กจฺจายน ธาตุ มญฺชูสา

迦旃延界宝函

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

นิรุตฺติ นิกรา’ปาร-ปารวาร’นฺตคํ มุนึ,วนฺทิตฺวา ธาตุมญฺชูสํ-พฺรูมิ ปาวจนญฺชสํ.

礼敬已达语源之海无边彼岸的牟尼，我将宣说《界宝函》，此乃圣教之正道。

โสคตาคม มา’คมฺม-ตํ ตํวฺยากรณานิ จ,ปาเฐ จา’ปฐิตาเป’ตฺถ ธาตฺวตฺถา จ ปวุจฺจเร.

依于善逝之教法及诸文法，此处将阐明（课本中）已读及未读的语根之义。

ฉนฺท’หานิตฺถโม’การํ-ธาตฺวนฺตานํ สิยากฺว จิ, ยูนํ ทีโฆ จ ธาตุมฺหา-ปุพฺพม’ตฺถปทํ อปิ.

以`ā`、`ī`、`ū`结尾的语根，其尾音有时会缩短。此外，语根前的义词（atthapada）若以`i`或`u`结尾，其音有时会延长。

๑.

1.

ภู สตฺตายํ ปจ ปาเก คมุสปฺป คติมฺหิ (จ);

สิโลก (ธาตุ) สงฺฆาเต สกิ สงฺกาย (วตฺตเต;

).

（语根）`bhū`用于“存在”义；`paca`用于“烹煮”义；`gamu`和`sappa`用于“去”义；`siloka`用于“集合”（作诗）义；`saki`用于“怀疑”义。

๒.

2.

(อโถ) กุก-วกา’ทาเน เก สทฺเท อกิ ลกฺขเณ;

กุ สทฺเท กุจฺฉิเต ฏงฺก ธารเณ มกิ มณฺฑเน.

（语根）`kuka`和`vaka`用于“取”义；`ke`用于“发声”义；`aki`用于“标记”义；`ku`用于“发出鄙劣之声”义；`ṭaṅka`用于“维系”义；`maki`用于“装饰”义。

๓.

3.

วกิ โกฏิลฺลยาตฺราสุ สกฺก-ฏีกทฺวยํ คเต;

กกิ โลลตฺตเน ยาเต ตกี (อิธ) คตาทิสุ.

（语根）`vaki`用于“弯曲”和“行进”义；`sakka`和`ṭīka`二者用于“去”义；`kaki`用于“轻浮”和“去”义；`takī`用于“去”等义。

๔. วว, โลกนวิตฺติสุ จกฺขวุติมฺหิ (ตุ) รุกฺข (จ) เข ถิรหึสขเณ นิย, โม’ปนยิฏฺฐิ วตาทิส มุณฺฑิสุ ทิกฺข (’ถ) กกฺข-กขา หสเน ตุร, หึสนวุทฺธิคตีสุ (หิ) ทกฺข’ทนมฺหิ (ตุ) ชกฺข (จ) ภกฺข (มตา) อน, ชาลทุเขสุ (ตุ) ทิกฺข (จ) ทุกฺข (จ) อิกฺข ทิส’งฺก น โก’ข สุเส.

4. （语根）`vava`用于“看”和“得”义；`cakkh`用于“说”义，`rukkha`用于“粗暴”义；`khe`用于“坚固”、“伤害”和“挖掘”义；`niya`和`mo`用于“引导”义；`vat`等用于“剃除”义；`dikkha`、`kakkha`和`kakha`用于“笑”义；`tura`用于“伤害”、“增长”和“去”义；`dakkha`、`jakkha`和`bhakkha`用于“食”义；`ana`用于“网罗”和“痛苦”义；`dikkha`和`dukkha`（亦用于此二义）；`ikkha`用于“见”和“标记”义；`na`、`ko`和`kha`用于“干枯”义。

๕. [อ] นิกฺข จุมฺพเน’(ปิ) สิกฺข วิชฺชุ’ปาทุ’ ปาสานมฺหิ รกฺข คุตฺติวารเณ (ปิ) อุญฺฉเน (สิยา’ปิ) ภิกฺข ยาวลทฺธฺย’ลทฺธิสู (ปิ) วกฺข โรสสํหเตสุ โมกฺข มุตฺติยํ จเช (ปิ) จิกฺข วาจโพธเนสุ.

5. [甲]（语根）`nikkha`用于“吻”义；`sikkha`用于“学习”、“生起”和“获得”义；`rakkha`用于“守护”和“阻止”义；`bhikkha`用于“拾穗”、“乞求”、“获得”和“未获得”义；`vakkha`用于“忿怒”和“集合”义；`mokkha`用于“解脱”和“舍弃”义；`cikkha`用于“言说”和“告知”义。

[พ] นข มข รข นงฺขามงฺขรกฺขี’ขีลงฺขา ลข วข อิข อิงฺขา อุงฺข วงฺขู’ข คตฺยํ วขิ มขิ กขิ กงฺเข ขี ขเย อุกฺข เสเก ขุ ขุตธนิสุ (วุตฺโต) เข(’ถ) ขาเท สุเป (จ.)

[乙]（语根）`nakha`、`makha`、`rakha`、`naṅkha`、`amaṅkha`、`rakkhī`、`khīlaṅkha`、`lakha`、`vakha`、`ikha`、`iṅkhā`、`uṅkha`、`vaṅkhu`、`ūkha`皆用于“去”义；`vakhi`、`makhi`、`kakhi`用于“怀疑”义；`khī`用于“尽”义；`ukkha`用于“洒”义；`khu`据说用于“打喷嚏”和“发声”义；`khe`用于“食”义和“汤”义。

๖.

6.

อคฺโค (ตุ) คติโกฏิลฺเล ลค สงฺเค มเค’สเน;

อคี อิคี ริคี ลิคี วคี คตฺย’ตฺถธาตโว.

（语根）`agga`用于“去”和“弯曲”义；`laga`用于“执着”义；`maga`用于“寻找”义；`agī`、`igī`、`rigī`、`ligī`和`vagī`是表示“去”义的语根。

๗.

7.

สิลาฆ กตฺถเน ชคฺฆ หสเน อคฺฆ อคฺฆเน;

สิฆี อาฆายเน (โหติ) ลฆิ โสสคตีสุ (จ;

).

（语根）`silāgha`用于“夸耀”义；`jaggha`用于“笑”义；`aggha`用于“估价”义；`sighī`用于“嗅”义；`laghi`用于“干枯”和“去”义。

๘.

8.

วจ พฺยตฺตวเจ ยาจ ยาจเน รุจ ทิตฺติยํ;

สุจ โสเก กุจ สทฺเท (อโถ) วิจ วิเวจเน.

（语根）`vaca`用于“清晰言说”义；`yāca`用于“乞求”义；`ruca`用于“发光”义；`suca`用于“悲伤”义；`kuca`用于“发声”义；`vica`用于“辨别”义。

๙.

9.

อญฺจ ปูชาคเต วญฺจ คมเน กิญฺจา’วมทฺทเน;

ลุญฺจา’ปนยเน นจฺจ นจฺจเน มจ โรจเน.

（语根）`añca`用于“崇拜”和“去”义；`vañca`用于“去”（或“欺骗”）义；`kiñca`用于“压制”义；`luñca`用于“拔除”义；`nacca`用于“跳舞”义；`maca`用于“喜爱”义。

๑๐.

10.

อจฺจา’จฺจเน จุ วจเน สโจ (ตุ) สมวายเน;

ปจ ยาเต กจิ-วจฺจ ทิตฺติยํ มจิ ธารเณ.

（语根）`acca`用于“崇拜”义；`cu`用于“言说”义；`saca`用于“结合”义；`paca`用于“去”义；`kaci`和`vacca`用于“发光”义；`maci`用于“执持”义。

๑๑.

11.

ปุจฺฉ สมฺปุจฺฉเน มุจฺฉ โมหสฺมึ ลญฺฉ ลกฺขเณ;

อญฺฉา’ยาเม (ภเว) ปุญฺฉ ปุญฺฉเน อุญฺฉ อุญฺฉเน.

（语根）`puccha`用于“询问”义；`muccha`用于“昏迷”义；`lañcha`用于“标记”义；`añcha`用于“伸展”义；`puñcha`用于“擦拭”（或“聚集”）义；`uñcha`用于“拾穗”义。

๑๒.

12.

ตจฺโฉ ตนุกิรเย ปิญฺฉ ปิญฺฉเน ราช ทิตฺติยํ;

วชา’ชคมเน รญฺช ราเค ภญฺชา’วมทฺทเน.

（语根）`taccha`用于“削薄”义；`piñcha`用于“梳理”（或“涂抹”）义；`rāja`用于“发光”义；`vaja`用于“去”义；`rañja`用于“染色”（或“贪爱”）义；`bhañja`用于“破坏”义。

๑๓.

13.

อญฺชุ พฺยตฺติคตีกนฺติ มกฺขเณสฺเว’ช กมฺปเน;

ภช สํเสวเน สญฺช สงฺเค (ตุ) อิญฺช กมฺปเน.

（语根）`añju`用于“显现”、“去”、“喜爱”和“涂油”义；`eja`用于“颤动”义；`bhaja`用于“亲近”义；`sañja`用于“执着”义；`iñja`用于“颤动”义。

๑๔.

14.

ยช เทวจฺจเน ทานสงฺคตีกรเณสุ (จ);

ติชกฺขมนิสาเนสุ ทาเน(’ปิ) จช หานิยํ.

（语根）`yaja`用于“祭天”、“布施”、“交往”和“作为”义；`tija`用于“忍耐”、“磨砺”和“布施”义；`caja`用于“舍弃”义。

๑๕.

15.

สชา’ลิงฺคน วิสฺสชฺช นิมฺมาเณ มุชฺช มุชฺชเน;

มชฺช สํสุทฺธิยํ ลชฺช ลชฺชเน ตชฺช ตชฺชเน.

（语根）`saja`用于“拥抱”、“舍弃”和“创造”义；`mujja`用于“沉没”义；`majja`用于“净化”义；`lajja`用于“羞愧”义；`tajja`用于“恐吓”义。

๑๖.

16.

อชฺช-สชฺชา’ชฺชเน สชฺช นิมฺมาเณ คชฺช สทฺทเน;

คุช-กุช ทฺวยํ สทฺเท อขฺยตฺเต ขชฺช ภกฺขเณ.

（语根）`ajja`和`sajja`用于“积聚”义，`sajja`亦用于“创造”义；`gajja`用于“吼叫”义；`guja`和`kuja`二者用于“发出不明之声”义；`khajja`用于“食”义。

๑๗.

17.

ภชฺช ปาเก วิชิ ภยจลเน วีช วีชเน;

ขชี คมนเวกลฺเล ชี ชเย ชุ ชเว (สิยา;

).

（语根）`bhajja`用于“烘烤”义；`viji`用于“恐惧”和“动摇”义；`vīja`用于“扇风”义；`khajī`用于“跛行”义；`jī`用于“战胜”义；`ju`用于“快速”义。

๑๘.

18.

เฌ จินฺตายุชฺฌ อุสฺสคฺเค คมเน อฏ-ปฏ ทฺวยํ;

นฏ นจฺเจ รฏ ปริภาสเน วฏ เวฐเน.

（语根）`jhe`用于“思考”义；`ujjha`用于“舍弃”义；`aṭa`和`paṭa`二者用于“去”义；`naṭa`用于“跳舞”义；`raṭa`用于“言说”义；`vaṭa`用于“围绕”义。

๑๙.

19.

วฏฺฏ อาวตฺตเน วณฺฏ วณฺฏตฺเถ กฏ มทฺทเน;

ผุโฏ วิสรณาทีสุ กฏ สํวรเณ คเต.

（语根）`vaṭṭa`用于“旋转”义；`vaṇṭa`用于“分配”义；`kaṭa`用于“粉碎”义；`phuṭa`用于“扩展”等义；`kaṭa`亦用于“覆盖”和“去”义。

๒๐.

20.

ฆุฏ โฆเส ปติฆาเต วิฏ’กฺโกเส (จ) เปสเน;

ภฏ ภตฺยํ กุฏ-โกฏฺฏจฺเฉทเน ลุฏ โลฏเน.

（语根）`ghuṭa`用于“发声”和“撞击”义；`viṭa`用于“辱骂”和“派遣”义；`bhaṭa`用于“资养”义；`kuṭa`和`koṭṭa`用于“切割”义；`luṭa`用于“翻滚”（或“掠夺”）义。

๒๑.

21.

ชฏ-ฌฏ-ปิฏ สงฺฆาเต จิฏุ’ตฺตาเส ฆฏี’หเน;

ฆฏิ สงฺฆฏฺฏเน ตฏฺฏ จฺเฉทเน มุฏ มทฺทเน.

（语根）`jaṭa`、`jhaṭa`和`piṭa`用于“纠集”义；`ciṭu`用于“惊吓”义；`ghaṭī`用于“努力”义；`ghaṭi`用于“撞击”义；`taṭṭa`用于“切割”义；`muṭa`用于“粉碎”义。

๒๒.

22.

ปฐ พฺยตฺตวเจ เหฐ พาธายํ เวฐ เวฐเน;

สุฐี-กุฐี ทฺวยํ โสเส ปีฐ หึสนธารเณ.

（语根）`paṭha`用于“清晰言说”（或“阅读”）义；`heṭha`用于“恼害”义；`veṭha`用于“围绕”义；`suṭhī`和`kuṭhī`二者用于“干枯”义；`pīṭha`用于“伤害”和“执持”义。

๒๓.

23.

กฐ โสสนปาเกสุ วฐ ถุลตฺตเน (ภเว);

กฐิ โสเส รุฐ-ลุโฐ’ปฆาเต สฐ เกตเว.

（语根）`kaṭha`用于“干枯”和“烹煮”义；`vaṭha`用于“肥壮”义；`kaṭhi`用于“干枯”义；`ruṭha`和`luṭha`用于“伤害”义；`saṭha`用于“欺诈”义。

๒๔.

24.

(สิยา หฐ พลกฺกาเร กฑิเภเท กฑิจฺฉิเท;

มณฺฑ วิภูสเน จณฺฑ จณฺฑิกฺเก ภฑิ ภงฺฑเน.

（语根）`haṭha`用于“强暴”义；`kaḍi`用于“分离”和“切割”义；`maṇḍa`用于“装饰”义；`caṇḍa`用于“暴恶”义；`bhaḍi`用于“争吵”义。

๒๕.

25.

ปฑิ อุปฺปณฺฑเน ลิงฺคเวกลฺเล มุฑิ ขณฺฑเน,คฑิ วตฺเต’กเทสมฺหิ คฑิ สนฺนิวเย(’ปิจ;

);

（语根）`paḍi`用于“嘲弄”义；`liṅga`用于“标记”（或“性别缺陷”）义；`muḍi`用于“破碎”义；`gaḍi`用于“部分围绕”义和“堆积”义。

๒๖.

26.

รฑิ-เอรฑิ หึสายํ ปิฑิ สงฺฆาตอาทิสุ,กุฑิ ทาเห ปฑิ คเต หิฑิ อาหิณฺฑเน (สิยา;

);

（语根）`raḍi`和`eraḍi`用于“伤害”义；`piḍi`用于“堆积”等义；`kuḍi`用于“燃烧”义；`paḍi`用于“去”义；`hiḍi`用于“漫游”义。

๒๗.

27.

กรณฺฑ ภาชน’ตฺถมฺหิ (อโถ) ลฑิ ชิคุจฺฉเน,(วตฺตเต) เมฑิโกฏิลฺเล สฑิ คุมฺพตฺถมีรเณ;

（语根）`karaṇḍa`用于“容器”义；`laḍi`用于“厌恶”义；`meḍi`用于“弯曲”义；`saḍi`用于“丛林”、“意义”和“动摇”义。

๒๘.

28.

(อโถ’ปิ) อฑิ อณฺฑตฺเถ (ทิสฺสเต) ตุฑิ โตฑเน,วฑฺฒ สํวฑฺฒเน กฑฺฒ กฑฺฒเณ ภณ ภาสเน;

（语根）`aḍi`见于“卵”义；`tuḍi`用于“刺破”义；`vaḍḍha`用于“增长”义；`kaḍḍha`用于“拖拉”义；`bhaṇa`用于“言说”义。

๒๙.

29.

โสณ วณฺเณ คุณ’ภฺยาเส อิณ-เผณ ทฺวยํ คเต,ปณ โวหารโถเมสุ (วตฺตเต) กณ มิลเน;

（语根）`soṇa`用于“颜色”义；`guṇa`用于“修习”义；`iṇa`和`pheṇa`二者用于“去”义；`paṇa`用于“交易”和“赞美”义；`kaṇa`用于“闭眼”义。

๓๐.

30.

อณ-รณ-กณ-มุณ-กฺวณ-กุณ สทฺเท,ยต ปติยตเน ชุต ทิตฺติมฺหิ;

อต-ปต คมเน จิต สญฺญาเณ,กิต วาสา’โท วตุ วตฺตุมฺหิ.

（语根）`aṇa`、`raṇa`、`kaṇa`、`muṇa`、`kvaṇa`、`kuṇa`用于“发声”义；`yata`用于“努力”义；`juta`用于“发光”义；`ata`和`pata`用于“去”义；`cita`用于“认知”义；`kita`用于“居住”等义；`vatu`用于“存在”义。

๓๑.

31.

(ภเว) กตฺถ สิลาฆายํ มถ-มตฺถ วิโลฬเน,นาถ ยาจนสนฺตาป อิสฺเสรา’สึสเนสุ (จ;

)

（语根）`kattha`用于“赞美”义；`matha`和`mattha`用于“搅动”义；`nātha`用于“请求”、“苦恼”、“主宰”和“希望”义。

๓๒.

32.

ปุถ (เจ) ปุถุ วิตฺถาเร พฺยถ ภีติจเลสุ (จ),โคตฺถุ วํเส ปถ-ปนฺถ คเต นนฺท สมิทฺธิยํ;

（语根）`putha`用于“扩展”义；`byatha`用于“恐惧”和“动摇”义；`gotthu`用于“家族”义；`patha`和`pantha`用于“去”义；`nanda`用于“繁荣”义。

๓๓.

33.

วนฺทา’ภิวาทโถเมสุ คท พฺยตฺตวเจ’(ปิจ),(อโถ) นินฺท ครหายํ ขทิ ปกฺขนฺทนาทิสุ;

（语根）`vanda`用于“礼敬”和“赞美”义；`gada`亦用于“清晰言说”义；`ninda`用于“谴责”义；`khadi`用于“跃入”等义。

๓๔.

34.

เอที (ตุ) กิญฺจิจเลน จทิ กนฺติหิฬาทเน,กิลิที ปริเทวาโท อุทิสฺสวกิเลทเน;

（语根）`edī`用于“微动”义；`cadi`用于“发光”和“欢喜”义；`kilidī`用于“悲叹”等义，亦用于“指示”和“濡湿”义。

๓๕.

35.

อิที (ตุ) ปรมิสฺสริเย อทิอนฺทุ (จ) พนฺธเน,ภคนฺท เสวเน (โหติ) ภทฺท กลฺยาณกมฺมนิ;

（语根）`idī`用于“最高主权”义；`adi`和`andu`用于“束缚”义；`bhaganda`用于“服务”义；`bhadda`用于“善业”义。

๓๖.

36.

สิท สิงฺคารปาเกสุ สทฺทุหริตโสสเน,มทิ พลฺเย มุท-มทา สนฺโตเส มทฺท มทฺทเน;

（语根）`sida`用于“装饰”和“成熟”义；`sad`用于“枯萎”义；`madi`用于“愚痴”义；`mud`和`mad`用于“喜悦”义；`madda`用于“压碎”义。

๓๗.

37.

สนฺทุ ปสฺสวนาทีสุ กนฺท’วฺหาเน (จ’) โรทเน,วิท ลาเภ ทท ทาเน รุทิ อสฺสุวิโมจเน;

（语根）`sandu`用于“流淌”等义；`kanda`用于“呼唤”和“哭泣”义；`vida`用于“获得”义；`dada`用于“给予”义；`rudi`用于“流泪”义。

๓๘.

38.

สโท วิสรณา’ทานคมเน (จา’)วสาทเน,หิฬาท (ตุ) สุเข สูทกฺขรเณ รท วิเลขเณ;

（语根）`sad`用于“离去”、“拿取”、“行走”和“沉落”义；`hiḷāda`用于“快乐”义；`sūda`用于“流出”义；`rada`用于“刮”和“掘”义。

๓๙.

39.

สาท อสฺสาทนาทีสุ คท พฺยตฺตวเจ’(ปิจ),นท อพฺยตฺตสทฺเท (ตุ) รทา’ทา-ขาท-ภกฺขเณ;

（语根）`sāda`用于“品尝”等义；`gada`用于“清晰言说”义；`nada`用于“发出无意义的声音”义；`rada`用于“刮取”、“吃”和“吞食”义。

๔๐.

40.

อทฺท ยาจนยาตฺราทิสฺว (โถ) มิท สิเนหเน,(สิยา) ขุท ชิคจฺฉายํ ทฬิทฺท ทุคฺคจฺจํ (หิ ตุ;

)

（语根）`adda`用于“请求”、“行脚”等义；`mida`用于“喜爱”义；`khuda`用于“饥饿”义；`daḷidda`用于“贫困”义。

๔๑.

41.

ทา ทเว ทุ คตีวุทฺธยํ ทา ทาเน วิท ชานเน,ตทิ อาลสิเย พาธ พาธายํ คุธ กีฬเน;

（语根）`dā`用于“切割”义；`du`用于“去”和“增长”义；`dā`用于“给予”义；`vida`用于“了知”义；`tadi`用于“懒惰”义；`bādh`用于“妨碍”义；`gudh`用于“嬉戏”义。

๔๒.

42.

(อโถ) คาธ ปติฏฺฐายํ วุฐุ-เอธ (จ) วุทฺธิยํ,ธา (โหติ) ธารเณ (เจว) จินฺตายํ พุธ โพธเน;

（语根）`gādha`用于“立足”义；`vuṭhu`和`edha`用于“增长”义；`dhā`用于“持有”和“思考”义；`budha`用于“觉悟”义。

๔๓.

43.

สิธุ คติมฺหิ ยุธ สมฺปหาเร วิธ เวธเน,ราธ หึสายสํราเธ พธ-พนฺธ (จ) พนฺธเน;

（语根）`sidhu`用于“去”义；`yudha`用于“战斗”义；`vidha`用于“刺穿”义；`rādh`用于“伤害”和“完成”义；`badha`和`bandha`用于“捆绑”义。

๔๔.

44.

สิธ-สาธ (จ) สิทฺธิมฺหิ เธ ปาเน อินฺธ ทิตฺติยํ,มาน ปูชาย วน-สน สมฺภเว อน ปาณเน;

กน ทิตฺติคตีกนฺตฺยํ ขน-ขนฺว’วทารเณ.

（语根）`sidha`和`sādha`用于“成就”义；`dhe`用于“饮”义；`indha`用于“点燃”义；`māna`用于“尊敬”义；`vana`和`san`用于“分享”义；`ana`用于“呼吸”义；`kan`用于“发光”、“去”和“喜爱”义；`khana`和`khanva`用于“挖掘”义。

๔๕.

45.

คุป โคปนเก คุป สํวรเณ ตป สนฺตาเป ตป อิสฺสริเย,จุป มนฺทคเต ตปุอุพฺเพเค รป-ลป วากฺเย สป อกฺโกเส;

（语根）`gupa`用于“守护”和“抑制”义；`tapa`用于“苦行”和“主宰”义；`cupa`用于“缓行”义；`tapu`用于“激动”义；`rapa`和`lapa`用于“言说”义；`sapa`用于“咒骂”义。

๔๖.

46.

ชป-ชปฺป วเจ’พฺยตฺเต ตปฺป สนฺตปฺปเน (สิยา),กปิ กิญฺจิจเล กปฺป สามตฺเถ เวปุ กมฺปเน;

（语根）`japa`和`jappa`用于“低声说”义；`tappa`用于“满足”义；`kapi`用于“微动”义；`kappa`用于“能够”义；`vepu`用于“颤抖”义。

๔๗.

47.

ตปฺป สนฺตคเตจฺเฉเท ตกฺเก หึสาทิสุ’(จฺจเต),วป พีชวินิกฺเขเป ธูป สนฺตปเน’(ปิ จ);

（语根）`tappa`用于“去于寂静”和“断除”义；`takka`用于“伤害”等义；`vapa`用于“播种”义；`dhūpa`用于“熏热”义。

๔๘.

48.

จป สานฺตฺเว ปุ ปวเน ฌป ทาเห สุโป สเย,ปุปฺผ วิกสเน (โหติ) รมฺพ’ลมฺพวสํสเน;

（语根）`capa`用于“安慰”义；`pu`用于“净化”义；`jhapa`用于“燃烧”义；`supa`用于“睡眠”义；`puppha`用于“开花”义；`ramba`用于“垂下”和“赞美”义。

๔๙.

49.

จุมฺพ วทนสํโยเค กมฺพ สํวรเณ (มโต),อมฺพ สทฺเท (จ) อสฺสาเท ตายเน สพิ มณฺฑเน;

（语根）`cumba`用于“接吻”义；`kamba`用于“抑制”义；`amba`用于“发声”和“品尝”义；`tāy`用于“保护”义；`sabi`用于“装饰”义。

๕๐.

50.

คพฺพ ทปฺเป’พฺพ-สพฺพา’(ปิ) คมเน ปุพฺพ ปูรเณ,คุมฺพ’พฺพคุมฺพเน จพฺพ อทเน อุพฺพ ธารเณ;

（语根）`gabba`用于“骄傲”义；`ibba`和`sabba`用于“去”义；`pubba`用于“充满”义；`gumba`用于“丛生”义；`cabba`用于“咀嚼”义；`ubba`用于“支撑”义。

๕๑.

51.

ลภ ลาเภ ชมฺภ คตฺตวินาเม สุภ โสภเน,ภี ภเย รภ ราภสฺเส (จา)’รมฺเภ ขุภ สญฺจเล;

（语根）`labha`用于“获得”义；`jambha`用于“伸展肢体”义；`subha`用于“美丽”义；`bhī`用于“恐惧”义；`rabha`用于“鲁莽行事”和“开始”义；`khubha`用于“骚动”义。

๕๒.

52.

ถมฺภ-ขมฺภ ปติพนฺเธ คพฺภ ปาคพฺภิเย วเธ,สุมฺภ สํสุมฺภเน สมฺภ วิสฺสาเส ยภ เมถุเน;

（语根）`thambha`和`khambha`用于“阻碍”义；`gabbha`用于“胆大”和“杀害”义；`sumbha`用于“杀害”义；`sambha`用于“信任”义；`yabh`用于“行淫”义。

๕๓.

53.

ทุภ ชีคึสเน ทพฺภ คนฺถเน อุทฺรภา’ทเน,กมู (ตุ) ปทวิกฺเขเป ขมู (ตุ) สหเณ (สิยา;

)

（语根）`dubha`用于“欺骗”义；`dabbha`用于“编串”义；`udrabha`用于“吞食”义；`kamū`用于“行走”义；`khamū`用于“忍耐”义。

๕๔.

54.

ภมุ อนวฏฺฐาเน (จ) วมุ อุคฺคิรณาทิสุ,กิลมุ-กฺลมู เคลญฺเญ รมุ กีฬา’ย (มีริโต;

)

（语根）`bhamu`用于“旋转”义；`vamu`用于“呕吐”等义；`kilamu`和`klamū`用于“疲劳”义；`ramu`用于“嬉戏”义。

๕๕.

55.

ทโม ทเม นม นเม (อโถ) สม ปริสฺสเม,ยมุ อุปรเม นาเส อม ยาเต มุ พนฺธเน;

（语根）`dam`用于“调伏”义；`nam`用于“顶礼”义；`sam`用于“辛劳”义；`yam`用于“止息”和“毁灭”义；`am`用于“去”义；`mu`用于“捆绑”义。

๕๖.

56.

ธโม ปุโม (จ) ธมเน ตม สงฺกาวิภูสเน,ธุม-ถีม (จ) สงฺฆาเต ตม สานฺตฺว’วสาทิเย;

词根 dham 与 pum 用于“吹”；tam 用于“渴望”与“装饰”；dhum 与 thīm 用于“集聚”；tam 用于“安慰”与“沉落”。

๕๗.

57.

อโย วโย ปย-มโย นโย รยคติมฺหิ (จ)ทย ทานคตีรกฺขา หึสาทิสุ ยุ มิสฺสเน;

词根 ay、vay、pay、may、nay、ray 用于“去”；day 用于“给予”、“去”、“保护”、“伤害”等义；yu 用于“混合”。

จาย สมฺปูชเน ตาย สนฺตาเน ปาย วุทฺธิยํ,(อโถ) อุสูย โทสา’วิกรเณ สาย สายเน;

词根 cāy 用于“尊敬”；tāy 用于“延续”；pāy 用于“增长”；usūy 用于“嫉妒”；sāy 用于“品尝”。

๕๘.

58.

ตร ตรณสฺมึ ถร สนฺถรเณ ภร ภรณสฺมึ ผร สมฺผรเณ,สร คติ จินฺตา หึสา สทฺเท ผุร จลนาโท หร หรณสฺมึ;

词根 tar 用于“渡过”；thar 用于“铺展”；bhar 用于“支持”；phar 用于“遍满”；sar 用于“去”、“思考”、“伤害”与“发声”；phur 用于“颤动”等义；har 用于“拿走”。

๕๙.

59.

ริ สนฺตติสฺมึ ริ คเต รุ สทฺเท ขุรจฺฉิทสฺมึ ธร ธารณมฺหิ,ชร ชีรณตฺเถ มรปาณจาเค ขร เสกนาเส ฆร เสวนมฺหิ;

词根 ri 用于“延续”与“去”；ru 用于“发声”；khur 用于“切割”；dhar 用于“持有”；jar 用于“衰老”；mar 用于“舍命”；khar 用于“喷洒”与“毁灭”；ghar 用于“受用”。

๖๐.

60.

คโร นิคเรณ เสเก ทร ฑาเห วิทารเณ,จร คติภกฺขเณสุ วร สํวรณาทิสุ;

词根 gar 用于“吞咽”与“喷洒”；dar 用于“燃烧”与“撕裂”；car 用于“行走”与“吃”；var 用于“抑制”等义。

๖๑.

61.

จรจฺเฉเท อรนาเส คเต (จ) ปูร ปูรเณ,กุร กฺโกเส นร นเย ชาคร สุปินกฺขเย;

词根 car 用于“切割”；ar 用于“毁灭”与“去”；pūr 用于“充满”；kur 用于“呼喊”；nar 用于“引导”；jāgar 用于“醒来”。

๖๒.

62.

ปีลุ-ปลู-สล-หุลา คตฺย’ตฺถา จล กมฺปเน,ขล สญฺจลเน ผุลฺล วิกาเส ชล ทิตฺติยํ;

词根 pīl、pal、sal、hul 用于“去”；cal 用于“颤动”；khal 用于“摇动”；phull 用于“开花”；jal 用于“发光”。

๖๓.

63.

ผล นิปฺผตฺติยํ (โหติ) ทล ทิตฺติวิทารเณ,ทล ทุคฺคติยํ นีล วณฺเณ มีล นิมีลเน;

词根 phal 用于“结果”；dal 用于“发光”与“破裂”，亦用于“不幸”；nīl 用于“染色”；mīl 用于“闭眼”。

๖๔.

64.

สิล สมาธิมฺหิ กีล พนฺเธ คล-คิลา’ทเน,กูล อาวรเณ สูล รุชายํ พลปาณเน;

词根 sil 用于“禅定”；kīl 用于“捆绑”；gal 与 gil 用于“吞食”；kūl 用于“覆盖”；sūl 用于“疼痛”；bal 用于“呼吸”。

๖๕.

65.

ตล-มูล ปติฏฺฐายํ วล-วลฺล นิวารเณ,ปลฺล นินฺเน (จ) คมเน มล-มลฺล’วธารเณ;

词根 tal 与 mūl 用于“建立”；val 与 vall 用于“遮蔽”；pall 用于“低洼”与“去”；mal 与 mall 用于“持有”。

๖๖.

66.

(วตฺตเต) ขิล กาฐินฺเน กลิเล อล-กล ทฺวยํ,เวลฺล สญฺจลเน กลฺล สชฺชเน อลิพนฺธเน;

词根 khil 用于“坚硬”；al 与 kal 用于“污浊”；vell 用于“摇动”；kall 用于“准备好”；ali 用于“捆绑”。

๖๗.

67.

จุลฺล หาวกิรเย ถูลา’กสฺสเน จูล มทฺทเน,(วตฺตเต) ขล โสเจยฺโย ปล รกฺขคเตสุ(ปิ;

)

词根 cull 用于“示意”；thūl 用于“增粗”；cūl 用于“压碎”；khal 用于“清净”；pal 用于“保护”与“去”。

๖๘.

68.

เกล-เขล-เจล-เปล-เวล-สญฺจลนาทิสุ,อว รกฺขเณ ชีว ปาณธารเณ (ตุ) ปฺลโว คเต;

词根 kel、khel、cel、pel、vel 用于“摇动”等义；av 用于“保护”；jīv 用于“维持生命”；plav 用于“去”。

๖๙.

69.

กณฺฑุวนมฺหิ กณฺฑุโว สรเณ เฉทเน ทเว,ทโว (ตุ) ทวเน เทวุ เทวเน เสวุ เสวเน;

词根 kaṇḍuv 用于“搔痒”；sar 用于“保护”、“切割”与“给予”；dav 用于“嬉戏”；dev 用于“悲叹”；sev 用于“服务”。

๗๐.

70.

ธาว คมนวุทฺธิมฺหิ (ปฐิโต) โธวุ โธวเน;

เว-วี ทฺเว ตนฺตุสนฺตาเน เว-วุ สํวรเณ (สิยา)หฺเว อวฺหาเน เกว เสเก ธุว ยาตฺรา ถิเรสุ (จ;

);

词根 dhāv 用于“去”与“增长”；dhov 用于“洗涤”；ve 与 vī 用于“编织”；ve 与 vu 用于“覆盖”；hve 用于“呼唤”；kev 用于“喷洒”；dhuv 用于“行进”与“稳固”。

๗๑.

71.

อส คส อทเน ฆส อทนสฺมึ-อิส ปริเยเส อิสุอิจฺฉายํ,สสุ ปาณนคติหึสา’ทฺย’ตฺเถ-มส อามสเน มุส สมฺโมเส;

词根 as 与 gas 用于“吃”；ghas 用于“吃”；is 用于“寻找”；is 用于“希望”；sas 用于“活命”、“去”、“伤害”等义；mas 用于“触摸”；mus 用于“偷盗”。

๗๒.

72.

กุส อกฺโกเส ทุส อปฺปีเต-ตุส สนฺโตเส ปุส โปสมฺหิ,รุส อาเลเป รุส หึสายํ-มสุ มจฺเฉเร อุสุ ทาเห (’ปิ;

)

词根 kus 用于“辱骂”；dus 用于“不悦”；tus 用于“喜悦”；pus 用于“滋养”；rus 用于“涂抹”与“伤害”；mas 用于“吝啬”；us 用于“燃烧”。

๗๓.

73.

หส หสนสฺมึ ฆุส สทฺทสฺมึ-ตส อุพฺเพเค ตฺรส อุพฺเพเค,ลส กนฺตฺย’ตฺเถ รส อสฺสาเท-(ปุน)ภส ภสฺมิกรเณ(จา’ปิ;

)

词根 has 用于“笑”；ghus 用于“发声”；tas 与 tras 用于“惊慌”；las 用于“喜爱”；ras 用于“品尝”；bhas 用于“化为灰烬”。

๗๔.

74.

คเวส มคฺคเณ ปํส นาสเน ทิส เปกฺขเณ,สาสา’นุสิฏฺฐิยํ หํส ปิติยํ ปาส พนฺธเน;

词根 gaves 用于“寻找”；paṃs 用于“毁灭”；dis 用于“看见”；sās 用于“教诫”；haṃs 用于“欣喜”；pās 用于“捆绑”。

๗๕.

75.

สํส ปสํสเน อิสฺส อิสฺสายํ กสฺส กสฺสเน,ธํส ปธํสเน สึส อิจฺฉายํ ฆํส ฆํสเน;

词根 saṃs 用于“赞扬”；issa 用于“嫉妒”；kassa 用于“耕作”；dhaṃs 用于“毁灭”；siṃs 用于“希望”；ghaṃs 用于“摩擦”。

๗๖.

76.

สํส-ทํสา (ตุ) ฑสเน ภาส วาจาย ทิตฺติยํ,(สิยา) ภุส อลงฺกาเร (อโถ) อาสู’ปเวสเน;

词根 saṃs 与 daṃs 用于“啃咬”；bhās 用于“言说”与“发光”；bhus 用于“装饰”与“快坐”。

๗๗.

77.

วส กนฺตินิวาเสสุ วสฺสเสจนสทฺทเน,กิส สาเณ กส คเต กส หึสาวิเลขเน;

词根 vas 用于“喜爱”与“居住”；vass 用于“下雨”与“发声”；kis 用于“削瘦”；kas 用于“行走”，也用于“伤害”与“刻划”。

๗๘.

78.

ทิสา’ติสชฺชนา’ทีสุ กาส ทิตฺติมฺหิ สชฺชเน,(ทุเว ธาตุ) ขส-ฌส หึสายํ มิส มิลเน;

词根 dis 用于“赠与”等义；kās 用于“发光”与“准备”；两个词根 khas 与 jhas 用于“伤害”；mis 用于“混合”。

๗๙.

79.

สุ หึสากุลสนฺธานยาตฺรา’ทีสุ สุ ปสฺสเว,สุ สทฺเท สุ ปสวเน สิ สเย (จ) สิ เสวเน;

词根 su 用于“伤害”、“聚合”、“结合”、“行进”等义，也用于“流出”、“发声”、“生产”；词根 si 用于“躺卧”，也用于“服务”。

๘๐.

80.

มห ปูชายา’รหปูชายํ-คุห สํวรเณ ลิห อสฺสาเท,รห จาคสฺมึ มุห มุจฺฉายํ-มห สตฺตายํ พหุ สํขฺยาเน;

词根 mah 用于“崇拜”与“尊敬阿罗汉”；guh 用于“隐藏”；lih 用于“舔、尝味”；rah 用于“舍弃”；muh 用于“昏迷”；mah 也用于“存在”；bah 用于“计数”。

๘๑.

81.

สห ขเม ทห ภสฺมิกรเณ (จ) ปติฏฺฐายํ,รุห สญฺชนเน อูห วิตกฺเก วห ปาปเณ;

词根 sah 用于“忍耐”；dah 用于“焚烧”与“安立”；ruh 用于“生长”；ūh 用于“思择”；vah 用于“运载”。

๘๒.

82.

ทุห’ปฺปปูรเณ นาเส ทิโห อุปจเย (มโต),นินฺทายํ ครโห อีห ฆฏฺฏเน มิห เสวเน;

词根 duh 用于“挤乳”与“毁灭”；dih 被认为用于“增长”；garah 用于“谴责”；īh 用于“努力”；mih 用于“服务”。

๘๓.

83.

คาห วิโลฬเน พฺรูห-พห-พฺรห (จ) วุทฺธิยํ,วฺเห สทฺทมฺหิ หสเน หา จาเค ลุฬ มนฺถเนกีฬวิหารมฺหิ ลฬ วิลาเส’(เมสวุทฺธิกา;

)

词根 gāh 用于“搅动”；brūh、bah 与 brah 用于“增长”；vhe 用于“呼唤”，has 用于“发笑”；hā 用于“舍弃”；luḷ 用于“搅拌”；kīḷ 用于“嬉戏”；laḷ 用于“娇媚”。（这些是无增长的）。

ตุทาทโย อวุทฺธิกา

Tud 等为无增长者

๘๔.

84.

ตุท พฺยถายํ (ตุ) นุท กฺเขปเณ ลิข เลขเณ,กุจ สงฺโกจเน ริจ กฺขรเณ ขจ พนฺธเน;

词根tuda，义为“伤害”；nuda，义为“抛掷”；likha，义为“书写”；kuca，义为“收缩”；rica，义为“流出”；khaca，义为“捆绑”。

๘๕.

85.

อุจ สทฺเท สมวาเย วิชี ภยจเลสุ (จ),(วตฺตเต) ภุช โกฏิลฺเล วลญฺโช (ตุ) วลญฺชเน;

词根uca，义为“发声”与“集合”；vijī，义为“恐惧”与“颤动”；bhuja，义为“弯曲”；valañja，义为“使用”。

๘๖.

86.

ภช เสวาปุถกฺกาเร รุช โรเค อฏา’ฏเน,กุฏจฺเฉเท (จ) โกฏิลฺเล อคา สชฺฌายนา’ทิสุ;

词根bhaja，义为“服务”与“分离”；ruja，义为“生病”；aṭa，义为“漫游”；kuṭa，义为“切割”与“弯曲”；agā，义为“诵读”等。

๘๗.

87.

ปุโณ สุภ กิรเย วตฺต วตฺตเน จต ยาจเน,ปุถ ปาเก ปูติภาเว กุถสํกฺเลสเน’(ปิ จ;

)

词根puṇa，义为“善行”；vatta，义为“进行”；cata，义为“乞求”；putha，义为“烹煮”与“腐烂”；kutha，也义为“恼害”。

๘๘.

88.

(อุโภ ธาตุ) ปุถ-ปถ วิตฺถาเร วิท ชานเน,หท อุจฺจาร อุสฺสคฺเค-จินฺตายํ มิท หึสเน;

词根putha与patha二者，义为“扩展”；vida，义为“了知”；hada，义为“排泄”与“思考”；mida，义为“伤害”。

๘๙.

89.

นนฺธ วินนฺธเน ถีน-ปุน สงฺฆาตวาจิโน,กป อจฺฉาทเน วปฺป วารเณ ขิป เปรเณ;

词根nandha，义为“辱骂”；thīna与puna，义为“集聚”；kapa，义为“覆盖”；vappa，义为“阻止”；khipa，义为“投掷”。

๙๐.

90.

สุโป สเย ฉุโป ผสฺเส (วตฺตเต) จป สานฺตฺวเน,นภ (ธาตุ) วิหึสายํ รุมฺภ อุปฺปีฬนาทิสุ;

词根supa，义为“睡眠”；chupa，义为“触摸”；capa，义为“安慰”；nabha，义为“伤害”；rumbha，义为“压迫”等。

๙๑.

91.

สุมฺภ สํสุมฺภเน ชมฺภ ชมฺภเน ชุภ นิจฺฉุเภ,ฐุภ นิฏฺฐุภเน จมุ อทเน ฉมุ หีฬเน;

词根sumbha，义为“粉碎”；jambha，义为“呵欠”；jubha，义为“抛弃”；ṭhubha，义为“吐痰”；camu，义为“吃”；chamu，义为“轻蔑”。

๙๒.

92.

ฌมุ ทาเห ฉมุ อทเน อิรีย วตฺตเน’(ปิ จ),กิร (ธาตุ) วิกิรเณ คิโร นิคิรณา’ทิสุ;

词根jhamu，义为“燃烧”；chamu，义为“吃”；irīya，也义为“行动”；kira，义为“散播”；gira，义为“吞咽”等。

๙๓.

93.

ผุร สญฺจลนาทีสุ กุร สทฺทา’ทเนสุ (จ),ขุรจฺเฉเท วิลิขเณ ฆุร ภีเม คิลา’ทเน;

词根phura，义为“颤动”等；kura，义为“发声”与“拿取”；khura，义为“切割”与“刻划”；ghura，义为“恐怖”；gila，义为“吞食”。

๙๔.

94.

ติล สฺเนเห จิล วาเส หิล หาเว สิลุ’ญฺฉเน,พิล เภเท ถูล จเย กุสจฺเฉทน ปูรเณ;

词根tila，义为“涂油”；cila，义为“穿着”；hila，义为“娇媚”；sila，义为“拾穗”；bila，义为“劈开”；thūla，义为“堆积”；kusa，义为“切割”与“充满”。

๙๕.

95.

วิสปฺปเวเส ผรเณ ทิสา’ติสชฺชนา’ทิสุผุล ผสฺเส มุส เถยฺเย ถุส อปฺปิกิรยาย (ตุ)คุฬ โมกฺเข คุฬ ปริวตฺตนมฺหิ (ตุทาทโย;

)

词根visa，义为“进入”与“遍满”；disa，义为“赠与”等；phula，义为“接触”；musa，义为“偷盗”；thusa，义为“轻视”；guḷa，义为“释放”，也义为“转换”。（以上为tud词根组）。

หู ภุวาทโย ลุตฺตวิกรณา

Hū、Bhū 等词根为变化词缀省略者。

๙๖.

96.

หู-ภู สตฺตาย (มุ’จฺจนฺติ) อิ อชฺฌาเน คติมฺหิ (จ,)ขา-ขฺยา (ทฺวยํ) ปกถเน ชิ ชเย ญา’วโพธเน;

词根hū与bhū，义为“存在”；i，义为“学习”与“行走”；khā与khyā二者，义为“宣说”；ji，义为“战胜”；ñā，义为“了悟”。

๙๗.

97.

สี-ฬี เวหาสคมเน ฐา คตีวินิวุตฺติยํ,นี ปาปเณ มุน ญาเณ หน หึสาคตีสุ (’ปิ)

词根sī与ḷī，义为“空中行走”；ṭhā，义为“停止运动”；nī，义为“引导”；muna，义为“了知”；hana，也义为“伤害”与“行走”。

๙๘.

98.

ปารกฺขณมฺหิ ปา ปาเน พฺรู วาจายํ วิยตฺติยํ,ภา ทิตฺติยํ มา ปมาเณ (อโถ) ยา ปาปุเณ (สิยา;

)

词根pā，义为“守护”，又一词根pā，义为“饮用”；brū，义为“清晰地言说”；bhā，义为“发光”；mā，义为“测量”；yā，义为“到达”。

๙๙.

99.

(ทุเวปิ) รา-ลา อาทาเน วา คตีคนฺธเนสุ (ปิ,)อส (ธาตุ) ภุวิ (ขฺยาโต) สิ สเย สา สมตฺถิเย;

词根rā与lā二者，义为“拿取”；vā，也义为“行走”与“伤害”；词根asa，义为“存在”；si，义为“躺卧”；sā，义为“能够”。

ชุโหตฺยา’ทโย สทฺวิภาวลุตฺตวิกรณา.

Juhoti等词根的特征是词根的重复以及变化词缀的省略。

๑๐๐.

100.

หู ทาเน’(ปิ จ) อาทาเน หวฺยทาเน (จ วตฺตเต,)หา จาเค กมุ ยาตฺรายํ ทา ทาเน ธา (จ) ธารเณ;

（词根）hū也用于“布施”、“拿取”与“献祭”；hā用于“舍弃”；kamu用于“行进”；dā用于“布施”；dhā用于“持有”。

อวิกรณภูวาทโย สมตฺตา.

无变化词缀的Bhū等词根（章节）结束。

รุธาทโย

Rudh等词根

๑๐๑.

101.

รุธิ อาวรเณ มุจ โมจเน ริจ เรจเน,สิจ เสเก ยุช โยเค ภุช ปาลนโภชเน;

（词根）rudhi用于“障碍”；muca用于“释放”；rica用于“清空”；sica用于“浇灌”；yuja用于“结合”；bhuja用于“保护”与“食用”。

๑๐๒.

102.

กติจฺเฉเท ฉิทิ ทฺเวธากรเณ ภิท วิทารเณวิท ลาเภ ลุปจฺเฉเท วินาเส ลิปลิมฺปเนปิส สํจุณฺณเน หิสิ วิหึสายํ (รุธาทโย;

)

（词根）kati用于“切割”；chidi用于“二分”；bhida用于“撕裂”；vida用于“获得”；lupa用于“切割”与“毁灭”；lipa用于“涂抹”；pisa用于“碾碎”；hisi用于“伤害”。（这些属于rudh等词根）。

ทิวาทโย

Div等词根

๑๐๓.

103.

ทิวุ กีลา วิชิคึสา โวหารชฺชุติ โถมิเต,สิวุ ตนฺตูนสนฺตาเน ขี ขเย ขา ปกาสเน;

（词根）divu用于“游戏”、“求胜”、“交易”、“发光”与“赞美”；sivu用于“缝纫”；khī用于“毁坏”；khā用于“阐明”。

๑๐๔.

104.

กา-คา สทฺเท (ปิ) ฆา คนฺโธ’ปาทาเน รุจ โรจเน,กจ ทิตฺยํ มุจ โมเจ (อโถ) วิจ วิเวจเน;

（词根）kā与gā也用于“发声”；ghā用于“嗅闻”；ruca用于“喜爱”；kaca用于“发光”；muca用于“释放”；vica用于“辨别”。

๑๐๕.

105.

รญฺช ราเค สญฺช สงฺเค ขลเน มชฺช สุทฺธิยํ,ยุโช สมาธิมฺหิ ลุโช วินาเส ฌา วิจินฺตเน;

（词根）rañja用于“染色”；sañja用于“执着”与“跌倒”；majja用于“清净”；yuja用于“禅定”；lujo用于“毁灭”；jhā用于“思惟”。

๑๐๖.

106.

ตา ปาลเน ฉิทิ ทฺเวธากาเร มิท สิเนหเน,มทุ’มฺมาเท ขิท ทีนภาเว ภิท วิทารเณ;

（词根）tā用于“保护”；chidi用于“二分”；mida用于“润泽”；mada用于“沉醉”；khida用于“悲惨”；bhida用于“撕裂”。

๑๐๗.

107.

สิท ปาเก ปทคเต วิท สตฺตา วิจินฺตเน,ที ขเย สุปเน ทา (จ) ทาเน ทาตฺว’วขณฺฑเน;

（词根）sida用于“烹煮”与“行走”；vida用于“存在”与“思惟”；dī用于“毁坏”与“睡眠”；dā也用于“布施”与“切割”。

๑๐๘.

108.

พุธา’วคมนา’ทีสุ อตฺเถสุ ยุธ ยุชฺฌเน,กุธ โกเป สุธ โสเจ ราธ หึสาย สิทฺธิยํ;

（词根）budha用于“觉悟”等义；yudha用于“战斗”；kudha用于“愤怒”；sudha用于“清净”；rādha用于“伤害”与“成就”。

๑๐๙.

109.

อิธ สํสิทฺธิวุทฺธีสุ สิธ-สาธ (จ) สิทฺธิยํ,วิธ เวเธ คิธ เคเธ รุธิ อาวรณา’ทิสุ;

在此，（词根）sidha用于“圆满成就”与“增长”，sādha用于“成就”；vidha用于“刺穿”；gidha用于“贪婪”；rudhi用于“障碍”等义。

๑๑๐.

110.

มน ญาเณ ชนุ’ปฺปาเท หน หึสาคตีสุ (ปิ,)สินา โสเจ กุป โกเป ตป สนฺตาป ปีณเน;

（词根）mana用于“知晓”；janu用于“产生”；hana也用于“伤害”与“去”；sinā用于“悲伤”；kupa用于“愤怒”；tapa用于“折磨”与“压迫”。

๑๑๑.

111.

ลุปจฺเฉเท รุป นาเส ปกาเส ทิป ทิตฺติยํ,ทป หาเส ลภ ลาเภ ลุภ เคเธ ขุโภ จเล;

（词根）lupa用于“切断”；rupa用于“毁坏”与“照亮”；dipa用于“发光”；dapa用于“骄傲”；labha用于“获得”；lubha用于“贪婪”；khubha用于“骚动”。

๑๑๒.

112.

สมู’ปสม เขเทสุ หร-หิรี (จ) ลชฺชเน,มิลา คตฺตวีนาเม (จ) คิลา หาสกฺขเย (ปิ จ;

)

（词根）samu用于“平息”与“疲惫”；hara与hirī用于“羞愧”；milā也用于“身体枯萎”；gilā也用于“健康衰退”。

๑๑๓.

113.

ลี สิเลเส ทฺรวีกาเร วา คตี พนฺธเนสุ (จ,)ลิสิ เลเส ตุส โตเส สิลิสา’ลิงฺคนาทิสุ;

（词根）lī用于“黏附”与“融化”；vā也用于“去”与“束缚”；lisi用于“微小”；tusa用于“喜悦”；silisā用于“拥抱”等义。

๑๑๔.

114.

กิลิส กลิโส’ปตาเป (อโถ) ตส ปิปาสเน,รุส โรเส ทิส-ทุส อปฺปีติมฺหิ (ทุเว สิยุํ;

)

（词根）kilisa与kalisa用于“苦恼”；tasa用于“渴望”；rusa用于“愤怒”；disa与dusa二者用于“不悦”。

๑๑๕.

115.

ยสุปฺปยตเน อสุ เขปเน (ปิ จ วตฺตเต,)สุส โสเส ภส อโธปาเต นส อทสฺสเน;

（词根）yasu用于“努力”；asu也用于“投掷”；susa用于“干涸”；bhasa用于“坠落”；nasa用于“消失”。

๑๑๖. สา’สฺสาเท สา’วสาเน (จ) สา ตนูกรเณ (ปิ จ) หา จาเค มุห เวจิตฺเต นห สชฺชนพนฺธเน นห โสเจ ปิหิจฺฉายํ สินิห-สนิห ปีติยํ.

116. （词根）sā用于“品味”、“终结”与“削弱”；hā用于“舍弃”；muha用于“迷乱”；naha用于“装备”、“束缚”与“悲伤”；piha用于“欲求”；siniha与saniha用于“喜爱”。

สฺวาทโย

su等

๑๑๗. สุ สวเณ สก สตฺติมฺหิ ขี ขยมฺหิ คิ สทฺทเน,

117. `su`用于听闻；`saka`用于能力；`khī`用于毁坏；`gi`用于发声。

อป-สมฺภู (จ) ปาปุณเน หิ คติมฺหิ วู สํวเร;

`apa`和`sambhū`用于获得；`hi`用于去；`vū`用于防护。

กิยาทโย

ki等

๑๑๘.

118.

กี วินิมเย จิ จเย ชิ ชเย ญา’วโพธเน,ถว’ภิตฺถเว กมฺปเน ธุ (อโถ) ปุ ปวเน (สิยา;

)

`kī`用于交换；`ci`用于积聚；`ji`用于战胜；`ñā`用于了知；`thava`用于赞颂；`dhu`用于震动；`pu`用于净化。

๑๑๙.

119.

ปี ตปฺปเณ มา ปมาเณ ขิปกฺเขเป มิ หึสเน,มิ ปมาเณ มุ พนฺเธ (จ) ลุ ปจฺเฉเท สิ พนฺธเนอส ภกฺขเณ (อโถ) คห อุปาทาเน (กิยาทโย;

)

`pī`用于满足；`mā`用于测量；`khipa`用于投掷；`mi`用于伤害；`mi`亦用于测量；`mu`用于束缚；`lu`用于切断；`si`用于束缚；`asa`用于吃；`gaha`用于执取。（此为ki等）。

ตนาทโย

tanu等

๑๒๐.

120.

ตนุ วิตฺถาเร สก สตฺติสฺมึ-ทุ ปริตาเป สนุ ทานสฺมึ,วน ยาจายํ มนุ โพธสฺมึ-หิ คเต อป ปาปุณนสฺมึ (หิ,)กร กรณสฺมึ(ภวติ)สิ พนฺเธ-สุ อภิสฺสวเน(ตนุ อาทีนิ;

)

`tanu`用于扩展；`saka`用于能力；`du`用于折磨；`sanu`用于布施；`vana`用于乞求；`manu`用于觉知；`hi`用于去；`apa`用于获得；`kara`用于做；`si`用于束缚；`su`用于流出。（此为tanu等）。

นิจฺจํ เณณยนฺตา จุราทโย.

cura等（词根）恒取`ṇe`或`ṇaya`（为后缀）。

๑๒๑.

121.

จุร เถยฺเย โลก (ธาตุ) ทสฺสเน อกิ ลกฺขเณ,สิยา ถก ปติฆาเต (ปุน) ตกฺก วิตกฺกเณ;

`cura`用于偷盗；`loka`用于看；`aki`用于标记；`thaka`用于阻碍；`takka`用于思考。

๑๒๒.

122.

ลกฺข ทสฺสนองฺเกสุ (วตฺตเต) มกฺข มกฺขเณ,ภกฺขา’ทเน โมกฺข โมเจ สุข-ทุกฺข (จ) ตกิรเย;

`lakkha`用于看和标记；`makkha`用于涂抹；`bhakkha`用于吃；`mokkha`用于解脱；`sukha`和`dukkha`用于使其快乐或痛苦。

๑๒๓.

123.

ลิงฺค จิตฺตกิรยา’ทีสุ มค-มคฺค คเวสเน,(ปุนา’ปิ) ปจ วิตฺถาเร กฺเลเส วญฺจ ปลมฺภเน.

`liṅga`用于绘画等义；`maga`和`magga`用于寻找；`paca`用于详述；`klesa`用于烦扰；`vañca`用于欺骗。

๑๒๔.

124.

วจฺจ อชฺฌายเน อจฺจ ปูชายํ วจ ภาสเน,รจ ปติยตเน สุจ เปสุญฺเญ รุจ โรจเน;

`vacca`用于读诵；`acca`用于崇敬；`vaca`用于说；`raca`用于准备；`suca`用于诽谤；`ruca`用于喜爱。

๑๒๕.

125.

มุจปฺปโมจเน โลจ ทสฺสเน กจ ทิตฺติยํ,สชฺชา’ชฺช อชฺชเน ตชฺช ตชฺชเน วชฺช วชฺชเน;

`muca`用于释放；`loca`用于看；`kaca`用于发光；`sajjā`和`ajja`用于获得；`tajja`用于恐吓；`vajja`用于避开。

๑๒๖.

126.

ยุช สํยมเน ปูช ปูชายํ ติช เตชเน,ปช มคฺค สํวรเณ คเต ภช วิภาชเน;

`yuja`用于约束；`pūja`用于崇敬；`tija`用于磨快；`paja`用于道路、防护和去；`bhaja`用于分割。

๑๒๗.

127.

(อโถ) ภาช ปุถกฺกาเร สภาช ปีติทสฺสเน,(อโถ ตุ) ฆฏ สงฺฆาเต ฆฏฺฏ สญฺจลนา’ทิสุ;

又，`bhāja`用于分离；`sabhāja`用于表示欢迎；又，`ghaṭa`用于集合；`ghaṭṭa`用于摇动等义。

๑๒๘.

128.

กุฏ-โกฏฺฏจฺเฉทเน (ทฺเว) กุฏ อาโกฏนา’ทิสุ,นฏ นจฺเจ จฏ-ปุฏ เภเท วณฺฏ วิภาชเน;

`kuṭa`和`koṭṭa`二者用于切断；`kuṭa`也用于敲击等义；`naṭa`用于跳舞；`caṭa`和`puṭa`用于破坏；`vaṇṭa`用于分割。

๑๒๙.

129.

ตุวฏฺฏ เอกสยเน ฆโฏ วิสรเณ (สิยา),คุณฺฐ โอคุณฺฐเน เหฐ พาธายํ เวฐ เวฐเนคุฑิ เวเฐ กฑิ-ขฑิ เภทเน มฑิ ภูสเน;

`tuvaṭṭa`用于独卧；`ghaṭa`用于散布；`guṇṭha`用于覆盖；`heṭha`用于恼害；`veṭha`用于缠绕；`guḍi`用于包裹；`kaḍi`和`khaḍi`用于破坏；`maḍi`用于装饰。

๑๓๐.

130.

ปณฺฑ-ภณฺฑ ปริภาเส ทฑิ อาณาย (มีริโต),ตฑิ สํตาฬเน ปิณฺฑ สงฺฆาเต ฉฑฺฑ ฉฑฺฑเน;

`paṇḍa`和`bhaṇḍa`用于责骂；`daḍi`用于命令；`taḍi`用于殴打；`piṇḍa`用于聚集；`chaḍḍa`用于抛弃。

๑๓๑.

131.

วณฺณ สํวณฺณเน จุณฺณ จุณฺณเน อาณ เปสเน,คณ สํกลเน กณฺณ สวเณ จินฺต จินฺตเน;

`vaṇṇa`用于赞美；`cuṇṇa`用于粉碎；`āṇa`用于命令；`gaṇa`用于计算；`kaṇṇa`用于听；`cinta`用于思考。

๑๓๒.

132.

สนฺต สงฺโกจเน มนฺต คุตฺต ภาสน ชานเน,จิต สํเจตนา’ทิสุ กิตฺต สํสทฺทเน (ภเว;

)

`santa`用于收缩；`manta`用于密谈和知晓；`cita`用于思量等义；`kitta`用于称颂。

๑๓๓.

133.

ยต นียฺยาตเน คนฺถ สนฺทพฺเภ อตฺถ ยาจเน,กถ วากฺยปฺปพนฺเธ (จ) วิท ญาเณ นุเท จุท;

`yata`用于交付；`gantha`用于编撰；`attha`用于乞求；`katha`用于叙述；`vida`用于知晓；以及`nuda`和`cuda`。

๑๓๔.

134.

ฉทา’ปวารเณ ฉทฺท วมเน ฉนฺท อิจฺฉยํ,วที’ภิวาท โถเมสุ ภทิกลฺยาณกมฺมนิ;

`chadā`用于覆盖；`chadda`用于呕吐；`chanda`用于意欲；`vadī`用于致敬和赞美；`bhadi`用于善行。

๑๓๕.

135.

หิฬาท (ตุ) สุเข คนฺธ สูจเน วิธ กมฺปเน,รนฺธ ปาเก (อโถ) มาน ปูชายํ นุ ตฺถุติมฺหิ (ตุ;

)

而`hiḷāda`用于快乐；`gandha`用于告知；`vidha`用于颤动；`randha`用于烹煮；又，`māna`用于崇敬；`nu`则用于赞颂。

๑๓๖.

136.

ถน เทวสทฺเท อูน ปริหาเน เถน โจริเย,ธน สทฺเท ญป โตส นิสาน มารณา’ทิสุ;

`thana`用于雷鸣；`ūna`用于减少；`thena`用于偷盗；`dhana`用于发声；`ñapa`用于使喜悦；`nisāna`用于杀害等义。

๑๓๗.

137.

ลป วากฺเย ฌป ทาเห รุป โรปณอาทิสุ,ปี ตปฺปเน (สิยา) กปฺป วิตกฺเก ลภิ วญฺจเน;

`lapa`用于言说；`jhapa`用于燃烧；`rupa`用于种植等义；`pī`用于满足；`kappa`用于思考；`labhi`用于欺骗。

๑๓๘.

138.

(อโถ) วหิ ครหายํ สมุ สานฺตฺวน ทสฺสเน,กมุ อิจฺฉาย กนฺติมฺหิ (สิยา) โถม สิลาฆเน;

又，`vahi`用于谴责；`samu`用于安慰和看；`kamu`用于欲求和喜爱；`thoma`用于赞扬。

๑๓๙.

139.

ติมุ เตมน สงฺกาสุ อม โรคคตา’ทิสุ,สํคาม ยุทฺเธ (วตฺเตยฺย) อีร วาจา ปกมฺปเน;

`timu`用于湿润和怀疑；`ama`用于疾病、去等义；`saṃgāma`用于战斗；`īra`用于言说和摇动。

๑๔๐.

140.

วร อาวรณิ’จฺฉาสุ ยาจายํ ธร ธารเณ,ตีร กมฺม สมตฺติมฺหิ ปาร สามตฺถิยา’ทิสุ;

`vara`用于遮止和欲求；`yāca`用于乞求；`dhara`用于忆持；`tīra`用于完成作业；`pāra`用于能力等义。

๑๔๑.

141.

ตุลุ’มฺมาเน ขล โสเว สญฺจเย ปาลรกฺขเณ,กล สงฺกลนา’ทีสุ (ภเว) มีล นิมีลเน;

`tulu`用于衡量；`khala`用于清扫和积聚；`pāla`用于守护；`kala`用于计算等义；`mīla`用于闭眼。

๑๔๒.

142.

สีลู’ปธารเณ มูล โรหเณ ลล อิจฺฉเน,ทุล อุกฺเขปเณ ปูล มหตฺตน สมุสฺสเย;

`sīlu`用于“省察”；`mūla`用于“生根”；`lala`用于“欲求”；`dula`用于“举起”；`pūla`用于“增大”和“堆积”。

๑๔๓.

143.

ฆุส สทฺเท ปิส เปเส ภุสา’ลงฺกรเณ (สิยา,)รุส ปารุสิเย ขุํส อกฺโกเส ปุส โปสเน;

`ghusa`用于“发声”；`pisa`用于“碾磨”；`bhusa`用于“装饰”；`rusa`用于“粗暴”；`khuṃsa`用于“辱骂”；`pusa`用于“滋养”。

๑๔๔.

144.

ทิส อุจฺจารณา’ทีสุ วส อจฺฉาทเน (สิยา,)รส’สฺสาเท รเว สฺเนเห (อโถ) สิส วิเสสเน;

`disa`用于“宣说”等义；`vasa`用于“覆盖”；`rasa`用于“品味”、“声响”、“爱恋”；`sisa`用于“区别”。

๑๔๕.

145.

สิ พนฺเธ มิสฺส สมฺมิสฺเส กุห วิมฺภาปเน สิยา,รห จาเค คเต (จา’ปิ) มห ปูชาย (มีริโต;

)

`si`用于“捆绑”；`missa`用于“混合”；`kuha`用于“欺骗”；`raha`用于“舍弃”与“行去”；`maha`用于“崇拜”。

๑๔๖.

146.

ปิหิ’จฺฉายํ สิยา วีฬ ลชฺชายํ เอฬ ผาฬเนหีฬ คารหิเย ปีฬ พาธายํ ตฬ ตาฬเนลฬ (ธาตู)’ปเสวา’ยํ (วตฺตตี’เมจุราทโย;

)

`pihi`用于“欲求”；`vīḷa`用于“羞耻”；`eḷa`用于“剖裂”；`hīḷa`用于“谴责”；`pīḷa`用于“压迫”；`taḷa`用于“敲打”；`laḷa`用于“沉溺”。这些属于curādi语基群。

สมตฺตา สตฺตคณา.

七组语基完毕。

๑๔๗.

147.

ภุวาที จ รุธาที จ-ทิวาทิ สฺวา’ทโย คณา,กิยาที จ ตนาที จ-จุราทีตี’ธ สตฺตธา;

此处有七（语基）群：bhuvādi群、rudhādi群、divādi群、svādi群、kiyādi群、tanādi群与curādi群。

๑๔๘.

148.

กิรยาวาจิตฺตมกฺขาตุ-เม’เกกตฺโถ พหู’ทิโต,ปโยคโต’นุคนฺตพฺพา-อเนกตฺถา หิ ธาตโว;

为解说动词，虽已述多义，然语基多含，当随用法知。

๑๔๙.

149.

หิตาย มนฺทพุทฺธีนํ-วฺยตฺตํ วณฺณกฺกมา ลหุํ,รจิตา ธาตุมญฺชุสา-สีลวํเสน ธีมตา;

为利钝根者，智者尸罗婆娑（Sīlavaṃsa）依字母次第，清晰简明地造此《语基宝匣》。

๑๕๐.

150.

สทฺธมฺมปงฺเกรุหราชหํโส,อาสิฏฺฐธมฺมฏฺฐิติ สีลวํโส;

ยกฺขทฺทิเลนาขฺย นิวาสวาสี,ยติสฺสโร โสยมิทํ อกาสิ;

正法莲池天鹅王，善住正法戒德香；夜叉窟名住处安，此尊胜士如是撰。

กจฺจายน ธาตุมญฺชูสา สมตฺตา.

迦旃延语基宝匣竟。

สาจริยานุสิฏฺฐา ปริสิฏฺฐปริภาสา

附篇：师传术语解说

๑.

1.

เอกา เนกสฺส รานนฺตู-’ภเยสํ อนฺติมา สรา,องฺคานุพนฺธา ธาตูนํ-วุจฺจนฺเต’ปิ ยถากฺกมํ;

语基末尾的单个或多个元音，被称为语基与附标，兹依次解说。

๒.

2.

ธาตุโน วฺยาญฺชนา ปุพฺเพ-นิคฺคหีตํ สม’นฺติมา,อิวณฺเณนา’รุธาทีน-มนุพนฺเธน จิณฺหิตํ;

Rudhādi语基群的标记是：在其语基末尾辅音前加上一个鼻音（niggahīta），并以元音i为附标。

๓.

3.

เสสา’นุพนฺธา สพฺเพสํ-โหนฺตี’ธุ’จฺจารณปฺผลา,อุจฺจาวจปฺผลา ภาส-นฺตรมฺปตฺวา ภ วนฺติ’ปิ;

其余所有附标，在此仅为发音之便。但在其他语言中，它们则有各种不同的作用。

๔.

4.

นามธาตุก ภาโว’ปิ-กิรยาย อธิการโต,วิรุทฺธนฺตราภาวา-กฺวจิเทว ปยุชฺชเต;

名（词）根之性，亦由动词作用而来；在无冲突的情况下，有时亦被使用。

๕.

5.

ทฺวนฺทยุตฺติวสา กฺวาปิ-อาเทโส โยวิภตฺติยา,คุณาทิภาว สทฺโท’ปิ-ตกิรยตฺเถ วิธียเต;

有时因成对连结，格的替代形式，以及表达性质等状态的词语，也被规定用于表达该动词的意义。