානවුත්ති-පඤ්චසඞ්ඛ්‍යා. “数之作用”(Saṅkhyānavutti)者，谓彼五数，其作用(vutti)在于名为“数”(saṅkhyāna)者，此数乃由其所限定而不逾越之、具有数之自性者，故彼即是“数之作用”。 දිට්ඨන්තෙනිමිනා ඉමං දීපෙති ‘‘යථා පඤ්ච පරිමාණමෙසන්ති පඤ්චකාති එත්ථ පරිමාණරූපො-වයවභෙදසමුදායසභාවො පකතියත්ථො සමුදායිනො සකුනා පච්චයත්ථො, තථා තිදසාති එත්ථාපි’’ති, කප්පච්චයො පකතිප්පච්චයත්ථභෙදසම්භවෙන. 以此譬喻，彼说明此义：“譬如‘五’此限量，名为‘五聚’(pañcakā)，于此，限量之形相、部分差异之集合自性是自性义(pakatiyattho)，集合者(如鸟)是后缀义(paccayattho)。‘三十’(tidasā)亦复如是。”“ka”后缀因自性义与后缀义之差异而生。 කෙචි පනාති ඉමිනා පාණිනීයෙ දස්සෙති. “然而某些人”(Keci pana)者，以此指示波你尼(Pāṇini)学派。 පකතිප්පච්චයත්ථභෙදසම්භවාති ඉමිනා පරෙසං පකතිප්පච්චයත්ථානං භෙදාභාවස්ස ඉච්ඡිතත්තා සඤ්ඤායං සකත්ථෙ කප්පච්චයස්ස විධානං දස්සෙති. “自性义与后缀义之差异生起”(Pakatippaccayatthabhedasambhava)者，以此，彼显示：因他派欲求自性义与后缀义无差异，故于“专名”(saññāyaṃ)中，于自义(sakatthe)施设“ka”后缀。 ස්‍යාද්‍යන්තස්සාති ඉමිනා වාසද්දස්ස පදත්තං දස්සෙති. “以syādi结尾者”(Syādyantassa)者，以此，彼显示“vā”词之词性。 තදත්ථෙපීති තස්ස වාඉති අඤ්ඤපදස්ස අත්ථෙපි, තදත්ථො චෙත්ථ විකප්පත්ථො වා සියා තදා පන ද්වින්නං ගහණෙ න තිණ්ණං, තෙසන්තු ගහණෙ න ද්වින්නං, සංසයො වා, තදා තු සංසයස්සොභයා ලම්බනරූපත්තා ද්වෙවාති වුත්තෙ තයො, තයොවාති වුත්තෙ ද්වෙ අපෙක්ඛීයන්තීති බුද්ධිවිසයා පඤ්ච අත්ථා සමාසාභිධෙය්‍යො හොන්ති. “于彼义亦然”(Tadatthepi)者，谓于“vā”此他词之义亦然。若此“彼义”是选择义，则取二者时非三者，取三者时非二者；或有疑虑，彼时因疑虑具有缘取两边之相，故说二者时期望三者，说三者时期望二者，如是智所缘之五种义，皆为复合词所表达。 නාමත්තෙනාති රුළ්හිනාමත්තෙන, අභිමතො පාණිනියානං, විකප්පිතං සුත්තන්තරෙන විභාසා සබ්බනාමසඤ්ඤාවිධානෙන. “以名称”(Nāmattena)者，谓以约定俗成之名称，为波你尼(Pāṇini)学派所欲求，由另一经，通过“vibhāsā”(选择)与“代名词之名”(sabbanāmasaññā)的施设而作分别。 අවයවධම්මෙනාති අවයවසඞ්ඛාතෙන සභාවෙන. “以部分法”(Avayadhammena)者，谓名为部分之自性。 නනු [Pg.169] ච සමානාධිකරණානං බහුබ්බීහි වුත්තො පාණිනියෙහි ‘පඤ්චහි භුත්තමස්සෙති බ්‍යධිකරණානං න සියා’ති, තථා පඨමත්ථං වජ්ජෙත්වා සබ්බවිභත්‍යත්ථෙසු ඉට්ඨො ‘වුට්ඨෙ දෙවෙගතොච්චත්‍ර වුට්ඨදෙවොති න සියා’ති තස්මා කථමත්‍ර බ්‍යධිකරණානං පඨමත්ථෙ සමාසො වණ්ණීයතෙච්චාසඞ්කියාහ-‘බ්‍යධිකරණානම්පි’ච්චාදි, බ්‍යධිකරණානම්පි යථාභිධානංසමාසසබ්භාවතො පඤ්චහි භුත්තමස්සෙත්‍යාදො බහුලාධිකාරා අනභිධානතො වා න භවිස්සති, තතොයෙව ච පඤ්ච භුත්ත වන්තො-ස්සෙති සමානාධිකරණානම්පි ක්වචි න භවිස්සති, තථා පඨමත්ථෙපි ක්වචි න භවිස්සති වුට්ඨෙ දෙවෙ ගතො’ති. තුල්‍යයොගෙ ගම්‍යමානෙති අත්ථො. 难道波你尼(Pāṇini)学派未曾说过，bahubbīhi复合词是同格(samānādhikaraṇa)的，而对于异格(byadhikaraṇa)的，如“pañcahi bhuttamassa”(彼已食五者)，则不应成立吗？同样，除了第一格义，在所有格义中，所希求的“vuṭṭhe deve gato”(天神已雨而离去)一句，不应成为“vuṭṭhadevo”吗？因此，为何此处在第一格义中论述异格复合词？为消除此疑，[作者]说：“异格者亦……”等。异格者亦依其表述而有复合词存在，[然而]如“pañcahi bhuttamassa”等，或因“多数规则”(bahulādhikāra)之故，或因未表述之故，则不成立。正因如此，如“pañca bhuttavanto assa”(彼有五食者)等同格者有时亦不成立，同样在第一格义中，如“vuṭṭhe deve gato”有时亦不成立。其意为：在相似用法(tulyayoga)中可以推知。 අඤ්ඤත්‍රචාති තුල්‍යයොගතො-ඤ්ඤත්‍ර සලොමකොත්‍යාදීසු ච, විජ්ජමානානි ලොමාන්‍යස්ස, විජ්ජමානා පක්ඛා අස්සාති විග්ගහො. උපසඞ්ඛ්‍යාතො ‘‘ස්‍යාද්‍යධිකාරෙ-ත්ථිඛීරාදීනමුපසඞ්ඛ්‍යාන’’න්ති (2-2-24-වා) සභාවතො එව නිවත්තො න සුත්තන්තරතො, ගතත්ථස්සාපි හි පයොගෙ අනවට්ඨානං සියා පිට්ඨපෙසනෙ විය, කථඤ්චරහි බ්‍රාහ්මණෙ බහූ ආනය, අහං පචාමීති නාවස්සමෙවං පයොගො, කත්ථචි පන වචනසිලිට්ඨතාදිප්පයොජනෙ සති හොතෙව. “Aññatra ca”(以及在别处)者，谓于相似用法(tulyayoga)之外，如在“salomaka”(有毛者)等处。其分解(viggaha)为：“vijjamānāni lomāni assa”(彼有毛)，“vijjamānā pakkhā assa”(彼有翼)。“Upasaṅkhyāta”(增补)者，[谓]“于syādi规则中，增补atthi(骨)、khīra(乳)等词”(2-2-24-vā)，此乃依其自性而停止，非由其他经文所致。因为即使意义已明，于用法上亦可能不稳定，犹如“研磨已磨之物”(piṭṭhapesana)一般。那么，“婆罗门，多带些来，我来煮”此等用法并非必然如此，然而在某些情况下，若有语句流畅等目的，则亦会存在。 කණ්ඨෙ සම්භවොති කාළස්ස කණ්ඨෙ සම්භවො. ට්ඨසද්දත්ථොති කණ්ඨට්ඨසද්දෙ ට්ඨසද්දත්ථො. ඔට්ඨසද්දොව මුඛවුත්තීත්‍යනෙන ගම්මමානත්ථත්තා දුතියස්ස මුඛසද්දස්සාප්පයොගමාහ, තස්මා ඔට්ඨොව මුඛමස්සාති විග්ගය්හ ඔට්ඨමුඛොති සමාසො, න ච පාණි පාණ්‍යන්තරස්ස මුඛං, මුඛෙනෙව ච පාණිමුඛස්ස සදිසත්තං පසිද්ධන්ති සාමත්ථියා ඔට්ඨමුඛමිව මුඛමස්සෙත්‍යත්ථෙව තිට්ඨතෙ, උපන්‍යස්‍යන්තෙත්‍යුපන්‍යාසා, විසයදස්සනත්ථාති ඉමිනා’කණ්ඨෙ කාළො යස්සා’ත්‍යාදීකමෙව වාක්‍යන්ති දස්සෙති. සමුදායෙ විකාරෙචාති සමුදායසම්බන්ධෙ විකාරසම්බන්ධෙ ච. තංසමාසස්සාති තස්සා ඡට්ඨියා සමාසස්ස, තදභිධායිනන්ති සඞ්ඝාත විකාරාභිධායීනං, කෙසානං සඞ්ඝාතො ඉච්චාදි පරෙසං වාක්‍යං. ධාතුතො ජාතං ධාතුජං, උත්තරපදං පතිතසද්දාදි, තස්ස පයොගොති පතිතසද්දස්ස පයොගො. “Kaṇṭhe sambhavo”(在喉中生起)是指黑(kāḷa)在喉咙中生起。“Ṭṭhasaddattho”(ṭṭha词之义)是指“kaṇṭhaṭṭha”(在喉中)一词中“ṭṭha”词的意义。由于“oṭṭha”(唇)一词本身即有“mukha”(口)之作用，其义可解，故[作者]说不使用第二个“mukha”词。因此，分解为“oṭṭho eva mukham assa”(其口即是唇)，构成“oṭṭhamukha”(唇口)复合词。手(pāṇi)并非另一只手的口(mukha)，而手口(pāṇimukha)与口(mukha)的相似性是公认的，因此凭借此能力(sāmatthiyā)，[此复合词]就确立在“其口如唇口(oṭṭhamukha)”的意义上。“Upanyāsā”(引述)即是“彼等引述”，[作者]以此“为示所缘”一句，表明其句子即是“kaṇṭhe kāḷo yassa”(其黑在喉中)等。“Samudāye vikāre ca”(于集合与变异)是指在集合关系与变异关系中。“Taṃsamāsassa”(彼之复合词)是指彼第六格之复合词。“Tadabhidhāyinaṃ”(指称彼者)是指称集合与变异者。“kesānaṃ saṅghāto”(发之集合)等是其他人的句子。从词根(dhātu)所生为“dhātuja”(词根所生)，后分(uttarapada)为“patita”(已落)等词，“tassa prayogo”(彼之使用)是指“patita”词的使用。 ‘‘නඤ්ස්මාත්ථ්‍යත්ථාන’’න්ති (2-2-24) [Pg.170] වාත්තිකං, එතනාහ-‘ඤ කාරානු බන්ධා’ඉච්චාදි. පාණිනියා තු අවිජ්ජමානසද්දො නඤ්සමාසො, පදන්තරෙ නාස්ස බහුබ්බීහි වොත්තරපදලොපො, අවිජ්ජමානා පුත්තාස්ස අපුත්තොවිජ්ජමානපුත්තොති සාධෙන්ති, ඉච්ඡතෙ පාණිනීයෙහි… දක්ඛිණපුබ්බා සද්දානං නානත්ථත්තා බ්‍යධිකරණත්තා, වචනෙපීති සුත්තෙ විජ්ජමානෙපි, අය මඤ්ඤපදත්ථසමාසො පරෙහි බහුබ්බීහීති වුච්චති තථාහි බහවො විහයො යස්ස සො බහුබ්බීහි, යථා බහුබ්බීහීති අඤ්ඤපදත්ථප්පධානො තථා අයම්පි. “Nañsmātthyatthānaṃ”(2-2-24)是附注(vāttika)，[作者]以此说：“ña kārānubandhā”(以ñ为标识)等。但对波你尼(Pāṇini)学派而言，“avijjamāna”(不存在)一词是nañ复合词；当有其他词时，它不是bahubbīhi复合词，或者说后分被省略了。他们从“avijjamānā puttā assa”(彼无子)成立“aputto”(无子者)，[此词是]“avijjamānaputto”(无子者)[省略后分而成]，此乃波你尼学派所希求的……“dakkhiṇapubbā”(东南)等词，因其义各异且为异格(byadhikaraṇa)，故即使在经(sutta)中有“vacane”(于言说中)之例，此等以他词为义的复合词，仍被其他人称为“bahubbīhi”(多财释)。诚然，“bahavo vīhayo yassa so bahubbīhi”(彼有多稻)，即是bahubbīhi。正如bahubbīhi以他词之义为主，此亦如是。 19. චත්ථෙ 19. 第四 සමුච්චීති පිණ්ඩීකරණං, කො සොති ආහ- ‘සාධනමෙක’මිච්චාදි. එකං සාධනං එකං කිරියං වා පටිච්ච චීයමානතාති සම්බන්ධො, කෙසන්ති ආහ- ‘කිරියාසාධනාන’න්ති, කෙනාති ආහ- ‘අත්තරූපභෙදෙනා’’ති. තත්ථ දෙවදත්තො භුඤ්ජති තිට්ඨති පචතිචාති සාධනම්පටිච්ච කිරියානං අත්තරූපභෙදෙන චීයමානතා වෙදිතබ්බා, ධවෙ ච ඛදිරෙ ච පලාසෙ ච ඡින්දාති කිරියම්පටිච්ච අත්තරූපභෙදෙන සාධනානං චීයමානතා වෙදිතබ්බා. “集”即是“积聚”。问：“那是什么？”答：“‘单一工具’等。”凭借单一工具或单一行为而积集，这是关联。问：“谁的？”答：“行为和工具的。”问：“凭借什么？”答：“凭借自身形态的差别。”其中，“提婆达多(Devadatta)吃饭、站立、烹煮”，应知是凭借工具，诸行为以自身形态的差别而积集；又如“砍伐檀木、紫荆木和龙爪槐”，应知是凭借行为，诸工具以自身形态的差别而积集。 සොති සමුච්චයො භවතීති සෙසො, කෙසන්ති ආහ- ‘තුල්‍ය බලාන’මිච්චාදි. “彼”即是“集”，其余应知。问：“谁的？”答：“‘力量相等者’等。” තුල්‍යබලානන්ති ඉමිනා විසුං පධානභාවෙන කිරියාභිසම්බන්ධා අඤ්ඤමඤ්ඤානපෙක්ඛත්තමාහ. “力量相等者”，此句说明，因其以各自主要的状态与行为相关联，故彼此互不依赖。 අනියතක්කමයොගපජ්ජානන්ති කමො ච යොගපජ්ජඤ්ච, අනියතං කමයොගපජ්ජං යෙසං සද්දානං තෙසං, යථෙත්‍යාදිනා තත්ථොදාහරණං දස්සෙති, එත්ථායමධිප්පායො ‘‘එත්ථ ගවාදීනං විසුං පධානභාවෙනානයනකිරියාභිසම්බන්ධා තුල්‍යබලතා ගවාදීනං වුත්තක්කමෙනෙව නයනාභාවා අනියතක්කමතා ගවාදීනං යුගපදි නයනාභාවා අනියත යොගපජ්ජතා ච හොති, තථා අඤ්ඤං තාදිසම්පී’’ති. අනු පච්ඡා පධානානුරොධෙන (චයනං) අන්වාචයො, තං බ්‍යඤ්ජයති ‘යත්ථෙ’ච්චාදි, තදනුරොධෙනාති තදනුගුණෙන, උදාහරති ‘යථෙ’ච්චාදි, භික්ඛාගමනමෙත්ථ පධානමන්තරඞ්ගත්තා[Pg.171], නෙතරං බහිරඞ්ගත්තා, තං කරණෙ යදි ගාවොපි පස්සති තාප්‍යානයති, එත්ථ තු ගොස්සානයනං භික්ඛාටනමපෙක්ඛතෙ, නෙතරමිතරස්ස… විනාපි තෙන තදනුට්ඨානතො. ඉතරස්ස ඉතරෙන යො ගො ඉතරෙතරයොගො, සො ච එතාදිසොති ආහ- ‘අඤ්ඤමඤ්ඤෙ’ච්චාදි. “不定次第与不定同时”，即次第与同时，指那些其次第与同时不定的词语。以“如是”等在此举例说明。此中义谓：“于此，牛等以各自主要的状态与牵引行为相关联，故力量相等。因牛等并非依所述次第被牵引，故为不定次第；因牛等并非同时被牵引，故为不定同时。其他类似情况亦然。”“随”(anu)即“后”(pacchā)，随顺主要者而（集）为“随集”(anvācayo)。以“于何处”等阐明之。“随彼”(tadanurodhena)即“顺彼”(tadanuguṇena)。以“如”等举例。于此，比丘乞食是主要的，因其为内；其他则非，因其为外。做此事时，若亦见牛，则亦牵之。于此，牵牛取决于乞食，而非另一者取决于另一者……无彼则此事不生。一者与另一者的相互关联(itaretarayogo)，即是如此，故说“相互”等。 අවයවප්පධානො චාති සාභාවිකාභිධානසාමත්ථියෙනාපුථුභූතො ච, වුත්තිවයෙන සාරිපුත්තසද්දො මොග්ගල්ලානත්ථො හොති මොග්ගල්ලානසද්දො සාරිපුත්තත්ථොපීති අඤ්ඤමඤ්ඤත්ථෙ පධානතො යුගපද්‍යධිකරණවචනෙ සති චත්ථ සමාසොති සො-යමධිකරණ සමුදායො උභයපදානුගතඋභයත්ථවසෙන චතුබ්බිධොපි යුගපදි බුද්ධියා ගය්හමානො කදාචි උබ්භූතාවයවභෙදො තෙනෙව සාභාවිකාභිධානසාමත්ථියෙනෙච්චෙවමවයවප්පධානො ච, නනු ච ජනනමරණානීති විරුද්ධානං කථමෙකෙනාභිධානන්ති වුච්චතෙ- සබ්බොපි සද්දො පයුජ්ජමානො (ඉතරී) තරෙනාවධාරණං වත්තතෙ, තෙන එකෙකො සද්දො එකෙකස්සත්ථස්ස වාචකො, තථාපි යථා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානාති එත්ථ බහුවචනස්සඤ්ඤථානුපපත්තියා යුගපද්‍යධිකරණවචනතා හොතී, තථාත්‍රාපි බහුවචනස්සඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණෙන සාමත්ථියෙන එකෙනාප්‍යභිධානං හොති. ඉති හෙතුම්හි, යතො එවමවයවප්පධානො තතොති අත්ථො. “以部分为主”，即凭借自然的表达能力而并非分离。从用语的角度，“舍利弗”(Sāriputta)一词可有“目犍连”(Moggallāna)之义，“目犍连”一词亦可有“舍利弗”之义。当主要表达相互之义而同时为一格时，即是并列复合词。如此，此格之集合，虽依含摄双方词与双方义而有四种，然由心同时把握时，有时其组成部分之差别会显现，正因彼自然的表达能力，故亦“以部分为主”。又问：“‘生与死’等对立者，如何能以一语表达？”答曰：一切词语在使用时，皆由他者而限定。因此，一一词语表达一一之义。然而，如在“舍利弗目犍连”(Sāriputtamoggallānā)中，因复数（结尾）若无别解则不成立，故有同时为一格之说；同理，于此亦因复数（结尾）若无别解则不成立之特征力，而能以一语表达（多义）。“Iti”(此)表原因，义谓“因如是‘以部分为主’，故……”。 බහුත්තාති කිඤ්චාපි වාක්‍යෙ නෙසං විසුං බහ්වත්ථතා, න හි සාරිපුත්තමානයාති වුත්තෙ මොග්ගල්ලානස්සාපි සම්පච්චයො භවති, තථාපි යතො වුත්තිවිසයෙ සහභූතානමෙවෙසං විසුං බහ්වත්ථතා, තතො තත්ථ වචනීයස්ස අත්ථස්ස සඞ්ඛ්‍යාතෙදෙන බහුත්තං. සමාහරණං පිණ්ඩීකරණවසෙන සංහරණං සමාහාරො, සො චෙවං වෙදිතබ්බොති දස්සෙතුමාහ ‘අඤ්ඤමඤ්ඤෙ’ච්චාදි. 关于“多数”：虽然在句子中，它们没有各自的多数义——当说“带来舍利弗”时，并不会也理解为目犍连——但在复合词的范围内，由于它们是共存的，故有各自的多数义。因此，此处的“多数”是指所说之义的数量差别。“总集”(samāharaṇaṃ)是以积聚的方式集合，即“总合”(samāhāro)。为表明此义应如是理解，故说“相互”等。 එත්ථ ච කිඤ්චාපි ඉතරීතරයොගස්ස සමාහාරස්ස ච භාවරූපත්තා අදබ්බරූපතා, තථාපීතරීතරයොගෙ තු යථා ගුණවච නානං [Pg.172] සුක්කං වත්ථං සුක්කො කම්බලො සුක්කා ගාවීති නිස්සයභෙදතො ලිඞ්ගවචනසිද්ධි, තථා තද්ධම්මානමභිධානතො නිස්සයතො ලිඞ්ගවචන සිද්ධි වෙදිතබ්බා, සංහතිප්පධානත්තාචෙකවචනන්ති යදා බහුන්නං සමුදායො තිරොහිතාවයවභෙදො සංඝාතො පක්කමීයතෙ, තදා සමාහාරොච්චෙව සංහතිප්පධානත්තා එකවචනං හොතීති අත්ථො. තදනුට්ඨානතොති තස්ස කරණතො. බ්‍යතිකරො මිස්සතා, බ්‍යතිකරං දස්සෙති පාණිච්චාදිනා, පච්චෙකං පරිසමත්තියං වාක්‍යබහුත්තං දස්සෙති ‘තත්ථ හිච්චාදි. 于此，虽说“相互关联”(itaretarayoga)与“总合”(samāhāra)因其抽象性(bhāvarūpattā)而非物质(adabbarūpatā)，但在“相互关联”中，应知正如形容词“白布”(sukkaṃ vatthaṃ)、“白毯”(sukko kambalo)、“白牛”(sukkā gāvī)一般，其性与数依所依附者的差别而成立，同样，其性与数也依所表达事物的性质及所依附者而成立。“因聚合为主故为单数”，其义为：当众多事物的集合，其各部分差别被隐藏，作为一个整体来理解时，即是“总合”，因以聚合为主，故为单数。“因彼之行”(tadanuṭṭhānato)即“因行于彼”(tassa karaṇato)。“交错”(byatikaro)即“混合”(missatā)，以“手”等显示交错。以“于彼实”等，显示了在逐一完成的情况下句子的多数性。 චක්ඛුඤ්ච සොතඤ්ච, මුඛඤ්ච නාසිකා ච, හනු ච ගීවා ච, ඡවි ච මංසඤ්ච ලොහිතඤ්ච, නාමඤ්ච රූපඤ්ච, ජරා ච මරණඤ්චාති විග්ගය්හ සමාසො, ‘‘සමාහාරෙ නපුංසක’’න්ති (3-20) සබ්බත්ථ නපුංසකලිඞ්ගං, ස්‍යාදිම්හි මුඛ නාසිකන්තිආදීසු ‘‘ස්‍යාදීසු රස්සො’’ති (3-23) රස්සො. අලභතා ගොමුඛං ඩිණ්ඩිමො භෙරිවිසෙසා, ආළම්බරං පණවො, මුරජො මුදඞ්ගො, මද්දවො මුදඞ්ගො. මද්දවවාදනං පණවවාදනඤ්ච සිප්පමස්ස මද්දවිකො පාණවිකො, සම්මං කංසතාළං, තාළං හත්ථතාළං, අලසතා ච ආළම්බරො ච, මුරජො ච, ගොමුඛො ච, සඞ්ඛො ච ඩිණ්ඩිමො ච, මද්දවිකො ච, පාණවිකො ච, ගීතඤ්ච වාදිතඤ්ච, සම්මඤ්ච තාළඤ්චාති විග්ගහො. යුගස්ස හිතා යොග්ගා ගොණා, තෙසමිදං යොග්ගං කසිකම්මං, තස්ස අඞ්ගං. තෙනාහ- ‘කසිභණ්ඩාන’න්ති, ඵාලොකසකො, පාචනං පතොදො, යුගො ච නඞ්ගලඤ්චාති විග්ගහො. පිණ්ඩමායුධවිසෙසො, අසි ච සත්ති ච තොමරඤ්ච පිණ්ඩඤ්චාති විග්ගහො. චම්මං සරවාරණඵලකං, කලාපො තූණීරං, පහරණඤ්ච ආවරණඤ්චාති විග්ගහො. අහි ච නකුලො ච, බීළාරො ච මූසිකො ච, කාකො ච උලූකො ච, නාගො ච සුපණ්ණොචාති විග්ගහො. සඞ්ඛ්‍යා ච පරිමාණඤ්ච සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණං, තත්ථ පරිමාණසඤ්ඤානං යථාදීඝො ච මජ්ඣිමො ච දීඝමජ්ඣිමං. එකකඤ්ච දුකඤ්චාති විග්ගහො, දුකතිකාදීසුපි එසෙවනයො. “cakkhuñca sotañca”(眼与耳)、“mukhañca nāsikā ca”(口与鼻)、“hanu ca gīvā ca”(颔与颈)、“chavi ca maṃsañca lohitañca”(皮、肉与血)、“nāmañca rūpañca”(名与色)、“jarā ca maraṇañcāti”(老与死)，此为离合复合词(viggayha samāso)。依“集合复合词为中性(samāhāre napuṃsakaṃ)”(3-20)，（其复合词）皆为中性。于syādi等词尾中，如“mukhanāsika”(口鼻)等，依“于syādi等词尾为短音(syādīsu rasso)”(3-23)而为短音。Gomukhaṃ(牛面鼓)、ḍiṇḍimo(丁迪鼓)是特殊的鼓(bherivisesā)；āḷambaraṃ(阿蓝巴拉鼓)是paṇavo(小鼓)；murajo(穆拉佳鼓)是mudaṅgo(姆丹加鼓)；maddavo(马达瓦鼓)也是mudaṅgo(姆丹加鼓)。演奏maddava(马达瓦鼓)与演奏paṇava(小鼓)是其技艺，（演奏者）分别为maddaviko(马达瓦鼓手)与pāṇaviko(小鼓手)。Sammaṃ是kaṃsatāḷaṃ(铜钹)，tāḷaṃ是hatthatāḷaṃ(手钹)。Alasatā与āḷambaro、murajo与gomukho、saṅkho(螺)与ḍiṇḍimo、maddaviko与pāṇaviko、gītaṃ(歌)与vāditaṃ(乐)、sammaṃ与tāḷaṃ，此为（并列复合词的）分析(viggaho)。于轭有益者为yoggā goṇā(轭牛)，此即yoggaṃ kasikammaṃ(耕作)，是其一部分。故说“kasibhaṇḍānaṃ”(农具)，即phālo(犁铧)、kosako(犁鞘)、pācanaṃ(驱牛棒)即patodo(刺棒)、yugo ca naṅgalañca(轭与犁)，此为（其）分析。Piṇḍaṃ(圆铁弹)是一种特殊武器；asi ca satti ca tomarañca piṇḍañcāti(剑、矛、标枪与圆铁弹)，此为（其）分析。Cammaṃ(皮革)是saravāraṇaphalakaṃ(防箭牌)；kalāpo(箭筒)是tūṇīraṃ(箭袋)；paharaṇaṃ ca āvaraṇañcāti(武器与防具)，此为（其）分析。Ahi ca nakulo ca(蛇与那拘罗)、bīḷāro ca mūsiko ca(猫与鼠)、kāko ca ulūko ca(乌鸦与猫头鹰)、nāgo ca supaṇṇo ca(龙与金翅鸟)，此为（其）分析。Saṅkhyā ca parimāṇañca(数与量)即saṅkhyāparimāṇaṃ(数量)；其中量的概念，如dīgho ca majjhimo ca(长与中)即dīghamajjhimaṃ(长中)。Ekakañca dukañcāti(一与二)，此为（其）分析；二三等亦同此理。 ඛුද්දජන්තු සියා- නට්ඨි, අථවා ඛුද්දකොව යො; සතං වා පසතෙ යෙසං, කෙචි ආනකුලා අපි. 微小生物，可能没有，或者即便有也是极微小的；它们之中，一把就有一百个，有些甚至是非那拘罗(ānakulā)。 කීටො ච පතඞ්ගො ච, කුන්ථො ච කිපිල්ලිකො ච, ඩංසො ච මකසො ච, මක්ඛිකා ච කිපිල්ලිකාචාති විග්ගහො. පචනචණ්ඩාලාති ඔ රබ්භිකාදීනං [Pg.173] රුළ්හීසඤ්ඤා. උරබ්භෙ හන්ත්වා ජීවතීති ඔරබ්භිකො, එවං සෙසෙසු. සානං සුනඛං පචතීති සපාකො, වෙනා තච්ඡකා, රථකාරා චම්මකාරා. සාධාරණා සමානා, චරණසද්දො- යං ඉධ ගය්හතීති සම්බන්ධො, යථා සකමජ්ඣයනාය චරීයන්ති වතාන්‍යෙතෙසූති චරණානි, කඨාදිවාඣාන්‍යජ්ඣයනානි සාඛාසඤ්ඤකානි. යස්මා එතෙහි චරති අරියසාවකො ගච්ඡති අමතං දිසං, තස්මා චරණානි සීලාදයො පණ්ණරස ධම්මා. තෙනාහ- ‘කඨාදීහී’තිආදි, කඨාදීහීති පසිද්ධිවසෙන කමාතික්කමෙනාපි වුත්තං, තතො ආදිසද්දෙන අතිසාදයො ගය්හන්ති. අතිසෙන භාරද්වාජෙන කඨෙන වුත්තං විදන්ත්‍යධීයන්ති වාති ‘‘අඤ්ඤස්මි’’ති (4-121) ණො, ‘‘ලොපො’’ති (4-123) ලොපො අතිසා භාරද්වාජා කඨා. කලාපිනා වුත්තං විදන්ත්‍යධීයන්ති වාති, තෙනෙව ණො, කලාපා, කඨා ආදි යෙසං තෙ කඨාදයො, තෙහි අජ්ඣෙනවිසෙසෙ ච පුරිසෙ ච උපචාරාති සම්බන්ධො. Kīṭo(虫)与pataṅgo(蛾)、kuntho(小虫)与kipilliko(蚁)、ḍaṃso(虻)与makaso(蚊)、makkhikā(蝇)与kipillikā(蚁)，此为（其）分析。Pācanacaṇḍāla等是orabbhika(屠羊者)等的俗称。以屠羊为生者，是为orabbhiko，其余类推。烹煮sāna(犬)即sunakha(狗)者，是为sapāko(烹狗者)；veṇā(竹匠)、tacchakā(木匠)、rathakārā(车匠)、cammakārā(皮匠)亦是。Sādhāraṇā(共通)即samānā(相等)。Caraṇa一词于此应理解其关联：正如为各自学习而行持的戒律被称为caraṇāni(行)，如Kaṭha(迦陀)等吠陀研习被称为sākhā(分支)。圣弟子依此而行，趣向不死之境，故戒等十五法被称为caraṇāni(行)。故说“由Kaṭha等”，“Kaṭha等”是依通称而言，即便不按次序。此中“等”字亦含摄Atisa等。由Atisa、巴罗多迦(Bhāradvāja)、Kaṭha所说，为人们所知或所学，依“aññasmi”(4-121)（的规则加）ṇo，依“lopo”(4-123)（的规则）而省略，（故得）Atisā、Bhāradvājā、Kaṭhā。（同理）由Kalāpin所说，为人们所知或所学，依同样规则加ṇo，（得）Kalāpā。Kaṭha等，即以Kaṭha为首者，此乃就其研习的特定内容及相关人物的转喻(upacāra)而言，此为关联。 සීලාදයොතිආදිසද්දෙන ඉන්ද්‍රියසංවරාදයො ගය්හන්ති. සීලඤ්ච පඤ්ඤාණඤ්ච, සමථො ච විපස්සනා ච විජ්ජා ච චරණඤ්චාති විග්ගහො. එකතො අජ්ඣයනමෙතෙසූති එකජ්ඣයනානි, පකඨානි වචනානි පාවචනානි සද්ධම්මො, එකජ්ඣයනානි ච තානි පාවචනානි ච තෙසං, දීඝො ච දීඝාගමො ච මජ්ඣිමො ච මජ්ඣිමාගමො ච, එකුත්තරො ච අඞ්ගුත්තරාගමො ච සංයුත්තාගමො ච, ඛන්ධකො ච විභඞ්ගොචාති විග්ගහො. 于“戒等(sīlādi)”中，“等”字意指根律仪(indriyasaṃvara)等。戒与慧、止与观(vipassanā)、明与行，此为（其）分析。“于一处学习”即ekajjhayanāni(同诵)。卓越之言教即pāvacanāni(圣教)，亦即正法(saddhamma)。同诵与圣教，以及长(Dīgha)与长阿含(Dīghāgama)、中(Majjhima)与中阿含(Majjhimāgama)、增一(Ekuttara)与增支阿含(Aṅguttarāgama)、相应阿含(Saṃyuttāgama)、犍度(khandhaka)与分别(Vibhaṅga)，此为（其）分析。 තෙසන්ති ඉමිනා ලිඞ්ගවිසෙසානන්ති ඡට්ඨියන්තතං දීපෙති, ඉත්ථී ච පුමා ච, දාසී ච දාසො ච, චීවරඤ්ච පිණ්ඩපාතො ච සෙනාසනඤ්ච ගිලානපච්චයො භෙසජ්ජපරික්ඛාරො ච, තිණඤ්ච කට්ඨො ච සාඛා ච පලාසො චාති විග්ගහො. ඡෙකො දක්ඛො, පුබ්බා ච පරාචාතිආදිනා විග්ගහො. 通过“tesaṃ”一词，表明其为表示性属等差异的第六格(属格)词尾。例如：女与男、女仆与男仆、衣与食、卧具与病缘医药资具、草与木、枝与叶，此为（其）分析。Cheko(善巧)即dakkho(熟练)。Pubbā ca parācāti(前与后)等，此为（其）分析。 පුබ්බදක්ඛිණන්තිආදීසු ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො. කාසො ච කුසො ච උසිරො ච බීරණඤ්ච, මුඤ්ජඤ්ච බබ්බජඤ්චාති විග්ගහො. ඛදිරො ච පලාසොචාතිආදිනා ච, ගජො ච ගවජො චාතිආදිනා ච, හත්ථී ච ගොච අස්සො ච වළවාචාති ච, හංසො ච බලාවා චාතිආදිනා ච, බකො ච බලාකාචාති ච. හිරඤ්ඤඤ්ච සුවණ්ණො ච, මණි ච සඞ්ඛො ච මුත්තා ච වෙළුරියො ච ජාතරූපඤ්ච රජතඤ්චාති ච, සාලි ච [Pg.174] යවකොචාතිආදිනා ච, සාකඤ්ච සුවඤ්චාතිආදිනාච, කාසියො ච කොසලාචාතිආදිනා ච විග්ගහො, ජනපදවාචිනා ච බහුවචනන්තා. 于“Pubbadakkhiṇa”等词中，依“辅音（前元音）长短（互换）(byañjane dīgharassā)”(1-33)（的规则）而为短音。Kāsa与kusa、usira与bīraṇa、muñja与babbaja（皆为草名），此为（其）分析。以及khadiro(儿茶树)与palāso(紫铆树)等；gajo(象)与gavajo(野牛)等；hatthī(象)与go(牛)、asso(马)与vaḷavā(母马)；haṃso(天鹅)与balākā(鹤)等；bako(鹭)与balākā(雌鹭)。以及hirañña(金)与suvaṇṇa(黄金)、maṇi(摩尼)与saṅkho(螺)、muttā(珍珠)与veḷuriyo(琉璃)、jātarūpa(金)与rajata(银)。以及sāli(稻)与yavako(麦)等；sāka(蔬菜)与sūpa(汤)等；以及kāsiyo(迦尸人)与kosalā(憍萨罗人)等，此为（其）分析；（后者是）以国名指称，并以复数结尾。 එකවීසතිච්චාදිනො එකඤ්ච තං වීසතිචාති විසෙසනසමාසො වා සියා, එකඤ්ච වීසති ච එකවීසතීති චත්ථසමාසො වා, සමාහාරෙ නපුංසකත්තන්තු න පප්පොති, ‘‘නානුසාසනීයං ලිඞ්ගං සොකනිස්සයත්තා ලිඞ්ගස්සෙ’’ති ලොකෙ නපුංසකලිඞ්ගස්සෙහානභිධානතො නපුංසකලිඞ්ගං න භවිස්සතීත්‍යධිප්පායො, සභාපරිසායාති ඤාපකතො වා සමාහාරෙ නපුංසකලිඞ්ගමත්‍ර බ්‍යභිචරතීති දට්ඨබ්බං. “二十一(ekavīsati)”等词，或可为“一与二十”这样的持业复合词(visesanasamāso)，或可为“一和二十”即“二十一”这样的并列复合词(catthasamāso)。但它不适用于集合复合词(samāhāra)的中性规则，因为“性(liṅgaṃ)非依教法，性乃依所指”，世间对此（数词）无中性之称谓，故不应为中性，此为其意。又或者，从“sabhāparisā”(会议与集会)一例可知，集合复合词于此的中性规则亦有例外，应如是见。 පුබ්බප්පයොගො-භිමතොති උපසජ්ජනසඤ්ඤකස්ස ස්‍යාදීති පඨමාය නිද්දිට්ඨස්ස සමාසෙ පුබ්බනිපාතො ‘‘උපසජ්ජනං පුබ්බ’’මිච්චනෙන (2-2-31) ඉට්ඨො කමස්ස පධානභාවෙන වත්තුමිට්ඨත්තාති ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථ’’න්ති (3-1) එත්ථ ස්‍යාදීති පඨමානිද්දිට්ඨස්සාසඞ්ඛ්‍යාදිනො පුබ්බමවට්ඨානතො ස්‍යාදිනෙති තතියානිද්දිට්ඨස්ස පච්ඡාවට්ඨානතො ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනා’’ති සුත්තෙ පටිපාටියා පධානභාවෙන වත්තුමිට්ඨත්තා. 前置(pubbappayoga)的意图是：在复合词中，被标示为“次要成分(upasajjana)”者，依“次要者在前(upasajjanaṃ pubba)”(2-2-31)的规则，应被置于前面，此乃因意图以（词序的）主要性来表述。因此，在“syādisyādinekattha”(3-1)中，以第一格(主格)指明的“syādi”位于（非数词等）之前，而以第三格(具格)指明的“syādinā”位于其后，这是因为在“syādisyādinā”的经文中，意图依此顺序，以其主要性来表述。 පරප්පයොගො-භිමතොති හෙට්ඨා වුත්තසුත්තෙන පුබ්බනිපාතෙ පත්තෙ ‘‘රාජදන්තාදීසු පර’’න්තීමිනා (2-2-30) පරනිපාතො-භිමතො, වචනෙනාති- ‘‘බහුල’’න්ති වචනෙන, පුබ්බකා ලයුත්තස්ස පරප්පයොගො-භිමතොති රාජදන්තාදිපාඨතො එවා-භිමතො. “后置是所意许的”，是说当获得前置时，根据下面所说的经“于王齿等为后”(rājadantādīsu para, 2-2-30)，后置是所意许的。所谓“通过语词”，即通过“多数”(bahula)一词。与前时相应的后置是所意许的，这正是从“王齿”等的读法中所意许的。 කමම්පච්චනාදරාති ඉමිනා පධානභාවෙනා-ක්කමස්ස වත්තුමිට්ඨත්තමාහ. සරො ආදි යස්ස තං සරාදි, සඞ්ඛො ච දුන්දුභි ච වීණා ච, උදුක්ඛලඤ්ච මුසලො ච, ධනපති ච රාමො ච කෙසවොචාති විග්ගහො. ජංදංසද්දා ජායාසද්දසමානත්ථා අසඞ්ඛ්‍යා-ජඤ්ච පති ච, දඤ්ච පතිචාති විග්ගහො, අවන්තයො ච අස්සකාච, අග්ගි ච ඉන්දොචාති විග්ගහො, තංනිවාසිම්හි ගහිතෙ අවන්ති ච අස්සකොචාති එකත්තෙනපි විග්ගහො වත්තති. ද්වන්දසමාසො- යං ද්වන්දසදිසත්තා ද්වන්දො, ද්වෙ ච ද්වෙ ච පදානි ද්වන්දානීති හි උභයත්ථප්පධානො- යං ද්වන්දසද්දො. 通过“于次第不尊重”(kamampaccanādara)，说明了以主要的方式说无次第是所欲的。元音(sara)在首的，是为“元音始”(sarādi)。其分解为：螺(saṅkha)与鼓(dundubhi)与琴(vīṇā)；臼(udukkhala)与杵(musala)；财主(Dhanapati)与罗摩(Rāma)与黑天(Kesava)。`Jaṃ`与`daṃ`二词与`jāyā`（妻）一词同义。其分解为：`jañca pati ca`（妻与夫），`dañca pati ca`（妻与夫）。阿槃提(Avanti)人与阿萨迦(Assaka)人，火神(Aggi)与因陀罗(Inda)，这是它的分解。当指称其地的居民时，分解也可以用单数形式，如：阿槃提人与阿萨迦人。此为并列复合词(dvandasamāsa)。因其类似成双(dvanda)，故名为“并列”(dvanda)。因为是“二词与二词为并列”，所以此并列复合词是两者意义皆为主。 21. සඞ්ඛ්‍යා 21. 数 අථ ‘‘සමාහාරෙ නපුංසක’’න්ති (3-20) විජ්ජමානෙ කිං ‘‘සඞ්ඛ්‍යාදී’’ ති ඉමිනා [Pg.175] සත්ථගාරවකරෙනාති ආසඞ්කිය චොදෙති ‘නනුචෙ’ච්චාදි. තථාහිච්චාදිනා ‘‘සමාහාරෙ නපුංසක’’න්තෙව සිජ්ඣනං සමත්ථෙති. යථාවුත්තචොදනාචාලනෙ පරාධිප්පායං පරිකප්පෙන්තො’චත්ථෙ’තිආදිමාහ. 然而，当“于集合为中性”(samāhāre napuṃsaka, 3-20)此经存在时，为何还要用“数等”(saṅkhyādī)这个增加论典繁重的经呢？(有人)如此质疑而诘问道：“难道不是吗？”等等。通过“诚然如此”等文，来证成仅凭“于集合为中性”即可成立。当上述诘问动摇时，(作者)揣测对方的意趣而说：“ca是……之义”等等。 නෙති ඉමිනා චත්ථෙතිආදිනා කතපරිකප්පනා න සිජ්ඣතීති දස්සෙති, තත්ථ හෙතුමාහ- ‘සම්බන්ධස්ස පුරිසාධීනත්තා’ති, සතිචෙච්චාදිනා ‘සමාහාරෙ නපුංසක’න්තෙත්ථ විසෙසනග්ගහණෙ පයොජනං වත්වා ‘සඞ්ඛ්‍යාදී’ති ඉමස්ස නිරත්ථකත්තමෙව ථිරීකරොති. 通过“不”(na)一词，表明以“ca是……之义”等所作的揣测不能成立。并于此说明其理由：“因为关系取决于人”。通过“若有”(sati ca)等文，说明了在‘于集合为中性’(samāhāre napuṃsaka)中，采用限定语的用意，从而确立了‘数等’(saṅkhyādī)此经实为无义。 පයොජනෙති ලාඝවප්පයොජනෙ; සම්බන්ධීයතීති විසෙසනග්ගහණං සම්බන්ධීයති; එත්ථාති එතස්මිං ‘සඞ්ඛ්‍යාදී’සුත්තෙ; තන්නෙති ඉමිනා යථාවුත්තං චොදනං නිවත්තෙති. “于用意”(payojane)，即于简略之用意。“被关联”(sambandhīyati)，即采用限定语被关联。“于此”(ettha)，即于此“数等”(saṅkhyādī)经中。“彼不”(tanna)，即以此驳斥如前所述的诘问。 ‘සඞ්ඛ්‍යාදී’ති සුත්තස්ස සාත්ථකත්තමාහ- ‘චත්ථසමාසානන්තර’මිච්චාදිනා. එකත්තබ්‍යපදෙසො කාතබ්බොති ‘‘සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බො දිගූ’’ති (2-1-52) සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බස්ස සමාසස්ස දිගුසඤ්ඤං විධාය තදත්ථස්ස ‘‘දිගුරෙකවචන’’න්තීමිනා (2-4-1) එකත්තබ්‍යපදෙසො පරෙහි විය කාතබ්බො. 通过“于ca义复合词之后”(catthasamāsānantaraṃ)等文，说明了‘数等’(saṅkhyādī)此经的有义性。应作单数指称。即，通过‘数词在前为数集’(saṅkhyāpubbo digu, 2-1-52)制定数词在前的复合词为‘数集’(digu)之名，然后应如他人(的语法体系)一样，通过‘数集复合词为单数’(digurekavacana, 2-4-1)对其意义作单数指称。 සමාහරණං සමාහාරොති ඉමිනා භාවසාධනො-යං සමාහාරසද්දො. යදි සමාහරීයතීති සමාහාරොති කම්මසාධනො සියා, තදා පඤ්ච කුමාරියො සමාහටාති වාක්‍යස්සාත්ථෙ වුත්ති සියා පඤ්චකුමාරීත්‍යෙත්ථ සකපදත්ථප්පධානත්තා බහුවචනං සියා ‘‘ඝාපස්සාන්තස්සාප්පධානස්සා’’ති (3-24) අප්පධානරස්සත්තඤ්ච න සියා… සමාහටානමෙව කුමාරීනං පධානත්තා, තස්මා පඤ්ච ගාවො ස මාහටාත්‍යෙතස්මිං වාක්‍යෙ සමාසොව නත්ථි කම්මසාධනස්සානුපගමතො. පඤ්චන්නං ගුන්නං සමාහාරො, චතුන්නං පථානං සමාහාරොති වාක්‍යෙ පන අත්ථි, සමාහාරස්සෙකත්තා තු සතං යූථං වනන්ති එත්ථ විය සාභාවිකමෙකවචනං සිද්ධමෙවෙති විඤ්ඤාපෙති. “集取”(samāharaṇa)即“集合”(samāhāra)，以此说明此“samāhāra”一词是状态派生词(bhāvasādhana)。如果说“被集取者”为“samāhāra”，则成所作派生词(kammasādhana)，那样的话，复合词(vutti)就会是“五位少女被集取”(pañca kumāriyo samāhaṭā)这句话的意思。在“五少女”(pañcakumārī)中，因其自身词素的意义是主要的，故应使用复数，且依‘于非主要的ghāpa之尾’(ghāpassāntassāppadhānassā, 3-24)，非主要的短音化也不会发生……因为被集取的少女们才是主要的。因此，在“五头牛被集取”(pañca gāvo samāhaṭā)这句话中，根本就没有复合词，因为不接受所作派生。但在“五牛之集合”(pañcannaṃ gunnaṃ samāhāro)、“四道之集合”(catunnaṃ pathānaṃ samāhāro)这样的句子中则有复合词。而由于集合是单一的，就像“百众之群”(sataṃ yūthaṃ)的例子一样，自然的单数形式本已成立，此理当知。 22. ක්වචෙ 22. 在某处 ක්වචිසද්දස්ස [Pg.176] පයොගනියමනත්ථො ‘‘පරො ක්විචී’’ති (1-27) එත්ථ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. අවිසෙසෙන උදාහරණෙපීති පරෙසං විය ‘‘ඡායා’’ති (2-2-73) සුත්තයිත්වා විකප්පෙන ‘(කුඩ්ඩච්ඡාය) කුඩ්ඩච්ඡායාති ච ‘‘බාහුල්ලෙ’’ති (චං, 2-2-74) සුත්තයිත්වා නිච්චං ‘උච්ඡුච්ඡායං සලභච්ඡාය’න්ති ච නොදාහරිත්වා සාමඤ්ඤෙන ‘සලභච්ඡායං සකුන්තච්ඡාය’න්ති උදාහරණෙ දස්සිතෙපි. අඤ්ඤත්ථාති බහුලභාවතො අඤ්ඤත්ථ. විග්ගහසමත්තස්සාති විග්ගහසාමඤ්ඤස්ස, යථාසම්භවන්ති පාසාදස්ස ඡායාඉච්චාදිනා සම්භවානතික්කමෙන, සද්දාති සද්දතො පරාය. “kvaci”一词用法的限定，应依“paro kvicī”(1-27)中所说的方法来理解。即使在举例时未作区分，不像其他人那样，先制定经(sutta)“chāyā”(2-2-73)，然后选择性地举例“(kuḍḍacchāya) kuḍḍacchāyā”；又制定经“bāhulle”(caṃ, 2-2-74)，然后总是举例“ucchucchāyaṃ salabhacchāya”；而只是笼统地展示“salabhacchāyaṃ sakuntacchāya”这样的例子。“Aññattha”是指在多发情况之外的其他地方。“Viggahasamattassa”是指分析的一般性。“Yathāsambhavaṃ”是指如“宫殿的影子”(pāsādassa chāyā)等，不超越其可能性。“Saddā”是指从词语的方面而言。 23. ස්‍යාදි 23. sya等 නනුචෙච්චාදිනා වුත්තං චොදනං නිසෙධෙති ‘තන්නෙ’ති. තත්ථ කාරණමාහ- ‘ඝසඤ්ඤත්තා’ත්‍යාදි. අඝොනන්ති ඝඔකාරවජ්ජිතානං, නනු ඉත්ථි යමාකාරො ඝො, තථාසති නපුංසකෙ සො (න සියාති) පරිකප්පෙති ‘නපුංසකත්තා ඝත්තමෙව නත්ථීති චෙදි’ති. තම්පි නෙති යථා වුත්තම්පටික්ඛිපිත්වා අත්ථෙව නපුංසකෙ ඝත්තන්ති දස්සෙතුමාහ-ඡට්ඨීසමාසස්සෙ’ච්චාදි. නපුංසකෙ ඝත්තස්ස සබ්භාවමෙව සමත්ථෙති නපුංසකත්තං හි’ච්චාදිනා, පාරිභාසිකන්ති එත්ථ සුත්තමෙවාධිප්පෙතං, පරිභාසාය නිබ්බත්තං පාරිභාසිකං සුත්තිකන්ති අත්ථො. ආරභිතබ්බමෙවිදං සුත්තං (නපුංසකස්සාපි) රස්සත්තවිධානායාති අධිප්පායො. ඝනිස්සිතම්පි කාරියන්ති ‘‘ඝබ්‍රහ්මාදීතෙ’’ත්‍යාදිනා (2-60) විධියමානමෙකාරාදිකාරියම්පි. එතං ඝනිස්සිතං කාරියං නච යුත්තන්ති සම්බන්ධො. අයුත්තත්තෙපි දොසො-යමාපතතෙවාක්‍යාසඞ්කියාහ-‘නායම්පිදොසො’ච්චාදි, න රස්සස්ස එත්ථෙව ලද්ධාවසරත්තා පඨමං තෙන පවිට්ඨෙ… (ඝනි)ස්සිතං කාරියන්ති නායම්පි දොසො පරිභාසාව සෙනාති මන්තබ්බං. සලභච්ඡායෙ ඉති පදච්ඡෙදො. 以“nanu ca”等提出的诘难，由“taṃ na”(此非)否定。其理由为：“因有gha之称”等。“Aghonaṃ”是指除“gha”之外的。质难道：阴性词“yam”中的“ā”是“gha”，若是如此，它在中性词中则不应存在。又设想道：“若是因中性词性，故根本没有“gha”之称”。此亦被否定。在驳斥如上所述后，为显示中性词中确实存在“gha”之称，故说“chaṭṭhīsamāsassa”(第六格复合词)等。他以“napuṃsakattaṃ hi”等来证实中性词中确实存在“gha”之称。此处“pāribhāsikaṃ”意指经(sutta)本身，其义为：“pāribhāsikaṃ”是由定义规则(paribhāsā)所成，即“与经相关者”(suttikaṃ)。其意趣是：此经的制定，是为了规定(亦)适用于中性词的短音化。依赖“gha”的变化，即由“ghabrahmādīte”(2-60)等所规定的“e”音等变化，亦当发生。其关联是：此依赖“gha”的变化是不恰当的。即使不恰当，此过失亦会产生。为避免此说，故云“此亦非过失”等。因为短音化在此处已得其机，先于其发生……依赖“gha”的变化……“此亦非过失”。应知定义规则(paribhāsā)犹如军队。“Salabhacchāye”是词的分解。 24. ඝම 24. Gha අතොඑවචාතිආදි [Pg.177] හෙට්ඨා වුත්තනයාවලම්බෙන වුත්තං. “Ato eva ca”等，是依据下方所说的方法而说。 25. ගොස්සු 25. 于牛中 සකත්ථපරිච්චාගෙන කුලෙ පවත්තත්තාති ඉමිනා ඡට්ඨීසමාසස්ස උත්තරපදත්ථප්පධානත්තමාහ. 通过舍弃自身之义而转起于类中，以此（论师）说明第六格复合词以后词之义为主要。 26. ඉත්ථි 26. 女性 ඉත්ථිවිධීසු ‘‘පුථුස්ස පථවපුථවා’’ති (3-39) සුත්තපරියන්තෙසු. ඉත්ථියන්ති ඉදං නාමවිසෙසනං වා සියා පච්චයත්ථවිසෙසනං වා, තත්ථ නාමවිසෙසනමෙවිදං න පච්චයත්ථවිසෙසනන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘නාමෙ’ච්චාදි. අකාරන්තතො නාමස්මාති එකත්තාදිමහන්තත්ථවාචිතො අකාරන්තතො නාමස්මා. ඉත්ථත්තන්ති එත්ථ ඉත්ථීති ඉත්ථිලිඞ්ගං වුච්චති. ඉත්ථියෙව හි එසාති ලිඞ්ගීයති සඞ්කෙතීයතීති ලිඞ්ගං. ඉත්ථියා එසාති පසිද්ධිමතො අත්ථස්ස භාවො සාමඤ්ඤං බාලයුවත්තාදි ලක්ඛණං ඉත්ථත්තං. කිමෙත්ථ ලිඞ්ගං නාම– 在关于女性的规则中，于“puthussa pathavaputhavā”(3-39)等经的结尾处。‘于女性’(itthiyaṃ)此词，或为名之简别，或为所加之义的简别。为示此是名之简别，非所加之义的简别，（论师）说‘于名’等。‘从以阿为尾音之名而来’，是指从表达一性等广大之义、以阿为尾音之名而来。于‘女性性’(itthattaṃ)中，‘女性’(itthī)被称为女性(itthiliṅga)。‘此实是女性’，因此被标识(liṅgīyati)、被指称(saṅketīyati)，故为性(liṅga)。‘此乃女所有’，此一公认之义的状态，即是具有少女、青年等特征的共相——女性性(itthattaṃ)。于此，何谓性？ එසෙසො එතමිති ච,පසිද්ධි අත්ථෙසු යෙසු ලොකස්ස; ථීපුං නපුංසකානීති,වුච්චන්තෙ තානි නාමානි. 世间于诸义，共许为“此(女, esā)”、“此(男, eso)”、“此(中, etaṃ)”者，彼等之名，即被称为女、男、中性。 අත්ථෙසු යෙසු එසා එසො එතන්ති පසිද්ධි ලොකස්ස හොති එතානි යථාක්කමං ඉත්ථිපුරිසනපුංසකලිඞ්ගානීති ලොකෙන වුච්චන්තීති අත්ථො. එවඤ්චකත්වා වුච්චතෙ ‘‘ලිඞ්ගං නානුසාසනීයං ලොකනිස්ස යත්තා ලිඞ්ගස්සා’’ති. තත්ථ ගොඉච්චාදීස්වෙසා එසොති පසිද්ධියා ඉත්ථිලිඞ්ගත්තං, අච්චිආදීස්වෙසා එතන්ති පසිද්ධියා ඉත්ථිනපුංසකත්තං, තටොභටී තටමිච්චාදීස්වෙසො එසාඑතන්ති පසිද්ධියා පුමිත්ථිනපුංසකත්තං, මාලාඉච්චාදීස්වෙසාති පසිද්ධියා ඉත්ථත්තං, රුක්ඛොච්චාදීස්වෙසොති පසිද්ධියා පුල්ලිඞ්ගත්තං, කුලමිච්චාදො එතන්ති පසිද්ධියා නපුංසකත්තං. සමාසස්සාප්‍යෙවං දට්ඨබ්බං, ජොතකාති දස්සෙතීති සම්බන්ධො. ජොතකා [Pg.178] ඉත්ථත්තස්සෙති පකරණතො විඤ්ඤායති. තතො වෙච්චාදිනා පච්චයත්ථභාවිනො යෙ දොසා තෙසමෙත්ථනාවකාසොති දස්සෙති. සමානාධිකරණත්තං බහුවචනම්පි හොතීතිසම්බන්ධො. ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘ඉත්ථත්තස්ස පච්චයත්ථත්තෙ සති පධානත්තාස්ස බ්‍යතිරෙකලක්ඛණාය ඡට්ඨියා ‘කුමාරිත්තං (දෙවදත්තායා’තිභවිතබ්බං, තතො ච න සියා කුමාරී) දෙවදත්තා’ති සමානාධිකරණත්තං, තථා කුමාරියොති බහුවචනම්පි ඉත්ථත්තස්සෙකත්තා. පකතියත්ථ විසෙසනපක්ඛෙ තු පකතියා ඉත්ථත්තවිසිට්ඨං දබ්බමෙවොච්චතෙ, ආආදයො තු ජොතකතාති තත්ථ බ්‍යතිරෙකාභාවා ඡට්ඨියා අප්පසඞ්ගො ච බහුවචනම්පි අනෙකත්තාව දබ්බස්ස යුත්තන්ති යථාවුත්තදොසාවසරාභාවා ඉට්ඨත්ථසිද්ධී’’ති. අඤ්ඤෙති ජයාදිච්ච ජිනින්දබුද්ධ්‍යාචරියාදයො දස්සෙති. 于何等义，世间有“此(女, esā)”、“此(男, eso)”、“此(中, etaṃ)”之共许，彼等即依次为世间称为女、男、中性，此即其义。如是而说：“性不依教令，性乃依世间”。于此，如“go”(牛)等词，因有“此是女(esā)”之共许，故为女性；如“acci”(火焰)等词，因有“此是女(esā)”、“此是中(etaṃ)”之共许，故为女性、中性；如“taṭo”(岸)、“taṭī”(岸)、“taṭaṃ”(岸)等词，因有“此是男(eso)”、“此是女(esā)”、“此是中(etaṃ)”之共许，故为男性、女性、中性；如“mālā”(花环)等词，因有“此是女(esā)”之共许，故为女性；如“rukkha”(树)等词，因有“此是男(eso)”之共许，故为男性；如“kula”(家族)等词，因有“此是中(etaṃ)”之共许，故为中性。复合词亦应如是了知。“能示者”(jotakā)是“显示”(dasseti)之关联。从文脉可知是“女性性之能示者”。其后，以“vecca”等词说明，由（视之为）所加之义而生的过失，于此无机可乘。“亦有同格与复数”是其关联。以此阐明：“若女性性为所加之义，则因其为主要，故应有表示区别的第六格，如‘提婆达多(Devadattā)之少女位(kumārittaṃ)’，则‘少女提婆达多(kumārī Devadattā)’此等同格即不得成。同样，因女性性为一，‘诸少女(kumāriyo)’之复数亦不得成。然于简别本基之义的观点中，本基自身即言说为女性性所简别的实体，而‘ā’等（词缀）仅为能示者。于此，因无区别，故无第六格之缘起，且因实体可为众多，复数亦为合理。如是，则无前述过失之机，而能成就所欲之义。”“其他”(aññe)是指胜日(Jayādicca)、胜者觉(Jinindabuddhi)等诸阿阇梨。 ඉත්ථියමභිධෙය්‍යායන්ති ඉත්ථිලිඞ්ගසඞ්ඛාතෙ ඉත්ථත්තෙ අත්ථභූතෙ, යථෙවහීතිආදිනා උපමාවසෙන යථාවුත්තමෙවත්ථං විභාවෙති. තත්ථ ඉත්ථත්තමිච්චාදිනා පරොපවණ්ණිතපක්ඛස්සායුත්තත්තන්නිච්ඡින්දෙති, නො පපජ්ජතෙ දෙවදත්තාසද්දවචනීයස්සාපි ඉත්ථත්තතො අබ්‍යතිරිත්තත්තා ‘ඉත්ථත්තං දෙවදත්තායා’ති භින්නාධිකරණතා න යුජ්ජතෙ, අනුපපත්තිමෙව සමත්ථෙති ‘දෙවදත්තායාති’ච්චාදිනා. සමානාධිකරණත්තමෙව සියා ඉත්ථිසද්දවචනීයතො අනඤ්ඤත්තා දෙවදත්තා සද්දවචනීයස්ස ඉත්ථී දෙවදත්තාති. “于所说之女性”(itthiyam abhidheyyāyaṃ)，是指于被称为女性(itthiliṅga)、作为真实之义的女性性(itthattaṃ)中。以“犹如”等譬喻，阐明如前所说之义。于此，以“女性性”(itthattaṃ)等，判定他人所称赞的观点为不合理。此不成立，因为即使对“提婆达多”(Devadattā)一词所言说者，亦不离于女性性，故“提婆达多之女性性”(itthattaṃ devadattāyā)此一异格关系不合理。以“提婆达多”(devadattāyā)等，即证成其不成立。唯应有同格关系，因“提婆达多”一词所言说者，与“女性”(itthī)一词所言说者无异，故云“女性提婆达多”(itthī devadattā)。 අතොඑවාති ඉත්ථත්තෙ ආවිධානතොයෙව. තබ්බතොත්ථස්සාති ඉදං ජයාදිච්චාදිමතානුගාමිනා වුත්තං, තථා හි තෙ එවං ලිඞ්ගලක්ඛණ මාහු (පා, 4-1-3 කාසිකායං) ‘‘සාමඤ්ඤවිසෙසා ඉත්ථත්තාදයො ගොත්තාදයො විය බහුප්පකාරබ්‍යත්තියොති තෙ හ්‍යෙවං මඤ්ඤන්තෙ ‘‘යථා [Pg.179] ගොත්තාදයො සමානජාතියෙසු සබ්බෙස්වනුවත්තන්තෙ, විජාතියෙහි පන නිවත්තන්තෙ, තථා ඉත්ථත්තාදයොපි. විචිත්තත්තා පන සාමඤ්ඤවිසෙසනිස්සයානං බ්‍යඤ්ජකානං කොචියෙව සාමඤ්ඤවිසෙසො කෙනචිදෙව නිස්සයෙන බ්‍යඤ්ජතෙ, න සබ්බො සබ්බෙන (පති) නියතවිසයත්තා භාවසත්තීනං, තත්ථ යෙනත්ථෙන ඉත්ථත්තමෙව බ්‍යඤ්ජතෙ න පුමත්තං නාපි නපුංසකත්තං, සා ඉත්ථියෙව භවති න පුමා නාපි නපුංසකං. යෙන පුමත්තමෙව බ්‍යඤ්ජතෙ, සො පුමායෙව. යෙන තු නපුංසකත්තං තං නපුංසකමෙව. යො තු ද්වින්නං තිණ්ණං (වා) බ්‍යඤ්ජකො, සො ද්විලිඞ්ගො තිලිඞ්ගො වෙ’’ති (පා, 4-1-3 කාසිකාවිවරණපඤ්ජිකා) තස්මා පබ්බතො යථා වුත්තඉත්ථත්තවතො අත්ථස්ස අභිධෙය්‍යස්සාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. “正因此”(ato eva)，是指正因不规定女性性。“Tabbatotthassa”此句，是随顺胜日(Jayādicca)等人之见而说。他们确实如是说性别之相（引自《迦尸迦注》对波你尼经4-1-3的注释）：“共相与别相，如女性性等，犹如种姓等，有多种表现。”他们是这样认为的：“犹如种姓等，于一切同类中延续，而从异类中退转，女性性等亦复如是。然因共相、别相所依之能示者种种不同，某一共相、别相仅由某一所依而显现，非全部由全部所依而显现，因诸法之力用有其限定范围。于此，若某义仅显现女性性，而非男性亦非中性，则彼仅为女性，非男性亦非中性。若仅显现男性，则彼仅为男性。若显现中性，则彼仅为中性。若能显现二者或三者，则彼为二性或三性。”（引自《迦尸迦疏释》对波你尼经4-1-3的注释）因此，于此应如是了知其义：“pabbato”(山)是能说具有如前所述女性性之义。 අථෙච්චාදිනා යථාවුත්තදොසපරිහාරාය ජිනින්දබුද්ධිනා යදුපවණ්ණි තං තං පරිකප්පෙති. සො එව චරහිච්චාදිනා උපහාසපුබ්බකමුත්තර මාචික්ඛතෙ. මසිමක්ඛිතකුක්කුටොවියාති යදා කොචි අඤ්ඤකුක්කුටො අඤ්ඤස්මා භීතො සියා, තදා විජයිනො කුක්කුටස්ස මුඛං මසියා මක්ඛෙත්වා උපනෙන්ති සො පඨමං තතො භීතොපි පුන අඤ්ඤොති මන්ත්වා යුජ්ඣිතුමුස්සහතෙ. යථාත්‍ර සොව කුක්කුටො බ්‍යාජෙ නොපදස්සිතො, තථා ත්‍රාමීත්‍යත්ථො. 其后，为免除前述之过失，（论师）考察胜者觉(Jinindabuddhi)所阐述之义。以“so eva carahi”等，带著嘲讽说出答复。犹如“被涂上烟灰的公鸡”：当某只公鸡害怕另一只时，人们便将胜利公鸡的脸涂上烟灰后带过去。那（害怕的）公鸡起初虽感畏惧，但继而认为“这是另一只”，便鼓起勇气去战斗。犹如在此，正是同一只公鸡通过伪装被展示出来，此义亦然。 29. ආරා 29. 阿罗 පුංයොගෙන භරියායං වත්තමානතොව නියමෙන ‘‘මාතුලාදිත්වානී භරියායං’’ (3-33) ත්‍යානී, ඉමිනා ත්වනියමෙන භරියායමභරියායඤ්ච ඉනීත්‍යනියමෙන වත්තුමාහ- ‘ආරාමිකස්ස භරියා’ඉච්චාදි. 由于与男性结合，在表示妻子时，才依规定说“舅母等为妻子”（3-33）等；然而，通过此不规定，对于妻子和非妻子，则不规定地使用 inī 后缀，因此说“园丁之妻”等。 31. ක්ති 31. Kti ත්තිම්හාති එත්තකෙ වුත්තෙපි ත්තිප්පච්චයන්තතොති වචනෙ කාරණමාහ-කෙවලස්ස අඤ්ඤපදත්ථෙ පයොගාභාවා’ති. ඉමිනා පච්චයග්ගහණපරිභාසමන්තරෙනාපි සාමත්ථියෙනෙවායමත්ථවිසෙසො ලබ්භතීති දීපෙති. 即使只说了“tti”，但在说“以 tti 后缀结尾的[词]”时，他说明了原因：“因为单独的[后缀]无法用于表示另一个词的意义”。此说表明，即使没有“提及后缀[则指以其结尾者]”这条解释规则，仅凭语境功能也能获得此特殊意义。 32. ඝර 32. 房屋 තංසන්නියොගාති [Pg.180] තෙන නීප්පච්චයෙන සන්නියොගා එකීභාවා, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘යත්ථ නීප්පච්චයො තත්ථෙව යලොපො’ති. “彼相应”是指，由于与那个“nī”后缀的结合，成为一体；这里的意思是“凡是有“nī”后缀的地方，就有“ya”的省略”。 33. මාතු 33. 母亲 භරියායන්ති පකතිවිසෙසනත්තා මාහ- ‘භරියාය’න්තිආදි. පුන්නාමධෙය්‍යාති පුරිසස්ස සමඤ්ඤාභූතා, පුංයොගෙනාති පුරිසෙන සහ සම්බන්ධෙන හෙතුනා. ඉත්ථියං වත්තන්තීති සොයමිත්‍යභෙදවචනිච්ඡායං යදා භරියාසඞ්ඛාතායමිත්ථියං වත්තන්තෙ, නදාදිපාඨාති වුත්තෙ විඤ්ඤායති ‘ආකතිගණත්තා නදාදිපාඨො හොන්තො එවං හොතී’ති දස්සෙති, පුන්නාමස්මායොගාඅපාලකන්තාති නදාදිපාඨතොති අත්ථොති සෙසො. ඉදඤ්ච නදාදීසු ගණසුත්තන්ති වෙදිතබ්බං, තස්ස අත්ථං වදති-‘පුමුනො’ඉච්චාදි, අපාලකන්තාති කිංපසුපාලිකා ඛෙත්තපාලිකා. “Bhariyāyaṃ”——因为是词基的限定成分，所以说“bhariyāyaṃ”等。“Punnāmadheyya”（阳性名）是指男性的通名。“Puṃyogena”（由与阳性结合）是指由于与男性有关系。“Itthiyaṃ vattanti”（用于女性）——当希望表达“彼即此”这样的无差别语时，用于被称为妻子的女性。当说到“nadādi-pāṭha”（nadī 等词的读法）时，可以了知，此说显示“由于是开放词组（ākatigaṇa），nadī 等词的读法即是如此”。“从阳性名，由结合，[至]不以 pālaka 结尾者”，这是“nadādi-pāṭha”的意思，此为其余部分。这应被理解为 nadī 等词中的类组规则（gaṇasutta）。其义为：“从阳性……”等。为何说“不以 pālaka 结尾”？[是为了排除]牧牛女(pasupālikā)、田地守护女(khettapālikā)。 39. පුථු 39. 宽阔 පුථුසද්දතො සඤ්ඤායං වීප්පච්චයං සමත්ථෙති‘පුථුභූතා පථවීති හි මහී වුච්චතී’’ති, පුථුභූතාති හි ඉමිනා පථවීසද්දස්ස පුථුසද්දභූතත්තං විඤ්ඤාපෙති, මහී වුච්චතීති ඉමිනා නදාදිපාඨා සඤ්ඤායං වීප්පච්චයත්තං, පුථුභූතා පත්ථටාති අත්ථො. “Puthu”这个词在概念上支持“vī”后缀，因为“广大的（puthubhūtā）被称为大地（mahī）”；通过“广大的”一词表明“pathavī”（大地）这个词具有“puthu”（广大）一词的性质；通过“被称为大地”，表明在“nadādi”（河流等词）的读法中，它是一种概念上的“vī”后缀；“广大的”意思是“扩展的（patthaṭā）”。 40. සමා 40. 相同 පරාධිකාරතො පච්චයස්ස පරවිධිනාව සාමීප්‍යස්ස සිද්ධත්තා සාධීප්‍යවචනස්සන්තසද්දස්ස ගහණමනත්ථකං සියාති මන්ත්වාවයවවචනො යමන්තසද්දො ගය්හතීති දස්සෙන්තො ආහ- ‘තස්ස අන්තො’ඉච්චාදි. අවසානවති+අවයවොති පදච්ඡෙදො, සමාසග්ගහණෙන ගහණෙ කාරණමාහ-‘අවයවත්තා’ති. යථාවුත්තචොදනාය නිද්දොසත්තමුපමාවසෙන දස්සෙතුමාහ-‘නායං දොසො’ච්චාදි. පල්ලවිතස්ස රුක්ඛස්ස පල්ලවානමවයවත්තං විය සමාසතො උත්තරකාලං විධීය මානස්ස අකාරස්ස සමාසාවයවත්තං න විරුජ්ඣතීති අත්ථො. 考虑到后缀是依他而立，其邻近关系已由其他规则成立，因此认为再使用表示邻近的“anta”（末尾）一词是无意义的。为了表明此处所取的“anta”一词是表示“部分”之义，他说：“它的末尾”等。词的分解是“avasānavati + avayavo”（有结尾者+部分）。关于为何将其纳入复合词范畴，他说：“因为是部分”。为了通过比喻来说明上述诘难并无过失，他说：“这不是过失”等。其义为：正如新芽是已发芽之树的一部分，在复合词形成之后才规定的 a 音，作为复合词的一部分也并不矛盾。 44. අසං 44. 无 අතික්කන්තමඞ්ගුලියොති [Pg.181] විග්ගහො. ද්වෙ අඞ්ගුලියො සමාහටාති පරවිග්ගහෙනාත්ථමාහ, ද්වෙ අඞ්ගුලියො පමාණමස්සාති විග්ගහෙනෙවං සමාසො තතො මත්තප්පච්චයෙ තග්ඝප්පච්චයෙ වා තස්ස ‘‘ලොපො’’ති (4-123) ඉමිනා ලොපෙ කතෙ විසෙසනසමාසා අකාරොති දස්සෙතුං ‘කථ’මිච්චාදිනා යං වුත්තං තං දස්සෙතුං ‘අඤ්ඤපදත්ථෙ’ච්චාදි වුත්තං. සමාසවිධානං අතොපීති මත්තාදිප්පච්චයලොපං කත්වා ‘‘විසෙසනමෙකත්ථෙනෙ’’ති (3-11) සමාසවිධානා, අථ නායමඞ්ගුලිසද්දෙනෙවං සමාසො, මානෙ පච්චයලොපවසෙන විනාව අප්පච්චයෙන නිට්ඨප්පත්තීති මන්ත්වා ‘අඞ්ගුලසද්දො වා’ච්චාදිනා යං වුත්තියං වුත්තං තත්ථ ආසඞ්කං විරචයති ‘අථෙ’ච්චාදි. ද්වඞ්ගුලසද්දස්ස පමාණිනිවත්තනතො කථඤ්චිපි අඤ්ඤපදත්ථතා සියාති ‘යථා තථා අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්තතූ’තිවුත්තං. නනු නිරඞ්ගුලන්ත්‍යාදි සබ්බමඞ්ගුලසද්දෙන සාධෙතුං සක්කා, තථා සති කිමඞ්ගුලි සද්දා අප්පච්චයවිධානෙනෙත්‍යාසඞ්කිය පයොජනන්තරං අපදිසිතුමාහ- ‘සබ්බත්ථෙ’ච්චාදි. අඞ්ගුලිසද්දතො අප්පච්චයෙ අවිහිතෙ නිරඞ්ගුලිච්චාදිපි සියා තන්නිවත්තනමෙත්ථ පයොජනන්ති දස්සෙති ‘අඞ්ගුලිසද්දනිවත්තනත්ථ’න්ති. “超越诸指”是其语基分析(viggaha)。“两指相合”——以另一语基分析说明其义；“两指为其量”——以此语基分析而如是复合。其后，于matta后缀或taggha后缀，依“lopo”(4-123)此经而省略后，为显示是形容复合词的a词尾，而说“如何”等；为显示彼，而说“于他句义”等。复合的构成亦可无a，即省略matta等后缀后，依“形容词与一性者”(3-11)的复合构成法。然而，此非与aṅguli词的如是复合，考虑到在表“量”时，无需经由后缀省略，仅以a后缀即可完成，故对注释(vutti)中所说“或aṅgula词”等，以“然”等提出疑问。由于dvaṅgula词从表量者转成，无论如何皆可有他句义，故说“无论如何，皆用于他句义”。问：难道niraṅgula等一切词，不都能以aṅgula词来完成吗？若如此，aṅguli词的a后缀构成法有何用？——作此疑问后，为指出另一作用，而说“于一切处”等。若aṅguli词未规定a后缀，则亦可有niraṅguli等形式，其作用在于排除此，如是显示，故说“为排除aṅguli词(原形)”。 45. දීඝා 45. 长 දීඝරත්තන්ත්‍යාදො නානුසිට්ඨත්තා ලිඞ්ගවිසෙසස්ස කථං නපුංසකත්තමෙවිච්චාසඞ්කිය චොදෙති ‘නනුචෙ’ච්චාදි. නායංදොසොච්චාදිනා පරිහරති. ‘‘ලිඞ්ගං නානුසාසනීයං ලොකනිස්සයත්තා ලිඞ්ගස්සා’’තීදමාලම්බ වදති ‘ලොකෙ’තිආදි. අථවාති පක්ඛන්තරොපදස්සනත්ථෙ නිපාතො, විභජ්ජාති විභජිත්වා. ක්වචීති යොගවිභාගෙනාති අධිප්පායො. 于dīgharatta(长夜)等词，因未教授性之差别，故作“如何是中性？”之疑问，而以“nanu ce”(难道不)等质问。以“此非过失”等回答。依“性不应教令，因性依于世间”此语，而说“于世间”等。“Athavā”(或者)是不变化词，用于显示另一说。“vibhajjā”即“vibhajitvā”(分别后)。“Kvaci”(于某处)意谓“依经切(yogavibhāga)”。 අහොරත්තන්ති සමාහාරෙ (චත්ථ) සමාසා නපුංසකත්තං. අතිරත්තොති පුල්ලිඞ්ගෙ පාදිසමාසො, සමුදායසද්දස්සාප්‍යවයවෙ වුත්ති සබ්භාවතො එකදෙසවචනො පුබ්බරත්තාදො රත්තිසද්දොච්චාහ-‘පුබ්බා ච සා රත්ති චා’තිආදි. එවමෙකරත්තන්ති පාඨෙන න භවිතබ්බං… තස්ස සමාහාරෙන සමාසත්තාභාවා. නපුංසකලිඞ්ගම්පන ලොකසන්නිස්ස යත්තා විඤ්ඤෙය්‍යං. “Ahoratta”(日夜)于集合义(samāhāra)中，是(在此处的)复合词，为中性。“Atiratta”(彻夜)是阳性，为pādi等(前缀)复合词。因集合词亦有用于部分之用法，故pubbaratta(前夜)等词中的ratti词是表一部分者，(作者)说：“前者，且彼是夜”等。同样，不应有“ekarattaṃ”的读法，因其非由集合义构成的复合词。然中性应依世俗用法了知。 අසමාසන්තපක්ඛෙති [Pg.182] සමාසන්තඅප්පච්චයස්සාභාවපක්ඛෙ. පුබ්බා අතික්කන්තා රත්ති පුබ්බරත්තී(ති රත්ති සද්දො) නෙකදෙසවචනොති සමාසන්තාභාවො. “Asamāsantapakkhe”(于非复合词尾之说)意为：于无复合词尾a后缀之说。“前已逝之夜”(为)pubbarattī，(此中)ratti词非表一部分者，故无复合词尾。 46. ගොත්ව 46. 已去 නනුචෙච්චාදිනා යථාපාදිතදොසං නායං දොසොති පරිහරති. ස්‍යාදිලොපස්සිච්චාදිනා සුලභස්‍යාදි ලොපතො ප්‍යසුලභතද්ධිත ලොපොව අලොපෙතීමිනා පරාමට්ඨුං යුත්තොති දස්සෙති. 以“难道不是”（Nanu ce）等（文），反驳所指出的过失说：“这不是过失”。他以“格尾等的省略”（Syādilopa）等（文）表明：即使是容易（理解）的格尾等的省略，（但）不易（理解）的派生词缀的省略，也适合用“不省略”（alopa）一词来指称。 47. රත්ති 47. 夜晚 රත්තින්දිවං භුඤ්ජතීති පයොගෙ ආධෙය්‍යෙ භොජනසඞ්ඛාතෙ අපෙක්ඛිතෙ රත්‍යාදයො ආදෙය්‍යසාපෙක්ඛා, තෙසම්පි ඉමිනා නිපාත නෙනෙවාතිමතා සමාසස්ස සිද්ධීති දස්සෙන්තො ආහ- ‘රත්තන්දිව’න්තිආදි, රත්ති ච දිවාචාති විග්ගහො, චත්ථසමාසෙ තු ර(ත්තින්දි) වා. 在“日夜享用”（Rattindivaṃ bhuñjati）等用法中，当期待所受用之物（即食物）时，“夜”（ratti）等词语与所受用之物相互关联。为表明即使对它们而言，通过此连接词成立复合词也并非过度，他说道：“日夜”（rattandiva）等等。其分解为“夜与昼”（ratti ca divā ca），而在总合释（catthasamāsa）中则为“日夜”（rattindivā）。 50. දාරු 50. 木材 සමාසත්ථො (එත්ථ) දාරු, නාස්ස මුඛ්‍යාහි අඞ්ගුලීහි සම්බන්ධො යුජ්ජති, නනු ද්වෙ අඞ්ගුලී පමාණමස්ස දාරුනොච්චාදිං මුඛ්‍යො අඞ්ගුලිසද්දොගහිතොති සම්බන්ධො සම්භවති කිමෙවං වුච්චතෙච්චාසඞ්කියාහ-‘යදිපි’ච්චාදි, පමාණවචනෙනාති මත්තාදිපච්චයත්ථභූතපමාණවාචකෙන, අඞ්ගුලි සද්දස්ස දාරුනො පමාණවාචකත්තා වුත්තං- ‘දාරුනො සම්බන්ධො අත්ථී’ති. විසෙසනසමාසතො පරං තදත්ථවිසයෙ තස්මිංපමාණත්ථවිසයෙ ‘‘මානෙමත්තො’’තිආදිනා (4-46) මත්තාදිප්පච්චයෙනභවිතබ්බන්තිඅත්ථො, ලොපෙනභවිතබ්බන්ති සම්බන්ධො, ‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙහි චාඞ්ගුල්‍යා නඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසු’’ඉච්චත්‍ර (3-44) යදාඛ්‍යාතං, තදිහාප්‍යතිදිසමාහ-‘පුබ්බෙ වියසිද්ධ’න්ති, අනකාරන්තානන්ති භූමිආදීනං, තබ්බිධානෙ තස්ස අප්පච්චයස්ස විධානෙ පයොජනංසිස්සොකාරොතිසම්බන්ධො. ඉමිනා කච්චායනානං පකරණෙ පයොජනං දස්සිතං. අථච පනෙත්ථ ‘‘ක්වචි සමාසන්තගතානමකාරන්තො’’ති (ක, 2-7-22) ඉමිනා අකාරන්තස්ස සමාසන්තෙ කතෙ සාමත්ථියා ‘ස්‍යාච’ඉති (ක, 2-3-29) සිස්සාකාරාදෙසාභාවා නිච්චමොකාරන්තරූපං සම්පජ්ජතීති පරිකප්පියතස්සායුත්තභාවං දස්සෙතුං යං [Pg.183] වුත්තංවුත්තිකාරෙන, තං දස්සෙතුමාහ‘අකාරන්තස්සපි’ච්චාදි, යං-වුත්තං සිස්සාකාරා දෙසනිවත්තනෙ අකාරකරණෙ සාමත්ථියං, තදභාවා සිස්සාකාරාදෙසො න නිවාරීයතීති දස්සෙතුමාහ-‘නචෙ’ච්චාදි. චරිතත්ථතාය නිට්ඨිතප්පයොජනතාය, තෙනෙව කච්චායනවුත්තිකාරෙනෙව අප්පච්චයන්ත මුදාහටං සක්කතගන්ථානුසාරෙන, අබ්‍යඤ්ජනන්තත්තාති ඉමිනා තිණ්ණමෙසං සද්දානං සක්කතෙ බ්‍යඤ්ජනන්තත්තමෙව බොධෙති, නිරත්ථකන්ති පුබ්බෙව අකාරන්තත්තා නිරත්ථකං, ආකාරවිධානෙනෙවාති (ක, 2-7-25) ‘‘ධනුම්හාච’’ ඉත්‍යාකාරවිධානෙනෙව. （此中）复合词义为“木材”（dāru），其与“手指”（aṅgulī）之本义不相应。有人生疑：“难道在‘此木材以二指为量’等（用法）中，既已取‘手指’一词之本义，则关联可成，何作此说？”（为答此疑，作者）说“即使”（yadipi）等。（所谓）“以表量之词”，意即以表“量”（matta）等词缀义之表量词。（因为）“手指”一词为木材之表量词，故说“有木材之关联”。于持业释（visesanasamāsa）后，在其词义范围，即在表量义之范围，其义为：应依“于量则为matta”（māne matto，4-46）等（规则），用“matta”等词缀构成，其关联为：不应以省略（lopa）构成。如于“从复数之aṅguli，于非其他数义时”（asaṅkhyehi cāṅgulyā naññāsaṅkhyatthesu，3-44）中所说，于此亦准此而说：“如前已成”。对于“地”（bhūmi）等非“a”音结尾词，规定彼“a”词缀之目的，在于令学者（掌握）“o”音（形式），此为关联。以此显示了迦旃延（Kaccāyana）论著中的目的。此外，注释者为表明以下所推测者之不合理——即依“有时复合词末尾为a音结尾”（kvaci samāsantagatānamakāranto，迦2-7-22）此规，于复合词末尾作“a”音结尾时，因其效力，“si”等格尾无“ā”音替换（依“syā ca”，迦2-3-29），故恒常成为“o”音结尾形式——为显示此（推测之不合理），而说“即使是a音结尾者”等。为表明“所说为阻止‘si’等格尾之‘ā’音替换而作‘a’音结尾之效力，因其不存在，故‘si’等格尾之‘ā’音替换不能被阻止”，而说“若非”（na ca）等。因其作用已行、其功用已终，彼迦旃延注释者方依梵语圣典，引述无词缀结尾之例。以“非辅音结尾故”（abyañjanantattā）一语，表明此三词于梵语中确实为辅音结尾。“无义”（niratthakaṃ）者，因其前已为“a”音结尾，故（再作“a”音结尾则）无义。（所谓）“唯由‘ā’音之规定”，即唯由（迦2-7-25）“从dhanu亦”（dhanumhā ca）中“ā”音之规定。 51. චිවී 51. 奇毗 අඤ්ඤමඤ්ඤකිරියෙති කිරියාපරිවත්තනමාහ, ඉමිනා සුත්තෙ කිරිය සද්දාභාවෙපි වීතිහරණසද්දෙනෙව කිරියාබ්‍යතිහාරෙති ලබ්භතීති දස්සෙති. “相互行为”(Aññamaññakiriya)是说行为的互相转换。此乃指出，即使在此经中没有“行为”(kiriya)一词，也能仅通过“交互”(vītiharaṇa)一词获得“行为的相互作用”(kiriyābyatihāra)之义。 52. ලත්වී 52. 拉特毗 පටිමුක්කකම්බූ ආමුක්කවලයා. 佩戴着螺贝镯和臂环。 53. වාඤ්ඤ 53. 愿望 කාපෙක්ඛෙහීති කප්පච්චයමපෙක්ඛිතෙහි. “Kāpekkhehi”是指那些期待“ka”词缀者。 54. උත්ත 54. 顶端 ආපරිච්ඡෙදාවසානා න පරෙ තතො පරං ණාදිකාරියවිධානා. 直到本章结束，于此之后，再无其他关于“ṇa”等作用的规定。 57. ටන්ත 57. 弦 ටාදෙසෙ පුබ්බසරලොපො, අතිසයෙන මහන්තීති විග්ගහෙ ‘‘තරතමිස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ’’ති (4-64) තරප්පච්චයො ණාදිවුත්තියං විභත්තිලොපො. මහත්තරසද්දා ‘නදාදිතොවී’’ (3-27) මහතො භාවොති වාක්‍යෙ‘‘තස්ස භාවකම්මෙසුත්තතා ත්තන ණ්‍ය ණෙය්‍ය ණිය ණියා’’ති (4-56) ත්තො, විභත්තිලොපො, ඡට්ඨීසමාසො, තෙනාහ ‘රත්තඤ්ඤූන’මිච්චාදි. 在“ṭa”替换中，前元音省略。在“非常大”的分解中，依据“taratama等表示极度”(taratamissikiyiṭṭhātisaye) (4-64)的规则，添加“tara”词缀，并在“ṇādi”注释中省略格尾。从“mahattara”一词，依据“从河流等”(nadādito vā) (3-27)的规则，在“大的状态”这一语句中，依据“其状态、行为、本质、ttana、ṇya、ṇeyya、ṇiya、ṇiyā”(tassa bhāvakammesu ttatā ttana ṇya ṇeyya ṇiya ṇiyā) (4-56)的规则，添加“tta”词缀，省略格尾，构成第六格复合词，因此他说“rattaññūnaṃ”等等。 58. අ 58. 前缀“a” න්තො [Pg.184] නෙති සම්බන්ධො. “nto”即“na”(不)，此为关联。 60. පර 60. 超越 පරාසද්දො එත්ථ අධිකත්ථොති ආහ-‘අධිකා’ති. “para”一词在此处有“更多”(adhika)之义，故说“adhikā”。 63. ක්ලු 63. 例外 අපවාදවිසයෙපීති ‘‘විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ’’ති (3-64) ඉමස්ස අපවාදසුත්තස්ස විසයෙපි. 所谓“即使在例外的范围”(Apavādavisayepi)，即指在此“于知识(vijjā)与出身(yoni)的关联中，于彼处及于此义中（加）‘ā’”(vijjāyonisambandhānamā tatra catthe) (3-64)这条例外规则(apavādasutta)的范围内。 64. විජ්ජා 64. 明 අථ විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමිත්‍යුච්චමානෙ විජ්ජාසම්බන්ධීනං යොනිසම්බන්ධීනන්ති කථං විවරණමිච්චාහ-‘විජ්ජායොනි’ච්චාදි, විජ්ජා ච යොනි ච විජ්ජා යොනී තාසං සම්බන්ධො, සො යෙසං අත්ථි තෙ හොතාදයො මාතාදයො ච අභෙදොපචාරෙනෙහ විජ්ජායොනිසම්බන්ධිසද්දෙන ගය්හන්තීති අධිප්පායො, තසද්දෙනාති තත්‍රෙත්‍යත්‍ර. තෙ ච ල්තුපිතාදයොති තසද්දෙන පරාමට්ඨා ල්තුපිතාදයො ච, අත්ථෙ කාරියා සම්භවා තංවාචකො සද්දො ගය්හති. 那么，当说到“与明及出身相关者”(vijjāyonisambandhānaṃ)时，若解释为“与明相关者”和“与出身相关者”，该如何解释呢？（为答此问，作者）说“明出身”(vijjāyoni)等。“明”(vijjā)与“出身”(yoni)即是“明出身”(vijjāyonī)，彼二者之关联，拥有此关联者，即是祭司(hotar)等与母亲等。其意为：于此，通过无差别譬喻(abhedopacāra)，他们被“与明出身相关者”(vijjāyonisambandhi)一词所摄取。所谓“以彼词”(tasaddena)，是指“于彼处”(tatra)。而那些祖父等，即是被“彼”(ta)词所指代的祖父等；当义理上的作用可能时，才取表达该义的词。 65. පුත්තෙ 65. 儿子 ල්තුපිතාදී (ති පුබ්බ) සුත්තෙ තත්‍රෙති ගහිතල්තුපිතාදි. 在前面的经中，“于彼”(tatra)被理解为“祖父等”。 66. චිස්මිං 66. 在此 පච්චයග්ගහණපරිභාසාය චිප්පච්චයන්තෙති වුත්තං. 依据关于词缀执取的通则(Paccayaggahaṇaparibhāsā)，（此）被称为“以ci为词缀结尾者”。 67. ඉත්ථි 67. 女人 ඉත්ථිසද්දෙන ඉත්ථිලිඞ්ගං ගහිතං න ඉත්ථී, තග්ගහණෙ සති ‘ඉත්ථියං වත්තමානෙ’ති වුත්තිගන්ථස්ස ඉත්ථිසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ වත්තමානෙති අත්ථො ගය්හෙය්‍ය, එවං සති ‘කල්‍යාණිප්පධානා’ති එත්ථාපි පුම්භාවො පසජ්ජෙය්‍ය… පධානසද්දස්ස කල්‍යාණියං වත්තමානත්තාති ආහ- ‘ඉත්ථියන්ති ඉත්ථිලිඞ්ගෙ’ති. අථ ඉත්ථියන්ති එත්තකෙ වුත්තෙ කථං තග්ගහණං [Pg.185] සියාති ආහ-‘විසෙසනෙ’ච්චාදි, එකත්ථෙති වුත්තෙපි ඉත්ථියං වත්තමානෙති අයමත්ථො විඤ්ඤායතීති ඉත්ථියන්ති වචනමනත්ථං සියාති සමත්ථමඤ්ඤථානුපපත්තියන්ති ඉත්ථියන්ති විසෙසනමිත්ථිලිඞ්ගස්සෙව ගහණෙති ආහ- ‘විසෙසනෙ’ච්චාදි, ඉත්ථියන්ති ඉත්ථිලිඞ්ගස්සෙව ගහණන්ති සම්බන්ධො. බ්‍යවච්ඡෙජ්ජාභාවා විසෙසනමනත්ථකං සියාති එකත්ථෙඉච්චනෙනෙව ඉත්ථියං වුත්තියා (ගම්ම) භාවතොති භාවො. පුමෙ පුල්ලිඞ්ගෙ වත්තමානො සද්දො පුමාසද්දො, සකලොති පදෙසසකලො හි ගය්හති… කස්සචි සුත්තත්ථස්ස පුථභූතත්තා, තෙනෙවචාහ- ‘ඉත්ථියන්තු න වත්තත්තෙ’ති. 以“女人”(itthi)一词所取的是阴性(itthiliṅga)，而非女人本身。若执取后者（女人本身），则注释所说“于女性中存在”(itthiyaṃ vattamāne)之义，会被理解为“于名为‘女人’之义中存在”。若如此，则在“以善女为首者”(kalyāṇippadhānā)一例中，亦会引致转为阳性(pumbhāva)的问题……因为“首要”(padhāna)一词适用于善女子(kalyāṇī)，故说：“于女性”(itthiyaṃ)即“于阴性”(itthiliṅge)。那么，若只说“于女性”，如何能执取阴性呢？（为答此问，作者）说：“以限定故”(visesane)等。即使说了“于一义”(ekatthe)，此“于女性中存在”之义亦可被了知，如此则“于女性”一词将无意义。因此，因无其他合理解释之可能，“于女性”此限定语即是为执取阴性本身。故说：“以限定故”等，“于女性”即是执取阴性，此为关联。因无所简别之物，限定语将变得无意义，此即（仅凭）“于一义”一词便可（了知）“于女性”之作用存在之意。于男性(pume)中，即于阳性(pulliṅge)中作用的词是阳性词。所谓“全体”(sakala)，实取其一部分……因为某些经义是独立的，故说：“于女性则不适用”。 69. සබ්බා 69. 一切 වත්තනං එකස්මිං අත්ථෙ අධිත්ථිච්චාදො ඉත්ථිවිසිට්ඨෙ සත්තමියත්ථාදො, වාසිට්ඨොච්චාදො වසිට්ඨාදිවිසිට්ඨෙ අපච්චාදො, පුත්තීයතිච්චාදො පුත්තාදිවිසිට්ඨෙ ඉච්ඡාද්‍යත්ථෙ පවත්ති, තෙනාහ-‘එකත්ථීභාවො’ති. සාමඤ්ඤ ගහණත්ථන්ති ඉමිනා මත්තසද්දස්ස කසිණත්ථෙ පවත්තිමාහ. 于某一义的运用，如“adhitthicca”等，是在具有女性特质者中，用于第七格（处所格）之义；如“vāsiṭṭho”等，是在具有Vasiṭṭha等特质者中，用于后裔之义；如“puttīyati”等，是在具有儿子等特质者中，用于欲求等义的运用。因此说：“成为一义”。以“为取共通性故”，（作者）说明了matta一词在kasiṇa（遍）义上的运用。 70. ජායා 70. 妻子 එවන්ති ඉමිනා ඉතරීතරයොගෙ චත්ථසමාසං විභාවෙති. ජානිජායා, සද්දන්තරෙනාති ජානිසද්දෙන තථාසද්දොපදිට්ඨෙන දං ජං සද්දන්තරෙන ච, කෙසඤ්චිති ඛරීගතන්තිආදීසු ‘ඛරී’තිආදීනං කෙසඤ්චි, ඛරීති ඛරත්ථෙ වත්තමානො-යං සද්දො නියතවිසයො… ගතසද්දං විනා අඤ්ඤත්ථ අදිට්ඨත්තා, නායම්පයොගොති තුදම්පතිප්පයොගං නිවත්තෙත්වා හෙතුමාහ- ‘ආගමෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤෙහි චාති ඉමිනා රූපසිද්ධිං ගණ්හාති. 以“evaṃ”（如此），（作者）阐明了在相互结合（itarītarayoga）中“ca”（和）义的复合词。（例子是）Jānijāyā。“通过另一个词”是指通过“jāni”一词，以及通过“tathā”一词所指示的“daṃ”、“jaṃ”等其他词。“某些”是指，在“kharīgata”等词中，某些“kharī”等词的（用法）。“kharī”是说，此词在“khara”（粗糙）义上使用时，其范围是限定的，因为除了与“gata”一词连用外，未见于他处。“这不是（那种）用法”，如此排除了“dampati”（夫妻）的用法后，（作者）说明了原因：“在圣典中”等等。以“以及通过其他”，（作者）把握了（词）形的成立。 75. අන 75. 非 නනු සුත්තෙ‘සරෙ’ති එත්තකං වුත්තං‘සරාදො’ති කථං ලද්ධන්ති ආහ-‘සරෙ’තිආදි, වණ්ණෙ යන්තන්තදාදොති සිට්ඨවචනං, වණ්ණෙ පරභූතෙ යං කාරියං විධීයතෙ තං සො වණ්ණො ආදි යස්ස තං තදාදි, තස්මිං තදාදො උත්තරපදෙ සම්පජ්ජතීති අත්ථො, ඛාධාතුතො ක්තප්පච්චයෙ විහිතෙ රස්සෙනාකාරෙනෙවායම්පයොගො, න විසුං අකාරෙනාති දස්සෙතුං න ආක්ඛාතං අනක්ඛාත ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති උත්තරපදාදි සරස්ස රස්සත්ත’න්ති වුත්තං. （问：）经中只说了“sare”（于元音后），那么“sarādo”（于以元音为首者后）是如何得到的呢？（答：）说：“sare”等等。“当一音在后时，所规定的任何作用，该音即为其首，此即‘以彼为首’（tadādi）”，此乃善说。其义是，在后续词中，它成就为“以彼为首”者。从“khā”词根，在施加“kta”后缀后，此用法是通过短“a”音，而非单独的“a”音。为说明此点，（不说）“ākkhāta”而说“anakkhāta”。（因为）有说：“于辅音（前），长（元音）变短”，（此即）后续词首元音的短化。 76. නඛා 76. 指甲 සඤ්ඤාසද්දෙසුචාතිආදිනා [Pg.186] අවයවත්ථනිරපෙක්ඛානම්පි යථාකථඤ්චි නිප්ඵත්තිං දස්සෙන්තො සබ්බෙසමෙව සද්දානං නිප්ඵන්නවාචිතඤ්චාත්තනො දීපෙති, යථාකථඤ්චි නිප්ඵත්ති, රුළ්හියා අත්ථනිච්ඡයො, තෙන සඤ්ඤෙච්චාදො-ධිප්පායං විවරති ‘යංකිඤ්චි’ත්‍යාදිනා, ඉත්ථී ච පුමා ච ඉත්ථිපුමං, න ඉත්ථි පුමන්ති සමාසෙ නිපාතනෙනිමිනා නපුංසකාදෙසො ති දස්සෙති ‘න ඉත්ථි’ච්චාදිනා. ඛී-ඛයෙ, ඛර-විනාසෙ චාති හි එතෙහි ‘න ඛීයති න ඛරතී’ති අත්ථෙ ‘‘භාවකාරකෙස්ව ඝණ ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙ’ න ඛය න ඛර’ඉති ඨිතෙ ඛත්තාදෙසොති ආහ- න ඛීයති’ච්චාදි. 通过“于名号词等中”等（引文），（作者）显示了即使是那些不依赖于构词成分意义的（词），也能以某种方式派生，并由此阐明了一切词语的派生性及其自身（意义）。（词语）以某种方式派生，其义通过习用确定。因此，（作者）通过“任何”等词，阐明了“名号”等词的意趣。“女与男”（itthī ca pumā ca）成为“itthipumaṃ”（男女）。在“na itthi pumaṃ”（非女非男）的复合词中，通过此不规则形式（nipātana），（作者）以“非女”等词说明了（词形）被替换为中性。（词根）“khī”用于“灭尽”义，“khara”用于“破坏”义。确实，从这些（词根），在“不灭尽、不破坏”的意义上，根据“于状态及作者，（用）ghaṇa、gha、ka（等后缀）”（5-44）的规则，使用“a”后缀，当（词形）为“na khaya, na khara”时，据说有“khatta”的替换，因此说：“不灭尽”等等。 77. නගො 77. 山 එවන්ති ඉමිනා ගච්ඡතීති වාක්‍යෙ ක්විප්පච්චයාදිං දස්සෙති, විසෙසො පනෙත්ථ නඤ්ස්ස(ටො) වසලො චණ්ඩාලො, සීතෙන කරණභූතෙන. 通过“如是走”这句话，显示了 kvi 后缀等。此处的特别之处是：非下劣者、旃陀罗，以寒冷为成因。 78. සහ 78. 与 තත්ථ තස්මිං පරභූතෙ, යස්ස ච ඣත්තන්ති සම්බන්ධො. 于彼，于已成他物者中，以及与“jhatta”的关联。 80. අප 80. 水 අප්පච්චක්ඛං පච්චක්ඛඤාණෙනානුපලබ්භනීයං තම්පනාත්ථතො-නුමෙය්‍යමෙව. තස්මිං ගම්මමානෙ යමාදෙසොති කෙනචි ලිඞ්ගෙනාධිගතෙනානුමානඤාණෙනානුමෙයුත්තමග්‍යාදිනොති දස්සෙතුමාහ- ‘කපොතෙ’ච්චාදි. කපොතාදිභාවෙති කත්ථචි ඝරාදො කපොතවාතමණ්ඩලිකාදීනං දස්සනවසෙන සබ්භාවෙ සති. අග්‍යාදිදස්සනතොති අග්ගිපිසාචාදිදස්සනතො, අඤ්ඤත්‍රාපීති ඝරාදිතො අඤ්ඤත්‍ර, කපොතවාතමණ්ඩලිකාදිනො ලිඞ්ගස්ස, අග්‍යාදියොගන්ති අග්ගිආදීහි අනුමෙය්‍යෙහි සම්බන්ධං. මන්ත්වාති අනුමානඤාණෙන ජානිත්වාපයොගොති සාග්ගිසපිසාචාති පයොගො. 非现见之物，是现量智无法获得的，但只能从义理上通过推论来了解。当其被理解时，为了显示任何所指（如火等），皆可通过由某种征象所获得的比量智来推断，故说：“由鸽”等。“由鸽等之存在”，是指在某些地方，如从房屋，通过看到鸽子、旋风等现象而知其存在。“由见火等”，是指从见到火、毕舍遮等现象（来推知）。于他处亦然，即于房屋等之外，由鸽、旋风等征象，可知其与火等所推度者相关联。“思已”(Mantvā)，是指以比量智了知。其用例为“有火、有毕舍遮”。 81. අකා 81. 已作 සකත්ථෙ [Pg.187] වත්තමානස්ස සහසද්දස්සාති වත්තබ්බෙ වත්තමානො තප්පධානොයෙවාති ආහ- ‘සකත්ථප්පධානස්ස සහසද්දස්සා’ති, වුත්ති භවතීති සම්බන්ධො, යුගපදි ධුරා සධුරං. අපරණ්හෙන සහිතං සහා පරණ්හං. 当“saha”(与)一词用于其自身意义时，若欲言其为主，则说“以自身意义为主的‘saha’”。其关联在于形成复合词(vutti)。同时承担重担(yugapadi dhuraṃ)即为“共同承担重担”(sadhuraṃ)。与下午结合(aparaṇhena sahitaṃ)即为“与下午一起”(sahāparaṇhaṃ)。 82. ගන්ථ 82. 著作 ‘‘අට්ඨාදස නිමෙසා තු, කට්ඨා තිංසන්තු තාකලා’’ති වචනතො ආහ- ‘කලා කාලවිසෙසො’ති. කලාදිසඞ්ඛාතගන්ථස්සාන්තෙ සහසද්දො වත්තතීතිසමාසවාක්‍යං නිද්දිසති ‘කලන්ත’මිච්චාදි. ගන්ථන්තෙච්චාදිනා ආසඞ්කතොයමධිප්පායො ‘‘කාලත්ථපරිච්චාගෙන ගන්ථන්තෙ වත්තමානත්තා අකාලත්ථො’’ති. ගන්ථවුත්තිපි කලාදි කාලසද්දත්ථං නාතික්කමතීති අධිප්පායෙනාහ- ‘ගන්ථවුත්තිපි’ච්චාදි. අධිකො මාසකො අස්සාති සමාසකො, විකප්පෙන සිද්ධෙති ‘‘සහස්ස සො-ඤ්ඤත්ථෙ’’ති (3-78). 由“十八尼弥沙(nimesa)为一喀ṭṭhā，三十喀ṭṭhā为一伽罗(kalā)”之语，他说：“伽罗是一种时间单位”。他指出“伽罗之结尾”(kalanta)等复合词句，是说 saha 词用于以“伽罗”等计数的著作之结尾。由“著作结尾”等，此意被阐明：“因舍弃时间之义而用于著作结尾，故无时间之义”。著作中的用法也未超越“伽罗”等时间词的意义，以此意图，他说“著作中的用法等”。“彼有多余的摩沙迦(māsaka)”，故成复合词“samāsako”。此由选择规则成立，如（规则）“在其他意义上，saha 作 so”(3-78)所说。 83. සමා 83. 相同 සමානො පති යස්සා සපත්තිනී සපත්තී ඉති නිප්ඵන්නානමෙකදෙසො ‘පත්තිනී පත්තී’ති දස්සිතොති වත්තුමාහ- ‘යක්ඛාදි ත්විනි’ච්චාදි. වයසද්දස්ස ‘‘සරවයායවාසචෙතා ජලාසයාක්ඛයලොහපටමනෙසූ’’ති ගණපාඨතො අක්ඛයෙ වත්තමානස්සො මනාදිත්තා ඔකාරන්තත්තන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘වයො’තිආදි. යප්පච්චයන්තොති ඉමිනා නිපාතනෙන තකයප්පච්චයන්තො. “其夫相同者，是为 sapattinī 或 sapattī”，于此等派生词中，其一部分被显示为“pattinī, pattī”，为说明此，他说：“从夜叉(yakkha)等词加 ini 后缀”等。“vaya”字，根据《伽那波吒》(gaṇapāṭha)所记载的“saravayāyavāsacetā jalāsayākkhayalohapaṭamanesū”等词群，当其在“不朽”义中现前时，为示其与“心”等词同为 o 音结尾，故说“vayo”等。“以 ya 后缀结尾者”，是说通过此特殊规则而形成。 84. උද 84. 优陀 ‘‘අඤ්ඤස්මි’’න්ති (4-121) ඉයප්පච්චයවිධායකං සුත්තං. “于其他”（Aññasmiṃ）是指解释“iya”后缀用法的（4-121）这条经文。 88. තුම්හා 88. 你们 තුම්හෙ විය දිස්සන්තීති තුම්හාදී අම්හාදීච්චාදිං ‘‘සබ්බාදීනමා’’ති (3-86) ආ. “如你们一般显现”（Tumhe viya dissanti）即“你们等、我们等”等，依照“一切等类名”（sabbādīnaṃ）之规则（3-86）。 90. විධා 90. 方式 ගබ්භෙනාති ඉමිනා කුච්ඡිගතෙන ගබ්භෙන සහ ද්විහදයත්තමස්සාති දස්සෙති, පුබ්බපදෙති දුසද්දෙ. 通过“Gabbhena”，显示其与腹中之胎儿同具双心状态。在前词“du”中。 92. දිගු 92. 数主复合词 ගුණා [Pg.188] පටලා ද්වෙ පාදා එසං ද්වෙ සතානි අස්ස, ද්වෙ සහස්සානි අස්ස, ද්වින්නං සතානං ද්වින්නං සහස්සානං වා සමාහාරොති විග්ගහො. 其有二股、二层、二足；其有二百，其有二千；二百或二千之集合，此为（语法）分析。 93. තීස්ව 93. 三十 ද්වත්තිපත්තාති පඨමන්තා‘පූර-පූරණෙ’ඉච්චස්මා කරණත්ථෙ ‘‘භාව කාරකෙස්ව ඝණ ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙ ස්‍යාදිසමාසොති දස්සෙතු මාහ- ‘ද්වත්තිපත්ත’ඉච්චාදි. 为示“dvattipatta”等词，而说：此乃由第一格“pūra-pūraṇe”，于工具义中，依“bhāva kārakesva ghaṇa ghakā”(5-44)规则，通过“a”后缀与“syādi”复合词而形成。 94. ආසං 94. 希望 ද්වෙ ච තිංසා ච, ද්වීහි වා අධිකා තිංසාති විග්ගහො. 二与三十，或三十加二，此为（语法）分析。 96. චත්තා 96. 四 සම්පත්තවිභාසායන්ති අයංයොගො (සම්පත්තවිභාසාති) දස්සෙති, සම්පත්තෙ විභාසා විකප්පොති අත්ථො, තයො ච චත්තාලීසා ච, තීහි වා අධිකා චත්තාලීසාච්චාදිනා විග්ගහො, තිස්සො චත්තාලීසා අස්ස තිචත්තාලීසං ගණො. 此结合显示“成就时的选项”（sampattavibhāsā），意为在成就时，选项即为变通。三与四十，或四十加三等，此为（语法）分析。其有四十三，此为四十三之数。 97. ද්විස්සා 97. 二 සම්පත්තවිභාසත්තාති ‘‘ආසඞ්ඛ්‍යායෙ’’ච්චාදිනා (3-94) ආකාරෙ සම්පත්තෙ විභාසත්තා. 因为是“成就时的选项”（sampattavibhāsā），即依“āsaṅkhyāye”等（3-94）规则，在获得“ā”形时，有选择的余地。 ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං 如是《目犍连五集疏》之《义光》中 තතියකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා. 第三品释义终。 චතුත්ථකණ්ඩ 第四品 1. ණො වාපච්චෙ 1. 于后裔义中ṇo或 නනු [Pg.189] ච ‘ණො වාපච්චෙ’ති වචනතො කථං පකතිවිසයාවගමො සියා. යථාකථඤ්චි පකතිවිසයාවගමෙපි සාමඤ්ඤවචනතො පන ධම්මෙනාපච්චන්ත්‍යාදො යතො කුතොචි ධම්මෙනිච්චාදිතොපි සියා ණා දිපච්චයොත්‍යාසඞ්කියාහ ‘අපච්චවතා’ච්චාදි. අපච්චස්සාති අපච්චත්ථස්ස, අපච්චවතාති ‘‘ණො වාපච්චෙ’’ති වසිට්ඨාද්‍යත්ථස්සෙව පරිග්ගහණාය සාමඤ්ඤවචනතො යො අපච්චවා තතො, අත්ථතො පන අසම්භවා දබ්බාචකසද්දාව සාමත්ථියෙන ඡට්ඨියන්තා සබ්බලිඞ්ගවචනා ජායතෙති විඤ්ඤාතබ්බං. ධම්මස්මාපච්චංත්‍යාදීසු ණාදිප්පච්චයො (න ජායතෙ) ති සම්බන්ධො. 然而，既然说了“ṇo vāpacce”，又如何能理解其为关于原形的范围呢？即使以某种方式理解为关于原形的范围，但从一般的说法来看，在“以法为后裔”等情况中，从任何“以法”等词也可能出现“ṇā”等后缀，为消除此疑，而说“apaccavatā”（从有后裔者）等。“Apaccassa”即是“apaccatthassa”（后裔之义）。“apaccavatā”是为包含“ṇo vāpacce”中“vasiṭṭha”（婆私吒）等义，从一般说法而言，即“从有后裔者”。然从意义上而言，此不可能，应理解为：唯有表示实体的词，方能以其能力，作为第六格，产生所有性与数的（派生词）。在“dhammasmā apaccaṃ”（从法而有之后裔）等情况中，“ṇā”等后缀（不产生），此为关联。 ධම්මෙනාති ධම්මෙන කරණභූතෙන. ධම්මායාති ධම්මත්ථං, ධම්මස්මාති ධම්මහෙතුනා, තතො අසම්භවෙ කාරණමාහ ‘සාපෙක්ඛත්තා’ති. සාපෙක්ඛත්තමෙව සමත්ථෙති ‘අපච්චවාහි’ච්චාදිනා, ධම්මෙනාපච්චං කස්සාති පුච්ඡිත්වා දෙවදත්තස්සාති අපෙක්ඛියමානං වදති. දෙවදත්තස්සාති අපච්චවා දෙවදත්තාදි අපෙක්ඛීයතෙති සම්බන්ධො, හිසද්දො හෙතුම්හි. න හෙත්ථ ණාදිවුත්ති අඤ්ඤත්ථ සාපෙක්ඛත්තා කම්බලො වසිට්ඨස්සාපච්චං දෙවදත්තස්සාති එත්ථ පන වසිට්ඨො-පච්චවාති තතො ඡට්ඨියන්තා හොතිච්චාසඞ්කියාහ- ‘න චෙ’ච්චාදි. න ච හොතීති සම්බන්ධො. “Dhammena”即是以法为工具。“Dhammāya”即是为了法；“Dhammasmā”即是以法为因。因此不可能，其原因说为“有期待性”（sāpekkhattā）。“有期待性”本身即能成立，如“apaccavā hi”等所说。问：“以法而有之后裔是谁的？”回答：“是提婆达多的”，此乃所期待者。“提婆达多的”，即是说，有后裔者提婆达多等被期待，此为关联。“hi”字在此表示原因。此处无“ṇā”等词尾变化，因在别处有期待性。例如：“婆私吒（Vasiṭṭha）的毛毯，是提婆达多（Devadatta）的后裔”，在此处，婆私吒是有后裔者，因此可能认为需用第六格，对此疑虑，而说“na ca”（不然）等。“不然”即是关联。 කාරණමාහ- ‘අසම්බන්ධා’ති. න හෙත්ථ සම්බන්ධො වසිට්ඨස්ස කම්බලාපෙක්ඛත්තෙන අපච්චස්ස ච දෙවදත්තාපෙක්ඛත්තෙනාත්ථන්තරාපෙක්ඛාය වසිට්ඨස්සාපච්චෙන සම්බන්ධාභාවායෙව වසිට්ඨස්ස අපච්චං වාසිට්ඨොති ණාදිවුත්තියා භාවෙ සාමත්ථියං නත්ථි, සමත්ථඤ්හි වසිට්ඨං රාජපුරිසාදි සමාසවුත්තියමෙකත්ථත්තමිව වාසිට්ඨාදිණාදිවුත්තියං ණාදිප්පච්චයමුපජනයති, නාසමත්ථං, තතො සබ්බමෙවෙතම්මනසි නිධාය වුත්තං- ‘අසම්බන්ධා’ති. 说明原因，说“无关联”（asambandhā）。此处无关联，因婆私吒（Vasiṭṭha）期待毛毯，而后裔期待提婆达多（Devadatta），此乃期待不同事物。又因婆私吒与（此）后裔之间无关联，故对“婆私吒的后裔”（vāsiṭṭha）一词，在“ṇā”等词尾变化上，无此能力。有能力者（samattham），如“rājapurisa”（王之侍从）等复合词用法中，能产生单一意义，同样地，在“vāsiṭṭha”等“ṇā”等词尾变化中，也能产生“ṇā”等后缀。无能力者则不能。因此，将这一切置于心中，而说“无关联”。 යදි [Pg.190] පනෙත්ථ ණාදිප්පච්චයො සබ්බථා සම්බන්ධමපෙක්ඛතෙ, තදා විසෙසතො යස්සාපච්චෙන සම්බන්ධො තතොව ජනකතො සො සියාති දස්සෙතුමාහ- ‘යජ්ජෙව’මිච්චාදි. 若此处“ṇā”等后缀在所有情况下皆需关联，则为特别显示此关联是与谁的后裔相关，且（后缀）是从其能生者而来，故说“yajjevam”等。 යො ජනකොති යොයො යස්ස යස්ස අපච්චස්ස ජනකො. තතොයෙවාති තස්මාතස්මා ජනකතොයෙව. සියාති තස්මිං තස්මිං අපච්චත්ථෙ ණාදිප්පච්චයො සියා. තත්ථ හෙතුමාහ- ‘තස්සෙවාපච්චෙන යොගා’ති. යොගාති අපච්චසම්බන්ධතො, න මූලප්පකතිතොති පරමප්පකතිතො න හොතීති වුත්තං හොති. හෙතුමාහ- ‘අයොගා,ති, වචනාභාවම්පෙත්ථ දස්සෙතුං චෙ’ත්‍යාදි වුත්තං. “能生者”指凡能生任何后裔者。“即从彼”意为即从那个能生者而生。“应有”即是在各种后裔义中，应有“ṇā”等后缀。在此说明理由——“因为与彼后裔有关联”（tassevāpaccena yogā）。“关联”指与后裔的联系，而非与根本原形的关系，即非与最根本原形的关系，此乃所说。给出理由“因为没有联系”（ayogā），为示此处亦无言说，故说“ce”等。 වචනන්ති සුත්තං, සම්බන්ධාභාවා (තාදිසවචනාභාවා) ච මූලප්පකතිතො ණාදිප්පච්චයස්සාභාවං දස්සෙත්වා ඉදානි මූලප්පකතිතොවාස්සාභිමතභාවං දස්සෙතුං ‘මූලප්පකතිතො’ච්චාදි වුත්තං. “Vacanaṃ”即是经。又因无关联（即无此类言说），故显示“ṇā”等后缀并非从根本原形而来；现在为了显示其所欲之义是从根本原形而来，故说“从根本原形”等语。 කථම්පනිදං විඤ්ඤායතිච්චාදිනා ජනකස්සෙවාබ්‍යාහිතස්සාපච්චෙන මුඛ්‍ය සම්බන්ධමානීය ඉදමයුත්තන්ත්‍යාදිනා බ්‍යවහිතජනිතස්සාප්‍යපච්චයස්ස පරමප්පකතියාභිසම්බන්ධසබ්භාවං වත්වා තං සාධයිතුමාරභතෙ ‘කථ’මිච්චාදි, එවං හිච්චාදි කථංපනිදමිච්චාදිනා යථාවුත්තස්ස සමත්ථ නවාක්‍යං, හියස්මා තං දිස්වා තථා පුච්ඡිතො දෙවදත්තස්සවාතිආදිනා උප්පාදෙතාරමෙව නිද්දිසති, නාත්තානං පිතාමහො, තස්මා උප්පාදෙතායෙවාපච්චෙන සම්බජ්ඣති න පිතාමහොති යොජෙත්වා අධිප්පායො වෙදිතබ්බො. ඉදං යථාවුත්තමුප්පාදෙතුනිද්දිසනං, තෙන අපච්චෙන සද්ධිං උප්පාදෙතුයෙව ජනකස්සෙව යොගො සම්බන්ධො පටිපාදෙතුං න සක්කාති සම්බන්ධො. 通过“kathaṃ panidaṃ viññāyati”（此如何得知）等，首先引出能生者与其直接后裔的主要关联，然后通过“idaṃ ayuttaṃ”（此不应理）等，说明即使是间接产生的后裔，也存在与最根本原形的关联，并开始论证此点，说“kathaṃ”（如何）等。同样，“evaṃ hi”（诚然如此）等，是通过“kathaṃ panidaṃ”等，对如前所述的完整九句的说明。因为，看到那（后裔）而被如此提问时，（回答）“devadattassa vā”（或提婆达多的）等，是指明生产者，而非（生产者）自己（作为）祖父。因此，应理解其意为：只有生产者才与后裔相关，而非祖父。此即如前所述对生产者的指明。与彼后裔，唯有生产者、能生者之关联方能成立，此为关联。 තන්තිතං පුච්ඡානිමිත්තං, තෙනාති අපච්චෙන. අපතනන්ති නරකෙ අපතනං භවති, සොති යොසො යස්සාත්‍යනියමනිද්දිට්ඨො සො ඤාතුං න ඉච්ඡිතොති සම්බන්ධො. ඉමිනා ඉදං දීපෙති- ‘‘නපතත්‍යනෙන නරකෙත්‍යපච්චන්ති වුච්චති අපච්චෙනානෙන යස්සකස්සචි අවිසෙසෙනාපතනම්භවති නරකෙ සොසො තාය පුච්ඡාය ඤාතුං න ඉච්ඡිතො’’ති. සො වාති [Pg.191] කස්සායං පුත්තොති පුච්ඡායානුරොධනෙ සො උප්පාදෙතායෙව ඤාතුමිච්ඡිතොති සම්බන්ධො. තුසද්දො චෙත්ථාපච්චෙන නරකාපාතසබ්බ ජනජානනිච්ඡාවිසෙසජොතකො, යදි සියාති සම්බන්ධො, අත්තානම්පි නිද්දිසෙය්‍ය න කෙවලමුප්පාදෙතාරං, අත්ථිච්චාදි පිතාමහස්ස අත්තනොපි නිද්දෙසෙ කාරණවචනං, තං අපච්චං නිමිත්තං කාරණං, යස්ස තං තංනිමිත්තං තස්මා එවං දිට්ඨිකො හිච්චාදිනා යථාවුත්තං සමත්ථෙති. “Tantitaṃ”是提问的因缘，“tena”即是通过后裔。“Apatana”即是在地狱中不堕落。“so”即是那个被不确定地指为“yassa”（谁的）的人，他不想被知晓，这是关联。通过这个，它阐明：“‘因为他，人们不堕入地狱，故称为“后裔”（apacca）’。通过此后裔，对任何人来说，都无差别地不堕入地狱，而他不想通过那个提问被知晓。”或者，“so”是说，在顺应“这是谁的儿子？”的提问时，生下他的那个人才希望被知晓，这是关联。此处的“tu”一词，是用来彰显“因后裔而不堕地狱”一事为众人所知之愿望的差别。如果这样，这是关联，（提问）也会指明自己，而不仅仅是指明生下他的人。“atthi”等是为指明祖父等自身而说的原因。那个后裔是相（nimittaṃ）、是因，对谁来说那是相，因此持此见者通过“hi”等来证实如前所述。 බ්‍යවහිතජනිතෙනාපීති බ්‍යවහිතෙන කත්තුනා ජනිතෙනාපි, කරණෙ චායං තතියා, හෙතුම්හි වා. කස්මා එවං දිට්ඨිකොති ආහ ‘යං නිමිත්තං හි’ච්චාදි. හිසද්දො යස්මාදත්ථෙ. යස්සාති පුබ්බජස්ස, තෙන අපච්චෙන අපතනං තදපතනං තතො, ඉදං වුත්තං හොති ‘‘තෙන බ්‍යවහිතජනිතෙනාපි පුමුනා පුබ්බජොපි නරකං න පතති සො පුබ්බජස්සාප්‍ය පච්චං භවති යථාවුත්තෙන නිබ්බචනෙනා’’ති. තස්මාච්චස්ස පුබ්බෙ වුත්තයස්මාත්‍යනෙනාභිසම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. උපපත්‍යන්තරමාහ-‘උපචාරතොවෙ’ච්චාදි. පුබ්බ පුබ්බභාවෙ සතීති පුබ්බස්ස පුබ්බස්ස විජ්ජමානත්තෙ සති. බ්‍යවහිතෙන ජනිතෙ අපච්චෙපි නිමිත්තං අපායාපතකාරණභාවො අත්ථියෙ වාති සම්බන්ධො. කෙසන්ති ආහ-‘පුබ්බෙසන්ති පුබ්බජානන්ති අත්ථො, කෙ නාති ආහ- ‘පාරම්පරියෙනා’ති. අභෙදොපචාරෙනාති පුබ්බපුබ්බභාවෙ සතිච්චාදිනා වුත්තනයෙන ජනකස්ස විය පාරම්පරියෙනපුබ්බෙසම්පිනිමිත්තතා වතො ජනකසදිසත්තා ජනකාව නාම තෙ සියුන්ති එවමභෙදෙන උපචරණතො චින්තනතොති අත්ථො. උභයථාති ඤායෙන උපචාරෙනචාති උභයෙන පකාරෙන, එවමුභයථාපි මූලප්පකතියා පච්චෙනාභිසම්බන්ධා කථමනන්තර ජනිතෙනාපච්චෙනාදිපුරිසසම්බන්ධොයෙන තතො ණාදිප්පච්චයො සියාති නාසඞ්ක්නීයං. “Byavahitajanitenāpi”（即使由间接所生者）即是由间接的作者所生者。此处的第三格是工具格，或为因缘格。为何持此见？答曰：“yaṃ nimittaṃ hi”（因为那相）等。“hi”一词是“yasmā”（因为）的意思。“yassa”（谁的）即是祖先的。因为那个后裔而不堕落，那不堕落是源于他。此即是说：“即使由那间接所生之人，其祖先亦不堕地狱，他依前述之理也成为祖先的后裔。”因此，当知此与前文所说的“yasmā”有关联。又说另一种理据：“upacāratove”（或由假借）等。“Pubba pubbabhāve sati”（当有前前之时）即是当每一前者存在时。即使在由间接者所生的后裔中，作为不堕恶趣之因的相也确实存在，这是关联。“kesaṃ”是什么？答：是“pubbesaṃ”，意思是“祖先的”。“kena”是什么？答：是“pārampariyena”（依次第）。“Abhedopacārena”（由无差别假借）的意思是：如前所说“当有前前之时”等理，由于依次第的祖先也具有（后裔的）相，如同生父，且与生父相似，故他们可被称为生父，如此无差别地假借而思量。“Ubayathā”（以两种方式）即是通过道理与通过假借这两种方式。如此，既然两种方式都与根本源头通过后裔而有关联，那么，后生的后裔如何与始祖相关联，并由此而产生“ṇa”等后缀，这一点不应怀疑。 තතො චාති මූලප්පකතිතො ච, අපච්චසාමඤ්ඤවචනිච්ඡායන්ති ඉත්ථි පුන්නපුංසකත්තවිසෙසොපග්ගාහි අපච්චසාමඤ්ඤස්ස වචනිච්ඡායං. “Tato ca”即是从根本源头。“apaccasāmaññavacanicchāyaṃ”（在欲说后裔的普遍义时）即是在欲说那包含女性、男性、中性等具体分别的后裔普遍义时。 එවම්මූලකතිතො- පච්චසාමඤ්ඤෙන ණාදිප්පච්චයං වවත්ථපෙත්වා ඉදානි අපච්චාදිතොපි හොතෙව ණාදි සාමඤ්ඤවිධානා. සො ච බහුලාධිකාරතො [Pg.192] ගුරුජනායත්තත්තා තන්නියොගාචරණෙන පසත්ථෙ යෙවාපච්චෙ බ්‍යවහිතජනිතෙපි ඉත්ථිවජ්ජිතෙ සියාති දස්සෙතුමාහ ‘නත්තාදීහි’ච්චාදි. සතියෙව ගුරුජනෙ සප්පධානභාවෙන කුච්ඡිතෙ-පච්චෙතු නත්තාදීවුත්තීහි වසිට්ඨාදීහි ණාදිප්පච්චයො හොති වාසිට්ඨොතිආදි, ඉත්ථියඤ්ච න හොති වාසිට්ඨීතිආදි. 如此，从根本源头，以“后裔”的普遍义确立了“ṇa”等后缀之后，现在，从“后裔”等词也同样适用“ṇa”等后缀的普遍规则。并且，为了表明此后缀因“bahula”（多半）的权限，因其取决于尊长，因遵循其指令，而可用于值得称赞的、即使是间接所生且非女性的后裔，故说“nattādīhi”（由孙子等）等等。当尊长在场时，对于作为主要人物却应受呵责的后裔则不然；（对于值得称赞者），通过“孙子”等词义，从“婆私吒”（Vasiṭṭha）等词可以加上“ṇa”等后缀，成为“vāsiṭṭha”等形式，但在女性中则不成为“vāsiṭṭhī”等。 අත්ථතොති සාමත්ථියතො. අපච්චෙ විධීයමානො පච්චයො අපච්චවතා ජායමානො තස්සාපච්චන්ති අත්ථෙ ජායති. සොචාය මත්ථවිසෙසො ඡ(ට්ඨියන්ත) තාභාවෙ කථං සියාති ඉදමෙත්ථ සාමත්ථියං. අනන්තරෙ වාපච්චෙ පුත්තෙ-භිධෙය්‍ය නත්තාදො වාපච්චෙ-භිධෙය්‍යාති සසම්බන්ධො. කුතොචි අපච්චවතා නත්තාදො එව. ඉදඤ්ච සබ්බම්බහුලවචනෙව සම්පජ්ජතීති ආහ- ‘බහුලාධිකාරා’ති. අපච්චෙති එකවචනෙන නිද්දෙසෙ පුමුනා නපුංසකෙන කරියති, තෙනෙ කස්මිං යෙවාපච්චෙ සියා, න බහූසු වසිට්ඨස්සාපච්චානි වාසිට්ඨානි, න චිත්ථි වාසිට්ඨානි, න චිත්ථියං වාසිට්ඨීත්‍යාසඞ්කියාහ-‘ඉදඤ්චෙ’ච්චාදි. ඉදඤ්ච අපච්චවචනඤ්ච. ඉමිනා චෙත්ථ තථා නිස්සයකරණං දස්සෙති. තස්ස වචනිච්ඡාභාවතොති තස්ස ලිඞ්ගවචනස්ස සුත්තෙ වත්තුමිච්ඡායාභාවතොති අත්ථො. “Atthato”（从义理上）即是从能力上。为“后裔”所规定的后缀，是从有后裔者而生，在“是他的后裔”的意义上产生。而此意义的差别，在没有第六格（属格）词的情况下如何可能？这即是此处所说的能力。或者，在应被指称的直接后裔（即儿子）中，或在应被指称的孙子等后裔中，皆有其关联。从有后裔的某人那里，（此后缀）仅用于孙子等。而这一切都只通过“多半”（bahula）的规则才能实现，因此他说：“因为多半的权限。”当“后裔”以单数被指明时，它由阳性或中性构成，因此（后缀）只用于某个后裔，而不能用于多数吗？例如，“婆私吒（Vasiṭṭha）的后裔们”是“vāsiṭṭhāni”，而不是女性的“vāsiṭṭhāni”，也不是用于女性的“vāsiṭṭhī”吗？为消除此疑，他说：“idañca”（而此）等。“idañca”即是“apaccavacanañca”（以及后裔之词）。通过这个，他在此处显示了这样的依存关系。“Tassa vacanicchābhāvato”（因其无欲说）的意思是：因为在经中没有意图说明其性与数。 කිං පන කාරණං සුත්තෙ ලිඞ්ගවචනාවචනිච්ඡායං තස්සාප්පධානත්තා යෙනකෙනචි ලිඞ්ගාදිනා නිද්දෙසො-වස්සං කත්තබ්බොති නානන්තරියකත්තා තස්සෙහොපාදානං, යථාධඤ්ඤත්ථිනොපලාලාදිනොප්‍යප්පධානස්සොපාදානන්ති. තතොයෙවාහ-‘උපලක්ඛීයස්සෙත්ථ පධානත්තා’ච්චාදි. ඉත්ථිපුමත්තයුත්තජඤ්ඤවිසෙසො උපලක්ඛීයො, අපච්චෙතීදමුපලක්ඛණං, සයන්ති යථාවුත්තමුපලක්ඛණං සයං. කාරියප්පටිපත්තියාති පුමෙ නපුංසකෙපච්චෙ-භිධෙය්‍යෙ විධි හොතිච්චෙවං කාරියප්පටිපත්තියා වත්තුං න ඉට්ඨං. 然则，经中无意言说性与数，是何原因？因其不重要，而又必须以某种性等来指明，但因其非必然，故在此提及，正如求谷者亦会取走不重要的草料等。因此他说：“upalakkhīyassettha padhānattā”（因在此所标识者为主要）等。与女性、男性相关的特定所知是所标识者，“apacce”（在后裔中）是能标识者。“sayaṃ”（自身）即是如前所述的能标识者自身。“Kāriyappaṭipattiyā”（在实际应用中）是说，不宜为了实际应用而说“当指称阳性或中性后裔时，此规则成立”。 වචනන්තරෙපි අඤ්ඤස්මිං වචනෙ. ආණීති ණිප්පච්චයසුත්තං වදති. අගොත්තාදිතොති යොගොත්තස්සාදිභූතො න හොති, තතො, තෙනෙව ‘‘ආණී’’ති සුත්තෙ (4-5) වක්ඛති-‘අකාරන්තමත්තතොවායංණින ගොත්තාදිභූතතො’ති. වාක්‍යසමාසාපීති යථාසඞ්ඛ්‍යෙනාහ. තස්මිං අත්ථෙති තස්මිං වාක්‍යොපදස්සිතෙ අත්ථෙ, තන්ති වාක්‍යං. සමාසවුත්තිඤ්ච නිවත්තෙය්‍යුන්ති සම්බන්ධො. “Vacanantarepi”即是在其他说法中。“Āṇī”是指关于“ṇi”后缀的经。“Agottādito”即是从非为姓氏之始者。因此，在“āṇī”经（4-5）中将会说：“此‘ṇi’仅从‘a’结尾者而来，非从为姓氏之始者而来。”“Vākyasamāsāpi”（句与复合词亦然）是依序而说。“Tasmiṃ atthe”（于其义中）即是在那句所示之义中。“taṃ”即是句子。“Samāsavuttiñca nivatteyyuṃ”（亦应停止复合词的用法）是其关联。 සතිපනාති [Pg.193] වාකාරෙ සති තු අනිච්චත්තා ණප්පච්චයස්ස. සොපීති සමාසොපි, සමාසොතිආදිනා පක්ඛන්තරමාහ. තෙන වාක්‍යසිජ්ඣනෙන. පක්ඛෙ වාක්‍යසමාසාපි සියුන්ති පක්ඛෙ සමාසවුත්තියා එව බාධිතත්තා පක්ඛන්තරෙ ණාදිවුත්ති න බාධීයතීති වාක්‍යවුත්තියොපි සියුන්ති අත්ථො. “Sati pana”是说，当有“vā”（或）字时，但由于“ṇa”后缀的非必然性。“Sopi”即是复合词亦然。通过“samāso”（复合词）等，他提出了另一种可能。通过那句子的成立。在一种情况下，句子和复合词都可以存在。其意思是：因为在一种情况下，仅复合词的用法被妨碍，而在另一种情况下，“ṇa”等的用法不被妨碍，因此句子的用法也可以存在。 2. වච්ඡා 2. 跋蹉 වච්ඡකච්චාදිනා කච්චාදිගණං දස්සෙත්වා තස්ස විභාගෙන නිප්ඵත්තිං දස්සෙතුං ‘වච්ඡාදීහී’තිආදිමාහ. ‘‘කණ්හො බ්‍රාහ්මණෙ’’ති ගණසුත්තං. තත්ථ කණ්හසද්දො බ්‍රාහ්මණෙ වත්තමානො ණානණාය නප්පච්චයෙ උප්පාදයතීති අත්ථො. එවමාදීහිච්චාදිනා ආකතිගණත්තමස්ස දස්සෙති. ‘‘කතාණියොවෙ’’ති ගණසුත්තං, දිච්චාදීසූති යතොණ්‍යො දිස්සති ‘‘ණ්‍ය දිච්චාදීහී’’ති (4-4), තෙ දිච්චාදයො, තෙසු පාඨාති තංසුත්තප්පදෙසෙ ‘‘කතා ණියොවෙ’’ති පාඨාභාවෙපි දිච්චා දීනමාකතිගණත්තා පඨිතමෙව නාම තන්ති වුත්තං. 以跋蹉迦旃延(Vacchakaccā)等词为例，说明了迦旃延(kaccādi)等词组后，为了说明其构成，而说了“vacchādīhi”(由跋蹉等)等。“Kaṇho brāhmaṇe”(黑于婆罗门)是词组规则(gaṇasutta)。其义为：在此，“kaṇha”(黑)一词用于婆罗门时，会产生ṇa和āṇa等后缀。通过“evamādi”(如此等等)说明了此为开放性词组(ākatigaṇa)。“Katāṇiyove”是词组规则。在“diccādi”(दिति之子等)中，因为根据“ṇya diccādīhi”(由दितي之子等加ṇya后缀)可见到ṇya后缀，所以它们是“diccādi”(दिति之子等)。即使在该经文处没有读到“katā ṇiyove”，但由于“diccādi”(दितي之子等)是开放性词组，因此据说其名已然被读到。 ණ්‍යෙති ණ්‍යප්පච්චයෙ කතෙ. ගොත්තාදිසද්දාති ගොත්තෙ වංසෙ ආදිභූතා සද්දා. වංසොති අන්වයො. සොයෙව ගාවං සජාති සාධාරණං විජාතිවිනිවත්තනං සකටාදිවචනං තායතීති ගොත්තන්ති වුත්තං, තෙනාහ-‘ගොත්තං වංසො’ති. තස්සාති ගොත්තස්ස, තස්සාදයො ගොත්තාදයොති සෙසො. කෙතෙ ගොත්තාදයොච්චාහ- ‘සඤ්ඤාකාරිනො’ච්චාදි. වච්ඡාදයො නත්තාදිනො අපච්චස්ස අපච්චං තදපච්චාදි චාති දස්සෙතුමාහ-‘නත්තාදිනො’ච්චාදි. “Ṇye”(于ṇya后缀)是指当添加ṇya后缀时。“Gottādisaddā”(姓氏等词)是指在姓氏(gotta)、世系(vaṃsa)中为首的词。“Vaṃso”(世系)即是“anvayo”(相续)。之所以称为“gotta”(姓氏)，是因为它能保护(tāyati)牛(gāvaṃ)、同类(sajāti)、共同(sādhāraṇaṃ)、区别于异类(vijātivinivattanaṃ)以及车(sakaṭa)等词，因此说“gottaṃ vaṃso”(姓氏即世系)。“Tassa”(彼之)是指“gottassa”(姓氏之)，“tassādayo”(彼等等)即是“gottādayo”(姓氏等)，其余部分可知。哪些是“姓氏等”(gottādayo)呢？[答曰]：“saññākārino”(有名称者)等。为了说明“vacchādi”(跋蹉等)是指“nattādino”(从孙子等开始的后代)、“apaccassa apaccaṃ”(后代的后代)以及“tadapaccādi”(其后代等)，而说了“nattādino”(从孙子等开始的后代)等。 3. කත්ති 3. 迦提 ඝපසඤ්ඤන්තාවෙත්ථ භීය්‍යො කත්තිකාදයොති ගය්හන්ති. යදි පනෙත්ථ අඤ්ඤෙපි ගය්හන්ති, අත්ථි පණ්හිආදයො කෙචියෙව කත්තිකාදීසු අන්තොගධා හොන්තීති වත්තුමාහ- ‘එත්ථා’තිආදි. විනතා සුපණ්ණමාතා, තෙහීති විධවාදීහි. විධවාදිගණං දස්සෙති ‘බන්ධක’ච්චාදි. විගතො ධවො පති අස්සාති විධවා, බන්ධකී අභිසාරිණී. 在此，“kattikādi”(迦提迦等)主要被视为以名为“gha-pa”的词缀结尾的词。如果此处也包含其他词，为了说明某些如“paṇhiādi”(足跟等)的词确实包含在“kattikādi”(迦提迦等)中，而说了“ettha”(于此)等。Vinatā(毗那陀)是Supaṇṇa(金翅鸟)的母亲。“Tehi”(由彼等)是指“vidhavādīhi”(由寡妇等)。以“bandhaka”(束缚)等词来说明“vidhavādi”(寡妇等)词组。“Vigato dhavo pati assā”(其夫已逝)即是“vidhavā”(寡妇)。“Bandhakī”(束缚女)是“abhisāriṇī”(淫妇)。 4. ණ්‍යදි 4. ṇya等 යස්ස [Pg.194] ච චවග්ගොති සම්බන්ධො, කෙවලං ගග්ග්‍යොති එත්තකමෙවා දස්සෙත්වා පරසත්ථාගතගග්ගාදිගණෙකදෙසභූතකුණ්ඩනීසද්දතොපි කොණ්ඩඤ්ඤොති මුදාහරන්තො සො ගග්ගාදිගණොප්‍යත්‍රාභ්‍යුපගතොති විඤ්ඤාපෙති. තස්මා තස්මිං ගග්ගාදිකෙපි පරසත්ථපඨිතෙ යොයො පයොගො ආගමෙ දිස්සති වච්ඡො අග්ගිවෙස්සොච්චාදි. සොපීහ වෙදිතබ්බොති දස්සෙතුමාහ-‘ගග්ගාදි’ච්චාදි. ගග්ගාදීති ගග්ගාදි අයං. ගොත්තස්ස ගග්ගවංසස්ස ආදිභූතෙන ගග්ගෙන උපලක්ඛිතො ගණො ගොත්තාදිගණො, තෙන ගග්ගො නාම කොචි, තස්සත්වපච්චං ගග්ගීති භවති. පපුත්තාදොවාති අවධාරණං ගග්ගස්සාපච්චං ගග්ගිච්චෙව යථාසියාති. 此关联到“yassa ca cavaggo”(于y之后有ca组)。不仅只列出“gaggo”(迦伽)，还从其他论典所载的“gaggādi”(迦伽等)词组中的“kuṇḍanī”(军荼利)一词举出“koṇḍañño”(憍陈如)为例，以此表明“gaggādi”(迦伽等)词组在此也被接受。因此，为了表明在其他论典所记载的那个“gaggādi”(迦伽等)词组中，凡是圣典中所见的用法，如“vaccho”(跋蹉)、“aggivesso”(阿耆毗沙)等，于此也应当了知，而说了“gaggādi”(迦伽等)。“Gaggādi”(迦伽等)即是此“gaggādi”(迦伽等)词组。此词组是以Gagga(迦伽)——Gagga世系(gaggavaṃsassa)的始祖——为标志的姓氏词组(gottādigaṇa)。因此，有名为Gagga(迦伽)者，其后代则为“Gaggī”(迦祇)。“Paputtādo”(从曾孙开始)是为限定，以使Gagga(迦伽)的后代就是“Gaggī”(迦祇)。 5. ආණි 5. 闩 පකතස්සාති ‘‘මාගධං සද්දලක්ඛණ’’න්ති වා ‘‘නාමස්මා’’ති වා පකතස්ස. ආති නාමවිසෙසනෙසති ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති තදන්ත විධිනා අකාරන්තො ගය්හතීති ආහ-‘විසෙසනෙන චා’තිආදි. අනන්තරමපච්චන්ති සම්බන්ධො. “Pakatassa”（已述的）是指“māgadhaṃ saddalakkhaṇaṃ”（摩揭陀语语法）或“nāmasmā”（从名词）等已述者。“ā”作为名词的修饰语，根据“vidhibbisesanantassā”（以修饰语为结尾者）这条规则，可以理解为以“a”结尾的词被接受，因此经文中说“visesanena ca”（以及修饰语）等。“Anantaramapaccam iti”（紧随其后的派生词）是其关联。 6. රාජ 6. 王 පච්චයන්තෙනාති රාජඤ්ඤොති පච්චයන්තෙන. රාජඤ්ඤොතීමස්සත්ථො ඛත්තියජාතීති, රාජඤ්ඤජාතීති අත්ථො. රඤ්ඤො අපච්චං රාජාපච්චං. “Paccayantena”（以带后缀词）是指以“rājañña”（王族）这个带后缀的词而言。“Rājañña”的含义是“khattiyajāti”（刹帝利种姓），即“rājaññajāti”（王族种姓）的意思。“Rañño apaccaṃ”（国王的后代）即是“rājāpaccaṃ”（王族后代）。 8. මනු 8. 摩奴 සමුදායෙනාති පච්චයන්තසමුදායෙන, ජාතියන්ති මනුස්සජාතියං. ජාතිසද්දාඑතෙති ඉදං මනුස්සො මානුසොති එත්ථ අපච්චත්ථාභාවෙ හෙතුවචනං. අපච්චත්ථො එත්ථ නත්ථෙවාති ච ඉදං විසුං මනුස්සමානුස සඞ්ඛාතස්ස පච්චත්ථස්සාභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. ණොවාති මනුනො අපච්චන්ති අත්ථෙ‘‘ණො වාපච්චෙ’’ති (4-1) ණප්පච්චයොව. න ජාතීති බ්‍යතිරෙකමාහ. “Samudāyena”（由集合）是指由带后缀词的集合，“jātiyam”（在种姓中）是指在人类种姓中。“Jātisaddā ete”（这些是表示种姓的词）是说，“manusso”（人）和“mānuso”（人类）在此处没有“后代”的含义，这是原因的说明。“Apaccattho ettha nattheva”（此处没有后代之义）是为了单独显示名为“manussa”和“mānusa”的词没有“后代”的含义而说的。“Ṇo vā”（或者ṇo后缀）是指在“manuno apaccaṃ”（摩奴的后代）这个意义上，根据“ṇo vāpacce”（4-1）规则，只用ṇ后缀。“Na jāti”（非种姓义）是说明其排除的情况。 9. ජන 9. 人 රාජසම්බන්ධෙති [Pg.195] රඤ්ඤෙති වුත්තරාජසම්බන්ධෙ. පඤ්චාලානං ඛත්තියානං අපච්චං, පඤ්චාලානං ජනපදානං රාජාති වා එවමෙත්ථ වි(භාගො) වෙදිතබ්බො ඔක්කාකානං අපච්චං රාජා වා ඔක්කාකො. “Rājasambandhe”（与王有关）是指与所说的“raññe”（王）相关。般遮罗(Pañcāla)刹帝利族的后裔，或般遮罗地方的国王，应如是理解此中分别。奥嘎咖(Okkāka)的后裔，或奥嘎咖王。 11. ණරා 11. Ṇarā සාමඤ්ඤෙන රත්තසද්දස්සාත්ථමාහ- ‘කුඞ්කුමාදිනා’ති. අඤ්ඤථා ‘රාගො කුසුම්භාදී’ති වුත්තත්තා කුසුම්භාදිනාති (වුත්තං) සියා, රඤ්ජි අය මත්ථි අභිසඞ්ගෙ‘භොජනෙ රත්තො’ති. අත්ථි වණ්ණවිසෙසෙ ‘රත්තොගො’ති, ලොහිතොත්‍යත්ථො, අත්ථි සුක්කසජ වණ්ණන්තරාපාදනෙ‘රත්තො පටො’ති. ඉහ තු තතියෙ-ත්ථෙ වත්තමානො ගය්හතීති වුත්තං- ‘වණ්ණන්තරමාපාදිත’න්ති. රාගාති. 为显示“ratta”（已染）一词的一般含义，说“kuṅkumādinā”（用郁金等）。否则，既然说了“rāgo kusumbhādī”（染料是红花等），就应该说“kusumbhādinā”（用红花等）。（词根）“rañj”有“执着”义，如“bhojane ratto”（贪着饮食）；有“特定颜色”义，如“ratto go”（红牛），意思是“lohita”（红色）；也有“使原来的白色变为其他颜色”义，如“ratto paṭo”（染色的布）。此处则取第三种含义，即“vaṇṇantaramāpādita”（使变成其他颜色）。从“rāga”（染料）[派生]： අත්ථග්ගහණන්ති අත්ථප්පධානත්තා නිද්දෙසස්ස වුත්තං. තඤ්චාචරියාන මුපදෙසතො අවිච්ඡින්නා (චරිය) පාරම්පරියාවගම්‍යතෙ, රාගාති කසාව සඞ්ඛාතඅත්ථනිද්දෙසො. තෙනාති පටස්ස රත්තභාවෙ රාගස්ස කරණනිද්දෙසො, රත්තන්ති පච්චයත්ථනිද්දෙසො, පච්චයො චායං කසා වත්ථතො භවත්‍යසම්භවා, තෙන සුත්තෙ රාගාති වුත්තෙපි තබ්බාචකා කසාවසද්දාති විඤ්ඤායති, රාගාති පන තෙනාති රාගස්සෙව නිද්දිට්ඨෙපි තබ්භාවෙනා ත්ථො නිද්දිට්ඨො, තබ්බාචකා ච හොන්තො‘තෙන රත්ත’න්ති අත්ථෙ හොතීති කසාවෙන රත්තන්ති විඤ්ඤායතීති රාගවාචිනො තතියන්තත්තං සම්පජ්ජති, තෙන ‘ණ රාගා තෙන රත්ත’න්ති වුත්තෙපි ලබ්භමානත්ථවසෙන වුත්තං- ‘රාගවාචිතතියන්තතො’ති. සුත්තෙ පන රාගෙන රත්තන්තෙතස්මිං අත්ථෙ රාගා රාගවාචීසද්දා තතියන්තා ණප්පච්චයො හොතීති අත්ථො. අභිධානතොති උපචාරවසෙන කථනතො. විනාපි තෙනාති තංපච්චයං විනාපි. “Atthaggahaṇaṃ”（取义）是因为解释(niddesa)侧重意义而说的。这些意义是由诸位老师的教导，通过不间断的传承来理解的。从“rāga”（染料）[派生]，是对名为“kasāva”（染物）的意义的解释。“Tena”（由彼）是指在布被染的状态中，对“rāga”（染料）作为工具的解释；“ratta”（已染）是指对结果的解释。这个结果从“kasāva”（染物）的本质来说是不可能产生的，因此在规则中即使说了“rāga”，也应该理解为是指称“kasāva”（染物）的词。然而，即使只指出了“rāga”（染料），但通过其状态，意义也得到了解释，并且，指称其状态的词在“tena ratta”（由彼所染）这个意义上存在，因此可以理解为“被kasāva所染”，这样，指称“rāga”的词就成了第三格形式。因此，即使说了“ṇa rāgā tena ratta”（从rāga派生ṇa，义为‘由彼所染’），也是按照可以理解的意思而说的，即“从指称rāga的第三格词”。然而，在规则中“rāgena ratta”（被染料所染）这个意义上，从“rāga”以及指称“rāga”的词的第三格形式会产生ṇ后缀，这就是它的意思。“Abhidhānato”（从称谓）是因为用转喻的方式来说明。“Vināpi tena”（即使没有它）是指即使没有那个后缀。 12. නක්ඛ 12. 星宿 තතියන්තතො විජ්ඣත්ථං තෙනාති අනුවත්තතෙති සම්බන්ධො. සුත්තෙ අයමත්ථො ‘‘ඉන්දුයුත්තෙන නක්ඛත්තෙන ලක්ඛිතො චෙ කාලො, තදා තෙන [Pg.196] ලක්ඛිතෙ කාලෙත්‍යස්මිං අත්ථෙ තතියන්තතො නක්ඛත්තා ණො හොතී’’ති. සුත්තවිවරණෙ තු තඤ්චෙත්‍යාදිකමධිප්පායවසෙන වුත්තං. තෙනාත්‍යනුවුත්තියා තතියන්තතොති ලබ්භති නක්ඛත්තෙනාති සුතත්තාති, කාලෙති පන අත්ථනිද්දෙසතො ණප්පච්චයාධෙය්‍යස්ස කාලො ආධාරොති විඤ්ඤායතීති ‘ලක්ඛිතෙ කාලෙ’ති වුත්තං, විසෙස්සගතවිභත්තියා විචාරිතාය විසෙසන ගතා ච (විචාරිතා) නාමාති ආහ- ‘නක්ඛත්තෙනෙ’තිච්චාදි, ඉහ කෙචි ඛන්ධපඤ්චකසඞ්ඛාතං කිරියාසභාවමිච්ඡන්ති අනිච්චං, අපරෙ තු දබ්බසභාවං නිච්චං. තස්සො භයස්සපි කාලස්ස චන්දයුත්තෙන ඵුස්සාදිනා ලක්ඛියභාවා ලක්ඛණෙ තතියා යුත්තන්ති වත්තුමාහ- ‘කිරියා රූපො කාලො’ච්චාදි. “tena”（以彼）是沿用的，这是关联，（表示）从第三格（词尾的词派生），义为“被其标志”。经文中的意思是：“如果时间以与月亮结合的星宿为标志，那么，在‘以该星宿所标志的时间’这个意义上，从第三格词尾的‘星宿’一词派生出‘ṇa’后缀。”而在经文的解释中，诸如“tañca”（与彼）的表达是根据意图而说的。由于“tena”（以彼）的沿用，从第三格词尾获得了“nakkhattena”（以星宿）的说法，因为经文中已如是说。至于“kāle”（在时间），则根据意义的解释，可知时间是“ṇa”后缀所指的基础，因此说“在被标志的时间”。当考察限定词的格时，可知限定词也随名词（的格而变化），因此说“nakkhattena”（以星宿）等。于此，有些人认为被称为五蕴的行之自性是无常的，另一些人则认为物质自性是恒常的。对于那也令人畏惧的时间，因其应被与月亮结合的普沙（Phussa）等星宿所标志，故在“标志”的意义上，第三格是恰当的。为了说明这点，（论主）说“行与色即是时间”等。 විසෙසාවසායොති කාලස්ස විසෙසාවධාරණත්ථමෙව හි ‘ඵුස්සී රත්ති’ච්චාදි. ලොකෙ පයුජ්ජතෙ. ගුරුනාති එත්ථ ගුරු ජීවො, න නක්ඛත්තං, චන්දයුත්තතා පනෙත්ථ අත්ථි… චන්දයුත්තෙන ගුරුනා රත්තියා ලක්ඛිතත්තා. කත්තිකාය ලක්ඛිතො මුහුත්තොති එත්ථ චන්දං විනා කත්තිකාය තු කෙවලාය මුහුත්තො කාලො ලක්ඛිතො ‘කත්තිකා මුහුත්තො’ති. ඵුස්සෙන ලක්ඛිතා අත්ථසිද්ධීති එත්ථ ඵුස්සෙනින්දුයුත්තෙන අත්ථසිද්ධි ලක්ඛිතා න කාලො ඵුස්සොති. නක්ඛත්තයුත්තස්ස කාලස්ස රත්‍යාදිවිසෙසාපරාමාසෙන නක්ඛත්තවාචිතො උප්පන්නස්ස පච්චයස්ස සුත්තන්තරෙන ලොපං විධාය පුන අඤ්ඤෙන සුත්තෙන යුත්තාති දෙසවිධානෙන සකලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යායුත්තෙහි-ට්ඨමභිධානං පරෙහි, තදාහ- ‘අහො රත්තො’ච්චාදි. “Visesāvasāya”（特别确定）是为了确定时间的特别之处，正如世间所用的“phussī ratti”（普沙之夜）等。此处“gurunā”（以木星）中的“guru”（师）是“jīva”（木星），不是星宿，但这里有与月亮结合……因为夜晚是由与月亮结合的木星所标志。在“kattikāya lakkhito muhutto”（被迦提迦（Kattikā）标志的时刻）中，此处没有月亮，时刻仅由迦提迦本身所标志，因此说“kattikā muhutto”（迦提迦时刻）。在“phussena lakkhitā atthasiddhi”（被普沙（Phussa）标志的成就）中，此处是由与月亮结合的普沙标志成就，而不是时间；（此句）并非（说）时间是普沙。对于与星宿结合的时间，在不考虑“夜晚”等特别之处时，其他（论师）通过一则经文规定省略从星宿词产生的后缀，又通过另一则关于“结合”的经文，依据教导的方法，用（星宿词）自身的性与数来表达，因此说“白昼、夜晚”等。 රත්‍යාදිවිසෙසාපරාමාසෙනාති ඵුස්සී රත්ති ඵුස්සො අහොති එවං රත්‍යාදිවිසෙසස්ස අපරාමාසෙන අසම්මස්සෙන අග්ගහණෙන. සකලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යායුත්තෙනාති ඵුස්සකත්තිකාදීනං යංයං ලිඞ්ගං යායා සඞ්ඛ්‍යා, අත්තනියෙහි තෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තාහිතාහි ච සඞ්ඛ්‍යාහි යුත්තෙන නක්ඛත්තසද්දෙන. න තදුපලක්ඛිතො කාලොති කත්තිකා සද්දොබහුවචනන්තො බහුතාරකත්තා කත්තිකාය, තායකත්තිකාය ලක්ඛිතොකාලොපරෙහිවිය න කථීයතීති අත්ථො. අථ තදුපලක්ඛිතස්සකාලස්සෙවකත්තිකාසද්දෙනාභිධානෙ කො දොසො යෙ නෙවමුච්චතෙච්චාහ- [Pg.197] ‘අජ්ජෙති’ච්චාදි. ඉමිනා ච පරමතෙ දොසො උබ්භාවිතො, තදත්ථත්තෙ සතීති තදුපලක්ඛිතකාලත්ථත්තෙ සති. “Ratyādivisesāparāmāsena”（不考虑夜晚等特别之处）是说：如“phussī ratti”（普沙之夜）、“phusso aho”（普沙之日），这样不考虑、不思察、不执取夜晚等的特别之处。“Sakaliṅgasaṅkhyāyuttena”（与自身的性与数结合）是说：普沙（Phussa）、迦提迦（Kattikā）等星宿，无论它们各自是什么性、什么数，都用与它们各自的性与数相结合的星宿词来表达。“Na tadupalakkhito kālo”（时间不被其标志）的意思是：“kattikā”（迦提迦）一词是复数结尾，因为迦提迦星团有很多星，因此不像其他（论师）那样说“被那迦提迦所标志的时间”。那么，如果用“kattikā”一词本身来指称被它标志的时间，有什么过错，以至于不这么说呢？（答曰：）因此（经文）说“ajja”（今天）等。借此，指出了对方观点中的过错。“Tadatthatte sati”（当有其义时）的意思是：当有“被其标志的时间”这个意义时。 සත්තමී සියාති නක්ඛත්තසද්දා තද්ධිතලොපන්තා ඵුස්සෙන පායසං භුඤ්ජෙය්‍ය, ඵුස්සෙ පායසං භුඤ්ජෙය්‍යා’ත්‍යාදො ආධෙය්‍යන්තරාපෙක්ඛා සියා සත්තමී, යා සුත්තන්තරෙන විධීයති පාණිනීයෙහි, තතො ‘අජ්ජකත්තිකා’තෙත්ථාප්‍යාධෙය්‍යන්තරාපෙක්ඛා සත්තමී සියා ලොපන්තත්තා ‘අජ්ජකත්තිකාසූ’ති, න පඨමා. පඨමායෙව පනායං පයොගො ‘අජ්ජකත්තිකා,ති. අජ්ජෙත්‍යධිකරණප්පධානො අහොරත්තකාලවාචී සද්දො, කත්තිකාසද්දොපි තද්ධිතලොපෙන තක්කාලාභිධායකො, තතො යෙවඋභින්නම්පිසාමානාධිකරණ්‍යා කත්තිකායොප්‍යධිකරණං සම්පජ්ජන්තෙ, තඤ්ච න විනාධෙය්‍යෙන හොතීත්‍යාධෙය්‍යන්තරාපෙක්ඛායං තෙසු සත්තමීයෙව සියා, න පඨමා (උප) පජ්ජෙය්‍යාත්‍යධිප්පායො. අත්තනොදානි දස්සනෙ සත්තමියා අප්පසඞ්ගං පඨමායෙවොපපත්තිං දස්සෙතුමාහ- ‘චන්දෙ පනූපචාරෙනෙ’ච්චාදි, නාධෙය්‍යන්තරාපෙක්ඛාච්චනෙන සත්තමියා අප්පසඞ්ගමාහ. එවඤ්චරහි වචනමන්තරෙන පරෙසං විය සත්තමීවිධායකං කථං කත්තිකාය ජාතොච්චාසඞ්කිය තම්පටිපාදෙතුමාහ- ‘කත්තිකාය ජාතො’ච්චාදි. බහුවචනන්තත්තෙපි කත්තිකාය ජාතියමෙක වචනන්තං. පකාරන්තරමාහ- ‘ලොපොති’ච්චාදි. ලොපෙනාති කත්තිකාහි ඉන්දුයුත්තාහි ලක්ඛිතො කාලොති විග්ගය්හ කතණප්පච්චයස්ස ලොපෙන. “Sattamī siyā”（可能为第七格）：从以派生词缀省略结尾的星宿词，如“phussena pāyasaṃ bhuñjeyya”（以普沙星（Phussa）食乳粥）、“phusse pāyasaṃ bhuñjeyya”（于普沙星时食乳粥）等例，可能因期待另一个所依（ādheyya）而为第七格，这是波你尼（Pāṇini）学派通过另一经文所规定的。因此，在“ajjakattikā”（今日迦提迦）一例中，也可能因期待另一个所依且词缀省略而为第七格，即“ajjakattikāsu”（于今日迦提迦中），而非第一格。但此处的用法“ajjakattikā”实为第一格。“Ajja”（今日）一词，是以所依（adhikaraṇa）为主，表示日夜时间的词。“Kattikā”（迦提迦）一词，也通过派生词缀的省略而表示那个时间。因此，由于两者同格，“kattikā”也成了所依。而所依不能没有能依（ādheyya），因此，由于期待另一个能依，它们就应该用第七格，第一格是不合适的。这是（对方的）意图。现在，为了在我方观点中，说明第七格不适用而第一格才合适，（论主）说“cande panūpacārena”（在月亮中以譬喻）等。他并非因期待另一个所依而说第七格不适用。既然如此，（有人）会怀疑：“若无另一说法，如何能像其他（论师）那样规定第七格，如在‘kattikāya jāto’（生于迦提迦）中？”为了成立此说，（论主）说“kattikāya jāto”等。虽然（“kattikā”一词）是复数结尾，但在“kattikāya jātiyaṃ”（生于迦提迦）中，它是单数结尾。又说另一种方式：“lopo”（省略）等。“Lopena”（以省略）是说：通过对“由与月亮结合的诸迦提迦星所标志的时间”进行分析后，所造的“ṇa”后缀的省略。 13. සාස්ස 13. 彼之 සෙති පඨමන්තාති සාති නිද්දිට්ඨපඨමන්තා, යං පඨමන්තන්ති සාචෙති දස්සිතං පඨමන්තමාහ. පඨමන්තස්ස දෙවතාපුණ්ණමාසිත්තභාවතො තදත්ථමභෙදෙනාහ- ‘සා’ති. කා සා දෙවතාච්චාහ- ‘ලොකප්පසිද්ධායෙව දෙවතා’ති. යාගසම්පදානම්පි ලොකෙ දෙවතාති පසිද්ධන්ති යාගස්ස යජිතබ්බස්ස පුරොඩාසාදිනො සම්පදානම්පි පටිග්ගාහකො පින්දාදි ලොකෙ දෙය්‍යස්ස පුරොඩාසාදිනො දෙවතා සාමීති පසිද්ධන්ත්‍යත්ථො, ඉන්දො දෙවතා අස්ස ඉන්දං, ආදිච්චො දෙවතා අස්ස ආදිච්චං, හවි පුරොඩාසාදි යාගදබ්බං. “Sā”是第一格词，以此指明了第一格词。所谓第一格词，即以“sā”为例显示，并说明了该第一格词。因为该第一格词具有“天神”与“满月”的含义，为不使其义分离，故说“sā”。何为彼天神？答曰：“即世间公认之天神”。世间亦称祭祀的领受者为天神。其义为：祭祀中应祭之祭饼等的领受者，以及世间应施之饭食等的收受者，被称为天神，即主宰。“因陀罗(Indra)是其天神”，故为“因陀罗(祭)”；“太阳(Ādicca)是其天神”，故为“太阳(祭)”。Havi(祭品)即祭饼等祭祀用物。 මන්තථොමනීයම්පි [Pg.198] දෙවතාති පසිද්ධන්ති යෙන මන්ථෙන යො ථූයතෙ සො තස්ස මන්තස්ස දෙවතා සාමීති ලොකෙ පසිද්ධන්ත්‍යත්ථො මහින්දො යමො වරුණො දෙවතා අස්සාති විග්ගහො. වුත්තනය මෙවාති ‘‘නක්ඛත්තෙනින්දුයුත්තෙන කාලෙ’’ති සුත්තෙ වුත්තනයමෙව. ජාත්‍යෙකවචනං මඝායාති, තාරකරූපානම්පන බහුත්තා මඝාසද්දො බහුවචනන්තො. පාණිනීයා ‘‘සාස්මිං පුණ්ණමාසීති සඤ්ඤාය’’න්ති (4-2-21) සුත්තයිත්වා ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්මිං ඵුස්සො මාසො ඵුස්සො අද්ධමාසො ඵුස්සො සංවච්ඡරොති සඤ්ඤායං පටිපාදෙන්ති, තෙන තෙසං ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්මිං පඤ්චදසරත්තෙති එත්ථ ච භතකමාසෙ ච තද්ධිතො න භවති. ඉධ පන ‘සඤ්ඤාය’න්ති වචනාභාවෙ භතකමාසෙපි ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ භවතීත්‍යාසඞ්ක විරචයති ‘භතකමාසෙපි’ච්චාදි. පුණ්ණො මා ඉච්චත්‍ර මාසද්දො චන්දපරියායොති ආහ- ‘මාසද්දෙනෙ’ච්චාදි. පුණ්ණො මා අස්සන්ති නිබ්බචනාති එත්ථ පුණ්ණමාසීසද්දස්ස පුණ්ණො මා අස්සන්ති නීහරිත්වා වචනාති අත්ථො. වුත්තියා අත්ථස්ස ඵුටීකරණාය වුත්තං- ‘සො පුණ්ණො තිආදි. තස්සන්ති පුණ්ණමාසියං. සාපුණ්ණමාසී, භතකස්ස භතියා කම්මකාරකස්ස යො තිංසති රත්තො මාසො පරිබ්බයනියමිතො, තස්ස සම්බන්ධිනී නෙති සම්බන්ධො. 应以咒语赞颂者亦被称为天神。其义为：世间公认，以某咒语所赞颂者，即是该咒语之天神，亦即主宰。其语基分析为：“摩哂陀(Mahinda)、阎摩(Yama)、瓦儒那(Varuṇa)是其天神”。此即如经中所说之理：“于星宿与月亮相应之时”。“Maghā”(摩伽)是集合单数，但因星辰之形众多，故“maghā”一词用复数词尾。波你尼(Pāṇinīya)派由经“sāsmin puṇṇamāsīti saññāyam”(4-2-21)而规定：于专名义中，“Phussī(普沙)是此中之满月”，故有“Phusso māso”(普沙月)、“Phusso addhamāso”(普沙半月)、“Phusso saṃvaccharo”(普沙年)。因此，对他们而言，于“Phussī是此十五夜中之满月”及“佣工月”(bhatakamāse)的情况，则不生此派生词。然于此处，因无“专名”(saññāya)一词，故提出“于佣工月亦可”等，以生起“亦可用于第六格义”之疑。于“Puṇṇo mā”中，“mā”字是“月亮”(canda)的同义词，故说“以mā字”等。“Puṇṇamāsī”(满月)一词，是从“puṇṇo mā assa”(其有圆月)引申而来，此为词义。为阐明注疏之义而说：“彼圆满……”等。“Tassaṃ”(于其时)指于满月时。彼满月，与佣工，即为受雇劳作者所定之三十夜消费期限的月份，并不相关，此为关联。 යස්සඤ්චතිථීයන්ති අනියමෙන පටිපදාදිමාහ. අතොඑව ච නිපාතනාති ඉමස්මාව නිපාතනා, තෙනෙවාහ- ‘සුත්තෙ වචනමෙව නිපාතන’න්ති. මාසසුතියාච්චාදො සාධිප්පායමත්ථං විවරති ‘යදිපි’ච්චාදිනා. අස්සාති සාමඤ්ඤවචනෙපි ‘සාස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී’ති සුත්තෙ අස්සාති අවිසෙසවචනෙපි සොයෙව පුණ්ණමාසීසද්දෙ සූයමානො මාසොයෙව ඡට්ඨ්‍යත්ථො විඤ්ඤායතීති සම්බන්ධො. “于任何日期”是指初一等不定的日期。因此，这是一种不规则变化，正因如此，才说：“经中的词语即是不规则变化”。由听闻“月”等，以“即使”等方式阐明其意趣。虽然“assa”是一般用语，但在经文“sāssa devatā puṇṇamāsī”(彼为其天神，其满月)中，虽然“assa”是未特指之词，但其第六格义应被理解为，正是从“puṇṇamāsī”(满月)一词中听闻到的那个“月”(māso)。此为关联。 පඤ්චදසරත්තාදොති පරෙසං සඤ්ඤාගහණෙන නිවත්තිතපඤ්චදසරත්තාදො. අථ අද්ධමාසසංවච්ඡරානම්පි උදාහරණත්තෙ නොපඤ්ඤාසො කස්මා න කතොච්චාහ- ‘අද්ධමාසසංවච්ඡරාන’මිච්චාදි. එවම්මඤ්ඤතෙ ‘‘අද්ධමාසසංවච්ඡරානං න පච්චයෙනොජුකමභිධානමපි තු සංවච්ඡරෙපි ඵුස්සාදිමාසසම්භවාස්මිං සංවච්ඡරෙ ඵුස්සෙන මාසෙන සම්බන්ධා ඵුස්සොත්‍යුපචාරීයතෙ, යථා ච ඵුස්සාදිමාසස්ස සම්බන්ධී අද්ධමාසො ඵුස්සො අද්ධමාසොත්‍යුපචාරීයතෙ[Pg.199], න පනොජුකන්ති තෙසමුදාහරණත්තෙ නානුපාදාන’’න්ති. “十五夜等”，是指因采纳他人之专名而排除的十五夜等。那么，为何不将半月和年作为范例列出呢？答曰：“半月和年……”等。兹以为：“半月和年并非通过后缀直接指称，而是一年之中亦有普沙(Phussa)等月，该年因与普沙月相关，故转喻为普沙年；又如与普沙等月相关的半月，转喻为普沙半月，并非直接指称。”因此不作为范例列举。 14. තම 14. 黑暗 නාකඩ්ඪනත්ථොති ණස්සාකඩ්ඪනත්ථො න හොති. යද්‍යාකඩ්ඪනත්ථො අස්ස, තදා චානුකඩ්ඪිතං නොත්තරත්‍රානුකඩ්ඪෙය්‍යාති මඤ්ඤතෙ, කොචියෙව හොතීති හොන්තීති ඉතො භින්දිත්වා ආනෙතබ්බං. තදා දෙසස්සාති ඉමිනා ‘‘තදාදෙසා තග්ගහණෙන ගය්හන්තී’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති. කතයාදෙසස්සාපීති කතො යාදෙසො යස්ස තස්ස කතයාදෙසස්සාපීති. ඉකාරස්සාති යාදෙසතො පුබ්බෙ ඉකාරස්ස, ඉමිනා චාදෙසාදෙසීනමභෙදො දස්සිතො. තසද්දෙ නෙකෙනාපි පච්චෙකාභිසම්බන්ධෙ සිද්ධෙති එවමඤ්ඤතෙ- ‘‘යථා’තෙන කතංකීත’ (4-29) න්ත්‍යාදිසුත්තෙ එකොව තසද්දො බහූහි පච්චයත්තෙහි සම්බජ්ඣතෙ, තථිහාපි එකමෙව තසද්දග්ගහණං ‘තමධීතෙ තංජානාතී’ති පච්චෙකමභිසම්බජ්ඣතෙ, තස්මා කිමෙතදත්ථෙන ද්විතග්ගහණෙනෙ’’ති. ද්විතග්ගහණෙ පයොජනත්තයං වුත්තං, තත්ථ පඨමං දස්සෙන්තො ජානනිච්චාදිනාධිප්පායමාවීකත්වා ද්විතග්ගහණමිච්චාදිනා පදත්ථමාහ. 说“不为随引”(Nākaḍḍhanattho)，是说“ṇ”字不是为了随引的目的。如果[它]有随引的目的，那么已随引者将不会再被随引，有人会这样想。应从此处分开而带来“hoti”(是)和“hontī”(是)。通过“tadādesassa”(彼之替代的)这一句，他指出了“彼之替代由彼之把握而把握”(tadādesā taggahaṇena gayhantī)这条格言(paribhāsa)。“Katayādesassāpi”(亦对已作y替代者)是说：y替代(yādeso)已为之完成，即为已作y替代者。“Ikārassa”(i字母的)是说在y替代之前的i字母。以此显示了替代者(ādesa)与被替代者(ādesī)的无别。他这样认为：即使只有一个ta词(tasadda)，通过逐一关联也能成立。如同在“tena kataṃ kīta”(彼所作所买)(4-29)等经中，一个ta词与众多后缀义相关联，同样，于此一个ta词的把握也能与“学习彼，了知彼”(tamadhīte taṃjānāti)逐一关联，因此，为此义为何要用对ta词的双重把握呢？关于对ta词的双重把握，已说有三种作用。其中，在阐释第一种时，先以“jānana”(知)等词揭示意趣，再以“dvitaggahaṇa”(双重把握)等词说明语词之义。 තත්ථ-‘යො යමධීතෙ ජානාති චා’ති ඉමිනා ද්විතග්ගහණාභාවෙ පච්චයත්ථාවයවස්ස සමුච්චයප්පසඞ්ගමාහ. සමුච්චයෙ සති(යො) යමධීතෙ ජානාති ච, තත්ථෙව සියා, යො පනාධීතෙ කෙවලං, න (ජානාති) තත්ථ න සියාති බොධයිතුං බ්‍යභිචාරමාහ‘න පච්චෙකාති සම්බන්ධෙනෙ’ති. යථා ‘‘තෙන කථං කීත’’මිච්චාදො ‘‘තෙන ජිතං ජයති’’ච්චාදි පච්චෙකසම්බන්ධෙන භවති එවම්මාවිඤ්ඤායීති යථෙච්චාදි කස්සාත්ථො. ‘තෙන කතං කීත’’මිච්චාදීහි අවත්වා ‘‘තෙන ජිතං ජයති’’ච්චාදිසුත්තෙකදෙසවචනමත්ථබ්‍යත්ති තථා වුත්තෙ හොතීති වුත්තං, තෙන ජිතමිච්චාදො ජයනාදිකා කිරියානෙ කදබ්බසමවායිත්තෙන පසිද්ධාති යුත්තො තත්ථ පච්චෙකාභිසම්බන්ධො, නෙවමජ්ඣෙන වෙදනා ප්‍යෙකදබ්බසමවායිත්තාභිය්‍යොත්‍යධිප්පායො. 于此，通过“yo yamadhīte jānāti ca”(彼学习且了知此)一句，说明了在没有对ta词作双重把握的情况下，会有后缀义的组成部分作集合(samuccaya)的可能。若作集合解，则[后缀]只用于学习且了知者，而不用于仅学习而不了知者。为了指出此例外(byabhicāra)，而说“非由逐一关联”(na paccekāti sambandhena)。不应这样理解：如同“tena kathaṃ kīta”(彼如何买)等和“tena jitaṃ jayati”(彼胜所胜)等是通过逐一关联而成立。这是某人对“yathā”(如同)等词的理解。据说，不言“tena kataṃ kīta”等，而言“tena jitaṃ jayati”等经中片语，如此说时，其义自明。在“tena jitaṃ”(彼所胜)等句中，征服等行为因其与单一实体结合而为人所知，故于彼处作逐一关联是合理的。但学习与了知并非如此，[二者]并非与单一实体结合，此为意趣。 ඉදානි [Pg.200] දුතියං දස්සෙති ‘ජානන’මිච්චාදි, නිමිත්ත මිට්ඨානිට්ඨබොධකාරණං මුහුත්තො කත්තිකාදි, උප්පාතො ඉට්ඨානිට්ඨසූචකං පථවිසමුද්දාදීනං සභාවපරිච්චාගෙනාඤ්ඤතත්තගමනං. ජානනසාමඤ්ඤෙති නිමිත්තාදීනං ජානන සාමඤ්ඤෙ. ‘යථාවුත්තජානනස්ස අජ්ඣෙන විසයත්තෙ හෙතුමාහ- ‘තං ජානාතීති තසද්දෙන අධීයමානපරාමසතො’ති. තතියං දස්සෙති ‘යතො චෙ’ච්චාදිනා. යතො ච උප්පන්නෙන විධිනා අජ්ඣෙන ඤාතු අභිධානම්පසිද්ධන්ති සම්බන්ධො, පොත්ථකෙසු පන අජ්ඣෙතුඤාතූසුති පාඨො දිස්සති, එත්ථායමධිප්පායො ‘‘කත්ථචි පසිද්ධිවිසයො හොති තසද්දො, තථා ච වුත්තං සුබොධාලඞ්කාරටීකායං පක්කන්තවිසයො තථා පසිද්ධවිසයො අනුභූතවිසයො ච තංසද්දො යං සද්දං නා පෙක්ඛතෙ’ති, තස්මා පසිද්ධිවිසයෙන තසද්දෙන පුථගෙව පසිද්ධියා උපසඞ්ගහත්ථං ද්විතග්ගහණං කත්තබ්බ’’න්ති. අත්ථත්තයෙ වත්තමානස්ස තු තසද්දස්ස සවිසයො විසෙසො තතොවාත්ථිකෙහි වෙදිතබ්බො. 现在，以“jānana”(知)等词阐释第二种[作用]。相(nimitta)是了知吉凶(iṭṭhāniṭṭha)的原因；时(muhutta)是昴宿(kattikā)等；变异(uppāta)是地、海等舍弃自性而转变为他性，为吉凶的预兆。“Jānanasāmaññe”(于知之一般)是说于相(nimitta)等的一般了知。对于如前所述的“知”作为学习的所缘，他说明其原由：在“taṃ jānāti”(了知彼)一句中，ta词(tasadda)指称正在被学习者。以“yato ca”(并且由于)等词阐释第三种[作用]。并且，由于通过已生起的方法和学习，能知者的名称得以成立，此为关联。但在诸书中可见“ajjhetuñātūsu”(于学习者与能知者)的读法。此中意趣为：“ta词在某些情况下指众所周知的所缘，如《善发智庄严论注》(Subodhālaṅkāraṭīkā)中所说：已离去的所缘(pakkantavisaya)、众所周知的所缘(pasiddhavisayo)及已经验的所缘(anubhūtavisayo)，此ta词不期待yaṃ词。”因此，为了以指称众所周知所缘的ta词来另外含摄众所周知者，应作双重把握。而用于三种意义的ta词，其各自所缘的差别，应由求义者从彼[上下文]中了知。 15. තස්ස 15. 他的 විසයසද්දො ගාමසමුදායෙපි වත්තතෙ, ගාමසමුදායො ච නාම දෙසොයෙව, තෙනාහ විසයොපි ගාමසමුදායත්තා දෙසොයෙවා’ති, ඉමිනා විසයදෙසසද්දානං සමානාධිකරණත්තමාහ. වසාති දෙසවාසිනො වසාතයො, අනුවාකො ගන්ථවිසෙසො. “领域”(visaya)一词亦用于村落之集合，而村落之集合即是地方(desa)，因此说“领域亦因是村落之集合，故即是地方”。以此说明“领域”与“地方”二词所指相同。‘Vasā’是地方的居民(desavāsino)，‘anuvāko’是特定的篇章(ganthaviseso)。 16. නිවා 16. 住处 තන්නාමෙච්චාදිනා න කෙවලං නිවාසෙයෙව, අථඛො වක්ඛමානෙසු පීති දස්සෙති. පච්චයන්තං සෙබ්බාදි. දෙසනාමම්භවති චතූසු අත්ථෙසූති විඤ්ඤායති, තෙනාහ-‘නිවාසාදො විධී’ති. නිවාසාදොති නිවාස අදූරභවනිබ්බත්තඅත්ථිඅත්ථෙසු. සංහිතනාමං නාම ලොකියසද්දවො හාරාප්පසඞ්ගමඤ්ඤසද්දවොහාරෙනුපාත්තනාමං. 通过“彼之名”等，不仅显示了在“住处”义上，也显示了在之后将述说的义上。以“sebba”等为后缀词。可知地名(desanāmaṃ)有四种含义，因此说“规则始于住处等”。“住处等”是指在住处、附近所生、所产、所有这些含义中。约定俗成之名(saṃhitanāmaṃ)是指通过世俗语言的用法、关联以及其他语言用法而获得之名。 17. අදූ 17. 不远 නගරම්පි දෙසොයෙවාති ආහ- ‘අදූරභව’න්ති. 城市亦是地方，故说“附近所生”(adūrabhava)。 18. තෙන 18. 以彼 යථායොගත්ථොති වුත්තියං වුත්තයථායොගසද්දස්ස අත්ථො. “yathāyogattho”ti是注释(vutti)中所说“yathāyogasadda”一词的含义。 19. තමි 19. 于彼 පච්චයන්තනාමෙති [Pg.201] පච්චයන්තනාමං යස්ස සත්තම්‍යත්ථභූතස්ස දෙසස්ස හස්මින්ති අත්ථො, නාඤ්ඤස්සෙති භූමාදිවිසිට්ඨත්ථයුත්තතො අඤ්ඤස්ස පච්චයන්තනාමං න හොතීති අත්ථො. බදරා බබ්බජා අස්මිං දෙසෙ සන්තීති විග්ගහො. “有后缀之名”(Paccayantanāma)是指具有第七格义的处所，即“在此”(asmiṃ)之义，而非他者。其义为：因其与地(bhūmi)等特定含义相关联，故“有后缀之名”不用于他者。其语法分析(viggaho)为：“此地有枣树(badarā)、芭芭迦草(babbajā)”。 21. අජ්ජා 21. 今日 හීය්‍යත්තනොති ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (134) ද්විත්තං. 关于“昨日时”(hīyyattano)，依“元音后(之辅音)双写”(saramhā dve) (规则134)而有双写(dvittaṃ)。 23. අමා 23. 与 අමාසහ භවො අමච්චො. 与(amā)……一起(saha)存在(bhavo)者，是为“大臣”(amacco)。 24. මජ්ඣා 24. 中 මජ්ඣෙ භවො මජ්ඣිමො, අන්තෙ භවො අන්තිමො ඉච්චාදි. 在中间者为“majjhimo”(中)，在末端者为“antimo”(末)，等等。 25. කණ 25. kaṇa මගධෙසු අරඤ්ඤෙ ගඞ්ගායං පබ්බතෙ වනෙ කුලෙ බාරාණසියං චම්පායං මිථිලායං සම්භවොති විග්ගහො. ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) එය්‍යකොති සෙසො. පච්චයන්තරදස්සනෙ සති ඉමිනාව සුත්තෙන ඉතො අඤ්ඤත්‍රාපි පච්චයන්තරානි හොන්තීති සෙසො, ගාමෙ භවො උදරෙ භවො පඤ්චාලෙසු භවො බොධිපක්ඛෙ භවොති විග්ගහො. 其语法分析(viggaho)为：生于摩揭陀(Magadhesu)、森林(araññe)、恒河(Gaṅgāyaṃ)、山(pabbate)、林(vane)、家族(kule)、波罗奈(Bārāṇasiyaṃ)、瞻波城(Campāyaṃ)、弥提罗(Mithilāyaṃ)。依“亦见其他后缀”(Dissantaññepi paccayā) (规则4-120)，(可知)“eyyaka”是其余应补充者(seso)。当见到其他后缀时，依此经，可知此处之外亦有其他后缀，这是其余应补充者。其语法分析为：生于村中、生于腹中、生于般遮罗(Pañcālesu)、生于菩提分(bodhipakkhe)。 26. ණිකො 26. ṇika සරදෙ භවො, භවා වාති විග්ගහො. 其语法分析(viggaho)为：于秋季(sarade)生，或存在。 27. තමස්ස 27. 彼之 සිප්පසද්දත්ථමාහ-‘ලොසල්ල’න්ති. තමෙව බ්‍යඤ්ජයති ‘කිරියෙ’ච්චාදිනා, කරණං කිරියා වාදනාදිකස්ස අභ්‍යාසො, සො පුබ්බො යස්සාති සමාසො, වීණාදිසද්දෙහි කිමුච්චතෙච්චාහ- ‘වීණාදි’ච්චාදි, දබ්බං තංතංසමුදායරූපං. සිප්පඤ්චාති වත්වා තදත්ථං විභාවෙති ‘කිරියා විසෙසො’ති. වාදනාදිකිරියාය විසිට්ඨො ජානනකිරියාවිසෙසොති අත්ථො, ඉමිනා වීණාදිසද්දා දබ්බත්ථවුත්තිනො වාදනාදිකිරියං කිරියා විසෙසඤ්ච [Pg.202] සිප්පමුපචාරෙන වදන්තීති දීපෙති. ඉතිසද්දො හෙතුම්හි. සායෙවෙති අභ්‍යාසිතබ්බා ජානනකිරියාවිසෙසස්ස පුබ්බභූතා වාදනකිරියා, විසෙසෙතුං යුත්තා වීණාදිසද්දෙනාති අධිප්පායො. 为说明“技艺”(sippa)一词之义，而说“善巧”(kosalla)。又以“行为”(kiriya)等词阐明之：“所作”(karaṇaṃ)或“行为”(kiriyā)是弹奏等的练习(abhyāso)，“以彼为先”是其复合词(samāso)之义。以“琵琶”(vīṇā)等词说何者？答曰“琵琶等”。“物”(dabbaṃ)是彼彼之集合形态。说了“技艺”后，将其义阐释为“特殊的行为”(kiriyā viseso)。其义为，有别于弹奏等行为的一种特殊的认知行为。以此显示，“琵琶”等词虽指称事物，却通过譬喻(upacārena)将弹奏行为及此特殊行为称为“技艺”。“iti”一词用于因由义。其意为：那作为应练习之特殊认知行为之前提的弹奏行为，正适合以“琵琶”等词来特指。 යුත්තතා චෙත්ථ… වීණාදිවාදනවසෙන සිප්පස්ස ගහෙතබ්බභාවතො, කථං වීණාදිසද්දෙහි දබ්බවුත්තීති වාදනා වුච්චතීති ආහ- ‘වීණාදි විසයත්තා’ති, වාදනවුත්තිවීණාදිසද්දානං සිප්පවුත්තිත්තං යථාවුත්තස්සො පමාවසෙන වත්තුමාහ- ‘යථෙ’ච්චාදි. වීණාදිවාදනන්ති යථෙති සම්බන්ධො. වුත්තමෙව ඵුටයන්තො වුත්තිගන්ථස්ස මුඛං විවරීයති ‘කිරියෙ’ච්චාදිනා. කිරියාත්‍යාසපුබ්බකං ඤාණක්ඛමං කොසල්ලං වාදනකිරියා විසයත්තා වීණාවාදනමිච්චනෙන කිරියාසද්දෙන වුච්චතීත්‍යත්ථො. මුදඞ්ගං මුදඞ්ගවාදනං සිප්පමස්ස, වංසො සිප්පමස්සාති විග්ගහො. සීලමද්දබ්බං කථං පංසුකූලාදි(නො) සීලත්ථසමානාධිකරණත්තෙනාභිධානන්ත්‍යාහ- ‘පංසුකූලාදිධාරණ’මිච්චාදි. තඤ්ච සීලන්ති සම්බන්ධො. 此中之恰当性在于……因“技艺”(sippa)须通过弹奏琵琶等来理解。指称事物的“琵琶”等词如何能言说“弹奏”呢？答曰：“因以琵琶等为所缘(visaya)故”。为通过前述譬喻来说明指称弹奏的“琵琶”等词如何能指称技艺，而说“譬如”(yathā)等。“譬如弹奏琵琶等”是其关联。为使已说者更明了，以“行为”(kiriya)等词开启注释之端绪。其义为：以努力为先导、能生起智慧的善巧(kosallaṃ)，因其以弹奏行为为所缘，故以“行为”一词称之为“弹奏琵琶”。其语法分析(viggaho)为：“鼓(mudaṅgaṃ)，即击鼓，是他的技艺”；“箫(vaṃso)是他的技艺”。戒(sīla)非物质，“粪扫衣”(paṃsukūla)等词如何能与“戒”义同处而指称之？答曰：“穿粪扫衣等”。而彼与戒相关联。 අප්පිච්ඡතායාති පච්චයප්පිච්ඡතාය. සන්තුට්ඨිතායාති චතූසු පච්චයෙසු ද්වාදසවිධසන්තුට්ඨියා. අනුවිධීයමානං කරීයමානං. ඵලනිරපෙක්ඛන්ති ඉමිනා ඉධ ලොකෙ චීවරාදිහෙතු පණිධාය පංසුකූල ධාරණාදිං පටික්ඛිපති, සීලං තප්පරභාවෙන සෙවනා. ඉදං වුත්තං හොති ‘‘පංසුකූලාදිධාරණං පංසුකූලාදිවිසයන්ති පංසුකූලාදිසද්දෙනොපචාරෙනාභිධීයතෙ, සීලං පංසුකූලධාරණවිසයන්ති පංසුකූලාදි සද්දෙනොපචාරෙනොච්චතී’’ති. තිචීවරං සීලමස්සාති විග්ගහො තෙසං ගුළො පණ්‍යමස්සාති විග්ගහො තොමරං, මුග්ගරො පහරණමස්සාති විග්ගහො, උපධීයත්‍යුපරිආධීයතීති රථඞ්ගං වුච්චති. කාමක්ඛන්ධකිලෙසාභිසඞ්ඛාරා වා උපධි උපදධාති සුඛං දුක්ඛංවාති කත්වා. “少欲”(appicchatā)者，于资具少欲也。“知足”(santuṭṭhitā)者，于四资具有十二种知足也。“随行”(anuvidhīyamānaṃ)者，正在实行也。“不期果报”(phalanirapekkha)：以此，于此世间，否定为衣等因而发愿穿粪扫衣等，(此乃)为戒而行戒。此即是说：“穿粪扫衣等，以粪扫衣等为所缘，故以‘粪扫衣等’之词譬喻称之；戒以穿粪扫衣为所缘，故以‘粪扫衣等’之词譬喻称之。”其语法分析(viggaho)为：“三衣(ticīvara)是彼之戒”；“糖(guḷo)是彼等之商品”；“矛(tomara)、槌(muggaro)是彼之武器”。“被置于上”(upadhīyati)故称“车轮”(rathaṅga)。或欲蕴(kāmakkhandha)、烦恼(kilesa)、行(abhisaṅkhāra)为“所依”(upadhi)，因其能置(upadadhāti)乐或苦。 28. තංහන්ති 28. 杀彼 බහුම්හි භූතානගතෙසුපි පච්චයභාවෙ කාරණමාහ-‘සඞ්ඛ්‍යාකාලානමවිවච්ඡිතත්තා’ති, සුත්තෙ වුත්තාය එකසඞ්ඛ්‍යාය වුත්තමානකා ලස්සෙව ච වත්තුමනිච්ඡිතත්තාති අත්ථො. 于众多已生与未生之法为缘时，说其原因为：“因数量与时间非所欲说故”。其义是，不欲言及经中所说的单一数量，以及所说的时间。 තදුපාදානන්තූති [Pg.203] තෙසමෙකවචනාදීනමුපාදානන්තු. තං නානන්තරීය කත්තාති උපලක්ඛණවසෙන තෙසං වචනකාලන්තරානමවිනාභාවිත්තාති අධිප්පායො. හන්තිච්චාදිත්‍යාද්‍යන්තස්ස කිරියාප්පධානත්තෙ කථං ණාදීනං තදත්ථෙ ජායමානානං සාධනප්පධානත්ත මිච්චත්‍ර හෙතුමාහ ‘සභාවතො’ති. මීනෙ හන්තීති මෙනිකො. අජිව්හා අනිමිසා ච මච්ඡා, දිට්ඨොව සන්දිට්ඨන්ති ඉමිනා සංසද්දස්ස විසුං අත්ථභාවං දස්සෙති. ලොකුත්තරධම්මොති නවවිධො ලොකුත්තරධම්මො, ඵලධම්මොපි හෙට්ඨිමො සකදාගාමිවිපස්සනාදීනං පච්චයභාවෙන උපරිමග්ගාධිගමස්ස උපනිස්සයභාවතො පරියායතො දිස්සමානොව වට්ටභයං නිවත්තෙති, භාවනාභිසමයවසෙන මග්ගධම්මො සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන නිබ්බානධම්මො. 所谓“彼执取”(Tadupādānaṃ)，即是彼等单数等之执取。所谓“彼非无间作者”，其意为，由表征故，彼等言说与时间之间无有间隔，不可分离。于“hanti”等以“tyādi”结尾的词，当其以行为为主时，于彼义中生起的“ṇ”等[后缀]如何以工具为主？对此，[他]说其原因为：“由自性故”。“杀鱼者”(Mīne hanti)即是渔夫(meniko)。“鱼无舌且不眨眼，所见即是实见”，以此显示“saṃ”一词有其别义。所谓“出世间法”(lokuttaradhammo)，即九种出世间法。下位果法，亦因其为一来者(sakadāgāmī)之观(vipassanā)等的缘，且为得上道之强力助缘(upanissaya)，故以间接的方式显现，即能止息轮回之怖畏(vaṭṭabhaya)；以修习现观(bhāvanā-abhisamaya)故为道法，以作证现观(sacchikiriyā-abhisamaya)故为涅槃法。 වට්ටභයන්ති කම්මකිලෙසවිපාකසඞ්ඛාතං තිවිධවට්ටභයං. විධාන වචනන්ති අප්පත්තෙ-ත්ථෙ නියොගසඞ්ඛාතවිධිනො පකාසතං එහිපස්ස වචනං. පරිසුද්ධත්තාති කිලෙසමලවිරහෙන සබ්බථා විසුද්ධත්තා. අමනුඤ්ඤම්පි කදාචි සප්පයොජනං යථාසභාවප්පකාසනෙන දස්සෙතබ්බං භවෙය්‍යාති තදභාවං දස්සෙති. තෙනාහ ‘විජ්ජමානම්පි චෙ’ච්චාදි. නනු ච එහිපස්සාති ත්‍යාද්‍යන්තා, තස්මා නෙතෙති පච්චයො පප්පොති, තථාහි පාටිපදිකතො පච්චයවිධානම්පටිපාදිතං, න ත්‍යාද්‍යන්තතො නාපි වාක්‍යතො, තස්මා කථමෙහිපස්සිකොති හොතීති ආහ-‘එහිපස්සසද්දොචාය’මිච්චාදි. පදසමුදායස්සානුකරණොති පදසමූහස්ස අනුකරණභූතො එකො එහිපස්සසද්දො. අථවා එහි ආගච්ඡ ඉමං ධම්මං පස්සාති යො අප්පත්තෙ-ත්ථෙ නියොගසඞ්ඛාතො විධි, තබ්බාචකො යන්නිපාතො එහිපස්සාති, එහිපස්සවිධිං අරහතීති එහිපස්සිකො, අථවා එහිච්චෙව නිපාතො, දස්සනං ඤාපනං පස්සො, එහීති පස්සො ඤාපනං එහිපස්සො, එහිපස්සං අරහතීති එහිපස්සිකො. 所谓轮回怖畏(vaṭṭabhaya)，即由业、烦恼、异熟构成的三种轮回怖畏。所谓“教诫之言”(vidhāna vacana)，是指对未证得者所宣说的教诫，即“来见”(ehipassa)之言。所谓“清净”(parisuddhattā)，即因完全远离烦恼垢染而究竟清净。即使是不悦意之事，有时为了显示其真实相状，也应如实开示，[经文]即表明无有此事。因此说“纵使存在”等。又，“来见”(ehipassa)不是以“tyādi”结尾的吗？因此，“eti”这个后缀无法获得。因为后缀的规定是从词干(pāṭipadika)而来，并非从以“tyādi”结尾的词或从句子而来。那么“应来见者”(ehipassiko)究竟如何成立？[答]曰：“此‘来见’一词……”等。即是模仿词语组合的单一词汇。或者说：“来”即“前来”，“见”即“见此法”，这是对未证得者的教诫，表达此义的语词即“来见”。值得以“来见”教诫者，称为“应来见者”。又或者说：“来”本身就是语词，“见”是认知的表征。“来”即认知的表征，故称“来见”。值得以“来见”开示者，称为“应来见者”。 29. තෙන 29. 因此 එකීභාවොති මුග්ගෙහි සංසට්ඨානං මාසානමිව මිස්සීභාවො. එසොති සංසග්ගො, උක්කංසෙනාති උක්කංසාධානෙන ච භවිතබ්බන්ති සම්බන්ධො[Pg.204]. සංසග්ගඋක්කංසානං සහභාවස්ස අනෙකන්ති කත්තෙ කාරණමාහ- ‘අසුචිදබ්බෙ’ච්චාදිනා. බ්‍යතිරෙකමාහ- ‘නුක්කංසො’ති යත්ථ සංසග්ගරහිතං කෙවලමභිසඞ්ඛත්තමත්ථි, තත්ථ පච්චයමුදාහරණෙන දස්සෙත්වා විජ්ජාය සහ සංසග්ගස්සාවිජ්ජමානත්තෙ කාරණං වදති ‘රූපී ධම්මත්තා’තිආදි. රූපං භූතොපාදායභෙදමස්ස අත්ථීති රූපී, ඝතාදි සංසට්ඨං භත්තාදි. තස්ස ධම්මො සභාවො සංසග්ගො, තස්ස භාවො තත්තං, තස්මා, තස්සාති සංසග්ගස්ස, විජ්ජාත්වරූපී… යථාවුත්ත රූපසභාවාභාවා, තෙනාහ- ‘විජ්ජාය ච අරූපිත්තා’ති චරඉච්චන්ධාතුයෙව චරති. 合一(Ekībhāva)是如同绿豆与黑豆混合般的混合状态。此即是结合(saṃsagga)，而“以卓越”(ukkaṃsena)是说通过卓越的工具而有，此即关联(sambandha)。对于结合与卓越的共存，其作者以“于不净物中”等句说明了多种原因。他以“无卓越”来说明其反例：在没有结合、仅有造作(abhisaṅkhata)之处，他以缘(paccaya)为例进行展示，然后说明了与明(vijjā)不存在结合的原因，说道：“因其是色法性”等。有色(rūpī)是说，它有色(rūpa)，即大种(bhūta)与所造(upādāya)的差别；例如酥油(ghata)等与饭食(bhatta)等混合。它的法，即自性，是结合；其状态即是其性。因此，“它的”是指结合的。明则为无色……因为如前所说，没有色的自性。因此他说：“且因明是无色故”。仅在“行”(carati)这一动词词根中行进。 වාචසිකං මානසිකන්ති ‘‘මනාදීනං සක, යංකිඤ්චීති සතාදිකං යංකිඤ්චි. බාහුලකෙනෙවෙත්ථාවධාරණං ලබ්භතීති වුත්තං- ‘තතො වා’ති, දෙවදත්තෙන කීතොති සො අත්ථො තදත්ථො, තස්ස අප්පතීති අභිධානසත්තිවෙකල්ලෙන වුත්තියමනවගමො, දෙවදත්තිකොති හි වුත්තෙ දෙවදත්තෙන කීතොත්‍යයමත්ථො නප්පතීයතෙ… තාදිස සද්දසත්තිවෙකල්ලෙන තදත්ථස්සානමිධීයමානත්තා, අවගමො ච නාම සති සාමත්ථියෙ සියාති ඉමමත්ථං සඞ්ඛෙපතො දස්සෙතුමාහ- ‘තදත්ථාප්පතීතියා’තිආදි. 语的(vācasika)和意的(mānasika)，所谓“属于意(mana)等的，无论什么”，即“念(sati)等，无论什么”。之所以说“通过多样的用法(bāhulaka)在此获得限定”，是因为像“或由此”这样的例子。例如“提婆达多(Devadatta)所买”，此义即是彼义，但“彼不被理解”是说，由于表达力的缺乏(abhidhānasattivekallena)，在语流中不被理解。因为当说“提婆达多的”(devadattiko)时，“提婆达多所买”这个意思就不被理解了。由于缺乏这种语力，那个含义就无法被表达，而理解只有在具备相应能力时才有可能。为了简要地说明这个意思，所以才说“因为那个含义无法显现”等等。 අභිධානලක්ඛණත්තන්ති අභිධානං සති සාමත්ථියෙ වාක්‍යෙ වචනීයස්සාත්ථස්ස වුත්තියා කථනං ලක්ඛණං සභාවො යෙසන්තෙ අභිධානලක්ඛණා, තෙසං භාවො තත්තං, තබ්බාදිසමාප්‍යෙවමෙව දට්ඨබ්බා. මරිචෙන අභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං වාති, සලාකාය ජිතන්ති විග්ගහො. 以表达为特征(abhidhānalakkhaṇattā)，即：当有能力(sāmatthiye)时，在句子(vākye)中通过语流(vuttiyā)说出可说之义(vacanīyassa attha)，以此为特征(lakkhaṇa)、自性(sabhāva)者，是为“以表达为特征者”(abhidhānalakkhaṇā)。他们的状态(bhāvo)即是其性(tattaṃ)。其他词等也应如是理解。“以胡椒(marica)所制或混合”，或“以筹(salākā)所胜”，此为解析(viggaho)。 30. තස්ස 30. 他的 යො ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) 即“其他的缘也可见”(4-120)一句 34. ණො 34. 不 පවුත්තෙපීති කච්චායනෙන පවුත්තන්ති අත්ථෙ ‘‘අඤ්ඤස්මිං’’තිස්මිංණො හොතෙවාති අධිප්පායො. 其意是，即使在迦旃延(Kaccāyana)所说者中，于“在其他之中”(aññasmiṃ)一句，亦非如此。 35. ගවා 35. 牛 දුනො රුක්ඛස්ස. 树的摇动。 38. මාතා 38. 母亲 මාතාපිතුන්නං [Pg.205] මාතාපිතරොති මාතුයා මාතාපිතරො පිතුස්ස මාතාපිතරො, න එකමෙකතො ද්වීසූති එකතො එකතො වුත්තනයෙන ද්වීසුද්වීසු අත්ථෙසු න භවතීති අත්ථො. “父母的父母”（mātāpitunnaṃ mātāpitaro）是指母亲的父母和父亲的父母，并非指从每一方各有两对，其义是，并非以“两对两对地”的方式成立。 39. හිතෙ 39. 利益 මාතු හිතො, පිතු හිතොති විග්ගහො. “为了母亲的利益”，“为了父亲的利益”，这是词句的解释（viggaha）。 40. නින්ද 40. 指责 සෙන රූපෙන ඤාතෙපි විසෙසරූපෙන අඤ්ඤාතො අඤ්ඤාතවිසෙසො. කට්ඨාදිමයා යා පටිමා තම්පටිච්ඡන්දකං. සම්බන්ධො සස්සාමීලක්ඛණො අස්ස අත්ථීති සම්බන්ධි කස්සාති කිං සද්දනිද්දිට්ඨො, සොව විසෙසො, සම්බන්ධිවිසෙසො විසයො අස්ස අඤ්ඤාණස්සාති සමාසො. පයොගාසම්භවාති අයමස්සොති වුත්ත අස්සප්පකතියාපි පයොගා සම්භවා. තථාහි යදි යස්සාච්චන්තමජානනං සියා තථා සති සබ්බථා වත්ථුජානනාභාවෙ පකතියෙව න සියා, න හි සබ්බථා අවිඤ්ඤාතත්ථො සද්දො පයොගමහරති, තස්මා සරූපෙන ඤාතස්ස යස්ස විසෙසො අවිඤ්ඤාතො, සොයෙවිධ අඤ්ඤාතො-තිමතොති විඤ්ඤායතෙ, අඤ්ඤාතො-ස්සොකස්ස වා කුතොතිවා කිං සභාවො වෙති හි අස්සකොති. කප්පච්චයන්තො හත්ථිකඉච්චයන්නාමධෙය්‍යං නාමං යස්ස හත්ථිවියාති දස්සිතපටිභාගස්ස සො කප්පච්චයන්තනාමධෙය්‍යො. අභිනිවෙසෙන වා සිජ්ඣන්ති යථා අජ්ජුනාදිවෙසධාරිනි අජ්ජුනාදිසද්දෙනාති අධිප්පායො. 虽以其形相（rūpa）已知，却以特殊形相（visesarūpa）未知，是为“其特殊性未知”（aññātaviseso）。如木等所造的像（paṭimā），那是其表象（paṭicchandakaṃ）。关联（sambandha）具有主从关系（sassāmīlakkhaṇa），因此被称为关联者（sambandhi）。“谁的”（kassa）这个词所指的，就是其特殊性（visesa）。关联的特殊性是无知（aññāṇa）的领域（visaya），这是一个复合词（samāso）。“不可能运用”（payogāsambhava）——这是指即使是其自身本性（assappakatiyāpi），也可能存在运用（payogā sambhavā）。因此，如果对某物完全不知，那么在这种情况下，由于完全不了解事物，其本性便不会存在。因为含义完全未知的词语无法被运用。因此，对于以其自身形相已知但其特殊性未被认知的事物，在此就被理解为“未知”。“未知”是指“它属于谁？”或“它来自何处？”或“它是什么性质？”。以-ka后缀（kappaccaya）结尾的名称，例如其名称为“hatthikaiccaya”，其对应物被示为“如同象”（hatthiviyā），这类名称被称为“以-ka后缀结尾的名称”（kappaccayantanāmadheyyo）。或者通过执取（abhinivesa）而成立，例如以“阿周那”（Ajjuna）等词语指称穿戴其服饰的人，此即其意。 පටිමායාති එත්ථ පූජනත්ථා එව පටිමා ගහිතා, මොරසමාන නාමත්තා මොරොවියාති යොජනා, චඤ්චා තිණපුරිසො, ඉධ පන තං සදිසො පුරිසො මනුස්සො චඤ්චා. අකස්මා එව ආකස්මිකං ‘‘සකත්ථෙ’’ති (4-122) ණිකො. යංකිඤ්චි අබුද්ධිපුබ්බකං, තමාකස්මිකං, තස්මිං ආකස්මිකෙභිධෙය්‍යො සති ඉවසද්දත්ථෙ වත්තමානතො ඊයො හොතීති අත්ථො. කාකො ච තාලඤ්ච ඵලං කාකතාලානි, තෙසමිව මිලනං. අජාඛග්ගානමිව මිලනං යදාකස්මිකං, කිඤ්චි තම ජාඛග්ගීයං[Pg.206], ණො ඉවත්ථෙ. සක්කරන්ති ‘‘සංයොගෙ ක්වචී’’ති (4-125) වුද්ධ්‍යභාවො. මුනීව, බාලොව, කුලිසමිව, එකසාලාඉවාති විග්ගහො, ලොහිතොව ලොහිතිකො ඵටිකමණි. 在此，“像”（paṭimā）一词仅取其供奉之意（pūjanattha）。由于名称与孔雀（mora）相似，故解释为“如同孔雀”（moroviya）。“cañcā”指草人（tiṇapurisa），但在此处，“cañcā”是指像草人一样的人，即摇摆不定的人。“突然”（akasmā）是说毫无预兆，经由规则（4-122）增加后缀“ṇiko”，成为“ākasmikaṃ”。任何未经深思熟虑（abuddhipubbaka）之事，即是“突然”的（ākasmikaṃ）。当其具有“突然”之义时，由于其出现在“如同”（iva）一词的含义中，故产生后缀“īyo”，此即其义。乌鸦（kāka）和棕榈果（tāla），合称“乌鸦棕榈果”（kākatālāni），指它们偶然的相遇。就像山羊（ajā）与刀剑（khagga）的相遇一样，是偶然的（ākasmikaṃ），这种偶然之事被称为“ajākhaggīyaṃ”，此处的后缀“ṇa”并非表示“如同”（iva）之意。对于“sakkara”（结合）一词，依据规则（4-125）“在某些连结中”（saṃyoge kvacī），不发生元音增长变化（vuddhyabhāvo）。如同牟尼，如同孩子（bāla），如同金刚杵（kulisa），如同单屋（ekasālā）——这是词句的解释（viggaha）。像血一样红（lohita），“lohitiko”指红色的水晶（phaṭikamaṇi）。 41. තමස්ස 41. 黑暗的 දොණාදීත්‍යාදිසද්දෙන ඛාරසතාදයොපි පරිමාණවිසෙසා ගය්හන්ති. සඞ්ඛ්‍යා අසීතිපඤ්චාදයො, අඤ්ඤං වා යංකිඤ්චීති උපඩ්ඪකායාදි, සොළස දොණා එකා ඛාරී. නනු පඤ්චකං ගන්ථජාතන්ති වත්වා අඤ්ඤං වා සඞ්ඝාදිකන්ති වුත්තං තං කථං පාණිනියෙහි විය ‘‘සඞ්ඛ්‍යාය සඤ්ඤාසඞ්ඝසුත්තාජ්ඣයනෙසූ’’ති (5-1-58) සුත්තිතත්තාභාවාති මනසි නිධාය ‘සඞ්ඛ්‍යාවාචීහි’ච්චාදි වුත්තං. ‘‘ආදසහි සඞ්ඛ්‍යෙයෙ වත්තන්තී’’ති පඤ්චසද්දස්ස සඞ්ඛ්‍යෙයෙ වුත්තත්තා ආහ- ‘පඤ්චාවයවා’ති. පරිමාණසද්දසන්නිධානෙ සඞ්ඛ්‍යානෙපි පඤ්චසද්දොති මඤ්ඤමානො ආහ- ‘පඤ්චසඞ්ඛ්‍යානඤ්චෙ’ති. පඤ්චා වුත්තයොති පඤ්චවාරා, රූපානීති ච පරියායන්තරෙන ආවුත්තිසද්දස්සෙ වාත්ථං බ්‍යත්තං කරොති. 以“斗”等词，也包括“佉梨”、“百”等特定计量单位。“数量”指八十、五等，或其他任何如“半身”等。十六斗为一佉梨。既然说了“五部为经典”或“僧伽”等，这如何像波尼尼(Pāṇini)的语法中“数在名称、僧伽、经、学习中”(saṅkhyāya saññāsaṅghasuttājjhayanesū)的规则那样有相应经文依据呢？考虑到这点，才说“用表数量的词”等。因为说到“五”这个词用于可数事物，所以说“五个组成部分”。有人认为在计量词附近出现的“五”也可能是数字，所以说“若是数字五”。“说了五次”即五遍，而“诸形式”等则是以另一种方式阐明“重复”一词的含义。 44. කිම්හා 44. 从何 නනු සුත්තෙ සඞ්ඛ්‍යායන්ති න වුත්තං කත්‍යාදයො ච පයොගා සඞ්ඛ්‍යා පරිමාණෙයෙව දිස්සන්ති කථං නාමෙත්ථායං විධීති ආහ- ‘බහුලෙ’ච්චාදි. සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණෙයෙවායං විධීති කිං සද්දෙ සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ විසයෙයෙව වත්තමානෙ අයං රත්‍යාදිකො විධීති අත්ථො, නනු චෙත්ථ කිං සද්දො පඤ්හෙ වත්තමානො කථං සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණෙ වත්තතෙති වුච්චතෙ, යජ්ජපි සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණෙ න වත්තතෙ, තථාපි සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණස්ස පුච්ඡියමානත්තා සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණවිසයෙ වත්තතෙ වාති. බහුලාධිකාර පයොගසාමත්ථියහෙතුනිදස්සනෙ ඵලමාහ- ‘යත්‍රත්වි’ච්චාදි, පරිච්ඡෙදකත්තෙන පරිමාණකත්තෙන. අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘යදාකිමිදං සඞ්ඛ්‍යා පරිමාණමෙසං දසන්නං න කිඤ්චි අප්පකමෙවෙතන්ති සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණමෙව කිං සද්දෙන නින්දීයතෙ, තදාපි සඞ්ඛ්‍යා පරිමාණස්ස නින්දීයමානත්තා සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණවිසයත්තමෙවෙති ඛෙපෙ වත්තමානාපි කිං සද්දා රතිච්චාදි සියා, බහුලාධිකාරාදිතොව පනෙත්ථ න සියා’’ති. රකාරානුබන්ධා ඉසද්දලොපත්ථාති යොජනා. 有人问：规则(sutta)中并未说“以数”，且“多少”(kati)等用法只见于数与量，那么此处的这条规则如何适用呢？答：因为“多样地”(bahulaṃ)等[规则]。此规则仅适用于数与量，其义为：当“什么”(kiṃ)一词用于数与量的范畴时，此“rati”等规则方可适用。有人问：此处“什么”一词用于提问，如何能说它用于数与量呢？答：虽然它不直接表示数与量，但因其所问之事为数与量，故说它用于数与量的范畴。为显示“多样性”(bahula)总则的应用效力之原因，[作者]以“然而于何处”(yatratu)等句说明其结果，即作为限定与计量。此处的意趣是：“当以‘什么’(kiṃ)一词贬指数与量，说：‘这十个的数量算什么？什么也不是，微不足道而已’时，因为数与量正被贬低，所以这仍属于数与量的范畴。因此，即便‘什么’一词用于表示轻蔑(khepa)，‘rati’等[规则]也应适用，但正因有‘多样性’总则等，此处才不适用。”应理解为：附随字母“ra”是为了删去“i”音。 45. සඤ්ජාතං 45. 已产生 බුභුක්ඛාපිපාසප්පකතීහි [Pg.207] ඛසන්තාහි අකම්මවචනිච්ඡායං ‘‘ගමනත්ථා කම්මකාධාරෙ චා’’ති (5-59) කත්තරි ක්තෙ ඤිම්හි ච බුභුක්ඛිතො පිපාසිතොති සිද්ධෙපි වත්තමානෙ පයොගත්ථං බුභුක්ඛාපිපාසාති පාඨො. 对于因饥渴本性而苦恼、且有不工作之言辞欲者，于“为行而雇工”（《伽拉婆》5-59）等句中，即使在作者格中通过 kta 和 ñi 后缀已成立`bubhukkhito`（饥者）和`pipāsito`（渴者）的形式，但为了现在的用法，仍采用`bubhukkhāpipāsā`（饥与渴）的读法。 46. මානෙ 46. 于量度 සබ්බම්පරිච්ඡෙදරූපන්ති උම්මානපරිමාණාදිකං සබ්බං පරිච්ඡෙදරූපං. තත්‍ර ච උච්චත්තෙන මානමුම්මානං, සබ්බතො මානං පරිමාණං. 所谓“一切限定的形式”，是指高度量（ummāna）、遍量（parimāṇa）等一切限定的形式。其中，以高度来量者为高度量，从各方面来量者为遍量。 47. තග්ඝො 47. 诚然 ‘‘පමාණපරිමාණෙහි සඞ්ඛ්‍යායචාපි සංසයෙ මත්තොවත්තබ්බො’’ති (5-2-37) පාණිනියවත්තබ්බකාරවචනං, තත්ථ පමාණ මායාමො. සඞ්ඛ්‍යායාති පඤ්චමී. එතෙහි සංසයෙ මත්තො වත්තබ්බොති අත්ථො. විදත්ථිමත්තං රතනමත්තං වාතිආදීනි කමෙන තත්ථොදාහරණානි. “于长度量（pamāṇa）、容量（parimāṇa）及数（saṅkhyā）有疑时，应说‘量’（matta）”（《波你尼经》5-2-37），这是波你尼（Pāṇini）所说表示“应说”的动词形式。其中，`pamāṇa`是长度（āyāma）。`saṅkhyāya`是第五格。其义为：于此等有疑时，应说`matta`。例如“一张手之量”（vidatthimattaṃ）或“一肘之量”（ratanamattaṃ）等，是其依次的例子。 න වත්තබ්බන්ති යථාවුත්තවත්තබ්බවචනං පටික්ඛිපති. පටික්ඛිත්තෙ තස්මිං විදත්ථිමත්තං රතනමත්තං වාතිආදි(නා) යංකිඤ්චි දණ්ඩපුබ්බණ්ණාදිකං සංසයිතං, තෙන මානසඞ්ඛාතස්ස පරිච්ඡෙදස්සාභාවා කථමෙතෙ පයොගා සියුන්ති ආසඞ්කිය තත්ථ කාරණමාහ- ‘තථාභ්‍යූහනතො සිද්ධත්තා’ති. තථාභ්‍යූහනතොති විදත්ථිමානම්පමාණමස්ස රතනම්මාන මස්සාත්‍යාදිනා තෙනප්පකාරෙන අභ්‍යූහනතො අභ්‍යුපගමතොති අත්ථො. සංසයො ච නාම උභයපක්ඛපරාමසනෙ සති සියාති යථාවුත්තමබ්භූහනං සාධෙතුමාහ-නාන්තරෙනෙ’ච්චාදි. පක්ඛද්වයෙහීති විදත්ථි මානමස්ස රතනම්මානමස්සාති එවමාදිකෙහි පක්ඛද්වයෙහි. අභ්‍යූහනං සංසයස්සාති ගම්‍යතෙ. ජණ්ණු මානමස්ස ජණ්ණුතග්ඝං. 说“不应说”，是拒绝如前所述“应说”之言。当其被拒绝时，对于“一张手之量”（vidatthimattaṃ）、“一肘之量”（ratanamattaṃ）等任何可疑之物，如杖、谷物等，因其没有被称为“量”的限定，此等用法如何成立？有此 आशंका后，说明其原因：“因如是推测而成立”。所谓“如是推测”，是指通过“此为一张手之量”、“此为一肘之量”等方式进行推测、认可。所谓疑惑，是在触及两边的情况下才会产生，为证明如前所述的推测，而说“非在……之间”等。所谓“由两边”，是指由“此为一张手之量”、“此为一肘之量”等两边。推测被理解为疑惑。“此为一膝之量”（jaṇṇu mānamassa）则成`jaṇṇutagghaṃ`（及膝高）。 48. ණොච 48. 亦非 පුරිසො පමාණමස්සාති විග්ගහො. “人是其量度”（puriso pamāṇam assā）是其语法分析。 49. අයූ 49. 寿命 උපාධ්‍යන්තරොපාදානාති ‘අංසෙ’ති නිමිත්තන්තරොපාදානා නිවත්තතීති යොජනා. 所谓“因取了其他限定”，是指“于肩上”（aṃse）这一标记，因取了其他标记而停止，应如是理解。 50. සඞ්ඛ්‍යා 50. 数 සච්චුතීසාසදසන්තාය [Pg.208] සඞ්ඛ්‍යාය පඨමන්තාය අස්මිං සතසහස්සෙ අධිකා සඞ්ඛ්‍යාති අත්ථෙ ඩො භවතීති සුත්තත්ථො. සච්චුතීසා සදසන්තාති පඨමාවචනං පඨමන්තතො විධිඤාපනත්ථං. නනු ච සුත්තෙ ‘සතසහස්ස සතසහස්සෙ ඩො’ති න වුත්තං, තථා සති වුත්තියං කථං ‘සතං සහස්සං සතසහස්සං වා’ති වුත්තන්ත්‍යාසඞ්කියාහ-උභයථාවගමා’තිආදි. උභයථාවගමාති සතං සහස්සන්ති ච සතසහස්සන්ති ච උභයප්පකාරෙනාවගමා, උභයථාවගමො පයොග දස්සනඤ්චෙත්ථ එවං විවරණෙ කාරණන්ති අධිප්පායො. පච්චයත්ථෙන සමානජාතියෙ පකත්‍යත්ථෙ සතීති යෙනකෙනචි සුවණ්ණකහාපණාදිනා පච්චයත්ථෙන සමානජාතියෙ. සුවණ්ණමාසකදීන මසමාන ජාතියානං. අකෙවලං චොදාහරණං දස්සෙතුං ‘එකවීස’න්ති වුත්තං. අනිප්ඵන්නත්තා සද්දානමිධ පච්චයග්ගහණපරිභාසාවතාරො නත්ථි. 经义为：对于以第一格结尾的数，当其在此十万之上，表示“更多的数”之义时，则加 ḍa 后缀。“Saccutīsā sadasantā”是第一格单数，用以指明此规则从以第一格结尾的词而来。然，经中未言“于十万（satasahassa）后加 ḍa”，若然，注释中何以言“一百个千（sataṃ sahassaṃ）或十万（satasahassa）”？有此 आशंका后，答曰：“因有二种理解”等。“有二种理解”是指，可理解为“一百个千”，亦可理解为“十万”，此二种理解方式及用法实例，即是此处作此解释之原因。所谓“当后缀义与词根义为同类时”，是指由任何金钱（suvaṇṇakahāpaṇa）等，其后缀义为同类。而金与摩沙迦（māsaka）等则非同类。说“二十一”（ekavīsa）并不仅仅是为了举例。因词语尚未派生完成，故此处不适用“取后缀”之通则。 51. තස්ස 51. 其 නනු ච සඞ්ඛ්‍යාසද්දො සඞ්ඛ්‍යානෙ සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ ච වත්තතෙ, කථමෙත්ථ සඞ්ඛ්‍යානෙවසිතා වුත්ති යෙනෙවං විවරණං කතමිච්චාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි, පච්චාසන්නං සඞ්ඛ්‍යාසද්දස්සාති අධිප්පායො. ඉමිනා ච කරණසාධනො-යං පූරණසද්දොති විඤ්ඤාපෙති. යතොති වුත්තයං සද්දසම්බන්ධිනා තංසද්දෙන සෙති උල්ලිඞ්ගිතස්ස සඞ්ඛ්‍යාතිඅත්ථමුපදස්සිය සායෙව පූරීයතෙතීමස්ස කම්මභාවෙන තිට්ඨතීති දස්සෙතුං තෙන පූරණෙන පූරීයතෙ’ති ආහ. 难道不是“数”(saṅkhyā)一词既用于“计数”(saṅkhyāna)也用于“被计数者”(saṅkhyeyya)吗？为何在此其作用仅限于计数呢？因此（论师）说：“即使如此”(yadipi)等等，其意是说“数”一词更接近（计数的含义）。通过此（解释），也表明了“充满”(pūraṇa)一词是工具格构词。为了表明，通过与所说的“yaṃ”词相关的“taṃ”词，在指明了其所指的“数”的意义后，“它(sā)被充满”中的“它”是作为业格（宾语）而存在的，（论师）才说“通过那个充满而被充满”。 සම්පජ්ජතෙති පූරීයතෙත්‍යස්සත්ථමාචික්ඛති. අනෙනෙතං දස්සෙති ‘‘(න) ඝටිකාදීනමිව දබ්බානං දබ්බන්තරෙ නාතිරිත්තීකරණං සඞ්ඛ්‍යාය පූරණං කිඤ්චරහි තස්ස සමප්පත්තියෙවා’’ති. අථ කායං වචොයුත්ති ‘සාසඞ්ඛ්‍යා පූරීයතෙ යෙනෙ’ති, යාවතා සාති යස්මා පච්චයො විහිතො තස්ස සඞ්ඛ්‍යාසද්දස්ස පරාමාසො තස්ස ච පූරණෙන අභෙදොච්චාසඞ්කියාහ- ‘අභෙදෙනොච්චතෙ සඞ්ඛ්‍යා පූරීයතෙ යෙනෙතී’ති අභිධානාභිධෙය්‍යානමභෙදොපචාරෙන වුච්චතීත්‍යත්ථො, සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපූරණෙ [Pg.209] ඩො න හොතීති වත්වා තදත්ථං විභාවෙතුමාහ- ‘ද්වාදසන්න’මිච්චාදි. සො ඝටො තාසං ඝටිකානං පූරණො දබ්බානං දබ්බන්තරෙ නාති රිත්තීකරණවසෙන. වීසතියා පූරණොතිආදිනා විග්ගහො. “完成”(sampajjati)是“充满”(pūrīyate)的意思，（论师）如此说明。通过这个，他表明了：“数的充满，并非像陶器等物在另一物中填充那样，而是指其自身的圆满。”那么，“那个数被它充满”这句话的用法是怎样的呢？因为“sā”(那个)是指那个规定了（序数词）后缀的“saṅkhyā”(数)词，并且由于担心它与“pūraṇa”(充满)没有区别，（论师）说：“以无差别的方式说‘数被它充满’”，其意是说，这是通过名称与所指事物的无差别转喻而说的。说了“在被计数者的充满中，没有ḍa后缀”之后，为了阐明其含义，（论师）说：“十二的”等等。那个陶罐是那些陶器的充满物，是以一物在另一物中不留空隙的方式。“二十的充满”等是其复合词分析。 54. ඡා 54. 遮 කච්චායනෙන ‘‘ද්විතීහි තියො’’ති (2-8-42) සුත්තෙන ද්විතිසද්දෙහි තියප්පච්චයං විධාය ‘‘තියෙ දුතාපි චා’’ති (2-8-43) ද්විතීනං දුතාදෙසෙන දුතියං තතියන්ති ච ‘‘චතුඡෙහි ථඨා’’ති (2-8-41) සුත්තෙන චතුතො ථප්පච්චයං විධාය ද්විත්තෙන චතුත්ථන්ති ච නිප්ඵාදිතං. ඉධ තථා භාවෙන කථං තෙ සිජ්ඣන්තීති ආසඞ්කිය වුත්තියං ‘කථ’මිච්චාදි වුත්තන්ති දස්සෙතුමාහ ‘සඞ්ඛ්‍යෙ’ච්චාදි. වුත්තියං ‘දුතියස්සා’තිආදිනා සුත්තෙකදෙසා දස්සිතාති තානි සම්පුණ්ණං කත්වා දස්සෙතුං ‘දුතියස්සා’තිආදිනා ‘චතුත්ථතතියාන’මිච්චාදිනා ච වුත්තානි. 迦旃延(Kaccāyana)通过“dvitīhi tiyo”(2-8-42)这条经，规定在“二”(dvi)等词后加“tiya”后缀；又通过“tiye dutāpi cā”(2-8-43)这条经，将“二”等词替换为“duta”，从而形成了“第二”(dutiya)和“第三”(tatiya)；并通过“catuchehi thaṭhā”(2-8-41)这条经，在“四”(catu)和“六”(cha)后加“tha”后缀，并经由叠音化形成“第四”(catuttha)。此处有人质疑“（若非如此，）这些形式如何成立”，为说明在注释(vutti)中所说的“如何”等（内容），（论师）说“数”(saṅkhye)等等。注释中通过“第二的”(dutiyassa)等引述了经的部分内容，为了完整地呈现它们，又用“第二的”等以及“第四、第三的”(catutthatatiyānaṃ)等语作了进一步说明。 55. එකා 55. 一 සඞ්ඛ්‍යාවචනස්ස ගහණෙ කො දොසොච්චාහ-‘සඞ්ඛ්‍යාවාචි’ච්චාදි. බහුත්තවිසයෙ පයොගො න සියාති සඞ්ඛ්‍යාවචනස්ස එකත්ථෙ නියතත්තා වුත්තං. එකාකීහිච්චස්ස අත්ථමාචික්ඛති පධානභූතෙහෙව’ච්චාදිනා. උපපජ්ජකෙ බහුත්තවිසයෙ පයොගොත්‍යපෙක්ඛතෙ. 问：“执取数词有何过失？”答曰：“数词”等。由于数词限定于单一意义，故说不应在多数的语境中使用。以“主要者”等来解释“独一者”的含义。在适用的多数语境中，其用法是可预期的。 56. වච්ඡා 56. 牛犊 තරො හොතීති වුත්තෙපි තෙහි තරො හොතීති විඤ්ඤායති, වච්ඡාදීහීති සුතත්තා පන වච්ඡාදීනන්ති ච විඤ්ඤායතීති වච්ඡාදීනන්තිආදිනා වුත්තිගන්ථොපදස්සනං. නනු තනුත්තෙ වවච්ඡාදීහි පච්චයො විධීයතෙ, යෙ ච සරීරෙන කිසාවච්ඡාදයො, තත්‍රාප්‍යවිසෙසෙන පයොගො පසජ්ජති විසෙසානුපාදානතො, තස්මා කථමත්‍ර සභාවස්සෙව තනුත්තං විඤ්ඤායතෙ යෙනෙවං විවටමිච්චාහ- ‘වච්ඡාදිසද්දාන’ මිච්ච-දි, වච්ඡාදීහි පකතීති පච්චයෙ විධීයමානෙ තාසං පවත්තිනිමිත්තං වයොවිසෙසාදි, යස්මිං සති වච්ඡාදයො සද්දා දබ්බෙ-භිනිවිසන්තෙ, තං පච්චයා-සන්නං, න ච කිසත්තස්ස භාවා දබ්බෙ වච්ඡාදිසද්දා පවත්තන්තෙ. අතො [Pg.210] තස්සෙව සද්දප්පවත්තිනිමිත්තස්ස තනුත්තෙ යුත්තං පච්චයෙන භවිතුං, (න) තනුත්තමත්තෙති මඤ්ඤතෙ. පවත්තිනිමිත්තං සම්බන්ධි ආසන්නන්ති සමානාධිකරණානි. 当说“他瘦”时，他们也理解为“他瘦”；但由于听到“以牛犊等”，便理解为“牛犊等的”，因此以“牛犊等的”等词来展示注释文本。难道不是在瘦弱义上，才以“牛犊”等词来施加词缀吗？那些身体瘦弱的牛犊等，在此也无差别地适用，因为没有特别的限定。因此，这里如何能理解为是其本性的瘦弱呢？为此（论师）解释说：“牛犊等词”等等。当以“牛犊”等词为词根而施加词缀时，其应用的因由是年龄的差别等，当此因由存在时，“牛犊”等词语才会在事物上安立，该因由与词缀是邻近的。而“牛犊”等词语在事物上应用，并非因为瘦弱的状态。因此，（论师）认为，词缀理应表示那词语应用因由的减弱，而非仅仅是瘦弱本身。“应用因由”、“相关者”和“邻近者”是同格关系。 වච්ඡො පඨමවයො, තස්ස තනුත්තං දුතියවයප්පත්ති. දුතියඤ්හි වයං පප්පොන්තස්ස වච්ඡස්ස පඨමො වයො වච්ඡසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං කිඤ්චිමත්තාවසෙසං භවති අමුමෙවාහ-‘සුසුත්තස්සෙ’ච්චාදිනා. උක්ඛොතරුණොදුතියවයප්පත්තො වුච්චතෙ, තස්ස තනුත්තං තතියවයප්පත්ති. තතියඤ්හි වයප්පත්තකාලෙ දුතියස්ස වයස්ස උක්ඛසද්දප්පවත්ති නිමිත්තස්ස කිඤ්චිමත්තා වසෙසතො ජාතිසඞ්කරත්තා ගද්දභජාතියා වළවාජාතියා ච මිස්සත්තා. භාරවාහකත්තම්පති යො සමත්ථො, සො උසභොත්‍යුච්චතෙ, යදාතු තස්ස භාරවාහකත්තෙ සාමත්ථියං මන්දං භවති පරික්ඛීණං, තදා තනුත්තම්භවතීත්‍යාහ- ‘සාමත්ථියස්ස තනුත්තං අප්පබලතා’ති. “牛犊”是指初生之龄，其“瘦弱”是指进入第二龄期。当牛犊达到第二龄期时，第一龄期作为“牛犊”这个词的应用因由，只剩下一点点残余，这就是他所说的“沉睡的”等等。“壮年公牛”被称为已达到第二龄期，其“瘦弱”则进入第三龄期。当达到第三龄期时，作为“壮年公牛”这个词的应用因由的第二龄期，只剩下一点点残余，因为存在种族混杂，就像驴和母马混杂一样。能够负重者被称为“公牛”，但当他的负重能力变得迟缓、耗尽时，就变得衰弱，所以（论师）说：“能力衰减即力量薄弱”。 57. කිම්හා 57. 为何 සමුදායො නාම ද්ව්‍යවයවො වා සියා බහුකාවයවො වා, තත්ථ ද්ව්‍යවයවසමුදායා නිද්ධාරණෙ සාමත්ථියා එකස්සෙව නිද්ධාරණං විඤ්ඤායති තමෙවානුසරති. බහුකාවයවසමුදායාප්‍යෙ ‘කස්ස නිද්ධාරණෙ’ති සුත්තෙ එකස්සාති වචනාභාවෙපි එකස්සෙව නිද්ධාරණං විඤ්ඤාතබ්බං තෙනෙව කතරො භවතං දෙවදත්තො’ත්‍යාදිකමුදාහරණමදාසි. කතරො භවතං දෙවදත්තො කතරො භවතං කඨොත්‍යාද්‍යුදාහරණබහුත්තෙන නිද්ධාරණවාචීනමබහුත්ථෙපි නිද්ධාරියමානවාචීහී’ති බහුත්තෙන වුත්තං. අපච්චපරංපරාය පවත්තං ගොත්තං වංසො, තදභි ධායිනො අපච්චප්පච්චයන්තාපි අභෙදොපචාරෙන ගොත්තං, තෙවාපච්චා පච්චවන්තසම්බන්ධද්වාරෙනාපච්චෙ පවත්තාති සම්බන්ධිසද්දා භවන්ති, චරණසද්දා ච කඨා යො කිරියාසද්දා භවන්ති කඨාදීහි වුත්තජ්ඣයනත්ථං යථා සකංවතචරණකිරියානිමිත්තත්තෙනාජ්ඣෙතූසු පවත්තාති තෙසං සම්බන්ධිසද්දානං කෙසඤ්චි අත්ථස්ස කිරියාසද්දානං චාත්ථස්ස අසත්‍යපි ජාතිත්තෙ ජාතිනිබන්ධනං ලොකෙ කාරියමිට්ඨං තදුත්තං ‘‘ගොත්තඤ්ච චර- ණෙහි [Pg.211] සහා’’ති. තත්ථාපි ජාතිත්තම්පරිභාසිතං, තෙනාහ- ‘කඨස්ස චරණත්තා ජාතිත්තං ගොතත්තා ජාතිත්ත’න්ති ච. 所谓集合(samudāya)，可以是两部分或多部分。在由两部分组成的集合中进行抉择(niddhāraṇa)时，依其功能，可知仅抉择其一，并随顺于此。在由多部分组成的集合中，即使在经中“抉择其一”没有“一”这个词，也应知仅抉择其一，因此他举了“诸位中谁是提婆达多(Devadatta)”等例子。由于有“诸位中谁是提婆达多”、“诸位中谁是迦陀(Kaṭha)”等众多例子，因此说，即使表示抉择的词语不是复数，被抉择的词语也是复数。由子孙后代延续的氏族(gotta)即是家系(vaṃso)。指称它的、带有后代词缀的词语，也通过无差别譬喻而称为氏族。那些词语通过与有后代者的关系而在后代中流传，因此成为关系词(sambandhisaddā)。以及行仪词(caraṇasaddā)，如“迦陀”，是活动词(kiriyāsaddā)，是为了说明迦陀派等所说的学习(ajjhayana)之义，正如它们因各自特定的行仪活动为缘由而流行于学习者中。在这些关系词和某些活动词的意义中，即使没有种姓(jāti)的性质，世间也乐于依种姓来处理事务。因此说：“氏族与行仪一起”。在那里，种姓的性质也被定义了，因此说：“迦陀因其行仪而是种姓，也因其氏族而是种姓”。 58. තෙන 58. 因此 ලොකියාති පරසද්දසත්ථකාරෙ සන්ධායාහ. ඉහ තු අවිසෙසෙන වුත්තන්ති සම්බන්ධො. නිරුත්තියං සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තාති යොජනා. සාමඤ්ඤෙන වුත්තාකාරං දස්සෙතුං ‘කථ’න්තිආදි වුත්තං. දෙවෙහි දත්තො බ්‍රහ්මුනා දත්තොතිආදීනි කත්තරි කරණෙ වා විග්ගහවාක්‍යානි. දෙවදත්තො දෙවදත්තිකො දෙවියො දෙවලොතිආදීනි වුත්තිපදානි. 说“世间的”是针对其他语法学家而言。但在此，是无差别地说的，这是其关联。在词源学中，因为是普遍地说的，所以是这样的应用。为了显示普遍说的方式，而说了“如何”等。“由诸天所予”、“由梵天所予”等，是作格或具格的分析句。“提婆达多”、“提婆达多相关的”、“天女”、“天人”等，是已说词。 තත්ථ නිරුත්තිපිටකාගතානං ‘දෙවදත්තා දෙවදත්තිකො’තිආදීනං වුත්තිපදානමඤ්ඤථා නිප්ඵත්තිමුපදස්සිය දෙවලො දෙවියොතිආදීනම්පන වචනන්තරෙනෙව නිප්ඵත්තිං දස්සෙතුං ‘දෙවෙහි දත්තො’තිආදි වුත්තං. පරසද්දසත්ථකාරානම්පි දෙවලො දෙවියොති වචනන්තරෙනෙව සාධනං සාධනාකාරඤ්ච තෙසං දස්සෙතුං ‘කෙචීහී’තිආදි වුත්තං. එකදෙසතොයෙව පච්චයමිච්ඡන්ති තෙන තෙසං දෙවලො දෙවියො දත්ති ලොච්චාදි භවති. කප්පනාගාරවොති දත්තසද්දලොපනාමෙකදෙසවසෙන කප්පනාගාරවො. 在此，对于来自词源藏(Niruttipiṭaka)的“提婆达多”、“提婆达多相关的”等已说词，在展示了其不同的派生方式之后，又为了以另一种说法来展示“天人(devalo)”、“天女(deviyo)”等的派生，而说了“由诸天所予”等。并且，为了展示其他语法学家也仅以另一种说法来构成“天人”、“天女”，以及他们的构成方式，而说了“由某些人”等。他们只希望以一部分作为词缀，因此他们的派生词就有了“天人”、“天女”、“所予(datti)”、“省略(locca)”等。所谓尊重构想(kappanāgāravo)，是说由于省略了“datta”词的一部分，这是对构想的尊重。 59. තස්ස 59. 他的 න ච සබ්බෙතිආදිනා බහුලාධිකාරෙ ඵලං වුත්තං. භාවසද්දො කත්ථචි කිරියායං වත්තතෙ ‘භාවෙ අයං විධී’ති. කත්ථචි අධිප්පායෙ ‘අයමෙතෙසං භාවො ’ති. කත්ථචි පදත්ථෙ ‘ඉමෙ භාවා’ති. කත්ථචි සත්තාමත්තෙ‘තිණානං භාවො’ති. තෙනාහ-‘භාවසද්දස්සෙ’ච්චාදි. රූපසාධන ද්වාරෙනාති භාවසද්දස්ස රූපසාධනද්වාරෙන, සප්පන්ති පකාසෙන්ති අත්ථ මනෙනාති සද්දො. සොව අභිධානං අභිධීයතෙ-නෙනත්ථොති කත්වා. බුජ්ඣති අත්ථසරූපන්ති බුද්ධි, සාව පතීයතෙ-නෙනාත්ථො පච්චෙති අත්ථ මිති වා පච්චයොති වුච්චති. 并非以“一切”(sabba)等词在多义(bahula)的章节中说明了结果。“有”(bhāva)一词，有时用于行为(kiriyā)，如“此是行为之法”；有时用于意图(adhippāya)，如“此是彼等之意图”；有时用于词义(padattha)，如“此等是词义”；有时仅用于存在(sattāmatta)，如“草木之存在”。因此说“有(bhāva)一词”等等。通过词形构成(rūpasādhana)之方式，即通过“有”(bhāva)一词的词形构成之方式，语词阐明或揭示意义，因此是“语词”(saddo)。它就是能诠(abhidhāna)，因为它能诠释意义。理解意义之自性即是“智”(buddhi)，意义由此被理解，或说它趋向于意义，因此它也被称为“缘”(paccaya)。 නනු ච ‘භවන්ති එතස්මා බුද්ධිසද්දා’ති වුත්තං තස්මා පවත්තිනිමිත්තමුභින්නම්පි භවති, තථාසති ‘සද්දප්පවත්තිනිමිත්ත’න්ති සද්දස්සෙව පවත්තිනිමිත්තතා කස්මා [Pg.212] වුත්තාති වුච්චතෙ. පාකටභාවෙන අභිධානාභිධෙය්‍යසම්බන්ධස්ස සද්දස්සෙව පවත්තිනිමිත්තතං වත්වා විසුං බුද්ධියා නිමිත්තස්ස රූපානුගතත්තං විසෙසෙත්වා පවත්තිනිමිත්තතමස්සා දීපෙතුං ‘නිමිත්තවසාහි’ච්චාදිමාහ. දබ්බෙගුණොති දබ්බෙ වුත්තියං ගුණො නිමිත්තන්ති සම්බන්ධො. ගුණසද්දස්සෙව ජාතිසද්දත්තෙනොදාහරණද්වයං දත්තං… ගුණස්ස ජාතියා විසුං ජාතිනිමිත්තස්සාභාවතො. කිරියාදීතිආදිසද්දෙන දබ්බාදීනං ගහණං, කෙචි පන කිරියාසද්දානං කිරියා පවත්තිනිමිත්තන්ත්‍යාහු. තෙසං දෙවදත්තාදීනං අවත්ථාවිසෙසෙන අවත්ථාභෙදෙන සාමඤ්ඤං තදවත්ථා විසෙසසාමඤ්ඤං. තෙනාහ- ‘දෙවදත්තස්සා’තිආදි. විජ්ජමානො පදත්ථො විසයො යෙසං දෙවදත්තාදීනං සඤ්ඤාසද්දානං තෙසං පවත්තිනිමිත්තං ජාතිලක්ඛණමාචික්ඛිතම්පටිපාදිතන්ති අත්ථො. 然而，既然说“智与语由此而生”，那么生起因(pavattinimitta)就属于两者。若如此，为何只说是语的生起因呢？对此回答说：因为能诠(abhidhāna)与所诠(abhidheyya)的关系显而易见，故先说语是生起因；为了阐明智(buddhi)的因(nimitta)是随形而有，并特别指出其生起因，因此说“依因”(nimittavasāhi)等等。在实体(dabba)中，属性(guṇa)是其因，此是关联。以属性词(guṇasadda)本身作为种类词(jātisadda)给出了两个例子……因为属性没有独立于种类的种类因(jātinimitta)。“动作等”(kiriyādi)中的“等”字，包含实体等；但也有一些论师认为，动作词(kiriyāsadda)以动作为生起因。对于提婆达多(Devadatta)等人来说，依其状态之差别，有共相(sāmañña)，以及彼状态差别之共相。因此说“提婆达多”等。那些以存在的词义(padattha)为所缘(visaya)的提婆达多等专名(saññāsadda)，其生起因被阐明为种类之特征(jātilakkhaṇa)，此即是其义。 අනෙන ච දෙවදත්තාදයො සඤ්ඤාසද්දාපි සමානා ජාතිසද්දාති වුත්තං හොති. යදි චරහි සඤ්ඤාසද්දාපි ජාතිවචනා සියුං, පඤ්චවිධත්තමෙසං පරිහායතීති. නෙදමෙවං විඤ්ඤෙය්‍යං… පසිද්ධතරජාත්‍යාභිධාන කඨගොවීහියවාදිසද්දා ජාතිසද්දත්තෙන විසුං පරිග්ගය්හන්ති. 由此，提婆达多等专名(saññāsadda)也被说成是种类词(jātisadda)。如果专名也成了种类词，那么它们的五种分类就会消失。不应这样理解……那些表示更为人熟知的种类的词，如迦他(Kaṭha)、牛、稻、麦等，被单独归类为种类词。 සම්බන්ධිභෙදතොති ඝටාදිසම්බන්ධීනං භෙදතො. අභාවස්සභෙදතොති ඝටපටාදීනං සම්බන්ධීනං භෙදෙන අභාවස්ස භෙදතො අභෙදෙපි භෙදා උපචරිතා සන්තීති යොජනා. යස්ස සාමඤ්ඤස්ස වසා, තෙසු උපචරිතභෙදෙස්වාකාසාදීසු. නිරවයවාවිජ්ජමානවිසයානන්තියෙ ආකාසො විය නිරවයවා අභාවො විය අසන්තා ච, තෙ විසයො යෙසං සද්දානං තෙසන්ති අත්ථො. සාමඤ්ඤං භාවොති පුථුජ්ජනාදිසාමඤ්ඤං භාවොති අත්ථො. අලසස්ස භාවො කිරියාසම්බන්ධිත්තං, බ්‍රහ්මඤ්ඤං ජාති චාපල්‍යං නෙපුඤ්ඤං ගුණො වා. වුත්තියං සකත්ථෙකන්තාති ‘‘සකත්ථෙ’’ති (4-122) ඉමිනා සකත්ථෙ කතකප්පච්චයන්තාති අත්ථො. න දට්ඨබ්බන්ති සම්බන්ධො. පත්තකාලොව පත්තකල්ලං. කරුණා එව කාරුඤ්ඤං. “关联物之差别”(sambandhibhedato)是指瓶(ghaṭa)等关联物之差别。“无有之差别”(abhāvassabhedato)是指因瓶、布(paṭa)等关联物之差别而有无有之差别；即使无差别，差别也被假立存在。此是结合(yojanā)。凭借此共相(sāmañña)之力，在虚空(ākāsa)等那些被假立了差别的法之中。“无分且不存在的所缘”(Niravayavāvijjamānavisayānaṃ)是指：那些词语，其所缘(visaya)如同虚空般无分(niravayava)，如同无有(abhāva)般不存在(asanta)。此即是其义。“共相即是有”(Sāmaññaṃ bhāvo)是指凡夫(puthujjana)等之共相即是“有”(bhāva)。懒惰的状态与行为相关，婆罗门性(brahmaññaṃ)是种类(jāti)，轻浮(cāpalyaṃ)、聪慧(nepuññaṃ)是属性(guṇa)。在注释(vutti)中，“在自义上”(sakattheka)是指：通过“在自义上”(sakatthe)这条经(4-122)，（这些词）是在自义上加了-ka等后缀的词。此即是其义。“不应被看见”(Na daṭṭhabbaṃ)是关联。适时(pattakāla)即是恰当的时机(pattakallaṃ)。悲(karuṇā)即是悲性(kāruñña)。 62. අණ්වා 62. 细微 ‘‘එකයොගනිද්දිට්ඨානං සහවාපවත්ති සහවා නිවත්තී’’ති ‘භාව කම්මෙසූ’ති [Pg.213] අනුවත්තතෙ. තථාපි භාවෙතීමිනාවෙත්ථ සප්පයොජනත්තං දස්සෙතුමාහ- ‘භාවකම්මෙසු’ච්චාදි. “一处所指，共同生起，共同灭没”，即‘于有与业中’随行。即便如此，为了说明‘培育’在此处的相应意义，所以说‘于有与业中’等等。 64. තර 64. 较 යජ්ජපි සීධාතුස්ස කෙවලස්ස සුපනෙ පවත්ති, තථාප්‍යතිපුබ්බස්ස උක්කංසෙ පවත්තීති ආහ- ‘අතිසයො උක්කංසො’ති. සො ච අතිසයො කස්ස සම්භවතිච්චාහ- ‘සො ච කිරියාගුණාන’න්ති. කථං තෙසමතිසයොච්චාහ- ‘ආධාරභූතදබ්බවසා’ති. කුතොච්චාහ- ‘අනපෙක්ඛිතෙ’ච්චාදි. අනපෙක්ඛිතො කිරියාගුණානං නිස්සයො දබ්බසඞ්ඛාතො යෙසන්ති විග්ගහො, දබ්බස්ස නිස්සයභූතස්සා-තිසයත්තං හොන්තම්පි නිස්සිතානං කිරියා ගුණානං වසෙනෙව සියා නාඤ්ඤථාති වත්තුමාහ-‘පච්චධිකරණ’න්තිආදි. 虽然单独的`sī`词根用于“睡眠”义，但当其前置`ati`时，则用于“卓越”义，故说“`atisayo ukkaṃso`”（卓越、优胜）。而此卓越属于谁呢？说：“属于作用与性质”。它们如何卓越呢？说：“通过作为基础的实体”。此从何而知？说：“从`anapekkhite`（无待）等”。其语法分析为：作用与性质的所依被称为“实体”，此实体不依赖于他者。为了说明“作为所依的实体，其卓越性纵然存在，也只是通过所依的作用与性质而有，并非他法”，故说“`paccadhikaraṇa`（关系依处）”等。 නනු ච යදි කිරියාගුණානමෙවාතිසයො, තදා න සිජ්ඣති ‘ගොතරො’ති නෙස දොසො, නො චෙත්ථ ජාතියාතිසයො, කස්ස චරහි ගුණස්ස ගො අයං යො සකටං වහති, ගොතරො-යං යො සකටං වහති සිරඤ්චාති, ජාතියා හි නිච්චායෙකරූපාය නොක්කංසාපකංසයොගො සම්භවතීති දබ්බස්සාපි නාතිසයසම්භවො. තථාහි තුල්‍යප්පමාණස්ස ගුණකතොව මූලතො උක්කංසො දිස්සති සමානෙපි හි ආයාමෙ විත්ථාරෙ ච පටස්ස කාසිකස්සාඤ්ඤොවාග්ඝො භවති මාථුරස්සාඤ්ඤො වාති. දබ්බස්සාපි සාතිසයෙහි යුත්තතාමත්තෙන සාතිසයත්තස්සුපට්ඨාපිතත්තා වුත්තං- ‘තෙනෙවාහා’තිආදි. යදග්ගෙන කිරියාගුණානං නිස්සිතානමතිසයවසෙන නිස්සයභූතම්පි දබ්බං කථඤ්චිදප්‍යතිසයෙ වත්තති නාම, තදග්ගෙ තබ්බාචිකාපි පකති අත්තනො වචනීයත්ථවසෙන තත්ථ වත්තතියෙව නාමාති ‘අතියයෙ වත්තමානතො’ති පකතිවිසෙසනවසෙන වුත්තං, තෙනෙවාහ- ‘ඉමිනා පකති විසෙසනත්තඤ්චාහා’ති. සකත්ථිකානං පකතිඅත්ථො ජොතනීයො හොතීති සම්බන්ධො. 反诘：若卓越仅属于作用与性质，则“`gotaro`”（更优的牛）一词便不成立。答：此非过失。此处并无种类的卓越。那么，这头拉车的牛（`go`）是具有何种性质的牛呢？而这头既能拉车又能头顶重物的牛是“更优的牛”（`gotaro`）。因为种类（`jāti`）是恒常、单一形态的，不可能有优劣之分，所以实体本身也不可能有卓越。譬如，尺寸相同的布，其优越性根本上见于品质之别：迦尸国（Kāsika）的布是一种价值，摩偷罗（Māthura）的布又是另一种价值。因为实体的卓越性，仅是通过其与卓越性质的结合而成立，故说“因此他说”等。当所依的作用与性质卓越时，作为所依的实体在某种程度上也可称为卓越；此时，指称该实体的词语（`pakati`）也依其所指之义而用于该卓越义，故说“`atisaye vattamānato`”（用于卓越义）是作为对词语本身的限定（`pakativisesana`），因此他说“以此亦说明其为词语本身的限定”。其关联在于：应阐明词语（`pakati`）对于其自身意义（`sakatthika`）的作用。 සකත්ථිකානන්ති කත්තරි ඡට්ඨී සම්බන්ධවචනිච්ඡාය, සකත්ථිකෙහීති අත්ථො. හෙතුමාහ- ‘පකතිවිසෙසනන්තී’ති. ඉතිසද්දො හෙතුම්හි, යස්මා [Pg.214] ‘අතිසයෙ වත්තමානතො’ති, පකතිවිසෙසනං, තතො පකත්‍යත්ථභූතෙ-තිසයෙ ජාතත්තා සකත්ථිකෙහි යථාවුත්තනයෙන පකත්‍යත්ථභූතෙතිසයො ජොතනීයො හොතීති අත්ථො. තත්ථ නාභිධෙය්‍යොති බ්‍යතිරෙකමාහ, තථා ච වක්ඛති- ‘අතිසයජොතකාතරාදයො’ති. “`Sakatthikānaṃ`”一词是作格（`kattari`）意义的第六格（属格），意在表达关系，其义为“`sakatthikehi`”（通过具有自身意义者）。其理由是：“因为是对词语本身的限定”。`Iti`一词用于因由义。因为“`atisaye vattamānato`”（用于卓越义）是对词语本身的限定，所以，由于此卓越产生于作为词语意义的卓越之中，故应通过那些具有自身意义的词语，以上述方式来阐明作为词语意义的卓越。此为其义。其中，通过“非所指义（`na abhidheyya`）”一语说明其区别，并且将会说：“`tara`等是卓越的阐明者”。 අථ පකතිවිසෙසනත්තෙ කස්මා නාභිධෙය්‍යො ජොතනීයොච්චාහ ‘පකතියායෙව’ච්චාදි. උක්කංසො සමානගුණවිසයෙයෙව ලොකෙ දිට්ඨො තෙන සාමඤ්ඤවචනෙපි තාදිථවිසයෙයෙව කාරණ වසෙන හොතීති දස්සෙතුමාහ- ‘අතිසයෙනෙ’ච්චාදි. ද්වින්නමෙකස්සා-තිසයෙච්චාදිනා ‘ද්විබහූසුක්කංසෙ තරතමා’’ති (චං 4-3-45) සක්කතසුත්තත්ථස්සාධිප්පායං විවරති. තරඉයාති සකවොහාරෙන වුත්තං, තෙසන්තු ඊයප්පච්චයො. එවමිහාවිධානං සුඛසානෙත්තන්ති සම්බන්ධො. 再者，若其为对词语本身的限定，为何不是所指义，而是阐明义呢？答曰：“仅由词语本身”等。世间所见的卓越，仅在于同等性质的范畴内，因此，即使是一般性的陈述，也因缘由而用于此类范畴。为说明此点，故说“以卓越故”等。通过“二者中一者卓越”等句，阐明了梵语经文“于二者或多者中之卓越，用`tara`（较）与`tama`（最）”（钱德拉文法 4.3.45）的意趣。“`Taraiyā`”是依其自身术语所说，对他们而言，有`īya`后缀。如此，此处的规定是为了方便应用，此为关联。 අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘යථාවුත්තසුත්තත්ථවසෙන ද්වින්නමෙකස්ස උක්කංසාභාවා ‘මාථුරා පාටලිපුත්තකෙහි සුකුමාරතරා’ච්චාදො තරප්පච්චයො න හොතීති එකො මාථුරො දුතියො පාටලිපුත්තකො ඉමෙසං සුකුමාරානං ද්වින්නමෙකො මාථුරො-තිසයෙන සුකුමාරො සුකුමාරතරො, එකමඤ්ඤෙසං ද්වින්නමුක්කංසෙතථාඤ්ඤෙසං ද්වින්නමෙකස්සාති එවං ද්වින්නංද්වින්නමෙකෙකස්ස උක්කංසෙ තරප්පච්චයො භවති, උභයත්‍ර ත්වවයවාපෙක්ඛම්බහුවචනං, තථාහි සුකුමාරත්තෙනුක්කංසියමානානං සමුදායානමවයවා මාථුරා බහවො පාටලිපුත්තකාපි නික්කංසියමානා තථෙවාවයවා බහවො හොන්ති, එවං මාථුරා පාටලි පුත්තකෙහි සුකුමාරතරා’ති තරප්පච්චයෙන සිජ්ඣති. ඉමස්මිං ගාමෙ අඩ්ඪතරා වාණිජ්ජාච්චාදොපි කථිතෙන ඤායෙන ද්වින්නංද්වින්නමෙකෙකස්ස උක්කංසෙ තරප්පච්චයො භවති, බහුවචනන්තු කත්ථචි අවයවාපෙක්ඛන්ති සබ්බං සක්කතෙ කිච්ඡෙන සාධෙන්ති. ඉහ තු තථාවිධස්ස සුත්තස්සා විධානා ‘‘තරතමිස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ’’ති තරාදීනමතිසයෙ සාමඤ්ඤෙන විධානා සබ්බත්ථ තරප්පච්චයෙන සුඛසාධනං හොතී’’ති. 此中意趣如下：依前述经文之义，由于（梵语语法规定）比较级是用于“二者中一者”的卓越，故如“摩偷罗人比华氏城（Pāṭaliputta）人更娇嫩”等句中的`tara`后缀便不能成立。（为解决此问题，其解释是：）一个摩偷罗人，一个华氏城人，于此二娇嫩者中，一个摩偷罗人以其卓越而为“更娇嫩者”。如此，于一对对的两者中，当其中一者卓越时，`tara`后缀方可成立。而两处的复数，是就其成员而言。也就是说，在因娇嫩而受称赞的群体中，其成员摩偷罗人有很多；同样，未受称赞的华氏城人，其成员也有很多。如是，“摩偷罗人比华氏城人更娇嫩”一句通过`tara`后缀得以成立。同样，“此村商人更富裕”等句，亦依所述之理，于一对对的两者中，当其中一者卓越时，`tara`后缀得以成立。复数有时是就成员而言。所有这些在梵语中需费力才能论证。然于此处（巴利语语法），因有“`taratamissikiyiṭṭhātisaye`”一类经文，通常规定`tara`等后缀用于卓越义，故处处皆可通过`tara`后缀轻易构成（比较级）。 අවත්ථාභෙදෙනාති [Pg.215] පටුතරාවත්ථාවතො පටුඅවත්ථාය භින්නත්තා වුත්තං, තථාහි තමෙවාවත්ථන්තරයුත්තං වත්තාරො භවන්ති අඤ්ඤෙ ‘භවංසූඅවත්ථො’ති. පකාරන්තරෙනපි සාධනෙ හෙතුමාහ- ‘අතිසයමත්තෙ වා විධානතො’ති. අනවට්ඨිතත්තමාහ- (‘අතිසයවාපි’ච්චාදි). පඤ්චස්වෙතෙසූති එතෙසං යථාවුත්තානං තරාදීනං පඤ්චන්නං මජ්ඣෙ, රූපානි ගුණවචනස්ස වුත්තියමුදාහරිතානි. කිරියාවචනස්ස තු ‘අතිසයෙන පාචකතරො පාචකතමො’ති. ඉස්සික ඉයඉට්ඨා සරාදී තතො (අඤ්ඤතො) න හොන්ති බහුලාධිකාරා. 说“以状态差别”，是因为“更聪慧”的状态有别于“聪慧”的状态。因此，言说者们会对处于另一状态的同一个人说：“您处于良好状态”（`bhavaṃ su-avattho`）。又以别的方式成立其理由，说：“或因仅是关于卓越的规定”。用“即使是卓越者”等句说明其不确定性。“于此五者中”，意为于前述`tara`等五个后缀中，其形态在品质词的用法中被举例说明。至于行动词，则如“卓越的烹饪者、最善烹饪者”。`Issika`、`iya`、`iṭṭha`、`sara`等后缀，因“多样性”（`bahula`）规则的管辖，不从其他（词根）而来。 66. තස්ස 66. 它的 තස්සාති සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි විකාරසම්බන්ධීයෙව ඡට්ඨියන්තො ගය්හති, ඡට්ඨියන්තසම්බන්ධීයෙව ච විකාරො ගය්හති සම්බන්ධවසාති දස්සෙතුමාහ ‘යස්සා’ච්චාදි. කොසකාරකපාණවිසෙසෙහි කතො කොසො. පාණයො සත්තා, ඔසධ්‍යොඵලපාකන්තා, රුක්ඛා පුප්ඵඵලූපගාති රුක්ඛොසධීනං ලක්ඛණං වදන්ති තල්ලක්ඛණෙනෙත්ථ රුක්ඛො සධයො න ගය්හන්ති, කිඤ්චරහි ඔසධිසද්දෙන ලතාදිපි ගය්හති, රුක්ඛසද්දෙන (වනප්ප)තයොපි, වනප්පතයො හි ඵලවන්තා න පුප්ඵවන්තා. කථං ගාවස්ස විකාරෙ පුරිසෙ මයොච්චාහ- ‘අඤ්ඤස්මි’න්තිආදි. ගාවස්ස ඉදං ගොමයං. 即使泛泛地说“它的”，也只取与变异相关的第六格词，并且变异也只与第六格词相关联。为了显示这种关系之力，而说“属于谁的”等。茧是由特殊的造茧生物所造。生物是有情；草药(osadhī)是果熟而亡者；树木(rukkhā)是依花果而生者——他们如是说树木和草药的特征。在此，依据此特征，不取树木和草药。然则，以“草药”一词亦可取藤蔓等，以“树木”一词亦可取森林乔木(vanappatayo)等，因为森林乔木结果而不开花。“牛之变异在人”，如何[解释]？答曰：“于其他……”等。此牛粪是属于牛的。 67. ජතු 67. 紫胶 උපපත්‍යන්තරන්ති පච්චයලොපතො යුත්‍යන්තරං. 另一生起(Upapatyantaraṃ)，即因后缀的省略而形成的另一种结合。 68. සමූ 68. 群体 තීසුත්තරෙසු ච වත්තතෙති සම්බන්ධො. රාජඤ්ඤමනුස්සානම්පි ජාතියමපච්චෙ ඤ්ඤස්සප්පච්චයානං විධානා වුත්තං ‘ගොත්තප්පච්චයන්තා’ති ආහ- ‘රාජඤ්ඤානං සමූහො’ච්චාදි. උක්ඛො උසභො. ඔට්ඨො ඛරතො, උරබ්භො මෙසො, එවමිච්චාදිනා ‘උක්ඛානං සමූහො’ච්චාදි. වාක්‍යමපදිසති. කාකානං සමූහොති විග්ගහො, ණිකඅචිත්තාති ඉමිනා ණිකො අචිත්තවාච කෙහෙව දිස්සතීති ඤාපෙති. අපූපො පිට්ඨපූපො, සංකුලන්ති (ගුළ) මිස්සකඛජ්ජකවිසෙසො. 并且适用于三十经，这是关联。由于规定了刹帝利(Rājañña)与人类的种姓后代使用ñña等后缀，故说“以氏族为后缀”(gottappaccayantā)，并举例“刹帝利的群体”等。公牛(Ukkho)即牡牛(usabho)。骆驼(Oṭṭho)是粗糙的，公羊(urabbho)即绵羊(meso)，如是等，[例如]“公牛的群体”等。指示此句。“乌鸦的群体”是其分析，通过“ṇika[后缀用于]无心[之物]”，此[规则]表明ṇika后缀只见于指称无心之物的词语。糕饼(Apūpo)即面粉糕(piṭṭhapūpo)，杂拌(saṃkulaṃ)是一种混合了(糖)的特殊甜食。 69. ජනා 69. 人们 ‘‘තදස්සට්ඨානමීයො [Pg.216] චා’’ති (2-8-13) කච්චායනසුත්තස්සාය මත්ථො ‘‘තදස්සට්ඨානමිච්චෙතස්මිං අත්ථෙ ඡට්ඨියන්තතො ඊයප්පච්චයො හොතී’ති. තෙන මදනස්ස ඨානං මදනීයං බන්ධනස්ස ඨානං බන්ධනීයංත්‍යාදිකං සාධෙන්ති. ඉධ පන තථාවිධස්සාභාවා කථං තං සිජ්ඣතීත්‍යාසඞ්කිය ‘මදනීය’න්තිආදිකං වුත්තං, තං දස්සෙතුමාහ- ‘මදනීයාදිප්පසිද්ධියා’ච්චාදි. සාධනක්කමං දස්සෙතුමාහ- ‘එවමඤ්ඤතෙ’ච්චාදි. 《迦旃延经》(Kaccāyana Sutta) (2-8-13)中“Tadassaṭṭhānamīyo ca”一句的意义是：“在‘此为其处’(tadassaṭṭhāna)的意义上，于第六格词后，有īya后缀”。因此，他们成立了由“欢喜之处”(madanassa ṭhānaṃ)得“欢喜处”(madanīyaṃ)，由“束缚之处”(bandhanassa ṭhānaṃ)得“束缚处”(bandhanīyaṃ)等。然于此，因无此类情况，故起疑“此如何成立？”，而说“欢喜处”等。为示其义，而说“为成立欢喜处等”……等。为示成立之次第，而说“如是理解”……等。 ඨානන්ති කාරණං. ‘‘උපමත්ථායිතත්ත’’න්ති (2-8-14) කච්චායනසුත්තස්සායමත්ථො ‘‘උපමත්ථෙ ආයිතත්තප්පච්චයො හොතී’’ති තෙන ධූමො විය දිස්සතීති ධූමායිතත්තං තිමිරමිව දිස්සතීති තිමිරායිතත්තංත්‍යාදිකං සාධෙන්තීති වුත්තනයමෙව. තම්පිහච්චාදිකං ද්වීසු සාධනක්කමදස්සනං, ධූමො විය දිස්සතීති දස්සිතො යො කම්මත්ථො සොපි ධූමායීති කත්තුවසෙන සක්කා පරිකප්පෙතුන්ති කත්තුසාධනතො ධූමායිතසද්දා සකත්ථෙත්තප්පච්චයෙපි ධූමො විය දිස්සතීති අත්ථෙ ආයිතත්ථප්පච්චයෙපි නාත්ථභෙදො-ඤ්ඤත්‍රවචනිච්ඡාභෙදාති දට්ඨබ්බං, භාවත්ථො පන තෙසං භාවප්පධානවසෙන ලබ්භති, ධූමස්සෙව දස්සනන්ති විග්ගහෙ ආයිතත්තෙන වා. “处所”(Ṭhāna)即原因(kāraṇa)。《迦旃延经》(Kaccāyana Sutta) (2-8-14)中“Upamatthāyitatta”一句的意义是：“在譬喻义上，有āyitatta后缀”。因此，他们由“如烟显现”(dhūmo viya dissati)成立“烟现”(dhūmāyitattaṃ)，由“如暗显现”(timiramiva dissati)成立“暗现”(timirāyitattaṃ)等，此即已说之理。此中，展示了两种成立次第：由“如烟显现”所示之业(kammattho)，亦可从作者(kattu)的角度成立为“烟现者”(dhūmāyī)。因此，当知“烟现”(dhūmāyita)一词，无论是在其自身意义上加tta后缀，或是在“如烟显现”的意义上加āyitattha后缀，其义并无差别，仅有用语意愿之别。至于其抽象义(bhāvattho)，则主要依状态而得，或分析为“烟之显现”(dhūmasseva dassanaṃ)，或通过“显现性”(āyitattena)而得。 70. ඉයො 70. Iyo අඤ්ඤස්මින්ති අඤ්ඤස්මිම්පි අත්ථෙ ඉයොති යොජනා. 对于“在其他”(aññasmiṃ)，在“也在其他”的意义上，应用 iyo。 74. කථා 74. 论说 පවාසෙ දූරගමනෙ සාධු පවාසිකො, උපවාසෙ රත්‍යභොජනෙ සාධු උපවාසිකො. 在旅居(pavāsa)或远行(dūragamana)中，适合者为“旅居者”(pavāsiko)；在斋戒(upavāsa)或夜不食(ratyabhojana)中，适合者为“持斋者”(upavāsiko)。 75. පථා 75. 道路 පථෙ සාධු උපාකාරකං පාථෙය්‍යං, මග්ගොපකරණං, සපතිම්හි ධන පතිම්හි සාධු උපකරණං සාපතෙය්‍යං ධනං. 在道路上(pathe)，适宜且有助益的是“路资”(pātheyyaṃ)，即行路用具(maggopakaraṇaṃ)；对于主人(sapatimhi)，适宜且有助益的是“财产”(sāpateyyaṃ)，即财富(dhanaṃ)。 77. රායො 77. 财富 තුමන්තකිරියායාති ඝාතෙතුං (ත්‍යාදීතු) මන්තකිරියාය. වා සද්දො සමුච්චයො, ඝාතෙතුං වාතිආදිනා යොජෙතබ්බො. 所谓“为做某事之动词”(tumantakiriyāya)，是指如“为杀害”(ghātetuṃ)等。`vā`一词是连接词(samuccayo)，应与“为杀害或”(ghātetuṃ vā)等连接。 78. තමෙ 78. 彼 ඉතිසද්දෙන [Pg.217] බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථමුපදස්සයමඤ්ඤනාපෙක්ඛං සප්පධානං මන්ත්වාදි විධිම්හිදමත්ථද්වයං බ්‍යාපාරීයතිච්චාහ-‘එත්ථ අස්ස අත්ථී’ති. නනු ච යං යස්ස හොති තං තස්මිම්පි හොති (යං යස්මිං හොති) තස්සාපි තං හොති තෙනෙව වුච්චතෙ- ‘ඡට්ඨීසත්තමීනමවිසෙසො’ති, තත්‍රඤ්ඤ තරනිද්දෙසෙනෙව සිද්ධෙ කිමත්ථමිහ ඡට්ඨීසත්තමීනං භෙදෙනොපාදානං කරීයතීති වුච්චතෙ-යත්‍රාවයවාවයවිභාවො, තත්ථෙව ඡට්ඨීසත්තමීනමත්ථස්ස අවිසෙසො යථා ‘රුක්ඛෙසාඛා රුක්ඛස්ස සාඛා’ති. සස්සාමිභාවජඤ්ඤජනකභාවාදො තු නාවස්සමාධාරාධෙය්‍යභාවොති ද්වින්නමෙවත්ථානමුපාදානන්ති. 他说：“于此，彼有此”(ettha assa atthī)，这是用`iti`一词来显示一个被限定的意义，此义不依赖他者且为主要，并考虑到在规则中此二义皆被运用。难道不是这样吗？某物属于某人(yaṃ yassa hoti)，它也就在某人那里(taṃ tasmimpi hoti)；（凡存在于某处(yaṃ yasmiṃ hoti)的，也属于该处(tassāpi taṃ hoti)）。因此说：“第六格(chaṭṭhī)与第七格(sattamī)没有区别(aviseso)”。既然如此，通过指出其中之一即可成立，为何此处要分别列出第六格和第七格呢？答曰：在部分与整体的关系(avayavāvayavibhāva)中，第六格和第七格的意义确实没有区别，例如“树上的枝”(rukkhe sākhā)与“树的枝”(rukkhassa sākhā)。但在主属关系(sassāmibhāva)、所生与能生关系(jaññajanakabhāvādo)等方面，则不必然是依处与被依处的关系(ādhārādheyyabhāva)，因此才需要列出这两种意义。 නනු ච සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච සති විසෙසනං සාත්ථකං භවති යථා ‘නීලමුප්පල’න්ති, නෙවාත්ථිත්තස්සාත්ථි බ්‍යභිචාරො, තථා ච වුත්තං- ‘න සත්තං පදත්ථො බ්‍යභිචරතී’ති, තස්මා බ්‍යවෙච්ඡෙජ්ජාභාවා නිරත්ථකමත්ථීතිවිසෙසනන්ත්‍යාහ- ‘පදත්ථස්සෙ’ච්චාදි. සත්තායං අබ්‍යභිචාරෙ පීති සම්බන්ධො. කාලන්තරා බ්‍යභිචාරත්ථමත්ථීතිවිසෙසනන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘කාලෙ’ච්චාදි. 难道不是这样吗？当有可能性(sambhave)和差异性(byabhicāre)时，限定词(visesanaṃ)才有意义(sātthakaṃ)，例如“青莲”(nīlamuppalaṃ)；而对于“存在性”(atthitta)来说，则没有差异性(byabhicāro)。正如所说：“词义(padattho)不离存在(sattaṃ)”。因此，由于没有可排除者(byavecchejjābhāva)，“是”(atthīti)这个限定词便没有意义，故说“词义的”(padatthassa)等。即使存在(sattāyaṃ)没有差异性(abyabhicāre)，也有其关联。为了显示“是”(atthīti)这个限定词是为了表达在不同时间(kālantara)的差异性，故说“在时间上”(kāle)等。 නනු ච සුත්තෙසු කාලො පධානං න හොති, ‘‘තෙන කතං කීතං’’ත්‍යාදිනා හි පච්චයත්ථො දස්සිතො, තථා හි කායිකංවාචසිකං ත්‍යාදො න කාලසම්පච්චයො, එවමිහාපි සත්තාමත්තෙ භවිතබ්බං, අත්ථීති තු වත්තමානසත්තාය එව පරිග්ගහො කථමවසීයතෙ යෙන කාලවිසෙසනං සියාති. සච්චං, කින්තු පදත්ථස්ස සත්තාබ්‍යභිචාරාභාවෙපි අත්ථීතිවිසෙසනොපාදානසාමත්ථියාත්‍ර විසිට්ඨො සත්තා අත්ථීති විසෙසනත්තෙනොපාත්තා, න සත්තාමත්තන්ති පතීයතෙ, සා පන විසිට්ඨා සත්තා සම්පතිසත්තා, අත්ථි ච තස්සා බ්‍යභිචාරො සාමඤ්ඤසත්තායාති යුජ්ජතෙව විසෙසනවිසෙස්සභාවොති මඤ්ඤතෙ. උපාධීති විසෙසනං. 难道不是这样吗？在规则(suttesu)中，时间(kālo)并非主要(padhānaṃ)，因为通过“由他所作”(tena kataṃ)、“被他所买”(kītaṃ)等，显示的是后缀的意义(paccayattho)。同样，“身所作”(kāyikaṃ)、“语所作”(vācasikaṃ)等，也并非以时间为条件(na kālasampaccayo)。因此，此处也应仅是关于存在(sattāmatte)。但若仅说“是”(atthīti)，又如何确定其仅指现在的存在(vattamānasattāya)，从而能有时间的限定(kālavisesanaṃ)呢？确实如此。但是，即使词义不离存在(padatthassa sattābyabhicārābhāvepi)，凭借使用“是”(atthīti)这一限定词的力量，便可知此处所取的是一种被限定的存在(visiṭṭhā sattā)作为限定词，而非仅是存在本身(sattāmattanti)。而那种被限定的存在，即是现在的存在(sampatisattā)，它与一般的存在(sāmaññasattāya)是有差异的(byabhicāro)，因此限定词与被限定者的关系(visesanavisessabhāvo)是成立的。“所依”(upādhi)即是“限定词”(visesanaṃ)。 න භුඤ්ජතිච්චාදිවියාති යථා න භුඤ්ජතීති නඤ්ස්ස පටිසෙධත්තා විරුද්ධත්ථපදස්ස සන්නිධානෙ-ත්ථන්තරස්ස පටිසෙධරූපස්සත්ථස්සාවගති පදනිබන්ධනස්ස විධිනො අබාධිකා භවති, තමිවාක්‍යත්ථො. අධිප්පායත්ථ මාහ- [Pg.218] ‘අත්ථිවචනිච්ඡාය යො විසයො තස්ස නියමො’ති. කති පයසම්භවෙ න පන ගොමා රුක්ඛවාති යොජනා, තෙහීති පසංසාපහූතෙහි. කකුදෙ ආවත්තො කකුදාවත්තො, නින්දිතො කකුදාවත්තො අස්ස අත්ථීති කකුදාවත්තී. කථං නින්දිතත්තමස්සිච්චාහ-‘කකුදා වත්තො’ච්චාදි. සංසත්තො දණ්ඩො අස්ස අත්ථිච්චනෙන ගෙහට්ඨිතෙන විජ්ජමානෙනපි දණ්ඩෙන දණ්ඩීති නාභිධීයතීති වදති. දබ්බෙභිධෙය්‍යෙති ජාතිසන්නිස්සයගොපිණ්ඩඅස්සපිණ්ඩාදිසඞ්ඛාතෙ දබ්බෙ-භිධෙය්‍යෙ, භවං භවෙය්‍යාති යදාකදාචි භවන්තො යදි භවෙය්‍ය. “不食”(na bhuñjati)等句亦如是：如在“不食”中，因否定词`nañ`有遮止义，当与动词连用时，便可理解为遮止之义，而无碍于词语组合的规则。此即句义。关于意趣，他说：“表达‘存在’之意的范围，即是其限定。”在某些可能的情况下，其用法并非如“有牛者有树”(gomā rukkhavā)，而是通过“赞叹”(pasaṃsā)和“众多”(pahūta)等意义来表达。驼峰(kakude)上有旋毛(āvatto)者为`kakudāvatto`；有被诃责的(nindito)驼峰旋毛者为`kakudāvattī`。为何被诃责？他说：“驼峰有旋毛”(kakudā vatto)等。他说，此规则意指与杖相连(saṃsatto daṇḍo assa atthi)，故即使家中有杖，亦不称“持杖者”(daṇḍī)。“在可被指称的物质上”(dabbebhidheyye)指：在依种类而被称为牛群、饭团等可被指称的物质上。“愿其存在”(bhavaṃ bhaveyya)指：无论何时，若其可能存在。 79. වන්ත්ව 79. 呕吐 පඤ්ඤවා ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො. （于“Paññavā”一词，）依据“byañjane dīgharassā”（1-33）[规则]，（元音）为短音。 80. දණ්ඩා 80. 棍棒 ද්වෙ හොන්තීති ඉකො ඊචෙති ද්වෙ හොන්ති, එකමෙකංවාති උභින්නං. වාසද්දො ද්වෙ හොන්තීති එත්ථාපි දට්ඨබ්බො. උත්තමීණෙව ධනා ඉකොති ගණසුත්තං විවරති ‘උත්තමීණෙවා’තිආදි. කෙනෙත්ථ සමාසොති ආහ- ‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථන්ති සමාසො’ති. උත්තමීණො ධනසාමී. අසන්නිහිතෙ අත්ථාති ගණසුත්තං, අසන්නිහිතෙතීමස්ස අත්ථං විවරති ‘අප්පත්තෙ’ති. අසම්පත්තෙති අත්ථො. අසන්නිහිතෙති ච අත්ථො ඉච්චස්ස විසෙසනං. අත්ථනං අසන්නිහිතෙ අත්ථෙ ආසිසනං අත්ථො, සො අස්ස අත්ථීති අත්ථිකො අත්ථී. තදන්තාචාති ගණසුත්තං, අසන්නිහිතෙත්‍යනුවත්තතෙ, අසන්නිහිතොපාධිකා අත්ථන්තා ච ඉක ඊප්පච්චයො භවතීත්‍යත්ථො. වණ්ණන්තාඊයෙවාති ගණසුත්තං, බ්‍රහ්මානං දෙවානං වණ්ණොති වා සමාසො. හත්ථදන්තෙහි ජාතියන්ති ගණසුත්තං. “dve hontīti”（有两种），是指“ika”和“ī”这两种。“ekamekaṃ vā”（或每一个），是指两者（皆可）。“vā”字也应在此处“dve hontīti”中被理解。“uttamīṇeva dhanā iko”是一条组经，它释义了“uttamīṇevā”等词。对于“此处的复合词是什么？”，答曰：“syādisyādinekatthanti samāso”（syādi与syādi在同一义中即为复合词）。Uttamīṇo（债主）即dhanasāmī（财主）。“asannihite atthā”是一条组经，它将“asannihite”释义为“appatte”（未达到）。其义为“asampatte”（未到达）。而“asannihite”是“attho”的形容词。当目标（attha）不在场（asannihite）时，对目标的希求（āsisanaṃ）即是其义（attho），拥有它的人即为atthiko（有希求者）。“tadantācā”是一条组经，“asannihite”（的语义）延续于此，其义为：以“attha”结尾且以“asannihita”为条件的词，可接“ika”和“ī”后缀。“vaṇṇantāīyevā”是一条组经，或者说，是如“brahmānaṃ devānaṃ vaṇṇo”这样的复合词。“hatthadantehi jātiyan”是一条组经。 ජාතියන්ති පච්චයවිසෙසනං. වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හීති ගණසුත්තං. බ්‍රහ්මසද්දෙන නියමවිසෙසො වුච්චතිච්චාහ-‘විජ්ජෙ’ච්චාදි. තස්මිඤ්චනියමවිසෙසචරණෙ තිණ්ණං බ්‍රාහ්මණාදීනමෙවාධිකාරො, නසුද්දස්සාති දස්සෙන්තො ආහ- ‘තඤ්චෙ’ච්චාදි. තෙවණ්ණිකො වණ්ණීති වුච්චතීති සම්බන්ධො. තීසු වණ්ණෙසු භවො තදන්තොගධත්තා තෙවණ්ණිකොති භවත්ථෙ ණිකො. වණ්ණසද්දො බ්‍රාහ්මණාදිවණ්ණවචනො. තත්‍ර බ්‍රහ්මචාරිම්හිත්‍යනෙන සුද්දො බ්‍යවච්ඡිජ්ජතෙ. “Jātiyan”是后缀的限定语。“Vaṇṇato brahmacārimhi”是一条组经。通过“brahma”一词，说的是一种特定的规则，因此说“vijje”等。为了表明在该特定规则的实行中，只有婆罗门等三（种姓）者才有资格，而非首陀罗，因此说“tañce”等。其关联是：“Tevaṇṇiko”被称为“vaṇṇī”。因为“存在于三（种）姓中”，由于包含此义，故称“tevaṇṇiko”，此处的“ṇika”后缀用于“存在”之义。“Vaṇṇa”一词指婆罗门等种姓。在此，通过“brahmacārimhi”，首陀罗被排除在外。 අථවා [Pg.219] බ්‍රහ්මන්ති නිබ්බානං තදත්ථො ගන්ථොපි, තං බ්‍රහ්මං නිබ්බානං ධම්මං වා තෙපිටකං චරතීති බ්‍රහ්මචාරී, යති. යතයොපි හි වණ්ණීති බ්‍රහ්මචාරිනොති වුච්චන්ති. වණ්ණීලිඞ්ගීති හි වුත්තෙ තිලිඞ්ගවාති අත්ථො. වණ්ණ සද්දො පනෙත්ථ යථාවුත්ත බ්‍රහ්මපරියායො. පොක්ඛරාදිතො දෙසෙති ගණසුත්තං. දෙසො චෙත්ථ යත්ථ(ත්ථි පොක්ඛරාදීනි සො). පදුමගච්ඡ පොක්ඛරණීනං වාචකස්සාති ඉමිනා පදුමානි අස්සං සන්තීති පදුමිනීති පොක්ඛරණීපි වුච්චතීති දස්සෙති. නාවා අත්ථීති නාවිකො, යාගමෙ නාවායිකො. සුඛදුක්ඛා ඊ, බලා බාහූරුපුබ්බා චෙති ච ගණසුත්තානි. 或者，“brahma”即是涅槃（nibbāna），也指以此为义的典籍。奉行此梵（brahma），即涅槃或三藏之法者，是为brahmacārī（梵行者），即yati（行者）。因为行者也被称为“vaṇṇī”和“brahmacārī”。当说“Vaṇṇīliṅgī”时，其义为“具三相者”（tiliṅgavā）。在此，“vaṇṇa”一词如前所述，是“brahma”的同义词。“Pokkharādito dese”是一条组经。此处的“deso”（地方）是指有“pokkhara”（莲花）等之处。通过“（此词）是莲池（pokkharaṇī）的能说者，如莲丛（padumagaccha）”，表明了莲池也被称为“paduminī”，因为“其中有莲花”（padumāni assaṃ santi）。有舟（nāvā）者为nāviko（舟人），于渡口（yāga）者为nāvāyiko（渡守）。“Sukhadukkhā ī”和“balā bāhūrupubbā ce”也都是组经。 82. මුඛා 82. 口 ඉහාපි පසජ්ජෙය්‍ය මධු අස්මිං ඝටෙ අත්ථීති එත්ථාපි පයොගෙ මධුරන්ති රප්පච්චයො පාපුණෙය්‍ය මධුම්හි අභිධෙය්‍යති අධිප්පායො. න ගච්ඡන්තීති නගා. යජ්ජපි ඌසවාච්චාදො පහූතාදිවිසයායාත්ථිතාය සම්භවො, තථාපි ඤුසාදිවතො පච්චය(ත්ථ)ත්තෙන වචනිච්ඡාභාවා ඤුසවා ඝටොච්චාදි න සිජ්ඣති තස්මා පහූතාදිවිසයාත්ථිතාසම්භවෙපි තංවතො-ත්ථස්ස පච්චය(ත්ථ)ත්තෙන ඤුසරො දෙසොති වත්තු මිච්ඡායං පච්චයො යථා සියා අඤ්ඤත්‍රමාභවිච්චෙවමත්ථො වෙදිතබ්බොති ආහ- ‘ඉති’ච්චාදි. කුඤ්ජවාතිඑත්ථ කුඤ්ජසද්දො තිණලතාද්‍යච්ඡාදිතපබ්බතෙකදෙසෙ වත්තතෙ. 于此，若说“此罐中有蜜”，于此用法中，亦会得到后缀-ra，而有“madhuraṃ”（甜）一词，其意为当表达“于蜜中”时。“不行者”(na gacchanti)为“山”(nagā)。尽管“ūsava”等词有“众多”等义域之可能性，然因无意以“ñusa”等作为后缀表述，故“ñusavā”、“ghaṭo”等词不成。是故，纵然有“众多”等义域之可能性，为说“ñusaro”是“地方”(deso)之义，此后缀方可如是使用，当知除此以外别无他义。故说“iti”等。于“Kuñjavāti”一词中，“kuñja”一词指为草、藤等所覆盖之山地一隅。 87. පිච්ඡා 87. 黏滑 පරෙහි වාචාසද්දා ආලො විහිතො නින්දායං, නෙහ තථෙති චොදනමුබ්භාවයති ‘නින්දාය’මිච්චාදිනා. 他人认为，由“vācā”一词，于谴责义中规定了[-āla后缀]，（作者言）“于此不然”，并以“nindāyaṃ”等文提出诘难。 88. සීලා 88. 戒 සීලමස්ස අත්ථි, කෙසා අස්ස සන්තීති විග්ගහො. අණ්ණා නිච්චන්ති නිච්චවිධ්‍යුත්ථං ගණසුත්තං. ගාණ්ඩීරාජීහි සඤ්ඤායන්ති සඤ්ඤාවිසයනියමනත්ථං ගණසුත්තං. ගණ්ඩස්ස ගණ්ඩමිගසිඞ්ගස්ස අයං ගාණ්ඩී, සා අස්ස අත්ථීති ගාණ්ඩීවො. “彼有戒”(Sīlamassa atthi)、“彼有发”(kesā assa santi)，是为语法分析(viggaho)。“aṇṇā niccaṃ”是为作恒常规定之总诵(gaṇasutta)。“由gāṇḍī、rājī等词而知”，是为限定名称范围之总诵。此为犀牛(gaṇḍa)之角(gāṇḍī)，“彼有此角”，故为“持弓者”(gāṇḍīvo)。 90. සිස්ස 90. 弟子 සමස්ස අත්ථීති සුවාමී,සං සකියං. “彼有财”(Samassa atthi)是为“善主”(suvāmī)。“saṃ”是“自己的”(sakiyaṃ)。 91. ලක්ඛ්‍යා 91. 吉祥 අකාරාදෙසො [Pg.220] ච ණසන්නියොගෙනාති ඉමිනා යත්ථ ණකාරො තත්ථෙවායමකාරාදෙසොති දස්සෙති. උපාදානතොති ඉමිනා නිස්සයකරණමෙකො සත්ථියො ඤායොති දස්සෙති. අන්තස්ස අවිධානසාමත්ථියාචාති ඉමිනා සතිපි පුබ්බලොපෙන පයොග නිප්ඵත්තියං අකාරං විධාය තස්ස ලොපො නිරත්ථකොති දස්සෙති. ලක්ඛී සිරී අස්ස අත්ථීති ලක්ඛණො. 通过“且a-音之替换与ṇa-音相关联”(Akārādeso ca ṇasanniyogenā)一句，表明何处有ṇa-音，何处方有此a-音之替换。通过“因其摄取”(Upādānato)一句，表明以之为依处是唯一有义理之法。通过“因结尾不作规定之能力”(Antassa avidhānasāmatthiyācā)一句，表明纵然通过前元音之省略亦可成就其用法，但规定a-音复又将其省略，实为无义。“彼有吉祥(lakkhī)、瑞相(sirī)”，故为“具相者”(lakkhaṇo)。 94. ඉමියා 94. 以此 කප්පො යොග්‍යතා අස්ස අත්ථීති කප්පියො, ජටා හානභාගො, සෙනා අස්ස අත්ථීති විග්ගහො. “彼有适宜(kappo)，即资格(yogyatā)”，故为“适宜者”(kappiyo)。“结发”(jaṭā)是“减损分”(hānabhāgo)。“彼有军队”(senā assa atthi)，是为语法分析。 95. තොප 95. To[-后缀] ‘ඔහාක චාගෙ’ ඉති සකකාරස්ස හාධාතුනො පයොගෙ තොප්පච්චයං නිසෙධෙත්වා‘සත්ථා හීයතෙ සත්ථා හීනො’ති උදාහරණං දස්සිතං. තෙනාහ- ‘සක්කතෙච්චාදි. දස්සෙතුං තතියම්පනුදාහරණන්ති සම්බන්ධො. චීප්පච්චයාවසානානන්ති ‘‘අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරාචී’’ති (4-119) වුත්තො චීප්පච්චයො අවසානෙ යෙ සන්ති විග්ගහො. ජාතියවජ්ජිතානන්ති ‘‘තබ්බති ජාතියො’’ති (4-113) සුත්තෙන ජාතියප්පච්චයෙන වජ්ජිතානං. කච්චායනෙ තු තොආදීනං විභත්ති සඤ්ඤත්තා න තතො පුන විභත්තුප්පත්ති. 于“Ohāka cāge”（hā，于舍离义）中，否定了带有k-音之hā-词根使用to-后缀，并示以“satthā hīyate”、“satthā hīno”之例。故说“sakkata”等。为示第三反例，是为关联。“以cī-后缀结尾者”(Cīppaccayāvasānānaṃ)之语法分析为：依“abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārācī”(4-119)所说，以cī-后缀为结尾者。“除jātiya[-后缀]者”(Jātiyavajjitānaṃ)指：依“tabbati jātiyo”(4-113)经，为jātiya-后缀所排除者。然于迦旃延(Kaccāyana)文中，to-等词之格(vibhatti)乃由约定而成，其后不再生起格之变化。 96. ඉතො 96. 从此 වුත්තියං ‘එතස්ස ට එත’ ඉති අතොඉච්චත්‍ර එතස්ස ටාදෙසො එත්තො ඉච්චත්‍ර එතආදෙසොති අත්ථො. 在疏钞中，“etassa ṭa eta”之义为：于“ato”一词中，“etassa”被替换为“ṭa”；于“etto”一词中，是“eta”的替换。 97. අභ්‍යා 97. 从“abhi”等 නනු ච කිං ඉමිනා සුත්තෙන, පඤ්චම්‍යන්තා ‘‘තො පඤ්චම්‍යා’’ති (4-95) භවිස්සති, අපඤ්චම්‍යන්තාතු ‘‘ආද්‍යාදීහී’’ති (4-98) නෙතදෙවං දට්ඨබ්බං. ‘‘තො පඤ්චම්‍යා’’ති (4-95) පකතිවිසෙසානමපරාමාසතො කුතොචි පඤ්චම්‍යන්තා හොතු, අපඤ්චම්‍යන්තා පන ‘‘ආද්‍යාදීහී’’ති සුත්තෙ සසඞ්ඛ්‍යස්සාදිසද්දස්ස [Pg.221] ගහණෙන තංසදිසා සසඞ්ඛ්‍යාඑවොපලක්ඛීයන්තීතිපි විඤ්ඤායෙය්‍ය තතො අපඤ්චම්‍යන්තෙහි අභ්‍යාදීහි තො න සියාති අභිතොච්චාදි න සිජ්ඣතීති ‘‘අභ්‍යාදීහී’’ති සුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. 然此经则有何用？从第五格结尾者，将由“to pañcamyā”(4-95)而成；非从第五格结尾者，则由“ādyādīhī”(4-98)而成。不应如是见。由“To pañcamyā”(4-95)，因其不考虑原形之差别，故可从任何第五格结尾者；然于非第五格结尾者，在“ādyādīhi”经则中，因取用含数词之“ādi”一词，故亦可了知仅指示与其类似之含数词者。是故，从“abhi”等非第五格结尾者，“to”则不得，“abhito”等亦不成。故当知此为“abhyādīhi”之经则。 98. ආද්‍යා 98. 从“ādi”等 නනු ච තොඉච්චෙව සාමඤ්ඤෙන සුත්තිතෙ යතොකුතොචි පඤ්චම්‍යන්තා වා අපඤ්චම්‍යන්තා වා බහුලං වා තොම්හි ඉට්ඨප්පසිද්ධීති කිං ආද්‍යාදීහීති සුත්තෙනාති සච්චං, තථාපි විභාගෙන දස්සිතෙ විභාගසො විසෙසාවසායො සියාති න දොසොති. යන්ති පඨමන්තා තොම්හි යතො. 然于经则中仅以“to”作一般规定，无论从何处，或从第五格结尾，或非第五格结尾，于“to”后缀，大多能成所欲，则“ādyādīhi”此经则何用？诚然。虽然如此，分别显示时，则可逐一判断差别，故非过失。从第一格结尾之“ya”，加“to”后缀，成“yato”。 100. කත්ථෙ 100. 在哪里 පුබ්බෙනෙවාති ‘‘සබ්බාදිතො’’ (4-99) ච්චාදිනාව. එතස්සාති එතසද්දස්ස, ඉමස්සාති ඉමසද්දස්ස. 即由前述，如“sabbādito”(4-99)等规则。“Etassa”，指“eta”词；“imassa”，指“ima”词。 101. ධි 101. dhi后缀 වාවිධානාති විකප්පෙන ධිප්පච්චයස්ස විධානා. “Vāvidhānā”，是说作为选项规定了“dhi”后缀。 102. යා 102. ya යත්‍රාති වුත්තෙ යත්ථාති උප්පලක්ඛිතමෙව සියාති න වුත්තං. එවමුපරිපි. 说“yatra”时，虽亦可被理解为“yattha”，但经中未如是说。以上亦然。 104. කුහිං 104. 在哪里 හිඤ්චනං විධීයතෙ ‘‘හිං හං හිඤ්චන’’න්ති (2-5-9) සුත්තෙන. හිඤ්චිආදීනන්ති හිඤ්චිදාචිරහචිආදීනං. “hiñcana”由“hiṃ haṃ hiñcana”(2-5-9)经则所规定。“Hiñciādīnaṃ”，指“hiñcidā”、“cirahaci”等。 105. සබ්බෙ 105. 一切 එතස්මිං කාලෙ එකදාඉච්චාදි දට්ඨබ්බං. “Etasmiṃ kāle”(此时)，当知为“ekadā”(一时)等。 106. කදා 106. 何时 කුදාසද්දො චනංසද්දයොගෙව දිස්සති කුදාචනන්ති. “kudā”一词仅与“cana”一词连用时可见，如“kudācanaṃ”。 107. අජ්ජ 107. 今日 නිමිත්තනිමිත්තීනන්ති කාරණකාරියානං, සමානෙති සාධාරණෙ. සමානමෙව බොධෙති ‘තංයථෙ’ච්චාදිනා. එත්ථ පන මම්මතාළනං නිමිත්තං පාණ හරණං [Pg.222] නිමිත්තී, තස්සාති අනජ්ජතනස්ස. උපරි ත්‍යාදිකණ්ඩෙ කරහසද්දො තු චිසද්දසංයුත්තොව දිස්සති කරහචීති. “Nimittanimittīnaṃ”，指因与果。“samāne”，意为“sādhāraṇe”(共同)。以“taṃyathā”等词明示其共同性。于此，“mammatāḷanaṃ”(我击)为因(nimitta)，“pāṇaharaṇaṃ”(夺命)为果(nimittī)。“tassa”，指非今日时(anajjatana)。上文“tyādi”品中，“karaha”一词仅与“ci”词相应而见，为“karahaci”。 110. ධාසං 110. dhā后缀 සඞ්ඛ්‍යාවාචිනො සද්දා සඞ්ඛ්‍යාසද්දෙන ගහිතාති ආහ- ‘අත්ථෙ’ච්චාදි. පකාරො දබ්බගුණධිසයොපි අත්ථි, තත්ථ යදි සොපි ගය්හෙය්‍ය දබ්බ ගුණානං ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාහි යොගා ධාප්පච්චයන්ත(ම්පි තබ්බිසයොයෙවෙති) (පකාරවාචකලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාහි යොගා) අලිඞ්ගමසඞ්ඛ්‍යඤ්ච න සියා, එවඤ්ච සත්‍යබ්‍යයත්තමභිමතන්තස්ස න සියා, තඤ්චිට්ඨං, කිරියාවිසයෙ තු තස්මිං ගය්හමානෙ එකධාභුඤ්ජති ද්විධාභුඤ්ජති ද්විධාගච්ඡතිච්චාදො භොජන ගමනාදිකිරියාය සබ්බථා ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාහි යොගාභාවා යථාවුත්ත දොසො න සියාති පාණිනීයවුත්තිකාරෙන ජයාදිච්චෙන කිරියා විසයොයෙවෙත්ථ පකාරො ගහිතො. තම්පති ආහ- ‘දබ්බෙ’ච්චාදි. කස්මා පනෙවමාහාති ආහ- ‘නවධාදබ්බ’මිච්චාදි. ‘‘නවධා දබ්බං, බහුධා ගුණො’’ති වෙසෙසිකානං සඞ්කෙතො. 表示数之词，由“saṅkhyā”(数)一词所摄，故云“atthe”等。“Pakāra”(种类)亦存于实体(dabba)、自性(guṇa)之域。于彼，若亦取之，则因实体、自性与性、数结合，故以“dhā”后缀结尾者，则非无性、无数。若然，其所许之不变化词(abyaya)性则不成，而此非所欲。然于作业(kiriyā)之域，若取彼义，如“ekadhābhuñjati”(一类食)、“dvidhābhuñjati”(二类食)、“dvidhāgacchati”(二类行)等，食、行等作业，皆与性、数毫无关联，故无如前所述之过失。是故波你尼(Pāṇini)派疏钞者阇耶阿迭多(Jayāditya)于此仅取作业之域的种类。就此，彼云“dabbe”等。何以如是说？答曰：“navadhādabbaṃ”等。“实体有九类，自性有多类”，此为胜论派(Vesesika)之说。 තත්ථ පුථබ්‍යාපොතෙජොවාය්වාකාසකාලදිසාත්තමනානීති නව දබ්බානි. රූප රස ගන්ධ ඵස්ස සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ පුථුත්තසංයොගවිභාග පරත්තාපරත්තබුද්ධිසුඛදුක්ඛෙච්ඡාදොසපයතනා ච ගුණා, චසද්දෙන ගුරුත්ත දවත්තසිනෙහසඞ්ඛාරධම්මාධම්මසද්දා චෙති චතුබ්බීසති බහුධා ගුණො. අත්‍රාපි යථාවුත්තකාසිකාවුත්තියා පඤ්චිකාකාරෙන ජිනින්දබුද්ධිනා නවධා දබ්බං බහුධා ගුණොත්‍යත්‍රාපි ‘‘කිරියාජ්ඣාහරිතබ්බා නවධා දබ්බං බහුධා ගුණො උපදිසීයති විඤ්ඤායති බ්‍යාඛ්‍යායතෙ විජ්ජතෙවා’’ති කිරියාවිසයොයෙව පකාරො පටිපාදිතො, පයොගදස්සනතො බ්‍යවච්ඡෙජ්ජභාවා සබ්බත්ථ කිරියෙවෙති විසෙසනොපාදානමයුත්තන්ති සම්බන්ධො. 其中，地、水、火、风、空、时、方、我、意为九实体。色、香、味、触、数、量、别异、结合、分离、彼性、此性、觉、乐、苦、欲、嗔、勤，以及由“ca”字所摄之重、湿、滑、行、法、非法、声，此二十四种为多类自性。于此，亦如前述《迦尸迦疏》(Kāsikāvutti)，复注(pañcikā)作者耆宁陀罗菩提(Jinindabuddhi)于“实体九类，自性多类”之处，亦阐明：“应补充作业(kiriyā)：实体九类，自性多类，如是教示、了知、解释或存在”，故仅阐明作业之域的种类。由用例可见，因无所简别，故作业无处不在，是故使用限定词为不当。此为关联。 නවධා දබ්බං බහුධා ගුණොති පයොගදස්සනතො දබ්බගුණවිසයානම්පකාරානං ගය්හුපගත්තා බ්‍යවච්ඡෙදයිතබ්බානං දබ්බගුණවිසයානම්පකාරානං භාවා සබ්බස්මිං දබ්බගුණවිසයෙ ජිනින්දබුද්ධිනා වුත්තනයෙන කිරියා [Pg.223] අත්ථෙවාති කිරියාවිසයොව පකාරො ගය්හතීති වුත්තිකාර පඤ්ජිකාකාරානං විසෙසනොපාදානමයුත්තන්ති අත්ථො. “实体九类，自性多类”，由其用例可见，因实体与自性领域之种类可取，且实体与自性领域有应简别之种类，又如耆宁陀罗菩提所说之理，于所有实体与自性领域中，作业皆存在，故“仅取作业领域之种类”，其义为：于疏钞者与复注者而言，使用限定词为不当。 තතොයෙවාති යතො විසෙසනොපාදානමයුත්තං තතොයෙව ද්වීහිච්චාදිකමාහෙති අත්ථො. අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘ද්විධා කරොතීති කිරියාපයොගෙපි පකාරො දබ්බගුණවිසයො… දබ්බවිසයස්ස ගුණවිසයස්ස වා ද්විධාභාවස්ස කරීයමානත්තා, නතු කිරියාවිසයො… ද්විධාභාවස්ස කරණකිරියාවිසයස්සෙත්ථ වත්තුමනිච්ඡිතත්තා. තතොයෙව කිරියාපකාරොපාදානෙ අත්‍ර ධාප්පච්චයන්තප්පයොගො න සියාති විඤ්ඤාපෙතුං ‘ද්වීහි’ච්චාදිකමාහෙ’’ති තෙනාහ‘අත්‍රෙ’ච්චාදි. “Tatoyeva”(正因此)之义为：因使用限定词不当，正因此故，说“dvīhi”等。此中意趣为：“dvidhā karoti”(作成二类)，虽为作业之用例，其种类亦属实体与自性之域……因实体之域或自性之域的二类状态正在被作成，而非作业之域……因于此不欲说二类状态为“作”此作业之域。正因此故，为令了知于举出作业种类时，此处不应用“dhā”后缀结尾之词，故说“dvīhi”等。是故，彼云“atra”(于此)等。 දබ්බගුණවිසයෙ පකාරෙ ගය්හමානෙ යොයං දොසො සම්භාවිතො පරෙහි, තං දානි නිරාකත්තුමාහ ‘සතිපිචෙ’ච්චාදි. සභාවතො අලිඞ්ගමසඞ්ඛ්‍යඤ්චාති සම්බන්ධො, සඞ්ඛ්‍යන්තරාපාදනෙ ගම්‍යමානෙ ධාප්පච්චයො විහිතො පාණිනියෙහි, තදාහ- ‘දබ්බස්සෙ’ච්චාදි සඞ්ඛ්‍යාන්තරාපාදනෙපීති පුබ්බං යා වවත්ථිතා සඞ්ඛ්‍යා, තතො- ඤ්ඤං සඞ්ඛ්‍යාන්තරං තස්සාපාදනං කරණං සඞ්ඛ්‍යන්තරාපාදනං, තස්මිම්පීති අත්ථො. 于实体与自性之域取种类时，他人所设想之过失，为驳斥彼，今云“satipi”等。其关联为：“自性无性、无数”。当了知引生他数时，波你尼(Pāṇini)派规定用“dhā”后缀。故云“dabbassa”等，即“于引生他数时亦然”。其义为：先前已确立之数，与彼不同之他数，令其引生、作成，即是“saṅkhyantarāpādana”(引生他数)；于彼之时。 113. තබ්බ 113. 彼方式 සො පකාරො අස්සාති තබ්බා, තසද්දෙන පකාරස්ස පරාමට්ඨත්තා තබ්බතීතෙත්ථ පකාරවතීති අත්ථො වුත්තොති ආහ- ‘තසද්දෙනෙ’ච්චාදි. පකාරවතීති පකාරවති අත්ථෙ. මුදුප්පකාරවා මුදුජාතියො. “彼是其方式”，故为`tabbā`。因为“彼”（ta）字已涉及方式，所以在`tabbati`（具有彼）一词中，其义即是“具有方式”（pakāravatī），故说“以彼字”（tasaddene）等。“具有方式”（Pakāravatīti）即是“具有方式”（pakāravati）之义。“柔软方式者”（Muduppakāravā）即是“柔软种类者”（mudujātiyo）。 115. කති 115. 多少 කිං සඞ්ඛ්‍යානම්පරිමාණමෙසන්ති අත්ථෙ ‘‘කිම්හා රති රීවරීවතක රිත්තකා’’ති (4-44) සුත්තෙන රතිප්පච්චයං විධාය කතීති සිද්ධත්තා වුත්තං- ‘සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණවිසයෙ සාධිතත්තා’ති, කති ච සො සඞ්ඛ්‍යා පරිමාණවිසයත්තා සඞ්ඛ්‍යා චෙති කතිසඞ්ඛ්‍යා, තාය. 在“彼等之数量、度量为何”的意义上，由于通过“kimhā rati rīvarīvataka rittakā”（4-44）此经规定了`rati`后缀而成立`kati`（多少）一词，故说“因在数量、度量的领域中成立”。又，`kati`（多少）因其属于数量、度量的范畴，故是数，因此是`katisaṅkhyā`（多少之数），凭借它。 116. බහු 116. 多 පච්චාසත්තීති සම්බන්ධිම්හි එකම්හි දස්සිතෙ ද්විට්ඨත්තා සම්බන්ධස්ස පරො සම්බන්ධී [Pg.224] විඤ්ඤායමානො පරොව විඤ්ඤායති යුත්තිතොති ‘සම්බන්ධතොවා’ති වුත්තං. 亲近性之义在于，当在一个关联者中显现时，由于关系是二元的，当另一关联者被认知时，它就被认知为另一者，这是合理的，故说“或由于关系”。 117. සකිං 117. 一次 නිපාතනස්සාති සකින්ති නිපාතනස්ස. “助词的”（Nipātanassāti）是指“一次”（sakiṃ）这个助词的。 118. සො 118. 方式 ඛණ්ඩං ඛණ්ඩං ඛණ්ඩසො, පුථු පකාරො පුථුසො. 片片断断，即“khaṇḍaso”；种种方式，即“puthuso”。 119. අභූ 119. 未曾是 නනු ච අභවනන්නාම සබ්බථා අනුප්පත්තියා වා අවත්ථන්තරෙන වා, තථා සත්‍යභූතසද්දො-නුප්පන්නමත්තවචනොපීති කථමභූතසද්දො-වත්ථන්තරෙ නාභූතෙ වුත්තොච්චාහ- ‘අභූතස්සි’ච්චාදි. කථමවත්ථාව තසද්දෙන පරාමසීයතීති චෙ අභූතසද්දො යද්‍යනුප්පන්නවාචී සියා, තදා තසද්දප්ප යොගොයෙව න සියා… තසද්දෙනාභූතස්සෙව ගහණතො, අභූතභාවෙච්චාදිනා සුත්තිතං සියා, තෙන තසද්දප්පයොගසාමත්ථියා අවත්ථාව තසද්දෙන පරාමසීයති, තප්පරාමට්ඨඤ්චාවත්ථන්තරමභූත සද්දො අපෙක්ඛතෙ, තෙනාහ- ‘තබ්භාවෙතිවචනා’ඉච්චාදි. භවනං භාවො තාය අවත්ථන්තරෙ භාවො තබ්භාවො තස්මිං. තෙනාහ ‘අභූතස්සෙ’ච්චාදි. භාවෙති විසයසත්තමී, සංසත්තමී වාති ආහ- ‘විසයෙ ගම්මමානෙ වා’ති. කුණ්ඩලත්තෙනාති කුණ්ඩලසභාවෙන. 难道“不有”（abhavana）之称不是指完全不生起，或指另一状态吗？既然如此，`abhūta`（未曾是）一词不也只是说未生起之义吗？为何`abhūta`一词是就并非不存在的另一状态而说呢？故说“对未曾是者”（abhūtassa）等。若问：状态如何被“彼”（ta）字所指呢？如果`abhūta`一词是“未生起”的能说者，那么“彼”（ta）字就不应有其用法了……因为“彼”（ta）字只取“未曾是”者，[否则]经文就应说成`abhūtabhāve`（在未曾是的状态中）等。因此，凭借“彼”（ta）字用法之力，状态才被“彼”（ta）字所指，而`abhūta`一词则需要那个被“彼”（ta）字所指的另一状态，故说“因有‘于彼之有’之语”（tabbhāvetivacanā）等。`Bhavana`（有）即是`bhāva`（状态）；于彼另一状态中的`bhāva`即是`tabbhāva`（彼之状态），于此（`tasmiṃ`）`tabbhāve`中。故说“对未曾是者”（abhūtasse）等。`Bhāve`（于状态中）是所缘意义的第七格（所缘格），或是关联意义的第七格（关系格），故说“或于所缘被理解时”。`Kuṇḍalattenā`ti（以耳环性）即是`kuṇḍalasabhāvena`（以耳环的自性）。 120. දිස්ස 120. 见 දිස්සන්තීති වුත්තෙ පයොගෙ දිස්සන්තීති අයමත්ථො විඤ්ඤායතීති ආහ ‘දිසි’ච්චාදි, ඉදං සුත්තං විජ්ඣඞ්ග පරිභාසා භවතීති සෙසො. ‘‘ණොවා-පච්චෙ’’තිආදිනා (4-1) සුත්තෙන වුත්තෙස්වනෙකවිධෙසු අත්ථෙසු පරි සමන්තතො භාසතීති පරිභාසා, විධිනො පච්චයස්ස අඞ්ගභූතා පරිභාසා විජ්ඣඞ්ගපරිභාසා. විධියෙවාති සුත්තමිදන්ති සම්බන්ධො. වක්ඛමානසුත්තද්වයන්ති ‘‘අඤ්ඤස්මිං සකත්ථෙ’’ති සුත්තද්වයං. 当在用法中说`dissanti`（显现）时，其义被理解为“被看见”，故说“见”（disi）等。其余当知，此经是明支释（vijjhaṅga paribhāsā）。如“ṇovā-pacce”（4-1）等经中所说的多种意义，能周遍言说者，故为释（paribhāsā）。作为规则（vidhi）及其要素（paccaya）之组成部分的释，即是明支释（vijjhaṅgaparibhāsā）。此经即是规则，此为关联。将要说的两条经文是指“于其他自义中”（aññasmiṃ sakatthe）等两条经文。 125. සංයො 125. 结合 අන්තරසද්දො-නෙකත්ථොපීහාන්තරාළවාචී මජ්ඣවාචී ගය්හති, න විජ්ජතෙන්තරමෙසන්ති අන්තරාළමත්තපටිසෙධෙපයොජනං නත්ථීති කත්වාන්තරා ළට්ඨස්සාභාවාන්තරාළං [Pg.225] නත්ථීත්‍යුපචරීයති, එවඤ්හි ලොකෙ පයුජ්ජතෙ ‘අනන්තරා ඉමෙ ගාමා අනන්තරා ඉමෙ පාසාදා’ති අන්තරාළගතස්ස ඤ්ඤස්ස ගාමස්සඤ්ඤස්ස පාසාදස්ස වාභාවා තථා බ්‍යපදිසීයතෙ, තථෙවමිහාප්‍යන්තරාළගතස්සඤ්ඤස්ස බ්‍යඤ්ජනස්සාභාවා අනන්තරා ඉත්‍යුච්චන්තෙ, අථවාන්තරසද්දො බ්‍යවධානවාචී බ්‍යවධානාභාවතො-නන්තරා ඉති වුච්චන්තෙ. අන්තරං කරොතීති වා ඛාදිඉප්පච්චයං විධාය අන්තරායති බ්‍යවධානං කරොතීති කත්තරි අප්පච්චයං විධාය අන්තරො බ්‍යවධායකො නත්ථෙතෙසන්ති අනන්තරා. යථා ‘රුක්ඛා වනන්තෙ’ත්ථ රුක්ඛා සමුදිතාවෙකවනබ්‍යපදෙසං ලභන්තෙ, තථාත්‍රාපි බ්‍යඤ්ජනා සමුදිතාවෙතෙ සංයොගබ්‍යපදෙසගොචරත්තං පටිපජ්ජන්තෙ. “antara”（中间）一词虽有多义，但在此处取其“间隔”（antarāḷa）或“居中”（majjha）之义。“没有间隔”（na vijjatentaram）并非仅指否定间隔本身，而是指由于没有间隔状态，故以“没有间隔”来比喻。世间亦如此使用，如“这些村庄之间没有间隔，这些楼阁之间没有间隔”，这是因为在间隔中没有其他村庄或楼阁，故如此称谓。同样，在此处，由于在间隔中没有其他辅音，故称“anantarā”（无间隔）。或者，“antara”一词是指“阻隔”（byavadhāna），由于没有阻隔，故称“anantarā”（无间隔）。或者，从“antaraṃ karoti”（作间隔）派生出“antarāyati”（间隔），从“byavadhānaṃ karoti”（作阻隔）派生出“antaro”，即“byavadhāyako”（阻隔者）。因不存在这些阻隔者，故称“anantarā”（无间隔）。正如“rukkhā vanante”（树在林中）一句中，树木聚集在一起才能获得“一片森林”的称谓，同样，在此处，辅音聚集在一起才能成为“结合”（saṃyoga）称谓的对象。 සංයොගොති හි සමුදායප්පධානො නිද්දෙසො බ්‍යඤ්ජනාත්‍යවයවප්පධානො, තස්මා බ්‍යඤ්ජනාති බහුවචනෙන සංයොගොති එකවචනනිද්දෙසො ඝටතෙ, නනු ච වණ්ණානමුච්චාරිතප්පධංසිත්තා යොගපජ්ජමට්ඨිතමානානං න සම්භවති සමුදායත්තන්ති සමුදායත්තමයුත්තන්ති නායුත්තං, තථාහි උත්තරුත්තරග්ගාහිනි බුද්ධි පුබ්බපරීභූතෙ බ්‍යඤ්ජනාවයවෙ සමුදායරූපෙන සඞ්කප්පෙන්තී සමුදායවොහාරම්පවත්තයීති. “Saṃyoga”（结合）是以“组合”（samudāya）为主的解释，而“byañjanāni”（辅音）则是以“成分”（avayava）为主的解释。因此，以复数形式的“byañjanāni”来配合单数形式的“saṃyoga”的解释是恰当的。有人问：由于音素（vaṇṇa）在发音后即消散，那些不能同时并存的音素不可能形成组合，因此称之为组合是不恰当的。此说不然。实际上，相续不断的认知会将先后已逝的辅音成分构想为一个组合，从而产生关于组合的言说。 ණානුබන්ධෙති දිතිසද්දස්ස සංයොගාවිසයත්තා දෙච්චොති ‘සරානමාදිස්සා’ති විසයො, උළුම්පසද්දස්ස සංයොගවිසයත්තා ඔළුම්පිකොති එතස්ස විසයොති තත්ථ රාඝවො වෙනතෙය්‍යො මෙනිකො දෙච්චො දොසග්ගාන්ති රූපානි. ඉධ තු ඔළුම්පිකො කොණ්ඩඤ්ඤොති යුජ්ජන්ති. තෙනෙව ච තත්ථ පඤ්චිකා එත්ථ, එත්ථ ච පඤ්චිකා තත්ථ උපනෙතබ්බාති. 关于带指示字母“ṇa”的[规则]：因“diti”一词非其适用范围，故“decco”是“sarānamādissā”这条规则的范围。因“uḷumpa”一词是其适用范围，故“oḷumpiko”是这条规则的范围。在那里，有罗伽瓦（Rāghava）、韦那帝耶（Venateyya）、梅尼迦（Menika）、德迦（Decca）、兜萨伽（Dosagga）等形式。而在这里，乌伦比科（Oḷumpiko）、憍陈如（Koṇḍañño）等形式是适用的。因此，那里的疏钞（pañcikā）应引用于此，此处的疏钞亦应引用于彼。 127. කොස 127. 懈怠 කොසජ්ජන්ති එත්ථ තස්ස ජත්තඤ්ච නිපාතනා, අජ්ජවන්ති එත්ථ්හ ‘‘උවණ්ණස්සා වව සරෙ’’ති (4-129). 于“kosajjaṃ”一词，其“ja”音的形成属不规则构成（nipātanā）。于“ajjavaṃ”一词，则依据“元音在前时，u音可变为v”（4-129）的规则。 135. ජොවු 135. 较年轻的 යකාරස්ස ද්විත්තෙ ජෙය්‍යො. y-कार重复时，作jeyyo。 137. කණ 137. 微量 අතිසයෙන අප්පො, අතිසයෙන යුවාති විග්ගහො. 解析为“极少”、“极年轻”。 139. ඩෙස 139. 替代 සතිස්සාති [Pg.226] වුත්තෙ සතිසද්දො විඤ්ඤායති සත්‍යන්තෙපි විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතෙසත්‍යන්තො කථං විඤ්ඤායතිච්චාසඞ්කිය ‘‘සඞ්ඛ්‍යාය සච්චුතීසාසෙ’’ච්චාදිනා (4-50) සත්‍යන්තාදීහි ඩො විහිතො, තස්මිඤ්ච ඩෙතිනිමිත්තෙනොපාදින්නෙ තදුපාදානසාමත්ථියාසත්‍යන්තොව විඤ්ඤායතීති දස්සෙතුමාහ- ‘ඩෙති නිමිත්තොපාදානා’තිආදි. 当说“sati”时，可知是“sati”一词。但或有疑问：即使是以“sati”结尾的词，当希望表达形容词之义时，应如何理解？为释此疑，（作者）说：依据‘saṅkhyāya saccutīsāse’等（规则4-50），于“sati”等结尾的词后规定（加）“ḍo”后缀。并且，当“ḍa”作为标记被使用时，为表明凭借其使用之力，可知仅指以“sati”结尾的词，故说“ḍeti nimittopādānā”（因为将ḍa作为标记使用）等。 142. අධා 142. 非词根 ධාතුතො අඤ්ඤො සද්දො අධාතු තස්ස. පඤ්චිකායම්පන පකතිපි සද්දොයෙවාති ධාතුතොඉච්චාදිනා අධාතුසද්දස්ස අත්ථමත්තං වුත්තං. 异于词根之词，为非词根。然而在《纲要》(Pañcikā)中，词基亦只是词，故通过“从词根”等（表述），仅说明了“非词根”一词的含义。 තස්සාති අධාතුප්පකතියා, අධාතුසද්දස්සාති වුත්තං හොති. තෙනචාති කකාරෙන ච, තස්මාති තෙන කාරණෙන. පුබ්බග්ගහණමන්තරෙනාතිපාණිනිනා ඉකාරාදෙසවිධායකෙ ඉමස්මිංයෙව සුත්තෙකකාරතො පුබ්බස්ස ඉකාරාදෙසවිධානත්ථං පුබ්බග්ගහණං කතං, තං පුබ්බස්සාතිවචනං විනාති අත්ථො. සචෙතිආදිනා කථයතීති සම්බන්ධො. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො වුත්තො, අස්සාති ජාතිනිද්දෙසෙ තු ආකාරස්සචිකාරො භවත්‍යෙව, සියා එතන්ති බහුපරිබ්බාජකාති එතං රූපං හොති. ස්‍යාද්‍යත්‍ර බ්‍යවහිතො… කකාරතො පුබ්බෙ ස්‍යාදි, න ස්‍යාදි කකාරා පරොති. “Tassa”（彼之）是说“非词根的词基”，即“非词根之词”。“Tenaca”是说“以及通过k-कार”，“tasmā”是说“因此”。为规定于“ka”之前作“i”替代，巴尼尼(Pāṇini)在此经中使用了“pubba”（在……前）一词，其义为没有“pubbassa”（在前者之）的赘言。通过“sace”（如果）等词，说明其关联。依据“byañjane dīgharassā”（1-33），说（应作）短音。然而在通称中，“ā”确实变为“i”，如“siyā etam”（或是此）与“bahuparibbājaka”（多位游方者）的形式。此处“syādi”被隔开……“syādi”在“ka”之前，而不在“ka”之后。 නනු ච අස්‍යාදිතොති එත්ථ පසජ්ජප්පටිසෙධො නඤ කස්මා ගහිතො, න පරියුදොසොති ආසඞ්කිය පරියුදාසෙස්මිං ගහිතෙ සති දොසං වත්තුමාරභතෙ ‘පරියුදාසෙ’ඉච්චාදිනා. ස්‍යාදිතොති ස්‍යාද්‍යන්තතො පරිබ්බාජකසද්දතො. පරිබ්බාජකසද්දොහි ස්‍යාද්‍යන්තො වාක්‍යෙ ස්‍යාද්‍යන්තත්තා, තෙනෙව වක්ඛති- ‘පරිබ්බාජකසද්දතො එත්ථ ස්‍යාද්‍යුප්පත්තී’ති. අස්‍යාදිස්මා පරොති කත්වා බහුපරිබ්බාජකසද්දතො න ස්‍යාද්‍යුප්පත්තීති සම්බන්ධො. 再者，于“asyādito”一词中，为何否定词“nañ”被理解为遮止否定(pasajjappaṭisedha)而非除遣否定(pariyudāsa)？对此存疑，（作者）以“pariyudāse”等词开始说明，若作除遣否定，则有过失。“Syādito”是指从以“syādi”结尾的“paribbājaka”一词。因为“paribbājaka”一词在句子中以“syādi”结尾，故下文将说：“此处syādi的生起，是从paribbājaka一词而来”。若作“在非syādi之后”解，则关联为：“syādi”不从“bahuparibbājaka”一词生起。 තතොචාති බහුපරිබ්බාජකසද්දතො ච. පසජ්ජප්පටිසෙධෙන නඤසද්දෙන [Pg.227] අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙපි සියාව දොසොති දස්සෙන්තො ආහ- ‘අවිජ්ජමානොස්‍යාදි’ච්චාදි. “Tato ca”是指“以及从bahuparibbājaka一词”。为表明以否定词“nañ”作遮止否定(pasajjappaṭisedha)，于持他释(aññapadatthasamāsa)中亦有过失，（作者）说：“avijjamānosyādi”（不存在syādi者）等。 ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං 于《精义显明》——目犍连《纲要》之复注中 චතුත්ථකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා. 第四品释义终。 පඤ්චමකණ්ඩ 第五品 1. තිජ 1. 提阇 ඛමාවීමංසාසූති පකතිවිසෙසනමෙව කථමිච්ඡිතන්ති ආහ- ‘සම්බන්ධස්සි’ච්චාදි, පදානමඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධස්ස පුරිසාධීනත්තාති අත්ථො, පකති විසෙසනන්ති තිජමාහ සද්දානං විසෙසනං, කිම්පන පකතිවිසෙසනෙ ඵල මිච්චාහ- ‘පකතිවිසෙසනොපාදාන’මිච්චාදි. යජ්ජත්‍ර ‘ඛමාවීමංසාසූ’ති පකතිවිසෙසනං, කස්මිං අත්ථෙ චරති ඛසා විධීයන්තිච්චාහ- ‘අත්ථන්තරස්සා නිද්දෙසා’ඉච්චාදි. අත්ථන්තරස්සාති නිසානාදිඅත්ථන්තරස්ස. ‘‘සුතානුමිතෙසු සුතසම්බන්ධොව බලවා’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති ‘සුතානුමිතාන’මිච්චාදිනා. තෙනෙවාති කිරියාරූපාසු ඛමාවීමංසු ඛසානං වීධානෙනෙව, සකත්ථෙ විධානෙනෙති වුත්තං හොති. තිතික්ඛකිරියත්තාති ඉමිනා පරෙසං විය ඛාද්‍යන්තානං ධාතුසඤ්ඤාවිධාන මනත්ථකන්ති දස්සෙති. 对于“于忍耐与考察(khamāvīmaṃsāsu)”，为何只希望它是词基的修饰？对此，（作者）说：“关联的”(sambandhassa)等等，其义为：诸词之间的相互关联取决于说话者。所谓词基的修饰，（作者）称之为提阇(tija)，即词语的修饰。那么，词基的修饰有何作用呢？对此，（作者）说：“采用词基的修饰”等等。如果此处“于忍耐与考察”是词基的修饰，它在什么意义上运作？khasa如何被规定？对此，（作者）说：“为了解释其他意义”(atthantarassā niddesā)等等。“其他意义的”(atthantarassa)是指尼萨那(nisāna)等其他意义。他以“听闻与推论的”(sutānumitānaṃ)等等，指明了‘于听闻与推论中，与听闻的关联更强’这条规则。因此，正是通过在作为动词形式的忍耐(khamā)与考察(vīmaṃsā)中规定khasa，这被称为是在其自身意义上的规定。以“因为是忍耐的行为”(titikkhākiriyattā)此句，（作者）指出，如同对其他词一样，对以khādi等结尾的词规定词根名称是无意义的。 තිතික්ඛා ඛමා, තිතික්ඛති ඛමති, වීමංසා උපපරික්ඛා, වීමංසති උපපරික්ඛතීති අත්ථො. සුත්තෙ තිජඉති නිද්දෙසා භූවාදිකස්ස ගහණං. නිච්චණ්‍යන්තස්ස චුරාදිකස්ස හි තාදිසෙ පයොජනෙ සති බහුලං විධීයමානෙපි නිච්චත්තමත්තනො නාතිවත්තති. අථවා චුරාදිමානෙනාබ්‍යභිචාරිනා සාහචරියා තිජොපි චුරාදිකොව, තං යථා ‘ගාවස්ස දුතියෙනාත්ථො’ති. වුත්තෙගොයෙවොපාදීයතෙ, නාස්සො, න ගද්‍රභො. කදාචි පන අස්සාදිනොපි දුතියස්ස ගහණං සියා අත්ථප්පකරණා දිප්පභාවතො. 忍耐(titikkhā)即是宽容(khamā)，titikkhati即是khamati；考察(vīmaṃsā)即是审查(upaparikkhā)，vīmaṃsati即是upaparikkhati，此为其义。经(Sutta)中对提阇(tija)的解释，是指取bhūvādi（部派）词根。对于恒以ṇi结尾的curādi（朱罗派）词根，即使在那种用法中被广泛规定，它也不会超越自身的恒常性。或者，由于与curādi词根有不变的伴随关系，提阇(tija)也属于curādi词根。这就像“需要牛的第二头”，当说到“牛”时，就只取牛，而不是马，也不是驴。但有时，由于意义、语境等的作用，也可以取马等作为第二头。 නනු [Pg.228] ච වීමංසායං සප්පච්චයවිධාන මනුපපන්නමිතරෙතරනිස්සයදොස දුට්ඨත්තා, තථාහි සිද්ධෙ වීමංසාසද්දෙ සප්පච්චයො උප්පජ්ජතෙ, සති ච තස්මිං වීමංසාති රූපං සම්පජ්ජතීති ඉතරෙතරනිස්සයො, ඉතරෙතර නිස්සයානි ච කාරියානී නොපකප්පන්තීති තෙනාහ- ‘අනුවාදරූපාන’මිච්චාදි. අනාදිකාලසංසිද්ධසද්දානුවාතො නත්ථි ඉතරෙතරනිස්සයො දොසොති භාවො. පයොජකබ්‍යාපාරණිප්පච්චයාභාවෙ තෙජතෙති රූපං. 又，在考察(vīmaṃsā)中规定sa后缀(sappaccaya)是不合理的，因为它有相互依存(itaretaranissaya)的过失。即是说，当vīmaṃsā一词成立时，sa后缀才会产生；而当sa后缀存在时，vīmaṃsā的形式才得以完成，这就是相互依存。相互依存的作用是不成立的，因此（作者）说：“只是复述形式”(anuvādarūpānaṃ)等等。其意为：由于是复述从无始以来就已成立的词，所以没有相互依存的过失。在没有表示使役者作用的ṇi后缀时，其形式为tejate。 2. කිතා 2. 所作 පුබ්බෙවිය පකතිවිසෙසනාදීත්‍යනෙන ‘‘සම්බන්ධස්ස පුරිසායත්තත්තා ‘තිකිච්ඡාසංසයෙසූ’ති පකතිවිසෙසනන්ති ආහ- ‘තිකිච්ඡාය’මිච්චාදි’ත්‍යාදිකං සබ්බං යථායොගමෙත්ථාපි වත්තබ්බන්ත්‍යතිදිසති. විස්සත්ථොති විසද්දස්ස අත්ථො. අථ කිමිත්ථං ඡප්පච්චයන්තස්සෙව ද්විධොදාහරණන්ත්‍යාසඞ්කියාහ- ‘අත්ථභෙදා ද්විධොදාහරණ’න්ති. නිකෙතො නිවාසො, සඞ්කෙතො ලක්ඛණං. 通过如前的“自性限定”等，他类推了“因为关系依存于人，所以‘在治疗与怀疑中’是自性限定”这一说法，并指出“于治疗”等这一切，也应在此处如其所应地被说明。“Vissattho”是“visadda”一词的意思。那么，为何此处仅对以六种后缀结尾的词举出两种例子呢？为回答此疑问，他说道：“因意义有别，故举两种例子”。“Niketo”是住所，“saṅketo”是标记。 3. නින්දා 3. 责难 නින්ද=ගරහායං තතො ‘‘ඉත්ථියමණත්තිකයක්‍යා චෙ’’ති (5-49) අප්පච්චයෙ තතො ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති (3-26) ආප්පච්චයෙ රූපං. බන්ධතීති බධකො. （词根）Nind意为“呵责”(garahā)。由此，根据经(sutta)‘(kattari) itthiyamaṇattikayakyā ce’(5-49)加上“a”后缀，再根据‘itthiyamatvā’(3-26)加上“ā”后缀，形成此词形。行束缚者(bandhati)，是为束缚者(badhako)。 4. තුංස්මා 4. Tuṃsmā තුංස්මාතීහ පච්චයග්ගහණමාචික්ඛති ‘තුංතායෙ’ච්චාදිනා. තතො චෙති යතො තුංස්මාති පච්චයස්සෙව ගහණං යතො ච විසෙසන නිද්දෙසො, තතොති අත්ථො. පච්චයග්ගහණෙ තදාදිග්ගහණං විඤ්ඤායතෙ… ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො තදාදිනො ගහණ’’න්ති ඤායතො. විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතත්තා තදන්තග්ගහණං… ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති (1-13) වචනාභි මනසි නිධායාහ- ‘යතො කිරියත්ථා’ඉච්චාදි. සො කිරියත්ථො ආදි යස්ස සමුදායස්ස සො තදාදි සො පච්චයොන්තෙ තස්ස (සො තදන්තො). තදාදිතදන්තසමුදායවිසෙසස්ස ගහණං, (නතු) තදන්තමත්තස්සෙ ත්‍යත්ථො[Pg.229]. නනු ච තුංස්මාඉති විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතෙ භවතු ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සෙ’’ති තදන්තග්ගහණං පච්චයග්ගහණෙ තු කථං තදාදිනො ගහණං වචනාභාවතොච්චාහ- ‘තදවිනාභාවිත්තා’ති. යතො විහිතො තෙන විනා න භවති සීලෙනෙති තදවිනාභාවී තස්ස භාවො තස්මා. ඉමාය යුත්තියා විඤ්ඤායතෙ-ත්ථො, යමාඛ්‍යායතෙ ‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො තදාදිනො ගහණ’න්ති. භවත්වෙවං තදාදිනො තදන්තස්ස ච ගහණං, තතො කිප්ඵලංත්‍යාහ- ‘තෙනෙ’ච්චාදි. 在此，他通过“tuṃtāye”等词，指明了“tuṃsmā”是特指后缀。“Tato ca”的意思是：因为“tuṃsmā”是特指后缀，并且因为它是限定词的指示，所以...。当特指一个后缀时，应理解为包含以此为始者，根据“特指后缀时，亦包含其所依附的词干之始”的规则。因为意图将其作为限定词来说明，所以也包含以此为终者。牢记“规则适用于以限定词为结尾者”(1-13)的教言，他说道：“从有行为意义者”等。那个行为意义是某个集合的开始，此即“tadādi”（以此为始）；它在后缀的结尾，此即“tadanto”（以此为终）。意思是，要取以此为始、以此为终的整个集合的限定，而不仅仅是取以此为终者。问：既然“tuṃsmā”意图作为限定词，根据“规则适用于以限定词为结尾者”，取以此为终者即可，但在特指后缀时，又如何能取以此为始者呢？因无此教言。答：“因其不可分离故”。因为它被规定所依附的对象，没有后者，前者就无法自然存在，此即“不可分离性”，因此。通过此理路，可以了知所述“特指后缀时，亦包含其所依附的词干之始”的意义。即使如此，同时包含以此为始者和以此为终者，那有什么结果呢？他以“因此”等词作答。 සපාදිතොති පාදිසහිතතො. ඛ ඡ සුප්පත්තාභාවාති ඛ ඡ සානං උප්පත්තියා අභාවා. වුත්තප්පකාරස්සෙව තුංප්පච්චයන්තස්ස පකතිභාවෙන ගහණා සපාදිතො ඛ ඡ සානමනුප්පත්තීති අධිප්පායො. විපුබ්බා ‘ජි-ජයෙ’ඉච්චස්මා තුංපච්චයන්තා ‘විජෙතුමිච්ඡතී’ති අත්ථෙ ‘‘තුංස්මා’’ඉච්චාදිනා(සො), තුංස්සච ලොපො, නෙමිත්තිකෙ එකාරෙ නිවත්තෙ ‘ජිස ජිස ඉති ද්විත්තෙ අනාදිබ්‍යඤ්ජනලොපො ‘‘ජිහරානං ගී’’ති (5-102) ගී. ජිගීසප්පකතිතො ‘‘භූතෙ ඊඌං’’ඉච්චාදිනා (6-4) ඊ. තස්මිං අඤ. ‘‘ආ ඊ ඌ ම්හා ස්සා ස්සම්හානං වා’’ති (6-33) ඊස්ස රස්සෙ බ්‍යජිගීසි. යදි තු සපාදිතො සස්ස උප්පත්ති සියා, තදා බ්‍යජිගීසීති එත්ථ ද්විබ්බචනං කරීයමානං සප්පච්චයන්තස්ස පඨමස්සෙකස්සරස්ස ද්විබ්බචනං භවතීති ‘‘ඛ ඡ සාන’’මිච්චාදිනා (5-69) විජිය ඉති සමුදායෙ ආදිභූතස්ස විසද්දස්ස සියා ඊම්හි ච විහිතෙ සපාදිනො පකතිභාවොති විසද්ද පුබ්බෙ අඤාගමො සියා, තතො ච අවිවිජිසීති අනිට්ඨම්පසජ්ජෙය්‍ය. “Sapādito”意为“与pā等（前缀）一起”。“Kha cha sa-uppattābhāvā”意为“因为（希求义）sa后缀不生起”。大意是：因为将上述类型的、以“tuṃ”为后缀的词按其原形来取，所以“kha, cha, sa”等后缀不生起。从前置“vi”的词根“ji-jaye”，在“vijetum icchati”（意欲征服）的意义上，根据“tuṃsmā...”等规则派生：“tuṃ”被去除，当作为动因的“e”音返回原形时，“jisa jisa”进行重叠，根据“jiharānaṃ gī”(5-102)规则，变为“gī”，形成“jigīsa”。从“jigīsa”的原形，根据“bhūte īūṃ...”(6-4)规则加上“ī”，再加增音“a”。根据“Ā ī ū mhā ssā ssamhānaṃ vā”(6-33)规则，“ī”可缩短，形成“byajigīsi”。然而，如果“sa”后缀生起，那么在重叠时，根据“kha cha sāna...”(5-69)规则，即“重叠发生于带sa后缀词干的第一个音节”，在“vijiya”这个集合中，位于开头的“vi”音就会被重叠。并且，在加上“ī”之后，因为将带前缀的词干作为原形，增音“a”就会加在“vi”音之前，由此便会产生不期望的词形“avivijisī”。 තුංස්මා ඉච්ඡායන්ති ච පකතිප්පච්චයත්ථානමුපදිට්ඨත්තා තෙන සභාව ලිඞ්ගෙන ඛ ඡ සප්පච්චයා තදන්තො ච අනුමිතො න පන තුං, තුමිහ සුතොති ආහ- ‘න තදන්තො, නාපි ඡ ඡසා’ති. ජිඝච්ඡාඉච්චත්‍ර ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ඝස්ස ‘‘චතුත්ථ දුතියානං තතියපඨමා’’ති (5-78) ගො. තස්ස ‘‘කවග්ගහානං චවග්ගජා’’ති (5-79) ජො. පාණිනිනාපීහ සප්පච්චය විධායකෙ සුත්තෙ වාක්‍යම්පි යථා සියාති වාවචනං කතං, තදයුත්තන්ති නිරාකත්තුමාහ- ‘වාක්‍යම්පි’ච්චාදි. පකත්‍යාදිත්‍යත්‍ර ආදි සද්දෙන අත්ථවිසෙසො ගහෙතබ්බො, පකති විසෙසො තුමන්තො, ඉච්ඡත්ථො-ත්ථවිසෙසො[Pg.230]. ඉදං ලක්ඛණන්ති ‘‘තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ’’ඉති ඉදං ලක්ඛණං. නියොගතොති නියමෙන. ආසඞ්කායමුපසඞ්ඛ්‍යාන’’න්ති (3-1-7) වාක්‍යකාරෙන වුත්තං නිරාකත්තුමාහ- ‘ආසඞ්කාය’මිච්චාදි. 因为在“tuṃsmā icchāyaṃ”中，词根和后缀的意义已被教示，所以通过其自性的标记，可以推断出“kha, cha, sa”等后缀以及以此为结尾的词，但不能推断出“tuṃ”，因为“tuṃ”在此处是直接陈述的，所以他说道：“它不是以此为结尾的词，也不是cha或sa”。在“jighacchā”一词中，重叠时，前面的“gh”根据“第四与第二（辅音）变为第三与第一”(5-78)规则，变为“g”；这个“g”根据“kavagga与ha变为cavagga与ja”(5-79)规则，变为“j”。在此，波你尼(Pāṇini)在规定“sa”后缀的经文中，也使用了“vā”（或）字，以便也可以形成句子，为了驳斥这种不恰当的做法，他说道：“即使是句子...”等。在“pakatyādi”（原形等）一词中，“等”字应理解为特殊的意义：原形的特殊是指以“tuṃ”结尾的词，意义的特殊是指“icchā”（意欲）的意义。“tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te”这条规则就是标记。“Niyogato”是“必然地”。为了驳斥句子作者(vākyakāra)所说的“在怀疑义时应补充规定”(Pāṇ. 3-1-7 vārttika)，他说道：“在怀疑义时...”等。 අචෙතනත්තා කූලස්ස ඉච්ඡායාසම්භවොති ‘කූලප්පතිතුමිච්ඡතී’ති වාක්‍යමෙවෙච්ඡාපකාසනමසිද්ධං, තෙනාසිද්ධෙන වාක්‍යෙනාසිද්ධානං ඛ ඡ සානං සාධනං අසිද්ධෙනාසිද්ධසාධනං. ඉච්ඡාවචනිච්ඡාති ඉච්ඡාය වත්තුමිච්ඡා. ඉච්ඡායපවත්තිතො උපලද්ධීති ඉච්ඡාය උපලද්ධි උපාලම්බො පරිජානනං පවත්තිතොති අත්ථො. චෙතනාවතිචාති වුත්තං තස්මා චෙතනාවති පවත්තිතො උපලද්ධිං දස්සෙත්වා තදපදෙසෙ නාචෙතනෙපි දස්සෙතුං ‘යොපෙසා’තිආදිමාහ. දෙවදත්තෙ රජ්ජු ඛීලාදිපාණිනා උය්‍යොගො, කූලෙ මත්තිකාවිකීරණාදි. රජ්ජු ගුණො. ඛීලො සංක්වාදි. 因为河岸是无情识的，所以不可能有意欲，因此“kūlaṃ patitum icchati”（河岸意欲崩塌）这句话本身就无法表明意欲，是不成立的。用这不成立的句子来证明不成立的“kha, cha, sa”等（后缀），就是以不成立者来证明不成立者。“Icchāvacanicchā”是“意欲言说意欲”。“Icchāya pavattito upaladdhi”的意思是：由意欲而转起的认知、领会、遍知。因为已说过“在有情识者中”，所以，在开示了由有情识者的（行为）转起的认知后，为了也同样开示在无情识者的情况，他说道：“yopesā...”等。对于提婆达多(Devadatta)而言，（功用是）通过手持绳索、木桩等而努力；对于河岸而言，（功用是）散落泥土等。“Rajju”是绳索。“Khīlo”是木桩(saṅku)等。 පුලො තිණාදීනං සඞ්ඝාතො. සා සුනඛො මිමරිසතීති මර=පාණචාගෙ’ඉච්ඡායං තුමන්තා සො. ‘‘ඤි බ්‍යඤ්ජනස්සෙ’’ති (5-170) ඤි. ද්විත්තෙ පුබ්බතො-ඤ්ඤස්ස ලොපො ‘‘ඛ ඡ සෙස්වී’’ති (5-76) ද්විත්තෙ පුබ්බස්සාස්ස ඉමිමරිසති. තථා පිපතිසතීති ‘පතපථ=ගමෙන’ ඉච්චස්ස. සා මිමරිසතීති සතිපි සචෙතනත්තෙ විසත්තජීවිතස්ස සුනඛස්ස මරණිච්ඡා සම්භවතීති පටිපාදිතං. ‘‘ඉච්ඡාසන්තා පටිසෙධො වත්තබ්බො’’ති (3-1-7) පාණිනීයවාත්තිකකාරෙන වුත්තං, තන්නිරාකත්තුමාහ- ‘බුභුක්ඛිතු’මිච්චාදි. ජාතිපදත්ථනිස්සයෙන නිවුත්තිම්පටිපාදයමාහ- ‘ජාතිපදත්ථෙ’ච්චාදි. ඉතරො ඉච්ඡත්ථො. “Pulo”是草等的集合。“那只狗想要死(sā sunakho mimarisati)”，此句中的(mimarisati一词)由意为“舍弃生命”的“mara”（死）加上表欲求义的后缀“sa”构成。根据“Ñi byañjanasse”(5-170)的规则，加上“ñi”。在重复时，前一个“ññ”被省略。根据“kha cha sesvī”(5-76)的规则，在重复时，前一个“a”在“imimarisati”中变为“i”。同样，“pipatisati”（想要落下）来自意为“行进”的“patapatha”。“那只想要死的狗”，（此例说明）即使是有情识、执着于生命之狗，也可能生起求死之欲，此义已被阐明。“应说明对欲求动词的限制”(3-1-7)是波你尼(Pāṇini)的《瓦尔蒂卡》(Vārttika)作者所说，为驳斥此说，（作者）才说“bubhukkhitu”（想要吃）等。他通过依据“jāti”（种类）一词的含义来阐述其派生，说道：“jātipadatthe”等。另一种是欲求的含义。 5. ඊයො 5. 意欲（后缀） කරීයති සම්බන්ධීයතීති කම්මං. තඤ්ච නාම ජාති ගුණකිරියාදබ්බ සම්බන්ධතො පඤ්චධා භවති. තත්ථ නාමකම්මං’ ඩිත්ථො ඩවිත්ථොති නාමෙන පිණ්ඩස්ස සම්බන්ධා. ජාතිකම්මං ගොඅස්සොති ගොත්තාදිජාතියා පිණ්ඩස්ස සම්බන්ධා. ගුණකම්මං සුක්කොනීලොති සුක්කාදිනා ගුණෙන දබ්බස්ස [Pg.231] සම්බන්ධා. කිරියාකම්මං පාචකො පායකොති පාචකාදිකිරියාය දබ්බස්ස සම්බන්ධා. දබ්බකම්මං දණ්ඩීවිසාණීති දණ්ඩාදිනා දබ්බෙන පිණ්ඩස්ස සම්බන්ධා. එවං කම්මස්ස පඤ්චප්පකාරසම්භවෙපිච්ඡායමත්ථෙ ඊයස්ස විධානතො ඉච්ඡාසම්බන්ධියෙව කම්මං ගය්හතීති කිරියාකම්මමෙවාත්‍ර ගය්හතෙ අමුකමෙවත්ථමුපදස්සෙන්තො ආහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. අයඤ්ච නිපාත සමුදායො විසෙසාභිධානනිමිත්තාස්‍යුපගමෙ වත්තතෙ. 所作或相关者，是为业(kamma)。此业依名称、种类、属性、动作、事物之关联而有五种。其中，名称业，如“底特(Ḍiṭṭha)”与“达维特(Ḍavittha)”，是通过名称与个体的关联；种类业，如“牛”与“马”，是通过种姓等种类与个体的关联；属性业，如“白”与“黑”，是通过白色等属性与事物的关联；动作业，如“烹煮者”与“使烹煮者”，是通过烹煮等动作与事物的关联；事物业，如“持杖者”与“有角者”，是通过杖等事物与个体的关联。如此，业虽有五种可能，但因规定“īya”后缀用于欲求义，故只取与欲求相关的业，此处即只取动作业。为显示此特定含义，（作者）说：“yadipi”（即使）等。此组虚词用于接受某一特殊表述的理由。 තථාපීතිලොකවුත්තිරයංවිසෙසාභිධානාරම්භෙ. තංසම්බන්ධියෙවාති ඉච්ඡාසම්බන්ධිඑව. අත්තනොපුත්තමිච්ඡතීත්‍යාදිවචනිච්ඡායමත්තසම්බන්ධිනිපුත්තාදො අත්තනොත්‍යනුවත්තියසුත්තන්තරෙනපච්චයොවිධීයතෙපාණිනිනා, එත්ථ ත්ව(ත්ත)ග්ගහණමන්තරෙනාත්ත සම්බන්ධින්‍යෙව පුත්තාදො කථං විඤ්ඤායතෙ විසෙසවචනාභාවෙ හි පරසම්බන්ධින්‍යපි පප්පොතීතීමංචොද්‍යමුබ්භාවය මාහ- ‘අත්තසම්බන්ධිනි’ච්චාදි. ඊයස්ස පරසම්බන්ධින්‍යපි පසඞ්ගොති සම්බන්ධො. කුතොචාහ-ඊයස්සාඉතිධානා’ති. අත්ථග්ගහණස්සාවචනෙ ඊයස්සානභිධානාති භාවො. 即便如此，此世间用法亦是特殊论述的开端。此仅与欲求相关。如“欲己子”等语，在欲求义中，对于与自身相关的“子”等，波你尼(Pāṇini)通过另一部随许“自身”一词的经文规定了此后缀。此处若不取“自身”一词，如何得知仅与自身相关的“子”等？因为若无特别说明，则亦可适用于与他人相关者。为提出此质难，（作者）说：“attasambandhini”（与自身相关）等。“īya”后缀亦可适用于与他人相关者，此为关联。为何如此说？因为“īya”未被表述。其意为：若不取其义，则“īya”无所表述。 අප්පත්තියාති කරණෙ හෙතුම්හි වා තතියා. එත්ථාති අත්තනො පුත්තමිච්ඡතීතෙත්ථාපි. න ඉට්ඨොති ඊයප්පච්චයො නාභිමතො. නෙවෙත්ථ භවිතබ්බන්ති වදතො-ධිප්පායාමාහ ‘සාපෙක්ඛත්ත යෙවෙති භාවො’ති. යදි අත්තනො පුත්තමිච්ඡතීති වත්තුමිච්ඡායං සාපෙක්ඛෙත්තෙපි සියා, තදායමනිට්ඨප්පසඞ්ගොති දස්සෙතුමාහ- ‘යදිචෙත්ථ’ඉච්චාදි. “Appattiyā”（以未得），是在工具格或因缘义中的第三格(tatiyā)。此处，即“他想要自己的儿子”一句中也是如此。“不被接受(na iṭṭho)”，意即“īya”后缀不被认可。对于说“此处不应有”者，（作者）阐明其意图说：“其意在于仅有依赖性”。若在欲言“他想要自己的儿子”时，即便有依赖性亦可（使用后缀），则将导致不合意的结果。为显示此点，（作者）说：“yadicettha”（若于此）等。 අනිට්ඨප්පසඞ්ගස්ස සරූපමාහ- ‘අත්තනො පුත්තීයතීති සියා’ති. උප්පජ්ජමානෙන ඊයෙනෙව අත්තත්ථස්සාභිහිතත්තා අත්තසද්දස්සාප්පයොගොති චෙතම්පි න සඞ්ගතන්ති පටිපාදයමාහ ‘න ච සක්කා’තිආදි. කස්මාදෙවං වත්තුං න සක්කාති ආහ- ‘පකති’ච්චාදි. අපූපාදිකාය පකතියා සමානත්ථස්සෙව විසෙසනස්ස වුත්තිපදෙ අන්තොභාව දස්සනාති අත්ථො. ක්වපනෙවං දිට්ඨන්ත්‍යාහ- ‘තංයථෙ’ච්චාදි. ‘‘තමස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං’’ති (4-27) ණිකෙ ආපූපිකො. නතු භින්නත්ථස්සාති බ්‍යතිරෙකං දස්සෙත්වා තං දිට්ඨන්තෙන සාධෙතුමාහ- ‘දෙවදත්තස්සි’ච්චාදි. කාරණමාහ- ‘සාම්‍යන්තරෙ’ච්චාදි. දෙවදත්තස්ස [Pg.232] ධුරුනො කුලන්ති සාම්‍යන්තරබ්‍යවච්ඡෙදාය දෙවදත්තසද්දස්සො පාදානතො ගුරුකුලන්ති වුත්තිපදෙන දෙවදත්තත්ථස්සාන්තො භාවොති අත්ථො. තමෙත්ථොපි සමානන්තූපදස්සෙන්තො ආහ- ‘තථෙහාපි’ච්චාදි. අථාත්තනො පුත්තමිච්ඡතීත්‍යෙතස්මිං වාක්‍යෙ පදස්සාන්වාඛ්‍යානතො අත්තසද්දස්සාප්ඵයොගො කින්න සියාති දස්සෙතුමාහ- ‘නචාපි’ච්චාදි. （作者）说明不合意结果的形态：即可能出现“attano puttīyati”（他欲求自己的儿子）的形式。若说“因生起的īya后缀已表达了自身义，故不使用‘自身’一词”，为阐明此说亦不恰当，（作者）说：“na ca sakkā”（不可能）等。为何不能如此说？（作者）回答：“pakati”（本性）等。其义是，在派生词中，只包含与“面饼”(apūpa)等词根意义相同的修饰语。在何处可见此例？（作者）回答：“taṃyathā”（譬如）等。如“此是彼之技艺、戒行、商品、武器、用途”(4-27)一偈中，由“ṇika”后缀构成的“āpūpiko”（面点师）一词。为显示其反例，即（不包含）意义不同者，并以实例证明，（作者）说：“devadattassa”（提婆达多的）等。其原因为：“sāmyantare”（在另一所有者中）等。其义是，“提婆达多导师的家族”一句，为排除另一所有者，而使用了“提婆达多”一词，（但）在“gurukula”（师门）这一派生词中，“提婆达多”的意义并未被包含。为显示此处情况亦相同，（作者）说：“tathehāpi”（此处亦然）等。其次，为显示在“欲己子”一句中，根据对词的解析，为何不能不使用“自身”一词，（作者）说：“nacāpi”（也并非）等。 පදස්සාති පුත්තීයාදිනො පදස්ස. නචාපි අප්පයොගොති සම්බන්ධො. කාරණමාහ- ‘ඊයන්තස්සා’තිආදි. ඊයන්තො පුත්තීයාදි, නියොගතො න පප්පොතීති සම්බන්ධො. තබ්බාචීසද්දප්පයොගන්ති අඤ්ඤවාචීසද්දයොගං. සුතග්ගහණන්ති අසුතත්තාති වුත්තසුතග්ගහණං. අත්ථප්පකරණාද්‍යුපලක්ඛණන්ත්‍යනෙන අත්ථතො පකරණාදිතොපි පුත්තස්සත්ත නියතා ගම්‍යතෙ, සුතසද්දස්ස තු ගහණමුපලක්ඛණත්ථන්ති වදති. “Padassa”（词的）：指“puttīya”等词。“也并非不使用”，此为关联。（作者）说明原因为：“īyantassa”（以īya结尾的）等。以“īya”结尾的“puttīya”等词，并非必然获得（另一词），此为关联。“Tabbācīsaddappayogaṃ”（使用能诠彼义之词），意即使用能诠彼义的另一词。“Sutaggahaṇaṃ”（取‘所闻’）：因其未被听闻，故说‘取所闻’。此句表明，通过意义、语境等，亦可了知“子”与自身的确定关系，而取“suta”（所闻）一词，是为例示，（作者）如是说。 නනු ච සුත්තෙ කම්මාති වුත්තත්තා කම්මසමුදායතොපීයො සියා ත්‍යාසඞ්කියෙව (මභා)වං සාධයමාහ- ‘කම්මා’තිආදි. වත්තුං ඉට්ඨා එකසඛ්‍යා යස්ස කම්මසාමඤ්ඤස්ස තං තථාවුත්තං. වත්තුමිට්ඨෙක සඞ්ඛ්‍යස්ස ගහණමාහ- ‘කම්මසමුදායතො’ති. කිම්පනාවයවතො න සියා’ මහන්තම්පුත්තමිච්ඡතී’ච්චත්‍ර පුත්තමිච්චතොච්චාසඞ්කියාහ ‘අවයවතොපි සාපෙක්ඛත්තායෙවා’ති. න භතීති සම්බන්ධො. එවඤ්චරහි ඉදම්පි න සිජ්ඣතීති චොදෙන්තො ආහ ‘චරහි’ච්චාදි. මහා චායං පුත්තොචෙති මහාපුත්තමිච්ඡතීති යදෙවං කරීයති තදායම්පයොගොති දස්සෙන්තො ආහ- ‘භවිතබ්බමෙවෙ’ච්චාදි. 然则，经中既言“业”(kamma)，则“īya”后缀亦可从业的集合而来。为破此疑，（作者）论证其不然，说道：“kammā”（从业）等。欲言“一数”之普遍业，即如是说。为说明取欲言之“一数”，（作者）说：“kammasamudāyato”（从业的集合）。然则，为何不可从部分而来？如“欲求一个大儿子”一句中的“欲求儿子”。对此疑问，（作者）答道：“从部分而来亦仅因其有依赖性”。“不存在”，此为关联。若如此，则此亦不能成立。质难者说：“carahi”（既然如此）等。为显示“此子亦大”即“欲求大儿子”，当如此构成复合词时，此用法是成立的，（作者）指出：“bhavitabbameva”（理应如此）等。 6. උපමා 6. 譬喻 උපමීයතෙ පරිච්ඡිජ්ජති සාධීයතීත්‍යත්ථො. කීදිසන්තමුපමානමිච්චාහ- ‘පසිද්ධසාධම්‍යා’ඉච්චාදි. පසිද්ධො ගවාදි, තස්ස සාධම්‍යා සමාන රූපතාය යම්පසිද්ධස්ස ගවයාදිනො සාධියස්ස සාධනං තමුපමානන්ත්‍යත්ථො. සමානො ධම්මො-ස්සෙති සධම්මො, ගවාදියෙව. තස්ස භාවො සාධම්‍යං. සාධ්‍යතෙ උපමීයතෙ-නෙනෙති සාධනමුපමානං ගවාදි. සාධුතෙ උපමීයතෙති සාධියො, ගවයාදි. තස්ස සාධනං සාධියසාධනං. 被比较、被限定、被证明，此为其义。问：譬喻是怎样的？答曰：“由已知的共同法”等。已知者如牛等，由其共同法，即相似的形态，对于所应成立的野牛等，能作为其成立之工具，此即譬喻之义。有共同之法，故为同法，即是牛等。其状态即是共同法性。借此得以成立、比较者，即是成立的工具、譬喻，如牛等。所应成立、所应比较者，即是所成立者，如野牛等。对它的成立，即是对所成立者的成立。 පුත්තමිවාචරතීති [Pg.233] එත්ථ ‘ආවසථමාවසති’ච්චාදො විය ආධාරත්ථස්ස විඤ්ඤායමානත්තා පුත්තෙ විය මාණවකෙ මධුරන්නපානදානාදිකමාචරණං කරොතිච්චෙවමත්ථසම්භවෙන ද්වින්නම්පි උපමානොපමෙය්‍යභාවොත්‍යවගමයිතුමාහ- ‘පුත්තෙ’ඉච්චාදි. පසිද්ධෙන සාධනභාවෙනුපමානභූතෙ පුත්තෙ ආචරණම්පි පසිද්ධන්ති ආහ- ‘තම්පසිද්ධ’න්ති. තදාචරණෙන තෙන ආචරණෙන පුත්තමාණවකවිසයමාචරණං වා පුත්තමාණවක සද්දෙනුපචාරතො ගහෙත්වා විසයීවසෙන විසයභාවවොහාරොතිපි යුජ්ජති. වාක්‍යත්ථො පනෙතස්මිං පක්ඛෙ ‘පුත්තමිව පුත්තවිසය මාණවකමිව ආචරති මාණවකවිසයමාචරණං කරොතී’ති, වුත්තියන්තු යථාවුත්තමත්ථද්වයං යථායොගං යොජෙත්වා වෙදිතබ්බං. 于“如子而行”(Puttamivācarati)一句，此处犹如“居住于住所”(āvasathamāvasati)等句，因其所依义可被了知，故“如于子，于学生行布施甜美食饮等行为”此义得以成立。为令了悟此二者之譬喻与所譬关系，故说“于子”等。以其为众所周知之成立工具而成为譬喻的儿子，其相关行为亦是众所周知，故说“彼亦周知”。或由彼行为，即以此行为，或由“子”、“学生”二词，以转喻而取，依能依与所依之理，亦可言说为能依所依之关系。于此情况下，句义则为：“如对儿子此一对象，亦如是对学生此一对象而行，即是做对待学生之行为”。于释论中，则应将上述二义妥善结合而知。 නනු ච යජ්ජත්‍රොපමානොපමෙය්‍යභාවො වුත්තියං ඊයෙනෙව ජොතිතොති ඉවසද්දො නිවත්තතෙ, තදොපමානොපමෙය්‍යභාවො පුත්ත සද්දෙව වත්තතෙ, තං කථමුපමෙය්‍යවචනස්ස මාණවකසද්දස්ස වුත්තත්ථස්ස පයොගො යුත්තොච්චාසඞ්කියාහ- ‘උපමානවචනතො’ච්චාදි. 然，若此处譬喻与所譬之关系，在衍生词中已由“īya”词缀本身所阐明，因此“iva”(如)一词被省略，此时譬喻与所譬之关系仅由“子”一词表达，那么，表示所譬的“学生”一词，其义既已被表达，为何其使用仍是恰当的呢？怀此疑问而答曰：“由譬喻词……”等。 තබ්බිසිට්ඨාචරණෙති තෙනොපමානෙන විසිට්ඨෙ ආචරණෙ. උපමානොපමෙය්‍යභාවස්සානිවත්තත්තාති එත්ථායමධිප්පායො ‘උපමාන විසිට්ඨාචරණෙ උපමානවචනතො ඊයස්ස විධානෙ නොපමෙය්‍යවචනමන්තරෙනොපමානවචනස්ස පවත්තීති උපමානොපමෙය්‍යභාවස්සානිවත්තී’’ති. අඤ්ඤථාති යද්‍යුපමානොපමෙය්‍යභාවස්ස ඊයෙනෙව ජොතිතත්තා තදන්තස්සුපමෙය්‍යෙ වුත්ති සියාත්‍යත්ථො. පබ්බතායතීති ‘‘කත්තුතායො’’ති (5-8) ආයො. උපමෙය්‍යස්සානිවත්තත්තා උපමෙය්‍ය කත්තුසාමඤ්ඤෙ තිප්පච්චයො. “于彼所简别之行”，意即“于彼譬喻所简别之行”。所谓“因譬喻与所譬之关系不被舍离”，此中意谓：“在譬喻所简别之行的意义上，于譬喻词后规定“īya”词缀时，若无所譬词，则譬喻词便不成立，是故譬喻与所譬之关系不被舍离”。所谓“否则”，意即：若譬喻与所譬之关系已由“īya”词缀本身所阐明，则以其为结尾的衍生词应指称所譬。于“行如山岳”(Pabbatāyati)一句，依“于作者义加āyo”(语法规则5-8)而有“āya”词缀。因所譬并未被舍离，故于作为所譬的作者通相上，加“ti”词缀。 7. ආධා 7. 基础 යථානන්තරසුත්තෙ උපමානෙ උපමෙය්‍යස්ස මාණවකස්ස පයොගො උපපන්නො, තථාත්‍රාපි ‘පාසාදෙ කුටිය’න්ති චොපමෙය්‍යස්සපයොගොති අතිදිසන්තො ආහ- ‘හෙට්ඨාවියෙ’ච්චාදි. උපමානෙ උපමෙය්‍යස්සානන්තොභාවාති අත්ථො. නනු කිමත්ථමිදමුච්චතෙ යවතායො පාසාදෙ [Pg.234] ඉවාචරති සො පාසාදමිවාචරතීතිපි වත්තුං සක්කාති නාත්ථභෙදො-ඤ්ඤත්‍ර වචනිච්ඡාභෙදාති පුබ්බෙනෙවෙත්ථාපි ඊයො සිද්ධො, තතො නාත්ථො-නෙන වචනෙනෙ ච්චාසඞ්කියාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. 如紧邻的前一经中，于譬喻中，作为被喻者的少年(māṇavaka)之用法是恰当的；同样地，此处也是为了类推适用被喻者的用法，于“高楼中的孤邸(pāsāde kuṭiyaṃ)”一句而说“如在下方”等。其义为：譬喻中包含了被喻者。然，此说何为？既然对于“如在高楼中行仪”者，亦可说“彼如高楼般行仪”，除言说意愿之别外，并无差异。由此，在此处，[-īya]的用法已由前文成立，是故此说无益。为遣此疑，而说“即使”等。 8. කත්තු 8. 能作者 එත්ථ කත්තුතොඉති වචනා කම්මාති නිවත්තතෙ, ආයග්ගහණා ඊයො. කදා පන කත්තුවිසෙසො-වසීයතිච්චාහ-‘යත්ථ්‍යාදිසද්දසමානාධිකරණත්තෙ’තිආදි. පබ්බතායති හත්ථිච්චෙවමාදිනා හත්ථ්‍යාදි සද්දෙන සමානාධිකරණත්තෙ සතීති අත්ථො. 此处，因有“从能作者(kattuto)”之语，故“业(kamma)”一词便被排除；由取[-āya]而知有[-īya]。然则，何时特指能作者？答曰：“当与[hatthi]等词同处时”等。其义为：如“象如山行(pabbatāyati hatthī)”等句，当与“象”等词同处时。 9. ඣත්ථෙ 9. 于cy义中 කොයං ච්‍යත්ථොච්චාසඞ්කිය ‘‘අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරාචී’’ති (4-119) චීස්ස අභූතතබ්භාවෙ කරාදියොගෙසති විධානා ‘අභූතතබ්භාවො කරාදිවිසිට්ඨො’ති ආහ. අභූත තබ්භාවස්ස කරාදිවිසිට්ඨත්තා කරොත්‍යත්ථනිවත්තියාවස්සං පාණිනියා විය භුවිග්ගහණං කත්තබ්බමඤ්ඤථා කරොත්‍යත්ථෙපි සියාත්‍යාසඞ්කිය නිවත්තිහෙතුමාහ- ‘තෙනෙවා’තිආදි. යෙනෙව කරොත්‍යාදිවිසිට්ඨො අභූතතබ්භාවොච්‍යත්ථො තෙනෙව හෙතුනාති අත්ථො. භවත්‍යත්ථෙ-නෙන කාරණෙන ලද්ධෙ කරොත්‍යත්ථොප්‍යනිට්ඨො ලබ්භතිච්චාසඞ්කිය තන්නිවත්තිම්පටිපාදයමාහ- ‘කරොත්‍යත්ථෙ’ච්චාදි. අධවලං ධවලං කරොති ධවලීකරොතිච්චෙව චීප්පච්චයෙ කත්තබ්බෙ කම්මෙනෙව කරොතිස්සාභිසම්බන්ධස්ස දිට්ඨත්තාති අත්ථො. කාරණන්තරමාහ- ‘ඉහ චෙ’ච්චාදි. ඉතිසද්දො හෙතුම්හි යස්මා ඉහ කත්තුතොති වත්තතෙ තතොචෙති අත්ථො. 为遣“此cy义为何”之疑，[作者]引(4-119)经“abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārācī”，因cī语基乃于“非有而有(abhūtatabbhāva)”义中，与“作”(kar)等相应时所规定，故云“非有而有，乃由‘作’等所限定”。因“非有而有”由“作”等所限定，故于“作”义被排除时，必须如波你尼(Pāṇini)语法般，取“有”(bhū)义；为遣“否则亦可有‘作’义”之疑，而说“正因此(teneva)”等，以明其排除之因。其义为：正因cy义是为“作”等所限定之“非有而有”，故为此因。为遣“若由此因得‘有’义，则亦可得非所欲之‘作’义”之疑，为示其排除，而说“于‘作’义中(karotyatthe)”等。其义为：如“使非白者白(adhavalaṃ dhavalaṃ karoti)”，即“使之白(dhavalīkaroti)”，当加cī语基时，可见“作”(karoti)仅与业(kamma)相连。复说另一因：“于此复(iha ce)”等。iti词为因由义，其义为：因于此处，“从能作者(kattuto)”之语仍在行文中，故尔。 අසත්‍යත්ථස්ස පන භවත්‍යත්ථෙයෙවාන්තොභාවා න තන්නිවත්ති පටිපාදිතා. තප්පකරණෙති ධාතුප්පච්චයප්පකරණෙ. ද්විබ්බචනන්ති පටඉච්චස්ස ද්විබ්බචනං තතො ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) රාප්පච්චයො. ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4-132) අන්තසරාදිස්ස ලොපො. ච්‍යන්තා පච්චයාභාවත්ථං- ‘අචීතො’ති පච්චයවිධානසුත්තෙ පටිසෙධො න කතො, තෙනාහ-‘අචීතොති පටිසෙධාභාවා’ති. චීති භුසොඉති 然于“非有”(asat)义，因其已含摄于“有”(bhavati)义中，故未论其排除。“于其品中(Tappakaraṇe)”，意为“于词根语基品中”。“重言(Dvibbacananti)”，指paṭa之重言，其后依(4-120)经“dissantaññepi paccayā”，加rā语基。依(4-132)经“rānubandhentasarādissā”，末元音等被删除。为示cy结尾者后无语基，于规定语基之经中，未作“非从cī(acīto)”之遮止，故云“因无acīto之遮止”。Cī，即“甚”(bhusa)义。 පඨමන්තාචී[Pg.235]. ණාදිවුත්තිත්තා ‘‘එකත්ථතාය’’න්ති (2-119) විභත්තිලොපො. ඉහෙචෙති ‘ච්‍යත්ථෙ’’ ඉතීමස්මිංයෙව. න ච වුච්චතෙති සම්බන්ධො. 从初转(主格)语后加cī。因其为ṇādi等复合词故，依(2-119)经“由一义故(ekatthatāya)”，转相(vibhatti)被删除。“于此复(Iha ce)”，即正于此“cy义”中。与“亦不说(na ca vuccati)”相关。 10. සද්දා 10. 声 නනු ච අසති සුත්තෙ දුතියාග්ගහණෙ දුතියන්තෙහිච්චායං විසෙසො කුතො ලබ්භතෙ යෙන ‘සද්දාදීහි දුතියන්තෙහී’ති විවරණං කතන්ති සච්චං, තථාපි පච්චයවිධිම්හි යුත්තෙපි පඤ්චමියා නිද්දෙසෙ ‘සද්දාදීනී’ති දුතියායොපාදානසාමත්ථියා තථා විවරණං කතං. 问：既然经(规则)中没有使用第二格，那么“以第二格结尾”这一区别从何而来，以至于(义注)要解释为“以声等第二格结尾的词”呢？答：确实如此。然而，即使在后缀规则中适合以第五格作解释，但由于(经中)使用了“声等”(saddādīni)这一第二格形式，凭借其(第二格的)使用能力，才作了那样的解释。 සබ්බත්ථාති ‘‘තමධීතෙ තං ජානාති කණිකාචා’’දො (4-14) සබ්බත්ථ. කිරියාවාත්‍යවධාරණෙන යං බ්‍යවච්ඡින්නං, තමුපදස්සෙන්තො ආහ- ‘න කාලෙ’ච්චාදි. යදීපි අධීතෙච්චාදීසු වත්තමානකාලෙන කත්තුනා එකවචනෙන ච නිද්දෙසො, තථාපි තෙසමප්පධානත්තා අඤ්ඤස්මිම්පි භූතාදිකෙ කාලෙ කම්මාදො සාධනෙ බහුවචනෙන ච පච්චයො සියා එවෙති භාවො. “遍一切处”是指在‘他学习它，他了解它’等(出自迦尼迦(kaṇikācā)等，4-14)所有情况中。为了展示由“动作限定”所区别的内容，他说道：‘非于时’等。即使在‘学习’等词中，是以现在时、主动者和单数作解释，但由于它们并非主要部分，因此在过去等其他时态中，在业格等其他语法功能中，以及用复数形式，后缀也同样可以存在，此即其义。 නනු ච ‘‘ධාත්වත්ථෙනාමස්මී’’ති (5-12) ඉප්පච්චයෙ පත්තෙ-යමාරබ්භතෙ අස්සපි ධාත්වත්ථෙයෙව විධානං, තතො ච සද්දාදීහි ධාත්වත්ථෙ ඉප්පච්චයෙන න භවිතබ්බං, දිස්සතෙ ච ඉප්පච්චයපයොගොච්චාසඞ්කිය ‘නායමිප්පච්චයස්ස බාධකො’ති පටිපාදෙතුමාහ- ‘ධූවං කරොති’ච්චාදි. නානාභින්නං වාක්‍යං නානාවාක්‍යං, තස්ස භාවෙන, තෙන භින්නවාක්‍යභාවෙනායස්ස ඉප්පච්චයස්ස ච සමුච්චයතොති අත්ථො. ‘‘ධාත්වත්ථෙනාමස්මී’’ත්‍යෙකං වාක්‍යං, ‘‘සද්දාදීනි කරොත්‍ය’’පරං. එතානි ද්වෙ භින්නවාක්‍යානි- ‘ධාත්වත්ථෙ නාමස්මා ඉප්පච්චයො භවති, සද්දාදීනි කරොතිච්චස්මිං අත්ථෙ ආයො භවතී’ති පච්චෙකමාඛ්‍යාතාපෙක්ඛාය වාක්‍යපරිසමත්තියා භින්නතා, අභින්නෙ හි කිරියාපදෙකවාක්‍යතා, භින්නෙතු නානාවාක්‍යතා, නානාවාක්‍යෙ ච සති සමුච්චයො. න හි සාමඤ්ඤවිසෙසභාවෙන විධානමෙව බාධාහෙතු, කිඤ්චරහි එකවාක්‍යතාපි, තං යථා-‘බ්‍රාහ්මණානං දධි දිය්‍යතං, තක්කං කොණ්ඩඤ්ඤායෙ’ති. නානාවාක්‍යෙ තු සමුච්චයො, තං යථා- ‘බ්‍රාහ්මණා භොජීයන්තු, මාඪරාය වත්ථයුගලං දීයතූ’ති මාඪරො බ්‍රාහ්මණභාවෙන භොජීයතෙ වත්ථයුගලඤ්ච ලභතෙ, තෙනොජුකං [Pg.236] වුත්තෙන වත්ථයුගලදානෙන සාමඤ්ඤවුත්තං භොජනං න බාධීයතෙ, තථෙහාපි උජුකං විහිතෙනායෙන සාමඤ්ඤවිහිතො ඉප්පච්චයො න බාධීයතෙ ලක්ඛියානුරොධෙන සත්ථකාරස්ස වාක්‍ය භෙදාභෙදොති නානවට්ඨිතිදොසොති මඤ්ඤතෙ. තිම්හි ලෙ ච සිද්ධන්ති සම්බන්ධො. 问：既然根据“从名词，在动词词根的意义上(加i后缀)”(5-12)这条规则可以得到i后缀，而现在开始论述的(āya后缀)也是在动词词根的意义上制定的，那么从“声”等词，在动词词根的意义上，就不应该有i后缀了。但又看到i后缀的用法，为免除此疑，为了阐明“此(āya后缀)不排除i后缀”，他说道：“发出声响”(dhūvaṃ karoti)等。“别异之句为多句”(nānābhinnaṃ vākyaṃ nānāvākyaṃ)，由于此多句之性质，(此处的)āya后缀与i后缀可以并存，此即其义。“从名词，在动词词根的意义上(加i后缀)”是一句，“对‘声’等词，在‘做’的意义上(加āya后缀)”是另一句。此二者为别异之句——“在动词词根的意义上，从名词后加i后缀；对‘声’等词，在‘做’的意义上，加āya后缀”，由于各自依赖于动词而使句子完备，故为别异。若非别异，则为一动词之一句；若为别异，则为多句；既为多句，则可并存。并非仅以普通与特殊的关系来制定规则就是排除的原因，(单一)句性亦是(原因)。例如：“应施予婆罗门酸奶，施予憍陈如(Koṇḍañña)酪浆”。而在多句中则可并存，例如：“应宴请婆罗门，应施予摩达罗(Māḍhara)一双衣”，摩达罗以婆罗门故被宴请，亦获得一双衣。因此，由直接陈述的“施予一双衣”，并不会排除普遍陈述的“宴请”。同理于此，由直接制定的āya后缀，并不会排除普遍制定的i后缀。论师依据所应用的词形来决定句子的合与分，故不存在安立不当之过。应理解为与“于三时中成立”相关。 යප්පච්චයො න විහිතො පාණිනීආදීහි වියාති අධිප්පායො. ‘ජල දල- දිත්තියං’. ‘‘මානො’’ති (5-65) මානො, ‘‘කත්තරි ලො’’ති ‘‘පරොක්ඛායං චෙ’’ති (5-70) චග්ගහණෙන ‘දල දල’ඉතිද්විත්තං ‘‘ලොපොනාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස’’ (5-75) ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1-34) දස්සලස්ස ච ද්විභාවෙ දද්දල්ලමානා. ජලමානාති අට්ඨකථාවචනතොති ඉමිනා කිරියාසමභිහාරෙ යප්පච්චයාභාවං දස්සෙති. ඉමිනා ච සක්කතෙ විය භුසාභික්ඛඤ්ඤෙපි කිරියාසමභිහාරො කිරියාපරිවත්තනං, තඤ්ච යදා කිරියමඤ්ඤෙන කත්තබ්බමඤ්ඤො කරොති, තෙන කත්තබ්බඤ්චෙතරො, තදා භවතීති විඤ්ඤෙය්‍යං. ‘‘සාමඤ්ඤවිහිතා විධයො පයොගමනුසරන්තී’’ති ඉමිනා ලක්ඛණෙන ‘දල-දිත්තිය’න්ති ඉමස්මා ‘‘මානො’’ති සාමඤ්ඤෙන විහිතො මානප්පච්චයො භුසත්ථෙ ආභික්ඛඤ්ඤෙ ච භවිස්සති. දද්දල්ල මානාති එත්ථ භුසං ජලමානා, පුනප්පුන ජලමානාති ච අත්ථො වෙදිතබ්බො. 其意为：ya后缀不像波你尼(Pāṇini)等人所规定的那样被制定。(词根)“jala dala-”义为“闪耀”。根据“māno”(5-65)规则加māna后缀，根据“kattari lo”及“parokkhāyaṃ ce”(5-70)规则中的“ca”字，使“dala”成为“dala dala”重叠，再根据“loponādibyañjanassa”(5-75)及“saramhā dve”(1-34)规则，使“dassala”双重，形成daddallamānā。通过义注中“燃烧”(jalamānāti)一词，表明在表示“动作重复”(kiriyāsamabhihāra)时没有ya后缀。由此可知，如同在梵语中，即使在表示“非常”和“一再”时，“动作重复”即是“动作交换”(kiriyāparivattanaṃ)，而当一人做另一人应做之事，另一人做此人应做之事时，即有此(动作交换)，应如是了知。根据“普遍制定的规则遵循(实际)用法”(Sāmaññavihitā vidhayo payogamanusarantī)这一准则，从“dala-”(义为“闪耀”)这个词根，由“māno”这一规则普遍制定的māna后缀，在表示“非常”和“一再”的意义时也可以使用。于此，“daddallamānā”一词，应知其义为“非常闪耀”及“一再闪耀”。 11. නමො 11. 礼敬 නමො කරොති නමොසද්දමුච්චාරෙති, සද්දං කරොති සද්දමුච්චාරෙතීතිච්චෙවමත්ථො (න) ගහෙතබ්බෙ අනිස්සයනතො අනභිධානතො වා. “行礼敬”(Namo karoti)是发出“礼敬”(namo)之声。“发出声音、发出言语”这样的意思不应被采纳，因为无所依或非本义故。 12. ධාත්වා 12. 词根 අපරිනිප්ඵන්නොති අනිප්ඵන්නො අසිද්ධාවත්ථොති අත්ථො. කාරකසාධියොති යථාලාභං කාරකෙහි සාධියො. අසත්වභූතොති අදබ්බභූතො. අයන්තු කිරියාරූපො පදත්ථො පචත්‍යාදීනං වික්ලෙදනාදිපධානකිරියාරූපො ච තදවයවරූපා පුබ්බපරීභූතඋද්ධනාරො පනාදිකාදයො තාදත්ථියා ච පචත්‍යාදිවචනීයා. තස්මා යථා වුත්තලක්ඛණෙ ධාත්වත්ථෙ ධාතුතො විධීයමානො ත්‍යාදිප්පච්චයො තථාභූතමෙව [Pg.237] වදතීති භෙදාභාවා අභෙදසඞ්ඛ්‍යායෙකවචනෙනොච්චතෙ, ‘න බහුවචනෙන, තෙනෙත්ථ ‘ඨීයතෙ දෙවදත්තෙන, ඨීයතෙ දෙවදත්තෙහී’ති භවති. න යතොකුතොචීතිආදිනා යතො යත්ථ න දිස්සති, තතො තත්ථ න හොතීති දීපෙති. යතො යත්ථ විධි, ස තස්ස සම්බන්ධී භවතීති නාමෙහි වචනීයත්ථතො-ත්ථන්තරභූතො යොයං ධාත්වත්ථො කමාදීනමත්ථභූතො, සො සකත්ථොති සකත්ථෙයෙවායමිප්පච්චයො චුරාදිණිවියාති වෙදිතබ්බො. 未成就(Aparinipphanno)者，意思是未完成、未实现的状态。由作用者所成(Kārakasādhiyo)者，意思是依所获得的作用者而成就。非实体(Asatvabhūto)者，意思是非物质的。此动词形式的词义，例如“煮”(pacati)等，是具有软化(vikledana)等主要作用形态，以及作为其组成部分的先前和之后的置于灶上、点火等活动，由于具有相同目的，因此可以被称为“煮”等。因此，在如前所述特征的词根义中，从词根所规定的“ti”等后缀，也同样表达了这样的意义，由于没有差别，所以用单数形式表达，而不是用复数形式。因此这里说“被提婆达多站立”(ṭhīyate devadattena)、“被诸提婆达多站立”(ṭhīyate devadattehī)。通过“非从任何处”(Na yatokutoci)等语句，说明了“于何处不见，于彼处则无”。“于何处有规定，彼即与此相关”，这个词根的意义，它不同于名词所表达的意义，而是业(kamma)等的意义，是它自身的意义。应当知道，此“i”后缀是在其自身义中，就像“偷”(cur)等的“ṇi”后缀一样。 තස්සචාති එකාරස්ස ච. අථ අතිහත්ථයතිච්චාදො පාදිවිසිට්ඨෙ එව ධාත්වත්ථෙ ඉප්පච්චයස්ස විධානා තදත්ථවිහිතෙනෙව ඉප්පච්චයෙන පාදිවිසිට්ඨො ධාත්වත්ථො වුත්තො, තෙන කිමත්ථො ඉප්පච්චයන්තස්ස පාදියොගොච්චාසඞ්කිය පයොජනමාඛ්‍යාතුමාහ- ‘අතිහත්ථයති’ච්චාදි. න සාමත්ථියන්ති සමත්ථතා නත්ථීති අත්ථො. “Tassa ca”是指“ekārassa ca”(以及对e元音)。然后，在“过度伸展”(atihatthayati)等词中，由于在以“pa”等前缀为特征的词根义中规定了“i”后缀，因此，以“pa”等前缀为特征的词根义已经通过为该义规定的“i”后缀表达出来了。那么，为了说明以“i”后缀结尾的词与前缀连接的用途，在提出此疑问后，[作者]说“过度伸展”等。所谓“无能力”(Na sāmatthiyaṃ)，意思是“没有能力”(samatthatā natthi)。 13. සච්චා 13. 真实的 අත්ථමාචික්ඛති, වෙදමාචික්ඛතීති විග්ගහො. සුඛාපෙතිච්චාදො සුඛං වෙදයතිච්චාදිනා විග්ගහො. වාපාඨාති විකප්පෙන පාඨතො. “解释意义”(Atthamācikkhati)、“解释吠陀”(vedamācikkhati)，这是[词源]分析(viggaho)。“使快乐”(Sukhāpeti)等词，以“感受快乐”(sukhaṃ vedayati)等为其[词源]分析。“Vāpāṭhā”是“或依异读”(vikappena pāṭhato)。 15. චුරා 15. 偷窃 අසති සුත්තෙ සකත්ථෙති කථං ලබ්භතීති ආහ- ‘අත්ථානති දෙසා’ති. අත්ථා-නතිදෙසාති අත්ථවිසෙසස්ස කස්සචි සුත්තෙ අනිද්දෙසාති අත්ථො. අත්ථවිසෙසස්සා-නතිදෙසමත්තෙන සකත්ථොයෙව ණිනා වාච්චොති කථං විඤ්ඤායතෙච්චාහ- ‘සකත්ථස්ස ච සුතත්තා’ති. චුර=ථෙය්‍යෙ ඉච්චාදීසු ථෙය්‍යාදිකස්ස සකත්ථස්ස සුතත්තාති අත්ථො. යොගවිභාගතොති ‘ණී’තියොගවිභාගතො, රජ්ජං කාරෙතීති එත්ථ සාම්‍යමච්චාදිකං සත්තඞ්ගං රජ්ජං පවත්තෙතීති වා අත්ථො, පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණි. 当规则(sutta)中没有[规定]其自身义时，如何获得？[作者]说：“因意义未被转指”(atthānatidesā)。“意义未被转指”(Atthānatidesā)的意思是，在规则中未指明任何特定的意义。仅因未指明特定的意义，如何得知其自身义应由“ṇi”来表达？[作者]说：“因其自身义已被听闻”(sakatthassa ca sutattā)。意思是在“偷”(Cura)=“偷窃”(theyye)等[词义规定]中，“偷窃”等自身义已被听闻。“由规则切分”(Yogavibhāgato)是指由“ṇi”的规则切分。在“使之统治”(rajjaṃ kāreti)一例中，其义或为“使由主权(sāmya)、大臣(amacca)等七支(sattaṅgaṃ)组成的王国运行”，[此处的]“ṇi”是在使役作用(payojakabyāpāra)中。 16. පයො 16. 使动 පයොජකො චොදකො බ්‍යාපාරකොති අත්ථො නනු ච වුත්තියං ‘කත්තාරං පයොජයතී’ති වුත්තං කථං පයුජ්ජමානස්ස කත්තුත්තංති ආහ- ‘පයුජ්ජමානො’ච්චාදි. නාවස්සං කිරියාපවත්තකත්තෙනෙව යොග්ගතාමත්තෙනපි [Pg.238] කත්තුත්තං සියාති දස්සෙන්තො ආහ- ‘කිරියාය යොග්ගො’තිආදි. පාසාණම්බලෙනුට්ඨාපෙති’ච්චාදීසු හි යොග්‍යතායපි කත්තුත්තාවසායොසියා, කොපනායං පයොජකබ්‍යපාරොති ආහ- ‘පෙසනෙ’ච්චාදි. දාසාදිනො හීනස්ස කත්ථචි අත්ථෙ නියොජනං පෙසනං. ගුරුආදිනො සක්කාරපුබ්බං බ්‍යාපාරණමජ්ඣෙසනං. තං පෙසනජ්ඣෙසනාදිකං ලක්ඛණං සභාවො යස්ස සො තථා වුත්තො. 使动者是促动者、作用者，此其义也。有人问：注释中说“促使行为者行动”，那么被促使者的行为者身份又如何成立呢？（答曰：）因此说“被促使者”等。为示不一定只有通过实际执行行为，即使仅因具有资格，亦能成为行为者，故说“与行为相应”等。例如在“以力举石”等（例子）中，仅凭资格也可确定其行为者身份。那么，这个使动者的作用是什么呢？（答曰：）因此说“命令”等。于某事命令奴隶等卑下者，是为“命令”(pesanaṃ)。恭敬地请求老师等尊长行事，是为“恳请”(ajjhesanaṃ)。具有命令、恳请等特征、自性的，即如是说。 ආදිසද්දෙන ආනුකූල්‍යභාගිනො බ්‍යාපාරස්ස ගහණං, තථා ච ‘භික්ඛා වාසයති කාරීසො-ජ්ඣාපෙසී’ති සිජ්ඣති. භික්ඛා හි පචුරබ්‍යඤ්ජනවතී ලබ්භමානා වාසානුකූලං තිත්තිවිසෙසමුපජනයති. කාරීසොපි නිවාතෙ පදෙසෙ සුට්ඨු පජ්ජලිතොජ්ඣයනවිරොධි සීතකතමුපද්දවමපනයන්තො-ජ්ඣයනානුකූලසාමත්ථියමාදධාති තතො තෙසම්පි යුත්තම්පයොජකත්තන්ති. 由“等”字包含起随顺作用的行为，由此成立“饭食使人安住”、“牛粪火使人温暖”等说法。因为当获得多含菜肴的饭食时，能产生一种随顺于安住的特殊满足感。牛粪火在无风之处善燃，能消除由寒冷所致的、与温暖相违的困扰，并赋予随顺于温暖的能力。因此，它们也具有合适的使动者资格。 පයොජකබ්‍යාපාරෙතීදං පච්චයවිසෙසනං වා සියා පකතිවිසෙසනං වා. තත්ථ යදි පකතිවිසෙසනං සියා, තදා පයොජකබ්‍යාපාරෙ වත්තමානා ණීණාපී විධීයන්තීති (ගමනං) පති යො නියොගො තදත්ථො ගමි, න ගත්‍යත්ථො, තස්ස චායං පයොජ්ජොති ‘ගමයති මාණවකං ගාම’න්ති ගත්‍යත්ථස්ස පයොජ්ජෙ ‘‘ගතිබොධාහාරෙ’’ච්චාදිනා (2-4) විහිතා දුතියා න පප්පොති, තතො පකත්‍යත්ථවිසෙසනපක්ඛො දුට්ඨොති පච්චයවිසෙසනපක්ඛං දස්සෙතුමාහ- ‘පච්චයවිසෙසනං වෙදං න පකතිවිසෙසන’න්ති. “于使动作用”此语，或为后缀之简别语，或为词根之简别语。其中，若为词根之简别语，则后缀ṇi、ṇāpi等是为在使动作用义上转起的词根而规定。如此，则词根gam的意义即是朝向（去）的命令，而非去之义。而此（命令）为被使动者。于“gamayati māṇavakaṃ gāmaṃ”（使少年去村庄）句中，对于去义之被使动者（少年），由“gatibodhāhāre…”(2-4)等规则所规定的第二格(dutiyā)便不可得。是故，（此为）词根义之简别语的观点是有过失的。为显示其是后缀之简别语，故说：“此实为后缀之简别语，非词根之简别语。” පයොජකමත්තග්ගහණෙති මත්තසද්දො සාමඤ්ඤවාචී, යථා ‘කඤ්ඤා මත්තං වාරයතී’ති. කත්තාරං යො පයුජ්ජති යො ච කරණාදීනං පයොජකො තෙසං සාමඤ්ඤෙන ගහණෙ සතීති අත්ථො. බ්‍යාපාරෙත්වෙවාති පයොජකග්ගහණමන්තරෙන බ්‍යාපාරෙඉච්චෙව වචනං කත්තබ්බං සියාති භාවො, තන්ති පයොජකග්ගහණං, විසිට්ඨො විසයො යස්ස පයොජකග්ගහණස්සතංතථාවුත්තං. කොපනායංවිසිට්ඨො විසයොච්චාහ- ‘යො ලොකෙ’ඉච්චාදි. ඉතොවාති වක්ඛමානස්ස හෙතුනො පරාමාසො. තන්ති චුරාදීහි ණිවිධානං. එවංසද්දො වක්ඛමානාපෙක්ඛො. තං [Pg.239] විසුං චුරාදීහි ණිවිධානමෙව වක්ඛමානප්පකාරෙන සඵලං සියා නාඤ්ඤථාති අත්ථො. තමෙව පකාරං දස්සෙති‘යදිමිනා’ච්චාදි. 于“Payojakamattaggahaṇe”（仅取使动者）中，“matta”一词是通称，如“kaññā mattaṃ vārayati”（少女略作拒绝）句。其义为：凡促使行为者行动者，及促使工具等（行动）者，于此皆被普遍含摄。“Byāpāretveva”（仅于作用）之意为：若无“payojaka”（使动者）一词，则规则当仅说“byāpāre”（于作用）。因此，“payojaka”的含摄具有其特定的范围，故如是说。那么，此特定范围为何？答曰：“yo loke”（世间凡…）等。“Itovā”（或由此）是引述下文将说之理由。此即对curādi（偷盗）等词根规定ṇi后缀。“Evaṃ”（如是）一词，关联下文。其义为：对curādi等词根另作ṇi后缀的规定，唯有通过下文所述之方式方能成办，否则不然。彼即显示此方式：“yad iminā”（由于此）等。 17. ක්‍යොතා 17. 论Kyo කත්තරි විහිතෙසුපි මානන්තත්‍යාදීසු පරභූතෙසු ක්‍යො භවතීති විඤ්ඤායෙය්‍යාති ‘භාවකම්මෙසූ’ති න ක්‍යස්ස විසෙසනන්ති ආහ- ‘මානන්තත්‍යාදීන’මිච්චාදි. 在为作者所规定、但已转为他称的“mānantati”等词中，也会出现kyo。为让人了知此事，（作者）说：“于状态与业”(bhāvakammesu)并非kyo的限定词，故云“mānantatyādīnaṃ”等。 යදි හි කත්තරි විහිතෙසු සියා, තථා සති තෙසමුභින්නං පධානත්තෙනාභිධීයමානානමඤ්ඤමඤ්ඤානපෙක්ඛත්තා අසම්බන්ධො සියා, න චෙ වම්භූතානමභිධානමත්ථි, න හි ‘ඨීයතෙ’ච්චස්මා භාවො කත්තා ච පතීයතෙ, නාපි ‘ගම්‍යතෙ’ච්චස්මා කම්මං කත්තාච. අපි තු භාවකම්මානෙව ගම්‍යන්තෙ, තෙනාහ- ‘තස්මා’ඉච්චාදි. 若（kyo）是在作者的意义上被规定，那么由于（作者与状态/业）两者皆作为主要成分被表达，且彼此互不依赖，就会产生不相关联的问题。然而，并无此种说法。因为从“ṭhīyate”（被站立）一词，无法同时理解状态与作者；从“gamyate”（被前往）一词，也无法同时理解业与作者。反之，只有状态与业能被理解。是故，（作者）说“tasmā”（因此）等。 තෙසමෙවාති මානන්තත්‍යාදීනමෙව. පරසමඤ්ඤාභි පරෙසං කච්චායනා නං පරොක්ඛාඉච්චෙව නාමං. තබ්බජ්ජිතෙසූති පරොක්ඛාසඤ්ඤිපච්චයවජ්ජිතෙසු. අපරොක්ඛෙසූති එත්ථ පරසමඤ්ඤාවසෙන පරොක්ඛාඉච්චනෙන සහ සමාසං දස්සෙත්වා ඉදානි අඤ්ඤථාපි පටිපාදෙතුං ‘අථවා’තිආදිමාහ. පරොක්ඛෙති ඉන්ද්‍රියාවිසයෙ කාලෙ. පරොක්ඛෙවිහිතා පච්චයාති ඉමිනා උපචාරෙන තද්ධිතප්පච්චයවසෙන වා පරොක්ඛාති සද්දනිප්ඵත්තිමාහ. තෙ පන‘අ උ’ ඉච්චාදයො. තතොති පරොක්ඛප්පච්චයතො. “Tesam eva”（彼等）即指“mānantati”等。通过他人的名称，迦旃延(Kaccāyana)将它们命名为“parokkhā”（非现前时）。“Tabbajjitesu”（在排除彼等时）意为在排除名为“parokkhā”的词缀时。关于“Aparokkhesu”（于非现前时），此处先依他人的名称，展示了其与“parokkhā”的复合关系，现在为作别解，而说“或者”等。“Parokkha”（非现前）指不在诸根范围之内的时间。通过“在非现前时所规定的词缀”这一转喻，或通过派生词缀的方式，（作者）说明了“parokkhā”一词的词源。而彼等即是“a”、“u”等。“Tato”（从彼）即指从“parokkhā”词缀。 නනු පුබ්බපක්ඛෙ ‘අපරොක්ඛෙසූ’ති එත්ථ ‘පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසූ’ති අත්ථ වචනං යුජ්ජති, දුතියපක්ඛෙ පන ‘පරොක්ඛවජ්ජිතෙසූ’ති, තථා සති කථමෙත්ථ ‘පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසූ’ති අත්ථවචනං යුජ්ජතීති ආහ- ‘තෙපනා’තිආදි. ඉධාති අපරොක්ඛෙසූති ඉමස්මිං. නනු ච ‘‘පරොක්ඛෙ අ උ’’ඉච්චාදිසුත්තෙ (6-6) ‘පරොක්ඛෙ’ති පකතිවිසෙසනන්ති පච්චයානං පරොක්ඛෙ විහිතතා කථන්ති මනසි නිධායාහ ‘පරොක්ඛෙ’ඉච්චාදි. භවනං භාවො කිරියාධාත්වත්ථො. 有人问：在前一种观点中，于“aparokkhesu”（于非现前时）一词，释为“排除parokkhā（词缀）”是合理的；但在后一种观点中，则释为“排除parokkha（时间）”。既然如此，此处何以“排除parokkhā（词缀）”的释义是合理的呢？（为答此问，作者）说：“而彼等”等。“Idha”（于此）意指于此“aparokkhesu”中。又有人问：在‘parokkhe a u’等经（6-6）中，“parokkhe”是词根的限定词，那么诸词缀如何说是在非现前时中被规定呢？心中存此疑问，故（作者）说“parokkhe”等。“有”(bhavanaṃ)即状态(bhāvo)，是表示行为的语根义。 සාධීයමානාවත්ථොති ඉමිනා සිද්ධාවත්ථා නිරස්සතෙ. පුබ්බපරීභූතො පධානකිරියාවයවභූතො කිරියාරූපො අත්ථො ලක්ඛණං සභාවො [Pg.240] යස්ස ධාත්වත්ථස්ස සො තථා වුත්තො. සත්වභූතොති එත්ථ පතීයතීති සෙසො. බහුවචනම්පි හොති පාකාපාකෙති අධිප්පායො, කරීයතීති කම්මං, තඤ්ච යදිපි නාමාදිකම්මමත්ථි, තථාපි ක්‍රියත්ථාඉච්චාධිකාරතො මානාදීනමඤ්ඤත්ථාලබ්භනතො ච කිරියා සම්බන්ධොව ගය්හතෙ, සු-සවනෙ සූයමානං. 通过“Sādhīyamānāvatthā”（正在成就的状态），排除了“siddhāvatthā”（已成就的状态）。语根义贯穿（行为的）前后，是主要行为的组成部分，其意义、特征与自性皆为行为的形式，故如是说。在“Satvabhūto”（已成实体）一词中，应补充“被理解”(patīyati)之义。也有复数形式，意指如“已煮和未煮”。“Karīyati”（被作）即是业(kamma)。尽管有名词等业，但由于“为行为故”这一总则，且从“māna”等词缀无法获得他义，故只取与行为的关联，如在“su-savane”（善闻）中的“sūyamānaṃ”（被闻）。 පාණිනියෙහෙත්ථ ‘‘භින්දති කුසූලං’ත්‍යාදො යා භෙදනාදිකිරියා කම්මනි දිස්සතෙ, සා යදා සුකරත්තමත්තෙන සප්පධානත්තවචනිච්ඡායං කත්තුත්තෙප්‍යුපලබ්භති ‘භිජ්ජතෙ කුසුලො සයමෙවෙ’ච්චාදිනා, තදාස්ස කත්තුනො සුත්තන්තරෙන කම්මසරික්ඛභාවො විධීයතෙ ‘කම්මනිස්සයං කාරියං යථා සියා’ති. තන්නිස්සායාහ- ‘යදා කම්මමෙවෙ’ච්චාදි. යදා කම්මමෙව කත්තුභාවෙන විවච්ඡීයතෙති සම්බන්ධො. කථං කත්වා තථා විවච්ඡීයතෙච්චාහ- ‘අත්තසමවෙතාය’ඉච්චාදි. අත්තසද්දෙන කම්මමත්‍ර විවච්ඡිතං, අත්තනි සමවෙතා එකදෙසීභූතා අත්තසමවෙතා, තස්සා කිරියාය කම්මට්ඨකිරියායාති වුත්තං හොති. 于此，波你尼(Pāṇini)派说：在“bhindati kusūlaṃ”（劈开谷仓）等句中，于业上所见的破坏等行为，当仅因其（发生得）轻易，而欲表达其为主要时，此行为亦可见于作者性中，如“bhijjate kusulo sayameva”（谷仓自行破裂）等。此时，通过另一经，规定此作者具有与业相似的性质，以使“（语法）操作应依于业”。依此，（作者）说“yadā kammameva”（当唯有业）等。其关联为“当唯有业意欲被表达为作者时”。如何作此表达？（作者）说“attasamavetāya”（由与自身结合）等。此处“atta”（自身）一词意指业。“Attasamavetā”（与自身结合）指内在于自身、成为自身的一部分。此行为即被称为“kammaṭṭhakiriyā”（业所住立之行为）。 සුභෙදත්තාදිනෙති හෙතුම්හි කරණෙ වා තතියා. අත්ථතොති ‘කම්මෙයෙව ක්‍යො’ති (න සක්ඛි) වුත්තන්ති අධිප්පායො. තථාහි ‘භිජ්ජතෙති සවනා කම්මතාවගම්‍යතෙ’ති ඉමිනා අත්ථතො කම්මෙයෙවක්‍යොතිපටිපාදිතමෙව. වුත්තමෙව ඵුටීකරමාහ- ‘භිජ්ජතෙ ඉච්චස්මිං පදෙ’ඉච්චාදි. අඤ්ඤථාති යදි කම්මෙයෙව තෙපච්චයො න සියා. අතොති භිජ්ජතෙ ඉච්චස්මා. උපසංහරමාහ- ‘තස්මා’ඉච්චාදි. කිං වචනෙනාති පාණිනීයානමිව කිං සුත්තත්තරෙනාති අත්ථො. 在“Subhedattādinā”（因其易破等）一词中，第三格表示原因或工具。“Atthato”（从意义上）意为：其意趣是说“kyo仅用于业”（虽未明言）。确实，通过“由听闻`bhijjate`（被破）可了知其为业”这句话，从意义上已确立了“kyo仅用于业”。为阐明已说之义，（作者）说“于`bhijjate`一词中”等。“Aññathā”（否则）意为：若`te`词缀非仅用于业。“Ato”（由此）意为：由此`bhijjate`。作总结时，（作者）说“tasmā”（是故）等。“Kiṃ vacanena”（何需此言）意为：何需像波你尼派那样，另立一经？ වචනාභාවෙපි කම්මකත්තරි පදසඞ්ඛාරක්කමොපදස්සනමුඛෙන වුත්ති ගන්ථං විවරිතුමාහ- ‘වාක්‍යතො’ඉච්චාදි. වාක්‍යතො උද්ධරිත්වා පදෙසඞ්ඛරියමානෙති ‘භිජ්ජතෙ කුසූලො සයමෙවෙ’ති වාක්‍යතො විසුං කත්වා භිජ්ජතෙ’ති පදෙ සඞ්ඛරියමානෙ නිප්ඵාදීයමානෙති අත්ථො. තදෙවාති පදත්ථසාමඤ්ඤමෙව. තන්නිප්ඵාදනෙති තස්ස සඞ්ඛරිමානස්ස පදස්ස සඞ්ඛරණෙ. සයන්තීමස්සාත්‍ර අත්තනාති අත්ථො. න කෙවල මනෙනෙතදෙව වුත්තං- ‘කම්මෙයෙව පච්චයො’ති, කිඤ්චරහි අඤ්ඤම්පත්ථීති දස්සෙතුමාහ- [Pg.241] ‘අනෙන චෙ’ච්චාදි. චො වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ. අනෙනභිජ්ජතෙති සවනාඉච්චාදිනා ඉදඤ්චාහාති අත්ථො. කින්තදිච්චාහ ‘කම්ම කත්තුනො’ච්චාදි, න පදමුදාහරණන්ති කම්මකත්තුනො වාක්‍යමෙවොදාහරණං… වාක්‍යෙනෙව තස්ස පතීතියා මඤ්ඤතෙ. පදමෙවොදාහරණං කස්මා න සියාති ආහ- ‘පදෙහි’ච්චාදි. දුතියමුදාහරණං දස්සෙතුමාහ- ‘කත්තුනිස්සයො පි’ච්චාදි. 即便没有明文规定，为通过展示词语构成过程的方式来解释关于业作者(kammakattari)的释文，（作者）说“vākyato”（从句子）等。“从句子中提取，于词中构成”意为：从“bhijjate kusūlo sayameva”（谷仓自行破裂）一句中分离出，当“bhijjate”一词被构成、派生时。“Tad eva”（彼即）指词语的一般意义。“Tannipphādane”（于彼之派生）指于彼正在被构成的词语的构成中。此处“sayaṃ”（自行）意为“attanā”（由自己）。不仅以此说明了“词缀仅用于业”，为显示尚有他义，（作者）说“anena ca”（并以此）等。“Ca”字用于总集其他所说之事。“以此”，即通过“由听闻`bhijjate`”等，（作者）亦说了此事。此事为何？（作者）说“kammakattuno”（业作者的）等。词非范例，业作者的句子才是范例……（人们）认为只有通过句子才能理解其义。为何词不能是范例？（作者）说“padehi”（由词）等。为展示第二例，（作者）说“kattunissayo pi”（亦依于作者）等。 අස්මිං පක්ඛෙති අස්මිං කත්තුත්තෙන විවච්ඡිතෙ පක්ඛෙ. තබ්බිසයත්තන්ති කම්මවාචීසයං සද්දවිසයත්තං. භාවකම්මෙසූතීමස්ස කත්තරිච්චස්ස ච පච්චයවිසෙසනත්ථෙ සති සාමත්ථියලද්ධම්පයොජනං දස්සෙතුමාහ- ‘භාවකම්මෙසූ’තිආදි. ඉමිනා අනෙන ච විසෙසිසත්තාති සම්බන්ධො. කින්තං විසෙසිතන්ති ආහ- ‘මානන්ත ත්‍යාදීසූ’ති. කින්තම්පයොජනන්ති පයොජනං දස්සෙතුමාහ- ‘ත්‍යාදීන’මිච්චාදි. යදි භාවකම්මෙසු කත්තරි ච තෙන තෙන සුත්තෙන මානාදයො න සියුං, කථන්තං විසෙසිතෙසු මානාදීසු පරෙසු ක්‍යාදයො සියුන්තීමිනා සාමත්ථියෙන ( ) භාවකම්මෙසු කත්තරි ( ) ච ‘‘වත්තමානෙති අන්ති’’ච්චාදිප්පභුතිකෙහි (6-1) සුත්තෙහි යථාලාභං භාවාදීසු පච්චයා හොන්තීති විඤ්ඤායතීති භාවො. 在此方面，即在以作者性(kattutta)为意图的方面。所谓“彼所缘性”，即是羯磨语(kammavācā)的所缘，是词语的所缘性。为了显示在无主语态(bhāva)、被动语态(kamma)及主动语态(kattari)中，当有后缀的限定时，由其功能所获得的作用，故说“于无主语态、被动语态”等。此与彼有被限定的关系。何者被限定？他说：“在以māna结尾、以tya等开头的后缀中”。有何作用？为显示其作用，故说“tya等”。如果在无主语态、被动语态及主动语态中，通过各个经，māna等后缀不生起，那么在被限定的māna等后缀之后，又如何会有kya等后缀生起呢？通过此功能可知，在无主语态、被动语态及主动语态中，通过像“vattamāne ti anti”等开头的经(6-1)，根据所得，在无主语态等中会有诸后缀生起，此即其义。 නතදත්ථං වචනමාරද්ධන්ති භාවකම්මෙසු කත්තරි මානන්තත්‍යාදිවිධානත්ථං පාණිනියෙහි විය සුත්තන්තරං නාරද්ධන්ති අත්ථො. අථ භාවකම්මෙසු කත්තරි ච මානාදිවිධානත්ථං වචනං නාරද්ධං ධාතුනියමනං ත්වස්ස වත්තබ්බන්ති තඤ්ච සාමත්ථියාව (ලබ්භතෙති) දස්සෙතුමාහ- ‘කිරියත්ථනියමොපි’ච්චාදි. අකම්මකා ධාතුතො භාවෙ කත්තරි ච සකම්මකා කම්මෙ කත්තරි චෙති කිරියත්ථනියමො යථාවුත්තෙන සාමත්ථියා ලබ්භතෙති සම්බන්ධො. අකම්මකානං කම්මවිරහා, සකම්මකානඤ්ච සතොපි භාවස්සාප්පධානත්තා අකම්මකා කත්තරි භාවෙ ච භවන්ති න කම්මෙ, සකම්මකා කම්මසබ්භාවා කත්තරි කම්මෙ ච භවන්ති න භාවෙතීදං සාමත්ථියං. 未曾为此义而另立经文，不像波你尼(Pāṇini)学派为了在无主语态(bhāva)、被动语态(kamma)及主动语态(kattari)中规定以māna结尾、以tya等开头的后缀而另立经文。然而，为了在无主语态、被动语态及主动语态中规定māna等后缀，虽未另立经文，但词根的限定(dhātuniyamanaṃ)是其应说之事，且为了显示此亦可由功能获得，故说“动词意义的限定”等。不及物动词根(akammakā dhātu)用于无主语态及主动语态，及物动词根(sakammakā dhātu)用于被动语态及主动语态，像这样，动词意义的限定可以通过前述功能而获得，此即其关联。不及物动词根因无业，而及物动词根虽有无主语态但因其不主要，故不及物动词根用于主动语态及无主语态，而不用于被动语态；及物动词根因有业，故用于主动语态及被动语态，而不用于无主语态，此即其功能。 කම්මමපෙක්ඛතෙති [Pg.242] පචාදිතො කත්තරි පඨමපුරිසෙකවචනෙ කතෙ පචතිච්චාදීසු පචාදිනො පචනාදිකිරියා ඔදනාදිකං කම්මමපෙක්ඛතෙ. කත්තුත්තමපෙක්ඛතෙති භවතිච්චාදීසු භූආදීනං භවනාදිකිරියා කත්තුමත්තමපෙක්ඛතෙ. 所谓“期待业”，即从“煮”(pac)等词根，在主动语态(kattari)第一人称单数(paṭhamapurisekavacane)中构成时，在“煮”(pacati)等词中，“煮”等词根的“煮”等动作期待饭食等业(kamma)。所谓“仅期待作者”，即在“有”(bhavati)等词中，“有”(bhū)等词根的“有”等动作仅期待作者(kattu)。 20. ණිණා 20. 衰老 යදත්ථන්ති යංපයොජනං. 所谓“为何目的”，即是“何种用途”。 23. ජ්‍යා 23. 弓弦 ජිනන්තොති ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො. සබ්බත්ථෙව යත්ථ කත්තරි පච්චයො තත්ථ විකරණාපි කත්තරියෙව, යත්ථ භාවකම්මෙසු තත්ථ විකරණාපි භාවකම්මෙසුයෙව,… එකාය පකතියා කාරකභෙදෙ(න) පච්චයස්සාසම්භවතො. තස්මා සහාභිධානානං මානාදිවිකරණානං කථන්නාම සහාසම්භවං ගච්ඡෙය්‍යුන්ති විධීයන්තෙ. 对于“jinanto”一词，根据“辅音前长音变短音”(1-33)的规则，元音变短。在所有地方，凡是主动语态的后缀，其词干构成缀(vikaraṇa)也用于主动语态；凡是无主语态(bhāva)与被动语态(kamma)的后缀，其词干构成缀也用于无主语态与被动语态……因为对于同一个词根，由于作用者(kāraka)的不同，不可能有（不同的）后缀。因此，对于像māna等这些需要共同表述的词干构成缀，它们如何能共同出现呢？故如此规定。 27. භාව 27. 有、成为、生存 විවච්ඡාභෙදෙනාති සකම්මකාකම්මකවචනිච්ඡාභෙදෙන. උභයත්ථාති භාවකම්මෙසු. කරීයතීති කත්තබ්බො කරණීයො. ‘‘අපවාද විසයෙ උස්සග්ගො නාභිනිවිසතී’’ති එසො උස්සග්ගධම්මො. තබ්බාදීනන්තු කෙසඤ්චුස්සග්ගානම්පි අපවාදවිසයෙ පවත්ති හොති බහුලාධිකාරා. යථා ‘‘භාවකම්මෙසු තබ්බානීයා’’ති උස්සග්ගො, ‘‘වදාදීහියො’’ති (5-30) අපවාදො තංවිසයෙපි තබ්බානීයා හොන්ති ‘ගන්තබ්බො ගමනීයො’ති වෙදිතබ්බොති. 所谓“以欲说之差别”，即以[使用]及物动词与不及物动词的意愿差别。“于二者”，即于状态语态(bhāva)与业语态(kamma)中。“应被作”，即应作、当行。“于例外范围，通则不适用”，此是通则之法。然而，对tabba等[后缀]而言，即使在某些通则的例外范围中，也因其适用广泛而常有应用。例如，“于状态语态与业语态中，[使用]tabba与anīya”是通则，而“从vad等[词根后，使用yo]”(5-30)是例外，即便在此例外范围中，tabba与anīya仍可使用，如“gantabbo(应去)”、“gamanīyo(当去)”，应如是了知。 28. ධ්‍යණ 28. 禅那 කාරියං ‘‘ඤි බ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති (5-170) ඤි. 于“Kāriyaṃ(应作)”，其ñi[后缀]是依“ñi byañjanassā”(5-170)规则而来。 30. වදා 30. 言说 අන්නතොතීමිනා ‘භොග්ගමඤ්ඤ’න්තෙත්ථ අඤ්ඤං නාම අන්නවතා අඤ්ඤන්ති අත්ථමාහ. 通过此[规则]，于“bhoggamañña(他所受用)”一词中，[作者]说：“añña(其他)”之义为“异于有食者(annavatā)”。 31. කීච්ච 31. 应作 කම්මකරො [Pg.243] භරිතබ්බතායෙච්චාදිනා කිරියාසද්දත්තං භච්චසද්දස්ස දස්සෙන්තො සඤ්ඤාභාවමපාකරොති. ‘‘සඤ්ඤායං භරා’’ති ච ගණසුත්තන්ති දට්ඨබ්බං, තෙනාහ- ‘සඤ්ඤායං භරා’තිආදි. 通过“kammakaro(佣工)”、“bharitabbatāya(因其应被扶养)”等，显示“bhacca(仆人)”一词的动词性(kiriyāsaddatta)，从而排除了其名词性(saññābhāva)。且“Saññāyaṃ bharā(于名词义，[词形为]bharā)”应被视为一条类组规则(gaṇasutta)，因此说“saññāyaṃ bharā”等。 අභරිතබ්බාපිච්චාදිනා ඉදං දීපෙති දුවිධා සඤ්ඤාසද්දා කෙචි දච්චන්ත විගතාවයවත්ථා යථා ඩිත්ථාදයො, කෙචිදවයවත්ථානුගතායථා සත්තපණ්ණාදයො, තත්ථ භරියාසද්දස්ස කම්මම්පවත්තිනිමිත්තං ‘භරිතබ්බා භරියා’ති, යථා සත්ත පණ්ණානි අස්සාති සම්බන්ධො පවත්තිනිමිත්තං සත්තපණ්ණසද්දස්ස, එතඤ්ච පවත්තිනිමිත්තං සද්දනිප්ඵත්තිකිරියායමෙවොපදිසීයතෙ, ක්වචිදෙව ත්වත්ථවිසෙසෙ සත්‍යසති වා තස්මිං නිමිත්තෙ සද්දො වත්තතී’’ති. ඔකාරස්සාති ‘‘යුවණ්ණානමෙ ඔප්පච්චයෙ’’ති (5-82) කතඔකාරස්ස. 通过“abharitabbā(不应被扶养)”等，阐明此理：名词(saññāsaddā)有二种，一些完全脱离其构词成分之义，如ḍiṭṭha(被见者)等；一些则随顺其构词成分之义，如sattapaṇṇa(七叶树)等。其中，对“bhariyā(妻子)”一词，其作为业(kamma)的应用因缘(pavatti-nimitta)是“应被扶养者为妻(bharitabbā bhariyā)”；犹如“有七片叶子”这一关系是“sattapaṇṇa(七叶树)”一词的应用因缘。而此应用因缘仅在词语形成过程中被指出，但有时无论该因缘存不存在，词语都会用于某一特定意义。“o音的”，指依“yuvaṇṇānam e o ppaccaye”(5-82)规则所作的o音。 32. ගුහා 32. 洞窟 සද්දිකානන්ති පාණිනියකච්චායනාදිවෙය්‍යාකරණානං. පෙසනං සක්කාරපුබ්බකං වා නියොජනං. කාමචාරානුඤ්ඤාති කත්තුමිච්ඡතො යථිච්ඡ මනුජානනං අතිසග්ගොනාමාති අත්ථො. නිමිත්තභූතස්සාති ‘‘භොතා කටො කත්තබ්බො’ච්චාදීසු කටකරණාදිනො කාරණභූතස්ස. “Saddikānaṃ(语法学家们)”，指波你尼(Pāṇini)、迦旃延(Kaccāyana)等语法学家。“Pesanaṃ(派遣)”，是以恭敬为先的委任。“Kāmacārānuññā(随意许可)”，是允许欲为者随意而为，此称为“atisaggo(过度允许)”。“Nimittabhūtassa(成为原因者)”，指在“bhotā kaṭo kattabbo(尊者应作席)”等句中，成为作席等事之原因者。 නනු ච සාමඤ්ඤෙන විහිතා එ(තෙ), තථා ච සති විජ්ඣත්ථවිහි තෙහි එය්‍යාදීහි තෙ බාධීයන්තිච්චාහ- ‘නචෙ’ච්චාදි. විධිවිසෙසත්තෙ පීති විධානං විධි නියොජනං කිරියාසු බ්‍යාපාරණා, තස්ස විධිනො පෙසාදීනං විසෙසත්තෙපි, නාවස්සන්තිආදි ජයාදිච්චබ්‍යාඛ්‍යානං නිස්සාය වුත්තං, වුත්තඤ්හි තෙන ‘‘කිමත්ථං පෙසාදීසු කිච්චසඤ්ඤිනො තබ්බඅනීයණ්‍යත්‍යප්පච්චයා විධීයන්තෙ, න සාමඤ්ඤෙන භාවකම්මෙසු විහිතා, එවමෙතෙ පෙස්වාදීඤ්ඤස්වත්‍ර ච භවිස්සන්තීති විසෙසවිහිතෙන විධ්‍යාදීසු පච්චයෙන බාධීයන්තෙ, වාසරූපවිධිනා භවිස්සන්ති එවඤ්චරහි එතං ඤාපෙති ‘ඉත්ථීඅධිකාරතො පරෙන වාසරූපවිධි නාවස්සම්භවතී’ති. අසරූපවිධි [Pg.244] අසරූපාපවාදප්පච්චයො වා විකප්පෙන බාධකො හොති උස්සග්ගස්සාති එතං අවස්සං න හොතීති ඤාපනත්ථම්පි න විධීයතෙති යොජනා. ‘‘වා-සරූපො-නිත්ථියං’’ති (පා, 3-1-94) පරසුත්තං. ධාත්වධිකාරෙවිහිතො අසරූපො අපවාදප්පච්චයො උස්සග්ගස්ස බාධකො භවති ඉත්ථි අධිකාරෙ විහිතප්පච්චයං වජ්ජයිත්වාති අත්ථො. හෙට්ඨා වුත්තානුසාරෙනෙදං විඤ්ඤාතබ්බං. “难道这些不是被普遍规定的吗？若是如此，在有指令义的情况下，它们就会被eyya等[后缀]所妨碍。”因此说“nace(并非)”等。“即使在指令有差别时”，即指令(vidhi)是规定、命令、在行为中的运用；即使该指令在派遣等方面有差别，[此理亦然]。“nāvassaṃ(不必然)”等是依据Jayādicca的注释而说。他曾说：“为何在派遣等义中，要规定名为kicca的tabba、anīya、ṇya、tya等后缀？它们不是已在状态语态与业语态中被普遍规定了吗？如此，它们将用于派遣等义及其他情况中，但会被为指令等义而特别规定的后缀所妨碍。然依同形可选(vāsarūpa)规则，它们仍可出现。若如此，则此[规定]旨在表明：在女性词缀(itthīadhikāra)的章节之后，同形可选规则并非必然适用。”其意为：为表明“非同形(asarūpa)的例外后缀并非必然可以有选择地妨碍通则”这一点，故不作此规定。“Vā-sarūpo-nitthiyaṃ(在非女性词缀部分，同形者可选)”(波你尼, 3-1-94)是另一条经。其义为：在词根(dhātu)章节中规定的非同形例外后缀，会妨碍通则，但这不包括在女性词缀章节中规定的后缀。此应依前文所述而了知。 භොතා ඛලු කටො කාතබ්බොච්චාදි පෙසනෙ. ත්වයා කටො කාතබ්බොති අනුඤ්ඤායං. පත්තකාලෙ පරමුදාහරණං. එත්ථ පන කටකරණෙ කාලාරොචනමත්තමෙව විඤ්ඤායති, න පෙසාදි. ‘‘සත්ත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී’’ති (6-11) සුත්තං විසෙසවිහිතං, තෙනාහ- ‘සාමඤ්ඤ විධානතො’ච්චාදි. සත්තිවිසිට්ඨෙච්චාදිනා වුත්තමත්ථං විවරති ‘සත්තී’තිආදිනා. කථං සත්තිවිසිට්ඨතා කත්තුනොති ආහ- ‘තංයොගා’ති. තාය සත්තියා යොගො තංයොගො. අවස්සකාධමීණතාවිසිට්ඨෙ තු කත්තරි කිච්චානං තදඤ්ඤෙසඤ්ච භාවාය විසුං- සුත්තිතං, තෙන, වුත්තං ‘ආවස්සකාධමීණතා විසිට්ඨෙව කත්තරී’ති. සබ්බත්ථෙවෙත්ථ ‘උද්ධං මුහුත්තතො’තිආදිනා එකෙකමුදාහරණං කමෙන දස්සිතං. භොතා රජ්ජං කාතබ්බන්ති අරහෙ, භවතා රජ්ජං කාතබ්බන්ති අත්ථො. භවං අරහොති පන අරහකත්තුත්තප්පකාසනත්ථං වුත්තං. එවමුපරිපි. සබ්බමෙතං බහුලග්ගහණානුභාවෙනෙති විඤ්ඤෙය්‍යං. “尊者实应作席”等，是用于派遣(pesana)。“汝应作席”，是用于允许(anuññā)。于适时(pattakāla)义，则有另一例。于此，就作席而言，仅可知晓时间之告知，而非派遣等。“于能力(satti)与应得(araha)义中，[用]eyya等”(6-11)此经是特别规定，因此说“由普遍规定”等。以“具足能力”等阐释前文所说之义，以“能力”等详述之。“作者如何具足能力？”答曰：“因与其相应(taṃyogā)”。与彼能力相应，故云“与其相应”。然于具足必要(āvassaka)与债权(ādhamīṇatā)义之作者，为令kicca及其他[后缀]生起，另有经文规定，故云“仅于具足必要与债权义之作者”。此处，以“片刻之后”等，次第各举一例。“尊者应治理国家”，是用于应得(araha)义，意为“阁下应治理国家”。而说“阁下是应得者(bhavaṃ araho)”，是为了表明作者的应得性。以上亦然。应知此等皆由“bahula(多方面适用)”一词之力而成就。 33. කත්ත 33. 作者 ගලෙචොපකොති අලොපසමාසො. අභිමතො පරෙහි. අරහාදීසු විහිතප්පච්චයෙහීති ‘‘සත්ත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී’’ (6-11) ච ‘‘සීලාභික්ඛඤ්ඤාවස්සකෙසු ණී’’ති (5-53) ච අරහාදීසු විහිතප්පච්චයෙහි. උපාදානසීලො සික්ඛාපනසීලො. මුණ්ඩනං ධම්මො සභාවො යෙසං තෙ මුණ්ඩනධම්මා. වධුං කතපරිග්ගහං සාවිට්ඨායනා මුණ්ඩයන්ති එතෙසං කුලධම්මො. Galecopakoti是非省略复合词(alopasamāso)。“为他人所喜(abhimato parehi)”。“在arahā等词之后规定的后缀”是指，通过在“arahā”等词之后规定的后缀，如依据“sattyarahesveyyādī”(6-11)和“sīlābhikkhaññāvassakesu ṇī”(5-53)等规则。Upādānasīlo是“有执取习惯者”，sikkhāpanasīlo是“有教导习惯者”。剃发是他们的法(dhammo)与自性(sabhāvo)，他们是“剃发为法者”(muṇḍanadhammā)。Sāviṭṭhāyanā人会为已接受的媳妇(vadhuṃ katapariggahaṃ)剃发，这是他们的家族传统(kuladhammo)。 35. ආසිං 35. 我曾是 කාපනායමාසිංසා නාමෙච්චාහ- ‘අප්පත්තස්සෙ’ච්චාදි. කිරියා විසෙසකත්තුවිසයාති කිරියාවිසෙසස්ස යො කත්තා සො විසයො [Pg.245] යස්සා සා තථා වුත්තා. කිරියාවිසෙසකත්තුවිසයත්තමෙව ඵුටී කත්තුමාහ- ‘අස්සා’ඉච්චාදි. අස්සා ජීවනකිරියාය නන්දන කිරියාය භවනකිරියාය වා කත්තා තංකිරියං සම්පාදෙන්තො භවෙය්‍ය භවතූති අත්ථො. ජීවතු නන්දතු භවතූති ආසිංසායං පයොගෙන ජීවක නන්දක භවකසද්දානං තංසමානත්ථතා දස්සිතා. 所谓“Kāpanāyamāsiṃsā”即是祝福，如“为未得者[祝其得达]”(appattassa)等。“行为是特殊作者的对象”是说，其对象(visayo)是特殊行为(kiriyāvisesassa)的作者(kattā)之行为。为了阐明其对象是特殊行为的作者，而说“愿他…”(assā)等。“愿他”的意思是：愿那生活行为、喜悦行为或存在行为的作者，在完成该行为时存在。通过在祝福时使用“愿他活(jīvatu)”、“愿他喜悦(nandatu)”、“愿他存在(bhavatu)”，显示了jīvaka(活者)、nandaka(喜悦者)、bhavaka(存在者)这些词有相同的意义。 අකෙනෙවාසිං සනත්ථස්ස ගමිතත්තාති ආසිංසනා එව අත්ථො, තස්ස අකප්පච්චයෙනෙව ගමිතත්තා අවබොධිතත්තා. නාසිං සනත්ථස්ස පයොගොති ආසිංසනා අත්ථො යස්ස ජීවතු නන්දතු භවත්විච්චාදිනො සද්දන්තරස්ස, තස්ස නප්පයොගොති අත්ථො. “仅由-aka即可表达祝福义”是说，其义仅是祝福(āsiṃsanā)，因为此义仅由-aka后缀(akappaccaya)即可传达和理解。“不使用[其他]有祝福义的词”是说，不使用其他具有祝福义的词，如“愿他活(jīvatu)”、“愿他喜悦(nandatu)”、“愿他存在(bhavatu)”等。 36. කරා 36. 作者们 කරොති අත්තනො ඵලන්ති කාරණං. “能产生自己的果实”，故为“因”(kāraṇaṃ)。 37. හාතො 37. 已舍 ජහන්ති උදකන්ති වීහීසු හායනසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං දස්සෙති. ජහාති භාවෙ පදත්ථෙති ඉමිනාපි සංවච්ඡරෙ. භාවෙඉච්චස්සත්ථමාහ ‘පදත්ථෙ’ති. නිප්ඵත්තිමත්තං කිරියොපාදානන්ති කෙචි. “在稻田中舍水”，此句显示了“年”(hāyana)流逝的迹象。“舍弃”(jahāti)用于“状态”(bhāve)或“事物”(padatthe)之义，也由此指“年”(saṃvacchara)。“在状态上”(bhāve)的意思，是说“在事物上”(padatthe)。有些人说，这只是行为的成就或开端。 39. විතො 39. 离 නනු ච විතොති පඤ්චමීනිද්දිට්ඨත්තා ‘විතො පරස්මා ඤාඉච්චස්මා’ති වත්තබ්බං කථං විපුබ්බාති වුත්තන්ති ආහ- ‘විතො පරො’ඉච්චාදි. විපුබ්බො යස්සසො විපුබ්බො. විසද්දතො ධාතුම්හි පරභූතෙ සති විසද්දො පුබ්බො නාම හොතීති අත්ථො. 有人问：既然“vito”被指明为第五格（离格），应说“vito parasmā ñāiccasmā”，为何又说“有vi前缀”(vipubba)呢？答曰：“vito paro”等。有“vi”作为前缀的，即是“vipubbo”。意思是，当有词根跟在“vi”字之后时，“vi”字就称为前缀。 40. කස්මා 40. 为何 සබ්බං ජානාති, කාලං ජානාතීති විග්ගහො. “知一切”、“知时”，这是其语法分析(viggaho)。 41. ක්වච 41. 在某些情况下 නාමජාතිගුණකිරියා දබ්බසම්බන්ධතො පඤ්චවිධත්තෙපි කම්මස්ස ක්‍රියත්ථස්සාවධිරයමුපාදින්නොති ක්‍රියත්ථසම්බන්ධා කිරියාකම්මස්සෙහ ගහණං. තඤ්ච නිබ්බත්තිවිකතිපත්තිභෙදෙන තිවිධං, තිවිධස්සාප්‍යෙතස්ස විසෙසානුපානතො ගහණන්ති කමෙනුදාහරන්තො ආහ- ‘කරකරණෙ’ඉච්චාදි. 从业(kamma)与名称、种类、属性、行为、实体的关系来看，虽然有五种，但此处意在限定行为的意义，故只取与行为意义相关的“行为之业”(kiriyākamma)。而此业又分为所生(nibbatti)、所变(vikati)、所达(patti)三种。为了依序举例说明这三者的差别，（论师）说：“karakaraṇe”等。 ලොකවිදූතිආදිදස්සනතො [Pg.246] ක්වචිග්ගහණෙ පයොජනං වත්තුමාහ- ‘කම්මතො’ච්චාදි. නනු ච ක්වචිග්ගහණෙනෙව ‘ආදිච්චං පස්සති’ච්චාදොපි (නිවත්ති) වත්තුං සක්කා කස්මා ‘බහුලාධිකාරා’ති වුත්තන්ති ආහ ‘තෙනෙ’ච්චාදි. තෙනාති යෙන ක්වචිග්ගහණං කුතොචියෙවාති දස්සනත්ථං කතං තෙනාති අත්ථො. තෙනාති වා ක්වචිග්ගහණෙන. අථ ආදිච්චං පස්සතිච්චාදො විය කම්මකරාදීසුපි නිවත්තිමදස්සෙත්වා ‘ක්වචීති කිං කම්මකරො’ති කස්මා වුත්තන්ති ආහ- ‘යජ්ජෙව’මිච්චාදි. 由于可见到“世间解”(lokavidū)等用例，为了说明采用“在某些情况下”(kvaci)的用意，而说“从业…”等。有人问：既然仅用“在某些情况下”(kvaci)就可说明“见日”(ādiccaṃ passati)等（所达业），为何还说“依多许法”(bahulādhikārā)呢？答曰：“因此…”等。“因此”(tena)的意思是：用“在某些情况下”(kvaci)是为了表明“从任何一处”。或者说，“因此”(tena)就是指“通过采用kvaci”。又问：那么，为何不像在“见日”等例子中那样，在“作业者”(kammakara)等词中也显示其（业格的）停止(nivatti)，反而问“kvaci作何解？是kammakaro吗？”呢？答曰：“正如此…”等。 තස්සාති බහුලවචනස්ස, මහාධිකාරත්තාති මහාවිසයත්තා. කුතොචියෙවාති කුතොචි ධාතුතොයෙව. අථෙහ කස්මා න හොති දෙවදත්තො සයති දාත්තෙන ලුනාති සුනඛානං දදාති නගරා අපෙති ථාලියං පචති මාතු සරතී’’ති, සබ්බමෙවෙදං කිරියා (යා) භිසම්බන්ධීයතීති යදිපෙවං, තථාපි කම්මත්තෙනෙව යං වත්තු මිච්ඡිතං න කාරකන්තරත්තෙන නාපි සම්බන්ධභාවෙන, තස්සෙව කම්මසද්දෙන ගහණං කම්මවචනසාමත්ථියා, අඤ්ඤථා ස්‍යාදිතොච්චෙව වදෙය්‍ය කිං කම්මාති වචනෙනාති. “其”(tassa)指“多许法”(bahulavacana)之规定。“主管范围大”(mahādhikārattā)即“所涉范围广”(mahāvisayattā)。“从任何一处”即“从任何词根”。那么，为何此处没有（业格），如“提婆达多睡觉、用镰刀割、给狗、离开城市、在锅里煮、思念母亲”？诚然，所有这些都与行为相关，但即便如此，凭借“业”(kamma)一词本身的力量，此处只取欲以“业”的身份而非以其他作用格(kāraka)或仅以关系来表达者。否则，直接说“从sya等[后缀]而来”即可，何需用“业”一词呢？ 42. ගමා 42. 村落 වෙදන්ති එත්ථ අත්ථමාහ විත්තින්ති, තුට්ඨින්ති අත්ථො. 于此，（注释者）说其义为“财富”(vitti)，意即“满足”(tuṭṭhi)。 43. සමා 43. 相同 තඤ්චෙති උපමානස්ස පරාමාසො. භෙදෙන විවරණන්ති සමානාදීහීති අවත්වා භෙදෙන විවරණං. තුල්‍යතායුපලබ්භමානස්ස සදිසාදිසද්දවචනීයත්තා අවයවත්ථානුගමෙනාත්තනො-භිධෙය්‍යෙ සදිසාදිසද්දානම්පවත්ති වෙදිතබ්බා. “这”(taṃ)是对譬喻的指涉。以差别来解释，即不说“相似”等，而是以差别来解释。对于可观察到相等的事物，由于能以“相似”等词语来表达，故应通过遵循其组成部分的状态，来理解“相似”等词语在其所指称的意义上的运用。 44. භාව 44. 有；状态；性质 කාරකං සාධකං නිබ්බත්තකන්ති අනත්ථන්තරං. කරොති කිරියං නිබ්බත්තෙති නිමිත්තභාවෙනාති කාරකං. කත්තාදීනං කිරියානිමිත්තත්තන්තු සයමෙව ‘තත්ථ කත්තා’තිආදිනා භෙදෙන පකාසයිස්සති. කිරියානිමිත්තං… නිබ්බත්තකෙසු කත්තාදීසු ඡසුපි රුළ්හත්තා තෙනෙත්ථ කත්තාවාත්තප්පධානො, කරණාදයොප්‍යප්පධානා කාරකබ්‍යපදෙසො ලබ්භන්තෙ… [Pg.247] අඤ්ඤථා කාරකසද්දෙන තෙසං ගහණං න සියාති. කිමිදං කාරකන්ත්‍යාහ- ‘සත්තිකාරක’න්ති. එවං චරහි දබ්බාදීනං කථං කාරකත්තමිච්චාහ- ‘තදධිකරණා’තිආදි. තස්සා සත්තියා ආධාරා නිස්සයාති අත්ථො, පුං නපුංසකෙ අධිකරණසද්දො. තෙසු දබ්බා දීසු තිට්ඨතීති තත්‍රට්ඨා, සත්ති. තස්සා භාවො තත්‍රට්ඨතා, තාය. අථ දබ්බාදීනං මුඛ්‍යතො කාරකත්තෙ සති කිමායාතන්ත්‍යාහ ‘යදි’ච්චාදි. 作用者、完成者、产生者，是同义词。造作行为，以因缘的方式使其产生，故称“作用者”。至于作者等作为行为的因缘，（作者）自己将在“于彼，作者……”等处，以差别的方式加以阐明。行为的因缘……在产生者中，作者等六种（作用者）都已约定俗成，因此在此处，作者是主要的，工具等是次要的，（但都）可获得“作用者”的称号……否则，“作用者”一词便无法涵括它们。什么是作用者呢？（答）曰：“有能力的作用者”。既然如此，那么物质等事物如何能成为作用者呢？（答）曰：“因其为所依”等。意思是说，（物质等）是那能力的基础、所依，阳性和中性的“所依”一词即指此。能力存在于那些物质等事物之中，故说“住于彼者”即是能力。其状态即是“住于彼性”，通过此性（而成为作用者）。那么，若物质等事物主要作为作用者，其意义何在呢？（答）曰：“如果……”等。 තෙසන්ති කත්තාදිකාරකානං. අඤ්ඤමඤ්ඤබ්‍යාවුත්තරූපත්තාති අඤ්ඤමඤ්ඤතො බ්‍යාවුත්තං නිවත්තං රූපං කරණාදිසභාවො යෙසං කත්තාදි කාරකානං තෙ තථා වුත්තා, තෙසං භාවො තත්තං තස්මා. කරණ රූපන්ති කරණං රූපං සභාවො යස්ස අධිකරණස්ස තං තථා වුත්තං. එවඤ්චසතිකො දොසොච්චාහ ‘තථා චෙ’ච්චාදි. කෙනචි සුකරත්තෙන සප්පධානත්තවචනිච්ඡායං ‘ථාලී පචතී’ති භවති. තත්‍රෙවුක්කංසවච නිච්ඡායං ‘ථාලියා පචතී’ති. “彼等”(tesaṃ)是指作者等作用者。“因其自性相互区别故”(aññamaññabyāvuttarūpattā)：作者等作用者，其自性——即工具等各自的体性——相互区别、分离，故被称为“如此”；其状态即是“如此性”(tattaṃ)，因此这么说。工具相，即所依的体性是工具相，故被称为“如此”。如果这样，就会有过失，（注释者）说“倘若如此……”等。因为某种简便，以及想要表达其主要作用，就说“锅在煮”。同样，为了强调，就说“用锅煮”。 එවඤ්චකත්වාති නිපාතසමුදායො-යං හෙත්වත්ථො. තස්මාති අත්ථො. කත්තා නිමිත්තන්ති සම්බන්ධො. කත්තුට්ඨකිරියානිමිත්තස්ස කත්තුනො උදාහරණං ‘හසති නච්චතී’ති. තදත්ථෙති තාය කම්මසමවායිනියා පචනාදිකිරියාය අත්ථෙ අධිස්සයනාදයො පවත්තෙන්තො කිරියාය නිමිත්තන්ති සම්බන්ධො. එවමුපරිපි. “Evañcakatvā”是表示原因义的不变词组合，意即“因此”(tasmā)。其关联为“作者是因缘”。行为依于作者，其作者作为因缘的例子是“笑”、“跳舞”。“于其义中”(Tadatthe)：在与所作业（宾语）相关的烹煮等行为的意义中，（作者）使放置（炊具）等（行为）发生，（因此）是该行为的因缘，这是其关联。以上亦同。 ඔදනං පචති දෙවදත්තොති කම්මට්ඨකිරියාය නිමිත්තභූතස්ස කත්තුනො උදාහරණං. භාජනසඞ්ඛරණමධිස්සයනං. ආදිසද්දෙන තණ්ඩුලවපනඉන්ධනාපහරණාදයො ගය්හන්ති. ද්විධාපත්තියන්ති රුක්ඛාදීනං ද්විධා පවත්තියං. “提婆达多(Devadatta)煮饭”是行为依于所作业（宾语），其作者作为因缘的例子。整理器皿即是放置（于火上）。用“等”字包括淘米、取柴等。“分为两部分”(Dvidhāpattiyaṃ)是指树木等分为两部分的情况。 බ්‍යාපනෙති සම්බන්ධෙ. ගිරධාතුතො අප්පච්චයෙ- ‘‘එඔනම වණ්ණෙ’’ති (137) සුත්තෙ ‘අවණ්ණෙති යොගවිභාගතො ගකාරෙ ඉකාරස්ස අත්තං හොතීති දස්සෙතුමාහ- ‘අවණ්ණෙති යොගවිභාගා අත්තං ඉස්සා’ති. අඤ්ඤථාපි පටිපාදෙතුමාහ- ‘එස්ස වා’තිආදි. එස්සාති ‘‘ලහුස්සුපන්ථස්සා’’ති (5-87) කතඑස්ස. සකලෙනාති ‘එඔනම වණ්ණෙ’’ති සකලෙන සුත්තෙන. පුරීති නිපාතො. 在与“遍满”(byāpane)的关联中。从gir词根加a后缀——在语法规则“e o nam avaṇṇe”(137)中，为了说明通过在“avaṇṇe”处分拆规则(yogavibhāga)，字母g上的i变为a，（注释者）说：“通过在avaṇṇe处分拆规则，a替换i”。为了以其他方式说明，（注释者）又说：“或者e…”等。“e的”(essa)是指通过“lahussu panthassa”(5-87)这条规则形成的e格。“以全部”(sakalena)是指以“e o nam avaṇṇe”整条规则。“Puri”是不变词。 ඊසක්කරොති [Pg.248] බින්දුලොපො, ද්විත්තං, සාමඤ්ඤෙන විධානතොති පරෙසං විසෙසවිධානසබ්භාවමාහ. ගණිකාලයං ගණිකානං ගෙහං. නෙපථ්‍යමාකප්පො. දත්තොලද්ධොති පච්චයස්ස කම්මසාධනත්තං දීපෙතුංවුත්තං. විනාලිඞ්ගවචනෙහි පාටිපදිකත්ථං නිද්දිසිතුං න සක්කාති භාවෙති සබ්බලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාසම්බන්ධයොග්ගපාටිපදිකත්ථසාමඤ්ඤෙ පච්චයනිමිත්තත්තෙන ගහිතෙපි සාමඤ්ඤෙ චරිතත්ථත්තා ලිඞ්ගවචනං නප්පධානන්ති ඉට්ඨිආවුධන්තී ඉත්ථි නපුංසකෙභාවෙ, පාකාති බහුවචනෙපි භාවෙ භවති එව. 关于鼻音点(bindu)的省略、辅音的重叠，以及通过一般规则来规定：此等（做法）说明了对其他情况亦存在特殊规定的可能性。妓院(Gaṇikālaya)是妓女的住所(gehaṃ)。戏装(Nepathya)是装扮(ākappo)。“Datto laddho”（‘所施’即‘所得’）是为了说明后缀具有所作业（宾语）的完成义而说。（注释者）认为：“若无（语法）性与数，则无法指明词干之义”。因此，在适合与一切性、数相关联的词干之义的普遍性中，即便此普遍性被视作后缀的因缘，但因其作用已在普遍义中完成，故性与数并非主要。因此，“iṭṭhiāvudhantī”用于阴性与中性，而“pākā”亦用于复数。 45. දාධා 45. 獠牙 සපාදීහි අපාදීහිචාති පාදිසහිතෙහි පාදිරහිතෙහි ච දාධාහි. 有足与无足者，即有足与无足之獠牙。 46. වමා 46. 呕吐物 සාපානදොණියන්ති සාරමෙයානං භුඤ්ජනකඅම්බණෙ. ඨිතසුපාන වමථුවියාති පවත්තසුනඛච්ඡද්දනං විය. 于狗槽者，即于狗之食槽。如狗之呕吐物者，即如已吐出之狗呕吐物。 47. ක්වි 47. Kvi යථාදස්සනන්ති ආචික්ඛතීති යොජනා. තෙන කුතොචි ධාතුතොති. ගණ්හන්තීති ගහ=උපාදානෙච්චස්ස. සලාකාසද්දස්ස සලාකන්ති. සභාසඉච්චස්ස අන්තබ්‍යඤ්ජනලොපෙ සභාපකතිතො ‘‘ඉත්ථි යමත්වා’’ති (3-26) ආප්පච්චයො. පභාතීති ආ=දිත්තියමිච්චස්ස. “如所见”(Yathādassanaṃ)即是“解释”(ācikkhati)，此为连结(yojanā)。因此，无论来自何词根(dhātu)。“执取”(Gaṇhanti)即是“gaha”，义为“执持”(upādāna)。于词Salākā，（词干为）salāka。于词Sabhāsa，尾辅音脱落后，由sabhāpa依据“itthi yamatvā”(3-26)规则得ā后缀。“照亮”(Pabhāti)即是“ā”，义为“光明”(dittiyaṃ)。 48. අනො 48. Ano චලනාදීනං සීලාදීසු නිප්ඵාදනත්ථං විසුං සුත්තිතං පරෙහි, ඉධ පන බහුලං වචනෙනෙවාති දස්සෙතුමාහ- ‘චලනාදීසූ’තිආදි. 为说明“行”(calana)等词在“性”(sīla)等义中的派生，他人另立经则，然此处为显示仅依“多数”(bahulaṃ)一词即可，故云：“于行等中”云云。 49. ඉත්ථි 49. 阴性 ක්ලිකයකිච්චත්‍ර කකාරබහුත්තා කකාරාති බහුවචනං. තිතික්ඛා ඉච්චාදො තිතික්ඛනමිච්චාදිනා විග්ගහො ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ (3-26). අපරි පඨිතොති ධාතුපාඨෙ අපරිපඨිතො. පාණිවිසෙසොති සත්තවිසෙසො. ඉමිනා ච ‘‘යථාකථඤ්චි නිප්ඵත්ති, රුළ්හියා අත්ථනිච්ඡයො’’ති දස්සෙති. 此处于kṛt后缀klika，因ka字母多，故kakārā为复数。Titikkhā等词，以titikkhanaṃ等方式分析，（依据）“itthiyamatvā”(3-26)规则。Apari paṭhito者，即于《词根集》(Dhātupāṭha)中未读。Pāṇiviseso者，即特殊有情(sattaviseso)。此亦显示：“构成方式不定，意义由习俗决定”。 ආසිං [Pg.249] සායං ගම්මමානායං සඤ්ඤාවිසයෙ ධාතූහි තිප්පච්චයො කිච්චප්පච්චයො ච යථා සියාති ‘‘තිකිච්චාසිට්ඨෙ’’ති (7-2-3) සුත්තිතං කච්චායනෙන. තමිහ සාමඤ්ඤෙන විධානාව සිද්ධන්ති නිරූපයිතුමාහ- ‘කච්චායනෙන පනෙ’ච්චාදි. තබ්බ අනීයණ්‍ය තෙය්‍ය රිච්චප්පච්චයානං ‘‘තෙ කිච්චා’’ති (7-1-22) කිච්චසඤ්ඤං විධාය සෙසානං ‘‘අඤ්ඤෙකිතී’’ති (7-1-23) කිත්සඤ්ඤා කතා කච්චායනෙන. තෙනාහ- ‘කිත සඤ්ඤො’ති. 为使在表名(saññā)的范畴中，词根后能如法地加上ti后缀与kicca后缀，迦旃延(Kaccāyana)制定了“tikiccāsiṭṭhe”(7-2-3)经则。为阐明此处这些仅通过一般规则即可成立，故云：“然迦旃延”云云。对于tabba、anīya、ṇya、teyya、ricca等后缀，通过“彼等为作用”(te kiccā)(7-1-22)安立了“作用”(kicca)之名；对于其余的，迦旃延通过“其他为造作”(aññe kitī)(7-1-23)安立了“造作”(kit)之名。因此说：“名为造作”。 තබ්බාදිප්පච්චයො ච විහිතොති සකියවොහාරෙනාහ. සකිය සත්ථෙ අවුත්තදොසං පරිහරිත්වා වක්ඛමානනයෙන යුත්‍යභාවා තථා විධානෙ අයුත්තතං දස්සෙන්තො ‘නචාසිං සාය’මිච්චාදිමාහ. ගුහනං, රුජනං, මොදනන්ති විග්ගහො. සයනං වා සෙය්‍යා. වජධාතුනො වස්ස බකාරෙන භවිතබ්බං, සො කථං යකාරෙ පරභූතෙ අසතීති ආහ- ‘චවග්ගබයඤාතියොගවිභාගා වස්ස බො’ති. “tabba等后缀亦被规定”，此乃依其自宗之说。为免于自宗论典未说之过，并依后述之理，显示如是规定不合逻辑，故说“na ca āsiṃ sāyaṃ”云云。“隐藏”(Guhanaṃ)、“破坏”(rujanaṃ)、“喜悦”(modanaṃ)，此为词源分析。“卧”(Sayanaṃ)或“床”(seyyā)。Vaj词根之va当变为ba，然当ya在后时，何以不然？故云：“由ca组、ba、ya之关联及规则分析，va作ba”。 51. කරා 51. 作 රිරියප්පච්චයෙ ආදිරකාරස්ස අනුබන්ධත්තා ආහ- ‘අන්තසරාදි ලොපො’ති. 由于在ririyappaccaya后缀中，起始的“r”是附随音（anubandha），因此说“antasarādi lopo”。 52. ඉකි 52. Ika（后缀） අථ සරූපෙච්චෙතාවති වුත්තෙ- ‘කිරියත්ථස්ස සරූපෙ’ති කථං විඤ්ඤායතිච්චාහ- ‘කිරියත්ථා’තිච්චාදි. නනු ච ලො-යං කත්තරි විධීය මානොකථමෙත්ථ සියාත්‍යාහ- ‘අකත්තරිපි’ච්චාදි. අභිමතො කච්චායනස්ස. පටිපාදයිතුමාහ- ‘තත්ථා’තිආදි. කරණං උච්චාරණං, අස්ස කරොති සමාසවාක්‍යං. න හි එව දීහි කාරො විහිතොති අක්ඛරෙ හෙව කාරස්ස විහිතත්තා අක්ඛරසමුදායතො න පප්පොතීති භාවො. අථ චෙති මතප්පදානෙ. එවාදිසද්දවාචකා එවකාරාදයො සාධවොති අථ මතන්ති අත්ථො. 于是，当说到“于同形”时，若问：“如何理解‘于动词义之同形’？”答曰：“动词义”等。又问：“这个lo（后缀）是在作者的意义上规定的，为何会在此处出现？”答曰：“亦在非作者（的意义上）”等。此为迦旃延所认可。为阐明此义，故说：“于彼”等。作（karaṇaṃ）即是发音（uccāraṇaṃ）。因为kāra（后缀）并非在“e”等长元音之后规定，而只是在单字之后规定，故不能从字词组合中获得，此为其义。又，在提出观点时，其义为：因此，其观点是，表示“eva”等词语的“evakāra”等（形式）是正确的。 තත්ථාති තථා අභිමතෙ තස්මිං. නියමහෙතුනො අභාවාති අක්ඛරෙහෙව කාරප්පච්චයො විධෙය්‍යො න පන එවාදීහිච්චස්ස නියමස්ස යො හෙතු තස්ස හෙතුනො අභාවා. “于彼”（tatthā）意为：于彼所认可者。“无限定之因故”（Niyamahetuno abhāvā）意为：对于“kāra后缀应仅在单字之后规定，而非在eva等（词语）之后”这一限定，其原因不存在。 53. සීල 53. 习性 කිමිදසීලමිච්චාහ- [Pg.250] ‘සීලම්පකතිසභාවො’ති. තඤ්ච සීලමනුමානෙන විඤ්ඤායතිච්චාහ- ‘තඤ්චෙ’ච්චාදි. කිරියාවිසයරුචිවිසෙසානුමිතන්ති උණ්හභොජනසඞ්ඛාතා කිරියා විසයො යස්ස සො (කිරියා) විසයො රුචිවිසෙසො, තෙන අනුමිතන්ති අත්ථො. කිමිදමාභික්ඛඤ්ඤන්ති ආහ- ‘ආභික්ඛඤ්ඤ’මිච්චාදි. පුනප්පුනභාවො පොනොපුඤ්ඤං. ආසෙ වා තප්පරතාති තමෙවාභික්ඛඤ්ඤං පරියායෙහි ඵුටීකරොති. 此习性（sīla）为何？答曰：“习性是天性、本性”。又说：“彼习性由推论而知”，即“彼”等。（“由对行为对象的特殊喜好所推断”意为：）以名为“食热食”的行为为对象，对此对象有特殊喜好，由彼推断而知，此为其义。此“重复”（ābhikkhañña）为何？答曰：“重复”等。一再发生即是“反复”（ponopuñña）。或“渴望”（āsa）、或“专注于彼”（tapparatā），（作者）以同义词阐明此“重复”。 යජ්ජෙවන්ති යදි ආභික්ඛඤ්ඤං තප්පතො වුච්චතෙ. තස්සීල්‍යමිදං හොතීති ඉමිනා- ‘සීලාභික්ඛඤ්ඤාදි’’සුත්තෙ සීලසද්දෙනෙවාභික්ඛඤ්ඤස්ස ගහිතත්තං දීපෙති. අඤ්ඤථාපි සීලතො අඤ්ඤමෙවාභික්ඛඤ්ඤන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘යස්මිං දෙසෙ’තිආදි. “若如是”（Yajjevaṃ）意为：若“重复”（ābhikkhañña）被说成是“专注于彼”（tapparato）。“此是彼之习性”（Tassīlyamidaṃ hoti），以此表明，在“习性、重复等”（sīlābhikkhaññādi）的经（规则）中，“重复”一词已被“习性”（sīla）一词所含摄。为示“重复”亦异于“习性”，（作者）又说：“于何国”等。 ගම්මමානෙති පතීයමානෙ. පතීති ච අත්ථප්පකරණසද්දන්තරාදීහි. අභිමතොති පාණිනියෙහි අභිමතො. ආවස්සකග්ගහණායෙව සිද්ධොති වුත්තං කථමෙත්ථාවස්සම්භාවො පතීයති ච්චාහ- ‘තඤ්චා’තිආදි. “可知”（gammamāne）意为：被理解时。而理解，是依于意义、语境、其他词语等。“所认可”（abhimato）意为：为波你尼（Pāṇini）学派所认可。虽说“仅由‘必要’（āvassaka）一词的采用即可成立”，（但若问：）“此处如何理解‘必要’之义？”答曰：“彼亦”等。 යොගවිභාගාති ‘ණී’ති යොග විභාගා. සාධුං කරොති, බ්‍රහ්මං වදති, අසද්ධං භුඤ්ජති, පණ්ඩිතමත්තානං මඤ්ඤතීති විග්ගහො. සාධුන්ති කිරියාවිසෙසනං. අස්සද්ධභොජීති වතෙ. වතඤ්ච භොජනෙ අත්ථිතායං සද්ධඅස්සද්ධභොජනවිසයායං පවත්තියං යදි භුඤ්ජති අස්සද්ධමෙව භුඤ්ජති න සද්ධන්ති සත්ථෙ වුත්තනියමො, අස්සද්ධං භුඤ්ජති එවාති නොත්තරපදාවධාරණං… එවඤ්හි විඤ්ඤායමානෙ යදෙවාස්සද්ධං න භුඤ්ජති තදෙව වතලොපො සියාති. අඤ්ඤථාපි පටිපාදයිතුමාහ- ‘ඝණන්තාදීහි’ච්චාදි. “规则切分”（Yogavibhāgā）意为：由对“ṇī”（规则）的切分。其分析（viggaho）为：“善为”（sādhuṃ karoti）、“言梵语”（brahmaṃ vadati）、“食不信（之施）”（asaddhāṃ bhuñjati）、“自认为智者”（paṇḍitamattānaṃ maññati）。“善”（sādhuṃ）是动词的修饰语（kiriyāvisesanaṃ）。在誓愿（vata）的意义上，（他被称为）“食不信（之施）者”（assaddhabhojī）。誓愿在于饮食。在此，关于有信与无信之食的行为中，若食，则唯食不信（之施），不食有信（之施）——此乃论中所说之规定。“唯食不信（之施）”（assaddhaṃ bhuñjati eva），此限定并非针对（复合词的）后半部分……因为若如是理解，则凡不食不信（之施）时，即有违誓愿。为作别解，（作者）又说：“由ghaṇa词尾等”。 54. ථාව 54. 稳定 සයමෙව අත්තනාඑව. කම්මකත්තරීති උභයත්ථාපි කම්මකත්තරි පච්චයො බහුලාධිකාරාති අධිප්පායො. එත්ථ පන එකොපි පදත්ථො කම්මඤ්ච [Pg.251] හොති කත්තාච කාරකසත්තිභෙදතො. යථා ‘පීයමානං මධු මදයතී’ති එකස්සාපි සත්තිභෙදා කම්මත්තං කත්තුත්තං, තථා ත්‍රාපීති විඤ්ඤෙය්‍යං. යො පරං භඤ්ජති තත්ථපි සියා සාමඤ්ඤවිධානතොති ආහ- ‘නිපාතනස්සි’ච්චාදි. දොසන්ධකාරං භින්දතීති දොසන්ධකාරභිදුරො. 由其自身，由其自己。所谓“业作者”（kammakattari），其意为：业作者的后缀（paccaya）具有广泛的适用性。在此，由于能作力（kārakasatti）的差别，即使是同一个词义，也既是业（kamma），又是作者（kattā）。例如“被饮用的蜂蜜令人沉醉”，即使是同一个事物，由于其能力的不同，也同时具有业性（kammattaṃ）和作者性（kattuttaṃ），于此也应如是了知。对于“破坏他人者”，也可能有一般规则的适用，因此说“关于不规则词（nipātana）”等。“破坏过失之黑暗者”，即是`dosandhakārabhiduro`。 55. කත්ත 55. 作者 භූතසද්දෙනෙත්ථාධිප්පෙතත්ථමුපදස්සෙතුමාහ- ‘භූතමතීත’මිච්චාදි. අඤ්ඤථාති යද්‍යතික්කන්තවචනො න සියාති අත්ථො. 为了显示此处“bhūta”这个词所意指的含义，所以说了“bhūta即是过去”等等。否则，意思就是，如果不是指过去时态的词。 නනුචාත්‍රෙතරෙතරනිස්සයදොසො පසජ්ජතෙ, සතී හි භූතාධිකාරෙත්තො විධීයතෙ, සති ච ත්තෙ භූතසද්දස්ස නිප්ඵත්තීති ඵුටො යෙවිතරෙතරනිස්සයදොසොති. නෙසදොසො, සඞ්කෙතාති බ්‍යත්තො සද්දත්ථසම්බන්ධො චිරකාලප්පවත්තො, නාස්ස කිඤ්චි අසාධුත්තං, අතික්කන්තෙ චාස්ස වුත්ති සද්දසත්තිසභාවතො වෙදිතබ්බා. ක්තවන්තා දයොපි චරහි සද්දසත්තිසභාවතො භූතෙඑව භවිස්සන්තීති න වත්තබ්බං. භූතසද්දො-යමතික්කන්තත්ථෙ පසිද්ධො ක්තවන්තාදයොත්වප්පසිද්ධා, අතො තෙන පසිද්ධත්ථෙනාප්පසිද්ධානමන්වාඛ්‍යානං කරීයතීති. භූතෙති චායං පකතිවිසෙසනං වා සියා ‘භූතත්ථෙ වත්තමානා’ති, පච්චයත්ථ විසෙසනං වා’භූතෙ කත්තරී’ති, තත්‍ර කස්සිදං විසෙසනන්ති ආහභූතෙති පකතිවිසෙසන’න්ති. කුතොච්චාහ- ‘සම්බන්ධස්ස චෙ’ත්‍යාදි. අථ පච්චයත්ථවිසෙසනෙ කො දොසොච්චාහ- ‘පච්චයත්ථවිසෙසනෙ හි’ච්චාදි. පච්චයත්ථස්ස කත්තුනො අනභික්කන්තත්තා අයන්ති පයොගො නොපපජ්ජතෙති භාවො. අභිධෙය්‍යෙති ඉමිනා පයොජනාදිං බ්‍යවච්ඡින්දති. 难道不是吗？于此，相互依存的过失便会产生。因为当有“过去”（bhūta）的规定时，规则才被制定；而当有此规则时，“bhūta”一词才得以成立。因此，相互依存的过失是显而易见的。这并非过失。被称为“约定”（saṅketa）的词义关系早已通行，其本身并无任何不当之处。并且，它在过去时中的作用，当知是源于词语自身力量的本性。那么，不应说“-ktavant”等后缀也是因词语自身力量的本性而用于过去时。“bhūta”一词在“过去”的意义上是众所周知的，而“-ktavant”等后缀则并非众所周知。因此，要用这众所周知的意义来解释那不为人知的。而“于过去”（bhūte）这一限定，可以是词根（pakati）的限定，如“用于过去的意义”；也可以是后缀义（paccayatthā）的限定，如“用于过去的作者”。那么，这是哪一种限定呢？回答是：“bhūte”是词根的限定。为何如此？回答是：“因为关联……”等。那么，作为后缀义的限定有什么过失呢？回答是：“因为在后缀义的限定中……”等。其意为：因为作为后缀义的作者并非过去，所以此用法不成立。通过“所诠”（abhidheyya）一词，排除了“功用”（payojana）等。 56. ක්තො 56. kta（过去分词） කම්මෙ ගුණීභූතත්තාති කම්මෙ සති භාවස්සාප්පධානත්තා. ‘‘ගුණමුඛ්‍යෙසු මුඛ්‍යෙයෙව කාරියසම්පච්චයො’’ති මුඛ්‍යෙ කම්මෙයෙව පච්චයො, න තු භාවෙ තස්සෙත්ථාප්පධානත්තා. 所谓“于业中成为次要”，是指当有业（kamma）时，状态（bhāva）就不是主要的了。“于次要与主要中，唯有主要者能成就其作用”，因此，后缀（paccaya）只用于主要的业，而不用于状态，因为在此状态是次要的。 57. කත්ත 57. 作者 නනුචාරම්භෙති [Pg.252] වුත්තං- ‘කිරියාරම්භෙ’ති කථන්ති ආහ- ‘සොචෙ’ච්චාදි. සො ච ආරම්භො. කිරියායෙව ආරම්භොකිරියාරම්භො තස්මිං. කිරියාරම්භෙති සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තා කිරියත්ථවිසෙසනං වා එතංසියා පච්චයත්ථවිසෙසනං වා උභයථාපි න දොසොති දස්සෙතුමාහ- ‘කිරියත්ථවිසෙසනං චෙත’න්තිආදි. පච්චයත්ථවිසෙසනපක්ඛෙපි සාමත්ථියා ආරම්භෙ කිරියත්ථස්සාපි පවත්තී හොතීති දස්සෙතුමාහ- ‘කිරියත්ථස්සාපි’ච්චාදි. සාමත්ථියං දස්සෙති ‘සාමත්ථියම්පනා’තිආදිනා. අනන්තරසුත්තෙන යො විහිතො ක්තො, සොපි සාමඤ්ඤෙන වචනතො භාවකම්මෙසු ආරම්භෙපි හොතීති යොජනා. සාමඤ්ඤෙන වචනතොති ‘‘ක්තො භාවකම්මෙසූ’’ති (5-56) සාමඤ්ඤෙන වචනතො. භාවකම්මෙසුචෙති එවං න වුත්තන්ති ‘යථාපත්තඤ්චෙ’ති වදතා වුත්තිකාරෙනෙවං න වුත්තන්ති අත්ථො. 难道不是说了“在开始时”吗？如何解释“在行动开始时”呢？（对此）答曰：“彼”等。那也是开始。行动本身就是开始，（即）行动的开始，于此（之中）。因为“在行动开始时”是概括地说的，所以它既可以是行动义的修饰语，也可以是词缀义的修饰语。为了表明两种方式都没有过失，（作者）说：“这是行动义的修饰语”等。为了表明，即使在作为词缀义修饰语的情况下，凭借其能力，在开始时，行动义也会发生，（作者）说：“行动义也”等。以“能力则”等文来显示其能力。由紧接的经文所规定的kta，也因是概括地说的，故在状态(bhāva)和业(kamma)的开始时也适用，这是其用法。因为是概括地说的，即根据“kta用于状态和业”(5-56)这一概括的说法。“在状态和业中”没有这样说，是说当（作者）说“以及如其所得”时，注疏者的意思是没有这样说。 කස්මා එවං න වුත්තන්ති ආහ- ‘පුබ්බස්මිං වියා’ති ආදි. අනියමුප්පත්ති සඤ්ඤාය සති ඤාපනන්ති තන්නිසෙධෙතුමාහ- ‘පුනබ්බචනතො’තිආදි. මාසඞ්කීති කම්මනි, තෙනෙවුප්පත්තීති පඨමා. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘භාවකම්ම ගහණං චාකාරෙනානුකඩ්ඪිය ‘භාවකම්මෙසු චා’ත්‍යනෙන ක්තෙවිධීය මානෙ ඉදමාසඞ්කීයතෙ ‘පුබ්බෙනෙව සාමඤ්ඤෙන සිද්ධෙ පුනබ්බචනා කිරියත්ථානියමෙන ත්තස්සුප්පත්තී’ති, යථාපත්තඤ්චෙති හ්‍යුච්චමානෙ චකාරෙන යථාපත්තම්පි කාරියමනුඤ්ඤායතෙති පුබ්බෙනෙව වචනෙන භාවකම්මෙස්වාරම්භෙපි යථාපත්තො ක්තො භවතීති විඤ්ඤායතෙ’’ති. එවඤ්චරහි භාවකම්මෙස්වාරම්භෙපි පුබ්බෙනෙව සිද්ධත්තා ‘‘කත්තරිආරම්භෙ’’ඉච්චෙව වුච්චෙය්‍ය කිං චකාරෙනෙ ච්චාසඞ්කියාහ- ‘පදානමවධාරණ ඵලත්තා’ච්චාදි. 为何不这样说呢？（对此）答曰：“如前”等。为了否定关于非限定生起的认知，所以说“因为重复宣说”等。“勿疑”(māsaṅki)是就业(kamma)而说，“由彼而生”(tenevuppatti)是就第一(格)而说。如此思量：“当通过‘ca’字随引对状态和业的取用，并以‘在状态和业中也’来规定kta时，这会引起疑虑：‘先前已经以概括之说成就，重复宣说则是为了令kta以行动义非限定地产生’。当说‘以及如其所得’时，通过‘ca’字，也允许如其所得的作用，所以通过先前的说法，在状态和业的开始中，kta也如其所得地存在，应当这样理解。”如果这样，即使在状态和业的开始中，因为先前已经成就，那么应该只说‘在作者的开始中’就可以了，为什么还要用‘ca’字呢？为了消除这种疑虑，所以说“因为词语具有限定的功用”等等。 නනුචාදිභූතො කිරියාක්ඛණො ආරම්භො නාම, බහූහි කිරියාක්ඛණෙහි කටෙ පරිසමත්තෙයෙව භූතො කාලො ච භවතීති කිරියාඵලස්සාපරිනිප්ඵන්නත්තා වත්තමානොව කාලොති තත්‍රක්තො න පප්පොතිච්චාසඞ්කියාහ- ‘කිරියාඵලස්සි’ච්චාදි. කටෙකදෙසස්සාපි කටත්තා [Pg.253] තස්ස ච නිබ්බත්තත්තා භූතවචනිච්ඡාති භාවො. නනුචාදිසූතෙ කිරියාක්ඛණකාලෙ කටො නාභිනිබ්බත්තො, කටකාරණභූතා බීරණාව හි තදා සන්ති, න ච තදවත්ථා තෙ එව කටොති කථං ‘පකතො කටො’ති භූතකාලෙන පකතසද්දෙන කටසද්දසමානාධිකරණත්තමිච්චාහ- ‘ආදිභූතෙනෙ’ච්චාදි. තත්ථ තස්මිං විසෙසෙ. පකත්තුං ආරභි, පකත්තුං ආරභීයිත්ථ, පසොත්තුං ආරභි, පසොත්තුං ආරභනන්ති අත්ථෙ ත්තො. 难道不是吗，最初的行动刹那被称为“开始”？并且只有当席子由许多行动刹那完成后，才是过去时？因此，由于行动的结果尚未完成，所以是现在时。为此，（有人）怀疑kta在此处不适用，（作者）遂说：“关于行动的结果”等。其意为：即使席子的一部分已做成，且它已产生，故而欲使用表示过去的词。难道不是吗，在最初的行动刹那，席子尚未完成？因为那时只有作为席子之因的香茅草(bīraṇā)存在，而处于那种状态的它们并非席子。那么，如何能以过去时的词“pakata”与“kaṭa”一词同格，而说“pakato kaṭo”（已开始制作的席子）呢？（对此，作者）说：“通过最初的”等。此即指此特殊情况。Kta用于“他开始制作”(pakattuṃ ārabhi)、“它开始被制作”(pakattuṃ ārabhīyittha)、“他开始烹煮”(pasottuṃ ārabhi)、“他们开始烹煮”(pasottuṃ ārabhananti)等义。 58. ඨාස 58. 处所 අනාරම්භත්ථංවචනන්ති ආරම්භෙ පුබ්බෙනෙව සිද්ධත්තා. අපාදිනොපිසිලිසස්ස සකම්මකත්තා- ‘යෙභුය්‍යෙනා’ති වුත්තං. සකම්මකත්ථන්ති වත්වා සකම්මත්තමෙසං පාදියොගෙ සති හොතීති දස්සෙතුමාහ- ‘පාදිසහිතා’ච්චාදි. ඛටොපිකා මඤ්චො. 所谓“为无功用”，是因于功用前即已成就故。即使对无足者，因其有结合之义，故说“大部分”。说了“有作业之义”后，为显示此等在与“足”(pādi)结合时方为有作业，故说“与足等俱”等。`Khaṭopikā`是小床。 59. ගම 59. 村落 අවිවච්ඡිතකම්මො චෙහාකම්මකොති කථයමාහ- ‘අවිජ්ජමානෙ’ච්චාදි. යාතවන්තො යාතා, යානං යාතං. අයොයිත්ථාති යා තො. ක්තො න විධාතබ්බො පාණිනියෙහි විය. කාරණසාමග්ගියං භූතායන්ති සස්සාදිහෙතුභූතසමිද්ධියං භූතායං. සා ච භූතා යෙවාතීමිනා කාරණසාමග්ගියා අතීතකාලිකත්තමාහ. 若不欲说其业，则言“无业”，是说“于无有之时”等。`Yātavanto`即`yātā`，`yānaṃ`即`yātaṃ`。`Ayoyitthāti`即`yā to`。不应像波你尼学派(Pāṇinīya)那样规定`kta`（的用法）。“因缘和合时已生”，即于谷物等之因成就圆满时已生。并且，以此说明因缘和合是“已生”，（显示其）为过去时。 60. ආහා 60. 食 ආධාරෙචෙති අනුවුත්තියා එත්ථ චකාරතො ‘යථාපත්තඤ්චෙ’ති සම්බන්ධා වුත්තන්ති සෙසො. එවං න කුතොචි අපකස්සනං සියාති එවමාධාරාදිකෙ අනුවත්තමානෙ සති කුතොචි ආධාරාදිතො අපකස්සනං විසුං කරණං න සියාති අත්ථො. තථා සති හෙට්ඨා සුත්තෙනෙකයොගමෙව කරෙය්‍යාති අධිප්පායො. භාවකම්මෙසූති සම්බජ්ඣතෙති යොජනා. “于依处”是依随引(anuvutti)而来。于此，由`ca`字与“及如其所得”相关联，当知此为其余之义。如是，则无任何牵引。其义为：如是，于依处等随引之时，则无从依处等牵引而另外造作。若尔，其意趣为：应与下方之经合为一法。“于状态与作业中”，（当知）其相连。此为句义之结合。 බහුලස්ස භාවො කම්මංවාති බහ්වත්ථාදානමෙවාත්‍ර බහුලසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං භාවො කම්මංචෙති තත්ථ පච්චයො. කෙචීති පාණිනියෙ යෙව සන්ධායාහ. තස්සාපි භූතෙයෙව පවත්තිමුපදිසති ‘සොපි’ච්චාදි “`bahula`之`bhāva`（状态）或`kamma`（作用）”。于此，`bahula`一词的使用原因，正是“取多种义”。而“`bhāva`”与“`kamma`”是其后缀。所谓“某些人”，是仅指波你尼学派(Pāṇinīya)而言。彼（学派）亦教示其（用法）仅用于过去时，如“彼亦”等。 නා[Pg.254]. භිජ්ජමානන්ති පච්චමානං. පරරූපෙන පස්සින්නොති යොජනා. කෙචිති තෙයෙව. ‘‘මතිබුද්ධිපූජත්ථෙහි චෙ’’ති (3-2-188) තෙසං සුත්තෙ චසද්දාකඩ්ඪිතෙ දස්සෙති ‘යථා’තිආදිනා. අක්කොච්ඡි තන්ති කම්මෙ විග්ගහමාහ, තන්ති කම්මපදං, එවමුපරිපි චුරාදිණිලොපෙ ‘‘නිමිත්තාභාවෙ නෙමිත්තිකස්සාප්‍යභාවො’’ත්‍යාකාරනිවත්ති. කසිරයං ගත්‍යාද්‍යනෙ කත්ථො, කට්ඨංත්‍යත්‍ර කිමත්ථොති ආහ- ‘එත්ථ හිංසත්ථො’ති. 那。`Bhijjamānaṃ`（正在破碎）即`paccamānaṃ`（正在成熟）。`Pararūpena passinno`，此为句义之结合。所谓“某些人”，即是彼等。于彼等之经(Pāṇini 3.2.188)中，由`ca`字所引申之“于意、觉、供养等义”，以“如”等词显示。“`Akkocchi taṃ`”（辱骂他），是于业格中分析；`taṃ`是业格词。如是，于上方`cur`（偷盗）等词中，当`ṇi`脱落时，依“因无故，果亦无”之理，`ā`形止息。`Kasira`此处有多重行动等义。`kaṭṭhaṃ`于此是何义？曰：“此处是伤害义。” හෙතුනොති දුක්ඛඵලස්ස හෙතුනො අග්‍යාදිනො. කට්ඨසද්දස්ස ඵලහෙතුභූතෙ අග්‍යාදිකෙ වත්තමානෙ එවං හොතු ඵලෙවත්තමානෙ කථන්ති ආහ- ‘යදාපනා’තිආදි. කොධාතිකො ඉධ. “因”，即苦果之因，火等。当`kaṭṭha`一词用于已成果之因的火等时，固然如是；然当其用于果时，又如何？故曰：“然而，当……之时”等。此处是`kodha`（嗔）等之义。 61. තුංතා 61. Tuṃ等后缀 නනු ච භාවෙඉති භවතිනායං ඝණන්තෙන නිද්දෙසො කරීයතීති භවතිවිසයොව පච්චයත්ථනිද්දෙසො කතො භවති, තතො ච භවතිනො යො භාවො තස්මිංයෙව වාච්චෙ පච්චයො සියා, සො ච භවතිතො යෙවුප්පජ්ජමානෙන පච්චයෙන සක්කාභිධාතුං තතො තස්මාව පච්චයෙන භවිතබ්බං, තස්මා කථං පචිතුං පාකො චාගො රාගොතිපචාදීහිභවති ච්චාහ- ‘භවනංභාවො කිරියාධාත්වත්ථො’ති. 难道不是说，“在bhāva（状态）的意义上”这一解释，是以“bhavati”（存在）这个动词通过“ṇa”后缀的形式来作出的吗？因此，后缀意义的解释是就“bhavati”本身而作出的。那么，对于“bhavati”所具有的“bhāva”，后缀就应该在那个所说义上。而那个“bhāva”能够由从“bhavati”自身产生的后缀来表达，因此就必须由那个后缀来构成。既然如此，（这些后缀）又如何能从“pac”（煮）等词根而来，（构成）“pacituṃ”（为了煮）、“pāko”（煮）、“cāgo”（舍）、“rāgo”（染）呢？对此，（论师）说：“bhavanaṃ（存在）即是bhāvo（状态），是kiriyā（作用），是词根义。” කිරියාසාමඤ්ඤඤ්හි සබ්බධාත්වත්ථානුගතං භවතිස්සත්ථො, තෙන කිරියාසාමඤ්ඤවාචිනාත්ථනිද්දෙසො කරීයමානො සබ්බධාතුවිසයෙ කතො භවති තස්මා පචාදීහිපි භවතීත්‍යධිප්පායො. 因为作用总相遍于一切词根义，是“bhavati”（存在）的意义。因此，当用表示作用总相的词来作意义的解释时，就等于在一切词根的范围内作了解释。因此，（这些后缀）也适用于“pac”（煮）等词根，这就是（论师的）意趣所在。 නනු චාත්‍ර තුමාදයො භාවෙ භවන්තීති වුත්තෙ න විඤ්ඤායතෙ කිංවිසෙසිතෙ භාවෙ තුමාදයො භවන්තිච්චාහ- ‘යතො’ච්චාදි. තස්සාති ධාතුනො. යො වත්තබ්බො භාවොති යො වාච්චො භාවො. කුතොච්චාහ- ‘සම්බන්ධා’ති. තුමාදීනං යා පකති තාය වාච්චෙනෙව භාවෙන සහ සම්බන්ධාති අත්ථො. ඨාතබ්බන්ති භාවෙ තබ්බො. අථ ක්‍රියායංත්‍යනෙන තබ්බාද්‍යභිහිතස්ස දබ්බරූපාපන්නස්ස භාවස්ස කථං ගහණංත්‍යාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. සකනිස්සයකිරියාබ්‍යපදෙසොති දබ්බ රූපස්ස අත්තනො නිස්සයභූතාය කිරියාය බ්‍යපදෙසො දට්ඨුං චක්ඛුච්චාදො භවනකිරියාය පතීයමානත්තා තුමාදයො භවන්තෙව. 那么，如果在这里说“tuṃ”等后缀用于“bhāva”（状态）义，就无法理解“tuṃ”等后缀是用于哪种特定的“bhāva”，对此（论师）说：“yato”（因为）等等。“Tassa”（它的）意思是“词根的”（dhātuno）。“Yo vācco bhāvo”（所应说的状态）意思是“所应表达的状态”。（论师）问：“从何而来？”答：“从关系”（sambandhā）。意思是，“tuṃ”等后缀与其词根所表达的“bhāva”（状态）相关联。“Ṭhātabbaṃ”（应站立）是说，“tabba”后缀用于“bhāva”（状态）义。那么，对于由“tabba”等后缀所表达、已转化为事物形态的“bhāva”，如何通过“在作用中”来理解呢？对此（论师）说：“yadipi”（即使）等等。“Sakanissayakiriyābyapadeso”（由自身所依的作用而称谓）是说，由已成为事物形态者自身的所依作用而作的称谓，例如“daṭṭhuṃ cakkhu”（用来看的眼睛）。由于是通过“bhavana”（存在）这一作用而被理解，因此“tuṃ”等后缀确实存在。 නනු [Pg.255] ච තුමාදීනං භාවෙ විහිතත්තා කිරියායෙව පධානත්තන්ති කම්ම කාරකං නප්පතීයතෙති කථං ‘කටං කාතුං ගච්ඡතී’ති සියාච්චා සඞ්කිය පටිපාදෙතුමාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. ධාත්වත්ථකතො කිරියාසඞ්ඛාතෙන ධාත්වත්ථෙන කතො. අත්ථීති ඉමිනා යත්ථ ‘සුප්‍යතෙ දෙව දත්තෙනෙ’ච්චාදො නත්ථි, තත්ථ න කම්මම්පතීයතෙති දස්සෙති. 难道不是说，既然“tuṃ”等后缀是在“bhāva”（状态）义上被规定，并且以作用为主，那么业格（kamma kārakaṃ）就不被认知，那么“kaṭaṃ kātuṃ gacchati”（他去做席子）这样的说法怎么成立呢？为了解答此疑问，（论师）说：“yadipi”（即使）等等。“Dhātvatthakato”（由词根义所作）是说，由被称为作用的词根义所作。通过“atthi”（有）这个词表明，在像“supyate devadattena”（提婆达多(Devadatta)睡觉）这样没有（宾语）的地方，业（kamma）就不被认知。 ‘‘ඉච්ඡත්ථෙසු සමානකත්තුකෙසු තවෙතුං වා’’ති (4-2-12) කච්චානෙන අතදත්ථායම්පිකිරියායං තුමාදයො යථාසියුන්ති විසුං සුත්තිතං, තෙනාහ- ‘ඉච්ඡත්ථෙස්මි’ච්චාදි. යථා ‘භොත්තුං පචතී’ත්‍යාදො භොජනකිරියා පයොජනා පචනකිරියා හොති, නෙවමෙත්ථ තප්ප යොජනා ඉච්ඡා… පචනකිරියායවියතප්පයොජනත්තාභාවතොති අයමස්සාධිප්පායො. පුනෙච්චාදිනා වුත්තානිට්ඨපාතස්සාසඞ්කං විරචයමාහ- ‘අතදත්ථායම්පි’ච්චාදි. 迦旃延（Kaccāna）为了让“tuṃ”等后缀也能用于非为此目的的作用中，而另外制定了经则（4-2-12）“在欲求义且主语相同时，（用）tave、tuṃ等（后缀），或（vā）”。因此（论师）说：“icchatthesu”（在欲求义上）等等。例如在“bhottuṃ pacati”（为了吃而煮）中，吃的作用是煮的作用的目的，但此处并非如此，欲求（icchā）不是那个目的……因为它不像煮的作用那样具有目的性，这是他的意趣。之后，为了消除前面所说的不欲发生之事，（论师）又说：“atadatthāyampi”（即使不为此目的）等等。 ඉච්ඡත්ථස්ස ධාතුනො පයොගාති ඉමිනා ‘ඉච්ඡන්තො කරොතී’ති එත්ථ ඉච්ඡන්තොති ඉච්ඡත්ථස්ස ධාතුනො පයොගත්ථමෙව, න ඉච්ඡාය පයොජනං කරණන්ති දීපෙති. දෙවදත්තං භුඤ්ජමානමිච්ඡතීතෙත්ථ භොත්තුන්ති න හොති සමානකත්තුකෙසූති වචනතො, භොජනස්ස දෙවදත්තො කත්තා, ඉච්ඡතිස්ස අඤ්ඤොයෙවාතිපි සුත්තස්ස විසුං පයොජනං න වත්තබ්බන්ති දස්සෙන්තො ආහ- ‘දෙවදත්ත’මිච්චාදි. “Icchatthassa dhātuno payoga”（欲求义词根的用法）是说，在“icchanto karoti”（欲求着做）一句中，“icchanto”（欲求着）只是为了表明欲求义词根的用法，并非说明欲求是做的目的。在“devadattaṃ bhuñjamānam icchati”（他欲求提婆达多吃饭）一句中，不能用“bhottuṃ”（为了吃），因为经则规定“在主语相同时”。吃的主语是提婆达多，而欲求的主语是另一个人。（论师）为了表明不应另外说明该经则的用途，而说：“devadattaṃ”（提婆达多）等等。 ඉච්ඡතිස්සාති’දෙවදත්තං භුඤ්ජමානමිච්ඡතී’ති එත්ථ ඉච්ඡතීති වුත්තඉසිස්ස. සාධනං ‘දෙවදත්තං භුඤ්ජමාන’න්ති වුත්තකම්මසඞ්ඛාතං අත්ථො පයොජනං යස්ස සො සාධනත්ථො-ඉච්ඡති. තස්ස භාවො තත්තං, තස්මා. කම්මමෙවිච්ඡාය පයොජනභාවෙ ඨිතන්ති භාවො. නිරත්ථකන්ති එතදත්ථමෙව සමානකත්තුකග්ගහණං කතං තඤ්ච යථාවුත්තෙන පසඞ්ගාභාවා නිරත්ථකන්ති අධිප්පායො. “Icchatissa”（“欲求”的）是指，在“devadattaṃ bhuñjamānam icchati”（他欲求提婆达多吃饭）一句中提到的“icchati”（欲求）的。其所依（sādhanaṃ）即是被称为业（kamma）的“devadattaṃ bhuñjamānaṃ”（正在吃饭的提婆达多），“icchati”（欲求）以之为义、为所缘，故称“sādhanattho”（以所依为义）。其状态即是如此。因此，意思是业（kamma）本身处于欲求（icchā）之所缘的状态。说“无义”（niratthakaṃ）是说：（有人认为）“同作（samānakattuka）”的限定是为了这个目的而作的，但如前所述，由于没有（不定式）应用的可能，所以是无义的。这是（对方的）意趣。 සකාද්‍යත්ථෙසු ධාතූ සූපපදෙසු ධාතු මත්තා තුමාදයො සුත්තන්තරෙන විහිතා පාණිනියෙහි, තෙනාහ- ‘සකාදිධාතුප්පයොගෙ’තිආදි. සිද්ධාති තුමාදයො සිද්ධා. භුජිකිරියත්ථාති භුජිකිරියා අත්ථො යස්සා සත්තියා සා භුජිකිරියත්ථා පතීයතෙ. පතීය මානත්තෙ [Pg.256] කාරණමාහ- ‘අසතොපි හි’ච්චාදි. පරෙහෙත්ථ අකිරියත්ථොපපදත්ථො පුනාරබ්භොති වණ්ණිතං. තදෙතං විඝටයිතුමාහ- ‘තෙනෙ’ච්චාදි. පරෙසමයමධිප්පායො ‘‘සක්කොති භොත්තුංත්‍යාදො කොසල්‍යං ගම්‍යතෙ. ගිලායති භොත්තුංති තදසත්ති. ඝටතෙ භොත්තුංත්‍යාදො යොග්‍යතා. ආරභතෙ භොත්තුංත්‍යාදොභුජිස්සෙ වාද්‍යවත්ථාකිරියන්තරං. ලභතෙ භොත්තුංති අප්පච්චක්ඛානං. අත්ථි භොත්තුන්තිආදීසු සම්භවමත්තං. වට්ටති භොත්තුංත්‍යාදො දොසා භාවො ගම්‍යතෙ. සක්කොතිච්චාදිනො උපපදස්ස භොජනාදිකිරියත්ථතා න ගම්‍යතෙ තස්මා අකිරියත්ථෙසුපි සකාදීසූපපදෙසු තුමාදයො භවන්තී’’ති. 波你尼（Pāṇini）派由另一经则规定，当与“sak”（能）等词（upapada）共用时，“tuṃ”等后缀可用于仅为词根（而无完整作用义）的词根。因此（论师）说：“sakādidhātuppayoge”（在“sak”等词根的使用中）等等。“Siddhā”（已成）是说“tuṃ”等后缀已成立。“Bhujikiriyatthā”（食作用义）是说，其义为食作用的能力被认知。对于其被认知的原因，（论师）说：“asatopi hi”（因为即使不存在）等等。他人在此解释说，非作用义的并列词（upapada）的意义是重复的。为了驳斥此说，（论师）说：“tena”（因此）等等。他宗的意趣是：“sakkoti bhottuṃ”（能够吃）等说法可理解为熟练；“gilāyati bhottuṃ”（厌于吃）是指其无力；“ghaṭate bhottuṃ”（适于吃）等表示适合性；“ārabhate bhottuṃ”（开始吃）等表示吃的准备阶段等其他作用；“labhate bhottuṃ”（得到吃）表示不拒绝；“atthi bhottuṃ”（有得吃）等仅表示可能性；“vaṭṭati bhottuṃ”（可以吃）等表示无过失。“sakkoti”（能够）等并列词的意义不被理解为吃等作用，因此在非作用义的“sak”（能）等并列词中，“tuṃ”等后缀也存在。 පතීයමානෙස්වප්‍යෙතෙස්වත්ථන්තරෙසු තාදත්ථියමත්ථියෙවාති පුබ්බෙන විහිතස්ස තුමාදිනොත්‍ර න බාධෙති දස්සෙතුමාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. තාදත්ථියමත්ථියෙවාති භොජනකිරියත්ථතා සක්කොතිආදීනං අත්ථි යෙවාති අත්ථො සිද්ධායෙව ‘‘තුංතායෙ’’ච්චාදිනා. අලමත්ථවිසිට්ඨෙසු පරියත්තිවචනෙසූපපදෙසු ධාතුතො තුමාදයො විහිතා පරෙහි, තත්ථාහ ‘අලමත්ථවිසිට්ඨෙ’ඉච්චාදි. පහුසද්දම්පි අන්තොගධං කත්වා ‘සමත්ථාදී’ති වුත්තං, භවතිස්ස සම්භවො ‘‘පුබ්බෙකකත්තුකාන’’න්ති (5-63) එත්ථ බ්‍යාඛ්‍යායිස්සතෙ. අභිමතාති කච්චායනෙන ‘‘අරහසක්කාදීසු චෙ’’ති (4-2-13) චසද්දෙන අභිමතා ඉමස්සාති ‘කාලො භොත්තුං’තිආදිනො. යථා භොත්තුමනොතිආදිනා පරෙසම්පි අයමෙව නිප්ඵත්තික්කමොති දීපෙති. අබ්‍යභිචාරතොති අවිනාභාවතො, භවති භොජනං භාවොති භොජනං භුඤ්ජනං භාවො භවතීති අත්ථො. නතුගමිස්සකිරියාතදත්ථාති ගමනකිරියා භොජනත්ථා න හොතීති අත්ථො. අත්ථසද්දොහ්‍යයං පයොජනවචනො යඤ්ච යමුද්දිස්ස පවත්තති, තං තස්ස පයොජනං භවති. නචායං භොජනමුද්දිස්ස ගමිස්සති, කිඤ්චරහි කාරියන්තරං, කෙවලං තෙන නිමිත්තෙන සම්භාවීයතෙ. යදා තු භොජනත්ථමෙවාරබ්භතෙ ගමනකිරියා, තදා භවත්‍යෙව’ගමිස්සති භොත්තු’න්ති. 即使在这些其他的意义被理解时，为了表明“为彼目的”确实存在，且不与前面所规定的不定式词缀`tuṃ`等相违背，故说“即使”(yadipi)等。“为彼目的确实存在”，意即“能够”(sakkoti)等词确实具有饮食行为的目的性，此义已由“`tuṃtāye`”等（规则）所证实。在具有“足够”(alam)等特殊意义的近位词(upapada)中，他人已从词根规定了不定式词缀`tuṃ`等，对此，（作者）说“在具有足够意义的特殊词中”(alamatthavisiṭṭhe)等。将“能”(pahu)一词也包含在内，而说“能力等”(samatthādi)；其可能性将在“前行同作者”(pubbekakattukānaṃ)(5-63)一节中解释。“被认可的”(abhimatā)，意即迦旃延(Kaccāyana)在“于`araha`、`sakka`等，且”(arahasakkādīsu ce)(4-2-13)一节中，以“且”(ca)字所认可的，如“是吃饭的时候”(kālo bhottuṃ)等。正如以“想吃”(bhottumano)等为例，（作者）表明对他人而言，这也是同样的派生过程。“由无谬误”(abyabhicārato)即“由不相离”(avinābhāvato)，“饮食成为存在”(bhavati bhojanaṃ bhāvo)意为饮食、食用成为一种存在。“行走的行为不是为了那个目的”(natugamissakiriyātadatthā)，意即行走的行为不是为了饮食的目的。此“义”(attha)字是表示目的的词，凡是针对某事而发生，该事即为其目的。此人行走并非为了饮食，而是为了其他事务，只是通过那个迹象而推测。然而，当行走的行为确实是为了饮食的目的而发起时，则确实成立“将去吃”(gamissati bhottuṃ)。 තුංවිසයෙ ණකොපි විහිතො පාණිනියෙහි, තත්‍රාහ- ‘කාරකො වජති’ච්චාදි. පරිහාරමාහ- ‘පුබ්බෙ’ච්චාදිනා. ‘කත්තරිල්තු’ච්චාදිනා යොයං [Pg.257] ණකො තීසුපි කාලෙසු සාමඤ්ඤෙන විහිතො, ක්‍රියත්ථා යං ක්‍රියායං උපපදෙ කත්තුනො-භිධානං සිද්ධං, න චාස්ස විසෙසවිහිතෙන තුංපච්චයෙන බාධා භින්නත්තා, තුංපච්චයස්ස හි භාවෙ විධානං ණකස්ස තු කත්තරීති. පුබ්බණකෙනෙව සිද්ධෙපි ල්ත්වාදිනිවත්තියා සො විධෙය්‍යොව, නො චෙ ල්ත්වාදයොපි සියුන්ති චොදකප්පසඞ්ගමාසඞ්කියාහ- ‘නචෙව’මිච්චාදි. අවගමාභාවමෙව ඵුටයිතුමාහ- ‘නහිං’ච්චාදි. හි යස්මාත්‍යත්ථෙ යො එසො වජති සො කත්තා, යො එසො වජති සො වික්ඛිපොත්‍යයමත්ථො-ත්‍ර ගම්‍යතෙ, න පන තෙහි තාදත්ථියං ගම්‍යතෙති අත්ථො. චොදකො ල්ත්වාදීහි සාම්‍යමාපාදයිතුං සාමරිසං වුත්තවිධිනෙවාප්පත්තිං ණකස්සාප්‍යාහ- ‘ණකොපි’ච්චාදි. අගත්ථං යදිපි ණකෙන තාදත්ථියං න ගම්‍යතෙ පකරණතො ගම්‍යතෙති ණකො භවිස්සතීත්‍යාසඞ්කිය චොදකො ආහ- ‘අථෙ’ච්චාදි. පුබ්බෙච්චාදිනා වුත්තො-යං ‘ණකො න විධෙය්‍යො’ච්චස්ස න පරිහාරො… සොත්තරත්තා යථාවුත්තෙන, කින්තු‘තස්මා නෙවි’ච්චාදිනා ඉමිනා වුච්චමානොවපරිහාරොතිවිඤ්ඤාතබ්බං. තදෙවංල්ත්වාදීනම්පිපත්තිතොණකල්ත්වාදීහි තාදත්ථියානවගමෙ විනිච්ඡිතෙ තාදත්ථියවිසෙසෙන තෙසං සම්භවොති අනත්ථකං ‘‘ණකස්ස කිරියත්ථොපපදස්සවිධානං ල්ත්වාදිපටිසෙධනත්ථ’’න්ති වාක්‍යකාරවචනන්ති සත්ථකාරො නිගමයමාහ- ‘තස්මා’’ච්චාදි. භවතු පකරණතොව තාදත්ථියාවගමො, තථාපිණකො පරො විධෙය්‍යොත්‍යධිප්පායෙනාහ- ‘අථාපි’ච්චාදි. ගතත්තං. භවිස්සති කාලෙ ක්‍රියත්ථායං ක්‍රියායමුපපදෙ භාවෙ ච ණප්පච්චයාදයො විහිතා, තත්‍රාහ- ‘පාකාය වජති’ච්චාදි. අවිහිතෙසුපි තාදත්ථියා සිද්ධමෙවෙති අධිප්පායො. 在不定式`tuṃ`的语境中，波你尼(Pāṇini)学派亦规定了`ṇaka`词缀，对此，（作者）说：“作者去”(kārako vajati)等。他以“先前”(pubbe)等词予以驳斥。通过“于作者”(kattari)等（规则），此`ṇaka`词缀在三时中被普遍规定。当一个动词作为近位词(upapada)而具有另一动词的意义时，（`ṇaka`）表示作者的用法是成立的，且它不与特别规定的`tuṃ`词缀相违背，因为二者领域不同：`tuṃ`词缀是在行动本身(bhāva)的意义上规定，而`ṇaka`词缀则是在作者(kattari)的意义上。即使通过前述的`ṇaka`词缀已能成立，但为了排除`ltvā`等词缀，它仍是必须规定的。若非如此，`ltvā`等词缀也可能出现。预见到质问者(codaka)的此种诘难，（作者）说：“并非如此”(nacevaṃ)等。为阐明其不解之处，（作者）说：“确实不”(nahiṃ)等。`hi`是“因为”(yasmā)的意思。此处所理解的意义是“去者即作者”、“去者即散乱者”，但并不能从这些词中理解“为彼目的”(tādatthiya)之义。质问者为使`ltvā`等词缀与`ṇaka`词缀等同，以同样的方式，就`ṇaka`词缀也提出了相似的适用问题，说：“`ṇaka`词缀亦”(ṇakopi)等。质问者预料到（对方会说）“即使通过`ṇaka`词缀不能理解‘为彼目的’之义，但从上下文中可以理解，因此`ṇaka`词缀可以成立”，于是说：“那么”(atha)等。前面以“先前”(pubbe)等词所说的“`ṇaka`词缀不应规定”，并非对此的驳斥……因为如前所述，那是回答。但应知，以此处所说的“因此不”(tasmā neva)等，才是驳斥。如此，在确定了由`ṇaka`、`ltvā`等词缀无法理解“为彼目的”之义后，它们在特定的“为彼目的”之义上仍有可能成立，因此句义疏作者(vākyakāra)所说的“规定`ṇaka`词缀，是为了在动词作为近位词而具有另一动词意义时，否定`ltvā`等词缀”一语是无益的。经论作者(satthakāra)总结说：“因此”(tasmā)等。即使“为彼目的”之义可从上下文理解，`ṇaka`词缀仍应在之后规定，（作者）怀此意图说：“即便如此”(athāpi)等。此义已明(gatattaṃ)。在将来时，当一个动词作为近位词而具有另一动词的意义时，在行动本身(bhāve)的意义上，规定了`ṇa`词缀等。对此，（作者）说：“为烹饪而去”(pākāya vajati)等。其意为：即使未规定（这些词缀），“为彼目的”之义也已成立。 62. පටි 62. 向 සොතුනාදීසු ‘සවනං කාතුන’ඉච්චාදිනා විග්ගහො. සුතෙනෙති සවනන්ති විග්ගහො. 于`sotuna`等词，其语基分析(viggaha)为“为听闻”(savanaṃ kātuṃ)等。于`sutena`，其语基分析为“听闻”(savanaṃ)。 63. පුබ්බෙ 63. 先前 වෙති නාතිසම්බජ්ඣතෙ විධිනො නිච්චත්තා. එකසද්දස්සානෙකත්ථත්තා විසෙසෙති [Pg.258] ‘සඛ්‍යාවචනොයමෙකසද්දො’ති. කුතොච්චාහ-‘සද්දාන’මිච්චාදි. එකසද්දස්ස සඞ්ඛ්‍යාවචනත්තෙ යොත්ථො සම්පජ්ජතෙ, තමාහ ‘එකසඞ්ඛ්‍යාවච්ඡින්නො’ති, තදත්ථාති ක්‍රියත්ථස්සත්ථා. යදිපි ‘පුබ්බං බ්‍යාපාර’න්ති සමුදායෙ එකදෙසභූතො බ්‍යාපාරො නිද්ධාරියමානොති වුත්තං, තථාපි පුබ්බසද්දෙන බ්‍යාපාරවාචකො ක්‍රියත්ථො වුච්චතෙ උපචාරා, තෙනෙව ‘තෙසු යො පුබ්බො තදත්ථතො ක්‍රියත්ථා’ති වුත්තියංවුත්තං. නනු ච සත්ති කාරකං, අඤ්ඤා ච පුබ්බකාලකිරියාය සත්ති, අඤ්ඤා උත්තර කාලකිරියාය, තස්මා කුතො එකකත්තුකත්තමිච්චාසඞ්කිය පටිපාදෙන්තො ආහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. සත්තිමතො දබ්බස්සාති දෙවදත්තාදිනො සත්තිමතො දබ්බස්ස. තදජ්ඣාරොපාති එකත්තස්ස අජ්ඣාරොපා. එක කත්තුකානං බ්‍යාපාරානං කමාභිධානාය තුනාදයො විධීයමානා භාවෙයෙවුප්පන්නා සක්කොන්ති කමමභිධාතුන්ති භාවෙත්‍යත්‍රාභිසම්බජ්ඣතෙ. （此义）并不与规则相违背，因为规则是恒常的。`eka`（一）词有多义，故特指“此`eka`词为数词”。为何如此说呢？他说：“词”等。当`eka`（一）词作数词时，所成就的意义，他称之为“由一数所限定”，此即是行为义（kriyattha）之义。虽然说“先前的行为”是指在总体中确定一部分行为，但“先前”一词通过比喻表示行为义（kriyattha），因此在“在那些行为中，先前的就是行为义（kriyattha）”这句话中已述及此义。难道能力不是动因（kāraka）吗？而且先前时间的行为有一种能力，后续时间的行为有另一种能力，因此有人会怀疑如何成为同一个行为者，为了解释这个问题，他便说：“即使”等。“有能力的事物”是指提婆达多(Devadatta)等有能力的事物。“对其的假定”是指对“一性”的假定。对于同一个行为者的多个行为，为了表示它们的先后顺序，所制订的tunā（词缀）等，在意义中产生，能够表达先后顺序，因此它与意义相关联。 එකකත්තුකානන්ති බහුවචනත්තා ‘භුත්වා පිත්වා වජතී’තිපි භවති. භුත්තස්මින්තෙත්ථ අනෙකකත්තුකත්තා භුඤ්ජිත්වාපි භවති. පාණිනි යානමිව විසුං වචනමන්තරෙන තුනාදිවිධිප්පටිපාදයමාහ- ‘මුඛං බ්‍යාදාය සුපති’ච්චාදි. බ්‍යාදායාති දාධාතුස්ස විආපුබ්බස්ස ත්වාප්පච්චයෙ ‘‘ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ’’ති (5-064) ත්වාස්ස ප්‍යාදෙසෙ රූපං, මුඛවිවරණං කත්වාත්‍යත්ථො, බ්‍යවධායකකාලස්සාති බ්‍යාදාන සුපනානමන්තරෙයො කාලො තස්ස, භෙදානුපලක්ඛණන්ති භෙදස්සාදස්සනං. භෙදස්සීනං කෙසඤ්චිවිජ්ජමානත්තා’කෙහීචී’ති වුත්තං. සහභාවෙපීති බ්‍යාදානසුපනානං සහභාවෙපි. වඩ්ඪිතකො භත්තරාසි. `Ekakattukānaṃ`（同一行为者）因是复数，故亦有“吃喝后离去”（bhutvā pitvā vajati）之说。在此`Bhuttasmin`中，因有多位行为者，故亦有`bhuñjitvā`之说。波你尼(Pāṇini)如同驾车般，无需额外言说，便直接阐明了tunā（词缀）等词的制订，他说：“张口而睡”等。`Byādāya`是动词dā在viā前缀后接tvā（词缀），根据“复合词中，tvā可变为pyo”（5-064）的规则，tvā变为pyā的形式，意为“张开嘴”。`byavadhāyakakālassa`是指张口与睡觉之间的间隔时间。`bhedānupalakkhaṇaṃ`是指未见差别。因对某些情况而言存在差别，故说“由某些（论师所说）”。`共同发生`是指张口与睡觉同时发生。饭食堆积增长。 අභිමතා පාණිනියානං, පරාය නදියා පබ්බතො-වරො විසෙසී යතෙති අප්පත්වා නදිම්පබ්බතො’ති වුත්තෙ නදියා ඔරභාගෙ පබ්බතොති අත්ථො. භවති, තතො ච පාරෙභූතනදීවිසිට්ඨො පබ්බතො පතීයතෙ. අවරෙන පබ්බතෙන පරා නදී විසෙසීයතෙති අතික්කම්ම පබ්බතං නදීති වුත්තෙ පාරෙ නදියා ඔරෙ පබ්බතොති අත්ථො පතීයතෙ, තතො ච ඔරභාගෙ පබ්බතවිසිට්ඨා නදී විඤ්ඤායතෙ. භවතිනො සබ්බත්ථ සම්භවෙ සති එකකත්තුකතා පුබ්බකාලතා යථා ගම්‍ය තෙ [Pg.259] තථා දස්සෙති ‘පඨමං න පප්පොති’ච්චාදි. නිගමයති ‘තදෙව’මිච්චාදිනා. 为波你尼(Pāṇini)学派所认可。当说“未至河有山”(appatvā nadiṃ pabbato)时，其义为“山在河的此岸”。由此，那座山被理解为是以河在其彼岸为特征的。当说“越过山有河”(atikkamma pabbataṃ nadī)时，其义被理解为“山在此岸，河在彼岸”，由此，那条河被认知为是以山在此岸为特征的。在一切皆有可能发生的情况下，他展示了单一行为者的先行性是如何被理解的，他说：“初未能到达”等。他以“即是如此”等语句作总结。 භුත්වා භුත්වා ගච්ඡතීති පරෙ-ඤ්ඤථා නිප්ඵත්තිමාකඞ්ඛන්ති පාණිනියාදයො, තත්‍රාහ- ‘එකකත්තුකාන’මිච්චාදි. ආභික්ඛඤ්ඤාවගමෙ කාරණං පුච්ඡති ‘යජ්ජෙව’මිච්චාදි. වුත්තමෙව ඵුටයති ‘යෙහි’ච්චාදිනා. යෙහීති වෙය්‍යාකරණෙහි. ජිවග්ගාහං අගාහයිච්චාදො පරෙඤ්ඤථා පටිපන්නාතදාහ- ‘කම්ම’මිච්චාදි. සකඞ්ගෙති පාණිපාදාදිකෙ-ත්තනියෙවයවෙ. ණං පච්චයො අභිමතොති සම්බන්ධො. කිං ණම්පච්චයෙනාති ඉදං වුත්තං හොතීති සම්බන්ධො. අඤ්ඤථා සිද්ධිප්පකාරමාහ- ‘ජීවස්සි’ච්චාදි. කිං විසිට්ඨන්ති පුච්ඡිත්වා ජීවග්ගාහෙන විසිට්ඨන්ති දස්සෙතුං ජීවග්ගාහ’න්ති ආහ. ජීවග්ගාහසඞ්ඛාතං ගහණමකාසීති අත්ථො. 对于“吃而又吃，然后离去”（bhutvā bhutvā gacchati），波你尼(Pāṇini)等人期望有不同的成就方式，对此他说：“单一行为者”等。关于频繁性被理解的原因，他问道：“为何如此”等。他用“以其”等来阐明已说的内容。“以其”是指文法学家们。在“活捉”（Jivaggāhaṃ agāhayi）等例子中，其他人持有不同观点，对此他说：“业”等。“自身肢体”是指手足等自身的一部分。“ṇaṃ”词缀是（他们）认可的，这是关联。“为何用ṇaṃ词缀呢？”这是已说的，是关联。他用“生命”等来说明另一种成就的方式。他问道：“有什么特别之处？”为了表明是“活捉”这一点很特别，所以他说了“活捉”。意思是，他做出了被称为“活捉”的抓取动作。 ආඛ්‍යාතන්ති අගාහයීති ආඛ්‍යාතං කත්තබ්බරූපන්ති ඉමානා ගහණ කිරියාය කම්මත්තං බොධෙති. තබ්බිසෙසනම්පීති කත්තබ්බරූපාය ගහණ කිරියාය විසෙසනම්පි. තථාභූතමෙවාති කත්තබ්බරූපමෙව. තථා චෙති කිරියාවිසෙසනෙ දුතියාය ණමන්තෙ ජාතෙ සති. ණමන්ත රූපන්ති ණමන්තස්ස රූපං යස්සාති විග්ගහො. ණංපච්චයෙනිහ කිඤ්චිනෙති සම්බන්ධො. ඉහෙති ඉමස්මිං බ්‍යාකරණෙ. කිඤ්චි පයොජනං. පචාදිතොතිආදිසද්දෙන තෙහි අවිහිතණම්පච්චයා ගහිතා. “Ākhyātaṃ”（谓语）即“agāhayi”，此谓语是“应作形”，表明此抓取行为的业性。“其限定词亦然”是指，也是应作形的抓取行为的限定词。“像那样”只是指应作形本身。如此，当动作副词中出现以ṇaṃ结尾的第二格时。“ṇamanta形”的分解(viggaha)是“其结尾为ṇaṃ者”。“ṇaṃ词缀在此处没有作用”，这是关联。“此处”指这个文法中。“任何”是指任何目的。“从pacādi”一句，是通过“ādi”（等）一词，来包含那些未规定使用ṇaṃ词缀的词。 64. න්තො 64. Nta（现在分词） යො සාධයිතුමාරද්ධො නච නිට්ඨමුපගතොති යො කටාදිසාධයිතුං නිබ්බත්තයිතුං ආරද්ධො නිට්ඨං පරිසමත්තිං න චොපගතො නප්පත්තො. පවත්තො-නුපරතොවාති යො පබ්බතාදි නිච්චප්පවතො-අවිරතො තෙනෙව නිට්ඨං නොපගතොසොවත්තමානොති වුච්චතෙති යොජනා. තබ්බි සයකිරියාද්වාරෙනාති යථාවුත්තකටාදිවිසය කිරියාමුඛෙන, ඉදං වුත්තං හොති ‘‘යථාවුත්තකටාදීනං වත්තමානත්තා තබ්බිසයා කිරියාපි වත්තමානා එවාති තංද්වාරෙන ක්‍රියත්ථවිසෙසන’’න්ති. “已开始成就而未达完成者”，即已着手制作席子等物，而未达完成、圆满者。“持续而未停止者”，即如山岳等恒常持续、无有间断，因此未达终结，这即是所谓的“现在”，此为（语法）结构。“通过与该对象相关的行为之门”，即通过前述与席子等对象相关的行为之方式。此即是说：“因前述席子等物的现在性，与其相关的行为也是现在的，故通过此门径，（它）是行为意义的修饰语。” භුඤ්ජති දෙවදත්තොති එත්ථ යජ්ජපි භුඤ්ජමානො හසති ඛජ්ජති පානියං පිවති, තථාපි යුත්තා වත්තමානතා කත්තුමිච්ඡිතස්සාරම්භො න [Pg.260] පරිසමත්තොති වුත්තං- ‘සාධයිතුමාරද්ධො න ච නිට්ඨමුපගතො’ති. තිට්ඨන්ති පබ්බතාතිආදීසු නිච්චෙසු පබ්බතාදීසු භූතානාගතානමසම්භවා තන්නිසෙධිනො වත්තමානස්සාප්‍යසම්භවා යදීපි කාලවිභාගො න විඤ්ඤායතෙ, තථාපි ආරද්ධස්ස ඨානස්සාපරිසමත්තියා වත්තමානා එවාති වුත්තං- ‘පවත්තො-නුපරතො වා’ති. කත්තුවිසෙසනෙ සති කො දොසොච්චාහ- ‘කත්තු විසෙසනෙ’ච්චාදි. ඉහාපි සියා කත්තුනො වත්තමානත්තා, වත්තමානත්ත මෙවාස්ස පකාසෙතුමයන්ති වුත්තං. ‘‘අපඨමා සමානාධිකරණෙ’’ත්‍යාදීහි (3-2-124) අනෙකෙහි සුත්තෙහින්තප්පච්චයො පාණිනියෙහි විහිතො. 在“提婆达多(Devadatta)食”一句中，纵然食者在笑、在嚼、在饮水，然其现在时态是恰当的，因为作者所欲之行为已开始而未完成，故说“已开始成就而未达完成”。在“山岳屹立”等句中，对于山岳等恒常事物，过去与未来既不可能，否定此二者，则现在亦不可能；纵然时间上的区分不明显，然因已开始的站立行为尚未完成，故仍是现在时，因此说“持续而未停止”。若有作者的修饰语，有何过失？答曰：“作者的修饰语”等。此处亦可能有作者的现在性，说此是为了显示其现在性。“非第一格同格时”等（《波你尼经》3-2-124），波你尼学派已通过许多经文规定了此-nta后缀。 ඉධ පන සාමඤ්ඤෙන විහිතත්තා ආහ- ‘සාමඤ්ඤෙනා’තිආදි. සන්තො ‘අස-භුවි’න්තප්පච්චයො. ‘‘කත්තරි ලො’’ (5-18) ‘‘න්තමානාන්ති යියුංස්වාදිලොපො’’ති (5-130) අකාරස්ස ලොපො. තපන්තො ‘තප-සන්තාපෙ’. ජප්පන්තො ‘ජප්ප=වචනෙ’. පඨන්තො ‘පඨ=උච්චාරණෙ’ පචන්තො ‘පච=පාකෙ’ධාරයන්තො ‘ධර=ධාරණෙ’. පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණි, ධරිතුං පයුඤ්ජමානො ධාරයන්තො. දිස්සන්තො දිස දුස=අප්පිතියං’’ දිවාදීහි යක’’ (5-12) යජන්තො ‘යජ-දෙවපූජායං’. අරහන්තො ‘අරහ-පූජායං. යථාචාතිආදිනා අපඨමාසමානාධිකරණාදීසු ‘සංවිජ්ජමානො විරොචමානං ජප්පමානො’ච්චාදීසු මානො න්තො විය දට්ඨබ්බොති වදති. 然此处因是概括规定，故说“概括地”等。Santo（有）是（词根）asa-bhuvi（存在）加-nta后缀。（根据）“于作者格（加）lo”（5-18）、“于-nta、-māna等（后缀），yi、yu、sva等音省略”（5-130），a音被省略。Tapanto（燃烧者）源于tapa-santāpe（燃烧、折磨）。Jappanto（低语者）源于jappa=vacane（言说）。Paṭhanto（诵读者）源于paṭha=uccāraṇe（发声）。Pacanto（烹煮者）源于paca=pāke（烹煮）。Dhārayanto（受持者）源于dhara=dhāraṇe（受持）。于使动业中加ṇi，使之受持者为dhārayanto。Dissanto（被见者）源于disa、dusa=appitiyaṃ（不喜、见），（根据）“div等（词根后加）ya”（5-12）。Yajanto（祭祀者）源于yaja-devapūjāyaṃ（祭天）。Arahanto（阿罗汉）源于araha-pūjāyaṃ（应供）。（作者）说：由“亦如是”等（规则），在“非第一格同格”等情况中，如saṃvijjamāno（存在）、virocamānaṃ（照耀）、jappamāno（低语）等词中的-māna（后缀），应视同-nta（后缀）。 65. මානො 65. 慢 කාලකතො අවත්ථාවිසෙසො වයො. මානොවාති ඉමිනාන්තප්පච්චයාභාවමාහ. යුජ්ඣමානා’යුධ=සම්පහාරෙ’ ‘‘දිවාදීහි යක’’ (5-12) ‘‘තවග්ගවරණාන’’මිච්චාදිනා (1-48) ධස්ස ඣො’’වග්ගලසෙහි තෙ’’ති (1-49) යස්ස ච. ‘‘චතුත්ථදුතියෙස්වෙස’’න්තිආදිනා (1-35) ඣස්ස ජො. නච්චමානා ‘නච්ච=නච්චනෙ’. 由时间所造成的特定状态是年龄。“慢”(māno)是说此处没有“anta”后缀。战斗者(yujjhamānā)，其词根“战斗”(yudha)义为“交战”(sampahāre)，依“divādīhi yaka”(5-12)等规则；依“tavaggavaraṇānaṃ”等(1-48)规则，“dh”变成“jho”；依“vaggalasehi te”(1-49)等规则，以及关于“ya”者；依“Catutthadutiyesv esa”等(1-35)规则，“jh”变成“jo”。舞蹈者(naccamānā)，其词根“舞蹈”(nacca)义为“跳舞”(naccane)。 67. තෙස්ස 67. 她的 සවිසයෙති කත්තරි භාවෙ කම්මෙච. “有其对象”(Savisaye)是说在主动语态、状态语态(bhāve)和被动语态中。 68. ණ්වාද 68. ṇvāda ණ්වාදයොති [Pg.261] ‘ණ්වාදයො’ච්චනෙන සුත්තෙන. කතිපයධාත්වාදිපරිග්ගහෙනාති ධාතවො පකතිභූතා ආදී යෙයං කාලාදීනං තෙ ධා ත්වාදයො තෙසං පරිග්ගහෙනාති අත්ථො. කාලො වත්තමානාදි, කාරකං කත්තාදි පකංසෙන නියමෙන පච්චයො කරීයතෙ එතස්මාති පකති. කාක්‍රියං ආයුකාදි. “ṇvādayo”是指以“ṇvādayo”为名的经文。“若干词根等总摄”，是指那些作为基础的词根，是时间等的开端，此即总摄彼等词根等之义。时间包括现在时等，作用者(kāraka)包括作者等。因为后缀(paccayo)是依据规则严格地从此而造，所以称之为“词根”(pakati)。作用者之所作(kākriyaṃ)包括寿命等。 කාරියවිසෙසන්ති ආදෙසාදිකාරියවිසෙසං. කාරු සිප්පිජාති විසෙසො. තච්ඡකාදයො (තච්ඡකකම්ම) කාරතන්තවායරජකනහාපිතා පඤ්ච කාරවො චාරුදාරුති වත්තමානෙ කාලනියමෙනාඤ්ඤත්‍රාපි භවිස්සති. එවං කාරුආදීසුපි. “特殊作用”(Kāriyavisesaṃ)是指如替换(ādesa)等的特殊作用。“工匠”(Kāru)是一种特殊的技艺类别。木匠(tacchaka)等（木匠的工作），以及制造者(kāra)、织工(tantavāya)、染工(rajaka)、理发师(nahāpita)这五种工匠，以及“cārudāru”等词，依现在时的规则，也可用于他处。同样，“工匠”(kāru)等词也是如此。 69. ඛඡ 69. Khacha ඛඡසානන්ති වුත්තෙ තදන්තග්ගහණං කථමිච්චාහ- ‘පච්චයග්ගහණෙ’ච්චාදි. බ්‍යාඛ්‍යාතත්ථං, නනු සුත්තෙ එකස්සරොති පුල්ලිඞ්ගෙන නිද්දෙසො, ආදීති ච තබ්බිසෙසනං, එවං සති නපුංසකෙන විවරණං කථං යුජ්ජතීති ආහ- ‘සද්දෙ’ච්චාදි, අථ ජාගරෙච්චාදො පුථගවයවෙකස්සරස්ස ජාගරසද්දස්ස ච පච්චෙකං කස්මා න ද්විභාවොච්චාහ- ‘තෙනෙවෙ’ච්චාදි. 论及“khachasānaṃ”时，如何理解其词尾的包含？答：“于取后缀时”等。其义已释。又，经中以阳性指说“一音节者”(ekassaro)，而“等”(ādi)是其形容词，既然如此，为何以中性来解释是合理的呢？答：“于声音”等。再者，于“醒觉”(jāgara)等词中，为何其分离的部分之单音节，以及“醒觉”一词本身，不被各别地重叠呢？答：“正因此”等。 තෙනෙවාතිආදීති එකස්සරොච්චස්ස විසෙසනත්තහෙතුනාව. අවයවෙකස්සරස්සාති විසෙසනසමාසො ‘අවයවො ච සො එකස්සරො චෙ’ති. අථාදීහි එකස්සරවිසෙසනත්තෙප්‍යවයවෙකස්සරස්ස කස්මා න ද්විභාවොච්චාහ- ‘එකස්සෙවාදිත්තා’ති. “正因此”(teneva)等，是说正因为是“一音节者”(ekassaro)的形容词。“部分之单音节者”(avayavekassarassa)是形容复合词，即“是部分且是单音节”。那么，即使“等”(ādi)是“单音节”的形容词，为何“部分之单音节者”不重叠呢？答：“因为只有一个开头”(ekassevādittā)。 ඉතරස්සාති පඨමෙකස්සරතො-ඤාස්සාවයවෙකස්සසරස්ස. දොසදුට්ඨත්තා නෙත්ථ විසෙසනසමාසොති වත්තුමාහ- ‘එකස්සරොති’ච්චාදි. තථා සති කො දොසොති ආහ- ‘එකො චෙ’ච්චාදි. සරොදීති ච වුත්තෙ ‘ඊහ-ඝටනෙ’ච්චාදීනමෙව සියා. “其他的”(itarassa)是指除了第一个单音节之外的另一个单音节部分。因为有过失，所以不说此处是形容复合词，而说“一音节者”(ekassaro)等。既然如此，有何过失呢？答：“如果是一个”(eko ce)等。如果只说“音节”(saro)，那就可能只指“īha-ghaṭane”等词根。 නනු ච පචතිම්හි යෙනෙවාකාරෙන පචසද්දො එකස්සරො තෙනෙව තදවයවාපි අච්සද්දො පසද්දො ච එකස්සරො, තතොවාවයවානම්පි පච්චෙකං ද්විබ්බචනං පප්පොති… ද්විබ්බචනකාරියිනො ආදිස්ස එකස්සරස්ස සාමඤ්ඤෙන නිද්දෙසා, එවඤ්ච සමුදායස්ස තදවයවානඤ්චෙකස්සරානං විසුං ද්විබ්බචනෙ [Pg.262] කතෙ අනිට්ඨම්පප්පොතීතීදමපාකත්තුමාහ- ‘සකිංසත්ථප්පවත්තියා සාවයවස්ස සමුදායස්ස ගහණ’න්ති. සකිං සත්ථප්පවත්තියා එකවාරං ද්විබ්බචනසුත්තස්ස පවත්තියා ද්විබ්බචනකරණෙනාති වුත්තං හොති. 又，在“pacati”一词中，“pac”音是单音节，其组成部分“ac”音和“pa”音不也同样是单音节吗？因此，其组成部分也应各别地重叠……因为能引生重叠的开头的单音节是被普遍地指说的。如此，若对整体及其单音节部分各别地进行重叠，则会得到不欲的结果。为去除此过失，故说：“以规则的一次运用，取具有部分的整体”。“以规则的一次运用”是说：以重叠经的一次运用而作重叠。 සාවයවස්සාති යථාවුත්තාවයවෙහි සහ වත්තමානස්ස න විනා තෙහි. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘යස්ස ද්විබ්බචනෙ කරීයමානෙ සබ්බෙසමවයවානං ගහණං භවති, තස්සෙව සමුදායස්ස ද්විබ්බචනං යුත්තං නාවයවානං, තෙසඤ්හි ද්විබ්බචනෙ එකාය ද්විබ්බචනස්සුප්පත්තියා න සබ්බෙසං ගහණං කතං හොති නාවයවන්තස්ස සමුදායස්ස ච කතන්ති පුන තෙසං ද්විබ්බචනාය සත්ථප්පවත්තියා භවිතබ්බ’’න්ති. උපපත්තන්තරමාහ- ‘අථවෙ’ච්චාදි. ඉහ ඨානෙ ද්විබ්බචනං ද්විප්පයොගො ද්විබ්බචනන්ති ද්වෙ පක්ඛා. තත්‍ර ඨානෙ ද්විබ්බචනපක්ඛෙ දොසදස්සනතො ද්විප්පයොගො ද්විබ්බචනන්ත්‍යයමෙව පක්ඛොබ්භුපගතොති දස්සෙන්තො පඨමන්තාව ඨානෙ ද්විබ්බචනපක්ඛෙ භාවිනං දොසමාහ- ‘පඨමස්සෙකස්සරස්සි’ච්චාදි. ද්විසද්දො සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තතෙ. “有其部分者”(Sāvayavassa)是说与如前所说的部分共同存在，而非无彼等。如是认为：“当进行重叠时，若能包含所有部分，则只对此整体进行重叠是合适的，而非对各部分。因为对各部分进行重叠时，由一个重叠的产生，并不能完成对所有部分的包含，也不能完成对有部分之整体的包含。因此，为了重叠它们，必须再次运用规则。”又说另一理：“或者”(athavā)等。此处，有“就地重叠”与“二次使用即重叠”二说。其中，因见到“就地重叠”说有过失，为显示“二次使用即重叠”此说已被接受，故首先即说“就地重叠”说中会有的过失：“最初的单音节”等。“二”(dvi)一词用于所计数者。 සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යඤ්චෙත්ථ සද්දරූපමුච්චාරණං වා, තත්ථ උච්චාරණෙ සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ ඨානෙ ද්විබ්බචනං න සම්භවති… උච්චාරණස්ස සද්දා(නුගත) ධම්මත්තා. සද්දරූපෙ සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ ඨානෙ ද්විබ්බචනං, තත්ථ දොසො. තථා චාහ- ‘රූපද්වයෙ විධීයමානෙ’ති. තථා සති නිවුත්තිධම්මෙ ඨානී භවතීති ඨානිනො නිවුත්තියා භවිතබ්බං, නිවුත්තියා ච ධාතුත්තා නිවුත්ති, තෙනාහ- ‘පකතිප්පච්චයවිභාගාභාවතො’ති. තෙන ප්පච්චයෙ පරෙ පකතියා විධීයමානං කාරියං න සියා, තෙන වුත්තං- ‘අස්ස ඉත්තං න සියා’ති. පිපාසති ‘පා=පානෙ’. ඉච්ඡායං පාතුන්තිතුමන්තා ‘‘තුංස්මා’’ච්චාදිනා (5-61) සො. ‘පාස පාස’ ඉති ද්විත්තෙ පුබ්බතො-ඤ්ඤස්ස ලොපො, ‘‘රස්සො පුබ්බස්ස’’ (5-74) ‘ඛ ඡ සෙස්වස්සි. ද්විප්පයොගෙ තු ද්විබ්බචනෙ නායං දොසො සමාවිසතීති ආහ- ‘ආවුත්තියං ති’ච්චාදි. ද්විධා භූතස්සා තිධිනා ධාතුස්සෙව ද්විධාභූතත්තං දීපෙති. 此处所计数者，是声音形态(saddarūpa)或发音(uccāraṇa)。其中，若发音为所计数者，则“就地重叠”不可能……因为发音是随顺声音之法。若声音形态为所计数者，则有“就地重叠”，然于此有过失。如是而言：“当规定二形态时”。若然，于有止息(nivutti)法时，则有原形(ṭhānī)，原形应由止息而有，而止息因其词根性而是止息，因此说：“因无词根与后缀之分别故”。因此，当后缀在后时，由词根所规定的作用则不生，因此说：“其‘i’不生”。“渴望饮”(pipāsati)，词根为“饮”(pā=pāne)。于欲求义，从“pātuṃ”的不定式，依“tuṃsmā”(5-61)等规则，得“sa”后缀。于“pāsa pāsa”的重叠中，除去第一个之后的部分被省略，依“rasso pubbassa”(5-74)规则，前音节变短，“kha cha sesvassi”规则亦适用。然于“二次使用”的重叠中，此过失不生，故说：“于重复时”等。此显示了词根本身依规则而成为二分的状态。 70. පරො 70. 他人 යොගවිභාගා ‘අ ඤ’ආදීසු ගම්‍යතෙ. යදි හ්‍යත්‍රාපි ඡට්ඨී අභිමතා සියා තදා ‘‘ඛ ඡ ස පරොක්ඛානමෙකස්සරොදිද්වෙ’’ති එකමෙව යොගං [Pg.263] කරෙය්‍ය. පරොක්ඛෙ විහිතා අඤආදයො ධාතුතොව, නාඤ්ඤතොති පරොක්ඛාවචනසන්නිධානා චසද්දෙන ධාතුවිහිතප්පච්චයාව ගය්හන්තීති ආහ- ‘අඤ්ඤස්මිම්පි ධාතුවිහිතප්පච්චයෙ’ති. යදි පන භුසත්ථො ආභික්ඛඤ්ඤත්ථො වා වත්තුමිට්ඨො සියා, තදා භූසත්ථාදීසු ච දද්දල්ලතිච්චාදිකං හොතීති වෙදිතබ්බං. චඞ්කමති මොමූහචිත්තානීති භුසත්ථස්ස යුජ්ජමානත්තා ත්‍යාදයො භුසත්ථෙ භවන්ති බහුලාධිකාරාති වත්තුං සක්කාති. 通过规则的划分（yogavibhāga），可知此规则也适用于“a”、“ña”等后缀。如果此处也意欲使用第六格，那么依据“kha cha sa parokkhānamekassarodidve”这条规则，就应当只制定一个规则。为远过去时（parokkha）所规定的“a”、“ña”等后缀，是从词根（dhātu）派生，而非从其他派生。因为邻近表示远过去时（parokkha）的词，并通过“ca”字，只取为词根规定的后缀，因此说：“在其他为词根规定的后缀中也是如此”。如果想要表达“众多”（bhusattha）或“重复”（ābhikkhañña）之义，那么应当知道，在表示“众多”等义时，会有“daddallati”等形式。由于“Caṅkamati momūhacittāni”符合“众多”（bhusattha）之义，因此可以说，根据广泛适用的原则（bahulādhikāra），“ti”等后缀用于表示“众多”之义。 71. ආදි 71. 初 පඨමො දුතියොති ච ද්වෙ එකස්සරා. තත්ථ ‘‘ඛඡසානමෙකස්සරොදි ද්වෙ’’ (5-69) ‘‘පරොක්ඛායං චෙ’’ති (5-70) පඨමස්සෙකස්ස රස්ස ද්විබ්බචනං ‘ආදිස්මා සරා’’ති තු දුතියස්ස, තස්මා කථමඤ්ඤස්සුච්චමානෙඅඤ්ඤස්සබාධකංසියා තස්මා කතෙපිදුතිය ද්විබ්බචනෙපඨමද්විබ්බචනං සම්භවත්වෙවාතිනපඨමද්විබ්බචනාපවාදො-යං යොගොච්චාසඞ්කියාහ- ‘පඨමෙ’ච්චාදි. ක්‍රියත්ථාධිකාරා ක්‍රියත්ථානන්ති ඡට්ඨියා දුතියෙනෙකස්ස රෙනච සම්බන්ධා පඨමද්විබ්බචනස්සවිධාය කමඤ්ඤවාක්‍යමඤ්ඤං දුතියස්සාති න වාක්‍යභෙදොති ආහ- ‘එකෙ’ච්චාදි. අස්සාති ‘ආදිස්මා සරා’’ති අස්ස යොගස්ස, පුබ්බයොගෙති පුබ්බෙහි ද්විහි සුත්තෙහි. ‘‘ආදිස්මා සරා’’ති සරමද්විත්තෙනුපාදාය සාමඤ්ඤෙන සද්දරූපස්ස ද්විබ්බචනවිධානතො පුබ්බෙ විය බ්‍යඤ්ජනයුත්තස්සෙව විධානං තථෙවිට්ඨත්ථත්තාති පඨමද්විබ්බචන සම්බන්ධිනො බ්‍යඤ්ජනස්ස ද්විබ්බචනබාධාත්‍යවගන්තබ්බං. 初者与次者皆为单音节（ekassara）。其中，依据“khachasānamekassarodi dve”（5-69）及“parokkhāyaṃ ce”（5-70）这两条规则，对第一个单短元音进行重叠；而依据“ādismā sarā”，则对第二个进行重叠。因此，当规定其一时，如何会妨碍另一者呢？所以，即使对第二者进行了重叠，对第一者的重叠也仍然可能，故此规则并非第一重叠规则的例外。为解答此疑，（作者）说“初者”（paṭhame）等。由于“业义”（kriyattha）的管辖，以及“业义”（kriyatthānaṃ，第六格）与“第二个单音节”（dutiyena ekassarena）的关联，（有人认为）规定第一重叠的句子与规定第二重叠的句子不同，并非句子切分。因此（作者）说“有些”（eke）等。“此”（assa）即指“ādismā sarā”这条规则。“在前规则中”（pubbayoge）即指在前面的两条经中。“ādismā sarā”此规则，通过不重复元音，而笼统地规定了词形（saddarūpa）的重叠，如同先前一样，只规定了与辅音（byañjana）结合的形式，因为其意趣即是如此。因此应当了知，与第一次重叠相关的辅音，其重叠被妨碍了。 72. නපු 72. 不 පටිනිමිත්තන්ති නිමිත්තං නිමිත්තං පති පටිනිමිත්තං, නිමිත්තෙ සතීති අත්ථො. “对相”（paṭinimitta）即是“nimittaṃ nimittaṃ pati paṭinimittaṃ”，意为“对向于相”，即“当相（nimitta）存在时（所生起）”，此为其义。 73. යථි 73. 如是 පඨමෙකස්සරස්ස පඨමද්විබ්බචනං විසයො, දුතියෙකස්සරස්ස දුතියද්විබ්බචනං, තෙනාහ- ‘යථා විසය’න්ති. පඨම දුතිය තතිය ද්විබ්බචනන්ති එත්ථ පුඉති පඨමං සද්දරූපං, ත්තිඉති දුතියං, යිසිති තතියං. 第一个单音节词（ekassara）是第一次重叠的范围，第二个单音节词是第二次重叠的范围，因此说“各如其范围”（yathā visayaṃ）。在“第一、第二、第三重叠”中，“pui”指第一个词形（saddarūpa），“tti”指第二个，“yisi”指第三个。 76. ඛ ඡ 76. kha、cha ඛප්පච්චයාදි කරීයතීති සෙසො. 其余是关于kha等后缀的用法。 82. යුව 82. 年轻 චත්ථපරත්තාති [Pg.264] චත්ථසමාසා පරභූතත්තා. තෙන පච්චෙකාති සම්බන්ධෙන. සමානාධිකරණත්තෙන විසෙසනන්ති සම්බන්ධො. ආචරියෙන යොවිභත්තිලොපෙනෙව නිද්දිට්ඨත්තා ආහ- ‘ලුත්තයොවිභත්තිකො වා නිද්දෙසො’ති. “Catthaparattā”是说，因为是依于他词的为格复合词。因此，与“paccekā”相关联。因为是同格关系，所以是作为限定词的关联。因为阿阇梨仅以省略“yo”格尾的方式指出，所以说：“或是省略了“yo”格尾的解释”。 83. ලහු 83. 轻 ධූපායතීති ධූපිතා, පච්චයස්සාති තිප්පච්චයස්ස. කානුබන්ධකරණමනත්ථකං සියාති ඝක්විකරණස්ස පච්චයත්තාභාවෙ (තං) නිබන්ධනස්ස කාරියස්සාභාවා ‘න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති (5-85) පටිසෙධා භාවොති කකාරානුබන්ධමනත්ථකං සියා. “Dhūpāyati”即是“dhūpitā”，“paccayassa”即是“ti”后缀的（属格）。“ka”作为附标（anubandha）的作用是无意义的，这是因为：当“ghakvi”变位词（vikaraṇa）不具有后缀的性质时，由它所引发的作用也就不存在了，并且由于“那些（规则）不适用于带k-附标的（词根）和增音中”（5-85）这条规则的禁止，所以“ka”字母的附标是无意义的。 85. නතෙ 85. Nate පුච්ඡීයිත්ථාති විග්ගය්හ ත්තො, තස්ස ‘‘පුච්ඡාදිතො’’ති (5-143) ඨො. සෙසං වුත්තනයමෙව. එ ඔනම්පටිසෙධමුඛෙනාති එඔනම්පටිසෙධස්ස පකතත්තා වුත්තං. චිනිතබ්බන්තිආදීසු චීයිත්ථ චීයති වාතිආදිනා විග්ගහො. චිනිතුන්තිආදීසු චිනනා යාති(ආදිනා). නනු ච (ඤිආග)මො, න පච්චයොති කථම්පච්චයෙ ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති (5-83) එඔ පප්පොන්ති කථඤ්චෙ සම්පටිසෙධොච්චාසඞ්කියාහ- ‘ඤිස්සෙ’ච්චාදි. නනුචාදිම්හි න යුවණ්ණාභි කථමෙත්ථප්පසඞ්ගොති ආහ- ‘සකාපානං කුක්කූණෙති’ච්චාදි. 分析“pucchīyitthā”后，其“tto”根据“pucchādito”（5-143）变为“ṭho”。其余如前所述。“E onampaṭisedhamukhenāti”是说，因为禁止e、o是当前的主题。在“cinitabbaṃ”等词中，以“cīyittha cīyati vā”等进行词法分析。在“cinituṃ”等词中，以“cinanā yāti”等进行分析。问：“ñi”难道不是增音（āgama）而非后缀（paccaya）吗？若是后缀，如何能依“lahussupantassā”（5-83）获得e、o？又如何能（消除）对（规则）禁止的疑虑呢？（答：）预见到此问，故说“ñisse”等。问：词首并无“yuvaṇṇa”，此（规则）于此如何适用？（答：）故说“sakāpānaṃ kukkūṇeti”等。 පත්තොකාරස්සාති ධුසද්දෙ උකාරස්ස පත්තොකාරස්ස. යුවණ්ණෙච්චාදිනාපත්තස්සාති (තබ්බ) තුං පච්චයෙසු ච ණිනො පත්තස්ස. වා විධානා න ඤි. ධුනාපෙතබ්බන්තිආදිපාඨෙ ඤිම්හි අකතෙ ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති (5-87) පටිසෙධාභාවො. ධුනාපෙතීති පාඨෙතිම්හි ලෙ ච ‘‘ක්වචි විකරණාන’’න්ති (5-161) විකරණලොපෙ ච එකාරො. අසති නාගමෙ ‘‘යුවණ්ණෙ’’ච්චාදිනා එත්තං සියා තම්පිනාගමෙ උපන්තත්තා නෙත්‍යධිප්පායෙනාහ- ‘තථාපි’ච්චාදි. පක්ඛන්තරමාහ- ‘නාගමෙ’ච්චාදි. “Pattokārassā”是说，在词“dhu”中，已获得“o”音的“u”音的（属格）。“Yuvaṇṇeccādināpattassā”是说，在“tabba”、“tuṃ”等后缀前，由（“yuvaṇṇe...”等规则）所获得的“ṇi”的（属格）。或依“vā”（任选）的规定而无“ñi”。在“dhunāpetabbaṃ”等读法中，当不作“ñi”时，因有“aññatrāpi”（5-87），故无禁止。在“dhunāpeti”的读法中，当（后缀为）“ti”或“le”，且根据“kvaci vikaraṇānaṃ”（5-161）省略变位词缀时，则有“e”音。若无“n”增音，则可依“yuvaṇṇe...”等规则变为“e”音，但由于“n”增音处于倒数第二音节，故不适用。怀此意趣，故说“tathāpi”等。又说另一观点：“nāgame”等。 87. අඤ්ඤ 87. 其他 සම දම-උපසමෙ. සමෙතීති සමකො, දමෙතීති දමකො, ජන-ජනනෙ, ජනෙතීති ජනකො බධ=බන්ධනෙ, බධතීති බධකො. 词根“sam”与“dam”用于“止息”义。平息者（sameti），是为“samaka”；调伏者（dameti），是为“damaka”。词根“jan”用于“出生”义。能生者（janeti），是为“janaka”。词根“badh”用于“束缚”义。束缚者（badhati），是为“badhaka”。 92. පදා 92. 词 නිපජ්ජති [Pg.265] නිපජ්ජනං. පමජ්ජතෙ පමජ්ජිතබ්බං. පමජ්ජනාය පමජ්ජිතුං. පමජ්ජති පමජ්ජනං. Nipajjati（躺卧），nipajjanaṃ（躺卧）。Pamajjate（放逸），pamajjitabbaṃ（应被放逸的）。Pamajjanāya（为了放逸），pamajjituṃ（去放逸）。Pamajjati（放逸），pamajjanaṃ（放逸）。 93. මංවා 93. 或我 රුන්ධිතුන්තිආදීසු රොධනායාති විග්ගහො. 于“Rundhitun”等词，其语法分析为“rodhanāya”。 94. ක්විම්හි 94. 于何处 නනු කිමත්ථමන්තග්ගහණං යතො ‘‘ක්විම්හි ලොපො-න්තබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති වුත්තං, ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-17) අන්තස්සෙව ලොපො සියාති චොදනං මනසි නිධාය තග්ගහණෙ පයොජනං දස්සෙන්තො ආහ- ‘අන්තග්ගහණ’මිච්චාදි. ලොපවිධීසූති (වීආදිලොපවිධීසු, ඡට්ඨී නිද්දිට්ඨන්ති) ‘‘වීමන්තු වන්තූ’’න්ති (4-138) ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨං. භදන්තවිධිචරිතත්තබ්‍යාපාරං නිස්සායාහ- ‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’තී බ්‍යාපාරා’ති. අන්තස්සාති වීආදීනමීකාරාදිනො. අඤ්ඤථාති සබ්බාපහාරිලොපඤ්ඤාපනාභාවෙ. අනත්ථකං සියා ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’තිමස්ස බ්‍යාපාරසම්භාවා. ඉදානි ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨානං විසෙසෙන වත්තුමිච්ඡිත්තං අන්තස්සෙව ලොපපත්තිදොසං දස්සෙතුමාහ- ‘තදන්තෙ’ච්චාදි. 那么，取“anta”(末尾)一词有何目的呢？既然已说“kvimhi lopo-ntabyañjanassā”，且依“chaṭṭhiyantassā”(1-17)之规定，仅末尾会脱落。将此质难置于心中，为示其取用之目的，（论师）说：“antaggahaṇaṃ”等。于脱落规定中（即于“vī”等词之脱落规定中，以第六格指明），如“vīmantu vantū”(4-138)即是以第六格指明。依尊者(Bhadanta) Vidhicarita所行规则之作用，（论师）说：“chaṭṭhiyantassā”为作用。“antassa”者，“vī”等词之“ī”等末尾。否则，若无遍夺脱落之规定，则（取“anta”）将成无义，因“chaṭṭhiyantassā”之作用已有可能。今欲特说以第六格所指明者，为示仅末尾脱落之过失，（论师）说：“tadante”等。 101. පර 101. 后 අථ ද්විත්තෙති කථමවසීයතෙ සද්දෙ අභාවෙතිආහ- ‘පර’ඉච්චාදි. අනන්තරසුත්තෙ ‘‘පරිපච්චසමො හී’’ති වුත්තත්තා තතො පරස්සාති කින්නාවසීයතීති චොදන මුබ්භාවිය තදයුත්තතං දස්සෙතුමාහ- ‘නනුචෙ’ච්චාදි. 那么，在（规则中）没有词语（明示）的情况下，“重复”是如何被理解的呢？对此，（论师）说：“para”(后)等。既然在紧邻的经文中说到“paripaccasamo hī”，为何不从那里理解为“其后”呢？提出此质难，为示其不当，（论师）说：“nanu ce”等。 103. ධාස්ස 103. 持 අපචුරප්පයොගත්තාති අබහුප්පයොගත්තා. “Apacurappayogattā”者，不常使用故。 104. කිම්හි 104. 于何者 ක්තො දූසිධාතුතො දූසයතීති අත්ථෙ. 从度西(dūsi)词根，作“dūsayatī”(污染)义，（加kto后缀）。 106. මුහ 106. 痴 ‘‘වණ්ණෙ [Pg.266] යන්තං තදාදො’’ති පරිභාසාය අයමත්ථො ‘‘වණ්ණෙ පරෙ යං කාරියං තං තදාදො තස්මිං වණ්ණෙ ආදිභූතෙ හොතී’’ති තෙති තකාරෙ පරෙ. 依“Vaṇṇe yantaṃ tadādo”此一诠释规则，其义为：“于后方字母，所应作之业，当于该字母之首而作”。“teti”者，即于后方有“t”字母时。 107. වහ 107. 运载 තෙත්වෙවාති වත්වා පච්චුදාහරණං දස්සෙති ‘වුය්හතී’ති. වුත්තිවචනං මුල්ලිඞ්ගිය අත්ථං වදති ‘උස්සා’තිආදි. 说了“Tetveva”之后，举出反例“vuyhatī”。（论师）引述规则之语，以词根阐明其义，如“ussā”等。 108. 108. නිධීයිත්ථාති විග්ගහො. “Nidhīyittha”是其语法分析。 109. ගමා 109. 诸村 රානන්ති වුත්තෙ ‘රා-ආදානෙ’ඉච්චස්ස ගහණම්පි විඤ්ඤායෙය්‍යාති ආහ- ‘රාන’න්තිආදි. 当说“rāna”时，亦应理解为取自“rā-ādāne”(rā，取义)，故（论师）说：“rāna”等。 110. වචා 110. 诸言 සුත්තෙ ‘වස්සා’ති සස්සරොව ගය්හතීති දස්සෙතුමාහ- ‘වස්සාති හී’තිආදි. 为示于经中“vassā”一词当取“sassara”(有声)义，（论师）说：“vassāti hī”等。 112. වද්ධ 112. 增长 වත්ත=වත්තනෙතීමස්මා ත්තිප්පච්චයෙ වා උකාරො න විහිතොති ආසයෙන ‘කථ’මිච්චාදි වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ආහ- ‘වත්තවත්තනෙති’ච්චාදි. වුත්තිමත්තෙති නිපාතනාති ‘‘සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ’’ තෙත්ථ (3-69) ‘වුත්තිමත්තෙ’ති නිපාතනා. ඨා=ගතිනිවත්තියන්ති එත්ථ ‘ගතිනිවත්තිය’න්ති නිපාතනා පක්ඛෙ උකාරො න හොති, තෙනාහ- ‘වත්තී’තිආදි. වත්තනං වුත්ති වත්ති. “Vatta”即“vattaneti”。从此（词根）加“tti”后缀时，“u”音非必规定。为示“katha”等词乃依此意趣而说，（论师）言：“vattavattaneti”等。“Vuttimatta”为不规则形态，如于“sabbādayo vuttimatte”(3-69)中，“vuttimatte”即为不规则形态。“Ṭhā”即“gatinivatti”。于此，“gatinivattiya”为不规则形态，此情况下“u”音不现，故（论师）说：“vattī”等。Vattanaṃ即vutti，即vatti。 113. යජ 113. 祭祀 කස්ස සබ්බස්සාති ආහ- ‘ය අකාරාන’න්ති. “一切”是何者？（论师）说：“凡是a音等。” 115. ගාපා 115. 度量 බ්‍යත්තිනිද්දෙසෙනාති ඉමිනා ජාතිනිද්දෙසස්සානිස්සිතත්තං දස්සෙති. ඊස්සෙච්චාදිනා වුත්තිගන්ථස්සාධිප්පායං විවරති. 通过“个体解释”(byattiniddesa)，此显示了不依赖于“种类解释”(jātiniddesa)。通过“Īssa”等，阐明了注疏文本的意图。 117. සාස 117. 教诫 සත්ථං [Pg.267] ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො. 在论中，依据“辅音前长音变短”(byañjane dīgharassā)（1-33），（元音）成短音。 120. ඤා 120. Ñā ‘‘න්තො කත්තරි වත්තමානෙ’’ති (5-64) න්තොති සම්බන්ධො. 在“Nto kattari vattamāne”（5-64）中，“nto”是其关联。 121. සකා 121. 自己的 කුක්ප්පච්චයෙ අන්තකකාරො කුප්පච්චයෙ ආදිකකාරො අන්තාවයවත්ථො. 当后缀为“kuk”时，尾音为“ka”；当后缀为“ku”时，首音为“ka”，其义为结尾部分。 122. නීතො 122. 被引导 නාඤ්ඤත්‍රචයාදීසූති නිච්ඡයතො-ඤ්ඤෙසු චයාදීස්වත්ථෙසු ඡො න භවතීති අත්ථො. “Nāññatracayādīsu”（非在“caya”等之外），其义是：在除了所确定的“caya”等义之外的其他义中，“cho”不会出现。 123. ජර 123. 衰老 ඊම්හි ජසද්දෙ අකාරස්ස ලොපො, ලෙ තු ජීරාපයති. තස්සාතික්‍යස්ස. 当后接“ī”和“ja”时，“a”音被省略；但在“le”中，则成“jīrāpayati”。此乃其超越（常规）之处。 124. දිසස්ස 124. 方向的 දිට්ඨි දස්සනං, දස්සනාය දට්ඨුං. ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1-34) ද්විත්තෙ දුද්දසො. ‘‘ආ ඊ’’ච්චාදිනා (6-33) ඊස්ස රස්සො (අද්දක්ඛි). දක්ඛිස්සති ‘‘භවිස්සති ස්සති’’ච්චාදිනා, (6-2) ස්සති. 见即是见，为见而见。依据“Saramhā dve”（1-34）的规则，在双写时成“duddaso”。依据“Ā ī”等（6-33）的规则，“ī”变短（如addakkhi）。“Dakkhissati”是依据“bhavissati ssati”等（6-2）的规则，（词尾为）“ssati”。 125. සමා 125. 相同 වාදස්සරෙති විකප්පෙන දකාරස්ස රාදෙසෙ. 在“Vādassare”中，“da”音有选择地被替换为“ra”音。 127. අන 127. 无 දස්සාත්‍යනනුවත්තමානෙපි දස්සෙව පප්පොති වචනබලෙනාති දස්සෙතුං පක්ඛන්තරමාහ- ‘ආදිස්සා’තිආදි. අනඝණ්සු පරෙසු ආපරීහි දස්සානියමෙන ළොච්චාසඞ්කිය නෙවං, යථාක්කමමෙව නිස්සිතොති දස්සෙතුමාහ- ‘අනඝණ්සු’ච්චාදි. ආපරස්සාති ආකාරතො පරස්ස දස්ස. 为显示“即使在‘dassa’不随转的情况下，仅凭文句之力也能得到‘dassa’”，（论师）提出了另一种观点，说：“ādissā”等。有人怀疑“dassa”会因其他规则而不确定地变成“ḷo”，为显示并非如此，而是严格地依赖于顺序，（论师）说：“anaghaṇsu”等。“Āparassa”是指：在“ā”音之后的“dassa”。 128. අත්‍යා 128. 超越 වුත්තියං එතස්මිං විසයෙති එත්ථ එතස්මින්ති ත්‍යාදින්තවජ්ජිතපච්චය විසයෙති අත්ථො. විඤ්ඤායමානත්තා ඤාපිතො හොතීති ගම්‍යතෙ. න [Pg.268] ඤාපකතොති ඉමිනා ඉදං දස්සෙති ‘‘කිඤ්චි වචනානුසාරතො විඤ්ඤායමානතාමත්තෙන ඤාපීයතෙ කිඤ්චි ඤාපකෙන, අස්මිම්පක්ඛෙ වුත්තානුසාරතො කත්ථචි කස්සචි ධාතුනො අප්පයොගො විඤ්ඤාපීයතී’’ති. පක්ඛන්තරමාහ- ‘ඤාපකත්තායෙව වා’තිආදි. සමත්ථෙති තථාහිච්චාදිනා. අසස්සාප්පයොගොති අසධාතුස්ස කිස්මිඤ්චි තබ්බාදිකෙ පච්චයෙ පරෙ භවිතබ්බන්තිආදීනමප්පයොගොති අත්ථො. 在注疏中，“在此境中”(etasmiṃ visaye)一句的“此”(etasmiṃ)是指不含“tyādi”等词尾的语境之义。因其可被了知，故能被显示。以“非由能示者”(na ñāpakato)说明此点：“有些是随着语句就能被了知的，有些是通过能示者才能了知的，在这种情况下，依据所说，在某些情况下，某些词根的不适用性是可以被了知的”。另一种说法是“或仅因为具有能示性”(ñāpakattāyeva vā)等。“相应”(samatthe)是指“如是”(tathāhi)等。“as根的不适用性”(asassāppayogo)是指“as”词根在某些如“tabba”等的后缀之后，不发生“应该发生”(bhavitabbaṃ)等情况的不适用性。 විනාපි සුත්තන්ති ‘‘අත්‍යාදී’’තිආදිකං සුත්තං විනාපි. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘අසස්ස භූආදෙසෙන සාධීයමානං සබ්බමිට්ඨං බහුලාධිකාරතො භූධාතුනාව සිජ්ඣති විනාපි භූආදෙසසුත්තන්තරන්ති කත්ථචි කස්සචි අප්පයොගස්ස ඤාපකත්තම්පිස්ස යුජ්ජති අඤ්ඤත්ථ කරීයමානමිහාපි අත්ථවන්තං සියා’’ති. 即使没有规则(Vināpi suttaṃ)，也指即使没有“atyādi”等规则。有人如此认为：“由‘as’替换为‘bhū’所成就的一切所欲之形，因‘bahula’（多样性）的管辖力，仅凭‘bhū’词根即可实现，即使没有另外的‘bhū’替换规则。并且，它也可以作为在某些情况下，某些词不被使用的指示，即使在其他地方被使用，在此处也可能是有意义的。” යෙති ධාතුප්පයොගා යස්මින්ති විසයෙ, පාතිස්සාති ‘පා-රක්ඛණෙ’තීමස්ස, නප්පයොගො පායයති පායයිතබ්බන්තිආදිප්පයොගො න හොතීති. එවමුපරිපි යථායොගං ඤෙය්‍යං. බ්‍රූස්සාති ‘බ්‍රූ=වචනෙ’ඉච්චස්ස. අදිස්සාති ‘අද-භක්ඛණෙ’ඉච්චස්ස. ඊආදීති භූතෙ ඊආදි. එතිස්ස ච ඊආදීසූති සම්බන්ධො. “pātissa”：对于“pā-rakkhaṇe”（意为“守护”的“pā”词根），其不适用性(nappayogo)是指不会有“pāyayati”（使饮）、“pāyayitabbaṃ”（应使饮）等用法。其余情况也应依此类推。“brūssa”：对于“brū=vacane”（意为“言说”的“brū”词根）。“adissa”：对于“ada-bhakkhaṇe”（意为“吃”的“ada”词根）。“īādi”指过去时(bhūte)的“ī”等。此与“īādīsu”相关联。 අවබොධෙ එතිස්ස ණිසෙසු ච ඊආදීසු ච, අජ්ඣෙනෙ එතිස්ස පරොක්ඛාසු ච ණිසෙසු ච ඊආදීසුචාති යොජෙතබ්බං. සබ්බත්ථ නප්පයොගොති යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො. බහුලංවිධානතො ඤාතබ්බාති යොජනා. යක්විකරණෙන නිද්දෙසා ‘අස-ක්ඛෙපනෙතී මස්සා’ති වුත්තං, තදාහ- ‘අසස්සා’තිආදි. 在“理解”(avabodhe)义中，“此”(etissa)与“ṇi”等及“ī”等相关联；在“学习”(ajjhene)义中，“此”与完成时(parokkhāsu)、“ṇi”等及“ī”等相关联，应如此连接。应连接“遍不适用”(sabbattha nappayogo)来理解其义。其连接方式是“应由多样性规则而知”(Bahulaṃvidhānato ñātabbā)。因由“ya”类语干(yakvikaraṇa)所指示，故说“asa-kkhepane iti imassa”（此“as”词根用于“投掷”义），因此说“asassā”等。 129. අආ 129. 阿 ස්සාති ජාතිනිද්දෙසොති ආහ- ‘ස්සඉති’ච්චාදි. “ssa”是种类的解释，故说“ssaiti”等。 130. න්ත 130. 恩塔 පුබ්බසරලොපෙ රූපස්ස සමානත්තා අන්තිනා අන්තු ච ගහිතොති ‘සන්ති සන්තූ’ති උදාහරණද්වයං දස්සිතං. 由于前元音省略后词形相同，故由“anti”也包含了“antu”，展示了“santi”和“santu”这两个例子。 131. පාදි 131. 足 තෙ ච පාදයො ජොතෙන්තීති සම්බන්ධො. අන්වයබ්‍යතිරෙකෙහි කිරියා යදිපි ධාතුනාව වුච්චතීති සම්බන්ධො. කිං විසිට්ඨා කිරියෙ ච්චාහ- [Pg.269] ‘සාමඤ්ඤභූතා විසිට්ඨා වා’ති. සො විසෙසොති යෙන විසෙසෙන විසිට්ඨා කිරියා ධාතුනාව වුච්චති සො විසෙසො. වාචක භෙදතොති සාමඤ්ඤාය ච කිරියාය විසිට්ඨාය ච වාචකානං ධාතූනං භෙදතො තෙනාපීති කච්චානෙනාපි. සණ්ඨානං සණ්ඨිති. “彼等亦使足发光”，此为关联。通过肯定与否定，即使行为仅由词根表达，此亦为关联。他问：“什么是特殊的行为？”答：“是普通的或特殊的。”所谓特殊性，即是凭借该特殊性，特殊的行为仅由词根表达，此即是该特殊性。“由表达的差异”是指：表达普通行为和特殊行为的词根的差异。“因此也”即“由迦旃延(Kaccānena)也”。形态即是存在。 141. කස 141. 耕 කිට්ඨමදතීති කිට්ඨාදො, කිට්ඨසද්දෙනුපචාරතො කසිතට්ඨානෙ උට්ඨිත සස්සං වුච්චති. “食谷”，故为“食谷者”。“kiṭṭha”一词，由转喻亦指在耕地上生长的庄稼。 142. ධස්තො 142. 执持 ඨස්සාභාවත්තං නිප්පච්චන්තෙති අජ්ඣාහාරො. “ṭha”的不存在，应补足为“nippaccanta”。 144. සාස 144. 教诫 අනුසාසීයිත්ථාති අනුසිට්ඨො කම්මෙ ක්තො ‘‘සා සස්ස සිස්වා’’ (5-117) සාසනාය සාසිතුං. “Anusāsīyittha”即是“anusiṭṭha”，在被动态中是kta（过去分词）。依据“sā sassa sisvā”(5-117)的规则，是为了教诫而教导。 147. බහ 147. 多 අථ බහස්සාති ඪාදෙසසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී කස්මා න විඤ්ඤායතෙති ආහ- ‘බහස්සා’තිආදි. ඪයොගපජ්ජෙනාති ඪකාරෙන සහ යොගපජ්ජෙන එකීභාවෙනාති අත්ථො. “那么，对于 bahassa”，在与ḍha替换相关时，为何不理解为第六格？他说道：“bahassa”等。“与ḍha结合”是指与ḍha字母结合、成为一体之义。 148. රුහා 148. 萌芽 ළොචාති වුත්තත්තාති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘යදායං පච්චයාදෙසො සියා තදා එතෙ සමාසෙනෙ-කතො නිද්දිසෙය්‍යා’’ති, තෙනාහ- ‘හළාති වදෙය්‍යා’ති. 因为也说了“ḷo”，故如此认为：“如果这是后缀的替换，那么这些就应该合在一起以复合词的形式来指示。”因此他说：“应该说 haḷā”。 149. මුහා 149. 愚痴 මුද්ධොති ‘‘ධො හෙතෙහී’’ති (5-145) තස්ස ධො. “Muddha”是依据“dho hetehī”(5-145)的规则，其词根尾音替换为“dho”而成。 150. භිදා 150. 破裂 ඉමස්සාති ‘පී-තප්පනෙ’තීමස්ස, ඉහාති ඉමස්මිං ඨානෙ. පිනයීති ථූලො අහොසීති අත්ථො සූයීති ඉතිසද්දො ආද්‍යත්ථො, තෙන අදීයි අඩීයි අලීයි අලූයීතිමෙ සඞ්ගය්හන්ති. යාව ක්තිග්ගහණාති ‘‘ලොපො වඩ්ඪාක්තිස්සා’’ති (5-158) ක්තිවචනාවධි. “Imassa”是指“pī-tappane”(pī，意为满足)此词。“iha”是指“在此处”。“Pinayī”之义是“变得肥大”。“sūyī”中的“iti”一词是“等”义，因此包含了“adīyi”、“aḍīyi”、“alīyi”、“alūyī”这些词。“直到取kti”是指到“lopo vaḍḍhāktissā”(5-158)中“kti”一词的范围为止。 151. දාත්වී 151. 给 අදීයිත්ථාති [Pg.270] දින්නො, අදදීති දින්නවා. “Adīyittha”即是“dinna”；“adadī”即是“dinnavā”。 152. කිරා 152. 散 අකිරී, අකිරීයිත්ථාති වා කිණ්ණො, අකිරීති කිණ්ණවා. අපුරී පුරීයිත්ථාති පුණ්ණො, අපුරීති පුණ්ණවා. අඛියීති ඛීණො ඛීණවා. “Akirī”或“akirīyittha”即是“kiṇṇa”；“akirī”即是“kiṇṇavā”。“Apurī”、“purīyittha”即是“puṇṇa”；“apurī”即是“puṇṇavā”。“Akhiyī”即是“khīṇa”、“khīṇavā”。 153. තරා 153. 渡 අතරී, අජීරීති කමෙන විග්ගහො. චීයිත්ථාති චිණ්ණො, චිනීති චිණ්ණවා. “Atarī”、“ajīri”，依序为词形分析。“Cīyittha”即是“ciṇṇa”；“cinī”即是“ciṇṇavā”。 157. මුචා 157. 解脱 අසක්ඛීති සත්තො සත්තවා. ‘සජ=සඞ්ගෙ’තී මස්සාපි සත්තො සත්තවාති හොති. “Asakkhī”即是“satto”、“sattavā”。对于“Saja=saṅge”(saj，意为执著)此词根，亦作“satto”、“sattavā”。 158. ලොපො 158. 省略 වඩ්ඪනං වඩ්ඪි. 增长即是增长。 159. ක්වි 159. Kvi අභිභවතීති අභිභූ. 征服，故为胜伏者。 162. මාන 162. 慢 මස්ස ලොපොති සම්බන්ධො. “m”的省略，是为关联。 163. ඤ්ඤිල 163. Ññila ගහෙත්වා ‘ගහ-උපාදානෙ’ගහණං කත්වා ගහෙත්වා. 执取(gahetvā)，即于“执取-取”(gaha-upādāne)中，作执取(gahaṇaṃ)而执取(gahetvā)。 164. ප්‍යො 164. Pyo ඔස්සට්ඨානුබන්ධස්සාති පරිච්චත්තානුබන්ධස්ස. යකාරමත්තස්ස නිවත්තනත්ථොති විසෙසනත්ථොතීමස්ස අධිප්පායත්ථමාහ. තථාහි විසෙසනං කෙවලයකාරතො විසුං කරණං අත්ථො යස්සාති අඤ්ඤ පදත්ථෙ සති කෙවලයකාරස්ස නිවත්තනං විඤ්ඤායතෙ. යකාරමත්තෙ ගහිතෙ කො දොසොති ආහ- ‘යො වා ත්වාස්ස සමාසෙතිහී’තිආදි. පත්වාති ‘පත පථ=ගමනෙ, පද=ගමනෙ’ඉච්චස්ස වා. “舍弃所系缚者”(Ossaṭṭhānubandhassa)即是“放弃所系缚者”(pariccattānubandhassa)。说“为去除仅是y字母”，是为表达“为作区别”之意。诚然，“区别”(visesanaṃ)之义，在于使其与仅是y字母者相离。当有其他词义时，可知仅是y字母被去除。若仅取y字母，有何过失？故说：“yo vā tvāssa samāsetihī”等。“到达”(Patvā)，或来自“行”(pata patha=gamane)或“行”(pada=gamane)此[语根]。 165. තුං 165. Tuṃ තයොපීති තුංයාන රච්චා. 三者亦然，即tuṃ、ya、na等。 169. දිසා 169. 方 නාප්පක්කෙති [Pg.271] න අප්පත්තෙ පත්තෙයෙවාති අත්ථො. ඤාපකාලොපොති ‘‘තිතාලීසා’’ති (1-1) ඤාපකතොයෙව ක්ත්වාප්පච්චයස්ස යො වකාරො තස්ස ලොපොති අත්ථො. “不离”(Nāppakketi)即“非未至，在于已至”之义。“指示词之省略”(Ñāpakālopo)是指，如在“titālīsā”(四十三)(1-1)中，因其为指示词，故ktvā后缀的v字母被省略。 171. රා න 171. Rā, na නනු නස්සාති වුත්තෙ පච්චයනකාරස්සාති කථං විඤ්ඤායතීති ආහ- ‘නස්සා’තිආදි,න්තමානත්‍යාදීනං පච්චයානං නස්ස ‘‘නන්තමානත්‍යාදීන’’න්ති (5-172) ණත්තපටිසෙධා විඤ්ඤායති පකරණතොති ආහ- ‘පච්චයනකාරොවා’ති. 问：说“岂非是na的[变化]”时，如何得知是后缀的na字母？答：说“na的”等。如在“nantamānatyādīnaṃ”(5-172)一节中，通过禁止将-nta、-māna、-tya等后缀的na转为ṇa，可知其[为后缀的na]。或从上下文可知，故说“或是后缀的na字母”。 173. ගම 173. 行 ඉච්ඡීයතෙති ඉච්ඡිතබ්බං. එසනං ඉච්ඡා. ඉච්ඡීයිත්ථාති ඉච්ඡිතං, ආසනමාසිතබ්බං. ආසනාය අච්ඡිතුං. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො. “被欲求”(Icchīyate)即是“应被欲求”(icchitabbaṃ)。寻求(esanaṃ)即是欲求(icchā)。“曾被欲求”(Icchīyittha)即是“已被欲求”(icchitaṃ)。“座”(Āsanaṃ)即是“应坐处”(āsitabbaṃ)。为坐而坐。依‘(在)辅音(前)，长(音变)短’ (1-33) [之规]，故为短音。 177. කර 177. 作 අමානපරච්ඡක්කත්තෙ කුරුආදෙසෙන නොදාහටං. කරානොති ‘‘මානස්සමස්සා’’ති (5-16) මලොපො. කස්මා න්තපුබ්බඡක්කෙසු කුරු ආදෙසෙන නොදාහටන්ති ආහ- ‘වවත්ථිතෙ’ච්චාදි. 在非-māna及非paraccha之k-后缀的情况下，不以“kuru”的替换来举例。于“Karāno”一词，依“mānassamassā”(5-16)之规，省略了“m”。为何在以-nta为首的词组中，不以“kuru”的替换来举例？答曰：“已确立”(vavatthite)等。 179. ණො 179. Ṇo නිග්ගහීතස්සාති ‘‘මඤ්චරුධාදීන’’න්ති (5-19) කතනිග්ගහීතස්ස. ගහණීයං ගණ්හිතබ්බං. “Niggahīta”(鼻音)是指依“mañcarudhādīnaṃ”(床、脚凳等)(5-19)之规所作的鼻音。“应执取”(Gahaṇīyaṃ)即“当执取”(gaṇhitabbaṃ)。 ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං 于《义光》——目犍连五论疏释中 පඤ්චමකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා. 第五品释义终。 ඡට්ඨකණ්ඩ 第六品 1. වත්ත 1. 转 තදත්ථස්සෙවාති තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස. යො කිරියාසඞ්ඛාතො අත්තො තස්සෙව. එතෙන ආධාරමෙතං ක්‍රියත්ථස්සාති ඤාපෙති. නහිච්චාදිනා තදත්ථස්සෙව විසෙසනෙ කාරණමාහ. සුත්තංවිනාතිපරෙසංවිය [Pg.272] සුත්තං විනා. තාපි වත්තමානෙයෙව භවිස්සන්තීති ඉමිනා වත්තුමිට්ඨත්තාති එත්ථ සෙසවචනමවබොධෙති. එවකාරෙනා (ති වත්තමානස්සෙවාති එත්ථ එවසද්දෙන.) තබ්බිවච්ඡාති වත්තමානවචනිච්ඡා. “唯为彼义”(Tadatthasseva)即“为彼行为之义”。即彼称之为行为的自性。以此表明此乃行为义之所依。以“na hi”等词说明“唯为彼义”此一限定的原因。“Suttaṃvinātiparesaṃviya”即“如他人无经”。以“彼等亦唯于现在时中存在”此语，说明在“因欲说故”一语中，应了知其余[未尽之]言。以“eva”字（即“vattamānasseva”中的“eva”字）。“Tabbivacchā”即“欲说现在时之语”。 තංසමීපස්සාති එත්ථ තසද්දෙන මහාකස්සපස්ස සුභද්දවචනානුස්සරණසඞ්ඛාතො මරණප්පත්තිහෙතු දුක්ඛානුභවසඞ්ඛාතො ච කිරියාවිසෙසො පරිග්ගහිතො, තෙ වා වත්තමානකිරියාවිසෙසාති තෙසමුභින්නමාසන්නානි කමෙන අධම්මදීපනමරණානි, තෙනාහ-දීපන මරණානමාසන්නත්තා’ති. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘තක්කාලවත්තමානකිරියාවිසෙසස්ස දීපනමරණසඞ්ඛාතං තංසමීපතාවිපි කිරියන්තරං වත්තමානග්ගහණෙන තංසාමීප්‍යං ගය්හති, යථා (ගඞ්ගාසමීපො) දෙසො ගඞ්ගාති වුච්චති තතො ‘ගඞ්ගායං ගාවො’ති සියා’’ති. පුරෙ ඉච්චාදිනා පක්ඛන්තරං විරචිතං වුත්තිකාරෙන, තදුපදස්සෙතුං මුඛයති ‘සභාවතො’ ඉච්චාදි. 于“taṃsamīpassa”(靠近彼)中，以“ta”字，总括了两种特殊的行为：其一，大迦叶(Mahākassapa)忆念须跋陀(Subhadda)之言；其二，以死为缘而感受痛苦。或彼等为现在发生的特殊行为，此二者依次临近于开显非正法与死亡，是故说：“因临近于开显与死亡”。有人如是认为：“即使在被称为开显与死亡的、彼时现在发生的特殊行为的邻近中，亦有其他行为，通过‘现在’一词的把握，其邻近性亦被含摄。犹如(恒河)附近的地方被称为恒河，由此可说‘恒河中有牛’。”注疏者以“pure”等词构成另一说，为显示之，而以“sabhāvato”(自性上)等词为开端。 කිරියාකාලොති වත්තමානකිරියාකාලො. අවසිස්සතීති පුරෙපුරාසද්දෙහි දීපිතඅනාගතකාලතො අවසිස්සති. කිරියා කාලෙති දීපනමරණකිරියාකාලෙ. තස්සාති දීපනමරණස්ස. වත්තමානත්තාති එත්ථ වත්තමානෙයෙව භවිස්සන්තීති සෙසො. අනෙනාති පුරෙච්චාදිවුත්තිවචනෙන. පුරෙපුරාසද්දෙහි අනාගතකාලාවගමෙ සති දිප්පති මරතීති එත්ථ දීපනමරණකිරියාකාලො මුඛ්‍යෙ තදා වත්තතීතිආහ- ‘මුඛ්‍යං වත්තමානත්තමාහෙ’ති. පුන පක්ඛන්තරමුපනීතං කාලෙච්චාදිනා වුත්තිකාරෙන, තමුපදස්සෙතුං මුඛමාවත්තයති ‘අනාගතෙ’ච්චාදි. “行为之时”(Kiriyākālo)即现在行为之时。“将有剩余”(Avasissati)是指，从以“pure”、“purā”等词所开显的未来时中剩余。“于行为之时”即于开显与死亡之行为时。“彼之”(Tassa)即开显与死亡之。于“现在性”(Vattamānatta)一语中，应补充“其余将于现在时中存在”。“以此”(Anena)即以此前述注疏之语。当以“pure”、“purā”等词了知未来时，于“开显、死亡”中，开显与死亡的行为之时在当时是主要的，故说“说其主要为现在性”。注疏者复以“kāla”等词引出另一说，为显示之，而以“anāgate”(于未来)等词为开端。 වුත්තියං කාලබ්‍යත්තයොති කාලාතිවත්තනං, වත්තමානකාලාතික්කමෙන අනාගතකාලෙපි බාහුලකාත්‍යාදයො හොන්තීති අධිප්පායො. තදෙව සමත්ථෙති ‘භවන්තෙව’ඉච්චාදිනා. ත්‍යාදයොතීමිනා සබ්බෙසං ආඛ්‍යාතිකානං ගහණං. ලස්ස දීඝොති සම්බන්ධො. ගච්ඡතීති සක්කස්ස සහභාවං ගමිස්සතීති අත්ථො. 于注疏中，“时之混用”(kālabyattayo)即“时之超越”(kālātivattanaṃ)，意指超越现在时，-tya等[后缀]亦因多用而出现于未来时。以“bhavanteva”等词支持此义。以“tya等”一词，总摄一切动词词尾。“la的长音化”(Lassa dīgho)是其关联。“去”(Gacchati)之义为“将去至与帝释天(Sakka)共住”。 3. නාමෙ 3. 于名中 පටිජානිස්සන්තීති වත්තමානෙ අනාගතවචනං, පටිජානන්තීති අත්ථො. ඉතරම්පන භූතෙ භවිස්සතීති ආසි, කරිස්සතීති අකරි, චෙතෙ ස්සසීති [Pg.273] චෙතිතා අසි, භුඤ්ජිස්සසීති භුඤ්ජිතා අසි. අනොකප්පනා අස්සද්ධා. අමරිසනං අක්ඛමා. ඉමිනාවාති අත්ථිවචනෙ උපපදෙ කොධා සද්ධාසු ගම්මමානෙස්ව-සතීපි වචනන්තරෙ ඉමිනාව සාමඤ්ඤවචනෙන සිද්ධන්ති අත්ථො. ගරහාවමාති තස්ස හෙතුවචනං. තථාහිච්චාදිනා ගරහාවගමමෙව සමත්ථෙති. අත්ථිනාම ඊදිසන්ති ආභිදොසිකස්ස කුම්මාසස්ස පරිභුඤ්ජනං විජ්ජතෙ නාමාති අත්ථො. විජ්ජමානම්පි තං අසද්දහන්තො අමරිසන්තො එවං වදති. නත්ථීති මඤ්ඤෙති අධිප්පායො, තෙනාහ- ‘පච්චක්ඛමපී’ති ආදි. යොපීති සද්දස්ස සොපීති තසද්දෙන සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. අත්ථීති විජ්ජමානත්ථෙති වුත්තවිජ්ජමානත්ථො වක්ඛමානපක්ඛත්තයෙපි දට්ඨබ්බො. “Paṭijānissanti”（他们将承认）是用于现在时（vattamāne）的未来时态词（anāgatavacanaṃ），意思是“paṭijānanti”（他们承认）。其他的例子，在过去时（bhūte）中，“bhavissati”（将有）即是“āsi”（曾有）；“karissati”（将做）即是“akari”（已做）；“cetessasi”（你将想）即是“cetitā asi”（你曾想）；“bhuñjissasi”（你将吃）即是“bhuñjitā asi”（你曾吃）。“Anokappanā”（不认可）即是“assaddhā”（无信）。“Amarisanaṃ”（不忍）即是“akkhamā”（不容忍）。“Imināva”（以此）是说：当有表示存在的词（atthivacane upapade）时，即使没有在其他词中被理解为“愤怒”（kodha）或“信心”（saddhā）等，其含义也通过这个通用词（sāmaññavacana）本身而成立。“Garahāvamā”（是应受谴责的）是其原因的表述（hetuvacanaṃ）。通过“Tathāhi”（诚然如此）等，证实了应受谴责的含义。“Atthināma īdisaṃ”（难道有这样的事吗？）的意思是：食用隔夜酸粥（ābhidosikassa kummāsassa）之事确实存在（vijjate nāma）。即使此事存在，不信（asaddahanto）和不忍（amarisanto）的人也会这样说。其意趣（adhippāyo）是认为“没有”（natthīti maññe），因此说“paccakkhamapi”（即使亲眼所见）等。“Yopi”（任何…也）一词，应知其与“sopi”（那个…也）一词相关联。“Atthi”（有）是在“存在”（vijjamāna）的意义上，这个已说的“存在”之义，在下文将说的三种情况（pakkhattaye pi）中也应看到。 නනු අත්ථිනාම තාතාති එත්තකෙ වුත්තෙ පඨමො අත්ථිනුඛොච්චාදිකො නිසීදිත්වාති සද්දපරියන්තො ච, දුතියො අත්ථිනුඛොච්චාදිකො නිසීදිත්වාති සද්දපරියන්තො ච තතියො අත්ථිමඤ්ඤෙච්චාදිකො ජිගුච්ඡනෙය්‍යන්ති සද්දපරියන්තො ච වචනප්පබන්ධො කථං ලබ්භතීති මනසි නිධායාහ- ‘සොපනා’තිආදි. ඉමිනාති ‘අත්ථියෙවිහාපි නින්දාවගමො’ති වචනෙන. ඨානභොජනෙ ගරහතීති සම්බන්ධො. වුත්තං සක්කතානුසාරෙන. නිස්සායනිස්සායාති යත්ථ භගවා නිසින්නො තං ඨානං නිස්සාය නිස්සාය. 心里想着：既然只说了“Nanu atthināma tāta”（难道有这种事吗，朋友？），那么第一段从“atthinukho”（难道有吗？）等开始到“nisīditvā”（坐下）一词结束，第二段也从“atthinukho”（难道有吗？）等开始到“nisīditvā”（坐下）一词结束，以及第三段从“atthimaññe”（我想有）等开始到“jigucchaneyya”（应厌恶）一词结束，这样一连串的文句（vacanappabandho）是如何得来的呢？因此说了“sopanā”（阶梯）等。“Iminā”（以此）是指通过“atthiyevihāpi nindāvagamo”（即使有，也会招致谴责）这句话。其关联在于谴责处所（ṭhāna）与食物（bhojana）。这是依照梵语（sakkata）的用法所说。“Nissāyanissāya”（一再靠近）是指一再靠近世尊（Bhagavā）所坐的那个地方。 4. භූතෙ 4. 过去时 කිරියාරූපෙති කිරියාසභාවෙ, එවමඤ්ඤත්‍රාපීති අගමි අගමිත්ථාතීමෙහි අඤ්ඤත්‍ර අගමුං ඉච්චාදිකෙ අගමොච්චාදිකෙ ච. අනුදරා අලොමිකාති සන්තමප්‍යුදරාදිකං මහත්තාභාවපටිපාදනාය බහුත්තා භාවපටිපාදනාය ච න වත්තුමිච්ඡීයතෙ. “Kiriyārūpe”（于行动的形式中）即“kiriyāsabhāve”（于行动的自性中）。“evamaññatrāpi”（其他地方也同样）是说，除了“agami”（他去了）和“agamitthā”（你们去了）之外，还有“agamuṃ”（他们去了）等以及“agamo”（我去了）等。至于“Anudarā alomikā”（无腹无毛），是说即使有腹部等，为了表明其不巨大（mahattābhāva）以及不繁多（bahuttābhāva），而不愿那么说。 5. අන 5. An-（无，非） අඤ්ඤපදත්ථවුත්තියාති වුත්තමඤ්ඤපදත්ථං දස්සෙති ‘වක්ඛමානලක්ඛණො’ච්චාදිනා. වක්ඛමානලක්ඛණොතිවුත්තිකාරෙන ‘‘ආඤාය්‍යා’’ච්චාදිනා වක්ඛමානලක්ඛණො. අන්තොකත්වාති ඉමිනා ආසද්දස්සාභිවිධිම්හි පවත්තිමාහ. අහරුභයතඩ්ඪරත්තං වාති එත්ථ වාසද්දො පක්ඛන්තරෙ. අඩ්ඪරත්තසද්දෙන [Pg.274] රත්තියා චතුත්ථො භාගො-ත්‍ර වත්තුමිට්ඨො, අහො ච තස්ස අඩ්ඪරත්තඤ්චාති අත්ථො. ඉමස්සාධිප්පායත්ථමාහ- ‘අතීතෙච්චාදි. උභයත්ථ අධිප්පායං විවරති‘අය’මිච්චාදිනා. පඤ්චයාමොති අතීතාය රත්තියා පච්ඡිමපඤ්චචත්තාලීසවිනාඩිකාධිකඝටිකාත්තයං අනාගතාය පුරිමපඤ්චචත්තාලීසවිනාඩිකාධිකඝටිකත්ථයඤ්චෙති අඩ්ඪාධිකසත්තඝටිකාපරිමාණො එකො යාමො අහස්ස චත්තාරොති පඤ්ච යාමා පහාරා අස්සාති පඤ්චයාමො. “Aññapadatthavuttiyā”（依他词义转）是说，通过“vakkhamānalakkhaṇo”（具下述特征者）等词，显示了所说的他词之义。“Vakkhamānalakkhaṇo”（具下述特征者）是说，其特征将由注疏者用“āñāyyā”（应知）等词来说明。“Antokatvā”（包括）一词，说明了“ā”这一音节在表示“包含”（abhividhi）之义时的用法。在“Aharubhayataḍḍharattaṃ vā”（或昼夜及半夜）一句中，“vā”（或）字表示选择。“Aḍḍharatta”（半夜）一词在此意指夜晚的第四分，其义为“白昼及其半夜”。为说明此意，而说“atīta”（过去的）等。又用“ayaṃ”（此）等词，阐明了两种情况下的意趣。“Pañcayāmo”（五更时）是说：过去的夜晚最后的“三ghaṭikā又四十五vināḍikā”，加上未来的白昼最初的“三ghaṭikā又四十五vināḍikā”，总共是七个半ghaṭikā（aḍḍhādhikasattaghaṭikā）量的一个“更”（yāma）；白昼有四更，合为五更（pañca yāmā）或五个时段（pahārā），故称“pañcayāmo”。 ගතායපච්ඡිමො යාමො, පච්ඡිමද්ධමිමස්ස වා; පහාරො-නාගතායාදී, තදද්ධමපි වා තථා. 已逝之夜的最后一更，或其后半；以及未来白昼的最初一更，或其前半亦然。 වුත්තකාලාවධි මජ්ඣො, කාලො සො-ජ්ජතනො මතො; තන්නිසෙධෙන යොත්වඤ්ඤො, සො-නජ්ජතනො මතො. 所说时限之中央，彼时即是现在时；以此否定所余者，彼即非是现在时。 අගමත්ථාතිආදීසු අඊස්සආදීනං සම්බන්ධිබ්‍යඤ්ජනස්සාභාවා න ඉඤ. බ්‍යාමිස්සෙපීති අජ්ජතනමිස්සෙපි භූතෙ. නඤ්සමාසනිස්සයෙ බ්‍යාමිස්සෙ යථා පප්පොතීති දස්සෙන්තො ආහ- ‘පරියුදාසෙතාවෙ’ච්චාදි. 在“agamatthā”等词中，由于“a”、“ī”、“ssa”等缺少相关联的辅音，故不使用“iña”。“Byāmissepi”（在混合中）是指在与现在时（ajjatana）混合的过去时（bhūte）中。为说明在与否定复合词（nañ-samāsa）相关的混合时态中，如“pappoti”（他达到）一例，而说了“pariyudāsetāve”（为作排除）等。 අජ්ජතනනිස්සයොති බ්‍යාමිස්සෙ අජ්ජතනභාගීනිස්සයො. අත්ථුති පඤ්හෙ තු තදඤ්ඤනිස්සයොති බ්‍යාමිස්සෙයෙව තතො අජ්ජතනතො ඉතරානජ්ජතන නිස්සයො අඤ්ඤත්‍රාති බ්‍යාමිස්සතො අඤ්ඤත්‍ර භූතකාලෙ. පසඞ්ගොති ආ ඤුආදීනං පසඞ්ගො. අජ්ජහිය්‍යොවාති බ්‍යාමිස්සතාදස්සනත්ථං වුත්තං. “Ajjatananissayo”（依存于现在时）是指在混合时态（byāmisse）中，依存于属于现在时的部分。至于“Atthu”（是否有）这一问题，则是“tadaññanissayo”（依存于其他部分），即在混合时态中，依存于现在时之外的非现在时部分。而“aññatra”（在别处）是指在混合时态之外的过去时中。“Pasaṅgo”（适用）是指“ā”、“ñu”等的适用。“Ajjahiyyovā”是为了不显示其混合性（byāmissata）而说的。 6. පරො 6. 他人 සමාසොති ඡට්ඨීසමාසො කාරකසමාසො වා. නිපාතනතා චාස්ස විසෙසතොති. එතඤ්චාති පරොක්ඛෙති එතඤ්ච. ක්‍රියත්ථස්ස උපාධි විසෙසනං ක්‍රියත්ථොපාධි, තස්ස ක්‍රියත්ථොපාධිනො භූතා නජ්ජතනස්ස සාධනද්වාරෙන විසෙසනං, න තූජුකංත්‍යත්ථො. කස්මා නොජුකං විසෙසනං ත්‍යාහ ‘බ්‍යවච්ඡෙජ්ජාභාවා’ති. තමෙව ඵුටයිතුමාහ- ‘තථාහි’ච්චාදි. “Samāso”（复合）是指第六格复合或格复合。其特点是作为不变词。“Etañca”即“parokkhe”（在不可见处）。行为义的限定词是“upādhi”（限定），即“kriyatthopādhi”（行为义限定）。该行为义限定是通过工具（sādhanadvārena）来限定过去非现在时，而非直接限定，此为其义。为何不是直接限定呢？答曰：“因无所可排除故”。为阐明此义，故说“tathā hi”（诚然如此）等。 සාධියමානාති ඉමිනා ධාත්වත්ථස්සාපරිනිප්ඵන්නතං බොධෙති. තෙ සන්ති ඉන්ද්‍රියානං. සන්තො විජ්ජමානො විසයො යෙසං ඉන්ද්‍රියානං තෙ සම්භාවො [Pg.275] තත්තං, තස්මා. නෙති පටිසෙධෙ, සාධනද්වාරෙන විසෙසනත්තෙ බ්‍යවච්ඡෙජ්ජසබ්භාවා යථාවුත්තදොසො න භවතීති අත්ථො. දොසා භාවමෙව දස්සෙතුමාහ- ‘යස්සි’ච්චාදි. යස්සාති ධාත්වත්ථස්ස. තත්ථාති තස්මිං අප්පච්චක්ඛෙ ධාත්වත්ථෙ. කාරකානං සත්තිසභාවත්තා සාපි අපච්චක්ඛා වාති චොදෙති නනුචෙච්චාදිනා. අසත්තොති අසමත්ථො. “Sādhiyamānā”（正在成就）一词表明动词义尚未完全成就。它们是诸根。诸根的所缘存在，其本质是可能性，因此。“Na”（不）用于否定；通过工具作为限定时，由于存在可排除之物，如前所述的过失就不会发生，此为其义。为表明过失本身不存在，故说“yassa”（其）等。“Yassa”指动词义。“Tattha”（在那里）指在那个不可亲见的动词义中。因为诸作用者（kāraka）的本质是能力，所以它也是不可亲见的，因此用“nanu ca”（难道不）等来诘问。“Asatto”（无力）即没有能力。 අත්තානාම අත්තනො පච්චක්ඛොති තබ්බිසයෙ අම්හකාරකස්ස විධානමයුත්තන්ති මනසි නිධාය යං වුත්තං වුත්තිකාරෙන, තමුපදස්සෙතුමාහ- ‘නනුචෙ’ච්චාදි. අත්තබොධනීයාපි හි කිරියා යදා චිත්තවික්ඛෙපතො නොපලක්ඛීයතෙ, තදායං පරොක්ඛා භවති, තෙනුත්තමවිසයෙපි පරොක්ඛභාවො තස්සා භවත්වෙව. ජාගරතොපි යදා මදා මනොබ්‍යාතඞ්ගතො අනුපලද්ධි, තදාපි භවත්‍යෙවෙති දස්සෙතුං වුත්තං බ්‍යාසත්තවචනං. අභිනිබ්බත්තිකාලෙති කිරියා නිබ්බත්තිකාලෙ, ‘සුත්තො-හං කිං විලලාප, මත්තො-හං කිංවිලලාපෙ’ති ඉදමත්‍රොදාහරණං. චිත්ත චික්ඛෙපවිසයප්පදස්සනායෙත්ථ සුත්තවචනං. 为阐明注释者所说之义——他心念“自身为自身所亲见，故于此境，第一人称作用者的规定为不当”——故说“nanu ca”（难道不）等。诚然，即便是自身可知之行为，当因心散乱而未被察觉时，此行为亦成“不见”（parokkhā）。因此，即便是在第一人称的范畴（uttamavisaya）中，其“不见”之性也必然存在。为表明即便清醒时，若因醉酒或心病而无所察觉，此情况亦会发生，故说“散乱”（byāsatta）一词。“Abhinibbattikāle”（发生时）指行为发生之时，此处的例子是：“我睡着时胡说了什么？我喝醉时胡说了什么？”。此处说“sutta”（睡眠），是为了显示心散乱的状况。 7. එය්‍යා 7. 应作式 එය්‍යාදොතීමිනා එය්‍යාද්‍යත්ථො ගහිතොති බොධෙතුං යෙනෙච්චාදිකං වුත්තං. නිමිත්තසද්දාපෙක්ඛාය තන්ති වත්තබ්බෙ විසයසද්දාපෙක්ඛායසොති වුත්තං. තෙසන්ති එය්‍යාදීනං. විසයං දස්සෙති ‘හෙතුඵලෙස්විච්චාදිකො’ති. ආදිසද්දෙන පඤ්හපත්ථනාදයො ගහිතා. අථාත්‍ර ක්‍රියග්ගහණාභාවෙ ක්‍රියාතිපත්තියන්ති කථං ලබ්භතිච්චාහ- ‘ක්‍රියාති පත්තිය’න්ති ආදි. ක්‍රියාතිපත්තියන්ති විවරණං කතන්ති සම්බන්ධො. 为说明通过“eyyā”等词掌握了“eyyā”等的含义，故说“yena”等。本应说“依于标相之词”，却说了“依于所缘之词”。“Tesaṃ”（彼等）指“eyyā”等。以“于因与果中等”来显示其所缘。“等”字包含了疑问、祈愿等。又，此处若不取“行为”，如何能得到“行为之未成就”（kriyātipatti）呢？答曰：“于行为之未成就（kriyātipattiyaṃ）”等。“行为之未成就”是所作之阐释，此为关联。 අභිධෙය්‍යද්වාරෙනාති කිරියාසඞ්ඛාතඅත්ථමුඛෙන, පකතක්‍රියත්ථ විසෙසනත්තාති ක්‍රියත්ථාධිකාරතො අධිකතස්ස ධාතුස්ස විසෙසනත්තා. ඉදං වුත්තං හොති ‘‘අතිපත්තියන්ති අධිකතක්‍රියත්ථවිසෙසනං, විසෙසනඤ්ච හොන්තං නොජුකං භවිතුමරහති කිඤ්චරහි අභිධෙය්‍යද්වාරෙන, තථාහි අතිපතනං නාම ක්‍රියාය හොති, න ක්‍රියත්ථස්ස අයුජ්ජනතො, තස්මා අතිපත්තියන්තිවුත්තෙක්‍රියාතිපත්ති යන්ති [Pg.276] ඉදං ක්‍රියත්ථවිසෙසනං හොන්තං අභිධෙය්‍යද්වාරෙන හොතීති ක්‍රියාතිපත්තියන්ති විවරණං කත’’න්ති. විධුරප්පච්චයොපනිපාතතොති විරුද්ධප්පච්චයසමවායාති අත්ථො. 所谓“通过所诠之门”（Abhidheyyadvārena），即通过名为“行为”之义；由于是对已确立的行为意义的限定，因此从行为意义的范畴而言，是对额外语根的限定。此即是说：“‘未成就’（atipatti）是额外行为意义的限定词，作为限定者，它不应该直接限定，而是应该通过所诠之门。因为‘未发生’（atipatana）是针对行为本身，而不是针对行为意义的不恰当，因此，当说‘未成就’时，这个作为行为意义限定词的‘行为未成就’（kriyātipatti）是通过所诠之门而成立的，所以说‘行为未成就’是对其的解释。”所谓“以违逆的缘而生起”（Vidhurappaccayopanipātato），意思是“与相反的因缘聚合”。 කාරණවෙකල්ලතොවාති හෙතුමතො ඵලස්ස යො හෙතු තස්ස විකලත්තෙන. තත්‍රෙතීමස්ස අත්ථො වත්තමානවිසයෙති. ක්‍රියාතිපත්තියන්ති භූතාදි ක්‍රියාතිපත්තියං. ලිඞ්ගතොති නිමිත්තෙන. ගමකෙන ලිඞ්ගෙන ගම්මායාතිපත්තියා බුජ්ඣනකාලං වත්තමානො කාලො න තිට්ඨති අතික්කමතීති ආහ- ‘වත්තමානතාය බ්‍යතික්කමා’ති. තදෙව ඵුටයති ‘සමකාල’න්තිආදිනා. සමකාලන්ති එකක්ඛණෙ. වත්තමානස්ස ක්‍රියාතිපත්‍යසම්භවා තදවසිට්ඨාතීතානාගතෙස්වෙය්‍යාදීනම්භාවො (අඤ්ඤථා) නුපපත්තියාති වුත්තං වුත්තියං ‘සාමත්ථියාතිආදි. 所谓“因缘不具足”（Kāraṇavekallato），是指有因之果的那个因不完备。这里说的“此处”，指的是现在的境界。“行为未成就”（Kriyātipatti）是指过去等行为的未成就。所谓“以相故”（Liṅgato），是指凭借某种征兆。以能标示的征兆来理解所要推断的未成就时，现在的时刻不会停留，而是会流逝，所以说“因现在性之流逝”。为了更清楚地说明这个道理，才用“同时”等词语来解释。“同时”是指一个刹那。因为现在的行为不可能未成就，（否则）“eyyā”等（的用法）在剩下的过去和未来等时间里便无法成立，故在注释中说了“依能力”（sāmatthiyā）等。 ලිඞ්ගෙනාති එත්ථ පුබ්බෙ දක්ඛිණෙන ගමනෙ සති සකටිස්සාපරියා භවනදස්සනං දක්ඛිණෙන ගමනස්ස සකටාපරියාභවනහෙතුත්තෙ ලිඞ්ගං, දක්ඛිණෙන ගමනස්සාතිපත්තියා අඤ්ඤතො ගමනාදි ලිඞ්ගං. සකටා කිරියාභවනාතිපත්තියා සකටෙ ගරුභාරාරොපනාදි ලිඞ්ගං. පඨමවයෙ අරහත්තභවනං තංහෙතුභූතඤ්ච පබ්බජ්ජං පරෙසං පඨමවයෙ පබ්බජ්ජානිමිත්තාරහත්තප්පත්තිලිඞ්ගෙන විඤ්ඤාය පබ්බජ්ජායාතිපත්ති ඝරකම්මබ්‍යාවටතාදිලිඞ්ගෙන, අරහත්තස්සාතිපත්ති ච පබ්බජ්ජානිමිත්තාභාවෙන ලිඞ්ගෙනාවසීයතෙති ලිඞ්ගෙන භූත ක්‍රියාතිපත්ති පන වෙදිතබ්බා, යදි පනෙවමභිඤ්ඤාලාභී පයුඤ්ජති තදා පච්චක්ඛඤාණෙනෙව සබ්බං විඤ්ඤාය පයුඤ්ජතීති වෙදිතබ්බං. ලිඞ්ගතොවසීයමානායන්ති පන බාහුල්ලෙන වුත්තං. 所谓“以相故”（Liṅgena），此处，先前向南行进时，若见到车辙出现，此即为“向南行进”是“车辙出现”之因的标相；“向南行进”之未成就，则以“向他处行进”等为标相。车辆行为之未成就，则以“车上装载重物”等为标相。他人于青年时证得阿罗汉果及作为其因之出家，是透过“青年出家”此一标相而了知“证阿罗汉果”；“出家”之未成就，则由“忙于家务”等标相来断定；“阿罗汉果”之未成就，则由“无出家之标相”此一标相来断定。如是，过去行为之未成就，当由标相而得知。然若有神通者（abhiññālābhī）运用此法，当知彼乃以亲知（paccakkhañāṇa）遍知一切而运用。至于“由标相而断定”之说，乃就普遍情况而言。 8. හෙතු 8. 因 නිච්චභවනං හෙතු (ත්‍යාදිනා) හෙතුඵලභාවොයෙවෙත්ථ, නාති පත්තීති දීපෙති. සබ්බප්පච්චයොදාහරණවසෙනාති සබ්බෙසං එය්‍යාදීනම්පච්චයානං උදාහරණවසෙන. හෙතුඵලානං සබ්භාවතොති වුත්තත්තා හෙතුඵලානි දස්සෙති හනනමිච්චාදිනා. එවං හෙතුඵලසබ්භාවතො සබ්බකාලෙ [Pg.277] ච විධානතො එත්ථ වත්තමානෙපි පප්පොතීති භාවො. සො ච හෙතුහෙතුමන්තභාවො ච. 以“常修习为因”等（语）显示，在此只是因果关系，而非已成就。“以举一切缘为例”，即是以举所有“eyyā”等缘为例证。因已说“因果之实有”，故以杀生等来显示因果。如是，由于因果之实有以及一切时期的规定，故即使在现在时，亦能成就，此即其义。此即因与有因之关系。 9. පඤ්හෙ 9. 于提问 පච්ඡිමං පච්ඡිමං පදන්තිආදීසු පඤ්හොති පුරිමං පදං, සම්පුච්ඡනාති පච්ඡිමං පදන්තිආදිනා දට්ඨබ්බං. සමෙච්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පුච්ඡනා සම්පුච්ඡනා, යාචනං දෙහී ත්‍යාදිනා යාචනමත්ථං, ඉට්ඨස්සාසම්පත්තස්සාත්ථනමිට්ඨාසිංසනං. පත්තකාලවසෙන ච විසයභෙදෙන භින්නාය පීති යොජෙත්වා අත්ථො දට්ඨබ්බො. පත්තකාලං දස්සෙති නිමිත්තභූතස්සාතිආදිනා. නිමිත්තභූතස්සාති තංතංකිච්චසම්පජ්ජනෙ කාරණභූතස්ස. විධි නාම දිට්ඨධම්මිකසම්පරායික නිමන්තණාමන්තණාජ්ඣෙසනපෙසනානි. එත්ථ ච අනුඤ්ඤාපත්තකාලෙසු ච පඤ්චමී විහිතා පරෙහි, දිට්ඨධම්මිකාදීසු පඤ්චසු සත්තමී. ඉධ පන තෙ ද්වෙපි විධිවිසෙසායෙවාති විධිම්හි අන්තොකරිත්වා එය්‍යාදිං විධාතුං යං වුත්තං වුත්තිකාරෙන, තදිදානි වත්තුකාමො ආහ- ‘අනුඤ්ඤාපත්තකාලෙසුපි’ච්චාදි. විධිප්පතීතිමෙව පකාසෙති ‘එවං කරෙය්‍යාසී’’තිච්චාදිනා. අනුජානන්තොපි දීපෙන්තොපි කිරියාසු බ්‍යාපාරෙතියෙවාති බ්‍යාපාරණම්පතීතිතොති යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො. 于“后后句”等处，“提问”是前句，“询问”是后句等，应如是见。相互询问即是“询问”。以“请给予”等（语）为请求之义；祝愿未得之所欲，即是期望。应结合时机与对象的不同来理解其义。以“作为征兆”等（语）显示时机。“作为征兆”，即是作为彼彼事务成就之因。所谓“规定”(vidhi)，即现法、后世、邀请、奉请、劝请、派遣。在此，于允许与时机，他人规定用第五格；于现法等五种情况，用第七格。然在此处，此二者亦是特殊的规定，故论师为说今时所言，即将“eyyā”等纳入“规定”中而制定，故云“于允许与时机亦”等。以“你应如是做”等（语）阐明了规定的实行。应结合理解其义为：即使是允许者与指示者，亦是在行为中起作用，故（此亦是）作用的实行。 පෙසනෙපි කෙසඤ්චි බ්‍යාකරණඤ්ඤූනං සත්තමීවිධිච්ඡිතොතිවුත්තිකාරෙන යං වුත්තං, තං දානි වත්තුමාහ- ‘පෙසනෙ පි’ච්චාදි. සමූලතන්ති කෙසඤ්චි සද්දිකානං සත්තමීවිධිවිධානමූලෙන සමූලතං. ‘‘අනුමතිපරිකප්පත්ථෙසු සත්තමී’’ති (3-1-11) කච්චානසුත්තං. කත්තුමිච්ඡතො පරස්ස අනුජානනං අනුමති, පරිකප්පනං සල්ලක්ඛණං නිරූපනං පරිකප්පො හෙතුඵලකිරියා සම්භවො ච, තස්මිං අනුමත්‍යත්ථෙ ච පරිකප්පත්ථෙ ච සත්තමීවිභත්ති හොතීති අත්ථො. අත්ථග්ගහණෙන විධිනිමන්තණාමන්තණාජ්ඣෙසන පත්ථනාපත්තකාලෙසු ච. 论师为言说“于派遣，某些语法家亦希望规定第七格”，今云“于派遣亦”等。“有根本”，即是因某些语法家以第七格规定之制定为根本，故为有根本。“于允许、思量义，（用）第七格”，此是迦旃延(Kaccānā)经（3-1-11）。允许他人之欲作者，是为允许；思量，即观察、审察、思量、因果、行、可能。于彼允许义与思量义，有第七格 विभक्ति，此为其义。由义之摄取，亦（含）规定、邀请、奉请、劝请、祈愿与时机。 10. තු අන්තු 10. Tu，antu උදාහටාති ගච්ඡතු ගච්ඡන්තුආදිනා උදාහටා. දදාතූති යාචනෙ. “Udāhaṭā”(已举例)是说，以“gacchatu”(愿彼去)、“gacchantu”(愿彼等去)等为例。“Dadātu”(愿彼施)是用于祈使义。 11. සත්‍ය 11. 真实 අරහත්ථෙ චායමෙව පයොගො, තෙන භවං ඛලු රජ්ජං කරෙය්‍ය භවං අරහොති යොජෙත්වා දට්ඨබ්බො. 在阿罗汉的意义上，这即是其用法。因此，应当将“尊者确实应当治理王国”与“尊者是阿罗汉”结合起来理解。 12. සම්භා 12. 可能义 යොග්ගතාජ්ඣවසානන්තීමස්සාත්ථපදං[Pg.278], සත්තිසද්දහනන්ති සාමත්ථියස්ස සද්දහනන්ති අත්ථො. පයොගානුසාරිතං දීපෙතී සම්බන්ධො. ගම්මමානෙති සම්භාවෙමිච්චාදිනා භ්වාදිධාතූහි අවුච්චමානෙපි ගම්‍යමානෙ. උදාහටං ‘අපිපබ්බතං සිරසා භින්දෙය්‍යා’ති. මහාබලතාය හත්ථිහනනෙ අලමත්ථවිසයෙ සම්භාවනෙ සත්‍යපි අලං සද්දො-ත්‍රාලමත්ථො යුත්තොති න භවන්තෙත්‍යාදයො හනිස්සති. ධාතුනාති එත්ථ ධාතුග්ගහණෙන භ්වාදයො ගය්හන්තෙ තත්ථ ධාතුසද්දස්ස රුළ්හත්තා පුබ්බාචරියසඤ්ඤාය වා. උදාහටන්ති භුඤ්ජෙය්‍ය භවං ත්‍යාදිනා. “Yoggatājjhavasāna”(适宜与决意)的义理是“sattisaddahana”(能力的确信)，即是对能力的相信。其关联在于揭示了对用法的遵循。“Gamyamāne”(被理解时)是指，即使未用“sambhāvemi”等“bhū”语族动词表达，其义亦能被理解。例如：“api pabbataṃ sirasā bhindeyya”(他甚至能以头破山)。即使在以大力制伏大象的“足够”义的范畴中存在可能性，“alaṃ”一词在此处也不适合作为“足够”义使用，因为它会与“na bhavanti”(将不会有)等词相冲突。在此处“dhātunā”(以语根)中，通过“dhātu”(语根)一词而含摄“bhū”等语根，因为“dhātu”一词在此是惯用语，或依古阿阇梨的名称。例如：“bhuñjeyya bhavaṃ”(尊者请用餐)等。 13. මායො 13. 幻 සූති මාසූති එත්ථ සුසද්දො. එත්ථ ඉමස්මිං උදාහරණෙ. නිවත්තෙති මාසද්දොති සෙසො. ආරද්ධන්ති ඉමිනා වත්තමානං වනගමනං දස්සෙති. අන්තොභූතණ්‍යත්ථාති ණිප්පච්චයාභාවෙපි අත්තනි අන්තොභූතණ්‍යත්ථ ධාතුතො. ඊආදීනං ආආදීනඤ්ච සකකාලොනාම භූතො කාලො. ධාතුසම්බන්ධො විසෙසනවිසෙස්සභාවො, තෙනාහ- ‘ධාත්වත්ථ සම්බන්ධෙ විසෙසන විසෙස්සභාවලක්ඛණෙ’ති. සබ්බත්ථාඛ්‍යාත වාච්චොත්ථො විසෙස්සො ස්‍යාද්‍යන්තවාච්චො විසෙසනං. 在“su”以及“mā su”中，是“su”这个词。在此例中，“mā”一词起阻止作用，此为其余部分。“Āraddhaṃ”(已开始)一词，以此显示正在进行的“前往森林”(vanagamanaṃ)。所谓“内在的使役义”(antobhūtaṇyattha)，是指即使没有“ṇi”(使役)语尾，语根自身也内含使役义。“ī”等和“ā”等，它们自身的时间名为过去时。语根的关联是能修饰与所修饰的关系，因此说：“在语根义的关联中，具有能修饰与所修饰的特征”。在所有情况中，由限定动词所表达的意义是所修饰，由“sya”等语尾所表达的意义是能修饰。 ඉට්ඨොති පරෙසමිට්ඨො. ජානනත්ථවසෙන ගමනත්ථත්තාති ‘‘ගමනත්ථා කම්මකා’’ති (5-59) සුත්තෙ ගමනත්ථසද්දෙන ‘යෙ ගත්‍යත්ථා තෙ බුද්ධ්‍යත්ථා’ති ජානනත්ථොපි ගහිතොති එවං ගහිතජානනත්ථවසෙන ගමනත්ථත්තාති අත්ථො. අභිමතානි පාණිනියානං. තථා සද්දස්සත්ථමාහ- ‘අනන්තරෙන ගතත්ථ’(න්ති අන)න්තරෙ වුත්තෙන කරණභූතෙනාති අත්ථො. අභිමතොති පාණිනියානමෙව ඉධාධිප්පෙතසමුච්චයං වත්තුමාහ- ‘සමුච්චයො’ඉච්චාදි. අථාත්‍ර කථමනෙකාසං කිරියානං චීය මානතා යාවතා එකාවාටනකිරියාජ්ඣයනකිරියා චෙත්‍යාසඞ්කියාහ- ‘සාධනභෙදනෙ’ච්චාදි. මඨාදිසාධනානම්භෙදෙනාටන කිරියායපි භෙදොති අත්ථො. තක්කිරියාප්පධානස්සාති සා ලවනකිරියා පධානමස්ස කත්තුනො. යො- යමඤ්ඤෙපි නියොජෙන්තො විය කිරියං කරොති සො නා-ඤ්ඤකිරියාපධානෙ යුත්තො, තක්කිරියාප්පධානෙයෙවෙති. “Iṭṭho”(所欲的)意为他人所欲的。“Jānanatthavasena gamanatthattā”(因由知义而成趣向义)是说，在“gamanatthā kammakā”(趣向义动词为作业者)(5-59)这句经文中，以“gamanatthasadda”(趣向义词)也包含了“ye gatyatthā te buddhyatthā”(凡趣向义者即是了知义)的知义，其义理即是：依于所含摄的知义而成为趣向义。此为波你尼(Pāṇiniya)学派所同意。同样，他解说词义：“anantarena gatattha”(以紧随者而趣向)，其义为：以紧随其后所说的工具。“Abhimato”(所同意的)，是为了说明此处所意指的波你尼学派的“总集”(samuccaya)，而说“总集”等。然则，此处如何有众多行为的积集？乃至单一的漫游行为与读诵行为等，（对此） आशंका(疑虑)而说：“sādhanabhedane”(因工具的差异)等。其义为：因寺院等工具的差异，漫游的行为也有差异。“Takkiriyāppadhānassa”(以彼行为为主者)是说，彼收割行为是此作业者的主要行为。若人做事犹如在指令他人，彼非专注于他人的行为，而仅专注于自身的主要行为。 14. පුබ්බ 14. 前 මහාවාක්‍යරූපත්තා [Pg.279] පකරණස්ස තදපෙක්ඛාය වාක්‍යෙකදෙසත්තං ‘‘වත්තමානෙ තිඅන්ති, භවිස්සති’’ච්චාදීනං වාක්‍යානන්ති ආහ ‘වාක්‍යෙකදෙසෙහී’ති. අතොයෙවමාහ-වාක්‍යාවයවොපරො-ධුනා කරීයතෙ’ති. විධිවාක්‍යත්තමස්ස දස්සෙත්වා නියමවාක්‍යත්තං දානි දස්සෙතුං ‘අථවා නියමත්ථමිදන්ත්‍යාදීන’න්ත්‍යාහ. නියමසුත්තත්තමෙව ඵුටයති ‘තෙහි’ච්චාදිනා. තෙහි තෙහි සුත්තෙහීති ‘‘වත්තමානෙ ති අන්ති’’ච්චාදීහි තෙහි තෙහි සුත්තෙහි. ඉමිනාති ‘‘පුබ්බපරා’’දිනා ඉමිනා සුත්තෙන. නනු තුම්හාම්හසෙසෙසූති එත්තකෙ වුච්චමානෙ ‘තුම්හාම්හසද්දවචනීයෙසු තදඤ්ඤසද්දවචනීයෙසු ච කාරකෙසූ’ති අයං විසෙසො කුතො ගම්‍යතෙ යෙනෙවං විවටංත්‍යාහ- ‘කත්තුකම්මෙ’ච්චාදි. කත්තාදීසු විධානඤ්ච වක්ඛති. 由于该论是宏大语句的形式，或依赖于它，“vattamāne ti anti, bhavissati”等是语句的一部分，因此说“以语句的部分”。所以这样说：“语句成分的限定正在被施行”。在显示了其为规定句后，现在为了显示其为限定句，所以说“或者这是为了限定的意义”等。以“tehi”(彼等)等词阐明了其正是限定经。“Tehi tehi suttehī”ti(以彼等彼等经)是指以“vattamāne ti anti”等彼等彼等经。“Iminā”ti(以此)是指以此“pubbaparā”(前后)等经。当说到“tumhāmhasesesu”(在汝、我、其余格中)时，“在由汝、我词所表达的，以及由其他词所表达的施事者中”这一区别是从何而知的呢？为了阐明这一点，所以说“在施事者与受事者中”等。关于施事者等的规定也将在后面说明。 කත්තුකම්මානමෙවාති ඉමිනා භාවං බ්‍යවච්ඡින්දති. තථා ච වක්ඛති- ‘තුම්හාම්හසද්දවචනීයත්තාභාවා’ති. අසත්වභූතායෙච්චාදිකමෙකවචන සම්භවෙ කාරණං, තුම්හාම්හෙච්චාදිකන්තු පඨමපුරිසසම්භවෙ. තුම්හාම්හසෙසෙසු හොන්තා මජ්ඣිමුත්තමපඨමා කථං භාවාදීසු විඤ්ඤායන්ති කථඤ්ච තුම්හාම්හාදිසද්දවචනීයස්ස කාරකත්ථස්සාඛ්‍යාතෙන තත්ථ විහිතෙන සඤ්ඤාවිභත්තා තුම්හාම්හාදිසද්දප්පයොගාභාවොච්චාසඞ්කිය යං වුත්තං වුත්තියං තංදානි විවරන්තෙන ‘යදි භාවාදීසු මානාදයො න විධීයන්තෙ තදාමානාදීසු පරෙසු භාවාදීසු ක්‍යලාදීනං විධානමෙව නොපපජ්ජතී’ති ඉමිනා සාමත්ථියෙන තුම්හාදීසු කාරකෙසු මජ්ඣිමාදීනං භාවො විඤ්ඤායති තෙනෙව තුම්හාදිකාරකත්ථස්ස තත්ථ විහිතෙනාඛ්‍යාතෙන සඤ්ඤාපිතත්තා තුම්හාදිසද්දප්පයොගො නාම න හොතීති දස්සෙතුං ‘තුම්හාදිස්වි’ච්චාදිකමාරද්ධං. යජ්ජෙවං තුම්හාදිසද්දප්පයොගොයෙව න සියා ච්චාහ- ‘යජ්ජෙව මිච්චාදි. පරිහාරමාහ- ‘සසද්දෙනා’ති. තුම්හාදිසද්දෙන. බ්‍රාහ්මණාඉච්චනෙනාභිහිතමෙව බහුත්තං බහවොති වචනෙනානුජ්ජතෙ. වචනාභාවෙ කථං තුල්‍යාධිකරණත්තංත්‍යාහ- ‘අනුජ්ජමානස්සි’ච්චාදි. අනුජ්ජමානස්සාතිඅනුවදිතබ්බස්ස ගච්ඡතිච්චාදිනා නිද්දිට්ඨස්ස කත්තුනො. 以“仅在施事者与受事者中”排除了状态(bhāva)。同样，他将说：“因为没有由汝、我词所表达的情况”。“非有情”等是单数可能的原因，而“汝、我”等则是第三人称可能的原因。当第二、第一、第三人称存在于“汝、我、其余格”中时，它们如何在状态等中被了知？并且，（有人）怀疑，既然由汝、我等词所表达的作用者义已通过在那里规定的动词所表示，那么汝、我等词便不再使用。为了解释注释中所说的这一点，现在（作者）说：“如果在状态等中，māna等没有被规定，那么在māna等之外的状态等中，kya等的规定就不成立了”。通过此理，了知了在汝等作用者中，有第二人称等的存在。正因为由汝等作用者义已被在那里规定的动词所表示，所以为了说明没有名为“汝等词”的运用，而开始了“在汝等中”等（论述）。如果这样，汝等词就完全不应使用了，（对此）他说：“如果这样，就是错误的”等。他提出解决方法：“以其自身的词”(sasaddena)。即以汝等词。由“Brāhmaṇā”(婆罗门，复数)所表示的复数，被“bahavo”(许多)一词所随说。如果没有（随说的）词，如何有同格关系呢？（对此）他说：“对于被随说的”等。“对于被随说的”即对于应被随说的、由“gacchati”(他去)等所指明的施事者。 අනුවාදෙනාති [Pg.280] (තුම්හාදි) අනුවාදෙන. ‘‘නාමම්හි පයුජ්ජමානෙපි තුල්‍යාධිකරණෙ පඨමො’’ති (3-1-5) කච්චානවචනං, තෙනාහ- ‘තෙනෙවි’ච්චාදි. අසමානාධිකරණත්තා හි ‘තයාපච්චතෙ’ච්චාදො න භවති. තථාහි තයෙච්චෙතං කත්තුවාචී පච්චතෙච්චෙතං කම්මවාචී කම්මෙ ආඛ්‍යාතප්පච්චය විධානතො. “Anuvādena”(随说)是指(汝等)的随说。“当名词被使用且同格时，为第一格”(3-1-5)，这是迦旃延(Kaccāna)之语，因此说“由此”等。由于非同格，所以“tayā paccate”(由你所烹)等不成立。因为“tayā”(由你)是施事语，而“paccate”(被烹)是受事语，这是依据在业(受事)中规定动词后缀的缘故。 ‘එහි මඤ්ඤෙ රථෙන ගමිස්සසී’ති පාණිනියාතිමතනිප්ඵාදනක්කමො (නිරස්ස) තෙ ‘පරිහාසෙ’ච්චාදිනා. මඤ්ඤතිස්ස පයොගෙති උපපදවසෙන මනධාතුස්ස පයොගෙ. ධාතුම්හාති ගමිආදිතො. උත්තම පුරිසෙකවචනෙ පත්තෙති ගමිස්සාමීති පත්තෙ. මජ්ඣිමොභිමතොති ගමිස්සසීත්‍යභිමතො. මජ්ඣිමෙ පත්තෙති මඤ්ඤසෙති පත්තෙ, උත්තමෙකවචන මිට්ඨන්ති මඤ්ඤෙතිට්ඨං. ඉදං වුත්තං හොති ‘‘මඤ්ඤසෙ ත්වං රථෙන ගමිස්සාමීති වත්තබ්බෙ මඤ්ඤෙ ත්වං රථෙන ගමිස්සසීති භවතීති (වුත්ත’’න්ති). එහි මඤ්ඤෙච්චාදි න කිඤ්චි වුත්තං වුත්තියං. යථාසවිසයෙවමජ්ඣිමුත්තමා සම්පජ්ජන්ති, තථාසම්බන්ධමුපදස්සයමාහ- ‘එවමෙත්ථාභිසම්බන්ධො’ච්චාදි. පරාභිමතං සම්බන්ධං කුරුමානො ආහ- ‘නත්වෙව’මිච්චාදි. අථොච්චතෙච්චාදිනා පරාධිප්පායමාහ- ‘යදෙ’ච්චාදි. “Ehi maññe rathena gamissasī”(来，我以为你将乘车去)是波你尼(Pāṇini)派形成其观点的方式，（此观点）被“在戏谑义中”等（规则）所驳斥。“Maññati的用法”是指在man词根的用法中，作为近 पद(upapada)。“从词根”是指从gam等词根。“在获得第一人称单数时”是指在获得“gamissāmi”(我将去)时。“所意欲的第二人称”是指意欲“gamissasi”(你将去)。“在获得第二人称时”是指在获得“maññase”(你以为)时，“所希求的第一人称单数”是指希求“maññe”(我以为)。这就是说：“当应说‘maññase tvaṃ rathena gamissāmi’(你以为我将乘车去)时，变成了‘maññe tvaṃ rathena gamissasi’(我以为你将乘车去)”。关于“Ehi maññe”等，在注释中没有说什么。为了显示第二人称和第一人称是如何根据各自的领域而成立的，以及它们的关联，他说：“此处的关联是这样的”等。在建立他人所意欲的关联时，他说：“但并非如此”等。以“或者说”等，他说出他人的意图：“如果”等。 යදෙවමභිසම්බන්ධොති ‘මඤ්ඤසෙ ත්වං රථෙන ගච්ඡාමී’ති යදා එවමභිසම්බන්ධො කරීයතීත්‍යත්ථො. සො චෙවමනුගතොති ‘මඤ්ඤෙ අහං ත්වං රථෙන ගච්ඡසි’ච්චෙවං සො ච පයොගො අනුගතොත්‍යත්ථො. පකාරන්තරකප්පනායාති ‘මඤ්ඤසෙ ත්වං රථෙන ගච්ඡාමී’ති අන්තරකප්පනාය. “Yadā evam abhisambandho”(当这样关联时)意为：当“maññase tvaṃ rathena gacchāmi”(你以为我乘车去)这样建立关联时。“So ca evam anugato”(他这样随顺)意为：“maññe ahaṃ tvaṃ rathena gacchasi”(我以为你乘车去)，并且该用法被随顺。“Pakārantara-kappanāya”(为了设想其他可能性)是指为了对“maññase tvaṃ rathena gacchāmi”(你以为我乘车去)作中间设想。 15. ආඊ 15. Āī තෙනචාති සමාසිතත්තෙන ච,ස්සත්‍යාදීනමග්ගහණන්ති යදි තෙසං ගහණං සියා ආඊස්සාදීසූති න සමාසෙන වදෙය්‍ය. “Tena ca”(并且因此)是指并且因为复合的缘故。“不取ssati等”是指：如果取了它们，就不会以复合的方式说“在ā, ī, ssa等中”。 17. භූස්ස 17. 有 කතාකතප්පසඞ්ගීයො විධි සො නිච්චො-නිච්චා බලවාති පඨමං වුක භවතීති දස්සෙතුමාහ- ‘කතාකතප්පසඞ්ගිත්තා’ච්චාදි. 为显示“已作与未作之关联”此法则比常规与非常规法则更有力，故先说“由已作与未作之关联故”等。 18. පුබ්බ 18. 先前 අආද්‍යපෙක්ඛෙති අආදීසූති අනුවත්තඅආද්‍යපෙක්ඛෙ. “观察最初”（Ādyapekkheti）是指“在最初等”（ādīsūti），因此是“随顺观察最初”（anuvatta-ādyapekkhe）。 23. කර 23. 行为 නනු ච ‘සොස්සා’ති කස්මා වුත්තං ‘‘ක්වචි විකරණාන ‘‘මිච්චෙව (5-161) ලොපො [Pg.281] සියාති ‘කරස්ස කු’න්ති වත්තබ්බන්ති චොදනමනසි නිධායාහ- ‘ක්වචි විකරණානං ත්‍යාදි. අඤ්ඤත්‍රපයොගානුසරණා පයොගානුසරණං විනා ඔලොපො විඤ්ඤාතුං න සක්කාති සම්බන්ධො. 为何说“sossā”（将听到）？难道不是因为有人质疑，为何不说“在某些词形变化中，‘mi’（或‘ṃ’）可以省略，所以说‘karassa ku’是正确的”吗？考虑到这个质疑，（他）回答说：“在某些词形变化中”等等。不参照其他用法，就无法仅凭用法本身理解省略，这就是其关联。 25. හාස්ස 25. 笑 කාරියං ආහඞ්සඞ්ඛාතමස්ස අත්ථීති කාරියී, තෙන අපරො කාරියී හඤ්ඤති හිංසීයතීති අත්ථො. “有业者”（kāriyī）是指有“所作”（kāriya）——即“伤害”（āhaṃsa）——的人，因此通过这个（伤害），另一个“有业者”被伤害、被损害，是这个意思。 සහොස්සෙහීති කරස්ස ඔකාරෙන ස්සෙන ච සහ හාස්ස ස්සෙන සහාති අත්ථො. අථ කථං ඔස්සෙහි සහෙව වුත්තා දෙසොතිවිඤ්ඤායතීච්චාසඞ්කියාහ- ‘සහවචනසාමත්ථියා’ති. සහ සද්දස්ස සහත්ථ(ස්ස ච) සොස්ස ස්සෙනාති කථනසාමත්ථියාති අත්ථො. අධිප්පායං විවරති ‘එවං මඤ්ඤතෙ’ච්චාදිනා. එවං මඤ්ඤතෙ- ඔස්සාන මනාදෙසිත්තෙ ඉච්චාදිනා පාඨෙන භවිතබ්බමිව ලක්ඛීයතෙ… තෙනෙව පාඨෙනසහවචනසාමත්ථියස්ස පතීතිසබ්භාවතො. න තු ‘එවංමඤ්ඤතෙඔස්සානමන්තාදෙසත්තෙ හාස්සචාති වචනමනත්ථකං සියා හා තො චෙත්වෙව වදෙත්‍ය ඔස්සානමනාදෙසිත්තෙ’ච්චාදිනා පාඨෙන… ඔස්සානමන්තාදෙසප්පසඞ්ගස්සෙවාභාවතො. නහෙත්ථාදෙසාදෙසි සම්බන්ධඡට්ඨී අත්ථි… සොස්සාති විසෙසනඡට්ඨියාප්පධානාය ස්සෙනාති සහත්ථෙ තතියාය ච නිද්දිට්ඨත්තා. උභයත්ථාති ස්සත්‍යාදීසුස්සාදීසු ච. “同笑”（Sahossehīti）是指与‘kara’的‘o’音和‘ssa’音一同，以及与‘hāsa’的‘ssa’音一同，是这个意思。那么，如何理解‘ossehi’（或‘ossehī’）是与‘saha’一同被说出的呢？对此疑问，（他）回答说：‘由于同语的力量’。‘saha’这个词语的自身含义，以及‘ssa’音的表达能力，是这个意思。他通过‘这样认为’等来阐明其意图。他这样认为：似乎应该通过‘ossāna manādesitte’等文本来理解……因为通过那个文本，‘同语的力量’的真实性得以显现。但不是通过‘这样认为：如果ossāna是末尾的ādesa，那么hāssa这个词就变得没有意义了’这样的说法……因为不存在ossāna作为末尾ādesa的可能性。这里不存在替代与被替代的属格关系……因为‘sossa’是以修饰性属格而非主要属格的形式被指明，而‘ssena’是以‘saha’（一同）的工具格形式被指明。两者都是，即在‘ssati’等和‘sussati’等词中。 28. ආඊ 28. Āī පුබ්බසරලොපොති විකරණලොපො ආකාරාදෙසෙ ච ද්වීසු වාරෙසු පුබ්බසරලොපො. “前元音省略”是指变化词缀的省略，以及在以ā音为替代的两种情况下，前元音的省略。 29. ගමි 29. 去处 අගාති ඊම්හි ලලොපො, ආකාරාදෙසෙ ච පුබ්බසරලොපො. （在词形）“Agāti”（agā iti）中，当（不定过去时词尾为）“ī”时，有“m”的省略，以及在以“ā”音为替代时，有前元音的省略。 30. ඩංස 30. 虻 අගඤ්ඡා අගච්ඡීති නිග්ගහීතාගමෙන. “Agañchā”和“agacchī”是通过鼻音（niggahīta）的增入（āgama）形成的。 32. ණානා 32. 智 උජ්ඣිතානුබන්ධානන්ති පරිච්චත්තානුබන්ධානං. “Ujjhitānubandhānaṃ”是指“pariccattānubandhānaṃ”，即已舍断执著者。 33. ආඊ ඌ 33. Āī ū සුත්තෙ [Pg.282] ආති ඉමිනා උභයත්ථ පඨමපුරිසෙකවචනං ගහිතන්ති ආහ- ‘ආ’තිආදි. 在经文中，通过“ā”这个词，在两种情况下都包含了第三人称单数（paṭhamapurisekavacanaṃ）的含义，因此说“ā”等等。 34. කුස 34. 吉祥草 අභිරූහීති ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) දීඝො. Abhirūhīti是依(语法规则)“byañjane dīgharassā”(1-33)而为长音。 35. ආ ඊ ස්ස 35. Ā ī ssa පරොක්ඛාපරනාමධෙය්‍යානන්ති පරොක්ඛාතිඅඤ්ඤනාමානං. Parokkhāparanāmadheyyānanti即parokkhāti aññanāmānaṃ。 38. එය්‍යා 38. Eyyā තෙහෙවාති හෙට්ඨා වුත්තසුත්තද්වයෙහෙව, සහචරිතඤායෙනාති ‘‘භූතෙ ඊ උං’’ඉච්චාදො (6-4) පරච්ඡක්කෙ පඨම පුරිසෙකවචනආකාරෙන ‘‘අනජ්ජතනෙ ආඤු’’ඉච්චාදො (6-5) පුබ්බච්ඡක්කෙ පඨමපුරිසෙකවචන ආකාරෙන ච සහචරිතාකාරානමෙව පච්චාසත්තියා සහචරිතා පත්තිවසෙන පවත්තඤායෙන ගහණන්ති අත්ථො. ගහිතත්තා ත්වාදි සම්බන්ධී ගය්හතෙති සම්බන්ධො. නිස්සයකරණං නාම බ්‍යත්තිවසෙනෙව, න සාමඤ්ඤවසෙනාති ආහ ‘එතෙනා’තිආදි. Tehevāti是heṭṭhā vuttasuttadvayeheva(依于下面所说的两条经)。Sahacaritañāyenāti是说：如在“bhūte ī uṃ”等(6-4)的后六时态中，以第一人称单数`ā`的形式，以及在“anajjatane āñu”等(6-5)的前六时态中，以第一人称单数`ā`的形式，其义为，通过邻近性，依于获得俱行而转起之理，而取那些俱行的`ā`的形式。由于被取，故关联是：与tvādi等相关的被取。所谓作依处，实是依于特定，而非依于一般，故说“etenā”等。 40. එඔ 40. Eo අන්තසරාදිලොපො ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4-132). Antasarādilopo是(依语法规则)“rānubandhentasarādissā”(4-132)而省略末尾元音的首音。 42. ඔස්ස 42. Ossa ආදෙසානන්ති අආදීනමාදෙසානං. Ādesānanti是a-ādīnam ādesānaṃ(a等的替代)。 46. ඉංස්ස 46. Iṃssa පුබ්බස්මින්ති අකාසින්ති එත්ථ. Pubbasminti是在akāsinti(在akāsi中)这里。 52. තස්ස 52. Tassa ක්‍රියත්ථවිහිතානම්පි ධාතුවිහිතානම්පි අඤ්ඤෙසං තබ්බාදීනං පච්චයානං න ගහණන්ති සම්බන්ධො. 其关联是：即使是为表动词义而规定的，即使是为表词根而规定的，其他如tabba等的后缀也不被取。 54. මිමා 54. Mimā අම්හීතිආදීනි වත්තමානෙ ත්වාදීසු වා මිමානමුදාහරණානි. Amhītiādīni(amhi等)是在现在时中，或在tvādi等中，mimā的例子。 57. හිමි 57. Himi මුය්හාමි [Pg.283] මුහ=වෙචිත්තෙ ‘‘දිවාදීහි යක’’ (5-21). Muyhāmi：(词根)muha=vecitte(迷惑)，(依语法规则)“divādīhi yaka”(5-21)。 61. ඤාස්ස 61. Ñāssa ජානාති ‘‘ඤාස්ස නෙ ජා’’ (5-120) Jānāti：(依语法规则)“ñāssa ne jā”(5-120)。 67. හනා 67. Hanā ඡ ච ඛා ච ඡ ඛා. cha ca khā ca即cha khā。 70. කයි 70. Kayi ඉමිනා කතා කයිරාති අජ්ඣාහරිතබ්බං. 应增益Iminā katā kayirāti。 71. ටා 71. Ṭā එය්‍යුමාදීනං එය්‍යස්සාති වුත්තත්තා උපාදිවජ්ජිතස්සාති විඤ්ඤායති. 对于eyyum等，因已说eyyassa，故知是排除了upādi的。 74. ගුරු 74. Guru ඔකාරො ගුරුති සංයොගපුබ්බත්තා වුත්තං. Okāro guruti(o音是重音节)：因其前有结合音(saṃyoga)故说。 76. ඔවි 76. Ovi විකරණසද්දස්ස අඤ්ඤථාපි බ්‍යවච්ඡෙදකත්තසම්භවෙ ඉධාධිප්පෙතං බ්‍යවච්ඡෙදකත්තම්පටිපාදෙතුමාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. 即使变化词(vikaraṇa)在其他情况下也可能有区别作用，但为说明此处所意指的区别作用，而说“yadipi”等。 78. එය්‍යා 78. Eyyā අඤ්ඤත්‍රාපීති භවෙය්‍යාමුභවෙය්‍යාමඉච්චත්‍රාපි. 在其他地方也有“我们应存在，我们应存在”这样的想法。 ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං 如是，在名为《义光》的目犍连五部复注中。 ඡට්ඨකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා. 第六品释义终。 නිට්ඨිතා ච සබ්බථා සාරත්ථවිලාසිනී ටීකෙති. 《义光》复注亦全然终结。 නිගම 结语 1. 1. සබ්බදා [Pg.285] සුභදායිත්තා, සත්තානන්තනිසෙවිතෙ; පසත්ථෙ-න්වත්ථසඤ්ඤාය, පඤ්ඤාතෙ සුභසඤ්ඤිතෙ. 恒常施予吉祥，为无量有情所亲近；因名副其实而受赞叹，以吉祥之名而闻名。 2. 2. චාගවික්කමපඤ්ඤානුද්දයාදිගුණසාලිනා; සුභසෙනාධිනාථෙන, කාරිතෙ වසතා සතා. 由具足布施、勇猛、智慧、悲悯等功德的善军(Subhasena)统领所建造，为贤善者所居住。 3. 3. පටිසල්ලානසාරුප්පෙ, විහාරෙ සාධුගොචරෙ; මනොනුකූලෙ යොගීනං, වරෙ වික්කමසුන්දරෙ. 在适合独处、贤者所行、瑜伽行者心所喜悦、殊胜且勇猛庄严的精舍中。 4. 4. ථෙරෙන රචිතා සායං, සාසනුජ්ජොතනත්ථිනා; ටීකා ගුරුපදම්භොජ, රජොමත්ථකසෙවිනා. 此复注由长老所著，他渴望圣教兴盛，并以导师莲足之尘为顶饰。 5. බහුස්සුතානං විඤ්ඤූනං, පරමත්ථාවගාහිනං. 5. 为多闻、具慧、能深入究竟义者。 පවත්තතු චිරං චෙතො, රඤ්ජයන්තී නිරන්තරං. 愿此（复注）长久流传，持续不断地令心喜悦。 6. 6. යෙසං න සඤ්චිතා පඤ්ඤා, නෙකසත්තන්තරොචිතා; සම්මොහබ්භහතාවෙතෙ, නාවබුජ්ඣන්ති කිඤ්චිපි. 那些其智慧未经积集、不为众多有情所喜悦的人，他们为愚痴所困，丝毫不能了悟。 7. 7. කින්තෙහි පාදසුස්සූසා, යෙසං නත්ථි ගුරූනිහ; යෙ තප්පාදරජොකිණ්ණා, තෙව සාධූවිවෙකිනො. 那些在此没有导师的人，他们的足下侍奉有何用？只有那些沾染导师足尘的人，才是真正的贤者、具辨别力者。 8. 8. පුඤ්ඤෙන සත්ථරචනාජනිතෙන තෙන,සම්බුද්ධසාසනවරොදයකාරණෙන; ලොකාමිසෙසුපි කිලෙසමලා අලග්ගො,සම්බුද්ධසාසනවරොදයමාචරෙය්‍යං. 以此撰写论典所生之福德，以此为令正等觉圣教兴盛之因，愿我虽处于世间欲乐，亦不染着烦恼尘垢，力行令正等觉圣教兴盛。 9. 9. යෙ-නන්තතන්තරතනාකරමන්ථනෙන,මන්ථාච ලොල්ලසිතඤාණවරෙන ලද්ධා; සාරාමථාති සුඛිතා සුඛයන්ති චඤ්ඤෙ,තෙමෙ ජයන්ති ගුරවා ගුරවො ගුණෙහි. 彼等搅动无尽教理之宝藏，以灵动之殊胜智慧获得精华，自己安乐，亦令他人安乐。我此等具德之导师，愿其胜利！ 10. 10. ටීකායො විනසාදිනං විරචයී යො කණ්ඨභූසාපරො,විඤ්ඤූනං ජිනසාසනාමලමතීසො-කාසි චානාකුලං; සන්තොසක්කමනොමනොමකමනො සබ්භාවනීයො මහා,සාමී මෙ ගුරුපුඞ්ගවො විජයතෙ සාරීසුතො-යං භුවි. 他撰写了作为智者颈饰的诸复注，使胜者之教法清净无乱；其心满足，意甚美妙，为一切善人所敬。我之大导师，此世间之舍利子(Sāriputta)，愿其胜利！ 11. 11. රාජා [Pg.286] වික්කමබාහු බාහිතරිපූ තාත්වස්ස ලොකිස්සරො,සම්මිත්තානිහනො තිසීහළපතී යොයං මහාවික්කමො; නිබ්භීතො විජයාදිබාහු විජයී සො ආසි ලඞ්කිස්සරො,තං නිස්සාය ඵලං චිරාය ඵලතඤ්චෙතං සතං සන්තතං. 维克拉马巴胡(Vikkamabāhu)王，击退敌军，为世间主，乃三僧伽罗(Tisīhaḷa)之主，摧破敌阵，具大勇力；无畏的胜利臂(Vijayabāhu)，彼为胜利的兰卡之主。依靠他，愿此善人之果长久地、持续地成熟。 සිද්ධි රත්ථු 愿成就。 1. 1. අග්ගම්මොතිවංසෙන, අභයාරාමසාමිනා; පඤ්චිකාවණ්ණනාභූතා, සා සාරත්ථවිලාසිනී. 由无畏寺(Abhayārāma)之主阿伽摩提瓦萨(Aggammotivaṃsa)，此《义光》(Sāratthavilāsinī)成为五部释义(Pañcikāvaṇṇanā)。 2. 2. ම්‍රම්මක්ඛරමාරොපෙත්වා, විසොධෙත්වා යථාබලං; සකියබ්‍යවහාරෙන, තිථීවසු කරින්දුනා. 由提提瓦苏·卡林杜(Tithīvasu Karindu)，依其自规，转写为缅甸文字，并尽力校订。 3. 3. යුත්තෙ වස්සෙ ලඞ්කාදීපා, සරට්ඨමාහතා පුන; භාස්සප්පදීපකාතන්ත, කාසිකාපඤ්චිකාදිහි. 在适当的年份，从兰卡岛(Laṅkādīpa)再次带回本国，并参照《语言明灯》(Bhāssappadīpakā-tanta)、《迦尸迦》(Kāsikā)和《五部》(Pañcikā)等。 4. 4. සංසන්දිත්වා විචාරෙත්වා, වාචෙත්වාච පුනප්පුනං; ඌනාධිකාදි දොසානි, අපනෙත්වා සිනෙසිනෙ. 通过反复比对、思考和诵读，逐渐去除增减等过失。 5. 5. සුද්ධට්ඨකෙ ච වස්සෙසා, පාපිතා පකතිට්ඨිතිං; සුද්ධාසුද්ධංව දස්සෙන්තී, සොධෙතු පාඨසුද්ධියා. 在第八个纯净年，此论被恢复至原始状态；愿其以文本之纯净来校订，如同显明纯净与不纯净一般。
English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Subcommentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

한국인
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi