පදසාධනං

파다사다나(Padasādhanaṃ, 단어의 완성)

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

그분 복되신 분, 아라한, 정등각자께 귀의합니다.

බුද්ධම්බුජං නමස්සිත්වා සද්ධම්මමධු භාජනං,ගුණමොපදපදං සඞ්ඝමධුබ්බතනිසෙවිතං;

정법의 꿀을 담은 그릇인 부처님이라는 연꽃에 예배하고, 공덕의 연꽃이며 꿀벌(수행자)들이 의지하는 승가에 예배하며;

මොග්ගල්ලායනාචරිය චරඤ්ච යෙන ධීමතා,කතං ලඝුමයන්දිද්ධමනුනං සද්දලක්ඛණං;

지혜로운 목갈라나 스승의 행적과 그분에 의해 지어진, 간결하고 분명하며 완벽한 문법의 특징을;

ආරභිස්සං සමාසෙන බාලත්ථං පදසාධනං,මොග්ගල්ලායනසද්දත්ථරතනාකරපද්ධතිං;

초심자들을 위해 목갈라나의 문법의 의미라는 보석 광산의 길인 '파다사다나'를 간략하게 시작하리라.

සඤ්ඤාපරිග්ගහෙනෙව ලක්ඛණෙසු සරාදයො,ඤායන්තිති තමෙවාදො දස්සයිස්සං විභාගතො;

명칭을 파악함으로써 문법적 특징들 속에서 모음 등이 알려지기에, 먼저 그것을 분류하여 보여주리라.

අආදයො තිතාළීස වණණා.

아(a) 등을 시작으로 하는 43개의 문자.

ජිනවචනානුරූපා අකාරදෙයො නිග්ගහිතන්තා තෙචත්තාළී සක්ඛරා පච්චෙකං වණ්ණා නාම හොන්ති යථා - අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ ඔ ක ඛ ග ඝ ඞ ච ඡ ජ ඣ ඤ ට ඨ ණ ත ථ ද ධ න ප ඵ බ භ ම ය ර ල ව ස හ ළ අං ඉති-කකාරාදිස්වකාරො උච්චාරණත්ථො = වණණීයති අත්ථො එතෙහීති වණ්ණා-අආදි මරියාදා භූතො යෙසන්තො අආදයො.

승리자의 말씀에 부합하며 '아(a)' 자로부터 시작하여 니가히타로 끝나는 43개의 글자들은 각각 '완나(vaṇṇa, 음소)'라 불린다. 예컨대 a ā i ī u ū e o ka kha ga gha ṅa ca cha ja jha ña ṭa ṭha ṇa ta tha da dha na pa pha ba bha ma ya ra la va sa ha ḷa aṃ이다. '까(ka)' 등의 자음에서 '아(a)' 소리는 발음을 위한 것이다. 이것들에 의해 의미가 서술되기에 '완나'라 한다. '아(a)'를 시작의 한계로 하고 그것들을 끝으로 하기에 '아아다요(aādayo, a 등)'라 한다.

අආදයොති වත්තතෙ යාව ‘‘බින්දුනිග්ගහීත’’න්ති-තඤ්චඛොඅත්ථ වසා විභත්තිචීපරිනාමොති සත්තම්‍යන්තමභිසම්බන්ධීයතෙ.

'아아다요'라는 말은 '빈두 니가히타'에 이르기까지 적용된다. 그것은 의미에 따라 격이 변화되어 처격으로 연결된다.

දසාදො සරා

처음의 열 개는 모음(sara)이다.

අආදිස්වාදිම්හි නිද්දිට්ඨා ඔදන්තා දසවණ්ණා සරා නාම හොන්ති-යථා-අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ ඔ = සරන්ති පවත්තන්තීති සරා-දසා දොති වත්තතෙ තීසු චක්කමානෙසු.

'아(a)' 등 중에서 처음에 제시되어 '오(o)'로 끝나는 열 개의 문자는 모음이라 불린다. 예컨대 a ā i ī u ū e o이다. 소리 나고 진행되기에 모음이라 한다. '처음 열 개'라는 규정은 뒤의 세 구절에서도 계속 적용된다.

ද්වෙ ද්වෙ සවණ්ණා.

두 개씩 같은 종류(savaṇṇa)이다.

අආස්වාදිමෙසු දස්සු ද්වෙ ද්වෙ සවණ්ණා නාම හොන්ති. යථාක්කමං-යථා-අආ ඉති, උඌ ඉති, එ ඉති, ඔ ඉති = සමානා සාදිසා වණ්ණා සවණ්ණා-සමානත්තඤ්ච ඨානතො.

'아(a)' 등 처음 열 개 중에서 순서대로 두 개씩 같은 종류라 불린다. 예컨대 a와 ā, i와 ī(본문엔 생략), u와 ū, e, o이다. 같거나 유사한 문자를 '사완나'라 하며, 그 유사함은 발음 기관(ṭhāna)에 따른 것이다.

ඡ වණ්ණානංහි උප්පත්තිට්ඨානානි කණ්ඨාතාලුමුද්ධදන්තඔට්ඨානා සිකාවසෙන-තෙසු අවණ්ණකවග්ගහානං කණ්ඨොඨානං-ඉවණ්ණ චවග්ගයානං තාලු-ටවග්ගරළානං මුද්ධා-තවග්ගලසානං දන්තා-උ වණ්ණපවග්ගානං ඔට්ඨා-එවණ්ණස්ස කණ්ඨතාලු-ඔවණ්ණස්ස කණ්ඨොට්ඨං-වකාරස්ස දන්තොට්ඨං-නිග්ගහිතස්ස නාසිකා-ඞඤණනමානං සකට්ඨානං නාසිකා ච-ද්වෙද්වෙති වත්තතෙ.

문자들의 발생 지점은 목구멍, 입천장, 정수리(권설), 이, 입술, 코의 여섯 가지이다. 그중 '아'계열(a, ā), '까'행(kavagga), '하(ha)'는 목구멍이 지점이다. '이'계열(i, ī), '짜'행(cavagga), '야(ya)'는 입천장이다. '따'행(ṭavagga), '라(ra)', '라(ḷa)'는 정수리이다. '따'행(tavagga), '라(la)', '사(sa)'는 이이다. '우'계열(u, ū), '빠'행(pavagga)은 입술이다. '에(e)'는 목구멍과 입천장이다. '오(o)'는 목구멍과 입술이다. '와(va)'는 이와 입술이다. 니가히타는 코이다. '응아, 냐, 나, 나, 마(ṅa, ña, ṇa, na, ma)'는 각자의 지점과 코이다. '두 개씩'이라는 규정은 계속 적용된다.

පුබ්බො රස්සො

앞의 것은 단모음(rasso)이다.

තෙස්චෙව දසසු යෙ ද්වෙ ද්වෙ සවණ්ණා තෙසු යො යො පුබ්බො සො සො රස්සසඤ්ඤො හොති-යථා-අ ඉ උ එ ඔ-තෙසු සංයොග පුබ්බාච දිස්සන්ති ද්වෙ පනන්තිමා දීපෙතුං තත්ථ සාධුත්තං තෙසම්පි ඉධ සඞ්ගහො = රස්සකාලයොගා තබ්බන්තතාය වා රස්සා-තථා දීඝා-ඉධාපිද්වෙද්වෙති වත්තතෙ.

그 열 개 중에서 두 개씩 같은 종류일 때 각각의 앞의 것은 단모음이라 불린다. 예컨대 a, i, u, e, o이다. 그중 (e, o는) 결합 자음 앞에 올 때도 나타나며, 마지막 두 개의 타당함을 밝히기 위해 여기 그것들도 포함시켰다. 짧은 발음 시간과 결합하거나 그 성질을 가졌기에 단모음이라 한다. 장모음도 마찬가지이다. 여기서도 '두 개씩'이라는 규정이 적용된다.

පරො දීඝො.

뒤의 것은 장모음(dīgho)이다.

අආදිස්වාදිභුතෙසු දසසු යෙ ද්වෙ ද්වෙ සවණ්ණා තෙසු යො යො පරො සො සො දීඝසඤ්ඤො හොති-යථා-ආ ඊ ඌ.

'아(a)' 등으로 시작하는 처음 열 개 중 두 개씩 같은 종류일 때 각각의 뒤의 것은 장모음이라 불린다. 예컨대 ā, ī, ū이다.

කාදයො බ්‍යඤ්ජනා.

'까(ka)' 등은 자음(byañjanā)이다.

අආදිසු කාදයො නිග්ගහීතපරියන්තා තෙත්තිංස බ්‍යඤ්ජනානාම හොන්ති-යථා-ක ඛ ග ඝ ඞ ච ඡ ජ ඣ ඤ ට ඨ ඩ ණ ත ථ ද ධ න ප ඵ බ භ ම ය ර ලව ස හ ළ අං = බ්‍යඤ්ජීයති අත්ථො එතෙහීති බ්‍යඤ්ජනා-කාදයොති වත්තතෙ.

'아(a)' 등 중에서 '까(ka)'로부터 시작하여 니가히타로 끝나는 33개는 자음이라 불린다. 예컨대 ka kha ga gha ṅa ca cha ja jha ña ṭa ṭha ḍa ṇa ta tha da dha na pa pha ba bha ma ya ra la va sa ha ḷa aṃ이다. 이것들에 의해 의미가 분명해지므로 자음이라 한다. '까(ka) 등'이라는 규정은 계속 적용된다.

පඤ්ච පඤ්චකා වග්ගා.

다섯 개씩 다섯 묶음이 그룹(vagga)이다.

අආදසු කකාරාදයො මකාරන්තා පඤ්ච පඤ්චකා වග්ගා නාම හොන්ති-යථා-කඛගඝඞ, චඡජඣඤ, ටඨඩඪණ, තථදධන, පඵබභම. = වජ්ජෙන්ති යකාරාදයොති වග්ගා.

'아(a)' 등 중에서 '까(ka)'로 시작하여 '마(ma)'로 끝나는 다섯 개씩 다섯 묶음은 그룹이라 불린다. 예컨대 kakhagaghaṅa, cachajajhaña, ṭaṭhaḍaḍhaṇa, tathadadhana, paphababhama이다. '야(ya)' 등이 제외되기에 그룹이라 한다.

බින්දු නිග්ගහිතං

점(bindu)은 니가히타이다.

අකාරාදීසුයවායං වණ්ණො බින්දුමත්තො සො නිග්ගහිතසඤ්ඤොහොති = රස්සසරං නිස්සාය ගහිතමුච්චාරිතං නිග්ගහීතං.

'아(a)' 등의 뒤에 오는 점 모양의 문자는 니가히타라는 명칭을 갖는다. 단모음에 의지하여 취해지고 발음되기에 니가히타라 한다.

සඤ්ඤා විධානං.

명칭의 규정.

සන්ධි වුච්චතෙ-පුරිස උත්තමො, පඤ්ඤා ඉන්ද්‍රියං. සතිආරක්ඛො,භොගි ඉන්දො, චක්ඛු ආයතනං, අභිභු ආයතනං, ධනම්මෙ අත්ථි, කුතො එත්ථා’ තිධ-සරො ලොපො සරෙ.

연성(sandhi)이 설명된다. purisa uttamo, paññā indriyaṃ, sati ārakkho, bhogi indo, cakkhu āyatanaṃ, abhibhu āyatanaṃ, dhanam me atthi, kuto ettha 등에서 '모음 뒤에서 모음이 생략된다'는 규칙이 적용된다.

සරො සරො ලොපනීයො හොති-සරෙතොපසිලෙසිකාධාරසත්තමී තතො වණ්ණකාලව්‍යවධානෙ කාරියං න හොති-ත්වමසි, කතමා චානන්ද අනිච්චසඤ්ඤා’ති-අඤ්ඤත්ථාපි සංහතායමොපසිලෙසකාධා රෙයෙව සත්තමී-විධීති වත්තමානෙ.

모음(뒤)에서 모음은 생략되어야 한다. '모음에서(sare)'라는 처격은 인접을 근거로 하는 처격(upasilesikādhāra-sattamī)이므로, 글자나 시간상의 간격이 있을 때는 작용이 일어나지 않는다. 예: tvam asi, katamā cānanda aniccasaññā 등. 다른 곳에서도 결합된 경우에는 인접을 근거로 하는 처격으로 본다. '규정'이라는 말이 적용될 때 그러하다.

සත්තමියං පුබ්බස්ස.

처격 지시가 있을 때 앞의 것의 (생략이다).

සත්තමීනිද්දෙසෙ පුබ්බස්සෙව විධිති පුබ්බසරලොපො-පුරිසුත්තමො,පඤ්ඤින්ද්‍රියං, සතාරක්ඛො, භොගින්දො, චක්ඛායතනං. අභිභායතනං, ධනම්මත්ථි, කුතෙත්ථ. පුබ්බස්ස කාරියවිධානා සත්තමීනිද්දිට්ඨස්ස පරතාව ගම්‍යතෙති පරෙතුපරිවචනම්පි ඝටතෙ-සො අහං, චත්තාරො ඉමෙ, යතො උදකං, පාතො එවං’තීධ-‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ති වත්තතෙ.

처격으로 지시될 때 앞의 것에만 규정이 적용되므로 앞 모음이 생략된다. 예: purisuttamo, paññindriyaṃ, satārakkho, bhogindo, cakkhāyatanaṃ, abhibhāyatanaṃ, dhanammatthi, kutettha. 앞의 것에 대한 규정 때문에 처격으로 지시된 것의 뒤에 있음이 이해되므로, '뒤에 있을 때(pare)'라는 말로 바꾸는 것도 적절하다. so ahaṃ, cattāro ime, yato udakaṃ, pāto evaṃ 등에서 '모음 뒤에서 모음이 생략된다'는 규칙이 적용된다.

පරො ක්වචි.

뒤의 것이 때때로 (생략된다).

සරම්හා පරො සරො ක්වචි ලොපනීයො හොති-සොහං, චත්තාරොමෙ, යතොදකං. පාතොච-ක්වචිතිකිං?-පඤ්ඤින්ද්‍රියං-අස්සාධිකාරො සබ්බසන්ධිසු-තස්ස ඉදං, තස්ස ඉදං, වාත ඊරිතං, වාත ඊරිතං, සීත උදකං, සීත උදකං, වාම ඌරු,වාම ඌරු, ඉතිධ-පුබ්බසර ලොපෙ-සරෙ වෙති ච වත්තතෙ.

앞의 모음 뒤에 오는 모음은 때때로 생략된다. (예) sohaṃ(so+ahaṃ), cattārome(cattāro+ime), yatodakaṃ(yata+udakaṃ). ‘때때로(kvaci)’라고 한 이유는 무엇인가? paññindriyaṃ 때문이다. 모든 연성에서 ‘앞의 모음이 생략될 때’라는 규정이 적용된다. (예) tassa idaṃ, vāta īritaṃ, sīta udakaṃ, vāma ūru. 이와 같이 앞의 모음이 생략될 때 뒷모음에 관한 규정이 이어진다.

යුවණණානම්ඤො ලුත්තා.

I모음군과 U모음군은 생략되었을 때 [E와 O가 된다].

ලුත්තා සරාපරෙසං ඉවණ්ණවණ්ණානං ඤො හොන්ති වායථාක්කමං.

앞 모음이 생략된 후 뒤따르는 I모음군과 U모음군은 차례대로 E와 O가 된다.

වණ්ණපරෙන සවණ්ණෙපි.

동질 모음(savaṇṇa)이 뒤에 올 때도 마찬가지이다.

වණ්ණසද්දො පරො යස්මා තෙන සවණ්ණොපි ගය්හති සයං චෙති ඊ ඌ නම්පි එ ඔ-තස්සෙදං, තස්සිදං-වාතෙරිතං. වාතිරිතං-සීතොදකං, ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීගරස්සා’’ති දීඝෙ-සීතුදකං-වාමොරු,වාමූරු-ලුත්තෙතිකිං-දස ඉමෙ.

‘Vaṇṇa’라는 단어가 뒤에 있으므로 동질 모음도 포함되며, 또한 [장모음인] ī와 ū도 e와 o가 된다. (예) tassedaṃ(tassa+idaṃ), tassidaṃ. vāteritaṃ(vāta+īritaṃ), vātiritaṃ. sītodakaṃ(sīta+udakaṃ). ‘자음이 뒤따를 때 장모음은 단모음이 된다’는 규칙에 의해 장음화되면 sītudakaṃ. vāmoru, vāmūru. ‘생략되었을 때’라고 한 이유는 무엇인가? dasa ime와 같은 경우를 위해서이다.

අතිප්පසඞ්ගබාධකස්ස ක්වචිසද්දස්සානුවත්තනතො න විකප්පවිධී නියතා-තෙන උපෙතො’ති එවමාදීසු විකකෙප්පා නාරකිතාදිසු විධි ච න හොති-චි අකාසි, චි අකාසි. සු ආගතං, සු ආගතං’තිධයුවණ්ණානං වෙ’ති ච වත්තතෙ.

과도한 적용을 막기 위해 ‘때때로(kvaci)’라는 단어를 사용함에 따라, 이 규칙은 확정적이지 않다. 그러므로 upeto와 같은 예에서는 규칙이 적용되지만, nārakita 등에서는 규칙이 적용되지 않는다. (예) ci akāsi, su āgataṃ. 이와 같이 I모음군과 U모음군 및 v에 대한 규정이 이어진다.

යවා සරෙ.

모음 앞에서 y와 v가 된다.

සරෙ පරෙ ඉව ණ්ණුවණ්ණානං යකාරවකාරා හොන්ති වා යථාක්කමං-අකාරස්ස දීඝෙ-ව්‍යාකාසි, ‘‘වනතරගාවා ගාමා’’ති යාගමෙ-වියාකාසි-ස්වාගතං. සාගතං-ක්වචිත්වෙව-යානීධ.

모음이 뒤따를 때 I모음군과 U모음군은 차례대로 y와 v가 된다. (예) [akāra가] 장음화되면 vyākāsi. ‘v-m-t-d-r-l-g 삽입’ 규칙에 따라 y가 삽입되면 viyākāsi. svāgataṃ(su+āgataṃ), sāgataṃ. ‘때때로’라는 규정에 따라 yānīdha.

තෙ අජ්ජ, තෙ අජ්ජ, සො අයං, සො අයං, ඉතීධ-‘‘යවාසරෙ’’ ‘වෙ’ති ච වත්තතෙ.

(예) te ajja, so ayaṃ. 이와 같이 ‘yavāsare’와 ‘ve’에 대한 규정이 이어진다.

ඤොනං

E와 O에 대하여.

ඤොනං යකාරවකාරා හොන්ති වා සරෙ පරෙ යථාක්කමං.

모음이 뒤따를 때 E와 O는 차례대로 y와 v가 된다.

ත්‍යජ්ජ, තෙජ්ජ-‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’තිදීඝෙ-ස්වායං, සොයං.

(예) tyajja(te+ajja), tejja. ‘자음 앞에서 장모음은 단모음이 된다’는 규칙에 의해 장음화되면 svāyaṃ(so+ayaṃ), soyaṃ.

ක්වචීත්වෙව-ධනම්මත්ථී-ගො එළකමිතිධ-සරෙ’ති වත්තතෙ.

‘때때로’라는 규정에 따라 dhanammatthī. go eḷakam 등의 예에서 ‘모음 앞에서’라는 규정이 이어진다.

ගොස්සාවඞ.

go에 avaṅa가 대치된다.

සරෙ පරෙ ගොස්ස අවඞ ආදෙසො හොති-සච‘‘ටනුබන්ධානෙක වණ්ණාසබ්බස්සා’’ති සබ්බස්සප්පසඞ්ගෙ-අන්තස්සෙ’ති වත්තමානෙ.

모음이 뒤따를 때 go는 avaṅa로 대치된다. ‘표지가 붙은 여러 음절의 대치는 전체를 바꾼다’는 규칙에 따라 전체가 바뀔 상황에서, ‘끝 부분에’라는 규정이 적용된다.

ඞනු බන්ධො.

ṅ이 표지(anubandha)이다.

ඞකාරොනුබන්ධො යස්ස සො නෙකවණ්ණොපි අන්තස්ස හොතිති औකාරස්සෙව හොති,-‘‘සඞ්කෙතොනවයවොනු බන්ධො’’තිවචනා ඞකාරස්සාප්පයොගො-පයොජනං‘‘ඞනුබන්ධො’’ති සඞ්කෙතො-ගවෙළකං.

ṅ이 표지로 붙은 것은 여러 음절이라도 끝 부분에 적용되므로 o 자리에 적용된다. ‘약속된 기호는 구성 요소가 아니다’라는 말에 따라 ṅ은 사용되지 않는다. ‘ṅ이 표지이다’라는 약속에 의해 gaveḷakaṃ(go+eḷakaṃ)이 된다.

ඉති එව, ඉති එවා ‘‘තීධ-

(예) iti eva, iti evā. 이와 같이...

විතිස්සෙවෙ වා

iti 뒤의 eva에 v가 때때로 온다.

එවසද්දෙ පරෙ ඉතිස්ස වො හොති වා-සච.

eva라는 단어가 뒤따를 때 iti의 i는 때때로 v가 된다.

ඡට්ඨියන්තස්ස.

속격으로 끝나는 것에 대하여.

ඡට්ඨිනද්දිට්ඨස්ස යං කාරියං තදන්තස්ස විඤ්ඤෙය්‍යන්ති ඉකාරස්සාදෙසො හොති = ඨානීනමාමද්දියදිස්සති උච්චාරියති’ති ආදෙසො-ඉත්වෙව, අඤ්ඤත්‍ර යාදෙසෙ-‘‘තවග්ගවරණනං යෙ චවග්ගබයඤා’’ති තකාරස්ස වො-‘‘වග්ගලයෙහි තෙ’’ති යස්ස ච චකාරො, ඉච්චෙව-දු අඞ්ගිකං, චි ඉත්වා, අජ්ජ අග්ගෙ, පාතු අහෙසුං, පා එව, ඉධ ඉජ්ඣති, පරි අන්තං, අත්ත අත්ථමිතිධ-‘‘මයදාසරෙ’’ති වත්තතෙ.

속격으로 지시된 작업은 그 끝 부분에 일어나는 것으로 알아야 한다. 따라서 i가 대치된다. (예) itveva. y로 대치되는 다른 경우: ‘t-vagg 자음 뒤에서 y는 c-vagg 자음이 된다’는 규칙에 따라 t가 v로 대치되며, icceva. du aṅgikaṃ, ci itvā, ajja agge, pātu ahesuṃ, pā eva, idha ijjhati, pari antaṃ, atta atthaṃ. 여기서 ‘m-y-d-s’ 삽입 규정이 이어진다.

වතතරගා චාගමා.

v, t, t, r, g, c 등이 삽입된다.

එතෙ මයදා වාගමා හොන්ති වා සරෙ ක්වචි,-ආගමිනො අනියමෙපි සරොයෙවාගමී හොති වනාදිනන්තු ඤාපකා-අඤ්ඤථාහි පදාදීනං යුක්වීධාන මනත්ථකං-දුවඞ්ගිකං, චිනිත්වා, අජ්ජතග්ගෙ, පාතුරහෙසුං, -‘‘බ්‍යඤ්ජනෙදීඝරස්සා’’ති රස්සෙ-පගෙව, ඉධමිජ්ඣති, පරියන්තං, අත්තදත්ථං-වාත්වෙව-අත්තත්ථං.

이들 m, y, d 등은 모음 앞에서 때때로 삽입된다. (예) duvaṅgikaṃ(du+aṅgikaṃ), cinitvā, ajjatagge, pāturahesuṃ. ‘자음 앞에서 장모음은 단모음이 된다’는 규칙에 의해 단음화되면 pageva. idhamijjhati, pariyantaṃ, attadatthaṃ. ‘때때로’라는 규정에 따라 attatthaṃ.

ඡ අභිඤ්ඤා, ඡ අභිඤ්ඤා,’තීධ-වා සරෙ ආගමො’ති ච වත්තතෙ.

(예) cha abhiññā. 이와 같이 ‘모음 앞에서 삽입’이라는 규정이 이어진다.

ඡා ළො.

cha 뒤에는 ḷ이 온다.

ඡ සද්දා පරස්ස සරස්ස ළකාරො ආගමො හොති වා-ඡළභිඤ්ඤා, ඡඅභිඤ්ඤා.

cha라는 단어 뒤에 모음이 올 때 ḷ가 때때로 삽입된다. (예) chaḷabhiññā, chaabhiññā.

සරසන්ධි.

모음 연성.

කඤ්ඤා ඉව-කඤ්ඤා ඉවා තීධ-පුබ්බපරසරානං ලොපෙ සම්පත්තෙ-සරො පරොති ච වත්තතෙ.

(예) kaññā iva. 이와 같이 앞뒤 모음의 생략이 적용될 때 ‘뒷 모음’이라는 규정이 이어진다.

නද්වෙවා.

둘이 되지 않는다.

පුබ්බපරසරා ද්වෙපි වා ක්වචි න ලුප්‍යන්තෙ-කඤ්ඤාඉව, කඤ්ඤෙව, කඤ්ඤාව.

앞과 뒤의 두 모음 모두 어떤 경우에는 생략되지 않는다. 예: kaññāiva, kaññeva, kaññāva.

සරසන්ධි නිසෙධො.

모음 연성(Sarasandhi)의 금지.

තත්‍ර අභිරති, ඛන්ති පරමං, සම්මා අක්ඛාතො’තීධ-

"Tatra abhirati", "khanti paramaṃ", "sammā akkhāto"와 같은 여기에서—

බ්‍යඤ්ඡනෙ දීඝරස්සා.

자음이 뒤따를 때 (앞 모음의) 장음화와 단음화.

රස්සදීඝානං ක්වචි දීඝරස්සා හොන්ති බ්‍යඤ්ජනෙ-තත්‍රාභිරති, ඛන්තීපරමං,’ සම්මදක්ඛාතො’ තිදාගමෙ රස්සො-ක්වචීත්වෙච-ත්‍යජ්ජ-කථං යානිව අන්තලික්ඛෙ’ති -දීඝරස්සාති යොගවිභාගා.

자음이 뒤따를 때 단음과 장음은 어떤 경우에 장음과 단음이 된다. (예:) tatrābhirati, khantīparamaṃ. ‘sammadakkhāto’에서는 (da의) 삽입에서 단음이 된다. ‘kvaci’라는 어구에 의해—‘tyajja’, ‘kathaṃ yāniva antalikkhe’ 등. ‘dīgharassā’는 요가비바가(yogavibhāga, 구절의 분할)에 의한 것이다.

චි ගහො, තතිය ඣානං. වි ඛොපො, ඉතිධ-බ්‍යඤ්ජනෙ’ති වත්තතෙ.

‘ci’는 취함(gaho), ‘tatiya jhānaṃ’(제3선). ‘vi’는 흔들림(khopo). 여기에서 ‘byañjane’(자음에서)라는 표현이 이어진다.

සරම්හා ද්වෙ.

모음 뒤에서 (자음은) 중첩된다.

සරම්හා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ක්වචි ද්වෙරූපානි හොන්ති-විග්ගහො.

모음 뒤에 오는 자음은 어떤 경우에 두 가지 형태(중첩)가 된다. 예: viggaho.

චතුත්ථ දුතියෙස්වෙසං තතිය පඨමා.

이들(자음들) 중 네 번째와 두 번째 자음들 뒤에서 세 번째와 첫 번째 자음들이 된다.

චතුත්ථදුතියෙසු පරෙස්වෙසං චතුත්ථදුතියානං තබ්බග්ගෙ තතිය පඨමා හොන්ති පච්චාසත්‍යාති පුබ්බඣකාරඛකාරානං ජකාරකකරා-තතියජ්ඣානං, වික්ඛෙපො-සරම්හා’තිකිං?-තං වනං. අකරම්භසෙතෙ, අකරම්භසෙතෙ, එසො අත්ථො, එසො අත්ථො, ඉතිධ-චෙ’තිවත්තතෙ.

네 번째와 두 번째 자음들이 뒤에 올 때, 그들 중 네 번째와 두 번째 자음들은 그 자신의 자음군(vagga) 내에서 세 번째와 첫 번째 자음들이 된다. 인접성에 따라 앞의 jha-kāra와 kha-kāra는 ja-kāra와 ka-kāra가 된다. (예:) tatiyajjhānaṃ, vikkhepo. ‘saramhā’(모음 뒤에서)라는 조건은 왜 있는가? ‘Taṃ vanaṃ’ (때문이다). ‘Akarambhasete, akarambhasete’, ‘eso attho, eso attho’. 여기에서 ‘ce’(만약)가 이어진다.

එ ඔ න ම වණ්ණෙ.

‘e’와 ‘o’는 ‘a’ 음절로 (변한다).

එ ඔ නං වණ්ණෙ ක්වචි අ හොති වා-අකරම්භසනෙ, අකරම්හ සෙතෙ-එසඅත්ථො, එසොඅත්ථො-වණ්ණෙතිකිං?-සො.

‘e’와 ‘o’의 음절은 어떤 경우에 ‘a’가 된다. 예: akarambhasane, akaramha sete, esaattho, esoattho. ‘vaṇṇe’(음절에서)라는 조건은 왜 있는가? ‘So’(때문이다).

සරබ්‍යඤ්ජනසන්ධි.

모음-자음 연성(Sarabyañjanasandhi).

අත යන්තං. තථ යං. මද යං, බුධි යති, ධන යං. සෙව යො, පයෙසනා, පොක්ඛරණ යො, ඉතිධ-

"Ata yantaṃ", "Tatha yaṃ", "Mada yaṃ", "budhi yati", "dhana yaṃ", "Seva yo", "payesanā", "pokkharaṇa yo"와 같은 여기에서—

තවග්ගවරණනංයෙ චවග්ගඛයඤා.

‘ya’가 뒤따를 때, 타-박가(ta-vagga, 치음군)의 글자들은 차-박가(ca-vagga, 경구개음군)와 ‘ña’로 변한다.

තවග්ගවරණනං චවග්ගබයඤා හොන්ති යථාක්කමං යකාරෙ, ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති වග්ගා පරස්ස යස්ස පුබ්බරූපං-අච්චන්තං. තච්ඡං, මජ්ජං, බුජ්ඣති, ධඤ්ඤං, සෙබ්බො, පය්‍යෙසනා, පොක්ඛරඤ්ඤො-ක්වචීත්වෙච, මත්‍යා-යෙති වත්තතෙ වක්ඛමානෙසු තීසු. සක යතෙ, රුච යතෙ, පට්‍යතෙ, ලුප්‍යතෙ, සල්‍යතෙ, දිස්‍යතෙ’තීධ.

yakāra(ya)가 뒤에 올 때 타-박가(ta-vagga)의 글자들은 순서대로 차-박가(ca-vagga)와 ña가 된다. ‘vaggalasehi te’의 규칙에 따라 자음군(vagga) 뒤의 ‘ya’는 앞의 형태를 따르게 된다(동화). 예: accantaṃ, tacchaṃ, majjaṃ, bujjhati, dhaññaṃ, sebbo, payyesanā, pokkharañño. ‘kvaci’라는 어구에 의해, ‘matya’ 등. 이어지는 세 경우에 ‘ya’가 적용된다. (예:) ‘saka yate’, ‘ruca yate’, ‘paṭyate’, ‘lupyate’, ‘salyate’, ‘disyate’와 같은 여기에서—

වග්ගලසෙහි තෙ

박가(vagga, 자음군)와 ‘la’, ‘sa’ 뒤에서 그들(의 형태가 된다).

වග්ගලසෙහි පරස්ස යකාරස්ස ක්වචි තෙ වග්ගලසා හොන්ති.

박가(자음군)와 ‘la’, ‘sa’ 뒤에 오는 yakāra(ya)는 어떤 경우에 그 박가의 글자들이나 ‘la’, ‘sa’의 형태가 된다.

සක්කතෙ, රුච්චතෙ,පට්ටතෙ, ලුප්පතෙ, සල්ලතෙ, දිස්සතෙ. ක්වචිත්වෙව-ක්‍යාහං-මුහ = යතී’තීධ-

(예:) sakkate, ruccate, paṭṭate, luppate, sallate, dissate. ‘kvaci’에 의해 ‘kyāhaṃ’. ‘muha = yati’와 같은 여기에서—

හස්ස විපල්ලාසො

‘ha’의 위치 바뀜(vipallāsa, 음위 전환).

හස්ස විපල්ලාසො හොති යකාරො-මුය්හති,

yakāra(ya)와 결합할 때 ‘ha’의 위치 바뀜이 일어난다. 예: muyhati.

බහුආබාධො, බහු ආබාධො’තීධ-උස්සවකාරෙ ‘‘හස්ස විපල්ලාසො’’ති වත්තතෙ.

"Bahuābādho", "bahu ābādho"와 같은 여기에서, vakāra(va)가 뒤따를 때 ‘ha의 위치 바뀜’이 이어진다.

වෙවා.

‘va’에서 선택적으로(vā).

හස්ස විපල්ලාසො හොතිවා වකාරෙ-බව්හාබාධො, බහ්වාබාධො.

vakāra(va)에서 선택적으로 ‘ha’의 위치 바뀜이 일어난다. 예: bavhābādho, bahvābādho.

බ්‍යඤ්ජන සන්ධි.

자음 연성(Byañjana sandhi).

අක්ඛිරුජති. අක්ඛිරුජතී’තීධ-වෙති වත්තතෙ යාව‘‘මයදාසරෙ’’ති.

‘Akkhirujati’, ‘akkhirujatī’와 같은 여기에서, ‘mayadāsare’까지 ‘vā’(선택적으로)가 이어진다.

නිග්ගහිතං.

닉가히따(Niggahita).

නිග්ගහීතමාගමො හොතිවා ක්වචි = ඨානීනමාලිඞ්ගිය ගච්ඡති පවත්තතී’ති ආගමො-අක්ඛිං රුජති,අක්ඛි රුජති-‘‘යාවද්විධා’’ති ආදො නිච්චං වවත්ථිත විභාසත්තා වාධිකාරස්ස-වාසද්දො හි අත්ථවයෙ වත්තතෙ කත්ථචි විකප්පෙ කත්ථචි යථාවවත්ථිතරූප පරිග්ගහෙති-යදා පච්ඡිමෙ තදා නච්චමනිච්චමසන්තඤ්ච විධිං දීපෙති-එත්ථ පන ක්ව චිසද්දස්සානු වත්තනතො තෙනෙවාසන්තවිධි සිද්ධො’ති වාසද්දෙ නිතරද්වයං-සං රම්හො, සංරම්හො, පුං ලිඞ්ගං,පුං ලිඞ්ගමිතීධ-නිග්ගහීතාධිකාරො ආ ‘‘මයදා සරෙති’’.

닉가히따(Niggahita)는 어떤 경우에 선택적으로 삽입(āgamo)된다. ‘āgamo’란 원래의 자리를 차지하고 들어가 나타나는 것을 말한다. 예: akkhiṃ rujati, akkhi rujati. ‘yāvadvidhā’ 등에서는 ‘vā’라는 권한 하에 고정된 선택성(vavatthita-vibhāsā) 때문에 항상 적용된다. ‘vā’라는 단어는 두 가지 의미로 쓰이는데, 어떤 경우에는 선택(vikappa)으로, 어떤 경우에는 정해진 형태를 취하는 것으로 쓰인다. 후자의 경우, 규칙이 항상 적용되거나 항상 적용되지 않거나 때때로 적용되는 법을 나타낸다. 여기서는 ‘kvaci’라는 단어가 이어지므로 그것에 의해 불규칙한 법칙이 성립한다. ‘vā’ 단어에는 두 가지 측면이 있다. ‘saṃ ramho’, ‘saṃramho’, ‘puṃ liṅgaṃ’, ‘puṃ liṅgaṃ’과 같은 여기에서, 닉가히따에 관한 권한은 ‘mayadā sare’까지 미친다.

ලොපො.

생략(Lopo).

නිග්ගහීතස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි-දීඝදිත්තානි, සාරම්හො, සාරම්හො-පුල්ලිඞ්ගං, පුංලිඞ්ගං-පටිසල්ලාණෙ පාතුකාමො’තිආදිසු නිච්චං-පුප්ඵං අස්සා, පුප්ඵං අස්සා, කිං ඉති, කිං ඉතී’තීධ-

닉가히따는 어떤 경우에 선택적으로 생략된다. (예:) dīghadittāni, sāramho, sāramho, pulliṅgaṃ, puṃliṅgaṃ. ‘paṭisallāṇe’, ‘pātukāmo’ 등에서는 항상(niccaṃ) 생략된다. ‘pupphaṃ assā’, ‘pupphaṃ assā’, ‘kiṃ iti’, ‘kiṃ itī’와 같은 여기에서—

පරසරස්ස.

뒤의 모음에 대하여.

නිග්ගහීතම්හා පරස්ස සරස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි.

닙바히따 뒤의 모음은 간혹 생략된다.

සංයොගාදි ලොපො.

중복 자음 등의 생략.

අනන්තරා බ්‍යඤ්ජනා සංයොගො-අත්‍ර යො ආදභුතාවයවො තස්ස වා ක්වචි ලොපො හොතී’ති සස්සාදිස්ස ලොපො-පුප්ඵංසා, ‘‘මයදා සරෙ’’ති නිග්ගහීතස්ස මකාරො-පුප්ඵමස්සා, ‘‘වග්ගෙ වග්ග’න්තො’’ති නො නග්ගහීතස්ස-කින්ති, කිමිති.

모음 없이 이어지는 자음들은 중복 자음이다. 여기서 처음에 나타난 성분은 간혹 생략된다. 이처럼 sassa 등의 생략으로 'pupphaṃsā'가 되고, 'mayadā sare'에 의해 닙바히따가 m으로 변하여 'pupphamassā'가 되며, 'vagge vagganto'에 의해 닙바히따가 n으로 변하여 'kinti', 'kimiti'가 된다.

තං ඛ ණං, තං ඛණං, ධම්මං චරෙ, ධම්මං චරෙ, තං ඩහති, තං ඩහති, තං දානං, තං දානං, තං ඵලං, තං එලමිතීධ-

taṃ khaṇaṃ, taṃ khaṇaṃ, dhammaṃ care, dhammaṃ care, taṃ ḍahati, taṃ ḍahati, taṃ dānaṃ, taṃ dānaṃ, taṃ phalaṃ, taṃ elam 등이 여기에 해당한다.

වග්ගෙ වග්ගන්තො.

자음 부류에서 그 부류의 마지막 자음(비음)으로 변함.

නග්ගහීතස්ස ඛො වග්ගෙ වග්ගන්තො වා හොති පච්චාසත්‍යා-තඞ්කණං,තංඛණං-ධම්මඤ්චරෙ, ධම්මංචරෙ-තණ්ඩහති, තංඩහති-තන්දානං, තංදානං-තම්ඵලං, තංඵලං-ගන්ත්වා සම්මතොති’ආදිසු නිච්චං-ආනන්තරිකං යමාහු, ආනන්තරිකං යමාහු, පච්චත්තං එව, පච්චත්තං එව, තඤ්හි. තඤ්හි, ඉතිධ-

닙바히따 뒤에 자음 부류가 올 때, 인접성에 따라 간혹 그 부류의 마지막 자음(비음)으로 변한다. taṅkaṇaṃ(taṃkhaṇaṃ), dhammañcare(dhammaṃcare), taṇḍahati(taṃḍahati), tandānaṃ(taṃdānaṃ), tamphalaṃ(taṃphalaṃ) 등이 그 예이다. gantvā, sammato 등에서는 항상 비음으로 변한다. ānantarikaṃ yamāhu, ānantarikaṃ yamāhu, paccattaṃ eva, paccattaṃ eva, tañhi, tañhi 등이 여기에 해당한다.

යෙවහිසුඤ්ඤො.

ye, va, hi 등에서 닙바히따가 ñ으로 변함.

යඑවහිසද්දෙසු නිග්ගහීතස්සඤො වා හොති-‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’ති යස්ස ඤකාරෙ-ආනන්තරිකඤ්ඤ මාහු. ආනන්තරිකං යමාහු, ඤස්ස ද්විත්තෙ-පච්චත්තඤ්ඤෙව, පච්චත්තංඑව-තඤ්හි, තංහී-එව සද්දසහචරියායෙති යසද්දස්සෙව ගහණං-සංයතො, සංයතො’තීධ

ya, eva, hi 단어들에서 닙바히따는 간혹 ñ으로 변한다. 'vaggalasehi te'에 의해 y가 ñ으로 변하면 'ānantarikañña māhu'가 된다. 'ānantarikaṃ yamāhu'에서 ñ이 중첩되면 'paccattaññeva', 'paccattaṃeva', 'tañhi', 'taṃhī'가 된다. eva 단어와 동반될 때는 ya 단어만이 취해진다. 'saṃyato', 'saṃyato' 등이 여기에 해당한다.

යෙ සංස්ස

y가 올 때 saṃ의 닙바히따는.

සංසද්දස්ස යං නිග්ගහීතං තස්ස වා ඤො හොති යකාරෙ-

saṃ 단어의 닙바히따는 뒤에 y가 올 때 간혹 ñ으로 변한다.

සඤ්ඤතො, සංයතො-ඉධයකාරමත්තොව ගය්හතෙ පුනබ්බචනා.

saññato, saṃyato. 여기서는 다시 언급됨에 따라 오직 y 자음만이 취해진다.

තං එව, තං එව, තං ඉදං, තං ඉදං, තං ඉමිනා, තං ඉමිනාතීධ-

taṃ eva, taṃ eva, taṃ idaṃ, taṃ idaṃ, taṃ iminā, taṃ iminā 등이 여기에 해당한다.

මයදාසරෙ.

모음 앞에서 m, y, d로 변함.

නිග්ගහීතස්ස මයදා හොන්ති වා සරෙ ක්වචි-තමෙව, තංඑව-තයිදං’ තංඉදං-තදමිනා, තං ඉමිනා එත්ථ-‘‘තදමිනාදීනී’’තිනිපාතනා ඉකාරස්ස අකාරො-ලක්ඛණන්තරෙනාවිහිතාදෙසලොපාගමවිපල්ලාසා සබ්බත්ථ ඉමිනාව දට්ඨබ්බා-තෙන නිජකො. නියකො,’තිආදි සිද්ධං-බුද්ධම සරණමිච්චාදිසු යොගවිභාගා.

닙바히따는 모음 앞에서 간혹 m, y, d로 변한다. tameva(taṃ eva), tayidaṃ(taṃ idaṃ), tadaminā(taṃ iminā) 등이 그 예이다. 여기서 'tadaminā' 등은 불변어의 용법에 따라 i가 a로 변한 것이다. 다른 규칙으로 규정되지 않은 대치(ādesa), 생략(lopa), 삽입(āgama), 전치(vipallāsa)는 모든 경우에 이 규칙에 따라야 한다. 그리하여 'nijako', 'niyako' 등이 형성된다. 'buddhama saraṇam' 등은 규칙 분할을 통해 성립한다.

නිග්ගහිත සන්ධි.

닙바히따 연성(Niggahita sandhi).

අථ නාමානි වුච්චන්තෙ.

이제 명사(nāma)에 대해 설하겠다.

තානි විවිධානි සලිගාලිගවසෙන-තත්ථ සලිගෙයු තාව අකාරන්තතො පුල්ලිඞ්ගා බුද්ධසද්දා සත්තවිභත්තියො පරා යොජීයන්තො-බුද්ධ ඉති ඨිතෙ.

그것들은 성(性)이 있는 것과 없는 것에 따라 다양하다. 그중 성이 있는 것 중에서, 우선 a로 끝나는 남성 명사인 'buddha' 단어에 일곱 가지 격 변화 어미가 뒤에 결합될 때, 'buddha'라고 놓인 상태에서 다음과 같다.

ද්වෙ ද්වෙ කානෙකෙසු නාමස්මා සියො අංයො නාහි යනං ස්මාසනං ස්මිංසු

단수와 복수에 따라 명사 뒤에 두 개씩 격 어미가 붙는다. si-yo, aṃ-yo, nā-hi, ya-naṃ, smā-sa, naṃ, smiṃ-su가 그것이다.

එතෙසං ද්වෙද්වෙ හොන්ති එකානෙකත්ථෙසු වත්තමානතො නාම ස්මාති යථාක්කමං එකම්හි චත්තබ්බො එකවචනානං බහුම්හි වත්තබ්බෙ බහුවචනානං චාතියමෙනප්පයඞ්ගෙ-නාමස්මා’තිඅධිකාරො.

이들 중에서 단수와 복수의 의미를 나타낼 때 명사 뒤에 순서대로 두 개씩 붙는다. 하나를 말할 때는 단수 어미가, 여럿을 말할 때는 복수 어미가 붙는다는 규칙이 적용된다. '명사로부터(nāmasmā)'라는 규정이 이 규칙의 적용 범위가 된다.

පඨමාත්ථමත්තෙ

주격(Paṭhamā)의 의미만 있을 때.

සකත්ථදබ්බලිඞ්ගානි සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදිපඤ්චකං

본래의 의미, 실체, 성, 수, 그리고 업(kamma) 등 다섯 가지.

නාමත්ථො තස්ස සාමඤ්ඤමත්තමත්තං පවුච්චතෙ.

명사의 의미란 그것의 보편적인 의미 자체만을 말한다.

නාමස්සාභිධෙය්‍ය මත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොති’ති වත්තිච්ඡාවසා පඨමායෙකවචනබහුවචනානි.

명사가 지칭하는 대상의 의미만 있을 때 주격 어미가 붙는다. 말하려는 의도에 따라 주격 단수 또는 복수 어미가 사용된다.

සියොඉති පඨමා, සිස්සිකාරස්සානුබන්ධත්තප්පෙයොගො-පයොජනං‘‘කි මං සීසූ’’ති සඞ්කෙතො-තථා අං වචනස්සකාරස්ස-සි-අතො’ති වත්තතෙ-තස්ස නාමවිසෙසනත්තා ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති තදන්තතො විධි.

'si'와 'yo'는 주격이다. 'si'에서 'i'는 표지(anubandha)로 쓰이며, 그 용도는 'ki maṃ sīsū'와 같은 부호로 나타낸다. 'aṃ' 어미의 'a'도 마찬가지다. 'ato' 뒤에 'si'가 온다는 규칙이 적용되는데, 이는 명사를 수식하므로 'vidhibbisesanantassā' 규칙에 따라 그 끝부분에 규칙이 적용된다.

සිස්සො.

si가 o로 변함.

අකාරන්තතො නාමස්මා පරස්ස සිස්ස ඔහොති-පුබ්බසරලොපො බුද්ධො තිට්ඨති-යො.

a로 끝나는 명사 뒤의 주격 어미 'si'는 'o'가 된다. 앞의 모음이 생략되면 'buddho tiṭṭhati'가 된다. 다음은 'yo' 어미이다.

අතො යොනං ටාටෙ.

a로 끝나는 말 뒤에서 yo 어미들은 ā와 e로 변함.

අකාරන්තතො නාමස්මා පරෙසං පඨමාදුතියායොනං ටාටෙ හොන්ති යථාක්කමං-ටකාරානුබන්ධත්තා‘‘ටනුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සා’’ති සබ්බාදෙසො-බුද්ධා තිට්ඨන්ති. ‘පඨමාත්ථමත්තෙ’’තිවත්තතෙ.

a로 끝나는 명사 뒤에 오는 주격과 대격의 'yo' 어미들은 순서대로 'ā'와 'e'가 된다. 'ṭ'가 표지로 붙어 있으므로 'ṭanubandhānekavaṇṇā sabbassā' 규칙에 따라 어미 전체가 바뀐다. 예로 'buddhā tiṭṭhanti'가 있다. '주격의 의미만 있을 때'라는 규칙이 계속 적용된다.

ආමන්තණෙ.

호격(Āmantaṇa)에서.

සද්දෙනාභිමුඛී කාරො විජ්ජමානස්ස වත්ථුනොආමන්තණං විධාතබ්බෙ නත්ථි රාජා භවෙති තං;

현존하는 대상에 대하여 소리로 향하게 함이 호격(Āmantaṇa)이니, 행해져야 할 호격에는 '왕이 그것을 생성한다'는 식의 표현은 존재하지 않는다.

ආමන්තණධිකෙ අත්ථමත්තෙ පඨමා විභත්ති හොතී’ති එකස්මිං එකවචනං සි.

'호격이 추가된 의미의 정도일 때 제1격(주격) 어미가 된다'고 하니, 단수에는 단수 어미 si가 붙는다.

ගොස්‍යාලපණෙ.

호격에서 si는 ga(Ga)라 불린다.

ආලපණෙ සි ගසඤ්ඤො හොති-ලොපො’ති වත්තතෙ

호격에서 si는 ga(Ga)라는 명칭을 얻으며, '생략(lopo)'이라는 규칙이 적용된다.

ගසීනං.

Ga와 si들의 (생략).

නාමස්මාගසීනංලොපොහොති-භොබුද්ධමංපාලය-ගෙ’තිවත්තතෙ.

명사 뒤의 ga와 si는 생략된다. (예:) '오, 부처님이시여(bho buddha), 저를 보호하소서.' 'ge'라는 규칙이 적용된다.

අයුනං වා දීඝො.

a와 u의 경우 (ge 앞에서) 선택적으로 길어진다.

ऐඋ ඉච්චෙසං වා දීඝො හොති ගෙපරෙ තිලිඞ්ගෙ’තිදීඝො-බුද්ධා, කෙචි දීඝං දූරාලපණෙ යෙවිච්ඡන්ති සමීපාලපණෙපි දස්සතො තං න ගහෙතබ්බං-යොම්හි,-බුද්ධා මං පාලෙථ.

a, i, u 등은 세 가지 성(性)에서 ge가 뒤에 올 때 선택적으로 장음이 된다. (예:) Buddhā. 어떤 이들은 먼 곳을 부르는 호격에서만 장음을 원하지만, 가까운 곳의 호격에서도 나타나므로 그렇게 제한해서는 안 된다. 복수 어미 yo가 올 때: '부처님들이시여(buddhā), 저를 보호하소서.'

කම්මෙ දුතියා

목적격(Kamma)에는 제2격(대격) 어미가 붙는다.

කත්තුක්‍රියාභිසම්බන්ධං කාරකං කම්මමුච්චතෙ;

නිබ්බත්ති විකතිප්පත්ති භෙදා තං තිවිධං භවෙ.

행위자의 행위와 관련되는 격을 목적격이라 부르며, 그것은 생성(nibbatti), 변형(vikati), 도달(ppatti)의 구분에 따라 세 종류가 있다.

අස්මිං දුතියා විභත්තිහොති-අංයො ඉති දුතියා-අං-බුද්ධංපණමාමි, යොස්සටෙ-බුද්ධෙ.

이 목적격에는 제2격 어미가 붙으니, aṃ과 yo가 제2격 어미이다. aṃ의 경우: '부처님께(buddhaṃ) 예배합니다.' yo가 e로 바뀐 경우: '부처님들께(buddhe).'

කත්තුකරණෙසු තතියා.

행위자(Kattu)와 도구(Karaṇa)에는 제3격(구격) 어미가 붙는다.

ක්‍රියං යො කුරුතෙ මුඛ්‍යො ස කත්තා යොජිතො න වා කරණං තං විසෙසෙන යං ක්‍රියාසිද්ධිහෙතුකං.

행위를 수행하는 주요한 주체를 행위자라 하고, 행위 성취의 특별한 원인이 되는 수단을 도구라 한다.

තෙසු කාරකෙසු තතියා විභත්ති හොති-නාභි ඉති තතියා-නා-නාස්සා’ති වත්තතෙ.

그러한 격들에는 제3격 어미가 붙으니, nā와 bhi가 제3격 어미이다. nā에 대하여 'nā의 (변화)'라는 규칙이 적용된다.

අතෙන

a 뒤의 nā는 ena가 된다.

අකාරන්තතො නාමස්මා පරස්ස නාවචනස්ස එනාදෙසො හොති-බුද්ධෙන දෙසිතො ධම්මො-හි-

a로 끝나는 명사 뒤의 nā 어미는 ena로 치환된다. (예:) '부처님에 의해(buddhena) 설해진 법.' hi의 경우:

සුහිස්වසෙස.

su와 hi 앞에서 (a는 e가 된다).

අකාරන්තස්ස සුහීස්වෙහොති-බුද්ධෙහි-වෙ’ති වත්තතෙ.

a로 끝나는 명사는 su와 hi 앞에서 e가 된다. (예:) '부처님들에 의해(buddhehi).' 've'라는 규칙이 적용된다.

ස්මාහිස්මින්නං ම්හාභීම්හි.

smā, hi, smin 대신에 각각 mhā, bhi, mhi가 온다.

නාමස්මා පරෙසං ස්මාහිස්මින්නං ම්හාභීම්හි වා හොන්ති යථාක්කමං-හිස්ස භියාදෙසො-බුද්ධෙභී, කරණෙ-බුද්ධෙන ලොකො සුචරති, බුද්ධෙහි, බුද්ධෙහි, වා.

명사 뒤의 smā, hi, smin 대신에 순서대로 mhā, bhi, mhi가 선택적으로 된다. hi가 bhi로 치환된 예: buddhebhī. 도구의 예: '부처님에 의해(buddhena) 세상은 바르게 행한다', 복수형은 buddhehi 혹은 buddhehi이다.

චතුත්ථී සම්පදානෙ.

여격(Sampadāna)에는 제4격(위격) 어미가 붙는다.

අනුමන්ත්වනිරාකත්තුජ්ඣෙසකානං වසා තධා;

දදාති කම්මනා යුත්තං සම්පදානමුදිරිතං.

허용하는 자, 거부하지 않는 자, 권하는 자의 의도에 따라, 주는 행위의 목적물과 연결된 대상을 여격이라 한다.

තස්මිං සම්පදානකාරකෙ චතුත්ථි සියා-සනං ඉති චතුත්ථී-ස.

그 여격에는 제4격 어미가 오니, sa와 naṃ이 제4격 어미이다. sa의 경우:

සුඤ්සස්ස.

sa는 ssa(suñ)가 된다.

නාමස්මා පරස්ස සස්ස සුඤ්හොති-සච-ඡට්ඨියා’තිවත්තමානෙ

명사 뒤의 sa 어미는 ssa(suñ)가 된다. 'sa'와 '제6격(속격)'에 관한 규정이 적용되는 가운데:

ඤකානුබන්ධාද්‍යන්තා.

ñ과 k가 표시(anubandha)된 어미들은 앞이나 뒤에 붙는다.

ඡට්ඨීනිද්දිටාඨස්ස ඤානුබන්ධකානුබන්ධාද්‍යන්තා හොන්තී’තිආදිභුතො හොති-උකාරො උච්චාරණත්ථො-ඤාකාරො එත්ථෙව සඞ්කෙතත්ථො-බුද්ධස්ස පුප්ඵං දෙහි.-අතො වා බහුලමිතිච වත්තතෙ.

제6격으로 지시된 자리에 ñ과 k가 표시된 어미가 앞이나 뒤에 붙는데, 여기서는 앞에 붙는다. u는 발음을 위한 것이고 ñ은 여기서의 표시(saṅketa)를 위한 것이다. (예:) '부처님께(buddhassa) 꽃을 드려라.' 'ato vā bahulaṃ' 규칙도 적용된다.

සස්සාය චතුත්ථියා

제4격에서 sa 대신 āya가 된다.

අකාරන්තතො පරස්ස සස්ස චතුත්ථියා ආයො හොති වා බහුලං-බුද්ධාය, යෙභුය්‍යෙන තාදත්ථෙ යෙවායමායො දිස්සතී’ති ඉතොපරං නොදාහරීයතෙ-නං-දීඝො’තිවත්තතෙ.

a로 끝나는 명사 뒤의 제4격 sa는 선택적으로 혹은 빈번하게 āya가 된다. (예:) buddhāya. 대체로 '그 목적을 위해(tādattha)'라는 의미에서만 이 āya가 보이므로 더 이상 예시하지 않는다. naṃ의 경우: '장음' 규칙이 적용된다.

සුනංහිසු

su, naṃ, hi 앞에서 (앞의 모음이 장음화된다).

එසු නාමස්ස දීඝො හොති-බුද්ධානං.

esu(복수 접미사)에서 명사의 모음이 길어진다. 예: buddhānaṃ(부처님들에게).

පඤ්චම්‍යවධිස්මා.

탈격(제5격)은 한계(avadhi)로부터 발생한다.

සීමාභුතො පදත්ථානං යො චලො නිච්චලො’ථ වා;

අච්චුතො පුබ්බකා රූපා නමාහුරවධිම්බුධා.

경계가 된 대상들 중에서 움직이거나 혹은 움직이지 않는 것, 또는 이전의 형태에서 벗어나지 않는 것을 현자들은 한계(avadhi)라고 부른다.

එතස්මා කාරකා පඤ්චමීවිභත්ති හොති-ස්මා හී ඉති පඤ්චමී-ස්මා-අතො යොනං ටාටෙ වෙති ද්ව වත්ත තෙ.

이 격(kāraka)으로부터 탈격(제5격) 접미사가 붙는다. 'smā', 'hi'가 탈격 접미사이다. 'smā'는 'ato yonaṃ ṭāṭe ve' 등의 규칙에 의해 변화한다.

ස්මාස්මින්තං.

smā와 smiṃ에 대하여.

අකාරන්තතො නාමස්මා පරෙසං ස්මාස්මින්නං ටාටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං.

-a로 끝나는 명사 뒤의 smā와 smiṃ은 각각 차례대로 -mhā와 -mhi가 되기도 한다.

බුද්ධා පහා නිච්ඡරති. බුද්ධම්හා, බුද්ධස්මාවා-හි-බුද්ධෙහි, බුද්ධෙභි.

"부처님으로부터 [광명이] 나온다." Buddhamhā 혹은 buddhasmā. 복수형은 buddhehi, buddhebhi이다.

ඡට්ඨි සම්බන්ධෙ

속격(제6격)은 관계(sambandha)에서 쓰인다.

ක්‍රියාකාරකසඤ්ජාතො අස්සෙදම්හාවහෙතුකො;

සම්බන්ධො’ති පවුත්තො සො සම්බන්ධිද්වයනිස්සිතො.

행위(kriyā)와 격(kāraka)에서 생기지 않고 원인이 없으며, 두 연관된 대상에 의지하는 것을 관계(sambandha)라고 한다.

සම්බන්ධිත්තාවිසෙසෙපි ඡට්ඨී හෙදකතො සියා;

තතො හි ජාතා සම්බන්ධං වදෙය්‍ය න පනඤ්ඤතො.

관계라는 점에서는 차이가 없더라도 속격(제6격)은 원인에 따라 발생한다. 거기서 생겨난 것이 관계를 나타내지 다른 것은 아니다.

සම්බන්ධෙ ඡට්ඨි විභත්ති හොති-ස නං ඉති ඡට්ඨි-ස-බුද්ධස්ස විහාරො-නං-බුද්ධානං.

관계의 의미에서 속격(제6격) 접미사가 붙는다. 'sa', 'naṃ'이 속격 접미사이다. sa의 예: buddhassa vihāro(부처님의 사원). naṃ의 예: buddhānaṃ(부처님들의).

සත්තම්‍යාධාරෙ.

처격(제7격)은 장소(ādhāra)에서 쓰인다.

කිරියා කත්තුකම්මට්ඨා ආධාරීයති යෙන සො;

ආධාරො චතුධා වුත්තො ව්‍යාපකාදිප්පභෙදතො.

주어나 목적어에 머무는 행위가 의지하는 곳을 장소(ādhāra)라고 한다. 그것은 보편적 장소 등의 구분에 따라 네 가지로 설명된다.

ආධාරකාරකෙ සත්තමී විභත්ති හොති-

장소격(ādhāra-kāraka)에서 처격(제7격) 접미사가 붙는다.

ස්මිං සු ඉති සත්තමී-ස්මිං-බුද්ධෙ පසන්නො-බුද්ධම්හි, බුද්ධස්මිං, වා-සු බුද්ධෙසු.

'smiṃ', 'su'가 처격 접미사이다. smiṃ의 예: buddhe pasanno(부처님께 신심이 있는 자), 혹은 buddhamhi, buddhasmiṃ. su의 예: buddhesu(부처님들에게).

බුද්ධො සබ්බත්ථදායී භවති හි භජතං බුද්ධ බුද්ධං න තං කිං දින්නං බුද්ධෙන ලොකෙ සිවපදමපි තෙ යන්ති බුද්ධෙන යස්මා අස්මා බුද්ධස්ස පීතිං පරහිතවිධයංදෙති බුද්ධානපෙතො මඤ්ඤො බුද්ධස්ස නිච්චං ඝටයති මතිමා කොනු භත්තිං න බුද්ධෙ.

부처님은 받드는 자들에게 모든 것을 주시는 분이다. 오 부처님이시여, 부처님께 공양 올리지 않은 것이 이 세상에 무엇이 있겠는가? 사람들은 부처님에 의해 평화로운 곳(열반)에 이른다. 부처님으로부터 타인의 이익을 실천하는 기쁨이 생기기 때문이다. 부처님으로부터 떨어지지 않고 항상 부처님께 마음을 쏟는 지혜로운 이가 부처님께 신심을 내지 않을 수 있겠는가?

එවමඤ්ඤෙයම්පි ඝටපටාදීනමකාරන්තානං පුල්ලිඞ්ගානං රූපනයො ක්‍රියාභිසම්බන්ධො ච-විසෙසනම්පන වක්ඛාම-ඉතො පරං ඡට්ඨියා චතුත්ථීසමත්තා පඤ්චමීබහුවචනස්ස ච තතියාසමත්තා න තා දස්සීයන්තෙ-ගුම්බසි-අතො සිස්සාති ච වත්තතෙ.

이와 같이 -a로 끝나는 남성 명사인 ghaṭa(항아리), paṭa(천) 등의 격변화 방식과 행위와의 연관성도 알아야 한다. 수식어(형용사)에 대해서는 나중에 설명하겠다. 여기서부터 속격(제6격)은 위격(제4격)과 같고, 탈격(제5격) 복수는 구격(제3격)과 같으므로 따로 보이지 않는다. 'gumbasi'와 'ato sissā'라는 규칙이 적용된다.

ක්වචෙ වා.

때때로 혹은 선택적으로.

අකාරන්තතො නාමස්මා පරස්ස සිස්ස එ හොති වා ක්වචී-ගුම්බෙ, ගුම්බො-සෙසං බුද්ධසමං-එවං වත්තබ්බෙ, වත්තබ්බො ඉච්චාදි.

-a로 끝나는 명사 뒤의 si(주격 단수)는 때때로 -e가 되기도 한다. 예: gumbe, gumbo. 나머지는 buddha와 같다. 이와 같이 vattabbe, vattabbo 등도 마찬가지다.

යොස්ස ටෙ’ති ච වත්තතෙ.

'yo'가 'ṭe'가 된다는 규칙이 적용된다.

එකච්චාදීහතො.

ekacca 등으로부터.

අකාරන්තෙහි එකච්චාදීහි යොනං ටෙ හොති-එකච්චෙ,(භො)එකච්චෙ, එකච්චෙ-එවං පඨමසද්දස්ස-නාස්ස සා වෙ’ති ච වත්තතෙ.

-a로 끝나는 ekacca 등에서 (복수 접미사) yo는 ṭe가 된다. 예: ekacce(주격), bho ekacce(호격), ekacce(대격). paṭhama 등도 이와 같다. 'nāssa sā ve'라는 규칙이 적용된다.

කොධාදීහි.

kodha 등으로부터.

එහි නාස්ස සා හොති වා-කොධසා, කොධෙන, අත්ථසා, අත්ථෙනෙච්චාදි-වෙති වත්තතෙ.

이들 뒤에서 nā(구격 단수)는 -sā가 되기도 한다. 예: kodhasā, kodhena, atthasā, atthena 등. 've'라는 규칙이 적용된다.

මනාදීහි ස්මිංසන්නාස්මානං සිසොඔසාසා.

mana 등의 명사 뒤에서 smiṃ, sa, nā, smā 등은 각각 si, so, osā, sā가 된다.

මනාදීහි ස්මමාදිනං සිසොමසාසා හොන්ති වා යථාක්කමං-මනො, මනං-මනසා, මනෙන-මනසො, මනස්ස-මනසා, මනා, මනම්හා, මනස්මා-මනසි, මනෙ, මනම්හි, මනස්මිං.

mana 등 뒤에서 smā(탈격) 등은 순서대로 -si, -so, -mā, -sā 등이 되기도 한다. 예: mano, manaṃ(주격/대격); manasā, manena(구격); manaso, manassa(속격); manasā, manā, manamhā, manasmā(탈격); manasi, mane, manamhi, manasmiṃ(처격).

තම තප තෙජ උර සිරප්පභුතයො මනාදයො.

tama, tapa, teja, ura, sira 등이 mana 등(manādi)에 속하는 명사들이다.

ගච්ඡන්තසි-සිස්ස වෙ’ති ච වත්තතෙ-පරතො භිය්‍යො නානු වත්තයිස්සාම වුත්තියායෙවානුවුත්තස්සගම්‍යමානත්තා.

'gacchantasi', 'sissa ve' 등의 규칙이 적용된다. 이후에는 설명문(vutti)에서 이미 이해되는 규칙들은 다시 언급하지 않겠다.

න්තස්සං.

nt 접미사가 aṃ이 됨에 대하여.

සිම්හි න්තප්පච්චයස්ස අං හොති වා-‘‘ගසීන’’න්ති සිලොපෙ-ගච්ඡං-අඤ්ඤත්‍ර-ගච්ඡන්තො.

주격 접미사 si가 올 때 nt 접미사는 때때로 aṃ이 된다. 'gasīna' 등의 규칙에 의해 si가 생략되면 gacchaṃ이 되고, 그렇지 않으면 gacchanto가 된다.

න්තන්තුනං න්තො යොම්හි පඨමෙ.

ntu로 끝나는 어간들은 주격의 yo가 올 때 nto가 된다.

පඨමෙ යොම්හි න්තන්තුනං සවිභත්තීනං න්තො ඉච්චාදෙසො වා හොති-බහුලාධිකාරා පුමෙයෙව-ගච්ඡන්තො, ගච්ඡන්තා.

주격의 yo가 뒤따를 때, ntu로 끝나는 어간들은 격변화 어미와 함께 nto로 선택적으로 대치된다. 'bahula(다양하게)' 규칙에 따라 남성형에서만 적용된다. 예: gacchanto, gacchantā.

ටටාඅං ගෙ.

호격(ge)에서 ṭa, ṭā, aṃ이 된다.

ගෙ පරෙ න්තන්තුනං සවිභත්තීනං ටටාඅං ඉච්චාදෙසා හොන්ති බහුලං-(භො)ගච්ඡ, ගච්ඡා, ගච්ඡං, ගච්ඡන්තො, ගච්ඡන්තා.

호격(ge)이 뒤따를 때, ntu로 끝나는 어간들은 격변화 어미와 함께 ṭa, ṭā, aṃ으로 다양하게 대치된다. 예: (bho) gaccha, gacchā, gacchaṃ, gacchanto, gacchantā.

න්තස්ස ච ට වංසෙ.

대격(aṃ)에서 nt의 ṭa가 된다.

අංසෙසු න්තප්පච්චයස්ස ට හොති වා න්තුස්ස ච-වවත්ථිතවිභාසායායං-ගච්ඡං, ගච්ඡන්තං.

대격(aṃ) 등의 격변화 어미가 올 때, nt 접미사의 nt는 선택적으로 ṭa가 된다. 이것은 확정적 선택(vavatthitavibhāsā)에 의한 것이다. 예: gacchaṃ, gacchantaṃ.

තොතාතිතා සස්මාස්මිංනාසු.

sa, smā, smiṃ, nā 격변화 어미에서 각각 to, tā, ti, tā가 된다.

සාදිසු න්තන්තුනං සවිභත්තීනං තොතාතිතා හොන්ති වා යථාක්කමං-ගච්ඡතා, ගච්චන්තෙන-ගච්ඡතො, ගච්ඡස්ස, ගච්ඡන්තස්ස.

sa 등의 격변화 어미가 뒤따를 때, ntu로 끝나는 어간들은 격변화 어미와 함께 순서대로 to, tā, ti, tā로 선택적으로 바뀐다. 예: gacchatā, gacchantena, gacchato, gacchassa, gacchantassa.

නං නම්හි.

속격 복수(naṃ)에서 taṃ이 된다.

නම්හි න්තන්තුනං සවිභත්තීනං තං වා හොති-ගච්චතං. ගච්ඡන්තානං-ගච්ඡතා, ගච්ඡන්තා, ගච්ඡන්තම්හා,ගච්ඡන්තස්මා-ගච්ඡති,ගච්ඡන්තෙ, ගච්ඡන්තම්හි, ගච්චන්තස්මිං-එවං තපන්ත ජපන්තාදයො-භවන්තසි.

속격 복수(naṃ)가 올 때, ntu로 끝나는 어간들은 격변화 어미와 함께 선택적으로 taṃ이 된다. 예: gacchataṃ, gacchantānaṃ. 그 외에 gacchatā, gacchantā, gacchantamhā, gacchantasmā, gacchati, gacchante, gacchantamhi, gaccantasmiṃ 등이 있다. tapanta, japanta 등도 이와 같다. bhavant 어간에 주격 단수(si)가 붙을 때...

භුතො.

bhū 어근 뒤에서

භුධාතුතො න්තස්ස අං හොති සිම්හි නිච්චම්පුනබ්බිධානා-භවං.

bhū 어근으로부터 파생된 어간의 nt는 주격 단수(si)가 올 때 항상 aṃ이 된다. 이는 다시 규정되었기 때문이다. 예: bhavaṃ.

භවතො වා භොන්තො ගයොනාසෙ.

bhavanta 어간은 호격 단수(ga), 복수(yo), 도구격 단수(nā), 속격 단수(sa)에서 선택적으로 bhonto가 된다.

භවන්තසද්දස්ස භොන්තාදෙසො වා හොති ගයොනාසෙ-භොන්තො, භොන්තා, භවන්තො, භවන්තා-එවමාලපනෙපි-ගෙ පන-(භො) භොන්ත, භොන්තා, භව, භවා, භවං-භවං, භවන්තං, භොන්තෙ, භවන්තෙ-භොතා, භොන්තෙන, භවතා, භවන්තෙන-භොතො, භොන්තස්ස, භවතො, භවස්ස, භවන්තස්ස.

bhavanta 단어는 ga, yo, nā, sa 격변화 어미가 올 때 선택적으로 bhonto로 대치된다. 예: bhonto, bhontā, bhavanto, bhavantā. 호격에서도 이와 같다. 호격 단수(ge)가 올 때: (bho) bhonta, bhontā, bhava, bhavā, bhavaṃ. 대격: bhavaṃ, bhavantaṃ, bhante, bhavante. 도구격: bhotā, bhontena, bhavatā, bhavantena. 속격: bhoto, bhontassa, bhavato, bhavassa, bhavantassa.

සතොසබ්භෙ.

sant 단어는 bhi 격변화 어미에서 sab가 된다.

සන්තසද්දස්ස සබ්භවති භකාරෙ-සබ්භි.

sant 단어는 bhakāra(bhi 등)가 올 때 sab가 된다. 예: sabbhi.

මහන්තාරහන්තානං වා ටා

mahanta와 arahanta의 nt는 선택적으로 ṭā가 된다.

සිම්හි මහන්තාරහන්තානං නතස්ස ටා වා හොති-මහා, මහං, මහන්තො-අරහා, අරහං, අරහන්තො-භවන්තාදීනං සෙසං ගච්ඡන්තසමං-අස්මසි.

주격 단수(si)가 올 때 mahanta와 arahanta의 nt는 선택적으로 ṭā가 된다. 예: mahā, mahaṃ, mahanto, arahā, arahaṃ, arahanto. bhavanta 등 나머지 격변화는 gacchanta와 같다. asma 어간에 주격 단수(si)가 붙을 때...

රාජාදියුවාදිත්වා.

rājā 등과 yuvā 등으로 끝나는 어간으로부터

රාජාදිහි යුවාදීහි ච පරස්ස සිස්ස ආ හොති-අස්මා.

rājā 등과 yuvā 등으로 끝나는 단어 뒤의 si 격변화 어미는 ā가 된다. 예: asmā.

යොනමානො.

복수(yo) 격변화 어미에서 āno가 된다.

රාජාදීහි යුවාදීහි ච යොනමානො වා හොති-අස්මානො, අස්මා-(භො)අස්ම, අස්මා, අස්මානො, අස්මා.

rājā 등과 yuvā 등으로 끝나는 단어 뒤에서 yo 격변화 어미는 선택적으로 āno가 된다. 예: asmā노, asmā. 호격에서는: (bho) asma, asmā, asmāno, asmā.

වාම්හා නඞ.

속격 복수(naṃ) 등에서 anaṃ이 된다.

රාජාදිනං යුවාදනං චානඞ්හොති වාම්හි-අස්මානං, අස්මිං, අස්මානො, අස්මෙ.

rājā 등과 yuvā 등으로 끝나는 단어에서 naṃ 격변화 어미 등이 올 때 선택적으로 anaṃ이 된다. 예: asmānaṃ, asmiṃ, asmāno, asme.

නාස්සෙනො

도구격 단수(nā)는 eno가 된다.

කම්මාදිතො නාවචනස්ස එනො වා හොති-අස්මෙන, අස්මනා.

kamma 등으로부터 nā 격변화 어미는 선택적으로 eno가 된다. 예: asmena, asmanā.

කම්මාදිතො.

kamma 등(의 어간)으로부터

කම්මාදිතො ස්මිනො නි හොති වා-අස්මනි, අස්මෙ, අස්මම්හි, අස්මස්මිං-සෙසං බුද්ධසද්දසමං-මුද්ධ ගාණ්ඩීවධත්ව අනිම ලඝිමාදයො අස්මාසමා-එවං රාජා කාලද්ධානවාචී අද්ධාච පඨමාදුතියාසු අත්තාතු මානො තතියාසත්තම්‍යෙකවචනෙසුච.

kamma 등의 어간에서 처격 단수(smiṃ)는 선택적으로 ni가 된다. 예: asmani, asme, asmamhi, asmasmiṃ. 나머지는 buddha 단어와 같다. muddha, gāṇḍīvadhatva, anima, laghima 등은 asma와 같다. 이와 같이 rājā와 시간을 나타내는 addhā는 주격과 대격에서, attā는 또한 māno와 같이 도구격에서 처격의 단수에서 그러하다.

රාජස්සි නාම්හි.

rāja 어간의 도구격 단수(nā)에서 i가 된다.

රාජස්සි වා හොති නාම්හි-රාජිනා-අඤ්ඤත්‍ර-

rāja 어간에 nā 격변화 어미가 올 때 선택적으로 i가 어간 끝에 붙는다. 예: rājinā. 다른 경우에는...

නාස්මාසුරඤ්ඤා.

nā와 smā 격에서 [rāja 어간은] raññā가 된다.

නාස්මාසු රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤා හොති-රඤ්ඤා.

격변화와 결합된 rāja 어간은 nā와 smā 격에서 raññā가 된다. 예: raññā.

සුනං හිසූ.

su, naṃ, hi 격에서 [모음이 변화한다].

රාජස්ස ඌ හොති වා සුනංහිසු-රාජූභි, රාජෙහි, රාජූභි, රාජෙභි.

su, naṃ, hi 격에서 rāja의 [끝 모음은] 선택적으로 ū가 된다. 예: rājūbhi, rājehi, rājūbhi, rājebhi.

රඤ්ඤො රඤ්ඤස්ස රාජිනො සෙ.

se 격에서 rañño, raññassa, rājino가 된다.

සෙ රාජස්ස සවිභත්තිස්ස එතෙ ආදෙසා හොන්ති-රඤ්ඤො රඤ්ඤස්ස, රාජිනො, රාජූනං.

se 격에서 격변화와 결합된 rāja 어간에 대해 이와 같은 대치어들이 생긴다. 예: rañño, raññassa, rājino, rājūnaṃ.

රාජස්ස රඤ්ඤං.

rāja 어간이 raññaṃ이 된다.

නම්හි රාජසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤං හොති වා-රඤ්ඤං, රාජානං-රඤ්ඤා.

naṃ 격에서 격변화와 결합된 rāja 단어는 선택적으로 raññaṃ이 된다. 예: raññaṃ, rājānaṃ, raññā.

ස්මිම්හි රඤ්ඤෙරාජිනි.

smiṃ 격에서 raññe와 rājini가 된다.

ස්මිම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤෙරාජිනී හොන්ති-රඤ්ඤෙ, රාජිනි, රාජුසු, රාජෙසු ‘‘සමාසෙ වා’’ති රාජස්ස නාසස්මාස්මිංසු යං වුත්තං තං වා හොති-යථා-කාසිරඤ්ඤා, කාසිරාජෙන = කාසිරඤ්ඤො, කාසිරඤ්ඤස්ස, කාසිරාජිනො, කාසිරාජස්ස-කාසිරඤ්ඤා, කාසිරාජා, කාසිරාජම්හා, කාසිරාජස්මා-කාසිරඤ්ඤෙ, කාසිරාජිනි, කාසිරාජෙ, කාසිරාජම්හි, කාසිරාජස්මිං-අද්ධතො නාම්හි.

smiṃ 격에서 격변화와 결합된 rāja 어간은 raññe와 rājini가 된다. 예: raññe, rājini, rājusu, rājesu. '복합어에서도 또한'이라는 규칙에 의해 rāja의 nā, smā, smiṃ, su 격에 대해 설해진 것이 선택적으로 일어난다. 예: kāsiraññā, kāsirājena, kāsirañño, kāsiraññassa, kāsirājino, kāsirājassa, kāsiraññā, kāsirājā, kāsirājamhā, kāsirājasmā, kāsiraññe, kāsirājini, kāsirāje, kāsirājamhi, kāsirājasmiṃ. addhan 단어의 경우 naṃ 격에서 [다음과 같다].

පුමකම්මථාමද්ධානං වා සස්මාසුච පුමාදිනමුහොති වා සසමාසුනාම්හි චෙති උත්තෙ-අද්ධුනා-අඤ්ඤත්‍ර කම්මාදිත්තා වා එනෙ-අද්ධෙන-අද්ධනා-සෙ උකාරෙ ච.

pumā, kamma, thāma, addhāna 단어들의 sa, smā, su 격에서, 그리고 pumā 등의 단어들에서 [끝 모음이] 선택적으로 u가 되며, sa, smā, su, naṃ 격에서도 그러하다는 설함에 따라, 예: addhunā. kamma 등 이외의 경우에는 선택적으로 ena가 되어 addhena, addhanā가 된다. se 격에서 u가 되기도 한다.

ඉයුවණ්ණාජ්ඣලා නාමස්සනෙක.

i, u 계열(i, ī, u, ū)을 각각 jha와 la라고 한다.

නාමස්සන්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණුවණ්ණාඣලසඤ්ඤා හොන්ති යථාක්කමං.

명사 끝에 있는 i 계열과 u 계열은 순서대로 jha와 la라는 명칭을 갖는다.

ඣලා සස්ස නො.

jha와 la 뒤의 sa 격은 no가 된다.

ඣලතො සස්ස නො වා හොති-අද්ධුනො, අද්ධුස්ස, අද්ධස්ස.

jha와 la [어간] 뒤에서 sa 격은 선택적으로 no가 된다. 예: addhuno, addhussa, addhassa.

නා ස්මාස්ස

nā 격이 smā 격 대신에 온다.

ඣලතො ස්මාස්ස නා හොති වා-අද්ධුනා, අද්ධුම්හා, අද්දුස්මා, අද්ධා, අද්ධම්හා, අද්ධස්මා-අද්ධනි, අද්ධෙ, අද්ධම්හි, අද්ධස්මිං-අත්තසද්දනොහම්හි

jha와 la 뒤에서 smā 격은 선택적으로 nā가 된다. 예: addhunā, addhumhā, addhusmā, addhā, addhamhā, addhasmā. [smiṃ 격의 예:] addhani, addhe, addhamhi, addhasmiṃ. hi 격에서 atta 단어는 no가 된다.

සුහීසු නක.

su와 hi 격에서 naka가 된다.

අත්තආතුමානං සුහීසු වා නක හොති-කකාරො අන්තාවයවත්ථො. අත්තනෙහි, අත්තනෙභි, අත්තෙහි, අත්තෙහි.

atta와 ātuma 단어의 su와 hi 격에서 선택적으로 naka가 된다. k 자는 어미 부분에 속함을 의미한다. 예: attanehi, attanebhi, attehi, attehi.

නොතතාතුමා.

atta와 ātuma 뒤에서 no가 된다.

අත්තආතුමෙහි සස්ස නො හොති වා-අත්තනො, අත්තස්ස.

atta와 ātuma 단어들 뒤에서 sa 격은 선택적으로 no가 된다. 예: attano, attassa.

ස්මාස්ස නා බ්‍ර මා ච.

smā 격은 nā가 되며, brahma와 atta 등에서도 그러하다.

බ්‍රහ්මා අත්තආතුමෙහි ච පරස්ස ස්මාස්ස නා හොති-අත්තනා-අත්තනෙසු, අත්තෙසු-ආතුමා අත්තාව-බ්‍රහ්ම ගෙ.

brahmā, atta, ātuma 뒤에 오는 smā 격은 nā가 된다. 예: attanā. [su 격에서] attanesu, attesu. ātuma는 atta와 같다. brahma의 호격(ge)에서.

ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ

gha 명칭을 가진 단어와 brahma 등의 뒤에서.

ඝසඤ්ඤතො බ්‍රහ්ම කත්තු ඉසි සඛාදීහි ච ගස්සෙ වා හොති-බ්‍රහ්මෙ, බ්‍රහ්ම, බ්‍රහ්මා.

gha 명칭이 붙은 어간과 brahma, kattu, isi, sakha 등 뒤의 ga(호격)는 선택적으로 e가 된다. 예: brahme, brahma, brahmā.

නාම්හී.

nā 격에서.

බ්‍රහ්මස්සු හොති නාම්හි-බ්‍රහ්මුනා.

brahma 단어의 [끝 모음은] nā 격에서 u가 된다. 예: brahmunā.

බ්‍රහ්මසසු වා.

sa와 su 격에서 brahma는 선택적으로 [u가 된다].

බ්‍රහ්මස්සු වා හොති සනංසු-බ්‍රහ්මුනො, බ්‍රහමුස්ස, බ්‍රහ්මස්ස, බ්‍රහ්මූනං,බ්‍රහ්මානං-බ්‍රහමුනා-‘‘අම්බාදිහී’’ති ස්මිනො නිහොති වා-බ්‍රහ්මනි. බ්‍රහ්මෙ, බ්‍රහ්මම්හි, බ්‍රහ්මස්මිං-සෙසං අස්මසමං.

sa, naṃ, su 격에서 brahma의 [끝 모음은] 선택적으로 u가 된다. 예: brahmuno, brahmussa, brahmassa, brahmūnaṃ, brahmānaṃ. [도구격] brahmunā. 'ambādi' 등의 규칙에 의해 smiṃ 격이 ni가 되기도 한다. 예: brahmani, brahme, brahmamhi, brahmasmiṃ. 나머지는 asma(amha)와 같다.

සඛා-රාජාදිත්තා සිස්ස ආ.

sakha 단어는 rāja 등에서처럼 si 격(주격 단수)에서 ā가 된다. [예: sakhā]

ආයොනො ච සඛා.

sakhi(친구) 뒤에서 yo 격어미는 ā가 된다.

සඛතො යොනමායො නො හොන්ති වා ආනො ච-සඛායො, සඛානො.

sakhi 뒤에서 yo 격어미는 ā, yo, no 또는 āno가 선택적으로 된다: sakhāyo, sakhāno.

නොනාසෙස්මි.

no, nā, se 격어미 앞에서.

සඛස්ස ඉ හොති නොනාසෙසු-සඛිනො-අඤ්ඤත්‍ර-

no, nā, se 격어미 앞에서 sakhi의 끝모음은 i가 된다: sakhino. (그 밖의 경우는 제외된다.)

යොස්වංහිසු චාරඞ.

yo, su, aṃ, hi 격어미들에서도 āraṅa(가 삽입된다).

සඛස්ස වා ආරඞ හොති යොස්වංහිසු ස්මානංසු ච.

sakhi 뒤의 yo, su, aṃ, hi와 smā, naṃ, su 격어미들에서 āraṅa가 선택적으로 나타난다.

ආරඞ්ස්මා

āraṅa(대체형) 뒤에서.

ආරඞාදෙසතො පරෙසං යොනං ටො හොති-සඛාරො-ආරද්ධාදො.

āraṅa 대체형 뒤에 오는 yo 격어미들은 ṭo가 된다: sakhāro, āraddhā 등.

සභාවෙ-සඛා-එවමාලපනෙ-ගෙතු-සඛො, සඛ, සඛා-අම්හි-සඛානං, සඛාරං, සඛං, සඛායො, සඛා නො, සඛිනො.

본래의 형태는 sakhā이다. 호격에서는 sakho, sakha, sakhā가 된다. 목적격(amhi) 등에서는 sakhānaṃ, sakhāraṃ, sakhaṃ, sakhāyo, sakhā no, sakhino가 된다.

ටොටෙ වා.

선택적으로 ṭo나 ṭe가 된다.

ආරඞාදෙසම්හා යොනං ටොටෙ වා හොන්ති යථාක්කමන්ති ටෙ-පක්ඛෙ-‘‘ආරඞිස්මා’’ තිටො-සඛාරෙ, සඛාරො, සඛෙ-සඛීනා, සඛාරෙහි, සඛෙහි, සඛාරෙහි, සඛෙහි-සඛිනො, සඛිස්ස, සඛාරානං.

āraṅa 대체형 뒤에서 yo 격어미는 순서대로 ṭo 혹은 ṭe가 된다. ṭe의 경우, ‘āraṅismā’ 규칙에 따라 ṭo가 ṭe가 되어 sakhāre, sakhāro, sakhe가 된다. (그 뒤의 격들은) sakhīnā, sakhārehi, sakhehi, sakhārehi, sakhehi, sakhino, sakhissa, sakhārānaṃ이다.

සමානංසු වා.

smā, naṃ, su 격어미들에서 선택적으로 (일어난다).

සඛස්ස වා ඉ හොති ස්මානංසු-සඛීනං, සඛානං.

smā, naṃ, su 격어미 앞에서 sakhi의 i가 선택적으로 된다: sakhīnaṃ, sakhānaṃ.

ටා නාස්මානං.

nā와 smā 격어미 대신에 ṭā가 온다.

ආරඞාදෙසම්හා නාස්මානං ටා හොති-සඛාරා-බහුලාධිකාරා සඛාරස්මා-සඛීනා, සඛීම්හා,සඛිස්මා, සඛා, සඛම්හා, සඛස්මා.

āraṅa 대체형 뒤에서 nā와 smā 격어미는 ṭā가 된다: sakhārā. ‘bahula(다양함)’ 규정에 의해 sakhārasmā, sakhīnā, sakhīmhā, sakhismā, sakhā, sakhamhā, sakhasmā 등이 된다.

ටෙ ස්මිනො.

smi 격어미는 ṭe가 된다.

සඛතො ස්මිනො ටෙ හොති නිච්චං-සඛෙ, සඛාරෙසු, සඛෙසු-‘‘ධම්මොවාඤ්ඤත්ථෙ’ති රාජාදීයු පාඨා දළ්හධම්මාදයො වා අස්මසමා.

sakhi 뒤의 smi 격어미는 항상 ṭe가 된다: sakhe, sakhāresu, sakhesu. ‘dhammovāññatthe’ 등의 rāja(왕) 등 단어들에 대한 규정에 따라 daḷhadhamma(견고한 법) 등은 asma(나)와 유사하게 변화한다.

යොනං නොනෙ වා.

yo 격어미는 선택적으로 no나 ne가 된다.

යුවාදිහි යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං.

yuva(청년) 등의 단어 뒤에서 yo 격어미는 순서대로 no 혹은 ne가 된다.

නොනානෙස්මා.

no, nā, ne, smā 격어미들 앞에서.

එසු යුවාදිනමා හොති-යුවානො, යුවා-යුවානං, යුවං, යුවානෙ, යුවෙ-යුවානා.

이 격어미들 앞에서 yuva 등의 끝모음은 ā가 된다: yuvāno, yuvā, yuvānaṃ, yuvaṃ, yuvāne, yuve, yuvānā.

යුවාදිනං සුහිස්වානඞි.

yuva 등의 단어 뒤의 su와 hi 격어미에서 ānaṅi가 삽입된다.

සුහිසු යුවාදිනමානඞිහොති-යුවානෙහි, යුවානෙභි.

su와 hi 격어미 앞에서 yuva 등에 ānaṅi가 오면 yuvānehi, yuvānebhi가 된다.

යුවා සස්සිනො.

yuva 뒤의 sa 격어미는 ino가 된다.

යුවා සස්ස වා ඉනො හොති-යුවනො, යුවස්ස.

yuva 뒤의 sa 격어미는 선택적으로 ino가 된다: yuvano, yuvassa.

සමාසමින්නං නානෙ.

smā와 smi 격어미 자리에 nā와 ne가 온다.

යුවාදිහි ස්මාස්මින්නං නානෙ හොන්ති යථාක්කමං-යුවානං-යුවානෙ,යුවානෙසු-රූපසිද්ධියං පනස්ස අඤ්ඤථා රූපනයො දස්සිතො නෙසො ගහෙතබ්බො-අමූලත්තා-නහි තත්ථාගමාදිමූලමත්ථි-එවමිදී සමඤ්ඤම්පි-මඝවපුමවත්තහසද්දා යුවසද්දසමා-අයන්තු විසෙසො.

yuva 등에서 smā와 smi 격어미는 순서대로 nā와 ne가 된다: yuvānaṃ, yuvāne, yuvānesu. Rūpasiddhi에서는 다른 형태 변화 방식이 제시되나 근거가 부족하므로 받아들여서는 안 된다. 거기에는 āgama(삽입) 등의 근거가 없기 때문이다. 이와 같이 일반적인 경우에도 maghava, puma, vattaha 등의 단어들은 yuva 단어와 유사하지만, 다음과 같은 차이가 있다.

ගස්සං.

ga(호격) 격어미가 aṃ이 된다.

පුමසද්දතො ගස්ස අං වා හොති-පුමං, පුම, පුමා.

puma(남자) 단어 뒤의 ga 격어미는 선택적으로 aṃ이 된다: pumaṃ, puma, pumā.

නාම්හි.

nā 격어미에서.

නාම්හි පුමස්ස වා ආ හොති-පුමානා-අඤ්ඤත්‍ර-වා උත්තෙ = පුමුනා, පුමෙන-පුමුනො, පුමුස්ස, පුමස්ස-පුමුනා, පුමානා-‘‘පුමා’’ති ස්මිනො නෙ වා හොති-පුමානෙ, පුමෙ, පුමම්හි, පුමස්මිං.

nā 격에서 puma의 끝모음은 선택적으로 ā가 된다(pumānā). 그렇지 않은 경우에는 u가 되어 pumunā 또는 pumena가 된다. sa 격에서는 pumuno, pumussa, pumassa가 된다. smā 격에서는 pumunā, pumānā가 된다. smi 격에서는 ne가 선택적으로 나타나서 pumāne, pume, pumamhi, pumasmiṃ이 된다.

සුම්හා ච.

su 격에서도 그러하다.

පුමස්ස සුම්හි යං වුත්තං තං ආ ච වා හොතීති ආනඞි ආ ච හොති-පුමානෙසු පුමාසු පුමෙසු.

puma의 su 격에서 설해진 것은 ā가 선택적으로 된다는 것인데, ānaṅ과 ā가 적용되어 pumānesu, pumāsu, pumesu가 된다.

වත්තහා සනන්නං නොනානං.

vattahā 뒤의 sa와 naṃ 격은 각각 no와 na가 된다.

වත්තහා සනන්නං නොනානං හොන්ති යථාක්කමං-වත්තහානො වත්තහානානං.

vattahā 뒤의 sa와 naṃ 격은 순서대로 no와 na가 되어 vattahāno, vattahānānaṃ이 된다.

අකාරන්තං.

a로 끝나는 것.

සාසි

sā(개).

එකවචනයොස්වඝොනං.

단수 격과 yo 격에서 gha와 a가 아닌 것들에 대하여.

එකවචනෙ යොසු ච ඝඔකාරන්තවජ්ජිතානං නාමානං රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙ’ති රස්සෙ සම්පත්තෙ-‘‘සිස්මින්නානපුංසකස්සා‘‘ති අනපුංසකස්ස සිම්හි තුන හොති-සා-යුවාදිත්තා සිස්ස ආ-සානො, නොත්තාභාවපක්ඛෙ-‘‘යොනමානො‘‘ති වාධිකාරස්ස වවත්ථිත විභා සත්තානිච්චමානො-සානො-තථා නොත්තාභාව පක්ඛෙ.

단수 격과 yo 격에서 gha와 a로 끝나는 것을 제외한 명사들은 삼성(三性)에서 단모음화된다. 단모음화가 적용될 때, 'si 격에서 비중성 명사에게 tu가 생기지 않는다'는 규칙에 따라 sā가 된다. yuva 등의 규칙에 따라 si가 ā가 되어 sāno가 되고, no가 되지 않는 경우에는 'yo가 āno가 된다'는 권한에 따라 확정된 격분할로서 항상 āno가 되어 sāno가 된다. no가 되지 않는 경우에도 마찬가지이다.

සාස්සංසෙ චානඞි.

sā 단어는 aṃ 격과 ge 격에서 ānaṅ이 된다.

සාසද්දස්ස ආනඞි හොති අංසෙ ගෙ ච-(භො)සාන, සානා, සානො, සානං, සානෙ, සානො-සෙසං යුවසද්දසමං-සෙතු-සානස්ස-සුවායුවාව-‘‘එකවචනයොස්වඝොනං’’තිර- ස්සත්තංව විසෙසො-ගෙතු.

sā라는 단어는 aṃ 격과 ge 격에서 ānaṅ이 된다. (bho) sāna, sānā, sāno, sānaṃ, sāne, sāno. 나머지는 yuva 단어와 같다. sa 격에서는 sānassa가 된다. su 격에서는 'ekavacanayosvaghonaṃ'에 의해 단모음화되는 점이 특징이다. ge 격에서도 마찬가지이다.

ගෙ වා.

ge 격에서 선택적으로.

අඝොනං ගෙ වා රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙ-(හො)සුව, සුවා.

a와 gha가 아닌 것들은 삼성에서 ge 격일 때 선택적으로 단모음화된다. (ho) suva, suvā.

ආකාරන්තං.

ā로 끝나는 것.

මුනි.

muni(성자).

යොසුජ්ඣිස්ස පුමෙ.

남성에서 jha(i/ī)의 yo 격에서.

ඣසඤ්ඤස්ස ඉස්ස යොසු වා ට හොති පුල්ලිඞ්ගෙ-මුනයො-අතො’ති සාමඤ්ඤනිද්දෙසා අතො යොනං ටාටෙ සම්පත්තාපි අවිධාන සාමත්ථියා න හොන්ති-අඤ්ඤත්‍ර-

남성에서 jha로 명명된 i는 yo 격에서 선택적으로 ṭa(aya)가 된다 - munayo. 'ato'라는 일반적인 지시로 인해 'ato yonaṃ' 규칙에 따른 ṭā와 ṭe가 적용될 법하지만, 별도의 규정이 없으므로 적용되지 않는다. 다른 경우에는 -

ලොපො.

생략.

ඣලතො යොනං ලොපො හොතී’ති යො ලොපෙ.

jha와 la 뒤의 yo는 생략된다는 규칙에 의해 yo가 생략되면.

යොලොපනිසු දීඝො.

yo가 생략될 때와 ni, su 격에서 장모음화된다.

යොනං ලොපො නිසු ච දීඝො හොති-මුනී-(භො)මුනී, මුනයො, මුනී-මුනිං මුනයො මුනී = මුනිනා මුනීහි මුනීභි-යොලොප නීසු වී මන්තුවන්තුනමිච්චාදි ඤාපකා ඉකාරා කාරානං ‘‘සුනංහිසූති’’දීඝ ස්සානිච්චත්තා මුනිහච්චාදීපි හොති-මුනිනො, මුනිස්ස මුනීනං, මුනිනා මුනිම්හාමුනිස්මා, මුනිම්හි මුනිස්මිං මුනීසු-එවං කවිකපිගිරි ආදයො-අග්ගිඉසීනං අයං වසෙසො.

yo의 생략과 ni, su 격에서 장모음이 된다 - munī. 호격: (bho) munī, munayo, munī. 대격: muniṃ, munayo, munī. 도구격: muninā, munīhi, munībhi. yo 생략과 ni 격 등에서 vī, mantu, vantu 등의 사례가 보여주듯 i와 u의 장모음화는 'sunaṃhisu' 규칙에 의해 불완전하므로, munihacci 등과 같이 단모음인 경우도 있다. 속격: munino, munissa. 복수 속격: munīnaṃ. 도구격: muninā. 탈격: munimhā, munismā. 처소격: munimhi, munismiṃ. 복수 처소격: munīsu. kavi, kapi, giri 등도 이와 같다. aggi와 isi의 경우에는 다음과 같은 차이가 있다.

සස්සාග්ගි තො නි.

aggi 뒤의 sa 격은 ni가 된다.

අග්ගිස්මා සිස්ස නි හොති වා-අග්ගිනි. අග්ගි, අග්ගයො, අග්ගී.

aggi로부터 sa 격은 선택적으로 ni가 된다 - aggini. 복수 주격 등은 aggi, aggayo, aggī가 된다.

ටෙ සිස්සිසිස්මා.

isi 뒤의 sa 격은 ṭe(e)가 된다.

ඉසිස්මා සිස්ස ටෙ වා හොති-ඉසෙ, ඉසි-බ්‍රහ්මාදිත්තා ගස්සෙ වා-(භො)ඉසෙ ඉසි ඉසී.

isi로부터 sa 격은 선택적으로 ṭe(e)가 된다 - ise, isi. brahma 등의 경우처럼 ge 격에서도 선택적으로 된다 - (bho) ise, isi, isī.

දුතියස්ස යොස්ස.

대격(제2격)의 yo 격에 대하여.

ඉසස්මා පරස්ස දුතියා යොස්ස ටෙ වා හොති-ඉසෙ, ඉසයො, ඉසි, සෙසංමුනිසද්දසමං-ආදිසද්දනො ස්මිම්හි-රත්‍යාදිහි ටො ස්මිනො.

isi 뒤의 대격 yo는 선택적으로 ṭe(e)가 된다 - ise, isayo, isi. 나머지는 muni 단어와 같다. ādi 단어의 smi 격에 대해서는 - ratti 등에서 smi 격은 ṭo(o)가 된다.

රත්‍යාදීහි ස්මිනො ටො හොති වා-ආදො, ආදිම්හි, ආදිස්මිං. සමාසෙ ඉකාරන්තතො යොස්මිංසු විසෙසො.

ratti 등에서 smi 격은 선택적으로 ṭo(o)가 된다 - ādo, ādimhi, ādismiṃ. 복합어에서 i로 끝나는 것의 yo와 smi 격에서의 차이점이 있다.

ඉතොඤ්ඤත්ථෙ පුමෙ.

다른 의미를 나타내는 남성 명사의 i로부터.

අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්තමානා ඉකාරන්තතො නාමස්මා යොනං නො නෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ-අරියවුත්තිනො, අරියවුත්තයො, අරියවුත්ති-එවමාලපනෙ-අරියවුත්තිනෙ, අරියවුත්තයො අරියවුත්තී.

다른 단어의 의미를 나타내는 i로 끝나는 남성 명사 뒤의 yo 격은 순서대로 no와 ne가 선택적으로 된다 - ariyavuttino, ariyavuttayo, ariyavutti. 호격에서도 이와 같다 - ariyavuttine, ariyavuttayo, ariyavuttī.

නෙ ස්මිනො ක්වචි.

가끔 smi 격이 ne가 된다.

අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්තමානා ඉකාරන්තතො නාමස්මා ස්මිනො නෙ හොති වා ක්වචි-අරියවුත්තිනෙ, අරියවුත්තිම්හි, අරියවුත්තිස්මිං, ‘‘ක්වචී‘‘ති වුත්තත්තා යථාදස්සනං න සබ්බත්ත නෙ ආදෙසො.

다른 단어의 의미가 나타날 때, 이(i)로 끝나는 명사 뒤의 smi 격은 가끔 ne가 된다. [예:] ariyavuttine, ariyavuttimhi, ariyavuttismiṃ. ‘가끔(kvaci)’이라고 말했으므로 모든 경우에 ne로 바뀌는 것은 아니며, 실제 쓰임에 따라야 한다.

ඉකාරන්තං.

이(i)로 끝나는 것.

දද්ධී, සිලොපො, අනපුංසකත්තා න රස්සො.

Daddhī(낙조를 가진 자), si 격이 생략됨, 중성이 아니므로 단모음화되지 않는다.

යොනං නොනෙ පුමෙ.

남성에서 yo 격은 no와 ne가 된다.

ඣසඤ්ඤිතො යොනං නොනෙවාහොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ. දද්ධිනො.

jha로 명명된 것(i, ī) 뒤의 yo 격은 남성에서 순서대로 no와 ne가 된다. [예:] Daddhino.

ජන්තුහෙත්වීඝපෙහි වා.

jantu, hetu와 ī, ghapa 뒤에서는 가끔 [yo 격이 생략된다].

ජන්තුහෙතුහි ඊකාරන්තෙහි ඝපසඤ්ඤෙහි ච පරෙසං යොනං වා ලොපො හොති-දද්ධී, දද්ධියො-එවමාලපනෙ-ගෙතු-දද්ධි, දද්ධී.

jantu, hetu와 ī로 끝나는 것들, 그리고 gha, pa로 명명된 것들 뒤에서 yo 격은 가끔 생략된다. [예:] daddhī, daddhiyo. 호격에서도 이와 같다: getu, daddhi, daddhī.

න ඣීකො.

jha 뒤의 aṃ은 naṃ이 된다.

ඣසඤ්ඤිතො අංවචනස්ස නං වා හොති-දණ්ඩිනං, දණ්ඩිං, දණ්ඩිනෙ.

jha로 명명된 것 뒤의 aṃ 격은 가끔 naṃ이 된다. [예:] daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ, daṇḍine.

නො.

no 격.

ඣිතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙහි දුතියා යොස්ස නො දණ්ඩිනො, දණ්ඩි, දණ්ඩිනා, දණ්ඩීහි, දණ්ඩීභි-දණ්ඩිනො, දණ්ඩිස්ස, දණ්ඩිනං-දණ්ඩිනා, දණ්ඩිම්හා, දණ්ඩිස්මා.

jha로 명명된 남성 명사 뒤의 yo 격은 가끔 no가 된다. 대격 yo의 경우: daṇḍino, daṇḍi. [도구격:] daṇḍinā, daṇḍīhi, daṇḍībhi. [속격/위격:] daṇḍino, daṇḍissa, daṇḍinaṃ. [탈격:] daṇḍinā, daṇḍimhā, daṇḍismā.

ස්මිනො නි.

smi 격은 ni가 된다.

ඣිතො ස්මිංවචනස්ස නි හොති වා-දණ්ඩිනි. දණ්ඩිම්හි, දණ්ඩිස්මිං, දණ්ඩීසුඑවං සඞ්ඝි ගණි ගාමණිප්පභුතයො.

jha로 명명된 것 뒤의 smi 격은 가끔 ni가 된다. [예:] daṇḍini. [기타:] daṇḍimhi, daṇḍismiṃ, daṇḍīsu. saṅghi, gaṇi, gāmaṇi 등도 이와 같다.

ඊකාරන්තං.

이(ī)로 끝나는 것.

භික්ඛු.

Bhikkhu(비구).

ලා යොනං වො පුමෙ.

남성에서 la 뒤의 yo 격은 vo가 된다.

ලතො යොනං වො හොති වා පුල්ලිඞ්ගෙ.

la로 명명된 것(u, ū) 뒤의 yo 격은 남성에서 가끔 vo가 된다.

වෙවොසු ලුස්ස

ve와 vo 앞에서 la의 u는 [o가 된다].

ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වෙවොසු ට හොති-භික්ඛවො-අඤ්ඤත්‍ර-යො ලොපෙ දීඝො-භික්ඛු (භො)භික්ඛු.

la로 명명된 u는 ve와 vo 앞에서 o가 된다. [예:] bhikkhavo. 다른 경우에는 yo 격이 생략되고 장음화되어 bhikkhu가 된다. (호격) bhikkhu.

පුමාලපනෙ වෙවො.

남성 호격에서 [yo는] ve와 vo가 된다.

ලසඤ්ඤතො උතො යොස්සාලපනෙ වෙවො හොන්ති වා පුල්ලිඞ්ගෙ-භික්ඛවෙ, භික්ඛවො, භික්ඛු-භික්ඛුං, භික්ඛවො, භික්ඛු-භික්ඛුනා, භික්ඛුහි,භික්ඛූභි-භික්ඛුනො, භික්ඛුස්ස, භික්ඛූනං-භික්ඛුනා, භික්ඛුම්හා. භික්ඛුස්මා-භික්ඛුම්හි. භික්ඛුස්මිං, භික්ඛූසු-එවං සෙතු කෙතු භානු ආදයො-ජන්තුහෙතූනං යොස්වයම්හෙදො-ජන්ත්වාදිනා වා යොස්ස ලොපෙ-ජන්තු.

la로 명명된 u 뒤의 호격 yo는 남성에서 가끔 ve와 vo가 된다. [예:] bhikkhave, bhikkhavo, bhikkhu. [대격:] bhikkhuṃ, bhikkhavo, bhikkhu. [도구격:] bhikkhunā, bhikkhuhi, bhikkhūbhi. [속격/위격:] bhikkhuno, bhikkhussa, bhikkhūnaṃ. [탈격:] bhikkhunā, bhikkhumhā, bhikkhusmā. [처격:] bhikkhumhi, bhikkhusmiṃ, bhikkhūsu. setu, ketu, bhānu 등도 이와 같다. jantu와 hetu의 경우 yo 격에서 이러한 차이가 있다. jantu 등 뒤에서 yo 격이 생략될 때는 jantu가 된다.

චන්ත්වාදිතො නො ච.

jantu 등 뒤에서는 no와 vo가 [된다].

ජන්ත්වාදිතො යොනං නො හොති වො ච වා පුල්ලිඞ්ගෙ-ජන්තුනො, ජන්තවො, ජන්තුයො-එවං දුතියායොම්හි-(භො) ජන්තු, ජන්තු, ජන්තුනො ජන්තවො-‘‘පුමාලපනෙ වෙවො’’තිවා වෙ වො ච ජන්තවෙ, ජන්තවො, ජන්තුයො-හෙතු, හෙතවො, හෙතු. හෙතුයො-‘‘යොම්හිවා ක්වචී‘‘තී යොසුලසඤ්ඤස්ස උස්ස වා ටා දෙසො හෙතයො, හෙතුයො-(භො)හෙතු, හෙතු, හෙතවෙ, හෙතවො, හෙතයො, හෙතුයො-හෙතුං, හෙතු, හෙතවො, හෙතයො, හෙතුයො බහුසද්දා නම්හි.

jantu 등 뒤의 yo 격은 남성에서 가끔 no와 vo가 된다. [예:] jantuno, jantavo, jantuyo. 대격 yo에서도 이와 같다. (호격) jantu, jantu, jantuno, jantavo. ‘남성 호격에서 vevo’라는 규칙에 의해 ve와 vo도 되어 jantave, jantavo, jantuyo가 된다. hetu, hetavo, hetu, hetuyo. ‘yo 격에서 가끔’이라는 규칙에 의해 yo 격에서 la의 u가 가끔 a로 바뀌어 hetayo, hetuyo가 된다. (호격) hetu, hetu, hetave, hetavo, hetayo, hetuyo. [대격:] hetuṃ, hetu, hetavo, hetayo, hetuyo. bahu 단어는 naṃ 격에서 다음과 같다.

බහුකතින්නං

bahu와 kati 뒤의 naṃ 격.

නම්හී බහුනො කතිස්ස ච නුක හොති තිලිඞ්ගෙ-බහුන්නංසෙසං භික්ඛුසමං-බහු. බහවො, බහූ-(භො) බහු, බහු, බහවෙ, බහවො, බහු බහුං, බහවො, බහු-බහුනා. බහුහි,බහූභි-බහුනො, බහුස්ස, බහුන්නං-බහුනා, බහුම්හා. බහුස්මා-බහුම්හි, බහුස්මිං, බහුසු-වත්තුසි.

naṃ 격에서 bahu와 kati 뒤에는 세 성(性) 모두에서 nuka(nn)가 삽입된다. [예:] bahunnaṃ. 나머지는 bhikkhu와 같다. [주격:] bahu, bahavo, bahū. (호격) bahu, bahu, bahave, bahavo, bahu. [대격:] bahuṃ, bahavo, bahu. [도구격:] bahunā, bahuhi, bahūbhi. [속격/위격:] bahuno, bahussa, bahunnaṃ. [탈격:] bahunā, bahumhā, bahusmā. [처격:] bahumhi, bahusmiṃ, bahusu. vattu(말하는 자)의 곡용.

ලතුපිතාදිනමා සිම්හි.

latu 접미사와 pitu 등은 si 격에서 ā가 된다.

ලතුප්පච්චයන්තානං පිතු මාතු භාතු ධීතු දුහිතු ජාමාතු නත්තු හොතු පොතුනඤ්චා හොති සිම්හි-වත්තා.

latu 접미사로 끝나는 말들과 pitu(아버지), mātu(어머니), bhātu(형제), dhītu(딸), duhitu(딸), jāmātu(사위), nattu(손자), hotu(제관), potu(정화하는 자) 등은 si 격에서 ā가 된다. [예:] vattā.

ලතුපිතාදිනමසෙ.

latu와 pitu 등은 s 격 이외에서 ara가 된다.

ලතුප්පච්චයන්තානං පිතාදිනං චාරඞි හොති සතොඤ්ඤත්‍ර-‘‘ආරඞිස්මා’’ති ටො-වත්තාරො.

latu 접미사로 끝나는 말들과 pitu 등은 s 격 이외에서 ara가 된다. ‘āraṅismā’라는 규칙에 의해 ṭo가 붙는다. [예:] vattāro.

ගෙ ආ ච.

호격(Ge)에서 ā가 된다.

ලතුපිතාදීනං අ හොති ගෙ ආ ච-(භො) වත්ත, වත්තා. වත්තාරො, වත්තාරං. වත්තාරෙ, වත්තාරො-නාවචනස්ස ‘‘ටානාස්මාන’’න්ති ටා-වත්තාරා.

Latupitā 등의 명사에서 a가 되고, 호격(ge)에서는 ā가 된다. — (호격 단수) (bho) vatta, vattā. (주격 복수) vattāro. (대격 단수) vattāraṃ. (대격 복수) vattāre, vattāro. 구격(nā)의 경우에는 ‘ṭānāsmāna’라는 규칙에 의해 ṭā가 되어 vattārā가 된다.

සුහිස්වාරඞි

Su와 hi 어미에서 āraṅ이 된다.

සුභිසු තුපිතාදීනමාරඞි වා හොති-වත්තාරෙහි, වත්තාරෙභි, වත්තූහි, වත්තූභි.

Su와 hi(bhi) 어미에서 latupitā 등의 명사에게 선택적으로 āraṅ이 된다. — (구격/탈격 복수) vattārehi, vattārebhi, (āraṅ이 되지 않을 때) vattūhi, vattūbhi.

සලොපො.

Sa의 생략.

ලතුපිතාදීහිසස්ස ලොපො වා හොති-වත්තු, නවත්තුනො, වත්තුස්ස.

Latupitā 등의 명사에서 sa(속격/위격 단수) 어미의 생략이 선택적으로 일어난다. — (생략 시) vattu, (생략되지 않을 때) vattuno, vattussa.

නම්හි වා.

Nam 어미에서 선택적으로.

නම්හි ලතුපතාදිනමාරඞි වා හොති-වත්තාරානංඅඤ්ඤත්‍ර.

Nam(속격 복수) 어미에서 latupitā 등의 명사에게 선택적으로 āraṅ이 된다. — (그 외에) vattārānaṃ.

ආ

Ā가 된다.

නම්හි ලතුපිතාදීනමාවා හොති-වත්තානං. වත්තුනං-ස්මාස්ස වා-වත්තාරා.

Nam 어미에서 latupitā 등의 명사에게 선택적으로 ā가 된다. — (적용 시) vattānaṃ, (적용되지 않을 때) vattunaṃ. Smā(탈격 단수) 어미에서는 선택적으로 — vattārā가 된다.

ටිස්මිනො.

Smin 어미가 ṭi가 된다.

ආරඞාදෙසම්හාස්මනො ටි හොති.

āraṅ 어미 뒤에 오는 smin(처격 단수) 어미는 ṭi가 된다.

රස්සාර ඞි.

āra가 smin(ṅi)에서 단음이 된다.

ස්මිම්හි ආරො රස්සො හොති-වත්තරි, වත්තාරෙසු, වත්තුසු-එවං භත්තු හොත්තු ආදයො-සත්ථුසද්දස්ස පන නම්හි බහුලාධිකාරා වා ආරඞාදෙසෙ-සත්ථාරා, සත්ථුනා-පිතා.

Smin 어미에서 āro가 단음(rassa)이 된다. — (처격 단수) vattari, (처격 복수) vattāresu, vattusu. 이와 같이 bhattu(남편), hottu(제관) 등도 변화한다. Satthu(스승) 명사의 경우, Nam 어미에서 ‘다양하게(bahula)’라는 권한 규정에 따라 선택적으로 āraṅ 어미가 되어 satthārā가 되거나 (혹은) satthunā가 된다. — pitā(아버지).

පිතාදිනමනත්වාදිනං

natvā 등이 아닌 pitā 등의 명사들에게.

නත්වාදිවජ්ජිතානං පිතාදිනමාරො රස්සො හොති සබ්බාසු විභත්තිසු-පිතරො ඉච්චාදි චත්තුසමං-රස්සොව විසෙසො-නත්වාදි නන්තු රස්සාභාවා නත්තාරො ඉච්චාදි ගුණවන්තුසි.

natvā 등을 제외한 pitā 등의 명사들의 āro는 모든 격에서 단음이 된다. — pitaro 등이 이와 같으며 cattu 명사와 동일하나 단음인 점이 다르다. natvā나 nantu 명사는 단음화가 없으므로 nattāro 등이 된다. (다음은) guṇavantu 명사의 주격 단수(si)이다.

න්තුස්ස.

ntu 어미에게.

සිම්හි න්තුස්ස ටා හොති-ගුණවා-න්තුව වන්ත්වාදි සම්බන්ධියෙව ගය්හතෙ න්තුවන්තුමන්ත්වාවන්තුතවන්තුසම්බන්ධි’ති වචනතො න ජන්තුතනත්වාදිනං-යො-න්තන්තුනමාදිනාවාන්තො-ගුණවන්තො අඤ්ඤත්‍ර.

Si 어미(주격 단수)에서 ntu는 ṭā가 된다. — guṇavā. ‘ntu, vantu 등과 관련된 것’이라는 규정에 의해 ntu, vantu, mantu, avantu, tavantu 등과 연관된 것만 취하며, jantu, tanu, nattu 등은 취하지 않는다. Yo(주격 복수) 어미에서 ntu, nam 등은 o로 끝난다. — (주격 복수) guṇavanto, (그 외에).

ය්වාදො න්තුස්ස.

Yo 등이 뒤따를 때 ntu에게.

යවාදිසු න්තුස්ස අ හොති-අකාරන්තත්තා ටා-ගුණවන්තා-න චෙ හ අවිධානසාමත්ථියා අප්ත්ති අවිධානස්ස චරිතත්ථතාය ගුණවන්තස්සාති-(භො) ගුණව,ගුණවා, ගුණවං, ගුණවන්තො, ගුණවන්තා-ගුණවං, ගුණවන්තං, ගුණවන්තෙ-ගුණවතා, ගුණවන්තෙන, ගුණවන්තෙහි, ගුණවන්තෙභි-ගුණවතො, ගුණවස්ස, ගුණවන්තස්ස, ගුණවතං. ගුණවන්තානං-ගුණවතා, ගුණවන්තා, ගුණවන්තම්හා, ගුණවන්තස්මා-ගුණවති, ගුණවන්තෙ, ගුණවන්තම්හි. ගුණවන්තස්මිං, ගුණවන්තෙසු-එවං මඝවන්තු භගවන්තුප්පභුතයො.

Yo 등의 격어미에서 ntu는 a가 된다. a로 끝나기 때문에 ṭā가 되어 guṇavantā가 된다. (규정되지 않은 능력 때문이 아니라 규정되지 않음이 이미 적용되었기 때문이며...) — (호격) guṇava, guṇavā, guṇavaṃ, guṇavanto, guṇavantā. (대격) guṇavaṃ, guṇavantaṃ, guṇavante. (구격) guṇavatā, guṇavantena, guṇavantehi, guṇavantebhi. (속격) guṇavato, guṇavassa, guṇavantassa. (복수 속격) guṇavataṃ, guṇavantānaṃ. (탈격) guṇavatā, guṇavantā, guṇavantamhā, guṇavantasmā. (처격) guṇavati, guṇavante, guṇavantamhi, guṇavantasmiṃ, (처격 복수) guṇavantesu. 이와 같이 maghavantu, bhagavantu 등도 변화한다.

හිමවතො වා ඔ.

Himavantu 명사에서 선택적으로 o가 된다.

හිමවතො සිම්හි න්තුස්ස ඔ වා හොති-හිමවන්තො, හිමවා-සෙසං ගුණවාව.

Himavantu 명사의 si(주격 단수)에서 ntu는 선택적으로 o가 된다. — himavanto, himavā. 나머지는 guṇavantu와 같다.

උකාරන්තං.

u로 끝나는 명사.

වෙස්සභු. වෙස්සභුවො, වෙස්සභු-(භො) වෙස්සභු, වෙස්සභුවෙ, වෙස්සභුවො, වෙස්සභු-සෙසං භික්ඛුසද්දසමං-එවං සයම්භු පරාභිභු අභිභුආදයො-ගොත්‍රභු සහභු සද්දෙහිපනයොනං‘‘ජන්ත්වාදිතො නො වෙ’’ති නො වො වා-ගොත්‍රභුනො, ගොත්‍රභුවො, ගොත්‍රභු-සභභුනො, සහභුවො. සහභු-සබ්බඤ්ඤුසද්දස්සයොස්වෙව විසෙසො.

Vessabhu 명사. (주격 복수) vessabhuvo, vessabhu. (호격) vessabhu, vessabhuve, vessabhuvo, vessabhu. 나머지는 bhikkhu 명사와 같다. 이와 같이 sayambhu, parābhibhu, abhibhu 등도 그러하다. gotrabhu, sahabhu 명사에서 yo 어미는 ‘jantvādito no ve’ 규칙에 의해 no 혹은 vo가 선택적으로 된다. — gotrabhuno, gotrabhuvo, gotrabhu. sahabhuno, sahabhuvo, sahabhu. Sabbaññu 명사는 yo 어미에서만 차이가 있다.

කුතො.

ku 접미사로부터.

කුප්පච්චයන්තතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ-සබ්බඤ්ඤුනො-අඤ්ඤත්‍ර ලොපො ච-‘‘ලා යොනං වො පුමෙ’’ති න වො ‘‘කුතො’’ති ජන්ත්වාදීහි පුථක්කරණ-සබ්බඤ්ඤු-එවං විඤ්ඤුවිදු වෙදගු පාරගු ආදයො කුප්පච්චයන්තා.

ku 접미사로 끝나는 명사에서 남성 명사의 경우 yo 어미는 선택적으로 no가 된다. — sabbaññuno. 그 외에는 생략되기도 한다. ‘lā yonaṃ vo pume’ 규칙에 의해 vo가 되지 않는 것은 ‘kuto’라는 규정으로 jantū 등과 구별했기 때문이다. — sabbaññu. 이와 같이 viññu, vidu, vedagu, pāragu 등은 ku 접미사로 끝나는 것들이다.

ඌකාරන්තං.

ū로 끝나는 명사.

ගො.

Go(소) 명사.

ගොස්සාගයිහිනංසු ගාවගවා.

Go 명사에서 sa, aya, i, hi, nam, su 어미가 올 때 gāva나 gava가 된다.

ගසිහිනංවජ්ජිතාසු විභත්තිසු ගොසද්දස්ස ගාවගවා හොන්ති.

ga(호격), si(주격 단수), hi, nam을 제외한 격어미들에서 go 명사는 gāva 혹은 gava가 된다.

අභගොහි ටො

'bhaga'가 없는 것들 뒤에서 'ṭo'가 된다.

උභගොහි යොනං ටො හොති-ගාවො, ගවො-(භො) ගො, ගාවො, ගවො.

양쪽 모두(bhaga와 abhaga) 뒤에서 'yo' 격어미들은 'ṭo'가 된다. 예: gāvo, gavo. (호격) bho go, gāvo, gavo.

ගාවුම්හි.

'gāvu'형에서.

අංවචනෙගොස්ස ගාවුවාහොති-ගාවුං, ගාවං, ගවං, ගාවො, ගවො.

'aṃ' 격어미에서 'go' 어간에 'gāvu'가 수의적으로 나타난다. 예: gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ, gāvo, gavo.

නාස්සා.

'nā' 격어미에 대해 'ā'가 된다.

ගොතො නාස්ස ආ හොති වා-ගාවා, ගාවෙන, ගවා, ගවෙන ගොහි, ගොභි.

'go' 어간 뒤에서 'nā' 격어미에 대해 'ā'가 수의적으로 된다. 예: gāvā, gāvena, gavā, gavena; (복수) gohi, gobhi.

ගවං සෙන

'sa' 격어미와 함께 'gavaṃ'이 됨.

ගොස්ස සෙ වා ගවං හොති සහ සෙන-ගවං, ගාවස්ස, ගවස්ස.

'go' 어간의 'sa' 격어미에서 'sa'와 함께 'gavaṃ'이 수의적으로 된다. 예: gavaṃ, gāvassa, gavassa.

ගුන්නඤ්ච නන්තා.

그리고 'naṃ' 격어미가 끝에 올 때 'gunnaṃ'이 된다.

නංවචනෙන සහ ගොස්ස ගුන්නං හොති ගවඤ්ච වා-ගුන්නං ගමං, ගොනං-ගාවා, ගාවම්හා, ගාවස්මා, ගවා, ගවම්හා, ගවස්මා-ගාවෙ, ගාවම්හි, ගාවස්මිං, ගවෙ, ගවම්හි, ගවස්මිං.

'naṃ' 격어미와 함께 'go' 어간에 'gunnaṃ'과 'gavaṃ'이 수의적으로 된다. 예: gunnaṃ, gavaṃ, gonaṃ. (탈격) gāvā, gāvamhā, gāvasmā, gavā, gavamhā, gavasmā. (처격) gāve, gāvamhi, gāvasmiṃ, gave, gavamhi, gavasmiṃ.

සුම්හි වා.

'su' 격어미에서 수의적으로.

ගොස්ස සුම්හි ගාවගවා හොන්ති වා-ගාවෙසු, ගවෙසු, ගොසු.

'go' 어간의 'su' 격어미에서 'gāva'와 'gava'가 수의적으로 나타난다. 예: gāvesu, gavesu, gosu.

ඔකාරන්තං-පුල්ලිඞ්ගං.

o-어간 남성 명사.

කඤ්ඤා.

kaññā (소녀).

සා.

sā (여성 명칭 또는 단수 격변화).

ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්සන්තෙ වත්තමානො ආකාරො ඝසඤ්ඤො හොති-ජන්ත්වාදිනා වායොලොපො-කඤ්ඤා, කඤ්ඤායො-‘‘ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ’’ති ගස්සෙවා-කඤ්ඤෙ, කඤ්ඤා-යොම්හි-කඤ්ඤා, කඤ්ඤායො.

여성으로 쓰이는 명사 끝의 'ā'는 'gha'라고 명명된다. 'jantu' 등으로 시작하는 규칙에 의해 'yo'가 수의적으로 생략된다. 예: kaññā, kaññāyo. 'ghabrahmādite' 규칙에 의해 'gha'에 'e'가 된다. 예: (호격) kaññe, kaññā. 'yo' 격어미에서: kaññā, kaññāyo.

ඝො ස්සංසසාසසායංතිංසු

'ssaṃ', 'sa', 'sā', 'saṃ', 'sāyaṃ', 'tiṃ', 'su' 격어미들 앞에서 'gha'는 [단음이 된다].

ස්සමාදිසු ඝො රස්සො හොති-කඤ්ඤං, කඤ්ඤා, කඤ්ඤායො-

'ssaṃ' 등으로 시작하는 격어미들 앞에서 'gha'는 단음이 된다. 예: kaññaṃ, kaññā, kaññāyo.

ඝපතෙකස්මිං නදීනං යයා.

'gha'와 'pa' 뒤의 단수 격어미에서 'nadī'류 명사들에게 'yā'가 된다.

ඝපතො නදීනමෙකස්මිං යයා හොන්ති යථාක්කමං-කඤ්ඤාය, කඤ්ඤාහි, කඤ්ඤාභි-කඤ්ඤාය, කඤ්ඤානං, -ස්මිම්හි-

'gha'와 'pa' 뒤의 단수 격어미들에서 차례대로 'yā'가 된다. 예: kaññāya; (복수) kaññāhi, kaññābhi; (속격 복수) kaññāya, kaññānaṃ; 'smiṃ' 격어미에서:

යං.

'yaṃ'.

ඝපතො ස්මිනො යං වා හොති-කඤ්ඤායං. කඤ්ඤාය, කඤ්ඤාසු. එවං සද්ධා සුධා සුඛාආදයො-‘‘නාම්මාදීහී’’ති අම්මා අන්නා අම්බාහි ගස්ස එකාරාභාවෙ.

'gha'와 'pa' 뒤의 'smiṃ' 격어미에 대해 'yaṃ'이 수의적으로 된다. 예: kaññāyaṃ, kaññāya, kaññāsu. 이와 같이 saddhā, sudhā, sukhā 등도 변화한다. 'nāmmādīhi' 규칙에 의해 ammā, annā, ambā 뒤에서는 'gha'에 'e'가 나타나지 않는다.

රස්සො වා.

수의적으로 단음이 됨.

අම්මාදිනං ගෙ රස්සො වා හොති-අම්ම, අම්මා ඉච්චාදි-සෙසංකඤ්ඤාව-සහාපරිසාහි ස්මිනො’’ති සභාපරිසායා’’ති තිං වා හොති ‘‘ඝොස්ස’’ මිච්චාදිනා රස්සෙ-සහතිං-අඤ්ඤත්‍ර-සහායං, සහාය-පරිසතිං, පරිසායං, පරිසාය.

'ammā' 등의 단어에서 호격 'ge'일 때 수의적으로 단음이 된다. 예: amma, ammā 등. 나머지는 'kaññā'와 같다. 'sabhā'와 'parisā' 뒤의 'smiṃ' 격어미에 대해 'tiṃ'이 수의적으로 된다. 'ghossa' 등의 규칙으로 단음이 될 때: sahatiṃ. 그 외에는 sahāyaṃ, sahāya. parisatiṃ, parisāyaṃ, parisāya.

ආකාරන්තං.

ā-어간 명사.

මති-යොම්හි-

mati (지혜), 'yo' 격어미에서.

පිත්ථියං.

여성(itthiyaṃ)에서 'pa'라고 함.

ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්සන්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණුවණ්ණා පසඤ්ඤා හොන්ති.

여성으로 쓰이는 명사 끝의 'i'와 'u' 음은 'pa'라고 명명된다.

යෙපස්සවණ්ණස්ස.

'yo' 앞에서 'pa' 음의...

පසඤ්ඤස්ස ඉවණ්ණස්ස ලොපො වා හොති යකාරෙ-වචත්ථිතවි භාසායං-මත්‍යො-අඤ්ඤත්‍ර-ජන්ත්වාදිනා වා යොලොපෙ-මතී, මතියො-(භො)මති, මත්‍යො, මති, මතියො-මතිං, මත්‍යො, මතී, මතියො ‘‘ඝප’’ඉච්චාදිනා යාදෙසෙ-මත්‍යා, මතියා, මතීහි, මතිහි-මත්‍යා, මතියා, මතීනං-ස්මිම්හි-මත්‍යං, මතියං, මත්‍යා, මතියා, මතීසු-එවං කිත්ති කන්ති තන්තිප්පභුතයො-රත්තියා ස්මිනො ‘‘රත්‍යාදීහිවො ස්මිනො’’රත්‍යාදීහිවො ස්මිනො’’ති ටො වා-රත්තෙ-අඤ්ඤත්‍ර-රත්‍යං, රත්තියං, රත්‍යා, රත්තියා-සෙසං මතියා සමං.

'pa'라고 명명된 'i' 음은 'ya' 앞에서 수의적으로 생략된다. 예: matyo. 그 외에는 'jantu' 등의 규칙에 의해 'yo'가 생략되어 matī, matiyo가 된다. (호격) mati, matyo, mati, matiyo. (대격) matiṃ, matyo, matī, matiyo. 'ghapa' 등의 규칙에 의해 'yā'가 대치되어 matyā, matiyā; (복수) matīhi, matihi; (속격 복수) matyā, matiyā, matīnaṃ. 'smiṃ' 격어미에서: matyaṃ, matiyaṃ, matyā, matiyā, matīsu. 이와 같이 kitti, kanti, tanti 등도 변화한다. 'ratti'의 'smiṃ' 격어미에서 'ratyādīhi' 규칙에 의해 'ṭo'가 수의적으로 되어 ratte가 된다. 그 외에는 ratyaṃ, rattiyaṃ, ratyā, rattiyā가 된다. 나머지는 'mati'와 같다.

ඉකාරන්තං.

i-끝남(i-어미).

දාසී, දාස්‍යො, දාසී, දාසියො-(භො)දාසි, දාසී, දාස්‍යො, දාසී, දාසියො.

Dāsī(하녀), dāsyo, dāsī, dāsiyo - (호격) dāsi, dāsī, dāsyo, dāsī, dāsiyo.

යං පීතො.

Ya가 결합됨.

පසඤ්ඤිතො අංවචනස්ස යං වා හොති-දාස්‍යං, දාසියං, දාසිං, දාස්‍යො, දාසී, දාසියො-දාස්‍යා, දාසියා, දාසීහි, දාසීභි-දාස්‍යා, දාසියා, දාසීනං-දාස්‍යං, දාසියං, දාස්‍යා, දාසියා, දාසීසු-එවමොසධී පොක්ඛරණී ආදයො-නදිසද්දා යොසු-

aṃ 격에서 ya가 수의적으로 나타난다 - dāsyaṃ, dāsiyaṃ, dāsiṃ, dāsyo, dāsī, dāsiyo - dāsyā, dāsiyā, dāsīhi, dāsībhi - dāsyā, dāsiyā, dāsīnaṃ - dāsyaṃ, dāsiyaṃ, dāsyā, dāsiyā, dāsīsu. 이와 같이 osadhī(약초), pokkharaṇī(연못) 등도 그러하다. yo 격에서의 nadī(강) 단어는-

නජ්ජා යොස්වාම.

yo 격에서 [nadī에] āma가 결합하여 najjā가 된다.

යොසු නදිසද්දස්ස ආම වා හොති-සච.

yo 격에서 nadī 단어에 āma가 수의적으로 온다 - 만약(sace).

මනුබන්ධො සරානමන්තා පරො.

결합되는 글자(m)는 모음 끝 다음에 온다.

මකාරොනුබන්ධො යස්ස සො සරානමන්තා සරා පරො හොතී’ති ඊකාරා පරො-‘‘යවා සරෙ’’ති යකාරෙ දස්ස චවග්ගො යස්ස පුබ්බ රූපං-නජ්ජායො-අඤ්ඤත්‍ර-වා පලොපයොලොපෙසු-නජ්ජො, නදී, නදියො ඉච්චාදි.

m이 결합되는 것은 모음 끝 다음에 모음이 올 때이다. ī 뒤에서 'yavā sare'에 의해 yakāra가 되고, d는 cavagga(c군)로 바뀌어 그 앞의 형태가 된다 - najjāyo. 다른 경우, vā(수의적)와 pa-삭제, ya-삭제에 의해 - najjo, nadī, nadiyo 등이다.

ඊකාරන්තං.

ī-끝남(ī-어미).

යාගු, යාගු, යාගුයො-(භො)යාගු, යාගු, යාගුයො-යාගුං, යාගු, යාගුයො-යාගුයා, යාගුහි, යාගුභි-යාගුයා, යාගුනං-යාගුයං, යාගුයා, යාගුසු-එවං ධෙනු සස්සු පියඞ්ගුප්පභුතයො-මාතු ධීතු දුහිතු සද්දා පිතුසද්දසමා-සලොපාභාවපක්ඛෙ යාදෙසෙ මාතුසද්දස්ස පන ‘‘යෙ පස්සා’’ති යොගවිභාගා වා පලොපො-මත්‍යා, මාතුයා.

yāgu(미음), yāgu, yāguyo - (호격) yāgu, yāgu, yāguyo - yāguṃ, yāgu, yāguyo - yāguyā, yāguhi, yāgubhi - yāguyā, yāgunaṃ - yāguyaṃ, yāguyā, yāgusu. 이와 같이 dhenu(암소), sassu(시어머니), piyaṅgu(피양구) 등도 그러하다. mātu(어머니), dhītu(딸), duhitu(딸) 단어는 pitu(아버지) 단어와 같다. sa 삭제가 없는 경우의 ya 대치에서, mātu 단어는 'ye passā'의 분할 해석(yogavibhāga)에 의해 수의적으로 pa-삭제되어 - matyā, mātuyā가 된다.

උකාරන්තං.

u-끝남(u-어미).

වධූ, වධූ, වධුයො-(භො)වධු, වධු, වධුයො-වධුං, වධූ, වධුයො-වධුයා, වධූහි, වධූභි-වධුයා, වධූනං-වධුයං, වධුයා, වධූසු-එවං ජම්බු වාමොරූ සරභු ආදයො.

vadhū(며느리), vadhū, vadhuyo - (호격) vadhu, vadhu, vadhuyo - vadhuṃ, vadhū, vadhuyo - vadhuyā, vadhūhi, vadhūbhi - vadhuyā, vadhūnaṃ - vadhuyaṃ, vadhuyā, vadhūsu. 이와 같이 jambu(염부나무), vāmorū(아름다운 넓적다리를 가진 여인), sarabhu(사라부 강) 등도 그러하다.

ඌකාරන්තං.

ū-끝남(ū-어미).

ගො ඉච්චාදි පුමෙන සමං.

go(소) 등은 남성과 같다.

ඉත්ථිලිඞ්ගං.

여성 명사.

චිත්තසි.

citta 단어 뒤의 si 격.

අං නපුංසකෙ.

중성에서 aṃ.

අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස අං හොති නපුංසකලිඞ්ගෙ-මිත්තං-යොම්හි.

중성에서 a-끝남 명사로부터 si 격은 aṃ이 된다 - mittaṃ. yo 격에서.

යොනන්ති.

yo를 ni로.

අකාරන්තතො නාමස්මා යොනං නී හොති නපුංසකෙ’ති නි ආදෙසො.

중성에서 a-끝남 명사로부터 yo는 ni가 된다는 규칙으로 ni가 대치된다.

නීනං වා.

ni가 수의적으로.

අකාරන්තතො නාමස්මා නීනං ටාටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං-චිත්තා, අඤ්ඤත්‍ර-‘‘යොලොපනීසු දීඝො’’තිදීඝෙ-චිත්තානි-(භො) චිත්ත, චිත්තා, චිත්තා, චිත්තානි-චිත්තං, චිත්තෙ, චිත්තානි-චිත්තෙනෙච්චාදි බුද්ධසද්දසමං-එවං පානදානප්පභුතයො-එකච්චාදිනං තු පඨමානිම්හි විසෙසො.

a-끝남 명사로부터 ni는 순서대로 수의적으로 ṭā와 ṭe가 된다 - cittā. 다른 경우 'yolopanīsu dīgho'에 의해 장음화되어 - cittāni. (호격) citta, cittā, cittā, cittāni - cittaṃ, citte, cittāni. cittena 등은 buddha 단어와 같다. 이와 같이 pāna(음료), dāna(보시) 등도 그러하다. 그러나 ekacca 등은 주격 ni에서 차이가 있다.

න නිස්ස ටා.

ni가 ṭā가 되지 않음.

එකච්චාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති-එකච්චානි, පඨමානි-පදාදීහි නාස්මිංසු.

ekacca 등 뒤에 오는 ni는 ṭā가 되지 않는다 - ekaccāni, paṭhamāni. pada 등 뒤의 nā, smiṃ 격에서.

නාස්ස සා.

nā가 sā가 됨.

පදාදිහි නාස්ස සා හොති වා-පදසා, පදෙස-බිලසා, බිලෙන.

pada 등 뒤의 nā는 수의적으로 sā가 된다 - padasā, padesa - bilasā, bilena.

පදාදිහි සි.

pada 등 뒤의 si 격.

එහි ස්මිනො සි හොති වා-පදසි, පදෙ, පදම්හි, පදස්මිං-කම්ම සද්දතො නාස්ස‘‘නාස්සෙනො’’ති එනො වා-කම්මෙන-අඤ්ඤත්‍ර පුමාදිනා වා උත්තෙ-කම්මුනා, කම්මනා-ඉමිනාව සස්මාසු උත්තං-තස්ස ලසඤ්ඤායං-සස්මානං යථායොගං නොනා නිච්චං-වවත්ථිතවිභාසායං-කම්මුනො, කම්මස්ස-කම්මුනා, කම්මා, කම්මම්හා, කම්මස්මා-‘‘කම්මාදිතො’’ති ස්මිනො වා නිම්හි-කම්මනි, කම්මෙ, කම්මම්හි, කම්මස්මිං-සෙසං චිත්තසමං-චම්ම වෙස්ම භස්මාදයො කම්මස්මා උත්තතොඤ්ඤත්‍ර-ගච්ඡන්තසි-‘‘න්තස්සං’’ති වා අම්හිසිලොපො-ගච්ඡං-අඤ්ඤත්‍ර සිස්ස අං-ගච්ඡන්තං, ගච්ඡන්තා ගච්ඡන්තානි-(භො)ගච්ඡ, ගච්ඡා, ගච්ඡං, ගච්ඡන්තා, ගච්ඡන්තානි-ගච්ඡං, ගච්ඡන්තං, ගච්ඡන්තෙ, ගච්ඡන්තානි-නාදිසු පුල්ලිඞ්ගස්මං-එවං යජන්ත වජන්තාදයො.

이들 뒤의 smiṃ 격은 수의적으로 si가 된다 - padasi, pade, padamhi, padasmiṃ. kamma 단어로부터 nā 격은 'nāsseno'에 의해 수의적으로 eno가 된다 - kammena. 다른 경우 남성 등과 같이 또는 u-변화에 의해 - kammunā, kammanā. 이것에 의해 sa, smā 격에서도 u-변화가 일어난다. 그것이 la(라)라고 명칭될 때, sa, smā 격에서 상응하여 항상 no, nā가 온다 - (수의적 선택 규칙에 의해) - kammuno, kammassa - kammunā, kammā, kammamhā, kammasmā. 'kammādito'에 의해 smiṃ 격에서 수의적으로 ni 격이 올 때 - kammani, kamme, kammamhi, kammasmiṃ. 나머지는 citta와 같다. camma(가죽), vesma(집), bhasma(재) 등은 kamma에서 u-변화가 일어난 것 이외의 경우와 같다. gacchantasi - 'ntassaṃ'에 의해 또는 amhi 격에서 si가 삭제되어 - gacchaṃ. 다른 경우 si가 aṃ이 되어 - gacchantaṃ, gacchantā, gacchantāni. (호격) gaccha, gacchā, gacchaṃ, gacchantā, gacchantāni - gacchaṃ, gacchantaṃ, gacchante, gacchantāni - nā 격 등에서는 남성과 같다. 이와 같이 yajanta, vajanta 등도 그러하다.

අකාරන්තං.

a-끝남(a-어미).

අට්ඨි

aṭṭhi(뼈).

ඣලා වා.

Jha(i, ī, u, ū)로부터 선택적으로 [니(ni)가 온다].

ඣලතො යොනං නි හොති වා නපුංසකලිඞ්ගෙ-අට්ඨිනි-යො ලොපදිඝෙසු-අට්ඨි-(භො)අට්ඨි, අට්ඨීනි, අට්ඨී-අට්ඨිං, අට්ඨිනි, අට්ඨි = තතියාදිසු මුනිසද්දසමං-එවමච්ඡි අක්ඛි දධි සත්ථි ආදයො.

중성명사에서 Jha(i, ī, u, ū)로부터 요(yo) 격어미 대신 니(ni)가 선택적으로 오며, 요(yo)의 생략 등이 있는 경우에는 aṭṭhini가 된다. [격변화 예:] aṭṭhi - (호격) aṭṭhi, aṭṭhīni, aṭṭhī - (대격) aṭṭhiṃ, aṭṭhini, aṭṭhi. 제3격(구격) 이하에서는 muni 명사와 격변화가 같다. 이와 같이 acchi, akkhi, dadhi, satthi 등도 그러하다.

ඉකාරන්තං.

i-모음으로 끝나는 명사(i-kāranta).

දණ්ඩී-‘‘එකවචනෙ’’ච්චාදිනා රස්සො-සිලොපො-දණ්ඩීනි, දද්ධී-(භො)දණ්ඩි, දණ්ඩී, දණ්ඩීනි, දද්ධී-දණ්ඩිනං,දණ්ඩිං, දණ්ඩීනි, දණ්ඩී-සෙසං පුල්ලිඞ්ගස්මං-එවං සුඛකාරී සීඝයායී ආදයො.

daṇḍī는 ‘단수에서’ 등의 규칙에 의해 단모음화되고 시(si) 격어미가 생략된다. [격변화 예:] daṇḍīni, daddhī - (호격) daṇḍi, daṇḍī, daṇḍīni, daddhī - (대격) daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ, daṇḍīni, daṇḍī. 나머지는 남성명사와 같다. 이와 같이 sukhakārī, sīghayāyī 등도 그러하다.

ඊකාරන්තං.

ī-모음으로 끝나는 명사(ī-kāranta).

චක්ඛු, චක්ඛුනි, චක්ඛු-අට්ඨිසද්දසම-එවමායු මධු මත්ථු ධනු චිත්තගුප්පභුතයො-ආයුසාති කොධාදිත්තා නාස්ස සා වා-අම්බුසද්දා ස්මිනො‘‘අම්බවාදීහී’’ති වා නි ආදෙසා-අම්බුනි, අම්බුම්හි, අම්බුස්මිං.

cakkhu, cakkhuni, cakkhu는 aṭṭhi 명사와 격변화가 같다. 이와 같이 āyu, madhu, matthu, dhanu, cittagu 등이 그러하다. āyusā 등에서는 kodhāditta(분노 등) 규칙에 따라 사(sā) 격어미가 붙는다. ambu 명사에서 스밍(smiṃ) 격어미는 ‘ambavādīhī’ 규칙에 의해 니(ni)로 치환되기도 한다: ambuni, ambumhi, ambusmiṃ.

ගුණවන්තුසි.

guṇavantu와 시(si) 격어미.

අද්ධංනපුංසකෙ.

중성명사에서 [ntu의] aṃ 치환.

න්තුස්ස අද්ධං හොති සිම්හි නපුංසකෙ-ගුණවං, ගුණවන්තං-යොම්හි-‘‘යවාදොන්තුස්සා’’ති අකාරෙ‘‘යොනං නී’’ති නි තස්ස වා ටාදෙසෙ-ගුණවනතානිච්චාදි-ගච්ඡන්තසමං-එවං යසවන්තු ධනවන්තු ගොමන්ත්වාදයො.

중성명사의 시(si) 격어미에서 ntu는 aṃ이 된다: guṇavaṃ, guṇavantaṃ. 요(yo) 격어미에서는 ‘yavādontussā’ 규칙에 의해 a가 되고, ‘yonaṃ nī’ 규칙에 의해 ni가 되거나 혹은 선택적으로 ṭa로 치환되어 guṇavantāni 등이 된다. 이는 gacchanta 명사와 같다. 이와 같이 yasavantu, dhanavantu, gomantu 등도 그러하다.

උකාරන්තං.

u-모음으로 끝나는 명사(u-kāranta).

ගොත්‍රභු, ගොත්‍රභුති, ගොත්‍රභු-(භො)ගොත්‍රභු, ගොත්‍රභුනි, ගොත්‍රභු-ගොත්‍රභුං, ගොත්‍රභුති, ගොත්‍රභු-ගොත්‍රභුනා ඉච්චාදි පුල්ලිඞ්ගෙ වෙස්සභුසද්දසමං-එවං අභිභු සයමභු ධම්මඤ්ඤ ආදයො.

gotrabhu, gotrabhuni, gotrabhu - (호격) gotrabhu, gotrabhuni, gotrabhu - (대격) gotrabhuṃ, gotrabhuni, gotrabhu. 구격(nā) 이하는 남성명사의 vessabhu 명사와 같다. 이와 같이 abhibhu, sayamabhu, dhammaññū 등도 그러하다.

ඌකාරන්තං-නපුංසකලිඞ්ගං.

ū-모음으로 끝나는 중성명사.

අථ සබ්බාදීනං රූපනයො නිද්දිසීයතෙ-සබ්බ කතර කතම උභය ඉතර අඤ්ඤ අඤ්ඤතර අඤ්ඤතම පුබ්බ පරාපර දක්ඛිණුත්තරාධ රානිවවත්ථායමසඤ්ඤායං-ය ත්‍ය ත එත ඉම අමු කිං එක තුම්හඅම්හ ඉච්චෙතෙ සබ්බාදයො-සබ්බො.

이제 sabbādi(sabba 등 대명사류)의 격변화 방식을 설명한다. sabba, katara, katama, ubhaya, itara, añña, aññatara, aññatama, pubba, para, apara, dakkhiṇa, uttara, adhara(방향이나 위치를 의미할 때), ya, tya, ta, eta, ima, amu, kiṃ, eka, tumha, amha 등이 sabbādi에 해당한다. [예:] sabbo.

යොනමෙට.

요(yo) 격어미가 에(e)로.

අකාරන්තෙහි සබ්බාදිහි යොනමෙට හොති-සබ්බෙ-එවමාලපන දුතියායොසු.

a-모음으로 끝나는 sabbādi 명사 뒤에서 요(yo) 격어미는 에(e)가 된다: sabbe. 호격과 대격에서도 이와 같다.

සබ්බාදීනං නම්හි ච.

sabbādi 명사들의 남(nam) 격어미에서도 [에(e)가 됨].

අකාරන්තානං සබ්බාදීනං එ හොති නම්හි සුහිසු ච.

a-모음으로 끝나는 sabbādi 명사들은 남(naṃ) 격어미와 수(su) 격어미 앞에서 에(e)가 된다.

සංසානං.

상(saṃ)과 사낭(sānaṃ).

සබ්බාදිතො නංවචනස්ස සංසානං හොන්ති-සබ්බෙසං, සබ්බෙසානං-සෙසං බුද්ධසමං-ඉත්ථියං ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති ආප්පච්චයෙ සරලොපෙ ච කතෙ ආකාරස්ස ඝසඤ්ඤායං කඤ්ඤාසද්දස්සෙව රූපනයො, අයන්තු විසෙසො.

sabbādi 뒤에서 남(naṃ) 격어미는 상(saṃ)과 사낭(sānaṃ)이 된다: sabbesaṃ, sabbesānaṃ. 나머지는 buddha 명사와 격변화가 같다. 여성명사에서는 ‘itthiyamatvā’ 규칙에 의해 ā 접미사가 붙고 모음이 생략된 후 ākāra가 gha 명칭을 얻으면 kaññā 명사와 같은 격변화 방식을 따르게 되는데, 다음과 같은 차이가 있다.

ඝපා සස්ස ස්සා වා.

gha와 pā로부터 사(sa) 격어미는 선택적으로 싸(ssā)가 됨.

සබ්බාදීනං ඝපතො සස්ස ස්සා වා හොති-‘‘ඝොස්ස’’මිච්චාදනා රස්සෙ-සබ්බස්සා. සබ්බාය-නම්හි-සබ්බාසං. සබ්බාසානං.

sabbādi의 gha와 pā(여성형)로부터 사(sa) 격어미는 선택적으로 싸(ssā)가 된다. ‘ghossa’ 등의 규칙에 의해 단모음화되어 sabbassā가 되며, sabbāya도 가능하다. 남(naṃ) 격어미에서는 sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ이 된다.

ස්මිනො ස්සං.

스밍(smiṃ) 격어미가 쌍(ssaṃ)으로.

සබ්බාදිනං ඝපතො ස්මිනො ස්සං වා හොති-සබ්බස්සං, සබ්බායං, සබ්බාය-නපුංසකෙ-සබ්බං-යොස්ස නිම්හි-

sabbādi의 gha와 pā로부터 스밍(smiṃ) 격어미는 선택적으로 쌍(ssaṃ)이 된다: sabbassaṃ, sabbāyaṃ, sabbāya. 중성명사에서는 sabbaṃ이 되며, 요(yo) 격어미가 니(ni)로 치환될 때에는...

සබ්බාදීහි.

sabbādi 명사들로부터.

සබ්බාදිහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති-සබ්බානි-(භො)සබ්බ, සබ්බා, සබ්බානි-සබ්බං, සබ්බෙ, සබ්බානි-නාදිසු පුමෙව-කතරාදයො තයො තීසු ලිඞ්ගෙසු සබ්බසමා-එවං ඉතර අඤ්ඤසද්දා-ස්සාස්සංසු විසෙසො.

sabbādi 뒤에 오는 니(ni)는 ṭā로 치환되지 않는다: sabbāni. (호격) sabba, sabbā, sabbāni. (대격) sabbaṃ, sabbe, sabbāni. 나(nā) 격어미 이하는 남성과 같다. katara 등 세 단어는 세 가지 성에서 sabba와 같다. itara, añña 명사도 이와 같으나, ssā와 ssaṃ에서 차이가 있다.

ස්සංස්සාස්‍යායෙස්විතරෙකඤ්ඤෙතිමානමි.

ssaṃ, ssā, syā, ye 격어미들에서 itara, eka, añña, eta, ima의 이(i) 치환.

ස්සමාදිසු ඉතරඑකඅඤ්ඤඑත ඉම්ैඤ්ඤෙසං ඉ හොති-ඉතරිස්සා, ඉතරිස්සං-අඤ්ඤිස්සා, අඤ්ඤිස්සං-අඤ්ඤතරඅඤ්ඤතමසද්දා ලිඞ්ගත්තයෙ සබ්බසමා-පුබ්බො-යො.

ssaṃ 등의 격어미에서 itara, eka, añña, eta, ima 등은 [어근 끝 모음이] 이(i)가 된다: itarissā, itarissaṃ, aññissā, aññissāṃ. aññatara, aññatama 명사는 세 가지 성에서 sabba와 같다. pubba 명사의 요(yo) 격어미는...

පුබ්බාදීහි ඡහි.

pubba 등의 여섯 명사들로부터.

එතෙහි ඡහි සවිසයෙ එට වා හොති’ති යොස්සෙට-පුබ්බෙ, පුබ්බා-(භො)පුබ්බ, පුබ්බා, පුබ්බෙ, පුබ්බා-පුබ්බං, පුබ්බෙ, පුබ්බා-සෙසං සබ්බලිඞ්ගෙ සබ්බසමං-එවං පරාදයො පඤ්ච-යො, යා, යමිච්චාදි සබ්බසමං-යාදිනමාලපනෙ රූපං න සම්භවති-ත්‍යසි.

이 여섯 명사들로부터 특정 조건에서 요(yo) 격어미는 선택적으로 에(e)가 된다: pubbe, pubbā. (호격) pubba, pubbā, pubbe, pubbā. (대격) pubbaṃ, pubbe, pubbā. 나머지는 모든 성에서 sabba와 같다. para 등 다섯 명사도 이와 같다. ya 등의 관계대명사에서 yo, yā, yaṃ 등은 sabba와 같다. ya 등은 호격 형태가 존재하지 않는다. tya와 시(si) 격어미.

ත්‍යතෙතානං තස්ස සො.

tya, ta, eta의 타(ta)가 사(sa)로.

ත්‍යතෙතානමනපුංසකානං තස්ස සො හොති සිම්හි-ස්‍යො, ස්‍යාත්‍යමිච්චාදි-සො.

ta, eta 등의 비중성 대명사들에 대하여 si 격어미에서 sa가 된다. syo, syātyamiccādi-so 등이 있다.

ත තස්ස නො සබ්බාසු.

ta는 모든 격에서 na가 된다.

තසද්දස්ස තස්ස නො වා හොති සබ්බාසු විභත්තිසු-නෙ, තෙ-නං තං, නෙ, තෙ-නෙන, තෙන, නෙහි, තෙහි, නෙභි, තෙභි-

ta라는 단어는 모든 격어미에서 선택적으로 na가 된다. ne, te; naṃ, taṃ; ne, te; nena, tena; nehi, tehi; nebhi, tebhi 등이 있다.

ට සස්මාස්මිංස්සායස්සංස්සාසංම්හාම්හිස්මිමිමස්ස ච.

sa, smā, smiṃ, ssā, yassaṃ, ssā, saṃ, mhā, mhismiṃ 격어미와 ima에 대하여 ṭa가 적용된다.

සාදස්විමස්ස තසද්දතකාරස්ස ච ටො වා හොති-පුබ්බසර ලොපෙ-අස්ස, නස්ස, තස්ස-නෙසං, නෙසානං, තෙසං, තෙසානං-අම්හා, අස්මා, නම්හා, නස්මා, තම්හා, තස්මා-අම්හි, අස්මිං, නම්හි, නස්මිං, තම්භි, තස්මිං, නෙසු. තෙසු-ඉත්ථියං-සා, නා, නායො, තා, තායො-නං, තං, නා, නායො, තා, තායො-නාම්හි කතෙ-

ima와 ta 단어의 ta 글자에 대하여 sa 등이 뒤따를 때 ṭa가 되기도 한다. 앞의 모음이 생략될 때 assa, nassa, tassa; nesaṃ, nesānaṃ, tesaṃ, tesānaṃ; amhā, asmā, namhā, nasmā, tamhā, tasmā; amhi, asmiṃ, namhi, nasmiṃ, tambhi, tasmiṃ, nesu 등이 된다. tesu에 대하여 여성형에서는 sā, nā, nāyo, tā, tāyo; naṃ, taṃ, nā, nāyo, tā, tāyo가 되며 nāmhi 격이 적용될 때도 그러하다.

ස්සා වා තෙතිමාමූහි.

ta, eta, ima, amu 뒤에서 sa 격어미는 선택적으로 ssā가 된다.

ඝපසඤ්ඤෙහි තා එතා ඉමා අමූහි නාදනමෙකස්මිං ස්සා වා හොති-වා ටා දෙසෙ-අස්සා, නස්සා, නාය.

ghapa로 명칭되는 tā, etā, imā, amū 뒤의 격어미는 단수에서 ssā가 되기도 한다. ṭā 대치 시에는 assā, nassā, nāya가 된다.

තාය වා.

또는 tāya가 된다.

ස්සංස්සාස්සායෙසු තස්ස වා ඉ හොති-තිස්සා, තස්සා, තාය-නාහි, නාභි, තාහි, තාභි-සස්ස වා ස්සාම්හි-අස්සා, නස්සා, තිස්සා, තස්සා, ස්සාදෙසාභාවපක්ඛෙ.

ssaṃ, ssā, ssāye 격어미 앞에서 ta는 선택적으로 i가 된다. tissā, tassā, tāya; nāhi, nābhi, tāhi, tābhi 등이 있다. sa 격어미가 ssā가 될 때 assā, nassā, tissā, tassā가 되며 ssā 대치가 없는 경우도 포함된다.

තෙතිමාතො සස්ස ස්සාය.

ta, eta, ima 뒤에서 sa 격어미는 ssāya가 된다.

තා එතා ඉමාතො සස්ස ස්සායො හොති වා-අස්සාය, නස්සාය,

tā, etā, imā 뒤에서 sa 격어미는 선택적으로 ssāya가 된다. assāya, nassāya 등이 그 예이다.

තිස්සාය, තස්සාය-ද්විහි මුත්තපක්ඛෙ-තාය තාය-නංවචනස්ස සමාදෙසෙ තකාරස්ස ච වා ටාදෙසෙ ‘‘සුනංහිසු‘‘ති දීඝෙ ච කතෙ-ආසං, නාසං, නාසානං, තාසං, තාසානං-සත්තමියං-අස්සං, අස්සා, නස්සං, නස්සා, නායං, නාය, තිස්සං, තිස්සා, තස්සං, තස්සා, තායං, තාය, නාසු, තාසු-නපුංසකෙ-නං, තං, නාති, තාති, නං, තං,නෙ, නා, නි, තෙ, තානි-නාදිසු පුමෙව-එවමෙතසද්දස්ස තීසු ලිඞ්ගෙසු-ටනාදෙසාභාවො’ව විසෙසො-ඉමසි.

tissāya, tassāya와 두 가지가 허용되는 경우에는 tāya, tāya가 된다. naṃ 격어미가 sa로 대치되고 takāra가 선택적으로 ṭā로 대치되며 sunaṃhisu 규칙에 의해 장음화가 되면 āsaṃ, nāsaṃ, nāsānaṃ, tāsaṃ, tāsānaṃ이 된다. 처격에서는 assaṃ, assā, nassaṃ, nassā, nāyaṃ, nāya, tissaṃ, tissā, tassaṃ, tassā, tāyaṃ, tāya, nāsu, tāsu가 된다. 중성에서는 naṃ, taṃ, nā, tā, naṃ, taṃ, ne, nā, ni, te, tāni가 된다. nā 등에서는 남성과 같으며, 이와 같이 eta 단어의 세 가지 성에서도 ṭa와 na 대치가 없는 점이 특징이다. ima에 대하여:

සිම්හි නපුංසකස්සායං.

si 격어미에서 중성 ima는 ayaṃ이 된다.

ඉමසද්දස්සානපුංසකස්සායං හොතිසිම්හි-අයං, ඉමෙ, ඉමං, ඉමෙනා.

비중성 ima 단어는 si 격어미에서 ayaṃ이 된다. ayaṃ, ime, imaṃ, imenā 등이 있다.

නාම්හිනිමි.

nā 격어미에서 ima는 ani와 imi가 된다.

ඉමසද්දස්සානිත්ථියං නාම්හි අන්ैමිච්චාදෙසා හොන්ති-අනෙන, ඉමිනා-හි-

ima 단어의 비여성 nā 격어미에서 ana와 imi의 대치가 일어난다. anena, iminā; hi 격어미에서는:

ඉමස්සා නිත්ථියං ටෙ.

비여성 ima는 hi 격어미 앞에서 e(ṭe)가 된다.

ඉමසද්දස්සානිත්ථියං ටෙ හොතිවා සුනංහිසු-එහි, එහි, ඉමෙහි, ඉමෙහි-ස-ටසස්මාස්මි මිච්චාදිනා සබ්බස්සිමස්ස වා ටාදෙසෙ-අස්ස, ඉමස්ස, එසං, එසානං. ඉමෙසං, ඉමෙසානං-අම්හා, අස්මා, ඉමම්හා, ඉමස්මා-අම්හි, අස්මිං, ඉමම්හි, ඉමස්මිං, එසු, ඉමෙසු-ඉත්ථියං-අයං, ඉමා, ඉමායො-ඉමං, ඉමා, ඉමායො-නා-‘‘ස්සා වා තෙතිමාමූහී’’ති ස්සා වා, ටාදෙසෙ ස්සමිච්චාදිනා ඉ ආ දෙසෙ ච-අස්සා, ඉමිස්සා-අඤ්ඤත්‍ර = ඉමාය, ඉමාහි, ඉමාහි-ස-අස්සා, ඉමිස්සා, අස්සාය, ඉමිස්සාය, ඉමාය, නංවචනස්ස සමාදෙසෙ ඉමස්ස ච ටාදෙසෙ ‘‘සුනංහසූ’’ති දීඝෙ ච කනෙ-ආසං, ඉමායං-සානමාදෙසෙ-ඉමාසානං-සත්තමියං-අස්සං, ඉමිස්සං. අස්සාය, ඉමිස්සාය, ඉමායං, ඉමාය, ඉමාසු-නපුංසකෙ.

ima 단어의 비여성에서 sunaṃhisu 규칙에 따라 e가 되기도 한다. ehi, ehi, imehi, imehi. sa, ṭa, sasmā, smiṃ 등에 따라 모든 ima가 선택적으로 ṭā로 대치되면 assa, imassa, esaṃ, esānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ; amhā, asmā, imamhā, imasmā; amhi, asmiṃ, imamhi, imasmiṃ, esu, imesu가 된다. 여성형에서는 ayaṃ, imā, imāyo; imaṃ, imā, imāyo가 되며 nā 격어미에서는 ssā vā tetimāmūhī 규칙에 의해 ssā가 되거나 ṭā 대치 시 ssamiccādinā 규칙에 의해 i가 되어 assā, imissā가 되고 그렇지 않으면 imāya, imāhi, imāhi가 된다. sa 격어미에서는 assā, imissā, assāya, imissāya, imāya가 되고 naṃ 격어미가 대치되고 ima가 ṭā로 대치되며 sunaṃhasū 규칙에 의해 장음화되면 āsaṃ, imāyaṃ이 되며 sāna 대치 시 imāsānaṃ이 된다. 처격에서는 assaṃ, imissaṃ, assāya, imissāya, imāyaṃ, imāya, imāsu가 된다. 중성에서는:

ඉමස්සිදං වා.

ima는 선택적으로 idaṃ이 된다.

අංසිසු සහ තෙහි ඉමස්සිදං වා හොති නපුංසකෙ-ඉදං, ඉමං, ඉමා, ඉමානි-ඉදං, ඉමං, ඉමෙ, ඉමානි-තතියාදිසු පුල්ලිඞ්ගස්මං-අමුසි.

aṃ과 si 격어미에서 ima는 중성일 때 idaṃ이 되기도 한다. idaṃ, imaṃ, imā, imāni; idaṃ, imaṃ, ime, imāni. 제3격부터는 남성과 같다. amu에 대하여:

මස්සාමුස්ස.

si 격어미에서 amu의 ma는 sa가 된다.

අනපුංසකස්සාමුස්ස මකාරස්ස සො භොති සිම්හි-අසු-යො-

비중성 amu의 makāra는 si 격어미에서 sa가 된다. asu; yo 격어미에서는:

ලොපො මුස්මා.

mu 뒤에서 생략이 일어난다.

අමුසද්දතො යොනං ලොපො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ’ති නිච්චංයො ලොපෙ දිඝො-අමු-අමුං, අමූ-අමුනා, අමූහි, අමූභි-

amu 단어에서 yo 격어미는 남성에서 선택적으로 생략되며 생략 시 장음화된다. amu, amuṃ, amū; amunā, amūhi, amūbhi 등이 있다.

න නො සස්ස.

sa 격어미에서 no와 na가 된다.

අමුස්මා සස්ස නො න හොති-අමුස්ස, අමුසං, අමුසානං-අමුනා, අමුම්හා, අමුස්මා-අමුම්හි,අමුස්මිං, අමුසු-ඉත්ථියං-අසු, අමු, අමුයො-

amu 뒤에서 sa 격어미는 no와 na가 된다. amussa, amusaṃ, amusānaṃ; amunā, amumhā, amusmā; amumhi, amusmiṃ, amusu. 여성형에서는 asu, amu, amuyo가 된다.

අමුං, අමූ, අමුයො-නා-‘‘ස්සාවා, තෙතිමාමූහී’’ති ස්සා වා-අමුස්සා, අමුයා, අමූහි, අමූභි-අමුස්සා, අමුයා, අමුසං, අමූසානං-සත්තමියංඅමුස්සා. අමුස්සං. අමුයං, අමුයා, අමුසු-නපුංසකෙ-

목적격에서는 amuṃ, amū, amuyo가 된다. nā 격어미에서 ssā vā tetimāmūhī 규칙에 의해 ssā가 되어 amussā, amuyā, amūhi, amūbhi가 된다. 소유격은 amussā, amuyā, amusaṃ, amūsānaṃ이며 처격에서는 amussā, amussaṃ, amuyaṃ, amuyā, amusu가 된다. 중성에서는:

අමුස්සාදුං.

amu는 aduṃ이 된다.

අංසිසු සහ තෙහි අමුස්ස අදුං හොති වා නපුංසකෙ-අදුං-අඤ්ඤ

aṃ과 si 격어미에서 amu는 중성일 때 aduṃ이 되기도 한다. aduṃ 및 다른 형태:

ත්‍ර සිලොපෙ-අමු, අමුන, අමූ, අදුං, අමුං, අමුනි, අමූ-සෙසං පුමෙව-කිංසි.

si가 생략될 때는 amu, amuna, amū, aduṃ, amuṃ, amuni, amū가 된다. 나머지는 남성과 같다. kiṃ에 대하여:

කිස්ස කො සබ්බාසු.

모든 격어미에서 ki의 ko가 생긴다.

සබ්බාසු විභත්තීසු කිස්ස කො හොති-සිස්සො-කො, කෙ, කං, කෙ, කෙන, කහි, කෙහි.

모든 격어미에서 ki 대명사는 격어미와 함께 ko가 된다. 예: ko, ke, kaṃ, ke, kena, kahi, kehi.

කි සස්මිංසු වා නිත්ථියං.

sa와 smiṃ 격에서 여성형이 아닐 때 ki는 선택적으로 ki가 된다.

අනිත්ථියං කිස්ස කි වා හොති සස්මිංසු-කිස්ස, කස්ස, කෙසං, කෙසානං, කම්හා, කස්මා, කිම්හි, කිස්මිං, කම්හි, කස්මිං, කෙසු-ඉත්ථියං-කආදෙසෙ අකාරන්තත්තා ආප්පච්චයො-කා, කා, කායො ඉච්චාදි සබ්බාව-නපුංසකෙ.

여성형이 아닐 때 ki의 sa와 smiṃ 격에서 선택적으로 ki가 된다. 예: kissa, kassa, kesaṃ, kesānaṃ, kamhā, kasmā, kimhi, kismiṃ, kamhi, kasmiṃ, kesu. 여성형에서는 ka가 대치된 후 a로 끝나기 때문에 ā 접미사가 붙어 kā, kā, kāyo 등이 된다. 중성형도 이와 모두 같다.

කිමංසිසු සහ නපුංසකෙ.

중성형에서 aṃ과 si 격어미와 함께 kiṃ이 생긴다.

අංසිසු සහ තෙහි කිංසද්දස්ස කිං හොති නපුංසකෙ-කිං, කානි, කිං, කෙ, කානි-කෙනෙච්චාදි පුමෙව-එකසද්දො සඞ්ඛ්‍යාතුල්‍යඤ්ඤා සහායවචනො-අත්‍ර සඞ්ඛ්‍යාසද්දො සංඛෙය්‍යවාචි-යදා සඞ්ඛෙය්‍ය වාචී තදෙකවචනන්තො අඤ්ඤත්‍ර බහුවචනන්තොපි-එකො එකා එකමිච්චාදි-සබ්බසමං තිලිඞ්ගෙසු-ස්සාස්සංසු පන-ස්සමාදිනා ඉම්හි එකිස්සා එකිස්සං-තුම්හ අම්භසද්දා අලිඞ්ගා-තථා උභ කතිඤ්චි සද්දා පඤ්චාදයො අට්ඨාරසන්තා ච-තුම්හසි අම්හසි.

si와 aṃ 격어미와 함께 중성에서 kiṃ 대명사는 kiṃ이 된다. 예: kiṃ, kāni, kiṃ, ke, kāni. kena 등은 남성형과 같다. eka라는 단어는 수(數), 동등함, 다른 것, 동료를 의미한다. 여기서 수(數)라는 단어는 가산되는 것(saṅkheyya)을 뜻한다. 가산되는 것을 뜻할 때는 단수형으로만 끝나고, 그 외의 경우에는 복수형으로도 끝난다. eko, ekā, ekaṃ 등은 세 성(性)에서 sabba와 같다. 다만 ssā, ssaṃ, su 격에서는 ssam- 등으로 인해 ekissā, ekissaṃ이 된다. tumha(너)와 amha(나) 단어는 성의 구분이 없다. 또한 ubha, kati 단어와 5부터 18까지의 단어도 그러하다. tumha와 amha의 si 격에서...

තුම්හස්ස තුවං ත්වමම්හි ච.

tumha의 si 격에서 tuvaṃ과 tvaṃ이 생긴다.

අම්හිසිම්හි ච තුම්හස්ස සවිහත්තිස්ස තුවං ත්වං හොන්ති-තුවං ත්වං.

si 격에서 격어미와 함께 tumha는 tuvaṃ과 tvaṃ이 된다. 예: tuvaṃ, tvaṃ.

සිම්හි හං.

si 격에서 amha는 haṃ이 된다.

සිම්හි අම්හස්ස සවිභත්තිස්ස අහං හොති-අහං-යො-තුම්හෙ.

si 격에서 격어미와 함께 amha는 ahaṃ이 된다. 예: ahaṃ. yo 격(주격 복수)에서는 tumhe가 된다.

මයමසමාම්හස්ස.

amha는 mayaṃ과 asmā가 된다.

යොස්වම්හස්ස සවිභත්තිස්ස මයමස්මා වා හොන්ති යථාක්කමං-මයං, අස්මා, අම්හෙ-අං-තුවං. ත්වං.

yo 격에서 amha는 격어미와 함께 순서대로 mayaṃ 또는 asmā가 된다. 예: mayaṃ, asmā, amhe. aṃ 격(대격 단수)에서 tuvaṃ, tvaṃ이 된다.

අම්හි තං මං තවං මමං.

aṃ 격에서 taṃ, maṃ, tavaṃ, mamaṃ이 생긴다.

අම්හි තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තං මං තවං මමං හොන්ති යථාක්කමං-තං, තවං, මං, මමං.

aṃ 격에서 tumha와 amha 단어는 격어미와 함께 순서대로 taṃ, tavaṃ, maṃ, mamaṃ이 된다. 예: taṃ, tavaṃ, maṃ, mamaṃ.

දුතියෙ යොම්හි වා.

대격인 yo 격에서 선택적으로 생긴다.

තුම්හඅම්හසද්දානං සවිහත්තීනං පච්චෙකං ඞං ඞාකං වා හොන්ති දුතියෙ යොම්හි-තුම්හාකං තුම්හෙ, අම්හං, අම්හාකං, අස්මා, අම්හෙ.

대격 복수인 yo 격에서 tumha와 amha 단어는 격어미와 함께 각각 선택적으로 ṅaṃ, ṅākaṃ이 된다. 예: tumhaṃ, tumhākaṃ, tumhe, amhaṃ, amhākaṃ, asmā, amhe.

නාස්මාසු තයා මයා.

nā와 smā 격에서 tayā, mayā가 생긴다.

නාස්මාසු තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තයා මයා හොන්ති යථාක්කමං.

nā와 smā 격에서 tumha와 amha 단어는 격어미와 함께 순서대로 tayā, mayā가 된다.

තයාතයිනං ත්ව වා තස්ස.

tayā, tayi의 t 대신 선택적으로 tv가 생긴다.

තුම්හස්ස තයාතයීනං තකාරස්ස ත්ව හොති වා-ත්වයා, තයා, මයා, තුම්හෙහි, තුම්හෙභි. අම්හෙහි, අම්හෙභි.

tumha의 tayā, tayi에서 t 대신 선택적으로 tv가 된다. 예: tvayā, tayā, mayā, tumhehi, tumhebhi, amhehi, amhebhi.

තව මම තුය්හං මය්හං සෙ.

se(sa) 격에서 tava, mama, tuyhaṃ, mayhaṃ이 생긴다.

සෙ තුම්හඅම්හසද්දානං ස්විභත්තීනං තව මම තුය්හං මය්හං හොන්ති යථාක්කමං-තව තුය්හං මම මය්හං.

sa 격에서 tumha와 amha 단어는 격어미와 함께 순서대로 tava, mama, tuyhaṃ, mayhaṃ이 된다. 예: tava, tuyhaṃ, mama, mayhaṃ.

නංසෙස්ව සමාකං මමං.

naṃ과 se 격에서 asmākaṃ, mamaṃ이 생긴다.

නංසෙස්වම්හස්ස සවිභත්තිස්ස අස්මාකං මමං හොන්ති යථාක්කමං-මමං.

naṃ과 sa 격에서 amha는 격어미와 함께 순서대로 asmākaṃ, mamaṃ이 된다. 예: mamaṃ.

ඞං ඞාකං නම්හි.

naṃ 격에서 ṅaṃ, ṅākaṃ이 생긴다.

නම්හි තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං ඞං ඞාකං හොන්ති පච්චෙකං-තුම්හං තුම්හාකං අම්හං අම්හාකං අස්මාකං.

naṃ 격에서 tumha와 amha 단어는 격어미와 함께 각각 ṅaṃ, ṅākaṃ이 된다. 예: tumhaṃ, tumhākaṃ, amhaṃ, amhākaṃ, asmākaṃ.

ස්මාම්හි ත්වම්හා.

smā 격에서 tvamhā가 생긴다.

ස්මාම්හි තුම්හස්ස සවිභත්තිස්ස ත්වම්හා හොති වා-ත්වම්හා ත්වයාතයා මයා.

smā 격에서 tumha는 격어미와 함께 선택적으로 tvamhā가 된다. 예: tvamhā, tvayā, tayā, mayā.

ස්මිම්හි තුම්හාම්හානං තයි මයි.

smiṃ 격에서 tumha와 amha는 tayi, mayi가 생긴다.

ස්මිම්හි තුම්හ අම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තයි මයි හොන්ති යථාක්කමං-ත්වයි තයි මයි, තුම්හෙසු.

smiṃ 격에서 tumha와 amha 단어는 격어미와 함께 순서대로 tayi, mayi가 된다. 예: tvayi, tayi, mayi, tumhesu.

සුම්හාම්හසයාස්මා.

'tumha'와 'amha'의 'su' 격에서 'asmā'가 된다.

අම්හස්ස අස්මා හොති වා සුම්හි-අස්මාසු අම්හෙසු.

'amha'에 대해서 'su' 격에서 'asmā'가 되거나, 혹은 'asmāsu' 또는 'amhesu'가 된다.

‘‘අපාදාදො පදතෙකවාක්‍යෙ’’ති අධිකාරො.

"문장의 처음에 오지 않고 한 문장 내의 다른 단어 뒤에 위치한 경우"라는 관할 규정이 적용된다.

යොනං හිස්වපඤ්චම්‍යා වො නො.

5격(탈격)을 제외한 'yo'와 'hi' 격들에서 'vo'와 'no'가 된다.

අපඤ්චමියා යොනං හිස්වපාදාදො වත්තමානානං පදස්මා පරෙස මෙකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හඅම්භසද්දානං සවිභත්තීනං වො නො හොන්ති වා යථාක්කමං-තිට්ඨථ වො, තිට්ඨථ තුම්හෙ, තිට්ඨාම නො, තිට්ඨාම මයං-පස්සති වො, පස්සති තුම්හෙ, පස්සති නො, පස්සති අම්හෙ-දියතෙ වො, දියතෙ තුම්හං, දියතෙ නො, දියතෙ අම්හං-ධනං වො, ධනං තුම්හං,ධනං නො, ධනං අම්හං-කතං වො, කතං තුම්හෙහි, කතං නො, කතං අම්හෙහි.

5격을 제외하고 'yo'와 'hi' 격어미가 결합할 때, 문장의 처음에 있지 않고 한 문장 내의 다른 단어 뒤에 위치한, 격변화가 포함된 'tumha'와 'amha' 단어들은 각각 선택적으로 'vo'와 'no'가 된다. 예: tiṭṭhatha vo(너희들은 서 있다), tiṭṭhatha tumhe, tiṭṭhāma no(우리들은 서 있다), tiṭṭhāma mayaṃ; passati vo(그가 너희들을 본다), passati tumhe, passati no(그가 우리들을 본다), passati amhe; diyate vo(너희들에게 주어진다), diyate tumhaṃ, diyate no(우리들에게 주어진다), diyate amhaṃ; dhanaṃ vo(너희의 재물), dhanaṃ tumhaṃ, dhanaṃ no(우리의 재물), dhanaṃ amhaṃ; kataṃ vo(너희에 의해 행해졌다), kataṃ tumhehi, kataṃ no(우리에 의해 행해졌다), kataṃ amhehi.

තෙ මෙ නා සෙ.

'nā' 격과 'se' 격에서 'te'와 'me'가 된다.

නාම්හි සෙ ච අපාදාදො වත්තමානානං පදස්මා පරෙසං එකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හඅම්හසද්දානං සවිහත්තීනං තෙ මෙ වා හොන්ති යථාක්කමං-කතං තෙ, කතං තයා, කතං මෙ, කතං මයා-දියතෙ තෙ, දීයතෙ තව, දීයතෙ මෙ, දියතෙ මම-ධනං තෙ, ධනං තව, ධනං මෙ, ධනං මම.

'nā' 격과 'se' 격에서, 문장의 처음에 있지 않고 한 문장 내의 다른 단어 뒤에 위치한, 격변화가 포함된 'tumha'와 'amha' 단어들은 각각 선택적으로 'te'와 'me'가 된다. 예: kataṃ te(너에 의해 행해졌다), kataṃ tayā, kataṃ me(나에 의해 행해졌다), kataṃ mayā; diyate te(너에게 주어진다), dīyate tava, dīyate me(나에게 주어진다), diyate mama; dhanaṃ te(너의 재물), dhanaṃ tava, dhanaṃ me(나의 재물), dhanaṃ mama.

නචවාහාහෙවයොගෙ.

'ca', 'vā', 'ha', 'āha', 'eva'와 결합할 때는 [앞의 규칙이] 적용되지 않는다.

චවාහඅහඑවෙහියොගෙ තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසාන හොන්ති. ගච්ඡාම තුම්හෙ ච, මයඤ්ච-පස්සති තුම්හෙ ච, අම්හෙ ච-කතං තුම්හෙහි ච, අම්හෙහි ච-දියතෙ තුම්හඤ්ච, අම්හඤ්ච-ධනං තුම්හඤ්ච, අම්හඤ්ච-කතං තයා ච, මයා ච-දීයතෙ තව ච, මම ච-ධනං තව ච මම ච-වාදියොගෙප්‍යෙවං ඤෙය්‍යං-උභ කති සද්දා බහුවචනත්තා-‘‘උභගොහි ටො‘‘ති යොනං ටො-උභො, උභො-සුහිසුභස්සො.

'ca', 'vā', 'ha', 'āha', 'eva' 등과 결합할 때는 'tumha'와 'amha' 단어들의 대용어(vo, no, te, me)가 성립하지 않는다. 예: gacchāma tumhe ca, mayañca; passati tumhe ca, amhe ca; kataṃ tumhehi ca, amhehi ca; diyate tumhañca, amhañca; dhanaṃ tumhañca, amhañca; kataṃ tayā ca, mayā ca; dīyate tava ca, mama ca; dhanaṃ tava ca mama ca. 'vā'와의 결합에서도 이와 같음을 알아야 한다. 'ubha'와 'kati' 단어는 복수형이므로, 'ubhagohi ṭo'라는 규칙에 의해 'yo'는 'ṭo'가 되어 'ubho', 'ubho'가 된다. 'su'와 'hi' 격에서 'o'가 된다.

උභස්ස සුහිස්වො හොති-උභොහි උභොහි-

'ubha'의 'su'와 'hi' 격에서 'o'가 된다. 예: ubhohi, ubhohi.

උභින්නං.

'ubhinnaṃ' [의 형태가 됨].

උභා නංවචනස්ස ඉන්නං හොති-උභින්නං, උභොසු.

'ubha' 뒤의 'naṃ' 격어미는 'innaṃ'이 된다. 예: ubhinnaṃ, ubhosu.

ටි කතිම්හා

'kati' 뒤에서 [격어미 'yo'는] 'ṭi'가 된다.

කතිම්හායොනංටි හොති-කති,කති,කතීහි,කතීභි, කතින්නං කතීසු.

'kati' 뒤에서 'yo' 격어미는 'ṭi'가 된다. 예: kati, kati, katīhi, katībhi, katinnaṃ, katīsu.

අථ සඞ්ඛ්‍යාසද්දා වුච්චන්තෙ.

이제 수사(숫자) 단어들을 설명한다.

එකාදයො අට්ඨාරසන්තා සඞ්ඛෙය්‍යවචනා-වීසතිආදයො පන සඞ්ඛ්‍යානවචනාච-එකසද්දො සබ්බාදිසු වුත්තොව-ද්වාදිනමට්ඨාරසන්තානං බහුවචනන්තත්තා එකවචනාභාවො-ද්විසද්දා යොම්හි.

1부터 18까지는 수량을 나타내는 말이고, 20부터는 계산하는 말이다. 'eka'(1) 단어는 'sabba' 등의 변화에서 이미 설명되었다. 2부터 18까지는 복수형만 있으므로 단수형이 없다. 'dvi'(2) 단어의 'yo' 격에서는 다음과 같다.

යොම්හි ද්වින්නං දුවෙ ද්වෙ.

'yo' 격에서 'dvi'는 'duve' 또는 'dve'가 된다.

යොම්හි ද්විස්ස සවිභත්තිස්ස දුවෙ ද්වෙ හොන්ති පච්චෙකං-දුවෙ ද්වෙ, ද්වීහි ද්වීභි.

'yo' 격에서 격변화가 포함된 'dvi'는 각각 'duve'와 'dve'가 된다. 예: duve, dve, dvīhi, dvībhi.

දුවින්නං නම්හි වා.

'naṃ' 격에서 [dvi는] 선택적으로 'duvinnaṃ'이 된다.

නම්හි ද්විස්ස සවිභත්තිස්ස දුවින්නං හොති වා-දුවින්නං-අඤ්ඤත්‍ර.

'naṃ' 격에서 격변화가 포함된 'dvi'는 선택적으로 'duvinnaṃ'이 된다. 그 외의 경우에는 다음과 같다.

නම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්තං.

'naṃ' 격에서 2부터 17까지의 숫자들 뒤에는 'nuk'이 온다.

ද්වාදීනං සත්තරසන්නං සඞ්ඛ්‍යානං නුඛොති නම්හි විභත්තිම්හි. උකාරොඋච්චාරණත්ථො-කකාරො අන්තාවයවත්ථො-තෙන නම්භීන දීඝො-ද්වින්නං,ද්වීසු-තිසද්දා යොම්හි.

2부터 17까지의 숫자들에 대해 'naṃ' 격어미에서 'nuk'이 온다. 'u'는 발음을 위한 것이고, 'k'는 어미의 일부임을 나타내는 표식이다. 이로 인해 'naṃ' 앞에서 장음화가 일어나지 않는다. 예: dvinnaṃ, dvīsu. 'ti'(3) 단어의 'yo' 격에서는 다음과 같다.

පුමෙ තයො චත්තාරො.

남성형에서 [3과 4는] 'tayo'와 'cattāro'가 된다.

යොම්හි සවිභත්තීනං තිවතුන්නං තයො චත්තාරො හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ-තයො, තයො, තීහි, තීභි.

'yo' 격에서 격변화가 포함된 'ti'와 'catu'는 남성형에서 각각 'tayo'와 'cattāro'가 된다. 예: tayo, tayo, tīhi, tībhi.

ණ්ණං ණ්ණන්නං තිතොජ්ඣා.

'jha' 명칭이 붙은 것(i, u로 끝나는 어간) 뒤의 'ti'에서 'naṃ' 격어미는 'ṇṇaṃ'이나 'ṇṇannaṃ'이 된다.

ඣසඤ්ඤතො තිතො නංවචනස්ස ණ්ණං ණ්ණන්නං හොන්ති-තිණ්ණං තින්ණන්නං,තීසු-ඉත්ථීයං.

'jha'라고 명명된 것으로부터 'ti' 뒤의 'naṃ' 격어미는 'ṇṇaṃ' 또는 'ṇṇannaṃ'이 된다. 예: tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ, tīsu. 여성형에서는 다음과 같다.

තිස්සො චතස්සො යොම්හි සවිභත්තීනං.

여성형 'yo' 격에서 격변화가 포함된 [3과 4는] 'tisso'와 'catasso'가 된다.

විභත්තිසහිතානං තිවතුන්නං යොම්හි තිස්සො චතස්සො හොන්තිත්ථියං යථාක්කමං-තිස්සො, තිස්සො, තීහි තීභි.

여성형 'yo' 격에서 격변화가 포함된 'ti'와 'catu'는 각각 'tisso'와 'catasso'가 된다. 예: tisso, tisso, tīhi, tībhi.

නම්හි තිචතුන්නමිත්ථියං තිස්සචතස්සා.

여성형 'naṃ' 격에서 'ti'와 'catu'는 'tissa'와 'catassa' [기반의 형태]가 된다.

නම්හි තිචතුන්නං තිස්ස චතස්සා හොන්තිත්ථියං යථාක්කමං-තිස්සන්නං, තීසු-නපුංසකෙ.

여성형 'naṃ' 격에서 'ti'와 'catu'는 각각 'tissannaṃ'과 'catassannaṃ'이 된다. 예: tissannaṃ, tīsu. 중성형에서는 다음과 같다.

තීණි චත්තාරි නපුංසකෙ.

중성에서 3(tīṇi)과 4(cattāri)가 된다.

යොම්හි සවිභත්තීනං තිචතුන්නං යථාක්කමං තීණි චත්තාරි හොන්ති නපුංසකෙ-තීණි තීණි-සෙසං පුල්ලිඞ්ගසමං-චතු යො.

중성에서 격 변화를 가진 3(ti)과 4(catu) 뒤에 요(yo) 격미가 올 때, 순서대로 3은 tīṇi가 되고 4는 cattāri가 된다. [예:] tīṇi, tīṇi. 나머지는 남성과 같다. [예:] catu yo.

චතුරො වා චතුස්ස.

4(catu)에 대해 (요 격미에서) caturo가 되기도 한다.

චතුසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස යොම්හි චතුරො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ-චතුරො, චතුරො-අඤ්ඤත්‍ර-චත්තාරො, චත්තාරො-චතූහි චතූභි.

남성에서 격 변화를 가진 4(catu)라는 단어 뒤에 요(yo) 격미가 올 때, caturo가 되기도 한다. [예:] caturo, caturo. 다른 경우에는 cattāro, cattāro이다. [예:] catūhi, catūbhi.

ට පඤ්චාදීහි චුද්දසහි.

5(pañca)부터 시작하는 14개(18까지)의 수 뒤에서 (요 격미는) ṭa가 된다.

පඤ්චාදීහි චුද්දසහි සඞ්ඛ්‍යාහි යොනං ටො හොති-පඤ්ච, පඤ්ච.

5(pañca)부터 시작하는 14개의 수 뒤에서 요(yo) 격미는 ṭa가 된다. [예:] pañca, pañca.

පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නම.

5(pañca)부터 시작하는 14개의 수에 'a'가 (붙는다).

පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නං සුනංහිස්ව හොති-එත්තාපවාදොයං-පඤ්චහි පඤ්චභි, පඤ්චන්තං පඤ්චසු-එවං ඡාදයො අට්ඨාරසන්තා-එකො ච ද ස චාති චත්ථසමාසෙ එකෙන අධිකා දසාති තතියාසමාසෙ වා කතෙ ‘‘එකත්ථතාය’’න්ති විභත්තිලොපො-එවමුපරි ච.

5(pañca)부터 시작하는 14개의 수 뒤에 수(su), 낭(naṃ), 히(hi) 격미가 올 때 'a'가 된다. 이것은 'e'에 대한 예외이다. [예:] pañcahi, pañcabhi, pañcannaṃ, pañcasu. 이와 같이 6(cha)부터 시작하여 18(aṭṭhārasa)까지이다. '하나(eka)와 열(dasa)'이라는 격 결합(Dvanda)에서, '하나가 더해진 열'이라는 제3격 한정 결합(Tappurisa)이 될 때 '동일한 의미'이기 때문에 격미가 탈락한다. 위로도 이와 같다.

එකට්ඨානමා.

1(eka)과 8(aṭṭha)의 자리에는 'ā'가 된다.

එකඅට්ඨානං ආ හොති දසෙ පරෙ.

10(dasa)이 뒤에 올 때, 1(eka)과 8(aṭṭha)은 'ā'가 된다.

ර සඞ්ධ්‍යාතො වා.

수 뒤에 오는 10(dasa)의 'da'는 'ra'가 되기도 한다.

සඞ්ඛ්‍යාතො පරස්ස දසස්ස ර හොති විභාසා-සච‘‘පඤ්චමියං පරස්සෙ’’ති අනුවත්තමානෙ ‘‘ආදිස්සා‘‘ති දකාරස්සෙව හොති-එකා රස, එකාදස.

수 뒤에 오는 10(dasa)의 'da'는 '수 뒤에서(pañcamiyaṃ parassa)' 그리고 '어두에서(ādissa)'라는 규칙을 따라 선택적으로 'ra'가 된다. [예:] ekārasa, ekādasa.

ආ සඞ්ඛ්‍යායාසතාදො’නඤ්ඤත්ථෙ.

'다른 의미가 아닐 때(anaññatthe)', 100(sata) 등을 제외한 다른 수의 어근이 뒤에 올 때 2(dvi)는 'ā'가 된다.

සඞ්ඛ්‍යායමුත්තරපදෙ ද්විස්ස ආ හොතසතාදො’නඤ්ඤත්ථෙ-ද්වාදස.

100 등을 제외하고 다른 수의 단어가 뒤에 올 때, 2(dvi)는 'ā'가 된다. [예:] dvādasa.

ඛා චත්තාළීසාදො.

40(cattāḷīsa) 등이 뒤에 올 때 (2는 'khā'가 된다).

ද්විස්ස ඛා වා හොතචත්තාළීසාදො’නඤ්ඤත්ථෙ-බාරස.

다른 의미가 아닐 때 40 등이 뒤에 오면 2(dvi)는 'khā'가 되기도 한다. [예:] bārasa.

තිස්සෙ.

3(ti)은 'e'가 된다.

සඞ්ඛ්‍යායමුත්තරපදෙ තිස්ස එ හොතසතාදො’නඤ්ඤත්ථෙ.

다른 의미가 아닐 때 100 등을 제외하고 다른 수의 단어가 뒤에 올 때, 3(ti)은 'e'가 된다.

ඡතීහි ළො ච.

6(cha)과 3(ti) 뒤에서 (10의 da는) 'ḷo'가 되고 'ro'도 된다.

ඡතිහි පරස්ස දසස්ස ළො හොති රො ච-තෙළස-තෙරස.

6과 3 뒤에 오는 10(dasa)의 'da'는 'ḷo'가 되고 'ro'도 된다. [예:] teḷasa, terasa.

චතුස්ස චුචො හොන්ති වා දසසද්දෙ පරෙ-ද්විත්තෙ-චුද්දස චොද්දස චතුද්දස.

10(dasa)이라는 단어가 뒤에 올 때 4(catu)는 'cu' 또는 'co'가 되기도 하며, 중복이 일어나기도 한다. [예:] cuddasa, coddasa, catuddasa.

වීසතිදසෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණුපණ්ණා.

20(vīsati)과 10(dasa) 앞에서 5(pañca)는 'paṇṇu' 또는 'paṇṇa'가 된다.

වීසතිදසෙසු පරෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණුපණ්ණා හොන්ති වා යථාක්කමං-පණ්ණරස පඤ්චදස.

20과 10이 뒤에 올 때 5(pañca)는 순서대로 'paṇṇu'와 'paṇṇa'가 되기도 한다. [예:] paṇṇarasa, pañcadasa.

ඡසස සො.

6(cha)의 자리에는 'so'가 된다.

ඡස්ස සො ඉච්චයමාදෙසො හොති දසසද්දෙ පරෙ-සොළස සොරස, සත්තරස සත්තදස, අට්ඨාරස අට්ඨාදස-එකෙන ඌනා වීසතීති විසෙසනසමාසගබ්භෙ තතියාසමාසෙ.

10(dasa)이라는 단어가 뒤에 올 때 6(cha)은 'so'라는 치환이 일어난다. [예:] soḷasa, sorasa. (그 외에) sattarasa, sattadasa, aṭṭhārasa, aṭṭhādasa가 있다. '하나가 부족한 20'이라는 뜻은 형용사 한정 결합(Visesana-samāsa)을 포함한 제3격 한정 결합이다.

ඉත්ථියම්හාසිතපුමිත්ථි පුමෙවෙකත්ථෙ.

여성형으로 쓰일 때, 같은 의미의 여성 명사가 뒤에 오면 남성형처럼 쓰인 여성형은 남성형처럼 취급된다.

ඉත්ථියං වත්තමානෙ එකත්ථෙ සමානාධිකරණෙ උත්තරපදෙ පරෙ භාසිතපුමිත්ථි පුමෙව හොතීති පුම්භාවා ආප්පච්චයො නිවත්තතෙ-එකූනවීසති-ඉත්ථිලිඞ්ගෙකවචනන්තො-වීසතිආදයො හි ආනවුතියා එකවචනන්තා ඉත්ථිලිඞ්ගා-(භො) එකූනවීසති එකූනවීසතිමිච්චාදි-එවං වීසති එකවීසති ද්වාවීසති බාවීසති තෙවීසතිප්පභුතයො.

여성형으로 쓰이면서 동일한 의미(동격)의 단어가 뒤에 올 때, 남성형으로 말해진 여성형은 남성형처럼 되므로, 남성화(pumbhāva)에 의해 여성 접미사 'ā'가 제거된다. [예:] ekūnavīsati. 이것은 여성 명사 단수형이다. 20(vīsati)부터 90(navuti)까지는 여성 명사 단수형이다. [예:] (여보게) ekūnavīsati, ekūnavīsatiṃ 등. 이와 같이 vīsati, ekvīsati, dvāvīsati, bāvīsati, tevīsati 등이 있다.

වීසතයං පඤ්චස්ස වා පණ්ණආදෙසෙ-පණ්ණුවීසති, පඤ්චවීසති-එකෙන ඌනා තිංසති තිංසා වා එකුනතිංසති එකුනතිංසා-මතිකඤ්ඤා සමා-එවං තිංසති තිංසාප්පභුතයො-තිංසාසද්දස්ස පන සිලොපෙ-දීඝරස්සාති යොගවිභාගා රස්සෙ-තිංස-නිග්ගහීතාගමෙ ච තිංසන්තිපි හොති-එවමුපරි ච යථාසම්භවං-ද්වත්තිංසතිආදිනං රස්සඤ්චත්තානි-චත්තාළීසාය සම්හි-චත්තාළීසා චත්තාළීස චත්තාළීසං වා,එවං චත්තාරීසා චත්තාරිස චත්තාරීසං.

20(vīsati)에서 5(pañca)는 'paṇṇa'로 치환되기도 한다. [예:] paṇṇuvīsati, pañcavīsati. '하나가 부족한 30'은 ekunatiṃsati 또는 ekunatiṃsā이다. 이것은 mati(여성 단수)나 kaññā(여성 단수)와 같다. 이와 같이 tiṃsati, tiṃsā 등이 있다. tiṃsā라는 단어에서 Si 격미가 탈락하고, 'Dīgha-rassa'라는 규칙의 분할(Yoga-vibhāga)에 의해 단음화되면 tiṃsa가 된다. 또한 니가히따(niggahīta)가 삽입되면 tiṃsaṃ도 된다. 위로도 이와 같이 가능성에 따라 적용된다. dvattiṃsati 등의 단음화와 'a'로의 변화가 있다. 40(cattāḷīsā)의 경우 Si 격미에서 cattāḷīsā, cattāḷīsa 또는 cattāḷīsaṃ이 되며, 이와 같이 cattārīsā, cattārisa, cattārīsaṃ도 된다.

ද්විස්සා ච.

2(dvi)에 'ā'가 (붙는다).

අසතාදො’නඤ්ඤත්ථෙ චත්තාළීසාදො ද්විස්ස එ හොති වා ආ ච-ද්වෙ චත්තාළීස ද්වාචත්තාළීස ද්වීචත්තාළීස-එවං ද්වෙවත්තාරිස ද්වාචත්තාරීස ද්විචත්තාරීස, ද්වෙචත්තාළීසති ද්වාචත්තාළීසති ද්විචත්තාළීසති.

다른 의미가 아닐 때 100 등을 제외하고 40(cattāḷīsa) 등이 뒤에 올 때, 2(dvi)는 'e'가 되기도 하고 'ā'가 되기도 한다. [예:] dvecattāḷīsa, dvācattāḷīsa, dvicattāḷīsa. 이와 같이 dvecattārīsa, dvācattārīsa, dvicattārīsa, dvecattāḷīsati, dvācattāḷīsati, dvicattāḷīsati 등이 있다.

චත්තාළීසාදො වා.

혹은 cattāḷīsa(40) 등이 된다.

අසතාදො’නඤ්ඤත්ථෙ චත්තාළීසාදො තිස්සෙ වා හොති-තෙචත්තාළීස තිවත්තාළීස තෙචත්තාළීසති තිචත්තාළීසති-තෙචත්තාරීස තිචත්තාරීස-ද්වෙපඤ්ඤාස ද්වාපඤ්ඤාස ද්විපඤ්ඤාස ද්වෙපණ්ණාසති පණ්ණාස, ද්වෙසට්ඨි ද්වාසට්ඨි ද්විසට්ඨි, තෙසට්ඨි තිසට්ඨි, ද්වෙසත්තති ද්වා සත්තති ද්වීසත්තති ද්වෙසත්තරි ද්වාසත්තරි ද්විසත්තරි, තෙසත්තති තිසත්තති තෙසත්තරි තිසත්තරි, ද්ව්ඤසීති ද්වාඅසීති ද්වීයාසීති-යාගමො-ත්ඤසීති තියාසීති, ද්වෙනවුති ද්වානවුති ද්විනවුති, තෙනවුති තිනවුති-සතං, නපුංසක මෙකවචනන්තං-එවං සහස්සදයො-කොටි පකොටි කොටිප්පකොටි අක්ඛොහිණියො ඉත්ථිලිඞ්ගෙකවචනන්තා-වග්ගභෙදෙ තු සබ්බාසම්පි සඞ්ඛ්‍යානං බහුවචනඤ්ච හොතෙව-යථා-ද්වෙ විසතියො, තිස්සො වීසතියො ඉච්චාදි-දස අසකං සතං නාම,දසසතං සහස්සං, දසසහස්සං නහුතං, දසනහුතං ලක්ඛං, සතසහස්සන්තිපි වුච්චති-ලක්ඛසතං කොටි, කොටිලක්ඛසතං පකොටි, පකොටිලක්ඛසතං කොටිප්පකොටි-එවං නහුතං නින්නහුතං අක්ඛොහිණී බින්දු අබ්බුදං නිරබ්බුදං අහකහං අබබං අටටං සොගන්ධිකං උප්පලං කුමුදං පුණ්ඩරිකං පදුමං කථානං මහාකථානං අසඞ්ඛෙය්‍යන්ති යථාක්කමං සතලක්ඛගුණං වෙදිතබ්බං.

cattāḷīsa(40) 등은 다른 뜻이 아닐 때 asīti(80) 등에서 ti(3)가 되기도 한다. tecattāḷīsa, tivattāḷīsa, tecattāḷīsati, ticattāḷīsati, tecattārīsa, ticattārīsa(43); dvepaññāsa, dvāpaññāsa, dvipaññāsa, dvepaṇṇāsati, paṇṇāsa(52); dvesaṭṭhi, dvāsaṭṭhi, dvisaṭṭhi(62); tesaṭṭhi, tisaṭṭhi(63); dvesattati, dvāsattati, dvīsattati, dvesattari, dvāsattari, dvisattari(72); tesattati, tisattati, tesattari, tisattari(73); dvāsīti, dvāasīti, dvīyāsīti(y가 삽입됨)(82); tiyāsīti, tiyāsīti(83); dvenavuti, dvānavuti, dvinavuti(92); tenavuti, tinavuti(93). sata(100)는 중성이며 단수이다. sahassa(1000) 등도 이와 같다. koṭi, pakoṭi, koṭippakoṭi, akkhohiṇī는 여성 명사이며 단수로 쓰인다. 그러나 부류가 다를 때(vaggabheda)는 모든 수에서 복수도 가능하다. 예를 들어 dve vīsatiyo(두 개의 20들), tisso vīsatiyo(세 개의 20들) 등이다. 10개의 10(dasa asakaṃ)은 sata(100)라 하고, 10개의 100은 sahassa(1,000)이며, 10개의 1,000은 nahuta(10,000)이며, 10개의 nahuta는 lakkha(100,000)이며, satasahassa라고도 불린다. 100,000(lakkha)의 100배는 koṭi(1,000만)이며, 100,000(lakkha)의 koṭi배는 pakoṭi이며, 100,000(lakkha)의 pakoṭi배는 koṭippakoṭi이다. 이와 같이 nahuta, ninnahuta, akkhohiṇī, bindu, abbuda, nirabbuda, ahahaha, ababa, aṭaṭa, sogandhika, uppala, kumuda, puṇḍarika, paduma, kathāna, mahākathāna, asaṅkheyya는 순서대로 10,000,000배(satalakkha)씩 곱해지는 것으로 알아야 한다.

අථාසඞ්ඛ්‍යමුච්චතෙ.

이제 불변사(asaṅkhya)에 대해 말한다.

තං දුවිධං පාදිචාදිභෙදෙන-තත්ථ-ප පරා අප සං අනු අව ඔ නි දු වි අධි අපි අති සු උ අභි පති පරි උප ආ-ඉමෙ වීසති පාදයො-චාදයො පන-ච වා හ අහ එව එවමිච්චාදයො-ඉමෙ ද්වෙපි ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාරහිතා-එතෙහි පන යථාසම්භවං විහිතානං විභත්තිනං.

그것은 pādi(접두어)와 cādi(접사)의 차이에 따라 두 가지 종류가 있다. 거기서 pa, parā, apa, saṃ, anu, ava, o, ni, du, vi, adhi, api, ati, su, u, abhi, pati, pari, upa, ā의 이들 20개는 접두어(pādi)이다. cādi는 ca, vā, ha, aha, eva, evam 등이 있다. 이 두 가지는 성(liṅga)과 수(saṅkhyā)가 없다. 이들로부터 상황에 따라 격어미가 부여된다.

අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං.

불변사들 뒤에서 모든 (격어미는 생략된다).

අවිජ්ජමානසඞ්ඛ්‍යොහි පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොතීති ලොපො ච.

수(saṅkhyā)가 존재하지 않는 것들(불변사들) 뒤에 오는 모든 격어미(vibhatti)는 생략되므로 ‘lopo ca(생략됨)’라고 한다.

විභත්තියා තතො භෙදො සලිඞ්ගානං භවෙ තථා තුම්හාදිනං ත්වලිඞ්ගෙසු නෙවත්ථි පාදිවාදිනං.

격어미에 의해서 성(liṅga)이 있는 단어들의 차이가 생기며, tumha(그대) 등의 경우도 성이 있을 때는 마찬가지이다. 그러나 성이 없는 pādi(접두어) 등의 경우에는 그러한 차이가 전혀 없다.

වුතතානි ස්‍යාද්‍යන්තානි.

격어미(syādi)로 끝나는 것들에 대해 설명하였다.

අථෙකත්ථමුච්චතෙ-උපසද්දා පඨමෙකවචනං සි-තස්ස ‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං’’ති ලොපො-කුම්භසද්දා ඡට්ඨයෙකවචනං ස-උප කුම අස ඉති ඨිතෙ ‘‘අවිග්ගභො නිච්චසමාසො පදන්තරවිග්ගහො වෙ’’ති සමීපං කුම්භස්සෙති පදන්තරචිග්ගහෙ-‘‘ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙකත්ථ’’න්ති සබ්බත්ථෙකත්ථෙ වත්තතෙ.

이제 단일한 의미(ekattha, 합성어)에 대해 말한다. upa라는 단어 뒤에 주격 단수 si가 오고, 그것은 ‘asaṅkhyehi sabbāsaṃ’에 의해 생략된다. kumbha라는 단어 뒤에 속격 단수 sa가 온다. upa, kumbha, sa가 있을 때, ‘분리되지 않은 격분석(aviggabho niccasamāso)’ 혹은 ‘다른 단어로 격분석(padantaraviggaho)’에 의해, ‘항아리 근처(kumbhassa samīpaṃ)’라는 다른 단어로 분석될 때, ‘syādi syādinekatthaṃ’에 의해 모든 것이 하나의 의미(합성어)를 나타낸다.

අසඞ්ඛ්‍යං විභත්ති සම්පත්ති සමිප සාකල්‍යාහාව යථාපච්ඡා යුගපදත්ථෙ.

불변사는 격(vibhatti), 풍요(sampatti), 근접(samīpa), 전부(sākalyā), 부재(abhāva), 방식(yathā), 뒤(pacchā), 동시(yugapad)의 의미에서 (합성어가 된다).

අසඞ්ඛ්‍යං ස්‍යාද්‍යන්තං විභත්ත්‍යාදිනමත්ථෙවත්තමානං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථම්භවති.

격 등의 의미를 나타내는 격어미로 끝나는 불변사는 격어미로 끝나는 단어와 결합하여 하나의 의미가 된다.

එකත්ථතායං.

이러한 합일성(합성어 상태)에서.

ඊයාදිණදිසමාසෙහි එකත්ථිභාවො එකත්ථතා-තස්මිං ස්‍යාදි ලොපො හොති-‘‘තං නපුංසක’’මිතිනපුංසකලිඞ්ගං-තතො ස්‍යාදි-‘‘පුබ්බස්මාමාදිතො’’ති ලොපෙ සම්පත්තෙ.

īyādi, ṇadi 그리고 합성어에 의해 하나의 의미가 되는 것이 합일성(ekatthatā)이다. 그 합일성 상태에서 격어미(syādi)는 생략된다. ‘taṃ napuṃsakaṃ’에 의해 그것은 중성이 된다. 그 후 격어미(syādi)가 결합하고, ‘pubbasmāmādito’에 의해 생략될 상황이 되었을 때 (다음 규칙이 적용된다).

නාතො මපඤ්චමියා.

탈격(pañcamī)을 제외하고, a로 끝나는 것 뒤의 격어미는 aṃ이 된다.

අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථමකාරන්තං තතො පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො න හොති අංතු භවත්‍යපඤ්චමියා-උපකුම්භං තිට්ඨති-කුම්භස්ස සමීපං තිට්ඨතීති අත්ථො-උපකුම්භං පකස්ස.

단일한 의미가 된 단어의 앞부분이 a로 끝날 때, 그 뒤에 오는 탈격을 제외한 모든 격어미는 생략되지 않고 aṃ이 된다. (예:) upakumbhaṃ tiṭṭhati(항아리 근처에 서 있다). ‘항아리의 근처에 서 있다’는 뜻이다. upakumbhaṃ pekkhati(항아리 근처를 본다).

වා තතියාසත්තමීනං.

구격(tatiyā)과 처격(sattamī)의 경우 (aṃ이 되는 것은) 선택적이다.

අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථමකාරන්තං තතො පරාසං තතියා සත්තමීනං අං හොති වා-උපකුම්භං කතං, උපකුම්භෙන වා, උප කුම්භං දෙහි-පඤ්චමියං අමභාවා-උපකුම්භා අපෙහි-උපකුම්භමායත්තං-උපකුම්භං නීධෙහි, උපකුම්භෙ වා-එවමුපනගරමිච්චාදි-සමීපං අග්ගිනොඋපග්ගි-එත්ථපන-‘‘පුබ්බස්මාමාදිතො’’ති සබ්බස්‍යාදි ලොපොව-එවමුපගුරු-වෙති සබ්බත්ථ වත්තතෙ.

단일한 의미가 된 단어의 앞부분이 a로 끝날 때, 그 뒤의 구격과 처격은 선택적으로 aṃ이 된다. upakumbhaṃ kataṃ, 혹은 upakumbhena(항아리 근처에서 행해진), upakumbhaṃ dehi(항아리 근처에 주어라). 탈격에서는 aṃ이 되지 않으므로 upakumbhā apehi(항아리 근처에서 물러나라). upakumbhamāyattaṃ, upakumbhaṃ nīdhehi, 혹은 upakumbhe(항아리 근처에 놓아라). 이와 같이 upanagaram(도시 근처) 등도 마찬가지이다. ‘불(aggi)의 근처’는 upaggi이다. 여기서는 ‘pubbasmāmādito’에 의해 격어미가 완전히 생략된다. upaguru도 이와 같다. ‘vā(선택적)’라는 규정은 모든 곳에 적용된다.

අමාදි.

am 등으로 시작하는 합성어(Tappurisa).

අමාදි ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහ බහුලමෙකත්ථං හොති-ගාමං ගතො ගාමගතො, මුහුත්තං සුඛං මුහුත්තසුඛං-වුත්තියෙවොපපදස මාසෙ-කුම්භකාරො, එත්ථ බහුලාධිකාරා අස්‍යාද්‍යන්තෙනාපි සමාසො. න්තමානක්තවන්තූහි වාක්‍ය-ධම්මං සුණන්තො, ධම්මං සුණමානො, ඔදනං භුත්තවා, රඤ්ග්ඤා භතො රාජහතො, අසිනා ජින්නො අසිච්ඡින්නො, පිතරාසදිසොපිතුසදිසො, දධිනා උපසිත්තං භොජනං දධිභොජනං, ගුළෙන මිස්සො ඔදනො ගුළොදනො-ඉහ පන වුත්ති පදෙනෙවොපසිත්තාදි ක්‍රියායාඛ්‍යාපනතො න තත්ථායුත්තත්ථතා-ක්වචිවුත්තියෙව-උරගො-ක්වචි වාක්‍යමෙව-එරසුනා ඡින්නවා, දස්සනෙන පහාතබ්බා, බ්‍රාහ්මණස්ස දෙය්‍යංබ්‍රාහ්මණදෙය්‍යංයුපාය දාරු යුපදාරු, ඉධ නහොති සඞ්ඝස්ස දාතබ්බං-ගාමා නිග්ගතො ගාම නිග්ගතො, ක්වචිවුත්ති යෙව-කම්මජං-ඉධ න හොති රුක්ඛා පතිතො-රඤ්ඤො පුරිසො රාජපුරිසො-බහුලාධිකාරා න්තමානනිද්ධාරියපුරණ භාවති භාවති ත්තත්ථෙහි නහොති-මමානුකුබ්බං, මමානුකුරුකමානො, ගුන්නංකණ්හා සම්පන්නඛීරතමා, සිස්සානං පඤ්චමො, පටස්ස සුක්කතා-ක්වචි හොතෙව-වත්තමානසාමීප්‍යං, ඵලානං තිත්තො, ඵලානං සුහිතො, බ්‍රාහ්මණස්ස කණ්හා දන්තා ඉච්චත්‍ර දන්තාපෙක්ඛා ඡට්ඨිති කණ්හෙනසම්බන්ධාභාවා න සමාසො-අඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධානංහි සමාසොයදා තු කණ්හා ච තෙ දන්තා චෙති විසෙසනස්මාසො තදා ඡට්ඨි කණ්හදන්තාපෙක්කාති බ්‍රාහ්මණකණ්හදන්තාති හොතෙව-රඤ්ඤො මාගධස්ස ධනමිච්චත්‍ර රඤ්ඤොති ඡට්ඨි ධනමපෙක්ඛතෙ න මාගධං රාජා එව මාගධසදදෙන වුච්චතෙති භෙදාභාවා සම්බන්ධාභාවොති තුල්‍යාධිකරණෙන මාගධෙන සහ රාජා න සමස්‍යතෙ-රඤ්ඤො අස්සො ච පුරිසො චාති එත්ථ රඤ්ඤො අස්සො පුරිසොති ච පච්චෙකං සම්බන්ධතො සාපෙක්කතාය න සමාසො-අස්සො ච පුරිසො චාති චත්ථසමාසෙ කතෙ තු රාජස්සපුරිසාති හොතෙවඤ්ඤානපෙක්ඛත්තා-රඤ්ඤො ගරුපුත්තොති එත්ථ පන රාජාපෙක්ඛිනොපි ගරුනො පුත්තෙන සහ සමාසො ගමකත්තා-ගමකත්තම්පිහි සමාසස්ස නිබන්ධනං-දානෙ සොණ්ඩො දානසොණ්ඩො-ක්වචි වුත්තියෙව-පබ්බතට්ඨො-ක්වචී සමාසෙපි විභත්‍යලොපො-ජනෙ සුතො.

am 등 격어미로 끝나는 단어는 다른 단어와 결합하여 빈번하게(bahulaṃ) 하나의 의미가 된다. gāmaṃ gato는 gāmagato(마을에 간 자), muhuttaṃ sukhaṃ은 muhuttasukhaṃ(잠깐의 행복)이다. upapada 합성어인 kumbhakāro(항아리 만드는 자)의 경우, bahula(빈번함)라는 규정 덕분에 격어미로 끝나지 않는 단어와도 합성된다. 분사(ntamāna)나 과거분사와 함께 쓰인 문장의 경우: dhammaṃ suṇanto, dhammaṃ suṇamāno(법을 듣는 자), odanaṃ bhuttavā(밥을 먹은 자). raññā hato는 rājahato(왕에 의해 살해된 자), asinā chinno는 asicchinno(칼로 베인 것), pitarā sadiso는 pitusadiso(아버지와 닮은 자), dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ은 dadhibhojanaṃ(요구르트를 끼얹은 음식), guḷena misso odano는 guḷodano(설탕 섞인 밥)이다. 여기서는 합성어 자체에서 행위가 설명되므로 별도의 행위 묘사가 필요 없다. 때로는 urago(뱀)처럼 합성어만 존재하고, 때로는 erasunā chinnavā처럼 문장으로만 존재한다. dassanena pahātabbā(통찰로 제거해야 할 것), brāhmaṇassa deyyaṃ은 brāhmaṇadeyyaṃ(브라만에게 줄 것), yūpāya dāru는 yūpadāru(제사 기둥용 나무)이다. 승가에게 줄 것(saṅghassa dātabbaṃ)은 여기 해당하지 않는다. gāmā niggato는 gāmaniggato(마을에서 나간 자)이다. kammajaṃ(업에서 생긴 것)은 합성어만 존재하며, 나무에서 떨어진(rukkhā patito) 것은 합성어가 되지 않는다. rañño puriso는 rājapuriso(왕의 신하)이다. bahula라는 규정 때문에 분사, 한정, 서수, 추상 등의 의미일 때는 합성어가 되지 않는다. mamānukubbaṃ, mamānukurukamāno, 소들 중 검은 소가 우유가 가장 많다(gunnaṃ kaṇhā sampannakhīratamā), 제자들 중 다섯 번째(sissānaṃ pañcamo), 천의 흰 상태(paṭassa sukkatā) 등이다. 때로는 합성어가 되기도 한다: 현재의 근접성(vattamānasāmīpyaṃ), 과일에 만족한(phalānaṃ titto/suhito). ‘브라만의 이빨은 검다(brāhmaṇassa kaṇhā dantā)’에서 kaṇhā는 dantā를 수식하므로 kaṇha와는 관계가 없어 합성되지 않는다. 서로 연관된 것들만 합성되기 때문이다. 만약 ‘검은 이빨’이 형용사 합성어가 된다면 brāhmaṇakaṇhadantā가 될 수 있다. ‘마가다 왕의 재산’에서 rājā는 재산을 수식할 뿐 māgadha와는 직접 관계가 없으므로 동격인 māgadha와 rājā는 합성되지 않는다. ‘왕의 말과 사람’에서 왕(rañño)은 말과 사람 각각에 관계되므로 합성되지 않지만, ‘말과 사람’을 먼저 합성한 후에는 rājassapurisā로 합성될 수 있다. ‘왕의 스승의 아들(rañño garuputto)’에서는 의미가 통하므로(gamakattā) 왕과 스승이 합성될 수 있다. 의미의 통함도 합성의 근거이다. dāne soṇḍo는 dānasoṇḍo(보시에 열중하는 자)이다. pabbataṭṭho(산에 있는 자)처럼 합성어만 쓰이기도 하고, jane suto(사람들에게 알려진)처럼 합성어에서도 격어미가 유지되기도 한다.

විසෙසනමෙකත්ථෙන.

수식어는 수식받는 단어와 결합하여 하나의 의미(합성어)가 된다.

විසෙසනං ස්‍යාද්‍යන්තං වසෙස්සෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සමානාධිකාරණෙන සහෙකත්ථං හොති-නීලඤ්ච තං උප්පලං චෙති නිලුප්පලං-වාක්‍යෙ තුල්‍යාධිකරණභාවප්පකාසනත්ථං චතසද්දප්පයොගො-වුත්තියන්තු සමාසෙනෙව තප්පකාසනතො න තප්පයොගො-එව මඤ්ඤත්‍රාපි වුත්තට්ඨානමප්පයොගො-බහුලාධිකාරා ක්වචි උපමානභුතං විසෙසනම්පරං භවති-සීහො’ච සීහො-මුනි ච සො සීහො චාති මුනිසීහො-මුනිසද්දොයෙව වා විසෙසනං-තථාහි-සීහොති වුත්තෙ උපචරිතානුපචරිතසීහානං සාමඤ්ඤප්පතීතියං මුනිසද්දො විසෙසෙති-සීලමෙව ධනං සීලධනං-ධම්මොති සම්මතො ධම්මසම්මතො-මහන්ති ච සා සද්ධා චාති සමාසෙ කතෙ-‘‘ඉත්ථියම්භාසිතපුමිත්ථි පුමෙවෙකත්ථ’’ත පුම්භාවා ඞීප්පච්චයාභාවො-‘‘ටන්තන්තුනන්ති’’න්තස්ස ටෙ-‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති දිඝෙ-මහාසද්ධා.

수식어(visesana)는 격어미로 끝나는 동격의 피수식어(visessa)와 결합하여 하나의 의미가 된다. ‘푸른 그것이 연꽃이다’라고 하여 niluppalaṃ(푸른 연꽃)이 된다. 문장(vākya)에서는 동격 관계임을 나타내기 위해 ca(그리고/그것)라는 단어를 사용하지만, 복합어(vutti)에서는 복합어 자체로 그것을 나타내므로 ca를 사용하지 않는다. 이와 같이 다른 곳에서도 (복합어에서 이미) 표현된 부분은 사용하지 않는다. 범주(adhikāra)의 다양성으로 인해 어떤 경우에는 비유가 되는 수식어가 뒤에 오기도 한다. ‘사자이기도 하고 성자이기도 한 그가 사자 같은 성자이다’라고 하여 munisīho가 된다. 또는 muni라는 단어 자체가 수식어가 된다. 이와 같이 sīha(사자)라고 말했을 때 비유적인 사자와 실제 사자의 일반적인 인식이 생기는데, muni라는 단어가 이를 한정해 준다. ‘계행이 곧 재산이다’라고 하여 sīladhanaṃ(계행의 재산), ‘법이라고 인정된 것’이라 하여 dhammasammato(법으로 인정된 것)가 된다. ‘위대하고(mahanti) 또한 그것이 신심(saddhā)이다’라는 분석에서 복합어가 만들어지면, ‘여성형 명사가 남성형의 의미를 가질 때 남성형으로 머문다’는 규칙에 의해 남성형이 되고 ṅī 접미사는 사라진다. ‘ṭantantunanti’ 규칙에 의해 n이 ṭ로 변하고, ‘자음 앞에서 길거나 짧게 함’이라는 규칙에 의해 길어져서 mahāsaddhā(큰 신심)가 된다.

නඤ.

부정어 Nañ.

නඤිච්චෙතං ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං හොති-ඤකාරො‘‘ටනඤ්ඤස්සා’’ති විසෙසනත්ථො-පාමනපුත්තාදීසු මා හොතූති.

Nañ이라는 격어미로 끝나는 단어는 격어미로 끝나는 다른 단어와 결합하여 하나의 의미가 된다. ñ 글자는 ‘ṭanaññassa’ 규칙에서의 특징(visesana)을 위한 것이며, pāmanaputta(파마나의 아들) 등에서는 적용되지 않게 하기 위함이다.

ටනඤ්ඤස්ස.

ṭanaññassa(nañ의 ṭa로의 변환).

උත්තරපදෙ නඤ්සද්දස්ස ට හොති-න බ්‍රාහ්මණො අබ්‍රාහ්මණො, නඤයං පරියුදාසවුත්ති පසජ්ජප්පටිසෙධවුත්ති ච-පඨමපක්ඛෙ-බ්‍රාහ්මණ අඤ්ඤො බ්‍රාහ්මණන්තානජ්ඣාසිනො ඛත්තියාදි බ්‍රාහ්මණ සදිසොයෙව අබ්‍රාහ්මණෙති වුත්තෙ පතියතෙ-ඉතරස්මිං පන පක්ඛෙ කෙනචි සංසයනිමිත්තෙන ඛත්තියාදො බ්‍රාහ්මණෙති පවන්තස්ස මිච්ඡාඤාණනිවුත්ති කරීයති-බ්‍රාහ්මණෙ යං’න භවති බ්‍රාහ්මණෙති බ්‍රාහ්මණන්තජ්ඣාසිතො න භවතීති අත්ථො-තත්ථ විනා සදිසත්තං මිච්ඡාඤාණසම්භවා පයොගසාමත්ථියා ච සදිසපටිප්පත්ති තග්ගතාච ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යා භවන්ති-අතොයෙවොච්චතෙ නඤිවයුත්ත මඤ්ඤසදිසාධිකරණෙ තථා හි අත්ථසම්පච්චයොති-තදෙවං පක්ඛඤ්චයෙව පුබ්බපදත්ථප්පධානත්තං-එවමනස්සො-ඉහතු.

뒤에 단어가 올 때 nañ 단어는 ṭa(즉, a)가 된다. 브라만이 아닌 자는 abrāhmaṇo(비브라만)이다. 이 nañ은 제외(pariyudāsa)의 기능과 단순 부정(pasajjappaṭisedha)의 기능을 가진다. 첫 번째 측면(제외)에서, ‘브라만이 아닌 다른 브라만답지 않은 자, 즉 크샤트리아 등 브라만과 유사한 자’를 ‘abrāhmaṇo’라고 말할 때 이해된다. 다른 측면(단순 부정)에서는, 어떤 의심의 원인으로 인해 크샤트리아 등에게 ‘브라만’이라고 부르는 자의 그릇된 인식을 제거하는 역할을 한다. 브라만에게 (브라만성이) 있지 않은 것을 abrāhmaṇo라고 하며, 브라만이 아닌 상태를 의미한다. 거기서 유사함이 없더라도 그릇된 인식이 생길 가능성이 있고 용법의 능력에 따라 유사함의 인식이 생기며, 그에 따른 성(liṅga)과 수(saṅkhyā)가 결정된다. 그러므로 ‘nañ과 결합된 것은 다른 유사한 격과 의미를 같이 하기에 의미의 전달이 이루어진다’고 말해진다. 이와 같이 이 측면에서는 앞 단어의 의미가 주가 된다. anasso(말이 아님)도 이와 같다.

අන සරෙ.

모음 앞에서 ana가 된다.

සරාදො උත්තරපදෙ නඤ්සද්දස්ස අන හොතීති නස්ස අන.

모음으로 시작하는 뒷단어에서 nañ이라는 단어는 ana가 되므로, na가 ana가 된 것이다.

කුපාදයො නිච්චමස්‍යාදිවිධිම්හි.

ku와 pā 등은 syādi 규칙 등에서 항상 결합한다.

කුසද්දො පාදයො ච ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථා හොන්ති නිච්චං ස්‍යාදිවිධිවිසයතො’ඤ්ඤත්ථ-කුච්ඡිතො බ්‍රාහ්මණො කුබ්‍රාහ්මණො-එවංකුපුරිසො-‘‘පුරිසෙ වා’’ති පක්ඛෙ කාදෙසෙ-කාපුරිසො-ඊසකං උණ්හං කදුණ්හං-‘‘සරෙ කද කුස්සුත්තරත්ථෙ’’ති කුස්ස කදාදෙසො-අප්පකං ලවණං කාලවණං-‘‘කාප්පත්ථෙ’’ති කාදෙසො.

ku라는 단어와 pā 등은 격어미(syādi)로 끝나는 단어와 함께 항상 하나의 의미를 형성한다. 격어미 규칙이 적용되는 범위 이외에서—'비천한 바라문'은 kubrāhmaṇo이며, 이와 같이 kupuriso도 있다. 'purise vā'라는 규칙에 따라 한쪽 측면에서 kā로 대치되면 kāpuriso가 된다. '약간 따뜻한 것'은 kaduṇhaṃ이다. 'sare kada kussuttaratthe'라는 규칙에 의해 ku가 kad로 대치된다. '약간의 소금'은 kālavaṇaṃ이다. 'kāppatthe'라는 규칙에 의해 kā로 대치된다.

පාදයො ගතාද්‍යත්ථෙ පඨමාය.

pa(파) 등은 ‘지나감’ 등의 의미에서 주격과 결합한다.

පගතො ආචරියො පාචරියො-එවං පන්තෙවාසී-සුට්ඨුකතං සුකතං-කිච්ඡෙන කතං දුක්කතං.

멀리 간(pagato) 스승(ācariyo)은 pācariyo(대스승/떠나간 스승)가 된다. 이와 같이 pantevāsī도 마찬가지다. 잘(suṭṭhu) 행해진 것(kataṃ)은 sukataṃ(선행)이며, 어렵게(kicchena) 행해진 것(kataṃ)은 dukkataṃ(악행)이다.

අච්චාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ දුතියාය.

ati(아티) 등은 ‘넘어섬’ 등의 의미에서 대격(제2격)과 결합한다.

අතික්කන්තො මාලමතිමාලො.

꽃다발(mālaṃ)을 넘어선(atikkanto) 자는 atimālo(꽃다발을 벗어난 자)가 된다.

ඝපස්සාන්තස්‍යාප්පකානස්ස.

ghapassāntasyāppakānassa(Gha, Pa 접미사 끝의 단축).

අන්තභුතස්සාප්පධානස්ස ඝපස්ස ස්‍යාදිසු රස්සො හොතීති රස්සො.

복합어의 끝에 있고 주된 성분이 아닌 gha와 pa의 모음은 격 변화 시 짧아지므로, 단모음이 된다.

අවවාදයො කුට්ඨාද්‍යත්ථෙ තතියාය.

ava(아와) 등은 ‘울려 퍼짐’ 등의 의미에서 구격(제3격)과 결합한다.

අවකුට්ඨං කොකිලාය වනමවකොකිලං-අවකුට්ඨන්ති පරිච්චත්තං.

뻐꾸기에 의해 소리 들린(avakuṭṭhaṃ) 숲은 avakokilaṃ이 된다. avakuṭṭha는 (뻐꾸기 소리가) 숲에 퍼졌음을 의미한다.

පරියාදයො ගිලානාද්‍යත්ථෙ චතුත්ථියා.

pari(파리) 등은 ‘지침’ 등의 의미에서 위격(제4격)과 결합한다.

පරිගිලානො’ජ්ඣෙනාය පරියජ්ඣෙනො.

공부(ajjhenāya)에 매우 지친(parigilāno) 자는 pariyajjheno가 된다.

න්‍යාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ පඤ්චමියා.

ni(니) 등은 ‘떠남’ 등의 의미에서 탈격(제5격)과 결합한다.

නික්කන්තො කොසම්බියා නික්කොසම්බි-ඝපාදිනා රස්සො.

꼬삼비(kosambiyā)에서 떠난(nikkanto) 자는 nikkosambi가 된다. ghapā 규칙 등에 의해 모음이 짧아졌다.

වා නෙකඤ්ඤත්ථෙ.

Vā nekaññatthe(다른 단어의 의미를 가지는 복합어).

අනෙකං ස්‍යාද්‍යන්ත මඤ්ඤස්ස පදස්සත්ථෙ එකත්ථං වා හොති-ඔ තිණ්ණො හංසො යං සො ඔතිණ්ණහංසො-(ජලාසයො).

격어미로 끝나는 여러 단어가 다른 단어의 의미를 나타내기 위해 선택적으로 결합한다. 백조(haṃso)가 내려앉은(otiṇṇo) 그것(장소)은 otiṇṇahaṃso(백조가 내려앉은 호수)가 된다.

ජිතො මාරො යෙන සො ජිතමාරො-(භගවා)-ජින්නොතරු යෙන සො ඡින්නතරු(ඵරසු)දින්නො සුඞ්කො යස්සසො දින්නසුඞ්කො(රාජා)-අපගතං කාලකං යස්මා සො අපගතකාලකො (පටො)පහුතං ධනං යස්ස සො පහුතධනො-(පුරිසො)-නත්ථි සමො යස්ස සො අසමො-නස්ස ටාදෙසො-චිත්තා ගාවො යස්සාති සමාසෙ කතෙ.

그에 의해 마라(māro)가 정복된(jito) 그는 jitamāro(세존)이다. 그것에 의해 나무(taru)가 베어진(chinno) 것은 chinnataru(도끼)이다. 그에게 세금(suṅko)이 바쳐진(dinno) 자는 dinnasuṅko(왕)이다. 그것으로부터 검은 점(kālakaṃ)이 사라진(apagataṃ) 것은 apagatakālako(천)이다. 그에게 많은(pahutaṃ) 재산(dhanaṃ)이 있는 자는 pahutadhano(부자)이다. 그에게 비교할 대상이 없는(natthi samo) 자는 asamo(무등사)이다. na는 ṭa로 변한다. 얼룩덜룩한(cittā) 암소(gāvo)를 가진 그라는 분석으로 복합어가 만들어지면 다음과 같다.

ගොස්සු

Gossu(go가 u로 변함).

අන්තභුතස්සාප්පධානස්ස ගොස්ස ස්‍යාදීසු උ හොති-චිත්තගු-(ගොමා)-මත්තානෙකෙ ගජා යස්මිං තං මත්තානෙකගජං-(වනං) සහ පුත්තෙන වත්තමානො සපුත්තො සහ පුත්තො වා-‘‘සහස්ස සො’ඤ්ඤත්ථෙ‘‘ති පක්ඛෙ සහස්ස සො-ධවා ච බදිරා ච පලාසා චෙති විග්ගහෙ.

복합어 끝의 부차적인 성분인 go는 격어미 앞에서 u가 된다. cittagu(얼룩소를 가진 사람). 그곳에 수많은(aneke) 미친(mattā) 코끼리(gajā)가 있는 그것은 mattānekagajaṃ(숲)이다. 아들(puttena)과 함께(saha) 있는 자는 saputto 또는 sahaputto이다. ‘다른 의미일 때 saha는 sa가 된다’는 규칙에 의해 saha가 sa로 변하기도 한다. 다바(dhava)와 카디라(badira)와 빨라사(palāsa)라는 분석에서 다음과 같다.

චත්ථෙ.

Catthe(그리고의 의미에서).

අනෙකං ස්‍යාද්‍යන්තං චත්ථෙ එකත්ථං වා භවති-සමුච්චයො’න්වාවයො ඉතරීතරයොගො සමාහාරො චෙති චතතාරො චත්ථා-තත්ථ ඉතරීතරයොගෙ සමාහාරෙ ච එකත්ථීභාවො සම්භවති පදානං අඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධතො-න සමුච්චයෙ නාප්‍යන්වාචයෙ තදභාවතො, චසද්දනිවුත්ති.

격어미로 끝나는 여러 단어는 ca(그리고)의 의미에서 결합하여 하나의 의미가 된다. ca에는 집합(samuccaya), 부수적 연결(anvāvayo), 개별적 연결(itarītarayoga), 통합(samāhāra)의 네 가지 의미가 있다. 그중 개별적 연결과 통합에서 단어들 간의 상호 관계에 의한 단일 의미화가 가능하며, 집합과 부수적 연결에서는 그것이 불가능하므로 ca라는 단어가 제거된다.

සමාහාරෙ නපුංසකං.

Samāhāre napuṃsakaṃ(통합 복합어의 중성화).

චත්ථෙ සමාහාරෙ යදෙකත්ථං තං නපුංසකලිඞ්ගං භවති-සමාහාරස්සෙකත්තා එකවචනමෙව-ධවඛදිරපලාසං-කත්ථ චි න හොති’සභාපරිසායා’ති ඤාපකා-ආධිපච්චපරිවාරො-ඉතරීතරයොගෙ අවයවප්පධානත්තා බහුවචනං-ධවඛදිරපලාසා-සමාසෙ යං පුබ්බං වූත්තං තදෙව පුබ්බං නිපතති-කමාතික්කමෙ පයොජනාභාවා-ක්වචි විපල්ලාසොපි හොති බහුලාධිකාරතො-දන්තානං රාජා රාජදන්තො-පාපා භුමි යස්මිං පාපා ච සාභුමි චෙති වා විග්ගය්හ සමාසෙ සමාසන්ත්වෙච්චාධිකාරො.

ca의 의미 중 통합(samāhāra)에서 이루어지는 단일 의미는 중성으로 취급된다. 통합은 하나로 보기에 단수형만 사용된다. dhavakhadirapalāsaṃ(다바, 카디라, 빨라사 나무들의 무리). 어떤 경우에는 그렇지 않기도 한데, ‘sabhāparisāyaṃ’ 같은 예가 그 근거이다. ādhipaccaparivāro(지배권과 권속) 등. 개별적 연결(itarītarayoga)에서는 개별 성분이 주가 되므로 복수형을 쓴다. dhavakhadirapalāsā. 복합어에서 먼저 언급된 것이 먼저 배치된다. 순서를 어겨야 할 특별한 목적이 없기 때문이다. ‘다양한 규칙(bahulādhikāra)’에 의해 가끔 순서가 바뀌기도 한다. 치아의(dantānaṃ) 왕(rājā)은 rājadanto(앞니)가 된다. ‘사악한(pāpā) 땅(bhūmi)이 있는 것’ 혹은 ‘사악한 그것이 땅이다’라는 분석으로 복합어가 될 때, 복합어의 끝부분에 관한 규칙들이 적용된다.

පාපාදීහි භුමියා.

파빠(Pāpa) 등의 단어 뒤에 오는 부미(bhumi)에 대하여.

පාපාදීහි පරා යා භුමි තස්සා සමාසන්තො අ හොති-පාපභුමං, (ඨානං)-ඉත්ථියමිච්චාදිනාආප්පච්චයො නිවත්තනෙ-ජාතියා උප ලක්ඛිතා භුමි ජාතිභුමං.

파빠(Pāpa) 등의 단어 뒤에 오는 부미(bhumi)라는 단어에 대하여, 그 복합어의 끝에 'a' 접미사가 붙어 빠빠부망(pāpabhumaṃ, 나쁜 지면)이 된다. (장소를 의미하는 경우) '잇띠야밋짜디(itthiyamiccādi)' 등의 규칙에 의해 'ā' 접미사가 탈락하여 소멸될 때, 태생(jāti)에 의해 특징지어지는 지면은 자띠부망(jātibhumaṃ, 태생의 지면)이 된다.

සඞ්ඛ්‍යාහි

수사(saṅkhyā)들 뒤에서.

සඞ්ඛ්‍යාහි පරා යා භුමි තස්සා සමාසන්තො අහොති-ද්වෙ භුමියො අස්සාති ද්වීභුමං-එවං තිභුමං, චතුභුමං-බහුලාධිකාරා ක්වචි න හෙකාති-චතුභුමි.

수사들 뒤에 오는 부미(bhumi)라는 단어에 대하여, 그 복합어의 끝에 'a'가 붙는다. 두 개의 지면을 가진 것은 뒤부망(dvībhumaṃ)이며, 이와 같이 띠부망(tibhumaṃ, 세 지면), 짜뚜부망(catubhumaṃ, 네 지면)이 된다. 적용의 다양성(bahulādhikāra)에 의해 어떤 경우에는 (접미사가) 하나도 없기도 하니, 짜뚜부미(catubhumi)가 된다.

දීඝාහොවස්සෙකදෙසෙහි ච රත්‍යා.

디가(Dīgha), 아호(aho), 왓사(vassa), 그리고 부분(ekadesa)을 나타내는 단어들 뒤의 랏띠(ratti, 밤)에 대하여.

දීඝාදීහි අසඞ්ඛ්‍යෙහි සඞ්ඛ්‍යාහි ච පරස්මා රත්තිසද්දා අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසු සමසිතා සමාසන්තො අ හොති-දීඝා ච සා රත්ති චාති දීඝරත්තං-අහො ච රත්ති ච අහොරත්තං-අහස්ස අපාදිත්තා ‘‘මනාද්‍යපාදීනමො මයෙ චා’’ති ඔ-වස්සාසු රත්ති වස්සාරත්තං-පුබ්බා ච සා රත්ති චාතී පුබ්බරත්තං-එවං අපරරත්තං, අඩ්ඪරත්තං-අතික්කන්තො රත්තිං අතිරත්තො-ද්වින්නං රත්තීනං සමාහාරො ද්විරත්තං-අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසුත්වෙව-දිඝරත්ති-(හෙමන්තො)-උප රත්ති-ක්වචි හොතෙව බහුලං විධානා-යථාරත්තං.

디가(dīgha) 등의 수사가 아닌 말들과 수사들 뒤의 랏띠(ratti) 단어가 다른 격의 의미(anaññāsaṅkhyattha)가 아닌 곳에서 복합될 때, 복합어 끝에 'a'가 붙는다. 긴 밤은 디가랏땅(dīgharattaṃ)이다. 낮과 밤은 아호랏땅(ahorattaṃ)인데, 아핫사(ahassa)에서 'a'가 탈락하지 않고 '마나디아빠디나모 마예 짜(manādyapādīnamo maye ca)'에 의해 'o'가 된다. 우기(vassa)의 밤들은 왓사랏땅(vassārattaṃ)이다. 초저녁은 뿍바랏땅(pubbarattaṃ)이며, 이와 같이 아빠라랏땅(apararattaṃ, 새벽녘), 앗다랏땅(aḍḍharattaṃ, 한밤중)이 된다. 밤을 넘긴 것은 아띠랏또(atiratto)이다. 두 밤의 집합은 뒤랏땅(dvirattaṃ)이다. 오직 다른 격의 의미가 아닌 경우에만 해당한다. (예외로) 디가랏띠(digharatti, 겨울), 우빠랏띠(uparatti)가 있다. 빈번한 규정에 의해 어떤 경우에는 (a가) 붙기도 하니, 야따랏땅(yathārattaṃ)과 같다.

ගොත්ව චත්ථෙ චාලොපෙ.

고(Go) 단어 뒤에서, '짜(ca, 그리고)'의 의미가 아니고 탈락이 없을 때.

ගොසද්දා අලොපචිසයා සමාසන්තො අ හොති න චෙ චත්ථෙ

고(Go) 단어에서 탈락(lopa)이 없는 경우에 복합어 끝에 'a'가 붙으며, 이는 '짜(ca)'의 의미가 아닐 때이다.

සමාසො අඤ්ඤපදත්ථෙ අසඞ්ඛ්‍යත්තෙ ච-රඤ්ඤො ගො රාජගවො-අවඞ-පඤ්ච ගාවො ධනමස්ස පඤ්චගවධනො-විසෙසනසමාසගබ්භො අඤ්ඤපදත්ථසමාසො-දසන්නං ගුන්නං සමාහාරොදසගවං-අලොපෙති කිං?-පඤ්චහිගොභි කීතො පඤ්චගු-විසෙසනසමාසෙ-‘‘තෙන කතං කීත’’මිච්චාදිනා ණිකෙ ‘‘ලොපො’’ති තස්ස ලොපෙ ච කනෙ ‘‘ගොස්සුති උකාරො-අවත්ථෙති කිං?-අජස්සගාවො-අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙයුත්වෙව-චිත්තගු, උපගු-විසාලානි අක්ඛීනි අස්සාති අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ‘‘අක්ඛිස්මාඤ්ඤත්ථෙ’’ති අකාරෙ-විසාලක්ඛො-පධානත්ථතාවසෙන චතුබ්බිධමෙකත්තං තිවිධන්ති කෙචි-වුත්තහි.

복합어가 다른 단어의 의미(유치복합어)이고 수사가 아닌 경우에, 왕의 소는 라자가보(rājagavo)가 된다. (아왕아(avaṅa) 접미사 적용). 다섯 마리의 소가 재산인 자는 빤짜가바다노(pañcagavadhano)이다. 이는 한정복합어가 포함된 유치복합어이다. 열 마리 소의 집합은 다사가방(dasagavaṃ)이다. '탈락이 없을 때'란 무엇인가? 다섯 마리의 소로 산 것은 빤짜구(pañcagu)이다. 한정복합어에서 '떼나 까땅 끼땅(tena kataṃ kītaṃ)' 등의 규칙에 의해 니까(ṇika) 접미사가 오고 '로뽀(lopo)'에 의해 그것이 탈락할 때, 그리고 까(ka) 접미사가 올 때 '곳수(gossu)'에 의해 u가 된다. '짜(ca)의 의미가 아닐 때'란 무엇인가? '염소와 소들'은 아잣사가보(ajassagāvo)이다. 다른 격의 의미가 아닌 경우에만 해당하므로 찟따구(cittagu), 우빠구(upagu)가 된다. 눈이 큰 자는 유치복합어에서 '악끼스망냐테(akkhismāññatthe)'에 의해 akāra가 붙어 위살락꼬(visālakkho)가 된다. 주된 의미의 소재에 따라 네 가지이며, 어떤 이들은 단일한 의미(ekatta)가 세 가지 방식이라고 말한다. 전해지기를...

පුබ්බුත්තරොභයඤ්ඤත්ථමිච්චෙකත්ථං චතුබ්බිධං විසෙස්සඤ්ඤොභයත්ථතා තිධා වක්ඛන්ති තං පරෙ.

앞의 의미, 뒤의 의미, 양쪽의 의미, 다른 것의 의미라는 네 가지 종류의 단일한 의미가 있고, 수식어, 다른 것, 양쪽의 의미라는 세 가지 방식이 있다고 다른 이들은 말한다.

එකත්ථං.

단일한 의미(Ekattha).

අථ ඉත්ථිප්පච්චයන්තා නිද්දිසීයන්තෙ.

이제 여성 접미사(itthippaccaya)로 끝나는 것들이 설명된다.

ඉත්ථියමත්වා.

여성형에서 'a' 뒤에.

ඉත්ථියං වත්තමානතො අකාරන්තතො නාමස්මා ආප්පච්චයො හොති-දෙවදත්තා, අජා, කොකිලා, ඉච්චාදි.

여성형을 나타내는 'a'로 끝나는 명사 뒤에 'ā' 접미사가 붙는다. 데바닷따(devadattā), 아자(ajā, 암염소), 꼬낄라(kokilā, 암뻐꾸기) 등이다.

නදාදිතො ඞී.

나디(Nadī) 등으로부터 'ṅī'가 붙는다.

ආකතිගණෙ’යං-නදාදීහි ඉත්ථියං ඞීප්පච්චයො හොති ඞකාරො ‘‘න්තන්තුනං ඞිම්හි තො වෙ’’ති සඞ්කෙතත්ථො-නදී, මහී, කුමාරී, තරුණි, වාරුණි, ගොතමී, ගච්ඡන්ති-‘‘න්තන්තුනං ඞිම්හි තො වෙ’’ති වා තකාරෙ-ගච්ඡතී-ගච්ඡතී-එවං ගුණවන්ති, ගුණවතී-‘‘ගොතොවා‘‘ති නදාදිසු පාඨා වා ඞීම්හි ‘‘ගොස්සාවඞ’’ති ගොසද්දස්ස ආවඞ-ගාවී, ගො.

이것은 아까띠 가나(ākātigaṇa, 유형 분류)에 속한다. 나디(Nadī) 등으로부터 여성형에서 'ṅī' 접미사가 붙는다. 'ṅ' 문자는 '은딴뚜낭 이므히 또 웨(ntantunaṃ ṅimhi to ve)' 등의 규칙을 위한 기호이다. 나디(nadī), 마히(mahī), 꾸마리(kumārī), 따루니(taruṇī), 와루니(vāruṇī), 고따미(gotamī), 가짠띠(gacchanti) 등이 그 예이다. '은딴뚜낭 이므히 또 웨'에 의해 선택적으로 't'가 되면 가짜띠(gacchatī), 가짜띠(gacchatī)가 된다. 이와 같이 구나반띠(guṇavantī), 구나바띠(guṇavatī)가 된다. '고또와(gotovā)'에 의해 나디 그룹에 포함되거나, ṅī가 붙을 때 '곳사와왕아(gossāvaṅa)'에 의해 고(go) 단어의 āvaṅa가 되어 가위(gāvī) 또는 고(go)가 된다.

යක්ඛාදිත්විනී ච.

약까(Yakkha) 등으로부터 'inī'와 'ṅī'가 붙는다.

යක්ඛාදිතො ඉත්ථීයමිනී හොති ඞී ච-යක්ඛිනී,යක්ඛී-නාගිනී,නාගී.

약까(Yakkha) 등으로부터 여성형에서 'inī'가 붙고 'ṅī'도 붙는다. 약끼니(yakkhinī), 약끼(yakkhī), 나기니(nāginī), 나기(nāgī)가 그 예이다.

යුවණ්ණෙහි නී.

이(i)와 우(u) 음가 뒤에 'nī'가 붙는다.

ඉත්ථියමිවණ්ණුවණ්ණන්තෙහි නී හොති බහුලං-පයතපාණිනී, දණ්ඩිනී, භික්ඛුනී, පරචිත්තවිදුනී.

여성형에서 i-음가나 u-음가로 끝나는 것들 뒤에 'nī'가 빈번하게(bahulaṃ) 붙는다. 빠야따빠니니(payatapāṇinī), 단디니(daṇḍinī), 빅쿠니(bhikkhunī), 빠라찟따위두니(paracittavidunī) 등이 그 예이다.

යුවා තී.

유와(Yuva) 뒤에 'tī'가 붙는다.

යුවසද්දතො තී හොතිත්ථියං-යුවතී.

유와(Yuva) 단어 뒤에 여성형에서 'tī'가 붙어 유바띠(yuvatī)가 된다.

ඉත්ථිප්පච්චයන්තා.

여성 접미사로 끝나는 것들.

අථ ණදයො වුච්චන්තෙ-රඝුස්සාපච්චමීති විග්ගහෙ.

이제 나(ṇa) 등의 접미사가 설명된다. '라구(Raghu)의 자손'이라는 분석식(viggaha)에서.

ණෙ වාපච්චෙ.

자손(apacca)의 의미에서 선택적으로 'ṇe'가 붙는다.

ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා වා ණප්පච්චයො හොතපච්චෙ’භිධෙය්‍යෙ-ණකාරො ණනුබන්ධකාරියත්ථො-ණෙනෙව අපච්චත්ථස්ස වුත්තත්තා අපච්චසද්දාප්පයොගො-‘‘එකත්ථතාය’’මිති ස්‍යාදි ලොපො.

6격(속격)으로 끝나는 명사 뒤에 자손의 의미가 나타날 때 선택적으로 'ṇ' 접미사가 붙는다. 'ṇ' 문자는 ṇ-표지에 따른 작업을 수행하기 위한 것이다. 'ṇ' 접미사 자체로 이미 자손의 의미가 표현되므로 '아빳짜(apacca, 자손)'라는 단어는 별도로 사용하지 않는다. '의미의 동일성' 때문에 스야디(syādi, 격변화 접미사) 등은 탈락한다.

සරානමාදිස්සායුවණ්ණස්සා එ ඔ ණනුබන්ධෙ.

ṇ-표지가 있을 때, 모음들의 첫머리에 있는 'a, i, u' 음가는 'ā, e, o'가 된다.

සරානමාදිභුත යෙ අකාරිවණ්ණවණ්ණා තෙසං ආ එ ඔ හොන්ති යථාක්කමං ණනුබන්ධෙති අකාරස්ස අකාරො.

모음의 처음에 있는 a-음가, i-음가, u-음가들에 대하여 순서대로 ā, e, o가 된다. ṇ-표지가 있을 때 a는 ā가 된다.

උවණ්ණස්සාවඞ සරෙ

모음 앞에서 u-음가는 'ava'가 된다.

සරාදො ණනුබන්ධෙ උවණ්ණස්ස අවඞ්හොති-තතො ස්‍යාදි-රාඝවොච්චාදි-ඉත්ථියං-රාඝවච්චාදි-වා විධානා රඝුස්සාපච්චං රග්වපච්චන්තිපි හොති.

모음으로 시작하는 ṇ-표지 접미사 앞에서 u-음가는 아왕아(avaṅa)가 된다. 그 후 스야디(syādi) 격변화가 붙어 라가보(rāghavo) 등이 된다. 여성형에서는 라가위(rāghavī) 등이 된다. 선택적인 규정이므로 라구의 자손은 라구아빳짱(ragvapaccaṃ)이라고도 한다.

ණදයො’භිධෙය්‍යලිඞ්ගා අපච්චෙ ත්වනපුංසකානපුංසකෙ සකත්ථෙ ණ්‍යො භිය්‍යො භාවසමූහජා;

තා තුත්ථියමසඞක්ඛ්‍යානෙ ත්වාදි චිප්පච්චයන්තකානපුංසකෙන ලිඞ්ගෙන සද්දා’දාහු පුමෙනෙ වානිද්දිස්සතීති ඤතබ්බමවිසෙසෙ පනිච්ඡිතෙ.

ṇ 등으로 시작하는 접미사들은 [수식하는] 명사의 성을 따르며, 자손(apacca)의 의미일 때는 중성이 아니다. 중성에서는 그 자체의 의미(sakattha)로 ṇyo가 쓰이고, 존재의 상태(bhāva)나 집합(samūha)에서 파생된 것에도 그러하다. tā는 여성형에서 [수량의] 계산이 없을 때 쓰이며, tvā 등은 ci 접미사로 끝나는 것들이다. 중성이나 남성의 성으로 단어들이 나타내어지는 것은 구별이 요구되지 않는 경우임을 알아야 한다.

වා අපච්චෙති වාධිකාරො.

'vā(혹은)'와 'apacce(자손의 의미에서)'라는 규정은 권한(adhikāra)을 가진다.

වච්ඡාදිතො ණන ණයනා.

vaccha 등의 단어 뒤에는 ṇana와 ṇayana 접미사가 붙는다.

වච්ඡාදිතො ගොත්තාදිභුතා ගණතො ච ණන ණයනප්පච්චයා හොන්ති පපුත්තාදො’පච්චෙ-පපුත්තප්පභුති ගොත්තං-වච්ඡස්සා පච්චං වච්ඡානො, වච්ඡායනො-‘සංයොගෙ ක්වචී’ති වුත්තත්තා න වුද්ධි-කතිස්සාපච්චං කච්චානො, කච්චායනො-යකාරචවග්ගපුබ්බ රූපානි-යාගමෙ-කාතියානො.

vaccha 등으로 시작하는 성씨(gotta) 등에 속하는 무리로부터 ṇana와 ṇayana 접미사가 증손자 등의 자손의 의미에서 붙는다. 증손자부터를 성씨(gotta)라고 한다. vaccha의 자손은 vacchāno, vacchāyano이다. 'saṃyoge kvacī'라는 규정에 의해 [자음] 결합 시에는 때때로 장음화(vuddhi)가 일어나지 않는다. katti의 자손은 kaccāno, kaccāyano이다. (y-kāra와 c-vaggas의 앞 자음 형태가 결합함) y-āgama(y-삽입)의 경우 kātiyāno가 된다.

කත්තිකාය අපච්චමිච්චෙවමාදි විග්ගහෙ.

"kattikā의 자손" 등과 같은 분석(viggaha)에서 그러하다.

කත්තිකාවිධවාදීහි ණෙය්‍යණෙරා.

kattikā와 vidhavā 등의 단어 뒤에는 ṇeyya와 ṇera가 붙는다.

කත්තිකාදීහි විධවාදීහි ච ණෙය්‍යණෙරා වා යථාක්කමං, හොන්ත පච්චෙ-කත්තිකෙය්‍යො, වෙණතෙය්‍යො-වෙධවෙරො, සාමණෙරො.

kattikā 등과 vidhavā 등의 단어 뒤에 ṇeyya와 ṇera가 순서대로 자손의 의미에서 붙는다. kattikeyyo, veṇateyyo, vedhavero, sāmaṇero 등이 그 예이다.

ණ්‍ය දිච්චාදීහි

diti 등의 단어 뒤에는 ṇya가 붙는다.

දිතිප්පභුතීහි ණ්‍යො වා ගොතපච්චෙ.

diti 등으로 시작하는 단어들 뒤에는 성씨(gotta) 자손의 의미에서 ṇyo가 붙는다.

සංයොගෙ ක්වචි.

[자음] 결합 시에 때때로 그러하다.

සරානමාදිභුතා යෙ අයුවණ්ණා තෙසං ආ එ ඔ හොන්ති ක්වචි දෙව සංයොගවිසයෙ ණනුබන්ධෙති විසයසත්තමියා නිද්දිට්ඨත්තා සංයොගතො පුබ්බෙව එකාරො.

모음들 중에서 처음에 위치한 a, i, u(a-yu-vaṇṇa)는 결합 자음의 범위에서 때때로 ā, e, o가 된다. ṇ이 생략된 경우(ṇanubandha) 범위 처소격(visayasattami)으로 지시되었으므로 결합 자음 앞에서도 e-kāra가 된다.

ලොපො’වණ්ණිවණ්ණානං.

a-vaṇṇa(a, ā)와 i-vaṇṇa(i, ī)의 탈락.

යකාරාදො පච්චයෙ අවණ්ණිවණ්ණානං ලොපො හොති-දිතියා අපච්චං දෙච්චො, කුණ්ඩනියා අපච්චං කොණ්ඩඤ්ඤො-නස්ස ඤෙ පුබ්බරූපං-භාතුනො අපච්චං භාතබ්බො-එත්ථ-

y로 시작하는 접미사가 올 때 a-vaṇṇa와 i-vaṇṇa는 탈락한다. diti의 자손은 decco, kuṇḍaniyā의 자손은 koṇḍañño이다. (n이 ñ으로 앞 자음과 동화됨) bhātu의 자손은 bhātabbo이다. 여기에서:

යම්හි ගොස්ස ච.

y 앞에서 go의 [u-vaṇṇa] 또한 그러하다.

යකාරාදො පච්චයෙ ගොස්සුවණ්ණස්ස ච අවඞ හොතීති උකාරස්ස අවඞ.

y로 시작하는 접미사가 올 때 go의 u-vaṇṇa(u모음)에 avaṅa가 발생하므로, u-kāra가 avaṅa가 된다.

ආ ණි.

a로 끝나는 말 뒤에 ṇi가 붙는다.

අකාරන්තතො ණි වා හොතපච්චෙ බහුලං-දක්කස්සාපච්චං දක්ඛි-එවං වාරුණි-බහුලං විධානා න සබ්බෙහි අකාරන්තෙහි-තෙ නෙව වසිට්ඨස්සාපච්චං වාසිට්ඨො ත්වෙව හොති.

a로 끝나는 단어 뒤에 ṇi가 자손의 의미에서 빈번하게(bahulaṃ) 붙는다. dakkha의 자손은 dakkhi이며, 이와 같이 vāruṇi도 있다. 빈번하게 적용된다는 규정 때문에 모든 a-단어에 적용되는 것은 아니다. 따라서 vasiṭṭha의 자손은 오직 vāsiṭṭho가 된다.

රාජතො ඤ්ඤො ජාතියං

계급(jāti)의 의미일 때 rāja 뒤에 ñño가 붙는다.

රාජසද්දතො ඤ්ඤො වා හොතපච්චෙ ජාතියං ගම්මමානායං-රඤ්ඤො අපච්චං රාජඤ්ඤො-ජාතියන්ති කිං?-රාජාපච්චං.

rāja라는 단어로부터 계급(jāti)이 이해될 때 자손의 의미에서 ñño가 붙는다. 왕의 자손은 rājañño(왕족)이다. '계급일 때'라고 한 이유는 무엇인가? (일반적인) 왕의 자손(rājāpaccaṃ)과 구별하기 위해서이다.

ඛත්තා යීයා.

khatta 뒤에 yya와 iyā가 붙는다.

ඛත්තසද්දා යෙයා හොන්තපච්චෙ ජාතියං-ඛත්තස්සාපච්චං ඛත්ත්‍යො, ඛත්තියො-ජාතියන්ත්වෙව-ඛත්ති.

khatta라는 단어 뒤에 계급의 의미에서 자손을 나타내는 [접미사가] 붙는다. khatta의 자손은 khattyo, khattiyo이다. 계급일 때만 그러하며, 그렇지 않으면 khatti이다.

මනුතො ස්ස සණ.

manu 뒤에 ssa와 saṇa가 붙는다.

මනුසද්දතො ජාතියං ස්ස සණ හොතපච්චෙ-මකනුනො අපච්චං මනුස්සො, මානුසො-ජාතියන්ත්වෙව-මානවො.

manu라는 단어 뒤에 계급의 의미에서 ssa와 saṇa가 자손의 의미로 붙는다. manu의 자손은 manusso, mānuso이다. 계급의 의미일 때 mānavo도 있다.

ජනපදනාමස්මා ඛත්තියා රඤ්ඤෙ ච ණො.

지방(janapada)의 이름으로부터 크샤트리아(khattiya)와 왕의 의미일 때 ṇo가 붙는다.

ජනපදස්ස යං නාම, තන්නාමස්මා ඛත්තියාපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණෙ හොති-පඤ්චාලානං අපච්චං රාජා වා පඤ්චාලො, මාගධො-ජනපදනාමස්මාති කිං?-දාසරථි-ඛන්තියාති කිං? පඤ්චාලස්සබ්‍රාහ්මණස්සාපච්චං පඤ්චාලි.

지방의 이름인 것으로부터 크샤트리아 자손과 왕의 의미에서 ṇo가 붙는다. pañcāla 사람들의 자손 혹은 왕은 pañcālo, māgadho 등이다. '지방 이름으로부터'라고 한 이유는 무엇인가? dāsarathi와 구별하기 위해서이다. '크샤트리아'라고 한 이유는 무엇인가? pañcāla 지방 브라만의 자손은 pañcāli가 되기 때문이다.

ණ්‍ය කුරුසිවීහි.

kuru와 sivi 뒤에는 ṇya가 붙는다.

කුරුසිවීහපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණ්‍යො හොති-කුරුනං අපච්චං රාජාවා කොරබ්බො, සෙබ්බො.

kuru와 sivi의 자손 혹은 왕의 의미에서 ṇyo가 붙는다. kuru의 자손 혹은 왕은 korabbo, sivi의 경우는 sebbo이다.

ණ රාගාතෙන රත්තං.

ṇa 접미사는 '그것으로 물들여진 것(ratta)'이라는 의미에서 색(rāga) 뒤에 붙는다.

රජ්ජතෙ යෙන සො රාගො-තතො රාගවාචිතතියන්තතො රත්තමිච්චෙතස්මිං අත්ථෙණෙ හොති-කසාවෙන රත්තං කාසාවං, කොසුම්හං-ඉධ කස්මා න හොති’ නීලං පීතන්ති? ගුණවචනත්තා විනාපි ණෙන ණත්ථස්සාභිධානතො.

그것에 의해 물들여지는 것이 색(rāga)이다. 그 색을 나타내는 도구격(제3격) 단어로부터 '물들여진 것'이라는 의미에서 ṇ이 붙는다. 가사(kasāva)로 물들여진 것은 kāsāvaṃ, kosumhaṃ 등이다. 여기서 왜 'nīlaṃ(푸른)', 'pītaṃ(노란)'에는 붙지 않는가? 그것들은 성질을 나타내는 말(guṇavacana)이므로 ṇ 접미사가 없어도 그 의미가 이미 나타나기 때문이다.

නක්ඛතො නින්දුයුත්තෙන කාලෙ.

시간의 의미에서 달(indu)과 결합된 별자리(nakkhatta) 뒤에 [접미사가 붙는다].

තතියත්තතො නක්ඛත්තා තෙන ලක්ඛිතෙ කාලෙ ණෙ හොති තඤ්චෙ නක්ඛත්තමින්දුයුත්තං හොති-ඵුස්සෙන ඉන්දුයුත්තෙන ලක්ඛිතා පුණ්ණමාසී ඵුස්සී, පුස්සො (අහො)-මඝාය ඉන්දුයුත්තායලක්ඛිතා පුණ්ණමාසී මාඝී, මාඝො (අහො)

제3격(도구격)에서 별(nakkhatta) 뒤에 그것에 의해 특징지어지는 시간의 의미에서 ṇe 접미사가 붙는다. 만일 그 별이 달과 결합되어 있다면—푸사(phussa) 별이 달과 결합하여 특징지어지는 보름날은 phussī이고, 그 날은 pusso이다. 마가(maghā) 별이 달과 결합하여 특징지어지는 보름날은 māghī이고, 그 날은 māgho이다.

යා ස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසි.

그것의 신이 보름달인 것.

සෙති පඨමන්තා අස්සෙති ඡට්ඨත්ථෙ ණෙ හොති යං පඨමන්තං සා ද්වෙ දෙවතා පුණ්ණමාසී වා-සුගතො දෙවතා අස්සෙති සොගතො-මාහින්දො, යාමො, චාරුණො-ඵුස්සී පුස්ණමාසී අස්ස සම්බන්ධිනීති ඵුස්සො, (මාසො) එවම්මාඝො.

‘그(sa)’라는 의미의 주격(제1격) 뒤에 ‘그것의(assa)’라는 속격(제6격)의 의미로 ṇe 접미사가 붙는다. 그 주격 어미를 가진 것은 신이나 보름달 두 가지이다. 슈가타(Sugata)가 그것의 신이면 sogato이다. (마찬가지로) māhindo, yāmo, cāruṇo가 있다. 푸시(phussī) 보름달이 그것과 관련되어 있으면 phusso(달, māso)이며, māgho도 이와 같다.

ව්‍යාකරණමධිතෙ ජානාති වාත්වෙවමාදිවග්ගහෙ.

‘문법(vyākaraṇa)을 공부하거나 안다’는 등과 같은 분석에서.

තමධීතෙ තඤ්ජානාති කණිකා ච.

‘그것을 공부한다’, ‘그것을 안다’는 의미에서 ka와 ṇika 접미사가 붙는다.

දුතියන්තතො තමධීතෙ තඤ්ජානාතීති එතෙස්වත්තෙසු ණෙහොති කොණිකො ච-වෙය්‍යාකරණෙ-කතයාදෙසස්සිකාරස්ස‘‘තදා දෙසා තදිව භවන්ති‘‘ති ඤායා සරානමච්චාදිනා එකාරෙ යාගමද්විත්තානි-කෙ-කමකො, පදකො-ණිකෙ-සුත්තන්තිකො, වෙනයිකො-‘‘තෙන නිබ්බත්තෙ’’ති තතියන්තා නිබ්බත්තත්ථෙණෙ-කුසම්බෙන නිබ්බත්තා කොසම්බී, (නගරී.)

대격(제2격) 뒤에 ‘그것을 공부한다’ 또는 ‘그것을 안다’는 이러한 의미들에서 ṇe, ka, ṇika 접미사가 붙는다. veyyākaraṇo의 경우, ‘tadā desā tadiva bhavanti(그때의 지시는 그와 같이 된다)’라는 원리에 따라 i가 y로 바뀐 후, ‘sarānamaccādinā(모음 뒤에서...)’ 등에 의해 e가 오고 y가 첨가되며 중복된다. ka 접미사에서는 kamako, padako가 있고, ṇika 접미사에서는 suttantiko, venayiko가 있다. ‘그것에 의해 생겨난’이라는 의미에서 도구격(제3격) 뒤에 ṇe 접미사가 붙는다. 쿠삼바(Kusamba)에서 생겨난 것은 kosambī(도시)이다.

තත්‍ර භවෙ.

그곳에 존재하는 것에 대하여.

සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණෙ හොති-උදකෙ භවො ඔදකො-‘‘අජ්ජාදීහි තනො’’ති භවත්ථෙ තනො-අජ්ජභවො අජ්ජතනො-එවං හීයත්තනො-‘‘ඤොනමවණ්ණෙ’’ති අකාරො-‘‘සරම්භා ද්වෙ’’ති තස්ස ද්විභාවො.

처소격(제7격) 뒤에 ‘존재함’의 의미에서 ṇe 접미사가 붙는다. 물(udaka)에 존재하는 것은 odako이다. ‘ajjādīhi tano’에 의해 ‘존재함’의 의미에서 tano가 붙어, 오늘(ajja) 존재하는 것은 ajjatano이다. 어제(hīyo)는 hīyattano와 같다. ‘ñonamavaṇṇe’에 의해 a가 되고, ‘sarambhā dve’에 의해 그것(t)이 중복된다.

පුරාතොණො ච

purā 뒤에 ṇo도 붙는다.

පුරා ඉච්චෙතස්මා භවත්ථෙ ණෙ හොති තනො ව-පුරා භවො පුරාණෙ, පුරාතනො.

purā라는 단어 뒤에 ‘존재함’의 의미에서 ṇe 또는 tano가 붙는다. 옛날(purā)에 존재한 것은 purāṇo 또는 purātano이다.

අමාත්වච්චො.

amā 뒤에 acco가 붙는다.

අමා සද්දතො අච්චො හොති භවත්ථෙ-අමා භවො අමච්චො.

amā라는 단어 뒤에 ‘존재함’의 의미에서 acco가 붙는다. 함께(amā) 있는 자는 amacco(신하/동료)이다.

මජ්ඣාදිත්විමො.

majjha 등 뒤에 imo가 붙는다.

මජ්ඣාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි භවත්ථෙ ඉමො හොති-මජ්ඣෙ භවො මජ්ඣිමො, අන්තිමො-කුසිණරායං භවො ච්චෙවමාදිවිග්ගහෙ.

majjha 등의 처소격 단어들 뒤에 ‘존재함’의 의미에서 imo가 붙는다. 중간(majjha)에 존재하는 것은 majjhimo이고, 끝(anta)에 존재하는 것은 antimo이다. 쿠시나라(Kusiṇārā)에 존재하는 것 등과 같은 분석에서도 마찬가지다.

කණ්ණෙය්‍ය ණෙය්‍යකය්‍යා.

ka, ṇeyya, ṇeyyaka, ya 접미사들.

සත්තම්‍යන්තා එතෙ පච්චයා හොන්ති බහුලං භවත්ථෙ-කණ-කොසිණරකො-ණෙය්‍ය-ගඞ්ගෙය්‍යො, වානෙය්‍යො-ණෙය්‍යක-කොලෙය්‍යකො-ය-ගම්මො-රස්සාකාරලොපපු- බ්බරූපානි-ඉය-ගමියො, උදරියං-‘‘ණිකො’’ති සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණිකො හොති සරදෙ භාවො සාරදිකො, හෙමන්තිකො.

처소격 뒤에 이 접미사들이 ‘존재함’의 의미로 자주 쓰인다. ka에서 kosiṇarako, ṇeyya에서 gaṅgeyyo, vāneyyo, ṇeyyaka에서 koleyyako, ya에서 gammo가 된다. 단모음화, a 탈락, 이전 형태 유지가 일어난다. iya에서 gamiyo, udariyaṃ이 된다. ‘ṇiko’에 의해 처소격 뒤에 ‘존재함’의 의미로 ṇika가 붙어 가을(sarada)에 있는 것은 sāradiko, 겨울(hemanta)에 있는 것은 hemantiko가 된다.

තමස්ස සිප්පං සීලම්පණ්‍යම්පහරණම්පයොජනං.

‘그것이 그의 기술, 습성, 상품, 무기, 목적이다’라는 의미에 대하여.

පඨමන්තා සිප්පාදිවාචකා අස්සෙති ඡට්ඨත්ථෙ ණිකො හොති-වීණාවාදනං සිප්පමස්ස වෙණිකො. පංජසුකූලධාරණං සීලමස්ස පකංසුකුලිකො, ගන්ධො පණ්‍යමස්ස ගන්ධිකො, වාපො පහරණමස්ස වාපිකො, සතං පයොජනමස්ස සාතිකං‘‘තංහන්තාරහති ගච්ඡතුඤ්ඡතිචරති’’ති දුතියන්තා භන්තිච්චෙවමාදිසවත්ථෙසු ණිකො හොති-පක්ඛීනොභන්තිති පක්ඛිකො-සාකුණීකො-සතමරහතීති සාතිකං-පරදාරං ගච්ඡතීතිපාරදාරිකො-බදරෙ උඤ්ඡතීති බාදරිකො-ධම්මං චරතීති ධම්මිකො-අධම්මිකො-‘‘තෙන කතං කීතං බද්ධමභියඞ්ඛතං කසංසට්ඨං හතං හන්ති ජිතං ජයති දිබ්බති ඛනති තරති චරති වහති ජීවති’’ති තතියන්තා කතාදිස්වත්ථෙසු ණිකො හොති-කායෙන කතංවකායිකං-සතෙන කීතං සාතිකං-වරත්තාය බද්ධොවා රත්තිකො-ඝතෙන අභිසඞ්ඛතං කසංසට්ඨං වා ඝාතිකං-(අභිසඞ්ඛතං කතාභිසඞ්ඛාරං, කසංසට්ඨං මිස්සිතං)-ජාලෙන හතො භන්තීතිවා චාලිකො-අක්ඛෙහි ජිතමක්ඛිකං-අක්ඛෙහි ජයති දිබ්බතීති වා අක්ඛිකො-ඛනිත්තියා ඛනතීති ඛානිත්තිකො-ඉහ නභවති ‘‘අඞ්ගුලියා ඛන්තී’’ති අනභිධානා අභිධානලක්ඛණ හි තබ්බාදි ණදිසමාසා-උළුම්පෙන තරතීති ඔළුම්පිකො-සකටෙන චරතීති සාකටිකො-ඛන්ධෙන වහතීති ඛන්ධිකො-වෙතනෙන ජීවතීති වෙතනිකො-‘‘තස්ස සංවත්තතී’’ති චතුත්ථ්‍යන්තා සංවත්තතීති පොනොභවිකො-‘‘මනාද්‍යපාදිනමො මයෙ චෙ’’ති දුතියොකාරො.

기술 등을 나타내는 주격(제1격) 뒤에 ‘그것의(assa)’라는 속격(제6격)의 의미로 ṇika 접미사가 붙는다. 비나(vīṇā) 연주가 그의 기술이면 veṇiko이다. 분소의(paṃsukūla)를 입는 것이 그의 습성이면 pāṃsukūliko이고, 향(gandha)이 그의 상품이면 gandhiko이며, 활(vāpa)이 그의 무기이면 vāpiko이고, 백(sata)이 그의 목적이면 sātikaṃ이다. ‘그것을 죽이다, 자격이 있다, 가다, 모으다, 행하다’라는 의미에서 대격(제2격) 뒤에 ṇika 접미사가 붙는다. 새(pakkhi)를 죽이는 자는 pakkhiko 또는 sākuṇiko이고, 백(sata)의 가치가 있는 것은 sātikaṃ이며, 남의 아내(paradāra)에게 가는 자는 pāradāriko이고, 대추(badara)를 모으는 자는 bādariko이며, 법(dhamma)을 행하는 자는 dhammiko이고, 법이 아닌 것을 행하면 adhammiko이다. ‘그것에 의해 만들어진, 사들인, 묶인, 조리된, 섞인, 죽은, 죽이는, 패배한, 이기는, 노는, 파는, 건너는, 다니는, 운반하는, 사는’이라는 의미에서 도구격(제3격) 뒤에 ṇika 접미사가 붙는다. 몸(kāya)으로 지은 것은 kāyikaṃ이고, 백(sata)으로 산 것은 sātikaṃ이며, 가죽끈(varattā)으로 묶인 것은 vārattiko이고, 버터(ghata)로 조리되거나 섞인 것은 ghātikaṃ이다. (abhisaṅkhata는 조리된 것, kasaṃsaṭṭha는 섞인 것이다.) 그물(jāla)에 의해 죽거나 죽이는 것은 jālikaṃ이고, 주사위(akkha)로 진 것은 akkhikaṃ이며, 주사위로 이기거나 노는 것은 akkhiko이고, 삽(khanitti)으로 파는 것은 khānittiko이다. 여기서 ‘손가락으로 파는 것’은 표현되지 않는데, 이는 관용적이지 않기 때문이다. 명칭의 특징은 taddhita나 ṇadi, samāsa 등에 의해 결정된다. 뗏목(uḷumpa)으로 건너는 자는 oḷumpiko이고, 수레(sakaṭa)로 다니는 자는 sākaṭiko이며, 어깨(khandha)로 운반하는 자는 khandhiko이고, 임금(vetana)으로 사는 자는 vetaniko이다. ‘그것을 위해 초래된다’는 의미에서 역격(제4격) 뒤에 ponobhaviko(다시 태어나게 하는 것)가 된다. ‘manādyapādinamo...’에 의해 두 번째 o가 생긴다.

තතොසම්භුතමාගතං.

‘그로부터 생겨났거나 온 것’에 대하여.

පඤ්චම්‍යන්තා සම්භු තමාගතන්ති එතෙස්වත්ථෙසුණිකො හොති-මාතිතො සම්භුතමාගතං වා මත්තිකං, පෙත්තිකං.

탈격(제5격) 뒤에 ‘생겨났거나 왔다’는 의미들에서 ṇika 접미사가 붙는다. 어머니(mātā)로부터 생겨났거나 온 것은 mattikaṃ이고, 아버지(pitā)로부터는 pettikaṃ이다.

සුරභිතො සමභුතන්ති නවිග්ගහෙ.

‘향기(surabhi)로부터 생겨났다’는 식으로는 분석하지 않는다.

දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා.

다른 접미사들도 나타난다.

වුත්තතො’ඤ්ඤෙපි පච්චයා දිස්සන්ති වුත්තාවුත්තත්ථෙසුතිණ්‍යො-සොරබ්භං-‘‘තත්ථ වසති කවිදිතොභත්තො නියුත්තො’’ති ණිකො-රුක්ඛමූලෙ වසතීති රුක්ඛමූලිකො, ලොකෙ විදිතො ලොකිකො, චතුමහාරාජෙසු භත්තා චතුම්මහාරාජිකා-ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකො-දස්සොක තදමිනාදිපාඨා.

언급된 것 외의 다른 접미사들도 언급되었거나 언급되지 않은 의미들에서 나타난다. ṇya 접미사에서 sorabbhaṃ이 된다. ‘거기에 살거나, 알려져 있거나, 헌신하거나, 임명된’이라는 의미에서 ṇika가 붙는다. 나무 아래(rukkhamūla)에 사는 자는 rukkhamūliko이고, 세상(loka)에 알려진 것은 lokiko이며, 사대천왕(catumahārāja)에게 헌신하는 자는 catummahārājikā이고, 문(dvāra)에 임명된 자는 dovāriko이다. 이것들은 aminādi 등의 독법에서 보인다.

තස්සිදං.

‘그것의 이것’이라는 의미에 대하여.

ඡට්ඨියන්තා ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති-සඞ්ඝස්ස ඉදං සඞ්ඝිකං, පුග්ගලිකං-‘‘ණෙ’’ති ඡට්ඨියන්තා ඉදමිච්චතස්මිං අත්ථෙණෙ-මොග්ගල්ලායනස්ස ඉදං මොග්ගල්ලායනං, (ව්‍යාකරණං)-සොගතං, (සාසනං).

속격(제6격) 뒤에 ‘이것’이라는 의미에서 ṇika 접미사가 붙는다. 승가(saṅgha)의 것은 saṅghikaṃ이고, 개인(puggala)의 것은 puggalikaṃ이다. ‘ṇe’에 의해 속격 뒤에 ‘이것’이라는 의미에서 ṇe가 붙는다. 목갈라나(Moggallāyana)의 것은 moggallāyanaṃ(문법서)이고, 슈가타(Sugata)의 것은 sogataṃ(가르침)이다.

පිතිතො භාතරි රෙය්‍යණ.

아버지(pitu)로부터 형제의 의미에서 reyyaṇa가 붙는다.

පිතුසද්දා තස්ස භාතරි රෙය්‍යණ හොති-රොනු’බන්ධො.

pitu라는 단어 뒤에 그의 형제라는 의미에서 reyyaṇa가 붙는다. r이 표지(anubandha)로 붙는다.

රානුබන්ධෙ’න්තසරාදිස්ස.

r이 표지일 때 끝 모음과 그 앞부분에 대하여.

අන්තො සරො ආදි යස්සාවයවස්ස තස්ස ලොපො හොති රානුබන්ධෙති උලොපො-පිතු භාතා පෙත්තෙය්‍යො.

r이 표지일 때, 끝 모음을 포함한 그 부분이 삭제된다. (pitu에서) u가 삭제되어, 아버지의 형제는 petteyyo가 된다.

මාතිතො ච හගිනියං ඡො.

그리고 어머니(mātā)로부터 자매의 의미에서 cho가 붙는다.

මාතුතො චෙ පිතුතො ච තෙසං භගිනියං ඡො හොති-මාතුභගිනි මාතුච්ඡා-‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති ආ-එවම්පිතුච්ඡා.

어머니 또는 아버지로부터 그들의 자매가 있을 때 cho(코) 접미사가 붙는다. 어머니의 자매는 mātucchā(이모)이고, 'itthiyamatvā'라는 규칙에 의해 ā가 되어 이와 같이 pitucchā(고모)가 된다.

මාතාපිතුස්වාමහො.

어머니와 아버지에게 māho(마호) 접미사가 붙는다.

මාතාපිතුහි තෙසං මාතාපිතුස්වාමහො හොති-මාතු මාතා මාතාමහී-මාතු පිතා මාතාමහො-පිතු මාතා පිතාමහී-පිතු පිතාපි නාමහො.

어머니와 아버지로부터 그들의 부모에게 māho 접미사가 붙는다. 어머니의 어머니는 mātāmahī(외할머니)이고, 어머니의 아버지는 mātāmaho(외할아버지)이다. 아버지의 어머니는 pitāmahī(할머니)이고, 아버지의 아버지 또한 [pitā]maho(할아버지)라 한다.

හිතෙ රෙය්‍යණ.

이익이 됨(hita)이라는 의미에서 reyyaṇa(레이야나) 접미사가 붙는다.

මාතාපිතූහි හිතෙ රෙය්‍යණ හොති-මාතු හිතො මත්තෙය්‍යො, පිතු හිතො පෙත්තෙය්‍යො.

어머니와 아버지로부터 '이익이 됨'의 의미에 reyyaṇa 접미사가 붙는다. 어머니에게 효도하는(이익이 되는) 자는 matteyyo(맛테이야)이고, 아버지에게 효도하는 자는 petteyyo(펫테이야)이다.

තමස්‍ය පරිමාණං ණිකො ච.

그것의 양(parimāṇa)이라는 의미에서 ṇika(니까) 접미사가 또한 붙는다.

පඨමන්තා අස්සෙති අස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති කොව තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණම්භවති.

주격(1격) 단어 끝에서 '그것의'라는 의미로 ṇika 접미사가 붙으며, 만약 그 주격의 단어가 양(parimāṇa)을 나타낼 때 그러하다.

දොණෙ පරිමාණමස්ස දොණිකො, (වීහි)-එකම්පරිමාණමස්ස එකකං-ද්විකං, තිකං, චතුක්කං, පඤ්චකමිච්චාදි.

도나(doṇa)가 그 양인 것은 doṇiko(도니까, 도나 분량의 쌀)이며, 하나의 양인 것은 ekaka(에까까), 그 외 dvika(드위까), tika(띠까), catukka(짜뚝까), pañcaka(빤짜까) 등이다.

සඤ්ජාතා තාරකාදිත්විතො

별(tārakā) 등의 단어로부터 '생겨남(sañjātā)'의 의미로 ito(이또) 접미사가 붙는다.

තාරකාදිහි පඨමන්තෙහි අස්සෙති ඡට්ඨත්ථෙ ඉතො හොති තෙ

별(tārakā) 등의 주격 단어들로부터 '그것의'라는 소유격의 의미에서 ito 접미사가 붙는다.

චෙ සඤ්ජාතා හොන්ති-තාරකා සඤ්ජාතා අස්ස තාරකිතං-(ගගනං)-පුප්ඡිතො-(රුක්ඛො).

만약 생겨난 것이라면, 별들이 생겨난 것은 tārakita(따라끼따, 별이 총총한 하늘)이고, 꽃이 핀 것은 pupphita(뿍피따, 꽃핀 나무)이다.

මානෙ මත්තො.

측정(māna)의 의미에서 matta(맛따) 접미사가 붙는다.

පඨමන්තා මානවුත්තිතො අස්සෙති අස්මිං අත්ථෙ මත්තො හොති-ඵඛලං උම්මානමස්ස ඛඵලමත්තං. හත්ථො පරිමාණමස්ස හත්ථමත්තං, සතං මානමස්ස සතමත්තං.

주격 단어가 측정을 나타낼 때 '그것의'라는 의미로 matta 접미사가 붙는다. 예를 들어 한 움큼(khaphala)이 그 분량인 것은 khaphalamatta(카팔라마따)이고, 한 팔(hattha)이 그 양인 것은 hatthamatta(핫타마따), 백(sata)이 그 치수인 것은 satamatta(사따마따)이다.

ණෙ ච පුරිසා

purisa(사람) 단어에는 ṇe(네) 접미사가 또한 붙는다.

පුරිසා පඨමන්තා උද්ධමානවුත්තිතො අස්සෙති අස්මිං අත්ථෙ ණෙ හොති මත්ත තග්ඝා ච-පුරිසො උම්මානමස්ස පොරිසං, පුරිසමත්තං. පුරිසතග්ඝං.

주격 단어인 purisa(사람)가 높이의 측정을 나타낼 때 '그것의'라는 의미로 ṇe, matta, taggha 접미사가 붙는다. 사람의 키가 그 높이인 것은 porisa(뽀리사), purisamatta(뿌리사맛따), purisataggha(뿌리사딱가)이다.

තස්ස භාවකම්මෙසු ත්ත තා ත්තනණ්‍යණෙය්‍ය ණිඝ ණියා.

그것의 상태(bhāva)와 작용(kamma)의 의미에서 tta, tā, ttana, ṇya, ṇeyya, ṇa, iya, ṇiya 접미사들이 붙는다.

භවන්ති එතස්මා සද්දබුද්ධීති භාවො සද්දප්පවත්ති නිමිත්තං-කම්මං ක්‍රියා-ඡටාඨියන්තා භාවෙ කම්මෙ ච ත්ත තාදයො හොන්ති බහුලං-සාමඤ්ඤවිධයො පයොගමනුසාරයන්තිති කුතො චි ද්වීසුකුතො චි භාවෙ යෙව-න ච සබ්බෙ සබ්බතො හොන්ති අඤ්ඤත්‍ර ත්තතාහි-නීලස්ස පටාස්ස භාවො නීලත්තං නීලතාති ගුණෙ භාවො-ඉහ ගුණවසා නිලසද්දොනීලගුණයුත්තෙ දබ්බෙ වත්තතෙ නිමිත්තස්සරුපානුගතාඤ්චබුද්ධි-එවමඤ්ඤත්‍රාපි යථානුරූපංඤාතබ්බං නීලස්සගුණස්ස භාවො නීලත්තංනීලතාති නීලගුණජාති-ගොත්තං ගොතාති ගොජාති-පාචකත්තත්ති පචනක්‍රියාසම්බන්ධො-රාජපුරිසත්තන්ති රාජසම්බන්ධො-දෙවදත්තං චන්දත්තං සූරියත්තන්ති තදවත්ථාවිසෙස සාමඤ්ඤං-ආකාසත්තං අභාවත්තන්ති උපචරිතභෙදසාමඤ්ඤං-අලසස්ස භාවො කම්මං වා අලසත්තං අලසතා-ත්තන, පුථුජ්ජනත්තනං-ණ්‍ය, චාපකල්‍යං‘‘සකත්ථෙතී‘‘සකත්ථෙපි-අකිඤ්චනමෙව ආකිඤ්චඤ්ඤං-ණෙය්‍ය, සොචෙය්‍යං-ණ, පාටවං-අවඞ-ඉය, නග්ගියං-ණි ය, පොරොහිතියං.

단어의 의미가 생겨나는 근거를 상태(bhāva)라 하고, 작용을 행위(kamma)라 한다. 소유격(6격) 단어들 뒤에 상태와 작용의 의미로 tta, tā 등이 자주 붙는다. 일반적인 규칙은 용례를 따르는데, 어떤 경우에는 두 가지(상태와 작용) 모두에, 어떤 경우에는 상태에만 쓰인다. tta와 tā를 제외하고는 모든 단어에서 모든 접미사가 나타나는 것은 아니다. 푸른 옷의 상태는 nīlatta(닐랏따) 또는 nīlatā(닐라따)이며, 이는 성질에서의 상태를 의미한다. 여기서 성질에 따라 nīla(푸른)라는 단어는 푸른 성질을 가진 실체에 적용되며, 그 원인의 형상을 따르는 인식이 일어난다. 이와 같이 다른 경우에도 적절하게 이해해야 한다. 푸른 성질의 상태는 nīlatta, nīlatā이며 이는 푸른 성질의 종(種)이다. gotta(소의 상태)는 gojāti(소의 종)이다. pācakatta(요리함의 상태)는 요리하는 행위와의 연관성이다. rājapurisatta(왕의 신하임)는 왕과의 연관성이다. devadatta(데바닷따임), candatta(달임), sūriyattanti 등은 그러한 상태의 특수한 보편성이다. ākāsatta(허공임), abhāvattta(없음) 등은 비유적으로 구분된 보편성이다. 게으른 자(alasa)의 상태나 행위는 alasatta, alasatā이다. ttana 접미사는 puthujjanattana(범부의 상태), ṇya 접미사는 cāpakalya(민첩함)이며, 'sakatthe(자체 의미)'에서도 쓰여 akiñcana(아무것도 없음) 자체가 ākiñcañña가 된다. ṇeyya는 soceyya(청정함), ṇa는 pāṭava(숙련됨), iya는 naggiya(벌거숭이임), ṇiya는 porohitiya(제관의 지위)이다.

තර තමිස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ.

탁월함(atisaya)의 의미에서 tara, tama, issika, iya, iṭṭha 접미사가 붙는다.

අතිසයෙ වත්තමානනතො හොන්තෙතෙ පච්චයා-අතිසයෙන පාපො පාපතරො, පාපතමො, පාපිස්සිකො. පාපියො. පාපිට්ඨො-අතිසයන්තාපි අතිසයප්පච්චයො-අතිසයෙන පාපිට්ඨො පාපිට්ඨතරො-උදුම්බරස්ස විකාරො’වයවොත්වෙවමාදිවිග්ගහෙ.

탁월함을 나타낼 때 이 접미사들이 붙는다. 매우 악한 것은 pāpataro(더 악한), pāpatamo(가장 악한), pāpissiko, pāpiyo, pāpiṭṭho이다. 탁월함을 나타내는 단어 끝에 다시 탁월함의 접미사가 붙기도 하니, 매우 pāpiṭṭho(악한) 것은 pāpiṭṭhataro이다. 우둠바라 나무의 변형이나 부분과 같은 분석에서와 같이...

තස්ස විකාරාවයවෙසු ණ ණික ණෙය්‍ය මයා.

그것의 변형(vikāra)이나 부분(avayava)이라는 의미에서 ṇa, ṇika, ṇeyya, maya 접미사가 붙는다.

පකතියා උත්තරමවත්ථන්තරං විකාරො-ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා විකාරෙ’වයවෙ ච ණදයො හොන්ති බහුලං-ණ, ඔදුම්බරං-(භස්මං පණ්ණං වා)-ණික, කප්පාසිකං-නෙය්‍ය, එණෙය්‍යං-මය. තිණමයං-‘‘අඤ්ඤස්මින්ති’’ අත්ථන්තරෙපි-ගුන්නං කරිසං ගොමයං.

본래의 상태에서 변한 다른 상태를 변형(vikāra)이라 한다. 소유격(6격) 명사로부터 변형이나 부분의 의미로 ṇa 등이 자주 붙는다. ṇa는 odumbara(우둠바라로 만든 재나 잎), ṇika는 kappāsika(면직물), ṇeyya는 eṇeyya(사슴 가죽), maya는 tiṇamaya(풀로 만든 것)이다. '다른 것에서'라는 다른 의미에서도 쓰이니, 소의 분변은 gomaya(소똥)이다.

මනුස්සානං සමුහොත්වෙවමාදිවිග්ගහෙ.

'사람들의 무리'와 같은 분석에서...

සමුහෙ කණ්ණණිකා.

무리(samūha)라는 의미에서 ka, ṇa, ṇika 접미사가 붙는다.

ඡට්ඨියන්තා සමූහෙ කණ්ණණිකා හොන්ති-මානුස්සකං. කාකං, ආපුපිකං-‘‘ජනාදීහි තා’’ති සමූහෙ තා-ජනානං සමූහො ජනතා. ගජතා, බන්ධුතා.

소유격 단어들로부터 무리의 의미로 ka, ṇa, ṇika가 붙는다. mānussaka(사람들의 무리), kāka(까마귀 떼), āpupika(과자 뭉치) 등이다. 'jana(사람) 등에는 tā가 붙는다'는 규칙에 의해 무리의 의미로 tā가 붙어, 사람들의 무리는 janatā(대중), 그 외 gajatā(코끼리 떼), bandhutā(친지들) 등이 된다.

එකා කාක්‍යසහායෙ.

eka(하나) 단어로부터 '동반자가 없음(asahāya)'의 의미로 ka, ākī 접미사가 붙는다.

එකස්මා අසහායත්ථෙ ක ආකී හොන්ති-එකො’ව එකකො, එකාකී.

eka로부터 동반자가 없다는 의미에서 ka와 ākī가 붙어, 홀로 있는 자는 ekako, ekākī가 된다.

අයුභද්විතීහංසෙ.

부분(aṃsa)의 의미에서 ubha(둘 다), dvi(둘), ti(셋) 등의 주격 단어 뒤에 '그것의'라는 소유격 의미로 aya(아야) 접미사가 붙는다.

උපද්විතීහි අවයවවුත්තීහි පඨමන්තෙහි අස්සෙති ඡට්ඨත්ථෙ අයො හොති-උභො අංසා අස්ස උභයං. ද්වයං. තයං-චින්තං පුරණෙච්චා දිවිග්ගහෙ-‘‘චතුත්ථදුතියෙස්වෙසං තතියපඨමා’’ති නිපාතනා පූරණත්ථෙ ද්විතො තියො ද්විස්ස දු ච තිචතුහි අතියත්තාච-දුතියො. තතියො. චතුත්ථො.

부분을 나타내는 주격인 ubha, dvi, ti로부터 '그것의'라는 소유격의 의미에서 aya 접미사가 붙는다. 두 부분이 그것인 것은 ubhaya(둘 다), dvaya(둘의 쌍), taya(셋의 무리)이다. 서수(pūraṇa) 등을 분석할 때, '넷째와 둘째에서 이들의 셋째와 첫째가 됨'이라는 규정에 의해 서수의 의미로 dvi(둘)로부터 tiyo가 붙고 dvi는 du로 변하며, ti(셋)와 catu(넷)로부터 각각 tiyo와 ttho가 붙어 dutiyo(둘째), tatiyo(셋째), catuttho(넷째)가 된다.

ම පඤ්චාදිහි කතීහි.

pañca(다섯) 등과 kati(얼마)로부터 ma(마) 접미사가 붙는다.

ඡට්ඨියන්තාය පඤ්චාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය කතිස්මා ච මො හොති පූරණත්ථෙ-පඤ්චන්නං පුරණෙ පඤ්චමො-එවං සත්තමො, අට්ඨමො, ඉච්චාදි.

소유격 형태의 pañca(다섯) 등의 숫자와 kati로부터 서수의 의미로 ma 접미사가 붙는다. 다섯의 서수는 pañcamo(다섯째)이며, 이와 같이 sattamo(일곱째), aṭṭhamo(여덟째) 등이다.

ඡාට්ඨ ට්ඨමා.

[숫자 6을 의미하는] cha 뒤에는 ṭṭha와 ṭṭhama가 온다.

ඡසද්දා ට්ඨ ට්ඨමා හොන්ති පුරණත්ථෙ-ඡන්නං පූරණෙ ඡට්ඨො, ඡට්ඨමො වා.

cha라는 단어로부터 서수(pūraṇa)의 의미에서 ṭṭha와 ṭṭhama가 된다. [즉,] 여섯의 서수는 chaṭṭha 또는 chaṭṭhama이다.

තස්ස පුරණෙකාදසාදිතො වා.

[서수의 의미로] 11(ekādasa) 등으로 시작하는 수사 뒤에는 [ḍa가] 온다.

ඡට්ඨියන්තායෙකාදසාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය ඩො හොති පූරණත්ථෙ විභාසා-ඩකාරො’නුබන්ධො-එකාදසන්තං පූරණෙ එකාදසො-අඤ්ඤත්‍ර-එකාදසමොච්චාදි-එවං ද්වාදසො ඉච්චාදි-එකූනවීසත්‍යාදිහිතුඩෙ.

6격(속격)으로 끝나는 11 등으로 시작하는 수사 뒤에 서수의 의미로 ḍa가 선택적으로 온다. ḍ(ḍakāra)는 어미이다. 11의 서수는 ekādasa이고, 다른 경우에는 ekādasama 등이 된다. 이와 같이 dvādasa(12) 등도 그러하며, ekūnavīsati(19) 등에서도 ḍa가 온다.

සෙ සතිස්ස තිස්ස.

sa가 뒤따를 때 [vīsati 등의] sati로 끝나는 단어의 ti가 탈락한다.

සෙ පරෙ සත්‍යන්තස්ස තිකාරස්ස ලොපො හොතීති තිලොපො. එකුනවීසො.

sa가 뒤에 올 때 sati로 끝나는 단어의 ti 글자가 생략되므로 ti-탈락(tilopo)이라 한다. [예:] ekūnavīso.

සතාදීනමි ච.

sata(100) 등 뒤에는 ima가 오고 [어미가 바뀐다].

සතාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය ඡට්ඨියන්තාය පුරනත්ථෙ මො හොති සතා දිනමි චාන්තාදෙසො-සතස්ස පූරණෙ සතිමො, සහස්සිමො. වීසති අධිකා අස්මිං සතෙ සහස්සෙ වාති එවමාදිවිග්ගහෙ.

sata 등으로 시작하는 6격으로 끝나는 수사 뒤에 서수의 의미로 ma가 오고, sata 등의 끝부분에 i가 오는 대치(ādesa)가 일어난다. [예:] sata의 서수는 satimo, sahassa의 서수는 sahassimo이다. "이 100 혹은 1000에 20이 더해졌다"는 등의 분석(viggaaha)에서 [쓰인다].

සඞ්ඛ්‍යාය සච්චුතීසාසදසන්තායාධිකාස්මිං සතසහස්සෙ ඩො.

ti, u, ī, ā, dasa로 끝나는 수사가 100, 1000, 100,000에 더해질 때 [그 수사 뒤에] ḍa가 온다.

සත්‍යන්තාය මුත්‍යන්තාය ඊසන්තාය ආසන්තාය දසන්තාය ච සඞ්ඛ්‍යාය පඨමන්තාය අස්මින්ති සත්තම්‍යත්ථෙ ඩො හොති සා චෙ සඞ්ඛ්‍යා අධිකා හොති යදස්මින්ති තඤ්චෙ සතං සහස්සං සතසහස්සං වා හොති-තිලොපෙ-වීසං-සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා-උත්‍යන්තාය-නහුතං-සතං. සහස්සං, සතසහස්සං වා-ඊසන්තාය-චත්තාරීසං-සතං. සහස්සං, සතසහස්සං වා-ආසන්තාය-පඤ්ඤාසං-සතං, සහස්සං. සතසහස්සං වා-දසන්තාය-එකාදසං-සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා-සච්චුතීසාසදසන්තායාති කිං? ඡ අධිකා අස්මිං සතෙ-අධිකෙති කිං? පඤ්චදස හීනා අස්මිං සතෙ-අස්මින්ති කිං?වීසති අධිකා එතස්මා සතා-සතසහස්සෙති කිං? එකාදසාධිකා අස්සං වීසතියං.

ti로 끝나는 것, u로 끝나는 것, ī로 끝나는 것, ā로 끝나는 것, dasa로 끝나는 1격 수사 뒤에, "이것에 [~이] 있다"는 7격의 의미에서 ḍa가 온다. 만약 그 수사가 100, 1000, 또는 100,000에 더해진 것이라면 [ḍa가 붙는다]. ti-탈락이 적용되어 vīsaṃ-sataṃ, sahassaṃ, satasahassaṃ 등이 된다. u로 끝나는 것의 예로는 nahuta-sataṃ, sahassaṃ, satasahassaṃ 등이 있다. ī로 끝나는 것의 예로는 cattārīsa-sataṃ, sahassaṃ, satasahassaṃ 등이 있다. ā로 끝나는 것의 예로는 paññāsa-sataṃ, sahassaṃ, satasahassaṃ 등이 있다. dasa로 끝나는 것의 예로는 ekādasa-sataṃ, sahassaṃ, satasahassaṃ 등이 있다. "ti, u, ī, ā, dasa로 끝나는 것"이라고 왜 말했는가? 6이 100에 더해진 경우(cha adhikā asmiṃ sate)를 제외하기 위해서다. "더해진(adhika)"이라고 왜 했는가? 15가 100에서 모자란 경우(pañcadasa hīnā asmiṃ sate)를 제외하기 위해서다. "이것에(asmiṃ)"라고 왜 했는가? "이 100보다 20이 더 많다(vīsati adhikā etasmā satā)"는 5격의 경우를 제외하기 위해서다. "100,000" 등이라고 왜 했는가? "이 20에 11이 더해졌다(ekādasādhikā assaṃ vīsatiyaṃ)"는 경우를 제외하기 위해서다.

තමෙත්ථස්සත්ථීති මන්තු.

"그것이 여기에 있다" 혹은 "그것이 그에게 있다"라는 의미에서 mantu[접미사]가 온다.

පඨමන්තා එත්ථ අස්ස අත්ථීති එතෙස්වත්ථෙසු මන්තු හොති-ඉතිසද්දස්ස විවක්ඛානියමනත්ථත්තා පහුතාදියුත්තෙයෙව අත්ථ්‍යත්ථෙ හොති-වුත්තංහි.

1격 뒤에 "여기에" 혹은 "그에게" "있다"라는 이들 의미에서 mantu가 온다. 'iti'라는 단어는 말하고자 하는 바를 규정하는 의미가 있으므로, '많음' 등이 결합된 '존재'의 의미에서만 [mantu가] 쓰인다. 다음과 같이 전해진다.

පහුතෙ ච පසංසායං නින්දායද්වාතිසායනෙ;

නිච්චයොගෙ ච සංසග්ගෙ හොන්තිමෙ මන්තුආදයො.

"많음(pahuta), 칭찬(pasaṃsā), 비난(nindā), 지나침(atisāyana), 항상 결합됨(niccayoga), 관련됨(saṃsagga)의 경우에 이 mantu 등의 접미사들이 온다."

පහුතා ගාවො එත්ථ දෙසෙ අස්ස වා පුරිසස්ස සන්තීති සගොමාපසංසායං. පසත්ථා ජාති අස්ස අත්ථීති ජාතිමා-නින්දායං, වලිමාඅතිසායනෙ, බුද්ධිමා-නිච්චයොගෙ, ජුතිමා-සංසග්ගෙ, හලිද්දිමා. තමෙත්ථස්සත්ථීති අධිකාරො.

"이 지방에 혹은 이 사람에게 소가 많다"는 의미에서 sagomā. 칭찬에서: "훌륭한 태생을 가졌다"는 의미에서 jātimā. 비난에서: "주름이 있다"는 의미에서 valimā. 지나침에서: "지혜가 뛰어나다"는 의미에서 buddhimā. 항상 결합됨에서: "광채가 있다"는 의미에서 jutimā. 관련됨에서: "강황이 묻어 있다"는 의미에서 haliddimā. "그것이 여기에 있다" 등이 통칙이다.

වන්ත්වවණ්ණා.

a-음(a, ā) 뒤에는 [mantu 대신] vantu가 온다.

පඨමන්තතො අවණ්ණන්තා මන්ත්වත්ථෙ වන්තු හොති-සීලවා, දයාවා-අවණ්ණාති කිං? බුද්ධිමා.

a-음으로 끝나는 1격 명사 뒤에 mantu의 의미로 vantu가 온다. [예:] sīlavā, dayāvā. "a-음"이라고 왜 말했는가? buddhimā 때문이다.

දණ්ඩාදිත්විකඊ.

daṇḍa 등 뒤에는 ika와 ī가 온다.

දණ්ඩාදීහි ඉක ඊ හොන්ති වා මන්ත්වත්ථෙ-දණ්ඩිකො, දණ්ඩී-ගන්ධිකො ගන්ධි-ඉතිසද්දස්ස විසසනියමන්ත්ථත්තා කුතො චි ද්වෙ කුතොචෙ කමෙකංව-නාවිකො, සුඛී.

daṇḍa 등 뒤에 mantu의 의미로 ika와 ī가 선택적으로 온다. [예:] daṇḍiko, daṇḍī, gandhiko, gandhī. 'iti' 단어의 의미 규정에 따라 어떤 단어에서는 두 가지가, 어떤 단어에서는 하나만 온다. [예:] nāviko, sukhī.

තපාදිහි ස්සී.

tapa 등 뒤에는 ssī가 온다.

තපාදිතො වා ස්සී හොති මන්ත්වත්ථෙ-තපස්සී, යසස්සී-වාත්වෙච-යසවා.

tapa 등 뒤에 mantu의 의미로 ssī가 선택적으로 온다. [예:] tapassī, yasassī. '선택적'이라는 규정에 따라 yasavā도 가능하다.

සද්ධාදිත්ව.

saddhā 등 뒤에는 [mantu 대신] a가 온다.

සද්ධාදීහිමන්ත්වත්ථඅහොතිවා-සද්ධො, පඤ්ඤො-වාත්වෙව-පඤ්ඤවා.

saddhā 등 뒤에 mantu의 의미로 a가 선택적으로 온다. [예:] saddho, pañño. '선택적'이라는 규정에 따라 paññavā도 가능하다.

ණෙ තපා.

tapa 뒤에 ṇe가 온다.

තපසද්දා ණෙ හොති මන්ත්වත්ථෙ-තාපසො-මනාදිත්තා ‘‘මනාදීනං සක’’ඉති ණනුබන්ධෙ සක-‘‘මායාමෙධාහි වී’’ති මන්ත්වත්ථෙ වී-මායාවි, මෙධාවී.

tapa 단어 뒤에 mantu의 의미로 ṇe가 온다. [예:] tāpaso. 'manāditā' 규칙에 의해 [어간 끝에] sa가 붙고 ṇ이 지표인 [접미사가 붙은 형태이다]. "māyāmedhāhi vī" 규칙에 따라 mantu의 의미로 vī가 붙어 māyāvi, medhāvī가 된다.

තො පඤ්චම්‍යා.

5격 뒤에 to가 온다.

පඤ්චම්‍යන්තා බහුලං තො හොති-ගාමස්මා ගාමතො-ඉමෙන කිං සද්දෙහි තොම්හි-‘‘ඉතො තෙත්තො කුතො’’ති ඉමස්ස ටි නිපච්චතෙ එතස්ස ටඑත කස්ස කුත්තඤ්ච-ඉමස්මා ඉතො, එතස්මා අතො එත්තො, කස්මා කුතො.

5격으로 끝나는 단어 뒤에 빈번하게 to가 온다. [예:] gāmasmā는 gāmato가 된다. 이것(to)이 지시대명사(kim 등) 뒤에 올 때, ṭi가 탈락하고 eta는 etta로, ka는 ku로 변하는 예외적 결합이 일어난다. [예:] imasmā는 ito, etasmā는 ato 혹은 etto, kasmā는 kuto가 된다.

අභ්‍යාදිහි.

abhi 등 뒤에 [to가 온다].

අභිආදීහි තො හොති-අපඤ්චම්‍යන්තෙහිපි විධානත්තො’යං-අභිතො, පරිතො, පච්ඡතො, හෙට්ඨතො.

abhi 등 뒤에 to가 온다. 이것은 5격으로 끝나지 않는 단어들 뒤에도 적용되도록 규정된 것이다. [예:] abhito, parito, pacchato, heṭṭhato.

ආද්‍යාදීහි.

ādi 등 뒤에 [to가 온다].

ආදිප්පභුතීහි තො හොති-ආදො ආදිතො, මජ්ඣෙ මජ්ඣතො, යං යතො.

ādi 등으로부터 to가 온다. [예:] ādo는 adito, majjhe는 majjhato, yaṃ은 yato가 된다.

සබ්බාදිතො සත්තම්‍යා ත්‍රත්ථා.

"sabba" 등으로 시작하는 대명사들로부터 처격(제7격)의 의미로 tra와 ttha 접미사가 붙는다.

සබ්බාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි ත්‍රත්ථා හොන්ති-සබ්බස්මිං සබ්බත්‍ර, සබ්බත්ථ-යස්මිං යත්‍ර, යත්ථ-බහුලාධිකාරා න තුම්හාම්හෙහි.

처격으로 끝나는 "sabba" 등으로부터 tra와 ttha가 생긴다. [예를 들어] sabbasmiṃ은 sabbatra 또는 sabbattha가 되고, yasmiṃ은 yatra 또는 yattha가 된다. '다양함(bahula)'이라는 규칙의 권한으로 인해 tumha와 amha로부터는 [이 접미사들이] 생기지 않는다.

කත්ථෙත්ථ කුත්‍රාත්‍ර ක්වෙහිධ.

kattha, ettha, kutra, atra, kva, iha, idha.

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ-කස්මිං කත්ථ, කුත්‍ර, ක්ව-එතස්මිං එත්ථ, අත්‍ර-අස්මිං ඉහ, ඉධ.

이 단어들은 다음과 같이 불규칙하게 형성된다. kasmiṃ은 kattha, kutra, kva가 되고, etasmiṃ은 ettha, atra가 되며, asmiṃ은 iha, idha가 된다.

ධී සබ්බා වා.

"sabba" 뒤에 dhi가 혹은 [붙는다].

සත්තම්‍යන්තතො සබ්බස්මා ධිවා හොති-සබ්බධි-වාතිකිං, සබ්බත්‍ර.

처격으로 끝나는 "sabba" 전체로부터 dhi가 선택적으로 생긴다. [예:] sabbadhi. '선택적으로(vā)'라고 한 것은 무엇인가? sabbatra도 [쓰이기] 때문이다.

යා හිං.

"ya" 뒤에 hiṃ이 [붙는다].

සත්තම්‍යන්තා යසද්දා හිං වා හොති-යහිං-වාත්වෙව-යත්‍ර.

처격으로 끝나는 "ya" 단어로부터 hiṃ이 선택적으로 생긴다. [예:] yahiṃ. '선택적으로'라고 한 것은 바로 yatra도 있다는 뜻이다.

තා හච.

"ta" 뒤에 ha와 ca가 [붙는다].

සත්තම්‍යන්තා තතො වාහං හොති හිඤ්ච-තහං, තහිං-වාත්වෙව-තත්‍ර.

처격으로 끝나는 "ta"(tato)로부터 haṃ과 hiṃ이 선택적으로 생긴다. [예:] tahaṃ, tahiṃ. '선택적으로'라고 한 것은 바로 tatra도 있다는 뜻이다.

කුහිංකතං.

kuhiṃ, kahaṃ.

කිංසද්දා සත්තම්‍යන්තා හිං හං නිපච්චන්තෙ කිස්ස කුකා ච-කුහිං කහං-සබ්බස්මිං කාලෙච්චෙවමාදි විග්ගහෙ.

처격으로 끝나는 "kiṃ" 단어로부터 hiṃ과 haṃ이 불규칙하게 형성되며 ki는 ku와 ka로 변한다. [예:] kuhiṃ, kahaṃ. "모든 장소에서(sabbasmiṃ)" 등과 같은 분석구에서이다.

සබ්බෙකඤ්ඤයතෙහි කාලෙ දා.

"sabba, eka, añña, ya, ta"로부터 '시간'의 의미일 때 dā가 붙는다.

එතෙහි සත්තම්‍යන්තෙහි කාලෙ දා හොති-සබ්බදා එකදා, අඤ්ඤදා, යදා, තදා.

이 처격으로 끝나는 단어들로부터 '시간'의 의미에서 dā가 생긴다. [예:] sabbadā, ekadā, aññadā, yadā, tadā.

කදා කුදා සදා ධුනෙදානි.

kadā, kudā, sadā, adhunā, idāni.

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ-කස්මිං කාලෙ කදා, කුදා-සබ්බස්මිං කාලෙ සදා-ඉමස්මිං කාලෙ අධුනා, ඉදානි.

이 단어들은 다음과 같이 불규칙하게 형성된다. kasmiṃ kāle는 kadā, kudā가 되고, sabbasmiṃ kāle는 sadā가 되며, imasmiṃ kāle는 adhunā, idāni가 된다.

අජ්ජ සජ්ජවපරජ්ජෙවතරහි කරහා.

ajja, sajju, aparajju, etarahi, karahā.

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ-

이 단어들은 불규칙하게 형성된다.

පකති පච්චයො ආදෙසො කාලවිසෙසොති සබ්බමෙතං නිපාතනා ලබ්භති-ඉමස්ස ටො ජ්ජො වාහනි නිපච්චතෙ-අස්මිං අහනි අජ්ජ-සමානස්ස සභාවොජ්ජු වාහති-සමානෙ අහති සජ්ජු-අපරස්මා ජ්ජු වාහති-අපරස්මිං අහති අපරජ්ජු-ඉමස්සෙතො කාලෙරහි ච-ඉමස්මිං කාල්ඤෙතරහි-කිංසද්දස්ස කො රහ වානජ්ජතනෙ-කස්මිං කාලෙ කරහ.

어근, 접미사, 대치, 시간의 특수성이라는 이 모든 것은 불규칙한 형성(nipātana)에 의해 얻어진다. ima의 [대치어]로 a가, ahan 자리에 jja가 불규칙하게 형성된다. [즉] asmiṃ ahani는 ajja가 된다. samāna가 sa의 상태가 되고 ahan 자리에 jju가 형성된다. [즉] samāne ahani는 sajju가 된다. apara 뒤에 jju가 오고 ahan을 대신한다. [즉] aparasmiṃ ahani는 aparajju가 된다. ima로부터 eta가 되고 시간의 의미에서 rahi가 붙는다. [즉] imasmiṃ kāle는 etarahi가 된다. kiṃ 단어가 ko로 변하고 비현재(anajjatane)의 의미에서 raha가 붙는다. [즉] kasmiṃ kāle는 karaha가 된다.

සබ්බාදීහි පකාරෙ ථා.

"sabba" 등으로부터 '방식(pakāra)'의 의미에서 thā가 붙는다.

සාමඤ්ඤස්ස භෙදකො විසෙසො පකාරො, තත්ථ වත්තමානෙහි සබ්බාදීහි ථා හොති-සබ්බෙන පකාරෙන සබ්බථා-යථා, තථා.

방식(pakāra)이란 일반적인 것의 개별적인 차이이다. 그러한 의미로 쓰인 "sabba" 등으로부터 thā가 생긴다. [예:] sabbena pakārena는 sabbathā가 되고, yathā, tathā도 그러하다.

කථමිත්ථං.

kathaṃ, itthaṃ.

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ පකාරෙති කිමිමෙහි ථංපච්චයොකෙත තෙසං යථාක්කමං-කෙන පකාරෙන කථං, ඉමිනා පකාරෙන ඉත්ථං.

이 단어들은 불규칙하게 형성된다. 방식의 의미에서 kiṃ과 ima에 thaṃ 접미사가 붙고 그들은 순서대로 [ka와 it로] 변한다. [즉] kena pakārena는 kathaṃ, iminā pakārena는 itthaṃ이 된다.

එකෙන පකාරෙන එකං වා පකාරං කරොතිච්චෙවමාදිවිග්ගහෙ.

"한 가지 방식으로(ekena pakārena)" 또는 "한 가지 방식을 행한다(ekaṃ vā pakāraṃ karoti)" 등과 같은 분석구에서이다.

ධා සඞ්ඛ්‍යාහි.

수사(saṅkhyā)들로부터 dhā가 붙는다.

සඞ්ඛ්‍යාවාචීහි පකාරෙ ධා පරො හොති-එකධා කරොති-ද්විධා,තිධා, චතුධා, පඤ්චධා කරොතිච්චෙවමාදිවිග්ගහො-බහුසද්දා වෙපුල්ලවාචී සඞ්ඛ්‍යාවාචී ච-යදා සඞ්ඛ්‍යාවාචී තදා බහුධා කරොති.

수사를 나타내는 말들로부터 '방식'의 의미에서 dhā가 뒤에 온다. [예:] ekadhā karoti(한 가지 방식으로 행한다). dvidhā, tidhā, catudhā, pañcadhā karoti 등의 분석구도 이와 같다. bahu라는 단어는 풍부함과 수를 나타내는데, 수를 나타낼 때 bahudhā karoti(여러 방식으로 행한다)가 된다.

වෙකා ජ්ඣං.

eka로부터 선택적으로 jjhaṃ이 붙는다.

එකස්මා පකාරෙ ජ්ඣං වා හොති-එකජ්ඣං-වාති කිං, එකධා.

eka로부터 '방식'의 의미에서 jjhaṃ이 선택적으로 생긴다. [예:] ekajjhaṃ. '선택적으로(vā)'라고 한 것은 무엇인가? ekadhā도 [쓰이기] 때문이다.

ද්විතීහෙධා.

dvi와 ti로부터 edhā가 붙는다.

ද්විතීහි පකාරෙ එධා වා හොති-මෙධා, තෙධා-වාත්වෙව-ද්විධා, තිධා-එකං වාරං භුඤ්ජතිච්චෙවමාදිවිග්ගහෙ.

dvi와 ti로부터 '방식'의 의미에서 edhā가 선택적으로 생긴다. [예:] dvedhā(원문 medhā), tedhā. '선택적으로'라고 한 것은 바로 dvidhā와 tidhā도 [있다는] 뜻이다. "한 번 먹는다(ekaṃ vāraṃ bhuñjati)" 등과 같은 분석구에서이다.

වාර සඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං.

횟수(vāra)를 나타내는 수사 뒤에 kkhattuṃ 접미사가 붙는다.

වාරසම්බන්ධිතියා කතිසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං හොති-කතිවාරෙ භුජති කතික්ඛත්තුං භුඤ්ජති.

횟수와 관련된 의문 수사 kati 뒤에 kkhattuṃ이 온다. ‘몇 번(kativāre) 먹느냐’는 ‘katikkhattuṃ bhuñjati’가 된다.

බහුම්හා ධා ච පච්චාසත්තියං.

bahu(많음) 뒤에는 dhā가 오고, 빈번함(paccāsatti)의 의미일 때는 [kkhattuṃ도 온다].

වාරසම්බන්ධිනියා බහුසඞ්ඛ්‍යාය ධා හොති ක්ඛත්තුඤ්ච වාරානඤ්චෙ පච්චාසත්ති හොති-බහුවාරෙ බුඤ්ජති බහුධා වා දිවසස්ස බුඤ්ජති, ඛහුක්ඛත්තුං වා, පච්චාසත්තියන්ති කිං, බහුක්ඛත්තුං මකාසස්ස භුඤ්ජති.

횟수와 관련된 bahu(많음) 수사 뒤에 dhā와 kkhattuṃ이 온다. 만약 횟수가 빈번하다면, ‘여러 번 먹는다’는 ‘bahudhā(여러 방식으로)’ 또는 하루에 ‘bahukkhattuṃ(여러 번)’ 먹는 것이 된다. ‘빈번함’이란 무엇인가? ‘모기에게 여러 번(bahukkhattuṃ) 물린다’와 같은 것이다.

සකිං වා.

또는 sakiṃ이다.

එකං වාරමිච්චස්මිං අත්ථෙ සකින්ති වා නිපච්චතෙ එකස්මා කිං එකස්ස ච සාදෙසො-එකං වාරං භුඤ්ජති සකිං භුඤ්ජති-වාති කිං, එකක්ඛත්තුං භුඤ්ජති.

‘한 번(ekaṃ vāraṃ)’이라는 의미에서 sakiṃ이라는 불변어가 만들어진다. eka로부터 유래하며 eka가 sa로 대치된다. ‘한 번 먹는다’는 ‘sakiṃ bhuñjati’이다. ‘vā(또는)’는 무엇인가? ‘ekakkhattuṃ bhuñjati’라고도 한다.

සො වීච්ඡාප්පකාරෙසු.

그 [-so 접미사는] 반복(vīcchā)과 양상(pakāra)의 의미에 쓰인다.

ක්‍රියාය ගුණෙන දබ්බෙන වා භින්නෙ අත්ථෙ ව්‍යාපිතුමිච්ඡා වීච්ඡාවීච්ඡායම්පකාරෙ ච සො හොති බහුලං-සාමඤ්ඤනිද්දෙසා යථාසම්භවං විභත්ත්‍යන්තා යතො කුතො විසද්දා හොති-විච්ඡායං-ඛණ්ඩං ඛණ්ඩං කරොති ඛණ්ඩසො කරොති-සබ්බෙන පකාරෙන සබ්බසො.

행위, 성질, 또는 실체에 의해 구분되는 의미를 포괄하려는 의지가 반복(vīcchā)이다. 반복과 양상의 의미에서 -so가 빈번하게 쓰인다. 일반적인 규정에 따라 적절하게 격어미가 붙은 단어 어디에서나 나타난다. 반복의 예: ‘조각조각(khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ) 만들다’는 ‘khaṇḍaso karoti’이다. 양상의 예: ‘모든 방식으로’는 ‘sabbaso’이다.

අභුත තබ්භාවෙ කරායභුයොගෙ විකාරා චී.

그렇지 않던 것이 그렇게 되는 상태(abhutatabbhāva)에서, kṛ(하다)나 bhū(되다) 동사와 결합할 때 변형된 형태 뒤에 cī가 붙는다.

අවත්ථාවතො’වත්ථන්තරෙනාභුතස්ස තායාවත්ථාය භාවෙ කරාසභූහි සම්බන්ධෙ සති වකාරවාචකාචී හොති-චකාරො‘‘චී ක්‍රියත්ථෙහී’’ති විසෙසනත්ථො-අධවලං ධවලං කරොතීති ධවලීකරොති-අධවලො ධවලො සියා භවති වා ධවලීසියා. ධවලීභවති-අභුතතබ්භා වෙති කිං, ඝටං කරොති-කරාසභුයොගෙති කිං. අධවලො ධවලො ජාතතෙ-විකාරාති කිං, සුවණ්ණං කුණ්ඩලීකරොති.

어떤 상태가 아닌 것이 다른 상태로 변하여 그 상태가 될 때, kṛ나 bhū 어근과 연결되면 변화를 나타내는 단어에 cī가 붙는다. [경문의] ca는 ‘cī는 동사의 의미와 함께한다’는 수식의 의미이다. ‘희지 않은 것을 희게 만든다’는 ‘dhavalīkaroti’가 되고, ‘희지 않은 것이 희게 될 것이다 또는 된다’는 ‘dhavalīsiyā’ 혹은 ‘dhavalībhavati’가 된다. ‘그렇지 않던 것이 그렇게 됨’이란 왜 필요한가? [원래부터 그런 경우인] ‘항아리를 만든다(ghaṭaṃ karoti)’와 구분하기 위해서다. ‘kṛ나 bhū와의 결합’은 왜 필요한가? ‘희지 않은 것이 희게 태어났다(jātate)’와 구분하기 위해서다. ‘변화(vikāra)’는 왜 필요한가? ‘금으로 귀고리를 만든다(kuṇḍalīkaroti)’와 같은 예시를 위함이다.

ණද යො.

Ṇa 등의 접미사들.

අථ තබ්බාදයො වුච්චන්තෙ ක්‍රියත්ථෙහි ‘‘ක්‍රියත්ථා’’ති අධිකාරතො, ක්‍රියා අත්ථො එතස්සාති ක්‍රියාත්ථො(ධාතු)-සො ච ද්විවිධො සකම්මකා කමක්මකවසෙන-තත්ත යස්මිං ක්‍රියත්ථෙ කත්තුවාචිනි කම්මං ගවෙසීයතෙ, සො සකම්මකො ඉතරො අකම්මකො-තෙසු යථාරහං සකම්ම කතො කම්මාදො කාරකෙ කම්මාවචනිච්ඡායම්භාවෙ ච තබ්බාදයො වෙදිතබ්බා-අකම්මකතො පන භාවො කම්මවජ්ජිතෙ ච කාරකෙ-ක්‍රියාති ච ගමනපචනාදිකො අසත්තසම්මතො කත්තරී කම්මෙවා පතිට්ඨිතො කාරකසමූහසාධියො පදත්ථො වුච්චති, වුත්තංහි.

이제 ‘동사의 의미(kriyattha)’라는 권능(adhikāra)에 따라 tabba 등의 접미사들이 설명된다. 동사의 의미를 가진 것이 동사 어근(dhātu)이다. 그것은 타동사(sakammaka)와 자동사(akammaka)의 두 종류가 있다. 그중 행위자를 나타낼 때 목적어를 요구하는 동사의 의미를 타동사라 하고, 그 외를 자동사라 한다. 그중 타동사로부터는 목적어 등의 격과 목적어의 의미가 의도된 경우 및 상태(bhāva)의 의미에서 tabba 등이 쓰이는 것으로 알려져야 한다. 자동사로부터는 상태(bhāva)와 목적어를 제외한 격에서 쓰인다. ‘행위(kriyā)’란 가기, 요리하기 등과 같이 실체로 간주되지 않으며 행위자나 목적어에 머물면서 격의 집합에 의해 성취되는 단어의 의미를 말한다. 다음과 같이 설해졌다.

‘‘අද්දබ්බභුතං කත්තාදි-කාරකග්ගාමසාධියං;

පදත්ථං කත්තුකම්මටාඨං-ක්‍රියමිච්ඡන්ති තබ්බිදු’’.

“현자들은 실체가 아니며, 행위자 등의 격의 집합에 의해 성취되고, 행위자와 목적어에 머무는 단어의 의미를 ‘행위’라고 한다.”

කර කරණෙ-අකාරො උච්චාරණත්ථො-එවමුත්තරත්‍රාපි-කරිති ඨිතෙ-බහුලමිති සබ්බත්ථ වත්තතෙ.

어근 kara는 ‘함(karaṇa)’의 의미이다. [kara에서] a는 발음을 위한 것이다. 이후에도 이와 같다. ‘kar’라고 놓여 있을 때, ‘bahulaṃ(빈번하게)’이라는 규칙이 도처에 적용된다.

භාවකම්මෙසු තබ්බානීයා.

상태(bhāva)와 목적어(kamma)의 의미에서 tabba와 anīya 접미사가 붙는다.

තබ්බඅනියා ක්‍රියත්ථා පරෙ භාවකම්මෙසු බහුලං භවන්ති-පච්චයෙති පච්චයවිධානතොඤ්ඤස්මිං සබ්බත්ථාධිකාරො.

tabba와 anīya 접미사는 동사의 의미(어근) 뒤에서 상태와 목적어의 의미로 빈번하게 나타난다. ‘paccaya(접미사)’라는 용어는 접미사 규정에 따라 다른 모든 곳에도 권능으로 작용한다.

තුංතුනතබ්බෙසු වා.

tuṃ, tuna, tabba 접미사 앞에서 [어근] kara의 [a]가 ā로 변하기도 한다.

තුමාදිසු පච්චයෙසු වා කරස්ස ආ හොති-අඤ්ඤත්‍ර.

tum 등의 접미사들 앞에서 kar의 [a]가 혹은 ā가 된다. 다른 경우에는 그렇지 않다.

පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ.

y를 제외한 자음으로 시작하는 접미사 앞에서 동사 의미(어근)의 끝 자음은 뒤 자음과 같아진다(pararūpa).

ක්‍රියත්ථානමන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස පරරූපං හොති යකාරතො’ඤ්ඤස්මිං බ්‍යඤ්ජනාදො පච්චයෙති පරරූපං-කරණං කාතබ්බං. කත්තබ්බං වා-නපුංසකලිඞ්ගං-භාවස්සෙකත්තාපි තබ්බාද්‍යභිහිතො භාවො දබ්බමිව පකාසතීති බහුවචනඤ්ච හොති-කම්මෙ-කරීයතීති කාතබ්බොක කත්තබ්බො-අභිධෙය්‍යස්සෙව ලිඞ්ගවචනානි.

y를 제외한 자음으로 시작하는 접미사가 올 때 어근의 끝 자음은 뒤 자음의 형태를 따른다(pararūpa). ‘해야 함’은 kātabbaṃ 또는 kattabbaṃ이다. (상태의 의미일 때는) 중성 단수이지만, tabba 등에 의해 표현된 상태(bhāva)가 실체처럼 나타날 때는 복수형도 가능하다. 목적어의 의미일 때는 ‘행해져야 할 것’이 kātabbo 또는 kattabbo가 되며, 이는 서술되는 대상의 성과 수에 따른다.

විසෙස්සලිඞ්ගා තබ්බාදි තත්ථාදො පඤ්ච භාවජා,නපුංසකෙ සියුං භාවෙ ක්තො චානො අකන්තරී;

භාවස්මිං ඝ්‍යණ පුමෙ එවං ඉයුවණ්ණගහාදිජො,අප්පච්චයො’පි චාසඞක්ඛ්‍යා තුමාදි කත්වාන්තකා සියුං.

tabba 등은 수식하는 말의 성을 따른다. 그중 처음 다섯 개(tabba, anīya 등)가 상태에서 생겨날 때는 중성이 된다. kta와 āna 접미사도 행위자가 아닐 때 그러하다. 상태의 의미에서 ghyaṇa는 남성이고, 이와 같이 i, u 성분을 가진 어근이나 gah 등의 어근에서 유래한 a 접미사 등도 그러하다. 불변화사인 tum 등과 katvā로 끝나는 것들은 격 변화를 하지 않는다.

අනීයෙ-

anīya 접미사에서 -

රා නස්ස ණෙ.

r로 끝나는 어근 뒤의 접미사 n은 ṇ이 된다.

රාන්තතො ක්‍රියත්ථා පරස්ස පච්චයනකාරස්ස ණො හොති-කරණීයං-බහුලාධිකාරා කරණාදිසුපි භවන්තී-සිනා සොචෙය්‍යෙ-දිවා දිසෙසො-සිනායන්තෙ’නෙනාති සිනානීයං(චුණ්ණං)-දා දානෙ-දියතෙ අස්සාති දානීයො-(බ්‍රාහ්මණෙ)-ඨා ගතිනිවුත්තියං-උප පුබ්බො-උපතිට්ඨතීති උපට්ඨානීයො-(සිස්සො)-ධාතුනමනෙකත්ථත්තායෙව ඨා ඉච්චස්මිං ධාතුම්හි සන්තමෙවොපට්ඨානත්ථං උපසද්දො ජොතෙති-වුත්තංහි.

r로 끝나는 어근 뒤에 오는 접미사의 n은 ṇ이 된다. 예: karaṇīyaṃ. ‘bahulaṃ’의 권능에 따라 도구(karaṇa) 등의 의미에서도 나타난다. 깨끗이 함(soceyya)의 의미인 어근 sinā에서 “이것으로 씻는다”는 의미로 sinānīyaṃ(세정 가루)이 된다. ‘줌(dāna)’의 의미인 어근 dā에서 “그에게 주어진다”는 의미로 dānīyo(브라만)가 된다. ‘움직임의 멈춤’의 의미인 어근 ṭhā에 upa가 접두어로 붙어 “그가 시봉한다”는 의미로 upaṭṭhānīyo(제자)가 된다. 어근은 여러 의미를 지니므로, ṭhā 어근에 이미 존재하는 ‘시봉함’의 의미를 upa라는 접두사가 나타내 주는 것이다. 다음과 같이 설해졌다.

‘‘සන්තමෙව හි නීලාදි-වණ්ණං දීපාදයො විය;

ධාතුස්මිං සන්තමෙවත්ථං උපසග්ගා පකාසකො’’.

“마치 등불 등이 이미 존재하는 푸른색 등을 비추어 드러내듯이, 접두사는 어근에 이미 존재하는 의미를 밝혀낼 뿐이다.”

වච බ්‍යත්තවචනෙ-

분명한 말(byattavacana)의 의미인 어근 vaca에서 -

ඝ්‍යණ.

ghyaṇa 접미사.

භාවකම්මෙසු ක්‍රියත්ථා පරො ඝ්‍යණ හොති බහුලං-ඝකාරණකාරානුබන්ධා.

상태와 목적어의 의미에서 동사 어근 뒤에 ghyaṇa가 빈번하게 붙는다. gh와 ṇ은 표지(anubandha)이다.

කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ.

gh 표지가 있는 접미사 앞에서 c와 j로 끝나는 어근은 각각 k와 g로 변한다.

ඝානුබන්ධෙ චකාරජකාරන්තානං ක්‍රියත්ථානං කගා හොන්ති යථාක්කමන්ති වස්ස කො.

gh 표지가 있을 때 c와 j로 끝나는 어근들은 순서대로 k와 g가 된다. 그러므로 [어근 vaca의] c는 k가 된다.

අස්සා ණනුබන්ධෙ.

[어간 끝의] a는 ṇ이 결합된 접미사가 뒤에 올 때 [ā가 된다].

ණකාරානුබන්ධෙ පච්චයෙ පරෙ උපන්තස්ස අකාරස්ස ආ හොති-වුච්චතීති වාක්‍යං-චි වයෙ-ඝ්‍යණ.

ṇ 문자가 결합된 접미사가 뒤에 올 때, 어미 앞(어간 끝)의 a는 ā가 된다. '말해지는 것'은 vākyaṃ이라 한다. ci(쌓다) 동사에 ghyaṇa 접미사가 붙을 때이다.

යුවණ්ණානම්ඤො පච්චයෙ.

i와 u 계열의 모음은 [뒤에] 접미사가 올 때 [e와 o가 된다].

ඉවණ්ණුවණ්ණන්තානං ක්‍රියත්තානං එ ඔ හොන්ති යථාක්කමං පච්චයෙති ඉස්සෙකාරෙ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති යස්ස ද්විභාවෙ ච-චයනං චියතීති වා චෙය්‍යං-දා දානෙ.

i 계열(i, ī)과 u 계열(u, ū)로 끝나는 동사 어간들은 접미사가 올 때 순서대로 e와 o가 된다. i가 e로 변하고 'saramhā dve'에 의해 y가 중복될 때, '모으는 것' 혹은 '모아지는 것'은 ceyyaṃ이 된다. dā(주다) 동사의 경우이다.

ආස්සෙ ච.

또한 [장음] ā에 대해서도 [e가 된다].

ආකාරන්තතො ඝ්‍යණ හොති භාවකම්මෙසු ආස්ස එ ච-දානං දීයතීති වා දෙය්‍යං-වද පචනෙ‘‘වදාදීහි යො’’ති භාවකම්මෙසු යොචවග්ගපුබ්බරූපෙසු-වදනං වදිතබ්බං වා වජ්ජං-අම ගම ගමනෙ වදාදිත්තා යෙ-ගමනං ගම්‍යතෙති වා ගම්‍යං-ගුහ සංවරණෙ-‘‘ගුහාදීහියක’’ඉති භාවකම්මෙසු යක-කකාරො කානුබන්ධකාරියත්ථො.

장음 ā로 끝나는 어간 뒤에 상태나 수동의 의미로 ghyaṇa 접미사가 오면 ā는 e가 된다. '주는 것' 혹은 '주어지는 것'은 deyyaṃ이 된다. vada(말하다) 동사에서 'vadādīhi yo'에 의해 상태나 수동의 의미로 yo 접미사가 붙고 [vada의 d가] 자음군 앞에서 이전 형태(pubbarūpa)를 취하면, '말하는 것' 혹은 '말해야 할 것'은 vajjaṃ이 된다. ama, gama(가다) 동사는 vadādi 그룹에 속하므로 ya 접미사가 붙어 '가는 것' 혹은 '가지는 것'은 gamyaṃ이 된다. guha(숨기다) 동사에서 'guhādīhiyaka'에 의해 상태와 수동에서 yaka 접미사가 붙는데, k 문자는 k가 결합된 접미사의 기능을 나타내기 위한 것이다.

ලහුස්සුපන්තස්ස

가벼운(단음) 어미 앞 모음에 대해 [e와 o가 된다].

ලහුභුතස්ස උපන්තස්ස යුවණ්ණස්ස එ ඔ හොන්ති යථාක්කමං පච්චයෙති සම්පත්තස්සො කාරස්ස ‘‘නතෙ කානුබන්ධනාගමෙසු’’ති පටිසෙධො-ගුහණං ගුහිතබ්බං කවා ගුය්හං-විපල්ලාසො-සාස අනුසට්ඨියං-යක.

가벼운 음절인 어미 앞의 i 계열과 u 계열 모음은 접미사가 올 때 순서대로 e와 o가 된다. o가 될 상황에서 'nate kānubandhanāgamesu'에 의해 금지된다. '숨기는 것' 혹은 '숨겨져야 할 것'은 guyhaṃ이 된다(위치 바뀜). sāsa(가르치다) 동사에서 yaka 접미사가 붙을 때이다.

සාසස්‍ය සිස වා.

sāsa의 [sā]는 선택적으로 sisa가 된다.

සාසස්ස වා සිස හොති කානුබන්ධෙ-පුබ්බරූපෙ-සාසීයතීති සිස්සො-සිසාදෙසාභාවපක්ඛෙ-

k가 결합된 접미사 앞에서 sāsa는 선택적으로 sisa가 된다. 이전 형태에서 sāsīyati는 sisso가 된다. sisa로의 교체가 일어나지 않는 경우에는—

එඉ බ්‍යඤ්ජනස්ස.

자음 [접미사] 앞에서 e와 i가 된다.

ක්‍රියත්ථා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනාදිප්පච්චයස්ස ඤි වා හොති-ඤකාරො ‘‘ඤි ලස්සෙ’’ති විසෙසනත්ථො,සාසියො-වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස ක්වචි ඤිස්සාභාවො-කත්තබ්බං.

동사 어간 뒤에 자음으로 시작하는 접미사가 올 때 선택적으로 ñi가 붙는다. ñ 문자는 'ñi lasse'에서와 같이 구별을 위한 것이다. [예:] sāsiyo. 규정된 선택적 적용(vavatthitavibhāsā)에 의해 때때로 ñi가 나타나지 않기도 한다. [예:] kattabbaṃ.

කත්තරි ලතුණකා.

능동(행위자)의 의미에서 동사 뒤에 la, tu, ṇaka 접미사가 붙는다.

කත්තරි කාරකෙ ක්‍රියත්ථා ලතුණකා හොන්ති-ලකාරො ‘‘ලතුපිතාදනමා සිම්හී’’ති විසෙසනත්ථො-දදාතීති දාතා-ණකෙ-

능동의 격(kāraka)에서 동사 뒤에 la, tu, ṇaka 접미사가 온다. l 문자는 'latupitādanamā simhī'에서와 같이 구별을 위한 것이다. '주는 자'는 dātā이다. ṇaka 접미사에서—

අස්සාණපිම්හි යුක.

ā로 끝나는 어간에 ṇapi와 [같은 ṇ이 결합된 접미사]가 올 때 yuka [증음]가 생긴다.

අකාරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස යුක හොති ණපිතො’ඤ්ඤස්මිං ණනුබන්ධෙ, දායකො-වධහිංසායං-‘‘ඤිබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති ඤි-වධෙතීතිවධිතා,ණකෙ-‘‘අස්සානනුබන්ධෙ’’ති උපන්තස්ස අස්ස ආත්තෙසම්පත්තෙ-

ā로 끝나는 동사 어간에 ṇapita나 다른 ṇ이 결합된 접미사가 올 때 yuka가 생긴다. [예:] dāyako. vadha(해치다) 동사에서 'ñibyañjanassā'에 의해 ñi가 붙어 'vadhetī'는 vadhitā가 된다. ṇaka 접미사에서 'assānanubandhe'에 의해 어미 앞의 a가 ā가 될 상황에 처했을 때—

අඤ්ඤත්‍රාපි.

다른 경우에도 [적용된다].

කානුබන්ධනාගමතො’ඤ්ඤස්මිම්පි තෙ එ ඔ ආ ක්වචි න හොන්තීකි පටාසෙධො-වධකො-ලුච්ඡෙදනෙ.

k가 결합된 것이나 삽입음(āgama)이 아닌 다른 것에서도 e, o, ā가 때때로 되지 않는다는 금지 규정이 있다. [예:] vadhako. lu(자르다) 동사에서.

ක්වවණ.

때때로 aṇa 접미사가 붙는다.

කම්මතො පරා ක්‍රියත්ථා ක්වචි අණ හොති කත්තරි-ඔකාරෙ-

목적어 뒤에 오는 동사 뒤에 때때로 능동의 의미로 aṇa 접미사가 온다. o가 될 때—

ආයාවා ණනුබන්ධෙ.

ṇ이 결합된 접미사에서 [i와 u 계열은] āy와 āv가 된다.

ඤොනමායාවා හොන්ති යථාක්කමං සරාදො ණනුබන්ධෙති තස්සා වාදෙසො-සරං ලුණතීති සරලාවො, කුම්භං කරොතීති කුම්භකාරො-ක්වචීති කිං, කම්මකාරො-එත්ථ‘‘භාවකාරකෙස්ව ඝණඝකා’’ති අප්පච්චයො-දිස පෙක්ඛණෙ.

i와 u 계열에 대해 모음으로 시작하고 ṇ이 결합된 접미사가 올 때 순서대로 āy와 āv가 된다. 그것(u)에 대해 āv로의 교체가 일어나 '갈대를 베는 자'는 saralāvo가 된다. '항아리를 만드는 자'는 kumbhakāro이다. '때때로'라는 말은 왜 있는가? kammakāro [때문이다]. 여기서는 'bhāvakārakesva ghaṇaghakā'에 의해 a 접미사가 붙었다. disa(보다) 동사에서.

සමානඤ්ඤභවන්තයාදිතුපමානා දිසා කම්මෙ රීරික්ඛකා සමානාදිහි යාදීහි චොපමානෙහි පරා දිසා කම්මකාරකෙ රීරික්ඛකා හොන්ති-‘‘රානුබන්දෙ’න්තසරාදිස්සා’’ති දිසස්ස ඉසභාගස්ස ලොපෙ‘‘රීරික්ඛකෙසූ’’-ති සමානස්ස සාදෙසෙ ච-සමානො විය දස්සතීති සදී, සදික්ඛො-කෙ-

samāna, añña, bhavant, ya 등과 같은 비교어 뒤의 disa 동사에서 목적격의 의미로 rī, rikkha, ka 접미사가 붙는다. samāna 등이나 ya 등과 같은 비교어 뒤에 오는 disa 동사가 목적어 격일 때 rī, rikkha, ka가 된다. 'rānubande'에 의해 disa의 'isa' 부분이 생략되고, 'rīrikkhakesu'에 의해 samāna가 sa로 교체되면, '같은 것처럼 보이는 것'은 sadī, sadikkho가 된다. ka 접미사에서—

න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසු.

k가 결합된 것이나 삽입음이 있을 때는 그것들(e, o, ā)이 되지 않는다.

තෙ එ ඔ ආ කානුබන්ධෙ නාගමෙ ච න හොන්තීති එත්තාභාවෙ, සදිසො.

k가 결합된 경우와 삽입음(āgama)이 있을 때 e, o, ā가 되지 않으므로, e가 되지 않은 상태에서 sadiso가 된다.

සමානා රො රීරික්ඛකෙ.

samāna 뒤에서 disa의 [da]는 rī, rikkha, ka 접미사가 올 때 ra가 된다.

සමානසද්දතො පරස්ස දිසස්ස ර හොති වා රීරික්කකෙසූති පක්ඛෙ දස්ස රාදෙසෙ-සරී, සරික්ඛො, සරිසො.

samāna 단어 뒤에 오는 disa에 대해 rī, rikkha, ka가 올 때 da가 ra로 선택적으로 교체되는 경우—sarī, sarikkho, sariso가 된다.

සබ්බාදීනමා.

sabba 등 [의 단어 뒤]에서 ā가 된다.

රීරික්ඛකෙසු සබ්බාදීනමා හොති-අඤ්ඤාදී, අඤ්ඤාදික්කො, අඤ්ඤාදිසො.

rī, rikkha, ka 접미사가 올 때 sabba 등 [의 대명사]의 끝 모음은 ā가 된다. [예:] aññādī, aññādikko, aññādiso.

න්තකිමිමානං ටා කී ටී.

[bhavanta의] nta, kiṃ, ima에 대해 [순서대로] ṭā, kī, ṭī가 된다.

රීරික්කකෙසු න්ත කිං ඉම සද්දානං ටා කී ටී හොන්ති යථාක්කමං ටකාරා සබ්බාදෙසත්ථා-භවාදී, භවාදික්ඛො, භවාදිසො-යාදි, යාදික්ඛො, යාදිසො-ත්‍යාදි, ත්‍යාදික්ඛො, ත්‍යාදිසොච්චාදි-තුම්හාම්හා නන්තු අයං විසෙසො.

rī, rikka, ka 뒤에서 이 소리들의 자리에 ṭā, kī, ṭī가 각각 순서대로 온다. ṭa-카라는 bhavādī, bhavādikkho, bhavādiso 등에서 모든 것을 대체하기 위한 것이다. yādi, yādikkho, yādiso 등과 tyādi, tyādikkho, tyādiso 등도 그러하다. tumha와 amha의 경우에는 다음과 같은 차이가 있다.

තුම්හාම්හානං තා මෙකස්මිං.

tumha와 amha의 경우에는 단수에서 tā가 된다.

රීරික්ඛකෙසුතුම්හඅම්හානං තා මා හොන්තෙ කස්මිං යථාක්කමං-තාදි, මාදි, තාදික්ඛො, මාදික්ඛො, තාදිසො, මාදිසො-එක්ैස්මින්ති කිං, තුම්හාදිසො, අම්හාදිසො-චි චයෙ.

rī, rikka, ka 뒤에서 tumha와 amha에게 tā가 되지 않을 때 순서대로 tādi, mādi, tādikkho, mādikkho, tādiso, mādiso가 된다. 'ekasmiṃ'이라고 한 이유는 무엇인가? tumhādiso, amhādiso 때문이다. ci는 쌓음(caye)의 의미이다.

භාවකාර කෙස්වඝණඝකා.

bhāva(상태)와 kāraka(격/작용)의 의미에서 a, ghaṇa, gha, ka 접미사가 붙는다.

භවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අ ඝණ ඝ කා හොන්ති බහුලං-අ-ඉස්සෙකාරෙ.

bhāva와 kāraka의 의미에서 동사의 의미를 가질 때 a, ghaṇa, gha, ka가 빈번하게(bahulaṃ) 나타난다. a의 예는 issekāre이다.

ඤොනමයවා සරෙ.

모음 앞에서 ñ, o, na, ma, ya, va가 나타난다.

සරෙ පරෙ ඤොනමයවා හොන්ති යථාක්කමන්ති තස්ස අයාදෙසො ච-වයනං චියතීති වාචයො-නීපාපුණනෙ-වි පුබ්බොවිනයනං විනෙතීති වා විනයො-රු සද්දෙ-රවනං රවො-භු සත්තායං. භවනං භවො-ගහ උපාදානෙ-ප පුබ්බො-පග්ගණ්හණං පග්ගහො-ගහ මද දප රණ සර වර චරාදයො ගහාදයො-කර කරණෙ, කිච්ඡත්ථෙ දුම්හි අකිච්ඡත්ථෙසු ඊසං සුසු චුප්පදෙසු-දුක්ඛෙන කරීයතීති කරණං වා දුක්කරං-සුඛෙන කරීයතීති කරණං වා ඊසක්කරං, සුකරං-චජ හානියං-ඝණ-චජනං චාගො-පච පාකෙ-නි පුබ්බොඝ,නිපචතීති නිපකො-ඛිප පෙරණෙ-ක-ඛිපතීති ඛිපකො-පීතප්පණෙ.

모음이 뒤따를 때 ñ, o, na, ma, ya, va가 순서대로 오며, 그것의 ayā 대체도 일어난다. 짜여진다는 뜻에서 vācayo. nī(이끌다)에서 vi를 앞에 붙여 vinayanaṃ 또는 vineti(인도하다)라는 뜻에서 vinayo. ru(소리내다)에서 ravanaṃ 또는 ravo. bhu(존재하다)에서 bhavanaṃ 또는 bhavo. gaha(잡다)에서 pa를 앞에 붙여 paggaṇhaṇaṃ 또는 paggaho. gaha, mada, dapa, raṇa, sara, vara, cara 등이 gaha류이다. kara(행하다)에서 어려움의 뜻인 du 뒤에서, 그리고 어려움이 없는 뜻인 īsaṃ, su 뒤에서: '어려움으로 행해진다'는 뜻에서 karaṇaṃ 또는 dukkaraṃ(하기 어려운). '쉬움으로 행해진다'는 뜻에서 karaṇaṃ 또는 īsakkaraṃ, sukaraṃ(하기 쉬운). caja(버리다)에서 ghaṇa가 붙어 cajanaṃ 또는 cāgo. paca(요리하다)에서 ni를 앞에 붙이고 gha가 붙어 nipacatīti nipako. khipa(던지다)에서 ka가 붙어 khipatīti khipako. pī는 만족시키는 의미이다.

යුවණණානමියද්ධුවඞ සරෙ.

모음 앞에서 i, u, ṇ, ā에 대해 iya, ad, dhu, vaṅa가 나타난다.

ඉවණ්ණුවණ්ණන්තානං ක්‍රියත්ථානමියබුද්ධවඞ හොන්ති සරෙ ක්වචීති ඉයඞ-ණෙතීති පියො-භු සත්තායං-අභි පුබ්බො.

i와 u로 끝나는 동사의 의미를 가진 것들에 대해 모음 앞에서 때때로 iya, ad, dhu, vaṅa가 된다. iyaṅa의 예: ṇetīti piyo. bhu(존재하다)에서 abhi를 앞에 붙인 것...

ක්වි

kvi 접미사.

ක්‍රියත්ථා ක්වි හොති බහුලං භාවකාරකෙසු.

bhāva와 kāraka의 의미에서 동사의 어근 뒤에 kvi가 빈번하게 온다.

ක්වීස්ස.

kvi의 생략.

ක්‍රියත්ථා පරස්ස ක්විස්ස ලොපො හොතීති ක්විලොපෙ-අභිභවතීති අභිභු-එවං සයම්භු-අම ගම ගමනෙ-ක්විම්හි-‘‘ක්විම්හි ලොපො’න්තබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති මලොපො-උරසා ගච්ඡතීති උරගො-දා දා නෙ-‘‘අනො’’ති ක්‍රියත්ථා භාවකාරකෙස්වානො-දත්ති දියතීති වාදානං-සංප පුබ්බෙ-සම්මා පදීයතෙ යස්ස තං සම්පදානං-අප ආ පුබ්බෙ-අපාදදාති එතස්මාති අපාදානං-කර කරණෙ-අධි පුබ්බො-‘‘රා නස්ස ණෙ’’-ති ණෙ-අධිකරීයති එතස්මින්ති අධිකරණං-ගහ උපාදානෙ.

동사의 어근 뒤에 오는 kvi의 생략이 일어난다. kvi가 생략될 때: abhibhavatīti abhibhu. 이와 같이 sayambhu. ama, gama(가다)에서 kvi가 붙을 때: 'kvimhi lopo'ntabyañjanassa'라는 규칙에 의해 마지막 자음 m이 생략되어 urasā gacchatīti urago(가슴으로 가는 자, 뱀). dā(주다)에서 'ano'라는 규칙에 의해 bhāva와 kāraka에서 āno가 되어 datti diyatīti vā dānaṃ. saṃ, pa를 앞에 붙여 sammā padīyate yassa taṃ sampadānaṃ(전달되는 것, 시여). apa, ā를 앞에 붙여 apādadāti etasmāti apādānaṃ(그로부터 분리되는 것, 탈격). kara(행하다)에서 adhi를 앞에 붙여 'rā nassa ṇe'라는 규칙에 의해 ṇe가 되어 adhikarīyati etasminti adhikaraṇaṃ(그 안에서 행해지는 것, 처소). gaha는 잡는다는 의미이다.

තථනරානං ටඨණළා.

ta, tha, na, ra가 ṭa, ṭha, ṇa, ḷa로 변한다.

තථනරානං ටඨණළා හොන්ති වා යථාක්කමන්ති නස්ස ණදෙසෙ-ගණ්හිතබ්බං ගහණං-පද ගමනෙ-නිපුබ්බො.

ta, tha, na, ra가 때때로 순서대로 ṭa, ṭha, ṇa, ḷa가 된다. na의 ṇa 대체 예: gaṇhitabbaṃ gahaṇaṃ. pada(가다)에서 ni를 앞에 붙인 것...

පදාදීනං ක්වචි.

pada 등의 어근 뒤에서 때때로 변화가 일어난다.

පදාදීනං යුක හොති ක්වචි පච්චයෙ-නීපත්ති නිපජ්ජනං-පී තප්පණෙ-අනම්හි වනාදිනා නාගමෙ ච’න තෙ’ ඉච්චාදිනා එ න හොති-පීති පීණනං-විජි භය චලනෙසු-සං පුබ්බො-සංවින්ති සංවෙජනං-‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති එත්තාභාවෙ-සංවිජනං-කුධ කොපෙ-කුජ්ඣති සීලෙනාති කොධනො-භික්ඛ යාචනෙ.

pada 등의 뒤에 때때로 yu(ana) 접미사가 온다. nīpatti nipajjanaṃ. pī(만족시키다)에서 ana 뒤에 vanādinā에 의해 n-첨가가 되고 'ana te' 등에 의해 e가 되지 않아 pīti pīṇanaṃ. viji(두려워하다, 흔들리다)에서 saṃ을 앞에 붙여 saṃvinti saṃvejanaṃ. 'aññatrāpī'에 의해 e로 변하지 않을 때 saṃvijanaṃ. kudha(화내다)에서 습성상 화를 낸다는 뜻으로 kodhano. bhikkha는 구걸한다는 의미이다.

ඉත්ථියම ණ ක්ති ක යක යා ච.

여성형에서 a, ṇa, kti, ka, yaka, yā 접미사가 붙는다.

ඉත්ථිලඞ්ගෙ භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අආදයො හොන්ත්‍යනො ච බහුලං-අ-භික්කනං භික්ඛීයතීති වා භික්ඛා-ආපච්චයො-ණො-කාරණං කාරා-චාරකං-යථාකථඤ්චි සද්දනිප්ඵන්ති රූළ්හිතො අත්ථනිච්චයො-භිද විදාරණෙ-ක්ති-භෙදනං භිජ්ජතෙති වා භිත්ති-රූජ භඞ්ගෙ-කො-රුජතීති රුජා-විද ඤාණෙ-යක-වෙදනං විදන්ති එතායාති වා විජ්ජා-අජ වජ ගමනෙ-ප පුද්ධො-යො-පබ්බජ නං පබ්බජ්ජා-‘‘චවග්ගබයඤා’’ති යොගවිභාගා වස්ස බකාරෙ ඤ්චිත්තං-වන්ද අභිවාදනත්ථුතිසු-අනො-වන්දනං වන්දනා.

여성형의 bhāva와 kāraka에서 동사의 어근 뒤에 a 등이 오고, ana도 빈번하게 온다. a의 예: bhikkanaṃ 또는 bhikkhīyatīti bhikkhā. ā-접미사. ṇo의 예: kārā, cārakaṃ. 관용적인 표현(rūḷhi)에서 소리가 어떻게 형성되었든 의미는 확정된다. bhida(쪼개다)에서 kti가 붙어 bhedanaṃ 또는 bhijjateti bhitti. rūja(부서지다)에서 ko가 붙어 rujatīti rujā. vida(알다)에서 yaka가 붙어 vedanaṃ 또는 vidanti etāyāti vijjā. aja, vaja(가다)에서 pa를 앞에 붙이고 yo가 붙어 pabbajanaṃ 또는 pabbajjā. 'cavaggabayañā' 규칙의 요가비바가(분절 적용)에 의해 v가 b로 변하고... vanda(예배)에서 ano가 붙어 vandanaṃ 또는 vandanā.

ඉ කිති සරූපෙ.

동일 형태(sarūpa)에서 i, ki, ti 접미사가 붙는다.

ක්‍රියත්ථස්ස සරූපෙ’භිධෙය්‍යෙ ක්‍රියත්ථා පරෙ ඉ කි තී හොන්ති-ඉ-වච ඉච්චයං ධාතු එව වචි-කිම්හි-යුධි-ති-සරුපෙ තිම්හි කරො තිස්ස ඛොති විකරණස්ස ඤාතත්තා ‘‘කත්තරි ලො’’ති ලො-පචති-කථමකාරො ඉච්චාදි? ඝණන්තෙන කාරසද්දෙන ඡට්ඨිසමාසො-අස්ස කාරො අකාරො-භුජ පාලනජ්ඣොහාරෙසු.

동사 어근의 형태와 그 의미가 동일할 때, 동사 어근 뒤에 i, ki, ti가 온다. i의 예: 어근 vaca의 형태가 그대로 vaci가 됨. ki의 예: yudhi. ti의 예: ti가 올 때 성분 접두사(vikaraṇa)가 알려졌으므로 ti의 ka를 kha로 만든다. 'kattari lo'에 의해 lo가 되어 pacati. 'akāro'와 같은 형태는 어떻게 되는가? ghaṇa로 끝나는 kāra 단어와 6격 합성어를 이루어 '그의 작용(assa kāro)'이 akāro가 된다. bhuja는 보호와 취함의 의미이다.

සීලාභික්ඛඤ්ඤාවස්සකෙසු ණී.

습성(sīla), 빈번함(abhikkhañña), 필수적임(āvassaka)의 의미에서 ṇī 접미사가 붙는다.

ක්‍රියත්ථාණි හොති සීලාදීසු පතීයමානෙසු-උණ්හං භුඤ්ජති සීලෙනාති උණ්හභොජී-පා පානෙ-‘‘අස්සාණපිම්හි යුක’’ඉති-යුක-ඛීරම්භික්ඛඤ්ඤම්පිබතීති ඛීරපායී-අවස්සං කරොතීති අවස්සකාරී, සතමවස්සං දදාතීති සතන්දායී.

습성 등의 의미가 나타날 때 동사 어근 뒤에 ṇī가 온다. 습성으로 뜨거운 것을 먹는다는 뜻에서 uṇhabhojī. pā(마시다)에서 'assāṇapimhi yuka'에 의해 yuka가 붙어 우유를 자주 마신다는 뜻에서 khīrapāyī. 반드시 행한다는 뜻에서 avassakārī. 백 번을 반드시 준다는 뜻에서 satandāyī.

කත්තරි භූතෙ ක්තවන්තු ක්තාවි.

능동(kattari) 과거(bhūte) 시제에서 ktavantu, ktāvi 접미사가 붙는다.

භුතෙ පරිසමත්තෙ අත්තෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථාක්තන්තුක්තාවී හොන්ති කත්තර-අභුඤ්ජීති භුත්තවා, භුත්තාවී-සුසවකණෙ-අසුණි තිසුතවා, සුතාවී.

과거에 완료된 상태에서 동사의 어근 뒤에 ktavantu와 ktāvī가 능동의 의미로 온다. 먹었다는 뜻에서 bhuttavā, bhuttāvī. su(듣다)에서 들었다는 뜻으로 sutavā, sutāvī.

ක්තො භාවකම්මෙසු

bhāva(비인칭)와 kamma(수동)의 과거 시제에서 kto 접미사가 붙는다.

භාවෙ කම්මෙච භුතෙ ක්තො හොති-ආස උපවෙසනෙ-ආසනමාසිතං-ඤි-රුද රොදනෙ.

bhāva와 kamma의 과거 시제에서 kto가 온다. āsa(앉다)에서 āsanaṃ āsitaṃ. ñi, ruda는 우는 의미이다.

වා ක්වචි.

때때로 선택적으로 일어난다.

තෙ එ ඔ ආ ක්වචි වා න හොන්ති කානුබන්ධනාගමෙසු-රොදනං රුදිතං, රොදිතං-කරීයිත්ථාති කතො,

te, e, o, ā가 때때로 k-첨가어 등에서 나타나지 않는다. rodanaṃ, ruditaṃ, roditaṃ. '행해졌다'는 뜻에서 kato.

ගමාදිරානං ලොපො’න්තස්ස.

gam(가다) 등의 어근에서 마지막 자음의 생략.

ගමාදිනං රකාරන්තානඤ්චාන්තස්ස ලොපො හොති තකාරාදො

gam 등의 어근에서 r로 끝나는 것들은 t로 시작하는 글자 앞에서 마지막 글자가 생략된다.

කානුබන්ධෙ පච්චයෙ කත්වානකත්වාවජ්ජිතෙති රලොපො-යා පා පුණනෙ.

k가 표지로 붙은 접미사가 올 때 katvāna와 katvā를 제외하고 r이 생략된다. yā와 pā는 도달함의 의미이다.

ගමනත්ථාකම්මකාධාරෙ ච.

가는 의미의 동사, 자동사, 그리고 처소에 대해서도 그러하다.

ගමනත්ථතො අකම්මකතො ච ක්‍රියත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති කත්තරි භාවකම්මෙසු ච-යාතවන්තො’ස්මින්ති යාතං-(ඨානං)-යා තවන්තො යානා-යානං යාතං-යායිත්ථාති යාතො-(පථො)-ආසිතවන්තො’ස්මින්ති ආසිතං-(ඨානං)-ආසිතවන්තො ආසිතා-ආසන මාසිතං-ඤි.

가는 의미와 자동사로부터 행위의 처소의 의미로 능동, 상태, 수동에 kto 접미사가 붙는다. 예: yātaṃ(장소), yānā, yānaṃ, yātaṃ, yāto(길), āsitaṃ(장소), āsitā, āsana, āsitaṃ.

නෙතා කත්තරි වත්තමානෙ.

현재 시제의 능동에서 netā가 된다.

ආරද්ධාපරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා න්තො හොති කත්තරි.

시작되었으나 완료되지 않은 현재의 의미에서 동사의 능동을 나타내는 nto 접미사가 붙는다.

කත්තරි ලො.

능동에서 lo가 붙는다.

කුයත්ථතො අපරොක්ඛෙසු කත්තුවිහිතමානන්තදිසු ලො හොති-ලකාරො‘‘ඤි ලස්සෙ‘‘-ති විසෙසනත්ථො-පවතීති පවන්තො-‘‘මානො‘‘ති කත්තරි මානො-පචමානො.

kuy의 의미 뒤에서 parokkha(보이지 않는 과거)가 아닌 능동으로 규정된 māna 등이 올 때 lo가 붙는다. 여기서 l-kāra는 'ñi lasse'의 규칙에 따라 수식하는 의미이다. 예: pavanto(pavatīti), māno는 능동에서 pacamāno이다.

භාවකම්මෙසු

상태와 수동에서.

වත්තමානත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා භාවෙ කම්මෙ ච මානො හොති.

현재의 의미에서 동사의 상태와 수동을 나타낼 때 māno가 붙는다.

ක්‍යො භාවකම්මෙස්වපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදිසු

상태와 수동을 나타내며 parokkha를 제외한 māna, nta, ti 등이 뒤에 올 때 kyo가 붙는다.

භාවකම්මවිහිතෙසු පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසු මානන්තාදිසු පරෙසු ක්‍යො හොති ක්‍රියත්ථා-කකාරො අවුද්ධත්ථො-භාවෙ-භුයතෙති භුයමානං-කම්මෙ-පච්චතෙති පච්චමානො.

상태와 수동으로 규정된, parokkha를 제외한 māna 등이 뒤에 올 때 어근 뒤에 kyo가 붙는다. k-kāra는 증장(vuddhi)을 막는 의미이다. 상태의 예: bhuyamānaṃ(bhuyate), 수동의 예: paccamāno(paccate).

තෙ ස්සපුබ්බානාගතෙ

미래 시제에서 ssa가 앞에 붙은 te(및 nta, māna)가 온다.

අනාරද්ධෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා තෙ න්තමානා ස්සපුබ්බා හොන්ති සවිසයෙ-ඤි-කත්තරි-පචිස්සතීති පචිස්සන්තො,පචිස්සමානො-හාවෙ-භුයිස්සතීති භුයිස්සමානං-කම්මෙ-පච්චිස්ස තෙති පච්චිස්සමානො-කර කරණෙ.

아직 시작되지 않은 미래의 의미에서 동사에 ssa가 결합된 nta, māna가 적절한 상황에서 쓰인다. 능동의 예: pacissanto, pacissamāno. 상태의 예: bhuyissamānaṃ. 수동의 예: paccissamāno. kara는 행함(karaṇa)의 의미이다.

තුං තායෙ තවෙ භාවෙ භවිස්සතික්‍රියායං තදත්ථායං.

미래 시제의 의미에서 상태를 나타내거나 그 행위의 목적을 나타낼 때 tuṃ, tāye, tave가 붙는다.

භවිස්සතිඅත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා භාවෙ තුං තායෙ තවෙ හොන්ති ක්‍රියායං තදත්ථායං පතීයමානායං-‘‘තුංතුනතබ්බෙසු වා’’ති වා අකාරො-අඤ්ඤත්‍ර පරරූපං-කරණය ගච්ඡති කාතුං ගච්ඡති කත්තුං, කත්තායෙ වා-තවෙ-‘‘කරස්සා තවෙ’’-ති ආ-කාතවෙ-භාවෙති කිං, කරිස්සාමීති ගච්ඡති-ක්‍රියායන්ති කිං, භික්ඛිස්සං ඉච්චස්ස ජටා-තදත්ථායන්ති කිං, ගච්ඡිස්සතො තෙ භවිස්සති භත්තං භොජනාය-ගහ උපාදානෙ.

미래의 의미에서 상태를 나타내거나 행위의 목적이 인식될 때 tuṃ, tāye, tave가 붙는다. 'tuṃtunatabbesu vā'에 의해 때때로 a-kāra가 나타나거나 다른 형태가 된다. 예: kātuṃ gacchati, kattuṃ(행하기 위해 가다), kattāye, kātave. gaha는 취함(upādāna)의 의미이다.

පුබ්බෙකකත්තුකානං.

동일한 행위자를 가진 이전의 행위들에 대해.

එකො කත්තා යෙසං බ්‍යාපාරානං තෙසු යො පුබ්බො තදත්ථතො ක්‍රියත්ථා තුනකත්වාන කත්වා හොන්ති භාවෙ-ඤි.

하나의 행위자가 행하는 여러 동작 중 앞선 동작의 어근 뒤에 상태의 의미로 tuna, katvāna, katvā가 붙는다.

එඉ ලස්ස ච.

e, i 그리고 la에 대해서도 그러하다.

එඉලානමෙ හොති ක්වචි-ගණ්හණං කත්වා යාති ගහෙතූන යාති, ගහෙත්වාන, ගහෙත්වා වා-අස්ස රුධාදිත්තා.

e, i, l 뒤에서 때때로 e가 된다. gaṇhaṇaṃ katvā yāti(취하고 간다)는 gahetūna yāti, gahetvāna, gahetvā가 된다. assa는 rudh-ādi 클래스이다.

මං වා රුධාදීනං.

rudh-ādi 어근 뒤에 때때로 maṃ이 온다.

රුධාදීනං ක්වචි මං වා හොති පච්චයෙති පක්ඛෙ මං භවං අපි මනුබන්ධත්තා අකාරා පරො.

rudh-ādi 어근 뒤에 접미사가 올 때 선택적으로 maṃ이 된다. 표지 m이 붙어 a-kāra 뒤에 온다.

ණෙ නිග්ගහීතස්ස.

niggahīta 자리에 ṇe가 온다.

ගහස්ස නිග්ගහීතස්ස ණෙ හොති-ගණ්හි තුන, ගණ්හිත්වාන, ගණ්හිත්වා-එකකත්තුකානන්ති කිං, භුත්තස්මිං දෙවදත්තෙ යඤ්ඤ දත්තො වජති-පුබ්බාති කිං, භුඤ්ජති ච පචති ච-අප්පත්වා නදිං පබ්බතො භවති අතික්කම්ම පකබ්බතං නදීති භුධාතුස්ස සබ්බත්ථ සම්භවා එකකත්තුකතා පුබ්බකාලතා ච ගම්‍යතෙ.

gah 어근의 niggahīta 자리에 ṇe가 온다. 예: gaṇhituna, gaṇhitvāna, gaṇhitvā. '동일 행위자' 조건에 대한 예외와 '선행 시점' 조건에 대한 예시가 제시된다.

යෙභුය්‍යවුත්තියා ලිඞ්ගං දස්සිතං තත්ථ සබ්බසො;

විසෙසො පන විඤ්ඤහි ඤෙය්‍යො පාඨානුසාරතො.

대부분의 용법에서 성(liṅga)이 제시되었으나, 상세한 차이는 전승된 텍스트의 가르침에 따라 지혜롭게 알아야 한다.

තබ්බාදයො.

tabba 등.

ඉදානි ත්‍යාදයො වුච්චන්තෙ-පච පාකෙ-පච ඉති ඨිතෙ-ක්‍රියත්ථා බහුලමිති ච සබ්බත්ථ වත්තතෙ.

이제 ti 등의 어미가 설명된다. paca(요리하다) 어근에서 보듯이 동사의 의미에 보편적으로 적용된다.

වත්තමානෙති අන්ති සිථමිමතෙ අන්තෙ සෙ වෙග එම්හෙ.

현재 시제에서 ti, anti, si, tha, mi, ma와 te, ante, se, vhe, e, mahe가 쓰인다.

වත්තමානෙ ආරද්ධා පරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථාත්‍යාදයො හොන්ති-තෙසම්පනියමෙ.

시작되었으나 완료되지 않은 현재의 의미에서 동사에 ti 등이 붙는다.

පුබ්බපරච්ඡක්කානමෙකානෙකෙසු තුම්හාම්හසෙසෙසු ද්වෙද්වෙ මජ්ඣිමුත්තමපඨමා.

앞뒤의 여섯 개(Parassapada, Attanopada)는 단수와 복수, 그리고 2인칭(tumha), 1인칭(amha), 그 외의 인칭(sesa, 3인칭)에 따라 각각 중칭, 최상칭, 제일칭으로 배정된다.

එකානෙකෙසුතුම්හාම්හසද්දවචනීයෙසුතදඤ්ඤසද්දවචනීයෙසු ච කාරකෙසු පුබ්බච්ඡක්කානං පරච්ඡක්කනඤ්ච මජ්ඣිමුත්තමපඨමා ද්වෙද්වෙ හොන්ති යථාක්කමං ක්‍රියත්ථාති එකම්හි වත්තබ්බෙ එකවචනං ති-ති අන්ති ඉති පඨමො ආදො නිද්දිට්ඨත්තා-සි ථ ඉති මජ්ඣිමො මජ්ඣි නිද්දිට්ඨෙත්තා-මි ම ඉති උත්තමො-උත්තමසද්දොයං සභාවතො තිප්පභුතීනමන්තද්වයමාහ-එවං පරච්ඡක්කෙපකි යථාක්කමං යොජනීයං-ත්‍යාදිසු පරභුතෙසු කත්තුකම්මභාව විහිතෙසු ක්‍යලාදයොභවන්තීති ‘‘ක්‍යො භාවකම්මෙස්වකකපරොක්ඛෙසු මානන්ත ත්‍යාදිසු කත්තරී ලො’’ඉච්චාදිනා තෙසං විධානා ත්‍යාදයො කත්තු කම්මභාවෙස්චෙව විඤ්ඤායන්තීති කත්තරි තිම්හි ලො-පචති-බහුම්හි චත්තබ්බෙ අන්තිං

하나(단수)나 여럿(복수)인 너(tumha), 나(amha), 그리고 그 밖의 단어들이 격(주체 등)이 될 때, 앞의 여섯(Parassapada)과 뒤의 여섯(Attanopada) 어미들에는 각각 차례대로 2인칭(Majjhima), 1인칭(Uttama), 3인칭(Paṭhama)의 두 가지씩이 동사의 의미를 나타내기 위해 존재한다. 즉, 하나를 말해야 할 때 단수로서, ti와 anti는 3인칭인데 처음에 명시되었기 때문이며, si와 tha는 2인칭인데 중간에 명시되었기 때문이고, mi와 ma는 1인칭이다. 여기서 '1인칭(Uttama)'이라는 용어는 본성상 ti 등으로 시작하는 것들의 마지막 두 개를 말한다. 이와 같이 뒤의 여섯 어미에 대해서도 차례대로 적용해야 한다. tyā 등이 뒤에 올 때 능동, 피동, 상태의 의미로 규정된 kyalā 등이 나타나는데, 'kyo bhāvakammesva...' 등의 규칙에 따라 이들이 능동, 피동, 상태의 의미에서만 인식되므로, 능동의 ti에서 lo가 되어 pacati가 되고, 복수에서 말해야 할 때는 anti가 된다.

ක්වචි විකරණනං.

때때로 매개모음(vikaraṇa)들이 [생략된다].

විකරණනං ක්වචි ලොපො හොතීති ලස්සාකාරස්ස ලොපො-පවන්ති-පචසි පචථ.

매개모음들의 생략이 때때로 일어난다. 어근의 'a'가 생략된다. pavanti, pacasi, pacatha.

හිමිමෙස්වස්ස.

hi, mi, ma 앞에서 'a'는 [장음이 된다].

අකාරස්ස දීඝො හොති හිමිමෙසු-පචාමි පචාම-පරච්ඡක්කෙ-පචතෙ පචන්තෙ, පචසෙ පචව්හෙ,පචෙ පචාම්හෙ-කම්මෙ-ක්‍යො භාවකම්මෙස්වච්චාදිනා ක්‍යො.

hi, mi, ma 앞에서 'a'는 장음이 된다. pacāmi, pacāma. 뒤의 여섯(Attanopada)에서는 pacate, pacante, pacase, pacavhe, pace, pacāmhe이다. 피동(kamma)에서는 'kyo bhāvakammesvaccādinā'에 의해 kyo가 온다.

ක්‍යස්ස.

kyassa에 대하여.

ක්‍රියත්ථා පරස්ස ක්‍යස්ස ඊඤ වා හොති-ඤකාරො ආද්‍යවයවත්ථො, පචීයති පච්චති.

동사의 의미 뒤에 오는 kya에 대해 ī가 혹은 ñ이 온다. ñ은 앞부분의 표식을 위한 것이며, pacīyati, paccati가 된다.

ගුරුපුබ්බා රස්සාරෙ’න්තෙ’න්තීනං.

무거운 음절(guru) 뒤의 단음(rassa)에서 뒤따르는 ante, anti에 대하여 re가 [온다].

ගුරුපුබ්බස්මා රස්සා පරෙසං අන්තෙ’න්තිනං රෙ වා හොති-පචීයරෙ පචීයන්ති පච්චරෙ පච්චන්ති, පචීයසි පච්චසි පචීයථ පච්චථ, පචීයාමි පච්චාමි පචීයාම පච්චාම-පචීයතෙ, පච්චතෙ පචීයරෙ පචීයන්තෙ පච්චරෙ පච්චන්තෙ, පචීයසෙ පච්චසෙ පචීයව්හෙ පච්චව්හෙ, පචීයෙ පච්චෙ පචීයාම්හෙ පච්චාම්හෙ-භාවෙ-භු සත්තායං-භාවස්සෙකත්තා එකවචනමෙව-තඤ්ච පඨමපුරිසෙයෙව සම්භවති-භුයති දෙවදත්තෙන, බුයතෙ වා-දෙවදත්තස්ස සම්පති භවනන්ති අත්ථො-නෙහිඤ බහුලං විධානා.

무거운 음절 뒤의 단음 다음에 오는 ante, anti에 대하여 re가 때때로 온다. pacīyare, pacīyanti, paccare, paccanti, pacīyasi, paccasi, pacīyatha, paccatha, pacīyāmi, paccāmi, pacīyāma, paccāma. pacīyate, paccate, pacīyare, pacīyante, paccare, paccante, pacīyase, paccase, pacīyavhe, paccavhe, pacīye, pacce, pacīyāmhe, paccāmhe. 상태(bhāva)에서는 bhu(존재하다) 어근에서 상태의 단수성 때문에 단수형만 가능하며, 그것은 3인칭에서만 나타난다. bhuyati devadattena 혹은 buyate. 데와닷타에게 지금 존재함이 있다는 의미이다. nehiña 등의 빈번한 규정 때문이다.

ක්‍රියත්ථා කත්තරි ත්‍යාදි කම්මස්මිඤ්ච සකම්මකා,භාවෙ චා’කම්මකාකකම්මා’වචනිච්ඡායමඤ්ඤතො;

동사의 의미에서 능동(kattu)에는 tyādi가, 피동(kamma)에는 타동사가, 상태(bhāva)에는 자동사나 대상을 의도하지 않을 때 다른 것에서 온다.

භවිස්සති ස්සති ස්සන්ති ස්සසි ස්සථ ස්සාමි ස්සාම ස්සතෙ ස්සන්තෙ ස්සසෙ ස්සව්හෙ ස්සං ස්සාම්හෙ.

미래 시제: ssati, ssanti, ssasi, ssatha, ssāmi, ssāma, ssate, ssante, ssase, ssavhe, ssaṃ, ssāmhe.

භවිස්සති අනාරද්ධෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ස්සත්‍යාදයො හොන්ති.

미래에 아직 시작되지 않은 의미에 대하여 현재로부터 동사의 의미인 ssati 등이 온다.

අ ඊස්සාදිනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඤ.

a, ī, ssa 등의 자음에 대하여 i가 [온다].

ක්‍රියත්ථා පරෙසං අආදීනං ඊආදීනංස්සාදීනඤ්ච බ්‍යඤ්ජනස්සිඤ්හෙකාති වා-වවත්ථීතවිභාසායං ස්සෙති ස්සාදීනංස්සච්චාදීනද්වාවයො අධිප්පෙතො-‘‘ඤි බ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති සිද්ධෙපි ත්‍යාදිසු පරභුතෙසු එතෙ සමෙවාති නියමත්තොයමාරම්හො-ලස්සාකාරස්ස ලොපෙ-පචිස්සති පචිස්සරෙ පචිස්සන්ති, පචිස්සසි පචිස්සථ, පචිස්සාමි පචිස්සාම-පචිස්සතෙ පචිස්සරෙ පචිස්සන්තෙ, පචිස්සසෙපචිස්සව්හෙ, පචිස්සං පචිස්සාම්හෙ-කම්මෙ-පචියිස්සති.

동사의 의미 뒤에 오는 a 등, ī 등, ssa 등의 자음에 i가 하나 혹은 결합된다. 규칙적인 선택에 의해 sseti, ssādi 등의 ssa 등의 두 가지 형태가 의도된다. 'ñi byañjanassā'로 성립되더라도 tyā 등이 뒤에 올 때 이것들만이 온다는 제한 때문에 이 규칙이 시작된다. 어근의 a가 생략될 때, pacissati, pacissare, pacissanti, pacissasi, pacissatha, pacissāmi, pacissāma. pacissate, pacissare, pacissante, pacissase, pacissavhe, pacissaṃ, pacissāmhe. 피동에서는 paciyissati가 된다.

ක්‍යස්ස ස්සෙ.

sse 앞에서 kya에 대하여.

ක්‍යස්ස වා ලොපො හොති ස්සෙ-පචිස්සති පච්චිස්සති, පචීයිස්සරෙ පචයිස්සන්ති පචිස්සරෙ පචස්සන්ති පච්චිස්සරෙ පච්චිස්සන්තිච්චාදි-කත්තුසමං-ක්‍යොව විසෙසො-භාවෙ-භුයිස්සති භවිස්සති, භුයිස්සතෙ භවිස්සතෙ.

sse 앞에서 kya가 때때로 생략된다. pacissati, paccissati, pacīyissare, pacayissanti, pacissare, pacassanti, paccissare, paccissanticcādi. 능동과 같다. kyova만이 차이점이다. 상태에서는 bhuyissati, bhavissati, bhuyissate, bhavissate가 된다.

නාමෙ ගරහාවම්හයෙසු.

nāma가 있을 때 비난과 놀라움에서.

නාමසද්දෙ නිපාතෙ සති ගරහායං විම්භයෙ ච ගම්‍යමානෙ ස්ස ත්‍යාදයො හොන්ති-ගරහායං-සාපි නාම පචිස්සතීච්චාදි-විම්බයෙ-අච්ඡරියං වත භො අබ්භූතං වත භො අන්ධො නාම පචිස්සතිච්චාදි.

nāma라는 불변사가 있을 때 비난이나 놀라움이 나타나면 ssatyā 등이 온다. 비난에서: '그가 정말로 요리할 것인가(pacissatī)' 등. 놀라움에서: '오 참으로 희한하구나, 오 참으로 경이롭구나, 소경이 정말로 요리할 것인가' 등.

භුතෙ ඊ උං ධ ත්ථ ඉං ම්හා ආ ඌ සෙව්හං අ ම්හෙ.

과거 시제: ī, uṃ, o, ttha, iṃ, mhā, ā, ū, sevhaṃ, a, mhe.

භුතෙ පරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ඊ ආදයො හොන්ති-භුතානජ්ජතනෙ වක්ඛමානත්තා ඉමෙ භුතනජ්ජතනෙ භුතසාමඤ්ඤෙ ච භවන්ති.

과거에 완전히 끝난 의미에 대하여 현재로부터 동사의 의미인 ī 등이 온다. 과거의 오늘이 아닌 것에 대하여 설해질 것이므로, 이것들은 오늘이 아닌 과거와 일반적인 과거에 나타난다.

අහස්සුභයතො අඩ්ඪරත්තං වාව තදුපඩ්ඪකං,අන්තො කත්වාන විඤ්ඤෙය්‍යො අහො අජ්ජනො ඉති;

낮의 양쪽(전반부와 후반부)과 한밤중 혹은 그 절반을 포함하여 '오늘(ajjatana)'이라고 알아야 한다.

තදඤ්ඤො පන යො කාලො සො’නජ්ජතනසඤ්ඤිතො.

그 외의 다른 시간은 '오늘이 아닌 것(anajjatana)'이라 불린다.

ආඊස්සාදිස්වඤ වා.

ā, ī, ssa 등의 앞에서 a가 때때로 [온다].

ආආදො ඊආදො ස්සාආදො ච ක්‍රියත්ථස්ස අඤ වා හොති,

ā 앞, ī 앞, ssa 앞 등에 동사 의미의 a가 때때로 온다.

එය්‍යාථ ස්සෙ අ ආ ඊ ථානං ඔ අ අං ත්ථ ත්ථො වෙහාක.

eyyātha, sse, a, ā, ī, tha 자리에 o, a, aṃ, ttha, ttho가 차례대로 [온다].

ආසහචරිතොව අකාරො ගය්හතෙ-න පරොක්ඛෙ විහිතො-ථො පන’න්තෙ නිද්දෙසා ත්වාදිසම්බන්ධියෙව තස්සෙව වා නිස්සිතත්තා-නිස්සයකරණම්පි හි සුත්තකාරාචිණ්ණං-එය්‍යාථාදීනං ඔආදයො වා හොන්ති යථාක්කමන්ති ඊස්සවාත්ථො-අපචිත්ථො පචිත්ථො අපවත්ථො පචත්ථො.

ā와 동반된 a만이 취해진다. 간접 과거(parokkha)에서는 규정되지 않는다. tho는 끝에 명시되었으므로 tyādi와 관련된 것에만 혹은 그것에 의존한 것에만 해당한다. 의존 관계를 설정하는 것 또한 논서 저자들의 관행이다. eyyātha 등의 자리에 o 등이 차례대로 온다는 것은 ī와 ssa의 경우를 포함한다. apacittho, pacittho, apavattho, pacattho.

ආඊඌම්හාස්සාස්සම්හානං වා.

ā, ī, ū, mhā, ssā, ssamha에 대하여 때때로 [단음이 된다].

එතෙසං වා රස්සො හොතීති පක්ඛෙ රස්සෙ ච-අපචි පචි අපචී පචී.

이것들이 때때로 단음이 된다는 것인데, 측면(pakkha)과 단음에서 apaci, paci, apacī, pacī가 된다.

උංස්සිංස්වංසු.

uṃ에 대하여 iṃsu, aṃsu가 [온다].

උමිච්චස්ස ඉංසු අංසු වා හොන්ති-අපවිංසු පවිංසු අපචංසු පචංසු අපවුං පචුං.

uṃ 대신에 iṃsu 혹은 aṃsu가 온다. apaviṃsu, paviṃsu, apacaṃsu, pacaṃsu, apavuṃ, pacuṃ.

ඔස්ස අ ඉ ත්ථ ත්ථො.

assa에 대해 a, i, ttha, ttho가 된다.

ඔස්ස අආදයො වා හොන්ති-අපච පච අපචි පචි අපචිත්ථ පචිත්ථ අපවත්ථ පචත්ථ අපචිත්ථෙ පචිත්ථො අපචත්ථො පචත්ථො.

assa 대신에 a 등이 선택적으로 된다. apaca, paca, apaci, paci, apacittha, pacittha, apavattha, pacattha, apacitthe, pacittho, apacattho, pacattho 등이 그 예이다.

සි.

si.

ඔස්ස සි වා හොති-අපචිසි පචිසි අපචසි පචසි අපචො පචො.

assa 대신에 si가 선택적으로 된다. apacisi, pacisi, apacasi, pacasi, apaco, paco 등이 그 예이다.

ම්හාත්ථාන මුඤ.

mha의 자리에 mu가 온다.

ම්හාත්ථානමුඤ වා හොති-ඊආදිසම්බන්ධිනමෙව ගහණං-අපවුත්ථ පචුත්ථ.

mha의 자리에 mu가 선택적으로 된다. ī 등과 관계된 것들만이 취해진다. apavuttha, pacuttha 등이 그 예이다.

ඉංස්ස ච සිඤ.

그리고 iṃ 대신에 siṃ이 온다.

ඉමිච්චස්ස සිඤ වා හොති ම්හාත්ථානඤ්ච බහුලං-ඤකාරො ආද්‍යවය වත්ථො-අපචසිත්ථ පචසිත්ථ අපචිත්ථ පචිත්ථ අපචත්ථ පචත්ථ, අපචිසිං පචිසිං අපචසිං පචසිං අපචිං පචිං, අපචුම්හ පචුම්හ අපචුම්හා පචුම්හා අපචම්හ පචම්හ අපචම්හා පචම්හා අපචසිම්හ පචසිම්හ අපචසිම්හා පචසිම්හා අපචිම්හ පචිම්හ අපචිම්හා පචිම්හා අපචම්හ පචම්හ අපචම්හා පචම්හා-පරච්ඡක්කෙ-අපවිත්ථ පචිත්ථ අපවත්ථ පවත්ථ අපච පච අපචා පචා, අපචු පචු අපචු පචු, අපචිසෙ පචිසෙ අපචසෙ පචසෙ, අපචිව්හං පචිව්හං අපචව්හං පචව්හං-අස්ස වා අමාදෙසෙ-අපචං පචං අපච පච අපචිම්හෙ පචිම්හෙ අපචම්හෙ පචම්හෙ-කම්මෙ-අපචීයිත්ථො පචියිත්ථො අපචීයත්ථො පචීයත්ථො අපච්චිත්ථො පච්චිත්ථො අපච්චත්ථො පච්චත්ථො අපචීයි පචීයි අපචීයී පචියී අපච්චි පච්චි අපච්චි පච්චි, අපචීයිංසු පචියිංසු අපච්චිංසු පච්චිංසු අපචියංසු පචීයංසු අපච්චංසු පච්චංසු අපචීයුං පචීයුං අපච්චුං පච්චුමිච්චාදි-භාවෙ-අභුයිත්ථො භුයිත්ථො අභුයත්ථො භුයත්ථො අභුයි භුයි අභුයී භූයී, අභුයිත්ථ භුයිත්ථ අභුයත්ථ භුයත්ථ අභුය භුය අභයා භුයා-‘‘සම්භාවනෙවා’’ති ඉතො වෙති වත්තමානෙ.

iṃ 대신에 siṃ이 선택적으로 되고 mha의 자리에는 mu가 빈번하게 온다. ñ-자는 앞 음절의 탈락을 위한 것이다. apacasittha, pacasittha, apacittha, pacittha, apacattha, pacattha, apacisiṃ, pacisiṃ, apacasiṃ, pacasiṃ, apaciṃ, paciṃ, apacumha, pacumha, apacumhā, pacumhā, apacamha, pacamha, apacamhā, pacamhā, apacasimha, pacasimha, apacasimhā, pacasimhā, apacimha, pacimha, apacimhā, pacimhā, apacamha, pacamha, apacamhā, pacamhā. 건너편 여섯 가지(paracchakka)의 경우: apavittha, pacittha, apavattha, pavattha, apaca, paca, apacā, pacā, apacu, pacu, apacu, pacu, apacise, pacise, apacase, pacase, apacivhaṃ, pacivhaṃ, apacavhaṃ, pacavhaṃ. assa 대신에 am-명령어가 올 때: apacaṃ, pacaṃ, apaca, paca, apacimhe, pacimhe, apacamhe, pacamhe. 피동(kamme)에서: apacīyittho, paciyittho, apacīyattho, pacīyattho, apaccittho, paccittho, apaccattho, paccattho, apacīyi, pacīyi, apacīyī, paciyī, apacci, pacci, apacci, pacci, apacīyiṃsu, paciyiṃsu, apacciṃsu, pacciṃsu, apaciyaṃsu, pacīyaṃsu, apaccaṃsu, paccaṃsu, apacīyuṃ, pacīyuṃ, apaccuṃ, paccuṃ 등이다. 비인칭(bhāve)에서: abhuyittho, bhuyittho, abhuyattho, bhuyattho, abhuyi, bhuyi, abhuyī, bhūyī, abhuyittha, bhuyittha, abhuyattha, bhuyattha, abhuya, bhuya, abhayā, bhuyā. '상상함에(sambhāvana)'의 의미에서도 'vā(선택적으로)'가 이어진다.

මායොගෙ ඊආආදි.

mā와 결합할 때 ī 등이 온다.

මායොගෙ සති ඊආදයො ආආදයො ච වා හොන්ති-අසක්කාල ත්ථොයමාරම්හො-මා භවං පුනපි එවරූපමපචිත්ථො ඉච්චාදි-වාවි ධානතො ස්සත්‍යාදි එය්‍යාදි ත්වාදයොපි හොන්ති-මාභවං පචිස්සති, මා භවං පචෙය්‍ය, මා භවං පචතු ඉච්චාදි.

mā와 결합할 때 ī 등과 ā 등이 선택적으로 된다. 이것은 현재 시제에는 적용되지 않는다. mā bhavaṃ punapi evarūpamapacittho 등이 그 예이다. vā(선택적) 규칙에 따라 미래 시제(ssati 등)나 원망법(eyya 등), 명령법(tu 등)도 쓰인다. mā bhavaṃ pacissati, mā bhavaṃ paceyya, mā bhavaṃ pacatu 등이 그 예이다.

අනජ්ජතනෙ ආ ඌ ඔ ත්ථ අ ම්හා ත්ථ ත්ථුං සෙව්හං ඉං ම්හසෙ.

과거(anajjatane)에 ā, ū, o, ttha, a, mhā, ttha, tthuṃ, sevhaṃ, iṃ, mhase가 온다.

අවිජ්ජමානජ්ජතනෙ භුතත්ථෙවත්තමානතො ක්‍රියත්ථාආආදයො හොන්ති-වාත්ථෙ රස්සෙ ච-අපචත්ථ පවත්ථ අපච පච අපචා පචා, අපචු පචු අපචු පචූ-ඔ-අපච පච අපචි පචි අපචත්ථ පචත්ථ අපචත්ථො පචත්ථො අපචසි පචසි අපචො පචො, අපවත්ථ පචත්ථ අපචං පචං අපචපච, අපචම්හ පචම්හ අපචම්හා පචම්හා-අපචත්ථ පචත්ථ, අපචත්ථුං පචත්ථුං, අපචසෙ පචසෙ, අපචව්හං පචව්හං. අපසිං පචසිං අපචිං පචිං, අපචම්හසෙ පචම්හසෙ-කම්මෙ-අපචීයත්ථ පචීයත්ථ අපච්චත්ථ පච්චත්ථ අපචීය පචීය අපචීයා පචීයා අපච්ච පච්ච අපච්චා පච්චා, අපචීයු පචීයු, අපචීයු පචීයු, අපච්චු පච්චු අපච්චූ පච්චූච්චාදි-භාවෙ-අභුයත්ථ භුයත්ථ අභුය භුය අභුයා භුයා-අභුයත්ථ භුයත්ථ-‘‘මායොගෙ ඊආආදි’’ති ඉමිනා මායොගෙපි ආආදයො හොන්ති-මා භවං අපචිත්ථ ඉච්චාදි.

오늘이 아닌 과거의 의미를 나타낼 때 동사 뒤에 ā 등이 온다. vā(선택적) 규칙과 단음화의 경우: apacattha, pavattha, apaca, paca, apacā, pacā, apacu, pacu, apacu, pacū. o의 경우: apaca, paca, apaci, paci, apacittha, pacittha, apacattho, pacattho, apacasi, pacasi, apaco, paco, apavattha, pacattha, apacaṃ, pacaṃ, apaca, paca, apacamha, pacamha, apacamhā, pacamhā, apacattha, pacattha, apacatthuṃ, pacatthuṃ, apacase, pacase, apacavhaṃ, pacavhaṃ. apasiṃ, pacasiṃ, apaciṃ, paciṃ, apacamhase, pacamhase. 피동(kamme)에서: apacīyattha, pacīyattha, apaccattha, paccattha, apacīya, pacīya, apacīyā, pacīyā, apacca, pacca, apaccā, paccā, apacīyu, pacīyu, apacīyu, pacīyu, apaccu, paccu, apaccū, paccū 등. 비인칭(bhāve)에서: abhuyattha, bhuyattha, abhuya, bhuya, abhuyā, bhuyā, abhuyattha, bhuyattha. 'mā와 결합할 때 ī 등'이라는 규칙에 의해 mā와 결합할 때도 ā 등이 온다. mā bhavaṃ apacittha 등이 그 예이다.

පරොක්ඛෙ අ උ එ ත්ථ අම්හ ත්ථරෙ ත්ථො ව්හො ඉම්හෙ.

완료(parokkhe)에 a, u, e, ttha, amha, tthare, ttho, vho, imhe가 온다.

අපච්චක්ඛෙ භුතානජ්ජතනත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා අආදයො හොන්ති-අපරොක්ඛෙසූති වචනා න විකරණුප්පත්ති.

목격되지 않은 현재가 아닌 과거의 의미를 나타낼 때 동사 뒤에 a 등이 온다. '완료(parokkha)'라는 표현 때문에 접미사(vikaraṇa)가 발생하지 않는다.

පරොක්ඛායඤ්ච.

또한 완료에서는 중복(parokkhā)이 일어난다.

පරොක්ඛායං පඨමමෙකස්සරං සද්දරූපං ද්වෙ භවති.

완료에서 첫 번째 한 모음의 소리 형태가 둘(중복)이 된다.

ලොපො’නාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස.

처음이 아닌 자음의 생략.

ද්විත්තෙ පුබ්බස්සාදිතො’ඤ්ඤස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො හොති-පපච ප්පචු’පපචෙ පපචිත්ථ-ඉඤභාවපක්ඛෙ සංයොගාදි ලොපොපපචත්ථ, පපච පපචිම්හ, පපචිත්ථ පපචත්ථ පපචිරෙ, පපචිත්ථො පපචත්ථො පපචිව්හො, පකපචි පපචිම්හෙ-එවං කම්මෙපි-භාවෙ-භුස්‍ය වුක.

중복될 때 앞의 요소에서 처음 이외의 자음은 생략된다. papaca, ppacu, papace, papacittha 등이 그 예이다. iṃ이 없는 경우에는 연합 자음 앞의 소리가 생략되어 papacattha, papaca, papacimha, papacittha, papacattha, papacire, papacittho, papacattho, papacivho, pakapaci, papacimhe 등이 된다. 이와 같이 피동에서도 마찬가지이다. 비인칭(bhāve)에서는 bhū가 vuka가 된다.

අආදියු භුස්ස වුක හොති.

a 등의 앞에서 bhū는 vuka가 된다.

පුබ්බස්ස අ.

앞 요소의 a.

අආදිසු ද්වත්තෙ පුබ්බස්ස භුස්ස අ හොති.

a 등의 앞에서 중복될 때 앞의 bhū는 a가 된다.

චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා.

네 번째와 두 번째 자음들은 세 번째와 첫 번째 자음들이 된다.

ද්විත්තෙ පුබ්බෙසං චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා හොන්ති යථාක්කමන්ති බකාරෙ-බභුව බභුවිත්ථ.

중복될 때 앞의 네 번째와 두 번째 자음들은 순서대로 세 번째와 첫 번째 자음들이 된다. b-자음의 경우: babhuva, babhuvittha.

එය්‍යාදො වා’තිපත්තියං ස්සා සසංසුස්සෙ සසථස්සං ස්සම්හා ස්සථස්සිංසු සසසෙ ස්සව්හෙ ස්සිං ස්සාම්හසෙ.

원망법(eyyā) 등의 상황에서 조건법(atipatti)일 때 ssā, sasaṃ, susse, sasatha, ssaṃ, ssamhā, ssatha, ssiṃsu, sasase, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase가 선택적으로 온다.

එය්‍යාදො විසයෙ ක්‍රියාතිපත්තියං ස්සාදයො හොන්ති විභාසා-විධුරප්පච්චයොපනිපාතතො කාරණවෙකල්ලතො වා ක්‍රියායාතිපත්ති අනිප්ඵත්ති ක්‍රියාතිපත්ති-එතෙචස්සාදයො සාමත්ථියා තීතානාගතෙ ස්වෙවහොන්ති-න වත්තමානෙන තත්‍ර ක්‍රියාතිපත්ත්‍යසම්භවා-ආඊඉ ච්චාදිනාවා රස්සෙ-අපචිස්ස පචිස්ස අපචිස්සා පචිස්සා, අපචිස්සංසු පචිස්සංසු-ස්සෙස්ස එය්‍යාථාදීනා වා අකාරෙ-අපචිස්ස පචිස්ස අපචිස්සෙ පචිස්සෙ,අපචිස්සථ පචිස්සථ,අපචිස්සං පචිස්සං. අපචිස්සම්හ, පචිස්සම්හ, අපචිස්සම්හා පචිස්සම්හා, අපචිස්සථ පචිස්සථ, අපචිස්සිංසු පචිස්සිංසු, අපචිස්සසෙ පචිස්සසෙ, අපචිස්සව්හෙ පචිස්සව්හෙ, අපචිස්සිංපචිස්සිං, අපචිස්සාම්හයෙ පචිස්සාම්හසෙ-කම්මෙ-අපචීයිස්ස පචියිස්සඅපචීයිස්සා පචියිස්සා-ක්‍යස්ස වා ලොපෙ-අපචිස්ස පචිස්ස අපචිස්සා පචිස්සා අපච්චිස්ස පච්චිස්ස අපච්චිස්සාන පච්චිස්සා, අපචියිස්සංසු පචීයිස්සංසුඅපචිස්සංසු පචිස්සංසු. අපච්චිස්සංසු පච්චිස්සංසු, ඉච්චාදිභාවෙ-අභුයිස්ස භුයිස්ස අභුයිස්සා භුයිස්සා, අභුයිස්සථ භුයිස්සථ-වාති වකිං, දක්ඛිණෙනන චෙ ගමිස්සති නායකටම්පරියා භවිස්සති.

원망법(eyya) 등의 범주에서 동사의 불성립(atipatti)이 있을 때 ssā 등이 선택적으로 온다. 재난의 닥침이나 원인의 결여로 인해 동작이 일어나지 않는 것(anipphatti)을 동사의 불성립이라 한다. 이것들(ssā 등)은 상황에 따라 과거와 미래에 사용된다. 현재에는 동사의 불성립이 불가능하기 때문이다. ā, ī, i 등에 따라 혹은 단음화되어: apacissa, pacissa, apacissā, pacissā, apacissaṃsu, pacissaṃsu. ss-가 eyya- 등과 결합하거나 a-자로 변할 때: apacissa, pacissa, apacisse, pacisse, apacissatha, pacissatha, apacissaṃ, pacissaṃ. apacissamha, pacissamha, apacissamhā, pacissamhā, apacissatha, pacissatha, apacissiṃsu, pacissiṃsu, apacissase, pacissase, apacissavhe, pacissavhe, apacissiṃ, pacissiṃ, apacissāmhaye, pacissāmhase. 피동(kamme)에서: apacīyissa, paciyissa, apacīyissā, paciyissā. ky-가 생략된 경우: apacissa, pacissa, apacissā, pacissā, apaccissa, paccissa, apaccissāna, paccissā, apaciyissaṃsu, pacīyissaṃsu, apacissaṃsu, pacissaṃsu. apaccissaṃsu, paccissaṃsu 등이다. 비인칭(bhāve)에서: abhuyissa, bhuyissa, abhuyissā, bhuyissā, abhuyissatha, bhuyissatha. vā(선택적)는 무엇을 위한 것인가? dakkhiṇena ce gamissati nāyakaṭampariyā bhavissati(남쪽으로 간다면 아야까땀빠리야가 될 것이다)와 같은 경우를 위함이다.

හෙතුඵලෙස්වෙය්‍ය එය්‍යුං එය්‍යාසි එය්‍යාථ එය්‍යාමි එය්‍යාම එථ එරං එථො එය්‍යව්හො එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ.

원인과 결과에서 eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma, etha, eraṃ, etho, eyyvho, eyyaṃ, eyyāmhe가 온다.

හෙතුභුතායං ඵලභූතායඤ්ච ක්‍රියායං වත්තමානතො ක්‍රියත්ථ එය්‍යාදයො වා හොන්ති.

원인이 되는 동작이나 결과가 되는 동작을 나타낼 때 동사 뒤에 eyyā 등이 선택적으로 온다.

එය්‍යෙය්‍යාසෙන්තං ටෙ.

eyya, eyyāsi의 끝 부분이 e가 된다.

එය්‍ය එය්‍යාසි එය්‍යමිච්චෙසං ටෙ වා හොති-පචෙ පචෙය්‍ය.

eyya, eyyāsi, eyyaṃ의 끝 부분이 선택적으로 e가 된다. pace, paceyya가 그 예이다.

එය්‍යුංස්සුං.

eyyuṃ은 ssuṃ이 된다.

එය්‍යුමිච්චස්ස උං වා හොති-පචුං පචෙය්‍යුං,පචෙ පචෙය්‍යාසි,-වා ඔකාරෙ-පචෙය්‍යාථො පචෙය්‍යාථ, පචෙය්‍යාමි.

eyyuṃ의 uṃ은 vā(선택적으로) u가 된다. paceyyuṃ, pace, paceyyāsi, 또는 o의 자리에서 paceyyātho, paceyyātha, paceyyāmi 등이 된다.

එය්‍යාමස්සෙමු ච

eyyāma는 emu가 되기도 한다.

එය්‍යාමස්ස එමු වා හොති උ ච-පචෙමු පචෙය්‍යාමු පචෙය්‍යාමක, පචෙථ පචෙරං පචෙථො පචෙය්‍යව්හො, පචෙ පචෙය්‍යං පචෙය්‍යාම්හෙ-කම්මෙ-පචීයෙ පචීය්‍යෙ පච්චෙ පච්චෙය්‍ය, පචියුං පචීයෙය්‍යුං පච්චුං පච්චෙය්‍යුමිච්චාදි-භාවෙ-භුයෙ භුයෙය්‍ය, භුයෙථ.

eyyāma는 emu가 되거나 u가 된다. pacemu, paceyyāmu, paceyyāmaka, pacetha, paceraṃ, pacetho, paceyyavho, pace, paceyyaṃ, paceyyāmhe 등이 있다. 수동(kamme)에서는 pacīye, pacīyye, pacce, pacceyya, paciyuṃ, pacīyeyyuṃ, paccuṃ, pacceyyuṃ 등이 되고, 상태(bhāve)에서는 bhuye, bhuyeyya, bhuyetha 등이 된다.

පාතො පචෙය්‍ය චෙ භුඤ්ජෙ ඉච්චෙත්ථ පචනක්‍රියා

‘아침에 요리한다면 먹을 것이다’라는 문장에서 요리하는 행위(pacanakriyā)는

හෙතුභුතාති විඤ්ඤෙය්‍යා ඵලනත්වනුභවක්‍රියා.

원인이 된 것으로 알아야 하며, 경험하는 행위(bhuñjanakriyā)는 결과(phala)이다.

සත්ත්‍ය රහෙස්වෙය්‍යාදි.

능력(satti)과 적합함(arahasva) 등의 의미에서 eyyā 등이 쓰인다.

සත්තියං අරහත්ථෙව ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො හොන්ති-භවං ඛලු භත්තං පචෙය්‍ය, භවං සමත්ථො, භවං අරභො.

능력과 적합함의 의미가 있는 동사의 작용에서 eyyā 등이 된다. ‘존자께서는 참으로 밥을 지을 수 있습니다’, ‘존자는 능력이 있습니다’, ‘존자는 그럴 만합니다’.

සම්භාවනෙ වා.

가정(sambhāvana)의 경우에도 그러하다.

සම්භාවනෙ ගම්‍යමානෙ ධාතුනා වුච්චමානෙ ච එය්‍යාදයො හොන්ති නවිභාසා-අපි භවං ගිලිතං පාසාණං පචෙය්‍ය උදරග්ගිනා-සම්හාවෙමි සද්දහාමි භවං පචෙය්‍ය,භවං පචිස්සති. භවං අපචි.

가정의 의미가 동사에 의해 나타날 때 eyyā 등은 선택적으로 쓰이지 않는다(반드시 쓰인다). ‘존자께서 뱃속의 불로 삼킨 돌을 소화할 수 있겠습니까(요리하겠습니까)?’—나는 존자가 요리할 수 있다고 생각하고 믿는다. ‘존자는 요리할 것입니다(pācissati)’, ‘존자는 요리했습니다(apaci)’.

පඤ්හපත්ථනාවිධිසු.

질문(pañha), 기원(patthanā), 명령(vidhi) 등의 경우에 쓰인다.

පඤ්හාදිසු ක්‍රියත්තතො එය්‍යාදයො හොන්ති.

질문 등의 동사 작용에서 eyyā 등이 쓰인다.

පඤ්හො සම්පුච්ඡනං ඉට්ඨා සිංසනං යාචනං දුවෙපත්ථනා භත්තියා වාථ න නවා ව්‍යාපාරණ විධි;

질문은 상세히 묻는 것이고, 기원은 바라는 것이며, 요청은 두 가지(yācana, patthanā)이다. 기원은 신심에 의한 것이고, 명령은 부리는 규칙이다.

පඤ්හෙ, කිං සො භත්තං පචෙය්‍ය උදාහු බ්‍යඤ්ජනං වා-පත්ථනායං, අහො වත සො පචෙය්‍ය මෙ-විධිම්හි, භවං භත්තං පචෙය්‍ය.

질문에서는 ‘그가 밥을 지을까요 아니면 반찬을 만들까요?’, 기원에서는 ‘오, 그가 나를 위해 요리해주기를!’, 명령에서는 ‘존자께서는 밥을 지으십시오’와 같다.

තු අන්තු හි ථ මි ම තං අන්තං ස්සු ව්හො එ ආමසෙ.

tu, antu, hi, tha, mi, ma, taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase 등이 있다.

පඤ්හපත්තනාවිධිස්වෙතෙ හොන්ති ක්‍රියත්ථතො-පචතු පචන්තු.

질문, 기원, 명령의 동사 작용에서 이것들이 쓰인다. pacatu, pacantu.

හිස්ස’තො ලොපො.

a 뒤에 오는 hi는 삭제된다.

අතො පරස්ස හිස්ස වා ලොපො හොති-පච පචාහි-ථස්ස වා වෙහාක-පචව්හො පචථ,පචාමි පචාම, පචතං පචන්තං, පචස්සු පචව්හො, පචෙ පචාමසෙ-කම්මෙ-පචීයතු පච්චතු පචීයන්තු පච්චන්තු ඉච්චාදි-භාවෙ, භුයතු භුයතං-පචිතුං පයුත්තීති පචනිච්ඡායං.

a 다음에 오는 hi는 선택적으로 삭제된다. paca, pacāhi. thassa 자리에 vho가 오기도 한다. pacavho, pacatha, pacāmi, pacāma, pacataṃ, pacantaṃ, pacassu, pacavho, pace, pacāmase. 수동(kamme)에서는 pacīyatu, paccatu, pacīyantu, paccantu 등이며, 상태(bhāve)에서는 bhuyatu, bhuyataṃ이다. ‘요리하기를 원한다’는 의미에서 pacituṃ이 사용된다.

පයොජකව්‍යාපාරෙ ණපි ච.

사동(payojaka)의 작용에는 ṇi와 ṇapi도 쓰인다.

කත්තාරං යො පයොජෙති තස්ස ව්‍යාපාරෙ ක්‍රියත්ථා ණි ණ්පි හොන්ති බහුලං-‘‘අස්සාණනුබන්ධෙ’’ති ආ-පයොජකව්‍යාපාරෙ ණිණපිනං විධානා තදන්තස්ස ක්‍රියත්ථතාති පාචිසද්දතො ත්‍යාදයො.

행위자를 시키는 사동의 작용에서 동사 뒤에 ṇi와 ṇapi가 많이 쓰인다. ‘assāṇanubandhe’ 규칙에 의해 ā가 되고, 사동의 작용에서 ṇi와 ṇapi를 규정하므로 그 끝에 오는 동사의 작용에 따라 pāci-라는 말로부터 tyādayo(ti 등)가 붙는다.

ණිණප්‍යාපිහි වා.

ṇi와 ṇapi 등 뒤에서 vā(선택적으로) 일어난다.

ණ්‍යාද්‍යන්තෙහි ක්‍රියත්ථෙහි අපරොක්කෙසුකත්තුවිහිත කමානන්තත්‍යාදිසු ලො හොති විභාසා-‘‘යුවණ්ණානමෙ ඔප්පච්චයෙ’’ති එකාරෙ ‘‘ඤොනමයවා සරෙ’’ති අයාදෙසෙ ච-පාචයති-අඤ්ඤත්‍ර-පාචෙති-පාචයරෙ පාචයන්ති පාචෙන්තිච්චාදි-කම්මෙ-

ṇi 등이 끝에 오는 동사의 작용에서 보이지 않는 과거, 능동태로 규정된 순서 등에 따라 ti 등이 선택적으로 삭제된다. ‘yuvaṇṇāname oppaccaye’ 규칙으로 e가 되고, ‘ñonamayavā sare’ 규칙으로 ayādese(aya로 바뀜)가 되어 pācayati가 된다. 다른 경우에는 pāceti, pācayare, pācayanti, pācenti 등이 된다. 수동(kamme)에서는

දීඝො සරස්ස.

모음의 장음화가 일어난다.

සරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස දීඝො හාති ක්‍යෙ-පාචීයති පාචීයරෙ පාචීයන්තිච්චාදි-වුත්තනයෙන ඤෙය්‍යං-පයොජකව්‍යාපාරෙ ණිණප්‍යන්තානං සකම්මකත්තා න නභාවෙ රූපනයො.

모음으로 끝나는 동사의 작용에서 kye가 올 때 장음화된다. pācīyati, pācīyare, pācīyanti 등이 앞서 말한 방식에 따라 알려져야 한다. 사동의 작용에서 ṇi, ṇapi가 붙은 것들은 목적어가 두 개이므로 상태(bhāve)의 형태는 없다.

අකම්මකාපි හොන්තෙව ණිණප්‍යන්තා සකම්මකා,සකම්මකා ද්වීකම්මාස්සු ද්විකම්මා ච තිකම්මකා;

자동사라도 ṇi, ṇapi가 붙으면 타동사가 되고, 타동사는 이중 타동사가 되며, 이중 타동사는 삼중 타동사가 된다.

භවිස්සති-පාචයිස්සති පාචෙස්සති පාචයිස්සරෙ පාචයිස්සන්ති පාචෙස්සරෙ පාචෙස්සන්තිච්චාදි-කම්මෙ-පාචීයිස්සති-ක්‍යලොපො-පාචිස්සතීච්චාදි-භුතෙ-අපාචයිත්ථො පාචයත්තො අපාචයත්ථො පාචයත්ථො අපාචෙත්ථො පාචෙත්ථො අපාචයි පාචයි. අපාචයී පාචයී අපාචයිංසු පාචයිංසු අපාචයංසු පාචයංසු.

미래 시제에서는 pācayissati, pācessati, pācayissare, pācayissanti, pācessare, pācessanti 등이다. 수동에서는 pācīyissati, kya가 삭제되면 pācissatī 등이다. 과거 시제에서는 apācayittho, pācayatto, apācayattho, pācayattho, apācettho, pācettho, apācayi, pācayi, apācayī, pācayī, apācayiṃsu, pācayiṃsu, apācayaṃsu, pācayaṃsu 등이 된다.

ඤොත්තා සුං.

o 뒤에서 suṃ이 된다.

ඤාදෙසතො ඔආදෙසතො ච පරස්ස උමිච්චස්ස සුං වා හොති-අපාචයසුං පාචයසුං අපාචෙසුං පාචෙසුං අපාචයුං පාචයුමිච්චාදි-උස්ස සුමෙව විසෙසො-කම්මෙ-අපාචීයිත්ථො පාචීයිත්ථො අපාචීයත්ථො පාචීයත්ථො අපාචියි පාචීයි අපාචියී පාචීයි ඉච්චාදි-අනජ්ජතනෙ-අපාචයත්ථ පාචයත්ථ අපාචෙත්ථ කපාචෙත්ථ අපාචය පාචය අපාචයා පාචයා අපාචයු පාචයු අපාචයූ පාචයූ ඉච්චාදි-කම්මෙ-අපාචීයත්ථ පාචීයත්ථ අපාචීය පාචීය අපාචීයා පාචීයා ඉච්චාදි-පරොක්ඛෙ-

ñādese(ñā로 바뀜)와 oādese(o로 바뀜) 뒤의 uṃ은 suṃ이 되기도 한다. apācayasuṃ, pācayasuṃ, apācesuṃ, pācesuṃ, apācayuṃ, pācayuṃ 등이다. u에서 suṃ이 되는 것이 차이점이다. 수동에서는 apācīyittho, pācīyittho, apācīyattho, pācīyattho, apāciyi, pācīyi, apāciyī, pācīyi 등이다. 부정과거(anajjatana)에서는 apācayattha, pācayattha, apāettha, kapācettha, apācaya, pācaya, apācayā, pācayā, apācayu, pācayu, apācayū, pācayū 등이다. 수동에서는 apācīyattha, pācīyattha, apācīya, pācīya, apācīyā, pācīyā 등이며, 간접과거(parokkha)에서는

රස්සො පුබ්බස්ස.

앞부분이 단음화된다.

ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස සරො රස්සො හොති-පපාචය පපාචයු පපාචයෙ පපාචයිත්ථ පපාචෙත්ථ ඉච්චාදි-කම්මෙ-සබ්බං කත්තුසමං-අතපත්තියංඅපාචයිස්ස පාචයිස්ස අපාචයිස්සා පාචයිස්සා අපාචයිස්සංසු පාචයිස්සංසු ඉච්චාදි-කම්මෙ-අපාචියිස්ස පාචියිස්ස අපාචීයිස්සා පාචියිස්ස අපාචිස්ස පාචිස්ස අපාචිස්සා පාචිස්සා ඉච්චාදි-හෙතුඵලෙසු-පාචයෙ පාචයෙය්‍ය පාචයුං පාචයෙයයුමිච්චාදි-කම්මෙ-පාචීයෙ පාචීයෙයයුමිච්චාදි-ත්වාදිසු-පාචයතු පාචෙතු පාචයන්තු පාචෙන්තු ඉච්චාදි-කම්මෙ-පාචීයතු පාචීයන්තු ඉච්චාදි-ණපිම්හි-පාචාපයති පාචාපෙතිච්චාදි න්‍යන්තසමං-පාචයිතුම්පයුත්තිති ණ්‍යන්තතොපි ණි.

중복(dvitta)될 때 앞의 모음은 단음이 된다. papācaya, papācayu, papācaye, papācayittha, papācettha 등이다. 수동은 모두 능동과 같다. 조건문(atapatti)에서는 apācayissa, pācayissa, apācayissā, pācayissā, apācayissaṃsu, pācayissaṃsu 등이다. 수동에서는 apāciyissa, pāciyissa, apācīyissā, pāciyissa, apācissa, pācissa, apācissā, pācissā 등이다. 원인과 결과에서는 pācaye, pācayeyya, pācayuṃ, pācayeyayuṃ 등이다. 수동에서는 pācīye, pācīyeyayuṃ 등이다. tvā 등의 접미사에서는 pācayatu, pācetu, pācayantu, pācentu 등이다. 수동에서는 pācīyatu, pācīyantu 등이다. ṇapi에서는 pācāpayati, pācāpeti 등이며 이는 ṇyanta와 같다. ‘요리하기를 시키다’라는 ṇyanta로부터 다시 ṇi가 붙기도 한다.

ණිණපිනං තෙසු.

그것들(동사들)에 ṇi와 ṇapi가 붙는다.

ණී ණපිනං ලොපො නහොති තෙසු ණී ණපිසු’තික පුබ්බණිලොපෙ-පාචයති පාචෙතිච්චාදි සබ්බත්ථඤෙය්‍යං-ණපිචෙවං.

ṇī와 ṇape의 소멸은 그 ṇī와 ṇape들에서 일어나지 않는다. ‘tesu ṇī ṇapisu’라는 규칙에 의해 이전의 ṇi가 소멸되었을 때 pācayati, pāceti 등과 같이 모든 곳에서 알아야 하며, ṇape에서도 이와 같다.

භුවාදි නයො.

Bhuvādi의 방식이다.

අධුනා විකරණප්පභෙදප්පකාසනත්ථං රුධාදීනං අටාඨගණනමාදිභුතස්සෙකෙකස්ස ක්‍රියත්ථස්ස කානි චි රූපානි උදාහරියන්තෙ-රුධ ආවරණෙ-ත්‍යාදි.

이제 변화하는 어간(vikaraṇa)의 구분을 나타내기 위해, rudhādi 등 여덟 가지 부류(gaṇa)의 시작이 되는 각각의 동사 어근의 몇몇 형태들을 예로 든다. rudha는 가로막음(āvaraṇa)의 의미 등이다.

මඤ්ච රුධාදීනං.

rudhādi 등에는 (niggahīta) ‘ṃ’이 온다.

රුධාදිතො අපරොක්ඛෙසුකත්තුවිහිතමානන්තත්‍යාදිසු ලොහොති මඤ්චාන්තසරා පරො-රුන්ධති රුන්ධරෙ රුන්ධන්තිච්චාදි-කම්මෙ-‘‘මං වා රුධාදීන’’න්ති වා මං-රුන්ධියති රුජ්ඣතීචචාදි-පචිවිය සබ්බත්ථ ඤෙය්‍යං.

rudhādi 어근에서 현재 시제의 능동태로 규정된 ti 등이 올 때, 끝 모음 뒤에 ‘ṃ’이 온다. rundhati, rundhare, rundhanti 등이다. 수동태에서는 ‘maṃ vā rudhādīnaṃ’이라는 규칙에 의해 ‘maṃ’이 오거나, rundhiyati, rujjhati 등이며, pac 어근과 같이 모든 곳에서 알아야 한다.

රුධාදි නයො.

Rudhādi의 방식이다.

දිව කීළා විජිගිංසා වොහාරජ්ජුති ථුති ගතීසු.

divu는 놀이(kīḷā), 정복하려 함(vijigiṃsā), 거래(vohāra), 빛남(juti), 찬탄(thuti), 움직임(gati)의 의미이다.

දිවාදීහි යක.

divādi 등에서는 yaka가 온다.

දිවාදීහි ලවිසයෙ යක හොති-කකාරො කානුබන්ධකාරියත්ථො-එවමුපරිච-දිබ්බති දිබ්බරෙ දිබ්බන්තිච්චාදි-කම්මෙ-කිවීයති දිබ්බති දිවීයරෙ දිවියන්ති දිබ්බරෙ දිබ්බන්තිච්චාදි.

divādi 등에서 la-접미사(현재형 등)의 범주에서 yaka가 온다. k의 글자는 k-anubandha(후속 처리)의 목적을 위한 것이며, 위와 같이 dibbati, dibbare, dibbanti 등이다. 수동태에서는 divīyati, dibbati, divīyare, diviyanti, dibbare, dibbanticcādi 등이다.

දිවාදි නයො.

Divādi의 방식이다.

තුද ව්‍යථනෙ.

tuda는 고통(vyathana)의 의미이다.

තුදාදීහි කො.

tudādi 등에서는 ko가 온다.

තුදාදීහි ලවිසයෙ කො හොති-තුදති තුදන්තිච්චාදි-කම්මෙ-තුදීයති තුජ්ජති තුදීයරෙතුදියන්ති තුජ්ජරෙ තුද්‍යන්තිච්චාදි.

tudādi 등에서 la-접미사의 범주에서 ko가 온다. tudati, tudanti 등이다. 수동태에서는 tudīyati, tujjati, tudīyare, tudiyanti, tujjare, tudyanti 등이다.

තුදාදි නයො.

Tudādi의 방식이다.

ජි ජයෙ.

ji는 승리(jaya)의 의미이다.

ජ්‍යාදීහි ක්තා.

jyādi 등에서는 knā가 온다.

ජිආදීහි කලවිසයෙ ක්නා හොති-ජිනාති ජිනන්තිච්චාදි-කම්මෙ-ජියති ජියරෙ ජියන්තිච්චාදි.

ji 등에서 la-접미사의 범주에서 knā가 온다. jināti, jinanti 등이다. 수동태에서는 jiyati, jiyare, jiyanti 등이다.

ජ්‍යාදි නයො.

Jyādi의 방식이다.

කී දබ්බවිනීමයෙ.

kī는 물건의 교환(dabbavinīmaya)의 의미이다.

ක්‍යාදීහි ක්ණා.

kyādi 등에서는 kṇā가 온다.

කීආදීහී ලවිසයෙ කණා හොති.

kī 등에서 la-접미사의 범주에서 kṇā가 온다.

නාණසු රස්සො.

nā와 ṇā 접미사 앞에서 단음화(rasso)가 일어난다.

නාණසු ක්‍රියත්ථස්ස රස්සො හොති-කිණති කිණන්තිච්චාදි-කම්මෙ-කීයති කීයරෙ කීයන්තිච්චාදී.

nā와 ṇā 앞에서 동사 어근의 모음이 단음이 된다. kiṇati, kiṇanti 등이다. 수동태에서는 kīyati, kīyare, kīyanti 등이다.

ක්‍යාදි නයො.

Kyādi의 방식이다.

සු සවණෙ.

su는 들음(savaṇa)의 의미이다.

ස්වාදීහි කෙණා.

svādi 등에서는 keṇā(uṇā)가 온다.

ස්වාදීහි ලවිසයෙ කෙණා හොති-සුණෙති සුණන්තිච්චාදි. කම්මෙ-සූයති සූයරෙ සූයන්තිච්චාදි.

svādi 등에서 la-접미사의 범주에서 keṇā가 온다. suṇeti, suṇanti 등이다. 수동태에서는 sūyati, sūyare, sūyanti 등이다.

ස්වාදි නයො.

Svādi의 방식이다.

තන විත්ථාරෙ.

tana는 펼침(vitthāra)의 의미이다.

තනාදිත්වො.

tanādi 등에서는 o가 온다.

තනාදීහි ලවිසයෙ ඔ හොති-තනොති තනොන්තිච්චාදි. පරච්ඡක්කෙ.

타나(Tana) 등의 어근들에서 '라(la)'의 영역에서 '오(o)'가 된다. tanoti, tanonti 등이다. (이는) 파랏사파다(parassapada)의 여섯 어미의 경우이다.

ඔවිකරණස්සු පරච්ඡක්කෙ.

아따노파다(attanopada)의 여섯 어미에서 '오(o)' 연결 어미(vikaraṇa) 대신에 '우(u)'가 된다.

ඔවිකරණස්ස උ හොති පරච්ඡක්කවිසයෙ-තනුතෙ තත්වන්තෙ ඉච්චාදි-කම්මෙ-

아따노파다의 여섯 어미의 영역에서 '오(o)' 연결 어미에 '우(u)'가 된다. tanute, tanvante 등이다. 수동태(kamme)에서는 -

තනස්සා වා.

타나(Tana) 어근에 선택적으로 '아(ā)'가 된다.

තනස්ස ආ හොති වා ක්‍යෙ-තායති තඤ්ඤාති තායරෙ තායන්ති තඤ්ඤරෙ තඤ්ඤන්තිච්චාන්දි.

타나(Tana) 어근에 '꺄(kya)'가 올 때 '아(ā)'가 선택적으로 된다. tāyati, taññāti, tāyare, tāyanti, taññare, taññanti 등이다.

තනාදි නයො.

이것이 타나(Tana) 등의 방식이다.

වූර ථෙය්‍යෙ.

부라(Vūra) 어근은 훔침의 의미에 쓰인다.

චුරාදිතො ණි.

주라(Cura) 등의 어근들로부터 '니(ṇi)'가 온다.

චුරාදීහි ක්‍රියත්තෙහි සකත්ථෙ ණි පරො හොති බහුලං-චොරයති චොරති චොරයරෙ චොරයන්තිචොරෙන්තිච්චාදි-කම්මෙ-චොරියති චොරීයරෙ චොරීයන්තිච්චාදි.

동작의 의미를 가진 주라(Cura) 등의 어근들로부터 그 자신의 의미에서 '니(ṇi)' 접미사가 뒤에 빈번하게 온다. corayati, corati, corayare, corayanti, coranti 등이다. 수동태에서는 coriyati, corīyare, corīyanti 등이다.

චුරාදි නයො-ත්‍යාදයො.

주라(Cura) 등의 방식이며, '띠(ti)' 등이 붙는 경우이다.

පරත්ථාය මයා ලද්ධං කත්වාන පදසාධනංපුඤ්ඤෙන තෙන ලොකො’යං සාධෙතු පදමච්චුනං;

타인의 이익을 위하여 내가 이 '빠다사다나(Padasādhana)'를 저술함으로써 얻은 그 공덕으로, 이 세상이 불사(不死)의 경지(열반)를 성취하기를.

සුද්ධාසයෙන පරිසුද්ධගුණෙදිතෙනසාරෙන සාරයතිසඞ්ඝනිසෙවිතෙනරම්මෙ’නුරාධනගරෙ වසතම්බුජෙනවිද්වාලිතං නිජවිසුද්ධ කුලද්ධජෙන;

청정한 의도를 지니고 매우 깨끗한 덕성으로 드높여진 분, 수승한 승가에 의해 받들어지는 정수를 지닌 분, 즐거운 아누라다(Anurādha) 성에 거주하며 자신의 청정한 가문의 기치(旗幟)가 된 지혜로운 분에 의해 (이 논서가) 밝혀졌으니,

මානෙන්තෙන තථාගතං පටිපදායොගෙන සද්ධාලුනානිච්චාඛණ්ඩතපො’නලෙහි නිඛිලප්පාපාරිසන්තාපිතාසද්ධම්මව්හයසීහතෙලඨතියා චාමීකරත්ථාලිනානානාවාදිකුදිට්ඨිභෙදපටුනා නවාණි කනවධූ සාමිනා;

수행의 정진을 통해 여래를 공경하는 신심 깊은 분, 항상 끊임없는 고행의 불길로 모든 악이라는 원수들을 불태우신 분, 정법(正法)이라 불리는 사자 기름을 담은 황금 그릇과 같으신 분, 다양한 설(說)과 그릇된 견해를 부수는 데 능숙하신 분,

සත්ථානං කරුණවතා ගතවතා කපාරම්පරං ධීමතාථෙරෙනාතුමපාදපඤ්ජරගතො යො සද්දසත්තාදිසුමොග්ගල්ලායනවිස්සුතෙතිහ සුවච්ඡාපො විනීතො කයථාසො’කාසී පියදස්සි නාම යතිදං බ්‍යත්තං සුඛප්පත්තියා;

연민을 갖추고 학문의 피안에 도달하신 지혜로운 스승, 모갈라나(Moggallāna)라고 널리 알려진 장로님의 슬하에서 소리(어학)와 학문 등에 정통하고 잘 교육받은 제자인 삐야닷시(Piyadassi)라는 이름의 수행자가 행복의 성취를 위해 이 명료한 논서를 지었노라.

වුත්තොව වුත්තමුපභොගිනියා සකායපිනප්පයොධරවනාපගසෙවිකායරම්හාවිහාරවධුයා තිලකාතුලෙනසන්තෙන කප්පිණසමව්හයමාතුලෙන;

일컬어진 바와 같이, 풍만한 가슴과 같은 숲과 강을 거느린 아내와 같은 람하 위하라(Ramhāvihāra)의 비할 데 없는 표식이며 고요하신 분인 깟삐나(Kappiṇa)라 불리는 숙부(혹은 은사) 장로에 의해 (권유되어 지었노라).

පදසාධනං නිට්ඨිතං.

빠다사다나(Padasādhana)가 끝났다.