กจฺจายน ธาตุ มญฺชูสา

កច្ចាយនធាតុមិន្ជូសា

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។

นิรุตฺติ นิกรา’ปาร-ปารวาร’นฺตคํ มุนึ,วนฺทิตฺวา ธาตุมญฺชูสํ-พฺรูมิ ปาวจนญฺชสํ.

ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំនូវព្រះមុនីជាម្ចាស់ អង្គដល់នូវត្រើយនៃសមុទ្រគឺសទ្ទសាស្ត្រ (និរុត្តិ) ទាំងពួង ហើយនឹងពោលនូវគម្ពីរធាតុមិន្ជូសា ដែលជាផ្លូវនៃព្រះពុទ្ធវចនៈ។

โสคตาคม มา’คมฺม-ตํ ตํวฺยากรณานิ จ,ปาเฐ จา’ปฐิตาเป’ตฺถ ธาตฺวตฺถา จ ปวุจฺจเร.

ខ្ញុំព្រះករុណា អាស្រ័យនូវគម្ពីរព្រះត្រៃបិដក និងគម្ពីរវ្យាករណ៍នោះៗ ហើយ ធាតុនិងអត្ថនៃធាតុទាំងឡាយ ទោះបីមិនបានសម្តែងទុកក្នុងបាឋៈ ក៏នឹងនាំមកសម្តែងក្នុងគម្ពីរនេះដែរ។

ฉนฺท’หานิตฺถโม’การํ-ธาตฺวนฺตานํ สิยากฺว จิ, ยูนํ ทีโฆ จ ธาตุมฺหา-ปุพฺพม’ตฺถปทํ อปิ.

ដើម្បីកុំឱ្យខូចឆន្ទៈ ការលុបស្រៈចុងធាតុខ្លះ ការធ្វើឱ្យវែង (ទីឃៈ) នៃស្រៈចុងធាតុខ្លះ និងការដាក់បទអត្ថខាងដើមធាតុខ្លះ តែងមានក្នុងទីខ្លះ។

๑.

១.

ภู สตฺตายํ ปจ ปาเก คมุสปฺป คติมฺหิ (จ);

สิโลก (ธาตุ) สงฺฆาเต สกิ สงฺกาย (วตฺตเต;

).

ភូ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា មាន គង់នៅ (សត្តា), បច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចម្អិន (បាកៈ), គមុ និង សប្ប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (គតិ), សិលោក ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ផ្គុំ ក្រង (សង្ឃាត), សកិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សង្ស័យ (សង្កា)។

๒.

២.

(อโถ) กุก-วกา’ทาเน เก สทฺเท อกิ ลกฺขเณ;

กุ สทฺเท กุจฺฉิเต ฏงฺก ธารเณ มกิ มณฺฑเน.

មួយវិញទៀត កុក និង វក ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កាន់យក (អាទាន), កេ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើសំឡេង (សទ្ទ), អកិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កំណត់សម្គាល់ (លក្ខណៈ), កុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ខ្ពើមរអើម (កុច្ឆិត), ដង្ក ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទ្រទ្រង់ (ធារណៈ), មតិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា តាក់តែង (មណ្ឌនៈ)។

๓.

៣.

วกิ โกฏิลฺลยาตฺราสุ สกฺก-ฏีกทฺวยํ คเต;

กกิ โลลตฺตเน ยาเต ตกี (อิธ) คตาทิสุ.

វកិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា វៀចវេរ និង ដើរទៅ (កោដិល្លយាត្រា), សក្ក និង ដីកៈ ទាំងពីរ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (គតិ), កកិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាប់ញ័រ (លោលត្តនៈ) និង ទៅ (យាត), តកិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅជាដើម (គតាទិ)។

๔. วว, โลกนวิตฺติสุ จกฺขวุติมฺหิ (ตุ) รุกฺข (จ) เข ถิรหึสขเณ นิย, โม’ปนยิฏฺฐิ วตาทิส มุณฺฑิสุ ทิกฺข (’ถ) กกฺข-กขา หสเน ตุร, หึสนวุทฺธิคตีสุ (หิ) ทกฺข’ทนมฺหิ (ตุ) ชกฺข (จ) ภกฺข (มตา) อน, ชาลทุเขสุ (ตุ) ทิกฺข (จ) ทุกฺข (จ) อิกฺข ทิส’งฺก น โก’ข สุเส.

៤. វវ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា មើល និង ចិញ្ចឹមជីវិត (លោកនវិត្តិ), រុក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចក្ខុវុត្តិ, ខេ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា មាំមួន ញាំញី និង ខណ្ឌ (ថិរហិំសខណ), និយ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា នាំទៅជិត និង ប្រាថ្នា (ឧបនយិដ្ឋិ), មុណ្ឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កោរ (មុណ្ឌិ), ទិក្ខ, កក្ខ និង កខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សើច (ហសនៈ), តុរ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាំញី ចម្រើន និង ទៅ (ហិំសនវុទ្ធិគតិ), ទក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ឱ្យ (ទាន), ជក្ខ និង ភក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ស៊ី (ភក្ខនៈ), អន ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ដកដង្ហើម (អន) និង ក្នុងអត្ថថា សំណាញ់ និង ទុក្ខ (ជាលទុក្ខ), ទិក្ខ និង ទុក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទុក្ខ, អិក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ឃើញ (ទិស), អង្ក ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សម្គាល់ (អង្ក), នក និង ឱខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រីងស្ងួត (សុស)។

๕. [อ] นิกฺข จุมฺพเน’(ปิ) สิกฺข วิชฺชุ’ปาทุ’ ปาสานมฺหิ รกฺข คุตฺติวารเณ (ปิ) อุญฺฉเน (สิยา’ปิ) ภิกฺข ยาวลทฺธฺย’ลทฺธิสู (ปิ) วกฺข โรสสํหเตสุ โมกฺข มุตฺติยํ จเช (ปิ) จิกฺข วาจโพธเนสุ.

៥. និក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ថើប (ចុម្ពនៈ), សិក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រៀន (វិជ្ជុបាទុបាសាន), រក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រក្សា និង ឃាត់ (គុត្តិវារណៈ) និង ក្នុងអត្ថថា រើសរៀប (ឧញ្ឆនៈ), ភិក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សូម និង បានសម្រេច (យាចនលទ្ធិ), វក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ខឹង និង ប្រមូលផ្តុំ (រោសសង្ហាត), មោក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រួចចាក និង លះបង់ (មុត្តិ, ចជៈ), ចិក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា និយាយ និង ធ្វើឱ្យដឹង (វាចាបោធនៈ)។

[พ] นข มข รข นงฺขามงฺขรกฺขี’ขีลงฺขา ลข วข อิข อิงฺขา อุงฺข วงฺขู’ข คตฺยํ วขิ มขิ กขิ กงฺเข ขี ขเย อุกฺข เสเก ขุ ขุตธนิสุ (วุตฺโต) เข(’ถ) ขาเท สุเป (จ.)

នខ, មខ, រខ, នង្ខ, មង្ខ, រក្ខិ, អិខិ, លង្ខ, លខ, វខ, អិខ, អិង្ខ, ឧង្ខ, វង្ខុ, ឱខ ធាតុទាំងនេះ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (គតិ), វខិ, មខិ, កខិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សង្ស័យ (កង្ខា), ខី ធាតុ ក្នុងអត្ថថា អស់ទៅ (ខយៈ), ឧក្ខ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ស្រោចស្រព (សេកៈ), ខុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើសំឡេងខុ (ខុតធនិ), ខេ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ស៊ី (ខាទ) និង ដេក (សុប)។

๖.

៦.

อคฺโค (ตุ) คติโกฏิลฺเล ลค สงฺเค มเค’สเน;

อคี อิคี ริคี ลิคี วคี คตฺย’ตฺถธาตโว.

អគ្គ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅ និង វៀច (គតិកោដិល្លៈ), លគ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ជាប់ជំពាក់ (សង្គៈ), មគ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ស្វែងរក (ឯសនៈ), អគិ, អិគិ, រិគិ, លិគិ, វគិ ធាតុទាំងនេះ មានអត្ថថា ទៅ (គតិ)។

๗.

៧.

สิลาฆ กตฺถเน ชคฺฆ หสเน อคฺฆ อคฺฆเน;

สิฆี อาฆายเน (โหติ) ลฆิ โสสคตีสุ (จ;

).

សិលាឃ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សរសើរ (កត្ថនៈ), ជគ្ឃ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សើច (ហសនៈ), អគ្ឃ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា មានតម្លៃ (អគ្ឃនៈ), សិឃិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ហិតក្លិន (អាឃាយនៈ), លឃិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រីងស្ងួត និង ទៅ (សោសគតិ)។

๘.

៨.

วจ พฺยตฺตวเจ ยาจ ยาจเน รุจ ทิตฺติยํ;

สุจ โสเก กุจ สทฺเท (อโถ) วิจ วิเวจเน.

វច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ពោលច្បាស់លាស់ (ព្យត្តវាចា), យាច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សូម (យាចនៈ), រុច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រុងរឿង (ទិត្តិ), សុច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សោកសៅ (សោកៈ), កុច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើសំឡេង (សទ្ទៈ), វិច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា វិនិច្ឆ័យ (វិវេចនៈ)។

๙.

៩.

อญฺจ ปูชาคเต วญฺจ คมเน กิญฺจา’วมทฺทเน;

ลุญฺจา’ปนยเน นจฺจ นจฺจเน มจ โรจเน.

អញ្ច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បូជា និង ទៅ (បូជាគតិ), វញ្ច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (គមនៈ), កិញ្ច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាំញី (អវមទ្ទនៈ), លុញ្ច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ដកចេញ (អបនយនៈ), នច្ច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រាំ (នច្ចនៈ), មច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ពេញចិត្ត (រោចនៈ)។

๑๐.

១០.

อจฺจา’จฺจเน จุ วจเน สโจ (ตุ) สมวายเน;

ปจ ยาเต กจิ-วจฺจ ทิตฺติยํ มจิ ธารเณ.

អច្ច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បូជា (អច្ចនៈ), ចុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ពោល (វចនៈ), សច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ប្រមូលផ្តុំ (សមវាយនៈ), បច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (យាត), កចិ និង វច្ច ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រុងរឿង (ទិត្តិ), មចិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទ្រទ្រង់ (ធារណៈ)។

๑๑.

១១.

ปุจฺฉ สมฺปุจฺฉเน มุจฺฉ โมหสฺมึ ลญฺฉ ลกฺขเณ;

อญฺฉา’ยาเม (ภเว) ปุญฺฉ ปุญฺฉเน อุญฺฉ อุญฺฉเน.

បុច្ឆ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សួរ (សម្បុច្ឆនៈ), មុច្ឆ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា វង្វេង (មោហៈ), លញ្ឆ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កំណត់សម្គាល់ (លក្ខណៈ), អញ្ឆ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទាញ (អាយាមៈ), បុញ្ឆ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ជូត (បុញ្ឆនៈ), ឧញ្ឆ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រើសរៀប (ឧញ្ឆនៈ)។

๑๒.

១២.

ตจฺโฉ ตนุกิรเย ปิญฺฉ ปิญฺฉเน ราช ทิตฺติยํ;

วชา’ชคมเน รญฺช ราเค ภญฺชา’วมทฺทเน.

តច្ឆ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើឱ្យស្តើង (តនុកិរិយា), បិញ្ឆ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា លាប (បិញ្ឆនៈ), រាជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រុងរឿង (ទិត្តិ), វជ និង អជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (គមនៈ), រញ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ត្រេកអរ (រាគៈ), ភញ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាំញី (អវមទ្ទនៈ)។

๑๓.

១៣.

อญฺชุ พฺยตฺติคตีกนฺติ มกฺขเณสฺเว’ช กมฺปเน;

ภช สํเสวเน สญฺช สงฺเค (ตุ) อิญฺช กมฺปเน.

អញ្ជុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បង្ហាញឱ្យច្បាស់, ទៅ, ប្រាថ្នា និង លាប (ព្យត្តិ, គតិ, កន្តិ, មក្ខណៈ), ឯជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាប់ញ័រ (កម្បនៈ), ភជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សេពគប់ (សំសេវនៈ), សញ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ជាប់ជំពាក់ (សង្គៈ), អិញ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាប់ញ័រ (កម្បនៈ)។

๑๔.

១៤.

ยช เทวจฺจเน ทานสงฺคตีกรเณสุ (จ);

ติชกฺขมนิสาเนสุ ทาเน(’ปิ) จช หานิยํ.

យជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បូជាទេវតា, ឱ្យទាន និង ធ្វើឱ្យជួបជុំគ្នា (ទេវច្ចនៈ, ទាន, សង្គតីករណៈ), តិជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា អត់ធន់, សំលៀង និង ឱ្យ (ខមា, និសានៈ, ទាន), ចជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា លះបង់ (ហានិ)។

๑๕.

១៥.

สชา’ลิงฺคน วิสฺสชฺช นิมฺมาเณ มุชฺช มุชฺชเน;

มชฺช สํสุทฺธิยํ ลชฺช ลชฺชเน ตชฺช ตชฺชเน.

សជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ឱបក្រសោប (អាលិង្គនៈ), វិស្សជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បង្កើត (និម្មាណៈ), មុជ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា លិចចុះ (មុជ្ជនៈ), មជ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ស្អាតស្អំ (សំសុទ្ធិ), លជ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ខ្មាស (លជ្ជនៈ), តជ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា គំរាម (តជ្ជនៈ)។

๑๖.

១៦.

อชฺช-สชฺชา’ชฺชเน สชฺช นิมฺมาเณ คชฺช สทฺทเน;

คุช-กุช ทฺวยํ สทฺเท อขฺยตฺเต ขชฺช ภกฺขเณ.

អជ្ជ និង សជ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រកបាន (អជ្ជនៈ), សជ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បង្កើត (និម្មាណៈ), គជ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា គគ្រហឹម (សទ្ទនៈ), គុជ និង កុជ ទាំងពីរ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើសំឡេងមិនច្បាស់ (អខ្យាតសទ្ទ), ខជ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ស៊ី (ភក្ខណៈ)។

๑๗.

១៧.

ภชฺช ปาเก วิชิ ภยจลเน วีช วีชเน;

ขชี คมนเวกลฺเล ชี ชเย ชุ ชเว (สิยา;

).

ភជ្ជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចម្អិន (បាកៈ), វិជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ខ្លាច និង ញាប់ញ័រ (ភយចលនៈ), វីជ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បក់ (វីជនៈ), ខជិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ដើរខើច (គមនវេកល្លៈ), ជី ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ឈ្នះ (ជយៈ), ជុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា លឿន (ជវៈ)។

๑๘.

១៨.

เฌ จินฺตายุชฺฌ อุสฺสคฺเค คมเน อฏ-ปฏ ทฺวยํ;

นฏ นจฺเจ รฏ ปริภาสเน วฏ เวฐเน.

ឈេ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា គិត (ចិន្តា), ឧជ្ឈ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា លះបង់ (ឧស្សគ្គៈ), អដ និង បដ ទាំងពីរ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (គមនៈ), នដ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រាំ (នច្ចៈ), រដ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ជេរប្រទេច (បរិភាសនៈ), វដ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រុំ (វេឋនៈ)។

๑๙.

១៩.

วฏฺฏ อาวตฺตเน วณฺฏ วณฺฏตฺเถ กฏ มทฺทเน;

ผุโฏ วิสรณาทีสุ กฏ สํวรเณ คเต.

វដ្ត ធាតុ ក្នុងអត្ថថា វិលវល់ (អាវត្តនៈ), វណ្ត ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើជាទង (វណ្តត្ថ), កដ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាំញី (មទ្ទនៈ), ផុដ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រាយប៉ាយជាដើម (វិសរណាទិ), កដ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បិទបាំង និង ទៅ (សំវរណៈ, គតិ)។

๒๐.

២០.

ฆุฏ โฆเส ปติฆาเต วิฏ’กฺโกเส (จ) เปสเน;

ภฏ ภตฺยํ กุฏ-โกฏฺฏจฺเฉทเน ลุฏ โลฏเน.

ឃុដ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ផ្សព្វផ្សាយសំឡេង និង ប៉ះទង្គិច (ឃោសៈ, បដិឃាត), វិដ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ជេរប្រទេច និង បញ្ជូនទៅ (អក្កោសៈ, បេសនៈ), ភដ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចិញ្ចឹមជីវិត (ភត្តិ), កុដ និង កោដ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កាត់ (ឆេទនៈ), លុដ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ននៀល (លោដនៈ)។

๒๑.

២១.

ชฏ-ฌฏ-ปิฏ สงฺฆาเต จิฏุ’ตฺตาเส ฆฏี’หเน;

ฆฏิ สงฺฆฏฺฏเน ตฏฺฏ จฺเฉทเน มุฏ มทฺทเน.

ជដ, ឈដ, បិដ ធាតុទាំងនេះ ក្នុងអត្ថថា ប្រមូលផ្តុំ (សង្ឃាត), ចិដុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ភ័យខ្លាច (ឧត្តាសៈ), ឃដិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ព្យាយាម (អ៊ីហនៈ), ឃដិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ប៉ះទង្គិច (សង្ឃដ្តនៈ), តដ្ត ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កាត់ (ឆេទនៈ), មុដ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាំញី (មទ្ទនៈ)។

๒๒.

២២.

ปฐ พฺยตฺตวเจ เหฐ พาธายํ เวฐ เวฐเน;

สุฐี-กุฐี ทฺวยํ โสเส ปีฐ หึสนธารเณ.

បឋ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ពោលច្បាស់លាស់ (ព្យត្តវាចា), ហេឋ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បៀតបៀន (ពាធា), វេឋ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រុំ (វេឋនៈ), សុឋិ និង កុឋិ ទាំងពីរ ក្នុងអត្ថថា រីងស្ងួត (សោសៈ), បីឋ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាំញី និង ទ្រទ្រង់ (ហិំសនធារណៈ)។

๒๓.

២៣.

กฐ โสสนปาเกสุ วฐ ถุลตฺตเน (ภเว);

กฐิ โสเส รุฐ-ลุโฐ’ปฆาเต สฐ เกตเว.

កឋ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើឱ្យស្ងួត និង ចម្អិន (សោសនបាកៈ), វឋ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធាត់ (ថូលត្តនៈ), កឋិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រីងស្ងួត (សោសៈ), រុឋ និង លុឋ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កម្ទេច (ឧបឃាត), សឋ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កុហក (កេតវៈ)។

๒๔.

២៤.

(สิยา หฐ พลกฺกาเร กฑิเภเท กฑิจฺฉิเท;

มณฺฑ วิภูสเน จณฺฑ จณฺฑิกฺเก ภฑิ ภงฺฑเน.

ហឋ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បង្ខិតបង្ខំ (ពលក្ការៈ), កឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បំបែក និង កាត់ (ភេទទ, ឆិទ), មណ្ឌ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា តាក់តែង (វិភូសនៈ), ចណ្ឌ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កាចសាហាវ (ចណ្ឌិក្កៈ), ភឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ឈ្លោះប្រកែក (ភណ្ឌនៈ)។

๒๕.

២៥.

ปฑิ อุปฺปณฺฑเน ลิงฺคเวกลฺเล มุฑิ ขณฺฑเน,คฑิ วตฺเต’กเทสมฺหิ คฑิ สนฺนิวเย(’ปิจ;

);

បឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចំអក និង វិកលលិង្គ (ឧប្បណ្ឌនលិង្គវេកល្លៈ), មុឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កាត់ (ខណ្ឌនៈ), គឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ផ្នែកមួយនៃរង្វង់ (វត្តេកទេស) និង ក្នុងអត្ថថា ប្រមូលផ្តុំ (សន្និវយៈ)។

๒๖.

២៦.

รฑิ-เอรฑิ หึสายํ ปิฑิ สงฺฆาตอาทิสุ,กุฑิ ทาเห ปฑิ คเต หิฑิ อาหิณฺฑเน (สิยา;

);

រឌិ និង ឯរឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាំញី (ហិំសា), បិឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ប្រមូលផ្តុំជាដើម (សង្ឃាតាទិ), កុឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ក្តៅក្រហាយ (ទាហៈ), បឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (គតិ), ហិឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ដើរលតោលតេ (អាហិណ្ឌនៈ)។

๒๗.

២៧.

กรณฺฑ ภาชน’ตฺถมฺหิ (อโถ) ลฑิ ชิคุจฺฉเน,(วตฺตเต) เมฑิโกฏิลฺเล สฑิ คุมฺพตฺถมีรเณ;

ករណ្ឌ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ភាជន៍ (ភាជនត្ថ), លឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ខ្ពើមរអើម (ជិគុច្ឆនៈ), មេឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា វៀចវេរ (កោដិល្លៈ), សឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា គុម្ពោតព្រៃ និង ញាប់ញ័រ (គុម្ពត្ថមីរណៈ)។

๒๘.

២៨.

(อโถ’ปิ) อฑิ อณฺฑตฺเถ (ทิสฺสเต) ตุฑิ โตฑเน,วฑฺฒ สํวฑฺฒเน กฑฺฒ กฑฺฒเณ ภณ ภาสเน;

អឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ពង (អណ្ឌត្ថ), តុឌិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចាក់ (តោដនៈ), វឌ្ឍ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចម្រើន (សំវឌ្ឍនៈ), កឌ្ឍ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា អូស (កឌ្ឍនៈ), ភណ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ពោល (ភាសនៈ)។

๒๙.

២៩.

โสณ วณฺเณ คุณ’ภฺยาเส อิณ-เผณ ทฺวยํ คเต,ปณ โวหารโถเมสุ (วตฺตเต) กณ มิลเน;

សោណ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ពណ៌ (វណ្ណៈ), គុណ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ស្វាធ្យាយ (អភ្យាសៈ), អិណ និង ផេណ ទាំងពីរ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (គតិ), បណ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ជួញដូរ និង សរសើរ (វោហារថោមៈ), កណ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្មេចភ្នែក (មិលនៈ)។

๓๐.

៣០.

อณ-รณ-กณ-มุณ-กฺวณ-กุณ สทฺเท,ยต ปติยตเน ชุต ทิตฺติมฺหิ;

อต-ปต คมเน จิต สญฺญาเณ,กิต วาสา’โท วตุ วตฺตุมฺหิ.

អណ, រណ, កណ, មុណ, ក្វណ, កុណ ធាតុទាំងនេះ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើសំឡេង (សទ្ទៈ), យត ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ព្យាយាម (បតិយតនៈ), ជុត ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រុងរឿង (ទិត្តិ), អត និង បត ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (គមនៈ), ចិត ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សម្គាល់ (សញ្ញាណៈ), កិត ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រស់នៅជាដើម (វាសាទិ), វតុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ពោល (វត្តិ)។

๓๑.

៣១.

(ภเว) กตฺถ สิลาฆายํ มถ-มตฺถ วิโลฬเน,นาถ ยาจนสนฺตาป อิสฺเสรา’สึสเนสุ (จ;

)

កត្ថ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សរសើរ (សិលាឃា), មថ និង មត្ថ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កូរវឹក (វិឡោឡនៈ), នាថ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សូម, ក្តៅក្រហាយ, ជាធំ និង ប្រាថ្នា (យាចនៈ, សន្តាបៈ, ឥស្សេរៈ, អាសិំសនៈ)។

๓๒.

៣២.

ปุถ (เจ) ปุถุ วิตฺถาเร พฺยถ ภีติจเลสุ (จ),โคตฺถุ วํเส ปถ-ปนฺถ คเต นนฺท สมิทฺธิยํ;

បុថ និង បុថុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ផ្សព្វផ្សាយ (វិត្ថារៈ), ព្យថ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ខ្លាច និង ញាប់ញ័រ (ភីតិចលៈ), គោត្ថុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា វង្សត្រកូល (វំសៈ), បថ និង បន្ថ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (គតិ), នន្ទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចម្រើន (សមិទ្ធិ)។

๓๓.

៣៣.

วนฺทา’ภิวาทโถเมสุ คท พฺยตฺตวเจ’(ปิจ),(อโถ) นินฺท ครหายํ ขทิ ปกฺขนฺทนาทิสุ;

វន្ទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ថ្វាយបង្គំ និង សរសើរ (អភិវាទថោមៈ), គទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ពោលច្បាស់លាស់ (ព្យត្តវាចា), និន្ទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា តិះដៀល (គរហា), ខទិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា លោតទៅជាដើម (បក្ខន្ទនាទិ)។

๓๔.

៣៤.

เอที (ตุ) กิญฺจิจเลน จทิ กนฺติหิฬาทเน,กิลิที ปริเทวาโท อุทิสฺสวกิเลทเน;

ឯទិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាប់ញ័របន្តិចបន្តួច (កិញ្ចិចលនៈ), ចទិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ប្រាថ្នា និង រីករាយ (កន្តិហិឡាទនៈ), កិលិទិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ខ្សឹកខ្សួលជាដើម (បរិទេវាទិ) និង ក្នុងអត្ថថា សើម (កិលេទនៈ)។

๓๕.

៣៥.

อิที (ตุ) ปรมิสฺสริเย อทิอนฺทุ (จ) พนฺธเน,ภคนฺท เสวเน (โหติ) ภทฺท กลฺยาณกมฺมนิ;

ឥទិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ជាធំក្រៃលែង (បរមិស្សរិយៈ), អទិ និង អន្ទុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចង (ពន្ធនៈ), ភគន្ទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សេពគប់ (សេវនៈ), ភទ្ទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ការងារល្អ (កល្យាណកម្ម)។

๓๖.

៣៦.

สิท สิงฺคารปาเกสุ สทฺทุหริตโสสเน,มทิ พลฺเย มุท-มทา สนฺโตเส มทฺท มทฺทเน;

សិទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា តែងខ្លួន និង ចម្អិន (សិង្គារបាកៈ), សទ្ទុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើឱ្យខៀវស្រងាត់ និង ធ្វើឱ្យស្ងួត (ហរិតសោសនៈ), មទិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ក្មេងខ្ចី (ពាល្យៈ), មុទ និង មទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រីករាយ (សន្តោសៈ), មទ្ទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាំញី (មទ្ទនៈ)។

๓๗.

៣៧.

สนฺทุ ปสฺสวนาทีสุ กนฺท’วฺหาเน (จ’) โรทเน,วิท ลาเภ ทท ทาเน รุทิ อสฺสุวิโมจเน;

សន្ទុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ហូរទៅជាដើម (បស្សវនាទិ), កន្ទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ហៅ និង យំ (អវ្ហានៈ, រោទនៈ), វិទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បាន (លាភៈ), ទទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ឱ្យ (ទាន), រុទិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា យំបង្ហូរទឹកភ្នែក (អស្សុវិមោចនៈ)។

๓๘.

៣៨.

สโท วิสรณา’ทานคมเน (จา’)วสาทเน,หิฬาท (ตุ) สุเข สูทกฺขรเณ รท วิเลขเณ;

សទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រាយប៉ាយ, កាន់យក, ទៅ និង ធ្លាក់ចុះ (វិសរណៈ, អាទាន, គមនៈ, អវសាទនៈ), ហិឡាទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រីករាយ (សុខៈ), សូទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ហូរចេញ (ក្ខរណៈ), រទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា គូសវាស (វិលេខនៈ)។

๓๙.

៣៩.

สาท อสฺสาทนาทีสุ คท พฺยตฺตวเจ’(ปิจ),นท อพฺยตฺตสทฺเท (ตุ) รทา’ทา-ขาท-ภกฺขเณ;

សាទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ភ្លក់រសជាតិជាដើម (អស្សាទនាទិ), គទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ពោលច្បាស់លាស់ (ព្យត្តវាចា), នទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើសំឡេងមិនច្បាស់ (អព្យត្តសទ្ទ), រទ, អទ, ខាទ ធាតុទាំងនេះ ក្នុងអត្ថថា ស៊ី (ភក្ខណៈ)។

๔๐.

៤០.

อทฺท ยาจนยาตฺราทิสฺว (โถ) มิท สิเนหเน,(สิยา) ขุท ชิคจฺฉายํ ทฬิทฺท ทุคฺคจฺจํ (หิ ตุ;

)

អទ្ទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សូម និង ដើរទៅជាដើម (យាចនយាត្រាទិ), មិទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ស្រឡាញ់ (សិនេហនៈ), ខុទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ឃ្លាន (ជិគុច្ឆា), ទឡិទ្ទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ក្រីក្រ (ទុគ្គច្ចៈ)។

๔๑.

៤១.

ทา ทเว ทุ คตีวุทฺธยํ ทา ทาเน วิท ชานเน,ตทิ อาลสิเย พาธ พาธายํ คุธ กีฬเน;

ទា ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រត់ (ទវៈ), ទុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅ និង ចម្រើន (គតិវុទ្ធិ), ទា ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ឱ្យ (ទាន), វិទ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ដឹង (ជាននៈ), តទិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ខ្ជិលច្រអូស (អាលសិយៈ), ពាធ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បៀតបៀន (ពាធា), គុធ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា លេង (កីឡនៈ)។

๔๒.

៤២.

(อโถ) คาธ ปติฏฺฐายํ วุฐุ-เอธ (จ) วุทฺธิยํ,ธา (โหติ) ธารเณ (เจว) จินฺตายํ พุธ โพธเน;

គាធ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទីពឹង (បតិដ្ឋា), វុឋុ និង ឯធ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចម្រើន (វុទ្ធិ), ធា ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទ្រទ្រង់ និង គិត (ធារណៈ, ចិន្តា), ពុធ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ដឹង (ពោធនៈ)។

๔๓.

៤៣.

สิธุ คติมฺหิ ยุธ สมฺปหาเร วิธ เวธเน,ราธ หึสายสํราเธ พธ-พนฺธ (จ) พนฺธเน;

សិធុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (គតិ), យុធ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ច្បាំង (សម្បហារៈ), វិធ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចាក់ (វេធនៈ), រាធ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាំញី និង សម្រេចផល (ហិំសាសំរាធៈ), ពធ និង ពន្ធ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចង (ពន្ធនៈ)។

๔๔.

៤៤.

สิธ-สาธ (จ) สิทฺธิมฺหิ เธ ปาเน อินฺธ ทิตฺติยํ,มาน ปูชาย วน-สน สมฺภเว อน ปาณเน;

กน ทิตฺติคตีกนฺตฺยํ ขน-ขนฺว’วทารเณ.

សិធ និង សាធ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សម្រេច (សិទ្ធិ), ធេ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ផឹក (បានៈ), ឥន្ធ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រុងរឿង (ទិត្តិ), មាន ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បូជា (បូជា), វន និង សន ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កើតឡើង (សម្ភវៈ), អន ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ដកដង្ហើម (បាណនៈ), កន ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រុងរឿង, ទៅ និង ប្រាថ្នា (ទិត្តិគតិកន្តិ), ខន និង ខន្វ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ជីក (អវទារណៈ)។

๔๕.

៤៥.

คุป โคปนเก คุป สํวรเณ ตป สนฺตาเป ตป อิสฺสริเย,จุป มนฺทคเต ตปุอุพฺเพเค รป-ลป วากฺเย สป อกฺโกเส;

គុប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រក្សា (គោបនកៈ), គុប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បិទបាំង (សំវរណៈ), តប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើឱ្យក្តៅ (សន្តាបៈ), តប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ជាធំ (ឥស្សរិយៈ), ចុប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅយឺតៗ (មន្ទគតិ), តបុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា តក់ស្លុត (ឧព្វេគៈ), រប និង លប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ពោល (វាក្យៈ), សប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ជេរប្រទេច (អក្កោសៈ)។

๔๖.

៤៦.

ชป-ชปฺป วเจ’พฺยตฺเต ตปฺป สนฺตปฺปเน (สิยา),กปิ กิญฺจิจเล กปฺป สามตฺเถ เวปุ กมฺปเน;

ជប និង ជប្ប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ពោលមិនច្បាស់ (អព្យត្តវាចា), តប្ប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើឱ្យឆ្អែត (សន្តប្បនៈ), កបិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាប់ញ័របន្តិចបន្តួច (កិញ្ចិចលនៈ), កប្ប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា អាច (សាមត្ថ្យៈ), វេបុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាប់ញ័រ (កម្បនៈ)។

๔๗.

៤៧.

ตปฺป สนฺตคเตจฺเฉเท ตกฺเก หึสาทิสุ’(จฺจเต),วป พีชวินิกฺเขเป ธูป สนฺตปเน’(ปิ จ);

តប្ប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅដល់ទីបំផុត និង កាត់ (សន្តគតេច្ឆេទ), តក្ក ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ត្រិះរិះ និង ញាំញីជាដើម (តក្ក, ហិំសាទិ), វប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ព្រោះគ្រាប់ពូជ (ពីជវិនិក្ខេបៈ), ធូប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើឱ្យក្តៅ (សន្តបនៈ)។

๔๘.

៤៨.

จป สานฺตฺเว ปุ ปวเน ฌป ทาเห สุโป สเย,ปุปฺผ วิกสเน (โหติ) รมฺพ’ลมฺพวสํสเน;

ចប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា លួងលោម (សាន្ត្វៈ), បុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ជម្រះឱ្យស្អាត (បវនៈ), ឈប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ដុត (ទាហៈ), សុប ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ដេក (សយៈ), បុប្ផ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រីកស្គុសស្គាយ (វិកសនៈ), រម្ព និង លម្ព ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្លាក់ចុះ (អវសំសនៈ)។

๔๙.

៤៩.

จุมฺพ วทนสํโยเค กมฺพ สํวรเณ (มโต),อมฺพ สทฺเท (จ) อสฺสาเท ตายเน สพิ มณฺฑเน;

ចុម្ព ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ប៉ះពាល់ដោយមាត់ (វទនសំយោគៈ), កម្ព ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បិទបាំង (សំវរណៈ), អម្ព ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ធ្វើសំឡេង និង ភ្លក់រសជាតិ (សទ្ទៈ, អស្សាទៈ) និង ក្នុងអត្ថថា រក្សា (តាយនៈ), សពិ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា តាក់តែង (មណ្ឌនៈ)។

๕๐.

៥០.

คพฺพ ทปฺเป’พฺพ-สพฺพา’(ปิ) คมเน ปุพฺพ ปูรเณ,คุมฺพ’พฺพคุมฺพเน จพฺพ อทเน อุพฺพ ธารเณ;

គព្វ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ឆ្មើងឆ្មៃ (ទប្បៈ), ឯព្វ និង សព្វ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទៅ (គមនៈ), បុព្វ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បំពេញ (បូរណៈ), គុម្ព ធាតុ ក្នុងអត្ថថា គ្របដណ្តប់ (អព្វគុម្ពនៈ), ចព្វ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទំពាស៊ី (អទនៈ), ឧព្វ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទ្រទ្រង់ (ធារណៈ)។

๕๑.

៥១.

ลภ ลาเภ ชมฺภ คตฺตวินาเม สุภ โสภเน,ภี ภเย รภ ราภสฺเส (จา)’รมฺเภ ขุภ สญฺจเล;

លភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា បាន (លាភៈ), ជម្ភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ស្ងាប (គត្តវិនាមៈ), សុភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ល្អបវរ (សោភនៈ), ភី ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ខ្លាច (ភយៈ), រភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ហិង្សា និង ផ្តើមធ្វើ (រាភស្សៈ, អារម្ភៈ), ខុភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ញាប់ញ័រ (សញ្ចលៈ)។

๕๒.

៥២.

ถมฺภ-ขมฺภ ปติพนฺเธ คพฺภ ปาคพฺภิเย วเธ,สุมฺภ สํสุมฺภเน สมฺภ วิสฺสาเส ยภ เมถุเน;

ថម្ភ និង ខម្ភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា រារាំង (បដិពន្ធៈ), គព្ភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ក្លាហាន និង សម្លាប់ (បាគព្ភិយៈ, វធៈ), សុម្ភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា វាយដំ (សំសុម្ភនៈ), សម្ភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ទុកចិត្ត (វិស្សាសៈ), យភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា សេពមេថុន (មេថុណៈ)។

๕๓.

៥៣.

ทุภ ชีคึสเน ทพฺภ คนฺถเน อุทฺรภา’ทเน,กมู (ตุ) ปทวิกฺเขเป ขมู (ตุ) สหเณ (สิยา;

)

ទុភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ប្រាថ្នាចង់ឈ្នះ (ជីគិំសនៈ), ទព្ភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ចងក្រង (គន្ថនៈ), ឧទ្រភ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា កាន់យក (អាទានៈ), កមូ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ឈានជើង (បទវិក្ខេបៈ), ខមូ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា អត់ធន់ (សហណៈ)។

๕๔.

៥៤.

ภมุ อนวฏฺฐาเน (จ) วมุ อุคฺคิรณาทิสุ,กิลมุ-กฺลมู เคลญฺเญ รมุ กีฬา’ย (มีริโต;

)

ភមុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា វិលវល់ (អនវដ្ឋានៈ), វមុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ខ្ជាក់ចេញជាដើម (ឧគ្គិរណាទិ), កិលមុ និង ក្លមូ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា ល្វើយ (គេលញ្ញៈ), រមុ ធាតុ ក្នុងអត្ថថា លេង (កីឡា)។

๕๕.

៥៥.

ทโม ทเม นม นเม (อโถ) สม ปริสฺสเม,ยมุ อุปรเม นาเส อม ยาเต มุ พนฺธเน;

ទម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទូន្មាន, នម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឱនលំទោន, មួយវិញទៀត សម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីនឿយហត់, យម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ និងសេចក្តីវិនាស, អម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅ, មុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចង។

๕๖.

៥៦.

ธโม ปุโม (จ) ธมเน ตม สงฺกาวิภูสเน,ธุม-ถีม (จ) สงฺฆาเต ตม สานฺตฺว’วสาทิเย;

ធម ធាតុ និងបុម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីផ្លុំ, តម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសង្ស័យ និងការតុបតែង, ធុម ធាតុ និងថីម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រមូលផ្តុំ, តម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលួងលោម និងសេចក្តីរួញរា។

๕๗.

៥៧.

อโย วโย ปย-มโย นโย รยคติมฺหิ (จ)ทย ทานคตีรกฺขา หึสาทิสุ ยุ มิสฺสเน;

អយ ធាតុ, វយ ធាតុ, បយ ធាតុ, មយ ធាតុ, នយ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅលឿន, ទយ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឲ្យ ការទៅ ការរក្សា និងការបៀតបៀនជាដើម, យុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលាយឡំ។

จาย สมฺปูชเน ตาย สนฺตาเน ปาย วุทฺธิยํ,(อโถ) อุสูย โทสา’วิกรเณ สาย สายเน;

ចាយ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបូជា, តាយ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសាយភាយ, បាយ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចម្រើន, មួយវិញទៀត ឧសូយ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសម្តែងទោស, សាយ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបរិភោគ។

๕๘.

៥៨.

ตร ตรณสฺมึ ถร สนฺถรเณ ภร ภรณสฺมึ ผร สมฺผรเณ,สร คติ จินฺตา หึสา สทฺเท ผุร จลนาโท หร หรณสฺมึ;

តរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឆ្លង, ថរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីក្រាល, ភរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចិញ្ចឹម, ផរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីផ្សព្វផ្សាយ, សរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅ សេចក្តីគិត ការបៀតបៀន និងសំឡេង, ផុរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីញាប់ញ័រជាដើម, ហរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីនាំទៅ។

๕๙.

៥៩.

ริ สนฺตติสฺมึ ริ คเต รุ สทฺเท ขุรจฺฉิทสฺมึ ธร ธารณมฺหิ,ชร ชีรณตฺเถ มรปาณจาเค ขร เสกนาเส ฆร เสวนมฺหิ;

រិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតភ្ជាប់, រិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅ, រុ ធាតុ ក្នុងសំឡេង, ខុរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកាត់, ធរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទ្រទ្រង់, ជរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីគ្រាំគ្រា, មរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលះបង់ជីវិត, ខរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្រោចស្រព និងសេចក្តីវិនាស, ឃរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសេពគប់។

๖๐.

៦០.

คโร นิคเรณ เสเก ทร ฑาเห วิทารเณ,จร คติภกฺขเณสุ วร สํวรณาทิสุ;

គរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលេប និងការស្រោចស្រព, ទរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីក្តៅក្រហាយ និងការទម្លាយ, ចរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅ និងការស៊ី, វរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរារាំងជាដើម។

๖๑.

៦១.

จรจฺเฉเท อรนาเส คเต (จ) ปูร ปูรเณ,กุร กฺโกเส นร นเย ชาคร สุปินกฺขเย;

ចរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកាត់, អរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវិនាស និងការទៅ, បូរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបំពេញ, កុរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្រែកយំ, នរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីណែនាំ, ជាគរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអស់ទៅនៃសេចក្តីលង់លក់ (ការភ្ញាក់រលឹក)។

๖๒.

៦២.

ปีลุ-ปลู-สล-หุลา คตฺย’ตฺถา จล กมฺปเน,ขล สญฺจลเน ผุลฺล วิกาเส ชล ทิตฺติยํ;

បីលុ ធាតុ, បលូ ធាតុ, សល ធាតុ, ហុល ធាតុ មានអត្ថក្នុងសេចក្តីទៅ, ចល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីញាប់ញ័រ, ខល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកម្រើក, ផុល្ល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរីកប៉ោង, ជល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរុងរឿង។

๖๓.

៦៣.

ผล นิปฺผตฺติยํ (โหติ) ทล ทิตฺติวิทารเณ,ทล ทุคฺคติยํ นีล วณฺเณ มีล นิมีลเน;

ផល ធាតុ មានក្នុងសេចក្តីសម្រេច, ទល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរុងរឿង និងការទម្លាយ, ទល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅកាន់ទុគ្គតិ, នីល ធាតុ ក្នុងពណ៌ខៀវ, មីល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្មេចភ្នែក។

๖๔.

៦៤.

สิล สมาธิมฺหิ กีล พนฺเธ คล-คิลา’ทเน,กูล อาวรเณ สูล รุชายํ พลปาณเน;

សិល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតម្កល់មាំ, កីល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចង, គល ធាតុ និងគិល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស៊ី, កូល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរារាំង, សូល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឈឺចុកចាប់, ពល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីមានជីវិតរស់នៅ។

๖๕.

៦៥.

ตล-มูล ปติฏฺฐายํ วล-วลฺล นิวารเณ,ปลฺล นินฺเน (จ) คมเน มล-มลฺล’วธารเณ;

តល ធាតុ និងមូល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតម្កល់មាំ, វល ធាតុ និងវល្ល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរារាំង, បល្ល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទាប និងការទៅ, មល ធាតុ និងមល្ល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទ្រទ្រង់។

๖๖.

៦៦.

(วตฺตเต) ขิล กาฐินฺเน กลิเล อล-กล ทฺวยํ,เวลฺล สญฺจลเน กลฺล สชฺชเน อลิพนฺธเน;

ខិល ធាតុ និងធាតុទាំងពីរគឺ អល ធាតុ និងកល ធាតុ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសេចក្តីរឹងប៉ឹង និងសេចក្តីច្របូកច្របល់, វេល្ល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកម្រើក, កល្ល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតុបតែង, អលិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចង។

๖๗.

៦៧.

จุลฺล หาวกิรเย ถูลา’กสฺสเน จูล มทฺทเน,(วตฺตเต) ขล โสเจยฺโย ปล รกฺขคเตสุ(ปิ;

)

ចុល្ល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីញ៉ាំងកិរិយាឲ្យកើតឡើង, ថូល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទាញ, ចូល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីញំញី, ខល ធាតុ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសេចក្តីស្អាត, បល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរក្សា និងការទៅផងដែរ។

๖๘.

៦៨.

เกล-เขล-เจล-เปล-เวล-สญฺจลนาทิสุ,อว รกฺขเณ ชีว ปาณธารเณ (ตุ) ปฺลโว คเต;

កេល ធាតុ, ខេល ធាតុ, ចេល ធាតុ, បេល ធាតុ, វេល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកម្រើកជាដើម, អវ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរក្សា, ជីវ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទ្រទ្រង់ជីវិត, ប្លវ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅ។

๖๙.

៦៩.

กณฺฑุวนมฺหิ กณฺฑุโว สรเณ เฉทเน ทเว,ทโว (ตุ) ทวเน เทวุ เทวเน เสวุ เสวเน;

កណ្ឌុវ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអេះ, សរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរលត់ ការកាត់ និងការលេង, ទវ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរត់, ទេវុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលេង, សេវុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសេពគប់។

๗๐.

៧០.

ธาว คมนวุทฺธิมฺหิ (ปฐิโต) โธวุ โธวเน;

เว-วี ทฺเว ตนฺตุสนฺตาเน เว-วุ สํวรเณ (สิยา)หฺเว อวฺหาเน เกว เสเก ธุว ยาตฺรา ถิเรสุ (จ;

);

ធាវ ធាតុ សម្តែងក្នុងសេចក្តីទៅ និងសេចក្តីចម្រើន, ធោវុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលាងជម្រះ, ធាតុទាំងពីរគឺ វេ ធាតុ និងវី ធាតុ ក្នុងសេចក្តីត្បាញអំបោះ, វេ ធាតុ និងវុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសង្រួម, ហ្វេ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីហៅ, កេវ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្រោចស្រព, ធុវ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដំណើរទៅ និងសេចក្តីមាំមួន។

๗๑.

៧១.

อส คส อทเน ฆส อทนสฺมึ-อิส ปริเยเส อิสุอิจฺฉายํ,สสุ ปาณนคติหึสา’ทฺย’ตฺเถ-มส อามสเน มุส สมฺโมเส;

អស ធាតុ និងគស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស៊ី, ឃស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស៊ី, ឥស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្វែងរក, ឥសុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នា, សសុ ធាតុ មានអត្ថក្នុងសេចក្តីដកដង្ហើម ការទៅ និងការបៀតបៀនជាដើម, មស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្ទាបអង្អែល, មុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីភាន់ច្រឡំ។

๗๒.

៧២.

กุส อกฺโกเส ทุส อปฺปีเต-ตุส สนฺโตเส ปุส โปสมฺหิ,รุส อาเลเป รุส หึสายํ-มสุ มจฺเฉเร อุสุ ทาเห (’ปิ;

)

កុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីជេរប្រទេច, ទុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីមិនជាទីស្រឡាញ់, ទុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរ, បុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចិញ្ចឹម, រុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលាប, រុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន, មសុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកំណាញ់, ឧសុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីក្តៅក្រហាយផងដែរ។

๗๓.

៧៣.

หส หสนสฺมึ ฆุส สทฺทสฺมึ-ตส อุพฺเพเค ตฺรส อุพฺเพเค,ลส กนฺตฺย’ตฺเถ รส อสฺสาเท-(ปุน)ภส ภสฺมิกรเณ(จา’ปิ;

)

ហស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសើច, ឃុស ធាតុ ក្នុងសំឡេង, តស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតក់ស្លុត, ត្រស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតក់ស្លុត, លស ធាតុ មានអត្ថក្នុងសេចក្តីរុងរឿង, រស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីត្រេកត្រអាល, ម្យ៉ាងទៀត ភស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើឲ្យទៅជាផេះផងដែរ។

๗๔.

៧៤.

คเวส มคฺคเณ ปํส นาสเน ทิส เปกฺขเณ,สาสา’นุสิฏฺฐิยํ หํส ปิติยํ ปาส พนฺธเน;

គវេស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្វែងរក, បំស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបំផ្លាញ, ទិស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីមើល, សាស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រដៅ, ហំស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរីករាយ, បាស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចង។

๗๕.

៧៥.

สํส ปสํสเน อิสฺส อิสฺสายํ กสฺส กสฺสเน,ธํส ปธํสเน สึส อิจฺฉายํ ฆํส ฆํสเน;

សំស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសរសើរ, ឥស្ស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីច្រណែន, កស្ស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអូសទាញ, ធំស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបំផ្លាញ, សិំស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នា, ឃំស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកកិត។

๗๖.

៧៦.

สํส-ทํสา (ตุ) ฑสเน ภาส วาจาย ทิตฺติยํ,(สิยา) ภุส อลงฺกาเร (อโถ) อาสู’ปเวสเน;

សំស ធាតុ និងទំស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីខាំ, ភាស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីនិយាយ និងសេចក្តីរុងរឿង, ភុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតុបតែង, មួយវិញទៀត អាស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអង្គុយ។

๗๗.

៧៧.

วส กนฺตินิวาเสสุ วสฺสเสจนสทฺทเน,กิส สาเณ กส คเต กส หึสาวิเลขเน;

វស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នា និងការនៅអាស្រ័យ, វស្ស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្រោចស្រព និងសំឡេង, កិស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើឲ្យស្តើង, កស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅ, កស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន និងការភ្ជួររាស់។

๗๘.

៧៨.

ทิสา’ติสชฺชนา’ทีสุ กาส ทิตฺติมฺหิ สชฺชเน,(ทุเว ธาตุ) ขส-ฌส หึสายํ มิส มิลเน;

ទិស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលះបង់ជាដើម, កាស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរុងរឿង និងការតុបតែង, ធាតុទាំងពីរគឺ ខស ធាតុ និងឈស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន, មិស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីជួបជុំ។

๗๙.

៧៩.

สุ หึสากุลสนฺธานยาตฺรา’ทีสุ สุ ปสฺสเว,สุ สทฺเท สุ ปสวเน สิ สเย (จ) สิ เสวเน;

សុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន ការតភ្ជាប់ត្រកូល និងការដើរទៅជាដើម, សុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីហូរចេញ, សុ ធាតុ ក្នុងសំឡេង, សុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបង្កើត, សិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដេក, សិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសេពគប់។

๘๐.

៨០.

มห ปูชายา’รหปูชายํ-คุห สํวรเณ ลิห อสฺสาเท,รห จาคสฺมึ มุห มุจฺฉายํ-มห สตฺตายํ พหุ สํขฺยาเน;

មហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបូជា និងការបូជាចំពោះបុគ្គលដែលគួរគោរព, គុហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលាក់បាំង, លិហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលិទ្ធ, រហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលះបង់, មុហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវង្វេង, មហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីមាន, ពហុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរាប់ច្រើន។

๘๑.

៨១.

สห ขเม ทห ภสฺมิกรเณ (จ) ปติฏฺฐายํ,รุห สญฺชนเน อูห วิตกฺเก วห ปาปเณ;

សហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអត់ធន់, ទហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដុតឲ្យទៅជាផេះ និងការតម្កល់មាំ, រុហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកើតឡើង, ូហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីត្រិះរិះ, វហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីនាំទៅឲ្យដល់។

๘๒.

៨២.

ทุห’ปฺปปูรเณ นาเส ทิโห อุปจเย (มโต),นินฺทายํ ครโห อีห ฆฏฺฏเน มิห เสวเน;

ទុហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីមិនពេញលេញ និងសេចក្តីវិនាស, ទិហ ធាតុ យល់ឃើញថាក្នុងសេចក្តីសន្សំ, គរហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីនិន្ទា, ីហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប៉ះទង្គិច, មិហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសេពគប់។

๘๓.

៨៣.

คาห วิโลฬเน พฺรูห-พห-พฺรห (จ) วุทฺธิยํ,วฺเห สทฺทมฺหิ หสเน หา จาเค ลุฬ มนฺถเนกีฬวิหารมฺหิ ลฬ วิลาเส’(เมสวุทฺธิกา;

)

គាហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកូរ, ព្រូហ ធាតុ, ពហ ធាតុ និងព្រហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចម្រើន, វ្ហេ ធាតុ ក្នុងសំឡេង និងសេចក្តីសើច, ហា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលះបង់, លុឡ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកូរ, លឡ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលេងសប្បាយ និងសេចក្តីរំភើប (ធាតុទាំងនេះជាវុទ្ធិកៈ)។

ตุทาทโย อวุทฺธิกา

ពួកធាតុមានទុទធាតុជាដើម ជាអវុទ្ធិកៈ។

๘๔.

៨៤.

ตุท พฺยถายํ (ตุ) นุท กฺเขปเณ ลิข เลขเณ,กุจ สงฺโกจเน ริจ กฺขรเณ ขจ พนฺธเน;

ទុទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើឲ្យឈឺចាប់, នុទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកម្ចាត់, លិខ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសរសេរ, កុច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរួញចូល, រិច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីហូរចេញ, ខច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចង។

๘๕.

៨៥.

อุจ สทฺเท สมวาเย วิชี ภยจเลสุ (จ),(วตฺตเต) ภุช โกฏิลฺเล วลญฺโช (ตุ) วลญฺชเน;

ឧច ធាតុ ក្នុងសំឡេង និងសេចក្តីប្រមូលផ្តុំ, វិជិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីខ្លាច និងសេចក្តីញាប់ញ័រ, ភុជ ធាតុ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសេចក្តីកោង, វលញ្ជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រើប្រាស់។

๘๖.

៨៦.

ภช เสวาปุถกฺกาเร รุช โรเค อฏา’ฏเน,กุฏจฺเฉเท (จ) โกฏิลฺเล อคา สชฺฌายนา’ทิสุ;

ភជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសេពគប់ និងការចែកចេញ, រុជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឈឺថ្កាត់, អដ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដើរទៅ, កុដ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកាត់ និងសេចក្តីកោង, អគ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសូត្រធម៌ជាដើម។

๘๗.

៨៧.

ปุโณ สุภ กิรเย วตฺต วตฺตเน จต ยาจเน,ปุถ ปาเก ปูติภาเว กุถสํกฺเลสเน’(ปิ จ;

)

បុណ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើអំពើល្អ, វត្ត ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រព្រឹត្តទៅ, ចត ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសូម, បុថ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចម្អិន និងសេចក្តីស្អុយរលួយ, កុថ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសៅហ្មងផងដែរ។

๘๘.

៨៨.

(อุโภ ธาตุ) ปุถ-ปถ วิตฺถาเร วิท ชานเน,หท อุจฺจาร อุสฺสคฺเค-จินฺตายํ มิท หึสเน;

ធាតុទាំងពីរគឺ បុថ ធាតុ និងបថ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីផ្សព្វផ្សាយ, វិទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដឹង, ហទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបន្ទោបង់ឧច្ចារៈ និងសេចក្តីគិត, មិទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន។

๘๙.

៨៩.

นนฺธ วินนฺธเน ถีน-ปุน สงฺฆาตวาจิโน,กป อจฺฉาทเน วปฺป วารเณ ขิป เปรเณ;

នន្ធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចង, ថីន ធាតុ និងបុណ ធាតុ សម្តែងនូវសេចក្តីប្រមូលផ្តុំ, កប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីគ្របដណ្តប់, វប្ប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរារាំង, ខិប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបញ្ជូនទៅ។

๙๐.

៩០.

สุโป สเย ฉุโป ผสฺเส (วตฺตเต) จป สานฺตฺวเน,นภ (ธาตุ) วิหึสายํ รุมฺภ อุปฺปีฬนาทิสุ;

សុប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដេក, ឆុប ធាតុ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសេចក្តីពាល់ត្រូវ, ចប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលួងលោម, នភ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន, រុម្ភ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសង្កត់សង្កិនជាដើម។

๙๑.

៩១.

สุมฺภ สํสุมฺภเน ชมฺภ ชมฺภเน ชุภ นิจฺฉุเภ,ฐุภ นิฏฺฐุภเน จมุ อทเน ฉมุ หีฬเน;

សុម្ភ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវាយ, ជម្ភ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្ងាប, ជុភ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបណ្តេញចេញ, ឋុភ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្តោះទឹកមាត់, ចមុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស៊ី, ឆមុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីមើលងាយ។

๙๒.

៩២.

ฌมุ ทาเห ฉมุ อทเน อิรีย วตฺตเน’(ปิ จ),กิร (ธาตุ) วิกิรเณ คิโร นิคิรณา’ทิสุ;

ឈមុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឆេះ, ឆមុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស៊ី, ឥរីយ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រព្រឹត្តទៅនៃឥរិយាបថផងដែរ, កិរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរាយប៉ាយ, គិរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលេបជាដើម។

๙๓.

៩៣.

ผุร สญฺจลนาทีสุ กุร สทฺทา’ทเนสุ (จ),ขุรจฺเฉเท วิลิขเณ ฆุร ภีเม คิลา’ทเน;

ផុរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីញាប់ញ័រជាដើម, កុរ ធាតុ ក្នុងសំឡេង និងការកាន់យក, ខុរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកាត់ និងការកោស, ឃុរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីគួរឲ្យខ្លាច និងការលេបស៊ី។

๙๔.

៩៤.

ติล สฺเนเห จิล วาเส หิล หาเว สิลุ’ญฺฉเน,พิล เภเท ถูล จเย กุสจฺเฉทน ปูรเณ;

តិល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្នេហា, ចិល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរស់នៅ, ហិល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសម្តែងអាការៈ, សិលុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរើសយកកម្ទេចស្រូវ, ពល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទម្លាយ, ថូល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសន្សំ, កុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកាត់ស្បូវ និងការបំពេញ។

๙๕.

៩៥.

วิสปฺปเวเส ผรเณ ทิสา’ติสชฺชนา’ทิสุผุล ผสฺเส มุส เถยฺเย ถุส อปฺปิกิรยาย (ตุ)คุฬ โมกฺเข คุฬ ปริวตฺตนมฺหิ (ตุทาทโย;

)

វិស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចូលទៅ និងការផ្សព្វផ្សាយ, ទិស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលះបង់ជាដើម, ផុល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពាល់ត្រូវ, មុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលួច, ថុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើឲ្យតិចតួច, គុឡ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរួចផុត និងសេចក្តីវិលត្រឡប់ (ទាំងនេះជាពួកធាតុមានទុទធាតុជាដើម)។

หู ภุวาทโย ลุตฺตวิกรณา

ពួកធាតុមានហូធាតុ និងភូធាតុជាដើម ដែលលុបវិករណប្បច្ច័យចេញ។

๙๖.

៩៦.

หู-ภู สตฺตาย (มุ’จฺจนฺติ) อิ อชฺฌาเน คติมฺหิ (จ,)ขา-ขฺยา (ทฺวยํ) ปกถเน ชิ ชเย ญา’วโพธเน;

ហូ ធាតុ និងភូ ធាតុ សម្តែងក្នុងសេចក្តីមាន, ឥ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសញ្ជឹងគិត និងការទៅ, ធាតុទាំងពីរគឺ ខា ធាតុ និងខ្យា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពោលប្រាប់, ជិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឈ្នះ, ញា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដឹងច្បាស់។

๙๗.

៩៧.

สี-ฬี เวหาสคมเน ฐา คตีวินิวุตฺติยํ,นี ปาปเณ มุน ญาเณ หน หึสาคตีสุ (’ปิ)

សី ធាតុ និងឡី ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅលើអាកាស, ឋា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឈប់ទៅ, នី ធាតុ ក្នុងសេចក្តីនាំទៅឲ្យដល់, មុន ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដឹង, ហន ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន និងការទៅផងដែរ។

๙๘.

៩៨.

ปารกฺขณมฺหิ ปา ปาเน พฺรู วาจายํ วิยตฺติยํ,ภา ทิตฺติยํ มา ปมาเณ (อโถ) ยา ปาปุเณ (สิยา;

)

បា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរក្សា, បា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីផឹក, ព្រូ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពោលឲ្យច្បាស់លាស់, ភា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរុងរឿង, មា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវាស់វែង, មួយវិញទៀត យា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដល់។

๙๙.

៩៩.

(ทุเวปิ) รา-ลา อาทาเน วา คตีคนฺธเนสุ (ปิ,)อส (ธาตุ) ภุวิ (ขฺยาโต) สิ สเย สา สมตฺถิเย;

ធាតុទាំងពីរគឺ រា ធាតុ និងលា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកាន់យក, វា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅ និងការផ្សព្វផ្សាយក្លិនផងដែរ, អស ធាតុ ល្បីថាក្នុងសេចក្តីមាន, សិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដេក, សា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអាច។

ชุโหตฺยา’ทโย สทฺวิภาวลุตฺตวิกรณา.

ពួកធាតុមានជុហោតិជាដើម ដែលមានការធ្វើទ្វិភាវៈ និងលុបវិករណប្បច្ច័យចេញ។

๑๐๐.

១០០.

หู ทาเน’(ปิ จ) อาทาเน หวฺยทาเน (จ วตฺตเต,)หา จาเค กมุ ยาตฺรายํ ทา ทาเน ธา (จ) ธารเณ;

ហូ ធាតុ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសេចក្តីឲ្យ ការកាន់យក និងការបូជាគ្រឿងសក្ការៈផងដែរ, ហា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលះបង់, កមុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដំណើរទៅ, ទា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឲ្យ និងធា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទ្រទ្រង់។

อวิกรณภูวาทโย สมตฺตา.

ពួកធាតុមានភូធាតុជាដើម ដែលមិនមានវិករណប្បច្ច័យ ចប់សព្វគ្រប់ហើយ។

รุธาทโย

ពួកធាតុមានរុធធាតុជាដើម។

๑๐๑.

១០១.

รุธิ อาวรเณ มุจ โมจเน ริจ เรจเน,สิจ เสเก ยุช โยเค ภุช ปาลนโภชเน;

រុធិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរារាំង, មុច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដោះលែង, រិច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបញ្ចេញចោល, សិច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្រោចស្រព, យុជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រកប, ភុជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរក្សា និងការបរិភោគ។

๑๐๒.

១០២.

กติจฺเฉเท ฉิทิ ทฺเวธากรเณ ภิท วิทารเณวิท ลาเภ ลุปจฺเฉเท วินาเส ลิปลิมฺปเนปิส สํจุณฺณเน หิสิ วิหึสายํ (รุธาทโย;

)

កតិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកាត់, ឆិទិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើជាពីរចំណែក, ភិទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទម្លាយ, វិទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបាន, លុប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកាត់ និងសេចក្តីវិនាស, លិប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលាប, បិស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកិនឲ្យម៉ដ្ឋ, ហិសិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន (ទាំងនេះជាពួកធាតុមានរុធធាតុជាដើម)។

ทิวาทโย

ពួកធាតុមានទិវធាតុជាដើម។

๑๐๓.

១០៣.

ทิวุ กีลา วิชิคึสา โวหารชฺชุติ โถมิเต,สิวุ ตนฺตูนสนฺตาเน ขี ขเย ขา ปกาสเน;

ទិវុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលេង សេចក្តីប្រាថ្នាឈ្នះ ការជួញដូរ សេចក្តីរុងរឿង និងការសរសើរ, សិវុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដេរ, ខី ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអស់ទៅ, ខា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រកាស។

๑๐๔.

១០៤.

กา-คา สทฺเท (ปิ) ฆา คนฺโธ’ปาทาเน รุจ โรจเน,กจ ทิตฺยํ มุจ โมเจ (อโถ) วิจ วิเวจเน;

កា ធាតុ និងគា ធាតុ ក្នុងសំឡេងផងដែរ, ឃា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីហិតក្លិន, រុច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពេញចិត្ត, កច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរុងរឿង, មុច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរួចផុត, មួយវិញទៀត វិច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពិចារណា។

๑๐๕.

១០៥.

รญฺช ราเค สญฺช สงฺเค ขลเน มชฺช สุทฺธิยํ,ยุโช สมาธิมฺหิ ลุโช วินาเส ฌา วิจินฺตเน;

រញ្ជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរ, សញ្ជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីជាប់ជំពាក់ និងការរអិលដួល, មជ្ជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្អាត, យុជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតម្កល់ចិត្តមាំ, លុជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវិនាស, ឈា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីគិត។

๑๐๖.

១០៦.

ตา ปาลเน ฉิทิ ทฺเวธากาเร มิท สิเนหเน,มทุ’มฺมาเท ขิท ทีนภาเว ภิท วิทารเณ;

តា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរក្សា, ឆិទិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើជាពីរចំណែក, មិទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់, មទុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្រវឹង, ខិទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលំបាក, ភិទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទម្លាយ។

๑๐๗.

១០៧.

สิท ปาเก ปทคเต วิท สตฺตา วิจินฺตเน,ที ขเย สุปเน ทา (จ) ทาเน ทาตฺว’วขณฺฑเน;

សិទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចម្អិន, បទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅ, វិទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីមាន និងសេចក្តីគិត, ទី ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអស់ទៅ និងសេចក្តីលង់លក់, ទា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឲ្យ និងទា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកាត់ផ្តាច់។

๑๐๘.

១០៨.

พุธา’วคมนา’ทีสุ อตฺเถสุ ยุธ ยุชฺฌเน,กุธ โกเป สุธ โสเจ ราธ หึสาย สิทฺธิยํ;

ពុធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដឹង (អវគមនៈ) ជាដើម, យុធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីច្បាំង (យុជ្ឈនៈ), កុធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីខឹង (កោបៈ), សុធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីជម្រះឲ្យស្អាត (សោចៈ), រាធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន (ហិំសា) និងសេចក្តីសម្រេច (សិទ្ធិ)។

๑๐๙.

១០៩.

อิธ สํสิทฺธิวุทฺธีสุ สิธ-สาธ (จ) สิทฺธิยํ,วิธ เวเธ คิธ เคเธ รุธิ อาวรณา’ทิสุ;

ឥធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសម្រេច និងសេចក្តីចម្រើន, សិធ ធាតុ និង សាធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសម្រេច, វិធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចាក់ធ្លុះ (វេធៈ), គិធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលោភលន់ (គេធៈ), រុធិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរារាំង (អាវរណៈ) ជាដើម។

๑๑๐.

១១០.

มน ญาเณ ชนุ’ปฺปาเท หน หึสาคตีสุ (ปิ,)สินา โสเจ กุป โกเป ตป สนฺตาป ปีณเน;

មន ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដឹង (ញាណ), ជន ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកើតឡើង (ឧប្បាទៈ), ហន ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន និងការទៅ, សិនា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីជម្រះស្អាត (ងូតទឹក), កុប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីខឹង, តប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីក្តៅក្រហាយ (សន្តាបៈ) និងសេចក្តីពេញចិត្ត (បីណនៈ)។

๑๑๑.

១១១.

ลุปจฺเฉเท รุป นาเส ปกาเส ทิป ทิตฺติยํ,ทป หาเส ลภ ลาเภ ลุภ เคเธ ขุโภ จเล;

លុប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកាត់ផ្តាច់ (ឆេទៈ), រុប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវិនាស (នាសៈ) និងសេចក្តីប្រកាស (បកាសៈ), ទិប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរុងរឿង (ទិត្តិ), ទប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរីករាយ (ហាសៈ), លភ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបាន (លាភៈ), លុភ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលោភលន់ (គេធៈ), ខុភ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីញាប់ញ័រ (ចលៈ)។

๑๑๒.

១១២.

สมู’ปสม เขเทสุ หร-หิรี (จ) ลชฺชเน,มิลา คตฺตวีนาเม (จ) คิลา หาสกฺขเย (ปิ จ;

)

សម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្ងប់ (ឧបសមៈ) និងសេចក្តីនឿយហត់ (ខេទៈ), ហរ ធាតុ និង ហិរិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីខ្មាស (លជ្ជនៈ), មិលា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឱនឱននៃកាយ (ក្រៀមស្វិត), គិលា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអស់ទៅនៃសេចក្តីរីករាយ (ឈឺស្គម)។

๑๑๓.

១១៣.

ลี สิเลเส ทฺรวีกาเร วา คตี พนฺธเนสุ (จ,)ลิสิ เลเส ตุส โตเส สิลิสา’ลิงฺคนาทิสุ;

លី ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្អិតជាប់ (សិលេសៈ) និងការធ្វើឲ្យរលាយ (ទ្រវីការៈ), វា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅ (គតិ) និងការចង (ពន្ធនៈ), លិសិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកំប៉ិចកំប៉ុក ឬលេស (លេសៈ), តុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរ (តោសៈ), សិលិស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឱបក្រសោប (អាលិង្គនៈ) ជាដើម។

๑๑๔.

១១៤.

กิลิส กลิโส’ปตาเป (อโถ) ตส ปิปาสเน,รุส โรเส ทิส-ทุส อปฺปีติมฺหิ (ทุเว สิยุํ;

)

កិលិស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសៅហ្មង (កលិសៈ) និងសេចក្តីក្តៅក្រហាយ (ឧបតាបៈ), តស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្រេកឃ្លាន (បិបាសនៈ), រុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីខឹងសម្បារ (រោសៈ), ទិស ធាតុ និង ទុស ធាតុ ទាំងពីរនេះ ក្នុងសេចក្តីមិនត្រេកអរ (អប្បីតិ)។

๑๑๕.

១១៥.

ยสุปฺปยตเน อสุ เขปเน (ปิ จ วตฺตเต,)สุส โสเส ภส อโธปาเต นส อทสฺสเน;

យសុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីព្យាយាម (បយតនៈ), អសុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចោលទៅ (ខេបនៈ), សុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្ងួតក្រៀម (សោសៈ), ភស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្លាក់ចុះក្រោម (អធោបាតៈ), នស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីមិនប្រាកដ ឬបាត់បង់ (អទស្សនៈ)។

๑๑๖. สา’สฺสาเท สา’วสาเน (จ) สา ตนูกรเณ (ปิ จ) หา จาเค มุห เวจิตฺเต นห สชฺชนพนฺธเน นห โสเจ ปิหิจฺฉายํ สินิห-สนิห ปีติยํ.

១១៦. សា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរ (អស្សាទៈ), ក្នុងសេចក្តីបញ្ចប់ (អវសានៈ) និងក្នុងសេចក្តីធ្វើឲ្យស្តើង (តនូករណៈ), ហា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលះបង់ (ចាគៈ), មុហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវង្វេង (វេចិត្តៈ), នហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចងភ្ជាប់ (ពន្ធនៈ), នហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីជម្រះស្អាត (សោចៈ), បិហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នា (ឥច្ឆា), សិនិហ ធាតុ និង សនិហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ (បីតិ)។

สฺวาทโย

ពួកស្វាទិគណៈ (ធាតុទាំងឡាយមាន សុ ធាតុ ជាដើម)។

๑๑๗. สุ สวเณ สก สตฺติมฺหิ ขี ขยมฺหิ คิ สทฺทเน,

១១៧. សុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឮ (សវណៈ), សក ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអាច (សត្តិ), ខី ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអស់ទៅ (khaya), គិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបន្លឺសំឡេង (សទ្ទនៈ)។

อป-สมฺภู (จ) ปาปุณเน หิ คติมฺหิ วู สํวเร;

អប ធាតុ និង សម្ភូ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដល់ (បាបុណនៈ), ហិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅ (គតិ), វូ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសង្រួម (សំវរៈ)។

กิยาทโย

ពួកកិយាទិគណៈ (ធាតុទាំងឡាយមាន កី ធាតុ ជាដើម)។

๑๑๘.

១១៨.

กี วินิมเย จิ จเย ชิ ชเย ญา’วโพธเน,ถว’ภิตฺถเว กมฺปเน ธุ (อโถ) ปุ ปวเน (สิยา;

)

កី ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដោះដូរ (វិនិមយៈ), ចិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសន្សំ (ចយៈ), ជិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឈ្នះ (ជយៈ), ញា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដឹងច្បាស់ (អវពោធនៈ), ថវ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសរសើរ (អភិត្ថវៈ), ធុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីញាប់ញ័រ (កម្បនៈ), បុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីជម្រះស្អាត (បវនៈ)។

๑๑๙.

១១៩.

ปี ตปฺปเณ มา ปมาเณ ขิปกฺเขเป มิ หึสเน,มิ ปมาเณ มุ พนฺเธ (จ) ลุ ปจฺเฉเท สิ พนฺธเนอส ภกฺขเณ (อโถ) คห อุปาทาเน (กิยาทโย;

)

បី ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពេញចិត្ត (តប្បនៈ), មា ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវាស់វែង (បមាណៈ), ខិប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចោល (ខេបៈ), មិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន (ហិំសនៈ), មិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវាស់វែង (បមាណៈ), មុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចង (ពន្ធៈ), លុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកាត់ផ្តាច់ (បច្ឆេទៈ), សិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចង (ពន្ធនៈ), អស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស៊ី (ភក្ខណៈ), គហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកាន់យក (ឧបាទានៈ) ទាំងនេះជាពួកកិយាទិគណៈ។

ตนาทโย

ពួកតនាទិគណៈ (ធាតុទាំងឡាយមាន តនុ ធាតុ ជាដើម)។

๑๒๐.

១២០.

ตนุ วิตฺถาเร สก สตฺติสฺมึ-ทุ ปริตาเป สนุ ทานสฺมึ,วน ยาจายํ มนุ โพธสฺมึ-หิ คเต อป ปาปุณนสฺมึ (หิ,)กร กรณสฺมึ(ภวติ)สิ พนฺเธ-สุ อภิสฺสวเน(ตนุ อาทีนิ;

)

តនុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីផ្សាយទៅ (វិត្ថារៈ), សក ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអាច (សត្តិ), ទុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីក្តៅក្រហាយ (បរិតាបៈ), សនុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឲ្យ (ទានៈ), វន ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសូម (យាចា), មនុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដឹង (ពោធៈ), ហិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទៅ (គតិ), អប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដល់ (បាបុណនៈ), ករ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើ (ករណៈ), សិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចង (ពន្ធៈ), សុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីហូរចេញ ឬច្របាច់យកទឹក (អភិស្សវនៈ) ទាំងនេះជាពួកតនាទិគណៈ។

นิจฺจํ เณณยนฺตา จุราทโย.

ពួកចុរាទិគណៈ (ធាតុទាំងឡាយមាន ចុរ ធាតុ ជាដើម) តែងមាន ណេ និង ណយ បច្ច័យនៅខាងចុងជានិច្ច។

๑๒๑.

១២១.

จุร เถยฺเย โลก (ธาตุ) ทสฺสเน อกิ ลกฺขเณ,สิยา ถก ปติฆาเต (ปุน) ตกฺก วิตกฺกเณ;

ចុរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលួច (ថេយ្យៈ), លោក ធាតុ ក្នុងសេចក្តីមើល (ទស្សនៈ), អកិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកំណត់សម្គាល់ (លក្ខណៈ), ថក ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទង្គិច ឬរារាំង (បដិឃាតៈ), តក្ក ធាតុ ក្នុងសេចក្តីត្រិះរិះ (វិតក្កណៈ)។

๑๒๒.

១២២.

ลกฺข ทสฺสนองฺเกสุ (วตฺตเต) มกฺข มกฺขเณ,ภกฺขา’ทเน โมกฺข โมเจ สุข-ทุกฺข (จ) ตกิรเย;

លក្ខ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីមើល និងការធ្វើសញ្ញាសម្គាល់ (អង្កៈ), មក្ខ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលាប (មក្ខណៈ), ភក្ខ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស៊ី (អទនៈ), មោក្ខ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរួចផុត (មោចៈ), សុខ ធាតុ និង ទុក្ខ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើនូវសុខ និងទុក្ខនោះ។

๑๒๓.

១២៣.

ลิงฺค จิตฺตกิรยา’ทีสุ มค-มคฺค คเวสเน,(ปุนา’ปิ) ปจ วิตฺถาเร กฺเลเส วญฺจ ปลมฺภเน.

លិង្គ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវិចិត្រ (ចិត្តកិរិយា) ជាដើម, មគ ធាតុ និង មគ្គ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្វែងរក (គវេសនៈ), បច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីផ្សាយទៅ (វិត្ថារៈ), វញ្ច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើឲ្យសៅហ្មង (កិលេស) និងសេចក្តីបញ្ឆោត (បលម្ភនៈ)។

๑๒๔.

១២៤.

วจฺจ อชฺฌายเน อจฺจ ปูชายํ วจ ภาสเน,รจ ปติยตเน สุจ เปสุญฺเญ รุจ โรจเน;

វច្ច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរៀនសូត្រ (អជ្ឈាយនៈ), អច្ច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបូជា (បូជា), វច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីនិយាយ (ភាសនៈ), រច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតាក់តែង (បតិយតនៈ), សុច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីញុះញង់ (បេសុញ្ញៈ), រុច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពេញចិត្ត ឬរុងរឿង (រោចនៈ)។

๑๒๕.

១២៥.

มุจปฺปโมจเน โลจ ทสฺสเน กจ ทิตฺติยํ,สชฺชา’ชฺช อชฺชเน ตชฺช ตชฺชเน วชฺช วชฺชเน;

មុច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដោះលែង (បមោចនៈ), លោច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីមើល (ទស្សនៈ), កច ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរុងរឿង (ទិត្តិ), សជ្ជ ធាតុ និង អជ្ជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរកបាន (អជ្ជនៈ), តជ្ជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីគំរាម (តជ្ជនៈ), វជ្ជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវៀរចាក (វជ្ជនៈ)។

๑๒๖.

១២៦.

ยุช สํยมเน ปูช ปูชายํ ติช เตชเน,ปช มคฺค สํวรเณ คเต ภช วิภาชเน;

យុជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសង្រួម (សំយមនៈ), បូជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបូជា (បូជា), តិជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើឲ្យមុតស្រួច (តេជនៈ), បជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបិទផ្លូវ (មគ្គសំវរណៈ) និងការទៅ, ភជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចែករំលែក (វិភាជនៈ)។

๑๒๗.

១២៧.

(อโถ) ภาช ปุถกฺกาเร สภาช ปีติทสฺสเน,(อโถ ตุ) ฆฏ สงฺฆาเต ฆฏฺฏ สญฺจลนา’ทิสุ;

ម៉្យាងទៀត ភាជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើឲ្យផ្សេងគ្នា (បុថក្ការៈ), សភាជ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបង្ហាញនូវសេចក្តីរីករាយ (បីតិទស្សនៈ), ឯ ឃដ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប៉ះទង្គិច ឬប្រជុំ (សង្ឃាតៈ), ឃដ្ដ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីញាប់ញ័រ (សញ្ចលនៈ) ជាដើម។

๑๒๘.

១២៨.

กุฏ-โกฏฺฏจฺเฉทเน (ทฺเว) กุฏ อาโกฏนา’ทิสุ,นฏ นจฺเจ จฏ-ปุฏ เภเท วณฺฏ วิภาชเน;

កុដ ធាតុ និង កោដ្ដ ធាតុ ទាំងពីរនេះ ក្នុងសេចក្តីកាត់ (ឆេទនៈ), កុដ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវាយដំ (អាកោដនៈ) ជាដើម, នដ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរាំ (នច្ចៈ), ចដ ធាតុ និង បុដ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបំបែក (ភេទៈ), វណ្ឋ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចែករំលែក (វិភាជនៈ)។

๑๒๙.

១២៩.

ตุวฏฺฏ เอกสยเน ฆโฏ วิสรเณ (สิยา),คุณฺฐ โอคุณฺฐเน เหฐ พาธายํ เวฐ เวฐเนคุฑิ เวเฐ กฑิ-ขฑิ เภทเน มฑิ ภูสเน;

តុវដ្ដ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដេក (ឯកសយនៈ), ឃដ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីផ្សាយទៅ (វិសរណៈ), គុណ្ឋ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីគ្របដណ្តប់ (ឱគុណ្ឋនៈ), ហេឋ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន (ពាធា), វេឋ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរុំព័ទ្ធ (វេឋនៈ), គុឌិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរុំព័ទ្ធ, កឌិ ធាតុ និង ខឌិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបំបែក (ភេទនៈ), មឌិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតាក់តែង (ភូសនៈ)។

๑๓๐.

១៣០.

ปณฺฑ-ภณฺฑ ปริภาเส ทฑิ อาณาย (มีริโต),ตฑิ สํตาฬเน ปิณฺฑ สงฺฆาเต ฉฑฺฑ ฉฑฺฑเน;

បណ្ឌ ធាតុ និង ភណ្ឌ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីជេរប្រមាថ (បរិភាសៈ), ទឌិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបង្គាប់បញ្ជា (អាណា), តឌិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវាយដំ (សន្តាឡនៈ), បិណ្ឌ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រមូលផ្តុំ (សង្ឃាតៈ), ឆឌ្ឌ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបោះបង់ចោល (ឆឌ្ឌនៈ)។

๑๓๑.

១៣១.

วณฺณ สํวณฺณเน จุณฺณ จุณฺณเน อาณ เปสเน,คณ สํกลเน กณฺณ สวเณ จินฺต จินฺตเน;

វណ្ណ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសរសើរ (សំវណ្ណនៈ), ចុណ្ណ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីកិនឲ្យម៉ដ្ដ (ចុណ្ណនៈ), អាណ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបញ្ជូនទៅ (បេសនៈ), គណ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរាប់ (សង្កលនៈ), កណ្ណ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្តាប់ (សវណៈ), ចិន្ត ធាតុ ក្នុងសេចក្តីគិត (ចិន្តនៈ)។

๑๓๒.

១៣២.

สนฺต สงฺโกจเน มนฺต คุตฺต ภาสน ชานเน,จิต สํเจตนา’ทิสุ กิตฺต สํสทฺทเน (ภเว;

)

សន្ត ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរួញចូល (សង្កោចនៈ), មន្ត ធាតុ ក្នុងសេចក្តីនិយាយសម្ងាត់ (គុត្តភាសនៈ) និងសេចក្តីដឹង (ជាននៈ), ចិត ធាតុ ក្នុងសេចក្តីគិត (សំចេតនា) ជាដើម, កិត្ត ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសរសើរ ឬប្រកាស (សំសទ្ទនៈ)។

๑๓๓.

១៣៣.

ยต นียฺยาตเน คนฺถ สนฺทพฺเภ อตฺถ ยาจเน,กถ วากฺยปฺปพนฺเธ (จ) วิท ญาเณ นุเท จุท;

យត ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រគល់ឲ្យ (និយ្យាតនៈ), គន្ថ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចងក្រង (សន្ទព្ភៈ), អត្ថ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសូម (យាចនៈ), កថ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពោលពាក្យតភ្ជាប់ (វាក្យប្បពន្ធៈ), វិទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដឹង (ញាណ), នុទ ធាតុ និង ចុទ ធាតុ [ក្នុងសេចក្តីបន្ទោបង់ និងការជម្រុញ]។

๑๓๔.

១៣៤.

ฉทา’ปวารเณ ฉทฺท วมเน ฉนฺท อิจฺฉยํ,วที’ภิวาท โถเมสุ ภทิกลฺยาณกมฺมนิ;

ឆទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបិទបាំង (អបវារណៈ), ឆទ្ទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីក្អួត ឬខ្ជាក់ចេញ (វមនៈ), ឆន្ទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នា (ឥច្ឆា), វទិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីគោរព (អភិវាទៈ) និងសេចក្តីសរសើរ (ថោមៈ), ភទិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើអំពើល្អ (កល្យាណកម្ម)។

๑๓๕.

១៣៥.

หิฬาท (ตุ) สุเข คนฺธ สูจเน วิธ กมฺปเน,รนฺธ ปาเก (อโถ) มาน ปูชายํ นุ ตฺถุติมฺหิ (ตุ;

)

ហិឡាទ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសុខ, គន្ធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដឹងក្លិន ឬការញ៉ាំងឲ្យដឹង (សូចនៈ), វិធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីញាប់ញ័រ (កម្បនៈ), រន្ធ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្លដណ្តាំ (បាកៈ), មាន ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបូជា (បូជា), នុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសរសើរ (ថុតិ)។

๑๓๖.

១៣៦.

ถน เทวสทฺเท อูน ปริหาเน เถน โจริเย,ธน สทฺเท ญป โตส นิสาน มารณา’ทิสุ;

ថន ធាតុ ក្នុងសំឡេងផ្គរ (ទេវសទ្ទៈ), ឩន ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសាបសូន្យ (បរិហានៈ), ថេន ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលួច (ចោរិយៈ), ធន ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបន្លឺសំឡេង (សទ្ទៈ), ញប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរ (តោសៈ) ការធ្វើឲ្យមុត (និសានៈ) និងការសម្លាប់ (មារណៈ) ជាដើម។

๑๓๗.

១៣៧.

ลป วากฺเย ฌป ทาเห รุป โรปณอาทิสุ,ปี ตปฺปเน (สิยา) กปฺป วิตกฺเก ลภิ วญฺจเน;

លប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីនិយាយ (វាក្យៈ), ឈប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឆេះ (ទាហៈ), រុប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដាំ (រោបណៈ) ជាដើម, បី ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពេញចិត្ត (តប្បនៈ), កប្ប ធាតុ ក្នុងសេចក្តីត្រិះរិះ (វិតក្កៈ), លភិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបញ្ឆោត (វញ្ចនៈ)។

๑๓๘.

១៣៨.

(อโถ) วหิ ครหายํ สมุ สานฺตฺวน ทสฺสเน,กมุ อิจฺฉาย กนฺติมฺหิ (สิยา) โถม สิลาฆเน;

ម៉្យាងទៀត វហិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតិះដៀល (គរហា), សមុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលួងលោម (សាន្តវនៈ) និងការមើល (ទស្សនៈ), កមុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នា (ឥច្ឆា) និងសេចក្តីស្រឡាញ់ (កន្តិ), ថោម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសរសើរ (សិលាឃនៈ)។

๑๓๙.

១៣៩.

ติมุ เตมน สงฺกาสุ อม โรคคตา’ทิสุ,สํคาม ยุทฺเธ (วตฺเตยฺย) อีร วาจา ปกมฺปเน;

តិមុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសើម (តេមនៈ) និងសេចក្តីសង្ស័យ (សង្កា), អម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីឈឺចាប់ (រោគៈ) និងការទៅ ជាដើម, សង្គាម ធាតុ ក្នុងសេចក្តីច្បាំង (យុទ្ធៈ), អីរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពោលពាក្យ (វាចា) និងសេចក្តីញាប់ញ័រ (បកម្បនៈ)។

๑๔๐.

១៤០.

วร อาวรณิ’จฺฉาสุ ยาจายํ ธร ธารเณ,ตีร กมฺม สมตฺติมฺหิ ปาร สามตฺถิยา’ทิสุ;

វរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរារាំង (អាវរណៈ) សេចក្តីប្រាថ្នា (ឥច្ឆា) និងការសូម (យាចនា), ធរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទ្រទ្រង់ (ធារណៈ), តីរ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសម្រេចការងារ (កម្មសមត្តិ), បារ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីអាច ឬសមត្ថភាព (សាមត្ថិយៈ) ជាដើម។

๑๔๑.

១៤១.

ตุลุ’มฺมาเน ขล โสเว สญฺจเย ปาลรกฺขเณ,กล สงฺกลนา’ทีสุ (ภเว) มีล นิมีลเน;

តុលុ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវាស់ថ្លឹង (ឧម្មានៈ), ខល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលាងជម្រះ សេចក្តីសន្សំ (សញ្ចយៈ) និងការរក្សា (បាលរក្ខណៈ), កល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីរាប់ (សង្កលនៈ) ជាដើម, មីល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្មេចភ្នែក (និមីលនៈ)។

๑๔๒.

១៤២.

สีลู’ปธารเณ มูล โรหเณ ลล อิจฺฉเน,ทุล อุกฺเขปเณ ปูล มหตฺตน สมุสฺสเย;

សីល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពិចារណា ឬទ្រទ្រង់ (ឧបធារណៈ), មូល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដុះឡើង (រោហណៈ), លល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នា (ឥច្ឆនៈ), ទុល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលើកឡើង (ឧក្ខេបនៈ), បូល ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធំទូលាយ (មហត្តនៈ) និងសេចក្តីខ្ពស់ត្រដែត (សមុស្សយៈ)។

๑๔๓.

១៤៣.

ฆุส สทฺเท ปิส เปเส ภุสา’ลงฺกรเณ (สิยา,)รุส ปารุสิเย ขุํส อกฺโกเส ปุส โปสเน;

ឃុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបន្លឺសំឡេង (សទ្ទៈ), បិស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបញ្ជូនទៅ ឬកិន (បេសៈ), ភុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតាក់តែង (អលង្ករណៈ), រុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីទ្រគោះបោះបោក (បារុសិយៈ), ឃុំស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីជេរប្រមាថ (អក្កោសៈ), បុស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចិញ្ចឹម (បោសនៈ)។

๑๔๔.

១៤៤.

ทิส อุจฺจารณา’ทีสุ วส อจฺฉาทเน (สิยา,)รส’สฺสาเท รเว สฺเนเห (อโถ) สิส วิเสสเน;

ទិស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពោល (ឧច្ចារណៈ) ជាដើម, វស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីស្លៀកដណ្តប់ (អច្ឆាទនៈ), រស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីដឹងរសជាតិ (អស្សាទៈ) សំឡេង (រវៈ) និងសេចក្តីស្រឡាញ់ (ស្នេហៈ), ម៉្យាងទៀត សិស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើឲ្យប្លែក (វិសេសនៈ)។

๑๔๕.

១៤៥.

สิ พนฺเธ มิสฺส สมฺมิสฺเส กุห วิมฺภาปเน สิยา,รห จาเค คเต (จา’ปิ) มห ปูชาย (มีริโต;

)

សិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីចង (ពន្ធៈ), មិស្ស ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលាយឡំ (សម្មិស្សៈ), កុហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីធ្វើឲ្យប្លែកចិត្ត ឬបញ្ឆោត (វិម្ភាបនៈ), រហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីលះបង់ (ចាគៈ) និងការទៅ, មហ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបូជា (បូជា)។

๑๔๖.

១៤៦.

ปิหิ’จฺฉายํ สิยา วีฬ ลชฺชายํ เอฬ ผาฬเนหีฬ คารหิเย ปีฬ พาธายํ ตฬ ตาฬเนลฬ (ธาตู)’ปเสวา’ยํ (วตฺตตี’เมจุราทโย;

)

បិហិ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នា (ឥច្ឆា), វីឡ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីខ្មាស (លជ្ជា), ឯឡ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីពុះពារ (ផាឡនៈ), ហីឡ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីតិះដៀល (គារហិយៈ), បីឡ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីបៀតបៀន (ពាធា), តឡ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីវាយដំ (តាលនៈ), លឡ ធាតុ ក្នុងសេចក្តីសេពគប់ (ឧបសេវា) ធាតុទាំងឡាយនេះជាពួកចុរាទិគណៈ។

สมตฺตา สตฺตคณา.

ពួកគណៈទាំងប្រាំពីរ ចប់សព្វគ្រប់ហើយ។

๑๔๗.

១៤៧.

ภุวาที จ รุธาที จ-ทิวาทิ สฺวา’ทโย คณา,กิยาที จ ตนาที จ-จุราทีตี’ธ สตฺตธา;

ពួកគណៈទាំងឡាយមាន ភុវាទិគណៈ រុធាទិគណៈ ទិវាទិគណៈ ស្វាទិគណៈ កិយាទិគណៈ តនាទិគណៈ និងចុរាទិគណៈ ក្នុងគម្ពីរនេះមានប្រាំពីរយ៉ាង ដោយប្រការដូច្នេះ។

๑๔๘.

១៤៨.

กิรยาวาจิตฺตมกฺขาตุ-เม’เกกตฺโถ พหู’ทิโต,ปโยคโต’นุคนฺตพฺพา-อเนกตฺถา หิ ธาตโว;

ដើម្បីសម្តែងនូវកិរិយា ធាតុមួយៗត្រូវបានពោលថាមានសេចក្តីច្រើនយ៉ាង, ធាតុទាំងឡាយមានសេចក្តីច្រើនយ៉ាងពិតមែន គប្បីដឹងតាមការប្រើប្រាស់ (ប្រយោគ)។

๑๔๙.

១៤៩.

หิตาย มนฺทพุทฺธีนํ-วฺยตฺตํ วณฺณกฺกมา ลหุํ,รจิตา ธาตุมญฺชุสา-สีลวํเสน ธีมตา;

គម្ពីរធាតុបញ្ជូសា (ប្រអប់ធាតុ) នេះ ត្រូវបានតាក់តែងឡើងដោយព្រះសីលវង្សដ៏មានប្រាជ្ញា យ៉ាងច្បាស់លាស់ និងងាយស្រួល តាមលំដាប់អក្សរ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជនទាំងឡាយដែលមានប្រាជ្ញាតិច។

๑๕๐.

១៥០.

สทฺธมฺมปงฺเกรุหราชหํโส,อาสิฏฺฐธมฺมฏฺฐิติ สีลวํโส;

ยกฺขทฺทิเลนาขฺย นิวาสวาสี,ยติสฺสโร โสยมิทํ อกาสิ;

ព្រះសីលវង្សដ៏ជាធំលើអ្នកបួសនោះ ជាហង្សសេ្តចក្នុងស្រះឈូកគឺព្រះសទ្ធម្ម មានការតាំងនៅក្នុងធម៌ដ៏ប្រសើរ រស់នៅក្នុងអាវាសឈ្មោះ យក្ខទ្ទិលេនៈ បានធ្វើ (តាក់តែង) នូវគម្ពីរនេះ។

กจฺจายน ธาตุมญฺชูสา สมตฺตา.

គម្ពីរ កច្ចាយនធាតុបញ្ជូសា ចប់សព្វគ្រប់ហើយ។

สาจริยานุสิฏฺฐา ปริสิฏฺฐปริภาสา

បរិភាសា (វិធានទូទៅ) បន្ថែម ដែលព្រះអាចារ្យបានប្រដៅទុកមក។

๑.

១.

เอกา เนกสฺส รานนฺตู-’ภเยสํ อนฺติมา สรา,องฺคานุพนฺธา ธาตูนํ-วุจฺจนฺเต’ปิ ยถากฺกมํ;

ស្រៈចុងក្រោយនៃធាតុទាំងឡាយដែលមានស្រៈមួយ និងមានស្រៈច្រើន និងអនុពន្ធ (តួអក្សរសម្រាប់សម្គាល់) នៃអង្គធាតុទាំងឡាយ ត្រូវបានពោលតាមលំដាប់។

๒.

២.

ธาตุโน วฺยาญฺชนา ปุพฺเพ-นิคฺคหีตํ สม’นฺติมา,อิวณฺเณนา’รุธาทีน-มนุพนฺเธน จิณฺหิตํ;

និគ្គហិត គប្បីមាននៅខាងមុខព្យញ្ជនៈរបស់ធាតុ, ពួកធាតុមានរុធាទិគណៈជាដើម ត្រូវបានសម្គាល់ដោយអនុពន្ធគឺ ឥវណ្ណៈ (ស្រៈ ឥ)។

๓.

៣.

เสสา’นุพนฺธา สพฺเพสํ-โหนฺตี’ธุ’จฺจารณปฺผลา,อุจฺจาวจปฺผลา ภาส-นฺตรมฺปตฺวา ภ วนฺติ’ปิ;

អនុពន្ធដែលសេសសល់ទាំងពួង ក្នុងគម្ពីរនេះ មានប្រយោជន៍ដល់ការបញ្ចេញសំឡេង, ម៉្យាងទៀត កាលបើដល់នូវភាសាដទៃ ក៏រមែងមានផលផ្សេងៗគ្នា។

๔.

៤.

นามธาตุก ภาโว’ปิ-กิรยาย อธิการโต,วิรุทฺธนฺตราภาวา-กฺวจิเทว ปยุชฺชเต;

សូម្បីតែភាពជាណាមធាតុ (នាមធាតុ) ព្រោះអំណាចនៃកិរិយា និងព្រោះមិនមានការផ្ទុយគ្នាដទៃ រមែងត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងទីខ្លះ។

๕.

៥.

ทฺวนฺทยุตฺติวสา กฺวาปิ-อาเทโส โยวิภตฺติยา,คุณาทิภาว สทฺโท’ปิ-ตกิรยตฺเถ วิธียเต;

ក្នុងទីខ្លះ ការផ្លាស់ប្តូរ (អាទេសៈ) នៃវិភត្តិ រមែងមានដោយអំណាចនៃការផ្សំជាទ្វន្ទ្វសមាស, សូម្បីតែពាក្យសម្តែងនូវភាវៈមានគុណជាដើម ក៏ត្រូវបានបញ្ញត្តិទុកក្នុងន័យនៃកិរិយានោះដែរ។