1

ปทสาธนํ

ປະທະສາທະນະ

---

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ໄກຈາກກິເລດ ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ ພຣະອົງນັ້ນ

---

พุทฺธมฺพุชํ นมสฺสิตฺวา สทฺธมฺมมธุ ภาชนํ,คุณโมปทปทํ สงฺฆมธุพฺพตนิเสวิตํ;

ພາຍຫຼັງນ້ອມໄຫວ້ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປຽບດັ່ງດອກບົວ ເຊິ່ງເປັນພາຊະນະບັນຈຸນ້ຳເຜິ້ງຄືພຣະສັດທຳ ແລະ ພຣະສົງຜູ້ປຽບດັ່ງຝູງເຜິ້ງທີ່ອາໄສເກສອນຄືຄຸນງາມຄວາມດີ

---

โมคฺคลฺลายนาจริย จรญฺจ เยน ธีมตา,กตํ ลฆุมยนฺทิทฺธมนุนํ สทฺทลกฺขณํ;

ແລະ ພາຍຫຼັງໄຫວ້ພຣະໂມຄຄັລລານາຈານ ຜູ້ມີປັນຍາ ເຊິ່ງໄດ້ແຕ່ງຄຳພີໄວຍາກອນ (ສັບທະລັກສະນະ) ອັນກະທັດຮັດ, ຊັດເຈນ ແລະ ສົມບູນນີ້ໄວ້

---

อารภิสฺสํ สมาเสน พาลตฺถํ ปทสาธนํ,โมคฺคลฺลายนสทฺทตฺถรตนากรปทฺธตึ;

ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລີ່ມແຕ່ງຄຳພີປະທະສາທະນະ ໂດຍຫຍໍ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ເລີ່ມສຶກສາ ເຊິ່ງເປັນແນວທາງສູ່ມະຫາສະໝຸດແຫ່ງແກ້ວຄືຄຳພີໄວຍາກອນຂອງພຣະໂມຄຄັລລານະ

---

สญฺญาปริคฺคเหเนว ลกฺขเณสุ สราทโย,ญายนฺติติ ตเมวาโท ทสฺสยิสฺสํ วิภาคโต;

ເພາະວ່າ ສະຫຼະເປັນຕົ້ນ ໃນສູດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໄດ້ດ້ວຍການກຳນົດສັນຍາ (ຊື່ຮ້ອງ) ເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຈະສະແດງສັນຍານັ້ນໂດຍຈຳແນກໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ

---

ออาทโย ติตาฬีส วณณา.

ອັກສອນ ໔໓ ຕົວ ມີ ອ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ວັນນະ

---

ชินวจนานุรูปา อการเทโย นิคฺคหิตนฺตา เตจตฺตาฬี สกฺขรา ปจฺเจกํ วณฺณา นาม โหนฺติ ยถา - อ อา อิ อี อุ อู เอ โอ ก ข ค ฆ ง จ ฉ ช ฌ ญ ฏ ฐ ณ ต ถ ท ธ น ป ผ พ ภ ม ย ร ล ว ส ห ฬ อํ อิติ-กการาทิสฺวกาโร อุจฺจารณตฺโถ = วณณียติ อตฺโถ เอเตหีติ วณฺณา-ออาทิ มริยาทา ภูโต เยสนฺโต ออาทโย.

ອັກສອນ ໔໓ ຕົວ ເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ເໝາະສົມແກ່ພຣະພຸດທະພົດ ເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ ອັກສອນ 'ອ' ເຖິງ ນິກຄະຫິດ ເປັນທີ່ສຸດ ມີຊື່ສະເພາະຕົວວ່າ 'ວັນນະ' ດັ່ງນີ້: ອ ອາ ອິ ອີ ອຸ ອູ ເອ ໂອ ກ ຂ ຄ ຆ ງ ຈ ສ ຊ ຌ ຍ ဋ ဌ ဍ ຓ ຕ ຖ ທ ທ ນ ປ ຜ ພ ຠ ມ ຍ ຣ ລ ວ ສ ຫ ຬ ອໍ. ໃນອັກສອນເຫຼົ່ານັ້ນ ສຽງ 'ອ' ທີ່ຢູ່ຫຼັງອັກສອນ 'ກ' ເປັນຕົ້ນ ມີໄວ້ເພື່ອອອກສຽງ. ວິເຄາະວ່າ: 'vaṇaṇīyati attho etehīti vaṇṇā' (ເນື້ອຄວາມຍ່ອມຖືກສະແດງດ້ວຍອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ ເພາະສະນັ້ນ ອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວັນນະ). ຄຳວ່າ 'aādayo' ໝາຍເຖິງ ອັກສອນທີ່ມີ 'ອ' ເປັນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ມີ (ນິກຄະຫິດ) ເປັນທີ່ສຸດ

---

ออาทโยติ วตฺตเต ยาว ‘‘พินฺทุนิคฺคหีต’’นฺติ-ตญฺจโขอตฺถ วสา วิภตฺติจีปรินาโมติ สตฺตมฺยนฺตมภิสมฺพนฺธียเต.

ຄຳວ່າ 'aādayo' (ມີ ອ ເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມຕາມໄປຈົນເຖິງສູດວ່າ 'binduniggahītaṃ' (ນິກຄະຫິດຄືຢາດນ້ຳ). ແຕ່ຄຳນັ້ນ ຍ່ອມເຊື່ອມໂຍງໂດຍປ່ຽນແປງວິພັດເປັນສັດຕະມີວິພັດ ຕາມອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ

---

ทสาโท สรา

ສະຫຼະ ໑໐ ຕົວໃນເບື້ອງຕົ້ນ

---

ออาทิสฺวาทิมฺหิ นิทฺทิฏฺฐา โอทนฺตา ทสวณฺณา สรา นาม โหนฺติ-ยถา-อ อา อิ อี อุ อู เอ โอ = สรนฺติ ปวตฺตนฺตีติ สรา-ทสา โทติ วตฺตเต ตีสุ จกฺกมาเนสุ.

ວັນນະ ໑໐ ຕົວ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງອັກສອນມີ 'ອ' ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີ 'ໂອ' ເປັນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ 'ສະຫຼະ' ດັ່ງນີ້: ອ ອາ ອິ ອີ ອຸ ອູ ເອ ໂອ. ວິເຄາະວ່າ: 'saranti pavattantīti sarā' (ອັກສອນທີ່ອອກສຽງ ຫຼື ດຳເນີນໄປ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສະຫຼະ). ຄຳວ່າ 'dasādo' (໑໐ ຕົວໃນເບື້ອງຕົ້ນ) ຍ່ອມຕາມໄປໃນສູດທັງສາມທີ່ກຳລັງດຳເນີນໄປ

---

ทฺเว ทฺเว สวณฺณา.

ສະຫຼະຄູ່ລະສອງຕົວ ຊື່ວ່າ ສະວັນນະ (ມີວັນນະສະເໝີກັນ)

---

ออาสฺวาทิเมสุ ทสฺสุ ทฺเว ทฺเว สวณฺณา นาม โหนฺติ. ยถากฺกมํ-ยถา-ออา อิติ, อุอู อิติ, เอ อิติ, โอ อิติ = สมานา สาทิสา วณฺณา สวณฺณา-สมานตฺตญฺจ ฐานโต.

ໃນບັນດາສະຫຼະ ໑໐ ຕົວ ມີ 'ອ' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ, ສະຫຼະຄູ່ລະສອງຕົວ ຕາມລຳດັບ ຊື່ວ່າ 'ສະວັນນະ' ດັ່ງນີ້: ອ-ອາ, ອິ-ອີ, ອຸ-ອູ, ເອ, ໂອ. ວິເຄາະວ່າ: 'samānā sādisā vaṇṇā savaṇṇā' (ວັນນະທີ່ສະເໝີກັນ ຫຼື ຄ້າຍຄືກັນ ຊື່ວ່າ ສະວັນນະ). ແລະ ຄວາມສະເໝີກັນນັ້ນ ແມ່ນໂດຍຖານທີ່ເກີດ

---

ฉ วณฺณานํหิ อุปฺปตฺติฏฺฐานานิ กณฺฐาตาลุมุทฺธทนฺตโอฏฺฐานา สิกาวเสน-เตสุ อวณฺณกวคฺคหานํ กณฺโฐฐานํ-อิวณฺณ จวคฺคยานํ ตาลุ-ฏวคฺครฬานํ มุทฺธา-ตวคฺคลสานํ ทนฺตา-อุ วณฺณปวคฺคานํ โอฏฺฐา-เอวณฺณสฺส กณฺฐตาลุ-โอวณฺณสฺส กณฺโฐฏฺฐํ-วการสฺส ทนฺโตฏฺฐํ-นิคฺคหิตสฺส นาสิกา-งญณนมานํ สกฏฺฐานํ นาสิกา จ-ทฺเวทฺเวติ วตฺตเต.

ເພາະວ່າ ຖານທີ່ເກີດຂອງວັນນະທັງຫຼາຍມີ ໖ ຖານ ຄື: ຄໍ, ເພດານ, ປຸ່ມເຫືອກ (ຫົວ), ແຂ້ວ, ສົບ ແລະ ດັງ ຕາມຄຳພີສິກຂາ. ໃນຖານເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄໍ ເປັນຖານທີ່ເກີດຂອງ ອ-ວັນນະ (ອ, ອາ), ກ-ວັກ ແລະ ຫ. ເພດານ ເປັນຖານທີ່ເກີດຂອງ ອິ-ວັນນະ (ອິ, ອີ), ຈ-ວັກ ແລະ ຍ. ປຸ່ມເຫືອກ ເປັນຖານທີ່ເກີດຂອງ ဋ-ວັກ, ຣ ແລະ ຬ. ແຂ້ວ ເປັນຖານທີ່ເກີດຂອງ ຕ-ວັກ, ລ ແລະ ສ. ສົບ ເປັນຖານທີ່ເກີດຂອງ ອຸ-ວັນນະ (ອຸ, ອູ) ແລະ ປ-ວັກ. ເອ-ວັນນະ ມີຄໍແລະເພດານເປັນຖານ. ໂອ-ວັນນະ ມີຄໍແລະສົບເປັນຖານ. ວ-ອັກສອນ ມີແຂ້ວແລະສົບເປັນຖານ. ນິກຄະຫິດ ມີດັງເປັນຖານ. ງ, ຍ, ຓ, น, ມ ມີຖານຂອງຕົນເອງ ແລະ ດັງ ເປັນຖານ. ຄຳວ່າ 'dve dve' (ຄູ່ລະສອງ) ຍ່ອມຕາມໄປ

---

ปุพฺโพ รสฺโส

ສະຫຼະຕົວໜ້າ ຊື່ວ່າ ຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ)

---

เตสฺเจว ทสสุ เย ทฺเว ทฺเว สวณฺณา เตสุ โย โย ปุพฺโพ โส โส รสฺสสญฺโญ โหติ-ยถา-อ อิ อุ เอ โอ-เตสุ สํโยค ปุพฺพาจ ทิสฺสนฺติ ทฺเว ปนนฺติมา ทีเปตุํ ตตฺถ สาธุตฺตํ เตสมฺปิ อิธ สงฺคโห = รสฺสกาลโยคา ตพฺพนฺตตาย วา รสฺสา-ตถา ทีฆา-อิธาปิทฺเวทฺเวติ วตฺตเต.

ໃນບັນດາສະຫຼະ ໑໐ ຕົວນັ້ນ, ສະຫຼະຄູ່ລະສອງຕົວທີ່ເປັນສະວັນນະກັນນັ້ນ, ຕົວໃດທີ່ຢູ່ຂ້າງໜ້າ ຕົວນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຣັດສະ' ດັ່ງນີ້: ອ, ອິ, ອຸ, ເອ, ໂອ. ໃນສະຫຼະເຫຼົ່ານັ້ນ, ສະຫຼະສອງຕົວສຸດທ້າຍ (ເອ, ໂອ) ຍ່ອມປາກົດເປັນສຽງສັ້ນ ເມື່ອຢູ່ຂ້າງໜ້າພະຍັນຊະນະສັງໂຍກ. ເພື່ອສະແດງຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງສະຫຼະທັງສອງນັ້ນໃນບ່ອນນັ້ນ, ຈຶ່ງໄດ້ສົງເຄາະ (ຮວມ) ສະຫຼະທັງສອງນັ້ນໄວ້ໃນສູດນີ້ດ້ວຍ. ວິເຄາະວ່າ: ສະຫຼະທີ່ຊື່ວ່າ ຣັດສະ ເພາະປະກອບດ້ວຍມາຕຣາ (ເວລາ) ອັນສັ້ນ ຫຼື ເພາະມີມາຕຣາອັນສັ້ນນັ້ນ. ສະຫຼະທີ່ຊື່ວ່າ ທີຄະ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ໃນສູດນີ້, ຄຳວ່າ 'dve dve' (ຄູ່ລະສອງ) ກໍຍ່ອມຕາມໄປ

---

ปโร ทีโฆ.

ສະຫຼະຕົວຫຼັງ ຊື່ວ່າ ທີຄະ (ສຽງຍາວ)

---

ออาทิสฺวาทิภุเตสุ ทสสุ เย ทฺเว ทฺเว สวณฺณา เตสุ โย โย ปโร โส โส ทีฆสญฺโญ โหติ-ยถา-อา อี อู.

ໃນບັນດາສະຫຼะ ໑໐ ຕົວ ທີ່ມີ 'ອ' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ, ສະຫຼະຄູ່ລະສອງຕົວທີ່ເປັນສະວັນນະກັນນັ້ນ, ຕົວໃດທີ່ຢູ່ຂ້າງຫຼັງ ຕົວນັ້ນຊື່ວ່າ 'ທີຄະ' ດັ່ງນີ້: ອາ, ອີ, ອູ

---

กาทโย พฺยญฺชนา.

ອັກສອນມີ 'ກ' ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ພະຍັນຊະນະ

---

ออาทิสุ กาทโย นิคฺคหีตปริยนฺตา เตตฺตึส พฺยญฺชนานาม โหนฺติ-ยถา-ก ข ค ฆ ง จ ฉ ช ฌ ญ ฏ ฐ ฑ ณ ต ถ ท ธ น ป ผ พ ภ ม ย ร ลว ส ห ฬ อํ = พฺยญฺชียติ อตฺโถ เอเตหีติ พฺยญฺชนา-กาทโยติ วตฺตเต.

ໃນບັນດາອັກສອນທັງຫຼາຍ, ອັກສອນ ໓໓ ຕົວ ເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ 'ກ' ເປັນຕົ້ນ ໄປຈົນເຖິງ ນິກຄະຫິດ ເປັນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ 'ພະຍັນຊະນະ' ດັ່ງນີ້: ກ ຂ ຄ ຆ ງ ຈ ສ ຊ ຌ ຍ ဋ ဌ ဍ ຓ ຕ ຖ ທ ທ ນ ປ ຜ ພ ຠ ມ ຍ ຣ ລ ວ ສ ຫ ຬ ອໍ. ວິເຄາະວ່າ: 'byañjīyati attho etehīti byañjanā' (ເນື້ອຄວາມຍ່ອມຖືກສະແດງໃຫ້ຈະແຈ້ງດ້ວຍອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ ເພາະສະນັ້ນ ອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພະຍັນຊະນະ). ຄຳວ່າ 'kādayo' (ມີ ກ ເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມຕາມໄປ

---

ปญฺจ ปญฺจกา วคฺคา.

ພະຍັນຊະນະ ໕ ໝວດ ໝວດລະ ໕ ຕົວ ຊື່ວ່າ ວັກ

---

ออาทสุ กการาทโย มการนฺตา ปญฺจ ปญฺจกา วคฺคา นาม โหนฺติ-ยถา-กขคฆง, จฉชฌญ, ฏฐฑฒณ, ตถทธน, ปผพภม. = วชฺเชนฺติ ยการาทโยติ วคฺคา.

ໃນບັນດາອັກສອນທັງຫຼາຍ, ພະຍັນຊະນະ ໕ ໝວດ ໝວດລະ ໕ ຕົວ ເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ 'ກ' ເຖິງ 'ມ' ເປັນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ 'ວັກ' ດັ່ງນີ້: ກ-ຂ-ຄ-ຆ-ງ, ຈ-ສ-ຊ-ຌ-ຍ, ဋ-ဌ-ဍ-ຓ-ຓ, ຕ-ຖ-ທ-ທ-ນ, ປ-ຜ-ພ-ຠ-ມ. ວິເຄາະວ່າ: 'vajjenti yakārādayoti vaggā' (ພະຍັນຊະນະທີ່ເວັ້ນພະຍັນຊະນະມີ 'ຍ' ເປັນຕົ້ນ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວັກ)

---

พินฺทุ นิคฺคหิตํ

ອັກສອນຮູບຢາດນ້ຳ (ພິນທຸ) ຊື່ວ່າ ນິກຄະຫິດ

---

อการาทีสุยวายํ วณฺโณ พินฺทุมตฺโต โส นิคฺคหิตสญฺโญโหติ = รสฺสสรํ นิสฺสาย คหิตมุจฺจาริตํ นิคฺคหีตํ.

ໃນບັນດາອັກສອນມີ 'ອ' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ, ວັນນະໃດທີ່ມີພຽງຮູບຢາດນ້ຳ (ພິນທຸ) ວັນນະນັ້ນຊື່ວ່າ 'ນິກຄະຫິດ'. ວິເຄາະວ່າ: 'rassasaraṃ nissāya gahitamuccāritaṃ niggahītaṃ' (ອັກສອນທີ່ຖືກຖືເອົາ ຫຼື ອອກສຽງໂດຍອາໄສສະຫຼະສຽງສັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິກຄະຫິດ)

---

สญฺญา วิธานํ.

ວິທີກຳນົດສັນຍາ (ຈົບເທົ່ານີ້)

---

สนฺธิ วุจฺจเต-ปุริส อุตฺตโม, ปญฺญา อินฺทฺริยํ. สติอารกฺโข,โภคิ อินฺโท, จกฺขุ อายตนํ, อภิภุ อายตนํ, ธนมฺเม อตฺถิ, กุโต เอตฺถา’ ติธ-สโร โลโป สเร.

ຕໍ່ໄປນີ້ ຈະກ່າວເຖິງ ສົນທິ (ການເຊື່ອມອັກສອນ). ໃນຕົວຢ່າງວ່າ: purisa uttamo, paññā indriyaṃ, sati ārakkho, bhogi indo, cakkhu āyatanaṃ, abhibhu āyatanaṃ, dhanam me atthi, kuto ettha ເຫຼົ່ານີ້, ມີສູດວ່າ: 'saro lopo sare' (ລຶບສະຫຼະໜ້າ ເພາະສະຫຼະຫຼັງ)

---

สโร สโร โลปนีโย โหติ-สเรโตปสิเลสิกาธารสตฺตมี ตโต วณฺณกาลวฺยวธาเน การิยํ น โหติ-ตฺวมสิ, กตมา จานนฺท อนิจฺจสญฺญา’ติ-อญฺญตฺถาปิ สํหตายโมปสิเลสกาธา เรเยว สตฺตมี-วิธีติ วตฺตมาเน.

ສະຫຼະ (ໜ້າ) ຍ່ອມຖືກລຶບ ເພາະສະຫຼະ (ຫຼັງ). ສັດຕະມີວິພັດໃນຄຳວ່າ 'sare' ນັ້ນ ເປັນອຸປະສິເລສິກາທາຣະ (ທີ່ຮອງຮັບແບບແນບຊິດ), ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອມີວັນນະ ຫຼື ເວລາຄັ່ນກາງ ການເຮັດສົນທິຍ່ອມບໍ່ມີ ດັ່ງໃນຕົວຢ່າງວ່າ: tvam asi, katamā cānanda aniccasaññā. ໃນບ່ອນອື່ນກໍຄືກັນ, ໃນຂໍ້ຄວາມທີ່ຕໍ່ເນື່ອງກັນ ສັດຕະມີວິພັດຍ່ອມເປັນອຸປະສິເລສິກາທາຣะເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'vidhi' (ວິທີ) ຍ່ອມຕາມໄປ

---

สตฺตมิยํ ปุพฺพสฺส.

ເມື່ອມີການສະແດງດ້ວຍສັດຕະມີວິພັດ, ວິທີການຍ່ອມມີແກ່ອັກສອນຂ້າງໜ້າ

---

สตฺตมีนิทฺเทเส ปุพฺพสฺเสว วิธิติ ปุพฺพสรโลโป-ปุริสุตฺตโม,ปญฺญินฺทฺริยํ, สตารกฺโข, โภคินฺโท, จกฺขายตนํ. อภิภายตนํ, ธนมฺมตฺถิ, กุเตตฺถ. ปุพฺพสฺส การิยวิธานา สตฺตมีนิทฺทิฏฺฐสฺส ปรตาว คมฺยเตติ ปเรตุปริวจนมฺปิ ฆฏเต-โส อหํ, จตฺตาโร อิเม, ยโต อุทกํ, ปาโต เอวํ’ตีธ-‘‘สโร โลโป สเร’’ติ วตฺตเต.

ໃນການສະແດງດ້ວຍສັດຕະມີວິພັດ, ວິທີການຍ່ອມມີແກ່ອັກສອນຂ้างໜ້າເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນການລຶບສະຫຼະໜ້າ ດັ່ງຕົວຢ່າງ: purisuttamo, paññindriyaṃ, satārakkho, bhogindo, cakkhāyatanaṃ, abhibhāyatanaṃ, dhanammatthi, kutettha. ເພາະການກຳນົດວິທີການແກ່ອັກສອນຂ້າງໜ້າ, ຄວາມເປັນເບື້ອງຫຼັງຂອງອັກສອນທີ່ສະແດງດ້ວຍສັດຕະມີວິພັດຈຶ່ງເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວຄຳວ່າ 'pare' (ໃນເບື້ອງຫຼັງ) ກໍຍ່ອມສົມຄວນ. ໃນຕົວຢ່າງວ່າ: so ahaṃ, cattāro ime, yato udakaṃ, pāto evaṃ ເຫຼົ່ານີ້, ສູດວ່າ 'saro lopo sare' ຍ່ອມຕາມໄປ

---

ปโร กฺวจิ.

ສະຫຼະຫຼັງ ຍ່ອມຖືກລຶບບາງເທື່ອ

---

สรมฺหา ปโร สโร กฺวจิ โลปนีโย โหติ-โสหํ, จตฺตาโรเม, ยโตทกํ. ปาโตจ-กฺวจิติกึ?-ปญฺญินฺทฺริยํ-อสฺสาธิกาโร สพฺพสนฺธิสุ-ตสฺส อิทํ, ตสฺส อิทํ, วาต อีริตํ, วาต อีริตํ, สีต อุทกํ, สีต อุทกํ, วาม อูรุ,วาม อูรุ, อิติธ-ปุพฺพสร โลเป-สเร เวติ จ วตฺตเต.

ສະຫຼະທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກສະຫຼະ ຍ່ອມຖືກລຶບບາງເທື່ອ ດັ່ງຕົວຢ່າງ: sohaṃ, cattārome, yatodakaṃ, pātoca. ຄຳວ່າ 'kvaci' (ບາງເທື່ອ) ມີໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມການລຶບໃນຕົວຢ່າງວ່າ paññindriyaṃ. ຄຳວ່າ 'kvaci' ນີ້ ເປັນບົດກຳນົດອຳນາດ (ອະທິການ) ໃນສົນທິທັງປວງ. ໃນຕົວຢ່າງວ່າ: tassa idaṃ, tassa idaṃ, vāta īritaṃ, vāta īritaṃ, sīta udakaṃ, sīta udakaṃ, vāma ūru, vāma ūru ເຫຼົ່ານີ້, ເມື່ອມີການລຶບສະຫຼະໜ້າ, ຄຳວ່າ 'sare' (ເພາະສະຫຼະ) ແລະ 'vā' (ບາງເທື່ອ) ຍ່ອມຕາມໄປ

---

ยุวณณานมฺโญ ลุตฺตา.

ເມື່ອສະຫຼະໜ້າຖືກລຶບແລ້ວ, ອິ-ວັນນະ ແລະ ອຸ-ວັນນະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມແປງເປັນ ເອ ແລະ ໂອ ບາງເທື່ອ

---

ลุตฺตา สราปเรสํ อิวณฺณวณฺณานํ โญ โหนฺติ วายถากฺกมํ.

ເມື່ອສະຫຼະໜ້າຖືກລຶບແລ້ວ, ອິ-ວັນນະ ແລະ ອຸ-ວັນນະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມແປງເປັນ ເອ ແລະ ໂອ ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ

---

วณฺณปเรน สวณฺเณปิ.

ເພາະມີຄຳວ່າ 'vaṇṇa' ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ສະຫຼະທີ່ເປັນສະວັນນະ (ສຽງຍາວ ຄື ອີ ແລະ ອູ) ກໍຍ່ອມຖືກຖືເອົາດ້ວຍ

---

วณฺณสทฺโท ปโร ยสฺมา เตน สวณฺโณปิ คยฺหติ สยํ เจติ อี อู นมฺปิ เอ โอ-ตสฺเสทํ, ตสฺสิทํ-วาเตริตํ. วาติริตํ-สีโตทกํ, ‘‘พฺยญฺชเน ทีครสฺสา’’ติ ทีเฆ-สีตุทกํ-วาโมรุ,วามูรุ-ลุตฺเตติกึ-ทส อิเม.

ເພາະຄຳວ່າ 'vaṇṇa' ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ສະຫຼະທີ່ເປັນສະວັນນະກໍຍ່ອມຖືກຖືເອົາດ້ວຍ ແລະ ຕົວມັນເອງກໍຖືກຖືເອົາດ້ວຍ, ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນ ອີ ແລະ ອູ ກໍຍ່ອມແປງເປັນ ເອ ແລະ ໂອ ໄດ້. ດັ່ງຕົວຢ່າງ: tassedaṃ, tassidaṃ; vāteritaṃ, vātiritaṃ; sītodakaṃ, (ແລະ ເມື່ອເຮັດໃຫ້ຍາວດ້ວຍສູດ 'byañjane dīgharassā') sītudakaṃ; vāmoru, vāmūru. ຄຳວ່າ 'luttā' (ເມື່ອສະຫຼະໜ້າຖືກລຶບແລ້ວ) ມີໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງວ່າ dasa ime

---

อติปฺปสงฺคพาธกสฺส กฺวจิสทฺทสฺสานุวตฺตนโต น วิกปฺปวิธี นิยตา-เตน อุเปโต’ติ เอวมาทีสุ วิกเกปฺปา นารกิตาทิสุ วิธิ จ น โหติ-จิ อกาสิ, จิ อกาสิ. สุ อาคตํ, สุ อาคตํ’ติธยุวณฺณานํ เว’ติ จ วตฺตเต.

ເພາະມີການຕາມໄປຂອງຄຳວ່າ 'kvaci' (ບາງເທື່ອ) ເຊິ່ງເປັນຕົວຂັດຂວາງການໃຊ້ເກີນຂອບເຂດ, ວິທີການເລືອກ (ວິການ) ຈຶ່ງບໍ່ແນ່ນອນ. ເພາະສະນັ້ນ, ໃນຕົວຢ່າງວ່າ upeto ເປັນຕົ້ນ ວິທີການເລືອກຈຶ່ງບໍ່ມີ, ແລະ ໃນຕົວຢ່າງວ່າ nārakita ເປັນຕົ້ນ ວິທີການນີ້ກໍບໍ່ມີ. ໃນຕົວຢ່າງວ່າ: ci akāsi, ci akāsi; su āgataṃ, su āgataṃ ເຫຼົ່ານີ້, ຄຳວ່າ 'y-v-vaṇṇānaṃ' (ແຫ່ງ ອິ-ວັນນະ ແລະ ອຸ-ວັນນະ) ແລະ 'vā' (ບາງເທື່ອ) ຍ່ອມຕາມໄປ

---

ยวา สเร.

ແປງ ອິ-ວັນນະ ແລະ ອຸ-ວັນນະ ເປັນ ຍ ແລະ ວ ເພາະສະຫຼະຫຼັງ ບາງເທື່ອ

---

สเร ปเร อิว ณฺณุวณฺณานํ ยการวการา โหนฺติ วา ยถากฺกมํ-อการสฺส ทีเฆ-วฺยากาสิ, ‘‘วนตรคาวา คามา’’ติ ยาคเม-วิยากาสิ-สฺวาคตํ. สาคตํ-กฺวจิตฺเวว-ยานีธ.

ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ອິ-ວັນນະ ແລະ ອຸ-ວັນນະ ຍ່ອມແປງເປັນ ຍ-ອັກສອນ ແລະ ວ-ອັກສອນ ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ. ເມື່ອເຮັດໃຫ້ ອ-ອັກສອນ ຍາວ: vyākāsi; ແລະ ເມື່ອລົງ ຍ-ອາຄົມ ດ້ວຍສູດ 'vanataragāvā gāmā': viyākāsi; svāgataṃ, sāgataṃ. ເພາະມີຄຳວ່າ 'kvaci' ເທົ່ານັ້ນ (ຈຶ່ງບໍ່ແປງໃນຕົວຢ່າງວ່າ): yānīdha

---

เต อชฺช, เต อชฺช, โส อยํ, โส อยํ, อิตีธ-‘‘ยวาสเร’’ ‘เว’ติ จ วตฺตเต.

ໃນຕົວຢ່າງວ່າ: te ajja, te ajja, so ayaṃ, so ayaṃ ເຫຼົ່ານີ້, ສູດວ່າ 'yavā sare' ແລະ 'vā' (ບາງເທື່ອ) ຍ່ອມຕາມໄປ

---

โญนํ

ແປງ ເອ ແລະ ໂອ ເປັນ ຍ ແລະ ວ ບາງເທື່ອ

---

โญนํ ยการวการา โหนฺติ วา สเร ปเร ยถากฺกมํ.

ແປງ ເອ ແລະ ໂອ ເປັນ ຍ-ອັກສອນ ແລະ ວ-ອັກສອນ ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ

---

ตฺยชฺช, เตชฺช-‘‘พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา’’ติทีเฆ-สฺวายํ, โสยํ.

ຕົວຢ່າງ: tyajja, tejja; (ແລະ ເມື່ອເຮັດໃຫ້ຍາວດ້ວຍສູດ 'byañjane dīgharassā') svāyaṃ, soyaṃ

---

กฺวจีตฺเวว-ธนมฺมตฺถี-โค เอฬกมิติธ-สเร’ติ วตฺตเต.

ເພາະມີຄຳວ່າ 'kvaci' ເທົ່ານັ້ນ (ຈຶ່ງບໍ່ແປງໃນຕົວຢ່າງວ່າ): dhanammatthī. ໃນຕົວຢ່າງວ່າ: go eḷakam ນີ້, ຄຳວ່າ 'sare' (ເພາະສະຫຼະ) ຍ່ອມຕາມໄປ

---

โคสฺสาวง.

ແປງ ໂຄ-ສັບ (go) ເປັນ ອະວະຄະ (avaṅa) ເພາະສະຫຼະຫຼັງ

---

สเร ปเร โคสฺส อวง อาเทโส โหติ-สจ‘‘ฏนุพนฺธาเนก วณฺณาสพฺพสฺสา’’ติ สพฺพสฺสปฺปสงฺเค-อนฺตสฺเส’ติ วตฺตมาเน.

ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການແປງ ໂຄ-ສັບ ເປັນ ອະວະຄະ. ແລະ ການແປງນັ້ນ, ດ້ວຍສູດວ່າ 'ṭanubandhāneka vaṇṇā sabbassa' ຍ່ອມມີໂອກາດແກ່ທັງໝົດສັບ, ແຕ່ເພາະມີຄຳວ່າ 'antassa' (ແກ່ສ່ວນສຸດທ້າຍ) ຕາມໄປ (ຈຶ່ງແປງສະເພາະສ່ວນທ້າຍ)

---

งนุ พนฺโธ.

ອັກສອນ 'ງ' ເປັນອະນຸພັນທະ (ຕົວຊີ້ບອກ)

---

งกาโรนุพนฺโธ ยสฺส โส เนกวณฺโณปิ อนฺตสฺส โหติติ औการสฺเสว โหติ,-‘‘สงฺเกโตนวยโวนุ พนฺโธ’’ติวจนา งการสฺสาปฺปโยโค-ปโยชนํ‘‘งนุพนฺโธ’’ติ สงฺเกโต-คเวฬกํ.

ສັບໃດທີ່ມີ 'ງ' ເປັນອະນຸພັນທະ, ສັບນັ້ນເຖິງແມ່ນຈະມີຫຼາຍວັນນະ ກໍຍ່ອມມີວິທີການແກ່ສ່ວນສຸດທ້າຍເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີວິທີການແກ່ ໂອ-ອັກສອນ ເທົ່ານັ້ນ. ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'ອະນຸພັນທະເປັນພຽງເຄື່ອງໝາຍ ບໍ່ແມ່ນສ່ວນປະກອບຂອງສັບ', ຈຶ່ງບໍ່ມີການໃຊ້ 'ງ' ອັກສອນ. ປະໂຫຍດກໍຄື ເຄື່ອງໝາຍວ່າ 'ṅanubandha' (ມີ ງ ເປັນອະນຸພັນທະ). ຕົວຢ່າງ: gaveḷakaṃ

---

อิติ เอว, อิติ เอวา ‘‘ตีธ-

ໃນຕົວຢ່າງວ່າ: iti eva, iti evā ເຫຼົ່ານີ້...

---

วิติสฺเสเว วา

ແປງ ອິ-ອັກສອນ ຂອງ ອິຕິ-ສັບ ເປັນ ວ-ອັກສອນ ເພາະ ເອວະ-ສັບ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ບາງເທື່ອ

---

เอวสทฺเท ปเร อิติสฺส โว โหติ วา-สจ.

ເມື່ອມີ ເອວະ-ສັບ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການແປງ ອິຕິ-ສັບ ເປັນ ວ-ອັກສອນ ບາງເທື່ອ. ແລະ ການແປງນັ້ນ...

---

ฉฏฺฐิยนฺตสฺส.

ວິທີການໃດທີ່ກຳນົດດ້ວຍສັດຖີວິພັດ, ວິທີການນັ້ນຍ່ອມມີແກ່ອັກສອນສ່ວນສຸດທ້າຍຂອງສັບນັ້ນ

---

ฉฏฺฐินทฺทิฏฺฐสฺส ยํ การิยํ ตทนฺตสฺส วิญฺเญยฺยนฺติ อิการสฺสาเทโส โหติ = ฐานีนมามทฺทิยทิสฺสติ อุจฺจาริยติ’ติ อาเทโส-อิตฺเวว, อญฺญตฺร ยาเทเส-‘‘ตวคฺควรณนํ เย จวคฺคพยญา’’ติ ตการสฺส โว-‘‘วคฺคลเยหิ เต’’ติ ยสฺส จ จกาโร, อิจฺเจว-ทุ องฺคิกํ, จิ อิตฺวา, อชฺช อคฺเค, ปาตุ อเหสุํ, ปา เอว, อิธ อิชฺฌติ, ปริ อนฺตํ, อตฺต อตฺถมิติธ-‘‘มยทาสเร’’ติ วตฺตเต.

ວິທີການໃດທີ່ສະແດງດ້ວຍສັດຖີວິພັດ, ພຶງຊາບວ່າວິທີການນັ້ນຍ່ອມມີແກ່ອັກສອນສ່ວນສຸດທ້າຍຂອງສັບນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນການແປງ ອິ-ອັກສອນ. ວິເຄາະວ່າ: 'ṭhānīnamāmaddiyadissati uccāriyati’ti ādeso' (ອັກສອນທີ່ຖືກອອກສຽງ ຫຼື ສະແດງແທນທີ່ອັກສອນເດີມ ຊື່ວ່າ ອາເທດ). ຕົວຢ່າງ: itveva. ໃນບ່ອນອື່ນ ເມື່ອມີການແປງເປັນ ຍ-ອັກສອນ: ດ້ວຍສູດ 'tavaggavaraṇanaṃ ye cavaggabayañā' ຍ່ອມແປງ ຕ-ອັກສອນ ເປັນ ວ-ອັກສອນ; ແລະ ດ້ວຍສູດ 'vaggalayehi te' ຍ່ອມແປງ ຍ-ອັກສອນ ເປັນ ຈ-ອັກສອນ, ດັ່ງນີ້: icceva. ໃນຕົວຢ່າງວ່າ: du aṅgikaṃ, ci itvā, ajja agge, pātu ahesuṃ, pā eva, idha ijjhati, pari antaṃ, atta attham ເຫຼົ່ານີ້, ສູດວ່າ 'mayadā sare' ຍ່ອມຕາມໄປ

---

วตตรคา จาคมา.

ພະຍັນຊະນະອາຄົມມີ ວ, ຕ, ທ, ຣ, ຄ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງມາ ບາງເທື່ອ

---

เอเต มยทา วาคมา โหนฺติ วา สเร กฺวจิ,-อาคมิโน อนิยเมปิ สโรเยวาคมี โหติ วนาทินนฺตุ ญาปกา-อญฺญถาหิ ปทาทีนํ ยุกฺวีธาน มนตฺถกํ-ทุวงฺคิกํ, จินิตฺวา, อชฺชตคฺเค, ปาตุรเหสุํ, -‘‘พฺยญฺชเนทีฆรสฺสา’’ติ รสฺเส-ปเคว, อิธมิชฺฌติ, ปริยนฺตํ, อตฺตทตฺถํ-วาตฺเวว-อตฺตตฺถํ.

ພະຍັນຊະນະອາຄົມເຫຼົ່ານີ້ມີ ມ, ຍ, ວ, ທ, ຣ, ລ, ຕ, ທ ຍ່ອມລົງມາ ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີການກຳນົດແນ່ນອນແກ່ຕົວຮອງຮັບອາຄົມ, ແຕ່ສະຫຼະເທົ່ານັ້ນທີ່ເປັນຕົວຮອງຮັບອາຄົມ ເພາະມີເຄື່ອງຊີ້ບອກມີ 'ວ' ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ, ການກຳນົດ ຍ-ອາຄົມ ແລະ ວ-ອາຄົມ ໃນເບື້ອງຕົ້ນຂອງບົດ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ຕົວຢ່າງ: duvaṅgikaṃ, cinitvā, ajjatagge, pāturahesuṃ, (ແລະ ເມື່ອເຮັດໃຫ້ສັ້ນດ້ວຍສູດ 'byañjane dīgharassā') pageva, idhamijjhati, pariyantaṃ, attadatthaṃ. ເພາະມີຄຳວ່າ 'vā' ເທົ່ານັ້ນ (ຈຶ່ງບໍ່ລົງອາຄົມໃນຕົວຢ່າງວ່າ): attatthaṃ

---

ฉ อภิญฺญา, ฉ อภิญฺญา,’ตีธ-วา สเร อาคโม’ติ จ วตฺตเต.

ໃນຕົວຢ່າງວ່າ: cha abhiññā, cha abhiññā ເຫຼົ່ານີ້, ຄຳວ່າ 'vā' (ບາງເທື່ອ), 'sare' (ເພາະສະຫຼະ) ແລະ 'āgamo' (ອາຄົມ) ຍ່ອມຕາມໄປ

---

ฉา โฬ.

ລົງ ຬ-ອາຄົມ ຫຼັງຈາກ ຈະ-ສັບ (cha) ບາງເທື່ອ

---

ฉ สทฺทา ปรสฺส สรสฺส ฬกาโร อาคโม โหติ วา-ฉฬภิญฺญา, ฉอภิญฺญา.

ຫຼັງຈາກ ຈະ-ສັບ (cha), ຍ່ອມລົງ ຬ-ອັກສອນ ເປັນອາຄົມແກ່ສະຫຼະຫຼັງ ບາງເທື່ອ ດັ່ງຕົວຢ່າງ: chaḷabhiññā, chaabhiññā

---

สรสนฺธิ.

ສະຫຼະສົນທິ (ຈົບເທົ່ານີ້)

---

กญฺญา อิว-กญฺญา อิวา ตีธ-ปุพฺพปรสรานํ โลเป สมฺปตฺเต-สโร ปโรติ จ วตฺตเต.

ໃນຕົວຢ່າງວ່າ: kaññā iva, kaññā ivā ເຫຼົ່ານີ້, ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະຕ້ອງລຶບສະຫຼະໜ້າແລະສະຫຼະຫຼັງ, ຄຳວ່າ 'saro paro' (ສະຫຼະຫຼັງ) ຍ່ອມຕາມໄປ

---

นทฺเววา.

ບໍ່ລຶບສະຫຼະທັງສອງ ບາງເທື່ອ

---

ปุพฺพปรสรา ทฺเวปิ วา กฺวจิ น ลุปฺยนฺเต-กญฺญาอิว, กญฺเญว, กญฺญาว.

ໃນບາງບ່ອນ ສະຫຼະທັງສອງ ຄື ສະຫຼະໜ້າແລະສະຫຼະຫຼັງ ກໍບໍ່ລຶບເລີຍ ເຊັ່ນ ກັນຍາອິວະ, ກັນເຍວະ, ກັນຍາວະ.

---

สรสนฺธิ นิเสโธ.

ການຫ້າມສະຫຼະສົນທິ.

---

ตตฺร อภิรติ, ขนฺติ ปรมํ, สมฺมา อกฺขาโต’ตีธ-

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ຕັຕຣະ ອະພິຣະຕິ", "ຂັນຕິ ປະຣະມັງ", "ສັມມາ ອັກຂາໂຕ" ນີ້ -

---

พฺยญฺฉเน ทีฆรสฺสา.

ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເຮັດໃຫ້ຍາວແລະສັ້ນ.

---

รสฺสทีฆานํ กฺวจิ ทีฆรสฺสา โหนฺติ พฺยญฺชเน-ตตฺราภิรติ, ขนฺตีปรมํ,’ สมฺมทกฺขาโต’ ติทาคเม รสฺโส-กฺวจีตฺเวจ-ตฺยชฺช-กถํ ยานิว อนฺตลิกฺเข’ติ -ทีฆรสฺสาติ โยควิภาคา.

ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ສະຫຼະສັ້ນແລະສະຫຼະຍາວ ບາງເທື່ອກໍກັບເປັນຍາວແລະສັ້ນ ເຊັ່ນ ຕັຕຣາພິຣະຕິ, ຂັນຕີປະຣະມັງ, ສັມມະທັກຂາໂຕ. ໃນເພາະ "ທະ" ອັກສອນອາຄົມ ເປັນສະຫຼະສັ້ນ, ດ້ວຍບົດວ່າ "ກວະຈິ" ທີ່ຕາມມາ, ເຊັ່ນ ຕຍັດຊະ, ກະຖັງ ຍານິວະ ອັນຕະລິກເຂ. ການແບ່ງສູດດ້ວຍສູດວ່າ "ທີຄະຣັດສາ".

---

จิ คโห, ตติย ฌานํ. วิ โขโป, อิติธ-พฺยญฺชเน’ติ วตฺตเต.

ບົດວ່າ "ຈິ" ຮັບເອົາ, ຕະຕິຍະຊານ. ບົດວ່າ "ວິ" ຄື ໂຂປະ. ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ບົດວ່າ "ພະຍັນຊະເນ" ຍັງຕາມມາ.

---

สรมฺหา ทฺเว.

ຊ້ອນພະຍັນຊະນະຫຼັງສະຫຼະ.

---

สรมฺหา ปรสฺส พฺยญฺชนสฺส กฺวจิ ทฺเวรูปานิ โหนฺติ-วิคฺคโห.

ພະຍັນຊະນະທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງສະຫຼະ ບາງເທື່ອກໍມີຮູບຊ້ອນສອງ ເຊັ່ນ ວິຄຄະໂຫ.

---

จตุตฺถ ทุติเยสฺเวสํ ตติย ปฐมา.

ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະທີ 4 ແລະທີ 2 ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແປງພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນພະຍັນຊະນະທີ 3 ແລະທີ 1.

---

จตุตฺถทุติเยสุ ปเรสฺเวสํ จตุตฺถทุติยานํ ตพฺพคฺเค ตติย ปฐมา โหนฺติ ปจฺจาสตฺยาติ ปุพฺพฌการขการานํ ชการกกรา-ตติยชฺฌานํ, วิกฺเขโป-สรมฺหา’ติกึ?-ตํ วนํ. อกรมฺภเสเต, อกรมฺภเสเต, เอโส อตฺโถ, เอโส อตฺโถ, อิติธ-เจ’ติวตฺตเต.

ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະທີ 4 ແລະທີ 2 ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແປງພະຍັນຊະນະທີ 4 ແລະທີ 2 ເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນພະຍັນຊະນະທີ 3 ແລະທີ 1 ໃນວັກຂອງຕົນ ເພາະຄວາມໃກ້ຊິດກັນ. ດັ່ງນັ້ນ, ຈຶ່ງແປງ ຈະກາຣະ (ຊ) ແລະ ຂະກາຣະ (ຂ) ທີ່ຢູ່ຂ້າງໜ້າ ເປັນ ຊະກາຣະ (ຊ) ແລະ ກະກາຣະ (ກ) ເຊັ່ນ ຕະຕິຍັດຊານັງ, ວິກເຂໂປ. ຖາມວ່າ ຫ້າມດ້ວຍບົດວ່າ "ສະຣັມຫາ" ເພື່ອຫຍັງ? ຕອບວ່າ ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນ ເຊັ່ນ ຕັງ ວະນັງ. ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ອະກະຣັມພະເສເຕ", "ອະກະຣັມພະເສເຕ", "ເອໂສ ອັດໂຖ", "ເອໂສ ອັດໂຖ" ນີ້, ບົດວ່າ "ຈະ" ຍັງຕາມມາ.

---

เอ โอ น ม วณฺเณ.

ແປງ ເອ ແລະ ໂອ ເປັນ ອະ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

เอ โอ นํ วณฺเณ กฺวจิ อ โหติ วา-อกรมฺภสเน, อกรมฺห เสเต-เอสอตฺโถ, เอโสอตฺโถ-วณฺเณติกึ?-โส.

ແປງ ເອ ແລະ ໂອ ເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນ ອະ ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເຊັ່ນ ອະກະຣັມພະສະເນ, ອະກະຣັມຫະ ເສເຕ, ເອສະອັດໂຖ, ເອໂສອັດໂຖ. ຖາມວ່າ ຫ້າມດ້ວຍບົດວ່າ "ວັນເນ" ເພື່ອຫຍັງ? ຕອບວ່າ ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນ ເຊັ່ນ ໂສ.

---

สรพฺยญฺชนสนฺธิ.

ສະຫຼະພະຍັນຊະນະສົນທິ.

---

อต ยนฺตํ. ตถ ยํ. มท ยํ, พุธิ ยติ, ธน ยํ. เสว โย, ปเยสนา, โปกฺขรณ โย, อิติธ-

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ອະຕະ ຍັນຕັງ", "ຕະຖະ ຍັງ", "ມະດະ ຍັງ", "ພຸທິ ຍະຕິ", "ທະນະ ຍັງ", "ເສວະ ໂຍ", "ປະເຍສະນາ", "ໂປກຂະຣະນະ ໂຍ" ນີ້ -

---

ตวคฺควรณนํเย จวคฺคขยญา.

ແປງພະຍັນຊະນະ ຕະວັກ ເປັນ ຈະວັກ ເມື່ອມີ ຍະ ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

ตวคฺควรณนํ จวคฺคพยญา โหนฺติ ยถากฺกมํ ยกาเร, ‘‘วคฺคลเสหิ เต’’ติ วคฺคา ปรสฺส ยสฺส ปุพฺพรูปํ-อจฺจนฺตํ. ตจฺฉํ, มชฺชํ, พุชฺฌติ, ธญฺญํ, เสพฺโพ, ปยฺเยสนา, โปกฺขรญฺโญ-กฺวจีตฺเวจ, มตฺยา-เยติ วตฺตเต วกฺขมาเนสุ ตีสุ. สก ยเต, รุจ ยเต, ปฏฺยเต, ลุปฺยเต, สลฺยเต, ทิสฺยเต’ตีธ.

ແປງພະຍັນຊະນະ ຕະວັກ ເປັນພະຍັນຊະນະ ຈະວັກ ຕາມລໍາດັບ ເມື່ອມີ ຍະ ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ດ້ວຍສູດວ່າ "ວັກຄະລະເສຫິ ເຕ", ຍະ ອັກສອນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງພະຍັນຊະນະວັກ ໃຫ້ມີຮູບເໝືອນພະຍັນຊະນະຕົວໜ້າ ເຊັ່ນ ອັດຈັນຕັງ, ຕັດຊັງ, ມັດຊັງ, ພຸດຊະຕິ, ทັນຍັງ, ເສບໂບ, ປັຍເຍສະນາ, ໂປກຂະຣັນໂຍ. ດ້ວຍບົດວ່າ "ກວະຈິ" ທີ່ຕາມມາ, ເຊັ່ນ ມັຕຍາ. ບົດວ່າ "ເຍ" ຍັງຕາມມາໃນສູດ 3 ສູດທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ. ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ສະກະ ຍະເຕ", "ຣຸຈະ ຍະເຕ", "ປະຕຍະເຕ", "ລຸປຍະເຕ", "ສັລຍະເຕ", "ທິສຍະເຕ" ນີ້ -

---

วคฺคลเสหิ เต

ແປງ ຍະ ອັກສອນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງພະຍັນຊະນະວັກ, ລະ ແລະ ສະ ເປັນພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານັ້ນ.

---

วคฺคลเสหิ ปรสฺส ยการสฺส กฺวจิ เต วคฺคลสา โหนฺติ.

ຍະ ອັກສອນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງພະຍັນຊະນະວັກ, ລະ ແລະ ສະ ບາງເທື່ອກໍແປງເປັນພະຍັນຊະນະວັກ, ລະ ແລະ ສະ ເຫຼົ່ານັ້ນ.

---

สกฺกเต, รุจฺจเต,ปฏฺฏเต, ลุปฺปเต, สลฺลเต, ทิสฺสเต. กฺวจิตฺเวว-กฺยาหํ-มุห = ยตี’ตีธ-

ເຊັ່ນ ສັກກະເຕ, ຣຸດຈະເຕ, ປັດຕະເຕ, ລຸບປະເຕ, ສັນລະເຕ, ທິດສະເຕ. ດ້ວຍບົດວ່າ "ກວະຈິ" ທີ່ຕາມມາ, ເຊັ່ນ ກຍາຫັງ. ໃນອຸທາຫອນ "ມຸຫະ ຍະຕິ" ນີ້ -

---

หสฺส วิปลฺลาโส

ການສະຫຼັບບ່ອນຂອງ ຫະ ອັກສອນ.

---

หสฺส วิปลฺลาโส โหติ ยกาโร-มุยฺหติ,

ມີການສະຫຼັບບ່ອນຂອງ ຫະ ອັກສອນ ກັບ ຍະ ອັກສອນ ເຊັ່ນ ມຸຍຫະຕິ.

---

พหุอาพาโธ, พหุ อาพาโธ’ตีธ-อุสฺสวกาเร ‘‘หสฺส วิปลฺลาโส’’ติ วตฺตเต.

ໃນອຸທາຫອນ "ພະຫຸອາພາໂທ", "ພະຫຸ ອາພາໂທ" ນີ້, ເມື່ອມີ ວະ ອັກສອນ ທີ່ແປງມາຈາກ ອຸ ສະຫຼະ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ບົດວ່າ "ຫັດສະ ວິປັນລາໂສ" ຍັງຕາມມາ.

---

เววา.

ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ວະ ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

หสฺส วิปลฺลาโส โหติวา วกาเร-พวฺหาพาโธ, พหฺวาพาโธ.

ມີການສະຫຼັບບ່ອນຂອງ ຫະ ອັກສອນ ກັບ ວະ ອັກສອນ ບາງເທື່ອ ເຊັ່ນ ພັວຫາພາໂທ, ພະຫັວາພາໂທ.

---

พฺยญฺชน สนฺธิ.

ພະຍັນຊະນະສົນທິ.

---

อกฺขิรุชติ. อกฺขิรุชตี’ตีธ-เวติ วตฺตเต ยาว‘‘มยทาสเร’’ติ.

ໃນອຸທາຫອນ "ອັກຂິຣຸຊະຕິ", "ອັກຂິຣຸຊະຕີ" ນີ້, ບົດວ່າ "ວາ" ຍັງຕາມມາ ຈົນເຖິງສູດວ່າ "ມະຍະທາ ສະເຣ".

---

นิคฺคหิตํ.

ລົງນິກຄະຫິດອາຄົມ.

---

นิคฺคหีตมาคโม โหติวา กฺวจิ = ฐานีนมาลิงฺคิย คจฺฉติ ปวตฺตตี’ติ อาคโม-อกฺขึ รุชติ,อกฺขิ รุชติ-‘‘ยาวทฺวิธา’’ติ อาโท นิจฺจํ ววตฺถิต วิภาสตฺตา วาธิการสฺส-วาสทฺโท หิ อตฺถวเย วตฺตเต กตฺถจิ วิกปฺเป กตฺถจิ ยถาววตฺถิตรูป ปริคฺคเหติ-ยทา ปจฺฉิเม ตทา นจฺจมนิจฺจมสนฺตญฺจ วิธึ ทีเปติ-เอตฺถ ปน กฺว จิสทฺทสฺสานุ วตฺตนโต เตเนวาสนฺตวิธิ สิทฺโธ’ติ วาสทฺเท นิตรทฺวยํ-สํ รมฺโห, สํรมฺโห, ปุํ ลิงฺคํ,ปุํ ลิงฺคมิตีธ-นิคฺคหีตาธิกาโร อา ‘‘มยทา สเรติ’’.

ລົງນິກຄະຫິດອາຄົມ ບາງເທື່ອ. ຄໍາວ່າ "ອາຄົມ" ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເຂົ້າມາແນບສະໜິດແລ້ວຄົງຢູ່. ເຊັ່ນ ອັກຂິງ ຣຸຊະຕິ, ອັກຂິ ຣຸຊະຕິ. ໃນສູດມີ "ຍາວະທິວາ" ເປັນຕົ້ນ ເປັນວິທີທີ່ແນ່ນອນ ເພາະຄວາມເປັນວະວັດຖິຕະວິພາສາ ຂອງບົດວ່າ "ວາ" ທີ່ຕາມມາ. ດ້ວຍວ່າ "ວາ" ສັບ ນັ້ນ ຍ່ອມໃຊ້ໃນສອງຄວາມໝາຍ ຄື ບາງບ່ອນໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍເລືອກເຮັດ, ບາງບ່ອນໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍກຳນົດຮູບທີ່ແນ່ນອນ. ເມື່ອໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຫຼັງ ຍ່ອມສະແດງເຖິງວິທີການທີ່ແນ່ນອນ, ບໍ່ແນ່ນອນ ແລະ ບໍ່ມີເລີຍ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະມີການຕາມມາຂອງ "ກວະຈິ" ສັບ, ວິທີການທີ່ບໍ່ມີເລີຍນັ້ນຈຶ່ງສໍາເລັດດ້ວຍ "ກວະຈິ" ສັບນັ້ນເອງ, ດັ່ງນັ້ນ "ວາ" ສັບ ຈຶ່ງມີຄວາມໝາຍອີກສອງຢ່າງທີ່ເຫຼືອ. ໃນອຸທາຫອນ "ສັງຣັມໂຫ", "ສັງຣັມໂຫ", "ປຸງລິງຄັງ", "ປຸງລິງຄັງ" ນີ້, ບົດກຳນົດກ່ຽວກັບນິກຄະຫິດ ຍັງຕາມມາ ຈົນເຖິງສູດວ່າ "ມະຍະທາ ສະເຣ".

---

โลโป.

ການລຶບນິກຄະຫິດ.

---

นิคฺคหีตสฺส โลโป โหติ วา กฺวจิ-ทีฆทิตฺตานิ, สารมฺโห, สารมฺโห-ปุลฺลิงฺคํ, ปุํลิงฺคํ-ปฏิสลฺลาเณ ปาตุกาโม’ติอาทิสุ นิจฺจํ-ปุปฺผํ อสฺสา, ปุปฺผํ อสฺสา, กึ อิติ, กึ อิตี’ตีธ-

ລຶບນິກຄະຫິດ ບາງເທື່ອ ເຊັ່ນ ສາຣັມໂຫ, ສັງຣັມໂຫ, ປຸລລິງຄັງ, ປຸງລິງຄັງ. ໃນອຸທາຫອນ ເຊັ່ນ "ປະຕິສັນລາເນ ປາຕຸກາໂມ" ເປັນຕົ້ນ ເປັນວິທີທີ່ແນ່ນອນ. ໃນອຸທາຫອນ "ປຸບຜັງ ອັດສາ", "ປຸບຜັງ ອັດສາ", "ກິງ ອິຕິ", "ກິງ ອິຕີ" ນີ້ -

---

ปรสรสฺส.

ລຶບສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ.

---

นิคฺคหีตมฺหา ปรสฺส สรสฺส โลโป โหติ วา กฺวจิ.

ສະຫຼະທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງນິກຄະຫິດ ບາງເທື່ອກໍລຶບໄປ.

---

สํโยคาทิ โลโป.

ລຶບພະຍັນຊະນະຕົ້ນສັງໂຍກ.

---

อนนฺตรา พฺยญฺชนา สํโยโค-อตฺร โย อาทภุตาวยโว ตสฺส วา กฺวจิ โลโป โหตี’ติ สสฺสาทิสฺส โลโป-ปุปฺผํสา, ‘‘มยทา สเร’’ติ นิคฺคหีตสฺส มกาโร-ปุปฺผมสฺสา, ‘‘วคฺเค วคฺค’นฺโต’’ติ โน นคฺคหีตสฺส-กินฺติ, กิมิติ.

ພະຍັນຊະນະທີ່ບໍ່ມີສະຫຼະຄັ່ນກາງ ເອີ້ນວ່າ "ສັງໂຍກ". ໃນສັງໂຍກນັ້ນ ພະຍັນຊະນະຕົວທຳອິດ ບາງເທື່ອກໍລຶບໄປ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງລຶບ ສະ ອັກສອນ ຕົວໜ້າ ເຊັ່ນ ປຸບຜັງສາ. ດ້ວຍສູດວ່າ "ມະຍະທາ ສະເຣ", ແປງນິກຄະຫິດ ເປັນ ມະ ອັກສອນ ເຊັ່ນ ປຸບຜະມັດສາ. ດ້ວຍສູດວ່າ "ວັກເຄ ວັກຄັນໂຕ", ແປງນິກຄະຫິດ ເປັນ ນະ ອັກສອນ ເຊັ່ນ ກິນຕິ, ກິງອິຕິ.

---

ตํ ข ณํ, ตํ ขณํ, ธมฺมํ จเร, ธมฺมํ จเร, ตํ ฑหติ, ตํ ฑหติ, ตํ ทานํ, ตํ ทานํ, ตํ ผลํ, ตํ เอลมิตีธ-

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ຕັງ ຂະນັງ", "ຕັງ ຂະນັງ", "ທັມມັງ ຈະເຣ", "ທັມມັງ ຈະເຣ", "ຕັງ ດະຫະຕິ", "ຕັງ ດະຫະຕິ", "ຕັງ ທານັງ", "ຕັງ ທານັງ", "ຕັງ ຜະລັງ", "ຕັງ ເອລັງ" ນີ້ -

---

วคฺเค วคฺคนฺโต.

ແປງນິກຄະຫິດ ເປັນພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍວັກ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະວັກຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

นคฺคหีตสฺส โข วคฺเค วคฺคนฺโต วา โหติ ปจฺจาสตฺยา-ตงฺกณํ,ตํขณํ-ธมฺมญฺจเร, ธมฺมํจเร-ตณฺฑหติ, ตํฑหติ-ตนฺทานํ, ตํทานํ-ตมฺผลํ, ตํผลํ-คนฺตฺวา สมฺมโตติ’อาทิสุ นิจฺจํ-อานนฺตริกํ ยมาหุ, อานนฺตริกํ ยมาหุ, ปจฺจตฺตํ เอว, ปจฺจตฺตํ เอว, ตญฺหิ. ตญฺหิ, อิติธ-

ແປງນິກຄະຫິດ ເປັນພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍວັກ ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະວັກຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເພາະຄວາມໃກ້ຊິດກັນ ເຊັ່ນ ຕັງກະນັງ, ຕັງຂະນັງ, ທັມມັນຈະເຣ, ທັມມັງຈະເຣ, ຕັນດະຫະຕິ, ຕັງດະຫະຕິ, ຕັນທານັງ, ຕັງທານັງ, ຕັມຜະລັງ, ຕັງຜະລັງ. ໃນອຸທາຫອນ ເຊັ່ນ "ຄັນຕວາ", "ສັມມະໂຕ" ເປັນຕົ້ນ ເປັນວິທີທີ່ແນ່ນອນ. ໃນອຸທາຫອນ "ອານັນຕະຣິກັງ ຍະມາຫຸ", "ອານັນຕະຣິກັງ ຍະມາຫຸ", "ປັດຈັດຕັງ ເອວະ", "ປັດຈັດຕັງ ເອວະ", "ຕັນຫິ", "ຕັງຫິ" ນີ້ -

---

เยวหิสุญฺโญ.

ແປງນິກຄະຫິດ ເປັນ ຍະ (ñ) ເມື່ອມີ ຍະ, ເອວະ, ຫິ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

ยเอวหิสทฺเทสุ นิคฺคหีตสฺสโญ วา โหติ-‘‘วคฺคลเสหิ เต’ติ ยสฺส ญกาเร-อานนฺตริกญฺญ มาหุ. อานนฺตริกํ ยมาหุ, ญสฺส ทฺวิตฺเต-ปจฺจตฺตญฺเญว, ปจฺจตฺตํเอว-ตญฺหิ, ตํหี-เอว สทฺทสหจริยาเยติ ยสทฺทสฺเสว คหณํ-สํยโต, สํยโต’ตีธ

ແປງນິກຄະຫິດ ເປັນ ຍະ (ñ) ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ຍະ, ເອວະ, ຫິ ສັບ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ດ້ວຍສູດວ່າ "ວັກຄະລະເສຫິ ເຕ", ເມື່ອແປງ ຍະ ອັກສອນ ເປັນ ຍະ (ñ) ອັກສອນ ເຊັ່ນ ອານັນຕະຣິກັນຍະມາຫຸ, ອານັນຕະຣິກັງ ຍະມາຫຸ. ເມື່ອຊ້ອນ ຍະ (ñ) ເຊັ່ນ ປັດຈັດຕັນເຍວະ, ປັດຈັດຕັງເອວະ. ແລະ ຕັນຫິ, ຕັງຫິ. ເພາະການຢູ່ຮ່ວມກັບ ເອວະ ສັບ ຈຶ່ງຮັບເອົາສະເພາະ ຍະ ສັບ ເທົ່ານັ້ນ. ໃນອຸທາຫອນ "ສັງຍະໂຕ", "ສັງຍະໂຕ" ນີ້ -

---

เย สํสฺส

ແປງນິກຄະຫິດຂອງ ສັງ ສັບ ເປັນ ຍະ (ñ) ເມື່ອມີ ຍະ ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

สํสทฺทสฺส ยํ นิคฺคหีตํ ตสฺส วา โญ โหติ ยกาเร-

ນິກຄະຫິດຂອງ ສັງ ສັບ ບາງເທື່ອກໍແປງເປັນ ຍະ (ñ) ເມື່ອມີ ຍະ ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

สญฺญโต, สํยโต-อิธยการมตฺโตว คยฺหเต ปุนพฺพจนา.

ເຊັ່ນ ສັນຍະໂຕ, ສັງຍະໂຕ. ໃນທີ່ນີ້ ຮັບເອົາສະເພາະ ຍະ ອັກສອນ ເທົ່ານັ້ນ ເພາະການກ່າວຊ້ຳ.

---

ตํ เอว, ตํ เอว, ตํ อิทํ, ตํ อิทํ, ตํ อิมินา, ตํ อิมินาตีธ-

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ຕັງ ເອວະ", "ຕັງ ເອວະ", "ຕັງ ອິທັງ", "ຕັງ ອິທັງ", "ຕັງ ອິມິນາ", "ຕັງ ອິມິນາ" ນີ້ -

---

มยทาสเร.

ແປງນິກຄະຫິດ ເປັນ ມະ, ຍະ, ທະ ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

นิคฺคหีตสฺส มยทา โหนฺติ วา สเร กฺวจิ-ตเมว, ตํเอว-ตยิทํ’ ตํอิทํ-ตทมินา, ตํ อิมินา เอตฺถ-‘‘ตทมินาทีนี’’ตินิปาตนา อิการสฺส อกาโร-ลกฺขณนฺตเรนาวิหิตาเทสโลปาคมวิปลฺลาสา สพฺพตฺถ อิมินาว ทฏฺฐพฺพา-เตน นิชโก. นิยโก,’ติอาทิ สิทฺธํ-พุทฺธม สรณมิจฺจาทิสุ โยควิภาคา.

ແປງນິກຄະຫິດ ເປັນ ມະ, ຍະ, ທະ ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເຊັ່ນ ຕະເມວະ, ຕັງເອວະ, ຕະຍິທັງ, ຕັງອິທັງ, ຕະທະມິນາ, ຕັງອິມິນາ. ໃນຄຳວ່າ "ຕະທະມິນາ" ນີ້ ເປັນການແປງ ອິ ສະຫຼະ ເປັນ ອະ ສະຫຼະ ດ້ວຍວິທີນິບາດວ່າ "ຕະທະມິນາທີນິ". ສ່ວນການແປງ, ການລຶບ, ການລົງອາຄົມ ແລະການສະຫຼັບບ່ອນ ທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ດ້ວຍສູດອື່ນ ພຶງເຫັນວ່າສໍາເລັດດ້ວຍສູດນີ້ໃນທຸກບ່ອນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄຳວ່າ ນິຊະໂກ, ນິຍະໂກ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງສໍາເລັດຮູບ. ໃນອຸທາຫອນ ເຊັ່ນ "ພຸດທະມະ ສະຣະນັງ" ເປັນຕົ້ນ ສໍາເລັດດ້ວຍການແບ່ງສູດ.

---

นิคฺคหิต สนฺธิ.

ນິກຄະຫິດສົນທິ.

---

อถ นามานิ วุจฺจนฺเต.

ລຳດັບນີ້ ຈະກ່າວເຖິງນາມ.

---

ตานิ วิวิธานิ สลิคาลิควเสน-ตตฺถ สลิเคยุ ตาว อการนฺตโต ปุลฺลิงฺคา พุทฺธสทฺทา สตฺตวิภตฺติโย ปรา โยชียนฺโต-พุทฺธ อิติ ฐิเต.

ນາມເຫຼົ່ານັ້ນມີຫຼາກຫຼາຍປະເພດ ໂດຍຈຳແນກຕາມລິງ. ໃນນາມເຫຼົ່ານັ້ນ ກ່ອນອື່ນໝົດ ຈະນຳເອົາ "ພຸດທະ" ສັບ ທີ່ມີ ອະກາຣັນ ໃນປຸມລິງ ມາປະກອບກັບວິພັດທັງ 7 ເບື້ອງຫຼັງ. ເມື່ອຕັ້ງ "ພຸດທະ" ໄວ້ແລ້ວ -

---

ทฺเว ทฺเว กาเนเกสุ นามสฺมา สิโย อํโย นาหิ ยนํ สฺมาสนํ สฺมึสุ

ວິພັດທັງຫຼາຍ ຄື ສິ ໂຍ, ອັງ ໂຍ, ນາ ຫິ, ສະ ນັງ, ສະມາ ຫິ, ສະ ນັງ, ສະມິງ ສຸ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກນາມ ເປັນຄູ່ໆ ໃນຄວາມໝາຍເອກະພົດແລະພະຫຸພົດ.

---

เอเตสํ ทฺเวทฺเว โหนฺติ เอกาเนกตฺเถสุ วตฺตมานโต นาม สฺมาติ ยถากฺกมํ เอกมฺหิ จตฺตพฺโพ เอกวจนานํ พหุมฺหิ วตฺตพฺเพ พหุวจนานํ จาติยเมนปฺปยงฺเค-นามสฺมา’ติอธิกาโร.

ວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມລົງເປັນຄູ່ໆ ຫຼັງຈາກນາມ ເມື່ອສະແດງຄວາມໝາຍໜຶ່ງແລະຫຼາຍຕາມລຳດັບ. ເມື່ອຈະກ່າວເຖິງສິ່ງດຽວ ໃຫ້ລົງວິພັດເອກະພົດ, ເມື່ອຈະກ່າວເຖິງຫຼາຍສິ່ງ ໃຫ້ລົງວິພັດພະຫຸພົດ ຕາມກົດເກນນີ້. ບົດກຳນົດວ່າ "ນາມັສມາ" ຍັງຕາມມາ.

---

ปฐมาตฺถมตฺเต

ລົງປະຖົມມາວິພັດ ໃນຄວາມໝາຍພຽງແຕ່ເນື້ອຄວາມຂອງນາມ.

---

สกตฺถทพฺพลิงฺคานิ สงฺขฺยากมฺมาทิปญฺจกํ

ເນື້ອຄວາມຂອງຕົນ, ສິ່ງຂອງ, ລິງ, ສັງຂະຍາ ແລະກຳເປັນຕົ້ນ ທັງ 5 ນີ້ -

---

นามตฺโถ ตสฺส สามญฺญมตฺตมตฺตํ ปวุจฺจเต.

ເອີ້ນວ່າ ເນື້ອຄວາມຂອງນາມ ເຊິ່ງກ່າວເຖິງພຽງແຕ່ຄວາມເປັນທົ່ວໄປເທົ່ານັ້ນ.

---

นามสฺสาภิเธยฺย มตฺเต ปฐมาวิภตฺติ โหติ’ติ วตฺติจฺฉาวสา ปฐมาเยกวจนพหุวจนานิ.

ປະຖົມມາວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນຄວາມໝາຍພຽງແຕ່ເນື້ອຄວາມທີ່ນາມກ່າວເຖິງ. ວິພັດເອກະພົດແລະພະຫຸພົດຂອງປະຖົມມາວິພັດ ຍ່ອມມີຂຶ້ນຕາມຄວາມປະສົງທີ່ຈະກ່າວ.

---

สิโยอิติ ปฐมา, สิสฺสิการสฺสานุพนฺธตฺตปฺเปโยโค-ปโยชนํ‘‘กิ มํ สีสู’’ติ สงฺเกโต-ตถา อํ วจนสฺสการสฺส-สิ-อโต’ติ วตฺตเต-ตสฺส นามวิเสสนตฺตา ‘‘วิธิพฺพิเสสนนฺตสฺสา’’ติ ตทนฺตโต วิธิ.

ບົດວ່າ "ສິ ໂຍ" ຄື ປະຖົມມາວິພັດ. ອິ ອັກສອນ ຂອງ ສິ ວິພັດ ເປັນອະນຸພັນ ບໍ່ມີການນຳໃຊ້ໃນຮູບສໍາເລັດ. ປະໂຫຍດຂອງມັນແມ່ນເພື່ອເປັນເຄື່ອງໝາຍ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ "ກິ ມັງ ສີສູ". ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ອະ ອັກສອນ ຂອງ ອັງ ວິພັດ. ບົດວ່າ "ສິ" ແລະ "ອະໂຕ" ຍັງຕາມມາ. ເພາະບົດນັ້ນເປັນຄຸນນາມຂອງນາມ, ວິທີການຈຶ່ງມີແກ່ນາມທີ່ມີອັກສອນນັ້ນເປັນທີ່ສຸດ ດ້ວຍສູດວ່າ "ວິທິ ວິເສສະນັນຕັດສະ".

---

สิสฺโส.

ແປງ ສິ ວິພັດ ເປັນ ໂອ.

---

อการนฺตโต นามสฺมา ปรสฺส สิสฺส โอโหติ-ปุพฺพสรโลโป พุทฺโธ ติฏฺฐติ-โย.

ແປງ ສິ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງນາມທີ່ມີ ອະກາຣັນ ເປັນ ໂອ. ລຶບສະຫຼະໜ້າ ສໍາເລັດຮູບເປັນ ພຸດໂທ ຕິດຖະຕິ. ຕໍ່ໄປແມ່ນ ໂຍ ວິພັດ.

---

อโต โยนํ ฏาเฏ.

ແປງ ໂຍ ວິພັດ ທັງຫຼາຍ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງນາມທີ່ມີ ອະກາຣັນ ເປັນ ອາ ແລະ ເອ.

---

อการนฺตโต นามสฺมา ปเรสํ ปฐมาทุติยาโยนํ ฏาเฏ โหนฺติ ยถากฺกมํ-ฏการานุพนฺธตฺตา‘‘ฏนุพนฺธาเนกวณฺณา สพฺพสฺสา’’ติ สพฺพาเทโส-พุทฺธา ติฏฺฐนฺติ. ‘ปฐมาตฺถมตฺเต’’ติวตฺตเต.

ແປງ ໂຍ ວິພັດ ໃນປະຖົມມາວິພັດແລະທຸຕິຍາວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງນາມທີ່ມີ ອະກາຣັນ ເປັນ ອາ ແລະ ເອ ຕາມລຳດັບ. ເພາະມີ ຕະ ອັກສອນ ເປັນອະນຸພັນ ຈຶ່ງເປັນການແປງທັງໝົດ ດ້ວຍສູດວ່າ "ຕະນຸພັນທາເນກະວັນນາ ສັບພັດສະ". ເຊັ່ນ ພຸດທາ ຕິດຖັນຕິ. ບົດວ່າ "ປະຖະມັດຖະມັດເຕ" ຍັງຕາມມາ.

---

อามนฺตเณ.

ໃນອາລັປພະນະ.

---

สทฺเทนาภิมุขี กาโร วิชฺชมานสฺส วตฺถุโนอามนฺตณํ วิธาตพฺเพ นตฺถิ ราชา ภเวติ ตํ;

ການເຮັດໃຫ້ຜິນໜ້າເຂົ້າຫາດ້ວຍສຽງ ແຫ່ງສິ່ງຂອງທີ່ມີຢູ່ຈິງ ເມື່ອຈະທຳການຮ້ອງເອີ້ນ (ອາລັດປະນະ) ເອີ້ນວ່າ ອາລັດປະນະ, (ຕົວຢ່າງ) 'rājā' (ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ) ຍ່ອມບໍ່ມີໃນທີ່ນັ້ນ.

---

อามนฺตณธิเก อตฺถมตฺเต ปฐมา วิภตฺติ โหตี’ติ เอกสฺมึ เอกวจนํ สิ.

ປະຖະມາພິບັດ ຍ່ອມລົງໃນອັດພຽງແຕ່ເນື້ອຄວາມ ແລະໃນອັດອາລັດປະນະ (ການຮ້ອງເອີ້ນ) ຍິ່ງຂຶ້ນໄປ, ໃນເອກະວະຈົນ ລົງ 'ສິ' (si).

---

โคสฺยาลปเณ.

ໂຄສີອາລັດປະເນ (ສູດວ່າ Go syālapaṇe).

---

อาลปเณ สิ คสญฺโญ โหติ-โลโป’ติ วตฺตเต

ໃນອາລັດປະນະ, 'ສິ' ວິພັດ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ 'ຄະ' (ga), ມີບົດວ່າ 'ໂລໂປ' (ການລຶບ) ຕາມມາ.

---

คสีนํ.

ຄະສີນັງ (ສູດວ່າ Gasīnaṃ).

---

นามสฺมาคสีนํโลโปโหติ-โภพุทฺธมํปาลย-เค’ติวตฺตเต.

ຍ່ອມມີການລຶບ 'ຄະ' ແລະ 'ສິ' ວິພັດ ຫຼັງຈາກນາມ, (ຕົວຢ່າງ) 'ໂພ ພຸດທະ ມັງ ປາລະຍະ' (ຂ້າແຕ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຂໍໂປດຮັກສາຂ້າພະເຈົ້າດ້ວຍ), ມີບົດວ່າ 'ເຄ' (ge) ຕາມມາ.

---

อยุนํ วา ทีโฆ.

ອະຍຸນັງ ວາ ທີໂຄ (ສູດວ່າ Ayunaṃ vā dīgho).

---

ऐอุ อิจฺเจสํ วา ทีโฆ โหติ เคปเร ติลิงฺเค’ติทีโฆ-พุทฺธา, เกจิ ทีฆํ ทูราลปเณ เยวิจฺฉนฺติ สมีปาลปเณปิ ทสฺสโต ตํ น คเหตพฺพํ-โยมฺหิ,-พุทฺธา มํ ปาเลถ.

ऐ ຍ່ອມມີການເຮັດໃຫ້ຍາວ (ທີຄະ) ຂອງ 'ອະ, ອິ, ອຸ' ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ບາງເທື່ອ ເມື່ອ 'ເຄ' ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ໃນລິງທັງສາມ, ຈຶ່ງທີຄະ ເປັນ 'ພຸດທາ' (buddhā). ອາຈານບາງພວກ ປາດຖະໜາການທີຄະ ສະເພາະໃນການຮ້ອງເອີ້ນໃນທີ່ໄກເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເພາະເຫັນມີການທີຄະ ແມ່ນແຕ່ໃນການຮ້ອງເອີ້ນໃນທີ່ໃກ້ຄືກັນ, ຄຳກ່າວນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ໃນ 'ໂຍ' ວິພັດ (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດທາ ມັງ ປາເລຖະ' (ຂ້າແຕ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຂໍໂປດຮັກສາຂ້າພະເຈົ້າດ້ວຍ).

---

กมฺเม ทุติยา

ກຳເມ ທຸຕິຍາ (ສູດວ່າ Kamme dutiyā).

---

กตฺตุกฺริยาภิสมฺพนฺธํ การกํ กมฺมมุจฺจเต;

นิพฺพตฺติ วิกติปฺปตฺติ เภทา ตํ ติวิธํ ภเว.

ກາຣົກທີ່ກ່ຽວພັນກັບກິຣິຍາຂອງຜູ້ເຮັດ (ກັດຕາ) ເອີ້ນວ່າ 'ກຳ' (kamma); ກຳນັ້ນ ຍ່ອມມີ ໓ ປະເພດ ໂດຍຈຳແນກເປັນ: ນິບພັດຕິກຳ (ກຳທີ່ເກີດຂຶ້ນໃໝ່), ວິກະຕິກຳ (ກຳທີ່ປ່ຽນແປງໄປ) ແລະ ປັດຕິກຳ (ກຳທີ່ບັນລຸເຖິງ).

---

อสฺมึ ทุติยา วิภตฺติโหติ-อํโย อิติ ทุติยา-อํ-พุทฺธํปณมามิ, โยสฺสเฏ-พุทฺเธ.

ໃນກຳນັ້ນ ຍ່ອມລົງທຸຕິຍາວิພັດ, 'ອັງ, ໂຍ' ຄືທຸຕິຍາວິພັດ. ລົງ 'ອັງ' (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດທັງ ປະນະມາມິ' (ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ພຣະພຸດທະເຈົ້າ), ເມື່ອແປງ 'ໂຍ' ເປັນ 'ເອ' (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດເທ'.

---

กตฺตุกรเณสุ ตติยา.

ກັດຕຸກາຣະເນສຸ ຕະຕິຍາ (ສູດວ່າ Kattukaraṇesu tatiyā).

---

กฺริยํ โย กุรุเต มุขฺโย ส กตฺตา โยชิโต น วา กรณํ ตํ วิเสเสน ยํ กฺริยาสิทฺธิเหตุกํ.

ຜູ້ໃດເຮັດເຊິ່ງກິຣິຍາ ຜู້ນັ້ນເປັນຕົວຫຼັກ ເອີ້ນວ່າ 'ກັດຕາ' (ຜູ້ເຮັດ) ບໍ່ວ່າຈະປະກອບ (ໂດຍກົງ) ຫຼື ບໍ່ກໍຕາມ, ສ່ວນສິ່ງໃດທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ກິຣິຍາສຳເລັດໄດ້ເປັນພິເສດ ສິ່ງນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ກາຣະນະ' (ເຄື່ອງມື).

---

เตสุ การเกสุ ตติยา วิภตฺติ โหติ-นาภิ อิติ ตติยา-นา-นาสฺสา’ติ วตฺตเต.

ໃນກາຣົກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມລົງຕະຕິຍາວິພັດ, 'ນາ, ພິ' ຄືຕະຕິຍາວິພັດ. ລົງ 'ນາ', ມີບົດວ່າ 'ນັດສາ' (nāssā) ຕາມມາ.

---

อเตน

ອະເຕນະ (ສູດວ່າ Atena).

---

อการนฺตโต นามสฺมา ปรสฺส นาวจนสฺส เอนาเทโส โหติ-พุทฺเธน เทสิโต ธมฺโม-หิ-

ຍ່ອມມີການແປງ 'ນາ' ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມອະກາຣัน ເປັນ 'ເອນະ', (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດເທນະ ເທສິໂຕ ທັມໂມ' (ພຣະທຳອັນພຣະພຸດທະເຈົ້າສະແດງແລ້ວ), ສ່ວນ 'ຫິ' ວິພັດ:

---

สุหิสฺวเสส.

ສຸຫິສະວະເສສະ (ສູດວ່າ Suhisvasesa).

---

อการนฺตสฺส สุหีสฺเวโหติ-พุทฺเธหิ-เว’ติ วตฺตเต.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ອະ' ທ້າຍອະກາຣັນ ເປັນ 'ເອ' ເມື່ອ 'ສຸ' ແລະ 'ຫິ' ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດເທຫິ', ມີບົດວ່າ 'ເວ' (ve) ຕາມມາ.

---

สฺมาหิสฺมินฺนํ มฺหาภีมฺหิ.

ສະມາຫິສະມິນນັງ ມຫາພີມຫິ (ສູດວ່າ Smāhisminnaṃ mhābhīmhi).

---

นามสฺมา ปเรสํ สฺมาหิสฺมินฺนํ มฺหาภีมฺหิ วา โหนฺติ ยถากฺกมํ-หิสฺส ภิยาเทโส-พุทฺเธภี, กรเณ-พุทฺเธน โลโก สุจรติ, พุทฺเธหิ, พุทฺเธหิ, วา.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ສະມາ, ຫິ, ສະມິງ' ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມ ເປັນ 'ມຫາ, ພິ, ມຫິ' ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ, ການແປງ 'ຫິ' ເປັນ 'ພິ' (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດເທພິ'. ໃນອັດກາຣະນະ (ເຄື່ອງມື) (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດເທນະ ໂລໂກ ສຸຈະຣະຕິ' (ສັດໂລກຍ່ອມປະພຶດດີໄດ້ ດ້ວຍພຣະພຸດທະເຈົ້າ), 'ພຸດເທຫິ' ຫຼື 'ພຸດເທພິ'.

---

จตุตฺถี สมฺปทาเน.

ຈະຕຸດຖີ ສັມປະທາເນ (ສູດວ່າ Catutthī sampadāne).

---

อนุมนฺตฺวนิรากตฺตุชฺเฌสกานํ วสา ตธา;

ททาติ กมฺมนา ยุตฺตํ สมฺปทานมุทิริตํ.

ຜູ້ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບກຳຄືການໃຫ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍິນດີ (ອນຸມັນຕຸ), ຄວາມບໍ່ປະຕິເສດ (ອນິຣາກັດຕຸ) ແລະ ຄວາມປາດຖະໜາ (ອຸດເຊສະກະ) ເອີ້ນວ່າ 'ສັມປະທານ' (sampadāna).

---

ตสฺมึ สมฺปทานการเก จตุตฺถิ สิยา-สนํ อิติ จตุตฺถี-ส.

In ສັມປະທານະກາຣົກນັ້ນ ຍ່ອມລົງຈະຕຸດຖີວິພັດ, 'ສະ, ນັງ' ຄືຈະຕຸດຖີວິພັດ. ລົງ 'ສະ':

---

สุญฺสสฺส.

ສຸຍສະສະ (ສູດວ່າ Suñsassa).

---

นามสฺมา ปรสฺส สสฺส สุญฺโหติ-สจ-ฉฏฺฐิยา’ติวตฺตมาเน

ຍ່ອມມີການແປງ 'ສະ' ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມ ເປັນ 'ສຸຍ' (suñ), ມີບົດວ່າ 'ສະ ຈະ' (sa ca) ຈາກສັດຖີວິພັດ ຕາມມາ.

---

ญกานุพนฺธาทฺยนฺตา.

ຍະການຸພັນທາທຍັນຕາ (ສູດວ່າ Ñakānubandhādyantā).

---

ฉฏฺฐีนิทฺทิฏาฐสฺส ญานุพนฺธกานุพนฺธาทฺยนฺตา โหนฺตี’ติอาทิภุโต โหติ-อุกาโร อุจฺจารณตฺโถ-ญากาโร เอตฺเถว สงฺเกตตฺโถ-พุทฺธสฺส ปุปฺผํ เทหิ.-อโต วา พหุลมิติจ วตฺตเต.

ອາເທດທີ່ມີ 'ຍະ' ເປັນອະນຸພັນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຕົ້ນ ແລະອາເທດທີ່ມີ 'ກະ' ເປັນອະນຸພັນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ທ້າຍ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ລະບຸດ້ວຍສັດຖີວິພັດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັ້ງຢູ່ຕົ້ນ. 'ອຸ' ອັກສອນ ມີໄວ້ເພື່ອອອກສຽງ, 'ຍະ' ອັກສອນ ມີໄວ້ເພື່ອເປັນເຄື່ອງໝາຍໃນທີ່ນີ້, (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດທັດສະ ປຸບຜັງ ເທຫິ' (ຂໍຈົ່ງຖວາຍດອກໄມ້ແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ). ມີບົດວ່າ 'ອະໂຕ ວາ ພະຫຸລັງ' (ato vā bahulaṃ) ຕາມມາ.

---

สสฺสาย จตุตฺถิยา

ສັດສາຍະ ຈະຕຸດຖິຍາ (ສູດວ່າ Sassāya catutthiyā).

---

อการนฺตโต ปรสฺส สสฺส จตุตฺถิยา อาโย โหติ วา พหุลํ-พุทฺธาย, เยภุยฺเยน ตาทตฺเถ เยวายมาโย ทิสฺสตี’ติ อิโตปรํ โนทาหรียเต-นํ-ทีโฆ’ติวตฺตเต.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ສະ' ຈະຕຸດຖີວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອະກາຣັນ ເປັນ 'ອາຍະ' ບາງເທື່ອເປັນສ່ວນມາກ, (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດທາຍະ'. ເພາະວ່າ 'ອາຍະ' ນີ້ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຍ່ອມປາກົດໃນອັດ 'ຕາດັດຖະ' (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ) ເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສະແດງຕົວຢ່າງຕໍ່ໄປໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນ 'ນັງ' ວິພັດ, ມີບົດວ່າ 'ທີໂຄ' (dīgho) ຕາມມາ.

---

สุนํหิสุ

ສຸນັງຫິສຸ (ສູດວ່າ Sunaṃhisu).

---

เอสุ นามสฺส ทีโฆ โหติ-พุทฺธานํ.

ເມື່ອວິພັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມມີການທີຄະສະຫຼະທ້າຍຂອງນາມ, (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດທານັງ'.

---

ปญฺจมฺยวธิสฺมา.

ປັນຈະມະຍະວະທິສະມາ (ສູດວ່າ Pañcamyavadhismā).

---

สีมาภุโต ปทตฺถานํ โย จโล นิจฺจโล’ถ วา;

อจฺจุโต ปุพฺพกา รูปา นมาหุรวธิมฺพุธา.

ສິ່ງໃດທີ່ເປັນຂອບເຂດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດ ບໍ່ວ່າຈະເຄື່ອນໄຫວ (ຈະລະ) ຫຼື ບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ (ນິດຈະລະ) ກໍຕາມ, ທີ່ບໍ່ເຄື່ອນຍ້າຍໄປຈາກຮູບເດີມ, ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍເອີ້ນສິ່ງນັ້ນວ່າ 'ອະວະທິ' (ຂອບເຂດ/ແດນຫຼຸດພົ້ນ).

---

เอตสฺมา การกา ปญฺจมีวิภตฺติ โหติ-สฺมา หี อิติ ปญฺจมี-สฺมา-อโต โยนํ ฏาเฏ เวติ ทฺว วตฺต เต.

ຈາກກາຣົກນີ້ ຍ່ອມລົງປັນຈະມີວິພັດ, 'ສະມາ, ຫິ' ຄືປັນຈະມີວິພັດ. ລົງ 'ສະມາ', ມີບົດທັງສອງຄື 'ອະໂຕ ໂຍນັງ' ແລະ 'ຕາ ເຕ ວາ' ຕາມມາ.

---

สฺมาสฺมินฺตํ.

ສະມາສະມິນຕັງ (ສູດວ່າ Smāsmintaṃ).

---

อการนฺตโต นามสฺมา ปเรสํ สฺมาสฺมินฺนํ ฏาเฏ วา โหนฺติ ยถากฺกมํ.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ສະມາ' ແລະ 'ສະມິງ' ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມອະກາຣັນ ເປັນ 'ອາ' ແລະ 'ເອ' ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ.

---

พุทฺธา ปหา นิจฺฉรติ. พุทฺธมฺหา, พุทฺธสฺมาวา-หิ-พุทฺเธหิ, พุทฺเธภิ.

(ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດທາ ປະພາ ນິດຈະຣະຕິ' (ລັດສະໝີຍ່ອມຊ່ານອອກຈາກພຣະພຸດທະເຈົ້າ), 'ພຸດທັມຫາ' ຫຼື 'ພຸດທັສມາ'. ສ່ວນ 'ຫິ' ວິພັດ (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດເທຫິ', 'ພຸດເທພິ'.

---

ฉฏฺฐิ สมฺพนฺเธ

ສັດຖີ ສັມພັນເທ (ສູດວ່າ Chaṭṭhi sambandhe).

---

กฺริยาการกสญฺชาโต อสฺเสทมฺหาวเหตุโก;

สมฺพนฺโธ’ติ ปวุตฺโต โส สมฺพนฺธิทฺวยนิสฺสิโต.

ຄວາມກ່ຽວພັນທີ່ເກີດຈາກກິຣິຍາແລະກາຣົກ ມີເຫດວ່າ 'ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງສິ່ງນັ້ນ' ເອີ້ນວ່າ 'ສັມພັນ' (ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ), ເຊິ່ງອາໄສສິ່ງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນທັງສອງຝ່າຍ.

---

สมฺพนฺธิตฺตาวิเสเสปิ ฉฏฺฐี เหทกโต สิยา;

ตโต หิ ชาตา สมฺพนฺธํ วเทยฺย น ปนญฺญโต.

ເຖິງແມ່ນວ່າຄວາມເປັນສັມພັນຈະບໍ່ແມ່ນກາຣົກພิເສດ, ແຕ່ສັດຖີວິພັດຍ່ອມລົງໄດ້ດ້ວຍຄວາມເປັນເຫດ, ເພາະວ່າຄວາມສັມພັນທີ່ເກີດຈາກສັດຖີວິພັດນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງອອກໄດ້ ບໍ່ແມ່ນຈາກສິ່ງອື່ນ.

---

สมฺพนฺเธ ฉฏฺฐิ วิภตฺติ โหติ-ส นํ อิติ ฉฏฺฐิ-ส-พุทฺธสฺส วิหาโร-นํ-พุทฺธานํ.

ໃນອັດສັມພັນ ຍ່ອມລົງສັດຖີວິພັດ, 'ສະ, ນັງ' ຄືສັດຖີວິພັດ. ລົງ 'ສະ' (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດທັດສະ ວິຫາໂຣ' (ວິຫານຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ), ລົງ 'ນັງ' (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດທານັງ'.

---

สตฺตมฺยาธาเร.

ສັດຕະມະຍາທາເຣ (ສູດວ່າ Sattamyādhāre).

---

กิริยา กตฺตุกมฺมฏฺฐา อาธารียติ เยน โส;

อาธาโร จตุธา วุตฺโต วฺยาปกาทิปฺปเภทโต.

ກິຣິຍາທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນກັດຕາຫຼືກຳ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການຮອງຮັບດ້ວຍສິ່ງໃດ, ສິ່ງນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ອາດາຣະ' (ທີ່ຮອງຮັບ/ທີ່ອາໄສ). ອາດາຣະນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ມີ ໔ ປະເພດ ໂດຍຈຳແນກເປັນ ວະຍາປະກະ (ແຜ່ຊ່ານໄປ) ເປັນຕົ້ນ.

---

อาธารการเก สตฺตมี วิภตฺติ โหติ-

ໃນອາດາຣະກາຣົກ ຍ່ອມລົງສັດຕະມີວິພັດ:

---

สฺมึ สุ อิติ สตฺตมี-สฺมึ-พุทฺเธ ปสนฺโน-พุทฺธมฺหิ, พุทฺธสฺมึ, วา-สุ พุทฺเธสุ.

'ສະມິງ, ສຸ' ຄືສັດຕະມີວິພັດ. ລົງ 'ສະມິງ' (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດເທ ປະສັນໂນ' (ຜູ້ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ), ຫຼື 'ພຸດທັມຫິ', 'ພຸດທັສມິງ' ບາງເທື່ອ. ລົງ 'ສຸ' (ຕົວຢ່າງ) 'ພຸດເທສຸ'.

---

พุทฺโธ สพฺพตฺถทายี ภวติ หิ ภชตํ พุทฺธ พุทฺธํ น ตํ กึ ทินฺนํ พุทฺเธน โลเก สิวปทมปิ เต ยนฺติ พุทฺเธน ยสฺมา อสฺมา พุทฺธสฺส ปีตึ ปรหิตวิธยํเทติ พุทฺธานเปโต มญฺโญ พุทฺธสฺส นิจฺจํ ฆฏยติ มติมา โกนุ ภตฺตึ น พุทฺเธ.

ພຣະພຸດທະເຈົ້າ (Buddho) ຍ່ອມເປັນຜູ້ປະທານປະໂຫຍດທຸກປະການແກ່ຜູ້ເຂົ້າໄປຄົບຫາ, ຂ້າແຕ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ (buddha), ສິ່ງໃດທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ (buddhena) ບໍ່ໄດ້ປະທານໃຫ້ແລ້ວໃນໂລກນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມເຖິງແມ່ນພຣະນິບພານອັນເປັນແດນກະເສມ ເພາະພຣະພຸດທະເຈົ້າ (buddhā) ພຣະອົງໃດ, ຄວາມອີ່ມໃຈໃນການເກື້ອກູນປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ອື່ນ ຍ່ອມມີແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ (buddhassa) ພຣະອົງນັ້ນ, ຜູ້ມີປັນຍາ ຍ່ອມບໍ່ປາສະຈາກພຣະພຸດທະເຈົ້າ (buddhā), ຍ່ອມນ້ອມນຶກເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າ (buddhassa) ເປັນນິດ, ໃຜເລົ່າຈະບໍ່ມີຄວາມພັກດີໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ (buddhe)?

---

เอวมญฺเญยมฺปิ ฆฏปฏาทีนมการนฺตานํ ปุลฺลิงฺคานํ รูปนโย กฺริยาภิสมฺพนฺโธ จ-วิเสสนมฺปน วกฺขาม-อิโต ปรํ ฉฏฺฐิยา จตุตฺถีสมตฺตา ปญฺจมีพหุวจนสฺส จ ตติยาสมตฺตา น ตา ทสฺสียนฺเต-คุมฺพสิ-อโต สิสฺสาติ จ วตฺตเต.

ວິທີການສຳເລັດຮູບ (ຮູບະນາຍະ) ແລະການກ່ຽວພັນກັບກິຣິຍາ ແຫ່ງນາມອະກາຣັນ ປຸລລິງ ອື່ນໆ ເຊັ່ນ 'ຄະຕະ' (ໝໍ້) ແລະ 'ປະຕະ' (ຜ້າ) ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຊາບໂດຍທຳນອງນີ້, ແຕ່ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງວິເສສັນ (ຄຳຄຸນນາມ) ຕໍ່ໄປ. ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ເພາະຈະຕຸດຖີວິພັດມີຮູບສະεໝີດ້ວຍສັດຖີວິພັດ ແລະປັນຈະມີວິພັດພະຫຸວະຈົນມີຮູບສະເໝີດ້ວຍຕະຕິຍາວິພັດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສະແດງວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ. (ສູດວ່າ) 'ກຸມພະສິ' (gumbasi), ມີບົດວ່າ 'ອະໂຕ ສິດສະ' (ato sissa) ຕາມມາ.

---

กฺวเจ วา.

ກວະເຈ ວາ (ສູດວ່າ Kvace vā).

---

อการนฺตโต นามสฺมา ปรสฺส สิสฺส เอ โหติ วา กฺวจี-คุมฺเพ, คุมฺโพ-เสสํ พุทฺธสมํ-เอวํ วตฺตพฺเพ, วตฺตพฺโพ อิจฺจาทิ.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ສິ' ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມອະກາຣັນ ເປັນ 'ເອ' ບາງເທື່ອໃນບາງບ່ອນ, (ຕົວຢ່າງ) 'ກຸມເພ', 'ກຸມໂພ'. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ 'ພຸດທະ' ສັບ, ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້ (ຕົວຢ່າງ) 'ວັດຕັບເພ', 'ວັດຕັບໂພ' ເປັນຕົ້ນ.

---

โยสฺส เฏ’ติ จ วตฺตเต.

ມີບົດວ່າ 'ໂໂຍດສະ ເຕ' (yossa ṭe) ຕາມມາ.

---

เอกจฺจาทีหโต.

ເອກັດຈາທີຫະໂຕ (ສູດວ່າ Ekaccādīhato).

---

อการนฺเตหิ เอกจฺจาทีหิ โยนํ เฏ โหติ-เอกจฺเจ,(โภ)เอกจฺเจ, เอกจฺเจ-เอวํ ปฐมสทฺทสฺส-นาสฺส สา เว’ติ จ วตฺตเต.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ໂຍ' ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ 'ເອກັດຈະ' ສັບ ເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນອະກາຣັນ ເປັນ 'ເອ', (ຕົວຢ່າງ) 'ເອກັດເຈ', '(ໂພ) ເອກັດເຈ', 'ເອກັດເຈ'. ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້ ກໍມີໃນ 'ປະຖະມະ' ສັບ, ມີບົດວ່າ 'ນັດສາ ສາ ເວ' (nāssa sā ve) ຕາມມາ.

---

โกธาทีหิ.

ໂກທາທີຫິ (ສູດວ່າ Kodhādīhi).

---

เอหิ นาสฺส สา โหติ วา-โกธสา, โกเธน, อตฺถสา, อตฺเถเนจฺจาทิ-เวติ วตฺตเต.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ນາ' ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ 'ສາ' ບາງເທື່ອ, (ຕົວຢ່າງ) 'ໂກທະສາ', 'ໂກເທນະ', 'ອັດຖະສາ', 'ອັດເຖນະ' ເປັນຕົ້ນ, ມີບົດວ່າ 'ເວ' (ve) ຕາມມາ.

---

มนาทีหิ สฺมึสนฺนาสฺมานํ สิโสโอสาสา.

ມະນາທີຫິ ສະມິງສັນນາສະມານັງ ສິໂສໂອສາສາ (ສູດວ່າ Manādīhi smiṃsannāsmānaṃ sisoosāsā).

---

มนาทีหิ สฺมมาทินํ สิโสมสาสา โหนฺติ วา ยถากฺกมํ-มโน, มนํ-มนสา, มเนน-มนโส, มนสฺส-มนสา, มนา, มนมฺหา, มนสฺมา-มนสิ, มเน, มนมฺหิ, มนสฺมึ.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ສະມາ' ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ 'ມະນະ' ສັບ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ 'ສິ, ໂສ, ມະ, ສາ, ສາ' ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ, (ຕົວຢ່າງ) 'ມະໂນ', 'ມະນັງ' - 'ມະນະສາ', 'ມະເນນະ' - 'ມະນະໂສ', 'ມະນັດສະ' - 'ມະນະສາ', 'ມະນາ', 'ມະນັມຫາ', 'ມະນັສມາ' - 'ມະນະສິ', 'ມະເນ', 'ມະນັມຫິ', 'ມະນັສມິງ'.

---

ตม ตป เตช อุร สิรปฺปภุตโย มนาทโย.

ສັບທັງຫຼາຍມີ 'ຕະມະ' (ຄວາມມືດ), 'ຕະປະ' (ຕະບະ), 'ເຕຊະ' (ເດຊ), 'ອຸຣະ' (ເອິກ), 'ສิຣະ' (ຫົວ) ເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ມະນາທິຄະນະ' (ພວກມະນະສັບ).

---

คจฺฉนฺตสิ-สิสฺส เว’ติ จ วตฺตเต-ปรโต ภิยฺโย นานุ วตฺตยิสฺสาม วุตฺติยาเยวานุวุตฺตสฺสคมฺยมานตฺตา.

(ສູດວ່າ) 'ຄັດສັນຕະສິ' (gacchantasi), ມີບົດວ່າ 'ສິດສະ ເວ' (sissa ve) ຕາມມາ. ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ພວກເຮົາຈະບໍ່ນຳບົດຕາມມາອີກ ເພາະຄວາມຕາມມາຂອງບົດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ຈາກຄຳອະທິບາຍ (ວຸດຕິ) ນັ້ນເອງ.

---

นฺตสฺสํ.

ນຕັດສັງ (ສູດວ່າ Ntassaṃ).

---

สิมฺหิ นฺตปฺปจฺจยสฺส อํ โหติ วา-‘‘คสีน’’นฺติ สิโลเป-คจฺฉํ-อญฺญตฺร-คจฺฉนฺโต.

ເມື່ອ 'ສິ' ວິພັດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມມີການແປງ 'ນຕະ' ປັດໄຈ ເປັນ 'ອັງ' ບາງເທື່ອ, ເມື່ອລຶບ 'ສິ' ວິພັດ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ຄະສີນັງ' (ຕົວຢ່າງ) 'ຄັດສັງ' (gacchaṃ), ໃນບ່ອນອື່ນ (ຕົວຢ່າງ) 'ຄັດສັນໂຕ' (gacchanto).

---

นฺตนฺตุนํ นฺโต โยมฺหิ ปฐเม.

ໃນເພາະ ໂຍ ວິພັດ ທຳອິດ, ແປງ ອັນຕະ ແລະ ວັນຕຸ ປັດໄຈ ເປັນ ໂນ.

---

ปฐเม โยมฺหิ นฺตนฺตุนํ สวิภตฺตีนํ นฺโต อิจฺจาเทโส วา โหติ-พหุลาธิการา ปุเมเยว-คจฺฉนฺโต, คจฺฉนฺตา.

ໃນເພາະ ໂຍ ວິພັດ ທຳອິດ, ການແປງ ອັນຕະ ແລະ ວັນຕຸ ປັດໄຈ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ໂນ ຍ່ອມມີບ້າງ. ດ້ວຍອຳນາດ ພຫຸລຄະຫະນະ ຈຶ່ງມີສະເພາະໃນປຸມລີງເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ: ຄັຈຊັນໂຕ, ຄັຈຊັນຕາ.

---

ฏฏาอํ เค.

ໃນເພາະ ເຄ (ສິ ອາລັປະນະ), ແປງ (ອັນຕະ ແລະ ວັນຕຸ ປັດໄຈ) ເປັນ ຕະ, ຕາ, ອັງ.

---

เค ปเร นฺตนฺตุนํ สวิภตฺตีนํ ฏฏาอํ อิจฺจาเทสา โหนฺติ พหุลํ-(โภ)คจฺฉ, คจฺฉา, คจฺฉํ, คจฺฉนฺโต, คจฺฉนฺตา.

ເມື່ອ ເຄ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ການແປງ ອັນຕະ ແລະ ວັນຕຸ ປັດໄຈ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຕະ, ຕາ, ອັງ ຍ່ອມມີຫຼາຍ ເຊັ່ນ: (ໂພ) ຄັຈຊະ, ຄັຈຊາ, ຄັຈຊັງ, ຄັຈຊັນໂຕ, ຄັຈຊັນຕາ.

---

นฺตสฺส จ ฏ วํเส.

ແລະ ໃນເພາະ ອັງ ວິພັດ, ແປງ ອັນຕະ ປັດໄຈ ເປັນ ຕະ ບ້າງ.

---

อํเสสุ นฺตปฺปจฺจยสฺส ฏ โหติ วา นฺตุสฺส จ-ววตฺถิตวิภาสายายํ-คจฺฉํ, คจฺฉนฺตํ.

ໃນເພາະ ອັງ ວິພັດທັງຫຼາຍ, ການແປງ ອັນຕະ ປັດໄຈ ແລະ ວັນຕຸ ປັດໄຈ ເປັນ ຕະ ຍ່ອມມີບ້າງ. ນີ້ເປັນ ວະວັດຖິຕະວິພາສາ ເຊັ່ນ: ຄັຈຊັງ, ຄັຈຊັນຕັງ.

---

โตตาติตา สสฺมาสฺมึนาสุ.

ໃນເພາະ ສະ, ສະມາ, ສະມິງ ແລະ ນາ ວິພັດ, ແປງ (ອັນຕະ ແລະ ວັນຕຸ ປັດໄຈ) ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ໂຕ, ຕາ, ຕິ, ຕາ ຕາມລຳດັບ.

---

สาทิสุ นฺตนฺตุนํ สวิภตฺตีนํ โตตาติตา โหนฺติ วา ยถากฺกมํ-คจฺฉตา, คจฺจนฺเตน-คจฺฉโต, คจฺฉสฺส, คจฺฉนฺตสฺส.

ໃນເພາະ ສະ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ, ການແປງ ອັນຕະ ແລະ ວັນຕຸ ປັດໄຈ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ໂຕ, ຕາ, ຕິ, ຕາ ຍ່ອມມີບ້າງ ຕາມລຳດັບ ເຊັ່ນ: ຄັຈຊະຕາ, ຄັຈຊັນເຕນະ; ຄັຈຊະໂຕ, ຄັຈຊັດສະ, ຄັຈຊັນຕັດສະ.

---

นํ นมฺหิ.

ໃນເພາະ ນັງ ວິພັດ, ແປງ (ອັນຕະ ແລະ ວັນຕຸ ປັດໄຈ) ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຕັງ ບ້າງ.

---

นมฺหิ นฺตนฺตุนํ สวิภตฺตีนํ ตํ วา โหติ-คจฺจตํ. คจฺฉนฺตานํ-คจฺฉตา, คจฺฉนฺตา, คจฺฉนฺตมฺหา,คจฺฉนฺตสฺมา-คจฺฉติ,คจฺฉนฺเต, คจฺฉนฺตมฺหิ, คจฺจนฺตสฺมึ-เอวํ ตปนฺต ชปนฺตาทโย-ภวนฺตสิ.

ໃນເພາະ นັງ ວິພັດ, ການແປງ ອັນຕະ ແລະ ວັນຕຸ ປັດໄຈ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຕັງ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ຄັຈຊະຕັງ, ຄັຈຊັນຕານັງ; ຄັຈຊະຕາ, ຄັຈຊັນຕາ, ຄັຈຊັນຕັມຫາ, ຄັຈຊັນຕັສມາ; ຄັຈຊະຕິ, ຄັຈຊັນເຕ, ຄັຈຊັນຕັມຫິ, ຄັຈຊັນຕັສມິງ. ສັບອື່ນໆ ເຊັ່ນ ຕະປັນຕະ, ຊະປັນຕະ ເປັນຕົ້ນ ກໍເໝືອນກັນ. ຕໍ່ໄປນີ້ ເປັນວິທີການປະກອບ ພະວັນຕະ ສັບ ກັບ ສິ ວິພັດ:

---

ภุโต.

ຫຼັງຈາກ ພູ ທາດ.

---

ภุธาตุโต นฺตสฺส อํ โหติ สิมฺหิ นิจฺจมฺปุนพฺพิธานา-ภวํ.

ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ, ການແປງ ອັນຕະ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ພູ ທາດ ເປັນ ອັງ ຍ່ອມມີຢ່າງແນ່ນອນ ເພາະເປັນການບັນຍັດຊ້ຳ ເຊັ່ນ: ພະວັງ.

---

ภวโต วา โภนฺโต คโยนาเส.

ແປງ ພະວັນຕະ ສັບ ເປັນ ໂພນໂຕ ບ້າງ ໃນເພາະ ເຄ, ໂຍ ແລະ ນາເສ ວິພັດ.

---

ภวนฺตสทฺทสฺส โภนฺตาเทโส วา โหติ คโยนาเส-โภนฺโต, โภนฺตา, ภวนฺโต, ภวนฺตา-เอวมาลปเนปิ-เค ปน-(โภ) โภนฺต, โภนฺตา, ภว, ภวา, ภวํ-ภวํ, ภวนฺตํ, โภนฺเต, ภวนฺเต-โภตา, โภนฺเตน, ภวตา, ภวนฺเตน-โภโต, โภนฺตสฺส, ภวโต, ภวสฺส, ภวนฺตสฺส.

ການແປງ ພະວັນຕະ ສັບ ເປັນ ໂພນໂຕ ຍ່ອມມີບ້າງ ໃນເພາະ ເຄ, ໂຍ ແລະ ນາເສ ວິພັດ ເຊັ່ນ: ໂພນໂຕ, ໂພນຕາ, ພະວັນໂຕ, ພະວັນຕາ. ໃນອາລັປະນະ ກໍເໝືອນກັນ. ສ່ວນໃນເພາະ ເຄ ວິພັດ ນັ້ນ ເຊັ່ນ: (ໂພ) ໂພນຕະ, ໂພນຕາ, ພະວະ, ພະວາ, ພະວັງ; ພະວັງ, ພະວັນຕັງ, ໂພນເຕ, ພະວັນເຕ; ໂພຕາ, ໂພນເຕນະ, ພະວະຕາ, ພະວັນເຕນະ; ໂພໂຕ, ໂພນຕັດສະ, ພະວະໂຕ, ພະວັດສະ, ພະວັນຕັດສະ.

---

สโตสพฺเภ.

ແປງ ສັນຕະ ສັບ ເປັນ ສັບພິ ໃນເພາະ ພະ ອັກສອນ (ຫິ ວິພັດ).

---

สนฺตสทฺทสฺส สพฺภวติ ภกาเร-สพฺภิ.

ການແປງ ສັນຕະ ສັບ ເປັນ ສັບພິ ໃນເພາະ ພະ ອັກສອນ (ຫິ ວິພັດ) ຍ່ອມມີ ເຊັ່ນ: ສັບພິ.

---

มหนฺตารหนฺตานํ วา ฏา

ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ, ແປງ ນະຕະ (ອັນຕະ) ຂອງ ມະຫັນຕະ ແລະ ອະຣະຫັນຕະ ສັບ ເປັນ ຕາ ບ້າງ.

---

สิมฺหิ มหนฺตารหนฺตานํ นตสฺส ฏา วา โหติ-มหา, มหํ, มหนฺโต-อรหา, อรหํ, อรหนฺโต-ภวนฺตาทีนํ เสสํ คจฺฉนฺตสมํ-อสฺมสิ.

ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ, ການແປງ ນະຕະ (ອັນຕະ) ຂອງ ມະຫັນຕະ ແລະ ອະຣະຫັນຕະ ສັບ ເປັນ ຕາ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ມະຫາ, ມະຫັງ, ມະຫັນໂຕ; ອະຣະຫາ, ອະຣະຫັງ, ອະຣະຫັນໂຕ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງ ພະວັນຕະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບ ຄັຈຊັນຕະ ສັບ. ຕໍ່ໄປນີ້ ເປັນວິທີການປະກອບ ອັສມະ ສັບ ກັບ ສິ ວິພັດ:

---

ราชาทิยุวาทิตฺวา.

ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຣາຊະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຍຸວະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ສິ ເປັນ ອາ.

---

ราชาทิหิ ยุวาทีหิ จ ปรสฺส สิสฺส อา โหติ-อสฺมา.

ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຣາຊະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຍຸວະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ການແປງ ສິ ເປັນ ອາ ຍ່ອມມີ ເຊັ່ນ: ອັສມາ.

---

โยนมาโน.

ໃນເພາະ ໂຍ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຣາຊະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຍຸວະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ໂຍ ເປັນ ອາໂນ ບ້າງ.

---

ราชาทีหิ ยุวาทีหิ จ โยนมาโน วา โหติ-อสฺมาโน, อสฺมา-(โภ)อสฺม, อสฺมา, อสฺมาโน, อสฺมา.

ໃນເພາະ ໂຍ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຣາຊະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຍຸວະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ການແປງ ໂຍ ເປັນ ອາໂນ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ອັສມາໂນ, ອັສມາ; (ໂພ) ອັສມະ, ອັສມາ, ອັສມາໂນ, ອັສມາ.

---

วามฺหา นง.

ໃນເພາະ ອັງ ວິພັດ, ແປງ (ທີ່ສຸດຂອງ) ຣາຊະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຍຸວະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອະນັງ ບ້າງ.

---

ราชาทินํ ยุวาทนํ จานงฺโหติ วามฺหิ-อสฺมานํ, อสฺมึ, อสฺมาโน, อสฺเม.

ໃນເພາະ ອັງ ວິພັດ, ການແປງ (ທີ່ສຸດຂອງ) ຣາຊະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຍຸວະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອະນັງ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ອັສມານັງ, ອັສມິງ, ອັສມາໂນ, ອັສເມ.

---

นาสฺเสโน

ໃນເພາະ ນາ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ກັມມະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ນາ ເປັນ ເອໂນ ບ້າງ.

---

กมฺมาทิโต นาวจนสฺส เอโน วา โหติ-อสฺเมน, อสฺมนา.

ໃນເພາະ ນາ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ກັມມະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ການແປງ ນາ ວິພັດ ເປັນ ເອໂນ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ອັສເມນະ, ອັສມະນາ.

---

กมฺมาทิโต.

ຫຼັງຈາກ ກັມມະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

กมฺมาทิโต สฺมิโน นิ โหติ วา-อสฺมนิ, อสฺเม, อสฺมมฺหิ, อสฺมสฺมึ-เสสํ พุทฺธสทฺทสมํ-มุทฺธ คาณฺฑีวธตฺว อนิม ลฆิมาทโย อสฺมาสมา-เอวํ ราชา กาลทฺธานวาจี อทฺธาจ ปฐมาทุติยาสุ อตฺตาตุ มาโน ตติยาสตฺตมฺเยกวจเนสุจ.

ຫຼັງຈາກ ກັມມະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ການແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ນິ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ອັສມະນິ, ອັສເມ, ອັສມັມຫິ, ອັສມັສມິງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ ພຸດທະ ສັບ. ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື ມຸດທະ, ຄານທິວະທັນວະ, ອະນິມະ, ລະຄິມະ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບ ອັສມະ ສັບ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຣາຊະ ສັບ, ອັດທາ ສັບ ທີ່ບອກການເວລາ ແລະ ຫົນທາງ ໃນປະຖົມມາ ແລະ ທຸຕິຍາ ວິພັດ, ແລະ ອັດຕາ, ອາຕຸມາ, ມະໂນ ສັບ ໃນຕະຕິຍາ ເຖິງ ສັດຕະມີ ວິພັດ ເອກະວະຈະນະ.

---

ราชสฺสิ นามฺหิ.

ໃນເພາະ ນາ ວິພັດ, ແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ຣາຊະ ສັບ ເປັນ ອິ ບ້າງ.

---

ราชสฺสิ วา โหติ นามฺหิ-ราชินา-อญฺญตฺร-

ໃນເພາະ ນາ ວິພັດ, ການແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ຣາຊະ ສັບ ເປັນ ອິ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ຣາຊິນາ. ໃນບ່ອນອື່ນ:

---

นาสฺมาสุรญฺญา.

ໃນເພາະ ນາ ແລະ ສະມາ ວິພັດ, ແປງ ຣາຊະ ສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນຍາ.

---

นาสฺมาสุ ราชสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺญา โหติ-รญฺญา.

ໃນເພາະ ນາ ແລະ ສະມາ ວິພັດ, ການແປງ ຣາຊະ ສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນຍາ ຍ່ອມມີ ເຊັ່ນ: ຣັນຍາ.

---

สุนํ หิสู.

ໃນເພາະ ສຸ, ນັງ ແລະ ຫິ ວິພັດ, ແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ຣາຊະ ສັບ ເປັນ ອູ ບ້າງ.

---

ราชสฺส อู โหติ วา สุนํหิสุ-ราชูภิ, ราเชหิ, ราชูภิ, ราเชภิ.

ໃນເພາະ ສຸ, ນັງ ແລະ ຫິ ວິພັດ, ການແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ຣາຊະ ສັບ ເປັນ ອູ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ຣາຊູພິ, ຣาເຊຫິ, ຣາຊູພິ, ຣາເຊພິ.

---

รญฺโญ รญฺญสฺส ราชิโน เส.

ໃນເພາະ ສະ ວິພັດ, ແປງ ຣາຊະ ສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນໂຍ, ຣັນຍັດສະ, ຣາຊິໂນ.

---

เส ราชสฺส สวิภตฺติสฺส เอเต อาเทสา โหนฺติ-รญฺโญ รญฺญสฺส, ราชิโน, ราชูนํ.

ໃນເພາະ ສະ ວິພັດ, ການແປງ ຣາຊະ ສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີ ເຊັ່ນ: ຣັນໂຍ, ຣັນຍັດສະ, ຣາຊິໂນ, ຣາຊູນັງ.

---

ราชสฺส รญฺญํ.

ໃນເພາະ ນັງ ວິພັດ, ແປງ ຣາຊະ ສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນຍັງ ບ້າງ.

---

นมฺหิ ราชสทฺทสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺญํ โหติ วา-รญฺญํ, ราชานํ-รญฺญา.

ໃນເພາະ ນັງ ວິພັດ, ການແປງ ຣາຊະ ສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນຍັງ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ຣັນຍັງ, ຣາຊານັງ, ຣັນຍາ.

---

สฺมิมฺหิ รญฺเญราชินิ.

ໃນເພາະ ສະມິງ ວິພັດ, ແປງ ຣາຊະ ສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນເຍ ແລະ ຣາຊິນິ.

---

สฺมิมฺหิ ราชสฺส สวิภตฺติสฺส รญฺเญราชินี โหนฺติ-รญฺเญ, ราชินิ, ราชุสุ, ราเชสุ ‘‘สมาเส วา’’ติ ราชสฺส นาสสฺมาสฺมึสุ ยํ วุตฺตํ ตํ วา โหติ-ยถา-กาสิรญฺญา, กาสิราเชน = กาสิรญฺโญ, กาสิรญฺญสฺส, กาสิราชิโน, กาสิราชสฺส-กาสิรญฺญา, กาสิราชา, กาสิราชมฺหา, กาสิราชสฺมา-กาสิรญฺเญ, กาสิราชินิ, กาสิราเช, กาสิราชมฺหิ, กาสิราชสฺมึ-อทฺธโต นามฺหิ.

ໃນເພາະ ສະມິງ ວິພັດ, ການແປງ ຣາຊະ ສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນເຍ ແລະ ຣາຊິນິ ຍ່ອມມີ ເຊັ່ນ: ຣັນເຍ, ຣາຊິນິ, ຣາຊູສຸ, ຣາເຊສຸ. ດ້ວຍສູດວ່າ “ສະມາເສ ວາ”, ວິທີການທີ່ກ່າວໄວ້ສຳລັບ ຣາຊະ ສັບ ໃນເພາະ ນາ, ສະ, ສະມາ, ສະມິງ ວິພັດທັງຫຼາຍ ນັ້ນ ຍ່ອມມີບ້າງໃນສະມາດ ເຊັ່ນ: ກາສິຣັນຍາ, ກາສິຣาເຊນະ; ກາສິຣັນໂຍ, ກາສິຣັນຍັດສະ, ກາສິຣาຊິໂນ, ກາສິຣາຊັດສະ; ກາສິຣັນຍາ, ກາສິຣາຊາ, ກາສິຣາຊັມຫາ, ກາສິຣາຊັສມາ; ກາສິຣັນເຍ, ກາສິຣາຊິນິ, ກາສິຣาເຊ, ກາສິຣາຊັມຫິ, ກາສິຣາຊັສມິງ. ຕໍ່ໄປນີ້ ເປັນວິທີການຫຼັງຈາກ ອັດທາ ສັບ ໃນເພາະ ນາ ວິພັດ:

---

ปุมกมฺมถามทฺธานํ วา สสฺมาสุจ ปุมาทินมุโหติ วา สสมาสุนามฺหิ เจติ อุตฺเต-อทฺธุนา-อญฺญตฺร กมฺมาทิตฺตา วา เอเน-อทฺเธน-อทฺธนา-เส อุกาเร จ.

ໃນເພາະ ສະ, ສະມາ ແລະ ນາ ວິພັດ, ການແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະ, ກັມມະ, ຖາມະ, ອັດທາ ສັບ ເປັນ ອຸ ຍ່ອມມີບ້າງ ເມື່ອມີການກ່າວວ່າ 'ໃນເພາະ ສະ, ສະມາ ແລະ ນາ ວິພັດ, ແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອຸ ບ້າງ' ເຊັ່ນ: ອັດທຸນາ. ໃນບ່ອນອື່ນ ເພາະຄວາມເປັນ ກັມມະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ການແປງ ເປັນ ເອໂນ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ອັດເທນະ, ອັດທະນາ. ໃນເພາະ ສະ ວິພັດ ແລະ ເມື່ອມີ ອຸ ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ:

---

อิยุวณฺณาชฺฌลา นามสฺสเนก.

ອິວັນນະ (ອິ, ອີ) ແລະ ອຸວັນນະ (ອຸ, ອູ) ທີ່ຢູ່ສຸດທ້າຍຂອງນາມ ໄດ້ຊື່ວ່າ ຊະ ແລະ ລະ ຕາມລຳດັບ.

---

นามสฺสนฺเต วตฺตมานา อิวณฺณุวณฺณาฌลสญฺญา โหนฺติ ยถากฺกมํ.

ອິວັນນະ (ອິ, ອີ) ແລະ ອຸວັນນະ (ອຸ, ອູ) ທີ່ປາກົດຢູ່ທ້າຍຂອງນາມສັບ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ຊະ ແລະ ລະ ຕາມລຳດັບ.

---

ฌลา สสฺส โน.

ຫຼັງຈາກ ຊະ ແລະ ລະ, ແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ບ້າງ.

---

ฌลโต สสฺส โน วา โหติ-อทฺธุโน, อทฺธุสฺส, อทฺธสฺส.

ຫຼັງຈາກ ຊະ ແລະ ລະ, ການແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ອັດທຸໂນ, ອັດທຸສສະ, ອັດທັດສະ.

---

นา สฺมาสฺส

ຫຼັງຈາກ ຊະ ແລະ ລະ, ແປງ ສະມາ ວິພັດ ເປັນ ນາ ບ້າງ.

---

ฌลโต สฺมาสฺส นา โหติ วา-อทฺธุนา, อทฺธุมฺหา, อทฺทุสฺมา, อทฺธา, อทฺธมฺหา, อทฺธสฺมา-อทฺธนิ, อทฺเธ, อทฺธมฺหิ, อทฺธสฺมึ-อตฺตสทฺทโนหมฺหิ

ຫຼັງຈາກ ຊະ ແລະ ລະ, ການແປງ ສະມາ ວິພັດ ເປັນ ນາ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ອັດທຸນາ, ອັດທຸມຫາ, ອັດທຸສມາ, ອັດທາ, ອັດທັມຫາ, ອັດທັສມາ; ອັດທະນິ, ອັດເທ, ອັດທັມຫິ, ອັດທັສມິງ. ຕໍ່ໄປນີ້ ເປັນວິທີການປະກອບ ອັດຕະ ສັບ ກັບ ສຸ ແລະ ຫິ ວິພັດ:

---

สุหีสุ นก.

ໃນເພາະ ສຸ ແລະ ຫິ ວິພັດ, ແປງ ອັດຕະ ແລະ ອາຕຸມາ ສັບ ເປັນ ນະກະ ບ້າງ.

---

อตฺตอาตุมานํ สุหีสุ วา นก โหติ-กกาโร อนฺตาวยวตฺโถ. อตฺตเนหิ, อตฺตเนภิ, อตฺเตหิ, อตฺเตหิ.

ໃນເພາະ ສຸ ແລະ ຫິ ວິພັດ, ການແປງ ອັດຕະ ແລະ ອາຕຸມາ ສັບ ເປັນ ນະກະ ຍ່ອມມີບ້າງ. ກະ ອັກສອນ ມີໄວ້ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນສ່ວນສຸດທ້າຍ ເຊັ່ນ: ອັດຕະເນຫິ, ອັດຕະເນພິ, ອັດເຕຫິ, ອັດເຕພິ.

---

โนตตาตุมา.

ຫຼັງຈາກ ອັດຕະ ແລະ ອາຕຸມາ ສັບ, ແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ບ້າງ.

---

อตฺตอาตุเมหิ สสฺส โน โหติ วา-อตฺตโน, อตฺตสฺส.

ຫຼັງຈາກ ອັດຕະ ແລະ ອາຕຸມາ ສັບ, ການແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ອັດຕະໂນ, ອັດຕັດສະ.

---

สฺมาสฺส นา พฺร มา จ.

ຫຼັງຈາກ ພຣົມມະ, ອັດຕະ ແລະ ອາຕຸມາ ສັບ, ແປງ ສະມາ ວິພັດ ເປັນ ນາ.

---

พฺรหฺมา อตฺตอาตุเมหิ จ ปรสฺส สฺมาสฺส นา โหติ-อตฺตนา-อตฺตเนสุ, อตฺเตสุ-อาตุมา อตฺตาว-พฺรหฺม เค.

ຫຼັງຈາກ ພຣົມມະ, ອັດຕະ ແລະ ອາຕຸມາ ສັບ, ການແປງ ສະມາ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເປັນ ນາ ຍ່ອມມີ ເຊັ່ນ: ອັດຕະນາ; ອັດຕະເນສຸ, ອັດເຕສຸ. ອາຕຸມາ ສັບ ກໍເໝືອນກັບ ອັດຕາ ສັບ. ຕໍ່ໄປນີ້ ເປັນວິທີການປະກອບ ພຣົມມະ ສັບ ໃນເພາະ ເຄ ວິພັດ:

---

ฆพฺรหฺมาทิเต

ຫຼັງຈາກ ສັບທີ່ມີຊື່ວ່າ ຄະ, ພຣົມມະ, ກັດຕຸ, ອິສິ, ສະຂະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ຄະ (ສິ ອາລັປະນະ) ເປັນ ເອ ບ້າງ.

---

ฆสญฺญโต พฺรหฺม กตฺตุ อิสิ สขาทีหิ จ คสฺเส วา โหติ-พฺรหฺเม, พฺรหฺม, พฺรหฺมา.

ຫຼັງຈາກ ສັບທີ່ມີຊື່ວ່າ ຄະ, ແລະ ຫຼັງຈາກ ພຣົມມະ, ກັດຕຸ, ອິສິ, ສະຂິ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ການແປງ ຄະ (ສິ ອາລັປະນະ) ເປັນ ເອ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ພຣົມເມ, ພຣົມມະ, ພຣົມມາ.

---

นามฺหี.

ໃນເພາະ ນາ ວິພັດ, ແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ພຣົມມະ ສັບ ເປັນ ອຸ.

---

พฺรหฺมสฺสุ โหติ นามฺหิ-พฺรหฺมุนา.

ໃນເພາະ ນາ ວິພັດ, ການແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ພຣົມມະ ສັບ ເປັນ ອຸ ຍ່ອມມີ ເຊັ່ນ: ພຣົມມຸນາ.

---

พฺรหฺมสสุ วา.

ໃນເພາະ ສະ, ນັງ ແລະ ສຸ ວິພັດ, ແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ພຣົມມະ ສັບ ເປັນ ອຸ ບ້າງ.

---

พฺรหฺมสฺสุ วา โหติ สนํสุ-พฺรหฺมุโน, พฺรหมุสฺส, พฺรหฺมสฺส, พฺรหฺมูนํ,พฺรหฺมานํ-พฺรหมุนา-‘‘อมฺพาทิหี’’ติ สฺมิโน นิโหติ วา-พฺรหฺมนิ. พฺรหฺเม, พฺรหฺมมฺหิ, พฺรหฺมสฺมึ-เสสํ อสฺมสมํ.

ໃນເພາະ ສະ, ນັງ ແລະ ສຸ ວິພັດ, ການແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ພຣົມມະ ສັບ ເປັນ ອຸ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ພຣົມມຸໂນ, ພຣົມມຸສສະ, ພຣົມມັດສະ, ພຣົມມູນັງ, ພຣົມມານັງ; ພຣົມມຸນາ. ດ້ວຍສູດວ່າ “ອັມພາດີຫິ”, ການແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ນິ ຍ່ອມມີບ້າງ ເຊັ່ນ: ພຣົມມະນິ, ພຣົມເມ, ພຣົມມັມຫິ, ພຣົມມັສມິງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ ອັສມະ ສັບ.

---

สขา-ราชาทิตฺตา สิสฺส อา.

ສະຂາ - ເພາະຄວາມເປັນ ຣາຊະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ສິ ວິພັດ ເປັນ ອາ.

---

อาโยโน จ สขา.

ຫຼັງຈາກ ສຂິ ສັບ, ແປງ ໂຍ ວິບັດ ເປັນ ອາ.

---

สขโต โยนมาโย โน โหนฺติ วา อาโน จ-สขาโย, สขาโน.

ຫຼັງຈາກ ສຂິ ສັບ, ແປງ ໂຍ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ ເປັນ ອາ ແລະ ໂນ ບາງເທື່ອ, (ເມື່ອບໍ່ແປງ) ເປັນ ສຂາໂຍ, ສຂາໂນ.

---

โนนาเสสฺมิ.

ເພາະ ໂນ, ນາ ແລະ ສຸ ວິບັດ...

---

สขสฺส อิ โหติ โนนาเสสุ-สขิโน-อญฺญตฺร-

ແປງ ອິ ຂອງ ສຂິ ສັບ ເປັນ ອິ ເພາະ ໂນ, ນາ ແລະ ສຸ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ - ສຂິໂນ - ໃນບ່ອນອື່ນ -

---

โยสฺวํหิสุ จารง.

ແລະ ເພາະ ໂຍ, ສຸ, ອໍ ແລະ ຫິ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ, ແປງ (ສຂິ) ເປັນ ອາຣັງ.

---

สขสฺส วา อารง โหติ โยสฺวํหิสุ สฺมานํสุ จ.

ແປງ ສຂິ ສັບ ເປັນ ອາຣັງ ບາງເທື່ອ ເພາະ ໂຍ, ສຸ, ອໍ, ຫິ, ສະມາ ແລະ ນໍ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ.

---

อารงฺสฺมา

ຫຼັງຈາກ ອາຣັງ ອາເທດ...

---

อารงาเทสโต ปเรสํ โยนํ โฏ โหติ-สขาโร-อารทฺธาโท.

ຫຼັງຈາກ ອາຣັງ ອາເທດ, ແປງ ໂຍ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເປັນ ໂຕະ - ສຂາໂຣ - ອາຣັດທາໂທ.

---

สภาเว-สขา-เอวมาลปเน-เคตุ-สโข, สข, สขา-อมฺหิ-สขานํ, สขารํ, สขํ, สขาโย, สขา โน, สขิโน.

ໃນສະພາວະ (ປະຖົມມາ) - ສຂາ - ໃນອາລັດປະນະ ເມື່ອ ເຄ ເປັນ ຕຸ - ສໂຂ, ສຂະ, ສຂາ - ໃນອໍ ວິບັດ - ສຂານໍ, ສຂາຣໍ, ສຂໍ, ສຂາໂຍ, ສຂາ ໂນ, ສຂິໂນ.

---

โฏเฏ วา.

ແປງ ເປັນ ໂຕະ ແລະ ເຕະ ບາງເທື່ອ.

---

อารงาเทสมฺหา โยนํ โฏเฏ วา โหนฺติ ยถากฺกมนฺติ เฏ-ปกฺเข-‘‘อารงิสฺมา’’ ติโฏ-สขาเร, สขาโร, สเข-สขีนา, สขาเรหิ, สเขหิ, สขาเรหิ, สเขหิ-สขิโน, สขิสฺส, สขารานํ.

ຫຼັງຈາກ ອາຣັງ ອາເທດ, ແປງ ໂຍ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ ເປັນ ໂຕະ ແລະ ເຕະ ບາງເທື່ອ ຕາມລໍາດັບ ຄື ເຕະ ໃນຝ່າຍ... - ສຂາເຣ, ສຂາໂຣ, ສເຂ - ສຂີນາ, ສຂາເຣຫິ, ສເຂຫິ, ສຂາເຣຫິ, ສເຂຫິ - ສຂິໂນ, ສkhິສສະ, ສຂາຣານໍ.

---

สมานํสุ วา.

ເພາະ ສະມາ, ນໍ ແລະ ສຸ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ ບາງເທື່ອ...

---

สขสฺส วา อิ โหติ สฺมานํสุ-สขีนํ, สขานํ.

ແປງ (ອິ ຂອງ) ສຂິ ສັບ ເປັນ ອິ (ຫຼື ອີ) ບາງເທື່ອ ເພາະ ສະມາ, ນໍ ແລະ ສຸ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ - ສຂີນໍ, ສຂານໍ.

---

ฏา นาสฺมานํ.

ແປງ ນາ ແລະ ສະມາ ວິບັດ ເປັນ ຕາ.

---

อารงาเทสมฺหา นาสฺมานํ ฏา โหติ-สขารา-พหุลาธิการา สขารสฺมา-สขีนา, สขีมฺหา,สขิสฺมา, สขา, สขมฺหา, สขสฺมา.

ຫຼັງຈາກ ອາຣັງ ອາເທດ, ແປງ ນາ ແລະ ສະມາ ວິບັດ ເປັນ ຕາ - ສຂາຣາ - ດ້ວຍອໍານາດ ພຫຸລະສັບ ຫຼັງຈາກ ສຂາຣະ ສັບ - ສຂີນາ, ສຂີມຫາ, ສkhິສມາ, ສຂາ, ສຂມຫາ, ສຂສມາ.

---

เฏ สฺมิโน.

ແປງ ສະມິ ວິບັດ ເປັນ ເຕະ.

---

สขโต สฺมิโน เฏ โหติ นิจฺจํ-สเข, สขาเรสุ, สเขสุ-‘‘ธมฺโมวาญฺญตฺเถ’ติ ราชาทียุ ปาฐา ทฬฺหธมฺมาทโย วา อสฺมสมา.

ຫຼັງຈາກ ສຂິ ສັບ, ແປງ ສະມິ ວິບັດ ເປັນ ເຕະ ແນ່ນອນ - ສເຂ, ສຂາເຣສຸ, ສເຂສຸ - (ຄໍາວ່າ) 'ທັມໂມວາຄິຍັດເຖ' ເປັນຕົ້ນ ໃນຣາຊາສັບ ເປັນຕົ້ນ ປາຖະ ເຊັ່ນ ທັມມະທັມມາທິ ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ອັສມະສະມາ.

---

โยนํ โนเน วา.

ແປງ ໂຍ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ ເປັນ ໂນ ແລະ ເນ ບາງເທື່ອ.

---

ยุวาทิหิ โยนํ โนเน วา โหนฺติ ยถากฺกมํ.

ຫຼັງຈາກ ຍຸວະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ໂຍ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ ເປັນ ໂນ ແລະ ເນ ບາງເທື່ອ ຕາມລໍາດັບ.

---

โนนาเนสฺมา.

ເພາະ ໂນ, ນາ, ເນ ແລະ ສະມາ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ...

---

เอสุ ยุวาทินมา โหติ-ยุวาโน, ยุวา-ยุวานํ, ยุวํ, ยุวาเน, ยุเว-ยุวานา.

ເພາະ ວິບັດ ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ແປງ ອະ (ທີ່ສຸດຂອງ ຍຸວະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ) ເປັນ ອາ - ຍຸວາໂນ, ຍຸວາ - ຍຸວານໍ, ຍຸວໍ, ຍຸວາເນ, ຍຸເວ - ຍຸວານາ.

---

ยุวาทินํ สุหิสฺวานงิ.

ເພາະ ສຸ ແລະ ຫິ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ, ແປງ (ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ຍຸວະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ) ເປັນ ອານັງ.

---

สุหิสุ ยุวาทินมานงิโหติ-ยุวาเนหิ, ยุวาเนภิ.

ເພາະ ສຸ ແລະ ຫິ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ, ແປງ (ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ຍຸວະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ) ເປັນ ອານັງ - ຍຸວາເນຫິ, ຍຸວາເນພິ.

---

ยุวา สสฺสิโน.

ຫຼັງຈາກ ຍຸວະ ສັບ, ແປງ ສະ ວິບັດ ເປັນ ອິໂນ ບາງເທື່ອ.

---

ยุวา สสฺส วา อิโน โหติ-ยุวโน, ยุวสฺส.

ຫຼັງຈາກ ຍຸວະ ສັບ, ແປງ ສະ ວິບັດ ເປັນ ອິໂນ ບາງເທື່ອ - ຍຸວະໂນ, ຍຸວັສສະ.

---

สมาสมินฺนํ นาเน.

ແປງ ສະມາ ແລະ ສະມິ ວິບັດ ເປັນ ນາ ແລະ ເນ ຕາມລໍາດັບ.

---

ยุวาทิหิ สฺมาสฺมินฺนํ นาเน โหนฺติ ยถากฺกมํ-ยุวานํ-ยุวาเน,ยุวาเนสุ-รูปสิทฺธิยํ ปนสฺส อญฺญถา รูปนโย ทสฺสิโต เนโส คเหตพฺโพ-อมูลตฺตา-นหิ ตตฺถาคมาทิมูลมตฺถิ-เอวมิที สมญฺญมฺปิ-มฆวปุมวตฺตหสทฺทา ยุวสทฺทสมา-อยนฺตุ วิเสโส.

ຫຼັງຈາກ ຍຸວະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ສະມາ ແລະ ສະມິ ວິບັດ ເປັນ ນາ ແລະ ເນ ຕາມລໍາດັບ - ຍຸວານໍ - ຍຸວາເນ, ຍຸວາເນສຸ - ແຕ່ໃນຄໍາພີຣູປະສິດທິ ສະແດງວິທີສໍາເລັດຮູບໄວ້ເປັນຢ່າງອື່ນ, ວິທີນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ ເພາະບໍ່ມີມູນ (ຫຼັກຖານ) - ເພາະໃນຄໍາພີເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີມູນຄືອາຄົມເປັນຕົ້ນ - ແມ່ນແຕ່ຊື່ທົ່ວໄປຢ່າງນີ້ກໍເໝືອນກັນ - ມຄະວະ, ປຸມະ, ວັດຕະຫະ ສັບ ທັງຫຼາຍ ເໝືອນກັບ ຍຸວະ ສັບ - ແຕ່ມີຂໍ້ພິເສດດັ່ງນີ້.

---

คสฺสํ.

ເພາະ ເຄ ວິບັດ, ແປງ ເປັນ ອໍ ບາງເທື່ອ.

---

ปุมสทฺทโต คสฺส อํ วา โหติ-ปุมํ, ปุม, ปุมา.

ຫຼັງຈາກ ປຸມະ ສັບ, ແປງ ເຄ ວິບັດ ເປັນ ອໍ ບາງເທື່ອ - ປຸມໍ, ປຸມະ, ປຸມາ.

---

นามฺหิ.

ເພາະ ນາ ວິບັດ...

---

นามฺหิ ปุมสฺส วา อา โหติ-ปุมานา-อญฺญตฺร-วา อุตฺเต = ปุมุนา, ปุเมน-ปุมุโน, ปุมุสฺส, ปุมสฺส-ปุมุนา, ปุมานา-‘‘ปุมา’’ติ สฺมิโน เน วา โหติ-ปุมาเน, ปุเม, ปุมมฺหิ, ปุมสฺมึ.

ເພາະ ນາ ວິບັດ, ແປງ ອະ (ທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະ ສັບ) ເປັນ ອາ ບາງເທື່ອ - ປຸມານາ - ໃນບ່ອນອື່ນ ດ້ວຍ ວາ ສັບ ແປງ ເປັນ ອຸ = ປຸມຸນາ, ປຸເມນະ - ປຸມຸໂນ, ປຸມຸສສະ, ປຸມັສສະ - ປຸມຸນາ, ປຸມານາ - (ໃນຄໍາວ່າ) 'ປຸມາ' ແປງ ສະມິ ວິບັດ ເປັນ ເນ ບາງເທື່ອ - ປຸມາເນ, ປຸເມ, ປຸມັມຫິ, ປຸມັສມິງ.

---

สุมฺหา จ.

ແລະ ເພາະ ສຸ ວິບັດ...

---

ปุมสฺส สุมฺหิ ยํ วุตฺตํ ตํ อา จ วา โหตีติ อานงิ อา จ โหติ-ปุมาเนสุ ปุมาสุ ปุเมสุ.

ເພາະ ສຸ ວິບັດ, ສິ່ງໃດທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວສໍາລັບ ປຸມະ ສັບ, ສິ່ງນັ້ນ (ຄື ອານັງ ອາເທດ) ແລະ ອາ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ ຄື ມີອານັງ ອາເທດ ແລະ ອາ - ປຸມາເນສຸ, ປຸມາສຸ, ປຸເມສຸ.

---

วตฺตหา สนนฺนํ โนนานํ.

ຫຼັງຈາກ ວັດຕະຫາ ສັບ, ແປງ ສະ ແລະ ນໍ ວິບັດ ເປັນ ໂນ ແລະ ນໍ ຕາມລໍາດັບ.

---

วตฺตหา สนนฺนํ โนนานํ โหนฺติ ยถากฺกมํ-วตฺตหาโน วตฺตหานานํ.

ຫຼັງຈາກ ວັດຕະຫາ ສັບ, ແປງ ສະ ແລະ ນໍ ວິບັດ ເປັນ ໂນ ແລະ ນໍ ຕາມລໍາດັບ - ວັດຕະຫາໂນ, ວັດຕະຫານານໍ.

---

อการนฺตํ.

ອະກາຣັນ.

---

สาสิ

ຫຼັງຈາກ ສາ ສັບ, ເພາະ ສິ ວິບັດ...

---

เอกวจนโยสฺวโฆนํ.

ເພາະ ເອກະວະຈະນະ ແລະ ໂຍ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ, ຣັດສະ ອັກສອນ ຂອງນາມ ທີ່ເວັ້ນ ອະໂຄ...

---

เอกวจเน โยสุ จ ฆโอการนฺตวชฺชิตานํ นามานํ รสฺโส โหติ ติลิงฺเค’ติ รสฺเส สมฺปตฺเต-‘‘สิสฺมินฺนานปุํสกสฺสา‘‘ติ อนปุํสกสฺส สิมฺหิ ตุน โหติ-สา-ยุวาทิตฺตา สิสฺส อา-สาโน, โนตฺตาภาวปกฺเข-‘‘โยนมาโน‘‘ติ วาธิการสฺส ววตฺถิต วิภา สตฺตานิจฺจมาโน-สาโน-ตถา โนตฺตาภาว ปกฺเข.

ເພາະ ເອກະວະຈະນະ ແລະ ໂຍ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ, ຣັດສະ ອັກສອນ ຂອງນາມ ທັງຫຼາຍ ທີ່ເວັ້ນ ອະໂຄ ແລະ ໂອ ກາຣັນ ຍ່ອມມີ ໃນໄຕລີງ, ເມື່ອເຖິງການຣັດສະແລ້ວ - ດ້ວຍສູດວ່າ 'ສິສມິນນານະປຸງສະກັສສະ' ບໍ່ມີການຣັດສະ ໃນເພາະ ສິ ວິບັດ ຂອງອະນະປຸງສະກະລີງ - ສາ - ເພາະຄວາມເປັນ ຍຸວະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ສິ ເປັນ ອາ - ສາໂນ, ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ມີຄວາມເປັນ ໂນ - ດ້ວຍອໍານາດ ວາ ສັບ ໃນສູດວ່າ 'ໂຍນໍ ໂນ' ເພາະການແບ່ງວິບັດທີ່ກໍານົດໄວ້, ການແປງເປັນ ໂນ ຈຶ່ງບໍ່ແນ່ນອນ - ສາໂນ - ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ມີຄວາມເປັນ ໂນ.

---

สาสฺสํเส จานงิ.

ເພາະ ອໍ ແລະ ເຄ ວິບັດ, ແປງ (ອະ ທີ່ສຸດຂອງ) ສາ ສັບ ເປັນ ອານັງ.

---

สาสทฺทสฺส อานงิ โหติ อํเส เค จ-(โภ)สาน, สานา, สาโน, สานํ, สาเน, สาโน-เสสํ ยุวสทฺทสมํ-เสตุ-สานสฺส-สุวายุวาว-‘‘เอกวจนโยสฺวโฆนํ’’ติร- สฺสตฺตํว วิเสโส-เคตุ.

ແປງ ສາ ສັບ ເປັນ ອານັງ ເພາະ ອໍ, ເຄ ແລະ ເສ ວິບັດ - (ໂພ) ສານະ, ສານາ, ສາໂນ, ສານໍ, ສາເນ, ສາໂນ - ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ ຍຸວະ ສັບ - ເມື່ອ ເສ ເປັນ ຕຸ - ສານັສສະ - ສຸວະ ສັບ ກໍເໝືອນກັບ ຍຸວະ ສັບ - ມີຂໍ້ພິເສດພຽງແຕ່ການຣັດສະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ເອກະວະຈະນະໂຍສວະໂຄນໍ' - ເມື່ອ ເຄ ເປັນ ຕຸ.

---

เค วา.

ເພາະ ເຄ ວິບັດ, ຣັດສະ ບາງເທື່ອ.

---

อโฆนํ เค วา รสฺโส โหติ ติลิงฺเค-(โห)สุว, สุวา.

ເພາະ ເຄ ວິບັດ, ຣັດສະ ອັກສອນ ຂອງນາມ ທີ່ເວັ້ນ ອະໂຄ ຍ່ອມມີ ບາງເທື່ອ ໃນໄຕລີງ - (ໂຫ) ສຸວະ, ສຸວາ.

---

อาการนฺตํ.

ອາກາຣັນ.

---

มุนิ.

ມຸນິ.

---

โยสุชฺฌิสฺส ปุเม.

ເພາະ ໂຍ ວິບັດ, ແປງ ອິ ທີ່ຊື່ວ່າ ຊະ ເປັນ ອະ ບາງເທື່ອ ໃນປຸລລີງ.

---

ฌสญฺญสฺส อิสฺส โยสุ วา ฏ โหติ ปุลฺลิงฺเค-มุนโย-อโต’ติ สามญฺญนิทฺเทสา อโต โยนํ ฏาเฏ สมฺปตฺตาปิ อวิธาน สามตฺถิยา น โหนฺติ-อญฺญตฺร-

ເພາະ ໂຍ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ, ແປງ ອິ ທີ່ຊື່ວ່າ ຊະ ເປັນ ອະ ບາງເທື່ອ ໃນປຸລລີງ - ມຸນໂຍ - ເພາະການລະບຸທົ່ວໄປວ່າ 'ອະໂຕ', ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເຖິງການແປງ ໂຍ ວິບັດ ເປັນ ຕາ ແລະ ເຕະ ຫຼັງຈາກ ອະ ອັກສອນ ກໍຕາມ, ແຕ່ກໍບໍ່ມີ (ບໍ່ສໍາເລັດ) ເພາະບໍ່ມີການກໍານົດໄວ້ - ໃນບ່ອນອື່ນ -

---

โลโป.

ລົບ ວິບັດ.

---

ฌลโต โยนํ โลโป โหตี’ติ โย โลเป.

ດ້ວຍສູດວ່າ 'ຊະລະໂຕ ໂຍນໍ ໂລໂປ ໂຫຕິ' (ລົບ ໂຍ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ ຫຼັງຈາກ ຊະ ແລະ ລະ), ເມື່ອລົບ ໂຍ ວິບັດ ແລ້ວ.

---

โยโลปนิสุ ทีโฆ.

ເພາະ ການລົບ ໂຍ ວິບັດ ແລະ ເພາະ ນິ ວິບັດ, ທີຄະ.

---

โยนํ โลโป นิสุ จ ทีโฆ โหติ-มุนี-(โภ)มุนี, มุนโย, มุนี-มุนึ มุนโย มุนี = มุนินา มุนีหิ มุนีภิ-โยโลป นีสุ วี มนฺตุวนฺตุนมิจฺจาทิ ญาปกา อิการา การานํ ‘‘สุนํหิสูติ’’ทีฆ สฺสานิจฺจตฺตา มุนิหจฺจาทีปิ โหติ-มุนิโน, มุนิสฺส มุนีนํ, มุนินา มุนิมฺหามุนิสฺมา, มุนิมฺหิ มุนิสฺมึ มุนีสุ-เอวํ กวิกปิคิริ อาทโย-อคฺคิอิสีนํ อยํ วเสโส.

ເພາະ ການລົບ ໂຍ ວິບັດ ແລະ ເພາະ ນິ ວິບັດ, ທີຄະ (ອິ ເປັນ ອີ) - ມຸນີ - (ໂພ) ມຸນີ, ມຸນໂຍ, ມຸນີ - ມຸນິງ, ມຸນໂຍ, ມຸນີ = ມຸນິນາ, ມຸນີຫິ, ມຸນີພິ - ເພາະການລົບ ໂຍ ວິບັດ ແລະ ເພາະ ນິ ວິບັດ, ດ້ວຍເຄື່ອງໝາຍ (ຍາປະກະ) ເຊັ່ນ ມັນຕຸ, ວັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະຄວາມບໍ່ແນ່ນອນແຫ່ງການທີຄະ ອິ ແລະ ອຸ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ສຸນໍຫິສຸ', ຮູບເຊັ່ນ ມຸນິຫິ ກໍມີໄດ້ - ມຸນິໂນ, ມຸນິສສະ, ມຸນີນໍ, ມຸນິນາ, ມຸນິມຫາ, ມຸນິສມາ, ມຸນິມຫິ, ມຸນິສມິງ, ມຸນີສຸ - ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ກະວິ, ກະປິ, ຄິຣິ ເປັນຕົ້ນ - ນີ້ຄືຂໍ້ພິເສດຂອງ ອັກຄິ ແລະ ອິສິ ສັບ.

---

สสฺสาคฺคิ โต นิ.

ຫຼັງຈາກ ອັກຄິ ສັບ, ແປງ ສະ ວິບັດ ເປັນ ນິ ບາງເທື່ອ.

---

อคฺคิสฺมา สิสฺส นิ โหติ วา-อคฺคินิ. อคฺคิ, อคฺคโย, อคฺคี.

ຫຼັງຈາກ ອັກຄິ ສັບ, ແປງ ສະ ວິບັດ ເປັນ ນິ ບາງເທື່ອ - ອັກຄິນິ. ອັກຄິ, ອັກຄະໂຍ, ອັກຄີ.

---

เฏ สิสฺสิสิสฺมา.

ຫຼັງຈາກ ອິສິ ສັບ, ແປງ ສິ ວິບັດ ເປັນ ເຕະ ບາງເທື່ອ.

---

อิสิสฺมา สิสฺส เฏ วา โหติ-อิเส, อิสิ-พฺรหฺมาทิตฺตา คสฺเส วา-(โภ)อิเส อิสิ อิสี.

ຫຼັງຈາກ ອິສິ ສັບ, ແປງ ສິ ວິບັດ ເປັນ ເຕະ ບາງເທື່ອ - ອິເສ, ອິສິ - ເພາະຄວາມເປັນ ພຣົຫມະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ເຄ ວິບັດ ເປັນ ເຕະ ບາງເທື່ອ - (ໂພ) ອິເສ, ອິສິ, ອິສີ.

---

ทุติยสฺส โยสฺส.

ແປງ ໂຍ ວິບັດ ຂອງທຸຕິຍາວິບັດ...

---

อิสสฺมา ปรสฺส ทุติยา โยสฺส เฏ วา โหติ-อิเส, อิสโย, อิสิ, เสสํมุนิสทฺทสมํ-อาทิสทฺทโน สฺมิมฺหิ-รตฺยาทิหิ โฏ สฺมิโน.

ແປງ ໂຍ ວິບັດ ຂອງທຸຕິຍາວິບັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອິສິ ສັບ ເປັນ ເຕະ ບາງເທື່ອ - ອິເສ, ອິສໂຍ, ອິສິ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ ມຸນິ ສັບ - ຫຼັງຈາກ ອາທິ ສັບ ໃນເພາະ ສະມິ ວິບັດ - ດ້ວຍສູດວ່າ 'ຣັຕຍາທີຫິ ໂຕະ ສະມິໂນ'.

---

รตฺยาทีหิ สฺมิโน โฏ โหติ วา-อาโท, อาทิมฺหิ, อาทิสฺมึ. สมาเส อิการนฺตโต โยสฺมึสุ วิเสโส.

ຫຼັງຈາກ ຣັຕຕິ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ສະມິ ວິບັດ ເປັນ ໂຕະ ບາງເທື່ອ - ອາໂທ, ອາທິມຫິ, ອາທິສມິງ. ໃນສະມາດ, ມີຂໍ້ພິເສດໃນເພາະ ໂຍ ແລະ ສະມິ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ ຫຼັງຈາກ ອິການັນ.

---

อิโตญฺญตฺเถ ปุเม.

ຫຼັງຈາກ ອິການັນ ທີ່ມີອັດອື່ນ ໃນປຸລລີງ...

---

อญฺญปทตฺเถ วตฺตมานา อิการนฺตโต นามสฺมา โยนํ โน เน วา โหนฺติ ยถากฺกมํ ปุลฺลิงฺเค-อริยวุตฺติโน, อริยวุตฺตโย, อริยวุตฺติ-เอวมาลปเน-อริยวุตฺติเน, อริยวุตฺตโย อริยวุตฺตี.

ຫຼັງຈາກ ນາມ ອິການັນ ທີ່ເປັນໄປໃນອັດແຫ່ງບົດອື່ນ, ແປງ ໂຍ ວິບັດ ທັງຫຼາຍ ເປັນ ໂນ ແລະ ເນ ບາງເທື່ອ ຕາມລໍາດັບ ໃນປຸລລີງ - ອะຣິຍະວຸຕຕິໂນ, ອະຣິຍະວຸຕຕະໂຍ, ອະຣິຍະວຸຕຕິ - ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນອາລັດປະນະ - ອະຣິຍະວຸຕຕິເນ, ອະຣິຍະວຸຕຕະໂຍ, ອະຣິຍະວຸຕຕີ.

---

เน สฺมิโน กฺวจิ.

ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ເນ ໄດ້ບາງ.

---

อญฺญปทตฺเถ วตฺตมานา อิการนฺตโต นามสฺมา สฺมิโน เน โหติ วา กฺวจิ-อริยวุตฺติเน, อริยวุตฺติมฺหิ, อริยวุตฺติสฺมึ, ‘‘กฺวจี‘‘ติ วุตฺตตฺตา ยถาทสฺสนํ น สพฺพตฺต เน อาเทโส.

ເມື່ອເປັນໄປໃນອັດອັນເປັນປະທານອື່ນ, ເພາະສະມິງວິພັດເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມອັນມີ ອິ ເປັນທີ່ສຸດ, ແປງສະມິງເປັນເນໄດ້ບາງ — ອະລິຍະວຸດຕິເນ, ອະລິຍະວຸດຕິມຫິ, ອະລິຍະວຸດຕິສະມິງ. ເພາະກ່າວຄຳວ່າ “ກວຈິ” (ບາງຕົວ), ການແປງເປັນເນຈຶ່ງບໍ່ມີໃນທີ່ທັງປວງ ຕາມທີ່ປາກົດ.

---

อิการนฺตํ.

ອິການັນ (ຄຳທີ່ມີ ອິ ເປັນທີ່ສຸດ).

---

ททฺธี, สิโลโป, อนปุํสกตฺตา น รสฺโส.

ທັດທີ, ລຶບ ສິ, ເພາະບໍ່ແມ່ນນະປຸງສະກະລີງ ຈຶ່ງບໍ່ມີການເຮັດໃຫ້ສຽງສັ້ນ (ລັດສະຫະ).

---

โยนํ โนเน ปุเม.

ແປງ ໂຍ ວິພັດ ທັງສອງ ເປັນ ໂນ ແລະ ເນ ໃນປຸມລີງ.

---

ฌสญฺญิโต โยนํ โนเนวาโหนฺติ ยถากฺกมํ ปุลฺลิงฺเค. ททฺธิโน.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມທີ່ມີຊື່ວ່າ ຊະ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ທັງສອງ ເປັນ ໂນ ແລະ ເນ ຕາມລຳດັບ ໃນປຸມລີງ — ທັດທິໂນ.

---

ชนฺตุเหตฺวีฆเปหิ วา.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຈັນຕຸ, ເຫຕຸ, ຄຳທີ່ມີ ອີ ເປັນທີ່ສຸດ ແລະ ຄຳທີ່ມີຊື່ວ່າ ຄະ ແລະ ປະ, ລຶບ ໂຍ ວິພັດ ໄດ້ບາງ.

---

ชนฺตุเหตุหิ อีการนฺเตหิ ฆปสญฺเญหิ จ ปเรสํ โยนํ วา โลโป โหติ-ททฺธี, ททฺธิโย-เอวมาลปเน-เคตุ-ททฺธิ, ททฺธี.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຈັນຕຸ ແລະ ເຫຕຸ, ຈາກຄຳທີ່ມີ ອີ ເປັນທີ່ສຸດ, ແລະ ຈາກຄຳທີ່ມີຊື່ວ່າ ຄະ ແລະ ປະ, ລຶບ ໂຍ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງໄດ້ບາງ — ທັດທີ, ทັດທິໂຍ. ໃນອາລັດປະນະກໍເໝືອນກັນ — ເກ — ທັດທິ, ທັດທີ.

---

น ฌีโก.

ແປງ ອັງ ວິພັດ ເປັນ ນະ ຫຼັງຈາກຄຳທີ່ມີຊື່ວ່າ ຊະ ແລະ ອິ (ຫຼື ອີ).

---

ฌสญฺญิโต อํวจนสฺส นํ วา โหติ-ทณฺฑินํ, ทณฺฑึ, ทณฺฑิเน.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມທີ່ມີຊື່ວ່າ ຊະ, ແປງ ອັງ ວິພັດ ເປັນ ນັງ (ຫຼື ນະ) ໄດ້ບາງ — ທັນທິນັງ, ທັນທິງ, ທັນທິເນ.

---

โน.

ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂນ.

---

ฌิโต โยนํ โน วา โหติ ปุลฺลิงฺเคหิ ทุติยา โยสฺส โน ทณฺฑิโน, ทณฺฑิ, ทณฺฑินา, ทณฺฑีหิ, ทณฺฑีภิ-ทณฺฑิโน, ทณฺฑิสฺส, ทณฺฑินํ-ทณฺฑินา, ทณฺฑิมฺหา, ทณฺฑิสฺมา.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມທີ່ມີຊື່ວ່າ ຊະ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ໄດ້ບາງ ໃນປຸມລີງ; ແປງ ໂຍ ທຸຕິຍາວິພັດ ເປັນ ໂນ — ທັນທິໂນ, ທັນທິ, ທັນທິນາ, ທັນທີຫິ, ທັນທີພິ — ທັນທິໂນ, ທັນທິສສະ, ທັນທິນັງ — ທັນທິນາ, ທັນທິມຫາ, ທັນທິສະມາ.

---

สฺมิโน นิ.

ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ນິ.

---

ฌิโต สฺมึวจนสฺส นิ โหติ วา-ทณฺฑินิ. ทณฺฑิมฺหิ, ทณฺฑิสฺมึ, ทณฺฑีสุเอวํ สงฺฆิ คณิ คามณิปฺปภุตโย.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມທີ່ມີຊື່ວ່າ ຊະ, ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ນິ ໄດ້ບາງ — ທັນທິນິ. ທັນທິມຫິ, ທັນທິສະມິງ, ທັນທີສຸ. ເໝືອນກັນນີ້ ມີຄຳວ່າ ສັງຄີ, ຄະນີ, ຄາມະນີ ເປັນຕົ້ນ.

---

อีการนฺตํ.

ອີການັນ (ຄຳທີ່ມີ ອີ ເປັນທີ່ສຸດ).

---

ภิกฺขุ.

ພິກຂຸ.

---

ลา โยนํ โว ปุเม.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມທີ່ມີຊື່ວ່າ ລະ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂວ ໄດ້ບາງ ໃນປຸມລີງ.

---

ลโต โยนํ โว โหติ วา ปุลฺลิงฺเค.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມທີ່ມີຊື່ວ່າ ລະ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂວ ໄດ້ບາງ ໃນປຸມລີງ.

---

เวโวสุ ลุสฺส

ແປງ ອຸ ຂອງນາມທີ່ມີຊື່ວ່າ ລະ ເປັນ ອະ ເພາະ ເວ ແລະ ໂວ ວິພັດ.

---

ลสญฺญสฺส อุสฺส เวโวสุ ฏ โหติ-ภิกฺขโว-อญฺญตฺร-โย โลเป ทีโฆ-ภิกฺขุ (โภ)ภิกฺขุ.

ແປງ ອຸ ຂອງນາມທີ່ມີຊື່ວ່າ ລະ ເປັນ ອະ ເພາະ ເວ ແລະ ໂວ ວິພັດ — ພິກຂະໂວ. ໃນທີ່ອື່ນ, ເມື່ອລຶບ ໂຍ ວິພັດ ແລ້ວ ໃຫ້ທີຄະ — ພິກຂູ, (ໂພ) ພິກຂຸ.

---

ปุมาลปเน เวโว.

ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ເວ ແລະ ໂວ ໃນອາລັດປະນະ ປຸມລີງ.

---

ลสญฺญโต อุโต โยสฺสาลปเน เวโว โหนฺติ วา ปุลฺลิงฺเค-ภิกฺขเว, ภิกฺขโว, ภิกฺขุ-ภิกฺขุํ, ภิกฺขโว, ภิกฺขุ-ภิกฺขุนา, ภิกฺขุหิ,ภิกฺขูภิ-ภิกฺขุโน, ภิกฺขุสฺส, ภิกฺขูนํ-ภิกฺขุนา, ภิกฺขุมฺหา. ภิกฺขุสฺมา-ภิกฺขุมฺหิ. ภิกฺขุสฺมึ, ภิกฺขูสุ-เอวํ เสตุ เกตุ ภานุ อาทโย-ชนฺตุเหตูนํ โยสฺวยมฺเหโท-ชนฺตฺวาทินา วา โยสฺส โลเป-ชนฺตุ.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອຸ ອັນມີຊື່ວ່າ ລະ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ເວ ແລະ ໂວ ໄດ້ບາງ ໃນອາລັດປະນະ ປຸມລີງ — ພິກຂະເວ, ພິກຂະໂວ, ພິກຂູ — ພິກຂຸງ, ພິກຂະໂວ, ພິກຂູ — ພິກຂຸນາ, ພິກຂຸຫິ, ພິກຂູພິ — ພິກຂຸໂນ, ພິກຂຸສສະ, ພິກຂູນັງ — ພິກຂຸນາ, ພິກຂຸມຫາ, ພິກຂຸສະມາ — ພິກຂຸມຫິ, ພິກຂຸສະມິງ, ພິກຂູສຸ. ເໝືອນກັນນີ້ ມີຄຳວ່າ ເສຕຸ, ເກຕຸ, ພານຸ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນ ຈັນຕຸ ແລະ ເຫຕຸ ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງນີ້ໃນ ໂຍ ວິພັດ — ດ້ວຍສູດ ຈັນຕວາທິນາ ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອລຶບ ໂຍ ວິພັດ — ຈັນຕຸ.

---

จนฺตฺวาทิโต โน จ.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຈັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ແລະ ໂວ ໄດ້ບາງ.

---

ชนฺตฺวาทิโต โยนํ โน โหติ โว จ วา ปุลฺลิงฺเค-ชนฺตุโน, ชนฺตโว, ชนฺตุโย-เอวํ ทุติยาโยมฺหิ-(โภ) ชนฺตุ, ชนฺตุ, ชนฺตุโน ชนฺตโว-‘‘ปุมาลปเน เวโว’’ติวา เว โว จ ชนฺตเว, ชนฺตโว, ชนฺตุโย-เหตุ, เหตโว, เหตุ. เหตุโย-‘‘โยมฺหิวา กฺวจี‘‘ตี โยสุลสญฺญสฺส อุสฺส วา ฏา เทโส เหตโย, เหตุโย-(โภ)เหตุ, เหตุ, เหตเว, เหตโว, เหตโย, เหตุโย-เหตุํ, เหตุ, เหตโว, เหตโย, เหตุโย พหุสทฺทา นมฺหิ.

Leບື້ອງຫຼັງຈາກ ຈັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ແລະ ໂວ ໄດ້ບາງ ໃນປຸມລີງ — ຈັນຕຸໂນ, ຈັນຕະໂວ, ຈັນຕຸໂຍ. ໃນທຸຕິຍາວິພັດ ໂຍ ກໍເໝືອນກັນ — (ໂພ) ຈັນຕຸ, ຈັນຕຸ, จັນຕຸໂນ, ຈັນຕະໂວ. ດ້ວຍສູດ “ປຸມາລັດປະເນ ເວໂວ”, ແປງເປັນ ເວ ແລະ ໂວ ໄດ້ບາງ — ຈັນຕະເວ, ຈັນຕະໂວ, ຈັນຕຸໂຍ — ເຫຕຸ, ເຫຕະໂວ, ເຫຕຸ, ເຫຕຸໂຍ. ດ້ວຍສູດ “ໂຍມຫິວາ ກວຈິ”, ແປງ ອຸ ຂອງນາມທີ່ມີຊື່ວ່າ ລະ ເປັນ ອະ ໄດ້ບາງ ເພາະ ໂຍ ວິພັດ — ເຫຕະໂຍ, ເຫຕຸໂຍ — (ໂພ) ເຫຕຸ, ເຫຕຸ, ເຫຕະເວ, ເຫຕະໂວ, ເຫຕະໂຍ, ເຫຕຸໂຍ — ເຫຕຸງ, ເຫຕຸ, ເຫຕະໂວ, ເຫຕະໂຍ, ເຫຕຸໂຍ. ສ່ວນ ພຫຸ ສັບ ເມື່ອຢູ່ໜ້າ ນັງ ວິພັດ...

---

พหุกตินฺนํ

ລົງ ນຸກ ອະຄົມ ຫຼັງຈາກ ພຫຸ ແລະ ກະຕິ ເພາະ ນັງ ວິພັດ.

---

นมฺหี พหุโน กติสฺส จ นุก โหติ ติลิงฺเค-พหุนฺนํเสสํ ภิกฺขุสมํ-พหุ. พหโว, พหู-(โภ) พหุ, พหุ, พหเว, พหโว, พหุ พหุํ, พหโว, พหุ-พหุนา. พหุหิ,พหูภิ-พหุโน, พหุสฺส, พหุนฺนํ-พหุนา, พหุมฺหา. พหุสฺมา-พหุมฺหิ, พหุสฺมึ, พหุสุ-วตฺตุสิ.

ເພາະ ນັງ ວິພັດ, ລົງ นຸກ ອະຄົມ ຫຼັງຈາກ ພຫຸ ແລະ ກະຕິ ໃນໄຕລີງ — ພຫຸນນັງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເໝືອນກັບ ພິກຂຸ — ພຫຸ, ພຫະໂວ, ພຫູ — (ໂພ) ພຫຸ, ພຫຸ, ພຫະເວ, ພຫະໂວ, ພຫຸ — ພຫຸງ, ພຫະໂວ, ພຫຸ — ພຫຸນາ, ພຫຸຫິ, ພຫູພິ — ພຫຸໂນ, ພຫຸສສະ, ພຫຸນນັງ — ພຫຸນາ, ພຫຸມຫາ, ພຫຸສະມາ — ພຫຸມຫິ, ພຫຸສະມິງ, ພຫູສຸ. ຕໍ່ໄປແມ່ນ ວັດຕຸ ເມື່ອຢູ່ໜ້າ ສິ ວິພັດ.

---

ลตุปิตาทินมา สิมฺหิ.

ແປງທີ່ສຸດຂອງນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປิຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາ ເພາະ ສິ ວິພັດ.

---

ลตุปฺปจฺจยนฺตานํ ปิตุ มาตุ ภาตุ ธีตุ ทุหิตุ ชามาตุ นตฺตุ โหตุ โปตุนญฺจา โหติ สิมฺหิ-วตฺตา.

ແປງທີ່ສຸດຂອງນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ, ແລະ ປິຕຸ, ມາຕຸ, ພາຕຸ, ທີຕຸ, ທຸຫິຕຸ, ຊາມາຕຸ, ນັດຕຸ, ໂຫຕຸ, ໂປຕຸ ເປັນ ອາ ເພາະ ສິ ວິພັດ — ວັດຕາ.

---

ลตุปิตาทินมเส.

ແປງທີ່ສຸດຂອງນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາຣັງ ໃນວິພັດທັງຫຼາຍ ນອກຈາກ ສິ ວິພັດ.

---

ลตุปฺปจฺจยนฺตานํ ปิตาทินํ จารงิ โหติ สโตญฺญตฺร-‘‘อารงิสฺมา’’ติ โฏ-วตฺตาโร.

ແປງທີ່ສຸດຂອງນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາຣັງ ໃນວິພັດອື່ນນອກຈາກ ສິ ວິພັດ. ດ້ວຍສູດ “ອາຣັງອິສະມາ” ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ໂຍ ເປັນ ໂອ — ວັດຕາໂຣ.

---

เค อา จ.

ແປງທີ່ສຸດຂອງນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອະ ແລະ ອາ ເພາະ ເກ ວິພັດ.

---

ลตุปิตาทีนํ อ โหติ เค อา จ-(โภ) วตฺต, วตฺตา. วตฺตาโร, วตฺตารํ. วตฺตาเร, วตฺตาโร-นาวจนสฺส ‘‘ฏานาสฺมาน’’นฺติ ฏา-วตฺตารา.

ແປງທີ່ສຸດຂອງນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອະ ແລະ ອາ ເພາະ ເກ ວິພັດ — (ໂພ) ວັດຕະ, ວັດຕາ. ວັດຕາໂຣ, ວັດຕາຣັງ. ວັດຕາເຣ, ວັດຕາໂຣ. ສ່ວນ ນາ ວິພັດ, ດ້ວຍສູດ “ຕານາສະມານັງ” ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ນາ ເປັນ ອາ — ວັດຕາຣາ.

---

สุหิสฺวารงิ

ແປງທີ່ສຸດຂອງນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາຣັງ ໄດ້ບາງ ເພາະ ສຸ ແລະ ຫິ ວິພັດ.

---

สุภิสุ ตุปิตาทีนมารงิ วา โหติ-วตฺตาเรหิ, วตฺตาเรภิ, วตฺตูหิ, วตฺตูภิ.

ເພາະ ສຸ ແລະ ຫິ (ພິ) ວິພັດ, ແປງທີ່ສຸດຂອງນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາຣັງ ໄດ້ບາງ — ວັດຕາເຣຫິ, ວັດຕາເຣພິ, ວັດຕູຫິ, ວັດຕູພິ.

---

สโลโป.

ລຶບ ສະ ວິພັດ ໄດ້ບາງ ຫຼັງຈາກນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

ลตุปิตาทีหิสสฺส โลโป วา โหติ-วตฺตุ, นวตฺตุโน, วตฺตุสฺส.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ, ລຶບ ສະ ວິພັດ ໄດ້ບາງ — ວັດຕຸ, ວັດຕຸໂນ, ວັດຕຸສສະ.

---

นมฺหิ วา.

ແປງທີ່ສຸດຂອງນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາຣັງ ໄດ້ບາງ ເພາະ ນັງ ວິພັດ.

---

นมฺหิ ลตุปตาทินมารงิ วา โหติ-วตฺตารานํอญฺญตฺร.

ເພາະ ນັງ ວິພັດ, ແປງທີ່ສຸດຂອງນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາຣັງ ໄດ້ບາງ — ວັດຕາຣານັງ. ໃນທີ່ອື່ນ...

---

อา

ແປງທີ່ສຸດຂອງນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາ ໄດ້ບາງ ເພາະ ນັງ ວິພັດ.

---

นมฺหิ ลตุปิตาทีนมาวา โหติ-วตฺตานํ. วตฺตุนํ-สฺมาสฺส วา-วตฺตารา.

ເພາະ ນັງ ວິພັດ, ແປງທີ່ສຸດຂອງນາມທີ່ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາ ໄດ້ບາງ — ວັດຕານັງ, ວັດຕຸນັງ. ສ່ວນ ສະມາ ວິພັດ ກໍມີການແປງໄດ້ບາງ — ວັດຕາຣາ.

---

ฏิสฺมิโน.

ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ອິ ຫຼັງຈາກ ອາຣັງ ທີ່ແປງມາແລ້ວ.

---

อารงาเทสมฺหาสฺมโน ฏิ โหติ.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອາຣັງ ທີ່ແປງມາແລ້ວ, ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ອິ.

---

รสฺสาร งิ.

ເຮັດ ອາຣະ ໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ ເພາະ ອິ ວິພັດ.

---

สฺมิมฺหิ อาโร รสฺโส โหติ-วตฺตริ, วตฺตาเรสุ, วตฺตุสุ-เอวํ ภตฺตุ โหตฺตุ อาทโย-สตฺถุสทฺทสฺส ปน นมฺหิ พหุลาธิการา วา อารงาเทเส-สตฺถารา, สตฺถุนา-ปิตา.

ເພາະ ສະມິງ ວິພັດ (ທີ່ແປງເປັນ ອິ), ແປງ ອາຣະ ໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ — ວັດຕະຣິ, ວັດຕາເຣສຸ, ວັດຕຸສຸ. ເໝືອນກັນນີ້ ມີຄຳວ່າ ພັດຕຸ, ໂຫຕຸ ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ສ່ວນ ສັດຖຸ ສັບ ນັ້ນ, ເພາະ ນັງ ວິພັດ, ດ້ວຍອຳນາດ ພຫຸລະ, ແປງເປັນ ອາຣັງ ໄດ້ບາງ — ສັດຖາຣາ, ສັດຖຸນາ — ປິຕາ.

---

ปิตาทินมนตฺวาทินํ

ແປງ ອາຣະ ຂອງ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ຍົກເວັ້ນ ນັດຕຸ ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ.

---

นตฺวาทิวชฺชิตานํ ปิตาทินมาโร รสฺโส โหติ สพฺพาสุ วิภตฺติสุ-ปิตโร อิจฺจาทิ จตฺตุสมํ-รสฺโสว วิเสโส-นตฺวาทิ นนฺตุ รสฺสาภาวา นตฺตาโร อิจฺจาทิ คุณวนฺตุสิ.

ແປງ ອາຣະ ຂອງ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ຍົກເວັ້ນ ນັດຕຸ ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ ໃນວິພັດທັງປວງ — ປິຕະໂຣ ເປັນຕົ້ນ, ເໝືອນກັບ ຈະຕຸ ສັບ, ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງພຽງແຕ່ການເຮັດໃຫ້ສຽງສັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນ ນັດຕຸ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະບໍ່ມີການເຮັດໃຫ້ສຽງສັ້ນ ຈຶ່ງເປັນ ນັດຕາໂຣ ເປັນຕົ້ນ. ຕໍ່ໄປແມ່ນ ຄຸນະວັນຕຸ ເມື່ອຢູ່ໜ້າ ສິ ວິພັດ.

---

นฺตุสฺส.

ແປງ ນຕຸ ເປັນ ອາ ເພາະ ສິ ວິພັດ.

---

สิมฺหิ นฺตุสฺส ฏา โหติ-คุณวา-นฺตุว วนฺตฺวาทิ สมฺพนฺธิเยว คยฺหเต นฺตุวนฺตุมนฺตฺวาวนฺตุตวนฺตุสมฺพนฺธิ’ติ วจนโต น ชนฺตุตนตฺวาทินํ-โย-นฺตนฺตุนมาทินาวานฺโต-คุณวนฺโต อญฺญตฺร.

ເພາະ ສິ ວິພັດ, ແປງ ນຕຸ ເປັນ ອາ — ຄຸນະວາ. ຖືເອົາສະເພາະ ນຕຸ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ວັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເທົ່ານັ້ນ ຕາມຄຳກ່າວທີ່ວ່າ “ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ນຕຸ, ວັນຕຸ, ມັນຕຸ, ອາວັນຕຸ, ຕະວັນຕຸ”, ບໍ່ແມ່ນ ຈັນຕຸ ແລະ ຕະນັດຕຸ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນ ໂຍ ວິພັດ, ດ້ວຍສູດ “ນຕັນຕຸນາມາທິນາ” ເປັນຕົ້ນ, ແປງເປັນ ໂອ — ຄຸນະວັນໂຕ. ໃນທີ່ອື່ນ...

---

ยฺวาโท นฺตุสฺส.

ແປງ ນຕຸ ເປັນ ອະ ເພາະ ໂຍ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ.

---

ยวาทิสุ นฺตุสฺส อ โหติ-อการนฺตตฺตา ฏา-คุณวนฺตา-น เจ ห อวิธานสามตฺถิยา อปฺตฺติ อวิธานสฺส จริตตฺถตาย คุณวนฺตสฺสาติ-(โภ) คุณว,คุณวา, คุณวํ, คุณวนฺโต, คุณวนฺตา-คุณวํ, คุณวนฺตํ, คุณวนฺเต-คุณวตา, คุณวนฺเตน, คุณวนฺเตหิ, คุณวนฺเตภิ-คุณวโต, คุณวสฺส, คุณวนฺตสฺส, คุณวตํ. คุณวนฺตานํ-คุณวตา, คุณวนฺตา, คุณวนฺตมฺหา, คุณวนฺตสฺมา-คุณวติ, คุณวนฺเต, คุณวนฺตมฺหิ. คุณวนฺตสฺมึ, คุณวนฺเตสุ-เอวํ มฆวนฺตุ ภควนฺตุปฺปภุตโย.

ເພາະ ໂຍ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ນຕຸ ເປັນ ອະ. ເພາະຄວາມເປັນ ອະການັນ ຈຶ່ງແປງເປັນ ອາ — ຄຸນະວັນຕາ... (ໂພ) ຄຸນະວະ, ຄຸນະວາ, ຄຸນະວັງ, ຄຸນະວັນໂຕ, ຄຸນະວັນຕາ — ຄຸນະວັງ, ຄຸນະວັນຕັງ, ຄຸນະວັນເຕ — ຄຸນະວະຕາ, ຄຸນະວັນເຕນະ, ຄຸນະວັນເຕຫິ, ຄຸນະວັນເຕພິ — ຄຸນະວະໂຕ, ຄຸນະວັສສະ, ຄຸນະວັນຕັສສະ, ຄຸນະວະຕັງ, ຄຸນະວັນຕານັງ — ຄຸນະວະຕາ, ຄຸນະວັນຕາ, ຄຸນະວັນຕັມຫາ, ຄຸນະວັນຕັສມາ — ຄຸນະວະຕິ, ຄຸນະວັນເຕ, ຄຸນະວັນຕັມຫິ, ຄຸນະວັນຕັສມິງ, ຄຸນະວັນເຕສຸ. ເໝືອນກັນນີ້ ມີຄຳວ່າ ມະຄະວັນຕຸ, ພະຄະວັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

หิมวโต วา โอ.

ແປງ ນຕຸ ຂອງ ຫິມະວັນຕຸ ເປັນ ໂອ ໄດ້ບາງ ເພາະ ສິ ວິພັດ.

---

หิมวโต สิมฺหิ นฺตุสฺส โอ วา โหติ-หิมวนฺโต, หิมวา-เสสํ คุณวาว.

ເພາະ ສິ ວິພັດ, ແປງ ນຕຸ ຂອງ ຫິມະວັນຕຸ ເປັນ ໂອ ໄດ້ບາງ — ຫິມະວັນໂຕ, ຫິມະວາ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເໝືອນກັບ ຄຸນະວາ.

---

อุการนฺตํ.

ອຸການັນ (ຄຳທີ່ມີ ອຸ ເປັນທີ່ສຸດ).

---

เวสฺสภุ. เวสฺสภุโว, เวสฺสภุ-(โภ) เวสฺสภุ, เวสฺสภุเว, เวสฺสภุโว, เวสฺสภุ-เสสํ ภิกฺขุสทฺทสมํ-เอวํ สยมฺภุ ปราภิภุ อภิภุอาทโย-โคตฺรภุ สหภุ สทฺเทหิปนโยนํ‘‘ชนฺตฺวาทิโต โน เว’’ติ โน โว วา-โคตฺรภุโน, โคตฺรภุโว, โคตฺรภุ-สภภุโน, สหภุโว. สหภุ-สพฺพญฺญุสทฺทสฺสโยสฺเวว วิเสโส.

ເວສສະພູ. ເວສສະພຸໂວ, ເວສສະພູ — (ໂພ) ເວສສະພູ, ເວສສະພຸເວ, ເວສສະພຸໂວ, ເວສສະພູ — ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເໝືອນກັບ ພິກຂຸ ສັບ. ເໝືອນກັນນີ້ ມີຄຳວ່າ ສະຍັມພູ, ປະຣາພິພູ, ອະພິພູ ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ສ່ວນ ໂຄຕຣະພູ ແລະ ສະຫະພູ ສັບນັ້ນ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ແລະ ໂວ ໄດ້ບາງ ດ້ວຍສູດ “ຈັນຕວາທິໂຕ ໂນ ເວ” — ໂຄຕຣະພຸໂນ, ໂຄຕຣະພຸໂວ, ໂຄຕຣະພູ — ສະຫະພຸໂນ, ສະຫະພຸໂວ, ສະຫະພູ. ສ່ວນ ສັບພັນຍູ ສັບ ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງນີ້ໃນ ໂຍ ວິພັດ...

---

กุโต.

ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ໄດ້ບາງ ຫຼັງຈາກນາມທີ່ລົງ ກຸ ປັດໄຈ ໃນປຸມລີງ.

---

กุปฺปจฺจยนฺตโต โยนํ โน วา โหติ ปุลฺลิงฺเค-สพฺพญฺญุโน-อญฺญตฺร โลโป จ-‘‘ลา โยนํ โว ปุเม’’ติ น โว ‘‘กุโต’’ติ ชนฺตฺวาทีหิ ปุถกฺกรณ-สพฺพญฺญุ-เอวํ วิญฺญุวิทุ เวทคุ ปารคุ อาทโย กุปฺปจฺจยนฺตา.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກນາມທີ່ລົງ ກຸ ປັດໄຈ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ໄດ້ບາງ ໃນປຸມລີງ — ສັບພັນຍຸໂນ. ໃນທີ່ອື່ນ ກໍມີການລຶບ — ບໍ່ແປງເປັນ ໂວ ດ້ວຍສູດ “ລາ ໂຍນັງ ໂວ ປຸເມ”, ເພາະແຍກສູດ “ກຸໂຕ” ຕ່າງຫາກຈາກ ຈັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ — ສັບພັນຍູ. ເໝືອນກັນນີ້ ມີຄຳວ່າ ວິນຍູ, ວິທູ, ເວດະຄູ, ປາຣະຄູ ເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນຄຳທີ່ລົງ ກຸ ປັດໄຈ.

---

อูการนฺตํ.

ອູການັນ (ຄຳທີ່ມີ ອູ ເປັນທີ່ສຸດ).

---

โค.

ໂຄ (go).

---

โคสฺสาคยิหินํสุ คาวควา.

ແປງ ໂຄ ສັບ ເປັນ ຄາວະ ແລະ ຄະວະ ເພາະວິພັດທັງຫຼາຍ ຍົກເວັ້ນ ຄະ, ສິ, ຫິ, ນັງ.

---

คสิหินํวชฺชิตาสุ วิภตฺติสุ โคสทฺทสฺส คาวควา โหนฺติ.

ໃນວິພັດທັງຫຼາຍ ຍົກເວັ້ນ ຄະ, ສິ, ຫິ, นັງ ວິພັດ, ແປງ ໂຄ ສັບ ເປັນ ຄາວະ ແລະ ຄະວະ.

---

อภโคหิ โฏ

ຫຼັງຈາກອັບພະຄະທັງຫຼາຍ ແປງ ໂຍ ເປັນ ໂຕະ.

---

อุภโคหิ โยนํ โฏ โหติ-คาโว, คโว-(โภ) โค, คาโว, คโว.

ຫຼັງຈາກອຸພະຄະທັງຫຼາຍ ແປງ ໂຍ ທັງຫຼາຍ ເປັນ ໂຕະ, ເປັນ gāvo, gavo - (ແນ່) go, gāvo, gavo.

---

คาวุมฺหิ.

ໃນເພາະ ອໍ ວິພັດ, ແປງ ໂຄ ເປັນ ຄາວຸ.

---

อํวจเนโคสฺส คาวุวาโหติ-คาวุํ, คาวํ, ควํ, คาโว, คโว.

ໃນເພາະ ອໍ ວິພັດ, ແປງ ໂຄ ເປັນ ຄາວຸ ບາງ, ເປັນ gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ, gāvo, gavo.

---

นาสฺสา.

ໃນເພາະ ນາ ວິພັດ, ແປງ ໂຄ ເປັນ ອາ ບາງ.

---

โคโต นาสฺส อา โหติ วา-คาวา, คาเวน, ควา, คเวน โคหิ, โคภิ.

ຫຼັງຈາກ ໂຄ ສັບ, ແປງ ນາ ວິພັດ ເປັນ ອາ ບາງ, ເປັນ gāvā, gāvena, gavā, gavena, gohi, gobhi.

---

ควํ เสน

ແປງ ໂຄ ເປັນ ຄະວັງ ພ້ອມກັບ ສະ ວິພັດ.

---

โคสฺส เส วา ควํ โหติ สห เสน-ควํ, คาวสฺส, ควสฺส.

ແປງ ໂຄ ເປັນ ຄະວັງ ພ້ອມກັບ ສະ ວິພັດ ບາງ, ເປັນ gavaṃ, gāvassa, gavassa.

---

คุนฺนญฺจ นนฺตา.

ແລະ ແປງ ໂຄ ເປັນ ຄຸນນະ ພ້ອມກັບ ນັງ ວິພັດ.

---

นํวจเนน สห โคสฺส คุนฺนํ โหติ ควญฺจ วา-คุนฺนํ คมํ, โคนํ-คาวา, คาวมฺหา, คาวสฺมา, ควา, ควมฺหา, ควสฺมา-คาเว, คาวมฺหิ, คาวสฺมึ, คเว, ควมฺหิ, ควสฺมึ.

ແປງ ໂຄ ພ້ອມກັບ ນັງ ວິພັດ ເປັນ ຄຸນນັງ ແລະ ຄະວັງ ບາງ, ເປັນ gunnaṃ, gamaṃ, gonaṃ - gāvā, gāvamhā, gāvasmā, gavā, gavamhā, gavasmā - gāve, gāvamhi, gāvasmiṃ, gave, gavamhi, gavasmiṃ.

---

สุมฺหิ วา.

ໃນເພາະ ສຸ ວິພັດ ບາງ.

---

โคสฺส สุมฺหิ คาวควา โหนฺติ วา-คาเวสุ, คเวสุ, โคสุ.

ໃນເພາະ ສຸ ວິພັດ, ແປງ ໂຄ ເປັນ ຄາວະ ແລະ ຄະວະ ບາງ, ເປັນ gāvesu, gavesu, gosu.

---

โอการนฺตํ-ปุลฺลิงฺคํ.

ໂອການັນ ປຸລລິງ.

---

กญฺญา.

ກັນຍາ.

---

สา.

ສາ.

---

อิตฺถิยํ วตฺตมานสฺส นามสฺสนฺเต วตฺตมาโน อากาโร ฆสญฺโญ โหติ-ชนฺตฺวาทินา วาโยโลโป-กญฺญา, กญฺญาโย-‘‘ฆพฺรหฺมาทิเต’’ติ คสฺเสวา-กญฺเญ, กญฺญา-โยมฺหิ-กญฺญา, กญฺญาโย.

ອັກສອນ ອາ ທີ່ຢູ່ທ້າຍນາມສັບ ທີ່ເປັນໄປໃນອິຕຖີລີງ ມີຊື່ວ່າ ຄະ - ລຶບ ຍະ ບາງ ດ້ວຍສູດ 'ຊັນຕວາທິ...' - ເປັນ kaññā, kaññāyo - ດ້ວຍສູດ 'ຄະພຣັຫມາທິເຕ' ແປງ ຄະ ເປັນ ເອ ນັ້ນເທດ - ເປັນ kaññe, kaññā - ໃນເພາະ ໂຍ ວິພັດ - ເປັນ kaññā, kaññāyo.

---

โฆ สฺสํสสาสสายํตึสุ

ແປງ ຄະ ເປັນລັດສະ ໃນເພາະ ສະ, ອັງ, ສະ, ອາ, ສະ, ອາຍັງ, ຕິງ ວິພັດທັງຫຼາຍ.

---

สฺสมาทิสุ โฆ รสฺโส โหติ-กญฺญํ, กญฺญา, กญฺญาโย-

ໃນເພາະ ສະ, ອັງ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ຄະ ເປັນລັດສະ, ເປັນ kaññaṃ, kaññā, kaññāyo.

---

ฆปเตกสฺมึ นทีนํ ยยา.

ແປງ ຄະ, ປະ, ຕິ ແລະ ນະທີ ທັງຫຼາຍ ເປັນ ຍະ ແລະ ຍາ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະ ເອກະວະຈະນະ ວິພັດ.

---

ฆปโต นทีนเมกสฺมึ ยยา โหนฺติ ยถากฺกมํ-กญฺญาย, กญฺญาหิ, กญฺญาภิ-กญฺญาย, กญฺญานํ, -สฺมิมฺหิ-

ຫຼັງຈາກ ຄະ, ປະ ແລະ ນະທີ ທັງຫຼາຍ, ແປງ ເອກະວະຈະນະ ວິພັດ ເປັນ ຍະ ແລະ ຍາ ຕາມລຳດັບ, ເປັນ kaññāya, kaññāhi, kaññābhi - kaññāya, kaññānaṃ - ໃນເພາະ ສະມິງ ວິພັດ -

---

ยํ.

ແປງ ເປັນ ຍັງ.

---

ฆปโต สฺมิโน ยํ วา โหติ-กญฺญายํ. กญฺญาย, กญฺญาสุ. เอวํ สทฺธา สุธา สุขาอาทโย-‘‘นามฺมาทีหี’’ติ อมฺมา อนฺนา อมฺพาหิ คสฺส เอการาภาเว.

ຫຼັງຈາກ ຄະ ແລະ ປະ, ແປງ ສະມິງ ເປັນ ຍັງ ບາງ, ເປັນ kaññāyaṃ, kaññāya, kaññāsu. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ saddhā, sudhā, sukhā ເປັນຕົ້ນ - ດ້ວຍສູດ 'ນາມມາທີຫິ' ຫຼັງຈາກ ammā, annā, ambā ທັງຫຼາຍ, ເມື່ອບໍ່ມີການແປງ ຄະ ເປັນ ເອ.

---

รสฺโส วา.

ແປງ ເປັນລັດສະ ບາງ.

---

อมฺมาทินํ เค รสฺโส วา โหติ-อมฺม, อมฺมา อิจฺจาทิ-เสสํกญฺญาว-สหาปริสาหิ สฺมิโน’’ติ สภาปริสายา’’ติ ตึ วา โหติ ‘‘โฆสฺส’’ มิจฺจาทินา รสฺเส-สหตึ-อญฺญตฺร-สหายํ, สหาย-ปริสตึ, ปริสายํ, ปริสาย.

ໃນເພາະ ເຄ ວິພັດ, ແປງ ອັກສອນທ້າຍຂອງ ອຳມາ ເປັນຕົ້ນ ເປັນລັດສະ ບາງ, ເປັນ amma, ammā ເປັນຕົ້ນ - ທີ່ເຫຼືອເໝືອນ kaññā - ຫຼັງຈາກ ສະຫາ ແລະ ປະຣິສາ ທັງຫຼາຍ, ແປງ ສະມິງ ເປັນ ຕິງ ບາງ, ເມື່ອມີການເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະ ດ້ວຍສູດ 'ໂຄສສະ' ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ sahatiṃ - ໃນບ່ອນອື່ນ, ເປັນ sahāyaṃ, sahāya - parisatiṃ, parisāyaṃ, parisāya.

---

อาการนฺตํ.

ອາການັນ.

---

มติ-โยมฺหิ-

ມະຕິ - ໃນເພາະ ໂຍ ວິພັດ -

---

ปิตฺถิยํ.

ມີຊື່ວ່າ ປະ ໃນອິຕຖີລີງ.

---

อิตฺถิยํ วตฺตมานสฺส นามสฺสนฺเต วตฺตมานา อิวณฺณุวณฺณา ปสญฺญา โหนฺติ.

ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ທີ່ຢູ່ທ້າຍນາມສັບ ທີ່ເປັນໄປໃນອິຕຖີລີງ ມີຊື່ວ່າ ປະ.

---

เยปสฺสวณฺณสฺส.

ໃນເພາະ ຍະ, ລຶບ ອິວັນນະ ຂອງ ປະ.

---

ปสญฺญสฺส อิวณฺณสฺส โลโป วา โหติ ยกาเร-วจตฺถิตวิ ภาสายํ-มตฺโย-อญฺญตฺร-ชนฺตฺวาทินา วา โยโลเป-มตี, มติโย-(โภ)มติ, มตฺโย, มติ, มติโย-มตึ, มตฺโย, มตี, มติโย ‘‘ฆป’’อิจฺจาทินา ยาเทเส-มตฺยา, มติยา, มตีหิ, มติหิ-มตฺยา, มติยา, มตีนํ-สฺมิมฺหิ-มตฺยํ, มติยํ, มตฺยา, มติยา, มตีสุ-เอวํ กิตฺติ กนฺติ ตนฺติปฺปภุตโย-รตฺติยา สฺมิโน ‘‘รตฺยาทีหิโว สฺมิโน’’รตฺยาทีหิโว สฺมิโน’’ติ โฏ วา-รตฺเต-อญฺญตฺร-รตฺยํ, รตฺติยํ, รตฺยา, รตฺติยา-เสสํ มติยา สมํ.

ລຶບ ອິວັນນະ ຂອງ ສັບທີ່ມີຊື່ວ່າ ປະ ບາງ ໃນເພາະ ຍະ ອັກສອນ, ດ້ວຍອຳນາດ ວະວັດຖິຕະວິພາສາ, ເປັນ matyo - ໃນບ່ອນອື່ນ, ລຶບ ໂຍ ບາງ ດ້ວຍສູດ 'ຊັນຕວາທິ...' ເປັນ matī, matiyo - (ແນ່) mati, matyo, mati, matiyo - matiṃ, matyo, matī, matiyo - ແປງ ເປັນ ຍາ ດ້ວຍສູດ 'ຄະປະ...' ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ matyā, matiyā, matīhi, matihi - matyā, matiyā, matīnaṃ - ໃນເພາະ ສະມິງ ວິພັດ, ເປັນ matyaṃ, matiyaṃ, matyā, matiyā, matīsu - ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ kitti, kanti, tanti ເປັນຕົ້ນ - ຫຼັງຈາກ ratti, ແປງ ສະມິງ ເປັນ ໂຕະ ບາງ ດ້ວຍສູດ 'ຣັຕຍາທີຫິ ໂວ ສະມິໂນ', ເປັນ ratte - ໃນບ່ອນອື່ນ, ເປັນ ratyaṃ, rattiyaṃ, ratyā, rattiyā - ທີ່ເຫຼືອເໝືອນ mati.

---

อิการนฺตํ.

ອິການັນ.

---

ทาสี, ทาสฺโย, ทาสี, ทาสิโย-(โภ)ทาสิ, ทาสี, ทาสฺโย, ทาสี, ทาสิโย.

dāsī, dāsyo, dāsī, dāsiyo - (ແນ່) dāsi, dāsī, dāsyo, dāsī, dāsiyo.

---

ยํ ปีโต.

ແປງ ອັງ ເປັນ ຍັງ ຫຼັງຈາກ ອີການັນ ທີ່ເປັນ ປະ.

---

ปสญฺญิโต อํวจนสฺส ยํ วา โหติ-ทาสฺยํ, ทาสิยํ, ทาสึ, ทาสฺโย, ทาสี, ทาสิโย-ทาสฺยา, ทาสิยา, ทาสีหิ, ทาสีภิ-ทาสฺยา, ทาสิยา, ทาสีนํ-ทาสฺยํ, ทาสิยํ, ทาสฺยา, ทาสิยา, ทาสีสุ-เอวโมสธี โปกฺขรณี อาทโย-นทิสทฺทา โยสุ-

ແປງ ອັງ ວິພັດ ເປັນ ຍັງ ບາງ, ເປັນ dāsyaṃ, dāsiyaṃ, dāsiṃ, dāsyo, dāsī, dāsiyo - dāsyā, dāsiyā, dāsīhi, dāsībhi - dāsyā, dāsiyā, dāsīnaṃ - dāsyaṃ, dāsiyaṃ, dāsyā, dāsiyā, dāsīsu - ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ osadhī, pokkharaṇī ເປັນຕົ້ນ - ຫຼັງຈາກ ນະທີ ສັບ ໃນເພາະ ໂຍ ວິພັດ -

---

นชฺชา โยสฺวาม.

ແປງ ນະທີ ພ້ອມກັບ ໂຍ ເປັນ ນັດຊາ ບາງ.

---

โยสุ นทิสทฺทสฺส อาม วา โหติ-สจ.

ໃນເພາະ ໂຍ ວິພັດ, ແປງ ນະທີ ສັບ ເປັນ ອາທະ ບາງ, ພ້ອມກັບ ຈະ ອັກສອນ.

---

มนุพนฺโธ สรานมนฺตา ปโร.

ມະ ອັກສອນ ທີ່ມີອະນຸພັນ ຍ່ອມຢູ່ຫຼັງຈາກສະຫຼະທ້າຍ.

---

มกาโรนุพนฺโธ ยสฺส โส สรานมนฺตา สรา ปโร โหตี’ติ อีการา ปโร-‘‘ยวา สเร’’ติ ยกาเร ทสฺส จวคฺโค ยสฺส ปุพฺพ รูปํ-นชฺชาโย-อญฺญตฺร-วา ปโลปโยโลเปสุ-นชฺโช, นที, นทิโย อิจฺจาทิ.

ມະ ອັກສອນ ທີ່ມີອະນຸພັນ ຍ່ອມຢູ່ຫຼັງຈາກສະຫຼະທ້າຍ ຄື ຫຼັງຈາກ ອີກາຣະ - ເມື່ອແປງ ເປັນ ຍະ ດ້ວຍສູດ 'ຍະວາ ສະເຣ', ແປງ ທະ ເປັນ ຈະວັກຄະ ແລະ ເຮັດເປັນປຸບພະຮູບ, ເປັນ najjāyo - ໃນບ່ອນອື່ນ, ເມື່ອລຶບ ປະ ແລະ ໂຍ ບາງ, ເປັນ najjo, nadī, nadiyo ເປັນຕົ້ນ.

---

อีการนฺตํ.

ອີການັນ.

---

ยาคุ, ยาคุ, ยาคุโย-(โภ)ยาคุ, ยาคุ, ยาคุโย-ยาคุํ, ยาคุ, ยาคุโย-ยาคุยา, ยาคุหิ, ยาคุภิ-ยาคุยา, ยาคุนํ-ยาคุยํ, ยาคุยา, ยาคุสุ-เอวํ เธนุ สสฺสุ ปิยงฺคุปฺปภุตโย-มาตุ ธีตุ ทุหิตุ สทฺทา ปิตุสทฺทสมา-สโลปาภาวปกฺเข ยาเทเส มาตุสทฺทสฺส ปน ‘‘เย ปสฺสา’’ติ โยควิภาคา วา ปโลโป-มตฺยา, มาตุยา.

yāgu, yāgu, yāguyo - (ແນ່) yāgu, yāgu, yāguyo - yāguṃ, yāgu, yāguyo - yāguyā, yāguhi, yāgubhi - yāguyā, yāgunaṃ - yāguyaṃ, yāguyā, yāgusu - ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ dhenu, sassu, piyaṅgu ເປັນຕົ້ນ - ສ່ວນ ມាតុ, ທິຕຸ, ທຸຫິຕຸ ສັບ ເໝືອນກັບ ປິຕຸ ສັບ - ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ມີການລຶບ ສະ ວິພັດ ແລ້ວແປງ ເປັນ ຍາ, ສ່ວນ ມាតុ ສັບ ລຶບ ປະ ບາງ ດ້ວຍການແບ່ງສູດ 'ເຍ ປັສສາ', ເປັນ matyā, mātuyā.

---

อุการนฺตํ.

ອຸການັນ.

---

วธู, วธู, วธุโย-(โภ)วธุ, วธุ, วธุโย-วธุํ, วธู, วธุโย-วธุยา, วธูหิ, วธูภิ-วธุยา, วธูนํ-วธุยํ, วธุยา, วธูสุ-เอวํ ชมฺพุ วาโมรู สรภุ อาทโย.

vadhū, vadhū, vadhuyo - (ແນ່) vadhu, vadhu, vadhuyo - vadhuṃ, vadhū, vadhuyo - vadhuyā, vadhūhi, vadhūbhi - vadhuyā, vadhūnaṃ - vadhuyaṃ, vadhuyā, vadhūsu - ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ jambu, vāmorū, sarabhu ເປັນຕົ້ນ.

---

อูการนฺตํ.

ອູການັນ.

---

โค อิจฺจาทิ ปุเมน สมํ.

ໂຄ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບ ປຸລລິງ.

---

อิตฺถิลิงฺคํ.

ອິຕຖີລີງ.

---

จิตฺตสิ.

ຈິດຕະ - ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ -

---

อํ นปุํสเก.

ແປງ ເປັນ ອັງ ໃນນະປຸງສະກະລີງ.

---

อการนฺตโต นามสฺมา สิสฺส อํ โหติ นปุํสกลิงฺเค-มิตฺตํ-โยมฺหิ.

ຫຼັງຈາກນາມສັບອະການັນ, ແປງ ສິ ວິພັດ ເປັນ ອັງ ໃນນະປຸງສະກະລີງ, ເປັນ mittaṃ - ໃນເພາະ ໂຍ ວິພັດ -

---

โยนนฺติ.

ແປງ ໂຍ ທັງຫຼາຍ ເປັນ ນິ.

---

อการนฺตโต นามสฺมา โยนํ นี โหติ นปุํสเก’ติ นิ อาเทโส.

ຫຼັງຈາກນາມສັບອະການັນ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ທັງຫຼາຍ ເປັນ นິ ໃນນະປຸງສະກະລີງ, ຄືການແປງ ເປັນ ນິ.

---

นีนํ วา.

ແປງ ນິ ທັງຫຼາຍ ເປັນ ອາ ບາງ.

---

อการนฺตโต นามสฺมา นีนํ ฏาเฏ วา โหนฺติ ยถากฺกมํ-จิตฺตา, อญฺญตฺร-‘‘โยโลปนีสุ ทีโฆ’’ติทีเฆ-จิตฺตานิ-(โภ) จิตฺต, จิตฺตา, จิตฺตา, จิตฺตานิ-จิตฺตํ, จิตฺเต, จิตฺตานิ-จิตฺเตเนจฺจาทิ พุทฺธสทฺทสมํ-เอวํ ปานทานปฺปภุตโย-เอกจฺจาทินํ ตุ ปฐมานิมฺหิ วิเสโส.

ຫຼັງຈາກນາມສັບອະການັນ, ແປງ ນິ ທັງຫຼາຍ ເປັນ ອາ ແລະ ເອ ບາງ ຕາມລຳດັບ, ເປັນ cittā - ໃນບ່ອນອື່ນ, ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນທີຄະ ດ້ວຍສູດ 'ໂຍໂລປະນີສຸ ທີໂຄ', ເປັນ cittāni - (ແນ່) citta, cittā, cittā, cittāni - cittaṃ, citte, cittāni - cittena ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບ ພຸດທະ ສັບ - ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ pāna, dāna ເປັນຕົ້ນ - ແຕ່ມີຄວາມພິເສດໃນ ປະຖະມາ ວິພັດ ແລະ ອານິ ວິພັດ ຂອງ ekacca ເປັນຕົ້ນ.

---

น นิสฺส ฏา.

ບໍ່ແປງ ນິ ເປັນ ອາ.

---

เอกจฺจาทีหิ ปรสฺส นิสฺส ฏา น โหติ-เอกจฺจานิ, ปฐมานิ-ปทาทีหิ นาสฺมึสุ.

ຫຼັງຈາກ ekacca ເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ແປງ ນິ ວິພັດ ເປັນ ອາ, ເປັນ ekaccāni, paṭhamāni - ຫຼັງຈາກ pada ເປັນຕົ້ນ ໃນເພາະ ນາ ແລະ ສະມິງ ວິພັດ.

---

นาสฺส สา.

ແປງ ນາ ເປັນ ສາ ບາງ.

---

ปทาทิหิ นาสฺส สา โหติ วา-ปทสา, ปเทส-พิลสา, พิเลน.

ຫຼັງຈາກ pada ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ນາ ວິພັດ ເປັນ ສາ ບາງ, ເປັນ padasā, padesa - bilasā, bilena.

---

ปทาทิหิ สิ.

ແປງ ສະມິງ ເປັນ ສິ ບາງ ຫຼັງຈາກ pada ເປັນຕົ້ນ.

---

เอหิ สฺมิโน สิ โหติ วา-ปทสิ, ปเท, ปทมฺหิ, ปทสฺมึ-กมฺม สทฺทโต นาสฺส‘‘นาสฺเสโน’’ติ เอโน วา-กมฺเมน-อญฺญตฺร ปุมาทินา วา อุตฺเต-กมฺมุนา, กมฺมนา-อิมินาว สสฺมาสุ อุตฺตํ-ตสฺส ลสญฺญายํ-สสฺมานํ ยถาโยคํ โนนา นิจฺจํ-ววตฺถิตวิภาสายํ-กมฺมุโน, กมฺมสฺส-กมฺมุนา, กมฺมา, กมฺมมฺหา, กมฺมสฺมา-‘‘กมฺมาทิโต’’ติ สฺมิโน วา นิมฺหิ-กมฺมนิ, กมฺเม, กมฺมมฺหิ, กมฺมสฺมึ-เสสํ จิตฺตสมํ-จมฺม เวสฺม ภสฺมาทโย กมฺมสฺมา อุตฺตโตญฺญตฺร-คจฺฉนฺตสิ-‘‘นฺตสฺสํ’’ติ วา อมฺหิสิโลโป-คจฺฉํ-อญฺญตฺร สิสฺส อํ-คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺตา คจฺฉนฺตานิ-(โภ)คจฺฉ, คจฺฉา, คจฺฉํ, คจฺฉนฺตา, คจฺฉนฺตานิ-คจฺฉํ, คจฺฉนฺตํ, คจฺฉนฺเต, คจฺฉนฺตานิ-นาทิสุ ปุลฺลิงฺคสฺมํ-เอวํ ยชนฺต วชนฺตาทโย.

ຫຼັງຈາກສັບເຫຼົ່ານີ້, ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ສິ ບາງ, ເປັນ padasi, pade, padamhi, padasmiṃ - ຫຼັງຈາກ kamma ສັບ, ແປງ ນາ ວິພັດ ເປັນ ເອານະ ບາງ ດ້ວຍສູດ 'ນາສເສໂນ', ເປັນ kammena - ໃນບ່ອນອື່ນ, ເມື່ອແປງ ເປັນ ອຸ ບາງ ດ້ວຍສູດ 'ปຸມາທິນາ...', ເປັນ kammunā, kammanā - ດ້ວຍສູດນີ້ເອງ ເຮັດໃຫ້ເປັນ ອຸ ໃນເພາະ ສະ ແລະ ສະມາ ວິພັດ - ເມື່ອມີຊື່ວ່າ ລະ, ແປງ ສະ ແລະ ສະມາ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ແລະ ນາ ຕາມສົມຄວນ ເປັນນິດ - ດ້ວຍອຳນາດ ວະວັດຖິຕະວິພາສາ, ເປັນ kammuno, kammassa - kammunā, kammā, kammamhā, kammasmā - ດ້ວຍສູດ 'ກັມມາທິໂຕ', ແປງ ສະມິງ ເປັນ ນິ ບາງ, ເປັນ kammani, kamme, kammamhi, kammasmiṃ - ທີ່ເຫຼືອເໝືອນ citta - ສ່ວນ camma, vesma, bhasma ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອບໍ່ມີການແປງ ເປັນ ອຸ ຫຼັງຈາກ kamma ສັບ - ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ ຫຼັງຈາກ gacchant ສັບ, ລຶບ ສິ ວິພັດ ບາງ ດ້ວຍສູດ 'ນຕັສສັງ', ເປັນ gacchaṃ - ໃນບ່ອນອື່ນ, ແປງ ສິ ເປັນ ອັງ, ເປັນ gacchantaṃ, gacchantā, gacchantāni - (ແນ່) gaccha, gacchā, gacchaṃ, gacchantā, gacchantāni - gacchaṃ, gacchantaṃ, gacchante, gacchantāni - ໃນເພາະ ນາ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບ ປຸລລິງ - ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ yajanta, vajanta ເປັນຕົ້ນ.

---

อการนฺตํ.

ອະການັນ.

---

อฏฺฐิ

ອັດຖິ.

---

ฌลา วา.

ຫຼື ຫຼັງຈາກ ຊະ ແລະ ລະ (ອິ, ອີ, ອຸ, ອູ).

---

ฌลโต โยนํ นิ โหติ วา นปุํสกลิงฺเค-อฏฺฐินิ-โย โลปทิเฆสุ-อฏฺฐิ-(โภ)อฏฺฐิ, อฏฺฐีนิ, อฏฺฐี-อฏฺฐึ, อฏฺฐินิ, อฏฺฐิ = ตติยาทิสุ มุนิสทฺทสมํ-เอวมจฺฉิ อกฺขิ ทธิ สตฺถิ อาทโย.

ໃນນະປຸງສະກະລິງ, ຫຼັງຈາກ ຊະ ແລະ ລະ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ນິ ບາງ, ເຊັ່ນ aṭṭhīni (ອັດຖີນິ). ໃນເມື່ອມີການລຶບ ໂຍ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ aṭṭhi (ອັດຖິ), (ໂພ) aṭṭhi (ອັດຖິ), aṭṭhīni (ອັດຖີນິ), aṭṭhī (ອັດຖີ), aṭṭhiṃ (ອັດຖິງ), aṭṭhīni (ອັດຖີນິ), aṭṭhi (ອັດຖິ). ໃນວິພັດທັງຫຼາຍ ມີຕະຕິຍາວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບ ມຸນິສັບ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ acchi (ອັດສິ), akkhi (ອັກຂິ), dadhi (ທະທິ), satthi (ສັດຖິ) ເປັນຕົ້ນ.

---

อิการนฺตํ.

ຈົບ ອິການັນ.

---

ทณฺฑี-‘‘เอกวจเน’’จฺจาทินา รสฺโส-สิโลโป-ทณฺฑีนิ, ททฺธี-(โภ)ทณฺฑิ, ทณฺฑี, ทณฺฑีนิ, ททฺธี-ทณฺฑินํ,ทณฺฑึ, ทณฺฑีนิ, ทณฺฑี-เสสํ ปุลฺลิงฺคสฺมํ-เอวํ สุขการี สีฆยายี อาทโย.

ທັນທີສັບ (daṇḍī), ເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະດ້ວຍສູດ “ເອກະວະຈະເນ” ເປັນຕົ້ນ, ແລ້ວລຶບ ສິ ວິພັດ, ເປັນ daṇḍīni (ທັນທີນິ), daṇḍī (ທັນທີ), (ໂພ) daṇḍi (ທັນທິ), daṇḍī (ທັນທີ), daṇḍīni (ທັນທີນິ), daṇḍີ (ທັນທີ), daṇḍinaṃ (ທັນທິນັງ), daṇḍiṃ (ທັນທິງ), daṇḍīni (ທັນທີນິ), daṇḍī (ທັນທີ). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບໃນປຸລິງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ sukhakārī (ສຸຂະກາຣີ), sīghayāyī (ສີຄະຍາຍີ) ເປັນຕົ້ນ.

---

อีการนฺตํ.

ຈົບ ອີການັນ.

---

จกฺขุ, จกฺขุนิ, จกฺขุ-อฏฺฐิสทฺทสม-เอวมายุ มธุ มตฺถุ ธนุ จิตฺตคุปฺปภุตโย-อายุสาติ โกธาทิตฺตา นาสฺส สา วา-อมฺพุสทฺทา สฺมิโน‘‘อมฺพวาทีหี’’ติ วา นิ อาเทสา-อมฺพุนิ, อมฺพุมฺหิ, อมฺพุสฺมึ.

cakkhu (ຈັກຂຸ), cakkhūni (ຈັກຂູນິ), cakkhu (ຈັກຂຸ), ເໝືອນກັບ ອັດຖິສັບ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ āyu (ອາຍຸ), madhu (ມະທຸ), matthu (ມັດຖຸ), dhanu (ທະນຸ), cittagu (ຈິດຕະຄຸ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ āyusā ເປັນຕົ້ນ ເພາະຈັດເຂົ້າໃນ ໂກທາທິຄະນະ ຈຶ່ງແປງ ນາ ເປັນ ສາ ບາງ. ຈາກ ອຳພຸສັບ (ambusadda), ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ນິ ບາງ ດ້ວຍສູດ “ອຳພະວາທີຫິ...” ເປັນ ambuni (ອຳພຸນິ), ambumhi (ອຳພຸມຫິ), ambusmiṃ (ອຳພຸສະມິງ).

---

คุณวนฺตุสิ.

ຄຸນະວັນຕຸ ສັບ ກັບ ສິ ວິພັດ.

---

อทฺธํนปุํสเก.

ແປງ ນຕຸ (ntu) ເປັນ ອັດທັງ (addhaṃ) ໃນນະປຸງສະກະລິງ.

---

นฺตุสฺส อทฺธํ โหติ สิมฺหิ นปุํสเก-คุณวํ, คุณวนฺตํ-โยมฺหิ-‘‘ยวาโทนฺตุสฺสา’’ติ อกาเร‘‘โยนํ นี’’ติ นิ ตสฺส วา ฏาเทเส-คุณวนตานิจฺจาทิ-คจฺฉนฺตสมํ-เอวํ ยสวนฺตุ ธนวนฺตุ โคมนฺตฺวาทโย.

ແປງ ນຕຸ ປັດໄຈ ເປັນ ອັດທັງ ໃນເມື່ອມີ ສິ ວິພັດ ໃນນະປຸງສະກະລິງ, ເປັນ guṇavā (ຄຸນະວາ), guṇavantaṃ (ຄຸນະວັນຕັງ). ໃນເມື່ອມີ ໂຍ ວິພັດ, ເມື່ອແປງ ນຕຸ ເປັນ ອະ ດ້ວຍສູດ “ຍະວາໂທນຕຸສສະ...” ແລ້ວແປງ ໂຍ ເປັນ ນິ ດ້ວຍສູດ “ໂຍນັງ ນິ” ຫຼື ແປງ ໂຍ ນັ້ນ ເປັນ ຕາ ບາງ, ເປັນ guṇavantāni (ຄຸນະວັນຕານິ) ເປັນຕົ້ນ, ເໝືອນກັບ ຄັດສັນຕະສັບ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ yasavantu (ຍະສະວັນຕຸ), dhanavantu (ທະນະວັນຕຸ), gomantu (ໂຄມັນຕຸ) ເປັນຕົ້ນ.

---

อุการนฺตํ.

ຈົບ ອຸການັນ.

---

โคตฺรภุ, โคตฺรภุติ, โคตฺรภุ-(โภ)โคตฺรภุ, โคตฺรภุนิ, โคตฺรภุ-โคตฺรภุํ, โคตฺรภุติ, โคตฺรภุ-โคตฺรภุนา อิจฺจาทิ ปุลฺลิงฺเค เวสฺสภุสทฺทสมํ-เอวํ อภิภุ สยมภุ ธมฺมญฺญ อาทโย.

gotrabhū (ໂຄຕະຣະພູ), gotrabhūni (ໂຄຕະຣະພູນິ), gotrabhū (ໂຄຕະຣະພູ), (ໂພ) gotrabhū (ໂຄຕະຣະພູ), gotrabhūni (ໂຄຕະຣะພູນິ), gotrabhū (ໂຄຕະຣະພູ), gotrabhūṃ (ໂຄຕະຣະພູງ), gotrabhūni (ໂຄຕະຣະພູນິ), gotrabhū (ໂຄຕະຣະພູ), gotrabhūnā (ໂຄຕະຣະພູນາ) ເປັນຕົ້ນ, ໃນປຸລິງ ເໝືອນກັບ ເວສສະພູສັບ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ abhibhū (ອະພິພູ), sayambhū (ສະຍຳພູ), dhammaññū (ທຳມັນຍູ) ເປັນຕົ້ນ.

---

อูการนฺตํ-นปุํสกลิงฺคํ.

ຈົບ ອູການັນ ນະປຸງສະກະລິງ.

---

อถ สพฺพาทีนํ รูปนโย นิทฺทิสียเต-สพฺพ กตร กตม อุภย อิตร อญฺญ อญฺญตร อญฺญตม ปุพฺพ ปราปร ทกฺขิณุตฺตราธ รานิววตฺถายมสญฺญายํ-ย ตฺย ต เอต อิม อมุ กึ เอก ตุมฺหอมฺห อิจฺเจเต สพฺพาทโย-สพฺโพ.

ຕໍ່ໄປນີ້ ຈະສະແດງວິທີການສຳເລັດຮູບຂອງ ສັບພະສັບ ເປັນຕົ້ນ: sabba (ສັບພະ), katara (ກະຕະຣະ), katama (ກະຕະມະ), ubhaya (ອຸພະຍະ), itara (ອິຕະຣະ), añña (ອັນຍະ), aññatara (ອັນຍະຕະຣະ), aññatama (ອັນຍະຕະມະ), pubba (ປຸບພະ), para (ປະຣະ), apara (ອະປະຣະ), dakkhiṇa (ທັກຂິມະ), uttara (ອຸດຕະຣະ), adhara (ອະທະຣະ) (ໃນອັດທີ່ບໍ່ກຳນົດແນ່ນອນ ແລະ ບໍ່ແມ່ນຊື່ສະເພາະ), ya (ຍະ), tya (ຕະຍະ), ta (ຕະ), eta (ເອຕະ), ima (ອິມະ), amu (ອະມຸ), kiṃ (ກິງ), eka (ເອກະ), tumha (ຕຸມຫະ), amha (ອຳຫະ) ເຫຼົ່ານີ້ ເອີ້ນວ່າ ສັບພະທິສັບ, ເປັນ sabbo (ສັບໂພ).

---

โยนเมฏ.

ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ເອ.

---

อการนฺเตหิ สพฺพาทิหิ โยนเมฏ โหติ-สพฺเพ-เอวมาลปน ทุติยาโยสุ.

ຫຼັງຈາກ ສັບພະທິສັບ ທີ່ເປັນ ອະການັນ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ເອ, ເປັນ sabbe (ສັບເພ), ເຊັ່ນດຽວກັນໃນ ອາລັດປະນະ ແລະ ທຸຕິຍາວິພັດ.

---

สพฺพาทีนํ นมฺหิ จ.

ແລະ (ແປງ ອະ ເປັນ ເອ) ຂອງ ສັບພະທິສັບ ໃນເມື່ອມີ ນັງ ວິພັດ.

---

อการนฺตานํ สพฺพาทีนํ เอ โหติ นมฺหิ สุหิสุ จ.

ແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ສັບພະທິສັບ ເປັນ ເອ ໃນເມື່ອມີ ນັງ, ສຸ ແລະ ຫິ ວິພັດ.

---

สํสานํ.

ແປງ ນັງ ວິພັດ ເປັນ ສັງ ແລະ ສານັງ.

---

สพฺพาทิโต นํวจนสฺส สํสานํ โหนฺติ-สพฺเพสํ, สพฺเพสานํ-เสสํ พุทฺธสมํ-อิตฺถิยํ ‘‘อิตฺถิยมตฺวา’’ติ อาปฺปจฺจเย สรโลเป จ กเต อาการสฺส ฆสญฺญายํ กญฺญาสทฺทสฺเสว รูปนโย, อยนฺตุ วิเสโส.

ຫຼັງຈາກ ສັບພະທິສັບ, ແປງ ນັງ ວິພັດ ເປັນ ສັງ (saṃ) ແລະ ສານັງ (sānaṃ), ເປັນ sabbesaṃ (ສັບເພສັງ), sabbesānaṃ (ສັບເພສານັງ). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ ພຸດທະສັບ. ໃນອິດຖີລິງ, ເມື່ອລົງ ອາ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດ “ອິດຖິຍະມັດຕະວັງ...” ແລະ ລຶບສະຫຼະໜ້າແລ້ວ, ຕັ້ງຊື່ ອາ ວ່າ ຄະ (gha), ມີວິທີການສຳເລັດຮູບ ເໝືອນກັບ ກັນຍາສັບ, ແຕ່ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງດັ່ງນີ້:

---

ฆปา สสฺส สฺสา วา.

ຫຼັງຈາກ ຄະ ແລະ ປາ, ແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ສສາ ບາງ.

---

สพฺพาทีนํ ฆปโต สสฺส สฺสา วา โหติ-‘‘โฆสฺส’’มิจฺจาทนา รสฺเส-สพฺพสฺสา. สพฺพาย-นมฺหิ-สพฺพาสํ. สพฺพาสานํ.

ຫຼັງຈາກ ຄະ ແລະ ປາ ຂອງ ສັບພະທິສັບ, ແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ສສາ ບາງ, ເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະດ້ວຍສູດ “ໂຄສສະ...” ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ sabbassā (ສັບພັດສາ), sabbāya (ສັບພາຍະ). ໃນເມື່ອມີ ນັງ ວິພັດ, ເປັນ sabbāsaṃ (ສັບພາສັງ), sabbāsānaṃ (ສັບພາສານັງ).

---

สฺมิโน สฺสํ.

ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ສສັງ ບາງ ຫຼັງຈາກ ຄະ ແລະ ປາ.

---

สพฺพาทินํ ฆปโต สฺมิโน สฺสํ วา โหติ-สพฺพสฺสํ, สพฺพายํ, สพฺพาย-นปุํสเก-สพฺพํ-โยสฺส นิมฺหิ-

ຫຼັງຈາກ ຄະ ແລະ ປາ ຂອງ ສັບພະທິສັບ, ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ສສັງ ບາງ, ເປັນ sabbassaṃ (ສັບພັດສັງ), sabbāyaṃ (ສັບພາຍັງ), sabbāya (ສັບພາຍະ). ໃນນະປຸງສະກະລິງ, ເປັນ sabbaṃ (ສັບພັງ). ໃນເມື່ອມີ ໂຍ ວິພັດ ແປງ ເປັນ ນິ:

---

สพฺพาทีหิ.

ຫຼັງຈາກ ສັບພະທິສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

สพฺพาทิหิ ปรสฺส นิสฺส ฏา น โหติ-สพฺพานิ-(โภ)สพฺพ, สพฺพา, สพฺพานิ-สพฺพํ, สพฺเพ, สพฺพานิ-นาทิสุ ปุเมว-กตราทโย ตโย ตีสุ ลิงฺเคสุ สพฺพสมา-เอวํ อิตร อญฺญสทฺทา-สฺสาสฺสํสุ วิเสโส.

ຫຼັງຈາກ ສັບພະທິສັບ, ບໍ່ມີການແປງ ນິ (ທີ່ແປງມາຈາກ ໂຍ) ເປັນ ຕາ, ເປັນ sabbāni (ສັບພານິ), (ໂພ) sabba (ສັບພະ), sabbā (ສັບພາ), sabbāni (ສັບພານິ), sabbaṃ (ສັບພັງ), sabbe (ສັບເພ), sabbāni (ສັບພານິ). ໃນວິພັດທັງຫຼາຍ ມີ ນາ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບໃນປຸລິງ. ສັບທັງ 3 ມີ ກະຕະຣະ ເປັນຕົ້ນ ໃນລິງທັງ 3 ເໝືອນກັບ ສັບພະສັບ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ itara (ອິຕະຣະ) ແລະ añña (ອັນຍະ) ສັບ, ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງໃນ ສະ (ssā) ແລະ ສະມິງ (ssaṃ) ວິພັດ.

---

สฺสํสฺสาสฺยาเยสฺวิตเรกญฺเญติมานมิ.

ແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ອິຕະຣະ, ເອກະ, ອັນຍະ, ເອຕະ, ອิມະ ສັບ ເປັນ ອິ ໃນເມື່ອມີ ສສັງ, ສສາ, ສສາຍະ, ເອສຸ ວິພັດ.

---

สฺสมาทิสุ อิตรเอกอญฺญเอต อิมฺैญฺเญสํ อิ โหติ-อิตริสฺสา, อิตริสฺสํ-อญฺญิสฺสา, อญฺญิสฺสํ-อญฺญตรอญฺญตมสทฺทา ลิงฺคตฺตเย สพฺพสมา-ปุพฺโพ-โย.

ໃນເມື່ອມີ ສສາ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ອະ ທີ່ສຸດຂອງ ອິຕະຣະ, ເອກະ, ອັນຍະ, ເອຕະ, ອິມະ ສັບ ເປັນ ອິ, ເປັນ itarissā (ອິຕະຣິສສາ), itarissaṃ (ອິຕະຣິສສັງ), aññissā (ອັນຍິສສາ), aññissaṃ (ອັນຍິສສັງ). ອັນຍະຕະຣະສັບ ແລະ ອັນຍະຕະມະສັບ ໃນລິງທັງ 3 ເໝືອນກັບ ສັບພະສັບ. ປຸບພະສັບ ກັບ ໂຍ ວິພັດ:

---

ปุพฺพาทีหิ ฉหิ.

ຫຼັງຈາກ ສັບທັງ 6 ມີ ປຸບພະ ເປັນຕົ້ນ.

---

เอเตหิ ฉหิ สวิสเย เอฏ วา โหติ’ติ โยสฺเสฏ-ปุพฺเพ, ปุพฺพา-(โภ)ปุพฺพ, ปุพฺพา, ปุพฺเพ, ปุพฺพา-ปุพฺพํ, ปุพฺเพ, ปุพฺพา-เสสํ สพฺพลิงฺเค สพฺพสมํ-เอวํ ปราทโย ปญฺจ-โย, ยา, ยมิจฺจาทิ สพฺพสมํ-ยาทินมาลปเน รูปํ น สมฺภวติ-ตฺยสิ.

ຫຼັງຈາກ ສັບທັງ 6 ເຫຼົ່ານີ້, ໃນວິພັດຂອງຕົນ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ເອ ບາງ, ເປັນ pubbe (ປຸບເພ), pubbā (ປຸບພາ), (ໂພ) pubba (ປຸບພະ), pubbā (ປຸບພາ), pubbe (ປຸບເພ), pubbā (ປຸບພາ), pubbaṃ (ປຸບພັງ), pubbe (ປຸບເພ), pubbā (ປຸບພາ). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ໃນທຸກລິງ ເໝືອນກັບ ສັບພະສັບ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສັບທັງ 5 ມີ ປະຣະ ເປັນຕົ້ນ. yo (ໂຍ), yā (ຍາ), yaṃ (ຍັງ) ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບ ສັບພະສັບ. ຍະສັບ ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີຮູບໃນ ອາລັດປະນະ. ຕະຍະສັບ ກັບ ສິ ວິພັດ:

---

ตฺยเตตานํ ตสฺส โส.

ແປງ ຕະ ຂອງ ຕະຍະ, ຕະ, ເອຕະ ສັບ ທີ່ບໍ່ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ ສະ ໃນເມື່ອມີ ສິ ວິພັດ.

---

ตฺยเตตานมนปุํสกานํ ตสฺส โส โหติ สิมฺหิ-สฺโย, สฺยาตฺยมิจฺจาทิ-โส.

ແປງ ຕະ ຂອງ ຕະຍະ, ຕະ, ເອຕະ ສັບ ທີ່ບໍ່ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ ສະ ໃນເມື່ອມີ ສິ ວິພັດ, ເປັນ syo (ສະໂຍ), syā (ສະຍາ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ so (ໂສ).

---

ต ตสฺส โน สพฺพาสุ.

ແປງ ຕະ ຂອງ ຕະສັບ ເປັນ ນະ ບາງ ໃນວິພັດທັງປວງ.

---

ตสทฺทสฺส ตสฺส โน วา โหติ สพฺพาสุ วิภตฺติสุ-เน, เต-นํ ตํ, เน, เต-เนน, เตน, เนหิ, เตหิ, เนภิ, เตภิ-

ແປງ ຕະ ຂອງ ຕະສັບ ເປັນ ນະ ບາງ ໃນວິພັດທັງປວງ, ເປັນ ne (ເນ), te (ເຕ), naṃ (ນັງ), taṃ (ຕັງ), ne (ເນ), te (ເຕ), nena (ເນນະ), tena (ເຕນະ), nehi (ເນຫິ), tehi (ເຕຫິ), nebhi (ເນພິ), tebhi (ເຕພິ).

---

ฏ สสฺมาสฺมึสฺสายสฺสํสฺสาสํมฺหามฺหิสฺมิมิมสฺส จ.

ແປງ ອິມະ ສັບ ແລະ ຕະ ຂອງ ຕະສັບ ເປັນ ຕະ (ṭa) ບາງ ໃນເມື່ອມີ ສະ, ສະມາ, ສະມິງ, ສສາ, ສສາຍະ, ສສັງ, ສສານັງ, ມຫາ, ມຫິ, ສະມິງ ວິພັດ.

---

สาทสฺวิมสฺส ตสทฺทตการสฺส จ โฏ วา โหติ-ปุพฺพสร โลเป-อสฺส, นสฺส, ตสฺส-เนสํ, เนสานํ, เตสํ, เตสานํ-อมฺหา, อสฺมา, นมฺหา, นสฺมา, ตมฺหา, ตสฺมา-อมฺหิ, อสฺมึ, นมฺหิ, นสฺมึ, ตมฺภิ, ตสฺมึ, เนสุ. เตสุ-อิตฺถิยํ-สา, นา, นาโย, ตา, ตาโย-นํ, ตํ, นา, นาโย, ตา, ตาโย-นามฺหิ กเต-

ແປງ ອິມະ ສັບ ແລະ ຕະ ຂອງ ຕະສັບ ເປັນ ຕະ (ṭa) ບາງ ໃນເມື່ອມີ ສະ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອລຶບສະຫຼະໜ້າແລ້ວ, ເປັນ assa (ອັດສະ), nassa (ນັດສະ), tassa (ຕັດສະ), nesaṃ (ເນສັງ), nesānaṃ (ເນສານັງ), tesaṃ (ເຕສັງ), tesānaṃ (ເຕສານັງ), amhā (ອຳຫາ), asmā (ອັດສະມາ), namhā (ນຳຫາ), nasmā (ນັດສະມາ), tamhā (ຕຳຫາ), tasmā (ຕັດສະມາ), amhi (ອຳຫິ), asmiṃ (ອັດສະມິງ), namhi (ນຳຫິ), nasmiṃ (ນັດສະມິງ), tamhi (ຕຳຫິ), tasmiṃ (ຕັດສະມິງ), nesu (ເນສຸ), tesu (ເຕສຸ). ໃນອິດຖີລິງ, ເປັນ sā (ສາ), nā (ນາ), nāyo (ນາຍໂຍ), tā (ຕາ), tāyo (ຕາຍໂຍ), naṃ (ນັງ), taṃ (ຕັງ), nā (ນາ), nāyo (ນາຍໂຍ), tā (ຕາ), tāyo (ຕາຍໂຍ). ເມື່ອມີ ນາ ວິພັດ:

---

สฺสา วา เตติมามูหิ.

ຫຼັງຈາກ ຕາ, ເອຕາ, ອິມາ, ອະມູ ສັບ ທີ່ຕັ້ງຊື່ວ່າ ຄະ ແລະ ປາ, ແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ສສາ ບາງ.

---

ฆปสญฺเญหิ ตา เอตา อิมา อมูหิ นาทนเมกสฺมึ สฺสา วา โหติ-วา ฏา เทเส-อสฺสา, นสฺสา, นาย.

ຫຼັງຈາກ ຕາ, ເອຕາ, ອິມາ, ອະມູ ສັບ ທີ່ຕັ້ງຊື່ວ່າ ຄະ ແລະ ປາ, ແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ສສາ ບາງ ໃນເອກະວະຈະນະ, ຫຼື ແປງ ເປັນ ຕະ (ṭa) ບາງ, ເປັນ assā (ອັດສາ), nassā (ນັດສາ), nāya (ນາຍະ).

---

ตาย วา.

ຫຼື ແປງ ຕະ ຂອງ ຕະສັບ ເປັນ ອິ ບາງ ໃນເມື່ອມີ ສສັງ, ສສາ, ສສາຍະ.

---

สฺสํสฺสาสฺสาเยสุ ตสฺส วา อิ โหติ-ติสฺสา, ตสฺสา, ตาย-นาหิ, นาภิ, ตาหิ, ตาภิ-สสฺส วา สฺสามฺหิ-อสฺสา, นสฺสา, ติสฺสา, ตสฺสา, สฺสาเทสาภาวปกฺเข.

ໃນເມື່ອມີ ສສັງ, ສສາ, ສສາຍະ, ແປງ ຕະ ຂອງ ຕະສັບ ເປັນ ອິ ບາງ, ເປັນ tissā (ຕິສສາ), tassā (ຕັດສາ), tāya (ຕາຍະ), nāhi (ນາຫິ), nābhi (ນາພິ), tāhi (ຕາຫິ), tābhi (ຕາພິ). ຫຼື ແປງ ສະ ເປັນ ສສາ, ເປັນ assā (ອັດສາ), nassā (ນັດສາ), tissā (ຕິສສາ), tassā (ຕັດສາ) ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ມີການແປງ ເປັນ ສສາ.

---

เตติมาโต สสฺส สฺสาย.

ຫຼັງຈາກ ຕາ, ເອຕາ, ອິມາ, ແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ສສາຍະ ບາງ.

---

ตา เอตา อิมาโต สสฺส สฺสาโย โหติ วา-อสฺสาย, นสฺสาย,

ຫຼັງຈາກ ຕາ, ເອຕາ, ອິມາ, ແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ສສາຍະ ບາງ, ເປັນ assāya (ອັດສາຍະ), nassāya (ນັດສາຍະ),

---

ติสฺสาย, ตสฺสาย-ทฺวิหิ มุตฺตปกฺเข-ตาย ตาย-นํวจนสฺส สมาเทเส ตการสฺส จ วา ฏาเทเส ‘‘สุนํหิสุ‘‘ติ ทีเฆ จ กเต-อาสํ, นาสํ, นาสานํ, ตาสํ, ตาสานํ-สตฺตมิยํ-อสฺสํ, อสฺสา, นสฺสํ, นสฺสา, นายํ, นาย, ติสฺสํ, ติสฺสา, ตสฺสํ, ตสฺสา, ตายํ, ตาย, นาสุ, ตาสุ-นปุํสเก-นํ, ตํ, นาติ, ตาติ, นํ, ตํ,เน, นา, นิ, เต, ตานิ-นาทิสุ ปุเมว-เอวเมตสทฺทสฺส ตีสุ ลิงฺเคสุ-ฏนาเทสาภาโว’ว วิเสโส-อิมสิ.

tissāya (ຕິສສາຍະ), tassāya (ຕັດສາຍະ). ໃນຝ່າຍທີ່ພົ້ນຈາກທັງສອງ, ເປັນ tāya (ຕາຍະ), tāya (ຕາຍະ). ເມື່ອແປງ ນັງ ວິພັດ ເປັນ ສັງ ແລະ ແປງ ຕະ ເປັນ ຕະ (ṭa) ບາງ, ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນທີຄະດ້ວຍສູດ “ສຸນັງຫິສຸ”, ເປັນ āsaṃ (ອາສັງ), nāsaṃ (ນາສັງ), nāsānaṃ (ນາສານັງ), tāsaṃ (ຕາສັງ), tāsānaṃ (ຕາສານັງ). ໃນສັດຕະມີວິພັດ, ເປັນ assaṃ (ອັດສັງ), assā (ອັດສາ), nassaṃ (ນັດສັງ), nassā (ນັດສາ), nāyaṃ (ນາຍັງ), nāya (ນາຍະ), tissaṃ (ຕິສສັງ), tissā (ຕິສສາ), tassaṃ (ຕັດສັງ), tassā (ຕັດສາ), tāyaṃ (ຕາຍັງ), tāya (ຕາຍະ), nāsu (ນາສຸ), tāsu (ຕາສຸ). ໃນນະປຸງສະກະລິງ, ເປັນ naṃ (ນັງ), taṃ (ຕັງ), nā (ນາ), tā (ຕາ), naṃ (ນັງ), taṃ (ຕັງ), ne (ເນ), nā (ນາ), ni (ນິ), te (ເຕ), tāni (ຕານິ). ໃນວິພັດທັງຫຼາຍ ມີ ນາ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບໃນປຸລິງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ເອຕະສັບ ໃນລິງທັງ 3, ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງພຽງແຕ່ ບໍ່ມີການແປງ ເປັນ ຕະ (ṭa) ແລະ ນະ (na). ອິມະສັບ ກັບ ສິ ວິພັດ:

---

สิมฺหิ นปุํสกสฺสายํ.

ແປງ ອິມະ ສັບ ທີ່ບໍ່ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ ອະຍັງ ໃນເມື່ອມີ ສິ ວິພັດ.

---

อิมสทฺทสฺสานปุํสกสฺสายํ โหติสิมฺหิ-อยํ, อิเม, อิมํ, อิเมนา.

ແປງ ອິມະ ສັບ ທີ່ບໍ່ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ ອະຍັງ ໃນເມື່ອມີ ສິ ວິພັດ, ເປັນ ayaṃ (ອະຍັງ), ime (ອິເມ), imaṃ (ອິມັງ), imena (ອິເມນາ).

---

นามฺหินิมิ.

ແປງ ອິມະ ສັບ ທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລິງ ເປັນ ອະນະ ແລະ ອິມິ ໃນເມື່ອມີ ນາ ວິພັດ.

---

อิมสทฺทสฺสานิตฺถิยํ นามฺหิ อนฺैมิจฺจาเทสา โหนฺติ-อเนน, อิมินา-หิ-

ແປງ ອິມະ ສັບ ທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລິງ ເປັນ ອະນະ ແລະ ອິມິ ໃນເມື່ອມີ ນາ ວິພັດ, ເປັນ anena (ອະເນນະ), iminā (ອິມິນາ). ຫຼັງຈາກນັ້ນ ມີ ຫິ ວິພັດ:

---

อิมสฺสา นิตฺถิยํ เฏ.

ແປງ ອິມະ ສັບ ທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລິງ ເປັນ ເອ ບາງ ໃນເມື່ອມີ ສຸ ແລະ ນັງ ວິພັດ.

---

อิมสทฺทสฺสานิตฺถิยํ เฏ โหติวา สุนํหิสุ-เอหิ, เอหิ, อิเมหิ, อิเมหิ-ส-ฏสสฺมาสฺมิ มิจฺจาทินา สพฺพสฺสิมสฺส วา ฏาเทเส-อสฺส, อิมสฺส, เอสํ, เอสานํ. อิเมสํ, อิเมสานํ-อมฺหา, อสฺมา, อิมมฺหา, อิมสฺมา-อมฺหิ, อสฺมึ, อิมมฺหิ, อิมสฺมึ, เอสุ, อิเมสุ-อิตฺถิยํ-อยํ, อิมา, อิมาโย-อิมํ, อิมา, อิมาโย-นา-‘‘สฺสา วา เตติมามูหี’’ติ สฺสา วา, ฏาเทเส สฺสมิจฺจาทินา อิ อา เทเส จ-อสฺสา, อิมิสฺสา-อญฺญตฺร = อิมาย, อิมาหิ, อิมาหิ-ส-อสฺสา, อิมิสฺสา, อสฺสาย, อิมิสฺสาย, อิมาย, นํวจนสฺส สมาเทเส อิมสฺส จ ฏาเทเส ‘‘สุนํหสู’’ติ ทีเฆ จ กเน-อาสํ, อิมายํ-สานมาเทเส-อิมาสานํ-สตฺตมิยํ-อสฺสํ, อิมิสฺสํ. อสฺสาย, อิมิสฺสาย, อิมายํ, อิมาย, อิมาสุ-นปุํสเก.

ແປງ ອິມະ ສັບ ທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລິງ ເປັນ ເອ ບາງ ໃນເມື່ອມີ ສຸ, ນັງ ແລະ ຫິ ວິພັດ, ເປັນ ehi (ເອຫິ), ehi (ເອຫິ), imehi (ອິເມຫິ), imehi (ອິເມຫິ). ໃນເມື່ອມີ ສະ ວິພັດ, ດ້ວຍສູດ “ຕະສະສະມາສະມິງ...” ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ອິມະ ສັບ ທັງໝົດ ເປັນ ຕະ (ṭa) ບາງ, ເປັນ assa (ອັດສະ), imassa (ອິມັດສະ), esaṃ (ເອສັງ), esānaṃ (ເອສານັງ), imesaṃ (ອິເມສັງ), imesānaṃ (ອິເມສານັງ), amhā (ອຳຫາ), asmā (ອັດສະມາ), imamhā (ອິມຳຫາ), imasmā (ອິມັດສະມາ), amhi (ອຳຫິ), asmiṃ (ອັດສະມິງ), imamhi (ອິມຳຫິ), imasmiṃ (ອິມັດສະມິງ), esu (ເອສຸ), imesu (ອິເມສຸ). ໃນອິດຖີລິງ, ເປັນ ayaṃ (ອະຍັງ), imā (ອິມາ), imāyo (ອິມາຍໂຍ), imaṃ (ອິມັງ), imā (ອິມາ), imāyo (ອິມາຍໂຍ). ໃນເມື່ອມີ ນາ ວິພັດ, ດ້ວຍສູດ “ສສາ ວາ ເຕຕິມາມູຫິ”, ແປງ ເປັນ ສສາ ບາງ, ແລະ ເມື່ອມີການແປງ ເປັນ ຕະ (ṭa) ແລະ ແປງ ເປັນ ອິ ດ້ວຍສູດ “ສສັງ...” ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ assā (ອັດສາ), imissā (ອິມິສສາ). ໃນບ່ອນອື່ນ, ເປັນ imāya (ອິມາຍະ), imāhi (ອິມາຫິ), imāhi (ອິມາຫິ). ໃນເມື່ອມີ ສະ ວິພັດ, ເປັນ assā (ອັດສາ), imissā (ອິມິສສາ), assāya (ອັດສາຍະ), imissāya (ອິມິສສາຍະ), imāya (ອິມາຍະ). ເມື່ອແປງ ນັງ ວິພັດ ເປັນ ສັງ ແລະ ແປງ ອິມະ ເປັນ ຕະ (ṭa) ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນທີຄະດ້ວຍສູດ “ສຸນັງຫິສຸ”, ເປັນ āsaṃ (ອາສັງ), imāyaṃ (ອິມາຍັງ), ຫຼື ເມື່ອແປງ ເປັນ ສານັງ, ເປັນ imāsānaṃ (ອິມາສານັງ). ໃນສັດຕະມີວິພັດ, ເປັນ assaṃ (ອັດສັງ), imissaṃ (ອິມິສສັງ), assāya (ອັດສາຍະ), imissāya (ອິມິສສາຍະ), imāyaṃ (ອິມາຍັງ), imāya (ອິມາຍະ), imāsu (ອິມາສຸ). ໃນນະປຸງສະກະລິງ:

---

อิมสฺสิทํ วา.

ແປງ ອິມະ ສັບ ເປັນ ອິທັງ ບາງ ໃນນະປຸງສະກະລິງ.

---

อํสิสุ สห เตหิ อิมสฺสิทํ วา โหติ นปุํสเก-อิทํ, อิมํ, อิมา, อิมานิ-อิทํ, อิมํ, อิเม, อิมานิ-ตติยาทิสุ ปุลฺลิงฺคสฺมํ-อมุสิ.

ໃນເມື່ອມີ ອັງ ແລະ ສິ ວິພັດ ພ້ອມກັບວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ແປງ ອິມະ ສັບ ເປັນ ອິທັງ ບາງ ໃນນະປຸງສະກະລິງ, ເປັນ idaṃ (ອິທັງ), imaṃ (ອິມັງ), imā (ອິມາ), imāni (ອິມານິ), idaṃ (ອິທັງ), imaṃ (ອິມັງ), ime (ອິເມ), imāni (ອິມານິ). ໃນວິພັດທັງຫຼາຍ ມີຕະຕິຍາວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບໃນປຸລິງ. ອະມຸສັບ ກັບ ສິ ວິພັດ:

---

มสฺสามุสฺส.

ແປງ ມະ ຂອງ ອະມຸສັບ ທີ່ບໍ່ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ ສະ ໃນເມື່ອມີ ສິ ວິພັດ.

---

อนปุํสกสฺสามุสฺส มการสฺส โส โภติ สิมฺหิ-อสุ-โย-

ແປງ ມະ ຂອງ ອະມຸສັບ ທີ່ບໍ່ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ ສະ ໃນເມື່ອມີ ສິ ວິພັດ, ເປັນ asu (ອະສຸ). ຫຼັງຈາກນັ້ນ ມີ ໂຍ ວິພັດ:

---

โลโป มุสฺมา.

ລຶບ ໂຍ ວິພັດ ຫຼັງຈາກ ອະມຸສັບ ບາງ ໃນປຸລິງ.

---

อมุสทฺทโต โยนํ โลโป วา โหติ ปุลฺลิงฺเค’ติ นิจฺจํโย โลเป ทิโฆ-อมุ-อมุํ, อมู-อมุนา, อมูหิ, อมูภิ-

ຫຼັງຈາກ ອະມຸສັບ, ລຶບ ໂຍ ວິພັດ ບາງ ໃນປຸລິງ, ເມື່ອລຶບ ໂຍ ແລ້ວ ໃຫ້ເຮັດເປັນທີຄະສະເໝີ, ເປັນ amū (ອະມູ), amuṃ (ອະມຸງ), amū (ອະມູ), amunā (ອະມູນາ), amūhi (ອະມູຫິ), amūbhi (ອະມູພິ).

---

น โน สสฺส.

ແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ແລະ ນະ ຫຼັງຈາກ ອະມຸສັບ.

---

อมุสฺมา สสฺส โน น โหติ-อมุสฺส, อมุสํ, อมุสานํ-อมุนา, อมุมฺหา, อมุสฺมา-อมุมฺหิ,อมุสฺมึ, อมุสุ-อิตฺถิยํ-อสุ, อมุ, อมุโย-

ຫຼັງຈາກ ອະມຸສັບ, ແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ແລະ ນະ, ເປັນ amussa (ອະມຸດສະ), amusaṃ (ອະມຸສັງ), amusānaṃ (ອະມຸສານັງ), amunā (ອະມູນາ), amumhā (ອະມຸມຫາ), amusmā (ອະມຸດສະມາ), amumhi (ອະມຸມຫິ), amusmiṃ (ອະມຸດສະມິງ), amusu (ອະມຸສຸ). ໃນອິດຖີລິງ, ເປັນ asu (ອະສຸ), amū (ອະມູ), amuyo (ອະມຸໂຍ).

---

อมุํ, อมู, อมุโย-นา-‘‘สฺสาวา, เตติมามูหี’’ติ สฺสา วา-อมุสฺสา, อมุยา, อมูหิ, อมูภิ-อมุสฺสา, อมุยา, อมุสํ, อมูสานํ-สตฺตมิยํอมุสฺสา. อมุสฺสํ. อมุยํ, อมุยา, อมุสุ-นปุํสเก-

amuṃ (ອະມຸງ), amū (ອະມູ), amuyo (ອະມຸໂຍ). ໃນເມື່ອມີ ນາ ວິພັດ, ດ້ວຍສູດ “ສສາ ວາ ເຕຕິມາມູຫິ”, ແປງ ເປັນ ສສາ ບາງ, ເປັນ amussā (ອະມຸດສາ), amuyā (ອະມຸຍະ), amūhi (ອະມູຫິ), amūbhi (ອະມູພິ), amussā (ອະມຸດສາ), amuyā (ອະມຸຍະ), amusaṃ (ອະມຸສັງ), amūsānaṃ (ອະມູສານັງ). ໃນສັດຕະມີວິພັດ, ເປັນ amussā (ອະມຸດສາ), amussaṃ (ອະມຸດສັງ), amuyaṃ (ອະມຸຍັງ), amuyā (ອະມຸຍະ), amusu (ອະມຸສຸ). ໃນນະປຸງສະກະລິງ:

---

อมุสฺสาทุํ.

ແປງ ອະມຸສັບ ເປັນ ອະທຸງ ບາງ ໃນນະປຸງສະກະລິງ.

---

อํสิสุ สห เตหิ อมุสฺส อทุํ โหติ วา นปุํสเก-อทุํ-อญฺญ

ໃນເມື່ອມີ ອັງ ແລະ ສິ ວິພັດ ພ້ອມກັບວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ແປງ ອະມຸສັບ ເປັນ ອະທຸງ ບາງ ໃນນະປຸງສະກະລິງ, ເປັນ aduṃ (ອະທຸງ). ໃນບ່ອນອື່ນ...

---

ตฺร สิโลเป-อมุ, อมุน, อมู, อทุํ, อมุํ, อมุนิ, อมู-เสสํ ปุเมว-กึสิ.

ໃນເມື່ອມີການລຶບ ສິ ວິພັດ, ເປັນ amu (ອະມຸ), amuni (ອະມຸນິ), amū (ອະມູ), aduṃ (ອະທຸງ), amuṃ (ອະມຸງ), amuni (ອະມຸນິ), amū (ອະມູ). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບໃນປຸລິງ. ກິງສັບ ກັບ ສິ ວິພັດ:

---

กิสฺส โก สพฺพาสุ.

ໃນວິບັດທັງປວງ ແປງ ກິສສ ເປັນ ໂກ.

---

สพฺพาสุ วิภตฺตีสุ กิสฺส โก โหติ-สิสฺโส-โก, เก, กํ, เก, เกน, กหิ, เกหิ.

ໃນວິບັດທັງປວງ ແປງ ກິສສ ເປັນ ໂກ, (ຕົວຢ່າງ) ເມື່ອລົງ ສິ ວິບັດ ເປັນ ໂກ, ເກ, ກັງ, ເກ, ເກນະ, ກະຫິ, ເກຫິ.

---

กิ สสฺมึสุ วา นิตฺถิยํ.

ໃນອະນິດຖີລີງ ແປງ ກິສສ ເປັນ ກິ ບາງເທື່ອ ໃນເພາະ ສະ ແລະ ສະມິງ ວິບັດ.

---

อนิตฺถิยํ กิสฺส กิ วา โหติ สสฺมึสุ-กิสฺส, กสฺส, เกสํ, เกสานํ, กมฺหา, กสฺมา, กิมฺหิ, กิสฺมึ, กมฺหิ, กสฺมึ, เกสุ-อิตฺถิยํ-กอาเทเส อการนฺตตฺตา อาปฺปจฺจโย-กา, กา, กาโย อิจฺจาทิ สพฺพาว-นปุํสเก.

ໃນອະນິດຖີລີງ ແປງ ກິສສ ເປັນ ກິ ບາງເທື່ອ ໃນເພາະ ສະ ແລະ ສະມິງ ວິບັດ, (ຕົວຢ່າງ) ກິສສ, ກັສສະ, ເກສັງ, ເກສານັງ, ກັມຫາ, ກັສມາ, ກิມຫິ, ກິສມິງ, ກັມຫິ, ກັສມິງ, ເກສຸ. ໃນອິຕຖີລີງ ເພາະແປງ ເປັນ ກະ ແລ້ວ ເປັນອະກາຣັນ ຈຶ່ງລົງ ອາ ປັດໄຈ ເປັນ ກາ, ກາ, ກາໂຍ ເປັນຕົ້ນ. ໃນນະປຸງສະກະລີງ ກໍເໝືອນກັນທັງໝົດ.

---

กิมํสิสุ สห นปุํสเก.

ໃນນະປຸງສະກະລີງ ແປງ ກິສສ ກັບທັງ ສິ ແລະ ອັງ ວິບັດ ເປັນ ກິງ.

---

อํสิสุ สห เตหิ กึสทฺทสฺส กึ โหติ นปุํสเก-กึ, กานิ, กึ, เก, กานิ-เกเนจฺจาทิ ปุเมว-เอกสทฺโท สงฺขฺยาตุลฺยญฺญา สหายวจโน-อตฺร สงฺขฺยาสทฺโท สํเขยฺยวาจิ-ยทา สงฺเขยฺย วาจี ตเทกวจนนฺโต อญฺญตฺร พหุวจนนฺโตปิ-เอโก เอกา เอกมิจฺจาทิ-สพฺพสมํ ติลิงฺเคสุ-สฺสาสฺสํสุ ปน-สฺสมาทินา อิมฺหิ เอกิสฺสา เอกิสฺสํ-ตุมฺห อมฺภสทฺทา อลิงฺคา-ตถา อุภ กติญฺจิ สทฺทา ปญฺจาทโย อฏฺฐารสนฺตา จ-ตุมฺหสิ อมฺหสิ.

ໃນເພາະ ອັງ ແລະ ສິ ວິບັດ ແປງ ກິສສັບ ກັບທັງວິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນ ກິງ ໃນນະປຸງສະກະລີງ, (ຕົວຢ່າງ) ກິງ, ການິ, ກິງ, ເກ, ການິ. ສ່ວນ ເກນະ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບປຸລີງ. ເອກະສັບ ມີອັດສັງຂຍາ (ຈຳນວນ), ຕຸລຍະ (ເທົ່າກັນ), ອັນຍະ (ອື່ນ) ແລະ ສະຫາຍະ (ເພື່ອນ). ໃນທີ່ນີ້ ສັງຂຍາສັບ ໝາຍເຖິງ ສັງເຂຍຍະ (ສິ່ງທີ່ນັບ). ເມື່ອໝາຍເຖິງ ສັງເຂຍຍະ ຈະເປັນເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໃນອັດອື່ນ ເປັນພະຫຸວະຈະນະໄດ້ຄືກັນ, (ຕົວຢ່າງ) ເອໂກ, ເອກາ, ເອກັງ ເປັນຕົ້ນ, ແຈກເໝືອນ ສັບພະສັບ ໃນລີງທັງສາມ. ແຕ່ໃນເພາະ ສະສາ ແລະ ສະສັງ ວິບັດ ດ້ວຍສູດ 'ສະມາທິນາ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ເອກິສສາ, ເອກິສສັງ. ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ເປັນອະລີງ (ບໍ່ມີລີງ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ອຸພະ, ກະຕິສັບ ແລະ ສັບຕັ້ງແຕ່ ປັນຈະ (ຫ້າ) ເຖິງ ອັດຖາຣະສະ (ສິບແປດ). ໃນເພາະ ຕຸມຫະ + ສິ, ອັມຫະ + ສິ.

---

ตุมฺหสฺส ตุวํ ตฺวมมฺหิ จ.

ແປງ ຕຸມຫະສັບ ກັບທັງ ສິ ແລະ ອັງ ວິບັດ ເປັນ ຕຸວັງ ແລະ ຕວັງ.

---

อมฺหิสิมฺหิ จ ตุมฺหสฺส สวิหตฺติสฺส ตุวํ ตฺวํ โหนฺติ-ตุวํ ตฺวํ.

ໃນເພາະ ອັງ ແລະ ສິ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕຸວັງ ແລະ ຕວັງ, (ຕົວຢ່າງ) ຕຸວັງ, ຕວັງ.

---

สิมฺหิ หํ.

ໃນເພາະ ສິ ວິບັດ ແປງ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ອະຫັງ.

---

สิมฺหิ อมฺหสฺส สวิภตฺติสฺส อหํ โหติ-อหํ-โย-ตุมฺเห.

ໃນເພາະ ສິ ວິບັດ ແປງ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ອະຫັງ, (ຕົວຢ່າງ) ອະຫັງ. ໃນເພາະ ໂຍ ວິບັດ ເປັນ ຕຸມເຫ.

---

มยมสมามฺหสฺส.

ແປງ ອັມຫະສັບ ກັບທັງ ໂຍ ວິບັດ ເປັນ ມະຍັງ, ອັສມາ ແລະ ອັມເຫ.

---

โยสฺวมฺหสฺส สวิภตฺติสฺส มยมสฺมา วา โหนฺติ ยถากฺกมํ-มยํ, อสฺมา, อมฺเห-อํ-ตุวํ. ตฺวํ.

Inເພາະ ໂຍ ວິບັດ ແປງ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ມະຍັງ, ອັສມາ ແລະ ອັມເຫ ຕາມລຳດັບ, (ຕົວຢ່າງ) ມະຍັງ, ອັສມາ, ອັມເຫ. ໃນເພາະ ອັງ ວິບັດ ເປັນ ຕຸວັງ, ຕວັງ.

---

อมฺหิ ตํ มํ ตวํ มมํ.

ໃນເພາະ ອັງ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕັງ, ມັງ, ຕວັງ, ມະມັງ ຕາມລຳດັບ.

---

อมฺหิ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตํ มํ ตวํ มมํ โหนฺติ ยถากฺกมํ-ตํ, ตวํ, มํ, มมํ.

ໃນເພາະ ອັງ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕັງ, ຕວັງ, ມັງ, ມະມັງ ຕາມລຳດັບ, (ຕົວຢ່າງ) ຕັງ, ຕວັງ, ມັງ, ມະມັງ.

---

ทุติเย โยมฺหิ วา.

ໃນເພາະ ທຸຕິຍາ ໂຍ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕຸມຫັງ, ຕຸມຫາກັງ, ອັມຫັງ, ອັມຫາກັງ ບາງເທື່ອ.

---

ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิหตฺตีนํ ปจฺเจกํ งํ งากํ วา โหนฺติ ทุติเย โยมฺหิ-ตุมฺหากํ ตุมฺเห, อมฺหํ, อมฺหากํ, อสฺมา, อมฺเห.

Inເພາະ ທຸຕິຍາ ໂຍ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ແຕ່ລະສັບ ເປັນ ຕຸມຫັງ, ຕຸມຫາກັງ ແລະ ອັມຫັງ, ອັມຫາກັງ ບາງເທື່ອ, (ຕົວຢ່າງ) ຕຸມຫາກັງ, ຕຸມເຫ, ອັມຫັງ, ອັມຫາກັງ, ອັສມາ, ອັມເຫ.

---

นาสฺมาสุ ตยา มยา.

ໃນເພາະ ນາ ແລະ ສະມາ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕະຍາ ແລະ ມະຍາ ຕາມລຳດັບ.

---

นาสฺมาสุ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตยา มยา โหนฺติ ยถากฺกมํ.

ໃນເພາະ ນາ ແລະ ສະມາ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕະຍາ ແລະ ມະຍາ ຕາມລຳດັບ.

---

ตยาตยินํ ตฺว วา ตสฺส.

ແປງ ຕະ ອັກສອນ ຂອງ ຕະຍາ ແລະ ຕະຍິ ເປັນ ຕວະ ບາງເທື່ອ.

---

ตุมฺหสฺส ตยาตยีนํ ตการสฺส ตฺว โหติ วา-ตฺวยา, ตยา, มยา, ตุมฺเหหิ, ตุมฺเหภิ. อมฺเหหิ, อมฺเหภิ.

ແປງ ຕະ ອັກສອນ ຂອງ ຕະຍາ ແລະ ຕະຍິ ຂອງຕຸມຫະສັບ ເປັນ ຕວະ ບາງເທື່ອ, (ຕົວຢ່າງ) ຕວະຍາ, ຕະຍາ, ມະຍາ, ຕຸມເຫຫິ, ຕຸມເຫພິ, ອັມເຫຫິ, ອັມເຫພິ.

---

ตว มม ตุยฺหํ มยฺหํ เส.

Inເພາະ ສະ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕວະ, ມະມະ, ຕຸຍຫັງ, ມັຍຫັງ ຕາມລຳດັບ.

---

เส ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สฺวิภตฺตีนํ ตว มม ตุยฺหํ มยฺหํ โหนฺติ ยถากฺกมํ-ตว ตุยฺหํ มม มยฺหํ.

ໃນເພາະ ສະ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕວະ, ມະມະ, ຕຸຍຫັງ, ມັຍຫັງ ຕາມລຳດັບ, (ຕົວຢ່າງ) ຕວະ, ຕຸຍຫັງ, ມະມະ, ມັຍຫັງ.

---

นํเสสฺว สมากํ มมํ.

ໃນເພາະ ນັງ ແລະ ສະ ວິບັດ ແປງ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ອັສມາກັງ ແລະ ມະມັງ ຕາມລຳດັບ.

---

นํเสสฺวมฺหสฺส สวิภตฺติสฺส อสฺมากํ มมํ โหนฺติ ยถากฺกมํ-มมํ.

ໃນເພາະ ນັງ ແລະ ສະ ວິບັດ ແປງ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ອັສມາກັງ ແລະ ມະມັງ ຕາມລຳດັບ, (ຕົວຢ່າງ) ມະມັງ.

---

งํ งากํ นมฺหิ.

ໃນເພາະ นັງ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕຸມຫັງ, ຕຸມຫາກັງ ແລະ ອັມຫັງ, ອັມຫາກັງ ຕາມລຳດັບ.

---

นมฺหิ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ งํ งากํ โหนฺติ ปจฺเจกํ-ตุมฺหํ ตุมฺหากํ อมฺหํ อมฺหากํ อสฺมากํ.

ໃນເພາະ ນັງ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ແຕ່ລະສັບ ເປັນ ຕຸມຫັງ, ຕຸມຫາກັງ ແລະ ອັມຫັງ, ອັມຫາກັງ ຕາມລຳດັບ, (ຕົວຢ່າງ) ຕຸມຫັງ, ຕຸມຫາກັງ, ອັມຫັງ, ອັມຫາກັງ, ອັສມາກັງ.

---

สฺมามฺหิ ตฺวมฺหา.

ໃນເພາະ ສະມາ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕວັມຫາ ບາງເທື່ອ.

---

สฺมามฺหิ ตุมฺหสฺส สวิภตฺติสฺส ตฺวมฺหา โหติ วา-ตฺวมฺหา ตฺวยาตยา มยา.

Inເພາະ ສະມາ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕວັມຫາ ບາງເທື່ອ, (ຕົວຢ່າງ) ຕວັມຫາ, ຕວະຍາ, ຕະຍາ, ມະຍາ.

---

สฺมิมฺหิ ตุมฺหามฺหานํ ตยิ มยิ.

ໃນເພາະ ສະມິງ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕະຍິ ແລະ ມະຍິ ຕາມລຳດັບ.

---

สฺมิมฺหิ ตุมฺห อมฺหสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ ตยิ มยิ โหนฺติ ยถากฺกมํ-ตฺวยิ ตยิ มยิ, ตุมฺเหสุ.

ໃນເພາະ ສະມິງ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕະຍິ ແລະ ມະຍິ ຕາມລຳດັບ, (ຕົວຢ່າງ) ຕວະຍິ, ຕະຍິ, ມະຍິ, ຕຸມເຫສຸ.

---

สุมฺหามฺหสยาสฺมา.

ໃນເພາະ ສຸ ວິບັດ ແປງ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ອັສມາ ບາງເທື່ອ.

---

อมฺหสฺส อสฺมา โหติ วา สุมฺหิ-อสฺมาสุ อมฺเหสุ.

ໃນເພາະ ສຸ ວິບັດ ແປງ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ອັສມາ ບາງເທື່ອ, (ຕົວຢ່າງ) ອັສມາສຸ, ອັມເຫສຸ.

---

‘‘อปาทาโท ปทเตกวากฺเย’’ติ อธิกาโร.

ບົດວ່າ 'ອະປາດາໂທ ປະທະເຕກະວາເກ' ເປັນບົດກຳນົດ (ອະທິການ).

---

โยนํ หิสฺวปญฺจมฺยา โว โน.

ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ໂວ ແລະ ໂນ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະ ໂຍ ແລະ ຫິ ວິບັດ ຍົກເວັ້ນປັນຈະມີວິບັດ.

---

อปญฺจมิยา โยนํ หิสฺวปาทาโท วตฺตมานานํ ปทสฺมา ปเรส เมกวากฺเย ฐิตานํ ตุมฺหอมฺภสทฺทานํ สวิภตฺตีนํ โว โน โหนฺติ วา ยถากฺกมํ-ติฏฺฐถ โว, ติฏฺฐถ ตุมฺเห, ติฏฺฐาม โน, ติฏฺฐาม มยํ-ปสฺสติ โว, ปสฺสติ ตุมฺเห, ปสฺสติ โน, ปสฺสติ อมฺเห-ทิยเต โว, ทิยเต ตุมฺหํ, ทิยเต โน, ทิยเต อมฺหํ-ธนํ โว, ธนํ ตุมฺหํ,ธนํ โน, ธนํ อมฺหํ-กตํ โว, กตํ ตุมฺเหหิ, กตํ โน, กตํ อมฺเหหิ.

ໃນເພາະ ໂຍ ແລະ ຫິ ວິບັດ ຍົກເວັ້ນປັນຈະມີວິບັດ, ເມື່ອ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ບໍ່ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ຕົ້ນບາດຄາຖາ ຫຼື ຕົ້ນປະໂຫຍກ, ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຂອງບົດອື່ນ ແລະ ຕັ້ງຢູ່ໃນປະໂຫຍກດຽວກັນ, ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ໂວ ແລະ ໂນ ບາງເທື່ອ ຕາມລຳດັບ, (ຕົວຢ່າງ) ຕິດຖະຖະ ໂວ (ຕິດຖະຖະ ຕຸມເຫ), ຕິດຖາມະ ໂນ (ຕິດຖາມະ ມະຍັງ), ປັດສະຕິ ໂວ (ປັດສະຕິ ຕຸມເຫ), ປັດສະຕິ ໂນ (ປັດສະຕິ ອັມເຫ), ທິຍະເຕ ໂວ (ທິຍະເຕ ຕຸມຫັງ), ທິຍະເຕ ໂນ (ທິຍະເຕ ອັມຫັງ), ทະນັງ ໂວ (ທະນັງ ຕຸມຫັງ), ທະນັງ ໂນ (ທະນັງ ອັມຫັງ), ກະຕັງ ໂວ (ກະຕັງ ຕຸມເຫຫິ), ກະຕັງ ໂນ (ກະຕັງ ອັມເຫຫິ).

---

เต เม นา เส.

ໃນເພາະ ນາ ແລະ ສະ ວິບັດ ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ເຕ ແລະ ເມ ຕາມລຳດັບ.

---

นามฺหิ เส จ อปาทาโท วตฺตมานานํ ปทสฺมา ปเรสํ เอกวากฺเย ฐิตานํ ตุมฺหอมฺหสทฺทานํ สวิหตฺตีนํ เต เม วา โหนฺติ ยถากฺกมํ-กตํ เต, กตํ ตยา, กตํ เม, กตํ มยา-ทิยเต เต, ทียเต ตว, ทียเต เม, ทิยเต มม-ธนํ เต, ธนํ ตว, ธนํ เม, ธนํ มม.

Inເພາະ ນາ ແລະ ສະ ວິບັດ, ເມື່ອ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ບໍ່ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ຕົ້ນບາດຄາຖາ ຫຼື ຕົ້ນປະໂຫຍກ, ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຂອງບົດອື່ນ ແລະ ຕັ້ງຢູ່ໃນປະໂຫຍກດຽວກັນ, ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ເຕ ແລະ ເມ ບາງເທື່ອ ຕາມລຳດັບ, (ຕົວຢ່າງ) ກະຕັງ ເຕ (ກະຕັງ ຕະຍາ), ກະຕັງ ເມ (ກະຕັງ ມະຍາ), ທິຍະເຕ ເຕ (ທິຍະເຕ ຕວະ), ທິຍະເຕ ເມ (ທິຍະເຕ ມະມະ), ທະນັງ ເຕ (ທະນັງ ຕວະ), ທະນັງ ເມ (ທະນັງ ມະມະ).

---

นจวาหาเหวโยเค.

ແລະ ບໍ່ມີການແປງ (ເປັນ ໂວ, ໂນ, ເຕ, ເມ) ໃນເມື່ອປະກອບຮ່ວມກັບ ຈະ, ວາ, ຫາ, ອະຫາ, ເອວະ ສັບ.

---

จวาหอหเอเวหิโยเค ตุมฺหอมฺหสทฺทานมาเทสาน โหนฺติ. คจฺฉาม ตุมฺเห จ, มยญฺจ-ปสฺสติ ตุมฺเห จ, อมฺเห จ-กตํ ตุมฺเหหิ จ, อมฺเหหิ จ-ทิยเต ตุมฺหญฺจ, อมฺหญฺจ-ธนํ ตุมฺหญฺจ, อมฺหญฺจ-กตํ ตยา จ, มยา จ-ทียเต ตว จ, มม จ-ธนํ ตว จ มม จ-วาทิโยเคปฺเยวํ เญยฺยํ-อุภ กติ สทฺทา พหุวจนตฺตา-‘‘อุภโคหิ โฏ‘‘ติ โยนํ โฏ-อุโภ, อุโภ-สุหิสุภสฺโส.

ເມື່ອປະກອບຮ່ວມກັບ ຈະ, ວາ, ຫາ, ອະຫາ, ເອວະ ສັບ ຈະບໍ່ມີການແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະສັບ, (ຕົວຢ່າງ) ຄັດສາມະ ຕຸມເຫ ຈະ, ມະຍັນຈະ; ປັດສະຕິ ຕຸມເຫ ຈະ, ອັມເຫ ຈະ; ກະຕັງ ຕຸມເຫຫິ ຈະ, ອັມເຫຫິ ຈະ; ທິຍະເຕ ຕຸມຫັນຈະ, ອັມຫັນຈະ; ທະນັງ ຕຸມຫັນຈະ, ອັມຫັນຈະ; ກະຕັງ ຕະຍາ ຈະ, ມະຍາ ຈະ; ທິຍະເຕ ຕວະ ຈະ, ມະມະ ຈະ; ທະນັງ ຕວະ ຈະ, ມະມະ ຈະ. ເຖິງແມ່ນປະກອບຮ່ວມກັບ ວາ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ກໍເພິ່ງຊາບຢ່າງນີ້. ອຸພະ ແລະ ກະຕິສັບ ເປັນພະຫຸວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍສູດ 'ອຸພະໂຄຫິ ໂທ' ແປງ ໂຍ ວິບັດ ເປັນ ໂທ ເປັນ ອຸໂພ, ອຸໂພ. ໃນເພາະ ສຸ ແລະ ຫິ ວິບັດ...

---

อุภสฺส สุหิสฺโว โหติ-อุโภหิ อุโภหิ-

ແປງ ອຸພະສັບ ເປັນ ອຸໂພ ໃນເພາະ ສຸ ແລະ ຫິ ວິບັດ, (ຕົວຢ່າງ) ອຸໂພຫິ, ອຸໂພຫິ.

---

อุภินฺนํ.

ອຸພິນນັງ.

---

อุภา นํวจนสฺส อินฺนํ โหติ-อุภินฺนํ, อุโภสุ.

ຫຼັງຈາກ ອຸພະສັບ ແປງ ນັງ ວິບັດ ເປັນ ອິນນັງ ເປັນ ອຸພິນນັງ, ອຸໂພສຸ.

---

ฏิ กติมฺหา

ແປງ ໂຍ ວິບັດ ຫຼັງຈາກ ກະຕິສັບ ເປັນ ຕິ.

---

กติมฺหาโยนํฏิ โหติ-กติ,กติ,กตีหิ,กตีภิ, กตินฺนํ กตีสุ.

ແປງ ໂຍ ວິບັດ ຫຼັງຈາກ ກະຕິສັບ ເປັນ ຕິ, (ຕົວຢ່າງ) ກະຕິ, ກະຕິ, ກະຕີຫິ, ກະຕີພິ, ກະຕິນນັງ, ກະຕີສຸ.

---

อถ สงฺขฺยาสทฺทา วุจฺจนฺเต.

ຕໍ່ໄປນີ້ ຈະກ່າວເຖິງ ສັງຂຍາສັບ.

---

เอกาทโย อฏฺฐารสนฺตา สงฺเขยฺยวจนา-วีสติอาทโย ปน สงฺขฺยานวจนาจ-เอกสทฺโท สพฺพาทิสุ วุตฺโตว-ทฺวาทินมฏฺฐารสนฺตานํ พหุวจนนฺตตฺตา เอกวจนาภาโว-ทฺวิสทฺทา โยมฺหิ.

ສັບຕັ້ງແຕ່ ເອກະ (ໜຶ່ງ) ເຖິງ ອັດຖາຣະສະ (ສິບແປດ) ເປັນສັງເຂຍຍະວາຈະກະ (ບອກສິ່ງທີ່ນັບ). ສ່ວນສັບຕັ້ງແຕ່ ວີສະຕິ (ຊາວ) ເປັນຕົ້ນໄປ ເປັນສັງຂຍານະວາຈະກະ (ບອກຈຳນວນ). ເອກະສັບ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນ ສັບພະສັບ ເປັນຕົ້ນ. ເພາະສັບຕັ້ງແຕ່ ທວິ (ສອງ) ເຖິງ ອັດຖາຣະສະ (ສິບແປດ) ເປັນພະຫຸວະຈະນະ ຈຶ່ງບໍ່ມີເອກະວະຈະນະ. ທວິສັບ ໃນເພາະ ໂຍ ວິບັດ.

---

โยมฺหิ ทฺวินฺนํ ทุเว ทฺเว.

Inເພາະ ໂຍ ວິບັດ ແປງ ທວິສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ທຸເວ ແລະ ທເວ.

---

โยมฺหิ ทฺวิสฺส สวิภตฺติสฺส ทุเว ทฺเว โหนฺติ ปจฺเจกํ-ทุเว ทฺเว, ทฺวีหิ ทฺวีภิ.

ໃນເພາະ ໂຍ ວິບັດ ແປງ ທວິສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ທຸເວ ແລະ ທເວ ແຕ່ລະບົດ, (ຕົວຢ່າງ) ທຸເວ, ທເວ, ທວີຫິ, ທວີພິ.

---

ทุวินฺนํ นมฺหิ วา.

ໃນເພາະ ນັງ ວິບັດ ແປງ ທວິສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ທຸວິນນັງ ບາງເທື່ອ.

---

นมฺหิ ทฺวิสฺส สวิภตฺติสฺส ทุวินฺนํ โหติ วา-ทุวินฺนํ-อญฺญตฺร.

ໃນເພາະ ນັງ ວິບັດ ແປງ ທວິສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ທຸວິນນັງ ບາງເທື່ອ, (ຕົວຢ່າງ) ທຸວິນນັງ. ໃນທີ່ອື່ນ...

---

นมฺหิ นุก ทฺวาทีนํ สตฺตรสนฺตํ.

ໃນເພາະ ນັງ ວິບັດ ລົງ ນຸ ອະຄົມ ຫຼັງຈາກສັບຕັ້ງແຕ່ ທວິ (ສອງ) ເຖິງ ສັດຕະຣະສະ (ສິບເຈັດ).

---

ทฺวาทีนํ สตฺตรสนฺนํ สงฺขฺยานํ นุโขติ นมฺหิ วิภตฺติมฺหิ. อุกาโรอุจฺจารณตฺโถ-กกาโร อนฺตาวยวตฺโถ-เตน นมฺภีน ทีโฆ-ทฺวินฺนํ,ทฺวีสุ-ติสทฺทา โยมฺหิ.

Inເພາະ ນັງ ວິບັດ ລົງ ນຸ ອະຄົມ ຫຼັງຈາກສັງຂຍາສັບຕັ້ງແຕ່ ທວິ (ສອງ) ເຖິງ ສັດຕະຣະສະ (ສິບເຈັດ). ອຸ ອັກສອນ ມີໄວ້ເພື່ອອອກສຽງ. ກະ ອັກສອນ ມີໄວ້ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນສ່ວນສຸດທ້າຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການທີຄະ ເພາະ ນັງ ວິບັດ, (ຕົວຢ່າງ) ທວິນນັງ, ທວີສຸ. ຕິສັບ ໃນເພາະ ໂຍ ວິບັດ.

---

ปุเม ตโย จตฺตาโร.

ໃນປຸລີງ ແປງ ຕິ ແລະ ຈະຕຸສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕະໂย ແລະ ຈັດຕາໂຣ ຕາມລຳດັບ.

---

โยมฺหิ สวิภตฺตีนํ ติวตุนฺนํ ตโย จตฺตาโร โหนฺติ ยถากฺกมํ ปุลฺลิงฺเค-ตโย, ตโย, ตีหิ, ตีภิ.

ໃນເພາະ ໂຍ ວິບັດ ແປງ ຕິ ແລະ ຈະຕຸສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕະໂย ແລະ ຈັດຕາໂຣ ຕາມລຳດັບ ໃນປຸລີງ, (ຕົວຢ່າງ) ຕະໂย, ຕະໂย, ຕີຫິ, ຕີພິ.

---

ณฺณํ ณฺณนฺนํ ติโตชฺฌา.

ແປງ ນັງ ວິບັດ ຫຼັງຈາກ ຕິສັບ ທີ່ຊື່ວ່າ ຊະ ເປັນ ນນັງ ແລະ ນນັນນັງ.

---

ฌสญฺญโต ติโต นํวจนสฺส ณฺณํ ณฺณนฺนํ โหนฺติ-ติณฺณํ ตินฺณนฺนํ,ตีสุ-อิตฺถียํ.

ແປງ ນັງ ວິບັດ ຫຼັງຈາກ ຕິສັບ ທີ່ຊື່ວ່າ ຊະ ເປັນ ນນັງ ແລະ ນນັນນັງ, (ຕົວຢ່າງ) ຕິນນັງ, ຕິນນັນນັງ, ຕີສຸ. ໃນອິຕຖີລີງ...

---

ติสฺโส จตสฺโส โยมฺหิ สวิภตฺตีนํ.

ໃນອິຕຖີລີງ ແປງ ຕິ ແລະ ຈະຕຸສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕິສໂສ ແລະ ຈະຕັສໂສ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະ ໂຍ ວິບັດ.

---

วิภตฺติสหิตานํ ติวตุนฺนํ โยมฺหิ ติสฺโส จตสฺโส โหนฺติตฺถิยํ ยถากฺกมํ-ติสฺโส, ติสฺโส, ตีหิ ตีภิ.

ໃນເພາະ ໂຍ ວິບັດ ແປງ ຕິ ແລະ ຈະຕຸສັບ ກັບທັງວິບັດ ເປັນ ຕິສໂສ ແລະ ຈະຕັສໂສ ຕາມລຳດັບ ໃນອິຕຖີລີງ, (ຕົວຢ່າງ) ຕິສໂສ, ຕິສໂສ, ຕີຫິ, ຕີພິ.

---

นมฺหิ ติจตุนฺนมิตฺถิยํ ติสฺสจตสฺสา.

Inເພາະ ນັງ ວິບັດ ແປງ ຕິ ແລະ ຈະຕຸສັບ ເປັນ ຕິສສາ ແລະ ຈະຕັສສາ ຕາມລຳດັບ ໃນອິຕຖີລີງ.

---

นมฺหิ ติจตุนฺนํ ติสฺส จตสฺสา โหนฺติตฺถิยํ ยถากฺกมํ-ติสฺสนฺนํ, ตีสุ-นปุํสเก.

ໃນເພາະ ນັງ ວິບັດ ແປງ ຕິ ແລະ ຈະຕຸສັບ ເປັນ ຕິສສາ ແລະ ຈະຕັສສາ ຕາມລຳດັບ ໃນອິຕຖີລີງ, (ຕົວຢ່າງ) ຕິສສັນນັງ, ຕີສຸ. ໃນນະປຸງສະກະລີງ...

---

ตีณิ จตฺตาริ นปุํสเก.

ສັບວ່າ tīṇi ແລະ cattāri ຍ່ອມມີໃນນပုံສັກກະລິງ.

---

โยมฺหิ สวิภตฺตีนํ ติจตุนฺนํ ยถากฺกมํ ตีณิ จตฺตาริ โหนฺติ นปุํสเก-ตีณิ ตีณิ-เสสํ ปุลฺลิงฺคสมํ-จตุ โย.

ເມື່ອວິພັດຄື ໂຍ (yo) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, (ການແປງ) ຂອງສັບທີ່ມີວິພັດຄື ຕິ (ti) ແລະ ຈະຕຸ (catu) ຍ່ອມເປັນ tīṇi ແລະ cattāri ຕາມລໍາດັບ ໃນນပုံສັກກະລິງ, ເຊັ່ນ tīṇi, tīṇi. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນຄືກັນກັບປຸລລິງ, ເຊັ່ນ catu yo.

---

จตุโร วา จตุสฺส.

ຫຼືເປັນ caturo ສໍາລັບ catu.

---

จตุสทฺทสฺส สวิภตฺติสฺส โยมฺหิ จตุโร วา โหติ ปุลฺลิงฺเค-จตุโร, จตุโร-อญฺญตฺร-จตฺตาโร, จตฺตาโร-จตูหิ จตูภิ.

ເມື່ອວິພັດຄື ໂຍ (yo) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຈະຕຸສັບ (catu) ທີ່ມີວິພັດ ຍ່ອມເປັນ caturo ບາງ ໃນປຸລລິງ, ເຊັ່ນ caturo, caturo. ໃນບ່ອນອື່ນ ເປັນ cattāro, cattāro. (ຕະຕິຍາວິພັດ:) catūhi catūbhi.

---

ฏ ปญฺจาทีหิ จุทฺทสหิ.

ການລົບ (ຫຼືການແປງເປັນ ṭa) ຂອງວິພັດຄື ໂຍ (yo) ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັງຂະຍາ ໑໔ ຕົວ ມີ ປັນຈະ (pañca) ເປັນຕົ້ນ.

---

ปญฺจาทีหิ จุทฺทสหิ สงฺขฺยาหิ โยนํ โฏ โหติ-ปญฺจ, ปญฺจ.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັງຂະຍາ ໑໔ ຕົວ ມີ ປັນຈະ (pañca) ເປັນຕົ້ນ, ວິພັດຄື ໂຍ (yo) ຍ່ອມເປັນ ໂຕະ (ṭo) [ຄືຖືກລົບ], ເຊັ່ນ pañca, pañca.

---

ปญฺจาทีนํ จุทฺทสนฺนม.

ການແປງເປັນ ອະ (a) ຂອງສັງຂະຍາ ໑໔ ຕົວ ມີ ປັນຈະ (pañca) ເປັນຕົ້ນ.

---

ปญฺจาทีนํ จุทฺทสนฺนํ สุนํหิสฺว โหติ-เอตฺตาปวาโทยํ-ปญฺจหิ ปญฺจภิ, ปญฺจนฺตํ ปญฺจสุ-เอวํ ฉาทโย อฏฺฐารสนฺตา-เอโก จ ท ส จาติ จตฺถสมาเส เอเกน อธิกา ทสาติ ตติยาสมาเส วา กเต ‘‘เอกตฺถตาย’’นฺติ วิภตฺติโลโป-เอวมุปริ จ.

ສໍາລັບສັງຂະຍາ ໑໔ ຕົວ ມີ ປັນຈະ (pañca) ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມມີ ອະ (a) ໃນເພາະ ສຸ (su), ນັງ (naṃ), ແລະ ຫິ (hi) ວິພັດ. ນີ້ເປັນຂໍ້ຍົກເວັ້ນຂອງການແປງເປັນ ເອ (e). ເຊັ່ນ pañcahi pañcabhi, pañcannaṃ pañcasu. ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ສໍາລັບ ຈະ (cha) ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງ ອັດຖາຣະສະ (aṭṭhārasa). ເມື່ອເຮັດສະມາດຄື eko ca dasa ca (ທະວັນທະສະມາດ) ຫຼື ekena adhikā dasa (ຕະຕິຍາຕັບປຸຣິສະສະມາດ) ແລ້ວ, ຍ່ອມມີການລົບວິພັດດ້ວຍສູດ 'ekatthatāya', ແລະ ເປັນໄປຢ່າງນີ້ໃນເບື້ອງບົນ.

---

เอกฏฺฐานมา.

ການແປງ ເອກະ (eka) ແລະ ອັດຖະ (aṭṭha) ເປັນ ອາ (ā).

---

เอกอฏฺฐานํ อา โหติ ทเส ปเร.

ເອກະ (eka) ແລະ ອັດຖະ (aṭṭha) ຍ່ອມເປັນ ອາ (ā) ເມື່ອ ທະສະ (dasa) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

ร สงฺธฺยาโต วา.

ການແປງ (ທະສະ) ເປັນ ຣະ (ra) ບາງ ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັງຂະຍາ.

---

สงฺขฺยาโต ปรสฺส ทสสฺส ร โหติ วิภาสา-สจ‘‘ปญฺจมิยํ ปรสฺเส’’ติ อนุวตฺตมาเน ‘‘อาทิสฺสา‘‘ติ ทการสฺเสว โหติ-เอกา รส, เอกาทส.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັງຂະຍາ, ທະສະ (dasa) ຍ່ອມເປັນ ຣະ (ra) ບາງ. ເມື່ອຕາມໄປເຊິ່ງສູດ 'pañcamiyaṃ parassa' ແລະ 'ādissa', ການແປງເປັນ ຣະ (ra) ຍ່ອມມີແກ່ ທະອັກສອນ (da) ເທົ່ານັ້ນ, ເຊັ່ນ ekārasa, ekādasa.

---

อา สงฺขฺยายาสตาโท’นญฺญตฺเถ.

ການແປງ (ທວິ) ເປັນ ອາ (ā) ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັງຂະຍາ ທີ່ບໍ່ແມ່ນ ສະຕະ (sata) ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດທີ່ບໍ່ແມ່ນອື່ນ.

---

สงฺขฺยายมุตฺตรปเท ทฺวิสฺส อา โหตสตาโท’นญฺญตฺเถ-ทฺวาทส.

ເມື່ອສັງຂະຍາຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ທວິ (dvi) ຍ່ອມເປັນ ອາ (ā) [ຄື ທວາ (dvā)] ໃນເພາະສັບທີ່ບໍ່ແມ່ນ ສະຕະ (sata) ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດທີ່ບໍ່ແມ່ນອື່ນ, ເຊັ່ນ dvādasa.

---

ขา จตฺตาฬีสาโท.

ການແປງ (ທວິ) ເປັນ ພາ (bā) [ຫຼື ຂາ (khā)] ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຈັດຕາລີສະ (cattāḷīsa) ເປັນຕົ້ນ.

---

ทฺวิสฺส ขา วา โหตจตฺตาฬีสาโท’นญฺญตฺเถ-พารส.

ທວິ (dvi) ຍ່ອມເປັນ ພາ (bā) [ຫຼື ຂາ (khā)] ບາງ ໃນເພາະສັບທີ່ບໍ່ແມ່ນ ສະຕະ (sata) ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດທີ່ບໍ່ແມ່ນອື່ນ, ເຊັ່ນ bārasa.

---

ติสฺเส.

การແປງ ຕິ (ti) ເປັນ ເອ (e).

---

สงฺขฺยายมุตฺตรปเท ติสฺส เอ โหตสตาโท’นญฺญตฺเถ.

ເມື່ອສັງຂະຍາຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຕິ (ti) ຍ່ອມເປັນ ເອ (e) [ຄື ເຕ (te)] ໃນເພາະສັບທີ່ບໍ່ແມ່ນ ສະຕະ (sata) ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດທີ່ບໍ່ແມ່ນອື່ນ.

---

ฉตีหิ โฬ จ.

ການແປງ (ທະສະ) ເປັນ ລະ (ḷa) ແລະ ຣະ (ra) ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຈະ (cha) ແລະ ຕິ (ti).

---

ฉติหิ ปรสฺส ทสสฺส โฬ โหติ โร จ-เตฬส-เตรส.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຈະ (cha) ແລະ ຕິ (ti), ທະສະ (dasa) ຍ່ອມເປັນ ລະ (ḷa) ແລະ ຣະ (ra), ເຊັ່ນ teḷasa, terasa.

---

จตุสฺส จุโจ โหนฺติ วา ทสสทฺเท ปเร-ทฺวิตฺเต-จุทฺทส โจทฺทส จตุทฺทส.

ໃນເພາະ ທະສະສັບ (dasa) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຈະຕຸ (catu) ຍ່ອມເປັນ ຈຸ (cu) ແລະ ໂຈະ (co) ບາງ, ເມື່ອມີການຊ້ອນພະຍັນຊະນະ (ທະວິດວະ), ເຊັ່ນ cuddasa, coddasa, catuddasa.

---

วีสติทเสสุ ปญฺจสฺส ปณฺณุปณฺณา.

ການແປງ ປັນຈະ (pañca) ເປັນ ປັນນຸ (paṇṇu) ແລະ ປັນນາ (paṇṇā) ໃນເພາະ ວີສະຕິ (vīsati) ແລະ ທະສະ (dasa).

---

วีสติทเสสุ ปเรสุ ปญฺจสฺส ปณฺณุปณฺณา โหนฺติ วา ยถากฺกมํ-ปณฺณรส ปญฺจทส.

ໃນເພາະ ວີສະຕິ (vīsati) ແລະ ທະສະ (dasa) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ປັນຈະ (pañca) ຍ່ອມເປັນ ປັນນຸ (paṇṇu) ແລະ ປັນນາ (paṇṇā) ບາງ ຕາມລໍາດັບ, ເຊັ່ນ paṇṇarasa, pañcadasa.

---

ฉสส โส.

ການແປງ ຈະ (cha) ເປັນ ໂສ (so).

---

ฉสฺส โส อิจฺจยมาเทโส โหติ ทสสทฺเท ปเร-โสฬส โสรส, สตฺตรส สตฺตทส, อฏฺฐารส อฏฺฐาทส-เอเกน อูนา วีสตีติ วิเสสนสมาสคพฺเภ ตติยาสมาเส.

ການແປງເປັນ ໂສ (so) ນີ້ ຍ່ອມມີແກ່ ຈະ (cha) ໃນເພາະ ທະສະສັບ (dasa) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ເຊັ່ນ soḷasa, sorasa, sattarasa, sattadasa, aṭṭhārasa, aṭṭhādasa. ສ່ວນຄໍາວ່າ ekena ūnā vīsati (ຢ່ອນໄປໜຶ່ງເປັນຊາວ ຄື ສิບເກົ້າ) ເປັນຕະຕິຍາສະມາດ ທີ່ມີວິເສສະນະສະມາດຢູ່ພາຍໃນ.

---

อิตฺถิยมฺหาสิตปุมิตฺถิ ปุเมเวกตฺเถ.

ການເປັນເໝືອນປຸລລິງ (ເພດຊາຍ) ຂອງອິດຖີລີງ (ເພດຍິງ) ທີ່ມີຮູບເປັນປຸລລິງມາກ່ອນ ໃນອັດດຽວກັນ.

---

อิตฺถิยํ วตฺตมาเน เอกตฺเถ สมานาธิกรเณ อุตฺตรปเท ปเร ภาสิตปุมิตฺถิ ปุเมว โหตีติ ปุมฺภาวา อาปฺปจฺจโย นิวตฺตเต-เอกูนวีสติ-อิตฺถิลิงฺเคกวจนนฺโต-วีสติอาทโย หิ อานวุติยา เอกวจนนฺตา อิตฺถิลิงฺคา-(โภ) เอกูนวีสติ เอกูนวีสติมิจฺจาทิ-เอวํ วีสติ เอกวีสติ ทฺวาวีสติ พาวีสติ เตวีสติปฺปภุตโย.

ເມື່ອອິດຖີລີງເປັນໄປໃນອັດດຽວກັນ ແລະ ມີວິພັດສະມານາກັນ (ສະມານาທິກະຣະນະ) ໃນເພາະອຸດຕະຣະບົດ (ບົດຫຼັງ) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ສັບທີ່ມີຮູບເປັນປຸລລິງມາກ່ອນ ຍ່ອມເປັນເໝືອນປຸລລິງ; ດ້ວຍຄວາມເປັນປຸລລິງ (ປຸມພາວະ) ນັ້ນ, ອາ-ປັດໄຈ (ā) ຍ່ອມຖືກຫ້າມ (ຫຼືຖືກລົບ), ເຊັ່ນ ekūnavīsati (ລົງທ້າຍດ້ວຍອິດຖີລີງເອກະວະຈະນະ). ເພາະວ່າ ສັບທັງຫຼາຍມີ ວີສະຕິ (vīsati) ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງ ນະວຸຕິ (navutiyā) ຍ່ອມລົງທ້າຍດ້ວຍອິດຖີລີງເອກະວະຈະນະ, ເຊັ່ນ (bho) ekūnavīsati, ekūnavīsatiṃ ເປັນຕົ້ນ. ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ເຊັ່ນ vīsati, ekavīsati, dvāvīsati, bāvīsati, tevīsati ເປັນຕົ້ນ.

---

วีสตยํ ปญฺจสฺส วา ปณฺณอาเทเส-ปณฺณุวีสติ, ปญฺจวีสติ-เอเกน อูนา ตึสติ ตึสา วา เอกุนตึสติ เอกุนตึสา-มติกญฺญา สมา-เอวํ ตึสติ ตึสาปฺปภุตโย-ตึสาสทฺทสฺส ปน สิโลเป-ทีฆรสฺสาติ โยควิภาคา รสฺเส-ตึส-นิคฺคหีตาคเม จ ตึสนฺติปิ โหติ-เอวมุปริ จ ยถาสมฺภวํ-ทฺวตฺตึสติอาทินํ รสฺสญฺจตฺตานิ-จตฺตาฬีสาย สมฺหิ-จตฺตาฬีสา จตฺตาฬีส จตฺตาฬีสํ วา,เอวํ จตฺตารีสา จตฺตาริส จตฺตารีสํ.

ໃນເພາະ ວີສະຕິ (vīsati), ປັນຈະ (pañca) ຍ່ອມແປງເປັນ ປັນນະ (paṇṇa) ບາງ, ເຊັ່ນ paṇṇuvīsati, pañcavīsati. ສ່ວນ ekena ūnā tiṃsati ຫຼື tiṃsā ຍ່ອມເປັນ ekunatiṃsati ຫຼື ekunatiṃsā (ແຈກເໝືອນ ມະຕິ (mati) ແລະ ກັນຍາ (kaññā) ຕາມລໍາດັບ). ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ເຊັ່ນ tiṃsati, tiṃsā ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນສໍາລັບ ຕິງສາສັບ (tiṃsā), ເມື່ອລົບ ສິ (si) ວິພັດ, ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາກ) ວ່າ 'dīgharassa' ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ເປັນ tiṃsa. ແລະ ເມື່ອລົງນິກຄະຫິດຕາຄົມ ຍ່ອມເປັນ tiṃsaṃ ໄດ້ແດ່. ແລະ ເປັນໄປຢ່າງນີ້ໃນເບື້ອງບົນຕາມທີ່ສົມຄວນ. ສໍາລັບ dvattiṃsati ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການເຮັດໃຫ້ຣັດສະ ແລະ ຊ້ອນພະຍັນຊະນະ. ໃນເພາະ ສະ (sa) ວິພັດ ຂອງ ຈັດຕາລີສາ (cattāḷīsā), ຍ່ອມເປັນ cattāḷīsā, cattāḷīsa ຫຼື cattāḷīsaṃ ບາງ. ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ເຊັ່ນ cattārīsā, cattārisa, cattārīsaṃ.

---

ทฺวิสฺสา จ.

ແລະ ການແປງ ທວິ (dvi) ເປັນ ອາ (ā) [ຫຼື ເອ (e)].

---

อสตาโท’นญฺญตฺเถ จตฺตาฬีสาโท ทฺวิสฺส เอ โหติ วา อา จ-ทฺเว จตฺตาฬีส ทฺวาจตฺตาฬีส ทฺวีจตฺตาฬีส-เอวํ ทฺเววตฺตาริส ทฺวาจตฺตารีส ทฺวิจตฺตารีส, ทฺเวจตฺตาฬีสติ ทฺวาจตฺตาฬีสติ ทฺวิจตฺตาฬีสติ.

ໃນເພາະ ຈັດຕາລີສະ (cattāḷīsa) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ແມ່ນ ສະຕະ (sata) ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດທີ່ບໍ່ແມ່ນອື່ນ, ทວິ (dvi) ຍ່ອມເປັນ ເອ (e) ຫຼື ອາ (ā) ບາງ, ເຊັ່ນ dvecattāḷīsa, dvācattāḷīsa, dvicattāḷīsa. ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ເຊັ່ນ dvecattārīsa, dvācattārīsa, dvicattārīsa; dvecattāḷīsati, dvācattāḷīsati, dvicattāḷīsati.

---

จตฺตาฬีสาโท วา.

ການແປງ (ຕິ) ເປັນ ເອ (e) [ຫຼື ຕິ (ti)] ບາງ ໃນເພາະ ຈັດຕາລີສະ (cattāḷīsa) ເປັນຕົ້ນ.

---

อสตาโท’นญฺญตฺเถ จตฺตาฬีสาโท ติสฺเส วา โหติ-เตจตฺตาฬีส ติวตฺตาฬีส เตจตฺตาฬีสติ ติจตฺตาฬีสติ-เตจตฺตารีส ติจตฺตารีส-ทฺเวปญฺญาส ทฺวาปญฺญาส ทฺวิปญฺญาส ทฺเวปณฺณาสติ ปณฺณาส, ทฺเวสฏฺฐิ ทฺวาสฏฺฐิ ทฺวิสฏฺฐิ, เตสฏฺฐิ ติสฏฺฐิ, ทฺเวสตฺตติ ทฺวา สตฺตติ ทฺวีสตฺตติ ทฺเวสตฺตริ ทฺวาสตฺตริ ทฺวิสตฺตริ, เตสตฺตติ ติสตฺตติ เตสตฺตริ ติสตฺตริ, ทฺวฺญสีติ ทฺวาอสีติ ทฺวียาสีติ-ยาคโม-ตฺญสีติ ติยาสีติ, ทฺเวนวุติ ทฺวานวุติ ทฺวินวุติ, เตนวุติ ตินวุติ-สตํ, นปุํสก เมกวจนนฺตํ-เอวํ สหสฺสทโย-โกฏิ ปโกฏิ โกฏิปฺปโกฏิ อกฺโขหิณิโย อิตฺถิลิงฺเคกวจนนฺตา-วคฺคเภเท ตุ สพฺพาสมฺปิ สงฺขฺยานํ พหุวจนญฺจ โหเตว-ยถา-ทฺเว วิสติโย, ติสฺโส วีสติโย อิจฺจาทิ-ทส อสกํ สตํ นาม,ทสสตํ สหสฺสํ, ทสสหสฺสํ นหุตํ, ทสนหุตํ ลกฺขํ, สตสหสฺสนฺติปิ วุจฺจติ-ลกฺขสตํ โกฏิ, โกฏิลกฺขสตํ ปโกฏิ, ปโกฏิลกฺขสตํ โกฏิปฺปโกฏิ-เอวํ นหุตํ นินฺนหุตํ อกฺโขหิณี พินฺทุ อพฺพุทํ นิรพฺพุทํ อหกหํ อพพํ อฏฏํ โสคนฺธิกํ อุปฺปลํ กุมุทํ ปุณฺฑริกํ ปทุมํ กถานํ มหากถานํ อสงฺเขยฺยนฺติ ยถากฺกมํ สตลกฺขคุณํ เวทิตพฺพํ.

ເມື່ອສັງຂະຍາຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ໃນເພາະ ຈັດຕາລີສະ (cattāḷīsa) ເປັນຕົ້ນ, ຕິ (ti) ຍ່ອມເປັນ ເອ (e) ບາງ, ເຊັ່ນ tecattāḷīsa, ticattāḷīsa (tivattāḷīsa), tecattāḷīsati, ticattāḷīsati, tecattārīsa, ticattārīsa. (ແລະມີຮູບອື່ນໆ ເຊັ່ນ) dvepaññāsa, dvāpaññāsa, dvipaññāsa, dvepaṇṇāsati, paṇṇāsa; dvesaṭṭhi, dvāsaṭṭhi, dvisaṭṭhi; tesaṭṭhi, tisaṭṭhi; dvesattati, dvāsattati, dvīsattati, dvesattari, dvāsattari, dvisattari; tesattati, tisattati, tesattari, tisattari; dvāsīti, dvāasīti, dvīyāsīti (ມີ ຍ-ອາຄົມ); tyāsīti, tiyāsīti; dvenavuti, dvānavuti, dvinavuti; tenavuti, tinavuti. ສັບວ່າ ສະຕັງ (sataṃ) ເປັນນပုံສັກກະລິງເອກະວະຈະນະ. ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ເຊັ່ນ ສະຫັດສະ (sahassa) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນ ໂກຕິ (koṭi), ປະໂກຕິ (pakoṭi), ໂກຕິບປະໂກຕິ (koṭippakoṭi), ອັກໂຂຫິນີ (akkhohiṇī) ເປັນອິດຖີລີງເອກະວະຈະນະ. ແຕ່ເມື່ອມີການແບ່ງກຸ່ມ (ວັກຄະເພທະ), ສັງຂະຍາທັງໝົດກໍຍ່ອມມີພະຫຸວະຈະນະໄດ້ຄືກັນ, ເຊັ່ນ dve vīsatiyo, tisso vīsatiyo ເປັນຕົ້ນ. ສິບຫົນຂອງສິບ ຊື່ວ່າ ສະຕະ (sata - ຮ້ອຍ), ສິບຮ້ອຍ ຊື່ວ່າ ສະຫັດສະ (sahassa - ພັນ), ສິບພັນ ຊື່ວ່າ ນະຫຸຕະ (nahuta - ໝື່ນ), ສິບໝື່ນ ຊື່ວ່າ ລັກຂະ (lakkha - ແසນ), ແລະ ເອີ້ນວ່າ ສະຕະສະຫັດສະ (satasahassa) ກໍໄດ້. ແສນລັກຂະ ຊື່ວ່າ ໂກຕິ (koṭi), ແສນໂກຕິ ຊື່ວ່າ ປະໂກຕິ (pakoṭi), ແສນປະໂກຕິ ຊື່ວ່າ ໂກຕິບປະໂກຕິ (koṭippakoṭi). ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ສໍາລັບ ນະຫຸຕະ (nahuta), ນິນນະຫຸຕະ (ninnahuta), ອັກໂຂຫິນີ (akkhohiṇī), ພິນທຸ (bindu), ອັບພຸທະ (abbuda), ນິຣັບພຸທະ (nirabbuda), ອະຫະຫະ (ahaha), ອະພະພະ (ababa), ອະຕະຕະ (aṭaṭa), ໂສຄັນທິກະ (sogandhika), ອຸບປະລະ (uppala), ກຸມຸທະ (kumuda), ປຸນທະຣິກະ (puṇḍarīka), ປະທຸມະ (paduma), ກະທານະ (kathāna), ມະຫາກະທານະ (mahākathāna), ອະສັງໄຂ (asaṅkheyya) ພຶງຊາບວ່າເປັນຈໍານວນທີ່ທະວີຄູນຂຶ້ນເທື່ອລະແສນເທົ່າ (satalakkhaguṇaṃ) ຕາມລໍາດັບ.

---

อถาสงฺขฺยมุจฺจเต.

ລໍາດັບນີ້ ຈະກ່າວເຖິງ ອະສັງຂະຍາ (ອັບພະຍະຍະສັບ).

---

ตํ ทุวิธํ ปาทิจาทิเภเทน-ตตฺถ-ป ปรา อป สํ อนุ อว โอ นิ ทุ วิ อธิ อปิ อติ สุ อุ อภิ ปติ ปริ อุป อา-อิเม วีสติ ปาทโย-จาทโย ปน-จ วา ห อห เอว เอวมิจฺจาทโย-อิเม ทฺเวปิ ลิงฺคสงฺขฺยารหิตา-เอเตหิ ปน ยถาสมฺภวํ วิหิตานํ วิภตฺตินํ.

ອະສັງຂະຍານັ້ນ ມີ ໒ ປະເພດ ຄື ປາທິ (ອຸປະສັກ) ແລະ ຈະທິ (ນິບາດ). ໃນ ໒ ປະເພດນັ້ນ, ປາ (pa), ປະຣາ (parā), ອະປະ (apa), ສັງ (saṃ), ອະນຸ (anu), ອະວະ (ava), ໂອ (o), ນິ (ni), ທຸ (du), ວິ (vi), ອະທິ (adhi), ອະປິ (api), ອະຕິ (ati), ສຸ (su), ອຸ (u), ອະພິ (abhi), ປະຕິ (pati), ປະຣິ (pari), ອຸປະ (upa), ອາ (ā) - ທັງ ໒໐ ນີ້ ຊື່ວ່າ ປາທິ. ສ່ວນ ຈະທິ ຄື ca, vā, ha, aha, eva, evaṃ ເປັນຕົ້ນ. ທັງສອງປະເພດນີ້ ຍ່ອມປາສະຈາກລີງ ແລະ ສັງຂະຍາ. ສໍາລັບວິພັດທັງຫຼາຍທີ່ລົງເບື້ອງຫຼັງຈາກອະສັງຂະຍາເຫຼົ່ານີ້ ຕາມທີ່ສົມຄວນ...

---

อสงฺขฺเยหิ สพฺพาสํ.

ການລົບວິພັດທັງປວງ ເບື້ອງຫຼັງຈາກອະສັງຂະຍາ.

---

อวิชฺชมานสงฺขฺโยหิ ปราสํ สพฺพาสํ วิภตฺตีนํ โลโป โหตีติ โลโป จ.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບທີ່ບໍ່ມີສັງຂະຍາ (ອະສັງຂະຍາ), ຍ່ອມມີການລົບວິພັດທັງປວງທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີການລົບວິພັດ.

---

วิภตฺติยา ตโต เภโท สลิงฺคานํ ภเว ตถา ตุมฺหาทินํ ตฺวลิงฺเคสุ เนวตฺถิ ปาทิวาทินํ.

ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງວິພັດ ຍ່ອມມີແກ່ສັບທີ່ມີລີງ ແລະ ແກ່ ຕຸມຫະ (tumha) ເປັນຕົ້ນ ໃນລີງທັງຫຼາຍ, ແຕ່ສໍາລັບ ປາທິ (pādi) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງນັ້ນເລີຍ.

---

วุตตานิ สฺยาทฺยนฺตานิ.

ສັບທັງຫຼາຍທີ່ມີວິພັດມີ ສິ (si) ເປັນຕົ້ນຢູ່ທ້າຍ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

---

อเถกตฺถมุจฺจเต-อุปสทฺทา ปฐเมกวจนํ สิ-ตสฺส ‘‘อสงฺขฺเยหิ สพฺพาสํ’’ติ โลโป-กุมฺภสทฺทา ฉฏฺฐเยกวจนํ ส-อุป กุม อส อิติ ฐิเต ‘‘อวิคฺคโภ นิจฺจสมาโส ปทนฺตรวิคฺคโห เว’’ติ สมีปํ กุมฺภสฺเสติ ปทนฺตรจิคฺคเห-‘‘สฺยาทิ สฺยาทิเนกตฺถ’’นฺติ สพฺพตฺเถกตฺเถ วตฺตเต.

ລໍາດັບນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຄວາມເປັນບົດດຽວກັນ (ສະມາດ). ລົງ ສິ (si) ປະຖົມມາວິພັດເອກະວະຈະນະ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອຸປະສັບ (upa), ແລ້ວລົບ ສິ ນັ້ນດ້ວຍສູດ 'asaṅkhyehi sabbāsaṃ'. ລົງ ສະ (sa) ຈະຕຸດຖີ/ຈັດຖີວິພັດເອກະວະຈະນະ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ກຸມພະສັບ (kumbha). ເມື່ອຕັ້ງໄວ້ວ່າ upa kumbha sa, ເພາະເປັນນິດຈະສະມາດ ທີ່ບໍ່ມີຮູບວິເຄາະ (aviggaho) ຫຼື ມີຮູບວິເຄາະດ້ວຍບົດອື່ນ (padantara-viggaho), ຈຶ່ງມີຮູບວິເຄາະດ້ວຍບົດອື່ນວ່າ samīpaṃ kumbhassa (ຄວາມໃກ້ແຫ່ງໝໍ້). ດ້ວຍສູດ 'syādi syādinekattha', ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດດຽວກັນໃນອັດທັງປວງ.

---

อสงฺขฺยํ วิภตฺติ สมฺปตฺติ สมิป สากลฺยาหาว ยถาปจฺฉา ยุคปทตฺเถ.

ອະສັງຂະຍາສັບ ຍ່ອມເປັນບົດດຽວກັນ (ສະມາດ) ກັບສັບທີ່ມີວິພັດຢູ່ທ້າຍ ໃນອັດແຫ່ງວິພັດ (vibhatti), ຄວາມເຖິງພ້ອມ (sampatti), ຄວາມໃກ້ (samīpa), ຄວາມທັງປວງ (sākalya), ຄວາມບໍ່ມີ (abhāva), ຄວາມປະການໃດ (yathā), ພາຍຫຼັງ (pacchā), ແລະ ພ້ອມກັນ (yugapat).

---

อสงฺขฺยํ สฺยาทฺยนฺตํ วิภตฺตฺยาทินมตฺเถวตฺตมานํ สฺยาทฺยนฺเตน สเหกตฺถมฺภวติ.

ອະສັງຂະຍາສັບທີ່ມີວິພັດຢູ່ທ້າຍ ເມື່ອເປັນໄປໃນອັດມີວິພັດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນບົດດຽວກັນ (ສະມາດ) ກັບສັບທີ່ມີວິພັດຢູ່ທ້າຍ.

---

เอกตฺถตายํ.

ໃນເພາະຄວາມເປັນບົດດຽວກັນ (ສະມາດ).

---

อียาทิณทิสมาเสหิ เอกตฺถิภาโว เอกตฺถตา-ตสฺมึ สฺยาทิ โลโป โหติ-‘‘ตํ นปุํสก’’มิตินปุํสกลิงฺคํ-ตโต สฺยาทิ-‘‘ปุพฺพสฺมามาทิโต’’ติ โลเป สมฺปตฺเต.

ຄວາມເປັນບົດດຽວກັນ ດ້ວຍປັດໄຈມີ ຍະ (īya), ນະ (ṇa) ເປັນຕົ້ນ ແລະ ດ້ວຍສະມາດ ຊື່ວ່າ ເອກັດຖະຕາ (ekatthatā). ໃນເພາະເອກັດຖະຕານັ້ນ, ຍ່ອມມີການລົບວິພັດມີ ສິ (si) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍສູດ 'taṃ napuṃsakam', ຍ່ອມເປັນນပုံສັກກະລິງ. ຈາກນັ້ນ ລົງວິພັດມີ ສິ (si) ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອການລົບດ້ວຍສູດ 'pubbasmāmādito' ຈະມາເຖິງ...

---

นาโต มปญฺจมิยา.

ການບໍ່ລົບວິພັດ ແລະ ການແປງເປັນ ອັງ (am) ເບື້ອງຫຼັງຈາກອະກາຣັນຕະ ທີ່ເປັນບົດສະມາດ ຍົກເວັ້ນປັນຈະມີວິພັດ.

---

อมาเทกตฺถา ปุพฺพํ ยเทกตฺถมการนฺตํ ตโต ปราสํ สพฺพาสํ วิภตฺตีนํ โลโป น โหติ อํตุ ภวตฺยปญฺจมิยา-อุปกุมฺภํ ติฏฺฐติ-กุมฺภสฺส สมีปํ ติฏฺฐตีติ อตฺโถ-อุปกุมฺภํ ปกสฺส.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກອະກາຣັນຕະ ທີ່ເປັນບົດສະມາດຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ, ຍ່ອມບໍ່ມີການລົບວິພັດທັງປວງທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແຕ່ຍ່ອມເປັນ ອັງ (am) ຍົກເວັ້ນປັນຈະມີວິພັດ, ເຊັ່ນ upakumbhaṃ tiṭṭhati (ຢືນຢູ່ໃກ້ໝໍ້) ມີອັດວ່າ kumbhassa samīpaṃ tiṭṭhati. upakumbhaṃ pakassa.

---

วา ตติยาสตฺตมีนํ.

ການແປງເປັນ ອັງ (am) ບາງ ສໍາລັບຕະຕິຍາວິພັດ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ.

---

อมาเทกตฺถา ปุพฺพํ ยเทกตฺถมการนฺตํ ตโต ปราสํ ตติยา สตฺตมีนํ อํ โหติ วา-อุปกุมฺภํ กตํ, อุปกุมฺเภน วา, อุป กุมฺภํ เทหิ-ปญฺจมิยํ อมภาวา-อุปกุมฺภา อเปหิ-อุปกุมฺภมายตฺตํ-อุปกุมฺภํ นีเธหิ, อุปกุมฺเภ วา-เอวมุปนครมิจฺจาทิ-สมีปํ อคฺคิโนอุปคฺคิ-เอตฺถปน-‘‘ปุพฺพสฺมามาทิโต’’ติ สพฺพสฺยาทิ โลโปว-เอวมุปคุรุ-เวติ สพฺพตฺถ วตฺตเต.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກອະກາຣັນຕະ ທີ່ເປັນບົດສະມາດຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ, ຕະຕິຍາວິພັດ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມເປັນ ອັງ (am) ບາງ, ເຊັ່ນ upakumbhaṃ kataṃ ຫຼື upakumbhena; upakumbhaṃ dehi. ໃນປັນຈະມີວິພັດ, ເພາະບໍ່ມີການແປງເປັນ ອັງ (am), ຈຶ່ງເປັນ upakumbhā apehi. upakumbhamāyattaṃ. upakumbhaṃ nīdhehi ຫຼື upakumbhe. ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ເຊັ່ນ upanagaraṃ ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມໃກ້ແຫ່ງໄຟ ຄື upaggi - ໃນບ່ອນນີ້, ດ້ວຍສູດ 'pubbasmāmādito', ຍ່ອມມີການລົບວິພັດມີ ສິ (si) ເປັນຕົ້ນທັງໝົດເທົ່ານັ້ນ. ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ເຊັ່ນ upaguru. ສັບວ່າ ວາ (vā) ຍ່ອມເປັນໄປໃນບ່ອນທັງປວງ.

---

อมาทิ.

ການເປັນບົດສະມາດຂອງສັບທີ່ມີ ອັງ (am) ວິພັດເປັນຕົ້ນ.

---

อมาทิ สฺยาทฺยนฺตํ สฺยาทฺยนฺเตน สห พหุลเมกตฺถํ โหติ-คามํ คโต คามคโต, มุหุตฺตํ สุขํ มุหุตฺตสุขํ-วุตฺติเยโวปปทส มาเส-กุมฺภกาโร, เอตฺถ พหุลาธิการา อสฺยาทฺยนฺเตนาปิ สมาโส. นฺตมานกฺตวนฺตูหิ วากฺย-ธมฺมํ สุณนฺโต, ธมฺมํ สุณมาโน, โอทนํ ภุตฺตวา, รญฺคฺญา ภโต ราชหโต, อสินา ชินฺโน อสิจฺฉินฺโน, ปิตราสทิโสปิตุสทิโส, ทธินา อุปสิตฺตํ โภชนํ ทธิโภชนํ, คุเฬน มิสฺโส โอทโน คุโฬทโน-อิห ปน วุตฺติ ปเทเนโวปสิตฺตาทิ กฺริยายาขฺยาปนโต น ตตฺถายุตฺตตฺถตา-กฺวจิวุตฺติเยว-อุรโค-กฺวจิ วากฺยเมว-เอรสุนา ฉินฺนวา, ทสฺสเนน ปหาตพฺพา, พฺราหฺมณสฺส เทยฺยํพฺราหฺมณเทยฺยํยุปาย ทารุ ยุปทารุ, อิธ นโหติ สงฺฆสฺส ทาตพฺพํ-คามา นิคฺคโต คาม นิคฺคโต, กฺวจิวุตฺติ เยว-กมฺมชํ-อิธ น โหติ รุกฺขา ปติโต-รญฺโญ ปุริโส ราชปุริโส-พหุลาธิการา นฺตมานนิทฺธาริยปุรณ ภาวติ ภาวติ ตฺตตฺเถหิ นโหติ-มมานุกุพฺพํ, มมานุกุรุกมาโน, คุนฺนํกณฺหา สมฺปนฺนขีรตมา, สิสฺสานํ ปญฺจโม, ปฏสฺส สุกฺกตา-กฺวจิ โหเตว-วตฺตมานสามีปฺยํ, ผลานํ ติตฺโต, ผลานํ สุหิโต, พฺราหฺมณสฺส กณฺหา ทนฺตา อิจฺจตฺร ทนฺตาเปกฺขา ฉฏฺฐิติ กณฺเหนสมฺพนฺธาภาวา น สมาโส-อญฺญมญฺญสมฺพนฺธานํหิ สมาโสยทา ตุ กณฺหา จ เต ทนฺตา เจติ วิเสสนสฺมาโส ตทา ฉฏฺฐิ กณฺหทนฺตาเปกฺกาติ พฺราหฺมณกณฺหทนฺตาติ โหเตว-รญฺโญ มาคธสฺส ธนมิจฺจตฺร รญฺโญติ ฉฏฺฐิ ธนมเปกฺขเต น มาคธํ ราชา เอว มาคธสทเทน วุจฺจเตติ เภทาภาวา สมฺพนฺธาภาโวติ ตุลฺยาธิกรเณน มาคเธน สห ราชา น สมสฺยเต-รญฺโญ อสฺโส จ ปุริโส จาติ เอตฺถ รญฺโญ อสฺโส ปุริโสติ จ ปจฺเจกํ สมฺพนฺธโต สาเปกฺกตาย น สมาโส-อสฺโส จ ปุริโส จาติ จตฺถสมาเส กเต ตุ ราชสฺสปุริสาติ โหเตวญฺญานเปกฺขตฺตา-รญฺโญ ครุปุตฺโตติ เอตฺถ ปน ราชาเปกฺขิโนปิ ครุโน ปุตฺเตน สห สมาโส คมกตฺตา-คมกตฺตมฺปิหิ สมาสสฺส นิพนฺธนํ-ทาเน โสณฺโฑ ทานโสณฺโฑ-กฺวจิ วุตฺติเยว-ปพฺพตฏฺโฐ-กฺวจี สมาเสปิ วิภตฺยโลโป-ชเน สุโต.

ສັບທີ່ມີວິພັດມີ ອັງ (am) ເປັນຕົ້ນຢູ່ທ້າຍ ຍ່ອມເປັນບົດດຽວກັນ (ສະມາດ) ກັບສັບທີ່ມີວິພັດຢູ່ທ້າຍໂດຍຫຼາຍ (bahulaṃ), ເຊັ່ນ gāmaṃ gato ເປັນ gāmagato, muhuttaṃ sukhaṃ ເປັນ muhuttasukhaṃ. ໃນອຸປະປະທະສະມາດ ຍ່ອມມີແຕ່ຮູບສະມາດ (vutti) ເທົ່ານັ້ນ, ເຊັ່ນ kumbhakāro - ໃນບ່ອນນີ້, ດ້ວຍອໍານາດຂອງພົດວ່າ 'bahula' (ໂດຍຫຼາຍ), ແມ້ແຕ່ສັບທີ່ບໍ່ມີວິພັດຢູ່ທ້າຍ ກໍຍ່ອມສະມາດໄດ້. ສ່ວນສັບທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ອັນຕະ (nta), ມານະ (māna), ແລະ ກະຕາວັນຕຸ (ktavantu) ຍ່ອມມີແຕ່ຮູບປະໂຫຍກ (vākya), ເຊັ່ນ dhammaṃ suṇanto, dhammaṃ suṇamāno, odanaṃ bhuttavā. raññā bhato ເປັນ rājahato, asinā chinno ເປັນ asichinno, pitarā sadiso ເປັນ pitusadiso, dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ ເປັນ dadhibhojanaṃ, guḷena misso odano ເປັນ guḷodano. ແຕ່ໃນບ່ອນນີ້, ເພາະບົດສະມາດນັ້ນເອງສະແດງກິລິຍາມີການຫົດສົງ (upasitta) ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມຂັດຂ້ອງແຫ່ງອັດ. ບາງບ່ອນມີແຕ່ຮູບສະມາດ (vutti) ເທົ່ານັ້ນ, ເຊັ່ນ urago. ບາງບ່ອນມີແຕ່ຮູບປະໂຫຍກ (vākya) ເທົ່ານັ້ນ, ເຊັ່ນ erasunā chinnavā, dassanena pahātabbā. brāhmaṇassa deyyaṃ ເປັນ brāhmaṇadeyyaṃ, yūpāya dāru ເປັນ yūpadāru. ໃນບ່ອນນີ້ຍ່ອມບໍ່ມີສະມາດ ເຊັ່ນ saṅghassa dātabbaṃ. gāmā niggato ເປັນ gāmaniggato. ບາງບ່ອນມີແຕ່ຮູບສະມາດ ເຊັ່ນ kammajaṃ. ໃນບ່ອນນີ້ຍ່ອມບໍ່ມີສະມາດ ເຊັ່ນ rukkhā patito. rañño puriso ເປັນ rājapuriso. ດ້ວຍອໍານາດຂອງພົດວ່າ 'bahula', ຍ່ອມບໍ່ມີສະມາດກັບສັບທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ອັນຕະ (nta), ມານະ (māna), ນິດທາຣິຍະ (niddhāriya - ການຖອນ), ປູຣະນະ (pūraṇa - ສັງຂະຍາຖ້ວນ), ພາວະ (bhāva) ເປັນຕົ້ນ, ເຊັ່ນ mama anukubbaṃ, mama anukurumānaṃ, gunnaṃ kaṇhā sampannakhīratamā, sissānaṃ pañcamo, paṭassa sukkatā. ບາງບ່ອນກໍຍ່ອມມີສະມາດ, ເຊັ່ນ vattamānasāmīpyaṃ, phalānaṃ titto, phalānaṃ suhito. ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'brāhmaṇassa kaṇhā dantā', ຈັດຖີວິພັດ 'brāhmaṇassa' ຍ່ອມເພ່ງເຖິງ 'dantā', ແລະ ເພາະບໍ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບ 'kaṇhā', ຈຶ່ງບໍ່ມີສະມາດ. ເພາະວ່າການສະມາດຍ່ອມມີແກ່ສັບທີ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງເຊິ່ງກັນແລະກັນ. ແຕ່ເມື່ອເຮັດວິເສສະນະສະມາດວ່າ 'kaṇhā ca te dantā ca' ແລ້ວ, ໃນເວລານັ້ນ ຈັດຖີວິພັດຍ່ອມເພ່ງເຖິງ 'kaṇhadantā', ຈຶ່ງມີສະມາດວ່າ brāhmaṇakaṇhadantā ໄດ້ແທ້. ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'rañño māgadhassa dhanaṃ', ຈັດຖີວິພັດ 'rañño' ຍ່ອມເພ່ງເຖິງ 'dhanaṃ' ບໍ່ແມ່ນ 'māgadhassa'; ເພາະວ່າພະຣາຊາກໍຄືຜູ້ທີ່ກ່າວດ້ວຍສັບວ່າ 'māgadha' ນັ້ນເອງ, ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມຕ່າງກັນ ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຣາຊາສັບ ຈຶ່ງບໍ່ສະມາດກັບ ມາກະທະສັບ ທີ່ມີວິພັດສະມານາກັນ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'rañño asso ca puriso ca', ໃນບ່ອນນີ້ ເພາະ 'rañño' ກ່ຽວຂ້ອງກັບ 'asso' ແລະ 'puriso' ແຕ່ລະບົດ, ຈຶ່ງມີຄວາມເພ່ງເຖິງ (sāpekkatā) ແລະ ບໍ່ມີສະມາດ. ແຕ່ເມື່ອເຮັດຈະອັດຖະສະມາດ (ທະວັນທະສະມາດ) ວ່າ 'asso ca puriso ca' ແລ້ວ, ຍ່ອມມີສະມາດວ່າ rājassapurisā ເພາະບໍ່ມີຄວາມເພ່ງເຖິງບົດອື່ນ. ສ່ວນໃນປະໂຫຍກວ່າ 'rañño garuputto', ໃນບ່ອນນີ້ ແມ້ວ່າ 'garu' ຈະເພ່ງເຖິງ 'rājā', ແຕ່ກໍຍັງສະມາດກັບ 'putta' ໄດ້ ເພາະມີເນື້ອຄວາມທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ (gamakattā). ເພາະວ່າຄວາມເຂົ້າໃຈໄດ້ ກໍເປັນເຫດແຫ່ງການສະມາດຄືກັນ. dāne soṇḍo ເປັນ dānasoṇḍo. ບາງບ່ອນມີແຕ່ຮູບສະມາດ ເຊັ່ນ pabbataṭṭho. ບາງບ່ອນ ແມ້ເປັນສະມາດແລ້ວ ກໍບໍ່ລົບວິພັດ (ອະລຸດຕະສະມາດ), ເຊັ່ນ jane suto.

---

วิเสสนเมกตฺเถน.

ການເປັນບົດສະມາດຂອງວິເສສະນະກັບວິເສດສະຍະ.

---

วิเสสนํ สฺยาทฺยนฺตํ วเสสฺเสน สฺยาทฺยนฺเตน สมานาธิการเณน สเหกตฺถํ โหติ-นีลญฺจ ตํ อุปฺปลํ เจติ นิลุปฺปลํ-วากฺเย ตุลฺยาธิกรณภาวปฺปกาสนตฺถํ จตสทฺทปฺปโยโค-วุตฺติยนฺตุ สมาเสเนว ตปฺปกาสนโต น ตปฺปโยโค-เอว มญฺญตฺราปิ วุตฺตฏฺฐานมปฺปโยโค-พหุลาธิการา กฺวจิ อุปมานภุตํ วิเสสนมฺปรํ ภวติ-สีโห’จ สีโห-มุนิ จ โส สีโห จาติ มุนิสีโห-มุนิสทฺโทเยว วา วิเสสนํ-ตถาหิ-สีโหติ วุตฺเต อุปจริตานุปจริตสีหานํ สามญฺญปฺปตีติยํ มุนิสทฺโท วิเสเสติ-สีลเมว ธนํ สีลธนํ-ธมฺโมติ สมฺมโต ธมฺมสมฺมโต-มหนฺติ จ สา สทฺธา จาติ สมาเส กเต-‘‘อิตฺถิยมฺภาสิตปุมิตฺถิ ปุเมเวกตฺถ’’ต ปุมฺภาวา งีปฺปจฺจยาภาโว-‘‘ฏนฺตนฺตุนนฺติ’’นฺตสฺส เฏ-‘‘พฺยญฺชเน ทีฆรสฺสา’’ติ ทิเฆ-มหาสทฺธา.

ວິເສສະນະສັບທີ່ມີວິພັດຢູ່ທ້າຍ ຍ່ອມເປັນບົດດຽວກັນ (ສະມາດ) ກັບວິເສດສະຍະສັບທີ່ມີວິພັດຢູ່ທ້າຍ ທີ່ມີວິພັດສະມານາກັນ (ສະມານາທິກະຣະນະ), ເຊັ່ນ nīlañca taṃ uppalaṃ ceti ເປັນ nīluppalaṃ. ໃນຮູບປະໂຫຍກ (vākya), ມີການໃຊ້ ຈະສັບ (ca) ແລະ ຕະສັບ (ta) ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນສະມານາທິກະຣະນະ. ແຕ່ໃນຮູບສະມາດ (vutti), ເພາະສະແດງຄວາມນັ້ນດ້ວຍສະມາດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງບໍ່ມີການໃຊ້ສັບເຫຼົ່ານັ້ນ. ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ໃນບ່ອນອື່ນໆ ສັບທີ່ສະແດງອັດແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ມີການໃຊ້ຊໍ້າ. ດ້ວຍອໍານາດຂອງພົດວ່າ 'bahula', ບາງບ່ອນ ວິເສສະນະທີ່ເປັນອຸປະມານ ຍ່ອມຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ເຊັ່ນ muni ca so sīho ceti ເປັນ munisīho. ຫຼື ມຸນິສັບນັ້ນເອງເປັນວິເສສະນະ. ເພາະວ່າ ເມື່ອກ່າວວ່າ 'sīha' (ສິງ), ໃນຄວາມເຂົ້າໃຈທົ່ວໄປທັງສິງໂດຍອຸປະມາ ແລະ ສິງໂດຍແທ້ຈິງ, ມຸນິສັບຍ່ອມເປັນຕົວຈໍາແນກ (ວິເສສະນະ). sīlameva dhanaṃ ເປັນ sīladhanaṃ, dhammoti sammato ເປັນ dhammasammato. ເມື່ອເຮັດສະມາດວ່າ 'mahantī ca sā saddhā ca' ແລ້ວ, ດ້ວຍສູດ 'itthiyambhāsitapumitthi pumevekattha', ເພາະຄວາມເປັນປຸລລິງ (ປຸມພາວະ), ຈຶ່ງບໍ່ມີ ງີ-ປັດໄຈ (ṅī). ດ້ວຍສູດ 'ṭantantunanti', ຍ່ອມແປງ ອັນຕະ (nta) ເປັນ ຕະ (ṭa). ດ້ວຍສູດ 'byañjane dīgharassā', ຍ່ອມມີການເຮັດໃຫ້ທີຄະ (ສຽງຍາວ), ຈຶ່ງເປັນ mahāsaddhā.

---

นญ.

ການເປັນບົດສະມາດຂອງ ນະ (na) ອັກສອນ.

---

นญิจฺเจตํ สฺยาทฺยนฺตํ สฺยาทฺยนฺเตน สเหกตฺถํ โหติ-ญกาโร‘‘ฏนญฺญสฺสา’’ติ วิเสสนตฺโถ-ปามนปุตฺตาทีสุ มา โหตูติ.

ນະສັບ (ທີ່ຮ່ວມກັບ ຍະ ອັກສອນ ຄື nañ) ທີ່ມີວິພັດຢູ່ທ້າຍ ຍ່ອມເປັນບົດດຽວກັນ (ສະມາດ) ກັບສັບທີ່ມີວິພັດຢູ່ທ້າຍ. ຍະ-ອັກສອນ (ñ) ມີໄວ້ເພື່ອເປັນວິເສສະນະໃນສູດ 'ṭanaññassa', ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ມີການແປງໃນສັບມີ pāmanaputta ເປັນຕົ້ນ.

---

ฏนญฺญสฺส.

ການແປງ ນະ (na) ທີ່ບໍ່ແມ່ນອື່ນ ເປັນ ອະ (a) ຫຼື ອະນ (an).

---

อุตฺตรปเท นญฺสทฺทสฺส ฏ โหติ-น พฺราหฺมโณ อพฺราหฺมโณ, นญยํ ปริยุทาสวุตฺติ ปสชฺชปฺปฏิเสธวุตฺติ จ-ปฐมปกฺเข-พฺราหฺมณ อญฺโญ พฺราหฺมณนฺตานชฺฌาสิโน ขตฺติยาทิ พฺราหฺมณ สทิโสเยว อพฺราหฺมเณติ วุตฺเต ปติยเต-อิตรสฺมึ ปน ปกฺเข เกนจิ สํสยนิมิตฺเตน ขตฺติยาโท พฺราหฺมเณติ ปวนฺตสฺส มิจฺฉาญาณนิวุตฺติ กรียติ-พฺราหฺมเณ ยํ’น ภวติ พฺราหฺมเณติ พฺราหฺมณนฺตชฺฌาสิโต น ภวตีติ อตฺโถ-ตตฺถ วินา สทิสตฺตํ มิจฺฉาญาณสมฺภวา ปโยคสามตฺถิยา จ สทิสปฏิปฺปตฺติ ตคฺคตาจ ลิงฺคสงฺขฺยา ภวนฺติ-อโตเยโวจฺจเต นญิวยุตฺต มญฺญสทิสาธิกรเณ ตถา หิ อตฺถสมฺปจฺจโยติ-ตเทวํ ปกฺขญฺจเยว ปุพฺพปทตฺถปฺปธานตฺตํ-เอวมนสฺโส-อิหตุ.

ໃນເພາະອຸດຕະຣະບົດ (ບົດຫຼັງ), ນະຍະສັບ ແປງເປັນ ອະ (ໂດຍມີ ຕະ ເປັນອະນຸພັນ) ເຊັ່ນ: na brāhmaṇo ເປັນ abrāhmaṇo (ບໍ່ແມ່ນພຣາມ). ນະຍະສັບນີ້ ມີວຸດຕິ (ການກ່າວ) ໒ ຢ່າງ ຄື: ປະຣິຍຸທາສະວຸດຕິ (ການປະຕິເສດໂດຍໝາຍເອົາສິ່ງອື່ນທີ່ຄ້າຍຄືກັນ) ແລະ ປະສັດຊະປະຕິເສທະວຸດຕິ (ການປະຕິເສດໂດຍກົງ). ໃນຝ່າຍທຳອິດ, ເມື່ອກ່າວວ່າ 'abrāhmaṇo' ຍ່ອມເຂົ້າໃຈເຖິງບຸກຄົນຜູ້ອື່ນນອກຈາກພຣາມ ເຊັ່ນ ກະສັດ ເປັນຕົ້ນ ຜູ້ບໍ່ມີອັດທະຍາໄສຢ່າງພຣາມ ແຕ່ມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນກັບພຣາມເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນໃນອີກຝ່າຍໜຶ່ງ, ເປັນການກຳຈັດມິດສາຢານ (ຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດ) ຂອງບຸກຄົນຜູ້ເຂົ້າໃຈຜິດໄປວ່າ ກະສັດ ເປັນຕົ້ນ ເປັນພຣາມ ດ້ວຍເຫດແຫ່ງຄວາມສົງໄສບາງປະການ. ອະທິບາຍວ່າ: ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ມີຢູ່ໃນພຣາມ, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ບໍ່ແມ່ນພຣາມ ຄື ບໍ່ມີອັດທະຍາໄສຢ່າງພຣາມ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ເພາະມີຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດເກີດຂຶ້ນໄດ້ໂດຍປາສະຈາກຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ແລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະກອບສັບ, ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ແລະ ລິງກັບສັງຂະຍາທີ່ເນື່ອງດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ: 'ນະຍະສັບທີ່ປະກອບກັບສັບອື່ນ ຍ່ອມມີອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ຄ້າຍຄືກັນກັບສິ່ງອື່ນ ເພາະຄວາມເຂົ້າໃຈໃນເນື້ອຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ໃນຝ່າຍນີ້ ບົດໜ້າຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມສຳຄັນ (ປຸບພະປະທັດຖະປະທານະຕາ). ແມ້ນໃນສັບວ່າ evamanasso (ບໍ່ແມ່ນມ້າ) ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

---

อน สเร.

ແປງ ນະ ເປັນ ອະນະ ໃນເພາະສະຫຼະ.

---

สราโท อุตฺตรปเท นญฺสทฺทสฺส อน โหตีติ นสฺส อน.

ໃນເພາະອຸດຕະຣະບົດ (ບົດຫຼັງ) ທີ່ມີສະຫຼະຢູ່ຕົ້ນ, ແປງ ນະຍະສັບ ເປັນ ອະນະ. ດ້ວຍສູດນີ້ ຈຶ່ງແປງ ນະ ເປັນ ອະນະ.

---

กุปาทโย นิจฺจมสฺยาทิวิธิมฺหิ.

ກຸສັບ ແລະ ປາທິສັບ (ປາ ເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມເຂົ້າສະມາສເປັນນິດ ໃນວິທີອື່ນນອກຈາກສຍາທິວິພັດ.

---

กุสทฺโท ปาทโย จ สฺยาทฺยนฺเตน สเหกตฺถา โหนฺติ นิจฺจํ สฺยาทิวิธิวิสยโต’ญฺญตฺถ-กุจฺฉิโต พฺราหฺมโณ กุพฺราหฺมโณ-เอวํกุปุริโส-‘‘ปุริเส วา’’ติ ปกฺเข กาเทเส-กาปุริโส-อีสกํ อุณฺหํ กทุณฺหํ-‘‘สเร กท กุสฺสุตฺตรตฺเถ’’ติ กุสฺส กทาเทโส-อปฺปกํ ลวณํ กาลวณํ-‘‘กาปฺปตฺเถ’’ติ กาเทโส.

ກຸສັບ ແລະ ປາທິສັບ ຍ່ອມມີເນື້ອຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ (ເຂົ້າສະມາສ) ກັບບົດທີ່ມີສຍາທິວິພັດຢູ່ທ້າຍ ເປັນນິດ ໃນວິໄສອື່ນຈາກສຍາທິວິທີ. ເຊັ່ນ: kucchito brāhmaṇo = kubrāhmaṇo (ພຣາມຜູ້ໜ້າກຽດ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: kupuriso (ຄົນຖອຍ). ໃນຝ່າຍທີ່ແປງ ກຸ ເປັນ ກາ ດ້ວຍສູດວ່າ 'purise vā' ເປັນ kāpuriso. īsakaṃ uṇhaṃ = kaduṇhaṃ (ຮ້ອນໜ້ອຍໜຶ່ງ), ແປງ ກຸ ເປັນ ກະທະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'sare kada kussuttaratthe' ໃນເພາະສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ. appakaṃ lavaṇaṃ = kālavaṇaṃ (ເກືອໜ້ອຍໜຶ່ງ), ແປງ ກຸ ເປັນ ກາ ດ້ວຍສູດວ່າ 'kāppatthe'.

---

ปาทโย คตาทฺยตฺเถ ปฐมาย.

ປາທິສັບ ຍ່ອມເຂົ້າສະມາສກັບບົດປະຖົມມາຕະລາ (ປະຖົມມາສິພັດ) ໃນອັດຖະວ່າ ໄປແລ້ວ ເປັນຕົ້ນ.

---

ปคโต อาจริโย ปาจริโย-เอวํ ปนฺเตวาสี-สุฏฺฐุกตํ สุกตํ-กิจฺเฉน กตํ ทุกฺกตํ.

pagato ācariyo = pācariyo (ອາຈານຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຫຼື ອາຈານຜູ້ລ່ວງໄປແລ້ວ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: pantevāsī (ອັນເຕວາສິກຜູ້ຢູ່ປ່າ). suṭṭhukataṃ = sukataṃ (ອັນເຮັດດີແລ້ວ). kicchena kataṃ = dukkataṃ (ອັນເຮັດໄດ້ໂດຍຍາກ ຫຼື ເຮັດຊົ່ວ).

---

อจฺจาทโย กนฺตาทฺยตฺเถ ทุติยาย.

ອັດຈາທິສັບ (ອະຕິ ເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມເຂົ້າສະມາສກັບບົດທຸຕິຍາວິພັດ ໃນອັດຖະວ່າ ກ້າວລ່ວງໄປແລ້ວ ເປັນຕົ້ນ.

---

อติกฺกนฺโต มาลมติมาโล.

atikkanto mālaṃ = atimālo (ຜູ້ກ້າວລ່ວງລະບຽບດອກໄມ້).

---

ฆปสฺสานฺตสฺยาปฺปกานสฺส.

ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ແກ່ ຄະ ແລະ ປະ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ທ້າຍ ແລະ ບໍ່ເປັນປະທານ.

---

อนฺตภุตสฺสาปฺปธานสฺส ฆปสฺส สฺยาทิสุ รสฺโส โหตีติ รสฺโส.

ໃນເພາະສຍາທິວິພັດ, ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ ແກ່ ຄະ ແລະ ປະ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ທ້າຍ ແລະ ບໍ່ເປັນປະທານ. ດ້ວຍສູດນີ້ ຈຶ່ງມີການເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ.

---

อววาทโย กุฏฺฐาทฺยตฺเถ ตติยาย.

ອະວະສັບ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າສະມາສກັບບົດຕະຕິຍາວິພັດ ໃນອັດຖະວ່າ ຮ້ອງ ຫຼື ດູຖູກ ເປັນຕົ້ນ.

---

อวกุฏฺฐํ โกกิลาย วนมวโกกิลํ-อวกุฏฺฐนฺติ ปริจฺจตฺตํ.

avakuṭṭhaṃ kokilāya vanaṃ = avakokilaṃ (ປ່າອັນນົກດຸດເຫວົ່າຮ້ອງລະງົມແລ້ວ). ຄຳວ່າ avakuṭṭhaṃ ແປວ່າ ລະຖິ້ມແລ້ວ (ຫຼື ຮ້ອງແລ້ວ).

---

ปริยาทโย คิลานาทฺยตฺเถ จตุตฺถิยา.

ປະຣິສັບ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າສະມາສກັບບົດຈະຕຸດຖີວິພັດ ໃນອັດຖະວ່າ ລຳບາກ ເປັນຕົ້ນ.

---

ปริคิลาโน’ชฺเฌนาย ปริยชฺเฌโน.

parigilāno ajjhenāya = pariyajjheno (ຜູ້ລຳບາກເພື່ອການຮຽນ).

---

นฺยาทโย กนฺตาทฺยตฺเถ ปญฺจมิยา.

ນິສັບ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າສະມາສກັບບົດປັນຈະມີວິພັດ ໃນອັດຖະວ່າ ອອກໄປແລ້ວ ເປັນຕົ້ນ.

---

นิกฺกนฺโต โกสมฺพิยา นิกฺโกสมฺพิ-ฆปาทินา รสฺโส.

nikkanto kosambiyā = nikkosambi (ຜູ້ອອກໄປຈາກເມືອງໂກສັມພີ), ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະດ້ວຍສູດ 'ghapādinā' (ຄື ghapassāntasyāppakānassa).

---

วา เนกญฺญตฺเถ.

ບົດທີ່ມີສຍາທິວິພັດຢູ່ທ້າຍ ຫຼາຍບົດ ຍ່ອມເຂົ້າສະມາສເປັນອັນດຽວກັນໄດ້ບາງ ໃນອັດຖະຂອງບົດອື່ນ (ພະຫຸບພີຫິສະມາສ).

---

อเนกํ สฺยาทฺยนฺต มญฺญสฺส ปทสฺสตฺเถ เอกตฺถํ วา โหติ-โอ ติณฺโณ หํโส ยํ โส โอติณฺณหํโส-(ชลาสโย).

ບົດທີ່ມີສຍາທິວິພັດຢູ່ທ້າຍ ຫຼາຍບົດ ຍ່ອມເຂົ້າສະມາສເປັນອັນດຽວກັນໄດ້ບາງ ໃນອັດຖະຂອງບົດອື່ນ. ເຊັ່ນ: otiṇṇo haṃso yaṃ so = otiṇṇahaṃso (ສະນ້ຳ ທີ່ມີຫົງລົງແລ້ວ) ໝາຍເຖິງ ຊະລາໄສ (ແຫຼ່ງນ້ຳ).

---

ชิโต มาโร เยน โส ชิตมาโร-(ภควา)-ชินฺโนตรุ เยน โส ฉินฺนตรุ(ผรสุ)ทินฺโน สุงฺโก ยสฺสโส ทินฺนสุงฺโก(ราชา)-อปคตํ กาลกํ ยสฺมา โส อปคตกาลโก (ปโฏ)ปหุตํ ธนํ ยสฺส โส ปหุตธโน-(ปุริโส)-นตฺถิ สโม ยสฺส โส อสโม-นสฺส ฏาเทโส-จิตฺตา คาโว ยสฺสาติ สมาเส กเต.

jito māro yena so = jitamāro (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ຜູ້ຊົງຊະນະມານແລ້ວ). chinno taru yena so = chinnataru (ຂວານ ທີ່ໃຊ້ຟັນຕົ້ນໄມ້ແລ້ວ). dinno suṅko yassa so = dinnasuṅko (ພຣະຣາຊາ ຜູ້ໄດ້ຮັບສ່ວຍແລ້ວ). apagataṃ kālakaṃ yasmā so = apagatakālako (ຜ້າ ທີ່ມີຮອຍດຳອອກແລ້ວ). pahutaṃ dhanaṃ yassa so = pahutadhano (ບຸກຄົນ ຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ). natthi samo yassa so = asamo (ຜູ້ບໍ່ມີຜູ້ສະເໝີເໝືອນ), ແປງ ນະ ເປັນ ອະ. ເມື່ອເຂົ້າສະມາສໃນຮູບວ່າ cittā gāvo yassa (ຜູ້ມີງົວມີສີດ່າງ).

---

โคสฺสุ

ແປງ ໂຄສັບ ເປັນ ອຸ ໃນເພາະວິພັດທັງຫຼາຍ.

---

อนฺตภุตสฺสาปฺปธานสฺส โคสฺส สฺยาทีสุ อุ โหติ-จิตฺตคุ-(โคมา)-มตฺตาเนเก คชา ยสฺมึ ตํ มตฺตาเนกคชํ-(วนํ) สห ปุตฺเตน วตฺตมาโน สปุตฺโต สห ปุตฺโต วา-‘‘สหสฺส โส’ญฺญตฺเถ‘‘ติ ปกฺเข สหสฺส โส-ธวา จ พทิรา จ ปลาสา เจติ วิคฺคเห.

ໃນເພາະສຍາທິວິພັດ, ແປງ ໂຄສັບ ທີ່ຢູ່ທ້າຍ ແລະ ບໍ່ເປັນປະທານ ເປັນ ອຸ. ເຊັ່ນ: cittagu (ຜູ້ມີງົວມີສີດ່າງ). mattāneke gajā yasmiṃ taṃ = mattānekagajaṃ (ປ່າ ທີ່ມີຊ້າງຕົກມັນຫຼາຍໂຕ). saha puttena vattamāno = saputto ຫຼື saha putto (ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍບຸດ), ໃນຝ່າຍທີ່ແປງ ສະຫະ ເປັນ ສະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'sahassa so’ññatthe'. ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ dhavā ca khadirā ca palāsā ca (ຕົ້ນຕະແບກ, ຕົ້ນເຄັງ ແລະ ຕົ້ນຈານ).

---

จตฺเถ.

ໃນອັດຖະແຫ່ງ ຈະສັບ (ທະວັນທະສະມາສ).

---

อเนกํ สฺยาทฺยนฺตํ จตฺเถ เอกตฺถํ วา ภวติ-สมุจฺจโย’นฺวาวโย อิตรีตรโยโค สมาหาโร เจติ จตตาโร จตฺถา-ตตฺถ อิตรีตรโยเค สมาหาเร จ เอกตฺถีภาโว สมฺภวติ ปทานํ อญฺญมญฺญสมฺพนฺธโต-น สมุจฺจเย นาปฺยนฺวาจเย ตทภาวโต, จสทฺทนิวุตฺติ.

ບົດທີ່ມີສຍາທິວິພັດຢູ່ທ້າຍ ຫຼາຍບົດ ຍ່ອມເຂົ້າສະມາສເປັນອັນດຽວກັນໄດ້ບາງ ໃນອັດຖະແຫ່ງ ຈະສັບ. ອັດຖະແຫ່ງ ຈະສັບ ມີ ໔ ຢ່າງ ຄື: ສະມຸດຈະຍະ (ການຮວບຮວມ), ອັນວາຈະຍະ (ການກ່າວຕາມ), ອິຕະຣີຕະຣະໂຍຄະ (ການຮ່ວມກັນແຕ່ແຍກກັນໄດ້) ແລະ ສະມາຫາຣະ (ການຮວບຮວມເຂົ້າເປັນອັນດຽວ). ໃນອັດຖະທັງ ໔ ນັ້ນ, ຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ (ການເຂົ້າສະມາສ) ຍ່ອມມີໄດ້ໃນ ອິຕະຣີຕະຣະໂຍຄະ ແລະ ສະມາຫາຣະ ເພາະບົດທັງຫຼາຍມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງເຊິ່ງກັນແລະກັນ; ແຕ່ບໍ່ມີໃນ ສະມຸດຈະຍະ ແລະ ອັນວາຈະຍະ ເພາະບໍ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ, ແລະ ມີການລຶບ ຈະສັບ ອອກ.

---

สมาหาเร นปุํสกํ.

ໃນສະມາຫາຣະສະມາສ ຍ່ອມເປັນນະປຸງສະກະລິງ.

---

จตฺเถ สมาหาเร ยเทกตฺถํ ตํ นปุํสกลิงฺคํ ภวติ-สมาหารสฺเสกตฺตา เอกวจนเมว-ธวขทิรปลาสํ-กตฺถ จิ น โหติ’สภาปริสายา’ติ ญาปกา-อาธิปจฺจปริวาโร-อิตรีตรโยเค อวยวปฺปธานตฺตา พหุวจนํ-ธวขทิรปลาสา-สมาเส ยํ ปุพฺพํ วูตฺตํ ตเทว ปุพฺพํ นิปตติ-กมาติกฺกเม ปโยชนาภาวา-กฺวจิ วิปลฺลาโสปิ โหติ พหุลาธิการโต-ทนฺตานํ ราชา ราชทนฺโต-ปาปา ภุมิ ยสฺมึ ปาปา จ สาภุมิ เจติ วา วิคฺคยฺห สมาเส สมาสนฺตฺเวจฺจาธิกาโร.

ໃນອັດຖະແຫ່ງ ຈະສັບ ທີ່ເປັນສະມາຫາຣະ, ບົດທີ່ເຂົ້າສະມາສເປັນອັນດຽວກັນນັ້ນ ຍ່ອມເປັນນະປຸງສະກະລິງ. ເພາະສະມາຫາຣະມີຄວາມເປັນເອກະພາບ ຈຶ່ງເປັນເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ: dhavakhadirapalāsaṃ (ໝູ່ຕົ້ນຕະແບກ, ຕົ້ນເຄັງ ແລະ ຕົ້ນຈານ). ໃນບາງບ່ອນກໍບໍ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ເພາະມີອຸທาຫອນສະແດງໄວ້ ເຊັ່ນ: sabhāparisā (ສະພາແລະບໍລິສັດ), ādhipaccaparivāro (ຄວາມເປັນໃຫຍ່ແລະບໍລິວານ). ສ່ວນໃນ ອິຕະຣີຕະຣະໂຍຄະ ເພາະມີສ່ວນຍ່ອຍເປັນປະທານ ຈຶ່ງເປັນພະຫຸວະຈະນະ ເຊັ່ນ: dhavakhadirapalāsā. ໃນສະມາສ, ບົດໃດທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນ ບົດນັ້ນຍ່ອມຕັ້ງໄວ້ຂ້າງໜ້າ ເພາະບໍ່ມີປະໂຫຍດໃນການສະຫຼັບລຳດັບ. ແຕ່ບາງເທື່ອກໍມີການສະຫຼັບບົດໜ້າບົດຫຼັງໄດ້ບາງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບົດວ່າ 'ພະຫຸລັງ' ເຊັ່ນ: dantānaṃ rājā = rājadanto (ພະຍາແຂ້ວ ຄື ແຂ້ວໜ້າ). ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ pāpā bhūmi yasmiṃ (ແຜ່ນດິນທີ່ມີບາບ) ຫຼື pāpā ca sā bhūmi ca (ແຜ່ນດິນນັ້ນດ້ວຍ ເປັນບາບດ້ວຍ), ເມື່ອເຂົ້າສະມາສແລ້ວ ຍ່ອມມີອຳນາດແຫ່ງສູດສະມາສັນຕະປັດໄຈ.

---

ปาปาทีหิ ภุมิยา.

ລົງ ອະ ສະມາສັນຕະປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ພູມิສັບ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ປາປະສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

ปาปาทีหิ ปรา ยา ภุมิ ตสฺสา สมาสนฺโต อ โหติ-ปาปภุมํ, (ฐานํ)-อิตฺถิยมิจฺจาทินาอาปฺปจฺจโย นิวตฺตเน-ชาติยา อุป ลกฺขิตา ภุมิ ชาติภุมํ.

ລົງ ອະ ສະມາສັນຕະປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ພູມິສັບ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ປາປະສັບ ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: pāpabhumaṃ (ສະຖານທີ່ອັນຊົ່ວຊ້າ). ຫ້າມການລົງ ອາ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'itthiyamiccādi'. ພູມິທີ່ກຳນົດດ້ວຍຊາດ ຊື່ວ່າ jātibhumaṃ (ກຳເນີດ).

---

สงฺขฺยาหิ

ຫຼັງຈາກສັງຂະຍາ.

---

สงฺขฺยาหิ ปรา ยา ภุมิ ตสฺสา สมาสนฺโต อโหติ-ทฺเว ภุมิโย อสฺสาติ ทฺวีภุมํ-เอวํ ติภุมํ, จตุภุมํ-พหุลาธิการา กฺวจิ น เหกาติ-จตุภุมิ.

ລົງ ອະ ສະມາສັນຕະປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ພູມິສັບ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັງຂະຍາ. ເຊັ່ນ: dve bhūmiyo assa = dvībhumaṃ (ຕຶກສອງຊັ້ນ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: tibhumaṃ (ສາມຊັ້ນ), catubhumaṃ (ສີ່ຊັ້ນ). ບາງບ່ອນກໍບໍ່ລົງ ອະ ປັດໄຈ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບົດວ່າ 'ພະຫຸລັງ' ເຊັ່ນ: catubhumi.

---

ทีฆาโหวสฺเสกเทเสหิ จ รตฺยา.

ຫຼັງຈາກ ທີຄະສັບ, ອະຫະສັບ, ວັດສະສັບ, ເອກະເທສະສັບ ແລະ ສັງຂະຍາ ຍ່ອມລົງ ອະ ສະມາສັນຕະປັດໄຈ ທ້າຍຣັດຕິສັບ.

---

ทีฆาทีหิ อสงฺขฺเยหิ สงฺขฺยาหิ จ ปรสฺมา รตฺติสทฺทา อนญฺญาสงฺขฺยตฺเถสุ สมสิตา สมาสนฺโต อ โหติ-ทีฆา จ สา รตฺติ จาติ ทีฆรตฺตํ-อโห จ รตฺติ จ อโหรตฺตํ-อหสฺส อปาทิตฺตา ‘‘มนาทฺยปาทีนโม มเย จา’’ติ โอ-วสฺสาสุ รตฺติ วสฺสารตฺตํ-ปุพฺพา จ สา รตฺติ จาตี ปุพฺพรตฺตํ-เอวํ อปรรตฺตํ, อฑฺฒรตฺตํ-อติกฺกนฺโต รตฺตึ อติรตฺโต-ทฺวินฺนํ รตฺตีนํ สมาหาโร ทฺวิรตฺตํ-อนญฺญาสงฺขฺยตฺเถสุตฺเวว-ทิฆรตฺติ-(เหมนฺโต)-อุป รตฺติ-กฺวจิ โหเตว พหุลํ วิธานา-ยถารตฺตํ.

ລົງ ອະ ສະມາສັນຕະປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຣັດຕິສັບ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ທີຄະສັບ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ແມ່ນສັງຂະຍາ ແລະ ຫຼັງຈາກສັງຂະຍາ ທີ່ເຂົ້າສະມາສໃນອັດຖະອື່ນນອກຈາກອັດຖະແຫ່ງສັງຂະຍາ. ເຊັ່ນ: dīghā ca sā ratti ca = dīgharattaṃ (ຣາຕີອັນຍາວນານ). aho ca ratti ca = ahorattaṃ (ວັນແລະຄືນ), ແປງ ອະຫະ ເປັນ ໂອ ດ້ວຍສູດວ່າ 'manādyapādīnamo maye ca' ເພາະບໍ່ແມ່ນອະປາທິ. vassāsu ratti = vassārattaṃ (ຣາຕີໃນລະດູຝົນ). pubbā ca sā ratti ca = pubbarattaṃ (ຣາຕີເບື້ອງຕົ້ນ ຄື ຫົວຄ່ຳ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: apararattaṃ (ປາຍຣາຕີ), aḍḍharattaṃ (ທ່ຽງຄືນ). atikkanto rattiṃ = atiratto (ຜູ້ກ້າວລ່ວງຣາຕີ). dvinnaṃ rattīnaṃ samāhāro = dvirattaṃ (ໝູ່ແຫ່ງຣາຕີສອງ). ຫ້າມໃນອັດຖະອື່ນນອກຈາກອັດຖະແຫ່ງສັງຂະຍາ ເຊັ່ນ: dīgharatti (ລະດູໜາວ), uparatti. ແຕ່ບາງບ່ອນກໍລົງ ອະ ປັດໄຈ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດ 'ພະຫຸລັງ' ເຊັ່ນ: yathārattaṃ.

---

โคตฺว จตฺเถ จาโลเป.

ລົງ ອະ ສະມາສັນຕະປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ ໃນເພາະອະລົບ (ການບໍ່ລຶບວິພັດ) ແຕ່ບໍ່ແມ່ນໃນອັດຖະແຫ່ງ ຈະສັບ.

---

โคสทฺทา อโลปจิสยา สมาสนฺโต อ โหติ น เจ จตฺเถ

ລົງ ອະ ສະມາສັນຕະປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ ໃນວິໄສແຫ່ງອະລົບ (ການບໍ່ລຶບວິພັດ) ແຕ່ບໍ່ແມ່ນໃນອັດຖະແຫ່ງ ຈະສັບ.

---

สมาโส อญฺญปทตฺเถ อสงฺขฺยตฺเต จ-รญฺโญ โค ราชคโว-อวง-ปญฺจ คาโว ธนมสฺส ปญฺจควธโน-วิเสสนสมาสคพฺโภ อญฺญปทตฺถสมาโส-ทสนฺนํ คุนฺนํ สมาหาโรทสควํ-อโลเปติ กึ?-ปญฺจหิโคภิ กีโต ปญฺจคุ-วิเสสนสมาเส-‘‘เตน กตํ กีต’’มิจฺจาทินา ณิเก ‘‘โลโป’’ติ ตสฺส โลเป จ กเน ‘‘โคสฺสุติ อุกาโร-อวตฺเถติ กึ?-อชสฺสคาโว-อนญฺญาสงฺขฺยตฺเถยุตฺเวว-จิตฺตคุ, อุปคุ-วิสาลานิ อกฺขีนิ อสฺสาติ อญฺญปทตฺถสมาเส‘‘อกฺขิสฺมาญฺญตฺเถ’’ติ อกาเร-วิสาลกฺโข-ปธานตฺถตาวเสน จตุพฺพิธเมกตฺตํ ติวิธนฺติ เกจิ-วุตฺตหิ.

ໃນອັດຖະແຫ່ງບົດອື່ນ ແລະ 在ອັດຖະທີ່ບໍ່ແມ່ນສັງຂະຍາ. ເຊັ່ນ: rañño go = rājagavo (ງົວຂອງພຣະຣາຊາ), ແປງ ໂອ ເປັນ ອະວະ. pañca gāvo dhanamassa = pañcagavadhano (ຜູ້ມີງົວຫ້າໂຕເປັນຊັບ), ເປັນອັນຍະປະທັດຖະສະມາສ ທີ່ມີວິເສສະນະສະມາສຢູ່ພາຍໃນ. ໃນວິເສສະນະສະມາສ ເຊັ່ນ: 'pañcagu' (ອັນຊື້ດ້ວຍງົວຫ້າໂຕ), ລົງ ນິກະ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດ 'tena kataṃ kītaṃ' ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວລຶບ ນິກະ ດ້ວຍສູດ 'lopo' ແລະ ເມື່ອລຶບແລ້ວ ແປງ ໂຄ ເປັນ ອຸ ດ້ວຍສູດ 'gossu'. ຖາມວ່າ: ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນໃນອັດຖະແຫ່ງ ຈະສັບ'? ຕອບວ່າ: ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນ ເຊັ່ນ ajassagāvo (ແບ້ແລະງົວທັງຫຼາຍ). ຫ້າມໃນອັດຖະອື່ນນອກຈາກອັດຖະແຫ່ງສັງຂະຍາ ເຊັ່ນ: cittagu, upagu. visālāni akkhīni assa = visālakkho (ຜູ້ມີຕາໂຕ), ເປັນອັນຍະປະທັດຖະສະມາສ ລົງ ອະ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດ 'akkhismāññatthe'. ຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ (ສະມາສ) ນີ້ ມີ ໔ ຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດທີ່ເປັນປະທານ, ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ມີ ໓ ຢ່າງ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

ปุพฺพุตฺตโรภยญฺญตฺถมิจฺเจกตฺถํ จตุพฺพิธํ วิเสสฺสญฺโญภยตฺถตา ติธา วกฺขนฺติ ตํ ปเร.

ຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ (ສະມາສ) ມີ ໔ ຢ່າງ ຄື: ປຸບພະປະທັດຖະ (ມີບົດໜ້າເປັນປະທານ), ອຸດຕະຣะປະທັດຖະ (ມີບົດຫຼັງເປັນປະທານ), ອຸພະຍະປະທັດຖະ (ມີທັງສອງບົດເປັນປະທານ) ແລະ ອັນຍະປະທັດຖະ (ມີບົດອື່ນເປັນປະທານ). ແຕ່ອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ ມີ ໓ ຢ່າງ ຄື: ວິເສສະປະທັດຖະ, ອັນຍະປະທັດຖະ ແລະ ອຸພະຍະປະທັດຖະ.

---

เอกตฺถํ.

ຈົບ ເອກັດຖະ (ສະມາສ).

---

อถ อิตฺถิปฺปจฺจยนฺตา นิทฺทิสียนฺเต.

ຕໍ່ໄປນີ້ ຈະສະແດງບົດທີ່ມີອິດຖີປັດໄຈຢູ່ທ້າຍ.

---

อิตฺถิยมตฺวา.

ລົງ ອາ ປັດໄຈ ໃນອັດຖະແຫ່ງອິດຖີລິງ ຫຼັງຈາກອະກາຣັນ.

---

อิตฺถิยํ วตฺตมานโต อการนฺตโต นามสฺมา อาปฺปจฺจโย โหติ-เทวทตฺตา, อชา, โกกิลา, อิจฺจาทิ.

ລົງ ອາ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກນາມສັບທີ່ເປັນອະກາຣັນ ເມື່ອກ່າວໃນອັດຖະແຫ່ງອິດຖີລິງ. ເຊັ່ນ: devadattā (ນາງເທວະທັດຕາ), ajā (ແບ້ຕົວແມ່), kokilā (ນົກດຸດເຫວົ່າຕົວແມ່) ເປັນຕົ້ນ.

---

นทาทิโต งี.

ລົງ ອີ (ງີ) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ນະທີສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

อากติคเณ’ยํ-นทาทีหิ อิตฺถิยํ งีปฺปจฺจโย โหติ งกาโร ‘‘นฺตนฺตุนํ งิมฺหิ โต เว’’ติ สงฺเกตตฺโถ-นที, มหี, กุมารี, ตรุณิ, วารุณิ, โคตมี, คจฺฉนฺติ-‘‘นฺตนฺตุนํ งิมฺหิ โต เว’’ติ วา ตกาเร-คจฺฉตี-คจฺฉตี-เอวํ คุณวนฺติ, คุณวตี-‘‘โคโตวา‘‘ติ นทาทิสุ ปาฐา วา งีมฺหิ ‘‘โคสฺสาวง’’ติ โคสทฺทสฺส อาวง-คาวี, โค.

ສູດນີ້ຈັດຢູ່ໃນອາກະຕິຄະນະ. ລົງ ງີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ນະທີສັບ ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດຖະແຫ່ງອິດຖີລິງ. ຕົວ ງະ ອັກສອນ ມີໄວ້ເພື່ອເປັນເຄື່ອງໝາຍໃນສູດວ່າ 'ntantunaṃ ṅimhi to ve'. ເຊັ່ນ: nadī (ແມ່ນ້ຳ), mahī (ແຜ່ນດິນ), kumārī (ເດັກຍິງ), taruṇī (ຍິງສາວ), vāruṇī (ເຫຼົ້າ), gotamī (ນາງໂຄຕະມີ), gacchanti. ຫຼື ເມື່ອແປງ ນະຕະ ເປັນ ຕະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ntantunaṃ ṅimhi to ve' ຍ່ອມເປັນ gacchatī. ເຊັ່ນດຽວກັນ: guṇavantī, guṇavatī. ເພາະມີການອ່ານ ໂຄສັບ ໄວ້ໃນນະທີຄະນະ ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'goto vā', ເມື່ອລົງ ງີ ປັດໄຈ ແປງ ໂຄ ເປັນ ອາວະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'gossāvaṅa' ຈຶ່ງເປັນ gāvī, go.

---

ยกฺขาทิตฺวินี จ.

ລົງ ອິນີ ແລະ ງີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຍັກຂະສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

ยกฺขาทิโต อิตฺถียมินี โหติ งี จ-ยกฺขินี,ยกฺขี-นาคินี,นาคี.

ລົງ ອິນີ ແລະ ງີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຍັກຂະສັບ ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດຖະແຫ່ງອິດຖີລິງ. ເຊັ່ນ: yakkhinī, yakkhī (ນາງຍັກ). nāginī, nāgī (ນາງນາກ).

---

ยุวณฺเณหิ นี.

ລົງ ນີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີ ອິວັນນະ (ອິ, ອີ) ແລະ ອຸວັນນະ (ອຸ, ອູ) ຢູ່ທ້າຍ.

---

อิตฺถิยมิวณฺณุวณฺณนฺเตหิ นี โหติ พหุลํ-ปยตปาณินี, ทณฺฑินี, ภิกฺขุนี, ปรจิตฺตวิทุนี.

ລົງ ນີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີ ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ຢູ່ທ້າຍ ໃນອັດຖະແຫ່ງອິດຖີລິງ ໂດຍຫຼາຍ. ເຊັ່ນ: payatapāṇinī (ຍິງຜູ້ມີມືອັນສຳລວມແລ້ວ), daṇḍinī (ຍິງຜູ້ມີໄມ້ເທົ້າ), bhikkhunī (ພິກຂຸນີ), paracittavidunī (ຍິງຜູ້ຮູ້ຈິດຂອງຜູ້ອື່ນ).

---

ยุวา ตี.

ລົງ ຕີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຍຸວະສັບ.

---

ยุวสทฺทโต ตี โหติตฺถิยํ-ยุวตี.

ລົງ ຕີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຍຸວະສັບ ໃນອັດຖະແຫ່ງອິດຖີລິງ. ເຊັ່ນ: yuvatī (ຍິງສາວ).

---

อิตฺถิปฺปจฺจยนฺตา.

ຈົບ ອິດຖີປັດໄຈ.

---

อถ ณทโย วุจฺจนฺเต-รฆุสฺสาปจฺจมีติ วิคฺคเห.

ຕໍ່ໄປນີ້ ຈະກ່າວເຖິງ ນະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ (ຕັດທິຕະ). ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ raghussa apaccaṃ (ລູກຫຼານຂອງທ້າວຣະຄຸ).

---

เณ วาปจฺเจ.

ລົງ ນະ ປັດໄຈ ໄດ້ບາງ ໃນອັດຖະແຫ່ງອະປັດຈະ (ລູກຫຼານ).

---

ฉฏฺฐิยนฺตา นามสฺมา วา ณปฺปจฺจโย โหตปจฺเจ’ภิเธยฺเย-ณกาโร ณนุพนฺธการิยตฺโถ-เณเนว อปจฺจตฺถสฺส วุตฺตตฺตา อปจฺจสทฺทาปฺปโยโค-‘‘เอกตฺถตาย’’มิติ สฺยาทิ โลโป.

ລົງ ນະ ປັດໄຈ ໄດ້ບາງ ຫຼັງຈາກນາມສັບທີ່ມີສັດຖີວິພັດຢູ່ທ້າຍ ເມື່ອກ່າວໃນອັດຖະແຫ່ງອະປັດຈະ. ຕົວ ນະ ອັກສອນ ມີໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຮັດວິທີທີ່ມີ ນະ ເປັນອະນຸພັນ (ເຊັ່ນ ການວຸດທິ). ເພາະ ນະ ປັດໄຈ ກ່າວອັດຖະແຫ່ງອະປັດຈະແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ຕ້ອງໃຊ້ ອະປັດຈະສັບ ອີກ. ມີການລຶບສຍາທິວິພັດດ້ວຍສູດວ່າ 'ekatthatāya' (ເພາະມີເນື້ອຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ).

---

สรานมาทิสฺสายุวณฺณสฺสา เอ โอ ณนุพนฺเธ.

ແປງສະຫຼະທີ່ຢູ່ຕົ້ນ ຄື ອະ, ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ເປັນ ອາ, ເອ, ໂອ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ນະ ເປັນອະນຸພັນ.

---

สรานมาทิภุต เย อการิวณฺณวณฺณา เตสํ อา เอ โอ โหนฺติ ยถากฺกมํ ณนุพนฺเธติ อการสฺส อกาโร.

ແປງສະຫຼະທີ່ຢູ່ຕົ້ນ ຄື ອະ, ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ເປັນ ອາ, ເອ, ໂອ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ນະ ເປັນອະນຸພັນ. ດ້ວຍສູດນີ້ ຈຶ່ງແປງ ອະ ເປັນ ອາ.

---

อุวณฺณสฺสาวง สเร

ແປງ ອຸວັນນະ ເປັນ ອະວະ ໃນເພາະສະຫຼະ.

---

สราโท ณนุพนฺเธ อุวณฺณสฺส อวงฺโหติ-ตโต สฺยาทิ-ราฆโวจฺจาทิ-อิตฺถิยํ-ราฆวจฺจาทิ-วา วิธานา รฆุสฺสาปจฺจํ รคฺวปจฺจนฺติปิ โหติ.

ແປງ ອຸວັນນະ ເປັນ ອະວະ ໃນເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ນະ ເປັນອະນຸພັນ ທີ່ມີສະຫຼະຢູ່ຕົ້ນ. ຈາກນັ້ນ ລົງສຍາທິວິພັດ ເປັນ rāghavo ເປັນຕົ້ນ. ໃນອິດຖີລິງ ເປັນ rāghavī ເປັນຕົ້ນ. ເພາະມີການກຳນົດວ່າ 'ບາງ' (ວາ) ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ raghussa apaccaṃ ຈຶ່ງມີຮູບເປັນ ragvapaccaṃ ໄດ້ແດ່.

---

ณทโย’ภิเธยฺยลิงฺคา อปจฺเจ ตฺวนปุํสกานปุํสเก สกตฺเถ ณฺโย ภิยฺโย ภาวสมูหชา;

ตา ตุตฺถิยมสงกฺขฺยาเน ตฺวาทิ จิปฺปจฺจยนฺตกานปุํสเกน ลิงฺเคน สทฺทา’ทาหุ ปุเมเน วานิทฺทิสฺสตีติ ญตพฺพมวิเสเส ปนิจฺฉิเต.

ປັດໄຈມີ ນະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີລິງຕາມບົດທີ່ຕົນກ່າວເຖິງ (ອະພິເທຍຍະລິງ), ແຕ່ໃນອັດຖະແຫ່ງອະປັດຈະ ຍ່ອມບໍ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງ. ສ່ວນ ຍະ (ໂຍ) ປັດໄຈ ທີ່ລົງໃນອັດຖະຂອງຕົນ (ສະກັດຖະ), ໃນອັດຖະແຫ່ງພາວະ ແລະ ສະມູຫະ ຍ່ອມເປັນນະປຸງສະກະລິງໂດຍຫຼາຍ. ຕາ ປັດໄຈ ຍ່ອມເປັນອິດຖີລິງ, ສ່ວນ ຕະວະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ບົດທີ່ມີ ຈິ ປັດໄຈຢູ່ທ້າຍ ທີ່ບໍ່ແມ່ນໃນການນັບ (ອະສັງຂະຍານະ) ຍ່ອມເປັນນະປຸງສະກະລິງ ຫຼື ປຸງລິງ. ພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອບໍ່ຕ້ອງການກຳນົດເປັນພิເສດ ຍ່ອມສະແດງອອກດ້ວຍນະປຸງສະກະລິງ ຫຼື ປຸງລິງ.

---

วา อปจฺเจติ วาธิกาโร.

ບົດວ່າ 'vā' ແລະ 'apacce' ເປັນບົດຕາມໄປ (ອະທິການ).

---

วจฺฉาทิโต ณน ณยนา.

ລົງ ນະນະ ແລະ ນະຍະນະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ວັດຈະສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

วจฺฉาทิโต โคตฺตาทิภุตา คณโต จ ณน ณยนปฺปจฺจยา โหนฺติ ปปุตฺตาโท’ปจฺเจ-ปปุตฺตปฺปภุติ โคตฺตํ-วจฺฉสฺสา ปจฺจํ วจฺฉาโน, วจฺฉายโน-‘สํโยเค กฺวจี’ติ วุตฺตตฺตา น วุทฺธิ-กติสฺสาปจฺจํ กจฺจาโน, กจฺจายโน-ยการจวคฺคปุพฺพ รูปานิ-ยาคเม-กาติยาโน.

ລົງ ນະນະ ແລະ นະຍະນະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ວັດຈະຄະນະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນໂຄດ (ກົດຕະ) ໃນອັດຖະແຫ່ງອະປັດຈະ ມີຫຼານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ໂຄດ ໝາຍເຖິງ ຕັ້ງແຕ່ຫຼານເປັນຕົ້ນໄປ. ເຊັ່ນ: vacchassa apaccaṃ = vacchāno, vacchāyano (ລູກຫຼານຂອງທ້າວວັດຈະ), ບໍ່ມີການວຸດທິ ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'saṃyoge kvaci' (ບໍ່ວຸດທິໃນເພາະພະຍັນຊະນະຊ້ອນບາງບ່ອນ). katissa apaccaṃ = kaccāno, kaccāyano (ລູກຫຼານຂອງທ້າວກະຕິ), ມີການແປງ ຍະ ອັກສອນ ກັບ ຈະວັກ ເປັນຮູບເບື້ອງຫຼັງ. ເມື່ອລົງ ຍະ ອັກສອນ ເປັນອາຄົມ ຍ່ອມເປັນ kātiyāno.

---

กตฺติกาย อปจฺจมิจฺเจวมาทิ วิคฺคเห.

ໃນວິເຄາະເປັນຕົ້ນວ່າ "Kattikāya apaccaṃ" (ລູກຂອງນາງກັດຕິກາ).

---

กตฺติกาวิธวาทีหิ เณยฺยเณรา.

ລົງ ໄນຍະ (ṇeyya) ແລະ ເນຣະ (ṇera) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກັດຕິກາ ແລະ ວິທະວາ ສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

กตฺติกาทีหิ วิธวาทีหิ จ เณยฺยเณรา วา ยถากฺกมํ, โหนฺต ปจฺเจ-กตฺติเกยฺโย, เวณเตยฺโย-เวธเวโร, สามเณโร.

ລົງ ໄນຍະ (ṇeyya) ແລະ ເນຣະ (ṇera) ປັດໄຈ ຕາມລໍາດັບ ຫຼັງຈາກ ກັດຕິກາ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ວິທະວາ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ບາງເທື່ອ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ ກັດຕິເກຍຍະ (kattikeyyo), ເວນະເຕຍຍະ (veṇateyyo) - ເວທະເວຣະ (vedhavero), ສາມະເນຣະ (sāmaṇero).

---

ณฺย ทิจฺจาทีหิ

ລົງ ຍະ (ṇya) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ທິຕິ ສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

ทิติปฺปภุตีหิ ณฺโย วา โคตปจฺเจ.

ລົງ ຍະ (ṇya) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ທິຕິ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ບາງເທື່ອ ໃນອັດໂຄດຕະຣາປັດຈະ (ລູກຫຼານ).

---

สํโยเค กฺวจิ.

ໃນເພາະພະຍັນຊະນະສັງໂຍກ ບາງເທື່ອ.

---

สรานมาทิภุตา เย อยุวณฺณา เตสํ อา เอ โอ โหนฺติ กฺวจิ เทว สํโยควิสเย ณนุพนฺเธติ วิสยสตฺตมิยา นิทฺทิฏฺฐตฺตา สํโยคโต ปุพฺเพว เอกาโร.

ບາງເທື່ອ ພະຍັນຊະນະສັງໂຍກເປັນນິມິດ, ອະ ອິ ອຸ ທີ່ຢູ່ຕົ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ອາ ເອ ໂອ ເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ມະ ອະນຸພັນ (ṇ-anubandha), ເພາະສະແດງດ້ວຍວິສະຍະສັດຕະມີວິພັດວ່າ "saṃyoge", ເອ ກາຣະ ຈຶ່ງຢູ່ຂ້າງໜ້າພະຍັນຊະນະສັງໂຍກເທົ່ານັ້ນ.

---

โลโป’วณฺณิวณฺณานํ.

ລົບ ອະວັນນະ (a, ā) ແລະ ອິວັນນະ (i, ī).

---

ยการาโท ปจฺจเย อวณฺณิวณฺณานํ โลโป โหติ-ทิติยา อปจฺจํ เทจฺโจ, กุณฺฑนิยา อปจฺจํ โกณฺฑญฺโญ-นสฺส เญ ปุพฺพรูปํ-ภาตุโน อปจฺจํ ภาตพฺโพ-เอตฺถ-

ເມື່ອປັດໄຈທີ່ມີ ຍະ ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການລົບ ອະວັນນະ ແລະ ອິວັນນະ. ເຊັ່ນ: ditiyā apaccaṃ ເປັນ decco (ເດດຈະ), kuṇḍaniyā apaccaṃ ເປັນ koṇḍañño (ໂກນທັນຍະ) - ແປງ ນະ ເປັນ ຍະ ດ້ວຍປຸບພະຮູບ, bhātuno apaccaṃ ເປັນ bhātabbo (ພາຕັບພະ) - ໃນຄໍາຮູບນີ້...

---

ยมฺหิ โคสฺส จ.

ແລະ ເມື່ອ ຍະ ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແປງ ໂຄ (go) ສັບ...

---

ยการาโท ปจฺจเย โคสฺสุวณฺณสฺส จ อวง โหตีติ อุการสฺส อวง.

ເມື່ອປັດໄຈທີ່ມີ ຍະ ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແປງ ອຸ ກາຣະ ຂອງ ໂຄ ສັບ ເປັນ ອະວະ (avaṅa).

---

อา ณิ.

ລົງ ຍິ (ṇi) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອະກາຣັນ.

---

อการนฺตโต ณิ วา โหตปจฺเจ พหุลํ-ทกฺกสฺสาปจฺจํ ทกฺขิ-เอวํ วารุณิ-พหุลํ วิธานา น สพฺเพหิ อการนฺเตหิ-เต เนว วสิฏฺฐสฺสาปจฺจํ วาสิฏฺโฐ ตฺเวว โหติ.

ລົງ ຍິ (ṇi) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອະກາຣັນ ບາງເທື່ອ ໃນອັດອະປັດຈະ (ລູກ) ໂດຍຫຼາຍ. ເຊັ່ນ: dakkassa apaccaṃ ເປັນ dakkhi (ທັກຂິ), ເຊັ່ນດຽວກັນ vāruṇi (ວາຣຸນິ). ເພາະມີຄໍາວ່າ "ພະຫຸລັງ" (ໂດຍຫຼາຍ) ຈຶ່ງບໍ່ລົງຫຼັງຈາກ ອະກາຣັນ ທັງໝົດ. ເພາະສະນັ້ນ, ລູກຂອງວະສິດຖະ ຈຶ່ງເປັນ vāsiṭṭho (ວາສິດຖະ) ເທົ່ານັ້ນ.

---

ราชโต ญฺโญ ชาติยํ

ລົງ ໂຍ (ñño) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຣาຊະ ສັບ ໃນອັດຊາດ (ຊົນຊັ້ນ).

---

ราชสทฺทโต ญฺโญ วา โหตปจฺเจ ชาติยํ คมฺมมานายํ-รญฺโญ อปจฺจํ ราชญฺโญ-ชาติยนฺติ กึ?-ราชาปจฺจํ.

ລົງ ໂຍ (ñño) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຣາຊະ ສັບ ບາງເທື່ອ ໃນອັດອະປັດຈະ ເມື່ອໝາຍເຖິງຊາດ (ຊົນຊັ້ນ). ເຊັ່ນ: rañño apaccaṃ ເປັນ rājañño (ຣາຊັນຍະ). ຖາມວ່າ "ຊາດ" ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄໍາວ່າ Rājāpaccaṃ (ລູກຂອງພະລາຊາ).

---

ขตฺตา ยียา.

ລົງ ຍະ (ya) ແລະ ອີຍະ (īya) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຂັດຕະ ສັບ.

---

ขตฺตสทฺทา เยยา โหนฺตปจฺเจ ชาติยํ-ขตฺตสฺสาปจฺจํ ขตฺตฺโย, ขตฺติโย-ชาติยนฺตฺเวว-ขตฺติ.

ລົງ ຍະ (ya) ແລະ ອີຍະ (īya) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຂັດຕະ ສັບ ໃນອັດອະປັດຈະ ເມື່ອໝາຍເຖິງຊາດ. ເຊັ່ນ: khattassa apaccaṃ ເປັນ khattyo (ຂັດຕະຍະ), khattiyo (ຂັດຕິຍະ). ເມື່ອໝາຍເຖິງຊາດເທົ່ານັ້ນ, ຖ້າບໍ່ແມ່ນ ຈະເປັນ khatti (ຂັດຕິ).

---

มนุโต สฺส สณ.

ລົງ ສະ (ssa) ແລະ ສະນະ (saṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ມະນຸ ສັບ.

---

มนุสทฺทโต ชาติยํ สฺส สณ โหตปจฺเจ-มกนุโน อปจฺจํ มนุสฺโส, มานุโส-ชาติยนฺตฺเวว-มานโว.

ລົງ ສະ (ssa) ແລະ ສະນະ (saṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ມະນຸ ສັບ ໃນອັດອະປັດຈະ ເມື່ອໝາຍເຖິງຊາດ. ເຊັ່ນ: manuno apaccaṃ ເປັນ manusso (ມະນຸດສະ), mānuso (ມານຸສະ). ເມື່ອໝາຍເຖິງຊາດເທົ່ານັ້ນ, ຖ້າບໍ່ແມ່ນ ຈະເປັນ mānavo (ມານະວະ).

---

ชนปทนามสฺมา ขตฺติยา รญฺเญ จ โณ.

ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກນາມຂອງຊົນນະບົດ ໃນອັດກະສັດ ແລະ ພະລາຊາ.

---

ชนปทสฺส ยํ นาม, ตนฺนามสฺมา ขตฺติยาปจฺเจ รญฺเญ จ เณ โหติ-ปญฺจาลานํ อปจฺจํ ราชา วา ปญฺจาโล, มาคโธ-ชนปทนามสฺมาติ กึ?-ทาสรถิ-ขนฺติยาติ กึ? ปญฺจาลสฺสพฺราหฺมณสฺสาปจฺจํ ปญฺจาลิ.

ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກນາມຂອງຊົນນະບົດ ໃນອັດລູກຂອງກະສັດ ແລະ ພະລາຊາ. ເຊັ່ນ: pañcālānaṃ apaccaṃ rājā vā ເປັນ pañcālo (ປັນຈາລະ), māgadho (ມາກະທະ). ຖາມວ່າ "ຫຼັງຈາກນາມຂອງຊົນນະບົດ" ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄໍາວ່າ Dāsarathi (ທາສະຣະຖິ). ຖາມວ່າ "ໃນອັດກະສັດ" ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄໍາວ່າ pañcālassa brāhmaṇassa apaccaṃ ເປັນ pañcāli (ປັນຈາລິ - ລູກຂອງພາມໃນແຄວ້ນປັນຈາລະ).

---

ณฺย กุรุสิวีหิ.

ລົງ ຍະ (ṇya) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກຸຣຸ ແລະ ສິວິ ສັບ.

---

กุรุสิวีหปจฺเจ รญฺเญ จ ณฺโย โหติ-กุรุนํ อปจฺจํ ราชาวา โกรพฺโพ, เสพฺโพ.

ລົງ ຍະ (ṇya) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກຸຣຸ ແລະ ສິວິ ສັບ ໃນອັດອະປັດຈະ ແລະ ພະລາຊາ. ເຊັ່ນ: kurunaṃ apaccaṃ rājā vā ເປັນ korabbo (ໂກຣັບພະ), sebbo (ເສັບພະ).

---

ณ ราคาเตน รตฺตํ.

ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ໃນອັດ "ຍ້ອມດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ" ຫຼັງຈາກສັບທີ່ເປັນເຄື່ອງຍ້ອມ.

---

รชฺชเต เยน โส ราโค-ตโต ราควาจิตติยนฺตโต รตฺตมิจฺเจตสฺมึ อตฺเถเณ โหติ-กสาเวน รตฺตํ กาสาวํ, โกสุมฺหํ-อิธ กสฺมา น โหติ’ นีลํ ปีตนฺติ? คุณวจนตฺตา วินาปิ เณน ณตฺถสฺสาภิธานโต.

ສິ່ງໃດທີ່ເຂົາຍ້ອມ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ຣາຄະ (ເຄື່ອງຍ້ອມ), ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ໃນອັດ "ຍ້ອມແລ້ວ" ຫຼັງຈາກສັບທີ່ກ່າວເຖິງເຄື່ອງຍ້ອມ ທີ່ມີຕະຕິຍາວิພັດ. ເຊັ່ນ: kasāvena rattaṃ ເປັນ kāsāvaṃ (ກາສາວະ - ຍ້ອມດ້ວຍນໍ້າຝາດ), kosumhaṃ (ໂກສຸມພະ). ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ລົງໃນຄໍາວ່າ nīlaṃ (ສີຂຽວ/ດໍາ) ແລະ pītaṃ (ສີເຫຼືອງ)? ເພາະເປັນຄຸນນາມ (ຄຸນນະວາຈະນະ) ຈຶ່ງສະແດງອັດຂອງປັດໄຈໄດ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີ ນະ ປັດໄຈກໍຕາມ.

---

นกฺขโต นินฺทุยุตฺเตน กาเล.

ລົງ นະ (ṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກນັກຂັດຕະ (ດາວນັກຂັດ) ໃນອັດການ (ເວລາ) ທີ່ປະກອບດ້ວຍດວງຈັນ.

---

ตติยตฺตโต นกฺขตฺตา เตน ลกฺขิเต กาเล เณ โหติ ตญฺเจ นกฺขตฺตมินฺทุยุตฺตํ โหติ-ผุสฺเสน อินฺทุยุตฺเตน ลกฺขิตา ปุณฺณมาสี ผุสฺสี, ปุสฺโส (อโห)-มฆาย อินฺทุยุตฺตายลกฺขิตา ปุณฺณมาสี มาฆี, มาโฆ (อโห)

ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກນັກຂັດຕະສັບ ທີ່ມີຕະຕິຍາວິພັດ ໃນອັດເວລາທີ່ກໍານົດດ້ວຍນັກຂັດຕະນັ້ນ ຫາກນັກຂັດຕະນັ້ນປະກອບດ້ວຍດວງຈັນ. ເຊັ່ນ: phussena induyuttena lakkhitā puṇṇamāsī ເປັນ phussī (ພຸດສີ - ວັນເພັງທີ່ປະກອບດ້ວຍດາວປຸສສະ), pusso (aho) (ວັນປຸສສະ); maghāya induyuttāya lakkhitā puṇṇamāsī ເປັນ māghī (ມາຄີ), māgho (aho) (ວັນມາຄະ).

---

ยา สฺส เทวตา ปุณฺณมาสิ.

ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກປະຖະມາວິພັດ ໃນອັດຈະຕຸດຖີວິພັດ ຫຼື ສັດຖີວິພັດ ວ່າ "ເທວະດາຂອງຜູ້ນັ້ນ" ຫຼື "ວັນເພັງຂອງຜູ້ນັ້ນ".

---

เสติ ปฐมนฺตา อสฺเสติ ฉฏฺฐตฺเถ เณ โหติ ยํ ปฐมนฺตํ สา ทฺเว เทวตา ปุณฺณมาสี วา-สุคโต เทวตา อสฺเสติ โสคโต-มาหินฺโท, ยาโม, จารุโณ-ผุสฺสี ปุสฺณมาสี อสฺส สมฺพนฺธินีติ ผุสฺโส, (มาโส) เอวมฺมาโฆ.

ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກປະຖະມາວິພັດ ໃນອັດສັດຖີວິພັດວ່າ "ຂອງຜູ້ນັ້ນ", ໂດຍທີ່ບົດປະຖະມາວິພັດນັ້ນ ເປັນເທວະດາ ຫຼື ວັນເພັງ. ເຊັ່ນ: sugato devatā assa ເປັນ sogato (ໂສຄະຕະ - ຜູ້ມີພະສຸຄົດເປັນເທວະດາ), māhindo (ມາຫິນທະ), yāmo (ຍາມະ), cāruṇo (ຈາຣຸນະ); phussī puṇṇamāsī assa sambandhinī ເປັນ phusso (māso) (ເດືອນພຸດສະ), ເຊັ່ນດຽວກັນ māgho (ເດືອນມາຄະ).

---

วฺยากรณมธิเต ชานาติ วาตฺเววมาทิวคฺคเห.

ໃນວິເຄາະເປັນຕົ້ນວ່າ "vyākaraṇaṃ adhīte" (ຮຽນໄວຍາກອນ) ຫຼື "jānāti" (ຮູ້).

---

ตมธีเต ตญฺชานาติ กณิกา จ.

ລົງ ນະ (ṇa) ແລະ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດ "ຮຽນສິ່ງນັ້ນ" ຫຼື "ຮູ້ສິ່ງນັ້ນ".

---

ทุติยนฺตโต ตมธีเต ตญฺชานาตีติ เอเตสฺวตฺเตสุ เณโหติ โกณิโก จ-เวยฺยากรเณ-กตยาเทสสฺสิการสฺส‘‘ตทา เทสา ตทิว ภวนฺติ‘‘ติ ญายา สรานมจฺจาทินา เอกาเร ยาคมทฺวิตฺตานิ-เก-กมโก, ปทโก-ณิเก-สุตฺตนฺติโก, เวนยิโก-‘‘เตน นิพฺพตฺเต’’ติ ตติยนฺตา นิพฺพตฺตตฺเถเณ-กุสมฺเพน นิพฺพตฺตา โกสมฺพี, (นครี.)

ລົງ ນະ (ṇa) ແລະ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທຸຕິຍາວິພັດ ໃນອັດ "ຮຽນສິ່ງນັ້ນ" ຫຼື "ຮູ້ສິ່ງນັ້ນ". ເຊັ່ນ: veyyākaraṇo (ເວຍຍາກະຣະນະ - ນັກໄວຍາກອນ) - ດ້ວຍຫຼັກການ "tadādesā tadiva bhavanti" ເມື່ອແປງເປັນ ຍະ ແລ້ວ ຍ່ອມມີສະພາບເໝືອນອิວັນນະ, ດ້ວຍສູດ "sarānamādibhūtānaṃ..." ຈຶ່ງແປງເປັນ ເອ, ລົງ ຍະ ອາຄົມ ແລະ ຊ້ອນ ຍະ; ລົງ ກະ (ka) ປັດໄຈ ເຊັ່ນ: kamako (ກະມະກະ), padako (ປະທະກະ); ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ເຊັ່ນ: suttantiko (ສຸຕຕັນຕິກະ), venayiko (ເວນະຍິກະ). ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ໃນອັດ "ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ" ຫຼັງຈາກຕະຕິຍາວິພັດ ເຊັ່ນ: kusambena nibbattā ເປັນ kosambī (nagarī) (ເມືອງໂກສັມພີ).

---

ตตฺร ภเว.

ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ໃນອັດ "ເກີດ ຫຼື ມີຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ" ຫຼັງຈາກສັດຕະມີວິພັດ.

---

สตฺตมฺยนฺตา ภวตฺเถ เณ โหติ-อุทเก ภโว โอทโก-‘‘อชฺชาทีหิ ตโน’’ติ ภวตฺเถ ตโน-อชฺชภโว อชฺชตโน-เอวํ หียตฺตโน-‘‘โญนมวณฺเณ’’ติ อกาโร-‘‘สรมฺภา ทฺเว’’ติ ตสฺส ทฺวิภาโว.

ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັດຕະມີວິພັດ ໃນອັດ "ເກີດ ຫຼື ມີຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ". ເຊັ່ນ: udake bhavo ເປັນ odako (ໂອດະກະ - ເກີດໃນນໍ້າ). ດ້ວຍສູດ "ajjādīhi tano" ລົງ ຕະໂນ (tano) ປັດໄຈ ໃນອັດ "ເກີດ ຫຼື ມີຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ" ເຊັ່ນ: ajja bhavo ເປັນ ajjatano (ອັດຊະຕະນະ - ເກີດໃນວັນນີ້), ເຊັ່ນດຽວກັນ hīyattano (ຫີຍັດຕະນະ). ດ້ວຍສູດ "ñonamavaṇṇe" ແປງເປັນ ອະ ກາຣະ, ດ້ວຍສູດ "sarambhā dve" ຊ້ອນ ຕະ.

---

ปุราโตโณ จ

ແລະ ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ປຸຣາ ສັບ.

---

ปุรา อิจฺเจตสฺมา ภวตฺเถ เณ โหติ ตโน ว-ปุรา ภโว ปุราเณ, ปุราตโน.

ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ຫຼື ຕະໂນ (tano) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ປຸຣາ ສັບ ໃນອັດ "ເກີດ ຫຼື ມີຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ". ເຊັ່ນ: purā bhavo ເປັນ purāṇo (ປຸຣານະ - ມີໃນກ່ອນ), purātano (ປຸຣາຕະນະ).

---

อมาตฺวจฺโจ.

ລົງ ອັດຈະ (acca) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອະມາ ສັບ.

---

อมา สทฺทโต อจฺโจ โหติ ภวตฺเถ-อมา ภโว อมจฺโจ.

ລົງ ອັດຈະ (acca) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອະມາ ສັບ ໃນອັດ "ເກີດ ຫຼື ມີຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ". ເຊັ່ນ: amā bhavo ເປັນ amacco (ອະມັດຈະ - ຜູ້ຢູ່ຮ່ວມກັນ, ອາມາດ).

---

มชฺฌาทิตฺวิโม.

ລົງ ອິມະ (ima) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ມັດຊະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

มชฺฌาทีหิ สตฺตมฺยนฺเตหิ ภวตฺเถ อิโม โหติ-มชฺเฌ ภโว มชฺฌิโม, อนฺติโม-กุสิณรายํ ภโว จฺเจวมาทิวิคฺคเห.

ລົງ ອິມະ (ima) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ມັດຊະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີສັດຕະມີວິພັດ ໃນອັດ "ເກີດ ຫຼື ມີຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ". ເຊັ່ນ: majjhe bhavo ເປັນ majjhimo (ມັດຊິມະ - ມີໃນທ່າມກາງ), antimo (ອັນຕິມະ). ໃນວິເຄາະເປັນຕົ້ນວ່າ "kusiṇārāyaṃ bhavo" (ເກີດໃນເມືອງກຸສິນາຣາ).

---

กณฺเณยฺย เณยฺยกยฺยา.

ລົງ ກະ (ka), ເຍຍຍະ (ṇeyya), ເຍຍຍະກະ (ṇeyyaka) ແລະ ຍະ (ya) ປັດໄຈ.

---

สตฺตมฺยนฺตา เอเต ปจฺจยา โหนฺติ พหุลํ ภวตฺเถ-กณ-โกสิณรโก-เณยฺย-คงฺเคยฺโย, วาเนยฺโย-เณยฺยก-โกเลยฺยโก-ย-คมฺโม-รสฺสาการโลปปุ- พฺพรูปานิ-อิย-คมิโย, อุทริยํ-‘‘ณิโก’’ติ สตฺตมฺยนฺตา ภวตฺเถ ณิโก โหติ สรเท ภาโว สารทิโก, เหมนฺติโก.

ລົງ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ຫຼັງຈາກສັດຕະມີວິພັດ ໂດຍຫຼາຍ ໃນອັດ "ເກີດ ຫຼື ມີຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ". ລົງ ກະ (ka) ເຊັ່ນ: kosiṇārakako (ໂກສິນາຣະກະ); ລົງ ເຍຍຍະ (ṇeyya) ເຊັ່ນ: gaṅgeyyo (ກັງເຄຍຍະ), vāneyyo (ວາເນຍຍະ); ລົງ ເຍຍຍະກະ (ṇeyyaka) ເຊັ່ນ: koleyyako (ໂກເລຍຍະກະ); ລົງ ຍະ (ya) ເຊັ່ນ: gammo (ກຳມະ - ມີການເຮັດໃຫ້ລັດສະ, ລົບ ແລະ ປຸບພະຮູບ); ລົງ ອິຍະ (iya) ເຊັ່ນ: gamiyo (ຄະມິຍະ), udariyaṃ (ອຸທະຣິຍະ). ດ້ວຍສູດ "ṇiko" ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັດຕະມີວິພັດ ໃນອັດ "ເກີດ ຫຼື ມີຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ" ເຊັ່ນ: sarade bhavo ເປັນ sāradiko (ສາຣະທິກະ), hemantiko (ເຫມັນຕິກະ).

---

ตมสฺส สิปฺปํ สีลมฺปณฺยมฺปหรณมฺปโยชนํ.

ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ໃນອັດ "ສິ່ງນັ້ນເປັນສິລະປະ, ສິນ (ຄວາມປະພຶດ), ສິນຄ້າ, ເຄື່ອງມື (ອາວຸດ) ຫຼື ປະໂຫຍດ ຂອງຜູ້ນັ້ນ".

---

ปฐมนฺตา สิปฺปาทิวาจกา อสฺเสติ ฉฏฺฐตฺเถ ณิโก โหติ-วีณาวาทนํ สิปฺปมสฺส เวณิโก. ปํชสุกูลธารณํ สีลมสฺส ปกํสุกุลิโก, คนฺโธ ปณฺยมสฺส คนฺธิโก, วาโป ปหรณมสฺส วาปิโก, สตํ ปโยชนมสฺส สาติกํ‘‘ตํหนฺตารหติ คจฺฉตุญฺฉติจรติ’’ติ ทุติยนฺตา ภนฺติจฺเจวมาทิสวตฺเถสุ ณิโก โหติ-ปกฺขีโนภนฺติติ ปกฺขิโก-สากุณีโก-สตมรหตีติ สาติกํ-ปรทารํ คจฺฉตีติปารทาริโก-พทเร อุญฺฉตีติ พาทริโก-ธมฺมํ จรตีติ ธมฺมิโก-อธมฺมิโก-‘‘เตน กตํ กีตํ พทฺธมภิยงฺขตํ กสํสฏฺฐํ หตํ หนฺติ ชิตํ ชยติ ทิพฺพติ ขนติ ตรติ จรติ วหติ ชีวติ’’ติ ตติยนฺตา กตาทิสฺวตฺเถสุ ณิโก โหติ-กาเยน กตํวกายิกํ-สเตน กีตํ สาติกํ-วรตฺตาย พทฺโธวา รตฺติโก-ฆเตน อภิสงฺขตํ กสํสฏฺฐํ วา ฆาติกํ-(อภิสงฺขตํ กตาภิสงฺขารํ, กสํสฏฺฐํ มิสฺสิตํ)-ชาเลน หโต ภนฺตีติวา จาลิโก-อกฺเขหิ ชิตมกฺขิกํ-อกฺเขหิ ชยติ ทิพฺพตีติ วา อกฺขิโก-ขนิตฺติยา ขนตีติ ขานิตฺติโก-อิห นภวติ ‘‘องฺคุลิยา ขนฺตี’’ติ อนภิธานา อภิธานลกฺขณ หิ ตพฺพาทิ ณทิสมาสา-อุฬุมฺเปน ตรตีติ โอฬุมฺปิโก-สกเฏน จรตีติ สากฏิโก-ขนฺเธน วหตีติ ขนฺธิโก-เวตเนน ชีวตีติ เวตนิโก-‘‘ตสฺส สํวตฺตตี’’ติ จตุตฺถฺยนฺตา สํวตฺตตีติ โปโนภวิโก-‘‘มนาทฺยปาทินโม มเย เจ’’ติ ทุติโยกาโร.

ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກປະຖະມາວິພັດ ທີ່ກ່າວເຖິງສິລະປະເປັນຕົ້ນ ໃນອັດສັດຖີວິພັດວ່າ "ຂອງຜູ້ນັ້ນ". ເຊັ່ນ: vīṇāvādanaṃ sippamassa ເປັນ veṇiko (ເວນິກະ - ຜູ້ມີການດີດພິນເປັນສິລະປະ), paṃsukūladhāraṇaṃ sīlamassa ເປັນ paṃsukūliko (ปັງສຸກູລິກະ), gandho paṇyamassa ເປັນ gandhiko (ຄັນທິກະ), vāpo paharaṇamassa ເປັນ vāpiko (ວາປິກະ), sataṃ payojanamassa ເປັນ sātikaṃ (ສາຕິກະ). ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທຸຕິຍາວິພັດ ໃນອັດ "ຂ້າສິ່ງນັ້ນ", "ຄວນຄູ່ແກ່ສິ່ງນັ້ນ", "ໄປສູ່ສິ່ງນັ້ນ", "ຫາສິ່ງນັ້ນ", "ປະພຶດສິ່ງນັ້ນ" ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: pakkhī hanti ເປັນ pakkhiko (ປັກຂິກະ), sākuṇiko (ສາກຸນິກະ); sataṃ arahati ເປັນ sātikaṃ (ສາຕິກະ); paradāraṃ gacchati ເປັນ pāradāriko (ປາຣະທາຣິກະ); badare uñchati ເປັນ bādariko (ບາດະຣິກະ); dhammaṃ carati ເປັນ dhammiko (ທັມມິກະ), adhammiko (ອະທັມມິກະ). ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກຕະຕິຍາວິພັດ ໃນອັດ "ອັນສິ່ງນັ້ນເຮັດແລ້ວ", "ຊື້ແລ້ວ", "ຜູກແລ້ວ", "ປຸງແຕ່ງແລ້ວ", "ປະສົມແລ້ວ", "ອັນສິ່ງນັ້ນຂ້າແລ້ວ", "ຂ້າດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ", "ອັນສິ່ງນັ້ນຊະນະແລ້ວ", "ຊະນະດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ", "ຫຼິ້ນດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ", "ຂຸດດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ", "ຂ້າມດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ", "ທ່ຽວໄປດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ", "ນໍາໄປດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ", "ລ້ຽງຊີບດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ". ເຊັ່ນ: kāyena kataṃ ເປັນ kāyikaṃ (ກາຍິກະ), satena kītaṃ ເປັນ sātikaṃ (ສາຕິກະ), varattāya baddho ເປັນ vārattiko (ວາຣັດຕິກະ), ghātena abhisaṅkhataṃ ຫຼື kasaṃsaṭṭhaṃ ເປັນ ghātikaṃ (ຄາຕິກະ) - (abhisaṅkhataṃ ໝາຍເຖິງ ປຸງແຕ່ງແລ້ວ, kasaṃsaṭṭhaṃ ໝາຍເຖິງ ປະສົມແລ້ວ), jālena hato ຫຼື hanti ເປັນ jāliko (ຊາລິກະ), akkhehi jitaṃ ເປັນ akkhikaṃ (ອັກຂິກະ), akkhehi jayati ຫຼື dibbati ເປັນ akkhiko (ອັກຂິກະ), khanittiyā khanati ເປັນ khānittiko (ຂານິດຕິກະ) - ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ໃຊ້ໃນຄໍາວ່າ "aṅguliyā khanati" ເພາະບໍ່ມີການໃຊ້ (ເພາະຕັດທິຕະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການກໍານົດຕາມການໃຊ້ງານ), uḷumpena tarati ເປັນ oḷumpiko (ໂອລຸມປິກະ), sakaṭena carati ເປັນ sākaṭiko (ສາກະຕິກະ), khandhena vahati ເປັນ khandhiko (ຂັນທິກະ), vetanena jīvati ເປັນ vetaniko (ເວຕະນິກະ). ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກຈະຕຸດຖີວິພັດ ໃນອັດ "ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອສິ່ງນັ້ນ" (tassa saṃvattati) ເຊັ່ນ: punabbhavāya saṃvattati ເປັນ ponobhaviko (ໂປໂნພະວິກະ) - ດ້ວຍສູດ "manādyapādinamo maye ce" ແປງເປັນ ໂອ ກາຣະ ຕົວທີສອງ.

---

ตโตสมฺภุตมาคตํ.

...

---

ปญฺจมฺยนฺตา สมฺภุ ตมาคตนฺติ เอเตสฺวตฺเถสุณิโก โหติ-มาติโต สมฺภุตมาคตํ วา มตฺติกํ, เปตฺติกํ.

ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກປັນຈະມີວິພັດ ໃນອັດ "ເກີດຈາກ" ຫຼື "ມາຈາກ". ເຊັ່ນ: mātito sambhutaṃ ຫຼື āgataṃ ເປັນ mattikaṃ (ມັດຕິກະ - ເກີດຈາກມານດາ), pettikaṃ (ເປັດຕິກະ - ເກີດຈາກບິດາ).

---

สุรภิโต สมภุตนฺติ นวิคฺคเห.

ບໍ່ໃຊ້ໃນວິເຄາະວ່າ "surabhito sambhutaṃ" (ເກີດຈາກນາງສຸຣະພີ).

---

ทิสฺสนฺตญฺเญปิ ปจฺจยา.

ຍ່ອມເຫັນປັດໄຈອື່ນໆ ນອກຈາກທີ່ກ່າວມາແລ້ວອີກ.

---

วุตฺตโต’ญฺเญปิ ปจฺจยา ทิสฺสนฺติ วุตฺตาวุตฺตตฺเถสุติณฺโย-โสรพฺภํ-‘‘ตตฺถ วสติ กวิทิโตภตฺโต นิยุตฺโต’’ติ ณิโก-รุกฺขมูเล วสตีติ รุกฺขมูลิโก, โลเก วิทิโต โลกิโก, จตุมหาราเชสุ ภตฺตา จตุมฺมหาราชิกา-ทฺวาเร นิยุตฺโต โทวาริโก-ทสฺโสก ตทมินาทิปาฐา.

ຍ່ອມເຫັນປັດໄຈອື່ນໆ ນອກຈາກທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ໃນອັດທີ່ກ່າວແລ້ວ ແລະ ບໍ່ທັນໄດ້ກ່າວ. ເຊັ່ນ: ລົງ ຍະ (ṇya) ປັດໄຈ ເປັນ sorabbhaṃ (ໂສຣັບພະ). ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ໃນອັດ "ອາໄສຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ" (tattha vasati), "ຮູ້ກັນດີໃນທີ່ນັ້ນ" (tattha vidito), "ພັກດີ/ເຫຼື້ອມໃສ" (bhatto), "ແຕ່ງຕັ້ງໄວ້" (niyutto). ເຊັ່ນ: rukkhamūle vasati ເປັນ rukkhamūliko (ຣຸກຂະມູລິກະ), loke vidito ເປັນ lokiko (ໂລກິກະ), catumahārājesu bhattā ເປັນ catummahārājikā (ຈະຕຸມມະຫາຣາຊິກາ), dvāre niyutto ເປັນ dovāriko (ໂດວາຣິກະ).

---

ตสฺสิทํ.

ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ໃນອັດ "ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງຜູ້ນັ້ນ" ຫຼັງຈາກສັດຖີວິພັດ.

---

ฉฏฺฐิยนฺตา อิทมิจฺจสฺมึ อตฺเถ ณิโก โหติ-สงฺฆสฺส อิทํ สงฺฆิกํ, ปุคฺคลิกํ-‘‘เณ’’ติ ฉฏฺฐิยนฺตา อิทมิจฺจตสฺมึ อตฺเถเณ-โมคฺคลฺลายนสฺส อิทํ โมคฺคลฺลายนํ, (วฺยากรณํ)-โสคตํ, (สาสนํ).

ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັດຖີວິພັດ ໃນອັດ "ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງຜູ້ນັ້ນ". ເຊັ່ນ: saṅghassa idaṃ ເປັນ saṅghikaṃ (ສັງຄິກະ - ຂອງສົງ), puggalikaṃ (ປຸກຄະລິກະ - ຂອງບຸກຄົນ). ດ້ວຍສູດ "ṇe" ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັດຖີວິພັດ ໃນອັດ "ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງຜູ້ນັ້ນ" ເຊັ່ນ: moggallāyanassa idaṃ ເປັນ moggallāyanaṃ (vyākaraṇaṃ) (ຄໍາພີໄວຍາກອນຂອງພະໂມກຄັນລານະ), sogataṃ (sāsanaṃ) (ຄໍາສອນຂອງພະສຸຄົດ).

---

ปิติโต ภาตริ เรยฺยณ.

ລົງ ເຣຍຍະນະ (reyyaṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ປິຕຸ ສັບ ໃນອັດພີ່ຊາຍຫຼືນ້ອງຊາຍຂອງບິດາ.

---

ปิตุสทฺทา ตสฺส ภาตริ เรยฺยณ โหติ-โรนุ’พนฺโธ.

ລົງ ເຣຍຍະນະ (reyyaṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ປິຕຸ ສັບ ໃນອັດພີ່ຊາຍຫຼືນ້ອງຊາຍຂອງບິດາ, ມີ ຣະ ເປັນອະນຸພັນ (r-anubandha).

---

รานุพนฺเธ’นฺตสราทิสฺส.

ເມື່ອມີ ຣະ ເປັນອະນຸພັນ, ຍ່ອມລົບສະຫຼະທີ່ສຸດ ແລະ ພະຍັນຊະນະທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

อนฺโต สโร อาทิ ยสฺสาวยวสฺส ตสฺส โลโป โหติ รานุพนฺเธติ อุโลโป-ปิตุ ภาตา เปตฺเตยฺโย.

ສ່ວນທີ່ມີສະຫຼະທີ່ສຸດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການລົບ ເມື່ອມີ ຣະ ເປັນອະນຸພັນ, ຄືລົບ ອຸ ກາຣະ. ເຊັ່ນ: pitu bhātā ເປັນ petteyyo (ເປດເຕຍຍະ - ພີ່ຊາຍຫຼືນ້ອງຊາຍຂອງບິດາ, ລຸງ/ອາ).

---

มาติโต จ หคินิยํ โฉ.

ລົງ ສະ (cha) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ມາຕຸ ແລະ ປິຕຸ ສັບ ໃນອັດພີ່ສາວຫຼືນ້ອງສາວ.

---

มาตุโต เจ ปิตุโต จ เตสํ ภคินิยํ โฉ โหติ-มาตุภคินิ มาตุจฺฉา-‘‘อิตฺถิยมตฺวา’’ติ อา-เอวมฺปิตุจฺฉา.

ລົງ ສະ (cha) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ມາຕຸ ແລະ ປິຕຸ ສັບ ໃນອັດພີ່ສາວຫຼືນ້ອງສາວຂອງພວກເພິ່ນ. ເຊັ່ນ: mātubhagini ເປັນ mātucchā (ມາຕຸດສາ - ພີ່ສາວຫຼືນ້ອງສາວຂອງມານດາ, ນ້າສາວ/ປ້າ) - ດ້ວຍສູດ "itthiyamatvā" ລົງ ອາ ປັດໄຈ, ເຊັ່ນດຽວກັນ pitucchā (ປິຕຸດສາ - ພີ່ສາວຫຼືນ້ອງສາວຂອງບິດາ, ປ້າ/ອາ).

---

มาตาปิตุสฺวามโห.

ລົງ ອາທະມະ (āmaha) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ມາຕາ ແລະ ປິຕຸ ສັບ.

---

มาตาปิตุหิ เตสํ มาตาปิตุสฺวามโห โหติ-มาตุ มาตา มาตามหี-มาตุ ปิตา มาตามโห-ปิตุ มาตา ปิตามหี-ปิตุ ปิตาปิ นามโห.

ລົງ ອາທະມະ (āmaha) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ມາຕາ ແລະ ປິຕຸ ສັບ ໃນອັດມານດາແລະບິດາຂອງພວກເພິ່ນ. ເຊັ່ນ: mātu mātā ເປັນ mātāmahī (ມາຕາມະຮີ - ຍາຍ), mātu pitā ເປັນ mātāmaho (ມາຕາມະໂຫ - ຕາ), pitu mātā ເປັນ pitāmahī (ປິຕາມະຮີ - ຍ່າ), pitu pitā ເປັນ pitāmaho (ປິຕາມະໂຫ - ປູ່).

---

หิเต เรยฺยณ.

ລົງ ເຣຍຍະນະ (reyyaṇa) ປັດໄຈ ໃນອັດ "ເປັນປະໂຫຍດ" (ຫິຕະ).

---

มาตาปิตูหิ หิเต เรยฺยณ โหติ-มาตุ หิโต มตฺเตยฺโย, ปิตุ หิโต เปตฺเตยฺโย.

ໃນອັດວ່າ “ເປັນປະໂຫຍດແກ່ມານດາແລະບິດາ” ລົງ ເຣຍຍະ (reyyaṇa) ປັດໄຈ: ເປັນປະໂຫຍດແກ່ມານດາ ແມ່ນ ມັດເຕຍຍະ (matteyyo), ເປັນປະໂຫຍດແກ່ບິດາ ແມ່ນ ເປດເຕຍຍະ (petteyyo).

---

ตมสฺย ปริมาณํ ณิโก จ.

ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ “ສິ່ງນັ້ນເປັນປະມານຂອງມັນ” ແດ່.

---

ปฐมนฺตา อสฺเสติ อสฺมึ อตฺเถ ณิโก โหติ โกว ตญฺเจ ปฐมนฺตํ ปริมาณมฺภวติ.

ລົງ ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ແລະ ກະ (ka) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກບົດປັດຖະມາສິບ ໃນອັດວ່າ “ເປັນຂອງມັນ” ນີ້, ຖ້າວ່າບົດປັດຖະມາສິບນັ້ນ ເປັນເຄື່ອງວັດແທກ (ປະມານ).

---

โทเณ ปริมาณมสฺส โทณิโก, (วีหิ)-เอกมฺปริมาณมสฺส เอกกํ-ทฺวิกํ, ติกํ, จตุกฺกํ, ปญฺจกมิจฺจาทิ.

ເຂົ້າເປືອກທີ່ມີທະນານໜຶ່ງ (ໂດນະ) ເປັນປະມານ ຊື່ວ່າ ໂດນິກະ (doṇiko), ສິ່ງທີ່ມີປະມານໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ເອກະກະ (ekakaṃ), ສອງ ຊື່ວ່າ ທະວິກະ (dvikaṃ), ສາມ ຊື່ວ່າ ຕິກະ (tikaṃ), ສີ່ ຊື່ວ່າ ຈະຕຸກກະ (catukkaṃ), ຫ້າ ຊື່ວ່າ ປັນຈະກະ (pañcakaṃ) ເປັນຕົ້ນ.

---

สญฺชาตา ตารกาทิตฺวิโต

ລົງ ອິຕະ (ita) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກຕາຣະກາສັບເປັນຕົ້ນ ໃນອັດວ່າ “ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ”.

---

ตารกาทิหิ ปฐมนฺเตหิ อสฺเสติ ฉฏฺฐตฺเถ อิโต โหติ เต

ລົງ ອิຕະ (ita) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກຕາຣະກາສັບເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນປັດຖະມາສິບ ໃນອັດແຫ່ງສັດຖີວິບັດວ່າ “ເປັນຂອງມັນ”...

---

เจ สญฺชาตา โหนฺติ-ตารกา สญฺชาตา อสฺส ตารกิตํ-(คคนํ)-ปุปฺฉิโต-(รุกฺโข).

...ຖ້າວ່າເກີດຂຶ້ນແລ້ວ: ດາວທັງຫຼາຍເກີດຂຶ້ນແລ້ວໃນທ້ອງຟ້ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕາຣະກິຕະ (tārakitaṃ) [ທ້ອງຟ້າອັນດາສະດາດ້ວຍດາວ], ດອກໄມ້ທັງຫຼາຍເກີດຂຶ້ນແລ້ວແກ່ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ບຸບຜິຕະ (pupphito) [ຕົ້ນໄມ້ມີດອກອອກແລ້ວ].

---

มาเน มตฺโต.

ລົງ ມັດຕະ (matta) ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ ເຄື່ອງແທກ.

---

ปฐมนฺตา มานวุตฺติโต อสฺเสติ อสฺมึ อตฺเถ มตฺโต โหติ-ผขลํ อุมฺมานมสฺส ขผลมตฺตํ. หตฺโถ ปริมาณมสฺส หตฺถมตฺตํ, สตํ มานมสฺส สตมตฺตํ.

ລົງ ມັດຕະ (matta) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກບົດປັດຖະມາສິບ ທີ່ມີອັດວ່າເຄື່ອງແທກ ໃນອັດວ່າ “ເປັນຂອງມັນ” ນີ້: ສິ່ງທີ່ມີຜົນມະຕູມ (ຂະຜະລະ) ເປັນເຄື່ອງແທກ ຊື່ວ່າ ຂະຜະລາມັດຕະ (khaphalamattaṃ), ສິ່ງທີ່ມີສອກໜຶ່ງ (ຫັດຖະ) ເປັນປະມານ ຊື່ວ່າ ຫັດຖາມັດຕະ (hatthamattaṃ), ສິ່ງທີ່ມີຮ້ອຍໜຶ່ງ (ສະຕະ) ເປັນເຄື່ອງແທກ ຊື່ວ່າ ສະຕາມັດຕະ (satamattaṃ).

---

เณ จ ปุริสา

ແລະ ລົງ ເນະ (ṇe) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກປຸຣິສສັບ.

---

ปุริสา ปฐมนฺตา อุทฺธมานวุตฺติโต อสฺเสติ อสฺมึ อตฺเถ เณ โหติ มตฺต ตคฺฆา จ-ปุริโส อุมฺมานมสฺส โปริสํ, ปุริสมตฺตํ. ปุริสตคฺฆํ.

ລົງ ເນະ (ṇe), ມັດຕະ (matta) ແລະ ຕັກຄະ (taggha) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກປຸຣິສສັບ ທີ່ເປັນປັດຖະມາສິບ ທີ່ມີອັດວ່າເຄື່ອງແທກລວງສູງ ໃນອັດວ່າ “ເປັນຂອງມັນ” ນີ້: ສິ່ງທີ່ມີບຸລຸດຄົນໜຶ່ງເປັນເຄື່ອງແທກລວງສູງ ຊື່ວ່າ ໂປຣິສະ (porisaṃ), ປຸຣິສາມັດຕະ (purisamattaṃ), ປຸຣິສະຕັກຄະ (purisatagghaṃ).

---

ตสฺส ภาวกมฺเมสุ ตฺต ตา ตฺตนณฺยเณยฺย ณิฆ ณิยา.

ລົງ ຕະ (tta), ຕາ (tā), ຕະນະ (ttana), ນຍະ (ṇya), ເນຍຍະ (ṇeyya), ນິ (ṇi), ຄະ (gha), ນิຍະ (ṇiya) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງພາວະ (ຄວາມມີ, ຄວາມເປັນ) ແລະ ກຳ (ການກະທຳ) ຂອງຄຳນັ້ນ.

---

ภวนฺติ เอตสฺมา สทฺทพุทฺธีติ ภาโว สทฺทปฺปวตฺติ นิมิตฺตํ-กมฺมํ กฺริยา-ฉฏาฐิยนฺตา ภาเว กมฺเม จ ตฺต ตาทโย โหนฺติ พหุลํ-สามญฺญวิธโย ปโยคมนุสารยนฺติติ กุโต จิ ทฺวีสุกุโต จิ ภาเว เยว-น จ สพฺเพ สพฺพโต โหนฺติ อญฺญตฺร ตฺตตาหิ-นีลสฺส ปฏาสฺส ภาโว นีลตฺตํ นีลตาติ คุเณ ภาโว-อิห คุณวสา นิลสทฺโทนีลคุณยุตฺเต ทพฺเพ วตฺตเต นิมิตฺตสฺสรุปานุคตาญฺจพุทฺธิ-เอวมญฺญตฺราปิ ยถานุรูปํญาตพฺพํ นีลสฺสคุณสฺส ภาโว นีลตฺตํนีลตาติ นีลคุณชาติ-โคตฺตํ โคตาติ โคชาติ-ปาจกตฺตตฺติ ปจนกฺริยาสมฺพนฺโธ-ราชปุริสตฺตนฺติ ราชสมฺพนฺโธ-เทวทตฺตํ จนฺทตฺตํ สูริยตฺตนฺติ ตทวตฺถาวิเสส สามญฺญํ-อากาสตฺตํ อภาวตฺตนฺติ อุปจริตเภทสามญฺญํ-อลสสฺส ภาโว กมฺมํ วา อลสตฺตํ อลสตา-ตฺตน, ปุถุชฺชนตฺตนํ-ณฺย, จาปกลฺยํ‘‘สกตฺเถตี‘‘สกตฺเถปิ-อกิญฺจนเมว อากิญฺจญฺญํ-เณยฺย, โสเจยฺยํ-ณ, ปาฏวํ-อวง-อิย, นคฺคิยํ-ณิ ย, โปโรหิติยํ.

“ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຄວາມຮູ້ໃນສັບນັ້ນ ເພາະອາໄສສິ່ງໃດ ສິ່ງນັ້ນ” ຊື່ວ່າ ພາວະ (ເຫດໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນແຫ່ງສັບ), “ການກະທຳ” ຊື່ວ່າ ກຳ (ກິຣິຍາ). ລົງ ຕະ (tta) ແລະ ຕາ (tā) ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ຫຼັງຈາກບົດສັດຖີວິບັດ ໃນອັດພາວະແລະກຳໂດຍຫຼາຍ. ເພາະວ່າວິທີທົ່ວໄປຍ່ອມເປັນໄປຕາມການໃຊ້ (ປະໂຍຄະ), ບາງປັດໄຈລົງໃນອັດທັງສອງ, ບາງປັດໄຈລົງໃນອັດພາວະຢ່າງດຽວ, ແລະປັດໄຈທັງໝົດບໍ່ໄດ້ລົງຫຼັງຈາກສັບທັງປວງ ເວັ້ນແຕ່ ຕະ (tta) ແລະ ຕາ (tā) ປັດໄຈ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຜ້າຂຽວ ຊື່ວ່າ ນີລັດຕະ (nīlattaṃ) ຫຼື ນີລານະ (nīlatā) ນີ້ເປັນພາວະໃນຄຸນ. ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຸນ ສັບວ່າ “ນີລະ” ຍ່ອມກ່າວເຖິງເນື້ອສານ (ທັບພະ) ທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນຄືສີຂຽວ... ຄວາມເປັນແຫ່ງຄຸນຄືສີຂຽວ ຊື່ວ່າ ນີລັດຕະ (nīlattaṃ) ຫຼື ນີລານະ (nīlatā) ຄືຊາດແຫ່ງຄຸນສີຂຽວ, ຄວາມເປັນແຫ່ງງົວ ຊື່ວ່າ ໂຄຕະ (gottaṃ) ຫຼື ໂຄຕາ (gotā) ຄືຊາດງົວ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ຫຸງຕົ້ມ ຊື່ວ່າ ປາຈະກັດຕະ (pācakattaṃ) ຄືຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບກິຣິຍາການຫຸງຕົ້ມ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຂ້າລາຊະການ ຊື່ວ່າ ຣາຊະປຸຣິສັດຕະ (rājapurisattanti) ຄືຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບພະລາຊາ, ຄວາມເປັນແຫ່ງເທວະທັດ, ຄວາມເປັນແຫ່ງພະຈັນ, ຄວາມເປັນແຫ່ງພະອາທິດ ຊື່ວ່າ ເທວະທັດຕະ (devadattaṃ), ຈັນທັດຕະ (candattaṃ), ສຸຣິຍັດຕະ (sūriyattanti) ຄືຄວາມເປັນທົ່ວໄປແຫ່ງສະພາວະນັ້ນໆ, ຄວາມເປັນແຫ່ງອາກາດ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄວາມບໍ່ມີ ຊື່ວ່າ ອາກາສັດຕະ (ākāsattaṃ), ອະພາວັດຕະ (abhāvattanti) ຄືຄວາມເປັນທົ່ວໄປໂດຍອຸປະຈານ, ຄວາມເປັນຫຼືການກະທຳຂອງຄົນກີດຄ້ານ ຊື່ວ່າ ອະລາສັດຕະ (alasattaṃ) ຫຼື ອະລາສະຕາ (alasatā). ລົງ ຕະນະ (ttana) ປັດໄຈ ເຊັ່ນ ປຸຖຸຊະນັດຕະນະ (puthujjanattanaṃ). ລົງ ນຍະ (ṇya) ປັດໄຈ ເຊັ່ນ ຈະປະລິຍະ (cāpalyaṃ). ໃນອັດຂອງຕົນເອງ (ສະກັດຖະ) ແດ່ ເຊັ່ນ ອາກິນຈະນັດສະພາບ ເປັນ ອາກິນຈັນຍະ (ākiñcaññaṃ). ລົງ ເນຍຍະ (ṇeyya) ປັດໄຈ ເຊັ່ນ ໂສເຈຍຍະ (soceyyaṃ). ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ເຊັ່ນ ປາຕະວະ (pāṭavaṃ). ລົງ ອິຍະ (iya) ປັດໄຈ ເຊັ່ນ ນັກຄິຍະ (naggiyaṃ). ລົງ ນິຍະ (ṇiya) ປັດໄຈ ເຊັ່ນ ໂ配ໂຣຫິຕິຍະ (porohitiyaṃ).

---

ตร ตมิสฺสิกิยิฏฺฐาติสเย.

ລົງ ຕະຣະ, ຕະມະ, ອິສສິກະ, ອິຍະ ແລະ ອິດຖະ ປັດໄຈ ໃນອັດອະຕິໄສ (ຄວາມຍິ່ງຍ້ອນ).

---

อติสเย วตฺตมานนโต โหนฺเตเต ปจฺจยา-อติสเยน ปาโป ปาปตโร, ปาปตโม, ปาปิสฺสิโก. ปาปิโย. ปาปิฏฺโฐ-อติสยนฺตาปิ อติสยปฺปจฺจโย-อติสเยน ปาปิฏฺโฐ ปาปิฏฺฐตโร-อุทุมฺพรสฺส วิกาโร’วยโวตฺเววมาทิวิคฺคเห.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກສັບທີ່ກ່າວເຖິງຄວາມຍິ່ງ: ຜູ້ຊົ່ວຊ້າຢ່າງຍິ່ງ ຊື່ວ່າ ປາປະຕະຣະ (pāpataro), ປາປະຕະມະ (pāpatamo), ປາປິສສິກະ (pāpissiko), ປາpiຍະ (pāpiyo), ປາປິຕຖະ (pāpiṭṭho). ແມ່ນຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີປັດໄຈສະແດງຄວາມຍິ່ງແລ້ວ ກໍຍັງລົງປັດໄຈສະແດງຄວາມຍິ່ງໄດ້ອີກ ເຊັ່ນ ຜູ້ຊົ່ວຊ້າຢ່າງຍິ່ງກວ່າ ຊື່ວ່າ ປາປິຕຖະຕະຣະ (pāpiṭṭhataro). ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ “ຂອງກາຍກາຍ ຫຼື ສ່ວນປະກອບແຫ່ງໄມ້ມະເດື່ອ” (udumbarassa vikāro avayavo) ເປັນຕົ້ນ.

---

ตสฺส วิการาวยเวสุ ณ ณิก เณยฺย มยา.

ລົງ ນະ (ṇa), ນິກະ (ṇika), ເນຍຍະ (ṇeyya), ມະຍະ (maya) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງຂອງກາຍກາຍ (ວິກາຣະ) ແລະ ສ່ວນປະກອບ (ອະວະຍະວະ) ຂອງສິ່ງນັ້ນ.

---

ปกติยา อุตฺตรมวตฺถนฺตรํ วิกาโร-ฉฏฺฐิยนฺตา นามสฺมา วิกาเร’วยเว จ ณทโย โหนฺติ พหุลํ-ณ, โอทุมฺพรํ-(ภสฺมํ ปณฺณํ วา)-ณิก, กปฺปาสิกํ-เนยฺย, เอเณยฺยํ-มย. ติณมยํ-‘‘อญฺญสฺมินฺติ’’ อตฺถนฺตเรปิ-คุนฺนํ กริสํ โคมยํ.

ສະພາວະອື່ນທີ່ປ່ຽນແປງໄປຈາກສະພາວະເດີມ (ປົກກະຕິ) ຊື່ວ່າ ວິກາຣະ. ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ຫຼັງຈາກນາມສັບທີ່ເປັນສັດຖີວິບັດ ໃນອັດວິກາຣະແລະອະວະຍະວະໂດຍຫຼາຍ: ລົງ ນະ (ṇa) ເຊັ່ນ ໂອດຸມພະຣະ (odumbaraṃ) [ຂີ້ເຖົ່າ ຫຼື ໃບມະເດື່ອ], ລົງ ນິກະ (ṇika) ເຊັ່ນ ກັບປາສິກະ (kappāsikaṃ) [ຜ້າຝ້າຍ], ລົງ ເນຍຍະ (ṇeyya) ເຊັ່ນ ເອເນຍຍະ (eṇeyyaṃ) [ໜັງຟານ], ລົງ ມະຍະ (maya) ເຊັ່ນ ຕິນະມະຍະ (tiṇamayaṃ) [ອັນເຮັດດ້ວຍຫຍ້າ]. ແມ່ນໃນອັດອື່ນ ແດ່ ເຊັ່ນ ຂີ້ແຫ່ງງົວທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ໂຄມະຍະ (gomayaṃ).

---

มนุสฺสานํ สมุโหตฺเววมาทิวิคฺคเห.

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ “ປະຊຸມແຫ່ງມະນຸດທັງຫຼາຍ” ເປັນຕົ້ນ.

---

สมุเห กณฺณณิกา.

ລົງ ກັນ (kaṇ), ນະ (ṇa), ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ໃນອັດປະຊຸມ (ສະມູຫະ).

---

ฉฏฺฐิยนฺตา สมูเห กณฺณณิกา โหนฺติ-มานุสฺสกํ. กากํ, อาปุปิกํ-‘‘ชนาทีหิ ตา’’ติ สมูเห ตา-ชนานํ สมูโห ชนตา. คชตา, พนฺธุตา.

ລົງ ກັນ (kaṇ), ນະ (ṇa), ນິກະ (ṇika) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກບົດສັດຖີວິບັດ ໃນອັດປະຊຸມ: ປະຊຸມແຫ່ງມະນຸດ ຊື່ວ່າ ມານຸດສະກະ (mānussakaṃ), ປະຊຸມແຫ່ງກາ ຊື່ວ່າ ກາກະ (kākaṃ), ປະຊຸມແຫ່ງເຂົ້າໜົມ ຊື່ວ່າ ອາປຸປິກະ (āpupikaṃ). ດ້ວຍສູດວ່າ “janādīhi tā” ລົງ ຕາ (tā) ປັດໄຈ ໃນອັດປະຊຸມ ເຊັ່ນ ປະຊຸມແຫ່ງຊົນ ຊື່ວ່າ ຊະນະຕາ (janatā), ປະຊຸມແຫ່ງຊ້າງ ຊື່ວ່າ ຄະຊະຕາ (gajatā), ປະຊຸມແຫ່ງຍາດ ຊື່ວ່າ ພັນທຸຕາ (bandhutā).

---

เอกา กากฺยสหาเย.

ລົງ ກະ (ka) ແລະ ອາຄີ (ākī) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກເອກະສັບ ໃນອັດວ່າ “ບໍ່ມີເພື່ອນ” (ອະສະຫາຍະ).

---

เอกสฺมา อสหายตฺเถ ก อากี โหนฺติ-เอโก’ว เอกโก, เอกากี.

ລົງ ກະ (ka) ແລະ ອາຄີ (ākī) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກເອກະສັບ ໃນອັດວ່າບໍ່ມີເພື່ອນ: ຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ເອກະກະ (ekako), ເອກາກີ (ekākī).

---

อยุภทฺวิตีหํเส.

ລົງ ອະຍະ (aya) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອຸພະ (ubha), ທະວິ (dvi), ຕິ (ti) ສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງສ່ວນປະກອບ ທີ່ເປັນປັດຖະມາສິບ ໃນອັດແຫ່ງສັດຖີວິບັດວ່າ “ເປັນຂອງມັນ”.

---

อุปทฺวิตีหิ อวยววุตฺตีหิ ปฐมนฺเตหิ อสฺเสติ ฉฏฺฐตฺเถ อโย โหติ-อุโภ อํสา อสฺส อุภยํ. ทฺวยํ. ตยํ-จินฺตํ ปุรเณจฺจา ทิวิคฺคเห-‘‘จตุตฺถทุติเยสฺเวสํ ตติยปฐมา’’ติ นิปาตนา ปูรณตฺเถ ทฺวิโต ติโย ทฺวิสฺส ทุ จ ติจตุหิ อติยตฺตาจ-ทุติโย. ตติโย. จตุตฺโถ.

ລົງ ອະຍະ (aya) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອຸພະ (ubha), ທະວິ (dvi), ຕິ (ti) ສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງສ່ວນປະກອບ ທີ່ເປັນປັດຖະມາສິບ ໃນອັດແຫ່ງສັດຖີວິບັດວ່າ “ເປັນຂອງມັນ”: ສ່ວນທັງສອງເປັນຂອງມັນ ຊື່ວ່າ ອຸພະຍະ (ubhayaṃ), ສອງສ່ວນ ຊື່ວ່າ ທະວະຍະ (dvayaṃ), ສາມສ່ວນ ຊື່ວ່າ ຕະຍະ (tayaṃ). ໃນຮູບວິເຄາະສະແດງຈຳນວນຖ້ວນ (ປູຣະນະ) ເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍການນິບາດໃນສູດວ່າ “catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā” ໃນອັດຈຳນວນຖ້ວນ ລົງ ຕິຍະ (tiya) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ທະວິ (dvi) ແລ້ວແປງ ທະວິ ເປັນ ທຸ (du), ແລະ ລົງ ຕິຍະ (tiya) ແລະ ຖະ (tha) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຕິ (ti) ແລະ ຈະຕຸ (catu) ຕາມລຳດັບ ເປັນ ທຸຕິຍະ (dutiyo) [ທີສອງ], ຕະຕິຍະ (tatiyo) [ທີສາມ], ຈະຕຸດຖະ (catuttho) [ທີສີ່].

---

ม ปญฺจาทิหิ กตีหิ.

ລົງ ມະ (ma) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັງຂະຍາຕັ້ງແຕ່ ປັນຈະ (pañca) ເປັນຕົ້ນໄປ ແລະ ກະຕິ (kati) ສັບ ທີ່ເປັນສັດຖີວິບັດ ໃນອັດຈຳນວນຖ້ວນ.

---

ฉฏฺฐิยนฺตาย ปญฺจาทิกาย สงฺขฺยาย กติสฺมา จ โม โหติ ปูรณตฺเถ-ปญฺจนฺนํ ปุรเณ ปญฺจโม-เอวํ สตฺตโม, อฏฺฐโม, อิจฺจาทิ.

ລົງ ມະ (ma) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັງຂະຍາຕັ້ງແຕ່ ປັນຈະ (pañca) ເປັນຕົ້ນໄປ ທີ່ເປັນສັດຖີວິບັດ ແລະ ຫຼັງຈາກ ກະຕິ (kati) ສັບ ໃນອັດຈຳນວນຖ້ວນ: ຕົວເຕັມແຫ່ງຫ້າ ຊື່ວ່າ ປັນຈະມະ (pañcamo) [ທີຫ້າ], ເຊັ່ນດຽວກັນ ສັດຕະມະ (sattamo) [ທີເຈັດ], ອັດຖະມະ (aṭṭhamo) [ທີແປດ] ເປັນຕົ້ນ.

---

ฉาฏฺฐ ฏฺฐมา.

ລົງ ດຖະ (ṭṭha) ແລະ ດຖະມະ (ṭṭhama) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຈະ (cha) ສັບ ໃນອັດຈຳນວນຖ້ວນ.

---

ฉสทฺทา ฏฺฐ ฏฺฐมา โหนฺติ ปุรณตฺเถ-ฉนฺนํ ปูรเณ ฉฏฺโฐ, ฉฏฺฐโม วา.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຊະສັບ (ຫົກ) ລົງ ຖະ ແລະ ຖະມະ ປັດໄຈ ໃນອັດປູຣະນະ (ການເຮັດໃຫ້ເຕັມ), ເປັນ ສະໂຖ ຫຼື ສະຖະໂມ (ທີຫົກ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ເຕັມຫົກ.

---

ตสฺส ปุรเณกาทสาทิโต วา.

ລົງ ດະ (ḍa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັງຂະຍາຕັ້ງແຕ່ ເອກາດະສະ (ekādasa) ເປັນຕົ້ນໄປ ທີ່ເປັນສັດຖີວິບັດ ໃນອັດຈຳນວນຖ້ວນ ໂດຍກຳນົດເລືອກ.

---

ฉฏฺฐิยนฺตาเยกาทสาทิกาย สงฺขฺยาย โฑ โหติ ปูรณตฺเถ วิภาสา-ฑกาโร’นุพนฺโธ-เอกาทสนฺตํ ปูรเณ เอกาทโส-อญฺญตฺร-เอกาทสโมจฺจาทิ-เอวํ ทฺวาทโส อิจฺจาทิ-เอกูนวีสตฺยาทิหิตุเฑ.

ລົງ ດະ (ḍa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັງຂະຍາຕັ້ງແຕ່ ເອກາດະສະ (ekādasa) ເປັນຕົ້ນໄປ ທີ່ເປັນສັດຖີວິບັດ ໃນອັດຈຳນວນຖ້ວນ ໂດຍກຳນົດເລືອກ, ຕົວ ດ (ḍ) ເປັນອະນຸພັນ: ຕົວເຕັມແຫ່ງສิບເອັດ ຊື່ວ່າ ເອກາດະໂສ (ekādaso) [ທີສິບເອັດ], ໃນບ່ອນອື່ນ ເປັນ ເອກາດະສະໂມ (ekādasamo) ເປັນຕົ້ນ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ທະວາດະໂສ (dvādaso) [ທີສິບສອງ] ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຫຼັງຈາກ ເອກູນະວີສະຕິ (ekūnavīsati) ເປັນຕົ້ນໄປ ລົງ ດະ (ḍa) ປັດໄຈ...

---

เส สติสฺส ติสฺส.

ເມື່ອ ສະ (sa) ປັດໄຈເບື້ອງຫຼັງ, ລຶບ ອິ (i) ທີ່ສຸດແຫ່ງ ຕິ (ti) ຂອງ ສະຕິ (sati) ສັບ.

---

เส ปเร สตฺยนฺตสฺส ติการสฺส โลโป โหตีติ ติโลโป. เอกุนวีโส.

ເມື່ອ ສະ (sa) ປັດໄຈເບື້ອງຫຼັງ, ລຶບ ຕິ (ti) ອັນເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງ ສະຕິ (sati) ສັບ ຊື່ວ່າ ຕິລົບ (tilopo): ເອກູນະວີໂສ (ekūnavīso) [ທີສິບເກົ້າ].

---

สตาทีนมิ จ.

ແລະ ລົງ ມະ (ma) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັງຂະຍາຕັ້ງແຕ່ ສະຕະ (sata) ເປັນຕົ້ນໄປ ທີ່ເປັນສັດຖີວິບັດ ໃນອັດຈຳນວນຖ້ວນ ແລະ ແປງທີ່ສຸດເປັນ ອິ (i).

---

สตาทิกาย สงฺขฺยาย ฉฏฺฐิยนฺตาย ปุรนตฺเถ โม โหติ สตา ทินมิ จานฺตาเทโส-สตสฺส ปูรเณ สติโม, สหสฺสิโม. วีสติ อธิกา อสฺมึ สเต สหสฺเส วาติ เอวมาทิวิคฺคเห.

ລົງ ມະ (ma) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັງຂະຍາຕັ້ງແຕ່ ສະຕະ (sata) ເປັນຕົ້ນໄປ ທີ່ເປັນສັດຖີວິບັດ ໃນອັດຈຳນວນຖ້ວນ ແລະ ແປງທີ່ສຸດແຫ່ງ ສະຕະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອິ (i): ຕົວເຕັມແຫ່ງຮ້ອຍ ຊື່ວ່າ ສະຕິໂມ (satimo) [ທີຮ້ອຍ], ຕົວເຕັມແຫ່ງພັນ ຊື່ວ່າ ສະຫັດສິໂມ (sahassimo) [ທີພັນ]. ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ “ຊາວໜຶ່ງເກີນໃນຮ້ອຍນີ້ ຫຼື ໃນພັນນີ້” ເປັນຕົ້ນ.

---

สงฺขฺยาย สจฺจุตีสาสทสนฺตายาธิกาสฺมึ สตสหสฺเส โฑ.

ລົງ ດະ (ḍa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັງຂະຍາທີ່ມີ ຕິ (ti), ອຸ (u), ອີ (ī), ອາ (ā), ທະສະ (dasa) ເປັນທີ່ສຸດ ທີ່ເປັນປັດຖະມາສິບ ໃນອັດສັດຕະມີວິບັດວ່າ “ໃນສິ່ງນີ້” ຖ້າວ່າສັງຂະຍານັ້ນເກີນໃນຮ້ອຍ, ພັນ ຫຼື ແສນ.

---

สตฺยนฺตาย มุตฺยนฺตาย อีสนฺตาย อาสนฺตาย ทสนฺตาย จ สงฺขฺยาย ปฐมนฺตาย อสฺมินฺติ สตฺตมฺยตฺเถ โฑ โหติ สา เจ สงฺขฺยา อธิกา โหติ ยทสฺมินฺติ ตญฺเจ สตํ สหสฺสํ สตสหสฺสํ วา โหติ-ติโลเป-วีสํ-สตํ, สหสฺสํ, สตสหสฺสํ วา-อุตฺยนฺตาย-นหุตํ-สตํ. สหสฺสํ, สตสหสฺสํ วา-อีสนฺตาย-จตฺตารีสํ-สตํ. สหสฺสํ, สตสหสฺสํ วา-อาสนฺตาย-ปญฺญาสํ-สตํ, สหสฺสํ. สตสหสฺสํ วา-ทสนฺตาย-เอกาทสํ-สตํ, สหสฺสํ, สตสหสฺสํ วา-สจฺจุตีสาสทสนฺตายาติ กึ? ฉ อธิกา อสฺมึ สเต-อธิเกติ กึ? ปญฺจทส หีนา อสฺมึ สเต-อสฺมินฺติ กึ?วีสติ อธิกา เอตสฺมา สตา-สตสหสฺเสติ กึ? เอกาทสาธิกา อสฺสํ วีสติยํ.

ລົງ ດະ (ḍa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັງຂະຍາທີ່ມີ ຕິ (ti), ອຸ (u), ອີ (ī), ອາ (ā), ທະສະ (dasa) ເປັນທີ່ສຸດ ທີ່ເປັນປັດຖະມາສິບ ໃນອັດສັດຕະມີວິບັດວ່າ “ໃນສິ່ງນີ້” ຖ້າວ່າສັງຂະຍານັ້ນເກີນໃນຮ້ອຍ, ພັນ ຫຼື ແສນ: ດ້ວຍການລຶບ ຕິ (ti) ເຊັ່ນ ວີສັງ ສະຕັງ (vīsaṃ sataṃ) [ຮ້ອຍເກີນດ້ວຍຊາວ], ສະຫັດສັງ (sahassaṃ), ສະຕະສະຫັດສັງ (satasahassaṃ). ທີ່ມີ ອຸ (u) ເປັນທີ່ສຸດ ເຊັ່ນ ນະຫຸຕັງ ສະຕັງ (nahutaṃ sataṃ), ສະຫັດສັງ, ສະຕະສະຫັດສັງ. ທີ່ມີ ອີ (ī) ເປັນທີ່ສຸດ ເຊັ່ນ ຈັດຕາຣີສັງ ສະຕັງ (cattārīsaṃ sataṃ), ສະຫັດສັງ, ສະຕະສະຫັດສັງ. ທີ່ມີ ອາ (ā) ເປັນທີ່ສຸດ ເຊັ່ນ ປັນຍາສັງ ສະຕັງ (paññāsaṃ sataṃ), ສະຫັດສັງ, ສະຕະສະຫັດສັງ. ທີ່ມີ ທະສະ (dasa) ເປັນທີ່ສຸດ ເຊັ່ນ ເອກາດະສັງ ສະຕັງ (ekādasaṃ sataṃ), ສະຫັດສັງ, ສະຕະສະຫັດສັງ. ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ທີ່ມີ ຕິ, ອຸ, ອີ, ອາ, ທະສະ ເປັນທີ່ສຸດ”? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳວ່າ “ຫົກເກີນໃນຮ້ອຍນີ້”. ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເກີນ”? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳວ່າ “ສິບຫ້າຢ່ອນໃນຮ້ອຍນີ້”. ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໃນສິ່ງນີ້”? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳວ່າ “ຊາວເກີນຈາກຮ້ອຍນີ້”. ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຮ້ອຍ, ພັນ, ແສນ”? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳວ່າ “ສິບເອັດເກີນໃນຊາວນີ້”.

---

ตเมตฺถสฺสตฺถีติ มนฺตุ.

ລົງ ມັນຕຸ (mantu) ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ “ສິ່ງນັ້ນມີຢູ່ໃນສິ່ງນີ້” (taṃ ettha atthi) ຫຼື “ສິ່ງນັ້ນມີແກ່ຜູ້ນີ້” (tassa atthi).

---

ปฐมนฺตา เอตฺถ อสฺส อตฺถีติ เอเตสฺวตฺเถสุ มนฺตุ โหติ-อิติสทฺทสฺส วิวกฺขานิยมนตฺถตฺตา ปหุตาทิยุตฺเตเยว อตฺถฺยตฺเถ โหติ-วุตฺตํหิ.

ລົງ ມັນຕຸ (mantu) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກບົດປັດຖະມາສິບ ໃນອັດເຫຼົ່ານີ້ວ່າ “ມີຢູ່ໃນສິ່ງນີ້” ຫຼື “ມີແກ່ຜູ້ນີ້”. ເພາະວ່າ ອິຕິ (iti) ສັບ ມີອັດກຳນົດຄວາມປະສົງຂອງຜູ້ເວົ້າ ມັນຕຸປັດໄຈຈຶ່ງລົງໃນອັດວ່າ “ມີ” ທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມຫຼາຍ (ພະຫຸຕະ) ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

ปหุเต จ ปสํสายํ นินฺทายทฺวาติสายเน;

นิจฺจโยเค จ สํสคฺเค โหนฺติเม มนฺตุอาทโย.

“ມັນຕຸປັດໄຈເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມລົງໃນອັດຄວາມຫຼາຍ, ຄວາມສັນເສີນ, ຄວາມຕິຕຽນ, ຄວາມຍິ່ງຍອດ, ຄວາມປະກອບເນືອງນິດ ແລະ ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ.”

---

ปหุตา คาโว เอตฺถ เทเส อสฺส วา ปุริสสฺส สนฺตีติ สโคมาปสํสายํ. ปสตฺถา ชาติ อสฺส อตฺถีติ ชาติมา-นินฺทายํ, วลิมาอติสายเน, พุทฺธิมา-นิจฺจโยเค, ชุติมา-สํสคฺเค, หลิทฺทิมา. ตเมตฺถสฺสตฺถีติ อธิกาโร.

ໃນອັດຄວາມຫຼາຍ ເຊັ່ນ “ງົວທັງຫຼາຍມີຫຼາຍໃນປະເທດນີ້ ຫຼື ແກ່ບຸລຸດນີ້” ຊື່ວ່າ ໂຄມາ (gomā) [ຜູ້ມີງົວຫຼາຍ]. ໃນອັດຄວາມສັນເສີນ ເຊັ່ນ “ຊາດອັນປະເສີດມີແກ່ຜູ້ນີ້” ຊື່ວ່າ ຊາຕິມາ (jātimā) [ຜູ້ມີຊາດກຳເນີດດີ]. ໃນອັດຄວາມຕິຕຽນ ເຊັ່ນ ວະລິມາ (valimā) [ຜູ້ມີຮອຍຫ່ຽວຍານ]. ໃນອັດຄວາມຍິ່ງຍອດ ເຊັ່ນ ພຸດທິມາ (buddhimā) [ຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ]. ໃນອັດຄວາມປະກອບເນືອງນິດ ເຊັ່ນ ຈຸຕິມາ (jutimā) [ຜູ້ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເປັນນິດ]. ໃນອັດຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ ເຊັ່ນ ຫະລິດທິມາ (haliddimā) [ຜູ້ທາດ້ວຍຂີ້ໝິ້ນ]. ບົດວ່າ “Tametthassatthi” ເປັນບົດກຳນົດ (ອະທິການ).

---

วนฺตฺววณฺณา.

ລົງ ວັນຕຸ ປັດໄຈ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອະວັນນະ (ອະ ແລະ ອາ).

---

ปฐมนฺตโต อวณฺณนฺตา มนฺตฺวตฺเถ วนฺตุ โหติ-สีลวา, ทยาวา-อวณฺณาติ กึ? พุทฺธิมา.

ລົງ ວັນຕຸ (vantu) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງມັນຕຸປັດໄຈ ຫຼັງຈາກບົດປັດຖະມາສິບ ທີ່ມີ ອະວັນນະ (ອະ ແລະ ອາ) ເປັນທີ່ສຸດ: ສີລະວາ (sīlavā) [ຜູ້ມີສິນ], ທະຍາວາ (dayāvā) [ຜູ້ມີຄວາມເອັນດູ]. ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ອະວັນນະ”? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳວ່າ ພຸດທິມາ (buddhimā).

---

ทณฺฑาทิตฺวิกอี.

ລົງ ອິກະ ແລະ ອີ ປັດໄຈ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ທັນດະສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

ทณฺฑาทีหิ อิก อี โหนฺติ วา มนฺตฺวตฺเถ-ทณฺฑิโก, ทณฺฑี-คนฺธิโก คนฺธิ-อิติสทฺทสฺส วิสสนิยมนฺตฺถตฺตา กุโต จิ ทฺเว กุโตเจ กเมกํว-นาวิโก, สุขี.

ລົງ ອິກະ (ika) ແລະ ອີ (ī) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ທັນດະ (daṇḍa) ສັບເປັນຕົ້ນ ໃນອັດແຫ່ງມັນຕຸປັດໄຈ ໂດຍກຳນົດເລືອກ: ທັນດິກະ (daṇḍiko), ທັນດີ (daṇḍī) [ຜູ້ມີໄມ້ເທົ້າ], ຄັນທິກະ (gandhiko), ຄັນທິ (gandhi) [ຜູ້ມີຂອງຫອມ]. ເພາະວ່າ ອິຕິ (iti) ສັບ ມີອັດກຳນົດຄວາມປະສົງ, ບາງສັບຈຶ່ງລົງທັງສອງປັດໄຈ, ບາງສັບລົງພຽງປັດໄຈດຽວ ເຊັ່ນ ນາວິກະ (nāviko) [ນາຍເຮືອ], ສຸຂີ (sukhī) [ຜູ້ມີຄວາມສຸກ].

---

ตปาทิหิ สฺสี.

ລົງ ສສີ (ssī) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຕະປະ (tapa) ສັບເປັນຕົ້ນ ໃນອັດແຫ່ງມັນຕຸປັດໄຈ ໂດຍກຳນົດເລືອກ.

---

ตปาทิโต วา สฺสี โหติ มนฺตฺวตฺเถ-ตปสฺสี, ยสสฺสี-วาตฺเวจ-ยสวา.

ລົງ ສສີ (ssī) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຕະປະ (tapa) ສັບເປັນຕົ້ນ ໃນອັດແຫ່ງມັນຕຸປັດໄຈ ໂດຍກຳນົດເລືອກ: ຕະປັດສີ (tapassī) [ຜູ້ມີຕະປະ], ຍະສັດສີ (yasassī) [ຜູ້ມີຍົດ]. ເພາະມີບົດວ່າ “ໂດຍກຳນົດເລືອກ” (vā) ຈຶ່ງມີຮູບວ່າ ຍະສະວາ (yasavā) ແດ່.

---

สทฺธาทิตฺว.

ລົງ ອະ (a) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ສັດທາ (saddhā) ສັບເປັນຕົ້ນ ໃນອັດແຫ່ງມັນຕຸປັດໄຈ ໂດຍກຳນົດເລືອກ.

---

สทฺธาทีหิมนฺตฺวตฺถอโหติวา-สทฺโธ, ปญฺโญ-วาตฺเวว-ปญฺญวา.

ລົງ ອະ (a) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ສັດທາ (saddhā) ສັບເປັນຕົ້ນ ໃນອັດແຫ່ງມັນຕຸປັດໄຈ ໂດຍກຳນົດເລືອກ: ສັດໂທ (saddho) [ຜູ້ມີສັດທາ], ປັນໂຍ (pañño) [ຜູ້ມີປັນຍາ]. ເພາະມີບົດວ່າ “ໂດຍກຳນົດເລືອກ” (vā) ຈຶ່ງມີຮູບວ່າ ປັນຍະວາ (paññavā) ແດ່.

---

เณ ตปา.

ລົງ ເນະ (ṇe) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຕະປະ (tapa) ສັບ ໃນອັດແຫ່ງມັນຕຸປັດໄຈ.

---

ตปสทฺทา เณ โหติ มนฺตฺวตฺเถ-ตาปโส-มนาทิตฺตา ‘‘มนาทีนํ สก’’อิติ ณนุพนฺเธ สก-‘‘มายาเมธาหิ วี’’ติ มนฺตฺวตฺเถ วี-มายาวิ, เมธาวี.

ລົງ ເນະ (ṇe) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຕະປະ (tapa) ສັບ ໃນອັດແຫ່ງມັນຕຸປັດໄຈ: ຕາປະສະ (tāpaso) [ດາບົດ]. ເພາະເປັນສັບໃນມະນາກະນະ, ດ້ວຍສູດວ່າ “manādīnaṃ saka” ເມື່ອມີ ນ (ṇ) ເປັນອະນຸພັນ ຈຶ່ງລົງ ສະ (sa) ອາຄົມ. ດ້ວຍສູດວ່າ “māyāmedhāhi vī” ລົງ ວີ (vī) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງມັນຕຸປັດໄຈ: ມາຍາວີ (māyāvi) [ຜູ້ມີມາຍາ], ເມທາວີ (medhāvī) [ຜູ້ມີປັນຍາ].

---

โต ปญฺจมฺยา.

ລົງ ໂຕ (to) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກບົດປັນຈະມີວິບັດໂດຍຫຼາຍ.

---

ปญฺจมฺยนฺตา พหุลํ โต โหติ-คามสฺมา คามโต-อิเมน กึ สทฺเทหิ โตมฺหิ-‘‘อิโต เตตฺโต กุโต’’ติ อิมสฺส ฏิ นิปจฺจเต เอตสฺส ฏเอต กสฺส กุตฺตญฺจ-อิมสฺมา อิโต, เอตสฺมา อโต เอตฺโต, กสฺมา กุโต.

ລົງ ໂຕ (to) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກບົດປັນຈະມີວິບັດໂດຍຫຼາຍ: ຈາກບ້ານ ເປັນ ຄາມະໂຕ (gāmato). ເມື່ອລົງ ໂຕ (to) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອິມະ (ima), ເອຕະ (eta), ກິ (ki) ສັບ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ito tetto kuto” ແປງ ອິມະ ເປັນ ອິ (i), ແປງ ເອຕະ ເປັນ ອະ (a) ແລະ ເອັດຕະ (etta), ແປງ ກິ ເປັນ ກຸ (ku): ຈາກສິ່ງນີ້ ເປັນ ອິໂຕ (ito), ຈາກສິ່ງນັ້ນ ເປັນ ອະໂຕ (ato) ຫຼື ເອັດໂຕ (etto), ຈາກສິ່ງໃດ ເປັນ ກຸໂຕ (kuto).

---

อภฺยาทิหิ.

ລົງ ໂຕ (to) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອະພິ (abhi) ສັບເປັນຕົ້ນ.

---

อภิอาทีหิ โต โหติ-อปญฺจมฺยนฺเตหิปิ วิธานตฺโต’ยํ-อภิโต, ปริโต, ปจฺฉโต, เหฏฺฐโต.

ລົງ ໂຕ (to) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອະພິ (abhi) ສັບເປັນຕົ້ນ. ວິທີນີ້ຍ່ອມມີຫຼັງຈາກບົດທີ່ບໍ່ແມ່ນປັນຈະມີວິບັດແດ່: ອະພິໂຕ (abhito) [ຂ້າງໜ້າ, ໃກ້], ປະຣິໂຕ (parito) [ໂດຍຮອບ], ປັດຈະໂຕ (pacchato) [ຂ້າງຫຼັງ], ເຫດຖະໂຕ (heṭṭhato) [ຂ້າງລຸ່ມ].

---

อาทฺยาทีหิ.

ລົງ ໂຕ (to) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອາທິ (ādi) ສັບເປັນຕົ້ນ.

---

อาทิปฺปภุตีหิ โต โหติ-อาโท อาทิโต, มชฺเฌ มชฺฌโต, ยํ ยโต.

ລົງ ໂຕ (to) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອາທິ (ādi) ສັບເປັນຕົ້ນ: ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ເປັນ ອາທິໂຕ (ādito), ໃນທ່າມກາງ ເປັນ ມັດຊະໂຕ (majjhato), ສິ່ງໃດ ເປັນ ຍະໂຕ (yato).

---

สพฺพาทิโต สตฺตมฺยา ตฺรตฺถา.

ລົງ ຕະຣະ (tra) ແລະ ຖະ (tha) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ສັບພະ (sabba) ສັບເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນສັດຕະມີວິບັດ.

---

สพฺพาทีหิ สตฺตมฺยนฺเตหิ ตฺรตฺถา โหนฺติ-สพฺพสฺมึ สพฺพตฺร, สพฺพตฺถ-ยสฺมึ ยตฺร, ยตฺถ-พหุลาธิการา น ตุมฺหามฺเหหิ.

ລົງ ຕະຣະ (tra) ແລະ ຖະ (tha) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ສັບພະ (sabba) ສັບເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນສັດຕະມີວິບັດ: ໃນສິ່ງທັງປວງ ເປັນ ສັບພະຕະຣະ (sabbatra) ຫຼື ສັບພັດຖະ (sabbattha), ໃນສິ່ງໃດ ເປັນ ຍະຕະຣະ (yatra) ຫຼື ຍັດຖະ (yattha). ເພາະມີບົດກຳນົດວ່າ “ໂດຍຫຼາຍ” (bahula) ຈຶ່ງບໍ່ລົງຫຼັງຈາກ ຕຸມຫະ (tumha) ແລະ ອຳຫະ (amha) ສັບ.

---

กตฺเถตฺถ กุตฺราตฺร กฺเวหิธ.

ກັດຖະ (ໃນທີ່ໃດ), ເອັດຖະ (ໃນທີ່ນີ້), ກຸຕຣະ (ໃນທີ່ໃດ), ອັດຕະຣະ (ໃນທີ່ນີ້), ກວະ (ໃນທີ່ໃດ), ອິຫະ (ໃນທີ່ນີ້), ອິທະ (ໃນທີ່ນີ້).

---

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต-กสฺมึ กตฺถ, กุตฺร, กฺว-เอตสฺมึ เอตฺถ, อตฺร-อสฺมึ อิห, อิธ.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ເປັນນິບາດ: ໃນສິ່ງໃດ ເປັນ ກັດຖະ (kattha), ກຸຕະຣະ (kutra), ກວະ (kva); ໃນສິ່ງນີ້ ເປັນ ເອັດຖະ (ettha), ອະຕະຣະ (atra); ໃນສິ່ງນີ້ ເປັນ ອິຫະ (iha), ອິທະ (idha).

---

ธี สพฺพา วา.

ລົງ ທິ (dhī) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ສັບພະ (sabba) ສັບ ບາງເທື່ອ.

---

สตฺตมฺยนฺตโต สพฺพสฺมา ธิวา โหติ-สพฺพธิ-วาติกึ, สพฺพตฺร.

ຫຼັງຈາກ ສັບພະ ສັບ ທີ່ລົງ ສັດຕະມີວິພັດ, ລົງ ທິ (dhī) ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ເປັນ ສັບພະທິ (sabbadhi). ທີ່ວ່າ 'ບາງເທື່ອ' ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຮູບອື່ນ ເຊັ່ນ ສັບພະຕະຣະ (sabbatra).

---

ยา หึ.

ລົງ ຫິງ (hiṃ) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຍະ (ya) ສັບ ບາງເທື່ອ.

---

สตฺตมฺยนฺตา ยสทฺทา หึ วา โหติ-ยหึ-วาตฺเวว-ยตฺร.

ຫຼັງຈາກ ຍະ ສັບ ທີ່ລົງ ສັດຕະມີວິພັດ, ລົງ ຫິງ (hiṃ) ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ເປັນ ຍະຫິງ (yahiṃ). ທີ່ວ່າ 'ບາງເທື່ອ' ເພື່ອຮູບອື່ນ ເຊັ່ນ ຍະຕະຣະ (yatra).

---

ตา หจ.

ລົງ ຫະ (ha) ແລະ ຈະ (ca) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຕະ (ta) ສັບ ບາງເທື່ອ.

---

สตฺตมฺยนฺตา ตโต วาหํ โหติ หิญฺจ-ตหํ, ตหึ-วาตฺเวว-ตตฺร.

ຫຼັງຈາກ ຕະ ສັບ ທີ່ລົງ ສັດຕະມີວິພັດ, ລົງ ຫັງ (haṃ) ແລະ ຫິງ (hiṃ) ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ເປັນ ຕະຫັງ (tahaṃ), ຕະຫິງ (tahiṃ). ທີ່ວ່າ 'ບາງເທື່ອ' ເພື່ອຮູບອື່ນ ເຊັ່ນ ຕະຕະຣະ (tatra).

---

กุหึกตํ.

ການເຮັດໃຫ້ເປັນ ກຸຫິງ (kuhiṃ) [ແລະ ກະຫັງ (kahaṃ)].

---

กึสทฺทา สตฺตมฺยนฺตา หึ หํ นิปจฺจนฺเต กิสฺส กุกา จ-กุหึ กหํ-สพฺพสฺมึ กาเลจฺเจวมาทิ วิคฺคเห.

ຫຼັງຈາກ ກິງ (kiṃ) ສັບ ທີ່ລົງ ສັດຕະມີວິພັດ, ລົງ ຫິງ (hiṃ) ແລະ ຫັງ (haṃ) ປັດໄຈ ໂດຍວິທີນິບາດ, ແລະ ແປງ ກິງ ເປັນ ກຸ ແລະ ກະ ເປັນ ກຸຫິງ (kuhiṃ), ກະຫັງ (kahaṃ) ໃນຮູບວິເຄາະ ເຊັ່ນ ສັບພັສມິງ ກາເລ (sabbasmiṃ kāle) ເປັນຕົ້ນ.

---

สพฺเพกญฺญยเตหิ กาเล ทา.

ລົງ ດາ (dā) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງການ (ກາລະ) ຫຼັງຈາກ ສັບພະ (sabba), ເອກະ (eka), ອັນຍະ (añña), ຍະ (ya), ຕະ (ta) ສັບ ທີ່ລົງ ສັດຕະມີວິພັດ.

---

เอเตหิ สตฺตมฺยนฺเตหิ กาเล ทา โหติ-สพฺพทา เอกทา, อญฺญทา, ยทา, ตทา.

ຫຼັງຈາກ ສັບເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ລົງ ສັດຕະມີວິພັດ, ລົງ ດາ (dā) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງການ ເປັນ ສັບພະດາ (sabbadā), ເອກະດາ (ekadā), ອັນຍະດາ (aññadā), ຍະດາ (yadā), ຕະດາ (tadā).

---

กทา กุทา สทา ธุเนทานิ.

ສຳເລັດຮູບເປັນ ກະດາ (kadā), ກຸດາ (kudā), ສະດາ (sadā), ອະທຸນາ (adhunā), ອิທານິ (idāni) ໂດຍວິທີນິບາດ.

---

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต-กสฺมึ กาเล กทา, กุทา-สพฺพสฺมึ กาเล สทา-อิมสฺมึ กาเล อธุนา, อิทานิ.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ສຳເລັດຮູບໂດຍວິທີນິບາດ ຄື: ໃນການໃດ ເປັນ ກະດາ (kadā), ກຸດາ (kudā); ໃນການທັງປວງ ເປັນ ສະດາ (sadā); ໃນການນີ້ ເປັນ ອະທຸນາ (adhunā), ອິທານິ (idāni).

---

อชฺช สชฺชวปรชฺเชวตรหิ กรหา.

ສຳເລັດຮູບເປັນ ອັດຊະ (ajja), ສັດຊຸ (sajju), ອະປະຣັດຊຸ (aparajju), ເອຕະຣະຫິ (etarahi), ກະຣະຫາ (karahā) ໂດຍວິທີນິບາດ.

---

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต-

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ສຳເລັດຮູບໂດຍວິທີນິບາດ ຄື:

---

ปกติ ปจฺจโย อาเทโส กาลวิเสโสติ สพฺพเมตํ นิปาตนา ลพฺภติ-อิมสฺส โฏ ชฺโช วาหนิ นิปจฺจเต-อสฺมึ อหนิ อชฺช-สมานสฺส สภาโวชฺชุ วาหติ-สมาเน อหติ สชฺชุ-อปรสฺมา ชฺชุ วาหติ-อปรสฺมึ อหติ อปรชฺชุ-อิมสฺเสโต กาเลรหิ จ-อิมสฺมึ กาลฺเญตรหิ-กึสทฺทสฺส โก รห วานชฺชตเน-กสฺมึ กาเล กรห.

ປົກກະຕິ, ປັດໄຈ, ການແປງ (ອາເທດ) ແລະ ກາລະພິເສດ ທັງໝົດນີ້ ຍ່ອມໄດ້ມາໂດຍວິທີນິບາດ ຄື: ແປງ ອິມະ (ima) ເປັນ ອະ (a) ແລະ ລົງ ຊະ (jja) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງວັນ ເປັນ ອັດຊະ (ajja) [ໃນວັນນີ້]; ແປງ ສະມານະ (samāna) ເປັນ ສະ (sa) ແລະ ລົງ ຊຸ (jju) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງວັນ ເປັນ ສັດຊຸ (sajju) [ໃນວັນດຽວກັນ]; ລົງ ຊຸ (jju) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອະປະຣະ (apara) ສັບ ໃນອັດແຫ່ງວັນ ເປັນ ອະປະຣັດຊຸ (aparajju) [ໃນວັນອື່ນ]; ແປງ ອິມະ (ima) ເປັນ ເອຕະ (eta) ແລະ ລົງ ຣະຫິ (rahi) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງການ ເປັນ ເອຕະຣະຫິ (etarahi) [ໃນການນີ້]; ແປງ ກິງ (kiṃ) ສັບ ເປັນ ກະ (ka) ແລະ ລົງ ຣະຫາ (rahā) ປັດໄຈ ໃນອະນັດຊະຕະນະກາລະ (ການທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນນີ້) ບາງເທື່ອ ເປັນ ກະຣະຫາ (karahā) [ໃນການໃດ].

---

สพฺพาทีหิ ปกาเร ถา.

ລົງ ຖາ (thā) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງປະການ ຫຼັງຈາກ ສັບພະ (sabba) ສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

สามญฺญสฺส เภทโก วิเสโส ปกาโร, ตตฺถ วตฺตมาเนหิ สพฺพาทีหิ ถา โหติ-สพฺเพน ปกาเรน สพฺพถา-ยถา, ตถา.

ປະການ (pakāra) ຄື ຄວາມພິເສດທີ່ຈຳແນກຄວາມທົ່ວໄປ, ລົງ ຖາ (thā) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ສັບພະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະແດງອັດແຫ່ງປະການນັ້ນ ເປັນ ສັບພະຖາ (sabbathā), ຍະຖາ (yathā), ຕະຖາ (tathā).

---

กถมิตฺถํ.

ສຳເລັດຮູບເປັນ ກະຖັງ (kathaṃ) ແລະ ອິດຖັງ (itthaṃ) ໂດຍວິທີນິບາດ.

---

เอเต สทฺทา นิปจฺจนฺเต ปกาเรติ กิมิเมหิ ถํปจฺจโยเกต เตสํ ยถากฺกมํ-เกน ปกาเรน กถํ, อิมินา ปกาเรน อิตฺถํ.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ສຳເລັດຮູບໂດຍວິທີນິບາດ ໃນອັດແຫ່ງປະການ ໂດຍລົງ ຖັງ (thaṃ) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກິງ (kiṃ) ແລະ ອິມະ (ima) ສັບ ຕາມລຳດັບ ຄື: ໂດຍປະການໃດ ເປັນ ກະຖັງ (kathaṃ), ໂດຍປະການນີ້ ເປັນ ອິດຖັງ (itthaṃ).

---

เอเกน ปกาเรน เอกํ วา ปการํ กโรติจฺเจวมาทิวิคฺคเห.

ໃນຮູບວິເຄາະ ເຊັ່ນ ເອເກນະ ປະກາເຣນະ (ekena pakārena) ຫຼື ເອກັງ ປະການັງ ກະໂຣຕິ (ekaṃ pakāraṃ karoti) ເປັນຕົ້ນ.

---

ธา สงฺขฺยาหิ.

ລົງ ທາ (dhā) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງປະການ ຫຼັງຈາກ ສັງຂຍາ ສັບ.

---

สงฺขฺยาวาจีหิ ปกาเร ธา ปโร โหติ-เอกธา กโรติ-ทฺวิธา,ติธา, จตุธา, ปญฺจธา กโรติจฺเจวมาทิวิคฺคโห-พหุสทฺทา เวปุลฺลวาจี สงฺขฺยาวาจี จ-ยทา สงฺขฺยาวาจี ตทา พหุธา กโรติ.

ລົງ ທາ (dhā) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ສັບທີ່ບອກສັງຂຍາ ໃນອັດແຫ່ງປະການ ເຊັ່ນ ເອກະທາ ກະໂຣຕິ (ekadhā karoti), ທະວິທາ (dvidhā), ຕິທາ (tidhā), ຈະຕຸທາ (catudhā), ປັນຈະທາ (pañcadhā) ກະໂຣຕິ ເປັນຕົ້ນ ນີ້ຄືຮູບວິເຄາະ. ພະຫຸ (bahu) ສັບ ບອກຄວາມແຜ່ຫຼາຍ ແລະ ບອກສັງຂຍາ, ເມື່ອບອກສັງຂຍາ ຍ່ອມເປັນ ພະຫຸທາ ກະໂຣຕິ (bahudhā karoti).

---

เวกา ชฺฌํ.

ລົງ ຊັງ (jjhaṃ) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ເອກະ (eka) ສັບ ໃນອັດແຫ່ງປະການ ບາງເທື່ອ.

---

เอกสฺมา ปกาเร ชฺฌํ วา โหติ-เอกชฺฌํ-วาติ กึ, เอกธา.

ຫຼັງຈາກ ເອກະ ສັບ ໃນອັດແຫ່ງປະການ, ລົງ ຊັງ (jjhaṃ) ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ເປັນ ເອກັດຊັງ (ekajjhaṃ). ທີ່ວ່າ 'ບາງເທື່ອ' ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຮູບອື່ນ ເຊັ່ນ ເອກະທາ (ekadhā).

---

ทฺวิตีเหธา.

ລົງ ເອທາ (edhā) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ທະວິ (dvi) ແລະ ຕິ (ti) ສັບ ໃນອັດແຫ່ງປະການ ບາງເທື່ອ.

---

ทฺวิตีหิ ปกาเร เอธา วา โหติ-เมธา, เตธา-วาตฺเวว-ทฺวิธา, ติธา-เอกํ วารํ ภุญฺชติจฺเจวมาทิวิคฺคเห.

ຫຼັງຈາກ ທະວິ ແລະ ຕິ ສັບ ໃນອັດແຫ່ງປະການ, ລົງ ເອທາ (edhā) ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ເປັນ ທະເວທາ (dvedhā) [ຫຼື ເມທາ (medhā)], ເຕທາ (tedhā). ທີ່ວ່າ 'ບາງເທື່ອ' ເພື່ອຮູບອື່ນ ເຊັ່ນ ທະວິທາ (dvidhā), ຕິທາ (tidhā). ໃນຮູບວິເຄາະ ເຊັ່ນ ເອກັງ ວາຣັງ ພຸນຊະຕິ (ekaṃ vāraṃ bhuñjati) ເປັນຕົ້ນ.

---

วาร สงฺขฺยาย กฺขตฺตุํ.

ລົງ ຂັດຕຸງ (kkhattuṃ) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ສັງຂຍາ ສັບ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບວາລະ.

---

วารสมฺพนฺธิติยา กติสงฺขฺยาย กฺขตฺตุํ โหติ-กติวาเร ภุชติ กติกฺขตฺตุํ ภุญฺชติ.

ລົງ ຂັດຕຸງ (kkhattuṃ) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກະຕິ (kati) ສັງຂຍາ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບວາລະ ເຊັ່ນ ກະຕິວາເຣ ພຸນຊະຕິ (kativāre bhuñjati) ເປັນ ກະຕິກຂັດຕຸງ ພຸນຊະຕິ (katikkhattuṃ bhuñjati).

---

พหุมฺหา ธา จ ปจฺจาสตฺติยํ.

ລົງ ທາ (dhā) ແລະ ຂັດຕຸງ (kkhattuṃ) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ພະຫຸ (bahu) ສັບ ໃນອັດແຫ່ງຄວາມຖີ່.

---

วารสมฺพนฺธินิยา พหุสงฺขฺยาย ธา โหติ กฺขตฺตุญฺจ วารานญฺเจ ปจฺจาสตฺติ โหติ-พหุวาเร พุญฺชติ พหุธา วา ทิวสสฺส พุญฺชติ, ขหุกฺขตฺตุํ วา, ปจฺจาสตฺติยนฺติ กึ, พหุกฺขตฺตุํ มกาสสฺส ภุญฺชติ.

ຫຼັງຈາກ ພະຫຸ ສັງຂຍາ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບວາລະ, ລົງ ທາ (dhā) ແລະ ຂັດຕຸງ (kkhattuṃ) ປັດໄຈ ຫາກມີຄວາມຖີ່ແຫ່ງວາລະ ເຊັ່ນ ພະຫຸວາເຣ ພຸນຊະຕິ (bahuvāre bhuñjati) ເປັນ ພະຫຸທາ ວາ ທิວະສັດສະ ພຸນຊະຕິ (bahudhā vā divasassa bhuñjati) ຫຼື ພະຫຸກຂັດຕຸງ ວາ (bahukkhattuṃ vā). ທີ່ວ່າ 'ໃນອັດແຫ່ງຄວາມຖີ່' ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຄັດຄ້ານຮູບ ເຊັ່ນ ພະຫຸກຂັດຕຸງ ມາສັດສະ ພຸນຊະຕິ (bahukkhattuṃ māsassa bhuñjati).

---

สกึ วา.

ສຳເລັດຮູບເປັນ ສະກິງ (sakiṃ) ບາງເທື່ອ.

---

เอกํ วารมิจฺจสฺมึ อตฺเถ สกินฺติ วา นิปจฺจเต เอกสฺมา กึ เอกสฺส จ สาเทโส-เอกํ วารํ ภุญฺชติ สกึ ภุญฺชติ-วาติ กึ, เอกกฺขตฺตุํ ภุญฺชติ.

ໃນອັດວ່າ 'ເທື່ອໜຶ່ງ' (ekaṃ vāraṃ), ສຳເລັດຮູບເປັນ ສະກິງ (sakiṃ) ໂດຍວິທີນິບາດ ໂດຍລົງ ກິງ (kiṃ) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ເອກະ (eka) ສັບ ແລະ ແປງ ເອກະ ເປັນ ສະ (sa) ເຊັ່ນ ເອກັງ ວາຣັງ ພຸນຊະຕິ (ekaṃ vāraṃ bhuñjati) ເປັນ ສະກິງ ພຸນຊະຕິ (sakiṃ bhuñjati). ທີ່ວ່າ 'ບາງເທື່ອ' ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຮູບອື່ນ ເຊັ່ນ ເອກັກຂັດຕຸງ ພຸນຊະຕິ (ekakkhattuṃ bhuñjati).

---

โส วีจฺฉาปฺปกาเรสุ.

ລົງ ໂສ (so) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງການເຮັດຊ້ຳ (ວີດສາ) ແລະ ປະການ ບາງເທື່ອ.

---

กฺริยาย คุเณน ทพฺเพน วา ภินฺเน อตฺเถ วฺยาปิตุมิจฺฉา วีจฺฉาวีจฺฉายมฺปกาเร จ โส โหติ พหุลํ-สามญฺญนิทฺเทสา ยถาสมฺภวํ วิภตฺตฺยนฺตา ยโต กุโต วิสทฺทา โหติ-วิจฺฉายํ-ขณฺฑํ ขณฺฑํ กโรติ ขณฺฑโส กโรติ-สพฺเพน ปกาเรน สพฺพโส.

ຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຈະແຜ່ໄປໃນອັດທີ່ຕ່າງກັນ ໂດຍກິຣິຍາ, ຄຸນ ຫຼື ທັບພະ ຊື່ວ່າ ວີດສາ (vīcchā). ລົງ ໂສ (so) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງວີດສາ ແລະ ປະການນັ້ນ ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ໂດຍການສະແດງທົ່ວໄປ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກສັບທີ່ລົງວິພັດໃດໆ ຕາມທີ່ສົມຄວນ ຄື: ໃນອັດວີດສາ ເຊັ່ນ ຂັນທັງ ຂັນທັງ ກະໂຣຕິ (khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ karoti) ເປັນ ຂັນທະໂສ ກະໂຣຕິ (khaṇḍaso karoti); ໃນອັດປະການ ເຊັ່ນ ສັບເພນະ ປະກາເຣນະ (sabbena pakārena) ເປັນ ສັບພະໂສ (sabbaso).

---

อภุต ตพฺภาเว กรายภุโยเค วิการา จี.

ລົງ ຈີ (cī) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບທີ່ເປັນວິກາຣະ ໃນອັດແຫ່ງການເປັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍເປັນ (ອະພູຕະຕັບພາວະ) ເມື່ອປະກອບກັບ ກະ (kar) ຫຼື ພູ (bhū) ທາດ.

---

อวตฺถาวโต’วตฺถนฺตเรนาภุตสฺส ตายาวตฺถาย ภาเว กราสภูหิ สมฺพนฺเธ สติ วการวาจกาจี โหติ-จกาโร‘‘จี กฺริยตฺเถหี’’ติ วิเสสนตฺโถ-อธวลํ ธวลํ กโรตีติ ธวลีกโรติ-อธวโล ธวโล สิยา ภวติ วา ธวลีสิยา. ธวลีภวติ-อภุตตพฺภา เวติ กึ, ฆฏํ กโรติ-กราสภุโยเคติ กึ. อธวโล ธวโล ชาตเต-วิการาติ กึ, สุวณฺณํ กุณฺฑลีกโรติ.

ເມື່ອມີການກ່ຽວຂ້ອງກັບ ກະ ແລະ ພູ ທາດ ໃນອັດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປໃນສະພາວະນັ້ນ ຂອງສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍເປັນສະພາວະນັ້ນມាក່ອນ, ລົງ ຈີ (cī) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບທີ່ບອກວິກາຣະ. ອັກສອນ ຈະ (ca) ມີປະໂຫຍດເພື່ອຈຳແນກໃນສູດວ່າ 'cī kriyatthehī' ເຊັ່ນ ອະທະວະລັງ ທະວະລັງ ກະໂຣຕິ (adhavalaṃ dhavalaṃ karoti) ເປັນ ທະວະລີກະໂຣຕິ (dhavalīkaroti); ອະທະວະໂລ ທະວະໂລ ສິຍາ/ພະວະຕິ ເປັນ ທະວະລີສິຍາ (dhavalīsiyā), ທະວະລີພະວະຕິ (dhavalībhavati). ທີ່ວ່າ 'ໃນອັດແຫ່ງການເປັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍເປັນ' ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຄັດຄ້ານຮູບ ເຊັ່ນ ຄະຕັງ ກະໂຣຕິ (ghaṭaṃ karoti). ທີ່ວ່າ 'ເມື່ອປະກອບກັບ ກະ ແລະ ພູ ທາດ' ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຄັດຄ້ານຮູບ ເຊັ່ນ ອະທະວະໂລ ທະວະໂລ ຊາຍະເຕ (adhavalo dhavalo jāyate). ທີ່ວ່າ 'ຫຼັງຈາກສັບທີ່ເປັນວິກາຣະ' ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຄັດຄ້ານຮູບ ເຊັ່ນ ສຸວັນນັງ ກຸນທະລີກະໂຣຕິ (suvaṇṇaṃ kuṇḍalīkaroti).

---

ณท โย.

ລົງ ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ.

---

อถ ตพฺพาทโย วุจฺจนฺเต กฺริยตฺเถหิ ‘‘กฺริยตฺถา’’ติ อธิการโต, กฺริยา อตฺโถ เอตสฺสาติ กฺริยาตฺโถ(ธาตุ)-โส จ ทฺวิวิโธ สกมฺมกา กมกฺมกวเสน-ตตฺต ยสฺมึ กฺริยตฺเถ กตฺตุวาจินิ กมฺมํ คเวสียเต, โส สกมฺมโก อิตโร อกมฺมโก-เตสุ ยถารหํ สกมฺม กโต กมฺมาโท การเก กมฺมาวจนิจฺฉายมฺภาเว จ ตพฺพาทโย เวทิตพฺพา-อกมฺมกโต ปน ภาโว กมฺมวชฺชิเต จ การเก-กฺริยาติ จ คมนปจนาทิโก อสตฺตสมฺมโต กตฺตรี กมฺเมวา ปติฏฺฐิโต การกสมูหสาธิโย ปทตฺโถ วุจฺจติ, วุตฺตํหิ.

ຕໍ່ໄປນີ້ ຈະກ່າວເຖິງ ຕັບພະ (tabba) ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ຫຼັງຈາກ ກິຣິຍັດຖະ (kriyattha) [ທາດ] ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດປົກຄອງວ່າ 'kriyatthā'. ສິ່ງທີ່ມີອັດແຫ່ງກິຣິຍາ ຊື່ວ່າ ກິຣິຍັດຖະ (ຄື ທາດ). ທາດນັ້ນມີ ໒ ປະການ ຄື: ສະກັມມະກະ (sakammaka) ແລະ ອະກັມມະກະ (akammaka). ໃນທາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ຕັບພະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກ ສະກັມມະກະທາດ ໃນອັດແຫ່ງກຳ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ໃນອັດແຫ່ງພາວະ ເມື່ອບໍ່ປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງກຳ; ສ່ວນຫຼັງຈາກ ອະກັມມະກະທາດ ຍ່ອມລົງໃນອັດແຫ່ງພາວະ ແລະ ໃນກາຣະກະທີ່ເວັ້ນຈາກກຳ. ກິຣິຍາ ຄື ການໄປ, ການຫຸງຕົ້ມ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງບໍ່ແມ່ນທັບພະ, ຕັ້ງຢູ່ໃນກັດຕາ ຫຼື ກຳ ແລະ ເປັນອັດແຫ່ງບົດທີ່ສຳເລັດດ້ວຍປະຊຸມແຫ່ງກາຣະກະ. ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

‘‘อทฺทพฺพภุตํ กตฺตาทิ-การกคฺคามสาธิยํ;

ปทตฺถํ กตฺตุกมฺมฏาฐํ-กฺริยมิจฺฉนฺติ ตพฺพิทุ’’.

“ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປາດຖະໜາກິຣິຍາ ວ່າເປັນອັດແຫ່ງບົດ ທີ່ບໍ່ແມ່ນທັບພະ, ເປັນສິ່ງທີ່ສຳເລັດດ້ວຍປະຊຸມແຫ່ງກາຣະກະ ມີກັດຕາ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຕັ້ງຢູ່ໃນກັດຕາ ແລະ ກຳ”.

---

กร กรเณ-อกาโร อุจฺจารณตฺโถ-เอวมุตฺตรตฺราปิ-กริติ ฐิเต-พหุลมิติ สพฺพตฺถ วตฺตเต.

ກະຣະ (kara) ທາດ ໃນອັດແຫ່ງການເຮັດ (ກະຣະນະ). ອັກສອນ ອະ (a) ມີໄວ້ເພື່ອອອກສຽງ; ແມ້ໃນຫົວຂໍ້ຕໍ່ໆໄປກໍເໝືອນກັນ. ເມື່ອຕັ້ງ ກະຣະ (kar) ໄວ້ແລ້ວ, ບົດວ່າ 'ພະຫຸລັງ' (bahulaṃ) ຍ່ອມຕາມໄປໃນທຸກບ່ອນ.

---

ภาวกมฺเมสุ ตพฺพานียา.

ລົງ ຕັບພະ (tabba) ແລະ ອະນີຍະ (anīya) ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງພາວະ ແລະ ກຳ.

---

ตพฺพอนิยา กฺริยตฺถา ปเร ภาวกมฺเมสุ พหุลํ ภวนฺติ-ปจฺจเยติ ปจฺจยวิธานโตญฺญสฺมึ สพฺพตฺถาธิกาโร.

ຕັບພະ (tabba) ແລະ ອະນີຍະ (anīya) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກິຣິຍັດຖະ (ທາດ) ຍ່ອມລົງໃນອັດແຫ່ງພາວະ ແລະ ກຳ ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'ປັດຈະເຍ' (paccaye) ເປັນບົດປົກຄອງໄປໃນທຸກບ່ອນ ເພາະເປັນການບັນຍັດປັດໄຈອື່ນ.

---

ตุํตุนตพฺเพสุ วา.

ແປງ ອະ (a) ທີ່ ກະຣະ (kara) ທາດ ເປັນ ອາ (ā) ບາງເທື່ອ ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງໜ້າ ຕຸງ (tuṃ), ຕຸນາ (tunā), ຕັບພະ (tabba) ປັດໄຈ.

---

ตุมาทิสุ ปจฺจเยสุ วา กรสฺส อา โหติ-อญฺญตฺร.

ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງໜ້າ ຕຸງ (tuṃ) ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ອະ ທີ່ ກະຣະ ທາດ ເປັນ ອາ ບາງເທື່ອ; ໃນບ່ອນອື່ນ...

---

ปรรูปมยกาเร พฺยญฺชเน.

ແປງພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດທາດ ເປັນຮູບດຽວກັນກັບພະຍັນຊະນະເບື້ອງຫຼັງ ທີ່ບໍ່ແມ່ນ ຍະ (ya) ອັກສອນ.

---

กฺริยตฺถานมนฺตพฺยญฺชนสฺส ปรรูปํ โหติ ยการโต’ญฺญสฺมึ พฺยญฺชนาโท ปจฺจเยติ ปรรูปํ-กรณํ กาตพฺพํ. กตฺตพฺพํ วา-นปุํสกลิงฺคํ-ภาวสฺเสกตฺตาปิ ตพฺพาทฺยภิหิโต ภาโว ทพฺพมิว ปกาสตีติ พหุวจนญฺจ โหติ-กมฺเม-กรียตีติ กาตพฺโพก กตฺตพฺโพ-อภิเธยฺยสฺเสว ลิงฺควจนานิ.

ແປງພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດແຫ່ງທາດ ເປັນຮູບດຽວກັນກັບພະຍັນຊະນະເບື້ອງຫຼັງ ເມື່ອມີປັດໄຈທີ່ຂຶ້ນຕົ້ນດ້ວຍພະຍັນຊະນະອື່ນນອກຈາກ ຍະ (ya) ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຄື: ກະຣະນັງ (karaṇaṃ) ເປັນ ກາຕັບພັງ (kātabbaṃ) ຫຼື ກັດຕັບພັງ (kattabbaṃ) [ເປັນນະປຸງສະກະລິງ]. ແມ້ວ່າພາວະຈະມີພຽງເອກະວະຈະນະ, ແຕ່ພາວະທີ່ກ່າວດ້ວຍ ຕັບພະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປະກົດເໝືອນທັບພະ ຈຶ່ງມີພະຫຸວະຈະນະໄດ້ດ້ວຍ. ໃນອັດແຫ່ງກຳ: ກະຣີຍະຕິ (karīyati) ເປັນ ກາຕັບໂພ (kātabbo) ຫຼື ກັດຕັບໂພ (kattabbo). ລິງ ແລະ ວະຈະນະ ຍ່ອມເປັນໄປຕາມອະພິເທຍຍະນັ້ນເອງ.

---

วิเสสฺสลิงฺคา ตพฺพาทิ ตตฺถาโท ปญฺจ ภาวชา,นปุํสเก สิยุํ ภาเว กฺโต จาโน อกนฺตรี;

ภาวสฺมึ ฆฺยณ ปุเม เอวํ อิยุวณฺณคหาทิโช,อปฺปจฺจโย’ปิ จาสงกฺขฺยา ตุมาทิ กตฺวานฺตกา สิยุํ.

“ຕັບພະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ມີລິງຕາມວິເສດສະນະ. ໃນປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ, ໕ ປັດໄຈທຳອິດ ທີ່ເກີດໃນອັດແຫ່ງພາວະ ຍ່ອມເປັນນະປຸງສະກະລິງ. ຕະ (kta) ແລະ ອານະ (āna) ປັດໄຈ ເມື່ອບໍ່ແມ່ນໃນອັດກັດຕາ [ກໍເປັນນະປຸງສະກະລິງ]. ໃນອັດແຫ່ງພາວະ, ຄະຍະນະ (ghyaṇa) ປັດໄຈ ຍ່ອມເປັນປຸງລີງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບປັດໄຈຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ອິ ແລະ ອຸ ເປັນທີ່ສຸດ ແລະ ຄະຫະ (gah) ທາດ ເປັນຕົ້ນ. ແມ້ແຕ່ ອະ (a) ປັດໄຈ ກໍເປັນປຸງລີງ. ສ່ວນ ຕຸງ (tuṃ) ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຕະວາ (ktvā) ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນອັພຍະຍະ”.

---

อนีเย-

ໃນອະນີຍະ (anīya) ປັດໄຈ:

---

รา นสฺส เณ.

ແປງ ນະ (n) ຂອງປັດໄຈ ເປັນ ນະ (ṇ) ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ຣະ (r) ເປັນທີ່ສຸດ.

---

รานฺตโต กฺริยตฺถา ปรสฺส ปจฺจยนการสฺส โณ โหติ-กรณียํ-พหุลาธิการา กรณาทิสุปิ ภวนฺตี-สินา โสเจยฺเย-ทิวา ทิเสโส-สินายนฺเต’เนนาติ สินานียํ(จุณฺณํ)-ทา ทาเน-ทิยเต อสฺสาติ ทานีโย-(พฺราหฺมเณ)-ฐา คตินิวุตฺติยํ-อุป ปุพฺโพ-อุปติฏฺฐตีติ อุปฏฺฐานีโย-(สิสฺโส)-ธาตุนมเนกตฺถตฺตาเยว ฐา อิจฺจสฺมึ ธาตุมฺหิ สนฺตเมโวปฏฺฐานตฺถํ อุปสทฺโท โชเตติ-วุตฺตํหิ.

ແປງ ນະ ອັກສອນ ຂອງປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ຣະ ເປັນທີ່ສຸດ ເປັນ ນະ (ṇ) ເຊັ່ນ ກະຣະນີຍັງ (karaṇīyaṃ). ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດປົກຄອງວ່າ 'ພະຫຸລັງ', ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມລົງໃນອັດແຫ່ງກະຣະນະ ເປັນຕົ້ນໄດ້ອີກ ຄື: ສິນາ (sinā) ທາດ ໃນອັດແຫ່ງການຊຳລະລ້າງ -> ສິນາຍັນຕິ ອະເນນະ (sināyante'nena) ເປັນ ສິນານີຍັງ (sinānīyaṃ) [ແປ້ງຝຸ່ນອາບນ້ຳ]. ທາ (dā) ທາດ ໃນອັດແຫ່ງການໃຫ້ -> ທິຍະເຕ ອັດສະ (dīyate assa) ເປັນ ທານີໂຍ (dānīyo) [ພຣາມຜູ້ຮັບທານ]. ຖາ (ṭhā) ທາດ ໃນອັດແຫ່ງການຢຸດ, ມີ ອຸປະ (upa) ຢູ່ເບື້ອງໜ້າ -> ອຸປະຕິດຖະຕິ (upatiṭṭhati) ເປັນ ອຸປັດຖານີໂຍ (upaṭṭhānīyo) [ສິດຜູ້ບຳລຸງ]. ເພາະທາດທັງຫຼາຍມີຫຼາຍອັດ, ອຸປະ ອຸປັສັກ ຈຶ່ງສະແດງອັດແຫ່ງການບຳລຸງທີ່ມີຢູ່ແລ້ວໃນ ຖາ ທາດ ນັ້ນເອງ. ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

‘‘สนฺตเมว หิ นีลาทิ-วณฺณํ ทีปาทโย วิย;

ธาตุสฺมึ สนฺตเมวตฺถํ อุปสคฺคา ปกาสโก’’.

“ອຸປັສັກ ຍ່ອມສະແດງອັດທີ່ມີຢູ່ແລ້ວໃນທາດ, ເໝືອນດັ່ງປະທີບທີ່ສະແດງສີສັນ ມີສີນ້ຳເງິນ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຢູ່ແລ້ວ”.

---

วจ พฺยตฺตวจเน-

ວະຈະ (vaca) ທາດ ໃນອັດແຫ່ງການກ່າວໃຫ້ຈະແຈ້ງ.

---

ฆฺยณ.

ລົງ ຄະຍະນະ (ghyaṇa) ປັດໄຈ.

---

ภาวกมฺเมสุ กฺริยตฺถา ปโร ฆฺยณ โหติ พหุลํ-ฆการณการานุพนฺธา.

ລົງ ຄະຍະນະ (ghyaṇa) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດ ໃນອັດແຫ່ງພາວະ ແລະ ກຳ ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ອັກສອນ ຄະ (gh) ແລະ ນະ (ṇ) ເປັນອະນຸພັນ.

---

กคา จชานํ ฆานุพนฺเธ.

ແປງ ຈະ (ca) ແລະ ຊະ (ja) ເປັນ ກະ (ka) ແລະ ຄະ (ga) ເມື່ອມີປັດໄຈທີ່ມີ ຄະ (gh) ເປັນອະນຸພັນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

ฆานุพนฺเธ จการชการนฺตานํ กฺริยตฺถานํ กคา โหนฺติ ยถากฺกมนฺติ วสฺส โก.

ເມື່ອມີປັດໄຈທີ່ມີ ຄະ (gh) ເປັນອະນຸພັນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແປງ ຈະ (ca) ແລະ ຊະ (ja) ທີ່ສຸດແຫ່ງທາດ ເປັນ ກະ (ka) ແລະ ຄະ (ga) ຕາມລຳດັບ. ດັ່ງນັ້ນ, ແປງ ຈະ ຂອງ ວະຈະ (vaca) ເປັນ ກະ.

---

อสฺสา ณนุพนฺเธ.

ແປງ ອະ (a) ທີ່ຢູ່ຖັດຈາກພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍ ເປັນ ອາ (ā) ເມື່ອມີປັດໄຈທີ່ມີ ນະ (ṇ) ເປັນອະນຸພັນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

ณการานุพนฺเธ ปจฺจเย ปเร อุปนฺตสฺส อการสฺส อา โหติ-วุจฺจตีติ วากฺยํ-จิ วเย-ฆฺยณ.

ເມື່ອມີປັດໄຈທີ່ມີ ນະ (ṇ) ເປັນອະນຸພັນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແປງ ອະ ທີ່ຢູ່ຖັດຈາກພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍ ເປັນ ອາ ເຊັ່ນ ວຸດຈະຕິ (vuccati) ເປັນ ວາກຍັງ (vākyaṃ). ຈິ (ci) ທາດ ໃນອັດແຫ່ງການສະສົມ -> ລົງ ຄະຍະນະ (ghyaṇa) ປັດໄຈ.

---

ยุวณฺณานมฺโญ ปจฺจเย.

ແປງ ອິ (i) ແລະ ອຸ (u) ເປັນ ເອ (e) ແລະ ໂອ (o) ຕາມລຳດັບ ເມື່ອມີປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

อิวณฺณุวณฺณนฺตานํ กฺริยตฺตานํ เอ โอ โหนฺติ ยถากฺกมํ ปจฺจเยติ อิสฺเสกาเร‘‘สรมฺหา ทฺเว’’ติ ยสฺส ทฺวิภาเว จ-จยนํ จิยตีติ วา เจยฺยํ-ทา ทาเน.

ແປງ ອິວັນນະ (i, ī) ແລະ ອຸວັນນະ (u, ū) ທີ່ສຸດແຫ່ງທາດ ເປັນ ເອ (e) ແລະ ໂອ (o) ຕາມລຳດັບ ເມື່ອມີປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ດັ່ງນັ້ນ, ແປງ ອິ ເປັນ ເອ, ແລະ ໂດຍສູດວ່າ 'saramhā dve' ຈຶ່ງຊ້ອນ ຍະ (y) ເປັນ ໒ ຕົວ ເຊັ່ນ ຈະຍະນັງ (cayanaṃ) ຫຼື ຈິຍະຕິ (ciyati) ເປັນ ເຈຍຍັງ (ceyyaṃ). ທາ (dā) ທາດ ໃນອັດແຫ່ງການໃຫ້.

---

อาสฺเส จ.

ແລະ [ແປງ ອະ ຂອງທາດ] ອາສະ [ເປັນ ເອ].

---

อาการนฺตโต ฆฺยณ โหติ ภาวกมฺเมสุ อาสฺส เอ จ-ทานํ ทียตีติ วา เทยฺยํ-วท ปจเน‘‘วทาทีหิ โย’’ติ ภาวกมฺเมสุ โยจวคฺคปุพฺพรูเปสุ-วทนํ วทิตพฺพํ วา วชฺชํ-อม คม คมเน วทาทิตฺตา เย-คมนํ คมฺยเตติ วา คมฺยํ-คุห สํวรเณ-‘‘คุหาทีหิยก’’อิติ ภาวกมฺเมสุ ยก-กกาโร กานุพนฺธการิยตฺโถ.

ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ອາ ເປັນທີ່ສຸດ ລົງ ກຍະ ອະນຸພັນທະປັດໄຈ (ຍ) ໃນພາວະ ແລະ ກັມມະ, ແລະ ແປງ [ອະ] ຂອງ ອາສະ ທາດ ເປັນ ເອ. ວິເຄາະວ່າ: ທານ ອັນເຂົາພຶງໃຫ້ ຊື່ວ່າ ເທຍຍັງ (deyyaṃ). ວະທະ ທາດ ໃນຄວາມເວົ້າ, ດ້ວຍສູດວ່າ "ວະທາທີຫิ ໂຍ" ລົງ ຍະ ປັດໄຈ ໃນພາວະ ແລະ ກັມມະ, ເມື່ອແປງ ຍະ ເປັນ ຈະວັກ ແລະ ເປັນ ປຸພພະຮູບ (ຮູບເບື້ອງຕົ້ນ) ແລ້ວ, ວິເຄາະວ່າ: ຄຳອັນເຂົາພຶງເວົ້າ ຊື່ວ່າ ວັດຊັງ (vajjaṃ). ອະມະ ແລະ ຄະມະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ເພາະຄວາມເປັນທາດມີ ວະທະ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງລົງ ຍະ ປັດໄຈ, ວິເຄາະວ່າ: ການໄປ ຫຼື ອັນເຂົາພຶງໄປ ຊື່ວ່າ ຄັມມັງ (gamyaṃ). ຄຸຫະ ທາດ ໃນຄວາມປົກປິດ, ດ້ວຍສູດວ່າ "ຄຸຫາທີຫິ ຍະກະ" ລົງ ຍະກະ ປັດໄຈ ໃນພາວະ ແລະ ກັມມະ, ກະ ອັກສອນ ມີປະໂຫຍດໃນການເຮັດວິທີຂອງ ກະ ອະນຸພັນ.

---

ลหุสฺสุปนฺตสฺส

[ແປງ] ອຸປັນທະ (ສະຫຼະຕົວຮອງສຸດທ້າຍ) ທີ່ເປັນລະຫຸ.

---

ลหุภุตสฺส อุปนฺตสฺส ยุวณฺณสฺส เอ โอ โหนฺติ ยถากฺกมํ ปจฺจเยติ สมฺปตฺตสฺโส การสฺส ‘‘นเต กานุพนฺธนาคเมสุ’’ติ ปฏิเสโธ-คุหณํ คุหิตพฺพํ กวา คุยฺหํ-วิปลฺลาโส-สาส อนุสฏฺฐิยํ-ยก.

ແປງ ອิ ວັນນະ ແລະ ອຸ ວັນນະ ທີ່ເປັນອຸປັນທະ (ສະຫຼະຕົວຮອງສຸດທ້າຍ) ອັນເປັນລະຫຸ ເປັນ ເອ ແລະ ໂອ ຕາມລຳດັບ ເພາະປັດໄຈ, ເມື່ອເຖິງຄາວຈະແປງ ອຸ ເປັນ ໂອ, ມີການຫ້າມດ້ວຍສູດວ່າ "ນະ ເຕ ການຸພັນທະນາຄະເມສຸ". ວິເຄາະວ່າ: ການປົກປິດ ຫຼື ອັນເຂົາພຶງປົກປິດ, ເມື່ອລົງ ກະ ປັດໄຈ ແລ້ວ ເປັນ ຄຸຍຫັງ (guyhaṃ) ໂດຍມີການສະຫຼັບຕຳແໜ່ງ (ວິປັລລາສະ). ສາສະ ທາດ ໃນຄວາມສັ່ງສອນ, ລົງ ຍະກະ ປັດໄຈ.

---

สาสสฺย สิส วา.

ແປງ ສາສະ ທາດ ເປັນ ສິສະ ບາງ.

---

สาสสฺส วา สิส โหติ กานุพนฺเธ-ปุพฺพรูเป-สาสียตีติ สิสฺโส-สิสาเทสาภาวปกฺเข-

ແປງ ສາສະ ທາດ ເປັນ ສິສະ ບາງ ໃນເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ກະ ອະນຸພັນ, ເມື່ອເຮັດປຸພພະຮູບແລ້ວ, ວິເຄາະວ່າ: ຜູ້ອັນເຂົາພຶງສັ່ງສອນ ຊື່ວ່າ ສິດໂສ (sisso). ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ມີການແປງເປັນ ສິສະ -

---

เออิ พฺยญฺชนสฺส.

ແປງ ເອ ເປັນ ອິ ເພາະພະຍັນຊະນະ.

---

กฺริยตฺถา ปรสฺส พฺยญฺชนาทิปฺปจฺจยสฺส ญิ วา โหติ-ญกาโร ‘‘ญิ ลสฺเส’’ติ วิเสสนตฺโถ,สาสิโย-ววตฺถิตวิภาสตฺตา วาธิการสฺส กฺวจิ ญิสฺสาภาโว-กตฺตพฺพํ.

ຫຼັງຈາກທາດ ລົງ ຍິ (ñi) ປັດໄຈ ບາງ ເພາະພະຍັນຊະນະປັດໄຈເບື້ອງຕົ້ນ, ຍະ ອັກສອນ ມີປະໂຫຍດໃນການຈຳແນກ ດ້ວຍສູດວ່າ "ຍິ ລັສເສ", ເປັນ ສາສິໂຍ (sāsiyo). ເພາະຄວາມເປັນວິວັດຖິຕະວິພາສາ ຂອງບົດທີ່ຕາມມາ (ອະທິການ) ບາງເທື່ອຈຶ່ງບໍ່ມີ ຍິ ປັດໄຈ, ເຊັ່ນ ກັດຕັບພັງ (kattabbaṃ).

---

กตฺตริ ลตุณกา.

ລົງ ລະຕຸ ແລະ ນະກະ ປັດໄຈ ໃນກັຕຕຸການົກ.

---

กตฺตริ การเก กฺริยตฺถา ลตุณกา โหนฺติ-ลกาโร ‘‘ลตุปิตาทนมา สิมฺหี’’ติ วิเสสนตฺโถ-ททาตีติ ทาตา-ณเก-

ໃນກັຕຕຸການົກ, ຫຼັງຈາກທາດ ລົງ ລະຕຸ ແລະ ນະກະ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ, ລັກສອນ ມີປະໂຫຍດໃນການຈຳແນກ ດ້ວຍສູດວ່າ "ລະຕຸປິຕາທະນະມາ ສິມຫິ", ວິເຄາະວ່າ: ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ທາຕາ (dātā). ໃນເພາະ ນະກະ ປັດໄຈ -

---

อสฺสาณปิมฺหิ ยุก.

ລົງ ຍຸກະລາຄົມ ແກ່ທາດທີ່ມີ ອາ ເປັນທີ່ສຸດ ເພາະ ນະປິ ປັດໄຈ.

---

อการนฺตสฺส กฺริยตฺถสฺส ยุก โหติ ณปิโต’ญฺญสฺมึ ณนุพนฺเธ, ทายโก-วธหึสายํ-‘‘ญิพฺยญฺชนสฺสา’’ติ ญิ-วเธตีติวธิตา,ณเก-‘‘อสฺสานนุพนฺเธ’’ติ อุปนฺตสฺส อสฺส อาตฺเตสมฺปตฺเต-

ລົງ ຍຸກະລາຄົມ ແກ່ທາດທີ່ມີ ອາ ເປັນທີ່ສຸດ ເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ນະ ອະນຸພັນ ອື່ນນອກຈາກ ນະປິ, ເປັນ ທາຍະໂກ (dāyako). ວະທະ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ, ລົງ ຍິ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ "ຍິ ພະຍັນຊະນັດສະ", ວິເຄາະວ່າ: ຜູ້ໃດຍ່ອມຂ້າ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ວະທິຕາ (vadhitā). ໃນເພາະ ນະກະ ປັດໄຈ, ເມື່ອເຖິງຄາວຈະແປງ ອະ ຂອງອຸປັນທະ ເປັນ ອາ ດ້ວຍສູດວ່າ "ອັດສາ ນະນຸພັນເທ" -

---

อญฺญตฺราปิ.

ໃນທີ່ອື່ນກໍມີ.

---

กานุพนฺธนาคมโต’ญฺญสฺมิมฺปิ เต เอ โอ อา กฺวจิ น โหนฺตีกิ ปฏาเสโธ-วธโก-ลุจฺเฉทเน.

ແມ່ນແຕ່ໃນເພາະປັດໄຈອື່ນ ນອກຈາກປັດໄຈທີ່ມີ ກະ ອະນຸພັນ ແລະ ອາຄົມ, ກໍຫ້າມການແປງ ເປັນ ເອ, ໂອ, ອາ ບາງ, ເປັນ ວະທະໂກ (vadhako). ລຸ ທາດ ໃນຄວາມຕັດ.

---

กฺววณ.

ລົງ ອະນະ ປັດໄຈ ບາງ.

---

กมฺมโต ปรา กฺริยตฺถา กฺวจิ อณ โหติ กตฺตริ-โอกาเร-

ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ກັມມະ ຢູ່ໜ້າ ລົງ ອະນະ ປັດໄຈ ບາງ ໃນກັຕຕຸການົກ, ເພາະ ໂອ -

---

อายาวา ณนุพนฺเธ.

ແປງ [ອິ ວັນນະ ແລະ ອຸ ວັນນະ] ເປັນ ອາຍະ ແລະ ອາວະ ຕາມລຳດັບ ເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ນະ ອະນຸພັນ.

---

โญนมายาวา โหนฺติ ยถากฺกมํ สราโท ณนุพนฺเธติ ตสฺสา วาเทโส-สรํ ลุณตีติ สรลาโว, กุมฺภํ กโรตีติ กุมฺภกาโร-กฺวจีติ กึ, กมฺมกาโร-เอตฺถ‘‘ภาวการเกสฺว ฆณฆกา’’ติ อปฺปจฺจโย-ทิส เปกฺขเณ.

ແປງ [ອິ ວັນນະ ແລະ ອຸ ວັນນະ] ເປັນ ອາຍະ ແລະ ອາວະ ຕາມລຳດັບ ເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ນະ ອະນຸພັນ ຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ, ຈຶ່ງແປງ ອຸ ເປັນ ອາວະ, ວິເຄາະວ່າ: ຜູ້ໃດຍ່ອມກ່ຽວເຊິ່ງສະ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ສະຣະລາໂວ (saralāvo). ວິເຄາະວ່າ: ຜູ້ໃດຍ່ອມເຮັດເຊິ່ງໝໍ້, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ກຸມພະກາໂຣ (kumbhakāro). ບົດວ່າ "ກວະຈິ" (ບາງ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄຳວ່າ ກັມມະກາໂຣ (kammakāro) - ໃນຄຳນີ້ ລົງ ອະ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ "ພາວະກາຣະເກສວະ ຄະນະຄະກາ". ທິສະ ທາດ ໃນຄວາມເຫັນ.

---

สมานญฺญภวนฺตยาทิตุปมานา ทิสา กมฺเม รีริกฺขกา สมานาทิหิ ยาทีหิ โจปมาเนหิ ปรา ทิสา กมฺมการเก รีริกฺขกา โหนฺติ-‘‘รานุพนฺเท’นฺตสราทิสฺสา’’ติ ทิสสฺส อิสภาคสฺส โลเป‘‘รีริกฺขเกสู’’-ติ สมานสฺส สาเทเส จ-สมาโน วิย ทสฺสตีติ สที, สทิกฺโข-เก-

ຫຼັງຈາກ ສະມານະ, ອັນຍະ, ພະວັນຕະ, ຍະ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ອຸປະມານະ, ລົງ ຣີ, ຣິກຂະ, ກະ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ໃນກັມມະການົກ ຫຼັງຈາກ ທິສະ ທາດ. ຄື ຫຼັງຈາກ ສະມານະ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຍະ ເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນອຸປະມານະ, ລົງ ຣີ, ຣິກຂະ, ກະ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຫຼັງຈາກ ທິສະ ທາດ ໃນກັມມະການົກ, ເມື່ອລຶບສ່ວນ ອິ ຂອງ ທິສະ ທາດ ດ້ວຍສູດວ່າ "ຣານຸພັນເທັນຕະສະຣາທິສສະ" ແລະ ແປງ ສະມານະ ເປັນ ສະ ດ້ວຍສູດວ່າ "ຣີຣິກເຂສຸ", ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມປະກົດປານດັ່ງສະເໝີກັນ ຊື່ວ່າ ສະທີ (sadī), ສະທິກໂຂ (sadikkho). ໃນເພາະ ກະ ປັດໄຈ -

---

น เต กานุพนฺธนาคเมสุ.

ຫ້າມການແປງ ເປັນ ເອ, ໂອ, ອາ ເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ກະ ອະນຸພັນ ແລະ ອາຄົມ.

---

เต เอ โอ อา กานุพนฺเธ นาคเม จ น โหนฺตีติ เอตฺตาภาเว, สทิโส.

ຫ້າມການແປງ ເປັນ ເອ, ໂອ, ອາ ເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ກະ ອະນຸພັນ ແລະ ອາຄົມ, ເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ເອ, ຈຶ່ງເປັນ ສະທິໂສ (sadiso).

---

สมานา โร รีริกฺขเก.

ແປງ ທິສະ ທາດ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກ ສະມານະ ສັບ ເປັນ ຣະ ບາງ ໃນເພາະ ຣີ ແລະ ຣິກຂະ ປັດໄຈ.

---

สมานสทฺทโต ปรสฺส ทิสสฺส ร โหติ วา รีริกฺกเกสูติ ปกฺเข ทสฺส ราเทเส-สรี, สริกฺโข, สริโส.

ແປງ ທິສະ ທາດ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກ ສະມານະ ສັບ ເປັນ ຣະ ບາງ ໃນເພາະ ຣີ ແລະ ຣິກຂະ ປັດໄຈ, ໃນຝ່າຍທີ່ມີການແປງ ທິສະ ເປັນ ຣະ, ເປັນ ສະຣີ (sarī), ສະຣິກໂຂ (sarikkho), ສະຣιໂສ (sariso).

---

สพฺพาทีนมา.

ແປງ [ສະຫຼະສຸດທ້າຍ] ຂອງ ສັບພະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາ.

---

รีริกฺขเกสุ สพฺพาทีนมา โหติ-อญฺญาที, อญฺญาทิกฺโก, อญฺญาทิโส.

ໃນເພາະ ຣີ, ຣິກຂະ, ກະ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ, ແປງ [ສະຫຼະສຸດທ້າຍ] ຂອງ ສັບພະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາ, ເປັນ ອັນຍາທີ (aññādī), ອັນຍາທິກໂຂ (aññādikko), ອັນຍາທິໂສ (aññādiso).

---

นฺตกิมิมานํ ฏา กี ฏี.

ແປງ ພະວັນຕະ, ກິງ, ອິມະ ສັບ ເປັນ ຖາ, ຄີ, ຖີ ຕາມລຳດັບ.

---

รีริกฺกเกสุ นฺต กึ อิม สทฺทานํ ฏา กี ฏี โหนฺติ ยถากฺกมํ ฏการา สพฺพาเทสตฺถา-ภวาที, ภวาทิกฺโข, ภวาทิโส-ยาทิ, ยาทิกฺโข, ยาทิโส-ตฺยาทิ, ตฺยาทิกฺโข, ตฺยาทิโสจฺจาทิ-ตุมฺหามฺหา นนฺตุ อยํ วิเสโส.

ໃນເພາະ ຣີ, ຣິກຂະ, ກະ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ, ແປງ ພະວັນຕະ, ກິງ, ອິມະ ສັບ ເປັນ ຖາ, ຄີ, ຖີ ຕາມລຳດັບ, ຖະ ອັກສອນ ມີໄວ້ເພື່ອແປງທັງໝົດ, ເປັນ ພະວາທີ (bhavādī), ພະວາທິກໂຂ (bhavādikkho), ພະວາທິໂສ (bhavādiso); ຍາທີ (yādi), ຍາທິກໂຂ (yādikkho), ຍາທິໂສ (yādiso); ຕຍາທີ (tyādi), ຕຍາທິກໂຂ (tyādikkho), ຕຍາທິໂສ (tyādiso) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ມີຂໍ້ພິເສດສຳລັບ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະ ສັບ ດັ່ງນີ້:

---

ตุมฺหามฺหานํ ตา เมกสฺมึ.

ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະ ສັບ ເປັນ ຕາ ແລະ ມາ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະ ເອກະສະມິງ (ປັດໄຈດຽວ).

---

รีริกฺขเกสุตุมฺหอมฺหานํ ตา มา โหนฺเต กสฺมึ ยถากฺกมํ-ตาทิ, มาทิ, ตาทิกฺโข, มาทิกฺโข, ตาทิโส, มาทิโส-เอกฺैสฺมินฺติ กึ, ตุมฺหาทิโส, อมฺหาทิโส-จิ จเย.

ໃນເພາະ ຣີ, ຣິກຂະ, ກະ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ, ແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອັມຫະ ສັບ ເປັນ ຕາ ແລະ ມາ ຕາມລຳດັບ, ເປັນ ຕາທີ (tādi), ມາທີ (mādi), ຕາທິກໂຂ (tādikkho), ມາທິກໂຂ (mādikkho), ຕາທິໂສ (tādiso), ມາທິໂສ (mādiso). ບົດວ່າ "ເອກະສະມິງ" (ປັດໄຈດຽວ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄຳວ່າ ຕຸມຫາທິໂສ (tumhādiso), ອັມຫາທິໂສ (amhādiso). ຈິ ທາດ ໃນຄວາມສັ່ງສົມ.

---

ภาวการ เกสฺวฆณฆกา.

ລົງ ອະ, ຄະນະ, ຄະ, ກະ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ໃນພາວະ ແລະ ກາຣົກ ໂດຍຫຼາຍ.

---

ภเว การเก จ กฺริยตฺถา อ ฆณ ฆ กา โหนฺติ พหุลํ-อ-อิสฺเสกาเร.

In ພາວະ ແລະ ກາຣົກ, ຫຼັງຈາກທາດ ລົງ ອະ, ຄະນະ, ຄະ, ກະ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ໂດຍຫຼາຍ. ໃນເພາະ ອະ ປັດໄຈ, ເມື່ອແປງ ອິ ເປັນ ເອ -

---

โญนมยวา สเร.

ແປງ [ອິ ວັນນະ ແລະ ອຸ ວັນນະ] ເປັນ ອາຍະ ແລະ ອາວະ ຕາມລຳດັບ ເພາະສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ.

---

สเร ปเร โญนมยวา โหนฺติ ยถากฺกมนฺติ ตสฺส อยาเทโส จ-วยนํ จิยตีติ วาจโย-นีปาปุณเน-วิ ปุพฺโพวินยนํ วิเนตีติ วา วินโย-รุ สทฺเท-รวนํ รโว-ภุ สตฺตายํ. ภวนํ ภโว-คห อุปาทาเน-ป ปุพฺโพ-ปคฺคณฺหณํ ปคฺคโห-คห มท ทป รณ สร วร จราทโย คหาทโย-กร กรเณ, กิจฺฉตฺเถ ทุมฺหิ อกิจฺฉตฺเถสุ อีสํ สุสุ จุปฺปเทสุ-ทุกฺเขน กรียตีติ กรณํ วา ทุกฺกรํ-สุเขน กรียตีติ กรณํ วา อีสกฺกรํ, สุกรํ-จช หานิยํ-ฆณ-จชนํ จาโค-ปจ ปาเก-นิ ปุพฺโพฆ,นิปจตีติ นิปโก-ขิป เปรเณ-ก-ขิปตีติ ขิปโก-ปีตปฺปเณ.

ເພາະສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ, ແປງ [ອິ ວັນນະ ແລະ ອຸ ວັນນະ] ເປັນ ອາຍະ ແລະ ອາວະ ຕາມລຳດັບ, ແລະ ມີການແປງ ເປັນ ອາຍະ, ວິເຄາະວ່າ: ການຮວບຮວມ ຫຼື ອັນເຂົາພຶງຮວບຮວມ ຊື່ວ່າ ຈະໂຍ (cayo). ນີ ທາດ ໃນຄວາມເຖິງ, ມີ ວິ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ວິເຄາະວ່າ: ການແນະນຳ ຫຼື ຍ່ອມແນະນຳ ຊື່ວ່າ ວິໄນ (vinayo). ຣຸ ທາດ ໃນຄວາມຮ້ອງ, ວິເຄາະວ່າ: ການຮ້ອງ ຊື່ວ່າ ຣະໂວ (ravo). ພູ ທາດ ໃນຄວາມມີ ຄວາມເປັນ, ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເປັນ ຊື່ວ່າ ພະໂວ (bhavo). ຄະຫະ ທາດ ໃນຄວາມຖືເອົາ, ມີ ປະ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ວິເຄາະວ່າ: ການປະຄອງ ຊື່ວ່າ ປັກຄະໂຫ (paggaho). ທາດມີ ຄະຫະ, ມະທະ, ທະປະ, ຣະນະ, ສະຣະ, ວະຣະ, ຈະຣະ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຄະຫາທິທາດ. ກະຣະ ທາດ ໃນຄວາມເຮັດ, ໃນອັດຍາກ (kicchattha) ເມື່ອມີ ທຸ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ແລະ ໃນອັດບໍ່ຍາກ ເມື່ອມີ ອີສັງ, ສຸ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ວິເຄາະວ່າ: ອັນເຂົາເຮັດໄດ້ໂດຍຍາກ ຫຼື ການເຮັດຍາກ ຊື່ວ່າ ທຸກກະຣັງ (dukkaraṃ). ອັນເຂົາເຮັດໄດ້ໂດຍງ່າຍ ຫຼື ການເຮັດງ່າຍ ຊື່ວ່າ ອີສັກກະຣັງ (īsakkaraṃ), ສຸກກະຣັງ (sukaraṃ). ຈະຊະ ທາດ ໃນຄວາມສະລະ, ລົງ ຄະນະ ປັດໄຈ, ວິເຄາະວ່າ: ການສະລະ ຊື່ວ່າ ຈາໂຄ (cāgo). ປະຈະ ທາດ ໃນຄວາມຫຸງຕົ້ມ, ມີ ນິ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ລົງ ຄະ ປັດໄຈ, ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມຫຸງຕົ້ມ ຊື່ວ່າ นິປະໂກ (nipako). ຂິປະ ທາດ ໃນຄວາມຊັດໄປ, ລົງ ກະ ປັດໄຈ, ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມຊັດໄປ ຊື່ວ່າ ຂິປະໂກ (khipako). ປີ ທາດ ໃນຄວາມອີ່ມໃຈ.

---

ยุวณณานมิยทฺธุวง สเร.

ແປງ ອິ ວັນນະ ແລະ ອຸ ວັນນະ ເປັນ ອິຍັງ ແລະ ອຸວັງ ບາງ ເພາະສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ.

---

อิวณฺณุวณฺณนฺตานํ กฺริยตฺถานมิยพุทฺธวง โหนฺติ สเร กฺวจีติ อิยง-เณตีติ ปิโย-ภุ สตฺตายํ-อภิ ปุพฺโพ.

ແປງ ອິ ວັນນະ ແລະ ອຸ ວັນນະ ທີ່ຢູ່ສຸດທ້າຍຂອງທາດ ເປັນ ອິຍັງ ແລະ ອຸວັງ ບາງ ເພາະສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ, ຈຶ່ງແປງ ເປັນ ອິຍັງ, ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມນຳໄປ ຊື່ວ່າ ປິໂຍ (piyo). ພູ ທາດ ໃນຄວາມມີ ຄວາມເປັນ, ມີ ອະພິ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ.

---

กฺวิ

ລົງ ກວິ ປັດໄຈ.

---

กฺริยตฺถา กฺวิ โหติ พหุลํ ภาวการเกสุ.

ຫຼັງຈາກທາດ ລົງ ກວິ ປັດໄຈ ໂດຍຫຼາຍ ໃນພາວະ ແລະ ກາຣົກທັງຫຼາຍ.

---

กฺวีสฺส.

ລຶບ ກວິ ປັດໄຈ.

---

กฺริยตฺถา ปรสฺส กฺวิสฺส โลโป โหตีติ กฺวิโลเป-อภิภวตีติ อภิภุ-เอวํ สยมฺภุ-อม คม คมเน-กฺวิมฺหิ-‘‘กฺวิมฺหิ โลโป’นฺตพฺยญฺชนสฺสา’’ติ มโลโป-อุรสา คจฺฉตีติ อุรโค-ทา ทา เน-‘‘อโน’’ติ กฺริยตฺถา ภาวการเกสฺวาโน-ทตฺติ ทิยตีติ วาทานํ-สํป ปุพฺเพ-สมฺมา ปทียเต ยสฺส ตํ สมฺปทานํ-อป อา ปุพฺเพ-อปาททาติ เอตสฺมาติ อปาทานํ-กร กรเณ-อธิ ปุพฺโพ-‘‘รา นสฺส เณ’’-ติ เณ-อธิกรียติ เอตสฺมินฺติ อธิกรณํ-คห อุปาทาเน.

ລຶບ ກວິ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກທາດ, ເມື່ອລຶບ ກວິ ແລ້ວ, ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມຄອບງຳ ຊື່ວ່າ ອະພິພູ (abhibhu). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສະຍັມພູ (sayambhu). ອະມະ ແລະ ຄະມະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ໃນເພາະ ກວິ ປັດໄຈ, ລຶບ ມະ ອັກສອນ ທີ່ຢູ່ສຸດທ້າຍດ້ວຍສູດວ່າ "ກວິມຫິ ໂລໂປນຕະພະຍັນຊະນັດສະ", ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມໄປດ້ວຍເອິກ ຊື່ວ່າ ອຸຣະໂຄ (urago). ທາ ທາດ ໃນຄວາມໃຫ້, ດ້ວຍສູດວ່າ "ອະໂນ" ລົງ ອະນະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດ ໃນພາວະ ແລະ ກາຣົກທັງຫຼາຍ, ວິເຄາະວ່າ: ການໃຫ້ ຫຼື ອັນເຂົາໃຫ້ ຊື່ວ່າ ທານັງ (dānaṃ). ມີ ສັງ ແລະ ປະ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ວິເຄາະວ່າ: ສິ່ງໃດອັນເຂົາໃຫ້ດີແລ້ວແກ່ຜູ້ໃດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ສັມປະທານັງ (sampadānaṃ). ມີ ອະປະ ແລະ ອາ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມຫຼີກໄປຈາກສິ່ງນີ້ ສິ່ງນີ້ຊື່ວ່າ ອະປາດານັງ (apādānaṃ). ກະຣະ ທາດ ໃນຄວາມເຮັດ, ມີ ອະທິ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ແປງ ນະ ເປັນ ນະ (ṇe) ດ້ວຍສູດວ່າ "ຣາ ນັດສະ ເນ", ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມເຮັດໃນສິ່ງນີ້ ສິ່ງນີ້ຊື່ວ່າ ອະທິກະຣະນັງ (adhikaraṇaṃ). ຄະຫະ ທາດ ໃນຄວາມຖືເອົາ.

---

ตถนรานํ ฏฐณฬา.

ແປງ ຕະ, ຖະ, ນະ, ຣະ ເປັນ ຕະ, ຖະ, ນະ, ລະ ບາງ ຕາມລຳດັບ.

---

ตถนรานํ ฏฐณฬา โหนฺติ วา ยถากฺกมนฺติ นสฺส ณเทเส-คณฺหิตพฺพํ คหณํ-ปท คมเน-นิปุพฺโพ.

ແປງ ຕະ, ຖະ, ນະ, ຣະ ເປັນ ຕະ, ຖະ, ນະ, ລະ ບາງ ຕາມລຳດັບ, ເມື່ອແປງ ນະ ເປັນ ນະ (ນະ ໃຫຍ່), ວິເຄາະວ່າ: ອັນເຂົາພຶງຖືເອົາ ຊື່ວ່າ ຄະຫະນັງ (gahaṇaṃ). ປະທະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ມີ ນິ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ.

---

ปทาทีนํ กฺวจิ.

ລົງ ຍຸກະລາຄົມ ແກ່ ປະທະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ ບາງ.

---

ปทาทีนํ ยุก โหติ กฺวจิ ปจฺจเย-นีปตฺติ นิปชฺชนํ-ปี ตปฺปเณ-อนมฺหิ วนาทินา นาคเม จ’น เต’ อิจฺจาทินา เอ น โหติ-ปีติ ปีณนํ-วิชิ ภย จลเนสุ-สํ ปุพฺโพ-สํวินฺติ สํเวชนํ-‘‘อญฺญตฺราปี’’ติ เอตฺตาภาเว-สํวิชนํ-กุธ โกเป-กุชฺฌติ สีเลนาติ โกธโน-ภิกฺข ยาจเน.

ລົງ ຍຸກະລາຄົມ ແກ່ ປະທະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ ບາງ ເພາະປັດໄຈ, ເປັນ ນິປັດຕິ (nipatti), ນິປັດຊະນັງ (nipajjanaṃ). ປີ ທາດ ໃນຄວາມອີ່ມໃຈ, ໃນເພາະ ອະນະ ປັດໄຈ, ເມື່ອລົງ ນະ ອາຄົມ ດ້ວຍສູດວ່າ "ວະນາທິນາ" ແລະ ຫ້າມການແປງ ເປັນ ເອ ດ້ວຍສູດວ່າ "ນະ ເຕ" ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ ປີຕິ (pīti), ປີນະນັງ (pīṇanaṃ). ວິຊິ ທາດ ໃນຄວາມຢ້ານ ແລະ ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ, ມີ ສັງ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວ ຊື່ວ່າ ສັງເວຊະນັງ (saṃvejanaṃ). ເມື່ອບໍ່ມີການແປງ ເປັນ ເອ ດ້ວຍສູດວ່າ "ອັນຍະຕຣາປິ", ເປັນ ສັງວິຊະນັງ (saṃvijanaṃ). ກຸທະ ທາດ ໃນຄວາມຄຽດ, ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມຄຽດໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ໂຄທະໂນ (kodhano). ພິກຂະ ທາດ ໃນຄວາມຂໍ.

---

อิตฺถิยม ณ กฺติ ก ยก ยา จ.

ໃນອິດຖີລີງ, ລົງ ອະ, ນະ, ຕິ, ກະ, ຍະກະ, ຍາ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ແລະ ອະນະ ປັດໄຈ ບາງ.

---

อิตฺถิลงฺเค ภาเว การเก จ กฺริยตฺถา ออาทโย โหนฺตฺยโน จ พหุลํ-อ-ภิกฺกนํ ภิกฺขียตีติ วา ภิกฺขา-อาปจฺจโย-โณ-การณํ การา-จารกํ-ยถากถญฺจิ สทฺทนิปฺผนฺติ รูฬฺหิโต อตฺถนิจฺจโย-ภิท วิทารเณ-กฺติ-เภทนํ ภิชฺชเตติ วา ภิตฺติ-รูช ภงฺเค-โก-รุชตีติ รุชา-วิท ญาเณ-ยก-เวทนํ วิทนฺติ เอตายาติ วา วิชฺชา-อช วช คมเน-ป ปุทฺโธ-โย-ปพฺพช นํ ปพฺพชฺชา-‘‘จวคฺคพยญา’’ติ โยควิภาคา วสฺส พกาเร ญฺจิตฺตํ-วนฺท อภิวาทนตฺถุติสุ-อโน-วนฺทนํ วนฺทนา.

ໃນອິດຖີລີງ, ໃນພາວະ ແລະ ກາຣົກ, ຫຼັງຈາກທາດ ລົງ ອະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ອະນະ ປັດໄຈ ໂດຍຫຼາຍ. ໃນເພາະ ອະ ປັດໄຈ, ວິເຄາະວ່າ: ການຂໍ ຫຼື ອັນເຂົາພຶງຂໍ ຊື່ວ່າ ພິກຂາ (bhikkhā) - ລົງ ອາ ປັດໄຈ. ລົງ ນະ ປັດໄຈ, ວິເຄາະວ່າ: ການເຮັດ ຊື່ວ່າ ຄາຣາ (kārā), ຈະຣະກັງ (cārakaṃ) - ການກຳນົດຄວາມໝາຍຕາມຄວາມນິຍົມ (ຣູޅີ) ຈາກການສຳເລັດຮູບຄຳໂດຍປະການໃດປະການໜຶ່ງ. ພິທະ ທາດ ໃນຄວາມທຳລາຍ, ລົງ ຕິ ປັດໄຈ, ວິເຄາະວ່າ: ການທຳລາຍ ຫຼື ອັນເຂົາທຳລາຍ ຊື່ວ່າ ພິດຕິ (bhitti). ຣຸຊະ ທາດ ໃນຄວາມແຕກຫັກ, ລົງ ກະ ປັດໄຈ, ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມເຈັບປວດ ຊື່ວ່າ ຣຸຊາ (rujā). ວິທະ ທາດ ໃນຄວາມຮູ້, ລົງ ຍະກະ ປັດໄຈ, ວິເຄາະວ່າ: ການຮູ້ ຫຼື ເຂົາຍ່ອມຮູ້ດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ວິຊຊາ (vijjā). ອະຊະ ແລະ ວະຊະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ມີ ປະ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ລົງ ຍະ ປັດໄຈ, ວິເຄາະວ່າ: ການບວດ ຊື່ວ່າ ປັບພັດຊາ (pabbajjā) - ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ "ຈະວັກຄະພະຍັນຊາ" ຈຶ່ງແປງ ວະ ເປັນ ພະ ແລະ ແປງ ຍະ ເປັນ ຊະ. ວັນທະ ທາດ ໃນຄວາມກາບໄຫວ້ ແລະ ສັນລະເສີນ, ລົງ ອະນະ ປັດໄຈ, ວິເຄາະວ່າ: ການກາບໄຫວ້ ຊື່ວ່າ ວັນທະນາ (vandanā).

---

อิ กิติ สรูเป.

ລົງ ອິ, ກິ, ຕິ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ໃນເພາະຮູບຄຳຂອງຕົນ.

---

กฺริยตฺถสฺส สรูเป’ภิเธยฺเย กฺริยตฺถา ปเร อิ กิ ตี โหนฺติ-อิ-วจ อิจฺจยํ ธาตุ เอว วจิ-กิมฺหิ-ยุธิ-ติ-สรุเป ติมฺหิ กโร ติสฺส โขติ วิกรณสฺส ญาตตฺตา ‘‘กตฺตริ โล’’ติ โล-ปจติ-กถมกาโร อิจฺจาทิ? ฆณนฺเตน การสทฺเทน ฉฏฺฐิสมาโส-อสฺส กาโร อกาโร-ภุช ปาลนชฺโฌหาเรสุ.

ເມື່ອສະແດງຮູບຄຳຂອງທາດ, ຫຼັງຈາກທາດ ລົງ ອະ, ກິ, ຕິ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ. ໃນເພາະ ອິ ປັດໄຈ, ວະຈະ ທາດ ນີ້ເອງ ເປັນ ວະຈິ (vaci). ໃນເພາະ ກິ ປັດໄຈ, ເປັນ ຍຸທິ (yudhi). ໃນເພາະ ຕິ ປັດໄຈ, ເມື່ອສະແດງຮູບຄຳ, ເພາະ ຕິ ປັດໄຈ, ແປງ ຕິ ເປັນ ຂະ ດ້ວຍສູດວ່າ "ກະໂຣ ຕิສສະ ໂຂ", ເພາະຄວາມທີ່ວິການະປັດໄຈປາກົດແລ້ວ ຈຶ່ງລຶບດ້ວຍສູດວ່າ "ກັຕຕະລິ ໂລ", ເປັນ ປະຈະຕິ (pacati). ຄຳວ່າ ອະກາໂຣ (akāro) ເປັນຕົ້ນ ສຳເລັດຮູບແນວໃດ? ເປັນສັດຖີສະມາດ ກັບ ກາຣະ ສັບ ທີ່ລົງ ຄະນະ ປັດໄຈ, ວິເຄາະວ່າ: ການເຮັດເຊິ່ງ ອະ ຊື່ວ່າ ອະກາໂຣ (akāro). ພຸຊະ ທາດ ໃນຄວາມຮັກສາ ແລະ ຄວາມກິນ.

---

สีลาภิกฺขญฺญาวสฺสเกสุ ณี.

ລົງ ນີ ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງປົກກະຕິ (ສີລະ), ຄວາມເນືອງໆ (ອະພິກຂັນຍະ) ແລະ ຄວາມຈຳເປັນ (ອາວັດສະກະ).

---

กฺริยตฺถาณิ โหติ สีลาทีสุ ปตียมาเนสุ-อุณฺหํ ภุญฺชติ สีเลนาติ อุณฺหโภชี-ปา ปาเน-‘‘อสฺสาณปิมฺหิ ยุก’’อิติ-ยุก-ขีรมฺภิกฺขญฺญมฺปิพตีติ ขีรปายี-อวสฺสํ กโรตีติ อวสฺสการี, สตมวสฺสํ ททาตีติ สตนฺทายี.

ຫຼັງຈາກທາດ ລົງ ນີ ປັດໄຈ ເມື່ອເນື້ອຄວາມມີ ສີລະ ເປັນຕົ້ນ ປາກົດຢູ່, ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມກິນເຊິ່ງຂອງຮ້ອນໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ອຸນຫະໂພຊີ (uṇhabhojī). ປາ ທາດ ໃນຄວາມດື່ມ, ລົງ ຍຸກະລາຄົມ ດ້ວຍສູດວ່າ "ອັດສາ ນະປິມຫິ ຍຸກັງ", ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມດື່ມເຊິ່ງນ້ຳນົມເນືອງໆ ຊື່ວ່າ ຂີຣະປາຍີ (khīrapāyī). ຍ່ອມເຮັດໂດຍຈຳເປັນ ຊື່ວ່າ ອະວັດສະກາຣີ (avassakārī). ຍ່ອມໃຫ້ເຊິ່ງຮ້ອຍໜຶ່ງໂດຍຈຳເປັນ ຊື່ວ່າ ສະຕັນທາຍີ (satandāyī).

---

กตฺตริ ภูเต กฺตวนฺตุ กฺตาวิ.

ລົງ ຕາວັນຕຸ ແລະ ຕາວີ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ໃນກັຕຕຸການົກ ອັນເປັນອະດີດຕະການ.

---

ภุเต ปริสมตฺเต อตฺเต วตฺตมานโต กฺริยตฺถากฺตนฺตุกฺตาวี โหนฺติ กตฺตร-อภุญฺชีติ ภุตฺตวา, ภุตฺตาวี-สุสวกเณ-อสุณิ ติสุตวา, สุตาวี.

ໃນອະດີດຕະການທີ່ສິ້ນສຸດແລ້ວ, ຫຼັງຈາກທາດ ລົງ ຕາວັນຕຸ ແລະ ຕາວີ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ໃນກັຕຕຸການົກ, ວິເຄາະວ່າ: ຜູ້ໃດໄດ້ກິນແລ້ວ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ພຸດຕະວາ (bhuttavā), ພຸດຕາວີ (bhuttāvī). ສຸ ທາດ ໃນຄວາມຟັງ, ວິເຄາະວ່າ: ໄດ້ຟັງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສຸຕະວາ (sutavā), ສຸຕາວີ (sutāvī).

---

กฺโต ภาวกมฺเมสุ

ລົງ ຕະ ປັດໄຈ ໃນພາວະ ແລະ ກັມມະ.

---

ภาเว กมฺเมจ ภุเต กฺโต โหติ-อาส อุปเวสเน-อาสนมาสิตํ-ญิ-รุท โรทเน.

ໃນພາວະ ແລະ ກັມມະ ອັນເປັນອະດີດຕະການ, ລົງ ຕະ ປັດໄຈ. ອາສະ ທາດ ໃນຄວາມນັ່ງ, ວິເຄາະວ່າ: ການນັ່ງ ຫຼື ອັນເຂົານັ່ງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາສິຕັງ (āsitaṃ). ລົງ ຍິ ປັດໄຈ. ຣຸທະ ທາດ ໃນຄວາມຮ້ອງໄຫ້.

---

วา กฺวจิ.

ບາງເທື່ອກໍມີ.

---

เต เอ โอ อา กฺวจิ วา น โหนฺติ กานุพนฺธนาคเมสุ-โรทนํ รุทิตํ, โรทิตํ-กรียิตฺถาติ กโต,

ຫ້າມການແປງ ເປັນ ເອ, ໂອ, ອາ ບາງ ໃນເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ກະ ອະນຸພັນ ແລະ ອາຄົມ, ວິເຄາະວ່າ: ການຮ້ອງໄຫ້ ຊື່ວ່າ ຣຸທິຕັງ (ruditaṃ) ຫຼື ໂຣທິຕັງ (roditaṃ). ວິເຄາະວ່າ: ອັນເຂົາເຮັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ກະໂຕ (kato).

---

คมาทิรานํ โลโป’นฺตสฺส.

ລຶບພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍ ຂອງທາດມີ ຄະມະ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ທາດທີ່ມີ ຣະ ເປັນທີ່ສຸດ.

---

คมาทินํ รการนฺตานญฺจานฺตสฺส โลโป โหติ ตการาโท

ລຶບພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍ ຂອງທາດມີ ຄະມະ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ທາດທີ່ມີ ຣະ ເປັນທີ່ສຸດ ໃນເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ຕະ ເປັນຕົ້ນ

---

กานุพนฺเธ ปจฺจเย กตฺวานกตฺวาวชฺชิเตติ รโลโป-ยา ปา ปุณเน.

ໃນເພາະປັດໄຈທີ່ມີ ກະ ອະນຸພັນ ຍົກເວັ້ນ ຕວານະ ແລະ ຕວາ ປັດໄຈ, ຈຶ່ງລຶບ ຣະ, ຍາ ທາດ ໃນຄວາມເຖິງ.

---

คมนตฺถากมฺมกาธาเร จ.

ລົງ ຕະ ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງອາທາຣະ (ສະຖານທີ່) ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີອັດວ່າໄປ ແລະ ອະກັມມະກະທາດ ບາງ.

---

คมนตฺถโต อกมฺมกโต จ กฺริยตฺถา อาธาเร กฺโต โหติ กตฺตริ ภาวกมฺเมสุ จ-ยาตวนฺโต’สฺมินฺติ ยาตํ-(ฐานํ)-ยา ตวนฺโต ยานา-ยานํ ยาตํ-ยายิตฺถาติ ยาโต-(ปโถ)-อาสิตวนฺโต’สฺมินฺติ อาสิตํ-(ฐานํ)-อาสิตวนฺโต อาสิตา-อาสน มาสิตํ-ญิ.

ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີອັດວ່າໄປ ແລະ ອະກັມມະກະທາດ, ລົງ ຕະ ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງອາທາຣະ, ແລະ ໃນກັຕຕຸ, ພາວະ, ກັມມະ, ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມໄປໃນສະຖານທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ຍາຕັງ (yātaṃ) - (ສະຖານທີ່). ຜູ້ໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຍານາ (yānā). ການໄປ ຫຼື ອັນເຂົາໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຍາຕັງ (yātaṃ). ວິເຄາະວ່າ: ອັນເຂົາໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຍາໂຕ (yāto) - (ຫົນທາງ). ຍ່ອມນັ່ງໃນສະຖານທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ອາສິຕັງ (āsitaṃ) - (ສະຖານທີ່). ຜູ້ນັ່ງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາສິຕາ (āsitā). ການນັ່ງ ຫຼື ອັນເຂົານັ່ງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາສິຕັງ (āsitaṃ). ລົງ ຍິ ປັດໄຈ.

---

เนตา กตฺตริ วตฺตมาเน.

ອັນຕະ ແລະ ອິຕະ ປັດໄຈ ລົງໃນກັດຕຸການົກ ໃນປັດຈຸບັນກາລ.

---

อารทฺธาปริสมตฺเต อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา นฺโต โหติ กตฺตริ.

ໃນອັດຖະທີ່ເລີ່ມຕົ້ນແລ້ວແຕ່ຍັງບໍ່ທັນສຳເລັດ (ປັດຈຸບັນກາລ), ອັນຕະ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ ໃນກັດຕຸການົກ.

---

กตฺตริ โล.

ລະ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງໃນກັດຕຸການົກ.

---

กุยตฺถโต อปโรกฺเขสุ กตฺตุวิหิตมานนฺตทิสุ โล โหติ-ลกาโร‘‘ญิ ลสฺเส‘‘-ติ วิเสสนตฺโถ-ปวตีติ ปวนฺโต-‘‘มาโน‘‘ติ กตฺตริ มาโน-ปจมาโน.

ຫຼັງຈາກທາດ, ໃນອະປະຣົກຂະ (ອັດຖະທີ່ບໍ່ແມ່ນອະດີດທີ່ລັບຕາ), ລະ ປັດໄຈ ທີ່ກຳນົດໃນກັດຕຸ ມີ ອັນຕະ ແລະ ມານะ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງ. ລັກສານະ (ລັກສານະ ປັດໄຈ) ມີອັດຖະເປັນວິເສດສະນະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ñi lasse'. ຕົວຢ່າງ: pavatīti = pavanto (ຜູ້ເປັນໄປຢູ່). 'māno' ຄື ມານะ ປັດໄຈ ໃນກັດຕຸ, ຕົວຢ່າງ: pacamāno (ຜູ້ຫຸງຢູ່).

---

ภาวกมฺเมสุ

ໃນພາວະ ແລະ ກຳ.

---

วตฺตมานตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา ภาเว กมฺเม จ มาโน โหติ.

ໃນປັດຈຸບັນກາລ, ມານະ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ ໃນພາວະ ແລະ ໃນກຳ.

---

กฺโย ภาวกมฺเมสฺวปโรกฺเขสุ มานนฺตตฺยาทิสุ

ຍະ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງໃນພາວະ ແລະ ກຳ ໃນອະປະຣົກຂະ ເມື່ອມີ ມານະ, ອັນຕະ ແລະ ຕິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

ภาวกมฺมวิหิเตสุ ปโรกฺขาวชฺชิเตสุ มานนฺตาทิสุ ปเรสุ กฺโย โหติ กฺริยตฺถา-กกาโร อวุทฺธตฺโถ-ภาเว-ภุยเตติ ภุยมานํ-กมฺเม-ปจฺจเตติ ปจฺจมาโน.

ເມື່ອ ມານະ ແລະ ອັນຕະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ກຳນົດໃນພາວະ ແລະ ກຳ ອັນເວັ້ນຈາກປະຣົກຂາ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍະ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ. ກະອັກສອນ (ໃນ kyo) ມີປະໂຫຍດເພື່ອຫ້າມວຸດທິ. ໃນພາວະ ຕົວຢ່າງ: bhuyateti = bhuyamānaṃ (ຄວາມເປັນຢູ່). ໃນກຳ ຕົວຢ່າງ: paccateti = paccamāno (ສິ່ງທີ່ຖືກຫຸງຢູ່).

---

เต สฺสปุพฺพานาคเต

ຕະ ປັດໄຈ ທີ່ມີ ສະ ຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ ຍ່ອມລົງໃນອະນາຄົດກາລ.

---

อนารทฺเธ อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา เต นฺตมานา สฺสปุพฺพา โหนฺติ สวิสเย-ญิ-กตฺตริ-ปจิสฺสตีติ ปจิสฺสนฺโต,ปจิสฺสมาโน-หาเว-ภุยิสฺสตีติ ภุยิสฺสมานํ-กมฺเม-ปจฺจิสฺส เตติ ปจฺจิสฺสมาโน-กร กรเณ.

ໃນອັດຖະທີ່ຍັງບໍ່ທັນເລີ່ມຕົ້ນ (ອະນາຄົດກາລ), ຕະ, ອັນຕະ ແລະ ມານະ ປັດໄຈ ທີ່ມີ ສະ ຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ ໃນວິສັຍຂອງຕົນ. (ລົງ ຍິ ປັດໄຈ). ໃນກັດຕຸ ຕົວຢ່າງ: pacissatīti = pacissanto, pacissamāno (ຜູ້ຈັກຫຸງ). ໃນພາວະ ຕົວຢ່າງ: bhuyissatīti = bhuyissamānaṃ (ການຈັກເປັນ). ໃນກຳ ຕົວຢ່າງ: paccissateti = paccissamāno (ສິ່ງທີ່ຈັກຖືກຫຸງ). ກະຣະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຮັດ.

---

ตุํ ตาเย ตเว ภาเว ภวิสฺสติกฺริยายํ ตทตฺถายํ.

ຕຸງ, ຕາຍະ ແລະ ຕາເວ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງໃນພາວະ ເມື່ອກิຣິຍາເປັນອະນາຄົດກາລ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ກິຣິຍານັ້ນ.

---

ภวิสฺสติอตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา ภาเว ตุํ ตาเย ตเว โหนฺติ กฺริยายํ ตทตฺถายํ ปตียมานายํ-‘‘ตุํตุนตพฺเพสุ วา’’ติ วา อกาโร-อญฺญตฺร ปรรูปํ-กรณย คจฺฉติ กาตุํ คจฺฉติ กตฺตุํ, กตฺตาเย วา-ตเว-‘‘กรสฺสา ตเว’’-ติ อา-กาตเว-ภาเวติ กึ, กริสฺสามีติ คจฺฉติ-กฺริยายนฺติ กึ, ภิกฺขิสฺสํ อิจฺจสฺส ชฏา-ตทตฺถายนฺติ กึ, คจฺฉิสฺสโต เต ภวิสฺสติ ภตฺตํ โภชนาย-คห อุปาทาเน.

ໃນອະນາຄົດກາລ, ຕຸງ, ຕາຍະ, ຕາເວ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ ໃນພາວະ ເມື່ອກິຣິຍາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ກິຣິຍານັ້ນ ປະກົດຢູ່. ດ້ວຍສູດວ່າ 'tuṃtunatabbesu vā' ຍ່ອມມີ ອະອັກສອນ ບາງເທື່ອ, ໃນບ່ອນອື່ນເປັນປະຣະຣູບ. ຕົວຢ່າງ: karaṇāya gacchati = kātuṃ gacchati (ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະເຮັດ) ຫຼື kattuṃ, ຫຼື kattāye. ສ່ວນ ຕາເວ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'karassā tave' ແປງເປັນ ອາ, ຕົວຢ່າງ: kātave. ຖາມວ່າ 'ໃນພາວະ' ເຮັດຫຍັງ? (ຕອບວ່າ) ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງ: karissāmīti gacchati. ຖາມວ່າ 'ເມື່ອກິຣິຍາ' ເຮັດຫຍັງ? (ຕອບວ່າ) ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງ: bhikkhissaṃ iccassa jaṭā. ຖາມວ່າ 'ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ກິຣິຍານັ້ນ' ເຮັດຫຍັງ? (ຕອບວ່າ) ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງ: gacchissato te bhavissati bhattaṃ bhojanāya. ຄະຫະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຖືເອົາ.

---

ปุพฺเพกกตฺตุกานํ.

ໃນກິຣິຍາທີ່ມີກັດຕຸຄົນດຽວກັນ ແລະ ເປັນກິຣິຍາກ່ອນ.

---

เอโก กตฺตา เยสํ พฺยาปารานํ เตสุ โย ปุพฺโพ ตทตฺถโต กฺริยตฺถา ตุนกตฺวาน กตฺวา โหนฺติ ภาเว-ญิ.

ໃນບັນດາກິຣິຍαທັງຫຼາຍທີ່ມີກັດຕຸຄົນດຽວກັນ, ກິຣິຍາໃດເປັນໄປກ່ອນ, ຕຸນາ, ກັຕວານະ ແລະ ກັຕວາ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີອັດຖະນັ້ນ ໃນພາວະ. (ລົງ ຍິ ປັດໄຈ).

---

เออิ ลสฺส จ.

ແລະ ແປງ ເອ ແລະ ອິ ເປັນ ເອ ບາງເທື່ອ.

---

เออิลานเม โหติ กฺวจิ-คณฺหณํ กตฺวา ยาติ คเหตูน ยาติ, คเหตฺวาน, คเหตฺวา วา-อสฺส รุธาทิตฺตา.

ການແປງ ເອ ແລະ ອິ ທັງຫຼາຍ ເປັນ ເອ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ. ຕົວຢ່າງ: gaṇhaṇaṃ katvā yāti = gahetūna yāti (ຖືເອົາແລ້ວ ຍ່ອມໄປ), ຫຼື gahetvāna, ຫຼື gahetvā. ການແປງ ອະ ຂອງ ຄະຫະ ທາດ ນີ້ ເພາະຄວາມເປັນຣຸທາທິຄະນະ.

---

มํ วา รุธาทีนํ.

ແປງເປັນ ມັງ ບາງເທື່ອ ຫຼັງຈາກຣຸທາທິທາດ ເປັນຕົ້ນ.

---

รุธาทีนํ กฺวจิ มํ วา โหติ ปจฺจเยติ ปกฺเข มํ ภวํ อปิ มนุพนฺธตฺตา อการา ปโร.

ຫຼັງຈາກຣຸທາທິທາດ ເປັນຕົ້ນ, ການແປງເປັນ ມັງ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ ໃນເພາະປັດໄຈ. ໃນຝ່າຍທີ່ມີການແປງເປັນ ມັງ, ເພາະຄວາມເປັນອະນຸພັນຂອງ ມະ, ຈຶ່ງຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອະອັກສອນ.

---

เณ นิคฺคหีตสฺส.

ແປງ ນິກຄະຫິດ ເປັນ ເນ.

---

คหสฺส นิคฺคหีตสฺส เณ โหติ-คณฺหิ ตุน, คณฺหิตฺวาน, คณฺหิตฺวา-เอกกตฺตุกานนฺติ กึ, ภุตฺตสฺมึ เทวทตฺเต ยญฺญ ทตฺโต วชติ-ปุพฺพาติ กึ, ภุญฺชติ จ ปจติ จ-อปฺปตฺวา นทึ ปพฺพโต ภวติ อติกฺกมฺม ปกพฺพตํ นทีติ ภุธาตุสฺส สพฺพตฺถ สมฺภวา เอกกตฺตุกตา ปุพฺพกาลตา จ คมฺยเต.

ແປງ ນິກຄະຫິດ ຂອງ ຄະຫະ ທາດ ເປັນ ເນ. ຕົວຢ່າງ: gaṇhituna, gaṇhitvāna, gaṇhitvā. ຖາມວ່າ 'ມີກັດຕຸຄົນດຽວກັນ' ເຮັດຫຍັງ? (ຕອບວ່າ) ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງ: bhuttasmiṃ devadatte yaññadatto vajati (ເມື່ອເທວະທັດກິນແລ້ວ, ຍັນຍະທັດຍ່ອມໄປ). ຖາມວ່າ 'ເປັນກິຣິຍາກ່ອນ' ເຮັດຫຍັງ? (ຕອບວ່າ) ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງ: bhuñjati ca pacati ca (ຍ່ອມກິນດ້ວຍ ຍ່ອມຫຸງດ້ວຍ). ໃນຕົວຢ່າງ: appatvā nadiṃ pabbato bhavati (ພູເຂົາຍັງບໍ່ທັນເຖິງແມ່ນ້ຳ ຍ່ອມມີຢູ່) ແລະ atikkamma pabbataṃ nadī (ແມ່ນ້ຳກ້າວລ່ວງພູເຂົາໄປແລ້ວ), ເພາະ ພູ ທາດ ມີຢູ່ທົ່ວໄປ, ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈໄດ້ວ່າ ມີກັດຕຸຄົນດຽວກັນ ແລະ ມີກິຣິຍາກ່ອນ.

---

เยภุยฺยวุตฺติยา ลิงฺคํ ทสฺสิตํ ตตฺถ สพฺพโส;

วิเสโส ปน วิญฺญหิ เญยฺโย ปาฐานุสารโต.

ເພດ (ຫຼື ເຄື່ອງໝາຍ) ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍໂດຍປະການທັງປວງ; ແຕ່ຄວາມພิເສດ ຜູ້ຮູ້ເພິ່ງຊາບຕາມແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີ.

---

ตพฺพาทโย.

ຕັບພະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ.

---

อิทานิ ตฺยาทโย วุจฺจนฺเต-ปจ ปาเก-ปจ อิติ ฐิเต-กฺริยตฺถา พหุลมิติ จ สพฺพตฺถ วตฺตเต.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງ ຕິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ. ຕັ້ງ ປະຈະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫຸງ. ເມື່ອຕັ້ງ 'paca' ໄວ້ແລ້ວ, ສູດວ່າ 'kriyatthā bahulaṃ' ຍ່ອມຕາມໄປໃນທີ່ທັງປວງ.

---

วตฺตมาเนติ อนฺติ สิถมิมเต อนฺเต เส เวค เอมฺเห.

ໃນປັດຈຸບັນກາລ (ລົງວິພັດເຫຼົ່ານີ້): ຕິ, ອັນຕິ, ສິ, ຖະ, ມິ, ມະ, ເຕ, ອັນເຕ, ເສ, ວະເຫ, ເອ, ມະເຫ.

---

วตฺตมาเน อารทฺธา ปริสมตฺเต อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถาตฺยาทโย โหนฺติ-เตสมฺปนิยเม.

In the present tense, i.e., in the sense of what has begun but is not yet finished, the 'ti' inflection etc. are applied after the verbal root. And in the restriction of those inflections:

---

ปุพฺพปรจฺฉกฺกานเมกาเนเกสุ ตุมฺหามฺหเสเสสุ ทฺเวทฺเว มชฺฌิมุตฺตมปฐมา.

ໃນບັນດາວິພັດ 6 ຕົວທຳອິດ (ປຣັສໂສບົດ) ແລະ 6 ຕົວຫຼັງ (ອັດຕະໂນບົດ), ເມື່ອມີ ຕຸມຫະ, ອຳຫະ ແລະ ສັບອື່ນໆ ທີ່ສະແດງເຖິງເອກະພົດ ແລະ ພະຫຸພົດ, ວິພັດຄູ່ໆ ຄື ມັດຊິມະບຸຣຸດ, ອຸດຕະມະບຸຣຸດ ແລະ ປະຖົມມະບຸຣຸດ ຍ່ອມລົງຕາມລຳດັບ.

---

เอกาเนเกสุตุมฺหามฺหสทฺทวจนีเยสุตทญฺญสทฺทวจนีเยสุ จ การเกสุ ปุพฺพจฺฉกฺกานํ ปรจฺฉกฺกนญฺจ มชฺฌิมุตฺตมปฐมา ทฺเวทฺเว โหนฺติ ยถากฺกมํ กฺริยตฺถาติ เอกมฺหิ วตฺตพฺเพ เอกวจนํ ติ-ติ อนฺติ อิติ ปฐโม อาโท นิทฺทิฏฺฐตฺตา-สิ ถ อิติ มชฺฌิโม มชฺฌิ นิทฺทิฏฺเฐตฺตา-มิ ม อิติ อุตฺตโม-อุตฺตมสทฺโทยํ สภาวโต ติปฺปภุตีนมนฺตทฺวยมาห-เอวํ ปรจฺฉกฺเกปกิ ยถากฺกมํ โยชนียํ-ตฺยาทิสุ ปรภุเตสุ กตฺตุกมฺมภาว วิหิเตสุ กฺยลาทโยภวนฺตีติ ‘‘กฺโย ภาวกมฺเมสฺวกกปโรกฺเขสุ มานนฺต ตฺยาทิสุ กตฺตรี โล’’อิจฺจาทินา เตสํ วิธานา ตฺยาทโย กตฺตุ กมฺมภาเวสฺเจว วิญฺญายนฺตีติ กตฺตริ ติมฺหิ โล-ปจติ-พหุมฺหิ จตฺตพฺเพ อนฺตึ

ໃນກາຣົກທັງຫຼາຍ ທີ່ສະແດງດ້ວຍສັບວ່າ ຕຸມຫະ, ອຳຫະ ແລະ ສັບອື່ນນອກຈາກນັ້ນ ທີ່ເປັນເອກະພົດ ແລະ ພະຫຸພົດ, ວິພັດຄູ່ໆ ຄື ມັດຊິມະບຸຣຸດ, ອຸດຕະມະບຸຣຸດ ແລະ ປະຖົມມະບຸຣຸດ ຂອງວິພັດ 6 ຕົວທຳອິດ ແລະ 6 ຕົວຫຼັງ ຍ່ອມລົງຕາມລຳດັບ ຫຼັງຈາກທາດ. ເມື່ອຈະກ່າວເຖິງເອກະພົດ ລົງ ເອກະວະຈະນະ ຄື ຕິ. ຕິ ແລະ ອັນຕິ ເປັນປະຖົມມະບຸຣຸດ ເພາະສະແດງໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ສິ ແລະ ຖະ ເປັນມັດຊິມະບຸຣຸດ ເພາະສະແດງໄວ້ໃນທ່າມກາງ. ມິ ແລະ ມະ ເປັນອຸດຕະມະບຸຣຸດ. ສັບວ່າ ອຸດຕະມະ ນີ້ ໂດຍສະພາວະແລ້ວ ໝາຍເຖິງຄູ່ສຸດທ້າຍຂອງວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ. ໃນວິພັດ 6 ຕົວຫຼັງ ກໍເພິ່ງປະກອບຕາມລຳດັບຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເມື່ອ ຕິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍະ ແລະ ລະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ກຳນົດໃນກັດຕຸ, ກຳ ແລະ ພາວະ ຍ່ອມມີ ດ້ວຍການກຳນົດວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'kyo bhāvakammesvaparokkhesu mānanta tyādisu kattarī lo' ເປັນຕົ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ຕິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈວ່າ ລົງໃນກັດຕຸ, ກຳ ແລະ ພາວະ ເທົ່ານັ້ນ. ໃນກັດຕຸ ເມື່ອລົງ ຕິ ວິພັດ ແລະ ລົງ ລະ ປັດໄຈ, ຕົວຢ່າງ: pacati. ເມື່ອຈະກ່າວເຖິງພະຫຸພົດ ລົງ ອັນຕິ:

---

กฺวจิ วิกรณนํ.

ລົບວິກະຣະນະປັດໄຈ ບາງເທື່ອ.

---

วิกรณนํ กฺวจิ โลโป โหตีติ ลสฺสาการสฺส โลโป-ปวนฺติ-ปจสิ ปจถ.

ການລົບວິກະຣະນະປັດໄຈ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ. ດ້ວຍສູດນີ້ ຈຶ່ງລົບ ອະອັກສອນ ຂອງ ລະ ປັດໄຈ. ຕົວຢ່າງ: pavanti, pacasi, pacatha.

---

หิมิเมสฺวสฺส.

ທີຄະ ອະອັກສອນ ເປັນ ອາ ເມື່ອມີ ຫິ, ມິ, ມະ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

อการสฺส ทีโฆ โหติ หิมิเมสุ-ปจามิ ปจาม-ปรจฺฉกฺเก-ปจเต ปจนฺเต, ปจเส ปจวฺเห,ปเจ ปจามฺเห-กมฺเม-กฺโย ภาวกมฺเมสฺวจฺจาทินา กฺโย.

ການທີຄະ ອະອັກສອນ (ເປັນ ອາ) ຍ່ອມມີ ເມື່ອມີ ຫິ, ມິ, ມະ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ຕົວຢ່າງ: pacāmi, pacāma. ໃນວິພັດ 6 ຕົວຫຼັງ ຕົວຢ່າງ: pacate, pacante, pacase, pacavhe, pace, pacāmhe. ໃນກຳ ລົງ ຍະ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'kyo bhāvakammesu' ເປັນຕົ້ນ.

---

กฺยสฺส.

ແປງ ຍະ ປັດໄຈ ເປັນ ອີຍະ ບາງເທື່ອ.

---

กฺริยตฺถา ปรสฺส กฺยสฺส อีญ วา โหติ-ญกาโร อาทฺยวยวตฺโถ, ปจียติ ปจฺจติ.

ການແປງ ຍະ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກທາດ ເປັນ ອີຍະ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ. ຍະອັກສອນ (ໃນ īya) ມີປະໂຫຍດເພື່ອເປັນສ່ວນປະກອບເບື້ອງຕົ້ນ. ຕົວຢ່າງ: pacīyati, paccati.

---

คุรุปุพฺพา รสฺสาเร’นฺเต’นฺตีนํ.

ແປງ ອັນເຕ ແລະ ອັນຕິ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກອັກສອນສັ້ນທີ່ມີຄຸຣຸຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ ເປັນ ເຣ ບາງເທື່ອ.

---

คุรุปุพฺพสฺมา รสฺสา ปเรสํ อนฺเต’นฺตินํ เร วา โหติ-ปจียเร ปจียนฺติ ปจฺจเร ปจฺจนฺติ, ปจียสิ ปจฺจสิ ปจียถ ปจฺจถ, ปจียามิ ปจฺจามิ ปจียาม ปจฺจาม-ปจียเต, ปจฺจเต ปจียเร ปจียนฺเต ปจฺจเร ปจฺจนฺเต, ปจียเส ปจฺจเส ปจียวฺเห ปจฺจวฺเห, ปจีเย ปจฺเจ ปจียามฺเห ปจฺจามฺเห-ภาเว-ภุ สตฺตายํ-ภาวสฺเสกตฺตา เอกวจนเมว-ตญฺจ ปฐมปุริเสเยว สมฺภวติ-ภุยติ เทวทตฺเตน, พุยเต วา-เทวทตฺตสฺส สมฺปติ ภวนนฺติ อตฺโถ-เนหิญ พหุลํ วิธานา.

ການແປງ ອັນເຕ ແລະ ອັນຕິ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກອັກສອນສັ້ນທີ່ມີຄຸຣຸຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ ເປັນ ເຣ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ. ຕົວຢ່າງ: pacīyare, pacīyanti, paccare, paccanti; pacīyasi, paccasi, pacīyatha, paccatha; pacīyāmi, paccāmi, pacīyāma, paccāma; pacīyate, paccate, pacīyare, pacīyante, paccare, paccante; pacīyase, paccase, pacīyavhe, paccavhe; pacīye, pacce, pacīyāmhe, paccāmhe. ໃນພາວະ ຕັ້ງ ພູ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ມີຢູ່. ຄວາມເປັນເອກະພົດຂອງພາວະ ຍ່ອມມີແຕ່ເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ເອກະວະຈະນະນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ສະເພາະໃນປະຖົມມະບຸຣຸດເທົ່ານັ້ນ. ຕົວຢ່າງ: bhuyati devadattena (ອັນເທວະທັດຍ່ອມມີຢູ່) ຫຼື bhuyate. ມີອັດຖະວ່າ ຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງເທວະທັດໃນກາລບັດນີ້. ເພາະມີການກຳນົດໄວ້ຢ່າງຫຼາກຫຼາຍ.

---

กฺริยตฺถา กตฺตริ ตฺยาทิ กมฺมสฺมิญฺจ สกมฺมกา,ภาเว จา’กมฺมกากกมฺมา’วจนิจฺฉายมญฺญโต;

ຕິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ ໃນກັດຕຸ ແລະ ໃນກຳ ແຫ່ງສະກັມມະກະທາດ, ແລະ ໃນພາວະ ແຫ່ງອະກັມມະກະທາດ ແລະ ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງກຳ ຈາກທາດອື່ນ.

---

ภวิสฺสติ สฺสติ สฺสนฺติ สฺสสิ สฺสถ สฺสามิ สฺสาม สฺสเต สฺสนฺเต สฺสเส สฺสวฺเห สฺสํ สฺสามฺเห.

ໃນອະນາຄົດກາລ (ລົງວິພັດເຫຼົ່ານີ້): ສະຕິ, ສະນຕິ, ສະສິ, ສະຖະ, ສະມິ, ສະມະ, ສະເຕ, ສະນເຕ, ສະເສ, ສະວະເຫ, ສັງ, ສະມະເຫ.

---

ภวิสฺสติ อนารทฺเธ อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา สฺสตฺยาทโย โหนฺติ.

ໃນອະນາຄົດກາລ ຄື ໃນອັດຖະທີ່ຍັງບໍ່ທັນເລີ່ມຕົ້ນ, ສະຕິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ.

---

อ อีสฺสาทินํ พฺยญฺชนสฺสิญ.

ແປງພະຍັນຊະນະຂອງ ອະ, ອີ, ສະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອິ ບາງເທື່ອ.

---

กฺริยตฺถา ปเรสํ ออาทีนํ อีอาทีนํสฺสาทีนญฺจ พฺยญฺชนสฺสิญฺเหกาติ วา-ววตฺถีตวิภาสายํ สฺเสติ สฺสาทีนํสฺสจฺจาทีนทฺวาวโย อธิปฺเปโต-‘‘ญิ พฺยญฺชนสฺสา’’ติ สิทฺเธปิ ตฺยาทิสุ ปรภุเตสุ เอเต สเมวาติ นิยมตฺโตยมารมฺโห-ลสฺสาการสฺส โลเป-ปจิสฺสติ ปจิสฺสเร ปจิสฺสนฺติ, ปจิสฺสสิ ปจิสฺสถ, ปจิสฺสามิ ปจิสฺสาม-ปจิสฺสเต ปจิสฺสเร ปจิสฺสนฺเต, ปจิสฺสเสปจิสฺสวฺเห, ปจิสฺสํ ปจิสฺสามฺเห-กมฺเม-ปจิยิสฺสติ.

ການແປງພະຍັນຊະນະຂອງ ອະ ເປັນຕົ້ນ, ອີ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ສະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກທາດ ເປັນ ອິ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ. ໃນວະວັດຖິຕະວິພາສາ, ຄຳວ່າ 'sse' ໝາຍເຖິງຕົວອັກສອນສອງຕົວ ຄື ສະ ເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສຳເລັດດ້ວຍສູດວ່າ 'ñi byañjanassā' ກໍຕາມ, ແຕ່ການເລີ່ມຕົ້ນສູດນີ້ກໍເພື່ອເປັນການກຳນົດວ່າ ເມື່ອມີ ຕິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ວິພັດເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນຍ່ອມມີ. ເມື່ອລົບ ອະອັກສອນ ຂອງ ລະ ປັດໄຈ, ຕົວຢ່າງ: pacissati, pacissare, pacissanti, pacissasi, pacissatha, pacissāmi, pacissāma; pacissate, pacissare, pacissante, pacissase, pacissavhe, pacissaṃ, pacissāmhe. ໃນກຳ ຕົວຢ່າງ: paciyissati.

---

กฺยสฺส สฺเส.

ລົບ ຍະ ປັດໄຈ ເມື່ອມີ ສະ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ບາງເທື່ອ.

---

กฺยสฺส วา โลโป โหติ สฺเส-ปจิสฺสติ ปจฺจิสฺสติ, ปจียิสฺสเร ปจยิสฺสนฺติ ปจิสฺสเร ปจสฺสนฺติ ปจฺจิสฺสเร ปจฺจิสฺสนฺติจฺจาทิ-กตฺตุสมํ-กฺโยว วิเสโส-ภาเว-ภุยิสฺสติ ภวิสฺสติ, ภุยิสฺสเต ภวิสฺสเต.

ການລົບ ຍະ ປັດໄຈ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ສະ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ຕົວຢ່າງ: pacissati, paccissati, pacīyissare, pacayissanti, pacissare, pacassanti, paccissare, paccissanti ເປັນຕົ້ນ. ເໝືອນກັບໃນກັດຕຸ, ມີພຽງແຕ່ ຍະ ປັດໄຈ ເທົ່ານັ້ນທີ່ພິເສດ. ໃນພາວະ ຕົວຢ່າງ: bhuyissati, bhavissati, bhuyissate, bhavissate.

---

นาเม ครหาวมฺหเยสุ.

ເມື່ອມີ ນາມະ ສັບ ໃນຄວາມໝາຍຕິຕຽນ ແລະ ປະຫຼາດໃຈ.

---

นามสทฺเท นิปาเต สติ ครหายํ วิมฺภเย จ คมฺยมาเน สฺส ตฺยาทโย โหนฺติ-ครหายํ-สาปิ นาม ปจิสฺสตีจฺจาทิ-วิมฺพเย-อจฺฉริยํ วต โภ อพฺภูตํ วต โภ อนฺโธ นาม ปจิสฺสติจฺจาทิ.

ເມື່ອມີ ນາມະ ນິບາດສັບ ປະກົດຢູ່, ແລະ ເມື່ອເຂົ້າໃຈໃນຄວາມໝາຍຕິຕຽນ ແລະ ປະຫຼາດໃຈ, ສະຕິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງ. ໃນຄວາມໝາຍຕິຕຽນ ຕົວຢ່າງ: sāpi nāma pacissati ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມໝາຍປະຫຼາດໃຈ ຕົວຢ່າງ: acchariyaṃ vata bho abbhūtaṃ vata bho andho nāma pacissanti ເປັນຕົ້ນ.

---

ภุเต อี อุํ ธ ตฺถ อึ มฺหา อา อู เสวฺหํ อ มฺเห.

ໃນອະດີດກາລ (ລົງວິພັດເຫຼົ່ານີ້): ອີ, ອຸງ, ທະ, ຕຖະ, ອິງ, ມຫາ, ອາ, ອູ, ເສວຫັງ, ອະ, ມເຫ.

---

ภุเต ปริสมตฺเต อตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา อี อาทโย โหนฺติ-ภุตานชฺชตเน วกฺขมานตฺตา อิเม ภุตนชฺชตเน ภุตสามญฺเญ จ ภวนฺติ.

In the past tense, i.e., in the sense of what is completed, the 'ī' inflection etc. are applied after the verbal root. Since the past tense not of today (anajjatana) will be spoken of later, these inflections occur in the past tense not of today and in the general past tense.

---

อหสฺสุภยโต อฑฺฒรตฺตํ วาว ตทุปฑฺฒกํ,อนฺโต กตฺวาน วิญฺเญยฺโย อโห อชฺชโน อิติ;

ວັນໜຶ່ງ ໂດຍກຳນົດເອົາເຄິ່ງຄືນທັງສອງຂ້າງ ຫຼື ເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງເຄິ່ງຄືນນັ້ນ ເຂົ້າໄວ້ພາຍໃນ, ເພິ່ງຊາບວ່າ ເປັນວັນນີ້ (ອັດຊະຕະນະ);

---

ตทญฺโญ ปน โย กาโล โส’นชฺชตนสญฺญิโต.

ສ່ວນກາລອື່ນນອກຈາກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນັດຊະຕະນະ (ບໍ່ແມ່ນວັນນີ້).

---

อาอีสฺสาทิสฺวญ วา.

ແປງເປັນ ອະ ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ອາ, ອີ, ສະ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

อาอาโท อีอาโท สฺสาอาโท จ กฺริยตฺถสฺส อญ วา โหติ,

ການແປງຂອງທາດ ເປັນ ອະ ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ອາ ເປັນຕົ້ນ, ອີ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ສະ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

เอยฺยาถ สฺเส อ อา อี ถานํ โอ อ อํ ตฺถ ตฺโถ เวหาก.

ແປງ ເອຍຢາຖະ, ສະ, ອະ, ອາ, ອີ, ຖະ ເປັນ ໂອ, ອະ, ອັງ, ຕຖະ, ຕໂຖ, ເວຫາກະ ບາງເທື່ອ.

---

อาสหจริโตว อกาโร คยฺหเต-น ปโรกฺเข วิหิโต-โถ ปน’นฺเต นิทฺเทสา ตฺวาทิสมฺพนฺธิเยว ตสฺเสว วา นิสฺสิตตฺตา-นิสฺสยกรณมฺปิ หิ สุตฺตการาจิณฺณํ-เอยฺยาถาทีนํ โออาทโย วา โหนฺติ ยถากฺกมนฺติ อีสฺสวาตฺโถ-อปจิตฺโถ ปจิตฺโถ อปวตฺโถ ปจตฺโถ.

ອະອັກສອນ ທີ່ເປັນໄປຮ່ວມກັບ ອາ ເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຖືກຖືເອົາ, ບໍ່ແມ່ນທີ່ກຳນົດໃນປະຣົກຂາ. ສ່ວນ ຖະ ປັດໄຈ ເພາະສະແດງໄວ້ໃນເບື້ອງປາຍ ຈຶ່ງກ່ຽວຂ້ອງກັບ ຕິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ເທົ່ານັ້ນ ຫຼື ເພາະອາໄສວິພັດນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າການເຮັດບ່ອນອາໄສ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ພຣະສູດກາຣົກ ເຄີຍປະພຶດມາ. ການແປງ ເອຍຢາຖະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ໂອ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອຕາມລຳດັບ. ນີ້ຄືອັດຖະຂອງການແປງ ອີ ແລະ ສະ. ຕົວຢ່າງ: apacittho, pacittho, apavattho, pacattho.

---

อาอีอูมฺหาสฺสาสฺสมฺหานํ วา.

ເຮັດໃຫ້ ອາ, ອີ, ອູ, ມຫາ, ສະ, ສະມະຫາ ເປັນລັດສະ ບາງເທື່ອ.

---

เอเตสํ วา รสฺโส โหตีติ ปกฺเข รสฺเส จ-อปจิ ปจิ อปจี ปจี.

ການເຮັດໃຫ້ວິພັດເຫຼົ່ານີ້ເປັນລັດສະ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ. ໃນຝ່າຍທີ່ເປັນລັດສະ ແລະ ບໍ່ເປັນລັດສະ ຕົວຢ່າງ: apaci, paci, apacī, pacī.

---

อุํสฺสึสฺวํสุ.

ແປງ ອຸງ ເປັນ ອິງສຸ ຫຼື ອັງສຸ ບາງເທື່ອ.

---

อุมิจฺจสฺส อึสุ อํสุ วา โหนฺติ-อปวึสุ ปวึสุ อปจํสุ ปจํสุ อปวุํ ปจุํ.

ການແປງ ອຸງ ວິພັດ ເປັນ ອິງສຸ ຫຼື ອັງສຸ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ. ຕົວຢ່າງ: apaviṃsu, paviṃsu, apacaṃsu, pacaṃsu, apavuṃ, pacuṃ.

---

โอสฺส อ อิ ตฺถ ตฺโถ.

ແປງ ໂອ ເປັນ ອະ, ອິ, ຕຖະ, ຕໂຖ ບາງເທື່ອ.

---

โอสฺส ออาทโย วา โหนฺติ-อปจ ปจ อปจิ ปจิ อปจิตฺถ ปจิตฺถ อปวตฺถ ปจตฺถ อปจิตฺเถ ปจิตฺโถ อปจตฺโถ ปจตฺโถ.

ການແປງ ໂອ ວິພັດ ເປັນ ອະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ. ຕົວຢ່າງ: apaca, paca, apaci, paci, apacittha, pacittha, apavattha, pacattha, apacitthe, pacittho, apacattho, pacattho.

---

สิ.

ແປງ ໂອ ເປັນ ສິ ບາງເທື່ອ.

---

โอสฺส สิ วา โหติ-อปจิสิ ปจิสิ อปจสิ ปจสิ อปโจ ปโจ.

ການແປງ ໂອ ວິພັດ ເປັນ ສິ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ. ຕົວຢ່າງ: apacisi, pacisi, apacasi, pacasi, apaco, paco.

---

มฺหาตฺถาน มุญ.

ມຫັດຖານະ ມຸຍຈະ.

---

มฺหาตฺถานมุญ วา โหติ-อีอาทิสมฺพนฺธินเมว คหณํ-อปวุตฺถ ปจุตฺถ.

ມຫັດຖານະມຸຍຈະ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ, ການຖືເອົາສະເພາະຕົວທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ອີ ເປັນຕົ້ນ ເທົ່ານັ້ນ, ເຊັ່ນ ອະປະວຸດຖະ, ປະຈຸດຖະ.

---

อึสฺส จ สิญ.

ແລະ ສິຍຈະ ແຫ່ງ ອິໍສສະ.

---

อิมิจฺจสฺส สิญ วา โหติ มฺหาตฺถานญฺจ พหุลํ-ญกาโร อาทฺยวย วตฺโถ-อปจสิตฺถ ปจสิตฺถ อปจิตฺถ ปจิตฺถ อปจตฺถ ปจตฺถ, อปจิสึ ปจิสึ อปจสึ ปจสึ อปจึ ปจึ, อปจุมฺห ปจุมฺห อปจุมฺหา ปจุมฺหา อปจมฺห ปจมฺห อปจมฺหา ปจมฺหา อปจสิมฺห ปจสิมฺห อปจสิมฺหา ปจสิมฺหา อปจิมฺห ปจิมฺห อปจิมฺหา ปจิมฺหา อปจมฺห ปจมฺห อปจมฺหา ปจมฺหา-ปรจฺฉกฺเก-อปวิตฺถ ปจิตฺถ อปวตฺถ ปวตฺถ อปจ ปจ อปจา ปจา, อปจุ ปจุ อปจุ ปจุ, อปจิเส ปจิเส อปจเส ปจเส, อปจิวฺหํ ปจิวฺหํ อปจวฺหํ ปจวฺหํ-อสฺส วา อมาเทเส-อปจํ ปจํ อปจ ปจ อปจิมฺเห ปจิมฺเห อปจมฺเห ปจมฺเห-กมฺเม-อปจียิตฺโถ ปจิยิตฺโถ อปจียตฺโถ ปจียตฺโถ อปจฺจิตฺโถ ปจฺจิตฺโถ อปจฺจตฺโถ ปจฺจตฺโถ อปจียิ ปจียิ อปจียี ปจิยี อปจฺจิ ปจฺจิ อปจฺจิ ปจฺจิ, อปจียึสุ ปจิยึสุ อปจฺจึสุ ปจฺจึสุ อปจิยํสุ ปจียํสุ อปจฺจํสุ ปจฺจํสุ อปจียุํ ปจียุํ อปจฺจุํ ปจฺจุมิจฺจาทิ-ภาเว-อภุยิตฺโถ ภุยิตฺโถ อภุยตฺโถ ภุยตฺโถ อภุยิ ภุยิ อภุยี ภูยี, อภุยิตฺถ ภุยิตฺถ อภุยตฺถ ภุยตฺถ อภุย ภุย อภยา ภุยา-‘‘สมฺภาวเนวา’’ติ อิโต เวติ วตฺตมาเน.

ສິຍຈະ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ ແຫ່ງ ອິມິ ນີ້, ແລະ ມຫັດຖານະ ໂດຍຫຼາຍ, ຍະອັກສອນ ມີໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ເຊັ່ນ ອະປະຈະສິດຖະ ປະຈະສິດຖະ ອະປະຈິດຖະ ປະຈິດຖະ ອະປະຈັດຖະ ປະຈັດຖະ, ອະປະຈິສິງ ປະຈິສິງ ອະປະຈະສິງ ປະຈະສິງ ອະປະຈິງ ປະຈິງ, ອະປະຈຸມຫະ ປະຈຸມຫະ ອະປະຈຸມຫາ ປະຈຸມຫາ ອະປະຈະມຫະ ປະຈະມຫະ ອະປະຈະມຫາ ປະຈະມຫາ ອະປະຈະສິມຫະ ປະຈະສິມຫະ ອະປະຈະສິມຫາ ປະຈະສິມຫາ ອະປະຈິມຫະ ປະຈິມຫະ ອະປະຈິມຫາ ປະຈິມຫາ ອະປະຈະມຫະ ປະຈະມຫະ ອະປະຈະມຫາ ປະຈະມຫາ - ໃນໝວດ 6 ຕົວຫຼັງ - ອະປະວິດຖະ ປະຈິດຖະ ອະປະວັດຖະ ປະວັດຖະ ອະປະຈະ ປະຈະ ອະປະຈາ ປະຈາ, ອະປະຈຸ ປະຈຸ ອະປະຈຸ ປະຈຸ, ອະປະຈິເສ ປະຈິເສ ອະປະຈະເສ ປະຈະເສ, ອະປະຈິວຫັງ ປະຈິວຫັງ ອະປະຈະວຫັງ ປະຈະວຫັງ - ເມື່ອມີການແປງ ອັດສະ ເປັນ ອັງ ບາງເທື່ອ - ອະປະຈັງ ປະຈັງ ອະປະຈະ ປະຈະ ອະປະຈິມເຫ ປະຈິມເຫ ອະປະຈະມເຫ ປະຈະມເຫ - ໃນກັມມະ - ອະປະຈີຍິດໂຖ ປະຈີຍິດໂຖ ອະປະຈີຍັດໂຖ ປະຈີຍັດໂຖ ອະປັດຈິດໂຖ ປັດຈິດໂຖ ອະປັດຈັດໂຖ ປັດຈັດໂຖ ອະປະຈີຍິ ປະຈີຍິ ອະປະຈີຍີ ປະຈີຍີ ອະປັດຈິ ປັດຈິ ອະປັດຈິ ປັດຈິ, ອະປະຈີຍິງສຸ ປະຈີຍິງສຸ ອະປັດຈິງສຸ ປັດຈິງສຸ ອະປະຈິຍັງສຸ ປະຈີຍັງສຸ ອະປັດຈັງສຸ ປັດຈັງສຸ ອະປະຈີຍຸງ ປະຈີຍຸງ ອະປັດຈຸງ ປັດຈຸງ ເປັນຕົ້ນ - ໃນພາວະ - ອະພຸຍິດໂຖ ພຸຍິດໂຖ ອະພຸຍັດໂຖ ພຸຍັດໂຖ ອະພຸຍິ ພຸຍິ ອະພຸຍີ ພູຍີ, ອະພຸຍິດຖະ ພຸຍິດຖະ ອະພຸຍັດຖະ ພຸຍັດຖະ ອະພຸຍະ ພຸຍະ ອະພະຍາ ພຸຍາ - ເມື່ອບົດວ່າ 'ວາ' ຈາກສູດ 'ສັມພາວະເນ ວາ' ນີ້ ຍັງເປັນໄປຢູ່.

---

มาโยเค อีอาอาทิ.

ໃນເພາະການປະກອບກັບ ມາ ສັບ, ອີ ແລະ ອາ ເປັນຕົ້ນ [ຍ່ອມມີ].

---

มาโยเค สติ อีอาทโย อาอาทโย จ วา โหนฺติ-อสกฺกาล ตฺโถยมารมฺโห-มา ภวํ ปุนปิ เอวรูปมปจิตฺโถ อิจฺจาทิ-วาวิ ธานโต สฺสตฺยาทิ เอยฺยาทิ ตฺวาทโยปิ โหนฺติ-มาภวํ ปจิสฺสติ, มา ภวํ ปเจยฺย, มา ภวํ ปจตุ อิจฺจาทิ.

ເມື່ອມີການປະກອບກັບ ມາ ສັບ, ອີ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ອາ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ, ການເລີ່ມຕົ້ນນີ້ມີປະໂຫຍດໃນການບໍ່ກຳນົດການ, ເຊັ່ນ ມາ ພະວັງ ປຸນາປິ ເອວະຣູປາມະປະຈິດໂຖ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະການກຳນົດດ້ວຍ 'ວາ' ສັບ, ວິພັດມີ ສະສະຕິ ເປັນຕົ້ນ, ເອຍຍະ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຕຸ ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມມີ, ເຊັ່ນ ມາ ພະວັງ ປະຈິສສະຕິ, ມາ ພະວັງ ປະເຈຍຍະ, ມາ ພະວັງ ປະຈະຕຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

อนชฺชตเน อา อู โอ ตฺถ อ มฺหา ตฺถ ตฺถุํ เสวฺหํ อึ มฺหเส.

ໃນອະນັດຊະຕະນີ ວິພັດ ມີ ອາ ອູ ໂອ ຕຖະ ອະ ມຫາ ຕຖະ ຕຖຸງ ເສວຫັງ ອິງ ມຫະເສ.

---

อวิชฺชมานชฺชตเน ภุตตฺเถวตฺตมานโต กฺริยตฺถาอาอาทโย โหนฺติ-วาตฺเถ รสฺเส จ-อปจตฺถ ปวตฺถ อปจ ปจ อปจา ปจา, อปจุ ปจุ อปจุ ปจู-โอ-อปจ ปจ อปจิ ปจิ อปจตฺถ ปจตฺถ อปจตฺโถ ปจตฺโถ อปจสิ ปจสิ อปโจ ปโจ, อปวตฺถ ปจตฺถ อปจํ ปจํ อปจปจ, อปจมฺห ปจมฺห อปจมฺหา ปจมฺหา-อปจตฺถ ปจตฺถ, อปจตฺถุํ ปจตฺถุํ, อปจเส ปจเส, อปจวฺหํ ปจวฺหํ. อปสึ ปจสึ อปจึ ปจึ, อปจมฺหเส ปจมฺหเส-กมฺเม-อปจียตฺถ ปจียตฺถ อปจฺจตฺถ ปจฺจตฺถ อปจีย ปจีย อปจียา ปจียา อปจฺจ ปจฺจ อปจฺจา ปจฺจา, อปจียุ ปจียุ, อปจียุ ปจียุ, อปจฺจุ ปจฺจุ อปจฺจู ปจฺจูจฺจาทิ-ภาเว-อภุยตฺถ ภุยตฺถ อภุย ภุย อภุยา ภุยา-อภุยตฺถ ภุยตฺถ-‘‘มาโยเค อีอาอาทิ’’ติ อิมินา มาโยเคปิ อาอาทโย โหนฺติ-มา ภวํ อปจิตฺถ อิจฺจาทิ.

ໃນອະດີດຕະການທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນນີ້, ວິພັດມີ ອາ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ, ເມື່ອມີການລົງ ວາ ສັບ ແລະ ການເຮັດໃຫ້ລັດສະ, ເຊັ່ນ ອະປະຈັດຖະ ປະວັດຖະ ອະປະຈະ ປະຈະ ອະປະຈາ ປະຈາ, ອະປະຈຸ ປະຈຸ ອະປະຈຸ ປະຈູ - ໂອ - ອະປະຈະ ປະຈະ ອະປະຈິ ປະຈິ ອະປະຈັດຖະ ປະຈັດຖະ ອະປະຈັດໂຖ ປະຈັດໂຖ ອະປະຈະສິ ປະຈະສິ ອະປະໂຈ ປະໂຈ, ອະປະວັດຖະ ປະຈັດຖະ ອະປະຈັງ ປະຈັງ ອະປະຈະ ປະຈະ, ອະປະຈະມຫະ ປະຈະມຫະ ອະປະຈະມຫາ ປະຈະມຫາ - ອະປະຈັດຖະ ປະຈັດຖະ, ອະປະຈັດຖຸງ ປະຈັດຖຸງ, ອະປະຈະເສ ປະຈະເສ, ອະປະຈະວຫັງ ປະຈະວຫັງ, ອະປະສິງ ປະຈະສິງ ອະປະຈິງ ປະຈິງ, ອະປະຈະມຫະເສ ປະຈະມຫະເສ - ໃນກັມມະ - ອະປະຈີຍັດຖະ ປະຈີຍັດຖະ ອະປັດຈັດຖະ ປັດຈັດຖະ ອະປະຈີຍະ ປະຈີຍະ ອະປະຈີຍາ ປະຈີຍາ ອະປັດຈະ ປັດຈະ ອະປັດຈາ ປັດຈາ, ອະປະຈີຍຸ ປະຈີຍຸ, ອະປະຈີຍຸ ປະຈີຍຸ, ອະປັດຈຸ ປັດຈຸ ອະປັດຈູ ປັດຈູ ເປັນຕົ້ນ - ໃນພາວະ - ອະພຸຍັດຖະ ພຸຍັດຖະ ອະພຸຍະ ພຸຍະ ອະພຸຍາ ພຸຍາ - ອະພຸຍັດຖະ ພຸຍັດຖະ - ດ້ວຍສູດ 'ມາໂຍເຄ ອີອາອາທິ' ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປະກອບກັບ ມາ ສັບ ກໍມີ ອາ ເປັນຕົ້ນ, ເຊັ່ນ ມາ ພະວັງ ອະປະຈິດຖະ ເປັນຕົ້ນ.

---

ปโรกฺเข อ อุ เอ ตฺถ อมฺห ตฺถเร ตฺโถ วฺโห อิมฺเห.

In parokkhe a u e ttha amha tthare ttho vho imhe.

---

อปจฺจกฺเข ภุตานชฺชตนตฺเถ วตฺตมานโต กฺริยตฺถา ออาทโย โหนฺติ-อปโรกฺเขสูติ วจนา น วิกรณุปฺปตฺติ.

ໃນອະດີດຕະການທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນນີ້ ແລະ ບໍ່ປະຈັກຕາ, ວິພັດມີ ອະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ, ເພາະຄຳວ່າ 'ອະປະຣົກເຂສຸ' ຈຶ່ງບໍ່ມີການລົງວິກະຣະນະປັດໄຈ.

---

ปโรกฺขายญฺจ.

ແລະ ໃນເພາະປະຣົກຂາ ວິພັດ.

---

ปโรกฺขายํ ปฐมเมกสฺสรํ สทฺทรูปํ ทฺเว ภวติ.

ໃນເພາະປະຣົກຂາ ວິພັດ, ຮູບສັບທີ່ມີສະຣະດຽວໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຍ່ອມມີເປັນສອງ (ຊ້ອນກັນ).

---

โลโป’นาทิพฺยญฺชนสฺส.

ການລົບພະຍັນຊະນະທີ່ບໍ່ແມ່ນຕົວທຳອິດ [ຍ່ອມມີ].

---

ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺสาทิโต’ญฺญสฺส พฺยญฺชนสฺส โลโป โหติ-ปปจ ปฺปจุ’ปปเจ ปปจิตฺถ-อิญภาวปกฺเข สํโยคาทิ โลโปปปจตฺถ, ปปจ ปปจิมฺห, ปปจิตฺถ ปปจตฺถ ปปจิเร, ปปจิตฺโถ ปปจตฺโถ ปปจิวฺโห, ปกปจิ ปปจิมฺเห-เอวํ กมฺเมปิ-ภาเว-ภุสฺย วุก.

ເມື່ອມີການຊ້ອນສອງ, ການລົບພະຍັນຊະນະອື່ນນອກຈາກຕົວທຳອິດຂອງຕົວໜ້າ ຍ່ອມມີ, ເຊັ່ນ ປະປະຈະ, ປະປະຈຸ, ປະປະເຈ, ປະປະຈິດຖະ - ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ມີການແປງເປັນ ອິ, ມີການລົບພະຍັນຊະນະຕົ້ນສັງໂຍກ ເປັນ ປະປະຈັດຖະ, ປະປະຈະ, ປະປະຈິມຫະ, ປະປະຈິດຖະ ປະປະຈັດຖະ ປະປະຈິເຣ, ປະປະຈິດໂຖ ປະປະຈັດໂຖ ປະປະຈິວໂຫ, ປະປະຈິ ປະປະຈິມເຫ - ໃນກັມມະ ກໍເໝືອນກັນ - ໃນພາວະ - ການແປງ ພູ ເປັນ ວຸກະ.

---

ออาทิยุ ภุสฺส วุก โหติ.

ໃນເພາະ ອາ ເປັນຕົ້ນ, ການແປງ ພູ ເປັນ ວຸກະ ຍ່ອມມີ.

---

ปุพฺพสฺส อ.

ການແປງສະຣະຂອງຕົວໜ້າ ເປັນ ອະ.

---

ออาทิสุ ทฺวตฺเต ปุพฺพสฺส ภุสฺส อ โหติ.

In aādisu dvatte pubbassa bhussa a hoti.

---

จตุตฺถทุติยานํ ตติยปฐมา.

ການແປງພະຍັນຊະນະຕົວທີສີ່ ແລະ ຕົວທີສອງ ເປັນຕົວທີສາມ ແລະ ຕົວທີໜຶ່ງ.

---

ทฺวิตฺเต ปุพฺเพสํ จตุตฺถทุติยานํ ตติยปฐมา โหนฺติ ยถากฺกมนฺติ พกาเร-พภุว พภุวิตฺถ.

ເມື່ອມີການຊ້ອນສອງ, ການແປງພະຍັນຊະນະຕົວທີສີ່ ແລະ ຕົວທີສອງຂອງຕົວໜ້າ ເປັນຕົວທີສາມ ແລະ ຕົວທີໜຶ່ງ ຕາມລຳດັບ, ເມື່ອແປງເປັນ ພະ ອັກສອນ, ເຊັ່ນ ພະພູວະ, ພະພູວິດຖະ.

---

เอยฺยาโท วา’ติปตฺติยํ สฺสา สสํสุสฺเส สสถสฺสํ สฺสมฺหา สฺสถสฺสึสุ สสเส สฺสวฺเห สฺสึ สฺสามฺหเส.

In eyyādo vā’tipattiyaṃ ssā sasaṃsusse sasathassaṃ ssamhā ssathassiṃsu sasase ssavhe ssiṃ ssāmhase.

---

เอยฺยาโท วิสเย กฺริยาติปตฺติยํ สฺสาทโย โหนฺติ วิภาสา-วิธุรปฺปจฺจโยปนิปาตโต การณเวกลฺลโต วา กฺริยายาติปตฺติ อนิปฺผตฺติ กฺริยาติปตฺติ-เอเตจสฺสาทโย สามตฺถิยา ตีตานาคเต สฺเววโหนฺติ-น วตฺตมาเนน ตตฺร กฺริยาติปตฺตฺยสมฺภวา-อาอีอิ จฺจาทินาวา รสฺเส-อปจิสฺส ปจิสฺส อปจิสฺสา ปจิสฺสา, อปจิสฺสํสุ ปจิสฺสํสุ-สฺเสสฺส เอยฺยาถาทีนา วา อกาเร-อปจิสฺส ปจิสฺส อปจิสฺเส ปจิสฺเส,อปจิสฺสถ ปจิสฺสถ,อปจิสฺสํ ปจิสฺสํ. อปจิสฺสมฺห, ปจิสฺสมฺห, อปจิสฺสมฺหา ปจิสฺสมฺหา, อปจิสฺสถ ปจิสฺสถ, อปจิสฺสึสุ ปจิสฺสึสุ, อปจิสฺสเส ปจิสฺสเส, อปจิสฺสวฺเห ปจิสฺสวฺเห, อปจิสฺสึปจิสฺสึ, อปจิสฺสามฺหเย ปจิสฺสามฺหเส-กมฺเม-อปจียิสฺส ปจิยิสฺสอปจียิสฺสา ปจิยิสฺสา-กฺยสฺส วา โลเป-อปจิสฺส ปจิสฺส อปจิสฺสา ปจิสฺสา อปจฺจิสฺส ปจฺจิสฺส อปจฺจิสฺสาน ปจฺจิสฺสา, อปจิยิสฺสํสุ ปจียิสฺสํสุอปจิสฺสํสุ ปจิสฺสํสุ. อปจฺจิสฺสํสุ ปจฺจิสฺสํสุ, อิจฺจาทิภาเว-อภุยิสฺส ภุยิสฺส อภุยิสฺสา ภุยิสฺสา, อภุยิสฺสถ ภุยิสฺสถ-วาติ วกึ, ทกฺขิเณนน เจ คมิสฺสติ นายกฏมฺปริยา ภวิสฺสติ.

ໃນວິໄສແຫ່ງ ເອຍຍະ ເປັນຕົ້ນ, ໃນກິຣິຍາຕິປັດຕິ, ວິພັດມີ ສະສາ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີ ໂດຍກຳນົດບາງເທື່ອ, ຄວາມບໍ່ສຳເລັດແຫ່ງກິຣິຍາ ເພາະການປະສົບກັບປັດໄຈທີ່ຂັດຂ້ອງ ຫຼື ເພາະຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງເຫດ ຊື່ວ່າ ກິຣິຍາຕິປັດຕິ, ແລະ ວິພັດມີ ສະສາ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍຄວາມສາມາດ ຍ່ອມມີໃນອະດີດ ແລະ ອະນາຄົດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີໃນປັດຈຸບັນ ເພາະໃນປັດຈຸບັນນັ້ນ ບໍ່ມີທາງເກີດກິຣິຍາຕິປັດຕິໄດ້, ເມື່ອມີການເຮັດໃຫ້ລັດສະດ້ວຍສູດ 'ອາ ອີ' ເປັນຕົ້ນ, ເຊັ່ນ ອະປະຈິສສະ ປະຈິສສະ ອະປະຈິສສາ ປະຈິສສາ, ອະປະຈິສສັງສຸ ປະຈິສສັງສຸ - ແລະ ເມື່ອມີການແປງ ສະສະ ເປັນ ອະ ບາງເທື່ອ ເພາະ ເອຍຍາຖະ ເປັນຕົ້ນ, ເຊັ່ນ ອະປະຈິສສະ ປະຈິສສະ ອະປະຈິສເສ ປະຈິສເສ, อະປະຈິສສັດຖະ ປະຈິສສັດຖະ, ອະປະຈິສສັງ ປະຈິສສັງ, ອະປະຈິສສັມຫະ ປະຈິສສັມຫະ ອະປະຈິສສັມຫາ ປະຈິສສັມຫາ, ອະປະຈິສສັດຖະ ປະຈິສສັດຖະ, ອະປະຈິສສິງສຸ ປະຈິສສິງສຸ, ອະປະຈິສສັສເສ ປະຈິສສັສເສ, ອະປະຈິສສາວເຫ ປະຈິສສາວເຫ, ອະປະຈິສສິງ ປະຈິສສິງ, ອະປະຈິສສາມຫະເສ ປະຈິສສາມຫະເສ - ໃນກັມມະ - ອະປະຈີຍິສສະ ປະຈີຍິສສະ ອະປະຈີຍิສສາ ປະຈີຍິສສາ - ເມື່ອມີການລົບ ກະຍະ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ - ອະປະຈິສສະ ປະຈິສສະ ອະປະຈິສສາ ປະຈິສສາ ອະປັດຈິສສະ ປັດຈິສສະ ອະປັດຈິສສາ ປັດຈິສສາ, ອະປະຈີຍິສສັງສຸ ປະຈີຍິສສັງສຸ ອະປະຈິສສັງສຸ ປະຈິສສັງສຸ, ອະປັດຈິສສັງສຸ ປັດຈິສສັງສຸ ເປັນຕົ້ນ - ໃນພາວະ - ອະພຸຍິສສະ ພຸຍິສສະ ອະພຸຍິສສາ ພຸຍິສສາ, ອະພຸຍິສສັດຖະ ພຸຍິສສັດຖະ - ຄຳວ່າ 'ວາ' ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເຊັ່ນ 'ທັກຂິເນນະ ເຈ ຄະມິສສະຕິ ນາ ຍະກະຕັງ ປະຣິຍາ ພະວິສສະຕິ'.

---

เหตุผเลสฺเวยฺย เอยฺยุํ เอยฺยาสิ เอยฺยาถ เอยฺยามิ เอยฺยาม เอถ เอรํ เอโถ เอยฺยวฺโห เอยฺยํ เอยฺยามฺเห.

ໃນເຫດແລະຜົນ, ວິພັດມີ ເອຍຍະ ເອຍຍຸງ ເອຍຍາສິ ເອຍຍາຖະ ເອຍຍາມິ ເອຍຍາມະ ເອຖະ ເອຣັງ ເອໂຖ ເອຍຍະວໂຫ ເອຍຍັງ ເອຍຍາມເຫ [ຍ່ອມລົງ].

---

เหตุภุตายํ ผลภูตายญฺจ กฺริยายํ วตฺตมานโต กฺริยตฺถ เอยฺยาทโย วา โหนฺติ.

ໃນກິຣິຍາທີ່ເປັນເຫດ ແລະ ກິຣິຍາທີ່ເປັນຜົນ, ວິພັດມີ ເອຍຍະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ ບາງເທື່ອ.

---

เอยฺเยยฺยาเสนฺตํ เฏ.

ການແປງ ເອຍຍະ ແລະ ເອຍຍາສິ ເປັນ ເອ ບາງເທື່ອ.

---

เอยฺย เอยฺยาสิ เอยฺยมิจฺเจสํ เฏ วา โหติ-ปเจ ปเจยฺย.

ການແປງ ເອຍຍະ, ເອຍຍາສິ, ເອຍຍັງ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ເອ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ, ເຊັ່ນ ປະເຈ, ປະເຈຍຍະ.

---

เอยฺยุํสฺสุํ.

ການແປງ ເອຍຍຸງ ເປັນ ອຸງ ບາງເທື່ອ.

---

เอยฺยุมิจฺจสฺส อุํ วา โหติ-ปจุํ ปเจยฺยุํ,ปเจ ปเจยฺยาสิ,-วา โอกาเร-ปเจยฺยาโถ ปเจยฺยาถ, ปเจยฺยามิ.

ການແປງ ເອຍຍຸງ ເປັນ ອຸງ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ, ເຊັ່ນ ປະຈຸງ, ປະເຈຍຍຸງ, ປະເຈ, ປະເຈຍຍາສິ, - ເມື່ອມີການແປງເປັນ ໂອ ບາງເທື່ອ - ປະເຈຍຍາໂຖ, ປະເຈຍຍາຖະ, ປະເຈຍຍາມິ.

---

เอยฺยามสฺเสมุ จ

ແລະ ການແປງ ເອຍຍາມະ ເປັນ ເອມຸ ແລະ ອຸ.

---

เอยฺยามสฺส เอมุ วา โหติ อุ จ-ปเจมุ ปเจยฺยามุ ปเจยฺยามก, ปเจถ ปเจรํ ปเจโถ ปเจยฺยวฺโห, ปเจ ปเจยฺยํ ปเจยฺยามฺเห-กมฺเม-ปจีเย ปจียฺเย ปจฺเจ ปจฺเจยฺย, ปจิยุํ ปจีเยยฺยุํ ปจฺจุํ ปจฺเจยฺยุมิจฺจาทิ-ภาเว-ภุเย ภุเยยฺย, ภุเยถ.

ການແປງ ເອຍຍາມະ ເປັນ ເອມຸ ແລະ ອຸ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ, ເຊັ່ນ ປະເຈມຸ, ປະເຈຍຍາມຸ, ປະເຈຍຍາມະ, ປະເຈຖະ, ປະເຈຣັງ, ປະເຈໂຖ, ປະເຈຍຍະວໂຫ, ປະເຈ, ປະເຈຍຍັງ, ປະເຈຍຍາມເຫ - ໃນກັມມະ - ປະຈີເຍ, ປະຈີຍເຍ, ປັດເຈ, ປັດເຈຍຍະ, ປະຈິຍຸງ, ປະຈີເຍຍຍຸງ, ປັດຈຸງ, ປັດເຈຍຍຸງ ເປັນຕົ້ນ - ໃນພາວະ - ພຸເຍ, ພຸຍເຍຍຍະ, ພຸເຍຖະ.

---

ปาโต ปเจยฺย เจ ภุญฺเช อิจฺเจตฺถ ปจนกฺริยา

In pāto paceyya ce bhuñje iccettha pacanakriyā

---

เหตุภุตาติ วิญฺเญยฺยา ผลนตฺวนุภวกฺริยา.

ພຶງຊາບວ່າເປັນເຫດ, ສ່ວນກິຣິຍາຄືການບໍລິໂພກເປັນຜົນ.

---

สตฺตฺย รเหสฺเวยฺยาทิ.

In sattya rahesveyyādi.

---

สตฺติยํ อรหตฺเถว กฺริยตฺถา เอยฺยาทโย โหนฺติ-ภวํ ขลุ ภตฺตํ ปเจยฺย, ภวํ สมตฺโถ, ภวํ อรโภ.

ໃນຄວາມສາມາດ ແລະ ຄວາມຄວນເທົ່ານັ້ນ, ວິພັດມີ ເອຍຍະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ, ເຊັ່ນ ພະວັງ ຂະລຸ ພັດຕັງ ປະເຈຍຍະ, ພະວັງ ສະມັດໂຖ, ພະວັງ ອາຣະໂຫ.

---

สมฺภาวเน วา.

ໃນການຄາດຄະເນ ບາງເທື່ອ.

---

สมฺภาวเน คมฺยมาเน ธาตุนา วุจฺจมาเน จ เอยฺยาทโย โหนฺติ นวิภาสา-อปิ ภวํ คิลิตํ ปาสาณํ ปเจยฺย อุทรคฺคินา-สมฺหาเวมิ สทฺทหามิ ภวํ ปเจยฺย,ภวํ ปจิสฺสติ. ภวํ อปจิ.

ເມື່ອມີການຄາດຄະເນທີ່ຮູ້ໄດ້ ແລະ ທີ່ກ່າວດ້ວຍທາດ, ວິພັດມີ ເອຍຍະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງ ໂດຍກຳນົດບາງເທື່ອ, ເຊັ່ນ ອະປິ ພະວັງ ຄິລີຕັງ ປາສານັງ ປະເຈຍຍະ ອຸທະຣັກຄິນາ, ຂ້າພະເຈົ້າຄາດຄະເນ ຫຼື ເຊື່ອວ່າ ທ່ານຈະຫຸງຕົ້ມ, ພະວັງ ປະຈິສສະຕິ, ພະວັງ ອະປະຈິ.

---

ปญฺหปตฺถนาวิธิสุ.

ໃນການຖາມ, ການປາດຖະໜາ ແລະ ການສັ່ງ (ວິທີ).

---

ปญฺหาทิสุ กฺริยตฺตโต เอยฺยาทโย โหนฺติ.

ໃນການຖາມເປັນຕົ້ນ, ວິພັດມີ ເອຍຍະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ.

---

ปญฺโห สมฺปุจฺฉนํ อิฏฺฐา สึสนํ ยาจนํ ทุเวปตฺถนา ภตฺติยา วาถ น นวา วฺยาปารณ วิธิ;

ປັນຫາ ຄືການຖາມ, ຄວາມປາດຖະໜາໃນສິ່ງທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ ແລະ ການຂໍ ທັງສອງນີ້ ຊື່ວ່າ ປັດຖະນາ, ສ່ວນການສັ່ງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຫຼື ການມອບໝາຍວຽກງານ ຊື່ວ່າ ວິທີ.

---

ปญฺเห, กึ โส ภตฺตํ ปเจยฺย อุทาหุ พฺยญฺชนํ วา-ปตฺถนายํ, อโห วต โส ปเจยฺย เม-วิธิมฺหิ, ภวํ ภตฺตํ ปเจยฺย.

ໃນປັນຫາ (ການຖາມ), ເຊັ່ນ ກິງ ໂສ ພັດຕັງ ປະເຈຍຍະ ອຸທາຫຸ ພະຍັນຊະນັງ ວາ, ໃນປັດຖະນາ (ການປາດຖະໜາ), ເຊັ່ນ ອະໂຫ ວະຕະ ໂສ ປະເຈຍຍະ ເມ, ໃນວິທີ (ການສັ່ງ), ເຊັ່ນ ພະວັງ ພັດຕັງ ປະເຈຍຍະ.

---

ตุ อนฺตุ หิ ถ มิ ม ตํ อนฺตํ สฺสุ วฺโห เอ อามเส.

ວິພັດມີ ຕຸ ອັນຕຸ ຫິ ຖະ ມິ ມະ ຕັງ ອັນຕັງ ສະສຸ ວໂຫ ເອ ອາມະເສ [ຍ່ອມລົງ].

---

ปญฺหปตฺตนาวิธิสฺเวเต โหนฺติ กฺริยตฺถโต-ปจตุ ปจนฺตุ.

ໃນການຖາມ, ການປາດຖະໜາ ແລະ ການສັ່ງເຫຼົ່ານີ້, ວິພັດເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ, ເຊັ່ນ ປະຈະຕຸ, ປະຈັນຕຸ.

---

หิสฺส’โต โลโป.

ການລົບ ຫິ ວິພັດ ຫຼັງຈາກ ອະ ອັກສອນ.

---

อโต ปรสฺส หิสฺส วา โลโป โหติ-ปจ ปจาหิ-ถสฺส วา เวหาก-ปจวฺโห ปจถ,ปจามิ ปจาม, ปจตํ ปจนฺตํ, ปจสฺสุ ปจวฺโห, ปเจ ปจามเส-กมฺเม-ปจียตุ ปจฺจตุ ปจียนฺตุ ปจฺจนฺตุ อิจฺจาทิ-ภาเว, ภุยตุ ภุยตํ-ปจิตุํ ปยุตฺตีติ ปจนิจฺฉายํ.

ການລົບ ຫິ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອະ ອັກສອນ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ, ເຊັ່ນ ປະຈະ, ປະຈາຫິ - ແລະ ການແປງ ຖະ ເປັນ ວໂຫ ບາງເທື່ອ - ປະຈະວໂຫ, ປະຈະຖະ, ປະຈາມິ, ປະຈາມະ, ປະຈະຕັງ, ປະຈັນຕັງ, ປະຈະສຸ, ປະຈະວໂຫ, ປະເຈ, ປະຈາມະເສ - ໃນກັມມະ - ປະຈີຍະຕຸ, ປັດຈະຕຸ, ປະຈີຍັນຕຸ, ປັດຈັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ - ໃນພາວະ - ພຸຍະຕຸ, ພຸຍະຕັງ - ໃນຄວາມປາດຖະໜາຈະຫຸງຕົ້ມ ວ່າ 'ປາຈິຕຸງ ປະຍຸດຕິ'.

---

ปโยชกวฺยาปาเร ณปิ จ.

ແລະ ໃນເພາະຄວາມພະຍາຍາມຂອງຜູ້ໃຊ້ (ປະໂຍຊົກ), ປັດໄຈມີ ນາເປະ ກໍຍ່ອມລົງ.

---

กตฺตารํ โย ปโยเชติ ตสฺส วฺยาปาเร กฺริยตฺถา ณิ ณฺปิ โหนฺติ พหุลํ-‘‘อสฺสาณนุพนฺเธ’’ติ อา-ปโยชกวฺยาปาเร ณิณปินํ วิธานา ตทนฺตสฺส กฺริยตฺถตาติ ปาจิสทฺทโต ตฺยาทโย.

ໃນຄວາມພະຍາຍາມຂອງຜູ້ໃດທີ່ໃຊ້ຜູ້ເຮັດ (ກັດຕາ) ໃຫ້ເຮັດ, ປັດໄຈມີ ນິ ແລະ ນາເປະ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດໂດຍຫຼາຍ, ດ້ວຍສູດ 'ອັດສານະນຸພັນເທ' ເປັນຕົ້ນ, ເພາະການກຳນົດ ນິ ແລະ ນາເປະ ປັດໄຈ ໃນຄວາມພະຍາຍາມຂອງຜູ້ໃຊ້, ຄວາມເປັນທາດແຫ່ງສັບທີ່ມີປັດໄຈນັ້ນເປັນທີ່ສຸດ ຍ່ອມມີ, ວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກ ປາຈິ ສັບ.

---

ณิณปฺยาปิหิ วา.

ເພາະ ນິ ແລະ ນາເປະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ບາງເທື່ອ.

---

ณฺยาทฺยนฺเตหิ กฺริยตฺเถหิ อปโรกฺเกสุกตฺตุวิหิต กมานนฺตตฺยาทิสุ โล โหติ วิภาสา-‘‘ยุวณฺณานเม โอปฺปจฺจเย’’ติ เอกาเร ‘‘โญนมยวา สเร’’ติ อยาเทเส จ-ปาจยติ-อญฺญตฺร-ปาเจติ-ปาจยเร ปาจยนฺติ ปาเจนฺติจฺจาทิ-กมฺเม-

ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ນິ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນເປັນທີ່ສຸດ, ໃນເພາະວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວກັດຕາ ແລະ ກັມມະ ທີ່ບໍ່ແມ່ນປະຣົກຂາ, ການລົບ ຍ່ອມມີ ໂດຍກຳນົດບາງເທື່ອ, ເມື່ອມີການແປງເປັນ ເອ ດ້ວຍສູດ 'ຍຸວັນນານະເມ ໂອປັດຈະເຍ' ແລະ ການແປງເປັນ ອະຍະ ດ້ວຍສູດ 'ໂຍນະມະຍະວາ ສະເຣ', ເຊັ່ນ ປາຈະຍະຕິ - ໃນບ່ອນອື່ນ - ປາເຈຕິ - ປາຈະຍະເຣ, ປາຈະຍັນຕິ, ປາເຈນຕິ ເປັນຕົ້ນ - ໃນກັມມະ -

---

ทีโฆ สรสฺส.

ການເຮັດໃຫ້ສະຣະມີສຽງຍາວ (ທີຄະ).

---

สรนฺตสฺส กฺริยตฺถสฺส ทีโฆ หาติ กฺเย-ปาจียติ ปาจียเร ปาจียนฺติจฺจาทิ-วุตฺตนเยน เญยฺยํ-ปโยชกวฺยาปาเร ณิณปฺยนฺตานํ สกมฺมกตฺตา น นภาเว รูปนโย.

ການເຮັດໃຫ້ສະຣະທີ່ສຸດຂອງທາດມີສຽງຍາວ ຍ່ອມມີ ໃນເພາະ ກະຍະ ປັດໄຈ, ເຊັ່ນ ປາຈີຍະຕິ, ປາຈີຍະເຣ, ປາຈີຍັນຕິ ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ, ໃນຄວາມພະຍາຍາມຂອງຜູ້ໃຊ້, ວິທີການສຳເລັດຮູບແຫ່ງທາດທີ່ມີ ນິ ແລະ ນາເປະ ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ ຍ່ອມມີໃນກັດຕາ ແລະ ກັມມະ, ບໍ່ມີໃນພາວະ.

---

อกมฺมกาปิ โหนฺเตว ณิณปฺยนฺตา สกมฺมกา,สกมฺมกา ทฺวีกมฺมาสฺสุ ทฺวิกมฺมา จ ติกมฺมกา;

ທາດທີ່ບໍ່ມີກັມ (ອະກັມມະກະ) ເມື່ອມີ ນິ ແລະ ນາເປະ ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ ກໍຍ່ອມເປັນທາດມີກັມດຽວ (ສະກັມມະກະ), ທາດທີ່ມີກັມດຽວ ຍ່ອມເປັນທາດມີສອງກັມ (ທະວິກັມມະກະ), ແລະ ທາດທີ່ມີສອງກັມ ຍ່ອມເປັນທາດມີສາມກັມ (ຕິກັມມະກະ).

---

ภวิสฺสติ-ปาจยิสฺสติ ปาเจสฺสติ ปาจยิสฺสเร ปาจยิสฺสนฺติ ปาเจสฺสเร ปาเจสฺสนฺติจฺจาทิ-กมฺเม-ปาจียิสฺสติ-กฺยโลโป-ปาจิสฺสตีจฺจาทิ-ภุเต-อปาจยิตฺโถ ปาจยตฺโต อปาจยตฺโถ ปาจยตฺโถ อปาเจตฺโถ ปาเจตฺโถ อปาจยิ ปาจยิ. อปาจยี ปาจยี อปาจยึสุ ปาจยึสุ อปาจยํสุ ปาจยํสุ.

ໃນອະນາຄົດຕະການ - ປາຈະຍิສສະຕິ, ປາເຈສສະຕິ, ປາຈະຍິສສະເຣ, ປາຈະຍິສສັນຕິ, ປາເຈສສະເຣ, ປາເຈສສັນຕິ ເປັນຕົ້ນ - ໃນກັມມະ - ປາຈີຍິສສະຕິ - ເມື່ອລົບ ກະຍະ ປັດໄຈ - ປາຈິສສະຕິ ເປັນຕົ້ນ - ໃນອະດີດຕະການ - ອະpາຈະຍິດໂຖ, ປາຈະຍັດໂຕ, ອະpາຈະຍັດຖະ, ປາຈະຍັດຖະ, ອະປາເຈດໂຖ, ປາເຈດໂຖ, ອະປາຈະຍິ, ປາຈະຍິ, ອະປາຈະຍີ, ປາຈະຍີ, ອະປາຈະຍິງສຸ, ປາຈະຍິງສຸ, ອະປາຈະຍັງສຸ, ປາຈະຍັງສຸ.

---

โญตฺตา สุํ.

ການແປງ ເປັນ ສຸງ ຫຼັງຈາກ ຍະ ແລະ ໂອ.

---

ญาเทสโต โออาเทสโต จ ปรสฺส อุมิจฺจสฺส สุํ วา โหติ-อปาจยสุํ ปาจยสุํ อปาเจสุํ ปาเจสุํ อปาจยุํ ปาจยุมิจฺจาทิ-อุสฺส สุเมว วิเสโส-กมฺเม-อปาจียิตฺโถ ปาจียิตฺโถ อปาจียตฺโถ ปาจียตฺโถ อปาจิยิ ปาจียิ อปาจิยี ปาจียิ อิจฺจาทิ-อนชฺชตเน-อปาจยตฺถ ปาจยตฺถ อปาเจตฺถ กปาเจตฺถ อปาจย ปาจย อปาจยา ปาจยา อปาจยุ ปาจยุ อปาจยู ปาจยู อิจฺจาทิ-กมฺเม-อปาจียตฺถ ปาจียตฺถ อปาจีย ปาจีย อปาจียา ปาจียา อิจฺจาทิ-ปโรกฺเข-

ການແປງ ອຸງ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກການແປງເປັນ ຍະ ແລະ ການແປງເປັນ ໂອ ເປັນ ສຸງ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ, ເຊັ່ນ ອະປາຈະຍະສຸງ, ປາຈະຍະສຸງ, ອະປາເຈສຸງ, ປາເຈສຸງ, ອະປາຈະຍຸງ, ປາຈະຍຸງ ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມແຕກຕ່າງຄືການແປງ ອຸ ເປັນ ສຸງ ເທົ່ານັ້ນ - ໃນກັມມະ - ອະປາຈີຍິດໂຖ, ປາຈີຍິດໂຖ, ອະປາຈີຍັດຖະ, ປາຈີຍັດຖະ, ອະປາຈີຍິ, ປາຈີຍິ, ອະປາຈີຍີ, ປາຈີຍີ ເປັນຕົ້ນ - ໃນອະນັດຊະຕະນີ - ອະປາຈະຍັດຖະ, ປາຈະຍັດຖະ, ອະປາເຈດຖະ, ປາເຈດຖະ, ອະປາຈະຍະ, ປາຈະຍະ, ອະປາຈະຍາ, ປາຈະຍາ, ອະປາຈະຍຸ, ປາຈະຍຸ, ອະປາຈະຍູ, ປາຈະຍູ ເປັນຕົ້ນ - ໃນກັມມະ - ອະປາຈີຍັດຖະ, ປາຈີຍັດຖະ, ອະປາຈີຍະ, ປາຈີຍະ, ອະປາຈີຍາ, ປາຈີຍາ ເປັນຕົ້ນ - ໃນປະຣົກຂາ -

---

รสฺโส ปุพฺพสฺส.

ການເຮັດໃຫ້ສະຣະຂອງຕົວໜ້າເປັນສຽງສັ້ນ (ລັດສະ).

---

ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส สโร รสฺโส โหติ-ปปาจย ปปาจยุ ปปาจเย ปปาจยิตฺถ ปปาเจตฺถ อิจฺจาทิ-กมฺเม-สพฺพํ กตฺตุสมํ-อตปตฺติยํอปาจยิสฺส ปาจยิสฺส อปาจยิสฺสา ปาจยิสฺสา อปาจยิสฺสํสุ ปาจยิสฺสํสุ อิจฺจาทิ-กมฺเม-อปาจิยิสฺส ปาจิยิสฺส อปาจียิสฺสา ปาจิยิสฺส อปาจิสฺส ปาจิสฺส อปาจิสฺสา ปาจิสฺสา อิจฺจาทิ-เหตุผเลสุ-ปาจเย ปาจเยยฺย ปาจยุํ ปาจเยยยุมิจฺจาทิ-กมฺเม-ปาจีเย ปาจีเยยยุมิจฺจาทิ-ตฺวาทิสุ-ปาจยตุ ปาเจตุ ปาจยนฺตุ ปาเจนฺตุ อิจฺจาทิ-กมฺเม-ปาจียตุ ปาจียนฺตุ อิจฺจาทิ-ณปิมฺหิ-ปาจาปยติ ปาจาเปติจฺจาทิ นฺยนฺตสมํ-ปาจยิตุมฺปยุตฺติติ ณฺยนฺตโตปิ ณิ.

ເມື່ອມີການຊ້ອນສອງ, ສະຣະຂອງຕົວໜ້າ ຍ່ອມເປັນລັດສະ, ເຊັ່ນ ປະປາຈະຍະ, ປະປາຈະຍຸ, ປະປາຈະເຍ, ປະປາຈະຍິດຖະ, ປະປາເຈດຖະ ເປັນຕົ້ນ - ໃນກັມມະ - ທຸກຢ່າງເໝືອນກັບກັດຕາ - ໃນກິຣິຍາຕິປັດຕິ - ອະປາຈະຍິສສະ, ປາຈະຍິສສະ, ອະປາຈະຍິສສາ, ປາຈະຍິສສາ, ອະປາຈະຍິສສັງສຸ, ປາຈະຍິສສັງສຸ ເປັນຕົ້ນ - ໃນກັມມະ - ອະປາຈິຍິສສະ, ປາຈິຍິສສະ, ອະປາຈີຍິສສາ, ປາຈິຍิສສະ, ອະປາຈິສສະ, ປາຈິສສະ, ອະປາຈິສສາ, ປາຈິສສາ ເປັນຕົ້ນ - ໃນເຫດແລະຜົນ - ປາຈະເຍ, ປາຈະເຍຍຍະ, ປາຈະຍຸງ, ປາຈະເຍຍຍຸງ ເປັນຕົ້ນ - ໃນກັມມະ - ປາຈີເຍ, ປາຈີເຍຍຍະ ເປັນຕົ້ນ - ໃນຕຸ ເປັນຕົ້ນ - ປາຈະຍະຕຸ, ປາເຈຕຸ, ປາຈະຍັນຕຸ, ປາເຈນຕຸ ເປັນຕົ້ນ - ໃນກັມມະ - ປາຈີຍະຕຸ, ປາຈີຍັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ - ໃນເພາະ ນາເປະ ປັດໄຈ - ປາຈາປະຍະຕິ, ປາຈາເປຕິ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບທາດທີ່ມີ ນິ ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ, ໃນຄວາມປາດຖະໜາຈະໃຫ້ຫຸງຕົ້ມ ວ່າ 'ປາຈະຍິຕຸງ ປະຍຸດຕິ' ກໍລົງ ນິ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ນິ ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດນັ້ນອີກ.

---

ณิณปินํ เตสุ.

ການບໍ່ລົບ ນິ ແລະ ນາເປະ ປັດໄຈ ໃນເພາະປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ.

---

ณี ณปินํ โลโป นโหติ เตสุ ณี ณปิสุ’ติก ปุพฺพณิโลเป-ปาจยติ ปาเจติจฺจาทิ สพฺพตฺถเญยฺยํ-ณปิเจวํ.

ການລົບ ນິ ແລະ ນາເປະ ປັດໄຈ ຍ່ອມບໍ່ມີ ໃນເພາະ ນິ ແລະ ນາເປະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ, ເມື່ອມີການລົບ ນິ ປັດໄຈຕົວໜ້າ, ເຊັ່ນ ປາຈະຍະຕິ, ປາເຈຕິ ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບໃນທຸກບ່ອນ, ແລະ ໃນເພາະ ນາເປະ ປັດໄຈ ກໍເໝືອນກັນ.

---

ภุวาทิ นโย.

ນັຍແຫ່ງພູວາທິຄະນະ.

---

อธุนา วิกรณปฺปเภทปฺปกาสนตฺถํ รุธาทีนํ อฏาฐคณนมาทิภุตสฺเสเกกสฺส กฺริยตฺถสฺส กานิ จิ รูปานิ อุทาหริยนฺเต-รุธ อาวรเณ-ตฺยาทิ.

ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງວິກະຣະນະປັດໄຈ, ຈະສະແດງຕົວຢ່າງຮູບສັບບາງຕົວແຫ່ງທາດທີ່ມີໃນຄະນະທັງ 8 ມີຣຸທາທິຄະນະ ເປັນຕົ້ນ, ເຊັ່ນ ຣຸທະ ໃນຄວາມປິດກັ້ນ ເປັນຕົ້ນ.

---

มญฺจ รุธาทีนํ.

ແລະ ການລົງ ນິຄະຫິດ (ອັງ) ຫຼັງຈາກ ຣຸທາທິທາດ.

---

รุธาทิโต อปโรกฺเขสุกตฺตุวิหิตมานนฺตตฺยาทิสุ โลโหติ มญฺจานฺตสรา ปโร-รุนฺธติ รุนฺธเร รุนฺธนฺติจฺจาทิ-กมฺเม-‘‘มํ วา รุธาทีน’’นฺติ วา มํ-รุนฺธิยติ รุชฺฌตีจจาทิ-ปจิวิย สพฺพตฺถ เญยฺยํ.

ໃນວິພັດທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ແມ່ນອະປະຣົກຂາ ເຊິ່ງກ່າວເຖິງກັດຕຸ, ຫຼັງຈາກຣຸທະທາດເປັນຕົ້ນ, ລົງ ອ ປັດໄຈ, ແລະ ແປງ ອ ປັດໄຈ ກັບສະຣະທີ່ສຸດແຫ່ງທາດ ເປັນ ໂອ, ເຊັ່ນ: rundhati, rundhare, rundhanti ເປັນຕົ້ນ. ໃນກັມມະ, ດ້ວຍສູດວ່າ “maṃ vā rudhādīnaṃ” ລົງ ອັງ (maṃ) ອາຄົມ ບາງເທື່ອ, ເຊັ່ນ: rundhiyati, rujjhati ເປັນຕົ້ນ, ເຊິ່ງຄວນຊາບໃນທຸກບ່ອນ ເໝືອນກັບ ປຈະທາດ.

---

รุธาทิ นโย.

ນັຍຍະແຫ່ງຣຸທະທາດເປັນຕົ້ນ (ຈົບ).

---

ทิว กีฬา วิชิคึสา โวหารชฺชุติ ถุติ คตีสุ.

ທິວະ ທາດ (ມີອັດ) ໃນການຫຼິ້ນ, ການຊະນະ, ການຄ້າຂາຍ, การຮຸ່ງເຮືອງ, ການສັນເສີນ, ແລະ ການໄປ.

---

ทิวาทีหิ ยก.

ຫຼັງຈາກທິວະທາດເປັນຕົ້ນ, ລົງ ຍະ ປັດໄຈ.

---

ทิวาทีหิ ลวิสเย ยก โหติ-กกาโร กานุพนฺธการิยตฺโถ-เอวมุปริจ-ทิพฺพติ ทิพฺพเร ทิพฺพนฺติจฺจาทิ-กมฺเม-กิวียติ ทิพฺพติ ทิวียเร ทิวิยนฺติ ทิพฺพเร ทิพฺพนฺติจฺจาทิ.

ຫຼັງຈາກທิວະທາດເປັນຕົ້ນ, ໃນວິໄສແຫ່ງ ລ-ວິພັດ, ລົງ ຍະ ປັດໄຈ. ອັກສອນ ກ (ໃນ ຍກ) ມີປະໂຫຍດໃນການເຮັດອະນຸພັນ. ໃນອຸປະຣິ (ວິພັດເບື້ອງເທິງ) ກໍເໝືອນກັນ, ເຊັ່ນ: dibbati, dibbare, dibbanti ເປັນຕົ້ນ. ໃນກັມມະ, ເຊັ່ນ: divīyati, dibbati, divīyare, diviyanti, dibbare, dibbanti ເປັນຕົ້ນ.

---

ทิวาทิ นโย.

ນັຍຍະແຫ່ງທິວະທາດເປັນຕົ້ນ (ຈົບ).

---

ตุท วฺยถเน.

ຕຸທະ ທາດ (ມີອັດ) ໃນການບຽດບຽນ.

---

ตุทาทีหิ โก.

ຫຼັງຈາກຕຸທະທາດເປັນຕົ້ນ, ລົງ ອະ ປັດໄຈ.

---

ตุทาทีหิ ลวิสเย โก โหติ-ตุทติ ตุทนฺติจฺจาทิ-กมฺเม-ตุทียติ ตุชฺชติ ตุทียเรตุทิยนฺติ ตุชฺชเร ตุทฺยนฺติจฺจาทิ.

ຫຼັງຈາກຕຸທະທາດເປັນຕົ້ນ, ໃນວິໄສແຫ່ງ ລ-ວິພັດ, ລົງ ອະ ປັດໄຈ, ເຊັ່ນ: tudati, tudanti ເປັນຕົ້ນ. ໃນກັມມະ, ເຊັ່ນ: tudīyati, tujjati, tudīyare, tudiyanti, tujjare, tudyanti ເປັນຕົ້ນ.

---

ตุทาทิ นโย.

ນັຍຍະແຫ່ງຕຸທະທາດເປັນຕົ້ນ (ຈົບ).

---

ชิ ชเย.

ຊິ ທາດ (ມີອັດ) ໃນການຊະນະ.

---

ชฺยาทีหิ กฺตา.

ຫຼັງຈາກຊິທາດເປັນຕົ້ນ, ລົງ ນາ ປັດໄຈ.

---

ชิอาทีหิ กลวิสเย กฺนา โหติ-ชินาติ ชินนฺติจฺจาทิ-กมฺเม-ชิยติ ชิยเร ชิยนฺติจฺจาทิ.

ຫຼັງຈາກຊິທາດເປັນຕົ້ນ, ໃນວິໄສແຫ່ງ ລ-ວິພັດ, ລົງ ນາ ປັດໄຈ, ເຊັ່ນ: jināti, jinanti ເປັນຕົ້ນ. ໃນກັມມະ, ເຊັ່ນ: jīyati, jīyare, jīyanti ເປັນຕົ້ນ.

---

ชฺยาทิ นโย.

ນັຍຍະແຫ່ງຊິທາດເປັນຕົ້ນ (ຈົບ).

---

กี ทพฺพวินีมเย.

ກີ ທາດ (ມີອັດ) ໃນການແລກປ່ຽນສິ່ງຂອງ.

---

กฺยาทีหิ กฺณา.

ຫຼັງຈາກກີທາດເປັນຕົ້ນ, ລົງ ນາ ປັດໄຈ.

---

กีอาทีหี ลวิสเย กณา โหติ.

ຫຼັງຈາກກີທາດເປັນຕົ້ນ, ໃນວິໄສແຫ່ງ ລ-ວິພັດ, ລົງ ນາ ປັດໄຈ.

---

นาณสุ รสฺโส.

ເມື່ອມີ ນາ ແລະ ນາ ປັດໄຈເບື້ອງຫຼັງ, ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ.

---

นาณสุ กฺริยตฺถสฺส รสฺโส โหติ-กิณติ กิณนฺติจฺจาทิ-กมฺเม-กียติ กียเร กียนฺติจฺจาที.

ເມື່ອມີ ນາ ແລະ ນາ ປັດໄຈເບື້ອງຫຼັງ, ເຮັດໃຫ້ສະຣະຂອງທາດທີ່ມີອັດກິຣິຍາເປັນຣັດສະ, ເຊັ່ນ: kiṇāti, kiṇanti ເປັນຕົ້ນ. ໃນກັມມະ, ເຊັ່ນ: kīyati, kīyare, kīyanti ເປັນຕົ້ນ.

---

กฺยาทิ นโย.

ນັຍຍະແຫ່ງກີທາດເປັນຕົ້ນ (ຈົບ).

---

สุ สวเณ.

ສຸ ທາດ (ມີອັດ) ໃນການຟັງ.

---

สฺวาทีหิ เกณา.

ຫຼັງຈາກສຸທາດເປັນຕົ້ນ, ລົງ ນຸ ປັດໄຈ.

---

สฺวาทีหิ ลวิสเย เกณา โหติ-สุเณติ สุณนฺติจฺจาทิ. กมฺเม-สูยติ สูยเร สูยนฺติจฺจาทิ.

ຫຼັງຈາກສຸທາດເປັນຕົ້ນ, ໃນວິໄສແຫ່ງ ລ-ວິພັດ, ລົງ ນຸ ປັດໄຈ, ເຊັ່ນ: suṇoti, suṇanti ເປັນຕົ້ນ. ໃນກັມມະ, ເຊັ່ນ: sūyati, sūyare, sūyanti ເປັນຕົ້ນ.

---

สฺวาทิ นโย.

ນັຍຍະແຫ່ງສຸທາດເປັນຕົ້ນ (ຈົບ).

---

ตน วิตฺถาเร.

ຕນຸ ທາດ (ມີອັດ) ໃນການແຜ່ຂະຫຍາຍ.

---

ตนาทิตฺโว.

ຫຼັງຈາກຕນຸທາດເປັນຕົ້ນ, ລົງ ໂອ ປັດໄຈ.

---

ตนาทีหิ ลวิสเย โอ โหติ-ตโนติ ตโนนฺติจฺจาทิ. ปรจฺฉกฺเก.

ຫຼັງຈາກຕນຸທາດເປັນຕົ້ນ, ໃນວິໄສແຫ່ງ ລ-ວິພັດ, ລົງ ໂອ ປັດໄຈ, ເຊັ່ນ: tanoti, tanonti ເປັນຕົ້ນ. ໃນໝວດວິພັດ 6 ຕົວເບື້ອງຫຼັງ.

---

โอวิกรณสฺสุ ปรจฺฉกฺเก.

ແປງ ໂອ ວິການະປັດໄຈ ເປັນ ອຸ ໃນໝວດວິພັດ 6 ຕົວເບື້ອງຫຼັງ.

---

โอวิกรณสฺส อุ โหติ ปรจฺฉกฺกวิสเย-ตนุเต ตตฺวนฺเต อิจฺจาทิ-กมฺเม-

ແປງ ໂອ ວິການະປັດໄຈ ເປັນ ອຸ ໃນວິໄສແຫ່ງໝວດວິພັດ 6 ຕົວເບື້ອງຫຼັງ, ເຊັ່ນ: tanute, tanvante ເປັນຕົ້ນ. ໃນກັມມະ—

---

ตนสฺสา วา.

ແປງ ຕນຸ ທາດ ເປັນ ຕາ ບາງເທື່ອ.

---

ตนสฺส อา โหติ วา กฺเย-ตายติ ตญฺญาติ ตายเร ตายนฺติ ตญฺญเร ตญฺญนฺติจฺจานฺทิ.

ແປງ ຕນຸ ທາດ ເປັນ ຕາ ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ຍະ ປັດໄຈເບື້ອງຫຼັງ, ເຊັ່ນ: tāyati, taññati, tāyare, tāyanti, taññare, taññanti ເປັນຕົ້ນ.

---

ตนาทิ นโย.

ນັຍຍະແຫ່ງຕນຸທາດເປັນຕົ້ນ (ຈົບ).

---

วูร เถยฺเย.

ຈຸຣະ ທາດ (ມີອັດ) ໃນການລັກຂะໂມຍ.

---

จุราทิโต ณิ.

ຫຼັງຈາກຈຸຣະທາດເປັນຕົ້ນ, ລົງ ເນ ປັດໄຈ.

---

จุราทีหิ กฺริยตฺเตหิ สกตฺเถ ณิ ปโร โหติ พหุลํ-โจรยติ โจรติ โจรยเร โจรยนฺติโจเรนฺติจฺจาทิ-กมฺเม-โจริยติ โจรียเร โจรียนฺติจฺจาทิ.

ຫຼັງຈາກຈຸຣະທາດເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີອັດກິຣິຍາ, ລົງ ເນ ປັດໄຈ ເບື້ອງຫຼັງ ໃນອັດຂອງຕົນ ໂດຍຫຼາຍ, ເຊັ່ນ: corayati, coreti, corayare, corayanti, corenti ເປັນຕົ້ນ. ໃນກັມມະ, ເຊັ່ນ: corīyati, corīyare, corīyanti ເປັນຕົ້ນ.

---

จุราทิ นโย-ตฺยาทโย.

ນັຍຍະແຫ່ງຈຸຣະທາດເປັນຕົ້ນ (ຈົບ) - ວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

ปรตฺถาย มยา ลทฺธํ กตฺวาน ปทสาธนํปุญฺเญน เตน โลโก’ยํ สาเธตุ ปทมจฺจุนํ;

ບຸນໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບແລ້ວ ຈາກການແຕ່ງຄຳພີ ປະທະສາທະນະ ນີ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ອື່ນ, ຂໍໃຫ້ສັດໂລກນີ້ ຈົ່ງບັນລຸເຖິງບົດອັນບໍ່ມີມໍຣະນະ (ພຣະນິພານ) ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນເທີ້ນ.

---

สุทฺธาสเยน ปริสุทฺธคุเณทิเตนสาเรน สารยติสงฺฆนิเสวิเตนรมฺเม’นุราธนคเร วสตมฺพุเชนวิทฺวาลิตํ นิชวิสุทฺธ กุลทฺธเชน;

ຄຳພີນີ້ ອັນພຣະເຖຣະຜູ້ມີອັດທະຍາໄສອັນບໍລິສຸດ, ຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍຄຸນອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ, ຜູ້ເປັນແກ່ນສານ, ຜູ້ອັນໝູ່ສົງຜູ້ຊົງຄຸນອັນເປັນແກ່ນສານຄົບຫາສະມາຄົມ, ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງອະນຸຣາທະນະຄອນອັນໜ້າຣື່ນຣົມ, ຜູ້ປຽບເໝືອນດອກບົວ, ຜູ້ເປັນທຸງໄຊແຫ່ງຕະກູນອັນບໍລິສຸດຂອງຕົນ, ໄດ້ຊຳຮະແລ້ວ.

---

มาเนนฺเตน ตถาคตํ ปฏิปทาโยเคน สทฺธาลุนานิจฺจาขณฺฑตโป’นเลหิ นิขิลปฺปาปาริสนฺตาปิตาสทฺธมฺมวฺหยสีหเตลฐติยา จามีกรตฺถาลินานานาวาทิกุทิฏฺฐิเภทปฏุนา นวาณิ กนวธู สามินา;

ໂດຍພຣະເຖຣະຜູ້ບູຊາພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າ ດ້ວຍການປະກອບຄວາມເພຍໃນປະຕິບັດ, ຜູ້ມີສັດທາ, ຜູ້ເຜົາຜານກິເລດອັນເປັນສັດຕູຄືບາບທັງປວງດ້ວຍໄຟຄືຕະປະອັນບໍ່ຂາດສາຍເປັນນິດ, ຜູ້ປຽບເໝືອນຖາດຄຳທີ່ຮອງຮັບນ້ຳມັນຣາຊະສີຄືພຣະສັດທຳ, ຜູ້ມີຄວາມສະຫຼາດໃນການທຳລາຍວາດະຕ່າງໆ ແລະ ທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ, ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງເຈົ້າສາວໃໝ່ຄືພຣະນະວານຸສາດ (ຄຳສອນໃໝ່).

---

สตฺถานํ กรุณวตา คตวตา กปารมฺปรํ ธีมตาเถเรนาตุมปาทปญฺชรคโต โย สทฺทสตฺตาทิสุโมคฺคลฺลายนวิสฺสุเตติห สุวจฺฉาโป วินีโต กยถาโส’กาสี ปิยทสฺสิ นาม ยติทํ พฺยตฺตํ สุขปฺปตฺติยา;

ພຣະເຖຣະຮູບໃດ ຜູ້ມີຄວາມກະລຸນາ, ຜູ້ເຖິງຝັ່ງແຫ່ງສາດສະດາ, ຜູ້ມີປັນຍາ, ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນສຳນັກຂອງພຣະເຖຣະຜູ້ມີຊື່ສຽງວ່າ ໂມກຄັលລານະ ຜູ້ສະຫຼາດໃນສາດສະດາ ແລະ ຕຳຣາຕ່າງໆ, ຜູ້ເປັນສິດທີ່ໄດ້ຮັບການອົບຮົມມາຢ່າງດີ ເໝືອນລູກນົກທີ່ຢູ່ໃນຮັງ, ພຣະເຖຣະຮູບນັ້ນ ມີນາມວ່າ ປິຍະທັດສີ ໄດ້ແຕ່ງຄຳພີ ປະທະສາທະນະ ນີ້ ອັນມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ ເພື່ອຄວາມເຖິງສຸຂະ (ແກ່ຜູ້ສຶກສາ).

---

วุตฺโตว วุตฺตมุปโภคินิยา สกายปินปฺปโยธรวนาปคเสวิกายรมฺหาวิหารวธุยา ติลกาตุเลนสนฺเตน กปฺปิณสมวฺหยมาตุเลน;

ຄຳພີນີ້ ອັນພຣະເຖຣະຜູ້ສະຫງົບ ຜູ້ມີນາມວ່າ ກັບປິນະ ຜູ້ເປັນລຸງ, ຜູ້ປຽບເໝືອນຕິລົກ (ປານດຳ) ຫາທີ່ປຽບບໍ່ໄດ້ ແຫ່ງວິຫານອັນງົດງາມ, ຜູ້ໄດ້ຮັບການບຳລຸງລ້ຽງຈາກແມ່ນ້ຳຄືປ່າໄມ້ທີ່ມີເຕົ້ານົມອັນເຕັມປ່ຽມ, ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ຕາມທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້.

---

ปทสาธนํ นิฏฺฐิตํ.

ຄຳພີ ປະທະສາທະນະ ຈົບສົມບູນ.