සමන්තකූටවණ්ණනා

พรรณนาสมันตกูฏ

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

1.

๑.

සතතවිතත කිත්තිං ධස්තකන්දප්පදප්පංතිභවහිතවිධානං සබ්බලොකෙකකෙතුං,අමිතමතිමනග්ඝං සන්තිදං මෙරුසාරංසුගතමහමුදාරං රූපසාරං නමාමි;

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระสุคตผู้ประเสริฐยิ่ง ผู้มีพระเกียรติแผ่ไปตลอดกาล ผู้ทรงขจัดความถือตัวของกามเทพ ผู้ทรงบำเพ็ญประโยชน์แก่โลกทั้งสาม ผู้เป็นธงชัยหนึ่งเดียวของโลกทั้งปวง ผู้มีพระปัญญาอันประมาณมิได้และหาค่ามิได้ ผู้ประทานความสงบ ผู้มีพระคุณดุจแก่นภูเขาพระสุเมรุ ผู้มีพระรูปอันประเสริฐ

2.

๒.

හතදුරිතතුසාරං මොහපඞ්කොපතාපංමනකමලවිකාසං ජන්තුනං සෙසකානං,කුමතිකුමුදනාසං බුද්ධපුබ්බාචලග්ගාඋදිතමහමුදාරං ධම්මභානුං නමාමි;

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระอาทิตย์คือพระธรรม ผู้ทรงขจัดน้ำค้างคือบาปและความเร่าร้อนคือโคลนตมแห่งโมหะ ผู้ทรงทำให้ดอกบัวคือใจของสัตว์ทั้งหลายที่เหลือบาน ผู้ทรงทำลายดอกบัวสายคือความเห็นผิด ผู้ทรงอุบัติขึ้นอย่างยิ่งใหญ่และประเสริฐจากยอดเขาบุรพาจลคือพระพุทธเจ้า

3.

๓.

සකලවිමලසීලං ධුතපාපාරිජාලංසුරනරමහනීයං පාහුනෙය්‍යාහුනෙය්‍යං,උජුපථපටිපන්නං පුඤ්ඤඛෙත්තං ජනානංගණමහමභිවන්දෙ සාරදං සාදරෙන;

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมหมู่พระอริยสงฆ์ ผู้มีศีลอันบริสุทธิ์หมดจด ผู้ทรงขจัดข่ายคือบาป ผู้เป็นที่บูชาของเทวดาและมนุษย์ ผู้ควรแก่ของต้อนรับและของบูชา ผู้ปฏิบัติดีในทางตรง ผู้เป็นนาบุญของมหาชน ด้วยความเคารพอย่างยิ่ง

4.

๔.

ඉති කළිත පණාමා හන්ත්ව සබ්බොපසග්ගෙසුගතවිමල පාදම්භොජසම්පාත පූතං,සුමනසිඛරිරාජං වණ්ණයිස්සං සුරානංවසති මතුලමෙතං සාධුජන්තු සුණන්තු;

ด้วยการนอบน้อมที่กระทำแล้วอย่างนี้ ขจัดอุปสรรคทั้งปวงแล้ว ข้าพเจ้าจักพรรณนาถึงยอดเขาสุมนกูฏอันบริสุทธิ์ด้วยการสัมผัสพระบาทบัวอันบริสุทธิ์ของพระสุคต ซึ่งเป็นที่ประทับอันหาที่เปรียบมิได้ของทวยเทพนี้ ขอสาธุชนทั้งหลายจงฟังเถิด

5.

๕.

සවණා ලපනා චෙව සතියා චාපි වන්දනා,යස්ස සම්මා සුඛී හොතී නිබ්බාණඤ්චාධිගච්ඡති;

การฟัง การกล่าว และการระลึกถึงพร้อมทั้งการไหว้ ซึ่งผู้ใดกระทำโดยชอบ ย่อมเป็นสุข และย่อมบรรลุนิพพาน

6.

๖.

තස්මා සප්පුරිසෙහෙ’දං පත්ථෙන්තෙහි තිසම්පදං,සවණීයඤ්හි සාධූහි අචික්ඛිත්තෙන චෙතසා;

เพราะเหตุนั้น สัตบุรุษทั้งหลายผู้ปรารถนาซึ่งสมบัติสามประการ ควรฟังเรื่องนี้โดยดี ด้วยใจที่ไม่ขุ่นมัว

7.

๗.

යො ලොකතිලකො නාථො පූරෙත්වා දස පාරමී,ජාතොසි තුසිතෙ කායෙ සන්තුසිතො’ති විස්සුතො;

พระโลกนาถผู้เป็นดุจปิ่นแห่งโลก ทรงบำเพ็ญบารมีสิบประการเต็มแล้ว ได้บังเกิดในภพดุสิต ทรงพระนามว่าสันดุสิต

8.

๘.

ආරාධිතො සුරාදීහි කාලො මාරිස තෙ අයං,තිණ්ණො තාරයිමං ලොකං බහූ අප්පරජක්ඛකා;

อันทวยเทพเป็นต้นอาราธนาแล้วว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บัดนี้เป็นกาลของท่านแล้ว ท่านข้ามโอฆะแล้ว ขอจงโปรดช่วยโลกนี้ให้ข้ามด้วยเถิด สัตว์ทั้งหลายผู้มีธุลีในดวงตาน้อยมีอยู่มาก'

9.

๙.

එතදත්ථාය තෙ වීර පූරිතා දස පාරමී,බාහුං පිතුස්ස පුත්තො’ව ලොකො ආලම්බතෙ තුවං;

ข้าแต่พระวีรบุรุษ บารมีสิบประการของท่านได้บำเพ็ญเต็มแล้วเพื่อประโยชน์นี้ โลกนี้ย่อมพึ่งพาท่าน ดุจบุตรพึ่งพาบิดา

10.

๑๐.

තෙසං තං වචනං සුත්වා මහාසත්තො මහාමතී,විලොකනෙ විලොකෙත්වා පඤ්චාමල විලොචනො;

พระมหาบุรุษผู้มีพระปัญญามาก ทรงสดับพระดำรัสนั้นของทวยเทพเหล่านั้นแล้ว ทรงตรวจดูด้วยการตรวจดู ผู้มีพระเนตรอันบริสุทธิ์ห้าประการ

11.

๑๑.

ජම්බුදීපග්ගකමලෙ කණ්ණිකා’ව මනොරමා,පුරී කපිළවත්ථූ’සි විසාණා’ව සුධාසිනං;

นครกบิลพัสดุ์นั้นงดงามดุจเกสรดอกบัวในดอกบัวอันเป็นยอดแห่งชมพูทวีป ดุจยอดเขาของทวยเทพ

12.

๑๒.

සිඞ්ගීනික්ඛමයාභාස තුඞ්ගසිඞ්ගසමඞ්ගිතා,මණිසීහපඤ්ජරාකිණ්ණ පාසාදා යත්ථ භාසරෙ;

ซึ่งปราสาททั้งหลายส่องแสงอยู่ มีแสงสว่างดุจทองคำบริสุทธิ์ ประกอบด้วยยอดสูง ประดับด้วยกรงราชสีห์ที่ทำด้วยแก้วมณี

13.

๑๓.

සඝනෙ ගගනෙ නිච්චං සතෙරතසතානි’ව,අනිලෙරිතපජ්ජොත සොණ්ණකෙතු අහූ යහිං;

ซึ่งธงทองอันสว่างไสวที่ลมพัดโบก ดุจสายฟ้าแลบนับร้อย มีอยู่ ณ ที่นั้นในท้องฟ้าอันหนาทึบอยู่เสมอ

14.

๑๔.

ජනානං නීලනෙත්තෙහි වදනෙහි තු යා පුරී,මධුපාලිසමොනද්ධ කඤ්ජිනී සිරිමාවහෙ;

นครใดนำมาซึ่งความงามดุจดอกบัว ประดับด้วยหมู่ภมร ด้วยดวงตาอันดำขลับและใบหน้าของมหาชน

15.

๑๕.

රඞ්ගතුඞ්ගතුරඞ්ගෙහි ගජ්ජිතෙහි ච යා පුරී,සඝොසුත්තුඞ්ගකල්ලොල ලොලසාගරසන්තිභා;

นครใดดุจมหาสมุทรที่มีคลื่นสูงและมีเสียงกึกก้อง ดุจมหาสมุทรที่เคลื่อนไหว ด้วยม้าที่สง่างามและสูงใหญ่ และด้วยเสียงกึกก้อง

16.

๑๖.

අව්හමානා’ව දෙවානං පුරලඛ්‍යා භුජා ඉව,මන්දානිලෙරිතා තුඞ්ග නානාරාගද්ධජා යහිං;

ซึ่งธงหลากสีอันสูงใหญ่ที่ลมพัดโบกเบาๆ ดุจแขนที่เรียกทวยเทพ มีอยู่ ณ ที่นั้น

17.

๑๗.

නානාවෙසධරා යස්මිං නානාභූසණ භූසිතා,නානාසම්පත්තිසංයුත්තා නානාවිජ්ජාසු පාරගා;

ซึ่งผู้คนแต่งกายหลากหลาย ประดับด้วยเครื่องประดับหลากหลาย ประกอบด้วยสมบัติหลากหลาย ผู้เชี่ยวชาญในศิลปวิทยาหลากหลาย

18.

๑๘.

නවයොබ්බන උද්දාමා රූපෙන ච මනොහරා,සච්චෙසු නිරතා නිච්චං අනක්කුට්ඨකුලා සියුං;

ผู้มีวัยหนุ่มสาวอันรุ่งโรจน์ และงดงามด้วยรูป ผู้ยินดีในสัจจะอยู่เสมอ ผู้มีตระกูลไม่ถูกตำหนิ

19.

๑๙.

නිච්චං කීළා විදද්ධාහි නරනාරීහි සෙවිතා,යා පුරී සාධුරූපා’සි මධුරාලාපිනීහි ච;

นครใดมีรูปงาม และมีเสียงพูดไพเราะ อันชายหญิงผู้ฉลาดในการเล่นบำรุงบำเรออยู่เสมอ

20.

๒๐.

තස්මිං සද්ධාදයොපෙත ඔක්කාකකුලකෙතුකො,සුද්ධොදනව්හයො ආසී විස්සුතො භුවනත්තයෙ;

ในนครนั้น มีพระราชาพระนามว่าสุทโธทนะ ผู้ประกอบด้วยศรัทธาเป็นต้น ผู้เป็นธงชัยแห่งวงศ์โอกกากะ ผู้มีชื่อเสียงในโลกทั้งสาม

21.

๒๑.

යස්සඞ්ඝිකමලෙ සබ්බ භුභුජානං මහීතලෙ,කිරීටමණිහිඞ්ගාලි කීළන්තී’ව නිරන්තරං;

หมู่รัตนมณีบนมงกุฎของพระราชาทั้งปวงบนพื้นโลก ย่อมเล่นอยู่เสมอที่พระบาทบัวของพระองค์

22.

๒๒.

යස්ස පත්ථටතෙජෙන පුරනෙතාපි දිවාකරො,වහනීච’ම්බරෙ ලීලං ඔසධීපතිනො දිවා;

ด้วยเดชที่แผ่ไปของพระองค์ แม้พระอาทิตย์ผู้เป็นผู้นำแห่งทิศตะวันออก ย่อมเคลื่อนไปในท้องฟ้าอย่างสง่างาม ดุจพระจันทร์ในเวลากลางวัน

23.

๒๓.

යස්ස දානප්පවාහො තු නානායාචක ජන්තුනං,මනොදධීසු වෙලන්තෙතික්කමන්තොව සත්තතං;

กระแสทานของพระองค์แก่สัตว์ทั้งหลายผู้ขอหลากหลาย ย่อมล้นพ้นมหาสมุทรคือใจอยู่เสมอ

24.

๒๔.

මතියා සුරමන්තීව ධනෙන ධනදො විය,රූපෙන කුසුමෙසු’ව යො ජුම්හති මහීතලෙ;

ผู้รุ่งเรืองบนพื้นโลกด้วยปัญญาดุจเทวดาผู้เป็นที่ปรึกษา ด้วยทรัพย์ดุจท้าวธนบดี ด้วยรูปดุจกามเทพ

25.

๒๕.

තස්සාභිසිත්තා රජ්ජෙන මහාමායාති විස්සුතා,චන්දිකා විය චන්දස්ස ගිරිරාජා’ව කපාලිතො;

พระมเหสีผู้ได้รับการอภิเษกด้วยราชสมบัติของพระองค์ ทรงพระนามว่ามหามายา ดุจแสงจันทร์ของพระจันทร์ ดุจยอดแห่งขุนเขา

26.

๒๖.

ලක්ඛී’ව වාසුදෙවස්ස සීතා’ව රාමරාජිනො,මහෙසීසි වරාරොහා සුන්දරී සුන්දරාධරා;

พระมเหสีผู้มีพระวรกายอันประเสริฐ ผู้ทรงพระสิริโฉมและมีพระโอษฐ์อันงดงาม ดุจพระลักษมีของพระวาสุเทพ ดุจพระสีดาของพระรามราชา

27.

๒๗.

තස්සා කුච්ඡිකරණ්ඩම්හි අනග්ඝරතනං විය,ඛත්තිංසාහි නිමිත්තෙහි විම්හාපෙන්තො සදෙවකං;

ในพระครรภ์ของพระนาง ดุจแก้วมณีอันหาค่ามิได้ ทรงทำให้โลกพร้อมด้วยเทวดาอัศจรรย์ใจด้วยนิมิตสามสิบสองประการ

28.

๒๘.

සිතම්බුජකරො සන්තො සිතෙභච්ඡාපකො විය,කත්වා පදක්ඛිණං මාතු පටිසන්ධිමගණ්හි සො;

พระโพธิสัตว์ผู้มีพระหัตถ์ดุจดอกบัวขาว ดุจลูกช้างเผือก ทรงกระทำประทักษิณพระมารดาแล้ว ได้ทรงถือปฏิสนธิ

29.

๒๙.

දසෙකාදසමාසෙන තස්සෙවං ආසි චෙතනා,පස්සිතුං සකඤාතීනං ගන්ත්වාන නගරං තදා;

เมื่อล่วงไป ๑๐ เดือนกับ ๑ เดือน พระนางมีความดำริเช่นนี้ว่า จะเสด็จไปเยี่ยมพระประยูรญาติของพระนางยังพระนครนั้นในกาลนั้น

30.

๓๐.

නිවෙදෙත්වා තමත්ථං සා රඤ්ඤො තෙන සුසජ්ජිතෙ,සපරිච්ඡදා තදා මග්ගෙ ගච්ඡන්ති අන්තරාපථෙ;

เมื่อพระนางกราบทูลเรื่องนั้นแก่พระราชาแล้ว เมื่อพระราชาทรงจัดเตรียมทางไว้ดีแล้ว พระนางพร้อมด้วยบริวารจึงเสด็จไปตามมรรคาในระหว่างทางในกาลนั้น

31.

๓๑.

දෙවතානං මනොනන්දකර නන්දන සන්නිභං,දිස්වාන ලුම්බිනිං නාම උය්‍යානං මනනන්දනං;

ทอดพระเนตรเห็นพระอุทยานนามว่าลุมพินี อันเป็นที่รื่นรมย์ใจ ซึ่งทำความบันเทิงใจให้แก่เหล่าเทวดา ประดุจสวนนันทวัน

32.

๓๒.

තස්මිං කීළිතුමුස්සාහා පවිසිත්වාන තං වනං,කීළන්ති උපගන්ත්වාන මඞ්ගලං සාලපාදපං;

พระนางทรงมีพระประสงค์จะทรงพระสำราญในพระอุทยานนั้น จึงเสด็จเข้าไปสู่ป่านั้น เมื่อทรงพระสำราญอยู่ ได้เสด็จเข้าไปใกล้ต้นสาละอันเป็นมงคล

33.

๓๓.

විලොල පල්ලවාකිණ්ණං සුඵුල්ලකුසුමොනතං,ගහෙත්වා සාලසාඛං සා සුරත්තකර පල්ලවා;

พระนางผู้มีพระหัตถ์แดงงามดุจใบอ่อน ทรงจับกิ่งสาละที่ดารดาษด้วยใบอ่อนอันไหวระยับ และโน้มลงด้วยดอกไม้ที่บานสะพรั่ง

34.

๓๔.

දෙවෙහි ගහිතා’රක්ඛා මහමානෙ සදෙවකෙ,ජනෙසි තනයං මායා තත්‍රට්ඨා ලොකලොචනං;

เมื่อเหล่าเทวดาถวายการอารักขา และโลกพร้อมทั้งเทวดากำลังบูชาอยู่ พระนางมายาผู้ประทับยืนอยู่ ณ ที่นั้น ได้ประสูติพระโอรสผู้เป็นดวงตาของโลก

35.

๓๕.

බ්‍රහ්මානො ලොකපාලා ච මනුස්සා කමතො තදා,සොණ්ණජාලාජිනාදීහි ගණ්හිංසු ජනනන්දනං;

ในกาลนั้น ท้าวมหาพรหม ท้าวโลกบาล และมนุษย์ทั้งหลาย ได้รับพระโอรสผู้เป็นที่รื่นรมย์ของมหาชน ตามลำดับ ด้วยข่ายทองและหนังอชินะเป็นต้น

36.

๓๖.

මහිං පතිට්ඨිතො ධීරො පස්සිත්වාන තතො දිසා,උත්තරාභිමුඛො සත්තපදං ගණ්ත්වා’ම්බුජෙ ඨිතො;

พระธีรเจ้าประทับยืนบนพื้นปฐพีแล้ว ทอดพระเนตรทิศทั้งหลาย จากนั้นเสด็จบ่ายพระพักตร์ไปทางทิศอุดรได้ ๗ ก้าว แล้วประทับยืนบนดอกบัว

37.

๓๗.

දිසන්තමවලොකෙත්වා සුඵුල්ලම්බුජලොචනො,නිච්ඡාරෙසාසභිං වාචං අග්ගො සෙට්ඨො’තිආදිනා;

พระองค์ผู้มีพระเนตรดุจดอกบัวบานสะพรั่ง ทอดพระเนตรดูจนสุดทิศแล้ว ทรงเปล่งอาสภิวาจา มีต้นว่า 'เราเป็นผู้เลิศ เราเป็นผู้ประเสริฐ'

38.

๓๘.

බ්‍රහ්මාමරනරාදීහි පූජිතො ච නමස්සිතො,කමෙන අභිවඩ්ඪන්තො ජුණ්හපක්ඛෙ සසී යථා;

พระองค์อันพรหม เทวดา และมนุษย์เป็นต้น บูชาและนอบน้อมแล้ว ทรงเจริญขึ้นตามลำดับ ดุจพระจันทร์ในข้างขึ้น

39.

๓๙.

බ්‍රහ්මූනං ඡත්තඡායාය මන්දාරකුසුමන්තරෙ,සානන්දාමන්දදෙවෙහි ධුතචාමරමජ්ඣගො;

ท่ามกลางร่มเงาแห่งเศวตฉัตรของเหล่าพรหม และในระหว่างแห่งดอกมณฑารพ ทรงสถิตอยู่ท่ามกลางการโบกพัดจามรของเหล่าเทวดาผู้มีความร่าเริงยินดียิ่ง

40.

๔๐.

දිබ්බෙහි රූපසද්දෙහි ගන්ධෙහි ච රසෙහි ච,ඵොට්ඨබ්බෙහි ච දිබ්බෙහි මොදමානො අනෙකධා;

ทรงบันเทิงใจด้วยรูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะอันเป็นทิพย์นานาประการ

41.

๔๑.

දිබ්බෙහි රමණීයෙහි නච්චෙහි වාදිතෙහි ච,පදානෙකසහස්සෙහි ථූයමානගුණාකරො;

พระองค์ผู้เป็นบ่อเกิดแห่งพระคุณ อันหมู่เทพขับขานสรรเสริญด้วยบทกลอนหลายพันบท และด้วยการฟ้อนรำดนตรีอันเป็นทิพย์ที่น่ารื่นรมย์

42.

๔๒.

පත්වා සොළසමං වස්සං ඤාතිසඞ්ඝස්ස මජ්ඣගො,දස්සෙත්වා’සෙසසිප්පං තං ලොකෙ විජ්ජති යං තදා;

เมื่อพระชนมายุครบ ๑๖ พรรษา ทรงแสดงศิลปศาสตร์ทั้งปวงที่มีอยู่ในโลกในกาลนั้น ท่ามกลางหมู่พระประยูรญาติ

43.

๔๓.

ඤාතිසඞ්ඝං පමොදෙන්තො දෙවෙ ච මනුජෙ’පි ච,ලද්ධා යසොධරං දෙවිං’නුකූලං ජාතිජාතියං;

ทรงยังหมู่พระประยูรญาติ ทั้งเทวดาและมนุษย์ให้ยินดี ทรงได้พระนางยโสธราเทวีผู้เป็นคู่สร้างคู่สมในทุก ๆ ชาติ

44.

๔๔.

සොණ්ණදප්පණසඞ්කාස සොම්මානන විභුසිතං,නීලනීරජසඞ්කාස විසාලායත ලොචනං;

พระนางผู้ประดับด้วยพระพักตร์อันอ่อนโยนเปรียบประดุจกระจกทอง มีพระเนตรกว้างและยาวดุจดอกอุบลเขียว

45.

๔๕.

සිඞ්ගාරමන්දිරද්වාරෙ ධජොපමභමුද්වයං,හෙමකාහලසඞ්කාස නාසිකං රූපලක්ඛියා

มีพระขนงทั้งสองเปรียบประดุจธงที่ประตูแห่งสิริไสยาสน์ มีพระนาสิกอันเป็นสิริแห่งรูปงามเปรียบประดุจแตรทอง

46.

๔๖.

නීලවෙල්ලිතධම්මිල්ල ජිමුතොභය කොටියං,නිච්චවිජ්ජුල්ලතාචක්ක මනුඤ්ඤකණ්ණපාසකං;

มีพระเกศาหยิกสลวยสีนิลดุจกลุ่มเมฆที่ปลายทั้งสองข้าง มีพระกรรณอันน่ารื่นรมย์ดุจวงแห่งสายฟ้าที่แลบอยู่เป็นนิจ

47.

๔๗.

සාතකුම්භනිභාභාස පයොධරඝටද්වං,සුවණ්ණද්දිතටායාත නිජ්ඣරාකාරහාරකං

มีพระถันทั้งสองดุจหม้อที่มีรัศมีดุจทองคำ มีสร้อยพระศอที่มีสัณฐานดุจน้ำตกที่ไหลมาจากซอกเขาแห่งภูเขาทอง

48.

๔๘.

දෙහදෙවද්දුමාලම්බ පාරොහාභභුජද්වයං,අඞ්ගුලීපල්ලවන්තම්බු බින්දුචාරු නඛාවලිං;

มีพระพาหาทั้งสองดุจรากไม้ที่ห้อยลงจากต้นไม้ทิพย์คือพระวรกาย มีแถวพระนขาอันงดงามดุจหยาดน้ำที่ปลายใบอ่อนคือนิ้วพระหัตถ์

49.

๔๙.

දෙහමාලාලිමාලාභ රොමරාජිවිරාජිතං,රූපණ්ණවතරඞ්ගාහ වලිත්තය විචිත්තකං;

งดงามด้วยแนวพระโลมาดุจแถวแห่งภมรบนพวงมาลัยคือพระวรกาย มีรอยจีบสามชั้นอันวิจิตรดุจระลอกคลื่นในมหาสมุทรคือรูปสมบัติ

50.

๕๐.

සොණ්ණරම්භාසමාවට්ට පිණොරුද්වය සුන්දරං,සන්නිරකලිකාකාර චාරුජඞ්ඝා විභූසිතං;

งดงามด้วยพระอุรุทั้งสองอันกลมกลึงดุจลำต้นกล้วยทองคำ ประดับด้วยพระชงฆ์อันงดงามดุจดอกบัวตูมที่ใกล้จะบาน

51.

๕๑.

පච්චක්ඛරූපලක්ඛිඤ්ච ලීලානිචය සන්නිභං,ගුණානමාකරං සාධු වෙලංව රතිසාගරෙ;

พระนางเป็นประดุจสิริแห่งรูปที่ปรากฏชัด เปรียบเหมือนที่รวมแห่งความกรีดกราย เป็นบ่อเกิดแห่งคุณความดี และดุจดังฝั่งในมหาสมุทรแห่งความรัก

52.

๕๒.

කන්තො වසන්තරාජා’ව කන්දප්පො’ව සුරූපවා,සසී’ව දස්සනීයො ච සූරියො විය තෙජවා;

พระองค์ทรงเป็นที่รักดุจพระราชาแห่งวสันตฤดู มีพระรูปงามดุจพระกามเทพ ทรงน่าทัศนาดุจพระจันทร์ และมีพระเดชดุจพระอาทิตย์

53.

๕๓.

අචලත්තෙන මෙරූව ගම්භීරෙනණ්ණවො විය,බ්‍රහ්මස්සරො පියංවාදී පඤ්ග්ඤාය ච අනූපමො;

ทรงไม่หวั่นไหวดุจภูเขาพระสุเมรุ ทรงลึกซึ้งดุจมหาสมุทร มีพระสุรเสียงดุจเสียงพรหม ตรัสวาจาเป็นที่รัก และไม่มีผู้เปรียบด้วยพระปัญญา

54.

๕๔.

වසන්තො සො මහාවීරො පුරස්මිං කපිලව්හයෙ,දිස්වා නිමිත්තෙ චතුරො උය්‍යාන ගමනඤ්ජසෙ;

พระมหาวีรเจ้าพระองค์นั้น เมื่อประทับอยู่ในพระนครนามว่ากบิลพัสดุ์ ทอดพระเนตรเห็นนิมิต ๔ ประการ ในระหว่างทางที่เสด็จไปสู่พระอุทยาน

55.

๕๕.

පබ්බජ්ජාභිරතො නාථො ගන්ත්වා උය්‍යානභූමියං,සුඵුල්ලචම්පකාසොක නාගාදා’ගෙහි මණ්ඩිතං;

พระนาถเจ้าผู้ทรงยินดีในการบรรพชา เสด็จไปสู่ภูมิประเทศแห่งพระอุทยาน อันประดับด้วยต้นไม้มีต้นจำปา อโศก และกากะทิงเป็นต้นที่บานสะพรั่ง

56.

๕๖.

ඵුල්ලපඞ්කජ කළ්හාර ජලාජලය සතාකුලං,මන්දමන්දානිලායාත නානාමොදෙහි වාසිතං;

พระอุทยานนั้นดารดาษไปด้วยสระน้ำที่มีดอกบัวหลวงและดอกบัวสายบานสะพรั่ง อบอวลด้วยกลิ่นหอมนานาชนิดที่มากับสายลมพัดเอื่อย ๆ

57.

๕๗.

සරා සරං සමායාත මධුබ්බත නිසෙවිතං,ඵලපුප්ඵරසුද්දාම ද්විජ සඞ්ඝ නිකූජිතං;

มีหมู่ภมรบินจากสระหนึ่งไปสู่สระหนึ่ง มีระเบียบแห่งรสผลไม้และดอกไม้ ถูกหมู่ปักษีส่งเสียงร้องระงม

58.

๕๘.

නච්චන්ත මත්තමොරානං නිච්චං මණ්ඩපසන්තිභං,දිබ්බන්ත මිගසග්ඝානං කීළාමණ්ඩප සන්නිභං;

มีเหล่านกยูงที่กำลังรำแพนอวดกันอยู่เสมอ เปรียบประดุจมณฑป มีหมู่เนื้อที่กำลังกระโดดโลดเต้น เปรียบประดุจมณฑปสำหรับเล่น

59.

๕๙.

සමීර සිසිරොදාර ධාරාසීකර වාරිහි,ධාරාමණ්ඩප පන්තීහි ජනානන්දකරං වරං;

ด้วยสายลมอันเย็นฉ่ำ ด้วยละอองฝนและน้ำ ด้วยแถวแห่งซุ้มน้ำอันประเสริฐ ซึ่งยังความบันเทิงให้เกิดแก่ชนทั้งหลาย

60.

๖๐.

උය්‍යානවනමාගම්ම දෙවරාජාව නන්දනං,කීළන්තො නිජපුත්තස්ස සුත්වාන ජාතසාසනං;

เสด็จมาถึงสวนป่า ประดุจท้าวเทวราชเสด็จถึงสวนนันทวัน ขณะกำลังทรงสำราญอยู่ ได้ทรงสดับข่าวการประสูติของพระโอรสของพระองค์

61.

๖๑.

නිවත්තො විස්සකම්මෙන සහස්සක්ඛොව භූසිතො,පුරං පවිසමානොව කිසා ගොතමි භාසිතං;

ทรงเสด็จกลับ ทรงได้รับการประดับตกแต่งโดยวิสสุกรรมเทพบุตร ประดุจท้าวสหัสนัยน์ (พระอินทร์) ขณะกำลังเสด็จเข้าสู่พระนคร ได้ทรงสดับถ้อยคำที่นางกีสาโคตมีกล่าว

62.

๖๒.

සුත්වාන නිබ්බුතපදං තදා චිත්තානුකූලකං,සන්තුට්ඨො සානුරාගො ච ලක්ඛග්ඝං තාරභාසුරං;

ในกาลนั้น ครั้นได้ทรงสดับบทอันกล่าวถึงความดับทุกข์ซึ่งเป็นที่พอพระทัย ทรงมีความยินดีและเลื่อมใส ทรงเปลื้องสร้อยพระศอมีค่าแสนหนึ่งอันสุกสว่างดุจดวงดาว

63.

๖๓.

හාරං තිස්සාය පෙසෙත්වා ගන්ත්වාන සකමන්දිරං,දෙවරාජවිලාසෙන නිසීදි පවරාසනෙ;

ทรงส่งสร้อยพระศอไปให้นาง (กีสาโคตมี) นั้นแล้ว เสด็จไปยังพระตำหนักของพระองค์ ประทับนั่งบนบวรอาสนะด้วยสง่าราศีดุจท้าวเทวราช

64.

๖๔.

අථාගම්ම තදා නෙකනාටිකා පරිවාරයුං,වජ්ජන්ති භෙරියො තාසු පග්ගය්හ කාචි නාරියො;

ลำดับนั้น เหล่านางนักฟ้อนเป็นอันมากได้พากันมาแวดล้อมพระองค์ไว้ ในบรรดานางเหล่านั้น สตรีบางพวกถือกลองขึ้นบรรเลง

65.

๖๕.

නානාලයසමාකිණ්ණං ගීතං ගායන්ති කාචි’පි,ධමන්ති සුසිරං කාචි කාචි වාදෙන්ති තන්තියො;

แม้สตรีบางพวกก็ขับร้องบทเพลงอันกอปรด้วยจังหวะทำนองต่างๆ บางพวกก็เป่าเครื่องเป่า บางพวกก็ดีดสีเครื่องสาย

66.

๖๖.

චාරු බිම්බාධරාරම්ම පයොධරභරා සුභා,විසාලායත නීලක්ඛා සොමසොම්මානනා තදා;

ในกาลนั้น นางเหล่านั้นผู้มีความงดงาม มีริมฝีปากแดงระเรื่อดุจผลตำลึง มีทรวงอกอวบอิ่ม มีดวงตาสีนิลกว้างยาว และมีใบหน้าผุดผ่องนวลละไมดุจพระจันทร์

67.

๖๗.

නච්චන්ති පුරතො තස්ස භෙරිමණ්ඩල මජ්ඣගා,දෙවකඤ්ඤාව රඞ්ගම්හී රසභාවනිරන්තරං;

พากันฟ้อนรำอยู่เบื้องหน้าพระองค์ ท่ามกลางวงประโคมกลอง ประดุจนางเทพอัปสรบนเวทีฟ้อนรำ แสดงอารมณ์และท่าทางอย่างต่อเนื่องไม่ขาดสาย

68.

๖๘.

දිස්වාන සො තමච්ඡරියං විරත්තො විසයෙ තදා,උරත්තාළඤ්ච අද්දක්ඛි සබ්බන්තං භෙරිතාළනං;

พระองค์ทรงทอดพระเนตรเห็นการละเล่นอันน่าอัศจรรย์นั้นแล้ว ทรงคลายความกำหนัดในกามคุณในกาลนั้น ทรงเห็นการประโคมกลองและการตีอกชกตัวทั้งหมดนั้น

69.

๖๙.

පරිදෙවං’චුපට්ඨාසි ගීතං සංසාරසාගරෙ,වායුවෙග විකාරං’ව නච්චං චින්තෙසි නායකො;

พระบรมศาสดาทรงดำริว่า เสียงขับร้องปรากฏดุจเสียงคร่ำครวญในมหาสมุทรแห่งสังสารวัฏ การฟ้อนรำปรากฏดุจความปั่นป่วนด้วยแรงลม

70.

๗๐.

’කදාහං ඝරමොස්සජ්ජ පබ්බජ්ජාසිරි මුබ්බහෙ?’ඉච්චෙවං චින්තයන්තො සො සුපන්තොව සයී තහිං;

ทรงดำริว่า 'เมื่อไรหนอ เราจักละทิ้งเพศฆราวาสแล้วถือเอาซึ่งสิริแห่งบรรพชา' เมื่อทรงดำริเช่นนี้แล้ว พระองค์ก็บรรทมลง ณ ที่นั้น ประหนึ่งว่าทรงหลับไป

71.

๗๑.

’යං නිස්සාය මයං එත්ථ නච්චගීතෙසු ව්‍යාවටා,සො’යං’දානි සුපී’ අම්හෙ කස්සදානි කරොම තං?;

เหล่านางรำคิดว่า 'พวกเราขวนขวายในการฟ้อนรำและขับร้องในที่นี้โดยอาศัยผู้ใด บัดนี้ผู้นั้นหลับเสียแล้ว บัดนี้พวกเราจะกระทำการแสดงนั้นเพื่อใครเล่า'

72.

๗๒.

ඉති චින්තිය තෙ තත්ථ තුරියෙසු සකෙ සකෙ,ආලම්බා සයිතා කඤ්ඤා සුසඤ්ඤාඤ්ඤමනිස්සිතා;

เมื่อคิดเช่นนี้แล้ว เหล่านางรำเหล่านั้นต่างก็นอนเอกเขนกหลับไปบนเครื่องดนตรีของตนๆ ณ ที่นั้น โดยปราศจากความสำรวมระวัง

73.

๗๓.

ඛාදන්ති කාචි දන්තානි කාචි ලාලා වහන්තියො,කාචි රුදන්තියො තත්ථ විලපන්ති අථා’පරා;

บางพวกก็นอนกัดฟัน บางพวกก็น้ำลายไหล บางพวกก็ร้องไห้ ส่วนบางพวกก็ละเมอเพ้อพร่ำอยู่ในที่นั้น

74.

๗๔.

කාකච්ඡන්ති’පි සෙම්හම්පි ගිලන්ති ච චමන්ති ච,කරොන්ති නාදං නාසාය ඝරූ’ති ච ඛිපන්ති ච;

บางพวกก็กรน บางพวกก็กลืนเสมหะและแจบปาก บางพวกก็ทำเสียงดังครืดคราดทางจมูกและพ่นน้ำลายออกมา

75.

๗๕.

මුත්තයන්ති තදා කාචි රහස්සං විචරන්ති ච,දුග්ගන්ධං වාති තං ඨානං සුසානං ආමකං යථා;

ในกาลนั้น บางพวกก็ถ่ายปัสสาวะรดที่นอน บางพวกก็นอนเปิดเผยของลับ สถานที่นั้นจึงส่งกลิ่นเหม็นตลบอบอวลประดุจป่าช้าผีดิบ

76.

๗๖.

පබුද්ධො අඩ්ඪරත්තම්හි ගතෙ තත්ථ නිසීදිය,අද්දක්ඛි තාසං නෙකානි විකාරානි තහිං තදා;

เมื่อล่วงเข้ากึ่งราตรี พระองค์ทรงตื่นบรรทมแล้วประทับนั่ง ณ ที่นั้น ในกาลนั้นได้ทรงทอดพระเนตรเห็นอาการอันวิปริตผิดแผกต่างๆ ของนางเหล่านั้น

77.

๗๗.

තස්සෙවං පෙක්ඛමානස්ස භවෙ සංවිග්ගචෙතසො,ආදිත්තංව උපට්ඨාසි මනෙ ඛලු භවත්තයං;

เมื่อพระองค์ทรงทอดพระเนตรเห็นเช่นนั้น ก็ทรงมีพระทัยสลดสังเวชในภพ ภพทั้งสามได้ปรากฏแก่พระทัยประหนึ่งว่ากำลังถูกไฟลุกโชน

78.

๗๘.

දාවානල සමාදිත්ත මහාරඤ්ඤායථා ගජො,තථෙවාසි නරින්දස්ස ගෙහතො ගමනෙ මතී;

ประดุจพญาคชสารในป่าใหญ่ที่ถูกไฟป่าลุกลามล้อมไว้ ฉันใด ความดำริที่จะเสด็จออกจากพระราชมณเฑียรของพระจอมนรินทร์ ก็เป็นฉันนั้น

79.

๗๙.

තතො වුට්ඨාය සයනා කරොන්තො අභිනික්ඛමං,විතක්කෙසි මහාරාජා පස්සිතුං සකමත්‍රජං;

ลำดับนั้น พระมหาบุรุษทรงลุกขึ้นจากที่บรรทม เมื่อจะเสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์ ทรงดำริที่จะทอดพระเนตรพระโอรสของพระองค์

80.

๘๐.

පවිසිත්වා තතො ගබ්භං සනිකං සන්තමානසො,පස්සිත්වා සහ පුත්තෙන නිද්දායන්තිං යසොධරං;

ทรงเสด็จเข้าไปสู่ห้องบรรทมอย่างแผ่วเบาด้วยพระทัยที่สงบนิ่ง ทรงทอดพระเนตรเห็นพระนางยโสธรากำลังบรรทมหลับอยู่พร้อมกับพระโอรส

81.

๘๑.

චිරාගතං මහාපෙමං ධාරයං සකමානසෙ,බුද්ධො හුත්වාපි’මං සක්කා පස්සිතුං ඉති චින්තිය;

ทรงดำรงความรักอันยิ่งใหญ่ที่มีมานานไว้ในพระทัย ทรงดำริว่า 'แม้เมื่อเราได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าแล้ว ก็ย่อมสามารถจะกลับมาเห็นพระโอรสนี้ได้'

82.

๘๒.

ගතො නාථො තතො ඨානා බොධියා බද්ධමානසොතදහෙවාසි බුද්ධොති කාමුකො කො න චින්තයෙ;

พระโลกนาถเจ้าเสด็จออกจากที่นั้นด้วยพระทัยที่มุ่งมั่นต่อพระโพธิญาณ ผู้ที่ปรารถนาความตรัสรู้คนใดเล่าจะไม่ดำริว่า 'ในวันนั้นเอง เราจักได้เป็นพระพุทธเจ้า'

83.

๘๓.

සිනෙරු මුද්ධරන්තොව පාදුද්ධරිය නික්ඛමං,ඡන්නමාහූය ආනීතං කන්ථකං තුරගාධිපං;

ทรงยกพระบาทเสด็จออกไปประหนึ่งว่ากำลังยกเขาสิเนรุ ทรงเรียกนายฉันนะให้นำม้ากัณฐกะยอดพญาม้ามา

84.

๘๔.

අස්සරාජං තමාරුය්හ සහ ඡන්නෙන රත්තියං,දෙවෙහි විවටද්වරා පටිපජ්ජි මහාපථං;

ทรงเสด็จขึ้นประทับพญาม้านั้นพร้อมกับนายฉันนะในเวลาราตรี เสด็จออกสู่มหาพถะ (ทางใหญ่) โดยมีเหล่าเทวดาช่วยเปิดประตูพระนครให้

85.

๘๕.

චක්කවාළෙසු නෙකෙසු දෙවතා සුසමාගතා,දීපධූපද්ධජෙහෙ ච ගන්ධමාලෙහි පූජයුං;

เหล่าเทวดาที่มาประชุมพร้อมกันจากหมื่นโลกธาตุ ต่างพากันบูชาด้วยประทีป ธูป ธง ของหอม และมาลัยดอกไม้

86.

๘๖.

පුරතො සට්ඨීසහස්සානි දණ්ඩදීපානි ධාරයුං,තථා දක්ඛිණපස්සම්හි වාමපස්සෙ ච පච්ඡතො;

เหล่าเทวดาต่างถือคบเพลิงหกหมื่นดวงไว้เบื้องหน้า เช่นเดียวกันกับที่ด้านขวา ด้านซ้าย และเบื้องหลัง

87.

๘๗.

ගගනා පුප්ඵවස්සානි වස්සාපෙසුං ඡ දෙවතා,මන්දාරවං කොකනදං සුගන්ධං චිත්තපාට ලිං;

เทพเจ้าทั้ง ๖ ชั้นฟ้า ได้บันดาลให้ฝนดอกไม้ตกลงมาจากฟากฟ้า คือ ดอกมณฑารพ ดอกโกกนุท และดอกจิตตปาฏลิอันมีกลิ่นหอม

88.

๘๘.

චම්පකා සොක පුන්නාග නාගපූගාග සම්භවං,මාලතීවස්සිකීයාදී නානාවල්ලීහි සම්භවං;

รวมทั้งดอกจำปา ดอกอโศก ดอกบุนนาค ที่เกิดจากต้นนาคพฤกษ์และต้นหมาก ดอกมะลิ ดอกพิกุล และดอกไม้อื่นๆ ที่เกิดจากเถาวัลย์นานาชนิด

89.

๘๙.

පදුමුප්පල කලහාර කුමුදාද්‍යාම්බු සම්භවං,සුගන්ධමධු මත්තාහි ඡප්පදාලීහි කූජිතං;

เกิดจากน้ำที่มีดอกบัวหลวง ดอกบัวสาย ดอกบัวขาว เป็นต้น อันหมู่ภมรหกเท้าเมาน้ำหวานส่งเสียงก้องกังวานหอมฟุ้ง

90.

๙๐.

පුප්ඵවස්සං පවස්සිත්ථ තිංසයොජනමඤ්ජසෙ,පසත්තො තත්ථ තුරගො දුක්ඛතො අගමී තදා;

ฝนดอกไม้ได้ตกลงมาในหนทาง ๓๐ โยชน์ ม้าที่ติดอยู่ในที่นั้นได้พ้นจากทุกข์ในกาลนั้น

91.

๙๑.

එවං පූජාවිධානෙහි ගන්ත්වා’නොමං මහානදිං,සිතසෙකත සඞ්කිණ්ණං බහුමීනකුලාකුලං;

ครั้นทรงกระทำสักการะบูชาอย่างนี้แล้ว เสด็จไปสู่แม่น้ำอโนมาอันยิ่งใหญ่ ซึ่งเกลื่อนกล่นด้วยหาดทรายขาวสะอาด และพลุกพล่านด้วยหมู่ปลามากมาย

92.

๙๒.

තීරට්ඨො පස්සි සො ධීරො ගඞ්ගානාරිං රසාවහං,කරොන්තිං වීචිබාභාති එණෙපුප්ඵොපහාරකං;

พระธีรชนนั้นประทับยืนอยู่ริมฝั่ง ทรงเห็นแม่น้ำประดุจนางนารีผู้พัดพารสมาให้ ผู้กำลังทำเครื่องบูชาคือฟองน้ำด้วยรัศมีแห่งแขนคือระลอกคลื่น

93.

๙๓.

අස්සෙන තං මහානොමං ලඞ්ඝාපෙත්වා මහාමතී,පරතීරෙ පතිට්ඨාසි විමලෙ වාලුකා තලෙ;

พระมหาปรีชาญาณนั้นทรงให้ม้าข้ามแม่น้ำอโนมาใหญ่นั้นแล้ว ประทับยืนอยู่บนหาดทรายอันบริสุทธิ์ ณ ฝั่งตรงข้าม

94.

๙๔.

පබ්බජිතුං මයෙත්ථෙව යුත්තං නො මෙ පපඤ්චිතුං,ඉති චින්තිය ඔභාය ධාරිතාභරණානි සො;

“ควรที่เราจะบวชในที่นี้ ไม่ควรที่เราจะเนิ่นช้า” ทรงดำริอย่างนี้แล้ว จึงทรงเปลื้องเครื่องประดับที่ทรงสวมอยู่

95.

๙๕.

ඡන්නස්ස පටියාදෙත්වා කන්ථකඤ්ච හයාධිපං,නිසිතං ඛග්ගමුග්ගය්හ සමොලිං ඡින්දි කුන්තලං;

ทรงมอบเครื่องประดับและม้ากัณฐกะผู้เป็นจอมม้าให้แก่ฉันนะ ทรงถือพระขรรค์อันคมกริบแล้วทรงตัดพระเกศาพร้อมด้วยพระจุฬาโมลี

96.

๙๖.

එවමාවජ්ජයං නාථො සචෙ’හං සුගතො භවෙ,තිට්ඨතු ගගනෙ ගන්ත්වා ඉති උක්ඛිපි ච’ම්බරං;

พระโลกนาถทรงรำพึงอย่างนี้ว่า “ถ้าเราจักเป็นพระสุคตไซร้ ขอพระเกศานี้จงลอยขึ้นไปในอากาศแล้วตั้งอยู่เถิด” ดังนี้ แล้วทรงโยนพระเกศาขึ้นไปในอากาศ

97.

๙๗.

තතො සක්කො මහග්ඝෙන මණිචඞ්ගොටකෙන තං,පටිග්ගහෙත්වා සිරසං නෙත්වා දෙවපුරං චරං;

ลำดับนั้น ท้าวสักกะทรงรับพระเกศานั้นด้วยผอบแก้วอันมีค่ามาก ทรงอัญเชิญไว้บนพระเศียรแล้วนำไปสู่เทวโลก

98.

๙๘.

කාරෙත්වා මණිථූපං සො නීධෙත්වා තං සිරොරුහං,අත්ථාහං පතිමානෙති සහදෙවෙහි නෙකධා;

ทรงสร้างพระเจดีย์แก้วแล้วบรรจุพระเกศานั้นไว้ ทรงบูชาด้วยประการต่างๆ ร่วมกับเหล่าทวยเทพอยู่เสมอ

99.

๙๙.

මහාබ්‍රහ්මොපනීතට්ඨපරික්ඛාරං මහාමතී,පටිග්ගහෙත්වා කාසාවං නිවත්ථො පාරුතො තදා;

พระมหาปรีชาญาณนั้นทรงรับอัฐบริขารที่ท้าวมหาพรหมนำมาถวาย ทรงนุ่งและห่มผ้ากาสาวพัสตร์ในกาลนั้น

100.

๑๐๐.

පුබ්බෙ වියම්බරං ගය්හ අම්බරෙ ඛිපි නායකො,පටිග්ගහෙත්වා තං බ්‍රහ්මා නෙත්වා බ්‍රහ්මපුරං චරං;

พระโลกนาถทรงถือพระภูษาชุดเดิมแล้วทรงโยนขึ้นไปในอากาศ ท้าวมหาพรหมทรงรับพระภูษานั้นแล้วทรงนำไปสู่พรหมโลก

101.

๑๐๑.

ද්වාදසයොජනුබ්බෙධං කත්වා ථූපවරං සුභං,තත්ථ තං නිදහිත්වාන පණිපාතෙති සබ්බදා;

ทรงสร้างพระเจดีย์อันประเสริฐงดงามสูง ๑๒ โยชน์ แล้วบรรจุพระภูษานั้นไว้ในที่นั้น ทรงกราบไหว้บูชาอยู่เสมอ

102.

๑๐๒.

සම්පුණ්ණ මනසඞ්කප්පො පබ්බජ්ජාසිරි මුබ්බහං,ඡාදෙන්තො කාමලෙනෙව මරුං චඞක්කමි නායකො;

พระโลกนาถผู้ทรงมีพระดำริอันเต็มเปี่ยม ทรงทรงไว้ซึ่งความสง่างามแห่งการบรรพชา ทรงดำเนินไปในที่กันดารประดุจทรงปกปิดพระสิริไว้ในถ้ำ

103.

๑๐๓.

තතො අම්බවනං ගන්ත්වා වින්දන්තො පීතිජං සුඛං,වීතිනාමයි සත්තාහං රම්මෙ පාදපමණ්ඩපෙ;

จากนั้นเสด็จไปสู่ป่ามะม่วง ทรงเสวยสุขที่เกิดจากปีติ ทรงประทับอยู่ ๗ วันในมณฑปต้นไม้ที่รื่นรมย์

104.

๑๐๔.

තතො රාජගහං ගන්ත්වා පාරුපිත්වා චීවරං,ගහෙත්වා මණිවණ්ණං සො පත්තං කරතලම්බුජා;

จากนั้นเสด็จไปสู่กรุงราชคฤห์ ทรงห่มจีวร ทรงถือบาตรสีเหมือนแก้วมณีด้วยพระหัตถ์อันอ่อนนุ่มดุจดอกบัว

105.

๑๐๕.

බත්තිංස ලක්ඛණූපෙතො අනුබ්‍යඤ්ජන මණ්ඩිතො,බ්‍රහ්මුජ්ජුගත්තො භගවා පුරසෙට්ඨමුපාගමි;

พระผู้มีพระภาคผู้ทรงประกอบด้วยมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ ทรงประดับด้วยอนุพยัญชนะ มีพระวรกายตั้งตรงดุจท้าวมหาพรหม เสด็จเข้าไปสู่พระนครอันประเสริฐ

106.

๑๐๖.

විසිඛන්තරෙන ගච්ඡන්තං ලොකෙකනයනං ජනා,දිස්වා එවං විචින්තෙසුං නායං යො සො ජනාධිපො;

ชนทั้งหลายเห็นพระองค์ผู้เป็นดวงตาหนึ่งเดียวของโลกเสด็จดำเนินไปตามถนน จึงดำริอย่างนี้ว่า “ท่านผู้นี้ไม่ใช่พระราชา (มนุษย์) ทั่วไป”

107.

๑๐๗.

කාමං පුරවධුසොම්ම වත්තසම්බන්ධකාරණා,චන්දො’යමාගතො අජ්ජ සකවෙසෙන නො මති;

“แน่แท้ พระจันทร์องค์นี้มาในวันนี้ด้วยเพศของตน เพื่อความเกี่ยวข้องกับใบหน้าอันงดงามของเหล่าสตรีชาวเมือง นี่คือความเห็นของพวกเรา”

108.

๑๐๘.

සුත්වාන තං තදා කෙචි හසන්තා වචනන්තරං,නායං සසී සසඞෙකා සො භානුමෙසො’ති නො මති;

บางคนได้ยินคำนั้นแล้วหัวเราะพลางกล่าวว่า “ท่านผู้นี้ไม่ใช่พระจันทร์ผู้มีกระต่ายในดวงจันทร์ แต่เป็นพระอาทิตย์ นี่คือความเห็นของพวกเรา”

109.

๑๐๙.

බොධෙතුමාගතො කාමං පොරීනං වදනම්බුජෙ,සකීයෙනෙව රූපෙන විම්හයං පොරිමානුසෙ;

“แน่แท้ ท่านมาเพื่อปลุกใบหน้าอันเหมือนดอกบัวของสตรีชาวเมืองให้เบ่งบาน และเพื่อทำให้ชาวเมืองประหลาดใจด้วยรูปของตนเอง”

110.

๑๑๐.

කිං භො උම්මත්තකා අත්ථ එවං මා වදථා’ධුනා,සතරංසී උණ්හරංසී න සො එසො අවිග්ගහො;

“ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ท่านเป็นบ้าไปแล้วหรือ อย่าพูดอย่างนี้เลย ท่านผู้นี้ไม่ใช่พระจันทร์ผู้มีรัศมีร้อยสาย ไม่ใช่พระอาทิตย์ผู้มีรัศมีร้อนแรง และไม่ใช่กามเทพผู้ไม่มีร่างกาย”

111.

๑๑๑.

කාමෙනාලසජන්තුහි කීළිතුං පුරමාගතො,සරූපෙන න නො අත්ථි සංසයො බලු මානසෙ;

“กามเทพมายังเมืองเพื่อเล่นกับหมู่สัตว์ผู้ประมาทด้วยรูปของตนเอง ไม่มีข้อสงสัยในใจของเราเลย”

112.

๑๑๒.

තෙසං තං වචනං සුත්වා හසන්තා කෙචි ජන්තුනො,තුම්හෙ ඛලූ න ජානාථ සබාණෙ සධනූ හි සො;

สัตว์บางพวกได้ยินคำนั้นแล้วหัวเราะพลางกล่าวว่า “พวกท่านไม่รู้หรือว่า ท่านผู้นี้มีลูกศรและธนู”

113.

๑๑๓.

ඉස්සරො කන්තරූපෙන තුඞ්ගමන්දිරතා පුරං,කෙලාසො ඉති සම්පත්තො ජහාථ විමතිං ඉධ;

“พระอิศวรผู้มีรูปงามมายังเมืองอันมีปราสาทสูงประดุจเขาไกรลาส ขอพวกท่านจงละความสงสัยในที่นี้เถิด”

114.

๑๑๔.

තෙසම්පි වචනං සුත්වා හසන්තෙකෙ ජනා තදා,නායං හරො තිනෙත්තො සො කෙසවෙසො ඉධාගතො;

ชนบางพวกได้ยินคำนั้นแล้วหัวเราะพลางกล่าวว่า “ท่านผู้นี้ไม่ใช่พระหระผู้มีสามตา แต่เป็นพระเกศวะมาในที่นี้”

115.

๑๑๕.

විචිණන්තො සිරිං අජ්ජ පුරසෙට්ඨමුපාගතං,වෙසෙනඤ්ඤෙන මඤ්ඤාම එත්ථ නො නත්ථි සංසයො;

“ท่านมายังเมืองอันประเสริฐในวันนี้เพื่อตามหานางสิริ (พระลักษมี) พวกเราคิดว่าท่านมาด้วยเพศอื่น ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้เลย”

116.

๑๑๖.

පහරිත්වා කරං කෙචි සුත්වා තං වචනං නරා,හසන්තෙවං තදාවොචුං වාසුදෙවො න වෙ අයං;

ชนบางคนได้ยินคำนั้นแล้วตบมือพลางกล่าวว่า “ท่านผู้นี้ไม่ใช่วาสุเทพ”

117.

๑๑๗.

කාමං සරොජනාභො සො වාමනො කණ්හවිග්ගහො,අයමඤ්ඤතරචණ්ණෙන ආගතො පාකසාසනො;

“แน่แท้ ท่านผู้มีพระนาภีดังดอกบัวนั้นเป็นคนแคระ มีพระวรกายสีดำ แต่ท่านผู้นี้คือท้าวสักกะผู้ปราบอสูรปาคะ เสด็จมาด้วยเพศอื่น”

118.

๑๑๘.

පුරං දෙවපුරන්තෙතං මඤ්ඤමානො මහාජුතිං,පස්සිතුන්ති පටිඤ්ඤාතො මා භොන්තො විලපන්තු වෙ;

“ท่านผู้มีรัศมีมากนี้มาเพื่อเห็นเมืองนี้ที่คิดว่าเป็นเมืองของเทพ ท่านทั้งหลายอย่าเพ้อเจ้อไปเลย”

119.

๑๑๙.

සුත්වා තෙසං ගිරං කෙචි කෙළිං කත්වාන නෙකධා,තුම්හෙ සක්කං න ජානාථ සො හි භො වජිරායුධො;

บางคนได้ยินคำพูดของพวกเขาแล้วก็ทำเป็นเล่นหลายอย่าง (กล่าวว่า) "พวกท่านไม่รู้จักพระอินทร์หรือ ท่านผู้นั้นแหละคือผู้มีวัชระเป็นอาวุธ"

120.

๑๒๐.

එසො හි භො මහාබ්‍රහ්මා බ්‍රහ්මලොකා ඉධාගතො,පමත්තා කින්නු වෙදම්හී බ්‍රහ්මබන්ධු පුරෙ ඉධ;

(บางคนกล่าวว่า) "ท่านผู้นี้แหละคือมหาพรหม มาจากพรหมโลกสู่ที่นี้ พวกท่านประมาทแล้วหรือไรในพระเวท ญาติของพรหมเคยอยู่ที่นี่มาก่อน"

121.

๑๒๑.

අථෙසං වචනං සුත්වා කෙචි පණ්ඩිතජාතිකා,නෙතෙ චන්දාදයො කාමං මා මොහං භො පකාසථ;

ครั้นได้ยินคำพูดของพวกเขา บางคนผู้มีชาติเป็นบัณฑิต (กล่าวว่า) "ท่านเหล่านี้ไม่ใช่พระจันทร์เป็นต้นเลย ท่านทั้งหลายอย่าแสดงความหลงผิดเลย"

122.

๑๒๒.

චතුරානනො මහාබ්‍රහ්මා සොමසොම්මානනො අයං,සමන්තපොත්ථකො බ්‍රහ්මා පත්තහත්ථො’යමබ්භුතො;

(บางคนกล่าวว่า) "มหาพรหมผู้มีสี่หน้า ท่านผู้นี้มีพระพักตร์อันผ่องใสประดุจพระจันทร์ พรหมผู้มีคัมภีร์อยู่รอบกาย ท่านผู้นี้มีมือถือบาตร เป็นอัศจรรย์"

123.

๑๒๓.

කාමං පාරමිතාපුණ්ණ පසත්ථො පුරිසො අයං,නිච්චං වන්දථ පූජෙථ ථොමෙථෙතං මහාජුතිං;

(บางคนกล่าวว่า) "ท่านผู้นี้เป็นบุรุษผู้เต็มเปี่ยมด้วยบารมี เป็นบุรุษผู้ประเสริฐ จงไหว้ จงบูชาเสมอ จงสรรเสริญท่านผู้มีรัศมีมากนี้"

124.

๑๒๔.

එවං වදන්තා සබ්බෙ තෙ නාගරා පුරිසුත්තමං,ගන්ධපුප්ඵෙහි පුජෙන්තා නමස්සන්තා තමන්වගුං;

ชาวเมืองเหล่านั้นทั้งหมดกล่าวอย่างนี้ บูชาบุรุษผู้สูงสุดด้วยของหอมและดอกไม้ นอบน้อมตามท่านไป

125.

๑๒๕.

නෙත්තාරිත්තෙහි පාජෙන්තා මුනිනො රූපසාගරෙ,ජන්තවො මනනාවායො පාරං පස්සිංසු නො තදා;

สัตว์ทั้งหลายผู้มีเรือคือใจ ขับเคลื่อนด้วยพายคือดวงตาในมหาสมุทรคือพระรูปของพระมุนี ไม่ได้เห็นฝั่งในกาลนั้น

126.

๑๒๖.

තදා ලොකෙකනයනො සපදානෙන වීථියං,චරං යාපනමත්තංව ලද්ධාගම්ම පුරා බහි;

ในกาลนั้น พระผู้เป็นดวงตาหนึ่งเดียวของโลก เสด็จบิณฑบาตไปตามลำดับตรอกในถนน เสด็จไปเพื่อยังชีพเท่านั้น ได้รับอาหารแล้วเสด็จออกจากเมือง

127.

๑๒๗.

පණ්ඩවං ගිරිමාසජ්ජ තස්සච්ඡායාය සො මුනි;

සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤපෙත්වාන නිසජ්ජ පුරිසාසභො;

พระมุนีนั้นเข้าถึงภูเขาปัณฑวะ ทรงปูผ้าสังฆาฏิในร่มเงาของภูเขานั้น บุรุษผู้ประเสริฐสุดประทับนั่ง

128.

๑๒๘.

අදිට්ඨපුබ්බං දිස්වාන පත්තෙ මිස්සකභොජනං,සඤ්ජාතපටිකූලො තං නුදිත්වා පච්චවෙක්ඛණා;

ทรงเห็นอาหารที่ปะปนกันในบาตรที่ไม่เคยเห็นมาก่อน ทรงเกิดความรังเกียจในอาหารนั้น ทรงขจัดความรังเกียจนั้นด้วยการพิจารณา

129.

๑๒๙.

අමතං විය තං භුත්වා වික්ඛාලෙත්වා මුඛං දකා,පත්තෙ වත්තං චරිත්වාන මුහුත්තං තත්ථ විස්සමි;

ทรงเสวยอาหารนั้นดุจน้ำอมฤต ทรงล้างพระโอษฐ์ด้วยน้ำ ทรงบำเพ็ญวัตรในบาตรแล้ว ทรงพักผ่อนอยู่ ณ ที่นั้นครู่หนึ่ง

130.

๑๓๐.

පවත්තිං තං නිසාමෙත්වා බිම්බිසාරො නරිස්සරො,සීඝං තමුපගන්ත්වාන කතානුඤ්ඤො නිසීදිය;

พระราชาพิมพิสารทรงสดับเรื่องนั้นแล้ว เสด็จเข้าไปหาพระองค์โดยเร็ว ทรงได้รับอนุญาตแล้วประทับนั่ง

131.

๑๓๑.

නිමන්තයිත්වා රජ්ජෙන අනිච්ඡන්තෙ යතිස්සරෙ,අනුග්ගහාය මෙ යුත්තං බුද්ධභූතෙනිධාගමං;

ทรงนิมนต์ด้วยราชสมบัติ เมื่อพระผู้เป็นใหญ่แห่งยติไม่ทรงปรารถนา (พระราชาตรัสว่า) "การเสด็จมาสู่ที่นี่ในฐานะผู้เป็นพระพุทธเจ้า ควรเพื่อการอนุเคราะห์แก่ข้าพระองค์"

132.

๑๓๒.

එවං නිමන්තිතො තෙනාධිවාසෙත්වා මහාමතී,අගමාසුරුවෙලාය මතුලොරු පරක්කමො;

เมื่อถูกนิมนต์อย่างนั้นโดยพระราชา พระผู้มีปัญญามากทรงรับนิมนต์แล้ว เสด็จไปยังอุรุเวลา ผู้มีความเพียรมากอันหาที่เปรียบมิได้

133.

๑๓๓.

පධානං පදහිත්වාන ඡබ්බස්සමතිදුක්කරං,පකාසෙත්වාන ලොකස්ස මොක්ඛං නත්ථිති තෙන සො;

ทรงบำเพ็ญเพียรที่ทำได้ยากยิ่งตลอดหกปี ทรงประกาศแก่โลกว่า "ความหลุดพ้นไม่มีด้วยการนั้น"

134.

๑๓๔.

තතොප්පභුති වත්තන්තො මජ්ඣිමප්පටි පත්තියං,කායස්සානුග්ගහං කත්වා තතො සම්පිණිති’න්ද්‍රියො;

ตั้งแต่นั้นมา ทรงประพฤติในปฏิปทาสายกลาง ทรงอนุเคราะห์แก่พระกายแล้ว ทรงสำรวมอินทรีย์

135.

๑๓๕.

මූලෙ’ජපාලනිග්‍රොධපාදපස්ස මහාමුනි,නිසීදි නිජසොභාහි ඔභාසෙන්තො දිසොදිසං;

พระมหามุนีประทับนั่งที่โคนต้นอชปาลนิโครธ ทรงยังทิศทั้งหลายให้สว่างไสวด้วยพระรัศมีของพระองค์

136.

๑๓๖.

තදා සෙනානි නිගමෙ සුජාතා ඛීර දායිකා,සම්පුණ්ණමනසඞ්කප්පා යාචිත්වා වටදෙවතං;

ในกาลนั้น ในนิคมของเสนานี นางสุชาดาผู้ถวายข้าวมธุปายาส ผู้มีความดำริในใจเต็มเปี่ยม ได้อ้อนวอนรุกขเทวดา

137.

๑๓๗.

ධීරං දෙවොති මඤ්ඤන්ති තුට්ඨහට්ඨා පමොදිතා,හෙමපාතිං සපායාසං දත්වාන ඉදම’බ්‍රුවි;

สำคัญว่าพระองค์เป็นเทวดาผู้มีปัญญา มีใจยินดีร่าเริง ถวายข้าวมธุปายาสในถาดทองแล้วกล่าวคำนี้ว่า

138.

๑๓๘.

යථා මය්හං මහාදෙව ඉද්ධා පත්ථිත පත්ථනා,තථෙව තව සඞ්කප්පො ඛිප්පමෙව සමිජ්ඣතු;

"ข้าแต่พระมหาเทพ ความปรารถนาที่ข้าพระองค์ปรารถนาได้สำเร็จแล้วฉันใด ขอความดำริของพระองค์จงสำเร็จโดยเร็วพลันฉันนั้นเถิด"

139.

๑๓๙.

ඉති වත්වාන වන්දිත්වා කත්වා ච නං පදක්ඛිණං,පක්කන්තාය සුජාතාය ධීරො පාතිං සමාදිය;

กล่าวอย่างนี้แล้วไหว้ และกระทำประทักษิณพระองค์ เมื่อนางสุชาดาจากไปแล้ว พระผู้มีปัญญาทรงรับถาด

140.

๑๔๐.

උපගන්ත්වානාතිරම්මං නදිං සො නීලවාහිනිං,සුප්පතිට්ඨිතනාමම්හි නදීතිත්ථෙ නිසීදිය;

เสด็จเข้าไปยังแม่น้ำที่มีน้ำสีเขียวที่น่ารื่นรมย์ยิ่ง ประทับนั่งที่ท่าแม่น้ำชื่อสุปปติฏฐิตะ

141.

๑๔๑.

භුඤ්ජිත්වා ඌනපණ්ණාස පිණ්ඩං කත්වාන භොජනං,විස්සජ්ජෙත්වා තතො පාතිං පටිසොතං නරාසභො;

พระนราสภทรงเสวยโภชนาหารที่ทำเป็นก้อน ๔๙ ก้อนแล้ว ทรงลอยถาดนั้นทวนกระแสน้ำไป

142.

๑๔๒.

තතො සාලවනුය්‍යානෙ විස්සමන්තො දිවාදිනෙ,දිස්වාන සුපිනෙ පඤ්ච අත්ථං තෙසං විචින්තිය;

จากนั้น เมื่อทรงพักผ่อนในสวนป่าสาละในเวลากลางวัน ทรงเห็นสุบิน ๕ ประการ แล้วทรงพิจารณาเนื้อความแห่งสุบินเหล่านั้น

143.

๑๔๓.

ආබොධිමූලතො මග්ගෙ දෙවෙහි සමලඞ්කතෙ,මණිතොරණපාලීහි පුණ්ණකුම්භද්ධාජාදිහි;

บนทางสู่โคนต้นโพธิ์ที่เหล่าเทวดาตกแต่งแล้ว ด้วยแถวซุ้มประตูแก้วมณี ด้วยหม้อน้ำอันเต็มและธงเป็นต้น

144.

๑๔๔.

සායණ්හසමයෙ නාථො ගච්ඡන්තො බොධි සන්තිකං,දිස්වාන සොත්ථියං නාම ථූයමානං දිජුත්තමං;

ในเวลาเย็น พระนาถะเมื่อเสด็จไปสู่สำนักต้นโพธิ์ ทรงเห็นพราหมณ์ผู้ประเสริฐชื่อโสตถิยะผู้กำลังถูกสรรเสริญ

145.

๑๔๕.

තෙන දින්නට්ඨ මුට්ඨින්තු ගහෙත්වා නීලසද්දලං,බොධිමූලමුපාගම්ම කත්වාන තං පදක්ඛිණං;

ทรงรับหญ้าคาเขียวสด ๘ กำที่พราหมณ์นั้นถวายแล้ว เสด็จเข้าไปยังโคนต้นโพธิ์ ทรงกระทำประทักษิณต้นโพธิ์นั้น

146.

๑๔๖.

අකාසි තීණසන්ථාරං පාචීනාභිමුඛං තදා,තතො මහිං ද්විධා කත්වා සමුට්ඨාසි මහාසනං;

ในกาลนั้น ทรงทำที่ลาดด้วยหญ้าหันพระพักตร์ไปทางทิศตะวันออก ลำดับนั้น แผ่นดินแยกออกเป็นสองส่วน อาสนะใหญ่ก็ผุดขึ้น

147.

๑๔๗.

උච්චං චුද්දසහත්ථෙන නානා චිත්ත විචිත්තිතං,අභට්ඨනහිත්ථ තත්‍රට්ඨො ඉච්චෙවං දළ්හමානසො;

สูง ๑๔ ศอก ประดับประดาด้วยลวดลายต่างๆ นานา ทรงประทับนั่ง ณ ที่นั้น ด้วยพระทัยอันมั่นคงอย่างนี้ว่า

148.

๑๔๘.

කාමං තචො නහාරූ ච අට්ඨි ච අවසිස්සතු,උපසුස්සතු මෙ ගත්තෙ සබ්බන්තං මංසලොහිතං;

"หนัง เอ็น และกระดูก จงเหลืออยู่ตามปรารถนาเถิด เนื้อและเลือดทั้งหมดในร่างกายของข้าพเจ้าจงเหือดแห้งไป"

149.

๑๔๙.

න උට්ඨහාමබුජ්ඣිත්වා න ජහෙ වීරියං මම,අධිට්ඨහිත්වා එවං සො නිසීදි වජිරාසනෙ;

พระองค์ทรงอธิษฐานว่า 'เราจะไม่ลุกขึ้นตราบเท่าที่ยังไม่ตรัสรู้ จะไม่ละความเพียรของเรา' แล้วประทับนั่งบนวัชรอาสน์อย่างนั้น

150.

๑๕๐.

අනතික්කමං ඨපෙත්වාන චරණං චරණුපරි,කමලං කමලෙනෙව මණිබන්ධං විධාය සො;

ทรงวางพระบาทซ้อนพระบาทโดยไม่เหลื่อมล้ำกัน ทรงประสานพระหัตถ์ (ที่ข้อมือ) ดุจดอกบัวซ้อนดอกบัว

151.

๑๕๑.

බාලාසොකදලාසත්ත පරං වා’සොකපල්ලවං,නිධාය නයනානත්ද පාණිං පාණිතලෙ ජිනො;

พระชินเจ้าผู้เป็นที่เจริญตา ทรงวางพระหัตถ์บนฝ่าพระหัตถ์ ดุจใบอโศกอ่อนหรือยอดอโศก

152.

๑๕๒.

යථා සඤ්ඣාඝනාලීඪ තුඞ්ගකඤ්චන පබ්බතො,සුරත්තචීවරච්ඡන්න චාරිගත්ත විරාජිතො;

พระองค์ทรงรุ่งเรืองด้วยพระวรกายอันงดงามที่คลุมด้วยจีวรสีแดงสด ดุจภูเขาทองสูงตระหง่านที่ถูกเมฆยามเย็นโอบล้อม

153.

๑๕๓.

උදයාවලකොටිම්හි දිප්පන්තොව දිවාකරොකන්ධරොපරි දිප්පන්ත මුඛමණ්ඩලමණ්ඩිතො;

ทรงประดับด้วยวงพระพักตร์อันรุ่งเรืองเหนือพระศอ ดุจดวงอาทิตย์ที่ส่องแสงอยู่บนยอดเขาอุทัย

154.

๑๕๔.

යථා චාමිකරබ්‍යම්හෙ සුනීලං සීහපඤ්ජරං,අසම්පකම්පපම්හෙහි පිහිතද්ධසුලොචනො;

ทรงมีพระเนตรอันงดงามปิดลงกึ่งหนึ่งด้วยขนพระเนตรที่ไม่หวั่นไหว ดุจหน้าต่างสีครามในวิมานทอง

155.

๑๕๕.

නීලුප්පලකලාපංච ජනනෙත්තාලිපාතනං,සජ්ඣුදණ්ඩසමාබද්ධ බොධික්ඛන්ධමඵස්සි සො;

พระองค์ทรงสัมผัสลำต้นโพธิ์อันเปรียบประดุจด้ามเงิน ซึ่งเป็นดุจกำช่อดอกอุบลเขียวที่ดึงดูดหมู่ภมรคือดวงตาของมหาชน

156.

๑๕๖.

නිසින්නො බොධිතො ඡෙජ්ජ පවාළතරුණඞ්කුරා,පතමානා සමන්තාසුං තෙජං විය කුබුද්ධීනං;

เมื่อประทับนั่งอยู่ ยอดอ่อนของต้นโพธิ์ที่เหมือนปะการังก็ร่วงหล่นลงมาโดยรอบ ดุจเดชของเหล่าคนพาลที่เสื่อมถอยไป

157.

๑๕๗.

දෙවා තත්ථ සමාගඤ්ජුං ඛිප්පං දසසහස්සියං,කමලාසනොරගා චෙව සිද්ධවිජ්ජාධරාදයො

เหล่าทวยเทพในหมื่นโลกธาตุได้มาประชุมกัน ณ ที่นั้นอย่างรวดเร็ว ทั้งท้าวมหาพรหม เหล่านาค พวกสิทธะและวิทยาธร เป็นต้น

158.

๑๕๘.

සහම්පති මහාබ්‍රහ්මා බ්‍රහ්මසෙනාපුරක්ඛතො,සිතාතපත්තං ධාරෙන්තො ඨීතො සම්බුද්ධ සන්තිකෙ;

ท้าวสหัมบดีมหาพรหม แวดล้อมด้วยกองทัพพรหม ทรงกั้นเศวตฉัตรประทับยืนอยู่ใกล้พระสัมพุทธเจ้า

159.

๑๕๙.

වීසං රතන සතායාමං විජයුත්තර නාමකං,සඞ්ඛං ධමෙන්තො අට්ඨාසි සාදරො පාකසාසනො;

ท้าวปกาศาสนะ (พระอินทร์) ทรงยืนเป่าสังข์ชื่อวิชัยยุตตระ ซึ่งยาว ๑๒๐ ศอก ด้วยความเคารพ

160.

๑๖๐.

සුයාමො සහ සෙනාය ථොමයන්තො නරාධිපං,මණිතාලවණ්ටං පග්ගය්හ මන්දමන්දෙන වීජති;

ท้าวสุยามะพร้อมด้วยหมู่เทพบริวาร ทรงสรรเสริญพระจอมนรชน ทรงถือพัดใบตาลประดับมณีโบกพัดถวายอย่างช้าๆ

161.

๑๖๑.

ජිතකිත්ති ලතග්ගම්හි සස්ස පුප්ඵංච පුප්ඵීතං,වාළවිජනිමුග්ගය්හ අට්ඨා සන්තුසිතො තහිං;

ท้าวสันดุสิตประทับยืนอยู่ ณ ที่นั้น ทรงถือพัดวาลวิชนี (พัดหางจามรี) อันมีดอกไม้บานสะพรั่งอยู่ที่ปลายเถาแห่งเกียรติยศที่พิชิตได้

162.

๑๖๒.

බෙලුවං වීණමාදාය ගීතං නානාලයානුගං,පඤ්චසිඛො ඨිතො තත්ථ ගායමානො අනෙකධා;

ปัญจสิขะเทพบุตร ถือพิณชื่อเบลุวะ ยืนขับร้องบทเพลงตามจังหวะทำนองต่างๆ มากมาย ณ ที่นั้น

163.

๑๖๓.

මහාකාලො’පි නාගින්දො නාගසඞ්ඝපුරක්ඛතො,ථොමෙන්තො තත්ථ අට්ඨාසි නවාරහගුණාදිහි;

พญานาคราชชื่อมหากาละ แวดล้อมด้วยหมู่พญานาค ยืนสรรเสริญพระองค์ด้วยพระคุณมีอรหันตคุณ ๙ ประการเป็นต้น ณ ที่นั้น

164.

๑๖๔.

රඞ්ගභුමිං මාපයිත්වා ගහෙත්වාන වරඞ්ගනා,උපහාරං කරොන්තට්ඨා තිම්බරූ සූරියවච්චසා;

ท้าวทิมพรูผู้มีรัศมีดุจพระอาทิตย์ ทรงเนรมิตเวทีการแสดงและพานางอัปสรผู้ดีเลิศมา ยืนถวายการบูชาอยู่

165.

๑๖๕.

ආගන්ත්වා සහ සෙනාය සිතඞ්ගො සිතභුසනො,ධතරට්ඨො ඨිතො පුබ්බෙ ආරක්ඛං කුරුමානකො;

ท้าวธตรฐผู้มีพระวรกายขาวและเครื่องประดับขาว เสด็จมาพร้อมด้วยกองทัพ ประทับยืนรักษาการณ์อยู่ทางทิศตะวันออก

166.

๑๖๖.

පූරෙන්තො සකසෙනාය දක්ඛිණස්සං විරූළ්හකො,ආරක්ඛං කුරුමානට්ඨා නීලඞ්ගො නීලභුසනො;

ท้าววิรุฬหกผู้มีพระวรกายสีขาบและเครื่องประดับสีขาบ ทรงแผ่ไปทั่วทิศใต้ด้วยกองทัพของตน ประทับยืนรักษาการณ์อยู่

167.

๑๖๗.

විරූපක්ඛො’පි අට්ඨාසි පාලයං පච්ඡිමං දිසං,රත්තඞ්ගාභරණො වම්මී නිජසෙනාපුරක්ඛතො;

ท้าววิรูปักษ์ผู้มีพระวรกายและเครื่องประดับสีแดง สวมชุดเกราะ แวดล้อมด้วยกองทัพของตน ประทับยืนคุ้มครองทิศตะวันตก

168.

๑๖๘.

උත්තරස්සං සසෙනාය ආරක්ඛං කුරුමානකො,සොණ්ණවණ්ණඞ්ගාභරණො අට්ඨාසි නරවාහනො;

ท้าวกุเวร (นรวาหนะ) ผู้มีพระวรกายและเครื่องประดับสีทอง ประทับยืนรักษาการณ์อยู่ทางทิศเหนือพร้อมด้วยกองทัพของตน

169.

๑๖๙.

කිමෙත්ථ බහුලාපෙන ජාතික්ඛෙත්තම්හි දෙවතා,නාගතා නෙව වාහෙසුං සබ්බෙ එත්ථෙ’ව ඔසටා;

จะกล่าวอะไรมากไปกว่านี้เล่า? เหล่าทวยเทพในหมื่นโลกธาตุที่ไม่ได้มานั้นไม่มีเลย ทุกองค์ล้วนมาประชุมกันอยู่ ณ ที่นี้ทั้งสิ้น

170.

๑๗๐.

ගගනාතොතිණ්ණකෙතු පාදෙහි පථවීතලෙ,නාගාදයො න ධුතාසුං කෙතුනං බහු කා කථා;

ชายธงทั้งหลายที่หย่อนลงมาจากท้องฟ้าถึงพื้นดิน แม้พวกนาคเป็นต้นก็ไม่ถูกกระทบกระทั่ง จะกล่าวไปไยถึงธงจำนวนมากเล่า

171.

๑๗๑.

න ධූතා ධජපාදෙහි වායුතුද්දාමවුත්තිහි,තාරකා ගගනෙ බ්‍රූමො කින්නු තත්ථ ධජාලුතා;

แม้ดวงดาวในท้องฟ้าก็ไม่สั่นสะเทือนด้วยชายธงทั้งหลายที่มีลมพัดแรง เราจะกล่าวไปไยถึงความที่ธงเหล่านั้นห้อยระย้าอยู่ในที่นั้น

172.

๑๗๒.

පුබ්බදිසා චක්කවාළ සිලායුග්ගතකෙතුනං,පාදානි පරභාගාදි චක්කවාළසිලන්වගුං;

โคนธงทั้งหลายที่ตั้งขึ้นบนขอบจักรวาลด้านทิศตะวันออก ได้แผ่ไปจดขอบจักรวาลในส่วนอื่นๆ

173.

๑๗๓.

චක්කවාළ මහාමෙරු යුගන්ධර නගාදයො,පුප්ඵාවතංසකා’වාසුං නානාවණ්ණෙහි සඞ්ඛතා;

จักรวาล ภูเขาสิเนรุ ภูเขายุคันธร และภูเขาอื่นๆ ได้กลายเป็นเหมือนเครื่องประดับที่ตกแต่งด้วยดอกไม้นานาพรรณ

174.

๑๗๔.

වාමාමන්දමකරන්ද බින්දුසන්දොහ සුන්දරං,උල්ලොල පදුමාකිණ්ණ විතානං වාසි අම්බරං;

ท้องฟ้าได้กลายเป็นเพดานอันงดงามด้วยหยาดน้ำหวานที่หลั่งไหลออกมาอย่างอ่อนละมุน เต็มไปด้วยดอกบัวที่ไหวระริก

175.

๑๗๕.

ඛිත්තසොගන්ධචුණ්ණානි දෙවබ්‍රහ්මාදිනා තහිං,විතානං විය ඛායන්ති චක්කවාළග්ගමණ්ඩපෙ;

ผงหอมที่เหล่าเทพและพรหมเป็นต้นโปรยปรายลงมา ณ ที่นั้น ปรากฏดุจเพดานในมณฑปอันยิ่งใหญ่แห่งจักรวาล

176.

๑๗๖.

කප්පූරාගරුධූපෙහී තත්ථ තත්ථුග්ගතෙහි මා,කාලබ්භකූටච්ඡන්නොව ආසි මඤ්ඤං කථෙමු කිං;

ด้วยควันธูปจากพิมเสนและกฤษณาที่ฟุ้งขึ้นมาในที่นั้นๆ ปรากฏดุจถูกปกคลุมด้วยยอดเมฆดำ เราจะกล่าวอะไรไปมากกว่านี้เล่า

177.

๑๗๗.

ජාතික්ඛෙත්තෙසු දෙවෙහි කතග්ඝිකුසුමාදිනා,නොසීනා ධරණී භාරා දිසෙභානං බලං අහො;

แผ่นดินที่แบกรับภาระคือดอกไม้เป็นต้นที่เหล่าเทพในหมื่นโลกธาตุบูชาแล้ว ไม่ได้จมลงเลย โอ้! ช่างเป็นพลังของเหล่าช้างประจำทิศที่น่าอัศจรรย์

178.

๑๗๘.

අම්බරාලම්බමානානී පුප්ඵදාමානි භූතලං,ආකඩ්ඪනාය දෙවෙහි බද්ධරජ්ජුව භාසරෙ

พวงมาลัยดอกไม้ที่ห้อยระย้าจากท้องฟ้าลงมาถึงพื้นดิน ส่องประกายดุจเชือกที่เหล่าเทพผูกไว้เพื่อฉุดดึงแผ่นดินขึ้นไป

179.

๑๗๙.

අඤ්ඤොඤ්ඤකරමුග්ගය්හ ගගනෙ සුරසුත්දරී,පරිබ්භමන්තා ගායන්ති තත්ථ තත්ථ මනොරමං;

เหล่านางอัปสรผู้สวยงามต่างจับมือกันและกัน เที่ยวขับร้องเพลงอันน่ารื่นรมย์อยู่ในอากาศ ณ ที่นั้นๆ

180.

๑๘๐.

උභො භුජෙ විකාසෙත්වා මණ්ඩිතං සුරසුත්දරී,භමන්ති භන්තභෙණ්ඩුව තත්ථ තත්ථම්බරෙ යුගා;

เหล่านางอัปสรผู้สวยงามผู้ประดับประดาแล้ว ต่างกางแขนทั้งสองออก เที่ยวหมุนตัวไปเป็นคู่ๆ ในอากาศ ณ ที่นั้นๆ ดุจลูกข่างที่หมุนไป

181.

๑๘๑.

නීලුප්පලකලාපාදී ගහෙත්වාන සුරඞ්ගනා,ඨීතාසුං පරිවාරෙත්වා පූජමානා නරිස්සරං;

เหล่านางเทพอัปสรต่างถือกำดอกอุบลเขียวเป็นต้น ยืนแวดล้อมบูชาพระนรินทร์อยู่

182.

๑๘๒.

රත්නපල්ලවකලහාර කමලුප්පල සඞ්ගතෙ,සන්නීරකුසුමාකිණ්ණෙ පුණ්ණෙසොගන්ධවාරිහී;

ซึ่งประกอบด้วยยอดแก้วมณี ดอกกะละหาร ดอกบัวหลวง และดอกอุบล เกลื่อนกลาดไปด้วยดอกไม้และเต็มไปด้วยน้ำหอม

183.

๑๘๓.

කඤ්චනාදිඝටෙ ගය්හ අම්බරෙ සුරසුන්දරී,කත්වාන සුගතං මජ්ඣෙ පූජයිංසු සමන්තතො

เหล่านางอัปสรผู้สวยงามต่างถือหม้อทองเป็นต้นอยู่ในอากาศ กระทำพระสุคตไว้ในท่ามกลาง แล้วบูชาโดยรอบ

184.

๑๘๔.

කඤ්චනාදාසහත්ථා ච කාචී කඤ්ඤා තථා ඨිතා,තාලවණ්ටෙ ගහෙත්වාන ඨීතාසුං කාචි දෙවතා;

นางกัญญาบางพวกยืนถือกระจกทองอยู่ในมือ และเทพธิดาบางพวกก็ยืนถือพัดใบตาลอยู่

185.

๑๘๕.

කාචි මඞ්ගල සංයුත්ත වචනා තව පත්ථනා,සමිජ්ඣතුති ඝොසෙන්තී පරිවාරෙත්වා ඨිතා ජිනං;

เทพธิดาบางพวกยืนแวดล้อมพระชินเจ้าอยู่ เปล่งวาจาอันประกอบด้วยมงคลว่า 'ขอความปรารถนาของพระองค์จงสำเร็จเถิด'

186.

๑๘๖.

සිරිවච්ඡාදි පග්ගය්හ අට්ඨමඞ්ගලමුත්තමං,ඨිතාසුං ගගනෙ නාරී පරිවාරෙත්වා මුනිස්සරං;

เหล่านางเทพอัปสรต่างประคองมงคล ๘ ประการอันสูงสุด มีศิริวัจฉะเป็นต้น ยืนแวดล้อมพระมุนีผู้เป็นใหญ่ในอากาศอยู่

187.

๑๘๗.

නච්චන්ති කෙචි කීළන්ති සෙලෙන්ති ච ලලන්ති ච,වාදෙන්ති කෙචි ගායන්ති වෙලුක්ඛෙපං කරොන්ති ච;

บางพวกฟ้อนรำ บางพวกเล่นสนุก บางพวกโห่ร้อง บางพวกเยื้องกราย บางพวกประโคมดนตรี บางพวกขับร้อง และบางพวกก็สลัดผ้า

188.

๑๘๘.

නෙකපුප්ඵග්ඝිපන්තී ච තථා දීපග්ඝිපන්ති ච,මණිචාමීකරාසජ්ඣු අග්ඝිකා පන්තියො තථා;

แถวแห่งพวงดอกไม้อันหลากหลาย แถวแห่งพวงประทีป และแถวแห่งพวงแก้วมณี ทองคำ และเงิน ก็มีอยู่เช่นนั้น

189.

๑๘๙.

ආබ්‍රහ්මභවනුග්ගම්ම චක්කවාළසමන්තතො,තිට්ඨන්ති ජලමානායො බුද්ධස්ස මඞ්ගලුස්සවෙ;

แถวเหล่านั้นสว่างไสวไปทั่วจักรวาล ตลอดถึงพรหมโลก ยืนอยู่ ณ งานมงคลของพระพุทธเจ้า

190.

๑๙๐.

සත්තරතනසම්භුතා නානා තොරණපන්තීයො,හෙමරම්භාමයා චාපි තථා දුස්සමයා සියුං;

แถวแห่งซุ้มประตูอันหลากหลายที่สำเร็จด้วยรัตนะ ๗ ประการ และที่สำเร็จด้วยต้นกล้วยทองคำ และที่สำเร็จด้วยผ้า ก็มีอยู่

191.

๑๙๑.

නානාවණ්ණෙහි නෙකෙහි ඡත්තෙහි ච නිරන්තරං,චක්කවාළොදරං ආසි සරංච කමලාකුලං;

ภายในจักรวาลเต็มไปด้วยฉัตรหลากสีสันมากมายอย่างไม่ขาดสาย เป็นประดุจสระที่ดารดาษไปด้วยดอกบัว

192.

๑๙๒.

තත්ථ තත්ථුජ්ජලානෙක යන්තදීපාවලී මහී,තාරකාජාලකාකිණ්ණ ගගනඞ්ගනසන්තිභා;

พื้นปฐพี ณ ที่นั้นๆ มีแถวแห่งประทีปกลไกอันหลากหลายสว่างไสว มีอุปมาดุจท้องฟ้าที่เกลื่อนกลาดไปด้วยหมู่ดาว

193.

๑๙๓.

ධජන්තරිත ඡත්තා’සුං චක්කවාළගිරූපරි,නිරන්තරා’සුං තත්ථෙව ඝටදීපා ච තොරණ;

ฉัตรที่สลับด้วยธงมีอยู่เหนือภูเขาจักรวาล และประทีปหม้อกับซุ้มประตู ก็มีอยู่ ณ ที่นั้นอย่างไม่ขาดสาย

194.

๑๙๔.

නානාතුරියනාදෙහි නානාසඞ්ගීතිතාහි ච,සාධුවාදෙහි නෙකෙහි චක්කවාළො ඵුටො අහූ;

จักรวาลกึกก้องไปด้วยเสียงดนตรีอันหลากหลาย เสียงขับร้องอันหลากหลาย และเสียงสาธุการอันมากมาย

195.

๑๙๕.

අහො මහන්තතා තස්ස බුද්ධස්ස කතමඞ්ගලෙ,පූජාවිසෙසං තං කො හි මුඛෙනෙකෙන භාසතී;

โอ้! ความยิ่งใหญ่ในงานมงคลที่กระทำแด่พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ใครเล่าจะพรรณนาการบูชาอันพิเศษนั้นด้วยปากเพียงปากเดียวได้

196.

๑๙๖.

චතුම්මුඛො සහස්සක්ඛො ද්විසහස්සනයනො ඵණී,දසකණ්ඨො’පි තං සබ්බං නෙව සක්කොන්ති භාසිතුං;

แม้พระพรหมผู้มี ๔ หน้า พระอินทร์ผู้มี ๑,๐๐๐ ตา พญานาคผู้มี ๒,๐๐๐ ตา และทศกัณฐ์ ก็ไม่สามารถพรรณนาการบูชาทั้งหมดนั้นได้

197.

๑๙๗.

එවං සුරාසුරබ්‍රහ්ම වෙනතෙය්‍යොරගාදිහි,නිරන්තරං කතානෙක මහාමහ සමාකුලෙ;

เมื่อมหาพิธีอันมากมายที่เหล่าทวยเทพ อสูร พรหม ครุฑ และนาคเป็นต้น กระทำอย่างไม่ขาดสายจนดารดาษไปเช่นนี้

198.

๑๙๘.

තස්මින්තු වාසරෙ මාරො පස්සිත්වා භුවනං ඉදං,ආමන්තෙත්වා සානුවරෙ ආහෙවං සකුතූහලො;

ในวันนั้น พญามารเห็นโลกนี้แล้ว จึงเรียกบริวารของตนมา แล้วกล่าวด้วยความสงสัยใคร่รู้ว่าดังนี้

199.

๑๙๙.

සබ්බෙ දිබ්බවිමානා භො සුඤ්ඤා දිස්සන්ති ඡඩ්ඩිතා,පුරපාලම්පහාපෙත්වා ක්ව ගතා’සුං සදෙවකා;

ดูก่อนท่านทั้งหลาย วิมานทิพย์ทั้งปวงปรากฏเป็นของว่างเปล่าถูกทอดทิ้ง เหล่าเทพยดาละทิ้งพระนครและปราสาทแล้วพากันไปที่ไหนหมด

200.

๒๐๐.

කිම්භො මාර න ජානාසි මත්තො සුත්තො’සි අජ්ජ කිං,සුද්ධොදනිය සිද්ධත්ථො මායාය තනයො අයං;

ดูก่อนมาร ท่านไม่รู้หรือ วันนี้ท่านมัวเมาหรือหลับอยู่หรือไร? พระสิทธัตถะผู้เป็นโอรสของพระเจ้าสุทโธทนะและพระนางมายานี้

201.

๒๐๑.

පුරෙත්වා පාරමී සබ්බා කත්වාන අභිනික්ඛමං,බොධිමුලෙ නිසින්නො සි අජ්ජ බුද්ධො භවාමීති;

ทรงบำเพ็ญบารมีทั้งปวงให้เต็มเปี่ยมแล้ว ทรงกระทำการเสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์ ประทับนั่งที่โคนต้นโพธิ์ ทรงดำริว่า 'วันนี้เราจักเป็นพระพุทธเจ้า'

202.

๒๐๒.

තස්ස පූජාවිධානත්ථං දසසහස්සීසු දෙවතා,සමාගතා හට්ඨතුට්ඨා කරොන්තජ්ජ මහාමහං;

เพื่อจัดพิธีบูชาพระองค์นั้น เหล่าเทพยดาในหมื่นโลกธาตุต่างมาประชุมกันด้วยความยินดีร่าเริง กำลังกระทำมหาพิธีอยู่ในวันนี้

203.

๒๐๓.

කින්නු තෙ බධිරං සොතං කින්නු පරිහායි ලොචනං,ධජග්ගා තෙ න දිස්සන්ති උල්ලොලං තෙ න සූයති;

หูของท่านหนวกไปแล้วหรือ? หรือว่านัยน์ตาของท่านเสื่อมไปแล้ว? ท่านจึงไม่เห็นยอดธง และไม่ได้ยินเสียงอึกทึกครึกโครมเหล่านั้น

204.

๒๐๔.

තෙසං තං වචනං සුත්වා අන්තකො ඛලු පාපිමා,දුක්ඛිතො දුම්මනො තෙසං සොචන්තො ඉදම්බ්‍රුවි;

พญามารผู้มีบาปผู้ทำซึ่งที่สุด ได้ฟังคำของเทพยดาเหล่านั้นแล้ว ก็เป็นทุกข์ มีใจหม่นหมอง เมื่อเศร้าโศกอยู่จึงได้กล่าวคำนี้ว่า

205.

๒๐๕.

අහො වතා’තිපරිහානි සංසාරස්ස මහා අයං,අසාරො ඛලු සංසාරො සිද්ධත්ථෙ විභවං ගතෙ;

โอ้หนอ! ความเสื่อมอย่างยิ่งใหญ่นี้มีแก่สังสารวัฏ สังสารวัฏนี้ไม่มีแก่นสารเลย เมื่อพระสิทธัตถะทรงถึงความรุ่งเรืองแล้ว

206.

๒๐๖.

අහො වතා’ති නට්ඨම්හා තිවට්ටං පරිපුරිතං,හොති භො දහනා දඩ්ඪවනංවාති අලක්ඛිකං;

โอ้หนอ! พวกเราพินาศแล้ว วัฏฏะ ๓ ประการถูกทำให้เต็มเปี่ยมแล้ว ดูก่อนท่านทั้งหลาย มันเป็นอัปมงคล ดุจป่าที่ถูกไฟไหม้

207.

๒๐๗.

නිරාලොකං තිලොකං භො අසුරං වාසරං යථා,පරිමොසරතනං හොති රජ්ජං වෙදං ජගත්තයං;

ดูก่อนท่านทั้งหลาย โโลกทั้งสามปราศจากแสงสว่าง ดุจวันของพวกอสูร ความเป็นใหญ่ในโลกทั้งสามย่อมกลายเป็นรัตนะที่ถูกช่วงชิงไป

208.

๒๐๘.

මමෙස විසයං හිත්වා යාති සිද්ධත්ථදාරකො,තෙන යාතෙන මග්ගෙන නික්ඛමන්ති බහුජ්ජනා;

พระสิทธัตถะนี้ละเขตแดนของเราไปแล้ว มหาชนเป็นอันมากย่อมพากันออกบวชตามทางที่พระองค์เสด็จไปนั้น

209.

๒๐๙.

භවන්තං න කරොතෙසො යාව සුද්ධොදනත්‍රජො,එථ ගච්ඡාම සිද්ධත්ථමසිද්ධත්ථං කරොම භො;

ผู้นั้นยังไม่ทำความเจริญตราบเท่าที่พระโอรสของพระเจ้าสุทโธทนะยังไม่ตรัสรู้ มาเถิดท่านทั้งหลาย เราจงไปทำให้เจ้าชายสิทธัตถะผู้มีเรื่องสำเร็จแล้ว ให้เป็นผู้มีเรื่องไม่สำเร็จเถิด

210.

๒๑๐.

මාපෙථ භෙරවං වණ්ණං බීභච්ඡං දුද්දසං ඛරං,සද්දෙනෙව පලාපෙථ තූලභට්ටංව වායුනා;

พวกท่านจงเนรมิตรูปที่น่ากลัว น่าเกลียด น่าดูยาก และหยาบช้า จงขับไล่เขาด้วยเสียงเท่านั้น เหมือนลมพัดปุยนุ่นไปฉะนั้น

211.

๒๑๑.

තස්ස තං වචනං සුත්වා මාරසෙනා සමාගමුං,නානාවෙසධරා හුත්වා නානායුධ සමඞ්ගිනො;

หมู่พลมารได้ฟังคำนั้นของเขาแล้ว ก็พากันมาประชุมกัน เป็นผู้ทรงเพศต่างๆ และเพียบพร้อมด้วยอาวุธต่างๆ

212.

๒๑๒.

යොජනානං තදා මාරො දියඩ්ඪසතමුච්චතො,ගිරිමෙඛලමාරුය්හ සෙනාය සහසා’ගමී;

ในกาลนั้น พญามารสูงหนึ่งร้อยห้าสิบโยชน์ ขึ้นสู่ช้างคิรีเมขล์แล้ว มาพร้อมด้วยกองทัพโดยพลัน

213.

๒๑๓.

දිස්වාන දුරතො එත්තං දෙවා මාරං සවාහිනිං,භයට්ටාපගමුං ඛිප්පං ධාවමානා දිසොදිසං;

เหล่าทวยเทพเห็นพญามารนั้นพร้อมด้วยกองทัพแต่ไกลแล้ว ก็พากันตกใจกลัว รีบหนีไปในทิศน้อยทิศใหญ่

214.

๒๑๔.

සංඛිප්ප ඛිප්පං සච්ඡත්තං බ්‍රහ්මා ධාවි පරම්මුඛො,කත්වාන පිට්ඨියං සඞ්ඛං සක්කො ධාවි විසඞ්කිතො;

ท้าวมหาพรหมรีบหุบร่มของตนแล้ววิ่งหนีไปโดยหันหลังให้ ท้าวสักกะทรงวางสังข์ไว้ที่หลังแล้ววิ่งหนีไปด้วยความหวาดระแวง

215.

๒๑๕.

මහාකාලො’පි නාගින්දො නිමුජ්ජ මහියං තදා,වත්තදත්තකරො භීරු සකෙ නිපති මඤ්චකෙ;

แม้พญามหากาฬนาคราชก็ดำลงไปในแผ่นดินในกาลนั้น เป็นผู้หวาดกลัว เอามือปิดหน้าแล้วล้มลงบนแท่นบรรทมของตน

216.

๒๑๖.

සං සං පූජාවිධානන්තු ඡඩ්ඩෙත්වාන සදෙවකා,ගතාසුං සුඤ්ඤකං ආසි චක්කවාළමිදං තදා;

เหล่าทวยเทพทิ้งเครื่องบูชาของตนๆ แล้วพากันหนีไป ในกาลนั้น จักรวาลนี้จึงว่างเปล่า

217.

๒๑๗.

නිස්සිරීකං පදෙසං තං අසොභං අසමඤ්ජසං,අහොසි පතිතානෙක පූජාභණ්ඩසමාකුලං;

สถานที่นั้นปราศจากสิริ ไม่สวยงาม ไม่เรียบร้อย เกลื่อนกลาดไปด้วยเครื่องบูชามากมายที่ตกลงมา

218.

๒๑๘.

එකොව තත්ථ සුගතො නිසීදි වජිරාසනෙ,පජ්ජලං නිජසිරියා සූරියොව යුගන්ධරෙ;

พระสุคตประทับนั่งอยู่บนวัชรอาสน์แต่เพียงพระองค์เดียวในที่นั้น ทรงรุ่งโรจน์ด้วยสิริของพระองค์เอง ดุจดวงอาทิตย์บนยอดเขายุคันธรฉะนั้น

219.

๒๑๙.

අකම්පො ච අසන්ත්‍රාසී ලොමහංස විවජ්ජිතො,අභීතො සීහරාජාව මිගච්ඡාපානමග්ගතො;

ไม่ทรงหวั่นไหว ไม่ทรงสะทกสะท้าน ปราศจากความขนพองสยองเกล้า ไม่ทรงหวาดกลัว ดุจพญาราชสีห์อยู่เบื้องหน้าฝูงลูกเนื้อฉะนั้น

220.

๒๒๐.

තතො ධම්මිස්සරස්සග්ගෙ දුන්නිමිත්තානි ජායරුං,අන්ධකාරං දිසා ආසුං ධූමකෙතු ච අම්බරෙ;

ลำดับนั้น ลางร้ายทั้งหลายก็บังเกิดขึ้นเบื้องบนพระธรรมิศวร ทิศทั้งหลายมืดมิด และมีดาวหางปรากฏขึ้นในท้องฟ้า

221.

๒๒๑.

දිනං දුද්දිනකං ආසි හතරංසි දිවාකරො,උක්කාපතො’පි පඤ්ඤායි දිසාඩාහොපපජ්ජථ;

วันนั้นเป็นวันที่มืดมัว ดวงอาทิตย์ปราศจากรัศมี แม้ดาวตกก็ปรากฏ และเกิดไฟลุกไหม้ในทิศต่างๆ

222.

๒๒๒.

අඝනෙ ගගනෙ ආසුං ඉන්දචාපවිරජ්ජුතී,අනලාසනියො’දිත්තා තත්ථ තත්ථ පතන්තී ච

ในท้องฟ้าที่ปราศจากเมฆ มีสายรุ้งและสายฟ้าปรากฏขึ้น และมีสายฟ้าที่ลุกเป็นไฟตกลงมาในที่นั้นๆ

223.

๒๒๓.

කාකොලසඞ්ඝා වස්සිංසු උණ්ණ සකුණකොසියා,චරිංසු අම්බරෙ’පෙතා කබන්ධා ච භයාවහා;

ฝูงกาและนกเค้าแมวพากันร้องระงม พวกเปรตและอสุรกายที่น่ากลัวพากันสัญจรไปในอากาศ

224.

๒๒๔.

සෙනං සංවිදහිත්වාන තතො මාරො අභිද්දවි,ආගන්ත්වා චක්කවාළම්හි ඨිතො ජිනමුදික්ඛිය;

ลำดับนั้น พญามารจัดเตรียมกองทัพแล้วก็รุกเข้ามา มายืนอยู่ในขอบจักรวาลแล้วจ้องมองพระชินเจ้า

225.

๒๒๕.

එකකස්ස මනුස්සස්ස සන්තිකොපගමං මම,න යුත්තඤ්හි ගජො යාති ගජං නො යාති කොත්ථුකං;

การที่ข้าพเจ้าจะเข้าไปใกล้มนุษย์ผู้เดียวนี้ไม่สมควรเลย เพราะช้างย่อมไปหาช้าง ไม่ไปหาหมาจิ้งจอก

226.

๒๒๖.

නෙතං ගරු පලාපෙතුං කාලො ඉති විචින්තිය,මාපෙසි කුපිතො ඛිප්පං කප්පනිල සමානිලං;

พญามารคิดว่า 'การขับไล่ผู้นี้ไม่ใช่เรื่องยาก' ดังนี้แล้ว ก็โกรธจัด รีบเนรมิตลมที่เสมอด้วยลมกัลป์ขึ้นมา

227.

๒๒๗.

ඛිපන්තො ගගනෙ ඛිප්පං උද්ධරිත්වා වනස්පතී,කත්වාන වනමුම්මූලං විද්ධංසෙන්තො අසෙසකං;

พัดไปในท้องฟ้าอย่างรวดเร็ว ถอนต้นไม้ใหญ่ทั้งหลายขึ้นมา ทำให้ป่าถอนรากถอนโคน ทำลายเสียสิ้นไม่เหลือหลอ

228.

๒๒๘.

චාලෙත්වා තාලසාලාදිං ලුඤ්චිත්වා ගගනෙ ඛිපං,පාතෙන්තො චක්කවාළන්තෙ වාජිසීහ ගජාදයො;

ทำให้ต้นตาลและต้นสาละเป็นต้นสั่นไหว ถอนขึ้นแล้วพัดไปในท้องฟ้า ทำให้ม้า ราชสีห์ และช้างเป็นต้น ตกลงไปที่ขอบจักรวาล

229.

๒๒๙.

පහරිත්වා විවත්තෙත්වා ගිරිකූටානි උක්ඛිපං,භමයන්තො නභොමජ්ඣෙ ධාවතෙව තතො තතො;

พัดกระแทกให้หมุนวน ยกยอดเขาขึ้นไป หมุนวนอยู่ในท่ามกลางท้องฟ้า แล้วพัดไปในที่นั้นๆ

230.

๒๓๐.

සිලාහි සිලාසඞ්ඝට්ට මහානාදං පවත්තයං,පාතෙන්තො දහනඤ්චාපි ධූමමම්බර මුක්ඛිපං;

ทำให้เกิดเสียงดังสนั่นจากการกระทบกันของโขดหิน พัดไฟให้ตกลงมา และพัดควันขึ้นไปในท้องฟ้า

231.

๒๓๑.

භමයන්තො ගහෙත්වාන අම්බරෙ ඡදනිට්ඨිකා,පාසාදෙ පරිවත්තෙත්වා පහරන්තො නගාදිසු;

พัดพาเอาหลังคาและอิฐไปหมุนวนในท้องฟ้า ทำให้ปราสาทพลิกคว่ำแล้วพัดไปกระแทกภูเขาเป็นต้น

232.

๒๓๒.

ඛනන්තො පථවිං පංසුං ගහෙත්වාම්බරමණ්ඩලෙ,බන්ධන්තොව පරං භුමිං භින්දන්තො තුඞ්ගපබ්බතෙ;

ขุดแผ่นดินเอาฝุ่นขึ้นไปในท้องฟ้า ประหนึ่งจะสร้างแผ่นดินอื่นขึ้นมา ทำลายภูเขาสูงทั้งหลาย

233.

๒๓๓.

භයානකෙන සද්දෙන උපගම්ම මහාමුනිං,චාලෙතුං නෙව සො සක්ඛි අංසුමත්තම්පි චීවරෙ;

เมื่อลมนั้นเข้าไปใกล้พระมหามุนีด้วยเสียงที่น่ากลัว ก็ไม่สามารถทำให้จีวรของพระองค์ไหวได้แม้เพียงปลายเส้นด้าย

234.

๒๓๔.

තදාසි විජයො තස්ස සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො,පඨමෙ මාරයුද්ධම්හි මාරස්සාසි පරාජයො;

ในกาลนั้น ชัยชนะเป็นของพระสัมพุทธเจ้าผู้มีสิริ ในการรบกับมารครั้งแรก ความพ่ายแพ้ได้มีแก่พญามาร

235.

๒๓๕.

එවං මහානුභාවොති මන්ත්වාන නරසාරථිං,නිච්චං වන්දථ පූජෙථ සො හි වො සරණං සදා;

ท่านทั้งหลายจงพิจารณาว่า 'พระนรสารถีมีอานุภาพมากอย่างนี้' แล้วจงกราบไหว้บูชาพระองค์เป็นนิตย์ เพราะพระองค์เป็นที่พึ่งของท่านทั้งหลายตลอดกาล

ඉති පඨමො විජයො.

จบชัยชนะครั้งที่ ๑

236.

๒๓๖.

දිස්වා නමුචි ධීරස්ස මාලුතෙනානුපද්දවං,දුක්ඛී ච දුම්මනො ආසි කොධෙනාතුරමානසො;

พญามารเห็นความที่พระผู้มีปัญญาไม่ถูกลมทำอันตรายได้แล้ว ก็เป็นทุกข์ มีใจหม่นหมอง มีใจเร่าร้อนด้วยความโกรธ

237.

๒๓๗.

හොතු දානි මහොඝෙන පවාහෙමි ඉමං යතිං,මාපෙත්වාන මහාමෙඝං සොචනාය අලං මම;

พญามารคิดว่า 'เอาเถิด บัดนี้เราจะพัดพาสมณะนี้ไปด้วยห้วงน้ำใหญ่ เราจะเนรมิตเมฆใหญ่ขึ้นมา ให้เพียงพอแก่ความประสงค์ของเรา'

238.

๒๓๘.

ඉති චින්තිය සො මාරො මහාමෙඝමමාපයි,දිසාසුම්පිහිතා සබ්බා අන්ධකාරො අවත්ථරි;

มารนั้นคิดดังนี้แล้ว จึงเนรมิตเมฆใหญ่ขึ้น ทิศทั้งหลายถูกปกคลุมหมดสิ้น ความมืดมิดก็แผ่ปกคลุมไป

239.

๒๓๙.

උපරූපරි ගුණා හුත්වා සහස්සානි සතානි’පි,ධාරාධරා මහාධාරා වත්තයිංසු සමන්තතො;

เมฆฝนได้ก่อตัวขึ้นเป็นชั้นๆ นับร้อยนับพัน สายธาราอันยิ่งใหญ่ได้ตกลงมาโดยรอบ

240.

๒๔๐.

සොදාමිනීසහස්සෙහි විනද්ධංව නභං අහූ,තත්ථ තත්ථ දිසාභාගෙ ඉන්දචාපා අවත්තථ;

ท้องฟ้าดูราวกับถูกถักทอด้วยสายฟ้าแลบนับพันสาย รุ้งกินน้ำก็ปรากฏขึ้นในทิศทางต่างๆ

241.

๒๔๑.

මහාරජතරජ්ජූහි සිබ්බිතාව නභාවනී,ධරාධරොරුධාරාහි නිරන්තරපවත්තිහි;

ท้องฟ้าและแผ่นดินดูราวกับถูกเย็บด้วยเชือกเงินขนาดใหญ่ ด้วยสายธารอันกว้างใหญ่จากเมฆที่ตกลงมาอย่างไม่ขาดสาย

242.

๒๔๒.

තත්ථ තත්ථ පතන්තානි ඝොරාසනිසතා අහුං,මහාභීම නභො භෙරිස්සනා ආසුං තහිං තහිං;

สายฟ้าฟาดอันน่าสะพรึงกลัวนับร้อยได้ตกลงมาในที่นั้นๆ ท้องฟ้าอันน่ากลัวยิ่งได้ส่งเสียงคำรามกึกก้องไปทั่ว

243.

๒๔๓.

උද්ධරන්තො මහාසෙලෙ මහොඝො ච තදුබ්භවෙ,කෙලාස සිඛරාකාර එණෙපුඤ්ජෙ සමුබ්බහං;

กระแสน้ำอันเชี่ยวกรากได้พัดพาหินผาใหญ่ขึ้นมา และได้พัดพากองฟองน้ำที่มีลักษณะคล้ายยอดเขาไกรลาส

244.

๒๔๔.

මහාථූපප්පමාණාදි මහාබුබ්බුලමුබ්බහං,ගම්භීරො පුථුලො චණ්ඩො උපගම්ම ජිනන්තිකං;

กระแสน้ำอันลึก กว้างใหญ่ และรุนแรง ได้พัดพาฟองน้ำขนาดเท่าพระมหาเจดีย์มาถึงใกล้พระชินเจ้า

245.

๒๔๕.

සරීරෙ ලොමමත්තම්පි තෙමෙතුමසමත්ථකො,ගතො මහොඝො බුද්ධස්ස’භො’නුභාවමහන්තතා;

กระแสน้ำอันเชี่ยวกรากนั้นไม่สามารถทำให้แม้แต่ขนเส้นเดียวของพระพุทธเจ้าเปียกได้เลย ด้วยอานุภาพอันยิ่งใหญ่ของพระองค์

246.

๒๔๖.

තදාසි විජයො තස්ස සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො,දුතියෙ මාරයුද්ධම්හි මාරස්සාසී පරාජයො;

ในครั้งนั้น ชัยชนะเป็นของพระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงสิริ ในการรบกับมารครั้งที่สอง มารได้พ่ายแพ้ไป

247.

๒๔๗.

එවං මහානුභාවොති මන්ත්වාන නර සාරථිං,නිච්චං වන්දථ පූජෙථ සො හි වො සරණං සදා;

ท่านทั้งหลายจงคิดว่า พระองค์ทรงมีอานุภาพยิ่งใหญ่เช่นนี้แล้ว จงกราบไหว้บูชาพระสารถีแห่งนรชนนั้นเป็นนิตย์ เพราะพระองค์เป็นที่พึ่งของท่านทั้งหลายเสมอไป

දුතියො විජයො.

ชัยชนะครั้งที่สอง

248.

๒๔๘.

තතො මාරො අසක්කොන්තො වස්සොඝෙන උපද්දවං,කාතුං තස්ස උසූයාදි කොපාකුලමනො තදා;

เมื่อมารไม่สามารถทำอันตรายด้วยฝนห่าใหญ่ได้ ในครั้งนั้นจิตของมารก็เต็มไปด้วยความริษยาและความโกรธ

249.

๒๔๙.

භවතජ්ජ කිමෙතෙන මාරණෙ තස්ස කිං ගරු,ඉදානඞ්ගාරවුට්ඨීහි ඣාපෙමි සහසා ඉමං;

วันนี้จะเป็นอย่างไรก็ช่างเถิด การฆ่าพระองค์นั้นจะยากอะไรเล่า บัดนี้เราจะเผาพระองค์นี้ให้มอดไหม้ด้วยฝนถ่านเพลิงโดยพลัน

250.

๒๕๐.

ඉති චින්තිය සො මාරො මාපෙත්වාඞ්ගාර වුට්ඨියො,පෙසෙසි නභසා තස්ස සම්බුද්ධස්ස උපන්තිකං;

มารนั้นคิดดังนี้แล้ว จึงเนรมิตฝนถ่านเพลิง แล้วส่งไปทางอากาศใกล้พระสัมพุทธเจ้า

251.

๒๕๑.

මහාපබ්බතසඞ්කාස ජලිතඞ්ගාර රාසයො,ධාවිංසු නහසා තත්ථ අච්චිමන්තො මහබ්භයා;

กองถ่านเพลิงที่ลุกโชนดุจภูเขาใหญ่ ได้พุ่งไปในอากาศ ณ ที่นั้น มีเปลวไฟน่าสะพรึงกลัวยิ่ง

252.

๒๕๒.

චිච්චිටායන සද්දෙහි පූරයන්තො දිසන්තරං,ධූපායන්තො ඵුලිඞ්ගෙහි මාරස්සාපි භයාවහා;

ถ่านเพลิงเหล่านั้นส่งเสียงดังฉี่ฉ่าไปทั่วทิศทาง มีควันและสะเก็ดไฟที่น่ากลัวแม้แก่มารเอง

253.

๒๕๓.

උජ්ජාලෙන්තා මහාරුක්ඛෙ පබ්බතෙ’පි ච සම්මුඛෙ,නරකොදරුග්ගතා අග්ගී රාසීවාති භයාවහා;

ถ่านเพลิงเหล่านั้นได้เผาไหม้ต้นไม้ใหญ่และภูเขาที่อยู่เบื้องหน้า ดูราวกับกองไฟที่พุ่งออกมาจากนรก น่าสะพรึงกลัวยิ่งนัก

254.

๒๕๔.

උපගන්ත්වා මුහුත්තෙන නිසින්නං මුනිපුඞ්ගවං,මධුමත්තාලිඣඞ්කාර නාදාකුලදිසාමුඛා;

เมื่อถ่านเพลิงเหล่านั้นมาถึงพระมุนีผู้ประทับนั่งอยู่ภายในชั่วครู่ ทิศทางทั้งหลายก็เต็มไปด้วยเสียงหึ่งๆ ของหมู่ภมรที่เมาน้ำหวาน

255.

๒๕๕.

පාතෙන්ති සතතාමන්ද මකරන්දජ බින්දවො,මාලාවතංසකා හුත්වා පාදමුලෙ පතිංසු තා;

หยดน้ำหวานอันไม่ขาดสายได้ตกลงมา และถ่านเพลิงเหล่านั้นได้กลายเป็นพวงมาลัยตกลงที่พระบาทของพระองค์

256.

๒๕๖.

තදාසි විජයො තස්ස සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො,තතියෙ මාර යුද්ධම්හි මාරස්සාසි පරාජයො;

ในครั้งนั้น ชัยชนะเป็นของพระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงสิริ ในการรบกับมารครั้งที่สาม มารได้พ่ายแพ้ไป

257.

๒๕๗.

එවං මහානුභාවොති මන්ත්වාන නරසාරථිං,නිච්චං වන්දථ පූජෙථ සො හි වො සරණං සදා;

ท่านทั้งหลายจงคิดว่า พระองค์ทรงมีอานุภาพยิ่งใหญ่เช่นนี้แล้ว จงกราบไหว้บูชาพระสารถีแห่งนรชนนั้นเป็นนิตย์ เพราะพระองค์เป็นที่พึ่งของท่านทั้งหลายเสมอไป

තතියො විජයො.

ชัยชนะครั้งที่สาม

258.

๒๕๘.

තෙනානුපද්දුතං බුද්ධං පස්සිත්වාන පජාපති,දුක්ඛිතො දුම්මනො හුත්වා එවං චින්තෙසි දුම්මති;

เมื่อมารเห็นพระพุทธเจ้าไม่ได้รับอันตรายด้วยเหตุนั้น ก็เป็นทุกข์ มีใจหม่นหมอง จึงคิดดังนี้ว่า

259.

๒๕๙.

පාසාණවස්සං මාපෙත්වා චුණ්ණෙත්වා පනිමං යතිං,විද්ධංසෙමීති චින්තෙත්වා මාපෙසූපලවස්සකං;

เราจะเนรมิตฝนหิน แล้วบดขยี้สมณะนี้ให้พินาศไป มารคิดดังนี้แล้ว จึงเนรมิตฝนหินขึ้น

260.

๒๖๐.

තස්මිං වස්සෙ’ති බීභච්ඡා ධූමායන්තා සජොතිකා,ජලිතඞ්ගාරසඞ්කාසා පාසාණුච්චාවචා බහූ;

ในฝนหินนั้น มีหินมากมายหลายขนาด น่าเกลียดน่ากลัว มีควันและเปลวไฟ ดูราวกับถ่านเพลิงที่ลุกโชน

261.

๒๖๑.

කරානඤ්ඤොඤ්ඤසඞ්ඝට්ටා මහන්තං භෙරවං රවං,දුද්දිනං ධූමජාලාහි කුරුමානා සමන්තතො;

หินเหล่านั้นกระทบกันเองเกิดเสียงกึกก้องน่าสะพรึงกลัวยิ่งนัก ทำให้เกิดความมืดมิดด้วยกลุ่มควันไปทั่วทุกทิศ

262.

๒๖๒.

සත්ථූපගන්ත්වාභිමුඛං සන්තමාලාගුලා විය,පතිංසු සිරිපාදෙ තෙ අමන්දාමොදවාහිනො;

เมื่อหินเหล่านั้นมาถึงเบื้องหน้าพระศาสดา ก็กลายเป็นพวงมาลัยอันหอมฟุ้งตกลงที่พระบาทอันเป็นมงคลของพระองค์

263.

๒๖๓.

තදාසි විජයො තස්ස සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො,චතුත්ථෙ මාරයුද්ධම්හි මාරස්සාසි පරාජයො;

ในครั้งนั้น ชัยชนะเป็นของพระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงสิริ ในการรบกับมารครั้งที่สี่ มารได้พ่ายแพ้ไป

264.

๒๖๔.

එවං මහානුභාවොති මන්ත්වාන නරසාරථිං,නිච්චං වන්දථ පූජෙථ සො හි වො සරණං සදා;

ท่านทั้งหลายจงคิดว่า พระองค์ทรงมีอานุภาพยิ่งใหญ่เช่นนี้แล้ว จงกราบไหว้บูชาพระสารถีแห่งนรชนนั้นเป็นนิตย์ เพราะพระองค์เป็นที่พึ่งของท่านทั้งหลายเสมอไป

චතුත්ථො විජයො.

ชัยชนะครั้งที่สี่

265.

๒๖๕.

දිස්වානත්තමනො මාරො දිත්තො කොධග්ගිනා තදා,මාපෙත්වා’යුධවස්සං සො පෙසෙසි තදුපන්තිකං;

มารเห็นดังนั้นแล้วไม่ยินดี ถูกไฟคือความโกรธแผดเผาในกาลนั้น จึงเนรมิตฝนอาวุธแล้วส่งไปในที่ใกล้พระองค์

266.

๒๖๖.

නෙත්තිංසච්ඡූරිකා සත්ති හෙණ්ඩිවාල ගදාදයො,තිණ්ගධාරා පජ්ජලිතා අචිරජ්ජුති සන්නිභා;

ดาบ มีด หอก แหลน ตะบอง เป็นต้น มีคมอันลุกโพลง มีแสงเปรียบดังสายฟ้าแลบ

267.

๒๖๗.

යථා පුප්ඵොපහාරොපගන්ත්වාන ගගනඞ්ගනා,එවං සම්බුද්ධපාදෙසු පතිංසු පරිවත්තිතා;

เหมือนดอกไม้บูชาที่ลอยมาจากท้องฟ้า ฉันใด อาวุธเหล่านั้นก็ตกลงที่พระบาทของพระสัมพุทธเจ้าแล้วกลับกลายเป็นดอกไม้ ฉันนั้น

268.

๒๖๘.

තදාසි විජයො තස්ස සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො,පඤ්චමෙ මාරයුද්ධම්හි මාරස්සාසි පරාජයො;

ในกาลนั้น ชัยชนะได้มีแก่พระสัมพุทธเจ้าผู้มีสิริ ในการรบกับมารครั้งที่ ๕ ความพ่ายแพ้ได้มีแก่มาร

269.

๒๖๙.

එවං මහානුභාවොති මන්ත්වාන නරසාරථිං,නිච්චං වන්දථ පූජෙථ සො හි වො සරණං සදා;

ท่านทั้งหลายพึงพิจารณาว่า พระสารถีผู้ฝึกนรชนนั้นมีอานุภาพมากอย่างนี้ พึงไหว้และบูชาพระองค์เป็นนิตย์ เพราะพระองค์เป็นที่พึ่งของท่านทั้งหลายเสมอไป

පඤ්චමො විජයො.

ชัยชนะครั้งที่ ๕

270.

๒๗๐.

තං දිස්වා පාපිමා කුද්ධො යං යං තස්ස කරොම’හං,තං තං’දානී න සක්කොති කිඤ්චි කාකුමු’පක්කමං;

มารผู้มีบาปเห็นดังนั้นแล้วโกรธ (คิดว่า) สิ่งใดสิ่งใดที่เราทำแก่พระองค์ สิ่งนั้นสิ่งนั้นในบัดนี้ไม่สามารถทำอันตรายอะไรได้เลย

271.

๒๗๑.

මාපෙසි කුක්කුලං වස්සං මාරමීත’ධුනා මුනිං,සො’ගා’කාසා සම්පදිත්තො ධූමායන්තොව පජ්ජලං;

มารนั้นเนรมิตฝนถ่านเพลิงเพื่อจะทำลายพระมุนีในบัดนี้ ฝนถ่านเพลิงนั้นลอยมาจากอากาศอย่างรุ่งโรจน์ มีควันพลุ่งพล่านและลุกโพลง

272.

๒๗๒.

ජිනස්සාභිමුඛං ගන්ත්වා කුක්කුලො පරිවත්තිය,චන්දනස්ස සිතබ්භස්ස ධූලී හුත්වාන පග්ඝරි;

ถ่านเพลิงนั้นครั้นไปถึงเบื้องหน้าพระชินเจ้าแล้ว ก็กลับกลายเป็นผงจันทน์หอมอันเย็นแล้วโปรยปรายลงมา

273.

๒๗๓.

තදාසි විජයො තස්ස සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො,ඡට්ඨෙ නමුචි යුද්ධම්හි මාරස්සාසී පරාජයො;

ในกาลนั้น ชัยชนะได้มีแก่พระสัมพุทธเจ้าผู้มีสิริ ในการรบกับมารครั้งที่ ๖ ความพ่ายแพ้ได้มีแก่มาร

274.

๒๗๔.

එවං මහානුභාවොති මන්ත්වාන නරසාරථිං,නිච්චං වන්දථ පූජෙථ සො හි වො සරණං සදා;

ท่านทั้งหลายพึงพิจารณาว่า พระสารถีผู้ฝึกนรชนนั้นมีอานุภาพมากอย่างนี้ พึงไหว้และบูชาพระองค์เป็นนิตย์ เพราะพระองค์เป็นที่พึ่งของท่านทั้งหลายเสมอไป

ඡට්ඨො විජයො.

ชัยชนะครั้งที่ ๖

275.

๒๗๕.

තතො දිස්වාන තං කණ්හො කණ්හසෙනා පුරක්ඛතො,සඞ්කුද්ධො පෙසයි තත්ථ වස්සං සො සිකතාමයං;

ลำดับนั้น มารผู้มีผิวดำเห็นดังนั้นแล้ว มีกองทัพดำแวดล้อม โกรธจัด จึงส่งฝนทรายไปในที่นั้น

276.

๒๗๖.

ඛදීරඞ්ගාර සඞ්කාසා වාලුකා ගගනාගතා,භස්සන්තා ජිනපාදන්තෙ වාසචුණ්ණත්තමාගතා;

เม็ดทรายที่ลอยมาจากอากาศนั้นเหมือนถ่านไม้ตะเคียน ครั้นตกลงที่พระบาทของพระชินเจ้าแล้ว ก็กลับกลายเป็นผงเครื่องหอม

277.

๒๗๗.

තදාසි විජයො තස්ස සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො,සත්තමෙ මාරයුද්ධම්හි මාරස්සාසි පරාජයො;

ในกาลนั้น ชัยชนะได้มีแก่พระสัมพุทธเจ้าผู้มีสิริ ในการรบกับมารครั้งที่ ๗ ความพ่ายแพ้ได้มีแก่มาร

278.

๒๗๘.

එවං මහානුභාවොති මන්ත්වාන නර සාරථිං,නිච්චං වන්දථ පූජෙථ සො හි වො සරණං සදා;

ท่านทั้งหลายพึงพิจารณาว่า พระสารถีผู้ฝึกนรชนนั้นมีอานุภาพมากอย่างนี้ พึงไหว้และบูชาพระองค์เป็นนิตย์ เพราะพระองค์เป็นที่พึ่งของท่านทั้งหลายเสมอไป

සත්තමො විජයො.

ชัยชนะครั้งที่ ๗

279.

๒๗๙.

තම්පි දිස්වා අසජ්ජන්තො අහිරී කොපකෙතුකො,මාපෙත්වා පලිපන්දානි තත්ථ ඔසීදයාමි තං;

มารผู้ไร้ยางอาย มีความโกรธเป็นยอด เห็นดังนั้นแล้วไม่หยุดยั้ง (คิดว่า) เราจะเนรมิตหลุมโคลนแล้วจมพระองค์ลงในที่นั้น

280.

๒๘๐.

ඉති චින්තිය මාපෙත්වා පෙසෙසි පලිපං ඝනං,ධූපායන්තො පජ්ජලන්තො ගන්ත්වා සො නභසා ලහුං;

คิดดังนี้แล้วจึงเนรมิตหลุมโคลนอันข้นแล้วส่งไป หลุมโคลนนั้นมีควันพลุ่งพล่าน ลุกโพลง ลอยไปในอากาศอย่างรวดเร็ว

281.

๒๘๑.

සම්බුද්ධසිරිපාදම්හි සම්පත්තො නිබ්බුතො තතො,නානාසුගන්ධසම්භුත ගන්ධකද්දමතං ගතො;

ครั้นไปถึงพระบาทอันเป็นสิริของพระสัมพุทธเจ้าแล้ว ก็สงบลง แล้วกลับกลายเป็นโคลนหอมที่เกิดจากของหอมนานาชนิด

282.

๒๘๒.

තදාසි විජයො තස්ස සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො,අට්ඨමෙ මාරයුද්ධම්හි මාරස්සාසි පරාජයො;

ในกาลนั้น ชัยชนะได้มีแก่พระสัมพุทธเจ้าผู้มีสิริ ในการรบกับมารครั้งที่ ๘ ความพ่ายแพ้ได้มีแก่มาร

283.

๒๘๓.

එවං මහානුභාවොති මන්ත්වාන නරසාරථිං,නිච්චං වන්දථ පූජෙථ සො හි වො සරණං සදා;

ท่านทั้งหลายพึงพิจารณาว่า พระสารถีผู้ฝึกนรชนนั้นมีอานุภาพมากอย่างนี้ พึงไหว้และบูชาพระองค์เป็นนิตย์ เพราะพระองค์เป็นที่พึ่งของท่านทั้งหลายเสมอไป

284.

๒๘๔.

ඔලොකෙන්තො තතො මාරො මාරාරිං සිරියුජ්ජලං,දිස්වා චිත්තම්පසාදෙතුමසක්කොන්තො’ති කොපවා;

ลำดับนั้น มารมองดูพระผู้เป็นศัตรูของมารผู้รุ่งเรืองด้วยสิริ เห็นแล้วไม่สามารถยังจิตให้เลื่อมใสได้ จึงมีความโกรธจัด

285.

๒๘๕.

අජ්ජෙතමන්ධකාරස්මිං පක්ඛිපිත්වා පමොහිතුං,මය්හං භාරොති චින්තෙත්වා මාපෙසි තිමිරං ඝනං;

(คิดว่า) วันนี้เราจะโยนพระองค์ลงในความมืดแล้วทำให้หลง เป็นภาระของเรา ดังนี้แล้ว จึงเนรมิตความมืดอันหนาทึบ

286.

๒๘๖.

ලොකන්තරෙසු සම්භුත තිමිසො’ව භයාවහො,ගන්ත්වාන ගගනා සො හි පත්වාන මුනිසන්තිකං;

ความมืดนั้นน่าสะพรึงกลัวเหมือนความมืดที่เกิดในโลกันตนรก ลอยมาจากอากาศแล้วไปถึงสำนักของพระมุนี

287.

๒๘๗.

යථා තිමිරමායාති විනාසං සුරියුග්ගතෙ,එවමාසි ජිනග්ගම්හි අන්ධකාරො තථාවිධො;

เหมือนความมืดที่ถึงความพินาศเมื่อพระอาทิตย์ขึ้น ฉันใด ความมืดนั้นก็ถึงความพินาศในเบื้องหน้าพระชินเจ้า ฉันนั้น

288.

๒๘๘.

තදාසි විජයො තස්ස සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො,නවමෙ මාරයුද්ධම්හි මාරස්සාසි පරාජයො;

ในกาลนั้น ชัยชนะได้มีแก่พระสัมพุทธเจ้าผู้มีสิริ ในการรบกับมารครั้งที่ ๙ ความพ่ายแพ้ได้มีแก่มาร

289.

๒๘๙.

එවං මහානුභාවොති මන්ත්වාන නරසාරථිං,නිච්චං වන්දථ පූජෙථ සො හි වො සරණං සදා;

ท่านทั้งหลายพึงพิจารณาว่า พระสารถีผู้ฝึกนรชนนั้นมีอานุภาพมากอย่างนี้ พึงไหว้และบูชาพระองค์เป็นนิตย์ เพราะพระองค์เป็นที่พึ่งของท่านทั้งหลายเสมอไป

නවමො විජයො.

ชัยชนะครั้งที่ ๙

290.

๒๙๐.

එවං නවහි වුට්ඨිහි කත්වා මාරො මහා භවං,න තස්සොපද්දවං දිස්වා දිත්තකොපානලාකුලො;

มารได้กระทำความพยายามอย่างใหญ่หลวงด้วยฝนทั้ง ๙ อย่างนี้ เมื่อไม่เห็นอุปัทวะแก่พระองค์ จึงถูกไฟคือความโกรธแผดเผาจนวุ่นวาย

291.

๒๙๑.

ගහෙත්වාන තතො ඛිප්පං ඨපිතං අත්තගුත්තියා,චක්කායුධං මහාතෙජං කුපිතො ඛිපි වෙගසා;

มารผู้โกรธจัดถือเอาจักรอาวุธมีเดชมาก ซึ่งตนเก็บไว้เพื่อคุ้มครองตน แล้วขว้างไปอย่างรวดเร็วด้วยกำลังในทันทีนั้น

292.

๒๙๒.

ධාරාධරං තමුග්ගය්හ කුද්ධො පහරතෙ යදී,කලීරංව අසජ්ජන්තො විඛණ්ඩෙති පජාපති;

หากท้าวมหาพรหมผู้โกรธจัดยกก้อนเมฆนั้นขึ้นแล้วฟาดลง ก็จะทำลายให้แตกเป็นชิ้นๆ ได้อย่างง่ายดายเหมือนหน่อไม้

293.

๒๙๓.

තථෙව සො මහිං කුද්ධො මාරො ඛිපති වෙගවා,න භවන්තොසධා පාණා විසුස්සන්ති සරාදයො;

มารผู้โกรธจัดขว้างแผ่นดินไปอย่างรวดเร็วเช่นนั้น สัตว์ทั้งหลาย สระน้ำเป็นต้น และพืชสมุนไพรทั้งหลายย่อมเหือดแห้งไป

294.

๒๙๔.

තථෙව කුපිතො තෙන ඛිපතෙ සො මහම්බුධිං,විලයං ජලජා යන්ති සුස්සතෙ සො මහණ්ණවො;

มารผู้โกรธจัดนั้นขว้างมหาสมุทรไปเช่นนั้น สัตว์น้ำทั้งหลายย่อมถึงความพินาศ และมหาสมุทรใหญ่นั้นย่อมเหือดแห้งไป

295.

๒๙๕.

එවං මහානුභාවො සො ගච්ඡන්තො ජලම්බරෙ,පත්වාන පතිතො නාථං හුත්වාන පුප්ඵචුම්බටං;

จักรอาวุธนั้นมีอานุภาพมากเช่นนี้ เมื่อไปในอากาศ ถึงพระศาสดาแล้วก็ตกลงกลายเป็นเพดานดอกไม้

296.

๒๙๖.

තදාසි විජයො තස්ස සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො,දසමෙ මාරයුද්ධම්හි මාරස්සාසි පරාජයො;

ครั้งนั้น ชัยชนะได้มีแก่พระสัมพุทธเจ้าผู้มีสิริ ความพ่ายแพ้ได้มีแก่มารในการรบกับมารครั้งที่ ๑๐

297.

๒๙๗.

එවං මහානුභාවොති මන්ත්වාන නරසාරථිං,නිච්චං වන්දථ පූජෙථ සො හි වො සරණං සදා;

ท่านทั้งหลายจงระลึกว่าพระองค์ผู้ทรงเป็นสารถีฝึกนรชนมีอานุภาพมากอย่างนี้ แล้วจงกราบไหว้บูชาอยู่เสมอ เพราะพระองค์เป็นที่พึ่งของท่านทั้งหลายตลอดกาล

දසමො විජයො.

ชัยชนะครั้งที่ ๑๐

298.

๒๙๘.

ඉති කොපග්ගිනා දිත්තමනං මාරං තදා ජිනො,කරුණාජලසෙකෙන නිබ්බාපෙන්තො නිසීදි සො;

ครั้งนั้น พระชินเจ้าประทับนั่งทรงดับมารผู้มีใจลุกโพลงด้วยไฟคือความโกรธ ด้วยการประพรมน้ำคือพระกรุณา

299.

๒๙๙.

එවං කත්වාපි සො කුද්ධො අලද්ධවිජයො තදා,ආමන්තෙසි සකං සෙනං පලයානලභෙරවං;

แม้ทำอย่างนั้นแล้ว มารผู้โกรธจัดนั้นเมื่อยังไม่ได้รับชัยชนะ จึงเรียกกองทัพของตนซึ่งน่าสะพรึงกลัวดุจไฟประลัยกัลป์

300.

๓๐๐.

එථාසු වත’රෙ මය්හං අස්සවා මාරකිඞ්කරා,නානාවෙසධරා හොථ ධාරෙථ විවිධායුධෙ;

แน่ะบริวารมารผู้เชื่อฟังของเรา พวกเจ้าจงรีบมาเถิด จงแปลงกายเป็นรูปต่าง ๆ และจงถืออาวุธนานาชนิด

301.

๓๐๑.

සද්දෙහෙතං පලාපෙථ යාථ ගණ්හථ බන්ධථ,පාදෙ ගහෙත්වා ඛිපථ චක්කවාළන්තරං ඉතො;

พวกเจ้าจงทำเสียงตวาดให้เขาหนีไป จงไปจับและมัดเขาไว้ จงจับที่เท้าแล้วขว้างไปจากที่นี่สู่ระหว่างจักรวาล

302.

๓๐๒.

අථගා සහ වාචාහි භිංසා සා මාරවාහිනී,තුරඞ්ග ව්‍යග්ඝ මාතඞ්ග සීහාදිරූප භිංසනා;

ลำดับนั้น กองทัพมารที่น่าสะพรึงกลัวนั้นเคลื่อนไปพร้อมกับเสียงตวาด น่ากลัวด้วยรูปกายดุจม้า เสือ ช้าง และสิงโตเป็นต้น

303.

๓๐๓.

සා මාරස්සුභතො පස්සෙ චතුවීසතියොජනෙ,ඨිතා පච්ඡිමභාගම්හී චක්කවාළසිලාවධිං;

กองทัพมารนั้นยืนอยู่ทั้งสองข้างของมารแผ่ไป ๒๔ โยชน์ ทางทิศตะวันตกจรดขอบเขาจักรวาล

304.

๓๐๔.

බහලත්තෙන සා ආසි සම්පුණ්ණ නවයොජනා,යක්ඛ පෙත පිසාචාදි වෙසෙහි භයවාහිනී;

กองทัพนั้นมีความหนาเต็ม ๙ โยชน์ เป็นกองทัพที่น่ากลัวด้วยเพศแห่งยักษ์ เปรต และปีศาจเป็นต้น

305.

๓๐๕.

සංවට්ට වාතසම්පාත ඛුභීතම්බුධිනො විය,උල්ලොල භිමඝොසො තු ගතො බ්‍රහ්මපුරාවධිං;

เสียงกึกก้องน่าสะพรึงกลัวดุจมหาสมุทรที่ปั่นป่วนด้วยแรงลมประลัยกัลป์ ได้ดังไปถึงพรหมโลก

306.

๓๐๖.

දන්ත සඞ්ඝට්ට සඤ්ජාත ජාලාමාලා සමාකුලා,තෙසංගාරා’ව දිත්තාසුං කොධුම්මීලිත ලොචනා

ดวงตาที่เบิกโพลงด้วยความโกรธของพวกมารเหล่านั้นลุกโชนดุจถ่านเพลิง เต็มไปด้วยเปลวไฟที่เกิดจากการขบเขี้ยวเคี้ยวฟัน

307.

๓๐๗.

වහන්ති ධූමක්ඛන්ධානි මුඛකොටර කොටිහී,නීහටා නීහටා ජිව්හා සුභීමොරගතං ගතා;

พวกมารพ่นกลุ่มควันออกมาจากโพรงปาก ลิ้นที่แลบเข้าแลบออกดูน่ากลัวยิ่งนักประดุจงูร้าย

308.

๓๐๘.

උද්ධරිත්වාන තාලාදි කරිත්වාන සරාසනෙ,භුජඞ්ගෙ ච ගුණෙ කෙචි ගාළ්හමාකඩ්ඪයන්ති ච;

บางพวกถอนต้นตาลเป็นต้นขึ้นมาทำเป็นคันธนู และใช้พญานาคทำเป็นสายธนูแล้วน้าวอย่างแรง

309.

๓๐๙.

පුණ්ඩරීකච්ඡ සීහාදී ඛිපන්තාභිමුඛෙ තදා,ධාවන්තෙකෙ සමුග්ගය්හ පුරතො දිත්තපබ්බතෙ;

ครั้งนั้น บางพวกขว้างสิงโตเป็นต้นไปเบื้องหน้าพระพุทธเจ้าผู้มีพระเนตรดุจดอกบัวขาว บางพวกแบกภูเขาที่ลุกเป็นไฟวิ่งไปข้างหน้า

310.

๓๑๐.

භයානකාති නෙකානි සීසානෙක කලෙබරෙ,මාපයිත්වාන පුරතො ධාවන්ති කෙචි කිඞ්කරා;

บริวารมารบางพวกเนรมิตศีรษะและร่างกายที่น่ากลัวเป็นอันมาก แล้ววิ่งไปข้างหน้า

311.

๓๑๑.

සීසෙන සීහසඞ්කාසා ගත්තෙන මනුජොපමා,බුද්ධස්සාභිමුඛං කෙචි ධාවන්ති මාර කිඞ්කරා;

บริวารมารบางพวกมีศีรษะเหมือนสิงโต มีร่างกายเหมือนมนุษย์ วิ่งตรงไปเบื้องหน้าพระพุทธเจ้า

312.

๓๑๒.

කණ්ඨීරවාකාරදෙහා මුඛෙන ඛලු රක්ඛසා,හුත්වාන අභිධාවන්ති කෙචිමාරස්ස කිඞ්කරා;

บริวารมารบางพวกมีร่างกายดุจสิงโต แต่มีหน้าเป็นยักษ์ วิ่งตรงเข้าไป

313.

๓๑๓.

දණ්ඩමානවකා සීසභාගෙනා’තිභයාවහා,ගත්තෙන රක්ඛසා හුත්වා කෙචි ධාවන්ති කිඞකරා;

บริวารมารบางพวกมีส่วนศีรษะน่ากลัวยิ่งนักเหมือนมาณพถือไม้เท้า แต่มีร่างกายเป็นยักษ์ วิ่งเข้าไป

314.

๓๑๔.

දීපච්ඡෙභ තුරඞ්ගානං ව්‍යග්ඝ ඛග්ගවිසාණිනං,වරාහ මහිසාදීනං කණ්ණපාවුර භොගිනං;

(ศีรษะของ) เสือดาว หมี ช้าง ม้า เสือโคร่ง แรด หมูป่า ควาย เป็นต้น และงูใหญ่ที่มีหูเป็นผ้าคลุม

315.

๓๑๕.

සීසාකාර මහාසීසෙ තබ්බිරුද්ධෙ කලෙබරෙ,මාපෙත්වා අභිධාවන්ති කෙචි මාරස්ස කිඞ්කරා;

บริวารมารบางพวกเนรมิตศีรษะใหญ่โตที่มีลักษณะผิดแปลกจากร่างกาย แล้ววิ่งตรงเข้าไป

316.

๓๑๖.

ආකඩ්ඪෙන්තා කපොලානං කරසාඛාහි සම්මුඛෙ,දස්සයන්තා මහාදාඨං කෙචෙන්ති මාරකිඞ්කරා;

บริวารมารบางพวกใช้นิ้วมือดึงแก้มของตนออกเบื้องหน้า แสดงเขี้ยวใหญ่น่ากลัว

317.

๓๑๗.

තිඛිණග්ගනඛා කෙචි ඵාලයන්තා සකොදරෙ,අන්තෙ ගලෙ පිලන්ධිත්වා ධාවන්ති කිඞ්කරාපරෙ;

บริวารมารบางพวกมีเล็บแหลมคมฉีกท้องของตนเอง ส่วนบริวารมารอื่น ๆ เอาไส้พันคอแล้ววิ่งไป

318.

๓๑๘.

ගිලන්තා කෙචි ඵණිනො උග්ගිරන්තා තථෙව ච,සීස කන්ධර කණ්ණන්ත බාහු අඞ්ගුලි ආදිසු;

บางพวกกลืนกินงูแล้วคายออกมาเช่นนั้นอีก (มีงูเลื้อยอยู่) ตามศีรษะ คอ ใบหู แขน และนิ้วมือเป็นต้น

319.

๓๑๙.

සකලෙසු සරීරෙසු විසධූමග්ගි සඞ්කුලෙ,ධාරෙන්තා’සිවිසෙ කෙචි ධාවන්ත්‍යග්ගෙ භයාවහා;

บริวารมารบางพวกที่น่าสะพรึงกลัว ทรงไว้ซึ่งงูพิษตามร่างกายทั้งหมดที่เต็มไปด้วยควันพิษและไฟ แล้ววิ่งไปข้างหน้า

320.

๓๒๐.

පදිත්තායොගුලෙ ගය්හ ඛිපන්තෙකෙ අනෙකධා,දිත්තපබ්බතමුද්ධච්ච කෙචි අග්ගිකපාලකෙ,ඛිපන්නා අභිධාවන්ති දට්ඨොට්ඨා භීමලොචනා;

บางพวกถือลูกเหล็กที่ลุกโพลงแล้วขว้างไปในอาการต่างๆ บางพวกถือยอดเขาที่ลุกโพลงและกะโหลกไฟ ขว้างไปพลางวิ่งเข้าหาพลาง มีริมฝีปากกัดกันและมีนัยน์ตาอันน่ากลัว

321.

๓๒๑.

ලාලයන්තා සකා ජිව්හා ඛන්ධෙ කත්වාන මුග්ගරෙ,මත්තභුජඞ්ග වෙසෙන ධාවන්ති අපරෙ භටා;

ทหารเหล่าอื่นแลบลิ้นของตน วางกระบองไว้บนบ่า วิ่งไปในเพศแห่งงูที่กำลังคลุ้มคลั่ง

322.

๓๒๒.

පිබන්තා ලොහිතානෙකෙ ඛාදන්තා පිසිතෙ පරෙ,පිසාචාව’චරුං කෙචි මුනිරාජස්ස අග්ගතො;

บางพวกดื่มเลือด บางพวกกินเนื้อสด บางพวกประพฤติเหมือนปีศาจอยู่เบื้องพระพักตร์พระมุนีราช

323.

๓๒๓.

උල්ලඞ්ඝන්තා ච සෙලෙන්තා ධාවන්තා ජලිතායුධා,භිමවෙසධරා යක්ඛා කෙචෙන්ති භකුටීමුඛා;

ยักษ์บางพวกมีอาวุธลุกโพลง กระโดดโลดเต้นและวิ่งไป ทรงเพศที่น่ากลัว มีใบหน้าบึ้งตึง

324.

๓๒๔.

පණුණ්ණ සරවස්සෙහි කුන්තතොමර වුට්ඨිහි,භෙණ්ඩිවාලා’සිචක්කෙහි නිබ්භරාසි දිගන්තරං;

ทิศทั้งหลายเต็มไปด้วยฝนลูกศรที่ถูกซัดไป ด้วยฝนหอกและโตมร ด้วยไม้พลอง ดาบ และจักร

325.

๓๒๕.

යං දිට්ඨ සුත මත්තෙන මරණං චිත්ත විබ්භමං,යාති ලොකො කථං කො තං නිස්සෙසං භාසතෙ නරො;

เพียงแค่เห็นหรือได้ยิน ชาวโลกก็ถึงความตายและความวิปลาสแห่งจิต มนุษย์คนไหนจะพรรณนาสิ่งนั้นได้ทั้งหมดเล่า

326.

๓๒๖.

නෙකදන්තසහස්සෙහි නික්ඛන්තග්ගිසිඛායුතං,දානනිජ්ඣරසම්පාතං භීමගජ්ජනගජ්ජිතං;

(ช้างนั้น) มีเปลวไฟพุ่งออกจากงาหลายพันกิ่ง มีกระแสน้ำมันตกมันไหลหลั่ง มีเสียงคำรามกึกก้องอันน่ากลัว

327.

๓๒๗.

නෙකසත කරග්ගෙහි ධතායොලගුළාදිකං,සන්නද්ධං කවචාදීහි ගිරිංච ගිරිමෙඛලං;

(พญามาร) ถือลูกเหล็กเป็นต้นด้วยปลายมือหลายร้อย สวมเกราะเป็นต้น (ขี่) ช้างคิรีเมขละที่ประดุจภูเขา

328.

๓๒๘.

ආරූළ්හො පාපිමා තත්ථ උස්සාපෙත්වා ජයද්ධජං,විසාලාවත්ත දාඨග්ගො චිපිටග්ග භග්ග නාසිකො;

พญามารผู้มีบาปขึ้นไปบนช้างนั้น ยกธงชัยขึ้น มีปลายเขี้ยวใหญ่ที่โค้งงอ มีปลายจมูกแบนและหัก

329.

๓๒๙.

දට්ඨොට්ඨ භීමවදනො භකුටී වලි ලලාටකො,කොධානලෙහි සන්දිද්ධ මහක්ඛො තම්බදාඨීකො;

มีริมฝีปากกัดกัน มีใบหน้าน่ากลัว มีหน้าผากย่นด้วยรอยขมวดคิ้ว มีนัยน์ตาใหญ่ที่แผดเผาด้วยไฟแห่งความโกรธ มีเขี้ยวสีทองแดง

330.

๓๓๐.

නීලපබ්බත සඞ්කාස විසමඞ්ගො මහොදරො,ගොනසොරග සප්පාදි අඞ්ගීකත සුභිංසනො;

มีร่างกายประดุจภูเขาสีคราม มีอวัยวะไม่สมส่วน มีท้องใหญ่ มีงูเหลือมและงูพิษเป็นต้นประดับกาย น่าสยดสยองยิ่งนัก

331.

๓๓๑.

සහස්සබාහුං මාපෙත්වා ඡූරිකා යට්ඨි සත්ති ච,කොදණ්ඩචණ්ඩබාණෙ ච චක්ක කුන්තගදාදි ච;

เนรมิตแขนพันหนึ่ง ถือกริช ไม้เท้า หอก คันธนูและลูกศรที่ร้ายกาจ จักร หอกซัด และกระบองเป็นต้น

332.

๓๓๒.

සඞ්කු වෙතාලිකා ඵරසු පාසමුග්ගර අඞ්කුසෙ,ගහෙත්වා කණයඤ්චාථ තිසූල වජිරායුධෙ;

ถือหลาว ไม้ตี ขวาน บ่วง กระบอง ขอสับ และหอกสั้น ตรีศูล และวัชราวุธ

333.

๓๓๓.

පරිවත්තෙසි ආකාසෙ තෙසමඤ්ඤොඤ්ඤ ඝට්ටනා,උග්ගතෙහි ඵුලිඞ්ගෙහි ධාවන්තෙහි සමන්තතො;

กวัดแกว่งอาวุธเหล่านั้นในอากาศ การกระทบกันของอาวุธเหล่านั้นทำให้เกิดประกายไฟพุ่งกระจายไปทั่วทุกทิศ

334.

๓๓๔.

අග්ගි චක්කපරීතංච කුරුමානො නිජං තනුං,ආවහන්තො භයං බ්‍රහ්ම සුර සිද්ධාදීනං තදා,ස මාරසෙනො සො මාරො භගවන්තමුපාගමි;

พญามารนั้นทำกายของตนให้แวดล้อมด้วยกงจักรไฟ นำความกลัวมาให้แก่เหล่าพรหม เทวดา และสิทธาในกาลนั้น มารพร้อมด้วยเสนามารได้เข้าไปหาพระผู้มีพระภาคเจ้า

335.

๓๓๕.

උදයාවලකූටම්හි භාසන්තොව පභාකරො,සුප්පතිට්ඨිතමෙරූ’ව තිකූටාචල මුද්ධනි;

(พระผู้มีพระภาคเจ้า) ประดุจดวงอาทิตย์ที่ส่องแสงอยู่บนยอดเขาอุทัย และประดุจเขาพระสุเมรุที่ตั้งมั่นอยู่บนยอดเขาสามยอด

336.

๓๓๖.

කත්වාන පිට්ඨිතො බොධිං භූරුහං වජිරාසනෙ,නිසින්නො භගවා’තීව නිච්චලො අතිරොචති;

พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งบนวัชรอาสน์ ทรงมีต้นมหาโพธิ์อยู่เบื้องหลัง ทรงสงบนิ่งอย่างยิ่งและรุ่งเรืองยิ่งนัก

337.

๓๓๗.

අකම්පො සො මුනී එවමග්ගෙ’කාසි නිජං බලං,සම්මප්පධානසංයුත්තො දයාමෙත්තො මහෙසිකො;

พระมุนีผู้ไม่หวั่นไหว ทรงประกอบด้วยสัมมัปปธาน มีพระเมตตาและกรุณา ทรงเป็นผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ทรงสำแดงกำลังของพระองค์อย่างนี้

338.

๓๓๘.

චතුබුද්ධභුමිසඞ්ඛාත ජයභුමිමුදික්ඛිය,චතුස්සඞ්ගහවත්ථූනං යොජෙත්වා ද්වාරකොට්ඨකෙ;

ทรงพิจารณาชัยภูมิที่นับว่าเป็นพุทธภูมิ ๔ ทรงจัดแจงซุ้มประตูด้วยสังคหวัตถุ ๔

339.

๓๓๙.

යොජෙත්වාන ථිරං තත්ථ සද්ධාදිබලකොට්ඨකෙ,සතිපට්ඨානපාකාරෙ අභෙජ්ජින්ද්‍රිය ගොපුරෙ;

ทรงจัดแจงหอคอยแห่งศรัทธาและพละให้มั่นคง ณ ที่นั้น ทรงจัดแจงกำแพงแห่งสติปัฏฐาน และซุ้มประตูแห่งอินทรีย์ที่ไม่อาจทำลายได้

340.

๓๔๐.

ථිරඤාණයුධාකිණ්ණෙ මෙත්තා සන්නාහ වම්මිතො,අභීත භාරතී භුරි භෙරිසඞ්ඛ පුරක්ඛතො;

ทรงเต็มไปด้วยอาวุธคือญาณอันมั่นคง ทรงสวมเกราะคือเมตตา ทรงมีพระสุรเสียงอันไม่หวาดหวั่น มีเสียงกลองและสังข์ประโคมนำหน้า

341.

๓๔๑.

චතුරඞ්ගවිරියුත්තුඞ්ග මාතඞ්ගක්ඛන්ධසඞ්ගතො,පුඤ්ඤසම්භාරභාරෙන කම්පයං වසුධාතලං;

ทรงประทับบนคอช้างคือวิริยะอันสูงส่งประกอบด้วยองค์ ๔ ทรงยังพื้นปฐพีให้หวั่นไหวด้วยพระบารมีแห่งบุญสมภาร

342.

๓๔๒.

චරියත්තය සඞ්ඛාත’මුස්සාපිත ජයද්ධජො,එවං විධාය මාරාරි මාරසඞ්ගාම මණ්ඩලං;

ทรงยกธงชัยคือจริยา ๓ ประการ พระผู้เป็นศัตรูแห่งมารทรงจัดแจงมณฑลสงครามกับมารอย่างนี้

343.

๓๔๓.

දානාදයො මහායොධෙ ආහූය සහජාතකෙ,සුණාථ භො ගිරං මය්හං භවතජ්ජ මහා භවො;

ทรงเรียกเหล่านักรบผู้ยิ่งใหญ่มีทานเป็นต้นซึ่งเกิดพร้อมกับพระองค์ แล้วตรัสว่า "ท่านทั้งหลาย จงฟังคำของเรา วันนี้จงเกิดการรบครั้งใหญ่"

344.

๓๔๔.

එථ යාථ සමග්ගත්ථ න ඔස්සක්කථ සුජ්ඣථ,විජෙතුං මාරයුද්ධම්හී න සක්කා’සෙසජන්තුහි;

"จงมา จงไป จงพร้อมเพรียงกัน อย่าถอยร่น จงต่อสู้ การจะชนะในสงครามกับมารนี้ สัตว์ทั้งหลายที่เหลือไม่อาจทำได้"

345.

๓๔๕.

අජ්ජ ගච්ඡති නිට්ඨානං සො භො පාරමිතාභටා,සහුස්සාහා මමග්ගම්හි දස්සෙථ වීරියං සකං;

"ดูก่อนเหล่านักรบแห่งบารมี วันนี้การรบจะถึงที่สุด ท่านทั้งหลายจงแสดงความเพียรของตนด้วยความอุตสาหะอันยิ่งใหญ่ต่อหน้าเรา"

346.

๓๔๖.

අථ දානභටො ආහ අප්ඵොටං දිගුණං භුජං,පස්සදානි මහාවීර බලං මෙ මාරධංසනෙ;

ลำดับนั้น นักรบคือทานตบแขนสองครั้งแล้วกราบทูลว่า "ข้าแต่มหาวีรบุรุษ บัดนี้ขอพระองค์จงทอดพระเนตรกำลังของข้าพระองค์ในการกำจัดมาร"

347.

๓๔๗.

පරමත්ථපාරමි යොධං තථෙ’ව උපපාරමිං,උභො පස්සෙ කරිත්වාන සසෙනො ධාවි දප්පවා;

นักรบคือปรมัตถบารมีและอุปบารมี จัดกองเสนาไว้ทั้งสองข้างแล้ววิ่งไปอย่างองอาจพร้อมด้วยเสนาของตน

348.

๓๔๘.

තථෙව සීලනාමව්හො පාරමීභට’මුත්තමො,නික්ඛම්ම සහ සෙනාය මාරසෙනමභිද්දවී;

เช่นเดียวกัน นักรบแห่งบารมีผู้ประเสริฐชื่อศีล ได้ออกไปพร้อมด้วยเสนาแล้วเข้าจู่โจมกองทัพมาร

349.

๓๔๙.

තථානෙක්ඛම්මනාමොපි සන්නද්ධො’සභටො භටො,මාරසෙනාමිගෙ හන්තුං ධාවි දීපී’ව සාහසො;

เช่นเดียวกัน นักรบชื่อเนกขัมมะผู้สวมเกราะ เป็นนักรบผู้แกล้วกล้า ได้วิ่งไปอย่างอาจหาญประดุจเสือดาว เพื่อสังหารสัตว์ร้ายคือกองทัพมาร

350.

๓๕๐.

පඤ්ඤායොධො’පි ගච්ඡන්තො සාටොපො ධාවි දප්පවා,මාරමෙරුමහා අජ්ජ සසෙනුම්මූලයාමිති;

แม้โยธาคือปัญญา ก็ไปอย่างองอาจ วิ่งไปด้วยความลำพองว่า ‘วันนี้ เราจะถอนรากถอนโคนพระยามารผู้ยิ่งใหญ่ดุจเขาพระสุเมรุพร้อมด้วยเสนา’

351.

๓๕๑.

වීරියපාරමිතා යොධො දට්ඨොට්ඨො භීමගජ්ජනො,සොසෙමි මම තෙජෙන වදං’ගා මාර සාගරං;

โยธาคือวิริยบารมี กัดริมฝีปาก คำรามอย่างน่ากลัว กล่าวว่า ‘เราจะทำมหาสมุทรคือมารให้เหือดแห้งด้วยเดชของเรา’

352.

๓๕๒.

ඛන්තිසච්චව්හයා චෙව තතො’ධිට්ඨානකො භටො,ආසු ධාවිංසු පාතෙතුං මාරස්ස මකරද්ධජං;

อนึ่ง พลทหารชื่อขันติและสัจจะ และพลทหารชื่ออธิษฐาน ก็รีบวิ่งไปเพื่อจะทำให้ธงรูปมังกรของมารตกไป

353.

๓๕๓.

මෙත්තානාමො මහායොධො මාරො මය්හමලන්ති’ගා,උපෙක්ඛකො’පී සො යොධො මාරසෙනං පදාලිතුං;

มหาโยธาชื่อเมตตา กล่าวว่า ‘มารไม่เพียงพอสำหรับเรา’ แม้โยธาชื่ออุเบกขานั้น ก็ไปเพื่อจะทำลายเสนาของมาร

354.

๓๕๔.

පෙසෙත්වෙවං ජිනො සෙනං’සරීරං දළ්හවික්කමං,නිසිදි තස්ස තෙජෙන නිරුස්සාහාසි සා චමූ;

พระชินเจ้าทรงส่งเสนาอันไม่มีร่างกายแต่มีความบากบั่นมั่นคงไปอย่างนี้แล้ว ประทับนั่งอยู่ ด้วยเดชของพระองค์ เสนานั้นก็หมดความอุตสาหะ

355.

๓๕๕.

අහො භො විම්හයං දානි සුණාථ මුනිනො මම,ජෙති එකො නිසින්නොව සමාරං මාරවාහිනිං;

โอ้ ท่านทั้งหลาย บัดนี้จงฟังความน่าอัศจรรย์ของพระมุนีของเราเถิด พระองค์ประทับนั่งอยู่พระองค์เดียว ทรงชนะกองทัพมารพร้อมด้วยมาร

356.

๓๕๖.

කොපානලෙන සන්දිත්තං දුට්ඨ රුට්ඨං පජාපතිං,අදුට්ඨො ජෙති සම්බුද්ධො ආනුභාවො හි තාදිසො;

พระสัมพุทธเจ้าผู้ไม่ประทุษร้าย ทรงชนะพญามารผู้ประทุษร้าย โกรธเคือง ลุกโพลงด้วยไฟคือความโกรธ อานุภาพของพระองค์เป็นเช่นนั้นแล

357.

๓๕๗.

දිත්තායුධෙ ඛිපන්තෙ’පි විජ්ඣන්තෙ වසවත්තිනී,නිරායුධො’ව තං ජෙති ආනුභාවො හි තාදිසො;

แม้เมื่อพญามารวสวัตดีขว้างอาวุธที่ลุกโพลงและทิ่มแทงอยู่ พระองค์ผู้ไม่มีอาวุธเลยก็ทรงชนะพญามารนั้น อานุภาพของพระองค์เป็นเช่นนั้นแล

358.

๓๕๘.

සහාටොපං සහඞකාරං මාරං සාඩම්බරං තදා,නිච්චලො ජෙති සම්බුද්ධො ආනුභාවො හි තාදිසො;

ในกาลนั้น พระสัมพุทธเจ้าผู้ไม่หวั่นไหว ทรงชนะมารผู้มาพร้อมด้วยความโอ้อวด พร้อมด้วยความถือตัว และพร้อมด้วยความเย่อหยิ่ง อานุภาพของพระองค์เป็นเช่นนั้นแล

359.

๓๕๙.

හත්ථස්ස රථපත්තීහි ධාවන්තං තමිතොචිතො,නිසින්නොව ජිනො ජෙති ආනුභාවො හි තාදිසො;

พระชินเจ้าประทับนั่งอยู่ ทรงชนะมารนั้นผู้กำลังวิ่งไปมาด้วยกองทัพช้าง รถ และพลเดินเท้า อานุภาพของพระองค์เป็นเช่นนั้นแล

360.

๓๖๐.

භාසන්තං නෙකධා කණ්ණ කඨොර ගිරමන්තකං,නිස්සද්දො ජෙති සම්බුද්ධො ආනුභාවො හි තාදිසො;

พระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงนิ่งเงียบ ทรงชนะมารผู้กล่าววาจาอันหยาบคายระคายหูหลายประการ อานุภาพของพระองค์เป็นเช่นนั้นแล

361.

๓๖๑.

මාරොපාගම්ම අට්ඨාසි ලඞ්ඝිතුං අසමත්ථකො,බුද්ධතෙජග්ගි පාකාරං දිත්තමබ්භුග්ගතං ථිරං;

มารเข้ามาใกล้แล้วยืนอยู่ ไม่สามารถจะกระโดดข้ามกำแพงคือไฟแห่งพุทธเดชที่ลุกโพลง พุ่งขึ้นสูง และมั่นคงได้

362.

๓๖๒.

තදාහ නමුචි කුද්ධො භුජමුක්ඛිප්ප’මීදිසං,ඛිප්පං සිද්ධත්ථ හෙ ගච්ඡ සන්තකෙදං මමාසනං;

ในกาลนั้น พญามารนมุจีโกรธแล้ว ยกแขนขึ้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘แน่ะสิทธัตถะ ท่านจงรีบไปเสีย อาสนะนี้เป็นของเรา’

363.

๓๖๓.

නො චෙ ගච්ඡසි තෙ හදයං ඵාලෙමි නඛසත්තිහි,විචුණ්ණෙමි තුවං පාදෙ ගහෙත්වා පථවීතලෙ;

‘ถ้าท่านไม่ไป เราจะฉีกหัวใจของท่านด้วยเล็บอันเป็นดังหอก เราจะจับเท้าของท่านแล้วบดขยี้ลงบนพื้นดิน’

364.

๓๖๔.

පස්ස මෙ මහතිං සෙනං පස්ස ආයුධසඤ්චයං,තෙන තං අභිමද්දාමි තුවටං ගච්ඡිදං මම;

‘จงดูเสนาอันยิ่งใหญ่ของเรา จงดูคลังอาวุธ เราจะบดขยี้ท่านด้วยเสนาและอาวุธนั้น จงรีบไปเสียจากที่ของเรานี้’

365.

๓๖๕.

අථස්ස වචනං සුත්වා ජිනො’හ මධුරඞ්ගිරො,කදා තෙ පූරිතා මාර පල්ලඞ්කත්ථාය පාරමී;

ลำดับนั้น พระชินเจ้าทรงสดับคำของมารนั้นแล้ว จึงตรัสด้วยพระสุรเสียงอันไพเราะว่า ‘ดูก่อนมาร บารมีทั้งหลายเพื่อต้องการบัลลังก์นี้ เธอได้บำเพ็ญให้เต็มแล้วเมื่อใด’

366.

๓๖๖.

කදා අදාසි සීසාදී දානං සීලං කථං තව,තදත්ථාය කථාපෙහි කෙ තෙ පච්චක්ඛකාරකා;

‘เธอได้ให้ทานมีศีรษะเป็นต้นเมื่อใด ศีลของเธอเป็นอย่างไร เพื่อประโยชน์แก่เรื่องนั้น เธอจงให้พยานผู้รู้เห็นของเธอกล่าวมา’

367.

๓๖๗.

අථා’හ ඵරුසො මාරො නෙතං ගරු මුනෙ මම,අයං සා පරිසා සබ්බා තස්ස පච්චක්ඛකාරකං;

ลำดับนั้น มารผู้หยาบคายกล่าวว่า ‘ดูก่อนพระมุนี เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องยากสำหรับเรา บริษัททั้งหมดนี้เป็นพยานผู้รู้เห็นในเรื่องนั้น’

368.

๓๖๘.

උග්ඝොසෙසි මහාසෙනා පක්ඛී’හන්ති විසුං විසුං,භුමුද්‍රියන මත්තොව තතො කොලාහලො අහු;

มหาเสนาส่งเสียงร้องประกาศแยกกันไปว่า ‘เราเป็นพยาน’ ลำดับนั้น เสียงอึกทึกครึกโครมก็เกิดขึ้นประหนึ่งว่าแผ่นดินจะแตกสลาย

369.

๓๖๙.

අථාහ මාරො සමණ අහං සක්ඛි කථාපයිං,තව කො සක්ඛි යජ්ජත්ථි කථාපෙහි ලහුං මම;

ลำดับนั้น มารกล่าวว่า ‘ดูก่อนสมณะ เราให้พยานกล่าวแล้ว พยานของท่านคือใคร หากมีอยู่ ท่านจงรีบให้พยานนั้นกล่าวแก่เรา’

370.

๓๗๐.

අථාහ භගවා තස්ස ගම්භීරං මධුරං ගිරං,නිච්ඡාරෙන්තා මයූරස්ස සුනාදං ඵණිනො යථා;

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเปล่งพระสุรเสียงอันลึกซึ้งและไพเราะแก่พญามารนั้น ประดุจเสียงอันไพเราะของนกยูงและพญานาค

371.

๓๗๑.

තවෙව මෙ න සන්තීධ පච්චක්ඛත්ථං සචෙතනා,අචෙතනාව මෙදානි සන්ති පච්චක්ඛවාදිනො;

‘พยานผู้มีเจตนาของเราในที่นี้ไม่มีเหมือนของท่านหรอก บัดนี้ สิ่งที่ไม่มีเจตนาเท่านั้นเป็นพยานผู้กล่าวความจริงแก่เรา’

372.

๓๗๒.

ඉති වත්වාන මාරාරි සඤ්ත්ධා ජිමූත ගබ්භතො,නික්ඛන්ත විජ්ජුසඞ්කාසං කරං චාමීකරජ්ජුතිං;

พระมาราริ (ผู้เป็นศัตรูแห่งมาร) ครั้นตรัสอย่างนี้แล้ว ทรงเหยียดพระหัตถ์อันมีรัศมีดุจทองคำประดุจสายฟ้าแลบออกจากท่ามกลางกลีบเมฆ

373.

๓๗๓.

රත්ත චීවරගබ්භම්හා නීහරිත්වා ජිනො තදා,ධරණ්‍යභිමුඛං’කාසි උද්දිස්ස භුමිකාමිනිං;

ในกาลนั้น พระชินเจ้าทรงนำพระหัตถ์ออกจากภายในจีวรสีแดง แล้วทรงชี้ไปยังแผ่นดิน โดยทรงระบุถึงนางพระธรณี

374.

๓๗๔.

දානමානාදිකම්මෙ මෙ කම්පන්තී ජාතිජාතියං,කිමජ්ජ නිස්සණාසී’ති ජිනො වාචමුදාහරී;

พระชินเจ้าทรงเปล่งพระวาจาว่า ‘ในแต่ละภพชาติ เธอเคยหวั่นไหวในทานมัยและบุญกุศลเป็นต้นของเรา เหตุใดวันนี้เธอจึงนิ่งเงียบเสียเล่า’

375.

๓๗๕.

සක්ඛි’හන්ති වදන්තීව තතො භුමිවරඞ්ගනා,සළිලාවනිපරියන්තා ගජ්ජන්ති නච්චි තාවදෙ;

ลำดับนั้น นางพระธรณีผู้ประเสริฐประหนึ่งกล่าวว่า ‘เราเป็นพยาน’ แล้วก็บันลือลั่นและหวั่นไหวไปตลอดสุดขอบเขตแห่งน้ำและแผ่นดินในทันที

376.

๓๗๖.

මහී සාගර ඌමී’ව උට්ඨාපෙන්ති මහූමියො,ඡද්ධා කම්පි කුලාලස්ස චක්කංවාති පරිබ්භමි;

แผ่นดินนั้นยังคลื่นลูกใหญ่ให้บังเกิดขึ้นดุจคลื่นในมหาสมุทร สั่นสะเทือนไป ๖ ประการ และหมุนไปดุจกงล้อของช่างหม้อ

377.

๓๗๗.

හිමවා ගිරිරාජා ච යුගන්ධර නගාදයො,කූටබාගා සමුක්ඛිප්ප නච්චිංසු නටකා විය;

ขุนเขาหิมพานต์และภูเขายุกันธรเป็นต้น ต่างชูยอดขึ้นแล้วเต้นรำดุจพวกนักฟ้อน

378.

๓๗๘.

දිස්වා සුත්වා තමච්ඡෙරං ගයෙනුබ්බිග්ග මානසා,මාරසෙනා පභින්නාසි භින්නවෙලොව සාගරො;

เมื่อได้เห็นและได้ยินความอัศจรรย์นั้น เสนาของมารก็มีใจหวาดหวั่น แตกพ่ายไปดุจมหาสมุทรที่พังทลายขอบฝั่ง

379.

๓๗๙.

භයෙනට්ටස්සරා භන්තා පතන්තඤ්ඤොඤ්ඤ ඝට්ටනා,විකිරිත්වා කචෙ පිට්ඨෙ ධාවිංසු මාරකිඞ්කරා;

เหล่าบริวารของมารส่งเสียงร้องระงมด้วยความกลัว วิ่งพล่านชนกันล้มระเนระนาด สยายผมลงที่หลังแล้วพากันวิ่งหนีไป

380.

๓๘๐.

ගහිතායුධානි ඡඩ්ඩෙන්තා පිදහන්තානනං කරා,නිවත්ථවත්ථමත්තෙ’පි ධාවිංසු අනපෙක්ඛකා;

พวกมารทิ้งอาวุธที่ถือไว้ เอามือปิดหน้า วิ่งหนีไปโดยไม่เหลียวแล แม้แต่ผ้าที่นุ่งอยู่ก็ไม่ห่วงใย

381.

๓๘๑.

අඞ්ගුලියො මුඛෙ කෙචි පක්ඛිපන්ති රුදන්ති ච,කෙචි වන්දන්ති යාවන්ති අභයං සාමි දෙහි නො;

บางพวกเอานิ้วมือใส่ปากร้องไห้ บางพวกก็ไหว้พลางอ้อนวอนว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นนาย ขอพระองค์โปรดประทานความอภัย (ความไม่มีภัย) แก่พวกข้าพระองค์ด้วยเถิด'

382.

๓๘๒.

සිද්ධත්ථො’යං ජිතො කින්නු නිස්සාසා රුද්ධභාසනා,පිට්ඨිපස්සමුදික්ඛන්ති ධාවිංසු චකිතා පරෙ;

พวกมารที่เหลือตกใจกลัว ถอนหายใจและพูดเสียงสั่นเครือว่า 'พระสิทธัตถะนี้ชนะแล้วหรือ' วิ่งหนีไปพลางเหลียวหลังมอง

383.

๓๘๓.

ගිරිමෙඛලො’පි නාගින්දො ජන්නුකෙන පතී තදා,මාරො’පි පතිතො ඛිප්පං ධාවිත්වා’දස්සනං ගතො;

ในเวลานั้น แม้พญาช้างคิรีเมขล์ก็ทรุดเข่าลง แม้พญามารก็ล้มลงอย่างรวดเร็ว แล้ววิ่งหนีหายไปจากสายตา

384.

๓๘๔.

තඞ්කණෙ උග්ගතො ආසි සත්ථු කිත්ති ජයද්ධජො,අවහෙන්තොව සුරාදීනං බ්‍රහ්මලොකාවධිං ගතො;

ในขณะนั้น ธงชัยคือพระเกียรติคุณของพระศาสดาได้ปรากฏขึ้น ประหนึ่งว่านำพาเหล่าเทพเป็นต้นไปจนถึงพรหมโลก

385.

๓๘๕.

තදාසි විජයො තස්ස සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො,චරිමෙ මාරයුද්ධම්හි මාරස්සාසි පරාජයො;

ในเวลานั้น เป็นชัยชนะของพระสัมพุทธเจ้าผู้มีสิริ ในสงครามกับมารครั้งสุดท้ายนั้น เป็นความพ่ายแพ้ของพญามาร

386.

๓๘๖.

එවං මහානුභාවොති මන්ත්වාන නරසාරථිං,නිච්චං වන්දථ පූජෙථ සො හි වො සරණං සදා;

ท่านทั้งหลายพึงพิจารณาว่าพระสารถีผู้ฝึกนรชนมีอานุภาพมากอย่างนี้ แล้วจงกราบไหว้บูชาพระองค์อยู่เสมอ เพราะพระองค์เป็นที่พึ่งของท่านทั้งหลายตลอดกาล

එකාදසමො විජයො.

ชัยชนะที่ ๑๑

387.

๓๘๗.

ලද්ධාභිවිජයෙ බුද්ධෙ නිසින්නෙ වජිරාසනෙ,පරිවාරයුං ගතාගම්ම පුරෙ විය සුරාදයො;

เมื่อพระพุทธเจ้าผู้ทรงได้รับชัยชนะอันยิ่งใหญ่ ประทับนั่งอยู่บนวัชรอาสน์ เหล่าเทพเป็นต้นก็พากันมาห้อมล้อมเหมือนดังแต่ก่อน

388.

๓๘๘.

දෙවා තෙ නිඛිලා නෙත්වා නානාපූජාවිධිං තතො,සන්තුට්ඨා මුනිනො’කාසුං මහන්තං ජයමඞ්ගලං;

เทพทั้งปวงเหล่านั้นนำเครื่องบูชาต่างๆ มาแล้ว มีความยินดี ได้กระทำการชัยมงคลอันยิ่งใหญ่ถวายแก่พระมุนี

389.

๓๘๙.

සම්පත්තාථ නිසාකන්තා මානෙතුංච මුනිස්සරං,පුබ්බාපරම්බරෙ ලග්ග සසීණක්කණ්ණ භුසණ;

ลำดับนั้น นางราตรีผู้เป็นที่รักได้มาถึงเพื่อบูชาพระมุนีเจ้า โดยมีดวงจันทร์เป็นเครื่องประดับหูที่ติดอยู่ที่ขอบฟ้าทิศตะวันออกและทิศตะวันตก

390.

๓๙๐.

සුනීලාකාස ධම්මිල්ලෙ ධත්ත තාරාලිමාලිකා,වීජෙන්තීව දිසා බාහා ඵුල්ලචූතක චාමරෙ;

มีท้องฟ้าสีครามเข้มเป็นมวยผม ประดับด้วยพวงมาลัยคือแถวแห่งดวงดาว ประหนึ่งว่ากำลังโบกพัดทิศทั้งหลายด้วยพัดวีคือดอกมะม่วงที่บานสะพรั่ง

391.

๓๙๑.

මල්ලිකා මුකුලාසත්ත සම්මත්තාලිගණා තදා,ධමෙන්තා විය සඞ්ඛානි කූජෙන්ති මධුරං ගිරං;

ในเวลานั้น หมู่ภมรผู้มัวเมาในดอกมะลิตูม ส่งเสียงร้องอันไพเราะ ประหนึ่งว่ากำลังเป่าสังข์

392.

๓๙๒.

සාමොද මකරන්දෙහි මන්දමන්දානිලාගතා,සජුණ්හා ජිනබිම්බම්හි උතුං ගාහෙන්ති සීතලං;

สายลมอ่อนๆ ที่พัดมาพร้อมกับกลิ่นหอมของเกสรดอกไม้ ประกอบกับแสงจันทร์ ได้ทำให้เกิดความเย็นสบายแก่พระวรกายของพระชินเจ้า

393.

๓๙๓.

අවිජ්ජාදි මහාමූලං තිවට්ටත්ථිර ඛන්ධකං,සංසාර විසරුක්ඛං සො ආරද්ධුම්මුලිතුං තදා;

ในเวลานั้น พระองค์ทรงเริ่มถอนรากถอนโคนต้นไม้พิษคือสังสารวัฏ ซึ่งมีอวิชชาเป็นรากใหญ่ และมีวัฏฏะ ๓ เป็นลำต้นอันมั่นคง

394.

๓๙๔.

භාවෙන්තො පුරිමෙ යාමෙ සරන්තො ඛන්ධසන්තතිං,පුබ්බෙනිවාසානුස්සති ඤාණං ලද්ධා නරිස්සරො;

ในปฐมยาม พระจอมนรชนทรงเจริญภาวนา ระลึกถึงขันธสันดานในอดีต ทรงบรรลุปุพเพนิวาสานุสสติญาณ

395.

๓๙๕.

තථා මජ්ඣිම යාමම්හි දිබ්බචක්ඛු විසොධනා,චුතුපපාත ඤාණඤ්ච අධිගංත්වාන සබ්බසො;

เช่นเดียวกัน ในมัชฌิมยาม ทรงชำระทิพยจักษุให้บริสุทธิ์ และทรงบรรลุจุตูปปาตญาณโดยประการทั้งปวง

396.

๓๙๖.

රත්තියා පච්ඡිමෙ යාමෙ චින්තයන්තො ජරාදයො,විපස්සිත්වා නාමරූපෙ ආරොපෙත්වා තිලක්ඛණං;

ในปัจฉิมยามแห่งราตรี ทรงพิจารณาธรรมมีความแก่เป็นต้น ทรงวิปัสสนาในนามรูปแล้วยกขึ้นสู่ไตรลักษณ์

397.

๓๙๗.

සම්මසන්තො කිලෙසෙහි විවෙචෙත්වා සකං මනං,ආසවානං ඛයෙ ඤාණා ලද්ධා අග්ගඵලං තදා;

ทรงพิจารณาแล้วแยกจิตของพระองค์ออกจากกิเลสทั้งหลาย ในเวลานั้น ทรงบรรลุอาสวักขยญาณและได้บรรลุผลอันเลิศ

398.

๓๙๘.

පත්තො නිබ්බාණනගරං බොජ්ඣඞ්ග රතනිස්සරො,සද්ධම්මරාජා හුත්වාන පීතිවාචමුදාහරී;

พระองค์ผู้เป็นเจ้าแห่งรัตนะคือโพชฌงค์ ได้บรรลุถึงพระนิพพานนคร ทรงเป็นพระสัทธรรมราชา แล้วทรงเปล่งอุทานวาจาด้วยความปีติว่า

399.

๓๙๙.

අනෙකජාති සංසාරං සන්ධාවිස්සං අනිබ්බිසං,ගහකාරකං ගවෙසන්තො දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං;

เราท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏที่มีชาติเป็นอเนก เมื่อแสวงหาช่างผู้สร้างเรือนอยู่แต่ไม่พบ การเกิดบ่อยๆ เป็นทุกข์

400.

๔๐๐.

ගහකාරක දිට්ඨොසි පුන ගෙහං න කාහසි,සබ්බා තෙ ඵාසුකා භග්ගා ගහකූටං විසඞ්ඛිතං,විසඞ්ඛාරගතං චිත්තං තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා;

ดูก่อนช่างผู้สร้างเรือน เราเห็นท่านแล้ว ท่านจักสร้างเรือนไม่ได้อีกต่อไป ซี่โครงทั้งหมดของท่านเราหักแล้ว ยอดเรือนเราก็รื้อถอนแล้ว จิตของเราถึงซึ่งวิสังขารแล้ว ได้บรรลุความสิ้นไปแห่งตัณหาทั้งหลายแล้ว

401.

๔๐๑.

ඉච්චෙව මග්ගමතදානවිධිප්පවීණ,කාරුඤ්ඤපුඤ්ඤහදයෙන මහොදයෙන,පත්වා භවණ්ණවමපාරමනන්තදුක්ඛං,යෙනොචිතා පරමපාරමිතා ජිනෙන;

พระชินเจ้าผู้ทรงเชี่ยวชาญในวิธีประทานอมตมรรค มีพระหทัยเปี่ยมด้วยพระกรุณาและบุญญาธิการอันยิ่งใหญ่ ได้ทรงบำเพ็ญบารมีอันสูงสุดเพื่อข้ามมหาสมุทรคือภพอันหาฝั่งมิได้และมีทุกข์หาที่สุดมิได้

402.

๔๐๒.

යොචෙව සබ්බවිභවං පණුදිත්ව රජ්ජංනික්ඛම්ම පත්ව චලපත්තමහීරුහස්ස,මූලෙ නිසජ්ජ සබලං පබලඤ්ච මාරං,පාපාරයො ච විජිතො ස දදාතු සන්තිං;

พระองค์ผู้ทรงสละราชสมบัติและสมบัติทั้งปวง เสด็จออกผนวช ประทับนั่ง ณ โคนต้นไม้ที่มีใบไหว (ต้นโพธิ์) ทรงชนะพญามารผู้มีกำลังมากและหมู่มารผู้เป็นบาปทั้งหลาย ขอพระองค์นั้นจงประทานความสงบสุขแก่เราเถิด

අභිසම්බොධි කථා.

เรื่องอภิสัมโพธิ

403.

๔๐๓.

තිලොකනාථො සුගතො තතො තදාඋදානවාචං සමුදාහරිත්වා,පල්ලඞ්කමාභුජ්ජ දුමින්දමූලෙචින්තෙසි එවං වජිරාසනස්මිං;

ในกาลนั้น พระสุคตผู้เป็นที่พึ่งของโลกทั้งสาม ทรงเปล่งอุทานวาจาแล้ว ทรงนั่งขัดสมาธิ ณ โคนต้นไม้ใหญ่ ทรงดำริอย่างนี้บนวัชรอาสน์ว่า

404.

๔๐๔.

දානාදයො පාරමිතා චිනිත්වාඅසඞ්ඛකප්පානි ච ඛෙපයිත්වා,අස්සෙව පල්ලඞ්කවරස්ස හෙතුසන්ධාවිතං තං භජිතං වයජ්ජ;

เราได้บำเพ็ญบารมีมีทานเป็นต้นมาแล้ว สิ้นอสงไขยกัปมากมาย การท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏนั้นก็เพื่อบัลลังก์อันประเสริฐนี้แหละ บัดนี้เราได้บรรลุบัลลังก์นั้นแล้ว

405.

๔๐๕.

යාවස්සු පුණ්ණ මම චෙතනායොතාවෙත්ථ අච්ඡාමි න වුට්ඨහාමි,මංත්වාන සො නෙකසහස්සසඞ්ඛාජිනො සමාපත්ති වලඤ්ජි තත්ථ;

ตราบใดที่ความตั้งใจของเรายังไม่เต็มเปี่ยม เราจักนั่งอยู่ที่นี่ ไม่ลุกขึ้น พระชินเจ้าทรงดำริเช่นนี้แล้ว ทรงเข้าสมาบัติหลายพันครั้ง ณ ที่นั้น

406.

๔๐๖.

දෙවාතිදෙවො තිභවෙකනාථොහතාවකාසො ජිතපඤ්චමාරො,පිතාමහාදීහි මහීයමානොඛෙපෙසි සත්ථා දිවසානි සත්ත;

พระศาสดาผู้เป็นเทพยิ่งกว่าเทพ เป็นที่พึ่งหนึ่งเดียวในภพทั้งสาม ผู้ทรงทำลายโอกาสแห่งกิเลส ผู้ทรงชนะมารทั้งห้า ผู้ทรงได้รับการบูชาจากท้าวมหาพรหมเป็นต้น ได้ทรงใช้เวลาเจ็ดวัน

ඉති පඨම සත්තාහං.

จบสัปดาห์ที่ ๑

407.

๔๐๗.

යස්මාසනං නෙව ජහාති තස්මාතිසන්ධියුත්තෙන නිසීදිතෙව,අජ්ජාපි කත්තබ්බමනෙන අත්ථිදෙවානමිච්ඡාසි මනම්හි කඞ්ඛා;

เพราะพระองค์ไม่ทรงละจากอาสนะ จึงยังประทับนั่งอยู่ประหนึ่งว่ายังทรงเข้าสมาบัติอยู่ ความสงสัยจึงเกิดขึ้นในใจของเหล่าเทพว่า แม้ในวันนี้ พระองค์ก็ยังมีกิจที่พึงกระทำอยู่อีกหรือ

408.

๔๐๘.

තෙසං මනං සො මනසා විදිත්වාවිනොදනත්ථං විමතින්තු තෙසං,උට්ඨාය තම්හා නභමුප්පතිත්වාදස්සෙසි තෙසං මුනිපාටිහෙරං;

พระองค์ทรงทราบความดำริของเทพเหล่านั้นด้วยพระทัย เพื่อจะบรรเทาความสงสัยของเทพเหล่านั้น จึงเสด็จลุกขึ้นจากอาสนะนั้นแล้วเหาะขึ้นไปในอากาศ ทรงแสดงปาฏิหาริย์แห่งมุนีแก่เทพเหล่านั้น

409.

๔๐๙.

විනොදයිත්වා සුගතො තදෙවංසුධාසිනං චෙතසි කඞ්ඛරාසිං,පල්ලඞ්කතො උත්තරපුබ්බකණ්ණංආකාසතොරුය්හ ජලං රවීව;

พระสุคตทรงบรรเทากองแห่งความสงสัยในใจของเหล่าเทพผู้ดื่มอมฤตนั้นแล้ว เสด็จลงจากอากาศทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของรัตนบัลลังก์ ดุจดวงอาทิตย์เสด็จลงสู่ห้วงน้ำ

410.

๔๑๐.

ජිනො දුමින්දස්ස ච ආසනස්සබහූපකාරත්තමනුස්සරන්තො,ඨිතො පදං කිඤ්චි අකොපයන්තොඉතො චිතො ලොක න මුජ්ජහන්තො;

พระชินเจ้าทรงรำลึกถึงคุณูปการอันมากของต้นโพธิ์และรัตนบัลลังก์ ประทับยืนโดยไม่ทรงไหวเขยื้อนพระบาทแม้แต่น้อย ไม่ทรงละสายตาไปจากที่นั้นๆ

411.

๔๑๑.

නීලායතක්ඛාමලකන්තිතොයධාරානිපාතෙන දුමින්දරාජං,නිසිඤ්චමානො දිවසානි සත්තපූජෙසි තං’නිමිසලොචනෙහි;

ทรงรดสรงต้นโพธิ์ด้วยการหลั่งสายน้ำคือพระรัศมีอันบริสุทธิ์จากพระเนตรอันยาวและดำขลับตลอดเจ็ดวัน ทรงบูชาต้นไม้นั้นด้วยพระเนตรที่ไม่กะพริบ

412.

๔๑๒.

අජ්ජාපි තස්මිං ධරණිප්පදෙසෙකතස්ස ථූපස්ස තදෙව නාමං,අහොසි දෙවා ච නරො’රගා චමහෙන්ති තෙ තෙන දිවං පයන්ති;

แม้ในวันนี้ ณ สถานที่นั้น พระสถูปที่สร้างขึ้นก็ยังมีชื่ออย่างนั้นนั่นเอง เหล่าเทพ มนุษย์ และนาค ต่างพากันบูชาพระสถูปนั้น และย่อมไปสู่สวรรค์ด้วยการบูชานั้น

ඉති දුතිය සත්තාහං.

จบสัปดาห์ที่สองเพียงเท่านี้

413.

๔๑๓.

දෙවා තතො දෙවවරස්ස තස්සසුචඞ්කමං’කංසු මණීහි නානා,පල්ලඞ්කතො ඨානවරස්ස මජ්ඣෙපුබ්බාපරාසායනමන්තරාලෙ;

ลำดับนั้น เหล่าเทพได้เนรมิตที่จงกรมอันงดงามด้วยรัตนะต่างๆ ถวายแด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าเทพ ระหว่างรัตนบัลลังก์กับสถานที่ประทับยืนอันประเสริฐ ในระหว่างทิศตะวันออกและทิศตะวันตก

414.

๔๑๔.

නරින්ද නාගින්ද සුරින්ද පූජිතොඡබ්බණ්ණරංසීහි සමුජ්ජලන්තො,නීලම්බරෙ තාරකිතො සසී’වසො චඞ්කමී සත්ත අහානි තත්ථ;

พระองค์ผู้ทรงได้รับการบูชาจากเหล่าจอมนรชน จอมนาค และจอมเทพ ทรงรุ่งเรืองด้วยพระรัศมี ๖ ประการ ดุจพระจันทร์แวดล้อมด้วยหมู่ดาวในท้องฟ้าสีคราม ทรงจงกรม ณ ที่นั้นตลอดเจ็ดวัน

415.

๔๑๕.

අජ්ජාපි තස්මිං ධරණිප්පදෙසෙකතස්ස ථූපස්ස තදෙව නාමං,අහොසි දෙවා ච නරොරගා චමහෙන්ති තෙ තෙන දිවං පයන්ති;

แม้ในวันนี้ ณ สถานที่นั้น พระสถูปที่สร้างขึ้นก็ยังมีชื่ออย่างนั้นนั่นเอง เหล่าเทพ มนุษย์ และนาค ต่างพากันบูชาพระสถูปนั้น และย่อมไปสู่สวรรค์ด้วยการบูชานั้น

ඉති තතිය සත්තාහං.

จบสัปดาห์ที่สามเพียงเท่านี้

416.

๔๑๖.

තතො දුමින්දස්ස සුරාසුරින්දාමහීතලෙ පච්ඡිමොත්තරායං,මාපිංසු නානාරතනාලයග්ගංනිසජ්ජ පල්ලඞ්කවරෙ තහිං සො;

ลำดับนั้น เหล่าจอมเทพและจอมอสูรได้เนรมิตเรือนแก้วอันประเสริฐด้วยรัตนะนานาชนิดไว้ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของต้นโพธิ์บนพื้นปฐพี พระองค์ประทับนั่งบนบัลลังก์อันประเสริฐ ณ ที่นั้น

417.

๔๑๗.

සුදුද්දසාගාධමපාරපාරංසමන්තපට්ඨානතරඞ්ගභඞ්ගිං,ධම්මොදධිං ඤාණසුමෙරුමත්ථාසාලොලයං ඛෙපයහානි සත්ත;

ทรงพิจารณาพระธรรมมหาสมุทรอันลึกซึ้ง ยากที่จะหยั่งถึง ไม่มีฝั่งโน้นและฝั่งนี้ มีระลอกคลื่นคือคัมภีร์มหาปัฏฐานแผ่ไปโดยรอบ ทรงกวนพระธรรมมหาสมุทรนั้นด้วยยอดเขาพระสุเมรุคือพระญาณตลอดเจ็ดวัน

418.

๔๑๘.

අජ්ජාපි තස්මිං ධරණිප්පදෙසෙකතස්ස ථූපස්ස තදෙව නාමං,අහොසි දෙවා ච නරොරගා චමහෙන්ති තෙ තෙන දිවං පයන්ති;

แม้ในวันนี้ ณ สถานที่นั้น พระสถูปที่สร้างขึ้นก็ยังมีชื่ออย่างนั้นนั่นเอง เหล่าเทพ มนุษย์ และนาค ต่างพากันบูชาพระสถูปนั้น และย่อมไปสู่สวรรค์ด้วยการบูชานั้น

ඉති චතුත්ථ සත්තාහං.

จบสัปดาห์ที่สี่เพียงเท่านี้

419.

๔๑๙.

තතො ජිනො ගන්ත්ව’ජපාලමූලෙවිමුත්තිජං සාදුඵලං’නුභොන්තො,සත්තාහමත්තං අතිවත්තයී සොදෙවාතිදෙවො කරුණාගුණග්ගො;

ลำดับนั้น พระชินเจ้าผู้เป็นเทวาติเทพ ผู้มีพระมหากรุณาคุณอันยอดเยี่ยม เสด็จไปยังโคนต้นอชปาลนิโครธ ทรงเสวยรสอันหวานชื่นอันเกิดจากวิมุตติสุขตลอดเจ็ดวัน

420.

๔๒๐.

තදාගතා මාරවධූ මුනිත්දංපලොභිතුං යා පිතුනො සකාසා,තාසං පයොගම්පිධ බින්දුමත්තංකථීයතෙ තං සමුපාගතත්තා;

ในกาลนั้น เหล่าธิดามารได้มาจากสำนักของบิดาเพื่อล่อลวงพระมุนินทร์ ความพยายามของนางเหล่านั้นแม้เพียงเล็กน้อย ก็จะถูกกล่าวถึงในที่นี้เพราะการมาถึงของพวกนาง

421.

๔๒๑.

තදා ස මාරො සමරෙ ජිනෙනපරාජිතො සොචනකො’පගංත්වා,පජ්ඣායමානො’ථ අධොමුඛො’චනිසීදි තුණ්හී විලිඛං ඡමායං;

ในกาลนั้น พญามารนั้นผู้พ่ายแพ้สงครามต่อพระชินเจ้า มีความเศร้าโศก ซบเซา ก้มหน้า นั่งนิ่งขีดเขียนพื้นดินอยู่

422.

๔๒๒.

පරාජයං මය්හ මමෙව දොසොන තස්ස කස්මාහමයං’ච නාසිං,සීසක්ඛිමංසාදි ච පුත්තදාරෙනාදන්ති එවං මනසී කරොන්තො;

พญามารดำริในใจว่า "ความพ่ายแพ้ของข้าพเจ้าเป็นความผิดของข้าพเจ้าเอง มิใช่ความผิดของพระองค์ เพราะเหตุใดข้าพเจ้าจึงไม่เป็นเช่นพระองค์ผู้ทรงบริจาคศีรษะ ดวงตา เนื้อ และบุตรภรรยาเป็นทาน"

423.

๔๒๓.

පවත්තිමෙතං මකරද්ධජස්සසුත්වාන තණ්හා අරතී රගා ච,යත්ථච්ඡි මාරො පරිසොචයන්තොතත්ථාගමුං තා චකිතා ඛණෙන;

เมื่อนางตัณหา นางอรดี และนางราคา ได้ทราบความเป็นไปนั้นของพญามารผู้มีธงรูปมังกร (ปลา) จึงพากันมายังที่ที่พญามารนั่งเศร้าโศกอยู่ด้วยความตกใจในชั่วขณะนั้น

424.

๔๒๔.

දිස්වාන තං තත්ථ තථා නිසින්නංනිස්සාසරුද්ධං ගිරමුග්ගිරන්තී,තුසාර බින්දුනිවහෙහි’සාරපඞ්කෙරුහාකාර විසාලනෙත්තා;

เมื่อเห็นพญามารนั่งอยู่เช่นนั้น นางเหล่านั้นผู้มีดวงตากว้างขวางดุจดอกบัวที่ชุ่มด้วยหยาดน้ำค้าง (น้ำตา) จึงเปล่งวาจาออกมาด้วยเสียงอันสั่นเครือ

425.

๔๒๕.

හා තාත හා තාත කිමාසි තෙදංනට්ඨන්නු තෙ කිං වද පත්ථසී කිං,කො තෙ දිසො කෙන පරාජිතො’සිකිමානයිස්සාම හනාම කං නො;

"โอ้ พ่อจ๋า โอ้ พ่อจ๋า เกิดอะไรขึ้นกับพ่อ พ่อสูญเสียอะไรไปหรือ บอกมาเถิดว่าพ่อต้องการอะไร ใครเป็นศัตรูของพ่อ พ่อพ่ายแพ้แก่ใคร เราจะนำอะไรมาให้ หรือจะให้เราฆ่าใคร"

426.

๔๒๖.

කිම්හොතියොදානි න පස්සථෙතංසුද්ධොදනීයං තතකිත්තිඝොසං,මුඛම්හි මය්හං මසිමක්ඛයන්තංඅතිච්ච යන්තං විසයං පසය්හ;

พญามารตอบว่า "พวกเจ้าไม่เห็นหรือ พระโอรสของพระเจ้าสุทโธทนะผู้มีเกียรติยศระบือไกล ทรงป้ายเขม่า (ความอัปยศ) ลงบนหน้าของพ่อ และทรงก้าวล่วงวิสัยของพ่อไปด้วยกำลัง"

427.

๔๒๗.

න භාරියා තාත මනුස්සභූතංකත්තුං වසං කො වසමෙති නාම්හං,තං රාගපාසෙන ගජං’ව මත්තංසුබන්ධකං බන්ධිය ආනයෙම;

ธิดามารกล่าวว่า "พ่อจ๋า การจะทำให้มนุษย์ตกอยู่ในอำนาจนั้นไม่ยากเลย ใครเล่าจะไม่ตกอยู่ในอำนาจของพวกเรา เราจะมัดเขาด้วยบ่วงแห่งราคะ ดุจมัดช้างตกมันแล้วนำมาถวาย"

428.

๔๒๘.

න රාගපාසෙන හි ආනනීයොමාරස්ස ධෙය්‍යං සමතික්කමීව,අපෙතරාගො අරහා අකම්පොසොවාම තස්මා සුභගා තනුජා;

พญามารกล่าวว่า "เขาไม่อาจถูกนำมาด้วยบ่วงแห่งราคะได้หรอก เพราะเขาได้ก้าวล่วงแดนของมารไปแล้ว เขาเป็นพระอรหันต์ผู้ปราศจากราคะ ไม่หวั่นไหว เพราะฉะนั้น ลูกสาวผู้โชคดีทั้งหลาย พวกเจ้าจงหยุดเถิด"

429.

๔๒๙.

සචෙතනො සො හි මනුස්සභුතොඅචෙතනඤ්චෙ සමුපාගමාම,කරොම තං නො වසගං කිමෙත්ථචිත්තං බලං පස්සථ නො ඛණෙන;

ธิดามารกล่าวว่า "เขายังเป็นมนุษย์ผู้มีใจอยู่ หากพวกเราเข้าไปหาเขาด้วยเล่ห์กล (ทำให้เขาขาดสติ) ทำไมเราจะทำให้เขาตกอยู่ในอำนาจไม่ได้ พ่อจงดูพลังแห่งจิตใจของพวกเราในบัดนี้เถิด"

430.

๔๓๐.

රූපෙන නෙත්තං සුමනොහරෙනගන්ධෙන ඝාණං සවණං සරෙන,ඵස්සෙන ගත්තං රසසා රසඤ්ඤංමනඤ්ච පාසෙන ච කාමජෙන

พวกเราจะมัดนัยน์ตาด้วยรูปอันน่าพึงใจ มัดจมูกด้วยกลิ่น มัดหูด้วยเสียง มัดกายด้วยสัมผัส มัดลิ้นด้วยรส และมัดใจด้วยบ่วงที่เกิดจากกาม

431.

๔๓๑.

සුබාහුපාසෙන ච තස්ස ගීවංබාහුද්වයං ධාරිතමාලදාමා,බන්ධිත්වදානෙව තමා’නයාමබලඤ්හි නො පස්සථ තාත’දානි;

พวกเราจะใช้ลำแขนอันงดงามประดุจบ่วงรัดคอของเขาไว้ จะใช้แขนทั้งสองที่ประดับด้วยพวงมาลัยพันธนาการเขาแล้วนำมาในบัดนี้ พ่อจ๋า จงดูพลังของพวกเราเถิด

432.

๔๓๒.

වත්වාන එවං වචනං පිතුස්සපණම්ම පාදානි පගබ්භිතන්තා,යත්ථච්ඡි මාරාරි විරොචමානොතත්ථා’ගමුං ඛිප්පමුදග්ගචිත්තා;

เมื่อกล่าวคำนี้กับบิดาแล้ว นางเหล่านั้นก็กราบเท้าด้วยความฮึกเหิม แล้วรีบไปยังที่ที่พระพุทธเจ้าผู้เป็นศัตรูของมารประทับรุ่งเรืองอยู่ด้วยใจที่ร่าเริง

433.

๔๓๓.

සාමොදමාලාකුලකෙසභාරපයොධරා කුඞක්කුමහාරිහාරා,බිම්බාධරා චාරුසභා පභාසාඋම්මාදයන්තී ජනමානසානි;

นางเหล่านั้นมีมวยผมประดับด้วยพวงมาลัยหอมฟุ้ง มีทรวงอกลูบไล้ด้วยหญ้าฝรั่นและประดับด้วยสร้อยทอง มีริมฝีปากแดงดุจผลตำลึง มีรูปร่างและรัศมีงดงาม ย่อมทำให้จิตใจของชาวโลกคลั่งไคล้

434.

๔๓๔.

මුද්ධෙන මිස්සං මධුරෙ නිමුග්ගංස්නෙහෙන තින්තං රසතො’නුවිද්ධං,භාසිංසු වාචං හදයඞ්ගමන්තාවිලොකනෙනෙව ධිතිං හරන්තී;

พวกนางได้กล่าววาจาอันจับใจ ซึ่งระคนด้วยความอ่อนหวาน จมอยู่ในความหวาน ชุ่มด้วยความรัก แทรกซึมด้วยรสชาติ อันช่วงชิงความเข้มแข็งไปเพียงแค่การมอง

435.

๔๓๕.

වසන්තකන්තො නවයොබ්බනො’සිසුවණ්ණවණ්ණො හදයඞ්ගමො’සිඑකො නිසින්නො’සි වටස්ස මූලෙසිමන්තිනී සාමි කුහින්නු තුය්හං;

ท่านผู้งดงามดุจฤดูใบไม้ผลิ ยังอยู่ในวัยหนุ่มแน่น มีผิวพรรณดุจทอง เป็นที่จับใจ ท่านนั่งอยู่ผู้เดียวที่โคนต้นไทร ท่านผู้เป็นนาย ภรรยาของท่านอยู่ที่ไหน?

436.

๔๓๖.

තරඞ්ගහීනො’පි තරඞ්ගමාලීසසඞ්කහීනා රජනී ච සාමී,හංසා’ලිහීනා සරසී සුඵුල්ලානාභාති කන්තා විරතො ධවො’පි;

ท่านผู้เป็นนาย มหาสมุทรที่ปราศจากคลื่น ราตรีที่ปราศจากดวงจันทร์ และสระที่บานสะพรั่งแต่ปราศจากฝูงหงส์ ย่อมไม่งาม ฉันใด หญิงผู้เป็นที่รักที่ปราศจากสามีก็ไม่งาม ฉันนั้น

437.

๔๓๗.

වසන්තකාලො ච වනං සුඵුල්ලංනිසාකරාභා භමරාලිගීතං,සුගන්ධමන්දොපගතා සමීරාවිරොචසි ත්වම්පි ච යොබ්බනෙන;

ทั้งฤดูใบไม้ผลิ ป่าที่บานสะพรั่ง แสงจันทร์ เสียงเพลงของหมู่ภมร และลมอ่อนๆ ที่พัดพาความหอมมา และแม้ท่านเองก็รุ่งเรืองด้วยวัยหนุ่มสาว

438.

๔๓๘.

මයම්පි චෙත්ථෙව සමාගතම්හමනො’නුකූලා ච මනුඤ්ඤරූපා,කරොති කිංත්ව’ජ්ජ සකාමදාහොකාමාකරො’දානි සමාගතො නො;

พวกเราผู้มีรูปงามและเป็นที่พอใจก็ได้มาประชุมกันในที่นี้แล้ว วันนี้ความเร่าร้อนด้วยกามจะทำอะไรท่านได้? บัดนี้บ่อเกิดแห่งกามได้มาปรากฏแก่พวกเราแล้ว

439.

๔๓๙.

මා තෙදිසං යොබ්බනරූපසාරංසුවිග්ගහං ඡාදය චීවරෙන,තෙනෙව නො නෙත්තමනම්හි සාමිමා දෙහි දාහං තව දාසිභුතෙ;

ท่านผู้เป็นนาย อย่าได้ปกปิดแก่นแห่งรูปวัยหนุ่มสาวและร่างกายที่งดงามเช่นนั้นด้วยจีวรเลย อย่าได้ประทานความเร่าร้อนแก่ดวงตาและจิตใจของพวกเราผู้เป็นทาสีของท่านเลย

440.

๔๔๐.

නඛංසු සුත්තෙ’රුණපානිපාදෙනෙත්තින්දනීලානි’ව ආවුණන්තො,ත්වමච්ඡි නො සාමි මුඛම්බුජෙසුන එන්ති කින්තෙ නයනාලිමාලා;

ท่านผู้เป็นนาย ท่านจงมองดูใบหน้าดุจดอกบัวของพวกเรา ซึ่งมีเล็บที่มือและเท้าแดงดุจแสงอรุณ และมีดวงตาดุจดอกอินทนิล เหตุไฉนหมู่ภมรคือดวงตาของท่านจึงไม่มาเชยชมเล่า?

441.

๔๔๑.

සුධාසිලාගීඤ්ජක ලොහදාරුජාතෙහි ත්වං ධීර න නිම්මිතො’සි,රූපී’සි සොම්මො’සි තථාපි සාමිකිං කාමරාගං මනසා නුදෙසි;

ท่านผู้เป็นปราชญ์ ท่านมิได้ถูกเนรมิตขึ้นจากปูนขาว หิน อิฐ เหล็ก หรือไม้ ท่านเป็นผู้มีรูปงามและอ่อนโยน ถึงกระนั้น ท่านผู้เป็นนาย เหตุไฉนท่านจึงขจัดกามราคะออกไปจากใจเล่า?

442.

๔๔๒.

අයඤ්ච බාලා චතුරා රතීසුබාලෙති කඞ්ඛං ජහ මානසම්හි,කිං මඤ්ජරී භිජ්ජති සම්පඵුල්ලාමත්තාලිරාජෙ පරිචුම්බමානෙ;

และหญิงสาวผู้นี้ฉลาดในการรื่นรมย์ จงละทิ้งความสงสัยในใจว่านางยังเด็กอยู่เถิด ช่อดอกไม้ที่บานสะพรั่งจะแตกสลายหรือ เมื่อพญาภมรผู้มัวเมาพากันจูบดม?

443.

๔๔๓.

අයඤ්ච රාමා රමණීයරූපාපීණොරුගණ්ඩා කුවමණ්ඩලා ච,තං කාමිනිං කාමය ඵුල්ලකඤ්ජෙහංසො යථා කෙසර සම්පගිද්ධො;

และหญิงผู้นี้น่ารื่นรมย์ มีรูปงาม มีขาและแก้มอวบอิ่ม และมีถันกลมกลึง ท่านจงยินดีในหญิงผู้เป็นที่รักนั้น ดุจหงส์ผู้ติดใจในเกสรแห่งดอกบัวที่บานสะพรั่ง

444.

๔๔๔.

චින්තාමණිං භද්දඝටඤ්ච කප්පතරුං සමාපජ්ජ දළිද්දභාවා,නාපෙන්ති සත්තා ඛලු දුබ්භගත්තාතථෙව නො’සී තව පාදසෙවා;

สัตว์ทั้งหลายผู้มีโชคร้าย แม้จะพบแก้วจินดามณี หม้ออันเจริญ และต้นกัลปพฤกษ์แล้ว ก็ยังไม่พ้นจากความยากจน ฉันใด การที่พวกเราได้ปรนนิบัติเท้าของท่านก็เป็นเช่นนั้น

445.

๔๔๕.

එවඤ්හි තා රඤ්ජනමඤ්ජුභාසාසහස්සමෙකඤ්ච සතානි අට්ඨ,වෙසානි සම්මා අභිනිම්මිණිත්වාපලොභයුන්තං බහූධා මුනින්දං;

ด้วยประการฉะนี้ พวกนางเหล่านั้นผู้มีวาจาไพเราะจับใจ ได้เนรมิตเพศต่างๆ หนึ่งพันแปดร้อยอย่าง เพื่อล่อลวงพระมุนินทร์ด้วยประการต่างๆ

තතො තණ්හා?.

ลำดับนั้น นางตัณหากล่าวว่า :

446.

๔๔๖.

යක්ඛොසි මත්තොසි සිලාමයොසිඅචෙතනොසා’ථ අයොමයොසි,අවීතරාගඤ්හි සචෙතනඤ්චෙඅනෙනුපායෙනු’පසඞ්කමාම;

ท่านเป็นยักษ์หรือ? ท่านมัวเมาหรือ? ท่านทำด้วยหินหรือ? หรือว่าท่านไม่มีจิตใจ? ท่านทำด้วยเหล็กหรือ? หากท่านยังมีจิตใจและยังไม่ปราศจากราคะ พวกเราจะเข้าไปหาท่านด้วยอุบายนี้

447.

๔๔๗.

ඵලෙය්‍ය ඛීප්පං හදයඤ්හි තස්සඋණ්හංව රත්තං මුඛතු’ග්ගමෙය්‍ය,සියාව ඛිප්පං අපි චිත්තඛෙපංඋම්මාදභාවංච ස පාපුණෙය්‍ය;

หัวใจของเขาจะพึงแตกออกโดยเร็ว หรือเลือดอุ่นๆ จะพึงพุ่งออกจากปาก หรือเขาจะพึงถึงความฟุ้งซ่านแห่งจิตและความเป็นบ้าโดยเร็ว

448.

๔๔๘.

යථා පලුත්තො හරිතොපලම්හිඛිත්තො නළො සුස්සති ආතපෙන,එවං විසුස්සෙති විසාදමෙතිසො මුච්ඡති මුය්හති දුක්ඛමෙති;

ดุจไม้อ้อที่ถูกถอนขึ้นแล้ววางไว้บนหินเขียว ย่อมเหี่ยวแห้งไปเพราะแดด ฉันใด เขาย่อมเหี่ยวแห้ง ย่อมถึงความเศร้าโศก ย่อมสลบ ย่อมหลงลืม และย่อมถึงความทุกข์ ฉันนั้น

449.

๔๔๙.

සොකාවකිණ්ණෙ නු වනම්හි ඣායසිවිත්තන්නු ජිතො උද පත්ථයානො,ආගුන්නූ ගාමස්මිං අකාසි කිඤ්චිජනෙන කස්මා න කරොසි සක්ඛිං;

ท่านเพ่งพินิจอยู่ในป่าที่เต็มไปด้วยความเศร้าหรือ? ท่านพ่ายแพ้เพราะทรัพย์หรือ หรือว่าท่านปรารถนาอะไร? ท่านได้ทำความผิดอะไรไว้ในหมู่บ้านหรือ? เหตุไฉนท่านจึงไม่ทำความคุ้นเคยกับผู้คนเล่า?

සත්ථා?.

พระศาสดาตรัสตอบว่า :

450.

๔๕๐.

අත්ථස්ස පත්තිං හදයස්ස සන්තිංඡෙත්වාන සෙනං පියසාතරූපංඑකො’හං ඣායං සුඛමනුබොධිංජනෙන තස්මා න කරොම සක්ඛිං;

เราตัดกองทัพแห่งรูปอันเป็นที่รักและน่าพอใจแล้ว ได้บรรลุถึงประโยชน์และความสงบแห่งใจ เราผู้เดียวเพ่งพินิจอยู่ ได้ตรัสรู้ความสุข เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่ทำความคุ้นเคยกับผู้คน

ඉමා ද්වෙ පාලියං?.

สองคาถานี้มีในพระบาลี :

451.

๔๕๑.

පලුට්ඨගත්තං දහනෙන මක්කටිංසුසානපෙතිඤ්ච ජිගුච්ඡනීයං,ජෙගුච්ඡියං ජඞ්ගම මීළ්හරාසිංදිස්වාන කො තං වරයෙ සපඤ්ඤො;

ผู้มีปัญญาคนใดเล่า เห็นร่างกายที่เหมือนนางลิงถูกไฟไหม้ และเหมือนนางเปรตในป่าช้าที่น่าเกลียด เป็นกองคูถที่เคลื่อนไหวได้อันน่ารังเกียจ แล้วจะพึงปรารถนาหญิงนั้น?

අථ අරති?.

ลำดับนั้น นางอรติถามว่า :

452.

๔๕๒.

කථං විහාරී බහුලො ච භික්ඛුපඤ්චොඝතිණ්ණෙ අතරීධ ඡට්ඨං,කථං ඣායිං බහුලං කාමසඤ්ඤාපරිබාහිරා හොන්ති අලද්ධ යො තං;

ภิกษุผู้มีปกติอยู่มากด้วยอาการอย่างไร จึงข้ามโอฆะทั้งห้าและข้ามโอฆะที่หกในโลกนี้ได้? ภิกษุผู้มีปกติเพ่งพินิจมากด้วยอาการอย่างไร กามสัญญาจึงอยู่ภายนอก ไม่ได้ช่องในภิกษุนั้น?

සත්ථා?.

พระศาสดาตรัสตอบว่า :

453.

๔๕๓.

පස්සද්ධකායො සුවිමුත්තචිත්තොඅසඞ්ඛරානො සතිමා අනොකො,අඤ්ඤාය ධම්මං අවිතක්ක ඣායීන කුප්පතී නස්සරතී න ථීනො;

ภิกษุผู้มีกายสงบระงับ มีจิตหลุดพ้นดีแล้ว ไม่ปรุงแต่ง มีสติ ไม่มีอาลัย รู้แจ้งธรรม เพ่งพินิจโดยไม่มีวิตก ย่อมไม่กำเริบ ไม่ระลึกถึง และไม่หดหู่

454.

๔๕๔.

එවං විහාරී බහුලො ච භික්ඛුපඤ්චොඝතිණ්ණෙ අතරීධ ඡට්ඨං,එවං ඣායිං බහුලං කාමසඤ්ඤාපරිබාහිරා හොන්ති අලද්ධ යො තං;

ภิกษุผู้มีปกติอยู่มากด้วยอาการอย่างนี้ ย่อมข้ามโอฆะทั้งห้าและข้ามโอฆะที่หกในโลกนี้ได้ ภิกษุผู้มีปกติเพ่งพินิจมากด้วยอาการอย่างนี้ กามสัญญาจึงอยู่ภายนอก ไม่ได้ช่องในภิกษุนั้น

අථ රගා?.

ลำดับนั้น นางราคาถามว่า :

455.

๔๕๕.

අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං ගණසඞ්ඝචාරීඅද්ධා තරිස්සන්තී බහූ ච සද්ධා,බහුං වතායං ජනත’මනොකොඅච්ඡිජ්ජ නෙස්සති මච්චුරාජස්ස පාරං;

พระองค์ผู้ประพฤติในหมู่คณะได้ตัดตัณหาแล้ว และผู้มีศรัทธาจำนวนมากย่อมข้ามได้แน่นอน ชนหมู่มากผู้ไม่มีอาลัยนี้ พระองค์ย่อมตัดตัณหาแล้วนำไปสู่ฝั่งโน้นแห่งพญามัจจุราช

සත්ථා?.

พระศาสดาตรัสตอบว่า :

456.

๔๕๖.

නයන්ති වෙ මහාවීරා සද්ධම්මෙන තථාගතා,ධම්මෙන නයමානානං කා උසූයා විජානතං;

พระมหาวีระทั้งหลายคือพระตถาคต ย่อมนำไปด้วยพระสัทธรรม ความริษยาจะมีมาแต่ไหนสำหรับผู้รู้ทั้งหลาย ในเมื่อพระตถาคตนำไปอยู่ด้วยธรรม

ඉමා පඤ්ච පාලියං?.

เหล่านี้ ๕ ในพระบาลีหรือ?

457.

๔๕๗.

සුත්වාන තං ධම්මවරං ජිනස්සපමත්තබන්ධුස්ස රගාදිරාමා,පලොභිතුං නෙ’ව සමත්ථකා තංඅගංසු ඛිප්පං පිතුනො සකාසං;

ครั้นได้ฟังพระธรรมอันประเสริฐนั้นของพระชินเจ้าแล้ว ธิดามารเหล่านั้นผู้ยินดีในราคะเป็นต้น ไม่สามารถจะล่อลวงพระองค์ได้เลย จึงรีบกลับไปสู่สำนักของบิดาผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของคนประมาท

458.

๔๕๘.

මාරො තදාරා’ව සමෙක්ඛමානොදිස්වාගතා කෙවලමෙව තායො,මා කත්ථ කාමං මම භාසිතානිකාමත්ථ පාතුං මිගතණ්හිකාපං;

ในกาลนั้น มารเมื่อพิจารณาดู เห็นธิดาเหล่านั้นกลับมาตัวเปล่า จึงกล่าวว่า พวกเจ้าอย่าได้ทำตามคำพูดของเราเลย พวกเจ้าปรารถนาจะดื่มน้ำคือพะยับแดดหรือ?

459.

๔๕๙.

බාලා කුමුදනාළෙහි පබ්බතං අභිමන්ථථ,ගිරිං නඛෙන ඛණථ අයො දන්තෙහි ඛාදථ;

พวกคนโง่ พวกเจ้าจงกวนภูเขาด้วยก้านบัว จงขุดภูเขาด้วยเล็บ จงเคี้ยวกินเหล็กด้วยฟัน

460.

๔๖๐.

සෙලංව සිරසි ඌහච්ච පාතාලෙ ගාධමෙසථ,ඛානුංව උරසා’සජ්ජ නිබ්බිජ්ජාපෙථ ගොතමා;

พวกเจ้าจงประคองหินไว้บนศีรษะ จงพยายามหาที่พึ่งในบาดาล จงชนตอด้วยอก จงทำให้พระโคดมระอาใจเถิด

ඉමා ද්වෙ පාලියං?.

เหล่านี้ ๒ ในพระบาลีหรือ?

461.

๔๖๑.

වත්වාන එවං විමනො ස මාරොසටීතුකො සම්භවනං පයාසි,සත්ථාථ රාගා පරිමුත්තචිත්තොජහාසි තස්මිං දිවසානි සත්ත;

มารนั้นครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว เป็นผู้เสียใจ มีความทุกข์ ได้ไปยังที่อยู่ของตน ส่วนพระศาสดาผู้มีพระทัยพ้นวิเศษแล้วจากราคะ ได้ประทับอยู่ ณ ที่นั้นตลอด ๗ วัน

462.

๔๖๒.

අජ්ජාපි තං සාඛිවරම්පිතෙන’නුභුතමත්තෙන මහෙන්ති සබ්බෙ,තෙනෙව තෙ සග්ගගතා විමානෙමොදන්ති කාමෙහි අනූපමෙහි;

แม้ในวันนี้ ชนทั้งหลายก็ยังบูชากิ่งไม้อันประเสริฐนั้น ด้วยการที่พระองค์ได้เสวยวิมุตติสุข ณ ที่นั้น ด้วยเหตุนั้น ชนเหล่านั้นผู้ไปสู่สวรรค์ในวิมาน ย่อมรื่นรมย์ด้วยกามอันหาที่เปรียบมิได้

ඉති පඤ්චම සත්තාහං.

ดังนี้ สัปดาห์ที่ ๕

463.

๔๖๓.

තතො මුනින්දො මුචලින්දමූලෙනිසීදි ගන්ත්වා පවරාසනම්හි,යුගන්ධරෙ බාලරවී’ව රංසිජාලාහි ලොකං පරිපූරයන්තො;

แต่นั้น พระจอมมุนีเสด็จไปประทับนั่งที่โคนต้นมุจลินท์ บนอาสนะอันประเสริฐ ดุจดวงอาทิตย์แรกอุทัยแผ่รัศมีบนเขายุคันธร ยังโลกให้เต็มด้วยข่ายแห่งรัศมี

464.

๔๖๔.

අථාන මෙඝො ජලදා සතෙහිපපූරයං ඛං ථනයං සවිජ්ජු,සසීතවාතො කිරමම්බුධාරංවිරොචමානො විසකණ්ඨිකාහි;

ครั้งนั้น เมฆทั้งหลายร้อยก้อนยังท้องฟ้าให้เต็ม คำรามก้องพร้อมด้วยสายฟ้า มีลมหนาวพัดมา โปรยปรายธารน้ำลงมา ส่องแสงวูบวาบด้วยสายฟ้า

465.

๔๖๕.

අමන්දනණ්දො මුචලින්දභොගීදිස්වා මුනින්දං මුචලින්දමූලෙ,පරික්ඛිපිත්වාන විසාලභොගාඡාදෙත්ව සම්මා සඵණො ඵණෙන;

พญานาคชื่อมุจลินท์ผู้มีความบันเทิงใจอย่างยิ่ง ครั้นเห็นพระจอมมุนีที่โคนต้นมุจลินท์ จึงแวดล้อมด้วยขนดอันใหญ่ และกางพังพานปกคลุมไว้เป็นอย่างดี

466.

๔๖๖.

අජ්ඣෙසි සො තස්ස අනුග්ගහායනිසීදි ගන්ත්වා භුජගා’සනම්හි,සත්ථා තදා රූපියමන්දිරෙවසත්තාමහත්තං සුවිමුත්තචිත්තො;

พญานาคนั้นได้อาราธนาเพื่ออนุเคราะห์แก่ตน พระศาสดาจึงเสด็จไปประทับนั่งบนอาสนะของนาค ในกาลนั้น พระองค์มีพระทัยพ้นวิเศษดีแล้ว ประทับอยู่ตลอด ๗ วัน ดุจประทับอยู่ในวิมานเงิน

467.

๔๖๗.

අජ්ජාපි තං සාඛිවරම්පි තෙන’නුභුතමත්තෙන මහෙන්ති සබ්බෙ,තෙනෙව තෙ සග්ගගතා විමානෙමොදන්ති කාමෙහි අනූපමෙහි;

แม้ในวันนี้ ชนทั้งหลายก็ยังบูชากิ่งไม้อันประเสริฐนั้น ด้วยการที่พระองค์ได้เสวยวิมุตติสุข ณ ที่นั้น ด้วยเหตุนั้น ชนเหล่านั้นผู้ไปสู่สวรรค์ในวิมาน ย่อมรื่นรมย์ด้วยกามอันหาที่เปรียบมิได้

ඉති ඡට්ඨම සත්තාහං.

ดังนี้ สัปดาห์ที่ ๖

468.

๔๖๘.

තතො’පගන්ත්වා යතිරාජ රාජානිසීදි රාජායතනස්ස මූලෙ,විමුත්තිජං පීතිසුඛං’නුභොන්තොසත්තාහමත්තං කරුණාගුණග්ගො;

แต่นั้น พระราชาผู้เป็นจอมแห่งยติเสด็จไปประทับนั่งที่โคนต้นราชายตนะ ทรงเสวยปีติสุขที่เกิดจากวิมุตติ ตลอด ๗ วัน พระองค์ผู้ทรงมีพระกรุณาคุณอันยอดเยี่ยม

469.

๔๖๙.

අජ්ජාපි තං සාඛිවරම්පි තෙන’නුභුතමත්තෙන මහෙන්තී සබ්බෙ,තෙනෙව තෙ සග්ගගතා විමානෙමොදන්ති කාමෙහි අනූපමෙහි;

แม้ในวันนี้ ชนทั้งหลายก็ยังบูชากิ่งไม้อันประเสริฐนั้น ด้วยการที่พระองค์ได้เสวยวิมุตติสุข ณ ที่นั้น ด้วยเหตุนั้น ชนเหล่านั้นผู้ไปสู่สวรรค์ในวิมาน ย่อมรื่นรมย์ด้วยกามอันหาที่เปรียบมิได้

ඉති සත්තම සත්තාහං.

ดังนี้ สัปดาห์ที่ ๗

470.

๔๗๐.

ආහාර කිච්චාදි විවජ්ජිතස්සසුඛානුභොන්තස්ස විමුත්තිජානි,සම්පීණිතඞ්ගස්ස ජිනස්ස තස්සඉච්චච්චගුං සත්තදිනානි සත්ත;

สำหรับพระชินเจ้าพระองค์นั้น ผู้เว้นจากกิจมีการเสวยอาหารเป็นต้น ทรงเสวยสุขที่เกิดจากวิมุตติ มีพระวรกายอิ่มเอิบแล้ว วันทั้งหลาย ๗ ครั้งละ ๗ วัน (๔๙ วัน) ได้ล่วงไปแล้วอย่างนี้

471.

๔๗๑.

දෙවානමින්දෙන තතො’පනීතමුඛොදකාදිම්පරිභුඤ්ජියාන,නිසින්නමත්තෙ යතිරාජ රාජෙතත්ථා’ගමුං ද්වෙ වාණිජා ඛණෙන;

แต่นั้น ครั้นพระอินทร์นำน้ำล้างพระพักตร์เป็นต้นมาถวาย พระองค์ทรงเสวยแล้ว เมื่อพระราชาผู้เป็นจอมแห่งยติประทับนั่งอยู่เท่านั้น พ่อค้าสองคนได้มาถึงที่นั้นในชั่วครู่เดียว

472.

๔๗๒.

උස්සාහිතා දෙවවරෙන සම්මාසාලොහිතා තස්ස තපුස්ස-භල්ලිකා,මන්ථඤ්ච සාදුං මධුපිණ්ඩිකඤ්චආදාය නාථං ඉදමබ්‍රුවුන්තෙ;

ตปุสสะและภัลลิกะผู้เป็นพี่น้องกัน อันเทวดาผู้ประเสริฐตักเตือนดีแล้ว ได้ถือเอาข้าวสัตตุก้อนและสัตตุผงอันโอชะ เข้าไปเฝ้าพระนาถเจ้าแล้วกราบทูลดังนี้

473.

๔๗๓.

ඉදඤ්හි නො ධීර අනුග්ගහායපටිග්ගහෙත්ව පරිභුඤ්ජ දානං,හිතාය තං හොති සුඛාය චෙවඅනප්පකප්පෙසු අනාගතෙසු;

ข้าแต่พระธีรเจ้า ขอพระองค์ทรงรับทานนี้เพื่ออนุเคราะห์พวกข้าพระองค์เถิด ขอพระองค์ทรงรับและเสวยทานนี้เถิด ทานนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์และความสุขแก่พวกข้าพระองค์ตลอดกัปอันมิใช่น้อยในอนาคต

474.

๔๗๔.

පටිග්ගහෙත්වා මුනි දෙවදින්නපත්තෙන පච්චග්ඝසිලාමයෙන,භුත්වාන තෙසං අනුමොදනත්ථංදෙසෙසි ධම්මං වරදං පසත්ථං;

พระมุนีทรงรับด้วยบาตรศิลาอันมีค่าที่เทวดาถวาย ครั้นเสวยแล้ว เพื่อจะทรงอนุโมทนาแก่ชนเหล่านั้น จึงได้ทรงแสดงพระธรรมอันประเสริฐและเป็นที่สรรเสริญ

475.

๔๗๕.

ද්වෙ භාතිකා වාණීජකා ජිනස්සධම්මං සුණිත්වාන පසන්නචිත්තා,ද්වෙ වාචිකොපාසකතං ගතාසුංයාචිංසු තෙ තං පුන පූජනීයං;

พ่อค้าสองพี่น้องครั้นฟังพระธรรมของพระชินเจ้าแล้ว มีจิตเลื่อมใส ได้ถึงความเป็นอุบาสกผู้กล่าวอ้างรัตนะสอง (เทววาจิกอุบาสก) พวกเขาได้ทูลขอสิ่งอันควรบูชาอีก

476.

๔๗๖.

පරාමසිත්වාන සිරං තතො සොඅදා ජිනො කුන්තල ධාතුමුට්ඨිං,තෙ තෙන තුට්ඨා සුමනා පතීතාමහිංසු නෙත්වා විභවානුරූපං;

แต่นั้น พระชินเจ้าทรงลูบพระเศียร ได้ประทานพระเกศธาตุหนึ่งกำมือ ชนเหล่านั้นยินดี มีใจเบิกบานด้วยพระเกศธาตุนั้น จึงนำไปบูชาตามสมควรแก่ฐานะ

477.

๔๗๗.

සත්ථා’ථ ගන්ත්වා අජපාලමූලෙසහස්ස රංසීව යුගන්ධරම්හි,නිසජ්ජ ලොකං අනුලොකයන්තොවිතක්කි එවං මනසා විතක්කං;

ครั้งนั้น พระศาสดาเสด็จไปที่โคนต้นอชปาลนิโครธ ประทับนั่งแล้ว ทรงพิจารณาโลก ดุจดวงอาทิตย์พันแสงบนภูเขายุคันธร ทรงดำริด้วยพระทัยอย่างนี้ว่า

478.

๔๗๘.

මයජ්ඣපන්නො වරධම්මසාරොසසස්ස සින්ධූ’ව අගාධපාරො,අබුද්ධසත්තෙහි තමජ්ජ කස්සපකාසයිස්සඤ්හි ජළො හි ලොකො;

แก่นแห่งพระธรรมอันประเสริฐที่เราบรรลุแล้วนี้ ลึกซึ้งหาฝั่งมิได้ดุจมหาสมุทร เราจะประกาศธรรมนั้นแก่ใครในวันนี้ เพราะสัตว์โลกยังเป็นผู้เขลาอยู่

479.

๔๗๙.

දෙසෙමි චෙ ධම්මවරං පණීතංකිලන්තභාවොව මමස්ස අස්මා,කිමත්තදුක්ඛෙ නිති චින්තයන්තොනුය්‍යාමමාකා මුනි දෙසනම්හි;

ถ้าเราแสดงพระธรรมอันประเสริฐประณีตนี้ ความเหน็ดเหนื่อยพึงมีแก่เราเท่านั้น ทรงดำริว่า 'ประโยชน์อะไรด้วยความลำบากแก่ตน' พระมุนีจึงไม่ทรงน้อมพระทัยไปเพื่อการแสดงธรรม

480.

๔๘๐.

සහම්පතී නාම තතො විධාතාසචෙතසා තස්ස මනං විදිත්වා,විනස්සතීදං ඛලු සබ්බලොකංඅදෙසිතෙ තෙනි’ති කම්පමානො;

แต่นั้น ท้าวสหัมบดีพรหมผู้สร้างโลก ครั้นทราบพระทัยของพระองค์ด้วยใจของตน ทรงหวั่นไหวพลางดำริว่า 'โลกทั้งหมดนี้จักพินาศแน่แท้ หากพระองค์ไม่ทรงแสดงธรรม'

481.

๔๘๑.

සකාසමාගම්ම ජිනස්ස තස්සසගාරවො බ්‍රහ්මගණෙන තත්ථ,නිහච්ච ජානුං පථවීතලම්හිනමස්සමානො ඉදමබ්‍රූවී සො;

จึงเสด็จเข้าไปเฝ้าพระชินเจ้าพระองค์นั้น พร้อมด้วยหมู่พรหมด้วยความเคารพ ณ ที่นั้น ทรงคุกพระชานุลงบนพื้นปฐพี ทรงนมัสการแล้ว ได้กราบทูลดังนี้

482.

๔๘๒.

ත්වං දෙවදෙවො ස සුමෙධකාලෙපලොකිතං ලොකමුදික්ඛමානො,විහාය දීපඞ්කරපාදමූලෙලද්ධා’මතං තං කරුණාගුණෙන;

พระองค์ผู้เป็นเทพยิ่งกว่าเทพ ในกาลแห่งสุเมธดาบส ทรงมองดูโลกที่กำลังพินาศ ทรงละ (ความพ้นทุกข์ส่วนตัว) ณ แทบพระบาทของพระทีปังกรพุทธเจ้า แล้วจึงได้บรรลุอมตธรรมนั้นด้วยพระกรุณาคุณ

483.

๔๘๓.

පවිස්ස සංසාරවනං විදුග්ගංමංසක්ඛිසීසාදිම’දාසි දානං,වෙදෙසි දුක්ඛං අමිතං අසය්හංතං තෙ පරත්ථං’ව න අත්තහෙතුං;

ทรงเข้าสู่ป่าแห่งสังสารวัฏอันเป็นทางกันดาร ทรงให้ทานมีเนื้อ ดวงตา และศีรษะเป็นต้น ทรงประสบทุกข์อันประมาณมิได้ที่ยากจะทนทานได้นั้น เพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่นเท่านั้น มิใช่เพื่อประโยชน์แก่พระองค์เอง

484.

๔๘๔.

සන්තීධ සත්තා ඛලු මන්දරාගාඤාතුං සමත්ථා සුගතස්ස ධම්මං,ආරාධිතො මෙ කරුණාගුණග්ගොදෙසෙහි ධම්මං අනුකම්පමානො;

สัตว์ทั้งหลายผู้มีธุลีคือราคะน้อย สามารถรู้แจ้งธรรมของพระสุคตมีอยู่ในโลกนี้ พระองค์ผู้ทรงมีพระกรุณาคุณอันยอดเยี่ยม อันข้าพระองค์อาราธนาแล้ว ขอโปรดแสดงธรรมด้วยความอนุเคราะห์เถิด

485.

๔๘๕.

කාලෙ විකාසන්ති ඛරංසු මිස්සාථලම්බුජාතා කුසුමානි නානා,තථෙ’ව තෙ ධම්මකරාභිඵුට්ඨාවිකාසමායන්තී ජනා අනෙකා

เหล่าบุปผชาติที่เกิดบนบกนานาชนิด ย่อมบานในกาลที่สัมผัสกับแสงอาทิตย์อันร้อนแรง ฉันใด ชนเป็นอันมากที่ถูกรัศมีแห่งพระธรรมของพระองค์สัมผัสแล้ว ย่อมเบิกบาน ฉันนั้น

486.

๔๘๖.

සම්පන්න විජ්ජාචරණො සතීමාජුතින්ධරො අන්තිමදෙහධාරී,පටිග්ගහෙත්වාස්ස නිමන්තණං සොජනෙසි සත්තෙ කරුණා මනස්මිං;

พระองค์ผู้ทรงสมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะ ทรงมีสติ ทรงรุ่งเรืองด้วยรัศมี ทรงดำรงพระกายเป็นครั้งสุดท้าย ทรงรับคำอาราธนานั้นแล้ว ทรงยังพระกรุณาให้เกิดขึ้นในพระทัยต่อสัตว์ทั้งหลาย

487.

๔๘๗.

අපාරුතා තෙසං අමතස්ස ද්වාරායෙ සොතවන්තො පමුඤ්චන්තු සද්ධං,විහිංසසඤ්ඤී පගුණං න භාසිංධම්මං පණීතං මනුජෙසු බ්‍රහ්මෙ;

ประตูแห่งอมตธรรมเปิดแล้วแก่ชนเหล่านั้น ผู้มีโสตประสาทจงปล่อยศรัทธามาเถิด ดูกรพรหม เพราะเราสำคัญว่าจะลำบาก จึงมิได้กล่าวธรรมอันประณีตที่ช่ำชองในหมู่มนุษย์

488.

๔๘๘.

පටිග්ගහෙසීති උදග්ගචිත්තොඅජ්ඣෙසනං මෙ චතුරාණනො සො,නත්වාන නාථං සහපාරිසජ්ජොපක්කාමි තම්හා භවනං ඛණෙන;

ท้าวมหาพรหมผู้มีสี่หน้านั้น มีจิตเบิกบานว่า พระองค์ทรงรับคำอาราธนาของเราแล้ว จึงถวายบังคมพระโลกนาถพร้อมด้วยบริวาร แล้วจากที่นั้นไปยังวิมานของตนในทันที

489.

๔๘๙.

තතො ජිනො තෙන ගහිතනුඤ්ඤොදෙසෙමි කස්සෙති උදික්ඛමානො,ආළාර-උද්දෙ සමුදික්ඛ ධීරො,මන්ත්වාන තෙසං අචිරච්චුතිත්තං;

ลำดับนั้น พระชินเจ้าผู้ทรงรับคำอาราธนาของพรหมนั้นแล้ว ทรงพิจารณาว่า 'เราจะแสดงธรรมแก่ใครหนอ' พระผู้มีปัญญาทรงพิจารณาถึงอาฬารดาบสและอุทกดาบส ทรงทราบว่าท่านเหล่านั้นเพิ่งสิ้นชีพไปไม่นาน

490.

๔๙๐.

කහන්නුඛො’හං වරධම්මචක්කංඅඤ්ඤෙන කෙනාපි අවත්තනීයං,ලොකස්ස චින්තාමණිසන්තිභග්ගංපවත්තයිස්සන්තී විචින්තයන්තො;

เราจะยังพระธรรมจักรอันประเสริฐ ซึ่งใครอื่นไม่อาจให้เป็นไปได้ อันเปรียบประดุจแก้วมณีที่บันดาลสันติสุขแก่โลก ให้เป็นไป ณ ที่ไหนหนอ ทรงดำริอยู่เช่นนี้

491.

๔๙๑.

දිස්වාන භික්ඛූ මුනි පඤ්චවග්ගෙආදාය පත්තඤ්ච තිචීවරඤ්ච,බාරාණසීයං මිගදායමෙන්තොඅද්ධානමග්ගං පටිපජ්ජි සත්ථා;

พระศาสดาผู้เป็นมุนี ทรงเห็นภิกษุปัญจวัคคีย์ (ด้วยทิพยจักษุ) แล้ว ทรงถือบาตรและไตรจีวร เสด็จมุ่งหน้าไปยังป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี ทรงดำเนินไปตามทางไกล

492.

๔๙๒.

තත්ථාමරබ්‍රහ්මගණෙහි පූතපථෙ ඵණී පක්ඛි චතුප්පදා ච,ආරඤ්ඤදෙවා තරුපබ්බතා චමහිංසු නෙකෙහි සුවිම්හයෙහි;

ในระหว่างทางนั้น หมู่เทพและพรหม งู นก สัตว์สี่เท้า เทวดาที่สถิตตามต้นไม้และภูเขา ต่างก็บูชาพระองค์ด้วยสิ่งที่น่าอัศจรรย์หลายประการ

493.

๔๙๓.

තතොපගා සො මිගදායමග්ගෙදිස්වා යතීසං යතයො’පගන්ත්වා,අකංසු වත්තං පටිපත්තිසාරාපවත්තයී තත්ථ ස ධම්මචක්කං;

ลำดับนั้น พระองค์เสด็จถึงทางเข้าป่ามฤคทายวัน ทรงเห็นเหล่าฤาษี (ปัญจวัคคีย์) แล้ว ฤาษีเหล่านั้นได้เข้ามาหาและกระทำวัตรปฏิบัติ พระองค์ผู้ทรงมีปฏิปทาเป็นสาระได้ทรงยังพระธรรมจักรให้เป็นไปในที่นั้น

494.

๔๙๔.

අඤ්ඤාදිකොණ්ඩඤ්ඤවසිප්පධානාකොටීනමට්ඨාරස කඤ්ජයොනී,අසීතිකොටී’පි සුධාසි සඞ්ඝාඅඤ්ඤාසුමග්ගං කමතො තදා තෙ;

ในกาลนั้น พรหม ๑๘ โกฏิ มีท่านอัญญาโกณฑัญญะผู้ฝึกตนดีแล้วเป็นประธาน และหมู่เทพ ๘๐ โกฏิ ได้รู้แจ้งอริยมรรคตามลำดับ

495.

๔๙๕.

අතිච්චයාතම්හි නිදාඝකාලෙවස්සානකාලෙ සමුපාගතස්මිං,තත්ථෙව වස්සං උපගම්ම ධීරොතෙමාසමත්තං අවසී වසීසො;

เมื่อฤดูร้อนผ่านพ้นไป ฤดูฝนมาถึง พระผู้มีปัญญาผู้เป็นยอดแห่งผู้ฝึกตน ได้ทรงจำพรรษาในที่นั้นตลอดเวลาสามเดือน

496.

๔๙๖.

තතො යසං තස්ස සහායකෙපිපතිට්ඨපෙත්වා අරහත්තමග්ගෙ,භුතිං ජනානං අනුබ්‍රූහයන්තොවස්සස්ස අන්තං අකරී තහිං සො;

แต่นั้น พระองค์ทรงยังพระยสะและสหายของท่านให้ตั้งมั่นในอรหัตตมรรค ทรงเพิ่มพูนความเจริญแก่ชนทั้งหลาย ทรงกระทำที่สุดแห่งพรรษาในที่นั้น

497.

๔๙๗.

වස්සච්චයෙ ලොකවිදූ මුනින්දොආමන්තයී තෙ යතයො සපුත්තෙ,තෙ’ථාගමුං නිබ්බණථා කතඤ්ජලී’දමබ්‍රුවි තෙසම’නන්ත පඤ්ඤො;

เมื่อสิ้นสุดพรรษา พระมุนินทร์ผู้รู้แจ้งโลก ทรงเรียกเหล่าฤาษีผู้เป็นดุจบุตรของพระองค์ ฤาษีเหล่านั้นผู้ปราศจากกิเลสเครื่องร้อยรัดได้มาเฝ้าและประณมมือ พระองค์ผู้มีปัญญาหาที่สุดมิได้ได้ตรัสคำนี้แก่พวกเขาว่า

498.

๔๙๘.

උග්ඝොසයන්තා මම ධම්මඝොසංසමාහනන්තා මම ධම්මභෙරිං,සාධුං ධමෙන්තා මම ධම්මසඞ්ඛංචරාථ තුම්හෙ සනරාමරානං;

พวกเธอจงประกาศเสียงแห่งธรรมของเรา จงประโคมกลองแห่งธรรมของเรา จงเป่าสังข์แห่งธรรมของเราให้ดีงาม จงจาริกไปเพื่อประโยชน์แก่หมู่มนุษย์และเทวดา

499.

๔๙๙.

ජයද්ධජං මෙ භුවනුක්ඛිපන්තාඋස්සාපයන්තා මම ධම්මකෙතුං,අථුක්ඛිපන්තා මම ධම්මකුන්තංචරාථ ලොකෙසු සදෙවකෙසු;

พวกเธอจงยกธงชัยของเราขึ้นในโลก จงชูธงธรรมของเราขึ้น และจงยกยอดธงธรรมของเราขึ้น แล้วจาริกไปในโลกพร้อมทั้งเทวโลก

500.

๕๐๐.

සුසජ්ජිතත්තං අමතස්ස මග්ගංසකණ්ටකත්තං නරකායනස්ස,මාරානනස්මිං මසිමක්ඛිතත්තංකථෙථ ලොකස්ස සදෙවකස්ස;

พวกเธอจงบอกแก่โลกพร้อมด้วยเทวดาว่า ทางแห่งอมตธรรมนั้นจัดเตรียมไว้ดีแล้ว ทางสู่นรกนั้นมีหนามมาก และหน้าของมารนั้นถูกทาด้วยหมึกดำ

501.

๕๐๑.

බුද්ධන්තරං සුප්පිහිතං අචාරංපුරස්ස මොක්ඛස්ස විසාලද්වාරං,අවාපුරී නො භගවා’ධුනා භොයථජ්ජ සබ්බෙතී නිවෙදයව්හො;

พวกเธอจงประกาศให้ทราบทั่วกันว่า ประตูอันกว้างขวางแห่งเมืองคือความพ้นทุกข์ ซึ่งถูกปิดสนิทมาตลอดพุทธันดร บัดนี้พระผู้มีพระภาคทรงเปิดให้แก่พวกเราแล้ว เพื่อให้ทุกคนได้ไปในวันนี้

502.

๕๐๒.

උප්පන්නභාවං භුවනෙ මමජ්ජතථෙව ධම්මස්ස ච පාතුභාවං,උප්පන්නභාවඤ්ච මමොරසානංපකාසයන්තා ජගතිං චරාථ;

พวกเธอจงจาริกไปในโลก ประกาศการอุบัติขึ้นของเราในโลกวันนี้ ทั้งการปรากฏขึ้นแห่งพระธรรม และการอุบัติขึ้นแห่งเหล่าสาวกผู้เกิดจากอกของเรา

503.

๕๐๓.

වනම්හි පන්තෙ ගිරිගබ්භරායංරුක්ඛස්ස මූලෙ’පි ච සුඤ්ඤා’ගාරෙ,වසං යතත්තා මම ධම්මමග්ගංදෙසෙථ ලොකෙ සනරාමරානං;

พวกเธอผู้มีตนอันฝึกฝนแล้ว จงแสดงหนทางแห่งธรรมของเราแก่หมู่มนุษย์และเทวดาในโลก โดยอาศัยอยู่ในป่าอันสงัด ในถ้ำภูเขา ที่โคนต้นไม้ หรือในเรือนว่างเปล่า

504.

๕๐๔.

වත්වාන එවං යතයො දිසාසුපෙසෙත්ව නාථො උරුවෙලගාමී,පටිපජ්ජි මග්ගං අථ අන්තරාලෙකප්පාසිකව්හං විපිනං පවිස්ස;

พระโลกนาถตรัสอย่างนี้แล้ว ทรงส่งเหล่าฤาษีไปในทิศทั้งหลาย แล้วเสด็จมุ่งหน้าสู่อุรุเวลาคาม ทรงดำเนินไปตามทาง แล้วเสด็จเข้าไปในป่าชื่อกัปปาสิกะในระหว่างทาง

505.

๕๐๕.

තස්මිං රමන්තෙ සමතිංසමත්තෙරාජොරසෙ සො පවරො විනෙත්වා,දත්වා’මතං ධම්මමථුද්දිසිත්වාඅගොරුවෙලං ගජරාජගාමී;

ในป่ากัปปาสิกะนั้น พระองค์ผู้ประเสริฐทรงแนะนำสั่งสอนพระราชกุมารประมาณ ๓๐ องค์ผู้กำลังรื่นเริงอยู่ ทรงประทานอมตธรรมแล้วเสด็จไปยังอุรุเวลาคาม ด้วยย่างก้าวประดุจพญาช้าง

506.

๕๐๖.

තත්ථොරුවෙලාධිකකස්සපොතිපසිද්ධනාමස්ස සසිස්සකස්ස,අග්ගං ඵලං සො පරිපාවයන්තොවසී වසන්තෙ වසීනං වරිට්ඨො;

ในที่นั้น พระองค์ผู้ประเสริฐสุดในหมู่ผู้ฝึกตน ทรงยังพระกัสสปะผู้มีชื่อเสียงว่าอุรุเวลกัสสปะพร้อมด้วยศิษย์ให้บรรลุผลอันยอดเยี่ยม ทรงจำพรรษาอยู่ (ในที่นั้น)

507.

๕๐๗.

තදාහරුං නෙගම නාගරා චයඤ්ඤං මහාකස්සප තාපසස්ස,ජිනො විදිත්වාස්ස මනං මනෙනවසී විසුං තස්ස පසාද හෙතු;

ครั้งนั้น ชาวนิคมและชาวเมืองได้นำไทยธรรมมาเพื่อการบูชายัญของมหากัสสปะดาบส พระชินเจ้าทรงทราบวาระจิตของเขาด้วยพระทัย จึงเสด็จไปประทับอยู่ ณ ที่อื่น เพื่อความเลื่อมใสของเขา

කථං?

อย่างไร?

508.

๕๐๘.

ගන්ත්වාන උත්තරකුරුං භගවා තදානිපිණ්ඩඤ්චරිත්ව රමණීය හිමාලයද්දිං,ආගම්ම සාදුරස නීර භරාභිරාමෙ’නොතත්තකෙ මුනිවරො පරිභුඤ්ජියාන;

ในกาลนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จไปยังอุตตรกุรุทวีป ทรงบิณฑบาตแล้ว เสด็จมายังภูเขาหิมพานต์อันรื่นรมย์ พระมุนีผู้ประเสริฐทรงเสวยในสระอโนดาตอันงดงามเต็มไปด้วยน้ำมีรสอร่อย

509.

๕๐๙.

චින්තෙසි එවමහමප්පතරංව කාලංඨස්සාමි සාසන මමඤ්හි අනාගතෙසු,ලඞ්කාතලෙ භවති තත්ථ ඉදානි යක්ඛසම්බාධමත්ථි මම තත්ථ ගතෙසු’දානි;

ทรงดำริว่า 'ในอนาคตกาล ศาสนาของเราจะประดิษฐานอยู่ในลังกาทวีปนั้นอีกไม่นาน บัดนี้ที่นั่นยังคลาคล่ำไปด้วยพวกยักษ์ เมื่อเราไปที่นั่นในตอนนี้...'

510.

๕๑๐.

සබ්බා’මනුස්සජ භයං පවිනස්සතී’තිමන්ත්වා තතො යතිවරො කරුණාය සත්තෙ,සඤ්ඣාඝනෙහි පරිනද්ධ රවීව රත්තනිග්‍රොධපක්ක සදිසං චරපංසුකූලං;

ภัยอันเกิดจากอมนุษย์ทั้งปวงจักพินาศไป ทรงดำริเช่นนี้แล้ว พระมุนีผู้ประเสริฐทรงมีพระกรุณาต่อสัตว์ทั้งหลาย ทรงครองผ้าบังสุกุลที่มีสีแดงดุจผลไทรสุก ประดุจพระอาทิตย์ที่ถูกห่อหุ้มด้วยเมฆยามเย็น

511.

๕๑๑.

ධාරෙත්ව සෙලමය සුන්දර පත්තහත්ථොඡබ්බණ්ණරංසි නිවහං දිසි පූරයන්තො,සම්බොධිතො නවම ඵුස්සජ පුණ්ණමායංලඞ්කාතලං විජයිතුං නභසා’ගමාසි;

ทรงถือบาตรศิลาอันงดงามไว้ในพระหัตถ์ ทรงแผ่รัศมี ๖ สีให้เต็มทิศทั้งหลาย เสด็จมาทางอากาศเพื่อทรงปราบเกาะลังกา ในวันเพ็ญเดือน ๙ (เดือนผุสสะ) หลังจากตรัสรู้

512.

๕๑๒.

බ්‍රහ්මාසුරාමර ඵණි ගරුළා ච සිද්ධවිජ්ජාධරාදි ජනතා සහපාරිසජ්ජා,කෙතා’තපත්ත ඝට දීපුරු තොරණෙහිපූජං අකංසු මහතිං ගගනායනම්හි;

หมู่พรหม อสูร เทพ นาค ครุฑ และหมู่ฤๅษี วิทยาธร เป็นต้น พร้อมด้วยบริวาร ได้ทำการบูชาอันยิ่งใหญ่ในอากาศ ด้วยธง ฉัตร หม้อน้ำ ประทีป และซุ้มประตู

513.

๕๑๓.

ලඞ්කඞ්ගනා උරසි භාසුර තාර හාරසඞ්කාස සීතල මනොහර නීර පූරා,තස්මිං මහාදිපද වාලුක නාම ගඞ්ගාභුමජ්ඣගාසි ජන නෙත්ත හරාභිරාමා;

แม่น้ำคงคาชื่อวาลุกา ซึ่งเต็มไปด้วยน้ำเย็นอันน่ารื่นรมย์ ดุจสร้อยดาวอันรุ่งโรจน์บนทรวงอกของหญิงสาวชาวลังกา ได้ไหลผ่านกลางแผ่นดิน ณ เกาะใหญ่นั้น งดงามจับตาผู้คน

514.

๕๑๔.

තස්සාවිදූර සුචි රම්මතරෙ පදෙසෙආයාමතො මිතතියොජන විත්ථතෙන,චත්තාරි ගාවුතමිතං නයනාභිරාමංආසාර සීතජල නිජ්ඣර භුරිඝොසං;

ในสถานที่อันบริสุทธิ์และน่ารื่นรมย์ ไม่ไกลจากแม่น้ำนั้น มีน้ำตกอันมีเสียงดังครึกครื้น มีน้ำเย็นไหลริน งดงามจับตา มีความยาว ๓ โยชน์ และกว้าง ๔ คาวุต

515.

๕๑๕.

මත්තාලිපාලි ඛග ගීතිජ මිස්සරාගංසම්මත්ත චිත්ත මිගසඞ්ඝ නිසෙවිතං තං,නච්චන්ත නෙකසිඛි සඞ්ගත පාදපිණ්ඩංඋය්‍යානමාසි උරුනාගවනාභිධානං;

อุทยานนั้นชื่อว่าอุรุนาควัน เป็นที่อาศัยของหมู่ผึ้งที่เมามัน หมู่ปักษาขับขานเสียงไพเราะ หมู่เนื้อมีใจร่าเริง และมีหมู่ยูงจำนวนมากรำแพนอยู่ตามโคนต้นไม้

516.

๕๑๖.

රම්මෙ තදා රතනදීපවරම්හි ලඞ්කාලොකාභිධාන හරිකණ්ඩක යක්ඛදාසෙ,ඔදුම්බරෙ සුමනකූටක තණ්ඩුලෙය්‍යෙසෙලෙසු මාරගිරි මිස්සකරිට්ඨනාමෙ;

ในเกาะลังกาอันประเสริฐน่ารื่นรมย์นั้น มีพวกยักษ์ชื่อโลกะ หริกัณฑกะ อาศัยอยู่ตามภูเขาชื่อโอทุมพระ สุมนกูฏกะ ตัณฑุเลยยะ มารคีรี และมิสสกริฏฐะ

517.

๕๑๗.

යෙ’ඤ්ඤෙපි සන්ති ගිරයො වනරාමණෙය්‍යාගඞ්ගා නදී ගිරිගුහා සිකතාතලා ච,තත්ථාවසන්ති රහසා ඵරුසානිරුද්දාපාණාතිපාත නිරතා සඨකූට යක්ඛා;

และภูเขาอื่นๆ ที่น่ารื่นรมย์ด้วยป่าไม้ แม่น้ำคงคา ถ้ำภูเขา และหาดทราย ที่มีอยู่เหล่านั้น พวกยักษ์ผู้หยาบช้า ดุร้าย ชอบฆ่าสัตว์ และเจ้าเล่ห์ ได้อาศัยอยู่โดยลับๆ

518.

๕๑๘.

සඞ්ගම්ම තෙ මහති නාගවනම්හි තම්හිසම්මන්තයිංසු සභටා සහ පාරිසජ්ජා,ත්වං කො’සි රෙ! ඉති පරො අපරං ඛරෙනතික්ඛෙන වාදකණයෙන අරුන්තුදන්තා;

พวกยักษ์เหล่านั้นพร้อมด้วยบริวารและนักรบ ได้ประชุมกันในอุทยานนาควันอันยิ่งใหญ่นั้น และปรึกษาหารือกัน พวกเขาได้ทิ่มแทงกันด้วยคำพูดที่หยาบคายและรุนแรงว่า 'เจ้าเป็นใครกันแน่!'

519.

๕๑๙.

කුජ්ඣිංසු තෙ අථිතරීතර කාරණෙනවාක්‍යෙන යුද්ධ පරිරද්ධ පගබ්භිතත්තා,සඞ්ඛාභිතාපග පතීව’නවට්ඨචිත්තාසාරම්භගබ්බිතමනා පරිරාවයන්ති;

พวกยักษ์เหล่านั้นโกรธเคืองกันด้วยเหตุเล็กน้อย และด้วยความหยาบคายที่เกิดจากการทะเลาะวิวาท พวกเขามีจิตใจไม่มั่นคงดุจคลื่นในมหาสมุทร มีใจกำเริบด้วยความทะนงตน และส่งเสียงร้องกึกก้อง

520.

๕๒๐.

තස්මිං ඛණෙ’භිමතදො සුගතො නභම්හිආගම්ම තෙස’මනුකම්පිත මානසෙන,ගොපානසී සම මනොහර රංසිමාලිතත්ථච්ඡි ඛෙ ගුණමණී මණිකණ්ණිකාව;

ในขณะนั้น พระสุคตผู้ประทานสิ่งที่ปรารถนา ทรงมีพระทัยอนุเคราะห์แก่พวกยักษ์เหล่านั้น ได้เสด็จมาทางอากาศ ทรงประทับอยู่ ณ ที่นั้นในอากาศ มีรัศมีอันงดงามดุจคานเรือน และดุจแก้วมณีอันประเสริฐที่ประดับอยู่บนยอดปราสาท

521.

๕๒๑.

තෙසං ජිනො කලහවූපසමාය හෙතුමාපෙසි වුට්ඨි තිමිරා’නිලසීතභීතිං,තත්ථාසි ගජ්ජිතඝනො සුරචාපඛිත්තධාරාසරෙහි විතුදං නිසිවාර සඞ්ඝං;

พระชินเจ้าเพื่อทรงระงับการทะเลาะวิวาทของพวกยักษ์เหล่านั้น ได้ทรงเนรมิตฝน ความมืด ลม และความหนาวเย็นอันน่าสะพรึงกลัวขึ้น ณ ที่นั้น มีเมฆครึ้มคำราม มีสายฝนดุจลูกศรที่ยิงจากคันธนูของเทพเจ้า ทิ่มแทงหมู่ยักษ์

522.

๕๒๒.

අන්ධාව තෙ ඝනතරෙ තිමිරෙ නිමුග්ගාමුළ්හා දිසඤ්ච විදිසං න විදිංසු භීතා,චණ්ඩානිලුද්ධට මහා ගිරිකූටරුක්ඛසම්පාත භීත රුදිතා ගතිමෙසයන්ති;

พวกยักษ์เหล่านั้นจมอยู่ในความมืดมิดอันหนาทึบ ดุจคนตาบอด หลงทิศหลงทาง ไม่รู้ทิศน้อยทิศใหญ่ ด้วยความหวาดกลัว พวกเขาร้องไห้ด้วยความกลัวต้นไม้ใหญ่และยอดเขาที่ถูกลมพายุพัดโค่นลงมา และพยายามหาทางหนี

523.

๕๒๓.

සීතෙන තෙ අථ දිජෙ පරිකොටයන්තාඅඤ්ඤොඤ්ඤගත්තමවලම්බ පරොදයිංසු,රූපානි නෙකභයදානි ච ඝොසණානිවත්තිංසු තෙන විවිධං භයමාසි තෙසං;

ด้วยความหนาวเย็น พวกยักษ์เหล่านั้นจึงสั่นสะท้าน กอดเกี่ยวร่างกายกันและกัน และร้องไห้ มีรูปร่างน่ากลัวหลายอย่างและเสียงร้องต่างๆ เกิดขึ้น ทำให้พวกเขามีความกลัวนานาประการ

524.

๕๒๔.

බුද්ධාපි දුක්ඛිතමනා පරදුක්ඛකෙනකස්මා කරොන්ති අනයං’ති න චින්තනීයං,ලොකො හනාති විටපි ඵලදාන හෙතුසත්ථෙන සොම රිපුගාහක වාසරම්හි;

ไม่ควรคิดว่า 'แม้พระพุทธเจ้าก็มีพระทัยเป็นทุกข์ด้วยความทุกข์ของผู้อื่น เหตุไฉนจึงทรงกระทำความพินาศเช่นนี้เล่า' เพราะชาวโลกย่อมตัดต้นไม้เพื่อผลประโยชน์ ด้วยศาสตราในวันจับศัตรู

525.

๕๒๕.

සත්ථා තතො තමනුදො සභයෙ සසොකෙදිස්වාන ගුය්හක ජනෙ කරුණායිතත්තො,වුට්ඨිං තමඤ්ච පවනං පණුදිත්ව සබ්බංදස්සෙසි අත්තමඛිලං දුමණීව ඛම්හි;

จากนั้น พระศาสดาผู้ทรงขจัดความมืด ทรงเห็นหมู่ยักษ์เหล่านั้นผู้หวาดกลัวและเศร้าโศก ทรงมีพระทัยเปี่ยมด้วยพระกรุณา ทรงขจัดฝน ความมืด และลมทั้งหมด แล้วทรงแสดงพระองค์ทั้งหมด ดุจดวงอาทิตย์ในท้องฟ้า

526.

๕๒๖.

දිස්වාන තෙ මුනිවර’ඤ්ජලි පඞ්කජෙහිසජ්ජෙත්ව සීස සරසී ඉදම’බ්‍රුවිංසු,යාචාම නො’භයපදං භවතො සකාසාදාසෙසු ධීර කරුණං කරණීයමෙව;

พวกยักษ์เหล่านั้นเห็นพระมุนีผู้ประเสริฐแล้ว ได้ประนมมือดุจดอกบัวจรดศีรษะ แล้วกราบทูลว่า 'ข้าพระองค์ทั้งหลายขอความไม่มีภัยจากพระองค์ ขอพระองค์ผู้ทรงปรีชาโปรดทรงแสดงความกรุณาแก่ทาสของพระองค์ด้วยเถิด'

527.

๕๒๗.

එවං තදා’වච ජිනො මධුරස්සරෙනආමන්ත තෙ නිසිචරෙ’වනතෙ සමෙක්ඛ,තුම්හෙ දදාථ යදි ඨානමමෙකදෙසංසබ්බෙ අපෙන්තී ඝනවාතජ සීතදුක්ඛා;

ในขณะนั้น พระชินเจ้าทรงทอดพระเนตรพวกยักษ์เหล่านั้นผู้ก้มลงแล้ว ตรัสด้วยพระสุรเสียงอันไพเราะว่า 'ถ้าพวกเจ้าให้สถานที่เพียงส่วนหนึ่ง ความทุกข์จากความหนาวเย็นที่เกิดจากลมและเมฆทั้งหมดก็จะหายไป'

528.

๕๒๘.

යජ්ජෙවමීතිම’පයාති කරොම භො තංගණ්හාහි ධීර යදි ඉච්ඡසි සබ්බදීපං,වත්වාන තෙහි පරිදින්න ඡමාය මග්ගොඔගම්ම තත්ථ පුථු පත්ථරි චම්ම කණ්ඩං;

พวกยักษ์เหล่านั้นกราบทูลว่า 'ถ้าเป็นเช่นนั้น ความทุกข์ก็จะหายไป ข้าพระองค์ทั้งหลายจะทำตามนั้น ขอพระองค์ผู้ทรงปรีชาโปรดรับเกาะทั้งหมดนี้ไปเถิด หากพระองค์ประสงค์' ครั้นตรัสแล้ว พระองค์ก็เสด็จลงจากทางที่พวกยักษ์ถวายบนพื้นดิน แล้วทรงปูแผ่นหนังลงบนพื้นดินอย่างกว้างขวาง

529.

๕๒๙.

තස්මිං නිසජ්ජ කසිණං සමාපජ්ජ තෙජොජාලාකුලං ජලිත මග්ගීමමාපයී සො,සො ධූමකෙතු ගගනුග්ගත තුඞ්ගසිඞ්ගොසන්දඩ්ඪයං ගිරිවනානු’රුඝොසයන්තො;

พระองค์ประทับนั่ง ณ ที่นั้น ทรงเข้าเตโชกสิณ ทรงบันดาลให้เกิดเปลวไฟอันรุ่งโรจน์แผ่ซ่านไปทั่ว เปลวไฟนั้นดุจดาวหาง มีเปลวสูงขึ้นไปในอากาศ เผาผลาญภูเขาและป่าไม้ พร้อมทั้งส่งเสียงกึกก้อง

530.

๕๓๐.

රුක්ඛෙහි රුක්ඛවන පබ්බත ලඞ්ඝනෙනසාඛාමිගෙ ච විහගෙ අනුබන්ධයං’ව,වෙස්සානරො වනමරූ මිගසූකරෙ’පිසන්ධාවි ගුය්හක ජනෙ ඉති චින්තයන්තො;

เปลวไฟนั้นได้ลุกลามข้ามต้นไม้ ป่าไม้ และภูเขา ไล่ตามสัตว์ป่าและนกทั้งหลาย เผาผลาญป่าไม้ สัตว์ป่า และหมูป่า พร้อมทั้งไล่ตามพวกยักษ์เหล่านั้น

531.

๕๓๑.

දිස්වාන තත්ථ පචුරාතන විප්ඵුලිඞ්ගසම්මිස්ස ජාල දහනං ගුහකා සමෙච්ච,ධාවුං විකිණ්ණකච බප්පජල’ද්දනෙත්තාදාරත්තජෙහි සහිතා ගතිමෙසමානා;

พวกยักษ์เหล่านั้นเห็นเปลวไฟที่ลุกโชนผสมกับประกายไฟจำนวนมาก ณ ที่นั้น จึงรวมตัวกัน วิ่งหนีไป ผมเผ้ายุ่งเหยิง ดวงตาเปียกชุ่มด้วยน้ำตา พร้อมด้วยบุตรภรรยา พยายามหาทางหนี

532.

๕๓๒.

සම්බුද්ධතෙජ පරිදඩ්ඪ සරීරචිත්තාආහච්ච සාගරතටං පරිධාවමානා,තස්මිම්පි තෙ පවිසිතුං සරණං න ලද්ධාඡම්හි තතො සපදි සන්නිපතිංසු සබ්බෙ;

พวกยักษ์เหล่านั้นมีกายและใจถูกเผาผลาญด้วยพุทธานุภาพ วิ่งไปถึงชายฝั่งทะเล แต่ก็ไม่สามารถหาที่พึ่งเข้าไปได้ ณ ที่นั้น พวกเขาทั้งหมดจึงรวมตัวกันบนพื้นดินในทันที

533.

๕๓๓.

දිස්වාන තෙ මුනිවරො සහයෙ සසොකෙරම්මං තදා ජලධිමජ්ඣගතං මහන්තං,ඉද්ධීහි සෙහි ගිරිදීපමි’ධානයිත්වාආරොපයිත්ව නිඛිලෙ පුන තත්ථ’කාසි;

พระมุนีผู้ประเสริฐทรงเห็นพวกยักษ์เหล่านั้นผู้หวาดกลัวและเศร้าโศก จึงทรงนำเกาะภูเขาอันใหญ่โตน่ารื่นรมย์ที่อยู่กลางมหาสมุทรมาด้วยฤทธิ์ของพระองค์ แล้วทรงยกพวกยักษ์ทั้งหมดไปไว้ ณ เกาะนั้นอีกครั้ง

534.

๕๓๔.

කත්වෙවමෙ’සමසමො’පසමන්ත’මීතිංතත්ථෙව භාසුරතරො භගවා නිසීදි,බ්‍රහ්මාමරා’සුරඵණී ගරුළාදි සිද්ධාසඞ්ගම්ම’කංසු මහතිං මහම’ග්ගරූපං;

เมื่อทรงกระทำเช่นนั้นแล้ว พระผู้มีพระภาคผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน ทรงระงับความทุกข์ภัยทั้งปวง ทรงประทับนั่ง ณ ที่นั้นอย่างรุ่งโรจน์ยิ่ง หมู่พรหม เทพ อสูร นาค ครุฑ และฤๅษี เป็นต้น ได้มารวมกันและทำการบูชาอันยิ่งใหญ่และประเสริฐ

535.

๕๓๕.

දෙසෙසි සංසදි ජිනො සුතිසාධු ධම්මංතස්මිං සදාසවනුදං සිවදං ජනානං,සුත්වාන නෙකසතකොටි පමාණ පාණාලද්ධා තදා සමභවුං චරධම්මචක්ඛුං;

พระชินเจ้าทรงแสดงพระธรรมอันไพเราะในที่ประชุมนั้น ซึ่งเป็นธรรมที่ขจัดอาสวะและนำมาซึ่งความสุขแก่ปวงชน สัตว์ทั้งหลายจำนวนหลายร้อยโกฏิได้ฟังแล้ว ก็ได้ดวงตาเห็นธรรมในขณะนั้น

536.

๕๓๖.

තස්මිං දිනෙ සුමනකූට වරාධිවාසොතෙජිද්ධිබුද්ධිවිභවො සුමනාභිධානො,දෙවො පසන්නහදයො රතනත්තයම්හිසම්පාපුණිත්ථ පඨමං ඵලමුත්තමං සො;

ในวันนั้น ท้าวสุมานะเทพผู้มีฤทธิ์เดชและปัญญา ผู้เป็นใหญ่แห่งยอดเขาสุมนกูฏ มีพระทัยเลื่อมใสในพระรัตนตรัย ได้บรรลุพระโสดาปัตติผลอันเป็นผลเลิศเป็นครั้งแรก

537.

๕๓๗.

උට්ඨාය තුට්ඨවදනො කතපඤ්ජලීකොමුග්ගො ජිනග්ග නඛරංසි පයොදධිම්හිවන්දිත්ව එවමවචා’තුල වීර ධීරලොකග්ග පුග්ගල වරං දද සාමි ධීස;

ท้าวสุมานะเทพทรงลุกขึ้นด้วยพระพักตร์เบิกบาน ทรงประนมมือ ทรงกราบไหว้พระรัศมีจากปลายพระนขาของพระชินเจ้าที่แผ่ซ่านไปในอากาศ แล้วกราบทูลว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงหาที่เปรียบมิได้ ผู้ทรงกล้าหาญ ผู้ทรงปรีชา ผู้เป็นบุคคลสูงสุดในโลก ผู้ประเสริฐ ผู้ประทานสิ่งประเสริฐ ผู้เป็นที่พึ่ง ผู้ทรงปัญญา'

538.

๕๓๘.

දාසොස්මි තෙ චරණ පඞ්කජ පූජකොහංසද්ධාදයාදි විභවො තනයො’හමස්මි,තුම්හෙ විනා ඛණලවං වසිතුං න ඉච්ඡෙතස්මා දදාතු භගවා මම පූජනීයං;

ข้าพระองค์เป็นทาสผู้บูชาพระบาทดุจดอกบัวของพระองค์ ข้าพระองค์เป็นบุตรผู้มีศรัทธาเป็นต้นเป็นสมบัติ ข้าพระองค์ไม่ปรารถนาที่จะอยู่แม้ชั่วขณะหนึ่งโดยปราศจากพระองค์ เพราะฉะนั้น ขอพระผู้มีพระภาคโปรดประทานสิ่งอันควรบูชาแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด

539.

๕๓๙.

සුත්වාන තං ධිතිමතී පරිමජ්ජ සීසංසංසත්ත ඡප්පද සරොරුහ සන්නිභෙන,හත්ථෙන නීල සක කුන්තල ධාතුමුට්ඨිංදජ්ජාථ සො මණිමයෙන කරණ්ඩකෙන;

พระผู้มีพระภาคผู้ทรงปัญญา ทรงฟังคำนั้นแล้ว ทรงลูบพระเศียรด้วยพระหัตถ์อันเปรียบประดุจดอกบัวที่มีหมู่ภมรเกาะกลุ่มอยู่ แล้วทรงประทานพระเกศธาตุสีนิลกำมือหนึ่งในผอบแก้วมณี

540.

๕๔๐.

පග්ගය්හ බාහුයුගලෙන ඨීතො නමිත්වාමුද්ධා දධාසි මකුටං විය පීණිතත්තො,කත්වා’ථ සො වර මහං තිදිවෙහි සද්ධි’මප්පෙත්ව ධීර ඵරිභුත්ත වසුන්ධරායං;

ท้าวสุมนเทพทรงยืนประนมกรน้อมไหว้ แล้วทรงอัญเชิญพระเกศธาตุนั้นขึ้นประดิษฐานบนพระเศียรดุจมงกุฎ ด้วยพระทัยที่เปี่ยมด้วยปีติ จากนั้น ทรงกระทำการบูชาอันประเสริฐร่วมกับเหล่าทวยเทพ แล้วทรงประดิษฐานไว้บนพื้นปฐพีที่พระธีรเจ้าทรงเคยใช้สอย

541.

๕๔๑.

සො’කාසි නීලරතනෙහි මහාරහෙහිඋබ්බෙධතො රතන සත්ත පමාණ ථූපං,නාථෙ ධරන්තසමයෙව පතිට්ඨහී සොථූපො තිලොකසුඛදො මණි කාමදො’ව;

พระองค์ทรงสร้างพระสถูปสูง ๗ รัตนะ ด้วยแก้วมณีสีนิลอันมีค่ามาก พระสถูปนั้นประดิษฐานขึ้นในสมัยที่พระโลกนาถยังทรงพระชนม์อยู่ เป็นพระสถูปที่อำนวยสุขแก่โลกทั้งสาม ประดุจแก้วมณีสารพัดนึก

542.

๕๔๒.

පච්ඡා තිලොකසරණෙ පරිනිබ්බුතම්හිඛීණා සවො සමහිමො සරභු යතින්දො,ආදාය තං චිතකතො ජිනගීවධාතුංතස්මිං නිධාය’කරි බාරස හත්ථථූපං;

ภายหลังเมื่อพระผู้เป็นที่พึ่งแห่งโลกทั้งสามเสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว พระสรภูยตินทร์ผู้ขีณาสพผู้มีอานุภาพมาก ได้อัญเชิญพระศอธาตุของพระชินเจ้าจากเชิงตะกอนมาประดิษฐานไว้ในพระสถูปนั้น แล้วสร้างพระสถูปครอบสูง ๑๒ ศอก

543.

๕๔๓.

චූළාභයහ්වවනිපො සමයෙ’පරස්මිංබත්තිංස හත්ථම’කරියත්ථ වරොරුථූපං,දුට්ඨාදිගාමණි නුපො දමිළෙ හනන්තොකාරෙසි කඤ්චුකමථො චතුසට්ඨිහත්ථං;

ในกาลต่อมา พระราชาพระนามว่าจูฬาภัย ได้ทรงสร้างพระสถูปอันประเสริฐให้สูง ๓๒ ศอก ต่อมาพระเจ้าทุฏฐคามณีผู้ทรงปราบชาวทมิฬ ได้ทรงสร้างพระสถูปหุ้มให้สูงถึง ๖๔ ศอก

544.

๕๔๔.

එවං ස සීහලමහාසරමජඣරූළ්හංසෙතම්බුජං’ව මධුපාවලි සෙවනීයං,භුමඞ්ගනා කරතලෙ සිතවිත්ථලීලොථූපො දදාතු මසමොපසමං ජනානං;

พระสถูปนั้นประดิษฐานอยู่กลางสระใหญ่ในเกาะลังกา ประดุจดอกบัวขาวที่หมู่ภมรพากันมาเฝ้าชม มีความงามอันบริสุทธิ์แผ่ขยายอยู่บนฝ่ามือของนางธรณี ขอพระสถูปนั้นจงประทานความสงบระงับอันหาที่เปรียบมิได้แก่ปวงชนเถิด

545.

๕๔๕.

ලඞ්කොපසග්ගම’වධූය විධාය ඛෙමංලඞ්කං නිජාය වරකුන්තල ධාතුයා තං,කත්වාන භාසුරතරං මුනි මඞ්ගලායපායාසි තාරක පථෙ’නුරුවෙලමෙව;

พระมุนีทรงขจัดอุปสรรคของเกาะลังกา ทรงกระทำให้ปลอดภัยและรุ่งเรืองยิ่งขึ้นด้วยพระเกศธาตุอันประเสริฐของพระองค์เพื่อความเป็นสิริมงคล แล้วเสด็จไปทางอากาศมุ่งตรงไปยังตำบลอุรุเวลา

546.

๕๔๖.

තස්මිං විධාය බහුවිම්හිත පාටිහෙරංභෙත්වා සසිස්සකි’සිනො පුන දිට්ඨිජාලං,දත්වාන නිබ්බුතිපදං සහසිස්සකස්සනිබ්බාණ සුන්දර පුරං පරිපූරයිත්ථ;

ในที่นั้น ทรงแสดงปาฏิหาริย์อันน่าอัศจรรย์หลายประการ ทรงทำลายข่ายแห่งมิจฉาทิฏฐิของชฎิลดาบสพร้อมด้วยบริวาร ทรงประทานอมตธรรมแก่ดาบสนั้นพร้อมด้วยศิษย์ และทรงยังพระนครอันงดงามคือพระนิพพานให้เต็มบริบูรณ์

547.

๕๔๗.

තම්හා විකාසිත කුසෙසය කානනාභවීතාසවෙහි නිවුතො සුගතෙභගාමී,පායාසි රාජගහ ගාමී’මුදාරමග්ගංවෙනෙය්‍ය ජන්තු කමලාකර භානුරූපො;

จากที่นั้น พระสุคตผู้มีสง่าราศีดุจป่าบัวที่บานสะพรั่ง แวดล้อมด้วยเหล่าพระขีณาสพ เสด็จไปตามทางอันประเสริฐมุ่งสู่กรุงราชคฤห์ด้วยย่างก้าวประดุจพญาคชสาร ทรงเป็นดุจดวงอาทิตย์ที่ส่องสว่างยังสระบัวคือเหล่าเวไนยสัตว์ให้เบิกบาน

548.

๕๔๘.

තස්මිං ගතෙ ජිනවරෙ වර බිම්බිසාරොපූජං අකාසි මහතිං සහ දෙවතාහි,තස්මිඤ්හි සංසදි ලභිංසු අනප්පපාණාමග්ගෙ ඵලෙ ච සරණෙ ච පතිට්ඨහිංසු

เมื่อพระชินวรเจ้าเสด็จถึงที่นั้นแล้ว พระเจ้าพิมพิสารผู้ประเสริฐพร้อมด้วยเหล่าทวยเทพได้ทรงกระทำการบูชาอย่างยิ่งใหญ่ ในที่ประชุมนั้น สัตว์จำนวนมากได้บรรลุมรรคและผล และตั้งมั่นอยู่ในสรณคมน์

549.

๕๔๙.

රාජා තතො විපුල වෙලුවනාභිරාමංසාලඞ්කතං විවිධ පාදප මණ්ඩපෙහි,පාදාසි දක්ඛිණකරෙ ජලපාතනෙනකත්වා ධරාධරධරං හිමවඤ්ච කම්පං;

ลำดับนั้น พระราชาได้ทรงหลั่งน้ำทักษิโณทกลงบนพระหัตถ์ขวา ถวายพระวิหารเวฬุวันอันกว้างขวางน่ารื่นรมย์ ซึ่งประดับประดาด้วยซุ้มไม้นานาพรรณ ทรงยังพื้นปฐพีและขุนเขาหิมาลัยให้สั่นสะเทือน

550.

๕๕๐.

තස්මිං සමන්තනයනො නයනාභිරාමොභුතිං ජනස්ස සතතං අභිවඩ්ඪයන්තො,ධම්මම්බු වුට්ඨි නිකරං පරිවස්සයන්තොවස්සං වසී අදුතියො දුතියම්හි වස්සෙ;

ในที่นั้น พระผู้มีพระจักษุรอบทิศผู้ทรงเป็นที่เจริญตาเจริญใจ ทรงยังความเจริญของมหาชนให้เพิ่มพูนอยู่เสมอ ทรงหลั่งสายฝนคือพระธรรมน้ำทิพย์ และทรงจำพรรษาที่สอง ณ ที่นั้นเพียงลำพังโดยไม่มีผู้ใดเสมอเหมือน

551.

๕๕๑.

දෙවින්ද මොලි සමලඞ්කත පාදපිට්ඨොලොකස්ස අත්ථචරණෙ සතතාභියුත්තො,තත්ථෙව සො හි තතියෙ’පි චතුත්ථවස්සෙවාසං අකාසි සුගතො සිරිසන්තිවාසො;

พระบาทของพระองค์ได้รับการบูชาด้วยมงกุฎของเหล่าเทวราช ทรงขวนขวายบำเพ็ญประโยชน์แก่ชาวโลกอยู่เป็นนิจ พระสุคตผู้ทรงเป็นที่สถิตแห่งสิริและความสงบ ได้ทรงประทับจำพรรษา ณ ที่นั้นเอง ทั้งในพรรษาที่ ๓ และที่ ๔

552.

๕๕๒.

ලොකස්ස ධම්ම ම’මලං සතතං වහන්තොසාවත්ථියං රුචිර ජෙතවනෙ’භිරාමෙ,වාසං අකාසි සුඛදො මුනිපඤ්චමස්මිංවෙනෙය්‍ය සත්තසමයං සමුදික්ඛමානො;

พระมุนีผู้ประทานความสุข ทรงเกื้อกูลโลกด้วยพระธรรมอันบริสุทธิ์อยู่เสมอ ได้ทรงประทับจำพรรษาที่ ๕ ณ พระเชตวันมหาวิหารอันงดงามน่ารื่นรมย์ในกรุงสาวัตถี ทรงตรวจดูวาระแห่งเวไนยสัตว์ทั้งหลาย

ඉති ලඞ්කාය පඨමා’ගමනං.

จบการเสด็จมาสู่เกาะลังกาครั้งที่ ๑

553.

๕๕๓.

අථ භගවති තස්මිං ජෙතනාමෙ වනස්මිංනිවසති සතිලඞ්කා මඞ්ගලා’වාසරූපා,උපවනමිව නාකෙ නන්දනං දෙවතානංඅමර උරගවාසා රම්මරූපා බභූව;

เมื่อพระผู้มีพระภาคประทับอยู่ในพระเชตวันวิหารนั้น เกาะลังกาซึ่งเป็นดุจที่พำนักอันเป็นมงคล ก็งดงามน่ารื่นรมย์ประดุจสวนนันทวันของเหล่าเทพเจ้าบนสวรรค์ เป็นที่อยู่อาศัยของเหล่าเทวดาและพญานาค

554.

๕๕๔.

තහිමති රුචිරස්මිං වඩ්ඪමානාදි සෙලෙමධුර සලිලවාහෙ රම්මකල්‍යාණිකාදො,උදධි භුජගවාසෙ නාගදීපන්තිකෙ චමහති මහිම යුත්තා නාගසඞ්ඝා වසන්ති;

ณ ขุนเขาอันงดงามมีภูเขาวัฑฒมานะเป็นต้น และ ณ แม่น้ำกัลยาณีอันน่ารื่นรมย์ที่มีสายน้ำใสสะอาดไหลผ่าน รวมถึงใกล้เกาะนาคอันเป็นที่อยู่ของนาคในมหาสมุทร มีเหล่านาคผู้มีอานุภาพมากอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก

555.

๕๕๕.

පචුර මහිම යුත්තො වඩ්ඪමානාචලස්මිංඅධිපති භුජගානං ආසි චූලොදරව්හො,මහුදර ඉති නාමො නාගදීපොදධිම්හිනිවසති අථ තෙසං පබ්බතෙය්‍යො’රගින්දො;

บนภูเขาวัฑฒมานะ มีพญานาคผู้มีอานุภาพมากนามว่าจูโฬทรเป็นเจ้าปกครอง ส่วนพญานาคชื่อมโหทรอาศัยอยู่ในมหาสมุทรแถบเกาะนาค และยังมีพญานาคเจ้าแห่งภูเขาเป็นญาติของนาคเหล่านั้น

556.

๕๕๖.

ඉතර භුජග රඤ්ඤො ධීතරං නාගකඤ්ඤංපියතරම’භිරූපං’කාසි දාරං තදා හි,අථ ච දුහිතුයා සො දීයමානං දදන්තොරුචිර මණීමයග්ඝං ආසනඤ්චාපදාසි;

ในกาลนั้น พญานาคมโหทรได้ธิดาของพญานาคอีกเมืองหนึ่งผู้มีความงามยิ่งมาเป็นภรรยาคู่ใจ และเมื่อจะมอบธิดาให้ พญานาคผู้บิดาก็ได้มอบบัลลังก์แก้วมณีอันงดงามและมีค่ามากให้เป็นของขวัญด้วย

557.

๕๕๗.

දුහිතරි මතකාලෙ තෙ’ථ පල්ලඞ්කහෙතුජලජ ථලජ නාගා යුද්ධසජ්ජා අහෙසුං,අථ ථලජ භුජඞ්ගා භඞ්ගකල්ලොලමාලාසදිස ලූලිත චිත්තා ගබ්බිතෙවං රවන්ති;

ครั้นเมื่อธิดานั้นสิ้นชีพลง พวกนาคทั้งหลายทั้งที่เกิดในน้ำและบนบกต่างก็เตรียมทำสงครามแย่งชิงบัลลังก์นั้น เหล่านาคบกผู้มีจิตใจปั่นป่วนดุจระลอกคลื่นที่แตกสลาย ต่างพากันคำรามด้วยความลำพองว่า

558.

๕๕๘.

කිමු’දධිජ ඵණීනං කිත්ති සම්පත්තියා නොඅපි යසපරිවාරා කිං බලෙනිද්ධියා කිං,අහමහමීති ගබ්බා කිං කිමිස්සාය තෙසංභවති තිමිර’රීනං භානුමග්ගුන්නතී කා;

เกียรติยศและความมั่งคั่งของพวกนาคน้ำจะมีค่าอะไรสำหรับพวกเรา แม้ยศ บริวาร กำลัง หรือฤทธิ์เดชจะมีประโยชน์อะไร ความถือตัวว่า 'ข้าเก่ง ข้าใหญ่' ของพวกมันจะมีผลอะไร ความรุ่งโรจน์ของดวงอาทิตย์จะมีแก่เหล่าศัตรูแห่งความมืด (พวกที่อยู่ในที่มืด) ได้อย่างไร

559.

๕๕๙.

අථ ජලජ’ලගද්දා ගජ්ජනං ගජ්ජයන්තාභයජනක පගබ්භා ඵොටයන්තා භූජානං,අහමහ පභූ රෙ!රෙ! පබ්බතෙය්‍යාන’මෙතංපටුතරඩසිතොට්ඨා කක්ඛ’ළෙවං රවන්ති;

ฝ่ายพวกนาคน้ำผู้ดุร้ายก็คำรามกึกก้อง แสดงความโอหังน่าสะพรึงกลัว พลางตบขนดหางข่มขวัญว่า 'เฮ้ย! พวกเรานี่แหละคือผู้เป็นใหญ่ เรื่องนี้ไม่เกี่ยวกับพวกนาคภูเขา' พวกมันกัดริมฝีปากคำรามเสียงกร้าวอย่างหยาบคาย

560.

๕๖๐.

පටුතර ගරුනාදා තාව ගජ්ජන්ති දන්තීනයන පථමු’පෙන්තෙ යාව කණ්ඨිරවානං,තථරිව ථලජාතා ජුම්හයන්තා සමග්ගානයන පථගතා නො සුඤ්ඤදප්පා භවන්ති;

เหล่าพญาคชสารย่อมส่งเสียงคำรามกึกก้องได้ก็เพียงชั่วเวลาที่ราชสีห์ยังไม่ปรากฏแก่สายตาเท่านั้น เช่นเดียวกัน พวกนาคบกที่พากันโอ้อวดอยู่นี้ พอเห็นพวกเราเข้าก็จะพากันหมดมานะละพยศไปเอง

561.

๕๖๑.

ඉති තදුභයසෙනා ඝට්ටයන්තා’ඤ්ඤමඤ්ඤංවිවිධ පහරණ්හො උග්ගිරන්තී ගිරන්ති,සතත ඛුභිත වෙලා සාගරූමීව භන්තාලුලිත ලුලිත චිත්තා යුද්ධනින්නා ඨිතාසුං;

กองทัพนาคทั้งสองฝ่ายต่างเข้าปะทะกัน ต่างงัดอาวุธนานาชนิดออกมาห้ำหั่นกัน ประดุจระลอกคลื่นในมหาสมุทรที่ซัดสาดฝั่งอยู่ไม่ขาดสาย ต่างมีจิตใจฮึกเหิมบ้าคลั่งมุ่งหวังแต่จะทำสงครามกัน

562.

๕๖๒.

අථ තදහු මුනින්දො යාමිනීයාම’මන්තෙපතිනිය මතිජාලං ලොකමොලොකයන්තො,සමර වසගතානං භොගීනං භාවිභුතිංතදුපරි ච’භිවුද්ධිං පස්සි ලඞ්කාතලස්ස;

ในวันนั้นเอง เมื่อสิ้นสุดยามสุดท้ายแห่งราตรี พระมุนินทร์ทรงแผ่ข่ายพระญาณตรวจดูโลก ทรงเล็งเห็นความสวัสดีที่จะบังเกิดแก่เหล่านาคที่กำลังทำสงครามกัน และทรงเห็นความเจริญรุ่งเรืองของเกาะลังกาที่จะมีต่อไปในภายหน้า

563.

๕๖๓.

අථ මුනි මධුමාසෙ’පොසථෙ කාලපක්ඛෙකත නිඛිල විධානො ගය්හ සඞ්ඝාටිකාදිං,අනුගතිකමුදික්ඛං පඤ්චනෙත්තො සමන්තාසුමන සුමන නාමං පස්සි දෙවං සමිද්ධිං;

ลำดับนั้น ในเดือนจิตตมาส (เดือน ๕) วันอุโบสถข้างแรม พระมุนีผู้ทรงมีพระจักษุ ๕ ประการ ทรงบำเพ็ญพุทธกิจเสร็จสิ้นแล้ว ทรงถือครองจีวรและสังฆาฏิ ทรงตรวจดูผู้ที่จะตามเสด็จ ก็ทรงเห็นสุมนเทพบุตรผู้มีอานุภาพมาก

564.

๕๖๔.

තදහු සුමනදෙවො ජෙතනාමෙ සුරම්මෙඅධිවසති විහාරෙ ද්වාරකොට්ඨොපකට්ඨෙ,ඨිත විටප සමිද්ධෙ ඛීරිකාපාදපස්මිංසුගත මභිනමන්තො අන්වහං පූජයන්තො;

ในวันนั้น สุมนเทพบุตรผู้สถิตอยู่ ณ ต้นราชายตนะ (ต้นเกด) อันมีกิ่งก้านสาขาแผ่ขยาย ใกล้ซุ้มประตูพระเชตวันมหาวิหารอันรื่นรมย์ ได้น้อมถวายอภิวาทและบูชาพระสุคตเจ้าอยู่เป็นนิจ

565.

๕๖๕.

තමසම්මුනි දිස්වා’මන්තයිත්වා’ගතෙ තංඉදමවච මයා භො සද්ධිමාගච්ඡ ලඞ්කං,සහ තව භවනම්හා පුබ්බවුත්ථප්පදෙසෙතව භවති පතිට්ඨා භොගිනඤ්ජා’භිවුද්ධි;

พระมุนีผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนนั้นทอดพระเนตรเห็นเขา (เทวดา) ผู้มาแล้ว จึงเรียกมาแล้วตรัสคำนี้ว่า 'ดูก่อนท่านผู้เจริญ ท่านจงมาสู่ลังกาทวีปพร้อมกับเราเถิด ในประเทศที่เคยเป็นที่อยู่อาศัยมาก่อนพร้อมกับวิมานของท่าน จะเป็นที่ตั้งมั่นของท่าน และเป็นความเจริญของเหล่านาค'

566.

๕๖๖.

අථ මුනිවචනං සො මුද්ධනාම’ග්ගහෙත්වාසමුදිතහදයො තං රුක්ඛමුද්ධච්ච මූලා,සුගතමුපරි කත්වා ධාරයන්තො සුඵුල්ලංබරිහි බරිහි ඡත්තාකාරමාගා නභම්හී;

ลำดับนั้น เทพบุตรนั้นรับพระดำรัสของพระมุนีไว้ด้วยเศียรเกล้า มีใจยินดี ถอนต้นไม้นั้นขึ้นพร้อมทั้งราก กระทำต้นไม้นั้นให้เป็นที่กั้นเบื้องบนพระสุคต ทรงไว้ซึ่งต้นไม้ที่มีดอกบานสะพรั่ง เสด็จไปในอากาศโดยลักษณะดุจฉัตร

567.

๕๖๗.

දසබල තනුභා’භිස්සඞ්ගමා සො දුමන්දොතරල මණීව නානා’භාහි සම්භාවනීයො,විලසිත ඉව සබ්බෙ රුක්ඛසෙලාදයො’පිඅපගත සකවණ්ණාවණ්ණවන්තා විරෙජුං;

ต้นไม้นั้น เมื่อสัมผัสกับพระรัศมีแห่งพระวรกายของพระทศพล ก็รุ่งเรืองด้วยรัศมีต่าง ๆ น่าอัศจรรย์ดุจแก้วมณีที่กวัดแกว่ง แม้ต้นไม้และภูเขาเป็นต้นทั้งปวง ก็ดูประหนึ่งว่างดงามยิ่งนัก ต่างละทิ้งสีเดิมของตนแล้วรุ่งเรืองด้วยสีสัน (แห่งพระรัศมี)

568.

๕๖๘.

ඛග භුජග සුරාදි මස්සිතා ඡප්පභාහිනිජපති නිජජායා ස්වඤ්ඤමඤ්ඤාසු මුය්හුං,අසිත ගගන මජ්ඣෙ සොභමානො මුනින්දොවිතත විවිධ රංසී රංසිමාලීව ගඤ්ඡි;

เหล่านก นาค และเทวดาเป็นต้น เมื่อถูกพระฉัพพรรณรังสีสัมผัสแล้ว ต่างก็หลงลืมกันและกันระหว่างสามีและภรรยาของตน พระมุนินทร์ผู้รุ่งเรืองอยู่ท่ามกลางท้องฟ้าสีเข้ม เสด็จไปดุจดวงอาทิตย์ผู้มีรัศมีเป็นพวง แผ่ซ่านพระรัศมีต่าง ๆ ไป

569.

๕๖๙.

ජලද පටල සණ්ඩෙ වජ්ඣමුද්දාළයිත්වාබහි විලසිතකායො සොම්මදොසාකරො,වකතුපරි තරුඡායො ජොතමානො සමානොඋරග සමරඨානං ගන්ථ්වා’කාසෙ නිසජ්ජ;

ทรงแหวกกลุ่มเมฆที่หนาทึบออก มีพระวรกายรุ่งเรืองปรากฏภายนอกดุจดวงจันทร์อันนวลตา ทรงมีร่มเงาไม้ปกคลุมอยู่เบื้องบน ทรงรุ่งเรืองอยู่ เสด็จไปถึงสถานที่รบของพวกนาคแล้วประทับนั่งในอากาศ

570.

๕๗๐.

ඝනතර තිමිරං සො ඉද්ධියා සඞ්ඝරිත්වාතහිමතිරව භීමං ඝොරසංරම්භවන්තං,අසනි සත නිපාතං වස්සධාරා කරාලංඋරුතර තත මෙඝං මාපයී සීතවාතං;

พระองค์ทรงบันดาลความมืดมิดอันหนาทึบด้วยฤทธิ์ในที่นั้น ทรงเนรมิตเมฆก้อนใหญ่ที่แผ่กว้าง มีเสียงกึกก้องน่ากลัว มีความรุนแรงอย่างยิ่ง มีฟ้าผ่าลงมานับร้อยครั้ง มีสายฝนอันน่าสะพรึงกลัว และมีลมหนาวจัด

571.

๕๗๑.

ඉති තිභුවනනාථො දප්පිතෙ නාගසඞ්ඝෙවිමද කරණ හෙතු දස්සයී භෙරවානී,අථ’පගත පගබ්භෙ තෙ විදිත්වාන සත්ථාඅපනුදි භයජාතං තඞ්ඛණංයෙව තත්ථ;

พระโลกนาถทรงแสดงสิ่งที่น่าสะพรึงกลัวแก่หมู่พญานาคผู้ลำพอง เพื่อขจัดความมัวเมา ลำดับนั้น เมื่อพระศาสดาทรงทราบว่าพญานาคเหล่านั้นหายจากความคะนองแล้ว ก็ทรงขจัดความกลัวที่เกิดขึ้นในขณะนั้นนั่นเอง

572.

๕๗๒.

තරුණ තරණිසොභා කෙතුමාලාවිලාසිංසුභරුචි මුඛවන්දං ලක්ඛණාකිණ්ණගත්තං,තිභව විභවදායිං තං විදිත්වාන නාගාචුතපහරණ හත්ථා වන්දමානා මහිංසු;

พญานาคทั้งหลาย เมื่อเห็นพระองค์ผู้ทรงงดงามดุจดวงอาทิตย์แรกอุทัย ทรงรุ่งเรืองด้วยพระรัศมีแผ่ซ่าน ทรงมีพระพักตร์ดุจดวงจันทร์อันงามน่าเลื่อมใส ทรงมีพระวรกายเต็มไปด้วยมหาปุริสลักษณะ และทรงเป็นผู้ประทานความเจริญในภพทั้งสาม จึงพากันวางอาวุธจากมือแล้วถวายบังคมบูชา

573.

๕๗๓.

සිරසී නිහිතපාණී රත්තපඞ්කෙරුහෙහිවිකච වදන නෙත්තා’මන්ද කඤ්ජුප්පලෙහි,සක සක ධත නානාවණ්ණ වම්මාදිකෙහිවිවිධ කුසුමවත්ථා’මන්ද දීපද්ධජෙහි;

พญานาคเหล่านั้นประนมมือไว้เหนือเศียรดุจดอกบัวแดง มีใบหน้าและดวงตาเบิกบานดุจดอกอุบลที่แย้มบาน (บูชา) ด้วยเครื่องประดับมีสีต่าง ๆ ที่ตนถือไว้ และด้วยดอกไม้ ผ้า ประทีป และธงนานาชนิดจำนวนมาก

574.

๕๗๔.

උරග භවනවාසා නාගකඤ්ඤා සමෙච්චකුච කලස සහස්සං ධාරයන්ති සලීලං,ලලිත කණක වල්ලි ලීලමාධත්ත ගත්තාථුති මුඛර මුඛා තා සාධු කීළං අකංසු;

เหล่านางนาคผู้อาศัยอยู่ในนาคพิภพพากันมาประชุม ทรงไว้ซึ่งทรวงอกดุจหม้อน้ำนับพันอย่างสง่างาม มีร่างกายงดงามดุจเถาวัลย์ทอง มีปากเปล่งเสียงสรรเสริญกึกก้อง ได้ทำการละเล่นถวายอย่างดี

575.

๕๗๕.

අථ මුනි උරගානං විග්ගහං තං සමෙතුංසුතිමන කමනීයං නිච්ඡරං බ්‍රහ්මඝොසං,අජරමමර මග්ගං සුප්පසත්ථං සුධිහිවරමති වරධම්මං දෙසයී නං ඵණීනං;

ลำดับนั้น พระมุนีผู้มีพระปัญญาอันประเสริฐ เพื่อจะระงับการวิวาทของพญานาคเหล่านั้น จึงทรงเปล่งพระสุรเสียงดุจเสียงพรหมอันไพเราะน่าฟัง ทรงแสดงพระธรรมอันประเสริฐแก่พญานาคเหล่านั้น ซึ่งเป็นหนทางอันไม่แก่ไม่ตาย อันบัณฑิตทั้งหลายสรรเสริญแล้วอย่างดี

576.

๕๗๖.

න භො භො සංසාරෙ ඛලු භවති සාරං ලවම්පිවිසෙසා තං සීතං ජලිත දහනෙ විජ්ජති කදා,සදා රාගං රොගං බ්‍යධති ජනතං නෙකදුරිතංතථාපා’යුං පාතො රවිරභිමුඛුස්සාව සදිසං;

ดูก่อนท่านทั้งหลาย ในสังสารวัฏนี้ไม่มีสาระแม้แต่น้อยเลย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ความเย็นจะพึงมีในไฟที่ลุกโชนได้อย่างไร? ราคะ โรค และทุจริตมากมายย่อมเบียดเบียนหมู่สัตว์อยู่เสมอ อีกทั้งอายุของสัตว์ทั้งหลายก็เหมือนหยาดน้ำค้างที่ต้องแสงอาทิตย์ในยามเช้า

577.

๕๗๗.

සරීරො’යං බත්තිංස විධ කුණපො සාර රහිතොපරිත්තං යොබ්බඤ්ඤං කුසුම සදිසං නිග්ගතසිරි,පහන්ත්වා ගන්තබ්බං භවජ විභවං සම්භතමිදංඅථෙවං සන්තෙ භො වරයති භවං කො නු හි බුධො;

ดูก่อนท่านทั้งหลาย ร่างกายนี้เป็นซากศพที่มีส่วนประกอบ ๓๒ ประการ ปราศจากสาระ ความเป็นหนุ่มสาวนั้นน้อยนิดดุจดอกไม้ที่สิ้นความงามแล้ว ความเจริญที่สั่งสมมาในภพนี้ล้วนต้องละทิ้งไป เมื่อเป็นเช่นนี้ บัณฑิตคนไหนเล่าจะพึงปรารถนาภพ?

578.

๕๗๘.

පලාසී මක්ඛී කොධූපහ මතො මානවිභවොජනො’තීතො’තො භො පයති නරකං දාරුණතරං,ඵණී මජ්ජාරො සා ගුහක කපයො භූය බහුසොවධෙන්තඤ්ඤොඤ්ඤං තෙ නනුභවමිදං දුක්ඛම’නිසං;

ดูก่อนท่านทั้งหลาย ชนผู้โอ้อวด ลบหลู่คุณท่าน ถูกความโกรธประทุษร้าย และลุ่มหลงในมานะ เมื่อตายจากโลกนี้ไปย่อมไปสู่นรกอันร้ายกาจยิ่ง พญานาค แมว สุนัข สุนัขจิ้งจอก และลิง ย่อมฆ่าฟันกันและกันอยู่บ่อยครั้ง พวกมันย่อมเสวยทุกข์นี้อยู่เป็นนิตย์มิใช่หรือ?

579.

๕๗๙.

පුරෙ කාකො’ලුකා අථ වනභවා ඵන්දන ඉසාකරිත්වා’ට්ඨානෙ’ඝං චිරමනුභවුං දුක්ඛමනිසං,අහො කප්පට්ඨන්තං සරථ දුරිතං වෙරජමිදංන හෙත්ථස්සාදො භො’ණුමපි කලහෙ මෙත්තිම’මතං;

ในกาลก่อน กาและนกเค้าแมว และสัตว์ป่าที่อาศัยต้นผันทนะ ได้ทำบาปในสถานที่ไม่ควร จึงได้เสวยทุกข์อยู่เป็นนิตย์ตลอดกาลนาน ดูก่อนท่านทั้งหลาย โอ้! ท่านทั้งหลายจงระลึกถึงบาปอันเกิดจากเวรนี้ซึ่งดำรงอยู่ชั่วกัปเถิด ในการทะเลาะวิวาทนั้นไม่มีความยินดีเลยแม้แต่น้อย เมตตาต่างหากที่เป็นอมตะ

580.

๕๘๐.

බලං බාලානං භො සක සක වධායෙව භවතිඅතීතෙකා ඛුද්දා ලටුකිකදිජා නට්ඨතනයා,ගජං බාලං මත්තං පවිධි න බලං හොති සරණංඅථට්ඨානෙ කිං භො කුරුථ වීරියං භුති හනනං;

ดูก่อนท่านทั้งหลาย กำลังของคนพาลย่อมเป็นไปเพื่อการฆ่าตนเองเท่านั้น ในอดีต นกไส้ตัวน้อยตัวหนึ่งที่สูญเสียลูกไป ได้กำจัดช้างพาลที่ตกมัน กำลังจึงมิใช่ที่พึ่ง ดูก่อนท่านทั้งหลาย เหตุใดท่านทั้งหลายจึงทำความเพียรในสิ่งที่ไม่ควร อันเป็นการทำลายความเจริญเล่า?

581.

๕๘๑.

න දුක්ඛං තෙසං යෙ විගත කලහා එකමනසාඅතීතෙ භො ලාපා අඝටිත මානා පෙය්‍යවචනා,සුඛං වාසං’කාසුං යදහනි භවුං තෙ’ථ විධුරාවසං ව්‍යාධස්සාගුං තදහනි අහො!මෙධග බලං;

ดูก่อนท่านทั้งหลาย ทุกข์ย่อมไม่มีแก่ผู้ที่ปราศจากการทะเลาะวิวาทและมีใจเป็นหนึ่งเดียวกัน ในอดีต เหล่านกคุ่มผู้ไม่มีความถือตัว มีวาจาเป็นที่รัก ได้อยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข แต่ในวันที่พวกมันแตกแยกกัน ก็ต้องตกอยู่ใต้อำนาจของนายพรานในวันนั้นเอง โอ้! กำลังของการทะเลาะวิวาท (ช่างน่ากลัวนัก)

582.

๕๘๒.

ඉති තිඛිණ සුධිමා කත්තුමෙතෙ සමග්ගෙඅවදි පවර ධම්මං සාධු විඤ්ඤුප්පසත්ථං,අථ මුදිතමනා තෙ පීණිතා තස්ස නාගාමණිමයම’තුලං තං ආසනං පූජයිංසු;

ด้วยประการฉะนี้ พระองค์ผู้มีพระปัญญาอันเฉียบแหลม เพื่อจะให้พญานาคเหล่านั้นสามัคคีกัน จึงได้ตรัสพระธรรมอันประเสริฐที่วิญญูชนสรรเสริญแล้ว ลำดับนั้น พญานาคเหล่านั้นมีใจยินดีและอิ่มเอิบ ได้บูชาบัลลังก์แก้วมณีอันหาที่เปรียบมิได้นั้น

583.

๕๘๓.

අථ මුනි ගගනම්බොරුය්හ භුමිප්පදෙසංතරුණ රවිව තස්මිං ආසනෙ ආසි භාසං,අථ භුජගගණා තෙ දිබ්බ ඛජ්ජාදිකෙහිපරිවිසිය මුනින්දං සාධු ධම්මං සුණිංසු;

ลำดับนั้น พระมุนีเสด็จลงจากอากาศสู่พื้นดิน ประทับนั่งรุ่งเรืองบนบัลลังก์นั้นดุจดวงอาทิตย์แรกอุทัย ลำดับนั้น หมู่พญานาคเหล่านั้นได้อังคาสพระมุนินทร์ด้วยของเคี้ยวของฉันอันเป็นทิพย์เป็นต้น แล้วได้ฟังพระธรรมเป็นอย่างดี

584.

๕๘๔.

අථ ජල ථලජානං තත්ථ යුද්ධා’ගතානංඅගණිත භූජගානං’සීතිකොටී භුජඞ්ගා,විමල සරණසීලෙ සුප්පතිට්ඨා සුතුට්ඨාඅකරු’මතිමුළාරං සත්ථු පූජාවිධානං;

ลำดับนั้น ในบรรดาพญานาคที่เกิดในน้ำและบนบกจำนวนนับไม่ถ้วนที่มาทำสงครามกันในที่นั้น พญานาคแปดสิบล้านตนได้ตั้งมั่นอยู่ในสรณะและศีลอันบริสุทธิ์ มีความยินดีอย่างยิ่ง ได้กระทำการบูชาพระศาสดาอย่างมโหฬารยิ่ง

585.

๕๘๕.

අථ මහුදර රඤ්ග්ඤො මාතුලො නාගරාජාමනිනයනකනාමො රම්මකළ්‍යාණදෙසා,උරග සමර හෙතූ ආගතො නාගදීපංසුගතවර සරීරං දිස්ව නත්වාලපෙවං;

ลำดับนั้น พญานาคราชพระนามว่า มณิอักขิกะ ผู้เป็นพระมาตุลาของพระเจ้ามโหทร มาจากแคว้นกัลยาณีอันรื่นรมย์ ได้มายังนาคทวีปเพื่อเหตุแห่งสงครามนาค เมื่อได้เห็นพระสรีระอันประเสริฐของพระสุคตแล้ว จึงถวายบังคมแล้วกราบทูลอย่างนี้ว่า

586.

๕๘๖.

යදි සුගත! ඉමං ත්වං නාගතො අස්ස ඨානංමයමපගත පාණා හොම ඣත්වා’ඤ්ඤමඤ්ඤං,රුධිරවහ විකිණ්ණො අස්ස භුමිප්පදෙසොපසමි දහන දිත්තං අම්බුදෙනෙව තං ත්වං;

ข้าแต่พระสุคต! หากพระองค์มิได้เสด็จมายังสถานที่นี้ พวกข้าพระองค์คงจะฆ่าฟันกันเองจนสิ้นชีวิต พื้นปฐพีนี้คงจะนองไปด้วยกระแสโลหิต พระองค์ทรงระงับไฟที่ลุกโชนนั้นได้ดุจเมฆฝน (ระงับไฟด้วยน้ำ)

587.

๕๘๗.

මම භගව! පුරාමෙ දිට්ඨපුබ්බං තවෙතංරුචිර සිරිසරීරං රංසිජාලා’භිකිණ්ණං,අපි සුමධුර ධම්මං දෙසයන්තෙ සුරානංදසබල සුතපුබ්බං ආනුභාවඤ්ච තුය්හං;

ข้าแต่พระผู้มีพระภาค! ในกาลก่อน ข้าพระองค์เคยเห็นพระสรีระอันงดงามมีสิริของพระองค์นี้ ซึ่งแผ่ซ่านด้วยข่ายแห่งพระรัศมี และเคยเห็นพระองค์ทรงแสดงธรรมอันไพเราะยิ่งแก่เหล่าเทพเจ้า ข้าแต่พระทศพล ข้าพระองค์เคยได้ยินถึงอานุภาพของพระองค์มาแต่ก่อน

588.

๕๘๘.

අහමසම පුරෙ තෙ විස්සුතොයෙව දාසොයදි මනසි දයා තෙ හොති දාසෙ පුනා’පි,පවර රතනදීපෙ හොති කළ්‍යාණිගඞ්ගාමම වසති තහිං තං දට්ඨුකාමො’භියාචෙ;

ข้าแต่พระองค์ผู้ไม่มีใครเสมอเหมือน ในกาลก่อนข้าพระองค์เป็นที่รู้จักว่าเป็นสาวกของพระองค์ หากพระองค์ยังทรงมีพระเมตตาในสาวกนี้อีกครั้งหนึ่ง ในรัตนทวีปอันประเสริฐมีแม่น้ำกัลยาณีอยู่ ที่พำนักของข้าพระองค์อยู่ที่นั่น ข้าพระองค์ปรารถนาจะเฝ้าพระองค์ จึงขออาราธนา

589.

๕๘๙.

ඉති යතිපති තස්සා’රාධනං පග්ගහෙත්වාසක පරිචිත භුම්‍යා චෙතියත්ථං විධාය,මණිමය පරිභුත්තං ආසනං චා’පි තෙසංස සුමන තරු රාජං පූජනත්ථං විධාය;

พระจอมมุนีทรงรับอาราธนาของพญานาคราชนั้นแล้ว ทรงสร้างเจดีย์ในสถานที่ที่พระองค์เคยประทับ และทรงทำอาสนะที่ทำด้วยแก้วมณีที่เคยประทับนั้นให้เป็นที่บูชาของพญานาคเหล่านั้น อีกทั้งทรงทำต้นสุมานะอันเป็นราชาแห่งต้นไม้ให้เป็นที่บูชาด้วย

590.

๕๙๐.

දසබල පරිභුත්තං සබ්බමෙතං භුජඞ්ගාමණිරිව රුචීදං තෙ ධාතුයොයෙව තස්මා,මහථ නමථ නිච්චං මංව සග්ගා’පවග්ගංදදති ඉති ච වත්වා ඔවදිත්වාන සත්ථා;

ดูก่อนพญานาคทั้งหลาย สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดที่พระทศพลทรงใช้สอยแล้ว ย่อมรุ่งเรืองดุจแก้วมณี เพราะฉะนั้น พวกท่านจงบูชาและนอบน้อมอยู่เสมอ เพราะสิ่งเหล่านี้ย่อมให้สวรรค์และนิพพานดุจตัวเราเอง พระศาสดาตรัสโอวาทดังนี้แล้ว

591.

๕๙๑.

නභතල’මු’පගන්ත්වා දෙවනාගෙ මහෙන්තෙදිසි දිසි විසරන්තො නීලපීතාදි රංසි,මන නයන හරන්තො ජන්තුනං ලොකසාරොඅගමි රවි’ව ඛම්හා ජෙතනාමං විහාරං;

พระโลกนาถผู้ทรงยังจิตและนัยน์ตาของหมู่สัตว์ให้รื่นรมย์ ทรงเปล่งรัศมีสีเขียว สีเหลืองเป็นต้นไปในทิศทั้งหลาย เสด็จขึ้นสู่ท้องฟ้าอันเหล่าเทวดาและนาคบูชาแล้ว เสด็จกลับไปยังพระวิหารชื่อเชตวัน ดุจดวงอาทิตย์ที่ลับจากท้องฟ้าไป

592.

๕๙๒.

අථ මනුජමරානං නත්තසිද්ධාදිකානංසතත’මමත ධම්මං දෙසයන්තො ඵණීනං,වනභවන සුරම්මෙ මඞ්කුලව්හෙ නගින්දෙඅකරි මුනි නිවාසං ඡට්ඨමෙ හායනම්හි;

ครั้นแล้ว พระมุนีทรงแสดงพระธรรมอันไม่ตายแก่เหล่ามนุษย์ เทวดา และนาคผู้สำเร็จฤทธิ์เป็นต้นอยู่เสมอ ได้ทรงจำพรรษาในภูเขาชื่อมังกุละ ซึ่งเป็นป่าอันรื่นรมย์ ในพรรษาที่หก

593.

๕๙๓.

සුරපුරුපවනෙ’ථො පාරිජාතස්ස මූලෙඅරුණ මුදුසිලායං භාසමානො මුනින්දොසුනිපුණ’මභිධම්මං දෙසයන්තො සුරානංඅකරි වරනිවාසං සත්තමෙ තත්ථ වස්සෙ;

ครั้นแล้ว พระจอมมุนีทรงประทับนั่งบนศิลาอ่อนสีแดงใต้ต้นปาริฉัตรในอุทยานของเทวดา ทรงเปล่งรัศมี ทรงแสดงพระอภิธรรมอันละเอียดอ่อนยิ่งแก่เหล่าเทวดา ได้ทรงจำพรรษาอันประเสริฐในที่นั้น ในพรรษาที่เจ็ด

594.

๕๙๔.

අථ සුඛද මුනින්දො ජෙතනාමෙ විහාරෙඅවසි විමලපඤ්ඤො අට්ඨමෙ සාරදස්මිං,අජර’මමර සන්තිං ඵසමානො පරෙසංවිවිධ නය විචිත්තං දෙසනං දෙසයන්තො;

ครั้นแล้ว พระจอมมุนีผู้ประทานความสุข ผู้มีปัญญาบริสุทธิ์ ได้ทรงจำพรรษาในพระวิหารชื่อเชตวัน ในพรรษาที่แปด ทรงสัมผัสความสงบอันไม่แก่ไม่ตายแก่ผู้อื่น ทรงแสดงพระธรรมเทศนาอันวิจิตรด้วยนัยต่างๆ

ඉති ලඞ්කාය දුතියාගමනං.

การเสด็จมายังลังกาทวีปครั้งที่สอง จบลงเพียงเท่านี้

595.

๕๙๕.

එවං ජිනො ජෙතවනෙ වසන්තොනීස්සාය සාවත්ථිපුරං විහාසි,සා කිදිසී ආසි පුරී තදානීතං කීදිසං ජෙතවනං විහාරං;

พระชินเจ้าประทับอยู่ในพระเชตวัน ทรงอาศัยเมืองสาวัตถีอยู่ เมืองนั้นเป็นเช่นไรในกาลนั้น และพระวิหารเชตวันนั้นเป็นเช่นไร?

596.

๕๙๖.

භූමඞ්ගනායාහිත උත්තමඞ්ගෙභාසන්ත නානාරතනාභිරාමා,විසාලමොලීව විසාලභොගාසා ජම්බුදීපම්හී බභුව රම්මා;

เมืองสาวัตถีนั้นตั้งอยู่บนศีรษะของนางธรณี มีความรุ่งเรืองด้วยแก้วมณีต่างๆ งดงามดุจมงกุฎอันใหญ่โต มีความมั่งคั่งกว้างขวาง เมืองนั้นงดงามในชมพูทวีป

597.

๕๙๗.

සිරීනිකෙතෙ සිරිමාවහන්තීවිරාජතෙ යා වසුධා තලස්මිං,සා දෙවරාජස්ස’මරාවතී’වරඤ්ඤො කුවෙරස්ස’ලකාව රම්මා;

เมืองสาวัตถีนั้นเป็นที่สถิตแห่งสิริ นำมาซึ่งความเจริญรุ่งเรือง ย่อมรุ่งเรืองอยู่บนพื้นโลก เมืองนั้นงดงามดุจเมืองอมราวดีของท้าวสักกะเทวราช และดุจเมืองอลกมันทาของท้าวเวสสุวรรณ

598.

๕๙๘.

සා පුඤ්ඤපඤ්ඤාලු ජනාධිවුත්ථාසොණ්ණාදි පුණ්ණාපනාකිණ්ණවීථී,උත්තුඞ්ග මාතඞ්ග තුරඞ්ග රඞ්ගාසා රාජතෙ කඤ්චන මන්දිරාලී;

เมืองสาวัตถีนั้นมีชนผู้มีบุญและปัญญาอาศัยอยู่ มีถนนหนทางเต็มไปด้วยร้านค้าทองคำเป็นต้น มีช้างและม้าสูงใหญ่ เมืองนั้นรุ่งเรืองด้วยหมู่ปราสาททองคำ

599.

๕๙๙.

රරාජ සා භාසුර රාජපුත්තාපුඤ්ඤඞ්ගනාලාස විලාසයන්තී,වෙදඞ්ගපාරඞ්ගත විප්පචාරාද්විපඤ්ච සද්දෙහි ච නිච්චඝොසා;

เมืองนั้นรุ่งเรืองด้วยเหล่าราชกุมารผู้สง่างาม ทรงทำให้องค์แห่งบุญร่าเริง ทรงเชี่ยวชาญในเวทางคะ มีความประพฤติอันวิเศษ และมีเสียงกึกก้องด้วยเสียง 10 อย่างเป็นนิตย์

600.

๖๐๐.

අනෙකසිප්පී සත සම්පකිණ්ණානානාදිසාහා’ගත සත්ථවාහා,පහුතඛීණාසවපාදපූතාබභාස සා මඞ්ගල මන්දිරං’ව;

เมืองนั้นรุ่งเรืองประดุจมงคลวิหาร เต็มไปด้วยช่างศิลป์มากมายหลายร้อย และพ่อค้าเกวียนที่มาจากทิศต่างๆ บริสุทธิ์ด้วยรอยเท้าของพระขีณาสพจำนวนมาก

601.

๖๐๑.

භවන්තරෙ යො චරියං චරන්තොසුවො’පනිස්සාය වසං ගුණෙන,යඤ්ඤඞ්ගසාඛිං මතසීනපත්තංඅකා සමිද්ධං ඵලපල්ලවෙහි;

ผู้ใดประพฤติจริยาในภพก่อน อาศัยคุณธรรมของตน ทำให้ต้นไม้ชื่อยัญญังคะซึ่งมีใบเหี่ยวเฉา ให้สมบูรณ์ด้วยผลและใบอ่อน

602.

๖๐๒.

ඉදානි පත්වාන භවස්ස අන්තංනිස්සාය යං සො වසතෙ මුනින්දො,තස්සා ගුණං කො හි අසෙසයිත්වාකථෙති සා වස්සූ’පමාය තස්සා;

บัดนี้ พระมุนินทร์นั้นทรงบรรลุถึงที่สุดแห่งภพแล้ว ทรงอาศัยอยู่ ณ ที่ใด ใครเล่าจะสามารถกล่าวคุณของเมืองนั้นได้ทั้งหมด โดยเปรียบเทียบกับสายฝน

603.

๖๐๓.

තස්සොපකට්ඨෙ රතනංව’නග්ඝංමනොහරො උත්තමසත්තසෙවි,ජනානමාකඛිඞතදො විහාරොබභුව ජෙතාදි වනව්හයෙන;

ใกล้เมืองนั้น มีวิหารอันมีค่าดุจแก้วมณี เป็นที่รื่นรมย์ใจ เป็นที่พึ่งของสัตว์ผู้ประเสริฐ วิหารนั้นเป็นที่พึงปรารถนาของมหาชน ได้ชื่อว่าเชตวัน

604.

๖๐๔.

සමඵුල්ල පුප්ඵරස මොදිත ඡප්පදාලීඣඞ්කාර නාද පරිවාදිත තන්තිනාදා,සම්මත්ත’නන්ත දිජ කුජිත ගීතවන්තාතිට්ඨන්ති යත්ථ තරවො නටකාව ඡෙකා;

ณ ที่นั้น ต้นไม้ทั้งหลายตั้งอยู่ดุจนักแสดงผู้ชำนาญ หมู่ภมรหกเท้าเริงร่าด้วยน้ำหวานจากดอกไม้ที่บานสะพรั่ง เสียงหึ่งๆ ของพวกมันดุจเสียงเครื่องดนตรีที่บรรเลง มีหมู่นกจำนวนมากส่งเสียงร้องเพลงอย่างรื่นเริง

605.

๖๐๕.

ඛීරණ්ණවාහරිය ධොවිය ඛීරනීරාසොසෙත්ව සජ්ඣුමලයෙ සසිකන්ති මස්සංයත්ථොකිරිත්ව තනිතා විය වාලුකායොසා මාලකාවලි බභාස පයොදධි’ව;

ณ ที่นั้น แถวแห่งลานรุ่งเรืองดุจมหาสมุทรน้ำนม ซึ่งนำน้ำนมจากมหาสมุทรน้ำนมมาล้าง ทำให้แห้งบนภูเขาเงินที่มีแสงจันทร์ และโรยทรายไว้ดุจทรายที่ละเอียด

606.

๖๐๖.

විජ්ජොතමාන රතනප්පමුඛානනම්හිසොපාන මාල පදගණ්ඨිදුජෙහි හාසං,කත්වෙව දෙවභවනානමහං විරාගවන්තී’ති ගන්ධකුටි යත්ථ පහාසයිත්ථ;

ณ ที่นั้น พระคันธกุฎีเปล่งรัศมีราวกับจะกล่าวว่า "เราข่มความงามในวิมานของทวยเทพ" ณ ที่ซึ่งมีรัตนประทีปส่องแสงสว่างไสว มีบันไดที่ประดับด้วยพวงมาลัยและปุ่มเท้าที่สวยงาม

607.

๖๐๗.

කම්මාර ගග්ගරි මුඛො’පරි සම්පපුණ්ණාඅඞ්ගාර කන්තර විනිග්ගත ජාලකාව,සම්බුද්ධදෙහ පරිනිග්ගත රංසිමාලාදායග්ග නිග්ගත කරා විසරන්ති යස්මිං;

ณ ที่นั้น พวงรัศมีที่พุ่งออกจากพระกายของพระสัมพุทธเจ้า แผ่ซ่านไปทั่ว ณ ที่ซึ่งมีแสงสว่างพุ่งออกมาจากยอดไม้ เต็มเปี่ยมอยู่เหนือปากของเครื่องเป่าลมของช่างเหล็ก ดุจเปลวไฟที่พุ่งออกมาจากช่องถ่าน

608.

๖๐๘.

තුම්හෙ සරාග ජනසඞ්ගමතො’ති ගීතාධඤ්ඤා මයන්තී විමලෙහී සමඞ්ගිතත්තා,තුට්ඨාව හාස මකරා සුරපාදපානංරාජෙන්ති යත්ථ යතිනිස්සිත පාදපින්දා;

ณ ที่นั้น หมู่ต้นไม้ที่พระภิกษุอาศัยอยู่ย่อมรุ่งเรือง ดุจปลาใหญ่ที่ร่าเริงในต้นไม้ทิพย์ ขับขานว่า "พวกท่านผู้มีราคะ (จงหลีกไป) จากการสมาคมกับคนมีราคะ" และ "พวกเราเป็นผู้มีบุญ ประกอบด้วยความบริสุทธิ์"

609.

๖๐๙.

පුන්නාග නීප වකුල’ජ්ජුන රාජරුක්ඛනාගා’ග චූත යුගපත්තක චම්පකානං,පුප්ඵාභිකිණ්ණ ධරණී රතනෙහි නානාපච්ඡන්න දිබ්බභවනං විය භාති යත්ථ;

ณ ที่นั้น แผ่นดินที่เกลื่อนกลาดด้วยดอกไม้และรัตนะนานาชนิดจากต้นปุนนาค ต้นนีปะ ต้นพิกุล ต้นอชฺชุน ต้นราชพฤกษ์ ต้นนาค ต้นมะม่วง ต้นยูกะ และต้นจำปา ย่อมรุ่งเรืองดุจวิมานทิพย์ที่ปกคลุมด้วยสิ่งเหล่านั้น

610.

๖๑๐.

බ්‍රහ්මාසුරාසුර නරොරග ලිඞ්ගිසිද්ධවිජ්ජාධරාදි ජනතා කතවන්දනෙහි,තෙහෙව ඝුට්ඨ ථුතිමඞ්ගල ගීතිකාහියත්ථොපගාන මනනෙත්තගණා මුදෙන්ති;

ณ ที่นั้น หมู่ชนผู้มีใจและตา (ที่มาถึง) ย่อมยินดี ด้วยบทเพลงสรรเสริญอันเป็นมงคลที่พรหม อสูร มนุษย์ นาค ลิงคสิทธะ และหมู่ชนมีวิทยาธรเป็นต้น ได้กระทำการนมัสการและขับร้อง

611.

๖๑๑.

නිග්ඝොසිතාමල සුසීතල නිජ්ඣරෙහිසම්මත්ත නෙකදිජ ඝුට්ඨ ජලාසයෙහි,කිඤ්ජක්ඛ පත්ත පරිකිණ්ණ සිලාතලෙහිතුස්සන්ති යත්ථ සතතං යතීනං මනාති;

ณ ที่นั้น ใจของบรรดาพระภิกษุย่อมยินดีอยู่เป็นนิตย์ ด้วยธารน้ำตกที่ใสสะอาดและเย็นฉ่ำส่งเสียงกึกก้อง ด้วยสระน้ำที่หมู่นกจำนวนมากส่งเสียงร้องอย่างรื่นเริง และด้วยแผ่นหินที่เกลื่อนกลาดด้วยเกสรดอกไม้และใบไม้

612.

๖๑๒.

යො නෙක කප්ප සත සඤ්චිත පුඤ්ඤරාසිහිත්වා’මිතං කපිලවත්ථු මහාසිරිම්පි,ආගම්ම යත්ථ නීරතො සුගතො මහෙසිකො තත්ථ භුති මතුලං කථිකො කථෙති;

ผู้ใดสั่งสมกองบุญมาหลายร้อยกัป ละทิ้งแม้ความมั่งคั่งอันประมาณมิได้แห่งกรุงกบิลพัสดุ์ พระสุคตผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ทรงยินดีมาประทับอยู่ ณ ที่นั้น ใครเล่าจะสามารถกล่าวความรุ่งเรืองอันหาที่เปรียบมิได้ของที่นั้นได้

613.

๖๑๓.

තස්මිං ජිනො වසති ජෙතවනෙ විහාරෙඉන්දො යථා රුචිර නන්දන කානනම්හි,බ්‍රහ්මා’ව බ්‍රහ්මභවනෙ සපිතාමහෙහිතාරාවලී පරිවුතො ගගනෙ’ව වන්දො;

พระชินเจ้าประทับอยู่ในพระเชตวันวิหารนั้น ดุจพระอินทร์ประทับอยู่ในป่านันทวันอันรื่นรมย์ ดุจพระพรหมประทับอยู่ในพรหมโลกพร้อมด้วยเหล่าพรหม และดุจพระจันทร์ที่ถูกห้อมล้อมด้วยหมู่ดาวในท้องฟ้า

614.

๖๑๔.

තදාගම්ම මහානාගො මණි අක්ඛිකනාමකො,ලඞ්කාතො ජිනපාදස්මිං ඵණිං පච්චෙද’මබ්‍රුවි;

ครั้งนั้น พญานาคชื่อมณีอักขิกะ มาจากลังกา ได้กราบทูลแทบพระบาทของพระชินเจ้าว่า

615.

๖๑๕.

සම්බුද්ධා ධීර ලොකස්මිං ලොකස්සත්ථාභිවුද්ධියා,ජායන්ති සාමි තුම්හාකං දයායන්තො’ගධා මයං;

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงปัญญา ย่อมอุบัติขึ้นในโลกเพื่อความเจริญแห่งประโยชน์ของโลก พวกข้าพระองค์เป็นผู้มีความรักใคร่ในพระองค์อย่างลึกซึ้ง

616.

๖๑๖.

තෙන මෙ දාසභුතස්ස සංසාරන්දුඝරා ථිරා,මුත්තිං යදිච්ඡසෙ මය්හං ගහණීයං නිමන්තණං;

เพราะเหตุนั้น หากพระองค์ทรงประสงค์ความหลุดพ้นแก่ข้าพระองค์ผู้เป็นทาส ซึ่งมีเรือนคือสังสารวัฏอันมั่นคง ขอพระองค์ทรงรับนิมนต์ของข้าพระองค์

617.

๖๑๗.

සුත්වාන තං මහානාගො මහානාග නිමන්තණං,පටිග්ගහෙසි තං තුණ්හීභාවෙන කරුණාය සො;

พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐทรงสดับนิมนต์ของพญานาค (มณีอักขิกะ) นั้นแล้ว พระองค์ทรงรับนิมนต์นั้นด้วยพระกรุณาโดยดุษฎีภาพ

618.

๖๑๘.

ඤත්වා තං සුමනො නාගො ලහුමාගම්ම සීහලං,කළ්‍යාණාපගපස්සම්හි මනොනන්දන භුතලෙ;

พญานาคสุมานะทราบเรื่องนั้นแล้ว ได้มายังสีหลทวีปอย่างรวดเร็ว ณ พื้นดินอันเป็นที่รื่นรมย์ใจ ใกล้ฝั่งแม่น้ำกัลยาณี

619.

๖๑๙.

සජ්ඣු කම්බුමණි මුත්ත පවාල වජිරාමයෙ,වහාරහෙ මහාථූනෙ ඝටකාදිං නිධාපිය;

ทรงประดิษฐานหม้อน้ำเป็นต้น บนเสาใหญ่ที่ควรแก่การรองรับ ซึ่งทำด้วยเงิน สังข์ มณี มุกดา ปะการัง และเพชร

620.

๖๒๐.

දත්වා තුලාදයො සෙස මන්දිරඞ්ගෙ තථෙව ච,විටඞ්ක ව්‍යාල සීහාදි පන්තියො’පි තථෙවහි;

ทรงประดับขื่อเป็นต้น และส่วนอื่นๆ ของวิหารเช่นกัน และแถวของรูปนก รูปสัตว์ร้าย และรูปสิงห์เป็นต้น ก็เช่นกัน

621.

๖๒๑.

සාතකුම්හමයා’නෙක චිත්තෙහි සාධු චිත්තිතං,නිම්මාය ගොපානසියො පක්ඛපාසෙ ච කණ්ණිකං;

ทรงสร้างไม้กลอน ไม้แป และยอดมณฑป ซึ่งทำด้วยทองคำ วิจิตรด้วยลวดลายอันงดงามมากมาย

622.

๖๒๒.

සිඞ්ගි නික්ඛෙන සිඞ්ගඤ්ච ඡදනින්දමණීහි ච,සොණ්ණ කිඞ්කිණි මාලායො කණ්ණමාලා ච මාපිය;

ทรงสร้างพวงกระดิ่งทองคำและพวงมาลัยที่มุม ด้วยทองคำและยอดแหลม และด้วยมณีอินทนิลที่ใช้มุงหลังคา

623.

๖๒๓.

චිත්තවිතානං බන්ධිත්වා මුත්තොලම්බෙ තහිං තහිං,කත්වාන ගන්ධදාමෙහි පුප්ඵදාමෙහි සඞ්කුලං;

ทรงผูกเพดานที่วิจิตร มีพวงมุกดาห้อยระย้าอยู่ทั่วไป ทำให้เต็มไปด้วยพวงดอกไม้และพวงของหอม

624.

๖๒๔.

ඉන්දනීලමයං භුමි මජ්ඣෙ’නග්ඝ මහාසනං,මාපෙසි පරිතො සෙස භික්ඛූනඤ්ච සුභාසනෙ;

ทรงสร้างอาสนะใหญ่ที่หาค่ามิได้ไว้ตรงกลางบนพื้นดินที่ทำด้วยมณีอินทนิล และทรงสร้างอาสนะอันงดงามสำหรับพระภิกษุที่เหลืออยู่โดยรอบ

625.

๖๒๕.

රතනෙහෙ’වාපස්සයෙ වෙදිකා එළිකාමයෙ,මුත්තා වාලුක සඞ්කිණ්ණං මාලකඤ්ච මනොරමං;

มีพนักพิงและรั้วที่ทำด้วยรัตนะ และลานอันรื่นรมย์ที่เกลื่อนกลาดด้วยทรายมุกดา

626.

๖๒๖.

සත්ත රතන සම්භුත තොරණූ’පරි තොරණෙ,සන්තීර කුසුමා’කිණ්ණ හාටකාදි ඝටාකුලං;

มีซุ้มประตูที่ทำด้วยรัตนะเจ็ดประการซ้อนกัน เต็มไปด้วยหม้อน้ำทองคำเป็นต้น ที่เกลื่อนกลาดด้วยดอกไม้ที่บานสะพรั่ง

627.

๖๒๗.

නෙක රාගද්ධජාකිණ්ණ විතාන සමලඞ්කතං,දීප ධූපාලි සඞ්කිණ්ණ ගන්ධපුප්ඵ සමාකුලං;

ประดับด้วยเพดานที่เกลื่อนกลาดด้วยธงหลากสีมากมาย เต็มไปด้วยแถวของประทีป เครื่องหอม และดอกไม้หอม

628.

๖๒๘.

එවමාදිහි නෙකෙහි වණ්ණෙහි සමලඞ්කතං,මාපෙත්වා මණ්ඩපං සෙට්ඨං දෙවමණ්ඩප සන්තිභං;

ทรงสร้างมณฑปอันประเสริฐ ซึ่งคล้ายกับมณฑปของทวยเทพ ประดับด้วยสีสันมากมายหลายอย่างเช่นนี้

629.

๖๒๙.

සීත වාලුක සඤ්ඡන්නං මුදු පාදපටත්ථතං,මාපෙත්වෙවං මහාමග්ගං සුරඤ්ජස සමඤ්ජසං;

ทรงสร้างทางหลวงอันงดงามและราบรื่นดุจทางทิพย์เช่นนี้ ซึ่งปกคลุมด้วยทรายเย็นและปูลาดด้วยผ้าปูเท้าอันอ่อนนุ่ม

630.

๖๓๐.

සඤ්චිනිත්වාන තෙ නාගා ඛජ්ජ භොජ්ජ ඵලාඵලෙ,දිබ්බන්නපානෙ පචුරෙ පටිමග්ගං ගමුං තදා;

ครั้งนั้น พวกนาคเหล่านั้นรวบรวมของขบเคี้ยว ของบริโภค ผลไม้น้อยใหญ่ และอาหารเครื่องดื่มทิพย์อันมากมาย แล้วได้เดินทางไปต้อนรับ

631.

๖๓๑.

තතො කාරුණිකො නාථො බොධිතො අට්ඨමෙ සමෙ,වෙසාඛ පුණ්ණමාසිම්හි සන්නිපාතිය සාවකෙ;

ลำดับนั้น พระโลกนาถผู้ทรงพระกรุณา ในปีที่ ๘ แห่งการตรัสรู้ ในวันเพ็ญเดือนวิสาขะ ได้ทรงประชุมเหล่าสาวก

632.

๖๓๒.

එථජ්ජ භික්ඛවො ලඞ්කං නාගානං’නුග්ගහාය භො,මණිඅක්ඛිකො නිමන්තෙසි පසන්නො බුද්ධසාසනෙ;

ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงไปลังกาในวันนี้ เพื่ออนุเคราะห์พวกนาค พญานาคชื่อมณีอักขิกะผู้เลื่อมใสในพระพุทธศาสนาได้นิมนต์ไว้

633.

๖๓๓.

සුත්වාන වචනං තස්ස සම්බුද්ධස්ස සිරීමතො,අස්සවා පෙසලා භික්ඛූ පච්චස්සොසුං සමාහිතා;

ครั้นได้ฟังพระดำรัสของพระสัมพุทธเจ้าผู้ทรงสิริพระองค์นั้น ภิกษุทั้งหลายผู้ว่าง่ายและน่ารัก มีจิตตั้งมั่นได้รับคำสั่งแล้ว

634.

๖๓๔.

සාරිපුත්තො තතො ථෙරො පඤ්ඤාය’ග්ග ධුරන්ධරො,පත්තචීවරමා’දාය අගමා ජිනු’පන්තිකං;

ลำดับนั้น พระเถระสารีบุตร ผู้เป็นยอดแห่งผู้ทรงปัญญา ถือบาตรและจีวร ได้เข้าไปเฝ้าพระชินเจ้า

635.

๖๓๕.

මොග්ගල්ලානො මහාථෙරො දුතියො අග්ගසාවකො,පත්තචීවරමාදාය සොපාග ජින සන්තිකං;

พระมหาเถระโมคคัลลานะ ผู้เป็นอัครสาวกที่สอง ถือบาตรและจีวร ก็ได้เข้าไปเฝ้าพระชินเจ้า

636.

๖๓๖.

ධූතපාපො ධුතඞ්ගග්ගො මහාකස්සප නාමකො,පත්තචීවරමාදාය ආගමා ජිනසන්තිකං;

พระมหากัสสปะ ผู้มีบาปอันขจัดแล้ว ผู้เป็นยอดแห่งธุดงควัตร ถือบาตรและจีวร ได้มาเฝ้าพระชินเจ้า

637.

๖๓๗.

සාසනෙ විනයඤ්ඤ නමග්ගො’ පාලිව්හයො යත,පත්තචීවරමාදාය ජිනන්තිකමු’පාගමි;

พระอุบาลีผู้สำรวมแล้ว ผู้เป็นยอดแห่งผู้รู้พระวินัยในพระศาสนา ถือบาตรและจีวร ได้เข้าไปเฝ้าพระชินเจ้า

638.

๖๓๘.

දිබ්බචක්ඛූනමග්ගො යො රුද්ධපාපාරි දප්පකො,ථෙරො’නුරුද්ධො වරදො සොපාග මුනිසන්තිකං;

พระเถระอนุรุทธะผู้ประเสริฐ ผู้เป็นยอดแห่งทิพยจักษุ ผู้ขจัดความเย่อหยิ่งของข้าศึกคือกิเลสอันชั่วร้าย ก็ได้เข้าไปเฝ้าพระมุนี

639.

๖๓๙.

මණිව කාමදො කාමමු’පවානො’ති විස්සුතො,ඤාණී ගණී දක්ඛිණෙය්‍යො ථෙරොපාග ජිනන්තිකං;

พระเถระอุปวาณะ ผู้มีชื่อเสียงว่าให้ความปรารถนาได้เหมือนแก้วมณี ผู้มีญาณ ผู้เป็นประธานหมู่ ผู้ควรแก่ทักษิณา ได้เข้าไปเฝ้าพระชินเจ้า

640.

๖๔๐.

බක්කුලො විමලො සීල සමාධාදි ගුණාකරො,ආගතො සපරික්ඛාරො භික්ඛූනං සමිතිං තදා;

พระบากุละผู้บริสุทธิ์ ผู้เป็นบ่อเกิดแห่งคุณมีศีลและสมาธิเป็นต้น ได้มาพร้อมด้วยบริขาร สู่ที่ประชุมของภิกษุทั้งหลายในกาลนั้น

641.

๖๔๑.

බුද්ධසාසන ධොරය්හො ථෙරො අඞ්ගුලිමාලකො,සහා’ගන්තුං මුනින්දෙන සන්නද්ධො සහසා ගතො;

พระเถระอังคุลิมาล ผู้เป็นภาระธุระในพระพุทธศาสนา เพื่อจะไปพร้อมกับพระมุนินทร์ ได้เตรียมพร้อมแล้วรีบไป

642.

๖๔๒.

සාසනොදය සෙලග්ගෙ සූරියො විය භාති යො,සො’යං රාහුලථෙරො’පි ලහු’ගා පිතු සන්තිකං;

พระเถระราหุลนี้ ผู้รุ่งเรืองดุจดวงอาทิตย์บนยอดเขาแห่งการอุบัติขึ้นของพระศาสนา ก็ได้รีบไปเฝ้าพระบิดา

643.

๖๔๓.

භද්දාචාරො භද්දියව්හො ථෙරො භද්දඝටො විය,පාකටො භුවනෙ සො’පි ගතො සම්බුද්ධ සන්තිකං;

พระเถระภัททิยะ ผู้มีมารยาทดี ผู้เหมือนหม้ออันเจริญ ผู้เป็นที่รู้จักในโลกนั้น ก็ได้ไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้า

644.

๖๔๔.

දෙවද්දුමො’ව ලොකස්ස යො දදාති’ච්ඡිති’ච්ඡිතං,ජිනොරසොපි සෙලව්හො ගතො සම්බුද්ධසන්තිකං;

พระโอรสของพระชินเจ้าชื่อว่าพระเสละ ผู้ให้สิ่งที่ปรารถนาแก่โลกดุจต้นกัลปพฤกษ์ ก็ได้ไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้า

645.

๖๔๕.

යාමිනී සාමිකො’වාති භාති යො සාසනම්බරෙ,මහානාම මහාථෙරො සොපාග මුනිසන්තිකං;

พระมหาเถระมหานามะ ผู้รุ่งเรืองในท้องฟ้าแห่งพระศาสนาดุจพระจันทร์ ก็ได้เข้าไปเฝ้าพระมุนี

646.

๖๔๖.

මනොසිලාතලග්ගම්හි ජුම්හමානො’ව කෙසරී,සුභුතිව්හ මහාථෙරො බුද්ධුපන්තික මාගතො;

พระมหาเถระสุภูติ ได้มาเฝ้าพระพุทธเจ้า ดุจราชสีห์คำรามอยู่บนยอดแผ่นศิลาแดง

647.

๖๔๗.

බුද්ධසාසන ඡද්දන්ත සරසී සාරසො විය,විස්සුතො තිස්සථෙරො’පි ගතො භික්ඛුසමාගමං;

พระเถระติสสะผู้มีชื่อเสียง ผู้เหมือนหงส์ในสระฉัททันต์แห่งพระพุทธศาสนา ก็ได้ไปสู่ที่ประชุมของภิกษุ

648.

๖๔๘.

ජිනසාසන සම්ඵුල්ලසරසීරුහ මජ්ඣගො,මධුබ්බත නිභො රාධථෙරො’පි සහසා ගතො;

พระเถระราธะ ผู้เป็นดุจภมรอยู่ท่ามกลางดอกบัวที่บานสะพรั่งในพระศาสนาของพระชินเจ้า ก็รีบไป

649.

๖๔๙.

භගු දබ්බොප’සෙනො ච කොණ්ඩඤ්ඤ’ස්සජි සීවලි,එතෙ ජිනත්‍රජා ථෙරා ගතාසුං මුනිසන්තිකං;

พระภคุ พระทัพพะ พระอุปเสนะ พระโกณฑัญญะ พระอัสสชิ และพระสีวลี พระเถระผู้เป็นโอรสของพระชินเจ้าเหล่านี้ ได้ไปเฝ้าพระมุนี

650.

๖๕๐.

කුමාරකස්සපො පුණ්ණොසොණොසොභිත රෙවතා,ථෙරාපෙතෙ අභිඤ්ඤාතා ගතාසුං සත්ථුසන්තිකං;

พระกุมารกัสสปะ พระปุณณะ พระโสณะ พระโสภิตะ พระเรวตะ พระเถระเหล่านี้ผู้เป็นที่รู้จักกันดี ได้ไปเฝ้าพระศาสดา

651.

๖๕๑.

වඞ්ගීසො සාගතො නන්දො භාරද්වාජො ගවම්පති,පත්තචීවරමාදාය ගතාසුං ජිනසන්තිකං;

พระวังคีสะ พระสาคตะ พระนันทะ พระภารทวาชะ พระควัมปติ ถือบาตรและจีวร ได้ไปเฝ้าพระชินเจ้า

652.

๖๕๒.

එවමාදි මහානාගා පඤ්චසත ජිනොරසා,සමාගඤ්ඡුං සහාගන්තුං මුනිනා ලොකසාමිනං;

พระมหาบุรุษผู้ประเสริฐมีประมาณเท่านี้ พระโอรสของพระชินเจ้า ๕๐๐ รูป ได้ประชุมกันเพื่อจะไปพร้อมกับพระมุนีผู้เป็นนายแห่งโลก

653.

๖๕๓.

තතො සො ජගදානන්දො කරුණායාභිරාධිතො,මෙරුං පරික්ඛිපන්තොව අනෙකජ්ජුති විජ්ජුයා;

ลำดับนั้น พระผู้ยังโลกให้ยินดี ผู้ทรงพระกรุณา ดุจสายฟ้าที่มีรัศมีหลายอย่างที่ล้อมรอบภูเขาพระสุเมรุ

654.

๖๕๔.

නිවාසෙත්වා සුද්ධරංසි විසරන්තරවාසකං,තස්සූපරි ජිනො රත්තං බන්ධිත්වා කායබන්ධං;

พระชินเจ้าทรงนุ่งอันตรวาสกอันมีรัศมีบริสุทธิ์แผ่ไป ทรงคาดประคดเอวสีแดงเหนืออันตรวาสกนั้น

655.

๖๕๕.

අච්චුග්ගතං මහාථූපං චාරු චාමීකරජ්ජුතිං,පටිච්ඡාදයමානොව රත්තකම්බල කඤ්චුනා;

ดุจห่มผ้ากัมพลสีแดง หุ้มพระมหาเจดีย์อันสูงยิ่ง อันมีรัศมีทองคำงดงาม

656.

๖๕๖.

වණ්ණ නිග්‍රොධපක්කංව සුරත්තං පංසුකුලිකං,සඞ්ඝාටියා කරිත්වාන සගුණං උත්තරීයකං;

ทรงทำผ้าสังฆาฏิอันเป็นผ้าบังสุกุลสีแดงสด ดุจสีผลไทรสุก ให้เป็นผ้าห่มซ้อนสองชั้น

657.

๖๕๗.

හුත්වාන සුපටිච්ඡන්තො පාරුපිත්වාන සාධුකං,පත්තත්ථාය පසාරෙසි ජාලාකුලකරඤ්ජිනො;

ทรงห่มคลุมมิดชิดดีแล้ว ทรงห่มเฉวียงบ่าอย่างดี ทรงเหยียดพระหัตถ์อันมีตาข่ายของพระชินเจ้าออกเพื่อรับบาตร

658.

๖๕๘.

ලොකනාථප්පභාවෙන තතො පත්තමධුබ්බතො,පාණි සරොරුහස්සන්තො සම්පත්තොසි තමග්ගහි;

ด้วยอานุภาพของพระโลกนาถ ลำดับนั้น บาตรดุจภมรก็มาถึงภายในพระหัตถ์ดุจดอกบัว พระองค์ทรงรับบาตรนั้นไว้

659.

๖๕๙.

තතො සසිස්සකො නාථො උග්ගන්ත්වා ගගනඞ්ගනං,නානාවණ්ණම්බුදෙ තත්ථ මද්දන්තො ගන්තුමාරහභි;

จากนั้น พระศาสดาพร้อมด้วยพระสาวกได้เสด็จขึ้นสู่ท้องฟ้า ทรงเหยียบย่ำหมู่เมฆหลากสีเหล่านั้น เสด็จไป

660.

๖๖๐.

තතො සම්බුද්ධ දෙහස්මා නික්ඛන්තාසුං ඡ රංසියො,හෙමකණ්ණිකතො යාත මණිගොපානසී යථා;

จากนั้น รัศมี ๖ ประการได้เปล่งออกจากพระวรกายของพระสัมพุทธเจ้า ดุจดังกลอนแก้วมณีที่ออกจากยอดทองคำ

661.

๖๖๑.

බාණින්දීවර පුප්ඵෙහි මෙව’කින්දමණිහි ච,ඡාදෙන්ති විය නක්ඛත්තා නීලං’සු මුනිදෙහතො;

รัศมีสีน้ำเงินจากพระวรกายของพระมุนี ดุจดังหมู่ดาวที่ปกคลุมด้วยดอกบัวสีน้ำเงินและแก้วมณีอินทนิล

662.

๖๖๒.

චම්පකුද්දාලමාලාභී හෙමචුණ්ණම්බරෙහි ච,පූරයන්ති වියාසඞ්ග පීතංසූ ජිනදෙහතො;

รัศมีสีเหลืองจากพระวรกายของพระชินเจ้า ดุจดังเติมเต็มทิศทั้งหลายด้วยพวงมาลัยดอกจำปาและดอกอุดาละ และด้วยผงทองคำในอากาศ

663.

๖๖๓.

භණ්ඩීපුප්ඵකදම්බෙහි ලොහිතඞ්කමණිහි ච,ලොහිතාභා පපූරෙන්ති දිසා’ගා මුනිදෙහතො;

รัศมีสีแดงจากพระวรกายของพระมุนี ได้แผ่ไปทั่วทิศทั้งหลายด้วยหมู่ดอกชบา ดอกกระทุ่ม และแก้วมณีสีแดง

664.

๖๖๔.

හාර මල්ලික මාලාහි සොමංසු ඵලිකාදිහි,පූරයන්ති වියාසඞ්ග ඔදාතා මුනිදෙහතො;

รัศมีสีขาวจากพระวรกายของพระมุนี ดุจดังเติมเต็มทิศทั้งหลายด้วยพวงมาลัยดอกมะลิ และด้วยแสงจันทร์และแก้วผลึกเป็นต้น

665.

๖๖๕.

පිඤ්ජුමඤ්ජෙට්ඨරාසීහි පදුමාභමණීහි ච,දිසං ඡාදයමානාගා මඤ්ජිට්ඨාභා ජිනඞ්ගතො;

รัศมีสีแดงดุจครั่งจากพระวรกายของพระชินเจ้า ได้แผ่ปกคลุมทิศทั้งหลายด้วยกองสีแดงเข้มดุจครั่งและด้วยแก้วมณีสีแดงดุจดอกบัว

666.

๖๖๖.

නෙකින්දචාප කිණ්ණංව දිවසං රතනුත්ථතං,චිත්තපටංව මුඤ්චන්තං මිස්සාභාගා ජිනඞ්ගතො;

รัศมีสีผสมจากพระวรกายของพระชินเจ้า ดุจดังสายรุ้งหลากสีที่แผ่ไปทั่วท้องฟ้าในเวลากลางวัน ดุจดังคลี่ผืนผ้าที่วิจิตรออก

667.

๖๖๗.

ගිරිකූට කූටාගාර මත්තා ඡබ්බණ්ණ රංසියො,ආවෙලවෙලා ධාවන්ති දිප්පමානෙතරෙතරා;

รัศมี ๖ สี มีขนาดเท่ากับยอดเขาและยอดปราสาท ได้พุ่งไปเป็นระลอกๆ ส่องแสงสลับกันไปมา

668.

๖๖๘.

ගච්ඡමානා’හනිත්වාන චක්කවාළ සිලුච්චයෙ,උග්ගන්ත්වා පරතො යන්තී නීර නිජ්ඣර සන්නීභා;

รัศมีเหล่านั้นเมื่อไปถึงภูเขาหินจักรวาลแล้วไม่กระทบกระทั่ง ได้พุ่งพ้นไปเบื้องหน้า ดุจดังสายน้ำตก

669.

๖๖๙.

සම්මුඛෙ සම්මුඛෙ තායො රුක්ඛපබ්බත ආදයො,කාරයන්තා සකං වණ්ණං ධාවන්තා’පි ච සින්ධවො;

ในที่เฉพาะหน้าเหล่านั้น รัศมีเหล่านั้นได้ทำให้ต้นไม้ ภูเขา เป็นต้น และแม้แม่น้ำทั้งหลายที่ไหลไป มีสีของตน

670.

๖๗๐.

උද්ධමුග්ගතරංසීහි රඤ්ජිතා ජලදා තදා,නානාවණ්ණෙ පුනෙවාසි නූතනො රවිමණ්ඩලො;

ด้วยรัศมีที่พุ่งขึ้นไปเบื้องบน หมู่เมฆในเวลานั้นได้ถูกย้อมสี ได้กลายเป็นสีต่างๆ อีกครั้ง ดุจดังดวงอาทิตย์ดวงใหม่

671.

๖๗๑.

ජිනප්පහා පවාහෙසු නිමුග්ගා දෙවතා ගතා,පූජෙතුංව නිජත්තෙහි නානාවණ්ණා සියුං තදා;

เหล่าทวยเทพที่จมลงไปในกระแสแห่งรัศมีของพระชินเจ้า ดุจดังเพื่อบูชาด้วยตนเอง ได้กลายเป็นสีต่างๆ ในเวลานั้น

672.

๖๗๒.

පවිට්ඨා බුද්ධරංසීනමන්තරං දෙවධීතරො,අසඤ්ජානීය මුය්හිංසු මුහුත්තං අත්තනො ධවං;

เหล่าเทพธิดาที่เข้าไปในระหว่างรัศมีของพระพุทธเจ้า ได้หลงลืมสามีของตนไปชั่วขณะ

673.

๖๗๓.

සුරා සුරොරග බ්‍රහ්ම සිද්ධ විජ්ජාධරාදයො,චාමරච්ඡත්තකෙතුහි පූජයන්තා ජිනන්ත්වගුං;

เหล่าเทพ อสูร นาค พรหม สิทธะ วิทยาธร เป็นต้น ได้พากันไปบูชาพระชินเจ้าด้วยจามร ฉัตร และธง

674.

๖๗๔.

අග්ඝිකං පන්තියො කෙචි තොරණූපරි තොරණෙ,ඝටදීපාලියො තන්ථ කරොන්ති අභිතො’භිතො;

บางพวกได้ทำแถวแห่งเครื่องบูชา ซุ้มประตูเหนือซุ้มประตู และแถวแห่งประทีปในหม้อไว้โดยรอบ

675.

๖๗๕.

පාදපටෙ පත්ථරන්ති විතත්වන්ති විතානකෙ,තත්ථූපරි අනෙකානී කුසුමානො’කිරන්ති ච;

ได้ปูลาดผ้าปูเท้า ได้ขึงเพดาน และได้โปรยดอกไม้นานาชนิดไว้บนนั้น

676.

๖๗๖.

කතමං දෙවලොකන්නුයාති ලොකග්ගනායකො,යාති කිං බුහ්මලොකන්නු අම්හාකං භවනන්නු ඛො;

พระโลกนาถผู้ประเสริฐสุดเสด็จไปสู่เทวโลกชั้นไหนหนอ เสด็จไปสู่พรหมโลกหรือหนอ หรือว่าสู่ภพของเราหนอ

677.

๖๗๗.

කත්ථ නු ඛො දෙවදෙවො කස්සනුග්ගහබුද්ධීයා,යාතී’ති කඞ්ඛිතා කෙචි සංසරන්ති ඉතොචිතො;

บางพวกสงสัยว่า พระเทวาติเทพเสด็จไปที่ไหนหนอ ด้วยพระพุทธประสงค์จะอนุเคราะห์ใคร ได้พากันเที่ยวไปมา

678.

๖๗๘.

මාපෙත්වා අභිතො මග්ගෙ මණ්ඩපෙ රතනාමයෙ,සයනාසනං පඤ්ඤපෙත්වා කාචි තිට්ඨන්ති දෙවතා;

เทวดาบางพวกเนรมิตมณฑปอันสำเร็จด้วยรัตนะไว้ตลอดสองข้างทาง จัดตั้งเสนาสนะแล้วยืนอยู่

679.

๖๗๙.

තහිං තහිං පට්ඨපෙන්තා සුධන්ත මධුරොදකං,යාවමානා ජිනං කෙචි තිට්ඨන්ති ච මහන්ති ච;

บางพวกจัดตั้งน้ำหวานอันสะอาดไว้ในที่นั้นๆ เฝ้ารอพระชินเจ้า ยืนบูชาอยู่

680.

๖๘๐.

එවං මහාමහෙ නාථො වත්තමානෙ අනූපමෙ,ජලං සම්බුද්ධසිරියා නූතනො සූරියො විය;

เมื่อมหาบูชาอันหาที่เปรียบมิได้ดำเนินไปอยู่อย่างนี้ พระโลกนาถผู้รุ่งเรืองด้วยพระพุทธสิริ ดุจดังดวงอาทิตย์ดวงใหม่

681.

๖๘๑.

බ්‍රහ්මසෙනාභිතො යාන බ්‍රහ්මාවාථ සහම්පති,සුරසෙනාභිතො යාන සක්කොව සමලඞ්කතො;

เสด็จไปเบื้องหน้ากองทัพพรหม ดุจท้าวสหัมบดีพรหม เสด็จไปเบื้องหน้ากองทัพเทพ ดุจท้าวสักกะผู้ทรงประดับประดาแล้ว

682.

๖๘๒.

ගගාලිමභිතො යාන ගහඞ්ගා මණි සන්නිභො,ධතරට්ඨඛගින්දොව හංසසෙනාලි පුබ්බගො;

เสด็จไปเบื้องหน้าหมู่ครุฑ ดุจดวงแก้วมณี เสด็จไปเบื้องหน้าหมู่หงส์ ดุจพญาหงส์ธตรฐผู้เป็นหัวหน้าฝูงหงส์

683.

๖๘๓.

අපෙත රාගදොසෙහි වීතමොහෙහි සබ්බසො,පටිසම්භිදත්ත සම්පත්ත සාවකෙහි අනුග්ගතො;

แวดล้อมด้วยเหล่าพระสาวกผู้ปราศจากราคะและโทสะ ผู้ปราศจากโมหะโดยสิ้นเชิง ผู้บรรลุปฏิสัมภิทาญาณ

684.

๖๘๔.

යෙසං යෙසං මනස්මිං යං යමත්ථි කිඤ්චි සංසයං,තෙසං තං තං පණුදෙන්තො දෙසනාය සුධාසිනං;

ทรงขจัดความสงสัยต่างๆ ที่มีอยู่ในใจของชนเหล่านั้นๆ ด้วยพระธรรมเทศนาอันประดุจน้ำอมฤต

685.

๖๘๕.

තත්ථ තත්ථානුරූපෙන පාටිහාරිය කම්බුනා,ලොකස්ස නයනාලී සො තොසස්සුසු නිමුජ්ජයං;

พระองค์ผู้เป็นประดุจดอกบัวแห่งดวงตาของชาวโลก ทรงยังชาวโลกให้ดื่มด่ำในน้ำตาแห่งความยินดี ด้วยปาฏิหาริย์อันเหมาะสมในที่นั้นๆ

686.

๖๘๖.

සම්පත්තො’ලඞ්කතං ලඞ්කමථාගු ඵණිනො තදා,පටිමග්ගං කරොන්තා තෙ තත්ථ තත්ථ මහාමහං;

เมื่อเสด็จถึงลังกาทวีปอันประดับประดาแล้ว ครั้งนั้นเหล่านาคได้พากันมาต้อนรับ และกระทำมหาบูชาในที่นั้นๆ

687.

๖๘๗.

උරගානමන්තරෙ දෙවා බ්‍රහ්මාසුං තෙසමන්තරෙ,එවං සම්මිස්සකො ලොකෙ බ්‍රහ්මලොකා පපූරයි;

ในระหว่างพวกนาคมีเทวดา ในระหว่างเทวดาเหล่านั้นมีพรหม โลกที่ปะปนกันเช่นนี้เต็มไปด้วยหมู่พรหม

688.

๖๘๘.

යෙ පස්සන්ති ජිනං තත්ථ සසිස්සං සිරියා ජලං,සුලද්ධා තෙහි නෙත්තානි තෙසමක්ඛීනි ලොචනා;

ชนเหล่าใดได้เห็นพระชินเจ้าผู้รุ่งเรืองด้วยพระสิริพร้อมด้วยเหล่าศิษย์ในที่นั้น ดวงตาของชนเหล่านั้นชื่อว่าได้มาดีแล้ว ดวงตาของพวกเขาเหล่านั้นจึงชื่อว่าเป็นดวงตาที่แท้จริง

689.

๖๘๙.

යෙ සුණන්ති තදා ධම්මං ධම්මිස්සර පභාවිතං,සුලද්ධා තෙහි සොතානි තෙසං සොතානි සොතකා;

ชนเหล่าใดได้ฟังพระธรรมอันพระธรรมิศรเจ้าทรงประกาศแล้วในกาลนั้น หูของชนเหล่านั้นชื่อว่าได้มาดีแล้ว หูของพวกเขาเหล่านั้นจึงชื่อว่าเป็นหูที่แท้จริง

690.

๖๙๐.

යෙ ලපන්ති තදා බුද්ධගුණඤ්හි ගුණභූසණා,සුලද්ධා තෙහි වෙ ජිව්හා තෙසං ජිව්හා රසඤ්ඤකා

ชนเหล่าใดผู้มีคุณเป็นเครื่องประดับ กล่าวสรรเสริญพระพุทธคุณในกาลนั้น ลิ้นของชนเหล่านั้นชื่อว่าได้มาดีแล้วแท้ ลิ้นของพวกเขาเหล่านั้นจึงชื่อว่าเป็นลิ้นที่รู้รสที่แท้จริง

691.

๖๙๑.

යෙ වන්දන්ති ජිනං යන්තං සසඞ්ඝං ගගනඞ්ගනෙ,සුලද්ධා තෙහි හත්ථානි තෙසංයෙව භුජා භුජා;

ชนเหล่าใดประณมไหว้พระชินเจ้าผู้เสด็จไปในอากาศพร้อมด้วยพระสงฆ์ มือของชนเหล่านั้นชื่อว่าได้มาดีแล้ว แขนของพวกเขาเหล่านั้นนั่นแลชื่อว่าเป็นแขนที่แท้จริง

692.

๖๙๒.

තදා තථාගතං දිස්වා යෙ සන්තුට්ඨා තථාගතං,තථාගතානං සබ්බෙසං යො තොසො හොතු සබ්බදා;

ชนเหล่าใดเห็นพระตถาคตในกาลนั้นแล้วเลื่อมใสในพระตถาคต ขอความเอิบอิ่มใจอันเป็นของพระตถาคตทั้งปวง จงมีแก่ชนเหล่านั้นตลอดกาลทุกเมื่อ

693.

๖๙๓.

ගතො කල්‍යාණීයං නාථො මහෙන්තෙවං සදෙවකෙ,තෙසං පූජාවිධානං කො මුඛෙනෙකෙන භාසති;

เมื่อพระโลกนาถเสด็จไปยังแม่น้ำกัลยาณี อันหมู่เทพและมนุษย์บูชาอยู่อย่างนี้ ใครเล่าจะสามารถพรรณนาการบูชาของชนเหล่านั้นด้วยปากเพียงปากเดียวได้

694.

๖๙๔.

තතො ගඞ්ගා මනුඤ්ඤඤ්හි සම්පත්තං තං සපුත්තකං,තරඞ්ග මුදු බාහාහි ගහෙත්වා චරණම්බුජෙ;

ลำดับนั้น แม่น้ำอันน่ารื่นรมย์พร้อมด้วยบริวาร ได้เข้าใกล้พระองค์ ใช้แขนอันอ่อนนุ่มคือระลอกคลื่นสัมผัสพระบาทอันประดุจดอกบัว

695.

๖๙๕.

පාදෙ පක්ඛාලයි සම්මා ඵෙණ පුප්ඵුපහාරිකා,තතො තතොතුං ගණ්හිත්වා අකා දෙහස්සනුග්ගහං;

ล้างพระบาททั้งสองอย่างดีด้วยฟองน้ำอันเป็นดุจดอกไม้บูชา จากนั้นก็นำผ้ามาเช็ดถวายการบำรุงพระวรกาย

696.

๖๙๖.

තතො සො යාචිතො සත්ථා නාගසඞ්ඝෙහි වන්දිය,අගමා මණ්ඩපං රම්මං මනොනන්දනමාවහං;

ลำดับนั้น พระศาสดาอันหมู่พญานาคอภิวาทและอาราธนาแล้ว ได้เสด็จไปยังมณฑปอันรื่นรมย์ซึ่งนำความบันเทิงใจมาให้

697.

๖๙๗.

ගන්ත්වා මණ්ඩප මජ්ඣම්හි බුද්ධාරහ මහාසනෙ,නිසීදොභාසයං ආසා රවීව උදයාවලෙ;

เมื่อเสด็จไปถึงท่ามกลางมณฑป ประทับนั่งบนพุทธอาสนะอันรุ่งเรือง ทรงยังทิศทั้งหลายให้สว่างไสว ดุจพระอาทิตย์เหนือยอดเขาอุทัย

698.

๖๙๘.

තතො භික්ඛු නිසීදිංසු පත්ත පත්තාසනෙ තදා,බභාස මණ්ඩපං’තීව සරංව පදුමාකුලං;

ลำดับนั้น เหล่าภิกษุได้นั่งบนอาสนะที่จัดเตรียมไว้ มณฑปนั้นจึงรุ่งเรืองยิ่งนัก ประดุจสระน้ำที่ดารดาษไปด้วยดอกบัว

699.

๖๙๙.

ජනනෙත්තාලිනො’ගම්ම වසී සොම්මමුඛම්බුජෙ,පතන්තා කුසලාමොදෙ ගණ්හන්තා තිත්තිනො ගතා;

หมู่ภมรคือดวงตาของสาธุชน พากันมาอาศัยพระพักตร์อันประดุจดอกบัวอันงดงาม ดื่มด่ำในกลิ่นหอมแห่งกุศลธรรมจนอิ่มเอิบใจ

700.

๗๐๐.

තථා සභික්ඛුකා නාගා මුනිනො රූපසාගරෙ,නෙත්තින්ද මණිනාවාහි පාරං ගන්තුං න තෙ පභු;

เหล่านาคพร้อมด้วยภิกษุทั้งหลาย ไม่อาจข้ามฝั่งมหาสมุทรคือพระรูปของพระมุนี ด้วยเรือคือดวงตาอันเป็นแก้วมณีได้

701.

๗๐๑.

තතො සසඞ්ඝං සුගතං සජනො මණි අක්ඛිකො,සක්කච්චං සකහත්ථෙහි අන්නපානෙන තප්පයී;

ลำดับนั้น พญานาคมณีอักขิกะ ได้อังคาสพระสุคตพร้อมด้วยพระสงฆ์ให้เอิบอิ่มด้วยข้าวน้ำ ด้วยมือของตนโดยเคารพ

702.

๗๐๒.

අථොනීත පත්තපාණිම’ච්චයිත්වා තථාගතං,භත්තිනින්නො නිමන්තෙසි දෙසනත්ථානුමොදනං;

เมื่อพระตถาคตเสวยเสร็จแล้ว พญานาคนั้นได้อภิวาทพระองค์ด้วยความเลื่อมใสยิ่ง แล้วนิมนต์เพื่อทรงแสดงธรรมอนุโมทนา

703.

๗๐๓.

තතො බ්‍රහ්මස්සරො සත්ථා නිච්ඡරං බ්‍රහ්මඝොසනං,විඤ්ඤාපෙන්තො ජනෙ සබ්බෙ සකසද්දෙන දෙසනං;

ลำดับนั้น พระศาสดาผู้มีพระสุรเสียงดุจพรหม ทรงเปล่งพระสุรเสียงก้องกังวาน ทรงยังชนทั้งปวงให้รู้แจ้งในพระธรรมเทศนาด้วยพระสุรเสียงของพระองค์

704.

๗๐๔.

දෙසෙස්වෙවං ජිනො ධම්ම’මනිලාසනකාදිනං,පීතිපාමොජ්ජ ජනනං නිබ්බාණාමත’මාවහං;

พระชินเจ้าทรงแสดงธรรมแก่เหล่านาคเป็นต้นอย่างนี้ อันยังปีติและปราโมทย์ให้เกิด นำมาซึ่งอมตธรรมคือนิพพาน

705.

๗๐๕.

භො භො සුණාථ භුජගා භවසාගරම්හිපාපාරිනක්කමකරාකුල දුග්ගමම්හි,මග්ගා ජනා ඛලු ලභන්ති කදා පතිට්ඨං,ඔහාය බුද්ධථිරසාරතරිං විසාලං;

ดูก่อนพญานาคทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงฟังเถิด ในมหาสมุทรคือภพอันข้ามได้ยาก เต็มไปด้วยศัตรูคือบาปและสัตว์ร้ายมีฉลามและมังกรเป็นต้น ชนทั้งหลายเมื่อละเรือใหญ่คือพระพุทธเจ้าอันมั่นคงและมีสาระเสียแล้ว จะหาที่พึ่งในหนทางได้เมื่อไรกัน

706.

๗๐๖.

ලද්ධාන දුල්ලභතරං මුනිපාතුභූතකාලං චිරෙන භුජගා න පමාදයිත්ථ,ජාතී ජරා මරණ දුක්ඛ පරිද්දවා චසංසාරිකස්ස න තතොප’ගතස්ස හොති;

ดูก่อนพญานาคทั้งหลาย ท่านทั้งหลายได้พบกาลที่พระมุนีอุบัติขึ้นซึ่งหาได้ยากยิ่งในรอบกาลนาน อย่าได้ประมาทเลย ความเกิด ความแก่ ความตาย ความทุกข์ และความคร่ำครวญ ย่อมไม่มีแก่ผู้ที่พ้นไปจากสังสารวัฏนั้นแล้ว

707.

๗๐๗.

තාරුඤ්ඤමම්බුජසිරිංව පරිත්තකාලංපාණං තුසාරලව’සාරතරං ජනානං,භොගං දධාති ජලධිම්හි තරඞ්ගභඞ්ගිංනිච්චං මනො දහති සොකසිඛීභි නානා;

ความเป็นหนุ่มสาวดุจความงามของดอกบัวที่มีเวลาเพียงน้อยนิด ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายหาสาระมิได้ยิ่งกว่าหยาดน้ำค้าง โภคทรัพย์ทั้งหลายย่อมแปรปรวนดุจระลอกคลื่นในมหาสมุทร และใจย่อมถูกไฟคือความโศกต่างๆ เผาผลาญอยู่เป็นนิตย์

708.

๗๐๘.

කත්වාන රාගමිසයො’පි ඛගා දුපඤ්ඤාථිරූපි නාරිකුසුමෙසුපි රූපගිද්ධා,පත්තා’නයං ඛලු පුරෙ පරිහීන ඣානාරූපෙ න රජ්ජථ තතො ඛලු සාධුපඤ්ඤා;

แม้เหล่านกผู้เป็นฤๅษี (ผู้มีปัญญาทราม) ผู้กำหนัดในรูปแม้ในสตรีผู้เปรียบดังดอกไม้ ได้ถึงความพินาศแล้วในกาลก่อน เพราะเสื่อมจากฌาน ดูก่อนท่านผู้มีปัญญาดีทั้งหลาย ท่านทั้งหลายอย่าได้กำหนัดในรูปเลย

709.

๗๐๙.

සද්දානුරාගමනුගොපි පුරෙ සිඛණ්ඩීසුත්වාන මොරි මධුරං ගිරමඤ්ජිතඞ්ගො,ව්‍යාධස්ස හත්ථමගමාසි භවෙසු තස්මානත්ථෙව සද්දසමදුක්ඛකරං ජනානං;

แม้พญานกยูงผู้มีร่างกายอันวิจิตร ในกาลก่อนได้ฟังเสียงอันไพเราะของนางนกยูงแล้ว หลงตามเสียงไป จนต้องตกไปอยู่ในเงื้อมมือของนายพรานในภพนั้นๆ เพราะฉะนั้น สิ่งที่ทำความทุกข์แก่ชนทั้งหลายเสมอด้วยเสียงไม่มีเลย

710.

๗๑๐.

ඔහාය නෙකකුසුමෙසු පරාගරාගංමත්තෙභකුම්භ මගමා මදගන්ධලුද්ධො,භිඞ්ගො පභග්ග තනුකො කරිකණ්ණතාලානත්ථෙව ගන්ධසදිසං තිභවෙසු පාසං;

แมลงภู่ผู้โลภในกลิ่นสาบ ละความยินดีในเกสรดอกไม้หลายชนิดแล้ว เข้าไปสู่กระพุ้งศีรษะของช้างตกมัน มีร่างกายแหลกเหลวเพราะการตบของใบหูช้าง เพราะฉะนั้น บ่วงที่เสมอด้วยกลิ่นย่อมไม่มีในภพทั้งสาม

711.

๗๑๑.

ගම්භීර නීරධිභවො පවුරාසනො’පිමිච්ඡො ගිලිත්ව බලිසං රසගෙධහෙතු,පප්පොති දුක්ඛමතුලං න රසෙසු සාතමත්ථිති මන්ත්ව පජභාථ රසෙසු ගෙධං;

แม้ปลาผู้อาศัยอยู่ในมหาสมุทรลึก มีอาหารอันประเสริฐ แต่เมื่อกลืนเบ็ดเพราะเหตุแห่งความติดใจในรส ย่อมถึงความทุกข์อันหาประมาณมิได้ ท่านทั้งหลายจงรู้ว่าความสุขในรสทั้งหลายไม่มีจริง แล้วจงละความติดใจในรสเสียเถิด

712.

๗๑๒.

භො බුහ්මලොකා’ගත සුද්ධසත්තොබුද්ධත්තමෙව නියතො අපි බොධිසත්තො,ථිසඞ්ගමාය පරිහායි සරජ්ජතො’පිතස්මා හි ඵස්සසදිසො අනයො නවත්ථි;

ดูก่อนท่านผู้เจริญ แม้พระโพธิสัตว์ผู้เป็นสัตว์บริสุทธิ์มาจากพรหมโลก และเป็นผู้เที่ยงแท้ต่อความเป็นพระพุทธเจ้า ก็ยังเสื่อมจากฌานเพราะความกำหนัดยินดีในการสมาคมกับสตรี เพราะฉะนั้น ความพินาศที่เสมอด้วยสัมผัสย่อมไม่มี

713.

๗๑๓.

භෙරණ්ඩ පෙලක කපු’ද්දක හෙතුහීනසත්තාපි දානරුචි දානමණිප්පභාවා,පත්තා’පවග්ග වරසාරපුරං භුජඞ්ගාකො නප්පදාති ධනිකො සිව’මෙසමානො;

แม้สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่มีเหตุ (อเหตุกสัตว์) เช่น นกเภรันฑะ นกเปละ นกกา และนกอุททกะ รวมถึงเหล่านาค ผู้ยินดีในการให้ทาน ด้วยอานุภาพแห่งแก้วมณีคือทาน ก็ยังบรรลุถึงพระนิพพานอันเป็นเมืองที่ประเสริฐและเป็นสาระได้ ดูก่อนท่านผู้มีทรัพย์ทั้งหลาย เมื่อปรารถนาความสุข ใครเล่าจะไม่ให้ทาน

714.

๗๑๔.

පාලෙත්ව සීලම’මලං විසකණ්ඨිකාපිඉන්දස්ස නන්දනවනෙ’සි පියා මහෙසී,තස්මා පසත්ථවිභවං යදි පත්ථයව්හොපාලෙථ සීලම’මලං ඛලු ජිවිතං’ව;

แม้นางนาควิสกันฐิกา เมื่อรักษาศีลอันไร้มลทินแล้ว ก็ได้เป็นพระมเหสีผู้เป็นที่รักของพระอินทร์ในสวนนันทวัน เพราะฉะนั้น หากท่านทั้งหลายปรารถนาสมบัติอันน่าสรรเสริญ ก็จงรักษาศีลอันไร้มลทินประดุจรักษาชีวิตเถิด

715.

๗๑๕.

සග්ගො විසාල රතනාලය සම්පකිණ්ණොසානන්ද’මන්ද සුරසුන්දරි සුන්දරො සො,ඵුල්ලම්බුජාකර වනාදිහි නන්දනීයොතත්ථාමරා විය’මරා’විරතං රමන්ති;

สวรรค์นั้นกว้างขวาง ดารดาษไปด้วยวิมานแก้วมณี งดงามด้วยเหล่านางฟ้าผู้มีความยินดีอย่างยิ่ง น่ารื่นรมย์ด้วยสระบัวที่บานสะพรั่งและป่าไม้เป็นต้น เหล่าเทพยดาย่อมรื่นรมย์อยู่ในสวรรค์นั้นอย่างไม่หยุดหย่อนประดุจผู้ไม่รู้จักตาย

716.

๗๑๖.

තම්හාපි භො රුචිර බ්‍රහ්මනිකාය භුතිරම්මා තතොපි මහිතං අමතං වරිට්ඨං,තස්මාත්තකාම නිරතා ජනතා සපඤ්ඤාතණ්හක්ඛයාය සතතං වීරියං කරොථ;

ดูก่อนท่านทั้งหลาย สมบัติในหมู่พรหมอันรุ่งเรืองย่อมรื่นรมย์ยิ่งกว่าสวรรค์นั้น และอมตธรรม (นิพพาน) อันเป็นที่บูชาย่อมประเสริฐยิ่งกว่าพรหมโลกนั้น เพราะฉะนั้น ชนผู้มีปัญญาผู้ปรารถนาประโยชน์ตน จงหมั่นทำความเพียรเพื่อความสิ้นไปแห่งตัณหาอยู่เป็นนิตย์เถิด

717.

๗๑๗.

එවං සද්ධම්මමග්ගං වරමති සුගතො දෙසයි පන්නගානංසුත්වා තෙ සම්පහට්ඨා මහමහමකරුං නිජ්ජරාදීහි සද්ධිං,තෙසං වෙ දෙසනායං සුරවිටපි සමා සාත්ථිකා තත්ථ ජාතාසො නාථො තඤ්ච ධම්මං භගවති තනයා තෙ ච වො පාලයන්තු

พระสุคตผู้มีพระปัญญาอันประเสริฐ ทรงแสดงทางแห่งพระสัทธรรมแก่เหล่านาคอย่างนี้ นาคเหล่านั้นฟังแล้วมีใจยินดีอย่างยิ่ง ได้กระทำการบูชาขนานใหญ่ร่วมกับเหล่าเทวดาเป็นต้น ในการแสดงธรรมนั้น ประโยชน์อันเปรียบด้วยต้นไม้ทิพย์ได้บังเกิดขึ้นแก่พวกเขา ขอพระโลกนาถพระองค์นั้น พระธรรมนั้น และพระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าเหล่านั้น จงรักษาท่านทั้งหลายเถิด

කල්‍යාණි දෙසාගමනං.

การเสด็จไปยังแคว้นกัลยาณี

718.

๗๑๘.

නගාධිරාජෙ සුමනාභිධානෙවසං සුමෙධො සුමනාභිධානො,දෙවො තදා’ගම්ම සපාරිසජ්ජොකල්‍යාණියං තත්ථ ඵණීහි සද්ධිං;

ในกาลนั้น เทพเจ้าผู้มีปัญญาดีนามว่าสุมนะ ผู้อาศัยอยู่ ณ ยอดภูเขาชื่อสุมนะ พร้อมด้วยบริวาร ได้มายังแคว้นกัลยาณีนั้นพร้อมกับเหล่านาค

719.

๗๑๙.

දත්වා’පවග්ගස්ස නිදානදානංසුත්වාන ධම්මං සුතිසීතිභුතං,පහට්ඨචිත්තො උපගම්ම බුද්ධංනත්වාහ එවං කතපඤ්ජලීකො;

ได้ถวายทานอันเป็นเหตุแห่งพระนิพพาน ได้ฟังธรรมอันทำให้เกิดความสงบเย็น มีใจยินดีแล้ว เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้า ถวายบังคมแล้วประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า

720.

๗๒๐.

න වෙ ඵණීනං නපි මානුසානංනානිම්මිසානං න පිතාමහානං,හිතත්ථ මෙවාඛිල ලොකනාථාජායන්තී ලොකෙ කරුණාගුණග්ගා;

พระโลกนาถทั้งหลายผู้มีพระกรุณาคุณอันยอดเยี่ยม ย่อมอุบัติขึ้นในโลกเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่โลกทั้งปวง มิใช่เพียงเพื่อประโยชน์ของเหล่านาค มนุษย์ เทวดา หรือพรหมเท่านั้น

721.

๗๒๑.

අන්තොගධා නූන මයම්පි තුය්හංදයාය තස්මා ඵණීනං විමෙසං,කරොහි මය්හං භවනම්හි ධීරපාදං’සුනා’තීව පවිත්තරූපං;

ข้าพระองค์ทั้งหลายย่อมรวมอยู่ในความพระกรุณาของพระองค์เป็นแน่ ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นปราชญ์ เพราะฉะนั้น เพื่อประโยชน์แก่เหล่านาคเหล่านี้ ขอพระองค์โปรดประดิษฐานรอยพระบาทอันบริสุทธิ์ยิ่งไว้ในที่พำนักของข้าพระองค์ด้วยเถิด

722.

๗๒๒.

යො’යං නගො දිස්සති’තො පුරත්ථභුමඞ්ගනා මොලිසිරිං වහන්තො,සමන්තකූටොති සමන්තචක්ඛුජානාති ලොකො වසතිං මමෙතං;

ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุรอบคอบ ภูเขานี้ที่ปรากฏอยู่ทางทิศตะวันออก ทรงความงามประดุจมงกุฎของนางกุมภี (แผ่นดิน) โลกย่อมรู้จักภูเขาอันเป็นที่อยู่ของข้าพระองค์นี้ว่า สมันตกูฏ

723.

๗๒๓.

යො නීල නානා වනරාජි රාජිතොආසාර ධාරා ගිරි නිජ්ඣරාකුලො,ආපීත නීලාරුණ පල්ලවාවලීජිමූතකූටො විය භාති උග්ගතො;

ภูเขาใดรุ่งเรืองด้วยแนวป่าสีเขียวนานาพรรณ สะพรั่งไปด้วยสายธารน้ำตกจากขุนเขา มีแถวแห่งใบอ่อนสีเหลือง เขียว และแดง ปรากฏเด่นตระหง่านประดุจยอดเมฆ

724.

๗๒๔.

යො සින්ධුවාරිං උරසා පභෙජ්ජආගම්ම තෙ පාදපණාම හෙතු,විජ්ජොතමානො වියචක්කපාණිමහාති තුඞ්ගග්ග ධරාධරින්දො;

ภูเขาใดประดุจผ่ากระแสน้ำในมหาสมุทรด้วยอก เข้ามาเพื่อถวายบังคมพระบาทของพระองค์ รุ่งเรืองประดุจพระนารายณ์ผู้ทรงจักร เป็นจอมภูเขาที่สูงตระหง่านยิ่งนัก

725.

๗๒๕.

ගඞ්ගාවධූ කුටකිරීටධාරීසාමන්ත සෙලින්ද චමූපතීකො,යො’යං ධරාධාර මහාමහීපොර රාජ ලඞ්කා නගරඞ්ගණම්හි;

ภูเขาใดเป็นประดุจมหากษัตริย์ผู้ค้ำจุนแผ่นดิน ทรงมงกุฎคือยอดเขาที่มีแม่น้ำคงคาไหลผ่าน เป็นจอมทัพแห่งขุนเขาโดยรอบ รุ่งเรืองอยู่ในปริมณฑลแห่งเกาะลังกา

726.

๗๒๖.

පාරොහ දන්තො චිතකූට කුම්භොඅනෙක සොණ්ඩික්ඛ සවන්ති හත්ථො,යො නිජ්ඣරාසාර මදප්පවාහොගජොරිවා’භාති සුරාධිපස්ස;

ภูเขาใดมีรากไม้เป็นงา มียอดเขาอันวิจิตรเป็นกระพอง มีสายน้ำตกมากมายเป็นงวง มีกระแสน้ำตกที่ไหลหลั่งเป็นน้ำมันตกมัน ปรากฏรุ่งเรืองประดุจพญาช้างของพระอินทร์

727.

๗๒๗.

සම්ඵූල්ල පුප්ඵත්ථබකා’නපත්තාසත්ධත්ත රත්තඞ්කුරමොලිමාලා,කන්තාලතා’ලිඞ්ගිත ඛන්ධදෙහාතිට්ඨන්ති භූපාව යහිං කුජින්දා;

บนภูเขานั้น เหล่าต้นไม้ใหญ่ตั้งตระหง่านประดุจพระราชา มีช่อดอกไม้บานสะพรั่งและใบไม้หนาแน่น มีมาลัยคือยอดอ่อนสีแดงสด มีลำต้นอันเถาวัลย์ที่สวยงามโอบรัดไว้

728.

๗๒๘.

සිද්ධඞ්ගනා රත්තපදම්බුජාලීසම්හින්න හත්ථාභරණාලි යුත්තා,කෙකීකලාපුප්පල මාලමාලීසිලාතලාකඤ්ජ නිභන්ති යත්ථ;

บนภูเขานั้น แผ่นศิลาและสระบัวรุ่งเรืองไปด้วยเหล่านางสิทธางคณาผู้มีฝ่าเท้าแดงดุจดอกบัว ประดับด้วยเครื่องประดับข้อมือที่ส่องประกาย มีพวงมาลัยดอกอุบลและแพนหางนกยูง

729.

๗๒๙.

මඞ්ගුර පාඨීන සවඞ්ක සිඞ්ගුරොහිච්ච මුඤ්ජා?මර පාවුසෙහි,කුලීරනක්කාද’නිමෙසකෙහිනිකීළීතං දද්දර රත්තපෙහි;

ในสระนั้น ดารดาษไปด้วยปลาดุก ปลาเค้า ปลาหลังโก่ง ปลาแขยง ปลาตะเพียน ปลาช่อน ปู จระเข้ และปลาอื่นๆ ที่แหวกว่ายเล่นสนุกสนานกับเหล่านกและสัตว์น้ำ

730.

๗๓๐.

නිච්චඤ්හි සංරාව විරාචිතානංබලාක කාදම්බ කදම්බකානං,ආපානසාලා විය සාරසානංහංසාලිනං මඞ්ගල වාසභූතං;

ภูเขานั้นก้องกังวานด้วยเสียงร้องของเหล่านกกระยาง นกเป็ดน้ำ และนกกระทุง เป็นประดุจสถานรื่นเริงของเหล่านกกระเรียน และเป็นที่พำนักอันเป็นมงคลของฝูงหงส์

731.

๗๓๑.

නිරන්තරාමොද මුදාවගෙහිසුඵුල්ල කොකාස’රවින්දකෙහි,සොගන්ධි’කින්දීවර කෙරවෙහිකිඤ්ජක්ඛ ඡන්නණ්ණතලෙහි චිත්තං;

สระน้ำนั้นน่ารื่นรมย์ด้วยกลิ่นหอมที่อบอวลอยู่ไม่ขาดสาย มีดอกบัวแดงและดอกบัวหลวงบานสะพรั่ง มีดอกบัวสายสีน้ำเงินและดอกบัวขาวที่หอมกรุ่น มีพื้นน้ำที่วิจิตรด้วยเกสรดอกไม้ที่ร่วงหล่นปกคลุม

732.

๗๓๒.

සීතච්ඡ සාතොදක සම්පපුණ්ණසරොජිනී ලඞ්කත භුමිභාගො,යො’යං පුරෙ භාති මනුඤ්ඤරූපොසමන්තකූටො ස සමන්තකූටො;

ภูเขาใดปรากฏอยู่เบื้องหน้าอย่างน่ารื่นรมย์ มีพื้นที่ประดับประดาด้วยสระบัวอันเต็มไปด้วยน้ำที่ใสเย็นและมีรสอร่อย ภูเขานั้นคือสมันตกูฏ

733.

๗๓๓.

දලිත විපිනසණ්ඩා යත්ථ සෙලෙ සමන්තාසමුපගත ජනානං චිත්තමාමොදයන්ති,මධුක වට කරෙරි බොධි ජම්බීර භල්ලිඛදිර’භය කදම්බා ඵුල්ල සෙල්ලූ පලාසා;

บนภูเขานั้น มีหมู่ไม้ป่าที่บานสะพรั่งอยู่โดยรอบ ทำให้ใจของผู้ที่มาถึงรื่นรมย์ มีต้นมะซาง ต้นไทร ต้นแคฝอย ต้นโพธิ์ ต้นมะนาว ต้นรัก ต้นสีเสียด ต้นสมอไทย ต้นกระทุ่ม ต้นพิกุลที่บานสะพรั่ง และต้นทองกวาว

734.

๗๓๔.

පණස’මත පිලක්ඛා කණ්හවණ්ට’ක්ඛ චිඤ්චාලබුජ බදරි නීපා ඵන්දනි’න්දීවරාවමකුල’සන පියාලා ගද්දභණ්ඩ’ජ්ජුනා චකමුක සල්ල තින්දු’දුම්බරම්බස්ස’කණ්ණා;

มีต้นขนุน ต้นมะม่วง ต้นเลียบ ต้นมะขาม ต้นหาด ต้นพุทรา ต้นกระทุ่ม ต้นตะเคียน ต้นอินทนิล ต้นพิกุล ต้นประดู่ ต้นพยาแล ต้นโพธิ์บาย ต้นกุ่ม ต้นหมาก ต้นสน ต้นมะพลับ ต้นมะเดื่อ ต้นมะม่วง และต้นรัง

735.

๗๓๕.

පුන්නාග චම්පක දුමුප්පල දාඩිමා චඛජ්ජූරි තාල ගිරිමල්ලික’සොක තාලා,හින්තාල නාග නිවුලා යුගපත්ත’රිට්ඨසෙතම්බ එරවතකාපි ච කෙතකා ච

มีต้นสารภี ต้นจำปา ต้นกรรณิการ์ ต้นทับทิม ต้นอินทผลัม ต้นตาล ต้นมะลิป่า ต้นอโศก ต้นเป้ง ต้นบุนนาค ต้นจิก ต้นกาหลง ต้นมะคำดีควาย ต้นมะม่วงขาว ต้นมะนาวเทศ และต้นลำเจียก

736.

๗๓๖.

සමඵුල්ලභණ්ඩි සුමන’ජ්ජක යූථිකා චවාසන්ති චිත්තක ජපා රවිමාලතී ච,කුන්දස්ස’මාරක කුරණ්ඩක බීජපූරසෙඵාලිකා ච තිණසූල සමීරණා ච;

มีต้นพุดซ้อน ต้นมะลิ ต้นกะเพรา ต้นพุทธชาด ต้นมะลิวัลย์ ต้นเจตมูลเพลิง ต้นชบา ต้นมะลิลา ต้นดอกขจร ต้นหงอนไก่ ต้นส้มซ่า ต้นกรรณิการ์ และต้นหญ้าขัด

737.

๗๓๗.

වොචු’ච්ජු කීචක හලිද්දි විළඞ්ගි බිම්බිනීලී වචා’තිවිසාලාබු ච නාගවල්ලී,වල්ලීහ සාරද’පරාජිතවාරු’සීරාඵලාදි නෙක වනරාජි විරාජිතො සො;

ซึ่งประดับด้วยแนวป่าไม้นานาชนิดที่มีผลไม้เป็นต้น มีต้นอ้อย ต้นไผ่ ต้นขมิ้น ต้นเบญจกานี ต้นตำลึง ต้นคราม ต้นว่านน้ำ ต้นอติวิสา ต้นน้ำเต้า และต้นพลู เถาวัลย์ ต้นสาระ ต้นอัญชัน ต้นวารี และต้นหญ้าแฝก

738.

๗๓๘.

තිට්ඨන්ති කෙචි තරවො සුරභිං කිරන්තාතත්ථෙව කෙචි ඵලිතා මධුරප්ඵලානි,අන්දොලිතා ඵලිතපල්ලවිතා ලතායොසන්ධාරයං විටප ජත්තුසු භන්ති කෙචි;

ต้นไม้บางต้นตั้งอยู่และส่งกลิ่นหอม บางต้นก็ออกผลไม้รสหวาน เถาวัลย์ที่แกว่งไกว ออกผลและแตกยอดอ่อน บางต้นก็ปรากฏว่าพันรัดอยู่ที่กิ่งก้าน

739.

๗๓๙.

සාමන්තගෙ ජනගණෙ සතතං දුමින්දාසම්පීණයන්ති දලිතා ඵලිනො ච යස්මිං,තෙ අව්හයන්ති විය ලොචන ගොචරෙහිවාතෙ’රිතෙහි තරුණාරුණ පල්ලවෙහි;

ซึ่งต้นไม้ใหญ่ทั้งหลายที่อยู่โดยรอบ ย่อมทำให้หมู่ชนที่มาถึงมีความอิ่มเอมใจด้วยผลไม้ที่สุกงอม ในที่นั้น ต้นไม้เหล่านั้นประหนึ่งว่ากวักมือเรียกด้วยยอดอ่อนสีแดงอรุณที่พัดไหวไปตามลม อันเป็นสิ่งที่ปรากฏแก่สายตา

740.

๗๔๐.

තස්මිං වනෙ වනසුරා නිජවසුන්දරීහිරම්මෙ සිලාතලදහෙ සිකතාතලෙ ච,නච්චන්ති තන්ති තුරියානි ච වාදයන්තිගායන්ති මාලභරිනො සතතං පතීතා;

ในป่านั้น เทพารักษ์พร้อมด้วยนางอัปสรของตน บนแผ่นหินที่สวยงามและบนหาดทราย ย่อมร่ายรำ บรรเลงเครื่องสาย และขับร้อง เป็นผู้ประดับพวงมาลัย มีความยินดีอยู่เสมอ

741.

๗๔๑.

සිද්ධා ච සිද්ධවනිතා හි තහිං තහිං තෙදිබ්බන්ති පුප්ඵඵල පත්තරසාහිනන්දි,අච්ඡන්ති තත්ථ ගිරිපාදප රාමණෙය්‍යෙයොගෙහි සඞ්ගත මනා බහිතාපසාපි;

เหล่าสิทธาและนางสิทธาในที่นั้นๆ ย่อมรื่นรมย์ ยินดีในรสของดอกไม้ ผลไม้ และใบไม้ ย่อมนั่งอยู่ในที่รื่นรมย์เชิงเขา แม้เหล่าดาบสผู้มีบาปอันลอยแล้ว มีจิตตั้งมั่นในโยคะก็เช่นกัน

742.

๗๔๒.

තස්මිං වනෙ හරිණ රොහිත පුණ්ඩරීකගොකණ්ණ සල්ල සස ජම්බුක සූකරා ච,සාඛාමිගෙ’ණිවග බබ්බු රුරූ කුරුඞ්ගගොධා’ඛු පම්පක කපී ගවයා ච’නෙකා;

ในป่านั้น มีกวาง กวางโรหิต กวางเผือก โคป่า เม่น กระต่าย สุนัขจิ้งจอก และหมูป่า ลิง กวางเอณี พังพอน กวางรูรู กวางคุรุงคะ ตะกวด หนู ตัวนิ่ม ลิง และกระทิงมากมาย

743.

๗๔๓.

තෙ වග්ග වග්ග චරිනො හයමාරකාදීනානා චතුප්පදගණා මුදිතා වසන්ති,පක්ඛීපි කොසිය කපොතක නීලගීවධඞ්කා’ට ලාප පරපුට්ඨ මධුබ්බතාව;

สัตว์สี่เท้าหลายชนิดเหล่านั้นที่เดินเป็นฝูงๆ เช่น เสือดาว ย่อมอาศัยอยู่ด้วยความยินดี แม้เหล่านก เช่น นกฮูก นกพิราบ นกคอสีน้ำเงิน นกกา นกกระจาบ นกกาเหว่า และแมลงภู่

744.

๗๔๔.

නිජ්ජිව්හ දින්දිහ චකොරක සාළිකා චචක්කව්හ කීර කුරරා කුලලා ච කඞ්කා,චිත්‍රච්ඡදා මධුර කූජක නෙකපක්ඛීසඞ්ගම්ම යත්ථ නිවසන්ති මනුඤ්ඤරූපා;

จักจั่น นกต้อยตีวิด นกนกกระทา นกสาลิกา นกจักรพาก นกแก้ว นกออก นกเหยี่ยว และนกตะกรุม นกหลายชนิดที่มีปีกสวยงามและส่งเสียงไพเราะ ย่อมมารวมกันอาศัยอยู่ในที่นั้นอย่างน่ารื่นรมย์

745.

๗๔๕.

තෙසං වනන්තමථ නාටකමණ්ඩලා’චගීතාලයං විය අහොසි ච ගායකානං,ආපානභුමි සදිසං මිගපක්ඛිකානංනිච්චුස්සවං රතිකරං නයනාභිරාමං;

ป่าแห่งนั้นจึงเป็นเหมือนโรงละคร และเป็นที่ขับร้องของนักร้อง เป็นเหมือนที่รื่นเริงของสัตว์และนก มีการฉลองอยู่เป็นนิจ เป็นที่รื่นรมย์ใจและน่าดูชม

746.

๗๔๖.

එවං විධො විපිනරාජි විරාජිතෙහිකූටෙහි නෙකසුර සුන්දරි මණ්ඩිතෙහි,අත්‍යුච්ච නීලසිඛිගීව සමාන වණ්ණොඑසො සමන්තගිරි මෙ වසතී මුනින්ද;

ข้าแต่พระมุนีผู้เป็นจอมปราชญ์ ภูเขาสมันตะนี้เป็นที่อยู่ของข้าพระองค์ ซึ่งประดับด้วยแนวป่าและยอดเขาที่เหล่านางฟ้ามากมายประดับประดาแล้ว มีสีเหมือนคอของนกยูงสีน้ำเงินที่สูงตระหง่าน

747.

๗๔๗.

එවං පතීත මනසො සුමනාභිධානොවත්වාන නත්වමසමං ගමනොපයුත්තං,කාසාථ සොපි මුනි තස්ස වචං පටිච්චසබ්භික්ඛු නික්ඛමි ජිනො ගගනායනම්හි;

เทพบุตรนามว่าสุมนะผู้มีจิตยินดีอย่างนี้ กล่าวแล้วถวายบังคมพระบาทอันหาที่เปรียบมิได้ ในกาลนั้น พระชินเจ้าผู้ทรงรับคำของเขาแล้ว ก็เสด็จขึ้นสู่ท้องฟ้าพร้อมด้วยภิกษุทั้งปวง

748.

๗๔๘.

නිච්චෙතනාපි ගිරිපාදප ආදයොපිනාගා සුපණ්ණ මිග පක්ඛික හෙතුකාපි,විජ්ජාධරාමර’සුරා චතුරාණනාපිසඞ්ගම්ම’කංසු සුමනා මහමබ්භුතං තෙ;

แม้แต่สิ่งที่ไม่มีชีวิต มีภูเขาและต้นไม้เป็นต้น พญานาค ครุฑ สัตว์ป่า และนกทั้งหลาย วิทยาธร เทวดา อสูร และพระพรหมสี่หน้า ต่างก็มารวมกันด้วยใจยินดี กระทำการบูชาอันน่าอัศจรรย์ยิ่งใหญ่

749.

๗๔๙.

මුනින්දෙ පයන්තෙ සමිද්ධං තිලොකංගිරින්දාභිනන්දා දුමින්දා පබුද්ධා,මිගින්දා සුතුට්ඨා ඛගින්දා සුඝුට්ඨාපවුට්ඨො මහින්දො පණට්ඨො නිදාඝො;

เมื่อพระจอมมุนีเสด็จไป โลกทั้งสามก็รุ่งเรือง ภูเขาใหญ่ทั้งหลายก็ยินดี ต้นไม้ใหญ่ทั้งหลายก็เบ่งบาน พญาสัตว์ป่าทั้งหลายก็ยินดี พญานกทั้งหลายก็ส่งเสียงกึกก้อง ฝนก็ตกลงมา ความร้อนก็อันตรธานไป

750.

๗๕๐.

ගච්ඡන්තෙ ගගනායනෙන සුගතෙ භානු’සි සන්තො තදාවාරෙසුං සූරියාතපඤ්ච ජලදා සිඤ්ජිංසු භුම්‍යා ජලං,මන්දාමන්ද සුගන්ධ මුද්ධ පවනො පාපෙති සිතං සුඛං,දෙවාදි ධජ ඡත්ත චාමරකරා පූජෙන්ති මානෙන්ති ච;

เมื่อพระสุคตเสด็จไปทางอากาศ แสงอาทิตย์ก็สงบลงในเวลานั้น เมฆทั้งหลายก็บังแสงอาทิตย์ และโปรยปรายน้ำลงบนพื้นดิน ลมบนที่มีกลิ่นหอมอ่อนๆ พัดพาความเย็นสบายมาให้ เทวดาทั้งหลายถือธง ฉัตร และจามร บูชาและให้ความเคารพ

751.

๗๕๑.

සන්නීර හින්තාල’ග සින්දි පූගතාලම්බසාලාදි මහීරුහිත්දා,තිට්ඨන්ති තෙ චාමරහත්ථකා’වපුප්ඵෙහි ඡන්නො ගගනඞ්ගනොපි;

ต้นมะพร้าว ต้นเป้ง ต้นอินทผลัม ต้นหมาก ต้นตาล ต้นมะม่วง ต้นสาละ และต้นไม้อื่นๆ ต่างก็ยืนอยู่ราวกับถือจามร แม้แต่ท้องฟ้าก็ปกคลุมไปด้วยดอกไม้

752.

๗๕๒.

අනෙන විධිනා ජගදෙක නාථොපවත්තමානෙසු මහාමහෙසු,දිසඤ්ච විදිසං පරිපූරයන්තොජබ්බණ්ණරංසීහි අගා නගින්දං;

ด้วยวิธีนี้ พระโลกนาถผู้เป็นที่พึ่งหนึ่งเดียวของโลก เมื่อมหามหรสพกำลังดำเนินไป ทรงแผ่รัศมี ๖ สีไปทั่วทิศและทิศเฉียง เสด็จไปยังภูเขาอันประเสริฐ

753.

๗๕๓.

තස්මිං සමන්තනගමුද්ධනි ලොකනාථොඡබ්බණ්ණරංසි නිකරං දිසි පත්ථරන්තො,භික්ඛූහි සො පරිවුතො පරසාගරන්තංඔලොකයං ඨිතිමකාසි අඅනොමවණ්ණො;

ณ ยอดเขาสมันตะนั้น พระโลกนาถ ทรงแผ่รัศมี ๖ สีไปทั่วทิศ ทรงแวดล้อมด้วยภิกษุทั้งหลาย ทรงทอดพระเนตรไปยังฝั่งทะเลโพ้น ทรงยืนอยู่ด้วยพระฉวีวรรณอันเลิศ

754.

๗๕๔.

ලඞ්කාවධූ සුමනකූට කිරීට කූටංසජ්ජෙසි’නග්ඝ ජන රාජ මණී මහන්තො,ඉච්ඡත්ථදං සිවදමප්පටිමං තිලොකෙතං’දානි භො භජථ සෙවථ සබ්බකාලං;

หญิงสาวคือเกาะลังกา ได้ประดับยอดมงกุฎคือยอดเขาสุมนกูฏ ด้วยรัตนมณีอันล้ำค่าของมหาชนและพระราชา ซึ่งให้สิ่งที่ปรารถนา ให้ความเกษม และไม่มีสิ่งใดเปรียบในโลกทั้งสาม ดูก่อนท่านทั้งหลาย บัดนี้จงบูชาและบำรุงรักษาสิ่งนั้นตลอดกาลทุกเมื่อ

755.

๗๕๕.

කාසුං තදා සුරවරා සුරසුන්දරීහිලඞ්කාය සෙලසිඛරෙසු මහාසමජ්ජං,වජ්ජිංසු භෙරි විකතී සයමෙව සබ්බාභස්සිංසු දිබ්බකුසුමාභරණා නභම්හා;

ในเวลานั้น เทวดาผู้ประเสริฐพร้อมด้วยนางฟ้าผู้เลอโฉม ได้กระทำมหาสมาคมบนยอดเขาแห่งลังกา กลองและเครื่องดนตรีทุกชนิดก็บรรเลงขึ้นเอง ดอกไม้ทิพย์และเครื่องประดับก็ร่วงหล่นลงมาจากท้องฟ้า

756.

๗๕๖.

ලඞ්කම්බරං නිඛිලමාසි ච ඡත්තඡත්තංනානා විරාග ධජ කෙතු සමාකුලඤ්ච,නානාසුගන්ධ කුසුමාදි දිසන්තරාලං,නානග්ඝිකාවලි විරාජිත මන්තළික්ඛං;

ท้องฟ้าทั่วเกาะลังกาดาดดาษไปด้วยฉัตร และเต็มไปด้วยธงและธงชัยหลากสี ทิศานุทิศเต็มไปด้วยดอกไม้และกลิ่นหอมนานาชนิด อากาศก็สว่างไสวด้วยพวงมาลัยอันมีค่าต่างๆ

757.

๗๕๗.

තස්මිං දිනෙ’සි රතනං මණිතොරණෙහිදීපාලි පුණ්ණඝටපන්තීහි දස්සනීයං,සම්බුද්ධ දෙහපරිතොගත ඡප්පභාහිරත්තං නභාවනි චරාචර සබ්බදබ්බං;

ในวันนั้น รัตนะทั้งหลายก็งดงามด้วยซุ้มประตูที่ประดับด้วยแก้วมณี และด้วยแถวของประทีปและหม้อน้ำอันเต็มเปี่ยม ด้วยรัศมี ๖ สีที่แผ่ออกจากพระวรกายของพระสัมพุทธเจ้า ท้องฟ้า พื้นดิน สิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิตทั้งปวงก็ถูกอาบด้วยรัศมี

758.

๗๕๘.

මාලාවතංස සමකා ගිරයො සමන්තාහුත්වා නමන්ති ච භමන්ති සචෙතනා’ව,සබ්බෙපි තත්ථ තරවොච ලතාදයො චනච්චන්ති දිබ්බනටකා විය ඔනතග්ගා;

ภูเขาทั้งหลายโดยรอบก็เป็นเหมือนมีพวงมาลัยเป็นเครื่องประดับ ต่างก็โน้มตัวลงและหมุนวนไปมาเหมือนมีชีวิต ต้นไม้และเถาวัลย์ทั้งปวงในที่นั้น ก็เอนปลายลงราวกับกำลังร่ายรำเหมือนนักฟ้อนรำทิพย์

759.

๗๕๙.

එවං තදා මහත විම්හය පාටිහෙරෙබුද්ධානුභාව ජනිතෙ ඉධ වත්තමානෙ,තත්වාන ධීරචරණං සමනො සුධාසීඑවං වදී පරම පිතිමනො උදග්ගො;

เมื่ออัศจรรย์อันยิ่งใหญ่เช่นนี้ ซึ่งเกิดจากพุทธานุภาพกำลังปรากฏขึ้นในที่นี้ พระสมณะผู้มีปัญญาดี ได้กราบลงที่พระบาทของพระผู้มีความเพียร แล้วกล่าวด้วยใจที่เปี่ยมด้วยปีติยินดีอย่างยิ่งว่า

760.

๗๖๐.

යෙ තෙ මුදු කොමල රත්තපාදාසුරත්ත ඵුල්ලම්බුරුහොපමානා,වට්ටානුපුබ්බායත අඞ්ගුලිකාසුතම්බතුඞ්ගග්ග නඛාවලීකා;

พระบาทของพระองค์นั้นอ่อนนุ่ม ละมุนละไม และแดงระเรื่อ เปรียบเหมือนดอกบัวแดงที่บานสะพรั่ง มีพระองคุลีกลมกลึงเรียวยาว มีแถวพระนขาสีแดงเข้มและมีปลายสูง

761.

๗๖๑.

සුවණ්ණකුම්මු’න්නත පාදපිට්ඨිනිගුළ්හ ගොප්ඵායත පණ්හිභාගාසමච්ඡමායං සකලං පතිට්ඨිතාන ලිම්පතෙ සුච්ඡවිතා රජාදි;

หลังพระบาทสูงขึ้นเหมือนหลังเต่าทอง มีข้อพระบาทซ่อนอยู่ และมีส้นพระบาทเรียวยาว ประดิษฐานอยู่บนพื้นดินอย่างสม่ำเสมอทั่วทั้งพระบาท พระฉวีวรรณอันบริสุทธิ์ไม่แปดเปื้อนด้วยธุลีเป็นต้น

762.

๗๖๒.

සම්මත්ත හත්ථොසභ හංස සීහසමාන ලීලාය යහිං පයාති,නින්නුන්නතා භෙරිතලා’ව භුමිහොතාථ පුප්ඵාදි සුමණ්ඩිතා ච;

ดุจช้างที่ฝึกดีแล้ว โคอุสภะ หงส์ และราชสีห์ เสด็จไปในที่ใดด้วยลีลาอันสง่างาม พื้นดินที่ขรุขระก็ราบเรียบเหมือนหน้ากลอง และประดับประดาด้วยดอกไม้เป็นต้น

763.

๗๖๓.

අපෙන්ති මග්ගා සයමෙව ඛාණුසකණ්ටමූලා කඨලා ච සබ්බෙ,ගම්භීර නීරාපග පඞ්කදුග්ගාහිත්වා සභාවං රමණීයමෙන්ති;

ตอไม้ทั้งหลายก็หายไปจากทางเอง ทั้งหนามและกรวดหินทั้งปวง แม่น้ำลึกที่มีน้ำขุ่นและโคลนตมที่ข้ามยาก ก็ละสภาพเดิมไปกลายเป็นที่น่ารื่นรมย์

764.

๗๖๔.

වජන්ති භුමිං ගිරයො පුරත්ථපසාරිතෙ පාදවරෙ ජිනස්ස,නිබ්බාති අග්ගී නරකොදරෙපිගණ්හන්ති පාදෙ පදුමාදයො ච;

ภูเขาทั้งหลายก็จมลงสู่พื้นดินเบื้องหน้า เมื่อพระบาทอันประเสริฐของพระชินเจ้าเหยียบลงไป แม้ไฟในนรกก็ดับลง และดอกบัวเป็นต้นก็รองรับพระบาท

765.

๗๖๕.

ඉදඤ්හි තෙ පාදතලෙ යතීසසනාභි නෙමි ඝටිකාවලීහි,සුසණ්ඨිතං චා’රසහස්සවන්තංසන්දිස්සතෙ චක්කවරං මහන්තං;

ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่แห่งฤๅษี ที่ใต้ฝ่าพระบาทของพระองค์นี้ ปรากฏจักรแก้วอันยิ่งใหญ่ที่จัดวางอย่างดี มีดุม กง และซี่ล้อพันซี่

766.

๗๖๖.

තමෙව චක්කං පරිවාරයිත්වාසිරිවච්ඡ සොවත්ථි’වතංසකා ච,පාසාද භද්‍රාසන පුණ්ණපාතිසිතාතපත්තාසි මයූරහත්ථා;

ล้อมรอบจักรนั้น มีสิริวัจฉะ สวัสดิกะ และพวงมาลัย ปราสาท บัลลังก์อันประเสริฐ หม้อน้ำเต็ม ฉัตรขาว ดาบ และพัดหางนกยูง

767.

๗๖๗.

නීලාදිභෙදා කමලුප්පලා චසමෙරු සත්තද්දි මහාසමුද්දා,සත්තාපගා සත්ත මහාසරා චහිමාලයො චක්කවාළද්දිකො ච;

ดอกบัวหลวงและดอกบัวสายชนิดต่างๆ มีสีนิลเป็นต้น เขาพระสุเมรุ ภูเขาสัตตบรรพต และมหาสมุทรทั้งหลาย แม่น้ำ ๗ สาย สระใหญ่ ๗ สระ ภูเขาหิมพานต์ และจักรวาลเป็นต้น

768.

๗๖๘.

චන්දක්කතාරා ච ඡදෙවලොකාපිතාමහාවාස මනුස්සලොකං,සුවණ්ණ නාවා සිවිකා ච සඞ්ඛංකෙලාසසෙලං ධජතොරණා ච;

พระจันทร์ พระอาทิตย์ และดวงดาว เทวโลก ๖ ชั้น พรหมโลก และมนุษยโลก เรือทอง วอ และสังข์ เขาไกรลาส ธง และซุ้มประตู

769.

๗๖๙.

චින්තාමණුණ්හීස සවච්ඡ ධෙනූමීනද්වයං චක්කවත්ති සසෙනො,සීහ’ස්ස මාතඞ්ග වියග්ඝරාජාහංසොසභො කිම්පුරිසො මයූරො;

แก้วจินดามณี พระอุณหิส แม่โคนมพร้อมลูกน้อย ปลาคู่ พระเจ้าจักรพรรดิพร้อมด้วยกองทัพ ราชสีห์ ม้า ช้าง พญาเสือโคร่ง หงส์ โคอุสภะ กินนร และนกยูง

770.

๗๗๐.

කොඤ්චා ච එරාවණ හත්ථිරාජාසචක්කවාකා මකරාදයො ච,නානා මහාමඞ්ගල ලක්ඛණා තෙවිරොචමානා විලසන්ති නිච්චං;

นกกระเรียน และพญาช้างเอราวัณ นกจักรพราก และมกรเป็นต้น ลักษณะมหามงคลต่างๆ เหล่านั้น ย่อมรุ่งเรืองงดงามอยู่เป็นนิตย์

771.

๗๗๑.

ජාතක්ඛණෙ යස්ස මහිං පභෙජ්ජවිසාල සත්තුද්දය පඞ්කජානි,පටිග්ගහෙසුං චරණානි යානිතෙ තානිමානච්ඡරියානි ලොකෙ;

ในขณะที่พระองค์ประสูติ ดอกบัวใหญ่ ๗ ดอก ได้ผุดขึ้นชำแรกแผ่นดิน รองรับพระบาทของพระองค์ สิ่งเหล่านั้นเป็นเรื่องอัศจรรย์ในโลก

772.

๗๗๒.

වන්දාපනත්ථායු’පනීතකාලෙපිතූහි තෙ දෙවල තාපසින්දං,පාදානි ගන්ත්වාන ජටාසු තස්සආසුං තවෙ’තඞ්ඝියුගං අහො භො;

ในคราวที่พระชนกชนนีนำพระองค์ไปเพื่อให้ถวายบังคมดาบสเทวละผู้เป็นใหญ่ พระบาททั้งคู่ของพระองค์ได้ไปประดิษฐานอยู่บนชฎาของดาบสนั้น โอ้ ท่านผู้เจริญ!

773.

๗๗๓.

සුද්ධොදනව්හස්ස නරාධිපස්සසන්තොස තොයෙහි පපූරිතස්ස,සිරො විසුද්ධම්බු රුහාකරස්සසරොරු හාසුං චරණානි තුය්හං;

พระบาทของพระองค์ได้ประดิษฐานอยู่บนเศียรของพระเจ้าสุทโธทนะผู้เป็นใหญ่ในนรชน ผู้เต็มเปี่ยมด้วยน้ำคือความยินดี และมีเศียรเปรียบดังสระบัวอันบริสุทธิ์

774.

๗๗๔.

යෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමණාවසානෙඔනම්ම මෙරූදය පබ්බනිණ්දා,පටිග්ගහෙසුං චරණානි යානිතෙ තානිමා’නච්ඡරියානි ලොකෙ;

ภูเขาใหญ่ทั้งหลายมีเขาพระสุเมรุเป็นต้น ได้น้อมลงรองรับพระบาทของพระองค์ในเวลาสิ้นสุดการจงกรม สิ่งเหล่านั้นเป็นเรื่องอัศจรรย์ในโลก

775.

๗๗๕.

යං වන්දමානො තිදිවාධිපො සොයස්සානුභාවෙන ගතායුකොපි,සකියඨානෙ’සිනපුනාපි තෙ’වංපාදම්බුජං ධීර!මහානුභාවං;

พระอินทร์ผู้เป็นใหญ่ในสวรรค์ชั้นไตรทิพย์ เมื่อถวายบังคมพระบาทใด ด้วยอานุภาพแห่งพระบาทนั้น แม้จะสิ้นอายุขัยแล้ว ก็ได้กลับไปประทับในที่ของตนได้อีกครั้ง ข้าแต่พระธีรเจ้า! พระบาทดุจดอกบัวของพระองค์มีอานุภาพยิ่งใหญ่เช่นนี้

776.

๗๗๖.

දෙහීනමග්ගොපි නිසාකරාරිමානුන්නතො සො සයිතස්ස තුය්හං,පාදස්ස අන්තම්පි න සක්ඛි දට්ඨුංඅච්ඡෙර රූපං ඉදමඞ්ඝිකඤ්ජං;

แม้พระราหูผู้เลิศในหมู่ผู้มีกาย เป็นศัตรูของพระจันทร์ และมีมานะอันสูงส่ง เมื่อพระองค์บรรทมอยู่ ก็ไม่สามารถมองเห็นแม้เพียงที่สุดแห่งพระบาทของพระองค์ได้ พระบาทดุจดอกบัวนี้เป็นรูปที่น่าอัศจรรย์ยิ่งนัก

777.

๗๗๗.

ගඞ්ගාය ගඞ්ගාපති සන්නිධානෙතීරෙ තදා නම්මද ජිම්හගස්ස,පාදස්ස ලඤ්ඡං අකරී මුනින්දමය්හං’පි හොතං කරුණා තවෙසා;

ข้าแต่พระจอมมุนี ณ ริมฝั่งแม่น้ำนัมมทา ใกล้ที่อยู่ของพญานาคนัมมทาผู้คดเคี้ยว ในเวลานั้น พระองค์ได้ทรงประทับรอยพระบาทไว้ ขอความกรุณาของพระองค์นั้นจงมีแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด

778.

๗๗๘.

ආරාධිතො සච්චක තාපසෙනඅකා තුවං සච්චක බද්ධසෙලෙ,පාදස්ස ලඤ්ඡං ජගතො හිතායමය්හම්පි හොතං තමනුග්ගහන්තෙ;

อันสัจจกดาบสอาราธนาแล้ว พระองค์ได้ทรงประทับรอยพระบาทไว้บนเขาสัจจกะ เพื่อประโยชน์แก่ชาวโลก ขอความอนุเคราะห์นั้นจงมีแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด

779.

๗๗๙.

සුත්වාන නාථො ගිරමෙතමස්සපස්සං මහාභුති’මනාගතෙසු,ලොකස්ස ලොකෙහි මහීය මානොඅකාසි වාමෙන පදෙන ලඤ්ඡං;

พระโลกนาถทรงสดับคำของเขาแล้ว ทรงเห็นความเจริญยิ่งใหญ่ในอนาคต อันชาวโลกทั้งหลายพึงบูชา จึงทรงประทับรอยพระบาทด้วยพระบาทซ้าย

780.

๗๘๐.

සම්බොධිතො අට්ඨම සාරදස්මිංවෙසාඛමාසෙ මුණි පුණ්ණමායං,පාදස්ස’භිඤ්ඤාණමකා’පරණ්හෙසදෙවකෙ සස්සමණෙ මහෙන්තෙ;

ในปีที่ ๘ นับแต่การตรัสรู้ ในวันเพ็ญเดือนวิสาขะ พระมุนีได้ทรงประทับรอยพระบาทไว้ในเวลาบ่าย เมื่อหมู่เทวดาและสมณะกำลังบูชาอยู่

781.

๗๘๑.

පතඞක්ගිකා සිත්ථක මත්ථකම්හියථඞ්කිතා ඛත්තිය මුද්දිකාය,ආසෙව’මෙවං ජිනපාදලඤ්ඡංසමන්තකූටම්හි නමස්සනීයං;

รอยพระบาทของพระชินเจ้าอันควรนมัสการบนเขาสุมนกูฏนั้น ประทับอยู่เช่นเดียวกับรอยตราประทับของกษัตริย์ที่ประทับลงบนยอดขี้ผึ้ง

782.

๗๘๒.

අකාලමෙඝො ච තතො පවස්සිවස්සිංසු නානාරතනානි ඛම්හා,තථා පරිතො කුසුමම්බරානිසුවණ්ණචුණ්ණානි ජිනෙකවණ්ණා;

จากนั้นเมฆนอกฤดูกาลก็โปรยปรายลงมา รัตนะนานาชนิดตกลงมาจากท้องฟ้า พร้อมทั้งดอกไม้ทิพย์และผงทองคำที่มีสีเดียวกับพระชินเจ้าโดยรอบ

783.

๗๘๓.

තතො’පගන්ත්වා සුගතෙභගාමීතස්මිං නිතම්බෙ ගිරිගබ්භරායං,දිවාවිහාරාය නිසීදි යත්ථසුපාකටං තං භගවාගුහා’ති;

จากนั้น พระผู้มีพระภาคได้เสด็จไปประทับนั่งพักกลางวัน ณ ถ้ำที่ไหล่เขานั้น ซึ่งปรากฏชื่อว่า 'ถ้ำพระผู้มีพระภาค'

784.

๗๘๔.

තතොරහන්තා සුගතොරසා තෙගන්ධාදිනා සාධු මහෙත්ව සබ්බෙ,වන්දිත්ව කත්වාන පදක්ඛිණන්තංතහං තහං’කංසු දිවාවිහාරං;

ลำดับนั้น พระอรหันต์ทั้งหลายผู้เป็นโอรสของพระสุคต ได้บูชาด้วยของหอมเป็นต้นอย่างดีแล้ว ได้กราบไหว้และกระทำประทักษิณ แล้วพักกลางวันในที่นั้นๆ

785.

๗๘๕.

ලතඞ්ගනායො විටපීධවානමාලම්බ සාඛාපුථුලං’සපස්සෙ,සුඵුල්ල නමඤ්ජූකර මඤ්ජරීහිනමස්සමානා’ව සදොනතග්ගා;

เถาวัลย์ทั้งหลายเปรียบดังสตรี ได้เกาะเกี่ยวกิ่งก้านอันกว้างใหญ่ของต้นไม้ใหญ่ ด้วยช่อดอกไม้อันบานสะพรั่งและงดงาม ประดุจกำลังนมัสการด้วยปลายยอดที่น้อมลงเสมอ

786.

๗๘๖.

තිට්ඨන්ති රුක්ඛා නටකා’ව තත්ථසුඵුල්ල සාඛාකර’මුක්ඛිපිත්වා,නමස්සමානා විය ඔනතග්ගාවත්තන්ති මානච්ඡරියානි නිච්චං;

ต้นไม้ทั้งหลาย ณ ที่นั้น ยืนอยู่ประดุจนักเต้น ชูกิ่งก้านดุจมืออันบานสะพรั่งขึ้น และมีปลายยอดน้อมลงประดุจกำลังนมัสการ สิ่งที่น่าอัศจรรย์ทั้งหลายย่อมมีอยู่เป็นนิตย์

787.

๗๘๗.

තථෙව උච්චාවච පබ්බතා චනමස්සමානා විය පාදලඤ්ඡං,තිට්ඨන්ති නින්නග්ග සිඛා සමන්තාඉදම්පි නිච්චබභුතමෙව තත්ථ;

เช่นเดียวกัน ภูเขาสูงต่ำทั้งหลาย มียอดน้อมลงโดยรอบประดุจกำลังนมัสการรอยพระบาท แม้สิ่งนี้ก็เป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์เป็นนิตย์ ณ ที่นั้น

788.

๗๘๘.

තස්මිං නගෙ පාදවරඞ්කිතස්මිංඛලමණ්ඩලොකාස පදෙසමත්තෙ,සමොසරන්තෙ බහුකෙ ජනෙපිහොතෙව ඔකාසම,හො පදඞ්කං;

บนภูเขานั้นอันประดับด้วยรอยพระบาทอันประเสริฐ ในพื้นที่เพียงประมาณลานนวดข้าว แม้เมื่อผู้คนจำนวนมากมาประชุมกัน ก็ยังมีที่ว่างอยู่นั่นเอง โอ้ รอยพระบาท!

789.

๗๘๙.

සමොසරිත්වාන මහෙත්ව සත්තෙනික්ඛන්තමත්තෙ ජලදා සමෙච්ච,සොධෙන්ති මාල’ම්බුවහෙහි සාධුඉදම්පි නිච්චබ්භුතමෙව තත්ථ;

เมื่อหมู่สัตว์ทั้งหลายมาประชุมกันและบูชาแล้ว ทันทีที่ออกไป หมู่เมฆก็รวมตัวกันชำระล้างมลทินด้วยกระแสน้ำอย่างดี แม้สิ่งนี้ก็เป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์เป็นนิตย์ ณ ที่นั้น

790.

๗๙๐.

පාදෙන ඵුට්ඨස්ස සිලාතලස්සඑතාදිසානච්ඡරියානි හොන්ති,ලොකෙකනාථස්ස අනාසවස්සමහබ්භුතං කොනු කථං භණෙය්‍ය;

สิ่งอัศจรรย์เช่นนี้ย่อมมีแก่พื้นศิลาอันพระบาทสัมผัสแล้ว ใครเล่าจะพึงกล่าวพรรณนาความอัศจรรย์ยิ่งใหญ่ของพระโลกนาถผู้ไร้อาสวะได้อย่างไร

791.

๗๙๑.

දිවාවිහාරං භගවා සසඞ්ඝොකත්වාන තස්මිං පන කිඤ්චිකාලං,මහීයමානෙසු සදෙවකෙසුතතො ගතො රොහණමම්බරම්හා;

พระผู้มีพระภาคพร้อมด้วยหมู่สงฆ์ ทรงพักกลางวัน ณ ที่นั้นชั่วระยะเวลาหนึ่ง เมื่อเหล่าเทวดาและมนุษย์กำลังบูชาอยู่ จากนั้นได้เสด็จจากอากาศไปสู่เขาโรหณะ

792.

๗๙๒.

තස්මිං සසඞ්ඝො මුනි දීඝවාපියංථූපස්ස ඨානෙ පරමාය භුමියා,ගරුං කරොන්තො පන තං මහීතලංනිරොධභාවෙන නිසීදි සත්‍රජො;

ณ ที่นั้น พระมุนีผู้ปราศจากธุลีพร้อมด้วยหมู่สงฆ์ ณ สถานที่ตั้งพระสถูปในทีฆวาปีบนพื้นดินอันประเสริฐ ทรงทำความเคารพต่อพื้นดินนั้นแล้ว ได้ประทับนั่งด้วยนิโรธสมาบัติ

793.

๗๙๓.

තතො’නුරාධං භගවා නභම්හාගන්ත්වාන බොධිට්ඨිතභුමියා ච,ඨානෙ මහාමඞ්ගලචෙතියස්සතථෙව අක්ඛන්තිනහිතස්ස ඨානෙ;

จากนั้น พระผู้มีพระภาคได้เสด็จจากอากาศไปยังเมืองอนุราธปุระ และไปยังสถานที่ประดิษฐานพระศรีมหาโพธิ์ ณ สถานที่ตั้งมหาเจดีย์อันเป็นมงคลยิ่ง และสถานที่ตั้งพระเจดีย์ถูปาราม

794.

๗๙๔.

නිසීදි පත්වාන නිරාධපීතිංසසාවකො පෙක්ඛම’නාගතද්ධං,පතිට්ඨිතා මෙ පන බොධිධාතුකරොන්ති ලොකෙ’ති ජනස්ස වුද්ධිං;

พระองค์พร้อมด้วยพระสาวกได้ประทับนั่งถึงความปีติอันไม่มีประมาณ ทรงพิจารณาเห็นกาลอนาคตว่า 'พระศรีมหาโพธิ์และพระบรมสารีริกธาตุของเราที่ประดิษฐานไว้ ย่อมยังความเจริญแก่หมู่ชนในโลก'

795.

๗๙๕.

වුට්ඨාය තුට්ඨො භගවා නිරොධාගතො සිලාථූපවරස්ස ඨානං,ඨිතො තහිං ධම්මමථුද්දිසිත්වාගතො නභා ජෙතවනං සුරම්මං;

พระผู้มีพระภาคทรงออกจากนิโรธสมาบัติด้วยความยินดี ได้เสด็จไปยังสถานที่ตั้งพระศิลาสถูปอันประเสริฐ ประทับยืน ณ ที่นั้น ทรงแสดงธรรมแล้ว เสด็จจากอากาศไปยังพระเชตวันอันรื่นรมย์ยิ่ง

796.

๗๙๖.

එවං සො ධම්මරාජා ජනහිතවිහිතො වීත දොසාරිවග්ගොලඞ්කාරාමාය රම්මෙ සුමනගිරිසිරෙ’කාසි යං පාදලඤ්ඡංතං වො සග්ගා’පවග්ගං දදති මුනිසමං චිත්ත මත්තෙ පසන්නෙතස්මා භො!භො! පහට්ඨා නමථ මහථ තං සාධු සාධුප්පසත්ථං;

พระธรรมราชาพระองค์นั้น ผู้ทรงบำเพ็ญประโยชน์แก่ชนทั้งหลาย ผู้มีหมู่ศัตรูคือโทษไปปราศแล้ว ได้ทรงกระทำรอยพระบาทใดไว้บนยอดเขาสุมนกูฏอันรื่นรมย์ในลังกาทวีป รอยพระบาทนั้นอันเสมอด้วยพระมุนี ย่อมประทานสวรรค์และนิพพานแก่ท่านทั้งหลาย เพียงเมื่อจิตเลื่อมใส เพราะฉะนั้น ท่านผู้เจริญทั้งหลาย! ท่านทั้งหลายผู้ร่าเริง จงนมัสการและบูชารอยพระบาทนั้น อันสัตบุรุษสรรเสริญดีแล้วเถิด

ඉති සමන්තකූට වණ්ණනා නිට්ඨිතා.

การพรรณนาเขาสมันตกูฏ จบลงด้วยประการฉะนี้

ග්‍රන්ථ සමාප්තිය.

คัมภีร์จบแล้ว

1.

๑.

අනන්තරා සමත්තායං සුමණද්දිසු වණ්ණනා,තථෙව සාධූ සඞ්කප්පා ඛිප්පං පප්පොන්තු පාණිනං;

ในลำดับที่การพรรณนาเขาสุมนกูฏนี้จบลงแล้ว ขอความดำริอันดีงามทั้งหลายจงถึงแก่สัตว์ทั้งหลายโดยพลัน เช่นนั้นเหมือนกันเถิด

2.

๒.

යො යාචිතො’රඤ්ඤවාසී ගුණාධාර සුධීමතා,රාහුලත්ථෙරනාමෙන විස්සුතෙන මහීතලෙ;

พระเถระรูปใด อันพระเถระผู้มีชื่อเสียงในแผ่นดินว่า พระราหุลเถระ ผู้อยู่ป่า ผู้เป็นที่ตั้งแห่งคุณ มีปัญญาดี อาราธนาแล้ว

3.

๓.

භුවනොදරම්හි පඤ්ඤාතො රවීවම්බර මණ්ඩලෙ,අරඤ්ඤරතනානන්ද මහාථෙරො මහාගණී;

พระมหาเถระอรัญญรัตนานันทะ ผู้เป็นมหาคณาจารย์ ผู้ปรากฏแล้วในภายในแห่งโลก เหมือนดวงอาทิตย์ในวงแห่งท้องฟ้า

4.

๔.

ජීවිතං විය යො සත්ථුසාසනස්ස මහාකවී,සාරො සුප්පටිපත්තීසු සත්ථසාගර පාරගො;

ผู้เป็นประดุจชีวิตแห่งพระศาสนาของพระศาสดา เป็นมหากวี เป็นแก่นสารในการปฏิบัติชอบทั้งหลาย เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งมหาสมุทรคือคัมภีร์

5.

๕.

තස්ස සිස්සො’සි යො විප්පගාම වංසෙක කෙතුකොඤාතාගමො’රඤ්ඤවාසී සීලාදි ගුණභූසණො;

พระเถระรูปใด ได้เป็นศิษย์ของพระมหาเถระนั้น เป็นธงชัยหนึ่งเดียวในวงศ์แห่งพราหมณ์คาม เป็นผู้รู้คัมภีร์ที่มา เป็นผู้อยู่ป่า ผู้มีคุณมีศีลเป็นต้นเป็นเครื่องประดับ

6.

๖.

යො’කා සීහලභාසාය සීහලං සද්දලක්ඛණං,තෙන වෙදෙහථෙරෙන කතායම්පියසීලිනා;

การพรรณนานี้ อันพระเวเทหเถระนั้น ผู้มีศีลเป็นที่รัก ผู้ได้แต่งคัมภีร์สัททลักษณะภาษาลังกา ได้รจนาแล้ว

සිද්ධිරත්ථු.

ขอความสำเร็จจงมี