Tipiṭaka Translation

สมนฺตกูฏวณฺณนา

समंतकूटवण्णना

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धाला माझा नमस्कार असो.

๑.

१.

สตตวิตต กิตฺตึ ธสฺตกนฺทปฺปทปฺปํติภวหิตวิธานํ สพฺพโลเกกเกตุํ,อมิตมติมนคฺฆํ สนฺติทํ เมรุสารํสุคตมหมุทารํ รูปสารํ นมามิ;

ज्यांची कीर्ती सतत पसरलेली आहे, ज्यांनी कामदेवाचा गर्व नष्ट केला आहे, जे तिन्ही लोकांच्या कल्याणाची व्यवस्था करणारे आहेत, जे संपूर्ण जगाचे एकमेव ध्वज आहेत, ज्यांची बुद्धी अमर्याद आणि अमूल्य आहे, जे शांतता देणारे आणि मेरू पर्वतासारखे स्थिर आहेत, अशा त्या उदार आणि रूपवान सुगतांना (बुद्धांना) मी वंदन करतो.

๒.

२.

หตทุริตตุสารํ โมหปงฺโกปตาปํมนกมลวิกาสํ ชนฺตุนํ เสสกานํ,กุมติกุมุทนาสํ พุทฺธปุพฺพาจลคฺคาอุทิตมหมุทารํ ธมฺมภานุํ นมามิ;

बुद्धरूपी पूर्व पर्वताच्या शिखरावरून उगवलेल्या, पापांच्या दवबिंदूंचा नाश करणाऱ्या, मोहरूपी चिखलाचा ताप दूर करणाऱ्या, सर्व प्राण्यांच्या मनरूपी कमळाला विकसित करणाऱ्या आणि कुमतीरूपी कुमुदाचा (पांढऱ्या कमळाचा) नाश करणाऱ्या, अशा त्या उदार धम्मरूपी सूर्याला मी वंदन करतो.

๓.

३.

สกลวิมลสีลํ ธุตปาปาริชาลํสุรนรมหนียํ ปาหุเนยฺยาหุเนยฺยํ,อุชุปถปฏิปนฺนํ ปุญฺญเขตฺตํ ชนานํคณมหมภิวนฺเท สารทํ สาทเรน;

ज्यांचे शील पूर्णपणे विमल आहे, ज्यांनी पापांचे आणि शत्रूंचे जाळे नष्ट केले आहे, जे देव आणि मनुष्यांद्वारे पूजनीय आहेत, जे पाहुणेय (सत्कार करण्यास योग्य) आणि आहुणेय (दान देण्यास योग्य) आहेत, जे सरळ मार्गाने चालणारे आहेत आणि जे लोकांचे पुण्यक्षेत्र आहेत, अशा त्या संघसमूहाला (गणाला) मी आदरपूर्वक वंदन करतो.

๔.

४.

อิติ กฬิต ปณามา หนฺตฺว สพฺโพปสคฺเคสุคตวิมล ปาทมฺโภชสมฺปาต ปูตํ,สุมนสิขริราชํ วณฺณยิสฺสํ สุรานํวสติ มตุลเมตํ สาธุชนฺตุ สุณนฺตุ;

अशा प्रकारे वंदन करून आणि सर्व संकटांचा नाश करून, सुगतांच्या विमल चरणकमळांच्या स्पर्शाने पवित्र झालेल्या आणि देवांचे अतुलनीय निवासस्थान असलेल्या या श्रेष्ठ 'सुमनकूट' पर्वताचे मी वर्णन करणार आहे; सज्जनांनी ते लक्षपूर्वक ऐकावे.

๕.

५.

สวณา ลปนา เจว สติยา จาปิ วนฺทนา,ยสฺส สมฺมา สุขี โหตี นิพฺพาณญฺจาธิคจฺฉติ;

ज्याचे श्रवण केल्याने, कीर्तन केल्याने, स्मरण केल्याने आणि वंदन केल्याने मनुष्य पूर्णपणे सुखी होतो आणि निब्बाण (निर्वाण) प्राप्त करतो;

๖.

६.

ตสฺมา สปฺปุริเสเห’ทํ ปตฺเถนฺเตหิ ติสมฺปทํ,สวณียญฺหิ สาธูหิ อจิกฺขิตฺเตน เจตสา;

म्हणूनच, तिन्ही प्रकारच्या संपत्तीची इच्छा करणाऱ्या सज्जनांनी एकाग्र चित्ताने हे अवश्य ऐकावे.

๗.

७.

โย โลกติลโก นาโถ ปูเรตฺวา ทส ปารมี,ชาโตสิ ตุสิเต กาเย สนฺตุสิโต’ติ วิสฺสุโต;

ज्यांनी जगाचे भूषण आणि रक्षक होऊन, दहा पारमिता पूर्ण करून तुषित स्वर्गात 'संतुषित' या नावाने जन्म घेतला;

๘.

८.

อาราธิโต สุราทีหิ กาโล มาริส เต อยํ,ติณฺโณ ตารยิมํ โลกํ พหู อปฺปรชกฺขกา;

देव इत्यादींनी अशी प्रार्थना केली की, 'हे महाभागा! हीच आपली वेळ आहे. आपण स्वतः संसारसागर पार केला आहे, आता या जगातील ज्यांच्या डोळ्यांत अल्प धूळ आहे अशा अनेक जीवांना पार करवा.'

๙.

९.

เอตทตฺถาย เต วีร ปูริตา ทส ปารมี,พาหุํ ปิตุสฺส ปุตฺโต’ว โลโก อาลมฺพเต ตุวํ;

'हे वीरा! याच कारणासाठी आपण दहा पारमिता पूर्ण केल्या आहेत. ज्याप्रमाणे मुलगा आपल्या वडिलांचा हात धरतो, त्याप्रमाणे हे जग आपला आधार घेत आहे.'

๑๐.

१०.

เตสํ ตํ วจนํ สุตฺวา มหาสตฺโต มหามตี,วิโลกเน วิโลเกตฺวา ปญฺจามล วิโลจโน;

त्यांचे ते वचन ऐकून, महाबुद्धीमान महासत्त्वांनी आपल्या पाच निर्मळ नेत्रांनी पाच महाविलोकने केली;

๑๑.

११.

ชมฺพุทีปคฺคกมเล กณฺณิกา’ว มโนรมา,ปุรี กปิฬวตฺถู’สิ วิสาณา’ว สุธาสินํ;

जंबुद्वीपरूपी श्रेष्ठ कमळातील सुंदर कर्णिकेसारखे कपिलवस्तू नावाचे नगर होते, जे देवांच्या अमरावती नगरीसारखे शोभून दिसत होते.

๑๒.

१२.

สิงฺคีนิกฺขมยาภาส ตุงฺคสิงฺคสมงฺคิตา,มณิสีหปญฺชรากิณฺณ ปาสาทา ยตฺถ ภาสเร;

जेथे शुद्ध सोन्यासारखी चमक असणाऱ्या उंच शिखरांनी युक्त आणि मणी व सिंहखिडक्यांनी सुशोभित असलेले राजवाडे तळपत होते;

๑๓.

१३.

สฆเน คคเน นิจฺจํ สเตรตสตานิ’ว,อนิเลริตปชฺโชต โสณฺณเกตุ อหู ยหึ;

जेथे वाऱ्याने हलणारे सोन्याचे ध्वज ढगाळलेल्या आकाशात सतत चमकणाऱ्या शेकडो विजांसारखे दिसत होते;

๑๔.

१४.

ชนานํ นีลเนตฺเตหิ วทเนหิ ตุ ยา ปุรี,มธุปาลิสโมนทฺธ กญฺชินี สิริมาวเห;

लोकांचे निळे डोळे आणि त्यांचे चेहरे यांच्यामुळे ते नगर भ्रमरांच्या समूहाने वेढलेल्या कमळिणीसारखे अत्यंत शोभायमान दिसत होते;

๑๕.

१५.

รงฺคตุงฺคตุรงฺเคหิ คชฺชิเตหิ จ ยา ปุรี,สโฆสุตฺตุงฺคกลฺโลล โลลสาครสนฺติภา;

जेथे उसळणारे उंच घोडे आणि हत्तींच्या गर्जना यांमुळे ते नगर उंच लाटांनी गाजणाऱ्या चंचल महासागरासारखे भासत होते;

๑๖.

१६.

อวฺหมานา’ว เทวานํ ปุรลขฺยา ภุชา อิว,มนฺทานิเลริตา ตุงฺค นานาราคทฺธชา ยหึ;

जेथे मंद वाऱ्याने हलणारे विविध रंगांचे उंच ध्वज म्हणजे जणू काही देवांना बोलावणारे त्या नगरलक्ष्मीचे हातच होते;

๑๗.

१७.

นานาเวสธรา ยสฺมึ นานาภูสณ ภูสิตา,นานาสมฺปตฺติสํยุตฺตา นานาวิชฺชาสุ ปารคา;

जेथे विविध प्रकारचे पोशाख परिधान केलेले, विविध अलंकारांनी नटलेले, विविध संपत्तीने युक्त आणि विविध विद्यांमध्ये पारंगत असलेले लोक राहत होते;

๑๘.

१८.

นวโยพฺพน อุทฺทามา รูเปน จ มโนหรา,สจฺเจสุ นิรตา นิจฺจํ อนกฺกุฏฺฐกุลา สิยุํ;

जे तरुण वयातील उत्साहाने भरलेले, रूपाने मनोहर, नेहमी सत्यात मग्न असणारे आणि निष्कलंक कुळातील होते;

๑๙.

१९.

นิจฺจํ กีฬา วิททฺธาหิ นรนารีหิ เสวิตา,ยา ปุรี สาธุรูปา’สิ มธุราลาปินีหิ จ;

जे नगर क्रीडाकुशल आणि मधुर बोलणाऱ्या स्त्री-पुरुषांनी नेहमी गजबजलेले व अत्यंत सुंदर होते;

๒๐.

२०.

ตสฺมึ สทฺธาทโยเปต โอกฺกากกุลเกตุโก,สุทฺโธทนวฺหโย อาสี วิสฺสุโต ภุวนตฺตเย;

त्या नगरात श्रद्धा इत्यादी गुणांनी युक्त, ओक्काक कुळाचे भूषण असलेले आणि तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध असलेले 'शुद्धोधन' नावाचे राजे होते;

๒๑.

२१.

ยสฺสงฺฆิกมเล สพฺพ ภุภุชานํ มหีตเล,กิรีฏมณิหิงฺคาลิ กีฬนฺตี’ว นิรนฺตรํ;

पृथ्वीवरील सर्व राजांच्या मुकुटांतील मणीरूपी भ्रमर ज्यांच्या चरणकमळांवर सतत क्रीडा करत असल्यासारखे वाटत होते;

๒๒.

२२.

ยสฺส ปตฺถฏเตเชน ปุรเนตาปิ ทิวากโร,วหนีจ’มฺพเร ลีลํ โอสธีปติโน ทิวา;

ज्यांच्या पसरलेल्या तेजामुळे सूर्य आणि चंद्र देखील आकाशात आपली लीला सहजपणे करत असल्यासारखे दिसत होते;

๒๓.

२३.

ยสฺส ทานปฺปวาโห ตุ นานายาจก ชนฺตุนํ,มโนทธีสุ เวลนฺเตติกฺกมนฺโตว สตฺตตํ;

ज्यांच्या दानाचा प्रवाह विविध याचक प्राण्यांच्या मनरूपी समुद्राची मर्यादा सतत ओलांडून वाहत असे;

๒๔.

२४.

มติยา สุรมนฺตีว ธเนน ธนโท วิย,รูเปน กุสุเมสุ’ว โย ชุมฺหติ มหีตเล;

जे बुद्धीमध्ये देवगुरू बृहस्पतीसारखे, संपत्तीमध्ये कुबेरासारखे आणि सौंदर्यामध्ये कामदेवासारखे या पृथ्वीवर शोभून दिसत होते;

๒๕.

२५.

ตสฺสาภิสิตฺตา รชฺเชน มหามายาติ วิสฺสุตา,จนฺทิกา วิย จนฺทสฺส คิริราชา’ว กปาลิโต;

त्यांची पट्टराणी 'महामाया' या नावाने प्रसिद्ध होती, जी चंद्रासाठी चांदण्यासारखी आणि पर्वतराज हिमालयासाठी गंगेसारखी होती;

๒๖.

२६.

ลกฺขี’ว วาสุเทวสฺส สีตา’ว รามราชิโน,มเหสีสิ วราโรหา สุนฺทรี สุนฺทราธรา;

जी वासुदेवाची लक्ष्मी आणि राजा रामाची सीता यांसारखी सुंदर अवयव असलेली, अत्यंत रूपवान आणि सुंदर ओठ असणारी मुख्य राणी होती;

๒๗.

२७.

ตสฺสา กุจฺฉิกรณฺฑมฺหิ อนคฺฆรตนํ วิย,ขตฺตึสาหิ นิมิตฺเตหิ วิมฺหาเปนฺโต สเทวกํ;

तिच्या गर्भरूपी करंडकात एखाद्या अमूल्य रत्नाप्रमाणे, बत्तीस शुभ चिन्हांनी देवलोकासह संपूर्ण जगाला विस्मित करत;

๒๘.

२८.

สิตมฺพุชกโร สนฺโต สิเตภจฺฉาปโก วิย,กตฺวา ปทกฺขิณํ มาตุ ปฏิสนฺธิมคณฺหิ โส;

सोंडेत पांढरे कमळ घेतलेल्या एका पांढऱ्या हत्तीच्या पिल्लाप्रमाणे शांतपणे आपल्या मातेला प्रदक्षिणा घालून त्यांनी गर्भात प्रवेश केला;

๒๙.

२९.

ทเสกาทสมาเสน ตสฺเสวํ อาสิ เจตนา,ปสฺสิตุํ สกญาตีนํ คนฺตฺวาน นครํ ตทา;

दहाव्या-अकराव्या महिन्यात, आपल्या माहेरच्या लोकांना पाहण्यासाठी त्यांच्या नगरात जाण्याची इच्छा महामाया देवींच्या मनात निर्माण झाली;

๓๐.

३०.

นิเวเทตฺวา ตมตฺถํ สา รญฺโญ เตน สุสชฺชิเต,สปริจฺฉทา ตทา มคฺเค คจฺฉนฺติ อนฺตราปเถ;

त्यांनी ही गोष्ट राजाला सांगितली. राजाने सर्व तयारी करून दिल्यावर, आपल्या परिवारासह मार्गाने जात असताना वाटेत;

๓๑.

३१.

เทวตานํ มโนนนฺทกร นนฺทน สนฺนิภํ,ทิสฺวาน ลุมฺพินึ นาม อุยฺยานํ มนนนฺทนํ;

देवांच्या नंदनवनासारखे मनाला आनंद देणारे 'लुंबिनी' नावाचे सुंदर उद्यान पाहून;

๓๒.

३२.

ตสฺมึ กีฬิตุมุสฺสาหา ปวิสิตฺวาน ตํ วนํ,กีฬนฺติ อุปคนฺตฺวาน มงฺคลํ สาลปาทปํ;

त्या वनात क्रीडा करण्याच्या इच्छेने त्यांनी तेथे प्रवेश केला आणि क्रीडा करत करत त्या एका मंगल शाल वृक्षाजवळ गेल्या;

๓๓.

३३.

วิโลล ปลฺลวากิณฺณํ สุผุลฺลกุสุโมนตํ,คเหตฺวา สาลสาขํ สา สุรตฺตกร ปลฺลวา;

हलणाऱ्या पानांनी युक्त आणि उमललेल्या फुलांनी लवलेल्या शाल वृक्षाची फांदी त्यांनी आपल्या लालसर कोवळ्या हाताने पकडली;

๓๔.

३४.

เทเวหิ คหิตา’รกฺขา มหมาเน สเทวเก,ชเนสิ ตนยํ มายา ตตฺรฏฺฐา โลกโลจนํ;

देवांनी रक्षण केलेल्या आणि देवलोकासह सर्वजण उत्सव साजरा करत असताना, मायादेवींनी तेथे उभे राहून जगाचे नेत्र असलेल्या पुत्राला जन्म दिला;

๓๕.

३५.

พฺรหฺมาโน โลกปาลา จ มนุสฺสา กมโต ตทา,โสณฺณชาลาชินาทีหิ คณฺหึสุ ชนนนฺทนํ;

तेव्हा ब्रह्मा, लोकपाल आणि मनुष्यांनी अनुक्रमे सोन्याचे जाळे, मृगचर्म इत्यादींनी त्या लोकाल्हादक बालकाला आपल्या हाती घेतले;

๓๖.

३६.

มหึ ปติฏฺฐิโต ธีโร ปสฺสิตฺวาน ตโต ทิสา,อุตฺตราภิมุโข สตฺตปทํ คณฺตฺวา’มฺพุเช ฐิโต;

पृथ्वीवर पाऊल ठेवल्यावर त्या धीरगंभीर बालकाने सर्व दिशांना पाहिले आणि उत्तरेकडे सात पावले चालून ते एका कमळावर उभे राहिले;

๓๗.

३७.

ทิสนฺตมวโลเกตฺวา สุผุลฺลมฺพุชโลจโน,นิจฺฉาเรสาสภึ วาจํ อคฺโค เสฏฺโฐ’ติอาทินา;

उमललेल्या कमळासारखे नेत्र असलेल्या त्यांनी दिशांच्या टोकाकडे पाहत, 'मी जगामध्ये अग्र आहे, मी ज्येष्ठ आहे...' अशी सिंहगर्जना केली;

๓๘.

३८.

พฺรหฺมามรนราทีหิ ปูชิโต จ นมสฺสิโต,กเมน อภิวฑฺฒนฺโต ชุณฺหปกฺเข สสี ยถา;

ब्रह्मा, देव आणि मनुष्य इत्यादींनी पूजिलेले आणि वंदिलेले ते बालक, शुक्ल पक्षातील चंद्राप्रमाणे हळूहळू वाढू लागले.

๓๙.

३९.

พฺรหฺมูนํ ฉตฺตฉายาย มนฺทารกุสุมนฺตเร,สานนฺทามนฺทเทเวหิ ธุตจามรมชฺฌโค;

ब्रह्मांच्या छत्रछायेत, मंदार पुष्पांच्या वर्षावात, सानंद आणि मंद देवांनी ढाळलेल्या चामरांच्या मध्यभागी ते शोभत होते;

๔๐.

४०.

ทิพฺเพหิ รูปสทฺเทหิ คนฺเธหิ จ รเสหิ จ,โผฏฺฐพฺเพหิ จ ทิพฺเพหิ โมทมาโน อเนกธา;

दिव्य रूप, शब्द, गंध, रस आणि दिव्य स्पर्शांचा अनेक प्रकारे आनंद घेत;

๔๑.

४१.

ทิพฺเพหิ รมณีเยหิ นจฺเจหิ วาทิเตหิ จ,ปทาเนกสหสฺเสหิ ถูยมานคุณากโร;

दिव्य व रमणीय नृत्यांनी आणि वादनांनी, तसेच हजारो पदांनी ज्यांच्या गुणांच्या खाणीची स्तुती केली जात होती;

๔๒.

४२.

ปตฺวา โสฬสมํ วสฺสํ ญาติสงฺฆสฺส มชฺฌโค,ทสฺเสตฺวา’เสสสิปฺปํ ตํ โลเก วิชฺชติ ยํ ตทา;

सोळावे वर्ष गाठल्यावर, नातेवाईकांच्या समुदायामध्ये जाऊन, त्यांनी त्या काळी जगात अस्तित्वात असलेल्या सर्व कलांचे प्रदर्शन केले;

๔๓.

४३.

ญาติสงฺฆํ ปโมเทนฺโต เทเว จ มนุเช’ปิ จ,ลทฺธา ยโสธรํ เทวึ’นุกูลํ ชาติชาติยํ;

नातेवाईकांच्या समुदायाला, तसेच देव आणि मनुष्यांनाही आनंदित करत, त्यांनी जन्मोजन्मी अनुकूल असणाऱ्या यशोधरा देवीला प्राप्त केले;

๔๔.

४४.

โสณฺณทปฺปณสงฺกาส โสมฺมานน วิภุสิตํ,นีลนีรชสงฺกาส วิสาลายต โลจนํ;

सुवर्ण आरशाप्रमाणे चकाकणाऱ्या सौम्य मुखाने सुशोभित, आणि नीलकमलासारखे विशाल व लांब डोळे असणाऱ्या;

๔๕.

४५.

สิงฺคารมนฺทิรทฺวาเร ธโชปมภมุทฺวยํ,เหมกาหลสงฺกาส นาสิกํ รูปลกฺขิยา

शृंगार मंदिराच्या द्वारावरील दोन ध्वजांसारख्या भुवया असणाऱ्या, आणि सौंदर्याच्या देवतेच्या सुवर्ण कर्ण्यासारखे नाक असणाऱ्या;

๔๖.

४६.

นีลเวลฺลิตธมฺมิลฺล ชิมุโตภย โกฏิยํ,นิจฺจวิชฺชุลฺลตาจกฺก มนุญฺญกณฺณปาสกํ;

काळ्या ढगांच्या कडांसारखे निळसर कुरळे केस असणाऱ्या, आणि सतत चमकणाऱ्या विजेच्या वर्तुळासारखे मनोहर कर्णभूषणे धारण करणाऱ्या;

๔๗.

४७.

สาตกุมฺภนิภาภาส ปโยธรฆฏทฺวํ,สุวณฺณทฺทิตฏายาต นิชฺฌราการหารกํ

सुवर्णासारखे चकाकणारे घटसमान स्तन असणाऱ्या, आणि सुवर्ण पर्वताच्या उतारावरून वाहणाऱ्या धबधब्यासारखा हार परिधान करणाऱ्या;

๔๘.

४८.

เทหเทวทฺทุมาลมฺพ ปาโรหาภภุชทฺวยํ,องฺคุลีปลฺลวนฺตมฺพุ พินฺทุจารุ นขาวลึ;

देहरूपाच्या कल्पवृक्षाला लटकणाऱ्या पारंब्यांसारखे दोन बाहू असणाऱ्या, आणि बोटांच्या पालवीच्या टोकावर पाण्याच्या थेंबासारखी सुंदर नखांची ओळ असणाऱ्या;

๔๙.

४९.

เทหมาลาลิมาลาภ โรมราชิวิราชิตํ,รูปณฺณวตรงฺคาห วลิตฺตย วิจิตฺตกํ;

शरीरावर भुंग्यांच्या माळेसारख्या रोमराजीने सुशोभित असणाऱ्या, आणि सौंदर्याच्या सागरातील लहरींसारख्या पोटावरील तीन वळ्यांनी युक्त असणाऱ्या;

๕๐.

५०.

โสณฺณรมฺภาสมาวฏฺฏ ปิโณรุทฺวย สุนฺทรํ,สนฺนิรกลิกาการ จารุชงฺฆา วิภูสิตํ;

सुवर्णाच्या केळीच्या खांबासारख्या गोलाकार व पुष्ट मांड्यांनी सुंदर दिसणाऱ्या, आणि बंद कळीसारख्या सुंदर पोटऱ्यांनी सुशोभित असणाऱ्या;

๕๑.

५१.

ปจฺจกฺขรูปลกฺขิญฺจ ลีลานิจย สนฺนิภํ,คุณานมากรํ สาธุ เวลํว รติสาคเร;

प्रत्यक्ष सौंदर्यलक्ष्मीसारख्या, विलासाचा जणू समूहच असणाऱ्या, गुणांची खाण असणाऱ्या आणि रती-सागराच्या किनाऱ्यासारख्या त्या यशोधरेला त्यांनी प्राप्त केले;

๕๒.

५२.

กนฺโต วสนฺตราชา’ว กนฺทปฺโป’ว สุรูปวา,สสี’ว ทสฺสนีโย จ สูริโย วิย เตชวา;

ते वसंतऋतूप्रमाणे प्रिय, कामदेवासारखे रूपवान, चंद्रासारखे दर्शनीय आणि सूर्यासारखे तेजस्वी होते;

๕๓.

५३.

อจลตฺเตน เมรูว คมฺภีเรนณฺณโว วิย,พฺรหฺมสฺสโร ปิยํวาที ปญฺคฺญาย จ อนูปโม;

अचलतेमध्ये मेरू पर्वतासारखे, गांभीर्यात महासागरासारखे, ब्रह्मस्वर असणारे, प्रिय बोलणारे आणि प्रज्ञेमध्ये अनुपम होते;

๕๔.

५४.

วสนฺโต โส มหาวีโร ปุรสฺมึ กปิลวฺหเย,ทิสฺวา นิมิตฺเต จตุโร อุยฺยาน คมนญฺชเส;

कपिलवस्तू नावाच्या नगरात राहत असताना, त्या महावीराने उद्यानाकडे जाणाऱ्या मार्गावर चार निमित्ते पाहिली;

๕๕.

५५.

ปพฺพชฺชาภิรโต นาโถ คนฺตฺวา อุยฺยานภูมิยํ,สุผุลฺลจมฺปกาโสก นาคาทา’เคหิ มณฺฑิตํ;

प्रव्रज्येमध्ये मन रमवणारे ते नाथ उद्यानभूमीत गेले, जे पूर्णपणे फूललेल्या चाफा, अशोक आणि नागकेशर इत्यादी वृक्षांनी सुशोभित होते;

๕๖.

५६.

ผุลฺลปงฺกช กฬฺหาร ชลาชลย สตากุลํ,มนฺทมนฺทานิลายาต นานาโมเทหิ วาสิตํ;

जे उद्यान उमललेली कमळे आणि पांढऱ्या कमळांनी युक्त अशा शेकडो जलाशयांनी भरलेले होते, आणि मंद-मंद वाहणाऱ्या वाऱ्याने आणलेल्या विविध सुगंधांनी सुवासित होते;

๕๗.

५७.

สรา สรํ สมายาต มธุพฺพต นิเสวิตํ,ผลปุปฺผรสุทฺทาม ทฺวิช สงฺฆ นิกูชิตํ;

एका सरोवराकडून दुसऱ्या सरोवराकडे जाणाऱ्या भ्रमरांनी जे सेविलेले होते, आणि फळे, फुले व रसांच्या समृद्धीमुळे पक्ष्यांच्या थव्यांच्या किलबिलाटाने गुंजत होते;

๕๘.

५८.

นจฺจนฺต มตฺตโมรานํ นิจฺจํ มณฺฑปสนฺติภํ,ทิพฺพนฺต มิคสคฺฆานํ กีฬามณฺฑป สนฺนิภํ;

नाचणाऱ्या धुंद मोरांच्या समूहामुळे जे नेहमी मंडपासारखे भासत होते, आणि बागडणाऱ्या हरिणांच्या कळपांमुळे क्रीडामंडपासारखे दिसत होते;

๕๙.

५९.

สมีร สิสิโรทาร ธาราสีกร วาริหิ,ธารามณฺฑป ปนฺตีหิ ชนานนฺทกรํ วรํ;

शीतल वाऱ्याच्या झुळुकांनी आणि पाण्याच्या तुषारांनी, तसेच कारंज्यांच्या ओळींनी लोकांना आनंद देणारे ते श्रेष्ठ उद्यान होते;

๖๐.

६०.

อุยฺยานวนมาคมฺม เทวราชาว นนฺทนํ,กีฬนฺโต นิชปุตฺตสฺส สุตฺวาน ชาตสาสนํ;

देवराजा जसा नंदनवनात क्रीडा करतो, तसे त्या उद्यानवनात क्रीडा करत असताना, त्यांनी स्वतःच्या पुत्राच्या जन्माची बातमी ऐकली;

๖๑.

६१.

นิวตฺโต วิสฺสกมฺเมน สหสฺสกฺโขว ภูสิโต,ปุรํ ปวิสมาโนว กิสา โคตมิ ภาสิตํ;

विश्वकर्म्याने सुशोभित केलेल्या सहस्राक्षाप्रमाणे ते नगराकडे परतले, आणि नगरात प्रवेश करत असताना त्यांनी किसा गोतमीचे शब्द ऐकले;

๖๒.

६२.

สุตฺวาน นิพฺพุตปทํ ตทา จิตฺตานุกูลกํ,สนฺตุฏฺโฐ สานุราโค จ ลกฺขคฺฆํ ตารภาสุรํ;

मनाला अनुकूल असणारे ते 'निब्बुता' पद ऐकून, संतुष्ट व प्रसन्न झालेल्या त्यांनी, ताऱ्यासारखा चमकणारा आणि लाख मोलाचा;

๖๓.

६३.

หารํ ติสฺสาย เปเสตฺวา คนฺตฺวาน สกมนฺทิรํ,เทวราชวิลาเสน นิสีทิ ปวราสเน;

तो हार तिला पाठवून दिला, आणि आपल्या महालात जाऊन देवराजाच्या वैभवाने ते एका श्रेष्ठ आसनावर विराजमान झाले;

๖๔.

६४.

อถาคมฺม ตทา เนกนาฏิกา ปริวารยุํ,วชฺชนฺติ เภริโย ตาสุ ปคฺคยฺห กาจิ นาริโย;

त्यानंतर अनेक नर्तकींनी येऊन त्यांना वेढले; त्यांपैकी काही स्त्रियांनी वाद्ये हातात घेऊन ती वाजवण्यास सुरुवात केली;

๖๕.

६५.

นานาลยสมากิณฺณํ คีตํ คายนฺติ กาจิ’ปิ,ธมนฺติ สุสิรํ กาจิ กาจิ วาเทนฺติ ตนฺติโย;

काही स्त्रिया विविध लयींनी युक्त अशी गीते गाऊ लागल्या, काही सुशिर वाद्ये वाजवू लागल्या, तर काही तंतुवाद्ये वाजवू लागल्या;

๖๖.

६६.

จารุ พิมฺพาธรารมฺม ปโยธรภรา สุภา,วิสาลายต นีลกฺขา โสมโสมฺมานนา ตทา;

सुंदर बिंबासारखे ओठ असणाऱ्या, पुष्ट व सुंदर स्तन असणाऱ्या, विशाल व लांब निळे डोळे असणाऱ्या आणि चंद्रासारखे सौम्य मुख असणाऱ्या त्या स्त्रिया;

๖๗.

६७.

นจฺจนฺติ ปุรโต ตสฺส เภริมณฺฑล มชฺฌคา,เทวกญฺญาว รงฺคมฺหี รสภาวนิรนฺตรํ;

रंगमंचावरील देवकन्यांप्रमाणे, रस आणि भावांनी ओतप्रोत होऊन, वाद्यांच्या वर्तुळात त्यांच्यासमोर नृत्य करू लागल्या;

๖๘.

६८.

ทิสฺวาน โส ตมจฺฉริยํ วิรตฺโต วิสเย ตทา,อุรตฺตาฬญฺจ อทฺทกฺขิ สพฺพนฺตํ เภริตาฬนํ;

ते आश्चर्यकारक दृश्य पाहून, विषयांपासून विरक्त झालेल्या त्यांनी, त्या सर्व वाद्यांच्या तालाला छाती बडवून घेण्यासारखे मानले;

๖๙.

६९.

ปริเทวํ’จุปฏฺฐาสิ คีตํ สํสารสาคเร,วายุเวค วิการํ’ว นจฺจํ จินฺเตสิ นายโก;

त्या नायकाने विचार केला की, या संसारसागरात गाणे हे विलापासारखे आहे आणि नृत्य हे वाऱ्याच्या वेगाने होणाऱ्या विकारासारखे आहे;

๗๐.

७०.

’กทาหํ ฆรโมสฺสชฺช ปพฺพชฺชาสิริ มุพฺพเห?’อิจฺเจวํ จินฺตยนฺโต โส สุปนฺโตว สยี ตหึ;

मी कधी घर सोडून प्रव्रज्येचे कल्याणकारी वैभव धारण करीन? असा विचार करत ते तेथे झोपल्यासारखे पडून राहिले;

๗๑.

७१.

’ยํ นิสฺสาย มยํ เอตฺถ นจฺจคีเตสุ วฺยาวฏา,โส’ยํ’ทานิ สุปี’ อมฺเห กสฺสทานิ กโรม ตํ?;

ज्यांच्यासाठी आपण येथे नृत्य आणि गायनात मग्न होतो, ते तर आता झोपले आहेत; मग आता आपण हे कोणासाठी करायचे?

๗๒.

७२.

อิติ จินฺติย เต ตตฺถ ตุริเยสุ สเก สเก,อาลมฺพา สยิตา กญฺญา สุสญฺญาญฺญมนิสฺสิตา;

असा विचार करून, त्या तरुणी आपापल्या वाद्यांवर डोके टेकवून, गाढ झोपेत परस्परांवर पडून राहिल्या;

๗๓.

७३.

ขาทนฺติ กาจิ ทนฺตานิ กาจิ ลาลา วหนฺติโย,กาจิ รุทนฺติโย ตตฺถ วิลปนฺติ อถา’ปรา;

काही जणी दात खात होत्या, काहींच्या तोंडातून लाळ गळत होती, काही जणी झोपेतच रडत होत्या, तर काही विलाप करत होत्या;

๗๔.

७४.

กากจฺฉนฺติ’ปิ เสมฺหมฺปิ คิลนฺติ จ จมนฺติ จ,กโรนฺติ นาทํ นาสาย ฆรู’ติ จ ขิปนฺติ จ;

काही जणी घोरत होत्या, लाळ-कफ गिळत होत्या, नाकाने घर्र-घर्र असा आवाज करत होत्या आणि शिंकत होत्या;

๗๕.

७५.

มุตฺตยนฺติ ตทา กาจิ รหสฺสํ วิจรนฺติ จ,ทุคฺคนฺธํ วาติ ตํ ฐานํ สุสานํ อามกํ ยถา;

काही जणींचे गुप्त अवयव उघडे पडले होते, आणि त्या ठिकाणाहून एखाद्या ताज्या स्मशानासारखा दुर्गंध सुटला होता;

๗๖.

७६.

ปพุทฺโธ อฑฺฒรตฺตมฺหิ คเต ตตฺถ นิสีทิย,อทฺทกฺขิ ตาสํ เนกานิ วิการานิ ตหึ ตทา;

मध्यरात्र उलटून गेल्यावर जाग आल्यावर, त्यांनी उठून बसून त्या स्त्रियांचे अनेक बीभत्स विकार पाहिले;

๗๗.

७७.

ตสฺเสวํ เปกฺขมานสฺส ภเว สํวิคฺคเจตโส,อาทิตฺตํว อุปฏฺฐาสิ มเน ขลุ ภวตฺตยํ;

हे सर्व पाहत असताना, त्यांच्या मनात संवेग उत्पन्न झाला आणि त्यांना तिन्ही लोक जणू पेटलेल्या घरासारखे भासू लागले;

๗๘.

७८.

ทาวานล สมาทิตฺต มหารญฺญายถา คโช,ตเถวาสิ นรินฺทสฺส เคหโต คมเน มตี;

वणवा पेटलेल्या मोठ्या जंगलातून पळून जाणाऱ्या हत्तीप्रमाणे, त्या नरेंद्राचे घर सोडून जाण्याचे मन झाले.

๗๙.

७९.

ตโต วุฏฺฐาย สยนา กโรนฺโต อภินิกฺขมํ,วิตกฺเกสิ มหาราชา ปสฺสิตุํ สกมตฺรชํ;

त्यानंतर शय्येवरून उठून, महाभिनिष्क्रमण करत असताना, त्या महाप्रतापी राजपुत्राने आपल्या स्वतःच्या पुत्राला पाहण्याचा विचार केला.

๘๐.

८०.

ปวิสิตฺวา ตโต คพฺภํ สนิกํ สนฺตมานโส,ปสฺสิตฺวา สห ปุตฺเตน นิทฺทายนฺตึ ยโสธรํ;

त्यानंतर शांत मनाने हळूच शयनगृहात प्रवेश करून, त्यांनी आपल्या पुत्रासह निद्रिस्त असलेल्या यशोधरेला पाहिले.

๘๑.

८१.

จิราคตํ มหาเปมํ ธารยํ สกมานเส,พุทฺโธ หุตฺวาปิ’มํ สกฺกา ปสฺสิตุํ อิติ จินฺติย;

आपल्या मनात दीर्घकाळापासून असलेले महान प्रेम आवरत, 'बुद्ध झाल्यावरही यांना पाहणे शक्य होईल' असा विचार त्यांनी केला.

๘๒.

८२.

คโต นาโถ ตโต ฐานา โพธิยา พทฺธมานโสตทเหวาสิ พุทฺโธติ กามุโก โก น จินฺตเย;

बोधीप्राप्तीसाठी मन दृढ करून ते नाथ (प्रभू) त्या ठिकाणाहून निघून गेले. 'त्याच दिवशी ते बुद्ध झाले' असा विचार कोण करणार नाही?

๘๓.

८३.

สิเนรุ มุทฺธรนฺโตว ปาทุทฺธริย นิกฺขมํ,ฉนฺนมาหูย อานีตํ กนฺถกํ ตุรคาธิปํ;

सुमेरू पर्वत उपटून काढावा त्याप्रमाणे पाऊल उचलून त्यांनी प्रस्थान केले. त्यांनी छन्नाला बोलावून कंथक नावाच्या श्रेष्ठ अश्वाला आणण्यास सांगितले.

๘๔.

८४.

อสฺสราชํ ตมารุยฺห สห ฉนฺเนน รตฺติยํ,เทเวหิ วิวฏทฺวรา ปฏิปชฺชิ มหาปถํ;

रात्रीच्या वेळी छन्नासह त्या अश्वराजावर आरूढ होऊन, देवांनी उघडलेल्या द्वारातून त्यांनी महामार्गावर प्रस्थान केले.

๘๕.

८५.

จกฺกวาเฬสุ เนเกสุ เทวตา สุสมาคตา,ทีปธูปทฺธเชเห จ คนฺธมาเลหิ ปูชยุํ;

अनेक चक्रवाळांमधून एकत्र आलेल्या देवतांनी दीप, धूप, ध्वज, सुगंध आणि पुष्पमालांनी त्यांची पूजा केली.

๘๖.

८६.

ปุรโต สฏฺฐีสหสฺสานิ ทณฺฑทีปานิ ธารยุํ,ตถา ทกฺขิณปสฺสมฺหิ วามปสฺเส จ ปจฺฉโต;

त्यांच्या पुढे, तसेच उजव्या बाजूला, डाव्या बाजूला आणि मागे साठ हजार मशाली धरण्यात आल्या होत्या.

๘๗.

८७.

คคนา ปุปฺผวสฺสานิ วสฺสาเปสุํ ฉ เทวตา,มนฺทารวํ โกกนทํ สุคนฺธํ จิตฺตปาฏ ลึ;

देवतांनी आकाशातून सुगंधी मंदार, कोकनद (लाल कमळ) आणि चित्तवेधक पाटल फुलांचा वर्षाव केला.

๘๘.

८८.

จมฺปกา โสก ปุนฺนาค นาคปูคาค สมฺภวํ,มาลตีวสฺสิกียาที นานาวลฺลีหิ สมฺภวํ;

चाफा, अशोक, पुन्नाग, नागकेशर, सुपारी इत्यादी वृक्षांपासून आणि मालती, जुई इत्यादी विविध वेलींपासून उत्पन्न झालेल्या फुलांचा वर्षाव केला.

๘๙.

८९.

ปทุมุปฺปล กลหาร กุมุทาทฺยามฺพุ สมฺภวํ,สุคนฺธมธุ มตฺตาหิ ฉปฺปทาลีหิ กูชิตํ;

कमळ, उत्पल, कल्हार, कुमुद इत्यादी जलपुष्पांचा आणि सुगंधी मधाने धुंद झालेल्या भ्रमरांच्या गुंजारावाने युक्त अशा फुलांचा वर्षाव केला.

๙๐.

९०.

ปุปฺผวสฺสํ ปวสฺสิตฺถ ตึสโยชนมญฺชเส,ปสตฺโต ตตฺถ ตุรโค ทุกฺขโต อคมี ตทา;

तीस योजने लांबीच्या त्या मार्गावर फुलांचा वर्षाव झाला, त्यामुळे तो श्रेष्ठ अश्व तेथून मोठ्या कष्टाने पुढे मार्गक्रमण करू शकला.

๙๑.

९१.

เอวํ ปูชาวิธาเนหิ คนฺตฺวา’โนมํ มหานทึ,สิตเสกต สงฺกิณฺณํ พหุมีนกุลากุลํ;

अशा प्रकारे विविध पूजाविधींसह मार्गक्रमण करत ते पांढऱ्या वाळूने युक्त आणि अनेक माशांच्या थव्यांनी गजबजलेल्या अनोमा नावाच्या महानदीपाशी पोहोचले.

๙๒.

९२.

ตีรฏฺโฐ ปสฺสิ โส ธีโร คงฺคานารึ รสาวหํ,กโรนฺตึ วีจิพาภาติ เอเณปุปฺโผปหารกํ;

त्या तीरावर उभे राहून, त्या धीरगंभीर महापुरुषाने लाटांच्या बाहूंनी फेसाळलेल्या फुलांची भेट अर्पण करणाऱ्या आणि जलप्रवाहाने समृद्ध अशा त्या नदीरूप स्त्रीला पाहिले.

๙๓.

९३.

อสฺเสน ตํ มหาโนมํ ลงฺฆาเปตฺวา มหามตี,ปรตีเร ปติฏฺฐาสิ วิมเล วาลุกา ตเล;

त्या महाज्ञानी सिद्धार्थाने अश्वाकरवी त्या अनोमा महानदीला ओलांडून पलीकडच्या तीरावरील स्वच्छ वाळूच्या मैदानावर पाऊल ठेवले.

๙๔.

९४.

ปพฺพชิตุํ มเยตฺเถว ยุตฺตํ โน เม ปปญฺจิตุํ,อิติ จินฺติย โอภาย ธาริตาภรณานิ โส;

'माझ्यासाठी येथेच प्रव्रज्या घेणे योग्य आहे, आता विलंब करणे योग्य नाही,' असा विचार करून त्यांनी अंगावरील सर्व अलंकार उतरवले.

๙๕.

९५.

ฉนฺนสฺส ปฏิยาเทตฺวา กนฺถกญฺจ หยาธิปํ,นิสิตํ ขคฺคมุคฺคยฺห สโมลึ ฉินฺทิ กุนฺตลํ;

ते अलंकार आणि अश्वराज कंथक छन्नाच्या स्वाधीन करून, त्यांनी आपली तीक्ष्ण तलवार उपसली आणि मुकुटासह आपले केस कापले.

๙๖.

९६.

เอวมาวชฺชยํ นาโถ สเจ’หํ สุคโต ภเว,ติฏฺฐตุ คคเน คนฺตฺวา อิติ อุกฺขิปิ จ’มฺพรํ;

'जर मी बुद्ध (सुगत) होणार असेन, तर हे आकाशातच राहो,' असा विचार करून त्या नाथांनी ते केस आकाशात फेकले.

๙๗.

९७.

ตโต สกฺโก มหคฺเฆน มณิจงฺโคฏเกน ตํ,ปฏิคฺคเหตฺวา สิรสํ เนตฺวา เทวปุรํ จรํ;

तेव्हा शक्राने (इंद्राने) एका मौल्यवान रत्नजडित करंडकात ते केस आदराने आपल्या मस्तकावर झेलले आणि ते देवलोकात नेले.

๙๘.

९८.

กาเรตฺวา มณิถูปํ โส นีเธตฺวา ตํ สิโรรุหํ,อตฺถาหํ ปติมาเนติ สหเทเวหิ เนกธา;

तेथे त्यांनी एक रत्नजडित स्तूप बांधून त्यात ते केस जतन केले आणि इतर सर्व देवांसह ते आजही त्याची विविध प्रकारे पूजा करतात.

๙๙.

९९.

มหาพฺรหฺโมปนีตฏฺฐปริกฺขารํ มหามตี,ปฏิคฺคเหตฺวา กาสาวํ นิวตฺโถ ปารุโต ตทา;

त्यानंतर त्या महाज्ञानी सिद्धार्थाने महाब्रह्मदेवाने आणलेले अष्टपरिष्कार स्वीकारले आणि काषाय वस्त्रे परिधान केली.

๑๐๐.

१००.

ปุพฺเพ วิยมฺพรํ คยฺห อมฺพเร ขิปิ นายโก,ปฏิคฺคเหตฺวา ตํ พฺรหฺมา เนตฺวา พฺรหฺมปุรํ จรํ;

पूर्वीप्रमाणेच त्या नायकाने आपले राजवस्त्र आकाशात फेकले. ब्रह्मदेवाने ते झेलले आणि ते ब्रह्मलोकात नेले.

๑๐๑.

१०१.

ทฺวาทสโยชนุพฺเพธํ กตฺวา ถูปวรํ สุภํ,ตตฺถ ตํ นิทหิตฺวาน ปณิปาเตติ สพฺพทา;

तेथे त्यांनी बारा योजने उंचीचा एक सुंदर आणि श्रेष्ठ स्तूप बांधून त्यात ते वस्त्र जतन केले आणि ते आजही त्याला सदैव वंदन करतात.

๑๐๒.

१०२.

สมฺปุณฺณ มนสงฺกปฺโป ปพฺพชฺชาสิริ มุพฺพหํ,ฉาเทนฺโต กามเลเนว มรุํ จงกฺกมิ นายโก;

मनातील संकल्प पूर्ण झाल्यामुळे प्रव्रज्येची शोभा धारण करत, ते नायक वाळवंटातील जमिनीवर एखाद्या कमळाप्रमाणे शोभून दिसत चंक्रमण करू लागले.

๑๐๓.

१०३.

ตโต อมฺพวนํ คนฺตฺวา วินฺทนฺโต ปีติชํ สุขํ,วีตินามยิ สตฺตาหํ รมฺเม ปาทปมณฺฑเป;

त्यानंतर एका आम्रवनात जाऊन, प्रीतीपासून उत्पन्न होणाऱ्या सुखाचा अनुभव घेत त्यांनी एका सुंदर वृक्षाच्या छायेखाली सात दिवस व्यतीत केले.

๑๐๔.

१०४.

ตโต ราชคหํ คนฺตฺวา ปารุปิตฺวา จีวรํ,คเหตฺวา มณิวณฺณํ โส ปตฺตํ กรตลมฺพุชา;

त्यानंतर राजगृह नगरात जाऊन, चीवर परिधान करून त्यांनी आपल्या कमळासारख्या हातांनी मण्यासारखे सुंदर भिक्षापात्र घेतले.

๑๐๕.

१०५.

พตฺตึส ลกฺขณูเปโต อนุพฺยญฺชน มณฺฑิโต,พฺรหฺมุชฺชุคตฺโต ภควา ปุรเสฏฺฐมุปาคมิ;

बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त, ऐंशी अनुव्यंजनांनी सुशोभित आणि ब्रह्मदेवासारखी सरळ व भव्य काया असलेले ते भगवान त्या श्रेष्ठ नगरात प्रविष्ट झाले.

๑๐๖.

१०६.

วิสิขนฺตเรน คจฺฉนฺตํ โลเกกนยนํ ชนา,ทิสฺวา เอวํ วิจินฺเตสุํ นายํ โย โส ชนาธิโป;

गल्लीबोळातून जाणाऱ्या, जगाचे एकमेव नेत्र असलेल्या त्यांना पाहून लोक असा विचार करू लागले की, 'हा कोणी सामान्य राजा नाही.'

๑๐๗.

१०७.

กามํ ปุรวธุโสมฺม วตฺตสมฺพนฺธการณา,จนฺโท’ยมาคโต อชฺช สกเวเสน โน มติ;

'नगरातील स्त्रियांना आनंद देण्यासाठी हा प्रत्यक्ष चंद्रच आज आपल्या मूळ रूपात येथे आला आहे, असे आमचे मत आहे.'

๑๐๘.

१०८.

สุตฺวาน ตํ ตทา เกจิ หสนฺตา วจนนฺตรํ,นายํ สสี สสเงกา โส ภานุเมโส’ติ โน มติ;

त्यांचे ते बोलणे ऐकून काही लोक हसत म्हणाले, 'हा डाग असलेला चंद्र नाही, तर हा प्रत्यक्ष सूर्यच आहे, असे आमचे मत आहे.'

๑๐๙.

१०९.

โพเธตุมาคโต กามํ โปรีนํ วทนมฺพุเช,สกีเยเนว รูเปน วิมฺหยํ โปริมานุเส;

'नगरवासीयांच्या मुखकमलांना प्रफुल्लित करण्यासाठी आणि मानवांमध्ये आश्चर्य निर्माण करण्यासाठी हा आपल्या दिव्य रूपाने येथे आला आहे.'

๑๑๐.

११०.

กึ โภ อุมฺมตฺตกา อตฺถ เอวํ มา วทถา’ธุนา,สตรํสี อุณฺหรํสี น โส เอโส อวิคฺคโห;

'अरे, तुम्ही काय वेडे आहात का? आता असे बोलू नका. हा हजार किरणांचा सूर्य किंवा उष्ण किरणांचा सूर्य नाही, तर हा साक्षात कामदेव आहे.'

๑๑๑.

१११.

กาเมนาลสชนฺตุหิ กีฬิตุํ ปุรมาคโต,สรูเปน น โน อตฺถิ สํสโย พลุ มานเส;

'हा कामदेवच मानवांसोबत क्रीडा करण्यासाठी आपल्या मूळ रूपात या नगरात आला आहे, याबद्दल आमच्या मनात शंका नाही.'

๑๑๒.

११२.

เตสํ ตํ วจนํ สุตฺวา หสนฺตา เกจิ ชนฺตุโน,ตุมฺเห ขลู น ชานาถ สพาเณ สธนู หิ โส;

त्यांचे ते बोलणे ऐकून काही लोक हसत म्हणाले, 'तुम्हाला खरोखर काहीच माहीत नाही. कामदेव तर धनुष्यबाणाने युक्त असतो.'

๑๑๓.

११३.

อิสฺสโร กนฺตรูเปน ตุงฺคมนฺทิรตา ปุรํ,เกลาโส อิติ สมฺปตฺโต ชหาถ วิมตึ อิธ;

'हा तर साक्षात ईश्वर (शिव) सुंदर रूप धारण करून आपल्या कैलास पर्वतावरील उंच मंदिरावरून या नगरात आला आहे. आता तुमची शंका सोडून द्या.'

๑๑๔.

११४.

เตสมฺปิ วจนํ สุตฺวา หสนฺเตเก ชนา ตทา,นายํ หโร ติเนตฺโต โส เกสเวโส อิธาคโต;

त्यांचेही बोलणे ऐकून काही लोक हसत म्हणाले, 'हा तीन डोळे असलेला हर (शिव) नाही, तर हा साक्षात केशव (विष्णू) येथे आला आहे.'

๑๑๕.

११५.

วิจิณนฺโต สิรึ อชฺช ปุรเสฏฺฐมุปาคตํ,เวเสนญฺเญน มญฺญาม เอตฺถ โน นตฺถิ สํสโย;

'आपल्या लक्ष्मीचा शोध घेत तो आज वेगळे रूप धारण करून या श्रेष्ठ नगरात आला आहे, असे आम्हाला वाटते; यात काहीच शंका नाही.'

๑๑๖.

११६.

ปหริตฺวา กรํ เกจิ สุตฺวา ตํ วจนํ นรา,หสนฺเตวํ ตทาโวจุํ วาสุเทโว น เว อยํ;

त्यांचे ते बोलणे ऐकून काही लोकांनी टाळ्या वाजवल्या आणि हसत हसत म्हणाले, 'हा वासुदेव मुळीच नाही.'

๑๑๗.

११७.

กามํ สโรชนาโภ โส วามโน กณฺหวิคฺคโห,อยมญฺญตรจณฺเณน อาคโต ปากสาสโน;

'तो कमळनाभी (विष्णू) तर वामन आणि कृष्णवर्णाचा आहे. हा तर वेगळे रूप धारण करून आलेला साक्षात पाकशासन (इंद्र) आहे.'

๑๑๘.

११८.

ปุรํ เทวปุรนฺเตตํ มญฺญมาโน มหาชุตึ,ปสฺสิตุนฺติ ปฏิญฺญาโต มา โภนฺโต วิลปนฺตุ เว;

'या अत्यंत वैभवशाली नगराला देवलोक समजून, ते पाहण्याच्या इच्छेने तो येथे आला आहे. त्यामुळे हे गृहस्थहो, तुम्ही उगाचच तर्कवितर्क करू नका.'

๑๑๙.

११९.

สุตฺวา เตสํ คิรํ เกจิ เกฬึ กตฺวาน เนกธา,ตุมฺเห สกฺกํ น ชานาถ โส หิ โภ วชิรายุโธ;

त्यांचे बोलणे ऐकून काहींनी अनेक प्रकारे थट्टा केली, "तुम्ही शक्राला (इंद्राला) ओळखत नाही, तो तर वज्रायुध धारण करणारा आहे."

๑๒๐.

१२०.

เอโส หิ โภ มหาพฺรหฺมา พฺรหฺมโลกา อิธาคโต,ปมตฺตา กินฺนุ เวทมฺหี พฺรหฺมพนฺธุ ปุเร อิธ;

"हा तर ब्रह्मलोकातून येथे आलेला महाब्रह्मा आहे. हे ब्राह्मणांनो, तुम्ही या नगरात आपल्या ज्ञानात गाफील (प्रमत्त) आहात काय?"

๑๒๑.

१२१.

อเถสํ วจนํ สุตฺวา เกจิ ปณฺฑิตชาติกา,เนเต จนฺทาทโย กามํ มา โมหํ โภ ปกาสถ;

तेव्हा त्यांचे बोलणे ऐकून काही बुद्धिमान लोक म्हणाले, "हे चंद्र इत्यादी देव नक्कीच नाहीत, तुम्ही आपला अज्ञान (मोह) प्रकट करू नका!"

๑๒๒.

१२२.

จตุรานโน มหาพฺรหฺมา โสมโสมฺมานโน อยํ,สมนฺตโปตฺถโก พฺรหฺมา ปตฺตหตฺโถ’ยมพฺภุโต;

"हा चार मुखांचा महाब्रह्मा आहे काय, ज्याचा चेहरा अत्यंत सौम्य आणि शांत आहे? हातात भिक्षापात्र घेतलेला हा अद्भुत पुरुष तर चोहोबाजूला पुस्तके बाळगणाऱ्या ब्रह्मासारखा वाटतो."

๑๒๓.

१२३.

กามํ ปารมิตาปุณฺณ ปสตฺโถ ปุริโส อยํ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โถเมเถตํ มหาชุตึ;

"नक्कीच हा पारमितांनी परिपूर्ण असलेला प्रशंसनीय महापुरुष आहे. या महातेजस्वी पुरुषाची नेहमी वंदना करा, पूजा करा आणि त्यांची स्तुती करा."

๑๒๔.

१२४.

เอวํ วทนฺตา สพฺเพ เต นาครา ปุริสุตฺตมํ,คนฺธปุปฺเผหิ ปุเชนฺตา นมสฺสนฺตา ตมนฺวคุํ;

असे बोलत ते सर्व नगरवासी त्या पुरुषोत्तमाची (बुद्धांची) गंध आणि फुलांनी पूजा करत, त्यांना नमस्कार करत त्यांच्या मागे मागे गेले.

๑๒๕.

१२५.

เนตฺตาริตฺเตหิ ปาเชนฺตา มุนิโน รูปสาคเร,ชนฺตโว มนนาวาโย ปารํ ปสฺสึสุ โน ตทา;

त्या मुनींच्या (बुद्धांच्या) रूपरूपी सागराकडे आपले डोळे लावून पाहणारे प्राणी, आपल्या मनरूपी नौकेने तेव्हा पैलतीर पाहू शकले नाहीत (ते त्यांच्या रूपातच मग्न झाले).

๑๒๖.

१२६.

ตทา โลเกกนยโน สปทาเนน วีถิยํ,จรํ ยาปนมตฺตํว ลทฺธาคมฺม ปุรา พหิ;

तेव्हा जगाचे एकमेव नेत्र असलेल्या बुद्धांनी गल्लीबोळातून क्रमाने (सपादन चारिका करत) केवळ जीवन जगण्यापुरती भिक्षा मिळवून नगराबाहेर गमन केले.

๑๒๗.

१२७.

ปณฺฑวํ คิริมาสชฺช ตสฺสจฺฉายาย โส มุนิ;

สงฺฆาฏึ ปญฺญเปตฺวาน นิสชฺช ปุริสาสโภ;

पांडव पर्वताजवळ पोहोचून, त्याच्या छायेत त्या मुनींनी, पुरुषश्रेष्ठांनी आपली संघात (दुहेरी वस्त्र) अंथरून त्यावर आसन ग्रहण केले.

๑๒๘.

१२८.

อทิฏฺฐปุพฺพํ ทิสฺวาน ปตฺเต มิสฺสกโภชนํ,สญฺชาตปฏิกูโล ตํ นุทิตฺวา ปจฺจเวกฺขณา;

आपल्या पात्रात पूर्वी कधीही न पाहिलेले मिश्र अन्न पाहून त्यांच्या मनात घृणा (प्रतिकूलता) निर्माण झाली, परंतु त्यांनी प्रत्यावेक्षणाने (चिंतनाने) ती दूर केली.

๑๒๙.

१२९.

อมตํ วิย ตํ ภุตฺวา วิกฺขาเลตฺวา มุขํ ทกา,ปตฺเต วตฺตํ จริตฺวาน มุหุตฺตํ ตตฺถ วิสฺสมิ;

ते अन्न अमृतासारखे ग्रहण करून, पाण्याने मुख स्वच्छ करून आणि पात्रासंबंधीचे कर्तव्य पूर्ण करून त्यांनी तेथे क्षणभर विश्रांती घेतली.

๑๓๐.

१३०.

ปวตฺตึ ตํ นิสาเมตฺวา พิมฺพิสาโร นริสฺสโร,สีฆํ ตมุปคนฺตฺวาน กตานุญฺโญ นิสีทิย;

ही हकीकत ऐकून राजा बिंबिसाराने त्वरित त्यांच्याकडे धाव घेतली आणि त्यांची अनुमती मिळवून तो जवळच बसला.

๑๓๑.

१३१.

นิมนฺตยิตฺวา รชฺเชน อนิจฺฉนฺเต ยติสฺสเร,อนุคฺคหาย เม ยุตฺตํ พุทฺธภูเตนิธาคมํ;

राजाने त्यांना आपले राज्य देऊ केले, परंतु यतीश्वरांनी (बुद्धांनी) त्याची इच्छा न दर्शविल्यामुळे, राजा म्हणाला, "तुम्ही बुद्धत्व प्राप्त केल्यावर माझ्यावर अनुग्रह करण्यासाठी येथे पुन्हा यावे."

๑๓๒.

१३२.

เอวํ นิมนฺติโต เตนาธิวาเสตฺวา มหามตี,อคมาสุรุเวลาย มตุโลรุ ปรกฺกโม;

राजाने अशा प्रकारे निमंत्रित केल्यावर, अतुलनीय पराक्रम गाजविणाऱ्या त्या महामतींनी (बुद्धांनी) ते आमंत्रण स्वीकारले आणि ते उरुवेलाकडे निघून गेले.

๑๓๓.

१३३.

ปธานํ ปทหิตฺวาน ฉพฺพสฺสมติทุกฺกรํ,ปกาเสตฺวาน โลกสฺส โมกฺขํ นตฺถิติ เตน โส;

सहा वर्षे अत्यंत कठीण असे दुष्कर तप (प्रधान) करून, त्यांनी जगाला दाखवून दिले की या मार्गाने (अति-क्लेशदायक मार्गाने) मोक्ष (मुक्ती) मिळू शकत नाही.

๑๓๔.

१३४.

ตโตปฺปภุติ วตฺตนฺโต มชฺฌิมปฺปฏิ ปตฺติยํ,กายสฺสานุคฺคหํ กตฺวา ตโต สมฺปิณิติ’นฺทฺริโย;

तेव्हापासून मध्यम मार्गाचे (मज्झिमपटिपदा) आचरण करत, शरीराचे पोषण करून त्यांनी आपल्या इंद्रियांना शांत व संयमित केले.

๑๓๕.

१३५.

มูเล’ชปาลนิคฺโรธปาทปสฺส มหามุนิ,นิสีทิ นิชโสภาหิ โอภาเสนฺโต ทิโสทิสํ;

अजपाल वटवृक्षाच्या (अजपाल निग्रोध) मुळाशी ते महामुनी आपल्या अंगभूत तेजाने सर्व दिशा प्रकाशित करत बसले.

๑๓๖.

१३६.

ตทา เสนานิ นิคเม สุชาตา ขีร ทายิกา,สมฺปุณฺณมนสงฺกปฺปา ยาจิตฺวา วฏเทวตํ;

तेव्हा सेनानी नावाच्या गावात राहणाऱ्या सुजाताने, जिच्या मनातील संकल्प पूर्ण झाला होता, वटवृक्षाच्या देवतेची प्रार्थना करून खीर अर्पण केली.

๑๓๗.

१३७.

ธีรํ เทโวติ มญฺญนฺติ ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา,เหมปาตึ สปายาสํ ทตฺวาน อิทม’พฺรุวิ;

त्या धीर पुरुषाला (बुद्धांना) वृक्षदेवता समजून, अत्यंत हर्षित व आनंदित होऊन तिने खिरीने भरलेले सोन्याचे पात्र त्यांना अर्पण केले आणि ती असे म्हणाली:

๑๓๘.

१३८.

ยถา มยฺหํ มหาเทว อิทฺธา ปตฺถิต ปตฺถนา,ตเถว ตว สงฺกปฺโป ขิปฺปเมว สมิชฺฌตุ;

"हे महादेवा (वृक्षदेवता), ज्याप्रमाणे माझी प्रार्थना यशस्वी झाली, त्याचप्रमाणे तुमचाही संकल्प लवकरच पूर्ण होवो!"

๑๓๙.

१३९.

อิติ วตฺวาน วนฺทิตฺวา กตฺวา จ นํ ปทกฺขิณํ,ปกฺกนฺตาย สุชาตาย ธีโร ปาตึ สมาทิย;

असे बोलून, वंदना करून आणि प्रदक्षिणा घालून सुजाता निघून गेल्यावर, त्या धीर पुरुषाने (बोधिसत्त्वांनी) ते सोन्याचे पात्र हाती घेतले.

๑๔๐.

१४०.

อุปคนฺตฺวานาติรมฺมํ นทึ โส นีลวาหินึ,สุปฺปติฏฺฐิตนามมฺหิ นทีติตฺเถ นิสีทิย;

अत्यंत रमणीय अशा निळ्या रंगाचे पाणी वाहणाऱ्या नदीजवळ (नेरंजरा नदी) जाऊन, 'सुप्रतिष्ठित' नावाच्या नदीघाटावर ते बसले.

๑๔๑.

१४१.

ภุญฺชิตฺวา อูนปณฺณาส ปิณฺฑํ กตฺวาน โภชนํ,วิสฺสชฺเชตฺวา ตโต ปาตึ ปฏิโสตํ นราสโภ;

त्या अन्नाचे एकोणपन्नास घास करून ते ग्रहण केल्यावर, त्या नरश्रेष्ठाने ते सोन्याचे पात्र नदीच्या प्रवाहाच्या उलट दिशेने सोडून दिले.

๑๔๒.

१४२.

ตโต สาลวนุยฺยาเน วิสฺสมนฺโต ทิวาทิเน,ทิสฺวาน สุปิเน ปญฺจ อตฺถํ เตสํ วิจินฺติย;

त्यानंतर सालवृक्षांच्या उद्यानात दिवसा विश्रांती घेत असताना, त्यांनी पाच स्वप्ने पाहिली आणि त्यांच्या अर्थाचा विचार केला.

๑๔๓.

१४३.

อาโพธิมูลโต มคฺเค เทเวหิ สมลงฺกเต,มณิโตรณปาลีหิ ปุณฺณกุมฺภทฺธาชาทิหิ;

बोधिवृक्षाच्या मुळापर्यंत जाणाऱ्या मार्गावर, जो देवांनी मणितोरण, पूर्णकुंभ आणि ध्वज इत्यादींनी सुशोभित केला होता,

๑๔๔.

१४४.

สายณฺหสมเย นาโถ คจฺฉนฺโต โพธิ สนฺติกํ,ทิสฺวาน โสตฺถิยํ นาม ถูยมานํ ทิชุตฺตมํ;

सायंकाळच्या वेळी बोधिवृक्षाच्या दिशेने जात असताना, नाथांनी (बुद्धांनी) 'सोत्थिय' नावाच्या एका श्रेष्ठ ब्राह्मणाला पाहिले, ज्याची स्तुती केली जात होती.

๑๔๕.

१४५.

เตน ทินฺนฏฺฐ มุฏฺฐินฺตุ คเหตฺวา นีลสทฺทลํ,โพธิมูลมุปาคมฺม กตฺวาน ตํ ปทกฺขิณํ;

त्याने दिलेले आठ मुठी हिरवे गवत (कुश) हाती घेऊन, बोधिवृक्षाच्या मुळाशी जाऊन आणि त्याला प्रदक्षिणा घालून,

๑๔๖.

१४६.

อกาสิ ตีณสนฺถารํ ปาจีนาภิมุขํ ตทา,ตโต มหึ ทฺวิธา กตฺวา สมุฏฺฐาสิ มหาสนํ;

त्यांनी पूर्वेकडे तोंड करून त्या गवताचे आसन (तृणसंथार) तयार केले. तेव्हा पृथ्वी दुभंगून तेथे एक महाआसन (वज्रासन) प्रकट झाले.

๑๔๗.

१४७.

อุจฺจํ จุทฺทสหตฺเถน นานา จิตฺต วิจิตฺติตํ,อภฏฺฐนหิตฺถ ตตฺรฏฺโฐ อิจฺเจวํ ทฬฺหมานโส;

चौदा हात उंच आणि विविध नक्षीकामांनी सुशोभित असलेल्या त्या आसनावर बसून, त्यांनी अत्यंत दृढ मनाने असा संकल्प केला:

๑๔๘.

१४८.

กามํ ตโจ นหารู จ อฏฺฐิ จ อวสิสฺสตุ,อุปสุสฺสตุ เม คตฺเต สพฺพนฺตํ มํสโลหิตํ;

"माझ्या शरीरातील केवळ त्वचा, शिरा आणि हाडेच उरोत, आणि माझ्या शरीरातील सर्व मांस व रक्त सुकून जावो!"

๑๔๙.

१४९.

น อุฏฺฐหามพุชฺฌิตฺวา น ชเห วีริยํ มม,อธิฏฺฐหิตฺวา เอวํ โส นิสีทิ วชิราสเน;

"बुद्धत्व प्राप्त केल्याशिवाय मी या आसनावरून उठणार नाही आणि माझा वीर्य (प्रयत्न) सोडणार नाही." असा दृढ निश्चय करून ते वज्रासनावर बसले.

๑๕๐.

१५०.

อนติกฺกมํ ฐเปตฺวาน จรณํ จรณุปริ,กมลํ กมเลเนว มณิพนฺธํ วิธาย โส;

एका पायावर दुसरा पाय व्यवस्थित ठेवून, जणू कमळावर कमळच ठेवले असावे, आणि हातांचे मणिबध एकत्र करून,

๑๕๑.

१५१.

พาลาโสกทลาสตฺต ปรํ วา’โสกปลฺลวํ,นิธาย นยนานตฺท ปาณึ ปาณิตเล ชิโน;

डोळ्यांना सुख देणाऱ्या त्या जिनांनी (बुद्धांनी) कोवळ्या अशोकाच्या पानासारखा सुंदर असलेला आपला एक हात दुसऱ्या हाताच्या तळव्यावर ठेवला.

๑๕๒.

१५२.

ยถา สญฺฌาฆนาลีฒ ตุงฺคกญฺจน ปพฺพโต,สุรตฺตจีวรจฺฉนฺน จาริคตฺต วิราชิโต;

संध्याकाळच्या ढगांनी वेढलेल्या एखाद्या उंच सुवर्ण पर्वताप्रमाणे, सुंदर लाल रंगाचे चीवर परिधान केलेले त्यांचे मनोहर शरीर शोभून दिसत होते.

๑๕๓.

१५३.

อุทยาวลโกฏิมฺหิ ทิปฺปนฺโตว ทิวากโรกนฺธโรปริ ทิปฺปนฺต มุขมณฺฑลมณฺฑิโต;

पूर्व पर्वताच्या शिखरावर चमकणाऱ्या सूर्याप्रमाणे, त्यांच्या खांद्यावर त्यांचे देदीप्यमान मुखमंडळ शोभत होते.

๑๕๔.

१५४.

ยถา จามิกรพฺยมฺเห สุนีลํ สีหปญฺชรํ,อสมฺปกมฺปปมฺเหหิ ปิหิตทฺธสุโลจโน;

सुवर्ण महालातील एखाद्या गडद निळ्या सिंह-खिडकीप्रमाणे (सिंहपंजराप्रमाणे), त्यांचे सुंदर डोळे न हलणाऱ्या पापण्यांनी अर्धवट मिटलेले होते.

๑๕๕.

१५५.

นีลุปฺปลกลาปํจ ชนเนตฺตาลิปาตนํ,สชฺฌุทณฺฑสมาพทฺธ โพธิกฺขนฺธมผสฺสิ โส;

लोकांच्या नेत्ररूपी भ्रमरांना आकर्षित करणाऱ्या निळ्या कमळांच्या गुच्छासारख्या आणि चांदीच्या दंडासारख्या असलेल्या बोधिवृक्षाच्या खोडाला त्यांनी स्पर्श केला.

๑๕๖.

१५६.

นิสินฺโน โพธิโต เฉชฺช ปวาฬตรุณงฺกุรา,ปตมานา สมนฺตาสุํ เตชํ วิย กุพุทฺธีนํ;

ते तेथे बसले असता, बोधिवृक्षावरून चोहोबाजूला पडणारे कोवळे अंकुर आणि पाने जणू दुर्बुद्धी लोकांचे तेज गळून पडत असल्यासारखे वाटत होते.

๑๕๗.

१५७.

เทวา ตตฺถ สมาคญฺชุํ ขิปฺปํ ทสสหสฺสิยํ,กมลาสโนรคา เจว สิทฺธวิชฺชาธราทโย

दहा हजार लोकधातूतील देव, ब्रह्मा (कमलासन), नाग, सिद्ध आणि विद्याधर इत्यादी तेथे त्वरित एकत्र आले.

๑๕๘.

१५८.

สหมฺปติ มหาพฺรหฺมา พฺรหฺมเสนาปุรกฺขโต,สิตาตปตฺตํ ธาเรนฺโต ฐีโต สมฺพุทฺธ สนฺติเก;

ब्रह्मसेनेला पुढे करून, हातात श्वेतछत्र (पांढरे छत्र) धारण केलेले महाब्रह्मा सहम्पती त्या सम्यक्संबुद्धांच्या जवळ उभे राहिले.

๑๕๙.

१५९.

วีสํ รตน สตายามํ วิชยุตฺตร นามกํ,สงฺขํ ธเมนฺโต อฏฺฐาสิ สาทโร ปากสาสโน;

एकशे वीस हात लांबीचा 'विजयुत्तर' नावाचा शंख फुंकत, आदरपूर्वक शक्र (इंद्र) उभे राहिले.

๑๖๐.

१६०.

สุยาโม สห เสนาย โถมยนฺโต นราธิปํ,มณิตาลวณฺฏํ ปคฺคยฺห มนฺทมนฺเทน วีชติ;

सुयाम देवराज आपल्या सेनेसह नराधपतीची (बुद्धांची) स्तुती करत, मण्यांनी जडविलेला पंखा हातात धरून हळूहळू वारा घालत उभे राहिले.

๑๖๑.

१६१.

ชิตกิตฺติ ลตคฺคมฺหิ สสฺส ปุปฺผํจ ปุปฺผีตํ,วาฬวิชนิมุคฺคยฺห อฏฺฐา สนฺตุสิโต ตหึ;

तेथे संतुषित देवराज अत्यंत प्रसन्न होऊन, हातात चवरी (वाळविजनी) धरून, जणू विजयी कीर्तीच्या वेलीवर उमललेल्या फुलाप्रमाणे उभे राहिले.

๑๖๒.

१६२.

เพลุวํ วีณมาทาย คีตํ นานาลยานุคํ,ปญฺจสิโข ฐิโต ตตฺถ คายมาโน อเนกธา;

पंचशिख गंधर्व आपली 'बेलुव' वीणा घेऊन, विविध लयींनुसार अनेक प्रकारे गाणी गात तेथे उभे राहिले.

๑๖๓.

१६३.

มหากาโล’ปิ นาคินฺโท นาคสงฺฆปุรกฺขโต,โถเมนฺโต ตตฺถ อฏฺฐาสิ นวารหคุณาทิหิ;

नागराज महाकाल देखील आपल्या नागसमुदायासह तेथे उपस्थित राहून, अर्हंतांच्या नऊ गुणांनी (नवअर्हंत गुणांनी) बुद्धांची स्तुती करत उभे राहिले.

๑๖๔.

१६४.

รงฺคภุมึ มาปยิตฺวา คเหตฺวาน วรงฺคนา,อุปหารํ กโรนฺตฏฺฐา ติมฺพรู สูริยวจฺจสา;

तिम्बरू आणि सुरियवच्चसा यांनी रंगभूमी (नृत्यमंच) निर्माण करून, सुंदर स्त्रियांना सोबत घेऊन, पूजा-उपहार अर्पण करत तेथे स्थान घेतले.

๑๖๕.

१६५.

อาคนฺตฺวา สห เสนาย สิตงฺโค สิตภุสโน,ธตรฏฺโฐ ฐิโต ปุพฺเพ อารกฺขํ กุรุมานโก;

श्वेत शरीर आणि पांढरे अलंकार धारण केलेले धृतराष्ट्र (धतरठ्ठ) महाराज आपल्या सेनेसह येऊन, पूर्व दिशेला रक्षण करत उभे राहिले.

๑๖๖.

१६६.

ปูเรนฺโต สกเสนาย ทกฺขิณสฺสํ วิรูฬฺหโก,อารกฺขํ กุรุมานฏฺฐา นีลงฺโค นีลภุสโน;

नीलवर्ण शरीर आणि निळे अलंकार धारण केलेले विरूढक (विरूळ्हक) महाराज आपल्या सेनेसह दक्षिण दिशेला रक्षण करत उभे राहिले.

๑๖๗.

१६७.

วิรูปกฺโข’ปิ อฏฺฐาสิ ปาลยํ ปจฺฉิมํ ทิสํ,รตฺตงฺคาภรโณ วมฺมี นิชเสนาปุรกฺขโต;

लाल रंगाचे अलंकार आणि चिलखत परिधान केलेले विरूपक्ष (विरूपक्ख) महाराज देखील आपल्या सेनेसह पश्चिम दिशेचे रक्षण करत उभे राहिले.

๑๖๘.

१६८.

อุตฺตรสฺสํ สเสนาย อารกฺขํ กุรุมานโก,โสณฺณวณฺณงฺคาภรโณ อฏฺฐาสิ นรวาหโน;

सुवर्णवर्णी अलंकार धारण केलेले नरवाहन (कुबेर/वेस्सवण) आपल्या सेनेसह उत्तर दिशेला रक्षण करत उभे राहिले.

๑๖๙.

१६९.

กิเมตฺถ พหุลาเปน ชาติกฺเขตฺตมฺหิ เทวตา,นาคตา เนว วาเหสุํ สพฺเพ เอตฺเถ’ว โอสฏา;

अधिक बोलण्यात काय अर्थ? या जाविक्षेत्रातील (बुद्धांच्या जन्मक्षेत्रातील) असे कोणतेही देव नव्हते जे आले नाहीत; सर्वच्या सर्व येथेच एकत्र आले होते.

๑๗๐.

१७०.

คคนาโตติณฺณเกตุ ปาเทหิ ปถวีตเล,นาคาทโย น ธุตาสุํ เกตุนํ พหุ กา กถา;

आकाशातून पृथ्वीतलावर उतरलेल्या ध्वजांच्या खालच्या भागांमुळे (पायांमुळे) नाग इत्यादी देखील विचलित झाले नाहीत, मग इतर अनेक ध्वजांबद्दल काय बोलावे?

๑๗๑.

१७१.

น ธูตา ธชปาเทหิ วายุตุทฺทามวุตฺติหิ,ตารกา คคเน พฺรูโม กินฺนุ ตตฺถ ธชาลุตา;

वाऱ्याच्या तीव्र प्रवाहाने हलणाऱ्या ध्वजांच्या खालच्या भागांमुळे आकाशातील तारे देखील विचलित झाले नाहीत, मग तेथील ध्वजांच्या विपुलतेबद्दल काय सांगावे?

๑๗๒.

१७२.

ปุพฺพทิสา จกฺกวาฬ สิลายุคฺคตเกตุนํ,ปาทานิ ปรภาคาทิ จกฺกวาฬสิลนฺวคุํ;

पूर्व दिशेच्या चक्रवाळ पर्वतावर उभारलेल्या ध्वजांचे तळभाग चक्रवाळ पर्वताच्या इतर भागांपर्यंत पोहोचले होते.

๑๗๓.

१७३.

จกฺกวาฬ มหาเมรุ ยุคนฺธร นคาทโย,ปุปฺผาวตํสกา’วาสุํ นานาวณฺเณหิ สงฺขตา;

चक्रवाळ, महामेरू, युगंधर इत्यादी पर्वत विविध रंगांच्या फुलांच्या माळांनी सुशोभित झाले होते.

๑๗๔.

१७४.

วามามนฺทมกรนฺท พินฺทุสนฺโทห สุนฺทรํ,อุลฺโลล ปทุมากิณฺณ วิตานํ วาสิ อมฺพรํ;

आकाशात जणू एक छत (वितान) पसरले होते, जे उमललेल्या कमळांनी व्यापलेले होते आणि मधुर मकरंदाच्या थेंबांनी अत्यंत सुंदर दिसत होते.

๑๗๕.

१७५.

ขิตฺตโสคนฺธจุณฺณานิ เทวพฺรหฺมาทินา ตหึ,วิตานํ วิย ขายนฺติ จกฺกวาฬคฺคมณฺฑเป;

देव आणि ब्रह्मा इत्यादींनी तेथे उधळलेली सुगंधी चूर्णे चक्रवाळरूपी महामंडपात एखाद्या छतासारखी भासत होती.

๑๗๖.

१७६.

กปฺปูราครุธูเปหี ตตฺถ ตตฺถุคฺคเตหิ มา,กาลพฺภกูฏจฺฉนฺโนว อาสิ มญฺญํ กเถมุ กึ;

ठिकठिकाणी उठणाऱ्या कापूर आणि अगरूच्या धुरामुळे संपूर्ण परिसर जणू काळ्या ढगांनी व्यापल्यासारखा वाटत होता; आम्ही आणखी काय सांगावे?

๑๗๗.

१७७.

ชาติกฺเขตฺเตสุ เทเวหิ กตคฺฆิกุสุมาทินา,โนสีนา ธรณี ภารา ทิเสภานํ พลํ อโห;

जन्मक्षेत्रात देवांनी अर्पण केलेल्या फुलांच्या ढिगाऱ्यांच्या भाराने पृथ्वी खचली नाही; अहो, दिशांच्या हत्तींचे (दिग्गजांचे) बळ किती अद्भूत!

๑๗๘.

१७८.

อมฺพราลมฺพมานานี ปุปฺผทามานิ ภูตลํ,อากฑฺฒนาย เทเวหิ พทฺธรชฺชุว ภาสเร

आकाशातून पृथ्वीतलापर्यंत लटकणाऱ्या फुलांच्या माळा अशा शोभत होत्या, जणू देवांनी पृथ्वीला वर खेचण्यासाठी बांधलेले दोरच असावेत.

๑๗๙.

१७९.

อญฺโญญฺญกรมุคฺคยฺห คคเน สุรสุตฺทรี,ปริพฺภมนฺตา คายนฺติ ตตฺถ ตตฺถ มโนรมํ;

आकाशात एकमेकींचे हात धरून, अप्सरा गोल फिरत ठिकठिकाणी अत्यंत मनोहर गाणी गात होत्या.

๑๘๐.

१८०.

อุโภ ภุเช วิกาเสตฺวา มณฺฑิตํ สุรสุตฺทรี,ภมนฺติ ภนฺตเภณฺฑุว ตตฺถ ตตฺถมฺพเร ยุคา;

आपले दोन्ही हात पसरून सुशोभित झालेल्या अप्सरा आकाशात ठिकठिकाणी जोड्यांनी, फिरणाऱ्या भोवऱ्याप्रमाणे गोल फिरत होत्या.

๑๘๑.

१८१.

นีลุปฺปลกลาปาที คเหตฺวาน สุรงฺคนา,ฐีตาสุํ ปริวาเรตฺวา ปูชมานา นริสฺสรํ;

नीलकमळांचे गुच्छ इत्यादी हातात घेऊन देवकन्या नरेश्वर (बुद्धांना) वेढून त्यांची पूजा करत उभ्या राहिल्या.

๑๘๒.

१८२.

รตฺนปลฺลวกลหาร กมลุปฺปล สงฺคเต,สนฺนีรกุสุมากิณฺเณ ปุณฺเณโสคนฺธวาริหี;

रत्नांचे अंकुर, पांढरी कमळे, लाल कमळे आणि नीलकमळ यांनी युक्त, जलपुष्पांनी व्यापलेल्या आणि सुगंधी पाण्याने भरलेल्या...

๑๘๓.

१८३.

กญฺจนาทิฆเฏ คยฺห อมฺพเร สุรสุนฺทรี,กตฺวาน สุคตํ มชฺเฌ ปูชยึสุ สมนฺตโต

सुवर्णकलश इत्यादी हातात घेऊन आकाशातील अप्सरांनी सुगतांना (बुद्धांना) मध्यभागी ठेवून सर्व बाजूंनी त्यांची पूजा केली.

๑๘๔.

१८४.

กญฺจนาทาสหตฺถา จ กาจี กญฺญา ตถา ฐิตา,ตาลวณฺเฏ คเหตฺวาน ฐีตาสุํ กาจิ เทวตา;

काही देवकन्या हातात सोन्याचे आरसे घेऊन उभ्या होत्या, तर काही देवी पंखे हातात धरून उभ्या होत्या.

๑๘๕.

१८५.

กาจิ มงฺคล สํยุตฺต วจนา ตว ปตฺถนา,สมิชฺฌตุติ โฆเสนฺตี ปริวาเรตฺวา ฐิตา ชินํ;

तुमची प्रार्थना/इच्छा पूर्ण होवो! अशी मंगलमय वचने उच्चारत काही देवी जिनांना (बुद्धांना) वेढून उभ्या होत्या.

๑๘๖.

१८६.

สิริวจฺฉาทิ ปคฺคยฺห อฏฺฐมงฺคลมุตฺตมํ,ฐิตาสุํ คคเน นารี ปริวาเรตฺวา มุนิสฺสรํ;

श्रीवत्स इत्यादी आठ उत्तम मांगलिक चिन्हे हातात धरून, स्त्रिया आकाशात मुनीश्वरांना (बुद्धांना) वेढून उभ्या राहिल्या.

๑๘๗.

१८७.

นจฺจนฺติ เกจิ กีฬนฺติ เสเลนฺติ จ ลลนฺติ จ,วาเทนฺติ เกจิ คายนฺติ เวลุกฺเขปํ กโรนฺติ จ;

काही जण नाचत होते, काही खेळत होते, काही आनंदाने ओरडत होते व विलास करत होते, काही वाद्ये वाजवत होते, काही गात होते, तर काही वस्त्रे हवेत उडवत होते.

๑๘๘.

१८८.

เนกปุปฺผคฺฆิปนฺตี จ ตถา ทีปคฺฆิปนฺติ จ,มณิจามีกราสชฺฌุ อคฺฆิกา ปนฺติโย ตถา;

फुलांच्या अनेक ओळी, दिव्यांच्या ओळी, तसेच मणी, सुवर्ण आणि चांदीच्या पूजनीय वस्तूंच्या ओळी...

๑๘๙.

१८९.

อาพฺรหฺมภวนุคฺคมฺม จกฺกวาฬสมนฺตโต,ติฏฺฐนฺติ ชลมานาโย พุทฺธสฺส มงฺคลุสฺสเว;

ब्रह्मलोकापर्यंत वर जाऊन, संपूर्ण चक्रवाळात चोहोबाजूला त्या ओळी बुद्धांच्या या मंगल उत्सवात प्रकाशमान होऊन राहिल्या होत्या.

๑๙๐.

१९०.

สตฺตรตนสมฺภุตา นานา โตรณปนฺตีโย,เหมรมฺภามยา จาปิ ตถา ทุสฺสมยา สิยุํ;

सप्त रत्नांनी बनवलेल्या विविध तोरणांच्या ओळी, तसेच सोन्याच्या केळीच्या खांबांनी आणि वस्त्रांनी बनवलेली तोरणे तेथे होती.

๑๙๑.

१९१.

นานาวณฺเณหิ เนเกหิ ฉตฺเตหิ จ นิรนฺตรํ,จกฺกวาโฬทรํ อาสิ สรํจ กมลากุลํ;

विविध रंगांच्या अनेक छत्र्यांनी संपूर्ण चक्रवाळाचा अंतर्भाग जणू कमळांनी भरलेल्या सरोवरासारखा दिसत होता.

๑๙๒.

१९२.

ตตฺถ ตตฺถุชฺชลาเนก ยนฺตทีปาวลี มหี,ตารกาชาลกากิณฺณ คคนงฺคนสนฺติภา;

ठिकठिकाणी प्रज्वलित केलेल्या अनेक यांत्रिक दिव्यांच्या माळांमुळे पृथ्वी, ताऱ्यांच्या जाळ्याने भरलेल्या आकाशरूपी अंगणासारखी भासत होती.

๑๙๓.

१९३.

ธชนฺตริต ฉตฺตา’สุํ จกฺกวาฬคิรูปริ,นิรนฺตรา’สุํ ตตฺเถว ฆฏทีปา จ โตรณ;

चक्रवाळ पर्वताच्या शिखरावर ध्वजांच्या मध्ये छत्र्या लावल्या होत्या, आणि तेथेच अखंड घटदीप (पणत्या) आणि तोरणे देखील लावलेली होती.

๑๙๔.

१९४.

นานาตุริยนาเทหิ นานาสงฺคีติตาหิ จ,สาธุวาเทหิ เนเกหิ จกฺกวาโฬ ผุโฏ อหู;

विविध वाद्यांच्या आवाजांनी, अनेक प्रकारच्या संगीताने आणि 'साधू-साधू' अशा अनेक जयघोषांनी संपूर्ण चक्रवाळ दुमदुमून गेले होते.

๑๙๕.

१९५.

อโห มหนฺตตา ตสฺส พุทฺธสฺส กตมงฺคเล,ปูชาวิเสสํ ตํ โก หิ มุเขเนเกน ภาสตี;

अहो! बुद्धांच्या त्या मंगल उत्सवाचे काय ते महात्म्य! त्या विशेष पूजेचे वर्णन एका मुखाने कोण बरे करू शकेल?

๑๙๖.

१९६.

จตุมฺมุโข สหสฺสกฺโข ทฺวิสหสฺสนยโน ผณี,ทสกณฺโฐ’ปิ ตํ สพฺพํ เนว สกฺโกนฺติ ภาสิตุํ;

चतुरानन (चार मुख असलेला ब्रह्मा), सहस्राक्ष (हजार डोळे असलेला इंद्र), दोन हजार डोळे असलेला नागराज आणि दशकंठ (रावण) देखील त्या सर्वांचे वर्णन करण्यास समर्थ नाहीत.

๑๙๗.

१९७.

เอวํ สุราสุรพฺรหฺม เวนเตยฺโยรคาทิหิ,นิรนฺตรํ กตาเนก มหามห สมากุเล;

अशा प्रकारे देव, असुर, ब्रह्मा, गरुड आणि नाग इत्यादींनी निरंतर आयोजित केलेल्या अनेक महाउत्सवांनी तो परिसर गजबजला होता.

๑๙๘.

१९८.

ตสฺมินฺตุ วาสเร มาโร ปสฺสิตฺวา ภุวนํ อิทํ,อามนฺเตตฺวา สานุวเร อาเหวํ สกุตูหโล;

त्या दिवशी माराने हे सर्व जग पाहिले आणि आपल्या अनुयायांना बोलावून उत्सुकतेने असे म्हटले:

๑๙๙.

१९९.

สพฺเพ ทิพฺพวิมานา โภ สุญฺญา ทิสฺสนฺติ ฉฑฺฑิตา,ปุรปาลมฺปหาเปตฺวา กฺว คตา’สุํ สเทวกา;

अरे! सर्व दिव्य विमाने रिकामी आणि सोडून दिलेली दिसत आहेत. नगराचे रक्षणकर्ते सोडून, देवांसह ते सर्व कोठे गेले आहेत?

๒๐๐.

२००.

กิมฺโภ มาร น ชานาสิ มตฺโต สุตฺโต’สิ อชฺช กึ,สุทฺโธทนิย สิทฺธตฺโถ มายาย ตนโย อยํ;

हे मारा! तुला माहीत नाही काय? आज तू मद्यधुंद किंवा झोपलेला आहेस काय? हा शुद्धोदनाचा पुत्र आणि मायादेवीचा मुलगा सिद्धार्थ आहे.

๒๐๑.

२०१.

ปุเรตฺวา ปารมี สพฺพา กตฺวาน อภินิกฺขมํ,โพธิมุเล นิสินฺโน สิ อชฺช พุทฺโธ ภวามีติ;

सर्व पारमिता पूर्ण करून आणि महाभिनिष्क्रमण करून, ते आज 'मी बुद्ध होईन' असे म्हणून बोधिवृक्षाच्या मुळाशी बसले आहेत.

๒๐๒.

२०२.

ตสฺส ปูชาวิธานตฺถํ ทสสหสฺสีสุ เทวตา,สมาคตา หฏฺฐตุฏฺฐา กโรนฺตชฺช มหามหํ;

त्यांच्या पूजेच्या विधीसाठी दहा हजार लोकधातूतील देवगण अत्यंत हर्षित व आनंदित होऊन एकत्र आले आहेत आणि आज मोठा उत्सव साजरा करत आहेत.

๒๐๓.

२०३.

กินฺนุ เต พธิรํ โสตํ กินฺนุ ปริหายิ โลจนํ,ธชคฺคา เต น ทิสฺสนฺติ อุลฺโลลํ เต น สูยติ;

तुझे कान बहिरे झाले आहेत काय? तुझे डोळे निकामी झाले आहेत काय? तुला त्यांचे ध्वज दिसत नाहीत काय आणि त्यांचा मोठा आवाज ऐकू येत नाही काय?

๒๐๔.

२०४.

เตสํ ตํ วจนํ สุตฺวา อนฺตโก ขลุ ปาปิมา,ทุกฺขิโต ทุมฺมโน เตสํ โสจนฺโต อิทมฺพฺรุวิ;

त्यांचे ते बोलणे ऐकून, तो पापी अंतक (मार) खरोखरच दुःखी व खिन्न झाला आणि शोक करत त्यांना असे म्हणाला:

๒๐๕.

२०५.

อโห วตา’ติปริหานิ สํสารสฺส มหา อยํ,อสาโร ขลุ สํสาโร สิทฺธตฺเถ วิภวํ คเต;

अरेरे! संसाराची ही केवढी मोठी हानी आहे! सिद्धार्थ बुद्धत्वाला प्राप्त झाल्यावर हा संसार खरोखरच निस्सार झाला आहे.

๒๐๖.

२०६.

อโห วตา’ติ นฏฺฐมฺหา ติวฏฺฏํ ปริปุริตํ,โหติ โภ ทหนา ทฑฺฒวนํวาติ อลกฺขิกํ;

अरेरे! आपण नष्ट झालो आहोत. हे त्रिवर्त (क्लेश, कर्म आणि विपाक यांचे चक्र) पूर्ण झाले आहे. अरे! हे आगीने जळालेल्या जंगलासारखे दुर्दैवी झाले आहे.

๒๐๗.

२०७.

นิราโลกํ ติโลกํ โภ อสุรํ วาสรํ ยถา,ปริโมสรตนํ โหติ รชฺชํ เวทํ ชคตฺตยํ;

अरे! हे तिन्ही लोक प्रकाशाशिवाय अंधकारमय झाले आहेत, जणू काही असुरमय दिवसच! हे राज्य, वेद आणि तिन्ही जग जणू चोरीला गेलेल्या रत्नासारखे झाले आहेत.

๒๐๘.

२०८.

มเมส วิสยํ หิตฺวา ยาติ สิทฺธตฺถทารโก,เตน ยาเตน มคฺเคน นิกฺขมนฺติ พหุชฺชนา;

हा सिद्धार्थ बालक माझे साम्राज्य सोडून जात आहे. त्याने मार्गक्रमण केलेल्या याच मार्गाने अनेक लोक संसारातून बाहेर पडतील.

๒๐๙.

२०९.

ภวนฺตํ น กโรเตโส ยาว สุทฺโธทนตฺรโช,เอถ คจฺฉาม สิทฺธตฺถมสิทฺธตฺถํ กโรม โภ;

जोपर्यंत हा शुद्धोदनाचा पुत्र बुद्ध होत नाही, तोपर्यंत चला, आपण जाऊ या आणि सिद्धार्थाला 'असिद्धार्थ' (अयशस्वी) करू या.

๒๑๐.

२१०.

มาเปถ เภรวํ วณฺณํ พีภจฺฉํ ทุทฺทสํ ขรํ,สทฺเทเนว ปลาเปถ ตูลภฏฺฏํว วายุนา;

भयानक, बीभत्स, दुर्धर आणि क्रूर रूप धारण करा. वाऱ्याने उडून जाणाऱ्या कापसाप्रमाणे केवळ आवाजानेच त्याला पळवून लावा.

๒๑๑.

२११.

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา มารเสนา สมาคมุํ,นานาเวสธรา หุตฺวา นานายุธ สมงฺคิโน;

त्याचे ते बोलणे ऐकून, विविध रूपे धारण केलेली आणि नानाविध शस्त्रास्त्रांनी सज्ज झालेली मारसेना एकत्र आली.

๒๑๒.

२१२.

โยชนานํ ตทา มาโร ทิยฑฺฒสตมุจฺจโต,คิริเมขลมารุยฺห เสนาย สหสา’คมี;

तेव्हा दीडशे योजन उंचीचा मार, 'गिरीमेखल' नावाच्या हत्तीवर स्वार होऊन आपल्या सेनेसह वेगाने आला.

๒๑๓.

२१३.

ทิสฺวาน ทุรโต เอตฺตํ เทวา มารํ สวาหินึ,ภยฏฺฏาปคมุํ ขิปฺปํ ธาวมานา ทิโสทิสํ;

माराला आपल्या सैन्यासह येत असलेले दुरूनच पाहून, भयभीत झालेले देव दाही दिशांना पळत सुटले आणि त्वरित निघून गेले.

๒๑๔.

२१४.

สํขิปฺป ขิปฺปํ สจฺฉตฺตํ พฺรหฺมา ธาวิ ปรมฺมุโข,กตฺวาน ปิฏฺฐิยํ สงฺขํ สกฺโก ธาวิ วิสงฺกิโต;

ब्रह्मदेवाने आपले पांढरे छत्र घाईघाईने गुंडाळले आणि तोंड फिरवून तो पळाला. शक्र (इंद्र) शंख पाठीवर ठेवून शंकित अंतःकरणाने पळून गेला.

๒๑๕.

२१५.

มหากาโล’ปิ นาคินฺโท นิมุชฺช มหิยํ ตทา,วตฺตทตฺตกโร ภีรุ สเก นิปติ มญฺจเก;

तेव्हा नागराज महाकाल देखील पृथ्वीत गुप्त झाला आणि घाबरून, तोंडावर हात ठेवून आपल्या पलंगावर जाऊन पडला.

๒๑๖.

२१६.

สํ สํ ปูชาวิธานนฺตุ ฉฑฺเฑตฺวาน สเทวกา,คตาสุํ สุญฺญกํ อาสิ จกฺกวาฬมิทํ ตทา;

देवांनी आपापले पूजेचे साहित्य तेथेच सोडून दिले आणि ते निघून गेले; तेव्हा हे चक्रवाळ संपूर्णपणे रिकामे झाले.

๒๑๗.

२१७.

นิสฺสิรีกํ ปเทสํ ตํ อโสภํ อสมญฺชสํ,อโหสิ ปติตาเนก ปูชาภณฺฑสมากุลํ;

तो प्रदेश निस्तेज, अशोभनीय आणि अस्ताव्यस्त झाला, तसेच तेथे पडलेल्या अनेक पूजासाहित्यामुळे तो विस्कळीत झाला.

๒๑๘.

२१८.

เอโกว ตตฺถ สุคโต นิสีทิ วชิราสเน,ปชฺชลํ นิชสิริยา สูริโยว ยุคนฺธเร;

तेथे केवळ सुगत एकटेच वज्रासनावर बसले होते, जे युगंधर पर्वतावरील सूर्याप्रमाणे स्वतःच्या तेजाने तळपत होते.

๒๑๙.

२१९.

อกมฺโป จ อสนฺตฺราสี โลมหํส วิวชฺชิโต,อภีโต สีหราชาว มิคจฺฉาปานมคฺคโต;

ते निष्कंप, निर्भय आणि रोमांचरहित होते; हरिणाच्या पाडसांच्या समोर सिंहराजाप्रमाणे ते भयमुक्त होते.

๒๒๐.

२२०.

ตโต ธมฺมิสฺสรสฺสคฺเค ทุนฺนิมิตฺตานิ ชายรุํ,อนฺธการํ ทิสา อาสุํ ธูมเกตุ จ อมฺพเร;

त्यानंतर धम्मराजाच्या समोर अपशकुन घडू लागले; दिशांमध्ये अंधार पसरला आणि आकाशात धूमकेतू दिसू लागले.

๒๒๑.

२२१.

ทินํ ทุทฺทินกํ อาสิ หตรํสิ ทิวากโร,อุกฺกาปโต’ปิ ปญฺญายิ ทิสาฑาโหปปชฺชถ;

दिवस हा दुर्दिन झाला, सूर्याची किरणे लुप्त झाली. उल्कापात होऊ लागला आणि दिशा पेटल्यासारख्या वाटू लागल्या.

๒๒๒.

२२२.

อฆเน คคเน อาสุํ อินฺทจาปวิรชฺชุตี,อนลาสนิโย’ทิตฺตา ตตฺถ ตตฺถ ปตนฺตี จ

ढग नसलेल्या आकाशात इंद्रधनुष्य आणि विजा चमकू लागल्या, आणि धगधगते अग्नीचे वज्र जागोजागी पडू लागले.

๒๒๓.

२२३.

กาโกลสงฺฆา วสฺสึสุ อุณฺณ สกุณโกสิยา,จรึสุ อมฺพเร’เปตา กพนฺธา จ ภยาวหา;

कावळ्यांचे थवे आणि घुबड ओरडू लागले; आकाशात भयानक प्रेत आणि धड नसलेले कबंध फिरू लागले.

๒๒๔.

२२४.

เสนํ สํวิทหิตฺวาน ตโต มาโร อภิทฺทวิ,อาคนฺตฺวา จกฺกวาฬมฺหิ ฐิโต ชินมุทิกฺขิย;

आपल्या सैन्याची व्यूहरचना करून मार वेगाने पुढे धावला; चक्रवाळाच्या सीमेवर येऊन तो जिनांकडे पाहत उभा राहिला.

๒๒๕.

२२५.

เอกกสฺส มนุสฺสสฺส สนฺติโกปคมํ มม,น ยุตฺตญฺหิ คโช ยาติ คชํ โน ยาติ โกตฺถุกํ;

एका एकट्या माणसाजवळ मी स्वतः जाणे योग्य नाही; हत्ती हत्तीशी लढायला जातो, कोल्ह्याशी नाही.

๒๒๖.

२२६.

เนตํ ครุ ปลาเปตุํ กาโล อิติ วิจินฺติย,มาเปสิ กุปิโต ขิปฺปํ กปฺปนิล สมานิลํ;

याला पळवून लावणे कठीण नाही, हीच वेळ आहे, असा विचार करून त्याने क्रोधाने कल्पान्ताच्या वाऱ्यासारखा प्रचंड वादळी वारा निर्माण केला.

๒๒๗.

२२७.

ขิปนฺโต คคเน ขิปฺปํ อุทฺธริตฺวา วนสฺปตี,กตฺวาน วนมุมฺมูลํ วิทฺธํเสนฺโต อเสสกํ;

मोठमोठे वृक्ष मुळासकट उपटून आकाशात फेकत, संपूर्ण जंगल उद्ध्वस्त करत आणि सर्व काही नष्ट करत तो वारा वाहू लागला.

๒๒๘.

२२८.

จาเลตฺวา ตาลสาลาทึ ลุญฺจิตฺวา คคเน ขิปํ,ปาเตนฺโต จกฺกวาฬนฺเต วาชิสีห คชาทโย;

ताड आणि साल इत्यादी वृक्ष हलवून, ते उपटून आकाशात फेकत आणि घोडे, सिंह, हत्ती इत्यादींना चक्रवाळाच्या सीमेवर पाडत तो वारा वाहू लागला.

๒๒๙.

२२९.

ปหริตฺวา วิวตฺเตตฺวา คิริกูฏานิ อุกฺขิปํ,ภมยนฺโต นโภมชฺเฌ ธาวเตว ตโต ตโต;

पर्वतांच्या शिखरांवर आघात करून, ती उलथवून वर फेकत आणि आकाशात फिरवत तो वारा इकडेतिकडे धावू लागला.

๒๓๐.

२३०.

สิลาหิ สิลาสงฺฆฏฺฏ มหานาทํ ปวตฺตยํ,ปาเตนฺโต ทหนญฺจาปิ ธูมมมฺพร มุกฺขิปํ;

दगडांवर दगड आदळून मोठा आवाज करत, अग्नीचा वर्षाव करत आणि आकाशात धूर फेकत तो वारा वाहू लागला.

๒๓๑.

२३१.

ภมยนฺโต คเหตฺวาน อมฺพเร ฉทนิฏฺฐิกา,ปาสาเท ปริวตฺเตตฺวา ปหรนฺโต นคาทิสุ;

घरांच्या छपरांच्या विटा पकडून आकाशात फिरवत, प्रासाद उलथवून टाकत आणि पर्वतांवर आघात करत तो वारा वाहू लागला.

๒๓๒.

२३२.

ขนนฺโต ปถวึ ปํสุํ คเหตฺวามฺพรมณฺฑเล,พนฺธนฺโตว ปรํ ภุมึ ภินฺทนฺโต ตุงฺคปพฺพเต;

पृथ्वी खणून धूळ आकाशमंडळात उडवत, जणू दुसरीच भूमी तयार करत आणि उंच पर्वत फोडत तो वारा वाहू लागला.

๒๓๓.

२३३.

ภยานเกน สทฺเทน อุปคมฺม มหามุนึ,จาเลตุํ เนว โส สกฺขิ อํสุมตฺตมฺปิ จีวเร;

भयानक आवाजासह महामुनींच्या जवळ येऊनही, तो त्यांच्या चीवराचा एक धागा देखील हलवू शकला नाही.

๒๓๔.

२३४.

ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,ปฐเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย;

तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक संबुद्धांचा विजय झाला; मारासोबतच्या पहिल्या युद्धात माराचा पराभव झाला.

๒๓๕.

२३५.

เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา;

अशा प्रकारे ते 'नरसारथी' महान प्रभावशाली आहेत असे मानून, त्यांना नेहमी वंदन करा व त्यांची पूजा करा; कारण तेच तुमचे सदैव शरण आहेत.

อิติ ปฐโม วิชโย.

असा हा पहिला विजय होय.

๒๓๖.

२३६.

ทิสฺวา นมุจิ ธีรสฺส มาลุเตนานุปทฺทวํ,ทุกฺขี จ ทุมฺมโน อาสิ โกเธนาตุรมานโส;

त्या धीर बुद्धांना वाऱ्यामुळे कोणतीही इजा न झाल्याचे पाहून, नमुची (मार) दुःखी व खिन्न झाला आणि क्रोधाने त्याचे मन व्याकुळ झाले.

๒๓๗.

२३७.

โหตุ ทานิ มโหเฆน ปวาเหมิ อิมํ ยตึ,มาเปตฺวาน มหาเมฆํ โสจนาย อลํ มม;

असो! आता मी एका महापुराने या यतीला वाहून नेईन. एक मोठा मेघ निर्माण करून मी माझे दुःख दूर करतो.

๒๓๘.

२३८.

อิติ จินฺติย โส มาโร มหาเมฆมมาปยิ,ทิสาสุมฺปิหิตา สพฺพา อนฺธกาโร อวตฺถริ;

असा विचार करून त्या माराने महामेघ निर्माण केला, ज्यामुळे सर्व दिशा झाकल्या गेल्या आणि सर्वत्र अंधार पसरला.

๒๓๙.

२३९.

อุปรูปริ คุณา หุตฺวา สหสฺสานิ สตานิ’ปิ,ธาราธรา มหาธารา วตฺตยึสุ สมนฺตโต;

एकावर एक शेकडो आणि हजारो पटीने थर साचून, ढगांमधून चोहोबाजूने पाण्याचे मोठे प्रवाह (महाधारा) वाहू लागले.

๒๔๐.

२४०.

โสทามินีสหสฺเสหิ วินทฺธํว นภํ อหู,ตตฺถ ตตฺถ ทิสาภาเค อินฺทจาปา อวตฺตถ;

हजारो विजांच्या कडकडाटाने आकाश जणू वेढले गेले आणि ठिकठिकाणी दिशांच्या भागात इंद्रधनुष्ये दिसू लागली.

๒๔๑.

२४१.

มหารชตรชฺชูหิ สิพฺพิตาว นภาวนี,ธราธโรรุธาราหิ นิรนฺตรปวตฺติหิ;

ढगांमधून सतत पडणाऱ्या पाण्याच्या प्रचंड धारांमुळे आकाश आणि पृथ्वी जणू चांदीच्या मोठ्या दोऱ्यांनी एकत्र शिवले गेले असावेत असे वाटत होते.

๒๔๒.

२४२.

ตตฺถ ตตฺถ ปตนฺตานิ โฆราสนิสตา อหุํ,มหาภีม นโภ เภริสฺสนา อาสุํ ตหึ ตหึ;

ठिकठिकाणी शेकडो भयानक विजा कोसळत होत्या आणि आकाशामध्ये सर्वत्र अत्यंत भयानक असे रणदुंदुभीसारखे आवाज होत होते.

๒๔๓.

२४३.

อุทฺธรนฺโต มหาเสเล มโหโฆ จ ตทุพฺภเว,เกลาส สิขราการ เอเณปุญฺเช สมุพฺพหํ;

त्यातून निर्माण झालेला महापूर मोठे पर्वत उपटून टाकत होता आणि कैलास पर्वताच्या शिखरांसारखे फेसाचे ढीग वाहून आणत होता.

๒๔๔.

२४४.

มหาถูปปฺปมาณาทิ มหาพุพฺพุลมุพฺพหํ,คมฺภีโร ปุถุโล จณฺโฑ อุปคมฺม ชินนฺติกํ;

महास्तूपाच्या आकाराचे पाण्याचे मोठे बुडबुडे वाहून आणणारा, तो खोल, विस्तीर्ण आणि उग्र महापूर जिनांच्या (बुद्धांच्या) जवळ आला.

๒๔๕.

२४५.

สรีเร โลมมตฺตมฺปิ เตเมตุมสมตฺถโก,คโต มโหโฆ พุทฺธสฺส’โภ’นุภาวมหนฺตตา;

परंतु, बुद्धांच्या शरीरावरील एक केसही ओला करण्यास असमर्थ ठरून, तो महापूर बुद्धांच्या महान प्रभावामुळे निघून गेला.

๒๔๖.

२४६.

ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,ทุติเย มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสี ปราชโย;

तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि या दुसऱ्या मार-युद्धात माराचा पराजय झाला.

๒๔๗.

२४७.

เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นร สารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา;

"नरसारथी (मनुष्यांचे मार्गदर्शक असणारे बुद्ध) असे महान प्रभावशाली आहेत" असा विचार करून त्यांना नेहमी वंदन करा व त्यांची पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदाचे शरण आहेत.

ทุติโย วิชโย.

दुसरा विजय.

๒๔๘.

२४८.

ตโต มาโร อสกฺโกนฺโต วสฺโสเฆน อุปทฺทวํ,กาตุํ ตสฺส อุสูยาทิ โกปากุลมโน ตทา;

त्यानंतर, पाण्याच्या प्रवाहाने उपद्रव देण्यास असमर्थ ठरलेला तो मार, ईर्ष्या आणि क्रोधाने व्याकुळ मनाचा झाला.

๒๔๙.

२४९.

ภวตชฺช กิเมเตน มารเณ ตสฺส กึ ครุ,อิทานงฺคารวุฏฺฐีหิ ฌาเปมิ สหสา อิมํ;

"आज याने काय होणार? त्याला मारणे काय कठीण आहे? आता मी याला धगधगत्या कोळशांच्या वर्षावाने त्वरित जाळून भस्म करतो."

๒๕๐.

२५०.

อิติ จินฺติย โส มาโร มาเปตฺวางฺคาร วุฏฺฐิโย,เปเสสิ นภสา ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส อุปนฺติกํ;

असा विचार करून त्या माराने धगधगत्या कोळशांचा वर्षाव निर्माण केला आणि आकाशातून तो सम्यक्‌संबुद्धांच्या दिशेने पाठवला.

๒๕๑.

२५१.

มหาปพฺพตสงฺกาส ชลิตงฺคาร ราสโย,ธาวึสุ นหสา ตตฺถ อจฺจิมนฺโต มหพฺภยา;

महाकाय पर्वतांसारखे धगधगत्या कोळशांचे ढीग, अत्यंत भयानक आणि ज्वालांनी वेढलेले, आकाशातून वेगाने धावू लागले.

๒๕๒.

२५२.

จิจฺจิฏายน สทฺเทหิ ปูรยนฺโต ทิสนฺตรํ,ธูปายนฺโต ผุลิงฺเคหิ มารสฺสาปิ ภยาวหา;

'चिटचिट' अशा आवाजांनी दिशांचे अंतर भाग भरून काढत, धूर आणि ठिणग्या उडवत, ते स्वतः मारासाठीही भयावह वाटत होते.

๒๕๓.

२५३.

อุชฺชาเลนฺตา มหารุกฺเข ปพฺพเต’ปิ จ สมฺมุเข,นรโกทรุคฺคตา อคฺคี ราสีวาติ ภยาวหา;

वाटेत येणारे मोठे वृक्ष आणि पर्वतही जाळून खाक करत, नरकाच्या उदरातून निघालेल्या अग्नीच्या ढिगासारखे ते अत्यंत भयानक होते.

๒๕๔.

२५४.

อุปคนฺตฺวา มุหุตฺเตน นิสินฺนํ มุนิปุงฺควํ,มธุมตฺตาลิฌงฺการ นาทากุลทิสามุขา;

एका क्षणात शांत बसलेल्या मुनिश्रेष्ठांच्या जवळ येऊन, मधाने धुंद झालेल्या भुंग्यांच्या गुंजारवाने दिशांचे मुख गुंजित करत...

๒๕๕.

२५५.

ปาเตนฺติ สตตามนฺท มกรนฺทช พินฺทโว,มาลาวตํสกา หุตฺวา ปาทมุเล ปตึสุ ตา;

सतत मधुर मकरंदाचे थेंब वर्षवणारे ते कोळसे फुलांचे हार बनून बुद्धांच्या चरणकमलांवर पडले.

๒๕๖.

२५६.

ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,ตติเย มาร ยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย;

तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि या तिसऱ्या मार-युद्धात माराचा पराजय झाला.

๒๕๗.

२५७.

เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา;

"नरसारथी असे महान प्रभावशाली आहेत" असा विचार करून त्यांना नेहमी वंदन करा व त्यांची पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदाचे शरण आहेत.

ตติโย วิชโย.

तिसरा विजय.

๒๕๘.

२५८.

เตนานุปทฺทุตํ พุทฺธํ ปสฺสิตฺวาน ปชาปติ,ทุกฺขิโต ทุมฺมโน หุตฺวา เอวํ จินฺเตสิ ทุมฺมติ;

त्याने बुद्धांना उपद्रवरहित पाहून, तो दुर्मती मार दुःखी व खिन्न झाला आणि असा विचार करू लागला:

๒๕๙.

२५९.

ปาสาณวสฺสํ มาเปตฺวา จุณฺเณตฺวา ปนิมํ ยตึ,วิทฺธํเสมีติ จินฺเตตฺวา มาเปสูปลวสฺสกํ;

"दगडांचा वर्षाव करून या यतीला चूर्ण करून नष्ट करतो," असा विचार करून त्याने दगडांचा वर्षाव निर्माण केला.

๒๖๐.

२६०.

ตสฺมึ วสฺเส’ติ พีภจฺฉา ธูมายนฺตา สโชติกา,ชลิตงฺคารสงฺกาสา ปาสาณุจฺจาวจา พหู;

त्या वर्षावात अत्यंत बीभत्स, धूर निघणारे, प्रकाशमान आणि धगधगत्या कोळशांसारखे अनेक लहान-मोठे दगड होते.

๒๖๑.

२६१.

กรานญฺโญญฺญสงฺฆฏฺฏา มหนฺตํ เภรวํ รวํ,ทุทฺทินํ ธูมชาลาหิ กุรุมานา สมนฺตโต;

एकमेकांवर आदळल्यामुळे मोठा भयानक आवाज करत आणि चोहोबाजूला धुराचे साम्राज्य पसरवून दिवसाला अंधकारमय करत...

๒๖๒.

२६२.

สตฺถูปคนฺตฺวาภิมุขํ สนฺตมาลาคุลา วิย,ปตึสุ สิริปาเท เต อมนฺทาโมทวาหิโน;

शास्त्यांच्या समोर येऊन, ते दगड शांत फुलांच्या गुच्छांसारखे बनले आणि सुगंध पसरवत त्यांच्या श्रीचरणांवर पडले.

๒๖๓.

२६३.

ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,จตุตฺเถ มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย;

तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि या चौथ्या मार-युद्धात माराचा पराजय झाला.

๒๖๔.

२६४.

เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา;

จตุตฺโถ วิชโย.

चौथा विजय.

๒๖๕.

२६५.

ทิสฺวานตฺตมโน มาโร ทิตฺโต โกธคฺคินา ตทา,มาเปตฺวา’ยุธวสฺสํ โส เปเสสิ ตทุปนฺติกํ;

हे पाहून अप्रसन्न झालेला मार क्रोधाग्नीने पेटून उठला आणि त्याने शस्त्रास्त्रांचा वर्षाव निर्माण करून तो बुद्धांच्या दिशेने पाठवला.

๒๖๖.

२६६.

เนตฺตึสจฺฉูริกา สตฺติ เหณฺฑิวาล คทาทโย,ติณฺคธารา ปชฺชลิตา อจิรชฺชุติ สนฺนิภา;

तलवारी, सुरे, भाले, मुद्गल, गदा इत्यादी तीक्ष्ण धार असलेली, धगधगती आणि विजेच्या चमकांसारखी शस्त्रे...

๒๖๗.

२६७.

ยถา ปุปฺโผปหาโรปคนฺตฺวาน คคนงฺคนา,เอวํ สมฺพุทฺธปาเทสุ ปตึสุ ปริวตฺติตา;

आकाशातून पडणाऱ्या फुलांच्या उपहाराप्रमाणे ती शस्त्रे रूपांतरित होऊन सम्यक्‌संबुद्धांच्या चरणांवर पडली.

๒๖๘.

२६८.

ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,ปญฺจเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย;

तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि या पाचव्या मार-युद्धात माराचा पराजय झाला.

๒๖๙.

२६९.

เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา;

ปญฺจโม วิชโย.

पाचवा विजय.

๒๗๐.

२७०.

ตํ ทิสฺวา ปาปิมา กุทฺโธ ยํ ยํ ตสฺส กโรม’หํ,ตํ ตํ’ทานี น สกฺโกติ กิญฺจิ กากุมุ’ปกฺกมํ;

हे पाहून तो पापी मार संतप्त झाला आणि विचार करू लागला, "मी याच्याविरुद्ध जे काही करतो, त्यातील काहीच आता यशस्वी होत नाही, माझा कोणताही उपाय चालत नाही."

๒๗๑.

२७१.

มาเปสิ กุกฺกุลํ วสฺสํ มารมีต’ธุนา มุนึ,โส’คา’กาสา สมฺปทิตฺโต ธูมายนฺโตว ปชฺชลํ;

"आता मी या मुनींना मारतो," असा विचार करून त्याने उष्ण राख आणि कोळशांचा (कुक्कुल) वर्षाव निर्माण केला, जो आकाशातून धूर निघत आणि धगधगत चालला.

๒๗๒.

२७२.

ชินสฺสาภิมุขํ คนฺตฺวา กุกฺกุโล ปริวตฺติย,จนฺทนสฺส สิตพฺภสฺส ธูลี หุตฺวาน ปคฺฆริ;

जिनांच्या समोर येऊन ती उष्ण राख रूपांतरित झाली आणि पांढऱ्या चंदनाच्या धुळीसारखी होऊन खाली पडली.

๒๗๓.

२७३.

ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,ฉฏฺเฐ นมุจิ ยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสี ปราชโย;

तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि या सहाव्या नमुची-युद्धात (मार-युद्धात) माराचा पराजय झाला.

๒๗๔.

२७४.

เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา;

अशा प्रकारे त्या नरसारथीला (मनुष्यांचे सारथी असणाऱ्या बुद्धांना) महानुभाव (महाप्रतापी) मानून त्यांची नित्य वंदना व पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदैव शरण आहेत.

ฉฏฺโฐ วิชโย.

सहावा विजय.

๒๗๕.

२७५.

ตโต ทิสฺวาน ตํ กณฺโห กณฺหเสนา ปุรกฺขโต,สงฺกุทฺโธ เปสยิ ตตฺถ วสฺสํ โส สิกตามยํ;

त्यानंतर, आपल्या काळ्या (अंधकारमय) सेनेसह पुढे आलेल्या त्या क्रुद्ध झालेल्या कान्हाने (माराने) तिथे वाळूचा वर्षाव केला.

๒๗๖.

२७६.

ขทีรงฺคาร สงฺกาสา วาลุกา คคนาคตา,ภสฺสนฺตา ชินปาทนฺเต วาสจุณฺณตฺตมาคตา;

खैराच्या निखाऱ्यांसारखी धगधगणारी ती वाळू आकाशातून खाली आली, परंतु जिनांच्या (बुद्धांच्या) चरणांजवळ पडताच ती सुगंधी चूर्णात (उटीत) परिवर्तित झाली.

๒๗๗.

२७७.

ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,สตฺตเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย;

तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि सातव्या मारयुद्धात माराचा पराजय झाला.

๒๗๘.

२७८.

เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นร สารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา;

अशा प्रकारे त्या नरसारथीला महानुभाव मानून त्यांची नित्य वंदना व पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदैव शरण आहेत.

สตฺตโม วิชโย.

सातवा विजय.

๒๗๙.

२७९.

ตมฺปิ ทิสฺวา อสชฺชนฺโต อหิรี โกปเกตุโก,มาเปตฺวา ปลิปนฺทานิ ตตฺถ โอสีทยามิ ตํ;

ते पाहूनही तो निर्लज्ज आणि क्रोधाचा ध्वज धारण करणारा मार थकला नाही; त्याने तिथे चिखल (दलदल) निर्माण केला आणि 'मी त्यांना यात बुडवून टाकीन' असा विचार केला.

๒๘๐.

२८०.

อิติ จินฺติย มาเปตฺวา เปเสสิ ปลิปํ ฆนํ,ธูปายนฺโต ปชฺชลนฺโต คนฺตฺวา โส นภสา ลหุํ;

अशा विचार करून त्याने धूर निघणारा आणि पेटलेला असा दाट चिखल निर्माण करून पाठवला, जो आकाशातून वेगाने पुढे गेला.

๒๘๑.

२८१.

สมฺพุทฺธสิริปาทมฺหิ สมฺปตฺโต นิพฺพุโต ตโต,นานาสุคนฺธสมฺภุต คนฺธกทฺทมตํ คโต;

सम्यक्‌संबुद्धांच्या श्रीचरणांजवळ पोहोचताच तो शांत झाला आणि विविध सुगंधी द्रव्यांनी युक्त अशा सुवासिक चिखलात बदलून गेला.

๒๘๒.

२८२.

ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,อฏฺฐเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย;

तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि आठव्या मारयुद्धात माराचा पराजय झाला.

๒๘๓.

२८३.

เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา;

๒๘๔.

२८४.

โอโลเกนฺโต ตโต มาโร มารารึ สิริยุชฺชลํ,ทิสฺวา จิตฺตมฺปสาเทตุมสกฺโกนฺโต’ติ โกปวา;

त्यानंतर, वैभवाने तळपणाऱ्या मारारीला (बुद्धांना) पाहूनही आपल्या मनाला प्रसन्न करू न शकल्यामुळे तो मार अत्यंत क्रुद्ध झाला.

๒๘๕.

२८५.

อชฺเชตมนฺธการสฺมึ ปกฺขิปิตฺวา ปโมหิตุํ,มยฺหํ ภาโรติ จินฺเตตฺวา มาเปสิ ติมิรํ ฆนํ;

आज यांना अंधकारात टाकून मोहित (भ्रमित) करणे हे माझे काम आहे, असा विचार करून त्याने दाट अंधार निर्माण केला.

๒๘๖.

२८६.

โลกนฺตเรสุ สมฺภุต ติมิโส’ว ภยาวโห,คนฺตฺวาน คคนา โส หิ ปตฺวาน มุนิสนฺติกํ;

लोकांतरांमध्ये (विश्वाच्या पोकळीत) निर्माण होणाऱ्या भयानक अंधकाराप्रमाणे तो अंधार आकाशातून मार्गक्रमण करत मुनींच्या (बुद्धांच्या) समीप पोहोचला.

๒๘๗.

२८७.

ยถา ติมิรมายาติ วินาสํ สุริยุคฺคเต,เอวมาสิ ชินคฺคมฺหิ อนฺธกาโร ตถาวิโธ;

ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधकाराचा नाश होतो, त्याचप्रमाणे तो अंधार श्रेष्ठ जिनांच्या (बुद्धांच्या) समोर नष्ट झाला.

๒๘๘.

२८८.

ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,นวเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย;

तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि नवव्या मारयुद्धात माराचा पराजय झाला.

๒๘๙.

२८९.

เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา;

นวโม วิชโย.

नववा विजय.

๒๙๐.

२९०.

เอวํ นวหิ วุฏฺฐิหิ กตฺวา มาโร มหา ภวํ,น ตสฺโสปทฺทวํ ทิสฺวา ทิตฺตโกปานลากุโล;

अशा प्रकारे नऊ प्रकारच्या वर्षावांनी मोठे भय निर्माण करूनही बुद्धांना कोणताही उपद्रव (त्रास) न झाल्याचे पाहून, क्रोधाग्नीने जळफळणारा मार व्याकुळ झाला.

๒๙๑.

२९१.

คเหตฺวาน ตโต ขิปฺปํ ฐปิตํ อตฺตคุตฺติยา,จกฺกายุธํ มหาเตชํ กุปิโต ขิปิ เวคสา;

त्यानंतर, स्वतःच्या रक्षणासाठी ठेवलेले अत्यंत तेजस्वी चक्रायुध त्याने रागाने त्वरेने उचलले आणि वेगाने फेकले.

๒๙๒.

२९२.

ธาราธรํ ตมุคฺคยฺห กุทฺโธ ปหรเต ยที,กลีรํว อสชฺชนฺโต วิขณฺเฑติ ปชาปติ;

क्रुद्ध होऊन जर त्याने ते धारदार शस्त्र प्रहार करण्यासाठी उगारले, तर ते प्रजापतीलाही (ब्रह्मदेवालाही) बांबूच्या कोंबाप्रमाणे सहजपणे छिन्नविच्छिन्न करू शकत होते.

๒๙๓.

२९३.

ตเถว โส มหึ กุทฺโธ มาโร ขิปติ เวควา,น ภวนฺโตสธา ปาณา วิสุสฺสนฺติ สราทโย;

त्याचप्रमाणे क्रुद्ध झालेल्या माराने ते वेगाने पृथ्वीवर फेकले असता, औषधी वनस्पती, प्राणी आणि सरोवरे इत्यादी सुकवून टाकत असे.

๒๙๔.

२९४.

ตเถว กุปิโต เตน ขิปเต โส มหมฺพุธึ,วิลยํ ชลชา ยนฺติ สุสฺสเต โส มหณฺณโว;

त्याचप्रमाणे क्रोधाने त्याने ते महासागरात फेकले असता, जलचर प्राणी नष्ट होत असत आणि तो महासागर सुकून जात असे.

๒๙๕.

२९५.

เอวํ มหานุภาโว โส คจฺฉนฺโต ชลมฺพเร,ปตฺวาน ปติโต นาถํ หุตฺวาน ปุปฺผจุมฺพฏํ;

असे ते महान पराक्रमी शस्त्र आकाशातून जात असताना, नाथांच्या (बुद्धांच्या) जवळ पोहोचून फुलांच्या मुकुटाच्या (किंवा फुलांच्या गुच्छाच्या) रूपात खाली पडले.

๒๙๖.

२९६.

ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,ทสเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย;

तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि दहाव्या मारयुद्धात माराचा पराजय झाला.

๒๙๗.

२९७.

เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา;

ทสโม วิชโย.

दहावा विजय.

๒๙๘.

२९८.

อิติ โกปคฺคินา ทิตฺตมนํ มารํ ตทา ชิโน,กรุณาชลเสเกน นิพฺพาเปนฺโต นิสีทิ โส;

अशा प्रकारे क्रोधाग्नीने जळणाऱ्या मनाच्या माराला करुणारूपी जलाच्या सिंचनाने शांत करत ते जिन (बुद्ध) तिथे बसून राहिले.

๒๙๙.

२९९.

เอวํ กตฺวาปิ โส กุทฺโธ อลทฺธวิชโย ตทา,อามนฺเตสิ สกํ เสนํ ปลยานลเภรวํ;

असे करूनही विजय न मिळाल्यामुळे क्रुद्ध झालेल्या माराने प्रलयकालीन अग्नीसारख्या भयानक असणाऱ्या आपल्या सेनेला बोलावले.

๓๐๐.

३००.

เอถาสุ วต’เร มยฺหํ อสฺสวา มารกิงฺกรา,นานาเวสธรา โหถ ธาเรถ วิวิธายุเธ;

तो म्हणाला, 'हे माझ्या आज्ञाधारक मार-किंकरांनो (सेवकांनो)! तुम्ही त्वरित या, नानाविध रूपे धारण करा आणि विविध शस्त्रे हाती घ्या!'

๓๐๑.

३०१.

สทฺเทเหตํ ปลาเปถ ยาถ คณฺหถ พนฺธถ,ปาเท คเหตฺวา ขิปถ จกฺกวาฬนฺตรํ อิโต;

गर्जना करा, यांना पळवून लावा, जा, पकडा आणि बांधा! पाय धरून यांना इथून चक्रवाळाच्या (ब्रह्मांडाच्या) पलीकडे फेकून द्या!'

๓๐๒.

३०२.

อถคา สห วาจาหิ ภึสา สา มารวาหินี,ตุรงฺค วฺยคฺฆ มาตงฺค สีหาทิรูป ภึสนา;

त्या शब्दांबरोबरच, घोडे, वाघ, हत्ती, सिंह इत्यादींची भयानक रूपे धारण केलेली ती भयंकर मार-सेना पुढे सरसावली.

๓๐๓.

३०३.

สา มารสฺสุภโต ปสฺเส จตุวีสติโยชเน,ฐิตา ปจฺฉิมภาคมฺหี จกฺกวาฬสิลาวธึ;

ती सेना माराच्या दोन्ही बाजूंना चोवीस योजने आणि पश्चिमेकडे चक्रवाळ पर्वताच्या सीमेपर्यंत पसरून उभी राहिली.

๓๐๔.

३०४.

พหลตฺเตน สา อาสิ สมฺปุณฺณ นวโยชนา,ยกฺข เปต ปิสาจาทิ เวเสหิ ภยวาหินี;

ती सेना नऊ योजने रुंदीने पसरलेली होती; यक्ष, प्रेत, पिशाच इत्यादींची रूपे धारण करून ती भय निर्माण करत होती.

๓๐๕.

३०५.

สํวฏฺฏ วาตสมฺปาต ขุภีตมฺพุธิโน วิย,อุลฺโลล ภิมโฆโส ตุ คโต พฺรหฺมปุราวธึ;

प्रलयकालीन वादळाच्या तडाख्याने खवळलेल्या महासागराप्रमाणे, तिच्या लाटांचा तो भयानक आवाज थेट ब्रह्मलोकापर्यंत पोहोचला.

๓๐๖.

३०६.

ทนฺต สงฺฆฏฺฏ สญฺชาต ชาลามาลา สมากุลา,เตสํคารา’ว ทิตฺตาสุํ โกธุมฺมีลิต โลจนา

दात खाण्यामुळे निर्माण झालेल्या ज्वालांच्या माळांनी युक्त आणि क्रोधाने लाल झालेले त्यांचे डोळे धगधगत्या निखाऱ्यांसारखे दिसत होते.

๓๐๗.

३०७.

วหนฺติ ธูมกฺขนฺธานิ มุขโกฏร โกฏิหี,นีหฏา นีหฏา ชิวฺหา สุภีโมรคตํ คตา;

आपल्या कोट्यवधी मुख-विवरांतून (तोंडांतून) ते धुराचे लोट बाहेर टाकत होते आणि बाहेर काढलेल्या त्यांच्या जिभा अत्यंत भयानक सर्पांसारख्या दिसत होत्या.

๓๐๘.

३०८.

อุทฺธริตฺวาน ตาลาทิ กริตฺวาน สราสเน,ภุชงฺเค จ คุเณ เกจิ คาฬฺหมากฑฺฒยนฺติ จ;

ताडाची झाडे इत्यादी उपटून त्यांचे धनुष्य बनवून, काही जण सर्पांनाच दोरी (प्रत्यंचा) करून ती जोराने ओढत होते.

๓๐๙.

३०९.

ปุณฺฑรีกจฺฉ สีหาที ขิปนฺตาภิมุเข ตทา,ธาวนฺเตเก สมุคฺคยฺห ปุรโต ทิตฺตปพฺพเต;

पांढरे हत्ती, सिंह इत्यादींना समोर फेकत, काही जण धगधगते पर्वत हातात घेऊन पुढे धावत होते.

๓๑๐.

३१०.

ภยานกาติ เนกานิ สีสาเนก กเลพเร,มาปยิตฺวาน ปุรโต ธาวนฺติ เกจิ กิงฺกรา;

अनेक भयानक डोकी आणि अनेक शरीरे समोर निर्माण करून, काही (माराचे) सेवक पुढे धावत आहेत.

๓๑๑.

३११.

สีเสน สีหสงฺกาสา คตฺเตน มนุโชปมา,พุทฺธสฺสาภิมุขํ เกจิ ธาวนฺติ มาร กิงฺกรา;

डोक्याने सिंहासारखे आणि शरीराने मानवासारखे असलेले माराचे काही सेवक बुद्धांच्या दिशेने धावत आहेत.

๓๑๒.

३१२.

กณฺฐีรวาการเทหา มุเขน ขลุ รกฺขสา,หุตฺวาน อภิธาวนฺติ เกจิมารสฺส กิงฺกรา;

शरीराने सिंहासारखे आणि मुखाने राक्षसांसारखे होऊन, माराचे काही सेवक वेगाने पुढे धावत आहेत.

๓๑๓.

३१३.

ทณฺฑมานวกา สีสภาเคนา’ติภยาวหา,คตฺเตน รกฺขสา หุตฺวา เกจิ ธาวนฺติ กิงกรา;

डोक्याच्या भागाने अत्यंत भयावह असणारे आणि शरीराने राक्षसांसारखे बनून काही सेवक धावत आहेत.

๓๑๔.

३१४.

ทีปจฺเฉภ ตุรงฺคานํ วฺยคฺฆ ขคฺควิสาณินํ,วราห มหิสาทีนํ กณฺณปาวุร โภคินํ;

बिबट्या, हत्ती, घोडे, वाघ, गेंडा, रानडुक्कर, म्हैस इत्यादींचे आणि कानांचे पांघरूण असणारे व सर्प धारण करणारे;

๓๑๕.

३१५.

สีสาการ มหาสีเส ตพฺพิรุทฺเธ กเลพเร,มาเปตฺวา อภิธาวนฺติ เกจิ มารสฺส กิงฺกรา;

अशा आकारांची महाकाय डोकी आणि त्यांच्याशी विसंगत अशी शरीरे निर्माण करून माराचे काही सेवक वेगाने पुढे धावत आहेत.

๓๑๖.

३१६.

อากฑฺเฒนฺตา กโปลานํ กรสาขาหิ สมฺมุเข,ทสฺสยนฺตา มหาทาฐํ เกเจนฺติ มารกิงฺกรา;

आपल्या हातांच्या बोटांनी आपले गाल समोर खेचत आणि मोठे सुळे दाखवत माराचे काही सेवक धावत आहेत.

๓๑๗.

३१७.

ติขิณคฺคนขา เกจิ ผาลยนฺตา สโกทเร,อนฺเต คเล ปิลนฺธิตฺวา ธาวนฺติ กิงฺกราปเร;

तीक्ष्ण नखांनी स्वतःचेच पोट फाडणारे आणि आतडी गळ्यात माळेसारखी परिधान करून इतर काही सेवक धावत आहेत.

๓๑๘.

३१८.

คิลนฺตา เกจิ ผณิโน อุคฺคิรนฺตา ตเถว จ,สีส กนฺธร กณฺณนฺต พาหุ องฺคุลิ อาทิสุ;

काही जण डोके, मान, कान, हात, बोटे इत्यादींवर सर्प गिळत आहेत आणि तसेच ते बाहेर ओकत आहेत;

๓๑๙.

३१९.

สกเลสุ สรีเรสุ วิสธูมคฺคิ สงฺกุเล,ธาเรนฺตา’สิวิเส เกจิ ธาวนฺตฺยคฺเค ภยาวหา;

विषारी धूर आणि अग्नीने वेढलेल्या संपूर्ण शरीरावर विषारी सर्प धारण करून, काही भयावह सेवक पुढे धावत आहेत;

๓๒๐.

३२०.

ปทิตฺตาโยคุเล คยฺห ขิปนฺเตเก อเนกธา,ทิตฺตปพฺพตมุทฺธจฺจ เกจิ อคฺคิกปาลเก,ขิปนฺนา อภิธาวนฺติ ทฏฺโฐฏฺฐา ภีมโลจนา;

पेटलेले लोखंडी गोळे हातात घेऊन काही जण ते अनेक प्रकारे फेकत आहेत, तर काही जण पेटलेली पर्वताची शिखरे आणि अग्नीने जळणाऱ्या कपाळाच्या कवटी फेकत, ओठ चावत आणि भयानक डोळ्यांनी पाहत वेगाने पुढे धावत आहेत;

๓๒๑.

३२१.

ลาลยนฺตา สกา ชิวฺหา ขนฺเธ กตฺวาน มุคฺคเร,มตฺตภุชงฺค เวเสน ธาวนฺติ อปเร ภฏา;

आपली जीभ लवलववत, खांद्यावर मुद्गल (गदा) ठेवून, मद्यधुंद सर्पांच्या वेषात इतर सैनिक धावत आहेत;

๓๒๒.

३२२.

ปิพนฺตา โลหิตาเนเก ขาทนฺตา ปิสิเต ปเร,ปิสาจาว’จรุํ เกจิ มุนิราชสฺส อคฺคโต;

अनेक जण रक्त पिणारे, तर इतर मांस खाणारे पिशाचांप्रमाणे मुनिराजांच्या (बुद्धांच्या) समोर वावरत होते;

๓๒๓.

३२३.

อุลฺลงฺฆนฺตา จ เสเลนฺตา ธาวนฺตา ชลิตายุธา,ภิมเวสธรา ยกฺขา เกเจนฺติ ภกุฏีมุขา;

उड्या मारत, ओरडत, पेटलेली शस्त्रे घेऊन धावणारे आणि कपाळावर आट्या घातलेले भयानक वेषातील काही यक्ष धावत आहेत;

๓๒๔.

३२४.

ปณุณฺณ สรวสฺเสหิ กุนฺตโตมร วุฏฺฐิหิ,เภณฺฑิวาลา’สิจกฺเกหิ นิพฺภราสิ ทิคนฺตรํ;

सोडलेल्या बाणांच्या वर्षावाने, भाले आणि तोमरांच्या वृष्टीने, तसेच भिंडीपाल (एक प्रकारचे शस्त्र), तलवारी आणि चक्रांनी सर्व दिशा व्यापून गेल्या होत्या;

๓๒๕.

३२५.

ยํ ทิฏฺฐ สุต มตฺเตน มรณํ จิตฺต วิพฺภมํ,ยาติ โลโก กถํ โก ตํ นิสฺเสสํ ภาสเต นโร;

जे केवळ पाहिल्याने किंवा ऐकल्यानेच लोक मृत्यूला किंवा चित्तभ्रमाला प्राप्त होतात, त्याचे संपूर्ण वर्णन कोणताही मनुष्य कसा बरे करू शकेल?

๓๒๖.

३२६.

เนกทนฺตสหสฺเสหิ นิกฺขนฺตคฺคิสิขายุตํ,ทานนิชฺฌรสมฺปาตํ ภีมคชฺชนคชฺชิตํ;

हजारो सुळ्यांमधून निघणाऱ्या अग्नीच्या ज्वाळांनी युक्त, मदजलाचे झरे वाहणाऱ्या आणि भयानक गर्जना करणाऱ्या;

๓๒๗.

३२७.

เนกสต กรคฺเคหิ ธตาโยลคุฬาทิกํ,สนฺนทฺธํ กวจาทีหิ คิรึจ คิริเมขลํ;

शेकडो सोंडांच्या (किंवा हातांच्या) टोकांनी लोखंडी सोटे इत्यादी धारण केलेल्या, चिलखत इत्यादींनी सज्ज असलेल्या गिरीमेखल नावाच्या पर्वतासारख्या हत्तीवर;

๓๒๘.

३२८.

อารูฬฺโห ปาปิมา ตตฺถ อุสฺสาเปตฺวา ชยทฺธชํ,วิสาลาวตฺต ทาฐคฺโค จิปิฏคฺค ภคฺค นาสิโก;

तो पापी मार त्यावर आरूढ झाला आणि त्याने आपला विजयध्वज उभारला. त्याचे सुळे मोठे व वक्र होते आणि त्याचे नाक चपटे व बसके होते;

๓๒๙.

३२९.

ทฏฺโฐฏฺฐ ภีมวทโน ภกุฏี วลิ ลลาฏโก,โกธานเลหิ สนฺทิทฺธ มหกฺโข ตมฺพทาฐีโก;

ओठ चावणारा, भयानक चेहऱ्याचा, कपाळावर आट्या असलेला, क्रोधाग्नीने लाल झालेले मोठे डोळे आणि तांबूस रंगाचे सुळे असलेला;

๓๓๐.

३३०.

นีลปพฺพต สงฺกาส วิสมงฺโค มโหทโร,โคนโสรค สปฺปาทิ องฺคีกต สุภึสโน;

निळ्या पर्वतासारखा, ओबडधोबड अवयव असलेला, मोठे पोट असलेला आणि अंगावर घोणस, अजगर व सर्प इत्यादी धारण केल्यामुळे अत्यंत भयानक दिसणारा;

๓๓๑.

३३१.

สหสฺสพาหุํ มาเปตฺวา ฉูริกา ยฏฺฐิ สตฺติ จ,โกทณฺฑจณฺฑพาเณ จ จกฺก กุนฺตคทาทิ จ;

हजार हात निर्माण करून, त्यात सुऱ्या, काठ्या, भाले, धनुष्य आणि तीक्ष्ण बाण, चक्रे, कुंत (भाले), गदा इत्यादी;

๓๓๒.

३३२.

สงฺกุ เวตาลิกา ผรสุ ปาสมุคฺคร องฺกุเส,คเหตฺวา กณยญฺจาถ ติสูล วชิรายุเธ;

तसेच शंकू, वेताळिका, कुऱ्हाडी, पाश, मुद्गल, अंकुश, कणय (एक प्रकारचे शस्त्र), त्रिशूळ आणि वज्र ही शस्त्रे हातात धरून;

๓๓๓.

३३३.

ปริวตฺเตสิ อากาเส เตสมญฺโญญฺญ ฆฏฺฏนา,อุคฺคเตหิ ผุลิงฺเคหิ ธาวนฺเตหิ สมนฺตโต;

त्याने ती शस्त्रे आकाशात फिरवली, त्यांच्या परस्परांवरील आघाताने ठिणग्या उडून सर्वत्र पसरू लागल्या;

๓๓๔.

३३४.

อคฺคิ จกฺกปรีตํจ กุรุมาโน นิชํ ตนุํ,อาวหนฺโต ภยํ พฺรหฺม สุร สิทฺธาทีนํ ตทา,ส มารเสโน โส มาโร ภควนฺตมุปาคมิ;

आपले शरीर अग्नीच्या चक्राने वेढलेले करून, त्या वेळी ब्रह्मा, देव, सिद्ध इत्यादींना भयभीत करत, तो मार आपल्या सैन्यासह भगवंतांच्या जवळ आला;

๓๓๕.

३३५.

อุทยาวลกูฏมฺหิ ภาสนฺโตว ปภากโร,สุปฺปติฏฺฐิตเมรู’ว ติกูฏาจล มุทฺธนิ;

पूर्व पर्वताच्या शिखरावर चमकणाऱ्या सूर्याप्रमाणे किंवा त्रिकूट पर्वताच्या शिखरावर दृढपणे स्थापित झालेल्या मेरू पर्वताप्रमाणे;

๓๓๖.

३३६.

กตฺวาน ปิฏฺฐิโต โพธึ ภูรุหํ วชิราสเน,นิสินฺโน ภควา’ตีว นิจฺจโล อติโรจติ;

बोधिवृक्षाला पाठीशी ठेवून वज्रासनावर बसलेले भगवान अत्यंत निश्चलपणे अत्यंत शोभून दिसत होते;

๓๓๗.

३३७.

อกมฺโป โส มุนี เอวมคฺเค’กาสิ นิชํ พลํ,สมฺมปฺปธานสํยุตฺโต ทยาเมตฺโต มเหสิโก;

ते निष्कंप मुनी (बुद्ध) सम्यक् प्रधानाने (योग्य प्रयत्नाने) युक्त, दया व मैत्रीने परिपूर्ण आणि महान शोधक (महर्षी) असून त्यांनी आपले आत्मबळ पुढे केले;

๓๓๘.

३३८.

จตุพุทฺธภุมิสงฺขาต ชยภุมิมุทิกฺขิย,จตุสฺสงฺคหวตฺถูนํ โยเชตฺวา ทฺวารโกฏฺฐเก;

चार बुद्धभूमी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या विजयभूमीकडे पाहून, चार संग्रहवस्तूंना प्रवेशद्वाराच्या बुरुजांशी जोडून;

๓๓๙.

३३९.

โยเชตฺวาน ถิรํ ตตฺถ สทฺธาทิพลโกฏฺฐเก,สติปฏฺฐานปากาเร อเภชฺชินฺทฺริย โคปุเร;

तेथे श्रद्धा इत्यादी बलांच्या बुरुजांना, स्मृतिप्रस्थान (सतिपट्ठान) रूपी तटबंदीला आणि अभेद्य अशा इंद्रियरूपी गोपुरांना (प्रवेशद्वारांना) दृढपणे जोडून;

๓๔๐.

३४०.

ถิรญาณยุธากิณฺเณ เมตฺตา สนฺนาห วมฺมิโต,อภีต ภารตี ภุริ เภริสงฺข ปุรกฺขโต;

दृढ ज्ञानरूपी शस्त्रांनी युक्त, मैत्रीरूपी चिलखत परिधान केलेले, निर्भय वाणी आणि विशाल नगारे व शंखांच्या नादाला पुढे करून;

๓๔๑.

३४१.

จตุรงฺควิริยุตฺตุงฺค มาตงฺคกฺขนฺธสงฺคโต,ปุญฺญสมฺภารภาเรน กมฺปยํ วสุธาตลํ;

चतुरंग वीर्याच्या उत्तुंग हत्तीच्या खांद्यावर आरूढ होऊन, आपल्या पुण्यसंचयाच्या भाराने पृथ्वीला कंपित करत;

๓๔๒.

३४२.

จริยตฺตย สงฺขาต’มุสฺสาปิต ชยทฺธโช,เอวํ วิธาย มาราริ มารสงฺคาม มณฺฑลํ;

तीन चर्या (लोकात्थचर्या इत्यादी) नावाचा विजयध्वज उभारून, अशा प्रकारे माराच्या शत्रूने (बुद्धांनी) मार-संग्रामाचे मैदान तयार केले;

๓๔๓.

३४३.

ทานาทโย มหาโยเธ อาหูย สหชาตเก,สุณาถ โภ คิรํ มยฺหํ ภวตชฺช มหา ภโว;

दान इत्यादी महान आणि सहजात (सोबत जन्मलेल्या) योद्ध्यांना बोलावून भगवान म्हणाले, 'हे वीरांनो, माझे वचन ऐका, आज मोठा संग्राम आहे!'

๓๔๔.

३४४.

เอถ ยาถ สมคฺคตฺถ น โอสฺสกฺกถ สุชฺฌถ,วิเชตุํ มารยุทฺธมฺหี น สกฺกา’เสสชนฺตุหิ;

'या, पुढे व्हा, संघटित व्हा, मागे हटू नका, लढा! माराच्या युद्धावर विजय मिळवणे सर्वसामान्य प्राण्यांना शक्य नाही.'

๓๔๕.

३४५.

อชฺช คจฺฉติ นิฏฺฐานํ โส โภ ปารมิตาภฏา,สหุสฺสาหา มมคฺคมฺหิ ทสฺเสถ วีริยํ สกํ;

'हे पारमितारूपी सैनिकांनो! आज (हे कार्य) पूर्णत्वास जात आहे. उत्साहाने माझ्यासमोर तुमचे स्वतःचे वीर्य (पराक्रम) दाखवा.'

๓๔๖.

३४६.

อถ ทานภโฏ อาห อปฺโผฏํ ทิคุณํ ภุชํ,ปสฺสทานิ มหาวีร พลํ เม มารธํสเน;

तेव्हा दानरूपी सैनिक आपले दोन्ही बाहू थोपटून म्हणाला, 'हे महावीरा! माराचा नाश करण्यातील माझे बळ आता आपण पहावे.'

๓๔๗.

३४७.

ปรมตฺถปารมิ โยธํ ตเถ’ว อุปปารมึ,อุโภ ปสฺเส กริตฺวาน สเสโน ธาวิ ทปฺปวา;

परमार्थ-पारमिता आणि उप-पारमिता या दोन्ही योद्ध्यांना दोन्ही बाजूंना ठेवून, तो आपल्या सैन्यासह अभिमानाने पुढे धावला.

๓๔๘.

३४८.

ตเถว สีลนามวฺโห ปารมีภฏ’มุตฺตโม,นิกฺขมฺม สห เสนาย มารเสนมภิทฺทวี;

त्याचप्रमाणे, 'शील' नावाचा सर्वोत्तम पारमितारूपी सैनिक आपल्या सैन्यासह बाहेर पडून माराच्या सैन्यावर चालून गेला.

๓๔๙.

३४९.

ตถาเนกฺขมฺมนาโมปิ สนฺนทฺโธ’สภโฏ ภโฏ,มารเสนามิเค หนฺตุํ ธาวิ ทีปี’ว สาหโส;

तसेच, 'नैष्क्रम्य' (नेक्खम्म) नावाचा सज्ज झालेला श्रेष्ठ योद्धा, माराच्या सैन्यरूपी हरणांचा शिकार करण्यासाठी बिबट्यासारखा धैर्याने धावला.

๓๕๐.

३५०.

ปญฺญาโยโธ’ปิ คจฺฉนฺโต สาโฏโป ธาวิ ทปฺปวา,มารเมรุมหา อชฺช สเสนุมฺมูลยามิติ;

प्रज्ञारूपी योद्धा देखील मोठ्या दिमाखात आणि गर्वाने धावला, "आज मी माराच्या महामेरूला त्याच्या सैन्यासह समूळ उपटून टाकीन" असे म्हणत.

๓๕๑.

३५१.

วีริยปารมิตา โยโธ ทฏฺโฐฏฺโฐ ภีมคชฺชโน,โสเสมิ มม เตเชน วทํ’คา มาร สาครํ;

वीर्यपारमितारूपी योद्धा ओठ चावत आणि भयानक गर्जना करत धावला, "हे मारा, मी माझ्या तेजाने तुझ्या (सैन्यरूपी) सागराला सुकवून टाकीन."

๓๕๒.

३५२.

ขนฺติสจฺจวฺหยา เจว ตโต’ธิฏฺฐานโก ภโฏ,อาสุ ธาวึสุ ปาเตตุํ มารสฺส มกรทฺธชํ;

क्षंती (क्षमा) आणि सच्च (सत्य) नावाचे योद्धे आणि त्यानंतर अधिष्ठानरूपी सैनिक माराचा मकरध्वज खाली पाडण्यासाठी वेगाने धावले.

๓๕๓.

३५३.

เมตฺตานาโม มหาโยโธ มาโร มยฺหมลนฺติ’คา,อุเปกฺขโก’ปี โส โยโธ มารเสนํ ปทาลิตุํ;

'मेत्ता' (मैत्री) नावाचा महायोद्धा "मार माझ्यासाठी काहीच नाही" असे म्हणत गेला, आणि 'उपेक्खा' (उपेक्षा) नावाचा तो योद्धा देखील मारसेनेला चिरडण्यासाठी धावला.

๓๕๔.

३५४.

เปเสตฺเววํ ชิโน เสนํ’สรีรํ ทฬฺหวิกฺกมํ,นิสิทิ ตสฺส เตเชน นิรุสฺสาหาสิ สา จมู;

अशा प्रकारे आपल्या शरीरातील दृढ पराक्रमी (पारमितारूपी) सैन्याला पाठवून जिन (बुद्ध) स्थिर बसले. त्यांच्या तेजामुळे ती मारसेना निरुत्साही झाली.

๓๕๕.

३५५.

อโห โภ วิมฺหยํ ทานิ สุณาถ มุนิโน มม,เชติ เอโก นิสินฺโนว สมารํ มารวาหินึ;

अहो! आता माझ्या मुनींचे (बुद्धांचे) हे आश्चर्य ऐका; ते एकटेच बसून मारासह संपूर्ण मारसेनेवर विजय मिळवत आहेत.

๓๕๖.

३५६.

โกปานเลน สนฺทิตฺตํ ทุฏฺฐ รุฏฺฐํ ปชาปตึ,อทุฏฺโฐ เชติ สมฺพุทฺโธ อานุภาโว หิ ตาทิโส;

क्रोधाग्नीने जळणाऱ्या, दुष्ट आणि संतप्त अशा प्रजापतीला (माराला) अद्वेषी (द्वेषरहित) सम्यक्‌संबुद्ध जिंकतात; कारण त्यांचा प्रभावच तसा आहे.

๓๕๗.

३५७.

ทิตฺตายุเธ ขิปนฺเต’ปิ วิชฺฌนฺเต วสวตฺตินี,นิรายุโธ’ว ตํ เชติ อานุภาโว หิ ตาทิโส;

वशवर्ती (मार) प्रदीप्त शस्त्रे फेकत आणि प्रहार करत असतानाही, नि:शस्त्र असलेले बुद्ध त्याला जिंकतात; कारण त्यांचा प्रभावच तसा आहे.

๓๕๘.

३५८.

สหาโฏปํ สหงการํ มารํ สาฑมฺพรํ ตทา,นิจฺจโล เชติ สมฺพุทฺโธ อานุภาโว หิ ตาทิโส;

त्या वेळी डामडौल, अहंकार आणि थाटामाटासह आलेल्या माराला निश्चल राहिलेले सम्यक्‌संबुद्ध जिंकतात; कारण त्यांचा प्रभावच तसा आहे.

๓๕๙.

३५९.

หตฺถสฺส รถปตฺตีหิ ธาวนฺตํ ตมิโตจิโต,นิสินฺโนว ชิโน เชติ อานุภาโว หิ ตาทิโส;

हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळासह इकडेतिकडे धावणाऱ्या त्या माराला केवळ बसूनच जिन (बुद्ध) जिंकतात; कारण त्यांचा प्रभावच तसा आहे.

๓๖๐.

३६०.

ภาสนฺตํ เนกธา กณฺณ กโฐร คิรมนฺตกํ,นิสฺสทฺโท เชติ สมฺพุทฺโธ อานุภาโว หิ ตาทิโส;

कानाला अत्यंत कठोर वाटणारे शब्द अनेक प्रकारे बोलणाऱ्या त्या अंतकाला (माराला) शांत राहिलेले सम्यक्‌संबुद्ध जिंकतात; कारण त्यांचा प्रभावच तसा आहे.

๓๖๑.

३६१.

มาโรปาคมฺม อฏฺฐาสิ ลงฺฆิตุํ อสมตฺถโก,พุทฺธเตชคฺคิ ปาการํ ทิตฺตมพฺภุคฺคตํ ถิรํ;

बुद्धांच्या तेजोरूपी अग्नीच्या प्रदीप्त, उंच आणि भक्कम तटबंदीला ओलांडण्यास असमर्थ ठरलेला मार जवळ येऊन उभा राहिला.

๓๖๒.

३६२.

ตทาห นมุจิ กุทฺโธ ภุชมุกฺขิปฺป’มีทิสํ,ขิปฺปํ สิทฺธตฺถ เห คจฺฉ สนฺตเกทํ มมาสนํ;

तेव्हा संतप्त झालेल्या नमुचीने (माराने) आपला हात वर करून असे म्हटले, "हे सिद्धार्था, लवकर निघून जा, हे आसन माझे आहे!"

๓๖๓.

३६३.

โน เจ คจฺฉสิ เต หทยํ ผาเลมิ นขสตฺติหิ,วิจุณฺเณมิ ตุวํ ปาเท คเหตฺวา ปถวีตเล;

"जर तू गेला नाहीस, तर मी माझ्या नखांच्या शस्त्रांनी तुझे हृदय फाडून टाकीन आणि तुझे पाय धरून तुला जमिनीवर आपटून तुझा चुराडा करीन."

๓๖๔.

३६४.

ปสฺส เม มหตึ เสนํ ปสฺส อายุธสญฺจยํ,เตน ตํ อภิมทฺทามิ ตุวฏํ คจฺฉิทํ มม;

"माझे हे विशाल सैन्य बघ, माझा हा शस्त्रांचा साठा बघ! याने मी तुला चिरडून टाकीन, तू माझ्या या स्थानावरून त्वरित निघून जा."

๓๖๕.

३६५.

อถสฺส วจนํ สุตฺวา ชิโน’ห มธุรงฺคิโร,กทา เต ปูริตา มาร ปลฺลงฺกตฺถาย ปารมี;

तेव्हा त्याचे बोलणे ऐकून मधुर वाणी असलेले जिन (बुद्ध) म्हणाले, "हे मारा, तू या आसनासाठी पारमिता कधी पूर्ण केल्यास?"

๓๖๖.

३६६.

กทา อทาสิ สีสาที ทานํ สีลํ กถํ ตว,ตทตฺถาย กถาเปหิ เก เต ปจฺจกฺขการกา;

"तू कधी आपले मस्तक इत्यादींचे दान दिले आहेस? तुझे शील कसे आहे? याविषयी सांग, तुझे प्रत्यक्ष साक्षीदार कोण आहेत?"

๓๖๗.

३६७.

อถา’ห ผรุโส มาโร เนตํ ครุ มุเน มม,อยํ สา ปริสา สพฺพา ตสฺส ปจฺจกฺขการกํ;

तेव्हा कठोर स्वरात मार म्हणाला, "हे मुनी, माझ्यासाठी हे कठीण नाही. ही सर्व परिषद माझी प्रत्यक्ष साक्षीदार आहे."

๓๖๘.

३६८.

อุคฺโฆเสสิ มหาเสนา ปกฺขี’หนฺติ วิสุํ วิสุํ,ภุมุทฺริยน มตฺโตว ตโต โกลาหโล อหุ;

तेव्हा "आम्ही साक्षीदार आहोत" अशी स्वतंत्रपणे घोषणा करत त्या महासैन्याने एकच कल्लोळ केला, जणू काही पृथ्वीच दुभंगून चालली आहे असा तो कोलाहल होता.

๓๖๙.

३६९.

อถาห มาโร สมณ อหํ สกฺขิ กถาปยึ,ตว โก สกฺขิ ยชฺชตฺถิ กถาเปหิ ลหุํ มม;

त्यानंतर मार म्हणाला, "हे श्रमणा, मी माझे साक्षीदार सांगितले आहेत. जर तुझा कोणी साक्षीदार असेल, तर मला त्वरित सांग."

๓๗๐.

३७०.

อถาห ภควา ตสฺส คมฺภีรํ มธุรํ คิรํ,นิจฺฉาเรนฺตา มยูรสฺส สุนาทํ ผณิโน ยถา;

तेव्हा भगवान आपल्या गंभीर आणि मधुर वाणीत, जणू मयुराचा सुंदर नाद काढत, त्याला म्हणाले:

๓๗๑.

३७१.

ตเวว เม น สนฺตีธ ปจฺจกฺขตฺถํ สเจตนา,อเจตนาว เมทานิ สนฺติ ปจฺจกฺขวาทิโน;

"तुझ्यासारखे माझे येथे कोणी सचेतन (सजीव) प्रत्यक्ष साक्षीदार नाहीत, परंतु आता ही अचेतन (निर्जीव पृथ्वी) माझी प्रत्यक्ष साक्षीदार आहे."

๓๗๒.

३७२.

อิติ วตฺวาน มาราริ สญฺตฺธา ชิมูต คพฺภโต,นิกฺขนฺต วิชฺชุสงฺกาสํ กรํ จามีกรชฺชุตึ;

असे बोलून, माराचे शत्रू असलेल्या बुद्धांनी ढगांच्या गर्भातून बाहेर पडणाऱ्या विजेसारखा चमकणारा आणि सुवर्णासारखा तेजस्वी असलेला आपला हात—

๓๗๓.

३७३.

รตฺต จีวรคพฺภมฺหา นีหริตฺวา ชิโน ตทา,ธรณฺยภิมุขํ’กาสิ อุทฺทิสฺส ภุมิกามินึ;

—त्या वेळी आपल्या लाल रंगाच्या चीवरामधून बाहेर काढला आणि पृथ्वीरूपी सुंदर स्त्रीला उद्देशून तो हात जमिनीकडे केला.

๓๗๔.

३७४.

ทานมานาทิกมฺเม เม กมฺปนฺตี ชาติชาติยํ,กิมชฺช นิสฺสณาสี’ติ ชิโน วาจมุทาหรี;

"माझ्या जन्मोजन्मीच्या दान आणि शील इत्यादी कर्मांच्या वेळी कंपित होणाऱ्या हे पृथ्वी, आज तू शांत का आहेस?" असे शब्द जिन (बुद्ध) बोलले.

๓๗๕.

३७५.

สกฺขิ’หนฺติ วทนฺตีว ตโต ภุมิวรงฺคนา,สฬิลาวนิปริยนฺตา คชฺชนฺติ นจฺจิ ตาวเท;

"मी साक्षीदार आहे" असे जणू म्हणत, ती श्रेष्ठ पृथ्वीरूपी सुंदरी सागराच्या मर्यादेपर्यंत गर्जना करत त्याच क्षणी नाचू लागली.

๓๗๖.

३७६.

มหี สาคร อูมี’ว อุฏฺฐาเปนฺติ มหูมิโย,ฉทฺธา กมฺปิ กุลาลสฺส จกฺกํวาติ ปริพฺภมิ;

समुद्राच्या लाटांप्रमाणे पृथ्वीवर मोठ्या लाटा उसळू लागल्या, ती सहा प्रकारे कंपित झाली आणि कुंभाराच्या चाकासारखी फिरू लागली.

๓๗๗.

३७७.

หิมวา คิริราชา จ ยุคนฺธร นคาทโย,กูฏพาคา สมุกฺขิปฺป นจฺจึสุ นฏกา วิย;

पर्वतराजा हिमालय, युगंधर इत्यादी पर्वत आपली शिखरे वर उचलून नटाप्रमाणे नाचू लागले.

๓๗๘.

३७८.

ทิสฺวา สุตฺวา ตมจฺเฉรํ คเยนุพฺพิคฺค มานสา,มารเสนา ปภินฺนาสิ ภินฺนเวโลว สาคโร;

ते आश्चर्य पाहून आणि ऐकून, भयाने व्याकुळ झालेल्या मनाने मारसेना तशीच छिन्नविच्छिन्न झाली, जसा मर्यादा ओलांडलेला समुद्र विखुरतो.

๓๗๙.

३७९.

ภเยนฏฺฏสฺสรา ภนฺตา ปตนฺตญฺโญญฺญ ฆฏฺฏนา,วิกิริตฺวา กเจ ปิฏฺเฐ ธาวึสุ มารกิงฺกรา;

भयाने आर्तनाद करत, गोंधळलेले, एकमेकांवर पडत आणि आदळत, पाठीवर केस मोकळे सोडून माराचे सेवक पळू लागले.

๓๘๐.

३८०.

คหิตายุธานิ ฉฑฺเฑนฺตา ปิทหนฺตานนํ กรา,นิวตฺถวตฺถมตฺเต’ปิ ธาวึสุ อนเปกฺขกา;

हातात घेतलेली शस्त्रे फेकून देत, हातांनी आपले चेहरे झाकत आणि नेसलेल्या वस्त्रांचीही पर्वा न करता ते मागे न पाहता पळत सुटले.

๓๘๑.

३८१.

องฺคุลิโย มุเข เกจิ ปกฺขิปนฺติ รุทนฺติ จ,เกจิ วนฺทนฺติ ยาวนฺติ อภยํ สามิ เทหิ โน;

काही जण तोंडात बोटे घालून रडू लागले, तर काही जण वंदन करून म्हणू लागले, "हे स्वामी, आम्हाला अभय द्या!"

๓๘๒.

३८२.

สิทฺธตฺโถ’ยํ ชิโต กินฺนุ นิสฺสาสา รุทฺธภาสนา,ปิฏฺฐิปสฺสมุทิกฺขนฺติ ธาวึสุ จกิตา ปเร;

"हा सिद्धार्थ खरोखरच अजिंक्य आहे काय?" असे श्वास रोखून आणि अडखळत बोलत, मागे वळून पाहत इतर जण चकित होऊन पळू लागले.

๓๘๓.

३८३.

คิริเมขโล’ปิ นาคินฺโท ชนฺนุเกน ปตี ตทา,มาโร’ปิ ปติโต ขิปฺปํ ธาวิตฺวา’ทสฺสนํ คโต;

त्या वेळी गिरिमेखल नावाचा तो हत्तीराज देखील गुडघ्यावर पडला, आणि मारही त्वरित खाली कोसळला व पळून जाऊन दिसेनासा झाला.

๓๘๔.

३८४.

ตงฺกเณ อุคฺคโต อาสิ สตฺถุ กิตฺติ ชยทฺธโช,อวเหนฺโตว สุราทีนํ พฺรหฺมโลกาวธึ คโต;

त्याच क्षणी शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) कीर्तीचा विजयध्वज फडकवला गेला, जो देव इत्यादींना आनंद देत थेट ब्रह्मलोकापर्यंत पोहोचला.

๓๘๕.

३८५.

ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,จริเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย;

तो त्या श्रीमान् सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय होता आणि माराच्या शेवटच्या युद्धात माराचा पूर्ण पराभव झाला.

๓๘๖.

३८६.

เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา;

अशा प्रकारे ते नरसारथी (बुद्ध) महान प्रभावशाली आहेत हे जाणून, तुम्ही नेहमी त्यांना वंदन करा व त्यांची पूजा करा; कारण तेच तुमचे सदाचे शरण आहेत.

เอกาทสโม วิชโย.

अकरावा विजय समाप्त.

๓๘๗.

३८७.

ลทฺธาภิวิชเย พุทฺเธ นิสินฺเน วชิราสเน,ปริวารยุํ คตาคมฺม ปุเร วิย สุราทโย;

विजय प्राप्त करून बुद्ध वज्रासनावर विराजमान झाले असता, देव इत्यादींनी पूर्वीप्रमाणेच जवळ येऊन त्यांना सर्व बाजूंनी वेढले.

๓๘๘.

३८८.

เทวา เต นิขิลา เนตฺวา นานาปูชาวิธึ ตโต,สนฺตุฏฺฐา มุนิโน’กาสุํ มหนฺตํ ชยมงฺคลํ;

त्या सर्व देवांनी विविध प्रकारच्या पूजाविधी अर्पण करून, अत्यंत संतुष्ट होऊन मुनींचे (बुद्धांचे) महान जयमंगल केले.

๓๘๙.

३८९.

สมฺปตฺตาถ นิสากนฺตา มาเนตุํจ มุนิสฺสรํ,ปุพฺพาปรมฺพเร ลคฺค สสีณกฺกณฺณ ภุสณ;

त्यानंतर, मुनीश्वरांचे (बुद्धांचे) पूजन करण्यासाठी रात्ररूपी सुंदरी आली, जिने पूर्व आणि पश्चिम आकाशात चंद्र आणि नक्षत्रांचे कर्णभूषण धारण केले होते.

๓๙๐.

३९०.

สุนีลากาส ธมฺมิลฺเล ธตฺต ตาราลิมาลิกา,วีเชนฺตีว ทิสา พาหา ผุลฺลจูตก จามเร;

जिने आपल्या गडद निळ्या आकाशासारख्या केसांच्या अंबाड्यात ताऱ्यांची माळ धारण केली होती, आणि जी फुललेल्या आंब्याच्या चवरीप्रमाणे दिशांच्या बाहूंनी वारा घालत असल्यासारखी वाटत होती.

๓๙๑.

३९१.

มลฺลิกา มุกุลาสตฺต สมฺมตฺตาลิคณา ตทา,ธเมนฺตา วิย สงฺขานิ กูเชนฺติ มธุรํ คิรํ;

त्यावेळी मोगऱ्याच्या कळ्यांवर आसक्त झालेले आणि धुंद झालेले भुंग्यांचे थवे, जणू काही शंख फुंकत असल्यासारखा मधुर गुंजारव करत होते.

๓๙๒.

३९२.

สาโมท มกรนฺเทหิ มนฺทมนฺทานิลาคตา,สชุณฺหา ชินพิมฺพมฺหิ อุตุํ คาเหนฺติ สีตลํ;

सुगंधी मकरंदाने युक्त असलेले मंद मंद वाहणारे वारे आणि चांदणे, जिनेंद्रांच्या (बुद्धांच्या) शरीराला शीतलतेचा सुखद अनुभव देत होते.

๓๙๓.

३९३.

อวิชฺชาทิ มหามูลํ ติวฏฺฏตฺถิร ขนฺธกํ,สํสาร วิสรุกฺขํ โส อารทฺธุมฺมุลิตุํ ตทา;

त्यावेळी त्यांनी अविद्या हेच ज्याचे मुख्य मूळ आहे आणि त्रिवर्त (क्लेश, कर्म आणि विपाक) हाच ज्याचा मजबूत बुंधा आहे, अशा संसाररूपी विषवृक्षाला समूळ उपटून टाकण्यास सुरुवात केली.

๓๙๔.

३९४.

ภาเวนฺโต ปุริเม ยาเม สรนฺโต ขนฺธสนฺตตึ,ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ ญาณํ ลทฺธา นริสฺสโร;

रात्रीच्या पहिल्या प्रहरात ध्यान करत, आपल्या पूर्वजन्मीच्या स्कंध-परंपरेचे स्मरण करत, त्या नरश्रेष्ठाने (बुद्धांनी) 'पुब्बेनिवासानुस्सति ज्ञान' (पूर्वजन्मांचे स्मरण करण्याचे ज्ञान) प्राप्त केले.

๓๙๕.

३९५.

ตถา มชฺฌิม ยามมฺหิ ทิพฺพจกฺขุ วิโสธนา,จุตุปปาต ญาณญฺจ อธิคํตฺวาน สพฺพโส;

त्याचप्रमाणे, रात्रीच्या मध्यम प्रहरात दिव्य चक्षूंचे विशोधन करून, त्यांनी प्राण्यांच्या च्युती (मृत्यू) आणि उत्पत्तीचे ज्ञान (चुतूपपात ज्ञान) पूर्णपणे प्राप्त केले.

๓๙๖.

३९६.

รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม จินฺตยนฺโต ชราทโย,วิปสฺสิตฺวา นามรูเป อาโรเปตฺวา ติลกฺขณํ;

रात्रीच्या अंतिम प्रहरात जरा (वृद्धत्व) इत्यादींचे चिंतन करत, नाम आणि रूपावर विपश्यना करून आणि त्यांच्यावर त्रिलक्षण (अनित्य, दुःख, अनात्म) आरोपित करून,

๓๙๗.

३९७.

สมฺมสนฺโต กิเลเสหิ วิเวเจตฺวา สกํ มนํ,อาสวานํ ขเย ญาณา ลทฺธา อคฺคผลํ ตทา;

(सत्याचे) मनन करत, आपले मन क्लेशांपासून मुक्त करून, आसवांच्या क्षय करणाऱ्या ज्ञानाद्वारे (आसवक्खय ज्ञान) त्यांनी सर्वोच्च फल (अर्हत्त्व) प्राप्त केले.

๓๙๘.

३९८.

ปตฺโต นิพฺพาณนครํ โพชฺฌงฺค รตนิสฺสโร,สทฺธมฺมราชา หุตฺวาน ปีติวาจมุทาหรี;

बोध्यंगरुपी रत्नांचे स्वामी आणि सद्धर्माचे राजे बनून, निर्वाणनगराला प्राप्त झालेल्या त्यांनी अत्यंत आनंदाने हे उदान (प्रीतीचे उद्गार) काढले:

๓๙๙.

३९९.

อเนกชาติ สํสารํ สนฺธาวิสฺสํ อนิพฺพิสํ,คหการกํ คเวสนฺโต ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนํ;

"अनेक जन्मांच्या संसारात मी या गृहकारकाला (शरीररूपी घराची निर्मिती करणाऱ्या तृष्णेला) शोधत न थांबता भटकत राहिलो; पुन्हा पुन्हा जन्म घेणे अत्यंत दुःखदायक आहे."

๔๐๐.

४००.

คหการก ทิฏฺโฐสิ ปุน เคหํ น กาหสิ,สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคา คหกูฏํ วิสงฺขิตํ,วิสงฺขารคตํ จิตฺตํ ตณฺหานํ ขยมชฺฌคา;

"हे गृहकारका! आता तू मला दिसला आहेस. तू पुन्हा हे घर (शरीर) बांधू शकणार नाहीस. तुझ्या सर्व कडा (फासळ्या) मोडल्या आहेत आणि घराचा मुख्य खांब (शिखर) नष्ट झाला आहे. माझे चित्त संस्काररहित (निर्वाण) झाले आहे आणि मी तृष्णेचा पूर्ण क्षय प्राप्त केला आहे."

๔๐๑.

४०१.

อิจฺเจว มคฺคมตทานวิธิปฺปวีณ,การุญฺญปุญฺญหทเยน มโหทเยน,ปตฺวา ภวณฺณวมปารมนนฺตทุกฺขํ,เยโนจิตา ปรมปารมิตา ชิเนน;

अशा प्रकारे, अमूर्त (अमृत) मार्गाचे दान देण्याच्या विधीमध्ये निपुण, कारुण्य आणि पुण्याचा सागर असलेल्या, महान आणि अनंत दुःखांनी भरलेला हा अथांग संसारसागर पार करून ज्या जिनेंद्रांनी (बुद्धांनी) परम पारमिता पूर्ण केल्या;

๔๐๒.

४०२.

โยเจว สพฺพวิภวํ ปณุทิตฺว รชฺชํนิกฺขมฺม ปตฺว จลปตฺตมหีรุหสฺส,มูเล นิสชฺช สพลํ ปพลญฺจ มารํ,ปาปารโย จ วิชิโต ส ททาตุ สนฺตึ;

ज्यांनी सर्व ऐश्वर्य आणि राज्याचा त्याग करून, गृहत्याग केला आणि बोधिवृक्षाच्या (पिंपळाच्या) मुळाशी बसून सैन्यबळासह आलेल्या बलाढ्य माराचा पराभव केला आणि सर्व पापांवर विजय मिळवला, ते (बुद्ध) आपल्याला शांती प्रदान करोत.

อภิสมฺโพธิ กถา.

अभिसंबोधिकाथा (पूर्ण ज्ञानप्राप्तीची कथा).

๔๐๓.

४०३.

ติโลกนาโถ สุคโต ตโต ตทาอุทานวาจํ สมุทาหริตฺวา,ปลฺลงฺกมาภุชฺช ทุมินฺทมูเลจินฺเตสิ เอวํ วชิราสนสฺมึ;

त्यानंतर, त्रिलोकनाथ सुगतांनी ते उदान (आनंदाचे उद्गार) काढून, बोधिवृक्षाच्या मुळाशी असलेल्या वज्रासनावर मांडी घालून बसून असा विचार केला:

๔๐๔.

४०४.

ทานาทโย ปารมิตา จินิตฺวาอสงฺขกปฺปานิ จ เขปยิตฺวา,อสฺเสว ปลฺลงฺกวรสฺส เหตุสนฺธาวิตํ ตํ ภชิตํ วยชฺช;

"दान इत्यादी पारमिता पूर्ण करत आणि असंख्य कल्प व्यतीत करत, मी याच श्रेष्ठ आसनासाठी (वज्रासनासाठी) संसारचक्रात भटकलो आणि आज ते मला प्राप्त झाले आहे."

๔๐๕.

४०५.

ยาวสฺสุ ปุณฺณ มม เจตนาโยตาเวตฺถ อจฺฉามิ น วุฏฺฐหามิ,มํตฺวาน โส เนกสหสฺสสงฺขาชิโน สมาปตฺติ วลญฺชิ ตตฺถ;

"जोपर्यंत माझे संकल्प पूर्ण होत नाहीत, तोपर्यंत मी येथून उठणार नाही," असा विचार करून त्या जिनेंद्रांनी (बुद्धांनी) तेथे हजारो समापत्तींचा (ध्यानावस्थांचा) अनुभव घेतला.

๔๐๖.

४०६.

เทวาติเทโว ติภเวกนาโถหตาวกาโส ชิตปญฺจมาโร,ปิตามหาทีหิ มหียมาโนเขเปสิ สตฺถา ทิวสานิ สตฺต;

देवातिदेव, तिन्ही लोकांचे एकमेव स्वामी, क्लेशांना वाव न देणारे, पाच मारांवर विजय मिळवणारे आणि महाब्रह्मा इत्यादींद्वारे पूजनीय असलेले शास्ता (बुद्ध) यांनी तेथे सात दिवस घालवले.

อิติ ปฐม สตฺตาหํ.

हा पहिला सप्ताह (पठम सत्ताह) समाप्त.

๔๐๗.

४०७.

ยสฺมาสนํ เนว ชหาติ ตสฺมาติสนฺธิยุตฺเตน นิสีทิเตว,อชฺชาปิ กตฺตพฺพมเนน อตฺถิเทวานมิจฺฉาสิ มนมฺหิ กงฺขา;

"ते या आसनाचा त्याग का करत नाहीत? ते अजूनही तसेच का बसून आहेत? त्यांच्याकडून अजून काही करणे बाकी आहे काय?" अशी शंका देवांच्या मनात निर्माण झाली.

๔๐๘.

४०८.

เตสํ มนํ โส มนสา วิทิตฺวาวิโนทนตฺถํ วิมตินฺตุ เตสํ,อุฏฺฐาย ตมฺหา นภมุปฺปติตฺวาทสฺเสสิ เตสํ มุนิปาฏิเหรํ;

त्यांच्या मनातील शंका आपल्या मनाने जाणून, त्यांची शंका दूर करण्यासाठी ते त्या आसनावरून उठले आणि आकाशात उडून त्यांनी देवांना 'मुनी-प्रातिहार्य' (चमत्कार) दाखवले.

๔๐๙.

४०९.

วิโนทยิตฺวา สุคโต ตเทวํสุธาสินํ เจตสิ กงฺขราสึ,ปลฺลงฺกโต อุตฺตรปุพฺพกณฺณํอากาสโตรุยฺห ชลํ รวีว;

अशा प्रकारे देवांच्या मनातील शंकेचा समूह दूर करून, सुगत आकाशातून खाली उतरले आणि वज्रासनाच्या ईशान्य कोपऱ्यात (उत्तर-पूर्व दिशेला) उभे राहिले, जणू काही सूर्यच खाली उतरला असावा.

๔๑๐.

४१०.

ชิโน ทุมินฺทสฺส จ อาสนสฺสพหูปการตฺตมนุสฺสรนฺโต,ฐิโต ปทํ กิญฺจิ อโกปยนฺโตอิโต จิโต โลก น มุชฺชหนฺโต;

बोधिवृक्ष आणि त्या आसनाने केलेल्या महान उपकारांचे स्मरण करत, जिनेंद्रांनी (बुद्धांनी) आपले पाऊल थोडेही न हलवता, इकडे तिकडे न पाहता स्थिरपणे उभे राहिले.

๔๑๑.

४११.

นีลายตกฺขามลกนฺติโตยธารานิปาเตน ทุมินฺทราชํ,นิสิญฺจมาโน ทิวสานิ สตฺตปูเชสิ ตํ’นิมิสโลจเนหิ;

आपल्या विशाल निळ्या डोळ्यांच्या निर्मळ कांतीरूपी पाण्याच्या धारेने बोधिवृक्षाला जणू सिंचन करत, त्यांनी पापणीही न लववता (अनिमिष नेत्रांनी) सात दिवस त्याची पूजा केली.

๔๑๒.

४१२.

อชฺชาปิ ตสฺมึ ธรณิปฺปเทเสกตสฺส ถูปสฺส ตเทว นามํ,อโหสิ เทวา จ นโร’รคา จมเหนฺติ เต เตน ทิวํ ปยนฺติ;

आजच्या काळातही त्या भूभागावर बांधलेल्या स्तूपाला तेच नाव (अनिमिष स्तूप) आहे; देव, मनुष्य आणि नाग त्याची पूजा करतात आणि त्यामुळे स्वर्गात जातात.

อิติ ทุติย สตฺตาหํ.

हा दुसरा सप्ताह (दुतिय सत्ताह) समाप्त.

๔๑๓.

४१३.

เทวา ตโต เทววรสฺส ตสฺสสุจงฺกมํ’กํสุ มณีหิ นานา,ปลฺลงฺกโต ฐานวรสฺส มชฺเฌปุพฺพาปราสายนมนฺตราเล;

त्यानंतर, देवांनी त्या देवश्रेष्ठासाठी (बुद्धांसाठी) वज्रासन आणि ते उभे राहिलेले स्थान यांच्या दरम्यान पूर्व-पश्चिम दिशेने विविध रत्नांनी सुशोभित असा एक सुंदर चंक्रमण मार्ग (चालण्याचा मार्ग) तयार केला.

๔๑๔.

४१४.

นรินฺท นาคินฺท สุรินฺท ปูชิโตฉพฺพณฺณรํสีหิ สมุชฺชลนฺโต,นีลมฺพเร ตารกิโต สสี’วโส จงฺกมี สตฺต อหานิ ตตฺถ;

मनुष्यराज, नागराज आणि देवराजांद्वारे पूजनीय असलेले आणि षड्रंग (सहा रंगांच्या) रश्मींनी देदीप्यमान असणारे बुद्ध, निळ्या आकाशात ताऱ्यांनी वेढलेल्या चंद्राप्रमाणे, तेथे सात दिवस चंक्रमण करत राहिले.

๔๑๕.

४१५.

อชฺชาปิ ตสฺมึ ธรณิปฺปเทเสกตสฺส ถูปสฺส ตเทว นามํ,อโหสิ เทวา จ นโรรคา จมเหนฺติ เต เตน ทิวํ ปยนฺติ;

आजच्या काळातही त्या भूभागावर बांधलेल्या स्तूपाला तेच नाव (चंक्रमण स्तूप) आहे; देव, मनुष्य आणि नाग त्याची पूजा करतात आणि त्यामुळे स्वर्गात जातात.

อิติ ตติย สตฺตาหํ.

हा तिसरा सप्ताह (ततिय सत्ताह) समाप्त.

๔๑๖.

४१६.

ตโต ทุมินฺทสฺส สุราสุรินฺทามหีตเล ปจฺฉิโมตฺตรายํ,มาปึสุ นานารตนาลยคฺคํนิสชฺช ปลฺลงฺกวเร ตหึ โส;

त्यानंतर, बोधिवृक्षाच्या वायव्य (उत्तर-पश्चिम) दिशेला देव आणि असुरांच्या राजांनी विविध रत्नांनी युक्त असे एक श्रेष्ठ रत्नगृह निर्माण केले; तेथे श्रेष्ठ आसनावर बसून त्यांनी...

๔๑๗.

४१७.

สุทุทฺทสาคาธมปารปารํสมนฺตปฏฺฐานตรงฺคภงฺคึ,ธมฺโมทธึ ญาณสุเมรุมตฺถาสาโลลยํ เขปยหานิ สตฺต;

...अतिशय कठीण, अथांग, असीम आणि सर्व बाजूंनी 'पट्ठान' (पट्टान) रूपी तरंगांनी युक्त असलेल्या धम्मरूपी महासागराचे आपल्या ज्ञानरूपी सुमेरू पर्वताने मंथन करत सात दिवस घालवले.

๔๑๘.

४१८.

आजच्या काळातही त्या भूभागावर बांधलेल्या स्तूपाला तेच नाव (रत्नगृह स्तूप) आहे; देव, मनुष्य आणि नाग त्याची पूजा करतात आणि त्यामुळे स्वर्गात जातात.

อิติ จตุตฺถ สตฺตาหํ.

हा चौथा सप्ताह (चतुत्थ सत्ताह) समाप्त.

๔๑๙.

४१९.

ตโต ชิโน คนฺตฺว’ชปาลมูเลวิมุตฺติชํ สาทุผลํ’นุโภนฺโต,สตฺตาหมตฺตํ อติวตฺตยี โสเทวาติเทโว กรุณาคุณคฺโค;

त्यानंतर, कारुण्य गुणांमध्ये सर्वश्रेष्ठ असलेले देवातिदेव जिनेंद्र (बुद्ध) अजापाल न्यग्रोध (वड) वृक्षाच्या मुळाशी गेले आणि तेथे विमुक्तीच्या मधुर सुखाचा (फलाचा) अनुभव घेत त्यांनी सात दिवस घालवले.

๔๒๐.

४२०.

ตทาคตา มารวธู มุนิตฺทํปโลภิตุํ ยา ปิตุโน สกาสา,ตาสํ ปโยคมฺปิธ พินฺทุมตฺตํกถียเต ตํ สมุปาคตตฺตา;

त्यावेळी मुनींद्रांना (बुद्धांना) प्रलोभित करण्यासाठी माराच्या कन्या आपल्या पित्याकडून तेथे आल्या; त्यांनी केलेल्या प्रयत्नांचे संक्षिप्त वर्णन येथे केले जात आहे:

๔๒๑.

४२१.

ตทา ส มาโร สมเร ชิเนนปราชิโต โสจนโก’ปคํตฺวา,ปชฺฌายมาโน’ถ อโธมุโข’จนิสีทิ ตุณฺหี วิลิขํ ฉมายํ;

त्यावेळी संग्रामात जिनेंद्रांकडून (बुद्धांकडून) पराभूत झालेला तो मार अत्यंत शोकाकुल होऊन, खाली मान घालून, जमिनीवर रेघोट्या ओढत शांतपणे बसला होता.

๔๒๒.

४२२.

ปราชยํ มยฺห มเมว โทโสน ตสฺส กสฺมาหมยํ’จ นาสึ,สีสกฺขิมํสาทิ จ ปุตฺตทาเรนาทนฺติ เอวํ มนสี กโรนฺโต;

"माझा पराभव हा माझाच दोष आहे, त्यांचा नाही. मी त्यांचा पराभव का करू शकलो नाही? त्यांनी आपले मस्तक, डोळे, मांस आणि पत्नी-मुले यांचे दान दिले, जे सामान्य लोक देत नाहीत," असा विचार तो मनात करत होता.

๔๒๓.

४२३.

ปวตฺติเมตํ มกรทฺธชสฺสสุตฺวาน ตณฺหา อรตี รคา จ,ยตฺถจฺฉิ มาโร ปริโสจยนฺโตตตฺถาคมุํ ตา จกิตา ขเณน;

मकरध्वजाची (माराची) ही अवस्था ऐकून, तण्हा (तृष्णा), अरती आणि रागा (राग) या त्याच्या तिन्ही कन्या आश्चर्यचकित होऊन, जेथे मार शोक करत बसला होता, तेथे क्षणभरात आल्या.

๔๒๔.

४२४.

ทิสฺวาน ตํ ตตฺถ ตถา นิสินฺนํนิสฺสาสรุทฺธํ คิรมุคฺคิรนฺตี,ตุสาร พินฺทุนิวเหหิ’สารปงฺเกรุหาการ วิสาลเนตฺตา;

त्याला (माराला) तेथे तशा प्रकारे बसलेले, सुस्कारे सोडत (श्वास रोखून) शब्द उच्चारताना पाहून, दवबिंदूंनी युक्त असलेल्या कमळासारखे विशाल डोळे असणाऱ्या (त्याच्या कन्या)...

๔๒๕.

४२५.

หา ตาต หา ตาต กิมาสิ เตทํนฏฺฐนฺนุ เต กึ วท ปตฺถสี กึ,โก เต ทิโส เกน ปราชิโต’สิกิมานยิสฺสาม หนาม กํ โน;

"हाय बाबा! हाय बाबा! हे आपल्याला काय झाले आहे? आपले काय हरवले आहे? सांगा, आपण काय इच्छिता? आपला शत्रू कोण आहे? आपण कोणाकडून पराभूत झाला आहात? आम्ही आपल्यासाठी काय आणू? आम्ही कोणाचा वध करू?"

๔๒๖.

४२६.

กิมฺโหติโยทานิ น ปสฺสเถตํสุทฺโธทนียํ ตตกิตฺติโฆสํ,มุขมฺหิ มยฺหํ มสิมกฺขยนฺตํอติจฺจ ยนฺตํ วิสยํ ปสยฺห;

"आता हे काय आहे? सर्वत्र कीर्ती पसरलेल्या या शुद्धोदनाच्या पुत्राला (सिद्धार्थाला) तुम्ही पाहत नाही का, जो माझ्या चेहऱ्यावर काजळ फासून, माझ्या राज्याच्या (विषयाच्या) पलीकडे बळजबरीने जात आहे?"

๔๒๗.

४२७.

น ภาริยา ตาต มนุสฺสภูตํกตฺตุํ วสํ โก วสเมติ นามฺหํ,ตํ ราคปาเสน คชํ’ว มตฺตํสุพนฺธกํ พนฺธิย อานเยม;

"बाबा, काळजी करू नका. मनुष्य प्राण्याला वश करणे कठीण नाही. आमच्या वशमध्ये कोण येत नाही? आम्ही त्याला रागाच्या (वासनेच्या) पाशाने एखाद्या मत्त हत्तीसारखे घट्ट बांधून आपल्याकडे घेऊन येऊ."

๔๒๘.

४२८.

น ราคปาเสน หิ อานนีโยมารสฺส เธยฺยํ สมติกฺกมีว,อเปตราโค อรหา อกมฺโปโสวาม ตสฺมา สุภคา ตนุชา;

"तो रागाच्या (वासनेच्या) पाशाने आणता येण्यासारखा नाही, कारण त्याने माराच्या राज्याचे पूर्णपणे उल्लंघन केले आहे. तो वीतरागी (रागमुक्त), अर्हत आणि अकंप (अविचल) आहे. म्हणूनच, हे माझ्या सुंदर कन्यांनो, मी शोक करत आहे."

๔๒๙.

४२९.

สเจตโน โส หิ มนุสฺสภุโตอเจตนญฺเจ สมุปาคมาม,กโรม ตํ โน วสคํ กิเมตฺถจิตฺตํ พลํ ปสฺสถ โน ขเณน;

"तो तर सचेतन मनुष्य आहे. जर आम्ही अचेतन वस्तूजवळ गेलो, तरी तिला आमच्या वशमध्ये करू शकतो. मग यात काय कठीण आहे? एका क्षणात आमचे मानसिक बळ पहा!"

๔๓๐.

४३०.

รูเปน เนตฺตํ สุมโนหเรนคนฺเธน ฆาณํ สวณํ สเรน,ผสฺเสน คตฺตํ รสสา รสญฺญํมนญฺจ ปาเสน จ กามเชน

"अतिशय मनोहर रूपाने त्याचे डोळे, सुगंधाने नाक, मधुर स्वराने कान, स्पर्शाने शरीर, रसाने जीभ आणि कामजन्य पाशाने त्याचे मन आम्ही बांधू."

๔๓๑.

४३१.

สุพาหุปาเสน จ ตสฺส คีวํพาหุทฺวยํ ธาริตมาลทามา,พนฺธิตฺวทาเนว ตมา’นยามพลญฺหิ โน ปสฺสถ ตาต’ทานิ;

"आणि आमच्या सुंदर बाहूंच्या पाशाने त्याची मान, आणि फुलांचे हार धारण केलेल्या दोन्ही हातांनी त्याला बांधून आम्ही आत्ताच घेऊन येतो. बाबा, आता आमचे बळ पहा!"

๔๓๒.

४३२.

วตฺวาน เอวํ วจนํ ปิตุสฺสปณมฺม ปาทานิ ปคพฺภิตนฺตา,ยตฺถจฺฉิ มาราริ วิโรจมาโนตตฺถา’คมุํ ขิปฺปมุทคฺคจิตฺตา;

"वडिलांना असे बोलून आणि त्यांच्या चरणांना वंदन करून, त्या प्रगल्भ (धाडसी) कन्या अत्यंत उत्साही मनाने, जेथे माराचा शत्रू (बुद्ध) प्रकाशमान होऊन बसले होते, तेथे वेगाने गेल्या."

๔๓๓.

४३३.

สาโมทมาลากุลเกสภารปโยธรา กุงกฺกุมหาริหารา,พิมฺพาธรา จารุสภา ปภาสาอุมฺมาทยนฺตี ชนมานสานิ;

"सुगंधी फुलांच्या माळांनी सुशोभित असलेले दाटचे केस, कुंकू (केशर) आणि सुंदर हारांनी सुशोभित वक्षस्थळ, बिंबफळासारखे लाल ओठ, अत्यंत सुंदर आणि तेजस्वी रूप असणाऱ्या, लोकांच्या मनाला भुरळ घालणाऱ्या (त्या मारकन्या)..."

๔๓๔.

४३४.

มุทฺเธน มิสฺสํ มธุเร นิมุคฺคํสฺเนเหน ตินฺตํ รสโต’นุวิทฺธํ,ภาสึสุ วาจํ หทยงฺคมนฺตาวิโลกเนเนว ธิตึ หรนฺตี;

"केवळ एका कटाक्षानेच धैर्य हिरावून घेणाऱ्या, गोडव्याने भरलेले, स्नेहाने ओलेचिंब झालेले, रसाळ आणि मनाला भिडणारे असे शब्द त्या बोलू लागल्या:"

๔๓๕.

४३५.

วสนฺตกนฺโต นวโยพฺพโน’สิสุวณฺณวณฺโณ หทยงฺคโม’สิเอโก นิสินฺโน’สิ วฏสฺส มูเลสิมนฺตินี สามิ กุหินฺนุ ตุยฺหํ;

"आपण वसंत ऋतूसारखे अत्यंत सुंदर, नवतरुण, सुवर्णवर्णी आणि मनमोहक आहात. आपण या वडाच्या झाडाखाली एकटेच बसला आहात. हे स्वामी, आपली पत्नी कोठे आहे?"

๔๓๖.

४३६.

ตรงฺคหีโน’ปิ ตรงฺคมาลีสสงฺกหีนา รชนี จ สามี,หํสา’ลิหีนา สรสี สุผุลฺลานาภาติ กนฺตา วิรโต ธโว’ปิ;

"हे स्वामी, लाटांशिवाय समुद्र, चंद्राशिवाय रात्र, हंसांशिवाय आणि भ्रमरांशिवाय प्रफुल्लित सरोवर जसे शोभत नाही, तसेच पतीशिवाय सुंदर स्त्री देखील शोभून दिसत नाही."

๔๓๗.

४३७.

วสนฺตกาโล จ วนํ สุผุลฺลํนิสากราภา ภมราลิคีตํ,สุคนฺธมนฺโทปคตา สมีราวิโรจสิ ตฺวมฺปิ จ โยพฺพเนน;

"हा वसंत ऋतूचा काळ आहे, वन पूर्णपणे बहरले आहे, चंद्राचा प्रकाश पसरला आहे, भुंग्यांचे गुंजन सुरू आहे आणि सुगंधी मंद वारा वाहत आहे. आपणही आपल्या तारुण्याने प्रकाशमान होत आहात."

๔๓๘.

४३८.

มยมฺปิ เจตฺเถว สมาคตมฺหมโน’นุกูลา จ มนุญฺญรูปา,กโรติ กึตฺว’ชฺช สกามทาโหกามากโร’ทานิ สมาคโต โน;

"आम्ही देखील आपल्या मनाला अनुकूल आणि अत्यंत सुंदर रूप घेऊन येथे आलो आहोत. आज आपली कामवासना काय करत आहे? कामवासनेची खाणच आता आपल्यासमोर आली आहे."

๔๓๙.

४३९.

มา เตทิสํ โยพฺพนรูปสารํสุวิคฺคหํ ฉาทย จีวเรน,เตเนว โน เนตฺตมนมฺหิ สามิมา เทหิ ทาหํ ตว ทาสิภุเต;

"असे उत्कृष्ट तारुण्य, रूप आणि सुंदर शरीर चीवराने (भिक्षूच्या वस्त्राने) झाकू नका. हे स्वामी, आपल्या दासी बनलेल्या आमच्या डोळ्यांना आणि मनाला असा दाह देऊ नका."

๔๔๐.

४४०.

นขํสุ สุตฺเต’รุณปานิปาเทเนตฺตินฺทนีลานิ’ว อาวุณนฺโต,ตฺวมจฺฉิ โน สามิ มุขมฺพุเชสุน เอนฺติ กินฺเต นยนาลิมาลา;

"तांबूस रंगाचे हातपाय आणि इंद्रनील मण्यासारखे डोळे असणारे... हे स्वामी, आमच्या मुखकमलांवर आपल्या नयनरूपी भ्रमरांच्या माळा का येत नाहीत?"

๔๔๑.

४४१.

สุธาสิลาคีญฺชก โลหทารุชาเตหิ ตฺวํ ธีร น นิมฺมิโต’สิ,รูปี’สิ โสมฺโม’สิ ตถาปิ สามิกึ กามราคํ มนสา นุเทสิ;

"हे धीर पुरुषा, आपण चुना, दगड, वीट, लोखंड किंवा लाकडापासून बनलेले नाही आहात. आपण रूपवान आणि सौम्य आहात, तरीही हे स्वामी, आपण आपल्या मनातून कामरागाला का दूर सारत आहात?"

๔๔๒.

४४२.

อยญฺจ พาลา จตุรา รตีสุพาเลติ กงฺขํ ชห มานสมฺหิ,กึ มญฺชรี ภิชฺชติ สมฺปผุลฺลามตฺตาลิราเช ปริจุมฺพมาเน;

"आणि ही तरुणी रतीक्रीडेमध्ये चतुर आहे. ती लहान मुलगी आहे अशी मनातील शंका सोडून द्या. मत्त भ्रमरराजाने चुंबन घेतल्यावर पूर्णपणे उमललेली फुलांची मंजिरी कधी नष्ट होते का?"

๔๔๓.

४४३.

อยญฺจ รามา รมณียรูปาปีโณรุคณฺฑา กุวมณฺฑลา จ,ตํ กามินึ กามย ผุลฺลกญฺเชหํโส ยถา เกสร สมฺปคิทฺโธ;

"आणि ही रमणीय रूप असणारी, पुष्ट मांड्या व गाल आणि गोलाकार स्तन असणारी सुंदर स्त्री आहे. उमललेल्या कमळातील परागकणांसाठी हपापलेल्या हंसाप्रमाणे आपण या कामिनीचा उपभोग घ्या."

๔๔๔.

४४४.

จินฺตามณึ ภทฺทฆฏญฺจ กปฺปตรุํ สมาปชฺช ทฬิทฺทภาวา,นาเปนฺติ สตฺตา ขลุ ทุพฺภคตฺตาตเถว โน’สี ตว ปาทเสวา;

"खरोखर, अभागी प्राणी चिंतामणी, भद्रघट (मंगल कलश) आणि कल्पवृक्ष मिळवूनही आपल्या दारिद्र्यापासून मुक्त होत नाहीत. तसेच आमचे आपल्या चरणांची सेवा करणे आहे (ज्याचा आपण स्वीकार करत नाही)."

๔๔๕.

४४५.

เอวญฺหิ ตา รญฺชนมญฺชุภาสาสหสฺสเมกญฺจ สตานิ อฏฺฐ,เวสานิ สมฺมา อภินิมฺมิณิตฺวาปโลภยุนฺตํ พหูธา มุนินฺทํ;

"अशा प्रकारे, रंजन करणाऱ्या आणि मधुर बोलणाऱ्या त्या मारकन्यांनी एक हजार आठशे विविध रूपे धारण करून मुनींद्रांना (बुद्धांना) अनेक प्रकारे प्रलोभित करण्याचा प्रयत्न केला."

ตโต ตณฺหา?.

"त्यानंतर तण्हा (तृष्णा) म्हणाली:"

๔๔๖.

४४६.

ยกฺโขสิ มตฺโตสิ สิลามโยสิอเจตโนสา’ถ อโยมโยสิ,อวีตราคญฺหิ สเจตนญฺเจอเนนุปาเยนุ’ปสงฺกมาม;

"आपण यक्ष आहात, मत्त आहात, दगडाचे बनलेले आहात, अचेतन आहात की लोखंडाचे बनलेले आहात? जर आपण रागमुक्त नसलेले सचेतन मनुष्य असता, तर आम्ही या उपायाने आपल्याजवळ आलो असतो."

๔๔๗.

४४७.

ผเลยฺย ขีปฺปํ หทยญฺหิ ตสฺสอุณฺหํว รตฺตํ มุขตุ’คฺคเมยฺย,สิยาว ขิปฺปํ อปิ จิตฺตเขปํอุมฺมาทภาวํจ ส ปาปุเณยฺย;

"त्याचे हृदय वेगाने फाटले असते, किंवा त्याच्या मुखातून गरम रक्त बाहेर आले असते, किंवा तो वेगाने मानसिक संतुलन गमावून वेडेपणाला प्राप्त झाला असता."

๔๔๘.

४४८.

ยถา ปลุตฺโต หริโตปลมฺหิขิตฺโต นโฬ สุสฺสติ อาตเปน,เอวํ วิสุสฺเสติ วิสาทเมติโส มุจฺฉติ มุยฺหติ ทุกฺขเมติ;

"ज्याप्रमाणे गरम हिरव्या दगडावर टाकलेला ओला लव्हाळा (वेळू) उन्हाने सुकून जातो, त्याचप्रमाणे तो सुकून गेला असता, खिन्न झाला असता, मूर्च्छित झाला असता, मोहित झाला असता आणि दुःखाला प्राप्त झाला असता."

๔๔๙.

४४९.

โสกาวกิณฺเณ นุ วนมฺหิ ฌายสิวิตฺตนฺนุ ชิโต อุท ปตฺถยาโน,อาคุนฺนู คามสฺมึ อกาสิ กิญฺจิชเนน กสฺมา น กโรสิ สกฺขึ;

"आपण शोकाने व्याकुळ होऊन या वनात ध्यान करत आहात का? आपले धन नष्ट झाले आहे की आपण त्याची इच्छा करत आहात? आपण गावात काही गुन्हा केला आहे का? आपण लोकांशी मैत्री का करत नाही?"

สตฺถา?.

"शास्ता (बुद्ध) म्हणाले:"

๔๕๐.

४५०.

อตฺถสฺส ปตฺตึ หทยสฺส สนฺตึเฉตฺวาน เสนํ ปิยสาตรูปํเอโก’หํ ฌายํ สุขมนุโพธึชเนน ตสฺมา น กโรม สกฺขึ;

"ध्येयाची प्राप्ती आणि हृदयाची शांती मिळवून, प्रिय व मधुर रूपांच्या सेनेचा पराभव करून, मी एकटाच ध्यान करत संबोधीच्या सुखाचा अनुभव घेतला. म्हणूनच मी लोकांशी मैत्री करत नाही."

อิมา ทฺเว ปาลิยํ?.

"या दोन पाळीतील गाथा आहेत:"

๔๕๑.

४५१.

ปลุฏฺฐคตฺตํ ทหเนน มกฺกฏึสุสานเปติญฺจ ชิคุจฺฉนียํ,เชคุจฺฉิยํ ชงฺคม มีฬฺหราสึทิสฺวาน โก ตํ วรเย สปญฺโญ;

"आगीने होरपळलेल्या शरीराची माकडीण, स्मशानातील घृणास्पद प्रेत किंवा चालता-बोलता विष्ठेचा ढीग पाहून कोणता सुज्ञ माणूस तिची निवड करेल?"

อถ อรติ?.

"त्यानंतर अरती म्हणाली:"

๔๕๒.

४५२.

กถํ วิหารี พหุโล จ ภิกฺขุปญฺโจฆติณฺเณ อตรีธ ฉฏฺฐํ,กถํ ฌายึ พหุลํ กามสญฺญาปริพาหิรา โหนฺติ อลทฺธ โย ตํ;

"पाच ओघांना (पुरांना) पार केलेला भिक्षू येथे सहाव्या ओघाला कसा पार करतो? तो कसा ध्यान करतो की ज्यामुळे कामसंज्ञा (वासनेचे विचार) बाहेरच राहतात आणि त्याला प्राप्त होत नाहीत?"

สตฺถา?.

"शास्ता (बुद्ध) म्हणाले:"

๔๕๓.

४५३.

ปสฺสทฺธกาโย สุวิมุตฺตจิตฺโตอสงฺขราโน สติมา อโนโก,อญฺญาย ธมฺมํ อวิตกฺก ฌายีน กุปฺปตี นสฺสรตี น ถีโน;

"शांत शरीर असलेला, विमुक्त चित्त असलेला, संस्कार न करणारा, स्मृतिमान (जागरूक), गृहहीन, धम्माला जाणून वितर्करहित ध्यान करणारा भिक्षू क्रोधीत होत नाही, विचलित होत नाही आणि आळशी (स्त्यानयुक्त) होत नाही."

๔๕๔.

४५४.

เอวํ วิหารี พหุโล จ ภิกฺขุปญฺโจฆติณฺเณ อตรีธ ฉฏฺฐํ,เอวํ ฌายึ พหุลํ กามสญฺญาปริพาหิรา โหนฺติ อลทฺธ โย ตํ;

"अशा प्रकारे विहार करणारा भिक्षू पाच ओघांना पार करून येथे सहाव्या ओघाला पार करतो. अशा प्रकारे ध्यान करणाऱ्याला कामसंज्ञा बाहेरच राहतात आणि त्याला प्राप्त होत नाहीत."

อถ รคา?.

"त्यानंतर रागा म्हणाली:"

๔๕๕.

४५५.

อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ คณสงฺฆจารีอทฺธา ตริสฺสนฺตี พหู จ สทฺธา,พหุํ วตายํ ชนต’มโนโกอจฺฉิชฺช เนสฺสติ มจฺจุราชสฺส ปารํ;

"समूहात आणि संघात विहार करणाऱ्या या पुरुषाने तृष्णा तोडून टाकली आहे. निश्चितच अनेक श्रद्धावान लोक (संसारसागर) पार करतील. खरोखर, हा गृहहीन पुरुष अनेकांना (तृष्णा) तोडून मृत्यूराजाच्या पलीकडच्या तीरावर घेऊन जाईल."

สตฺถา?.

"शास्ता (बुद्ध) म्हणाले:"

๔๕๖.

४५६.

นยนฺติ เว มหาวีรา สทฺธมฺเมน ตถาคตา,ธมฺเมน นยมานานํ กา อุสูยา วิชานตํ;

"निश्चितच, महावीर तथागत सद्धम्माद्वारे (लोकांना) सन्मार्गावर नेतात. धम्माद्वारे सन्मार्गावर नेले जात असताना, जाणणाऱ्यांना (सुज्ञांना) त्याचा काय हेवा (मत्सर) वाटणार?"

อิมา ปญฺจ ปาลิยํ?.

या पाच गाथा पाळीमध्ये (मूळ पाठात) आहेत.

๔๕๗.

४५७.

สุตฺวาน ตํ ธมฺมวรํ ชินสฺสปมตฺตพนฺธุสฺส รคาทิรามา,ปโลภิตุํ เน’ว สมตฺถกา ตํอคํสุ ขิปฺปํ ปิตุโน สกาสํ;

प्रमत्तांचा (असावध लोकांचा) मित्र असलेल्या जिनांचा (बुद्धांचा) तो श्रेष्ठ धम्म ऐकून, रागादी (वासनांमध्ये) रमणाऱ्या त्या (मारीच्या कन्या) त्यांना भुरळ घालण्यास असमर्थ ठरल्या आणि त्वरित आपल्या पित्याकडे परत गेल्या.

๔๕๘.

४५८.

มาโร ตทารา’ว สเมกฺขมาโนทิสฺวาคตา เกวลเมว ตาโย,มา กตฺถ กามํ มม ภาสิตานิกามตฺถ ปาตุํ มิคตณฺหิกาปํ;

त्याच वेळी मार तेथूनच पाहत होता. त्या तिघींना केवळ एकट्याच परतताना पाहून (तो म्हणाला), 'माझ्या बोलण्याकडे दुर्लक्ष करू नका, मृगजळाचे पाणी पिण्याची इच्छा का करता?'

๔๕๙.

४५९.

พาลา กุมุทนาเฬหิ ปพฺพตํ อภิมนฺถถ,คิรึ นเขน ขณถ อโย ทนฺเตหิ ขาทถ;

हे मूर्खांनो! तुम्ही कमळाच्या देठांनी पर्वत घुसळत आहात, नखांनी डोंगर खणत आहात आणि लोखंड दातांनी चावत आहात.

๔๖๐.

४६०.

เสลํว สิรสิ อูหจฺจ ปาตาเล คาธเมสถ,ขานุํว อุรสา’สชฺช นิพฺพิชฺชาเปถ โคตมา;

डोक्यावर खडक ठेवून तुम्ही पाताळात तळ शोधत आहात. छातीने खुंटावर आदळून तुम्ही गोतमांपासून निराश होऊन परत जात आहात.

อิมา ทฺเว ปาลิยํ?.

या दोन गाथा पाळीमध्ये (मूळ पाठात) आहेत.

๔๖๑.

४६१.

วตฺวาน เอวํ วิมโน ส มาโรสฏีตุโก สมฺภวนํ ปยาสิ,สตฺถาถ ราคา ปริมุตฺตจิตฺโตชหาสิ ตสฺมึ ทิวสานิ สตฺต;

असे बोलून तो खिन्न मनाचा मार दुःखी होऊन आपल्या निवासस्थानी निघून गेला. त्यानंतर रागापासून पूर्णपणे विमुक्त चित्त असलेल्या शास्त्यांनी (बुद्धांनी) तेथे सात दिवस घालवले.

๔๖๒.

४६२.

อชฺชาปิ ตํ สาขิวรมฺปิเตน’นุภุตมตฺเตน มเหนฺติ สพฺเพ,เตเนว เต สคฺคคตา วิมาเนโมทนฺติ กาเมหิ อนูปเมหิ;

आजही, केवळ त्यांनी (बुद्धांनी) त्याचा अनुभव घेतला म्हणून सर्वजण त्या श्रेष्ठ वृक्षाच्या फांदीची पूजा करतात. त्याच पुण्यामुळे स्वर्गात गेलेले ते देव आपल्या विमानांमध्ये अनुपम सुखांचा आनंद घेत आहेत.

อิติ ปญฺจม สตฺตาหํ.

असा हा पाचवा आठवडा (सप्ताह) समाप्त झाला.

๔๖๓.

४६३.

ตโต มุนินฺโท มุจลินฺทมูเลนิสีทิ คนฺตฺวา ปวราสนมฺหิ,ยุคนฺธเร พาลรวี’ว รํสิชาลาหิ โลกํ ปริปูรยนฺโต;

त्यानंतर मुनींद्र (बुद्ध) मुचलिंद वृक्षाच्या मुळाशी जाऊन श्रेष्ठ आसनावर बसले, जणू युगंधर पर्वतावर उगवणारा बालसूर्य आपल्या किरणांच्या जाळ्याने संपूर्ण जग उजळून टाकत आहे.

๔๖๔.

४६४.

อถาน เมโฆ ชลทา สเตหิปปูรยํ ขํ ถนยํ สวิชฺชุ,สสีตวาโต กิรมมฺพุธารํวิโรจมาโน วิสกณฺฐิกาหิ;

त्यानंतर शेकडो ढगांनी आकाश व्यापून टाकले, विजांच्या कडकडाटासह मेघ गर्जना करू लागले आणि थंड वाऱ्यासह पाण्याचे प्रवाह बरसू लागले, जे विजांच्या चमचमाटाने चमकत होते.

๔๖๕.

४६५.

อมนฺทนณฺโท มุจลินฺทโภคีทิสฺวา มุนินฺทํ มุจลินฺทมูเล,ปริกฺขิปิตฺวาน วิสาลโภคาฉาเทตฺว สมฺมา สผโณ ผเณน;

अत्यंत आनंदित झालेल्या मुचलिंद नागराजाने मुचलिंद वृक्षाच्या मुळाशी मुनींद्रांना (बुद्धांना) पाहिले आणि आपल्या विशाल शरीराने त्यांना वेढून, आपल्या फणेने त्यांच्यावर उत्तम प्रकारे सावली धरली.

๔๖๖.

४६६.

อชฺเฌสิ โส ตสฺส อนุคฺคหายนิสีทิ คนฺตฺวา ภุชคา’สนมฺหิ,สตฺถา ตทา รูปิยมนฺทิเรวสตฺตามหตฺตํ สุวิมุตฺตจิตฺโต;

त्या नागराजाने त्यांच्या अनुग्रहासाठी प्रार्थना केली. तेव्हा शास्ते (बुद्ध) त्या सर्पाच्या आसनावर जाऊन बसले आणि अत्यंत विमुक्त चित्त होऊन, जणू चांदीच्या महालात असल्यासारखे, तेथे सात दिवस घालवले.

๔๖๗.

४६७.

อชฺชาปิ ตํ สาขิวรมฺปิ เตน’นุภุตมตฺเตน มเหนฺติ สพฺเพ,เตเนว เต สคฺคคตา วิมาเนโมทนฺติ กาเมหิ อนูปเมหิ;

อิติ ฉฏฺฐม สตฺตาหํ.

असा हा सहावा आठवडा (सप्ताह) समाप्त झाला.

๔๖๘.

४६८.

ตโต’ปคนฺตฺวา ยติราช ราชานิสีทิ ราชายตนสฺส มูเล,วิมุตฺติชํ ปีติสุขํ’นุโภนฺโตสตฺตาหมตฺตํ กรุณาคุณคฺโค;

त्यानंतर तेथून निघून, करुणा गुणांमध्ये सर्वश्रेष्ठ असलेले यतींचे राजे (बुद्ध) राजायातन वृक्षाच्या मुळाशी जाऊन बसले आणि विमुक्तीपासून उत्पन्न होणाऱ्या प्रीती-सुखाचा अनुभव घेत त्यांनी सात दिवस घालवले.

๔๖๙.

४६९.

อชฺชาปิ ตํ สาขิวรมฺปิ เตน’นุภุตมตฺเตน มเหนฺตี สพฺเพ,เตเนว เต สคฺคคตา วิมาเนโมทนฺติ กาเมหิ อนูปเมหิ;

อิติ สตฺตม สตฺตาหํ.

असा हा सातवा आठवडा (सप्ताह) समाप्त झाला.

๔๗๐.

४७०.

อาหาร กิจฺจาทิ วิวชฺชิตสฺสสุขานุโภนฺตสฺส วิมุตฺติชานิ,สมฺปีณิตงฺคสฺส ชินสฺส ตสฺสอิจฺจจฺจคุํ สตฺตทินานิ สตฺต;

आहार इत्यादी क्रियांपासून दूर राहिलेल्या, विमुक्तीच्या सुखाचा अनुभव घेणाऱ्या आणि प्रसन्न शरीर असलेल्या त्या जिनांचे (बुद्धांचे) असे सात-सात दिवस (एकूण ४९ दिवस) निघून गेले.

๔๗๑.

४७१.

เทวานมินฺเทน ตโต’ปนีตมุโขทกาทิมฺปริภุญฺชิยาน,นิสินฺนมตฺเต ยติราช ราเชตตฺถา’คมุํ ทฺเว วาณิชา ขเณน;

त्यानंतर देवांचा राजा (इंद्र) याने आणलेल्या मुखप्रक्षालनाच्या पाण्याचा उपयोग करून, यतींचे राजे (बुद्ध) तेथे बसले असता, त्याच क्षणी दोन व्यापारी तेथे आले.

๔๗๒.

४७२.

อุสฺสาหิตา เทววเรน สมฺมาสาโลหิตา ตสฺส ตปุสฺส-ภลฺลิกา,มนฺถญฺจ สาทุํ มธุปิณฺฑิกญฺจอาทาย นาถํ อิทมพฺรุวุนฺเต;

एका श्रेष्ठ देवतेने प्रोत्साहित केलेले आणि परस्परांचे नातेवाईक असलेले ते 'तपुस्स' आणि 'भल्लिक' नावाचे व्यापारी, स्वादिष्ट सत्तू आणि मधू-पिंड (मधाचे लाडू) घेऊन नाथांकडे (बुद्धांकडे) आले आणि असे म्हणाले:

๔๗๓.

४७३.

อิทญฺหิ โน ธีร อนุคฺคหายปฏิคฺคเหตฺว ปริภุญฺช ทานํ,หิตาย ตํ โหติ สุขาย เจวอนปฺปกปฺเปสุ อนาคเตสุ;

हे धीर (बुद्ध)! आमच्यावर अनुग्रह करण्यासाठी या दानाचा स्वीकार करून त्याचे ग्रहण करा. हे दान येणाऱ्या अनेक कल्पांमध्ये आमच्या हितासाठी आणि सुखासाठी ठरेल.

๔๗๔.

४७४.

ปฏิคฺคเหตฺวา มุนิ เทวทินฺนปตฺเตน ปจฺจคฺฆสิลามเยน,ภุตฺวาน เตสํ อนุโมทนตฺถํเทเสสิ ธมฺมํ วรทํ ปสตฺถํ;

देवांनी दिलेल्या मौल्यवान पाषाणाच्या पात्रात (भिक्षापात्रात) त्याचा स्वीकार करून, मुनींनी (बुद्धांनी) भोजन केले आणि त्यांच्या अनुमोदनासाठी वरदान देणाऱ्या श्रेष्ठ व प्रशंसनीय धम्माचा उपदेश केला.

๔๗๕.

४७५.

ทฺเว ภาติกา วาณีชกา ชินสฺสธมฺมํ สุณิตฺวาน ปสนฺนจิตฺตา,ทฺเว วาจิโกปาสกตํ คตาสุํยาจึสุ เต ตํ ปุน ปูชนียํ;

जिनांचा (बुद्धांचा) धम्म ऐकून प्रसन्न चित्त झालेले ते दोन्ही व्यापारी बंधू 'द्विवाचिक उपासक' (बुद्ध आणि धम्माला शरण जाणारे) बनले आणि त्यांनी पूजेसाठी काहीतरी पूजनीय वस्तू देण्याची विनंती केली.

๔๗๖.

४७६.

ปรามสิตฺวาน สิรํ ตโต โสอทา ชิโน กุนฺตล ธาตุมุฏฺฐึ,เต เตน ตุฏฺฐา สุมนา ปตีตามหึสุ เนตฺวา วิภวานุรูปํ;

त्यानंतर जिनांनी (बुद्धांनी) आपल्या मस्तकावरून हात फिरवून त्यांना मूठभर केश-धातू (केस) दिले. ते घेऊन ते अत्यंत आनंदी व प्रसन्न झाले आणि त्यांनी आपल्या वैभवानुसार घरी नेऊन त्यांची पूजा केली.

๔๗๗.

४७७.

สตฺถา’ถ คนฺตฺวา อชปาลมูเลสหสฺส รํสีว ยุคนฺธรมฺหิ,นิสชฺช โลกํ อนุโลกยนฺโตวิตกฺกิ เอวํ มนสา วิตกฺกํ;

त्यानंतर शास्ते (बुद्ध) अजपाल वृक्षाच्या मुळाशी गेले आणि युगंधर पर्वतावरील सहस्रकिरण सूर्याप्रमाणे बसून, जगाकडे पाहत असताना त्यांच्या मनात असा विचार आला:

๔๗๘.

४७८.

มยชฺฌปนฺโน วรธมฺมสาโรสสสฺส สินฺธู’ว อคาธปาโร,อพุทฺธสตฺเตหิ ตมชฺช กสฺสปกาสยิสฺสญฺหิ ชโฬ หิ โลโก;

मी प्राप्त केलेला हा श्रेष्ठ धम्मसार समुद्रासारखा अगाध आणि अथांग आहे. आज मी हा धम्म कोणाला प्रकाशित करू? कारण हा संसार अज्ञानी आहे आणि प्राणी अबुद्ध आहेत.

๔๗๙.

४७९.

เทเสมิ เจ ธมฺมวรํ ปณีตํกิลนฺตภาโวว มมสฺส อสฺมา,กิมตฺตทุกฺเข นิติ จินฺตยนฺโตนุยฺยามมากา มุนิ เทสนมฺหิ;

जर मी या श्रेष्ठ व प्रणीत धम्माचा उपदेश केला, तर तो माझ्यासाठी केवळ थकवणारा ठरेल. स्वतःला त्रास का करून घ्यावा? असा विचार करून मुनींनी (बुद्धांनी) धम्म उपदेश करण्याचा उत्साह दाखवला नाही.

๔๘๐.

४८०.

สหมฺปตี นาม ตโต วิธาตาสเจตสา ตสฺส มนํ วิทิตฺวา,วินสฺสตีทํ ขลุ สพฺพโลกํอเทสิเต เตนิ’ติ กมฺปมาโน;

त्यानंतर 'सहाम्पती' नावाच्या ब्रह्माने आपल्या चित्ताने त्यांच्या (बुद्धांच्या) मनातील विचार जाणला आणि 'जर त्यांनी धम्म उपदेश केला नाही, तर हा संपूर्ण संसार नक्कीच नष्ट होईल' या विचाराने तो थरथर कापू लागला.

๔๘๑.

४८१.

สกาสมาคมฺม ชินสฺส ตสฺสสคารโว พฺรหฺมคเณน ตตฺถ,นิหจฺจ ชานุํ ปถวีตลมฺหินมสฺสมาโน อิทมพฺรูวี โส;

त्या जिनांच्या (बुद्धांच्या) जवळ येऊन, ब्रह्मगणांसह अत्यंत आदराने पृथ्वीवर गुडघे टेकून आणि नमस्कार करून तो (सहाम्पती ब्रह्मा) असे म्हणाला:

๔๘๒.

४८२.

ตฺวํ เทวเทโว ส สุเมธกาเลปโลกิตํ โลกมุทิกฺขมาโน,วิหาย ทีปงฺกรปาทมูเลลทฺธา’มตํ ตํ กรุณาคุเณน;

आपण देवांचे देव आहात. सुमेध तापसाच्या काळात, संकटात सापडलेल्या जगाकडे पाहून, दीपंकर बुद्धांच्या चरणांशी प्राप्त होणारे निर्वाण (अमृतपद) सोडून, केवळ करुणेपोटी आपण...

๔๘๓.

४८३.

ปวิสฺส สํสารวนํ วิทุคฺคํมํสกฺขิสีสาทิม’ทาสิ ทานํ,เวเทสิ ทุกฺขํ อมิตํ อสยฺหํตํ เต ปรตฺถํ’ว น อตฺตเหตุํ;

या दुर्गम संसाररूपी अरण्यात प्रवेश करून आपण आपले मांस, डोळे, मस्तक इत्यादींचे दान दिले आणि अमर्याद व असह्य दुःख सहन केले. ते सर्व केवळ इतरांच्या कल्याणासाठी होते, स्वतःच्या स्वार्थासाठी नाही.

๔๘๔.

४८४.

สนฺตีธ สตฺตา ขลุ มนฺทราคาญาตุํ สมตฺถา สุคตสฺส ธมฺมํ,อาราธิโต เม กรุณาคุณคฺโคเทเสหิ ธมฺมํ อนุกมฺปมาโน;

या जगात खरोखरच असे काही प्राणी आहेत जे कमी रागाचे (अल्प रज असलेले) आहेत आणि सुगतांचा धम्म समजून घेण्यास समर्थ आहेत. करुणा गुणांमध्ये सर्वश्रेष्ठ असलेल्या हे बुद्ध! माझ्या प्रार्थनेचा स्वीकार करून, प्राण्यांवर अनुकंपा करून धम्माचा उपदेश करा.

๔๘๕.

४८५.

กาเล วิกาสนฺติ ขรํสุ มิสฺสาถลมฺพุชาตา กุสุมานิ นานา,ตเถ’ว เต ธมฺมกราภิผุฏฺฐาวิกาสมายนฺตี ชนา อเนกา

ज्याप्रमाणे योग्य वेळी सूर्याच्या उष्ण किरणांच्या स्पर्शाने जमिनीवर उगवणारी विविध कमळांची फुले उमलतात, त्याचप्रमाणे आपल्या धम्मरूपी किरणांच्या स्पर्शाने अनेक लोक विकसित (प्रबुद्ध) होतील.

๔๘๖.

४८६.

สมฺปนฺน วิชฺชาจรโณ สตีมาชุตินฺธโร อนฺติมเทหธารี,ปฏิคฺคเหตฺวาสฺส นิมนฺตณํ โสชเนสิ สตฺเต กรุณา มนสฺมึ;

विद्या आणि चरणाने संपन्न, स्मृतिमान, तेजस्वी आणि अंतिम शरीर धारण करणाऱ्या त्या बुद्धांनी त्याचे निमंत्रण स्वीकारले आणि त्यांच्या मनात प्राण्यांबद्दल करुणा उत्पन्न झाली.

๔๘๗.

४८७.

อปารุตา เตสํ อมตสฺส ทฺวาราเย โสตวนฺโต ปมุญฺจนฺตุ สทฺธํ,วิหึสสญฺญี ปคุณํ น ภาสึธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม;

त्यांच्यासाठी अमृताचे (निर्वाणाचे) दरवाजे उघडे आहेत! जे ऐकण्यास उत्सुक आहेत त्यांनी आपली श्रद्धा प्रकट करावी. हे ब्रह्मा! त्रासाच्या भीतीने मी मानवांमध्ये या प्रणीत व श्रेष्ठ धम्माचा उपदेश केला नव्हता.

๔๘๘.

४८८.

ปฏิคฺคเหสีติ อุทคฺคจิตฺโตอชฺเฌสนํ เม จตุราณโน โส,นตฺวาน นาถํ สหปาริสชฺโชปกฺกามิ ตมฺหา ภวนํ ขเณน;

'त्यांनी (माझी प्रार्थना) स्वीकारली!' या विचाराने अत्यंत प्रसन्न चित्त झालेल्या त्या चतुरानन (ब्रह्माने) आपल्या अनुयायांसह नाथांना (बुद्धांना) वंदन केले आणि तो क्षणात तेथून आपल्या लोकामध्ये निघून गेला.

๔๘๙.

४८९.

ตโต ชิโน เตน คหิตนุญฺโญเทเสมิ กสฺเสติ อุทิกฺขมาโน,อาฬาร-อุทฺเท สมุทิกฺข ธีโร,มนฺตฺวาน เตสํ อจิรจฺจุติตฺตํ;

त्यानंतर जिनांनी (बुद्धांनी) त्याचे निमंत्रण स्वीकारून, 'मी हा धम्म कोणाला उपदेशू?' असा विचार केला. तेव्हा त्या धीर बुद्धांनी आळार (कालाप) आणि उद्दक (रामपुत्त) यांच्याकडे पाहिले, परंतु ते काही काळापूर्वीच मरण पावले आहेत हे त्यांनी जाणले.

๔๙๐.

४९०.

กหนฺนุโข’หํ วรธมฺมจกฺกํอญฺเญน เกนาปิ อวตฺตนียํ,โลกสฺส จินฺตามณิสนฺติภคฺคํปวตฺตยิสฺสนฺตี วิจินฺตยนฺโต;

इतर कोणाकडूनही फिरवले न जाऊ शकणारे आणि जगासाठी चिंतामणीसारखे असलेले हे श्रेष्ठ धम्मचक्र मी कोठे प्रवर्तित करू? असा विचार करत असताना...

๔๙๑.

४९१.

ทิสฺวาน ภิกฺขู มุนิ ปญฺจวคฺเคอาทาย ปตฺตญฺจ ติจีวรญฺจ,พาราณสียํ มิคทายเมนฺโตอทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชิ สตฺถา;

मुनींनी (बुद्धांनी) पंचवर्गीय भिक्खूंना पाहिले आणि आपले भिक्षापात्र व तिचीवर (तीन वस्त्रे) घेऊन, शास्ते (बुद्ध) वाराणसीतील मिगदाय (सारनाथ येथील मृगदाय) कडे जाणाऱ्या मार्गाला लागले.

๔๙๒.

४९२.

ตตฺถามรพฺรหฺมคเณหิ ปูตปเถ ผณี ปกฺขิ จตุปฺปทา จ,อารญฺญเทวา ตรุปพฺพตา จมหึสุ เนเกหิ สุวิมฺหเยหิ;

तेथे देव आणि ब्रह्मदेवांच्या समूहाने पवित्र केलेल्या मार्गावर सर्प, पक्षी, चतुष्पाद प्राणी, वनदेवता, वृक्ष आणि पर्वत यांनी अनेक आश्चर्यकारक गोष्टींनी भगवंतांची पूजा केली.

๔๙๓.

४९३.

ตโตปคา โส มิคทายมคฺเคทิสฺวา ยตีสํ ยตโย’ปคนฺตฺวา,อกํสุ วตฺตํ ปฏิปตฺติสาราปวตฺตยี ตตฺถ ส ธมฺมจกฺกํ;

त्यानंतर ते भगवंत मृगदायाच्या मार्गाने गेले. त्यांना पाहून आचरणालाच सार मानणारे यती (भिक्खू) त्यांच्याकडे आले आणि त्यांनी भगवंतांचे आदरातिथ्य केले. तेथे भगवंतांनी धम्मचक्र प्रवर्तन केले.

๔๙๔.

४९४.

อญฺญาทิโกณฺฑญฺญวสิปฺปธานาโกฏีนมฏฺฐารส กญฺชโยนี,อสีติโกฏี’ปิ สุธาสิ สงฺฆาอญฺญาสุมคฺคํ กมโต ตทา เต;

आज्ञाकोंडण्य (अञ्ञाकोण्डञ्ञ) यांच्या नेतृत्वाखाली अठरा कोटी ब्रह्मदेव आणि ऐंशी कोटी देवगणांनी त्यावेळी अनुक्रमे धम्ममार्गाचे ज्ञान प्राप्त केले.

๔๙๕.

४९५.

อติจฺจยาตมฺหิ นิทาฆกาเลวสฺสานกาเล สมุปาคตสฺมึ,ตตฺเถว วสฺสํ อุปคมฺม ธีโรเตมาสมตฺตํ อวสี วสีโส;

उन्हाळा संपून पावसाळा सुरू झाला असता, त्या धीर आणि इंद्रियविजेत्या भगवंतांनी तेथेच वर्षावास स्वीकारला आणि तीन महिने वास्तव्य केले.

๔๙๖.

४९६.

ตโต ยสํ ตสฺส สหายเกปิปติฏฺฐเปตฺวา อรหตฺตมคฺเค,ภุตึ ชนานํ อนุพฺรูหยนฺโตวสฺสสฺส อนฺตํ อกรี ตหึ โส;

त्यानंतर यशा आणि त्याच्या मित्रांना अर्हतमार्गावर प्रतिष्ठित करून, लोकांच्या कल्याणाचा विस्तार करत भगवंतांनी तेथे वर्षावासाची समाप्ती केली.

๔๙๗.

४९७.

วสฺสจฺจเย โลกวิทู มุนินฺโทอามนฺตยี เต ยตโย สปุตฺเต,เต’ถาคมุํ นิพฺพณถา กตญฺชลี’ทมพฺรุวิ เตสม’นนฺต ปญฺโญ;

वर्षावास संपल्यावर, लोकविदू मुनींद्रांनी आपल्या पुत्रांसमान असणाऱ्या त्या यतींना (भिक्खूंना) आमंत्रित केले. तृष्णारहित झालेले ते भिक्खू हात जोडून आले असता, अनंत प्रज्ञावंत भगवंतांनी त्यांना असे म्हटले:

๔๙๘.

४९८.

อุคฺโฆสยนฺตา มม ธมฺมโฆสํสมาหนนฺตา มม ธมฺมเภรึ,สาธุํ ธเมนฺตา มม ธมฺมสงฺขํจราถ ตุมฺเห สนรามรานํ;

"माझ्या धम्माचा घोष करत, माझ्या धम्मभेरीवर आघात करत आणि माझ्या धम्मशंखाचा उत्तम नाद करत, तुम्ही मनुष्य आणि देवांच्या कल्याणासाठी चारिका करा."

๔๙๙.

४९९.

ชยทฺธชํ เม ภุวนุกฺขิปนฺตาอุสฺสาปยนฺตา มม ธมฺมเกตุํ,อถุกฺขิปนฺตา มม ธมฺมกุนฺตํจราถ โลเกสุ สเทวเกสุ;

"जगात माझा विजयध्वज उभारून, माझा धम्मकेतू उंच फडकवून आणि माझा धम्मकुंत हाती धरून, देवांसह संपूर्ण लोकांमध्ये चारिका करा."

๕๐๐.

५००.

สุสชฺชิตตฺตํ อมตสฺส มคฺคํสกณฺฏกตฺตํ นรกายนสฺส,มารานนสฺมึ มสิมกฺขิตตฺตํกเถถ โลกสฺส สเทวกสฺส;

"देवांसह संपूर्ण जगाला अमृतमार्गाच्या (निर्वाणमार्गाच्या) सुसज्जतेबद्दल, नरक मार्गाच्या काटेरीपणाबद्दल आणि माराच्या तोंडाला काळोख फासल्याबद्दल सांगा."

๕๐๑.

५०१.

พุทฺธนฺตรํ สุปฺปิหิตํ อจารํปุรสฺส โมกฺขสฺส วิสาลทฺวารํ,อวาปุรี โน ภควา’ธุนา โภยถชฺช สพฺเพตี นิเวทยวฺโห;

"दोन बुद्धांच्या काळातील बंद असलेले आचरण आणि मोक्षनगराचे विशाल द्वार आता भगवंतांनी उघडले आहे, हे आज सर्वांना जाहीर करा."

๕๐๒.

५०२.

อุปฺปนฺนภาวํ ภุวเน มมชฺชตเถว ธมฺมสฺส จ ปาตุภาวํ,อุปฺปนฺนภาวญฺจ มโมรสานํปกาสยนฺตา ชคตึ จราถ;

"आज जगात माझी बुद्धत्व प्राप्ती झाली आहे, तसेच धम्माचा प्रादुर्भाव झाला आहे आणि माझ्या औरस पुत्रांचा (संघाचा) जन्म झाला आहे, हे प्रकट करत जगात चारिका करा."

๕๐๓.

५०३.

วนมฺหิ ปนฺเต คิริคพฺภรายํรุกฺขสฺส มูเล’ปิ จ สุญฺญา’คาเร,วสํ ยตตฺตา มม ธมฺมมคฺคํเทเสถ โลเก สนรามรานํ;

"दुर्गम वनात, पर्वतांच्या गुहेत, वृक्षाच्या मुळाशी किंवा शून्य घरात (एकांतात) संयमाने राहत, मनुष्य आणि देवांच्या जगात माझ्या धम्ममार्गाचा उपदेश करा."

๕๐๔.

५०४.

วตฺวาน เอวํ ยตโย ทิสาสุเปเสตฺว นาโถ อุรุเวลคามี,ปฏิปชฺชิ มคฺคํ อถ อนฺตราเลกปฺปาสิกวฺหํ วิปินํ ปวิสฺส;

असे सांगून आणि यतींना दिशादिशांना पाठवून, उरुवेलाकडे जाणारे ते नाथ (बुद्ध) मार्गाला लागले आणि वाटेत 'कप्पासिक' नावाच्या अरण्यात त्यांनी प्रवेश केला.

๕๐๕.

५०५.

ตสฺมึ รมนฺเต สมตึสมตฺเตราโชรเส โส ปวโร วิเนตฺวา,ทตฺวา’มตํ ธมฺมมถุทฺทิสิตฺวาอโครุเวลํ คชราชคามี;

तेथे क्रीडा करणाऱ्या सुमारे तीस राजपुत्रांना (भद्रवर्गीय) विनीत करून, त्यांना अमृतधम्माचा उपदेश देऊन, गजराजाप्रमाणे चालणारे ते श्रेष्ठ बुद्ध उरुवेलाकडे गेले.

๕๐๖.

५०६.

ตตฺโถรุเวลาธิกกสฺสโปติปสิทฺธนามสฺส สสิสฺสกสฺส,อคฺคํ ผลํ โส ปริปาวยนฺโตวสี วสนฺเต วสีนํ วริฏฺโฐ;

तेथे उरुवेल कश्यप (उरुवेलकस्सप) या प्रसिद्ध नावाच्या तपस्व्याला त्याच्या शिष्यांसह अर्हत हे अग्र फल प्राप्त करून देण्यासाठी, जितेंद्रियांमध्ये श्रेष्ठ असणारे ते इंद्रियविजेते बुद्ध वसंत ऋतूत राहिले.

๕๐๗.

५०७.

ตทาหรุํ เนคม นาครา จยญฺญํ มหากสฺสป ตาปสสฺส,ชิโน วิทิตฺวาสฺส มนํ มเนนวสี วิสุํ ตสฺส ปสาท เหตุ;

त्यावेळी व्यापारी आणि नागरिकांनी महाकश्यप तपस्व्याच्या महायज्ञासाठी सामग्री आणली. जितेंद्रिय जिनांनी (बुद्धांनी) आपल्या मनाने त्याचे मन ओळखून, त्याच्या श्रद्धेचे रक्षण करण्यासाठी तेथून दूर जाण्याचे ठरवले.

กถํ?

कसे?

๕๐๘.

५०८.

คนฺตฺวาน อุตฺตรกุรุํ ภควา ตทานิปิณฺฑญฺจริตฺว รมณีย หิมาลยทฺทึ,อาคมฺม สาทุรส นีร ภราภิราเม’โนตตฺตเก มุนิวโร ปริภุญฺชิยาน;

त्यावेळी भगवंतांनी उत्तरकुरू येथे जाऊन पिंडपात (भिक्षाटन) केला आणि रमणीय हिमालय पर्वतावर येऊन, मधुर जलाने भरलेल्या अतिशय सुंदर अशा अनोतत्त सरोवरावर त्या मुनिवरांनी भोजन केले.

๕๐๙.

५०९.

จินฺเตสิ เอวมหมปฺปตรํว กาลํฐสฺสามิ สาสน มมญฺหิ อนาคเตสุ,ลงฺกาตเล ภวติ ตตฺถ อิทานิ ยกฺขสมฺพาธมตฺถิ มม ตตฺถ คเตสุ’ทานิ;

त्यांनी असा विचार केला: "मी येथे थोडा वेळच थांबेन. भविष्यात लंकाद्विपावर माझे शासन (धम्म) प्रस्थापित होणार आहे. सध्या तेथे यक्षांची गर्दी आहे, म्हणून मी आता तेथे गेले पाहिजे."

๕๑๐.

५१०.

สพฺพา’มนุสฺสช ภยํ ปวินสฺสตี’ติมนฺตฺวา ตโต ยติวโร กรุณาย สตฺเต,สญฺฌาฆเนหิ ปรินทฺธ รวีว รตฺตนิคฺโรธปกฺก สทิสํ จรปํสุกูลํ;

"अमानुषांमुळे निर्माण झालेले सर्व भय नष्ट होईल," असा विचार करून, प्राणिमात्रांवरील करुणेपोटी त्या यतीवरांनी संध्याकाळच्या ढगांनी वेढलेल्या सूर्याप्रमाणे भासणारे आणि पिकलेल्या वडाच्या फळासारखे लाल रंगाचे पांसुकूल (चीवर) परिधान केले;

๕๑๑.

५११.

ธาเรตฺว เสลมย สุนฺทร ปตฺตหตฺโถฉพฺพณฺณรํสิ นิวหํ ทิสิ ปูรยนฺโต,สมฺโพธิโต นวม ผุสฺสช ปุณฺณมายํลงฺกาตลํ วิชยิตุํ นภสา’คมาสิ;

हातामध्ये दगडाचे सुंदर पात्र धरून, दिशांना षड्रंगी रश्मींनी प्रदीप्त करत, संबोधी प्राप्तीनंतरच्या नवव्या महिन्यात, पुष्य पौर्णिमेला लंकाद्विपावर विजय मिळवण्यासाठी ते आकाशातून गेले.

๕๑๒.

५१२.

พฺรหฺมาสุรามร ผณิ ครุฬา จ สิทฺธวิชฺชาธราทิ ชนตา สหปาริสชฺชา,เกตา’ตปตฺต ฆฏ ทีปุรุ โตรเณหิปูชํ อกํสุ มหตึ คคนายนมฺหิ;

ब्रह्मदेव, असुर, देव, नाग, गरुड, सिद्ध, विद्याधर इत्यादी लोकांनी आपल्या अनुयायांसह आकाशात ध्वज, छत्र, कलश, दीप आणि विशाल तोरणांनी त्यांची मोठी पूजा केली.

๕๑๓.

५१३.

ลงฺกงฺคนา อุรสิ ภาสุร ตาร หารสงฺกาส สีตล มโนหร นีร ปูรา,ตสฺมึ มหาทิปท วาลุก นาม คงฺคาภุมชฺฌคาสิ ชน เนตฺต หราภิรามา;

त्या महान द्वीपावर, लंका रूपी स्त्रीच्या वक्षावरील तेजस्वी नक्षत्रहारासारखी भासणारी, शीतल व मनोहर जलाने भरलेली आणि लोकांच्या डोळ्यांना सुखद वाटणारी 'महावालुका' नावाची गंगा (नदी) भूमीच्या मध्यभागातून वाहत होती.

๕๑๔.

५१४.

ตสฺสาวิทูร สุจิ รมฺมตเร ปเทเสอายามโต มิตติโยชน วิตฺถเตน,จตฺตาริ คาวุตมิตํ นยนาภิรามํอาสาร สีตชล นิชฺฌร ภุริโฆสํ;

तिच्यापासून फार दूर नसलेल्या एका अत्यंत पवित्र आणि रमणीय ठिकाणी, जे लांबीने तीन योजन आणि रुंदीने चार गावुत होते, जे डोळ्यांना सुखावणारे आणि शीतल पाण्याच्या धबधब्यांच्या गंभीर नादाने युक्त होते;

๕๑๕.

५१५.

มตฺตาลิปาลิ ขค คีติช มิสฺสราคํสมฺมตฺต จิตฺต มิคสงฺฆ นิเสวิตํ ตํ,นจฺจนฺต เนกสิขิ สงฺคต ปาทปิณฺฑํอุยฺยานมาสิ อุรุนาควนาภิธานํ;

जेथे धुंद भुंग्यांचे गुंजन आणि पक्ष्यांचे मधुर गीत ऐकू येत होते, आनंदी हरिणांचे कळप जेथे वावरत होते आणि अनेक मोर जेथे वृक्षांच्या छायेत नृत्य करत होते, असे 'उरुनागवन' नावाचे एक उद्यान होते.

๕๑๖.

५१६.

รมฺเม ตทา รตนทีปวรมฺหิ ลงฺกาโลกาภิธาน หริกณฺฑก ยกฺขทาเส,โอทุมฺพเร สุมนกูฏก ตณฺฑุเลยฺเยเสเลสุ มารคิริ มิสฺสกริฏฺฐนาเม;

त्या काळी, त्या रमणीय आणि श्रेष्ठ रत्नद्वीपावर (लंकेत), लंकालोक, हरिकंडक, यक्षदास, उदुंबर, सुमनकूट, तंडुलेय्य, मारगिरी, मिस्सक आणि अरिट्ठ नावाच्या पर्वतांवर;

๕๑๗.

५१७.

เย’ญฺเญปิ สนฺติ คิรโย วนรามเณยฺยาคงฺคา นที คิริคุหา สิกตาตลา จ,ตตฺถาวสนฺติ รหสา ผรุสานิรุทฺทาปาณาติปาต นิรตา สฐกูฏ ยกฺขา;

आणि इतर जे पर्वत, रमणीय वने, नद्या, पर्वतगुहा आणि वाळूचे किनारे होते, तेथे हिंसक, अनियंत्रित, प्राणिहत्येत मग्न असणारे आणि कपटी असे क्रूर यक्ष राहत होते.

๕๑๘.

५१८.

สงฺคมฺม เต มหติ นาควนมฺหิ ตมฺหิสมฺมนฺตยึสุ สภฏา สห ปาริสชฺชา,ตฺวํ โก’สิ เร! อิติ ปโร อปรํ ขเรนติกฺเขน วาทกณเยน อรุนฺตุทนฺตา;

त्या सर्वांनी त्या मोठ्या नागवनात एकत्र येऊन आपल्या सैनिकांसह आणि अनुयायांसह सभा घेतली. "अरे, तू कोण आहेस?" अशा प्रकारे ते एकमेकांना कठोर आणि तीक्ष्ण शब्दांनी दुखावत होते.

๕๑๙.

५१९.

กุชฺฌึสุ เต อถิตรีตร การเณนวากฺเยน ยุทฺธ ปริรทฺธ ปคพฺภิตตฺตา,สงฺขาภิตาปค ปตีว’นวฏฺฐจิตฺตาสารมฺภคพฺพิตมนา ปริราวยนฺติ;

ते क्षुल्लक कारणांवरून आणि युद्धाच्या उद्धट शब्दांमुळे संतप्त झाले. शंखाच्या आवाजाने खवळलेल्या समुद्राप्रमाणे त्यांचे मन अस्थिर झाले होते आणि क्रोधाने व गर्वाने चूर होऊन ते मोठा गोंगाट करत होते.

๕๒๐.

५२०.

ตสฺมึ ขเณ’ภิมตโท สุคโต นภมฺหิอาคมฺม เตส’มนุกมฺปิต มานเสน,โคปานสี สม มโนหร รํสิมาลิตตฺถจฺฉิ เข คุณมณี มณิกณฺณิกาว;

त्याच क्षणी, मनोकामना पूर्ण करणारे सुगत (बुद्ध) त्यांच्याबद्दल करुणेने भरलेल्या मनाने आकाशातून आले आणि छताच्या वाशांप्रमाणे सुंदर किरण पसरवत, गुणांचे मणी असणारे ते भगवंत आकाशात एखाद्या कर्णफुलाप्रमाणे शोभून दिसले.

๕๒๑.

५२१.

เตสํ ชิโน กลหวูปสมาย เหตุมาเปสิ วุฏฺฐิ ติมิรา’นิลสีตภีตึ,ตตฺถาสิ คชฺชิตฆโน สุรจาปขิตฺตธาราสเรหิ วิตุทํ นิสิวาร สงฺฆํ;

त्यांचा कलह शांत करण्यासाठी जिनांनी पाऊस, अंधार, वादळ, थंडी आणि भीती निर्माण केली. तेथे मेघगर्जना होऊ लागली आणि इंद्रधनुष्यातून सुटलेल्या बाणांप्रमाणे पडणाऱ्या पावसाच्या धारांनी त्या यक्षसमूहाला व्याकुळ केले.

๕๒๒.

५२२.

อนฺธาว เต ฆนตเร ติมิเร นิมุคฺคามุฬฺหา ทิสญฺจ วิทิสํ น วิทึสุ ภีตา,จณฺฑานิลุทฺธฏ มหา คิริกูฏรุกฺขสมฺปาต ภีต รุทิตา คติเมสยนฺติ;

त्या अत्यंत दाट अंधारात बुडालेले ते यक्ष जणू अंध झाले आणि घाबरून त्यांना दिशा व उपदिशांचे भान राहिले नाही. प्रचंड वादळाने उन्मळून पडणारे मोठे पर्वतशिखर आणि वृक्ष यांच्या भीतीने ते रडू लागले आणि आश्रय शोधू लागले.

๕๒๓.

५२३.

สีเตน เต อถ ทิเช ปริโกฏยนฺตาอญฺโญญฺญคตฺตมวลมฺพ ปโรทยึสุ,รูปานิ เนกภยทานิ จ โฆสณานิวตฺตึสุ เตน วิวิธํ ภยมาสิ เตสํ;

थंडीने त्यांचे दात वाजू लागले, ते एकमेकांच्या शरीराला बिलगून रडू लागले. तेथे अनेक भयानक रूपे आणि आवाज प्रकट झाले, ज्यामुळे त्यांच्यात विविध प्रकारचे भय निर्माण झाले.

๕๒๔.

५२४.

พุทฺธาปิ ทุกฺขิตมนา ปรทุกฺขเกนกสฺมา กโรนฺติ อนยํ’ติ น จินฺตนียํ,โลโก หนาติ วิฏปิ ผลทาน เหตุสตฺเถน โสม ริปุคาหก วาสรมฺหิ;

"दुसऱ्यांच्या दुःखाने दुःखी होणारे बुद्ध असे संकट का निर्माण करतात?" असा विचार करू नये. कारण लोक फळ मिळवण्यासाठी वृक्षावर शस्त्राने प्रहार करतात (त्याचप्रमाणे कल्याणासाठीच भगवंतांनी हा उपाय केला).

๕๒๕.

५२५.

สตฺถา ตโต ตมนุโท สภเย สโสเกทิสฺวาน คุยฺหก ชเน กรุณายิตตฺโต,วุฏฺฐึ ตมญฺจ ปวนํ ปณุทิตฺว สพฺพํทสฺเสสิ อตฺตมขิลํ ทุมณีว ขมฺหิ;

त्यानंतर अंधार दूर करणाऱ्या शास्त्यांनी त्या यक्षांना भयभीत आणि शोकाकुल पाहून, करुणेपोटी तो सर्व पाऊस, अंधार आणि वादळ दूर केले आणि आकाशातील सूर्याप्रमाणे स्वतःचे संपूर्ण रूप प्रकट केले.

๕๒๖.

५२६.

ทิสฺวาน เต มุนิวร’ญฺชลิ ปงฺกเชหิสชฺเชตฺว สีส สรสี อิทม’พฺรุวึสุ,ยาจาม โน’ภยปทํ ภวโต สกาสาทาเสสุ ธีร กรุณํ กรณียเมว;

त्या मुनिवरांना पाहून, आपल्या कमळासारख्या डोक्यावर कमळासारखे हात जोडून (अंजली करून) ते असे म्हणाले, 'हे धीर (धैर्यवान)! आम्ही आपल्याकडून अभयपदाची याचना करतो. आपल्या या दासांवर आपण करुणाच केली पाहिजे.'

๕๒๗.

५२७.

เอวํ ตทา’วจ ชิโน มธุรสฺสเรนอามนฺต เต นิสิจเร’วนเต สเมกฺข,ตุมฺเห ททาถ ยทิ ฐานมเมกเทสํสพฺเพ อเปนฺตี ฆนวาตช สีตทุกฺขา;

तेव्हा नतमस्तक झालेल्या त्या निशाचरांना (यक्षांना) पाहून, जिनेश्वरांनी (बुद्धांनी) मधुर स्वराने त्यांना संबोधित करून असे म्हटले, 'जर तुम्ही मला येथे एक लहानशी जागा दिली, तर वादळी वाऱ्यामुळे होणाऱ्या थंडीच्या त्रासापासून तुम्हा सर्वांची सुटका होईल.'

๕๒๘.

५२८.

ยชฺเชวมีติม’ปยาติ กโรม โภ ตํคณฺหาหิ ธีร ยทิ อิจฺฉสิ สพฺพทีปํ,วตฺวาน เตหิ ปริทินฺน ฉมาย มคฺโคโอคมฺม ตตฺถ ปุถุ ปตฺถริ จมฺม กณฺฑํ;

ते म्हणाले, 'हे महाभागा! जर याने आमचे संकट दूर होत असेल, तर आम्ही तसे करू. हे धीर! जर आपली इच्छा असेल तर आपण हा संपूर्ण द्वीपच घ्यावा.' असे म्हणून त्यांनी जमिनीवर जागा दिली. तेव्हा भगवंतांनी तेथे जाऊन आपले विस्तीर्ण चर्म-आसन (कातड्याचे आसन) पसरवले.

๕๒๙.

५२९.

ตสฺมึ นิสชฺช กสิณํ สมาปชฺช เตโชชาลากุลํ ชลิต มคฺคีมมาปยี โส,โส ธูมเกตุ คคนุคฺคต ตุงฺคสิงฺโคสนฺทฑฺฒยํ คิริวนานุ’รุโฆสยนฺโต;

त्या आसनावर बसून त्यांनी तेजो-कसिण समाधी प्राप्त केली आणि ज्वाळांनी वेढलेला प्रज्वलित अग्नी निर्माण केला. तो धूमकेतू (अग्नी) आकाशात उंच शिखरांसारखा उसळला आणि पर्वतीय जंगलांना जाळत मोठा गर्जनायुक्त आवाज करू लागला.

๕๓๐.

५३०.

รุกฺเขหิ รุกฺขวน ปพฺพต ลงฺฆเนนสาขามิเค จ วิหเค อนุพนฺธยํ’ว,เวสฺสานโร วนมรู มิคสูกเร’ปิสนฺธาวิ คุยฺหก ชเน อิติ จินฺตยนฺโต;

झाडांवरून झाडांवर, जंगलांतून जंगलांत आणि पर्वतांवरून पर्वतांवर उड्या मारत, जणू काही वानरांचा आणि पक्ष्यांचा पाठलाग करत, तो अग्नी वनदेवता, हरिण आणि रानडुकरांना तसेच गुह्यक लोकांना (यक्षांना) पळवून लावू लागला.

๕๓๑.

५३१.

ทิสฺวาน ตตฺถ ปจุราตน วิปฺผุลิงฺคสมฺมิสฺส ชาล ทหนํ คุหกา สเมจฺจ,ธาวุํ วิกิณฺณกจ พปฺปชล’ทฺทเนตฺตาทารตฺตเชหิ สหิตา คติเมสมานา;

तेथे प्रचंड प्रमाणात उडणाऱ्या ठिणग्या आणि ज्वाळांनी वेढलेला तो अग्नी पाहून, ते यक्ष एकत्र आले आणि विस्कटलेल्या केसांनी व अश्रूंनी ओल्या झालेल्या डोळ्यांनी, आपल्या पत्नी व मुलांसह आश्रयाच्या शोधात इकडेतिकडे पळू लागले.

๕๓๒.

५३२.

สมฺพุทฺธเตช ปริทฑฺฒ สรีรจิตฺตาอาหจฺจ สาครตฏํ ปริธาวมานา,ตสฺมิมฺปิ เต ปวิสิตุํ สรณํ น ลทฺธาฉมฺหิ ตโต สปทิ สนฺนิปตึสุ สพฺเพ;

सम्यक्‌संबुद्धांच्या तेजाने ज्यांचे शरीर आणि मन पोळून निघाले होते, असे ते यक्ष समुद्राच्या किनाऱ्याकडे धावले; परंतु तेथेही त्यांना प्रवेश करण्यासाठी कोणताही आश्रय मिळाला नाही, तेव्हा ते सर्व अचानक जमिनीवर एकत्र जमले.

๕๓๓.

५३३.

ทิสฺวาน เต มุนิวโร สหเย สโสเกรมฺมํ ตทา ชลธิมชฺฌคตํ มหนฺตํ,อิทฺธีหิ เสหิ คิริทีปมิ’ธานยิตฺวาอาโรปยิตฺว นิขิเล ปุน ตตฺถ’กาสิ;

त्यांना भयभीत आणि शोकाकुल झालेले पाहून, मुनिवरांनी (बुद्धांनी) आपल्या ऋद्धीबलाने समुद्राच्या मध्यभागी असलेला एक सुंदर आणि विशाल पर्वतीय द्वीप (गिरिदीप) तेथे आणला आणि त्या सर्वांना त्यावर सुरक्षितपणे पोहोचवून स्थापित केले.

๕๓๔.

५३४.

กตฺเววเม’สมสโม’ปสมนฺต’มีตึตตฺเถว ภาสุรตโร ภควา นิสีทิ,พฺรหฺมามรา’สุรผณี ครุฬาทิ สิทฺธาสงฺคมฺม’กํสุ มหตึ มหม’คฺครูปํ;

अशा प्रकारे त्या अनुपम भगवंतांनी ते संकट शांत केले आणि तेथेच ते अत्यंत तेजस्वी रूपात विराजमान झाले. तेव्हा ब्रह्मा, देव, असुर, नाग, गरुड आणि सिद्ध इत्यादींनी एकत्र येऊन त्यांची भव्य आणि श्रेष्ठ पूजा केली.

๕๓๕.

५३५.

เทเสสิ สํสทิ ชิโน สุติสาธุ ธมฺมํตสฺมึ สทาสวนุทํ สิวทํ ชนานํ,สุตฺวาน เนกสตโกฏิ ปมาณ ปาณาลทฺธา ตทา สมภวุํ จรธมฺมจกฺขุํ;

त्या सभेत जिनेश्वरांनी (बुद्धांनी) लोकांना ऐकण्यास अत्यंत मधुर, दुःख दूर करणारा आणि कल्याणकारी असा सद्धम्म उपदेशिला. तो ऐकून अनेक अब्ज (शेकडो कोटी) प्राण्यांनी धम्मचक्षू (धम्मज्ञान) प्राप्त केला.

๕๓๖.

५३६.

ตสฺมึ ทิเน สุมนกูฏ วราธิวาโสเตชิทฺธิพุทฺธิวิภโว สุมนาภิธาโน,เทโว ปสนฺนหทโย รตนตฺตยมฺหิสมฺปาปุณิตฺถ ปฐมํ ผลมุตฺตมํ โส;

त्याच दिवशी, श्रेष्ठ सुमनकूट पर्वतावर राहणाऱ्या, तेज, ऋद्धी आणि बुद्धीने संपन्न असलेल्या 'सुमन' नावाच्या देवतेने त्रिरत्नांवर श्रद्धा ठेवून प्रथम श्रेष्ठ फल (सोतापत्ती फल) प्राप्त केले.

๕๓๗.

५३७.

อุฏฺฐาย ตุฏฺฐวทโน กตปญฺชลีโกมุคฺโค ชินคฺค นขรํสิ ปโยทธิมฺหิวนฺทิตฺว เอวมวจา’ตุล วีร ธีรโลกคฺค ปุคฺคล วรํ ทท สามิ ธีส;

आनंदित चेहऱ्याने उठून आणि हात जोडून, जिनेश्वरांच्या नखांच्या कांतीच्या क्षीरसागरात जणू बुडून गेलेल्या त्या देवतेने वंदन केले आणि म्हटले, 'हे अतुलनीय वीर, धीर, जगातील सर्वश्रेष्ठ पुरुषा! हे स्वामी, हे बुद्धीचे ईश्वर! मला एक वर द्या.'

๕๓๘.

५३८.

ทาโสสฺมิ เต จรณ ปงฺกช ปูชโกหํสทฺธาทยาทิ วิภโว ตนโย’หมสฺมิ,ตุมฺเห วินา ขณลวํ วสิตุํ น อิจฺเฉตสฺมา ททาตุ ภควา มม ปูชนียํ;

मी आपल्या चरणकमळांचा पूजक आणि दास आहे. श्रद्धा व करुणेने युक्त असलेला मी आपला पुत्र आहे. आपल्याशिवाय मी एक क्षणभरही राहू इच्छित नाही. म्हणून, भगवंतांनी मला पूजण्यासाठी काहीतरी (पूजनीय वस्तू) द्यावी.'

๕๓๙.

५३९.

สุตฺวาน ตํ ธิติมตี ปริมชฺช สีสํสํสตฺต ฉปฺปท สโรรุห สนฺนิเภน,หตฺเถน นีล สก กุนฺตล ธาตุมุฏฺฐึทชฺชาถ โส มณิมเยน กรณฺฑเกน;

हे ऐकून, त्या बुद्धिमान भगवंतांनी भुंग्यांनी वेढलेल्या कमळासारख्या आपल्या हाताने स्वतःच्या डोक्यावरून हात फिरवला आणि आपल्या निळ्या केसांची मूठभर धातू (केशधातू) एका मणियुक्त करंडकात ठेवून त्याला दिली.

๕๔๐.

५४०.

ปคฺคยฺห พาหุยุคเลน ฐีโต นมิตฺวามุทฺธา ทธาสิ มกุฏํ วิย ปีณิตตฺโต,กตฺวา’ถ โส วร มหํ ติทิเวหิ สทฺธิ’มปฺเปตฺว ธีร ผริภุตฺต วสุนฺธรายํ;

दोन्ही हातांनी तो करंडक स्वीकारून, नतमस्तक होऊन आणि अत्यंत हर्षित होऊन त्याने तो मुकुटाप्रमाणे आपल्या डोक्यावर धारण केला. त्यानंतर स्वर्गातील देवांसह त्याने त्या धीर भगवंतांनी स्पर्श केलेल्या भूमीवर मोठी पूजा केली.

๕๔๑.

५४१.

โส’กาสิ นีลรตเนหิ มหารเหหิอุพฺเพธโต รตน สตฺต ปมาณ ถูปํ,นาเถ ธรนฺตสมเยว ปติฏฺฐหี โสถูโป ติโลกสุขโท มณิ กามโท’ว;

त्याने मौल्यवान अशा नीलरत्नांनी सात हात उंचीचा एक स्तूप बांधला. लोकनाथांच्या (बुद्धांच्या) हयातीतच प्रस्थापित झालेला हा स्तूप तिन्ही लोकांत सुख देणारा आणि चिंतामणीसारखा इच्छा पूर्ण करणारा ठरला.

๕๔๒.

५४२.

ปจฺฉา ติโลกสรเณ ปรินิพฺพุตมฺหิขีณา สโว สมหิโม สรภุ ยตินฺโท,อาทาย ตํ จิตกโต ชินคีวธาตุํตสฺมึ นิธาย’กริ พารส หตฺถถูปํ;

नंतर, जेव्हा त्रिलोकशरण बुद्ध परिनिर्वाण पावले, तेव्हा महान ऋद्धीमान आणि क्षीणासव (अर्हत) सरभू यतींद्रांनी चितेवरून जिनेश्वरांची ग्रीवा-धातू (गळ्याचे अस्थी) घेतली आणि ती त्याच स्तूपात ठेवून तो स्तूप बारा हात उंच केला.

๕๔๓.

५४३.

จูฬาภยหฺววนิโป สมเย’ปรสฺมึพตฺตึส หตฺถม’กริยตฺถ วโรรุถูปํ,ทุฏฺฐาทิคามณิ นุโป ทมิเฬ หนนฺโตกาเรสิ กญฺจุกมโถ จตุสฏฺฐิหตฺถํ;

नंतरच्या काळात, चूलाभय नावाच्या राजाने तो श्रेष्ठ स्तूप बत्तीस हात उंच केला. त्यानंतर तमिळांचा पराभव करणाऱ्या दुट्ठगामणी राजाने त्यावर चौसष्ट हात उंचीचे आवरण (कंचुक) बांधले.

๕๔๔.

५४४.

เอวํ ส สีหลมหาสรมชฌรูฬฺหํเสตมฺพุชํ’ว มธุปาวลิ เสวนียํ,ภุมงฺคนา กรตเล สิตวิตฺถลีโลถูโป ททาตุ มสโมปสมํ ชนานํ;

अशा प्रकारे, सिंहलद्वीप (श्रीलंका) रूपी महासरोवरात उगवलेल्या आणि भ्रमरांनी वेढलेल्या श्वेतकमळाप्रमाणे भासणारा, तसेच पृथ्वीरूपी स्त्रीच्या हातावरील पांढऱ्या छत्र्यासारखा शोभणारा हा स्तूप लोकांना अनुपम शांतता प्रदान करो.

๕๔๕.

५४५.

ลงฺโกปสคฺคม’วธูย วิธาย เขมํลงฺกํ นิชาย วรกุนฺตล ธาตุยา ตํ,กตฺวาน ภาสุรตรํ มุนิ มงฺคลายปายาสิ ตารก ปเถ’นุรุเวลเมว;

लंकेतील संकटांचे निवारण करून तिला सुरक्षित बनवल्यानंतर, आणि आपल्या श्रेष्ठ केशधातूने लंकेला अधिक तेजस्वी करून, ते मुनी (बुद्ध) लंकेच्या कल्याणासाठी आकाशमार्गाने उरुवेलाकडे निघून गेले.

๕๔๖.

५४६.

ตสฺมึ วิธาย พหุวิมฺหิต ปาฏิเหรํเภตฺวา สสิสฺสกิ’สิโน ปุน ทิฏฺฐิชาลํ,ทตฺวาน นิพฺพุติปทํ สหสิสฺสกสฺสนิพฺพาณ สุนฺทร ปุรํ ปริปูรยิตฺถ;

तेथे अनेक आश्चर्यकारक प्रातिहार्ये (चमत्कार) दाखवून, जटिलांच्या (ऋषींच्या) आणि त्यांच्या शिष्यांच्या चुकीच्या मतांचे (दृष्टीजाल) खंडन करून, त्यांनी त्या एक हजार शिष्यांसह सर्वांना निर्वाणपद दिले आणि सुंदर अशा निर्वाणनगराला समृद्ध केले.

๕๔๗.

५४७.

ตมฺหา วิกาสิต กุเสสย กานนาภวีตาสเวหิ นิวุโต สุคเตภคามี,ปายาสิ ราชคห คามี’มุทารมคฺคํเวเนยฺย ชนฺตุ กมลากร ภานุรูโป;

तेथून, उमललेल्या कमळांच्या वनाप्रमाणे शोभणारे आणि क्षीणासवांनी (अर्हतांनी) वेढलेले सुगत (बुद्ध), विनेय (उपदेशास पात्र) लोकांच्या कमळवनाला विकसित करणाऱ्या सूर्याप्रमाणे, राजगृहाकडे जाणाऱ्या श्रेष्ठ मार्गाने निघाले.

๕๔๘.

५४८.

ตสฺมึ คเต ชินวเร วร พิมฺพิสาโรปูชํ อกาสิ มหตึ สห เทวตาหิ,ตสฺมิญฺหิ สํสทิ ลภึสุ อนปฺปปาณามคฺเค ผเล จ สรเณ จ ปติฏฺฐหึสุ

त्या जिनेश्वरांचे (बुद्धांचे) तेथे आगमन झाल्यावर, श्रेष्ठ बिंबिसार राजाने देवतांसह त्यांची मोठी पूजा केली. त्या सभेत अनेक प्राण्यांनी लाभ मिळवला आणि ते मार्ग, फल व शरणागती (त्रिशरण) यामध्ये प्रतिष्ठित झाले.

๕๔๙.

५४९.

ราชา ตโต วิปุล เวลุวนาภิรามํสาลงฺกตํ วิวิธ ปาทป มณฺฑเปหิ,ปาทาสิ ทกฺขิณกเร ชลปาตเนนกตฺวา ธราธรธรํ หิมวญฺจ กมฺปํ;

त्यानंतर राजाने, विविध वृक्षांच्या मंडपांनी सुशोभित असलेले विस्तीर्ण व सुंदर 'वेळुवन' भगवंतांच्या उजव्या हातावर उदक सोडून दान केले, ज्यामुळे पर्वत आणि हिमालयासह ही पृथ्वी कंपित झाली.

๕๕๐.

५५०.

ตสฺมึ สมนฺตนยโน นยนาภิราโมภุตึ ชนสฺส สตตํ อภิวฑฺฒยนฺโต,ธมฺมมฺพุ วุฏฺฐิ นิกรํ ปริวสฺสยนฺโตวสฺสํ วสี อทุติโย ทุติยมฺหิ วสฺเส;

त्या वेळुवनात, सर्वांवर समदृष्टी ठेवणारे, नयनमनोहर आणि लोकांचे कल्याण सतत वाढवणारे ते अद्वितीय बुद्ध, धम्मरूपी अमृताचा वर्षाव करत दुसऱ्या वर्षावासात (वर्षावास) राहिले.

๕๕๑.

५५१.

เทวินฺท โมลิ สมลงฺกต ปาทปิฏฺโฐโลกสฺส อตฺถจรเณ สตตาภิยุตฺโต,ตตฺเถว โส หิ ตติเย’ปิ จตุตฺถวสฺเสวาสํ อกาสิ สุคโต สิริสนฺติวาโส;

ज्यांच्या पादपीठाला देवाधिपतींच्या मुकुटांनी सुशोभित केले होते, आणि जे जगाच्या कल्याणासाठी सतत झटत असत, अशा शांततेचे निवासस्थान असलेल्या सुगतांनी (बुद्धांनी) तेथेच तिसरा आणि चौथा वर्षावासही व्यतीत केला.

๕๕๒.

५५२.

โลกสฺส ธมฺม ม’มลํ สตตํ วหนฺโตสาวตฺถิยํ รุจิร เชตวเน’ภิราเม,วาสํ อกาสิ สุขโท มุนิปญฺจมสฺมึเวเนยฺย สตฺตสมยํ สมุทิกฺขมาโน;

जगासाठी निरंतर निर्मळ धम्माचे वहन करणारे आणि सुख देणारे ते मुनी (बुद्ध), उपदेशास पात्र असलेल्या प्राण्यांच्या योग्य वेळेची वाट पाहत, श्रावस्ती येथील सुंदर व नयनरम्य जेतवनात पाचव्या वर्षावासात राहिले.

อิติ ลงฺกาย ปฐมา’คมนํ.

अशा प्रकारे लंकेतील पहिले आगमन समाप्त झाले.

๕๕๓.

५५३.

อถ ภควติ ตสฺมึ เชตนาเม วนสฺมึนิวสติ สติลงฺกา มงฺคลา’วาสรูปา,อุปวนมิว นาเก นนฺทนํ เทวตานํอมร อุรควาสา รมฺมรูปา พภูว;

त्यानंतर, जेव्हा भगवान त्या जेतवन नावाच्या अरण्यात राहत होते, तेव्हा मंगलमय निवासस्थान असलेली ती लंकाभूमी, स्वर्गातील देवांच्या नंदनवनासारखी, देव आणि नागांच्या वास्तव्याने अत्यंत सुंदर झाली होती.

๕๕๔.

५५४.

ตหิมติ รุจิรสฺมึ วฑฺฒมานาทิ เสเลมธุร สลิลวาเห รมฺมกลฺยาณิกาโท,อุทธิ ภุชควาเส นาคทีปนฺติเก จมหติ มหิม ยุตฺตา นาคสงฺฆา วสนฺติ;

तेथे अत्यंत सुंदर अशा वड्ढमान इत्यादी पर्वतांवर, गोड पाण्याचा प्रवाह असलेल्या रमणीय कल्याणी नदीच्या काठी आणि समुद्रातील नागांचे निवासस्थान असलेल्या नागदीपाजवळ, महान सामर्थ्यशाली नागांचे समूह राहत होते.

๕๕๕.

५५५.

ปจุร มหิม ยุตฺโต วฑฺฒมานาจลสฺมึอธิปติ ภุชคานํ อาสิ จูโลทรวฺโห,มหุทร อิติ นาโม นาคทีโปทธิมฺหินิวสติ อถ เตสํ ปพฺพเตยฺโย’รคินฺโท;

वड्ढमान पर्वतावर राहणारा आणि प्रचंड सामर्थ्य असलेला 'चूलोदर' नावाचा नागांचा अधिपती होता, तर नागदीपाच्या समुद्रात 'महोदर' नावाचा नागराज राहत होता, जो पर्वतावरील नागांचा राजा होता.

๕๕๖.

५५६.

อิตร ภุชค รญฺโญ ธีตรํ นาคกญฺญํปิยตรม’ภิรูปํ’กาสิ ทารํ ตทา หิ,อถ จ ทุหิตุยา โส ทียมานํ ททนฺโตรุจิร มณีมยคฺฆํ อาสนญฺจาปทาสิ;

त्या वेळी दुसऱ्या नागराजाने (कल्याणीच्या नागराजाने) त्या नागराजाच्या अत्यंत प्रिय व रूपवान अशा नागकन्येला आपली पत्नी बनवले होते. आणि नंतर आपल्या मुलीला (सासरी) पाठवताना, त्या नागराजाने तिला एक सुंदर, मौल्यवान मण्यांनी जडवलेले आसन (सिंहासन) देखील दिले होते.

๕๕๗.

५५७.

ทุหิตริ มตกาเล เต’ถ ปลฺลงฺกเหตุชลช ถลช นาคา ยุทฺธสชฺชา อเหสุํ,อถ ถลช ภุชงฺคา ภงฺคกลฺโลลมาลาสทิส ลูลิต จิตฺตา คพฺพิเตวํ รวนฺติ;

त्या मुलीच्या मृत्यूनंतर, त्या सिंहासनासाठी (आसनासाठी) जलचर आणि स्थलचर नाग युद्धासाठी सज्ज झाले. तेव्हा, भंग पावणाऱ्या लाटांच्या माळेप्रमाणे ज्यांचे चित्त अत्यंत चंचल व क्षुब्ध झाले होते, ते स्थलचर नाग गर्वाने असे ओरडू लागले:

๕๕๘.

५५८.

กิมุ’ทธิช ผณีนํ กิตฺติ สมฺปตฺติยา โนอปิ ยสปริวารา กึ พเลนิทฺธิยา กึ,อหมหมีติ คพฺพา กึ กิมิสฺสาย เตสํภวติ ติมิร’รีนํ ภานุมคฺคุนฺนตี กา;

समुद्रात राहणाऱ्या नागांच्या कीर्ती आणि संपत्तीची आमच्याशी काय तुलना? त्यांचे यश, परिवार, बल किंवा ऋद्धी (शक्ती) काय कामाची? 'मी श्रेष्ठ, मी श्रेष्ठ' असा त्यांचा गर्व आणि मत्सर कशासाठी? अंधाराच्या शत्रू असलेल्या सूर्याच्या उदयासमोर त्यांची काय प्रतिष्ठा?

๕๕๙.

५५९.

อถ ชลช’ลคทฺทา คชฺชนํ คชฺชยนฺตาภยชนก ปคพฺภา โผฏยนฺตา ภูชานํ,อหมห ปภู เร!เร! ปพฺพเตยฺยาน’เมตํปฏุตรฑสิโตฏฺฐา กกฺข’เฬวํ รวนฺติ;

त्यानंतर जलचर सर्प भय निर्माण करणारी गर्जना करत, धिटाईने आपले बाहू (किंवा शरीरे) आपटत, आपले ओठ तीव्रतेने चावत, अत्यंत कठोरपणे असे ओरडले, 'अरे! आम्हीच स्वामी आहोत! हे पर्वतावर राहणाऱ्यांचे काय बल?'

๕๖๐.

५६०.

ปฏุตร ครุนาทา ตาว คชฺชนฺติ ทนฺตีนยน ปถมุ’เปนฺเต ยาว กณฺฐิรวานํ,ตถริว ถลชาตา ชุมฺหยนฺตา สมคฺคานยน ปถคตา โน สุญฺญทปฺปา ภวนฺติ;

हत्ती तोपर्यंतच अत्यंत तीव्र आणि गंभीर गर्जना करतात, जोपर्यंत ते सिंहाच्या दृष्टीपथात येत नाहीत. त्याचप्रमाणे, हे सर्व स्थलचर नाग एकत्र येऊन वल्गना करत असले, तरी आमच्या दृष्टीपथात येताच त्यांचा गर्व नाहीसा होईल.

๕๖๑.

५६१.

อิติ ตทุภยเสนา ฆฏฺฏยนฺตา’ญฺญมญฺญํวิวิธ ปหรณฺโห อุคฺคิรนฺตี คิรนฺติ,สตต ขุภิต เวลา สาครูมีว ภนฺตาลุลิต ลุลิต จิตฺตา ยุทฺธนินฺนา ฐิตาสุํ;

अशा प्रकारे, ते दोन्ही सैन्य एकमेकांवर आघात करत, विविध शस्त्रे उगारत आणि गिळंकृत करत, सतत क्षुब्ध राहणाऱ्या समुद्राच्या लाटांप्रमाणे भिरभिरत, अत्यंत व्याकुळ चित्ताने युद्धासाठी सज्ज होऊन उभे राहिले.

๕๖๒.

५६२.

อถ ตทหุ มุนินฺโท ยามินียาม’มนฺเตปตินิย มติชาลํ โลกโมโลกยนฺโต,สมร วสคตานํ โภคีนํ ภาวิภุตึตทุปริ จ’ภิวุทฺธึ ปสฺสิ ลงฺกาตลสฺส;

त्यानंतर त्या दिवशी, रात्रीच्या अंतिम प्रहरात मुनींद्र (बुद्ध) आपल्या ज्ञानरूपी जाळ्याने जगाचे अवलोकन करत असताना, त्यांनी युद्धात गुंतलेल्या नागांचे भावी कल्याण आणि त्यानंतर लंकाभूमीची होणारी प्रगती पाहिली.

๕๖๓.

५६३.

อถ มุนิ มธุมาเส’โปสเถ กาลปกฺเขกต นิขิล วิธาโน คยฺห สงฺฆาฏิกาทึ,อนุคติกมุทิกฺขํ ปญฺจเนตฺโต สมนฺตาสุมน สุมน นามํ ปสฺสิ เทวํ สมิทฺธึ;

त्यानंतर चैत्र महिन्यातील (मधुमास) कृष्ण पक्षाच्या उपोसथ दिवशी, पंचनेत्र (पाच डोळे असलेले बुद्ध) भगवंतांनी आपली संघातिका (दुप्पट वस्त्र) इत्यादी घेऊन सर्व तयारी केली आणि सोबत येणाऱ्या अनुयायाचा शोध घेत असताना, त्यांनी 'सुमन' नावाच्या समृद्ध देवतेला पाहिले.

๕๖๔.

५६४.

ตทหุ สุมนเทโว เชตนาเม สุรมฺเมอธิวสติ วิหาเร ทฺวารโกฏฺโฐปกฏฺเฐ,ฐิต วิฏป สมิทฺเธ ขีริกาปาทปสฺมึสุคต มภินมนฺโต อนฺวหํ ปูชยนฺโต;

त्या दिवशी सुमन देव हा अत्यंत रमणीय अशा जेतवन विहारात, प्रवेशद्वाराच्या जवळील फांद्यांनी समृद्ध असलेल्या 'राजायतन' (क्षीरिका) वृक्षावर निवास करत होता आणि तो दररोज सुगतांचे (बुद्धांचे) अभिवादन व पूजन करत असे.

๕๖๕.

५६५.

ตมสมฺมุนิ ทิสฺวา’มนฺตยิตฺวา’คเต ตํอิทมวจ มยา โภ สทฺธิมาคจฺฉ ลงฺกํ,สห ตว ภวนมฺหา ปุพฺพวุตฺถปฺปเทเสตว ภวติ ปติฏฺฐา โภคินญฺชา’ภิวุทฺธิ;

त्या देवतेला पाहून मुनींनी (बुद्धांनी) त्याला जवळ बोलावले आणि म्हणाले, 'हे भद्र! तू माझ्यासोबत लंकेला चल. तुझ्या या निवासस्थानासह (वृक्षासह) पूर्वी तू राहिलेल्या प्रदेशात तुझी प्रतिष्ठापना होईल आणि नागांचेही कल्याण होईल.'

๕๖๖.

५६६.

อถ มุนิวจนํ โส มุทฺธนาม’คฺคเหตฺวาสมุทิตหทโย ตํ รุกฺขมุทฺธจฺจ มูลา,สุคตมุปริ กตฺวา ธารยนฺโต สุผุลฺลํพริหิ พริหิ ฉตฺตาการมาคา นภมฺหี;

त्यानंतर मुनींचे (बुद्धांचे) वचन शिरसावंद्य मानून, अत्यंत प्रसन्न चित्ताने त्याने तो वृक्ष मुळासकट उपटला आणि सुगतांच्या (बुद्धांच्या) डोक्यावर तो फुलांनी बहरलेला वृक्ष मोराच्या पिसांच्या छत्रासारखा धरून तो आकाशातून मार्गस्थ झाला.

๕๖๗.

५६७.

ทสพล ตนุภา’ภิสฺสงฺคมา โส ทุมนฺโทตรล มณีว นานา’ภาหิ สมฺภาวนีโย,วิลสิต อิว สพฺเพ รุกฺขเสลาทโย’ปิอปคต สกวณฺณาวณฺณวนฺตา วิเรชุํ;

दशबलांच्या (बुद्धांच्या) शरीराच्या तेजाच्या संपर्कामुळे तो श्रेष्ठ वृक्ष एखाद्या चकाकणाऱ्या मण्याप्रमाणे विविध रंगांच्या प्रभांनी सन्माननीय वाटू लागला. सर्व वृक्ष, पर्वत इत्यादी देखील जणू प्रफुल्लित होऊन, आपले मूळ रंग सोडून दिव्य रंगांनी सुशोभित झाले.

๕๖๘.

५६८.

ขค ภุชค สุราทิ มสฺสิตา ฉปฺปภาหินิชปติ นิชชายา สฺวญฺญมญฺญาสุ มุยฺหุํ,อสิต คคน มชฺเฌ โสภมาโน มุนินฺโทวิตต วิวิธ รํสี รํสิมาลีว คญฺฉิ;

बुद्धांच्या षड्रश्मींनी (सहा रंगांच्या किरणांनी) प्रभावित झालेले पक्षी, नाग आणि देव इत्यादींचे पती-पत्नी एकमेकांना ओळखण्यात गोंधळून गेले. काळ्या आकाशाच्या मध्यभागी शोभून दिसणारे मुनींद्र (बुद्ध) हे पसरलेल्या विविध किरणांनी युक्त अशा सूर्याप्रमाणे भासत मार्गस्थ झाले.

๕๖๙.

५६९.

ชลท ปฏล สณฺเฑ วชฺฌมุทฺทาฬยิตฺวาพหิ วิลสิตกาโย โสมฺมโทสากโร,วกตุปริ ตรุฉาโย โชตมาโน สมาโนอุรค สมรฐานํ คนฺถฺวา’กาเส นิสชฺช;

मेघांच्या दाट थरांना भेदून, सौम्य चंद्राप्रमाणे ज्यांचे शरीर बाहेर चकाकत होते, डोक्यावर वृक्षाची छाया धरलेले ते तेजस्वी बुद्ध नागांच्या युद्धभूमीवर पोहोचले आणि आकाशातच आसनस्थ झाले.

๕๗๐.

५७०.

ฆนตร ติมิรํ โส อิทฺธิยา สงฺฆริตฺวาตหิมติรว ภีมํ โฆรสํรมฺภวนฺตํ,อสนิ สต นิปาตํ วสฺสธารา กราลํอุรุตร ตต เมฆํ มาปยี สีตวาตํ;

त्यांनी आपल्या ऋद्धीने (प्रातिहार्य शक्तीने) तेथील दाट अंधार दूर केला आणि तेथे शेकडो विजांच्या कडकडाटासह, मुसळधार पावसाच्या धारांनी युक्त, थंड वाऱ्यासह अत्यंत भयानक आणि अक्राळविक्राळ असा प्रचंड ढगांचा गडगडाट निर्माण केला.

๕๗๑.

५७१.

อิติ ติภุวนนาโถ ทปฺปิเต นาคสงฺเฆวิมท กรณ เหตุ ทสฺสยี เภรวานี,อถ’ปคต ปคพฺเภ เต วิทิตฺวาน สตฺถาอปนุทิ ภยชาตํ ตงฺขณํเยว ตตฺถ;

अशा प्रकारे, तिन्ही लोकांचे स्वामी असलेल्या बुद्धांनी त्या गर्विष्ठ नागसमुदायाचा गर्व हरण करण्यासाठी भयानक चमत्कार दाखवले. त्यानंतर, त्यांची धिटाई (गर्व) नष्ट झाल्याचे जाणून शास्त्यांनी (बुद्धांनी) त्याच क्षणी त्यांचे सर्व भय दूर केले.

๕๗๒.

५७२.

ตรุณ ตรณิโสภา เกตุมาลาวิลาสึสุภรุจิ มุขวนฺทํ ลกฺขณากิณฺณคตฺตํ,ติภว วิภวทายึ ตํ วิทิตฺวาน นาคาจุตปหรณ หตฺถา วนฺทมานา มหึสุ;

बालसूर्याच्या तेजाप्रमाणे प्रभामंडळाने शोभणारे, अत्यंत सुंदर व कांतियुक्त मुखकमल असलेले, बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त शरीर असलेले आणि तिन्ही लोकांचे वैभव प्रदान करणाऱ्या त्या बुद्धांना पाहून, नागांनी आपल्या हातातील शस्त्रे खाली टाकली आणि वंदन करत त्यांची पूजा केली.

๕๗๓.

५७३.

สิรสี นิหิตปาณี รตฺตปงฺเกรุเหหิวิกจ วทน เนตฺตา’มนฺท กญฺชุปฺปเลหิ,สก สก ธต นานาวณฺณ วมฺมาทิเกหิวิวิธ กุสุมวตฺถา’มนฺท ทีปทฺธเชหิ;

आपले हात लाल कमळांप्रमाणे डोक्यावर ठेवून, उमललेल्या कमळांप्रमाणे आणि नीलकमळांप्रमाणे प्रफुल्लित चेहरे व डोळे असलेले ते नाग, आपापली विविध रंगांची चिलखते इत्यादी धारण करून, विविध प्रकारची फुले, वस्त्रे, प्रकाशमान दिवे आणि ध्वज घेऊन आले.

๕๗๔.

५७४.

อุรค ภวนวาสา นาคกญฺญา สเมจฺจกุจ กลส สหสฺสํ ธารยนฺติ สลีลํ,ลลิต กณก วลฺลิ ลีลมาธตฺต คตฺตาถุติ มุขร มุขา ตา สาธุ กีฬํ อกํสุ;

नागलोकात राहणाऱ्या नागकन्या एकत्र आल्या. सुवर्णवेलीप्रमाणे सुंदर शरीर असलेल्या त्या नागकन्यांनी हजारो कलश लीलेने धारण केले होते. मुखाने स्तुती गात त्यांनी अत्यंत सुंदर असा उत्सव (क्रीडा) साजरा केला.

๕๗๕.

५७५.

อถ มุนิ อุรคานํ วิคฺคหํ ตํ สเมตุํสุติมน กมนียํ นิจฺฉรํ พฺรหฺมโฆสํ,อชรมมร มคฺคํ สุปฺปสตฺถํ สุธิหิวรมติ วรธมฺมํ เทสยี นํ ผณีนํ;

त्यानंतर मुनींनी (बुद्धांनी) त्या नागांमधील कलह शांत करण्यासाठी, कानाला आणि मनाला प्रिय असणारा आपला ब्रह्मघोष (दिव्य आवाज) काढत, ज्ञानी लोकांनी प्रशंसिलेल्या, जरामरणरहित अशा निर्वाणमार्गाचा उपदेश करणाऱ्या श्रेष्ठ धम्माचा त्या नागांना उपदेश केला.

๕๗๖.

५७६.

น โภ โภ สํสาเร ขลุ ภวติ สารํ ลวมฺปิวิเสสา ตํ สีตํ ชลิต ทหเน วิชฺชติ กทา,สทา ราคํ โรคํ พฺยธติ ชนตํ เนกทุริตํตถาปา’ยุํ ปาโต รวิรภิมุขุสฺสาว สทิสํ;

हे लोकांनो! या संसारात खरोखरच यत्किंचितही सार नाही. पेटलेल्या अग्नीमध्ये कधी शीतलता असू शकते का? राग (आसक्ती), रोग आणि अनेक संकटे लोकांना नेहमीच पीडित करतात. तरीही हे आयुष्य उगवत्या सूर्यासमोर असलेल्या सकाळच्या दवबिंदूसारखे क्षणभंगुर आहे.

๕๗๗.

५७७.

สรีโร’ยํ พตฺตึส วิธ กุณโป สาร รหิโตปริตฺตํ โยพฺพญฺญํ กุสุม สทิสํ นิคฺคตสิริ,ปหนฺตฺวา คนฺตพฺพํ ภวช วิภวํ สมฺภตมิทํอเถวํ สนฺเต โภ วรยติ ภวํ โก นุ หิ พุโธ;

हे शरीर बत्तीस प्रकारच्या अशुद्ध पदार्थांनी भरलेले आणि सारहीन आहे. तारुण्य हे फुलासारखे अल्पकाळ टिकणारे आणि लवकरच कोमेजून जाणारे आहे. संसारात मिळवलेले हे सर्व वैभव शेवटी सोडूनच जावे लागते. असे असताना, हे मित्रांनो! कोणता बरं बुद्धिमान माणूस या संसाराची निवड करेल?

๕๗๘.

५७८.

ปลาสี มกฺขี โกธูปห มโต มานวิภโวชโน’ตีโต’โต โภ ปยติ นรกํ ทารุณตรํ,ผณี มชฺชาโร สา คุหก กปโย ภูย พหุโสวเธนฺตญฺโญญฺญํ เต นนุภวมิทํ ทุกฺขม’นิสํ;

जो मनुष्य ढोंगी, निंदक, क्रोधाने ग्रासलेला आणि गर्वाने अंध झालेला असतो, तो मृत्यूनंतर अत्यंत भयानक नरकात जातो. सर्प, मांजर, कुत्रे, कोल्हे आणि माकडे वारंवार एकमेकांना मारून सतत या दुःखाचाच अनुभव घेत नाहीत का?

๕๗๙.

५७९.

ปุเร กาโก’ลุกา อถ วนภวา ผนฺทน อิสากริตฺวา’ฏฺฐาเน’ฆํ จิรมนุภวุํ ทุกฺขมนิสํ,อโห กปฺปฏฺฐนฺตํ สรถ ทุริตํ เวรชมิทํน เหตฺถสฺสาโท โภ’ณุมปิ กลเห เมตฺติม’มตํ;

पूर्वी कावळे आणि घुबड, तसेच वनातील फंदन वृक्ष आणि रथाचा कणा (फंदन जातक कथा), यांनी अयोग्य ठिकाणी पाप करून दीर्घकाळ सतत दुःख भोगले. अरे! कल्पभर टिकणाऱ्या या वैरभावापासून उत्पन्न होणाऱ्या पापाचे स्मरण करा. या कलहात यत्किंचितही आनंद नाही, तर मैत्री हेच अमृत आहे.

๕๘๐.

५८०.

พลํ พาลานํ โภ สก สก วธาเยว ภวติอตีเตกา ขุทฺทา ลฏุกิกทิชา นฏฺฐตนยา,คชํ พาลํ มตฺตํ ปวิธิ น พลํ โหติ สรณํอถฏฺฐาเน กึ โภ กุรุถ วีริยํ ภุติ หนนํ;

हे मित्रांनो! मूर्खांचे बल हे केवळ स्वतःच्याच नाशासाठी असते. भूतकाळात एका लहान लातुकी पक्ष्याने (पारव्याने) आपली पिल्ले मारली गेल्यावर, एका बलाढ्य पण उन्मत्त हत्तीचा नाश केला होता. त्यामुळे केवळ शारीरिक बल हे शरण असू शकत नाही. मग अयोग्य ठिकाणी आपले कल्याण नष्ट करणारे शौर्य तुम्ही का दाखवत आहात?

๕๘๑.

५८१.

น ทุกฺขํ เตสํ เย วิคต กลหา เอกมนสาอตีเต โภ ลาปา อฆฏิต มานา เปยฺยวจนา,สุขํ วาสํ’กาสุํ ยทหนิ ภวุํ เต’ถ วิธุราวสํ วฺยาธสฺสาคุํ ตทหนิ อโห!เมธค พลํ;

जे कलहरहित आणि एकचित्त असतात त्यांना दुःख होत नाही. भूतकाळात, हे मित्रांनो! लावर पक्षी (लापा) संघटित राहून आणि एकमेकांशी गोड बोलून सुखाने राहत होते. परंतु ज्या दिवशी त्यांच्यात फूट पडली, त्याच दिवशी ते पारध्याच्या जाळ्यात अडकले. पहा, कलहाचा हा किती वाईट परिणाम!

๕๘๒.

५८२.

อิติ ติขิณ สุธิมา กตฺตุเมเต สมคฺเคอวทิ ปวร ธมฺมํ สาธุ วิญฺญุปฺปสตฺถํ,อถ มุทิตมนา เต ปีณิตา ตสฺส นาคามณิมยม’ตุลํ ตํ อาสนํ ปูชยึสุ;

अशा प्रकारे, त्या कुशाग्र बुद्धीच्या ज्ञानी भगवंतांनी त्यांना संघटित करण्यासाठी, सुज्ञांनी प्रशंसिलेल्या श्रेष्ठ धम्माचा उपदेश केला. तेव्हा प्रसन्न आणि तृप्त झालेल्या त्या नागांनी त्या अतुलनीय अशा मणियुक्त आसनाची (सिंहासनाची) पूजा केली.

๕๘๓.

५८३.

อถ มุนิ คคนมฺโพรุยฺห ภุมิปฺปเทสํตรุณ รวิว ตสฺมึ อาสเน อาสิ ภาสํ,อถ ภุชคคณา เต ทิพฺพ ขชฺชาทิเกหิปริวิสิย มุนินฺทํ สาธุ ธมฺมํ สุณึสุ;

त्यानंतर मुनींनी (बुद्धांनी) आकाशातून जमिनीवर उतरून, बालसूर्याप्रमाणे चमकणाऱ्या त्या आसनावर (सिंहासनावर) आसन ग्रहण केले. मग त्या नागसमुदायाने दिव्य अन्न इत्यादी अर्पण करून मुनींद्रांची सेवा केली आणि त्यांच्याकडून श्रेष्ठ धम्म ऐकला.

๕๘๔.

५८४.

อถ ชล ถลชานํ ตตฺถ ยุทฺธา’คตานํอคณิต ภูชคานํ’สีติโกฏี ภุชงฺคา,วิมล สรณสีเล สุปฺปติฏฺฐา สุตุฏฺฐาอกรุ’มติมุฬารํ สตฺถุ ปูชาวิธานํ;

त्यानंतर, तेथे युद्धासाठी आलेल्या जल आणि स्थल निवासी अगणित नागांपैकी ऐंशी कोटी नाग, निर्मळ शरण आणि शीलामध्ये सुप्रतिष्ठित व अत्यंत संतुष्ट होऊन, शास्त्यांची (बुद्धांची) अत्यंत भव्य पूजा करते झाले.

๕๘๕.

५८५.

อถ มหุทร รญฺคฺโญ มาตุโล นาคราชามนินยนกนาโม รมฺมกฬฺยาณเทสา,อุรค สมร เหตู อาคโต นาคทีปํสุคตวร สรีรํ ทิสฺว นตฺวาลเปวํ;

त्यानंतर, महोदर राजाचा मामा, रम्य कल्याण देशाचा मणिनयनक नावाचा नागराज, जो नागांच्या युद्धाच्या निमित्ताने नागदीपावर आला होता, सुगतांचे (बुद्धांचे) श्रेष्ठ शरीर पाहून व त्यांना वंदन करून असा म्हणाला:

๕๘๖.

५८६.

ยทิ สุคต! อิมํ ตฺวํ นาคโต อสฺส ฐานํมยมปคต ปาณา โหม ฌตฺวา’ญฺญมญฺญํ,รุธิรวห วิกิณฺโณ อสฺส ภุมิปฺปเทโสปสมิ ทหน ทิตฺตํ อมฺพุเทเนว ตํ ตฺวํ;

हे सुगत! जर आपण या ठिकाणी आले नसता, तर आम्ही एकमेकांचा नाश करून प्राण गमावले असते. हा भूभाग रक्ताच्या प्रवाहाने माखला गेला असता. आपण पेटलेला हा वणवा पर्जन्यमेघाप्रमाणे शांत केला आहे.

๕๘๗.

५८७.

มม ภคว! ปุราเม ทิฏฺฐปุพฺพํ ตเวตํรุจิร สิริสรีรํ รํสิชาลา’ภิกิณฺณํ,อปิ สุมธุร ธมฺมํ เทสยนฺเต สุรานํทสพล สุตปุพฺพํ อานุภาวญฺจ ตุยฺหํ;

हे भगवन्! पूर्वी मी आपले हे रश्मींच्या जाळ्याने वेढलेले सुंदर व श्रीयुक्त शरीर पाहिले होते, आणि हे दशबल! देवांना अतिशय मधुर धम्माचा उपदेश करताना आपला प्रभावही ऐकला होता.

๕๘๘.

५८८.

อหมสม ปุเร เต วิสฺสุโตเยว ทาโสยทิ มนสิ ทยา เต โหติ ทาเส ปุนา’ปิ,ปวร รตนทีเป โหติ กฬฺยาณิคงฺคามม วสติ ตหึ ตํ ทฏฺฐุกาโม’ภิยาเจ;

हे असमा (अतुलनीय)! मी पूर्वीपासूनच आपला प्रसिद्ध सेवक आहे. जर आपल्या मनात या सेवकाविषयी पुन्हा दया असेल, तर त्या श्रेष्ठ रत्नद्विपामध्ये (श्रीलंकेत) कल्याणी नदी आहे, तेथे माझे निवासस्थान आहे. आपल्याला तेथे पाहण्याची इच्छा धरून मी आपल्याला आमंत्रित करतो.

๕๘๙.

५८९.

อิติ ยติปติ ตสฺสา’ราธนํ ปคฺคเหตฺวาสก ปริจิต ภุมฺยา เจติยตฺถํ วิธาย,มณิมย ปริภุตฺตํ อาสนํ จา’ปิ เตสํส สุมน ตรุ ราชํ ปูชนตฺถํ วิธาย;

अशा प्रकारे, यतीपतींनी (बुद्धांनी) त्याची ती प्रार्थना स्वीकारली आणि आपल्या परिचयाच्या भूमीवर चैत्यासाठी जागा निश्चित केली, तसेच त्यांनी वापरलेले मणिसिंहान (मणिकमयी आसन) आणि पूजेसाठी तो श्रेष्ठ सुमन वृक्ष (राजवृक्ष) त्यांना प्रदान केला;

๕๙๐.

५९०.

ทสพล ปริภุตฺตํ สพฺพเมตํ ภุชงฺคามณิริว รุจีทํ เต ธาตุโยเยว ตสฺมา,มหถ นมถ นิจฺจํ มํว สคฺคา’ปวคฺคํททติ อิติ จ วตฺวา โอวทิตฺวาน สตฺถา;

हे नागांनो! दशबलांनी (बुद्धांनी) उपभोगलेल्या या सर्व वस्तू आणि हा सुंदर मणी तुमच्यासाठी धातूंसारखेच (धातू-अवशेषांसारखेच) आहेत. म्हणून, तुम्ही नेहमी यांची पूजा करा व वंदन करा, हे माझ्याप्रमाणेच तुम्हाला स्वर्ग आणि मोक्ष (मुक्ती) प्रदान करतील, असे सांगून शास्त्यांनी त्यांना उपदेश केला.

๕๙๑.

५९१.

นภตล’มุ’ปคนฺตฺวา เทวนาเค มเหนฺเตทิสิ ทิสิ วิสรนฺโต นีลปีตาทิ รํสิ,มน นยน หรนฺโต ชนฺตุนํ โลกสาโรอคมิ รวิ’ว ขมฺหา เชตนามํ วิหารํ;

त्यानंतर, देव आणि नागांनी पूजा केली असता, आकाशात उड्डाण करून, दिशादिशांमध्ये निळ्या, पिवळ्या इत्यादी रश्मी पसरवत, प्राण्यांचे मन व डोळे आकर्षित करत, जगाचे सार असलेले बुद्ध आकाशातून सूर्याप्रमाणे जेतवन नावाच्या विहाराकडे गेले.

๕๙๒.

५९२.

อถ มนุชมรานํ นตฺตสิทฺธาทิกานํสตต’มมต ธมฺมํ เทสยนฺโต ผณีนํ,วนภวน สุรมฺเม มงฺกุลวฺเห นคินฺเทอกริ มุนิ นิวาสํ ฉฏฺฐเม หายนมฺหิ;

त्यानंतर, मनुष्य, देव, सिद्ध आणि नागांना निरंतर अमृत धम्माचा उपदेश करत, मुनींनी (बुद्धांनी) आपल्या (बुद्धत्वाच्या) सहाव्या वर्षी मंकुल नावाच्या सुंदर पर्वतश्रेष्ठावरील वनभवनात निवास केला.

๕๙๓.

५९३.

สุรปุรุปวเน’โถ ปาริชาตสฺส มูเลอรุณ มุทุสิลายํ ภาสมาโน มุนินฺโทสุนิปุณ’มภิธมฺมํ เทสยนฺโต สุรานํอกริ วรนิวาสํ สตฺตเม ตตฺถ วสฺเส;

त्यानंतर, देवलोकातील उपवनात पारिजात वृक्षाच्या मुळाशी, तांबूस रंगाच्या मऊ शिळेवर विराजमान होऊन, देवांना अत्यंत सूक्ष्म अभिधम्माचा उपदेश करत, मुनींद्रांनी तेथे आपल्या सातव्या वर्षी श्रेष्ठ निवास केला.

๕๙๔.

५९४.

อถ สุขท มุนินฺโท เชตนาเม วิหาเรอวสิ วิมลปญฺโญ อฏฺฐเม สารทสฺมึ,อชร’มมร สนฺตึ ผสมาโน ปเรสํวิวิธ นย วิจิตฺตํ เทสนํ เทสยนฺโต;

त्यानंतर, सुख देणारे, निर्मळ प्रज्ञा असलेले मुनींद्र आपल्या (बुद्धत्वाच्या) आठव्या वर्षाच्या शरद ऋतूत जेतवन विहारात राहिले; जेथे त्यांनी स्वतः अजर व अमर शांतीचा अनुभव घेत इतरांना विविध नय व प्रकारांनी युक्त अशा धम्माचा उपदेश केला.

อิติ ลงฺกาย ทุติยาคมนํ.

अशा प्रकारे लंकेतील दुसरे आगमन समाप्त झाले.

๕๙๕.

५९५.

เอวํ ชิโน เชตวเน วสนฺโตนีสฺสาย สาวตฺถิปุรํ วิหาสิ,สา กิทิสี อาสิ ปุรี ตทานีตํ กีทิสํ เชตวนํ วิหารํ;

अशा प्रकारे, जिनांनी (बुद्धांनी) श्रावस्ती नगराचा आश्रय घेऊन जेतवनात निवास केला. त्या काळी ते नगर कसे होते आणि तो जेतवन विहार कसा होता?

๕๙๖.

५९६.

ภูมงฺคนายาหิต อุตฺตมงฺเคภาสนฺต นานารตนาภิรามา,วิสาลโมลีว วิสาลโภคาสา ชมฺพุทีปมฺหี พภุว รมฺมา;

पृथ्वीरूपी स्त्रीच्या मस्तकावर ठेवलेल्या, विविध रत्नांनी चकाकणाऱ्या आणि अत्यंत सुंदर अशा विशाल मुकुटाप्रमाणे, व विपुल भोगांनी समृद्ध असलेले ते रम्य नगर जंबुद्विपात शोभून दिसत होते.

๕๙๗.

५९७.

สิรีนิเกเต สิริมาวหนฺตีวิราชเต ยา วสุธา ตลสฺมึ,สา เทวราชสฺส’มราวตี’วรญฺโญ กุเวรสฺส’ลกาว รมฺมา;

सौंदर्य आणि समृद्धीचे निवासस्थान असलेली ती नगरी पृथ्वीतलावर अशी शोभून दिसत होती, जणू देवराज इंद्राची अमरावती किंवा कुबेर राजाची रम्य अलकानगरीच असावी.

๕๙๘.

५९८.

สา ปุญฺญปญฺญาลุ ชนาธิวุตฺถาโสณฺณาทิ ปุณฺณาปนากิณฺณวีถี,อุตฺตุงฺค มาตงฺค ตุรงฺค รงฺคาสา ราชเต กญฺจน มนฺทิราลี;

ती नगरी पुण्यवान व बुद्धिमान लोकांनी वसलेली होती, तिच्या बाजारपेठा सुवर्णादी वस्तूंनी भरलेल्या दुकानांनी गजबजलेल्या होत्या, उंच हत्ती व घोडे यांनी ती युक्त होती आणि सुवर्ण मंदिरांच्या रांगांनी ती सुशोभित दिसत होती.

๕๙๙.

५९९.

รราช สา ภาสุร ราชปุตฺตาปุญฺญงฺคนาลาส วิลาสยนฺตี,เวทงฺคปารงฺคต วิปฺปจาราทฺวิปญฺจ สทฺเทหิ จ นิจฺจโฆสา;

ती नगरी तेजस्वी राजपुत्रांनी शोभून दिसत होती, पुण्यवान स्त्रियांच्या विलासाने युक्त होती, वेदांगांमध्ये पारंगत असलेल्या ब्राह्मणांच्या वावराने संपन्न होती आणि दहा प्रकारच्या शब्दांनी (नादांनी) नेहमी गुंजत असे.

๖๐๐.

६००.

อเนกสิปฺปี สต สมฺปกิณฺณานานาทิสาหา’คต สตฺถวาหา,ปหุตขีณาสวปาทปูตาพภาส สา มงฺคล มนฺทิรํ’ว;

अनेक शेकडो कारागिरांनी गजबजलेली, विविध दिशांहून आलेल्या व्यापाऱ्यांनी युक्त आणि अनेक क्षीणासवांच्या (अर्हतांच्या) चरणस्पर्शाने पावन झालेली ती नगरी एखाद्या मंगल मंदिराप्रमाणे शोभत होती.

๖๐๑.

६०१.

ภวนฺตเร โย จริยํ จรนฺโตสุโว’ปนิสฺสาย วสํ คุเณน,ยญฺญงฺคสาขึ มตสีนปตฺตํอกา สมิทฺธํ ผลปลฺลเวหิ;

ज्यांनी दुसऱ्या जन्मात चर्या (पारमिता) आचरत असताना, आपल्या गुणांमुळे एका पोपटाचा आश्रय घेऊन राहताना, यज्ञाचा खांब बनलेल्या सुकलेल्या व निष्पर्ण वृक्षाला फळे आणि पानांनी समृद्ध केले होते...

๖๐๒.

६०२.

อิทานิ ปตฺวาน ภวสฺส อนฺตํนิสฺสาย ยํ โส วสเต มุนินฺโท,ตสฺสา คุณํ โก หิ อเสสยิตฺวากเถติ สา วสฺสู’ปมาย ตสฺสา;

आता संसाराचा अंत गाठून, ज्या विहाराचा आश्रय घेऊन ते मुनींद्र निवास करत आहेत, त्याच्या गुणांचे संपूर्ण वर्णन कोण करू शकेल? त्याची तुलना केवळ वर्षा ऋतूशीच केली जाऊ शकते.

๖๐๓.

६०३.

ตสฺโสปกฏฺเฐ รตนํว’นคฺฆํมโนหโร อุตฺตมสตฺตเสวิ,ชนานมากขิงตโท วิหาโรพภุว เชตาทิ วนวฺหเยน;

त्या नगरीच्या जवळच, एखाद्या अमूल्य रत्नाप्रमाणे मनोहर, उत्तम सत्पुरुषांनी सेवित आणि लोकांच्या इच्छा पूर्ण करणारा 'जेतवन' नावाचा विहार होता.

๖๐๔.

६०४.

สมผุลฺล ปุปฺผรส โมทิต ฉปฺปทาลีฌงฺการ นาท ปริวาทิต ตนฺตินาทา,สมฺมตฺต’นนฺต ทิช กุชิต คีตวนฺตาติฏฺฐนฺติ ยตฺถ ตรโว นฏกาว เฉกา;

जिथे पूर्णपणे उमललेल्या फुलांच्या रसाने आनंदित झालेल्या भ्रमरांच्या गुंजारवाचा नाद वीणेच्या तारांच्या झंकारासारखा वाटतो, आणि असंख्य मत्त पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने जे गाण्यासारखे वाटते, तेथील वृक्ष जणू चतुर नर्तकांप्रमाणे उभे आहेत;

๖๐๕.

६०५.

ขีรณฺณวาหริย โธวิย ขีรนีราโสเสตฺว สชฺฌุมลเย สสิกนฺติ มสฺสํยตฺโถกิริตฺว ตนิตา วิย วาลุกาโยสา มาลกาวลิ พภาส ปโยทธิ’ว;

जिथे जणू क्षीरसागरातून आणून, दुधासारख्या पाण्याने धुवून, चांदीच्या पर्वतावर चंद्राच्या प्रकाशात सुकवून पसरवलेली वाळू पसरली आहे, त्या वाळूमुळे तेथील अंगणांच्या रांगा (मालक) एखाद्या क्षीरसागराप्रमाणे शोभून दिसत होत्या;

๖๐๖.

६०६.

วิชฺโชตมาน รตนปฺปมุขานนมฺหิโสปาน มาล ปทคณฺฐิทุเชหิ หาสํ,กตฺเวว เทวภวนานมหํ วิราควนฺตี’ติ คนฺธกุฏิ ยตฺถ ปหาสยิตฺถ;

जिथे चमकणाऱ्या रत्नांनी युक्त असलेल्या पायऱ्यांच्या रांगांनी देवलोकातील भवनांवर जणू उपहास करत, 'मी विरागी (रागमुक्त) आहे' असे दर्शवणारी गंधकुटी अत्यंत शोभून दिसत होती;

๖๐๗.

६०७.

กมฺมาร คคฺคริ มุโข’ปริ สมฺปปุณฺณาองฺคาร กนฺตร วินิคฺคต ชาลกาว,สมฺพุทฺธเทห ปรินิคฺคต รํสิมาลาทายคฺค นิคฺคต กรา วิสรนฺติ ยสฺมึ;

जिथे संबुद्धांच्या शरीरातून निघणाऱ्या रश्मींच्या माळा, लोहाराच्या भात्याच्या मुखातून बाहेर पडणाऱ्या ठिणग्यांच्या जाळ्याप्रमाणे, वृक्षांच्या शेंड्यांपर्यंत आपले किरण पसरवत होत्या;

๖๐๘.

६०८.

ตุมฺเห สราค ชนสงฺคมโต’ติ คีตาธญฺญา มยนฺตี วิมเลหี สมงฺคิตตฺตา,ตุฏฺฐาว หาส มกรา สุรปาทปานํราเชนฺติ ยตฺถ ยตินิสฺสิต ปาทปินฺทา;

जिथे यतींनी (भिक्खूंनी) आश्रय घेतलेले वृक्षसमूह, देवलोकातील कल्पवृक्षांवर जणू हसत आणि 'तुम्ही रागी (आसक्त) लोकांच्या संगतीत आहात, तर आम्ही निर्मळ मनाच्या लोकांच्या संगतीमुळे धन्य आहोत' असे गात असल्यासारखे शोभून दिसत होते;

๖๐๙.

६०९.

ปุนฺนาค นีป วกุล’ชฺชุน ราชรุกฺขนาคา’ค จูต ยุคปตฺตก จมฺปกานํ,ปุปฺผาภิกิณฺณ ธรณี รตเนหิ นานาปจฺฉนฺน ทิพฺพภวนํ วิย ภาติ ยตฺถ;

जिथे पुन्नाग, निप, बकुळ, अर्जुन, राजवृक्ष, नागकेशर, आंबा, कांचन आणि चाफा यांच्या फुलांनी आच्छादलेली भूमी, विविध रत्नांनी झाकलेल्या एखाद्या दिव्य भवनासारखी भासत होती;

๖๑๐.

६१०.

พฺรหฺมาสุราสุร นโรรค ลิงฺคิสิทฺธวิชฺชาธราทิ ชนตา กตวนฺทเนหิ,เตเหว ฆุฏฺฐ ถุติมงฺคล คีติกาหิยตฺโถปคาน มนเนตฺตคณา มุเทนฺติ;

जिथे ब्रह्मा, असुर, मनुष्य, नाग, तपस्वी, सिद्ध आणि विद्याधर इत्यादी लोकांनी केलेल्या वंदनांनी आणि त्यांनी गायलेल्या मंगलमय स्तुतीगीतांनी लोकांचे मन आणि डोळे आनंदित होत असत;

๖๑๑.

६११.

นิคฺโฆสิตามล สุสีตล นิชฺฌเรหิสมฺมตฺต เนกทิช ฆุฏฺฐ ชลาสเยหิ,กิญฺชกฺข ปตฺต ปริกิณฺณ สิลาตเลหิตุสฺสนฺติ ยตฺถ สตตํ ยตีนํ มนาติ;

जिथे वाहणाऱ्या निर्मळ व अतिशय थंड झऱ्यांच्या नादाने, मत्त झालेल्या अनेक पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने युक्त असलेल्या जलाशयांनी आणि फुलांच्या परागकणांनी व पाकळ्यांनी आच्छादलेल्या शिलाखंडांनी यतींचे (भिक्खूंचे) मन नेहमी प्रसन्न होत असे;

๖๑๒.

६१२.

โย เนก กปฺป สต สญฺจิต ปุญฺญราสิหิตฺวา’มิตํ กปิลวตฺถุ มหาสิริมฺปิ,อาคมฺม ยตฺถ นีรโต สุคโต มเหสิโก ตตฺถ ภุติ มตุลํ กถิโก กเถติ;

ज्यांनी अनेक शेकडो कल्पांमध्ये पुण्याचा संचय केला होता, अशा महर्षी सुगतांनी (बुद्धांनी) कपिलवस्तूच्या अफाट वैभवाचाही त्याग करून, येथे येऊन अत्यंत आनंदाने निवास केला; अशा त्या विहाराच्या अतुलनीय वैभवाचे वर्णन कोणता वक्ता करू शकेल?

๖๑๓.

६१३.

ตสฺมึ ชิโน วสติ เชตวเน วิหาเรอินฺโท ยถา รุจิร นนฺทน กานนมฺหิ,พฺรหฺมา’ว พฺรหฺมภวเน สปิตามเหหิตาราวลี ปริวุโต คคเน’ว วนฺโท;

त्या जेतवन विहारात जिन (बुद्ध) असे निवास करत होते, जणू सुंदर नंदनवनात इंद्र, किंवा ब्रह्मलोकात पितामहांसह ब्रह्मा, किंवा आकाशात तारांच्या माळेने वेढलेला चंद्रच असावा;

๖๑๔.

६१४.

ตทาคมฺม มหานาโค มณิ อกฺขิกนามโก,ลงฺกาโต ชินปาทสฺมึ ผณึ ปจฺเจท’มพฺรุวิ;

त्या वेळी, लंकेहून आलेल्या मणीअक्खिक नावाच्या महानागाने जिनांच्या (बुद्धांच्या) चरणांवर आपले मस्तक टेकवून असे म्हटले:

๖๑๕.

६१५.

สมฺพุทฺธา ธีร โลกสฺมึ โลกสฺสตฺถาภิวุทฺธิยา,ชายนฺติ สามิ ตุมฺหากํ ทยายนฺโต’คธา มยํ;

हे धीर (धैर्यवान)! संबुद्ध या जगात जगाच्या कल्याणासाठी आणि प्रगतीसाठी जन्माला येतात. हे स्वामी! आम्ही आपल्या दयेचे अत्यंत ऋणी आहोत.

๖๑๖.

६१६.

เตน เม ทาสภุตสฺส สํสารนฺทุฆรา ถิรา,มุตฺตึ ยทิจฺฉเส มยฺหํ คหณียํ นิมนฺตณํ;

म्हणून, आपल्या या सेवकाची संसाराच्या या कठीण कारागृहातून जर आपण मुक्ती इच्छित असाल, तर कृपया माझे आमंत्रण स्वीकारावे.

๖๑๗.

६१७.

สุตฺวาน ตํ มหานาโค มหานาค นิมนฺตณํ,ปฏิคฺคเหสิ ตํ ตุณฺหีภาเวน กรุณาย โส;

त्या महानागाचे (नागराजाचे) आमंत्रण ऐकून, त्या महापुरुषाने (बुद्धांनी) करुणेपोटी मौन राहून ते स्वीकारले.

๖๑๘.

६१८.

ญตฺวา ตํ สุมโน นาโค ลหุมาคมฺม สีหลํ,กฬฺยาณาปคปสฺสมฺหิ มโนนนฺทน ภุตเล;

ते जाणून, प्रसन्न झालेल्या सुमन नागराजाने त्वरित सिंहलद्वीप गाठले आणि कल्याणी नदीच्या तीरावरील मनमोहक भूभागावर;

๖๑๙.

६१९.

สชฺฌุ กมฺพุมณิ มุตฺต ปวาล วชิรามเย,วหารเห มหาถูเน ฆฏกาทึ นิธาปิย;

चांदी, शंख, मणी, मोती, प्रवाळ आणि हिऱ्यांनी युक्त, भार पेलण्यास समर्थ अशा महास्तंभांवर कलश इत्यादी स्थापित करून;

๖๒๐.

६२०.

ทตฺวา ตุลาทโย เสส มนฺทิรงฺเค ตเถว จ,วิฏงฺก วฺยาล สีหาทิ ปนฺติโย’ปิ ตเถวหิ;

तसेच तुळया व मंदिराचे इतर भाग आणि त्याचप्रमाणे कपोत (पारवे), व्याल (शार्दूल) व सिंहांच्या रांगा बसवून;

๖๒๑.

६२१.

สาตกุมฺหมยา’เนก จิตฺเตหิ สาธุ จิตฺติตํ,นิมฺมาย โคปานสิโย ปกฺขปาเส จ กณฺณิกํ;

सुवर्णाने बनविलेल्या अनेक सुंदर चित्रांनी सुशोभित अशा वाशा (कड्या), बाजूचे खांब आणि छताची मुख्य कडी (कर्णिका) तयार करून;

๖๒๒.

६२२.

สิงฺคิ นิกฺเขน สิงฺคญฺจ ฉทนินฺทมณีหิ จ,โสณฺณ กิงฺกิณิ มาลาโย กณฺณมาลา จ มาปิย;

सुवर्णमुद्रांनी शिखरे आणि इंद्रनीलमण्यांनी छप्पर सुशोभित करून, सोन्याच्या लहान घंटांच्या माळा आणि कोपऱ्यांमधील पुष्पमाळा लावून;

๖๒๓.

६२३.

จิตฺตวิตานํ พนฺธิตฺวา มุตฺโตลมฺเพ ตหึ ตหึ,กตฺวาน คนฺธทาเมหิ ปุปฺผทาเมหิ สงฺกุลํ;

ठिकठिकाणी मोत्यांचे घोस लटकणारे रंगीबेरंगी छत (चांदवा) बांधून, सुगंधित माळांनी आणि पुष्पमाळांनी ते व्यापून टाकले;

๖๒๔.

६२४.

อินฺทนีลมยํ ภุมิ มชฺเฌ’นคฺฆ มหาสนํ,มาเปสิ ปริโต เสส ภิกฺขูนญฺจ สุภาสเน;

त्या भूमीच्या मध्यभागी इंद्रनीलमण्यांचे एक अमूल्य महाआसन तयार केले आणि त्याच्या सभोवताली इतर भिक्खूंसाठी सुंदर आसने बनविली;

๖๒๕.

६२५.

รตเนเห’วาปสฺสเย เวทิกา เอฬิกามเย,มุตฺตา วาลุก สงฺกิณฺณํ มาลกญฺจ มโนรมํ;

रत्नांचे टेकू, वेदिका (कुंपण) आणि उंबरठे यांनी युक्त, तसेच मोत्यांसारख्या वाळूने पसरलेले एक मनोहारी प्रांगण तयार केले;

๖๒๖.

६२६.

สตฺต รตน สมฺภุต โตรณู’ปริ โตรเณ,สนฺตีร กุสุมา’กิณฺณ หาฏกาทิ ฆฏากุลํ;

सप्त रत्नांनी बनविलेल्या तोरणांवर तोरणे उभारून, त्यावर फुले पसरवून, सोन्याच्या कलशांनी ते सुशोभित केले;

๖๒๗.

६२७.

เนก ราคทฺธชากิณฺณ วิตาน สมลงฺกตํ,ทีป ธูปาลิ สงฺกิณฺณ คนฺธปุปฺผ สมากุลํ;

अनेक रंगांच्या ध्वजांनी आणि चांदव्यांनी सुशोभित, दीप व धूपांच्या ओळींनी युक्त आणि गंध-पुष्पांनी परिपूर्ण अशा;

๖๒๘.

६२८.

เอวมาทิหิ เนเกหิ วณฺเณหิ สมลงฺกตํ,มาเปตฺวา มณฺฑปํ เสฏฺฐํ เทวมณฺฑป สนฺติภํ;

अशा अनेक प्रकारच्या सौंदर्याने सुशोभित, देवसभेसारखा भासणारा एक श्रेष्ठ मंडप तयार करून;

๖๒๙.

६२९.

สีต วาลุก สญฺฉนฺนํ มุทุ ปาทปฏตฺถตํ,มาเปตฺเววํ มหามคฺคํ สุรญฺชส สมญฺชสํ;

थंडगार वाळूने आच्छादलेला, मऊ पायघड्या पसरलेला, देवमार्गासारखा सरळ आणि सुंदर असा महामार्ग तयार करून;

๖๓๐.

६३०.

สญฺจินิตฺวาน เต นาคา ขชฺช โภชฺช ผลาผเล,ทิพฺพนฺนปาเน ปจุเร ปฏิมคฺคํ คมุํ ตทา;

त्या नागराजांनी खाद्य, भोज्य, विविध फळे आणि मुबलक दिव्य अन्न-पान गोळा करून, त्यानंतर ते स्वागतासाठी सामोरे गेले;

๖๓๑.

६३१.

ตโต การุณิโก นาโถ โพธิโต อฏฺฐเม สเม,เวสาข ปุณฺณมาสิมฺหิ สนฺนิปาติย สาวเก;

त्यानंतर, कारुणिक नाथांनी (बुद्धांनी) आपल्या संबोधीच्या आठव्या वर्षी, वैशाख पौर्णिमेच्या दिवशी श्रावकांना एकत्रित करून;

๖๓๒.

६३२.

เอถชฺช ภิกฺขโว ลงฺกํ นาคานํ’นุคฺคหาย โภ,มณิอกฺขิโก นิมนฺเตสิ ปสนฺโน พุทฺธสาสเน;

भगवान म्हणाले, 'हे भिक्खूंनो! आज नागराजांवर अनुग्रह करण्यासाठी सिंहलद्वीपात चला. बुद्धशासनावर श्रद्धा असणाऱ्या मणियक्खिक नागराजाने आपल्याला आमंत्रित केले आहे.'

๖๓๓.

६३३.

สุตฺวาน วจนํ ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,อสฺสวา เปสลา ภิกฺขู ปจฺจสฺโสสุํ สมาหิตา;

त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचे ते वचन ऐकून, आज्ञाधारक, शीलवान आणि समाहित चित्त असलेल्या भिक्खूंनी त्यास संमती दिली;

๖๓๔.

६३४.

สาริปุตฺโต ตโต เถโร ปญฺญาย’คฺค ธุรนฺธโร,ปตฺตจีวรมา’ทาย อคมา ชินุ’ปนฺติกํ;

त्यानंतर, प्रज्ञेमध्ये अग्रगण्य असणारे स्थवीर सारिपुत्त आपले पात्र व चीवर घेऊन जिनेंद्रांच्या (बुद्धांच्या) समीप आले;

๖๓๕.

६३५.

โมคฺคลฺลาโน มหาเถโร ทุติโย อคฺคสาวโก,ปตฺตจีวรมาทาย โสปาค ชิน สนฺติกํ;

दुसरे अग्रश्रावक महास्थवीर मोग्गल्लान हेही आपले पात्र व चीवर घेऊन जिनेंद्रांच्या समीप आले;

๖๓๖.

६३६.

ธูตปาโป ธุตงฺคคฺโค มหากสฺสป นามโก,ปตฺตจีวรมาทาย อาคมา ชินสนฺติกํ;

पापरहित आणि धुतांगांमध्ये श्रेष्ठ असणारे महाकस्सप नावाचे महास्थवीर आपले पात्र व चीवर घेऊन जिनेंद्रांच्या समीप आले;

๖๓๗.

६३७.

สาสเน วินยญฺญ นมคฺโค’ ปาลิวฺหโย ยต,ปตฺตจีวรมาทาย ชินนฺติกมุ’ปาคมิ;

शासनात विनयधरांमध्ये अग्रगण्य आणि संयमी असणारे उपाली नावाचे महास्थवीर आपले पात्र व चीवर घेऊन जिनेंद्रांच्या समीप आले;

๖๓๘.

६३८.

ทิพฺพจกฺขูนมคฺโค โย รุทฺธปาปาริ ทปฺปโก,เถโร’นุรุทฺโธ วรโท โสปาค มุนิสนฺติกํ;

दिव्यचक्षू असणाऱ्यांमध्ये अग्रगण्य आणि पापांचे दमन करणारे, वरदान देणारे स्थवीर अनुरुद्ध हेही मुनींच्या (बुद्धांच्या) समीप आले;

๖๓๙.

६३९.

มณิว กามโท กามมุ’ปวาโน’ติ วิสฺสุโต,ญาณี คณี ทกฺขิเณยฺโย เถโรปาค ชินนฺติกํ;

चिंतामणीप्रमाणे इच्छा पूर्ण करणारे, 'उपवाण' या नावाने प्रसिद्ध, ज्ञानी, गणांचे नायक आणि दक्षिणेय (दानास पात्र) असणारे स्थवीर जिनेंद्रांच्या समीप आले;

๖๔๐.

६४०.

พกฺกุโล วิมโล สีล สมาธาทิ คุณากโร,อาคโต สปริกฺขาโร ภิกฺขูนํ สมิตึ ตทา;

शील, समाधी इत्यादी गुणांची खाण असणारे निष्पाप स्थवीर बक्कुल हे आपले परिष्कार (साहित्य) घेऊन भिक्खूंच्या त्या सभेत आले;

๖๔๑.

६४१.

พุทฺธสาสน โธรยฺโห เถโร องฺคุลิมาลโก,สหา’คนฺตุํ มุนินฺเทน สนฺนทฺโธ สหสา คโต;

बुद्धशासनाचा भार वाहणारे स्थवीर अङ्गुलिमाल हे मुनींद्रांसोबत जाण्यासाठी सज्ज होऊन त्वरित तेथे आले;

๖๔๒.

६४२.

สาสโนทย เสลคฺเค สูริโย วิย ภาติ โย,โส’ยํ ราหุลเถโร’ปิ ลหุ’คา ปิตุ สนฺติกํ;

शासनाच्या उदयपर्वताच्या शिखरावर सूर्याप्रमाणे तळपणारे ते स्थवीर राहुल देखील त्वरित आपल्या पित्यांच्या (बुद्धांच्या) समीप आले;

๖๔๓.

६४३.

ภทฺทาจาโร ภทฺทิยวฺโห เถโร ภทฺทฆโฏ วิย,ปากโฏ ภุวเน โส’ปิ คโต สมฺพุทฺธ สนฺติกํ;

मंगल आचरण असणारे, भद्रघटाप्रमाणे जगात प्रसिद्ध असलेले स्थवीर भद्दिय हेही सम्यक्‌संबुद्धांच्या समीप आले;

๖๔๔.

६४४.

เทวทฺทุโม’ว โลกสฺส โย ททาติ’จฺฉิติ’จฺฉิตํ,ชิโนรโสปิ เสลวฺโห คโต สมฺพุทฺธสนฺติกํ;

जगाला कल्पवृक्षाप्रमाणे इच्छित गोष्टी देणारे, जिनपुत्र (बुद्धपुत्र) असणारे सेल नावाचे स्थवीर सम्यक्‌संबुद्धांच्या समीप आले;

๖๔๕.

६४५.

ยามินี สามิโก’วาติ ภาติ โย สาสนมฺพเร,มหานาม มหาเถโร โสปาค มุนิสนฺติกํ;

शासनरूपी आकाशामध्ये चंद्राप्रमाणे शोभून दिसणारे महास्थवीर महानाम हेही मुनींच्या समीप आले;

๖๔๖.

६४६.

มโนสิลาตลคฺคมฺหิ ชุมฺหมาโน’ว เกสรี,สุภุติวฺห มหาเถโร พุทฺธุปนฺติก มาคโต;

मनःशिला पर्वताच्या शिखरावर गर्जना करणाऱ्या सिंहाप्रमाणे भासणारे सुभूती नावाचे महास्थवीर बुद्धांच्या समीप आले;

๖๔๗.

६४७.

พุทฺธสาสน ฉทฺทนฺต สรสี สารโส วิย,วิสฺสุโต ติสฺสเถโร’ปิ คโต ภิกฺขุสมาคมํ;

बुद्धशासनरूपी छद्दंत सरोवरातील हंसाप्रमाणे प्रसिद्ध असणारे स्थवीर तिस्स हेही भिक्खूंच्या त्या सभेत आले;

๖๔๘.

६४८.

ชินสาสน สมฺผุลฺลสรสีรุห มชฺฌโค,มธุพฺพต นิโภ ราธเถโร’ปิ สหสา คโต;

जिनशासनाच्या प्रफुल्लित कमळामध्ये वावरणाऱ्या भ्रमराप्रमाणे असणारे स्थवीर राध हेही त्वरित तेथे आले;

๖๔๙.

६४९.

ภคุ ทพฺโพป’เสโน จ โกณฺฑญฺญ’สฺสชิ สีวลิ,เอเต ชินตฺรชา เถรา คตาสุํ มุนิสนฺติกํ;

भगु, दब्ब, उपसेन, कोण्डञ्ञ, अस्सजि आणि सीवली हे जिनपुत्र स्थवीर मुनींच्या समीप आले;

๖๕๐.

६५०.

กุมารกสฺสโป ปุณฺโณโสโณโสภิต เรวตา,เถราเปเต อภิญฺญาตา คตาสุํ สตฺถุสนฺติกํ;

कुमारकस्सप, पुण्ण, सोण, सोभित आणि रेवत हे विख्यात स्थवीर शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) समीप आले;

๖๕๑.

६५१.

วงฺคีโส สาคโต นนฺโท ภารทฺวาโช ควมฺปติ,ปตฺตจีวรมาทาย คตาสุํ ชินสนฺติกํ;

वङ्गीस, सागत, नन्द, भारद्वाज आणि गवम्पति हे आपले पात्र व चीवर घेऊन जिनेंद्रांच्या समीप आले;

๖๕๒.

६५२.

เอวมาทิ มหานาคา ปญฺจสต ชิโนรสา,สมาคญฺฉุํ สหาคนฺตุํ มุนินา โลกสามินํ;

अशा प्रकारे, जगन्नाथ मुनींद्रांसोबत जाण्यासाठी पाचशे जिनपुत्र महास्थवीर एकत्र आले;

๖๕๓.

६५३.

ตโต โส ชคทานนฺโท กรุณายาภิราธิโต,เมรุํ ปริกฺขิปนฺโตว อเนกชฺชุติ วิชฺชุยา;

त्यानंतर, करुणेने प्रेरित झालेले, जगाला आनंद देणारे भगवान, अनेक रंगांच्या विजेने मेरू पर्वताला वेढून टाकल्याप्रमाणे;

๖๕๔.

६५४.

นิวาเสตฺวา สุทฺธรํสิ วิสรนฺตรวาสกํ,ตสฺสูปริ ชิโน รตฺตํ พนฺธิตฺวา กายพนฺธํ;

शुद्ध किरणे पसरविणारे अंतरवासक (नेसण्याचे चीवर) परिधान करून, त्यावर जिनेंद्रांनी लाल रंगाचा कंबरपट्टा (कायबंध) बांधला;

๖๕๕.

६५५.

อจฺจุคฺคตํ มหาถูปํ จารุ จามีกรชฺชุตึ,ปฏิจฺฉาทยมาโนว รตฺตกมฺพล กญฺจุนา;

सुवर्णकांतीने तळपणाऱ्या एखाद्या अत्यंत उंच महास्तूपाला लाल घोंगडीने (रक्तकंबलाने) झाकावे त्याप्रमाणे;

๖๕๖.

६५६.

วณฺณ นิคฺโรธปกฺกํว สุรตฺตํ ปํสุกุลิกํ,สงฺฆาฏิยา กริตฺวาน สคุณํ อุตฺตรียกํ;

पिकलेल्या वडाच्या फळासारखे लाल असणारे पांसुकुलिक चीवर दुमडून त्याची संघात (दुहेरी उत्तरासंग) बनवून;

๖๕๗.

६५७.

หุตฺวาน สุปฏิจฺฉนฺโต ปารุปิตฺวาน สาธุกํ,ปตฺตตฺถาย ปสาเรสิ ชาลากุลกรญฺชิโน;

स्वतःला व्यवस्थितपणे झाकून घेत, ते चीवर चांगल्या प्रकारे परिधान करून, त्या जगत्प्रसन्न करणाऱ्या जिनेंद्रांनी पात्रासाठी आपला जाळीदार (लक्षणयुक्त) हात पुढे केला.

๖๕๘.

६५८.

โลกนาถปฺปภาเวน ตโต ปตฺตมธุพฺพโต,ปาณิ สโรรุหสฺสนฺโต สมฺปตฺโตสิ ตมคฺคหิ;

लोकनाथांच्या प्रभावाने, त्यानंतर कमळासारख्या हातामध्ये प्राप्त झालेले ते पात्र त्यांनी मधमाशीप्रमाणे ग्रहण केले.

๖๕๙.

६५९.

ตโต สสิสฺสโก นาโถ อุคฺคนฺตฺวา คคนงฺคนํ,นานาวณฺณมฺพุเท ตตฺถ มทฺทนฺโต คนฺตุมารหภิ;

त्यानंतर, आपल्या शिष्यांसह नाथांनी आकाशात उड्डाण केले आणि तेथील विविध रंगांच्या ढगांना पार करत ते मार्गक्रमण करू लागले.

๖๖๐.

६६०.

ตโต สมฺพุทฺธ เทหสฺมา นิกฺขนฺตาสุํ ฉ รํสิโย,เหมกณฺณิกโต ยาต มณิโคปานสี ยถา;

त्यानंतर सम्यक्‌संबुद्धांच्या शरीरातून सहा रंगांचे किरण बाहेर पडले, जणू काही सोन्याच्या शिखरावरून मण्यांचे वासे बाहेर पडत असावेत.

๖๖๑.

६६१.

พาณินฺทีวร ปุปฺเผหิ เมว’กินฺทมณิหิ จ,ฉาเทนฺติ วิย นกฺขตฺตา นีลํ’สุ มุนิเทหโต;

मुनींच्या शरीरातून निघणारे निळे किरण हे जणू काही नीलकमळांच्या फुलांनी आणि इंद्रनील मण्यांनी नक्षत्रांना झाकून टाकत असल्यासारखे वाटत होते.

๖๖๒.

६६२.

จมฺปกุทฺทาลมาลาภี เหมจุณฺณมฺพเรหิ จ,ปูรยนฺติ วิยาสงฺค ปีตํสู ชินเทหโต;

जिनांच्या शरीरातून निघणारे पिवळे किरण हे जणू चाफा आणि कोविदार फुलांच्या माळांनी आणि आकाशातील सुवर्णधुलीने सर्व दिशा व्यापून टाकत असल्यासारखे वाटत होते.

๖๖๓.

६६३.

ภณฺฑีปุปฺผกทมฺเพหิ โลหิตงฺกมณิหิ จ,โลหิตาภา ปปูเรนฺติ ทิสา’คา มุนิเทหโต;

मुनींच्या शरीरातून निघणारे लाल किरण हे दुपारी आणि कदंब फुलांनी तसेच लाल मण्यांनी सर्व दिशांना लाल रंगाने भरून टाकत होते.

๖๖๔.

६६४.

หาร มลฺลิก มาลาหิ โสมํสุ ผลิกาทิหิ,ปูรยนฺติ วิยาสงฺค โอทาตา มุนิเทหโต;

मुनींच्या शरीरातून निघणारे पांढरे किरण हे जणू मोत्यांचे हार, मोगऱ्याच्या माळा, चंद्रकिरण आणि स्फटिक इत्यादींनी सर्व दिशा व्यापून टाकत असल्यासारखे वाटत होते.

๖๖๕.

६६५.

ปิญฺชุมญฺเชฏฺฐราสีหิ ปทุมาภมณีหิ จ,ทิสํ ฉาทยมานาคา มญฺชิฏฺฐาภา ชินงฺคโต;

जिनांच्या शरीरातून निघणारी तांबूस प्रभा ही जणू तांबड्या रंगाच्या राशींनी आणि पद्मराग मण्यांनी दिशांना झाकून टाकत पुढे जात होती.

๖๖๖.

६६६.

เนกินฺทจาป กิณฺณํว ทิวสํ รตนุตฺถตํ,จิตฺตปฏํว มุญฺจนฺตํ มิสฺสาภาคา ชินงฺคโต;

जिनांच्या शरीरातून निघणारे मिश्र किरण हे जणू अनेक इंद्रधनुष्यांनी युक्त, रत्नांनी पसरलेल्या आणि आकाशात एखादा रंगीत पट सोडल्यासारखे भासत होते.

๖๖๗.

६६७.

คิริกูฏ กูฏาคาร มตฺตา ฉพฺพณฺณ รํสิโย,อาเวลเวลา ธาวนฺติ ทิปฺปมาเนตเรตรา;

पर्वतांची शिखरे आणि कुटागारांच्या आकाराचे ते सहा रंगांचे किरण एकमेकांना प्रकाशित करत लाटांच्या स्वरूपात वेगाने धावत होते.

๖๖๘.

६६८.

คจฺฉมานา’หนิตฺวาน จกฺกวาฬ สิลุจฺจเย,อุคฺคนฺตฺวา ปรโต ยนฺตี นีร นิชฺฌร สนฺนีภา;

पाण्याचे झरे किंवा धबधब्यांप्रमाणे दिसणारे ते किरण पुढे जात चक्रवाळ पर्वतावर आदळून, वर चढून त्याच्या पलीकडे जात होते.

๖๖๙.

६६९.

สมฺมุเข สมฺมุเข ตาโย รุกฺขปพฺพต อาทโย,การยนฺตา สกํ วณฺณํ ธาวนฺตา’ปิ จ สินฺธโว;

समोर येणारे वृक्ष, पर्वत इत्यादींना आपल्याच रंगाचे करत ते किरण समुद्रावर देखील वेगाने धावत होते.

๖๗๐.

६७०.

อุทฺธมุคฺคตรํสีหิ รญฺชิตา ชลทา ตทา,นานาวณฺเณ ปุเนวาสิ นูตโน รวิมณฺฑโล;

त्यावेळी वर जाणाऱ्या किरणांनी रंगलेले ढग हे विविध रंगांचे झाले आणि जणू काही एक नवीनच सूर्यमंडळ उदयास आले आहे असे वाटू लागले.

๖๗๑.

६७१.

ชินปฺปหา ปวาเหสุ นิมุคฺคา เทวตา คตา,ปูเชตุํว นิชตฺเตหิ นานาวณฺณา สิยุํ ตทา;

जिनांच्या प्रभाप्रवाहात बुडून गेलेले देव जणू काही स्वतःच्या शरीरानेच पूजा करण्यासाठी विविध रंगांचे झाले होते.

๖๗๒.

६७२.

ปวิฏฺฐา พุทฺธรํสีนมนฺตรํ เทวธีตโร,อสญฺชานีย มุยฺหึสุ มุหุตฺตํ อตฺตโน ธวํ;

बुद्धकिरणांच्या मध्ये प्रवेश केलेल्या देवकन्या क्षणभर गोंधळात पडल्या आणि आपल्या पतींना ओळखू शकल्या नाहीत.

๖๗๓.

६७३.

สุรา สุโรรค พฺรหฺม สิทฺธ วิชฺชาธราทโย,จามรจฺฉตฺตเกตุหิ ปูชยนฺตา ชินนฺตฺวคุํ;

देव, असुर, नाग, ब्रह्मा, सिद्ध आणि विद्याधर इत्यादी चामर, छत्र आणि ध्वजांनी जिनांची पूजा करत त्यांच्या मागे मागे गेले.

๖๗๔.

६७४.

อคฺฆิกํ ปนฺติโย เกจิ โตรณูปริ โตรเณ,ฆฏทีปาลิโย ตนฺถ กโรนฺติ อภิโต’ภิโต;

काही जण तोरणांवर तोरणे लावत होते, तर काही जण चहूबाजूंनी मंगल कलश आणि दिव्यांच्या ओळी लावत होते.

๖๗๕.

६७५.

ปาทปเฏ ปตฺถรนฺติ วิตตฺวนฺติ วิตานเก,ตตฺถูปริ อเนกานี กุสุมาโน’กิรนฺติ จ;

ते पाऊलघड्या पसरवत होते, चांदवे ताणत होते आणि त्यावर अनेक प्रकारची फुले उधळत होते.

๖๗๖.

६७६.

กตมํ เทวโลกนฺนุยาติ โลกคฺคนายโก,ยาติ กึ พุหฺมโลกนฺนุ อมฺหากํ ภวนนฺนุ โข;

“लोकाग्रनायक कोणत्या देवलोकात जात आहेत? ते ब्रह्मलोकात जात आहेत की आमच्या भवनात येत आहेत?”

๖๗๗.

६७७.

กตฺถ นุ โข เทวเทโว กสฺสนุคฺคหพุทฺธียา,ยาตี’ติ กงฺขิตา เกจิ สํสรนฺติ อิโตจิโต;

“देवातिदेव कोणावर अनुग्रह करण्याच्या बुद्धीने कुठे जात आहेत?” अशी शंका घेत काही जण इकडेतिकडे फिरत होते.

๖๗๘.

६७८.

มาเปตฺวา อภิโต มคฺเค มณฺฑเป รตนามเย,สยนาสนํ ปญฺญเปตฺวา กาจิ ติฏฺฐนฺติ เทวตา;

काही देवांनी मार्गाच्या दोन्ही बाजूंना रत्नजडित मंडप तयार केले आणि तेथे शय्या व आसने मांडून ते उभे राहिले.

๖๗๙.

६७९.

ตหึ ตหึ ปฏฺฐเปนฺตา สุธนฺต มธุโรทกํ,ยาวมานา ชินํ เกจิ ติฏฺฐนฺติ จ มหนฺติ จ;

जागो जागी शुद्ध आणि गोड पाणी ठेवून, जिनांना ते ग्रहण करण्याची विनंती करत काही महान देव उभे होते.

๖๘๐.

६८०.

เอวํ มหามเห นาโถ วตฺตมาเน อนูปเม,ชลํ สมฺพุทฺธสิริยา นูตโน สูริโย วิย;

अशा प्रकारे अनुपमेय महामहोत्सव सुरू असताना, सम्यक्‌संबुद्धांच्या वैभवाने नूतन सूर्याप्रमाणे प्रकाशणारे नाथ शोभून दिसत होते.

๖๘๑.

६८१.

พฺรหฺมเสนาภิโต ยาน พฺรหฺมาวาถ สหมฺปติ,สุรเสนาภิโต ยาน สกฺโกว สมลงฺกโต;

ब्रह्मदेवांच्या सेनेने वेढलेले महाब्रह्मा सहंपती आणि देवसेनेने वेढलेले सुशोभित शक्र यांच्याप्रमाणे ते जात होते.

๖๘๒.

६८२.

คคาลิมภิโต ยาน คหงฺคา มณิ สนฺนิโภ,ธตรฏฺฐขคินฺโทว หํสเสนาลิ ปุพฺพโค;

आकाशातील ताऱ्यांच्या समूहाने वेढलेल्या मण्याप्रमाणे, किंवा हंसांच्या सेनेच्या पुढे चालणाऱ्या धृतराष्ट्र नावाच्या हंसराजाप्रमाणे ते शोभत होते.

๖๘๓.

६८३.

อเปต ราคโทเสหิ วีตโมเหหิ สพฺพโส,ปฏิสมฺภิทตฺต สมฺปตฺต สาวเกหิ อนุคฺคโต;

राग आणि द्वेषापासून मुक्त, पूर्णपणे मोहरहित आणि प्रतिसंभिदा प्राप्त केलेल्या श्रावकांनी ते वेढलेले होते.

๖๘๔.

६८४.

เยสํ เยสํ มนสฺมึ ยํ ยมตฺถิ กิญฺจิ สํสยํ,เตสํ ตํ ตํ ปณุเทนฺโต เทสนาย สุธาสินํ;

ज्यांच्या ज्यांच्या मनात जी काही शंका होती, ती ती शंका आपल्या अमृततुल्य देशनेने दूर करत,

๖๘๕.

६८५.

ตตฺถ ตตฺถานุรูเปน ปาฏิหาริย กมฺพุนา,โลกสฺส นยนาลี โส โตสสฺสุสุ นิมุชฺชยํ;

तेथे तेथे योग्य अशा प्रातिहार्याने ते जगाच्या नेत्रांना आनंदाच्या अश्रूंमध्ये बुडवून टाकत होते.

๖๘๖.

६८६.

สมฺปตฺโต’ลงฺกตํ ลงฺกมถาคุ ผณิโน ตทา,ปฏิมคฺคํ กโรนฺตา เต ตตฺถ ตตฺถ มหามหํ;

सुशोभित अशा लंकाद्विपावर ते पोहोचले, तेव्हा तेथील नागांनी जागोजागी महामहोत्सव करत त्यांचे स्वागत केले.

๖๘๗.

६८७.

อุรคานมนฺตเร เทวา พฺรหฺมาสุํ เตสมนฺตเร,เอวํ สมฺมิสฺสโก โลเก พฺรหฺมโลกา ปปูรยิ;

नागांच्या मध्ये देव आणि देवांच्या मध्ये ब्रह्मदेव होते; अशा प्रकारे ब्रह्मलोकापर्यंतचा सर्व लोक संमिश्र होऊन भरून गेला होता.

๖๘๘.

६८८.

เย ปสฺสนฺติ ชินํ ตตฺถ สสิสฺสํ สิริยา ชลํ,สุลทฺธา เตหิ เนตฺตานิ เตสมกฺขีนิ โลจนา;

ज्यांनी तेथे आपल्या शिष्यांसह वैभवाने तळपणाऱ्या जिनांना पाहिले, त्यांचे डोळे खरोखरच सार्थकी लागले, त्यांचे नेत्र धन्य झाले.

๖๘๙.

६८९.

เย สุณนฺติ ตทา ธมฺมํ ธมฺมิสฺสร ปภาวิตํ,สุลทฺธา เตหิ โสตานิ เตสํ โสตานิ โสตกา;

ज्यांनी त्यावेळी धम्मेश्वरांनी उपदेशिलेला धम्म ऐकला, त्यांचे कान खरोखरच सार्थकी लागले, त्यांचे श्रवणेंद्रिय धन्य झाले.

๖๙๐.

६९०.

เย ลปนฺติ ตทา พุทฺธคุณญฺหิ คุณภูสณา,สุลทฺธา เตหิ เว ชิวฺหา เตสํ ชิวฺหา รสญฺญกา

ज्यांनी त्यावेळी गुणांचे भूषण असलेल्या बुद्धगुणांचे संकीर्तन केले, त्यांची जीभ खरोखरच सार्थकी लागली, त्यांची रसना धन्य झाली.

๖๙๑.

६९१.

เย วนฺทนฺติ ชินํ ยนฺตํ สสงฺฆํ คคนงฺคเน,สุลทฺธา เตหิ หตฺถานิ เตสํเยว ภุชา ภุชา;

आकाशातून संघासहित जाणाऱ्या जिनांना ज्यांनी वंदन केले, त्यांचे हात खरोखरच सार्थकी लागले, त्यांचे बाहू धन्य झाले.

๖๙๒.

६९२.

ตทา ตถาคตํ ทิสฺวา เย สนฺตุฏฺฐา ตถาคตํ,ตถาคตานํ สพฺเพสํ โย โตโส โหตุ สพฺพทา;

त्यावेळी तथागतांना पाहून जे प्रसन्न झाले, त्यांना सर्व तथागतांचा तोच आनंद सदैव लाभो.

๖๙๓.

६९३.

คโต กลฺยาณียํ นาโถ มเหนฺเตวํ สเทวเก,เตสํ ปูชาวิธานํ โก มุเขเนเกน ภาสติ;

अशा प्रकारे देवांसह चाललेल्या महामहोत्सवात जेव्हा नाथ कल्याणी येथे गेले, तेव्हा त्यांच्या पूजेच्या विधीचे वर्णन एका मुखाने कोण करू शकेल?

๖๙๔.

६९४.

ตโต คงฺคา มนุญฺญญฺหิ สมฺปตฺตํ ตํ สปุตฺตกํ,ตรงฺค มุทุ พาหาหิ คเหตฺวา จรณมฺพุเช;

त्यानंतर, सुंदर अशा कल्याणी नदीने आपल्या लाटांच्या मऊ हातांनी, पुत्रांसह आलेल्या त्यांच्या चरणकमळांना स्पर्श केला.

๖๙๕.

६९५.

ปาเท ปกฺขาลยิ สมฺมา เผณ ปุปฺผุปหาริกา,ตโต ตโตตุํ คณฺหิตฺวา อกา เทหสฺสนุคฺคหํ;

फेसाच्या फुलांची भेट देऊन तिने त्यांचे पाय चांगल्या प्रकारे प्रक्षालित केले आणि त्यानंतर त्यांच्या शरीराला सुखद स्पर्श करून स्वतःला धन्य केले.

๖๙๖.

६९६.

ตโต โส ยาจิโต สตฺถา นาคสงฺเฆหิ วนฺทิย,อคมา มณฺฑปํ รมฺมํ มโนนนฺทนมาวหํ;

त्यानंतर, नागसमूहाने वंदन करून प्रार्थना केल्यावर, शास्त्यांनी मनाला आनंद देणाऱ्या एका सुंदर मंडपात प्रवेश केला.

๖๙๗.

६९७.

คนฺตฺวา มณฺฑป มชฺฌมฺหิ พุทฺธารห มหาสเน,นิสีโทภาสยํ อาสา รวีว อุทยาวเล;

त्या मंडपाच्या मध्यभागी बुद्धांना योग्य अशा महाआसनावर बसून, उदयगिरीवरील सूर्याप्रमाणे त्यांनी सर्व दिशा प्रकाशित केल्या.

๖๙๘.

६९८.

ตโต ภิกฺขุ นิสีทึสุ ปตฺต ปตฺตาสเน ตทา,พภาส มณฺฑปํ’ตีว สรํว ปทุมากุลํ;

त्यानंतर भिक्खू आपापल्या आसनांवर बसले, तेव्हा तो मंडप कमळांनी भरलेल्या सरोवराप्रमाणे अत्यंत शोभून दिसू लागला.

๖๙๙.

६९९.

ชนเนตฺตาลิโน’คมฺม วสี โสมฺมมุขมฺพุเช,ปตนฺตา กุสลาโมเท คณฺหนฺตา ติตฺติโน คตา;

लोकांच्या डोळ्यांचे भुंगे त्या शांतमुख कमळाकडे (बुद्धांच्या मुखकमलाकडे) आले आणि कुशल कर्माच्या सुवासावर पडत, तृप्त होऊन परत गेले.

๗๐๐.

७००.

ตถา สภิกฺขุกา นาคา มุนิโน รูปสาคเร,เนตฺตินฺท มณินาวาหิ ปารํ คนฺตุํ น เต ปภุ;

त्याचप्रमाणे भिक्खूंसह ते नाग मुनींच्या (बुद्धांच्या) रूपरूपी सागरात आपल्या नेत्ररूपी इंद्रमणीच्या नौकांनी पार जाण्यास समर्थ झाले नाहीत.

๗๐๑.

७०१.

ตโต สสงฺฆํ สุคตํ สชโน มณิ อกฺขิโก,สกฺกจฺจํ สกหตฺเถหิ อนฺนปาเนน ตปฺปยี;

त्यानंतर मणीअक्खिक नागराजाने आपल्या बांधवांसह सुगत (बुद्ध) आणि भिक्खू संघाला स्वतःच्या हाताने आदरपूर्वक अन्न व पानाने तृप्त केले.

๗๐๒.

७०२.

อโถนีต ปตฺตปาณิม’จฺจยิตฺวา ตถาคตํ,ภตฺตินินฺโน นิมนฺเตสิ เทสนตฺถานุโมทนํ;

त्यानंतर, भोजन करून पात्रातून हात काढलेल्या तथागतांची पूजा करून, भक्तीने लीन झालेल्या त्याने धम्मदेशना आणि अनुमोदनासाठी त्यांना निमंत्रित केले.

๗๐๓.

७०३.

ตโต พฺรหฺมสฺสโร สตฺถา นิจฺฉรํ พฺรหฺมโฆสนํ,วิญฺญาเปนฺโต ชเน สพฺเพ สกสทฺเทน เทสนํ;

त्यानंतर ब्रह्मस्वर असलेल्या शास्त्यांनी आपला ब्रह्मघोष प्रकट करत, आपल्या मधुर वाणीने सर्व लोकांना धम्मदेशना समजवून सांगितली.

๗๐๔.

७०४.

เทเสสฺเววํ ชิโน ธมฺม’มนิลาสนกาทินํ,ปีติปาโมชฺช ชนนํ นิพฺพาณามต’มาวหํ;

अशा प्रकारे जिनांनी (बुद्धांनी) वायू भक्षण करणाऱ्या नागांना व इतरांना प्रीती आणि प्रमोद उत्पन्न करणारा आणि अमृतमय निर्वाण देणारा धम्म उपदेशिला.

๗๐๕.

७०५.

โภ โภ สุณาถ ภุชคา ภวสาครมฺหิปาปารินกฺกมกรากุล ทุคฺคมมฺหิ,มคฺคา ชนา ขลุ ลภนฺติ กทา ปติฏฺฐํ,โอหาย พุทฺธถิรสารตรึ วิสาลํ;

"हे नागांनो, ऐका! पापांचे शत्रू आणि मकर (सुसरी) यांनी भरलेल्या या दुर्गम भवसागरात, बुद्धांच्या स्थिर व श्रेष्ठ अशा विशाल नौकेचा त्याग करून लोकांना कधी तरी आधार किंवा मार्ग मिळू शकेल का?"

๗๐๖.

७०६.

ลทฺธาน ทุลฺลภตรํ มุนิปาตุภูตกาลํ จิเรน ภุชคา น ปมาทยิตฺถ,ชาตี ชรา มรณ ทุกฺข ปริทฺทวา จสํสาริกสฺส น ตโตป’คตสฺส โหติ;

"दीर्घकाळानंतर मुनींच्या (बुद्धांच्या) प्राकट्याचा हा अत्यंत दुर्लभ काळ प्राप्त झाला असताना, हे नागांनो, तुम्ही प्रमाद करू नका. संसारचक्रातून मुक्त झालेल्याला जन्म, जरा, मरण, दुःख आणि शोक प्राप्त होत नाही."

๗๐๗.

७०७.

ตารุญฺญมมฺพุชสิรึว ปริตฺตกาลํปาณํ ตุสารลว’สารตรํ ชนานํ,โภคํ ทธาติ ชลธิมฺหิ ตรงฺคภงฺคึนิจฺจํ มโน ทหติ โสกสิขีภิ นานา;

"तारुण्य हे कमळाच्या सौंदर्याप्रमाणे अल्पकाळ टिकणारे आहे, माणसांचे जीवन दवबिंदूपेक्षाही क्षणभंगुर आहे, भोग हे समुद्रातील लाटांच्या विनाशासारखे चंचल आहेत आणि मन सतत विविध शोकरूपी अग्नीने जळत असते."

๗๐๘.

७०८.

กตฺวาน ราคมิสโย’ปิ ขคา ทุปญฺญาถิรูปิ นาริกุสุเมสุปิ รูปคิทฺธา,ปตฺตา’นยํ ขลุ ปุเร ปริหีน ฌานารูเป น รชฺชถ ตโต ขลุ สาธุปญฺญา;

"पूर्वी ऋषीमुनी आणि अल्पबुद्धीचे पक्षी देखील स्त्रीरूपी फुलांच्या सौंदर्यावर आसक्त होऊन, राग उत्पन्न झाल्यामुळे आपले ध्यान गमावून विनाशाला प्राप्त झाले. म्हणून, हे सुज्ञ लोकांनो, तुम्ही रूपावर आसक्त होऊ नका."

๗๐๙.

७०९.

สทฺทานุราคมนุโคปิ ปุเร สิขณฺฑีสุตฺวาน โมริ มธุรํ คิรมญฺชิตงฺโค,วฺยาธสฺส หตฺถมคมาสิ ภเวสุ ตสฺมานตฺเถว สทฺทสมทุกฺขกรํ ชนานํ;

"पूर्वी सुंदर अंगाचा मोर देखील लांडोरीचा मधुर आवाज ऐकून आवाजाच्या आसक्तीमुळे पारध्याच्या हाती सापडला होता. म्हणून, या संसारात माणसांना शब्दासारखे दुःख देणारे दुसरे काहीही नाही."

๗๑๐.

७१०.

โอหาย เนกกุสุเมสุ ปราคราคํมตฺเตภกุมฺภ มคมา มทคนฺธลุทฺโธ,ภิงฺโค ปภคฺค ตนุโก กริกณฺณตาลานตฺเถว คนฺธสทิสํ ติภเวสุ ปาสํ;

"अनेक फुलांमधील परागकणांची आसक्ती सोडून, मदाच्या सुवासाने लुब्ध झालेला भुंगा मदोन्मत्त हत्तीच्या गंडस्थळावर गेला आणि हत्तीच्या कानांच्या फडफडाटाने त्याचे शरीर चूर्ण झाले. या तिन्ही लोकांत गंधासारखा दुसरा कोणताही पाश नाही."

๗๑๑.

७११.

คมฺภีร นีรธิภโว ปวุราสโน’ปิมิจฺโฉ คิลิตฺว พลิสํ รสเคธเหตุ,ปปฺโปติ ทุกฺขมตุลํ น รเสสุ สาตมตฺถิติ มนฺตฺว ปชภาถ รเสสุ เคธํ;

"अथांग महासागरात राहणारा मासा देखील केवळ रसाच्या (चवीच्या) लोभापायी गळ गिळतो आणि अतुलनीय दुःखाला प्राप्त होतो. रसांमध्ये कोणतेही खरे सुख नाही हे जाणून तुम्ही रसाची आसक्ती सोडून द्या."

๗๑๒.

७१२.

โภ พุหฺมโลกา’คต สุทฺธสตฺโตพุทฺธตฺตเมว นิยโต อปิ โพธิสตฺโต,ถิสงฺคมาย ปริหายิ สรชฺชโต’ปิตสฺมา หิ ผสฺสสทิโส อนโย นวตฺถิ;

"ब्रह्मलोकातून आलेले शुद्ध सत्त्व आणि बुद्धत्वासाठी निश्चित असलेले बोधिसत्त्व देखील स्त्रीच्या स्पर्शाने रागाने युक्त होऊन आपल्या पदावरून च्युत झाले. म्हणून, स्पर्शासारखी दुसरी कोणतीही आपत्ती नाही."

๗๑๓.

७१३.

เภรณฺฑ เปลก กปุ’ทฺทก เหตุหีนสตฺตาปิ ทานรุจิ ทานมณิปฺปภาวา,ปตฺตา’ปวคฺค วรสารปุรํ ภุชงฺคาโก นปฺปทาติ ธนิโก สิว’เมสมาโน;

"भेरंड, मेंढे, माकडे आणि उदमांजर यांसारखे हीन प्राणी आणि नाग देखील दानाच्या आवडीमुळे व दानाच्या प्रभावाने श्रेष्ठ अशा मोक्षनगराला (निर्वाणाला) प्राप्त झाले. मग कल्याणाची इच्छा करणारा कोणता धनवान मनुष्य दान देणार नाही?"

๗๑๔.

७१४.

ปาเลตฺว สีลม’มลํ วิสกณฺฐิกาปิอินฺทสฺส นนฺทนวเน’สิ ปิยา มเหสี,ตสฺมา ปสตฺถวิภวํ ยทิ ปตฺถยวฺโหปาเลถ สีลม’มลํ ขลุ ชิวิตํ’ว;

"एका विषारी नागिणीने देखील निर्मळ शीलाचे पालन करून इंद्राच्या नंदनवनात त्याची प्रिय पट्टराणी होण्याचा मान मिळवला. म्हणून, जर तुम्ही प्रशंसनीय वैभवाची इच्छा करत असाल, तर आपल्या प्राणाप्रमाणे निर्मळ शीलाचे रक्षण करा."

๗๑๕.

७१५.

สคฺโค วิสาล รตนาลย สมฺปกิณฺโณสานนฺท’มนฺท สุรสุนฺทริ สุนฺทโร โส,ผุลฺลมฺพุชากร วนาทิหิ นนฺทนีโยตตฺถามรา วิย’มรา’วิรตํ รมนฺติ;

"स्वर्ग हा विशाल रत्नमयी महालांनी युक्त आहे, तो आनंदित आणि सुकुमार अप्सरांनी सुशोभित आहे, तसेच फुललेल्या कमळांच्या तलावांनी व वनांनी रमणीय आहे. तिथे देवगण अमरांप्रमाणे निरंतर रममाण होतात."

๗๑๖.

७१६.

ตมฺหาปิ โภ รุจิร พฺรหฺมนิกาย ภุติรมฺมา ตโตปิ มหิตํ อมตํ วริฏฺฐํ,ตสฺมาตฺตกาม นิรตา ชนตา สปญฺญาตณฺหกฺขยาย สตตํ วีริยํ กโรถ;

"त्यापेक्षाही सुंदर ब्रह्मलोकाचे वैभव आहे आणि त्याहूनही अधिक पूजनीय व श्रेष्ठ असे अमृत (निर्वाण) आहे. म्हणून, त्याची इच्छा करणाऱ्या सुज्ञ लोकांनी तृष्णेचा क्षय करण्यासाठी निरंतर वीर्य (प्रयत्न) करावा."

๗๑๗.

७१७.

เอวํ สทฺธมฺมมคฺคํ วรมติ สุคโต เทสยิ ปนฺนคานํสุตฺวา เต สมฺปหฏฺฐา มหมหมกรุํ นิชฺชราทีหิ สทฺธึ,เตสํ เว เทสนายํ สุรวิฏปิ สมา สาตฺถิกา ตตฺถ ชาตาโส นาโถ ตญฺจ ธมฺมํ ภควติ ตนยา เต จ โว ปาลยนฺตุ

"अशा प्रकारे श्रेष्ठ बुद्धी असलेल्या सुगतांनी नागांना सद्धम्माचा मार्ग उपदेशिला. तो ऐकून अत्यंत हर्षित झालेल्या त्यांनी देवगणांसह मोठा उत्सव साजरा केला. त्या धम्मदेशनेमुळे ते कल्पवृक्षाप्रमाणे फलदायी झाले. ते नाथ (बुद्ध), तो धम्म आणि भगवंतांचे पुत्र (संघ) तुमचे रक्षण करोत!"

กลฺยาณิ เทสาคมนํ.

कल्याणी देशात आगमन.

๗๑๘.

७१८.

นคาธิราเช สุมนาภิธาเนวสํ สุเมโธ สุมนาภิธาโน,เทโว ตทา’คมฺม สปาริสชฺโชกลฺยาณิยํ ตตฺถ ผณีหิ สทฺธึ;

सुमन नावाच्या पर्वतश्रेष्ठावर राहणारा, सुमेध (उत्कृष्ट बुद्धीचा) असलेला 'सुमन' नावाचा देव आपल्या परिवारासह आणि नागांसह कल्याणी येथे आला;

๗๑๙.

७१९.

ทตฺวา’ปวคฺคสฺส นิทานทานํสุตฺวาน ธมฺมํ สุติสีติภุตํ,ปหฏฺฐจิตฺโต อุปคมฺม พุทฺธํนตฺวาห เอวํ กตปญฺชลีโก;

मोक्षाचे कारण असणारे दान देऊन आणि कानांना शीतलता देणारा धम्म ऐकून, प्रसन्न चित्ताने बुद्धांजवळ जाऊन व त्यांना वंदन करून, हात जोडून तो असा म्हणाला:

๗๒๐.

७२०.

น เว ผณีนํ นปิ มานุสานํนานิมฺมิสานํ น ปิตามหานํ,หิตตฺถ เมวาขิล โลกนาถาชายนฺตี โลเก กรุณาคุณคฺคา;

"केवळ नागांच्या, मनुष्यांच्या, देवांच्या किंवा ब्रह्मदेवांच्याच नव्हे, तर संपूर्ण जगाच्या कल्याणासाठीच करुणेच्या गुणांनी युक्त असलेले लोकनाथ (बुद्ध) या जगात जन्माला येतात."

๗๒๑.

७२१.

อนฺโตคธา นูน มยมฺปิ ตุยฺหํทยาย ตสฺมา ผณีนํ วิเมสํ,กโรหิ มยฺหํ ภวนมฺหิ ธีรปาทํ’สุนา’ตีว ปวิตฺตรูปํ;

"नक्कीच आम्ही देखील आपल्या करुणेचे पात्र आहोत. म्हणून, हे धीर (बुद्ध), आपल्या अत्यंत पवित्र चरणकमलांच्या धूलीने माझ्या या नागांच्या निवासस्थानाला पावन करा."

๗๒๒.

७२२.

โย’ยํ นโค ทิสฺสติ’โต ปุรตฺถภุมงฺคนา โมลิสิรึ วหนฺโต,สมนฺตกูโฏติ สมนฺตจกฺขุชานาติ โลโก วสตึ มเมตํ;

"येथून पूर्वेकडे जो हा पर्वत दिसत आहे, जो पृथ्वीरूपी स्त्रीच्या मुकुटाची शोभा धारण करत आहे, त्याला जग 'समंतकूट' म्हणून ओळखते; हे समंतचक्षू (सर्वज्ञ बुद्ध), हेच माझे निवासस्थान आहे."

๗๒๓.

७२३.

โย นีล นานา วนราชิ ราชิโตอาสาร ธารา คิริ นิชฺฌรากุโล,อาปีต นีลารุณ ปลฺลวาวลีชิมูตกูโฏ วิย ภาติ อุคฺคโต;

"जो विविध हिरव्यागार वनराईने सुशोभित आहे, डोंगरावरील धबधबे आणि पाण्याच्या प्रवाहांनी समृद्ध आहे, आणि पिवळसर, निळ्या व तांबूस पालवीच्या ओळींनी युक्त असलेला तो पर्वत एखाद्या उंचावलेल्या ढगाच्या शिखराप्रमाणे भासतो;"

๗๒๔.

७२४.

โย สินฺธุวารึ อุรสา ปเภชฺชอาคมฺม เต ปาทปณาม เหตุ,วิชฺโชตมาโน วิยจกฺกปาณิมหาติ ตุงฺคคฺค ธราธรินฺโท;

"जो समुद्राचे पाणी आपल्या छातीने चिरून, जणू आपल्या चरणांना वंदन करण्यासाठी पुढे आल्यासारखा चक्रपाणीप्रमाणे तळपत आहे, असा हा उंच शिखरांचा महान पर्वतराज आहे;"

๗๒๕.

७२५.

คงฺคาวธู กุฏกิรีฏธารีสามนฺต เสลินฺท จมูปตีโก,โย’ยํ ธราธาร มหามหีโปร ราช ลงฺกา นครงฺคณมฺหิ;

"गंगा नदीरूपी वधूच्या शिखराचा मुकुट धारण करणारा, आणि सभोवतालच्या पर्वतश्रेष्ठांना आपले सेनापती बनवणारा हा पर्वतराज लंका नगरीच्या प्रांगणात एखाद्या महान राजाप्रमाणे शोभून दिसतो;"

๗๒๖.

७२६.

ปาโรห ทนฺโต จิตกูฏ กุมฺโภอเนก โสณฺฑิกฺข สวนฺติ หตฺโถ,โย นิชฺฌราสาร มทปฺปวาโหคโชริวา’ภาติ สุราธิปสฺส;

"पारंब्या हेच ज्याचे सुळे आहेत, चित्रकूड शिखर हेच ज्याचे गंडस्थळ आहे, अनेक झरे हेच ज्याचे सोंड आहेत आणि धबधबे हाच ज्याचा मदप्रवाह आहे, असा हा पर्वत देवराज इंद्राच्या ऐरावत हत्तीप्रमाणे भासतो;"

๗๒๗.

७२७.

สมฺผูลฺล ปุปฺผตฺถพกา’นปตฺตาสตฺธตฺต รตฺตงฺกุรโมลิมาลา,กนฺตาลตา’ลิงฺคิต ขนฺธเทหาติฏฺฐนฺติ ภูปาว ยหึ กุชินฺทา;

"जिथे उमललेल्या फुलांचे गुच्छ हेच ज्यांचे वस्त्र आहे, लाल पालवीच्या ओळी हीच ज्यांची मुकुटमाला आहे आणि सुंदर लतांनी ज्यांच्या खोडांना आलिंगन दिले आहे, असे वृक्षराज एखाद्या राजाप्रमाणे उभे आहेत;"

๗๒๘.

७२८.

สิทฺธงฺคนา รตฺตปทมฺพุชาลีสมฺหินฺน หตฺถาภรณาลิ ยุตฺตา,เกกีกลาปุปฺปล มาลมาลีสิลาตลากญฺช นิภนฺติ ยตฺถ;

"जिथे सिद्ध स्त्रियांच्या लाल चरणकमलांच्या रांगांनी, हातातील दागिन्यांच्या प्रभावाने, आणि मोरांचे पिसारे व निळ्या कमळांच्या माळांनी युक्त असलेले शिलाखंड कमळांप्रमाणे भासतात;"

๗๒๙.

७२९.

มงฺคุร ปาฐีน สวงฺก สิงฺคุโรหิจฺจ มุญฺชา?มร ปาวุเสหิ,กุลีรนกฺกาท’นิเมสเกหินิกีฬีตํ ททฺทร รตฺตเปหิ;

"जिथे मांगुर, पाठीन, सवंक, शिंगू, रोहिच्च आणि मुंज इत्यादी माशांनी, तसेच खेकडे, कासव आणि इतर जलचरांनी लाल रंगाच्या पाण्यात क्रीडा केली आहे;"

๗๓๐.

७३०.

นิจฺจญฺหิ สํราว วิราจิตานํพลาก กาทมฺพ กทมฺพกานํ,อาปานสาลา วิย สารสานํหํสาลินํ มงฺคล วาสภูตํ;

"जे नेहमी मधुर आवाज करणाऱ्या बगळे, कादंब आणि इतर पक्ष्यांच्या समूहांचे, तसेच सारस आणि हंसांच्या रांगांचे मंगल निवासस्थान असून त्यांच्यासाठी मद्यशाळेसारखे आहे;"

๗๓๑.

७३१.

นิรนฺตราโมท มุทาวเคหิสุผุลฺล โกกาส’รวินฺทเกหิ,โสคนฺธิ’กินฺทีวร เกรเวหิกิญฺชกฺข ฉนฺนณฺณตเลหิ จิตฺตํ;

"जे निरंतर सुवास पसरवणाऱ्या आणि आनंद देणाऱ्या उमललेल्या कोकनद, अरविंद, सौगंधिक, इंदीवर आणि कैरव कमळांनी सुशोभित आहे, आणि ज्याच्या पाण्याचा पृष्ठभाग कमळांच्या परागकणांनी झाकलेला आहे;"

๗๓๒.

७३२.

สีตจฺฉ สาโตทก สมฺปปุณฺณสโรชินี ลงฺกต ภุมิภาโค,โย’ยํ ปุเร ภาติ มนุญฺญรูโปสมนฺตกูโฏ ส สมนฺตกูโฏ;

"ज्याचा भूभाग थंड, स्वच्छ आणि गोड पाण्याने भरलेल्या कमळिणींनी सुशोभित आहे, असा हा अत्यंत सुंदर दिसणारा पर्वत म्हणजेच तो 'समंतकूट' पर्वत होय;"

๗๓๓.

७३३.

ทลิต วิปินสณฺฑา ยตฺถ เสเล สมนฺตาสมุปคต ชนานํ จิตฺตมาโมทยนฺติ,มธุก วฏ กเรริ โพธิ ชมฺพีร ภลฺลิขทิร’ภย กทมฺพา ผุลฺล เสลฺลู ปลาสา;

"जिथे या पर्वतावर चहूबाजूंनी पसरलेली दाट वने तेथे येणाऱ्या लोकांच्या मनाला आनंदित करतात; जिथे महुआ, वड, करीर, बोधी, जंबीर, भल्लातक, खैरा, हिरडा, कदंब, फुललेले श्लेष्मातक (भोकर) आणि पळसाचे वृक्ष आहेत."

๗๓๔.

७३४.

ปณส’มต ปิลกฺขา กณฺหวณฺฏ’กฺข จิญฺจาลพุช พทริ นีปา ผนฺทนิ’นฺทีวราวมกุล’สน ปิยาลา คทฺทภณฺฑ’ชฺชุนา จกมุก สลฺล ตินฺทุ’ทุมฺพรมฺพสฺส’กณฺณา;

फणस, पिंपरी, काळे देठ असलेले वृक्ष, बिब्बा, चिंच, बडहर, बोर, कदंब, स्पंदन, निळे कमळ, बकुळ, असन, चारोळी, पारसपिंपळ, अर्जुन, सुपारी, साळई, टेंभुर्णी, उंबर, आंबा आणि अश्वकर्ण;

๗๓๕.

७३५.

ปุนฺนาค จมฺปก ทุมุปฺปล ทาฑิมา จขชฺชูริ ตาล คิริมลฺลิก’โสก ตาลา,หินฺตาล นาค นิวุลา ยุคปตฺต’ริฏฺฐเสตมฺพ เอรวตกาปิ จ เกตกา จ

पुन्नाग, चाफा, वृक्ष-उत्पल, डाळिंब, खजूर, ताड, रानमोगरा, अशोक, जंगली ताड, नागकेशर, नेवाळी, कांचन, रिठा, पांढरा आंबा, ऐरावतक आणि केवडा;

๗๓๖.

७३६.

สมผุลฺลภณฺฑิ สุมน’ชฺชก ยูถิกา จวาสนฺติ จิตฺตก ชปา รวิมาลตี จ,กุนฺทสฺส’มารก กุรณฺฑก พีชปูรเสผาลิกา จ ติณสูล สมีรณา จ;

पूर्ण उमललेली भांडी, जाई, तुळस, जुई, वासंती, चित्रक, जास्वंद, सूर्यमालती, कुंद, कण्हेर, कोरांटी, महाळुंग, पारिजातक, तृणशूल आणि समीर वृक्ष;

๗๓๗.

७३७.

โวจุ’จฺชุ กีจก หลิทฺทิ วิฬงฺคิ พิมฺพินีลี วจา’ติวิสาลาพุ จ นาควลฺลี,วลฺลีห สารท’ปราชิตวารุ’สีราผลาทิ เนก วนราชิ วิราชิโต โส;

केळी, ऊस, बांबू, हळद, वावडिंग, तोंडली, नीळ, वेखंड, अतिविष, भोपळा, नागवेली, विविध वेली, शारदीय फुले, गोकर्ण, वेळू आणि वाळा इत्यादी अनेक फळझाडांच्या वनराजीने तो पर्वत सुशोभित झाला होता;

๗๓๘.

७३८.

ติฏฺฐนฺติ เกจิ ตรโว สุรภึ กิรนฺตาตตฺเถว เกจิ ผลิตา มธุรปฺผลานิ,อนฺโทลิตา ผลิตปลฺลวิตา ลตาโยสนฺธารยํ วิฏป ชตฺตุสุ ภนฺติ เกจิ;

तेथे काही वृक्ष सुगंध पसरवत उभे आहेत, तर काही मधुर फळांनी लगडलेले आहेत. फळांनी आणि पालवीने डवरलेल्या वेली झुलत आहेत आणि काही वृक्षांच्या फांद्यांचा आधार घेऊन सुशोभित दिसत आहेत;

๗๓๙.

७३९.

สามนฺตเค ชนคเณ สตตํ ทุมินฺทาสมฺปีณยนฺติ ทลิตา ผลิโน จ ยสฺมึ,เต อวฺหยนฺติ วิย โลจน โคจเรหิวาเต’ริเตหิ ตรุณารุณ ปลฺลเวหิ;

ज्या पर्वतावर उमललेले आणि फळांनी लगडलेले श्रेष्ठ वृक्ष आसपासच्या लोकसमुदायाला सतत आनंदित करतात; वाऱ्याच्या झुळुकीने हलणाऱ्या आपल्या कोवळ्या तांबूस पालवीने ते जणू प्रेक्षकांच्या डोळ्यांना आपल्याकडे बोलावित आहेत;

๗๔๐.

७४०.

ตสฺมึ วเน วนสุรา นิชวสุนฺทรีหิรมฺเม สิลาตลทเห สิกตาตเล จ,นจฺจนฺติ ตนฺติ ตุริยานิ จ วาทยนฺติคายนฺติ มาลภริโน สตตํ ปตีตา;

त्या वनात वनदेवता आपल्या सुंदर पत्नींसह रमणीय शिलातळांवर, सरोवरांच्या काठी आणि वाळूच्या मैदानांवर सतत प्रसन्न चित्ताने, पुष्पमाला परिधान करून नृत्य करतात, तंतुवाद्ये वाजवतात आणि गाणी गातात;

๗๔๑.

७४१.

สิทฺธา จ สิทฺธวนิตา หิ ตหึ ตหึ เตทิพฺพนฺติ ปุปฺผผล ปตฺตรสาหินนฺทิ,อจฺฉนฺติ ตตฺถ คิริปาทป รามเณยฺเยโยเคหิ สงฺคต มนา พหิตาปสาปิ;

तिथे सिद्ध आणि सिद्ध-स्त्रिया फुलांच्या, फळांच्या आणि पानांच्या रसाचा आनंद घेत ठिकठिकाणी क्रीडा करतात; तसेच योगाभ्यासाने मन एकाग्र केलेले तपस्वीही त्या पर्वतावरील वृक्षांच्या रमणीयतेचा आनंद घेत तिथे निवास करतात;

๗๔๒.

७४२.

ตสฺมึ วเน หริณ โรหิต ปุณฺฑรีกโคกณฺณ สลฺล สส ชมฺพุก สูกรา จ,สาขามิเค’ณิวค พพฺพุ รุรู กุรุงฺคโคธา’ขุ ปมฺปก กปี ควยา จ’เนกา;

त्या वनात हरीण, रोहित मृग, पांढरे मृग, गवा, साळई, ससे, कोल्हे, रानडुकरे, माकडे, एणी मृग, रानमांजर, रुरू मृग, कुरंग मृग, घोरपडी, उंदीर, पंपक, कपी आणि अनेक रानबैल राहतात;

๗๔๓.

७४३.

เต วคฺค วคฺค จริโน หยมารกาทีนานา จตุปฺปทคณา มุทิตา วสนฺติ,ปกฺขีปิ โกสิย กโปตก นีลคีวธงฺกา’ฏ ลาป ปรปุฏฺฐ มธุพฺพตาว;

कळपा-कळपाने फिरणारे विविध प्रकारचे चौपाय प्राणी तिथे आनंदाने राहतात. तसेच घुबड, कबूतर, मोर, कावळे, बगळे, लाव्हा, कोकिळ आणि मधमाश्यांसारखे पक्षीही तिथे वावरतात;

๗๔๔.

७४४.

นิชฺชิวฺห ทินฺทิห จโกรก สาฬิกา จจกฺกวฺห กีร กุรรา กุลลา จ กงฺกา,จิตฺรจฺฉทา มธุร กูชก เนกปกฺขีสงฺคมฺม ยตฺถ นิวสนฺติ มนุญฺญรูปา;

मुके पक्षी, दिंडिह पक्षी, चकोर, साळुंखी, चक्रवाक, पोपट, कुरर, ससेणा आणि कंक पक्षी; तसेच रंगीबेरंगी पंख असलेले, मधुर कूजन करणारे आणि मनमोहक रूपाचे अनेक पक्षी एकत्र येऊन तिथे निवास करतात;

๗๔๕.

७४५.

เตสํ วนนฺตมถ นาฏกมณฺฑลา’จคีตาลยํ วิย อโหสิ จ คายกานํ,อาปานภุมิ สทิสํ มิคปกฺขิกานํนิจฺจุสฺสวํ รติกรํ นยนาภิรามํ;

त्या पशू-पक्ष्यांसाठी तो वनप्रदेश म्हणजे जणू एखादी नाट्यमंडळी, गायकांसाठी संगीतगृह, मद्यपानाची भूमी आणि डोळ्यांना सुख देणारा एक निरंतर चालणारा आनंदोत्सवच होता;

๗๔๖.

७४६.

เอวํ วิโธ วิปินราชิ วิราชิเตหิกูเฏหิ เนกสุร สุนฺทริ มณฺฑิเตหิ,อตฺยุจฺจ นีลสิขิคีว สมาน วณฺโณเอโส สมนฺตคิริ เม วสตี มุนินฺท;

"हे मुनींद्र! अशा प्रकारच्या वनराजींनी सुशोभित असलेला, अनेक देवकन्यांनी नटलेल्या शिखरांनी युक्त असलेला, अत्यंत उंच आणि मोराच्या निळ्या कंठासारखा वर्ण असलेला हा 'समंतगिरी' आहे, जिथे मी निवास करतो;"

๗๔๗.

७४७.

เอวํ ปตีต มนโส สุมนาภิธาโนวตฺวาน นตฺวมสมํ คมโนปยุตฺตํ,กาสาถ โสปิ มุนิ ตสฺส วจํ ปฏิจฺจสพฺภิกฺขุ นิกฺขมิ ชิโน คคนายนมฺหิ;

अशा प्रकारे प्रसन्न मनाने बोलून, 'सुमना' नावाच्या देवतेने प्रस्थान करण्यास तयार असलेल्या त्या अनुपम बुद्धांना वंदन केले. त्यानंतर, त्याचे आमंत्रण स्वीकारून, सर्व भिक्खूंसह ते जिन आकाशाच्या मार्गाने निघाले;

๗๔๘.

७४८.

นิจฺเจตนาปิ คิริปาทป อาทโยปินาคา สุปณฺณ มิค ปกฺขิก เหตุกาปิ,วิชฺชาธรามร’สุรา จตุราณนาปิสงฺคมฺม’กํสุ สุมนา มหมพฺภุตํ เต;

पर्वत आणि वृक्ष यांसारख्या अचेतन गोष्टींनी, तसेच नाग, गरुड, पशू, पक्षी, विद्याधर, देव, असुर आणि ब्रह्मदेव यांनीही एकत्र येऊन प्रसन्न चित्ताने त्यांचे अद्भुत पूजन केले;

๗๔๙.

७४९.

มุนินฺเท ปยนฺเต สมิทฺธํ ติโลกํคิรินฺทาภินนฺทา ทุมินฺทา ปพุทฺธา,มิคินฺทา สุตุฏฺฐา ขคินฺทา สุฆุฏฺฐาปวุฏฺโฐ มหินฺโท ปณฏฺโฐ นิทาโฆ;

मुनींद्रांनी प्रस्थान केले असता तिन्ही लोक समृद्ध झाले; पर्वतराज आनंदित झाले, श्रेष्ठ वृक्ष प्रफुल्लित झाले, सिंहराज अत्यंत संतुष्ट झाले, पक्षीराज मधुर गुंजन करू लागले, पर्जन्यवृष्टी झाली आणि उन्हाळ्याचा दाह नष्ट झाला;

๗๕๐.

७५०.

คจฺฉนฺเต คคนายเนน สุคเต ภานุ’สิ สนฺโต ตทาวาเรสุํ สูริยาตปญฺจ ชลทา สิญฺชึสุ ภุมฺยา ชลํ,มนฺทามนฺท สุคนฺธ มุทฺธ ปวโน ปาเปติ สิตํ สุขํ,เทวาทิ ธช ฉตฺต จามรกรา ปูเชนฺติ มาเนนฺติ จ;

सुगत आकाशाच्या मार्गाने जात असताना सूर्य शांत झाला, ढगांनी उन्हाचा ताप रोखला आणि पृथ्वीवर पाण्याचा वर्षाव केला. मंद, सुगंधी आणि शीतल वारा सुखद गारवा पसरवत होता. देव इत्यादींनी हातात ध्वज, छत्र आणि चामर घेऊन त्यांचे पूजन व आदर सत्कार केला;

๗๕๑.

७५१.

สนฺนีร หินฺตาล’ค สินฺทิ ปูคตาลมฺพสาลาทิ มหีรุหิตฺทา,ติฏฺฐนฺติ เต จามรหตฺถกา’วปุปฺเผหิ ฉนฺโน คคนงฺคโนปิ;

नारळ, हिनताल, शिंदी, सुपारी, ताड, आंबा, साल इत्यादी वृक्ष जणू हातात चामर घेऊन उभे होते आणि आकाशाचे अंगणही फुलांनी झाकून गेले होते;

๗๕๒.

७५२.

อเนน วิธินา ชคเทก นาโถปวตฺตมาเนสุ มหามเหสุ,ทิสญฺจ วิทิสํ ปริปูรยนฺโตชพฺพณฺณรํสีหิ อคา นคินฺทํ;

या पद्धतीने, महान उत्सव साजरा होत असताना, दिशा आणि उपदिशा आपल्या षड्रंगी रश्मींनी प्रकाशित करत, जगदेकनाथ त्या पर्वतश्रेष्ठाकडे गेले;

๗๕๓.

७५३.

ตสฺมึ สมนฺตนคมุทฺธนิ โลกนาโถฉพฺพณฺณรํสิ นิกรํ ทิสิ ปตฺถรนฺโต,ภิกฺขูหิ โส ปริวุโต ปรสาครนฺตํโอโลกยํ ฐิติมกาสิ ออโนมวณฺโณ;

त्या समंतकूट पर्वताच्या शिखरावर, दिशा-दिशांमध्ये आपल्या षड्रंगी रश्मींचा समूह पसरवत, भिक्खूंच्या समुदायाने वेढलेले आणि अतुलनीय कांती असलेले लोकनाथ समुद्राच्या पलीकडच्या किनाऱ्याकडे पाहत उभे राहिले;

๗๕๔.

७५४.

ลงฺกาวธู สุมนกูฏ กิรีฏ กูฏํสชฺเชสิ’นคฺฆ ชน ราช มณี มหนฺโต,อิจฺฉตฺถทํ สิวทมปฺปฏิมํ ติโลเกตํ’ทานิ โภ ภชถ เสวถ สพฺพกาลํ;

लंका रूपी वधूच्या मुकुटासारख्या असलेल्या या समनकुटाच्या शिखराला मानवांच्या महान राजाने अमूल्य मण्यांनी सजवले. हे लोकांनो! तिन्ही लोकांत अतुलनीय, कल्याणकारी आणि इच्छित फल देणाऱ्या त्या शिखराची आता तुम्ही नेहमी भक्ती व सेवा करा;

๗๕๕.

७५५.

กาสุํ ตทา สุรวรา สุรสุนฺทรีหิลงฺกาย เสลสิขเรสุ มหาสมชฺชํ,วชฺชึสุ เภริ วิกตี สยเมว สพฺพาภสฺสึสุ ทิพฺพกุสุมาภรณา นภมฺหา;

तब्बल श्रेष्ठ देवांनी देवकन्यांसह लंकेच्या पर्वतशिखरांवर एक मोठा उत्सव साजरा केला. सर्व प्रकारची नगारे आपोआपच वाजली आणि आकाशातून दिव्य फुले व आभूषणांचा वर्षाव झाला;

๗๕๖.

७५६.

ลงฺกมฺพรํ นิขิลมาสิ จ ฉตฺตฉตฺตํนานา วิราค ธช เกตุ สมากุลญฺจ,นานาสุคนฺธ กุสุมาทิ ทิสนฺตราลํ,นานคฺฆิกาวลิ วิราชิต มนฺตฬิกฺขํ;

लंकेचे संपूर्ण आकाश छत्रांनी व्यापून गेले आणि विविध रंगांच्या ध्वज-पताकांनी भरून गेले. दिशांचे अंतराल विविध सुगंधी फुलांनी सुवासित झाले आणि अंतरिक्ष अमूल्य वस्तूंच्या माळांनी सुशोभित झाले;

๗๕๗.

७५७.

ตสฺมึ ทิเน’สิ รตนํ มณิโตรเณหิทีปาลิ ปุณฺณฆฏปนฺตีหิ ทสฺสนียํ,สมฺพุทฺธ เทหปริโตคต ฉปฺปภาหิรตฺตํ นภาวนิ จราจร สพฺพทพฺพํ;

त्या दिवशी तो परिसर रत्नजडित तोरणे, दीपमाळा आणि पूर्णघटांच्या पंक्तींनी अत्यंत प्रेक्षणीय झाला होता. सम्यक्‌संबुद्धांच्या शरीरातून निघणाऱ्या षड्रंगी प्रभांनी आकाश, पृथ्वी आणि सर्व चराचर सृष्टी रंगून गेली होती;

๗๕๘.

७५८.

มาลาวตํส สมกา คิรโย สมนฺตาหุตฺวา นมนฺติ จ ภมนฺติ สเจตนา’ว,สพฺเพปิ ตตฺถ ตรโวจ ลตาทโย จนจฺจนฺติ ทิพฺพนฏกา วิย โอนตคฺคา;

सभोवतालचे पर्वत जणू फुलांचे मुकुट परिधान केल्यासारखे सचेतन होऊन लवू लागले आणि फिरू लागले. तिथले सर्व वृक्ष आणि वेलीही आपली शिखरे नमवून दिव्य नर्तकांप्रमाणे नृत्य करू लागले;

๗๕๙.

७५९.

เอวํ ตทา มหต วิมฺหย ปาฏิเหเรพุทฺธานุภาว ชนิเต อิธ วตฺตมาเน,ตตฺวาน ธีรจรณํ สมโน สุธาสีเอวํ วที ปรม ปิติมโน อุทคฺโค;

अशा प्रकारे, बुद्धांच्या प्रभावाने निर्माण झालेला हा महान आणि विस्मयकारक प्रातिहार्य घडत असताना, तो देव अत्यंत आनंदित व प्रफुल्लित मनाने त्या धीरगंभीर बुद्धांच्या चरणांवर डोके ठेवून असे म्हणाला;

๗๖๐.

७६०.

เย เต มุทุ โกมล รตฺตปาทาสุรตฺต ผุลฺลมฺพุรุโหปมานา,วฏฺฏานุปุพฺพายต องฺคุลิกาสุตมฺพตุงฺคคฺค นขาวลีกา;

"आपले जे चरण मऊ, कोमल आणि तांबूस आहेत, जे पूर्ण उमललेल्या लाल कमळासारखे दिसतात, ज्यांच्या बोटे गोल, अनुक्रमे लांब होत गेलेली आहेत आणि नखांच्या ओळी तांबूस व उन्नत आहेत;"

๗๖๑.

७६१.

สุวณฺณกุมฺมุ’นฺนต ปาทปิฏฺฐินิคุฬฺห โคปฺผายต ปณฺหิภาคาสมจฺฉมายํ สกลํ ปติฏฺฐิตาน ลิมฺปเต สุจฺฉวิตา รชาทิ;

"ज्यांच्या चरणांचा वरचा भाग सोन्याच्या कासवासारखा उन्नत आहे, घोटे सुविभक्त आहेत, टाचा लांब आहेत, जे जमिनीवर पूर्णपणे सपाट टेकतात आणि ज्यांच्या सुंदर त्वचेला धूळ इत्यादी स्पर्श करू शकत नाही;"

๗๖๒.

७६२.

สมฺมตฺต หตฺโถสภ หํส สีหสมาน ลีลาย ยหึ ปยาติ,นินฺนุนฺนตา เภริตลา’ว ภุมิโหตาถ ปุปฺผาทิ สุมณฺฑิตา จ;

"मत्त हत्ती, बैल, हंस किंवा सिंहासारख्या डौलदार चालीने आपण जिथे जिथे चालता, तिथली उंच-सखल जमीन नगाराच्या पाठीसारखी सपाट होते आणि फुलांनी सुशोभित होते;"

๗๖๓.

७६३.

อเปนฺติ มคฺคา สยเมว ขาณุสกณฺฏมูลา กฐลา จ สพฺเพ,คมฺภีร นีราปค ปงฺกทุคฺคาหิตฺวา สภาวํ รมณียเมนฺติ;

"मार्गातील खुंट, काटे, मुळे आणि खडे हे सर्व स्वतःहून दूर होतात. खोल नद्या आणि चिखलाचे दुर्गम मार्ग आपला मूळ स्वभाव सोडून अत्यंत रमणीय बनतात;"

๗๖๔.

७६४.

วชนฺติ ภุมึ คิรโย ปุรตฺถปสาริเต ปาทวเร ชินสฺส,นิพฺพาติ อคฺคี นรโกทเรปิคณฺหนฺติ ปาเท ปทุมาทโย จ;

"जिनांचे श्रेष्ठ चरण पुढे पडताच समोरील पर्वत जमिनीच्या पातळीवर येतात, नरकाग्नी देखील शांत होतो आणि कमळासारखी फुले आपल्या चरणांना आधार देण्यासाठी उमलतात;"

๗๖๕.

७६५.

อิทญฺหิ เต ปาทตเล ยตีสสนาภิ เนมิ ฆฏิกาวลีหิ,สุสณฺฐิตํ จา’รสหสฺสวนฺตํสนฺทิสฺสเต จกฺกวรํ มหนฺตํ;

"हे यतीश्वर! आपल्या तळपायांवर नाभी, नेमी आणि मण्यांच्या माळांनी युक्त असलेले, हजार आऱ्यांचे अत्यंत सुंदर आणि विशाल असे श्रेष्ठ धम्मचक्र दिसून येते."

๗๖๖.

७६६.

ตเมว จกฺกํ ปริวารยิตฺวาสิริวจฺฉ โสวตฺถิ’วตํสกา จ,ปาสาท ภทฺราสน ปุณฺณปาติสิตาตปตฺตาสิ มยูรหตฺถา;

त्या चक्रालाच वेढून श्रीवत्स, स्वस्तिक, कर्णभूषणे, प्रासाद (राजवाडा), भद्रासन, पूर्णपात्र (भरलेला कलश), श्वेतछत्र, तलवार आणि मयूरपिच्छांचे पंखे (विराजमान आहेत);

๗๖๗.

७६७.

นีลาทิเภทา กมลุปฺปลา จสเมรุ สตฺตทฺทิ มหาสมุทฺทา,สตฺตาปคา สตฺต มหาสรา จหิมาลโย จกฺกวาฬทฺทิโก จ;

निळ्या रंगादी विविध कमळे आणि उत्पले, सुमेरू पर्वत, सात पर्वतश्रेणी, महासागर, सात नद्या, सात महासरोवरे, हिमालय आणि चक्रवाळ पर्वत;

๗๖๘.

७६८.

จนฺทกฺกตารา จ ฉเทวโลกาปิตามหาวาส มนุสฺสโลกํ,สุวณฺณ นาวา สิวิกา จ สงฺขํเกลาสเสลํ ธชโตรณา จ;

चंद्र, सूर्य आणि तारे, सहा देवलोक, ब्रह्मलोक (पितामहाचे निवासस्थान), मनुष्यलोक, सुवर्ण नौका, पालखी, शंख, कैलास पर्वत आणि ध्वज-तोरण;

๗๖๙.

७६९.

จินฺตามณุณฺหีส สวจฺฉ เธนูมีนทฺวยํ จกฺกวตฺติ สเสโน,สีห’สฺส มาตงฺค วิยคฺฆราชาหํโสสโภ กิมฺปุริโส มยูโร;

चिंतामणी, मुकुट, वासरासहित गाय, मत्स्ययुगल (दोन मासे), सैन्यासह चक्रवर्ती राजा, सिंह, अश्व (घोडा), हत्ती, व्याघ्रराज (वाघ), हंस, वृषभ (बैल), किंपुरुष आणि मयूर (मोर);

๗๗๐.

७७०.

โกญฺจา จ เอราวณ หตฺถิราชาสจกฺกวากา มกราทโย จ,นานา มหามงฺคล ลกฺขณา เตวิโรจมานา วิลสนฺติ นิจฺจํ;

क्रौंच पक्षी, ऐरावत हत्तीराज, चक्रवाक पक्षी, मकर इत्यादी; हे विविध महामांगलिक लक्षणे तेथे निरंतर प्रकाशमान होऊन शोभून दिसतात;

๗๗๑.

७७१.

ชาตกฺขเณ ยสฺส มหึ ปเภชฺชวิสาล สตฺตุทฺทย ปงฺกชานิ,ปฏิคฺคเหสุํ จรณานิ ยานิเต ตานิมานจฺฉริยานิ โลเก;

ज्यांच्या जन्माच्या क्षणी पृथ्वी भेदून वर आलेल्या सात विशाल कमळांनी ज्यांच्या चरणांचे स्वागत केले (चरणांना झेलले), जगातील ती हीच आश्चर्यकारक कृत्ये आहेत;

๗๗๒.

७७२.

วนฺทาปนตฺถายุ’ปนีตกาเลปิตูหิ เต เทวล ตาปสินฺทํ,ปาทานิ คนฺตฺวาน ชฏาสุ ตสฺสอาสุํ ตเว’ตงฺฆิยุคํ อโห โภ;

जेव्हा मातापित्यांनी वंदन करण्यासाठी त्यांना देवल (असित) तापसश्रेष्ठांकडे आणले, तेव्हा आपले ते चरणयुगल त्यांच्या जटांवर जाऊन स्थिरावले, अहो! काय हे आश्चर्य!;

๗๗๓.

७७३.

สุทฺโธทนวฺหสฺส นราธิปสฺสสนฺโตส โตเยหิ ปปูริตสฺส,สิโร วิสุทฺธมฺพุ รุหากรสฺสสโรรุ หาสุํ จรณานิ ตุยฺหํ;

आनंदाच्या जलाने परिपूर्ण झालेल्या शुद्धोधन नामक राजाच्या मस्तकरूपी शुद्ध कमळाच्या तलावावर आपले चरण कमळाप्रमाणे शोभून दिसले;

๗๗๔.

७७४.

เย จงฺกเม จงฺกมณาวสาเนโอนมฺม เมรูทย ปพฺพนิณฺทา,ปฏิคฺคเหสุํ จรณานิ ยานิเต ตานิมา’นจฺฉริยานิ โลเก;

चंक्रमणाच्या वेळी आणि चंक्रमणाच्या शेवटी, मेरू आणि उदय इत्यादी पर्वतश्रेष्ठांनी लवून ज्या चरणांना झेलले, जगातील ती हीच आश्चर्यकारक कृत्ये आहेत;

๗๗๕.

७७५.

ยํ วนฺทมาโน ติทิวาธิโป โสยสฺสานุภาเวน คตายุโกปิ,สกิยฐาเน’สินปุนาปิ เต’วํปาทมฺพุชํ ธีร!มหานุภาวํ;

हे धीर! महापराक्रमी! ज्या चरणकमळाला वंदन करून तो स्वर्गलोकाचा अधिपती (शक्र), त्याचे आयुष्य संपले असतानाही, त्याच्याच प्रभावाने पुन्हा आपल्या पदावर राहू शकला, असे आपले ते चरणकमळ आहे;

๗๗๖.

७७६.

เทหีนมคฺโคปิ นิสากราริมานุนฺนโต โส สยิตสฺส ตุยฺหํ,ปาทสฺส อนฺตมฺปิ น สกฺขิ ทฏฺฐุํอจฺเฉร รูปํ อิทมงฺฆิกญฺชํ;

देहधाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि गर्वाने उन्नत असलेला तो राहू (चंद्राचा शत्रू) देखील आपण निद्रिस्त असताना आपल्या चरणाचा अंत पाहू शकला नाही, हे आपले चरणकमळ अत्यंत आश्चर्यकारक रूपाचे आहे;

๗๗๗.

७७७.

คงฺคาย คงฺคาปติ สนฺนิธาเนตีเร ตทา นมฺมท ชิมฺหคสฺส,ปาทสฺส ลญฺฉํ อกรี มุนินฺทมยฺหํ’ปิ โหตํ กรุณา ตเวสา;

हे मुनींद्र! गंगेच्या तीरावर समुद्राजवळ आणि नंतर वळणावळणाने वाहणाऱ्या नर्मदा नदीच्या तीरावर आपण आपल्या चरणांचे चिन्ह (पादुका) अंकित केले; आपली हीच करुणा माझ्यावरही असो;

๗๗๘.

७७८.

อาราธิโต สจฺจก ตาปเสนอกา ตุวํ สจฺจก พทฺธเสเล,ปาทสฺส ลญฺฉํ ชคโต หิตายมยฺหมฺปิ โหตํ ตมนุคฺคหนฺเต;

सच्चक तापसाने आराधना (प्रार्थना) केल्यावर, आपण जगाच्या कल्याणासाठी सच्चकबद्ध पर्वतावर आपल्या चरणांचे चिन्ह अंकित केले; मला अनुग्रहित करणारे ते चिन्ह माझ्यासाठीही कल्याणकारी असो;

๗๗๙.

७७९.

สุตฺวาน นาโถ คิรเมตมสฺสปสฺสํ มหาภุติ’มนาคเตสุ,โลกสฺส โลเกหิ มหีย มาโนอกาสิ วาเมน ปเทน ลญฺฉํ;

त्याचे हे शब्द ऐकून, भविष्यातील जगाचे मोठे कल्याण पाहून आणि लोकांकडून पूजनीय असलेल्या नाथांनी (बुद्धांनी) आपल्या डाव्या पायाने चरणाचे चिन्ह अंकित केले;

๗๘๐.

७८०.

สมฺโพธิโต อฏฺฐม สารทสฺมึเวสาขมาเส มุณิ ปุณฺณมายํ,ปาทสฺส’ภิญฺญาณมกา’ปรณฺเหสเทวเก สสฺสมเณ มเหนฺเต;

संबोधी प्राप्तीनंतरच्या आठव्या वर्षी, वैशाख महिन्यातील पौर्णिमेला, उत्तरार्धात (दुपारनंतर), देव आणि श्रमण पूजा करत असताना, मुनींनी आपल्या चरणांचे चिन्ह अंकित केले;

๗๘๑.

७८१.

ปตงกฺคิกา สิตฺถก มตฺถกมฺหิยถงฺกิตา ขตฺติย มุทฺทิกาย,อาเสว’เมวํ ชินปาทลญฺฉํสมนฺตกูฏมฺหิ นมสฺสนียํ;

ज्याप्रमाणे क्षत्रिय राजाच्या मुद्रिकेने (अंगठीने) मेणाच्या वरच्या भागावर शिक्का उमटवला जातो, त्याचप्रमाणे समंतकूट पर्वतावर वंदनीय असलेल्या जिन-चरणचिन्हाचे अंकन झाले आहे;

๗๘๒.

७८२.

อกาลเมโฆ จ ตโต ปวสฺสิวสฺสึสุ นานารตนานิ ขมฺหา,ตถา ปริโต กุสุมมฺพรานิสุวณฺณจุณฺณานิ ชิเนกวณฺณา;

त्यानंतर अवेळी मेघ वर्षले आणि आकाशातून विविध रत्नांचा वर्षाव झाला, तसेच चहूकडून दिव्य फुले आणि सुवर्णधूलि यांचा वर्षाव झाला, जो जिनांच्या (बुद्धांच्या) प्रभावाने एकरंग झाला होता;

๗๘๓.

७८३.

ตโต’ปคนฺตฺวา สุคเตภคามีตสฺมึ นิตมฺเพ คิริคพฺภรายํ,ทิวาวิหาราย นิสีทิ ยตฺถสุปากฏํ ตํ ภควาคุหา’ติ;

तेथून पुढे जाऊन सुगत भगवंत त्या पर्वताच्या उतारावरील एका गुहेत दुपारच्या विश्रांतीसाठी (दिवाविहार) बसले, जी गुहा 'भगवद्-गुहा' (भगवागुहा) म्हणून प्रसिद्ध आहे;

๗๘๔.

७८४.

ตโตรหนฺตา สุคโตรสา เตคนฺธาทินา สาธุ มเหตฺว สพฺเพ,วนฺทิตฺว กตฺวาน ปทกฺขิณนฺตํตหํ ตหํ’กํสุ ทิวาวิหารํ;

त्यानंतर सुगतांचे औरस पुत्र असलेल्या त्या सर्व अर्हतांनी गंध इत्यादींनी उत्तम प्रकारे पूजा करून, वंदन व प्रदक्षिणा करून, आपापल्या ठिकाणी दुपारची विश्रांती (दिवाविहार) केली;

๗๘๕.

७८५.

ลตงฺคนาโย วิฏปีธวานมาลมฺพ สาขาปุถุลํ’สปสฺเส,สุผุลฺล นมญฺชูกร มญฺชรีหินมสฺสมานา’ว สโทนตคฺคา;

वृक्षांच्या फांद्यांच्या विशाल खांद्यांवर लटकणाऱ्या वेलीरूपी ललना, आपल्या उमललेल्या सुंदर फुलांच्या मंजिऱ्यांसह नेहमी नम्रपणे वाकून जणू वंदनच करत आहेत;

๗๘๖.

७८६.

ติฏฺฐนฺติ รุกฺขา นฏกา’ว ตตฺถสุผุลฺล สาขากร’มุกฺขิปิตฺวา,นมสฺสมานา วิย โอนตคฺคาวตฺตนฺติ มานจฺฉริยานิ นิจฺจํ;

तेथील वृक्ष नर्तकांप्रमाणे आपल्या उमललेल्या फांद्यारूपी हातांना वर करून आणि नम्रपणे वाकून जणू वंदन करत उभे आहेत; तेथे निरंतर अशी आश्चर्ये घडत असतात;

๗๘๗.

७८७.

ตเถว อุจฺจาวจ ปพฺพตา จนมสฺสมานา วิย ปาทลญฺฉํ,ติฏฺฐนฺติ นินฺนคฺค สิขา สมนฺตาอิทมฺปิ นิจฺจพภุตเมว ตตฺถ;

त्याचप्रमाणे, लहान-मोठे पर्वत देखील आपल्या शिखरांना खाली झुकवून जणू चरणचिन्हाला वंदन करत चहूकडून उभे आहेत; हे देखील तेथील एक निरंतर आश्चर्यच आहे;

๗๘๘.

७८८.

ตสฺมึ นเค ปาทวรงฺกิตสฺมึขลมณฺฑโลกาส ปเทสมตฺเต,สโมสรนฺเต พหุเก ชเนปิโหเตว โอกาสม,โห ปทงฺกํ;

श्रेष्ठ चरणांनी अंकित असलेल्या त्या पर्वतावर, खळ्याच्या मैदानाएवढीच जागा असतानाही, तेथे अनेक लोक एकत्र आले तरी सर्वांना पुरेशी जागा मिळते; अहो! काय हे चरणचिन्हाचे आश्चर्य!;

๗๘๙.

७८९.

สโมสริตฺวาน มเหตฺว สตฺเตนิกฺขนฺตมตฺเต ชลทา สเมจฺจ,โสเธนฺติ มาล’มฺพุวเหหิ สาธุอิทมฺปิ นิจฺจพฺภุตเมว ตตฺถ;

लोकांनी एकत्र येऊन पूजा केल्यानंतर, ते तेथून बाहेर पडताच मेघ एकत्र येऊन पाण्याच्या प्रवाहाने ती जागा उत्तम प्रकारे स्वच्छ करतात; हे देखील तेथील एक निरंतर आश्चर्यच आहे;

๗๙๐.

७९०.

ปาเทน ผุฏฺฐสฺส สิลาตลสฺสเอตาทิสานจฺฉริยานิ โหนฺติ,โลเกกนาถสฺส อนาสวสฺสมหพฺภุตํ โกนุ กถํ ภเณยฺย;

जगाचे एकमेव रक्षक आणि अनास्रव (आसवरहित) असलेल्या बुद्धांच्या चरणांचा स्पर्श झालेल्या त्या शिलाखंडाची अशी आश्चर्ये आहेत; या महाआश्चर्याचे वर्णन कोण आणि कसे करू शकेल?;

๗๙๑.

७९१.

ทิวาวิหารํ ภควา สสงฺโฆกตฺวาน ตสฺมึ ปน กิญฺจิกาลํ,มหียมาเนสุ สเทวเกสุตโต คโต โรหณมมฺพรมฺหา;

भगवंतांनी आपल्या संघासह तेथे काही काळ दिवाविहार (दुपारची विश्रांती) केला; देव आणि मनुष्यांद्वारे पूजले जात असताना, त्यानंतर ते आकाशातून रोहण पर्वतावरून निघून गेले;

๗๙๒.

७९२.

ตสฺมึ สสงฺโฆ มุนิ ทีฆวาปิยํถูปสฺส ฐาเน ปรมาย ภุมิยา,ครุํ กโรนฺโต ปน ตํ มหีตลํนิโรธภาเวน นิสีทิ สตฺรโช;

तेथे दीघवापीमध्ये, स्तूपाच्या जागेवर असलेल्या त्या परम पवित्र भूमीवर, त्या भूमीचा आदर करत, धुलिकणरहित (राग-द्वेषरहित) मुनी आपल्या संघासह निरोध समाधीमध्ये बसले;

๗๙๓.

७९३.

ตโต’นุราธํ ภควา นภมฺหาคนฺตฺวาน โพธิฏฺฐิตภุมิยา จ,ฐาเน มหามงฺคลเจติยสฺสตเถว อกฺขนฺตินหิตสฺส ฐาเน;

त्यानंतर भगवंत आकाशातून अनुराधपूरला गेले आणि जेथे बोधिवृक्ष स्थापित होणार होता त्या भूमीवर, महामंगळ चैत्याच्या ठिकाणी आणि त्याचप्रमाणे जेथे अक्षान्ति (सहनशीलता) स्थापित झाली होती त्या ठिकाणी;

๗๙๔.

७९४.

นิสีทิ ปตฺวาน นิราธปีตึสสาวโก เปกฺขม’นาคตทฺธํ,ปติฏฺฐิตา เม ปน โพธิธาตุกโรนฺติ โลเก’ติ ชนสฺส วุทฺธึ;

आपल्या श्रावकांसह अत्यंत आनंदात बसले आणि भविष्यकाळाकडे पाहत विचार करू लागले की, 'येथे स्थापित झालेली माझी बोधी आणि धातू जगातील लोकांचे कल्याण करतील';

๗๙๕.

७९५.

วุฏฺฐาย ตุฏฺโฐ ภควา นิโรธาคโต สิลาถูปวรสฺส ฐานํ,ฐิโต ตหึ ธมฺมมถุทฺทิสิตฺวาคโต นภา เชตวนํ สุรมฺมํ;

निरोध समाधीतून आनंदाने उठून भगवंत श्रेष्ठ शिलास्तूपाच्या ठिकाणी गेले; तेथे उभे राहून धम्माचा उपदेश केल्यानंतर, ते आकाशातून अत्यंत सुंदर अशा जेतवनाकडे निघून गेले;

๗๙๖.

७९६.

เอวํ โส ธมฺมราชา ชนหิตวิหิโต วีต โทสาริวคฺโคลงฺการามาย รมฺเม สุมนคิริสิเร’กาสิ ยํ ปาทลญฺฉํตํ โว สคฺคา’ปวคฺคํ ททติ มุนิสมํ จิตฺต มตฺเต ปสนฺเนตสฺมา โภ!โภ! ปหฏฺฐา นมถ มหถ ตํ สาธุ สาธุปฺปสตฺถํ;

अशा प्रकारे, लोकांच्या कल्याणात मग्न असलेल्या आणि द्वेषरूपी शत्रूंचा नाश करणाऱ्या त्या धम्मराजांनी (बुद्धांनी) लंकेतील सुंदर सुमनगिरीच्या (श्रीपाद पर्वताच्या) शिखरावर जे चरणचिन्ह अंकित केले, ते चरणचिन्ह मन प्रसन्न झाल्यावर स्वर्गाची आणि मोक्षाची प्राप्ती करून देते. म्हणूनच, हे सज्जनहो! अत्यंत हर्षित होऊन, सत्पुरुषांनी प्रशंसिलेल्या त्या चरणचिन्हाला वंदन करा आणि त्याची पूजा करा!;

อิติ สมนฺตกูฏ วณฺณนา นิฏฺฐิตา.

अशा प्रकारे समंतकूट वर्णन समाप्त झाले।

คฺรนฺถ สมาปฺติย.

ग्रंथ समाप्ती।

๑.

१.

อนนฺตรา สมตฺตายํ สุมณทฺทิสุ วณฺณนา,ตเถว สาธู สงฺกปฺปา ขิปฺปํ ปปฺโปนฺตุ ปาณินํ;

सुमनकूट इत्यादींच्या या वर्णनाच्या समाप्तीनंतर, सर्व प्राण्यांचे कल्याणकारी संकल्प त्वरित पूर्ण होवोत!;

๒.

२.

โย ยาจิโต’รญฺญวาสี คุณาธาร สุธีมตา,ราหุลตฺเถรนาเมน วิสฺสุเตน มหีตเล;

पृथ्वीवर 'राहुल थेर' या नावाने प्रसिद्ध असलेल्या, गुणांचे आधार आणि बुद्धिमान अशा अरण्यवासी (वनवासी) भिक्खूंनी ज्यांना प्रार्थना केली होती;

๓.

३.

ภุวโนทรมฺหิ ปญฺญาโต รวีวมฺพร มณฺฑเล,อรญฺญรตนานนฺท มหาเถโร มหาคณี;

आकाशातील सूर्याप्रमाणे या जगात प्रसिद्ध असलेले, अरण्यरतनांनद महाथेर, जे महागणधर (संघाचे प्रमुख) होते;

๔.

४.

ชีวิตํ วิย โย สตฺถุสาสนสฺส มหากวี,สาโร สุปฺปฏิปตฺตีสุ สตฺถสาคร ปารโค;

जे शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) शासनाचे (धम्माचे) प्राणासारखे रक्षक होते, महाकवी होते, सदाचारात श्रेष्ठ आणि शास्त्ररूपी समुद्राच्या पार गेलेले होते;

๕.

५.

ตสฺส สิสฺโส’สิ โย วิปฺปคาม วํเสก เกตุโกญาตาคโม’รญฺญวาสี สีลาทิ คุณภูสโณ;

त्यांचे शिष्य, जे विप्रग्राम वंशाचे एकमेव ध्वज (कीर्ती) होते, आगमांचे (शास्त्रांचे) ज्ञाते, अरण्यवासी आणि शीलादी गुणांनी विभूषित होते;

๖.

६.

โย’กา สีหลภาสาย สีหลํ สทฺทลกฺขณํ,เตน เวเทหเถเรน กตายมฺปิยสีลินา;

ज्यांनी सिंहली भाषेमध्ये सिंहली व्याकरण रचले, त्या प्रियस्वभावी वेदेह थेरांनी ही रचना केली आहे;

สิทฺธิรตฺถุ.

सिद्धी असो (यश लाभो)।

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी
1 สมนฺตกูฏวณฺณนา समंतकूटवण्णना นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धाला माझा नमस्कार असो. ๑. १. สตตวิตต กิตฺตึ ธสฺตกนฺทปฺปทปฺปํติภวหิตวิธานํ สพฺพโลเกกเกตุํ,อมิตมติมนคฺฆํ สนฺติทํ เมรุสารํสุคตมหมุทารํ รูปสารํ นมามิ; ज्यांची कीर्ती सतत पसरलेली आहे, ज्यांनी कामदेवाचा गर्व नष्ट केला आहे, जे तिन्ही लोकांच्या कल्याणाची व्यवस्था करणारे आहेत, जे संपूर्ण जगाचे एकमेव ध्वज आहेत, ज्यांची बुद्धी अमर्याद आणि अमूल्य आहे, जे शांतता देणारे आणि मेरू पर्वतासारखे स्थिर आहेत, अशा त्या उदार आणि रूपवान सुगतांना (बुद्धांना) मी वंदन करतो. ๒. २. หตทุริตตุสารํ โมหปงฺโกปตาปํมนกมลวิกาสํ ชนฺตุนํ เสสกานํ,กุมติกุมุทนาสํ พุทฺธปุพฺพาจลคฺคาอุทิตมหมุทารํ ธมฺมภานุํ นมามิ; बुद्धरूपी पूर्व पर्वताच्या शिखरावरून उगवलेल्या, पापांच्या दवबिंदूंचा नाश करणाऱ्या, मोहरूपी चिखलाचा ताप दूर करणाऱ्या, सर्व प्राण्यांच्या मनरूपी कमळाला विकसित करणाऱ्या आणि कुमतीरूपी कुमुदाचा (पांढऱ्या कमळाचा) नाश करणाऱ्या, अशा त्या उदार धम्मरूपी सूर्याला मी वंदन करतो. ๓. ३. สกลวิมลสีลํ ธุตปาปาริชาลํสุรนรมหนียํ ปาหุเนยฺยาหุเนยฺยํ,อุชุปถปฏิปนฺนํ ปุญฺญเขตฺตํ ชนานํคณมหมภิวนฺเท สารทํ สาทเรน; ज्यांचे शील पूर्णपणे विमल आहे, ज्यांनी पापांचे आणि शत्रूंचे जाळे नष्ट केले आहे, जे देव आणि मनुष्यांद्वारे पूजनीय आहेत, जे पाहुणेय (सत्कार करण्यास योग्य) आणि आहुणेय (दान देण्यास योग्य) आहेत, जे सरळ मार्गाने चालणारे आहेत आणि जे लोकांचे पुण्यक्षेत्र आहेत, अशा त्या संघसमूहाला (गणाला) मी आदरपूर्वक वंदन करतो. ๔. ४. อิติ กฬิต ปณามา หนฺตฺว สพฺโพปสคฺเคสุคตวิมล ปาทมฺโภชสมฺปาต ปูตํ,สุมนสิขริราชํ วณฺณยิสฺสํ สุรานํวสติ มตุลเมตํ สาธุชนฺตุ สุณนฺตุ; अशा प्रकारे वंदन करून आणि सर्व संकटांचा नाश करून, सुगतांच्या विमल चरणकमळांच्या स्पर्शाने पवित्र झालेल्या आणि देवांचे अतुलनीय निवासस्थान असलेल्या या श्रेष्ठ 'सुमनकूट' पर्वताचे मी वर्णन करणार आहे; सज्जनांनी ते लक्षपूर्वक ऐकावे. ๕. ५. สวณา ลปนา เจว สติยา จาปิ วนฺทนา,ยสฺส สมฺมา สุขี โหตี นิพฺพาณญฺจาธิคจฺฉติ; ज्याचे श्रवण केल्याने, कीर्तन केल्याने, स्मरण केल्याने आणि वंदन केल्याने मनुष्य पूर्णपणे सुखी होतो आणि निब्बाण (निर्वाण) प्राप्त करतो; ๖. ६. ตสฺมา สปฺปุริเสเห’ทํ ปตฺเถนฺเตหิ ติสมฺปทํ,สวณียญฺหิ สาธูหิ อจิกฺขิตฺเตน เจตสา; म्हणूनच, तिन्ही प्रकारच्या संपत्तीची इच्छा करणाऱ्या सज्जनांनी एकाग्र चित्ताने हे अवश्य ऐकावे. ๗. ७. โย โลกติลโก นาโถ ปูเรตฺวา ทส ปารมี,ชาโตสิ ตุสิเต กาเย สนฺตุสิโต’ติ วิสฺสุโต; ज्यांनी जगाचे भूषण आणि रक्षक होऊन, दहा पारमिता पूर्ण करून तुषित स्वर्गात 'संतुषित' या नावाने जन्म घेतला; ๘. ८. อาราธิโต สุราทีหิ กาโล มาริส เต อยํ,ติณฺโณ ตารยิมํ โลกํ พหู อปฺปรชกฺขกา; देव इत्यादींनी अशी प्रार्थना केली की, 'हे महाभागा! हीच आपली वेळ आहे. आपण स्वतः संसारसागर पार केला आहे, आता या जगातील ज्यांच्या डोळ्यांत अल्प धूळ आहे अशा अनेक जीवांना पार करवा.' ๙. ९. เอตทตฺถาย เต วีร ปูริตา ทส ปารมี,พาหุํ ปิตุสฺส ปุตฺโต’ว โลโก อาลมฺพเต ตุวํ; 'हे वीरा! याच कारणासाठी आपण दहा पारमिता पूर्ण केल्या आहेत. ज्याप्रमाणे मुलगा आपल्या वडिलांचा हात धरतो, त्याप्रमाणे हे जग आपला आधार घेत आहे.' ๑๐. १०. เตสํ ตํ วจนํ สุตฺวา มหาสตฺโต มหามตี,วิโลกเน วิโลเกตฺวา ปญฺจามล วิโลจโน; त्यांचे ते वचन ऐकून, महाबुद्धीमान महासत्त्वांनी आपल्या पाच निर्मळ नेत्रांनी पाच महाविलोकने केली; ๑๑. ११. ชมฺพุทีปคฺคกมเล กณฺณิกา’ว มโนรมา,ปุรี กปิฬวตฺถู’สิ วิสาณา’ว สุธาสินํ; जंबुद्वीपरूपी श्रेष्ठ कमळातील सुंदर कर्णिकेसारखे कपिलवस्तू नावाचे नगर होते, जे देवांच्या अमरावती नगरीसारखे शोभून दिसत होते. ๑๒. १२. สิงฺคีนิกฺขมยาภาส ตุงฺคสิงฺคสมงฺคิตา,มณิสีหปญฺชรากิณฺณ ปาสาทา ยตฺถ ภาสเร; जेथे शुद्ध सोन्यासारखी चमक असणाऱ्या उंच शिखरांनी युक्त आणि मणी व सिंहखिडक्यांनी सुशोभित असलेले राजवाडे तळपत होते; ๑๓. १३. สฆเน คคเน นิจฺจํ สเตรตสตานิ’ว,อนิเลริตปชฺโชต โสณฺณเกตุ อหู ยหึ; जेथे वाऱ्याने हलणारे सोन्याचे ध्वज ढगाळलेल्या आकाशात सतत चमकणाऱ्या शेकडो विजांसारखे दिसत होते; ๑๔. १४. ชนานํ นีลเนตฺเตหิ วทเนหิ ตุ ยา ปุรี,มธุปาลิสโมนทฺธ กญฺชินี สิริมาวเห; लोकांचे निळे डोळे आणि त्यांचे चेहरे यांच्यामुळे ते नगर भ्रमरांच्या समूहाने वेढलेल्या कमळिणीसारखे अत्यंत शोभायमान दिसत होते; ๑๕. १५. รงฺคตุงฺคตุรงฺเคหิ คชฺชิเตหิ จ ยา ปุรี,สโฆสุตฺตุงฺคกลฺโลล โลลสาครสนฺติภา; जेथे उसळणारे उंच घोडे आणि हत्तींच्या गर्जना यांमुळे ते नगर उंच लाटांनी गाजणाऱ्या चंचल महासागरासारखे भासत होते; ๑๖. १६. อวฺหมานา’ว เทวานํ ปุรลขฺยา ภุชา อิว,มนฺทานิเลริตา ตุงฺค นานาราคทฺธชา ยหึ; जेथे मंद वाऱ्याने हलणारे विविध रंगांचे उंच ध्वज म्हणजे जणू काही देवांना बोलावणारे त्या नगरलक्ष्मीचे हातच होते; ๑๗. १७. นานาเวสธรา ยสฺมึ นานาภูสณ ภูสิตา,นานาสมฺปตฺติสํยุตฺตา นานาวิชฺชาสุ ปารคา; जेथे विविध प्रकारचे पोशाख परिधान केलेले, विविध अलंकारांनी नटलेले, विविध संपत्तीने युक्त आणि विविध विद्यांमध्ये पारंगत असलेले लोक राहत होते; ๑๘. १८. นวโยพฺพน อุทฺทามา รูเปน จ มโนหรา,สจฺเจสุ นิรตา นิจฺจํ อนกฺกุฏฺฐกุลา สิยุํ; जे तरुण वयातील उत्साहाने भरलेले, रूपाने मनोहर, नेहमी सत्यात मग्न असणारे आणि निष्कलंक कुळातील होते; ๑๙. १९. นิจฺจํ กีฬา วิททฺธาหิ นรนารีหิ เสวิตา,ยา ปุรี สาธุรูปา’สิ มธุราลาปินีหิ จ; जे नगर क्रीडाकुशल आणि मधुर बोलणाऱ्या स्त्री-पुरुषांनी नेहमी गजबजलेले व अत्यंत सुंदर होते; ๒๐. २०. ตสฺมึ สทฺธาทโยเปต โอกฺกากกุลเกตุโก,สุทฺโธทนวฺหโย อาสี วิสฺสุโต ภุวนตฺตเย; त्या नगरात श्रद्धा इत्यादी गुणांनी युक्त, ओक्काक कुळाचे भूषण असलेले आणि तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध असलेले 'शुद्धोधन' नावाचे राजे होते; ๒๑. २१. ยสฺสงฺฆิกมเล สพฺพ ภุภุชานํ มหีตเล,กิรีฏมณิหิงฺคาลิ กีฬนฺตี’ว นิรนฺตรํ; पृथ्वीवरील सर्व राजांच्या मुकुटांतील मणीरूपी भ्रमर ज्यांच्या चरणकमळांवर सतत क्रीडा करत असल्यासारखे वाटत होते; ๒๒. २२. ยสฺส ปตฺถฏเตเชน ปุรเนตาปิ ทิวากโร,วหนีจ’มฺพเร ลีลํ โอสธีปติโน ทิวา; ज्यांच्या पसरलेल्या तेजामुळे सूर्य आणि चंद्र देखील आकाशात आपली लीला सहजपणे करत असल्यासारखे दिसत होते; ๒๓. २३. ยสฺส ทานปฺปวาโห ตุ นานายาจก ชนฺตุนํ,มโนทธีสุ เวลนฺเตติกฺกมนฺโตว สตฺตตํ; ज्यांच्या दानाचा प्रवाह विविध याचक प्राण्यांच्या मनरूपी समुद्राची मर्यादा सतत ओलांडून वाहत असे; ๒๔. २४. มติยา สุรมนฺตีว ธเนน ธนโท วิย,รูเปน กุสุเมสุ’ว โย ชุมฺหติ มหีตเล; जे बुद्धीमध्ये देवगुरू बृहस्पतीसारखे, संपत्तीमध्ये कुबेरासारखे आणि सौंदर्यामध्ये कामदेवासारखे या पृथ्वीवर शोभून दिसत होते; ๒๕. २५. ตสฺสาภิสิตฺตา รชฺเชน มหามายาติ วิสฺสุตา,จนฺทิกา วิย จนฺทสฺส คิริราชา’ว กปาลิโต; त्यांची पट्टराणी 'महामाया' या नावाने प्रसिद्ध होती, जी चंद्रासाठी चांदण्यासारखी आणि पर्वतराज हिमालयासाठी गंगेसारखी होती; ๒๖. २६. ลกฺขี’ว วาสุเทวสฺส สีตา’ว รามราชิโน,มเหสีสิ วราโรหา สุนฺทรี สุนฺทราธรา; जी वासुदेवाची लक्ष्मी आणि राजा रामाची सीता यांसारखी सुंदर अवयव असलेली, अत्यंत रूपवान आणि सुंदर ओठ असणारी मुख्य राणी होती; ๒๗. २७. ตสฺสา กุจฺฉิกรณฺฑมฺหิ อนคฺฆรตนํ วิย,ขตฺตึสาหิ นิมิตฺเตหิ วิมฺหาเปนฺโต สเทวกํ; तिच्या गर्भरूपी करंडकात एखाद्या अमूल्य रत्नाप्रमाणे, बत्तीस शुभ चिन्हांनी देवलोकासह संपूर्ण जगाला विस्मित करत; ๒๘. २८. สิตมฺพุชกโร สนฺโต สิเตภจฺฉาปโก วิย,กตฺวา ปทกฺขิณํ มาตุ ปฏิสนฺธิมคณฺหิ โส; सोंडेत पांढरे कमळ घेतलेल्या एका पांढऱ्या हत्तीच्या पिल्लाप्रमाणे शांतपणे आपल्या मातेला प्रदक्षिणा घालून त्यांनी गर्भात प्रवेश केला; ๒๙. २९. ทเสกาทสมาเสน ตสฺเสวํ อาสิ เจตนา,ปสฺสิตุํ สกญาตีนํ คนฺตฺวาน นครํ ตทา; दहाव्या-अकराव्या महिन्यात, आपल्या माहेरच्या लोकांना पाहण्यासाठी त्यांच्या नगरात जाण्याची इच्छा महामाया देवींच्या मनात निर्माण झाली; ๓๐. ३०. นิเวเทตฺวา ตมตฺถํ สา รญฺโญ เตน สุสชฺชิเต,สปริจฺฉทา ตทา มคฺเค คจฺฉนฺติ อนฺตราปเถ; त्यांनी ही गोष्ट राजाला सांगितली. राजाने सर्व तयारी करून दिल्यावर, आपल्या परिवारासह मार्गाने जात असताना वाटेत; ๓๑. ३१. เทวตานํ มโนนนฺทกร นนฺทน สนฺนิภํ,ทิสฺวาน ลุมฺพินึ นาม อุยฺยานํ มนนนฺทนํ; देवांच्या नंदनवनासारखे मनाला आनंद देणारे 'लुंबिनी' नावाचे सुंदर उद्यान पाहून; ๓๒. ३२. ตสฺมึ กีฬิตุมุสฺสาหา ปวิสิตฺวาน ตํ วนํ,กีฬนฺติ อุปคนฺตฺวาน มงฺคลํ สาลปาทปํ; त्या वनात क्रीडा करण्याच्या इच्छेने त्यांनी तेथे प्रवेश केला आणि क्रीडा करत करत त्या एका मंगल शाल वृक्षाजवळ गेल्या; ๓๓. ३३. วิโลล ปลฺลวากิณฺณํ สุผุลฺลกุสุโมนตํ,คเหตฺวา สาลสาขํ สา สุรตฺตกร ปลฺลวา; हलणाऱ्या पानांनी युक्त आणि उमललेल्या फुलांनी लवलेल्या शाल वृक्षाची फांदी त्यांनी आपल्या लालसर कोवळ्या हाताने पकडली; ๓๔. ३४. เทเวหิ คหิตา’รกฺขา มหมาเน สเทวเก,ชเนสิ ตนยํ มายา ตตฺรฏฺฐา โลกโลจนํ; देवांनी रक्षण केलेल्या आणि देवलोकासह सर्वजण उत्सव साजरा करत असताना, मायादेवींनी तेथे उभे राहून जगाचे नेत्र असलेल्या पुत्राला जन्म दिला; ๓๕. ३५. พฺรหฺมาโน โลกปาลา จ มนุสฺสา กมโต ตทา,โสณฺณชาลาชินาทีหิ คณฺหึสุ ชนนนฺทนํ; तेव्हा ब्रह्मा, लोकपाल आणि मनुष्यांनी अनुक्रमे सोन्याचे जाळे, मृगचर्म इत्यादींनी त्या लोकाल्हादक बालकाला आपल्या हाती घेतले; ๓๖. ३६. มหึ ปติฏฺฐิโต ธีโร ปสฺสิตฺวาน ตโต ทิสา,อุตฺตราภิมุโข สตฺตปทํ คณฺตฺวา’มฺพุเช ฐิโต; पृथ्वीवर पाऊल ठेवल्यावर त्या धीरगंभीर बालकाने सर्व दिशांना पाहिले आणि उत्तरेकडे सात पावले चालून ते एका कमळावर उभे राहिले; ๓๗. ३७. ทิสนฺตมวโลเกตฺวา สุผุลฺลมฺพุชโลจโน,นิจฺฉาเรสาสภึ วาจํ อคฺโค เสฏฺโฐ’ติอาทินา; उमललेल्या कमळासारखे नेत्र असलेल्या त्यांनी दिशांच्या टोकाकडे पाहत, 'मी जगामध्ये अग्र आहे, मी ज्येष्ठ आहे...' अशी सिंहगर्जना केली; ๓๘. ३८. พฺรหฺมามรนราทีหิ ปูชิโต จ นมสฺสิโต,กเมน อภิวฑฺฒนฺโต ชุณฺหปกฺเข สสี ยถา; ब्रह्मा, देव आणि मनुष्य इत्यादींनी पूजिलेले आणि वंदिलेले ते बालक, शुक्ल पक्षातील चंद्राप्रमाणे हळूहळू वाढू लागले. ๓๙. ३९. พฺรหฺมูนํ ฉตฺตฉายาย มนฺทารกุสุมนฺตเร,สานนฺทามนฺทเทเวหิ ธุตจามรมชฺฌโค; ब्रह्मांच्या छत्रछायेत, मंदार पुष्पांच्या वर्षावात, सानंद आणि मंद देवांनी ढाळलेल्या चामरांच्या मध्यभागी ते शोभत होते; ๔๐. ४०. ทิพฺเพหิ รูปสทฺเทหิ คนฺเธหิ จ รเสหิ จ,โผฏฺฐพฺเพหิ จ ทิพฺเพหิ โมทมาโน อเนกธา; दिव्य रूप, शब्द, गंध, रस आणि दिव्य स्पर्शांचा अनेक प्रकारे आनंद घेत; ๔๑. ४१. ทิพฺเพหิ รมณีเยหิ นจฺเจหิ วาทิเตหิ จ,ปทาเนกสหสฺเสหิ ถูยมานคุณากโร; दिव्य व रमणीय नृत्यांनी आणि वादनांनी, तसेच हजारो पदांनी ज्यांच्या गुणांच्या खाणीची स्तुती केली जात होती; ๔๒. ४२. ปตฺวา โสฬสมํ วสฺสํ ญาติสงฺฆสฺส มชฺฌโค,ทสฺเสตฺวา’เสสสิปฺปํ ตํ โลเก วิชฺชติ ยํ ตทา; सोळावे वर्ष गाठल्यावर, नातेवाईकांच्या समुदायामध्ये जाऊन, त्यांनी त्या काळी जगात अस्तित्वात असलेल्या सर्व कलांचे प्रदर्शन केले; ๔๓. ४३. ญาติสงฺฆํ ปโมเทนฺโต เทเว จ มนุเช’ปิ จ,ลทฺธา ยโสธรํ เทวึ’นุกูลํ ชาติชาติยํ; नातेवाईकांच्या समुदायाला, तसेच देव आणि मनुष्यांनाही आनंदित करत, त्यांनी जन्मोजन्मी अनुकूल असणाऱ्या यशोधरा देवीला प्राप्त केले; ๔๔. ४४. โสณฺณทปฺปณสงฺกาส โสมฺมานน วิภุสิตํ,นีลนีรชสงฺกาส วิสาลายต โลจนํ; सुवर्ण आरशाप्रमाणे चकाकणाऱ्या सौम्य मुखाने सुशोभित, आणि नीलकमलासारखे विशाल व लांब डोळे असणाऱ्या; ๔๕. ४५. สิงฺคารมนฺทิรทฺวาเร ธโชปมภมุทฺวยํ,เหมกาหลสงฺกาส นาสิกํ รูปลกฺขิยา शृंगार मंदिराच्या द्वारावरील दोन ध्वजांसारख्या भुवया असणाऱ्या, आणि सौंदर्याच्या देवतेच्या सुवर्ण कर्ण्यासारखे नाक असणाऱ्या; ๔๖. ४६. นีลเวลฺลิตธมฺมิลฺล ชิมุโตภย โกฏิยํ,นิจฺจวิชฺชุลฺลตาจกฺก มนุญฺญกณฺณปาสกํ; काळ्या ढगांच्या कडांसारखे निळसर कुरळे केस असणाऱ्या, आणि सतत चमकणाऱ्या विजेच्या वर्तुळासारखे मनोहर कर्णभूषणे धारण करणाऱ्या; ๔๗. ४७. สาตกุมฺภนิภาภาส ปโยธรฆฏทฺวํ,สุวณฺณทฺทิตฏายาต นิชฺฌราการหารกํ सुवर्णासारखे चकाकणारे घटसमान स्तन असणाऱ्या, आणि सुवर्ण पर्वताच्या उतारावरून वाहणाऱ्या धबधब्यासारखा हार परिधान करणाऱ्या; ๔๘. ४८. เทหเทวทฺทุมาลมฺพ ปาโรหาภภุชทฺวยํ,องฺคุลีปลฺลวนฺตมฺพุ พินฺทุจารุ นขาวลึ; देहरूपाच्या कल्पवृक्षाला लटकणाऱ्या पारंब्यांसारखे दोन बाहू असणाऱ्या, आणि बोटांच्या पालवीच्या टोकावर पाण्याच्या थेंबासारखी सुंदर नखांची ओळ असणाऱ्या; ๔๙. ४९. เทหมาลาลิมาลาภ โรมราชิวิราชิตํ,รูปณฺณวตรงฺคาห วลิตฺตย วิจิตฺตกํ; शरीरावर भुंग्यांच्या माळेसारख्या रोमराजीने सुशोभित असणाऱ्या, आणि सौंदर्याच्या सागरातील लहरींसारख्या पोटावरील तीन वळ्यांनी युक्त असणाऱ्या; ๕๐. ५०. โสณฺณรมฺภาสมาวฏฺฏ ปิโณรุทฺวย สุนฺทรํ,สนฺนิรกลิกาการ จารุชงฺฆา วิภูสิตํ; सुवर्णाच्या केळीच्या खांबासारख्या गोलाकार व पुष्ट मांड्यांनी सुंदर दिसणाऱ्या, आणि बंद कळीसारख्या सुंदर पोटऱ्यांनी सुशोभित असणाऱ्या; ๕๑. ५१. ปจฺจกฺขรูปลกฺขิญฺจ ลีลานิจย สนฺนิภํ,คุณานมากรํ สาธุ เวลํว รติสาคเร; प्रत्यक्ष सौंदर्यलक्ष्मीसारख्या, विलासाचा जणू समूहच असणाऱ्या, गुणांची खाण असणाऱ्या आणि रती-सागराच्या किनाऱ्यासारख्या त्या यशोधरेला त्यांनी प्राप्त केले; ๕๒. ५२. กนฺโต วสนฺตราชา’ว กนฺทปฺโป’ว สุรูปวา,สสี’ว ทสฺสนีโย จ สูริโย วิย เตชวา; ते वसंतऋतूप्रमाणे प्रिय, कामदेवासारखे रूपवान, चंद्रासारखे दर्शनीय आणि सूर्यासारखे तेजस्वी होते; ๕๓. ५३. อจลตฺเตน เมรูว คมฺภีเรนณฺณโว วิย,พฺรหฺมสฺสโร ปิยํวาที ปญฺคฺญาย จ อนูปโม; अचलतेमध्ये मेरू पर्वतासारखे, गांभीर्यात महासागरासारखे, ब्रह्मस्वर असणारे, प्रिय बोलणारे आणि प्रज्ञेमध्ये अनुपम होते; ๕๔. ५४. วสนฺโต โส มหาวีโร ปุรสฺมึ กปิลวฺหเย,ทิสฺวา นิมิตฺเต จตุโร อุยฺยาน คมนญฺชเส; कपिलवस्तू नावाच्या नगरात राहत असताना, त्या महावीराने उद्यानाकडे जाणाऱ्या मार्गावर चार निमित्ते पाहिली; ๕๕. ५५. ปพฺพชฺชาภิรโต นาโถ คนฺตฺวา อุยฺยานภูมิยํ,สุผุลฺลจมฺปกาโสก นาคาทา’เคหิ มณฺฑิตํ; प्रव्रज्येमध्ये मन रमवणारे ते नाथ उद्यानभूमीत गेले, जे पूर्णपणे फूललेल्या चाफा, अशोक आणि नागकेशर इत्यादी वृक्षांनी सुशोभित होते; ๕๖. ५६. ผุลฺลปงฺกช กฬฺหาร ชลาชลย สตากุลํ,มนฺทมนฺทานิลายาต นานาโมเทหิ วาสิตํ; जे उद्यान उमललेली कमळे आणि पांढऱ्या कमळांनी युक्त अशा शेकडो जलाशयांनी भरलेले होते, आणि मंद-मंद वाहणाऱ्या वाऱ्याने आणलेल्या विविध सुगंधांनी सुवासित होते; ๕๗. ५७. สรา สรํ สมายาต มธุพฺพต นิเสวิตํ,ผลปุปฺผรสุทฺทาม ทฺวิช สงฺฆ นิกูชิตํ; एका सरोवराकडून दुसऱ्या सरोवराकडे जाणाऱ्या भ्रमरांनी जे सेविलेले होते, आणि फळे, फुले व रसांच्या समृद्धीमुळे पक्ष्यांच्या थव्यांच्या किलबिलाटाने गुंजत होते; ๕๘. ५८. นจฺจนฺต มตฺตโมรานํ นิจฺจํ มณฺฑปสนฺติภํ,ทิพฺพนฺต มิคสคฺฆานํ กีฬามณฺฑป สนฺนิภํ; नाचणाऱ्या धुंद मोरांच्या समूहामुळे जे नेहमी मंडपासारखे भासत होते, आणि बागडणाऱ्या हरिणांच्या कळपांमुळे क्रीडामंडपासारखे दिसत होते; ๕๙. ५९. สมีร สิสิโรทาร ธาราสีกร วาริหิ,ธารามณฺฑป ปนฺตีหิ ชนานนฺทกรํ วรํ; शीतल वाऱ्याच्या झुळुकांनी आणि पाण्याच्या तुषारांनी, तसेच कारंज्यांच्या ओळींनी लोकांना आनंद देणारे ते श्रेष्ठ उद्यान होते; ๖๐. ६०. อุยฺยานวนมาคมฺม เทวราชาว นนฺทนํ,กีฬนฺโต นิชปุตฺตสฺส สุตฺวาน ชาตสาสนํ; देवराजा जसा नंदनवनात क्रीडा करतो, तसे त्या उद्यानवनात क्रीडा करत असताना, त्यांनी स्वतःच्या पुत्राच्या जन्माची बातमी ऐकली; ๖๑. ६१. นิวตฺโต วิสฺสกมฺเมน สหสฺสกฺโขว ภูสิโต,ปุรํ ปวิสมาโนว กิสา โคตมิ ภาสิตํ; विश्वकर्म्याने सुशोभित केलेल्या सहस्राक्षाप्रमाणे ते नगराकडे परतले, आणि नगरात प्रवेश करत असताना त्यांनी किसा गोतमीचे शब्द ऐकले; ๖๒. ६२. สุตฺวาน นิพฺพุตปทํ ตทา จิตฺตานุกูลกํ,สนฺตุฏฺโฐ สานุราโค จ ลกฺขคฺฆํ ตารภาสุรํ; मनाला अनुकूल असणारे ते 'निब्बुता' पद ऐकून, संतुष्ट व प्रसन्न झालेल्या त्यांनी, ताऱ्यासारखा चमकणारा आणि लाख मोलाचा; ๖๓. ६३. หารํ ติสฺสาย เปเสตฺวา คนฺตฺวาน สกมนฺทิรํ,เทวราชวิลาเสน นิสีทิ ปวราสเน; तो हार तिला पाठवून दिला, आणि आपल्या महालात जाऊन देवराजाच्या वैभवाने ते एका श्रेष्ठ आसनावर विराजमान झाले; ๖๔. ६४. อถาคมฺม ตทา เนกนาฏิกา ปริวารยุํ,วชฺชนฺติ เภริโย ตาสุ ปคฺคยฺห กาจิ นาริโย; त्यानंतर अनेक नर्तकींनी येऊन त्यांना वेढले; त्यांपैकी काही स्त्रियांनी वाद्ये हातात घेऊन ती वाजवण्यास सुरुवात केली; ๖๕. ६५. นานาลยสมากิณฺณํ คีตํ คายนฺติ กาจิ’ปิ,ธมนฺติ สุสิรํ กาจิ กาจิ วาเทนฺติ ตนฺติโย; काही स्त्रिया विविध लयींनी युक्त अशी गीते गाऊ लागल्या, काही सुशिर वाद्ये वाजवू लागल्या, तर काही तंतुवाद्ये वाजवू लागल्या; ๖๖. ६६. จารุ พิมฺพาธรารมฺม ปโยธรภรา สุภา,วิสาลายต นีลกฺขา โสมโสมฺมานนา ตทา; सुंदर बिंबासारखे ओठ असणाऱ्या, पुष्ट व सुंदर स्तन असणाऱ्या, विशाल व लांब निळे डोळे असणाऱ्या आणि चंद्रासारखे सौम्य मुख असणाऱ्या त्या स्त्रिया; ๖๗. ६७. นจฺจนฺติ ปุรโต ตสฺส เภริมณฺฑล มชฺฌคา,เทวกญฺญาว รงฺคมฺหี รสภาวนิรนฺตรํ; रंगमंचावरील देवकन्यांप्रमाणे, रस आणि भावांनी ओतप्रोत होऊन, वाद्यांच्या वर्तुळात त्यांच्यासमोर नृत्य करू लागल्या; ๖๘. ६८. ทิสฺวาน โส ตมจฺฉริยํ วิรตฺโต วิสเย ตทา,อุรตฺตาฬญฺจ อทฺทกฺขิ สพฺพนฺตํ เภริตาฬนํ; ते आश्चर्यकारक दृश्य पाहून, विषयांपासून विरक्त झालेल्या त्यांनी, त्या सर्व वाद्यांच्या तालाला छाती बडवून घेण्यासारखे मानले; ๖๙. ६९. ปริเทวํ’จุปฏฺฐาสิ คีตํ สํสารสาคเร,วายุเวค วิการํ’ว นจฺจํ จินฺเตสิ นายโก; त्या नायकाने विचार केला की, या संसारसागरात गाणे हे विलापासारखे आहे आणि नृत्य हे वाऱ्याच्या वेगाने होणाऱ्या विकारासारखे आहे; ๗๐. ७०. ’กทาหํ ฆรโมสฺสชฺช ปพฺพชฺชาสิริ มุพฺพเห?’อิจฺเจวํ จินฺตยนฺโต โส สุปนฺโตว สยี ตหึ; मी कधी घर सोडून प्रव्रज्येचे कल्याणकारी वैभव धारण करीन? असा विचार करत ते तेथे झोपल्यासारखे पडून राहिले; ๗๑. ७१. ’ยํ นิสฺสาย มยํ เอตฺถ นจฺจคีเตสุ วฺยาวฏา,โส’ยํ’ทานิ สุปี’ อมฺเห กสฺสทานิ กโรม ตํ?; ज्यांच्यासाठी आपण येथे नृत्य आणि गायनात मग्न होतो, ते तर आता झोपले आहेत; मग आता आपण हे कोणासाठी करायचे? ๗๒. ७२. อิติ จินฺติย เต ตตฺถ ตุริเยสุ สเก สเก,อาลมฺพา สยิตา กญฺญา สุสญฺญาญฺญมนิสฺสิตา; असा विचार करून, त्या तरुणी आपापल्या वाद्यांवर डोके टेकवून, गाढ झोपेत परस्परांवर पडून राहिल्या; ๗๓. ७३. ขาทนฺติ กาจิ ทนฺตานิ กาจิ ลาลา วหนฺติโย,กาจิ รุทนฺติโย ตตฺถ วิลปนฺติ อถา’ปรา; काही जणी दात खात होत्या, काहींच्या तोंडातून लाळ गळत होती, काही जणी झोपेतच रडत होत्या, तर काही विलाप करत होत्या; ๗๔. ७४. กากจฺฉนฺติ’ปิ เสมฺหมฺปิ คิลนฺติ จ จมนฺติ จ,กโรนฺติ นาทํ นาสาย ฆรู’ติ จ ขิปนฺติ จ; काही जणी घोरत होत्या, लाळ-कफ गिळत होत्या, नाकाने घर्र-घर्र असा आवाज करत होत्या आणि शिंकत होत्या; ๗๕. ७५. มุตฺตยนฺติ ตทา กาจิ รหสฺสํ วิจรนฺติ จ,ทุคฺคนฺธํ วาติ ตํ ฐานํ สุสานํ อามกํ ยถา; काही जणींचे गुप्त अवयव उघडे पडले होते, आणि त्या ठिकाणाहून एखाद्या ताज्या स्मशानासारखा दुर्गंध सुटला होता; ๗๖. ७६. ปพุทฺโธ อฑฺฒรตฺตมฺหิ คเต ตตฺถ นิสีทิย,อทฺทกฺขิ ตาสํ เนกานิ วิการานิ ตหึ ตทา; मध्यरात्र उलटून गेल्यावर जाग आल्यावर, त्यांनी उठून बसून त्या स्त्रियांचे अनेक बीभत्स विकार पाहिले; ๗๗. ७७. ตสฺเสวํ เปกฺขมานสฺส ภเว สํวิคฺคเจตโส,อาทิตฺตํว อุปฏฺฐาสิ มเน ขลุ ภวตฺตยํ; हे सर्व पाहत असताना, त्यांच्या मनात संवेग उत्पन्न झाला आणि त्यांना तिन्ही लोक जणू पेटलेल्या घरासारखे भासू लागले; ๗๘. ७८. ทาวานล สมาทิตฺต มหารญฺญายถา คโช,ตเถวาสิ นรินฺทสฺส เคหโต คมเน มตี; वणवा पेटलेल्या मोठ्या जंगलातून पळून जाणाऱ्या हत्तीप्रमाणे, त्या नरेंद्राचे घर सोडून जाण्याचे मन झाले. ๗๙. ७९. ตโต วุฏฺฐาย สยนา กโรนฺโต อภินิกฺขมํ,วิตกฺเกสิ มหาราชา ปสฺสิตุํ สกมตฺรชํ; त्यानंतर शय्येवरून उठून, महाभिनिष्क्रमण करत असताना, त्या महाप्रतापी राजपुत्राने आपल्या स्वतःच्या पुत्राला पाहण्याचा विचार केला. ๘๐. ८०. ปวิสิตฺวา ตโต คพฺภํ สนิกํ สนฺตมานโส,ปสฺสิตฺวา สห ปุตฺเตน นิทฺทายนฺตึ ยโสธรํ; त्यानंतर शांत मनाने हळूच शयनगृहात प्रवेश करून, त्यांनी आपल्या पुत्रासह निद्रिस्त असलेल्या यशोधरेला पाहिले. ๘๑. ८१. จิราคตํ มหาเปมํ ธารยํ สกมานเส,พุทฺโธ หุตฺวาปิ’มํ สกฺกา ปสฺสิตุํ อิติ จินฺติย; आपल्या मनात दीर्घकाळापासून असलेले महान प्रेम आवरत, 'बुद्ध झाल्यावरही यांना पाहणे शक्य होईल' असा विचार त्यांनी केला. ๘๒. ८२. คโต นาโถ ตโต ฐานา โพธิยา พทฺธมานโสตทเหวาสิ พุทฺโธติ กามุโก โก น จินฺตเย; बोधीप्राप्तीसाठी मन दृढ करून ते नाथ (प्रभू) त्या ठिकाणाहून निघून गेले. 'त्याच दिवशी ते बुद्ध झाले' असा विचार कोण करणार नाही? ๘๓. ८३. สิเนรุ มุทฺธรนฺโตว ปาทุทฺธริย นิกฺขมํ,ฉนฺนมาหูย อานีตํ กนฺถกํ ตุรคาธิปํ; सुमेरू पर्वत उपटून काढावा त्याप्रमाणे पाऊल उचलून त्यांनी प्रस्थान केले. त्यांनी छन्नाला बोलावून कंथक नावाच्या श्रेष्ठ अश्वाला आणण्यास सांगितले. ๘๔. ८४. อสฺสราชํ ตมารุยฺห สห ฉนฺเนน รตฺติยํ,เทเวหิ วิวฏทฺวรา ปฏิปชฺชิ มหาปถํ; रात्रीच्या वेळी छन्नासह त्या अश्वराजावर आरूढ होऊन, देवांनी उघडलेल्या द्वारातून त्यांनी महामार्गावर प्रस्थान केले. ๘๕. ८५. จกฺกวาเฬสุ เนเกสุ เทวตา สุสมาคตา,ทีปธูปทฺธเชเห จ คนฺธมาเลหิ ปูชยุํ; अनेक चक्रवाळांमधून एकत्र आलेल्या देवतांनी दीप, धूप, ध्वज, सुगंध आणि पुष्पमालांनी त्यांची पूजा केली. ๘๖. ८६. ปุรโต สฏฺฐีสหสฺสานิ ทณฺฑทีปานิ ธารยุํ,ตถา ทกฺขิณปสฺสมฺหิ วามปสฺเส จ ปจฺฉโต; त्यांच्या पुढे, तसेच उजव्या बाजूला, डाव्या बाजूला आणि मागे साठ हजार मशाली धरण्यात आल्या होत्या. ๘๗. ८७. คคนา ปุปฺผวสฺสานิ วสฺสาเปสุํ ฉ เทวตา,มนฺทารวํ โกกนทํ สุคนฺธํ จิตฺตปาฏ ลึ; देवतांनी आकाशातून सुगंधी मंदार, कोकनद (लाल कमळ) आणि चित्तवेधक पाटल फुलांचा वर्षाव केला. ๘๘. ८८. จมฺปกา โสก ปุนฺนาค นาคปูคาค สมฺภวํ,มาลตีวสฺสิกียาที นานาวลฺลีหิ สมฺภวํ; चाफा, अशोक, पुन्नाग, नागकेशर, सुपारी इत्यादी वृक्षांपासून आणि मालती, जुई इत्यादी विविध वेलींपासून उत्पन्न झालेल्या फुलांचा वर्षाव केला. ๘๙. ८९. ปทุมุปฺปล กลหาร กุมุทาทฺยามฺพุ สมฺภวํ,สุคนฺธมธุ มตฺตาหิ ฉปฺปทาลีหิ กูชิตํ; कमळ, उत्पल, कल्हार, कुमुद इत्यादी जलपुष्पांचा आणि सुगंधी मधाने धुंद झालेल्या भ्रमरांच्या गुंजारावाने युक्त अशा फुलांचा वर्षाव केला. ๙๐. ९०. ปุปฺผวสฺสํ ปวสฺสิตฺถ ตึสโยชนมญฺชเส,ปสตฺโต ตตฺถ ตุรโค ทุกฺขโต อคมี ตทา; तीस योजने लांबीच्या त्या मार्गावर फुलांचा वर्षाव झाला, त्यामुळे तो श्रेष्ठ अश्व तेथून मोठ्या कष्टाने पुढे मार्गक्रमण करू शकला. ๙๑. ९१. เอวํ ปูชาวิธาเนหิ คนฺตฺวา’โนมํ มหานทึ,สิตเสกต สงฺกิณฺณํ พหุมีนกุลากุลํ; अशा प्रकारे विविध पूजाविधींसह मार्गक्रमण करत ते पांढऱ्या वाळूने युक्त आणि अनेक माशांच्या थव्यांनी गजबजलेल्या अनोमा नावाच्या महानदीपाशी पोहोचले. ๙๒. ९२. ตีรฏฺโฐ ปสฺสิ โส ธีโร คงฺคานารึ รสาวหํ,กโรนฺตึ วีจิพาภาติ เอเณปุปฺโผปหารกํ; त्या तीरावर उभे राहून, त्या धीरगंभीर महापुरुषाने लाटांच्या बाहूंनी फेसाळलेल्या फुलांची भेट अर्पण करणाऱ्या आणि जलप्रवाहाने समृद्ध अशा त्या नदीरूप स्त्रीला पाहिले. ๙๓. ९३. อสฺเสน ตํ มหาโนมํ ลงฺฆาเปตฺวา มหามตี,ปรตีเร ปติฏฺฐาสิ วิมเล วาลุกา ตเล; त्या महाज्ञानी सिद्धार्थाने अश्वाकरवी त्या अनोमा महानदीला ओलांडून पलीकडच्या तीरावरील स्वच्छ वाळूच्या मैदानावर पाऊल ठेवले. ๙๔. ९४. ปพฺพชิตุํ มเยตฺเถว ยุตฺตํ โน เม ปปญฺจิตุํ,อิติ จินฺติย โอภาย ธาริตาภรณานิ โส; 'माझ्यासाठी येथेच प्रव्रज्या घेणे योग्य आहे, आता विलंब करणे योग्य नाही,' असा विचार करून त्यांनी अंगावरील सर्व अलंकार उतरवले. ๙๕. ९५. ฉนฺนสฺส ปฏิยาเทตฺวา กนฺถกญฺจ หยาธิปํ,นิสิตํ ขคฺคมุคฺคยฺห สโมลึ ฉินฺทิ กุนฺตลํ; ते अलंकार आणि अश्वराज कंथक छन्नाच्या स्वाधीन करून, त्यांनी आपली तीक्ष्ण तलवार उपसली आणि मुकुटासह आपले केस कापले. ๙๖. ९६. เอวมาวชฺชยํ นาโถ สเจ’หํ สุคโต ภเว,ติฏฺฐตุ คคเน คนฺตฺวา อิติ อุกฺขิปิ จ’มฺพรํ; 'जर मी बुद्ध (सुगत) होणार असेन, तर हे आकाशातच राहो,' असा विचार करून त्या नाथांनी ते केस आकाशात फेकले. ๙๗. ९७. ตโต สกฺโก มหคฺเฆน มณิจงฺโคฏเกน ตํ,ปฏิคฺคเหตฺวา สิรสํ เนตฺวา เทวปุรํ จรํ; तेव्हा शक्राने (इंद्राने) एका मौल्यवान रत्नजडित करंडकात ते केस आदराने आपल्या मस्तकावर झेलले आणि ते देवलोकात नेले. ๙๘. ९८. กาเรตฺวา มณิถูปํ โส นีเธตฺวา ตํ สิโรรุหํ,อตฺถาหํ ปติมาเนติ สหเทเวหิ เนกธา; तेथे त्यांनी एक रत्नजडित स्तूप बांधून त्यात ते केस जतन केले आणि इतर सर्व देवांसह ते आजही त्याची विविध प्रकारे पूजा करतात. ๙๙. ९९. มหาพฺรหฺโมปนีตฏฺฐปริกฺขารํ มหามตี,ปฏิคฺคเหตฺวา กาสาวํ นิวตฺโถ ปารุโต ตทา; त्यानंतर त्या महाज्ञानी सिद्धार्थाने महाब्रह्मदेवाने आणलेले अष्टपरिष्कार स्वीकारले आणि काषाय वस्त्रे परिधान केली. ๑๐๐. १००. ปุพฺเพ วิยมฺพรํ คยฺห อมฺพเร ขิปิ นายโก,ปฏิคฺคเหตฺวา ตํ พฺรหฺมา เนตฺวา พฺรหฺมปุรํ จรํ; पूर्वीप्रमाणेच त्या नायकाने आपले राजवस्त्र आकाशात फेकले. ब्रह्मदेवाने ते झेलले आणि ते ब्रह्मलोकात नेले. ๑๐๑. १०१. ทฺวาทสโยชนุพฺเพธํ กตฺวา ถูปวรํ สุภํ,ตตฺถ ตํ นิทหิตฺวาน ปณิปาเตติ สพฺพทา; तेथे त्यांनी बारा योजने उंचीचा एक सुंदर आणि श्रेष्ठ स्तूप बांधून त्यात ते वस्त्र जतन केले आणि ते आजही त्याला सदैव वंदन करतात. ๑๐๒. १०२. สมฺปุณฺณ มนสงฺกปฺโป ปพฺพชฺชาสิริ มุพฺพหํ,ฉาเทนฺโต กามเลเนว มรุํ จงกฺกมิ นายโก; मनातील संकल्प पूर्ण झाल्यामुळे प्रव्रज्येची शोभा धारण करत, ते नायक वाळवंटातील जमिनीवर एखाद्या कमळाप्रमाणे शोभून दिसत चंक्रमण करू लागले. ๑๐๓. १०३. ตโต อมฺพวนํ คนฺตฺวา วินฺทนฺโต ปีติชํ สุขํ,วีตินามยิ สตฺตาหํ รมฺเม ปาทปมณฺฑเป; त्यानंतर एका आम्रवनात जाऊन, प्रीतीपासून उत्पन्न होणाऱ्या सुखाचा अनुभव घेत त्यांनी एका सुंदर वृक्षाच्या छायेखाली सात दिवस व्यतीत केले. ๑๐๔. १०४. ตโต ราชคหํ คนฺตฺวา ปารุปิตฺวา จีวรํ,คเหตฺวา มณิวณฺณํ โส ปตฺตํ กรตลมฺพุชา; त्यानंतर राजगृह नगरात जाऊन, चीवर परिधान करून त्यांनी आपल्या कमळासारख्या हातांनी मण्यासारखे सुंदर भिक्षापात्र घेतले. ๑๐๕. १०५. พตฺตึส ลกฺขณูเปโต อนุพฺยญฺชน มณฺฑิโต,พฺรหฺมุชฺชุคตฺโต ภควา ปุรเสฏฺฐมุปาคมิ; बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त, ऐंशी अनुव्यंजनांनी सुशोभित आणि ब्रह्मदेवासारखी सरळ व भव्य काया असलेले ते भगवान त्या श्रेष्ठ नगरात प्रविष्ट झाले. ๑๐๖. १०६. วิสิขนฺตเรน คจฺฉนฺตํ โลเกกนยนํ ชนา,ทิสฺวา เอวํ วิจินฺเตสุํ นายํ โย โส ชนาธิโป; गल्लीबोळातून जाणाऱ्या, जगाचे एकमेव नेत्र असलेल्या त्यांना पाहून लोक असा विचार करू लागले की, 'हा कोणी सामान्य राजा नाही.' ๑๐๗. १०७. กามํ ปุรวธุโสมฺม วตฺตสมฺพนฺธการณา,จนฺโท’ยมาคโต อชฺช สกเวเสน โน มติ; 'नगरातील स्त्रियांना आनंद देण्यासाठी हा प्रत्यक्ष चंद्रच आज आपल्या मूळ रूपात येथे आला आहे, असे आमचे मत आहे.' ๑๐๘. १०८. สุตฺวาน ตํ ตทา เกจิ หสนฺตา วจนนฺตรํ,นายํ สสี สสเงกา โส ภานุเมโส’ติ โน มติ; त्यांचे ते बोलणे ऐकून काही लोक हसत म्हणाले, 'हा डाग असलेला चंद्र नाही, तर हा प्रत्यक्ष सूर्यच आहे, असे आमचे मत आहे.' ๑๐๙. १०९. โพเธตุมาคโต กามํ โปรีนํ วทนมฺพุเช,สกีเยเนว รูเปน วิมฺหยํ โปริมานุเส; 'नगरवासीयांच्या मुखकमलांना प्रफुल्लित करण्यासाठी आणि मानवांमध्ये आश्चर्य निर्माण करण्यासाठी हा आपल्या दिव्य रूपाने येथे आला आहे.' ๑๑๐. ११०. กึ โภ อุมฺมตฺตกา อตฺถ เอวํ มา วทถา’ธุนา,สตรํสี อุณฺหรํสี น โส เอโส อวิคฺคโห; 'अरे, तुम्ही काय वेडे आहात का? आता असे बोलू नका. हा हजार किरणांचा सूर्य किंवा उष्ण किरणांचा सूर्य नाही, तर हा साक्षात कामदेव आहे.' ๑๑๑. १११. กาเมนาลสชนฺตุหิ กีฬิตุํ ปุรมาคโต,สรูเปน น โน อตฺถิ สํสโย พลุ มานเส; 'हा कामदेवच मानवांसोबत क्रीडा करण्यासाठी आपल्या मूळ रूपात या नगरात आला आहे, याबद्दल आमच्या मनात शंका नाही.' ๑๑๒. ११२. เตสํ ตํ วจนํ สุตฺวา หสนฺตา เกจิ ชนฺตุโน,ตุมฺเห ขลู น ชานาถ สพาเณ สธนู หิ โส; त्यांचे ते बोलणे ऐकून काही लोक हसत म्हणाले, 'तुम्हाला खरोखर काहीच माहीत नाही. कामदेव तर धनुष्यबाणाने युक्त असतो.' ๑๑๓. ११३. อิสฺสโร กนฺตรูเปน ตุงฺคมนฺทิรตา ปุรํ,เกลาโส อิติ สมฺปตฺโต ชหาถ วิมตึ อิธ; 'हा तर साक्षात ईश्वर (शिव) सुंदर रूप धारण करून आपल्या कैलास पर्वतावरील उंच मंदिरावरून या नगरात आला आहे. आता तुमची शंका सोडून द्या.' ๑๑๔. ११४. เตสมฺปิ วจนํ สุตฺวา หสนฺเตเก ชนา ตทา,นายํ หโร ติเนตฺโต โส เกสเวโส อิธาคโต; त्यांचेही बोलणे ऐकून काही लोक हसत म्हणाले, 'हा तीन डोळे असलेला हर (शिव) नाही, तर हा साक्षात केशव (विष्णू) येथे आला आहे.' ๑๑๕. ११५. วิจิณนฺโต สิรึ อชฺช ปุรเสฏฺฐมุปาคตํ,เวเสนญฺเญน มญฺญาม เอตฺถ โน นตฺถิ สํสโย; 'आपल्या लक्ष्मीचा शोध घेत तो आज वेगळे रूप धारण करून या श्रेष्ठ नगरात आला आहे, असे आम्हाला वाटते; यात काहीच शंका नाही.' ๑๑๖. ११६. ปหริตฺวา กรํ เกจิ สุตฺวา ตํ วจนํ นรา,หสนฺเตวํ ตทาโวจุํ วาสุเทโว น เว อยํ; त्यांचे ते बोलणे ऐकून काही लोकांनी टाळ्या वाजवल्या आणि हसत हसत म्हणाले, 'हा वासुदेव मुळीच नाही.' ๑๑๗. ११७. กามํ สโรชนาโภ โส วามโน กณฺหวิคฺคโห,อยมญฺญตรจณฺเณน อาคโต ปากสาสโน; 'तो कमळनाभी (विष्णू) तर वामन आणि कृष्णवर्णाचा आहे. हा तर वेगळे रूप धारण करून आलेला साक्षात पाकशासन (इंद्र) आहे.' ๑๑๘. ११८. ปุรํ เทวปุรนฺเตตํ มญฺญมาโน มหาชุตึ,ปสฺสิตุนฺติ ปฏิญฺญาโต มา โภนฺโต วิลปนฺตุ เว; 'या अत्यंत वैभवशाली नगराला देवलोक समजून, ते पाहण्याच्या इच्छेने तो येथे आला आहे. त्यामुळे हे गृहस्थहो, तुम्ही उगाचच तर्कवितर्क करू नका.' ๑๑๙. ११९. สุตฺวา เตสํ คิรํ เกจิ เกฬึ กตฺวาน เนกธา,ตุมฺเห สกฺกํ น ชานาถ โส หิ โภ วชิรายุโธ; त्यांचे बोलणे ऐकून काहींनी अनेक प्रकारे थट्टा केली, "तुम्ही शक्राला (इंद्राला) ओळखत नाही, तो तर वज्रायुध धारण करणारा आहे." ๑๒๐. १२०. เอโส หิ โภ มหาพฺรหฺมา พฺรหฺมโลกา อิธาคโต,ปมตฺตา กินฺนุ เวทมฺหี พฺรหฺมพนฺธุ ปุเร อิธ; "हा तर ब्रह्मलोकातून येथे आलेला महाब्रह्मा आहे. हे ब्राह्मणांनो, तुम्ही या नगरात आपल्या ज्ञानात गाफील (प्रमत्त) आहात काय?" ๑๒๑. १२१. อเถสํ วจนํ สุตฺวา เกจิ ปณฺฑิตชาติกา,เนเต จนฺทาทโย กามํ มา โมหํ โภ ปกาสถ; तेव्हा त्यांचे बोलणे ऐकून काही बुद्धिमान लोक म्हणाले, "हे चंद्र इत्यादी देव नक्कीच नाहीत, तुम्ही आपला अज्ञान (मोह) प्रकट करू नका!" ๑๒๒. १२२. จตุรานโน มหาพฺรหฺมา โสมโสมฺมานโน อยํ,สมนฺตโปตฺถโก พฺรหฺมา ปตฺตหตฺโถ’ยมพฺภุโต; "हा चार मुखांचा महाब्रह्मा आहे काय, ज्याचा चेहरा अत्यंत सौम्य आणि शांत आहे? हातात भिक्षापात्र घेतलेला हा अद्भुत पुरुष तर चोहोबाजूला पुस्तके बाळगणाऱ्या ब्रह्मासारखा वाटतो." ๑๒๓. १२३. กามํ ปารมิตาปุณฺณ ปสตฺโถ ปุริโส อยํ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โถเมเถตํ มหาชุตึ; "नक्कीच हा पारमितांनी परिपूर्ण असलेला प्रशंसनीय महापुरुष आहे. या महातेजस्वी पुरुषाची नेहमी वंदना करा, पूजा करा आणि त्यांची स्तुती करा." ๑๒๔. १२४. เอวํ วทนฺตา สพฺเพ เต นาครา ปุริสุตฺตมํ,คนฺธปุปฺเผหิ ปุเชนฺตา นมสฺสนฺตา ตมนฺวคุํ; असे बोलत ते सर्व नगरवासी त्या पुरुषोत्तमाची (बुद्धांची) गंध आणि फुलांनी पूजा करत, त्यांना नमस्कार करत त्यांच्या मागे मागे गेले. ๑๒๕. १२५. เนตฺตาริตฺเตหิ ปาเชนฺตา มุนิโน รูปสาคเร,ชนฺตโว มนนาวาโย ปารํ ปสฺสึสุ โน ตทา; त्या मुनींच्या (बुद्धांच्या) रूपरूपी सागराकडे आपले डोळे लावून पाहणारे प्राणी, आपल्या मनरूपी नौकेने तेव्हा पैलतीर पाहू शकले नाहीत (ते त्यांच्या रूपातच मग्न झाले). ๑๒๖. १२६. ตทา โลเกกนยโน สปทาเนน วีถิยํ,จรํ ยาปนมตฺตํว ลทฺธาคมฺม ปุรา พหิ; तेव्हा जगाचे एकमेव नेत्र असलेल्या बुद्धांनी गल्लीबोळातून क्रमाने (सपादन चारिका करत) केवळ जीवन जगण्यापुरती भिक्षा मिळवून नगराबाहेर गमन केले. ๑๒๗. १२७. ปณฺฑวํ คิริมาสชฺช ตสฺสจฺฉายาย โส มุนิ; สงฺฆาฏึ ปญฺญเปตฺวาน นิสชฺช ปุริสาสโภ; पांडव पर्वताजवळ पोहोचून, त्याच्या छायेत त्या मुनींनी, पुरुषश्रेष्ठांनी आपली संघात (दुहेरी वस्त्र) अंथरून त्यावर आसन ग्रहण केले. ๑๒๘. १२८. อทิฏฺฐปุพฺพํ ทิสฺวาน ปตฺเต มิสฺสกโภชนํ,สญฺชาตปฏิกูโล ตํ นุทิตฺวา ปจฺจเวกฺขณา; आपल्या पात्रात पूर्वी कधीही न पाहिलेले मिश्र अन्न पाहून त्यांच्या मनात घृणा (प्रतिकूलता) निर्माण झाली, परंतु त्यांनी प्रत्यावेक्षणाने (चिंतनाने) ती दूर केली. ๑๒๙. १२९. อมตํ วิย ตํ ภุตฺวา วิกฺขาเลตฺวา มุขํ ทกา,ปตฺเต วตฺตํ จริตฺวาน มุหุตฺตํ ตตฺถ วิสฺสมิ; ते अन्न अमृतासारखे ग्रहण करून, पाण्याने मुख स्वच्छ करून आणि पात्रासंबंधीचे कर्तव्य पूर्ण करून त्यांनी तेथे क्षणभर विश्रांती घेतली. ๑๓๐. १३०. ปวตฺตึ ตํ นิสาเมตฺวา พิมฺพิสาโร นริสฺสโร,สีฆํ ตมุปคนฺตฺวาน กตานุญฺโญ นิสีทิย; ही हकीकत ऐकून राजा बिंबिसाराने त्वरित त्यांच्याकडे धाव घेतली आणि त्यांची अनुमती मिळवून तो जवळच बसला. ๑๓๑. १३१. นิมนฺตยิตฺวา รชฺเชน อนิจฺฉนฺเต ยติสฺสเร,อนุคฺคหาย เม ยุตฺตํ พุทฺธภูเตนิธาคมํ; राजाने त्यांना आपले राज्य देऊ केले, परंतु यतीश्वरांनी (बुद्धांनी) त्याची इच्छा न दर्शविल्यामुळे, राजा म्हणाला, "तुम्ही बुद्धत्व प्राप्त केल्यावर माझ्यावर अनुग्रह करण्यासाठी येथे पुन्हा यावे." ๑๓๒. १३२. เอวํ นิมนฺติโต เตนาธิวาเสตฺวา มหามตี,อคมาสุรุเวลาย มตุโลรุ ปรกฺกโม; राजाने अशा प्रकारे निमंत्रित केल्यावर, अतुलनीय पराक्रम गाजविणाऱ्या त्या महामतींनी (बुद्धांनी) ते आमंत्रण स्वीकारले आणि ते उरुवेलाकडे निघून गेले. ๑๓๓. १३३. ปธานํ ปทหิตฺวาน ฉพฺพสฺสมติทุกฺกรํ,ปกาเสตฺวาน โลกสฺส โมกฺขํ นตฺถิติ เตน โส; सहा वर्षे अत्यंत कठीण असे दुष्कर तप (प्रधान) करून, त्यांनी जगाला दाखवून दिले की या मार्गाने (अति-क्लेशदायक मार्गाने) मोक्ष (मुक्ती) मिळू शकत नाही. ๑๓๔. १३४. ตโตปฺปภุติ วตฺตนฺโต มชฺฌิมปฺปฏิ ปตฺติยํ,กายสฺสานุคฺคหํ กตฺวา ตโต สมฺปิณิติ’นฺทฺริโย; तेव्हापासून मध्यम मार्गाचे (मज्झिमपटिपदा) आचरण करत, शरीराचे पोषण करून त्यांनी आपल्या इंद्रियांना शांत व संयमित केले. ๑๓๕. १३५. มูเล’ชปาลนิคฺโรธปาทปสฺส มหามุนิ,นิสีทิ นิชโสภาหิ โอภาเสนฺโต ทิโสทิสํ; अजपाल वटवृक्षाच्या (अजपाल निग्रोध) मुळाशी ते महामुनी आपल्या अंगभूत तेजाने सर्व दिशा प्रकाशित करत बसले. ๑๓๖. १३६. ตทา เสนานิ นิคเม สุชาตา ขีร ทายิกา,สมฺปุณฺณมนสงฺกปฺปา ยาจิตฺวา วฏเทวตํ; तेव्हा सेनानी नावाच्या गावात राहणाऱ्या सुजाताने, जिच्या मनातील संकल्प पूर्ण झाला होता, वटवृक्षाच्या देवतेची प्रार्थना करून खीर अर्पण केली. ๑๓๗. १३७. ธีรํ เทโวติ มญฺญนฺติ ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา,เหมปาตึ สปายาสํ ทตฺวาน อิทม’พฺรุวิ; त्या धीर पुरुषाला (बुद्धांना) वृक्षदेवता समजून, अत्यंत हर्षित व आनंदित होऊन तिने खिरीने भरलेले सोन्याचे पात्र त्यांना अर्पण केले आणि ती असे म्हणाली: ๑๓๘. १३८. ยถา มยฺหํ มหาเทว อิทฺธา ปตฺถิต ปตฺถนา,ตเถว ตว สงฺกปฺโป ขิปฺปเมว สมิชฺฌตุ; "हे महादेवा (वृक्षदेवता), ज्याप्रमाणे माझी प्रार्थना यशस्वी झाली, त्याचप्रमाणे तुमचाही संकल्प लवकरच पूर्ण होवो!" ๑๓๙. १३९. อิติ วตฺวาน วนฺทิตฺวา กตฺวา จ นํ ปทกฺขิณํ,ปกฺกนฺตาย สุชาตาย ธีโร ปาตึ สมาทิย; असे बोलून, वंदना करून आणि प्रदक्षिणा घालून सुजाता निघून गेल्यावर, त्या धीर पुरुषाने (बोधिसत्त्वांनी) ते सोन्याचे पात्र हाती घेतले. ๑๔๐. १४०. อุปคนฺตฺวานาติรมฺมํ นทึ โส นีลวาหินึ,สุปฺปติฏฺฐิตนามมฺหิ นทีติตฺเถ นิสีทิย; अत्यंत रमणीय अशा निळ्या रंगाचे पाणी वाहणाऱ्या नदीजवळ (नेरंजरा नदी) जाऊन, 'सुप्रतिष्ठित' नावाच्या नदीघाटावर ते बसले. ๑๔๑. १४१. ภุญฺชิตฺวา อูนปณฺณาส ปิณฺฑํ กตฺวาน โภชนํ,วิสฺสชฺเชตฺวา ตโต ปาตึ ปฏิโสตํ นราสโภ; त्या अन्नाचे एकोणपन्नास घास करून ते ग्रहण केल्यावर, त्या नरश्रेष्ठाने ते सोन्याचे पात्र नदीच्या प्रवाहाच्या उलट दिशेने सोडून दिले. ๑๔๒. १४२. ตโต สาลวนุยฺยาเน วิสฺสมนฺโต ทิวาทิเน,ทิสฺวาน สุปิเน ปญฺจ อตฺถํ เตสํ วิจินฺติย; त्यानंतर सालवृक्षांच्या उद्यानात दिवसा विश्रांती घेत असताना, त्यांनी पाच स्वप्ने पाहिली आणि त्यांच्या अर्थाचा विचार केला. ๑๔๓. १४३. อาโพธิมูลโต มคฺเค เทเวหิ สมลงฺกเต,มณิโตรณปาลีหิ ปุณฺณกุมฺภทฺธาชาทิหิ; बोधिवृक्षाच्या मुळापर्यंत जाणाऱ्या मार्गावर, जो देवांनी मणितोरण, पूर्णकुंभ आणि ध्वज इत्यादींनी सुशोभित केला होता, ๑๔๔. १४४. สายณฺหสมเย นาโถ คจฺฉนฺโต โพธิ สนฺติกํ,ทิสฺวาน โสตฺถิยํ นาม ถูยมานํ ทิชุตฺตมํ; सायंकाळच्या वेळी बोधिवृक्षाच्या दिशेने जात असताना, नाथांनी (बुद्धांनी) 'सोत्थिय' नावाच्या एका श्रेष्ठ ब्राह्मणाला पाहिले, ज्याची स्तुती केली जात होती. ๑๔๕. १४५. เตน ทินฺนฏฺฐ มุฏฺฐินฺตุ คเหตฺวา นีลสทฺทลํ,โพธิมูลมุปาคมฺม กตฺวาน ตํ ปทกฺขิณํ; त्याने दिलेले आठ मुठी हिरवे गवत (कुश) हाती घेऊन, बोधिवृक्षाच्या मुळाशी जाऊन आणि त्याला प्रदक्षिणा घालून, ๑๔๖. १४६. อกาสิ ตีณสนฺถารํ ปาจีนาภิมุขํ ตทา,ตโต มหึ ทฺวิธา กตฺวา สมุฏฺฐาสิ มหาสนํ; त्यांनी पूर्वेकडे तोंड करून त्या गवताचे आसन (तृणसंथार) तयार केले. तेव्हा पृथ्वी दुभंगून तेथे एक महाआसन (वज्रासन) प्रकट झाले. ๑๔๗. १४७. อุจฺจํ จุทฺทสหตฺเถน นานา จิตฺต วิจิตฺติตํ,อภฏฺฐนหิตฺถ ตตฺรฏฺโฐ อิจฺเจวํ ทฬฺหมานโส; चौदा हात उंच आणि विविध नक्षीकामांनी सुशोभित असलेल्या त्या आसनावर बसून, त्यांनी अत्यंत दृढ मनाने असा संकल्प केला: ๑๔๘. १४८. กามํ ตโจ นหารู จ อฏฺฐิ จ อวสิสฺสตุ,อุปสุสฺสตุ เม คตฺเต สพฺพนฺตํ มํสโลหิตํ; "माझ्या शरीरातील केवळ त्वचा, शिरा आणि हाडेच उरोत, आणि माझ्या शरीरातील सर्व मांस व रक्त सुकून जावो!" ๑๔๙. १४९. น อุฏฺฐหามพุชฺฌิตฺวา น ชเห วีริยํ มม,อธิฏฺฐหิตฺวา เอวํ โส นิสีทิ วชิราสเน; "बुद्धत्व प्राप्त केल्याशिवाय मी या आसनावरून उठणार नाही आणि माझा वीर्य (प्रयत्न) सोडणार नाही." असा दृढ निश्चय करून ते वज्रासनावर बसले. ๑๕๐. १५०. อนติกฺกมํ ฐเปตฺวาน จรณํ จรณุปริ,กมลํ กมเลเนว มณิพนฺธํ วิธาย โส; एका पायावर दुसरा पाय व्यवस्थित ठेवून, जणू कमळावर कमळच ठेवले असावे, आणि हातांचे मणिबध एकत्र करून, ๑๕๑. १५१. พาลาโสกทลาสตฺต ปรํ วา’โสกปลฺลวํ,นิธาย นยนานตฺท ปาณึ ปาณิตเล ชิโน; डोळ्यांना सुख देणाऱ्या त्या जिनांनी (बुद्धांनी) कोवळ्या अशोकाच्या पानासारखा सुंदर असलेला आपला एक हात दुसऱ्या हाताच्या तळव्यावर ठेवला. ๑๕๒. १५२. ยถา สญฺฌาฆนาลีฒ ตุงฺคกญฺจน ปพฺพโต,สุรตฺตจีวรจฺฉนฺน จาริคตฺต วิราชิโต; संध्याकाळच्या ढगांनी वेढलेल्या एखाद्या उंच सुवर्ण पर्वताप्रमाणे, सुंदर लाल रंगाचे चीवर परिधान केलेले त्यांचे मनोहर शरीर शोभून दिसत होते. ๑๕๓. १५३. อุทยาวลโกฏิมฺหิ ทิปฺปนฺโตว ทิวากโรกนฺธโรปริ ทิปฺปนฺต มุขมณฺฑลมณฺฑิโต; पूर्व पर्वताच्या शिखरावर चमकणाऱ्या सूर्याप्रमाणे, त्यांच्या खांद्यावर त्यांचे देदीप्यमान मुखमंडळ शोभत होते. ๑๕๔. १५४. ยถา จามิกรพฺยมฺเห สุนีลํ สีหปญฺชรํ,อสมฺปกมฺปปมฺเหหิ ปิหิตทฺธสุโลจโน; सुवर्ण महालातील एखाद्या गडद निळ्या सिंह-खिडकीप्रमाणे (सिंहपंजराप्रमाणे), त्यांचे सुंदर डोळे न हलणाऱ्या पापण्यांनी अर्धवट मिटलेले होते. ๑๕๕. १५५. นีลุปฺปลกลาปํจ ชนเนตฺตาลิปาตนํ,สชฺฌุทณฺฑสมาพทฺธ โพธิกฺขนฺธมผสฺสิ โส; लोकांच्या नेत्ररूपी भ्रमरांना आकर्षित करणाऱ्या निळ्या कमळांच्या गुच्छासारख्या आणि चांदीच्या दंडासारख्या असलेल्या बोधिवृक्षाच्या खोडाला त्यांनी स्पर्श केला. ๑๕๖. १५६. นิสินฺโน โพธิโต เฉชฺช ปวาฬตรุณงฺกุรา,ปตมานา สมนฺตาสุํ เตชํ วิย กุพุทฺธีนํ; ते तेथे बसले असता, बोधिवृक्षावरून चोहोबाजूला पडणारे कोवळे अंकुर आणि पाने जणू दुर्बुद्धी लोकांचे तेज गळून पडत असल्यासारखे वाटत होते. ๑๕๗. १५७. เทวา ตตฺถ สมาคญฺชุํ ขิปฺปํ ทสสหสฺสิยํ,กมลาสโนรคา เจว สิทฺธวิชฺชาธราทโย दहा हजार लोकधातूतील देव, ब्रह्मा (कमलासन), नाग, सिद्ध आणि विद्याधर इत्यादी तेथे त्वरित एकत्र आले. ๑๕๘. १५८. สหมฺปติ มหาพฺรหฺมา พฺรหฺมเสนาปุรกฺขโต,สิตาตปตฺตํ ธาเรนฺโต ฐีโต สมฺพุทฺธ สนฺติเก; ब्रह्मसेनेला पुढे करून, हातात श्वेतछत्र (पांढरे छत्र) धारण केलेले महाब्रह्मा सहम्पती त्या सम्यक्संबुद्धांच्या जवळ उभे राहिले. ๑๕๙. १५९. วีสํ รตน สตายามํ วิชยุตฺตร นามกํ,สงฺขํ ธเมนฺโต อฏฺฐาสิ สาทโร ปากสาสโน; एकशे वीस हात लांबीचा 'विजयुत्तर' नावाचा शंख फुंकत, आदरपूर्वक शक्र (इंद्र) उभे राहिले. ๑๖๐. १६०. สุยาโม สห เสนาย โถมยนฺโต นราธิปํ,มณิตาลวณฺฏํ ปคฺคยฺห มนฺทมนฺเทน วีชติ; सुयाम देवराज आपल्या सेनेसह नराधपतीची (बुद्धांची) स्तुती करत, मण्यांनी जडविलेला पंखा हातात धरून हळूहळू वारा घालत उभे राहिले. ๑๖๑. १६१. ชิตกิตฺติ ลตคฺคมฺหิ สสฺส ปุปฺผํจ ปุปฺผีตํ,วาฬวิชนิมุคฺคยฺห อฏฺฐา สนฺตุสิโต ตหึ; तेथे संतुषित देवराज अत्यंत प्रसन्न होऊन, हातात चवरी (वाळविजनी) धरून, जणू विजयी कीर्तीच्या वेलीवर उमललेल्या फुलाप्रमाणे उभे राहिले. ๑๖๒. १६२. เพลุวํ วีณมาทาย คีตํ นานาลยานุคํ,ปญฺจสิโข ฐิโต ตตฺถ คายมาโน อเนกธา; पंचशिख गंधर्व आपली 'बेलुव' वीणा घेऊन, विविध लयींनुसार अनेक प्रकारे गाणी गात तेथे उभे राहिले. ๑๖๓. १६३. มหากาโล’ปิ นาคินฺโท นาคสงฺฆปุรกฺขโต,โถเมนฺโต ตตฺถ อฏฺฐาสิ นวารหคุณาทิหิ; नागराज महाकाल देखील आपल्या नागसमुदायासह तेथे उपस्थित राहून, अर्हंतांच्या नऊ गुणांनी (नवअर्हंत गुणांनी) बुद्धांची स्तुती करत उभे राहिले. ๑๖๔. १६४. รงฺคภุมึ มาปยิตฺวา คเหตฺวาน วรงฺคนา,อุปหารํ กโรนฺตฏฺฐา ติมฺพรู สูริยวจฺจสา; तिम्बरू आणि सुरियवच्चसा यांनी रंगभूमी (नृत्यमंच) निर्माण करून, सुंदर स्त्रियांना सोबत घेऊन, पूजा-उपहार अर्पण करत तेथे स्थान घेतले. ๑๖๕. १६५. อาคนฺตฺวา สห เสนาย สิตงฺโค สิตภุสโน,ธตรฏฺโฐ ฐิโต ปุพฺเพ อารกฺขํ กุรุมานโก; श्वेत शरीर आणि पांढरे अलंकार धारण केलेले धृतराष्ट्र (धतरठ्ठ) महाराज आपल्या सेनेसह येऊन, पूर्व दिशेला रक्षण करत उभे राहिले. ๑๖๖. १६६. ปูเรนฺโต สกเสนาย ทกฺขิณสฺสํ วิรูฬฺหโก,อารกฺขํ กุรุมานฏฺฐา นีลงฺโค นีลภุสโน; नीलवर्ण शरीर आणि निळे अलंकार धारण केलेले विरूढक (विरूळ्हक) महाराज आपल्या सेनेसह दक्षिण दिशेला रक्षण करत उभे राहिले. ๑๖๗. १६७. วิรูปกฺโข’ปิ อฏฺฐาสิ ปาลยํ ปจฺฉิมํ ทิสํ,รตฺตงฺคาภรโณ วมฺมี นิชเสนาปุรกฺขโต; लाल रंगाचे अलंकार आणि चिलखत परिधान केलेले विरूपक्ष (विरूपक्ख) महाराज देखील आपल्या सेनेसह पश्चिम दिशेचे रक्षण करत उभे राहिले. ๑๖๘. १६८. อุตฺตรสฺสํ สเสนาย อารกฺขํ กุรุมานโก,โสณฺณวณฺณงฺคาภรโณ อฏฺฐาสิ นรวาหโน; सुवर्णवर्णी अलंकार धारण केलेले नरवाहन (कुबेर/वेस्सवण) आपल्या सेनेसह उत्तर दिशेला रक्षण करत उभे राहिले. ๑๖๙. १६९. กิเมตฺถ พหุลาเปน ชาติกฺเขตฺตมฺหิ เทวตา,นาคตา เนว วาเหสุํ สพฺเพ เอตฺเถ’ว โอสฏา; अधिक बोलण्यात काय अर्थ? या जाविक्षेत्रातील (बुद्धांच्या जन्मक्षेत्रातील) असे कोणतेही देव नव्हते जे आले नाहीत; सर्वच्या सर्व येथेच एकत्र आले होते. ๑๗๐. १७०. คคนาโตติณฺณเกตุ ปาเทหิ ปถวีตเล,นาคาทโย น ธุตาสุํ เกตุนํ พหุ กา กถา; आकाशातून पृथ्वीतलावर उतरलेल्या ध्वजांच्या खालच्या भागांमुळे (पायांमुळे) नाग इत्यादी देखील विचलित झाले नाहीत, मग इतर अनेक ध्वजांबद्दल काय बोलावे? ๑๗๑. १७१. น ธูตา ธชปาเทหิ วายุตุทฺทามวุตฺติหิ,ตารกา คคเน พฺรูโม กินฺนุ ตตฺถ ธชาลุตา; वाऱ्याच्या तीव्र प्रवाहाने हलणाऱ्या ध्वजांच्या खालच्या भागांमुळे आकाशातील तारे देखील विचलित झाले नाहीत, मग तेथील ध्वजांच्या विपुलतेबद्दल काय सांगावे? ๑๗๒. १७२. ปุพฺพทิสา จกฺกวาฬ สิลายุคฺคตเกตุนํ,ปาทานิ ปรภาคาทิ จกฺกวาฬสิลนฺวคุํ; पूर्व दिशेच्या चक्रवाळ पर्वतावर उभारलेल्या ध्वजांचे तळभाग चक्रवाळ पर्वताच्या इतर भागांपर्यंत पोहोचले होते. ๑๗๓. १७३. จกฺกวาฬ มหาเมรุ ยุคนฺธร นคาทโย,ปุปฺผาวตํสกา’วาสุํ นานาวณฺเณหิ สงฺขตา; चक्रवाळ, महामेरू, युगंधर इत्यादी पर्वत विविध रंगांच्या फुलांच्या माळांनी सुशोभित झाले होते. ๑๗๔. १७४. วามามนฺทมกรนฺท พินฺทุสนฺโทห สุนฺทรํ,อุลฺโลล ปทุมากิณฺณ วิตานํ วาสิ อมฺพรํ; आकाशात जणू एक छत (वितान) पसरले होते, जे उमललेल्या कमळांनी व्यापलेले होते आणि मधुर मकरंदाच्या थेंबांनी अत्यंत सुंदर दिसत होते. ๑๗๕. १७५. ขิตฺตโสคนฺธจุณฺณานิ เทวพฺรหฺมาทินา ตหึ,วิตานํ วิย ขายนฺติ จกฺกวาฬคฺคมณฺฑเป; देव आणि ब्रह्मा इत्यादींनी तेथे उधळलेली सुगंधी चूर्णे चक्रवाळरूपी महामंडपात एखाद्या छतासारखी भासत होती. ๑๗๖. १७६. กปฺปูราครุธูเปหี ตตฺถ ตตฺถุคฺคเตหิ มา,กาลพฺภกูฏจฺฉนฺโนว อาสิ มญฺญํ กเถมุ กึ; ठिकठिकाणी उठणाऱ्या कापूर आणि अगरूच्या धुरामुळे संपूर्ण परिसर जणू काळ्या ढगांनी व्यापल्यासारखा वाटत होता; आम्ही आणखी काय सांगावे? ๑๗๗. १७७. ชาติกฺเขตฺเตสุ เทเวหิ กตคฺฆิกุสุมาทินา,โนสีนา ธรณี ภารา ทิเสภานํ พลํ อโห; जन्मक्षेत्रात देवांनी अर्पण केलेल्या फुलांच्या ढिगाऱ्यांच्या भाराने पृथ्वी खचली नाही; अहो, दिशांच्या हत्तींचे (दिग्गजांचे) बळ किती अद्भूत! ๑๗๘. १७८. อมฺพราลมฺพมานานี ปุปฺผทามานิ ภูตลํ,อากฑฺฒนาย เทเวหิ พทฺธรชฺชุว ภาสเร आकाशातून पृथ्वीतलापर्यंत लटकणाऱ्या फुलांच्या माळा अशा शोभत होत्या, जणू देवांनी पृथ्वीला वर खेचण्यासाठी बांधलेले दोरच असावेत. ๑๗๙. १७९. อญฺโญญฺญกรมุคฺคยฺห คคเน สุรสุตฺทรี,ปริพฺภมนฺตา คายนฺติ ตตฺถ ตตฺถ มโนรมํ; आकाशात एकमेकींचे हात धरून, अप्सरा गोल फिरत ठिकठिकाणी अत्यंत मनोहर गाणी गात होत्या. ๑๘๐. १८०. อุโภ ภุเช วิกาเสตฺวา มณฺฑิตํ สุรสุตฺทรี,ภมนฺติ ภนฺตเภณฺฑุว ตตฺถ ตตฺถมฺพเร ยุคา; आपले दोन्ही हात पसरून सुशोभित झालेल्या अप्सरा आकाशात ठिकठिकाणी जोड्यांनी, फिरणाऱ्या भोवऱ्याप्रमाणे गोल फिरत होत्या. ๑๘๑. १८१. นีลุปฺปลกลาปาที คเหตฺวาน สุรงฺคนา,ฐีตาสุํ ปริวาเรตฺวา ปูชมานา นริสฺสรํ; नीलकमळांचे गुच्छ इत्यादी हातात घेऊन देवकन्या नरेश्वर (बुद्धांना) वेढून त्यांची पूजा करत उभ्या राहिल्या. ๑๘๒. १८२. รตฺนปลฺลวกลหาร กมลุปฺปล สงฺคเต,สนฺนีรกุสุมากิณฺเณ ปุณฺเณโสคนฺธวาริหี; रत्नांचे अंकुर, पांढरी कमळे, लाल कमळे आणि नीलकमळ यांनी युक्त, जलपुष्पांनी व्यापलेल्या आणि सुगंधी पाण्याने भरलेल्या... ๑๘๓. १८३. กญฺจนาทิฆเฏ คยฺห อมฺพเร สุรสุนฺทรี,กตฺวาน สุคตํ มชฺเฌ ปูชยึสุ สมนฺตโต सुवर्णकलश इत्यादी हातात घेऊन आकाशातील अप्सरांनी सुगतांना (बुद्धांना) मध्यभागी ठेवून सर्व बाजूंनी त्यांची पूजा केली. ๑๘๔. १८४. กญฺจนาทาสหตฺถา จ กาจี กญฺญา ตถา ฐิตา,ตาลวณฺเฏ คเหตฺวาน ฐีตาสุํ กาจิ เทวตา; काही देवकन्या हातात सोन्याचे आरसे घेऊन उभ्या होत्या, तर काही देवी पंखे हातात धरून उभ्या होत्या. ๑๘๕. १८५. กาจิ มงฺคล สํยุตฺต วจนา ตว ปตฺถนา,สมิชฺฌตุติ โฆเสนฺตี ปริวาเรตฺวา ฐิตา ชินํ; तुमची प्रार्थना/इच्छा पूर्ण होवो! अशी मंगलमय वचने उच्चारत काही देवी जिनांना (बुद्धांना) वेढून उभ्या होत्या. ๑๘๖. १८६. สิริวจฺฉาทิ ปคฺคยฺห อฏฺฐมงฺคลมุตฺตมํ,ฐิตาสุํ คคเน นารี ปริวาเรตฺวา มุนิสฺสรํ; श्रीवत्स इत्यादी आठ उत्तम मांगलिक चिन्हे हातात धरून, स्त्रिया आकाशात मुनीश्वरांना (बुद्धांना) वेढून उभ्या राहिल्या. ๑๘๗. १८७. นจฺจนฺติ เกจิ กีฬนฺติ เสเลนฺติ จ ลลนฺติ จ,วาเทนฺติ เกจิ คายนฺติ เวลุกฺเขปํ กโรนฺติ จ; काही जण नाचत होते, काही खेळत होते, काही आनंदाने ओरडत होते व विलास करत होते, काही वाद्ये वाजवत होते, काही गात होते, तर काही वस्त्रे हवेत उडवत होते. ๑๘๘. १८८. เนกปุปฺผคฺฆิปนฺตี จ ตถา ทีปคฺฆิปนฺติ จ,มณิจามีกราสชฺฌุ อคฺฆิกา ปนฺติโย ตถา; फुलांच्या अनेक ओळी, दिव्यांच्या ओळी, तसेच मणी, सुवर्ण आणि चांदीच्या पूजनीय वस्तूंच्या ओळी... ๑๘๙. १८९. อาพฺรหฺมภวนุคฺคมฺม จกฺกวาฬสมนฺตโต,ติฏฺฐนฺติ ชลมานาโย พุทฺธสฺส มงฺคลุสฺสเว; ब्रह्मलोकापर्यंत वर जाऊन, संपूर्ण चक्रवाळात चोहोबाजूला त्या ओळी बुद्धांच्या या मंगल उत्सवात प्रकाशमान होऊन राहिल्या होत्या. ๑๙๐. १९०. สตฺตรตนสมฺภุตา นานา โตรณปนฺตีโย,เหมรมฺภามยา จาปิ ตถา ทุสฺสมยา สิยุํ; सप्त रत्नांनी बनवलेल्या विविध तोरणांच्या ओळी, तसेच सोन्याच्या केळीच्या खांबांनी आणि वस्त्रांनी बनवलेली तोरणे तेथे होती. ๑๙๑. १९१. นานาวณฺเณหิ เนเกหิ ฉตฺเตหิ จ นิรนฺตรํ,จกฺกวาโฬทรํ อาสิ สรํจ กมลากุลํ; विविध रंगांच्या अनेक छत्र्यांनी संपूर्ण चक्रवाळाचा अंतर्भाग जणू कमळांनी भरलेल्या सरोवरासारखा दिसत होता. ๑๙๒. १९२. ตตฺถ ตตฺถุชฺชลาเนก ยนฺตทีปาวลี มหี,ตารกาชาลกากิณฺณ คคนงฺคนสนฺติภา; ठिकठिकाणी प्रज्वलित केलेल्या अनेक यांत्रिक दिव्यांच्या माळांमुळे पृथ्वी, ताऱ्यांच्या जाळ्याने भरलेल्या आकाशरूपी अंगणासारखी भासत होती. ๑๙๓. १९३. ธชนฺตริต ฉตฺตา’สุํ จกฺกวาฬคิรูปริ,นิรนฺตรา’สุํ ตตฺเถว ฆฏทีปา จ โตรณ; चक्रवाळ पर्वताच्या शिखरावर ध्वजांच्या मध्ये छत्र्या लावल्या होत्या, आणि तेथेच अखंड घटदीप (पणत्या) आणि तोरणे देखील लावलेली होती. ๑๙๔. १९४. นานาตุริยนาเทหิ นานาสงฺคีติตาหิ จ,สาธุวาเทหิ เนเกหิ จกฺกวาโฬ ผุโฏ อหู; विविध वाद्यांच्या आवाजांनी, अनेक प्रकारच्या संगीताने आणि 'साधू-साधू' अशा अनेक जयघोषांनी संपूर्ण चक्रवाळ दुमदुमून गेले होते. ๑๙๕. १९५. อโห มหนฺตตา ตสฺส พุทฺธสฺส กตมงฺคเล,ปูชาวิเสสํ ตํ โก หิ มุเขเนเกน ภาสตี; अहो! बुद्धांच्या त्या मंगल उत्सवाचे काय ते महात्म्य! त्या विशेष पूजेचे वर्णन एका मुखाने कोण बरे करू शकेल? ๑๙๖. १९६. จตุมฺมุโข สหสฺสกฺโข ทฺวิสหสฺสนยโน ผณี,ทสกณฺโฐ’ปิ ตํ สพฺพํ เนว สกฺโกนฺติ ภาสิตุํ; चतुरानन (चार मुख असलेला ब्रह्मा), सहस्राक्ष (हजार डोळे असलेला इंद्र), दोन हजार डोळे असलेला नागराज आणि दशकंठ (रावण) देखील त्या सर्वांचे वर्णन करण्यास समर्थ नाहीत. ๑๙๗. १९७. เอวํ สุราสุรพฺรหฺม เวนเตยฺโยรคาทิหิ,นิรนฺตรํ กตาเนก มหามห สมากุเล; अशा प्रकारे देव, असुर, ब्रह्मा, गरुड आणि नाग इत्यादींनी निरंतर आयोजित केलेल्या अनेक महाउत्सवांनी तो परिसर गजबजला होता. ๑๙๘. १९८. ตสฺมินฺตุ วาสเร มาโร ปสฺสิตฺวา ภุวนํ อิทํ,อามนฺเตตฺวา สานุวเร อาเหวํ สกุตูหโล; त्या दिवशी माराने हे सर्व जग पाहिले आणि आपल्या अनुयायांना बोलावून उत्सुकतेने असे म्हटले: ๑๙๙. १९९. สพฺเพ ทิพฺพวิมานา โภ สุญฺญา ทิสฺสนฺติ ฉฑฺฑิตา,ปุรปาลมฺปหาเปตฺวา กฺว คตา’สุํ สเทวกา; अरे! सर्व दिव्य विमाने रिकामी आणि सोडून दिलेली दिसत आहेत. नगराचे रक्षणकर्ते सोडून, देवांसह ते सर्व कोठे गेले आहेत? ๒๐๐. २००. กิมฺโภ มาร น ชานาสิ มตฺโต สุตฺโต’สิ อชฺช กึ,สุทฺโธทนิย สิทฺธตฺโถ มายาย ตนโย อยํ; हे मारा! तुला माहीत नाही काय? आज तू मद्यधुंद किंवा झोपलेला आहेस काय? हा शुद्धोदनाचा पुत्र आणि मायादेवीचा मुलगा सिद्धार्थ आहे. ๒๐๑. २०१. ปุเรตฺวา ปารมี สพฺพา กตฺวาน อภินิกฺขมํ,โพธิมุเล นิสินฺโน สิ อชฺช พุทฺโธ ภวามีติ; सर्व पारमिता पूर्ण करून आणि महाभिनिष्क्रमण करून, ते आज 'मी बुद्ध होईन' असे म्हणून बोधिवृक्षाच्या मुळाशी बसले आहेत. ๒๐๒. २०२. ตสฺส ปูชาวิธานตฺถํ ทสสหสฺสีสุ เทวตา,สมาคตา หฏฺฐตุฏฺฐา กโรนฺตชฺช มหามหํ; त्यांच्या पूजेच्या विधीसाठी दहा हजार लोकधातूतील देवगण अत्यंत हर्षित व आनंदित होऊन एकत्र आले आहेत आणि आज मोठा उत्सव साजरा करत आहेत. ๒๐๓. २०३. กินฺนุ เต พธิรํ โสตํ กินฺนุ ปริหายิ โลจนํ,ธชคฺคา เต น ทิสฺสนฺติ อุลฺโลลํ เต น สูยติ; तुझे कान बहिरे झाले आहेत काय? तुझे डोळे निकामी झाले आहेत काय? तुला त्यांचे ध्वज दिसत नाहीत काय आणि त्यांचा मोठा आवाज ऐकू येत नाही काय? ๒๐๔. २०४. เตสํ ตํ วจนํ สุตฺวา อนฺตโก ขลุ ปาปิมา,ทุกฺขิโต ทุมฺมโน เตสํ โสจนฺโต อิทมฺพฺรุวิ; त्यांचे ते बोलणे ऐकून, तो पापी अंतक (मार) खरोखरच दुःखी व खिन्न झाला आणि शोक करत त्यांना असे म्हणाला: ๒๐๕. २०५. อโห วตา’ติปริหานิ สํสารสฺส มหา อยํ,อสาโร ขลุ สํสาโร สิทฺธตฺเถ วิภวํ คเต; अरेरे! संसाराची ही केवढी मोठी हानी आहे! सिद्धार्थ बुद्धत्वाला प्राप्त झाल्यावर हा संसार खरोखरच निस्सार झाला आहे. ๒๐๖. २०६. อโห วตา’ติ นฏฺฐมฺหา ติวฏฺฏํ ปริปุริตํ,โหติ โภ ทหนา ทฑฺฒวนํวาติ อลกฺขิกํ; अरेरे! आपण नष्ट झालो आहोत. हे त्रिवर्त (क्लेश, कर्म आणि विपाक यांचे चक्र) पूर्ण झाले आहे. अरे! हे आगीने जळालेल्या जंगलासारखे दुर्दैवी झाले आहे. ๒๐๗. २०७. นิราโลกํ ติโลกํ โภ อสุรํ วาสรํ ยถา,ปริโมสรตนํ โหติ รชฺชํ เวทํ ชคตฺตยํ; अरे! हे तिन्ही लोक प्रकाशाशिवाय अंधकारमय झाले आहेत, जणू काही असुरमय दिवसच! हे राज्य, वेद आणि तिन्ही जग जणू चोरीला गेलेल्या रत्नासारखे झाले आहेत. ๒๐๘. २०८. มเมส วิสยํ หิตฺวา ยาติ สิทฺธตฺถทารโก,เตน ยาเตน มคฺเคน นิกฺขมนฺติ พหุชฺชนา; हा सिद्धार्थ बालक माझे साम्राज्य सोडून जात आहे. त्याने मार्गक्रमण केलेल्या याच मार्गाने अनेक लोक संसारातून बाहेर पडतील. ๒๐๙. २०९. ภวนฺตํ น กโรเตโส ยาว สุทฺโธทนตฺรโช,เอถ คจฺฉาม สิทฺธตฺถมสิทฺธตฺถํ กโรม โภ; जोपर्यंत हा शुद्धोदनाचा पुत्र बुद्ध होत नाही, तोपर्यंत चला, आपण जाऊ या आणि सिद्धार्थाला 'असिद्धार्थ' (अयशस्वी) करू या. ๒๑๐. २१०. มาเปถ เภรวํ วณฺณํ พีภจฺฉํ ทุทฺทสํ ขรํ,สทฺเทเนว ปลาเปถ ตูลภฏฺฏํว วายุนา; भयानक, बीभत्स, दुर्धर आणि क्रूर रूप धारण करा. वाऱ्याने उडून जाणाऱ्या कापसाप्रमाणे केवळ आवाजानेच त्याला पळवून लावा. ๒๑๑. २११. ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา มารเสนา สมาคมุํ,นานาเวสธรา หุตฺวา นานายุธ สมงฺคิโน; त्याचे ते बोलणे ऐकून, विविध रूपे धारण केलेली आणि नानाविध शस्त्रास्त्रांनी सज्ज झालेली मारसेना एकत्र आली. ๒๑๒. २१२. โยชนานํ ตทา มาโร ทิยฑฺฒสตมุจฺจโต,คิริเมขลมารุยฺห เสนาย สหสา’คมี; तेव्हा दीडशे योजन उंचीचा मार, 'गिरीमेखल' नावाच्या हत्तीवर स्वार होऊन आपल्या सेनेसह वेगाने आला. ๒๑๓. २१३. ทิสฺวาน ทุรโต เอตฺตํ เทวา มารํ สวาหินึ,ภยฏฺฏาปคมุํ ขิปฺปํ ธาวมานา ทิโสทิสํ; माराला आपल्या सैन्यासह येत असलेले दुरूनच पाहून, भयभीत झालेले देव दाही दिशांना पळत सुटले आणि त्वरित निघून गेले. ๒๑๔. २१४. สํขิปฺป ขิปฺปํ สจฺฉตฺตํ พฺรหฺมา ธาวิ ปรมฺมุโข,กตฺวาน ปิฏฺฐิยํ สงฺขํ สกฺโก ธาวิ วิสงฺกิโต; ब्रह्मदेवाने आपले पांढरे छत्र घाईघाईने गुंडाळले आणि तोंड फिरवून तो पळाला. शक्र (इंद्र) शंख पाठीवर ठेवून शंकित अंतःकरणाने पळून गेला. ๒๑๕. २१५. มหากาโล’ปิ นาคินฺโท นิมุชฺช มหิยํ ตทา,วตฺตทตฺตกโร ภีรุ สเก นิปติ มญฺจเก; तेव्हा नागराज महाकाल देखील पृथ्वीत गुप्त झाला आणि घाबरून, तोंडावर हात ठेवून आपल्या पलंगावर जाऊन पडला. ๒๑๖. २१६. สํ สํ ปูชาวิธานนฺตุ ฉฑฺเฑตฺวาน สเทวกา,คตาสุํ สุญฺญกํ อาสิ จกฺกวาฬมิทํ ตทา; देवांनी आपापले पूजेचे साहित्य तेथेच सोडून दिले आणि ते निघून गेले; तेव्हा हे चक्रवाळ संपूर्णपणे रिकामे झाले. ๒๑๗. २१७. นิสฺสิรีกํ ปเทสํ ตํ อโสภํ อสมญฺชสํ,อโหสิ ปติตาเนก ปูชาภณฺฑสมากุลํ; तो प्रदेश निस्तेज, अशोभनीय आणि अस्ताव्यस्त झाला, तसेच तेथे पडलेल्या अनेक पूजासाहित्यामुळे तो विस्कळीत झाला. ๒๑๘. २१८. เอโกว ตตฺถ สุคโต นิสีทิ วชิราสเน,ปชฺชลํ นิชสิริยา สูริโยว ยุคนฺธเร; तेथे केवळ सुगत एकटेच वज्रासनावर बसले होते, जे युगंधर पर्वतावरील सूर्याप्रमाणे स्वतःच्या तेजाने तळपत होते. ๒๑๙. २१९. อกมฺโป จ อสนฺตฺราสี โลมหํส วิวชฺชิโต,อภีโต สีหราชาว มิคจฺฉาปานมคฺคโต; ते निष्कंप, निर्भय आणि रोमांचरहित होते; हरिणाच्या पाडसांच्या समोर सिंहराजाप्रमाणे ते भयमुक्त होते. ๒๒๐. २२०. ตโต ธมฺมิสฺสรสฺสคฺเค ทุนฺนิมิตฺตานิ ชายรุํ,อนฺธการํ ทิสา อาสุํ ธูมเกตุ จ อมฺพเร; त्यानंतर धम्मराजाच्या समोर अपशकुन घडू लागले; दिशांमध्ये अंधार पसरला आणि आकाशात धूमकेतू दिसू लागले. ๒๒๑. २२१. ทินํ ทุทฺทินกํ อาสิ หตรํสิ ทิวากโร,อุกฺกาปโต’ปิ ปญฺญายิ ทิสาฑาโหปปชฺชถ; दिवस हा दुर्दिन झाला, सूर्याची किरणे लुप्त झाली. उल्कापात होऊ लागला आणि दिशा पेटल्यासारख्या वाटू लागल्या. ๒๒๒. २२२. อฆเน คคเน อาสุํ อินฺทจาปวิรชฺชุตี,อนลาสนิโย’ทิตฺตา ตตฺถ ตตฺถ ปตนฺตี จ ढग नसलेल्या आकाशात इंद्रधनुष्य आणि विजा चमकू लागल्या, आणि धगधगते अग्नीचे वज्र जागोजागी पडू लागले. ๒๒๓. २२३. กาโกลสงฺฆา วสฺสึสุ อุณฺณ สกุณโกสิยา,จรึสุ อมฺพเร’เปตา กพนฺธา จ ภยาวหา; कावळ्यांचे थवे आणि घुबड ओरडू लागले; आकाशात भयानक प्रेत आणि धड नसलेले कबंध फिरू लागले. ๒๒๔. २२४. เสนํ สํวิทหิตฺวาน ตโต มาโร อภิทฺทวิ,อาคนฺตฺวา จกฺกวาฬมฺหิ ฐิโต ชินมุทิกฺขิย; आपल्या सैन्याची व्यूहरचना करून मार वेगाने पुढे धावला; चक्रवाळाच्या सीमेवर येऊन तो जिनांकडे पाहत उभा राहिला. ๒๒๕. २२५. เอกกสฺส มนุสฺสสฺส สนฺติโกปคมํ มม,น ยุตฺตญฺหิ คโช ยาติ คชํ โน ยาติ โกตฺถุกํ; एका एकट्या माणसाजवळ मी स्वतः जाणे योग्य नाही; हत्ती हत्तीशी लढायला जातो, कोल्ह्याशी नाही. ๒๒๖. २२६. เนตํ ครุ ปลาเปตุํ กาโล อิติ วิจินฺติย,มาเปสิ กุปิโต ขิปฺปํ กปฺปนิล สมานิลํ; याला पळवून लावणे कठीण नाही, हीच वेळ आहे, असा विचार करून त्याने क्रोधाने कल्पान्ताच्या वाऱ्यासारखा प्रचंड वादळी वारा निर्माण केला. ๒๒๗. २२७. ขิปนฺโต คคเน ขิปฺปํ อุทฺธริตฺวา วนสฺปตี,กตฺวาน วนมุมฺมูลํ วิทฺธํเสนฺโต อเสสกํ; मोठमोठे वृक्ष मुळासकट उपटून आकाशात फेकत, संपूर्ण जंगल उद्ध्वस्त करत आणि सर्व काही नष्ट करत तो वारा वाहू लागला. ๒๒๘. २२८. จาเลตฺวา ตาลสาลาทึ ลุญฺจิตฺวา คคเน ขิปํ,ปาเตนฺโต จกฺกวาฬนฺเต วาชิสีห คชาทโย; ताड आणि साल इत्यादी वृक्ष हलवून, ते उपटून आकाशात फेकत आणि घोडे, सिंह, हत्ती इत्यादींना चक्रवाळाच्या सीमेवर पाडत तो वारा वाहू लागला. ๒๒๙. २२९. ปหริตฺวา วิวตฺเตตฺวา คิริกูฏานิ อุกฺขิปํ,ภมยนฺโต นโภมชฺเฌ ธาวเตว ตโต ตโต; पर्वतांच्या शिखरांवर आघात करून, ती उलथवून वर फेकत आणि आकाशात फिरवत तो वारा इकडेतिकडे धावू लागला. ๒๓๐. २३०. สิลาหิ สิลาสงฺฆฏฺฏ มหานาทํ ปวตฺตยํ,ปาเตนฺโต ทหนญฺจาปิ ธูมมมฺพร มุกฺขิปํ; दगडांवर दगड आदळून मोठा आवाज करत, अग्नीचा वर्षाव करत आणि आकाशात धूर फेकत तो वारा वाहू लागला. ๒๓๑. २३१. ภมยนฺโต คเหตฺวาน อมฺพเร ฉทนิฏฺฐิกา,ปาสาเท ปริวตฺเตตฺวา ปหรนฺโต นคาทิสุ; घरांच्या छपरांच्या विटा पकडून आकाशात फिरवत, प्रासाद उलथवून टाकत आणि पर्वतांवर आघात करत तो वारा वाहू लागला. ๒๓๒. २३२. ขนนฺโต ปถวึ ปํสุํ คเหตฺวามฺพรมณฺฑเล,พนฺธนฺโตว ปรํ ภุมึ ภินฺทนฺโต ตุงฺคปพฺพเต; पृथ्वी खणून धूळ आकाशमंडळात उडवत, जणू दुसरीच भूमी तयार करत आणि उंच पर्वत फोडत तो वारा वाहू लागला. ๒๓๓. २३३. ภยานเกน สทฺเทน อุปคมฺม มหามุนึ,จาเลตุํ เนว โส สกฺขิ อํสุมตฺตมฺปิ จีวเร; भयानक आवाजासह महामुनींच्या जवळ येऊनही, तो त्यांच्या चीवराचा एक धागा देखील हलवू शकला नाही. ๒๓๔. २३४. ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,ปฐเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย; तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक संबुद्धांचा विजय झाला; मारासोबतच्या पहिल्या युद्धात माराचा पराभव झाला. ๒๓๕. २३५. เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา; अशा प्रकारे ते 'नरसारथी' महान प्रभावशाली आहेत असे मानून, त्यांना नेहमी वंदन करा व त्यांची पूजा करा; कारण तेच तुमचे सदैव शरण आहेत. อิติ ปฐโม วิชโย. असा हा पहिला विजय होय. ๒๓๖. २३६. ทิสฺวา นมุจิ ธีรสฺส มาลุเตนานุปทฺทวํ,ทุกฺขี จ ทุมฺมโน อาสิ โกเธนาตุรมานโส; त्या धीर बुद्धांना वाऱ्यामुळे कोणतीही इजा न झाल्याचे पाहून, नमुची (मार) दुःखी व खिन्न झाला आणि क्रोधाने त्याचे मन व्याकुळ झाले. ๒๓๗. २३७. โหตุ ทานิ มโหเฆน ปวาเหมิ อิมํ ยตึ,มาเปตฺวาน มหาเมฆํ โสจนาย อลํ มม; असो! आता मी एका महापुराने या यतीला वाहून नेईन. एक मोठा मेघ निर्माण करून मी माझे दुःख दूर करतो. ๒๓๘. २३८. อิติ จินฺติย โส มาโร มหาเมฆมมาปยิ,ทิสาสุมฺปิหิตา สพฺพา อนฺธกาโร อวตฺถริ; असा विचार करून त्या माराने महामेघ निर्माण केला, ज्यामुळे सर्व दिशा झाकल्या गेल्या आणि सर्वत्र अंधार पसरला. ๒๓๙. २३९. อุปรูปริ คุณา หุตฺวา สหสฺสานิ สตานิ’ปิ,ธาราธรา มหาธารา วตฺตยึสุ สมนฺตโต; एकावर एक शेकडो आणि हजारो पटीने थर साचून, ढगांमधून चोहोबाजूने पाण्याचे मोठे प्रवाह (महाधारा) वाहू लागले. ๒๔๐. २४०. โสทามินีสหสฺเสหิ วินทฺธํว นภํ อหู,ตตฺถ ตตฺถ ทิสาภาเค อินฺทจาปา อวตฺตถ; हजारो विजांच्या कडकडाटाने आकाश जणू वेढले गेले आणि ठिकठिकाणी दिशांच्या भागात इंद्रधनुष्ये दिसू लागली. ๒๔๑. २४१. มหารชตรชฺชูหิ สิพฺพิตาว นภาวนี,ธราธโรรุธาราหิ นิรนฺตรปวตฺติหิ; ढगांमधून सतत पडणाऱ्या पाण्याच्या प्रचंड धारांमुळे आकाश आणि पृथ्वी जणू चांदीच्या मोठ्या दोऱ्यांनी एकत्र शिवले गेले असावेत असे वाटत होते. ๒๔๒. २४२. ตตฺถ ตตฺถ ปตนฺตานิ โฆราสนิสตา อหุํ,มหาภีม นโภ เภริสฺสนา อาสุํ ตหึ ตหึ; ठिकठिकाणी शेकडो भयानक विजा कोसळत होत्या आणि आकाशामध्ये सर्वत्र अत्यंत भयानक असे रणदुंदुभीसारखे आवाज होत होते. ๒๔๓. २४३. อุทฺธรนฺโต มหาเสเล มโหโฆ จ ตทุพฺภเว,เกลาส สิขราการ เอเณปุญฺเช สมุพฺพหํ; त्यातून निर्माण झालेला महापूर मोठे पर्वत उपटून टाकत होता आणि कैलास पर्वताच्या शिखरांसारखे फेसाचे ढीग वाहून आणत होता. ๒๔๔. २४४. มหาถูปปฺปมาณาทิ มหาพุพฺพุลมุพฺพหํ,คมฺภีโร ปุถุโล จณฺโฑ อุปคมฺม ชินนฺติกํ; महास्तूपाच्या आकाराचे पाण्याचे मोठे बुडबुडे वाहून आणणारा, तो खोल, विस्तीर्ण आणि उग्र महापूर जिनांच्या (बुद्धांच्या) जवळ आला. ๒๔๕. २४५. สรีเร โลมมตฺตมฺปิ เตเมตุมสมตฺถโก,คโต มโหโฆ พุทฺธสฺส’โภ’นุภาวมหนฺตตา; परंतु, बुद्धांच्या शरीरावरील एक केसही ओला करण्यास असमर्थ ठरून, तो महापूर बुद्धांच्या महान प्रभावामुळे निघून गेला. ๒๔๖. २४६. ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,ทุติเย มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสี ปราชโย; तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि या दुसऱ्या मार-युद्धात माराचा पराजय झाला. ๒๔๗. २४७. เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นร สารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา; "नरसारथी (मनुष्यांचे मार्गदर्शक असणारे बुद्ध) असे महान प्रभावशाली आहेत" असा विचार करून त्यांना नेहमी वंदन करा व त्यांची पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदाचे शरण आहेत. ทุติโย วิชโย. दुसरा विजय. ๒๔๘. २४८. ตโต มาโร อสกฺโกนฺโต วสฺโสเฆน อุปทฺทวํ,กาตุํ ตสฺส อุสูยาทิ โกปากุลมโน ตทา; त्यानंतर, पाण्याच्या प्रवाहाने उपद्रव देण्यास असमर्थ ठरलेला तो मार, ईर्ष्या आणि क्रोधाने व्याकुळ मनाचा झाला. ๒๔๙. २४९. ภวตชฺช กิเมเตน มารเณ ตสฺส กึ ครุ,อิทานงฺคารวุฏฺฐีหิ ฌาเปมิ สหสา อิมํ; "आज याने काय होणार? त्याला मारणे काय कठीण आहे? आता मी याला धगधगत्या कोळशांच्या वर्षावाने त्वरित जाळून भस्म करतो." ๒๕๐. २५०. อิติ จินฺติย โส มาโร มาเปตฺวางฺคาร วุฏฺฐิโย,เปเสสิ นภสา ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส อุปนฺติกํ; असा विचार करून त्या माराने धगधगत्या कोळशांचा वर्षाव निर्माण केला आणि आकाशातून तो सम्यक्‌संबुद्धांच्या दिशेने पाठवला. ๒๕๑. २५१. มหาปพฺพตสงฺกาส ชลิตงฺคาร ราสโย,ธาวึสุ นหสา ตตฺถ อจฺจิมนฺโต มหพฺภยา; महाकाय पर्वतांसारखे धगधगत्या कोळशांचे ढीग, अत्यंत भयानक आणि ज्वालांनी वेढलेले, आकाशातून वेगाने धावू लागले. ๒๕๒. २५२. จิจฺจิฏายน สทฺเทหิ ปูรยนฺโต ทิสนฺตรํ,ธูปายนฺโต ผุลิงฺเคหิ มารสฺสาปิ ภยาวหา; 'चिटचिट' अशा आवाजांनी दिशांचे अंतर भाग भरून काढत, धूर आणि ठिणग्या उडवत, ते स्वतः मारासाठीही भयावह वाटत होते. ๒๕๓. २५३. อุชฺชาเลนฺตา มหารุกฺเข ปพฺพเต’ปิ จ สมฺมุเข,นรโกทรุคฺคตา อคฺคี ราสีวาติ ภยาวหา; वाटेत येणारे मोठे वृक्ष आणि पर्वतही जाळून खाक करत, नरकाच्या उदरातून निघालेल्या अग्नीच्या ढिगासारखे ते अत्यंत भयानक होते. ๒๕๔. २५४. อุปคนฺตฺวา มุหุตฺเตน นิสินฺนํ มุนิปุงฺควํ,มธุมตฺตาลิฌงฺการ นาทากุลทิสามุขา; एका क्षणात शांत बसलेल्या मुनिश्रेष्ठांच्या जवळ येऊन, मधाने धुंद झालेल्या भुंग्यांच्या गुंजारवाने दिशांचे मुख गुंजित करत... ๒๕๕. २५५. ปาเตนฺติ สตตามนฺท มกรนฺทช พินฺทโว,มาลาวตํสกา หุตฺวา ปาทมุเล ปตึสุ ตา; सतत मधुर मकरंदाचे थेंब वर्षवणारे ते कोळसे फुलांचे हार बनून बुद्धांच्या चरणकमलांवर पडले. ๒๕๖. २५६. ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,ตติเย มาร ยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย; तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि या तिसऱ्या मार-युद्धात माराचा पराजय झाला. ๒๕๗. २५७. เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา; "नरसारथी असे महान प्रभावशाली आहेत" असा विचार करून त्यांना नेहमी वंदन करा व त्यांची पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदाचे शरण आहेत. ตติโย วิชโย. तिसरा विजय. ๒๕๘. २५८. เตนานุปทฺทุตํ พุทฺธํ ปสฺสิตฺวาน ปชาปติ,ทุกฺขิโต ทุมฺมโน หุตฺวา เอวํ จินฺเตสิ ทุมฺมติ; त्याने बुद्धांना उपद्रवरहित पाहून, तो दुर्मती मार दुःखी व खिन्न झाला आणि असा विचार करू लागला: ๒๕๙. २५९. ปาสาณวสฺสํ มาเปตฺวา จุณฺเณตฺวา ปนิมํ ยตึ,วิทฺธํเสมีติ จินฺเตตฺวา มาเปสูปลวสฺสกํ; "दगडांचा वर्षाव करून या यतीला चूर्ण करून नष्ट करतो," असा विचार करून त्याने दगडांचा वर्षाव निर्माण केला. ๒๖๐. २६०. ตสฺมึ วสฺเส’ติ พีภจฺฉา ธูมายนฺตา สโชติกา,ชลิตงฺคารสงฺกาสา ปาสาณุจฺจาวจา พหู; त्या वर्षावात अत्यंत बीभत्स, धूर निघणारे, प्रकाशमान आणि धगधगत्या कोळशांसारखे अनेक लहान-मोठे दगड होते. ๒๖๑. २६१. กรานญฺโญญฺญสงฺฆฏฺฏา มหนฺตํ เภรวํ รวํ,ทุทฺทินํ ธูมชาลาหิ กุรุมานา สมนฺตโต; एकमेकांवर आदळल्यामुळे मोठा भयानक आवाज करत आणि चोहोबाजूला धुराचे साम्राज्य पसरवून दिवसाला अंधकारमय करत... ๒๖๒. २६२. สตฺถูปคนฺตฺวาภิมุขํ สนฺตมาลาคุลา วิย,ปตึสุ สิริปาเท เต อมนฺทาโมทวาหิโน; शास्त्यांच्या समोर येऊन, ते दगड शांत फुलांच्या गुच्छांसारखे बनले आणि सुगंध पसरवत त्यांच्या श्रीचरणांवर पडले. ๒๖๓. २६३. ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,จตุตฺเถ มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย; तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि या चौथ्या मार-युद्धात माराचा पराजय झाला. ๒๖๔. २६४. เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา; "नरसारथी असे महान प्रभावशाली आहेत" असा विचार करून त्यांना नेहमी वंदन करा व त्यांची पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदाचे शरण आहेत. จตุตฺโถ วิชโย. चौथा विजय. ๒๖๕. २६५. ทิสฺวานตฺตมโน มาโร ทิตฺโต โกธคฺคินา ตทา,มาเปตฺวา’ยุธวสฺสํ โส เปเสสิ ตทุปนฺติกํ; हे पाहून अप्रसन्न झालेला मार क्रोधाग्नीने पेटून उठला आणि त्याने शस्त्रास्त्रांचा वर्षाव निर्माण करून तो बुद्धांच्या दिशेने पाठवला. ๒๖๖. २६६. เนตฺตึสจฺฉูริกา สตฺติ เหณฺฑิวาล คทาทโย,ติณฺคธารา ปชฺชลิตา อจิรชฺชุติ สนฺนิภา; तलवारी, सुरे, भाले, मुद्गल, गदा इत्यादी तीक्ष्ण धार असलेली, धगधगती आणि विजेच्या चमकांसारखी शस्त्रे... ๒๖๗. २६७. ยถา ปุปฺโผปหาโรปคนฺตฺวาน คคนงฺคนา,เอวํ สมฺพุทฺธปาเทสุ ปตึสุ ปริวตฺติตา; आकाशातून पडणाऱ्या फुलांच्या उपहाराप्रमाणे ती शस्त्रे रूपांतरित होऊन सम्यक्‌संबुद्धांच्या चरणांवर पडली. ๒๖๘. २६८. ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,ปญฺจเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย; तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि या पाचव्या मार-युद्धात माराचा पराजय झाला. ๒๖๙. २६९. เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา; "नरसारथी असे महान प्रभावशाली आहेत" असा विचार करून त्यांना नेहमी वंदन करा व त्यांची पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदाचे शरण आहेत. ปญฺจโม วิชโย. पाचवा विजय. ๒๗๐. २७०. ตํ ทิสฺวา ปาปิมา กุทฺโธ ยํ ยํ ตสฺส กโรม’หํ,ตํ ตํ’ทานี น สกฺโกติ กิญฺจิ กากุมุ’ปกฺกมํ; हे पाहून तो पापी मार संतप्त झाला आणि विचार करू लागला, "मी याच्याविरुद्ध जे काही करतो, त्यातील काहीच आता यशस्वी होत नाही, माझा कोणताही उपाय चालत नाही." ๒๗๑. २७१. มาเปสิ กุกฺกุลํ วสฺสํ มารมีต’ธุนา มุนึ,โส’คา’กาสา สมฺปทิตฺโต ธูมายนฺโตว ปชฺชลํ; "आता मी या मुनींना मारतो," असा विचार करून त्याने उष्ण राख आणि कोळशांचा (कुक्कुल) वर्षाव निर्माण केला, जो आकाशातून धूर निघत आणि धगधगत चालला. ๒๗๒. २७२. ชินสฺสาภิมุขํ คนฺตฺวา กุกฺกุโล ปริวตฺติย,จนฺทนสฺส สิตพฺภสฺส ธูลี หุตฺวาน ปคฺฆริ; जिनांच्या समोर येऊन ती उष्ण राख रूपांतरित झाली आणि पांढऱ्या चंदनाच्या धुळीसारखी होऊन खाली पडली. ๒๗๓. २७३. ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,ฉฏฺเฐ นมุจิ ยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสี ปราชโย; तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि या सहाव्या नमुची-युद्धात (मार-युद्धात) माराचा पराजय झाला. ๒๗๔. २७४. เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา; अशा प्रकारे त्या नरसारथीला (मनुष्यांचे सारथी असणाऱ्या बुद्धांना) महानुभाव (महाप्रतापी) मानून त्यांची नित्य वंदना व पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदैव शरण आहेत. ฉฏฺโฐ วิชโย. सहावा विजय. ๒๗๕. २७५. ตโต ทิสฺวาน ตํ กณฺโห กณฺหเสนา ปุรกฺขโต,สงฺกุทฺโธ เปสยิ ตตฺถ วสฺสํ โส สิกตามยํ; त्यानंतर, आपल्या काळ्या (अंधकारमय) सेनेसह पुढे आलेल्या त्या क्रुद्ध झालेल्या कान्हाने (माराने) तिथे वाळूचा वर्षाव केला. ๒๗๖. २७६. ขทีรงฺคาร สงฺกาสา วาลุกา คคนาคตา,ภสฺสนฺตา ชินปาทนฺเต วาสจุณฺณตฺตมาคตา; खैराच्या निखाऱ्यांसारखी धगधगणारी ती वाळू आकाशातून खाली आली, परंतु जिनांच्या (बुद्धांच्या) चरणांजवळ पडताच ती सुगंधी चूर्णात (उटीत) परिवर्तित झाली. ๒๗๗. २७७. ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,สตฺตเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย; तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि सातव्या मारयुद्धात माराचा पराजय झाला. ๒๗๘. २७८. เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นร สารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา; अशा प्रकारे त्या नरसारथीला महानुभाव मानून त्यांची नित्य वंदना व पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदैव शरण आहेत. สตฺตโม วิชโย. सातवा विजय. ๒๗๙. २७९. ตมฺปิ ทิสฺวา อสชฺชนฺโต อหิรี โกปเกตุโก,มาเปตฺวา ปลิปนฺทานิ ตตฺถ โอสีทยามิ ตํ; ते पाहूनही तो निर्लज्ज आणि क्रोधाचा ध्वज धारण करणारा मार थकला नाही; त्याने तिथे चिखल (दलदल) निर्माण केला आणि 'मी त्यांना यात बुडवून टाकीन' असा विचार केला. ๒๘๐. २८०. อิติ จินฺติย มาเปตฺวา เปเสสิ ปลิปํ ฆนํ,ธูปายนฺโต ปชฺชลนฺโต คนฺตฺวา โส นภสา ลหุํ; अशा विचार करून त्याने धूर निघणारा आणि पेटलेला असा दाट चिखल निर्माण करून पाठवला, जो आकाशातून वेगाने पुढे गेला. ๒๘๑. २८१. สมฺพุทฺธสิริปาทมฺหิ สมฺปตฺโต นิพฺพุโต ตโต,นานาสุคนฺธสมฺภุต คนฺธกทฺทมตํ คโต; सम्यक्‌संबुद्धांच्या श्रीचरणांजवळ पोहोचताच तो शांत झाला आणि विविध सुगंधी द्रव्यांनी युक्त अशा सुवासिक चिखलात बदलून गेला. ๒๘๒. २८२. ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,อฏฺฐเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย; तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि आठव्या मारयुद्धात माराचा पराजय झाला. ๒๘๓. २८३. เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา; अशा प्रकारे त्या नरसारथीला महानुभाव मानून त्यांची नित्य वंदना व पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदैव शरण आहेत. ๒๘๔. २८४. โอโลเกนฺโต ตโต มาโร มารารึ สิริยุชฺชลํ,ทิสฺวา จิตฺตมฺปสาเทตุมสกฺโกนฺโต’ติ โกปวา; त्यानंतर, वैभवाने तळपणाऱ्या मारारीला (बुद्धांना) पाहूनही आपल्या मनाला प्रसन्न करू न शकल्यामुळे तो मार अत्यंत क्रुद्ध झाला. ๒๘๕. २८५. อชฺเชตมนฺธการสฺมึ ปกฺขิปิตฺวา ปโมหิตุํ,มยฺหํ ภาโรติ จินฺเตตฺวา มาเปสิ ติมิรํ ฆนํ; आज यांना अंधकारात टाकून मोहित (भ्रमित) करणे हे माझे काम आहे, असा विचार करून त्याने दाट अंधार निर्माण केला. ๒๘๖. २८६. โลกนฺตเรสุ สมฺภุต ติมิโส’ว ภยาวโห,คนฺตฺวาน คคนา โส หิ ปตฺวาน มุนิสนฺติกํ; लोकांतरांमध्ये (विश्वाच्या पोकळीत) निर्माण होणाऱ्या भयानक अंधकाराप्रमाणे तो अंधार आकाशातून मार्गक्रमण करत मुनींच्या (बुद्धांच्या) समीप पोहोचला. ๒๘๗. २८७. ยถา ติมิรมายาติ วินาสํ สุริยุคฺคเต,เอวมาสิ ชินคฺคมฺหิ อนฺธกาโร ตถาวิโธ; ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधकाराचा नाश होतो, त्याचप्रमाणे तो अंधार श्रेष्ठ जिनांच्या (बुद्धांच्या) समोर नष्ट झाला. ๒๘๘. २८८. ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,นวเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย; तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि नवव्या मारयुद्धात माराचा पराजय झाला. ๒๘๙. २८९. เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา; अशा प्रकारे त्या नरसारथीला महानुभाव मानून त्यांची नित्य वंदना व पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदैव शरण आहेत. นวโม วิชโย. नववा विजय. ๒๙๐. २९०. เอวํ นวหิ วุฏฺฐิหิ กตฺวา มาโร มหา ภวํ,น ตสฺโสปทฺทวํ ทิสฺวา ทิตฺตโกปานลากุโล; अशा प्रकारे नऊ प्रकारच्या वर्षावांनी मोठे भय निर्माण करूनही बुद्धांना कोणताही उपद्रव (त्रास) न झाल्याचे पाहून, क्रोधाग्नीने जळफळणारा मार व्याकुळ झाला. ๒๙๑. २९१. คเหตฺวาน ตโต ขิปฺปํ ฐปิตํ อตฺตคุตฺติยา,จกฺกายุธํ มหาเตชํ กุปิโต ขิปิ เวคสา; त्यानंतर, स्वतःच्या रक्षणासाठी ठेवलेले अत्यंत तेजस्वी चक्रायुध त्याने रागाने त्वरेने उचलले आणि वेगाने फेकले. ๒๙๒. २९२. ธาราธรํ ตมุคฺคยฺห กุทฺโธ ปหรเต ยที,กลีรํว อสชฺชนฺโต วิขณฺเฑติ ปชาปติ; क्रुद्ध होऊन जर त्याने ते धारदार शस्त्र प्रहार करण्यासाठी उगारले, तर ते प्रजापतीलाही (ब्रह्मदेवालाही) बांबूच्या कोंबाप्रमाणे सहजपणे छिन्नविच्छिन्न करू शकत होते. ๒๙๓. २९३. ตเถว โส มหึ กุทฺโธ มาโร ขิปติ เวควา,น ภวนฺโตสธา ปาณา วิสุสฺสนฺติ สราทโย; त्याचप्रमाणे क्रुद्ध झालेल्या माराने ते वेगाने पृथ्वीवर फेकले असता, औषधी वनस्पती, प्राणी आणि सरोवरे इत्यादी सुकवून टाकत असे. ๒๙๔. २९४. ตเถว กุปิโต เตน ขิปเต โส มหมฺพุธึ,วิลยํ ชลชา ยนฺติ สุสฺสเต โส มหณฺณโว; त्याचप्रमाणे क्रोधाने त्याने ते महासागरात फेकले असता, जलचर प्राणी नष्ट होत असत आणि तो महासागर सुकून जात असे. ๒๙๕. २९५. เอวํ มหานุภาโว โส คจฺฉนฺโต ชลมฺพเร,ปตฺวาน ปติโต นาถํ หุตฺวาน ปุปฺผจุมฺพฏํ; असे ते महान पराक्रमी शस्त्र आकाशातून जात असताना, नाथांच्या (बुद्धांच्या) जवळ पोहोचून फुलांच्या मुकुटाच्या (किंवा फुलांच्या गुच्छाच्या) रूपात खाली पडले. ๒๙๖. २९६. ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,ทสเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย; तेव्हा त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय झाला आणि दहाव्या मारयुद्धात माराचा पराजय झाला. ๒๙๗. २९७. เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา; अशा प्रकारे त्या नरसारथीला महानुभाव मानून त्यांची नित्य वंदना व पूजा करा, कारण तेच तुमचे सदैव शरण आहेत. ทสโม วิชโย. दहावा विजय. ๒๙๘. २९८. อิติ โกปคฺคินา ทิตฺตมนํ มารํ ตทา ชิโน,กรุณาชลเสเกน นิพฺพาเปนฺโต นิสีทิ โส; अशा प्रकारे क्रोधाग्नीने जळणाऱ्या मनाच्या माराला करुणारूपी जलाच्या सिंचनाने शांत करत ते जिन (बुद्ध) तिथे बसून राहिले. ๒๙๙. २९९. เอวํ กตฺวาปิ โส กุทฺโธ อลทฺธวิชโย ตทา,อามนฺเตสิ สกํ เสนํ ปลยานลเภรวํ; असे करूनही विजय न मिळाल्यामुळे क्रुद्ध झालेल्या माराने प्रलयकालीन अग्नीसारख्या भयानक असणाऱ्या आपल्या सेनेला बोलावले. ๓๐๐. ३००. เอถาสุ วต’เร มยฺหํ อสฺสวา มารกิงฺกรา,นานาเวสธรา โหถ ธาเรถ วิวิธายุเธ; तो म्हणाला, 'हे माझ्या आज्ञाधारक मार-किंकरांनो (सेवकांनो)! तुम्ही त्वरित या, नानाविध रूपे धारण करा आणि विविध शस्त्रे हाती घ्या!' ๓๐๑. ३०१. สทฺเทเหตํ ปลาเปถ ยาถ คณฺหถ พนฺธถ,ปาเท คเหตฺวา ขิปถ จกฺกวาฬนฺตรํ อิโต; गर्जना करा, यांना पळवून लावा, जा, पकडा आणि बांधा! पाय धरून यांना इथून चक्रवाळाच्या (ब्रह्मांडाच्या) पलीकडे फेकून द्या!' ๓๐๒. ३०२. อถคา สห วาจาหิ ภึสา สา มารวาหินี,ตุรงฺค วฺยคฺฆ มาตงฺค สีหาทิรูป ภึสนา; त्या शब्दांबरोबरच, घोडे, वाघ, हत्ती, सिंह इत्यादींची भयानक रूपे धारण केलेली ती भयंकर मार-सेना पुढे सरसावली. ๓๐๓. ३०३. สา มารสฺสุภโต ปสฺเส จตุวีสติโยชเน,ฐิตา ปจฺฉิมภาคมฺหี จกฺกวาฬสิลาวธึ; ती सेना माराच्या दोन्ही बाजूंना चोवीस योजने आणि पश्चिमेकडे चक्रवाळ पर्वताच्या सीमेपर्यंत पसरून उभी राहिली. ๓๐๔. ३०४. พหลตฺเตน สา อาสิ สมฺปุณฺณ นวโยชนา,ยกฺข เปต ปิสาจาทิ เวเสหิ ภยวาหินี; ती सेना नऊ योजने रुंदीने पसरलेली होती; यक्ष, प्रेत, पिशाच इत्यादींची रूपे धारण करून ती भय निर्माण करत होती. ๓๐๕. ३०५. สํวฏฺฏ วาตสมฺปาต ขุภีตมฺพุธิโน วิย,อุลฺโลล ภิมโฆโส ตุ คโต พฺรหฺมปุราวธึ; प्रलयकालीन वादळाच्या तडाख्याने खवळलेल्या महासागराप्रमाणे, तिच्या लाटांचा तो भयानक आवाज थेट ब्रह्मलोकापर्यंत पोहोचला. ๓๐๖. ३०६. ทนฺต สงฺฆฏฺฏ สญฺชาต ชาลามาลา สมากุลา,เตสํคารา’ว ทิตฺตาสุํ โกธุมฺมีลิต โลจนา दात खाण्यामुळे निर्माण झालेल्या ज्वालांच्या माळांनी युक्त आणि क्रोधाने लाल झालेले त्यांचे डोळे धगधगत्या निखाऱ्यांसारखे दिसत होते. ๓๐๗. ३०७. วหนฺติ ธูมกฺขนฺธานิ มุขโกฏร โกฏิหี,นีหฏา นีหฏา ชิวฺหา สุภีโมรคตํ คตา; आपल्या कोट्यवधी मुख-विवरांतून (तोंडांतून) ते धुराचे लोट बाहेर टाकत होते आणि बाहेर काढलेल्या त्यांच्या जिभा अत्यंत भयानक सर्पांसारख्या दिसत होत्या. ๓๐๘. ३०८. อุทฺธริตฺวาน ตาลาทิ กริตฺวาน สราสเน,ภุชงฺเค จ คุเณ เกจิ คาฬฺหมากฑฺฒยนฺติ จ; ताडाची झाडे इत्यादी उपटून त्यांचे धनुष्य बनवून, काही जण सर्पांनाच दोरी (प्रत्यंचा) करून ती जोराने ओढत होते. ๓๐๙. ३०९. ปุณฺฑรีกจฺฉ สีหาที ขิปนฺตาภิมุเข ตทา,ธาวนฺเตเก สมุคฺคยฺห ปุรโต ทิตฺตปพฺพเต; पांढरे हत्ती, सिंह इत्यादींना समोर फेकत, काही जण धगधगते पर्वत हातात घेऊन पुढे धावत होते. ๓๑๐. ३१०. ภยานกาติ เนกานิ สีสาเนก กเลพเร,มาปยิตฺวาน ปุรโต ธาวนฺติ เกจิ กิงฺกรา; अनेक भयानक डोकी आणि अनेक शरीरे समोर निर्माण करून, काही (माराचे) सेवक पुढे धावत आहेत. ๓๑๑. ३११. สีเสน สีหสงฺกาสา คตฺเตน มนุโชปมา,พุทฺธสฺสาภิมุขํ เกจิ ธาวนฺติ มาร กิงฺกรา; डोक्याने सिंहासारखे आणि शरीराने मानवासारखे असलेले माराचे काही सेवक बुद्धांच्या दिशेने धावत आहेत. ๓๑๒. ३१२. กณฺฐีรวาการเทหา มุเขน ขลุ รกฺขสา,หุตฺวาน อภิธาวนฺติ เกจิมารสฺส กิงฺกรา; शरीराने सिंहासारखे आणि मुखाने राक्षसांसारखे होऊन, माराचे काही सेवक वेगाने पुढे धावत आहेत. ๓๑๓. ३१३. ทณฺฑมานวกา สีสภาเคนา’ติภยาวหา,คตฺเตน รกฺขสา หุตฺวา เกจิ ธาวนฺติ กิงกรา; डोक्याच्या भागाने अत्यंत भयावह असणारे आणि शरीराने राक्षसांसारखे बनून काही सेवक धावत आहेत. ๓๑๔. ३१४. ทีปจฺเฉภ ตุรงฺคานํ วฺยคฺฆ ขคฺควิสาณินํ,วราห มหิสาทีนํ กณฺณปาวุร โภคินํ; बिबट्या, हत्ती, घोडे, वाघ, गेंडा, रानडुक्कर, म्हैस इत्यादींचे आणि कानांचे पांघरूण असणारे व सर्प धारण करणारे; ๓๑๕. ३१५. สีสาการ มหาสีเส ตพฺพิรุทฺเธ กเลพเร,มาเปตฺวา อภิธาวนฺติ เกจิ มารสฺส กิงฺกรา; अशा आकारांची महाकाय डोकी आणि त्यांच्याशी विसंगत अशी शरीरे निर्माण करून माराचे काही सेवक वेगाने पुढे धावत आहेत. ๓๑๖. ३१६. อากฑฺเฒนฺตา กโปลานํ กรสาขาหิ สมฺมุเข,ทสฺสยนฺตา มหาทาฐํ เกเจนฺติ มารกิงฺกรา; आपल्या हातांच्या बोटांनी आपले गाल समोर खेचत आणि मोठे सुळे दाखवत माराचे काही सेवक धावत आहेत. ๓๑๗. ३१७. ติขิณคฺคนขา เกจิ ผาลยนฺตา สโกทเร,อนฺเต คเล ปิลนฺธิตฺวา ธาวนฺติ กิงฺกราปเร; तीक्ष्ण नखांनी स्वतःचेच पोट फाडणारे आणि आतडी गळ्यात माळेसारखी परिधान करून इतर काही सेवक धावत आहेत. ๓๑๘. ३१८. คิลนฺตา เกจิ ผณิโน อุคฺคิรนฺตา ตเถว จ,สีส กนฺธร กณฺณนฺต พาหุ องฺคุลิ อาทิสุ; काही जण डोके, मान, कान, हात, बोटे इत्यादींवर सर्प गिळत आहेत आणि तसेच ते बाहेर ओकत आहेत; ๓๑๙. ३१९. สกเลสุ สรีเรสุ วิสธูมคฺคิ สงฺกุเล,ธาเรนฺตา’สิวิเส เกจิ ธาวนฺตฺยคฺเค ภยาวหา; विषारी धूर आणि अग्नीने वेढलेल्या संपूर्ण शरीरावर विषारी सर्प धारण करून, काही भयावह सेवक पुढे धावत आहेत; ๓๒๐. ३२०. ปทิตฺตาโยคุเล คยฺห ขิปนฺเตเก อเนกธา,ทิตฺตปพฺพตมุทฺธจฺจ เกจิ อคฺคิกปาลเก,ขิปนฺนา อภิธาวนฺติ ทฏฺโฐฏฺฐา ภีมโลจนา; पेटलेले लोखंडी गोळे हातात घेऊन काही जण ते अनेक प्रकारे फेकत आहेत, तर काही जण पेटलेली पर्वताची शिखरे आणि अग्नीने जळणाऱ्या कपाळाच्या कवटी फेकत, ओठ चावत आणि भयानक डोळ्यांनी पाहत वेगाने पुढे धावत आहेत; ๓๒๑. ३२१. ลาลยนฺตา สกา ชิวฺหา ขนฺเธ กตฺวาน มุคฺคเร,มตฺตภุชงฺค เวเสน ธาวนฺติ อปเร ภฏา; आपली जीभ लवलववत, खांद्यावर मुद्गल (गदा) ठेवून, मद्यधुंद सर्पांच्या वेषात इतर सैनिक धावत आहेत; ๓๒๒. ३२२. ปิพนฺตา โลหิตาเนเก ขาทนฺตา ปิสิเต ปเร,ปิสาจาว’จรุํ เกจิ มุนิราชสฺส อคฺคโต; अनेक जण रक्त पिणारे, तर इतर मांस खाणारे पिशाचांप्रमाणे मुनिराजांच्या (बुद्धांच्या) समोर वावरत होते; ๓๒๓. ३२३. อุลฺลงฺฆนฺตา จ เสเลนฺตา ธาวนฺตา ชลิตายุธา,ภิมเวสธรา ยกฺขา เกเจนฺติ ภกุฏีมุขา; उड्या मारत, ओरडत, पेटलेली शस्त्रे घेऊन धावणारे आणि कपाळावर आट्या घातलेले भयानक वेषातील काही यक्ष धावत आहेत; ๓๒๔. ३२४. ปณุณฺณ สรวสฺเสหิ กุนฺตโตมร วุฏฺฐิหิ,เภณฺฑิวาลา’สิจกฺเกหิ นิพฺภราสิ ทิคนฺตรํ; सोडलेल्या बाणांच्या वर्षावाने, भाले आणि तोमरांच्या वृष्टीने, तसेच भिंडीपाल (एक प्रकारचे शस्त्र), तलवारी आणि चक्रांनी सर्व दिशा व्यापून गेल्या होत्या; ๓๒๕. ३२५. ยํ ทิฏฺฐ สุต มตฺเตน มรณํ จิตฺต วิพฺภมํ,ยาติ โลโก กถํ โก ตํ นิสฺเสสํ ภาสเต นโร; जे केवळ पाहिल्याने किंवा ऐकल्यानेच लोक मृत्यूला किंवा चित्तभ्रमाला प्राप्त होतात, त्याचे संपूर्ण वर्णन कोणताही मनुष्य कसा बरे करू शकेल? ๓๒๖. ३२६. เนกทนฺตสหสฺเสหิ นิกฺขนฺตคฺคิสิขายุตํ,ทานนิชฺฌรสมฺปาตํ ภีมคชฺชนคชฺชิตํ; हजारो सुळ्यांमधून निघणाऱ्या अग्नीच्या ज्वाळांनी युक्त, मदजलाचे झरे वाहणाऱ्या आणि भयानक गर्जना करणाऱ्या; ๓๒๗. ३२७. เนกสต กรคฺเคหิ ธตาโยลคุฬาทิกํ,สนฺนทฺธํ กวจาทีหิ คิรึจ คิริเมขลํ; शेकडो सोंडांच्या (किंवा हातांच्या) टोकांनी लोखंडी सोटे इत्यादी धारण केलेल्या, चिलखत इत्यादींनी सज्ज असलेल्या गिरीमेखल नावाच्या पर्वतासारख्या हत्तीवर; ๓๒๘. ३२८. อารูฬฺโห ปาปิมา ตตฺถ อุสฺสาเปตฺวา ชยทฺธชํ,วิสาลาวตฺต ทาฐคฺโค จิปิฏคฺค ภคฺค นาสิโก; तो पापी मार त्यावर आरूढ झाला आणि त्याने आपला विजयध्वज उभारला. त्याचे सुळे मोठे व वक्र होते आणि त्याचे नाक चपटे व बसके होते; ๓๒๙. ३२९. ทฏฺโฐฏฺฐ ภีมวทโน ภกุฏี วลิ ลลาฏโก,โกธานเลหิ สนฺทิทฺธ มหกฺโข ตมฺพทาฐีโก; ओठ चावणारा, भयानक चेहऱ्याचा, कपाळावर आट्या असलेला, क्रोधाग्नीने लाल झालेले मोठे डोळे आणि तांबूस रंगाचे सुळे असलेला; ๓๓๐. ३३०. นีลปพฺพต สงฺกาส วิสมงฺโค มโหทโร,โคนโสรค สปฺปาทิ องฺคีกต สุภึสโน; निळ्या पर्वतासारखा, ओबडधोबड अवयव असलेला, मोठे पोट असलेला आणि अंगावर घोणस, अजगर व सर्प इत्यादी धारण केल्यामुळे अत्यंत भयानक दिसणारा; ๓๓๑. ३३१. สหสฺสพาหุํ มาเปตฺวา ฉูริกา ยฏฺฐิ สตฺติ จ,โกทณฺฑจณฺฑพาเณ จ จกฺก กุนฺตคทาทิ จ; हजार हात निर्माण करून, त्यात सुऱ्या, काठ्या, भाले, धनुष्य आणि तीक्ष्ण बाण, चक्रे, कुंत (भाले), गदा इत्यादी; ๓๓๒. ३३२. สงฺกุ เวตาลิกา ผรสุ ปาสมุคฺคร องฺกุเส,คเหตฺวา กณยญฺจาถ ติสูล วชิรายุเธ; तसेच शंकू, वेताळिका, कुऱ्हाडी, पाश, मुद्गल, अंकुश, कणय (एक प्रकारचे शस्त्र), त्रिशूळ आणि वज्र ही शस्त्रे हातात धरून; ๓๓๓. ३३३. ปริวตฺเตสิ อากาเส เตสมญฺโญญฺญ ฆฏฺฏนา,อุคฺคเตหิ ผุลิงฺเคหิ ธาวนฺเตหิ สมนฺตโต; त्याने ती शस्त्रे आकाशात फिरवली, त्यांच्या परस्परांवरील आघाताने ठिणग्या उडून सर्वत्र पसरू लागल्या; ๓๓๔. ३३४. อคฺคิ จกฺกปรีตํจ กุรุมาโน นิชํ ตนุํ,อาวหนฺโต ภยํ พฺรหฺม สุร สิทฺธาทีนํ ตทา,ส มารเสโน โส มาโร ภควนฺตมุปาคมิ; आपले शरीर अग्नीच्या चक्राने वेढलेले करून, त्या वेळी ब्रह्मा, देव, सिद्ध इत्यादींना भयभीत करत, तो मार आपल्या सैन्यासह भगवंतांच्या जवळ आला; ๓๓๕. ३३५. อุทยาวลกูฏมฺหิ ภาสนฺโตว ปภากโร,สุปฺปติฏฺฐิตเมรู’ว ติกูฏาจล มุทฺธนิ; पूर्व पर्वताच्या शिखरावर चमकणाऱ्या सूर्याप्रमाणे किंवा त्रिकूट पर्वताच्या शिखरावर दृढपणे स्थापित झालेल्या मेरू पर्वताप्रमाणे; ๓๓๖. ३३६. กตฺวาน ปิฏฺฐิโต โพธึ ภูรุหํ วชิราสเน,นิสินฺโน ภควา’ตีว นิจฺจโล อติโรจติ; बोधिवृक्षाला पाठीशी ठेवून वज्रासनावर बसलेले भगवान अत्यंत निश्चलपणे अत्यंत शोभून दिसत होते; ๓๓๗. ३३७. อกมฺโป โส มุนี เอวมคฺเค’กาสิ นิชํ พลํ,สมฺมปฺปธานสํยุตฺโต ทยาเมตฺโต มเหสิโก; ते निष्कंप मुनी (बुद्ध) सम्यक् प्रधानाने (योग्य प्रयत्नाने) युक्त, दया व मैत्रीने परिपूर्ण आणि महान शोधक (महर्षी) असून त्यांनी आपले आत्मबळ पुढे केले; ๓๓๘. ३३८. จตุพุทฺธภุมิสงฺขาต ชยภุมิมุทิกฺขิย,จตุสฺสงฺคหวตฺถูนํ โยเชตฺวา ทฺวารโกฏฺฐเก; चार बुद्धभूमी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या विजयभूमीकडे पाहून, चार संग्रहवस्तूंना प्रवेशद्वाराच्या बुरुजांशी जोडून; ๓๓๙. ३३९. โยเชตฺวาน ถิรํ ตตฺถ สทฺธาทิพลโกฏฺฐเก,สติปฏฺฐานปากาเร อเภชฺชินฺทฺริย โคปุเร; तेथे श्रद्धा इत्यादी बलांच्या बुरुजांना, स्मृतिप्रस्थान (सतिपट्ठान) रूपी तटबंदीला आणि अभेद्य अशा इंद्रियरूपी गोपुरांना (प्रवेशद्वारांना) दृढपणे जोडून; ๓๔๐. ३४०. ถิรญาณยุธากิณฺเณ เมตฺตา สนฺนาห วมฺมิโต,อภีต ภารตี ภุริ เภริสงฺข ปุรกฺขโต; दृढ ज्ञानरूपी शस्त्रांनी युक्त, मैत्रीरूपी चिलखत परिधान केलेले, निर्भय वाणी आणि विशाल नगारे व शंखांच्या नादाला पुढे करून; ๓๔๑. ३४१. จตุรงฺควิริยุตฺตุงฺค มาตงฺคกฺขนฺธสงฺคโต,ปุญฺญสมฺภารภาเรน กมฺปยํ วสุธาตลํ; चतुरंग वीर्याच्या उत्तुंग हत्तीच्या खांद्यावर आरूढ होऊन, आपल्या पुण्यसंचयाच्या भाराने पृथ्वीला कंपित करत; ๓๔๒. ३४२. จริยตฺตย สงฺขาต’มุสฺสาปิต ชยทฺธโช,เอวํ วิธาย มาราริ มารสงฺคาม มณฺฑลํ; तीन चर्या (लोकात्थचर्या इत्यादी) नावाचा विजयध्वज उभारून, अशा प्रकारे माराच्या शत्रूने (बुद्धांनी) मार-संग्रामाचे मैदान तयार केले; ๓๔๓. ३४३. ทานาทโย มหาโยเธ อาหูย สหชาตเก,สุณาถ โภ คิรํ มยฺหํ ภวตชฺช มหา ภโว; दान इत्यादी महान आणि सहजात (सोबत जन्मलेल्या) योद्ध्यांना बोलावून भगवान म्हणाले, 'हे वीरांनो, माझे वचन ऐका, आज मोठा संग्राम आहे!' ๓๔๔. ३४४. เอถ ยาถ สมคฺคตฺถ น โอสฺสกฺกถ สุชฺฌถ,วิเชตุํ มารยุทฺธมฺหี น สกฺกา’เสสชนฺตุหิ; 'या, पुढे व्हा, संघटित व्हा, मागे हटू नका, लढा! माराच्या युद्धावर विजय मिळवणे सर्वसामान्य प्राण्यांना शक्य नाही.' ๓๔๕. ३४५. อชฺช คจฺฉติ นิฏฺฐานํ โส โภ ปารมิตาภฏา,สหุสฺสาหา มมคฺคมฺหิ ทสฺเสถ วีริยํ สกํ; 'हे पारमितारूपी सैनिकांनो! आज (हे कार्य) पूर्णत्वास जात आहे. उत्साहाने माझ्यासमोर तुमचे स्वतःचे वीर्य (पराक्रम) दाखवा.' ๓๔๖. ३४६. อถ ทานภโฏ อาห อปฺโผฏํ ทิคุณํ ภุชํ,ปสฺสทานิ มหาวีร พลํ เม มารธํสเน; तेव्हा दानरूपी सैनिक आपले दोन्ही बाहू थोपटून म्हणाला, 'हे महावीरा! माराचा नाश करण्यातील माझे बळ आता आपण पहावे.' ๓๔๗. ३४७. ปรมตฺถปารมิ โยธํ ตเถ’ว อุปปารมึ,อุโภ ปสฺเส กริตฺวาน สเสโน ธาวิ ทปฺปวา; परमार्थ-पारमिता आणि उप-पारमिता या दोन्ही योद्ध्यांना दोन्ही बाजूंना ठेवून, तो आपल्या सैन्यासह अभिमानाने पुढे धावला. ๓๔๘. ३४८. ตเถว สีลนามวฺโห ปารมีภฏ’มุตฺตโม,นิกฺขมฺม สห เสนาย มารเสนมภิทฺทวี; त्याचप्रमाणे, 'शील' नावाचा सर्वोत्तम पारमितारूपी सैनिक आपल्या सैन्यासह बाहेर पडून माराच्या सैन्यावर चालून गेला. ๓๔๙. ३४९. ตถาเนกฺขมฺมนาโมปิ สนฺนทฺโธ’สภโฏ ภโฏ,มารเสนามิเค หนฺตุํ ธาวิ ทีปี’ว สาหโส; तसेच, 'नैष्क्रम्य' (नेक्खम्म) नावाचा सज्ज झालेला श्रेष्ठ योद्धा, माराच्या सैन्यरूपी हरणांचा शिकार करण्यासाठी बिबट्यासारखा धैर्याने धावला. ๓๕๐. ३५०. ปญฺญาโยโธ’ปิ คจฺฉนฺโต สาโฏโป ธาวิ ทปฺปวา,มารเมรุมหา อชฺช สเสนุมฺมูลยามิติ; प्रज्ञारूपी योद्धा देखील मोठ्या दिमाखात आणि गर्वाने धावला, "आज मी माराच्या महामेरूला त्याच्या सैन्यासह समूळ उपटून टाकीन" असे म्हणत. ๓๕๑. ३५१. วีริยปารมิตา โยโธ ทฏฺโฐฏฺโฐ ภีมคชฺชโน,โสเสมิ มม เตเชน วทํ’คา มาร สาครํ; वीर्यपारमितारूपी योद्धा ओठ चावत आणि भयानक गर्जना करत धावला, "हे मारा, मी माझ्या तेजाने तुझ्या (सैन्यरूपी) सागराला सुकवून टाकीन." ๓๕๒. ३५२. ขนฺติสจฺจวฺหยา เจว ตโต’ธิฏฺฐานโก ภโฏ,อาสุ ธาวึสุ ปาเตตุํ มารสฺส มกรทฺธชํ; क्षंती (क्षमा) आणि सच्च (सत्य) नावाचे योद्धे आणि त्यानंतर अधिष्ठानरूपी सैनिक माराचा मकरध्वज खाली पाडण्यासाठी वेगाने धावले. ๓๕๓. ३५३. เมตฺตานาโม มหาโยโธ มาโร มยฺหมลนฺติ’คา,อุเปกฺขโก’ปี โส โยโธ มารเสนํ ปทาลิตุํ; 'मेत्ता' (मैत्री) नावाचा महायोद्धा "मार माझ्यासाठी काहीच नाही" असे म्हणत गेला, आणि 'उपेक्खा' (उपेक्षा) नावाचा तो योद्धा देखील मारसेनेला चिरडण्यासाठी धावला. ๓๕๔. ३५४. เปเสตฺเววํ ชิโน เสนํ’สรีรํ ทฬฺหวิกฺกมํ,นิสิทิ ตสฺส เตเชน นิรุสฺสาหาสิ สา จมู; अशा प्रकारे आपल्या शरीरातील दृढ पराक्रमी (पारमितारूपी) सैन्याला पाठवून जिन (बुद्ध) स्थिर बसले. त्यांच्या तेजामुळे ती मारसेना निरुत्साही झाली. ๓๕๕. ३५५. อโห โภ วิมฺหยํ ทานิ สุณาถ มุนิโน มม,เชติ เอโก นิสินฺโนว สมารํ มารวาหินึ; अहो! आता माझ्या मुनींचे (बुद्धांचे) हे आश्चर्य ऐका; ते एकटेच बसून मारासह संपूर्ण मारसेनेवर विजय मिळवत आहेत. ๓๕๖. ३५६. โกปานเลน สนฺทิตฺตํ ทุฏฺฐ รุฏฺฐํ ปชาปตึ,อทุฏฺโฐ เชติ สมฺพุทฺโธ อานุภาโว หิ ตาทิโส; क्रोधाग्नीने जळणाऱ्या, दुष्ट आणि संतप्त अशा प्रजापतीला (माराला) अद्वेषी (द्वेषरहित) सम्यक्‌संबुद्ध जिंकतात; कारण त्यांचा प्रभावच तसा आहे. ๓๕๗. ३५७. ทิตฺตายุเธ ขิปนฺเต’ปิ วิชฺฌนฺเต วสวตฺตินี,นิรายุโธ’ว ตํ เชติ อานุภาโว หิ ตาทิโส; वशवर्ती (मार) प्रदीप्त शस्त्रे फेकत आणि प्रहार करत असतानाही, नि:शस्त्र असलेले बुद्ध त्याला जिंकतात; कारण त्यांचा प्रभावच तसा आहे. ๓๕๘. ३५८. สหาโฏปํ สหงการํ มารํ สาฑมฺพรํ ตทา,นิจฺจโล เชติ สมฺพุทฺโธ อานุภาโว หิ ตาทิโส; त्या वेळी डामडौल, अहंकार आणि थाटामाटासह आलेल्या माराला निश्चल राहिलेले सम्यक्‌संबुद्ध जिंकतात; कारण त्यांचा प्रभावच तसा आहे. ๓๕๙. ३५९. หตฺถสฺส รถปตฺตีหิ ธาวนฺตํ ตมิโตจิโต,นิสินฺโนว ชิโน เชติ อานุภาโว หิ ตาทิโส; हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळासह इकडेतिकडे धावणाऱ्या त्या माराला केवळ बसूनच जिन (बुद्ध) जिंकतात; कारण त्यांचा प्रभावच तसा आहे. ๓๖๐. ३६०. ภาสนฺตํ เนกธา กณฺณ กโฐร คิรมนฺตกํ,นิสฺสทฺโท เชติ สมฺพุทฺโธ อานุภาโว หิ ตาทิโส; कानाला अत्यंत कठोर वाटणारे शब्द अनेक प्रकारे बोलणाऱ्या त्या अंतकाला (माराला) शांत राहिलेले सम्यक्‌संबुद्ध जिंकतात; कारण त्यांचा प्रभावच तसा आहे. ๓๖๑. ३६१. มาโรปาคมฺม อฏฺฐาสิ ลงฺฆิตุํ อสมตฺถโก,พุทฺธเตชคฺคิ ปาการํ ทิตฺตมพฺภุคฺคตํ ถิรํ; बुद्धांच्या तेजोरूपी अग्नीच्या प्रदीप्त, उंच आणि भक्कम तटबंदीला ओलांडण्यास असमर्थ ठरलेला मार जवळ येऊन उभा राहिला. ๓๖๒. ३६२. ตทาห นมุจิ กุทฺโธ ภุชมุกฺขิปฺป’มีทิสํ,ขิปฺปํ สิทฺธตฺถ เห คจฺฉ สนฺตเกทํ มมาสนํ; तेव्हा संतप्त झालेल्या नमुचीने (माराने) आपला हात वर करून असे म्हटले, "हे सिद्धार्था, लवकर निघून जा, हे आसन माझे आहे!" ๓๖๓. ३६३. โน เจ คจฺฉสิ เต หทยํ ผาเลมิ นขสตฺติหิ,วิจุณฺเณมิ ตุวํ ปาเท คเหตฺวา ปถวีตเล; "जर तू गेला नाहीस, तर मी माझ्या नखांच्या शस्त्रांनी तुझे हृदय फाडून टाकीन आणि तुझे पाय धरून तुला जमिनीवर आपटून तुझा चुराडा करीन." ๓๖๔. ३६४. ปสฺส เม มหตึ เสนํ ปสฺส อายุธสญฺจยํ,เตน ตํ อภิมทฺทามิ ตุวฏํ คจฺฉิทํ มม; "माझे हे विशाल सैन्य बघ, माझा हा शस्त्रांचा साठा बघ! याने मी तुला चिरडून टाकीन, तू माझ्या या स्थानावरून त्वरित निघून जा." ๓๖๕. ३६५. อถสฺส วจนํ สุตฺวา ชิโน’ห มธุรงฺคิโร,กทา เต ปูริตา มาร ปลฺลงฺกตฺถาย ปารมี; तेव्हा त्याचे बोलणे ऐकून मधुर वाणी असलेले जिन (बुद्ध) म्हणाले, "हे मारा, तू या आसनासाठी पारमिता कधी पूर्ण केल्यास?" ๓๖๖. ३६६. กทา อทาสิ สีสาที ทานํ สีลํ กถํ ตว,ตทตฺถาย กถาเปหิ เก เต ปจฺจกฺขการกา; "तू कधी आपले मस्तक इत्यादींचे दान दिले आहेस? तुझे शील कसे आहे? याविषयी सांग, तुझे प्रत्यक्ष साक्षीदार कोण आहेत?" ๓๖๗. ३६७. อถา’ห ผรุโส มาโร เนตํ ครุ มุเน มม,อยํ สา ปริสา สพฺพา ตสฺส ปจฺจกฺขการกํ; तेव्हा कठोर स्वरात मार म्हणाला, "हे मुनी, माझ्यासाठी हे कठीण नाही. ही सर्व परिषद माझी प्रत्यक्ष साक्षीदार आहे." ๓๖๘. ३६८. อุคฺโฆเสสิ มหาเสนา ปกฺขี’หนฺติ วิสุํ วิสุํ,ภุมุทฺริยน มตฺโตว ตโต โกลาหโล อหุ; तेव्हा "आम्ही साक्षीदार आहोत" अशी स्वतंत्रपणे घोषणा करत त्या महासैन्याने एकच कल्लोळ केला, जणू काही पृथ्वीच दुभंगून चालली आहे असा तो कोलाहल होता. ๓๖๙. ३६९. อถาห มาโร สมณ อหํ สกฺขิ กถาปยึ,ตว โก สกฺขิ ยชฺชตฺถิ กถาเปหิ ลหุํ มม; त्यानंतर मार म्हणाला, "हे श्रमणा, मी माझे साक्षीदार सांगितले आहेत. जर तुझा कोणी साक्षीदार असेल, तर मला त्वरित सांग." ๓๗๐. ३७०. อถาห ภควา ตสฺส คมฺภีรํ มธุรํ คิรํ,นิจฺฉาเรนฺตา มยูรสฺส สุนาทํ ผณิโน ยถา; तेव्हा भगवान आपल्या गंभीर आणि मधुर वाणीत, जणू मयुराचा सुंदर नाद काढत, त्याला म्हणाले: ๓๗๑. ३७१. ตเวว เม น สนฺตีธ ปจฺจกฺขตฺถํ สเจตนา,อเจตนาว เมทานิ สนฺติ ปจฺจกฺขวาทิโน; "तुझ्यासारखे माझे येथे कोणी सचेतन (सजीव) प्रत्यक्ष साक्षीदार नाहीत, परंतु आता ही अचेतन (निर्जीव पृथ्वी) माझी प्रत्यक्ष साक्षीदार आहे." ๓๗๒. ३७२. อิติ วตฺวาน มาราริ สญฺตฺธา ชิมูต คพฺภโต,นิกฺขนฺต วิชฺชุสงฺกาสํ กรํ จามีกรชฺชุตึ; असे बोलून, माराचे शत्रू असलेल्या बुद्धांनी ढगांच्या गर्भातून बाहेर पडणाऱ्या विजेसारखा चमकणारा आणि सुवर्णासारखा तेजस्वी असलेला आपला हात— ๓๗๓. ३७३. รตฺต จีวรคพฺภมฺหา นีหริตฺวา ชิโน ตทา,ธรณฺยภิมุขํ’กาสิ อุทฺทิสฺส ภุมิกามินึ; —त्या वेळी आपल्या लाल रंगाच्या चीवरामधून बाहेर काढला आणि पृथ्वीरूपी सुंदर स्त्रीला उद्देशून तो हात जमिनीकडे केला. ๓๗๔. ३७४. ทานมานาทิกมฺเม เม กมฺปนฺตี ชาติชาติยํ,กิมชฺช นิสฺสณาสี’ติ ชิโน วาจมุทาหรี; "माझ्या जन्मोजन्मीच्या दान आणि शील इत्यादी कर्मांच्या वेळी कंपित होणाऱ्या हे पृथ्वी, आज तू शांत का आहेस?" असे शब्द जिन (बुद्ध) बोलले. ๓๗๕. ३७५. สกฺขิ’หนฺติ วทนฺตีว ตโต ภุมิวรงฺคนา,สฬิลาวนิปริยนฺตา คชฺชนฺติ นจฺจิ ตาวเท; "मी साक्षीदार आहे" असे जणू म्हणत, ती श्रेष्ठ पृथ्वीरूपी सुंदरी सागराच्या मर्यादेपर्यंत गर्जना करत त्याच क्षणी नाचू लागली. ๓๗๖. ३७६. มหี สาคร อูมี’ว อุฏฺฐาเปนฺติ มหูมิโย,ฉทฺธา กมฺปิ กุลาลสฺส จกฺกํวาติ ปริพฺภมิ; समुद्राच्या लाटांप्रमाणे पृथ्वीवर मोठ्या लाटा उसळू लागल्या, ती सहा प्रकारे कंपित झाली आणि कुंभाराच्या चाकासारखी फिरू लागली. ๓๗๗. ३७७. หิมวา คิริราชา จ ยุคนฺธร นคาทโย,กูฏพาคา สมุกฺขิปฺป นจฺจึสุ นฏกา วิย; पर्वतराजा हिमालय, युगंधर इत्यादी पर्वत आपली शिखरे वर उचलून नटाप्रमाणे नाचू लागले. ๓๗๘. ३७८. ทิสฺวา สุตฺวา ตมจฺเฉรํ คเยนุพฺพิคฺค มานสา,มารเสนา ปภินฺนาสิ ภินฺนเวโลว สาคโร; ते आश्चर्य पाहून आणि ऐकून, भयाने व्याकुळ झालेल्या मनाने मारसेना तशीच छिन्नविच्छिन्न झाली, जसा मर्यादा ओलांडलेला समुद्र विखुरतो. ๓๗๙. ३७९. ภเยนฏฺฏสฺสรา ภนฺตา ปตนฺตญฺโญญฺญ ฆฏฺฏนา,วิกิริตฺวา กเจ ปิฏฺเฐ ธาวึสุ มารกิงฺกรา; भयाने आर्तनाद करत, गोंधळलेले, एकमेकांवर पडत आणि आदळत, पाठीवर केस मोकळे सोडून माराचे सेवक पळू लागले. ๓๘๐. ३८०. คหิตายุธานิ ฉฑฺเฑนฺตา ปิทหนฺตานนํ กรา,นิวตฺถวตฺถมตฺเต’ปิ ธาวึสุ อนเปกฺขกา; हातात घेतलेली शस्त्रे फेकून देत, हातांनी आपले चेहरे झाकत आणि नेसलेल्या वस्त्रांचीही पर्वा न करता ते मागे न पाहता पळत सुटले. ๓๘๑. ३८१. องฺคุลิโย มุเข เกจิ ปกฺขิปนฺติ รุทนฺติ จ,เกจิ วนฺทนฺติ ยาวนฺติ อภยํ สามิ เทหิ โน; काही जण तोंडात बोटे घालून रडू लागले, तर काही जण वंदन करून म्हणू लागले, "हे स्वामी, आम्हाला अभय द्या!" ๓๘๒. ३८२. สิทฺธตฺโถ’ยํ ชิโต กินฺนุ นิสฺสาสา รุทฺธภาสนา,ปิฏฺฐิปสฺสมุทิกฺขนฺติ ธาวึสุ จกิตา ปเร; "हा सिद्धार्थ खरोखरच अजिंक्य आहे काय?" असे श्वास रोखून आणि अडखळत बोलत, मागे वळून पाहत इतर जण चकित होऊन पळू लागले. ๓๘๓. ३८३. คิริเมขโล’ปิ นาคินฺโท ชนฺนุเกน ปตี ตทา,มาโร’ปิ ปติโต ขิปฺปํ ธาวิตฺวา’ทสฺสนํ คโต; त्या वेळी गिरिमेखल नावाचा तो हत्तीराज देखील गुडघ्यावर पडला, आणि मारही त्वरित खाली कोसळला व पळून जाऊन दिसेनासा झाला. ๓๘๔. ३८४. ตงฺกเณ อุคฺคโต อาสิ สตฺถุ กิตฺติ ชยทฺธโช,อวเหนฺโตว สุราทีนํ พฺรหฺมโลกาวธึ คโต; त्याच क्षणी शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) कीर्तीचा विजयध्वज फडकवला गेला, जो देव इत्यादींना आनंद देत थेट ब्रह्मलोकापर्यंत पोहोचला. ๓๘๕. ३८५. ตทาสิ วิชโย ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,จริเม มารยุทฺธมฺหิ มารสฺสาสิ ปราชโย; तो त्या श्रीमान् सम्यक्‌संबुद्धांचा विजय होता आणि माराच्या शेवटच्या युद्धात माराचा पूर्ण पराभव झाला. ๓๘๖. ३८६. เอวํ มหานุภาโวติ มนฺตฺวาน นรสารถึ,นิจฺจํ วนฺทถ ปูเชถ โส หิ โว สรณํ สทา; अशा प्रकारे ते नरसारथी (बुद्ध) महान प्रभावशाली आहेत हे जाणून, तुम्ही नेहमी त्यांना वंदन करा व त्यांची पूजा करा; कारण तेच तुमचे सदाचे शरण आहेत. เอกาทสโม วิชโย. अकरावा विजय समाप्त. ๓๘๗. ३८७. ลทฺธาภิวิชเย พุทฺเธ นิสินฺเน วชิราสเน,ปริวารยุํ คตาคมฺม ปุเร วิย สุราทโย; विजय प्राप्त करून बुद्ध वज्रासनावर विराजमान झाले असता, देव इत्यादींनी पूर्वीप्रमाणेच जवळ येऊन त्यांना सर्व बाजूंनी वेढले. ๓๘๘. ३८८. เทวา เต นิขิลา เนตฺวา นานาปูชาวิธึ ตโต,สนฺตุฏฺฐา มุนิโน’กาสุํ มหนฺตํ ชยมงฺคลํ; त्या सर्व देवांनी विविध प्रकारच्या पूजाविधी अर्पण करून, अत्यंत संतुष्ट होऊन मुनींचे (बुद्धांचे) महान जयमंगल केले. ๓๘๙. ३८९. สมฺปตฺตาถ นิสากนฺตา มาเนตุํจ มุนิสฺสรํ,ปุพฺพาปรมฺพเร ลคฺค สสีณกฺกณฺณ ภุสณ; त्यानंतर, मुनीश्वरांचे (बुद्धांचे) पूजन करण्यासाठी रात्ररूपी सुंदरी आली, जिने पूर्व आणि पश्चिम आकाशात चंद्र आणि नक्षत्रांचे कर्णभूषण धारण केले होते. ๓๙๐. ३९०. สุนีลากาส ธมฺมิลฺเล ธตฺต ตาราลิมาลิกา,วีเชนฺตีว ทิสา พาหา ผุลฺลจูตก จามเร; जिने आपल्या गडद निळ्या आकाशासारख्या केसांच्या अंबाड्यात ताऱ्यांची माळ धारण केली होती, आणि जी फुललेल्या आंब्याच्या चवरीप्रमाणे दिशांच्या बाहूंनी वारा घालत असल्यासारखी वाटत होती. ๓๙๑. ३९१. มลฺลิกา มุกุลาสตฺต สมฺมตฺตาลิคณา ตทา,ธเมนฺตา วิย สงฺขานิ กูเชนฺติ มธุรํ คิรํ; त्यावेळी मोगऱ्याच्या कळ्यांवर आसक्त झालेले आणि धुंद झालेले भुंग्यांचे थवे, जणू काही शंख फुंकत असल्यासारखा मधुर गुंजारव करत होते. ๓๙๒. ३९२. สาโมท มกรนฺเทหิ มนฺทมนฺทานิลาคตา,สชุณฺหา ชินพิมฺพมฺหิ อุตุํ คาเหนฺติ สีตลํ; सुगंधी मकरंदाने युक्त असलेले मंद मंद वाहणारे वारे आणि चांदणे, जिनेंद्रांच्या (बुद्धांच्या) शरीराला शीतलतेचा सुखद अनुभव देत होते. ๓๙๓. ३९३. อวิชฺชาทิ มหามูลํ ติวฏฺฏตฺถิร ขนฺธกํ,สํสาร วิสรุกฺขํ โส อารทฺธุมฺมุลิตุํ ตทา; त्यावेळी त्यांनी अविद्या हेच ज्याचे मुख्य मूळ आहे आणि त्रिवर्त (क्लेश, कर्म आणि विपाक) हाच ज्याचा मजबूत बुंधा आहे, अशा संसाररूपी विषवृक्षाला समूळ उपटून टाकण्यास सुरुवात केली. ๓๙๔. ३९४. ภาเวนฺโต ปุริเม ยาเม สรนฺโต ขนฺธสนฺตตึ,ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ ญาณํ ลทฺธา นริสฺสโร; रात्रीच्या पहिल्या प्रहरात ध्यान करत, आपल्या पूर्वजन्मीच्या स्कंध-परंपरेचे स्मरण करत, त्या नरश्रेष्ठाने (बुद्धांनी) 'पुब्बेनिवासानुस्सति ज्ञान' (पूर्वजन्मांचे स्मरण करण्याचे ज्ञान) प्राप्त केले. ๓๙๕. ३९५. ตถา มชฺฌิม ยามมฺหิ ทิพฺพจกฺขุ วิโสธนา,จุตุปปาต ญาณญฺจ อธิคํตฺวาน สพฺพโส; त्याचप्रमाणे, रात्रीच्या मध्यम प्रहरात दिव्य चक्षूंचे विशोधन करून, त्यांनी प्राण्यांच्या च्युती (मृत्यू) आणि उत्पत्तीचे ज्ञान (चुतूपपात ज्ञान) पूर्णपणे प्राप्त केले. ๓๙๖. ३९६. รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม จินฺตยนฺโต ชราทโย,วิปสฺสิตฺวา นามรูเป อาโรเปตฺวา ติลกฺขณํ; रात्रीच्या अंतिम प्रहरात जरा (वृद्धत्व) इत्यादींचे चिंतन करत, नाम आणि रूपावर विपश्यना करून आणि त्यांच्यावर त्रिलक्षण (अनित्य, दुःख, अनात्म) आरोपित करून, ๓๙๗. ३९७. สมฺมสนฺโต กิเลเสหิ วิเวเจตฺวา สกํ มนํ,อาสวานํ ขเย ญาณา ลทฺธา อคฺคผลํ ตทา; (सत्याचे) मनन करत, आपले मन क्लेशांपासून मुक्त करून, आसवांच्या क्षय करणाऱ्या ज्ञानाद्वारे (आसवक्खय ज्ञान) त्यांनी सर्वोच्च फल (अर्हत्त्व) प्राप्त केले. ๓๙๘. ३९८. ปตฺโต นิพฺพาณนครํ โพชฺฌงฺค รตนิสฺสโร,สทฺธมฺมราชา หุตฺวาน ปีติวาจมุทาหรี; बोध्यंगरुपी रत्नांचे स्वामी आणि सद्धर्माचे राजे बनून, निर्वाणनगराला प्राप्त झालेल्या त्यांनी अत्यंत आनंदाने हे उदान (प्रीतीचे उद्गार) काढले: ๓๙๙. ३९९. อเนกชาติ สํสารํ สนฺธาวิสฺสํ อนิพฺพิสํ,คหการกํ คเวสนฺโต ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนํ; "अनेक जन्मांच्या संसारात मी या गृहकारकाला (शरीररूपी घराची निर्मिती करणाऱ्या तृष्णेला) शोधत न थांबता भटकत राहिलो; पुन्हा पुन्हा जन्म घेणे अत्यंत दुःखदायक आहे." ๔๐๐. ४००. คหการก ทิฏฺโฐสิ ปุน เคหํ น กาหสิ,สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคา คหกูฏํ วิสงฺขิตํ,วิสงฺขารคตํ จิตฺตํ ตณฺหานํ ขยมชฺฌคา; "हे गृहकारका! आता तू मला दिसला आहेस. तू पुन्हा हे घर (शरीर) बांधू शकणार नाहीस. तुझ्या सर्व कडा (फासळ्या) मोडल्या आहेत आणि घराचा मुख्य खांब (शिखर) नष्ट झाला आहे. माझे चित्त संस्काररहित (निर्वाण) झाले आहे आणि मी तृष्णेचा पूर्ण क्षय प्राप्त केला आहे." ๔๐๑. ४०१. อิจฺเจว มคฺคมตทานวิธิปฺปวีณ,การุญฺญปุญฺญหทเยน มโหทเยน,ปตฺวา ภวณฺณวมปารมนนฺตทุกฺขํ,เยโนจิตา ปรมปารมิตา ชิเนน; अशा प्रकारे, अमूर्त (अमृत) मार्गाचे दान देण्याच्या विधीमध्ये निपुण, कारुण्य आणि पुण्याचा सागर असलेल्या, महान आणि अनंत दुःखांनी भरलेला हा अथांग संसारसागर पार करून ज्या जिनेंद्रांनी (बुद्धांनी) परम पारमिता पूर्ण केल्या; ๔๐๒. ४०२. โยเจว สพฺพวิภวํ ปณุทิตฺว รชฺชํนิกฺขมฺม ปตฺว จลปตฺตมหีรุหสฺส,มูเล นิสชฺช สพลํ ปพลญฺจ มารํ,ปาปารโย จ วิชิโต ส ททาตุ สนฺตึ; ज्यांनी सर्व ऐश्वर्य आणि राज्याचा त्याग करून, गृहत्याग केला आणि बोधिवृक्षाच्या (पिंपळाच्या) मुळाशी बसून सैन्यबळासह आलेल्या बलाढ्य माराचा पराभव केला आणि सर्व पापांवर विजय मिळवला, ते (बुद्ध) आपल्याला शांती प्रदान करोत. อภิสมฺโพธิ กถา. अभिसंबोधिकाथा (पूर्ण ज्ञानप्राप्तीची कथा). ๔๐๓. ४०३. ติโลกนาโถ สุคโต ตโต ตทาอุทานวาจํ สมุทาหริตฺวา,ปลฺลงฺกมาภุชฺช ทุมินฺทมูเลจินฺเตสิ เอวํ วชิราสนสฺมึ; त्यानंतर, त्रिलोकनाथ सुगतांनी ते उदान (आनंदाचे उद्गार) काढून, बोधिवृक्षाच्या मुळाशी असलेल्या वज्रासनावर मांडी घालून बसून असा विचार केला: ๔๐๔. ४०४. ทานาทโย ปารมิตา จินิตฺวาอสงฺขกปฺปานิ จ เขปยิตฺวา,อสฺเสว ปลฺลงฺกวรสฺส เหตุสนฺธาวิตํ ตํ ภชิตํ วยชฺช; "दान इत्यादी पारमिता पूर्ण करत आणि असंख्य कल्प व्यतीत करत, मी याच श्रेष्ठ आसनासाठी (वज्रासनासाठी) संसारचक्रात भटकलो आणि आज ते मला प्राप्त झाले आहे." ๔๐๕. ४०५. ยาวสฺสุ ปุณฺณ มม เจตนาโยตาเวตฺถ อจฺฉามิ น วุฏฺฐหามิ,มํตฺวาน โส เนกสหสฺสสงฺขาชิโน สมาปตฺติ วลญฺชิ ตตฺถ; "जोपर्यंत माझे संकल्प पूर्ण होत नाहीत, तोपर्यंत मी येथून उठणार नाही," असा विचार करून त्या जिनेंद्रांनी (बुद्धांनी) तेथे हजारो समापत्तींचा (ध्यानावस्थांचा) अनुभव घेतला. ๔๐๖. ४०६. เทวาติเทโว ติภเวกนาโถหตาวกาโส ชิตปญฺจมาโร,ปิตามหาทีหิ มหียมาโนเขเปสิ สตฺถา ทิวสานิ สตฺต; देवातिदेव, तिन्ही लोकांचे एकमेव स्वामी, क्लेशांना वाव न देणारे, पाच मारांवर विजय मिळवणारे आणि महाब्रह्मा इत्यादींद्वारे पूजनीय असलेले शास्ता (बुद्ध) यांनी तेथे सात दिवस घालवले. อิติ ปฐม สตฺตาหํ. हा पहिला सप्ताह (पठम सत्ताह) समाप्त. ๔๐๗. ४०७. ยสฺมาสนํ เนว ชหาติ ตสฺมาติสนฺธิยุตฺเตน นิสีทิเตว,อชฺชาปิ กตฺตพฺพมเนน อตฺถิเทวานมิจฺฉาสิ มนมฺหิ กงฺขา; "ते या आसनाचा त्याग का करत नाहीत? ते अजूनही तसेच का बसून आहेत? त्यांच्याकडून अजून काही करणे बाकी आहे काय?" अशी शंका देवांच्या मनात निर्माण झाली. ๔๐๘. ४०८. เตสํ มนํ โส มนสา วิทิตฺวาวิโนทนตฺถํ วิมตินฺตุ เตสํ,อุฏฺฐาย ตมฺหา นภมุปฺปติตฺวาทสฺเสสิ เตสํ มุนิปาฏิเหรํ; त्यांच्या मनातील शंका आपल्या मनाने जाणून, त्यांची शंका दूर करण्यासाठी ते त्या आसनावरून उठले आणि आकाशात उडून त्यांनी देवांना 'मुनी-प्रातिहार्य' (चमत्कार) दाखवले. ๔๐๙. ४०९. วิโนทยิตฺวา สุคโต ตเทวํสุธาสินํ เจตสิ กงฺขราสึ,ปลฺลงฺกโต อุตฺตรปุพฺพกณฺณํอากาสโตรุยฺห ชลํ รวีว; अशा प्रकारे देवांच्या मनातील शंकेचा समूह दूर करून, सुगत आकाशातून खाली उतरले आणि वज्रासनाच्या ईशान्य कोपऱ्यात (उत्तर-पूर्व दिशेला) उभे राहिले, जणू काही सूर्यच खाली उतरला असावा. ๔๑๐. ४१०. ชิโน ทุมินฺทสฺส จ อาสนสฺสพหูปการตฺตมนุสฺสรนฺโต,ฐิโต ปทํ กิญฺจิ อโกปยนฺโตอิโต จิโต โลก น มุชฺชหนฺโต; बोधिवृक्ष आणि त्या आसनाने केलेल्या महान उपकारांचे स्मरण करत, जिनेंद्रांनी (बुद्धांनी) आपले पाऊल थोडेही न हलवता, इकडे तिकडे न पाहता स्थिरपणे उभे राहिले. ๔๑๑. ४११. นีลายตกฺขามลกนฺติโตยธารานิปาเตน ทุมินฺทราชํ,นิสิญฺจมาโน ทิวสานิ สตฺตปูเชสิ ตํ’นิมิสโลจเนหิ; आपल्या विशाल निळ्या डोळ्यांच्या निर्मळ कांतीरूपी पाण्याच्या धारेने बोधिवृक्षाला जणू सिंचन करत, त्यांनी पापणीही न लववता (अनिमिष नेत्रांनी) सात दिवस त्याची पूजा केली. ๔๑๒. ४१२. อชฺชาปิ ตสฺมึ ธรณิปฺปเทเสกตสฺส ถูปสฺส ตเทว นามํ,อโหสิ เทวา จ นโร’รคา จมเหนฺติ เต เตน ทิวํ ปยนฺติ; आजच्या काळातही त्या भूभागावर बांधलेल्या स्तूपाला तेच नाव (अनिमिष स्तूप) आहे; देव, मनुष्य आणि नाग त्याची पूजा करतात आणि त्यामुळे स्वर्गात जातात. อิติ ทุติย สตฺตาหํ. हा दुसरा सप्ताह (दुतिय सत्ताह) समाप्त. ๔๑๓. ४१३. เทวา ตโต เทววรสฺส ตสฺสสุจงฺกมํ’กํสุ มณีหิ นานา,ปลฺลงฺกโต ฐานวรสฺส มชฺเฌปุพฺพาปราสายนมนฺตราเล; त्यानंतर, देवांनी त्या देवश्रेष्ठासाठी (बुद्धांसाठी) वज्रासन आणि ते उभे राहिलेले स्थान यांच्या दरम्यान पूर्व-पश्चिम दिशेने विविध रत्नांनी सुशोभित असा एक सुंदर चंक्रमण मार्ग (चालण्याचा मार्ग) तयार केला. ๔๑๔. ४१४. นรินฺท นาคินฺท สุรินฺท ปูชิโตฉพฺพณฺณรํสีหิ สมุชฺชลนฺโต,นีลมฺพเร ตารกิโต สสี’วโส จงฺกมี สตฺต อหานิ ตตฺถ; मनुष्यराज, नागराज आणि देवराजांद्वारे पूजनीय असलेले आणि षड्रंग (सहा रंगांच्या) रश्मींनी देदीप्यमान असणारे बुद्ध, निळ्या आकाशात ताऱ्यांनी वेढलेल्या चंद्राप्रमाणे, तेथे सात दिवस चंक्रमण करत राहिले. ๔๑๕. ४१५. อชฺชาปิ ตสฺมึ ธรณิปฺปเทเสกตสฺส ถูปสฺส ตเทว นามํ,อโหสิ เทวา จ นโรรคา จมเหนฺติ เต เตน ทิวํ ปยนฺติ; आजच्या काळातही त्या भूभागावर बांधलेल्या स्तूपाला तेच नाव (चंक्रमण स्तूप) आहे; देव, मनुष्य आणि नाग त्याची पूजा करतात आणि त्यामुळे स्वर्गात जातात. อิติ ตติย สตฺตาหํ. हा तिसरा सप्ताह (ततिय सत्ताह) समाप्त. ๔๑๖. ४१६. ตโต ทุมินฺทสฺส สุราสุรินฺทามหีตเล ปจฺฉิโมตฺตรายํ,มาปึสุ นานารตนาลยคฺคํนิสชฺช ปลฺลงฺกวเร ตหึ โส; त्यानंतर, बोधिवृक्षाच्या वायव्य (उत्तर-पश्चिम) दिशेला देव आणि असुरांच्या राजांनी विविध रत्नांनी युक्त असे एक श्रेष्ठ रत्नगृह निर्माण केले; तेथे श्रेष्ठ आसनावर बसून त्यांनी... ๔๑๗. ४१७. สุทุทฺทสาคาธมปารปารํสมนฺตปฏฺฐานตรงฺคภงฺคึ,ธมฺโมทธึ ญาณสุเมรุมตฺถาสาโลลยํ เขปยหานิ สตฺต; ...अतिशय कठीण, अथांग, असीम आणि सर्व बाजूंनी 'पट्ठान' (पट्टान) रूपी तरंगांनी युक्त असलेल्या धम्मरूपी महासागराचे आपल्या ज्ञानरूपी सुमेरू पर्वताने मंथन करत सात दिवस घालवले. ๔๑๘. ४१८. อชฺชาปิ ตสฺมึ ธรณิปฺปเทเสกตสฺส ถูปสฺส ตเทว นามํ,อโหสิ เทวา จ นโรรคา จมเหนฺติ เต เตน ทิวํ ปยนฺติ; आजच्या काळातही त्या भूभागावर बांधलेल्या स्तूपाला तेच नाव (रत्नगृह स्तूप) आहे; देव, मनुष्य आणि नाग त्याची पूजा करतात आणि त्यामुळे स्वर्गात जातात. อิติ จตุตฺถ สตฺตาหํ. हा चौथा सप्ताह (चतुत्थ सत्ताह) समाप्त. ๔๑๙. ४१९. ตโต ชิโน คนฺตฺว’ชปาลมูเลวิมุตฺติชํ สาทุผลํ’นุโภนฺโต,สตฺตาหมตฺตํ อติวตฺตยี โสเทวาติเทโว กรุณาคุณคฺโค; त्यानंतर, कारुण्य गुणांमध्ये सर्वश्रेष्ठ असलेले देवातिदेव जिनेंद्र (बुद्ध) अजापाल न्यग्रोध (वड) वृक्षाच्या मुळाशी गेले आणि तेथे विमुक्तीच्या मधुर सुखाचा (फलाचा) अनुभव घेत त्यांनी सात दिवस घालवले. ๔๒๐. ४२०. ตทาคตา มารวธู มุนิตฺทํปโลภิตุํ ยา ปิตุโน สกาสา,ตาสํ ปโยคมฺปิธ พินฺทุมตฺตํกถียเต ตํ สมุปาคตตฺตา; त्यावेळी मुनींद्रांना (बुद्धांना) प्रलोभित करण्यासाठी माराच्या कन्या आपल्या पित्याकडून तेथे आल्या; त्यांनी केलेल्या प्रयत्नांचे संक्षिप्त वर्णन येथे केले जात आहे: ๔๒๑. ४२१. ตทา ส มาโร สมเร ชิเนนปราชิโต โสจนโก’ปคํตฺวา,ปชฺฌายมาโน’ถ อโธมุโข’จนิสีทิ ตุณฺหี วิลิขํ ฉมายํ; त्यावेळी संग्रामात जिनेंद्रांकडून (बुद्धांकडून) पराभूत झालेला तो मार अत्यंत शोकाकुल होऊन, खाली मान घालून, जमिनीवर रेघोट्या ओढत शांतपणे बसला होता. ๔๒๒. ४२२. ปราชยํ มยฺห มเมว โทโสน ตสฺส กสฺมาหมยํ’จ นาสึ,สีสกฺขิมํสาทิ จ ปุตฺตทาเรนาทนฺติ เอวํ มนสี กโรนฺโต; "माझा पराभव हा माझाच दोष आहे, त्यांचा नाही. मी त्यांचा पराभव का करू शकलो नाही? त्यांनी आपले मस्तक, डोळे, मांस आणि पत्नी-मुले यांचे दान दिले, जे सामान्य लोक देत नाहीत," असा विचार तो मनात करत होता. ๔๒๓. ४२३. ปวตฺติเมตํ มกรทฺธชสฺสสุตฺวาน ตณฺหา อรตี รคา จ,ยตฺถจฺฉิ มาโร ปริโสจยนฺโตตตฺถาคมุํ ตา จกิตา ขเณน; मकरध्वजाची (माराची) ही अवस्था ऐकून, तण्हा (तृष्णा), अरती आणि रागा (राग) या त्याच्या तिन्ही कन्या आश्चर्यचकित होऊन, जेथे मार शोक करत बसला होता, तेथे क्षणभरात आल्या. ๔๒๔. ४२४. ทิสฺวาน ตํ ตตฺถ ตถา นิสินฺนํนิสฺสาสรุทฺธํ คิรมุคฺคิรนฺตี,ตุสาร พินฺทุนิวเหหิ’สารปงฺเกรุหาการ วิสาลเนตฺตา; त्याला (माराला) तेथे तशा प्रकारे बसलेले, सुस्कारे सोडत (श्वास रोखून) शब्द उच्चारताना पाहून, दवबिंदूंनी युक्त असलेल्या कमळासारखे विशाल डोळे असणाऱ्या (त्याच्या कन्या)... ๔๒๕. ४२५. หา ตาต หา ตาต กิมาสิ เตทํนฏฺฐนฺนุ เต กึ วท ปตฺถสี กึ,โก เต ทิโส เกน ปราชิโต’สิกิมานยิสฺสาม หนาม กํ โน; "हाय बाबा! हाय बाबा! हे आपल्याला काय झाले आहे? आपले काय हरवले आहे? सांगा, आपण काय इच्छिता? आपला शत्रू कोण आहे? आपण कोणाकडून पराभूत झाला आहात? आम्ही आपल्यासाठी काय आणू? आम्ही कोणाचा वध करू?" ๔๒๖. ४२६. กิมฺโหติโยทานิ น ปสฺสเถตํสุทฺโธทนียํ ตตกิตฺติโฆสํ,มุขมฺหิ มยฺหํ มสิมกฺขยนฺตํอติจฺจ ยนฺตํ วิสยํ ปสยฺห; "आता हे काय आहे? सर्वत्र कीर्ती पसरलेल्या या शुद्धोदनाच्या पुत्राला (सिद्धार्थाला) तुम्ही पाहत नाही का, जो माझ्या चेहऱ्यावर काजळ फासून, माझ्या राज्याच्या (विषयाच्या) पलीकडे बळजबरीने जात आहे?" ๔๒๗. ४२७. น ภาริยา ตาต มนุสฺสภูตํกตฺตุํ วสํ โก วสเมติ นามฺหํ,ตํ ราคปาเสน คชํ’ว มตฺตํสุพนฺธกํ พนฺธิย อานเยม; "बाबा, काळजी करू नका. मनुष्य प्राण्याला वश करणे कठीण नाही. आमच्या वशमध्ये कोण येत नाही? आम्ही त्याला रागाच्या (वासनेच्या) पाशाने एखाद्या मत्त हत्तीसारखे घट्ट बांधून आपल्याकडे घेऊन येऊ." ๔๒๘. ४२८. น ราคปาเสน หิ อานนีโยมารสฺส เธยฺยํ สมติกฺกมีว,อเปตราโค อรหา อกมฺโปโสวาม ตสฺมา สุภคา ตนุชา; "तो रागाच्या (वासनेच्या) पाशाने आणता येण्यासारखा नाही, कारण त्याने माराच्या राज्याचे पूर्णपणे उल्लंघन केले आहे. तो वीतरागी (रागमुक्त), अर्हत आणि अकंप (अविचल) आहे. म्हणूनच, हे माझ्या सुंदर कन्यांनो, मी शोक करत आहे." ๔๒๙. ४२९. สเจตโน โส หิ มนุสฺสภุโตอเจตนญฺเจ สมุปาคมาม,กโรม ตํ โน วสคํ กิเมตฺถจิตฺตํ พลํ ปสฺสถ โน ขเณน; "तो तर सचेतन मनुष्य आहे. जर आम्ही अचेतन वस्तूजवळ गेलो, तरी तिला आमच्या वशमध्ये करू शकतो. मग यात काय कठीण आहे? एका क्षणात आमचे मानसिक बळ पहा!" ๔๓๐. ४३०. รูเปน เนตฺตํ สุมโนหเรนคนฺเธน ฆาณํ สวณํ สเรน,ผสฺเสน คตฺตํ รสสา รสญฺญํมนญฺจ ปาเสน จ กามเชน "अतिशय मनोहर रूपाने त्याचे डोळे, सुगंधाने नाक, मधुर स्वराने कान, स्पर्शाने शरीर, रसाने जीभ आणि कामजन्य पाशाने त्याचे मन आम्ही बांधू." ๔๓๑. ४३१. สุพาหุปาเสน จ ตสฺส คีวํพาหุทฺวยํ ธาริตมาลทามา,พนฺธิตฺวทาเนว ตมา’นยามพลญฺหิ โน ปสฺสถ ตาต’ทานิ; "आणि आमच्या सुंदर बाहूंच्या पाशाने त्याची मान, आणि फुलांचे हार धारण केलेल्या दोन्ही हातांनी त्याला बांधून आम्ही आत्ताच घेऊन येतो. बाबा, आता आमचे बळ पहा!" ๔๓๒. ४३२. วตฺวาน เอวํ วจนํ ปิตุสฺสปณมฺม ปาทานิ ปคพฺภิตนฺตา,ยตฺถจฺฉิ มาราริ วิโรจมาโนตตฺถา’คมุํ ขิปฺปมุทคฺคจิตฺตา; "वडिलांना असे बोलून आणि त्यांच्या चरणांना वंदन करून, त्या प्रगल्भ (धाडसी) कन्या अत्यंत उत्साही मनाने, जेथे माराचा शत्रू (बुद्ध) प्रकाशमान होऊन बसले होते, तेथे वेगाने गेल्या." ๔๓๓. ४३३. สาโมทมาลากุลเกสภารปโยธรา กุงกฺกุมหาริหารา,พิมฺพาธรา จารุสภา ปภาสาอุมฺมาทยนฺตี ชนมานสานิ; "सुगंधी फुलांच्या माळांनी सुशोभित असलेले दाटचे केस, कुंकू (केशर) आणि सुंदर हारांनी सुशोभित वक्षस्थळ, बिंबफळासारखे लाल ओठ, अत्यंत सुंदर आणि तेजस्वी रूप असणाऱ्या, लोकांच्या मनाला भुरळ घालणाऱ्या (त्या मारकन्या)..." ๔๓๔. ४३४. มุทฺเธน มิสฺสํ มธุเร นิมุคฺคํสฺเนเหน ตินฺตํ รสโต’นุวิทฺธํ,ภาสึสุ วาจํ หทยงฺคมนฺตาวิโลกเนเนว ธิตึ หรนฺตี; "केवळ एका कटाक्षानेच धैर्य हिरावून घेणाऱ्या, गोडव्याने भरलेले, स्नेहाने ओलेचिंब झालेले, रसाळ आणि मनाला भिडणारे असे शब्द त्या बोलू लागल्या:" ๔๓๕. ४३५. วสนฺตกนฺโต นวโยพฺพโน’สิสุวณฺณวณฺโณ หทยงฺคโม’สิเอโก นิสินฺโน’สิ วฏสฺส มูเลสิมนฺตินี สามิ กุหินฺนุ ตุยฺหํ; "आपण वसंत ऋतूसारखे अत्यंत सुंदर, नवतरुण, सुवर्णवर्णी आणि मनमोहक आहात. आपण या वडाच्या झाडाखाली एकटेच बसला आहात. हे स्वामी, आपली पत्नी कोठे आहे?" ๔๓๖. ४३६. ตรงฺคหีโน’ปิ ตรงฺคมาลีสสงฺกหีนา รชนี จ สามี,หํสา’ลิหีนา สรสี สุผุลฺลานาภาติ กนฺตา วิรโต ธโว’ปิ; "हे स्वामी, लाटांशिवाय समुद्र, चंद्राशिवाय रात्र, हंसांशिवाय आणि भ्रमरांशिवाय प्रफुल्लित सरोवर जसे शोभत नाही, तसेच पतीशिवाय सुंदर स्त्री देखील शोभून दिसत नाही." ๔๓๗. ४३७. วสนฺตกาโล จ วนํ สุผุลฺลํนิสากราภา ภมราลิคีตํ,สุคนฺธมนฺโทปคตา สมีราวิโรจสิ ตฺวมฺปิ จ โยพฺพเนน; "हा वसंत ऋतूचा काळ आहे, वन पूर्णपणे बहरले आहे, चंद्राचा प्रकाश पसरला आहे, भुंग्यांचे गुंजन सुरू आहे आणि सुगंधी मंद वारा वाहत आहे. आपणही आपल्या तारुण्याने प्रकाशमान होत आहात." ๔๓๘. ४३८. มยมฺปิ เจตฺเถว สมาคตมฺหมโน’นุกูลา จ มนุญฺญรูปา,กโรติ กึตฺว’ชฺช สกามทาโหกามากโร’ทานิ สมาคโต โน; "आम्ही देखील आपल्या मनाला अनुकूल आणि अत्यंत सुंदर रूप घेऊन येथे आलो आहोत. आज आपली कामवासना काय करत आहे? कामवासनेची खाणच आता आपल्यासमोर आली आहे." ๔๓๙. ४३९. มา เตทิสํ โยพฺพนรูปสารํสุวิคฺคหํ ฉาทย จีวเรน,เตเนว โน เนตฺตมนมฺหิ สามิมา เทหิ ทาหํ ตว ทาสิภุเต; "असे उत्कृष्ट तारुण्य, रूप आणि सुंदर शरीर चीवराने (भिक्षूच्या वस्त्राने) झाकू नका. हे स्वामी, आपल्या दासी बनलेल्या आमच्या डोळ्यांना आणि मनाला असा दाह देऊ नका." ๔๔๐. ४४०. นขํสุ สุตฺเต’รุณปานิปาเทเนตฺตินฺทนีลานิ’ว อาวุณนฺโต,ตฺวมจฺฉิ โน สามิ มุขมฺพุเชสุน เอนฺติ กินฺเต นยนาลิมาลา; "तांबूस रंगाचे हातपाय आणि इंद्रनील मण्यासारखे डोळे असणारे... हे स्वामी, आमच्या मुखकमलांवर आपल्या नयनरूपी भ्रमरांच्या माळा का येत नाहीत?" ๔๔๑. ४४१. สุธาสิลาคีญฺชก โลหทารุชาเตหิ ตฺวํ ธีร น นิมฺมิโต’สิ,รูปี’สิ โสมฺโม’สิ ตถาปิ สามิกึ กามราคํ มนสา นุเทสิ; "हे धीर पुरुषा, आपण चुना, दगड, वीट, लोखंड किंवा लाकडापासून बनलेले नाही आहात. आपण रूपवान आणि सौम्य आहात, तरीही हे स्वामी, आपण आपल्या मनातून कामरागाला का दूर सारत आहात?" ๔๔๒. ४४२. อยญฺจ พาลา จตุรา รตีสุพาเลติ กงฺขํ ชห มานสมฺหิ,กึ มญฺชรี ภิชฺชติ สมฺปผุลฺลามตฺตาลิราเช ปริจุมฺพมาเน; "आणि ही तरुणी रतीक्रीडेमध्ये चतुर आहे. ती लहान मुलगी आहे अशी मनातील शंका सोडून द्या. मत्त भ्रमरराजाने चुंबन घेतल्यावर पूर्णपणे उमललेली फुलांची मंजिरी कधी नष्ट होते का?" ๔๔๓. ४४३. อยญฺจ รามา รมณียรูปาปีโณรุคณฺฑา กุวมณฺฑลา จ,ตํ กามินึ กามย ผุลฺลกญฺเชหํโส ยถา เกสร สมฺปคิทฺโธ; "आणि ही रमणीय रूप असणारी, पुष्ट मांड्या व गाल आणि गोलाकार स्तन असणारी सुंदर स्त्री आहे. उमललेल्या कमळातील परागकणांसाठी हपापलेल्या हंसाप्रमाणे आपण या कामिनीचा उपभोग घ्या." ๔๔๔. ४४४. จินฺตามณึ ภทฺทฆฏญฺจ กปฺปตรุํ สมาปชฺช ทฬิทฺทภาวา,นาเปนฺติ สตฺตา ขลุ ทุพฺภคตฺตาตเถว โน’สี ตว ปาทเสวา; "खरोखर, अभागी प्राणी चिंतामणी, भद्रघट (मंगल कलश) आणि कल्पवृक्ष मिळवूनही आपल्या दारिद्र्यापासून मुक्त होत नाहीत. तसेच आमचे आपल्या चरणांची सेवा करणे आहे (ज्याचा आपण स्वीकार करत नाही)." ๔๔๕. ४४५. เอวญฺหิ ตา รญฺชนมญฺชุภาสาสหสฺสเมกญฺจ สตานิ อฏฺฐ,เวสานิ สมฺมา อภินิมฺมิณิตฺวาปโลภยุนฺตํ พหูธา มุนินฺทํ; "अशा प्रकारे, रंजन करणाऱ्या आणि मधुर बोलणाऱ्या त्या मारकन्यांनी एक हजार आठशे विविध रूपे धारण करून मुनींद्रांना (बुद्धांना) अनेक प्रकारे प्रलोभित करण्याचा प्रयत्न केला." ตโต ตณฺหา?. "त्यानंतर तण्हा (तृष्णा) म्हणाली:" ๔๔๖. ४४६. ยกฺโขสิ มตฺโตสิ สิลามโยสิอเจตโนสา’ถ อโยมโยสิ,อวีตราคญฺหิ สเจตนญฺเจอเนนุปาเยนุ’ปสงฺกมาม; "आपण यक्ष आहात, मत्त आहात, दगडाचे बनलेले आहात, अचेतन आहात की लोखंडाचे बनलेले आहात? जर आपण रागमुक्त नसलेले सचेतन मनुष्य असता, तर आम्ही या उपायाने आपल्याजवळ आलो असतो." ๔๔๗. ४४७. ผเลยฺย ขีปฺปํ หทยญฺหิ ตสฺสอุณฺหํว รตฺตํ มุขตุ’คฺคเมยฺย,สิยาว ขิปฺปํ อปิ จิตฺตเขปํอุมฺมาทภาวํจ ส ปาปุเณยฺย; "त्याचे हृदय वेगाने फाटले असते, किंवा त्याच्या मुखातून गरम रक्त बाहेर आले असते, किंवा तो वेगाने मानसिक संतुलन गमावून वेडेपणाला प्राप्त झाला असता." ๔๔๘. ४४८. ยถา ปลุตฺโต หริโตปลมฺหิขิตฺโต นโฬ สุสฺสติ อาตเปน,เอวํ วิสุสฺเสติ วิสาทเมติโส มุจฺฉติ มุยฺหติ ทุกฺขเมติ; "ज्याप्रमाणे गरम हिरव्या दगडावर टाकलेला ओला लव्हाळा (वेळू) उन्हाने सुकून जातो, त्याचप्रमाणे तो सुकून गेला असता, खिन्न झाला असता, मूर्च्छित झाला असता, मोहित झाला असता आणि दुःखाला प्राप्त झाला असता." ๔๔๙. ४४९. โสกาวกิณฺเณ นุ วนมฺหิ ฌายสิวิตฺตนฺนุ ชิโต อุท ปตฺถยาโน,อาคุนฺนู คามสฺมึ อกาสิ กิญฺจิชเนน กสฺมา น กโรสิ สกฺขึ; "आपण शोकाने व्याकुळ होऊन या वनात ध्यान करत आहात का? आपले धन नष्ट झाले आहे की आपण त्याची इच्छा करत आहात? आपण गावात काही गुन्हा केला आहे का? आपण लोकांशी मैत्री का करत नाही?" สตฺถา?. "शास्ता (बुद्ध) म्हणाले:" ๔๕๐. ४५०. อตฺถสฺส ปตฺตึ หทยสฺส สนฺตึเฉตฺวาน เสนํ ปิยสาตรูปํเอโก’หํ ฌายํ สุขมนุโพธึชเนน ตสฺมา น กโรม สกฺขึ; "ध्येयाची प्राप्ती आणि हृदयाची शांती मिळवून, प्रिय व मधुर रूपांच्या सेनेचा पराभव करून, मी एकटाच ध्यान करत संबोधीच्या सुखाचा अनुभव घेतला. म्हणूनच मी लोकांशी मैत्री करत नाही." อิมา ทฺเว ปาลิยํ?. "या दोन पाळीतील गाथा आहेत:" ๔๕๑. ४५१. ปลุฏฺฐคตฺตํ ทหเนน มกฺกฏึสุสานเปติญฺจ ชิคุจฺฉนียํ,เชคุจฺฉิยํ ชงฺคม มีฬฺหราสึทิสฺวาน โก ตํ วรเย สปญฺโญ; "आगीने होरपळलेल्या शरीराची माकडीण, स्मशानातील घृणास्पद प्रेत किंवा चालता-बोलता विष्ठेचा ढीग पाहून कोणता सुज्ञ माणूस तिची निवड करेल?" อถ อรติ?. "त्यानंतर अरती म्हणाली:" ๔๕๒. ४५२. กถํ วิหารี พหุโล จ ภิกฺขุปญฺโจฆติณฺเณ อตรีธ ฉฏฺฐํ,กถํ ฌายึ พหุลํ กามสญฺญาปริพาหิรา โหนฺติ อลทฺธ โย ตํ; "पाच ओघांना (पुरांना) पार केलेला भिक्षू येथे सहाव्या ओघाला कसा पार करतो? तो कसा ध्यान करतो की ज्यामुळे कामसंज्ञा (वासनेचे विचार) बाहेरच राहतात आणि त्याला प्राप्त होत नाहीत?" สตฺถา?. "शास्ता (बुद्ध) म्हणाले:" ๔๕๓. ४५३. ปสฺสทฺธกาโย สุวิมุตฺตจิตฺโตอสงฺขราโน สติมา อโนโก,อญฺญาย ธมฺมํ อวิตกฺก ฌายีน กุปฺปตี นสฺสรตี น ถีโน; "शांत शरीर असलेला, विमुक्त चित्त असलेला, संस्कार न करणारा, स्मृतिमान (जागरूक), गृहहीन, धम्माला जाणून वितर्करहित ध्यान करणारा भिक्षू क्रोधीत होत नाही, विचलित होत नाही आणि आळशी (स्त्यानयुक्त) होत नाही." ๔๕๔. ४५४. เอวํ วิหารี พหุโล จ ภิกฺขุปญฺโจฆติณฺเณ อตรีธ ฉฏฺฐํ,เอวํ ฌายึ พหุลํ กามสญฺญาปริพาหิรา โหนฺติ อลทฺธ โย ตํ; "अशा प्रकारे विहार करणारा भिक्षू पाच ओघांना पार करून येथे सहाव्या ओघाला पार करतो. अशा प्रकारे ध्यान करणाऱ्याला कामसंज्ञा बाहेरच राहतात आणि त्याला प्राप्त होत नाहीत." อถ รคา?. "त्यानंतर रागा म्हणाली:" ๔๕๕. ४५५. อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ คณสงฺฆจารีอทฺธา ตริสฺสนฺตี พหู จ สทฺธา,พหุํ วตายํ ชนต’มโนโกอจฺฉิชฺช เนสฺสติ มจฺจุราชสฺส ปารํ; "समूहात आणि संघात विहार करणाऱ्या या पुरुषाने तृष्णा तोडून टाकली आहे. निश्चितच अनेक श्रद्धावान लोक (संसारसागर) पार करतील. खरोखर, हा गृहहीन पुरुष अनेकांना (तृष्णा) तोडून मृत्यूराजाच्या पलीकडच्या तीरावर घेऊन जाईल." สตฺถา?. "शास्ता (बुद्ध) म्हणाले:" ๔๕๖. ४५६. นยนฺติ เว มหาวีรา สทฺธมฺเมน ตถาคตา,ธมฺเมน นยมานานํ กา อุสูยา วิชานตํ; "निश्चितच, महावीर तथागत सद्धम्माद्वारे (लोकांना) सन्मार्गावर नेतात. धम्माद्वारे सन्मार्गावर नेले जात असताना, जाणणाऱ्यांना (सुज्ञांना) त्याचा काय हेवा (मत्सर) वाटणार?" อิมา ปญฺจ ปาลิยํ?. या पाच गाथा पाळीमध्ये (मूळ पाठात) आहेत. ๔๕๗. ४५७. สุตฺวาน ตํ ธมฺมวรํ ชินสฺสปมตฺตพนฺธุสฺส รคาทิรามา,ปโลภิตุํ เน’ว สมตฺถกา ตํอคํสุ ขิปฺปํ ปิตุโน สกาสํ; प्रमत्तांचा (असावध लोकांचा) मित्र असलेल्या जिनांचा (बुद्धांचा) तो श्रेष्ठ धम्म ऐकून, रागादी (वासनांमध्ये) रमणाऱ्या त्या (मारीच्या कन्या) त्यांना भुरळ घालण्यास असमर्थ ठरल्या आणि त्वरित आपल्या पित्याकडे परत गेल्या. ๔๕๘. ४५८. มาโร ตทารา’ว สเมกฺขมาโนทิสฺวาคตา เกวลเมว ตาโย,มา กตฺถ กามํ มม ภาสิตานิกามตฺถ ปาตุํ มิคตณฺหิกาปํ; त्याच वेळी मार तेथूनच पाहत होता. त्या तिघींना केवळ एकट्याच परतताना पाहून (तो म्हणाला), 'माझ्या बोलण्याकडे दुर्लक्ष करू नका, मृगजळाचे पाणी पिण्याची इच्छा का करता?' ๔๕๙. ४५९. พาลา กุมุทนาเฬหิ ปพฺพตํ อภิมนฺถถ,คิรึ นเขน ขณถ อโย ทนฺเตหิ ขาทถ; हे मूर्खांनो! तुम्ही कमळाच्या देठांनी पर्वत घुसळत आहात, नखांनी डोंगर खणत आहात आणि लोखंड दातांनी चावत आहात. ๔๖๐. ४६०. เสลํว สิรสิ อูหจฺจ ปาตาเล คาธเมสถ,ขานุํว อุรสา’สชฺช นิพฺพิชฺชาเปถ โคตมา; डोक्यावर खडक ठेवून तुम्ही पाताळात तळ शोधत आहात. छातीने खुंटावर आदळून तुम्ही गोतमांपासून निराश होऊन परत जात आहात. อิมา ทฺเว ปาลิยํ?. या दोन गाथा पाळीमध्ये (मूळ पाठात) आहेत. ๔๖๑. ४६१. วตฺวาน เอวํ วิมโน ส มาโรสฏีตุโก สมฺภวนํ ปยาสิ,สตฺถาถ ราคา ปริมุตฺตจิตฺโตชหาสิ ตสฺมึ ทิวสานิ สตฺต; असे बोलून तो खिन्न मनाचा मार दुःखी होऊन आपल्या निवासस्थानी निघून गेला. त्यानंतर रागापासून पूर्णपणे विमुक्त चित्त असलेल्या शास्त्यांनी (बुद्धांनी) तेथे सात दिवस घालवले. ๔๖๒. ४६२. อชฺชาปิ ตํ สาขิวรมฺปิเตน’นุภุตมตฺเตน มเหนฺติ สพฺเพ,เตเนว เต สคฺคคตา วิมาเนโมทนฺติ กาเมหิ อนูปเมหิ; आजही, केवळ त्यांनी (बुद्धांनी) त्याचा अनुभव घेतला म्हणून सर्वजण त्या श्रेष्ठ वृक्षाच्या फांदीची पूजा करतात. त्याच पुण्यामुळे स्वर्गात गेलेले ते देव आपल्या विमानांमध्ये अनुपम सुखांचा आनंद घेत आहेत. อิติ ปญฺจม สตฺตาหํ. असा हा पाचवा आठवडा (सप्ताह) समाप्त झाला. ๔๖๓. ४६३. ตโต มุนินฺโท มุจลินฺทมูเลนิสีทิ คนฺตฺวา ปวราสนมฺหิ,ยุคนฺธเร พาลรวี’ว รํสิชาลาหิ โลกํ ปริปูรยนฺโต; त्यानंतर मुनींद्र (बुद्ध) मुचलिंद वृक्षाच्या मुळाशी जाऊन श्रेष्ठ आसनावर बसले, जणू युगंधर पर्वतावर उगवणारा बालसूर्य आपल्या किरणांच्या जाळ्याने संपूर्ण जग उजळून टाकत आहे. ๔๖๔. ४६४. อถาน เมโฆ ชลทา สเตหิปปูรยํ ขํ ถนยํ สวิชฺชุ,สสีตวาโต กิรมมฺพุธารํวิโรจมาโน วิสกณฺฐิกาหิ; त्यानंतर शेकडो ढगांनी आकाश व्यापून टाकले, विजांच्या कडकडाटासह मेघ गर्जना करू लागले आणि थंड वाऱ्यासह पाण्याचे प्रवाह बरसू लागले, जे विजांच्या चमचमाटाने चमकत होते. ๔๖๕. ४६५. อมนฺทนณฺโท มุจลินฺทโภคีทิสฺวา มุนินฺทํ มุจลินฺทมูเล,ปริกฺขิปิตฺวาน วิสาลโภคาฉาเทตฺว สมฺมา สผโณ ผเณน; अत्यंत आनंदित झालेल्या मुचलिंद नागराजाने मुचलिंद वृक्षाच्या मुळाशी मुनींद्रांना (बुद्धांना) पाहिले आणि आपल्या विशाल शरीराने त्यांना वेढून, आपल्या फणेने त्यांच्यावर उत्तम प्रकारे सावली धरली. ๔๖๖. ४६६. อชฺเฌสิ โส ตสฺส อนุคฺคหายนิสีทิ คนฺตฺวา ภุชคา’สนมฺหิ,สตฺถา ตทา รูปิยมนฺทิเรวสตฺตามหตฺตํ สุวิมุตฺตจิตฺโต; त्या नागराजाने त्यांच्या अनुग्रहासाठी प्रार्थना केली. तेव्हा शास्ते (बुद्ध) त्या सर्पाच्या आसनावर जाऊन बसले आणि अत्यंत विमुक्त चित्त होऊन, जणू चांदीच्या महालात असल्यासारखे, तेथे सात दिवस घालवले. ๔๖๗. ४६७. อชฺชาปิ ตํ สาขิวรมฺปิ เตน’นุภุตมตฺเตน มเหนฺติ สพฺเพ,เตเนว เต สคฺคคตา วิมาเนโมทนฺติ กาเมหิ อนูปเมหิ; आजही, केवळ त्यांनी (बुद्धांनी) त्याचा अनुभव घेतला म्हणून सर्वजण त्या श्रेष्ठ वृक्षाच्या फांदीची पूजा करतात. त्याच पुण्यामुळे स्वर्गात गेलेले ते देव आपल्या विमानांमध्ये अनुपम सुखांचा आनंद घेत आहेत. อิติ ฉฏฺฐม สตฺตาหํ. असा हा सहावा आठवडा (सप्ताह) समाप्त झाला. ๔๖๘. ४६८. ตโต’ปคนฺตฺวา ยติราช ราชานิสีทิ ราชายตนสฺส มูเล,วิมุตฺติชํ ปีติสุขํ’นุโภนฺโตสตฺตาหมตฺตํ กรุณาคุณคฺโค; त्यानंतर तेथून निघून, करुणा गुणांमध्ये सर्वश्रेष्ठ असलेले यतींचे राजे (बुद्ध) राजायातन वृक्षाच्या मुळाशी जाऊन बसले आणि विमुक्तीपासून उत्पन्न होणाऱ्या प्रीती-सुखाचा अनुभव घेत त्यांनी सात दिवस घालवले. ๔๖๙. ४६९. อชฺชาปิ ตํ สาขิวรมฺปิ เตน’นุภุตมตฺเตน มเหนฺตี สพฺเพ,เตเนว เต สคฺคคตา วิมาเนโมทนฺติ กาเมหิ อนูปเมหิ; आजही, केवळ त्यांनी (बुद्धांनी) त्याचा अनुभव घेतला म्हणून सर्वजण त्या श्रेष्ठ वृक्षाच्या फांदीची पूजा करतात. त्याच पुण्यामुळे स्वर्गात गेलेले ते देव आपल्या विमानांमध्ये अनुपम सुखांचा आनंद घेत आहेत. อิติ สตฺตม สตฺตาหํ. असा हा सातवा आठवडा (सप्ताह) समाप्त झाला. ๔๗๐. ४७०. อาหาร กิจฺจาทิ วิวชฺชิตสฺสสุขานุโภนฺตสฺส วิมุตฺติชานิ,สมฺปีณิตงฺคสฺส ชินสฺส ตสฺสอิจฺจจฺจคุํ สตฺตทินานิ สตฺต; आहार इत्यादी क्रियांपासून दूर राहिलेल्या, विमुक्तीच्या सुखाचा अनुभव घेणाऱ्या आणि प्रसन्न शरीर असलेल्या त्या जिनांचे (बुद्धांचे) असे सात-सात दिवस (एकूण ४९ दिवस) निघून गेले. ๔๗๑. ४७१. เทวานมินฺเทน ตโต’ปนีตมุโขทกาทิมฺปริภุญฺชิยาน,นิสินฺนมตฺเต ยติราช ราเชตตฺถา’คมุํ ทฺเว วาณิชา ขเณน; त्यानंतर देवांचा राजा (इंद्र) याने आणलेल्या मुखप्रक्षालनाच्या पाण्याचा उपयोग करून, यतींचे राजे (बुद्ध) तेथे बसले असता, त्याच क्षणी दोन व्यापारी तेथे आले. ๔๗๒. ४७२. อุสฺสาหิตา เทววเรน สมฺมาสาโลหิตา ตสฺส ตปุสฺส-ภลฺลิกา,มนฺถญฺจ สาทุํ มธุปิณฺฑิกญฺจอาทาย นาถํ อิทมพฺรุวุนฺเต; एका श्रेष्ठ देवतेने प्रोत्साहित केलेले आणि परस्परांचे नातेवाईक असलेले ते 'तपुस्स' आणि 'भल्लिक' नावाचे व्यापारी, स्वादिष्ट सत्तू आणि मधू-पिंड (मधाचे लाडू) घेऊन नाथांकडे (बुद्धांकडे) आले आणि असे म्हणाले: ๔๗๓. ४७३. อิทญฺหิ โน ธีร อนุคฺคหายปฏิคฺคเหตฺว ปริภุญฺช ทานํ,หิตาย ตํ โหติ สุขาย เจวอนปฺปกปฺเปสุ อนาคเตสุ; हे धीर (बुद्ध)! आमच्यावर अनुग्रह करण्यासाठी या दानाचा स्वीकार करून त्याचे ग्रहण करा. हे दान येणाऱ्या अनेक कल्पांमध्ये आमच्या हितासाठी आणि सुखासाठी ठरेल. ๔๗๔. ४७४. ปฏิคฺคเหตฺวา มุนิ เทวทินฺนปตฺเตน ปจฺจคฺฆสิลามเยน,ภุตฺวาน เตสํ อนุโมทนตฺถํเทเสสิ ธมฺมํ วรทํ ปสตฺถํ; देवांनी दिलेल्या मौल्यवान पाषाणाच्या पात्रात (भिक्षापात्रात) त्याचा स्वीकार करून, मुनींनी (बुद्धांनी) भोजन केले आणि त्यांच्या अनुमोदनासाठी वरदान देणाऱ्या श्रेष्ठ व प्रशंसनीय धम्माचा उपदेश केला. ๔๗๕. ४७५. ทฺเว ภาติกา วาณีชกา ชินสฺสธมฺมํ สุณิตฺวาน ปสนฺนจิตฺตา,ทฺเว วาจิโกปาสกตํ คตาสุํยาจึสุ เต ตํ ปุน ปูชนียํ; जिनांचा (बुद्धांचा) धम्म ऐकून प्रसन्न चित्त झालेले ते दोन्ही व्यापारी बंधू 'द्विवाचिक उपासक' (बुद्ध आणि धम्माला शरण जाणारे) बनले आणि त्यांनी पूजेसाठी काहीतरी पूजनीय वस्तू देण्याची विनंती केली. ๔๗๖. ४७६. ปรามสิตฺวาน สิรํ ตโต โสอทา ชิโน กุนฺตล ธาตุมุฏฺฐึ,เต เตน ตุฏฺฐา สุมนา ปตีตามหึสุ เนตฺวา วิภวานุรูปํ; त्यानंतर जिनांनी (बुद्धांनी) आपल्या मस्तकावरून हात फिरवून त्यांना मूठभर केश-धातू (केस) दिले. ते घेऊन ते अत्यंत आनंदी व प्रसन्न झाले आणि त्यांनी आपल्या वैभवानुसार घरी नेऊन त्यांची पूजा केली. ๔๗๗. ४७७. สตฺถา’ถ คนฺตฺวา อชปาลมูเลสหสฺส รํสีว ยุคนฺธรมฺหิ,นิสชฺช โลกํ อนุโลกยนฺโตวิตกฺกิ เอวํ มนสา วิตกฺกํ; त्यानंतर शास्ते (बुद्ध) अजपाल वृक्षाच्या मुळाशी गेले आणि युगंधर पर्वतावरील सहस्रकिरण सूर्याप्रमाणे बसून, जगाकडे पाहत असताना त्यांच्या मनात असा विचार आला: ๔๗๘. ४७८. มยชฺฌปนฺโน วรธมฺมสาโรสสสฺส สินฺธู’ว อคาธปาโร,อพุทฺธสตฺเตหิ ตมชฺช กสฺสปกาสยิสฺสญฺหิ ชโฬ หิ โลโก; मी प्राप्त केलेला हा श्रेष्ठ धम्मसार समुद्रासारखा अगाध आणि अथांग आहे. आज मी हा धम्म कोणाला प्रकाशित करू? कारण हा संसार अज्ञानी आहे आणि प्राणी अबुद्ध आहेत. ๔๗๙. ४७९. เทเสมิ เจ ธมฺมวรํ ปณีตํกิลนฺตภาโวว มมสฺส อสฺมา,กิมตฺตทุกฺเข นิติ จินฺตยนฺโตนุยฺยามมากา มุนิ เทสนมฺหิ; जर मी या श्रेष्ठ व प्रणीत धम्माचा उपदेश केला, तर तो माझ्यासाठी केवळ थकवणारा ठरेल. स्वतःला त्रास का करून घ्यावा? असा विचार करून मुनींनी (बुद्धांनी) धम्म उपदेश करण्याचा उत्साह दाखवला नाही. ๔๘๐. ४८०. สหมฺปตี นาม ตโต วิธาตาสเจตสา ตสฺส มนํ วิทิตฺวา,วินสฺสตีทํ ขลุ สพฺพโลกํอเทสิเต เตนิ’ติ กมฺปมาโน; त्यानंतर 'सहाम्पती' नावाच्या ब्रह्माने आपल्या चित्ताने त्यांच्या (बुद्धांच्या) मनातील विचार जाणला आणि 'जर त्यांनी धम्म उपदेश केला नाही, तर हा संपूर्ण संसार नक्कीच नष्ट होईल' या विचाराने तो थरथर कापू लागला. ๔๘๑. ४८१. สกาสมาคมฺม ชินสฺส ตสฺสสคารโว พฺรหฺมคเณน ตตฺถ,นิหจฺจ ชานุํ ปถวีตลมฺหินมสฺสมาโน อิทมพฺรูวี โส; त्या जिनांच्या (बुद्धांच्या) जवळ येऊन, ब्रह्मगणांसह अत्यंत आदराने पृथ्वीवर गुडघे टेकून आणि नमस्कार करून तो (सहाम्पती ब्रह्मा) असे म्हणाला: ๔๘๒. ४८२. ตฺวํ เทวเทโว ส สุเมธกาเลปโลกิตํ โลกมุทิกฺขมาโน,วิหาย ทีปงฺกรปาทมูเลลทฺธา’มตํ ตํ กรุณาคุเณน; आपण देवांचे देव आहात. सुमेध तापसाच्या काळात, संकटात सापडलेल्या जगाकडे पाहून, दीपंकर बुद्धांच्या चरणांशी प्राप्त होणारे निर्वाण (अमृतपद) सोडून, केवळ करुणेपोटी आपण... ๔๘๓. ४८३. ปวิสฺส สํสารวนํ วิทุคฺคํมํสกฺขิสีสาทิม’ทาสิ ทานํ,เวเทสิ ทุกฺขํ อมิตํ อสยฺหํตํ เต ปรตฺถํ’ว น อตฺตเหตุํ; या दुर्गम संसाररूपी अरण्यात प्रवेश करून आपण आपले मांस, डोळे, मस्तक इत्यादींचे दान दिले आणि अमर्याद व असह्य दुःख सहन केले. ते सर्व केवळ इतरांच्या कल्याणासाठी होते, स्वतःच्या स्वार्थासाठी नाही. ๔๘๔. ४८४. สนฺตีธ สตฺตา ขลุ มนฺทราคาญาตุํ สมตฺถา สุคตสฺส ธมฺมํ,อาราธิโต เม กรุณาคุณคฺโคเทเสหิ ธมฺมํ อนุกมฺปมาโน; या जगात खरोखरच असे काही प्राणी आहेत जे कमी रागाचे (अल्प रज असलेले) आहेत आणि सुगतांचा धम्म समजून घेण्यास समर्थ आहेत. करुणा गुणांमध्ये सर्वश्रेष्ठ असलेल्या हे बुद्ध! माझ्या प्रार्थनेचा स्वीकार करून, प्राण्यांवर अनुकंपा करून धम्माचा उपदेश करा. ๔๘๕. ४८५. กาเล วิกาสนฺติ ขรํสุ มิสฺสาถลมฺพุชาตา กุสุมานิ นานา,ตเถ’ว เต ธมฺมกราภิผุฏฺฐาวิกาสมายนฺตี ชนา อเนกา ज्याप्रमाणे योग्य वेळी सूर्याच्या उष्ण किरणांच्या स्पर्शाने जमिनीवर उगवणारी विविध कमळांची फुले उमलतात, त्याचप्रमाणे आपल्या धम्मरूपी किरणांच्या स्पर्शाने अनेक लोक विकसित (प्रबुद्ध) होतील. ๔๘๖. ४८६. สมฺปนฺน วิชฺชาจรโณ สตีมาชุตินฺธโร อนฺติมเทหธารี,ปฏิคฺคเหตฺวาสฺส นิมนฺตณํ โสชเนสิ สตฺเต กรุณา มนสฺมึ; विद्या आणि चरणाने संपन्न, स्मृतिमान, तेजस्वी आणि अंतिम शरीर धारण करणाऱ्या त्या बुद्धांनी त्याचे निमंत्रण स्वीकारले आणि त्यांच्या मनात प्राण्यांबद्दल करुणा उत्पन्न झाली. ๔๘๗. ४८७. อปารุตา เตสํ อมตสฺส ทฺวาราเย โสตวนฺโต ปมุญฺจนฺตุ สทฺธํ,วิหึสสญฺญี ปคุณํ น ภาสึธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม; त्यांच्यासाठी अमृताचे (निर्वाणाचे) दरवाजे उघडे आहेत! जे ऐकण्यास उत्सुक आहेत त्यांनी आपली श्रद्धा प्रकट करावी. हे ब्रह्मा! त्रासाच्या भीतीने मी मानवांमध्ये या प्रणीत व श्रेष्ठ धम्माचा उपदेश केला नव्हता. ๔๘๘. ४८८. ปฏิคฺคเหสีติ อุทคฺคจิตฺโตอชฺเฌสนํ เม จตุราณโน โส,นตฺวาน นาถํ สหปาริสชฺโชปกฺกามิ ตมฺหา ภวนํ ขเณน; 'त्यांनी (माझी प्रार्थना) स्वीकारली!' या विचाराने अत्यंत प्रसन्न चित्त झालेल्या त्या चतुरानन (ब्रह्माने) आपल्या अनुयायांसह नाथांना (बुद्धांना) वंदन केले आणि तो क्षणात तेथून आपल्या लोकामध्ये निघून गेला. ๔๘๙. ४८९. ตโต ชิโน เตน คหิตนุญฺโญเทเสมิ กสฺเสติ อุทิกฺขมาโน,อาฬาร-อุทฺเท สมุทิกฺข ธีโร,มนฺตฺวาน เตสํ อจิรจฺจุติตฺตํ; त्यानंतर जिनांनी (बुद्धांनी) त्याचे निमंत्रण स्वीकारून, 'मी हा धम्म कोणाला उपदेशू?' असा विचार केला. तेव्हा त्या धीर बुद्धांनी आळार (कालाप) आणि उद्दक (रामपुत्त) यांच्याकडे पाहिले, परंतु ते काही काळापूर्वीच मरण पावले आहेत हे त्यांनी जाणले. ๔๙๐. ४९०. กหนฺนุโข’หํ วรธมฺมจกฺกํอญฺเญน เกนาปิ อวตฺตนียํ,โลกสฺส จินฺตามณิสนฺติภคฺคํปวตฺตยิสฺสนฺตี วิจินฺตยนฺโต; इतर कोणाकडूनही फिरवले न जाऊ शकणारे आणि जगासाठी चिंतामणीसारखे असलेले हे श्रेष्ठ धम्मचक्र मी कोठे प्रवर्तित करू? असा विचार करत असताना... ๔๙๑. ४९१. ทิสฺวาน ภิกฺขู มุนิ ปญฺจวคฺเคอาทาย ปตฺตญฺจ ติจีวรญฺจ,พาราณสียํ มิคทายเมนฺโตอทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชิ สตฺถา; मुनींनी (बुद्धांनी) पंचवर्गीय भिक्खूंना पाहिले आणि आपले भिक्षापात्र व तिचीवर (तीन वस्त्रे) घेऊन, शास्ते (बुद्ध) वाराणसीतील मिगदाय (सारनाथ येथील मृगदाय) कडे जाणाऱ्या मार्गाला लागले. ๔๙๒. ४९२. ตตฺถามรพฺรหฺมคเณหิ ปูตปเถ ผณี ปกฺขิ จตุปฺปทา จ,อารญฺญเทวา ตรุปพฺพตา จมหึสุ เนเกหิ สุวิมฺหเยหิ; तेथे देव आणि ब्रह्मदेवांच्या समूहाने पवित्र केलेल्या मार्गावर सर्प, पक्षी, चतुष्पाद प्राणी, वनदेवता, वृक्ष आणि पर्वत यांनी अनेक आश्चर्यकारक गोष्टींनी भगवंतांची पूजा केली. ๔๙๓. ४९३. ตโตปคา โส มิคทายมคฺเคทิสฺวา ยตีสํ ยตโย’ปคนฺตฺวา,อกํสุ วตฺตํ ปฏิปตฺติสาราปวตฺตยี ตตฺถ ส ธมฺมจกฺกํ; त्यानंतर ते भगवंत मृगदायाच्या मार्गाने गेले. त्यांना पाहून आचरणालाच सार मानणारे यती (भिक्खू) त्यांच्याकडे आले आणि त्यांनी भगवंतांचे आदरातिथ्य केले. तेथे भगवंतांनी धम्मचक्र प्रवर्तन केले. ๔๙๔. ४९४. อญฺญาทิโกณฺฑญฺญวสิปฺปธานาโกฏีนมฏฺฐารส กญฺชโยนี,อสีติโกฏี’ปิ สุธาสิ สงฺฆาอญฺญาสุมคฺคํ กมโต ตทา เต; आज्ञाकोंडण्य (अञ्ञाकोण्डञ्ञ) यांच्या नेतृत्वाखाली अठरा कोटी ब्रह्मदेव आणि ऐंशी कोटी देवगणांनी त्यावेळी अनुक्रमे धम्ममार्गाचे ज्ञान प्राप्त केले. ๔๙๕. ४९५. อติจฺจยาตมฺหิ นิทาฆกาเลวสฺสานกาเล สมุปาคตสฺมึ,ตตฺเถว วสฺสํ อุปคมฺม ธีโรเตมาสมตฺตํ อวสี วสีโส; उन्हाळा संपून पावसाळा सुरू झाला असता, त्या धीर आणि इंद्रियविजेत्या भगवंतांनी तेथेच वर्षावास स्वीकारला आणि तीन महिने वास्तव्य केले. ๔๙๖. ४९६. ตโต ยสํ ตสฺส สหายเกปิปติฏฺฐเปตฺวา อรหตฺตมคฺเค,ภุตึ ชนานํ อนุพฺรูหยนฺโตวสฺสสฺส อนฺตํ อกรี ตหึ โส; त्यानंतर यशा आणि त्याच्या मित्रांना अर्हतमार्गावर प्रतिष्ठित करून, लोकांच्या कल्याणाचा विस्तार करत भगवंतांनी तेथे वर्षावासाची समाप्ती केली. ๔๙๗. ४९७. วสฺสจฺจเย โลกวิทู มุนินฺโทอามนฺตยี เต ยตโย สปุตฺเต,เต’ถาคมุํ นิพฺพณถา กตญฺชลี’ทมพฺรุวิ เตสม’นนฺต ปญฺโญ; वर्षावास संपल्यावर, लोकविदू मुनींद्रांनी आपल्या पुत्रांसमान असणाऱ्या त्या यतींना (भिक्खूंना) आमंत्रित केले. तृष्णारहित झालेले ते भिक्खू हात जोडून आले असता, अनंत प्रज्ञावंत भगवंतांनी त्यांना असे म्हटले: ๔๙๘. ४९८. อุคฺโฆสยนฺตา มม ธมฺมโฆสํสมาหนนฺตา มม ธมฺมเภรึ,สาธุํ ธเมนฺตา มม ธมฺมสงฺขํจราถ ตุมฺเห สนรามรานํ; "माझ्या धम्माचा घोष करत, माझ्या धम्मभेरीवर आघात करत आणि माझ्या धम्मशंखाचा उत्तम नाद करत, तुम्ही मनुष्य आणि देवांच्या कल्याणासाठी चारिका करा." ๔๙๙. ४९९. ชยทฺธชํ เม ภุวนุกฺขิปนฺตาอุสฺสาปยนฺตา มม ธมฺมเกตุํ,อถุกฺขิปนฺตา มม ธมฺมกุนฺตํจราถ โลเกสุ สเทวเกสุ; "जगात माझा विजयध्वज उभारून, माझा धम्मकेतू उंच फडकवून आणि माझा धम्मकुंत हाती धरून, देवांसह संपूर्ण लोकांमध्ये चारिका करा." ๕๐๐. ५००. สุสชฺชิตตฺตํ อมตสฺส มคฺคํสกณฺฏกตฺตํ นรกายนสฺส,มารานนสฺมึ มสิมกฺขิตตฺตํกเถถ โลกสฺส สเทวกสฺส; "देवांसह संपूर्ण जगाला अमृतमार्गाच्या (निर्वाणमार्गाच्या) सुसज्जतेबद्दल, नरक मार्गाच्या काटेरीपणाबद्दल आणि माराच्या तोंडाला काळोख फासल्याबद्दल सांगा." ๕๐๑. ५०१. พุทฺธนฺตรํ สุปฺปิหิตํ อจารํปุรสฺส โมกฺขสฺส วิสาลทฺวารํ,อวาปุรี โน ภควา’ธุนา โภยถชฺช สพฺเพตี นิเวทยวฺโห; "दोन बुद्धांच्या काळातील बंद असलेले आचरण आणि मोक्षनगराचे विशाल द्वार आता भगवंतांनी उघडले आहे, हे आज सर्वांना जाहीर करा." ๕๐๒. ५०२. อุปฺปนฺนภาวํ ภุวเน มมชฺชตเถว ธมฺมสฺส จ ปาตุภาวํ,อุปฺปนฺนภาวญฺจ มโมรสานํปกาสยนฺตา ชคตึ จราถ; "आज जगात माझी बुद्धत्व प्राप्ती झाली आहे, तसेच धम्माचा प्रादुर्भाव झाला आहे आणि माझ्या औरस पुत्रांचा (संघाचा) जन्म झाला आहे, हे प्रकट करत जगात चारिका करा." ๕๐๓. ५०३. วนมฺหิ ปนฺเต คิริคพฺภรายํรุกฺขสฺส มูเล’ปิ จ สุญฺญา’คาเร,วสํ ยตตฺตา มม ธมฺมมคฺคํเทเสถ โลเก สนรามรานํ; "दुर्गम वनात, पर्वतांच्या गुहेत, वृक्षाच्या मुळाशी किंवा शून्य घरात (एकांतात) संयमाने राहत, मनुष्य आणि देवांच्या जगात माझ्या धम्ममार्गाचा उपदेश करा." ๕๐๔. ५०४. วตฺวาน เอวํ ยตโย ทิสาสุเปเสตฺว นาโถ อุรุเวลคามี,ปฏิปชฺชิ มคฺคํ อถ อนฺตราเลกปฺปาสิกวฺหํ วิปินํ ปวิสฺส; असे सांगून आणि यतींना दिशादिशांना पाठवून, उरुवेलाकडे जाणारे ते नाथ (बुद्ध) मार्गाला लागले आणि वाटेत 'कप्पासिक' नावाच्या अरण्यात त्यांनी प्रवेश केला. ๕๐๕. ५०५. ตสฺมึ รมนฺเต สมตึสมตฺเตราโชรเส โส ปวโร วิเนตฺวา,ทตฺวา’มตํ ธมฺมมถุทฺทิสิตฺวาอโครุเวลํ คชราชคามี; तेथे क्रीडा करणाऱ्या सुमारे तीस राजपुत्रांना (भद्रवर्गीय) विनीत करून, त्यांना अमृतधम्माचा उपदेश देऊन, गजराजाप्रमाणे चालणारे ते श्रेष्ठ बुद्ध उरुवेलाकडे गेले. ๕๐๖. ५०६. ตตฺโถรุเวลาธิกกสฺสโปติปสิทฺธนามสฺส สสิสฺสกสฺส,อคฺคํ ผลํ โส ปริปาวยนฺโตวสี วสนฺเต วสีนํ วริฏฺโฐ; तेथे उरुवेल कश्यप (उरुवेलकस्सप) या प्रसिद्ध नावाच्या तपस्व्याला त्याच्या शिष्यांसह अर्हत हे अग्र फल प्राप्त करून देण्यासाठी, जितेंद्रियांमध्ये श्रेष्ठ असणारे ते इंद्रियविजेते बुद्ध वसंत ऋतूत राहिले. ๕๐๗. ५०७. ตทาหรุํ เนคม นาครา จยญฺญํ มหากสฺสป ตาปสสฺส,ชิโน วิทิตฺวาสฺส มนํ มเนนวสี วิสุํ ตสฺส ปสาท เหตุ; त्यावेळी व्यापारी आणि नागरिकांनी महाकश्यप तपस्व्याच्या महायज्ञासाठी सामग्री आणली. जितेंद्रिय जिनांनी (बुद्धांनी) आपल्या मनाने त्याचे मन ओळखून, त्याच्या श्रद्धेचे रक्षण करण्यासाठी तेथून दूर जाण्याचे ठरवले. กถํ? कसे? ๕๐๘. ५०८. คนฺตฺวาน อุตฺตรกุรุํ ภควา ตทานิปิณฺฑญฺจริตฺว รมณีย หิมาลยทฺทึ,อาคมฺม สาทุรส นีร ภราภิราเม’โนตตฺตเก มุนิวโร ปริภุญฺชิยาน; त्यावेळी भगवंतांनी उत्तरकुरू येथे जाऊन पिंडपात (भिक्षाटन) केला आणि रमणीय हिमालय पर्वतावर येऊन, मधुर जलाने भरलेल्या अतिशय सुंदर अशा अनोतत्त सरोवरावर त्या मुनिवरांनी भोजन केले. ๕๐๙. ५०९. จินฺเตสิ เอวมหมปฺปตรํว กาลํฐสฺสามิ สาสน มมญฺหิ อนาคเตสุ,ลงฺกาตเล ภวติ ตตฺถ อิทานิ ยกฺขสมฺพาธมตฺถิ มม ตตฺถ คเตสุ’ทานิ; त्यांनी असा विचार केला: "मी येथे थोडा वेळच थांबेन. भविष्यात लंकाद्विपावर माझे शासन (धम्म) प्रस्थापित होणार आहे. सध्या तेथे यक्षांची गर्दी आहे, म्हणून मी आता तेथे गेले पाहिजे." ๕๑๐. ५१०. สพฺพา’มนุสฺสช ภยํ ปวินสฺสตี’ติมนฺตฺวา ตโต ยติวโร กรุณาย สตฺเต,สญฺฌาฆเนหิ ปรินทฺธ รวีว รตฺตนิคฺโรธปกฺก สทิสํ จรปํสุกูลํ; "अमानुषांमुळे निर्माण झालेले सर्व भय नष्ट होईल," असा विचार करून, प्राणिमात्रांवरील करुणेपोटी त्या यतीवरांनी संध्याकाळच्या ढगांनी वेढलेल्या सूर्याप्रमाणे भासणारे आणि पिकलेल्या वडाच्या फळासारखे लाल रंगाचे पांसुकूल (चीवर) परिधान केले; ๕๑๑. ५११. ธาเรตฺว เสลมย สุนฺทร ปตฺตหตฺโถฉพฺพณฺณรํสิ นิวหํ ทิสิ ปูรยนฺโต,สมฺโพธิโต นวม ผุสฺสช ปุณฺณมายํลงฺกาตลํ วิชยิตุํ นภสา’คมาสิ; हातामध्ये दगडाचे सुंदर पात्र धरून, दिशांना षड्रंगी रश्मींनी प्रदीप्त करत, संबोधी प्राप्तीनंतरच्या नवव्या महिन्यात, पुष्य पौर्णिमेला लंकाद्विपावर विजय मिळवण्यासाठी ते आकाशातून गेले. ๕๑๒. ५१२. พฺรหฺมาสุรามร ผณิ ครุฬา จ สิทฺธวิชฺชาธราทิ ชนตา สหปาริสชฺชา,เกตา’ตปตฺต ฆฏ ทีปุรุ โตรเณหิปูชํ อกํสุ มหตึ คคนายนมฺหิ; ब्रह्मदेव, असुर, देव, नाग, गरुड, सिद्ध, विद्याधर इत्यादी लोकांनी आपल्या अनुयायांसह आकाशात ध्वज, छत्र, कलश, दीप आणि विशाल तोरणांनी त्यांची मोठी पूजा केली. ๕๑๓. ५१३. ลงฺกงฺคนา อุรสิ ภาสุร ตาร หารสงฺกาส สีตล มโนหร นีร ปูรา,ตสฺมึ มหาทิปท วาลุก นาม คงฺคาภุมชฺฌคาสิ ชน เนตฺต หราภิรามา; त्या महान द्वीपावर, लंका रूपी स्त्रीच्या वक्षावरील तेजस्वी नक्षत्रहारासारखी भासणारी, शीतल व मनोहर जलाने भरलेली आणि लोकांच्या डोळ्यांना सुखद वाटणारी 'महावालुका' नावाची गंगा (नदी) भूमीच्या मध्यभागातून वाहत होती. ๕๑๔. ५१४. ตสฺสาวิทูร สุจิ รมฺมตเร ปเทเสอายามโต มิตติโยชน วิตฺถเตน,จตฺตาริ คาวุตมิตํ นยนาภิรามํอาสาร สีตชล นิชฺฌร ภุริโฆสํ; तिच्यापासून फार दूर नसलेल्या एका अत्यंत पवित्र आणि रमणीय ठिकाणी, जे लांबीने तीन योजन आणि रुंदीने चार गावुत होते, जे डोळ्यांना सुखावणारे आणि शीतल पाण्याच्या धबधब्यांच्या गंभीर नादाने युक्त होते; ๕๑๕. ५१५. มตฺตาลิปาลิ ขค คีติช มิสฺสราคํสมฺมตฺต จิตฺต มิคสงฺฆ นิเสวิตํ ตํ,นจฺจนฺต เนกสิขิ สงฺคต ปาทปิณฺฑํอุยฺยานมาสิ อุรุนาควนาภิธานํ; जेथे धुंद भुंग्यांचे गुंजन आणि पक्ष्यांचे मधुर गीत ऐकू येत होते, आनंदी हरिणांचे कळप जेथे वावरत होते आणि अनेक मोर जेथे वृक्षांच्या छायेत नृत्य करत होते, असे 'उरुनागवन' नावाचे एक उद्यान होते. ๕๑๖. ५१६. รมฺเม ตทา รตนทีปวรมฺหิ ลงฺกาโลกาภิธาน หริกณฺฑก ยกฺขทาเส,โอทุมฺพเร สุมนกูฏก ตณฺฑุเลยฺเยเสเลสุ มารคิริ มิสฺสกริฏฺฐนาเม; त्या काळी, त्या रमणीय आणि श्रेष्ठ रत्नद्वीपावर (लंकेत), लंकालोक, हरिकंडक, यक्षदास, उदुंबर, सुमनकूट, तंडुलेय्य, मारगिरी, मिस्सक आणि अरिट्ठ नावाच्या पर्वतांवर; ๕๑๗. ५१७. เย’ญฺเญปิ สนฺติ คิรโย วนรามเณยฺยาคงฺคา นที คิริคุหา สิกตาตลา จ,ตตฺถาวสนฺติ รหสา ผรุสานิรุทฺทาปาณาติปาต นิรตา สฐกูฏ ยกฺขา; आणि इतर जे पर्वत, रमणीय वने, नद्या, पर्वतगुहा आणि वाळूचे किनारे होते, तेथे हिंसक, अनियंत्रित, प्राणिहत्येत मग्न असणारे आणि कपटी असे क्रूर यक्ष राहत होते. ๕๑๘. ५१८. สงฺคมฺม เต มหติ นาควนมฺหิ ตมฺหิสมฺมนฺตยึสุ สภฏา สห ปาริสชฺชา,ตฺวํ โก’สิ เร! อิติ ปโร อปรํ ขเรนติกฺเขน วาทกณเยน อรุนฺตุทนฺตา; त्या सर्वांनी त्या मोठ्या नागवनात एकत्र येऊन आपल्या सैनिकांसह आणि अनुयायांसह सभा घेतली. "अरे, तू कोण आहेस?" अशा प्रकारे ते एकमेकांना कठोर आणि तीक्ष्ण शब्दांनी दुखावत होते. ๕๑๙. ५१९. กุชฺฌึสุ เต อถิตรีตร การเณนวากฺเยน ยุทฺธ ปริรทฺธ ปคพฺภิตตฺตา,สงฺขาภิตาปค ปตีว’นวฏฺฐจิตฺตาสารมฺภคพฺพิตมนา ปริราวยนฺติ; ते क्षुल्लक कारणांवरून आणि युद्धाच्या उद्धट शब्दांमुळे संतप्त झाले. शंखाच्या आवाजाने खवळलेल्या समुद्राप्रमाणे त्यांचे मन अस्थिर झाले होते आणि क्रोधाने व गर्वाने चूर होऊन ते मोठा गोंगाट करत होते. ๕๒๐. ५२०. ตสฺมึ ขเณ’ภิมตโท สุคโต นภมฺหิอาคมฺม เตส’มนุกมฺปิต มานเสน,โคปานสี สม มโนหร รํสิมาลิตตฺถจฺฉิ เข คุณมณี มณิกณฺณิกาว; त्याच क्षणी, मनोकामना पूर्ण करणारे सुगत (बुद्ध) त्यांच्याबद्दल करुणेने भरलेल्या मनाने आकाशातून आले आणि छताच्या वाशांप्रमाणे सुंदर किरण पसरवत, गुणांचे मणी असणारे ते भगवंत आकाशात एखाद्या कर्णफुलाप्रमाणे शोभून दिसले. ๕๒๑. ५२१. เตสํ ชิโน กลหวูปสมาย เหตุมาเปสิ วุฏฺฐิ ติมิรา’นิลสีตภีตึ,ตตฺถาสิ คชฺชิตฆโน สุรจาปขิตฺตธาราสเรหิ วิตุทํ นิสิวาร สงฺฆํ; त्यांचा कलह शांत करण्यासाठी जिनांनी पाऊस, अंधार, वादळ, थंडी आणि भीती निर्माण केली. तेथे मेघगर्जना होऊ लागली आणि इंद्रधनुष्यातून सुटलेल्या बाणांप्रमाणे पडणाऱ्या पावसाच्या धारांनी त्या यक्षसमूहाला व्याकुळ केले. ๕๒๒. ५२२. อนฺธาว เต ฆนตเร ติมิเร นิมุคฺคามุฬฺหา ทิสญฺจ วิทิสํ น วิทึสุ ภีตา,จณฺฑานิลุทฺธฏ มหา คิริกูฏรุกฺขสมฺปาต ภีต รุทิตา คติเมสยนฺติ; त्या अत्यंत दाट अंधारात बुडालेले ते यक्ष जणू अंध झाले आणि घाबरून त्यांना दिशा व उपदिशांचे भान राहिले नाही. प्रचंड वादळाने उन्मळून पडणारे मोठे पर्वतशिखर आणि वृक्ष यांच्या भीतीने ते रडू लागले आणि आश्रय शोधू लागले. ๕๒๓. ५२३. สีเตน เต อถ ทิเช ปริโกฏยนฺตาอญฺโญญฺญคตฺตมวลมฺพ ปโรทยึสุ,รูปานิ เนกภยทานิ จ โฆสณานิวตฺตึสุ เตน วิวิธํ ภยมาสิ เตสํ; थंडीने त्यांचे दात वाजू लागले, ते एकमेकांच्या शरीराला बिलगून रडू लागले. तेथे अनेक भयानक रूपे आणि आवाज प्रकट झाले, ज्यामुळे त्यांच्यात विविध प्रकारचे भय निर्माण झाले. ๕๒๔. ५२४. พุทฺธาปิ ทุกฺขิตมนา ปรทุกฺขเกนกสฺมา กโรนฺติ อนยํ’ติ น จินฺตนียํ,โลโก หนาติ วิฏปิ ผลทาน เหตุสตฺเถน โสม ริปุคาหก วาสรมฺหิ; "दुसऱ्यांच्या दुःखाने दुःखी होणारे बुद्ध असे संकट का निर्माण करतात?" असा विचार करू नये. कारण लोक फळ मिळवण्यासाठी वृक्षावर शस्त्राने प्रहार करतात (त्याचप्रमाणे कल्याणासाठीच भगवंतांनी हा उपाय केला). ๕๒๕. ५२५. สตฺถา ตโต ตมนุโท สภเย สโสเกทิสฺวาน คุยฺหก ชเน กรุณายิตตฺโต,วุฏฺฐึ ตมญฺจ ปวนํ ปณุทิตฺว สพฺพํทสฺเสสิ อตฺตมขิลํ ทุมณีว ขมฺหิ; त्यानंतर अंधार दूर करणाऱ्या शास्त्यांनी त्या यक्षांना भयभीत आणि शोकाकुल पाहून, करुणेपोटी तो सर्व पाऊस, अंधार आणि वादळ दूर केले आणि आकाशातील सूर्याप्रमाणे स्वतःचे संपूर्ण रूप प्रकट केले. ๕๒๖. ५२६. ทิสฺวาน เต มุนิวร’ญฺชลิ ปงฺกเชหิสชฺเชตฺว สีส สรสี อิทม’พฺรุวึสุ,ยาจาม โน’ภยปทํ ภวโต สกาสาทาเสสุ ธีร กรุณํ กรณียเมว; त्या मुनिवरांना पाहून, आपल्या कमळासारख्या डोक्यावर कमळासारखे हात जोडून (अंजली करून) ते असे म्हणाले, 'हे धीर (धैर्यवान)! आम्ही आपल्याकडून अभयपदाची याचना करतो. आपल्या या दासांवर आपण करुणाच केली पाहिजे.' ๕๒๗. ५२७. เอวํ ตทา’วจ ชิโน มธุรสฺสเรนอามนฺต เต นิสิจเร’วนเต สเมกฺข,ตุมฺเห ททาถ ยทิ ฐานมเมกเทสํสพฺเพ อเปนฺตี ฆนวาตช สีตทุกฺขา; तेव्हा नतमस्तक झालेल्या त्या निशाचरांना (यक्षांना) पाहून, जिनेश्वरांनी (बुद्धांनी) मधुर स्वराने त्यांना संबोधित करून असे म्हटले, 'जर तुम्ही मला येथे एक लहानशी जागा दिली, तर वादळी वाऱ्यामुळे होणाऱ्या थंडीच्या त्रासापासून तुम्हा सर्वांची सुटका होईल.' ๕๒๘. ५२८. ยชฺเชวมีติม’ปยาติ กโรม โภ ตํคณฺหาหิ ธีร ยทิ อิจฺฉสิ สพฺพทีปํ,วตฺวาน เตหิ ปริทินฺน ฉมาย มคฺโคโอคมฺม ตตฺถ ปุถุ ปตฺถริ จมฺม กณฺฑํ; ते म्हणाले, 'हे महाभागा! जर याने आमचे संकट दूर होत असेल, तर आम्ही तसे करू. हे धीर! जर आपली इच्छा असेल तर आपण हा संपूर्ण द्वीपच घ्यावा.' असे म्हणून त्यांनी जमिनीवर जागा दिली. तेव्हा भगवंतांनी तेथे जाऊन आपले विस्तीर्ण चर्म-आसन (कातड्याचे आसन) पसरवले. ๕๒๙. ५२९. ตสฺมึ นิสชฺช กสิณํ สมาปชฺช เตโชชาลากุลํ ชลิต มคฺคีมมาปยี โส,โส ธูมเกตุ คคนุคฺคต ตุงฺคสิงฺโคสนฺทฑฺฒยํ คิริวนานุ’รุโฆสยนฺโต; त्या आसनावर बसून त्यांनी तेजो-कसिण समाधी प्राप्त केली आणि ज्वाळांनी वेढलेला प्रज्वलित अग्नी निर्माण केला. तो धूमकेतू (अग्नी) आकाशात उंच शिखरांसारखा उसळला आणि पर्वतीय जंगलांना जाळत मोठा गर्जनायुक्त आवाज करू लागला. ๕๓๐. ५३०. รุกฺเขหิ รุกฺขวน ปพฺพต ลงฺฆเนนสาขามิเค จ วิหเค อนุพนฺธยํ’ว,เวสฺสานโร วนมรู มิคสูกเร’ปิสนฺธาวิ คุยฺหก ชเน อิติ จินฺตยนฺโต; झाडांवरून झाडांवर, जंगलांतून जंगलांत आणि पर्वतांवरून पर्वतांवर उड्या मारत, जणू काही वानरांचा आणि पक्ष्यांचा पाठलाग करत, तो अग्नी वनदेवता, हरिण आणि रानडुकरांना तसेच गुह्यक लोकांना (यक्षांना) पळवून लावू लागला. ๕๓๑. ५३१. ทิสฺวาน ตตฺถ ปจุราตน วิปฺผุลิงฺคสมฺมิสฺส ชาล ทหนํ คุหกา สเมจฺจ,ธาวุํ วิกิณฺณกจ พปฺปชล’ทฺทเนตฺตาทารตฺตเชหิ สหิตา คติเมสมานา; तेथे प्रचंड प्रमाणात उडणाऱ्या ठिणग्या आणि ज्वाळांनी वेढलेला तो अग्नी पाहून, ते यक्ष एकत्र आले आणि विस्कटलेल्या केसांनी व अश्रूंनी ओल्या झालेल्या डोळ्यांनी, आपल्या पत्नी व मुलांसह आश्रयाच्या शोधात इकडेतिकडे पळू लागले. ๕๓๒. ५३२. สมฺพุทฺธเตช ปริทฑฺฒ สรีรจิตฺตาอาหจฺจ สาครตฏํ ปริธาวมานา,ตสฺมิมฺปิ เต ปวิสิตุํ สรณํ น ลทฺธาฉมฺหิ ตโต สปทิ สนฺนิปตึสุ สพฺเพ; सम्यक्‌संबुद्धांच्या तेजाने ज्यांचे शरीर आणि मन पोळून निघाले होते, असे ते यक्ष समुद्राच्या किनाऱ्याकडे धावले; परंतु तेथेही त्यांना प्रवेश करण्यासाठी कोणताही आश्रय मिळाला नाही, तेव्हा ते सर्व अचानक जमिनीवर एकत्र जमले. ๕๓๓. ५३३. ทิสฺวาน เต มุนิวโร สหเย สโสเกรมฺมํ ตทา ชลธิมชฺฌคตํ มหนฺตํ,อิทฺธีหิ เสหิ คิริทีปมิ’ธานยิตฺวาอาโรปยิตฺว นิขิเล ปุน ตตฺถ’กาสิ; त्यांना भयभीत आणि शोकाकुल झालेले पाहून, मुनिवरांनी (बुद्धांनी) आपल्या ऋद्धीबलाने समुद्राच्या मध्यभागी असलेला एक सुंदर आणि विशाल पर्वतीय द्वीप (गिरिदीप) तेथे आणला आणि त्या सर्वांना त्यावर सुरक्षितपणे पोहोचवून स्थापित केले. ๕๓๔. ५३४. กตฺเววเม’สมสโม’ปสมนฺต’มีตึตตฺเถว ภาสุรตโร ภควา นิสีทิ,พฺรหฺมามรา’สุรผณี ครุฬาทิ สิทฺธาสงฺคมฺม’กํสุ มหตึ มหม’คฺครูปํ; अशा प्रकारे त्या अनुपम भगवंतांनी ते संकट शांत केले आणि तेथेच ते अत्यंत तेजस्वी रूपात विराजमान झाले. तेव्हा ब्रह्मा, देव, असुर, नाग, गरुड आणि सिद्ध इत्यादींनी एकत्र येऊन त्यांची भव्य आणि श्रेष्ठ पूजा केली. ๕๓๕. ५३५. เทเสสิ สํสทิ ชิโน สุติสาธุ ธมฺมํตสฺมึ สทาสวนุทํ สิวทํ ชนานํ,สุตฺวาน เนกสตโกฏิ ปมาณ ปาณาลทฺธา ตทา สมภวุํ จรธมฺมจกฺขุํ; त्या सभेत जिनेश्वरांनी (बुद्धांनी) लोकांना ऐकण्यास अत्यंत मधुर, दुःख दूर करणारा आणि कल्याणकारी असा सद्धम्म उपदेशिला. तो ऐकून अनेक अब्ज (शेकडो कोटी) प्राण्यांनी धम्मचक्षू (धम्मज्ञान) प्राप्त केला. ๕๓๖. ५३६. ตสฺมึ ทิเน สุมนกูฏ วราธิวาโสเตชิทฺธิพุทฺธิวิภโว สุมนาภิธาโน,เทโว ปสนฺนหทโย รตนตฺตยมฺหิสมฺปาปุณิตฺถ ปฐมํ ผลมุตฺตมํ โส; त्याच दिवशी, श्रेष्ठ सुमनकूट पर्वतावर राहणाऱ्या, तेज, ऋद्धी आणि बुद्धीने संपन्न असलेल्या 'सुमन' नावाच्या देवतेने त्रिरत्नांवर श्रद्धा ठेवून प्रथम श्रेष्ठ फल (सोतापत्ती फल) प्राप्त केले. ๕๓๗. ५३७. อุฏฺฐาย ตุฏฺฐวทโน กตปญฺชลีโกมุคฺโค ชินคฺค นขรํสิ ปโยทธิมฺหิวนฺทิตฺว เอวมวจา’ตุล วีร ธีรโลกคฺค ปุคฺคล วรํ ทท สามิ ธีส; आनंदित चेहऱ्याने उठून आणि हात जोडून, जिनेश्वरांच्या नखांच्या कांतीच्या क्षीरसागरात जणू बुडून गेलेल्या त्या देवतेने वंदन केले आणि म्हटले, 'हे अतुलनीय वीर, धीर, जगातील सर्वश्रेष्ठ पुरुषा! हे स्वामी, हे बुद्धीचे ईश्वर! मला एक वर द्या.' ๕๓๘. ५३८. ทาโสสฺมิ เต จรณ ปงฺกช ปูชโกหํสทฺธาทยาทิ วิภโว ตนโย’หมสฺมิ,ตุมฺเห วินา ขณลวํ วสิตุํ น อิจฺเฉตสฺมา ททาตุ ภควา มม ปูชนียํ; मी आपल्या चरणकमळांचा पूजक आणि दास आहे. श्रद्धा व करुणेने युक्त असलेला मी आपला पुत्र आहे. आपल्याशिवाय मी एक क्षणभरही राहू इच्छित नाही. म्हणून, भगवंतांनी मला पूजण्यासाठी काहीतरी (पूजनीय वस्तू) द्यावी.' ๕๓๙. ५३९. สุตฺวาน ตํ ธิติมตี ปริมชฺช สีสํสํสตฺต ฉปฺปท สโรรุห สนฺนิเภน,หตฺเถน นีล สก กุนฺตล ธาตุมุฏฺฐึทชฺชาถ โส มณิมเยน กรณฺฑเกน; हे ऐकून, त्या बुद्धिमान भगवंतांनी भुंग्यांनी वेढलेल्या कमळासारख्या आपल्या हाताने स्वतःच्या डोक्यावरून हात फिरवला आणि आपल्या निळ्या केसांची मूठभर धातू (केशधातू) एका मणियुक्त करंडकात ठेवून त्याला दिली. ๕๔๐. ५४०. ปคฺคยฺห พาหุยุคเลน ฐีโต นมิตฺวามุทฺธา ทธาสิ มกุฏํ วิย ปีณิตตฺโต,กตฺวา’ถ โส วร มหํ ติทิเวหิ สทฺธิ’มปฺเปตฺว ธีร ผริภุตฺต วสุนฺธรายํ; दोन्ही हातांनी तो करंडक स्वीकारून, नतमस्तक होऊन आणि अत्यंत हर्षित होऊन त्याने तो मुकुटाप्रमाणे आपल्या डोक्यावर धारण केला. त्यानंतर स्वर्गातील देवांसह त्याने त्या धीर भगवंतांनी स्पर्श केलेल्या भूमीवर मोठी पूजा केली. ๕๔๑. ५४१. โส’กาสิ นีลรตเนหิ มหารเหหิอุพฺเพธโต รตน สตฺต ปมาณ ถูปํ,นาเถ ธรนฺตสมเยว ปติฏฺฐหี โสถูโป ติโลกสุขโท มณิ กามโท’ว; त्याने मौल्यवान अशा नीलरत्नांनी सात हात उंचीचा एक स्तूप बांधला. लोकनाथांच्या (बुद्धांच्या) हयातीतच प्रस्थापित झालेला हा स्तूप तिन्ही लोकांत सुख देणारा आणि चिंतामणीसारखा इच्छा पूर्ण करणारा ठरला. ๕๔๒. ५४२. ปจฺฉา ติโลกสรเณ ปรินิพฺพุตมฺหิขีณา สโว สมหิโม สรภุ ยตินฺโท,อาทาย ตํ จิตกโต ชินคีวธาตุํตสฺมึ นิธาย’กริ พารส หตฺถถูปํ; नंतर, जेव्हा त्रिलोकशरण बुद्ध परिनिर्वाण पावले, तेव्हा महान ऋद्धीमान आणि क्षीणासव (अर्हत) सरभू यतींद्रांनी चितेवरून जिनेश्वरांची ग्रीवा-धातू (गळ्याचे अस्थी) घेतली आणि ती त्याच स्तूपात ठेवून तो स्तूप बारा हात उंच केला. ๕๔๓. ५४३. จูฬาภยหฺววนิโป สมเย’ปรสฺมึพตฺตึส หตฺถม’กริยตฺถ วโรรุถูปํ,ทุฏฺฐาทิคามณิ นุโป ทมิเฬ หนนฺโตกาเรสิ กญฺจุกมโถ จตุสฏฺฐิหตฺถํ; नंतरच्या काळात, चूलाभय नावाच्या राजाने तो श्रेष्ठ स्तूप बत्तीस हात उंच केला. त्यानंतर तमिळांचा पराभव करणाऱ्या दुट्ठगामणी राजाने त्यावर चौसष्ट हात उंचीचे आवरण (कंचुक) बांधले. ๕๔๔. ५४४. เอวํ ส สีหลมหาสรมชฌรูฬฺหํเสตมฺพุชํ’ว มธุปาวลิ เสวนียํ,ภุมงฺคนา กรตเล สิตวิตฺถลีโลถูโป ททาตุ มสโมปสมํ ชนานํ; अशा प्रकारे, सिंहलद्वीप (श्रीलंका) रूपी महासरोवरात उगवलेल्या आणि भ्रमरांनी वेढलेल्या श्वेतकमळाप्रमाणे भासणारा, तसेच पृथ्वीरूपी स्त्रीच्या हातावरील पांढऱ्या छत्र्यासारखा शोभणारा हा स्तूप लोकांना अनुपम शांतता प्रदान करो. ๕๔๕. ५४५. ลงฺโกปสคฺคม’วธูย วิธาย เขมํลงฺกํ นิชาย วรกุนฺตล ธาตุยา ตํ,กตฺวาน ภาสุรตรํ มุนิ มงฺคลายปายาสิ ตารก ปเถ’นุรุเวลเมว; लंकेतील संकटांचे निवारण करून तिला सुरक्षित बनवल्यानंतर, आणि आपल्या श्रेष्ठ केशधातूने लंकेला अधिक तेजस्वी करून, ते मुनी (बुद्ध) लंकेच्या कल्याणासाठी आकाशमार्गाने उरुवेलाकडे निघून गेले. ๕๔๖. ५४६. ตสฺมึ วิธาย พหุวิมฺหิต ปาฏิเหรํเภตฺวา สสิสฺสกิ’สิโน ปุน ทิฏฺฐิชาลํ,ทตฺวาน นิพฺพุติปทํ สหสิสฺสกสฺสนิพฺพาณ สุนฺทร ปุรํ ปริปูรยิตฺถ; तेथे अनेक आश्चर्यकारक प्रातिहार्ये (चमत्कार) दाखवून, जटिलांच्या (ऋषींच्या) आणि त्यांच्या शिष्यांच्या चुकीच्या मतांचे (दृष्टीजाल) खंडन करून, त्यांनी त्या एक हजार शिष्यांसह सर्वांना निर्वाणपद दिले आणि सुंदर अशा निर्वाणनगराला समृद्ध केले. ๕๔๗. ५४७. ตมฺหา วิกาสิต กุเสสย กานนาภวีตาสเวหิ นิวุโต สุคเตภคามี,ปายาสิ ราชคห คามี’มุทารมคฺคํเวเนยฺย ชนฺตุ กมลากร ภานุรูโป; तेथून, उमललेल्या कमळांच्या वनाप्रमाणे शोभणारे आणि क्षीणासवांनी (अर्हतांनी) वेढलेले सुगत (बुद्ध), विनेय (उपदेशास पात्र) लोकांच्या कमळवनाला विकसित करणाऱ्या सूर्याप्रमाणे, राजगृहाकडे जाणाऱ्या श्रेष्ठ मार्गाने निघाले. ๕๔๘. ५४८. ตสฺมึ คเต ชินวเร วร พิมฺพิสาโรปูชํ อกาสิ มหตึ สห เทวตาหิ,ตสฺมิญฺหิ สํสทิ ลภึสุ อนปฺปปาณามคฺเค ผเล จ สรเณ จ ปติฏฺฐหึสุ त्या जिनेश्वरांचे (बुद्धांचे) तेथे आगमन झाल्यावर, श्रेष्ठ बिंबिसार राजाने देवतांसह त्यांची मोठी पूजा केली. त्या सभेत अनेक प्राण्यांनी लाभ मिळवला आणि ते मार्ग, फल व शरणागती (त्रिशरण) यामध्ये प्रतिष्ठित झाले. ๕๔๙. ५४९. ราชา ตโต วิปุล เวลุวนาภิรามํสาลงฺกตํ วิวิธ ปาทป มณฺฑเปหิ,ปาทาสิ ทกฺขิณกเร ชลปาตเนนกตฺวา ธราธรธรํ หิมวญฺจ กมฺปํ; त्यानंतर राजाने, विविध वृक्षांच्या मंडपांनी सुशोभित असलेले विस्तीर्ण व सुंदर 'वेळुवन' भगवंतांच्या उजव्या हातावर उदक सोडून दान केले, ज्यामुळे पर्वत आणि हिमालयासह ही पृथ्वी कंपित झाली. ๕๕๐. ५५०. ตสฺมึ สมนฺตนยโน นยนาภิราโมภุตึ ชนสฺส สตตํ อภิวฑฺฒยนฺโต,ธมฺมมฺพุ วุฏฺฐิ นิกรํ ปริวสฺสยนฺโตวสฺสํ วสี อทุติโย ทุติยมฺหิ วสฺเส; त्या वेळुवनात, सर्वांवर समदृष्टी ठेवणारे, नयनमनोहर आणि लोकांचे कल्याण सतत वाढवणारे ते अद्वितीय बुद्ध, धम्मरूपी अमृताचा वर्षाव करत दुसऱ्या वर्षावासात (वर्षावास) राहिले. ๕๕๑. ५५१. เทวินฺท โมลิ สมลงฺกต ปาทปิฏฺโฐโลกสฺส อตฺถจรเณ สตตาภิยุตฺโต,ตตฺเถว โส หิ ตติเย’ปิ จตุตฺถวสฺเสวาสํ อกาสิ สุคโต สิริสนฺติวาโส; ज्यांच्या पादपीठाला देवाधिपतींच्या मुकुटांनी सुशोभित केले होते, आणि जे जगाच्या कल्याणासाठी सतत झटत असत, अशा शांततेचे निवासस्थान असलेल्या सुगतांनी (बुद्धांनी) तेथेच तिसरा आणि चौथा वर्षावासही व्यतीत केला. ๕๕๒. ५५२. โลกสฺส ธมฺม ม’มลํ สตตํ วหนฺโตสาวตฺถิยํ รุจิร เชตวเน’ภิราเม,วาสํ อกาสิ สุขโท มุนิปญฺจมสฺมึเวเนยฺย สตฺตสมยํ สมุทิกฺขมาโน; जगासाठी निरंतर निर्मळ धम्माचे वहन करणारे आणि सुख देणारे ते मुनी (बुद्ध), उपदेशास पात्र असलेल्या प्राण्यांच्या योग्य वेळेची वाट पाहत, श्रावस्ती येथील सुंदर व नयनरम्य जेतवनात पाचव्या वर्षावासात राहिले. อิติ ลงฺกาย ปฐมา’คมนํ. अशा प्रकारे लंकेतील पहिले आगमन समाप्त झाले. ๕๕๓. ५५३. อถ ภควติ ตสฺมึ เชตนาเม วนสฺมึนิวสติ สติลงฺกา มงฺคลา’วาสรูปา,อุปวนมิว นาเก นนฺทนํ เทวตานํอมร อุรควาสา รมฺมรูปา พภูว; त्यानंतर, जेव्हा भगवान त्या जेतवन नावाच्या अरण्यात राहत होते, तेव्हा मंगलमय निवासस्थान असलेली ती लंकाभूमी, स्वर्गातील देवांच्या नंदनवनासारखी, देव आणि नागांच्या वास्तव्याने अत्यंत सुंदर झाली होती. ๕๕๔. ५५४. ตหิมติ รุจิรสฺมึ วฑฺฒมานาทิ เสเลมธุร สลิลวาเห รมฺมกลฺยาณิกาโท,อุทธิ ภุชควาเส นาคทีปนฺติเก จมหติ มหิม ยุตฺตา นาคสงฺฆา วสนฺติ; तेथे अत्यंत सुंदर अशा वड्ढमान इत्यादी पर्वतांवर, गोड पाण्याचा प्रवाह असलेल्या रमणीय कल्याणी नदीच्या काठी आणि समुद्रातील नागांचे निवासस्थान असलेल्या नागदीपाजवळ, महान सामर्थ्यशाली नागांचे समूह राहत होते. ๕๕๕. ५५५. ปจุร มหิม ยุตฺโต วฑฺฒมานาจลสฺมึอธิปติ ภุชคานํ อาสิ จูโลทรวฺโห,มหุทร อิติ นาโม นาคทีโปทธิมฺหินิวสติ อถ เตสํ ปพฺพเตยฺโย’รคินฺโท; वड्ढमान पर्वतावर राहणारा आणि प्रचंड सामर्थ्य असलेला 'चूलोदर' नावाचा नागांचा अधिपती होता, तर नागदीपाच्या समुद्रात 'महोदर' नावाचा नागराज राहत होता, जो पर्वतावरील नागांचा राजा होता. ๕๕๖. ५५६. อิตร ภุชค รญฺโญ ธีตรํ นาคกญฺญํปิยตรม’ภิรูปํ’กาสิ ทารํ ตทา หิ,อถ จ ทุหิตุยา โส ทียมานํ ททนฺโตรุจิร มณีมยคฺฆํ อาสนญฺจาปทาสิ; त्या वेळी दुसऱ्या नागराजाने (कल्याणीच्या नागराजाने) त्या नागराजाच्या अत्यंत प्रिय व रूपवान अशा नागकन्येला आपली पत्नी बनवले होते. आणि नंतर आपल्या मुलीला (सासरी) पाठवताना, त्या नागराजाने तिला एक सुंदर, मौल्यवान मण्यांनी जडवलेले आसन (सिंहासन) देखील दिले होते. ๕๕๗. ५५७. ทุหิตริ มตกาเล เต’ถ ปลฺลงฺกเหตุชลช ถลช นาคา ยุทฺธสชฺชา อเหสุํ,อถ ถลช ภุชงฺคา ภงฺคกลฺโลลมาลาสทิส ลูลิต จิตฺตา คพฺพิเตวํ รวนฺติ; त्या मुलीच्या मृत्यूनंतर, त्या सिंहासनासाठी (आसनासाठी) जलचर आणि स्थलचर नाग युद्धासाठी सज्ज झाले. तेव्हा, भंग पावणाऱ्या लाटांच्या माळेप्रमाणे ज्यांचे चित्त अत्यंत चंचल व क्षुब्ध झाले होते, ते स्थलचर नाग गर्वाने असे ओरडू लागले: ๕๕๘. ५५८. กิมุ’ทธิช ผณีนํ กิตฺติ สมฺปตฺติยา โนอปิ ยสปริวารา กึ พเลนิทฺธิยา กึ,อหมหมีติ คพฺพา กึ กิมิสฺสาย เตสํภวติ ติมิร’รีนํ ภานุมคฺคุนฺนตี กา; समुद्रात राहणाऱ्या नागांच्या कीर्ती आणि संपत्तीची आमच्याशी काय तुलना? त्यांचे यश, परिवार, बल किंवा ऋद्धी (शक्ती) काय कामाची? 'मी श्रेष्ठ, मी श्रेष्ठ' असा त्यांचा गर्व आणि मत्सर कशासाठी? अंधाराच्या शत्रू असलेल्या सूर्याच्या उदयासमोर त्यांची काय प्रतिष्ठा? ๕๕๙. ५५९. อถ ชลช’ลคทฺทา คชฺชนํ คชฺชยนฺตาภยชนก ปคพฺภา โผฏยนฺตา ภูชานํ,อหมห ปภู เร!เร! ปพฺพเตยฺยาน’เมตํปฏุตรฑสิโตฏฺฐา กกฺข’เฬวํ รวนฺติ; त्यानंतर जलचर सर्प भय निर्माण करणारी गर्जना करत, धिटाईने आपले बाहू (किंवा शरीरे) आपटत, आपले ओठ तीव्रतेने चावत, अत्यंत कठोरपणे असे ओरडले, 'अरे! आम्हीच स्वामी आहोत! हे पर्वतावर राहणाऱ्यांचे काय बल?' ๕๖๐. ५६०. ปฏุตร ครุนาทา ตาว คชฺชนฺติ ทนฺตีนยน ปถมุ’เปนฺเต ยาว กณฺฐิรวานํ,ตถริว ถลชาตา ชุมฺหยนฺตา สมคฺคานยน ปถคตา โน สุญฺญทปฺปา ภวนฺติ; हत्ती तोपर्यंतच अत्यंत तीव्र आणि गंभीर गर्जना करतात, जोपर्यंत ते सिंहाच्या दृष्टीपथात येत नाहीत. त्याचप्रमाणे, हे सर्व स्थलचर नाग एकत्र येऊन वल्गना करत असले, तरी आमच्या दृष्टीपथात येताच त्यांचा गर्व नाहीसा होईल. ๕๖๑. ५६१. อิติ ตทุภยเสนา ฆฏฺฏยนฺตา’ญฺญมญฺญํวิวิธ ปหรณฺโห อุคฺคิรนฺตี คิรนฺติ,สตต ขุภิต เวลา สาครูมีว ภนฺตาลุลิต ลุลิต จิตฺตา ยุทฺธนินฺนา ฐิตาสุํ; अशा प्रकारे, ते दोन्ही सैन्य एकमेकांवर आघात करत, विविध शस्त्रे उगारत आणि गिळंकृत करत, सतत क्षुब्ध राहणाऱ्या समुद्राच्या लाटांप्रमाणे भिरभिरत, अत्यंत व्याकुळ चित्ताने युद्धासाठी सज्ज होऊन उभे राहिले. ๕๖๒. ५६२. อถ ตทหุ มุนินฺโท ยามินียาม’มนฺเตปตินิย มติชาลํ โลกโมโลกยนฺโต,สมร วสคตานํ โภคีนํ ภาวิภุตึตทุปริ จ’ภิวุทฺธึ ปสฺสิ ลงฺกาตลสฺส; त्यानंतर त्या दिवशी, रात्रीच्या अंतिम प्रहरात मुनींद्र (बुद्ध) आपल्या ज्ञानरूपी जाळ्याने जगाचे अवलोकन करत असताना, त्यांनी युद्धात गुंतलेल्या नागांचे भावी कल्याण आणि त्यानंतर लंकाभूमीची होणारी प्रगती पाहिली. ๕๖๓. ५६३. อถ มุนิ มธุมาเส’โปสเถ กาลปกฺเขกต นิขิล วิธาโน คยฺห สงฺฆาฏิกาทึ,อนุคติกมุทิกฺขํ ปญฺจเนตฺโต สมนฺตาสุมน สุมน นามํ ปสฺสิ เทวํ สมิทฺธึ; त्यानंतर चैत्र महिन्यातील (मधुमास) कृष्ण पक्षाच्या उपोसथ दिवशी, पंचनेत्र (पाच डोळे असलेले बुद्ध) भगवंतांनी आपली संघातिका (दुप्पट वस्त्र) इत्यादी घेऊन सर्व तयारी केली आणि सोबत येणाऱ्या अनुयायाचा शोध घेत असताना, त्यांनी 'सुमन' नावाच्या समृद्ध देवतेला पाहिले. ๕๖๔. ५६४. ตทหุ สุมนเทโว เชตนาเม สุรมฺเมอธิวสติ วิหาเร ทฺวารโกฏฺโฐปกฏฺเฐ,ฐิต วิฏป สมิทฺเธ ขีริกาปาทปสฺมึสุคต มภินมนฺโต อนฺวหํ ปูชยนฺโต; त्या दिवशी सुमन देव हा अत्यंत रमणीय अशा जेतवन विहारात, प्रवेशद्वाराच्या जवळील फांद्यांनी समृद्ध असलेल्या 'राजायतन' (क्षीरिका) वृक्षावर निवास करत होता आणि तो दररोज सुगतांचे (बुद्धांचे) अभिवादन व पूजन करत असे. ๕๖๕. ५६५. ตมสมฺมุนิ ทิสฺวา’มนฺตยิตฺวา’คเต ตํอิทมวจ มยา โภ สทฺธิมาคจฺฉ ลงฺกํ,สห ตว ภวนมฺหา ปุพฺพวุตฺถปฺปเทเสตว ภวติ ปติฏฺฐา โภคินญฺชา’ภิวุทฺธิ; त्या देवतेला पाहून मुनींनी (बुद्धांनी) त्याला जवळ बोलावले आणि म्हणाले, 'हे भद्र! तू माझ्यासोबत लंकेला चल. तुझ्या या निवासस्थानासह (वृक्षासह) पूर्वी तू राहिलेल्या प्रदेशात तुझी प्रतिष्ठापना होईल आणि नागांचेही कल्याण होईल.' ๕๖๖. ५६६. อถ มุนิวจนํ โส มุทฺธนาม’คฺคเหตฺวาสมุทิตหทโย ตํ รุกฺขมุทฺธจฺจ มูลา,สุคตมุปริ กตฺวา ธารยนฺโต สุผุลฺลํพริหิ พริหิ ฉตฺตาการมาคา นภมฺหี; त्यानंतर मुनींचे (बुद्धांचे) वचन शिरसावंद्य मानून, अत्यंत प्रसन्न चित्ताने त्याने तो वृक्ष मुळासकट उपटला आणि सुगतांच्या (बुद्धांच्या) डोक्यावर तो फुलांनी बहरलेला वृक्ष मोराच्या पिसांच्या छत्रासारखा धरून तो आकाशातून मार्गस्थ झाला. ๕๖๗. ५६७. ทสพล ตนุภา’ภิสฺสงฺคมา โส ทุมนฺโทตรล มณีว นานา’ภาหิ สมฺภาวนีโย,วิลสิต อิว สพฺเพ รุกฺขเสลาทโย’ปิอปคต สกวณฺณาวณฺณวนฺตา วิเรชุํ; दशबलांच्या (बुद्धांच्या) शरीराच्या तेजाच्या संपर्कामुळे तो श्रेष्ठ वृक्ष एखाद्या चकाकणाऱ्या मण्याप्रमाणे विविध रंगांच्या प्रभांनी सन्माननीय वाटू लागला. सर्व वृक्ष, पर्वत इत्यादी देखील जणू प्रफुल्लित होऊन, आपले मूळ रंग सोडून दिव्य रंगांनी सुशोभित झाले. ๕๖๘. ५६८. ขค ภุชค สุราทิ มสฺสิตา ฉปฺปภาหินิชปติ นิชชายา สฺวญฺญมญฺญาสุ มุยฺหุํ,อสิต คคน มชฺเฌ โสภมาโน มุนินฺโทวิตต วิวิธ รํสี รํสิมาลีว คญฺฉิ; बुद्धांच्या षड्रश्मींनी (सहा रंगांच्या किरणांनी) प्रभावित झालेले पक्षी, नाग आणि देव इत्यादींचे पती-पत्नी एकमेकांना ओळखण्यात गोंधळून गेले. काळ्या आकाशाच्या मध्यभागी शोभून दिसणारे मुनींद्र (बुद्ध) हे पसरलेल्या विविध किरणांनी युक्त अशा सूर्याप्रमाणे भासत मार्गस्थ झाले. ๕๖๙. ५६९. ชลท ปฏล สณฺเฑ วชฺฌมุทฺทาฬยิตฺวาพหิ วิลสิตกาโย โสมฺมโทสากโร,วกตุปริ ตรุฉาโย โชตมาโน สมาโนอุรค สมรฐานํ คนฺถฺวา’กาเส นิสชฺช; मेघांच्या दाट थरांना भेदून, सौम्य चंद्राप्रमाणे ज्यांचे शरीर बाहेर चकाकत होते, डोक्यावर वृक्षाची छाया धरलेले ते तेजस्वी बुद्ध नागांच्या युद्धभूमीवर पोहोचले आणि आकाशातच आसनस्थ झाले. ๕๗๐. ५७०. ฆนตร ติมิรํ โส อิทฺธิยา สงฺฆริตฺวาตหิมติรว ภีมํ โฆรสํรมฺภวนฺตํ,อสนิ สต นิปาตํ วสฺสธารา กราลํอุรุตร ตต เมฆํ มาปยี สีตวาตํ; त्यांनी आपल्या ऋद्धीने (प्रातिहार्य शक्तीने) तेथील दाट अंधार दूर केला आणि तेथे शेकडो विजांच्या कडकडाटासह, मुसळधार पावसाच्या धारांनी युक्त, थंड वाऱ्यासह अत्यंत भयानक आणि अक्राळविक्राळ असा प्रचंड ढगांचा गडगडाट निर्माण केला. ๕๗๑. ५७१. อิติ ติภุวนนาโถ ทปฺปิเต นาคสงฺเฆวิมท กรณ เหตุ ทสฺสยี เภรวานี,อถ’ปคต ปคพฺเภ เต วิทิตฺวาน สตฺถาอปนุทิ ภยชาตํ ตงฺขณํเยว ตตฺถ; अशा प्रकारे, तिन्ही लोकांचे स्वामी असलेल्या बुद्धांनी त्या गर्विष्ठ नागसमुदायाचा गर्व हरण करण्यासाठी भयानक चमत्कार दाखवले. त्यानंतर, त्यांची धिटाई (गर्व) नष्ट झाल्याचे जाणून शास्त्यांनी (बुद्धांनी) त्याच क्षणी त्यांचे सर्व भय दूर केले. ๕๗๒. ५७२. ตรุณ ตรณิโสภา เกตุมาลาวิลาสึสุภรุจิ มุขวนฺทํ ลกฺขณากิณฺณคตฺตํ,ติภว วิภวทายึ ตํ วิทิตฺวาน นาคาจุตปหรณ หตฺถา วนฺทมานา มหึสุ; बालसूर्याच्या तेजाप्रमाणे प्रभामंडळाने शोभणारे, अत्यंत सुंदर व कांतियुक्त मुखकमल असलेले, बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी युक्त शरीर असलेले आणि तिन्ही लोकांचे वैभव प्रदान करणाऱ्या त्या बुद्धांना पाहून, नागांनी आपल्या हातातील शस्त्रे खाली टाकली आणि वंदन करत त्यांची पूजा केली. ๕๗๓. ५७३. สิรสี นิหิตปาณี รตฺตปงฺเกรุเหหิวิกจ วทน เนตฺตา’มนฺท กญฺชุปฺปเลหิ,สก สก ธต นานาวณฺณ วมฺมาทิเกหิวิวิธ กุสุมวตฺถา’มนฺท ทีปทฺธเชหิ; आपले हात लाल कमळांप्रमाणे डोक्यावर ठेवून, उमललेल्या कमळांप्रमाणे आणि नीलकमळांप्रमाणे प्रफुल्लित चेहरे व डोळे असलेले ते नाग, आपापली विविध रंगांची चिलखते इत्यादी धारण करून, विविध प्रकारची फुले, वस्त्रे, प्रकाशमान दिवे आणि ध्वज घेऊन आले. ๕๗๔. ५७४. อุรค ภวนวาสา นาคกญฺญา สเมจฺจกุจ กลส สหสฺสํ ธารยนฺติ สลีลํ,ลลิต กณก วลฺลิ ลีลมาธตฺต คตฺตาถุติ มุขร มุขา ตา สาธุ กีฬํ อกํสุ; नागलोकात राहणाऱ्या नागकन्या एकत्र आल्या. सुवर्णवेलीप्रमाणे सुंदर शरीर असलेल्या त्या नागकन्यांनी हजारो कलश लीलेने धारण केले होते. मुखाने स्तुती गात त्यांनी अत्यंत सुंदर असा उत्सव (क्रीडा) साजरा केला. ๕๗๕. ५७५. อถ มุนิ อุรคานํ วิคฺคหํ ตํ สเมตุํสุติมน กมนียํ นิจฺฉรํ พฺรหฺมโฆสํ,อชรมมร มคฺคํ สุปฺปสตฺถํ สุธิหิวรมติ วรธมฺมํ เทสยี นํ ผณีนํ; त्यानंतर मुनींनी (बुद्धांनी) त्या नागांमधील कलह शांत करण्यासाठी, कानाला आणि मनाला प्रिय असणारा आपला ब्रह्मघोष (दिव्य आवाज) काढत, ज्ञानी लोकांनी प्रशंसिलेल्या, जरामरणरहित अशा निर्वाणमार्गाचा उपदेश करणाऱ्या श्रेष्ठ धम्माचा त्या नागांना उपदेश केला. ๕๗๖. ५७६. น โภ โภ สํสาเร ขลุ ภวติ สารํ ลวมฺปิวิเสสา ตํ สีตํ ชลิต ทหเน วิชฺชติ กทา,สทา ราคํ โรคํ พฺยธติ ชนตํ เนกทุริตํตถาปา’ยุํ ปาโต รวิรภิมุขุสฺสาว สทิสํ; हे लोकांनो! या संसारात खरोखरच यत्किंचितही सार नाही. पेटलेल्या अग्नीमध्ये कधी शीतलता असू शकते का? राग (आसक्ती), रोग आणि अनेक संकटे लोकांना नेहमीच पीडित करतात. तरीही हे आयुष्य उगवत्या सूर्यासमोर असलेल्या सकाळच्या दवबिंदूसारखे क्षणभंगुर आहे. ๕๗๗. ५७७. สรีโร’ยํ พตฺตึส วิธ กุณโป สาร รหิโตปริตฺตํ โยพฺพญฺญํ กุสุม สทิสํ นิคฺคตสิริ,ปหนฺตฺวา คนฺตพฺพํ ภวช วิภวํ สมฺภตมิทํอเถวํ สนฺเต โภ วรยติ ภวํ โก นุ หิ พุโธ; हे शरीर बत्तीस प्रकारच्या अशुद्ध पदार्थांनी भरलेले आणि सारहीन आहे. तारुण्य हे फुलासारखे अल्पकाळ टिकणारे आणि लवकरच कोमेजून जाणारे आहे. संसारात मिळवलेले हे सर्व वैभव शेवटी सोडूनच जावे लागते. असे असताना, हे मित्रांनो! कोणता बरं बुद्धिमान माणूस या संसाराची निवड करेल? ๕๗๘. ५७८. ปลาสี มกฺขี โกธูปห มโต มานวิภโวชโน’ตีโต’โต โภ ปยติ นรกํ ทารุณตรํ,ผณี มชฺชาโร สา คุหก กปโย ภูย พหุโสวเธนฺตญฺโญญฺญํ เต นนุภวมิทํ ทุกฺขม’นิสํ; जो मनुष्य ढोंगी, निंदक, क्रोधाने ग्रासलेला आणि गर्वाने अंध झालेला असतो, तो मृत्यूनंतर अत्यंत भयानक नरकात जातो. सर्प, मांजर, कुत्रे, कोल्हे आणि माकडे वारंवार एकमेकांना मारून सतत या दुःखाचाच अनुभव घेत नाहीत का? ๕๗๙. ५७९. ปุเร กาโก’ลุกา อถ วนภวา ผนฺทน อิสากริตฺวา’ฏฺฐาเน’ฆํ จิรมนุภวุํ ทุกฺขมนิสํ,อโห กปฺปฏฺฐนฺตํ สรถ ทุริตํ เวรชมิทํน เหตฺถสฺสาโท โภ’ณุมปิ กลเห เมตฺติม’มตํ; पूर्वी कावळे आणि घुबड, तसेच वनातील फंदन वृक्ष आणि रथाचा कणा (फंदन जातक कथा), यांनी अयोग्य ठिकाणी पाप करून दीर्घकाळ सतत दुःख भोगले. अरे! कल्पभर टिकणाऱ्या या वैरभावापासून उत्पन्न होणाऱ्या पापाचे स्मरण करा. या कलहात यत्किंचितही आनंद नाही, तर मैत्री हेच अमृत आहे. ๕๘๐. ५८०. พลํ พาลานํ โภ สก สก วธาเยว ภวติอตีเตกา ขุทฺทา ลฏุกิกทิชา นฏฺฐตนยา,คชํ พาลํ มตฺตํ ปวิธิ น พลํ โหติ สรณํอถฏฺฐาเน กึ โภ กุรุถ วีริยํ ภุติ หนนํ; हे मित्रांनो! मूर्खांचे बल हे केवळ स्वतःच्याच नाशासाठी असते. भूतकाळात एका लहान लातुकी पक्ष्याने (पारव्याने) आपली पिल्ले मारली गेल्यावर, एका बलाढ्य पण उन्मत्त हत्तीचा नाश केला होता. त्यामुळे केवळ शारीरिक बल हे शरण असू शकत नाही. मग अयोग्य ठिकाणी आपले कल्याण नष्ट करणारे शौर्य तुम्ही का दाखवत आहात? ๕๘๑. ५८१. น ทุกฺขํ เตสํ เย วิคต กลหา เอกมนสาอตีเต โภ ลาปา อฆฏิต มานา เปยฺยวจนา,สุขํ วาสํ’กาสุํ ยทหนิ ภวุํ เต’ถ วิธุราวสํ วฺยาธสฺสาคุํ ตทหนิ อโห!เมธค พลํ; जे कलहरहित आणि एकचित्त असतात त्यांना दुःख होत नाही. भूतकाळात, हे मित्रांनो! लावर पक्षी (लापा) संघटित राहून आणि एकमेकांशी गोड बोलून सुखाने राहत होते. परंतु ज्या दिवशी त्यांच्यात फूट पडली, त्याच दिवशी ते पारध्याच्या जाळ्यात अडकले. पहा, कलहाचा हा किती वाईट परिणाम! ๕๘๒. ५८२. อิติ ติขิณ สุธิมา กตฺตุเมเต สมคฺเคอวทิ ปวร ธมฺมํ สาธุ วิญฺญุปฺปสตฺถํ,อถ มุทิตมนา เต ปีณิตา ตสฺส นาคามณิมยม’ตุลํ ตํ อาสนํ ปูชยึสุ; अशा प्रकारे, त्या कुशाग्र बुद्धीच्या ज्ञानी भगवंतांनी त्यांना संघटित करण्यासाठी, सुज्ञांनी प्रशंसिलेल्या श्रेष्ठ धम्माचा उपदेश केला. तेव्हा प्रसन्न आणि तृप्त झालेल्या त्या नागांनी त्या अतुलनीय अशा मणियुक्त आसनाची (सिंहासनाची) पूजा केली. ๕๘๓. ५८३. อถ มุนิ คคนมฺโพรุยฺห ภุมิปฺปเทสํตรุณ รวิว ตสฺมึ อาสเน อาสิ ภาสํ,อถ ภุชคคณา เต ทิพฺพ ขชฺชาทิเกหิปริวิสิย มุนินฺทํ สาธุ ธมฺมํ สุณึสุ; त्यानंतर मुनींनी (बुद्धांनी) आकाशातून जमिनीवर उतरून, बालसूर्याप्रमाणे चमकणाऱ्या त्या आसनावर (सिंहासनावर) आसन ग्रहण केले. मग त्या नागसमुदायाने दिव्य अन्न इत्यादी अर्पण करून मुनींद्रांची सेवा केली आणि त्यांच्याकडून श्रेष्ठ धम्म ऐकला. ๕๘๔. ५८४. อถ ชล ถลชานํ ตตฺถ ยุทฺธา’คตานํอคณิต ภูชคานํ’สีติโกฏี ภุชงฺคา,วิมล สรณสีเล สุปฺปติฏฺฐา สุตุฏฺฐาอกรุ’มติมุฬารํ สตฺถุ ปูชาวิธานํ; त्यानंतर, तेथे युद्धासाठी आलेल्या जल आणि स्थल निवासी अगणित नागांपैकी ऐंशी कोटी नाग, निर्मळ शरण आणि शीलामध्ये सुप्रतिष्ठित व अत्यंत संतुष्ट होऊन, शास्त्यांची (बुद्धांची) अत्यंत भव्य पूजा करते झाले. ๕๘๕. ५८५. อถ มหุทร รญฺคฺโญ มาตุโล นาคราชามนินยนกนาโม รมฺมกฬฺยาณเทสา,อุรค สมร เหตู อาคโต นาคทีปํสุคตวร สรีรํ ทิสฺว นตฺวาลเปวํ; त्यानंतर, महोदर राजाचा मामा, रम्य कल्याण देशाचा मणिनयनक नावाचा नागराज, जो नागांच्या युद्धाच्या निमित्ताने नागदीपावर आला होता, सुगतांचे (बुद्धांचे) श्रेष्ठ शरीर पाहून व त्यांना वंदन करून असा म्हणाला: ๕๘๖. ५८६. ยทิ สุคต! อิมํ ตฺวํ นาคโต อสฺส ฐานํมยมปคต ปาณา โหม ฌตฺวา’ญฺญมญฺญํ,รุธิรวห วิกิณฺโณ อสฺส ภุมิปฺปเทโสปสมิ ทหน ทิตฺตํ อมฺพุเทเนว ตํ ตฺวํ; हे सुगत! जर आपण या ठिकाणी आले नसता, तर आम्ही एकमेकांचा नाश करून प्राण गमावले असते. हा भूभाग रक्ताच्या प्रवाहाने माखला गेला असता. आपण पेटलेला हा वणवा पर्जन्यमेघाप्रमाणे शांत केला आहे. ๕๘๗. ५८७. มม ภคว! ปุราเม ทิฏฺฐปุพฺพํ ตเวตํรุจิร สิริสรีรํ รํสิชาลา’ภิกิณฺณํ,อปิ สุมธุร ธมฺมํ เทสยนฺเต สุรานํทสพล สุตปุพฺพํ อานุภาวญฺจ ตุยฺหํ; हे भगवन्! पूर्वी मी आपले हे रश्मींच्या जाळ्याने वेढलेले सुंदर व श्रीयुक्त शरीर पाहिले होते, आणि हे दशबल! देवांना अतिशय मधुर धम्माचा उपदेश करताना आपला प्रभावही ऐकला होता. ๕๘๘. ५८८. อหมสม ปุเร เต วิสฺสุโตเยว ทาโสยทิ มนสิ ทยา เต โหติ ทาเส ปุนา’ปิ,ปวร รตนทีเป โหติ กฬฺยาณิคงฺคามม วสติ ตหึ ตํ ทฏฺฐุกาโม’ภิยาเจ; हे असमा (अतुलनीय)! मी पूर्वीपासूनच आपला प्रसिद्ध सेवक आहे. जर आपल्या मनात या सेवकाविषयी पुन्हा दया असेल, तर त्या श्रेष्ठ रत्नद्विपामध्ये (श्रीलंकेत) कल्याणी नदी आहे, तेथे माझे निवासस्थान आहे. आपल्याला तेथे पाहण्याची इच्छा धरून मी आपल्याला आमंत्रित करतो. ๕๘๙. ५८९. อิติ ยติปติ ตสฺสา’ราธนํ ปคฺคเหตฺวาสก ปริจิต ภุมฺยา เจติยตฺถํ วิธาย,มณิมย ปริภุตฺตํ อาสนํ จา’ปิ เตสํส สุมน ตรุ ราชํ ปูชนตฺถํ วิธาย; अशा प्रकारे, यतीपतींनी (बुद्धांनी) त्याची ती प्रार्थना स्वीकारली आणि आपल्या परिचयाच्या भूमीवर चैत्यासाठी जागा निश्चित केली, तसेच त्यांनी वापरलेले मणिसिंहान (मणिकमयी आसन) आणि पूजेसाठी तो श्रेष्ठ सुमन वृक्ष (राजवृक्ष) त्यांना प्रदान केला; ๕๙๐. ५९०. ทสพล ปริภุตฺตํ สพฺพเมตํ ภุชงฺคามณิริว รุจีทํ เต ธาตุโยเยว ตสฺมา,มหถ นมถ นิจฺจํ มํว สคฺคา’ปวคฺคํททติ อิติ จ วตฺวา โอวทิตฺวาน สตฺถา; हे नागांनो! दशबलांनी (बुद्धांनी) उपभोगलेल्या या सर्व वस्तू आणि हा सुंदर मणी तुमच्यासाठी धातूंसारखेच (धातू-अवशेषांसारखेच) आहेत. म्हणून, तुम्ही नेहमी यांची पूजा करा व वंदन करा, हे माझ्याप्रमाणेच तुम्हाला स्वर्ग आणि मोक्ष (मुक्ती) प्रदान करतील, असे सांगून शास्त्यांनी त्यांना उपदेश केला. ๕๙๑. ५९१. นภตล’มุ’ปคนฺตฺวา เทวนาเค มเหนฺเตทิสิ ทิสิ วิสรนฺโต นีลปีตาทิ รํสิ,มน นยน หรนฺโต ชนฺตุนํ โลกสาโรอคมิ รวิ’ว ขมฺหา เชตนามํ วิหารํ; त्यानंतर, देव आणि नागांनी पूजा केली असता, आकाशात उड्डाण करून, दिशादिशांमध्ये निळ्या, पिवळ्या इत्यादी रश्मी पसरवत, प्राण्यांचे मन व डोळे आकर्षित करत, जगाचे सार असलेले बुद्ध आकाशातून सूर्याप्रमाणे जेतवन नावाच्या विहाराकडे गेले. ๕๙๒. ५९२. อถ มนุชมรานํ นตฺตสิทฺธาทิกานํสตต’มมต ธมฺมํ เทสยนฺโต ผณีนํ,วนภวน สุรมฺเม มงฺกุลวฺเห นคินฺเทอกริ มุนิ นิวาสํ ฉฏฺฐเม หายนมฺหิ; त्यानंतर, मनुष्य, देव, सिद्ध आणि नागांना निरंतर अमृत धम्माचा उपदेश करत, मुनींनी (बुद्धांनी) आपल्या (बुद्धत्वाच्या) सहाव्या वर्षी मंकुल नावाच्या सुंदर पर्वतश्रेष्ठावरील वनभवनात निवास केला. ๕๙๓. ५९३. สุรปุรุปวเน’โถ ปาริชาตสฺส มูเลอรุณ มุทุสิลายํ ภาสมาโน มุนินฺโทสุนิปุณ’มภิธมฺมํ เทสยนฺโต สุรานํอกริ วรนิวาสํ สตฺตเม ตตฺถ วสฺเส; त्यानंतर, देवलोकातील उपवनात पारिजात वृक्षाच्या मुळाशी, तांबूस रंगाच्या मऊ शिळेवर विराजमान होऊन, देवांना अत्यंत सूक्ष्म अभिधम्माचा उपदेश करत, मुनींद्रांनी तेथे आपल्या सातव्या वर्षी श्रेष्ठ निवास केला. ๕๙๔. ५९४. อถ สุขท มุนินฺโท เชตนาเม วิหาเรอวสิ วิมลปญฺโญ อฏฺฐเม สารทสฺมึ,อชร’มมร สนฺตึ ผสมาโน ปเรสํวิวิธ นย วิจิตฺตํ เทสนํ เทสยนฺโต; त्यानंतर, सुख देणारे, निर्मळ प्रज्ञा असलेले मुनींद्र आपल्या (बुद्धत्वाच्या) आठव्या वर्षाच्या शरद ऋतूत जेतवन विहारात राहिले; जेथे त्यांनी स्वतः अजर व अमर शांतीचा अनुभव घेत इतरांना विविध नय व प्रकारांनी युक्त अशा धम्माचा उपदेश केला. อิติ ลงฺกาย ทุติยาคมนํ. अशा प्रकारे लंकेतील दुसरे आगमन समाप्त झाले. ๕๙๕. ५९५. เอวํ ชิโน เชตวเน วสนฺโตนีสฺสาย สาวตฺถิปุรํ วิหาสิ,สา กิทิสี อาสิ ปุรี ตทานีตํ กีทิสํ เชตวนํ วิหารํ; अशा प्रकारे, जिनांनी (बुद्धांनी) श्रावस्ती नगराचा आश्रय घेऊन जेतवनात निवास केला. त्या काळी ते नगर कसे होते आणि तो जेतवन विहार कसा होता? ๕๙๖. ५९६. ภูมงฺคนายาหิต อุตฺตมงฺเคภาสนฺต นานารตนาภิรามา,วิสาลโมลีว วิสาลโภคาสา ชมฺพุทีปมฺหี พภุว รมฺมา; पृथ्वीरूपी स्त्रीच्या मस्तकावर ठेवलेल्या, विविध रत्नांनी चकाकणाऱ्या आणि अत्यंत सुंदर अशा विशाल मुकुटाप्रमाणे, व विपुल भोगांनी समृद्ध असलेले ते रम्य नगर जंबुद्विपात शोभून दिसत होते. ๕๙๗. ५९७. สิรีนิเกเต สิริมาวหนฺตีวิราชเต ยา วสุธา ตลสฺมึ,สา เทวราชสฺส’มราวตี’วรญฺโญ กุเวรสฺส’ลกาว รมฺมา; सौंदर्य आणि समृद्धीचे निवासस्थान असलेली ती नगरी पृथ्वीतलावर अशी शोभून दिसत होती, जणू देवराज इंद्राची अमरावती किंवा कुबेर राजाची रम्य अलकानगरीच असावी. ๕๙๘. ५९८. สา ปุญฺญปญฺญาลุ ชนาธิวุตฺถาโสณฺณาทิ ปุณฺณาปนากิณฺณวีถี,อุตฺตุงฺค มาตงฺค ตุรงฺค รงฺคาสา ราชเต กญฺจน มนฺทิราลี; ती नगरी पुण्यवान व बुद्धिमान लोकांनी वसलेली होती, तिच्या बाजारपेठा सुवर्णादी वस्तूंनी भरलेल्या दुकानांनी गजबजलेल्या होत्या, उंच हत्ती व घोडे यांनी ती युक्त होती आणि सुवर्ण मंदिरांच्या रांगांनी ती सुशोभित दिसत होती. ๕๙๙. ५९९. รราช สา ภาสุร ราชปุตฺตาปุญฺญงฺคนาลาส วิลาสยนฺตี,เวทงฺคปารงฺคต วิปฺปจาราทฺวิปญฺจ สทฺเทหิ จ นิจฺจโฆสา; ती नगरी तेजस्वी राजपुत्रांनी शोभून दिसत होती, पुण्यवान स्त्रियांच्या विलासाने युक्त होती, वेदांगांमध्ये पारंगत असलेल्या ब्राह्मणांच्या वावराने संपन्न होती आणि दहा प्रकारच्या शब्दांनी (नादांनी) नेहमी गुंजत असे. ๖๐๐. ६००. อเนกสิปฺปี สต สมฺปกิณฺณานานาทิสาหา’คต สตฺถวาหา,ปหุตขีณาสวปาทปูตาพภาส สา มงฺคล มนฺทิรํ’ว; अनेक शेकडो कारागिरांनी गजबजलेली, विविध दिशांहून आलेल्या व्यापाऱ्यांनी युक्त आणि अनेक क्षीणासवांच्या (अर्हतांच्या) चरणस्पर्शाने पावन झालेली ती नगरी एखाद्या मंगल मंदिराप्रमाणे शोभत होती. ๖๐๑. ६०१. ภวนฺตเร โย จริยํ จรนฺโตสุโว’ปนิสฺสาย วสํ คุเณน,ยญฺญงฺคสาขึ มตสีนปตฺตํอกา สมิทฺธํ ผลปลฺลเวหิ; ज्यांनी दुसऱ्या जन्मात चर्या (पारमिता) आचरत असताना, आपल्या गुणांमुळे एका पोपटाचा आश्रय घेऊन राहताना, यज्ञाचा खांब बनलेल्या सुकलेल्या व निष्पर्ण वृक्षाला फळे आणि पानांनी समृद्ध केले होते... ๖๐๒. ६०२. อิทานิ ปตฺวาน ภวสฺส อนฺตํนิสฺสาย ยํ โส วสเต มุนินฺโท,ตสฺสา คุณํ โก หิ อเสสยิตฺวากเถติ สา วสฺสู’ปมาย ตสฺสา; आता संसाराचा अंत गाठून, ज्या विहाराचा आश्रय घेऊन ते मुनींद्र निवास करत आहेत, त्याच्या गुणांचे संपूर्ण वर्णन कोण करू शकेल? त्याची तुलना केवळ वर्षा ऋतूशीच केली जाऊ शकते. ๖๐๓. ६०३. ตสฺโสปกฏฺเฐ รตนํว’นคฺฆํมโนหโร อุตฺตมสตฺตเสวิ,ชนานมากขิงตโท วิหาโรพภุว เชตาทิ วนวฺหเยน; त्या नगरीच्या जवळच, एखाद्या अमूल्य रत्नाप्रमाणे मनोहर, उत्तम सत्पुरुषांनी सेवित आणि लोकांच्या इच्छा पूर्ण करणारा 'जेतवन' नावाचा विहार होता. ๖๐๔. ६०४. สมผุลฺล ปุปฺผรส โมทิต ฉปฺปทาลีฌงฺการ นาท ปริวาทิต ตนฺตินาทา,สมฺมตฺต’นนฺต ทิช กุชิต คีตวนฺตาติฏฺฐนฺติ ยตฺถ ตรโว นฏกาว เฉกา; जिथे पूर्णपणे उमललेल्या फुलांच्या रसाने आनंदित झालेल्या भ्रमरांच्या गुंजारवाचा नाद वीणेच्या तारांच्या झंकारासारखा वाटतो, आणि असंख्य मत्त पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने जे गाण्यासारखे वाटते, तेथील वृक्ष जणू चतुर नर्तकांप्रमाणे उभे आहेत; ๖๐๕. ६०५. ขีรณฺณวาหริย โธวิย ขีรนีราโสเสตฺว สชฺฌุมลเย สสิกนฺติ มสฺสํยตฺโถกิริตฺว ตนิตา วิย วาลุกาโยสา มาลกาวลิ พภาส ปโยทธิ’ว; जिथे जणू क्षीरसागरातून आणून, दुधासारख्या पाण्याने धुवून, चांदीच्या पर्वतावर चंद्राच्या प्रकाशात सुकवून पसरवलेली वाळू पसरली आहे, त्या वाळूमुळे तेथील अंगणांच्या रांगा (मालक) एखाद्या क्षीरसागराप्रमाणे शोभून दिसत होत्या; ๖๐๖. ६०६. วิชฺโชตมาน รตนปฺปมุขานนมฺหิโสปาน มาล ปทคณฺฐิทุเชหิ หาสํ,กตฺเวว เทวภวนานมหํ วิราควนฺตี’ติ คนฺธกุฏิ ยตฺถ ปหาสยิตฺถ; जिथे चमकणाऱ्या रत्नांनी युक्त असलेल्या पायऱ्यांच्या रांगांनी देवलोकातील भवनांवर जणू उपहास करत, 'मी विरागी (रागमुक्त) आहे' असे दर्शवणारी गंधकुटी अत्यंत शोभून दिसत होती; ๖๐๗. ६०७. กมฺมาร คคฺคริ มุโข’ปริ สมฺปปุณฺณาองฺคาร กนฺตร วินิคฺคต ชาลกาว,สมฺพุทฺธเทห ปรินิคฺคต รํสิมาลาทายคฺค นิคฺคต กรา วิสรนฺติ ยสฺมึ; जिथे संबुद्धांच्या शरीरातून निघणाऱ्या रश्मींच्या माळा, लोहाराच्या भात्याच्या मुखातून बाहेर पडणाऱ्या ठिणग्यांच्या जाळ्याप्रमाणे, वृक्षांच्या शेंड्यांपर्यंत आपले किरण पसरवत होत्या; ๖๐๘. ६०८. ตุมฺเห สราค ชนสงฺคมโต’ติ คีตาธญฺญา มยนฺตี วิมเลหี สมงฺคิตตฺตา,ตุฏฺฐาว หาส มกรา สุรปาทปานํราเชนฺติ ยตฺถ ยตินิสฺสิต ปาทปินฺทา; जिथे यतींनी (भिक्खूंनी) आश्रय घेतलेले वृक्षसमूह, देवलोकातील कल्पवृक्षांवर जणू हसत आणि 'तुम्ही रागी (आसक्त) लोकांच्या संगतीत आहात, तर आम्ही निर्मळ मनाच्या लोकांच्या संगतीमुळे धन्य आहोत' असे गात असल्यासारखे शोभून दिसत होते; ๖๐๙. ६०९. ปุนฺนาค นีป วกุล’ชฺชุน ราชรุกฺขนาคา’ค จูต ยุคปตฺตก จมฺปกานํ,ปุปฺผาภิกิณฺณ ธรณี รตเนหิ นานาปจฺฉนฺน ทิพฺพภวนํ วิย ภาติ ยตฺถ; जिथे पुन्नाग, निप, बकुळ, अर्जुन, राजवृक्ष, नागकेशर, आंबा, कांचन आणि चाफा यांच्या फुलांनी आच्छादलेली भूमी, विविध रत्नांनी झाकलेल्या एखाद्या दिव्य भवनासारखी भासत होती; ๖๑๐. ६१०. พฺรหฺมาสุราสุร นโรรค ลิงฺคิสิทฺธวิชฺชาธราทิ ชนตา กตวนฺทเนหิ,เตเหว ฆุฏฺฐ ถุติมงฺคล คีติกาหิยตฺโถปคาน มนเนตฺตคณา มุเทนฺติ; जिथे ब्रह्मा, असुर, मनुष्य, नाग, तपस्वी, सिद्ध आणि विद्याधर इत्यादी लोकांनी केलेल्या वंदनांनी आणि त्यांनी गायलेल्या मंगलमय स्तुतीगीतांनी लोकांचे मन आणि डोळे आनंदित होत असत; ๖๑๑. ६११. นิคฺโฆสิตามล สุสีตล นิชฺฌเรหิสมฺมตฺต เนกทิช ฆุฏฺฐ ชลาสเยหิ,กิญฺชกฺข ปตฺต ปริกิณฺณ สิลาตเลหิตุสฺสนฺติ ยตฺถ สตตํ ยตีนํ มนาติ; जिथे वाहणाऱ्या निर्मळ व अतिशय थंड झऱ्यांच्या नादाने, मत्त झालेल्या अनेक पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने युक्त असलेल्या जलाशयांनी आणि फुलांच्या परागकणांनी व पाकळ्यांनी आच्छादलेल्या शिलाखंडांनी यतींचे (भिक्खूंचे) मन नेहमी प्रसन्न होत असे; ๖๑๒. ६१२. โย เนก กปฺป สต สญฺจิต ปุญฺญราสิหิตฺวา’มิตํ กปิลวตฺถุ มหาสิริมฺปิ,อาคมฺม ยตฺถ นีรโต สุคโต มเหสิโก ตตฺถ ภุติ มตุลํ กถิโก กเถติ; ज्यांनी अनेक शेकडो कल्पांमध्ये पुण्याचा संचय केला होता, अशा महर्षी सुगतांनी (बुद्धांनी) कपिलवस्तूच्या अफाट वैभवाचाही त्याग करून, येथे येऊन अत्यंत आनंदाने निवास केला; अशा त्या विहाराच्या अतुलनीय वैभवाचे वर्णन कोणता वक्ता करू शकेल? ๖๑๓. ६१३. ตสฺมึ ชิโน วสติ เชตวเน วิหาเรอินฺโท ยถา รุจิร นนฺทน กานนมฺหิ,พฺรหฺมา’ว พฺรหฺมภวเน สปิตามเหหิตาราวลี ปริวุโต คคเน’ว วนฺโท; त्या जेतवन विहारात जिन (बुद्ध) असे निवास करत होते, जणू सुंदर नंदनवनात इंद्र, किंवा ब्रह्मलोकात पितामहांसह ब्रह्मा, किंवा आकाशात तारांच्या माळेने वेढलेला चंद्रच असावा; ๖๑๔. ६१४. ตทาคมฺม มหานาโค มณิ อกฺขิกนามโก,ลงฺกาโต ชินปาทสฺมึ ผณึ ปจฺเจท’มพฺรุวิ; त्या वेळी, लंकेहून आलेल्या मणीअक्खिक नावाच्या महानागाने जिनांच्या (बुद्धांच्या) चरणांवर आपले मस्तक टेकवून असे म्हटले: ๖๑๕. ६१५. สมฺพุทฺธา ธีร โลกสฺมึ โลกสฺสตฺถาภิวุทฺธิยา,ชายนฺติ สามิ ตุมฺหากํ ทยายนฺโต’คธา มยํ; हे धीर (धैर्यवान)! संबुद्ध या जगात जगाच्या कल्याणासाठी आणि प्रगतीसाठी जन्माला येतात. हे स्वामी! आम्ही आपल्या दयेचे अत्यंत ऋणी आहोत. ๖๑๖. ६१६. เตน เม ทาสภุตสฺส สํสารนฺทุฆรา ถิรา,มุตฺตึ ยทิจฺฉเส มยฺหํ คหณียํ นิมนฺตณํ; म्हणून, आपल्या या सेवकाची संसाराच्या या कठीण कारागृहातून जर आपण मुक्ती इच्छित असाल, तर कृपया माझे आमंत्रण स्वीकारावे. ๖๑๗. ६१७. สุตฺวาน ตํ มหานาโค มหานาค นิมนฺตณํ,ปฏิคฺคเหสิ ตํ ตุณฺหีภาเวน กรุณาย โส; त्या महानागाचे (नागराजाचे) आमंत्रण ऐकून, त्या महापुरुषाने (बुद्धांनी) करुणेपोटी मौन राहून ते स्वीकारले. ๖๑๘. ६१८. ญตฺวา ตํ สุมโน นาโค ลหุมาคมฺม สีหลํ,กฬฺยาณาปคปสฺสมฺหิ มโนนนฺทน ภุตเล; ते जाणून, प्रसन्न झालेल्या सुमन नागराजाने त्वरित सिंहलद्वीप गाठले आणि कल्याणी नदीच्या तीरावरील मनमोहक भूभागावर; ๖๑๙. ६१९. สชฺฌุ กมฺพุมณิ มุตฺต ปวาล วชิรามเย,วหารเห มหาถูเน ฆฏกาทึ นิธาปิย; चांदी, शंख, मणी, मोती, प्रवाळ आणि हिऱ्यांनी युक्त, भार पेलण्यास समर्थ अशा महास्तंभांवर कलश इत्यादी स्थापित करून; ๖๒๐. ६२०. ทตฺวา ตุลาทโย เสส มนฺทิรงฺเค ตเถว จ,วิฏงฺก วฺยาล สีหาทิ ปนฺติโย’ปิ ตเถวหิ; तसेच तुळया व मंदिराचे इतर भाग आणि त्याचप्रमाणे कपोत (पारवे), व्याल (शार्दूल) व सिंहांच्या रांगा बसवून; ๖๒๑. ६२१. สาตกุมฺหมยา’เนก จิตฺเตหิ สาธุ จิตฺติตํ,นิมฺมาย โคปานสิโย ปกฺขปาเส จ กณฺณิกํ; सुवर्णाने बनविलेल्या अनेक सुंदर चित्रांनी सुशोभित अशा वाशा (कड्या), बाजूचे खांब आणि छताची मुख्य कडी (कर्णिका) तयार करून; ๖๒๒. ६२२. สิงฺคิ นิกฺเขน สิงฺคญฺจ ฉทนินฺทมณีหิ จ,โสณฺณ กิงฺกิณิ มาลาโย กณฺณมาลา จ มาปิย; सुवर्णमुद्रांनी शिखरे आणि इंद्रनीलमण्यांनी छप्पर सुशोभित करून, सोन्याच्या लहान घंटांच्या माळा आणि कोपऱ्यांमधील पुष्पमाळा लावून; ๖๒๓. ६२३. จิตฺตวิตานํ พนฺธิตฺวา มุตฺโตลมฺเพ ตหึ ตหึ,กตฺวาน คนฺธทาเมหิ ปุปฺผทาเมหิ สงฺกุลํ; ठिकठिकाणी मोत्यांचे घोस लटकणारे रंगीबेरंगी छत (चांदवा) बांधून, सुगंधित माळांनी आणि पुष्पमाळांनी ते व्यापून टाकले; ๖๒๔. ६२४. อินฺทนีลมยํ ภุมิ มชฺเฌ’นคฺฆ มหาสนํ,มาเปสิ ปริโต เสส ภิกฺขูนญฺจ สุภาสเน; त्या भूमीच्या मध्यभागी इंद्रनीलमण्यांचे एक अमूल्य महाआसन तयार केले आणि त्याच्या सभोवताली इतर भिक्खूंसाठी सुंदर आसने बनविली; ๖๒๕. ६२५. รตเนเห’วาปสฺสเย เวทิกา เอฬิกามเย,มุตฺตา วาลุก สงฺกิณฺณํ มาลกญฺจ มโนรมํ; रत्नांचे टेकू, वेदिका (कुंपण) आणि उंबरठे यांनी युक्त, तसेच मोत्यांसारख्या वाळूने पसरलेले एक मनोहारी प्रांगण तयार केले; ๖๒๖. ६२६. สตฺต รตน สมฺภุต โตรณู’ปริ โตรเณ,สนฺตีร กุสุมา’กิณฺณ หาฏกาทิ ฆฏากุลํ; सप्त रत्नांनी बनविलेल्या तोरणांवर तोरणे उभारून, त्यावर फुले पसरवून, सोन्याच्या कलशांनी ते सुशोभित केले; ๖๒๗. ६२७. เนก ราคทฺธชากิณฺณ วิตาน สมลงฺกตํ,ทีป ธูปาลิ สงฺกิณฺณ คนฺธปุปฺผ สมากุลํ; अनेक रंगांच्या ध्वजांनी आणि चांदव्यांनी सुशोभित, दीप व धूपांच्या ओळींनी युक्त आणि गंध-पुष्पांनी परिपूर्ण अशा; ๖๒๘. ६२८. เอวมาทิหิ เนเกหิ วณฺเณหิ สมลงฺกตํ,มาเปตฺวา มณฺฑปํ เสฏฺฐํ เทวมณฺฑป สนฺติภํ; अशा अनेक प्रकारच्या सौंदर्याने सुशोभित, देवसभेसारखा भासणारा एक श्रेष्ठ मंडप तयार करून; ๖๒๙. ६२९. สีต วาลุก สญฺฉนฺนํ มุทุ ปาทปฏตฺถตํ,มาเปตฺเววํ มหามคฺคํ สุรญฺชส สมญฺชสํ; थंडगार वाळूने आच्छादलेला, मऊ पायघड्या पसरलेला, देवमार्गासारखा सरळ आणि सुंदर असा महामार्ग तयार करून; ๖๓๐. ६३०. สญฺจินิตฺวาน เต นาคา ขชฺช โภชฺช ผลาผเล,ทิพฺพนฺนปาเน ปจุเร ปฏิมคฺคํ คมุํ ตทา; त्या नागराजांनी खाद्य, भोज्य, विविध फळे आणि मुबलक दिव्य अन्न-पान गोळा करून, त्यानंतर ते स्वागतासाठी सामोरे गेले; ๖๓๑. ६३१. ตโต การุณิโก นาโถ โพธิโต อฏฺฐเม สเม,เวสาข ปุณฺณมาสิมฺหิ สนฺนิปาติย สาวเก; त्यानंतर, कारुणिक नाथांनी (बुद्धांनी) आपल्या संबोधीच्या आठव्या वर्षी, वैशाख पौर्णिमेच्या दिवशी श्रावकांना एकत्रित करून; ๖๓๒. ६३२. เอถชฺช ภิกฺขโว ลงฺกํ นาคานํ’นุคฺคหาย โภ,มณิอกฺขิโก นิมนฺเตสิ ปสนฺโน พุทฺธสาสเน; भगवान म्हणाले, 'हे भिक्खूंनो! आज नागराजांवर अनुग्रह करण्यासाठी सिंहलद्वीपात चला. बुद्धशासनावर श्रद्धा असणाऱ्या मणियक्खिक नागराजाने आपल्याला आमंत्रित केले आहे.' ๖๓๓. ६३३. สุตฺวาน วจนํ ตสฺส สมฺพุทฺธสฺส สิรีมโต,อสฺสวา เปสลา ภิกฺขู ปจฺจสฺโสสุํ สมาหิตา; त्या श्रीमान सम्यक्‌संबुद्धांचे ते वचन ऐकून, आज्ञाधारक, शीलवान आणि समाहित चित्त असलेल्या भिक्खूंनी त्यास संमती दिली; ๖๓๔. ६३४. สาริปุตฺโต ตโต เถโร ปญฺญาย’คฺค ธุรนฺธโร,ปตฺตจีวรมา’ทาย อคมา ชินุ’ปนฺติกํ; त्यानंतर, प्रज्ञेमध्ये अग्रगण्य असणारे स्थवीर सारिपुत्त आपले पात्र व चीवर घेऊन जिनेंद्रांच्या (बुद्धांच्या) समीप आले; ๖๓๕. ६३५. โมคฺคลฺลาโน มหาเถโร ทุติโย อคฺคสาวโก,ปตฺตจีวรมาทาย โสปาค ชิน สนฺติกํ; दुसरे अग्रश्रावक महास्थवीर मोग्गल्लान हेही आपले पात्र व चीवर घेऊन जिनेंद्रांच्या समीप आले; ๖๓๖. ६३६. ธูตปาโป ธุตงฺคคฺโค มหากสฺสป นามโก,ปตฺตจีวรมาทาย อาคมา ชินสนฺติกํ; पापरहित आणि धुतांगांमध्ये श्रेष्ठ असणारे महाकस्सप नावाचे महास्थवीर आपले पात्र व चीवर घेऊन जिनेंद्रांच्या समीप आले; ๖๓๗. ६३७. สาสเน วินยญฺญ นมคฺโค’ ปาลิวฺหโย ยต,ปตฺตจีวรมาทาย ชินนฺติกมุ’ปาคมิ; शासनात विनयधरांमध्ये अग्रगण्य आणि संयमी असणारे उपाली नावाचे महास्थवीर आपले पात्र व चीवर घेऊन जिनेंद्रांच्या समीप आले; ๖๓๘. ६३८. ทิพฺพจกฺขูนมคฺโค โย รุทฺธปาปาริ ทปฺปโก,เถโร’นุรุทฺโธ วรโท โสปาค มุนิสนฺติกํ; दिव्यचक्षू असणाऱ्यांमध्ये अग्रगण्य आणि पापांचे दमन करणारे, वरदान देणारे स्थवीर अनुरुद्ध हेही मुनींच्या (बुद्धांच्या) समीप आले; ๖๓๙. ६३९. มณิว กามโท กามมุ’ปวาโน’ติ วิสฺสุโต,ญาณี คณี ทกฺขิเณยฺโย เถโรปาค ชินนฺติกํ; चिंतामणीप्रमाणे इच्छा पूर्ण करणारे, 'उपवाण' या नावाने प्रसिद्ध, ज्ञानी, गणांचे नायक आणि दक्षिणेय (दानास पात्र) असणारे स्थवीर जिनेंद्रांच्या समीप आले; ๖๔๐. ६४०. พกฺกุโล วิมโล สีล สมาธาทิ คุณากโร,อาคโต สปริกฺขาโร ภิกฺขูนํ สมิตึ ตทา; शील, समाधी इत्यादी गुणांची खाण असणारे निष्पाप स्थवीर बक्कुल हे आपले परिष्कार (साहित्य) घेऊन भिक्खूंच्या त्या सभेत आले; ๖๔๑. ६४१. พุทฺธสาสน โธรยฺโห เถโร องฺคุลิมาลโก,สหา’คนฺตุํ มุนินฺเทน สนฺนทฺโธ สหสา คโต; बुद्धशासनाचा भार वाहणारे स्थवीर अङ्गुलिमाल हे मुनींद्रांसोबत जाण्यासाठी सज्ज होऊन त्वरित तेथे आले; ๖๔๒. ६४२. สาสโนทย เสลคฺเค สูริโย วิย ภาติ โย,โส’ยํ ราหุลเถโร’ปิ ลหุ’คา ปิตุ สนฺติกํ; शासनाच्या उदयपर्वताच्या शिखरावर सूर्याप्रमाणे तळपणारे ते स्थवीर राहुल देखील त्वरित आपल्या पित्यांच्या (बुद्धांच्या) समीप आले; ๖๔๓. ६४३. ภทฺทาจาโร ภทฺทิยวฺโห เถโร ภทฺทฆโฏ วิย,ปากโฏ ภุวเน โส’ปิ คโต สมฺพุทฺธ สนฺติกํ; मंगल आचरण असणारे, भद्रघटाप्रमाणे जगात प्रसिद्ध असलेले स्थवीर भद्दिय हेही सम्यक्‌संबुद्धांच्या समीप आले; ๖๔๔. ६४४. เทวทฺทุโม’ว โลกสฺส โย ททาติ’จฺฉิติ’จฺฉิตํ,ชิโนรโสปิ เสลวฺโห คโต สมฺพุทฺธสนฺติกํ; जगाला कल्पवृक्षाप्रमाणे इच्छित गोष्टी देणारे, जिनपुत्र (बुद्धपुत्र) असणारे सेल नावाचे स्थवीर सम्यक्‌संबुद्धांच्या समीप आले; ๖๔๕. ६४५. ยามินี สามิโก’วาติ ภาติ โย สาสนมฺพเร,มหานาม มหาเถโร โสปาค มุนิสนฺติกํ; शासनरूपी आकाशामध्ये चंद्राप्रमाणे शोभून दिसणारे महास्थवीर महानाम हेही मुनींच्या समीप आले; ๖๔๖. ६४६. มโนสิลาตลคฺคมฺหิ ชุมฺหมาโน’ว เกสรี,สุภุติวฺห มหาเถโร พุทฺธุปนฺติก มาคโต; मनःशिला पर्वताच्या शिखरावर गर्जना करणाऱ्या सिंहाप्रमाणे भासणारे सुभूती नावाचे महास्थवीर बुद्धांच्या समीप आले; ๖๔๗. ६४७. พุทฺธสาสน ฉทฺทนฺต สรสี สารโส วิย,วิสฺสุโต ติสฺสเถโร’ปิ คโต ภิกฺขุสมาคมํ; बुद्धशासनरूपी छद्दंत सरोवरातील हंसाप्रमाणे प्रसिद्ध असणारे स्थवीर तिस्स हेही भिक्खूंच्या त्या सभेत आले; ๖๔๘. ६४८. ชินสาสน สมฺผุลฺลสรสีรุห มชฺฌโค,มธุพฺพต นิโภ ราธเถโร’ปิ สหสา คโต; जिनशासनाच्या प्रफुल्लित कमळामध्ये वावरणाऱ्या भ्रमराप्रमाणे असणारे स्थवीर राध हेही त्वरित तेथे आले; ๖๔๙. ६४९. ภคุ ทพฺโพป’เสโน จ โกณฺฑญฺญ’สฺสชิ สีวลิ,เอเต ชินตฺรชา เถรา คตาสุํ มุนิสนฺติกํ; भगु, दब्ब, उपसेन, कोण्डञ्ञ, अस्सजि आणि सीवली हे जिनपुत्र स्थवीर मुनींच्या समीप आले; ๖๕๐. ६५०. กุมารกสฺสโป ปุณฺโณโสโณโสภิต เรวตา,เถราเปเต อภิญฺญาตา คตาสุํ สตฺถุสนฺติกํ; कुमारकस्सप, पुण्ण, सोण, सोभित आणि रेवत हे विख्यात स्थवीर शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) समीप आले; ๖๕๑. ६५१. วงฺคีโส สาคโต นนฺโท ภารทฺวาโช ควมฺปติ,ปตฺตจีวรมาทาย คตาสุํ ชินสนฺติกํ; वङ्गीस, सागत, नन्द, भारद्वाज आणि गवम्पति हे आपले पात्र व चीवर घेऊन जिनेंद्रांच्या समीप आले; ๖๕๒. ६५२. เอวมาทิ มหานาคา ปญฺจสต ชิโนรสา,สมาคญฺฉุํ สหาคนฺตุํ มุนินา โลกสามินํ; अशा प्रकारे, जगन्नाथ मुनींद्रांसोबत जाण्यासाठी पाचशे जिनपुत्र महास्थवीर एकत्र आले; ๖๕๓. ६५३. ตโต โส ชคทานนฺโท กรุณายาภิราธิโต,เมรุํ ปริกฺขิปนฺโตว อเนกชฺชุติ วิชฺชุยา; त्यानंतर, करुणेने प्रेरित झालेले, जगाला आनंद देणारे भगवान, अनेक रंगांच्या विजेने मेरू पर्वताला वेढून टाकल्याप्रमाणे; ๖๕๔. ६५४. นิวาเสตฺวา สุทฺธรํสิ วิสรนฺตรวาสกํ,ตสฺสูปริ ชิโน รตฺตํ พนฺธิตฺวา กายพนฺธํ; शुद्ध किरणे पसरविणारे अंतरवासक (नेसण्याचे चीवर) परिधान करून, त्यावर जिनेंद्रांनी लाल रंगाचा कंबरपट्टा (कायबंध) बांधला; ๖๕๕. ६५५. อจฺจุคฺคตํ มหาถูปํ จารุ จามีกรชฺชุตึ,ปฏิจฺฉาทยมาโนว รตฺตกมฺพล กญฺจุนา; सुवर्णकांतीने तळपणाऱ्या एखाद्या अत्यंत उंच महास्तूपाला लाल घोंगडीने (रक्तकंबलाने) झाकावे त्याप्रमाणे; ๖๕๖. ६५६. วณฺณ นิคฺโรธปกฺกํว สุรตฺตํ ปํสุกุลิกํ,สงฺฆาฏิยา กริตฺวาน สคุณํ อุตฺตรียกํ; पिकलेल्या वडाच्या फळासारखे लाल असणारे पांसुकुलिक चीवर दुमडून त्याची संघात (दुहेरी उत्तरासंग) बनवून; ๖๕๗. ६५७. หุตฺวาน สุปฏิจฺฉนฺโต ปารุปิตฺวาน สาธุกํ,ปตฺตตฺถาย ปสาเรสิ ชาลากุลกรญฺชิโน; स्वतःला व्यवस्थितपणे झाकून घेत, ते चीवर चांगल्या प्रकारे परिधान करून, त्या जगत्प्रसन्न करणाऱ्या जिनेंद्रांनी पात्रासाठी आपला जाळीदार (लक्षणयुक्त) हात पुढे केला. ๖๕๘. ६५८. โลกนาถปฺปภาเวน ตโต ปตฺตมธุพฺพโต,ปาณิ สโรรุหสฺสนฺโต สมฺปตฺโตสิ ตมคฺคหิ; लोकनाथांच्या प्रभावाने, त्यानंतर कमळासारख्या हातामध्ये प्राप्त झालेले ते पात्र त्यांनी मधमाशीप्रमाणे ग्रहण केले. ๖๕๙. ६५९. ตโต สสิสฺสโก นาโถ อุคฺคนฺตฺวา คคนงฺคนํ,นานาวณฺณมฺพุเท ตตฺถ มทฺทนฺโต คนฺตุมารหภิ; त्यानंतर, आपल्या शिष्यांसह नाथांनी आकाशात उड्डाण केले आणि तेथील विविध रंगांच्या ढगांना पार करत ते मार्गक्रमण करू लागले. ๖๖๐. ६६०. ตโต สมฺพุทฺธ เทหสฺมา นิกฺขนฺตาสุํ ฉ รํสิโย,เหมกณฺณิกโต ยาต มณิโคปานสี ยถา; त्यानंतर सम्यक्‌संबुद्धांच्या शरीरातून सहा रंगांचे किरण बाहेर पडले, जणू काही सोन्याच्या शिखरावरून मण्यांचे वासे बाहेर पडत असावेत. ๖๖๑. ६६१. พาณินฺทีวร ปุปฺเผหิ เมว’กินฺทมณิหิ จ,ฉาเทนฺติ วิย นกฺขตฺตา นีลํ’สุ มุนิเทหโต; मुनींच्या शरीरातून निघणारे निळे किरण हे जणू काही नीलकमळांच्या फुलांनी आणि इंद्रनील मण्यांनी नक्षत्रांना झाकून टाकत असल्यासारखे वाटत होते. ๖๖๒. ६६२. จมฺปกุทฺทาลมาลาภี เหมจุณฺณมฺพเรหิ จ,ปูรยนฺติ วิยาสงฺค ปีตํสู ชินเทหโต; जिनांच्या शरीरातून निघणारे पिवळे किरण हे जणू चाफा आणि कोविदार फुलांच्या माळांनी आणि आकाशातील सुवर्णधुलीने सर्व दिशा व्यापून टाकत असल्यासारखे वाटत होते. ๖๖๓. ६६३. ภณฺฑีปุปฺผกทมฺเพหิ โลหิตงฺกมณิหิ จ,โลหิตาภา ปปูเรนฺติ ทิสา’คา มุนิเทหโต; मुनींच्या शरीरातून निघणारे लाल किरण हे दुपारी आणि कदंब फुलांनी तसेच लाल मण्यांनी सर्व दिशांना लाल रंगाने भरून टाकत होते. ๖๖๔. ६६४. หาร มลฺลิก มาลาหิ โสมํสุ ผลิกาทิหิ,ปูรยนฺติ วิยาสงฺค โอทาตา มุนิเทหโต; मुनींच्या शरीरातून निघणारे पांढरे किरण हे जणू मोत्यांचे हार, मोगऱ्याच्या माळा, चंद्रकिरण आणि स्फटिक इत्यादींनी सर्व दिशा व्यापून टाकत असल्यासारखे वाटत होते. ๖๖๕. ६६५. ปิญฺชุมญฺเชฏฺฐราสีหิ ปทุมาภมณีหิ จ,ทิสํ ฉาทยมานาคา มญฺชิฏฺฐาภา ชินงฺคโต; जिनांच्या शरीरातून निघणारी तांबूस प्रभा ही जणू तांबड्या रंगाच्या राशींनी आणि पद्मराग मण्यांनी दिशांना झाकून टाकत पुढे जात होती. ๖๖๖. ६६६. เนกินฺทจาป กิณฺณํว ทิวสํ รตนุตฺถตํ,จิตฺตปฏํว มุญฺจนฺตํ มิสฺสาภาคา ชินงฺคโต; जिनांच्या शरीरातून निघणारे मिश्र किरण हे जणू अनेक इंद्रधनुष्यांनी युक्त, रत्नांनी पसरलेल्या आणि आकाशात एखादा रंगीत पट सोडल्यासारखे भासत होते. ๖๖๗. ६६७. คิริกูฏ กูฏาคาร มตฺตา ฉพฺพณฺณ รํสิโย,อาเวลเวลา ธาวนฺติ ทิปฺปมาเนตเรตรา; पर्वतांची शिखरे आणि कुटागारांच्या आकाराचे ते सहा रंगांचे किरण एकमेकांना प्रकाशित करत लाटांच्या स्वरूपात वेगाने धावत होते. ๖๖๘. ६६८. คจฺฉมานา’หนิตฺวาน จกฺกวาฬ สิลุจฺจเย,อุคฺคนฺตฺวา ปรโต ยนฺตี นีร นิชฺฌร สนฺนีภา; पाण्याचे झरे किंवा धबधब्यांप्रमाणे दिसणारे ते किरण पुढे जात चक्रवाळ पर्वतावर आदळून, वर चढून त्याच्या पलीकडे जात होते. ๖๖๙. ६६९. สมฺมุเข สมฺมุเข ตาโย รุกฺขปพฺพต อาทโย,การยนฺตา สกํ วณฺณํ ธาวนฺตา’ปิ จ สินฺธโว; समोर येणारे वृक्ष, पर्वत इत्यादींना आपल्याच रंगाचे करत ते किरण समुद्रावर देखील वेगाने धावत होते. ๖๗๐. ६७०. อุทฺธมุคฺคตรํสีหิ รญฺชิตา ชลทา ตทา,นานาวณฺเณ ปุเนวาสิ นูตโน รวิมณฺฑโล; त्यावेळी वर जाणाऱ्या किरणांनी रंगलेले ढग हे विविध रंगांचे झाले आणि जणू काही एक नवीनच सूर्यमंडळ उदयास आले आहे असे वाटू लागले. ๖๗๑. ६७१. ชินปฺปหา ปวาเหสุ นิมุคฺคา เทวตา คตา,ปูเชตุํว นิชตฺเตหิ นานาวณฺณา สิยุํ ตทา; जिनांच्या प्रभाप्रवाहात बुडून गेलेले देव जणू काही स्वतःच्या शरीरानेच पूजा करण्यासाठी विविध रंगांचे झाले होते. ๖๗๒. ६७२. ปวิฏฺฐา พุทฺธรํสีนมนฺตรํ เทวธีตโร,อสญฺชานีย มุยฺหึสุ มุหุตฺตํ อตฺตโน ธวํ; बुद्धकिरणांच्या मध्ये प्रवेश केलेल्या देवकन्या क्षणभर गोंधळात पडल्या आणि आपल्या पतींना ओळखू शकल्या नाहीत. ๖๗๓. ६७३. สุรา สุโรรค พฺรหฺม สิทฺธ วิชฺชาธราทโย,จามรจฺฉตฺตเกตุหิ ปูชยนฺตา ชินนฺตฺวคุํ; देव, असुर, नाग, ब्रह्मा, सिद्ध आणि विद्याधर इत्यादी चामर, छत्र आणि ध्वजांनी जिनांची पूजा करत त्यांच्या मागे मागे गेले. ๖๗๔. ६७४. อคฺฆิกํ ปนฺติโย เกจิ โตรณูปริ โตรเณ,ฆฏทีปาลิโย ตนฺถ กโรนฺติ อภิโต’ภิโต; काही जण तोरणांवर तोरणे लावत होते, तर काही जण चहूबाजूंनी मंगल कलश आणि दिव्यांच्या ओळी लावत होते. ๖๗๕. ६७५. ปาทปเฏ ปตฺถรนฺติ วิตตฺวนฺติ วิตานเก,ตตฺถูปริ อเนกานี กุสุมาโน’กิรนฺติ จ; ते पाऊलघड्या पसरवत होते, चांदवे ताणत होते आणि त्यावर अनेक प्रकारची फुले उधळत होते. ๖๗๖. ६७६. กตมํ เทวโลกนฺนุยาติ โลกคฺคนายโก,ยาติ กึ พุหฺมโลกนฺนุ อมฺหากํ ภวนนฺนุ โข; “लोकाग्रनायक कोणत्या देवलोकात जात आहेत? ते ब्रह्मलोकात जात आहेत की आमच्या भवनात येत आहेत?” ๖๗๗. ६७७. กตฺถ นุ โข เทวเทโว กสฺสนุคฺคหพุทฺธียา,ยาตี’ติ กงฺขิตา เกจิ สํสรนฺติ อิโตจิโต; “देवातिदेव कोणावर अनुग्रह करण्याच्या बुद्धीने कुठे जात आहेत?” अशी शंका घेत काही जण इकडेतिकडे फिरत होते. ๖๗๘. ६७८. มาเปตฺวา อภิโต มคฺเค มณฺฑเป รตนามเย,สยนาสนํ ปญฺญเปตฺวา กาจิ ติฏฺฐนฺติ เทวตา; काही देवांनी मार्गाच्या दोन्ही बाजूंना रत्नजडित मंडप तयार केले आणि तेथे शय्या व आसने मांडून ते उभे राहिले. ๖๗๙. ६७९. ตหึ ตหึ ปฏฺฐเปนฺตา สุธนฺต มธุโรทกํ,ยาวมานา ชินํ เกจิ ติฏฺฐนฺติ จ มหนฺติ จ; जागो जागी शुद्ध आणि गोड पाणी ठेवून, जिनांना ते ग्रहण करण्याची विनंती करत काही महान देव उभे होते. ๖๘๐. ६८०. เอวํ มหามเห นาโถ วตฺตมาเน อนูปเม,ชลํ สมฺพุทฺธสิริยา นูตโน สูริโย วิย; अशा प्रकारे अनुपमेय महामहोत्सव सुरू असताना, सम्यक्‌संबुद्धांच्या वैभवाने नूतन सूर्याप्रमाणे प्रकाशणारे नाथ शोभून दिसत होते. ๖๘๑. ६८१. พฺรหฺมเสนาภิโต ยาน พฺรหฺมาวาถ สหมฺปติ,สุรเสนาภิโต ยาน สกฺโกว สมลงฺกโต; ब्रह्मदेवांच्या सेनेने वेढलेले महाब्रह्मा सहंपती आणि देवसेनेने वेढलेले सुशोभित शक्र यांच्याप्रमाणे ते जात होते. ๖๘๒. ६८२. คคาลิมภิโต ยาน คหงฺคา มณิ สนฺนิโภ,ธตรฏฺฐขคินฺโทว หํสเสนาลิ ปุพฺพโค; आकाशातील ताऱ्यांच्या समूहाने वेढलेल्या मण्याप्रमाणे, किंवा हंसांच्या सेनेच्या पुढे चालणाऱ्या धृतराष्ट्र नावाच्या हंसराजाप्रमाणे ते शोभत होते. ๖๘๓. ६८३. อเปต ราคโทเสหิ วีตโมเหหิ สพฺพโส,ปฏิสมฺภิทตฺต สมฺปตฺต สาวเกหิ อนุคฺคโต; राग आणि द्वेषापासून मुक्त, पूर्णपणे मोहरहित आणि प्रतिसंभिदा प्राप्त केलेल्या श्रावकांनी ते वेढलेले होते. ๖๘๔. ६८४. เยสํ เยสํ มนสฺมึ ยํ ยมตฺถิ กิญฺจิ สํสยํ,เตสํ ตํ ตํ ปณุเทนฺโต เทสนาย สุธาสินํ; ज्यांच्या ज्यांच्या मनात जी काही शंका होती, ती ती शंका आपल्या अमृततुल्य देशनेने दूर करत, ๖๘๕. ६८५. ตตฺถ ตตฺถานุรูเปน ปาฏิหาริย กมฺพุนา,โลกสฺส นยนาลี โส โตสสฺสุสุ นิมุชฺชยํ; तेथे तेथे योग्य अशा प्रातिहार्याने ते जगाच्या नेत्रांना आनंदाच्या अश्रूंमध्ये बुडवून टाकत होते. ๖๘๖. ६८६. สมฺปตฺโต’ลงฺกตํ ลงฺกมถาคุ ผณิโน ตทา,ปฏิมคฺคํ กโรนฺตา เต ตตฺถ ตตฺถ มหามหํ; सुशोभित अशा लंकाद्विपावर ते पोहोचले, तेव्हा तेथील नागांनी जागोजागी महामहोत्सव करत त्यांचे स्वागत केले. ๖๘๗. ६८७. อุรคานมนฺตเร เทวา พฺรหฺมาสุํ เตสมนฺตเร,เอวํ สมฺมิสฺสโก โลเก พฺรหฺมโลกา ปปูรยิ; नागांच्या मध्ये देव आणि देवांच्या मध्ये ब्रह्मदेव होते; अशा प्रकारे ब्रह्मलोकापर्यंतचा सर्व लोक संमिश्र होऊन भरून गेला होता. ๖๘๘. ६८८. เย ปสฺสนฺติ ชินํ ตตฺถ สสิสฺสํ สิริยา ชลํ,สุลทฺธา เตหิ เนตฺตานิ เตสมกฺขีนิ โลจนา; ज्यांनी तेथे आपल्या शिष्यांसह वैभवाने तळपणाऱ्या जिनांना पाहिले, त्यांचे डोळे खरोखरच सार्थकी लागले, त्यांचे नेत्र धन्य झाले. ๖๘๙. ६८९. เย สุณนฺติ ตทา ธมฺมํ ธมฺมิสฺสร ปภาวิตํ,สุลทฺธา เตหิ โสตานิ เตสํ โสตานิ โสตกา; ज्यांनी त्यावेळी धम्मेश्वरांनी उपदेशिलेला धम्म ऐकला, त्यांचे कान खरोखरच सार्थकी लागले, त्यांचे श्रवणेंद्रिय धन्य झाले. ๖๙๐. ६९०. เย ลปนฺติ ตทา พุทฺธคุณญฺหิ คุณภูสณา,สุลทฺธา เตหิ เว ชิวฺหา เตสํ ชิวฺหา รสญฺญกา ज्यांनी त्यावेळी गुणांचे भूषण असलेल्या बुद्धगुणांचे संकीर्तन केले, त्यांची जीभ खरोखरच सार्थकी लागली, त्यांची रसना धन्य झाली. ๖๙๑. ६९१. เย วนฺทนฺติ ชินํ ยนฺตํ สสงฺฆํ คคนงฺคเน,สุลทฺธา เตหิ หตฺถานิ เตสํเยว ภุชา ภุชา; आकाशातून संघासहित जाणाऱ्या जिनांना ज्यांनी वंदन केले, त्यांचे हात खरोखरच सार्थकी लागले, त्यांचे बाहू धन्य झाले. ๖๙๒. ६९२. ตทา ตถาคตํ ทิสฺวา เย สนฺตุฏฺฐา ตถาคตํ,ตถาคตานํ สพฺเพสํ โย โตโส โหตุ สพฺพทา; त्यावेळी तथागतांना पाहून जे प्रसन्न झाले, त्यांना सर्व तथागतांचा तोच आनंद सदैव लाभो. ๖๙๓. ६९३. คโต กลฺยาณียํ นาโถ มเหนฺเตวํ สเทวเก,เตสํ ปูชาวิธานํ โก มุเขเนเกน ภาสติ; अशा प्रकारे देवांसह चाललेल्या महामहोत्सवात जेव्हा नाथ कल्याणी येथे गेले, तेव्हा त्यांच्या पूजेच्या विधीचे वर्णन एका मुखाने कोण करू शकेल? ๖๙๔. ६९४. ตโต คงฺคา มนุญฺญญฺหิ สมฺปตฺตํ ตํ สปุตฺตกํ,ตรงฺค มุทุ พาหาหิ คเหตฺวา จรณมฺพุเช; त्यानंतर, सुंदर अशा कल्याणी नदीने आपल्या लाटांच्या मऊ हातांनी, पुत्रांसह आलेल्या त्यांच्या चरणकमळांना स्पर्श केला. ๖๙๕. ६९५. ปาเท ปกฺขาลยิ สมฺมา เผณ ปุปฺผุปหาริกา,ตโต ตโตตุํ คณฺหิตฺวา อกา เทหสฺสนุคฺคหํ; फेसाच्या फुलांची भेट देऊन तिने त्यांचे पाय चांगल्या प्रकारे प्रक्षालित केले आणि त्यानंतर त्यांच्या शरीराला सुखद स्पर्श करून स्वतःला धन्य केले. ๖๙๖. ६९६. ตโต โส ยาจิโต สตฺถา นาคสงฺเฆหิ วนฺทิย,อคมา มณฺฑปํ รมฺมํ มโนนนฺทนมาวหํ; त्यानंतर, नागसमूहाने वंदन करून प्रार्थना केल्यावर, शास्त्यांनी मनाला आनंद देणाऱ्या एका सुंदर मंडपात प्रवेश केला. ๖๙๗. ६९७. คนฺตฺวา มณฺฑป มชฺฌมฺหิ พุทฺธารห มหาสเน,นิสีโทภาสยํ อาสา รวีว อุทยาวเล; त्या मंडपाच्या मध्यभागी बुद्धांना योग्य अशा महाआसनावर बसून, उदयगिरीवरील सूर्याप्रमाणे त्यांनी सर्व दिशा प्रकाशित केल्या. ๖๙๘. ६९८. ตโต ภิกฺขุ นิสีทึสุ ปตฺต ปตฺตาสเน ตทา,พภาส มณฺฑปํ’ตีว สรํว ปทุมากุลํ; त्यानंतर भिक्खू आपापल्या आसनांवर बसले, तेव्हा तो मंडप कमळांनी भरलेल्या सरोवराप्रमाणे अत्यंत शोभून दिसू लागला. ๖๙๙. ६९९. ชนเนตฺตาลิโน’คมฺม วสี โสมฺมมุขมฺพุเช,ปตนฺตา กุสลาโมเท คณฺหนฺตา ติตฺติโน คตา; लोकांच्या डोळ्यांचे भुंगे त्या शांतमुख कमळाकडे (बुद्धांच्या मुखकमलाकडे) आले आणि कुशल कर्माच्या सुवासावर पडत, तृप्त होऊन परत गेले. ๗๐๐. ७००. ตถา สภิกฺขุกา นาคา มุนิโน รูปสาคเร,เนตฺตินฺท มณินาวาหิ ปารํ คนฺตุํ น เต ปภุ; त्याचप्रमाणे भिक्खूंसह ते नाग मुनींच्या (बुद्धांच्या) रूपरूपी सागरात आपल्या नेत्ररूपी इंद्रमणीच्या नौकांनी पार जाण्यास समर्थ झाले नाहीत. ๗๐๑. ७०१. ตโต สสงฺฆํ สุคตํ สชโน มณิ อกฺขิโก,สกฺกจฺจํ สกหตฺเถหิ อนฺนปาเนน ตปฺปยี; त्यानंतर मणीअक्खिक नागराजाने आपल्या बांधवांसह सुगत (बुद्ध) आणि भिक्खू संघाला स्वतःच्या हाताने आदरपूर्वक अन्न व पानाने तृप्त केले. ๗๐๒. ७०२. อโถนีต ปตฺตปาณิม’จฺจยิตฺวา ตถาคตํ,ภตฺตินินฺโน นิมนฺเตสิ เทสนตฺถานุโมทนํ; त्यानंतर, भोजन करून पात्रातून हात काढलेल्या तथागतांची पूजा करून, भक्तीने लीन झालेल्या त्याने धम्मदेशना आणि अनुमोदनासाठी त्यांना निमंत्रित केले. ๗๐๓. ७०३. ตโต พฺรหฺมสฺสโร สตฺถา นิจฺฉรํ พฺรหฺมโฆสนํ,วิญฺญาเปนฺโต ชเน สพฺเพ สกสทฺเทน เทสนํ; त्यानंतर ब्रह्मस्वर असलेल्या शास्त्यांनी आपला ब्रह्मघोष प्रकट करत, आपल्या मधुर वाणीने सर्व लोकांना धम्मदेशना समजवून सांगितली. ๗๐๔. ७०४. เทเสสฺเววํ ชิโน ธมฺม’มนิลาสนกาทินํ,ปีติปาโมชฺช ชนนํ นิพฺพาณามต’มาวหํ; अशा प्रकारे जिनांनी (बुद्धांनी) वायू भक्षण करणाऱ्या नागांना व इतरांना प्रीती आणि प्रमोद उत्पन्न करणारा आणि अमृतमय निर्वाण देणारा धम्म उपदेशिला. ๗๐๕. ७०५. โภ โภ สุณาถ ภุชคา ภวสาครมฺหิปาปารินกฺกมกรากุล ทุคฺคมมฺหิ,มคฺคา ชนา ขลุ ลภนฺติ กทา ปติฏฺฐํ,โอหาย พุทฺธถิรสารตรึ วิสาลํ; "हे नागांनो, ऐका! पापांचे शत्रू आणि मकर (सुसरी) यांनी भरलेल्या या दुर्गम भवसागरात, बुद्धांच्या स्थिर व श्रेष्ठ अशा विशाल नौकेचा त्याग करून लोकांना कधी तरी आधार किंवा मार्ग मिळू शकेल का?" ๗๐๖. ७०६. ลทฺธาน ทุลฺลภตรํ มุนิปาตุภูตกาลํ จิเรน ภุชคา น ปมาทยิตฺถ,ชาตี ชรา มรณ ทุกฺข ปริทฺทวา จสํสาริกสฺส น ตโตป’คตสฺส โหติ; "दीर्घकाळानंतर मुनींच्या (बुद्धांच्या) प्राकट्याचा हा अत्यंत दुर्लभ काळ प्राप्त झाला असताना, हे नागांनो, तुम्ही प्रमाद करू नका. संसारचक्रातून मुक्त झालेल्याला जन्म, जरा, मरण, दुःख आणि शोक प्राप्त होत नाही." ๗๐๗. ७०७. ตารุญฺญมมฺพุชสิรึว ปริตฺตกาลํปาณํ ตุสารลว’สารตรํ ชนานํ,โภคํ ทธาติ ชลธิมฺหิ ตรงฺคภงฺคึนิจฺจํ มโน ทหติ โสกสิขีภิ นานา; "तारुण्य हे कमळाच्या सौंदर्याप्रमाणे अल्पकाळ टिकणारे आहे, माणसांचे जीवन दवबिंदूपेक्षाही क्षणभंगुर आहे, भोग हे समुद्रातील लाटांच्या विनाशासारखे चंचल आहेत आणि मन सतत विविध शोकरूपी अग्नीने जळत असते." ๗๐๘. ७०८. กตฺวาน ราคมิสโย’ปิ ขคา ทุปญฺญาถิรูปิ นาริกุสุเมสุปิ รูปคิทฺธา,ปตฺตา’นยํ ขลุ ปุเร ปริหีน ฌานารูเป น รชฺชถ ตโต ขลุ สาธุปญฺญา; "पूर्वी ऋषीमुनी आणि अल्पबुद्धीचे पक्षी देखील स्त्रीरूपी फुलांच्या सौंदर्यावर आसक्त होऊन, राग उत्पन्न झाल्यामुळे आपले ध्यान गमावून विनाशाला प्राप्त झाले. म्हणून, हे सुज्ञ लोकांनो, तुम्ही रूपावर आसक्त होऊ नका." ๗๐๙. ७०९. สทฺทานุราคมนุโคปิ ปุเร สิขณฺฑีสุตฺวาน โมริ มธุรํ คิรมญฺชิตงฺโค,วฺยาธสฺส หตฺถมคมาสิ ภเวสุ ตสฺมานตฺเถว สทฺทสมทุกฺขกรํ ชนานํ; "पूर्वी सुंदर अंगाचा मोर देखील लांडोरीचा मधुर आवाज ऐकून आवाजाच्या आसक्तीमुळे पारध्याच्या हाती सापडला होता. म्हणून, या संसारात माणसांना शब्दासारखे दुःख देणारे दुसरे काहीही नाही." ๗๑๐. ७१०. โอหาย เนกกุสุเมสุ ปราคราคํมตฺเตภกุมฺภ มคมา มทคนฺธลุทฺโธ,ภิงฺโค ปภคฺค ตนุโก กริกณฺณตาลานตฺเถว คนฺธสทิสํ ติภเวสุ ปาสํ; "अनेक फुलांमधील परागकणांची आसक्ती सोडून, मदाच्या सुवासाने लुब्ध झालेला भुंगा मदोन्मत्त हत्तीच्या गंडस्थळावर गेला आणि हत्तीच्या कानांच्या फडफडाटाने त्याचे शरीर चूर्ण झाले. या तिन्ही लोकांत गंधासारखा दुसरा कोणताही पाश नाही." ๗๑๑. ७११. คมฺภีร นีรธิภโว ปวุราสโน’ปิมิจฺโฉ คิลิตฺว พลิสํ รสเคธเหตุ,ปปฺโปติ ทุกฺขมตุลํ น รเสสุ สาตมตฺถิติ มนฺตฺว ปชภาถ รเสสุ เคธํ; "अथांग महासागरात राहणारा मासा देखील केवळ रसाच्या (चवीच्या) लोभापायी गळ गिळतो आणि अतुलनीय दुःखाला प्राप्त होतो. रसांमध्ये कोणतेही खरे सुख नाही हे जाणून तुम्ही रसाची आसक्ती सोडून द्या." ๗๑๒. ७१२. โภ พุหฺมโลกา’คต สุทฺธสตฺโตพุทฺธตฺตเมว นิยโต อปิ โพธิสตฺโต,ถิสงฺคมาย ปริหายิ สรชฺชโต’ปิตสฺมา หิ ผสฺสสทิโส อนโย นวตฺถิ; "ब्रह्मलोकातून आलेले शुद्ध सत्त्व आणि बुद्धत्वासाठी निश्चित असलेले बोधिसत्त्व देखील स्त्रीच्या स्पर्शाने रागाने युक्त होऊन आपल्या पदावरून च्युत झाले. म्हणून, स्पर्शासारखी दुसरी कोणतीही आपत्ती नाही." ๗๑๓. ७१३. เภรณฺฑ เปลก กปุ’ทฺทก เหตุหีนสตฺตาปิ ทานรุจิ ทานมณิปฺปภาวา,ปตฺตา’ปวคฺค วรสารปุรํ ภุชงฺคาโก นปฺปทาติ ธนิโก สิว’เมสมาโน; "भेरंड, मेंढे, माकडे आणि उदमांजर यांसारखे हीन प्राणी आणि नाग देखील दानाच्या आवडीमुळे व दानाच्या प्रभावाने श्रेष्ठ अशा मोक्षनगराला (निर्वाणाला) प्राप्त झाले. मग कल्याणाची इच्छा करणारा कोणता धनवान मनुष्य दान देणार नाही?" ๗๑๔. ७१४. ปาเลตฺว สีลม’มลํ วิสกณฺฐิกาปิอินฺทสฺส นนฺทนวเน’สิ ปิยา มเหสี,ตสฺมา ปสตฺถวิภวํ ยทิ ปตฺถยวฺโหปาเลถ สีลม’มลํ ขลุ ชิวิตํ’ว; "एका विषारी नागिणीने देखील निर्मळ शीलाचे पालन करून इंद्राच्या नंदनवनात त्याची प्रिय पट्टराणी होण्याचा मान मिळवला. म्हणून, जर तुम्ही प्रशंसनीय वैभवाची इच्छा करत असाल, तर आपल्या प्राणाप्रमाणे निर्मळ शीलाचे रक्षण करा." ๗๑๕. ७१५. สคฺโค วิสาล รตนาลย สมฺปกิณฺโณสานนฺท’มนฺท สุรสุนฺทริ สุนฺทโร โส,ผุลฺลมฺพุชากร วนาทิหิ นนฺทนีโยตตฺถามรา วิย’มรา’วิรตํ รมนฺติ; "स्वर्ग हा विशाल रत्नमयी महालांनी युक्त आहे, तो आनंदित आणि सुकुमार अप्सरांनी सुशोभित आहे, तसेच फुललेल्या कमळांच्या तलावांनी व वनांनी रमणीय आहे. तिथे देवगण अमरांप्रमाणे निरंतर रममाण होतात." ๗๑๖. ७१६. ตมฺหาปิ โภ รุจิร พฺรหฺมนิกาย ภุติรมฺมา ตโตปิ มหิตํ อมตํ วริฏฺฐํ,ตสฺมาตฺตกาม นิรตา ชนตา สปญฺญาตณฺหกฺขยาย สตตํ วีริยํ กโรถ; "त्यापेक्षाही सुंदर ब्रह्मलोकाचे वैभव आहे आणि त्याहूनही अधिक पूजनीय व श्रेष्ठ असे अमृत (निर्वाण) आहे. म्हणून, त्याची इच्छा करणाऱ्या सुज्ञ लोकांनी तृष्णेचा क्षय करण्यासाठी निरंतर वीर्य (प्रयत्न) करावा." ๗๑๗. ७१७. เอวํ สทฺธมฺมมคฺคํ วรมติ สุคโต เทสยิ ปนฺนคานํสุตฺวา เต สมฺปหฏฺฐา มหมหมกรุํ นิชฺชราทีหิ สทฺธึ,เตสํ เว เทสนายํ สุรวิฏปิ สมา สาตฺถิกา ตตฺถ ชาตาโส นาโถ ตญฺจ ธมฺมํ ภควติ ตนยา เต จ โว ปาลยนฺตุ "अशा प्रकारे श्रेष्ठ बुद्धी असलेल्या सुगतांनी नागांना सद्धम्माचा मार्ग उपदेशिला. तो ऐकून अत्यंत हर्षित झालेल्या त्यांनी देवगणांसह मोठा उत्सव साजरा केला. त्या धम्मदेशनेमुळे ते कल्पवृक्षाप्रमाणे फलदायी झाले. ते नाथ (बुद्ध), तो धम्म आणि भगवंतांचे पुत्र (संघ) तुमचे रक्षण करोत!" กลฺยาณิ เทสาคมนํ. कल्याणी देशात आगमन. ๗๑๘. ७१८. นคาธิราเช สุมนาภิธาเนวสํ สุเมโธ สุมนาภิธาโน,เทโว ตทา’คมฺม สปาริสชฺโชกลฺยาณิยํ ตตฺถ ผณีหิ สทฺธึ; सुमन नावाच्या पर्वतश्रेष्ठावर राहणारा, सुमेध (उत्कृष्ट बुद्धीचा) असलेला 'सुमन' नावाचा देव आपल्या परिवारासह आणि नागांसह कल्याणी येथे आला; ๗๑๙. ७१९. ทตฺวา’ปวคฺคสฺส นิทานทานํสุตฺวาน ธมฺมํ สุติสีติภุตํ,ปหฏฺฐจิตฺโต อุปคมฺม พุทฺธํนตฺวาห เอวํ กตปญฺชลีโก; मोक्षाचे कारण असणारे दान देऊन आणि कानांना शीतलता देणारा धम्म ऐकून, प्रसन्न चित्ताने बुद्धांजवळ जाऊन व त्यांना वंदन करून, हात जोडून तो असा म्हणाला: ๗๒๐. ७२०. น เว ผณีนํ นปิ มานุสานํนานิมฺมิสานํ น ปิตามหานํ,หิตตฺถ เมวาขิล โลกนาถาชายนฺตี โลเก กรุณาคุณคฺคา; "केवळ नागांच्या, मनुष्यांच्या, देवांच्या किंवा ब्रह्मदेवांच्याच नव्हे, तर संपूर्ण जगाच्या कल्याणासाठीच करुणेच्या गुणांनी युक्त असलेले लोकनाथ (बुद्ध) या जगात जन्माला येतात." ๗๒๑. ७२१. อนฺโตคธา นูน มยมฺปิ ตุยฺหํทยาย ตสฺมา ผณีนํ วิเมสํ,กโรหิ มยฺหํ ภวนมฺหิ ธีรปาทํ’สุนา’ตีว ปวิตฺตรูปํ; "नक्कीच आम्ही देखील आपल्या करुणेचे पात्र आहोत. म्हणून, हे धीर (बुद्ध), आपल्या अत्यंत पवित्र चरणकमलांच्या धूलीने माझ्या या नागांच्या निवासस्थानाला पावन करा." ๗๒๒. ७२२. โย’ยํ นโค ทิสฺสติ’โต ปุรตฺถภุมงฺคนา โมลิสิรึ วหนฺโต,สมนฺตกูโฏติ สมนฺตจกฺขุชานาติ โลโก วสตึ มเมตํ; "येथून पूर्वेकडे जो हा पर्वत दिसत आहे, जो पृथ्वीरूपी स्त्रीच्या मुकुटाची शोभा धारण करत आहे, त्याला जग 'समंतकूट' म्हणून ओळखते; हे समंतचक्षू (सर्वज्ञ बुद्ध), हेच माझे निवासस्थान आहे." ๗๒๓. ७२३. โย นีล นานา วนราชิ ราชิโตอาสาร ธารา คิริ นิชฺฌรากุโล,อาปีต นีลารุณ ปลฺลวาวลีชิมูตกูโฏ วิย ภาติ อุคฺคโต; "जो विविध हिरव्यागार वनराईने सुशोभित आहे, डोंगरावरील धबधबे आणि पाण्याच्या प्रवाहांनी समृद्ध आहे, आणि पिवळसर, निळ्या व तांबूस पालवीच्या ओळींनी युक्त असलेला तो पर्वत एखाद्या उंचावलेल्या ढगाच्या शिखराप्रमाणे भासतो;" ๗๒๔. ७२४. โย สินฺธุวารึ อุรสา ปเภชฺชอาคมฺม เต ปาทปณาม เหตุ,วิชฺโชตมาโน วิยจกฺกปาณิมหาติ ตุงฺคคฺค ธราธรินฺโท; "जो समुद्राचे पाणी आपल्या छातीने चिरून, जणू आपल्या चरणांना वंदन करण्यासाठी पुढे आल्यासारखा चक्रपाणीप्रमाणे तळपत आहे, असा हा उंच शिखरांचा महान पर्वतराज आहे;" ๗๒๕. ७२५. คงฺคาวธู กุฏกิรีฏธารีสามนฺต เสลินฺท จมูปตีโก,โย’ยํ ธราธาร มหามหีโปร ราช ลงฺกา นครงฺคณมฺหิ; "गंगा नदीरूपी वधूच्या शिखराचा मुकुट धारण करणारा, आणि सभोवतालच्या पर्वतश्रेष्ठांना आपले सेनापती बनवणारा हा पर्वतराज लंका नगरीच्या प्रांगणात एखाद्या महान राजाप्रमाणे शोभून दिसतो;" ๗๒๖. ७२६. ปาโรห ทนฺโต จิตกูฏ กุมฺโภอเนก โสณฺฑิกฺข สวนฺติ หตฺโถ,โย นิชฺฌราสาร มทปฺปวาโหคโชริวา’ภาติ สุราธิปสฺส; "पारंब्या हेच ज्याचे सुळे आहेत, चित्रकूड शिखर हेच ज्याचे गंडस्थळ आहे, अनेक झरे हेच ज्याचे सोंड आहेत आणि धबधबे हाच ज्याचा मदप्रवाह आहे, असा हा पर्वत देवराज इंद्राच्या ऐरावत हत्तीप्रमाणे भासतो;" ๗๒๗. ७२७. สมฺผูลฺล ปุปฺผตฺถพกา’นปตฺตาสตฺธตฺต รตฺตงฺกุรโมลิมาลา,กนฺตาลตา’ลิงฺคิต ขนฺธเทหาติฏฺฐนฺติ ภูปาว ยหึ กุชินฺทา; "जिथे उमललेल्या फुलांचे गुच्छ हेच ज्यांचे वस्त्र आहे, लाल पालवीच्या ओळी हीच ज्यांची मुकुटमाला आहे आणि सुंदर लतांनी ज्यांच्या खोडांना आलिंगन दिले आहे, असे वृक्षराज एखाद्या राजाप्रमाणे उभे आहेत;" ๗๒๘. ७२८. สิทฺธงฺคนา รตฺตปทมฺพุชาลีสมฺหินฺน หตฺถาภรณาลิ ยุตฺตา,เกกีกลาปุปฺปล มาลมาลีสิลาตลากญฺช นิภนฺติ ยตฺถ; "जिथे सिद्ध स्त्रियांच्या लाल चरणकमलांच्या रांगांनी, हातातील दागिन्यांच्या प्रभावाने, आणि मोरांचे पिसारे व निळ्या कमळांच्या माळांनी युक्त असलेले शिलाखंड कमळांप्रमाणे भासतात;" ๗๒๙. ७२९. มงฺคุร ปาฐีน สวงฺก สิงฺคุโรหิจฺจ มุญฺชา?มร ปาวุเสหิ,กุลีรนกฺกาท’นิเมสเกหินิกีฬีตํ ททฺทร รตฺตเปหิ; "जिथे मांगुर, पाठीन, सवंक, शिंगू, रोहिच्च आणि मुंज इत्यादी माशांनी, तसेच खेकडे, कासव आणि इतर जलचरांनी लाल रंगाच्या पाण्यात क्रीडा केली आहे;" ๗๓๐. ७३०. นิจฺจญฺหิ สํราว วิราจิตานํพลาก กาทมฺพ กทมฺพกานํ,อาปานสาลา วิย สารสานํหํสาลินํ มงฺคล วาสภูตํ; "जे नेहमी मधुर आवाज करणाऱ्या बगळे, कादंब आणि इतर पक्ष्यांच्या समूहांचे, तसेच सारस आणि हंसांच्या रांगांचे मंगल निवासस्थान असून त्यांच्यासाठी मद्यशाळेसारखे आहे;" ๗๓๑. ७३१. นิรนฺตราโมท มุทาวเคหิสุผุลฺล โกกาส’รวินฺทเกหิ,โสคนฺธิ’กินฺทีวร เกรเวหิกิญฺชกฺข ฉนฺนณฺณตเลหิ จิตฺตํ; "जे निरंतर सुवास पसरवणाऱ्या आणि आनंद देणाऱ्या उमललेल्या कोकनद, अरविंद, सौगंधिक, इंदीवर आणि कैरव कमळांनी सुशोभित आहे, आणि ज्याच्या पाण्याचा पृष्ठभाग कमळांच्या परागकणांनी झाकलेला आहे;" ๗๓๒. ७३२. สีตจฺฉ สาโตทก สมฺปปุณฺณสโรชินี ลงฺกต ภุมิภาโค,โย’ยํ ปุเร ภาติ มนุญฺญรูโปสมนฺตกูโฏ ส สมนฺตกูโฏ; "ज्याचा भूभाग थंड, स्वच्छ आणि गोड पाण्याने भरलेल्या कमळिणींनी सुशोभित आहे, असा हा अत्यंत सुंदर दिसणारा पर्वत म्हणजेच तो 'समंतकूट' पर्वत होय;" ๗๓๓. ७३३. ทลิต วิปินสณฺฑา ยตฺถ เสเล สมนฺตาสมุปคต ชนานํ จิตฺตมาโมทยนฺติ,มธุก วฏ กเรริ โพธิ ชมฺพีร ภลฺลิขทิร’ภย กทมฺพา ผุลฺล เสลฺลู ปลาสา; "जिथे या पर्वतावर चहूबाजूंनी पसरलेली दाट वने तेथे येणाऱ्या लोकांच्या मनाला आनंदित करतात; जिथे महुआ, वड, करीर, बोधी, जंबीर, भल्लातक, खैरा, हिरडा, कदंब, फुललेले श्लेष्मातक (भोकर) आणि पळसाचे वृक्ष आहेत." ๗๓๔. ७३४. ปณส’มต ปิลกฺขา กณฺหวณฺฏ’กฺข จิญฺจาลพุช พทริ นีปา ผนฺทนิ’นฺทีวราวมกุล’สน ปิยาลา คทฺทภณฺฑ’ชฺชุนา จกมุก สลฺล ตินฺทุ’ทุมฺพรมฺพสฺส’กณฺณา; फणस, पिंपरी, काळे देठ असलेले वृक्ष, बिब्बा, चिंच, बडहर, बोर, कदंब, स्पंदन, निळे कमळ, बकुळ, असन, चारोळी, पारसपिंपळ, अर्जुन, सुपारी, साळई, टेंभुर्णी, उंबर, आंबा आणि अश्वकर्ण; ๗๓๕. ७३५. ปุนฺนาค จมฺปก ทุมุปฺปล ทาฑิมา จขชฺชูริ ตาล คิริมลฺลิก’โสก ตาลา,หินฺตาล นาค นิวุลา ยุคปตฺต’ริฏฺฐเสตมฺพ เอรวตกาปิ จ เกตกา จ पुन्नाग, चाफा, वृक्ष-उत्पल, डाळिंब, खजूर, ताड, रानमोगरा, अशोक, जंगली ताड, नागकेशर, नेवाळी, कांचन, रिठा, पांढरा आंबा, ऐरावतक आणि केवडा; ๗๓๖. ७३६. สมผุลฺลภณฺฑิ สุมน’ชฺชก ยูถิกา จวาสนฺติ จิตฺตก ชปา รวิมาลตี จ,กุนฺทสฺส’มารก กุรณฺฑก พีชปูรเสผาลิกา จ ติณสูล สมีรณา จ; पूर्ण उमललेली भांडी, जाई, तुळस, जुई, वासंती, चित्रक, जास्वंद, सूर्यमालती, कुंद, कण्हेर, कोरांटी, महाळुंग, पारिजातक, तृणशूल आणि समीर वृक्ष; ๗๓๗. ७३७. โวจุ’จฺชุ กีจก หลิทฺทิ วิฬงฺคิ พิมฺพินีลี วจา’ติวิสาลาพุ จ นาควลฺลี,วลฺลีห สารท’ปราชิตวารุ’สีราผลาทิ เนก วนราชิ วิราชิโต โส; केळी, ऊस, बांबू, हळद, वावडिंग, तोंडली, नीळ, वेखंड, अतिविष, भोपळा, नागवेली, विविध वेली, शारदीय फुले, गोकर्ण, वेळू आणि वाळा इत्यादी अनेक फळझाडांच्या वनराजीने तो पर्वत सुशोभित झाला होता; ๗๓๘. ७३८. ติฏฺฐนฺติ เกจิ ตรโว สุรภึ กิรนฺตาตตฺเถว เกจิ ผลิตา มธุรปฺผลานิ,อนฺโทลิตา ผลิตปลฺลวิตา ลตาโยสนฺธารยํ วิฏป ชตฺตุสุ ภนฺติ เกจิ; तेथे काही वृक्ष सुगंध पसरवत उभे आहेत, तर काही मधुर फळांनी लगडलेले आहेत. फळांनी आणि पालवीने डवरलेल्या वेली झुलत आहेत आणि काही वृक्षांच्या फांद्यांचा आधार घेऊन सुशोभित दिसत आहेत; ๗๓๙. ७३९. สามนฺตเค ชนคเณ สตตํ ทุมินฺทาสมฺปีณยนฺติ ทลิตา ผลิโน จ ยสฺมึ,เต อวฺหยนฺติ วิย โลจน โคจเรหิวาเต’ริเตหิ ตรุณารุณ ปลฺลเวหิ; ज्या पर्वतावर उमललेले आणि फळांनी लगडलेले श्रेष्ठ वृक्ष आसपासच्या लोकसमुदायाला सतत आनंदित करतात; वाऱ्याच्या झुळुकीने हलणाऱ्या आपल्या कोवळ्या तांबूस पालवीने ते जणू प्रेक्षकांच्या डोळ्यांना आपल्याकडे बोलावित आहेत; ๗๔๐. ७४०. ตสฺมึ วเน วนสุรา นิชวสุนฺทรีหิรมฺเม สิลาตลทเห สิกตาตเล จ,นจฺจนฺติ ตนฺติ ตุริยานิ จ วาทยนฺติคายนฺติ มาลภริโน สตตํ ปตีตา; त्या वनात वनदेवता आपल्या सुंदर पत्नींसह रमणीय शिलातळांवर, सरोवरांच्या काठी आणि वाळूच्या मैदानांवर सतत प्रसन्न चित्ताने, पुष्पमाला परिधान करून नृत्य करतात, तंतुवाद्ये वाजवतात आणि गाणी गातात; ๗๔๑. ७४१. สิทฺธา จ สิทฺธวนิตา หิ ตหึ ตหึ เตทิพฺพนฺติ ปุปฺผผล ปตฺตรสาหินนฺทิ,อจฺฉนฺติ ตตฺถ คิริปาทป รามเณยฺเยโยเคหิ สงฺคต มนา พหิตาปสาปิ; तिथे सिद्ध आणि सिद्ध-स्त्रिया फुलांच्या, फळांच्या आणि पानांच्या रसाचा आनंद घेत ठिकठिकाणी क्रीडा करतात; तसेच योगाभ्यासाने मन एकाग्र केलेले तपस्वीही त्या पर्वतावरील वृक्षांच्या रमणीयतेचा आनंद घेत तिथे निवास करतात; ๗๔๒. ७४२. ตสฺมึ วเน หริณ โรหิต ปุณฺฑรีกโคกณฺณ สลฺล สส ชมฺพุก สูกรา จ,สาขามิเค’ณิวค พพฺพุ รุรู กุรุงฺคโคธา’ขุ ปมฺปก กปี ควยา จ’เนกา; त्या वनात हरीण, रोहित मृग, पांढरे मृग, गवा, साळई, ससे, कोल्हे, रानडुकरे, माकडे, एणी मृग, रानमांजर, रुरू मृग, कुरंग मृग, घोरपडी, उंदीर, पंपक, कपी आणि अनेक रानबैल राहतात; ๗๔๓. ७४३. เต วคฺค วคฺค จริโน หยมารกาทีนานา จตุปฺปทคณา มุทิตา วสนฺติ,ปกฺขีปิ โกสิย กโปตก นีลคีวธงฺกา’ฏ ลาป ปรปุฏฺฐ มธุพฺพตาว; कळपा-कळपाने फिरणारे विविध प्रकारचे चौपाय प्राणी तिथे आनंदाने राहतात. तसेच घुबड, कबूतर, मोर, कावळे, बगळे, लाव्हा, कोकिळ आणि मधमाश्यांसारखे पक्षीही तिथे वावरतात; ๗๔๔. ७४४. นิชฺชิวฺห ทินฺทิห จโกรก สาฬิกา จจกฺกวฺห กีร กุรรา กุลลา จ กงฺกา,จิตฺรจฺฉทา มธุร กูชก เนกปกฺขีสงฺคมฺม ยตฺถ นิวสนฺติ มนุญฺญรูปา; मुके पक्षी, दिंडिह पक्षी, चकोर, साळुंखी, चक्रवाक, पोपट, कुरर, ससेणा आणि कंक पक्षी; तसेच रंगीबेरंगी पंख असलेले, मधुर कूजन करणारे आणि मनमोहक रूपाचे अनेक पक्षी एकत्र येऊन तिथे निवास करतात; ๗๔๕. ७४५. เตสํ วนนฺตมถ นาฏกมณฺฑลา’จคีตาลยํ วิย อโหสิ จ คายกานํ,อาปานภุมิ สทิสํ มิคปกฺขิกานํนิจฺจุสฺสวํ รติกรํ นยนาภิรามํ; त्या पशू-पक्ष्यांसाठी तो वनप्रदेश म्हणजे जणू एखादी नाट्यमंडळी, गायकांसाठी संगीतगृह, मद्यपानाची भूमी आणि डोळ्यांना सुख देणारा एक निरंतर चालणारा आनंदोत्सवच होता; ๗๔๖. ७४६. เอวํ วิโธ วิปินราชิ วิราชิเตหิกูเฏหิ เนกสุร สุนฺทริ มณฺฑิเตหิ,อตฺยุจฺจ นีลสิขิคีว สมาน วณฺโณเอโส สมนฺตคิริ เม วสตี มุนินฺท; "हे मुनींद्र! अशा प्रकारच्या वनराजींनी सुशोभित असलेला, अनेक देवकन्यांनी नटलेल्या शिखरांनी युक्त असलेला, अत्यंत उंच आणि मोराच्या निळ्या कंठासारखा वर्ण असलेला हा 'समंतगिरी' आहे, जिथे मी निवास करतो;" ๗๔๗. ७४७. เอวํ ปตีต มนโส สุมนาภิธาโนวตฺวาน นตฺวมสมํ คมโนปยุตฺตํ,กาสาถ โสปิ มุนิ ตสฺส วจํ ปฏิจฺจสพฺภิกฺขุ นิกฺขมิ ชิโน คคนายนมฺหิ; अशा प्रकारे प्रसन्न मनाने बोलून, 'सुमना' नावाच्या देवतेने प्रस्थान करण्यास तयार असलेल्या त्या अनुपम बुद्धांना वंदन केले. त्यानंतर, त्याचे आमंत्रण स्वीकारून, सर्व भिक्खूंसह ते जिन आकाशाच्या मार्गाने निघाले; ๗๔๘. ७४८. นิจฺเจตนาปิ คิริปาทป อาทโยปินาคา สุปณฺณ มิค ปกฺขิก เหตุกาปิ,วิชฺชาธรามร’สุรา จตุราณนาปิสงฺคมฺม’กํสุ สุมนา มหมพฺภุตํ เต; पर्वत आणि वृक्ष यांसारख्या अचेतन गोष्टींनी, तसेच नाग, गरुड, पशू, पक्षी, विद्याधर, देव, असुर आणि ब्रह्मदेव यांनीही एकत्र येऊन प्रसन्न चित्ताने त्यांचे अद्भुत पूजन केले; ๗๔๙. ७४९. มุนินฺเท ปยนฺเต สมิทฺธํ ติโลกํคิรินฺทาภินนฺทา ทุมินฺทา ปพุทฺธา,มิคินฺทา สุตุฏฺฐา ขคินฺทา สุฆุฏฺฐาปวุฏฺโฐ มหินฺโท ปณฏฺโฐ นิทาโฆ; मुनींद्रांनी प्रस्थान केले असता तिन्ही लोक समृद्ध झाले; पर्वतराज आनंदित झाले, श्रेष्ठ वृक्ष प्रफुल्लित झाले, सिंहराज अत्यंत संतुष्ट झाले, पक्षीराज मधुर गुंजन करू लागले, पर्जन्यवृष्टी झाली आणि उन्हाळ्याचा दाह नष्ट झाला; ๗๕๐. ७५०. คจฺฉนฺเต คคนายเนน สุคเต ภานุ’สิ สนฺโต ตทาวาเรสุํ สูริยาตปญฺจ ชลทา สิญฺชึสุ ภุมฺยา ชลํ,มนฺทามนฺท สุคนฺธ มุทฺธ ปวโน ปาเปติ สิตํ สุขํ,เทวาทิ ธช ฉตฺต จามรกรา ปูเชนฺติ มาเนนฺติ จ; सुगत आकाशाच्या मार्गाने जात असताना सूर्य शांत झाला, ढगांनी उन्हाचा ताप रोखला आणि पृथ्वीवर पाण्याचा वर्षाव केला. मंद, सुगंधी आणि शीतल वारा सुखद गारवा पसरवत होता. देव इत्यादींनी हातात ध्वज, छत्र आणि चामर घेऊन त्यांचे पूजन व आदर सत्कार केला; ๗๕๑. ७५१. สนฺนีร หินฺตาล’ค สินฺทิ ปูคตาลมฺพสาลาทิ มหีรุหิตฺทา,ติฏฺฐนฺติ เต จามรหตฺถกา’วปุปฺเผหิ ฉนฺโน คคนงฺคโนปิ; नारळ, हिनताल, शिंदी, सुपारी, ताड, आंबा, साल इत्यादी वृक्ष जणू हातात चामर घेऊन उभे होते आणि आकाशाचे अंगणही फुलांनी झाकून गेले होते; ๗๕๒. ७५२. อเนน วิธินา ชคเทก นาโถปวตฺตมาเนสุ มหามเหสุ,ทิสญฺจ วิทิสํ ปริปูรยนฺโตชพฺพณฺณรํสีหิ อคา นคินฺทํ; या पद्धतीने, महान उत्सव साजरा होत असताना, दिशा आणि उपदिशा आपल्या षड्रंगी रश्मींनी प्रकाशित करत, जगदेकनाथ त्या पर्वतश्रेष्ठाकडे गेले; ๗๕๓. ७५३. ตสฺมึ สมนฺตนคมุทฺธนิ โลกนาโถฉพฺพณฺณรํสิ นิกรํ ทิสิ ปตฺถรนฺโต,ภิกฺขูหิ โส ปริวุโต ปรสาครนฺตํโอโลกยํ ฐิติมกาสิ ออโนมวณฺโณ; त्या समंतकूट पर्वताच्या शिखरावर, दिशा-दिशांमध्ये आपल्या षड्रंगी रश्मींचा समूह पसरवत, भिक्खूंच्या समुदायाने वेढलेले आणि अतुलनीय कांती असलेले लोकनाथ समुद्राच्या पलीकडच्या किनाऱ्याकडे पाहत उभे राहिले; ๗๕๔. ७५४. ลงฺกาวธู สุมนกูฏ กิรีฏ กูฏํสชฺเชสิ’นคฺฆ ชน ราช มณี มหนฺโต,อิจฺฉตฺถทํ สิวทมปฺปฏิมํ ติโลเกตํ’ทานิ โภ ภชถ เสวถ สพฺพกาลํ; लंका रूपी वधूच्या मुकुटासारख्या असलेल्या या समनकुटाच्या शिखराला मानवांच्या महान राजाने अमूल्य मण्यांनी सजवले. हे लोकांनो! तिन्ही लोकांत अतुलनीय, कल्याणकारी आणि इच्छित फल देणाऱ्या त्या शिखराची आता तुम्ही नेहमी भक्ती व सेवा करा; ๗๕๕. ७५५. กาสุํ ตทา สุรวรา สุรสุนฺทรีหิลงฺกาย เสลสิขเรสุ มหาสมชฺชํ,วชฺชึสุ เภริ วิกตี สยเมว สพฺพาภสฺสึสุ ทิพฺพกุสุมาภรณา นภมฺหา; तब्बल श्रेष्ठ देवांनी देवकन्यांसह लंकेच्या पर्वतशिखरांवर एक मोठा उत्सव साजरा केला. सर्व प्रकारची नगारे आपोआपच वाजली आणि आकाशातून दिव्य फुले व आभूषणांचा वर्षाव झाला; ๗๕๖. ७५६. ลงฺกมฺพรํ นิขิลมาสิ จ ฉตฺตฉตฺตํนานา วิราค ธช เกตุ สมากุลญฺจ,นานาสุคนฺธ กุสุมาทิ ทิสนฺตราลํ,นานคฺฆิกาวลิ วิราชิต มนฺตฬิกฺขํ; लंकेचे संपूर्ण आकाश छत्रांनी व्यापून गेले आणि विविध रंगांच्या ध्वज-पताकांनी भरून गेले. दिशांचे अंतराल विविध सुगंधी फुलांनी सुवासित झाले आणि अंतरिक्ष अमूल्य वस्तूंच्या माळांनी सुशोभित झाले; ๗๕๗. ७५७. ตสฺมึ ทิเน’สิ รตนํ มณิโตรเณหิทีปาลิ ปุณฺณฆฏปนฺตีหิ ทสฺสนียํ,สมฺพุทฺธ เทหปริโตคต ฉปฺปภาหิรตฺตํ นภาวนิ จราจร สพฺพทพฺพํ; त्या दिवशी तो परिसर रत्नजडित तोरणे, दीपमाळा आणि पूर्णघटांच्या पंक्तींनी अत्यंत प्रेक्षणीय झाला होता. सम्यक्‌संबुद्धांच्या शरीरातून निघणाऱ्या षड्रंगी प्रभांनी आकाश, पृथ्वी आणि सर्व चराचर सृष्टी रंगून गेली होती; ๗๕๘. ७५८. มาลาวตํส สมกา คิรโย สมนฺตาหุตฺวา นมนฺติ จ ภมนฺติ สเจตนา’ว,สพฺเพปิ ตตฺถ ตรโวจ ลตาทโย จนจฺจนฺติ ทิพฺพนฏกา วิย โอนตคฺคา; सभोवतालचे पर्वत जणू फुलांचे मुकुट परिधान केल्यासारखे सचेतन होऊन लवू लागले आणि फिरू लागले. तिथले सर्व वृक्ष आणि वेलीही आपली शिखरे नमवून दिव्य नर्तकांप्रमाणे नृत्य करू लागले; ๗๕๙. ७५९. เอวํ ตทา มหต วิมฺหย ปาฏิเหเรพุทฺธานุภาว ชนิเต อิธ วตฺตมาเน,ตตฺวาน ธีรจรณํ สมโน สุธาสีเอวํ วที ปรม ปิติมโน อุทคฺโค; अशा प्रकारे, बुद्धांच्या प्रभावाने निर्माण झालेला हा महान आणि विस्मयकारक प्रातिहार्य घडत असताना, तो देव अत्यंत आनंदित व प्रफुल्लित मनाने त्या धीरगंभीर बुद्धांच्या चरणांवर डोके ठेवून असे म्हणाला; ๗๖๐. ७६०. เย เต มุทุ โกมล รตฺตปาทาสุรตฺต ผุลฺลมฺพุรุโหปมานา,วฏฺฏานุปุพฺพายต องฺคุลิกาสุตมฺพตุงฺคคฺค นขาวลีกา; "आपले जे चरण मऊ, कोमल आणि तांबूस आहेत, जे पूर्ण उमललेल्या लाल कमळासारखे दिसतात, ज्यांच्या बोटे गोल, अनुक्रमे लांब होत गेलेली आहेत आणि नखांच्या ओळी तांबूस व उन्नत आहेत;" ๗๖๑. ७६१. สุวณฺณกุมฺมุ’นฺนต ปาทปิฏฺฐินิคุฬฺห โคปฺผายต ปณฺหิภาคาสมจฺฉมายํ สกลํ ปติฏฺฐิตาน ลิมฺปเต สุจฺฉวิตา รชาทิ; "ज्यांच्या चरणांचा वरचा भाग सोन्याच्या कासवासारखा उन्नत आहे, घोटे सुविभक्त आहेत, टाचा लांब आहेत, जे जमिनीवर पूर्णपणे सपाट टेकतात आणि ज्यांच्या सुंदर त्वचेला धूळ इत्यादी स्पर्श करू शकत नाही;" ๗๖๒. ७६२. สมฺมตฺต หตฺโถสภ หํส สีหสมาน ลีลาย ยหึ ปยาติ,นินฺนุนฺนตา เภริตลา’ว ภุมิโหตาถ ปุปฺผาทิ สุมณฺฑิตา จ; "मत्त हत्ती, बैल, हंस किंवा सिंहासारख्या डौलदार चालीने आपण जिथे जिथे चालता, तिथली उंच-सखल जमीन नगाराच्या पाठीसारखी सपाट होते आणि फुलांनी सुशोभित होते;" ๗๖๓. ७६३. อเปนฺติ มคฺคา สยเมว ขาณุสกณฺฏมูลา กฐลา จ สพฺเพ,คมฺภีร นีราปค ปงฺกทุคฺคาหิตฺวา สภาวํ รมณียเมนฺติ; "मार्गातील खुंट, काटे, मुळे आणि खडे हे सर्व स्वतःहून दूर होतात. खोल नद्या आणि चिखलाचे दुर्गम मार्ग आपला मूळ स्वभाव सोडून अत्यंत रमणीय बनतात;" ๗๖๔. ७६४. วชนฺติ ภุมึ คิรโย ปุรตฺถปสาริเต ปาทวเร ชินสฺส,นิพฺพาติ อคฺคี นรโกทเรปิคณฺหนฺติ ปาเท ปทุมาทโย จ; "जिनांचे श्रेष्ठ चरण पुढे पडताच समोरील पर्वत जमिनीच्या पातळीवर येतात, नरकाग्नी देखील शांत होतो आणि कमळासारखी फुले आपल्या चरणांना आधार देण्यासाठी उमलतात;" ๗๖๕. ७६५. อิทญฺหิ เต ปาทตเล ยตีสสนาภิ เนมิ ฆฏิกาวลีหิ,สุสณฺฐิตํ จา’รสหสฺสวนฺตํสนฺทิสฺสเต จกฺกวรํ มหนฺตํ; "हे यतीश्वर! आपल्या तळपायांवर नाभी, नेमी आणि मण्यांच्या माळांनी युक्त असलेले, हजार आऱ्यांचे अत्यंत सुंदर आणि विशाल असे श्रेष्ठ धम्मचक्र दिसून येते." ๗๖๖. ७६६. ตเมว จกฺกํ ปริวารยิตฺวาสิริวจฺฉ โสวตฺถิ’วตํสกา จ,ปาสาท ภทฺราสน ปุณฺณปาติสิตาตปตฺตาสิ มยูรหตฺถา; त्या चक्रालाच वेढून श्रीवत्स, स्वस्तिक, कर्णभूषणे, प्रासाद (राजवाडा), भद्रासन, पूर्णपात्र (भरलेला कलश), श्वेतछत्र, तलवार आणि मयूरपिच्छांचे पंखे (विराजमान आहेत); ๗๖๗. ७६७. นีลาทิเภทา กมลุปฺปลา จสเมรุ สตฺตทฺทิ มหาสมุทฺทา,สตฺตาปคา สตฺต มหาสรา จหิมาลโย จกฺกวาฬทฺทิโก จ; निळ्या रंगादी विविध कमळे आणि उत्पले, सुमेरू पर्वत, सात पर्वतश्रेणी, महासागर, सात नद्या, सात महासरोवरे, हिमालय आणि चक्रवाळ पर्वत; ๗๖๘. ७६८. จนฺทกฺกตารา จ ฉเทวโลกาปิตามหาวาส มนุสฺสโลกํ,สุวณฺณ นาวา สิวิกา จ สงฺขํเกลาสเสลํ ธชโตรณา จ; चंद्र, सूर्य आणि तारे, सहा देवलोक, ब्रह्मलोक (पितामहाचे निवासस्थान), मनुष्यलोक, सुवर्ण नौका, पालखी, शंख, कैलास पर्वत आणि ध्वज-तोरण; ๗๖๙. ७६९. จินฺตามณุณฺหีส สวจฺฉ เธนูมีนทฺวยํ จกฺกวตฺติ สเสโน,สีห’สฺส มาตงฺค วิยคฺฆราชาหํโสสโภ กิมฺปุริโส มยูโร; चिंतामणी, मुकुट, वासरासहित गाय, मत्स्ययुगल (दोन मासे), सैन्यासह चक्रवर्ती राजा, सिंह, अश्व (घोडा), हत्ती, व्याघ्रराज (वाघ), हंस, वृषभ (बैल), किंपुरुष आणि मयूर (मोर); ๗๗๐. ७७०. โกญฺจา จ เอราวณ หตฺถิราชาสจกฺกวากา มกราทโย จ,นานา มหามงฺคล ลกฺขณา เตวิโรจมานา วิลสนฺติ นิจฺจํ; क्रौंच पक्षी, ऐरावत हत्तीराज, चक्रवाक पक्षी, मकर इत्यादी; हे विविध महामांगलिक लक्षणे तेथे निरंतर प्रकाशमान होऊन शोभून दिसतात; ๗๗๑. ७७१. ชาตกฺขเณ ยสฺส มหึ ปเภชฺชวิสาล สตฺตุทฺทย ปงฺกชานิ,ปฏิคฺคเหสุํ จรณานิ ยานิเต ตานิมานจฺฉริยานิ โลเก; ज्यांच्या जन्माच्या क्षणी पृथ्वी भेदून वर आलेल्या सात विशाल कमळांनी ज्यांच्या चरणांचे स्वागत केले (चरणांना झेलले), जगातील ती हीच आश्चर्यकारक कृत्ये आहेत; ๗๗๒. ७७२. วนฺทาปนตฺถายุ’ปนีตกาเลปิตูหิ เต เทวล ตาปสินฺทํ,ปาทานิ คนฺตฺวาน ชฏาสุ ตสฺสอาสุํ ตเว’ตงฺฆิยุคํ อโห โภ; जेव्हा मातापित्यांनी वंदन करण्यासाठी त्यांना देवल (असित) तापसश्रेष्ठांकडे आणले, तेव्हा आपले ते चरणयुगल त्यांच्या जटांवर जाऊन स्थिरावले, अहो! काय हे आश्चर्य!; ๗๗๓. ७७३. สุทฺโธทนวฺหสฺส นราธิปสฺสสนฺโตส โตเยหิ ปปูริตสฺส,สิโร วิสุทฺธมฺพุ รุหากรสฺสสโรรุ หาสุํ จรณานิ ตุยฺหํ; आनंदाच्या जलाने परिपूर्ण झालेल्या शुद्धोधन नामक राजाच्या मस्तकरूपी शुद्ध कमळाच्या तलावावर आपले चरण कमळाप्रमाणे शोभून दिसले; ๗๗๔. ७७४. เย จงฺกเม จงฺกมณาวสาเนโอนมฺม เมรูทย ปพฺพนิณฺทา,ปฏิคฺคเหสุํ จรณานิ ยานิเต ตานิมา’นจฺฉริยานิ โลเก; चंक्रमणाच्या वेळी आणि चंक्रमणाच्या शेवटी, मेरू आणि उदय इत्यादी पर्वतश्रेष्ठांनी लवून ज्या चरणांना झेलले, जगातील ती हीच आश्चर्यकारक कृत्ये आहेत; ๗๗๕. ७७५. ยํ วนฺทมาโน ติทิวาธิโป โสยสฺสานุภาเวน คตายุโกปิ,สกิยฐาเน’สินปุนาปิ เต’วํปาทมฺพุชํ ธีร!มหานุภาวํ; हे धीर! महापराक्रमी! ज्या चरणकमळाला वंदन करून तो स्वर्गलोकाचा अधिपती (शक्र), त्याचे आयुष्य संपले असतानाही, त्याच्याच प्रभावाने पुन्हा आपल्या पदावर राहू शकला, असे आपले ते चरणकमळ आहे; ๗๗๖. ७७६. เทหีนมคฺโคปิ นิสากราริมานุนฺนโต โส สยิตสฺส ตุยฺหํ,ปาทสฺส อนฺตมฺปิ น สกฺขิ ทฏฺฐุํอจฺเฉร รูปํ อิทมงฺฆิกญฺชํ; देहधाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि गर्वाने उन्नत असलेला तो राहू (चंद्राचा शत्रू) देखील आपण निद्रिस्त असताना आपल्या चरणाचा अंत पाहू शकला नाही, हे आपले चरणकमळ अत्यंत आश्चर्यकारक रूपाचे आहे; ๗๗๗. ७७७. คงฺคาย คงฺคาปติ สนฺนิธาเนตีเร ตทา นมฺมท ชิมฺหคสฺส,ปาทสฺส ลญฺฉํ อกรี มุนินฺทมยฺหํ’ปิ โหตํ กรุณา ตเวสา; हे मुनींद्र! गंगेच्या तीरावर समुद्राजवळ आणि नंतर वळणावळणाने वाहणाऱ्या नर्मदा नदीच्या तीरावर आपण आपल्या चरणांचे चिन्ह (पादुका) अंकित केले; आपली हीच करुणा माझ्यावरही असो; ๗๗๘. ७७८. อาราธิโต สจฺจก ตาปเสนอกา ตุวํ สจฺจก พทฺธเสเล,ปาทสฺส ลญฺฉํ ชคโต หิตายมยฺหมฺปิ โหตํ ตมนุคฺคหนฺเต; सच्चक तापसाने आराधना (प्रार्थना) केल्यावर, आपण जगाच्या कल्याणासाठी सच्चकबद्ध पर्वतावर आपल्या चरणांचे चिन्ह अंकित केले; मला अनुग्रहित करणारे ते चिन्ह माझ्यासाठीही कल्याणकारी असो; ๗๗๙. ७७९. สุตฺวาน นาโถ คิรเมตมสฺสปสฺสํ มหาภุติ’มนาคเตสุ,โลกสฺส โลเกหิ มหีย มาโนอกาสิ วาเมน ปเทน ลญฺฉํ; त्याचे हे शब्द ऐकून, भविष्यातील जगाचे मोठे कल्याण पाहून आणि लोकांकडून पूजनीय असलेल्या नाथांनी (बुद्धांनी) आपल्या डाव्या पायाने चरणाचे चिन्ह अंकित केले; ๗๘๐. ७८०. สมฺโพธิโต อฏฺฐม สารทสฺมึเวสาขมาเส มุณิ ปุณฺณมายํ,ปาทสฺส’ภิญฺญาณมกา’ปรณฺเหสเทวเก สสฺสมเณ มเหนฺเต; संबोधी प्राप्तीनंतरच्या आठव्या वर्षी, वैशाख महिन्यातील पौर्णिमेला, उत्तरार्धात (दुपारनंतर), देव आणि श्रमण पूजा करत असताना, मुनींनी आपल्या चरणांचे चिन्ह अंकित केले; ๗๘๑. ७८१. ปตงกฺคิกา สิตฺถก มตฺถกมฺหิยถงฺกิตา ขตฺติย มุทฺทิกาย,อาเสว’เมวํ ชินปาทลญฺฉํสมนฺตกูฏมฺหิ นมสฺสนียํ; ज्याप्रमाणे क्षत्रिय राजाच्या मुद्रिकेने (अंगठीने) मेणाच्या वरच्या भागावर शिक्का उमटवला जातो, त्याचप्रमाणे समंतकूट पर्वतावर वंदनीय असलेल्या जिन-चरणचिन्हाचे अंकन झाले आहे; ๗๘๒. ७८२. อกาลเมโฆ จ ตโต ปวสฺสิวสฺสึสุ นานารตนานิ ขมฺหา,ตถา ปริโต กุสุมมฺพรานิสุวณฺณจุณฺณานิ ชิเนกวณฺณา; त्यानंतर अवेळी मेघ वर्षले आणि आकाशातून विविध रत्नांचा वर्षाव झाला, तसेच चहूकडून दिव्य फुले आणि सुवर्णधूलि यांचा वर्षाव झाला, जो जिनांच्या (बुद्धांच्या) प्रभावाने एकरंग झाला होता; ๗๘๓. ७८३. ตโต’ปคนฺตฺวา สุคเตภคามีตสฺมึ นิตมฺเพ คิริคพฺภรายํ,ทิวาวิหาราย นิสีทิ ยตฺถสุปากฏํ ตํ ภควาคุหา’ติ; तेथून पुढे जाऊन सुगत भगवंत त्या पर्वताच्या उतारावरील एका गुहेत दुपारच्या विश्रांतीसाठी (दिवाविहार) बसले, जी गुहा 'भगवद्-गुहा' (भगवागुहा) म्हणून प्रसिद्ध आहे; ๗๘๔. ७८४. ตโตรหนฺตา สุคโตรสา เตคนฺธาทินา สาธุ มเหตฺว สพฺเพ,วนฺทิตฺว กตฺวาน ปทกฺขิณนฺตํตหํ ตหํ’กํสุ ทิวาวิหารํ; त्यानंतर सुगतांचे औरस पुत्र असलेल्या त्या सर्व अर्हतांनी गंध इत्यादींनी उत्तम प्रकारे पूजा करून, वंदन व प्रदक्षिणा करून, आपापल्या ठिकाणी दुपारची विश्रांती (दिवाविहार) केली; ๗๘๕. ७८५. ลตงฺคนาโย วิฏปีธวานมาลมฺพ สาขาปุถุลํ’สปสฺเส,สุผุลฺล นมญฺชูกร มญฺชรีหินมสฺสมานา’ว สโทนตคฺคา; वृक्षांच्या फांद्यांच्या विशाल खांद्यांवर लटकणाऱ्या वेलीरूपी ललना, आपल्या उमललेल्या सुंदर फुलांच्या मंजिऱ्यांसह नेहमी नम्रपणे वाकून जणू वंदनच करत आहेत; ๗๘๖. ७८६. ติฏฺฐนฺติ รุกฺขา นฏกา’ว ตตฺถสุผุลฺล สาขากร’มุกฺขิปิตฺวา,นมสฺสมานา วิย โอนตคฺคาวตฺตนฺติ มานจฺฉริยานิ นิจฺจํ; तेथील वृक्ष नर्तकांप्रमाणे आपल्या उमललेल्या फांद्यारूपी हातांना वर करून आणि नम्रपणे वाकून जणू वंदन करत उभे आहेत; तेथे निरंतर अशी आश्चर्ये घडत असतात; ๗๘๗. ७८७. ตเถว อุจฺจาวจ ปพฺพตา จนมสฺสมานา วิย ปาทลญฺฉํ,ติฏฺฐนฺติ นินฺนคฺค สิขา สมนฺตาอิทมฺปิ นิจฺจพภุตเมว ตตฺถ; त्याचप्रमाणे, लहान-मोठे पर्वत देखील आपल्या शिखरांना खाली झुकवून जणू चरणचिन्हाला वंदन करत चहूकडून उभे आहेत; हे देखील तेथील एक निरंतर आश्चर्यच आहे; ๗๘๘. ७८८. ตสฺมึ นเค ปาทวรงฺกิตสฺมึขลมณฺฑโลกาส ปเทสมตฺเต,สโมสรนฺเต พหุเก ชเนปิโหเตว โอกาสม,โห ปทงฺกํ; श्रेष्ठ चरणांनी अंकित असलेल्या त्या पर्वतावर, खळ्याच्या मैदानाएवढीच जागा असतानाही, तेथे अनेक लोक एकत्र आले तरी सर्वांना पुरेशी जागा मिळते; अहो! काय हे चरणचिन्हाचे आश्चर्य!; ๗๘๙. ७८९. สโมสริตฺวาน มเหตฺว สตฺเตนิกฺขนฺตมตฺเต ชลทา สเมจฺจ,โสเธนฺติ มาล’มฺพุวเหหิ สาธุอิทมฺปิ นิจฺจพฺภุตเมว ตตฺถ; लोकांनी एकत्र येऊन पूजा केल्यानंतर, ते तेथून बाहेर पडताच मेघ एकत्र येऊन पाण्याच्या प्रवाहाने ती जागा उत्तम प्रकारे स्वच्छ करतात; हे देखील तेथील एक निरंतर आश्चर्यच आहे; ๗๙๐. ७९०. ปาเทน ผุฏฺฐสฺส สิลาตลสฺสเอตาทิสานจฺฉริยานิ โหนฺติ,โลเกกนาถสฺส อนาสวสฺสมหพฺภุตํ โกนุ กถํ ภเณยฺย; जगाचे एकमेव रक्षक आणि अनास्रव (आसवरहित) असलेल्या बुद्धांच्या चरणांचा स्पर्श झालेल्या त्या शिलाखंडाची अशी आश्चर्ये आहेत; या महाआश्चर्याचे वर्णन कोण आणि कसे करू शकेल?; ๗๙๑. ७९१. ทิวาวิหารํ ภควา สสงฺโฆกตฺวาน ตสฺมึ ปน กิญฺจิกาลํ,มหียมาเนสุ สเทวเกสุตโต คโต โรหณมมฺพรมฺหา; भगवंतांनी आपल्या संघासह तेथे काही काळ दिवाविहार (दुपारची विश्रांती) केला; देव आणि मनुष्यांद्वारे पूजले जात असताना, त्यानंतर ते आकाशातून रोहण पर्वतावरून निघून गेले; ๗๙๒. ७९२. ตสฺมึ สสงฺโฆ มุนิ ทีฆวาปิยํถูปสฺส ฐาเน ปรมาย ภุมิยา,ครุํ กโรนฺโต ปน ตํ มหีตลํนิโรธภาเวน นิสีทิ สตฺรโช; तेथे दीघवापीमध्ये, स्तूपाच्या जागेवर असलेल्या त्या परम पवित्र भूमीवर, त्या भूमीचा आदर करत, धुलिकणरहित (राग-द्वेषरहित) मुनी आपल्या संघासह निरोध समाधीमध्ये बसले; ๗๙๓. ७९३. ตโต’นุราธํ ภควา นภมฺหาคนฺตฺวาน โพธิฏฺฐิตภุมิยา จ,ฐาเน มหามงฺคลเจติยสฺสตเถว อกฺขนฺตินหิตสฺส ฐาเน; त्यानंतर भगवंत आकाशातून अनुराधपूरला गेले आणि जेथे बोधिवृक्ष स्थापित होणार होता त्या भूमीवर, महामंगळ चैत्याच्या ठिकाणी आणि त्याचप्रमाणे जेथे अक्षान्ति (सहनशीलता) स्थापित झाली होती त्या ठिकाणी; ๗๙๔. ७९४. นิสีทิ ปตฺวาน นิราธปีตึสสาวโก เปกฺขม’นาคตทฺธํ,ปติฏฺฐิตา เม ปน โพธิธาตุกโรนฺติ โลเก’ติ ชนสฺส วุทฺธึ; आपल्या श्रावकांसह अत्यंत आनंदात बसले आणि भविष्यकाळाकडे पाहत विचार करू लागले की, 'येथे स्थापित झालेली माझी बोधी आणि धातू जगातील लोकांचे कल्याण करतील'; ๗๙๕. ७९५. วุฏฺฐาย ตุฏฺโฐ ภควา นิโรธาคโต สิลาถูปวรสฺส ฐานํ,ฐิโต ตหึ ธมฺมมถุทฺทิสิตฺวาคโต นภา เชตวนํ สุรมฺมํ; निरोध समाधीतून आनंदाने उठून भगवंत श्रेष्ठ शिलास्तूपाच्या ठिकाणी गेले; तेथे उभे राहून धम्माचा उपदेश केल्यानंतर, ते आकाशातून अत्यंत सुंदर अशा जेतवनाकडे निघून गेले; ๗๙๖. ७९६. เอวํ โส ธมฺมราชา ชนหิตวิหิโต วีต โทสาริวคฺโคลงฺการามาย รมฺเม สุมนคิริสิเร’กาสิ ยํ ปาทลญฺฉํตํ โว สคฺคา’ปวคฺคํ ททติ มุนิสมํ จิตฺต มตฺเต ปสนฺเนตสฺมา โภ!โภ! ปหฏฺฐา นมถ มหถ ตํ สาธุ สาธุปฺปสตฺถํ; अशा प्रकारे, लोकांच्या कल्याणात मग्न असलेल्या आणि द्वेषरूपी शत्रूंचा नाश करणाऱ्या त्या धम्मराजांनी (बुद्धांनी) लंकेतील सुंदर सुमनगिरीच्या (श्रीपाद पर्वताच्या) शिखरावर जे चरणचिन्ह अंकित केले, ते चरणचिन्ह मन प्रसन्न झाल्यावर स्वर्गाची आणि मोक्षाची प्राप्ती करून देते. म्हणूनच, हे सज्जनहो! अत्यंत हर्षित होऊन, सत्पुरुषांनी प्रशंसिलेल्या त्या चरणचिन्हाला वंदन करा आणि त्याची पूजा करा!; อิติ สมนฺตกูฏ วณฺณนา นิฏฺฐิตา. अशा प्रकारे समंतकूट वर्णन समाप्त झाले। คฺรนฺถ สมาปฺติย. ग्रंथ समाप्ती। ๑. १. อนนฺตรา สมตฺตายํ สุมณทฺทิสุ วณฺณนา,ตเถว สาธู สงฺกปฺปา ขิปฺปํ ปปฺโปนฺตุ ปาณินํ; सुमनकूट इत्यादींच्या या वर्णनाच्या समाप्तीनंतर, सर्व प्राण्यांचे कल्याणकारी संकल्प त्वरित पूर्ण होवोत!; ๒. २. โย ยาจิโต’รญฺญวาสี คุณาธาร สุธีมตา,ราหุลตฺเถรนาเมน วิสฺสุเตน มหีตเล; पृथ्वीवर 'राहुल थेर' या नावाने प्रसिद्ध असलेल्या, गुणांचे आधार आणि बुद्धिमान अशा अरण्यवासी (वनवासी) भिक्खूंनी ज्यांना प्रार्थना केली होती; ๓. ३. ภุวโนทรมฺหิ ปญฺญาโต รวีวมฺพร มณฺฑเล,อรญฺญรตนานนฺท มหาเถโร มหาคณี; आकाशातील सूर्याप्रमाणे या जगात प्रसिद्ध असलेले, अरण्यरतनांनद महाथेर, जे महागणधर (संघाचे प्रमुख) होते; ๔. ४. ชีวิตํ วิย โย สตฺถุสาสนสฺส มหากวี,สาโร สุปฺปฏิปตฺตีสุ สตฺถสาคร ปารโค; जे शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) शासनाचे (धम्माचे) प्राणासारखे रक्षक होते, महाकवी होते, सदाचारात श्रेष्ठ आणि शास्त्ररूपी समुद्राच्या पार गेलेले होते; ๕. ५. ตสฺส สิสฺโส’สิ โย วิปฺปคาม วํเสก เกตุโกญาตาคโม’รญฺญวาสี สีลาทิ คุณภูสโณ; त्यांचे शिष्य, जे विप्रग्राम वंशाचे एकमेव ध्वज (कीर्ती) होते, आगमांचे (शास्त्रांचे) ज्ञाते, अरण्यवासी आणि शीलादी गुणांनी विभूषित होते; ๖. ६. โย’กา สีหลภาสาย สีหลํ สทฺทลกฺขณํ,เตน เวเทหเถเรน กตายมฺปิยสีลินา; ज्यांनी सिंहली भाषेमध्ये सिंहली व्याकरण रचले, त्या प्रियस्वभावी वेदेह थेरांनी ही रचना केली आहे; สิทฺธิรตฺถุ. सिद्धी असो (यश लाभो)।
မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi