Tipiṭaka Translation

มิลิทฏีกา

Milindaṭīkā (El Subcomentario a las Preguntas de Milinda)

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Homenaje a aquel Bendito, el Noble, el plenamente Despierto por sí mismo.

นิรนฺตรํ โลกหิตสฺส การกํนิรนฺตรํ โลกหิตสฺส เทสกํ,นิรนฺตรํ โลกหิตสฺส จินฺตกํนมามิ วีรํ นรทมฺมสารถึ;

Rindo homenaje al Héroe, al auriga de los hombres que deben ser domados; quien constantemente realiza el bienestar del mundo, constantemente enseña el bienestar del mundo y constantemente piensa en el bienestar del mundo.

ปญฺหธมฺมวิทุํ นาถํ คุยฺหธมฺมปฺปกาสกํ,นมสฺสิวาน สมฺพุทฺธํ ธมฺมํ สาธุคุณมฺปิ จ;

Habiendo rendido homenaje al Despierto, el Protector, conocedor de la naturaleza de las preguntas, revelador del Dhamma oculto, y también al Dhamma con sus excelentes cualidades;

นาคเสนมหาเถรํ ปิฏกตฺตยโกวิทํ,วทิวา ตมฺปิ สิรสา ปญฺหธมฺมปฺปกาสกํ;

También al Gran Tero Nāgasena, experto en las Tres Canastas, el debatiente y revelador de la naturaleza de las preguntas, rindo homenaje con mi cabeza inclinada.

มิลิทปญฺหวิวรณํ มธุรถปฺปกาสินึ,รจยิสฺสํ สมาเสน ตํ สุณาถ สมาหิตา;

Compondré de manera resumida la explicación de las Preguntas de Milinda, que manifiesta el dulce significado; escuchadla con atención.

๑. ตถ ปกิณฺณกถวิวรณํ ชาตกุทฺธรณนฺติ ทฺเว เยวมาติกา.

1. En este contexto, hay dos índices principales: la explicación de los discursos misceláneos y la extracción de los Jātakas.

ตถ-

Allí—

สมฺพโธ จ ปทญฺเจว ปทโถ ปทวิคฺคโหโจทนา ปริหาโร’ติ ฉพฺพิธา อถวณฺณนา’ติ;

La explicación del significado es de seis tipos: la conexión, la palabra misma, el significado de la palabra, el análisis gramatical, el cuestionamiento y la respuesta.

วุตฺตตฺตา สมฺพโธ ตาว เวทิตพฺโพ. โส จ ยถาวุตฺตาชฺฌาหารวเสน ทุวิโธ.

Debido a lo que se ha dicho, primero debe conocerse la conexión. Esta es de dos tipos según la elipsis explicada anteriormente.

ปกิณฺณกถวิวรณํ

Explicación de los Discursos Misceláneos

เตสุ –’มิลิโท นาม โส ราชา …เป… สาครนฺติ เอถ อชฺฌาหารสมฺพโธ เวทิตพฺโพ โย’ปิ มิลิโท ราชา ภควโต ปรินิพฺพานโต ปญฺจวสฺสสเต อติกฺกนฺเต ราชกุเล อุปฺปนฺโน โส ราชา มิลิโท นาม.

Entre ellos: en el pasaje 'aquel rey llamado Milinda... etc... el océano', debe entenderse la conexión por elipsis: aquel que es el rey Milinda, nacido en la estirpe real habiendo transcurrido quinientos años desde el Parinibbāna del Bendito, ese es el rey llamado Milinda.

สาคลายํ ปุรุตฺตเม สาคลนามเก อุตฺตมนคเร รชฺชํ กาเรนฺโต นาคเสนเถรํ อุปคญฺฉิ กึ วิยา?ติ.

¿Cómo fue que [el rey], mientras reinaba en la excelente ciudad llamada Sāgala, se acercó al Tero Nāgasena?

คงฺคาว ยถ สาครนฺติ อาห. ยถา คงฺคา วา ยมุนาทีสุ อญฺญตรา วา สาครํ อุปคญฺฉิ ตถา อุปคญฺฉิ’ติ อโถ. ว-สทฺโท เวถ สมุจฺจยโถ. คงฺคา วา’ติ วตฺตพฺเพ อาการสฺส รสฺสตฺตํ กวา คงฺคาว อิติ วุตฺตํ. อุปฺปลํว ยโถทเก’ติ เอถ วุตฺตสมุจฺจยโถ วาสทฺโท วิย.

Se dice: 'como el Ganges al océano'. El significado es: así como el Ganges o el Yamunā u otro río se acerca al océano, así se acercó él. Aquí, la palabra 'va' tiene la función de conjunción. Donde debería decirse 'Gaṅgā vā', se ha dicho 'Gaṅgāva' acortando la vocal 'ā'. Es como el término 'va' con significado de conjunción en la frase 'uppalaṃva yathodake' (como un loto en el agua).

อาสชฺช ราชา …เป… วิทาฬเน’ติ เอถ ยถาวุตฺตสมฺพโธ เวทิตพฺโพ. โส จ สุวิเญญยฺโย’ว. ปทนฺติ อุปสคฺค นิปาตนามอาขฺยาตปทวเสน จตุพฺพิธํ. เตสุ นามปทํ สามญฺญคุณ-กิตฺติม-โอปปาติก-นาม วเสน จตุพฺพิธํ. ตถ ปฐมกปฺปิกมหาชเนน สมฺมนฺติวา ฐปิตตฺตา มหาสมฺมโต’ติ รญฺโญ นามํ สามญญนามํ นาม. ธมฺมกถิโก ปํสุกุลิโก วินยธโร เตปิฏโก สทฺโธ ปสนฺโน’ติ เอวรูปํ คุณโต อาคตํ นามํ คุณนามํ นาม. ยมฺปน ชาตสฺส กุมารสฺส นามคหณทิวเส ทกฺขิเณยฺยานํ สกฺการํ กวา สมีเป ฐิตา ญาตกา กปฺเปวา’อยํ อมุโก นามา’ติ นามํ กโรนฺติ อิทํ กิตฺติม นามํ นาม. ยา ปน ปุริมปญฺญตฺติ ปจฺฉิมปญฺญตฺติยํ ปตติ, ปุริมโวหาโร ปจฺฉิมโวหาเร เสยฺยถิทํ ปุริมกปฺเป’ปิ จโท จโทเยว นาม เอตรหิ’ปิ จโท จโทเยว นาม, อตีเต สูริโย สมุทฺโท ปถวี ปพฺพโตเยว นาม. เอตรหิ’ปิ ปพฺพโต ปพฺพโตเยว นามาติ อิทํ โอปปาติกนามํ นาม, อิทํ นามจตุกฺกํ อภิธมฺมปริยาเยน วุตฺตํ. สทฺทสเถ ปน นามนาม-สพฺพนาม-สมาสนาม-ตทฺธิตนาม-กิตนามวเสน ปญฺจวิธํ วุตฺตํ. ตํ สพฺพํ อิธ ยถารหํ เวทิตพฺพํ. ปทโถ ปน อาสชฺชา’ติ ปวา. ฐานาฐานคเต’ติ การณาการณคเต.

En 'acercándose el rey... etc... en la destrucción', debe entenderse la conexión explicada anteriormente. Y esta es ciertamente fácil de comprender. La 'palabra' (pada) es de cuatro tipos según se trate de prefijo, partícula, nombre o verbo. De ellos, el nombre es de cuatro tipos: por designación común, por cualidad, artificial y espontáneo. Allí, el nombre 'Mahāsammato' dado al rey es un nombre común porque fue establecido por el consenso del gran pueblo del primer eón. Un nombre que proviene de una cualidad como 'predicador del Dhamma', 'usuario de mantos de trapos', 'conocedor del Vinaya', 'conocedor del Tipiṭaka', 'dotado de fe' o 'devoto', es un nombre de cualidad. Sin embargo, el nombre que los parientes cercanos asignan al niño nacido en el día de la ceremonia del nombre, habiendo hecho ofrendas a quienes son dignos de ellas, pensando 'que este se llame tal', es un nombre artificial. Aquella designación antigua que recae en una designación posterior, aquel uso antiguo que se mantiene en el uso posterior, como por ejemplo: en el eón anterior 'la luna' era 'la luna', y ahora también es 'la luna'; en el pasado el sol, el océano, la tierra o la montaña eran sus nombres, y ahora también la montaña es la montaña; este es un nombre espontáneo. Estos cuatro tipos de nombres se exponen según el método del Abhidhamma. Pero en la ciencia del lenguaje, se exponen como cinco tipos: sustantivo, pronombre, compuesto, derivado y verbal. Todo eso debe entenderse aquí según corresponda. El significado de la palabra (padattha): 'āsajja' significa acercándose. 'Ṭhānāṭhānagate' significa que ha llegado a lo que es causa y lo que no es causa.

ปุถู’ติ นานปฺปกาเร.

'Puthū' significa de diversas clases.

สุตฺตชาลสมถิตา’ติ สุตฺตนฺตปิฏกสงฺขาตสุตฺตสมูเหน สมถิตา ปถิตา, สุตฺตํ อาหริวา สุตฺตถวิโสธนวเสน สุตฺตชาลโสธกา

'Suttajālasamathitā' significa agitada o compuesta por el conjunto de discursos conocidos como Suttanta Piṭaka; habiendo traído los discursos, son purificadores de la red de discursos mediante la aclaración del significado de los mismos.

นเยหิ จาติ อภิธมฺมวินยาทีหิ นเยหิ ยุตฺตีหิ วา.

'Nayehi ca' significa por los métodos del Abhidhamma, Vinaya, etc., o por razonamientos.

ปณิธายา จาติ อภิธมฺมวินยาทีหิ นเยหิ ยุตฺตีหิ วา.

'Paṇidhāya ca' significa por los métodos del Abhidhamma, Vinaya, etc., o por razonamientos.

ปณิธายาติ อตฺตโน ญาณํ ฐเปนฺโต.

'Paṇidhāya' significa estableciendo su propio conocimiento.

ภาสยิวาน มานสนฺติ อตฺตโน จิตฺตํ อติสเยน ปุนปฺปุนํ ปวตฺตาปนวเสน หาเสวา

'Bhāsayivāna mānasaṃ' significa habiendo alegrado su propia mente mediante el impulso repetido y excesivo de la misma.

กงฺขาฐานวิทาฬเน’ติ กงฺขาย วิจิกิจฺฉาย วสฺสา การณภูตานํ อวิชฺชาทิกิเลสานํ ธมฺมานํ วิทาฬนการเณ.

'Kaṅkhāṭhānavidāḷane' significa en la causa de la destrucción de los estados de oscurecimiento mental como la ignorancia, que son la base de la duda y la incertidumbre.

อยํ ปทโถ นาม.

A esto se le denomina el significado de la palabra.

วิคฺคโห ปน เอวํ เวทิตพฺโพ?

¿Cómo debe entenderse el análisis gramatical?

โยนกสงฺขาตานํ มิลานํ อิโท

De los Milas (Griegos) conocidos como Yonakas, el señor (ido).

มิลิโท.

Milido (Milinda).

โสตํ ปติตานํ ชนานํ สํสีทนํ ราติ อาททาตี’ติ

Se dice que destruye o remueve el hundimiento de las personas que han caído en la corriente.

สาคโร, ตํ สาครํ.

Sāgaro (el océano), a ese océano.

อภิธมฺมวินเยสุ อนุปวิสนเถน โอคาฬฺหา

Sumergido en el sentido de haber penetrado en el Abhidhamma y el Vinaya.

อภิธมฺมวินโยคาฬฺหา.

Abhidhammavinayogāḷhā (Sumergido en el Abhidhamma y el Vinaya).

สุตฺตชาลสฺส สมถิตา

La conclusión de la red de discursos.

สุตฺตชาลสมถิตา.

Concluyó la red de discursos.

กงฺขา จ กงฺขาฐานญฺจ กงฺขาฐานานิ กงฺขาฐานานํ วิทาฬนํ

La duda, el fundamento de la duda, los fundamentos de la duda [y] la destrucción de los fundamentos de la duda.

กงฺขาฐานวิทาฬนํ.

La destrucción de los fundamentos de la duda.

อยํ วิคฺคโห.

Este es el análisis gramatical.

อิมา ปญฺจ คาถา เกน กตา?ติ โจทนา ภทนฺตพุทฺธโฆสาจริเยน กตา’ติ ปริหาโร. น เกวลํ ปญจ คาถา’ว, เถรราชวจเน’ปิ อญฺญํ ปุพฺพาปรวจนมฺปิ เตน วุตฺตํ.

¿Quién compuso estas cinco estrofas? A esta pregunta, la respuesta es que fueron compuestas por el venerable maestro Buddhaghosa. No solo estas cinco estrofas, sino que incluso en las palabras de los antiguos reyes, él también pronunció otros discursos anteriores y posteriores.

เตสุ สมฺพธนเย–

Con respecto al método de conexión entre ellos:

‘เอกขฺยาโต ปทจฺจโย สิยา วากฺยํ สการโก’ติ จ

“Una oración es una combinación de palabras con un solo verbo y sus agentes (kāraka)”.

‘เยน ยสฺส หิ สมฺพโธ ทูรฏฺฐมฺปิ จ ตสฺส ตํ,อถโต อสมานานํ อาสนฺนตฺตํ อการณํนฺติ จ;

“Aquello con lo que algo está conectado le pertenece, incluso si está situado a distancia; de lo contrario, para los que no guardan relación, la proximidad no es razón [para la conexión]”.

‘นานตฺตา สติ ยา นานา-กฺริยา โหติ ยถารหํ,เอกกฺริยาย ฉนฺนนฺตุ นถิ การกตา สทา’;

“Cuando hay diversidad de sujetos, hay diversas acciones según corresponda; bajo una sola acción, la relación de agente no siempre es constante”.

‘โวหารวิสโย สทฺโท’เนกถปรมถโต,พุทฺธิวิกปฺปโต จโถ ตสฺสโถ’ติ ปวุจฺจติ;

“La palabra es el dominio del uso convencional basada en múltiples sentidos últimos; el significado surge de la conceptualización mental, y se dice que ese es su sentido”.

ตีณี’ปิ ลกฺขณานิ สลฺลกฺเขวา ยถา อโถ จ สภาโว จ ลพฺภติ, ตถา สทฺทปฺปโยโค กาตพฺโพ. สทฺทปฺปโยเคน หิ อตฺถสภาวา อนุวตฺติตพฺพา, น อตฺถสภาเวหิ สทฺทปฺปโยโค อปิ จ อาจริยา นานารฏฺเฐสุ ฐิตา อตฺตโน อตฺตโน รฏฺฐโวหารานุรูเปน สทฺทปฺปโยคสฺส อถํ วทนฺติ. อิธ อมฺหากํ พิงฺครฏฺเฐ สิลิฏฺฐโวหารานุรูเปน สทฺทปฺปโยคสฺส อโถ วตฺตพฺโพ. ยถา วจนํ สิลิฏฺฐํ โหติ กุลปุตฺตานญฺจ หทยํ ปวิสติ ตถา วตฺตพฺโพ กถํ? ยทิ ปฐมา กตฺตา โหติ, ทุติยา กมฺมํ สวิเสสนํ ปฐมนฺตกตฺตํ ววา กฺริยาปทํ วตฺตพฺพํ. กฺริยาปทํ ววา สวิเสสนํ ทุติยนฺตกมฺมํ วตฺตพฺพํ. ยทิ สวิเสสนํ ปฐมนฺตปทํ กมฺมํ โหติ ตํ ตสฺส วิเสสนญฺจ ววา ตติยนฺตกตฺตา วตฺตพฺโพ. ตํ ววา กฺริยาปทํ วตฺตพฺพนฺติ.

Incluso habiendo observado estas tres características, de modo que se obtengan tanto el sentido como la naturaleza esencial (sabhāva), así se debe realizar el uso de las palabras. Pues la naturaleza de los sentidos debe seguir el uso de las palabras, no el uso de las palabras a la naturaleza de los sentidos. Además, los maestros situados en diversas naciones explican el sentido del uso de las palabras según el uso convencional de sus propias naciones. Aquí, en nuestro reino de Bīṅga, se debe explicar el sentido del uso de las palabras de acuerdo con el uso convencional refinado. ¿Cómo debe decirse para que la expresión sea fluida y entre en el corazón de los hijos de buena familia? Si el primer caso es el agente, el segundo caso es el objeto con su calificación; luego debe decirse el verbo. O bien, el verbo y luego el objeto con su calificación. Si el sujeto en primer caso con su calificación es el objeto, entonces se debe decir la calificación y luego el agente en tercer caso, y después debe decirse el verbo.”

ปทโถ ปน –

En cuanto al significado de los términos:

‘อถปฺปการณา ลิงฺคา โอชญฺญา (?) เทสกาลโต;

สทฺทถา วิภชียนฺติ;

น สทฺทาเยว เกวลา’ติ จ;

“Los significados de las palabras se distinguen por el sentido, el contexto, el género, el vigor (?), el lugar y el tiempo; no solo por las palabras mismas”.

‘ปรภาวปถาเปกฺขํ ส-อมาทิ ตุ การกํ,ปจฺจยสฺส สธาตุสฺส อถภุตนฺตุ สาธนนฺติ จ;

“El agente (kāraka), que incluye el sufijo -am, etc., depende del curso de otra entidad; el logro (sādhana) es lo que se ha convertido en el significado de la raíz con su sufijo”.

‘ธาตุ สทฺโท กฺริยาวาจี ปจฺจโย สาธนวาจโก,อถสฺส วาจกํ ลิงฺคํ วิภตฺติ อถโชตกา;

’

“El sonido de la raíz expresa la acción, el sufijo expresa el logro (sādhana); el género expresa el significado, y la declinación es la que esclarece el sentido”.

ติ จ ลกฺขณานิ สลฺลกฺเขวา เอเกกปทสฺส อถวิคฺคโห วตฺตพฺโพ.

Habiendo observado estas características, debe decirse el análisis del significado de cada palabra individual.

ปท วิคฺคโห ปน-

En cuanto al análisis de las palabras:

‘ธาวโถ หิ สิยา เหตุ - ปจฺจยโถ สิยา ผลํ,ทฺวินฺนํ ชานนถญฺจ อิติ สทฺโท ปยุชฺชเต;

“El significado de la raíz es la causa, el significado del sufijo es el fruto; la palabra 'iti' se emplea para el propósito de conocer a ambos”.

สพฺพวากฺเย กฺริยาสทฺโท อิติสทฺโท จ โหติ หิ;

กฺริยาพฺยุปฺปตฺติ นิมิตฺตํ อิติสทฺเทน ทีปิตนฺติ,อาทีนิ ลกฺขณานิ สลฺลกฺเขวา วตฺตพฺโพ;

“En toda oración hay un verbo y la palabra 'iti'; pues el motivo del origen de la acción es manifestado por la palabra 'iti'”, habiendo observado estas y otras características, se debe hablar.

อยํ อมฺเหหิ วุตฺโต สทฺทปฺปโยคอถปฺปโยโค โยชนานํ นโย สพฺพถ อุปกาโร กุลปุตฺเตหิ อุคฺคเหตพฺโพ สลฺลกฺเขตพฺโพเยว.

Este método de conexión entre el uso de las palabras y el uso de los significados que hemos expuesto es útil en todos los aspectos; debe ser aprendido y observado ciertamente por los hijos de buena familia.

อิโต ปรํ ยํ อถโต จ รูปโต จ อปากฏํ, ตํเยว วณฺณยิสฺสาม.

De aquí en adelante, comentaremos solamente aquello que no esté claro, tanto en significado como en forma.

สุวิภตฺต-วีถิ-จจฺจร-จตุกฺก-สิงฺฆาฏกนฺนิ สุวิภตฺตา รถิกาสงฺขาตา วีถิ จจฺจรสงฺขาตา จตุกฺกา มคฺคสธิสงฺขาตา สิงฺฆาฏกา เอถาติ สุวิวิภตฺตวีถิจจฺจรจตุกฺกสิงฺฆาฏํ. วุตฺตญฺเหตํ อภิธานปฺปทีปิกายํ;

“Calles, plazas, encrucijadas y cruces bien distribuidos”: un lugar donde hay calles bien dispuestas llamadas “vīthi”, plazas llamadas “caccara”, encrucijadas de cuatro caminos llamadas “catukka” y cruces de caminos llamadas “siṅghāṭaka”. Pues esto se ha dicho en el Abhidhānappadīpikā:

‘‘รจฺฉา จ วิสิขา วุตฺตา รฏิกา วีถิ จาปฺยถวฺยุโห รจฺฉา อนิพฺพิทฺธา นิพฺพิทฺธา ตุ ปถทฺธิ จ,จตุกฺกํ จจฺจเร มคฺค-สธิ-สิงฺฆาฏกมฺภเว’’ติ;

“Racchā y visikhā se llaman a la calle (vīthi); vyūha es una calle sin salida y pathaddhi es una calle con salida; catukka, caccara, maggasandhi y siṅghāṭaka existen [como términos para cruces]”.

กาสิก-โกฏุมฺพรกาทิ - นานาวิธวถาปณสมฺปนฺนนฺติ เอถ มหคฺฆวถํ กาสิกํ กาสิกรฏฺเฐ วา อุปฺปนฺนํ กาสิกํ. โกฏุมฺพรเทเส ชาตํ วถํ โกฏุมฺพรํ. อาทิสทฺเทน โขมํ กปฺปาสิกํ โกเสยฺยํ กมฺพลํ สาณํ ภงฺคนฺติ. ธวลวถานิ จ โขมสฺส อนุโลมภุตํ ทุกุลํ โกเสยฺยสฺส อนุโลมภุตานิ ปตฺตุนฺนปฏฺฏ-โสมาร-จีนช วถานิ จ สงฺคณฺหาติ. วุตฺตญฺเหตํ ขุทฺทกสิกฺขาคเถ?

“Provisto de diversos tipos de tiendas de telas como las de Kāsī y Koṭumbara”, etc.: aquí, “kāsika” es una tela costosa o producida en el reino de Kāsī. “Koṭumbara” es una tela nacida en el país de Koṭumbara. Por la palabra “ādi” (etcétera), se incluyen el lino (khoma), el algodón (kappāsika), la seda (koseyya), la lana (kambala), el cáñamo (sāṇa) y la tela de corteza (bhaṅga). También comprende el dukūla, que es similar al lino, y las telas pattuṇṇa, paṭṭa, somāra y cīnaja, que son similares a la seda. ¿No se ha dicho esto en los versos del Khuddakasikkhā?

ทุกูลญฺเจว ปตฺตุนฺน - ปตฺตํ โสมารจีนชํ อิทฺธิชํ เทวทินฺนญฺจ ตสฺส ตสฺสานุโลมกนฺติ.

“Dukūla, pattuṇṇa, paṭṭa, somāra, cīnaja, las nacidas por poderes psíquicos y las dadas por los devas, cada una es similar a sus respectivas [clases comunes]”.

ตสฺส ฏีกายญฺจ’วากมยตฺตา ทุกุลา สาณสฺส อนุโลมเกหิ กตสุตฺตมยตฺตา ปตฺตุณฺณปฏฺฏ-โสมารจีนวถานิ โกเสยฺยสฺส อนุโลมานิ อิทฺธิชเทวทินฺนวถานิ ฉนฺนํ วถานํ อนุโลมานิ เตสํ อญฺญตรมยตฺตา’ติ วุตฺตํ.

Y en su comentario (ṭīkā) se dice: “Por estar hechas de fibras de corteza, las telas dukūla son similares al cáñamo; por estar hechas de hilos procesados, las telas pattuṇṇa, paṭṭa, somāra y cīnaja son similares a la seda; las telas nacidas de poderes psíquicos y dadas por los devas son similares a los seis tipos de telas, habiendo sido creadas de alguna de ellas”.

ตถ มิลิทปญฺโห ลกฺขณปญฺโห วิมติจฺเฉทนปญฺโห’ติ ทุวิโธ’ติ เอถ ธมฺมานํ ลกฺขณปุจฺฉนวเสน ปวตฺโต ปญฺโห ลกฺขณปเญหา.ธมฺมานํ ลกฺขณปญฺโห’ติ กถจิ ลิขิตํ. ฐานุปฺปนฺติกปฏิหาโน’ติ ตสฺมึ ตสฺมึ คมฺภีรถวิจารณกาเล กตฺตพฺพกิจฺจสงฺขาเต ฐาเน อุปฺปตฺติ อุปฺปชฺชนํ ฐานุปฺปตฺติ สา อสฺส อถิติ ฐานุปฺปตฺติกํ. อารมฺมเณ ปฏิภาตีติ ปฏิภานํ, ญาณํ. ฐานุปฺปตฺติกํ ปฏิภานํ ยสฺส โส ฐานุปฺปตฺติกปฏิภาโน.

Allí, las Preguntas de Milinda son de dos tipos: preguntas sobre características y preguntas para cortar la duda. En este contexto, “lakkhaṇapañhā” son las preguntas que proceden por medio de inquirir sobre las características de los fenómenos (dhammas). En algunos manuscritos se lee “pregunta sobre las características de los fenómenos”. “Ṭhānuppattika-paṭibhāno” (elocuencia espontánea): en el momento de investigar significados profundos, el surgimiento (uppatti) en la situación oportuna (ṭhāna), que es lo que debe hacerse, es “ṭhānuppatti”; aquel que posee esto es “ṭhānuppattika”. Lo que resplandece en el objeto es la elocuencia (paṭibhāna), es decir, el conocimiento. Aquel que tiene una elocuencia que surge según la situación es “ṭhānuppattika-paṭibhāno”.

ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานนฺติ เอถ อถานํ ชานิตุนฺติ ปาฐเสโส กาตพฺโพ โสเยว วา ปาโฐ. ตถ อหํ อตีตภเว ทินฺนทาโน รกฺขิตสีโล ภาวิตภาวโน กตกลฺยาโณ อิทานิ ญาณสมฺปนฺโน ธนวา ยสวา’ติ อตีตถํ ชานิตุํ ปฏิพโล อิทานิ มยา ทานาทิ ปุญฺญํ กตฺตพฺพํ สมฺปตฺติ ภวโต. สมฺปตฺติ ภเว อุปฺปชฺชิวา สุขี หุวา ปรินิพฺพายิสฺสามี’ติ. เอวํ ปจฺจุปฺปนฺนอนาคตเถ ชานิตุํ ปฏิพโล นาม.

“Capaz de [conocer] el pasado, el futuro y el presente”: aquí debe completarse la frase con “para conocer los significados”, o ese mismo es el texto. Allí: “En una existencia pasada di limosnas, guardé los preceptos, practiqué la meditación y realicé actos meritorios; por ello ahora poseo sabiduría, riqueza y fama”; así es capaz de conocer el significado del pasado. “Ahora debo realizar méritos como la generosidad; de la excelencia de la existencia, habiendo nacido en un estado de excelencia, siendo feliz, alcanzaré el parinibbāna”; de este modo se denomina capaz de conocer los significados del presente y del futuro.

สมนฺตโยควิธานกิริยานํ กรณกาเล’ติ ยุญฺชิตพฺโพ โยโค. สมนฺตโต สพฺพโต สพฺพกาเล โยโค สพฺพกาเลสุ สพฺพกตฺตพฺพกมฺมานํ วิทหนํ วิธานํ นาม. อิทญฺจิทญฺจ กริสฺสามิ, อิมสฺมึ กเต อิทํ ภวิสฺสตี’ติ ปุพฺพภาเค อุปาเยน กตฺตพฺพวิธานํ กิริยา นาม กรณกาเลเยว ลพฺภติ. ปุพฺพภาเค จ กรณกาเล จ นิสมฺมการีติ อธิปฺปาโย.

“En el momento de realizar las acciones de la disposición de la unión integral”: “yoga” significa lo que debe ser unido. “Samantato” significa por todas partes, en todo momento. La unión integral en todo momento es la disposición (vidhāna) de todas las tareas que deben realizarse. “Haré esto y aquello, y una vez hecho esto, sucederá aquello”; la disposición que debe realizarse mediante medios en la etapa previa es la acción (kiriyā), que se obtiene precisamente en el momento de la ejecución. El sentido es que uno actúa con discernimiento tanto en la etapa previa como en el momento de la ejecución.

เสยฺยถีทนฺติ ยานิ สถานิ เตน อุคฺคหิตานิ ตานิ เสยฺยถิทํ วิภชิสฺสามีติ อโถ อเนกถโต มหนิทานสุตฺตวณฺณนายญฺจ เอวเมวโถ วุตฺโต’ เสยฺยถิทํ กตมานี’ติ เกจิ วทนฺติ. ตํ’กตเม ปญฺจุปาทานกฺขธา? เสยฺยถิทํ? รูปูปาทานกฺขโธ’ติอาทินา นเยน สเมติ. เตสุ จ เอกูนวีสติสเถสุ.

‘Como sigue’ significa que voy a dividir aquellas ciencias que él ha aprendido; así se dice también en el comentario del Mahānidānasutta: ‘¿Cuáles son estas?’ es lo que algunos dicen. Esto concuerda con el método: ‘¿Cuáles son los cinco agregados del apego? ¿A saber? El agregado del apego a la forma’, etc. Entre ellos, en las ciento diecinueve ciencias.

สุตีติ เอถ สุยฺยเต ธมฺโม เอตายาติ สุติ, เวโท.

‘Sutī’ (oída): en este contexto, aquello mediante lo cual se escucha el Dhamma es la audición, es decir, el Veda.

สมฺมุตีติ สทฺทคนฺโถ. เสสา สงฺขฺยาทโยปิ จ กตฺตุโยนกตฺตา พาหิร สเถสุ ยทิ ทิสฺสนฺติ เต สุคเหตพฺพา เยวาติ.

‘Sammuti’ (convención): se refiere a los textos de gramática. Las restantes ciencias, como el cálculo (saṅkhyā) y otras, si se encuentran en ciencias externas debido a que son realizadas por autores, deben ser bien aprendidas.

ภตฺตวิสฺสคฺคกรณถายาติ ภตฺตกิจฺจกรณถาย.

‘Con el fin de realizar el reparto de la comida’ significa con el propósito de realizar las tareas relacionadas con la comida.

สกึ เอวํ จกฺขุํ อุทปาทีติ อตีตภเว ตีสุ เวเทสุ ปริจยสติญาณพเลน สกิเมว เอกุคฺคหณวารเมว จกฺขุ เวทุคฺคหญาณจกฺขุ อุทปาทิ. พหุตรํ อวจาเปวา เอกวารเมว วทาเปวา ธาเรตุํ อสกฺโกนฺตสฺส ญาณจกฺขุ อุทปาทีติ อธิปฺปาโย.

‘Surgió tal ojo de una sola vez’: en una existencia pasada, por el poder de la facultad de la memoria y el conocimiento del estudio de los tres Vedas, surgió de una sola vez —en una sola sesión de aprendizaje— el ojo, es decir, el ojo del conocimiento para aprender los Vedas. El sentido es que surgió el ojo del conocimiento para aquel que, sin ser capaz de hacer repetir mucho, podía retenerlo haciéndolo recitar una sola vez.

อาจริยสฺส อนุโยคํ ทวา’ติ’อาจริย, ตุมฺเหหิ ยํ ยํ อิจฺฉถ, ตํ ตํ มํ ปุจฺฉถ, อหํ วิสฺสเชสฺสามิ. พฺยากาตุํ อสกฺโกนฺตสฺส เม อาจิกฺขถา’ติ อาจริยสฺส อตฺตโน อนุโยคํ อนุยุญฺชนํ โจทนํ ทวา. เอกจฺโจ หิ อนุโยคํ ทาตุํ สกฺโกติ พฺยากาตุํ ปน น สกฺโกติ. นาคเสนทารโก ปน ตทุภยมฺปิ กาตุํ สกฺโกติเยว.

‘Dando oportunidad al maestro para interrogarlo’ significa: ‘Maestro, preguntadme lo que deseéis y yo responderé. Instruidme si no soy capaz de explicarlo’; así, dándole al maestro la oportunidad de interrogarlo, incitarlo y desafiarlo. Pues algunos pueden dar la oportunidad de interrogar, pero no pueden explicar. Sin embargo, el joven Nāgasena era capaz de hacer ambas cosas.

ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทีติ’ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺมนฺติธมฺมจกฺขุ โสตาปตฺติมคฺคญาณํ นิพฺพานารมฺมณํ หุวา เอวํ อุปฺปชฺชนากาเรน อุทปาทิยํ กิญฺจิ สงฺขตํ ธมฺมชาตํ สมุทยธมฺมํ อุปฺปชฺชนสภาวํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺมํ, สพฺพํ ตํ ธมฺมชาตํ นิรุชฺฌนสภาวํ อนิจฺจํ ขยวยธมฺมนฺติ อุทปาทิ. กสฺมา นิพฺพานารมฺมณํเยว มคฺคญาณเมว อุทปาที?ติ. ตปฺปฏิจฺฉาทกโมหธการํ วิทฺธํเสวา อุปฺปนฺนตฺตา.

‘Surgió el ojo del Dhamma’: el conocimiento del camino de la entrada en la corriente (sotāpattimaggañāṇa), que tiene al Nibbāna como objeto, surgió en la forma de aparecer así: ‘Todo lo que tiene la naturaleza de originarse, todo eso tiene la naturaleza de cesar’. Todo lo que es de naturaleza condicionada, que tiene la naturaleza de originarse, tiene la naturaleza de cesar; todo ese fenómeno tiene la naturaleza de disolución, es impermanente, es algo sujeto al agotamiento y a la desaparición. ¿Por qué surgió precisamente el conocimiento del camino que tiene al Nibbāna como objeto? Porque surgió habiendo destruido la oscuridad de la ignorancia que lo ocultaba.

(โทสินา) โทสิตาติ วตฺตพฺเพ ตการสฺส ตการํ กวา โทสินา’ติ วุตฺตํ.

(Dosinā) se dice ‘dosinā’ en lugar de ‘dositā’ al haber cambiado la letra ‘ta’ por la letra ‘na’.

รถํ อารุยฺหา’ติ เอถ สามิกํ รมยตีติ รโถ’ติ วิคฺคโห กาตพฺโพ.

‘Habiendo subido al carruaje’: aquí se debe realizar el análisis gramatical como ‘ratha’ (carruaje) porque deleita (ramayatī) al dueño (sāmika).

ราชรโถ นาม สพฺพรตนวิจิตฺโต อิจฺฉิตพฺโพ.

Por ‘carruaje real’ (rājaratho) debe entenderse aquel que está adornado con toda clase de joyas.

(วยหํ) วหนฺตี เอเตนาติ วยหํ อุปริมณฺฑปสทิสปทรจฺฉนฺนสพฺพมาลาคุณฺฐิมํ วา ฉาเทวาติ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน กตสกฏํ วยฺหํ นาม.

(Vayahaṃ) ‘Vayha’ es aquello mediante lo cual se transporta (vahanti); según el método mencionado en el comentario, es un carro construido con una cubierta similar a un pabellón superior o cubierto con guirnaldas de flores.

สทมานิกา’ติ อุโภสุ ปสฺเสสุ สุวณฺณรชตาทิมยา โคปานสิโย ทวา ครุฬปกฺขกนเยน สทมานิกา’ติ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน กโต ยานวิเสโส วยฺหาทิทฺวยํ เจกถาย อิธานีตํ

‘Sadamānikā’: se refiere a un tipo especial de vehículo construido con vigas laterales hechas de oro, plata, etc., al estilo de las alas de un garuda, según el método mencionado en el comentario. Este par, el ‘vayha’ y otros, se traen aquí desde el comentario.

ติถกโร’ติ’อุคฺคโห สวณํ ปุจฺฉา กถนํ ธารณํ อิติ ปญฺจธมฺมวเสเนว ติถวาโส ปวุจฺจตี’ติ เอวํ วุตฺเต ติถวาเส ปติฏฺฐาย ปเร จ ปติฏฺฐาเปวา ปิฏกตฺตยติถเฉกกรเณน ธมฺมติถงฺกโร.

‘Tithakaro’ (creador de un vado): se dice que la morada en el vado consiste en cinco factores: aprendizaje, audición, interrogación, recitación y retención. Establecido en tal morada en el vado y estableciendo a otros en ella, es un ‘creador del vado del Dhamma’ por ser experto en el vado de los tres Pitakas.

นิปุโณ’ติ พธาทีสุ อุปชานนสมโถ.

‘Nipuṇo’ (sutil): capaz de comprender profundamente temas como los obstáculos, etc.

วิสารโท’ติ ปริสาสุ ภยรหิโต.

‘Visārado’ (seguro): carente de temor ante las asambleas.

สามยิโก’ติ เทสชภาสาสงฺขาตสมยกุสโล สกสมยสมยนฺตรจฺเฉกญาณวนฺโต.

‘Sāmayiko’ (experto en convenciones): versado en las convenciones conocidas como lenguas locales y poseedor de un conocimiento experto en sus propias doctrinas y en las doctrinas ajenas.

ปฏิภาโณ’ติ กลฺยาณวากฺย สงฺขฺยาตปฏิภาณวนฺโต.

‘Paṭibhāṇo’ (elocuente): poseedor de elocuencia, conocida por el discurso excelente.

เมธาวีติ ธมฺโมชปญฺญาย เมธาวี. ธมฺโมชปญฺญา นาย ญานคโต ปณฺฑิโต’กึ สุตํ กึ วา สุณามิ, กึ กุสลํ คเวสินฺติ’ ยาย วิจาเรติ สา ธมฺโมชปญฺญา นาม.

‘Medhāvī’ (sabio): sabio por la sabiduría de la esencia del Dhamma (dhammojapaññāya). Sabio significa un erudito dotado de conocimiento. Aquello mediante lo cual uno investiga: ‘¿Qué se ha aprendido?’, ‘¿Qué escucho?’ o ‘¿Qué es lo beneficioso que busco?’, se llama la sabiduría de la esencia del Dhamma.

อายสฺมาปิ โข นาคเสโน ปฏิสมฺโมทิ…เป… อาราเธสิติ เยเนว สมฺโมทนิยวจเนน เถโร รเญญา มิลิทสฺส จิตฺตํ อาราเธสิ โตเสสิ เตเนว สมฺโมทนียวจเนน รญฺญา สทฺธึ ปฏิสมฺโมทีติ โยชนา.

‘El venerable Nāgasena también saludó a su vez... satisfizo’: la conexión es que con esas mismas palabras de cortesía con las que el monje deleitó y satisfizo el corazón del rey Milinda, con esas mismas palabras de cortesía saludó al rey a su vez.

ญายามีติ ญาโต ปากโฏ โหมิ.

‘Soy conocido’ significa que soy alguien reconocido y manifiesto.

อปิ จ โข มหาราช …เป… นาคเสโน’ติ ยํ อิทํนาคเสโน’ติ นามํ เอสา สงฺขา สมญฺญา ปญฺญตฺติ โวหาโร นามมตฺตํ โหตีติ โยชนา.

‘Sin embargo, oh Gran Rey... Nāgasena’: la conexión es que este nombre ‘Nāgasena’ es solo una denominación, una designación común, un concepto, un uso lingüístico, meramente un nombre.

(สงฺขา) เอถ จ สงฺขายตีติ สงฺขา. สงฺกถิยตีติ อโถ กินฺติ สงฺกถิยติ? ปรสฺสาติ อตฺตา’ติ ภโว’ติ โปโส’ติ ปุคฺคโล’ติ นโร’ติ มาณโว’ติ ติสฺโส’ติ ทตฺโต’ติ มญฺจปีฐํ ภิสิพิมฺโพ หนนฺติ วิหาโร ปริเวณํ ทฺวารํ วาตปานนฺติ. เอวํ อเนเกหิ อากาเรหิ สงฺกถียติติ สงฺขา.

(Saṅkhā) en este contexto, se llama ‘saṅkhā’ porque se designa (saṅkhāyati). También significa que se define. ¿Cómo se define? Como ‘yo’ para otro, o como ‘ser’, ‘existencia’, ‘persona’, ‘individuo’, ‘hombre’, ‘joven’, ‘Tissa’, ‘Datta’, o como ‘cama’, ‘silla’, ‘cojín’, ‘imagen’, ‘monasterio’, ‘recinto’, ‘puerta’, ‘ventana’. Se llama ‘saṅkhā’ porque se define de estas diversas maneras.

สมญฺญา สมฺมา ญายตีติ กินฺติ ญายตี?ติ. อหนฺติ มมนฺติ…เป… ทฺวารํ วาตปานนฺติ สมฺมา ญายตีติ สมญฺญา.

‘Samaññā’ (designación): se conoce correctamente (sammā ñāyatī). ¿Cómo se conoce? Como ‘yo’, ‘mío’... ‘puerta’, ‘ventana’; por conocerse correctamente así, se llama ‘samaññā’.

(ปญฺญตฺติ) ปญฺญาปียตีติ ปญฺญตฺติ.

(Paññatti) se llama ‘paññatti’ porque se da a conocer (paññāpīyatī).

(โวหาโร). กินฺติ ปญฺญาปียตีติ…เป… โวหรียตีติ โวหาโร. กินฺนิ โวหรียติติ. อหนฺติ มมนฺติ…เป… ทฺวารํ วาตปาตนฺติ โวหรียตีติ โวหาโร. อิเมหิ จตุหิ สงฺขาอาทีหิ ปเทหี นามปญฺญตฺติเยว อธิปฺเปตา นามมตฺตนฺติ ทสฺสนโต.

(Vohāro) ¿Cómo se da a conocer?... Se llama ‘vohāra’ porque se expresa (voharīyatī). ¿Cómo se expresa? Como ‘yo’, ‘mío’... ‘puerta’, ‘ventana’; por expresarse así, se llama ‘vohāra’. Con estos cuatro términos, empezando por ‘saṅkhā’, se pretende indicar meramente el concepto de nombre (nāmapaññatti), como se muestra en la frase ‘meramente un nombre’.

สเจ วํ มหาราช ปณฺฑิตวาทา สลฺลปิสฺสสีติ วํ สเจ มยา สทฺธึ ปณฺฑิตานํ สลฺลาเปน.

‘Si, oh Gran Rey, vas a conversar como conversan los sabios’ significa si hablas conmigo mediante el diálogo de los sabios.

อาเวฐนมฺปิ กยิรติ นิพฺเพฐนมฺปิ กยิรตี’ติ ปญฺหปูจฺฉนวเสน เวฐนํ ปณฺฑิเตหิ กยิรติ ปญฺหวิสฺสชฺชนวเสน เวฐนํ ปณฺฑิเตหิ กยิรติ ปญฺหวิสฺสชฺชนวเสน นิพฺเพฐนมฺปิ กยิรติ.

‘Se hace un enredo y también se hace un desenredo’: los sabios realizan un enredo mediante la formulación de preguntas; y los sabios realizan un desenredo mediante la resolución de preguntas.

นิคฺคโห’ปิ กยิรตี’ติ นาคเสนเถโร มุสาภณตีติอาทินา นิคฺคหนเยน อญฺญปณฺฑิตานํ นิคฺคหณวจนํ อญฺญปณฺฑิเตหิ กยิรติ. อปิ จ กถาวถุปฺปกรเณ อาคโต สพฺพนิคฺคโห นิคฺคโหเยว.

‘También se realiza una refutación’: otros sabios realizan palabras de refutación contra otros sabios siguiendo métodos de refutación tales como ‘el venerable Nāgasena falta a la verdad’, etc. Además, cualquier refutación (niggaha) que aparezca en el libro Kathāvatthu es precisamente una refutación.

ปฏิกฺกมมฺปี’ติ วํ มหาราช’ราชา มิลิโท ชมฺพุทีเป อคฺคราชา กสฺมา มุสา ภณสี’ติอาทินา ปฏิกฺกมมฺปิ กยิรติ.

‘También un rechazo’: se realiza también un rechazo (paṭikkama) contra ti, oh Gran Rey, de esta manera: ‘El rey Milinda es el rey supremo en Jambudīpa, ¿por qué faltas a la verdad?’, etc.

วิเสโส ‘ปีติ’สมฺปนฺนํ มุนิโน จิตฺตํ, ‘กมฺมนา พฺยตฺตตฺเตน จ วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ ธมฺมคตานํ ปสํสตี’ติอาทินา คุณปสํสนสงฺขาต วิเสโส. อิธ ปน กลฺโล’สิ ภนฺเต’ติอาทิ ปฏิคฺคหณวิเสโส’ติ’สมฺปนฺนํ มุนิโน จิตฺตํ…เป… ธมฺมคตานํ อนุโมทสี’ติอาทินา คุณปสํสนสงฺขาโต ปฏิคฺคหณวิเสโส. อิธ ปน สาธุ โข วํ มหาราช รถํ ชานาสี’ติอาทิ. เอกํ วถุํ ปฏิชานนฺตีติ กลฺยาณมณิอาทิกํ อญฺญตรํ เอกํ วถุํ กลฺยาณํ วา อถิ นถิติ ปฏิชานนฺติ ปฐมทิวเส ตโย ปญฺหา รญฺญา ปุจฺฉิตา นามปญฺญตฺติปญฺโห สตฺตวสฺสิกปญฺโห วีมํสนปญฺโห.

La distinción o excelencia se refiere a la mente del sabio dotada de 'pīti' (gozo), como se dice en el pasaje: 'por su habilidad en la acción y por estar dotado de conocimiento y conducta, alaba a aquellos que han alcanzado el Dhamma', siendo esta una distinción caracterizada por el elogio de sus cualidades. Sin embargo, aquí se refiere a la distinción en la aceptación, como en 'eres capaz, señor', refiriéndose a la mente del sabio dotada de tal capacidad... hasta... 'te regocijas con los que han alcanzado el Dhamma', siendo una distinción en la aceptación caracterizada por el elogio de sus cualidades. Además, aquí se dice: 'está bien, oh Gran Rey, que reconozcas el carruaje'. 'Reconocen una sola cosa' significa que reconocen una sola cosa excelente, como una joya preciosa, ya sea que exista o no. En el primer día, el rey formuló tres preguntas: la pregunta sobre la designación del nombre, la pregunta sobre los siete años y la pregunta de investigación.

ภนฺเต นาคเสน ปุจฺฉิสฺสามีติ …เป… กิมฺปน มหาราช ตยา ปุจฺฉิตนฺติ ตติโย วีมํสนปญฺโห ฐานุปฺปตฺติกปฏิหานชานนถาย วีมํสนวเสน ปุจฺฉิตตฺตา วิมํสนปญฺโห นาม. ตถ’ปุจฺฉิโต เม ภนฺเต’ติ อิทํ รญฺญา อตฺตนา เหฏฺฐา ปุจฺฉิเต ทฺเว ปญฺเห สธาย วุตฺตํ.

'Venerable Nagasena, preguntaré'... hasta... '¿Qué es lo que has preguntado, oh Gran Rey?'. Esta es la tercera pregunta, la pregunta de investigación, llamada así porque se formula con el propósito de investigar y conocer la agudeza de la respuesta espontánea. En ese contexto, 'he preguntado, señor' se refiere a las dos preguntas que el rey mismo formuló anteriormente.

วิสฺสชฺชิตํ เม’ติ อิทมฺปิ เถเรน อตฺตนา เหฏฺฐา วิสฺสชฺชิเต ทฺเว ปญฺเห สธาย วุตฺตํ.

'Ha sido respondido por mí' se refiere a las dos preguntas que el propio Thera respondió anteriormente.

นาคเสโน นาคเสโน’ติ สชฺฌายํ กโรนฺโต ปกฺกามีติ รญฺญา นาคเสนเถเร พหุมานคารโว กโต’ติ ทีเปตุํ พุทฺธโฆสาจริเยน วุตฺตํ อคารโว หิ ปุคฺคโล ครุฏฺฐานิยํ ปุคฺคลํ ทิสฺวาปิ สุวาปิ ชานิวาปิ อปสฺสนฺโต อสุณนฺโต อชานนฺโต วิย โหตีติ. ตตฺรายํ วจนโถ? อาคุํ ปาปํ น กโรตีติ นาโค. เสนฺติ สยนฺติ เอเตน วาทปจฺจถิกา ชนาติ เสโน นาโค จ โส เสโน จาติ นาคเสโน สามญฺญาทีสุ จตุสุ นาเมสุ อิทํ กิตฺติมนามํ.

'Nagasena, Nagasena', recitando esto se marchó. Esto fue dicho por el maestro Buddhaghosa para mostrar el gran respeto y honor que el rey rindió al Thera Nagasena; pues una persona sin respeto, aun viendo, oyendo o conociendo a una persona digna de veneración, actúa como si no la viera, no la oyera o no la conociera. En este contexto, ¿cuál es el significado de la palabra? 'Nāga' es aquel que no comete mal (āguṃ). 'Sena' se refiere a aquellos oponentes en el debate que son vencidos o yacen (sayanti) ante él. Así, es Nagasena porque es un Nāga y es un Sena. Entre los cuatro tipos de nombres, como los nombres comunes, este es un nombre designado (kittimanāma).

สุฏฺฐุ เถโร อพภนุโมทีติ’สาธุ สุฏฺฐุ’ติ วจเนน. อนฺตรามคฺเค ปุจฺฉิโต อนถกาลปญฺโห.

'Ciertamente el Thera se regocijó grandemente' con las palabras 'bien, muy bien'. La pregunta formulada en el camino es la pregunta en un momento inoportuno.

กตเมถ นาคเสโน’ติ กตโม ธมฺโม เอตสฺมึ วจเน นาคเสโน นาม โหตีติ ปุจฺฉิ.

'¿Quién es aquí Nagasena?' es la pregunta: '¿Qué fenómeno (dhamma) en esta designación es el llamado Nagasena?'.

ชีโว’ติ ชีวภุโต วาโย.

'Jīvo' (ser vital) se refiere al elemento aire (vāyo) como fuerza vital.

อสฺสาสปสฺสาสา นาเมเต กายสงฺขาโร’ติ เถโร อภิธมฺมกถํ อกาสีติ อิมินา อนนฺตกายสฺส เอเต อนฺโต-ปวิสน-พหิ-นิกฺขมตวาตา อสฺสาสปสฺสสา นาม กรชกาเยน อภิสงฺขรียนฺติ, ตสฺมา กายสงฺขารา จ โหนฺติ, เตเนว ชีเวน นาคเสโน นาคเสโน’ติ อิมินา นามมตฺตํ คณฺหาติ น ปุคฺคโล ชีโว คเหตพฺโพ’ติ เถโร อภิธมฺมกถํ อกาสิ.

'La inhalación y la exhalación se llaman formación corporal' (kāyasaṅkhāro). Con esto, el Thera expuso un discurso de Abhidhamma: estos aires que entran y salen del cuerpo infinito se llaman inhalación y exhalación, y son producidos por el cuerpo físico; por lo tanto, son formaciones corporales. Por esa misma razón, con el nombre 'Nagasena, Nagasena', solo se toma una mera designación (nāmamattaṃ); el Thera expuso el Abhidhamma enseñando que no debe tomarse a una persona (puggalo) o a un alma (jīvo).

อุปาสกตฺตํ ปเวเทสี’ติ อตฺตสนฺนิยฺยาตเนน สิสฺสภาวูปคมเนน ปณิปาเตน สมาทาเนนาติ จตุสุ สรณคมนูปาเยสุ สมาทาเนน รตนตฺตยสฺส จ เถรสฺส จ อุปาสกภาวํ, พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมํ สรณํ คจฺฉามิ, สงฺฆํ สรณํ คจฺฉามิ, ตญฺจ สรณํ คจฺฉามิ, อุปาสกํ มํ ธาเรหิ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตนฺติ.

'Declaró su condición de seguidor laico' (upāsakattaṃ). De los cuatro modos de ir al refugio —mediante la entrega de uno mismo, la aceptación de la condición de discípulo, la postración y la aceptación de los preceptos—, él declaró su condición de seguidor laico de la Triple Joya y del Thera mediante la aceptación de los preceptos, diciendo: 'Voy al Buda como refugio, voy al Dhamma como refugio, voy al Sangha como refugio, y voy a ti como refugio; acéptame como un seguidor laico que desde hoy y para siempre ha ido al refugio'.

อนนฺตกายปญฺโห จตุโถ.

La pregunta de Anantakāya es la cuarta.

กิมฺหิ โหติ กถาสลฺลาโป’ติ กิมฺหิ การเณ นิมิตฺตภุเต กถาสลฺลาโป โหติ. กิมฺปโยชโน กถาสลฺลาโป’ติ อธิปฺปาโย อิทํ รญญา กิมถาย วุตฺตํ? อนุโยคทานถาย เจว ปุจฺฉนสฺส โอกาสทาปนถาย จาติ ญาตพฺพํ.

'¿Sobre qué se basa la conversación?' significa ¿por qué causa o motivo ocurre la conversación? '¿Cuál es el propósito de la conversación?' es la intención. ¿Por qué dijo esto el rey? Debe entenderse que fue tanto para entablar un debate como para dar la oportunidad de preguntar.

อเถน มยํ มหาราช อถิกา อเถน โหตุ กถาสลฺลโป’ติ อิมินา เถโร รญฺโญ อนุโยคญฺเจว โอกาสญฺจ เทติ ตถ อเถนา’ติ.

'Nosotros, Gran Rey, tenemos un propósito; que la conversación sea con un propósito'. Con esto, el Thera le da al rey tanto el debate como la oportunidad. En ese contexto, 'con un propósito' (athena) significa:

’อโถ ปโยชโน สทฺทา’ภิเธยฺย วุทฺธิยํ ธเน,วถมฺหิ การเณ นาเส หิเต ปจฺฉิมปพฺพเต’ติ;

'La palabra 'atho' se usa en el sentido de propósito, significado, incremento, riqueza, objeto, causa, destrucción, beneficio y en el sentido de la montaña final (el fin del mundo)'.

เอวํ วุตฺเตสุ อเถสุ อิธ ปโยชนญฺจ หิตญฺจ ลพฺภติ. เตสุ โลกิยโลกุตฺตรผลํ ปโยชนํ นาม, สาสนวุทฺธิ วา. ยถิจฺฉิตผลนิปฺผาทาโน หิโนติ ปวตฺตตีติ หิตํ. ทานสีลาทิโลกิยโลกุตฺตรการณํ.

De estos significados mencionados, aquí se aplican los de propósito (payojana) y beneficio (hita). Entre ellos, el fruto mundano y supramundano se denomina propósito, o bien el crecimiento en la Enseñanza. El beneficio es aquello que conduce a la consecución del fruto deseado. Es la causa mundana y supramundana, como la generosidad y la virtud.

กินฺตี’ติ กิมฺหิ อสงฺขตธาตุสงฺขาเต นิพฺพาเน ผลสงฺขาเต นิพฺพาเน อิทํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขํ นิรุชฺเฌยฺย.

'¿Con qué fin?' (kintī). ¿Con qué fin en el Nirvana, designado como el elemento incondicionado, y en el Nirvana designado como el fruto, cesaría este sufrimiento presente?

อนุปาทาปรินิพฺพานนฺติ อรหตฺตผลสงฺขาตํ อนุปาทาปรินิพฺพานํ. นิพฺพานญฺหิ ทุวิธํ อปจฺจยปรินิพฺพานํ อนุปาทาปรินิพฺพานนฺติ. เตสุ อวิชฺชาทิปจฺจยรหิตตฺตา อสงฺขตธาตุ อปจฺจย-ปรินิพฺพานํ นาม. กิเลสสงฺขต-ปรินิพฺพานสงฺขาตํ อุปาทาน รหิตตฺตา อรหตฺตผลํ อนุปาทาปรินิพฺพานํ นาม.

'La extinción final sin apego' (anupādāparinibbānaṃ) es la extinción final sin apego designada como el fruto de la santidad (arahattaphala). Pues el Nirvana es de dos tipos: la extinción final sin condiciones (apaccayaparinibbānaṃ) y la extinción final sin apego (anupādāparinibbānaṃ). Entre ellos, el elemento incondicionado se llama extinción final sin condiciones por estar libre de condiciones como la ignorancia. El fruto de la santidad se llama extinción final sin apego por estar libre de apego, siendo la extinción de las formaciones de las impurezas (kilesas).

ราชาภินีตา’ติ ราชูหิ ปีฬิตา ราชภีตา วา.

'Obligados por los reyes' (rājābhinītā) significa oprimidos por los reyes o temerosos de los reyes.

อิณฏฺฏา’ติ อิเณน ปีฬิตา.

'Acosados por las deudas' (iṇaṭṭā) significa oprimidos por las deudas.

กลฺโล’สีติ พฺยากรณ ญาเณน เฉโก’สิ, องฺคุตฺตรฏีกายํ’ พฺยากรเณ สมโถ’. ปฏิพโล’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ เยวาติ.

'Eres capaz' (kallo'si) significa que eres experto por el conocimiento de la explicación; según el Comentario del Anguttara Nikaya: 'hábil en la explicación'. También es correcto decir que es 'competente'.

ปพฺพชฺชาปญฺโห ปญฺจโม.

La pregunta sobre la renuncia (pabbajjāpañho) es la quinta.

โสปาทาโน’ติ สกิเลโส.

'Con apego' (sopādāno) significa con impurezas (sakileso).

ปฏิสทหนปญฺโห ฉฏฺโฐ.

La pregunta sobre el renacimiento (paṭisandhipañho) es la sexta.

โยนิโส มนสิกาเรนาติ อนิจฺจํ ทุกฺขนฺติ อุปาเยน ปเถน สารณลกฺขเณน อารมฺมณปฏิปาทกมนสิกาเรน.

'Mediante la atención sabia' (yoniso manasikārena) significa a través de la atención que dirige hacia el objeto, con un método y camino correcto, con la característica de recordar y percibir la impermanencia y el sufrimiento.

มนสิการปญฺโห สตฺตโม.

La pregunta sobre la atención (manasikārapañho) es la séptima.

อุสฺสหนลกฺขเณ’ติ สมฺปยุตฺตานํ อารมฺมเณ สํโยชนวเสน อุสฺสหนลกฺขเณ คณฺหนลกฺขเณ วา.

'En la característica del esfuerzo' (ussahanalakkhaṇe) significa en la característica de esforzarse o en la característica de aprehender los estados mentales asociados con el objeto mediante la conexión.

มนสิการลกฺขณปญฺโห อฏฺฐโม.

La pregunta sobre la característica de la atención (manasikāralakkhaṇapañho) es la octava.

โย สีลกฺขโธ วรปาติโมกฺขิโย’ติ โย ปาติโมกฺขสีลสํวรสงฺขาโต พุทฺธุปฺปาเทเยว อุปฺปนฺโน สีลคุโณ สยํ ปติฏฺฐาติ อิทุยาทีนํ เอกทสนฺนํ กุสลธมฺมานํ นิสฺสยากาเรน นิสฺสยปจฺจโย เจว พลวการณฏฺเฐน อุปนิสฺสโย จ ปถวี อิว สตฺตานํ ปติฏฺฐา.

'Aquel que posee el grupo de la virtud, el excelente Patimokkha': se refiere a la cualidad de la virtud surgida solo con la aparición del Buda, conocida como la restricción de la virtud del Patimokkha, que se establece por sí misma como la base de los once estados saludables (como los poderes espirituales - iddhi), siendo tanto una condición de apoyo por su modo de sustento como una condición de apoyo fuerte en el sentido de ser una causa poderosa, como la tierra es el sustento de los seres vivientes.

สีลปติฏฺฐานลกฺขณปญฺโห นวโม.

La pregunta sobre la característica de la virtud como fundamento (sīlapatiṭṭhānalakkhaṇapañho) es la novena.

อญฺเญสํ จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปสฺสิวา’ติ อญฺเญสํ อริยานํ โสตาปตฺติผลาทิเก ผเล วิเสเสน อธิมุตฺตํ ปกฺขทนฺตํ ญาณจกฺขุนา ปสฺสิวา.

'Habiendo visto la mente de otros liberada': habiendo visto con el ojo del conocimiento que la mente de otros nobles está especialmente liberada y establecida en los frutos, como el fruto de la entrada en la corriente (sotāpattiphala).

สทฺธาลกฺขณปญฺโห ทสโม.

La pregunta sobre la característica de la fe (saddhālakkhaṇapañho) es la décima.

สพฺเพ กุสลา ธมฺมา’ติ สพฺเพ โลกิยกุสลธมฺมา อุปฺปนฺนา น ปริหายนฺติ.

'Todos los estados de mérito' (sabbe kusalā dhammā) se refiere a que todos los estados mundanos de mérito que han surgido no se pierden.

วีริยลกฺขณปญฺโห เอกาทสโม.

La undécima pregunta sobre la característica de la energía (vīriya).

อปิลาปนลกฺขโณ’ติ อารมฺมเณ อนุปวิสนฏฺเฐน โอคาหนลกฺขโณ สปฺปฏิภาคธมฺโม’ติ ปฏิภาเคน ปจฺจถิเกน สห วตฺตนฺตีติ สปฺปฏิภาคา สุกฺโก จ กณฺหปฏิภาเคน สปฺปฏิภาโค.

'La característica de no flotar superficialmente' (apilāpanalakkhaṇo) significa la característica de sumergirse en el sentido de penetrar en el objeto. 'Estados con contrapartes' (sappaṭibhāgadhammo) significa que existen junto con una contraparte o un opuesto; así, lo que es brillante es una contraparte por oposición a lo que es oscuro.

กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค’ติ อีทิสปาโฐ ยทิ อถิ สุทโรเยว.

Si existiera tal lectura como 'con contrapartes de lo oscuro y lo brillante', sería ciertamente muy buena.

อปิลาเปตีติ อนุปวิสนฏฺเฐน โอคาหติ.

'No flota superficialmente' significa que se sumerge en el sentido de penetrar [en el objeto].

หิตาหิตานํ ธมฺมานํ คติโย’ติ กุสลากุสลานํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานิฏฺฐ-วิปากทานภาว-สํขาต-นิปฺผตฺติโย.

'Los destinos de los estados beneficiosos y perjudiciales' se refiere a los logros consistentes en la maduración de los resultados deseables e indeseables de los estados sanos e insanos.

สพฺพถกนฺติ สพฺพกิจฺเจ นิยุตฺตํ สพฺพลีนุธจฺเจสุ อิจฺฉิตพฺพํ วา.

'En todos los aspectos' (sabbathaka) significa aplicado a todas las tareas, o aquello que debe desearse en todos los estados de pereza y agitación.

สติลกฺขณปญฺโห ทฺวาทสโม.

La duodécima pregunta sobre la característica de la atención plena (sati).

ตปฺปมุขา’วาติ ราชปฺปธานา อิว.

'Teniendo a eso como principal' es como tener a un rey como líder.

สมาธิปญฺโห เตรสโม.

La decimotercera pregunta sobre la concentración (samādhi).

โย อุปฺปชฺชติ โส เอว โส’ติ โย ปถวิผสฺสาทิปรมถธมฺโม อุปฺปชฺชติ, โส อุปฺปนฺนปุพฺพธมฺโม เอว.

'Aquel que surge es el mismo' significa que cualquier realidad última que surja, como el contacto con el elemento tierra, es el mismo estado que surgió anteriormente.

ปญฺญาลกฺขณปญฺโห จุทฺทสโม.

La decimocuarta pregunta sobre la característica de la sabiduría (paññā).

นานา-เอกกิจฺจกรณปญฺโห ปณฺณรสโม.

La decimoquinta pregunta sobre la realización de diversas funciones únicas.

ปณฺณรสปญฺหวนฺโต ปฐมวคฺโค สมตฺโต.

Aquí termina el primer vagga (capítulo), que contiene quince preguntas.

วํ ปน ภนฺเต เอวํ วุตฺเต กึ วเทยฺยาสี’ติ ยทา วํ ทหโร ตรุโณ มโท อุตฺตานเสยฺยโก อโหสิ โสเยว วํ เอตรหิ มหนฺโต’ติ อิมสฺมึ วจเน มยา จ เกนวิธ ปุจฺฉนวเสน วุตฺเต วํ กึ วเทยฺยาสีติ โยชนา.

'Pero, venerable señor, si se dijera esto, ¿qué diría usted?': la construcción es, si yo le preguntara de alguna manera sobre esta afirmación: '¿Es aquel que era un niño pequeño, joven, tierno y que yacía de espaldas, el mismo que ahora es un adulto?', ¿qué diría usted?

ทุติยวคฺเค ปน ธมฺมสนฺตติปญฺโห ปฐโม.

En el segundo capítulo, la primera es la pregunta sobre la continuidad de los fenómenos (dhamma).

น ปฏิสทหนชานนปญฺโห ทุติโย.

La segunda es la pregunta sobre el no conocimiento del renacimiento.

สกิจฺจยนฺติ อตฺตโน วิสโยภาสนกิจฺจํ.

'Su propia función' se refiere a la función de iluminar su propio objeto.

อาลิมฺปนํ วิชฺฌาเปตุนฺติ อคฺคึ นิพฺพาเปตุํ

'Extinguir el fuego' (ālimpanaṃ vijjhāpetuṃ) significa apagar el fuego.

ปญฺญานิรุชฺฌนปญฺโห ตติโย.

La tercera es la pregunta sobre el cese de la sabiduría.

นิพฺพิสํ ภตโก ยถา’ติ ยถา ภตโก ภตกกมฺมํ กวา ลกฺขํ นิพฺพิสํ นิพฺพิสนฺโต ลภนฺโต ทุกฺขํ ชีวิตุํ นาภินทติ มรณญฺจ นาภินทติ มรณกาลํ อาคเมติ, เอวเมวาหํ กาลํ มรณกาลํ ปฏิกงฺขามิ อาคเมมีติ อธิปฺปาโย.

'Como un trabajador asalariado que espera su paga': así como un trabajador, habiendo hecho su labor y ganando su salario, no se deleita en una vida de sufrimiento ni se deleita en la muerte, sino que simplemente aguarda el momento de morir; del mismo modo, el sentido es: 'Yo espero y aguardo el momento, el momento de la muerte'.

ปรีนิพฺพานปญฺโห จตุโถ.

La cuarta es la pregunta sobre el Parinibbāna.

ยทิ กุสลา น ทุกฺขา’ติ สุขา เวทนา กุสลา ยทิ สิยา สา กุสลา เวทนา น ทุกฺขภูตา.ยทิ สิยา สา กุสลา น โหติ. กุสลํ ทุกฺขนฺติ น อุปปชฺชตี’ติ กุสลํ ทุกฺขภุตนฺติ วจนํ น อุปปชฺชตีติ วตฺตุํ น ยุชฺชติ. กุสลํ ทุกฺขํ น. อญฺญมญฺญปจฺจนีกตฺตา’ติ รญฺโญ อธิปฺปาโย. สภาโว ปน เอวํ น โหติ. กุสลา หิ สุขา เวทนา สงฺขารทุกฺเขน วิปริณามทุกฺเขน’ปิ ทุกฺขา. เนกฺขมฺมนิสฺสิตโทมนสฺสสงฺขาตทุกฺขา’ปิ อนวชฺชฏฺเฐน กุสลา สิยาติ เถโร ปน มยิ ราชานํ อโยคุฬหิมปิณฺฑปญฺหํ ปุจฺฉนฺเต ตํ ราชา มิจฺฉา พฺยากริสฺสติ. ตสฺมึ โทสํ อาโรเปสฺสามิ. ราชา ตํ มิจฺฉา พฺยากริสฺสติ. ตสฺมึ โทสํ อาโรเปสฺสามิ. ราชา ตํ หริตุํ อสกฺโกนฺโต มํ อถชปฺปนํ ยาจิสฺสติ. อถ ราชาตํ สภาวถํ สญฺญาเปสฺสามีติ มนฺวา ตํ กิมฺมญฺญสิ มหาราชา’ติอาทิมาห. กินฺนุ โข มหาราช อุโภ’ปิ เต ทเหยฺยุนฺติ อิมสฺมึ ปุจฺฉาวจเน เถเรน วุตฺเต ราชา สีตุณฺหสมญฺญาตา เตโชธาตุ’ติ สุตตฺตา สีตหิมปิณฺฑสฺส ขรขาทนภาวญฺจ สธาย ธาตุนํ อุสฺสทภาวชานนญาณโต วิรุชฺฌิวา’อาม ภนฺเต อุโภ’ปิ เต ทเหยฺยุนฺติ วิรุทฺธปฏิวจนํ อทาสิ.

'Si es saludable, no es doloroso': si la sensación placentera es saludable, entonces esa sensación saludable no es dolorosa. Si lo fuera, no sería saludable. 'Lo saludable es doloroso' no es posible: no es adecuado decir que la frase 'lo saludable es doloroso' sea posible. 'Lo saludable no es doloroso, por ser mutuamente opuestos': esta es la intención del rey. Sin embargo, la naturaleza de las cosas no es así. Pues las sensaciones placenteras saludables son dolorosas en el sentido del sufrimiento de las formaciones (saṅkhāra-dukkha) y el sufrimiento del cambio (vipariṇāma-dukkha). Incluso el dolor conocido como el descontento basado en la renuncia puede ser saludable en el sentido de ser intachable. El monje, pensando: 'Cuando le pregunte al rey sobre la bola de hierro y el trozo de hielo, el rey responderá erróneamente. Entonces le señalaré el error. El rey no podrá resolverlo y me pedirá la explicación correcta. Entonces le haré comprender la verdadera naturaleza', dijo: '¿Qué piensa usted, Gran Rey?', y así sucesivamente. Cuando el monje hizo la pregunta: '¿Acaso ambos lo quemarían, Gran Rey?', el rey, habiendo escuchado que el elemento fuego se conoce por el frío y el calor, y basándose en la dureza del trozo de hielo y su conocimiento sobre la intensidad de los elementos, respondió contradictoriamente: 'Sí, venerable señor, ambos quemarían'.

น หิ ภนฺเต’ติ รญฺโญ อวชานนปฏิกฺขปนํ.

'No, venerable señor' es el rechazo o la negación por parte del rey.

อชานาหิ นิคฺคหนฺติ เถรวจนํ. ยสฺมา เต ปุริมาย’อามา’ติ ปฏิญฺญาย ปจฺฉิมา’น หิ ภนฺเต’ติ ปฏิญฺญา ปจฺฉิมาย จ ปุริมา น สธิยตี. ตสฺมา วํ นิคฺคหํ ปตฺโต. วํ นิคฺคหํ โทสํ อปราธํ สมฺปิฏิจฺฉาหี’ติ อโถ. อิทานิ อุภินฺนํ ตตฺตาภาวทสฺสนวเสน อุภินฺนํ สีตลาภาวทสฺสนวเสน จ ตํ นิคฺคหํ ปากฏํ กโรนฺโต ยทิ ตตฺตํ ทหตี’ติอาทิมาห.

'Reconozca su refutación' son las palabras del monje. Puesto que su última declaración 'no, venerable señor' no concuerda con su declaración anterior 'sí', usted ha sido refutado. 'Acepte esta refutación, este error, esta falta' es el significado. Ahora, para poner en evidencia esa refutación mostrando la naturaleza caliente de ambos y la naturaleza fría de ambos, dijo: 'Si lo que está caliente quema', y así sucesivamente.

ตถ– ‘ยทิ ตตฺตํ ทหตี’ติ สเจ อุภินฺนํ ตตฺตตา ทหติ. ยทิ ตตฺตํ ทหตี’ติ จ ฐปนวจนํ.

Del mismo modo, 'si lo que está caliente quema' significa si la naturaleza caliente de ambos quema. 'Si lo que está caliente quema' es una proposición.

น จ เต อุโภ’ติ โทสาโรปนวจนํ.

'Y no ambos' es una declaración que señala el error.

เตน น อุปฺปชฺชตี’ติ เตน ตสฺมึ อุภินฺนํ อุณฺหภาวการณา อุโภ’เปเต ทหนฺติ’ติ วจนํ ตตฺตภาวสฺส ทหเน น อุปปชฺชติ, น ยุชฺชติ.

'Por lo tanto, no es posible' significa que, debido a que ambos poseen calor, la afirmación 'ambos queman' no es posible ni lógica respecto a la acción de quemar de la naturaleza caliente.

ยทิ สีตลํ ทหตีติ สเจ อุภินฺนํ สีตลภาโว ทหติ เตน น อุปปชฺชตี’ติ ตสฺมา การณา อุภินฺนํ สีตลาภาวการณา อุโภ’ปิ เต ทหนฺติ’ติ วจนํ สีตลภาวสฺส ทหเนน น อุปปชฺชตี’ติ วตฺตุํ น ยุชฺชติ ปุน ตํ โทสํ ปากฏตรํ กโรนฺโต เถโร กิสฺส ปน เต มหาราช อุโภ’ปิ ทหนฺติติอาทิมาห.

'Si lo que está frío quema' significa que si la naturaleza fría de ambos quema, entonces no es posible; por esa razón, debido a la naturaleza fría de ambos, no es adecuado decir que la afirmación 'ambos queman' sea posible mediante la acción de quemar de la naturaleza fría. Nuevamente, para hacer el error más evidente, el monje dijo: '¿Pero por qué, Gran Rey, ambos queman?', y así sucesivamente.

(กิสฺส)ตถ-กิสฺสาติ เกน การเณน อุโภปิ เต ทหนฺตีติ.

En ese contexto, 'kissa' (por qué) significa '¿por qué razón ambos queman?'.

เตน น อุปปชฺชตีติ เกน ตสฺมา การณา เอกสฺส อุณฺหสฺส เอกสฺส สีตลสฺส ภาวการณา อุโภปิ เต ทหนฺตี’ติ ตยา วุตฺตวจนํ น อุปปชฺชติ น วฏฺฏติ. อุโภปิ เต ทหนฺตีติ วุตฺตํ, อยุตฺตมฺปิ ตยา วุตฺตเมว. กุสลํ ทุกฺขนฺติ วตฺตุํ วุตฺตเมว กุสลํ ทุกฺขนฺติ น อุปปชฺชตีติ อิทํ วํ กสฺมา วทสิ? วตฺตุํ ยุตฺตวจนํ น ยุชฺชตีติ วทสิ วตฺตุํ อยุตฺตวจนํ ยุชฺชตีติ วทสีติ เถรสฺส วจเนน อตฺตโน วาเท โทสํ ปสฺสนฺโต ตํ ปริหริตุํ อสกฺโกนฺโต นีวมโน เถรํ อถชปฺปนํ ยาจนฺโต’นาหํ ปฏิพโล’ติอาทิมาห.

‘Por esa razón, no es válido’, por esa causa, debido al hecho de que uno es caliente y el otro frío, lo que dijiste —que ambos queman— no es válido ni correcto. Se ha dicho que ‘ambos queman’, pero eso que has dicho es algo incorrecto. Lo que se ha dicho como ‘lo saludable es sufrimiento’, ¿por qué dices que ‘decir que lo saludable es sufrimiento no es válido’? Al ver el error en su propia doctrina a través de las palabras del Thera, incapaz de defenderlo, sintiéndose humillado y rogando al Thera por una explicación del significado, dijo: ‘No soy capaz’, etc.

ตยา วาทินาติ ยุตฺตมถคมฺภีรวิจิตฺตปฏิภานวาทินา

‘Por ti, el orador’ significa por ti, el orador que posee una elocuencia profunda, variada y apropiada.

สาธู อถํ ชปฺเปหี ตี สาธุ ยาจามิ. สุขา เวทนา กุสลาติ วา อกุสลา อพฺยากตาติ วา อิมสฺส มยา ปุจฺฉิตวจนสฺส อถํ ชปฺเปหิ เทเสหิ อเถนาหํ อถิโก, กึ วิวาเทนาติ อธิปฺปาโย.

‘Por favor, explica el significado’ significa ‘te lo ruego’. Respecto a mi pregunta de si la sensación placentera es saludable, no saludable o indeterminada, explica y enseña el significado de esto; la intención es: ‘soy alguien que busca el significado, ¿de qué sirve la disputa?’.

เคหนิสฺสิตานีติ เคหสทิสกามคุณนิสฺสิตานิ ตมารพฺภ ปวตฺตานีติ อโถ.

‘Basadas en el hogar’ significa basadas en los hilos del placer sensual que son similares a la vida hogareña; el significado es que surgen en relación con ellos.

เนกฺขมฺมนิสฺสีตานี’ติ.

‘Basadas en la renuncia’.

เอถ

Aquí.

‘ปพฺพชฺชา ปฐมํ ธานํ นิพฺพานญฺจ วิปสฺสนาสพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา เนกฺขมฺมนฺติ ปวุจฺจตี’ติ,วุตฺตเนกฺขมฺเมสุ นิพฺพานวิปสฺสนากุสลธมฺมสงฺขาเต;

‘La renuncia es la ordenación, el primer jhana, el Nibbana y la visión cabal. Todos los estados saludables se denominan renuncia’. Entre las formas de renuncia mencionadas, estas se cuentan como estados saludables de Nibbana y visión cabal;

เนกฺขมฺเม นิสฺสิตานิ.

basadas en la renuncia.

สุขเวทนาปญฺโห ปญฺจโม.

La quinta es la pregunta sobre la sensación placentera.

โส จ อญฺญปญฺเหหิ คมฺภีรตโร, กุลปุตฺเตหิ มยา วุตฺตอถมตฺเตน สนฺโตสํ กวา อตฺตโน ปญฺญานุภาเวน จ ปุนปฺปุนํ จินฺเตวา ปุพฺพาปรํ สลฺลกฺเขวา โย มยา วุตฺตอถโต ยุตฺตโร โส อโถ คเหตพฺโพ เยวาติ.

Y esta es más profunda que las otras preguntas; los hijos de buena familia, no debiendo contentarse meramente con el significado dicho por mí, deben reflexionar una y otra vez mediante el poder de su propia sabiduría, observando lo anterior y lo posterior, y aquel significado que sea más apropiado que el expresado por mí, ese significado debe ser ciertamente aceptado.

นามรูปนฺติ นามกรณฏฺเฐน นมนฏฺเฐน จตฺตาโร อรูปิโน ขธา นามํ. อิธ วิปากนามํ อธิปฺเปตํ สีตาทีหิ รุปฺปนฏฺเฐน รูปํ นิปฺปริยายโต ฉนฺนวุติรูปโกฏฺฐาสสงฺขาตํ นิปฺผนฺนรูปํ ปริยายโต ทสวิธา อนิปฺผนฺนรูปญฺจ จกฺขุโสตฆานชิวฺหากายภาววถุทสกสงฺขาตา สตฺต ทสกา, จิตฺต อุตุ-อาหารชอฏฺฐกา ตโย, จิตฺตช อุตุชสทฺทวเสน ทฺเว สทฺทา’ติ ฉนฺนวุติรูปโกฏฺฐาสา. อิธ ปน กมฺมชรูปํ อธิปฺเปตํ.

‘Nombre y forma’: el ‘nombre’ son los cuatro agregados inmateriales en el sentido de nombrar y en el sentido de inclinarse. Aquí se refiere al nombre como resultado (vipāka). La ‘forma’ es lo que es afectado por el frío, etc.; en sentido literal, se refiere a la forma producida, que consta de noventa y seis partes corporales, y en sentido figurado, a las diez clases de formas no producidas: los siete grupos de diez que consisten en el ojo, oído, nariz, lengua, cuerpo, facultad de género y base [del corazón], y los tres grupos de ocho nacidos de la mente, el clima y el alimento, más los dos tipos de sonido (sonido nacido de la mente y del clima); así son las noventa y seis partes de la forma. Pero aquí, se refiere a la forma nacida del kamma.

เตน กมฺเมน อญฺญํ นามรูปํ ปฏิสทหตีติ เตน กุสลากุสลกมฺเมน อญฺญํ นามรูปํ อญฺญํ อนาคตนามรูปํ สุคติทุคฺคติปริยาปนฺนํ อิมินา ปจฺจุปฺปนฺนนามรูเปน สทฺธึ ปฏิสทหติ.

‘Mediante ese kamma, se vincula con otro nombre y forma’ significa que, mediante ese kamma saludable o no saludable, otro nombre y forma futuro, incluido en un destino feliz o infeliz, se vincula junto con este nombre y forma presente.

ปุริมํ ภนฺเต อมฺพพีชํ ภูตํ มูลการณภูตํ อปจฺจกฺขาย อวิชหิวา นิพฺพตฺเตน ปจฺฉิเมน อมฺเพน ปุริโส ทณฑปฺปตฺโต ภเวยฺยาติ โยชนา.

‘Venerable señor, habiendo sido la semilla de mango anterior la causa raíz, sin ser descartada ni abandonada, el hombre recibiría el castigo por el mango posterior que surgió [de ella]’; tal es la conexión.

นามรูปปฏิสทหนปเญหา ฉฏฺโฐ.

La sexta es la pregunta sobre el vínculo de nombre y forma.

สตฺโตปมาปติมณฑิโต.

Adornado con siete símiles.

อธิการนฺติ มหนฺตํ ปูชาสกฺการํ. อยํ สตฺตโมปญฺโห ปุน ปุจฺฉเต. อุปมํ โสตุกามตาวเสน ปุน ปุจฺฉิโต’ติ ญาตพฺพํ.

‘Honor’ significa gran ofrenda y respeto. Esta séptima pregunta se hace de nuevo. Debe entenderse que se pregunta de nuevo debido al deseo de escuchar un símil.

ปุนปฏิสทหนปญฺโห สตฺตโม.

La séptima es la pregunta sobre el renacimiento repetido.

นามรูปปญฺโห อฏฺฐโม.

La octava es la pregunta sobre nombre y forma.

อทฺธาปญฺโห นวโม.

La novena es la pregunta sobre el tiempo.

นวปญฺหวนฺโต ทุติโย วคฺโค.

El segundo capítulo posee nueve preguntas.

ตติยวคฺเค อทฺธามุลปุจฺฉนปญฺโห ปฐโม.

En el tercer capítulo, la primera es la pregunta sobre la raíz del tiempo.

ปถวิยา จกฺกํอลิขิวา’ติ ภมจกฺกํ ปุนปฺปุนํ ปริวตฺตนวเสน อา ภุโส ลิขิวา.

‘Habiendo dibujado un círculo en el suelo’ significa haber dibujado repetidamente debido al giro constante de un círculo giratorio.

ปุพฺพาโกฏิ นปญฺญายน ปญฺโห ทุติโย.

La segunda es la pregunta sobre el límite anterior que no se discierne.

ขธา จ ทุกฺขสฺส พีชาตีติ ปฏิสธิภุตา พธา เกวลสฺส สกลสฺส ปวตฺติทุกฺขราสิสฺส มุลการณภาเวน พีชานิ เอวํ ขณโกฏิสงฺขาตปฏิสธิพธโต ปวตฺติ ทุกฺขวฑฺฒนํ สกฺกา กาตุนฺติ อธิปฺปาโย.

‘Los agregados son las semillas del sufrimiento’ significa que los agregados que han renacido son como semillas, por ser la causa raíz de toda la masa de sufrimiento de la existencia; la intención es que, de este modo, a partir del renacimiento de los agregados en un momento dado, se puede producir el aumento del sufrimiento de la existencia.

โกฏิวฑฺฒนปญฺโห ตติโย.

La tercera es la pregunta sobre el aumento del límite.

จกฺขุสฺมิญฺจ โข มหาราช สติ รูเปสุ จ จกฺขุวิญฺญาณํ โหตีติ เอถ อภิธมฺมาวตารฏีกาปริยาเยน เอกโต สหชาเตสุ พหูสุ จกฺขุปฺปสาเทสุ ยํ จกฺขุ วิสทิตํ ตํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส นิสฺสยปจฺจโย. จกฺขุสฺมิญฺจาติ เอกวจนทสฺสนโต. รูเปสุ จา’ติ พหุวจนสฺส ทสฺสนโต ปน พหูนิปิ รูปานิ จกฺขุวิญฺญาณสฺส ปุเรชาตปจฺจโย ปจฺจยภาว. วิเสส-สภาวโตติ ทฏฺฐพฺโพ.

‘Gran rey, existiendo el ojo y existiendo las formas, surge la conciencia visual’: aquí, según el método del comentario al Abhidhammāvatāra, entre las muchas sensibilidades oculares que surgen simultáneamente, aquella que es clara es la condición de apoyo para la conciencia visual. Esto se debe al uso del número singular en ‘en el ojo’ (cakkhusmiñca). Por el uso del número plural en ‘y en las formas’ (rūpesu ca), se debe ver que incluso muchas formas son la condición de pre-existencia para la conciencia visual, de acuerdo con su naturaleza específica.

อถิ-เกจิ-สญฺชานนปญฺโห จตุโถ.

La cuarta es la pregunta sobre si hay alguien que percibe.

ภวนฺตาเยว โข มหาราช สงฺขารา ชายนฺติติ เอถ อนฺตปฺปจฺจโย อตีเต โหติ. อตีเต ภูตา’ติ อโถ.

‘Gran rey, surgen las formaciones que están llegando a ser’; aquí el sufijo ‘anta’ se refiere al pasado. El significado es ‘las que han llegado a ser en el pasado’.

อยญฺจ คาถา’ติ สทิสคาถา. อหุวา สมฺโภตีติ จ คาถา ขณิกคาถา’ติ ทฏฺฐพฺพํ. เอวญฺหิ ปุพฺพาปรํ สเมติ.

‘Y este verso’ es un verso similar. El verso ‘habiendo sido, surge’ debe considerarse como un verso sobre la instantaneidad. Así, lo anterior y lo posterior concuerdan.

(อุตฺตรารณิ) อรณิสหิเตกนฺตกิจฺจกโร ทณฺโฑ อุตฺตรารณิ นาม.

‘Uttarāraṇi’ (madero superior): el palo que realiza la función de frotar junto con el madero de base para encender fuego se llama uttarāraṇi.

ภวนฺตชายนปญฺโห สตฺโตปมาสหิโต ปญฺจโม.

La pregunta sobre el surgimiento del final del devenir, junto con siete símiles, es la quinta.

เวทคุปญฺโห ฉฏฺโฐ.

La pregunta sobre el conocedor (Vedagū) es la sexta.

จกฺขุวิญฺญาณาทิปญฺโห สตฺตโม.

La pregunta sobre la conciencia visual y demás es la séptima.

ผุสนลกฺขโณ’ติ จิตฺตารมฺมณผุสนลกฺขโณ. ยถา จกฺขุ’ติ เอถ จกฺขุปฺปสาโท’ปิ จกฺขุวิญฺญาณมฺปิ ลพฺภติ.

'La característica de contactar' significa la característica de contactar el objeto por parte de la mente. Así como con 'ojo', aquí se obtienen tanto la sensibilidad ocular (cakkhuppasāda) como la conciencia visual (cakkhuviññāṇa).

สงฺฆฏฺฏนรโส’ติ อิเมสํ วถารมฺมณานํ สงฺฆฏฺฏนรโส สมฺปตฺติ เอตสฺสา ต อโถ ลพฺภติ. ยทา จกฺขุวิญฺญาณมฺปิ ลพฺภติ. ตทา จิตฺตารมฺมณสงฺฆฏฺฏนรโส กิจฺจํ เอตสฺเสติ อโถ ลพฺภติ. สงฺฆฏฺฏนรโส’ติ จ ปญฺจทฺวาริกผสฺเส ลพฺภติ. น มโนทฺวาริกผสฺเส’ติ อยมิทิโส อโถ อตฺถสาลินิยํ วุตฺโต เยวา’ติ.

'La función de impactar' significa que el impacto de estas bases y objetos es su propiedad; tal es el significado obtenido. Cuando se obtiene también la conciencia visual, entonces la función del impacto del objeto mental es su tarea; tal es el significado obtenido. 'La función de impactar' se encuentra en el contacto de las cinco puertas, no en el contacto de la puerta de la mente; tal significado ha sido expresado precisamente en el Atthasālinī.

ผุสนลกฺขณปญฺโห อฏฺฐโม.

La pregunta sobre la característica del contacto es la octava.

เวทนาลกฺขณปญฺโห นวโม.

La pregunta sobre la característica de la sensación es la novena.

สญฺญาลกฺขณปญฺโห ทสโม.

La pregunta sobre la característica de la percepción es la décima.

เจตนาลกฺขณปญฺโห เอกาทสโม.

La pregunta sobre la característica de la volición es la undécima.

วิญฺญาณลกฺขณปญฺโห ทฺวาทสโม.

La pregunta sobre la característica de la conciencia es la duodécima.

วฑฺฒกี สุปริกมฺมกตํ ทารุํ สธิสฺมึ อปฺเปตีติ วฑฺฒกี ชโน สุฏฺฐุปริกมฺมกตํ ทารุํ สธิสฺมึ อปฺเปติ ปาเปติ ปเวเสติ.

'El carpintero encaja la madera bien preparada en la junta' significa que el carpintero coloca, hace llegar o introduce la madera muy bien preparada en la unión.

วิตกฺกลกฺขณปญฺโห เตรสโม.

La pregunta sobre la característica del pensamiento aplicado es la decimotercera.

วิจารลกฺขณปญฺโห จุทฺทสโม.

La pregunta sobre la característica del pensamiento sostenido es la decimocuarta.

จุทฺทสปญฺหวนฺโต ตติยวคฺโค สมตฺโต. วินิพฺภุชิวา วินิพภุชิวา’ติ อญฺญมญฺญาโต วิสุํ วิสุํ กวา วิภชิวา วิภชิวา.

El tercer capítulo, que contiene catorce preguntas, ha concluido. 'Distinguiendo, distinguiendo' significa separar uno de otro, habiéndolos hecho aparte, analizando, analizando.

วคฺคโต อติเรกปฐมปญฺโห วิภชฺชปญฺโห ปฐโม.

La primera pregunta adicional después del capítulo, la pregunta sobre el análisis, es la primera.

นนุ โลณเมว อาหริตพฺพนฺติ สกเฏหิ สุทฺธโลณเมว พลิวทฺเทหิ อาหริตพฺพํ.

¿Acaso no debe traerse solo sal?, es decir, solo sal pura debe ser traída en carretas por bueyes.

น สกฺกา มหาราช โลณเมว อาหริตุนฺติ ปาเฐน ภวิตพฺพนฺติ นกาโร โปถเก ทิสฺสติ.

'No es posible, gran rey, traer solo sal'; tal debería ser la lectura, la partícula negativa 'na' se ve en el libro.

โลณปญฺโห ทุติโย, รญฺโญ ธมฺมลกฺขเณสุ ทฬฺหปติฏฺฐาปนถํ เถเรน ปฐมํ วุตฺโต.

La pregunta sobre la sal es la segunda; fue dicha primero por el Thera para establecer firmemente al rey en las características del Dhamma.

เอตฺตาวตา เตจตฺตาฬีส ปญฺหา สมตฺตา.

Con esto, cuarenta y tres preguntas han concluido.

จตุถวคฺเค นานากมฺเมหิ มหาราช นิพฺพตฺตานิ น เอเกน กมฺเมนา’ติ อาปายิกสตฺตานํ ปญฺจายตนานิ นานาอกุสลกมฺเมหิ นิพฺพตฺตานิ สุคติปริยาปนฺนสตฺตานํ ปญฺจายตนานิ นานากุสลกมฺเมหิ เอเกน กมฺเมน เอเกน ปฏิสธิชนกกมฺเมเนว นิพฺพตฺตานิ. อภิธมฺมาวตารฏีกายํ ปฏิสธิกฺขเณ มหคฺคตเจตนา กฏตฺตารูปานํ กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย’ติ วจเนน ปฏิสธิกฺขเณ วิชฺชมานานํ สพฺเพสํเยว กฏตฺตารูปานํ กมฺมปจฺจโย โหตีติ วิญฺญายติ. นานาเจตนาหิ ตทา อิทฺริยุปฺปตฺติยํ สติ อติปริตฺเตน จ มหคฺคเตน จ กมฺเมน นิพฺพตฺตํ กฏตฺตารูปํ อาปชฺเชยฺย, น เจกา ปฏิสธิ อเนกมฺมนิพฺพตฺตา โหตี’ติ.’สทฺธึ เอเกน กมฺเมน อเนกิทิรยุปฺปตฺติ โหตี’ติ วุตฺตํ. วิจาเรวา ยํ ยุตฺตตรํ ตํ คเหตพฺพํ. ตตฺรายํ วิจารณากาโร?

En el cuarto capítulo: 'Gran rey, [los sentidos] son producidos por diversas acciones, no por una sola acción'. Las cinco bases sensoriales de los seres en los estados de miseria son producidas por diversas acciones perjudiciales. Las cinco bases sensoriales de los seres pertenecientes a los destinos felices son producidas por diversas acciones beneficiosas, o bien por una sola acción, producidas por una única acción generadora del renacimiento. En el subcomentario al Abhidhammāvatāra, por la declaración: 'En el momento del renacimiento, la volición de los estados sublimes es una condición por vía del kamma para las formas producidas por el kamma', se entiende que el kamma es la condición para todas las formas producidas por el kamma que existen en el momento del renacimiento. Si hubiera el surgimiento de las facultades mediante diversas voliciones en ese momento, las formas producidas por el kamma resultarían de acciones muy limitadas y sublimes, y un solo renacimiento no es producido por múltiples acciones. Se ha dicho: 'Junto con una sola acción ocurre el surgimiento de múltiples facultades'. Uno debe investigar y aceptar lo que sea más apropiado. ¿Cuál es aquí el modo de investigación?

มหคฺคตสตฺตานํ อิทฺริยานิ เอเกน ปฏิสธิชนกกมฺเมน นิพฺพตฺตานิ. นาคเสนเถโร ปน อรหา ขีณาสโว พุทฺธมตญฺญุ ตสฺส อธิปฺปายานุรูเปน กามาวจรกสตฺตานํ นานากมฺเมหิ นิพฺพตฺตีติ คเหตพฺพํ.

Las facultades de los seres sublimes son producidas por una única acción generadora del renacimiento. Sin embargo, el Venerable Nāgasena, un Arahant cuyas impurezas se han extinguido y conocedor de la enseñanza del Buddha, debe entenderse que, según su intención, el surgimiento de los seres del reino del deseo es por diversas acciones.

นานากมฺมนิพฺพตฺตายตนปญฺโห ปฐโม.

La pregunta sobre las bases producidas por diversas acciones es la primera.

มหากุลีนตาติ อุจฺจกุลีนตา. โสเยว วา ปาโฐ. อาพาธ-วณฺณ-สุกฺข-โภค-กุลีนํ ปญฺญกา เอเต จุทฺทส ปญฺหา’ปิ สุภสุตฺเต ปกาสิตา’ติ อยํ คาถา สุขวาจุคฺคตกรณถํ โปราเณหิ วุตฺตา.

'De gran linaje' significa de linaje elevado. Esa es la lectura. Enfermedad, apariencia, felicidad, riqueza, linaje, sabiduría; estas catorce preguntas también se exponen en el Subha Sutta. Este verso fue dicho por los antiguos para facilitar su memorización.

มนุสฺสนานาภาวปญฺโห ทุติโย.

La pregunta sobre la diversidad de los seres humanos es la segunda.

กึ ปฏิคจฺเจว วายมิเตนา’ติ ปุพฺเพ วายาเมน สห ปวตฺตกมฺเมน วายามกรเณน กึ ปโยชนํ อถิ?

'¿De qué sirve esforzarse de antemano?' significa ¿cuál es el beneficio de realizar un esfuerzo o de una acción que ocurre junto con el esfuerzo previo?

อกิจฺจกโร’ติ เอถ ยถิจฺฉิตผลสงฺขาตํ กิจฺจํ น กโรตีติ อกิจฺจกโร. อยญฺจ อยุตฺตสมาโส. สทฺธํ มตกโภชนํ น ภุญฺชตีติ อสทฺธโภชิติอาทิโก วิยา’ติ.

Aquí, 'inoperante' (akiccakaro) significa que no realiza la tarea denominada el fruto deseado. Y este es un compuesto irregular, como 'uno que no come el alimento ofrecido a los muertos', etc.

พุภุกฺขิโต’ติ พุธาภิภูโต.

'Hambriento' significa dominado por el hambre.

ปฏิคจฺจกิจฺจกรณปญฺโห ตติโย.

La pregunta sobre realizar las tareas de antemano es la tercera.

ปจฺจมานา’ติ นิรยคฺคีนา ฑยฺหมานา.

'Siendo cocidos' significa siendo quemados por los fuegos del infierno.

โส น ตาว กาลํ กโรตีติ ตาว ตตฺตกํ โส เนรยิกสตฺโต กาลํ มรณํ น กโรติ. กมฺมาธิกเตนา’ติ ปุพฺเพ อธิกเตน กมฺเมน มูลการณภุเตน.

'Él todavía no muere' significa que ese ser del infierno no llega a su tiempo, a la muerte, durante ese periodo. 'Debido a la influencia del kamma' significa debido al kamma realizado anteriormente como causa raíz.

นวิลียนปญฺโห จตุโถ.

Cuarta pregunta: sobre la no disolución.

อากาส-อุทก-ปถวิธารณปญฺโห ปญฺจโม.

Quinta pregunta: sobre el sostén del espacio, el agua y la tierra.

อชฺโฌสายา’ติ ตณฺหาย คิลิวา ปรินิฏฺฐเปวา.

‘Apegándose’ significa habiendo tragado y consumado a través de la sed.

นิโรธนิพฺพานปญฺโห ฉฏฺโฐ.

Sexta pregunta: sobre el Nibbana como cesación.

อภิญฺเญยฺเย ธมฺเม’ติ อภิวิสิฏฺเฐน จตุสจฺจญาเณน ชานิตพฺเพ ธมฺเม, จตุสจฺจธมฺเม.

‘Fenómenos que deben ser conocidos’ se refiere a los fenómenos que deben conocerse mediante el conocimiento superior de las Cuatro Nobles Verdades, las realidades de las Cuatro Nobles Verdades.

นิพฺพานลภนปญฺหา สตฺตโม.

Séptima pregunta: sobre la obtención del Nibbana.

นิพฺพานชานนปญฺโห อฏฺฐโม.

Octava pregunta: sobre el conocimiento del Nibbana.

อฏฺฐปญฺหวนฺโต จตุโถ วคฺโค.

Cuarto capítulo, que contiene ocho preguntas.

ปญฺจมวคฺเค นถิพุทฺธปญฺโห ปฐโม.

En el quinto capítulo, la primera pregunta: sobre la inexistencia del Buddha.

พุทฺธานุตฺตรปญฺโห ทุติโย.

Segunda pregunta: sobre la supremacía del Buddha.

สกฺกา ชานิตุํ พุทฺโธ อนุตฺตโร’ติ อิทํ รญฺญา’ภควา พุทฺโธ อนุตฺตโร’ติ เถรํ ปุพฺเพ ปุจฺฉิตํ. ปุน กสฺมา วุตฺตํ? ปุพฺพปญฺโห เถรสฺส วิชานนํ สธาย ปุจฺฉิตํ ปุจฺฉาปญฺโห สพฺพปญฺโห เถรสฺส วิชานนํ สธาย ปุจฺฉิตํ. ปุจฺฉาปญฺโห สพฺพปณฺฑิตานํ ชานนํ สธาย ปุจฺฉิโต’ติ วิญฺญาตพฺพํ.

‘¿Es posible saber que el Buddha es supremo?’, esta pregunta sobre si el Bendito Buddha es supremo fue hecha anteriormente por el rey al anciano. ¿Por qué se plantea de nuevo? Debe entenderse que la pregunta anterior se hizo con el propósito de conocer la comprensión del propio anciano, mientras que esta pregunta se plantea para el conocimiento de todos los sabios.

สกฺกา พุทฺธานุตฺตรปญฺโห ตติโย.

Tercera pregunta: sobre si es posible conocer la supremacía del Buddha.

พุทฺธเนตฺตียา’ติ นิพฺพานํ เนติ เอตาย สเทวเก โลเก’ติ เนตฺติ, สุตฺตนฺตาภิธมฺมปาลิ.

‘Guía del Buddha’ (Buddha-netti) se refiere a aquello por lo cual el mundo, incluidos los dioses, es conducido al Nibbana; esto comprende los textos del Suttanta y el Abhidhamma.

(พุทฺธปญฺญตฺติ) ปญฺญายปียติ เอตาย ภควโต อาณา’ติ ปญฺญตฺติ. พุทฺธสฺส ปญฺญตฺติ พุทฺธปญฺญตฺติ, วินยปาลิ.

‘Regulaciones del Buddha’ (Buddha-paññatti): aquello mediante lo cual se da a conocer el mandato del Bendito es la designación. Las regulaciones del Buddha son el Canon del Vinaya.

ยาวชีวํ สาวเกหิ วตฺติตพฺพนฺติ อิทํ เถเรน’อาม มหาราช ธมฺโม มยา ทิฏฺโฐ’ติ อวิสฺสชฺเชวา กสฺมา วุตฺตํ? ราชา เถรสฺส ธมฺมทสฺสนภาวํ ปจฺจกฺขโต ญวา วิจิตฺรปฏิภานํ โสตุกาโม ปุจฺฉติ, น ชานนถาย เถโร ตสฺส อชฺฌาสยํ ญวา เอวมาห. อทิฏฺฐธมฺโม หิ พุทฺธเนตฺติยา พุทฺธปญฺญตฺติยา ยาวชีวํ วตฺติตุํ สกฺโกติ.

¿Por qué el anciano respondió: ‘Sí, gran rey, el Dhamma ha sido visto por mí’, en lugar de simplemente responder? El rey, sabiendo por experiencia directa que el anciano había visto el Dhamma, preguntó por el deseo de escuchar su elocuente ingenio; el anciano, conociendo su intención, habló así. Pues incluso alguien que no ha visto el Dhamma puede vivir de por vida de acuerdo con la guía y las regulaciones del Buddha.

ธมฺมทิฏฺฐปญฺโห จตุโถ.

Cuarta pregunta: sobre la visión del Dhamma.

นวสงฺกมติปญฺโห ปญฺจโม.

Quinta pregunta: sobre la no transmigración.

เวทคุ อุปลพฺภตีติ อยมฺปญฺโห ปุพฺเพ จ ปุจฺฉิโต. กสฺมา ปุน ปุจฺฉิโต? ปุพฺพปญฺโห ชีวเวทคุํ สธาย ปุจฺฉิโต. อยํ’เย พฺราหฺมณา เวทคุ’ติอาทินา วุตฺตํ ปุคฺคลเวทคุํ สธาย ปุจฺฉิโต. สเว เถโร’น อุปลพฺภตี’ติ พฺยากริสฺสติ, ตสฺส วาเท โทสํ อาโรเปตุกามตาย ปุจฺฉติ. เถโร ปน วิชฺชมาเนน อวิชฺชมานปญฺญตฺตึ สธาย’ปรมเถน โข มหาราช เวทคุ น อุปลพฺภตี’ติ อาห. ปรมเถน น อุปลพฺภติ, โวหารโต อุปลพฺภตี’ติ เถรสฺส อธิปฺปาโย.

‘¿Se percibe a un conocedor?’: esta pregunta también fue hecha anteriormente. ¿Por qué se pregunta de nuevo? La pregunta anterior se hizo con referencia a un alma como conocedora. Esta se refiere al conocedor como persona, tal como se dice en ‘aquellos brahmanes que son conocedores’. Si el anciano respondiera ‘no se percibe’, el rey buscaría encontrar una falta en su argumento. El anciano, sin embargo, refiriéndose a la designación de lo inexistente mediante lo existente, dijo: ‘En un sentido último, gran rey, no se percibe un conocedor’. La intención del anciano es que no se percibe en sentido último, aunque se perciba convencionalmente.

ปุคฺคลเวทคุปญฺโห ฉฏฺโฐ.

Sexta pregunta: sobre la persona como conocedor.

น โข-เป เตน โรปิตานิติ ตานิ อมฺพานิ อวหาริยานิ ตานิ อมฺพานิ ปุริเสน อวหริตานิ เตน สามิกปุริเสน โรปิตานิ โรปิตอมฺพภุตานิ น โหนฺติติ อโถ

‘Ciertamente no... por él plantado’: esos mangos robados no son los mismos mangos plantados por el dueño, pero se han convertido en mangos a partir de lo plantado.

อิมมฺหากาย ปญฺโหสตฺตโม.

Séptima pregunta: sobre este cuerpo.

กุหินฺติปญฺโห อฏฺฐโม.

Octava pregunta: ¿dónde?

อุปปชฺชติ-ชานาติ ปญฺโห นวโม.

Novena pregunta: sobre renacer y conocer.

อถิพุทฺธปญฺโห ทสโม.

Décima pregunta: sobre la existencia del Buddha.

ทสปญฺหสหิโต ปญฺจโม วคฺโค.

Quinto capítulo, que comprende diez preguntas.

สมนฺตโต ปคฺฆรตีติ อยํ โข คุถมุตฺตาทีหิ อสุจิวถูหิ สมนฺตโต ปคฺฆราเปติ.

‘Supura por todas partes’: este cuerpo ciertamente supura por todas partes sustancias impuras como excremento, orina y demás.

ฉฏฺฐวคฺเค กายอปฺปิยปญฺโห ปฐโม.

En el sexto capítulo, la primera pregunta: sobre el desagrado por el cuerpo.

สมฺปตฺตกาลปญฺโห ทุติโย.

Segunda pregunta: sobre el tiempo oportuno.

ทฺวตฺตึส…เป…ปริรญฺชิโต’ติ เอถ ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณสรูปํ พหุสุ สุตฺเตสุ อาคตํ. ตํ ปากฏํ อสีตฺยนุพญฺชนสุรูปํ น ปากฏํ ชินาลงฺการฏีกายํเยว อาคตํ. ตสฺมา ตํ ทสฺสยิสฺสาม. กตมานิ อสีตฺยานุพฺยญฺชนนานิ? จิตงฺคุลิตา, อนุปุพฺพงฺคุลิตา, วฏฺฏงฺคุลิตา, ตมฺพนขตา, ตุงฺคนขตา, สินิทฺธนขตา, นิคุฬฺหโคปฺผกตา, สมปาทตา, คชสมานกฺกมนตา, สีหสมานกฺกมนตา, หํสสมานกฺกมนตา, อุสภสมานกฺกมนตา, ทกฺขิณาวฏฺฏคตฺตตา, สมนฺตโตจารุชาณุมณฑลตา, ปริปุณฺณ ปุริสพฺยญฺชนตา, อจฺฉิทฺทนาภิตา, คมฺภีรนาภิตา, ทกฺขิณาวฏฺฏนาภิตา, สุวณฺณกทลุรุตา, เอราวณกรสทิสภุชตา, อนุปุพฺพคตฺตตา, มฏฺฐกคตฺตตา, สุจิคตฺตตา, สุวิภตฺตคตฺตตา, อนุสฺสนฺนานุสฺสนฺนสพฺพคตฺตตา, อลีนคตฺตตา, ติลกาทิวิรหิตคตฺตตา, อนุปุพฺพรุจิรคตฺตตา, วิสุทฺธคตฺตตา, โกฏิสหสฺสหถิพลธร คตฺตตา, ตุงฺคนาสตา, สุสณฺฐานนาสตา, รตฺตทฺวิชมํสตา, สุสุกฺกทนฺตตา, สุวิสุทฺธิทฺริยตา, วฏฺฏทาฐตา, รตฺโตฏฺฐสมพิมฺพิตา, อายตวทนตา, คมฺภีรปาณิเลขตา, อายตเลขตา, อุชุเลขตา, สุรุจิรสณฺฐานเลขตา, ปริมณฺฑลกายวนฺตตา, ปริปุณฺณกโปลตา, อายตวิสาลเนตฺตตา, ปญฺจปสาทวนฺตเนตฺตตา, อากุจิตคฺคปขุมตา, มุทุตนุก-รตฺตชีวฺหตา, อายตชีวฺหตา, อายตรุจิรกณฺณตา, นิคฺคณฺฐิสิรตา, นิคฺคุยฺหสิรตา, ฉตฺตสนฺติภจารุสีสตา, อายต-ปุถุล-ลลาฏ-โสภตา, สุสณฺฐานภมุกตา, กณฺหภมุกตา, สุขุมาลคตฺตตา, อติวิย อุชฺชลิตคตฺตตา, อติวิยโสมฺมคตฺตตา, อติวิมลคตฺตตา, โกมลคตฺตตา, สินิทฺธคตฺตตา, สุคธตนุตา, สมโลมตา, อติสุขุมอสฺสาสปสฺสาสธารณตา, สุสณฺฐานมุขตา, สุคธมุขตา, สุคธมุทฺธตา, สุนีลเกสตา, ทกฺขิณาวฏฺฏเกสตา, สุสณฺฐานเกสตา, สินิทฺธเกสตา, สณฺหเกสตา, อลุลิตเกสตา, เกตุมาลารตนจิตฺตตา. ทฺวตฺตีํสปุริสลกฺขณปญฺโห ตติโย.

‘Treinta y dos... adornado’: la naturaleza de las treinta y dos marcas del gran hombre aparece en muchos sutras. Eso es bien conocido. La naturaleza de las ochenta marcas menores no es tan conocida, apareciendo solamente en el Jinālaṅkāra-ṭīkā. Por lo tanto, las mostraremos. ¿Cuáles son las ochenta marcas menores? Dedos bien proporcionados, dedos afilados, dedos redondeados, uñas cobrizas, uñas prominentes, uñas suaves, tobillos ocultos, pies nivelados, paso como de elefante, paso como de león, paso como de ganso, paso como de toro, miembros que giran a la derecha, rodillas bellamente redondeadas, genitales masculinos perfectos, ombligo sin defectos, ombligo profundo, ombligo que gira a la derecha, muslos como troncos de plátano dorado, brazos como la trompa de Erāvaṇa, miembros proporcionados, miembros suaves, miembros puros, miembros bien definidos, miembros sin exceso ni deficiencia, miembros firmes, miembros sin manchas, miembros gradualmente hermosos, miembros purísimos, miembros con la fuerza de diez mil millones de elefantes, nariz prominente, nariz bien formada, encías rojas, dientes muy blancos, sentidos purísimos, colmillos redondeados, labios rojos como el fruto bimba, rostro amplio, líneas de las manos profundas, líneas largas, líneas rectas, líneas con formas hermosas, cuerpo de contorno circular, mejillas llenas, ojos largos y anchos, ojos con las cinco claridades, pestañas curvadas, lengua suave, delgada y roja, lengua larga, orejas largas y hermosas, venas sin nudos, venas ocultas, cabeza bella como un parasol, frente ancha y espaciosa, cejas bien formadas, cejas negras, miembros delicados, miembros muy brillantes, miembros muy gentiles, miembros muy limpios, miembros tiernos, miembros lustrosos, cuerpo fragante, vello uniforme, respiración extremadamente sutil, boca bien formada, boca fragante, cabeza fragante, cabello muy oscuro, cabello que gira a la derecha, cabello bien formado, cabello lustroso, cabello fino, cabello no enmarañado, y la cabeza adornada con un halo de luz. Tercera pregunta: sobre las treinta y dos marcas del gran hombre.

พฺรหฺมจริยปญฺโห ปญฺจโม.

Quinta pregunta: sobre la vida santa.

อสฺสุปเญหา ฉฏฺโฐ.

Sexta pregunta: sobre las lágrimas.

รสปฏิสํเวทิปญฺโห อฏฺฐโม.

Octava pregunta: sobre el experimentador del sabor.

ปญฺญาปญฺโห อฏฺฐโม.

Octava pregunta: sobre la sabiduría.

สํสารปญฺโห นวโม.

Novena pregunta: sobre el saṃsāra.

สติปญฺโห ทสโม.

Décima pregunta: sobre la atención plena.

เอวญฺหิ ภนฺเต นาคเสน สพฺพา สติ อภิชานนฺตี อุปฺปชฺชติ นถิ กฏุมิกา สตีติ เอวํ มยา จินฺตนากาเร สพฺพา สติ อภิชานนฺตี สยํ ปากฏา ปรูปเทสรหิตา อุปฺปชฺชติ, กฏุมิกา ปรินิพฺพชฺชน-ปรูปเทส-สงฺขาตา กฏุมสหิตา สติ นถิติ อโถ.

"Ciertamente, venerable Nāgasena, ¿surge toda atención plena por medio del reconocimiento, y no existe una atención plena inducida? En mi modo de pensar, toda atención plena surge por sí misma de forma manifiesta, sin instrucción ajena; no existe la atención plena inducida, caracterizada por la instrucción de otros para el desapego total".

สติ อภิชานนปญฺโห เอกาทสโม.

Undécima pregunta: sobre el surgimiento de la atención plena por reconocimiento.

เอกาทสปญฺหสหิโต ฉฏฺฐวคฺโค.

Sexto capítulo, que contiene once preguntas.

อภิชานโต’ติ สติสหิตํอภิวิเสสํชานโต. กฏุมิกายา’ติ ปริปีฬน-ปรสาสน-สงฺขาตกฏุมิกาย. โอลาริกวิญฺญาณโต’ติ มหนฺเต อารมฺมเณ ปวตฺตวิญฺญาณโต. อหิตวิญฺญาณโต’ติ ทุกฺขสงฺขาตอหิเต ปวตฺตวิญฺญาณโต. สภาคนิมิตฺตโต’ติ สภาคารมฺมณโต. วิสภาคนิมิตฺตโต’ติ นามวณฺณาทิ - อญฺญมญฺญวิสทิสารมฺมณโต. กถาภิญฺญาณโต’ติ ปรกถาสงฺขาตอภิญฺญาณโต. ลกฺขณโต’ติ โคณ-สกฏ-ทนฺต-ปิฬกาทิลกฺขณโต. สรณโต’ติ ปเรหิ สราปนโต มุทฺทาโต’ติ อกฺขรสิกฺขนโต. ภาวนาโต’ติ อภิญฺญาสสงฺขาตภาวนาโต. โปถกนิพธนโต’ติ โปถเก ลิขิตโอวาทอกฺขรธารณโต. อนุภูตโต’ติ ฉนฺนํ อารมฺมณานํ อนุภุตปุพฺพโต. นิพธนฺตี’ติ ปีเฬนฺติ. ลิปิยา สิกฺขิตตฺตา’ติ อกฺขรสฺส สิกฺขิตตฺตา.

'Por reconocimiento' significa conociendo de manera especial junto con la atención plena. 'Inducida' significa caracterizada por la instrucción de otros o la opresión. 'Por conciencia burda' significa por la conciencia que surge ante un objeto grande. 'Por conciencia de lo perjudicial' significa por la conciencia que surge ante lo perjudicial, llamado sufrimiento. 'Por un signo semejante' significa por un objeto semejante. 'Por un signo desemejante' significa por objetos mutuamente distintos como el nombre y el color. 'Por el conocimiento de un relato' significa por el conocimiento superior nacido del relato de otros. 'Por una marca' significa por marcas como las de un buey, un carro, un diente o una pústula. 'Por el recuerdo' significa por el hecho de ser recordado por otros; 'por el sello' significa por el aprendizaje de las letras. 'Por el desarrollo' significa por el desarrollo llamado conocimiento superior. 'Por la fijación en un libro' significa por retener las letras de la instrucción escritas en un libro. 'Por lo experimentado' significa por haber experimentado previamente los seis objetos. 'Oprimen' significa presionan. 'Por haber sido instruido en la escritura' significa por haber sido instruido en las letras.

สตฺตเมวคฺเค สติอาการปญฺโห ปฐโม.

En el séptimo capítulo, la primera pregunta es sobre los aspectos de la atención plena.

วสฺสสตปญฺโห ทุติโย.

Segunda pregunta: sobre los cien años.

อนาคตปญฺโห ตติโย.

Tercera pregunta: sobre el futuro.

ทูรพฺรหฺมโลกปญฺโห จตุโถ.

Cuarta pregunta: sobre la lejanía del mundo de Brahmā.

พฺรหฺมโลกกสฺมีรปญฺโห ปญฺจโม.

Quinta pregunta: sobre el mundo de Brahmā y Cachemira.

สตฺตโพชฺฌงฺคปญฺโห ฉฏฺโฐ.

Sexta pregunta: sobre los siete factores de la iluminación.

ปุญฺญพหุตรปญฺโห สตฺตโม.

Séptima pregunta: sobre la mayor cantidad de mérito.

ชานาชานปญฺโห อฏฺฐโม.

Octava pregunta: sobre el que sabe y el que no sabe.

อุตฺตรกุรุปญฺโห นวโม.

Novena pregunta: sobre Uttarakuru.

ทีฆอฏฺฐิกปญฺโห ทสโม.

Décima pregunta: sobre los huesos largos.

อสฺสาสปสฺสาสปญฺโห เอกาทสโม.

Undécima pregunta: sobre la inhalación y la exhalación.

สมุทฺทปญฺโห ทฺวาทสโม.

Duodécima pregunta: sobre el océano.

เอกรสปญฺโห เตรสโม.

Decimotercera pregunta: sobre el sabor único.

นถิ ทุติยํ ปญฺญาย เฉทนนฺติ ยํ เฉทนํ ปญฺญาย สทฺธึ ทฺวยํ ตํ เฉทนํ นถิติ อโถ. เฉทนปญฺโห จุทฺทสโม. ภุตชิวปญฺโห ปนฺนรสโม. ทุกฺกรปญฺโห โสฬสโม เถเรน ปฐมํ วุตฺโต. โสฬสปญฺหสหิโต สตฺตโม วคฺโค.

'No existe un segundo corte para la sabiduría' significa que no hay un corte que sea doble junto con la sabiduría. Decimocuarta pregunta: sobre el corte. Decimoquinta pregunta: sobre el ser vivo que ha nacido. Decimosexta pregunta: sobre lo que es difícil de hacer, dicha primero por el Thera. Séptimo capítulo, que contiene dieciséis preguntas.

สมฺปติ กา เวลา’ติ อิทานิ กา เวลา สมฺปตฺตา’ติ โยชนา. คมิสฺสนฺติติ ตยา สทฺธึ คมิสฺสนฺติ. ภณฺฑโต ภณฺฑาคารโต. ราชเทยฺยานีติ ราชสนฺตกานิ.

'¿Qué hora es ahora?' significa la construcción: '¿Qué hora ha llegado en este momento?'. 'Irán' significa que irán contigo. 'Del tesoro' significa del almacén. 'Regalos reales' significa lo perteneciente al rey.

ตสฺส ปญฺหเวยฺยากรเณน ตุฏฺเฐ ราชา’ติ ตสฺส นาคเสนเถรสฺส อสีติปญฺหเวยฺยากรเณน ตุฏฺโฐ ราชา. อพฺภนฺตรกถายญฺหิ อฏฺฐาสีติ ปญฺหา ปฐมทิวเส วิสชฺชิตา. ตโย ทิวเส ปาสาเท ภตฺตกิจฺจโต ปฏฺฐาย ยาว ปฐมยามาวสานา อฏฺฐาสีติ ปญฺหา วิสชฺชิตา อเหสุํ.

'El rey, complacido por su explicación de las preguntas' significa que el rey estaba complacido por la explicación de las ochenta preguntas del venerable Thera Nāgasena. Pues en la conversación interna, ochenta y ocho preguntas fueron resueltas en el primer día. Durante tres días en el palacio, desde el final de la comida hasta el final de la primera vigilia, se resolvieron ochenta y ocho preguntas.

พาหิรกถาปญฺหา ตโย. เตน สทฺธึ เอกนวุติ ปญฺหา โหนฺติ.

Hubo tres preguntas en la conversación externa. Junto con ellas, hay noventa y una preguntas.

เอกนวุตีปญฺห ปฏิมณฺฑิตา.

Adornado con noventa y una preguntas.

มิลิทปญฺหวณฺณนา สมตฺตา.

El comentario a las preguntas de Milinda ha terminado.

เมณฺฑกปญฺเห ปน ภสฺสปฺปวาทีติ โวหารกุสลตาย ยุตฺตวจนสงฺขาตภสฺสวทนสีโล. เวตณฑีติ เถรวาเทน สทฺธึ วิรุทฺธวจนวทนสีโล.

En las preguntas de los dilemas (Meṇḍakapañha), 'discutidor' significa alguien propenso a hablar, con un discurso dotado de habilidad retórica. 'Sofista' (vetaṇḍī) significa alguien propenso a proferir palabras opuestas a la doctrina de los ancianos (Theravāda).

วสนฺโต ตสฺส ฉายายาติ ธมฺมจริย-คุรุสทฺธาปญฺญาทิคุณมณฺฑิโต, อสฺสทฺโธปิ โส ตสฺส’ เมธาวี อมตาภิมุโข’ติ เอวํ วุตฺเตหิ โสภคฺคคุเณหิ สมนฺนาคโต ตสฺส เถรสฺส กรุณาปญฺญาวเสน ปวตฺตการณาการณหิตุปมายุตฺติอุปเทสวจนสงฺขาตฉายาย วสนฺโต. ตานิ หิ เถรสฺส กรุณาญาณํ นามกายโต ปวตฺตนฺติ ปกติสรีรโต ปวตฺตฉายา วิย โหตี ตี.

'Morando bajo su sombra' significa adornado con las virtudes de la conducta dhármica, la fe profunda en el maestro, la sabiduría, etc.; aunque no tuviera fe, poseía las cualidades de excelencia así descritas: 'sabio, orientado hacia lo inmortal'; morando bajo la sombra que consiste en las palabras de instrucción, lógica, ejemplos de beneficio, causas y no causas, que proceden por el poder de la compasión y la sabiduría de ese Thera. Pues estas cualidades proceden del conocimiento compasivo del Thera desde su cuerpo mental, como si fueran una sombra proyectada desde el cuerpo físico.

อทฺทกฺขิ เมณฺฑเก ปญฺเห’ติ ญาณจกฺขุนา เมณฺฑเก คมฺภีเร ปญฺเห อทฺทกฺขิ. อถวา เสนกาทิภาสิตพฺพํ อเนกปริยายภาเวน เจว อภุตภาเวน จ เมณฑกปญฺหสทิเส. อถวา ทฺวีวจนวนฺตตฺตา ตสฺส ปญฺหสฺส ทฺวิเมณฺฑกยุทฺธสทิเส’ติปิ วุตฺตํ วฏฺฏติ.

'Vio los problemas del carnero': con el ojo del conocimiento vio los problemas profundos del carnero. O bien, lo que debe ser expresado por Senaka y otros, debido a su carácter multiforme y a que es algo sin precedentes, es similar a los problemas del carnero. O también, debido a que posee un doble significado, se dice que ese problema es similar a una lucha entre dos carneros.

ปริยาย ภาสิตํ อถิ’ติ’อานท, มยาทฺเว’ปิ เวทนา วุตฺตา ปริยาเยนา’ติอาทิกํ ปริยายวจนํ อถิ. กถํ อิมิสฺสา ปริยายนิปฺปริยายเทสนาภาโว ชานิตพฺโพ? อุเปกฺขาเวทนา หิ สนฺตมึ ปณีเต สุเข วุตฺตา ภควตา’ติ อยํ เหถ ปริยาโย.

'Existe el discurso figurado': 'Ananda, por mí han sido declaradas dos sensaciones de manera figurada', y así sucesivamente, existe el lenguaje figurado. ¿Cómo debe conocerse la naturaleza de esta enseñanza figurada y no figurada? El hecho de que la sensación de ecuanimidad haya sido llamada por el Bienaventurado como un placer pacífico y sublime es aquí el método figurado.

สภาวภาสิตํ อถิติ’ติสฺโส อิห ภิกฺขเว เวทนา สุขา ทุกฺขา อุเปกฺขา เวทนา’ติอาทิกํ นิปฺปริยายวจนํ อถิ. กถํ นิปฺปริยายภาโว ชานิตพฺโพ? เวทนาสภาโว หิ ติวิโธ’ติ อยเมถ นิปฺปริยาโย อถิ.

'Existe el discurso según la naturaleza propia': 'Monjes, aquí hay tres sensaciones: placentera, dolorosa y neutra', y así sucesivamente, existe el lenguaje directo. ¿Cómo debe conocerse su naturaleza directa? El hecho de que la naturaleza de la sensación sea triple es aquí el método directo.

สธายภาสิตนฺติ’ตีหิ ภิกฺขเว ฐาเนหิ ชมฺพุทีปิกา มนุสฺสา เทเว ตาวตึเส อุตฺตรกุรุเก จ มนุสฺเส อธิคณฺหนฺติ. กตเมหิ ตีหิ? สูรา สติมนฺโต อิธ พฺรหฺมจริยวาโส’ติอาทิกํ สธาย ภาสิตํ อถิ.’อิธ พฺรหฺมจริยวาโส’ติ อิทํ ปพฺพชฺชาพฺรหฺมจริยวาสนํ วุตฺตํ น มคฺคพฺรหฺมจริยวาสํ. เนยฺยถนีตถวจนํ อิธ อนาคตํ. ตมฺปิ อาหริวา ทสฺเสตพฺพํ.’ยํ กิญฺจิ เวทยิตํ สพฺพํ ตํ ทุกฺขนฺติ’อาทิกํ นฺเยถวจนํ.’สุขาปิ โข เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา’ติอาทิกํ ยถารุตวเสน ชานิตพฺพํ นีตถวจนํ อถีติ.

'Discurso con una intención': 'Monjes, por tres razones los hombres de Jambudipa aventajan a los dioses de Tavatimsa y a los hombres de Uttarakuru. ¿Por cuáles tres? Son valientes, son conscientes y aquí se vive la vida santa', y así sucesivamente, existe el discurso con una intención. 'Aquí se vive la vida santa' se refiere a la vida santa de la renuncia, no a la vida santa del sendero. Lo que debe ser inferido (neyyatha) y lo que tiene sentido explícito (nītatha) no ha llegado aquí. Eso también debe ser mostrado. 'Cualquier cosa que se sienta, todo eso es sufrimiento', y frases similares, son lenguaje cuyo sentido debe ser inferido. 'Incluso la sensación placentera es impermanente, condicionada', y frases similares, deben conocerse como lenguaje de sentido explícito según el significado literal.

‘เนยฺยถวจนญฺเจว อโถ สธายภาสิตํปริยายภาสิตญฺเจว อโถ สภาวภาสิตํ’,อิติ ปญฺจปฺปเภทํ’ว สาสเน ชินภาสิตํสลฺลกฺเขวาน ตํ สพฺพํ อถํ วเทถ ปณฺฑิโต’ติ;

'El lenguaje de sentido por inferir y el discurso con intención, el discurso figurado y el discurso según la naturaleza propia'; así, distinguiendo todo este quíntuple discurso del Conquistador en la Enseñanza, el sabio debe declarar el significado.

น รหสฺสกํ กาตพฺพนฺติ อถปฏิจฺฉนฺนวจนํ น กาตพฺพํ.

'No debe hacerse en secreto': significa que no se debe emplear un lenguaje oculto.

ครุกํ ปริณมตีติ ครุภาเวน ปริปากํ คจฺฉติ ทธภาเวน ปากโฏ โหติติ อธิปฺปาโย.

'Madura pesadamente': se dirige hacia la madurez con pesadez; la intención es que se vuelve manifiesto con firmeza.

อิตฺตรตายาติ อปฺปปญฺญตาย.

'Por la pequeñez': por la escasez de sabiduría.

ติถวาเสนาติ

'Por el modo de establecerse':

‘อุคฺคโห สวนํ ปุจฺฉา กถนํ ธารณํ อิติ,ปญฺจธมฺมวเสเนว ติถวาโส ปวุจฺจตี’ติ;

'El aprendizaje, la audición, la indagación, el discurso y la retención; solo mediante estos cinco factores se dice que uno se establece';

เอวํวุตฺตติถวาเสน.

Por el modo de establecerse así mencionado.

สฺเนหสํเสวา’ติ ปิยปุคฺคลสํเสวนวเสน. มนฺติสหาโย’ติ มนฺตี วิจารณปญฺโญ สหาโย เอตสฺสาติ มนฺติสหาโย.

'Asociación por afecto': por medio de la asociación con una persona querida. 'Compañero de consejo': aquel que tiene como compañero a la sabiduría de la reflexión, ese es un compañero de consejo.

มา หายิ อโถ เต อภิกฺกมตีติ อตฺตานุวาทาทิภเย อุปฺปนฺเน วํ เอตฺตเกน การเณน มา ภายิ. กตปุญฺโญ กตภีรุตฺตาโณ ญาณสมฺปนฺโนสมฺมาปโยเค ฐิโต น จิรสฺเสว โลกิยโลกุตฺตรรโถ เต อภิกฺกมติ อภิกฺกมิสฺสติ ปวตฺติสฺสติ.

'No temas, pues para ti hay progreso': cuando surge el temor al reproche de uno mismo y otros, no temas por tal razón. Alguien que ha acumulado méritos, que posee protección frente al temor, dotado de conocimiento y establecido en la práctica correcta, en no mucho tiempo su vehículo mundano y supramundano progresará, avanzará y continuará.

อลฺลาโป’ติ ปฐมามนฺตานา’ติ เกจิ วทนฺติ. รฏฺฐกวจนํ อามนฺตนา.

'Alocución': algunos dicen que es el primer saludo. El lenguaje de la región es la interpelación.

สกฺกจฺจการินา’ติ หิตกรณ-หิตเทสน-หิตจินฺตนานํ อขณฺฑการินา.

'Actuando con esmero': aquel que actúa sin interrupción en el hacer el bien, enseñar el bien y pensar el bien.

ขลิเต ธมฺเมน ปคฺคเหตพฺโพ’ติ สมฺมาปฏิปตฺติโต วา ยุตฺตวจนโต วา ขลิเต อนฺเตวาสิกมฺหิ ธมฺเมน สภาเวน ตํ ตํ การณํ ววา สีลาทิคุเณสุ ปคฺคเหตพฺโพ.

'En caso de error, debe ser corregido con el Dhamma': cuando un discípulo comete un error, ya sea en la práctica correcta o en el lenguaje apropiado, debe ser corregido con el Dhamma, de acuerdo con la naturaleza de la situación, y ser apoyado en las virtudes como la moralidad.

เมณฺฑกปญฺหา คมฺภีรคณฺฐิคุยฺหปญฺหา.

Los problemas del carnero son problemas profundos, complejos y crípticos.

อภิวฑฺฒิยา วายมตี’ติ ปริยตฺติปฏิปตฺติสาสนานํ อภิวฑฺฒนถาย จตุปจฺจยทานาทินา อุปาเยน วายามํ กโรติ.

'Se esfuerza por el crecimiento': se esfuerza por el crecimiento de la enseñanza en cuanto al aprendizaje y la práctica, mediante métodos como la ofrenda de los cuatro requisitos.

‘ภวติ สงฺเฆน สมสุโข ทุกฺขิ ธมฺมาธิปติโก’ปิ จ;

สํวิภาคี ยถาถามํ ชินจกฺกาภิวฑฺฒโกสมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร อนญฺญสถุโก ตถา;

สุรกฺโข กายกมฺมาทิ สมคฺคาภิรโต’ปิ จอกุโห น วโร จกฺเก พุทฺธาทิสรณํ คโตทส อุปาสกคุณา นาคเสเนน ภาสิตา’ติ;

'Comparte el mismo gozo y dolor con la Sangha, tiene al Dhamma como autoridad; es generoso según sus posibilidades, fortalece la rueda del Conquistador. Posee la visión correcta como prioridad, y no tiene otro maestro; protege bien sus acciones corporales y demás, y se deleita en la concordia. No es hipócrita, no es arrogante y ha buscado refugio en el Buda y los demás. Estas diez cualidades del discípulo laico han sido expresadas por Nagasena';

อิมา ติสฺโส คาถา.

Estas tres estrofas.

‘ปญฺจมํ ลหุ สพฺพถ สตฺตมํ ทฺวิจตุถิสุ,ฉฏฺฐํ ตุ ครุปาทานํ เสสา อนิยมา มตา’ติ;

'La quinta es ligera en todas partes, la séptima en la segunda y cuarta; la sexta es pesada en los pies, las demás se consideran no reguladas';

อิมินา วุตฺตลกฺขเณน วุตฺตา.

Expresado según la característica aquí descrita.

โลกสาธารโณ’ติ สตฺตโลเกน สทิโส,อปฺปตฺตมานสานนฺติ อปปตฺตอรหตฺตผลานํ;

'Común al mundo': semejante al mundo de los seres. 'Para quienes no han alcanzado el estado mental': para quienes no han alcanzado el fruto del arhat.

ญาณรตนารมฺมเณนา’ติ อรหตฺตมคคปทฏฺฐานสพพญฺญุต ญาโณ ภควา สพฺพญฺญุ สพฺพทสฺสาวี ทสพลสมนฺนาคโต จตุหิ เวสรชฺเชหิ สมนนาคโต ปภินฺนปฏิสมฺภิโท ฉฬภิญฺโญ จ อสาธารณญาโณ อฏฺฐารสพุทฺธธมฺมสมนฺนาคโต, ตสฺส อรหตฺตมคคญาณํ ทสพลาทิสพฺพคุณทายกํ สพฺพญฺญุตญาณํ สพฺพเญยฺยธมฺมชานนสมถนฺติ ภควโต ญาณรตนารมฺมเณน สกสกจิตฺตุปฺปาเทน.

'Con el objeto del conocimiento precioso': el Bienaventurado es omnisciente, todo lo ve, posee los diez poderes, está dotado de las cuatro intrepideces, posee las discriminaciones analíticas, las seis facultades cognitivas superiores y un conocimiento extraordinario, estando dotado de las dieciocho cualidades búdicas. Su conocimiento del sendero del arhat otorga todas las virtudes, como los diez poderes; el conocimiento omnisciente es capaz de conocer todos los fenómenos cognoscibles; así, con el objeto del conocimiento precioso del Bienaventurado en el surgimiento de su propia mente.

อุพฺพตฺตียนฺเต’ติ ปกติปกติโต วิปรียนฺโต วินสฺสนฺเต วา.

'Se desvían': se apartan de su estado natural o se destruyen.

นิปฺปภา ชาตา กุติถิยา วํ คณีวรปวรมาสชฺชาติ กุติถิยา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา วํ ภทนฺตํ คณิวรปวรํ คณิวเรหิ ปรํ เสฏฺฐํ อาสชฺช ปวา นิปฺปภา นิชฺโชตา ภเวยฺยุนฺติ โยชนา.

Los de malas doctrinas pierden su brillo al encontrarse con el noble líder de la comunidad: la conexión es que aquellos de visiones erróneas, al encontrarse con el venerable y noble líder de la comunidad, el más excelente entre los guías de grupo, se volverían sin brillo y sin luz.

เมณฺฑกปญฺเหสุ ปูชาวญฺธาวญฺธาปญฺโห อฏฺฐุปมาสหิโต ปฐโม.

Entre los problemas del carnero, el primero es el problema sobre la ofrenda a quien ha partido, junto con ocho analogías.

วาหสตํ โข มหาราช วีหีนํ อฑฺฒุจูฬญฺจ วาหา วีหี สตฺตมฺมณานิ ทฺเว จ ตุมฺพา เอกจฺฉรกฺขเณ ปวตฺตวิตฺตสฺส เอตฺตกาวิหีติ ลกฺขํ ฐปียมานา ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺยุนฺติ เอถ สาทิกทิยฑฺฒวาหสตํ โถเกน อุทฺธํ อุปฑฺฒาวาหสตสฺส ปตนาลิเก ตุมฺโพ’ติ องฺคุตฺตรฏีกายํ วุตฺตํ. อฑฺฒจูฬนฺติ วาหสฺส ตสฺส อฑฺฒาธิกา วาหวีหี’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติเยว.

'Cien vāhas, oh gran rey, de arroz, y ciento cincuenta': cien vāhas de arroz son siete ammaṇas y dos tumbas; en un instante se dice que esta cantidad de arroz, si se contara grano por grano, se agotaría y se consumiría. Aquí, un poco más de ciento cincuenta vāhas se refiere a que cae un tumbo por encima de la mitad de un vāha, según se dice en el Comentario del Anguttara. 'Aḍḍhacūḷa' puede decirse también como un vāha de arroz que excede la mitad.

‘กุฑุโพ ปสโต เอโก ปโถ เต จตุโร สิยุํอาฬฺหโก จตุโร ปถา โทณํ วา จตุราฬฺหกํ,มาณิกา จตุโร โทณา ขารีติ จตุมาณิกา;

'Un kuḍuba, un pasata; cuatro pasatas serían un pattha; cuatro patthas un āḷhaka; cuatro āḷhakas un doṇa; cuatro doṇas un māṇikā; cuatro māṇikās una khārī;

ขาริโย วีส วาโห’ถ สิยา ตุมฺโพ ทสมฺมณํอาฬหโก นิถิยํ ตุมฺโพ ปโถ ตุ นาฬิ นาริยํ,วาโห ตุ สกโฏ เจโก ทส โทณา ตุ อมฺมณ’นฺติ;

Veinte khārīs son un vāho; entonces, un tumbo sería diez ammaṇas; el āḷhaka es femenino, el tumbo es masculino, el pattha es nāḷi en femenino; un vāho es una carga de carreta, y diez doṇas son un ammaṇa'.

อภิธานปฺปทิปิกายํ วุตฺโต สกฏปปมาโณ วาโห’ติ วินยฏีกายมฺปน’ ทฺเว สกฏา วาหา เอโก วาโห’ติ วุตฺตํ. วิหีนํ วาหสตญฺจ อฑฺฒจูลญฺจ วาหสตสฺส อฑฒญจ จูฬํ อฑฒโต โถเกน อูนํ วา โหติ. ยถาวุตฺตวาหโต อธิกานิ วีหิสตฺตมฺมณานิ วีหีนํ สตฺต อมฺมณานิ ทฺเว จ ตุมฺพา โหนฺตี’ติ โยชนา. วีหีนํ สาธิกทิยฑฺฒวาหสตนฺติ อธิปฺปาโย.

En la Abhidhānappadīpikā se dice que un 'vāha' es la medida de un carro, pero en el Comentario del Vinaya se afirma que un 'vāha' equivale a dos carros. Cien 'vāhas' de arroz, menos la mitad de un 'vāha' (aḍḍhacūla), significa que falta un poco menos de la mitad de un 'vāha'. La explicación es que, sumando al 'vāha' mencionado anteriormente, hay siete 'ammaṇas' adicionales de arroz, y esos siete 'ammaṇas' equivalen a siete 'ammaṇas' y dos 'tumbas'. El sentido es que son un poco más de ciento cincuenta 'vāhas' de arroz.

เอกจฺฉรกฺขเณ ปวตฺตจิตฺตสฺสา’ติ อิมสฺส ลกฺขนฺติ อิมินา สมฺพโธ. ลกฺขนติ จิ คหณสลฺลกฺขณถํ สมฺปทานเถ เจตํ อุปโยควจนํ’ ทิวาวิหารํ ปาวิสี’ติ ทิวาวิหารถาย ปาวิสิติอาทิสุ วิย. ลกฺขสทฺโท จ ลกฺขณวาจโก. วุตฺตญฺเหตํ อภิธานสเถ.

En la frase 'de la conciencia que ocurre en el momento de un chasquido de dedos', el término 'lakkhana' está vinculado con esto. 'Lakkhana' se usa aquí en el sentido de objeto (acusativo) para indicar la captación o la observación, o bien en el sentido de dativo, como en las expresiones 'entró para el descanso diurno' (divāvihāraṃ pāvisī). Además, la palabra 'lakkha' es sinónimo de 'lakkhaṇa' (característica), tal como se afirma en el diccionario Abhidhānappadīpikā.

‘กลงฺโก ลญฺฉนํ ลกฺขํ องฺโก’ภิญฺญาณลกฺขณํ,จิณฺหญฺจาปิ ตุ โสภา ตุ ปรมา สุสมา’ถ จา’ติ;

‘Mancha, marca, signo, señal, rasgo distintivo, característica, indicio, y también belleza, excelencia suprema e igualdad perfecta’.

ปริกฺขยํ ปริยาทานนฺติ ขีณภาวํ คจฺเฉยฺยุํ. อิมินา ทสาธิกทิฑฺฒวาหสตวีหิโต อธิกานิเอกจฺฉรกฺขเณ ปวตฺตจิตฺตานี’ติ ทสฺเสติ.

‘Extinción y consumación’ significa que llegarían a un estado de agotamiento. Con esto, muestra que en el momento de un solo chasquido de dedos ocurren más conciencias que los granos de arroz contenidos en más de ciento diez 'vāhas'.

เอวํ เอกจฺฉรกฺขเณ ปวตฺตจิตฺตสฺส เอตฺตกวีหิโต อเนกภาวํ ทสฺเสวา อิทานิ เอกจฺฉรกฺขเณ ปวตฺตจิตฺตสฺส ปุคฺคลวิเสสวเสน วิเสสภาวํ ทสฺเสตุํ ตตฺรีเม’ติอาทิมาห.

Habiendo mostrado así la multiplicidad de conciencias que ocurren en el momento de un chasquido de dedos mediante la comparación con el arroz, ahora dice 'allí están estos', etc., para mostrar la distinción de dichas conciencias según el tipo de individuo.

ตถ

Allí:

ตตฺราติ สตฺตวิเธสุ สตฺเตสุ.

‘Allí’ se refiere a los siete tipos de seres.

อิเม สตฺตวิธา จิตฺตา ปวตฺตนฺตีติ อิมานิ สตฺตวิธานิ จิตฺตานิ ปวตฺตนฺติ.

‘Estos siete tipos de conciencias ocurren’ significa que estos siete tipos de procesos mentales se manifiestan.

อภาวิตกายา’ติ ปญฺจุปาทานกฺขธกาเยสุ อนิจฺจาทิวเสน อภาวิตกายา.

‘De cuerpo no cultivado’ se refiere a quienes no han cultivado la meditación sobre la impermanencia y otros aspectos en relación con los cinco agregados del apego.

อภาวิตสีลา’ติ อภาวิตโลกุตฺตรสีลา.

‘De moralidad no cultivada’ se refiere a quienes no han cultivado la moralidad supramundana (lokuttara-sīla).

ตีสุ ฐาเนสุ’ติ สกฺกายทิฏฺฐิ-วิจิกิจฺฉา-สีลพฺพตปรามาส สมุคฺฆาฏิตฏฺฐานวเสน ตีสุ ฐาเนสุ. อุปริภุมีสุ’ติ สกทาคามิอาทีนํ ปญฺจกฺขธสงฺขาต อุปริภุมิสุ?

‘En tres estados’ se refiere a los estados donde se han erradicado la visión de la identidad, la duda escéptica y el apego a ritos y ceremonias. ‘En los planos superiores’ se refiere a los planos superiores de los que han entrado en la corriente, los que retornan una vez, etc., consistentes en los cinco agregados.

ปญฺจสุ ฐาเนสุ’ติ เหฏฺฐา วุตฺเตสุ ตีสุ ฐาเนสุ ราคโทสตนุฏฺฐานทฺวยํ ปกฺขิปิวา ปญฺจ ฐานานิ เวทิตพฺพานิ.

‘En cinco estados’ significa que a los tres estados mencionados anteriormente se les deben añadir los dos estados de atenuación de la codicia y el odio.

ทสสุ ฐาเนสุ’ติ เหฏฺฐา ปญฺจฏฺฐานานิ เจว คหิตคฺคหณนเยน สกฺกายทิฏฺฐิ-วิจิกิจฺฉา-สีลพฺพตปรามาส-โลภ-วฺยาปาท-สงฺขาต-ป- ญฺโจรมฺภาคยสญฺเญชนสมุคฺฆาฏิตทฺธานวเสน ปญฺจฺौทฺธมฺหาคิย สํโยชน สมุคฺฆาฏิตฏฺฐานวเสเนว. อปราติ ปญฺจา’ติ ทส ฐานานิ วิปสฺสนาย อารมฺมณภุตา ปญฺจุปาทานกฺขธา เยวาติ คเหตพฺพํ.

‘En diez estados’ significa los cinco estados previos junto con la erradicación de los cinco grilletes inferiores (sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāsa, lobha y vyāpāda) y la erradicación de los cinco grilletes superiores. Otros dicen que los ‘diez estados’ deben entenderse como los propios cinco agregados del apego que son objeto de la visión cabal (vipassanā).

นาราจสฺสา’ติ อุสุอคฺคปเวสิต-อโยมย นาราวสฺส

‘Nārāca’ se refiere a una flecha de hierro con una punta afilada.

ทฬฺหํ จาปสมารูฬฺหสฺสา’ติ ทฬฺหจาปธนุมฺหิ อาโรปิตสฺส.

‘Montada en un arco firme’ significa colocada en un arco poderoso.

ตถา’ติ ภควโต ลหุกปริวตฺตเน. อุตฺตริการณ’นฺติ ยมกปาฏิหาริยโต อุตฺตริยํ วุตฺตํ

‘Así’ se refiere a la rapidez de cambio del Sublime. ‘Razón superior’ se refiere a lo que se dice más allá del Milagro Doble (yamakapāṭihāriya).

ตมฺปิ มหาราช ปาฏิหิรนฺติ ตมภควโต อคฺคิกฺขธ-อุทกธารา-ปวตฺตน-สงฺขาต-ยมกปาฏิหีรํ อตฺตโน ปเรสํ ราคาทิปจฺจนีกหรณโต ปาฏิหิรํ.

‘Eso también, oh Gran Rey, es un milagro’ se refiere al Milagro Doble del Sublime, consistente en la emisión de masas de fuego y corrientes de agua, que es un milagro porque elimina los estados opuestos como la codicia, tanto en uno mismo como en los demás.

อาวชฺชนวิกฬมตฺตเกนา’ติ ภควตา อนุปฺปาทิตวเสน มโนทฺวาราวชฺชนสฺส หีนวเสน

‘Por la mera deficiencia del advertimiento’ significa por la inferioridad del advertimiento por la puerta de la mente, debido a que no fue producido por el Sublime.

สพฺพญฺญุปญฺโห ทุติโย.

La segunda pregunta es sobre la Omnisciencia.

ฉโกฏฺฐาเส กเต กปฺเป’ติ จตุสฏฺฐิอนฺตรกปฺปปมาเณ วิวฏฺฏฏฺฐายิกปฺเป ฉโกฏฺฐาเส กเต.

‘Cuando el eón se dividió en seis partes’ se refiere a cuando se hicieron seis divisiones en el eón de estabilidad y evolución, que tiene una duración de sesenta y cuatro antarakappas.

อติกฺกนฺเต ปฐมโกฏฺฐาเส กิญฺจิ สาธิกทสนฺตรกปฺปปมาเณ วิจฏฺฏฏฺฐายิกปฺปสฺส ปฐมโกฏฐาเส อติกฺกนฺเต เทวทตฺโต สงฺฆํ ภิทิ เทวทตฺตปพฺพชฺชาปญฺโห ตติโย

‘Habiendo pasado la primera parte’ significa que cuando pasó la primera de las seis partes del eón de estabilidad y evolución, que dura algo más de diez antarakappas, Devadatta dividió la Sangha. Esta es la tercera pregunta: la pregunta sobre la ordenación de Devadatta.

ยมนิยเม’ติ

En cuanto a 'Yama' y 'Niyama':

‘ยํ เทหสาธนาเปกฺขํ นิจฺจํ กมฺมมยํ ยโม,อาคนฺตํ สาธนํ กมฺมํ อนิจฺจํ นิยโม ภเว;

‘Aquello que depende de los medios del cuerpo y es una acción constante se llama Yama. La acción que es un medio transitorio y no constante es Niyama’.

อหึสาสจฺจมาเธยฺยํ พฺรหฺมจาร ปริคฺคโห,นิจฺจํ สรีรโสเจยฺยํ ยโม นามาติ วุจฺจเร;

‘La no violencia, la verdad, el no robar, el celibato y el no poseer, junto con la pureza corporal constante, se denominan Yama’.

สนฺโตส-โมน-สชฺฌายา กิจฺฉากหาโร จ ภาวนา,สยมฺปาก-วเน วาสา-นิยมา-นิจฺจสาธฺยตา’;

‘El contentamiento, el silencio, el estudio de las escrituras, la austeridad en la comida, la meditación, cocinar para uno mismo y vivir en el bosque son Niyamas, realizaciones no constantes’.

เอวํ วุตฺเต ยมกมฺเม จ นิยมกมฺเม จ.

Así se describe en las prácticas de Yama y Niyama.

ยํ ตถาคโต…เป… เอวมธิปฺปาโย อถิ ยํ เยน คุเณน เหตุ ภุเตน…เป…เอวํ อธิปฺปโย โหติ ตํ พุทฺธานํ คุณํ อภุตํ อถิติ โยชนา.

‘Lo que el Tathāgata...’ etc. Este es el sentido: que aquello que por tal cualidad o causa... etc., este es el propósito: se vincula con que esa cualidad de los Budas no es falsa.

ปรกฺกโม ทกฺขาปิโต’ติ ปารมีปูรเณ ปรกฺกโม วายาโม ทกฺขาปิโต เปกฺขาปิโต.

‘Esfuerzo mostrado’ significa que se mostró o se manifestó el esfuerzo y la diligencia en el cumplimiento de las perfecciones (pāramīs).

หิยฺโย โอภาสิตา’ติ ชินานํ ปารมี จ นยา ภิยฺโย อติสเยน โอภาสิตา.

‘Ayer brillaron’ significa que las perfecciones y los métodos de los Victoriosos brillaron con gran intensidad.

ภิทิ ติถิยานํ วาทคณฺฐินฺติ วํ ติถิยานํ มิจฺฉาวาทคณฺฐึ ปภิทิ.

‘Rompió el nudo de los argumentos de los sectarios’ significa que él desbarató el nudo de las doctrinas falsas de los seguidores de otros caminos.

ภินฺนา ปรปฺปวาทกุมฺภา’ติ ปรปฺปวาทา ตยา ภินฺนา.

«Las vasijas de los argumentos de otros han sido rotas» significa que los argumentos de otros han sido destruidos por ti.

คมฺภีโร อุตฺตานิกโต’ติ อติวิย คมฺภีโร ปญฺโห ตยา อุตฺตาตีกโต.

«Lo profundo ha sido aclarado» significa que la pregunta extremadamente profunda ha sido hecha clara por ti.

สมฺมาลทฺธํ ชินปุตฺตานํ นิพฺพาหนนฺติ ปรมิจฺฉาวาทหรเณ อุปายสงฺขาตํ นิพฺพาหนมุขํ ชินปุตฺตานํ ชินปุตฺเตหิ สุฏฺฐุ ลทฺธํ.

«Bien obtenido es el medio de liberación para los hijos del Conquistador» significa que el medio de liberación conocido como el método para eliminar las falsas doctrinas de otros ha sido bien obtenido por los hijos del Conquistador.

เอวเมตนฺติ สพฺพํ เหฏฺฐาวุตฺตวจนํ ตยา วุตฺตํ ยถา โหติ ตํ,สพฺพํ วจนํ เอวํ สภาวโต โหตีติ อชฺฌาหารโยชนา;

«Así es esto»: todo lo que se dijo anteriormente fue expresado por ti tal como es. La construcción implícita es: «Toda palabra es así según su naturaleza propia».

คณีวรปวรา’ติ อาลปนเมตํ คณีนํ คณปริสานํ วรปรม,อติเสฏฺฐ ยถา ตยา วุตฺตํ มยํ ตถา สมฺปฏิจฉามา’ติ;

«Oh, el más excelente entre los líderes de grupos»: esto es un vocativo. Oh, el más supremo y excelente entre los líderes y asambleas de grupos, aceptamos lo que has dicho tal como lo has expresado.

ปถวิกมฺปนเหตุปญฺโห จตุโถ.

La cuarta es la pregunta sobre la causa del terremoto.

นถญฺญํ เจถาติ เอเตสุ สจฺเจสุ วิชฺชมานํ สจฺจโต อญฺญํ การณํ ปฏิเวธสฺส จ นถิ.

«No hay nada más aquí»: entre estas verdades, no existe otra causa para la realización que no sea la verdad misma.

สีหรเถนา’ติ เสฏฺฐรเถน มญฺจรเถน. สีหสทฺโท วา อุสภสทฺโท วา อญฺญสทฺเทน ปยุตฺโต เสฏฺฐวาจโก โหตีติ.

«Con el carro de león» significa con el carro excelente, el carro principal. La palabra «león» o la palabra «toro», cuando se usa con otra palabra, denota excelencia.

สิวิราชทิพฺพจกฺขุปญฺโห ปญฺจโม.

La quinta es la pregunta sobre el ojo divino del rey Sivi.

กลลํ โอสรตีติ อิทํ มาตุยา ปิฏฺฐิกณฺฏกนาภีนํ มชฺฌฏฺฐานภุเต คพฺภปติฏฺฐานารหฏฺฐาเน สนฺนิจิตํ ปฏิกลลสทิสํ มทรตฺตโลหิตํ สธาย วุตฺตํ, น กลลรูปํ.

«El feto (kalala) desciende»: esto se dice con referencia a la sangre roja oscura similar a un feto incipiente, acumulada en el lugar adecuado para la estancia del útero, que es el punto medio entre la columna vertebral y el ombligo de la madre; no se refiere a la forma material del feto (kalalarūpa).

มุขปาเนนปิ ทฺวยสนฺติปาโต ภวตีติ มุขปาเนนปิ สห มาตา จ อุตุนี คพฺโภ ปจฺจุปฏฺฐิโต’ติ ทฺวยสนฺนิปาโต ภวติ.

«Incluso por beber a través de la boca ocurre la unión de los dos»: incluso por beber a través de la boca, cuando la madre está en su período y el feto está presente, ocurre la unión de los dos.

ปุริเมน ตถ การณํ วกฺขามีติ ปุริเมน สามวถุนา เตสํ ทฺวินฺนํ ติณฺณํ สนฺนิปาตานํ อนฺโตคธภาเว การณํ ยูตฺติวจนํ กเถสฺสามิ.

«Explicaré la razón de la misma manera que antes»: explicaré el argumento razonable para la inclusión de esas dos o tres uniones mediante la historia previa de Sāma.

เต สพฺเพ’ติ เย เกจิ สตฺตา มาตุคพฺภํ โอกฺกนฺตา เต สพฺเพ สตฺตา เย วนรุกฺขาทโย’ติ โยชนา.

«Todos ellos»: la conexión es que todos los seres que han entrado en el vientre materno son todos aquellos seres [como las deidades de] los árboles del bosque, etc.

โย โกจิ คธพฺโพ’ติ โย โกวิ อตฺตโน กมฺเมน ตถ ตถ อุปคนฺนพฺพสตฺโต.

«Cualquier gandhabba»: cualquier ser que deba renacer aquí o allá de acuerdo con su propio karma.

คพภาวกฺกนฺติปญฺโห ฉฏฺโฐ.

La sexta es la pregunta sobre el descenso al vientre.

สทฺธมฺโม’ติ ปฏิสมฺภิทาปฺปตฺตขีณาสวสนฺตกาธิคมสทฺธมฺโม สุทฺธนย-ปฏิวตฺตนวเสน ปฏิเวธสทฺธมฺโม วา.

«El Verdadero Dhamma»: se refiere al Dhamma del logro que pertenece a los Arahants que han alcanzado las discriminaciones analíticas, o el Dhamma de la realización mediante el método puro de la práctica.

ตํ ขยํ ปริทีปยนฺโต’ติ เตน วจเนน ปุพฺพปญฺจวสฺสสตปฺป-มาณฏฺฐานารห-สทฺธมฺมกฺขยํ ปริทีปยนฺโต.

«Explicando su desaparición»: explicando con esas palabras la desaparición del Verdadero Dhamma, que originalmente debía durar quinientos años.

เสสกํ ปริจฺฉิทีติ เสสกํ ปจฺฉิมปญฺจวสฺสสตํ สทฺธมฺมติฏฺฐนกฺขณํ ปริจฺฉิทิ. ตํ ทีปนาการํ ปริจฺฉทนาการญฺจ ทสฺเสนฺโต วสฺสสตํ สหสฺสนฺติอาทิมาห.

«Delimitó el resto»: delimitó los quinientos años restantes del período de duración del Verdadero Dhamma. Mostrando la manera de explicar y la manera de delimitar, dijo: «cien años, mil años», etc.

นฏฺฐายิโก’ติ นฏฺฐธโน.

«Naṭṭhāyiko» significa alguien que ha perdido su riqueza.

วสฺสสตปฺปมาณปญฺโห สตฺตโม.

La séptima es la pregunta sobre la medida de los cien años.

ตตฺร เย เต สตฺเต กมฺมํ วิพาธติ เต อิเม สตฺตา การณํ ปฏิพาหนฺติ, เตสํ ตํ วจน มิจฺฉา’ติ โปถเกสุ ลิขิตํ ตํ ทุชฺชานํ. ตสฺมา เย สตฺเต กมฺมํ วิพาธติ, เต สตฺตา กมฺมวิปากชา, ทุกฺข เวทนา เวทยนฺตีติ เย ปน สตฺตา การณํ ปฏิพาหนฺติ เตสํ ตํ วจนํ มิจฺฉา’ติ ปาเฐน ภวิตพฺพํ. เอวญฺหิ สติ ปุพฺพาปรํ สเมติ.

«Allí, en cuanto a aquellos seres a quienes el karma aflige, estos seres rechazan la causa; su declaración es falsa»: lo que está escrito en los libros es difícil de entender. Por lo tanto, la lectura debería ser: «Aquellos seres a quienes el karma aflige son seres nacidos de la maduración del karma, y experimentan sensaciones dolorosas; pero para aquellos seres que rechazan la causa, su declaración es falsa». De esta manera, el contexto anterior y el posterior concuerdan.

ตตฺร เย เต นววิธา’ติ ตตฺร ทสวิเธสุ กุปฺปวาเตสุ เย เต นววิธา กุปฺปวาตา.

«Allí, aquellos que son de nueve tipos»: entre los diez tipos de vientos perturbadores, se refiere a aquellos nueve tipos de vientos perturbadores.

น เต อตีเต อุปฺปชฺชนฺติติ เต วาตา อตีเต ภเว กมฺมพเลน น อุปฺปชฺชนฺติ. เสส ปททฺวเย’ปิ เอเสว นโย.

«No surgen en el pasado»: esos vientos no surgen en una existencia pasada por el poder del karma. El mismo método se aplica también a las otras dos frases restantes.

เตหิ เตหิ โกเปหี’ติ เตหิ เตหิ สีตาทิโกปปฺปกาเรหิ.

«Por esas diversas perturbaciones»: por esos diversos tipos de perturbaciones, como el frío, etc.

สกํ สกํ เวทนนฺติ อตฺตโน อตฺตโน ผลภูตํ เวทนํ.

«Su propia sensación»: la sensación que es el resultado de uno mismo.

วิสมปริหารชา’ติ จตุนฺนํ อิริยาปถานํ วิสทิสหรณโต ชาตา เวทนา.

«Nacida de un cuidado desigual»: la sensación nacida del mantenimiento irregular de las cuatro posturas.

โอปกฺกมิเกนา’ติ ทณฺฑปฺปหารทิวเสน ปรูปกฺกเมน.

«Por un asalto»: por la agresión de otros, como golpes con un palo, etc.

กมฺมวิปากชา’ติ กมฺมวิปากภุตปญฺจกฺขธโต ชาตา.

«Nacida de la maduración del karma»: nacida de los cinco elementos sensoriales que son la maduración del karma.

พหุตรํ อวเสสนฺติ กมฺมวิปากชเวทนาโต อวเสสํ เวทยิตํ พหุตรํ.

«El resto es más abundante»: el resto de lo experimentado es más abundante que la sensación nacida de la maduración del karma.

น สมฺภวตีติ น สมฺปชฺชติ.

«No ocurre» significa que no sucede.

พีชทุฏฺฐตา’ติ เขตฺตโต อญฺญการณทุฏฺฐตา.

'Defecto de la semilla' significa un defecto debido a una causa distinta a la del campo.

กมฺมวิปกโต วา’ติ เอถ

En cuanto a 'o por el resultado del kamma', aquí se dice:

‘เวมาตุภาติกํ ปุพฺเพ ธนเหตุ หนึ อหํเตน กมฺมวิปาเกน เทวทตฺโต สิลํ ขิปิ;

องฺคุฏฺฐํ ปึสยี ปาเท มม ปาสาณสกฺขรา’ติ;

'Antiguamente maté a mi medio hermano por causa de la riqueza; por ese resultado del kamma, Devadatta lanzó una piedra; un fragmento de roca aplastó el dedo gordo de mi pie'.

อยํ คาถา วตฺตพฺพา ตถ ธนเหตุ’ติ ทาสิทาสสงฺขาต-ชงฺคมธน-เหตุ. ธนญฺหิ ถาวรชงฺคม-สํหาริม-องฺคสม-อนุคามิธนวเสน ปญฺจวิธํ.

Este verso debe decirse allí. 'Por causa de la riqueza' significa por causa de la riqueza móvil, conocida como esclavos y esclavas. Pues la riqueza es de cinco tipos: fija, móvil, transportable, corporal y seguidora.

กิริยโต วา’ติ เทวทตฺตสฺส อุปกฺกมกิริยโต วา.

'O por la acción' significa por la acción del esfuerzo de Devadatta.

โภชนํ วิสมํ ปริณมตีติ กุจฺฉิคตโภชนํ วิสมํ ปริปกฺกภาวํ คจฺฉติ.

'El alimento se digiere de manera desigual' significa que el alimento que ha entrado en el vientre llega a un estado de cocción desigual.

ตาย จ ปน เวทนายา’ติ อิทํ กตฺตเถ กรณวจนํ.

'Y por esa sensación'; esto es un caso instrumental con sentido de agente.

นิกายวรญฺฉเก’ติ เอถ ลญฺฉนฺติ สญฺจานนฺติ เอเตน เอถ วา ปุญฺญปาปานิ ปณฺฑิตชนาติ ลญฺฉโก’ติ นิกายวโร จ โส ลญฺฉโก จาติ วิคฺคโห.

En cuanto a 'Nikāyavarañchake', aquí 'lañchanti' significa que perciben o conocen por medio de esto. O bien, las personas sabias conocen los méritos y deméritos. Así, el análisis gramatical es: 'él es el mejor de los grupos (nikāyavaro) y es el que marca o conoce (lañchako)'.

สพฺพากุสลชฺฌาปนปญฺโห อฏฺฐโม.

La octava pregunta: La pregunta sobre la eliminación de todo lo perjudicial.

อิมสฺมึ ปญฺเห เถรสฺส เอกํสิกํ พฺยากรณํ น โหติ. ตสฺมา วิจาเรวา ยํ ยุตฺตรํ ตํ คเหตพฺพํ. ตตฺรายํ วิจารณากาโร. มคฺควชฺฌา หิ กิเลสา อนุปาทินฺนกภุตา เย เนว อตีตา อนาคตา น ปจฺจุปฺปนฺนา. อุปาทินฺนกนิโรธกถา จ อนาคตภวํ สธาย กถิตา ภควโต อุปฺปนฺนา เวทนา อิมสฺมึ ปจฺจุปฺปนฺนภเวเยว โหติ. อปราปรเวทนิยกมฺมญฺจ พุทฺธปจฺเจกพุทฺเธหิ’ปิ น สกฺกา นิวาเรตุํ. ตสฺมา เถรสฺส กมฺมวิปากโต วา เอสา เวทนา นิพฺพตฺตา’ติ วาโท ยุตฺตตโร’ติ คเหตพฺพํ. ยทิ เอวํ กสฺมา เถโร อเนกวิหิตํ กเถสี?ติ. ราชา มิลิโท ญาณเภทํ คเวสนฺโต วิจิตฺรปฏิภานํ โสตุกาโม โหติ. ตสฺส อชฺฌาสยวเสน อเนกวิหิตํ กเถสี’ติ ปริหาโร วตฺตพฺโพ อญฺเญสุ อีทิเสสุ ฐาเนสุ ยุตฺติเยว คเวสิตพฺพา, น เอกจินฺตินา ภวิตพฺพนฺติ.

En esta pregunta, la explicación del Thera no es categórica. Por lo tanto, se debe aceptar lo que sea más adecuado tras la investigación. Aquí está el modo de investigación: las impurezas (kilesas) que deben ser abandonadas por el Sendero son de naturaleza no-apropiada (anupādinnaka), no son ni pasadas, ni futuras, ni presentes. Y la enseñanza sobre el cese de lo apropiado se dijo con referencia a una existencia futura; la sensación surgida en el Bendito ocurre solo en esta existencia presente. Además, ni los Buddhas ni los Paccekabuddhas pueden evitar el kamma que debe ser experimentado en vidas sucesivas. Por lo tanto, la posición del Thera de que 'esta sensación surgió del resultado del kamma' debe aceptarse como la más adecuada. Si es así, ¿por qué el Thera habló de diversas maneras? El Rey Milinda, buscando discernir el conocimiento, deseaba escuchar una elocuencia variada. La respuesta debe ser que el Thera habló de diversas maneras según la inclinación del Rey; en otros casos similares, solo se debe buscar la lógica, y uno no debe ser de una sola idea.

กตสฺส ปติจโย’ติ จตุสุ สจฺเจสุ กตโสฬสกิจฺจสฺส ปติจโย ปุน วฑฺฒนํ นถิ.

En cuanto a 'la acumulación de lo que se ha hecho', no hay acumulación ni aumento adicional para quien ha realizado las dieciséis tareas respecto a las cuatro verdades.

นิพฺพาหิตพฺโพ’ติ นิพฺเพเฐตพฺโพ กเถตพฺโพ. ปฏิสลฺลานนฺติ กายิกเจตสิกปฏิสลฺลานกิริยา. อถโต ปน ปฏิสลฺลานฏฺฐาเน ลหิตพฺพา สมาธิสติสมฺปชญฺญาทโย กุสลา ธมฺมา ปฏิสลฺลานํ นาม.

'Debe ser resuelto' significa que debe ser desenredado o explicado. 'Retiro' (paṭisallāna) es el acto de retiro físico y mental. Sin embargo, en el lugar del retiro, los estados saludables como la concentración, la atención y la clara comprensión que deben obtenerse se llaman 'retiro'.

รกฺขตีติ สมฺปรายิกอปายาทิทุกฺขโต รกฺขติ.

'Protege' significa que protege del sufrimiento de los estados de privación futuros y otros sufrimientos.

ปฏิสลฺลานปญฺโห นวโม.

La novena pregunta: La pregunta sobre el retiro.

ตํ อิทฺธิพลนฺติ เตน อิทฺธิพเลน ลภิตพฺพกปฺปกปฺปาวสฺสฏฺฐานํ.

'Ese poder de los milagros' significa la permanencia durante un eón o el resto de un eón que se puede obtener mediante ese poder de los milagros.

อนฺตมโส อจฺฉราสงฺฆาตมตฺตมฺปีติ สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน อจฺฉราสงฺฆาตมตฺตมฺปิ กาลํ ปญฺจกฺขธสงฺขาตภวสฺส ปวตฺตนํ น วณฺเณมิ, อปฺปวตฺตนนิพฺพานเมว วณฺเณมีติ อธิปฺปาโย.

'Incluso tan solo por la duración de un chasquido de dedos' significa: 'No alabo la continuación de la existencia compuesta por los cinco agregados ni siquiera por el tiempo mínimo de un chasquido de dedos; solo alabo el Nibbāna, que es la no-continuación'. Este es el sentido.

อิทฺธิพลกิตฺตนปญฺโห ทสโม.

La décima pregunta: La pregunta sobre la alabanza del poder de los milagros.

ทสปญฺหปฏิมณฺฑิตอฏฺฐมวคฺควณฺณนา สมตฺตา.

Aquí termina el comentario del octavo capítulo, adornado con diez preguntas.

อภิญฺญายาหํ ภิกฺขเว ธมฺมํ เทเสมีติ ปญฺจกฺขธา, ทฺวาทสายตนานิ, อฏฺฐารส ธาตุโย, จตฺตาริ สจฺจานิ, พาวีสติทฺริยานิ, นว เหตุ, จตฺตาโร อาหารา, สตฺตวสฺสา, สตฺต เวทนา, สตฺต สญฺญา, สตฺต เจตนา, สตฺต จิตฺตานีติอาทินา อภิวิเสเสน สพฺพญฺญุตญาเณน ชานิวา ธมฺมํ เทเสมิ.

'Monjes, enseño el Dhamma con conocimiento directo' significa que enseño el Dhamma habiéndolo conocido con el conocimiento de la omnisciencia de manera excelente, mediante los cinco agregados, las doce bases, los dieciocho elementos, las cuatro verdades, las veintidós facultades, las nueve causas, los cuatro alimentos, los siete factores, las siete sensaciones, las siete percepciones, las siete voliciones, las siete conciencias, etc.

อญฺญํ อุตฺตรึ…เป…สตนฺติ ขุทฺทานุขุทฺทกโต อญฺญํ อุตฺตรึ จตุปาราชิก - เตรส สงฺฆาทิเสส - ตึสนิสฺสคฺคิย - ทฺวานวุติ - ปาจิตฺติย - จตุปาฏิเทสนีย - สตฺตาธิกรณ -สิกฺขาปท - สงฺขาตทิยฑฺฒ - สิกฺขาปทสตํ.

'Otros superiores... etc. ...cien' significa otros superiores a los preceptos menores y muy menores: los cuatro Pārājika, trece Saṅghādisesa, treinta Nissaggiya, noventa y dos Pācittiya, cuatro Pāṭidesanīya, siete Adhikaraṇa-samatha y las ciento cincuenta reglas de entrenamiento conocidas como Sikkhāpada.

เตหิปิ น เอกชฺฌกตา’ติ อตฺตโน จิตฺตนิฏฺฐา เอกนฺตภาเวน น กตา.

'Incluso por ellos no se hizo una unidad' significa que no se hizo una resolución definitiva de la propia mente.

ธมฺมสณฺฐิตปริยาเยนาติ ยญฺจ ตํ อาปตฺตึ อาปนฺโน ตญฺจ ยถาธมฺโม กาเรตพฺโพ’ติ วุตฺตธมฺมสณฺฐิติปริยาเยน.

'Por el método de la estabilidad del Dhamma' significa por el método de la estabilidad del Dhamma mencionado como: 'aquel que ha cometido una ofensa debe ser tratado de acuerdo con el Dhamma'.

ขุทฺทานุขุทฺทกสมูหนนปญฺโห ปฐโม.

La primera pregunta: La pregunta sobre la abolición de las reglas menores y muy menores.

อนิจฺจมฺปน รูปนฺติ วิภชฺชพฺยากรณิโย ปญฺโห’ติ อนิจฺจํ นามรูปํ, กึ. รูปเมวา?ติ ปุฏฺโฐ อนิจฺจํ นามรูปมฺปิ อนิจฺจา เวทนา ปี’ติอาทินา นเยน วิภชิวา พฺยากาตพฺโพ วิภชฺชพฺยากรณีโย นามา’ติ อโถ. กินฺนุ โข จกฺขุนา สพฺพํ วิชานาตีติ ปุคฺคโล สพฺพํ จกฺขุนา กึ วิชานาตีติ อิมสฺมึ ปญฺเห เกนาปิ ปุฏฺโฐ’กตเมน จกฺขุนา สมนฺตจกฺขุนา อุทาหุ มํสจกฺขุนา’ติ วุตฺเต’อามา’ติ วตฺตพฺโพ’ติ อยํ ปญฺโห ปฏิปุจฺฉาพฺยากรณีโย ปญฺโห นามาติ โยชนา.

'¿Es la forma impermanente?' es una pregunta que debe ser explicada analíticamente. Significa: ¿Es impermanente la forma-mente? ¿Es solo la forma? Cuando se le pregunta esto, debe responderse analizando de esta manera: 'la forma-mente es impermanente, la sensación también es impermanente', etc.; esto se llama 'explicable analíticamente'. '¿Acaso se conoce todo con el ojo?'; si alguien pregunta en esta cuestión: '¿Qué conoce la persona con el ojo? ¿Con qué ojo, con el ojo universal o con el ojo de carne?', y se responde 'sí', esta construcción significa que esta es una pregunta que debe responderse con una contra-pregunta.

มาลุงฺกฺยปุตฺตปญฺโห ทุติโย.

La segunda pregunta: La pregunta de Māluṅkyaputta.

สมุหโต ภยเหตุ อรหโต’ติ ภยเหตุ อรหโต อรหนฺเตน สมูหโต.

'La causa del miedo ha sido eliminada para el Arahant' significa que la causa del miedo para el Arahant ha sido erradicada por el mismo Arahant.

อุนฺนตาวนตา’ติ สุเข อุนฺนติฐานวเสน อุนฺนตา ทุกฺเข มงฺกุวเสน โอนตา

'Elevado y deprimido' significa elevado por el estado de júbilo en la felicidad y deprimido por el estado de abatimiento en el sufrimiento.

กุฏิปุริเส’ติ ปากฏปุริเส.

'En una persona prominente' significa en una persona manifiesta.

อาหจฺจปทนฺติ ภควโต สพฺพญฺญุตญาเณน วิเสเสวา วุตฺตวจนํ.

'Palabra terminante' es una palabra expresada específicamente por el conocimiento omnisciente del Bendito.

สพฺพตสปญฺโห ตติโย.

La tercera pregunta: La pregunta sobre el que tiembla ante todo.

เตน เตสํ ปวตฺเตนา’ติ เตสํ ปริตฺตานํ เตชวนฺตานํ เตน ปวตฺเตน.

«Por su funcionamiento» significa por el funcionamiento de esos parittas poderosos.

วิสํ จิกฺขสฺสนฺโต’ติ วิสํ วินาสยมาโน.

«Expulsando el veneno» significa destruyendo el veneno.

อุทฺธมโธ อาจยมาโน’ติ สรีรสฺส อุทฺธํ สุขํ วฑฺฒยมาโน.

«Acumulando arriba y abajo» significa incrementando el bienestar hacia la parte superior del cuerpo.

โจรานํ อุกฺขิตฺตลคุฬนฺตี โปถเกสุ ลิขิตํ เวริโจรานํ อุกฺขตฺตลคุฬมฺปีติ ปาเฐน ภวิตพฺพํ. เวริโจเรหิ อุกฺขิตฺตมุคฺครํ น สมฺภวตีติ อโถ.

«El garrote levantado por los ladrones» está escrito en los libros; el texto debería ser «el garrote levantado por los enemigos y ladrones». El significado es que el mazo levantado por los enemigos y ladrones no puede golpear.

อาหารถํ วา เอรตี’ติ อาหารกิจฺจํ สมฺปาเทติ.

«O produce alimento» significa que cumple la función de la alimentación.

สูจิกายา’ติ อุทฺธ-วมนาพาเธน.

«Debido al cólera (sūcikā)» significa debido a la aflicción de los vómitos violentos.

ทูรุปจาเรนา’ติ ทุฏฺฐปยุตฺเตน การเณน.

«Por un tratamiento incorrecto» significa por una causa mal aplicada.

สตฺตานํ รกฺขนํ มหาราชา ปริตฺตนฺติ มหาราช, ปริตฺตํ นาม สตฺตานํ รกฺขนฺตานํ สตฺตานํ อนุรกฺขนํ โหตีติ โยชนา.

«La protección de los seres, oh gran rey, es el paritta»: oh gran rey, la construcción es que lo que se denomina paritta es la protección de los seres que se protegen a sí mismos.

อตฺตนา กเตน อารกฺขํ ชนาตี’ติ กมฺมาจรณาทิโต ปาปปุคฺคโล อตฺตนา กเตน โทเสน ปริตฺตสฺส รกฺขนภาวํ ชหติ วินาเสติ.

«Abandona la protección por lo hecho por sí mismo» significa que, debido a la mala conducta y otras causas, la persona malvada, por la falta cometida por sí misma, pierde o destruye la cualidad protectora del paritta.

ปรริตฺตานุรกฺขนปญฺโห จตุโถ.

La cuarta es la pregunta sobre la protección del paritta.

พุทฺธพลโต จ มารพลํ พลวตรํ น โหตี’ติ โยชนา.

La construcción es: «Y el poder de Māra no es más fuerte que el poder del Buddha».

ปญฺจสาลคาปญฺโห ปญฺจโม.

La quinta es la pregunta sobre la aldea de Pañcasālā.

ตตฺร อถนฺตรํ อถิ’ติ ตถ เตสุ ทฺวีสุ วจเนสุ. อถเภโท อถวิเสโส อถิ.’

«Allí hay una diferencia de significado» significa que en esas dos declaraciones existe una distinción de significado, una diferencia de significado.

อนฺตรํ มชฺฌวถญฺจ ขโณกาโส’ปิ เหตุสุ วฺยวธาเน วินา เจถ เภเท ฉิทฺเท มนสฺยปี’ติ อภิธานสเถ วุตฺตํ.

En el diccionario se dice: «Antara [significa] en medio, interior, oportunidad, causa, obstrucción, excepto, diferencia, agujero y también en la mente».

สญฺญาวิโมกฺโขติ สญฺญาย ภาเวน อาปตฺติภาวโต วิโมกฺโข สญฺญวิโมกฺโข. สจิตฺตกาปตฺตีติ อโถ.

«Liberación por la percepción» (saññāvimokkho) significa la liberación de la condición de una ofensa por la presencia de la percepción. El significado es una ofensa con intención (sacittakāpatti).

โน สญฺญาวิโมกฺโขติ สญฺญายาภาเวน อาปตฺติภาวโต โน วิโมกฺโข, นสญฺญาวิโมกฺโข, อจิตฺตกาปตฺตีติ อโถ.

«Sin liberación por la percepción» significa que no hay liberación de la condición de una ofensa por la ausencia de percepción; no es liberación por percepción. El significado es una ofensa sin intención (acittakāpatti).

ปาปาชานปญฺโห ฉฏฺโฐ.

La sexta es la pregunta sobre el conocimiento del mal.

เอตสฺมิญฺจ มหาราช ปญฺเห’ติ เอตสฺมึ ตยา ปุจฺฉิตปญฺเห.

«Y en esta pregunta, oh gran rey» se refiere a esta pregunta formulada por ti.

เอโก อโถ สาวเสโส’ติ’ตถาคตสฺส โข อานทเอวํ โหตี’ติอาทิวจนสฺส เอโก อโถ นรามิสปริหรณสงฺขาตอเถน อวเสเสน สาวเสโส.

«Un significado es incompleto»: para las palabras que comienzan con «Al Tathāgata, oh Ānanda, le ocurre esto...», un significado es incompleto debido al significado restante que consiste en evitar los apegos mundanos.

คณปริหรณปญฺโห สตฺตโม.

La séptima es la pregunta sobre el cuidado del grupo.

กเตน อาทาเนน วาติ กเตน โทเสน วา.

«O por una apropiación realizada» significa o por una falta cometida.

อเภชฺชปริสปญฺโห อฏฺฐโม.

La octava es la pregunta sobre la asamblea inseparable.

อฏฺฐปญฺหวนฺโต ทุติยวคฺโค.

El segundo vagga contiene ocho preguntas.

เสฏฺโฐ ยโม’ติ

«La restricción (yama) es suprema»:

‘ยํ เทหสาธนาเปกฺขํ นิจฺจกมฺมมยํ ยโมอาคนฺตุกสาธนํ กมฺมมนิจฺจํนิยโมภเว’;

«Aquello que depende del mantenimiento del cuerpo y consiste en una acción constante es 'yama'; aquello que depende de medios externos y es una acción impermanente es 'niyama'».

อหึสา สจฺจมาเธยฺยํ พฺรหฺมจาริ อปริคฺคโหนิจฺจํ สรีเร สาธฺยตฺตา ยโม นามาติ วุจฺจเร’ติ;

«La no violencia, la verdad, el no robar, el celibato y la no posesividad, al ser practicados constantemente en el cuerpo, se denominan 'yama'».

เอวํ วุตฺโต เสฏฺโฐ ยโม.

Así se describe la restricción (yama) suprema.

อคฺโค นิยโม’ติ

«La observancia (niyama) es excelente»:

สนฺโตส โมน-สชฺฌายา กิจฺฉาปโร จ ภาวนา,สยมฺปากวนวาสา นิยมานิ จ สาธยโต’ติ;

«El contentamiento, el silencio, el estudio, la austeridad, la meditación y el vivir en el bosque cocinando para uno mismo son las observancias (niyama) que se deben cumplir».

เอวํ วุตฺโต อคฺโค นิยโม.

Así se describe la observancia (niyama) excelente.

ตถ อหึสา’ติ อิมินา กรุณา วุตฺตา. สจฺจนฺติ วจีสจฺจญาณสจฺจปรมถสจฺจานิ. อาเธยฺยนฺติ อาเธยฺยวจนตา พฺรหฺมจารีติ เมถุนวิรติ. อปริคฺคโหติ มม อิทนฺติ ปริคฺคหิตตณฺหารหิตภาโว วุตฺโต สนฺโตสโมนสชฺฌายา’ติ ทฺวาทสวิธสนฺโตสา ปาปปฺปวาหา น พุทฺธวจน สชฺฌายา. กิจฺฉาปโรติ อิมินา ธูตงฺคปริหรณํ ภาวนา’ติ ปริกมฺม ภาวนาทโย ติสฺโส ภาวนา. สยมฺปากวเน วาสา’ติ เอถ อิมสฺมึ สยมฺปาเกวเน พุทฺธสาสเน สยมฺปากวิรติ คเหตพฺพา. อาทิอากาเรนจาติ.

Así, con ‘ahiṃsā’ (no violencia) se refiere a la compasión (karuṇā). ‘Sacca’ (verdad) comprende la verdad del habla, la verdad del conocimiento y la verdad del sentido último. ‘Ādheyya’ significa tener un habla digna de ser aceptada. ‘Brahmacārī’ significa la abstención de la actividad sexual. ‘Apariggaho’ se refiere al estado de estar libre de la avidez que se apropia de las cosas como ‘esto es mío’. ‘Santosamonasajjhāyā’ se refiere a doce tipos de contentamiento y al alejamiento del mal, no al canto de las palabras de Buda. ‘Kicchāparo’ con esto se indica la práctica de los factores ascéticos (dhūtaṅga). ‘Bhāvanā’ se refiere a los tres tipos de desarrollo mental, como el desarrollo preparatorio. ‘Sayampākavane vāsā’ significa que en este bosque del Sayampāka, dentro de la enseñanza de Buda, se debe adoptar la abstención de cocinar por cuenta propia. Y así sucesivamente.

จาโร’ติ เสขิย วคฺคานุรูเปนคามวิหาเรสุ จาโร.

‘Cāro’ es la conducta en las aldeas y monasterios de acuerdo con el grupo de reglas Sekhiya.

วิหาโร’ติ สมณสารุปฺเปริยาปถวิหาโร เจว ทิพฺพพฺรหฺมอริยวเสน ติวิธธมฺมวิหาโร จ.

‘Vihāro’ es la morada en posturas corporales adecuadas para un asceta, así como el triple tipo de morada según lo divino, lo de Brahma y lo noble.

สยํโม’ติ อิทฺริยสํยโม.

‘Sayaṃmo’ es el control de los sentidos.

สํวโร’ติ ปาติโมกฺขสํวโร.

‘Saṃvaro’ es la restricción del Pātimokkha.

ขนฺตี’ติ อธิวาสนขนฺติ ญาณขนฺติ.

‘Khantī’ es la paciencia de la resistencia y la paciencia del conocimiento.

สิกฺขาปทานํ อุทฺเทโส’ติ สิกฺขาปทานํ ปาฬิ.

‘Sikkhāpadānaṃ uddeso’ es la recitación del texto Pāli de las reglas de entrenamiento.

อุคฺคหปริปุจฺฉา’ติ สิกฺขาปทานํ อฏฺฐกถา อุคฺคหณํ

‘Uggahaparipucchā’ es el aprendizaje de los comentarios sobre las reglas de entrenamiento.

กาสาวธารณํ ภณฺฑุภาโว’ติ อิมินา ทฺวิลิงฺคสรูปํ ทสฺเสติ

‘Llevar los mantos ocres y el estado de cabeza rapada’: con esto se muestran las dos características externas de la forma del asceta.

ภณฺฑุภาโว ทฺวงฺคุลเกโสวา นวมุณฺโฑ วา’ติ อธิปฺปาโย ภวติ หิ.

‘Bhaṇḍubhāvo’ (el estado de cabeza rapada) significa tener el cabello de una longitud de dos dedos o estar recién afeitado; tal es el significado.

‘‘ยโม จ นิยโม เจว จาโร จวิหาโร ตถา,สํยโม สํวโร เจว ขนฺตี จ โสรจฺจมฺปิ จ;

«El autocontrol y también la disciplina, la conducta y asimismo la morada; el dominio de sí mismo, la restricción, la paciencia y también la gentileza;

เอกนฺตจริยา เจว เอกตฺตาภิรตา’ปิ จ,ปฏิสลฺลานเสวนํ หิริโอตปฺปเมว จ;

la práctica solitaria y el deleite en la soledad, la dedicación al retiro, el sentido del pudor y el temor al mal;

อปฺปมาโท จ วีริยํ อุทฺเทสปริปุจฺฉา ตถา,สีลาทฺยภิรติ เจว นิราลยสภาวโต;

la diligencia, la energía, la recitación y la indagación; el deleite en la virtud y demás, debido a la naturaleza libre de apegos;

สิกฺขาปทาภิปูรณมิติ วีสปฺปเภเทน,สมณกรณา ธมฺมา นาคเสเนน เทสิตา;

y el cumplimiento de las reglas de entrenamiento; estas son las diversas distinciones de las cualidades que hacen a un asceta, enseñadas por Nāgasena.

กาสาวธารณญฺเจว ภณฺฑุภาโว ตถา อิติ,ทุเว สมณลิงฺคา’จ นาคเสเนนเทสิตา’ติ;

El vestir los mantos ocres y el estado de cabeza rapada: estas dos señales de un asceta también fueron enseñadas por Nāgasena».

สามญฺญํ อุปคโต’ติ วีสติธมฺมทฺวิลิงฺเคหิ สทิสภาวงฺคโต.

‘Sāmaññaṃ upagato’ significa haber alcanzado el estado de similitud mediante las veinte cualidades y las dos señales.

โส สามญฺญนฺติ โส สมณภาโว. อคฺคปริสนฺติ ภิกฺขุปริสสงฺขาตํ อคฺคปริสํ.

‘So sāmaññaṃ’ es ese estado de asceta. ‘Aggaparisa’ se refiere a la asamblea excelente, conocida como la asamblea de monjes (bhikkhus).

โส เม อาคโม’ติ วีสติธมฺมทฺวิลิงฺคานํ มยฺหํ สตฺตาเน โส อาคโม นถิ.

‘So me āgamo’ significa: ‘Esa herencia de las veinte cualidades y las dos señales no es para mí’.

ปุถุชฺชนปญฺโห ปฐโม.

La primera pregunta trata sobre el hombre común (puthujjana).

เย เต ภพฺพา’ติ เย เต สตฺตา ภวฺยา ยุตฺตา

‘Ye te bhabbā’ se refiere a aquellos seres que son capaces o aptos.

มุขโลหิตปคฺฆรณปญฺโห ทุติโย.

La segunda pregunta trata sobre el flujo de sangre por la boca.

ตปฺปฏิภาคนฺติ เตน วถคุยฺเหน สทิสํ.

‘Tappaṭibhāgaṃ’ significa similar a ese órgano privado.

อนุสาสนิยํ อนุวาเสตีติ อุปริภาเค ปสฺสาวมคฺเค วถิกมฺมํวุตฺตํ อายุพฺเพเท

‘Anusāsaniyaṃ anuvāsetī’: en la parte superior del conducto urinario se menciona el procedimiento médico (vathikamma) en el Āyurveda.

‘วมนํ เรจนํ นสฺยํ นิรูห อนุวาสนํเญยฺยํ ปญฺจวิธํ กมฺมํ วิธานํ ตสฺส วุจฺจเต’ติ;

«Vómito, purga, tratamiento nasal, enema no oleoso (nirūha) y enema oleoso (anuvāsana): se debe conocer esta acción quíntuple y se describe su aplicación».

นิรูหอนุวาสนวเสน หิ ทุวิธํ วถิกมฺมํ.

En efecto, existen dos tipos de procedimientos médicos (vathikamma) mediante el nirūha y el anuvāsana.

ตถ นิรูหวถิกมฺมํ อโธภาเค วจฺจมคฺเค กาตพฺพํ. อนุวาสนวถิกมฺมํ อุปริภาเค ปสฺสาวมคฺเค กาตพฺพํ. วถิกมฺมํ อุตฺตรวถิกมฺมมฺปิ อิทํ นามทฺวยํ เตสํเยว นามนฺติ. ตสฺส ฏีกา?

Allí, el procedimiento nirūha debe realizarse en la parte inferior, en el conducto anal. El procedimiento anuvāsana debe realizarse en la parte superior, en el conducto urinario. ‘Vathikamma’ y ‘uttaravathikamma’ son dos nombres para lo mismo. ¿Cuál es su comentario?

‘‘สมฺพาธสฺเสว สามนฺตา ตถ กมฺมํ ทุวงฺคุลํ,วาริตํ วถิกมฺมมฺปิ สมฺพาเธเยว สตฺถุนา’’;

«Alrededor de la zona íntima, en una medida de dos dedos, el procedimiento vathikamma ha sido prohibido por el Maestro precisamente en la zona íntima».

วถิกมฺมนฺติ เตลเภสชฺชานํ วิชฺฌนวเสนกตฺตพฺพํ วถิกมฺมนฺติ วินยฏีกา.

‘Vathikamma’ es el procedimiento médico que se realiza mediante la inyección de aceites y medicinas; así lo dice el comentario del Vinaya (Vinayaṭīkā).

คุยฺหปฺปกาสนปญฺโห ตติโย.

La tercera pregunta trata sobre la exposición de lo que es privado.

อสารมฺเภนาติ นิทฺโทเสน.

‘Asārambhena’ significa sin tacha o sin falta.

จตุสจฺจาหิสมโย’ติ จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ญาเณน อภิสมโย.

'Realización de las cuatro verdades' significa la realización mediante el conocimiento de las cuatro nobles verdades.

ปุริสตฺตนนฺติ ปุริสตฺตํ, โสเยว วา ปาโฐ.

'Purisattanaṃ' significa masculinidad, o esa misma es la lectura.

อญฺญํ กยิรมานํ อญฺเญน สมฺภวตีติ อญฺญํ โลกุตฺตรผลํ อารพฺภ วิปสฺสนา กมฺมํ เตน กยิรมานํ อญฺเญน โลกิยผเลน สมฺภวติ, โลกิยผลํ เทตีติ อธิปฺปาโย. สภาวมฺปี’ติ สภาเวน วจเนน.

'Haciéndose una cosa, resulta por otra' significa que la acción de vipassana iniciada con respecto al fruto supramundano, al ser realizada, resulta en otro fruto mundano, es decir, da un fruto mundano; tal es la intención. 'Incluso por su propia naturaleza' (sabhāvaṃ) significa por expresión natural.

โย อกฺโกสนฺโต’ติ โย ปรํ อกฺโกสนฺโต.

'El que insulta' significa el que insulta a otro.

กิริยาเยว กตา’ติ โทสวนฺตสฺส ปุคฺคลสฺส กิริยายเยว กรเณนเยว โมฆปุริสวจนกตา’ติ.

'Solo la acción se realiza' significa que solo por la ejecución de la acción de una persona con faltas se profiere el calificativo de 'persona vana' (moghapurisa).

สวเณน…เป… ชิคุจฺฉตีติ ภควโต ภควนฺตสฺส สวเณน สาสนสวเณน.

'Al escuchar... siente repugnancia' se refiere a escuchar al Bienaventurado, escuchar la enseñanza (Sāsana) del Bienaventurado.

โอตฺตปฺปตี’ติ ชิคุจฺฉติ.

'Siente temor moral' significa que siente repugnancia.

ภิยฺโยทสฺสเนนาติ ภควโต ทสฺสเนน โอตฺตปฺปติ ชิคุจฺฉติ.

'Por ver más' significa que por ver al Bienaventurado siente temor moral y repugnancia.

โมฆปุริสวจนปญฺโห จตุโถ.

La cuarta es la pregunta sobre el apelativo de 'persona vana'.

‘‘อเจตนํ พฺราหฺมณ อสฺสุณนฺตํชานํ อชานนฺตมิมํ ปลาสํ,อารทฺธวีริโย ธุวมปฺปมตฺโตสุขเสยฺยํ ปุจฺฉสิ กิสฺสเหตุ’’ติ;

«¡Oh, brahmán!, ¿por qué tú, con energía persistente, constante y diligente, preguntas a este árbol palāsa, inconsciente e incapaz de oír, que no sabe ni comprende, por un sueño feliz?»

อิทํ จตุกฺกนิปาตฺญาคตํ ปลาสชาตกํ สธาย วุตฺตํ.

Esto se dijo con referencia al Palāsa Jātaka que se encuentra en el Libro de los Cuatros (Catukkanipāta).

อิติ ผทน รุกฺเข’ปิ ตาวเท’ติ มิลิเท อาคตํ. ชาตเก ปน

«Así, incluso en el árbol phadana...» aparece así en el Milindapañha. Pero en el Jātaka:

‘‘อิติ ผทนรุกฺเขปิ เทวตา อชฺฌภาสต,มยฺหมฺปิ วจนํ อถิ ภารทฺวาช สุโณหิ เม’’ติ;

«Así, incluso en el árbol phadana, la deidad habló: “Yo también tengo algo que decir, Bhāradvāja, escúchame”».

อาคตํ อิทญฺจ เตรสนิปาเต อาคตํ ผทนชาตกํ สธาย วุตฺตํ.

Esto se dijo con referencia al Phadana Jātaka que se encuentra en el Libro de los Trece (Terasanipāta).

รุกฺขาเจตนปญฺโห ปญฺจโม.

La quinta es la pregunta sobre la inconsciencia de los árboles.

นวนฺนํ มหาราช อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺตีนนฺติ อฏฺฐรูปาวจรสมาปตฺติเอกนิโรธสมาปตฺติวเสน นวนฺนํ อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺตีนํ. นิพฺพานสุตฺตกถายมฺปน ผลสมาปตฺติสมตฺตาย ปรินิพฺพานสมตฺตาย เตสํ ทฺวินฺนํ ทายกานํ อนุสฺสรเณ สมตฺตายาติ ตีหิ การเณหิทฺเว ปิณฺฑปาตา สมผลา วุตฺตา.

«De las nueve, oh gran rey, de las dhyanas o estados de morada sucesivos» se refiere a los nueve estados de morada sucesivos mediante las ocho dhyanas (de la esfera de la forma y la esfera inmaterial) y la única dhyana de la cesación. En la explicación del Nibbāna Sutta, sin embargo, se dice que las dos ofrendas de comida son de igual fruto por tres razones: por la plenitud del logro del fruto (phalasamāpatti), por la plenitud del Parinibbāna y por la plenitud en la rememoración de esos dos donantes.

ทฺวิปิณฺฑปาตสมผลปญฺโห ฉฏฺโฐ.

La sexta es la pregunta sobre el fruto igual de las dos ofrendas de comida.

ปูเชถ นํ ปูชนียสฺส ธาตุํ เอวํ กิร โภ สคฺคมิโต คมิสฺสถาติ อิทํอเนกวณฺณวิมาเน วุตฺตํ.

«Honrad la reliquia de aquel que es digno de honra; así, en verdad, señores, iréis desde aquí al cielo»; esto se dijo en el Anekavaṇṇavimāna.

พุทฺธปูชาปญฺโห สตฺตโม.

La séptima es la pregunta sobre la adoración al Buddha.

อนิมิตฺตกตสทิสา’ติ อสลฺลกฺขนกตสทิสา.

«Semejante a lo hecho sin signo» significa semejante a lo hecho sin discernir.

อปาสนปปฏิกปญฺโห อฏฺฐโม.

La octava es la pregunta sobre la esquirla de piedra.

ขีณาสวปญฺโห นวโม.

La novena es la pregunta sobre el que ha extinguido las impurezas (khīṇāsava).

อุพฺพิลาวิตปญฺโห ทสโม.

La décima es la pregunta sobre el regocijo excesivo (ubbilāvita).

มามโก’ติ มม สนฺตโก มม สาวโก.

«Mío» (māmako) significa que me pertenece, mi discípulo.

การณา’ติ ปีฬนา.

«Tortura» (kāraṇā) significa aflicción.

สนฺนติวิโกปนนฺติ นามรูปสนฺตติวินาสนํ ธมฺโม หิ มหาราชอหึสาลกฺขโณ’ติ สกโล หิ สภาววจนธมฺโม อหึสาวจนลกฺขโณ. อุทฺธตํ มหาราช จิตฺตํ นิคฺคเหตพฺพนฺติ โยคาวจเรหิ อุทฺธตํ จิตฺตํ ปสฺสทฺธิสมาธิอุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺเคหิ นิคฺคเหตพฺพํ ปคฺคเหตพฺพนฺตี ปคฺคหทณฺฑสทิเสหิ ธมฺมวิจยวีริยปีติสมฺโพชฺฌงฺเคหิ ปคฺคเหตพฺพํ. สติ ปน สพฺพถ ลีนุทฺธจฺเจสุอิจฺฉิตพฺพา? ‘‘สตึ ขวาหํ ภิกฺขเวสพฺพถิกํ วทามี’’ติ วจนโต.

«Perturbación de la continuidad» significa la destrucción de la continuidad de nombre y forma (nāma-rūpa). Pues el Dhamma, oh gran rey, se caracteriza por la no violencia; todo el Dhamma expresado según su propia naturaleza tiene la característica del lenguaje de la no violencia. «La mente agitada, oh rey, debe ser refrenada»; la mente agitada debe ser refrenada por los practicantes (yogāvacara) mediante los factores de iluminación de la tranquilidad, la concentración y la ecuanimidad. Debe ser «exaltada» mediante los factores de iluminación de investigación de los fenómenos, energía y arrobamiento, similares a un apoyo de esfuerzo. Pero, ¿es necesaria la atención plena (sati) en todo momento, tanto en el letargo como en la agitación? Sí, según las palabras: «Digo, monjes, que la atención plena es útil en todas partes».

สยงฺกเตนโสฆาตียตีติ โส โจโร อตฺตนา กเตน ทุจฺจริตกมฺเมนกตฺตุภุเตน ปริฆาตียติ.

«Es herido por lo que él mismo hizo» significa que ese ladrón es herido por la acción de mala conducta realizada por él mismo como autor.

อปิ จ ธมฺมานุสถิ อนุสาสียตีติ เอกํเสน ภควโต อนุสิฏฺฐิ ปณฺฑิตชเน อปราธิกมนุสฺเส อนุสาสยติ ธมฺเมน อนุวทาเปติ.’ นิคฺคเห นิคฺคหารหนฺติวจนโต วทโต ภควโต โทโส นถิติ อธิปฺปาโย’นิคฺคเห นิคฺคหารหนฺติ’ อิทญฺจ ธมฺเมน นิคหนํ สธาย วุตฺตํ, น ปีฬนกมฺมํ สธาย วุตฺตนฺติ อิทํ เถเรน วตฺตพฺพํ กสฺมา นวุตฺตนฺติ เจ รญฺโญ รุจิยา อนนุกูลตฺตา. เถโร หิ ยถา ราชา กงฺขํ วินยิวา ธมฺมสภาวํ ชานาติ ตถา ปญฺหํ พฺยากโรตีติ. ภควตา สงฺเขปวิถารเทสิตนเยน ตถา ตถา หิ ปญฺหํ ปกาเสติ. เอส ยถา ยถาสฺส สทฺธมฺมเตชวิหตวิลยนขเณน มิลิทราชหทเย วิมติ ปยาตีติ.

Además, «es instruido por la instrucción del Dhamma» significa que, ciertamente, la enseñanza del Bienaventurado instruye a las personas sabias y a los hombres que han delinquido, haciéndoles corregirse mediante el Dhamma. Según la frase «en la reprensión de los que merecen reprensión», se entiende que no hay falta en el Bienaventurado al hablar así. Esto de «reprender a quien merece reprensión» se dice con referencia a la reprensión mediante el Dhamma, no con respecto al acto de infligir dolor. Si se pregunta por qué el Anciano no dijo esto, es porque no era conforme al agrado del rey. Pues el Anciano explica la pregunta de tal manera que el rey, tras disipar su duda, comprende la naturaleza del Dhamma. Él esclarece la pregunta de diversas maneras según el método de enseñanza breve y detallada del Bienaventurado. Esto es para que, en el momento en que sea destruida por el esplendor del Verdadero Dhamma, la duda desaparezca del corazón del rey Milinda.

นิคฺคหปญฺโห เอกาทสโม.

La undécima es la pregunta sobre la reprensión.

ปณาเมสีติ ปพฺพาเชสิ.

«Despidió» significa que expulsó.

อปฺปติวตฺติโต’ติ อปฺปหีโณ.

'Appativattito' significa no abandonado.

นิจฺฉุหตีติ นีหรติ.

'Nicchuhati' significa expulsar.

ถลํ อุสฺสาเทตี’ติ ถลฏฺฐาเน ราสึ กโรติ.

'Thalaṃ ussādeti' significa amontonar en un lugar seco.

ปริลียตี’ติ ปฏิลียิตุํ อรหติ

'Parilīyati' significa que merece retirarse.

ปณามียตี’ติ ปณเมตุํ วา ปพฺพาเชตุํ วา อรหติ.

'Paṇāmīyati' significa que merece ser despedido o expulsado.

ปณามนปญฺโห ทฺวาทสโม.

La pregunta sobre el despido es la duodécima.

ทฺวาทสปญฺหวนฺตตติยวคฺควณฺณนา สมตฺตา.

El comentario sobre el tercer vagga, que contiene doce preguntas, ha terminado.

กมฺมาธิคฺคหิตสฺสาติ อภิภวนียมานสฺส.

'Kammādhiggahitassa' significa aquel que está siendo superado.

โมคฺคลฺลาน นิพฺพานปญฺโห ปฐโม.

La primera es la pregunta de Moggallāna sobre el Nibbāna.

อถรโส’ติ ผลํ กถิตํ.

'Attharaso' se refiere al fruto mencionado.

ธมฺมรโส’ติ เหตุ.

'Dhammaraso' es la causa.

วิมุตฺติรโส’ติ นิพฺพานํ.

'Vimuttiraso' es el Nibbāna.

อญฺญํ อาราเธตีติ สมตฺตการี ปริปุณฺณการี อญฺญํ อรหตฺตผลํ อาราเธติ, อตฺตโน สนฺตาเน นิปฺผาเทติ.

'Aññaṃ ārādheti' significa que aquel que actúa con plenitud y perfección alcanza el fruto de la condición de Arahant, produciéndolo en su propio flujo de continuidad.

สวรปุรํ อนุคต’นฺติ มนุสฺสชานปทปุรํ อนุปฺปตฺตํ.

'Savarapuraṃ anugataṃ' significa que ha llegado a una ciudad en una región humana.

ปาติโมกฺขปิหิตปญฺโห ทุติโย.

La segunda es la pregunta sobre el cierre del Pātimokkha.

อุจฺฉิชฺชตี’ติ ยํ เยน การเณน ภิกฺขุภาโว อุจฺฉิชฺชติ.

'Ucchijjati' se refiere a aquello por cuya razón el estado de monje se interrumpe.

อุภโต ปกฺเข’ติ มาตุปิตุปกฺขสงฺขาเต อุภโตปกฺเข.

'Ubhato pakkhe' se refiere a ambos lados, es decir, el lado de la madre y el lado del padre.

มนุสฺสนฺตเรนา’ติ มนุสฺสสานตฺเตน. ฉนฺนญฺหิ นานตฺตํ อติวิย นานตฺตํ โหติ. วุตฺตญฺเหตํ เวทสเถ-

'Manussantarena' significa por la diversidad humana. Ciertamente, la diferencia entre los seis es una diferencia extrema. Pues esto se ha dicho en los tratados Védicos:

‘‘วาชี วา มรณโลหานํ กฏฺฐปาสาณวาสสํ,นารีปุริสโคยานํ อนฺตรํ พหุตนฺตรนฺติ’’;

“Entre los caballos, entre los metales, la madera, las piedras y las vestiduras, entre las mujeres, los hombres y el ganado, la diferencia es muy grande”.

มุสาวาทตรปญฺโห ตติโย.

La tercera es la pregunta sobre la gravedad de la mentira.

นิเมสนฺตรมฺปติ จกฺขุนิมฺมิสนกฺขณมฺปิ.

'Nimesantaraṃ' se refiere incluso al momento de un parpadeo.

วาณิโช หถินาโค จ สากฏิโก นิยามโกหิสกฺโก อุตฺตรเสตุ ภิกฺขุ เจว โพธิสตฺโต,อุตฺตรเสตุ ปฏิปนฺนโก ปุคฺคโล;

เอเต อนาคตํ อฏฺฐ ชนา วิโลกิยา;

วิกฺกยานาคตมคฺโค ติถํ ตีรมายุถิรํอนาคตํ กุลมฺปิ จ อฏฺฐฏฺฐานา วิโลกิยา’ติ;

El comerciante, el elefante real, el conductor de carros y el navegante; el médico, el que cruza, el monje y el bodhisatta; el que está en el camino es el individuo que progresa. Estas ocho personas deben observar el futuro; el camino de la venta, el vado, la orilla, la duración de la vida; estas ocho cosas, incluyendo el linaje futuro, deben ser observadas.

กุลวิโลกนปญฺโห จตุโถ.

La cuarta es la pregunta sobre la observación de las familias.

ยถาธมฺโม กาเรตพฺโพติอาปตฺติธมฺโม วินเย ติฏฺฐติ. ยถา ติฏฺฐติ, ตถา โส ภิกฺขุ สงฺเฆน กาเรตพฺโพ, ตถา โพเธตพฺโพ.

'Debe ser tratado según el Dhamma' significa que la regla de la ofensa permanece en el Vinaya. Tal como permanece, así debe el monje ser tratado por la Sangha, y así debe ser informado.

อตฺตนิปาตนปญฺโห ปญฺจโม.

La quinta es la pregunta sobre el suicidio.

เนเต มหาราช คุณา ปุคฺคลสฺสาติ ปุคฺคลสฺส เอเต คุณา เอกาทสาทิสงฺขา น โหนฺติ. เมตฺตา ภาวนาย เอว เอเต คุณา. เมตฺตาวิหาริ ปุคฺคลสฺส สํวิชฺชนฺตีติ อธิปฺปาโย.

'Estas cualidades, oh gran rey, no son del individuo' significa que estas cualidades, contadas como once y demás, no pertenecen al individuo de forma intrínseca. Estas cualidades pertenecen únicamente al desarrollo de la benevolencia (metta). El significado es que se encuentran presentes en la persona que mora en la benevolencia.

ยสฺสาติ ยสฺส คุณสฺส เหตุ.

'Yassa' significa por la causa de cuya cualidad.

อนฺตรธานมูลนฺนิติ ปกติสรีรสฺส อนฺตรธาน-ทิพฺพเภสชฺชรุกฺขมูลํ.

'Antaradhānamūla' se refiere a la raíz de un árbol como medicina divina para la desaparición del cuerpo físico.

อนฺตรธานสฺสา’ติ อนฺตรธานกรณสฺส.

'Antaradhānassa' significa de aquello que causa la desaparición.

ยนฺติ เยน คุเณน.

'Yan' significa por cual cualidad.

เมตฺตํ สมาปนฺโต’ติ อปฺปณาปฺปตฺตํ เมตฺตํ สมาปนฺโน.

“Entrando en benevolencia” significa haber entrado en la benevolencia que ha alcanzado la absorción.

เมตฺตาภาวนา หิตานมฺปิ อหิตานมฺปีติ หิตรหิตานมฺปิ สตฺเตสุ ผรณกเมตฺตาภาวนา สพฺพกุสลคุณาวหา สพฺพนิรวชฺชคุณานิสํสา’ว โหติ.

El desarrollo de la benevolencia hacia aquellos que son beneficiosos o perjudiciales, siendo un desarrollo de la benevolencia que se extiende a todos los seres, trae consigo todas las cualidades meritorias y produce los beneficios de todas las virtudes irreprochables.

สพฺเพสนฺติ สพฺเพสุ วิญฺญาณพทฺเธสุ สตฺเตสุ มหานิสํสา เมตฺตาภาวนา สมผรณวเสน ปณฺฑิเตหิ สํวิหชิตพฺพา.

“A todos” significa que el desarrollo de la benevolencia de grandes beneficios hacia todos los seres dotados de conciencia debe ser distribuido por los sabios mediante una extensión equitativa.

สุวณฺณสามเมตฺตาวิหารปญฺโห ฉฏฺโฐ.

La sexta pregunta sobre la morada en benevolencia de Suvaṇṇasāma.

นฏฺฐายิโก’ติ นฏฺฐธโน.

“Arruinado” significa aquel que ha perdido sus riquezas.

ยทา เทวทตฺโต สิคาโล อโหสิ ขตฺติยธมฺโม, โส ยาวตา ชมฺพุทีเป ปเทสราชาโน เต สพฺเพ อนุยุตฺเต อกาสิ. ตทา โพธิสตฺโต วิธุโร นาม ปณฺฑิโต อโหสีติ อิทํ ทุกนิปาเต สพฺพทาฐชาตกํ สธาย วุตฺตํ.

Cuando Devadatta era el chacal con las costumbres de un khattiya, sometió a todos los reyes regionales de Jambudīpa. En aquel tiempo, el Bodhisatta era el sabio llamado Vidhura; esto se dice en referencia al Sabbadāṭha Jātaka del Dukanipāta.

ยถา ปณิหิตนฺติ ยถา อิจฺฉิตํ, ยถา ฐปิตํ วา.

“Según lo dispuesto” significa según lo deseado o según lo establecido.

โพธิสตฺตาธิกสมปญฺโห สตฺตโม.

La séptima pregunta sobre la igualdad superior del Bodhisatta.

สปกฺโข’ติ สปริวาโร.

“Con su bando” significa con su séquito.

มิตฺตสม. โน’ติ อตฺตนา สหชาต-สหชนาธิเกหิ มิตฺเตหิ สมนฺนาคโต.

“Igual a sus amigos” significa dotado de amigos nacidos con él o superiores a él por nacimiento.

อายูหโก’ติ ธนปุญฺญานํ อายูหโก.

“Acumulador” significa el que acumula riqueza y méritos.

สงฺคาหโก’ติ จตุหิ ทานาทิสงฺคหวถูหิ จตุหิ ชนสงฺคาหเกหิ สงฺคาหโก.

“Conciliador” significa aquel que concilia a las personas mediante las cuatro bases de la benevolencia, como la generosidad y otras.

สขิโล’ติ มธุกวจโน หทยงฺคมกณฺณสุขมฏฺฐวจโน.

“Afable” significa de habla dulce, cuyas palabras llegan al corazón, son agradables al oído y suaves.

หิเตสี อุปนิสฺสิตานนฺติ สตฺตาน นิสฺสาย วสนฺตานํ ปุคฺคลานํ ธนยสปญฺญาสงฺขาตหิตคเวสนสีโล.

“Buscador del bienestar de sus subordinados” significa aquel que por naturaleza busca el bienestar, consistente en riqueza, fama y sabiduría, para las personas que viven bajo su dependencia.

ธนวา’ติ ถาวรชงฺคมสํหาริมองฺคสมอนุคามิธนสงฺเตหิ ปญฺจธเนหิ ธนวา.

“Rico” significa poseedor de los cinco tipos de riqueza: bienes inmuebles, bienes muebles, bienes transportables, dotes personales y riqueza que lo sigue a uno.

อมราเทวินิมนฺตนปญฺโห อฏฺฐโม.

La octava pregunta sobre la invitación de Amarādevī.

โอปตนฺตีติ อุปคจฺฉนฺติ.

“Caen sobre” significa se acercan.

อรหนฺตสภายนปญฺโห นวโม.

La novena pregunta sobre el temor de los Arahants.

โอกสฺสา’ติ อากฑฺฒิวา ปาคุปเมยฺยกสฺส. (?)

“Okassa” significa habiendo arrastrado hacia abajo, como en el ejemplo del pie.

สกฺโยปมาหรณปญฺโห ทสโม.

La décima pregunta sobre la ilustración mediante el ejemplo de los Sakyas.

ทสปญฺหปฏิมณฺฑิตจตุถวคฺควณฺณนา สมตฺตา.

Aquí termina el comentario del cuarto capítulo, adornado con diez preguntas.

ทฺเว อถวเส’ติ ทฺเว อานิสํเส.

“Dos propósitos” significa dos beneficios.

พฺยตฺตสงฺเกตา’ติ ปากฏสงฺเกตา สุลภทสฺสนํ ทสฺสนกามานนฺติ สีลวนฺตานํ ทสฺสนกามานํ อุปาสโกปาสิกานํ สุลภทสฺสนํ สุเขน ลภิตพฺพํ สีลวนฺตทสฺสนํ ภวิสฺสติ.

“Señales claras” significa señales evidentes. “Fácil de ver para quienes desean ver” significa que para los laicos y laicas que desean ver a los virtuosos, será un encuentro fácil de obtener, un encuentro con los virtuosos.

อนิเกตปญฺโห ปฐโม.

La primera pregunta sobre la falta de hogar.

วนฺตสฺส…เป… อาตุรสฺสา’ติ วนฺตสฺส เวชฺเชน วมาเปตพฺพสฺส.

De “quien ha vomitado”... etc. ... a “del enfermo”: “del que ha vomitado” significa de aquel a quien el médico debe hacer vomitar.

วิริตฺตสฺส อโธวิรจิตสฺส.

“Del que ha sido purgado” significa de aquel que ha tenido una evacuación intestinal inducida.

อนุวาสิตสฺส ปสฺสาวมคฺคกตฺตพฺพสฺสอนุวาสกมฺมสฺส, อาตุรสฺส คิลานปุคฺคลสฺส.

“Del que ha recibido un enema” significa del tratamiento de enema que debe realizarse a través del conducto urinario; “del enfermo” significa de la persona enferma.

อุทรสํยตปญฺโห ทุติโย.

La segunda pregunta sobre el control del vientre.

พาหิรานํ อาคมานนฺติ’ติ ปิฏกตฺตยโต พาหิรานํ.

“De las tradiciones externas” significa externas a los tres Pitakas.

อนุตฺตรภีสกฺกปญฺโห ตติโย.

La tercera pregunta sobre el médico supremo.

มคฺคิยนฺติ คเวสิตพฺพํ.

«Maggiyanti» significa que debe ser buscado o investigado.

ตสฺสปกตนฺติ เตนอปรจกฺกวตฺตินา ปกตํ.

«Tassapakataṃ» significa lo que fue hecho por aquel otro Monarca Universal.

โยนิยา ชนยิวา’ติ อตฺตโน ปสฺสาจมคฺคทฺวาเรน ชเนวา.

«Yoniyā janayitvā» significa procrear a través de la salida de su propio canal de nacimiento.

อนุปฺปนฺนมคฺคุปฺปาทนปญฺโห จตุโถ.

La cuarta es la pregunta sobre el surgimiento del Sendero que no había surgido anteriormente.

วาชเปยฺยนฺติ สปฺปิอาทิวถุสงฺขาตํ วาชํ ปิวนฺติ เอถาติ วาชเปยฺโย, ตํ ราควเสน วิสญฺญินา’ติ ราคพเลน ปกติสฺญารหิเตน โลมสกสฺสปโพธิสตฺเตน.

«Vājapeyya» se refiere a aquello en lo que se bebe fuerza (vāja), consistente en sustancias como el ghee; aquello (fue realizado) por el Bodhisatta Lomasakassapa, quien estaba «inconsciente por el poder de la pasión», es decir, carente de su percepción normal debido a la fuerza del deseo.

รตฺโต ราควเสนา’ติ ปุตฺตาทิสุ รตฺโต ปุตฺตาทีนํ มงฺคลถาย ราคพเลน ปาณํ หนฺติ. ภวตี ห-

«Ratto» significa apasionado por el poder del deseo; apasionado por los hijos y otros, mata a seres vivos por el bienestar de sus hijos y demás debido a la fuerza de la pasión. Se dice así:

‘‘รตฺโต ทุฏฺโฐ จ มูฬฺโห จ มานี ลุทฺโธ ตถา’ลโส,ราชา จ ฆาตกา อฏฺฐ นาคเสเนน เทสิตา;

’’

«El apasionado, el odioso, el confundido, el orgulloso, el codicioso, el perezoso, el rey y el ejecutor: estos son los ocho tipos de matadores enseñados por Nāgasena».

โอนเมยฺยา’ติ ปาณํ ฆาเตยฺย.

«Onameyya» significa que mataría a un ser vivo.

สสมุทฺทปริยายนฺติ สสมุทฺทปริกฺเขปํ.

«Sasamuddapariyāya» significa que incluye u abarca los océanos.

โลมสกสฺสปปญฺโห ปญฺจโม.

La quinta es la pregunta sobre Lomasakassapa.

โชติปาลฉทฺทนฺตปญฺโห ฉฏฺโฐ.

La sexta es la pregunta sobre Jotipāla y Chaddanta.

กสฺสปพุทฺธกุฏิกาโอวสฺสนปญฺโห สตฺตโม.

La séptima es la pregunta sobre la filtración de la lluvia en la choza del Buda Kassapa.

พฺราหฺมณราชปญฺโห อฏฺฐโม.

La octava es la pregunta sobre el brahmana y el rey.

คาถาภิคีตปญฺโห นวโม.

La novena es la pregunta sobre lo obtenido mediante el canto de versos.

โนธมฺมเทสนจิตฺตนมนปญฺโห ทสโม.

La décima es la pregunta sobre la no inclinación de la mente hacia la enseñanza del Dhamma.

ทสปญฺหปฏิมณฺฑิตปญฺจมวคฺควณฺณนา.

Comentario al quinto capítulo, adornado con diez preguntas.

โอโนเชวา’ติ อุทกํ ปาเตวา

«Onojetvā» significa habiendo vertido agua (como gesto de donación).

นมฺญาจริโยอถิปญฺโห ปฐโม.

La primera es la pregunta sobre si no hay otro maestro.

สมุปาทิกา’ติ สามํ อุทฺธํปถวึ ปวตฺตี’ติ สมุปาทิกา. อุทกสฺส อุปริ สมคมนํ นิพฺพตฺตีติ อโถ.

«Samupādikā» significa que se desplaza por sí misma sobre la tierra. El sentido es que surge moviéndose uniformemente sobre la superficie del agua.

ทฺวิพุทฺโธปฺปชฺชนปญฺโห ทุติโย.

La segunda es la pregunta sobre el surgimiento de dos Budas.

มารพลนิสูทเน พุทฺเธ’ติ มารพลนิมฺมทฺทนสมเถ พุทฺเธ.

«En los Budas destructores del poder de Māra» significa en los Budas que son capaces de aplastar la fuerza de Māra.

เอโก มโนปสาโท พุธสรณคมนจิตฺตุปฺปาโท.

«Una sola fe mental» es el surgimiento del pensamiento de ir hacia el Buda como refugio.

อญฺชลิปณาโม อญฺชลิปณมนมตฺเตน วทนากาโร

«El saludo con las manos juntas» es la forma de mostrar respeto simplemente mediante el acto de unir las manos en añjali.

อุสฺสหเต ตารยิตุนฺติ อปายทุกฺขวธทุกฺขโต ตารยิตุํ สกฺโกติ.

«Se esfuerza por salvar» significa que es capaz de rescatar del sufrimiento de los estados de privación y del sufrimiento de la ejecución.

โคตมีทินฺนวถปญฺโห ตติโย.

La tercera es la pregunta sobre el manto entregado por Gotamī.

อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลนฺติ มคฺคผลนิพฺพานสงฺขาตํ ญายํ กุสลธมฺมํ อาราธโก สมิชฺฌนโก โหติ.

«Logra el método, el Dhamma, lo saludable» significa que es aquel que alcanza y realiza el método y el Dhamma saludable conocido como el Sendero, el Fruto y el Nibbāna.

ปพฺพชฺชานิรถปญฺโห จตุโถ.

La cuarta es la pregunta sobre la supuesta inutilidad de la vida monástica.

ทุกฺกรกิริยานิรถกปญฺโห ปญฺจโม.

La quinta es la pregunta sobre la inutilidad de las prácticas ascéticas difíciles.

อิทเมถ การณนฺติ มนุสฺสานํ อิทํ นิฏฺฐาวจนํ เอถ อริยมคฺคอปาปุรณปพฺพชเน การณํ โหตีติ โยชนา.

«Esta es la razón aquí»: la construcción gramatical es que esta es la conclusión para los seres humanos, siendo el motivo para la renuncia que abre el Noble Sendero.

สยนฺติ สาสนสฺส อตฺตนา ชินสาสนวิพฺภนฺตํ ปุคฺคลํ กึ โสเธสฺสติ?

¿Cómo podrá purificar a una persona que se ha desviado de la enseñanza del Vencedor aquel que por sí mismo se ha apartado de la enseñanza?

นิพฺพิเสสา’ติสีลาทิคุณวิเสสรหิตา.

«Nibbisesā» significa carentes de cualidades especiales como la virtud (sīla) y otras.

อกตปุญฺญา’ติ ปุพฺพชินสาสเนสุ ปพฺพชฺชาปุญฺญสฺส อกรเณน อกตปุญฺญา.

«Akatapuññā» se refiere a aquellos que no han acumulado mérito por no haber realizado el mérito de la renuncia (pabbajjā) en las enseñanzas de los Victoriosos (Jinas) anteriores.

อเวมูฬฺหา ชินสาสเน’ติ สีลาทิคุณเวมูฬฺหภาวํ ปาปุณิตุํ อสมถา.

«Avemūḷhā jinasāsane» significa incapaces de llegar a un estado de confusión respecto a las cualidades como la virtud (sīla) y otras.

หีนายวตฺตนโทสปญฺโห ฉฏฺโฐ.

La sexta es la pregunta sobre la falta de retornar a la vida inferior (la vida laica).

อรหนฺตกายิกทุกฺขเวทนาปญฺโห สตฺตโม.

La séptima es la pregunta sobre la sensación de dolor físico en un Arahant.

ปาราชิกอชฺฌานปญฺโห อฏฺฐโม.

La octava es la pregunta sobre la transgresión de una falta de derrota (Pārājika).

สงฺฆสมยํอนุปวิฏฺฐตายา’ติ สงฺฆสมยํ ปวิฏฺฐภาเวน.

«Saṅghasamayaṃanupaviṭṭhatāyā» significa por el estado de haber entrado en la asamblea de la Sangha.

ปพฺพชิตคิหีทุสฺสีลปญฺโห นวโม.

La novena es la pregunta sobre la conducta inmoral de renunciantes y laicos.

อุทกชีวปญฺโห ทสโม.

La décima es la pregunta sobre la vida en el agua.

ทสปญฺหวนฺตฉฏฺฐวคฺควณฺณนา สมตฺตา.

Concluye el comentario del sexto capítulo, que contiene diez preguntas.

มหารชกฺขา’ติ ปญฺญามเย อกฺขิมฺหิ มหนฺตา ราคาทิรชา เอเตสนฺติ มหารชกฺขา อถ วา อกฺขํ เยสํ อตฺถิติ อกฺขา. มหนฺตํ ราคาทิรชํ เอเตสนฺติ มหาราชา. มหารชา จ เต อกฺขา จา ต มหารชกฺขา. มหารชา เอ มหารชกฺขา’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติเยว. อิมสฺมึ ปจฺฉิมวิกปฺเป อกฺขสทฺโท นิรโถ.

«Mahārajakkhā» se refiere a aquellos que tienen un gran polvo de lujuria y otros estados en su ojo de sabiduría; o bien, aquellos que poseen ojos son llamados «akkhā». Aquellos que tienen un gran (mahanta) polvo (raja) son llamados «mahārajā». Al ser tanto «mahārajā» como «akkhā», se denominan «mahārajakkhā». También es apropiado decir simplemente «mahārajakkhā». En esta última alternativa, el término «akkha» es redundante.

นิปฺปปญฺจปญฺโห ปฐโม.

La primera es la pregunta sobre la ausencia de proliferación conceptual (nippapañca).

วิสมโกฏฺฐสฺสา’ติ วิสมอนฺตสฺส.

«Visamakoṭṭhassā» significa de intestinos irregulares.

ทุพฺพลคหณสฺสา’ติ อปฺปทุพฺพลนฺตรเทหิสฺส.

«Dubbalagahaṇassā» significa de una digestión débil o cuerpo interno débil.

คิหีอรหนฺตปญฺโห ทุติโย.

La segunda es la pregunta sobre un laico que es un Arahant.

มคฺโค ปิ ตสฺสมหิยา อนญฺญาโต’ติ มหิยา มคฺโค ตสฺส อทฺธิกสฺส อรหโต อนญฺญาโต.

«Maggo pi tassamahiyā anaññāto» significa que el camino en la tierra es desconocido para ese Arahant que viaja.

อรหนฺตสติสมฺโมสปญฺโห ตติโย.

La tercera es la pregunta sobre la confusión de la atención plena (sati) en un Arahant.

ตีณินถิปญฺโห จตุโถ.

La cuarta es la pregunta sobre las tres cosas que no existen.

นถิธมฺมนฺติ อวิชหนสภาวํ.

«Nathidhamma» se refiere a la naturaleza de lo que no se abandona.

อถิธมฺมนฺติ วิชหนสภาวํ.

«Athidhamma» se refiere a la naturaleza de lo que se abandona.

อกมฺมชปญฺโห ปญฺจโม.

La quinta es la pregunta sobre lo que no nace del kamma.

พีชชาตานี’ติ พีชวาสิโย.

«Bījajātāni» significa aquello que se origina de las semillas.

กมฺมชปญฺโห ฉฏฺโฐ.

La sexta es la pregunta sobre lo que nace del kamma.

ยกฺขกุณปปญฺโห สตฺตโม.

La séptima es la pregunta sobre el cadáver de un yakkha.

อนาคเตสุปญฺญตฺติสิกฺขาปญฺโห นวโม.

La novena es la pregunta sobre las reglas de entrenamiento prescritas para situaciones futuras.

สูริยตปนปญฺโห ทสโม.

La décima es la pregunta sobre el calor del sol.

ทสปญฺหวนฺตสตฺตมวคฺควณฺณนา สมตฺตา.

Concluye el comentario del séptimo capítulo, que contiene diez preguntas.

ปุนเทว ลตาย พธิวา อทาสี’ติ อิทํชาตเก น ปากฏํ. รญฺโญ ปรมฺปราคตวจนํ คเหวา วุตฺตํ สิยา. อปิ จ โพธิสตฺโต อตฺตโน สนฺติกํ อาคเต พธนา อมุญฺจิวา อชฺฌุเปกฺขิโต ปุนเทว ลตาย พธิวา อทาสิ วิย สญฺญาย วุตฺตํ สิยา.

«Lo ató de nuevo con una enredadera y lo entregó»: esto no aparece claramente en el Jātaka. Podría haber sido dicho siguiendo el relato tradicional del rey. Además, cuando llegaron ante el Bodhisatta, este no los liberó de sus ataduras, sino que permaneció indiferente; esto podría haberse expresado con la idea de que los ató de nuevo con una enredadera y los entregó.

รูฬรูฬสฺส ผรุสาติผรุสสฺส ภีมภีมสฺส ชูชกสฺส พฺราหฺมณสฺส สวเณ วตฺตมาโน.

Refiriéndose a lo que se escuchó del brahmán Jūjaka, quien es extremadamente cruel, sumamente áspero y terriblemente aterrador.

ทารเกทารกทฺวเย โพธิสตฺตสฺส อทสฺสนํ คมิเต สติ โส โพธิสตฺโต สตธา วา สหสฺสธา วา โสกวเสน.

Cuando los dos niños fueron alejados de la vista del Bodhisatta, debido al dolor, ese Bodhisatta se sintió como si se rompiera en cien o mil pedazos.

หทยํ น เอลิ น ผเลสิ อิทํ สตฺตมํ ทุกฺกรโต ทุกฺกรตรํ อโหสีติ โยชนา.

«El corazón no se rompió ni se partió; este séptimo punto fue incluso más difícil que lo difícil»: tal es la explicación.

เวสฺสนฺตรปุตฺตทารทานปญฺโห ปฐโม.

La pregunta sobre la entrega de los hijos y la esposa por parte de Vessantara es la primera.

ทุกฺกรการิปญฺโห ทุติโย.

La pregunta sobre quien realiza lo difícil es la segunda.

โลกิยํ ภนฺเต นาคเสน โลกุตฺตเรน วิญฺญาปิตนฺติ โลกิกํ อถชาตํ วิย…เป…ตยา โลกุตฺตเรน อถชาเตน วิญฺญาปิตํ.

«Venerable Nagasena, lo mundano ha sido explicado por lo supramundano»; al igual que el significado mundano surgido… etc… por usted ha sido explicado mediante el significado supramundano surgido.

ปาปพลปญฺโห ตติโย.

La pregunta sobre el poder del mal es la tercera.

เปตปาปุณนกปุญฺญปญฺโห จตุโถ.

La pregunta sobre el mérito que llega a los petas es la cuarta.

ทิพฺโพ อโถ’ติ ทิพฺพสทิโส จ เอกนฺตทิพฺโพ จ อโถ.

«Sentido divino» significa un sentido similar al divino y un sentido exclusivamente divino.

มิทฺธสมาปนฺโน’ติ ภวงฺควเสน นิทฺทํ อาปนฺโน.

«Absorto en el letargo» significa haber entrado en el sueño por medio del bhavanga.

กปิมิทฺธปเรโต’ติ กปินิทฺทาย สมนฺนาคโต.

«Poseído por el letargo del mono» significa dotado del sueño del mono.

โย กายสฺส โอนาโห’ติ นามกายสฺส จ รูปกายสฺส จ พธนากาโร.

«Lo que es la cubierta del cuerpo» significa el modo de atadura tanto del cuerpo mental como del cuerpo físico.

ปติโยนาโห’ติ กมฺมํ กาตุํ อสมถตาวเสน สมนฺตโต พธนากาโร.

«Envolvimiento» significa el modo de atadura por todas partes debido a la incapacidad de realizar una acción.

โย มหาราช กปินิทฺทาปเรโต โวกิณฺณตา ชาครตี’ติ ยา กปินิทฺทาย ปิฬิตสฺส ปุคฺคลสฺส นิทฺทา โวกิณฺณกํ ชาครํ คติยา นิทฺทามิสฺสกชาครปวตฺตนํ.

«Gran rey, aquel que está poseído por el sueño del mono despierta intermitentemente» significa que el sueño de la persona afligida por el sueño del mono es un despertar mezclado con el sueño, una progresión de vigilia entremezclada con el sueño.

สุปินปญฺโห ปญฺจโม.

La pregunta sobre los sueños es la quinta.

อการณมรณปญฺโห ฉฏฺโฐ.

La pregunta sobre la muerte sin causa es la sexta.

ปรินิพฺพุตปาฏิหาริยปญฺโห สตฺตโม.

La pregunta sobre el milagro de quien ha alcanzado el Parinibbana es la séptima.

อูนสตฺตวสฺสปญฺโห อฏฺฐโม.

La pregunta sobre los menos de siete años es la octava.

สุขทุกฺขมิสฺสนิพฺพานปโห นวโม.

La pregunta sobre el Nibbana mezclado con felicidad y sufrimiento es la novena.

สภาวโต นถิ’ติ กิญฺจิ โอปมฺมนิทสฺสนมตฺตํ สภาวโต สรูปโต นถิ. คุณโต ปน อนุปลิตฺโต ทฺวิคุณโต กิญฺจิ โอปมฺมนิทสฺสนมตฺตํ สกฺกา ตุยฺหํ อุปทสฺสยิตุํ ปกาเสตุํ.

«No existe por naturaleza» significa que no hay nada, por esencia o por forma, que sirva como una mera ilustración o comparación. Sin embargo, por sus cualidades, como el no estar manchado, o por dos cualidades, es posible mostrarte y explicarte alguna mera ilustración o comparación.

ปทุมํ อุทกํ เนว อคทํ สาคโร ตถา

El loto, el agua, asimismo la medicina y el océano,

โภชนํ อากาส-มณิรตนวทนํ

el alimento, el espacio, la joya preciosa y el sándalo,

สปฺปิมณฺโฑ คิริ วถู ทสูปมา

la nata de la mantequilla clarificada y la montaña: estas son las diez metáforas.

เอกทฺวิติจตฺตาริ ปญฺจกทสกา ตีณิ.

Una, dos, tres, cuatro, cinco, diez; y tres.

ปุน ตีณิ ปุน ตีณิ ปญฺจ คุณา ปณฺฑิเตหิ วิชานิยา

Nuevamente tres, nuevamente tres; estas cualidades deben ser conocidas por los sabios.

ตถ ปทุมสฺส อุทเก อนุปลิตฺตภาโว เอโก คุโณ นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺโฐ.

De ellas, la cualidad del loto de no ser manchado por el agua es la única cualidad introducida en el Nibbana.

อุทกสฺส สีตลตา ปิปาสาวินยตา’ติ ทฺเว คุณา.

Del agua, la frialdad y la eliminación de la sed son las dos cualidades.

อคทสฺส ปฏิสรณตา โรคอนฺตกรณตา อมตตา’ติ ตโย คุณา.

De la medicina, el ser un refugio, el poner fin a la enfermedad y la inmortalidad son las tres cualidades.

สมุทฺทสฺส กุณปสุญฺญตา สวนฺตีหิ อปูรณตา มหนฺตภูตาวาสตา อปริมิตวิจิตฺตปุปฺผสํกุสุมิตตา’ติจตฺตาโร คุณา โภชนสฺส อายุธารณตา พลวฑฺฒนตา วณฺณชนนตา ทรถวูปสมนตา ชิคจฺฉาทุพฺพลฺยปฏิวิโนทนตา’ติ ปญฺจคุณา. อากาสสฺส อชายนตา อชีรณตา อมียนตา อจวนตา อนุปฺปชฺชนตา ทุปฺปสหตา อโจรหรณตา อนิสฺสิตตา วิหคคมนตา นิราวรณตา อนนฺตตา’ติ ทส คุณา.

Del océano, el estar libre de cadáveres, el no llenarse con los ríos, el ser la morada de grandes seres y el estar cubierto de infinitas y variadas flores son las cuatro cualidades. Del alimento, el sustentar la vida, el aumentar la fuerza, el producir belleza, el calmar la angustia y el disipar el hambre y la debilidad son las cinco cualidades. Del espacio, el no nacer, el no envejecer, el no morir, el no desaparecer, el no surgir, el ser difícil de dominar, el no ser robado por ladrones, el ser independiente, el ser el camino de las aves, el carecer de obstrucciones y el ser infinito son las diez cualidades.

มณิรตนสฺส กามททตา หาสการณตา อุชฺโชตถกรณตา’ติ ตโย คุณา.

De la joya preciosa, el conceder los deseos, el causar alegría y el producir luz son las tres cualidades.

โลหิตจทนสฺส ทุลฺลภตา อสมคธตา สุชนปฺปสถตาติ ตโย คุณา.

Del sándalo rojo, el ser difícil de encontrar, el poseer una fragancia incomparable y el ser elogiado por las personas de bien son las tres cualidades.

สปฺปิมณฺฑสฺส วณฺณสมฺปนฺนตา คธสมฺปนฺนตา รสสมฺปนฺนตา’ติ ตโย คุณา.

De la nata de la mantequilla clarificada, el estar dotada de color, el estar dotada de fragancia y el estar dotada de sabor son las tres cualidades.

คิริสิขรสฺส อจฺจุคฺคตตา อจลตา ทุรภิโรหตา พีชารูหณตา อนุนยปฏิฆวิปฺปมุตฺตตา’ตี ปญฺจคุณา นพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐา’ติ.

Las cinco cualidades de la cima de una montaña —su gran elevación, su inmovilidad, su dificultad para ser escalada, el hecho de que en ella no brotan semillas y su libertad frente a la atracción y la repulsión— han sido introducidas en el Nibbāna.

นิพฺพานานุปฺปวิฏฺฐคุณปญฺโห ทสโม.

La décima pregunta sobre las cualidades introducidas en el Nibbāna ha terminado.

เอเถวากิรา’ติ เอถ เอว ตยา สิกฺขิเต นิพฺพาเน อากิราหี’ติ อภิกโรหิ วา อยเมว วา ปาโฐ.

‘Ethevākirā’ significa: vierte en este mismo Nibbāna que has aprendido, o ‘realiza’ (abhikarohi); esta es la lectura.

อนีติโต’ติ อนีติภาวโต นิพฺพานํ ทฏฺฐพฺพํ. เสเสสุ’ปิ เอเสว นโย.

‘Como libre de aflicción’ significa que el Nibbāna debe ser visto como un estado libre de calamidades. El mismo método se aplica a los casos restantes.

กุหียตี’ต วิมฺภยจิตฺโต โหติ.

‘Se asombra’ significa que tiene una mente llena de asombro.

นิพฺพานสจฺฉิกรณปญฺโห ทฺวาทสโม.

La duodécima pregunta sobre la realización del Nibbāna ha terminado.

ทฺวาทสปญฺหวนฺตอฏฺฐมวคฺควณฺณนา สมตฺตา.

La explicación del octavo capítulo, que contiene doce preguntas, ha terminado.

เมณฺฑกปญฺเห อฐมวคฺควณฺณนา สมตฺตา.

La explicación del octavo capítulo de las Preguntas del Dilema (Meṇḍakapañha) ha terminado.

อนุมานปญฺโห.

La Pregunta sobre la Inferencia.

กมฺมมูลํ คเหวานา’ติ ปุพฺพพุทฺธานํสนฺติเก กตกุสลมูลํ คเหวา.

‘Tomando la raíz del kamma’ significa habiendo tomado la raíz del mérito (kusala) realizado en presencia de los Budas anteriores.

ตโต มุจฺจถ วิมุตฺติยา’ติ ตโต เตน อารมฺมณกิณเนน ทส สญฺญาภาวนานุโยเคน วิมุตฺติยา สมุจฺเฉทวิมุตฺติยา วฏฺฏทุกฺขโต มุจฺจถ.

‘De eso sois liberados por la liberación’ significa que, a través de ese cultivo de los diez tipos de percepción y el enfoque en el objeto, sois liberados del sufrimiento de la ronda (vaṭṭadukkha) mediante la liberación por erradicación (samuccheda-vimutti).

อนิวายนฺตี’ติ อปฺปฏิวาตา หุวา วายนฺติ.

‘Soplando sin resistencia’ significa que soplan sin ser contrarrestados por el viento en contra.

สรณสีลนฺติ สรณคมนํ คเหวา คเหตพฺพํ ปญฺจสีลํ.

‘La moralidad del refugio’ se refiere a los cinco preceptos que deben ser asumidos tras haber tomado el refugio.

ปญฺจุทฺเทสปริยาปนฺนนฺติ นิทานุทฺเทส-ปราชิกุทฺเทส-สงฺฆาทิเสสุทฺเทส-อนิยตุทฺเทส สงฺขาตํ ปญฺจุทฺเทสปริยาปนฺนํ.

‘Incluido en las cinco recitaciones’ significa lo que se conoce como las cinco secciones de recitación del Pātimokkha: Nidānuddesa, Parājikuddesa, Saṅghādisesuddesa, Aniyatuddesa y la restante.

ปาติโมกฺขสํวรสีลนฺติ สตฺตวีสาธิกทฺวิสตปาติโมกฺขสํวรสีลํ.

‘La moralidad del compromiso con el Pātimokkha’ se refiere a la moralidad del compromiso con las doscientas veintisiete reglas del Pātimokkha.

อุปาทายุปาทาย วิมุตฺตานนฺติ ตณฺหาทิฏฺฐิสงฺขาโตปเย อุปาทายุปาทาย วิมุตฺตานํ โสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามีนํ

‘De los liberados mediante el desapego gradual’ se refiere a los que entran en la corriente, los que retornan una sola vez y los que no retornan, quienes se han liberado desprendiéndose progresivamente de los apegos conocidos como el deseo y los puntos de vista.

เคหชโน’ติ ทาสกมฺมกราทิโก เคเห ฐิตชโน.

‘Gente de la casa’ se refiere a las personas que residen en la casa, como los sirvientes y trabajadores.

ตถา พุทฺธํ โสกนุทํ…เป… อุมฺม ทิสฺวา สเทวเก’ติ เอถ ตถา เอว อุมฺมึ ทิสฺวา มหนฺตํ ธมฺมฺौมฺมึ ญาณจกฺขุนา ทิสฺวา พุทฺธํ โสกนุทํ อนุมาเนน อนุมานญาเณน กาตพฺพํ ญาตพฺพํ. สเทวเกโลเก ยถา ธมฺโม อุมฺมิวิปฺผาโร ตถา สเทวเก โลเกพุทฺโธ อคฺโค ภวิสฺสตี’ติ อนุมาเนน ญาตพฺพนฺติ โยชนา.

‘Así, al Buda, el que disipa el pesar... viendo la ola en el mundo con sus dioses’: aquí se interpreta que, así como al ver la gran ola del Dhamma con el ojo del conocimiento, se debe conocer por inferencia al Buda que disipa el pesar. Del mismo modo que en el mundo con sus dioses existe la expansión de la ola del Dhamma, así también en el mundo con sus dioses el Buda será el supremo; esto debe ser conocido mediante la inferencia.

มิคราชสฺสา’ติ จตุปฺปาทานํ มหนฺตภาเวน มิคราชสฺส หถิโน.

‘Del rey de las bestias’ se refiere al elefante como rey de las bestias debido a su gran tamaño entre los cuadrúpedos.

ปทนฺติ ธมฺมปทํ.

‘Huella’ significa una porción o sendero del Dhamma (Dhammapada).

ธมฺมราเชน คชฺชิตนฺติ พุทฺธสีหนาทวจนํ ธมฺมราเชน กถิตํ.

‘Rugido por el Rey del Dhamma’ se refiere a las palabras del rugido del león del Buda, pronunciadas por el Rey del Dhamma.

อนุมาเนน ญาตพฺพํ พุทฺโธ จ มหนฺโต พุทฺธสีหนาโท จ มหนฺโต’ติ วิญฺญาตพฺพํ.

Debe ser conocido por inferencia: se debe comprender que tanto el Buda es grande como su rugido de león es grande.

ลคฺคํ ทิสฺวา ภุสํ ปงฺกํ กลลทฺทํ คตํ มหินฺติ ลคฺคํ ลคฺคาปนสมถํ มหนฺตํ ปงฺกญฺจ ทิสฺวา กลลทายกํ อุทกญฺจ คตํ มหึ มหิยา คตํ ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ปณฺฑิตา มหาวาริกฺขโธ คโต ปวตฺโต’ติ อนุมาเนน ชานนฺติ.

‘Habiendo visto el lodo atascado y la tierra convertida en un pantano profundo’: al ver el lodo profundo capaz de atrapar y el agua que ha convertido la tierra en un fango, los sabios conocen por inferencia que una gran masa de agua ha pasado por allí.

ชนนฺติ สาธุชนสมุหํ.

‘Gente’ se refiere a la multitud de personas virtuosas.

รชปงฺกสโมหิตนฺติ ราคาทิรชสงฺขาตปงฺเกหิ อชฺโฌถฏํ ปริโยนทฺธํ.

‘Envuelto en el polvo y el lodo’ significa cubierto y envuelto por el lodo conocido como el polvo del deseo y demás pasiones.

วหิตํ ธมฺมนทฺธิยา’ติ ปริยตฺติปฏิปตฺติธมฺมนทฺธิยา วหิตํ.

‘Llevado por la corriente del Dhamma’ significa transportado por la corriente del Dhamma de la escritura y de la práctica.

วิสฺสฏฺฐํ ธมฺมสาคเร’ติ นิพฺพานสงฺขาเต มหาสมุทฺเท ธมฺมนทฺธิยา วิสฺสฏฺฐํ วิสฺสชฺชิตํ ปเวสิตํ.

‘Liberado en el océano del Dhamma’ significa soltado o introducido por la corriente del Dhamma en el gran océano conocido como el Nibbāna.

ธมฺมามตคตํ ธมฺมามเต ปวตฺตํ สเทวกํ สพฺรหฺมกํ อึ มหึ มหิยา ฐิตํ อิมํ สาธุชนสมูหํ.

‘Llegado al néctar del Dhamma’ se refiere a esta multitud de personas virtuosas situadas en esta tierra, incluyendo a los dioses y los brahmas, que han entrado en el néctar del Dhamma.

ทิสฺวา ญาณจกฺขุนา ปสฺสิวา.

‘Habiendo visto’ significa habiendo observado con el ojo del conocimiento.

ธมฺมกฺขโธ มหา’คโต’ติ สมฺมาสมฺพุทฺธจรณสงฺขาโต จตุราสีติยา ธมฺมกฺขธสหสฺสานํ เทสิตตฺตา มหาธมฺมกฺขโธอาคโต ปวตฺโต’ติ อนุมานญาเณน ญาตพฺพนฺติ โยชนา.

‘Ha llegado la gran masa del Dhamma’ se interpreta como que, debido a que el Perfectamente Iluminado ha enseñado las ochenta y cuatro mil secciones del Dhamma, se debe conocer mediante el conocimiento por inferencia que la gran masa del Dhamma ha llegado y se ha manifestado.

อนุมานปญฺโห เอกาทสโม. (ธุตงฺคกถา)

La undécima pregunta sobre la inferencia. (Discusión sobre las prácticas ascéticas).

กตเมน เต ปริยาเยน อนุโยคํ เต ทมฺมิ’ติ อนุโยคํ วํ ปุจฺฉิ อหํ พฺยากริสฺสามิ. อนุโยควจนํ เต ตว กตเมน การเณน ทมฺมิ.

«¿De qué manera te daré la aplicación [del argumento]?», preguntaste sobre la aplicación, y yo responderé. ¿Por qué razón te doy las palabras de aplicación?

วเมเวตํ พฺรูหีติ ราชวจนํ ภนฺเต นาคเสน วเมว ปริยายํ พฺรูหิ.

«Dilo justamente de esa manera», son las palabras del rey. «Venerable Nāgasena, dime el método de la misma manera».

เตนหี’ติ ตสฺมา ตว โสตุกามตาย สเตน วา…เป…โกฏิสตสหสฺเสน วา ปริยายํ เต กถยิสฺสามีติ โยชนา.

«En ese caso», debido a tu deseo de escuchar, te explicaré el método a través de cien... [etc.] ...o cien mil millones [de formas]; tal es la conexión.

ยา กาจิ กถา’ติ สมฺพโธอิธา’ติ อิมสฺมึ ธุตงฺควรคุเณ,อภิวุฏฺฐนฺติ วสฺโสทเกนอภิวุฏฺฐํสมฺปาทเก สตีติ ปฏิปาทเก ปุคฺคเล สติ.

«Cualquier charla» es la conexión. «Aquí» significa en esta excelente virtud de las prácticas ascéticas. «Ha llovido» significa empapado por el agua de la lluvia. «Habiendo quien lo logre» significa habiendo una persona que lo practique.

มยฺหํ ปุฏฺโฐ’ติ อิมสฺมึ ธูตงฺควรคุเณ ปริพฺยตฺตตาย เฉกตาย ปากฏาย พุทฺธิยา ยุตฺตการณปริทีปนํ สโมสริสฺสตีติ.

«Preguntado a mí» significa que, debido a la claridad, habilidad y sabiduría manifiesta en esta excelente virtud de las prácticas ascéticas, la explicación de las razones adecuadas se reunirá.

วิชฏิตกิเลสชาลวถู’ติ ตํ กิเลน สมุหปญฺจกฺขธวถุ.

«El objeto del cual se ha desenredado la red de las impurezas» se refiere al objeto de los cinco agregados del cual las impurezas han sido eliminadas.

ภินฺนภคฺคสงฺกุฏิตสญฺฉนฺนคตินิวารโณ’ติ อรหตฺตมคฺคผเลน ภินฺนภคฺคสงฺกุฏิตสญฺฉินฺนคตินิวารโณ.

«Aquel que ha roto, destrozado, arrugado y cortado los obstáculos hacia los destinos» significa aquel que, por el fruto del camino del estado de Arahat, ha roto, destrozado, arrugado y cortado los obstáculos hacia los destinos.

อภินีตวาโส’ติ อภิปุญฺญกาเมหิ อภิปถิตวาโส อภินีตฺैริยาปถวาโส วา.

«Una morada bien conducida» significa una morada deseada por aquellos que aspiran al mérito, o una morada de posturas bien dirigidas.

วิมุตฺติชฺฌายิตตฺโต’ติ อรหตฺตผลชฺฌานสมฺปยุตฺตจิตฺโต อจลทฬฺหภีรุตฺตาณฏฺฐานํ อารมฺมณกรณวเสน อุปคโต.

«Aquel cuya mente medita en la liberación» significa aquel cuya mente está unida a la meditación del fruto del estado de Arahat, habiendo alcanzado el estado de inamovible, firme y protección contra el miedo, por medio de hacer de ello su objeto.

ธูตงฺคปญฺหกถาสงฺขาตโยคิกถา สมตฺตา.

Concluye la discusión del practicante de yoga conocida como la discusión de las preguntas sobre las prácticas ascéticas.

จตุราสีติปญฺหปฏิมณฺฑิตเมณฺฑกปญฺหวณฺณนา สมตฺตา.

Concluye el comentario sobre los dilemas, adornado con ochenta y cuatro preguntas.

มิลิทปญฺหเมณฺฑกปญฺเหสุ สพฺเพ ปญฺหา สมฺปิณฺฑิตา ปญฺจสตฺตาธิกสตปญฺหา โหนฺติ. องฺคคหณกถาย ปน นาธิกสตมาติกาสุ สตฺตสฏฺฐิมาติกา นิทฺเทสวเสนอวิสฺสชฺชิตา. เสสา’ รญฺโญ จตฺตาริ องฺคานิ คเหตพฺพานี’ติอาทิกา เอกูนจตฺตาฬีส มาติกา นิทฺเทสวเสน อวิสฺสชฺชิตา ยถ โปถเกสุ ทิสฺสนฺติ ตโต คเหตพฺพา เยวา’ติ.

En los dilemas de las preguntas de Milinda, todas las preguntas sumadas son ciento setenta y cinco. Sin embargo, en la discusión sobre la adopción de los factores, sesenta y siete resúmenes (mātikās) de los resúmenes que superan los cien no han sido explicados en detalle. Los restantes treinta y nueve resúmenes, comenzando con «las cuatro cualidades del rey que deben ser adoptadas», no han sido explicados en detalle; deben tomarse tal como aparecen en los libros.

จตสฺโส ธมฺมเทสนาโย; ธมฺมาธิฏฺฐานา ธมฺมเทสนา, ธมฺมาธิฏฺฐานา ปุคฺคลเทสนา, ปุคฺคลาธิฏฺฐานา ธมฺมเทสนา, ปุคฺคลาธิฏฺฐานา ปุคฺคลเทสนา’ติ. ตาสุ ปุริมา ติสฺโส ธมฺมเทสนา อิธ คเถ ลพฺภนฺติ, จตุโถ น ลพฺภติ.

Hay cuatro tipos de enseñanza del Dhamma: enseñanza del Dhamma basada en el Dhamma, enseñanza de personas basada en el Dhamma, enseñanza del Dhamma basada en personas y enseñanza de personas basada en personas. De estas, las tres primeras enseñanzas del Dhamma se encuentran aquí en los versos, pero la cuarta no se encuentra.

อปรา’ปิ จุทฺทสวิธา เทสนา? อถสทสฺสน-คุณปริทีปน-นิคฺคห-สมฺปหํสนจริยาโวทานนิทสฺสน -ปุจฺฉาวิสชฺชน-อนุสาสน-ปุคฺคลวิโสธนอชฺฌาสยปริปูรณปเวณิ สทสฺสน-ปรปฺปวาทมทฺทโนปนิสฺสยปจฺจยนิทสฺสนตุฏฺฐา-การสทสฺสนธมฺมสภา-วคุณาทิ-นิทสฺสนาการเทสนา’ติ.

¿Existen otras catorce clases de enseñanzas? [Son:] la enseñanza que muestra el significado, la que ilumina las cualidades, la de censura, la de regocijo, la que muestra la purificación de la conducta, la de preguntas y respuestas, la de instrucción, la de purificación de las personas, la que cumple las inclinaciones, la que muestra el linaje, la que aplasta las doctrinas ajenas, la que muestra el apoyo y las condiciones, la que muestra la apariencia de satisfacción, y la enseñanza que muestra la naturaleza del Dhamma, sus cualidades, etc.

ตถ

En este respecto:

ปจฺจยาการเทสนา’ติ ปจฺจยาการสุตฺตนฺต-สติปฏฺฐาน-สมฺมปฺป-ธาน-อิทฺธิปาท-อิทฺริยพล-โพชฺฌงฺคาทิสุตฺตนฺตสมฺพธา.

La «enseñanza sobre el modo de las condiciones» está relacionada con los discursos sobre el modo de las condiciones, los fundamentos de la atención plena, los esfuerzos correctos, las bases del poder psíquico, las facultades, los poderes, los factores de iluminación, etc.

(อถสทสฺสนา) ปจฺจยาการปจฺจยถปรมถํ เทเสนฺตี ปวตฺตา ธมฺมเทสนา อถสทสฺสนา นาม.

(La enseñanza que muestra el significado): La enseñanza del Dhamma que procede enseñando el significado último de las condiciones y el modo de las condiciones se llama «enseñanza que muestra el significado».

(คุณปริทีปนี). สุสีม-โคสาล-โคสิงฺคสมฺปสาทน-ปาสาทิก-ทสพล-โคตมก- มหาสีหนาทาทิสุตฺตนฺตสมฺพธ อตฺตคุณปรคุณ-สาสนคุณปริทีปนี คุณปริทีปนี นาม.

(La enseñanza que ilumina las cualidades): Aquella que está relacionada con discursos como Susīma, Gosāla, Gosiṅgasampasādana, Pāsādika, Dasabala, Gotamaka, Mahāsīhanāda, etc., e ilumina las cualidades propias, las cualidades ajenas y las cualidades de la Enseñanza, se llama «enseñanza que ilumina las cualidades».

(นิคฺคหเทสนา) สกลวินยปิฏกํ อาทึ กวา ยา กาจิ กิเลสปาปปุคฺคลนิคฺคหเทสนา เอสา นิคฺคหเทสนา นาม.

(La enseñanza de censura): Comenzando con todo el Vinaya Piṭaka, cualquier enseñanza de censura contra las impurezas, el mal y las personas malvadas se llama «enseñanza de censura».

(สมฺปหํสนา) ภยภีรุกานํ ปุคฺคลานํ ภยปฏิเสธนถาย อุปถมฺภชนน-มคฺคานิสํส-สีลโถมนาทิกา เทสนา สมฺปหํ-สนา นาม.

(La enseñanza de regocijo): La enseñanza para disipar el miedo de las personas temerosas, que genera apoyo y consiste en el elogio de los beneficios del camino, de la virtud, etc., se llama «enseñanza de regocijo».

(จริยาโวทานนิทสฺสนา) สกลชาตกํ อจฺฉิยสุตฺตํ อาทึ กวา ทฺเวธาวิตกฺกโพธิราชกุมารสุตฺตาทิสมฺพธาเทสนา จริยาโวทานนิทสฺสนา นาม.

(La enseñanza que muestra la purificación de la conducta): Comenzando con todos los Jātakas y el Acchariya Sutta, y relacionada con discursos como el Dvedhāvitakka y el Bodhirājakumāra Sutta, se llama «enseñanza que muestra la purificación de la conducta».

(ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา) อฏฺฐหิ ปริสาหิ ปุจฺฉิตานํ ปญฺหานํ วิสฺสชฺชนาปฏิสํยุตฺตา สกลสคาถวคฺคมาทึ กวา วมฺมิกสุตฺต-ปรายณสุตฺตาทิกา เทสนา ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา นาม.

(La enseñanza de preguntas y respuestas): Relacionada con las respuestas a las preguntas planteadas por las ocho asambleas, comenzando con toda la sección de versos (Sagāthavagga) y discursos como el Vammika Sutta y el Pārāyana Sutta, se llama «enseñanza de preguntas y respuestas».

(อนุสาสนา). อริยวํส-ปุญฺญาภิสท-ธุตงฺคานุสาสน-วตฺตานุสาสน-สมฺพธา เทสนา อนุสาสนา นาม.

(La enseñanza de instrucción): Relacionada con la instrucción sobre el linaje de los nobles, la efusión de méritos, las prácticas ascéticas y los deberes, se llama «enseñanza de instrucción».

(ปุคฺคลวิโสธนา) ภยสทสฺสนเทสนาปฏิสํยุตฺตา เทวทูตอคฺคิกฺขโธปมาทิสุตฺตสมฺพธาปุคฺคลานํ สีลวตฺตาทิวิโสธนถาย วุตฺตา ปุคฺคลวิโสธนา นาม.

(La enseñanza de purificación de las personas): Relacionada con la enseñanza que muestra el peligro, vinculada a discursos como el Devadūta y el Aggikkhandhopama Sutta, dicha con el propósito de purificar la virtud, los deberes, etc., de las personas, se llama «enseñanza de purificación de las personas».

(อชฺฌาสยปริปูรณา). ตวฏกนาฬก-ปฏิปทา-ธมฺมทายาทสุตฺตาทิกา ปุคฺคลานํ สมถวิปสฺสนาปริปูรณถาย กถิตา อชฺฌาสยปริปูรณา นาม.

(La enseñanza que cumple las inclinaciones): Hablada con el propósito de completar la tranquilidad (samatha) y la visión profunda (vipassanā) de las personas, como en los discursos Tavaṭaka, Nāḷaka, Paṭipadā y Dhammadāyāda, se llama «enseñanza que cumple las inclinaciones».

(ปเวนิสทสฺสนกถา). พุทฺธวํส-มหาปทานสุตฺตาการา อตฺตโน จ ปเรสญฺจ อภินีหารมารพฺภ ปรินิพฺพานปริโยสานา ปเวนิสทสฺสนกถา นาม.

(El discurso que muestra el linaje): Con la forma del Buddhavaṃsa y el Mahāpadāna Sutta, comenzando con las aspiraciones iniciales (abhinīhāra) de uno mismo y de otros y terminando en el Parinibbāna, se llama «discurso que muestra el linaje».

(ปรปฺปวาทมทฺทนา). จริยาปิฏกมาทึ กวา มหาสีหนาท-จูลฺลสีหนาท-ธานาภิญฺญาสํวณฺณนา-ปฏิพทฺธา เทสนา ปรปฺปวาทมทฺทนา นาม.

(La enseñanza que aplasta las doctrinas ajenas): Comenzando con el Cariyāpiṭaka y vinculada a las explicaciones del Mahāsīhanāda, Cūḷasīhanāda y el conocimiento directo (abhiññā), se llama «enseñanza que aplasta las doctrinas ajenas».

(อุปนิสฺสยปจฺจยนิทสฺสนา). ยถูปนิสฺสยา ทิสฺสมานา ทิสฺสมานกาเยน เทสนา อิติวุตฺตกมาทึ กตฺวา ธนิยสุตฺต-อรุณวติยสุตฺต-นทนปริยายสุตฺตาทิปฺปเภทาอุปนิสฺสาย– ปจฺจยนิทสฺสนา นาม.

(La enseñanza que muestra el apoyo y las condiciones): La enseñanza dada según se ve el apoyo (upanissaya) mediante el cuerpo visible, comenzando con el Itivuttaka y las diversas clases de discursos como el Dhaniya Sutta, Aruṇavatiya Sutta y Nadanapariyāya Sutta, se llama «enseñanza que muestra el apoyo y las condiciones».

(ตุฏฺฐาการสทสฺสนา). สกโลทาน-สมฺปสาทนิย-สงฺคีติสุตฺตาทิกา เทสนา ตุฏฺฐาการสทสฺสนา นาม.

(La enseñanza que muestra la apariencia de satisfacción): Las enseñanzas como todo el Udāna, el Sampasādanīya y el Saṅgīti Sutta, se llaman «enseñanzas que muestran la apariencia de satisfacción».

(ธมฺมสภาวคุณนิทสฺสนา) ขธธาวายตนิทฺริยสจฺจปฏิจฺจ สมุปฺปาทมคฺคผลาทโย ธมฺมา วิภตฺตา ตํ ตถ สภาควิสภาคปริทีปิกา อภิธมฺมเทสนา จ ลกฺขณปริทีปิกา เย จญฺเญ ธมฺมา สลกฺขณธารณกา อตฺตโน สภาววเสน วุตฺตา เอสา ธมฺมสภาวคุณนิทสฺสนา นาม.

(Exposición de las cualidades de la naturaleza de los fenómenos). Los fenómenos tales como los agregados (khandha), los elementos (dhātu), las bases (āyatana), las facultades (indriya), las verdades (sacca), el origen dependiente (paṭiccasamuppāda), el camino (magga) y sus frutos (phala) son analizados allí. Esta enseñanza del Abhidhamma, que ilustra lo que es común y lo que es distinto, así como la exposición de sus características, y cualquier otro fenómeno que posea sus propias características y que sea descrito según su propia naturaleza, se denomina exposición de las cualidades de la naturaleza de los fenómenos.

อิเมหิ จุทฺทสวิเธหิ โลกคฺคนายกา ธมฺมํ เทเสนฺติ เตสญฺจ สาวกา’ติ.

A través de estas catorce formas, los líderes supremos del mundo enseñan el Dhamma a sus discípulos.

เตสุ ปจฺฉาวิสชฺชนา เทสนา อิธ ปากฏา. เสสา ยถารหํ อิธ คเหตพฺพา เยวาติ.

De estas, la enseñanza de respuesta posterior es evidente aquí. Las demás deben ser tomadas en este contexto según corresponda.

(สาปตตฺติกถา). ทุวิธากถา อิมสฺมึ มิลิทปญฺหปฺปกรเณโหนฺติ สาปตฺติกถา จ อนาปตตฺติกถา จ. ตถ ยํ เถเรน ภควโต วจนํ รญฺโญ สญฺญาปนถํ อาภตํ ตํสาปตฺติกถา นาม.

(Discurso con ofensa). En este tratado de las Preguntas de Milinda existen dos tipos de discursos: el discurso con ofensa (sāpattikathā) y el discurso sin ofensa (anāpattikathā). De ellos, se denomina discurso con ofensa a aquel en el que el Thera cita las palabras del Bienaventurado para convencer al rey.

(อนาปตฺติกถา). ยา เถเรน สกปฏิภาเนน วุตฺตา สา อนาปตฺติกถา นาม.

(Discurso sin ofensa). Se denomina discurso sin ofensa a aquel que es expresado por el Thera mediante su propia intuición.

วุตฺตญฺเหตํ ปทโสธมฺมสิกฺขาปทสฺส อฏฺฐกถายํ-’

Pues esto se ha dicho en el comentario a la regla de entrenamiento sobre la enseñanza del Dhamma palabra por palabra:

เมณฺฑกมิลิทปญฺเหสุ เถรสฺส สกปฏิภาเนน อนาปตฺติ. ยมฺปนรญฺโญ สญญาปนถํ อาหรวา วุตฺตํ ตถ อาปตฺตี’ติ (ทฺเว กถา) ปุน ทฺเว กถา อิธ โหนฺติ สมฺมุติกถา จ ปรมถกถา จ.

«En las preguntas de Milinda sobre los dilemas (Meṇḍakapañha), no hay ofensa en lo dicho por la propia intuición del Thera. Pero en aquello que se cita para convencer al rey, hay ofensa». Nuevamente, hay aquí otros dos tipos de discurso: el discurso convencional (sammutikathā) y el discurso de sentido último (paramatthakathā).

(สมฺมุติกถา). ตถ สมฺมุติกถา นาม’ภนฺเต นาคเสน เวทคุ อุปลพฺภตี’ติอาทิกา.

(Discurso convencional). En él, el discurso convencional es, por ejemplo: «Venerable Nāgasena, ¿se encuentra un conocedor (vedagu)?», etc.

ปรมถกถา นาม’โย อุปฺปชฺชติ โส เอว โส’ติอาทิกาเตนาห?

El discurso de sentido último es, por ejemplo: «Aquel que nace es ese mismo», etc. Por eso se dijo:

ทุเว สจฺจานิ อกฺขาสิ สมฺพุทฺโธ วทตํ วโร,สมฺมุตึ ปรมถญฺจ ตติยํ นูปลพฺภตี’ติ.

«Dos verdades declaró el Buda, el mejor de los oradores: la convencional y la de sentido último; no se encuentra una tercera».

ยมฺปุพฺเพ วุตฺตํ อนุมานกถา อุปมากถา’ติ, ตาสุ อุปมากถาย วิสุํ โกฏฺฐาสภาโว นถิ. มิลิทปญฺหเมณฺฑกปญฺหานํ อนฺตรนฺตรา ฐิตา โหติ. อนุมานกถา ปน วิสุํ โกฏฺฐาสภาเวน โหตีติ.

En cuanto a lo mencionado anteriormente como discurso por inferencia y discurso por símil, en el discurso por símil no existe una sección aparte. Se encuentra intercalado entre las preguntas de los dilemas (Meṇḍakapañha) de Milinda. Sin embargo, el discurso por inferencia sí constituye una sección independiente.

วิจเรถ อนุํ ปรเม ปรเมสุชนสฺส สุขํ นยเน นยเน,กฏุ โหติ ปธานรโต นรโตอิธ โย ปน สารมเต รมเต.

«Investiga lo sutil en lo más elevado, la felicidad de la persona virtuosa en cada mirada; amargo es para el hombre dedicado al esfuerzo, pero aquí, aquel que se deleita en la esencia, se regocija».

ปกิณฺณกวจนวณฺณนา สมตฺตา.

La explicación de las palabras misceláneas ha terminado.

ชาตกุทฺธรณํ.

Extracción de los Jātakas.

ชาตกุทฺธรณํ ปน เอวํ เวทิตพฺพํ. เมณฺฑกปญฺหตติยวคฺเค ปญฺจ ปญฺจ ปญฺหา.

La extracción de los Jātakas debe entenderse de la siguiente manera. En el tercer grupo de las preguntas de los dilemas (Meṇḍakapañha), hay cinco preguntas en cada sección.

‘‘อเจตนํ พฺราหฺมณ อสุณนฺตํ…เป… ปุจฺฉสิ ตํ กิสฺส เหตุ‘‘ติ อิทํจตุกฺกนิปาเต อาคตํปลาสชาตกํ สธาย วุตฺตํ. กตมํ ตํ ชาตกนฺติ?’

«Oh brahmán, a lo que es inanimado y no escucha... ¿por qué razón le preguntas?». Esto se refiere al Palāsa Jātaka que aparece en el Catukkanipāta. ¿Qué Jātaka es ese?

อเจตนํ พฺราหฺมณา’ติ อิทํ สถา ปรินิพฺพานมญฺเจ นิปนฺโน อานทเถรํ อารพฺภ กเถสิ.

«Oh brahmán, lo inanimado...». Esto lo dijo el Maestro sobre el Venerable Ānanda mientras estaba recostado en el lecho de su Parinibbāna.

‘‘โส ปายสฺมา รุกฺขเทวตา ปนา อหเมวา’’ติ.

«En aquel entonces, la deidad del árbol era yo mismo».

ปลาสชาตกํ สมตฺตํ.

El Palāsa Jātaka ha terminado.

‘‘อิติ ผทนรุกฺขา’ปิ ตา เทวตา…เป… ภารทฺวาช สุโณหิ เม’’ติ อาคตํ. อิทญฺจ เตรสนิปาเตผทนชาตกํ สธาย วุตฺตํ. กตมํ ตํ ชาตกนฺติ?

«Así, los árboles Phandana, aquellas deidades... Oh Bhāradvāja, escúchame». Esto se refiere al Phandana Jātaka que aparece en el Terasanipāta. ¿Qué Jātaka es ese?

‘‘กุฐาริหโถ ปุริโส’ติ อิทํ สถา โรหิณีนทีตีเร วิหรนฺโต ญาตกานํ กลหํ อารพฺภ กเถสิ วนสณฺเฑ เทวตา อห’’นฺติ.

«Un hombre con un hacha en la mano...». Esto lo dijo el Maestro mientras residía a orillas del río Rohiṇī, refiriéndose a la disputa entre sus parientes. «Yo era la deidad en la espesura del bosque».

ผทนชาตกํ ทุติยํ เตรสนิปาตํ.

Segundo, el Phandana Jātaka del Terasanipāta.

เมณฺฑกปญฺหจตุถวคฺเค เทวทตฺตโพธิสตฺตาธิกสมฺปญฺเห พาวีสติชาตกานิ อาคตานี’ติ.

En el cuarto grupo de las preguntas de los dilemas (Meṇḍakapañha), en las preguntas concernientes a Devadatta y al Bodhisatta, aparecen veintidós Jātakas.

‘‘ภนฺเต นาคเสน, ตุมฺเห ภณถ? เทวทตฺโตเอกนฺตกณฺโห เอกนฺตกณฺเหหิ ธมฺเมหิ สมนฺนคโต, โพธิสตฺโต เอกนฺตสุกฺเกหิ ธมฺเมหิ สมนฺนคโต’ติ. ปุน จ เทวทตฺโต ภเว ภเว ยเสน จ ปกฺเขน จ โพธิสตฺเตน สมสโม โหติ กทาจิ อธิกตโร วา ยทา เทวทตฺโต นคเร พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺตสฺส รญฺโญ ปุโรหิตปุตฺโต อโหสิ, ตทา โพธิสตฺโต ฉวกจณฺฑาโล วิชฺชาธโร, วิชฺชํ ปริชปิวา อกาเล อมฺพผลานิ นิพฺพตฺเตสิ. เอถ ตาว โพธิสตฺโต เทวทตฺเตน ชาติยา นิหีโน ยสสา จ นิหีโน …เป… ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต ตาโป นาม ราชา อโหสิ ตทาโพธิสตฺโต ตสฺส ปุตฺโต ธมฺมปาโล นาม อโหสิ ตทา โส ราชา สกปุตฺตสฺส หถปาเท สีสญฺจ ฉิทาเปสิ. ตถ ตาว เทวทตฺโตเยว อุตฺตโร อธิกตโร. อชฺเชตรหิ อุโภ’ปิ สกฺยกุเล ชายิสุ. โพธิสตฺโต พุทฺโธ อโหสิ สพฺพญฺญุ โลกนายโก. เทวทตฺโต อติเทวสฺส สาสเน ปพฺพชิวา อิทฺธึ นิพฺพตฺเตวา พุทฺธาลยํ อกาสิ. กินฺนุ โข ภนฺเต นาคเสน ยํ มยา ภณิตํ ตํ สพฺพํ ตถํ อุทาหุ วิตถนฺติ? ‘‘อยมฺปน มิลิทรญฺญา ยานิ พาวีสติชาตกานิ นิสฺสาย ปุจฺฉิโต โหติ ตานิ มยา อุทฺธริวา อิธ กเถตพฺพานิ.

«Venerable Nāgasena, ¿decís vos: "Devadatta era totalmente oscuro, poseedor de estados totalmente oscuros, y el Bodhisatta era totalmente radiante, poseedor de estados totalmente radiantes"? Sin embargo, en existencia tras existencia, Devadatta es igual o incluso superior al Bodhisatta en fama y seguidores. Cuando Devadatta era el hijo del capellán del rey Brahmadatta en la ciudad de Benarés, el Bodhisatta era un paria (chavaka-caṇḍāla) mago que, recitando un mantra, hacía aparecer mangos fuera de temporada. En ese caso, el Bodhisatta era inferior a Devadatta en nacimiento y en fama... Además, cuando Devadatta era el rey llamado Tāpa, el Bodhisatta era su hijo llamado Dhammapāla; entonces ese rey hizo cortar las manos, los pies y la cabeza de su propio hijo. En ese caso, Devadatta era superior y más poderoso. En la actualidad, ambos nacieron en el clan Sakya. El Bodhisatta se convirtió en Buda, el omnisciente líder del mundo. Devadatta, tras ordenarse en la enseñanza del Dios de dioses y desarrollar poderes psíquicos, intentó usurpar el lugar del Buda. ¿Es todo lo que he dicho verdadero o falso?». Estas son las veintidós historias de nacimientos (Jātakas) sobre las cuales el rey Milinda preguntó, y que deben ser extraídas y relatadas aquí por mí.

ตถ จ,’ยทา จ เทวทตฺโต นคเร พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺตสฺส รญฺโญ ปุโรหิตปุตฺโต อโหสิ ตทา โพธิสตฺโต ฉวกจณฺฑาโล อโหสิ วิชฺชาธโร วิชฺชํ ปริชปิวา อกาเล อมฺพผลานิ นิพฺพตฺเตสิ. เอถ ตาว โพธิสตฺโต เทวทตฺตโต ชาติยา นิหีโน ยสสา จ นิหีโน. ‘‘อิทมฺปน วจนํ เชตวนาราเม วิหรนฺเตน สถารา เตรสนิปาเต เทวทตฺตมารพฺภ กถิตํ อมฺพชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. เทวทตฺโต หิ ‘‘อหํ พุทฺโธ ภวิสฺสามิ…เป… จณฺฑาลปุตฺโต อหเมวา’’ติ.

En cuanto a aquello de: «Cuando Devadatta era el hijo del capellán del rey Brahmadatta en la ciudad de Benarés, el Bodhisatta era un paria (chavaka-caṇḍāla) mago que, recitando un mantra, hacía aparecer mangos fuera de temporada. En ese caso, el Bodhisatta era inferior a Devadatta en nacimiento y en fama». Estas palabras fueron dichas por el Maestro mientras residía en el monasterio de Jetavana, en el Terasanipāta, refiriéndose al Amba Jātaka sobre Devadatta. Pues Devadatta dijo: «Yo seré el Buda... [y el Maestro dijo] yo mismo era el hijo del paria».

เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ อมฺพชาตกํ สธาย กถิตํ โหตีติ อิทํ รญฺโญ อาภตํ ปฐมํ ชาตกํ.

De esta manera, esto fue dicho por el rey Milinda refiriéndose a este Amba Jātaka; este es el primer Jātaka citado por el rey.

‘‘ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต ราชา อโหสิ มหีปติ สพฺพกามสมงฺคี ตทา โพธิสตฺโต ตสฺสูปโภโค อโหสิ หถินาโค สพฺพลกฺขณสมฺปนฺโน ตสฺส จารุคติวิลาสํ อสหมาโน ราชา วธํ อิจฺฉนฺโต หถาจริยํ เอวมโวว? ‘‘อสิกฺขิโต เต อาจริย หถินาโค ตสฺส อากาสคมนํ นาม การณํ โหตี’’ติ ตถป ตาจ โพธิสตฺโต เทวทตฺตโต ชาติยา นีหีโน, ลามโก ติรจฺฉานคโต’’ติ. อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตน สถารา เอกกนิปาเต เทวทตฺตมารพฺภกถิตํ ทุมฺเมธชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ ธมฺมสภายํ ภิกฺขุ’อาวุโส เทวทตฺโต …เป… หถิ ปน อหเมวา’’ติ เอวเมตํ มิลิทรญฺโญ อิมํ ทุมฺเมธชาตกํ สธาย กถิตํ โหตีติ. ทุติยํ ชาตกํ.

«Además, cuando Devadatta era rey, soberano de la tierra y poseedor de todos los placeres, el Bodhisatta era su montura, un elefante real dotado de todas las marcas excelentes. El rey, incapaz de tolerar la elegancia de su porte, deseando matarlo, le dijo al entrenador de elefantes: "Tu elefante no está entrenado, maestro; que demuestre que puede volar por el aire"». En ese caso, el Bodhisatta era inferior a Devadatta en nacimiento, siendo un animal despreciable. Estas palabras fueron dichas por el Maestro mientras residía en Veḷuvana, en el Ekakanipāta, refiriéndose al Dummedha Jātaka sobre Devadatta. En la sala del Dhamma, los monjes dijeron: «Amigos, Devadatta... [y el Maestro dijo] yo mismo era el elefante». De esta manera, esto fue dicho por el rey Milinda refiriéndose a este Dummedha Jātaka. El segundo Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มนุสฺโส อโหสิ. ปวเน นฏฺฐายิโก ตทา โพธิสตฺโต มหาปถวิ นาม มกฺกโฏ อโหสิ. เอถปิ ตาว ทิสฺสติ วิเสโส มนุสฺสสฺส จ ติรจฺฉานคตสฺส จ. เอถปิ ตาว โพธิสตฺโต เทวทตฺตโต ชาติยา นิหีโน’ติ อิมํ ปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตน สถารา ตึสนิปาเต เทวทตฺตสฺส สิลาปวิชฺฌนมารพฺภ กถิตํ มหากปิชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ? ‘‘เตน หิ ธนุคฺคเห ปโยเชวา…เป… กปิราชา อหเมวา’’ติ เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํมหากปิชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตีติ. ตติยํ ชาตกํ.

Nuevamente, cuando Devadatta era un ser humano, un habitante del bosque, en aquel entonces el Bodhisatta era un mono llamado Mahāpathavī. Incluso así, se observa la distinción entre un ser humano y un animal. Sin embargo, en términos de nacimiento, el Bodhisatta era inferior a Devadatta; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Mahākapi Jātaka, narrado por el Maestro mientras residía en el Veḷuvana, en la sección de los treinta (Tiṃsanipāta), referente al intento de Devadatta de arrojar una piedra. 'Por lo tanto, habiendo empleado arqueros... yo mismo era el rey de los monos'. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda refiriéndose a este Mahākapi Jātaka. El tercer Jātaka.

‘‘ปูน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มนุสฺโส โหติ โสณุตฺตโร นาม เนสาโท พลวา พลวตโร นาคพโล ตทาโพธิสตฺโต ฉทฺทนฺโต นาม นาคราชา อโหสิ. ตทา ลุทฺทโก ตํ หถินาคํ ฆาเตสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโต อธิกตโร‘‘ติ อิทํ วจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน มหาวิหาเร วิหารนฺเตน สถารา ตึสนิปาเต เอกํ ทหรภิกฺขุนึ อารพฺภ กถิตํ ฉทฺทนฺตชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ ตถ ภควตา วิถารโต เทสิตํ ฉทฺทนฺตชาตกํ ตํ มยา อิธ สงฺเขปโต อุทฺธริวา กเถตพฺพเมว. ‘‘สา กิร สาวถิยํ…เป… สา ปน ภิกฺขุณี ปจฺฉา วิปสฺสิวา อรหตฺตํ ปตฺตา’’ติ. เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ ฉทฺทนฺตชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. จตุถาชาตกํ.

Nuevamente, cuando Devadatta era un ser humano, el cazador llamado Soṇuttara, fuerte y con la fuerza de un elefante, en aquel entonces el Bodhisatta era el rey de los elefantes llamado Chaddanta. En aquel tiempo, el cazador mató a ese gran elefante. Aun así, Devadatta era superior; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Chaddantajātaka, narrado por el Maestro mientras residía en el monasterio de Jetavana, en la sección de los treinta, referente a una joven monja. Según se dice, en Sāvatthī... aquella monja, tras practicar la visión introspectiva, alcanzó el estado de Arahant. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda refiriéndose a este Chaddantajātaka. El cuarto Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มนุสฺโส อโหสิ วนจรโก อนิเกตวาสี ตทา โพธิสตฺโต สกุโณ อโหสิ ติตฺติโร มนฺตชฺฌายี. ตทา โส วนจรโก ตํ สกุณํ ฆาเตสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโต ชาติยา อธิกตโร’’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา คิชฺฌกูเฏ วิหรนฺเตน สถารา นวกนิปาเต เทวทตฺตสฺส วธาย ปริสกฺกนํ อารพฺภ กถิตํ ททฺทรชาตกํ (ติตฺติรชาตกํ) สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘ตสฺมึ สมเย ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ…เป… ติตฺติรปณฺฑิโต ปน อหเมวา’’ติ. เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ ททฺทรชาตกํ สธาย กถิตํ โหตีติ. ปญฺจมชาตกํ.

Nuevamente, cuando Devadatta era un ser humano, un caminante del bosque sin hogar fijo, en aquel entonces el Bodhisatta era un ave, una perdiz recitadora de mantras. Entonces aquel caminante del bosque mató a esa ave. Aun así, Devadatta era superior por nacimiento; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Daddarajātaka (Tittirajātaka), narrado por el Maestro mientras residía en el Gijjhakūṭa, en la sección de los nueve (Navakanipāta), referente al acecho para asesinar a Devadatta. 'En aquel tiempo, en la sala del Dhamma, surgió una conversación... yo mismo era la sabia perdiz'. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda refiriéndose a este Daddarajātaka. El quinto Jātaka.

‘‘ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต กลาพุ นาม พาราณสิราชา อโหสิ ตทา โพธิสตฺโต ตาปโส อโหสิ ขนฺติวาที. ตทา โส ราชา ตสฺสตาปสสฺส กุทฺโธ หถปาเท วํสกลีเร วิย เฉทาเปสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยว อธิกตโร ชาติยา จ ยเสน จา’’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เชจวเน วิหรนฺเตน สถารา จตุกฺกนิปาเต เอกํ โกธนภิกฺขุํ อารพฺภ กถิตํ ขนฺติวาทิชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘สถา ปน ตํ ภิกฺขุํ กสฺมาวํ…เป… ขนฺติวาทิตาปโสปน อหเมวา’’ติ เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ ขนฺติวาทิชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตีติ. ปฏฺฐชาตกํ.

Nuevamente, cuando Devadatta era el rey de Benares llamado Kalābu, el Bodhisatta era un asceta, el que proclama la paciencia (Khantivādī). Entonces aquel rey, enfurecido con el asceta, hizo que le cortaran manos y pies como si fueran brotes de bambú. Aun así, Devadatta era superior por nacimiento y estatus; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Khantivādijātaka, narrado por el Maestro mientras residía en el Jetavana, en la sección de los cuatro (Catukkanipāta), referente a un monje irascible. 'El Maestro, sin embargo, a aquel monje... yo mismo era el asceta Khantivādī'. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda refiriéndose a este Khantivādijātaka. El sexto Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต อโหสิ วนจโร ตทาโพธิสตฺโต นทิโย นาม วานริโท อโหสิ. ตทาปิ โส วนจโร ตํ วานริทํ ฆาเตสิ สทฺธึ มาตรา กติฏฺฐภาติเกนปิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยวอธิกตโร ชาติยา‘‘ติ อิทํ ปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตนสถารา ทุกนิปาเต เทวทตฺตํ อารพฺภ กถิตํ จุลฺลนทิยชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘เอกทิวสญฺหิ ภิกฺขู ธมฺมสหายํ …เป… สุปณฺณราชา ปน อหเมวา’’ติ เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ ปณฺฑรชาตกํ สธาย ปรโตโฆสวเสน โพธิสตฺโต ปณฺฑรโก นาม นาคราช อโหสี’’ติ กถิตํ โหติ ตถาหิ อิมสฺมึ ชาตเก โพธิสตฺโต สุปณฺณราชา เยวา’ติ. อฏฺฐมํ ชาตกํ.

Nuevamente, cuando Devadatta era un caminante del bosque, el Bodhisatta era el señor de los monos llamado Nadiya. En aquel entonces, aquel caminante del bosque mató a ese señor de los monos junto con su madre y su hermano menor. Aun así, Devadatta era superior por nacimiento; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Cullanadiyajātaka, narrado por el Maestro mientras residía en el Veḷuvana, en la sección de los dos (Dukanipāta), referente a Devadatta. 'Un día, los monjes en la sala del Dhamma... yo mismo era el rey de los supaṇṇas'. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda en relación al Paṇḍarajātaka, donde por rumores externos se dice que el Bodhisatta fue el rey nāga llamado Paṇḍaraka, aunque en este Jātaka el Bodhisatta era en realidad el rey de los supaṇṇas. El octavo Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มนุสฺโส อโหสิปวเน ชฏิลโก ตทา โพธิสตฺโต ตจฺฉโก นาม มหาสูกโร อโหสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยว ชาติยา อธิกตโร’’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา ปกิณฺณกนิปาเต ทฺเว มหลฺลเก เถเร อารพฺภ กถิตํ ตจฺฉกสูกรชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘มหาโกสโล ปน พิมฺพิสารสฺส ธิตรํ เทนฺโต…เป…รุกฺขเทวตา ปน อหเมวา’’ติ.

Nuevamente, cuando Devadatta era un ser humano, un asceta de cabellos enmarañados en el bosque, el Bodhisatta era un gran jabalí llamado Tacchaka. Aun así, Devadatta era superior por nacimiento; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Tacchakasūkarajātaka, narrado por el Maestro mientras residía en el Jetavana, en la sección miscelánea (Pakiṇṇakanipāta), referente a dos ancianos venerables. 'Mahākosala, al entregar a su hija a Bimbisāra... yo mismo era la deidad del árbol'.

เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ ตจฺฉกสูกรชาตกํ สธาย ปรโตโฆสวเสน โพธิสตฺโต มหาตจฺฉกสูกโร นาม อโหสิติ กถิตํ ตถา หิ อิมสฺมึ ชาตเก โพธิสตฺโต รุกฺขเทวตาเยว อโหสีติ. นวมํ ชาตกํ.

Así, esto fue dicho por el Rey Milinda en relación al Tacchakasūkarajātaka, donde por rumores externos se dice que el Bodhisatta fue el gran jabalí llamado Tacchaka, aunque en este Jātaka el Bodhisatta era en realidad la deidad del árbol. El noveno Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทาเทวทตฺโต เจติเยสุ สุรปริจโร นาม ราชา อโหสิ อุปริ ปุริสมตฺเต คคเนเวหาสงฺคโม, ตทา โพธิสตฺโต กปิโล นาม พฺราหฺมโณ อโหสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺตสฺส ปถวิปฺปเวสมารพฺภ กถิตํ เจติยชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘ตสฺมิญฺหิ ทิวเส ภิกฺขู ธมฺมสหายํ. เป-กปิล-พฺราหฺมโณ ปน อหเมวา’’ติ เอวญฺเจตํ มิลิทรญฺญา อิทํเจติยชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตีติ. ทสมํ ชาตกํ.

Nuevamente, cuando Devadatta era el rey de los Cetis llamado Suraparicara, quien se desplazaba por el aire a la altura de un hombre, el Bodhisatta era un brahmán llamado Kapila. Aun así, esto fue dicho por el Rey Milinda en relación al Cetiyajātaka, narrado referente a cuando Devadatta fue tragado por la tierra. 'En aquel día, los monjes en la sala del Dhamma... yo mismo era el brahmán Kapila'. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda refiriéndose a este Cetiyajātaka. El décimo Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มนุสฺโส อโหสิ สาโม นาม, ตทา โพธิสตฺโต รูรุนาม มิคราชา อโหสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยว ชาติยา อธิกตโร’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา เตรสกนิปาเต เทวทตฺตมารพฺภกถิตํ รูรูมคราชชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. โส กิร ภิกฺขูหิ’พหุปกาโร อาวุโส-เปรูรุมิโค ปน อหเมวา’’ติ. เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํรูรุมิคชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตี’ติ เอกาทสมํ ชาตกํ.

Nuevamente, cuando Devadatta era un ser humano llamado Sāma, el Bodhisatta era el rey de los ciervos llamado Ruru. Aun así, Devadatta era superior por nacimiento; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Rurūmigarājajātaka, narrado por el Maestro mientras residía en el Jetavana, en la sección de los trece (Terasakanipāta), referente a Devadatta. Se dice que los monjes comentaban: 'Él es de gran ayuda, amigos... yo mismo era el ciervo Ruru'. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda refiriéndose a este Rurūmigajātaka. El undécimo Jātaka.

‘‘ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มนุสฺโส อโหสิ ลุทฺทโก ปวนจโร, ตทา โพธิสตฺโต หถินาโค อโหสิ โส ลุทฺทโก ตสฺส หถินาคสฺส สตฺตกฺขตฺตุํ ทนฺเต ฉิทิวา หริ ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยว โยนิยา อธิกตโร’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา เอกกนิปาเต เทวทตฺตมารพฺภ กถิตํ สีลวนาคราชชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ธมฺมสภายญฺหิ ภิกฺขู’อาวุโส เทวทตฺโต…เป… สีลวนาคราชา ปน อหเมวาติ.

Además, cuando Devadatta era un hombre cazador que vagaba por el bosque, en aquel tiempo el Bodhisatta era un noble elefante; ese cazador, habiendo cortado los colmillos de aquel noble elefante siete veces, aun así Devadatta era superior por su clase de nacimiento. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Sīlavanāgarāja Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Jetavana en el Ekakanipāta, concerniente a Devadatta. Pues en la sala del Dhamma los monjes dijeron: 'Venerables, Devadatta... y el noble elefante Silavā era yo mismo'.

เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ สีลวนาคราชชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตี’ติ ทฺวาทสมํ ชาตกํ.

Así, estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia a este Sīlavanāgarāja Jātaka. Duodécimo Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต สิคาโล อโหสิ ขตฺติยธมฺโม, โส ยาวตา ชมฺพุทีเป ปเทสราชาโน เต สพฺเพ อนุยุตฺเต อกาสิ, ตทา โพธิสตฺโต วิธุโร นาม ปณฺฑิโต อโหสิ ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยว ยเสน อธิกตโร’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตน สถารา ทุกนิปาเต เทวทตฺตมารพฺภ กถิตํ สพฺพทาฐชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘เทวทตฺโต อชาตสตฺตุํ ปสาเทวา…เป… ปุโรหิโต ปน อหเมวา’’ติ.

Además, cuando Devadatta era un chacal que seguía la ley de los guerreros, él subordinó a todos los reyes regionales en Jambudīpa; en aquel tiempo el Bodhisatta era el sabio llamado Vidhura; aun así, Devadatta era superior en fama. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Sabbadāṭha Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Veḷuvana en el Dukanipāta, concerniente a Devadatta: 'Devadatta, habiendo ganado el favor de Ajātasattu... pero el capellán era yo mismo'.

เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ สพฺพทาฐิก ชาตกํ สธาย วุตฺตํ ปรโตโฆสวเสน ‘‘โส ยาวตา ชมฺพุทีเป ปเทสราชาโน, เต สพฺเพ อนุยุตฺเต อกาสี’’ติ วุตฺตํ ตทา หิ โสน สพฺเพ ราชาโน อนุยุตฺเต อกาสี’ติ. เตรสมํ ชาตกํ.

Así, estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia a este Sabbadāṭhika Jātaka a través del informe de otros: 'Él subordinó a todos los reyes regionales en Jambudīpa'. En aquel tiempo, ciertamente él no hizo a todos los reyes sus seguidores. Decimotercer Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต สถินาโค หุวา ลฏุกิกาย สกุณิกาย ปุตฺตเกฆาเตสิ, ตทา โพธิสตฺโต’ปิ หถินาโค อโหสิ ยุถปติ ตถ ตาว อุโภ’ปิ สมสมา อเหสุนฺติ’ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตน สถารา ปญฺจกนิปาเต เทวทตฺตมารรพฺภ กถิตํ ลฏุกิกชาตกํ สธายวุตฺตํ โหตี’ติ จุทฺทสมํ ชาตกํ.

Además, cuando Devadatta era un elefante y mató a los polluelos de una codorniz, en aquel tiempo el Bodhisatta también era un elefante, líder de la manada; en tal caso, ambos eran iguales. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Laṭukika Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Veḷuvana en el Pañcakanipāta, concerniente a Devadatta. Decimocuarto Jātaka.

ปุน จ ปรํ ‘‘ยทา เทวทตฺโต ยกฺโข อโหสิ อธมฺโม นาม, ตทา โพธิสตฺโตปิ ยกฺโข อโหสิ ธมฺโม นาม. ตถปิ ตาว อุโภปิ สมสมา อเหสุนฺติ‘‘อิทํ ปน วจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา เอกาทสกนิปาเต เทวทตฺตสฺส ปถวิปฺปเวสมารพฺภ กถิตํ ธมฺมเทวปุตฺต ชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘ตทา ภิกฺขุ ธมฺมิสภายํ ธมฺมเทวปุตฺโต ปน อหเมว สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ. เอวเมตํ มิลิทรญฺโญ อิมํ ธมฺมเทวปุตฺตชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตีติ ปณฺณรสมํ ชาตกํ.

Además: 'Cuando Devadatta era el yakkha llamado Adhamma, en aquel tiempo el Bodhisatta también era el yakkha llamado Dhamma. Aun así, ambos eran iguales'. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Dhammadevaputta Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Jetavana en el Ekādasakanipāta, concerniente a la entrada de Devadatta en la tierra. 'Entonces, monjes, en la sala del Dhamma: El hijo de los dioses Dhamma era yo mismo, el Perfectamente Iluminado'. Así, estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia a este Dhammadevaputta Jātaka. Decimoquinto Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต นาวิโก อโหสิ, ปญฺจนฺนํ กุลสตานํ อิสฺสโร, ตทา โพธิสตฺโตปิ นาวิโก อโหสิ ปญฺจนฺนํ กุลสตานํ อิสฺสโร ตถปิ ตาว อุโภปิ สมสมา’จ อเหสุนฺติ‘‘อิทมฺปน มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา ทฺวาทสกนิปาเต เทวทตฺตสฺส ปญฺจกุลสตานิ คเหวา นิรเย ปวิฏฺฐภาวมารพฺภ กถิตํ สมุทฺทวาณิชชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘โส หิ อคฺคสาวเกสุ ปริสํ คเหวา โสปณฺฑิตวฑฒกี นาม อหเมวา’’ติ. เอวเมตํ มิลิทรรญญา อิมํ สมุทฺทวาณิชชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตี’ติ. โสฬสมํ ชาตกํ.

Además, cuando Devadatta era un navegante, jefe de quinientas familias, en aquel tiempo el Bodhisatta también era un navegante, jefe de quinientas familias; aun así, ambos eran iguales. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Samuddavāṇija Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Jetavana en el Dvādasakanipāta, concerniente a cómo Devadatta tomó a quinientas familias y entró en el infierno. 'Pues él tomó al grupo de los principales discípulos; yo era el sabio carpintero'. Así, estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia a este Samuddavāṇija Jātaka. Decimosexto Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต สถวาโห อโหสิ ปญฺจนฺนํ สกฏสตานํ อิสฺสโร, ตทา โพธิสตฺโตปิ สถวาโห อโหสิ ปญฺจนฺนํ สกฏสตานํ อิสฺสโร. ตถปิ ตาว อุโภปิ สมสมา อเหสุ’’นฺติ อิทมฺปนวจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา เอกกนิปาเต อนาถปิณฺฑิกสฺสสหายเก ติถยสาวเก อารพฺภ กถิตํ อปณฺณก ชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตี’ติ. สตฺตรสมํ ชาตกํ.

Además, cuando Devadatta era un líder de caravana, jefe de quinientos carros, en aquel tiempo el Bodhisatta también era un líder de caravana, jefe de quinientos carros. Aun así, ambos eran iguales. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Apaṇṇaka Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Jetavana, concerniente a los seguidores de otras sectas que eran amigos de Anāthapiṇḍika. Decimoséptimo Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต สาโข นาม มิคราชา อโหสิ, ตทา โพธิสตฺโตปิ นิคฺโรโธ นาม มิคราชา อโหสิ. ตถปิ ตาว อุโภปิ สมสมา อเหสุนฺติ ‘‘อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา เอกกนิปาเต กุมารกสฺสปมาตรํ ภิกฺขุณึ อารพฺภ กถิตํ นิคฺโรธมิคชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ สา กิร ราชคหนคเร มหาวิภวสฺส เสฏฺฐิโน ธีตา อโหสิ นิคฺโรธมิคราชา ปน อหเมวา’’ติ เอว เมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ นิคฺโรธมิคราชชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตี’ติ. อฏฺฐารสมํ ชาตกํ.

Además, cuando Devadatta era el rey de los ciervos llamado Sākha, en aquel tiempo el Bodhisatta era el rey de los ciervos llamado Nigrodha. Aun así, ambos eran iguales. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Nigrodhamiga Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Jetavana en el Ekakanipāta, concerniente a la monja que era madre de Kumārakassapa. Ella era la hija de un banquero de gran riqueza en la ciudad de Rājagaha. 'El rey de los ciervos Nigrodha era yo mismo'. Así, estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia a este Nigrodhamiga Jātaka. Decimoctavo Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต สาโข นาม เสนาปติ อโหสิ, ตทา โพธิสตฺโต นิคฺโรโธ นาม ราชา อโหสิ. ตถปิ ตาว อุโภปิ สมสมา อเหสุนฺติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตน สถารา ทสกนิปาเต เทวทตฺตามารพฺภ กถิตํ นิคฺโรธชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘เอกทิวสญฺหิ ภิกฺขู นิคฺโรธชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตี’ติ. เอกุนวิสติมํ ชาตกํ.

Además, cuando Devadatta era el general llamado Sākha, en aquel tiempo el Bodhisatta era el rey llamado Nigrodha. Aun así, ambos eran iguales. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Nigrodha Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Veḷuvana en el Dasakanipāta, concerniente a Devadatta. 'Un día, monjes...'. Estas palabras fueron dichas en referencia al Nigrodha Jātaka. Decimonoveno Jātaka.

ปุน จ ปรํ สทา เทวทตฺโต ขณฺฑหาโล นาม พฺราหฺมโณ อโหสิ, ตทา โพธิสตฺโต จโท นาม ราชกุมาโร อโหสิ. ตถาปิ ตาว อเนน ขณฺฑหาโล อธิกตโร’ติ ‘‘อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา คิชฺฌกูเฏ วิหรนฺเตน สถารา ทสชาตเกเทวทตฺตมารพฺภ กถิตํ จทกุมารชาตกํ สธาย วุตฺตํ ตํ สงฺเขปโน ทสฺสยิสฺสาม. ‘‘ตสฺส วถุ สงฺฆเภทกฺขธเก อาคตเมว จทกุมาโร ปน อหโมวา’’ติ เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ วทกุมารชาตกํ สธาย วุตฺตนฺติ วีสติมชาตกํ.

Además, cuando Devadatta era el brahmán llamado Khaṇḍahāla, en aquel tiempo el Bodhisatta era el príncipe real llamado Canda. Aun así, por este hecho Khaṇḍahāla era superior. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Candakumāra Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Gijjhakūṭa en el Dasajātaka, concerniente a Devadatta; lo expondremos brevemente. 'Su historia se encuentra en el Saṅghabhedakakkhandhaka: El príncipe Canda era yo mismo'. Así, estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia a este Candakumāra Jātaka. Vigésimo Jātaka.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต พฺรหฺมทตฺโต นาม ราช อโหสิ, ตทา โพธิสตฺโต ตสฺส ปุตฺโต มหาปทุโม นาม กุมาโร อโหสิ, ตทา โสราชา สกปุตฺตํ โจรปฺปปาเต ขิปาเปสิ. ยโต กุโตจิ ปิตา ปุตฺตานํ อธิกตโร อโหสิ วิสิฏฺโฐ, ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยว อธิกตโร’ติ อิทมฺปน เอวนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา ทฺวาทสกนิปาเต จิญฺจํ มาณวิกมารพฺภ กถิตํ มหาปทุมชาตกํ สธาย วุตฺตํ. ‘‘ปฐมโพธิยญฺหิ ทสพลสฺส อหํ ตทา ราชปุตฺโต, เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ, เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ มหาปทุมชาตกํ สธาย ปุตฺตนฺติ เอกวีสติมชาตกํ.

Además, cuando Devadatta fue el rey llamado Brahmadatta, el Bodhisatta fue su hijo, el príncipe llamado Mahāpaduma. En aquel entonces, ese rey hizo que su propio hijo fuera arrojado al precipicio de los ladrones. Si bien un padre suele ser superior y distinguido para sus hijos, aun así Devadatta fue superior [en maldad]. Esto fue relatado por el Maestro mientras residía en Jetavana, refiriéndose a la joven Ciñca, en el Mahāpadumajātaka del duodécimo Nipāta, y fue citado por el rey Milinda. 'En la primera iluminación del Poseedor de los Diez Poderes, yo era entonces el hijo del rey; recordad así este Jātaka'. De esta manera, el rey Milinda citó este Mahāpadumajātaka como el vigésimo primer Jātaka, refiriéndose al hijo.

ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มหาปตาโป นาม ราชา อโหสิ, ตทา โพธิสตฺโต ตสฺส ปุตฺโต ธมฺมปาโล นาม กุมาโร อโหสิ, ตทา โส ราชา สกปุตฺตสฺส หถปาเท สีสญฺจ เฉทาเปสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโต เยจ อุตฺตโร อธิกตโร’’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตน สถารา ปญฺจกนิปาเต เทวทตฺตสฺสวธปริสกฺกนมารพฺภ กถิตํ จุลฺลธมฺมปาลชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘อเถกทิวสํ ภิกฺขุ ธมฺมสภายํ กถํ ธมฺมปาลกุมาโร ปน อหเมวา’’ติ เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ จุลฺลธมฺมปาลชาตกํ สธาย วุตฺตนฺติ พาวีสติม ชาตกํ สมตฺตํ.

Además, cuando Devadatta fue el rey llamado Mahāpatāpa, el Bodhisatta fue su hijo, el príncipe llamado Dhammapāla. En aquel entonces, ese rey hizo cortar las manos, los pies y la cabeza de su propio hijo. Aun así, Devadatta fue superior [en maldad]. Estas palabras fueron dichas por el Maestro mientras residía en Veḷuvana, refiriéndose al intento de asesinato de Devadatta, en el Culladhammapālajātaka del quinto Nipāta, citado por el rey Milinda. 'Entonces, un día en la sala del Dhamma, los monjes preguntaron... yo mismo era el príncipe Dhammapāla'. Así, el rey Milinda citó este Culladhammapālajātaka, completando así el vigésimo segundo Jātaka.

อมฺพชาตก-ทุมฺเมธชาตกานิ มหากปิ-

Los Jātakas Ambajātaka y Dummedhajātaka, el Mahākapi—

ฉทฺทนฺต-ททฺทรญฺจาปิ ขนฺติวาทิกชาตกํ

El Chaddanta, el Daddara y también el Khantivādikajātaka;

จุลฺลนทิย-ปณฺฑรก-ตจฺฉสุกรชาตกํ

El Cullanadiya, el Paṇḍaraka y el Tacchasūkarajātaka;

เจติยชาตกญฺจาปิ รูรุมิคิทชาตกํ

El Cetiyajātaka y también el Rurumigajātaka;

สีลวํ สพฺพทาฐญฺจ ลฏุกิกญฺจ อปณฺณกํ

El Sīlava, el Sabbadāṭha, el Laṭukika y el Apaṇṇaka;

นิคฺโรธมิค-นิคฺโรธ-จทกุมารชาตกํ

El Nigrodhamiga, el Nigrodha y el Candakumārajātaka;

มหาปทุมกุมาร-ธมฺมปาลกชาตกํ

El Mahāpadumakumāra y el Dhammapālakajātaka.

อิติ เอตานิ พาวีส ชาตกานิ ยถากฺกมํ

Así, estos veintidós Jātakas, en orden,

มิลิโท นามุปทาย นาคเสนสฺส อพฺรวีติ.

Mencionó el llamado Milinda a Nāgasena.

เอวญฺจ โส ราชา อิมานิ ชาตกานิ สธาย กเถวา ปุนปิ เอวมาห? ‘‘ภนฺเต นาคเสน, อชฺเชกรหิ อุโภปิ สกฺยกุเลสุ ชายึสุ. โพธิสตฺโตปิ พุทฺโธ อโหสิ. สพฺพญฺญุ โลกนายโก, เทวทตฺโต ตสฺส เทวาติเทวสฺส สาสเน ปพฺพชิวา พุทฺธาลยํ อกาสิ. กินฺนุโข ภนฺเต นาคเสน, ยํ มยา ภณิตํ ตํ สพฺพมฺปิ ตถํ อุทาหุ วิตถนฺติ.’’

Y habiendo relatado el rey estos Jātakas con ese propósito, dijo de nuevo: 'Venerable Nāgasena, hoy en día ambos nacieron en el clan de los Sakyas. El Bodhisatta se convirtió en el Buda, el Omnisciente, el Guía del Mundo. Devadatta se ordenó en la enseñanza de ese Dios de dioses y pretendió el lugar del Buda. ¿Acaso, venerable Nāgasena, todo lo que he dicho es verdad o es falso?'.

ชาตกุทฺธรณํ สมตฺตํ.

Termina la Extracción de los Jātakas.

คาถาสรูปํ

La naturaleza de los versos.

คาถาสรูปมฺปน เอวํ เวทิตพฺพํ?

La naturaleza de los versos debe entenderse así:

มิลิโท นาม โส ราชา สาคลายมฺปุรุตฺตเม

Aquel rey llamado Milinda, en la excelente ciudad de Sāgala,

อุปคญฺฉิ นาคเสนํ คงฺคา’ว ยถสาครํ.

Se acercó a Nāgasena, como el Ganges se acerca al océano.

อาสชฺช ราชา จิตฺรกถี อุกฺกาธารํ ตโมนุทํ อปุจฺฉิ นิปุเณ ปญฺเห ฐานาฐานคเต ปุถู,

Habiéndose acercado, el rey de elocuente habla le preguntó al portador de la antorcha, al que disipa la oscuridad, numerosas y sutiles preguntas sobre lo posible y lo imposible,

ปุจฺฉา วิสชฺชนา เจว คมฺภิรถูปนิสฺสิตา

Preguntas y respuestas basadas en un significado profundo,

หทยงฺคมา กณฺณสุขา อพฺภุตา โลมหํสนา

Que llegan al corazón, placenteras al oído, maravillosas y estremecedoras;

อภิธมฺมวินโยคาฬฺหา สุตฺตชาลสมถิตา

Inmersas en el Abhidhamma y el Vinaya, entrelazadas con la red de los Suttas,

นาคเสนกถา จิตฺรา โอปมฺเมหิ นเยหิ จ

Las palabras de Nāgasena eran variadas, con símiles y métodos.

ตถ ญาณมฺปณิธาย หาสยิวาน มานสํ

Habiendo aplicado allí el conocimiento y deleitando la mente,

สุโณถ นิปุเณ ปญฺเห กงฺขาฏฺฐานวิทาฬเน’ติ

Escuchad las sutiles preguntas que desgarran el lugar de las dudas.

เตนาหุ?-

Por eso dijeron:

พหุสฺสุโต จิตฺรกถี นิปุโณ จ วิสารโท,สามยิโก จ กุสโล ปฏิภาเน จ โกวิโท;

Erudito, de elocuente habla, sutil y seguro de sí mismo, conocedor de las doctrinas y experto en la respuesta rápida;

เตปิ เตปิฏกา ภิกฺขู ปญฺจเนกายิกาปิ จ,จตุเนกายิกา เจว นาคเสนํ ปุรกฺขรุํ;

Los monjes que conocían el Tipitaka, los de las cinco Nikāyas y los de las cuatro Nikāyas, pusieron a Nāgasena al frente;

คมฺภีรปญฺโญ เมธาวี มคฺคามคฺคสฺส โกวิโท,อุตฺตมถมนุปฺปตฺโต นาคเสโน วิสารโท;

De profunda sabiduría, inteligente, experto en el camino y el no camino, Nāgasena, habiendo alcanzado la meta suprema, estaba lleno de confianza;

เตหิ ภิกฺขูหิ ปริวุโต นิปุเณหิ สจฺจวาทิภี,จรนฺโต คามนิคมํ สาคลํ อุปสงฺกมี;

Rodeado por esos monjes sutiles y veraces, recorriendo aldeas y ciudades, llegó a Sāgala;

สงฺเขยฺยปริเวณสฺมึ นาคเสโน ตทา วสี,กเถติ โส มนุสฺเสหิ ปพฺพเต เกสรี ยถา’ติ;

En el Saṅkheyyapariveṇa residía entonces Nāgasena, hablando con los hombres como un león en la montaña.

จรเณน เจว สมฺปนฺนํ สุทนฺตํ อุตฺตเม ทเม,ทิสฺวา ราชา นาคเสนํ อิทํ วจนมพฺรวิ;

Al ver a Nagasena, dotado de conducta y perfectamente domesticado en el supremo autocontrol, el rey pronunció estas palabras:

กถิกา มยา พหู ทิฏฺฐา สากจฺฉา โอสฏา พหู,น ตาทิสํ ภยํ อาสิ อชฺชตาโส ยถา มม;

He visto a muchos oradores y se han entablado muchos debates, pero nunca sentí tal temor como el que siento hoy.

นิสฺสํสยํ ปราชโย มม อชฺช ภวิสฺสติ,ชโย’ว นาคเสนสฺส ยถา จิตฺตํ น สณฺฐิตนฺติ;

Sin duda, hoy será mi derrota; la victoria será de Nagasena, pues mi mente no está estable.

พาหิรคาถา

Versos externos

ยถา หิ องฺคสมฺภารา โหติ สทฺโท รโถ อิติ,เอวํ ขเธสุ สนฺเตสุ โหติ สตฺโตติ สมฺมุติ;

Pues así como por el conjunto de sus partes surge la palabra 'carro', así, cuando los agregados están presentes, existe la convención de 'ser'.

สีเล ปติฏฺฐาย นโร สปเญญา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาวยํ,อาตาปี นิปโก ภิกฺขุ โส อิมํ วิชฏเย ชฏนฺติ;

El hombre sabio, establecido en la virtud, que desarrolla la mente y la sabiduría, ese monje ardiente y prudente, podrá desenredar este enredo.

อยมฺปติฏฺฐา ธรณีว ปาณินํ อิทญฺจ มูลํ กุสลาภิวุทฺธิยา,มุขญฺจิทํ สพฺพชินานุสาสเน โย สูลกฺขโธ วรปาติโมกฺขิโย’ติ;

Esta es la base, como la tierra para los seres vivos, y esta es la raíz para el crecimiento de lo saludable; esta es la entrada a toda la enseñanza de los Conquistadores, el excelente Patimokkha que es el fundamento de la disciplina.

สทฺธาย ตรตี โอฆํ อปฺปมาเทน อณฺณวํ,วีริเยน ทุกฺขํ อจฺเจติ ปญฺญาย ปริสุชฺฌติ;

Por la fe se cruza la corriente, por la diligencia el océano; mediante el esfuerzo se supera el sufrimiento, por la sabiduría uno se purifica.

นาภินทามิ มรณํ นาภินทามิ ชีวิตํ,กาลญฺจ ปฏิกงฺขามิ นิพฺพิสํ ภตโก ยถา;

No me regocijo en la muerte, no me regocijo en la vida; aguardo mi tiempo como un trabajador aguarda su salario.

นาภินทามิ มรณํ นาภินทามิ ชีวิตํ,กาลญฺจ ปฏิกงฺขามิ สมฺปชาโน ปติสฺสโต;

No me regocijo en la muerte, no me regocijo en la vida; aguardo mi tiempo plenamente consciente y atento.

ปฏิคจฺเจว ตํ กยิรา ยํ ชญฺญา หิตมตฺตโน,น สากาฏิกจินฺตาย มนฺตา ธีโร ปรกฺกเม;

Uno debería hacer de antemano aquello que sabe que es para su propio beneficio; el sabio debe esforzarse con reflexión, no como el pensamiento de un carretero.

ยถา สากฏิโก นาม สมํ หิวา มหาปถํ,วิสมํ มคฺคมารุยฺห อกฺขภินฺโน’ว ธายติ;

Tal como un carretero que, dejando el camino principal llano y tomando un sendero escabroso, se aflige al romperse el eje.

เอวํ ธมฺมา อปกฺกมฺม อธมฺมมนุวตฺติย,มโท มจฺจุมุขมฺปตฺโต อกฺขจฺฉินฺโน’ว โสจติ;

Así, al apartarse del Dhamma y seguir lo que no es Dhamma, el necio, llegando a las fauces de la muerte, se aflige como aquel a quien se le rompe el eje.

อลฺลวมฺมปฏิจฺฉนฺโน นวทฺวาโร มหาวโณ,สมนฺตโต ปคฺฆรติ อสุจิ ปูติคธิโย’ติ;

Cubierta por piel húmeda, una gran herida con nueve aberturas; de todas partes supura impureza y hedor pútrido.

มิลิทปญฺเห ฐิตา พาวีสติ คาถา สมตฺตา.

Se completan los veintidós versos contenidos en el Milindapañha.

ภสฺสปฺปเวที เวตณฺฑี อติพุทฺธิวิจกฺขโณ,มิลิโท ญาณเภทาย นาคเสนมุปาคมี;

Hábil orador, sofista y de agudo discernimiento intelectual, Milinda se acercó a Nagasena para poner a prueba su conocimiento.

วสนฺโต ตสฺส ฉายาย ปริปุจฺฉนฺโต ปุนปฺปุนํ,ปภินฺนพุทฺธิ หุวาน โส’ปิ อาสิ ติเปฏโก;

Morando bajo su sombra e interrogándolo una y otra vez, con un intelecto refinado, él también llegó a ser conocedor del Tipitaka.

นวงฺคํ อนุมชฺชนฺโต รตฺติภาเค รโหคโต,อทฺทกฺขิ เมณฺฑเก ปญฺเห ทุนฺนิเวเฐ สนิคฺคเห;

Escudriñando la enseñanza de nueve partes en la soledad de la noche, observó en los problemas dilemas difíciles de resolver y que conllevan reproche.

ปริยายภาสิตํ อถิ อถิ สธาย ภาสิตํ,สภาวภาสิตํ อถิ ธมฺมราชสฺส สาสเน;

En la enseñanza del Rey del Dhamma hay discursos expresados por métodos, otros expresados con un propósito específico y otros expresados según su naturaleza intrínseca.

เตสํ อถมวิญฺญาย เมณฺฑเก ชินภาสิเต,อนาคตมฺหิ อทฺธาเนวิคฺคโห ตถ เหสฺสติ;

Sin comprender el significado de esos dilemas expresados por el Conquistador, en tiempos futuros surgirán conflictos al respecto.

หท กถิมฺปสาเทตฺวา เฉชฺชาเปสฺสามิ เมณฺฑเก,ตสฺส นิทฺทิฏฺฐมคฺเคน นิทฺทิสิสฺสนฺตฺยนาคเต;

¡Ea!, habiendo aclarado el discurso, resolveré los dilemas; siguiendo el camino por él señalado, otros explicarán en el futuro.

วิสมํ สภยํ อติวาโต ปฏิจฺฉนฺนํ เทวนิสฺสิตํ,ปโถ จ สงฺกโม ติถํ อฏฺเฐเต ปริวชฺชิยา;

Lo escabroso, lo peligroso, lo muy ventoso, lo oculto, lo que depende de deidades, un sendero, un puente y un vado: estos ocho deben evitarse.

รตฺโต ทุฏฺโฐ จ มูฬฺโห จ มานี ลุทฺโธ ตถา’ลโส,เอกจินฺตี จ พาโล จ เอเต อถวินาสกา;

El apasionado, el que odia, el confundido, el orgulloso, el codicioso, el perezoso, el que solo piensa en sí mismo y el necio: estos son destructores del significado.

รตฺโต ทุฏฺโฐ จ มูฬฺโห จ ภีรุ อามิสจกฺขุโก,อิถิ โสณฺโฑ ปณฺฑโก จ นวโม ภวติ ทารโก;

El apasionado, el que odia, el confundido, el temeroso, el que busca ganancias materiales, la mujer, el borracho, el eunuco, y el noveno es el niño.

นเวเต ปุคฺคลา โลเก อิตฺตรา จลิตา จลา,เอเตหิ มนฺติตํ คุยฺหํ ขิปฺปํ ภวติ ปากฏํ;

Estas nueve personas en el mundo son inconstantes e inestables; un secreto confiado a ellos pronto se hace público.

วเสน ยสปุจฺฉาหิ ติถวาเสน โยนิโส,สากจฺฉา สฺเนหสํเสวา ปติรูปวเสน จ

Mediante la influencia, mediante preguntas sobre la fama, mediante la estancia en lugares adecuados, por la reflexión sabia, mediante la discusión, el trato afectuoso y el entorno apropiado...

เอตานิ อฏฺฐ ฐานานิ พุทฺธิวิสทการกา,เยสํ เอตานิ สมฺโหนฺติ เตสํ พุทฺธิ ปภิชฺชติ;

Estos ocho factores aclaran la sabiduría; para quienes estos existen, su sabiduría se desarrolla plenamente.

ปูชียนฺตา อสมสมา สเทวมานุเสหิ เต,น สาทิยนฺติ สกฺการํ พุทฺธานํ เอส ธมฺมตา’ติ

Aun siendo adorados por seres inigualables, por dioses y humanos, ellos no se deleitan en los honores; tal es la naturaleza de los Buddhas.

อยํ คาถา สาริปุตฺตเถเรน วุตฺตา.

Este verso fue dicho por el venerable Sariputta.

อิเมหิ อฏฺฐิหิ ตมคฺคปุคฺคลํเทวาติเทวํ นรทมฺมสารถึ,สมนฺตจกฺขุํ สตปุญฺญลกฺขณํปาเณหิ พุทฺธํ สรณํ คโต’สฺมิ;

Por estos ocho motivos, tomo refugio de por vida en el Buddha, el ser supremo, el Dios de los dioses, el conductor de hombres que deben ser domados, el que todo lo ve, dotado de las marcas de cien méritos.

ชาลึกณฺหาชินํ ธีตํ มทฺทิเทวึ ปติพฺพตํ,จชมาโน นจินฺเตสึ โพธิยาเยว การณา;

(ชาตกคาถา)

Al renunciar a Jāli y a mi hija Kaṇhājina, y a la reina Maddī, mi devota esposa, no vacilé, solo por el bien de la iluminación.

น อนฺตลิกฺเข น สมุทฺทมชฺเฌน ปพฺพตานํ วิวรํ ปวิสฺส,น วิชฺชติ โส ชคติปฺปเทโสยถฏฺฐิตํ นปฺปสเหยฺย มจฺจุ;

Ni en el firmamento, ni en medio del océano, ni entrando en la hendidura de las montañas; no existe lugar alguno en la tierra donde uno pueda situarse y no ser vencido por la muerte.

กาเยน สํวโร สาธุ สาธุวาจาย สํวโร,มนสา สํวโร สาธุ สาธุ สพฺพถสํวโร;

Buena es la moderación en el cuerpo, buena es la moderación en el habla; buena es la moderación en la mente, buena es la moderación en todo.

อเจตนํ พฺราหฺมณ อสฺสุณนฺตํชานํ อชานนฺตมิมํ ปลาสํ,อารทฺธวีริโย ธุวมปฺปมตฺโตสุขเสยฺยํ ปุจฺฉสิ กิสฺส เหตุ’ติ;

(ชาตกคาถา)

Oh brahmán, ¿por qué razón tú, que eres diligente, constante y vigilante, le preguntas sobre un lecho placentero a este árbol Palāsa, que es inconsciente, que no puede oír y que, aunque conociera, es como si no conociera?

อิติ ผทน รุกฺโข’ปิ ตาวเท อชฺฌภาสถ,มยฺหมฺปิ วจนํ อถิ ภาชทฺวาช สุโณหิ เม’ติ;

(ชาตกคาถา)

Así, incluso el árbol Phandana habló entonces: «¡Oh Bhāradvāja, yo también tengo algo que decir, escúchame!».

จุทสฺส ภตฺตํ ภุญฺชิวา กมฺมารสฺสา’ติ เม สุตํ,อาพาธํ สมฺผุสี ธีโร ปพาฬฺหํ มารณนฺติกตฺติ

Habiendo comido el alimento de Cunda el herrero —según he oído— el Sabio experimentó una enfermedad grave, una aflicción mortal.

สถวาโต ภยํ ชาตํ นิเกตา ชายตี รโช,อนิเกตมสถวํ เอตํ เว มุนิทสฺสนนฺติ;

(ชินภาสิตา มินิเทน วุตฺตา)

Del afecto surge el miedo, del hogar nace el polvo de las pasiones; estar sin hogar y sin afectos es, ciertamente, la visión del sabio. (Dicho por el Vencedor, citado por Milinda).

สสมุทฺทปริยายํ มหึ สาครกุณฺฑลํ,น อิจฺเฉ สห นิทาย เอวํ สยฺห วิชานหีติ;

(ชาตกคาถา โลมกสฺสเปน วุตฺตา)

«No desearía la tierra entera junto con sus mares y ceñida por el océano si ello fuera acompañado del sueño; ¡entiéndelo así, oh Sayha!» (Verso del Jātaka dicho por Lomakassapa).

วธิสฺสเมตนฺติ ปรามสนฺโตกาสาวมทฺทกฺขิ ธชํ อิสีนํ,ทุกฺเขน ผุฏฺฐสฺสุทปาทิ สญฺญาอรหทฺธโช สพฺภิ อวชฺฌรูโป’ติ;

(ชาตกคาถา ฉทฺทนฺตนาคราเชน วุตฺตา)

Mientras lo agarraba pensando «lo mataré», vio la túnica azafrán, el estandarte de los sabios. Afligido por el dolor, surgió en él la percepción: «El estandarte de los Arahants es inviolable para los virtuosos». (Verso del Jātaka dicho por el rey elefante Chaddanta).

คาถาภิคีตมฺเม อโภชเนยฺยํสมฺปสฺสตํ พฺราหฺมณ เนส ธมฺโม,คาถาภิคีตํ ปนุทนฺติ พุทฺธาธมฺเม สติ พฺราหฺมณ วุตฺติเรสา;

(สุตฺตานิปาตคาถา ชินภาสิตา)

«Lo obtenido mediante el canto de versos no es para mi sustento; para los que ven correctamente, oh brahmán, esta no es la norma. Los Buddhas rechazan lo obtenido mediante versos; mientras el Dhamma exista, oh brahmán, esta es su conducta». (Verso del Sutta Nipāta dicho por el Vencedor).

น เม อาจริโย อถ สทิโส เม น วิชฺชติ,สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ นถิ เม ปฏิปุคฺคโล’ติ;

(ขธกคาถา ชินภาสิตา)

«No tengo maestro, ni existe nadie que se me asemeje; en el mundo con sus dioses, no tengo rival». (Verso del Khandhaka dicho por el Vencedor).

วิปุโล ราชคหิกานํ คิริเสฏฺโฐ ปวุจฺจติ,เสโต หิมวตํ เสฏฺโฐ อาทิจฺโจ อฆคามินํ;

El monte Vipula es llamado el mejor de los montes de Rājagaha; el Seto es el mejor de los Himalayas; el sol es el mejor de los que surcan el firmamento.

สมุทฺโท’ทธินํ เสฏฺโฐ นกฺขตฺตานญฺจ จทิมา,สเทวกสฺส โลกสฺส พุทฺโธ อคฺโค ปวุจฺจตีติ;

El océano es el mejor de los cuerpos de agua y la luna la mejor de las estrellas; en el mundo con sus dioses, el Buddha es llamado el supremo.

(ทฺเว คาถา มาณวกเทวปุตฺเตน วุตฺตา นาคเสนเถเรน วุตฺตา)

(Dos versos dichos por el devaputta Māṇavaka, citados por el venerable Nāgasena).

เอโก มโนปสาโท สรณคมนํ อญฺชลิปฺปณาโม วา,อุสฺสหเต ตารยิตุํ มารพลนิสูทเน พุทฺเธ’ติ;

(อยํ คาถา สาริปุตฺตเถเรนาภตา)

Incluso un solo acto de fe mental, tomar refugio o un saludo reverencial hacia el Buddha, quien destruye el poder de Māra, es capaz de salvar a un ser. (Este verso fue traído por el venerable Sāriputta).

อารหถ นิกฺขมถ ยุชฺชถ พุทฺธสาสเน,ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ นฬาคารํ’ว กุญฺชโร’ติ;

(ชินภาสิตา มิลิเทน วุตฺตา)

«¡Esforzaos, salid adelante, aplicaos en la enseñanza del Buddha! ¡Destruid al ejército de la Muerte, como un elefante una cabaña de juncos!» (Dicho por el Vencedor, citado por Milinda).

โย สีล วา ทุสฺสีเลสุ ททาติ ทานํธมฺเมน ลทฺธํ สุปสนฺน จิตฺโต,อภิสทฺทหํ กมฺมผลํ อุลารํตํ เว ทานํ ทายกโต วิสุชฺฌตี’ติ;

(อยํ นาคเสเนน อาภตา)

Aquel que es virtuoso, con mente serena y confianza en el gran fruto de las acciones, da a los que carecen de virtud una ofrenda obtenida justamente; ciertamente, esa donación se purifica por parte del donante. (Traído por Nāgasena).

น เม เทสฺสา อุโภ ปุตฺตา มทฺที เทวี น อปฺปิยา,สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ ตสฺมา ปิเย อทาสหนฺติ;

«No es que mis dos hijos me sean odiosos, ni que la reina Maddī no me sea querida; la omnisciencia me es más querida, por eso entregué a quienes amaba».

สหสฺสคฺฆญฺหิ มํ ตาโต พฺราหฺมณสฺส ปิตา อทา,อโถ กณฺหาชินํ กญฺญํ หถินญฺจ สเตน จา’ติ;

«Mi abuelo me entregó al brahmán por el valor de mil, y a la niña Kaṇhājina por cien elefantes».

ชิคจฺฉาย ปิปาสาย อหินา ทฏฺโฐ วิเสน จ,อคฺคิ อุทก สตฺตีหิ อกาเล ตถ มิยฺยติ;

Por el hambre, por la sed, por la mordedura de una serpiente y su veneno, por el fuego, el agua o las armas; así se muere prematuramente.

อนุมานปญฺเห วุจฺจมานา อิมา คาถา สลฺลกฺเขตพฺพา?

¿Deben observarse estos versos expresados en la «Pregunta sobre la Inferencia»?

พหุ ชเน ตารยิวา นิพฺพุโต อุปธิกฺขเย,อนุมาเนนญาตพฺพํ’อถิ โส ทีปทุตฺตโม’ติ;

«Habiendo salvado a muchas personas, se extinguió con la cesación de los apegos; mediante la inferencia debe saberse que 'existe ese supremo entre los hombres'».

กมฺมมูลํ คเหตฺวาน อาปณํ อุปคจฺฉถ,อารมฺมณํ กิณิวาน ตโต มุจฺจถ มุตฺติยาติ;

«Tomando el capital de las acciones, id al mercado; habiendo adquirido el objeto de meditación, liberaos entonces con la liberación».

น ปุปฺผคโธ ปฏิวาตเมติ น จทนํ ตครมลฺลิกา วา,สตญฺจ คโธ ปฏิวาตเมติ สพฺพา ทิสาสปฺปุริโส ปวาติ;

La fragancia de las flores no va contra el viento, ni la del sándalo, el tagara o el jazmín; pero la fragancia de los virtuosos vuela contra el viento; el hombre íntegro exhala su aroma en todas las direcciones.

จทนํ ตครํ วาปิ อุปฺปลํ อถ วสฺสิกี,เอเตสํ คธชาตานํ สีลคโธ อนุตฺตโร;

Entre el sándalo, el tagara, el loto o el jazmín, de todas estas clases de fragancias, la fragancia de la virtud es la suprema.

อปฺปมตฺโต อย คโธ ยวายํ นครจทนี,โย จ สีลวตํ คโธ วาต เทเวสุ อุตฺตโม’ติ;

«Poco alcance tiene esta fragancia de tagara y de sándalo; pero la fragancia de los virtuosos es la más excelsa, elevándose incluso entre los dioses».

กมฺมมูลํ ชนา ทวา คณฺหนฺติ อมตํ ผลํ,เตน เต สุขิตา โหนฺติ เย กีตา อมตํ ผลนฺติ;

«Entregando el capital de sus acciones, las personas obtienen el fruto de lo inmortal; por ello son felices quienes han comprado el fruto de lo inmortal».

เย เกจิ โลเก อคทา วิสานํ ปฏิพาหกา,ธมฺมาคทสมํ นถิ เอตํ ปิวถ ภิกฺขโว’ติ;

«Cualesquiera antídotos que existan en el mundo para contrarrestar los venenos, ninguno es igual al antídoto del Dhamma; ¡bebedlo, oh monjes!».

เย เกจิ โอสธา โลเก วิชฺชนฺติ วิวิธา พหู,ธมฺโมสธ สมํ นถิ เอตํ ปิวถ ภิกฺขโว’ติ;

«Cualesquiera medicinas que se encuentren en el mundo, diversas y variadas, ninguna es igual a la medicina del Dhamma; ¡bebedla, oh monjes!».

ธมฺโมสธํ ปิวิวาน อชรามรณา สิยุํ,ภาวยิวา จ ปสฺสิวา นิพฺพุตา อุปธิกฺขเย’ติ;

«Habiendo bebido la medicina del Dhamma, uno se libera de la vejez y de la muerte; tras haberla desarrollado y comprendido, se alcanza la paz con la destrucción de los apegos».

พฺยาธิตํ ชนตํ ทิสฺวา อมตาปณํ ปสารยี,กมฺเมน ตํ กิณิวาน อมตมาเทถ ภิกฺขโว’ติ;

Al ver a la gente afligida por la enfermedad, Él abrió la tienda de lo Inmortal. Compradlo con vuestra acción y tomad lo Inmortal, ¡oh monjes!

เอวรูปานิ สีลานิสนฺติ พุทฺธสฺส อาปเณ,กมฺเมน ตํ กิณิวาน รตนํ โว ปิลธถา’ติ;

Tales virtudes existen en la tienda del Buddha; comprad esa joya con vuestra acción y vestidla.

สมาธิรตนมาลสฺส กุวิตกฺกา น ชายเร,น จ วิกฺขิปฺปเต จิตฺตํ เอตํ ตุมฺเห ปิลธถา’ติ;

Para quien porta la guirnalda de la joya de la concentración, no surgen malos pensamientos ni se distrae la mente; vestid vosotros esta joya.

ปญฺญารตนมาลสฺส น จิรํ วตฺตเต ภโว,ขิปฺปํ ผสฺเสติ อมตํ น จ โส โรจเต ภเว’ติ;

Para quien porta la guirnalda de la joya de la sabiduría, la existencia no dura mucho; pronto alcanza lo Inmortal y no se deleita en el devenir.

มณิมาลาธรํ เคหชโน สามึ อุทิกฺขติ,วิมุตฺติรตนมาลนฺตุ อุทิกฺขนฺติ สเทวกา’ติ;

La gente del hogar admira al señor que porta una guirnalda de joyas; pero los seres humanos y los dioses admiran a quien porta la guirnalda de la joya de la liberación.

เยน ญาเณน พุชฺฌนฺติ อริยา กตกิจฺจตํ,ตํ ญาณรตนํ ลทฺธุํ วายเมถ ชิโนรสา’ติ;

Mediante el conocimiento por el cual los Nobles despiertan a la realización de su tarea, esforzaos por obtener esa joya del conocimiento, ¡oh hijos del Conquistador!

ปฏิสมฺภิทา กิณิวานญาเณน ผสฺสเยยฺย โย,อสมฺภีโต อนุพฺพิคฺโค อติโรจติ สเทวเก’ติ;

Aquel que alcance las discriminaciones analíticas mediante el conocimiento, sin miedo ni inquietud, brilla intensamente entre los dioses y los hombres.

โพชฺฌงฺครตนมาลสฺส อุทิกฺขนฺติ สเทวกา,กมฺเมน ตํ กิณิวาน รตนํ โว ปิลธถา’ติ;

Los dioses y los hombres admiran a quien porta la guirnalda de la joya de los factores de la iluminación; comprad esa joya con vuestra acción y vestidla.

อายุ อาโรคตา วณฺณํ สคฺคํ อุจฺจากุลีนตา,อสงฺขตญฺจ อมตํ อถิ สพฺพาปเณ ชิเน;

Larga vida, salud, belleza, el cielo, el nacimiento en una familia noble y lo Inmortal Incondicionado; todo esto se encuentra en la tienda del Conquistador.

อปฺเปน พหุเกนาปิ กมฺมมูเลน คยฺหติ,กิณิวา สทฺธามูเลน สมิทฺธา โหถ ภิกฺขโว;

Se adquiere con un precio de acción, sea poco o mucho; compradlo con el precio de la fe y sed prósperos, ¡oh monjes!

ภวตีห-

Aquí se dice:

วีตราคา วีตโทสา วีตโมหา อนาสวา,วีตตณฺหา อนาทานา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต;

Libres de codicia, libres de odio, libres de engaño y sin impurezas; libres de deseo y sin apegos, ellos moran en la Ciudad del Dhamma.

อารญฺญกา ธูตธรา ธายิโน ลูขจีวรา,วิเวกาภิรตา ธีรา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต’ติ;

Moradores de los bosques, practicantes de los votos ascéticos, meditadores de hábitos austeros, deleitándose en el retiro, los sabios moran en la Ciudad del Dhamma.

เนสชฺชิกา สถติกา อโถ’ปิ ฐานวงฺกมา,ปํสุกูลธรา สพฺเพ ธมฺมนคเร วสนฺติ เต;

Aquellos que practican la postura sentada, la caminata y la postura de pie, todos ellos vestidos con mantos de trapos, moran en la Ciudad del Dhamma.

ติจีวรธรา สพฺเพ จมฺมขณฺฑจตุถกา,รตา เอกาสเน วิญฺญุ ธมฺมนคเร วสนฺติ เต;

Todos ellos portadores de los tres mantos, con una piel de animal como cuarta prenda, deleitándose en el asiento único, los sabios moran en la Ciudad del Dhamma.

อปฺปิจฺฉา นิปกา ธีรา อปฺปาหารา อโลลุปา,ลาภาลาเภน สนฺตุฏฺฐา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต;

De pocos deseos, prudentes, sabios, de poco comer y sin codicia, contentos con la ganancia o la pérdida, moran en la Ciudad del Dhamma.

ธายี ธานรตา ธีรา สนฺตจิตฺตา สมาหิตา,อากิญฺจญฺญํ ปถยานา ธมฺมนคเร วสนฺตี เต;

Meditadores, deleitándose en la absorción, sabios, de mente pacífica y concentrada, aspirando a la nada, moran en la Ciudad del Dhamma.

ปฏิปนฺนา ผลฏฺฐา จ เสกฺขา ผลสมงฺคิโน,อาสึสกา อุตฺตมถํ ธมฺมนคเร วสนฺติ เต;

Quienes están en el sendero y quienes se establecen en el fruto, los aprendices y quienes poseen el fruto, aspirando al fin supremo, moran en la Ciudad del Dhamma.

โสตาปนฺนา จ วิมลา สกทาคามิโน จ เย,อนาคามี จ อรหนฺโต ธมฺมนคเร วสนฺติ เต;

Los que han entrado en la corriente, los inmaculados, los que retornan una vez, los que no retornan y los Arahants, moran en la Ciudad del Dhamma.

สติปฏฺฐานกุสลา โพชฺฌงฺคภาวนารตา,วิปสฺสกา ธมฺมธรา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต;

Expertos en los fundamentos de la atención plena, deleitándose en el cultivo de los factores de la iluminación, practicantes de la visión cabal y portadores del Dhamma, moran en la Ciudad del Dhamma.

อิทฺธิปาเทสุ กุสลา สมาธิภาวนารตา,สมฺมปฺปธานมนุยุตฺตา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต;

Expertos en las bases del poder psíquico, deleitándose en el cultivo de la concentración, dedicados a los esfuerzos correctos, moran en la Ciudad del Dhamma.

อภิญฺญาปารมิปฺปตฺตา เปตฺติเก โคจเร รตา,อนฺตฬิกฺขมฺหิ จรณา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต;

Habiendo alcanzado la perfección del conocimiento directo, deleitándose en el dominio ancestral y caminando por el aire, moran en la Ciudad del Dhamma.

โอกฺขิตฺตจกฺขุ มิตภาณี คุตฺตทฺวารา สุสํวุตา,สุทนฺตา อุตฺตเม ทเม ธมฺมนคเร วสนฺติ เต;

Con la mirada baja, de hablar moderado, con los sentidos guardados y bien restringidos, bien domados en el supremo autocontrol, moran en la Ciudad del Dhamma.

เตวิชฺชา ชฬภิญฺญา จ อิทฺธิยา ปารมึ คตา,ปญญาย ปารมิปฺปตฺตา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต;

Poseedores de los tres conocimientos y de los seis conocimientos directos, habiendo alcanzado la perfección del poder y de la sabiduría, moran en la Ciudad del Dhamma.

ยถาปิ นครํ ทิสฺวา สุวิภตฺตํ มโนรมํ,อนุมาเนน ชานนฺติ วฑฺฒกิสฺส มหตฺตนํ;

Así como al ver una ciudad bien trazada y encantadora, se conoce por inferencia la grandeza del arquitecto;

ตเถว โลกนาถสฺส ทิสฺวา ธมฺมปุรํ วรํ,อนุมาเนน ชานนฺติ อถิ โส ภควา อิติ;

Del mismo modo, al ver la excelente ciudad del Dhamma del Protector del Mundo, se conoce por inferencia que existe aquel Bienaventurado.

อนุมาเนนชานนฺติ อูมึ ทิสฺวาน สาคเร,ยถา’ยํ ทิสฺสเต อูมี มหนฺโต โส ภวิสฺสติ;

Por inferencia conocen, al ver una ola en el océano: 'Tal como se ve esta ola, así de grande debe ser el océano'.

ตถา พุทฺธํ โสกนุทํ สพฺพถมปราชิตํ,ตณฺหกฺขยมนุปฺปตฺตมฺภวสํสารโมจนํ;

Así al Buddha, el que disipa el pesar, el invicto en todo, aquel que ha alcanzado la destrucción de la sed y la liberación del ciclo de la existencia;

อนุมาเนน ญาตพฺพํ อูมึ ทิสฺวา สเทวเก,ยถา ธมฺมุมิวิปฺผโร อคฺโค พุทฺโธ ภวิสฺสติ;

Debe ser conocido por inferencia al ver la ola del Dhamma entre los dioses y los hombres: así como se difunde la ola del Dhamma, así de supremo debe ser el Buddha.

อนุมาเนน ชานนฺติ ทิสฺวา อจฺจุคฺคตํ คิรึ,ยถา อจฺจุคฺคโต เอส หิมวา โส ภวิสฺสติ;

Por inferencia conocen al ver una montaña muy elevada: 'Tal como es de elevada esta montaña, así debe ser el Himalaya'.

ตถา ทิสฺวาธมฺมคิรึ สีตีภุตํ นิรูปธึ,อจฺจุคฺคตํ ภควโต อจลํ สุปฺปติฏฺฐิตํ;

Habiendo visto así la montaña del Dhamma, refrescada y sin sustrato, muy elevada, perteneciente al Bienaventurado, inamovible y bien establecida;

อนุมาเนน ญาตพฺพํ ทิสฺวาน ธมฺมปพฺพตํ,ตถา หิ โส มหาวีโร อคฺโค พุทฺโธ ภวิสฺสติ;

Se debe conocer por inferencia habiendo visto la montaña del Dhamma; pues así aquel Gran Héroe será el Buda supremo;

ยถาปิ คชราชสฺส ปทํ ทิสฺวาน มานุสา,อนุมาเนนชานนฺติ มหา เอส คโช อิติ;

Del mismo modo que los hombres, habiendo visto la huella de un elefante real, conocen por inferencia: 'este es un gran elefante';

ตเถว พุทฺธนาคสฺส ปทํ ทิสฺวา วิภาวิโน,อนุมาเนน ชานนฺติ อุฬาโร โส ภวิสฺสติ;

De igual manera, los sabios, habiendo visto la huella del noble elefante de los Budas, conocen por inferencia que él será sublime;

อนุมาเนนชานนฺติ ภีเต ทิสฺวาน กุมฺมิเค,มิคราชสฺส สทฺเทนภีตา’เม กุมฺมิคา อิติ;

Conocen por inferencia, habiendo visto a las pequeñas bestias asustadas: 'estas pequeñas bestias están asustadas por el rugido del rey de las bestias';

ตเถว ติถิเย ทิสฺวา วิถทฺเธ ภีตมานเส,อนุมาเนน ญาตพฺพํ ธมฺมราเชน คชฺชิตํ;

De igual manera, habiendo visto a los de otras sectas confundidos y con el corazón temeroso, debe conocerse por inferencia que el Rey del Dhamma ha rugido;

นิพฺพุตํ ปถวึ ทิสฺวา หริตปตฺตํ มโหทกํ,อนมาเนน ชานนฺติ มหาเมเฆน นิพฺพุตํ;

Habiendo visto la tierra refrescada, con hojas verdes y mucha agua, conocen por inferencia que fue refrescada por una gran nube de lluvia;

ตเถวิมํ ชนํ ทิสฺวา อาโมทิตปโมทิตํ,อนุมาเนน ญาตพฺพํ ธมฺมราเชน ตปฺปิตํ;

De igual manera, habiendo visto a esta gente deleitada y sumamente regocijada, debe conocerse por inferencia que han sido satisfechos por el Rey del Dhamma;

ลคฺคํ ทิสฺวา ภิสํ ปงฺกํ กลลทฺทคตํ มหึ,อนุมาเนน ชานนฺติ วาริกฺขโธ มหา คโต;

Habiendo visto el tallo de loto atrapado en el fango y la tierra cubierta de lodo, conocen por inferencia que una gran masa de agua ha pasado;

ตเถวิมํ ชนํ ทิสฺวา รโชปกฺขสมาหิตํ,วหิตํ ธมฺมนทิยา วิสฺสฏฺฐํ ธมฺมสาคเร;

De igual manera, habiendo visto a esta gente que estaba sumergida en el bando del polvo, siendo llevada por el río del Dhamma y vertida en el océano del Dhamma;

ธมฺมามตคตํ ทิสฺวา สเทวกมิมํ มหึ,อนุมาเนน ญาตพฺพํ ธมฺมกฺขโธ มหา คโต;

Habiendo visto esta tierra, con sus dioses, habiendo alcanzado el néctar del Dhamma, debe conocerse por inferencia que una gran masa de Dhamma ha pasado;

อนุมาเนน ชานนฺติ ฆายิวา คธมุตฺตมํ,ยถา’ยํ วายตี คโธ เหสฺสนฺติ ปุปฺผิตา ทุมา;

Conocen por inferencia, oliendo la fragancia suprema: 'puesto que sopla esta fragancia, los árboles estarán en flor';

ตเถวายํ สีลคโธ ปวายติ สเทวเก,อนุมาเนน ญาตพฺพํ อถิ พุทฺโธ อนุตฺตโร’ติ;

De igual manera, esta fragancia de la virtud sopla entre los dioses y hombres, debe conocerse por inferencia que existe un Buda insuperable.

อนุมานปญฺหํ.

La pregunta sobre la inferencia.

ปสฺสตารญฺญเก ภิกฺขู อชฺโฌคาฬฺเห ธุเต คุเณ,ปุน ปสฺสติ คิหิ ราชา อนาคามิผเล ฐิเต;

Ve a los monjes que habitan en el bosque sumergidos en las virtudes de las prácticas ascéticas; luego el rey ve a laicos establecidos en el fruto del que no regresa;

อุโภ’ปิ เต วิโลเกวา อุปฺปชฺชิ สํสโย มหา,พุชฺเฌยฺย เจ คิหิธมฺเม ธุตงฺคํ นิปฺผลํ สิยา;

Habiendo observado a ambos, surgió una gran duda: 'Si uno puede despertar en el estado de laico, la práctica ascética sería infructuosa';

ปรวาทิวาทมถนํ นิปุณํ ปิฏกตฺตเย,หท ปุจฺเฉ กถิเสฏฺฐํ โส เม กงฺขํ วิโนสฺสตี’ติ

'Preguntaré al mejor de los oradores, el que aplasta los argumentos de los oponentes, experto en los tres Pitakas; él disipará mi duda'.

เมณฺฑกปญฺเห ฐิตา ทฺวาสีติ คาถา สมตฺตา.

Las ochenta y dos estrofas contenidas en las Preguntas de los Dilemas han concluido.

มิลิทปฺปกรเณ สพฺพา คาถา สมฺปิณฺฑิตา จตุราธิกสตคาถา โหนฺติ.

En el Milindapañha, todas las estrofas reunidas suman ciento cuatro estrofas.

มิลิทปฺปกรเณ สพฺพคาถาสรูปคหณํ สมตฺตํ.

La recopilación completa de todas las estrofas en el Milindapañha ha concluido.

สํขฺยาสรูปํ

Resumen de los números.

สงฺขฺยาสรูปํ ปน เอวํ เวทิตพฺพํ. เอก-ทฺวิ-ติ-จตุ-ปญฺจ-ฉ-สตฺต-อฏฺฐ-นว-ทส-เอกาทส-ทฺวาทส- เตรส-จุทฺทส-โสฬส-สตฺตรส-อฏฺฐารส-เอกูนวีสติ-ปญฺจวีสติ-อฏฺฐวีสติ-ตึสา -ฉสฏฺฐิ-ทิยฑฺฒสตนฺติ ปญฺจวีสติวิธา สงฺขฺยา. ตถ พุทฺโธ เอโก, ปถวิ เอกา, สมุทฺโท เอโก, สิเนรุ เอโก, เทวโลโก เอโก, พฺรหฺมโลโก เอโก’ติ ฉ เอกกา มิลิทปฺปกรเณ อาคตา.

El resumen de los números debe entenderse así: uno, dos, tres, cuatro, cinco, seis, siete, ocho, nueve, diez, once, doce, trece, catorce, dieciséis, diecisiete, dieciocho, diecinueve, veinticinco, veintiocho, treinta, sesenta y seis, ciento cincuenta; estos son veinticinco tipos de números. Allí, un Buda, una tierra, un océano, un Sineru, un mundo de los dioses, un mundo de los Brahmas; estos seis 'unos' aparecen en el Milindapañha.

ทฺเว อถวเส สมฺปสฺสมานา ภควตา วิหารทานํ อนุญฺญาตํ? วิหารทานํ นาม สพฺพพุทฺเธหิ วณฺณิตํ อนุมตํ โถมิตํ ปสถํ วิหารทานํ ทวา เทวมนุสฺสา ชาติชราพฺยาธิมรเณหิ มุจฺจิสฺสนฺติ. วิหาเร สติ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย วา กโตกาสา ทสฺสนกามานํ สุลภทสฺสนํ ภวิสฺสนฺตี’ติ.

¿Considerando qué dos beneficios permitió el Bienaventurado la donación de un monasterio? La donación de un monasterio es elogiada, aprobada, exaltada y alabada por todos los Budas. Al dar la donación de un monasterio, los dioses y los hombres se liberarán del nacimiento, la vejez, la enfermedad y la muerte. Si hay un monasterio, los monjes o las monjas tendrán un lugar asignado y serán fáciles de encontrar para aquellos que deseen verlos.

ทฺเว อถวเส ปฏิจฺจ สพฺพพุทฺธา อตฺตนา นิมฺมิตํ จตุปจฺจยํ น ปริภุญฺชนฺติ? อคฺคทกฺขิเณยฺโย สถา’ติ พหู เทวมนุสฺสา จตุปจฺจยํ ทตฺวา ทุกฺขา มุจฺจิสฺสนฺติ. พุทฺธา ปฏิหาริยํ กวา ชีวิตวุตฺตึ ปริเยสนฺตี’ติ ปรูปวาทโลปนถญฺจาติ.

¿Debido a qué dos beneficios todos los Budas no utilizan los cuatro requisitos creados por ellos mismos? Pensando: 'El Maestro es el receptor supremo de ofrendas'; así, muchos dioses y hombres, habiendo dado los cuatro requisitos, se liberarán del sufrimiento. Y para evitar las críticas de otros que digan: 'Los Budas se ganan la vida realizando milagros'.

ทฺเว อกมฺมชา อเหตุชา อนุตุชา? อากาโส นิพฺพานญฺจา’ติ

¿Qué dos cosas no nacen del karma, ni de una causa, ni del clima? El espacio y el Nirvana.

ทฺเว อถวเส สมฺปสฺสมาเนน เวสฺสนฺตเรน รญฺญา ทฺเว ปุตฺตา ทินฺนา? ทานปโถว เม น ปริหายิสฺสติ, อิเม กุมารา มูลชลาหารภุญฺชนทุกฺขโต มุจจิสฺสนฺตี’ติ.

¿Considerando qué dos beneficios el rey Vessantara entregó a sus dos hijos? 'Mi camino de generosidad no disminuirá' y 'estos príncipes se liberarán del sufrimiento de alimentarse solo de raíces y agua'.

อุทกสฺส ทฺเว คุณา นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐา? สีตลภาโว, ปีตสฺส ฆมฺมวินยนภาโว จา’ติ.

¿Qué dos cualidades del agua han entrado en el Nirvana? Su naturaleza refrescante y su capacidad de eliminar el calor al ser bebida.

อสติยา อชานเนน จา’ติ ทฺวีหิ การเณหิ อาปตฺตึ อาปชฺชนฺตี’ติ ฉ ทุกา อาคตา.

Por dos causas [los monjes] caen en una ofensa: por falta de atención y por falta de conocimiento. Así han aparecido seis parejas (díadas).

สีเตน อุณฺเหน อติโภชเนนา’ติ ตีหิ อากาเรหิ ปิตฺตํ กุปฺปติ.

Por tres vías se altera la bilis: por el frío, por el calor y por el exceso de comida.

สีเตน อุณฺเหน อนฺนาปาเนน จา’ติ ตหี อากาเรหิ เสมฺหํ กุปฺปติ.

Por tres vías se altera la flema: por el frío, por el calor y por la comida y la bebida.

พุทฺธวํสตาย ธมฺมครุกตาย ภิกฺขุภุมิมหนฺตตายา’ติ ตีหิ การเณหิ ปาติโมกฺขํ ปฏิจฺฉนฺนํ การาเปติ.

Debido a tres razones se hace que el Patimokkha se mantenga reservado: por el linaje de los Budas, por el respeto al Dhamma y por la grandeza del estado del monje.

อคทสฺส ตโย คุณา นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐา? คิลานกานํ ปริสรณํ โรควินาสนํ อมตกรณนฺติ.

¿Cuáles son las tres cualidades de la medicina aplicadas al Nibbana? Es el refugio de los enfermos, la destrucción de la enfermedad y el otorgamiento de la inmortalidad.

มณิรตนสฺส ตโย คุณา นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐา? สพฺพกามททํ นหาสกรํ อุชฺโชตถกรนฺติ.

¿Cuáles son las tres cualidades de la joya preciosa aplicadas al Nibbana? Concede todos los deseos, produce regocijo y genera resplandor.

รตนจทนสฺส ตโย คุณา? วณฺณสมฺปนฺโน คธสมฺปนฺโน รสสมฺปนฺโน’ติ สตฺต ติกา วุตฺตา.

¿Cuáles son las tres cualidades del sándalo precioso? Perfección en color, perfección en aroma y perfección en sabor. Así se han expuesto las siete tríadas.

สปฺปิมณฺฑสฺส ตโย คุณา? วณฺณสมปนฺโน, คธสมฺปนฺโน, รสสมฺปนฺโน’ติ สตฺตติกา วุตฺตา ทิฏฺฐธมฺมผาสุวิหารตาย อนวชฺชคุณพหุลตายอเสสอริยวีถิภาวโต สพฺพพุทฺธปสถตายาติ อิเม จตฺตาโร อถวเส สมฺปสฺสมานา พุทฺธา ปฏิสลฺลานํ เสวนฺติ.

¿Cuáles son las tres cualidades de la esencia del ghee clarificado? Perfección en color, perfección en aroma y perfección en sabor. Al considerar estos cuatro beneficios: el morar placenteramente en esta misma vida, la abundancia de cualidades irreprochables, ser el sendero noble completo y ser algo alabado por todos los Budas, los Budas practican el retiro.

นินฺนตาย ทฺวารตาย จิณฺณตาย สมุทาจริตตฺตาติ จตุหิ อากาเรหิ มโนวิญฺญาณํ ทฺวิปญฺจวิญฺญาเณ อนุปวตฺตติ.

Por cuatro modos la conciencia mental sigue a las diez conciencias sensoriales: por inclinación, por la puerta, por el hábito y por el ejercicio constante.

กมฺมวเสน โยนิวเสน กุลวเสน อายาจนวเสนา’ติ จตุนฺนํ สนฺนิปาตานํ วเสน คพฺภสฺสาวกฺกนฺติ โหติ.

La concepción en el útero ocurre debido a la concurrencia de cuatro factores: por el poder del Kamma, por el poder de la matriz, por el poder del linaje y por el poder de la aspiración.

อทิฏฺฐนฺตราโย, อุทฺทิสฺสกตสฺส อนฺตราโย, อุปกฺขฏนฺตราโย ปริโภคนฺตราโย’ติ จตฺตาโร อนฺตรายา เตสุ อทิฏฺฐนฺตราโย ภควโต อถิ, เสสา ตโย นถิ, อุทฺทิสฺสกตสฺส พฺยามปฺปภาย สพฺพญฺญุตญาณสฺส ชีวิตสฺส จา’ติ จตุนฺนํ อนฺตรายาภาวา.

Hay cuatro tipos de obstáculos: el obstáculo de lo no visto, el obstáculo de lo ofrecido específicamente, el obstáculo de lo preparado y el obstáculo del disfrute. De estos, el obstáculo de lo no visto existe para el Bienaventurado; los otros tres no existen. Esto se debe a la ausencia de obstáculos para estas cuatro cosas: lo ofrecido específicamente, su aura de una braza, su conocimiento omnisciente y su vida.

อพฺภา, มหิกา, เมโฆ, ราหุ จา’ติ จตฺตาโร สูริยโรคา สมุทฺทสส จตฺตาโร คุณา? กุณเปหิ อสํวาสิยภาโว, นทีหิ อปูรณตา, มหาภุตาวาสตา, วิจิตฺตปุปฺผสมากิณฺณตา’ติ.สตฺต จตุกฺกา วุตฺตา.

Las nubes, la niebla, el humo y Rahu son las cuatro oscurecimientos del sol. ¿Cuáles son las cuatro cualidades del océano? La imposibilidad de convivir con cadáveres, el hecho de que no se llena con los ríos, el ser la morada de grandes seres y el estar lleno de joyas diversas. Así se han expuesto los siete cuartetos.

๕. ภุมิมหนฺตตา, ปริสุทฺธวิมลตา, ปาเปหิอสํวาสิยตา, ทุปฺปฏิวิชฺฌตา, พหุวิธสํวรรกฺขิยตา’ติ สาสนสฺส อิเม อตุลฺยา ปญฺจ คุณา วตฺตนฺติ ปกาสนฺติ.

5. Estas cinco cualidades incomparables de la Dispensación se manifiestan y proclaman: la grandeza de su fundamento, su pureza inmaculada, su incompatibilidad con el mal, su dificultad para ser penetrada y el estar protegida por múltiples formas de moderación.

โภชนสฺส ปญฺจ คุณา นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐา? อจฺจุคฺคตตา, อจลตา ทุรธิโรหณตา พีชารูหณตา โกปานุนยวิวชฺชนตา’ติ.

¿Cuáles son las cinco cualidades de la montaña aplicadas al Nibbana? Su gran altura, su inmovilidad, su dificultad para ser escalada, el crecimiento de las semillas y su libertad de apego y aversión.

อาหจฺจปเทน รเสน อาจริยวํสตาย อธิปฺปายาการตาย ญาณุตฺตรตายา’ติ อิเมหิ ปญฺจคุเณหิ อโถ ปฏิคฺคเหตพฺโพ จา’ติ จตฺตาโร ปญฺจกา วุตฺตา.

El significado debe ser recibido a través de estas cinco cualidades: por la palabra transmitida, por su esencia, por el linaje de los maestros, por la naturaleza de la intención y por la supremacía del conocimiento. Así se han expuesto los cuatro quintetos.

๖. เสนาปติ, ปุโรหิโต, อกฺขทสฺโส, ภณฺฑาคาริโก, ฉตฺตคาโห, ขคฺคคาโห อมจฺโจ’ติ ฉ อมจฺจา คณียนฺติ. เวปุลฺโล ราชคหิยานํ พุทฺโธ อคฺโค ปวุจฺจตี’ติ ฉ อคฺคา. มาณวคามิกเทวปุตฺเตน วุตฺตคาถา นาคเสเนน อาหริวา วุตฺตา.

6. Se cuentan seis ministros: el general, el capellán, el juez, el tesorero, el portador del parasol y el portador de la espada. Se dice que entre las montañas de Rajagaha, el Vepulla es la principal, y el Buda es el supremo; estos son los seis seres supremos. Nagasena citó el verso pronunciado por el joven deva Manavagamika.

วาติโก, ปิตฺติโก, เสมฺหิโก, เทวตูปสํหารโต, สมุทาจิณฺณโต, ปุพฺพนิมิตฺตโต’ติ ฉ ชนา สุปินํปสฺสนฺตี’ติ ตโย ฉกฺกา วุตฺตา.

Seis tipos de personas tienen sueños: los que tienen exceso de viento, los que tienen exceso de bilis, los que tienen exceso de flema, por intervención de deidades, por experiencias pasadas y como presagios. Así se han expuesto los tres sextetos.

๗. ปุถุชฺชนจิตฺตํ, โสตาปนฺนจิตฺตํ, สกทาคามิจิตฺตํ, อนาคามิจิตฺตํ, อรหนฺตจิตฺตํ, ปจฺเจกพุทฺธจิตฺตํ, สมฺมาสมฺพุทฺธจิตฺตนฺติ สตฺต จิตฺตวิมุตฺติโย.

7. Hay siete liberaciones de la mente: la mente de la persona mundana, la mente del que ha entrado en la corriente, la mente del que retorna una vez, la mente del que no retorna, la mente del Arahant, la mente del Buda Pacceka y la mente del Buda Perfectamente Iluminado.

นารโท, ธมฺมนฺตรี, อํคีรโส, กปิโล, กณฺฑรคฺคิสาโม, อตุโล, ปุพฺพกจฺจายโน’ติ สตฺต อาจริยา โอวาทการกา.

Narada, Dhammantari, Angirasa, Kapila, Kandaraggisama, Atula y Pubbakaccayana son los siete maestros que dan exhortaciones.

‘‘ชิฆจฺฉาย, ปิปาสาย, อหินา ทฏฺโฐ, วิเสน จ,อคฺคี-อุทก-สตฺตีหิ อกาเล ตตฺถ มิยฺยตี’’ติ;

«Por hambre, por sed, por mordedura de serpiente, por veneno, por fuego, por agua o por armas, uno muere allí prematuramente».

อิเม สตฺต ชนา อกาลมรณิกา นามา’ติ ตโย สตฺตกา วุตฺตา.

Estas siete personas se conocen como las que tienen una muerte prematura. Así se han expuesto las tres heptadas.

๘. วิสมํ สภยํ …เป… อฏฺเฐเต ปริวชฺชิยา’ติ อิมานิ อฏฺฐฏฺฐานานิ ปณฺฑิเตหิ ปริวชฺชนียานีติ ปริวชฺชนียฏฺฐานฏฺฐกํ นาม.

8. «El terreno desigual, el peligroso... estos ocho deben ser evitados». Estos son los ocho lugares que deben ser evitados por los sabios; se conoce como el octeto de los lugares que deben evitarse.

รตฺโตทุฏฺโฐ …เป… เอเต อถวินาสกา’ติ อิทํ อถวินาสกฏฺฐกํ นาม.

«El apasionado, el malicioso... estos son destructores del bienestar». Esto se conoce como el octeto de los destructores del bienestar.

วเสน ยสปุจฺฉาหิ …เป… เตสํ พุทฺธิ ปภิชฺชตี’ติ อิทํ พุทฺธิวิสทกรณฏฺฐกํ นาม.

«Por el poder de la fama y las preguntas... su inteligencia se clarifica». Esto se conoce como el octeto para la clarificación de la inteligencia.

กาลํ เทสํ ทีปํ กุลํ ชเนตฺติมายุํ มาสํ เนกฺขมฺมํ วิโลเกตี’ติ อิทํ โพธิสตฺเตน วิโลกิยฏฺฐกํ นาม.

Observar el tiempo, el lugar, el continente, la familia, la madre, la duración de la vida, el mes y la renunciación; esto se conoce como el octeto de las observaciones del Bodhisatta.

‘‘วิกฺกยานาคตมคฺโค ติถํ ตีรํ อายุถิรํ;

อนาคตํ กุสลํวา’ติ อฏฺฐฏฺฐานา วิโลกิยา’’ติ;

«El camino por recorrer, el vado, la orilla, la firmeza de la vida, lo futuro o lo que es saludable: estos ocho lugares deben ser observados».

อิทํ อนาคตวิโลกิยฏฺฐกํ นาม.

Esto se conoce como el octeto de la observación del futuro.

‘‘วาณิโช หถินาโค จ สากฏิโก นิยามโกภิสกฺโก อุตฺตรเสตุ ภิกฺขุ เจว ชินงฺกุโร,เอเต อฏฺฐ อนาคเต อฏฺฐ ชนา วิโลกิยา’’ติ;

«El comerciante, el elefante real, el carretero, el piloto, el médico, el puente, el monje y el vástago del Vencedor: estas ocho personas observan el futuro».

อิทํ วิโลกิยฏฺฐกํ นาม.

Esto se conoce como el octeto de la observación.

รตฺโต ทุฏฺโฐ’จ มูฬฺโห จ มานี ลุทฺโธ ตถา’ลโส ราชา จ ฆาตกา อฏฺฐ นาคเสเนน เทสิตา’ติอิทํ ฆาตกฏฺฐกํ นาม.

El apasionado, el malicioso, el deluso, el orgulloso, el codicioso, el perezoso y el rey son los ocho destructores enseñados por Nagasena. Esto se conoce como el octeto de los destructores.

วาต ปิตฺเตน เสมฺเหน …เป… อกาเล ตถ วิยฺยตี’ติ อิทํ อกาลมรณการณฏฺฐกํ นาม.

«Por el viento, por la bilis, por la flema... uno muere allí prematuramente». Esto se conoce como el octeto de las causas de la muerte prematura.

น วา อโถ อนุสาสิตพฺโพ, น ราคุปสํหิตํ จิตฺตํ น โทสูปสํหิตํ จิตฺตํ น โมหูปสํหิตํ จิตฺตํ อุปฏฺฐาเปตพฺพํ, ทาสกมฺมกรโปริเสสุ นีจวุตฺตินา ภวิตพฺพํ, กายิกวาจสิกํ สุฏฺฐุ รกฺขิตพฺพํ, ฉฬิทฺริยานิ สุฏฺฐู รกฺขิตพฺพานิ, เมตฺตาภาวนาย มานสํ อุปฏฺฐาเปตพฺพนฺติ อิทํ รญฺญา มิลิเทน สมาทินฺนํ วตฺตฏฺฐกํ นาม.

No se debe dar instrucción sobre asuntos mundanos; no se debe permitir que la mente se asocie con la pasión, el odio o el engaño; se debe actuar con humildad hacia los siervos y trabajadores; la conducta física y verbal debe estar bien protegida; las seis facultades sensoriales deben estar bien guardadas; y la mente debe establecerse en la meditación del amor universal. Este es el octeto de votos asumidos por el rey Milinda.

ปุปฺผาปณํ คธาปนํ ผลาปณํ อคทาปณํ โอสธาปณํ อมตาปณํ รตนาปณํ สพฺพาปณนฺติ อิทํ อาปณฏฺฐกํ นามา’ติ. ทส อฏฺฐกา วุตฺตา.

El mercado de las flores, el mercado de los perfumes, el mercado de las frutas, el mercado de los antídotos, el mercado de las medicinas, el mercado del néctar, el mercado de las joyas y el mercado de todas las cosas. Esto se conoce como el octeto de los mercados. Así se han expuesto los diez octetos.

๙.’รตฺโต ทุฏฺโฐ จ มูฬฺโห จ …เป… ขิปฺปํ ภวติ ปากฏนฺติ’ อิทํ อิตฺตรนวกํ นาม.

9. «El apasionado, el odioso y el deludido… etc… pronto se hace manifiesto»; esto se llama el grupo de nueve de lo efímero.

นวานุปุพฺพวิหารสงฺขาตธมฺมานุมชฺชชนวกนฺติ ทฺเว นวกา วุตฺตา.

El grupo de nueve de la investigación de los estados conocidos como las nueve moradas sucesivas; así se mencionan dos grupos de nueve.

๑๐.

10.

’สงฺฆสมุสุโข ทุกฺขิ ธมฺมาธิปติโกปิ จ

«Aquel que se regocija en la felicidad de la Sangha y se condolece en su dolor, aquel que tiene al Dhamma como su guía,

สํวิภาคี ยถาถามํ ชินจกฺกาภิวฑฺฒโก

generoso según su capacidad, promotor del giro de la rueda del Vencedor,

สมฺมทิฏฺฐิปุรกฺขาโร อนญฺญสถุโก ตถา

quien pone al frente la visión correcta y no reconoce a ningún otro maestro,

สุรกฺโข กายกมฺมาทิ สมคฺคาภิรโตปิ จ

bien guardado en sus acciones corporales y demás, y que se deleita en la armonía,

อกุโภ น จเร จกฺเก พุทฺธาทิสรณงฺคโต

honesto, que no actúa con doblez, habiendo ido por refugio al Buddha y demás;

ทส อุปาสกคุณา นาคเสเนน เทสิตา’ติ

estas diez cualidades del seguidor laico fueron enseñadas por Nāgasena».

อิทํ อุปาสกคุณทสกํ นาม.

Esto se llama el grupo de diez cualidades del seguidor laico.

คงฺคา ยมุนา อจิรวตี สรภุ มหี สิธุ สรสฺสตี เวตฺรวตี วิตถา จทภาคา’ตี อิทํนทิทสกํ นาม.

El Ganges, el Yamuna, el Aciravatī, el Sarabhū, el Mahī, el Sindhu, el Sarassatī, el Vetravatī, el Vitathā y el Candabhāgā; esto se llama el grupo de diez ríos.

สีตํ อุณฺหํ ชิฆจฺฉา ปิปาสา อุจฺจาโร ปสฺสาโว ถินมิทฺธํ ชรา พฺยาธิ มรณนฺติ อิทํ กายานุวตฺตกทสกํ นาม.

El frío, el calor, el hambre, la sed, la defecación, la micción, la pereza y el letargo, la vejez, la enfermedad y la muerte; esto se llama el grupo de diez concomitantes del cuerpo.

พุทฺเธ สคารโว, ธมฺเม สคารโว, สงฺเฆ สคารโว, สพฺรหฺมจาริสุ สคารโว, อุทฺเทสปริปุจฺฉาสุ วายมติ, สวณพหุโล โหติ, ภินฺนสีโล’ปิ อากปฺปํ อุปฏฺฐาเปติ, ครหภยา กายิกวาจสิกญฺจสฺส สุรกฺขิตํ โหติ, ปธานาภิมุขํ จิตฺตํ โหติ, กโรนฺโตปิ ปาปํ ปฏิจฺฉนฺนํ อาจรตี’ติ อิทํ คิหิทุสฺสีลาธิกคุณทสกํ นาม.

Tener respeto por el Buddha, tener respeto por el Dhamma, tener respeto por la Sangha, tener respeto por los compañeros en la vida santa, esforzarse en la recitación y el interrogatorio, escuchar mucho el Dhamma, mantener el decoro externo aun si la virtud se ha roto, guardar bien las acciones físicas y verbales por temor al reproche, tener la mente inclinada hacia el esfuerzo y, si se comete un mal, hacerlo de forma oculta; esto se llama el grupo de diez cualidades superiores del laico de conducta relajada.

อวชฺฌกวจธารณโก, อิสิสามญฺญภณฺฑลิงฺคธารณโก, สงฺฆสมยมนุปวิฏฺฐตาย พุทฺธธมฺมสงฺฆรตนคตตาย ปธานาลยนิเกตวาสตาย ชินสาสเน ธนปริเยสนโต วรธมฺมเทสนโต ธมฺมทีปคติปรายณตาย’ อคฺโค พุทฺโธ’ติ เอกนฺโตชุทิฏฺฐิตาย อุโปสถสมาทานโต ทกฺขิณํ วิโสเธตี’ติ เอกนฺโตชุทิฏฺฐิตาย อุโปสถสมาทานโต ทกฺขิณํ วิโสเธตี’ติ เอกนฺโตชุทิฏฺฐิตาย อุโปสถสมาทานโต ทกฺขิณํ วิโสเธตี’ติ อิทํ ทกฺขิณาวเสน ทสกํ นาม.

Portar la armadura de la inofensividad, llevar los emblemas y atributos de los sabios y los ascetas, ser parte de la asamblea de la Sangha, haber acudido a los tesoros del Buddha, el Dhamma y la Sangha, residir en la morada del esfuerzo, buscar la riqueza en la enseñanza del Vencedor, predicar el excelente Dhamma, tener al Dhamma como isla y refugio, poseer la visión absolutamente recta de que «el Buddha es el supremo» y purificar la ofrenda mediante la observancia del uposatha; esto se llama el grupo de diez en relación con la ofrenda.

อลคฺคนตา, นิราลยตา, วาโค, ปหาณํ, อปุนราวตฺติตา, สุขุมตา, มหนฺตตา, ทุรนุโพธตา, ทุลฺลภตา อสทิสตา, พุทฺธธมฺมสฺสา’ติ อิทํ โพธิสตฺตคุณทสกํ นาม.

La falta de apego, la ausencia de anhelo, el desprendimiento, el abandono, el no retorno, la sutileza, la grandeza, la dificultad de ser comprendido, la rareza y la naturaleza incomparable del Dhamma del Buddha; esto se llama el grupo de diez cualidades del Bodhisatta.

มชฺชชทานํ, สมชฺชทานํ, อิถิทาํ, อสภทานํ, จิตฺตกมฺมทานํ, วิสทานํ, สถทานํ, สงฺขลิกทานํ, กุกฺกุฏสูกรทานํ, ตุลากูฏ มานนกูฏทานนนฺติ อิทํ โลเก อทานสมฺมตทานํ นาม.

El regalo de embriagantes, el regalo de festivales, el regalo de mujeres, el regalo de toros, el regalo de pinturas lascivas, el regalo de veneno, el regalo de armas, el regalo de cadenas, el regalo de aves y cerdos, y el regalo de pesas y medidas falsas; esto se llama en el mundo el grupo de regalos que no se consideran verdaderas dádivas.

มาตา พธนํ, ปิตา พธนํ, ภริยา พธนํ, ปุตฺตา พธนํ, ญาตี พธนํ, มิตฺตาพธนํ, ธนํ พธนํ, ลาภสกฺกาโรพธนํ, อิสฺสริยํ พธนํ, ปญฺจกามคุณา พธนนฺติ อิทํ พธนทสกํ นาม.

La madre es una atadura, el padre es una atadura, la esposa es una atadura, los hijos son una atadura, los parientes son una atadura, los amigos son una atadura, la riqueza es una atadura, las ganancias y los honores son una atadura, el poder es una atadura y los cinco hilos de los placeres sensuales son una atadura; esto se llama el grupo de diez ataduras.

วิธวา อิถิ, ทุพฺพโล ปุคฺคโล, อมิตฺตญาติปุคฺคโล, มหคฺฆโส, อนาจาริยกุลวาสี, ปาปมิตฺโต, ธนหีโน, อาจริยหีโน, กมฺมหีโน, ปโยคหีโน ปุคฺคโล’ติ อิทํ โอญาตพฺพปุคฺคลทสกํ นาม.

Una mujer viuda, una persona débil, una persona sin amigos ni parientes, un glotón, quien vive en una familia sin maestro, el que tiene malas amistades, el que carece de riqueza, el que carece de maestro, el que carece de oficio y el que carece de iniciativa; esto se llama el grupo de diez personas dignas de desprecio.

ทเม สเม ขนฺติสํวเร ยเม นิยเม อกฺโกเธ วิหึสาย สจฺเจ โสเจยฺเย’ติ ทสฏฺฐาเนสุ สตตํ จิตฺตํ ปวตฺตตี’ติ อิทํ เวสฺสนฺตรคุณทสกํ นามา’ติ.

El autocontrol, la calma, la paciencia y el comedimiento, la autodisciplina, la observancia, la ausencia de ira, la no violencia, la verdad y la pureza; en estos diez estados la mente fluye constantemente; esto se llama el grupo de diez cualidades de Vessantara.

เอกาทส ทสกา วุตฺตา.

Se han mencionado once grupos de diez.

๑๑. อากาสสฺส เอกาทส คุณา นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐา? น ชายติ, นชิยฺยติ, น มิยฺยติ, น จวติ, น อุปฺปชฺชติ, ทุปฺปสยฺโห, อโจรหรโณ, อนิสฺสิโต, วิหงฺคคมโน, นิราวรโณ, อนนฺโต’ติ อิทํ อากาสคุณกาทสกํ นาม.

11. ¿Cuáles son las once cualidades del espacio que se aplican al Nibbāna? No nace, no envejece, no muere, no desaparece, no surge, es difícil de subyugar, no puede ser robado por ladrones, no depende de nada, es el camino del vuelo de las aves, no tiene obstáculos y es infinito; esto se llama el grupo de once cualidades del espacio.

สีลปาการํ …เป… สติปฏฺฐานวีถิกนฺติ อิทํ ธมฺมนครปริวาเรกาทสกํ นามา’ติ ทฺเว เอกาทสกา วุตฺตา.

«La muralla de la virtud… etc… la calle de los fundamentos de la atención»; esto se llama el grupo de once de los alrededores de la Ciudad del Dhamma; así se mencionan dos grupos de once.

๑๒. รตฺโต ราควเสน อปจิตึ น กโรติ, ทุฏฺโฐ โทสวเสน, มูฬฺโห โมหวเสน, อุนฺนโฬมานวเสน, นิคฺคุโณ อวิเสสตาย, อติถทฺโธ อติเสธตาย, หีโน หีนภาวตาย,วจนกโร อนิสฺสรตาย, ปาโป กทริยตาย, ทุกฺขาปิโต ทุกฺขาปิตตาย, ลุทฺโธ โลภวเสน, อายูหิโต อถสาธนวเสน อปจิตึ น กโรตีติ อิทํ อปจิติอการกปุคฺคลทฺวาทสกํ นาม เอกเมว อาคตํ.

12. El apasionado no muestra respeto debido a la pasión, el odioso debido al odio, el deludido debido a la delusión, el orgulloso debido al orgullo, el desprovisto de virtudes por su falta de distinción, el muy obstinado por su excesiva rigidez, el ruin por su bajeza, el subordinado por su falta de autoridad, el malvado por su mezquindad, el afligido por su propio sufrimiento, el codicioso por su codicia y el afanado por su búsqueda de beneficio material; esto se llama el único grupo de doce personas que no muestran respeto que ha sido transmitido.

๑๓. ปํสุกูลิกงฺคํ เตจีวริกงฺคํ ปิณฺฑปาติกงฺคํ สปทานจาริกงฺคํ เอกาสนิกงฺคํ ปตฺตปิณฺฑิกงฺคํ ขลุปจฉาภตฺติกงฺคํ อารญฺญิกงฺคํ รุกฺขมูลิกงฺคํ อพฺโภกาสิกงฺคํ โสสานิกงฺคํ ยถาสถติกงฺคํ เนสชชิกงฺคนฺติ อิทํ ธุตงฺคเตรสกํ นาม เอกเมว.

13. La práctica de usar mantos de vertedero, la práctica de usar solo tres mantos, la práctica de alimentarse solo de limosnas, la práctica de ir de casa en casa en busca de limosnas, la práctica de una sola sesión de comida, la práctica de comer solo del cuenco, la práctica de no aceptar comida posterior, la práctica de morar en el bosque, la práctica de morar al pie de un árbol, la práctica de morar al aire libre, la práctica de morar en un cementerio, la práctica de conformarse con cualquier lecho que se asigne y la práctica de permanecer sentado; esto se llama el único grupo de trece prácticas ascéticas.

๑๔. จุทฺทสพุทฺธญาณวเสน จุทฺทสกํ เวทิตพฺพํ.

14. El grupo de catorce debe entenderse según los catorce conocimientos de un Buddha.

๑๖. อลงฺการปฬิโพโธ, มณฺฑนปฬิโพโธ, เตลมกฺขนปฬิโพโธ, วณฺณปฬิโพโธ, มาลาปฬิโพโธ, คธปฬิโพโธ, วาสปฬิโพโธ, หรีฏกิปฬิโพโธ, อามลกปฬิโพโธ, รงฺคปฬิโพโธ, พธนปฬิโพโธ, โกจฺฉปฬิโพโธ, กปฺปกปฬิโพโธ, วิชฏนปฬิโพโธ, อูกาปฬิโพโธ, เกเสสุ ลูยนฺเตสุ โสจนฺติ กิลมนฺติ ปริเทวนฺติ อุรตฺตาฬึ กทนฺติ สมฺโมหํ อาปชฺชนฺตีติ อิทํ เกสปฬิโพธโสฬกํ.

16. El obstáculo de los adornos, el obstáculo de la ornamentación, el obstáculo de ungir con aceite, el obstáculo de dar color, el obstáculo de las guirnaldas, el obstáculo de las fragancias, el obstáculo de los perfumes, el obstáculo del uso de harīṭakī, el obstáculo del uso de āmalaka, el obstáculo del teñido, el obstáculo del trenzado, el obstáculo del peinado, el obstáculo del barbero, el obstáculo de desenredar, el obstáculo de los piojos y el hecho de que, al cortarse el cabello, se entristecen, se fatigan, se lamentan, se golpean el pecho, lloran y caen en la confusión; esto se llama el grupo de dieciséis obstáculos del cabello.

ติรจฺฉนคโต เปโต มิจฺฉาทิฏฺฐิโต กุหโก มาตุฆาตโก ปิตุฆาตโก อรหนฺตฆาตโก โลหิตุปฺปาทโก สงฺฆเภทโก ติถิยปกฺกนฺตโก เถยฺยสํวาสโก ภิกฺขุนีทูสโก เตรสนฺนํ ครุกาปตฺตีนํ อญฺญตรํ อาปชฺชิวา อวุฏฺฐิโต ปณฺฑโก, อุภโตพฺยญฺชนโก, อูนสตฺตวสฺสโก’ติ อิทํ อธมฺมาภิสมยปุคฺคลโสฬสกนฺตี ทฺเว โสฬสกา วุตฺตา.

Un animal, un espíritu hambriento, quien sostiene visiones erróneas, un impostor, quien mata a su madre, quien mata a su padre, quien mata a un Arahant, quien hiere a un Buddha, quien divide a la Sangha, quien se pasa a otra secta, quien reside ilegalmente en la comunidad, quien viola a una monja, quien habiendo cometido una de las trece ofensas graves no se ha rehabilitado, un eunuco, un hermafrodita y quien tiene menos de siete años; esto se llama el grupo de dieciséis personas incapaces de comprender el Dhamma; así se mencionan dos grupos de dieciséis.

๑๗. อภิชานโต สติ อุปฺปชฺชติ กฏุมิกาย, โอฬาริกวิญฺญาณโต หิตวิญฺญาณโต อหิตวิญฺญาณโต สภาคนิมิตฺตโต วีสภาคนิมิตฺตโต กถาภิญญาณโต ลกฺขณโต สรณโต มุทฺทโต คณนาโต ธารณโต ภาวนโต โปตฺถกนิพธนโต อุปนิกฺเขปโต อนุภุตโต สติ อุปฺปชฺชตีติ อิทํ สติอุปฺปชฺชนาการสตฺตรสกํ เอกเมว.

17. La atención surge por el conocimiento directo, por una experiencia amarga, por una conciencia burda, por una conciencia de lo beneficioso, por una conciencia de lo perjudicial, por un signo similar, por un signo diferente, por el conocimiento a través del habla, por una característica, por el recuerdo, por el cálculo manual, por el conteo, por la retención, por la meditación, por el registro escrito, por el depósito de objetos y por lo que ya se ha experimentado; esto se llama el único grupo de diecisiete formas en que surge la atención.

๑๘. อฏฺฐารสพุทฺธธมฺมวเสน อฏฺฐารสกํ เวทิตพฺพํ.

18. El grupo de dieciocho debe entenderse según las dieciocho cualidades de un Buddha.

๑๙. สุติ สุมุติ สํขฺยโยคา ญายเวเสสิกา คณิตา คธพฺพา ติกิจฺฉา จตุพฺเพทา ปุราณา อิติหาสโชติสา มายา เหตุ มนฺตนา ยุทฺธา ฉทสา พุทฺธวจเนน เอกูนวีสตีติ อิทํ รญฺโญ สิกฺขิตสเถกูนวิสติกํ.

19. La tradición oral, el código legal, el Samkhya y el Yoga, el Nyaya y el Vaisheshika, la aritmética, la música, la medicina, los cuatro Vedas, los Puranas, la historia, la astronomía, la magia, la lógica, la diplomacia, las artes marciales, la prosodia y, con la palabra del Buda, diecinueve: estas son las diecinueve ciencias en las que el rey fue instruido.

๒๒. อคฺโค ยโม เสฏฺโฐ นิยโม หาโร วิหาโร สํยโม สํวโร ขนฺติ โสรจฺจํ เอกนฺตจริยา เอกตฺตาภิรติ ปฏิสลฺลานํ หิริ โอตฺตปฺปํ วีริยํ อปฺปมาโท สิกฺขาปทานํ อุทฺเทโส ปริปุจฺฉา สีลาทิอภิรติ นิราลยตา สิกฺขาปทปาริปูริตาติ พาวีสติสมณกรณา ธมฺมา กาสาวธารณํ ภณฺฑุภาโว จา’ติ ทฺเว ลิงฺคานิ ปกฺขิปิวา วทนการณคุณพาวีสติกํ.

22. El autocontrol supremo, la disciplina excelente, la conducta, la morada, la moderación, la restricción, la paciencia, la afabilidad, la vida solitaria, el deleite en la soledad, la reclusión, la vergüenza moral, el temor moral, la energía, la vigilancia, la recitación de los preceptos, la indagación, el deleite en la virtud y otros factores, el desapego y el cumplimiento de los preceptos: estas son las veintidós cualidades que hacen a un asceta; añadiendo el uso del manto azafrán y el estado de la cabeza rapada como los dos signos externos, son las veintidós virtudes que constituyen las razones para hablar.

๒๕. อารกฺขา เสวนา เจว ปมตฺตปฺปมตฺตา ตถา เสยฺยาวกาโส เคลญฺญํ โภชนํ ลพฺภกญฺเจว วิเสโส จ วิชานิยา ปตฺตภตฺตํ สํวิภเช อสฺสาโส จ ปฏิจาโร คามวิหรํ จารา เพ สลฺลาโป ปน กาตพฺโพ ฉิทฺทํ ทิสฺวา ขเมยฺย จ สกฺกจฺจาขณฺฑการี ทฺเว อรหสฺสาเสสการิ ทฺเว ชเนยฺย ชนกํ จิตฺตํ วฑฺฒิจิตตํ ชเนยฺย จ สิกฺขาพเล ฐเปยฺย นํ เมตฺตํ จิตฺตญฺจ ภาวเย. น ชเห อปทาย จ กรณีเย จ อุสฺสุกํ ปคฺคเห ขลิกํ ธมฺเม. อิติ ปํจวีส คุณามิลิเทน ปกาสิตา’ติ อิทํ อนฺเตวาสิกมฺหิ อาจริเยน กตคุณปํจวีสติกํ

25. La protección y el servicio, la vigilancia y la diligencia, el lugar para dormir, la atención en la enfermedad, la comida, lo que se obtiene y las necesidades especiales, saber cómo compartir la comida obtenida, el consuelo y la atención, la morada en la aldea y los movimientos, la conversación que debe mantenerse, perdonar al ver una falta, actuar con esmero y sin omisión, no guardar secretos, engendrar una mente que conoce lo que debe ser generado, desarrollar la mente, fortalecer la mente y establecerla en el poder del entrenamiento, y cultivar una mente de amor benevolente. No abandonar en la adversidad y mostrar celo en lo que debe hacerse, refrenarse de las faltas según el Dhamma. Así, estas veinticinco cualidades declaradas por Milinda constituyen las veinticinco virtudes que un maestro debe practicar hacia su discípulo.

โกโธ อุปนาโห มกฺโข ปลาโส อิสฺสา มจฺฉริยํ มายา สาเฐยฺยํ ถมฺโห สารมฺโห มาโน อติมาโน มโท ปมาโท ถินมิทฺธํ นทิ อาลสฺยํ ปาปมิตฺตตา รูปา สทฺทา คธา รสา โผฏฺฐพฺพา พุธา ปิปาสา อรตีติ อิทํ จิตฺตทุพฺพลีกรณธมฺมปญฺจวีสติกนฺติ ทฺเว ปญฺจวีสติกา วุตฺตา.

La ira, el rencor, la hipocresía, la malicia, la envidia, la avaricia, el engaño, el fraude, la obstinación, la impetuosidad, el orgullo, la arrogancia, la vanidad, la negligencia, la pereza y el torpor, la corriente de deseos, la pereza, la mala amistad, las formas, los sonidos, los olores, los sabores, los tangibles, la sed y el descontento: este es el grupo de veinticinco factores que debilitan la mente; así se han expuesto los dos grupos de veinticinco.

๒๘. ปฏิสลฺลานํ ปฏิสลฺลิยมานํ ปุคฺคลํ รกฺขติ. อายุํ วฑฺเฒติ, พลํ วฑฺเฒติ, วชฺชํ ปิทหติ, อยสํ อปเนติ, ยสํ อุปทหติ, อรตึ อปเนติ, รตึ อุปทหติ, ภยํ อปเนติ, เวสารชฺชํ กโรติ, โกสชฺชํ อปเนติ, วีริยํ อภิชเนติ, ราคํ อปเนติ, โทสํ อปเนติ, โมหํ อปเนติ, มานํ นิหนฺติ, วิตกฺกํ ภญฺชติ, จิตฺตเมกคฺคํ กโรติ, มานสํ สิเนหยติ, หาสํอภิชเนติ, ครุกํกโรติ, มานํ อุปฺปาทยติ, นมสฺสิยํ กโรติ, ปีตึ ปาเปติ, ปาโมชฺชํ กโรติ, สงฺขารานํ สภาวํ ทสฺสยติ, ภวปฏิสธึ อุคฺฆาเฏติ, สพฺพสามญฺญํ เทตีติ อิทํปฏิสลฺลาเน คุณฏฺฐวีสติกํ.

28. La reclusión protege a la persona que se recluye. Aumenta la longevidad, aumenta la fuerza, oculta las faltas, elimina el deshonor, establece la fama, elimina el descontento, establece el deleite, elimina el miedo, otorga confianza, elimina la pereza, genera energía, elimina la lujuria, elimina el odio, elimina la ignorancia, destruye el orgullo, rompe los pensamientos perturbadores, unifica la mente, suaviza el corazón, genera alegría, hace a uno digno de respeto, produce amor propio, inspira reverencia, conduce al rapto, produce gozo, muestra la naturaleza de las formaciones, desarraiga el renacimiento y otorga todos los beneficios de la vida ascética: estos son los veintiocho beneficios de la reclusión.

มโหสโธ มหาราช สูโร, หิริมา, โอตฺตาปี, สปกฺโข, มิตฺตสมฺปนฺโน, ขโม, สีลวา, สจฺจวาที, โสเจยฺยสมฺปนฺโน, อโกธโน, อนติมานี, อนุสูยโก, วีริยวา, อายูหโก, สงฺคาหโก, สํวิภาคี, สขิโล, นิวาตวุตฺติ, อสโฐ, อมายาวี, พุทฺธิสมฺปนฺโน, กิตฺติมา, วิชฺชาสมฺปนฺโน, หิเตสี อุปนิสฺสิตานํ, อภิรูโป ทสฺสนีโย, ปถิโต สพฺพชนสฺส, ธนวา ยสวา’ติ อิทํ มโหสธคุณฏฺฐวีสติกํ อิติ ทฺเว อฏฺฐวีสติกา วุตฺตา.

El gran Mahosadha, oh Gran Rey, era valiente, poseía vergüenza moral, era escrupuloso, tenía aliados, era rico en amigos, paciente, virtuoso, veraz, dotado de pureza, sin ira, no arrogante, no envidioso, enérgico, industrioso, hospitalario, generoso, amable, humilde, sincero, sin engaños, dotado de sabiduría, famoso, instruido, buscador del bienestar de sus subordinados, de hermosa figura, atractivo, conocido por todo el mundo, rico y renombrado: estas son las veintiocho cualidades de Mahosadha; así se han expuesto los dos grupos de veintiocho.

๓๐. อิเมหิ เตรสหิ ธุตคุเณหิ ปุพฺเพ อาเสวิเตหิ นิเสวิเตหิ จิณฺเณหิ ปริจิณฺเณหิ จริเตหิ ปริปูริเตหิ นิมิตฺตภูเตหิ อริยสาวโก อิธ ภเว ตึสคุณวเรหิ สมุเปโต โหติ กตเมหิ ตึสคุณวเรหิ? สินิทฺธมุทุมทฺทวเมตฺตจิตฺโต โหติ, ฆาติตหตวิหตกิเลโส โหติ, หตนิหตมานทปฺโป โหติ, อจลทฬฺหนิวิฏฺฐนิพฺเพมติกสทฺโธ โหติ, ปริปุณฺณ-ปีณิต. ปหฏฺฐโลภนิย-สนฺต-สุข-สมาปตฺติลาภี โหติ, สีล-วร-ปวร-อสม-สุจิคธปริภาวิโต โหติ, เทวมนุสฺสานํ ปิโย โหติ มนาโป, ขีณาสว-อริยปุคฺคล-ปถิโต โหติ, เทวมนุสฺสานํ วทิตปูชิโต ถุตถวิตโถมิตปสโถ, อิธ วา หุรํ วา โลเกน อนุปลิตฺโต, อปฺปโถกวชฺเช’ปิ ภยทสฺสาวี, วิปุล-วร-สมฺปตฺติกามานํ มคฺคผลวรถสาธโน, อยาจิตวิปุลปณีตปจฺจยภาคี, อนิเกตสโน, ธานชฺฌายิตปวรวิหารี, วิชฏิตกิเลสชาลวถุโก, ภินฺน-ภคฺค-สงฺกุฏิต-สมฺหิน-คตินิวารโณ, อกุปฺปธมฺโม, อหีนีตวาโส, อนวชฺชโภคี, คติวิมุตฺโต, อุตฺติณฺณสพฺพวิจิกิจฺโฉ, วิมุตฺติชฺฌายิตตฺโต, ทิฏฺฐธมฺโม, อจลทฬฺหภีรุตฺตาณมุปคโต, สมุจฺฉินฺนานุสโย, สพฺพาสวกฺขยมฺปตฺโต, สนฺตสุขสมาปตฺติวิหารพหุโล, สพฺพสมณณคุณสมุเปโต, อิเมหิ ตึสคุณวเรหิ สมุเปโต โหติ. อิติ ธุตงฺคคุณานิสํสคุณวรตึสกํ.

30. Mediante estas trece prácticas ascéticas, anteriormente cultivadas, frecuentadas, practicadas, seguidas, cumplidas y tomadas como señal, el noble discípulo en esta vida se dota de treinta excelentes cualidades. ¿Cuáles son esas treinta excelentes cualidades? Su mente es tierna, suave, dócil y llena de amor benevolente; tiene las impurezas destruidas, golpeadas y abatidas; tiene el orgullo y la vanidad eliminados y derrotados; posee una fe inamovible, firmemente establecida y sin dudas; es un obtenedor de las realizaciones de paz y felicidad, plenas, gratificantes y libres de codicia; está impregnado con la fragancia pura, incomparable y suprema de la excelente virtud; es amado y apreciado por dioses y hombres; es reconocido como un ser noble con las impurezas extinguidas; es venerado y honrado por dioses y hombres, alabado, celebrado, encomiado y ensalzado; no está manchado por el mundo, ya sea en este o en el otro; ve el peligro incluso en las faltas más pequeñas; es un medio para alcanzar el fruto supremo del sendero para quienes desean grandes y excelentes logros; es partícipe de abundantes y exquisitos requisitos no solicitados; es un morador de retiros solitarios; es un practicante del gozo de la meditación; tiene la red de las impurezas desenredada; tiene las obstrucciones de los destinos rotas, quebradas, desmoronadas y destruidas; posee una naturaleza inamovible; su conducta no es inferior; disfruta de posesiones irreprochables; está liberado de los destinos; ha cruzado toda duda; es un ser liberado en meditación; ha visto el Dhamma; ha alcanzado un refugio inamovible, firme y sin temor; tiene las tendencias latentes cortadas; ha alcanzado la extinción de todas las impurezas; mora frecuentemente en las realizaciones de paz y felicidad; y está dotado de todas las cualidades de un asceta. Así es el grupo de treinta excelentes cualidades que son los beneficios de las prácticas ascéticas.

ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, พฺยาธิปิ ทุกฺโข, มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสโกปิ ปริเทโวปิ ทุกฺโข,อุปายาโสปิ อปฺปิเยหิ สมฺปโยโคปิ ปิเยหิ วิปฺปโยโคปิ, มาตุมรณมฺปิ ปิตุมรณมฺปิ ภาตุมรณมฺปิ ภคินิมรณมฺปิ ญาติมรณมฺปิ ญาติพฺยสนมฺปิ โภควฺยสนมฺปิ สีลพฺยสนมฺปิ ทิฏฺฐิพฺยสนมฺปิ ราชพฺยสนมฺปิ โจรพฺยสนมฺปิ เวริภยมฺปิ ทุพฺภิกฺขภยมฺปิ อคฺคิภยมฺปิ ทุกฺขํ, อุทกภยมฺปิ ทุกฺขํ, อูมิภยมฺปิ อาวฏฺฏภยมฺปิ กุมฺภีลภยมฺปิ สุํสุมารภยมฺปิ อตฺตานุวาทภยมฺปิ ปรานุวาทภยมฺปิ อสิโลกภยมฺปิ ทณฺฑภยมฺปิ ทุคฺคติภยมฺปิ ปริสสารชฺชภยมฺปิ อาชีวิกภยมฺปิ มรณภยมฺปิ มหาภยมฺปิ เวตฺเตหิ ตาฬนมฺปิ กสาหิ ตาฬนมฺปิ อฑฺฒทณฺฑเกหิ ตาฬนมฺปิ หถจฺเฉทมฺปิ ปาทจฺเฉทมฺปิ นาสจฺเฉทมฺปิ กณฺณจฺเฉทมฺปิ กณฺณนาสจฺเฉทมฺปิ พิฬงฺคถาลิกมฺปิ สงฺขมุณฺฑิกมฺปิ ราหุมุขมฺปิ โชติมลิกมฺปิ หถปชฺโชติกมฺปิ เอรกวตฺติกมฺปิ จีรกวาสิกมฺปิ เอเนยฺยกมฺปิ พลิสมํสิกมฺปิ กหาปณิกมฺปิ ขาราปตจฺฉิกมฺปิ ปฬิฆปริวตฺติกมฺปิ ปลาลปีฐิกมฺปิ ตตฺเตนปิ เตเลน โอสิญฺจนมฺปิ สุนเขหิ ขาทาปนมฺปิ ชีวสูลาโรปณมฺปิ อสินาสีสจฺเฉทนมฺปีติ อิทํ ทุกฺขสฏฺฐิกํ.

El nacimiento es sufrimiento, la vejez es sufrimiento, la enfermedad es sufrimiento, la muerte es sufrimiento, el dolor y la lamentación son sufrimiento, la desesperación, la unión con lo que no se ama, la separación de lo que se ama, la muerte de la madre, la muerte del padre, la muerte del hermano, la muerte de la hermana, la muerte de los parientes, la ruina de los parientes, la ruina de la riqueza, la ruina de la virtud, la ruina de los puntos de vista, el peligro de los reyes, el peligro de los ladrones, el miedo a los enemigos, el miedo al hambre, el miedo al fuego es sufrimiento, el miedo al agua es sufrimiento, el miedo a las olas, el miedo a los remolinos, el miedo a los cocodrilos, el miedo a los tiburones, el miedo al autorreproche, el miedo al reproche ajeno, el miedo a la infamia, el miedo al castigo, el miedo a un destino desdichado, el miedo a las asambleas, el miedo al sustento, el miedo a la muerte, el gran miedo, los golpes con varas, los golpes con látigos, los golpes con bastones partidos, la amputación de las manos, la amputación de los pies, la amputación de la nariz, la amputación de las orejas, la amputación de orejas y nariz, el suplicio de la olla de gachas, el suplicio de la concha de caracol, el suplicio de la boca de Rahu, el suplicio de la guirnalda de fuego, el suplicio de la antorcha de mano, el suplicio de la vuelta de hierba, el suplicio del vestido de corteza, el suplicio del antílope, el suplicio de los anzuelos de carne, el suplicio de las monedas, el suplicio del lavado con lejía, el suplicio del giro del perno, el suplicio del lecho de paja, el ser rociado con aceite hirviendo, el ser devorado por perros, el ser empalado vivo y la decapitación con espada: este es el grupo de sesenta formas de sufrimiento.

สงฺขมุณฺฑกนฺติ สงฺขมุณฺฑกมฺมกรณํ ตํ กโรนฺตา อุตฺตโรฏฺฐสฺส อุภยโต กณฺณจูฬิกคลวาฏกปริจฺเฉเทน จมฺมํ ฉิทิวา สพฺพเกเส เอกโต คณฺฐึ กวา ทณฺฑเกน เวฒวา อุปฺปาเฏนฺติ สห เกเสหิ จมฺมํ อุฏฺฐหติ ตโต สีสกฏาหํถูลสกฺขราหิ ฆํสิวา โธวนฺตา สงฺขวณฺณํ กโรนฺติ.

Saṅkhamuṇḍaka se refiere al castigo del 'afeitado de caracol'. Al realizarlo, los verdugos cortan la piel desde el labio superior por ambos lados siguiendo el límite de la base de las orejas y el cuello; después, atan todo el cabello en un solo nudo y, retorciéndolo con un palo, lo arrancan, de modo que la piel se desprende junto con el cabello. Luego, frotando el cráneo con grava gruesa y lavándolo, le dan el color de una caracola.

ตถ พิฬงฺคถาลิกนฺติ กญฺชิโยกฺขลิกกมฺมกรณํ. ตํ กโรนฺตา สิสกฏาหํ อุปฺปาเฏวา ตตฺตํ อโยคุฬํ สณฺฑาเสน คเหวา ตถ ปกฺขิปนฺติ. เตน มถลุงฺคํ ปกฺกฐิวา อุปริ อุตฺตรติ.

Asimismo, biḷaṅgathālika es el castigo de la 'olla de gachas'. Al realizarlo, levantan la parte superior del cráneo, sujetan una bola de hierro al rojo vivo con unas tenazas y la introducen allí. Con ello, el cerebro hierve y rebosa.

ราหุมุขนฺติ ราหุมุขกมฺมกรณํ. ตํ กโรนฺตา สงฺกุนา วิวริวา อนฺโตมุเข ทีปํ ชาเลนฺติ. กณฺณจูฬิกาหิ วา ปฏฺฐาย มุขํ นิขาทเนน ขณนฺติ โลหิตํปคฺฆริวา มุขํ ปูเรติ.

Rāhumukha es el castigo de la 'boca de Rāhu'. Al realizarlo, mantienen la boca abierta con una estaca y encienden una lámpara en su interior. O bien, empezando por las orejas, excavan la boca con un cincel; la sangre fluye y llena la boca.

โชติมาลิกนฺติ สกลสรีรํ เตลปิโลติกาย เวเฐวา อาลิมฺเปนฺติ.

Jotimālika consiste en envolver todo el cuerpo con telas empapadas en aceite y prenderles fuego.

หถปชฺโชติกนฺติ หเถ เตลปิโลติกาย เวเฐวา ปชฺชาเลนฺติ.

Hathapajjotika consiste en envolver las manos con telas empapadas en aceite y encenderlas como antorchas.

เอรกวตฺติกนฺติ เอรกวตฺตกมฺมกรณํ. ตํ กโรนฺตา เหฏฺฐาคิวโต ปฏฺฐาย จมฺมวฏฺเฏ กนฺตนฺตา โคปฺผเก ปาเตนฺตี อถ นํ โยตฺเตหิ พธิวา กฑฺฒนฺติ. โส อตฺตโน’วจมฺมวฏฺเฏ อกฺกมิวา ปตติ จีรกวาสิกนฺติ จิรกวาสิกกมฺมกรณํ. ตํ กโรนฺตา ตเถว จมฺมวฏฺเฏ กนฺติวา กฏิยํ ฐเปนฺติ. กฏิโต ปฏฺฐาย กนฺติวาโคปฺผเกสุ ฐเปนฺติ. อุปริเมหิ เหฏฺฐิมสรีรํ จีรกนิวาสนนิวถํ วิย โหติ.

Erakavattika es el castigo del 'giro de hierba eraka'. Al realizarlo, empezando por el cuello hacia abajo, cortan la piel en tiras y la dejan caer hasta los tobillos; luego lo atan con cuerdas y lo arrastran. Él cae pisando sus propias tiras de piel. Cīrakavāsika es el castigo del 'vestido de corteza'. Al realizarlo, de la misma manera, cortan tiras de piel y las dejan colgando desde la cintura; luego cortan desde la cintura y las dejan en los tobillos. Las partes superior e inferior del cuerpo parecen cubiertas por un vestido de tiras de piel.

เอเณยฺยกนฺติ เอเณยฺยกกมฺมกรณํ. ตํ กโรนฺตา อุโหสุ กปฺปเรสุ จ ชณฺณุเกสุ จ อยสลากโย ทวา อยสูลานิ โกฏฺเฏนฺติ. โส จตุหิ อยยุเลหิ ภุมิยํ ปติฏฺฐหติ. อถ นํ ปริวาเรวา อคฺคึ กโรนฺติ. ตํ สธิสธิโต สูลานิ อปโนวา จตุหิ อฏฺฐิโกฏีหิเยว ฐเปนฺติ.

Eṇeyyaka es el castigo de 'tipo ciervo'. Al realizarlo, introducen varas de hierro en ambos codos y rodillas y clavan estacas de hierro. Él queda fijado al suelo sobre cuatro puntas de hierro. Luego, encendiendo fuego alrededor de él, lo queman. Al derretirse las carnes de los miembros, queda sostenido solo sobre los cuatro extremos de los huesos.

พฬิสมํสิกนฺติอุภโตมุเขหิ พฬิเสหิ ปหริวา จมฺมมํสนหารูนิ อุปฺปาเฏนฺติ.

Baḷisamaṃsika: golpeando con anzuelos de doble punta, arrancan la piel, la carne y los tendones.

กหาปณกนฺติ สกล สรีรํ ติณฺหาหิ วาสีหิ โกฏิโต ปฏฺฐาย กหาปณ มตฺตํ กหาปณ มตฺตํ ปาเตนฺตา โกฏฺเฏนฺติ.

Kahāpaṇaka: cortan todo el cuerpo con hachas afiladas, empezando por el cuello, haciendo caer trozos de carne del tamaño de una moneda de kahāpaṇa.

ขาราปตจฺฉิกนฺติ สรีรํ ตถ ตถ อาวุเธหิ ปหริวา โกจฺเฉหิ ขารํ สํเสนฺติ จมฺมมํสนหารูนิ ปคฺฆริวา อฏฺฐกสงฺขลิกา’ว ติฏฺฐติ.

Khārāpatacchika: golpean el cuerpo aquí y allá con armas y luego frotan con cepillos una solución alcalina; la piel, la carne y los tendones se disuelven y queda solo el esqueleto.

ปฬิฆปริวตฺตกตี เอเกน ปสฺเสน นิปชฺชาเปวา กณฺณณจฺฉิทฺเท อยสูลํ โกฏฺเฏวา ปถวิยา เอกพทฺธํ กโรนฺติ อถ นํ ปาเท คเหวา อาวิชฺฌนฺติ.

Paḷighaparivattaka: haciéndolo acostar de lado, clavan una estaca de hierro a través de los orificios de las orejas, fijándolo a la tierra, y luego lo hacen girar tomándolo por los pies.

ปลาลปีฐิกนฺติ เฉโก การณิโก ฉวิจมฺมํ อจฺฉิทิวา นิสทโปตเกหิ อฏฺฐินิ ภิทิวาเกสกลาเป คเหวา อุกฺขิปนฺติ. มํสราสิเยว โหติ. อถ นํ เกเสเหว ปริโยนธิวา คณฺหนฺติ ปลาลวฏฺฏึ วิย กวา ปฬิเวเฐนฺตี’ติ วินยฏีกา.

Palālapīṭhika: un verdugo experto, sin cortar la piel exterior, rompe los huesos con piedras de moler; luego lo levantan tomándolo por el cabello. Se convierte en una masa de carne. Entonces lo envuelven con su propio cabello como si fuera un fajo de paja; así dice el subcomentario del Vinaya.

อิมญฺจ สฏฺฐิวิธํ ทุกฺขํ สลฺลกฺเขวา ภเวสุ นิพฺพิทิวา วิรชฺชิวา ภวตณฺหํ ปหาวา ทุกฺขลกฺขณํ ทุกฺขานุปสฺสนา ญาเณน ปสฺสิตพฺพนฺติ.

Habiendo observado este sufrimiento de sesenta tipos, desencantándose de las existencias, desapasionándose y abandonando la sed de existencia, se debe ver mediante el conocimiento de la contemplación del sufrimiento la característica del sufrimiento.

ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตนฺติ ปญฺจสตฺตติ เสขิเย อปเนวา เสสานํ วเสน ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ เวทิตพฺพนฺติ.

Respecto a las 'ciento cincuenta reglas de entrenamiento', debe entenderse que este número de ciento cincuenta se obtiene al excluir las setenta y cinco reglas sekhiya y contando el resto.

สงฺขฺยาปริจฺเฉทสฺส สรูปคหณํ สมตฺตํ.

La descripción de las formas de la clasificación numérica está completa.

จตุราธิกสเตสุ คเหตพฺพเถสุ ปน จตุตฺตึส เอกถานี, จตุตฺตึส ทฺเวยถานิ โสฬส ตฺยถานิ, ปํจ จตุรถานิ, เตรส ปญฺจถานิ, ทฺเว สตฺตถานี’ติ.

De los ciento cuatro puntos que deben tomarse: treinta y cuatro aparecen en un solo lugar, treinta y cuatro en dos lugares, dieciséis en tres lugares, cinco en cuatro lugares, trece en cinco lugares y dos en siete lugares.

มิลิทปญฺหฏีกา สมตฺตา.

El Subcomentario de las Preguntas de Milinda ha finalizado.

กุสเลน ฐิตา กุสลากุสโล อธิคจฺฉติ สนฺติปทํ,กถิตํ มุนินา สุจิตํปรมถ สภาวคตีสุ คตํ;

Establecido en lo saludable por lo saludable, el sabio alcanza el estado de paz, declarado por el Sabio (el Buda), bien indicado, habiendo penetrado en la naturaleza del significado supremo en medio de las naturalezas.

นานาอธิปฺปายวสา ปวตฺเตปาฐานมเถ กุสโล วิทิวา,อาโรจมาโน วรยุตฺตมถํคณฺเหยฺย สีโห วิย นาคราชํ;

Habiendo comprendido el significado de los textos que proceden según diversas intenciones, aquel que es sabio, declarando el significado excelente y apropiado, debería aceptarlo como un león, el rey de las bestias.

หิวา อสารํ สุหิตญฺจ คณฺเหอาโรคฺยกาโม อหิตํ’ว โรคํ,วิญฺญุ ปเวเสยฺย จ ยุตฺตมถํหํสาธิโป วา อุทกํ’ว ขีรา’ติ;

Abandonando lo que carece de esencia y tomando lo que está bien provisto, como aquel que desea la salud evita la enfermedad dañina, el sabio debería introducir el significado apropiado, como el rey de los cisnes separa el agua de la leche.

ปรมวิสุทฺธสทฺธาพุทฺธิวีริยปติมณฺฑิเตน สีลาจารชฺชวมทฺทวาทิ-คุณสมุทยสมุทิเตนสกสมยสมยนฺตรคหณชฺโฌคาหสมเถน- ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคเตน ติปิฏกปริยตฺติปฺปเภเท สาฏฺฐ-กเถ สถุสาสเน อปฺปฏิหตญาณปฺปภาเวน อานนุภาวกรณ- สมฺปตฺติชนิตสุขวินิคฺคตมธุโรฬารวจนลาวญญยุตฺเตน ยุตฺต-มถวาทินา วาทีวเรน มหากวินา สุวิปุลวิมลพุทฺธินา มหาติปิฏก- จูฬาภยเถโร’ติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยนเถเรน กโต มิลิทฏีกาคโถ สมตฺโต.

La composición de la Milinda-ṭīkā ha sido concluida por el Thera que recibió el nombre de Mahātipiṭaka Cūḷābhaya de sus venerables maestros; un gran poeta, orador de lo que es correcto, dotado de una inteligencia vasta y pura, cuya luz de conocimiento es irreversible en la enseñanza del Maestro, con sus comentarios y divisiones de las escrituras del Tipiṭaka; dotado de destreza en la sabiduría capaz de profundizar en la comprensión de sus propias doctrinas y de otras, surgido de un cúmulo de virtudes como la conducta moral, la rectitud y la suavidad, y adornado con fe pura, inteligencia y energía.

ตาว ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ โลกนิถรเณสิตํทสฺเสนฺโต กุลปุตฺตานํ นยปญฺญา วิสุทฺธิยา,ยาว พุทฺโธ’ติ นามมฺปิ สุทฺธจิตฺตสฺส ตาทิโนโลกมฺหิ โลกเชฏฺฐสฺส ปวตฺตติ มเหสิโน;

Que permanezca en el mundo aquello que está basado en la liberación del mundo, mostrando a los hijos de buena familia el camino para la purificación de la sabiduría, mientras el nombre de 'Buda' persista en el mundo para el Gran Sabio, el Jefe del Mundo, de mente pura.

ภุตฺตา สุธาทฺวาทส หนฺติ ปาปเกขุธํ ปิปาสํ อติทรํตฺริมํ (?)โกธุปนาหญฺจวิวาทเปสุนึสิตุณฺหตทิญฺจ รสคฺคมาวหา;

Habiendo consumido el néctar de las doce (partes), destruye lo pecaminoso, el hambre, la sed y la gran angustia; destruye la ira, el rencor, la disputa y la calumnia, trayendo el sabor supremo frente al frío, el calor y otros.

เทนฺตสฺส ปากาทิสกปฺผลาวหาธมฺโม สุวุตฺโต ปน โกปธาปเก,ตทุตฺตรึ หนฺติ อเสสปาปเกเทนฺตสฺส โสตาทิสกปฺผลาวโห;

Para quien lo da, trae el fruto de la maduración; el Dhamma bien hablado, sin embargo, destruye al que arde con pasiones; más allá de eso, destruye todos los pecados sin excepción, otorgando a quien lo da el fruto de entrar en la corriente y otros.

อิติ ปญฺจ ติยฑฺฒสเต สกิเท (?)มธุราภิรเมกรเสนน ยุโต,มิลิทา สุฏิกา สุคุณา สุกตานิภเยน ทฺวีปเสน (?) ยตา สมโต;

Así, estos ciento cincuenta y cinco versos, dotados de un sabor único, dulce y encantador; este buen subcomentario de Milinda, bien hecho con excelentes cualidades, es completado por el monje Yatā (o Dvīpasena) sin temor.

ลงฺกวฺหเย ทิปวเร สุสณณฺฐิตามหาวิหาเร จ ชิโนรสาลเย,ปรมฺปรา เถรคณา สุสณฺฐิตาปกาสกา เย วรสถุสาสเน;

En la excelente isla llamada Lanka, bien establecida, y en el Mahāvihāra, la morada de los hijos del Conquistador, la sucesión del grupo de Theras está bien establecida como expositores de la excelente enseñanza del Maestro.

เตสํ อลงฺการภเวน สาสเนติเปฏเก สุทฺธวิสุทฺธพุทฺธินา,สหาสยนฺเตน นเร สราชิเกปหาสยนฺเตน คเณ คณุตฺตเม;

Siendo un adorno para ellos en la enseñanza de los Tres Pitakas, con una inteligencia pura y límpida, deleitando a los hombres junto con sus reyes, deleitando a los grupos entre los grupos supremos.

ฏีกา’ติ นาเมน มิลิททีปิกาวรถโต คถปฺปกเรน สมฺภวํ (?)สุคถกาเรนชินงฺกุเรน เมกตญฺจ ยํ ยํ วรปุญฺญ สมฺปทํ (?)

Cualquier cúmulo de méritos excelentes que haya sido realizado por mí, un brote del Conquistador, autor de buenos versos, a través de la producción de esta forma de versos con el nombre de Milinda-dīpikā, que es un subcomentario de excelente significado,

กุสเลน เตเนวหิปถยนฺตาวรโพธิญาณํ ติวิเธสุ เย ยํ,นิภเยน เตสํ ตุรสิชฺฌตํ ตํ (?)ปรมญฺจ สพฺพญฺญุตํ ปาปุเณยฺยํ;

Por ese mérito, aspirando al conocimiento de la iluminación suprema en sus tres formas, que eso se cumpla rápidamente para ellos sin temor, y que yo alcance la omnisciencia suprema.

อิโต จุโต’หํสุหิเตน กมฺมุนาภวามิ เทเว ตุสิตวฺหเย ปุเร,จิรํ จรนฺโต กุสลํ ปุนปฺปุนํตเถว เมตฺเตยฺยวเร นิรนฺตรํ;

Habiendo fallecido de aquí, por el mérito de mis acciones bien realizadas, que nazca yo entre los dioses en la ciudad llamada Tusita; practicando lo saludable continuamente durante mucho tiempo, así también de manera constante junto al noble Metteyya.

ตโต นรนฺโต’ว ชินงฺกุโร วโรยถา วีรพุทฺโธ’ติ ภเวกนายโก,ตโต ตรนฺโต วรปุญฺญการโกภวามิ นรานรปูชิโต สทา;

Descendiendo de allí como un noble brote del Victorioso, como un Buda heroico, el único guía de la existencia; cruzando entonces como un hacedor de méritos nobles, que sea yo siempre honrado por seres humanos y no humanos.

สุสุโร ปวโร สุมโน วรโทปิฏเกน วเส สชเน กถิเต,ปวรถ ปกาสกญาณวโรวรธมฺมสุเขสนโก สีลวา (?)

Que sea yo valeroso, excelente, de mente gozosa y generoso, morando en el Pitaka proclamado por los virtuosos; un noble conocedor que proclama lo excelso, un buscador de la felicidad del noble Dhamma y dotado de virtud.

สเจ ติทิเว ตุสิเต มโนรเมภวามิ ชาโต มโนรถปฺปติ,วรปฺปเทเส ปติรูปเก สทาธีรา ปชายนฺติ สุปุญฺญ กมฺมิโน;

Si en el deleitable cielo Tusita nazco habiendo alcanzado mis anhelos, que sea siempre en un lugar noble y apropiado, donde nacen los sabios que realizan grandes méritos.

อหมฺปิ ตเถว ปเทสมุตฺตเมภวามิ นารีหิ นเรหิ ปูชิโต,ธเนน ญาเณน ยเสน ทีปิโตวิโสธยนฺโต ปุน สถุสาสนนํ;

Que yo también, de igual manera en ese lugar supremo, sea honrado por mujeres y hombres; brillando con riqueza, conocimiento y fama, purificando nuevamente la enseñanza del Maestro.

อเนน ปุญฺเญน ภวาวสานเกสพฺพญฺญุตํยาว จ ปาปูเณวรํ,นิรนฺตรํ โลกหิตสฺส การโกภเว ภเวยฺยํ สุจิโต จ ปารมี;

Por este mérito, hasta que alcance la noble omnisciencia al final de las existencias, que sea yo constantemente un hacedor del bienestar del mundo y que en cada nacimiento perfeccione las virtudes trascendentales.

ปุญฺเญนเนน วิปุเลน ภวาภเวสุปุญฺญาภิวูฑฺฒ ปริสุทฺธคุณาธิวาโส,หุวา นราธิกตโร (วต) สพฺพเสฏฺโฐ;

พุทฺโธ ภเวยฺยมหมุตฺตมนาถนาโถ;

Por este abundante mérito, a través de las diversas existencias, siendo una morada de virtudes puras y mérito acrecentado, superior a los hombres y el más excelente de todos; que llegue yo a ser un Buda, el protector supremo de quienes buscan refugio.

ปุญฺเญน จิณฺเณน ปิเย มยา’ทรํ (?)สตฺตา อเวรา สุขิตา ภวนฺตุ เต,เทวา นริทา สกลํ อิมํ มหึรกฺขนฺตุ ธมฺเมน สเมน ธมฺมิโน’ติ;

Por el mérito realizado por mí con devoción, que los seres estén libres de enemistad y sean felices. Que los dioses y los señores de los hombres protejan toda esta tierra con justicia y rectitud, siendo ellos mismos seguidores del Dhamma.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
มิลิทฏีกา Milindaṭīkā (El Subcomentario a las Preguntas de Milinda) นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส Homenaje a aquel Bendito, el Noble, el plenamente Despierto por sí mismo. นิรนฺตรํ โลกหิตสฺส การกํนิรนฺตรํ โลกหิตสฺส เทสกํ,นิรนฺตรํ โลกหิตสฺส จินฺตกํนมามิ วีรํ นรทมฺมสารถึ; Rindo homenaje al Héroe, al auriga de los hombres que deben ser domados; quien constantemente realiza el bienestar del mundo, constantemente enseña el bienestar del mundo y constantemente piensa en el bienestar del mundo. ปญฺหธมฺมวิทุํ นาถํ คุยฺหธมฺมปฺปกาสกํ,นมสฺสิวาน สมฺพุทฺธํ ธมฺมํ สาธุคุณมฺปิ จ; Habiendo rendido homenaje al Despierto, el Protector, conocedor de la naturaleza de las preguntas, revelador del Dhamma oculto, y también al Dhamma con sus excelentes cualidades; นาคเสนมหาเถรํ ปิฏกตฺตยโกวิทํ,วทิวา ตมฺปิ สิรสา ปญฺหธมฺมปฺปกาสกํ; También al Gran Tero Nāgasena, experto en las Tres Canastas, el debatiente y revelador de la naturaleza de las preguntas, rindo homenaje con mi cabeza inclinada. มิลิทปญฺหวิวรณํ มธุรถปฺปกาสินึ,รจยิสฺสํ สมาเสน ตํ สุณาถ สมาหิตา; Compondré de manera resumida la explicación de las Preguntas de Milinda, que manifiesta el dulce significado; escuchadla con atención. ๑. ตถ ปกิณฺณกถวิวรณํ ชาตกุทฺธรณนฺติ ทฺเว เยวมาติกา. 1. En este contexto, hay dos índices principales: la explicación de los discursos misceláneos y la extracción de los Jātakas. ตถ- Allí— สมฺพโธ จ ปทญฺเจว ปทโถ ปทวิคฺคโหโจทนา ปริหาโร’ติ ฉพฺพิธา อถวณฺณนา’ติ; La explicación del significado es de seis tipos: la conexión, la palabra misma, el significado de la palabra, el análisis gramatical, el cuestionamiento y la respuesta. วุตฺตตฺตา สมฺพโธ ตาว เวทิตพฺโพ. โส จ ยถาวุตฺตาชฺฌาหารวเสน ทุวิโธ. Debido a lo que se ha dicho, primero debe conocerse la conexión. Esta es de dos tipos según la elipsis explicada anteriormente. ปกิณฺณกถวิวรณํ Explicación de los Discursos Misceláneos เตสุ –’มิลิโท นาม โส ราชา …เป… สาครนฺติ เอถ อชฺฌาหารสมฺพโธ เวทิตพฺโพ โย’ปิ มิลิโท ราชา ภควโต ปรินิพฺพานโต ปญฺจวสฺสสเต อติกฺกนฺเต ราชกุเล อุปฺปนฺโน โส ราชา มิลิโท นาม. Entre ellos: en el pasaje 'aquel rey llamado Milinda... etc... el océano', debe entenderse la conexión por elipsis: aquel que es el rey Milinda, nacido en la estirpe real habiendo transcurrido quinientos años desde el Parinibbāna del Bendito, ese es el rey llamado Milinda. สาคลายํ ปุรุตฺตเม สาคลนามเก อุตฺตมนคเร รชฺชํ กาเรนฺโต นาคเสนเถรํ อุปคญฺฉิ กึ วิยา?ติ. ¿Cómo fue que [el rey], mientras reinaba en la excelente ciudad llamada Sāgala, se acercó al Tero Nāgasena? คงฺคาว ยถ สาครนฺติ อาห. ยถา คงฺคา วา ยมุนาทีสุ อญฺญตรา วา สาครํ อุปคญฺฉิ ตถา อุปคญฺฉิ’ติ อโถ. ว-สทฺโท เวถ สมุจฺจยโถ. คงฺคา วา’ติ วตฺตพฺเพ อาการสฺส รสฺสตฺตํ กวา คงฺคาว อิติ วุตฺตํ. อุปฺปลํว ยโถทเก’ติ เอถ วุตฺตสมุจฺจยโถ วาสทฺโท วิย. Se dice: 'como el Ganges al océano'. El significado es: así como el Ganges o el Yamunā u otro río se acerca al océano, así se acercó él. Aquí, la palabra 'va' tiene la función de conjunción. Donde debería decirse 'Gaṅgā vā', se ha dicho 'Gaṅgāva' acortando la vocal 'ā'. Es como el término 'va' con significado de conjunción en la frase 'uppalaṃva yathodake' (como un loto en el agua). อาสชฺช ราชา …เป… วิทาฬเน’ติ เอถ ยถาวุตฺตสมฺพโธ เวทิตพฺโพ. โส จ สุวิเญญยฺโย’ว. ปทนฺติ อุปสคฺค นิปาตนามอาขฺยาตปทวเสน จตุพฺพิธํ. เตสุ นามปทํ สามญฺญคุณ-กิตฺติม-โอปปาติก-นาม วเสน จตุพฺพิธํ. ตถ ปฐมกปฺปิกมหาชเนน สมฺมนฺติวา ฐปิตตฺตา มหาสมฺมโต’ติ รญฺโญ นามํ สามญญนามํ นาม. ธมฺมกถิโก ปํสุกุลิโก วินยธโร เตปิฏโก สทฺโธ ปสนฺโน’ติ เอวรูปํ คุณโต อาคตํ นามํ คุณนามํ นาม. ยมฺปน ชาตสฺส กุมารสฺส นามคหณทิวเส ทกฺขิเณยฺยานํ สกฺการํ กวา สมีเป ฐิตา ญาตกา กปฺเปวา’อยํ อมุโก นามา’ติ นามํ กโรนฺติ อิทํ กิตฺติม นามํ นาม. ยา ปน ปุริมปญฺญตฺติ ปจฺฉิมปญฺญตฺติยํ ปตติ, ปุริมโวหาโร ปจฺฉิมโวหาเร เสยฺยถิทํ ปุริมกปฺเป’ปิ จโท จโทเยว นาม เอตรหิ’ปิ จโท จโทเยว นาม, อตีเต สูริโย สมุทฺโท ปถวี ปพฺพโตเยว นาม. เอตรหิ’ปิ ปพฺพโต ปพฺพโตเยว นามาติ อิทํ โอปปาติกนามํ นาม, อิทํ นามจตุกฺกํ อภิธมฺมปริยาเยน วุตฺตํ. สทฺทสเถ ปน นามนาม-สพฺพนาม-สมาสนาม-ตทฺธิตนาม-กิตนามวเสน ปญฺจวิธํ วุตฺตํ. ตํ สพฺพํ อิธ ยถารหํ เวทิตพฺพํ. ปทโถ ปน อาสชฺชา’ติ ปวา. ฐานาฐานคเต’ติ การณาการณคเต. En 'acercándose el rey... etc... en la destrucción', debe entenderse la conexión explicada anteriormente. Y esta es ciertamente fácil de comprender. La 'palabra' (pada) es de cuatro tipos según se trate de prefijo, partícula, nombre o verbo. De ellos, el nombre es de cuatro tipos: por designación común, por cualidad, artificial y espontáneo. Allí, el nombre 'Mahāsammato' dado al rey es un nombre común porque fue establecido por el consenso del gran pueblo del primer eón. Un nombre que proviene de una cualidad como 'predicador del Dhamma', 'usuario de mantos de trapos', 'conocedor del Vinaya', 'conocedor del Tipiṭaka', 'dotado de fe' o 'devoto', es un nombre de cualidad. Sin embargo, el nombre que los parientes cercanos asignan al niño nacido en el día de la ceremonia del nombre, habiendo hecho ofrendas a quienes son dignos de ellas, pensando 'que este se llame tal', es un nombre artificial. Aquella designación antigua que recae en una designación posterior, aquel uso antiguo que se mantiene en el uso posterior, como por ejemplo: en el eón anterior 'la luna' era 'la luna', y ahora también es 'la luna'; en el pasado el sol, el océano, la tierra o la montaña eran sus nombres, y ahora también la montaña es la montaña; este es un nombre espontáneo. Estos cuatro tipos de nombres se exponen según el método del Abhidhamma. Pero en la ciencia del lenguaje, se exponen como cinco tipos: sustantivo, pronombre, compuesto, derivado y verbal. Todo eso debe entenderse aquí según corresponda. El significado de la palabra (padattha): 'āsajja' significa acercándose. 'Ṭhānāṭhānagate' significa que ha llegado a lo que es causa y lo que no es causa. ปุถู’ติ นานปฺปกาเร. 'Puthū' significa de diversas clases. สุตฺตชาลสมถิตา’ติ สุตฺตนฺตปิฏกสงฺขาตสุตฺตสมูเหน สมถิตา ปถิตา, สุตฺตํ อาหริวา สุตฺตถวิโสธนวเสน สุตฺตชาลโสธกา 'Suttajālasamathitā' significa agitada o compuesta por el conjunto de discursos conocidos como Suttanta Piṭaka; habiendo traído los discursos, son purificadores de la red de discursos mediante la aclaración del significado de los mismos. นเยหิ จาติ อภิธมฺมวินยาทีหิ นเยหิ ยุตฺตีหิ วา. 'Nayehi ca' significa por los métodos del Abhidhamma, Vinaya, etc., o por razonamientos. ปณิธายา จาติ อภิธมฺมวินยาทีหิ นเยหิ ยุตฺตีหิ วา. 'Paṇidhāya ca' significa por los métodos del Abhidhamma, Vinaya, etc., o por razonamientos. ปณิธายาติ อตฺตโน ญาณํ ฐเปนฺโต. 'Paṇidhāya' significa estableciendo su propio conocimiento. ภาสยิวาน มานสนฺติ อตฺตโน จิตฺตํ อติสเยน ปุนปฺปุนํ ปวตฺตาปนวเสน หาเสวา 'Bhāsayivāna mānasaṃ' significa habiendo alegrado su propia mente mediante el impulso repetido y excesivo de la misma. กงฺขาฐานวิทาฬเน’ติ กงฺขาย วิจิกิจฺฉาย วสฺสา การณภูตานํ อวิชฺชาทิกิเลสานํ ธมฺมานํ วิทาฬนการเณ. 'Kaṅkhāṭhānavidāḷane' significa en la causa de la destrucción de los estados de oscurecimiento mental como la ignorancia, que son la base de la duda y la incertidumbre. อยํ ปทโถ นาม. A esto se le denomina el significado de la palabra. วิคฺคโห ปน เอวํ เวทิตพฺโพ? ¿Cómo debe entenderse el análisis gramatical? โยนกสงฺขาตานํ มิลานํ อิโท De los Milas (Griegos) conocidos como Yonakas, el señor (ido). มิลิโท. Milido (Milinda). โสตํ ปติตานํ ชนานํ สํสีทนํ ราติ อาททาตี’ติ Se dice que destruye o remueve el hundimiento de las personas que han caído en la corriente. สาคโร, ตํ สาครํ. Sāgaro (el océano), a ese océano. อภิธมฺมวินเยสุ อนุปวิสนเถน โอคาฬฺหา Sumergido en el sentido de haber penetrado en el Abhidhamma y el Vinaya. อภิธมฺมวินโยคาฬฺหา. Abhidhammavinayogāḷhā (Sumergido en el Abhidhamma y el Vinaya). สุตฺตชาลสฺส สมถิตา La conclusión de la red de discursos. สุตฺตชาลสมถิตา. Concluyó la red de discursos. กงฺขา จ กงฺขาฐานญฺจ กงฺขาฐานานิ กงฺขาฐานานํ วิทาฬนํ La duda, el fundamento de la duda, los fundamentos de la duda [y] la destrucción de los fundamentos de la duda. กงฺขาฐานวิทาฬนํ. La destrucción de los fundamentos de la duda. อยํ วิคฺคโห. Este es el análisis gramatical. อิมา ปญฺจ คาถา เกน กตา?ติ โจทนา ภทนฺตพุทฺธโฆสาจริเยน กตา’ติ ปริหาโร. น เกวลํ ปญจ คาถา’ว, เถรราชวจเน’ปิ อญฺญํ ปุพฺพาปรวจนมฺปิ เตน วุตฺตํ. ¿Quién compuso estas cinco estrofas? A esta pregunta, la respuesta es que fueron compuestas por el venerable maestro Buddhaghosa. No solo estas cinco estrofas, sino que incluso en las palabras de los antiguos reyes, él también pronunció otros discursos anteriores y posteriores. เตสุ สมฺพธนเย– Con respecto al método de conexión entre ellos: ‘เอกขฺยาโต ปทจฺจโย สิยา วากฺยํ สการโก’ติ จ “Una oración es una combinación de palabras con un solo verbo y sus agentes (kāraka)”. ‘เยน ยสฺส หิ สมฺพโธ ทูรฏฺฐมฺปิ จ ตสฺส ตํ,อถโต อสมานานํ อาสนฺนตฺตํ อการณํนฺติ จ; “Aquello con lo que algo está conectado le pertenece, incluso si está situado a distancia; de lo contrario, para los que no guardan relación, la proximidad no es razón [para la conexión]”. ‘นานตฺตา สติ ยา นานา-กฺริยา โหติ ยถารหํ,เอกกฺริยาย ฉนฺนนฺตุ นถิ การกตา สทา’; “Cuando hay diversidad de sujetos, hay diversas acciones según corresponda; bajo una sola acción, la relación de agente no siempre es constante”. ‘โวหารวิสโย สทฺโท’เนกถปรมถโต,พุทฺธิวิกปฺปโต จโถ ตสฺสโถ’ติ ปวุจฺจติ; “La palabra es el dominio del uso convencional basada en múltiples sentidos últimos; el significado surge de la conceptualización mental, y se dice que ese es su sentido”. ตีณี’ปิ ลกฺขณานิ สลฺลกฺเขวา ยถา อโถ จ สภาโว จ ลพฺภติ, ตถา สทฺทปฺปโยโค กาตพฺโพ. สทฺทปฺปโยเคน หิ อตฺถสภาวา อนุวตฺติตพฺพา, น อตฺถสภาเวหิ สทฺทปฺปโยโค อปิ จ อาจริยา นานารฏฺเฐสุ ฐิตา อตฺตโน อตฺตโน รฏฺฐโวหารานุรูเปน สทฺทปฺปโยคสฺส อถํ วทนฺติ. อิธ อมฺหากํ พิงฺครฏฺเฐ สิลิฏฺฐโวหารานุรูเปน สทฺทปฺปโยคสฺส อโถ วตฺตพฺโพ. ยถา วจนํ สิลิฏฺฐํ โหติ กุลปุตฺตานญฺจ หทยํ ปวิสติ ตถา วตฺตพฺโพ กถํ? ยทิ ปฐมา กตฺตา โหติ, ทุติยา กมฺมํ สวิเสสนํ ปฐมนฺตกตฺตํ ววา กฺริยาปทํ วตฺตพฺพํ. กฺริยาปทํ ววา สวิเสสนํ ทุติยนฺตกมฺมํ วตฺตพฺพํ. ยทิ สวิเสสนํ ปฐมนฺตปทํ กมฺมํ โหติ ตํ ตสฺส วิเสสนญฺจ ววา ตติยนฺตกตฺตา วตฺตพฺโพ. ตํ ววา กฺริยาปทํ วตฺตพฺพนฺติ. Incluso habiendo observado estas tres características, de modo que se obtengan tanto el sentido como la naturaleza esencial (sabhāva), así se debe realizar el uso de las palabras. Pues la naturaleza de los sentidos debe seguir el uso de las palabras, no el uso de las palabras a la naturaleza de los sentidos. Además, los maestros situados en diversas naciones explican el sentido del uso de las palabras según el uso convencional de sus propias naciones. Aquí, en nuestro reino de Bīṅga, se debe explicar el sentido del uso de las palabras de acuerdo con el uso convencional refinado. ¿Cómo debe decirse para que la expresión sea fluida y entre en el corazón de los hijos de buena familia? Si el primer caso es el agente, el segundo caso es el objeto con su calificación; luego debe decirse el verbo. O bien, el verbo y luego el objeto con su calificación. Si el sujeto en primer caso con su calificación es el objeto, entonces se debe decir la calificación y luego el agente en tercer caso, y después debe decirse el verbo.” ปทโถ ปน – En cuanto al significado de los términos: ‘อถปฺปการณา ลิงฺคา โอชญฺญา (?) เทสกาลโต; สทฺทถา วิภชียนฺติ; น สทฺทาเยว เกวลา’ติ จ; “Los significados de las palabras se distinguen por el sentido, el contexto, el género, el vigor (?), el lugar y el tiempo; no solo por las palabras mismas”. ‘ปรภาวปถาเปกฺขํ ส-อมาทิ ตุ การกํ,ปจฺจยสฺส สธาตุสฺส อถภุตนฺตุ สาธนนฺติ จ; “El agente (kāraka), que incluye el sufijo -am, etc., depende del curso de otra entidad; el logro (sādhana) es lo que se ha convertido en el significado de la raíz con su sufijo”. ‘ธาตุ สทฺโท กฺริยาวาจี ปจฺจโย สาธนวาจโก,อถสฺส วาจกํ ลิงฺคํ วิภตฺติ อถโชตกา; ’ “El sonido de la raíz expresa la acción, el sufijo expresa el logro (sādhana); el género expresa el significado, y la declinación es la que esclarece el sentido”. ติ จ ลกฺขณานิ สลฺลกฺเขวา เอเกกปทสฺส อถวิคฺคโห วตฺตพฺโพ. Habiendo observado estas características, debe decirse el análisis del significado de cada palabra individual. ปท วิคฺคโห ปน- En cuanto al análisis de las palabras: ‘ธาวโถ หิ สิยา เหตุ - ปจฺจยโถ สิยา ผลํ,ทฺวินฺนํ ชานนถญฺจ อิติ สทฺโท ปยุชฺชเต; “El significado de la raíz es la causa, el significado del sufijo es el fruto; la palabra 'iti' se emplea para el propósito de conocer a ambos”. สพฺพวากฺเย กฺริยาสทฺโท อิติสทฺโท จ โหติ หิ; กฺริยาพฺยุปฺปตฺติ นิมิตฺตํ อิติสทฺเทน ทีปิตนฺติ,อาทีนิ ลกฺขณานิ สลฺลกฺเขวา วตฺตพฺโพ; “En toda oración hay un verbo y la palabra 'iti'; pues el motivo del origen de la acción es manifestado por la palabra 'iti'”, habiendo observado estas y otras características, se debe hablar. อยํ อมฺเหหิ วุตฺโต สทฺทปฺปโยคอถปฺปโยโค โยชนานํ นโย สพฺพถ อุปกาโร กุลปุตฺเตหิ อุคฺคเหตพฺโพ สลฺลกฺเขตพฺโพเยว. Este método de conexión entre el uso de las palabras y el uso de los significados que hemos expuesto es útil en todos los aspectos; debe ser aprendido y observado ciertamente por los hijos de buena familia. อิโต ปรํ ยํ อถโต จ รูปโต จ อปากฏํ, ตํเยว วณฺณยิสฺสาม. De aquí en adelante, comentaremos solamente aquello que no esté claro, tanto en significado como en forma. สุวิภตฺต-วีถิ-จจฺจร-จตุกฺก-สิงฺฆาฏกนฺนิ สุวิภตฺตา รถิกาสงฺขาตา วีถิ จจฺจรสงฺขาตา จตุกฺกา มคฺคสธิสงฺขาตา สิงฺฆาฏกา เอถาติ สุวิวิภตฺตวีถิจจฺจรจตุกฺกสิงฺฆาฏํ. วุตฺตญฺเหตํ อภิธานปฺปทีปิกายํ; “Calles, plazas, encrucijadas y cruces bien distribuidos”: un lugar donde hay calles bien dispuestas llamadas “vīthi”, plazas llamadas “caccara”, encrucijadas de cuatro caminos llamadas “catukka” y cruces de caminos llamadas “siṅghāṭaka”. Pues esto se ha dicho en el Abhidhānappadīpikā: ‘‘รจฺฉา จ วิสิขา วุตฺตา รฏิกา วีถิ จาปฺยถวฺยุโห รจฺฉา อนิพฺพิทฺธา นิพฺพิทฺธา ตุ ปถทฺธิ จ,จตุกฺกํ จจฺจเร มคฺค-สธิ-สิงฺฆาฏกมฺภเว’’ติ; “Racchā y visikhā se llaman a la calle (vīthi); vyūha es una calle sin salida y pathaddhi es una calle con salida; catukka, caccara, maggasandhi y siṅghāṭaka existen [como términos para cruces]”. กาสิก-โกฏุมฺพรกาทิ - นานาวิธวถาปณสมฺปนฺนนฺติ เอถ มหคฺฆวถํ กาสิกํ กาสิกรฏฺเฐ วา อุปฺปนฺนํ กาสิกํ. โกฏุมฺพรเทเส ชาตํ วถํ โกฏุมฺพรํ. อาทิสทฺเทน โขมํ กปฺปาสิกํ โกเสยฺยํ กมฺพลํ สาณํ ภงฺคนฺติ. ธวลวถานิ จ โขมสฺส อนุโลมภุตํ ทุกุลํ โกเสยฺยสฺส อนุโลมภุตานิ ปตฺตุนฺนปฏฺฏ-โสมาร-จีนช วถานิ จ สงฺคณฺหาติ. วุตฺตญฺเหตํ ขุทฺทกสิกฺขาคเถ? “Provisto de diversos tipos de tiendas de telas como las de Kāsī y Koṭumbara”, etc.: aquí, “kāsika” es una tela costosa o producida en el reino de Kāsī. “Koṭumbara” es una tela nacida en el país de Koṭumbara. Por la palabra “ādi” (etcétera), se incluyen el lino (khoma), el algodón (kappāsika), la seda (koseyya), la lana (kambala), el cáñamo (sāṇa) y la tela de corteza (bhaṅga). También comprende el dukūla, que es similar al lino, y las telas pattuṇṇa, paṭṭa, somāra y cīnaja, que son similares a la seda. ¿No se ha dicho esto en los versos del Khuddakasikkhā? ทุกูลญฺเจว ปตฺตุนฺน - ปตฺตํ โสมารจีนชํ อิทฺธิชํ เทวทินฺนญฺจ ตสฺส ตสฺสานุโลมกนฺติ. “Dukūla, pattuṇṇa, paṭṭa, somāra, cīnaja, las nacidas por poderes psíquicos y las dadas por los devas, cada una es similar a sus respectivas [clases comunes]”. ตสฺส ฏีกายญฺจ’วากมยตฺตา ทุกุลา สาณสฺส อนุโลมเกหิ กตสุตฺตมยตฺตา ปตฺตุณฺณปฏฺฏ-โสมารจีนวถานิ โกเสยฺยสฺส อนุโลมานิ อิทฺธิชเทวทินฺนวถานิ ฉนฺนํ วถานํ อนุโลมานิ เตสํ อญฺญตรมยตฺตา’ติ วุตฺตํ. Y en su comentario (ṭīkā) se dice: “Por estar hechas de fibras de corteza, las telas dukūla son similares al cáñamo; por estar hechas de hilos procesados, las telas pattuṇṇa, paṭṭa, somāra y cīnaja son similares a la seda; las telas nacidas de poderes psíquicos y dadas por los devas son similares a los seis tipos de telas, habiendo sido creadas de alguna de ellas”. ตถ มิลิทปญฺโห ลกฺขณปญฺโห วิมติจฺเฉทนปญฺโห’ติ ทุวิโธ’ติ เอถ ธมฺมานํ ลกฺขณปุจฺฉนวเสน ปวตฺโต ปญฺโห ลกฺขณปเญหา.ธมฺมานํ ลกฺขณปญฺโห’ติ กถจิ ลิขิตํ. ฐานุปฺปนฺติกปฏิหาโน’ติ ตสฺมึ ตสฺมึ คมฺภีรถวิจารณกาเล กตฺตพฺพกิจฺจสงฺขาเต ฐาเน อุปฺปตฺติ อุปฺปชฺชนํ ฐานุปฺปตฺติ สา อสฺส อถิติ ฐานุปฺปตฺติกํ. อารมฺมเณ ปฏิภาตีติ ปฏิภานํ, ญาณํ. ฐานุปฺปตฺติกํ ปฏิภานํ ยสฺส โส ฐานุปฺปตฺติกปฏิภาโน. Allí, las Preguntas de Milinda son de dos tipos: preguntas sobre características y preguntas para cortar la duda. En este contexto, “lakkhaṇapañhā” son las preguntas que proceden por medio de inquirir sobre las características de los fenómenos (dhammas). En algunos manuscritos se lee “pregunta sobre las características de los fenómenos”. “Ṭhānuppattika-paṭibhāno” (elocuencia espontánea): en el momento de investigar significados profundos, el surgimiento (uppatti) en la situación oportuna (ṭhāna), que es lo que debe hacerse, es “ṭhānuppatti”; aquel que posee esto es “ṭhānuppattika”. Lo que resplandece en el objeto es la elocuencia (paṭibhāna), es decir, el conocimiento. Aquel que tiene una elocuencia que surge según la situación es “ṭhānuppattika-paṭibhāno”. ปฏิพโล อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานนฺติ เอถ อถานํ ชานิตุนฺติ ปาฐเสโส กาตพฺโพ โสเยว วา ปาโฐ. ตถ อหํ อตีตภเว ทินฺนทาโน รกฺขิตสีโล ภาวิตภาวโน กตกลฺยาโณ อิทานิ ญาณสมฺปนฺโน ธนวา ยสวา’ติ อตีตถํ ชานิตุํ ปฏิพโล อิทานิ มยา ทานาทิ ปุญฺญํ กตฺตพฺพํ สมฺปตฺติ ภวโต. สมฺปตฺติ ภเว อุปฺปชฺชิวา สุขี หุวา ปรินิพฺพายิสฺสามี’ติ. เอวํ ปจฺจุปฺปนฺนอนาคตเถ ชานิตุํ ปฏิพโล นาม. “Capaz de [conocer] el pasado, el futuro y el presente”: aquí debe completarse la frase con “para conocer los significados”, o ese mismo es el texto. Allí: “En una existencia pasada di limosnas, guardé los preceptos, practiqué la meditación y realicé actos meritorios; por ello ahora poseo sabiduría, riqueza y fama”; así es capaz de conocer el significado del pasado. “Ahora debo realizar méritos como la generosidad; de la excelencia de la existencia, habiendo nacido en un estado de excelencia, siendo feliz, alcanzaré el parinibbāna”; de este modo se denomina capaz de conocer los significados del presente y del futuro. สมนฺตโยควิธานกิริยานํ กรณกาเล’ติ ยุญฺชิตพฺโพ โยโค. สมนฺตโต สพฺพโต สพฺพกาเล โยโค สพฺพกาเลสุ สพฺพกตฺตพฺพกมฺมานํ วิทหนํ วิธานํ นาม. อิทญฺจิทญฺจ กริสฺสามิ, อิมสฺมึ กเต อิทํ ภวิสฺสตี’ติ ปุพฺพภาเค อุปาเยน กตฺตพฺพวิธานํ กิริยา นาม กรณกาเลเยว ลพฺภติ. ปุพฺพภาเค จ กรณกาเล จ นิสมฺมการีติ อธิปฺปาโย. “En el momento de realizar las acciones de la disposición de la unión integral”: “yoga” significa lo que debe ser unido. “Samantato” significa por todas partes, en todo momento. La unión integral en todo momento es la disposición (vidhāna) de todas las tareas que deben realizarse. “Haré esto y aquello, y una vez hecho esto, sucederá aquello”; la disposición que debe realizarse mediante medios en la etapa previa es la acción (kiriyā), que se obtiene precisamente en el momento de la ejecución. El sentido es que uno actúa con discernimiento tanto en la etapa previa como en el momento de la ejecución. เสยฺยถีทนฺติ ยานิ สถานิ เตน อุคฺคหิตานิ ตานิ เสยฺยถิทํ วิภชิสฺสามีติ อโถ อเนกถโต มหนิทานสุตฺตวณฺณนายญฺจ เอวเมวโถ วุตฺโต’ เสยฺยถิทํ กตมานี’ติ เกจิ วทนฺติ. ตํ’กตเม ปญฺจุปาทานกฺขธา? เสยฺยถิทํ? รูปูปาทานกฺขโธ’ติอาทินา นเยน สเมติ. เตสุ จ เอกูนวีสติสเถสุ. ‘Como sigue’ significa que voy a dividir aquellas ciencias que él ha aprendido; así se dice también en el comentario del Mahānidānasutta: ‘¿Cuáles son estas?’ es lo que algunos dicen. Esto concuerda con el método: ‘¿Cuáles son los cinco agregados del apego? ¿A saber? El agregado del apego a la forma’, etc. Entre ellos, en las ciento diecinueve ciencias. สุตีติ เอถ สุยฺยเต ธมฺโม เอตายาติ สุติ, เวโท. ‘Sutī’ (oída): en este contexto, aquello mediante lo cual se escucha el Dhamma es la audición, es decir, el Veda. สมฺมุตีติ สทฺทคนฺโถ. เสสา สงฺขฺยาทโยปิ จ กตฺตุโยนกตฺตา พาหิร สเถสุ ยทิ ทิสฺสนฺติ เต สุคเหตพฺพา เยวาติ. ‘Sammuti’ (convención): se refiere a los textos de gramática. Las restantes ciencias, como el cálculo (saṅkhyā) y otras, si se encuentran en ciencias externas debido a que son realizadas por autores, deben ser bien aprendidas. ภตฺตวิสฺสคฺคกรณถายาติ ภตฺตกิจฺจกรณถาย. ‘Con el fin de realizar el reparto de la comida’ significa con el propósito de realizar las tareas relacionadas con la comida. สกึ เอวํ จกฺขุํ อุทปาทีติ อตีตภเว ตีสุ เวเทสุ ปริจยสติญาณพเลน สกิเมว เอกุคฺคหณวารเมว จกฺขุ เวทุคฺคหญาณจกฺขุ อุทปาทิ. พหุตรํ อวจาเปวา เอกวารเมว วทาเปวา ธาเรตุํ อสกฺโกนฺตสฺส ญาณจกฺขุ อุทปาทีติ อธิปฺปาโย. ‘Surgió tal ojo de una sola vez’: en una existencia pasada, por el poder de la facultad de la memoria y el conocimiento del estudio de los tres Vedas, surgió de una sola vez —en una sola sesión de aprendizaje— el ojo, es decir, el ojo del conocimiento para aprender los Vedas. El sentido es que surgió el ojo del conocimiento para aquel que, sin ser capaz de hacer repetir mucho, podía retenerlo haciéndolo recitar una sola vez. อาจริยสฺส อนุโยคํ ทวา’ติ’อาจริย, ตุมฺเหหิ ยํ ยํ อิจฺฉถ, ตํ ตํ มํ ปุจฺฉถ, อหํ วิสฺสเชสฺสามิ. พฺยากาตุํ อสกฺโกนฺตสฺส เม อาจิกฺขถา’ติ อาจริยสฺส อตฺตโน อนุโยคํ อนุยุญฺชนํ โจทนํ ทวา. เอกจฺโจ หิ อนุโยคํ ทาตุํ สกฺโกติ พฺยากาตุํ ปน น สกฺโกติ. นาคเสนทารโก ปน ตทุภยมฺปิ กาตุํ สกฺโกติเยว. ‘Dando oportunidad al maestro para interrogarlo’ significa: ‘Maestro, preguntadme lo que deseéis y yo responderé. Instruidme si no soy capaz de explicarlo’; así, dándole al maestro la oportunidad de interrogarlo, incitarlo y desafiarlo. Pues algunos pueden dar la oportunidad de interrogar, pero no pueden explicar. Sin embargo, el joven Nāgasena era capaz de hacer ambas cosas. ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทีติ’ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺมนฺติธมฺมจกฺขุ โสตาปตฺติมคฺคญาณํ นิพฺพานารมฺมณํ หุวา เอวํ อุปฺปชฺชนากาเรน อุทปาทิยํ กิญฺจิ สงฺขตํ ธมฺมชาตํ สมุทยธมฺมํ อุปฺปชฺชนสภาวํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺมํ, สพฺพํ ตํ ธมฺมชาตํ นิรุชฺฌนสภาวํ อนิจฺจํ ขยวยธมฺมนฺติ อุทปาทิ. กสฺมา นิพฺพานารมฺมณํเยว มคฺคญาณเมว อุทปาที?ติ. ตปฺปฏิจฺฉาทกโมหธการํ วิทฺธํเสวา อุปฺปนฺนตฺตา. ‘Surgió el ojo del Dhamma’: el conocimiento del camino de la entrada en la corriente (sotāpattimaggañāṇa), que tiene al Nibbāna como objeto, surgió en la forma de aparecer así: ‘Todo lo que tiene la naturaleza de originarse, todo eso tiene la naturaleza de cesar’. Todo lo que es de naturaleza condicionada, que tiene la naturaleza de originarse, tiene la naturaleza de cesar; todo ese fenómeno tiene la naturaleza de disolución, es impermanente, es algo sujeto al agotamiento y a la desaparición. ¿Por qué surgió precisamente el conocimiento del camino que tiene al Nibbāna como objeto? Porque surgió habiendo destruido la oscuridad de la ignorancia que lo ocultaba. (โทสินา) โทสิตาติ วตฺตพฺเพ ตการสฺส ตการํ กวา โทสินา’ติ วุตฺตํ. (Dosinā) se dice ‘dosinā’ en lugar de ‘dositā’ al haber cambiado la letra ‘ta’ por la letra ‘na’. รถํ อารุยฺหา’ติ เอถ สามิกํ รมยตีติ รโถ’ติ วิคฺคโห กาตพฺโพ. ‘Habiendo subido al carruaje’: aquí se debe realizar el análisis gramatical como ‘ratha’ (carruaje) porque deleita (ramayatī) al dueño (sāmika). ราชรโถ นาม สพฺพรตนวิจิตฺโต อิจฺฉิตพฺโพ. Por ‘carruaje real’ (rājaratho) debe entenderse aquel que está adornado con toda clase de joyas. (วยหํ) วหนฺตี เอเตนาติ วยหํ อุปริมณฺฑปสทิสปทรจฺฉนฺนสพฺพมาลาคุณฺฐิมํ วา ฉาเทวาติ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน กตสกฏํ วยฺหํ นาม. (Vayahaṃ) ‘Vayha’ es aquello mediante lo cual se transporta (vahanti); según el método mencionado en el comentario, es un carro construido con una cubierta similar a un pabellón superior o cubierto con guirnaldas de flores. สทมานิกา’ติ อุโภสุ ปสฺเสสุ สุวณฺณรชตาทิมยา โคปานสิโย ทวา ครุฬปกฺขกนเยน สทมานิกา’ติ อฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน กโต ยานวิเสโส วยฺหาทิทฺวยํ เจกถาย อิธานีตํ ‘Sadamānikā’: se refiere a un tipo especial de vehículo construido con vigas laterales hechas de oro, plata, etc., al estilo de las alas de un garuda, según el método mencionado en el comentario. Este par, el ‘vayha’ y otros, se traen aquí desde el comentario. ติถกโร’ติ’อุคฺคโห สวณํ ปุจฺฉา กถนํ ธารณํ อิติ ปญฺจธมฺมวเสเนว ติถวาโส ปวุจฺจตี’ติ เอวํ วุตฺเต ติถวาเส ปติฏฺฐาย ปเร จ ปติฏฺฐาเปวา ปิฏกตฺตยติถเฉกกรเณน ธมฺมติถงฺกโร. ‘Tithakaro’ (creador de un vado): se dice que la morada en el vado consiste en cinco factores: aprendizaje, audición, interrogación, recitación y retención. Establecido en tal morada en el vado y estableciendo a otros en ella, es un ‘creador del vado del Dhamma’ por ser experto en el vado de los tres Pitakas. นิปุโณ’ติ พธาทีสุ อุปชานนสมโถ. ‘Nipuṇo’ (sutil): capaz de comprender profundamente temas como los obstáculos, etc. วิสารโท’ติ ปริสาสุ ภยรหิโต. ‘Visārado’ (seguro): carente de temor ante las asambleas. สามยิโก’ติ เทสชภาสาสงฺขาตสมยกุสโล สกสมยสมยนฺตรจฺเฉกญาณวนฺโต. ‘Sāmayiko’ (experto en convenciones): versado en las convenciones conocidas como lenguas locales y poseedor de un conocimiento experto en sus propias doctrinas y en las doctrinas ajenas. ปฏิภาโณ’ติ กลฺยาณวากฺย สงฺขฺยาตปฏิภาณวนฺโต. ‘Paṭibhāṇo’ (elocuente): poseedor de elocuencia, conocida por el discurso excelente. เมธาวีติ ธมฺโมชปญฺญาย เมธาวี. ธมฺโมชปญฺญา นาย ญานคโต ปณฺฑิโต’กึ สุตํ กึ วา สุณามิ, กึ กุสลํ คเวสินฺติ’ ยาย วิจาเรติ สา ธมฺโมชปญฺญา นาม. ‘Medhāvī’ (sabio): sabio por la sabiduría de la esencia del Dhamma (dhammojapaññāya). Sabio significa un erudito dotado de conocimiento. Aquello mediante lo cual uno investiga: ‘¿Qué se ha aprendido?’, ‘¿Qué escucho?’ o ‘¿Qué es lo beneficioso que busco?’, se llama la sabiduría de la esencia del Dhamma. อายสฺมาปิ โข นาคเสโน ปฏิสมฺโมทิ…เป… อาราเธสิติ เยเนว สมฺโมทนิยวจเนน เถโร รเญญา มิลิทสฺส จิตฺตํ อาราเธสิ โตเสสิ เตเนว สมฺโมทนียวจเนน รญฺญา สทฺธึ ปฏิสมฺโมทีติ โยชนา. ‘El venerable Nāgasena también saludó a su vez... satisfizo’: la conexión es que con esas mismas palabras de cortesía con las que el monje deleitó y satisfizo el corazón del rey Milinda, con esas mismas palabras de cortesía saludó al rey a su vez. ญายามีติ ญาโต ปากโฏ โหมิ. ‘Soy conocido’ significa que soy alguien reconocido y manifiesto. อปิ จ โข มหาราช …เป… นาคเสโน’ติ ยํ อิทํนาคเสโน’ติ นามํ เอสา สงฺขา สมญฺญา ปญฺญตฺติ โวหาโร นามมตฺตํ โหตีติ โยชนา. ‘Sin embargo, oh Gran Rey... Nāgasena’: la conexión es que este nombre ‘Nāgasena’ es solo una denominación, una designación común, un concepto, un uso lingüístico, meramente un nombre. (สงฺขา) เอถ จ สงฺขายตีติ สงฺขา. สงฺกถิยตีติ อโถ กินฺติ สงฺกถิยติ? ปรสฺสาติ อตฺตา’ติ ภโว’ติ โปโส’ติ ปุคฺคโล’ติ นโร’ติ มาณโว’ติ ติสฺโส’ติ ทตฺโต’ติ มญฺจปีฐํ ภิสิพิมฺโพ หนนฺติ วิหาโร ปริเวณํ ทฺวารํ วาตปานนฺติ. เอวํ อเนเกหิ อากาเรหิ สงฺกถียติติ สงฺขา. (Saṅkhā) en este contexto, se llama ‘saṅkhā’ porque se designa (saṅkhāyati). También significa que se define. ¿Cómo se define? Como ‘yo’ para otro, o como ‘ser’, ‘existencia’, ‘persona’, ‘individuo’, ‘hombre’, ‘joven’, ‘Tissa’, ‘Datta’, o como ‘cama’, ‘silla’, ‘cojín’, ‘imagen’, ‘monasterio’, ‘recinto’, ‘puerta’, ‘ventana’. Se llama ‘saṅkhā’ porque se define de estas diversas maneras. สมญฺญา สมฺมา ญายตีติ กินฺติ ญายตี?ติ. อหนฺติ มมนฺติ…เป… ทฺวารํ วาตปานนฺติ สมฺมา ญายตีติ สมญฺญา. ‘Samaññā’ (designación): se conoce correctamente (sammā ñāyatī). ¿Cómo se conoce? Como ‘yo’, ‘mío’... ‘puerta’, ‘ventana’; por conocerse correctamente así, se llama ‘samaññā’. (ปญฺญตฺติ) ปญฺญาปียตีติ ปญฺญตฺติ. (Paññatti) se llama ‘paññatti’ porque se da a conocer (paññāpīyatī). (โวหาโร). กินฺติ ปญฺญาปียตีติ…เป… โวหรียตีติ โวหาโร. กินฺนิ โวหรียติติ. อหนฺติ มมนฺติ…เป… ทฺวารํ วาตปาตนฺติ โวหรียตีติ โวหาโร. อิเมหิ จตุหิ สงฺขาอาทีหิ ปเทหี นามปญฺญตฺติเยว อธิปฺเปตา นามมตฺตนฺติ ทสฺสนโต. (Vohāro) ¿Cómo se da a conocer?... Se llama ‘vohāra’ porque se expresa (voharīyatī). ¿Cómo se expresa? Como ‘yo’, ‘mío’... ‘puerta’, ‘ventana’; por expresarse así, se llama ‘vohāra’. Con estos cuatro términos, empezando por ‘saṅkhā’, se pretende indicar meramente el concepto de nombre (nāmapaññatti), como se muestra en la frase ‘meramente un nombre’. สเจ วํ มหาราช ปณฺฑิตวาทา สลฺลปิสฺสสีติ วํ สเจ มยา สทฺธึ ปณฺฑิตานํ สลฺลาเปน. ‘Si, oh Gran Rey, vas a conversar como conversan los sabios’ significa si hablas conmigo mediante el diálogo de los sabios. อาเวฐนมฺปิ กยิรติ นิพฺเพฐนมฺปิ กยิรตี’ติ ปญฺหปูจฺฉนวเสน เวฐนํ ปณฺฑิเตหิ กยิรติ ปญฺหวิสฺสชฺชนวเสน เวฐนํ ปณฺฑิเตหิ กยิรติ ปญฺหวิสฺสชฺชนวเสน นิพฺเพฐนมฺปิ กยิรติ. ‘Se hace un enredo y también se hace un desenredo’: los sabios realizan un enredo mediante la formulación de preguntas; y los sabios realizan un desenredo mediante la resolución de preguntas. นิคฺคโห’ปิ กยิรตี’ติ นาคเสนเถโร มุสาภณตีติอาทินา นิคฺคหนเยน อญฺญปณฺฑิตานํ นิคฺคหณวจนํ อญฺญปณฺฑิเตหิ กยิรติ. อปิ จ กถาวถุปฺปกรเณ อาคโต สพฺพนิคฺคโห นิคฺคโหเยว. ‘También se realiza una refutación’: otros sabios realizan palabras de refutación contra otros sabios siguiendo métodos de refutación tales como ‘el venerable Nāgasena falta a la verdad’, etc. Además, cualquier refutación (niggaha) que aparezca en el libro Kathāvatthu es precisamente una refutación. ปฏิกฺกมมฺปี’ติ วํ มหาราช’ราชา มิลิโท ชมฺพุทีเป อคฺคราชา กสฺมา มุสา ภณสี’ติอาทินา ปฏิกฺกมมฺปิ กยิรติ. ‘También un rechazo’: se realiza también un rechazo (paṭikkama) contra ti, oh Gran Rey, de esta manera: ‘El rey Milinda es el rey supremo en Jambudīpa, ¿por qué faltas a la verdad?’, etc. วิเสโส ‘ปีติ’สมฺปนฺนํ มุนิโน จิตฺตํ, ‘กมฺมนา พฺยตฺตตฺเตน จ วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ ธมฺมคตานํ ปสํสตี’ติอาทินา คุณปสํสนสงฺขาต วิเสโส. อิธ ปน กลฺโล’สิ ภนฺเต’ติอาทิ ปฏิคฺคหณวิเสโส’ติ’สมฺปนฺนํ มุนิโน จิตฺตํ…เป… ธมฺมคตานํ อนุโมทสี’ติอาทินา คุณปสํสนสงฺขาโต ปฏิคฺคหณวิเสโส. อิธ ปน สาธุ โข วํ มหาราช รถํ ชานาสี’ติอาทิ. เอกํ วถุํ ปฏิชานนฺตีติ กลฺยาณมณิอาทิกํ อญฺญตรํ เอกํ วถุํ กลฺยาณํ วา อถิ นถิติ ปฏิชานนฺติ ปฐมทิวเส ตโย ปญฺหา รญฺญา ปุจฺฉิตา นามปญฺญตฺติปญฺโห สตฺตวสฺสิกปญฺโห วีมํสนปญฺโห. La distinción o excelencia se refiere a la mente del sabio dotada de 'pīti' (gozo), como se dice en el pasaje: 'por su habilidad en la acción y por estar dotado de conocimiento y conducta, alaba a aquellos que han alcanzado el Dhamma', siendo esta una distinción caracterizada por el elogio de sus cualidades. Sin embargo, aquí se refiere a la distinción en la aceptación, como en 'eres capaz, señor', refiriéndose a la mente del sabio dotada de tal capacidad... hasta... 'te regocijas con los que han alcanzado el Dhamma', siendo una distinción en la aceptación caracterizada por el elogio de sus cualidades. Además, aquí se dice: 'está bien, oh Gran Rey, que reconozcas el carruaje'. 'Reconocen una sola cosa' significa que reconocen una sola cosa excelente, como una joya preciosa, ya sea que exista o no. En el primer día, el rey formuló tres preguntas: la pregunta sobre la designación del nombre, la pregunta sobre los siete años y la pregunta de investigación. ภนฺเต นาคเสน ปุจฺฉิสฺสามีติ …เป… กิมฺปน มหาราช ตยา ปุจฺฉิตนฺติ ตติโย วีมํสนปญฺโห ฐานุปฺปตฺติกปฏิหานชานนถาย วีมํสนวเสน ปุจฺฉิตตฺตา วิมํสนปญฺโห นาม. ตถ’ปุจฺฉิโต เม ภนฺเต’ติ อิทํ รญฺญา อตฺตนา เหฏฺฐา ปุจฺฉิเต ทฺเว ปญฺเห สธาย วุตฺตํ. 'Venerable Nagasena, preguntaré'... hasta... '¿Qué es lo que has preguntado, oh Gran Rey?'. Esta es la tercera pregunta, la pregunta de investigación, llamada así porque se formula con el propósito de investigar y conocer la agudeza de la respuesta espontánea. En ese contexto, 'he preguntado, señor' se refiere a las dos preguntas que el rey mismo formuló anteriormente. วิสฺสชฺชิตํ เม’ติ อิทมฺปิ เถเรน อตฺตนา เหฏฺฐา วิสฺสชฺชิเต ทฺเว ปญฺเห สธาย วุตฺตํ. 'Ha sido respondido por mí' se refiere a las dos preguntas que el propio Thera respondió anteriormente. นาคเสโน นาคเสโน’ติ สชฺฌายํ กโรนฺโต ปกฺกามีติ รญฺญา นาคเสนเถเร พหุมานคารโว กโต’ติ ทีเปตุํ พุทฺธโฆสาจริเยน วุตฺตํ อคารโว หิ ปุคฺคโล ครุฏฺฐานิยํ ปุคฺคลํ ทิสฺวาปิ สุวาปิ ชานิวาปิ อปสฺสนฺโต อสุณนฺโต อชานนฺโต วิย โหตีติ. ตตฺรายํ วจนโถ? อาคุํ ปาปํ น กโรตีติ นาโค. เสนฺติ สยนฺติ เอเตน วาทปจฺจถิกา ชนาติ เสโน นาโค จ โส เสโน จาติ นาคเสโน สามญฺญาทีสุ จตุสุ นาเมสุ อิทํ กิตฺติมนามํ. 'Nagasena, Nagasena', recitando esto se marchó. Esto fue dicho por el maestro Buddhaghosa para mostrar el gran respeto y honor que el rey rindió al Thera Nagasena; pues una persona sin respeto, aun viendo, oyendo o conociendo a una persona digna de veneración, actúa como si no la viera, no la oyera o no la conociera. En este contexto, ¿cuál es el significado de la palabra? 'Nāga' es aquel que no comete mal (āguṃ). 'Sena' se refiere a aquellos oponentes en el debate que son vencidos o yacen (sayanti) ante él. Así, es Nagasena porque es un Nāga y es un Sena. Entre los cuatro tipos de nombres, como los nombres comunes, este es un nombre designado (kittimanāma). สุฏฺฐุ เถโร อพภนุโมทีติ’สาธุ สุฏฺฐุ’ติ วจเนน. อนฺตรามคฺเค ปุจฺฉิโต อนถกาลปญฺโห. 'Ciertamente el Thera se regocijó grandemente' con las palabras 'bien, muy bien'. La pregunta formulada en el camino es la pregunta en un momento inoportuno. กตเมถ นาคเสโน’ติ กตโม ธมฺโม เอตสฺมึ วจเน นาคเสโน นาม โหตีติ ปุจฺฉิ. '¿Quién es aquí Nagasena?' es la pregunta: '¿Qué fenómeno (dhamma) en esta designación es el llamado Nagasena?'. ชีโว’ติ ชีวภุโต วาโย. 'Jīvo' (ser vital) se refiere al elemento aire (vāyo) como fuerza vital. อสฺสาสปสฺสาสา นาเมเต กายสงฺขาโร’ติ เถโร อภิธมฺมกถํ อกาสีติ อิมินา อนนฺตกายสฺส เอเต อนฺโต-ปวิสน-พหิ-นิกฺขมตวาตา อสฺสาสปสฺสสา นาม กรชกาเยน อภิสงฺขรียนฺติ, ตสฺมา กายสงฺขารา จ โหนฺติ, เตเนว ชีเวน นาคเสโน นาคเสโน’ติ อิมินา นามมตฺตํ คณฺหาติ น ปุคฺคโล ชีโว คเหตพฺโพ’ติ เถโร อภิธมฺมกถํ อกาสิ. 'La inhalación y la exhalación se llaman formación corporal' (kāyasaṅkhāro). Con esto, el Thera expuso un discurso de Abhidhamma: estos aires que entran y salen del cuerpo infinito se llaman inhalación y exhalación, y son producidos por el cuerpo físico; por lo tanto, son formaciones corporales. Por esa misma razón, con el nombre 'Nagasena, Nagasena', solo se toma una mera designación (nāmamattaṃ); el Thera expuso el Abhidhamma enseñando que no debe tomarse a una persona (puggalo) o a un alma (jīvo). อุปาสกตฺตํ ปเวเทสี’ติ อตฺตสนฺนิยฺยาตเนน สิสฺสภาวูปคมเนน ปณิปาเตน สมาทาเนนาติ จตุสุ สรณคมนูปาเยสุ สมาทาเนน รตนตฺตยสฺส จ เถรสฺส จ อุปาสกภาวํ, พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามิ, ธมฺมํ สรณํ คจฺฉามิ, สงฺฆํ สรณํ คจฺฉามิ, ตญฺจ สรณํ คจฺฉามิ, อุปาสกํ มํ ธาเรหิ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตนฺติ. 'Declaró su condición de seguidor laico' (upāsakattaṃ). De los cuatro modos de ir al refugio —mediante la entrega de uno mismo, la aceptación de la condición de discípulo, la postración y la aceptación de los preceptos—, él declaró su condición de seguidor laico de la Triple Joya y del Thera mediante la aceptación de los preceptos, diciendo: 'Voy al Buda como refugio, voy al Dhamma como refugio, voy al Sangha como refugio, y voy a ti como refugio; acéptame como un seguidor laico que desde hoy y para siempre ha ido al refugio'. อนนฺตกายปญฺโห จตุโถ. La pregunta de Anantakāya es la cuarta. กิมฺหิ โหติ กถาสลฺลาโป’ติ กิมฺหิ การเณ นิมิตฺตภุเต กถาสลฺลาโป โหติ. กิมฺปโยชโน กถาสลฺลาโป’ติ อธิปฺปาโย อิทํ รญญา กิมถาย วุตฺตํ? อนุโยคทานถาย เจว ปุจฺฉนสฺส โอกาสทาปนถาย จาติ ญาตพฺพํ. '¿Sobre qué se basa la conversación?' significa ¿por qué causa o motivo ocurre la conversación? '¿Cuál es el propósito de la conversación?' es la intención. ¿Por qué dijo esto el rey? Debe entenderse que fue tanto para entablar un debate como para dar la oportunidad de preguntar. อเถน มยํ มหาราช อถิกา อเถน โหตุ กถาสลฺลโป’ติ อิมินา เถโร รญฺโญ อนุโยคญฺเจว โอกาสญฺจ เทติ ตถ อเถนา’ติ. 'Nosotros, Gran Rey, tenemos un propósito; que la conversación sea con un propósito'. Con esto, el Thera le da al rey tanto el debate como la oportunidad. En ese contexto, 'con un propósito' (athena) significa: ’อโถ ปโยชโน สทฺทา’ภิเธยฺย วุทฺธิยํ ธเน,วถมฺหิ การเณ นาเส หิเต ปจฺฉิมปพฺพเต’ติ; 'La palabra 'atho' se usa en el sentido de propósito, significado, incremento, riqueza, objeto, causa, destrucción, beneficio y en el sentido de la montaña final (el fin del mundo)'. เอวํ วุตฺเตสุ อเถสุ อิธ ปโยชนญฺจ หิตญฺจ ลพฺภติ. เตสุ โลกิยโลกุตฺตรผลํ ปโยชนํ นาม, สาสนวุทฺธิ วา. ยถิจฺฉิตผลนิปฺผาทาโน หิโนติ ปวตฺตตีติ หิตํ. ทานสีลาทิโลกิยโลกุตฺตรการณํ. De estos significados mencionados, aquí se aplican los de propósito (payojana) y beneficio (hita). Entre ellos, el fruto mundano y supramundano se denomina propósito, o bien el crecimiento en la Enseñanza. El beneficio es aquello que conduce a la consecución del fruto deseado. Es la causa mundana y supramundana, como la generosidad y la virtud. กินฺตี’ติ กิมฺหิ อสงฺขตธาตุสงฺขาเต นิพฺพาเน ผลสงฺขาเต นิพฺพาเน อิทํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขํ นิรุชฺเฌยฺย. '¿Con qué fin?' (kintī). ¿Con qué fin en el Nirvana, designado como el elemento incondicionado, y en el Nirvana designado como el fruto, cesaría este sufrimiento presente? อนุปาทาปรินิพฺพานนฺติ อรหตฺตผลสงฺขาตํ อนุปาทาปรินิพฺพานํ. นิพฺพานญฺหิ ทุวิธํ อปจฺจยปรินิพฺพานํ อนุปาทาปรินิพฺพานนฺติ. เตสุ อวิชฺชาทิปจฺจยรหิตตฺตา อสงฺขตธาตุ อปจฺจย-ปรินิพฺพานํ นาม. กิเลสสงฺขต-ปรินิพฺพานสงฺขาตํ อุปาทาน รหิตตฺตา อรหตฺตผลํ อนุปาทาปรินิพฺพานํ นาม. 'La extinción final sin apego' (anupādāparinibbānaṃ) es la extinción final sin apego designada como el fruto de la santidad (arahattaphala). Pues el Nirvana es de dos tipos: la extinción final sin condiciones (apaccayaparinibbānaṃ) y la extinción final sin apego (anupādāparinibbānaṃ). Entre ellos, el elemento incondicionado se llama extinción final sin condiciones por estar libre de condiciones como la ignorancia. El fruto de la santidad se llama extinción final sin apego por estar libre de apego, siendo la extinción de las formaciones de las impurezas (kilesas). ราชาภินีตา’ติ ราชูหิ ปีฬิตา ราชภีตา วา. 'Obligados por los reyes' (rājābhinītā) significa oprimidos por los reyes o temerosos de los reyes. อิณฏฺฏา’ติ อิเณน ปีฬิตา. 'Acosados por las deudas' (iṇaṭṭā) significa oprimidos por las deudas. กลฺโล’สีติ พฺยากรณ ญาเณน เฉโก’สิ, องฺคุตฺตรฏีกายํ’ พฺยากรเณ สมโถ’. ปฏิพโล’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ เยวาติ. 'Eres capaz' (kallo'si) significa que eres experto por el conocimiento de la explicación; según el Comentario del Anguttara Nikaya: 'hábil en la explicación'. También es correcto decir que es 'competente'. ปพฺพชฺชาปญฺโห ปญฺจโม. La pregunta sobre la renuncia (pabbajjāpañho) es la quinta. โสปาทาโน’ติ สกิเลโส. 'Con apego' (sopādāno) significa con impurezas (sakileso). ปฏิสทหนปญฺโห ฉฏฺโฐ. La pregunta sobre el renacimiento (paṭisandhipañho) es la sexta. โยนิโส มนสิกาเรนาติ อนิจฺจํ ทุกฺขนฺติ อุปาเยน ปเถน สารณลกฺขเณน อารมฺมณปฏิปาทกมนสิกาเรน. 'Mediante la atención sabia' (yoniso manasikārena) significa a través de la atención que dirige hacia el objeto, con un método y camino correcto, con la característica de recordar y percibir la impermanencia y el sufrimiento. มนสิการปญฺโห สตฺตโม. La pregunta sobre la atención (manasikārapañho) es la séptima. อุสฺสหนลกฺขเณ’ติ สมฺปยุตฺตานํ อารมฺมเณ สํโยชนวเสน อุสฺสหนลกฺขเณ คณฺหนลกฺขเณ วา. 'En la característica del esfuerzo' (ussahanalakkhaṇe) significa en la característica de esforzarse o en la característica de aprehender los estados mentales asociados con el objeto mediante la conexión. มนสิการลกฺขณปญฺโห อฏฺฐโม. La pregunta sobre la característica de la atención (manasikāralakkhaṇapañho) es la octava. โย สีลกฺขโธ วรปาติโมกฺขิโย’ติ โย ปาติโมกฺขสีลสํวรสงฺขาโต พุทฺธุปฺปาเทเยว อุปฺปนฺโน สีลคุโณ สยํ ปติฏฺฐาติ อิทุยาทีนํ เอกทสนฺนํ กุสลธมฺมานํ นิสฺสยากาเรน นิสฺสยปจฺจโย เจว พลวการณฏฺเฐน อุปนิสฺสโย จ ปถวี อิว สตฺตานํ ปติฏฺฐา. 'Aquel que posee el grupo de la virtud, el excelente Patimokkha': se refiere a la cualidad de la virtud surgida solo con la aparición del Buda, conocida como la restricción de la virtud del Patimokkha, que se establece por sí misma como la base de los once estados saludables (como los poderes espirituales - iddhi), siendo tanto una condición de apoyo por su modo de sustento como una condición de apoyo fuerte en el sentido de ser una causa poderosa, como la tierra es el sustento de los seres vivientes. สีลปติฏฺฐานลกฺขณปญฺโห นวโม. La pregunta sobre la característica de la virtud como fundamento (sīlapatiṭṭhānalakkhaṇapañho) es la novena. อญฺเญสํ จิตฺตํ วิมุตฺตํ ปสฺสิวา’ติ อญฺเญสํ อริยานํ โสตาปตฺติผลาทิเก ผเล วิเสเสน อธิมุตฺตํ ปกฺขทนฺตํ ญาณจกฺขุนา ปสฺสิวา. 'Habiendo visto la mente de otros liberada': habiendo visto con el ojo del conocimiento que la mente de otros nobles está especialmente liberada y establecida en los frutos, como el fruto de la entrada en la corriente (sotāpattiphala). สทฺธาลกฺขณปญฺโห ทสโม. La pregunta sobre la característica de la fe (saddhālakkhaṇapañho) es la décima. สพฺเพ กุสลา ธมฺมา’ติ สพฺเพ โลกิยกุสลธมฺมา อุปฺปนฺนา น ปริหายนฺติ. 'Todos los estados de mérito' (sabbe kusalā dhammā) se refiere a que todos los estados mundanos de mérito que han surgido no se pierden. วีริยลกฺขณปญฺโห เอกาทสโม. La undécima pregunta sobre la característica de la energía (vīriya). อปิลาปนลกฺขโณ’ติ อารมฺมเณ อนุปวิสนฏฺเฐน โอคาหนลกฺขโณ สปฺปฏิภาคธมฺโม’ติ ปฏิภาเคน ปจฺจถิเกน สห วตฺตนฺตีติ สปฺปฏิภาคา สุกฺโก จ กณฺหปฏิภาเคน สปฺปฏิภาโค. 'La característica de no flotar superficialmente' (apilāpanalakkhaṇo) significa la característica de sumergirse en el sentido de penetrar en el objeto. 'Estados con contrapartes' (sappaṭibhāgadhammo) significa que existen junto con una contraparte o un opuesto; así, lo que es brillante es una contraparte por oposición a lo que es oscuro. กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค’ติ อีทิสปาโฐ ยทิ อถิ สุทโรเยว. Si existiera tal lectura como 'con contrapartes de lo oscuro y lo brillante', sería ciertamente muy buena. อปิลาเปตีติ อนุปวิสนฏฺเฐน โอคาหติ. 'No flota superficialmente' significa que se sumerge en el sentido de penetrar [en el objeto]. หิตาหิตานํ ธมฺมานํ คติโย’ติ กุสลากุสลานํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานิฏฺฐ-วิปากทานภาว-สํขาต-นิปฺผตฺติโย. 'Los destinos de los estados beneficiosos y perjudiciales' se refiere a los logros consistentes en la maduración de los resultados deseables e indeseables de los estados sanos e insanos. สพฺพถกนฺติ สพฺพกิจฺเจ นิยุตฺตํ สพฺพลีนุธจฺเจสุ อิจฺฉิตพฺพํ วา. 'En todos los aspectos' (sabbathaka) significa aplicado a todas las tareas, o aquello que debe desearse en todos los estados de pereza y agitación. สติลกฺขณปญฺโห ทฺวาทสโม. La duodécima pregunta sobre la característica de la atención plena (sati). ตปฺปมุขา’วาติ ราชปฺปธานา อิว. 'Teniendo a eso como principal' es como tener a un rey como líder. สมาธิปญฺโห เตรสโม. La decimotercera pregunta sobre la concentración (samādhi). โย อุปฺปชฺชติ โส เอว โส’ติ โย ปถวิผสฺสาทิปรมถธมฺโม อุปฺปชฺชติ, โส อุปฺปนฺนปุพฺพธมฺโม เอว. 'Aquel que surge es el mismo' significa que cualquier realidad última que surja, como el contacto con el elemento tierra, es el mismo estado que surgió anteriormente. ปญฺญาลกฺขณปญฺโห จุทฺทสโม. La decimocuarta pregunta sobre la característica de la sabiduría (paññā). นานา-เอกกิจฺจกรณปญฺโห ปณฺณรสโม. La decimoquinta pregunta sobre la realización de diversas funciones únicas. ปณฺณรสปญฺหวนฺโต ปฐมวคฺโค สมตฺโต. Aquí termina el primer vagga (capítulo), que contiene quince preguntas. วํ ปน ภนฺเต เอวํ วุตฺเต กึ วเทยฺยาสี’ติ ยทา วํ ทหโร ตรุโณ มโท อุตฺตานเสยฺยโก อโหสิ โสเยว วํ เอตรหิ มหนฺโต’ติ อิมสฺมึ วจเน มยา จ เกนวิธ ปุจฺฉนวเสน วุตฺเต วํ กึ วเทยฺยาสีติ โยชนา. 'Pero, venerable señor, si se dijera esto, ¿qué diría usted?': la construcción es, si yo le preguntara de alguna manera sobre esta afirmación: '¿Es aquel que era un niño pequeño, joven, tierno y que yacía de espaldas, el mismo que ahora es un adulto?', ¿qué diría usted? ทุติยวคฺเค ปน ธมฺมสนฺตติปญฺโห ปฐโม. En el segundo capítulo, la primera es la pregunta sobre la continuidad de los fenómenos (dhamma). น ปฏิสทหนชานนปญฺโห ทุติโย. La segunda es la pregunta sobre el no conocimiento del renacimiento. สกิจฺจยนฺติ อตฺตโน วิสโยภาสนกิจฺจํ. 'Su propia función' se refiere a la función de iluminar su propio objeto. อาลิมฺปนํ วิชฺฌาเปตุนฺติ อคฺคึ นิพฺพาเปตุํ 'Extinguir el fuego' (ālimpanaṃ vijjhāpetuṃ) significa apagar el fuego. ปญฺญานิรุชฺฌนปญฺโห ตติโย. La tercera es la pregunta sobre el cese de la sabiduría. นิพฺพิสํ ภตโก ยถา’ติ ยถา ภตโก ภตกกมฺมํ กวา ลกฺขํ นิพฺพิสํ นิพฺพิสนฺโต ลภนฺโต ทุกฺขํ ชีวิตุํ นาภินทติ มรณญฺจ นาภินทติ มรณกาลํ อาคเมติ, เอวเมวาหํ กาลํ มรณกาลํ ปฏิกงฺขามิ อาคเมมีติ อธิปฺปาโย. 'Como un trabajador asalariado que espera su paga': así como un trabajador, habiendo hecho su labor y ganando su salario, no se deleita en una vida de sufrimiento ni se deleita en la muerte, sino que simplemente aguarda el momento de morir; del mismo modo, el sentido es: 'Yo espero y aguardo el momento, el momento de la muerte'. ปรีนิพฺพานปญฺโห จตุโถ. La cuarta es la pregunta sobre el Parinibbāna. ยทิ กุสลา น ทุกฺขา’ติ สุขา เวทนา กุสลา ยทิ สิยา สา กุสลา เวทนา น ทุกฺขภูตา.ยทิ สิยา สา กุสลา น โหติ. กุสลํ ทุกฺขนฺติ น อุปปชฺชตี’ติ กุสลํ ทุกฺขภุตนฺติ วจนํ น อุปปชฺชตีติ วตฺตุํ น ยุชฺชติ. กุสลํ ทุกฺขํ น. อญฺญมญฺญปจฺจนีกตฺตา’ติ รญฺโญ อธิปฺปาโย. สภาโว ปน เอวํ น โหติ. กุสลา หิ สุขา เวทนา สงฺขารทุกฺเขน วิปริณามทุกฺเขน’ปิ ทุกฺขา. เนกฺขมฺมนิสฺสิตโทมนสฺสสงฺขาตทุกฺขา’ปิ อนวชฺชฏฺเฐน กุสลา สิยาติ เถโร ปน มยิ ราชานํ อโยคุฬหิมปิณฺฑปญฺหํ ปุจฺฉนฺเต ตํ ราชา มิจฺฉา พฺยากริสฺสติ. ตสฺมึ โทสํ อาโรเปสฺสามิ. ราชา ตํ มิจฺฉา พฺยากริสฺสติ. ตสฺมึ โทสํ อาโรเปสฺสามิ. ราชา ตํ หริตุํ อสกฺโกนฺโต มํ อถชปฺปนํ ยาจิสฺสติ. อถ ราชาตํ สภาวถํ สญฺญาเปสฺสามีติ มนฺวา ตํ กิมฺมญฺญสิ มหาราชา’ติอาทิมาห. กินฺนุ โข มหาราช อุโภ’ปิ เต ทเหยฺยุนฺติ อิมสฺมึ ปุจฺฉาวจเน เถเรน วุตฺเต ราชา สีตุณฺหสมญฺญาตา เตโชธาตุ’ติ สุตตฺตา สีตหิมปิณฺฑสฺส ขรขาทนภาวญฺจ สธาย ธาตุนํ อุสฺสทภาวชานนญาณโต วิรุชฺฌิวา’อาม ภนฺเต อุโภ’ปิ เต ทเหยฺยุนฺติ วิรุทฺธปฏิวจนํ อทาสิ. 'Si es saludable, no es doloroso': si la sensación placentera es saludable, entonces esa sensación saludable no es dolorosa. Si lo fuera, no sería saludable. 'Lo saludable es doloroso' no es posible: no es adecuado decir que la frase 'lo saludable es doloroso' sea posible. 'Lo saludable no es doloroso, por ser mutuamente opuestos': esta es la intención del rey. Sin embargo, la naturaleza de las cosas no es así. Pues las sensaciones placenteras saludables son dolorosas en el sentido del sufrimiento de las formaciones (saṅkhāra-dukkha) y el sufrimiento del cambio (vipariṇāma-dukkha). Incluso el dolor conocido como el descontento basado en la renuncia puede ser saludable en el sentido de ser intachable. El monje, pensando: 'Cuando le pregunte al rey sobre la bola de hierro y el trozo de hielo, el rey responderá erróneamente. Entonces le señalaré el error. El rey no podrá resolverlo y me pedirá la explicación correcta. Entonces le haré comprender la verdadera naturaleza', dijo: '¿Qué piensa usted, Gran Rey?', y así sucesivamente. Cuando el monje hizo la pregunta: '¿Acaso ambos lo quemarían, Gran Rey?', el rey, habiendo escuchado que el elemento fuego se conoce por el frío y el calor, y basándose en la dureza del trozo de hielo y su conocimiento sobre la intensidad de los elementos, respondió contradictoriamente: 'Sí, venerable señor, ambos quemarían'. น หิ ภนฺเต’ติ รญฺโญ อวชานนปฏิกฺขปนํ. 'No, venerable señor' es el rechazo o la negación por parte del rey. อชานาหิ นิคฺคหนฺติ เถรวจนํ. ยสฺมา เต ปุริมาย’อามา’ติ ปฏิญฺญาย ปจฺฉิมา’น หิ ภนฺเต’ติ ปฏิญฺญา ปจฺฉิมาย จ ปุริมา น สธิยตี. ตสฺมา วํ นิคฺคหํ ปตฺโต. วํ นิคฺคหํ โทสํ อปราธํ สมฺปิฏิจฺฉาหี’ติ อโถ. อิทานิ อุภินฺนํ ตตฺตาภาวทสฺสนวเสน อุภินฺนํ สีตลาภาวทสฺสนวเสน จ ตํ นิคฺคหํ ปากฏํ กโรนฺโต ยทิ ตตฺตํ ทหตี’ติอาทิมาห. 'Reconozca su refutación' son las palabras del monje. Puesto que su última declaración 'no, venerable señor' no concuerda con su declaración anterior 'sí', usted ha sido refutado. 'Acepte esta refutación, este error, esta falta' es el significado. Ahora, para poner en evidencia esa refutación mostrando la naturaleza caliente de ambos y la naturaleza fría de ambos, dijo: 'Si lo que está caliente quema', y así sucesivamente. ตถ– ‘ยทิ ตตฺตํ ทหตี’ติ สเจ อุภินฺนํ ตตฺตตา ทหติ. ยทิ ตตฺตํ ทหตี’ติ จ ฐปนวจนํ. Del mismo modo, 'si lo que está caliente quema' significa si la naturaleza caliente de ambos quema. 'Si lo que está caliente quema' es una proposición. น จ เต อุโภ’ติ โทสาโรปนวจนํ. 'Y no ambos' es una declaración que señala el error. เตน น อุปฺปชฺชตี’ติ เตน ตสฺมึ อุภินฺนํ อุณฺหภาวการณา อุโภ’เปเต ทหนฺติ’ติ วจนํ ตตฺตภาวสฺส ทหเน น อุปปชฺชติ, น ยุชฺชติ. 'Por lo tanto, no es posible' significa que, debido a que ambos poseen calor, la afirmación 'ambos queman' no es posible ni lógica respecto a la acción de quemar de la naturaleza caliente. ยทิ สีตลํ ทหตีติ สเจ อุภินฺนํ สีตลภาโว ทหติ เตน น อุปปชฺชตี’ติ ตสฺมา การณา อุภินฺนํ สีตลาภาวการณา อุโภ’ปิ เต ทหนฺติ’ติ วจนํ สีตลภาวสฺส ทหเนน น อุปปชฺชตี’ติ วตฺตุํ น ยุชฺชติ ปุน ตํ โทสํ ปากฏตรํ กโรนฺโต เถโร กิสฺส ปน เต มหาราช อุโภ’ปิ ทหนฺติติอาทิมาห. 'Si lo que está frío quema' significa que si la naturaleza fría de ambos quema, entonces no es posible; por esa razón, debido a la naturaleza fría de ambos, no es adecuado decir que la afirmación 'ambos queman' sea posible mediante la acción de quemar de la naturaleza fría. Nuevamente, para hacer el error más evidente, el monje dijo: '¿Pero por qué, Gran Rey, ambos queman?', y así sucesivamente. (กิสฺส)ตถ-กิสฺสาติ เกน การเณน อุโภปิ เต ทหนฺตีติ. En ese contexto, 'kissa' (por qué) significa '¿por qué razón ambos queman?'. เตน น อุปปชฺชตีติ เกน ตสฺมา การณา เอกสฺส อุณฺหสฺส เอกสฺส สีตลสฺส ภาวการณา อุโภปิ เต ทหนฺตี’ติ ตยา วุตฺตวจนํ น อุปปชฺชติ น วฏฺฏติ. อุโภปิ เต ทหนฺตีติ วุตฺตํ, อยุตฺตมฺปิ ตยา วุตฺตเมว. กุสลํ ทุกฺขนฺติ วตฺตุํ วุตฺตเมว กุสลํ ทุกฺขนฺติ น อุปปชฺชตีติ อิทํ วํ กสฺมา วทสิ? วตฺตุํ ยุตฺตวจนํ น ยุชฺชตีติ วทสิ วตฺตุํ อยุตฺตวจนํ ยุชฺชตีติ วทสีติ เถรสฺส วจเนน อตฺตโน วาเท โทสํ ปสฺสนฺโต ตํ ปริหริตุํ อสกฺโกนฺโต นีวมโน เถรํ อถชปฺปนํ ยาจนฺโต’นาหํ ปฏิพโล’ติอาทิมาห. ‘Por esa razón, no es válido’, por esa causa, debido al hecho de que uno es caliente y el otro frío, lo que dijiste —que ambos queman— no es válido ni correcto. Se ha dicho que ‘ambos queman’, pero eso que has dicho es algo incorrecto. Lo que se ha dicho como ‘lo saludable es sufrimiento’, ¿por qué dices que ‘decir que lo saludable es sufrimiento no es válido’? Al ver el error en su propia doctrina a través de las palabras del Thera, incapaz de defenderlo, sintiéndose humillado y rogando al Thera por una explicación del significado, dijo: ‘No soy capaz’, etc. ตยา วาทินาติ ยุตฺตมถคมฺภีรวิจิตฺตปฏิภานวาทินา ‘Por ti, el orador’ significa por ti, el orador que posee una elocuencia profunda, variada y apropiada. สาธู อถํ ชปฺเปหี ตี สาธุ ยาจามิ. สุขา เวทนา กุสลาติ วา อกุสลา อพฺยากตาติ วา อิมสฺส มยา ปุจฺฉิตวจนสฺส อถํ ชปฺเปหิ เทเสหิ อเถนาหํ อถิโก, กึ วิวาเทนาติ อธิปฺปาโย. ‘Por favor, explica el significado’ significa ‘te lo ruego’. Respecto a mi pregunta de si la sensación placentera es saludable, no saludable o indeterminada, explica y enseña el significado de esto; la intención es: ‘soy alguien que busca el significado, ¿de qué sirve la disputa?’. เคหนิสฺสิตานีติ เคหสทิสกามคุณนิสฺสิตานิ ตมารพฺภ ปวตฺตานีติ อโถ. ‘Basadas en el hogar’ significa basadas en los hilos del placer sensual que son similares a la vida hogareña; el significado es que surgen en relación con ellos. เนกฺขมฺมนิสฺสีตานี’ติ. ‘Basadas en la renuncia’. เอถ Aquí. ‘ปพฺพชฺชา ปฐมํ ธานํ นิพฺพานญฺจ วิปสฺสนาสพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา เนกฺขมฺมนฺติ ปวุจฺจตี’ติ,วุตฺตเนกฺขมฺเมสุ นิพฺพานวิปสฺสนากุสลธมฺมสงฺขาเต; ‘La renuncia es la ordenación, el primer jhana, el Nibbana y la visión cabal. Todos los estados saludables se denominan renuncia’. Entre las formas de renuncia mencionadas, estas se cuentan como estados saludables de Nibbana y visión cabal; เนกฺขมฺเม นิสฺสิตานิ. basadas en la renuncia. สุขเวทนาปญฺโห ปญฺจโม. La quinta es la pregunta sobre la sensación placentera. โส จ อญฺญปญฺเหหิ คมฺภีรตโร, กุลปุตฺเตหิ มยา วุตฺตอถมตฺเตน สนฺโตสํ กวา อตฺตโน ปญฺญานุภาเวน จ ปุนปฺปุนํ จินฺเตวา ปุพฺพาปรํ สลฺลกฺเขวา โย มยา วุตฺตอถโต ยุตฺตโร โส อโถ คเหตพฺโพ เยวาติ. Y esta es más profunda que las otras preguntas; los hijos de buena familia, no debiendo contentarse meramente con el significado dicho por mí, deben reflexionar una y otra vez mediante el poder de su propia sabiduría, observando lo anterior y lo posterior, y aquel significado que sea más apropiado que el expresado por mí, ese significado debe ser ciertamente aceptado. นามรูปนฺติ นามกรณฏฺเฐน นมนฏฺเฐน จตฺตาโร อรูปิโน ขธา นามํ. อิธ วิปากนามํ อธิปฺเปตํ สีตาทีหิ รุปฺปนฏฺเฐน รูปํ นิปฺปริยายโต ฉนฺนวุติรูปโกฏฺฐาสสงฺขาตํ นิปฺผนฺนรูปํ ปริยายโต ทสวิธา อนิปฺผนฺนรูปญฺจ จกฺขุโสตฆานชิวฺหากายภาววถุทสกสงฺขาตา สตฺต ทสกา, จิตฺต อุตุ-อาหารชอฏฺฐกา ตโย, จิตฺตช อุตุชสทฺทวเสน ทฺเว สทฺทา’ติ ฉนฺนวุติรูปโกฏฺฐาสา. อิธ ปน กมฺมชรูปํ อธิปฺเปตํ. ‘Nombre y forma’: el ‘nombre’ son los cuatro agregados inmateriales en el sentido de nombrar y en el sentido de inclinarse. Aquí se refiere al nombre como resultado (vipāka). La ‘forma’ es lo que es afectado por el frío, etc.; en sentido literal, se refiere a la forma producida, que consta de noventa y seis partes corporales, y en sentido figurado, a las diez clases de formas no producidas: los siete grupos de diez que consisten en el ojo, oído, nariz, lengua, cuerpo, facultad de género y base [del corazón], y los tres grupos de ocho nacidos de la mente, el clima y el alimento, más los dos tipos de sonido (sonido nacido de la mente y del clima); así son las noventa y seis partes de la forma. Pero aquí, se refiere a la forma nacida del kamma. เตน กมฺเมน อญฺญํ นามรูปํ ปฏิสทหตีติ เตน กุสลากุสลกมฺเมน อญฺญํ นามรูปํ อญฺญํ อนาคตนามรูปํ สุคติทุคฺคติปริยาปนฺนํ อิมินา ปจฺจุปฺปนฺนนามรูเปน สทฺธึ ปฏิสทหติ. ‘Mediante ese kamma, se vincula con otro nombre y forma’ significa que, mediante ese kamma saludable o no saludable, otro nombre y forma futuro, incluido en un destino feliz o infeliz, se vincula junto con este nombre y forma presente. ปุริมํ ภนฺเต อมฺพพีชํ ภูตํ มูลการณภูตํ อปจฺจกฺขาย อวิชหิวา นิพฺพตฺเตน ปจฺฉิเมน อมฺเพน ปุริโส ทณฑปฺปตฺโต ภเวยฺยาติ โยชนา. ‘Venerable señor, habiendo sido la semilla de mango anterior la causa raíz, sin ser descartada ni abandonada, el hombre recibiría el castigo por el mango posterior que surgió [de ella]’; tal es la conexión. นามรูปปฏิสทหนปเญหา ฉฏฺโฐ. La sexta es la pregunta sobre el vínculo de nombre y forma. สตฺโตปมาปติมณฑิโต. Adornado con siete símiles. อธิการนฺติ มหนฺตํ ปูชาสกฺการํ. อยํ สตฺตโมปญฺโห ปุน ปุจฺฉเต. อุปมํ โสตุกามตาวเสน ปุน ปุจฺฉิโต’ติ ญาตพฺพํ. ‘Honor’ significa gran ofrenda y respeto. Esta séptima pregunta se hace de nuevo. Debe entenderse que se pregunta de nuevo debido al deseo de escuchar un símil. ปุนปฏิสทหนปญฺโห สตฺตโม. La séptima es la pregunta sobre el renacimiento repetido. นามรูปปญฺโห อฏฺฐโม. La octava es la pregunta sobre nombre y forma. อทฺธาปญฺโห นวโม. La novena es la pregunta sobre el tiempo. นวปญฺหวนฺโต ทุติโย วคฺโค. El segundo capítulo posee nueve preguntas. ตติยวคฺเค อทฺธามุลปุจฺฉนปญฺโห ปฐโม. En el tercer capítulo, la primera es la pregunta sobre la raíz del tiempo. ปถวิยา จกฺกํอลิขิวา’ติ ภมจกฺกํ ปุนปฺปุนํ ปริวตฺตนวเสน อา ภุโส ลิขิวา. ‘Habiendo dibujado un círculo en el suelo’ significa haber dibujado repetidamente debido al giro constante de un círculo giratorio. ปุพฺพาโกฏิ นปญฺญายน ปญฺโห ทุติโย. La segunda es la pregunta sobre el límite anterior que no se discierne. ขธา จ ทุกฺขสฺส พีชาตีติ ปฏิสธิภุตา พธา เกวลสฺส สกลสฺส ปวตฺติทุกฺขราสิสฺส มุลการณภาเวน พีชานิ เอวํ ขณโกฏิสงฺขาตปฏิสธิพธโต ปวตฺติ ทุกฺขวฑฺฒนํ สกฺกา กาตุนฺติ อธิปฺปาโย. ‘Los agregados son las semillas del sufrimiento’ significa que los agregados que han renacido son como semillas, por ser la causa raíz de toda la masa de sufrimiento de la existencia; la intención es que, de este modo, a partir del renacimiento de los agregados en un momento dado, se puede producir el aumento del sufrimiento de la existencia. โกฏิวฑฺฒนปญฺโห ตติโย. La tercera es la pregunta sobre el aumento del límite. จกฺขุสฺมิญฺจ โข มหาราช สติ รูเปสุ จ จกฺขุวิญฺญาณํ โหตีติ เอถ อภิธมฺมาวตารฏีกาปริยาเยน เอกโต สหชาเตสุ พหูสุ จกฺขุปฺปสาเทสุ ยํ จกฺขุ วิสทิตํ ตํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส นิสฺสยปจฺจโย. จกฺขุสฺมิญฺจาติ เอกวจนทสฺสนโต. รูเปสุ จา’ติ พหุวจนสฺส ทสฺสนโต ปน พหูนิปิ รูปานิ จกฺขุวิญฺญาณสฺส ปุเรชาตปจฺจโย ปจฺจยภาว. วิเสส-สภาวโตติ ทฏฺฐพฺโพ. ‘Gran rey, existiendo el ojo y existiendo las formas, surge la conciencia visual’: aquí, según el método del comentario al Abhidhammāvatāra, entre las muchas sensibilidades oculares que surgen simultáneamente, aquella que es clara es la condición de apoyo para la conciencia visual. Esto se debe al uso del número singular en ‘en el ojo’ (cakkhusmiñca). Por el uso del número plural en ‘y en las formas’ (rūpesu ca), se debe ver que incluso muchas formas son la condición de pre-existencia para la conciencia visual, de acuerdo con su naturaleza específica. อถิ-เกจิ-สญฺชานนปญฺโห จตุโถ. La cuarta es la pregunta sobre si hay alguien que percibe. ภวนฺตาเยว โข มหาราช สงฺขารา ชายนฺติติ เอถ อนฺตปฺปจฺจโย อตีเต โหติ. อตีเต ภูตา’ติ อโถ. ‘Gran rey, surgen las formaciones que están llegando a ser’; aquí el sufijo ‘anta’ se refiere al pasado. El significado es ‘las que han llegado a ser en el pasado’. อยญฺจ คาถา’ติ สทิสคาถา. อหุวา สมฺโภตีติ จ คาถา ขณิกคาถา’ติ ทฏฺฐพฺพํ. เอวญฺหิ ปุพฺพาปรํ สเมติ. ‘Y este verso’ es un verso similar. El verso ‘habiendo sido, surge’ debe considerarse como un verso sobre la instantaneidad. Así, lo anterior y lo posterior concuerdan. (อุตฺตรารณิ) อรณิสหิเตกนฺตกิจฺจกโร ทณฺโฑ อุตฺตรารณิ นาม. ‘Uttarāraṇi’ (madero superior): el palo que realiza la función de frotar junto con el madero de base para encender fuego se llama uttarāraṇi. ภวนฺตชายนปญฺโห สตฺโตปมาสหิโต ปญฺจโม. La pregunta sobre el surgimiento del final del devenir, junto con siete símiles, es la quinta. เวทคุปญฺโห ฉฏฺโฐ. La pregunta sobre el conocedor (Vedagū) es la sexta. จกฺขุวิญฺญาณาทิปญฺโห สตฺตโม. La pregunta sobre la conciencia visual y demás es la séptima. ผุสนลกฺขโณ’ติ จิตฺตารมฺมณผุสนลกฺขโณ. ยถา จกฺขุ’ติ เอถ จกฺขุปฺปสาโท’ปิ จกฺขุวิญฺญาณมฺปิ ลพฺภติ. 'La característica de contactar' significa la característica de contactar el objeto por parte de la mente. Así como con 'ojo', aquí se obtienen tanto la sensibilidad ocular (cakkhuppasāda) como la conciencia visual (cakkhuviññāṇa). สงฺฆฏฺฏนรโส’ติ อิเมสํ วถารมฺมณานํ สงฺฆฏฺฏนรโส สมฺปตฺติ เอตสฺสา ต อโถ ลพฺภติ. ยทา จกฺขุวิญฺญาณมฺปิ ลพฺภติ. ตทา จิตฺตารมฺมณสงฺฆฏฺฏนรโส กิจฺจํ เอตสฺเสติ อโถ ลพฺภติ. สงฺฆฏฺฏนรโส’ติ จ ปญฺจทฺวาริกผสฺเส ลพฺภติ. น มโนทฺวาริกผสฺเส’ติ อยมิทิโส อโถ อตฺถสาลินิยํ วุตฺโต เยวา’ติ. 'La función de impactar' significa que el impacto de estas bases y objetos es su propiedad; tal es el significado obtenido. Cuando se obtiene también la conciencia visual, entonces la función del impacto del objeto mental es su tarea; tal es el significado obtenido. 'La función de impactar' se encuentra en el contacto de las cinco puertas, no en el contacto de la puerta de la mente; tal significado ha sido expresado precisamente en el Atthasālinī. ผุสนลกฺขณปญฺโห อฏฺฐโม. La pregunta sobre la característica del contacto es la octava. เวทนาลกฺขณปญฺโห นวโม. La pregunta sobre la característica de la sensación es la novena. สญฺญาลกฺขณปญฺโห ทสโม. La pregunta sobre la característica de la percepción es la décima. เจตนาลกฺขณปญฺโห เอกาทสโม. La pregunta sobre la característica de la volición es la undécima. วิญฺญาณลกฺขณปญฺโห ทฺวาทสโม. La pregunta sobre la característica de la conciencia es la duodécima. วฑฺฒกี สุปริกมฺมกตํ ทารุํ สธิสฺมึ อปฺเปตีติ วฑฺฒกี ชโน สุฏฺฐุปริกมฺมกตํ ทารุํ สธิสฺมึ อปฺเปติ ปาเปติ ปเวเสติ. 'El carpintero encaja la madera bien preparada en la junta' significa que el carpintero coloca, hace llegar o introduce la madera muy bien preparada en la unión. วิตกฺกลกฺขณปญฺโห เตรสโม. La pregunta sobre la característica del pensamiento aplicado es la decimotercera. วิจารลกฺขณปญฺโห จุทฺทสโม. La pregunta sobre la característica del pensamiento sostenido es la decimocuarta. จุทฺทสปญฺหวนฺโต ตติยวคฺโค สมตฺโต. วินิพฺภุชิวา วินิพภุชิวา’ติ อญฺญมญฺญาโต วิสุํ วิสุํ กวา วิภชิวา วิภชิวา. El tercer capítulo, que contiene catorce preguntas, ha concluido. 'Distinguiendo, distinguiendo' significa separar uno de otro, habiéndolos hecho aparte, analizando, analizando. วคฺคโต อติเรกปฐมปญฺโห วิภชฺชปญฺโห ปฐโม. La primera pregunta adicional después del capítulo, la pregunta sobre el análisis, es la primera. นนุ โลณเมว อาหริตพฺพนฺติ สกเฏหิ สุทฺธโลณเมว พลิวทฺเทหิ อาหริตพฺพํ. ¿Acaso no debe traerse solo sal?, es decir, solo sal pura debe ser traída en carretas por bueyes. น สกฺกา มหาราช โลณเมว อาหริตุนฺติ ปาเฐน ภวิตพฺพนฺติ นกาโร โปถเก ทิสฺสติ. 'No es posible, gran rey, traer solo sal'; tal debería ser la lectura, la partícula negativa 'na' se ve en el libro. โลณปญฺโห ทุติโย, รญฺโญ ธมฺมลกฺขเณสุ ทฬฺหปติฏฺฐาปนถํ เถเรน ปฐมํ วุตฺโต. La pregunta sobre la sal es la segunda; fue dicha primero por el Thera para establecer firmemente al rey en las características del Dhamma. เอตฺตาวตา เตจตฺตาฬีส ปญฺหา สมตฺตา. Con esto, cuarenta y tres preguntas han concluido. จตุถวคฺเค นานากมฺเมหิ มหาราช นิพฺพตฺตานิ น เอเกน กมฺเมนา’ติ อาปายิกสตฺตานํ ปญฺจายตนานิ นานาอกุสลกมฺเมหิ นิพฺพตฺตานิ สุคติปริยาปนฺนสตฺตานํ ปญฺจายตนานิ นานากุสลกมฺเมหิ เอเกน กมฺเมน เอเกน ปฏิสธิชนกกมฺเมเนว นิพฺพตฺตานิ. อภิธมฺมาวตารฏีกายํ ปฏิสธิกฺขเณ มหคฺคตเจตนา กฏตฺตารูปานํ กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย’ติ วจเนน ปฏิสธิกฺขเณ วิชฺชมานานํ สพฺเพสํเยว กฏตฺตารูปานํ กมฺมปจฺจโย โหตีติ วิญฺญายติ. นานาเจตนาหิ ตทา อิทฺริยุปฺปตฺติยํ สติ อติปริตฺเตน จ มหคฺคเตน จ กมฺเมน นิพฺพตฺตํ กฏตฺตารูปํ อาปชฺเชยฺย, น เจกา ปฏิสธิ อเนกมฺมนิพฺพตฺตา โหตี’ติ.’สทฺธึ เอเกน กมฺเมน อเนกิทิรยุปฺปตฺติ โหตี’ติ วุตฺตํ. วิจาเรวา ยํ ยุตฺตตรํ ตํ คเหตพฺพํ. ตตฺรายํ วิจารณากาโร? En el cuarto capítulo: 'Gran rey, [los sentidos] son producidos por diversas acciones, no por una sola acción'. Las cinco bases sensoriales de los seres en los estados de miseria son producidas por diversas acciones perjudiciales. Las cinco bases sensoriales de los seres pertenecientes a los destinos felices son producidas por diversas acciones beneficiosas, o bien por una sola acción, producidas por una única acción generadora del renacimiento. En el subcomentario al Abhidhammāvatāra, por la declaración: 'En el momento del renacimiento, la volición de los estados sublimes es una condición por vía del kamma para las formas producidas por el kamma', se entiende que el kamma es la condición para todas las formas producidas por el kamma que existen en el momento del renacimiento. Si hubiera el surgimiento de las facultades mediante diversas voliciones en ese momento, las formas producidas por el kamma resultarían de acciones muy limitadas y sublimes, y un solo renacimiento no es producido por múltiples acciones. Se ha dicho: 'Junto con una sola acción ocurre el surgimiento de múltiples facultades'. Uno debe investigar y aceptar lo que sea más apropiado. ¿Cuál es aquí el modo de investigación? มหคฺคตสตฺตานํ อิทฺริยานิ เอเกน ปฏิสธิชนกกมฺเมน นิพฺพตฺตานิ. นาคเสนเถโร ปน อรหา ขีณาสโว พุทฺธมตญฺญุ ตสฺส อธิปฺปายานุรูเปน กามาวจรกสตฺตานํ นานากมฺเมหิ นิพฺพตฺตีติ คเหตพฺพํ. Las facultades de los seres sublimes son producidas por una única acción generadora del renacimiento. Sin embargo, el Venerable Nāgasena, un Arahant cuyas impurezas se han extinguido y conocedor de la enseñanza del Buddha, debe entenderse que, según su intención, el surgimiento de los seres del reino del deseo es por diversas acciones. นานากมฺมนิพฺพตฺตายตนปญฺโห ปฐโม. La pregunta sobre las bases producidas por diversas acciones es la primera. มหากุลีนตาติ อุจฺจกุลีนตา. โสเยว วา ปาโฐ. อาพาธ-วณฺณ-สุกฺข-โภค-กุลีนํ ปญฺญกา เอเต จุทฺทส ปญฺหา’ปิ สุภสุตฺเต ปกาสิตา’ติ อยํ คาถา สุขวาจุคฺคตกรณถํ โปราเณหิ วุตฺตา. 'De gran linaje' significa de linaje elevado. Esa es la lectura. Enfermedad, apariencia, felicidad, riqueza, linaje, sabiduría; estas catorce preguntas también se exponen en el Subha Sutta. Este verso fue dicho por los antiguos para facilitar su memorización. มนุสฺสนานาภาวปญฺโห ทุติโย. La pregunta sobre la diversidad de los seres humanos es la segunda. กึ ปฏิคจฺเจว วายมิเตนา’ติ ปุพฺเพ วายาเมน สห ปวตฺตกมฺเมน วายามกรเณน กึ ปโยชนํ อถิ? '¿De qué sirve esforzarse de antemano?' significa ¿cuál es el beneficio de realizar un esfuerzo o de una acción que ocurre junto con el esfuerzo previo? อกิจฺจกโร’ติ เอถ ยถิจฺฉิตผลสงฺขาตํ กิจฺจํ น กโรตีติ อกิจฺจกโร. อยญฺจ อยุตฺตสมาโส. สทฺธํ มตกโภชนํ น ภุญฺชตีติ อสทฺธโภชิติอาทิโก วิยา’ติ. Aquí, 'inoperante' (akiccakaro) significa que no realiza la tarea denominada el fruto deseado. Y este es un compuesto irregular, como 'uno que no come el alimento ofrecido a los muertos', etc. พุภุกฺขิโต’ติ พุธาภิภูโต. 'Hambriento' significa dominado por el hambre. ปฏิคจฺจกิจฺจกรณปญฺโห ตติโย. La pregunta sobre realizar las tareas de antemano es la tercera. ปจฺจมานา’ติ นิรยคฺคีนา ฑยฺหมานา. 'Siendo cocidos' significa siendo quemados por los fuegos del infierno. โส น ตาว กาลํ กโรตีติ ตาว ตตฺตกํ โส เนรยิกสตฺโต กาลํ มรณํ น กโรติ. กมฺมาธิกเตนา’ติ ปุพฺเพ อธิกเตน กมฺเมน มูลการณภุเตน. 'Él todavía no muere' significa que ese ser del infierno no llega a su tiempo, a la muerte, durante ese periodo. 'Debido a la influencia del kamma' significa debido al kamma realizado anteriormente como causa raíz. นวิลียนปญฺโห จตุโถ. Cuarta pregunta: sobre la no disolución. อากาส-อุทก-ปถวิธารณปญฺโห ปญฺจโม. Quinta pregunta: sobre el sostén del espacio, el agua y la tierra. อชฺโฌสายา’ติ ตณฺหาย คิลิวา ปรินิฏฺฐเปวา. ‘Apegándose’ significa habiendo tragado y consumado a través de la sed. นิโรธนิพฺพานปญฺโห ฉฏฺโฐ. Sexta pregunta: sobre el Nibbana como cesación. อภิญฺเญยฺเย ธมฺเม’ติ อภิวิสิฏฺเฐน จตุสจฺจญาเณน ชานิตพฺเพ ธมฺเม, จตุสจฺจธมฺเม. ‘Fenómenos que deben ser conocidos’ se refiere a los fenómenos que deben conocerse mediante el conocimiento superior de las Cuatro Nobles Verdades, las realidades de las Cuatro Nobles Verdades. นิพฺพานลภนปญฺหา สตฺตโม. Séptima pregunta: sobre la obtención del Nibbana. นิพฺพานชานนปญฺโห อฏฺฐโม. Octava pregunta: sobre el conocimiento del Nibbana. อฏฺฐปญฺหวนฺโต จตุโถ วคฺโค. Cuarto capítulo, que contiene ocho preguntas. ปญฺจมวคฺเค นถิพุทฺธปญฺโห ปฐโม. En el quinto capítulo, la primera pregunta: sobre la inexistencia del Buddha. พุทฺธานุตฺตรปญฺโห ทุติโย. Segunda pregunta: sobre la supremacía del Buddha. สกฺกา ชานิตุํ พุทฺโธ อนุตฺตโร’ติ อิทํ รญฺญา’ภควา พุทฺโธ อนุตฺตโร’ติ เถรํ ปุพฺเพ ปุจฺฉิตํ. ปุน กสฺมา วุตฺตํ? ปุพฺพปญฺโห เถรสฺส วิชานนํ สธาย ปุจฺฉิตํ ปุจฺฉาปญฺโห สพฺพปญฺโห เถรสฺส วิชานนํ สธาย ปุจฺฉิตํ. ปุจฺฉาปญฺโห สพฺพปณฺฑิตานํ ชานนํ สธาย ปุจฺฉิโต’ติ วิญฺญาตพฺพํ. ‘¿Es posible saber que el Buddha es supremo?’, esta pregunta sobre si el Bendito Buddha es supremo fue hecha anteriormente por el rey al anciano. ¿Por qué se plantea de nuevo? Debe entenderse que la pregunta anterior se hizo con el propósito de conocer la comprensión del propio anciano, mientras que esta pregunta se plantea para el conocimiento de todos los sabios. สกฺกา พุทฺธานุตฺตรปญฺโห ตติโย. Tercera pregunta: sobre si es posible conocer la supremacía del Buddha. พุทฺธเนตฺตียา’ติ นิพฺพานํ เนติ เอตาย สเทวเก โลเก’ติ เนตฺติ, สุตฺตนฺตาภิธมฺมปาลิ. ‘Guía del Buddha’ (Buddha-netti) se refiere a aquello por lo cual el mundo, incluidos los dioses, es conducido al Nibbana; esto comprende los textos del Suttanta y el Abhidhamma. (พุทฺธปญฺญตฺติ) ปญฺญายปียติ เอตาย ภควโต อาณา’ติ ปญฺญตฺติ. พุทฺธสฺส ปญฺญตฺติ พุทฺธปญฺญตฺติ, วินยปาลิ. ‘Regulaciones del Buddha’ (Buddha-paññatti): aquello mediante lo cual se da a conocer el mandato del Bendito es la designación. Las regulaciones del Buddha son el Canon del Vinaya. ยาวชีวํ สาวเกหิ วตฺติตพฺพนฺติ อิทํ เถเรน’อาม มหาราช ธมฺโม มยา ทิฏฺโฐ’ติ อวิสฺสชฺเชวา กสฺมา วุตฺตํ? ราชา เถรสฺส ธมฺมทสฺสนภาวํ ปจฺจกฺขโต ญวา วิจิตฺรปฏิภานํ โสตุกาโม ปุจฺฉติ, น ชานนถาย เถโร ตสฺส อชฺฌาสยํ ญวา เอวมาห. อทิฏฺฐธมฺโม หิ พุทฺธเนตฺติยา พุทฺธปญฺญตฺติยา ยาวชีวํ วตฺติตุํ สกฺโกติ. ¿Por qué el anciano respondió: ‘Sí, gran rey, el Dhamma ha sido visto por mí’, en lugar de simplemente responder? El rey, sabiendo por experiencia directa que el anciano había visto el Dhamma, preguntó por el deseo de escuchar su elocuente ingenio; el anciano, conociendo su intención, habló así. Pues incluso alguien que no ha visto el Dhamma puede vivir de por vida de acuerdo con la guía y las regulaciones del Buddha. ธมฺมทิฏฺฐปญฺโห จตุโถ. Cuarta pregunta: sobre la visión del Dhamma. นวสงฺกมติปญฺโห ปญฺจโม. Quinta pregunta: sobre la no transmigración. เวทคุ อุปลพฺภตีติ อยมฺปญฺโห ปุพฺเพ จ ปุจฺฉิโต. กสฺมา ปุน ปุจฺฉิโต? ปุพฺพปญฺโห ชีวเวทคุํ สธาย ปุจฺฉิโต. อยํ’เย พฺราหฺมณา เวทคุ’ติอาทินา วุตฺตํ ปุคฺคลเวทคุํ สธาย ปุจฺฉิโต. สเว เถโร’น อุปลพฺภตี’ติ พฺยากริสฺสติ, ตสฺส วาเท โทสํ อาโรเปตุกามตาย ปุจฺฉติ. เถโร ปน วิชฺชมาเนน อวิชฺชมานปญฺญตฺตึ สธาย’ปรมเถน โข มหาราช เวทคุ น อุปลพฺภตี’ติ อาห. ปรมเถน น อุปลพฺภติ, โวหารโต อุปลพฺภตี’ติ เถรสฺส อธิปฺปาโย. ‘¿Se percibe a un conocedor?’: esta pregunta también fue hecha anteriormente. ¿Por qué se pregunta de nuevo? La pregunta anterior se hizo con referencia a un alma como conocedora. Esta se refiere al conocedor como persona, tal como se dice en ‘aquellos brahmanes que son conocedores’. Si el anciano respondiera ‘no se percibe’, el rey buscaría encontrar una falta en su argumento. El anciano, sin embargo, refiriéndose a la designación de lo inexistente mediante lo existente, dijo: ‘En un sentido último, gran rey, no se percibe un conocedor’. La intención del anciano es que no se percibe en sentido último, aunque se perciba convencionalmente. ปุคฺคลเวทคุปญฺโห ฉฏฺโฐ. Sexta pregunta: sobre la persona como conocedor. น โข-เป เตน โรปิตานิติ ตานิ อมฺพานิ อวหาริยานิ ตานิ อมฺพานิ ปุริเสน อวหริตานิ เตน สามิกปุริเสน โรปิตานิ โรปิตอมฺพภุตานิ น โหนฺติติ อโถ ‘Ciertamente no... por él plantado’: esos mangos robados no son los mismos mangos plantados por el dueño, pero se han convertido en mangos a partir de lo plantado. อิมมฺหากาย ปญฺโหสตฺตโม. Séptima pregunta: sobre este cuerpo. กุหินฺติปญฺโห อฏฺฐโม. Octava pregunta: ¿dónde? อุปปชฺชติ-ชานาติ ปญฺโห นวโม. Novena pregunta: sobre renacer y conocer. อถิพุทฺธปญฺโห ทสโม. Décima pregunta: sobre la existencia del Buddha. ทสปญฺหสหิโต ปญฺจโม วคฺโค. Quinto capítulo, que comprende diez preguntas. สมนฺตโต ปคฺฆรตีติ อยํ โข คุถมุตฺตาทีหิ อสุจิวถูหิ สมนฺตโต ปคฺฆราเปติ. ‘Supura por todas partes’: este cuerpo ciertamente supura por todas partes sustancias impuras como excremento, orina y demás. ฉฏฺฐวคฺเค กายอปฺปิยปญฺโห ปฐโม. En el sexto capítulo, la primera pregunta: sobre el desagrado por el cuerpo. สมฺปตฺตกาลปญฺโห ทุติโย. Segunda pregunta: sobre el tiempo oportuno. ทฺวตฺตึส…เป…ปริรญฺชิโต’ติ เอถ ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณสรูปํ พหุสุ สุตฺเตสุ อาคตํ. ตํ ปากฏํ อสีตฺยนุพญฺชนสุรูปํ น ปากฏํ ชินาลงฺการฏีกายํเยว อาคตํ. ตสฺมา ตํ ทสฺสยิสฺสาม. กตมานิ อสีตฺยานุพฺยญฺชนนานิ? จิตงฺคุลิตา, อนุปุพฺพงฺคุลิตา, วฏฺฏงฺคุลิตา, ตมฺพนขตา, ตุงฺคนขตา, สินิทฺธนขตา, นิคุฬฺหโคปฺผกตา, สมปาทตา, คชสมานกฺกมนตา, สีหสมานกฺกมนตา, หํสสมานกฺกมนตา, อุสภสมานกฺกมนตา, ทกฺขิณาวฏฺฏคตฺตตา, สมนฺตโตจารุชาณุมณฑลตา, ปริปุณฺณ ปุริสพฺยญฺชนตา, อจฺฉิทฺทนาภิตา, คมฺภีรนาภิตา, ทกฺขิณาวฏฺฏนาภิตา, สุวณฺณกทลุรุตา, เอราวณกรสทิสภุชตา, อนุปุพฺพคตฺตตา, มฏฺฐกคตฺตตา, สุจิคตฺตตา, สุวิภตฺตคตฺตตา, อนุสฺสนฺนานุสฺสนฺนสพฺพคตฺตตา, อลีนคตฺตตา, ติลกาทิวิรหิตคตฺตตา, อนุปุพฺพรุจิรคตฺตตา, วิสุทฺธคตฺตตา, โกฏิสหสฺสหถิพลธร คตฺตตา, ตุงฺคนาสตา, สุสณฺฐานนาสตา, รตฺตทฺวิชมํสตา, สุสุกฺกทนฺตตา, สุวิสุทฺธิทฺริยตา, วฏฺฏทาฐตา, รตฺโตฏฺฐสมพิมฺพิตา, อายตวทนตา, คมฺภีรปาณิเลขตา, อายตเลขตา, อุชุเลขตา, สุรุจิรสณฺฐานเลขตา, ปริมณฺฑลกายวนฺตตา, ปริปุณฺณกโปลตา, อายตวิสาลเนตฺตตา, ปญฺจปสาทวนฺตเนตฺตตา, อากุจิตคฺคปขุมตา, มุทุตนุก-รตฺตชีวฺหตา, อายตชีวฺหตา, อายตรุจิรกณฺณตา, นิคฺคณฺฐิสิรตา, นิคฺคุยฺหสิรตา, ฉตฺตสนฺติภจารุสีสตา, อายต-ปุถุล-ลลาฏ-โสภตา, สุสณฺฐานภมุกตา, กณฺหภมุกตา, สุขุมาลคตฺตตา, อติวิย อุชฺชลิตคตฺตตา, อติวิยโสมฺมคตฺตตา, อติวิมลคตฺตตา, โกมลคตฺตตา, สินิทฺธคตฺตตา, สุคธตนุตา, สมโลมตา, อติสุขุมอสฺสาสปสฺสาสธารณตา, สุสณฺฐานมุขตา, สุคธมุขตา, สุคธมุทฺธตา, สุนีลเกสตา, ทกฺขิณาวฏฺฏเกสตา, สุสณฺฐานเกสตา, สินิทฺธเกสตา, สณฺหเกสตา, อลุลิตเกสตา, เกตุมาลารตนจิตฺตตา. ทฺวตฺตีํสปุริสลกฺขณปญฺโห ตติโย. ‘Treinta y dos... adornado’: la naturaleza de las treinta y dos marcas del gran hombre aparece en muchos sutras. Eso es bien conocido. La naturaleza de las ochenta marcas menores no es tan conocida, apareciendo solamente en el Jinālaṅkāra-ṭīkā. Por lo tanto, las mostraremos. ¿Cuáles son las ochenta marcas menores? Dedos bien proporcionados, dedos afilados, dedos redondeados, uñas cobrizas, uñas prominentes, uñas suaves, tobillos ocultos, pies nivelados, paso como de elefante, paso como de león, paso como de ganso, paso como de toro, miembros que giran a la derecha, rodillas bellamente redondeadas, genitales masculinos perfectos, ombligo sin defectos, ombligo profundo, ombligo que gira a la derecha, muslos como troncos de plátano dorado, brazos como la trompa de Erāvaṇa, miembros proporcionados, miembros suaves, miembros puros, miembros bien definidos, miembros sin exceso ni deficiencia, miembros firmes, miembros sin manchas, miembros gradualmente hermosos, miembros purísimos, miembros con la fuerza de diez mil millones de elefantes, nariz prominente, nariz bien formada, encías rojas, dientes muy blancos, sentidos purísimos, colmillos redondeados, labios rojos como el fruto bimba, rostro amplio, líneas de las manos profundas, líneas largas, líneas rectas, líneas con formas hermosas, cuerpo de contorno circular, mejillas llenas, ojos largos y anchos, ojos con las cinco claridades, pestañas curvadas, lengua suave, delgada y roja, lengua larga, orejas largas y hermosas, venas sin nudos, venas ocultas, cabeza bella como un parasol, frente ancha y espaciosa, cejas bien formadas, cejas negras, miembros delicados, miembros muy brillantes, miembros muy gentiles, miembros muy limpios, miembros tiernos, miembros lustrosos, cuerpo fragante, vello uniforme, respiración extremadamente sutil, boca bien formada, boca fragante, cabeza fragante, cabello muy oscuro, cabello que gira a la derecha, cabello bien formado, cabello lustroso, cabello fino, cabello no enmarañado, y la cabeza adornada con un halo de luz. Tercera pregunta: sobre las treinta y dos marcas del gran hombre. พฺรหฺมจริยปญฺโห ปญฺจโม. Quinta pregunta: sobre la vida santa. อสฺสุปเญหา ฉฏฺโฐ. Sexta pregunta: sobre las lágrimas. รสปฏิสํเวทิปญฺโห อฏฺฐโม. Octava pregunta: sobre el experimentador del sabor. ปญฺญาปญฺโห อฏฺฐโม. Octava pregunta: sobre la sabiduría. สํสารปญฺโห นวโม. Novena pregunta: sobre el saṃsāra. สติปญฺโห ทสโม. Décima pregunta: sobre la atención plena. เอวญฺหิ ภนฺเต นาคเสน สพฺพา สติ อภิชานนฺตี อุปฺปชฺชติ นถิ กฏุมิกา สตีติ เอวํ มยา จินฺตนากาเร สพฺพา สติ อภิชานนฺตี สยํ ปากฏา ปรูปเทสรหิตา อุปฺปชฺชติ, กฏุมิกา ปรินิพฺพชฺชน-ปรูปเทส-สงฺขาตา กฏุมสหิตา สติ นถิติ อโถ. "Ciertamente, venerable Nāgasena, ¿surge toda atención plena por medio del reconocimiento, y no existe una atención plena inducida? En mi modo de pensar, toda atención plena surge por sí misma de forma manifiesta, sin instrucción ajena; no existe la atención plena inducida, caracterizada por la instrucción de otros para el desapego total". สติ อภิชานนปญฺโห เอกาทสโม. Undécima pregunta: sobre el surgimiento de la atención plena por reconocimiento. เอกาทสปญฺหสหิโต ฉฏฺฐวคฺโค. Sexto capítulo, que contiene once preguntas. อภิชานโต’ติ สติสหิตํอภิวิเสสํชานโต. กฏุมิกายา’ติ ปริปีฬน-ปรสาสน-สงฺขาตกฏุมิกาย. โอลาริกวิญฺญาณโต’ติ มหนฺเต อารมฺมเณ ปวตฺตวิญฺญาณโต. อหิตวิญฺญาณโต’ติ ทุกฺขสงฺขาตอหิเต ปวตฺตวิญฺญาณโต. สภาคนิมิตฺตโต’ติ สภาคารมฺมณโต. วิสภาคนิมิตฺตโต’ติ นามวณฺณาทิ - อญฺญมญฺญวิสทิสารมฺมณโต. กถาภิญฺญาณโต’ติ ปรกถาสงฺขาตอภิญฺญาณโต. ลกฺขณโต’ติ โคณ-สกฏ-ทนฺต-ปิฬกาทิลกฺขณโต. สรณโต’ติ ปเรหิ สราปนโต มุทฺทาโต’ติ อกฺขรสิกฺขนโต. ภาวนาโต’ติ อภิญฺญาสสงฺขาตภาวนาโต. โปถกนิพธนโต’ติ โปถเก ลิขิตโอวาทอกฺขรธารณโต. อนุภูตโต’ติ ฉนฺนํ อารมฺมณานํ อนุภุตปุพฺพโต. นิพธนฺตี’ติ ปีเฬนฺติ. ลิปิยา สิกฺขิตตฺตา’ติ อกฺขรสฺส สิกฺขิตตฺตา. 'Por reconocimiento' significa conociendo de manera especial junto con la atención plena. 'Inducida' significa caracterizada por la instrucción de otros o la opresión. 'Por conciencia burda' significa por la conciencia que surge ante un objeto grande. 'Por conciencia de lo perjudicial' significa por la conciencia que surge ante lo perjudicial, llamado sufrimiento. 'Por un signo semejante' significa por un objeto semejante. 'Por un signo desemejante' significa por objetos mutuamente distintos como el nombre y el color. 'Por el conocimiento de un relato' significa por el conocimiento superior nacido del relato de otros. 'Por una marca' significa por marcas como las de un buey, un carro, un diente o una pústula. 'Por el recuerdo' significa por el hecho de ser recordado por otros; 'por el sello' significa por el aprendizaje de las letras. 'Por el desarrollo' significa por el desarrollo llamado conocimiento superior. 'Por la fijación en un libro' significa por retener las letras de la instrucción escritas en un libro. 'Por lo experimentado' significa por haber experimentado previamente los seis objetos. 'Oprimen' significa presionan. 'Por haber sido instruido en la escritura' significa por haber sido instruido en las letras. สตฺตเมวคฺเค สติอาการปญฺโห ปฐโม. En el séptimo capítulo, la primera pregunta es sobre los aspectos de la atención plena. วสฺสสตปญฺโห ทุติโย. Segunda pregunta: sobre los cien años. อนาคตปญฺโห ตติโย. Tercera pregunta: sobre el futuro. ทูรพฺรหฺมโลกปญฺโห จตุโถ. Cuarta pregunta: sobre la lejanía del mundo de Brahmā. พฺรหฺมโลกกสฺมีรปญฺโห ปญฺจโม. Quinta pregunta: sobre el mundo de Brahmā y Cachemira. สตฺตโพชฺฌงฺคปญฺโห ฉฏฺโฐ. Sexta pregunta: sobre los siete factores de la iluminación. ปุญฺญพหุตรปญฺโห สตฺตโม. Séptima pregunta: sobre la mayor cantidad de mérito. ชานาชานปญฺโห อฏฺฐโม. Octava pregunta: sobre el que sabe y el que no sabe. อุตฺตรกุรุปญฺโห นวโม. Novena pregunta: sobre Uttarakuru. ทีฆอฏฺฐิกปญฺโห ทสโม. Décima pregunta: sobre los huesos largos. อสฺสาสปสฺสาสปญฺโห เอกาทสโม. Undécima pregunta: sobre la inhalación y la exhalación. สมุทฺทปญฺโห ทฺวาทสโม. Duodécima pregunta: sobre el océano. เอกรสปญฺโห เตรสโม. Decimotercera pregunta: sobre el sabor único. นถิ ทุติยํ ปญฺญาย เฉทนนฺติ ยํ เฉทนํ ปญฺญาย สทฺธึ ทฺวยํ ตํ เฉทนํ นถิติ อโถ. เฉทนปญฺโห จุทฺทสโม. ภุตชิวปญฺโห ปนฺนรสโม. ทุกฺกรปญฺโห โสฬสโม เถเรน ปฐมํ วุตฺโต. โสฬสปญฺหสหิโต สตฺตโม วคฺโค. 'No existe un segundo corte para la sabiduría' significa que no hay un corte que sea doble junto con la sabiduría. Decimocuarta pregunta: sobre el corte. Decimoquinta pregunta: sobre el ser vivo que ha nacido. Decimosexta pregunta: sobre lo que es difícil de hacer, dicha primero por el Thera. Séptimo capítulo, que contiene dieciséis preguntas. สมฺปติ กา เวลา’ติ อิทานิ กา เวลา สมฺปตฺตา’ติ โยชนา. คมิสฺสนฺติติ ตยา สทฺธึ คมิสฺสนฺติ. ภณฺฑโต ภณฺฑาคารโต. ราชเทยฺยานีติ ราชสนฺตกานิ. '¿Qué hora es ahora?' significa la construcción: '¿Qué hora ha llegado en este momento?'. 'Irán' significa que irán contigo. 'Del tesoro' significa del almacén. 'Regalos reales' significa lo perteneciente al rey. ตสฺส ปญฺหเวยฺยากรเณน ตุฏฺเฐ ราชา’ติ ตสฺส นาคเสนเถรสฺส อสีติปญฺหเวยฺยากรเณน ตุฏฺโฐ ราชา. อพฺภนฺตรกถายญฺหิ อฏฺฐาสีติ ปญฺหา ปฐมทิวเส วิสชฺชิตา. ตโย ทิวเส ปาสาเท ภตฺตกิจฺจโต ปฏฺฐาย ยาว ปฐมยามาวสานา อฏฺฐาสีติ ปญฺหา วิสชฺชิตา อเหสุํ. 'El rey, complacido por su explicación de las preguntas' significa que el rey estaba complacido por la explicación de las ochenta preguntas del venerable Thera Nāgasena. Pues en la conversación interna, ochenta y ocho preguntas fueron resueltas en el primer día. Durante tres días en el palacio, desde el final de la comida hasta el final de la primera vigilia, se resolvieron ochenta y ocho preguntas. พาหิรกถาปญฺหา ตโย. เตน สทฺธึ เอกนวุติ ปญฺหา โหนฺติ. Hubo tres preguntas en la conversación externa. Junto con ellas, hay noventa y una preguntas. เอกนวุตีปญฺห ปฏิมณฺฑิตา. Adornado con noventa y una preguntas. มิลิทปญฺหวณฺณนา สมตฺตา. El comentario a las preguntas de Milinda ha terminado. เมณฺฑกปญฺเห ปน ภสฺสปฺปวาทีติ โวหารกุสลตาย ยุตฺตวจนสงฺขาตภสฺสวทนสีโล. เวตณฑีติ เถรวาเทน สทฺธึ วิรุทฺธวจนวทนสีโล. En las preguntas de los dilemas (Meṇḍakapañha), 'discutidor' significa alguien propenso a hablar, con un discurso dotado de habilidad retórica. 'Sofista' (vetaṇḍī) significa alguien propenso a proferir palabras opuestas a la doctrina de los ancianos (Theravāda). วสนฺโต ตสฺส ฉายายาติ ธมฺมจริย-คุรุสทฺธาปญฺญาทิคุณมณฺฑิโต, อสฺสทฺโธปิ โส ตสฺส’ เมธาวี อมตาภิมุโข’ติ เอวํ วุตฺเตหิ โสภคฺคคุเณหิ สมนฺนาคโต ตสฺส เถรสฺส กรุณาปญฺญาวเสน ปวตฺตการณาการณหิตุปมายุตฺติอุปเทสวจนสงฺขาตฉายาย วสนฺโต. ตานิ หิ เถรสฺส กรุณาญาณํ นามกายโต ปวตฺตนฺติ ปกติสรีรโต ปวตฺตฉายา วิย โหตี ตี. 'Morando bajo su sombra' significa adornado con las virtudes de la conducta dhármica, la fe profunda en el maestro, la sabiduría, etc.; aunque no tuviera fe, poseía las cualidades de excelencia así descritas: 'sabio, orientado hacia lo inmortal'; morando bajo la sombra que consiste en las palabras de instrucción, lógica, ejemplos de beneficio, causas y no causas, que proceden por el poder de la compasión y la sabiduría de ese Thera. Pues estas cualidades proceden del conocimiento compasivo del Thera desde su cuerpo mental, como si fueran una sombra proyectada desde el cuerpo físico. อทฺทกฺขิ เมณฺฑเก ปญฺเห’ติ ญาณจกฺขุนา เมณฺฑเก คมฺภีเร ปญฺเห อทฺทกฺขิ. อถวา เสนกาทิภาสิตพฺพํ อเนกปริยายภาเวน เจว อภุตภาเวน จ เมณฑกปญฺหสทิเส. อถวา ทฺวีวจนวนฺตตฺตา ตสฺส ปญฺหสฺส ทฺวิเมณฺฑกยุทฺธสทิเส’ติปิ วุตฺตํ วฏฺฏติ. 'Vio los problemas del carnero': con el ojo del conocimiento vio los problemas profundos del carnero. O bien, lo que debe ser expresado por Senaka y otros, debido a su carácter multiforme y a que es algo sin precedentes, es similar a los problemas del carnero. O también, debido a que posee un doble significado, se dice que ese problema es similar a una lucha entre dos carneros. ปริยาย ภาสิตํ อถิ’ติ’อานท, มยาทฺเว’ปิ เวทนา วุตฺตา ปริยาเยนา’ติอาทิกํ ปริยายวจนํ อถิ. กถํ อิมิสฺสา ปริยายนิปฺปริยายเทสนาภาโว ชานิตพฺโพ? อุเปกฺขาเวทนา หิ สนฺตมึ ปณีเต สุเข วุตฺตา ภควตา’ติ อยํ เหถ ปริยาโย. 'Existe el discurso figurado': 'Ananda, por mí han sido declaradas dos sensaciones de manera figurada', y así sucesivamente, existe el lenguaje figurado. ¿Cómo debe conocerse la naturaleza de esta enseñanza figurada y no figurada? El hecho de que la sensación de ecuanimidad haya sido llamada por el Bienaventurado como un placer pacífico y sublime es aquí el método figurado. สภาวภาสิตํ อถิติ’ติสฺโส อิห ภิกฺขเว เวทนา สุขา ทุกฺขา อุเปกฺขา เวทนา’ติอาทิกํ นิปฺปริยายวจนํ อถิ. กถํ นิปฺปริยายภาโว ชานิตพฺโพ? เวทนาสภาโว หิ ติวิโธ’ติ อยเมถ นิปฺปริยาโย อถิ. 'Existe el discurso según la naturaleza propia': 'Monjes, aquí hay tres sensaciones: placentera, dolorosa y neutra', y así sucesivamente, existe el lenguaje directo. ¿Cómo debe conocerse su naturaleza directa? El hecho de que la naturaleza de la sensación sea triple es aquí el método directo. สธายภาสิตนฺติ’ตีหิ ภิกฺขเว ฐาเนหิ ชมฺพุทีปิกา มนุสฺสา เทเว ตาวตึเส อุตฺตรกุรุเก จ มนุสฺเส อธิคณฺหนฺติ. กตเมหิ ตีหิ? สูรา สติมนฺโต อิธ พฺรหฺมจริยวาโส’ติอาทิกํ สธาย ภาสิตํ อถิ.’อิธ พฺรหฺมจริยวาโส’ติ อิทํ ปพฺพชฺชาพฺรหฺมจริยวาสนํ วุตฺตํ น มคฺคพฺรหฺมจริยวาสํ. เนยฺยถนีตถวจนํ อิธ อนาคตํ. ตมฺปิ อาหริวา ทสฺเสตพฺพํ.’ยํ กิญฺจิ เวทยิตํ สพฺพํ ตํ ทุกฺขนฺติ’อาทิกํ นฺเยถวจนํ.’สุขาปิ โข เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา’ติอาทิกํ ยถารุตวเสน ชานิตพฺพํ นีตถวจนํ อถีติ. 'Discurso con una intención': 'Monjes, por tres razones los hombres de Jambudipa aventajan a los dioses de Tavatimsa y a los hombres de Uttarakuru. ¿Por cuáles tres? Son valientes, son conscientes y aquí se vive la vida santa', y así sucesivamente, existe el discurso con una intención. 'Aquí se vive la vida santa' se refiere a la vida santa de la renuncia, no a la vida santa del sendero. Lo que debe ser inferido (neyyatha) y lo que tiene sentido explícito (nītatha) no ha llegado aquí. Eso también debe ser mostrado. 'Cualquier cosa que se sienta, todo eso es sufrimiento', y frases similares, son lenguaje cuyo sentido debe ser inferido. 'Incluso la sensación placentera es impermanente, condicionada', y frases similares, deben conocerse como lenguaje de sentido explícito según el significado literal. ‘เนยฺยถวจนญฺเจว อโถ สธายภาสิตํปริยายภาสิตญฺเจว อโถ สภาวภาสิตํ’,อิติ ปญฺจปฺปเภทํ’ว สาสเน ชินภาสิตํสลฺลกฺเขวาน ตํ สพฺพํ อถํ วเทถ ปณฺฑิโต’ติ; 'El lenguaje de sentido por inferir y el discurso con intención, el discurso figurado y el discurso según la naturaleza propia'; así, distinguiendo todo este quíntuple discurso del Conquistador en la Enseñanza, el sabio debe declarar el significado. น รหสฺสกํ กาตพฺพนฺติ อถปฏิจฺฉนฺนวจนํ น กาตพฺพํ. 'No debe hacerse en secreto': significa que no se debe emplear un lenguaje oculto. ครุกํ ปริณมตีติ ครุภาเวน ปริปากํ คจฺฉติ ทธภาเวน ปากโฏ โหติติ อธิปฺปาโย. 'Madura pesadamente': se dirige hacia la madurez con pesadez; la intención es que se vuelve manifiesto con firmeza. อิตฺตรตายาติ อปฺปปญฺญตาย. 'Por la pequeñez': por la escasez de sabiduría. ติถวาเสนาติ 'Por el modo de establecerse': ‘อุคฺคโห สวนํ ปุจฺฉา กถนํ ธารณํ อิติ,ปญฺจธมฺมวเสเนว ติถวาโส ปวุจฺจตี’ติ; 'El aprendizaje, la audición, la indagación, el discurso y la retención; solo mediante estos cinco factores se dice que uno se establece'; เอวํวุตฺตติถวาเสน. Por el modo de establecerse así mencionado. สฺเนหสํเสวา’ติ ปิยปุคฺคลสํเสวนวเสน. มนฺติสหาโย’ติ มนฺตี วิจารณปญฺโญ สหาโย เอตสฺสาติ มนฺติสหาโย. 'Asociación por afecto': por medio de la asociación con una persona querida. 'Compañero de consejo': aquel que tiene como compañero a la sabiduría de la reflexión, ese es un compañero de consejo. มา หายิ อโถ เต อภิกฺกมตีติ อตฺตานุวาทาทิภเย อุปฺปนฺเน วํ เอตฺตเกน การเณน มา ภายิ. กตปุญฺโญ กตภีรุตฺตาโณ ญาณสมฺปนฺโนสมฺมาปโยเค ฐิโต น จิรสฺเสว โลกิยโลกุตฺตรรโถ เต อภิกฺกมติ อภิกฺกมิสฺสติ ปวตฺติสฺสติ. 'No temas, pues para ti hay progreso': cuando surge el temor al reproche de uno mismo y otros, no temas por tal razón. Alguien que ha acumulado méritos, que posee protección frente al temor, dotado de conocimiento y establecido en la práctica correcta, en no mucho tiempo su vehículo mundano y supramundano progresará, avanzará y continuará. อลฺลาโป’ติ ปฐมามนฺตานา’ติ เกจิ วทนฺติ. รฏฺฐกวจนํ อามนฺตนา. 'Alocución': algunos dicen que es el primer saludo. El lenguaje de la región es la interpelación. สกฺกจฺจการินา’ติ หิตกรณ-หิตเทสน-หิตจินฺตนานํ อขณฺฑการินา. 'Actuando con esmero': aquel que actúa sin interrupción en el hacer el bien, enseñar el bien y pensar el bien. ขลิเต ธมฺเมน ปคฺคเหตพฺโพ’ติ สมฺมาปฏิปตฺติโต วา ยุตฺตวจนโต วา ขลิเต อนฺเตวาสิกมฺหิ ธมฺเมน สภาเวน ตํ ตํ การณํ ววา สีลาทิคุเณสุ ปคฺคเหตพฺโพ. 'En caso de error, debe ser corregido con el Dhamma': cuando un discípulo comete un error, ya sea en la práctica correcta o en el lenguaje apropiado, debe ser corregido con el Dhamma, de acuerdo con la naturaleza de la situación, y ser apoyado en las virtudes como la moralidad. เมณฺฑกปญฺหา คมฺภีรคณฺฐิคุยฺหปญฺหา. Los problemas del carnero son problemas profundos, complejos y crípticos. อภิวฑฺฒิยา วายมตี’ติ ปริยตฺติปฏิปตฺติสาสนานํ อภิวฑฺฒนถาย จตุปจฺจยทานาทินา อุปาเยน วายามํ กโรติ. 'Se esfuerza por el crecimiento': se esfuerza por el crecimiento de la enseñanza en cuanto al aprendizaje y la práctica, mediante métodos como la ofrenda de los cuatro requisitos. ‘ภวติ สงฺเฆน สมสุโข ทุกฺขิ ธมฺมาธิปติโก’ปิ จ; สํวิภาคี ยถาถามํ ชินจกฺกาภิวฑฺฒโกสมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร อนญฺญสถุโก ตถา; สุรกฺโข กายกมฺมาทิ สมคฺคาภิรโต’ปิ จอกุโห น วโร จกฺเก พุทฺธาทิสรณํ คโตทส อุปาสกคุณา นาคเสเนน ภาสิตา’ติ; 'Comparte el mismo gozo y dolor con la Sangha, tiene al Dhamma como autoridad; es generoso según sus posibilidades, fortalece la rueda del Conquistador. Posee la visión correcta como prioridad, y no tiene otro maestro; protege bien sus acciones corporales y demás, y se deleita en la concordia. No es hipócrita, no es arrogante y ha buscado refugio en el Buda y los demás. Estas diez cualidades del discípulo laico han sido expresadas por Nagasena'; อิมา ติสฺโส คาถา. Estas tres estrofas. ‘ปญฺจมํ ลหุ สพฺพถ สตฺตมํ ทฺวิจตุถิสุ,ฉฏฺฐํ ตุ ครุปาทานํ เสสา อนิยมา มตา’ติ; 'La quinta es ligera en todas partes, la séptima en la segunda y cuarta; la sexta es pesada en los pies, las demás se consideran no reguladas'; อิมินา วุตฺตลกฺขเณน วุตฺตา. Expresado según la característica aquí descrita. โลกสาธารโณ’ติ สตฺตโลเกน สทิโส,อปฺปตฺตมานสานนฺติ อปปตฺตอรหตฺตผลานํ; 'Común al mundo': semejante al mundo de los seres. 'Para quienes no han alcanzado el estado mental': para quienes no han alcanzado el fruto del arhat. ญาณรตนารมฺมเณนา’ติ อรหตฺตมคคปทฏฺฐานสพพญฺญุต ญาโณ ภควา สพฺพญฺญุ สพฺพทสฺสาวี ทสพลสมนฺนาคโต จตุหิ เวสรชฺเชหิ สมนนาคโต ปภินฺนปฏิสมฺภิโท ฉฬภิญฺโญ จ อสาธารณญาโณ อฏฺฐารสพุทฺธธมฺมสมนฺนาคโต, ตสฺส อรหตฺตมคคญาณํ ทสพลาทิสพฺพคุณทายกํ สพฺพญฺญุตญาณํ สพฺพเญยฺยธมฺมชานนสมถนฺติ ภควโต ญาณรตนารมฺมเณน สกสกจิตฺตุปฺปาเทน. 'Con el objeto del conocimiento precioso': el Bienaventurado es omnisciente, todo lo ve, posee los diez poderes, está dotado de las cuatro intrepideces, posee las discriminaciones analíticas, las seis facultades cognitivas superiores y un conocimiento extraordinario, estando dotado de las dieciocho cualidades búdicas. Su conocimiento del sendero del arhat otorga todas las virtudes, como los diez poderes; el conocimiento omnisciente es capaz de conocer todos los fenómenos cognoscibles; así, con el objeto del conocimiento precioso del Bienaventurado en el surgimiento de su propia mente. อุพฺพตฺตียนฺเต’ติ ปกติปกติโต วิปรียนฺโต วินสฺสนฺเต วา. 'Se desvían': se apartan de su estado natural o se destruyen. นิปฺปภา ชาตา กุติถิยา วํ คณีวรปวรมาสชฺชาติ กุติถิยา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา วํ ภทนฺตํ คณิวรปวรํ คณิวเรหิ ปรํ เสฏฺฐํ อาสชฺช ปวา นิปฺปภา นิชฺโชตา ภเวยฺยุนฺติ โยชนา. Los de malas doctrinas pierden su brillo al encontrarse con el noble líder de la comunidad: la conexión es que aquellos de visiones erróneas, al encontrarse con el venerable y noble líder de la comunidad, el más excelente entre los guías de grupo, se volverían sin brillo y sin luz. เมณฺฑกปญฺเหสุ ปูชาวญฺธาวญฺธาปญฺโห อฏฺฐุปมาสหิโต ปฐโม. Entre los problemas del carnero, el primero es el problema sobre la ofrenda a quien ha partido, junto con ocho analogías. วาหสตํ โข มหาราช วีหีนํ อฑฺฒุจูฬญฺจ วาหา วีหี สตฺตมฺมณานิ ทฺเว จ ตุมฺพา เอกจฺฉรกฺขเณ ปวตฺตวิตฺตสฺส เอตฺตกาวิหีติ ลกฺขํ ฐปียมานา ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺยุนฺติ เอถ สาทิกทิยฑฺฒวาหสตํ โถเกน อุทฺธํ อุปฑฺฒาวาหสตสฺส ปตนาลิเก ตุมฺโพ’ติ องฺคุตฺตรฏีกายํ วุตฺตํ. อฑฺฒจูฬนฺติ วาหสฺส ตสฺส อฑฺฒาธิกา วาหวีหี’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติเยว. 'Cien vāhas, oh gran rey, de arroz, y ciento cincuenta': cien vāhas de arroz son siete ammaṇas y dos tumbas; en un instante se dice que esta cantidad de arroz, si se contara grano por grano, se agotaría y se consumiría. Aquí, un poco más de ciento cincuenta vāhas se refiere a que cae un tumbo por encima de la mitad de un vāha, según se dice en el Comentario del Anguttara. 'Aḍḍhacūḷa' puede decirse también como un vāha de arroz que excede la mitad. ‘กุฑุโพ ปสโต เอโก ปโถ เต จตุโร สิยุํอาฬฺหโก จตุโร ปถา โทณํ วา จตุราฬฺหกํ,มาณิกา จตุโร โทณา ขารีติ จตุมาณิกา; 'Un kuḍuba, un pasata; cuatro pasatas serían un pattha; cuatro patthas un āḷhaka; cuatro āḷhakas un doṇa; cuatro doṇas un māṇikā; cuatro māṇikās una khārī; ขาริโย วีส วาโห’ถ สิยา ตุมฺโพ ทสมฺมณํอาฬหโก นิถิยํ ตุมฺโพ ปโถ ตุ นาฬิ นาริยํ,วาโห ตุ สกโฏ เจโก ทส โทณา ตุ อมฺมณ’นฺติ; Veinte khārīs son un vāho; entonces, un tumbo sería diez ammaṇas; el āḷhaka es femenino, el tumbo es masculino, el pattha es nāḷi en femenino; un vāho es una carga de carreta, y diez doṇas son un ammaṇa'. อภิธานปฺปทิปิกายํ วุตฺโต สกฏปปมาโณ วาโห’ติ วินยฏีกายมฺปน’ ทฺเว สกฏา วาหา เอโก วาโห’ติ วุตฺตํ. วิหีนํ วาหสตญฺจ อฑฺฒจูลญฺจ วาหสตสฺส อฑฒญจ จูฬํ อฑฒโต โถเกน อูนํ วา โหติ. ยถาวุตฺตวาหโต อธิกานิ วีหิสตฺตมฺมณานิ วีหีนํ สตฺต อมฺมณานิ ทฺเว จ ตุมฺพา โหนฺตี’ติ โยชนา. วีหีนํ สาธิกทิยฑฺฒวาหสตนฺติ อธิปฺปาโย. En la Abhidhānappadīpikā se dice que un 'vāha' es la medida de un carro, pero en el Comentario del Vinaya se afirma que un 'vāha' equivale a dos carros. Cien 'vāhas' de arroz, menos la mitad de un 'vāha' (aḍḍhacūla), significa que falta un poco menos de la mitad de un 'vāha'. La explicación es que, sumando al 'vāha' mencionado anteriormente, hay siete 'ammaṇas' adicionales de arroz, y esos siete 'ammaṇas' equivalen a siete 'ammaṇas' y dos 'tumbas'. El sentido es que son un poco más de ciento cincuenta 'vāhas' de arroz. เอกจฺฉรกฺขเณ ปวตฺตจิตฺตสฺสา’ติ อิมสฺส ลกฺขนฺติ อิมินา สมฺพโธ. ลกฺขนติ จิ คหณสลฺลกฺขณถํ สมฺปทานเถ เจตํ อุปโยควจนํ’ ทิวาวิหารํ ปาวิสี’ติ ทิวาวิหารถาย ปาวิสิติอาทิสุ วิย. ลกฺขสทฺโท จ ลกฺขณวาจโก. วุตฺตญฺเหตํ อภิธานสเถ. En la frase 'de la conciencia que ocurre en el momento de un chasquido de dedos', el término 'lakkhana' está vinculado con esto. 'Lakkhana' se usa aquí en el sentido de objeto (acusativo) para indicar la captación o la observación, o bien en el sentido de dativo, como en las expresiones 'entró para el descanso diurno' (divāvihāraṃ pāvisī). Además, la palabra 'lakkha' es sinónimo de 'lakkhaṇa' (característica), tal como se afirma en el diccionario Abhidhānappadīpikā. ‘กลงฺโก ลญฺฉนํ ลกฺขํ องฺโก’ภิญฺญาณลกฺขณํ,จิณฺหญฺจาปิ ตุ โสภา ตุ ปรมา สุสมา’ถ จา’ติ; ‘Mancha, marca, signo, señal, rasgo distintivo, característica, indicio, y también belleza, excelencia suprema e igualdad perfecta’. ปริกฺขยํ ปริยาทานนฺติ ขีณภาวํ คจฺเฉยฺยุํ. อิมินา ทสาธิกทิฑฺฒวาหสตวีหิโต อธิกานิเอกจฺฉรกฺขเณ ปวตฺตจิตฺตานี’ติ ทสฺเสติ. ‘Extinción y consumación’ significa que llegarían a un estado de agotamiento. Con esto, muestra que en el momento de un solo chasquido de dedos ocurren más conciencias que los granos de arroz contenidos en más de ciento diez 'vāhas'. เอวํ เอกจฺฉรกฺขเณ ปวตฺตจิตฺตสฺส เอตฺตกวีหิโต อเนกภาวํ ทสฺเสวา อิทานิ เอกจฺฉรกฺขเณ ปวตฺตจิตฺตสฺส ปุคฺคลวิเสสวเสน วิเสสภาวํ ทสฺเสตุํ ตตฺรีเม’ติอาทิมาห. Habiendo mostrado así la multiplicidad de conciencias que ocurren en el momento de un chasquido de dedos mediante la comparación con el arroz, ahora dice 'allí están estos', etc., para mostrar la distinción de dichas conciencias según el tipo de individuo. ตถ Allí: ตตฺราติ สตฺตวิเธสุ สตฺเตสุ. ‘Allí’ se refiere a los siete tipos de seres. อิเม สตฺตวิธา จิตฺตา ปวตฺตนฺตีติ อิมานิ สตฺตวิธานิ จิตฺตานิ ปวตฺตนฺติ. ‘Estos siete tipos de conciencias ocurren’ significa que estos siete tipos de procesos mentales se manifiestan. อภาวิตกายา’ติ ปญฺจุปาทานกฺขธกาเยสุ อนิจฺจาทิวเสน อภาวิตกายา. ‘De cuerpo no cultivado’ se refiere a quienes no han cultivado la meditación sobre la impermanencia y otros aspectos en relación con los cinco agregados del apego. อภาวิตสีลา’ติ อภาวิตโลกุตฺตรสีลา. ‘De moralidad no cultivada’ se refiere a quienes no han cultivado la moralidad supramundana (lokuttara-sīla). ตีสุ ฐาเนสุ’ติ สกฺกายทิฏฺฐิ-วิจิกิจฺฉา-สีลพฺพตปรามาส สมุคฺฆาฏิตฏฺฐานวเสน ตีสุ ฐาเนสุ. อุปริภุมีสุ’ติ สกทาคามิอาทีนํ ปญฺจกฺขธสงฺขาต อุปริภุมิสุ? ‘En tres estados’ se refiere a los estados donde se han erradicado la visión de la identidad, la duda escéptica y el apego a ritos y ceremonias. ‘En los planos superiores’ se refiere a los planos superiores de los que han entrado en la corriente, los que retornan una vez, etc., consistentes en los cinco agregados. ปญฺจสุ ฐาเนสุ’ติ เหฏฺฐา วุตฺเตสุ ตีสุ ฐาเนสุ ราคโทสตนุฏฺฐานทฺวยํ ปกฺขิปิวา ปญฺจ ฐานานิ เวทิตพฺพานิ. ‘En cinco estados’ significa que a los tres estados mencionados anteriormente se les deben añadir los dos estados de atenuación de la codicia y el odio. ทสสุ ฐาเนสุ’ติ เหฏฺฐา ปญฺจฏฺฐานานิ เจว คหิตคฺคหณนเยน สกฺกายทิฏฺฐิ-วิจิกิจฺฉา-สีลพฺพตปรามาส-โลภ-วฺยาปาท-สงฺขาต-ป- ญฺโจรมฺภาคยสญฺเญชนสมุคฺฆาฏิตทฺธานวเสน ปญฺจฺौทฺธมฺหาคิย สํโยชน สมุคฺฆาฏิตฏฺฐานวเสเนว. อปราติ ปญฺจา’ติ ทส ฐานานิ วิปสฺสนาย อารมฺมณภุตา ปญฺจุปาทานกฺขธา เยวาติ คเหตพฺพํ. ‘En diez estados’ significa los cinco estados previos junto con la erradicación de los cinco grilletes inferiores (sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāsa, lobha y vyāpāda) y la erradicación de los cinco grilletes superiores. Otros dicen que los ‘diez estados’ deben entenderse como los propios cinco agregados del apego que son objeto de la visión cabal (vipassanā). นาราจสฺสา’ติ อุสุอคฺคปเวสิต-อโยมย นาราวสฺส ‘Nārāca’ se refiere a una flecha de hierro con una punta afilada. ทฬฺหํ จาปสมารูฬฺหสฺสา’ติ ทฬฺหจาปธนุมฺหิ อาโรปิตสฺส. ‘Montada en un arco firme’ significa colocada en un arco poderoso. ตถา’ติ ภควโต ลหุกปริวตฺตเน. อุตฺตริการณ’นฺติ ยมกปาฏิหาริยโต อุตฺตริยํ วุตฺตํ ‘Así’ se refiere a la rapidez de cambio del Sublime. ‘Razón superior’ se refiere a lo que se dice más allá del Milagro Doble (yamakapāṭihāriya). ตมฺปิ มหาราช ปาฏิหิรนฺติ ตมภควโต อคฺคิกฺขธ-อุทกธารา-ปวตฺตน-สงฺขาต-ยมกปาฏิหีรํ อตฺตโน ปเรสํ ราคาทิปจฺจนีกหรณโต ปาฏิหิรํ. ‘Eso también, oh Gran Rey, es un milagro’ se refiere al Milagro Doble del Sublime, consistente en la emisión de masas de fuego y corrientes de agua, que es un milagro porque elimina los estados opuestos como la codicia, tanto en uno mismo como en los demás. อาวชฺชนวิกฬมตฺตเกนา’ติ ภควตา อนุปฺปาทิตวเสน มโนทฺวาราวชฺชนสฺส หีนวเสน ‘Por la mera deficiencia del advertimiento’ significa por la inferioridad del advertimiento por la puerta de la mente, debido a que no fue producido por el Sublime. สพฺพญฺญุปญฺโห ทุติโย. La segunda pregunta es sobre la Omnisciencia. ฉโกฏฺฐาเส กเต กปฺเป’ติ จตุสฏฺฐิอนฺตรกปฺปปมาเณ วิวฏฺฏฏฺฐายิกปฺเป ฉโกฏฺฐาเส กเต. ‘Cuando el eón se dividió en seis partes’ se refiere a cuando se hicieron seis divisiones en el eón de estabilidad y evolución, que tiene una duración de sesenta y cuatro antarakappas. อติกฺกนฺเต ปฐมโกฏฺฐาเส กิญฺจิ สาธิกทสนฺตรกปฺปปมาเณ วิจฏฺฏฏฺฐายิกปฺปสฺส ปฐมโกฏฐาเส อติกฺกนฺเต เทวทตฺโต สงฺฆํ ภิทิ เทวทตฺตปพฺพชฺชาปญฺโห ตติโย ‘Habiendo pasado la primera parte’ significa que cuando pasó la primera de las seis partes del eón de estabilidad y evolución, que dura algo más de diez antarakappas, Devadatta dividió la Sangha. Esta es la tercera pregunta: la pregunta sobre la ordenación de Devadatta. ยมนิยเม’ติ En cuanto a 'Yama' y 'Niyama': ‘ยํ เทหสาธนาเปกฺขํ นิจฺจํ กมฺมมยํ ยโม,อาคนฺตํ สาธนํ กมฺมํ อนิจฺจํ นิยโม ภเว; ‘Aquello que depende de los medios del cuerpo y es una acción constante se llama Yama. La acción que es un medio transitorio y no constante es Niyama’. อหึสาสจฺจมาเธยฺยํ พฺรหฺมจาร ปริคฺคโห,นิจฺจํ สรีรโสเจยฺยํ ยโม นามาติ วุจฺจเร; ‘La no violencia, la verdad, el no robar, el celibato y el no poseer, junto con la pureza corporal constante, se denominan Yama’. สนฺโตส-โมน-สชฺฌายา กิจฺฉากหาโร จ ภาวนา,สยมฺปาก-วเน วาสา-นิยมา-นิจฺจสาธฺยตา’; ‘El contentamiento, el silencio, el estudio de las escrituras, la austeridad en la comida, la meditación, cocinar para uno mismo y vivir en el bosque son Niyamas, realizaciones no constantes’. เอวํ วุตฺเต ยมกมฺเม จ นิยมกมฺเม จ. Así se describe en las prácticas de Yama y Niyama. ยํ ตถาคโต…เป… เอวมธิปฺปาโย อถิ ยํ เยน คุเณน เหตุ ภุเตน…เป…เอวํ อธิปฺปโย โหติ ตํ พุทฺธานํ คุณํ อภุตํ อถิติ โยชนา. ‘Lo que el Tathāgata...’ etc. Este es el sentido: que aquello que por tal cualidad o causa... etc., este es el propósito: se vincula con que esa cualidad de los Budas no es falsa. ปรกฺกโม ทกฺขาปิโต’ติ ปารมีปูรเณ ปรกฺกโม วายาโม ทกฺขาปิโต เปกฺขาปิโต. ‘Esfuerzo mostrado’ significa que se mostró o se manifestó el esfuerzo y la diligencia en el cumplimiento de las perfecciones (pāramīs). หิยฺโย โอภาสิตา’ติ ชินานํ ปารมี จ นยา ภิยฺโย อติสเยน โอภาสิตา. ‘Ayer brillaron’ significa que las perfecciones y los métodos de los Victoriosos brillaron con gran intensidad. ภิทิ ติถิยานํ วาทคณฺฐินฺติ วํ ติถิยานํ มิจฺฉาวาทคณฺฐึ ปภิทิ. ‘Rompió el nudo de los argumentos de los sectarios’ significa que él desbarató el nudo de las doctrinas falsas de los seguidores de otros caminos. ภินฺนา ปรปฺปวาทกุมฺภา’ติ ปรปฺปวาทา ตยา ภินฺนา. «Las vasijas de los argumentos de otros han sido rotas» significa que los argumentos de otros han sido destruidos por ti. คมฺภีโร อุตฺตานิกโต’ติ อติวิย คมฺภีโร ปญฺโห ตยา อุตฺตาตีกโต. «Lo profundo ha sido aclarado» significa que la pregunta extremadamente profunda ha sido hecha clara por ti. สมฺมาลทฺธํ ชินปุตฺตานํ นิพฺพาหนนฺติ ปรมิจฺฉาวาทหรเณ อุปายสงฺขาตํ นิพฺพาหนมุขํ ชินปุตฺตานํ ชินปุตฺเตหิ สุฏฺฐุ ลทฺธํ. «Bien obtenido es el medio de liberación para los hijos del Conquistador» significa que el medio de liberación conocido como el método para eliminar las falsas doctrinas de otros ha sido bien obtenido por los hijos del Conquistador. เอวเมตนฺติ สพฺพํ เหฏฺฐาวุตฺตวจนํ ตยา วุตฺตํ ยถา โหติ ตํ,สพฺพํ วจนํ เอวํ สภาวโต โหตีติ อชฺฌาหารโยชนา; «Así es esto»: todo lo que se dijo anteriormente fue expresado por ti tal como es. La construcción implícita es: «Toda palabra es así según su naturaleza propia». คณีวรปวรา’ติ อาลปนเมตํ คณีนํ คณปริสานํ วรปรม,อติเสฏฺฐ ยถา ตยา วุตฺตํ มยํ ตถา สมฺปฏิจฉามา’ติ; «Oh, el más excelente entre los líderes de grupos»: esto es un vocativo. Oh, el más supremo y excelente entre los líderes y asambleas de grupos, aceptamos lo que has dicho tal como lo has expresado. ปถวิกมฺปนเหตุปญฺโห จตุโถ. La cuarta es la pregunta sobre la causa del terremoto. นถญฺญํ เจถาติ เอเตสุ สจฺเจสุ วิชฺชมานํ สจฺจโต อญฺญํ การณํ ปฏิเวธสฺส จ นถิ. «No hay nada más aquí»: entre estas verdades, no existe otra causa para la realización que no sea la verdad misma. สีหรเถนา’ติ เสฏฺฐรเถน มญฺจรเถน. สีหสทฺโท วา อุสภสทฺโท วา อญฺญสทฺเทน ปยุตฺโต เสฏฺฐวาจโก โหตีติ. «Con el carro de león» significa con el carro excelente, el carro principal. La palabra «león» o la palabra «toro», cuando se usa con otra palabra, denota excelencia. สิวิราชทิพฺพจกฺขุปญฺโห ปญฺจโม. La quinta es la pregunta sobre el ojo divino del rey Sivi. กลลํ โอสรตีติ อิทํ มาตุยา ปิฏฺฐิกณฺฏกนาภีนํ มชฺฌฏฺฐานภุเต คพฺภปติฏฺฐานารหฏฺฐาเน สนฺนิจิตํ ปฏิกลลสทิสํ มทรตฺตโลหิตํ สธาย วุตฺตํ, น กลลรูปํ. «El feto (kalala) desciende»: esto se dice con referencia a la sangre roja oscura similar a un feto incipiente, acumulada en el lugar adecuado para la estancia del útero, que es el punto medio entre la columna vertebral y el ombligo de la madre; no se refiere a la forma material del feto (kalalarūpa). มุขปาเนนปิ ทฺวยสนฺติปาโต ภวตีติ มุขปาเนนปิ สห มาตา จ อุตุนี คพฺโภ ปจฺจุปฏฺฐิโต’ติ ทฺวยสนฺนิปาโต ภวติ. «Incluso por beber a través de la boca ocurre la unión de los dos»: incluso por beber a través de la boca, cuando la madre está en su período y el feto está presente, ocurre la unión de los dos. ปุริเมน ตถ การณํ วกฺขามีติ ปุริเมน สามวถุนา เตสํ ทฺวินฺนํ ติณฺณํ สนฺนิปาตานํ อนฺโตคธภาเว การณํ ยูตฺติวจนํ กเถสฺสามิ. «Explicaré la razón de la misma manera que antes»: explicaré el argumento razonable para la inclusión de esas dos o tres uniones mediante la historia previa de Sāma. เต สพฺเพ’ติ เย เกจิ สตฺตา มาตุคพฺภํ โอกฺกนฺตา เต สพฺเพ สตฺตา เย วนรุกฺขาทโย’ติ โยชนา. «Todos ellos»: la conexión es que todos los seres que han entrado en el vientre materno son todos aquellos seres [como las deidades de] los árboles del bosque, etc. โย โกจิ คธพฺโพ’ติ โย โกวิ อตฺตโน กมฺเมน ตถ ตถ อุปคนฺนพฺพสตฺโต. «Cualquier gandhabba»: cualquier ser que deba renacer aquí o allá de acuerdo con su propio karma. คพภาวกฺกนฺติปญฺโห ฉฏฺโฐ. La sexta es la pregunta sobre el descenso al vientre. สทฺธมฺโม’ติ ปฏิสมฺภิทาปฺปตฺตขีณาสวสนฺตกาธิคมสทฺธมฺโม สุทฺธนย-ปฏิวตฺตนวเสน ปฏิเวธสทฺธมฺโม วา. «El Verdadero Dhamma»: se refiere al Dhamma del logro que pertenece a los Arahants que han alcanzado las discriminaciones analíticas, o el Dhamma de la realización mediante el método puro de la práctica. ตํ ขยํ ปริทีปยนฺโต’ติ เตน วจเนน ปุพฺพปญฺจวสฺสสตปฺป-มาณฏฺฐานารห-สทฺธมฺมกฺขยํ ปริทีปยนฺโต. «Explicando su desaparición»: explicando con esas palabras la desaparición del Verdadero Dhamma, que originalmente debía durar quinientos años. เสสกํ ปริจฺฉิทีติ เสสกํ ปจฺฉิมปญฺจวสฺสสตํ สทฺธมฺมติฏฺฐนกฺขณํ ปริจฺฉิทิ. ตํ ทีปนาการํ ปริจฺฉทนาการญฺจ ทสฺเสนฺโต วสฺสสตํ สหสฺสนฺติอาทิมาห. «Delimitó el resto»: delimitó los quinientos años restantes del período de duración del Verdadero Dhamma. Mostrando la manera de explicar y la manera de delimitar, dijo: «cien años, mil años», etc. นฏฺฐายิโก’ติ นฏฺฐธโน. «Naṭṭhāyiko» significa alguien que ha perdido su riqueza. วสฺสสตปฺปมาณปญฺโห สตฺตโม. La séptima es la pregunta sobre la medida de los cien años. ตตฺร เย เต สตฺเต กมฺมํ วิพาธติ เต อิเม สตฺตา การณํ ปฏิพาหนฺติ, เตสํ ตํ วจน มิจฺฉา’ติ โปถเกสุ ลิขิตํ ตํ ทุชฺชานํ. ตสฺมา เย สตฺเต กมฺมํ วิพาธติ, เต สตฺตา กมฺมวิปากชา, ทุกฺข เวทนา เวทยนฺตีติ เย ปน สตฺตา การณํ ปฏิพาหนฺติ เตสํ ตํ วจนํ มิจฺฉา’ติ ปาเฐน ภวิตพฺพํ. เอวญฺหิ สติ ปุพฺพาปรํ สเมติ. «Allí, en cuanto a aquellos seres a quienes el karma aflige, estos seres rechazan la causa; su declaración es falsa»: lo que está escrito en los libros es difícil de entender. Por lo tanto, la lectura debería ser: «Aquellos seres a quienes el karma aflige son seres nacidos de la maduración del karma, y experimentan sensaciones dolorosas; pero para aquellos seres que rechazan la causa, su declaración es falsa». De esta manera, el contexto anterior y el posterior concuerdan. ตตฺร เย เต นววิธา’ติ ตตฺร ทสวิเธสุ กุปฺปวาเตสุ เย เต นววิธา กุปฺปวาตา. «Allí, aquellos que son de nueve tipos»: entre los diez tipos de vientos perturbadores, se refiere a aquellos nueve tipos de vientos perturbadores. น เต อตีเต อุปฺปชฺชนฺติติ เต วาตา อตีเต ภเว กมฺมพเลน น อุปฺปชฺชนฺติ. เสส ปททฺวเย’ปิ เอเสว นโย. «No surgen en el pasado»: esos vientos no surgen en una existencia pasada por el poder del karma. El mismo método se aplica también a las otras dos frases restantes. เตหิ เตหิ โกเปหี’ติ เตหิ เตหิ สีตาทิโกปปฺปกาเรหิ. «Por esas diversas perturbaciones»: por esos diversos tipos de perturbaciones, como el frío, etc. สกํ สกํ เวทนนฺติ อตฺตโน อตฺตโน ผลภูตํ เวทนํ. «Su propia sensación»: la sensación que es el resultado de uno mismo. วิสมปริหารชา’ติ จตุนฺนํ อิริยาปถานํ วิสทิสหรณโต ชาตา เวทนา. «Nacida de un cuidado desigual»: la sensación nacida del mantenimiento irregular de las cuatro posturas. โอปกฺกมิเกนา’ติ ทณฺฑปฺปหารทิวเสน ปรูปกฺกเมน. «Por un asalto»: por la agresión de otros, como golpes con un palo, etc. กมฺมวิปากชา’ติ กมฺมวิปากภุตปญฺจกฺขธโต ชาตา. «Nacida de la maduración del karma»: nacida de los cinco elementos sensoriales que son la maduración del karma. พหุตรํ อวเสสนฺติ กมฺมวิปากชเวทนาโต อวเสสํ เวทยิตํ พหุตรํ. «El resto es más abundante»: el resto de lo experimentado es más abundante que la sensación nacida de la maduración del karma. น สมฺภวตีติ น สมฺปชฺชติ. «No ocurre» significa que no sucede. พีชทุฏฺฐตา’ติ เขตฺตโต อญฺญการณทุฏฺฐตา. 'Defecto de la semilla' significa un defecto debido a una causa distinta a la del campo. กมฺมวิปกโต วา’ติ เอถ En cuanto a 'o por el resultado del kamma', aquí se dice: ‘เวมาตุภาติกํ ปุพฺเพ ธนเหตุ หนึ อหํเตน กมฺมวิปาเกน เทวทตฺโต สิลํ ขิปิ; องฺคุฏฺฐํ ปึสยี ปาเท มม ปาสาณสกฺขรา’ติ; 'Antiguamente maté a mi medio hermano por causa de la riqueza; por ese resultado del kamma, Devadatta lanzó una piedra; un fragmento de roca aplastó el dedo gordo de mi pie'. อยํ คาถา วตฺตพฺพา ตถ ธนเหตุ’ติ ทาสิทาสสงฺขาต-ชงฺคมธน-เหตุ. ธนญฺหิ ถาวรชงฺคม-สํหาริม-องฺคสม-อนุคามิธนวเสน ปญฺจวิธํ. Este verso debe decirse allí. 'Por causa de la riqueza' significa por causa de la riqueza móvil, conocida como esclavos y esclavas. Pues la riqueza es de cinco tipos: fija, móvil, transportable, corporal y seguidora. กิริยโต วา’ติ เทวทตฺตสฺส อุปกฺกมกิริยโต วา. 'O por la acción' significa por la acción del esfuerzo de Devadatta. โภชนํ วิสมํ ปริณมตีติ กุจฺฉิคตโภชนํ วิสมํ ปริปกฺกภาวํ คจฺฉติ. 'El alimento se digiere de manera desigual' significa que el alimento que ha entrado en el vientre llega a un estado de cocción desigual. ตาย จ ปน เวทนายา’ติ อิทํ กตฺตเถ กรณวจนํ. 'Y por esa sensación'; esto es un caso instrumental con sentido de agente. นิกายวรญฺฉเก’ติ เอถ ลญฺฉนฺติ สญฺจานนฺติ เอเตน เอถ วา ปุญฺญปาปานิ ปณฺฑิตชนาติ ลญฺฉโก’ติ นิกายวโร จ โส ลญฺฉโก จาติ วิคฺคโห. En cuanto a 'Nikāyavarañchake', aquí 'lañchanti' significa que perciben o conocen por medio de esto. O bien, las personas sabias conocen los méritos y deméritos. Así, el análisis gramatical es: 'él es el mejor de los grupos (nikāyavaro) y es el que marca o conoce (lañchako)'. สพฺพากุสลชฺฌาปนปญฺโห อฏฺฐโม. La octava pregunta: La pregunta sobre la eliminación de todo lo perjudicial. อิมสฺมึ ปญฺเห เถรสฺส เอกํสิกํ พฺยากรณํ น โหติ. ตสฺมา วิจาเรวา ยํ ยุตฺตรํ ตํ คเหตพฺพํ. ตตฺรายํ วิจารณากาโร. มคฺควชฺฌา หิ กิเลสา อนุปาทินฺนกภุตา เย เนว อตีตา อนาคตา น ปจฺจุปฺปนฺนา. อุปาทินฺนกนิโรธกถา จ อนาคตภวํ สธาย กถิตา ภควโต อุปฺปนฺนา เวทนา อิมสฺมึ ปจฺจุปฺปนฺนภเวเยว โหติ. อปราปรเวทนิยกมฺมญฺจ พุทฺธปจฺเจกพุทฺเธหิ’ปิ น สกฺกา นิวาเรตุํ. ตสฺมา เถรสฺส กมฺมวิปากโต วา เอสา เวทนา นิพฺพตฺตา’ติ วาโท ยุตฺตตโร’ติ คเหตพฺพํ. ยทิ เอวํ กสฺมา เถโร อเนกวิหิตํ กเถสี?ติ. ราชา มิลิโท ญาณเภทํ คเวสนฺโต วิจิตฺรปฏิภานํ โสตุกาโม โหติ. ตสฺส อชฺฌาสยวเสน อเนกวิหิตํ กเถสี’ติ ปริหาโร วตฺตพฺโพ อญฺเญสุ อีทิเสสุ ฐาเนสุ ยุตฺติเยว คเวสิตพฺพา, น เอกจินฺตินา ภวิตพฺพนฺติ. En esta pregunta, la explicación del Thera no es categórica. Por lo tanto, se debe aceptar lo que sea más adecuado tras la investigación. Aquí está el modo de investigación: las impurezas (kilesas) que deben ser abandonadas por el Sendero son de naturaleza no-apropiada (anupādinnaka), no son ni pasadas, ni futuras, ni presentes. Y la enseñanza sobre el cese de lo apropiado se dijo con referencia a una existencia futura; la sensación surgida en el Bendito ocurre solo en esta existencia presente. Además, ni los Buddhas ni los Paccekabuddhas pueden evitar el kamma que debe ser experimentado en vidas sucesivas. Por lo tanto, la posición del Thera de que 'esta sensación surgió del resultado del kamma' debe aceptarse como la más adecuada. Si es así, ¿por qué el Thera habló de diversas maneras? El Rey Milinda, buscando discernir el conocimiento, deseaba escuchar una elocuencia variada. La respuesta debe ser que el Thera habló de diversas maneras según la inclinación del Rey; en otros casos similares, solo se debe buscar la lógica, y uno no debe ser de una sola idea. กตสฺส ปติจโย’ติ จตุสุ สจฺเจสุ กตโสฬสกิจฺจสฺส ปติจโย ปุน วฑฺฒนํ นถิ. En cuanto a 'la acumulación de lo que se ha hecho', no hay acumulación ni aumento adicional para quien ha realizado las dieciséis tareas respecto a las cuatro verdades. นิพฺพาหิตพฺโพ’ติ นิพฺเพเฐตพฺโพ กเถตพฺโพ. ปฏิสลฺลานนฺติ กายิกเจตสิกปฏิสลฺลานกิริยา. อถโต ปน ปฏิสลฺลานฏฺฐาเน ลหิตพฺพา สมาธิสติสมฺปชญฺญาทโย กุสลา ธมฺมา ปฏิสลฺลานํ นาม. 'Debe ser resuelto' significa que debe ser desenredado o explicado. 'Retiro' (paṭisallāna) es el acto de retiro físico y mental. Sin embargo, en el lugar del retiro, los estados saludables como la concentración, la atención y la clara comprensión que deben obtenerse se llaman 'retiro'. รกฺขตีติ สมฺปรายิกอปายาทิทุกฺขโต รกฺขติ. 'Protege' significa que protege del sufrimiento de los estados de privación futuros y otros sufrimientos. ปฏิสลฺลานปญฺโห นวโม. La novena pregunta: La pregunta sobre el retiro. ตํ อิทฺธิพลนฺติ เตน อิทฺธิพเลน ลภิตพฺพกปฺปกปฺปาวสฺสฏฺฐานํ. 'Ese poder de los milagros' significa la permanencia durante un eón o el resto de un eón que se puede obtener mediante ese poder de los milagros. อนฺตมโส อจฺฉราสงฺฆาตมตฺตมฺปีติ สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน อจฺฉราสงฺฆาตมตฺตมฺปิ กาลํ ปญฺจกฺขธสงฺขาตภวสฺส ปวตฺตนํ น วณฺเณมิ, อปฺปวตฺตนนิพฺพานเมว วณฺเณมีติ อธิปฺปาโย. 'Incluso tan solo por la duración de un chasquido de dedos' significa: 'No alabo la continuación de la existencia compuesta por los cinco agregados ni siquiera por el tiempo mínimo de un chasquido de dedos; solo alabo el Nibbāna, que es la no-continuación'. Este es el sentido. อิทฺธิพลกิตฺตนปญฺโห ทสโม. La décima pregunta: La pregunta sobre la alabanza del poder de los milagros. ทสปญฺหปฏิมณฺฑิตอฏฺฐมวคฺควณฺณนา สมตฺตา. Aquí termina el comentario del octavo capítulo, adornado con diez preguntas. อภิญฺญายาหํ ภิกฺขเว ธมฺมํ เทเสมีติ ปญฺจกฺขธา, ทฺวาทสายตนานิ, อฏฺฐารส ธาตุโย, จตฺตาริ สจฺจานิ, พาวีสติทฺริยานิ, นว เหตุ, จตฺตาโร อาหารา, สตฺตวสฺสา, สตฺต เวทนา, สตฺต สญฺญา, สตฺต เจตนา, สตฺต จิตฺตานีติอาทินา อภิวิเสเสน สพฺพญฺญุตญาเณน ชานิวา ธมฺมํ เทเสมิ. 'Monjes, enseño el Dhamma con conocimiento directo' significa que enseño el Dhamma habiéndolo conocido con el conocimiento de la omnisciencia de manera excelente, mediante los cinco agregados, las doce bases, los dieciocho elementos, las cuatro verdades, las veintidós facultades, las nueve causas, los cuatro alimentos, los siete factores, las siete sensaciones, las siete percepciones, las siete voliciones, las siete conciencias, etc. อญฺญํ อุตฺตรึ…เป…สตนฺติ ขุทฺทานุขุทฺทกโต อญฺญํ อุตฺตรึ จตุปาราชิก - เตรส สงฺฆาทิเสส - ตึสนิสฺสคฺคิย - ทฺวานวุติ - ปาจิตฺติย - จตุปาฏิเทสนีย - สตฺตาธิกรณ -สิกฺขาปท - สงฺขาตทิยฑฺฒ - สิกฺขาปทสตํ. 'Otros superiores... etc. ...cien' significa otros superiores a los preceptos menores y muy menores: los cuatro Pārājika, trece Saṅghādisesa, treinta Nissaggiya, noventa y dos Pācittiya, cuatro Pāṭidesanīya, siete Adhikaraṇa-samatha y las ciento cincuenta reglas de entrenamiento conocidas como Sikkhāpada. เตหิปิ น เอกชฺฌกตา’ติ อตฺตโน จิตฺตนิฏฺฐา เอกนฺตภาเวน น กตา. 'Incluso por ellos no se hizo una unidad' significa que no se hizo una resolución definitiva de la propia mente. ธมฺมสณฺฐิตปริยาเยนาติ ยญฺจ ตํ อาปตฺตึ อาปนฺโน ตญฺจ ยถาธมฺโม กาเรตพฺโพ’ติ วุตฺตธมฺมสณฺฐิติปริยาเยน. 'Por el método de la estabilidad del Dhamma' significa por el método de la estabilidad del Dhamma mencionado como: 'aquel que ha cometido una ofensa debe ser tratado de acuerdo con el Dhamma'. ขุทฺทานุขุทฺทกสมูหนนปญฺโห ปฐโม. La primera pregunta: La pregunta sobre la abolición de las reglas menores y muy menores. อนิจฺจมฺปน รูปนฺติ วิภชฺชพฺยากรณิโย ปญฺโห’ติ อนิจฺจํ นามรูปํ, กึ. รูปเมวา?ติ ปุฏฺโฐ อนิจฺจํ นามรูปมฺปิ อนิจฺจา เวทนา ปี’ติอาทินา นเยน วิภชิวา พฺยากาตพฺโพ วิภชฺชพฺยากรณีโย นามา’ติ อโถ. กินฺนุ โข จกฺขุนา สพฺพํ วิชานาตีติ ปุคฺคโล สพฺพํ จกฺขุนา กึ วิชานาตีติ อิมสฺมึ ปญฺเห เกนาปิ ปุฏฺโฐ’กตเมน จกฺขุนา สมนฺตจกฺขุนา อุทาหุ มํสจกฺขุนา’ติ วุตฺเต’อามา’ติ วตฺตพฺโพ’ติ อยํ ปญฺโห ปฏิปุจฺฉาพฺยากรณีโย ปญฺโห นามาติ โยชนา. '¿Es la forma impermanente?' es una pregunta que debe ser explicada analíticamente. Significa: ¿Es impermanente la forma-mente? ¿Es solo la forma? Cuando se le pregunta esto, debe responderse analizando de esta manera: 'la forma-mente es impermanente, la sensación también es impermanente', etc.; esto se llama 'explicable analíticamente'. '¿Acaso se conoce todo con el ojo?'; si alguien pregunta en esta cuestión: '¿Qué conoce la persona con el ojo? ¿Con qué ojo, con el ojo universal o con el ojo de carne?', y se responde 'sí', esta construcción significa que esta es una pregunta que debe responderse con una contra-pregunta. มาลุงฺกฺยปุตฺตปญฺโห ทุติโย. La segunda pregunta: La pregunta de Māluṅkyaputta. สมุหโต ภยเหตุ อรหโต’ติ ภยเหตุ อรหโต อรหนฺเตน สมูหโต. 'La causa del miedo ha sido eliminada para el Arahant' significa que la causa del miedo para el Arahant ha sido erradicada por el mismo Arahant. อุนฺนตาวนตา’ติ สุเข อุนฺนติฐานวเสน อุนฺนตา ทุกฺเข มงฺกุวเสน โอนตา 'Elevado y deprimido' significa elevado por el estado de júbilo en la felicidad y deprimido por el estado de abatimiento en el sufrimiento. กุฏิปุริเส’ติ ปากฏปุริเส. 'En una persona prominente' significa en una persona manifiesta. อาหจฺจปทนฺติ ภควโต สพฺพญฺญุตญาเณน วิเสเสวา วุตฺตวจนํ. 'Palabra terminante' es una palabra expresada específicamente por el conocimiento omnisciente del Bendito. สพฺพตสปญฺโห ตติโย. La tercera pregunta: La pregunta sobre el que tiembla ante todo. เตน เตสํ ปวตฺเตนา’ติ เตสํ ปริตฺตานํ เตชวนฺตานํ เตน ปวตฺเตน. «Por su funcionamiento» significa por el funcionamiento de esos parittas poderosos. วิสํ จิกฺขสฺสนฺโต’ติ วิสํ วินาสยมาโน. «Expulsando el veneno» significa destruyendo el veneno. อุทฺธมโธ อาจยมาโน’ติ สรีรสฺส อุทฺธํ สุขํ วฑฺฒยมาโน. «Acumulando arriba y abajo» significa incrementando el bienestar hacia la parte superior del cuerpo. โจรานํ อุกฺขิตฺตลคุฬนฺตี โปถเกสุ ลิขิตํ เวริโจรานํ อุกฺขตฺตลคุฬมฺปีติ ปาเฐน ภวิตพฺพํ. เวริโจเรหิ อุกฺขิตฺตมุคฺครํ น สมฺภวตีติ อโถ. «El garrote levantado por los ladrones» está escrito en los libros; el texto debería ser «el garrote levantado por los enemigos y ladrones». El significado es que el mazo levantado por los enemigos y ladrones no puede golpear. อาหารถํ วา เอรตี’ติ อาหารกิจฺจํ สมฺปาเทติ. «O produce alimento» significa que cumple la función de la alimentación. สูจิกายา’ติ อุทฺธ-วมนาพาเธน. «Debido al cólera (sūcikā)» significa debido a la aflicción de los vómitos violentos. ทูรุปจาเรนา’ติ ทุฏฺฐปยุตฺเตน การเณน. «Por un tratamiento incorrecto» significa por una causa mal aplicada. สตฺตานํ รกฺขนํ มหาราชา ปริตฺตนฺติ มหาราช, ปริตฺตํ นาม สตฺตานํ รกฺขนฺตานํ สตฺตานํ อนุรกฺขนํ โหตีติ โยชนา. «La protección de los seres, oh gran rey, es el paritta»: oh gran rey, la construcción es que lo que se denomina paritta es la protección de los seres que se protegen a sí mismos. อตฺตนา กเตน อารกฺขํ ชนาตี’ติ กมฺมาจรณาทิโต ปาปปุคฺคโล อตฺตนา กเตน โทเสน ปริตฺตสฺส รกฺขนภาวํ ชหติ วินาเสติ. «Abandona la protección por lo hecho por sí mismo» significa que, debido a la mala conducta y otras causas, la persona malvada, por la falta cometida por sí misma, pierde o destruye la cualidad protectora del paritta. ปรริตฺตานุรกฺขนปญฺโห จตุโถ. La cuarta es la pregunta sobre la protección del paritta. พุทฺธพลโต จ มารพลํ พลวตรํ น โหตี’ติ โยชนา. La construcción es: «Y el poder de Māra no es más fuerte que el poder del Buddha». ปญฺจสาลคาปญฺโห ปญฺจโม. La quinta es la pregunta sobre la aldea de Pañcasālā. ตตฺร อถนฺตรํ อถิ’ติ ตถ เตสุ ทฺวีสุ วจเนสุ. อถเภโท อถวิเสโส อถิ.’ «Allí hay una diferencia de significado» significa que en esas dos declaraciones existe una distinción de significado, una diferencia de significado. อนฺตรํ มชฺฌวถญฺจ ขโณกาโส’ปิ เหตุสุ วฺยวธาเน วินา เจถ เภเท ฉิทฺเท มนสฺยปี’ติ อภิธานสเถ วุตฺตํ. En el diccionario se dice: «Antara [significa] en medio, interior, oportunidad, causa, obstrucción, excepto, diferencia, agujero y también en la mente». สญฺญาวิโมกฺโขติ สญฺญาย ภาเวน อาปตฺติภาวโต วิโมกฺโข สญฺญวิโมกฺโข. สจิตฺตกาปตฺตีติ อโถ. «Liberación por la percepción» (saññāvimokkho) significa la liberación de la condición de una ofensa por la presencia de la percepción. El significado es una ofensa con intención (sacittakāpatti). โน สญฺญาวิโมกฺโขติ สญฺญายาภาเวน อาปตฺติภาวโต โน วิโมกฺโข, นสญฺญาวิโมกฺโข, อจิตฺตกาปตฺตีติ อโถ. «Sin liberación por la percepción» significa que no hay liberación de la condición de una ofensa por la ausencia de percepción; no es liberación por percepción. El significado es una ofensa sin intención (acittakāpatti). ปาปาชานปญฺโห ฉฏฺโฐ. La sexta es la pregunta sobre el conocimiento del mal. เอตสฺมิญฺจ มหาราช ปญฺเห’ติ เอตสฺมึ ตยา ปุจฺฉิตปญฺเห. «Y en esta pregunta, oh gran rey» se refiere a esta pregunta formulada por ti. เอโก อโถ สาวเสโส’ติ’ตถาคตสฺส โข อานทเอวํ โหตี’ติอาทิวจนสฺส เอโก อโถ นรามิสปริหรณสงฺขาตอเถน อวเสเสน สาวเสโส. «Un significado es incompleto»: para las palabras que comienzan con «Al Tathāgata, oh Ānanda, le ocurre esto...», un significado es incompleto debido al significado restante que consiste en evitar los apegos mundanos. คณปริหรณปญฺโห สตฺตโม. La séptima es la pregunta sobre el cuidado del grupo. กเตน อาทาเนน วาติ กเตน โทเสน วา. «O por una apropiación realizada» significa o por una falta cometida. อเภชฺชปริสปญฺโห อฏฺฐโม. La octava es la pregunta sobre la asamblea inseparable. อฏฺฐปญฺหวนฺโต ทุติยวคฺโค. El segundo vagga contiene ocho preguntas. เสฏฺโฐ ยโม’ติ «La restricción (yama) es suprema»: ‘ยํ เทหสาธนาเปกฺขํ นิจฺจกมฺมมยํ ยโมอาคนฺตุกสาธนํ กมฺมมนิจฺจํนิยโมภเว’; «Aquello que depende del mantenimiento del cuerpo y consiste en una acción constante es 'yama'; aquello que depende de medios externos y es una acción impermanente es 'niyama'». อหึสา สจฺจมาเธยฺยํ พฺรหฺมจาริ อปริคฺคโหนิจฺจํ สรีเร สาธฺยตฺตา ยโม นามาติ วุจฺจเร’ติ; «La no violencia, la verdad, el no robar, el celibato y la no posesividad, al ser practicados constantemente en el cuerpo, se denominan 'yama'». เอวํ วุตฺโต เสฏฺโฐ ยโม. Así se describe la restricción (yama) suprema. อคฺโค นิยโม’ติ «La observancia (niyama) es excelente»: สนฺโตส โมน-สชฺฌายา กิจฺฉาปโร จ ภาวนา,สยมฺปากวนวาสา นิยมานิ จ สาธยโต’ติ; «El contentamiento, el silencio, el estudio, la austeridad, la meditación y el vivir en el bosque cocinando para uno mismo son las observancias (niyama) que se deben cumplir». เอวํ วุตฺโต อคฺโค นิยโม. Así se describe la observancia (niyama) excelente. ตถ อหึสา’ติ อิมินา กรุณา วุตฺตา. สจฺจนฺติ วจีสจฺจญาณสจฺจปรมถสจฺจานิ. อาเธยฺยนฺติ อาเธยฺยวจนตา พฺรหฺมจารีติ เมถุนวิรติ. อปริคฺคโหติ มม อิทนฺติ ปริคฺคหิตตณฺหารหิตภาโว วุตฺโต สนฺโตสโมนสชฺฌายา’ติ ทฺวาทสวิธสนฺโตสา ปาปปฺปวาหา น พุทฺธวจน สชฺฌายา. กิจฺฉาปโรติ อิมินา ธูตงฺคปริหรณํ ภาวนา’ติ ปริกมฺม ภาวนาทโย ติสฺโส ภาวนา. สยมฺปากวเน วาสา’ติ เอถ อิมสฺมึ สยมฺปาเกวเน พุทฺธสาสเน สยมฺปากวิรติ คเหตพฺพา. อาทิอากาเรนจาติ. Así, con ‘ahiṃsā’ (no violencia) se refiere a la compasión (karuṇā). ‘Sacca’ (verdad) comprende la verdad del habla, la verdad del conocimiento y la verdad del sentido último. ‘Ādheyya’ significa tener un habla digna de ser aceptada. ‘Brahmacārī’ significa la abstención de la actividad sexual. ‘Apariggaho’ se refiere al estado de estar libre de la avidez que se apropia de las cosas como ‘esto es mío’. ‘Santosamonasajjhāyā’ se refiere a doce tipos de contentamiento y al alejamiento del mal, no al canto de las palabras de Buda. ‘Kicchāparo’ con esto se indica la práctica de los factores ascéticos (dhūtaṅga). ‘Bhāvanā’ se refiere a los tres tipos de desarrollo mental, como el desarrollo preparatorio. ‘Sayampākavane vāsā’ significa que en este bosque del Sayampāka, dentro de la enseñanza de Buda, se debe adoptar la abstención de cocinar por cuenta propia. Y así sucesivamente. จาโร’ติ เสขิย วคฺคานุรูเปนคามวิหาเรสุ จาโร. ‘Cāro’ es la conducta en las aldeas y monasterios de acuerdo con el grupo de reglas Sekhiya. วิหาโร’ติ สมณสารุปฺเปริยาปถวิหาโร เจว ทิพฺพพฺรหฺมอริยวเสน ติวิธธมฺมวิหาโร จ. ‘Vihāro’ es la morada en posturas corporales adecuadas para un asceta, así como el triple tipo de morada según lo divino, lo de Brahma y lo noble. สยํโม’ติ อิทฺริยสํยโม. ‘Sayaṃmo’ es el control de los sentidos. สํวโร’ติ ปาติโมกฺขสํวโร. ‘Saṃvaro’ es la restricción del Pātimokkha. ขนฺตี’ติ อธิวาสนขนฺติ ญาณขนฺติ. ‘Khantī’ es la paciencia de la resistencia y la paciencia del conocimiento. สิกฺขาปทานํ อุทฺเทโส’ติ สิกฺขาปทานํ ปาฬิ. ‘Sikkhāpadānaṃ uddeso’ es la recitación del texto Pāli de las reglas de entrenamiento. อุคฺคหปริปุจฺฉา’ติ สิกฺขาปทานํ อฏฺฐกถา อุคฺคหณํ ‘Uggahaparipucchā’ es el aprendizaje de los comentarios sobre las reglas de entrenamiento. กาสาวธารณํ ภณฺฑุภาโว’ติ อิมินา ทฺวิลิงฺคสรูปํ ทสฺเสติ ‘Llevar los mantos ocres y el estado de cabeza rapada’: con esto se muestran las dos características externas de la forma del asceta. ภณฺฑุภาโว ทฺวงฺคุลเกโสวา นวมุณฺโฑ วา’ติ อธิปฺปาโย ภวติ หิ. ‘Bhaṇḍubhāvo’ (el estado de cabeza rapada) significa tener el cabello de una longitud de dos dedos o estar recién afeitado; tal es el significado. ‘‘ยโม จ นิยโม เจว จาโร จวิหาโร ตถา,สํยโม สํวโร เจว ขนฺตี จ โสรจฺจมฺปิ จ; «El autocontrol y también la disciplina, la conducta y asimismo la morada; el dominio de sí mismo, la restricción, la paciencia y también la gentileza; เอกนฺตจริยา เจว เอกตฺตาภิรตา’ปิ จ,ปฏิสลฺลานเสวนํ หิริโอตปฺปเมว จ; la práctica solitaria y el deleite en la soledad, la dedicación al retiro, el sentido del pudor y el temor al mal; อปฺปมาโท จ วีริยํ อุทฺเทสปริปุจฺฉา ตถา,สีลาทฺยภิรติ เจว นิราลยสภาวโต; la diligencia, la energía, la recitación y la indagación; el deleite en la virtud y demás, debido a la naturaleza libre de apegos; สิกฺขาปทาภิปูรณมิติ วีสปฺปเภเทน,สมณกรณา ธมฺมา นาคเสเนน เทสิตา; y el cumplimiento de las reglas de entrenamiento; estas son las diversas distinciones de las cualidades que hacen a un asceta, enseñadas por Nāgasena. กาสาวธารณญฺเจว ภณฺฑุภาโว ตถา อิติ,ทุเว สมณลิงฺคา’จ นาคเสเนนเทสิตา’ติ; El vestir los mantos ocres y el estado de cabeza rapada: estas dos señales de un asceta también fueron enseñadas por Nāgasena». สามญฺญํ อุปคโต’ติ วีสติธมฺมทฺวิลิงฺเคหิ สทิสภาวงฺคโต. ‘Sāmaññaṃ upagato’ significa haber alcanzado el estado de similitud mediante las veinte cualidades y las dos señales. โส สามญฺญนฺติ โส สมณภาโว. อคฺคปริสนฺติ ภิกฺขุปริสสงฺขาตํ อคฺคปริสํ. ‘So sāmaññaṃ’ es ese estado de asceta. ‘Aggaparisa’ se refiere a la asamblea excelente, conocida como la asamblea de monjes (bhikkhus). โส เม อาคโม’ติ วีสติธมฺมทฺวิลิงฺคานํ มยฺหํ สตฺตาเน โส อาคโม นถิ. ‘So me āgamo’ significa: ‘Esa herencia de las veinte cualidades y las dos señales no es para mí’. ปุถุชฺชนปญฺโห ปฐโม. La primera pregunta trata sobre el hombre común (puthujjana). เย เต ภพฺพา’ติ เย เต สตฺตา ภวฺยา ยุตฺตา ‘Ye te bhabbā’ se refiere a aquellos seres que son capaces o aptos. มุขโลหิตปคฺฆรณปญฺโห ทุติโย. La segunda pregunta trata sobre el flujo de sangre por la boca. ตปฺปฏิภาคนฺติ เตน วถคุยฺเหน สทิสํ. ‘Tappaṭibhāgaṃ’ significa similar a ese órgano privado. อนุสาสนิยํ อนุวาเสตีติ อุปริภาเค ปสฺสาวมคฺเค วถิกมฺมํวุตฺตํ อายุพฺเพเท ‘Anusāsaniyaṃ anuvāsetī’: en la parte superior del conducto urinario se menciona el procedimiento médico (vathikamma) en el Āyurveda. ‘วมนํ เรจนํ นสฺยํ นิรูห อนุวาสนํเญยฺยํ ปญฺจวิธํ กมฺมํ วิธานํ ตสฺส วุจฺจเต’ติ; «Vómito, purga, tratamiento nasal, enema no oleoso (nirūha) y enema oleoso (anuvāsana): se debe conocer esta acción quíntuple y se describe su aplicación». นิรูหอนุวาสนวเสน หิ ทุวิธํ วถิกมฺมํ. En efecto, existen dos tipos de procedimientos médicos (vathikamma) mediante el nirūha y el anuvāsana. ตถ นิรูหวถิกมฺมํ อโธภาเค วจฺจมคฺเค กาตพฺพํ. อนุวาสนวถิกมฺมํ อุปริภาเค ปสฺสาวมคฺเค กาตพฺพํ. วถิกมฺมํ อุตฺตรวถิกมฺมมฺปิ อิทํ นามทฺวยํ เตสํเยว นามนฺติ. ตสฺส ฏีกา? Allí, el procedimiento nirūha debe realizarse en la parte inferior, en el conducto anal. El procedimiento anuvāsana debe realizarse en la parte superior, en el conducto urinario. ‘Vathikamma’ y ‘uttaravathikamma’ son dos nombres para lo mismo. ¿Cuál es su comentario? ‘‘สมฺพาธสฺเสว สามนฺตา ตถ กมฺมํ ทุวงฺคุลํ,วาริตํ วถิกมฺมมฺปิ สมฺพาเธเยว สตฺถุนา’’; «Alrededor de la zona íntima, en una medida de dos dedos, el procedimiento vathikamma ha sido prohibido por el Maestro precisamente en la zona íntima». วถิกมฺมนฺติ เตลเภสชฺชานํ วิชฺฌนวเสนกตฺตพฺพํ วถิกมฺมนฺติ วินยฏีกา. ‘Vathikamma’ es el procedimiento médico que se realiza mediante la inyección de aceites y medicinas; así lo dice el comentario del Vinaya (Vinayaṭīkā). คุยฺหปฺปกาสนปญฺโห ตติโย. La tercera pregunta trata sobre la exposición de lo que es privado. อสารมฺเภนาติ นิทฺโทเสน. ‘Asārambhena’ significa sin tacha o sin falta. จตุสจฺจาหิสมโย’ติ จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ญาเณน อภิสมโย. 'Realización de las cuatro verdades' significa la realización mediante el conocimiento de las cuatro nobles verdades. ปุริสตฺตนนฺติ ปุริสตฺตํ, โสเยว วา ปาโฐ. 'Purisattanaṃ' significa masculinidad, o esa misma es la lectura. อญฺญํ กยิรมานํ อญฺเญน สมฺภวตีติ อญฺญํ โลกุตฺตรผลํ อารพฺภ วิปสฺสนา กมฺมํ เตน กยิรมานํ อญฺเญน โลกิยผเลน สมฺภวติ, โลกิยผลํ เทตีติ อธิปฺปาโย. สภาวมฺปี’ติ สภาเวน วจเนน. 'Haciéndose una cosa, resulta por otra' significa que la acción de vipassana iniciada con respecto al fruto supramundano, al ser realizada, resulta en otro fruto mundano, es decir, da un fruto mundano; tal es la intención. 'Incluso por su propia naturaleza' (sabhāvaṃ) significa por expresión natural. โย อกฺโกสนฺโต’ติ โย ปรํ อกฺโกสนฺโต. 'El que insulta' significa el que insulta a otro. กิริยาเยว กตา’ติ โทสวนฺตสฺส ปุคฺคลสฺส กิริยายเยว กรเณนเยว โมฆปุริสวจนกตา’ติ. 'Solo la acción se realiza' significa que solo por la ejecución de la acción de una persona con faltas se profiere el calificativo de 'persona vana' (moghapurisa). สวเณน…เป… ชิคุจฺฉตีติ ภควโต ภควนฺตสฺส สวเณน สาสนสวเณน. 'Al escuchar... siente repugnancia' se refiere a escuchar al Bienaventurado, escuchar la enseñanza (Sāsana) del Bienaventurado. โอตฺตปฺปตี’ติ ชิคุจฺฉติ. 'Siente temor moral' significa que siente repugnancia. ภิยฺโยทสฺสเนนาติ ภควโต ทสฺสเนน โอตฺตปฺปติ ชิคุจฺฉติ. 'Por ver más' significa que por ver al Bienaventurado siente temor moral y repugnancia. โมฆปุริสวจนปญฺโห จตุโถ. La cuarta es la pregunta sobre el apelativo de 'persona vana'. ‘‘อเจตนํ พฺราหฺมณ อสฺสุณนฺตํชานํ อชานนฺตมิมํ ปลาสํ,อารทฺธวีริโย ธุวมปฺปมตฺโตสุขเสยฺยํ ปุจฺฉสิ กิสฺสเหตุ’’ติ; «¡Oh, brahmán!, ¿por qué tú, con energía persistente, constante y diligente, preguntas a este árbol palāsa, inconsciente e incapaz de oír, que no sabe ni comprende, por un sueño feliz?» อิทํ จตุกฺกนิปาตฺญาคตํ ปลาสชาตกํ สธาย วุตฺตํ. Esto se dijo con referencia al Palāsa Jātaka que se encuentra en el Libro de los Cuatros (Catukkanipāta). อิติ ผทน รุกฺเข’ปิ ตาวเท’ติ มิลิเท อาคตํ. ชาตเก ปน «Así, incluso en el árbol phadana...» aparece así en el Milindapañha. Pero en el Jātaka: ‘‘อิติ ผทนรุกฺเขปิ เทวตา อชฺฌภาสต,มยฺหมฺปิ วจนํ อถิ ภารทฺวาช สุโณหิ เม’’ติ; «Así, incluso en el árbol phadana, la deidad habló: “Yo también tengo algo que decir, Bhāradvāja, escúchame”». อาคตํ อิทญฺจ เตรสนิปาเต อาคตํ ผทนชาตกํ สธาย วุตฺตํ. Esto se dijo con referencia al Phadana Jātaka que se encuentra en el Libro de los Trece (Terasanipāta). รุกฺขาเจตนปญฺโห ปญฺจโม. La quinta es la pregunta sobre la inconsciencia de los árboles. นวนฺนํ มหาราช อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺตีนนฺติ อฏฺฐรูปาวจรสมาปตฺติเอกนิโรธสมาปตฺติวเสน นวนฺนํ อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺตีนํ. นิพฺพานสุตฺตกถายมฺปน ผลสมาปตฺติสมตฺตาย ปรินิพฺพานสมตฺตาย เตสํ ทฺวินฺนํ ทายกานํ อนุสฺสรเณ สมตฺตายาติ ตีหิ การเณหิทฺเว ปิณฺฑปาตา สมผลา วุตฺตา. «De las nueve, oh gran rey, de las dhyanas o estados de morada sucesivos» se refiere a los nueve estados de morada sucesivos mediante las ocho dhyanas (de la esfera de la forma y la esfera inmaterial) y la única dhyana de la cesación. En la explicación del Nibbāna Sutta, sin embargo, se dice que las dos ofrendas de comida son de igual fruto por tres razones: por la plenitud del logro del fruto (phalasamāpatti), por la plenitud del Parinibbāna y por la plenitud en la rememoración de esos dos donantes. ทฺวิปิณฺฑปาตสมผลปญฺโห ฉฏฺโฐ. La sexta es la pregunta sobre el fruto igual de las dos ofrendas de comida. ปูเชถ นํ ปูชนียสฺส ธาตุํ เอวํ กิร โภ สคฺคมิโต คมิสฺสถาติ อิทํอเนกวณฺณวิมาเน วุตฺตํ. «Honrad la reliquia de aquel que es digno de honra; así, en verdad, señores, iréis desde aquí al cielo»; esto se dijo en el Anekavaṇṇavimāna. พุทฺธปูชาปญฺโห สตฺตโม. La séptima es la pregunta sobre la adoración al Buddha. อนิมิตฺตกตสทิสา’ติ อสลฺลกฺขนกตสทิสา. «Semejante a lo hecho sin signo» significa semejante a lo hecho sin discernir. อปาสนปปฏิกปญฺโห อฏฺฐโม. La octava es la pregunta sobre la esquirla de piedra. ขีณาสวปญฺโห นวโม. La novena es la pregunta sobre el que ha extinguido las impurezas (khīṇāsava). อุพฺพิลาวิตปญฺโห ทสโม. La décima es la pregunta sobre el regocijo excesivo (ubbilāvita). มามโก’ติ มม สนฺตโก มม สาวโก. «Mío» (māmako) significa que me pertenece, mi discípulo. การณา’ติ ปีฬนา. «Tortura» (kāraṇā) significa aflicción. สนฺนติวิโกปนนฺติ นามรูปสนฺตติวินาสนํ ธมฺโม หิ มหาราชอหึสาลกฺขโณ’ติ สกโล หิ สภาววจนธมฺโม อหึสาวจนลกฺขโณ. อุทฺธตํ มหาราช จิตฺตํ นิคฺคเหตพฺพนฺติ โยคาวจเรหิ อุทฺธตํ จิตฺตํ ปสฺสทฺธิสมาธิอุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺเคหิ นิคฺคเหตพฺพํ ปคฺคเหตพฺพนฺตี ปคฺคหทณฺฑสทิเสหิ ธมฺมวิจยวีริยปีติสมฺโพชฺฌงฺเคหิ ปคฺคเหตพฺพํ. สติ ปน สพฺพถ ลีนุทฺธจฺเจสุอิจฺฉิตพฺพา? ‘‘สตึ ขวาหํ ภิกฺขเวสพฺพถิกํ วทามี’’ติ วจนโต. «Perturbación de la continuidad» significa la destrucción de la continuidad de nombre y forma (nāma-rūpa). Pues el Dhamma, oh gran rey, se caracteriza por la no violencia; todo el Dhamma expresado según su propia naturaleza tiene la característica del lenguaje de la no violencia. «La mente agitada, oh rey, debe ser refrenada»; la mente agitada debe ser refrenada por los practicantes (yogāvacara) mediante los factores de iluminación de la tranquilidad, la concentración y la ecuanimidad. Debe ser «exaltada» mediante los factores de iluminación de investigación de los fenómenos, energía y arrobamiento, similares a un apoyo de esfuerzo. Pero, ¿es necesaria la atención plena (sati) en todo momento, tanto en el letargo como en la agitación? Sí, según las palabras: «Digo, monjes, que la atención plena es útil en todas partes». สยงฺกเตนโสฆาตียตีติ โส โจโร อตฺตนา กเตน ทุจฺจริตกมฺเมนกตฺตุภุเตน ปริฆาตียติ. «Es herido por lo que él mismo hizo» significa que ese ladrón es herido por la acción de mala conducta realizada por él mismo como autor. อปิ จ ธมฺมานุสถิ อนุสาสียตีติ เอกํเสน ภควโต อนุสิฏฺฐิ ปณฺฑิตชเน อปราธิกมนุสฺเส อนุสาสยติ ธมฺเมน อนุวทาเปติ.’ นิคฺคเห นิคฺคหารหนฺติวจนโต วทโต ภควโต โทโส นถิติ อธิปฺปาโย’นิคฺคเห นิคฺคหารหนฺติ’ อิทญฺจ ธมฺเมน นิคหนํ สธาย วุตฺตํ, น ปีฬนกมฺมํ สธาย วุตฺตนฺติ อิทํ เถเรน วตฺตพฺพํ กสฺมา นวุตฺตนฺติ เจ รญฺโญ รุจิยา อนนุกูลตฺตา. เถโร หิ ยถา ราชา กงฺขํ วินยิวา ธมฺมสภาวํ ชานาติ ตถา ปญฺหํ พฺยากโรตีติ. ภควตา สงฺเขปวิถารเทสิตนเยน ตถา ตถา หิ ปญฺหํ ปกาเสติ. เอส ยถา ยถาสฺส สทฺธมฺมเตชวิหตวิลยนขเณน มิลิทราชหทเย วิมติ ปยาตีติ. Además, «es instruido por la instrucción del Dhamma» significa que, ciertamente, la enseñanza del Bienaventurado instruye a las personas sabias y a los hombres que han delinquido, haciéndoles corregirse mediante el Dhamma. Según la frase «en la reprensión de los que merecen reprensión», se entiende que no hay falta en el Bienaventurado al hablar así. Esto de «reprender a quien merece reprensión» se dice con referencia a la reprensión mediante el Dhamma, no con respecto al acto de infligir dolor. Si se pregunta por qué el Anciano no dijo esto, es porque no era conforme al agrado del rey. Pues el Anciano explica la pregunta de tal manera que el rey, tras disipar su duda, comprende la naturaleza del Dhamma. Él esclarece la pregunta de diversas maneras según el método de enseñanza breve y detallada del Bienaventurado. Esto es para que, en el momento en que sea destruida por el esplendor del Verdadero Dhamma, la duda desaparezca del corazón del rey Milinda. นิคฺคหปญฺโห เอกาทสโม. La undécima es la pregunta sobre la reprensión. ปณาเมสีติ ปพฺพาเชสิ. «Despidió» significa que expulsó. อปฺปติวตฺติโต’ติ อปฺปหีโณ. 'Appativattito' significa no abandonado. นิจฺฉุหตีติ นีหรติ. 'Nicchuhati' significa expulsar. ถลํ อุสฺสาเทตี’ติ ถลฏฺฐาเน ราสึ กโรติ. 'Thalaṃ ussādeti' significa amontonar en un lugar seco. ปริลียตี’ติ ปฏิลียิตุํ อรหติ 'Parilīyati' significa que merece retirarse. ปณามียตี’ติ ปณเมตุํ วา ปพฺพาเชตุํ วา อรหติ. 'Paṇāmīyati' significa que merece ser despedido o expulsado. ปณามนปญฺโห ทฺวาทสโม. La pregunta sobre el despido es la duodécima. ทฺวาทสปญฺหวนฺตตติยวคฺควณฺณนา สมตฺตา. El comentario sobre el tercer vagga, que contiene doce preguntas, ha terminado. กมฺมาธิคฺคหิตสฺสาติ อภิภวนียมานสฺส. 'Kammādhiggahitassa' significa aquel que está siendo superado. โมคฺคลฺลาน นิพฺพานปญฺโห ปฐโม. La primera es la pregunta de Moggallāna sobre el Nibbāna. อถรโส’ติ ผลํ กถิตํ. 'Attharaso' se refiere al fruto mencionado. ธมฺมรโส’ติ เหตุ. 'Dhammaraso' es la causa. วิมุตฺติรโส’ติ นิพฺพานํ. 'Vimuttiraso' es el Nibbāna. อญฺญํ อาราเธตีติ สมตฺตการี ปริปุณฺณการี อญฺญํ อรหตฺตผลํ อาราเธติ, อตฺตโน สนฺตาเน นิปฺผาเทติ. 'Aññaṃ ārādheti' significa que aquel que actúa con plenitud y perfección alcanza el fruto de la condición de Arahant, produciéndolo en su propio flujo de continuidad. สวรปุรํ อนุคต’นฺติ มนุสฺสชานปทปุรํ อนุปฺปตฺตํ. 'Savarapuraṃ anugataṃ' significa que ha llegado a una ciudad en una región humana. ปาติโมกฺขปิหิตปญฺโห ทุติโย. La segunda es la pregunta sobre el cierre del Pātimokkha. อุจฺฉิชฺชตี’ติ ยํ เยน การเณน ภิกฺขุภาโว อุจฺฉิชฺชติ. 'Ucchijjati' se refiere a aquello por cuya razón el estado de monje se interrumpe. อุภโต ปกฺเข’ติ มาตุปิตุปกฺขสงฺขาเต อุภโตปกฺเข. 'Ubhato pakkhe' se refiere a ambos lados, es decir, el lado de la madre y el lado del padre. มนุสฺสนฺตเรนา’ติ มนุสฺสสานตฺเตน. ฉนฺนญฺหิ นานตฺตํ อติวิย นานตฺตํ โหติ. วุตฺตญฺเหตํ เวทสเถ- 'Manussantarena' significa por la diversidad humana. Ciertamente, la diferencia entre los seis es una diferencia extrema. Pues esto se ha dicho en los tratados Védicos: ‘‘วาชี วา มรณโลหานํ กฏฺฐปาสาณวาสสํ,นารีปุริสโคยานํ อนฺตรํ พหุตนฺตรนฺติ’’; “Entre los caballos, entre los metales, la madera, las piedras y las vestiduras, entre las mujeres, los hombres y el ganado, la diferencia es muy grande”. มุสาวาทตรปญฺโห ตติโย. La tercera es la pregunta sobre la gravedad de la mentira. นิเมสนฺตรมฺปติ จกฺขุนิมฺมิสนกฺขณมฺปิ. 'Nimesantaraṃ' se refiere incluso al momento de un parpadeo. วาณิโช หถินาโค จ สากฏิโก นิยามโกหิสกฺโก อุตฺตรเสตุ ภิกฺขุ เจว โพธิสตฺโต,อุตฺตรเสตุ ปฏิปนฺนโก ปุคฺคโล; เอเต อนาคตํ อฏฺฐ ชนา วิโลกิยา; วิกฺกยานาคตมคฺโค ติถํ ตีรมายุถิรํอนาคตํ กุลมฺปิ จ อฏฺฐฏฺฐานา วิโลกิยา’ติ; El comerciante, el elefante real, el conductor de carros y el navegante; el médico, el que cruza, el monje y el bodhisatta; el que está en el camino es el individuo que progresa. Estas ocho personas deben observar el futuro; el camino de la venta, el vado, la orilla, la duración de la vida; estas ocho cosas, incluyendo el linaje futuro, deben ser observadas. กุลวิโลกนปญฺโห จตุโถ. La cuarta es la pregunta sobre la observación de las familias. ยถาธมฺโม กาเรตพฺโพติอาปตฺติธมฺโม วินเย ติฏฺฐติ. ยถา ติฏฺฐติ, ตถา โส ภิกฺขุ สงฺเฆน กาเรตพฺโพ, ตถา โพเธตพฺโพ. 'Debe ser tratado según el Dhamma' significa que la regla de la ofensa permanece en el Vinaya. Tal como permanece, así debe el monje ser tratado por la Sangha, y así debe ser informado. อตฺตนิปาตนปญฺโห ปญฺจโม. La quinta es la pregunta sobre el suicidio. เนเต มหาราช คุณา ปุคฺคลสฺสาติ ปุคฺคลสฺส เอเต คุณา เอกาทสาทิสงฺขา น โหนฺติ. เมตฺตา ภาวนาย เอว เอเต คุณา. เมตฺตาวิหาริ ปุคฺคลสฺส สํวิชฺชนฺตีติ อธิปฺปาโย. 'Estas cualidades, oh gran rey, no son del individuo' significa que estas cualidades, contadas como once y demás, no pertenecen al individuo de forma intrínseca. Estas cualidades pertenecen únicamente al desarrollo de la benevolencia (metta). El significado es que se encuentran presentes en la persona que mora en la benevolencia. ยสฺสาติ ยสฺส คุณสฺส เหตุ. 'Yassa' significa por la causa de cuya cualidad. อนฺตรธานมูลนฺนิติ ปกติสรีรสฺส อนฺตรธาน-ทิพฺพเภสชฺชรุกฺขมูลํ. 'Antaradhānamūla' se refiere a la raíz de un árbol como medicina divina para la desaparición del cuerpo físico. อนฺตรธานสฺสา’ติ อนฺตรธานกรณสฺส. 'Antaradhānassa' significa de aquello que causa la desaparición. ยนฺติ เยน คุเณน. 'Yan' significa por cual cualidad. เมตฺตํ สมาปนฺโต’ติ อปฺปณาปฺปตฺตํ เมตฺตํ สมาปนฺโน. “Entrando en benevolencia” significa haber entrado en la benevolencia que ha alcanzado la absorción. เมตฺตาภาวนา หิตานมฺปิ อหิตานมฺปีติ หิตรหิตานมฺปิ สตฺเตสุ ผรณกเมตฺตาภาวนา สพฺพกุสลคุณาวหา สพฺพนิรวชฺชคุณานิสํสา’ว โหติ. El desarrollo de la benevolencia hacia aquellos que son beneficiosos o perjudiciales, siendo un desarrollo de la benevolencia que se extiende a todos los seres, trae consigo todas las cualidades meritorias y produce los beneficios de todas las virtudes irreprochables. สพฺเพสนฺติ สพฺเพสุ วิญฺญาณพทฺเธสุ สตฺเตสุ มหานิสํสา เมตฺตาภาวนา สมผรณวเสน ปณฺฑิเตหิ สํวิหชิตพฺพา. “A todos” significa que el desarrollo de la benevolencia de grandes beneficios hacia todos los seres dotados de conciencia debe ser distribuido por los sabios mediante una extensión equitativa. สุวณฺณสามเมตฺตาวิหารปญฺโห ฉฏฺโฐ. La sexta pregunta sobre la morada en benevolencia de Suvaṇṇasāma. นฏฺฐายิโก’ติ นฏฺฐธโน. “Arruinado” significa aquel que ha perdido sus riquezas. ยทา เทวทตฺโต สิคาโล อโหสิ ขตฺติยธมฺโม, โส ยาวตา ชมฺพุทีเป ปเทสราชาโน เต สพฺเพ อนุยุตฺเต อกาสิ. ตทา โพธิสตฺโต วิธุโร นาม ปณฺฑิโต อโหสีติ อิทํ ทุกนิปาเต สพฺพทาฐชาตกํ สธาย วุตฺตํ. Cuando Devadatta era el chacal con las costumbres de un khattiya, sometió a todos los reyes regionales de Jambudīpa. En aquel tiempo, el Bodhisatta era el sabio llamado Vidhura; esto se dice en referencia al Sabbadāṭha Jātaka del Dukanipāta. ยถา ปณิหิตนฺติ ยถา อิจฺฉิตํ, ยถา ฐปิตํ วา. “Según lo dispuesto” significa según lo deseado o según lo establecido. โพธิสตฺตาธิกสมปญฺโห สตฺตโม. La séptima pregunta sobre la igualdad superior del Bodhisatta. สปกฺโข’ติ สปริวาโร. “Con su bando” significa con su séquito. มิตฺตสม. โน’ติ อตฺตนา สหชาต-สหชนาธิเกหิ มิตฺเตหิ สมนฺนาคโต. “Igual a sus amigos” significa dotado de amigos nacidos con él o superiores a él por nacimiento. อายูหโก’ติ ธนปุญฺญานํ อายูหโก. “Acumulador” significa el que acumula riqueza y méritos. สงฺคาหโก’ติ จตุหิ ทานาทิสงฺคหวถูหิ จตุหิ ชนสงฺคาหเกหิ สงฺคาหโก. “Conciliador” significa aquel que concilia a las personas mediante las cuatro bases de la benevolencia, como la generosidad y otras. สขิโล’ติ มธุกวจโน หทยงฺคมกณฺณสุขมฏฺฐวจโน. “Afable” significa de habla dulce, cuyas palabras llegan al corazón, son agradables al oído y suaves. หิเตสี อุปนิสฺสิตานนฺติ สตฺตาน นิสฺสาย วสนฺตานํ ปุคฺคลานํ ธนยสปญฺญาสงฺขาตหิตคเวสนสีโล. “Buscador del bienestar de sus subordinados” significa aquel que por naturaleza busca el bienestar, consistente en riqueza, fama y sabiduría, para las personas que viven bajo su dependencia. ธนวา’ติ ถาวรชงฺคมสํหาริมองฺคสมอนุคามิธนสงฺเตหิ ปญฺจธเนหิ ธนวา. “Rico” significa poseedor de los cinco tipos de riqueza: bienes inmuebles, bienes muebles, bienes transportables, dotes personales y riqueza que lo sigue a uno. อมราเทวินิมนฺตนปญฺโห อฏฺฐโม. La octava pregunta sobre la invitación de Amarādevī. โอปตนฺตีติ อุปคจฺฉนฺติ. “Caen sobre” significa se acercan. อรหนฺตสภายนปญฺโห นวโม. La novena pregunta sobre el temor de los Arahants. โอกสฺสา’ติ อากฑฺฒิวา ปาคุปเมยฺยกสฺส. (?) “Okassa” significa habiendo arrastrado hacia abajo, como en el ejemplo del pie. สกฺโยปมาหรณปญฺโห ทสโม. La décima pregunta sobre la ilustración mediante el ejemplo de los Sakyas. ทสปญฺหปฏิมณฺฑิตจตุถวคฺควณฺณนา สมตฺตา. Aquí termina el comentario del cuarto capítulo, adornado con diez preguntas. ทฺเว อถวเส’ติ ทฺเว อานิสํเส. “Dos propósitos” significa dos beneficios. พฺยตฺตสงฺเกตา’ติ ปากฏสงฺเกตา สุลภทสฺสนํ ทสฺสนกามานนฺติ สีลวนฺตานํ ทสฺสนกามานํ อุปาสโกปาสิกานํ สุลภทสฺสนํ สุเขน ลภิตพฺพํ สีลวนฺตทสฺสนํ ภวิสฺสติ. “Señales claras” significa señales evidentes. “Fácil de ver para quienes desean ver” significa que para los laicos y laicas que desean ver a los virtuosos, será un encuentro fácil de obtener, un encuentro con los virtuosos. อนิเกตปญฺโห ปฐโม. La primera pregunta sobre la falta de hogar. วนฺตสฺส…เป… อาตุรสฺสา’ติ วนฺตสฺส เวชฺเชน วมาเปตพฺพสฺส. De “quien ha vomitado”... etc. ... a “del enfermo”: “del que ha vomitado” significa de aquel a quien el médico debe hacer vomitar. วิริตฺตสฺส อโธวิรจิตสฺส. “Del que ha sido purgado” significa de aquel que ha tenido una evacuación intestinal inducida. อนุวาสิตสฺส ปสฺสาวมคฺคกตฺตพฺพสฺสอนุวาสกมฺมสฺส, อาตุรสฺส คิลานปุคฺคลสฺส. “Del que ha recibido un enema” significa del tratamiento de enema que debe realizarse a través del conducto urinario; “del enfermo” significa de la persona enferma. อุทรสํยตปญฺโห ทุติโย. La segunda pregunta sobre el control del vientre. พาหิรานํ อาคมานนฺติ’ติ ปิฏกตฺตยโต พาหิรานํ. “De las tradiciones externas” significa externas a los tres Pitakas. อนุตฺตรภีสกฺกปญฺโห ตติโย. La tercera pregunta sobre el médico supremo. มคฺคิยนฺติ คเวสิตพฺพํ. «Maggiyanti» significa que debe ser buscado o investigado. ตสฺสปกตนฺติ เตนอปรจกฺกวตฺตินา ปกตํ. «Tassapakataṃ» significa lo que fue hecho por aquel otro Monarca Universal. โยนิยา ชนยิวา’ติ อตฺตโน ปสฺสาจมคฺคทฺวาเรน ชเนวา. «Yoniyā janayitvā» significa procrear a través de la salida de su propio canal de nacimiento. อนุปฺปนฺนมคฺคุปฺปาทนปญฺโห จตุโถ. La cuarta es la pregunta sobre el surgimiento del Sendero que no había surgido anteriormente. วาชเปยฺยนฺติ สปฺปิอาทิวถุสงฺขาตํ วาชํ ปิวนฺติ เอถาติ วาชเปยฺโย, ตํ ราควเสน วิสญฺญินา’ติ ราคพเลน ปกติสฺญารหิเตน โลมสกสฺสปโพธิสตฺเตน. «Vājapeyya» se refiere a aquello en lo que se bebe fuerza (vāja), consistente en sustancias como el ghee; aquello (fue realizado) por el Bodhisatta Lomasakassapa, quien estaba «inconsciente por el poder de la pasión», es decir, carente de su percepción normal debido a la fuerza del deseo. รตฺโต ราควเสนา’ติ ปุตฺตาทิสุ รตฺโต ปุตฺตาทีนํ มงฺคลถาย ราคพเลน ปาณํ หนฺติ. ภวตี ห- «Ratto» significa apasionado por el poder del deseo; apasionado por los hijos y otros, mata a seres vivos por el bienestar de sus hijos y demás debido a la fuerza de la pasión. Se dice así: ‘‘รตฺโต ทุฏฺโฐ จ มูฬฺโห จ มานี ลุทฺโธ ตถา’ลโส,ราชา จ ฆาตกา อฏฺฐ นาคเสเนน เทสิตา; ’’ «El apasionado, el odioso, el confundido, el orgulloso, el codicioso, el perezoso, el rey y el ejecutor: estos son los ocho tipos de matadores enseñados por Nāgasena». โอนเมยฺยา’ติ ปาณํ ฆาเตยฺย. «Onameyya» significa que mataría a un ser vivo. สสมุทฺทปริยายนฺติ สสมุทฺทปริกฺเขปํ. «Sasamuddapariyāya» significa que incluye u abarca los océanos. โลมสกสฺสปปญฺโห ปญฺจโม. La quinta es la pregunta sobre Lomasakassapa. โชติปาลฉทฺทนฺตปญฺโห ฉฏฺโฐ. La sexta es la pregunta sobre Jotipāla y Chaddanta. กสฺสปพุทฺธกุฏิกาโอวสฺสนปญฺโห สตฺตโม. La séptima es la pregunta sobre la filtración de la lluvia en la choza del Buda Kassapa. พฺราหฺมณราชปญฺโห อฏฺฐโม. La octava es la pregunta sobre el brahmana y el rey. คาถาภิคีตปญฺโห นวโม. La novena es la pregunta sobre lo obtenido mediante el canto de versos. โนธมฺมเทสนจิตฺตนมนปญฺโห ทสโม. La décima es la pregunta sobre la no inclinación de la mente hacia la enseñanza del Dhamma. ทสปญฺหปฏิมณฺฑิตปญฺจมวคฺควณฺณนา. Comentario al quinto capítulo, adornado con diez preguntas. โอโนเชวา’ติ อุทกํ ปาเตวา «Onojetvā» significa habiendo vertido agua (como gesto de donación). นมฺญาจริโยอถิปญฺโห ปฐโม. La primera es la pregunta sobre si no hay otro maestro. สมุปาทิกา’ติ สามํ อุทฺธํปถวึ ปวตฺตี’ติ สมุปาทิกา. อุทกสฺส อุปริ สมคมนํ นิพฺพตฺตีติ อโถ. «Samupādikā» significa que se desplaza por sí misma sobre la tierra. El sentido es que surge moviéndose uniformemente sobre la superficie del agua. ทฺวิพุทฺโธปฺปชฺชนปญฺโห ทุติโย. La segunda es la pregunta sobre el surgimiento de dos Budas. มารพลนิสูทเน พุทฺเธ’ติ มารพลนิมฺมทฺทนสมเถ พุทฺเธ. «En los Budas destructores del poder de Māra» significa en los Budas que son capaces de aplastar la fuerza de Māra. เอโก มโนปสาโท พุธสรณคมนจิตฺตุปฺปาโท. «Una sola fe mental» es el surgimiento del pensamiento de ir hacia el Buda como refugio. อญฺชลิปณาโม อญฺชลิปณมนมตฺเตน วทนากาโร «El saludo con las manos juntas» es la forma de mostrar respeto simplemente mediante el acto de unir las manos en añjali. อุสฺสหเต ตารยิตุนฺติ อปายทุกฺขวธทุกฺขโต ตารยิตุํ สกฺโกติ. «Se esfuerza por salvar» significa que es capaz de rescatar del sufrimiento de los estados de privación y del sufrimiento de la ejecución. โคตมีทินฺนวถปญฺโห ตติโย. La tercera es la pregunta sobre el manto entregado por Gotamī. อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลนฺติ มคฺคผลนิพฺพานสงฺขาตํ ญายํ กุสลธมฺมํ อาราธโก สมิชฺฌนโก โหติ. «Logra el método, el Dhamma, lo saludable» significa que es aquel que alcanza y realiza el método y el Dhamma saludable conocido como el Sendero, el Fruto y el Nibbāna. ปพฺพชฺชานิรถปญฺโห จตุโถ. La cuarta es la pregunta sobre la supuesta inutilidad de la vida monástica. ทุกฺกรกิริยานิรถกปญฺโห ปญฺจโม. La quinta es la pregunta sobre la inutilidad de las prácticas ascéticas difíciles. อิทเมถ การณนฺติ มนุสฺสานํ อิทํ นิฏฺฐาวจนํ เอถ อริยมคฺคอปาปุรณปพฺพชเน การณํ โหตีติ โยชนา. «Esta es la razón aquí»: la construcción gramatical es que esta es la conclusión para los seres humanos, siendo el motivo para la renuncia que abre el Noble Sendero. สยนฺติ สาสนสฺส อตฺตนา ชินสาสนวิพฺภนฺตํ ปุคฺคลํ กึ โสเธสฺสติ? ¿Cómo podrá purificar a una persona que se ha desviado de la enseñanza del Vencedor aquel que por sí mismo se ha apartado de la enseñanza? นิพฺพิเสสา’ติสีลาทิคุณวิเสสรหิตา. «Nibbisesā» significa carentes de cualidades especiales como la virtud (sīla) y otras. อกตปุญฺญา’ติ ปุพฺพชินสาสเนสุ ปพฺพชฺชาปุญฺญสฺส อกรเณน อกตปุญฺญา. «Akatapuññā» se refiere a aquellos que no han acumulado mérito por no haber realizado el mérito de la renuncia (pabbajjā) en las enseñanzas de los Victoriosos (Jinas) anteriores. อเวมูฬฺหา ชินสาสเน’ติ สีลาทิคุณเวมูฬฺหภาวํ ปาปุณิตุํ อสมถา. «Avemūḷhā jinasāsane» significa incapaces de llegar a un estado de confusión respecto a las cualidades como la virtud (sīla) y otras. หีนายวตฺตนโทสปญฺโห ฉฏฺโฐ. La sexta es la pregunta sobre la falta de retornar a la vida inferior (la vida laica). อรหนฺตกายิกทุกฺขเวทนาปญฺโห สตฺตโม. La séptima es la pregunta sobre la sensación de dolor físico en un Arahant. ปาราชิกอชฺฌานปญฺโห อฏฺฐโม. La octava es la pregunta sobre la transgresión de una falta de derrota (Pārājika). สงฺฆสมยํอนุปวิฏฺฐตายา’ติ สงฺฆสมยํ ปวิฏฺฐภาเวน. «Saṅghasamayaṃanupaviṭṭhatāyā» significa por el estado de haber entrado en la asamblea de la Sangha. ปพฺพชิตคิหีทุสฺสีลปญฺโห นวโม. La novena es la pregunta sobre la conducta inmoral de renunciantes y laicos. อุทกชีวปญฺโห ทสโม. La décima es la pregunta sobre la vida en el agua. ทสปญฺหวนฺตฉฏฺฐวคฺควณฺณนา สมตฺตา. Concluye el comentario del sexto capítulo, que contiene diez preguntas. มหารชกฺขา’ติ ปญฺญามเย อกฺขิมฺหิ มหนฺตา ราคาทิรชา เอเตสนฺติ มหารชกฺขา อถ วา อกฺขํ เยสํ อตฺถิติ อกฺขา. มหนฺตํ ราคาทิรชํ เอเตสนฺติ มหาราชา. มหารชา จ เต อกฺขา จา ต มหารชกฺขา. มหารชา เอ มหารชกฺขา’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติเยว. อิมสฺมึ ปจฺฉิมวิกปฺเป อกฺขสทฺโท นิรโถ. «Mahārajakkhā» se refiere a aquellos que tienen un gran polvo de lujuria y otros estados en su ojo de sabiduría; o bien, aquellos que poseen ojos son llamados «akkhā». Aquellos que tienen un gran (mahanta) polvo (raja) son llamados «mahārajā». Al ser tanto «mahārajā» como «akkhā», se denominan «mahārajakkhā». También es apropiado decir simplemente «mahārajakkhā». En esta última alternativa, el término «akkha» es redundante. นิปฺปปญฺจปญฺโห ปฐโม. La primera es la pregunta sobre la ausencia de proliferación conceptual (nippapañca). วิสมโกฏฺฐสฺสา’ติ วิสมอนฺตสฺส. «Visamakoṭṭhassā» significa de intestinos irregulares. ทุพฺพลคหณสฺสา’ติ อปฺปทุพฺพลนฺตรเทหิสฺส. «Dubbalagahaṇassā» significa de una digestión débil o cuerpo interno débil. คิหีอรหนฺตปญฺโห ทุติโย. La segunda es la pregunta sobre un laico que es un Arahant. มคฺโค ปิ ตสฺสมหิยา อนญฺญาโต’ติ มหิยา มคฺโค ตสฺส อทฺธิกสฺส อรหโต อนญฺญาโต. «Maggo pi tassamahiyā anaññāto» significa que el camino en la tierra es desconocido para ese Arahant que viaja. อรหนฺตสติสมฺโมสปญฺโห ตติโย. La tercera es la pregunta sobre la confusión de la atención plena (sati) en un Arahant. ตีณินถิปญฺโห จตุโถ. La cuarta es la pregunta sobre las tres cosas que no existen. นถิธมฺมนฺติ อวิชหนสภาวํ. «Nathidhamma» se refiere a la naturaleza de lo que no se abandona. อถิธมฺมนฺติ วิชหนสภาวํ. «Athidhamma» se refiere a la naturaleza de lo que se abandona. อกมฺมชปญฺโห ปญฺจโม. La quinta es la pregunta sobre lo que no nace del kamma. พีชชาตานี’ติ พีชวาสิโย. «Bījajātāni» significa aquello que se origina de las semillas. กมฺมชปญฺโห ฉฏฺโฐ. La sexta es la pregunta sobre lo que nace del kamma. ยกฺขกุณปปญฺโห สตฺตโม. La séptima es la pregunta sobre el cadáver de un yakkha. อนาคเตสุปญฺญตฺติสิกฺขาปญฺโห นวโม. La novena es la pregunta sobre las reglas de entrenamiento prescritas para situaciones futuras. สูริยตปนปญฺโห ทสโม. La décima es la pregunta sobre el calor del sol. ทสปญฺหวนฺตสตฺตมวคฺควณฺณนา สมตฺตา. Concluye el comentario del séptimo capítulo, que contiene diez preguntas. ปุนเทว ลตาย พธิวา อทาสี’ติ อิทํชาตเก น ปากฏํ. รญฺโญ ปรมฺปราคตวจนํ คเหวา วุตฺตํ สิยา. อปิ จ โพธิสตฺโต อตฺตโน สนฺติกํ อาคเต พธนา อมุญฺจิวา อชฺฌุเปกฺขิโต ปุนเทว ลตาย พธิวา อทาสิ วิย สญฺญาย วุตฺตํ สิยา. «Lo ató de nuevo con una enredadera y lo entregó»: esto no aparece claramente en el Jātaka. Podría haber sido dicho siguiendo el relato tradicional del rey. Además, cuando llegaron ante el Bodhisatta, este no los liberó de sus ataduras, sino que permaneció indiferente; esto podría haberse expresado con la idea de que los ató de nuevo con una enredadera y los entregó. รูฬรูฬสฺส ผรุสาติผรุสสฺส ภีมภีมสฺส ชูชกสฺส พฺราหฺมณสฺส สวเณ วตฺตมาโน. Refiriéndose a lo que se escuchó del brahmán Jūjaka, quien es extremadamente cruel, sumamente áspero y terriblemente aterrador. ทารเกทารกทฺวเย โพธิสตฺตสฺส อทสฺสนํ คมิเต สติ โส โพธิสตฺโต สตธา วา สหสฺสธา วา โสกวเสน. Cuando los dos niños fueron alejados de la vista del Bodhisatta, debido al dolor, ese Bodhisatta se sintió como si se rompiera en cien o mil pedazos. หทยํ น เอลิ น ผเลสิ อิทํ สตฺตมํ ทุกฺกรโต ทุกฺกรตรํ อโหสีติ โยชนา. «El corazón no se rompió ni se partió; este séptimo punto fue incluso más difícil que lo difícil»: tal es la explicación. เวสฺสนฺตรปุตฺตทารทานปญฺโห ปฐโม. La pregunta sobre la entrega de los hijos y la esposa por parte de Vessantara es la primera. ทุกฺกรการิปญฺโห ทุติโย. La pregunta sobre quien realiza lo difícil es la segunda. โลกิยํ ภนฺเต นาคเสน โลกุตฺตเรน วิญฺญาปิตนฺติ โลกิกํ อถชาตํ วิย…เป…ตยา โลกุตฺตเรน อถชาเตน วิญฺญาปิตํ. «Venerable Nagasena, lo mundano ha sido explicado por lo supramundano»; al igual que el significado mundano surgido… etc… por usted ha sido explicado mediante el significado supramundano surgido. ปาปพลปญฺโห ตติโย. La pregunta sobre el poder del mal es la tercera. เปตปาปุณนกปุญฺญปญฺโห จตุโถ. La pregunta sobre el mérito que llega a los petas es la cuarta. ทิพฺโพ อโถ’ติ ทิพฺพสทิโส จ เอกนฺตทิพฺโพ จ อโถ. «Sentido divino» significa un sentido similar al divino y un sentido exclusivamente divino. มิทฺธสมาปนฺโน’ติ ภวงฺควเสน นิทฺทํ อาปนฺโน. «Absorto en el letargo» significa haber entrado en el sueño por medio del bhavanga. กปิมิทฺธปเรโต’ติ กปินิทฺทาย สมนฺนาคโต. «Poseído por el letargo del mono» significa dotado del sueño del mono. โย กายสฺส โอนาโห’ติ นามกายสฺส จ รูปกายสฺส จ พธนากาโร. «Lo que es la cubierta del cuerpo» significa el modo de atadura tanto del cuerpo mental como del cuerpo físico. ปติโยนาโห’ติ กมฺมํ กาตุํ อสมถตาวเสน สมนฺตโต พธนากาโร. «Envolvimiento» significa el modo de atadura por todas partes debido a la incapacidad de realizar una acción. โย มหาราช กปินิทฺทาปเรโต โวกิณฺณตา ชาครตี’ติ ยา กปินิทฺทาย ปิฬิตสฺส ปุคฺคลสฺส นิทฺทา โวกิณฺณกํ ชาครํ คติยา นิทฺทามิสฺสกชาครปวตฺตนํ. «Gran rey, aquel que está poseído por el sueño del mono despierta intermitentemente» significa que el sueño de la persona afligida por el sueño del mono es un despertar mezclado con el sueño, una progresión de vigilia entremezclada con el sueño. สุปินปญฺโห ปญฺจโม. La pregunta sobre los sueños es la quinta. อการณมรณปญฺโห ฉฏฺโฐ. La pregunta sobre la muerte sin causa es la sexta. ปรินิพฺพุตปาฏิหาริยปญฺโห สตฺตโม. La pregunta sobre el milagro de quien ha alcanzado el Parinibbana es la séptima. อูนสตฺตวสฺสปญฺโห อฏฺฐโม. La pregunta sobre los menos de siete años es la octava. สุขทุกฺขมิสฺสนิพฺพานปโห นวโม. La pregunta sobre el Nibbana mezclado con felicidad y sufrimiento es la novena. สภาวโต นถิ’ติ กิญฺจิ โอปมฺมนิทสฺสนมตฺตํ สภาวโต สรูปโต นถิ. คุณโต ปน อนุปลิตฺโต ทฺวิคุณโต กิญฺจิ โอปมฺมนิทสฺสนมตฺตํ สกฺกา ตุยฺหํ อุปทสฺสยิตุํ ปกาเสตุํ. «No existe por naturaleza» significa que no hay nada, por esencia o por forma, que sirva como una mera ilustración o comparación. Sin embargo, por sus cualidades, como el no estar manchado, o por dos cualidades, es posible mostrarte y explicarte alguna mera ilustración o comparación. ปทุมํ อุทกํ เนว อคทํ สาคโร ตถา El loto, el agua, asimismo la medicina y el océano, โภชนํ อากาส-มณิรตนวทนํ el alimento, el espacio, la joya preciosa y el sándalo, สปฺปิมณฺโฑ คิริ วถู ทสูปมา la nata de la mantequilla clarificada y la montaña: estas son las diez metáforas. เอกทฺวิติจตฺตาริ ปญฺจกทสกา ตีณิ. Una, dos, tres, cuatro, cinco, diez; y tres. ปุน ตีณิ ปุน ตีณิ ปญฺจ คุณา ปณฺฑิเตหิ วิชานิยา Nuevamente tres, nuevamente tres; estas cualidades deben ser conocidas por los sabios. ตถ ปทุมสฺส อุทเก อนุปลิตฺตภาโว เอโก คุโณ นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺโฐ. De ellas, la cualidad del loto de no ser manchado por el agua es la única cualidad introducida en el Nibbana. อุทกสฺส สีตลตา ปิปาสาวินยตา’ติ ทฺเว คุณา. Del agua, la frialdad y la eliminación de la sed son las dos cualidades. อคทสฺส ปฏิสรณตา โรคอนฺตกรณตา อมตตา’ติ ตโย คุณา. De la medicina, el ser un refugio, el poner fin a la enfermedad y la inmortalidad son las tres cualidades. สมุทฺทสฺส กุณปสุญฺญตา สวนฺตีหิ อปูรณตา มหนฺตภูตาวาสตา อปริมิตวิจิตฺตปุปฺผสํกุสุมิตตา’ติจตฺตาโร คุณา โภชนสฺส อายุธารณตา พลวฑฺฒนตา วณฺณชนนตา ทรถวูปสมนตา ชิคจฺฉาทุพฺพลฺยปฏิวิโนทนตา’ติ ปญฺจคุณา. อากาสสฺส อชายนตา อชีรณตา อมียนตา อจวนตา อนุปฺปชฺชนตา ทุปฺปสหตา อโจรหรณตา อนิสฺสิตตา วิหคคมนตา นิราวรณตา อนนฺตตา’ติ ทส คุณา. Del océano, el estar libre de cadáveres, el no llenarse con los ríos, el ser la morada de grandes seres y el estar cubierto de infinitas y variadas flores son las cuatro cualidades. Del alimento, el sustentar la vida, el aumentar la fuerza, el producir belleza, el calmar la angustia y el disipar el hambre y la debilidad son las cinco cualidades. Del espacio, el no nacer, el no envejecer, el no morir, el no desaparecer, el no surgir, el ser difícil de dominar, el no ser robado por ladrones, el ser independiente, el ser el camino de las aves, el carecer de obstrucciones y el ser infinito son las diez cualidades. มณิรตนสฺส กามททตา หาสการณตา อุชฺโชตถกรณตา’ติ ตโย คุณา. De la joya preciosa, el conceder los deseos, el causar alegría y el producir luz son las tres cualidades. โลหิตจทนสฺส ทุลฺลภตา อสมคธตา สุชนปฺปสถตาติ ตโย คุณา. Del sándalo rojo, el ser difícil de encontrar, el poseer una fragancia incomparable y el ser elogiado por las personas de bien son las tres cualidades. สปฺปิมณฺฑสฺส วณฺณสมฺปนฺนตา คธสมฺปนฺนตา รสสมฺปนฺนตา’ติ ตโย คุณา. De la nata de la mantequilla clarificada, el estar dotada de color, el estar dotada de fragancia y el estar dotada de sabor son las tres cualidades. คิริสิขรสฺส อจฺจุคฺคตตา อจลตา ทุรภิโรหตา พีชารูหณตา อนุนยปฏิฆวิปฺปมุตฺตตา’ตี ปญฺจคุณา นพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐา’ติ. Las cinco cualidades de la cima de una montaña —su gran elevación, su inmovilidad, su dificultad para ser escalada, el hecho de que en ella no brotan semillas y su libertad frente a la atracción y la repulsión— han sido introducidas en el Nibbāna. นิพฺพานานุปฺปวิฏฺฐคุณปญฺโห ทสโม. La décima pregunta sobre las cualidades introducidas en el Nibbāna ha terminado. เอเถวากิรา’ติ เอถ เอว ตยา สิกฺขิเต นิพฺพาเน อากิราหี’ติ อภิกโรหิ วา อยเมว วา ปาโฐ. ‘Ethevākirā’ significa: vierte en este mismo Nibbāna que has aprendido, o ‘realiza’ (abhikarohi); esta es la lectura. อนีติโต’ติ อนีติภาวโต นิพฺพานํ ทฏฺฐพฺพํ. เสเสสุ’ปิ เอเสว นโย. ‘Como libre de aflicción’ significa que el Nibbāna debe ser visto como un estado libre de calamidades. El mismo método se aplica a los casos restantes. กุหียตี’ต วิมฺภยจิตฺโต โหติ. ‘Se asombra’ significa que tiene una mente llena de asombro. นิพฺพานสจฺฉิกรณปญฺโห ทฺวาทสโม. La duodécima pregunta sobre la realización del Nibbāna ha terminado. ทฺวาทสปญฺหวนฺตอฏฺฐมวคฺควณฺณนา สมตฺตา. La explicación del octavo capítulo, que contiene doce preguntas, ha terminado. เมณฺฑกปญฺเห อฐมวคฺควณฺณนา สมตฺตา. La explicación del octavo capítulo de las Preguntas del Dilema (Meṇḍakapañha) ha terminado. อนุมานปญฺโห. La Pregunta sobre la Inferencia. กมฺมมูลํ คเหวานา’ติ ปุพฺพพุทฺธานํสนฺติเก กตกุสลมูลํ คเหวา. ‘Tomando la raíz del kamma’ significa habiendo tomado la raíz del mérito (kusala) realizado en presencia de los Budas anteriores. ตโต มุจฺจถ วิมุตฺติยา’ติ ตโต เตน อารมฺมณกิณเนน ทส สญฺญาภาวนานุโยเคน วิมุตฺติยา สมุจฺเฉทวิมุตฺติยา วฏฺฏทุกฺขโต มุจฺจถ. ‘De eso sois liberados por la liberación’ significa que, a través de ese cultivo de los diez tipos de percepción y el enfoque en el objeto, sois liberados del sufrimiento de la ronda (vaṭṭadukkha) mediante la liberación por erradicación (samuccheda-vimutti). อนิวายนฺตี’ติ อปฺปฏิวาตา หุวา วายนฺติ. ‘Soplando sin resistencia’ significa que soplan sin ser contrarrestados por el viento en contra. สรณสีลนฺติ สรณคมนํ คเหวา คเหตพฺพํ ปญฺจสีลํ. ‘La moralidad del refugio’ se refiere a los cinco preceptos que deben ser asumidos tras haber tomado el refugio. ปญฺจุทฺเทสปริยาปนฺนนฺติ นิทานุทฺเทส-ปราชิกุทฺเทส-สงฺฆาทิเสสุทฺเทส-อนิยตุทฺเทส สงฺขาตํ ปญฺจุทฺเทสปริยาปนฺนํ. ‘Incluido en las cinco recitaciones’ significa lo que se conoce como las cinco secciones de recitación del Pātimokkha: Nidānuddesa, Parājikuddesa, Saṅghādisesuddesa, Aniyatuddesa y la restante. ปาติโมกฺขสํวรสีลนฺติ สตฺตวีสาธิกทฺวิสตปาติโมกฺขสํวรสีลํ. ‘La moralidad del compromiso con el Pātimokkha’ se refiere a la moralidad del compromiso con las doscientas veintisiete reglas del Pātimokkha. อุปาทายุปาทาย วิมุตฺตานนฺติ ตณฺหาทิฏฺฐิสงฺขาโตปเย อุปาทายุปาทาย วิมุตฺตานํ โสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามีนํ ‘De los liberados mediante el desapego gradual’ se refiere a los que entran en la corriente, los que retornan una sola vez y los que no retornan, quienes se han liberado desprendiéndose progresivamente de los apegos conocidos como el deseo y los puntos de vista. เคหชโน’ติ ทาสกมฺมกราทิโก เคเห ฐิตชโน. ‘Gente de la casa’ se refiere a las personas que residen en la casa, como los sirvientes y trabajadores. ตถา พุทฺธํ โสกนุทํ…เป… อุมฺม ทิสฺวา สเทวเก’ติ เอถ ตถา เอว อุมฺมึ ทิสฺวา มหนฺตํ ธมฺมฺौมฺมึ ญาณจกฺขุนา ทิสฺวา พุทฺธํ โสกนุทํ อนุมาเนน อนุมานญาเณน กาตพฺพํ ญาตพฺพํ. สเทวเกโลเก ยถา ธมฺโม อุมฺมิวิปฺผาโร ตถา สเทวเก โลเกพุทฺโธ อคฺโค ภวิสฺสตี’ติ อนุมาเนน ญาตพฺพนฺติ โยชนา. ‘Así, al Buda, el que disipa el pesar... viendo la ola en el mundo con sus dioses’: aquí se interpreta que, así como al ver la gran ola del Dhamma con el ojo del conocimiento, se debe conocer por inferencia al Buda que disipa el pesar. Del mismo modo que en el mundo con sus dioses existe la expansión de la ola del Dhamma, así también en el mundo con sus dioses el Buda será el supremo; esto debe ser conocido mediante la inferencia. มิคราชสฺสา’ติ จตุปฺปาทานํ มหนฺตภาเวน มิคราชสฺส หถิโน. ‘Del rey de las bestias’ se refiere al elefante como rey de las bestias debido a su gran tamaño entre los cuadrúpedos. ปทนฺติ ธมฺมปทํ. ‘Huella’ significa una porción o sendero del Dhamma (Dhammapada). ธมฺมราเชน คชฺชิตนฺติ พุทฺธสีหนาทวจนํ ธมฺมราเชน กถิตํ. ‘Rugido por el Rey del Dhamma’ se refiere a las palabras del rugido del león del Buda, pronunciadas por el Rey del Dhamma. อนุมาเนน ญาตพฺพํ พุทฺโธ จ มหนฺโต พุทฺธสีหนาโท จ มหนฺโต’ติ วิญฺญาตพฺพํ. Debe ser conocido por inferencia: se debe comprender que tanto el Buda es grande como su rugido de león es grande. ลคฺคํ ทิสฺวา ภุสํ ปงฺกํ กลลทฺทํ คตํ มหินฺติ ลคฺคํ ลคฺคาปนสมถํ มหนฺตํ ปงฺกญฺจ ทิสฺวา กลลทายกํ อุทกญฺจ คตํ มหึ มหิยา คตํ ปวิฏฺฐํ ทิสฺวา ปณฺฑิตา มหาวาริกฺขโธ คโต ปวตฺโต’ติ อนุมาเนน ชานนฺติ. ‘Habiendo visto el lodo atascado y la tierra convertida en un pantano profundo’: al ver el lodo profundo capaz de atrapar y el agua que ha convertido la tierra en un fango, los sabios conocen por inferencia que una gran masa de agua ha pasado por allí. ชนนฺติ สาธุชนสมุหํ. ‘Gente’ se refiere a la multitud de personas virtuosas. รชปงฺกสโมหิตนฺติ ราคาทิรชสงฺขาตปงฺเกหิ อชฺโฌถฏํ ปริโยนทฺธํ. ‘Envuelto en el polvo y el lodo’ significa cubierto y envuelto por el lodo conocido como el polvo del deseo y demás pasiones. วหิตํ ธมฺมนทฺธิยา’ติ ปริยตฺติปฏิปตฺติธมฺมนทฺธิยา วหิตํ. ‘Llevado por la corriente del Dhamma’ significa transportado por la corriente del Dhamma de la escritura y de la práctica. วิสฺสฏฺฐํ ธมฺมสาคเร’ติ นิพฺพานสงฺขาเต มหาสมุทฺเท ธมฺมนทฺธิยา วิสฺสฏฺฐํ วิสฺสชฺชิตํ ปเวสิตํ. ‘Liberado en el océano del Dhamma’ significa soltado o introducido por la corriente del Dhamma en el gran océano conocido como el Nibbāna. ธมฺมามตคตํ ธมฺมามเต ปวตฺตํ สเทวกํ สพฺรหฺมกํ อึ มหึ มหิยา ฐิตํ อิมํ สาธุชนสมูหํ. ‘Llegado al néctar del Dhamma’ se refiere a esta multitud de personas virtuosas situadas en esta tierra, incluyendo a los dioses y los brahmas, que han entrado en el néctar del Dhamma. ทิสฺวา ญาณจกฺขุนา ปสฺสิวา. ‘Habiendo visto’ significa habiendo observado con el ojo del conocimiento. ธมฺมกฺขโธ มหา’คโต’ติ สมฺมาสมฺพุทฺธจรณสงฺขาโต จตุราสีติยา ธมฺมกฺขธสหสฺสานํ เทสิตตฺตา มหาธมฺมกฺขโธอาคโต ปวตฺโต’ติ อนุมานญาเณน ญาตพฺพนฺติ โยชนา. ‘Ha llegado la gran masa del Dhamma’ se interpreta como que, debido a que el Perfectamente Iluminado ha enseñado las ochenta y cuatro mil secciones del Dhamma, se debe conocer mediante el conocimiento por inferencia que la gran masa del Dhamma ha llegado y se ha manifestado. อนุมานปญฺโห เอกาทสโม. (ธุตงฺคกถา) La undécima pregunta sobre la inferencia. (Discusión sobre las prácticas ascéticas). กตเมน เต ปริยาเยน อนุโยคํ เต ทมฺมิ’ติ อนุโยคํ วํ ปุจฺฉิ อหํ พฺยากริสฺสามิ. อนุโยควจนํ เต ตว กตเมน การเณน ทมฺมิ. «¿De qué manera te daré la aplicación [del argumento]?», preguntaste sobre la aplicación, y yo responderé. ¿Por qué razón te doy las palabras de aplicación? วเมเวตํ พฺรูหีติ ราชวจนํ ภนฺเต นาคเสน วเมว ปริยายํ พฺรูหิ. «Dilo justamente de esa manera», son las palabras del rey. «Venerable Nāgasena, dime el método de la misma manera». เตนหี’ติ ตสฺมา ตว โสตุกามตาย สเตน วา…เป…โกฏิสตสหสฺเสน วา ปริยายํ เต กถยิสฺสามีติ โยชนา. «En ese caso», debido a tu deseo de escuchar, te explicaré el método a través de cien... [etc.] ...o cien mil millones [de formas]; tal es la conexión. ยา กาจิ กถา’ติ สมฺพโธอิธา’ติ อิมสฺมึ ธุตงฺควรคุเณ,อภิวุฏฺฐนฺติ วสฺโสทเกนอภิวุฏฺฐํสมฺปาทเก สตีติ ปฏิปาทเก ปุคฺคเล สติ. «Cualquier charla» es la conexión. «Aquí» significa en esta excelente virtud de las prácticas ascéticas. «Ha llovido» significa empapado por el agua de la lluvia. «Habiendo quien lo logre» significa habiendo una persona que lo practique. มยฺหํ ปุฏฺโฐ’ติ อิมสฺมึ ธูตงฺควรคุเณ ปริพฺยตฺตตาย เฉกตาย ปากฏาย พุทฺธิยา ยุตฺตการณปริทีปนํ สโมสริสฺสตีติ. «Preguntado a mí» significa que, debido a la claridad, habilidad y sabiduría manifiesta en esta excelente virtud de las prácticas ascéticas, la explicación de las razones adecuadas se reunirá. วิชฏิตกิเลสชาลวถู’ติ ตํ กิเลน สมุหปญฺจกฺขธวถุ. «El objeto del cual se ha desenredado la red de las impurezas» se refiere al objeto de los cinco agregados del cual las impurezas han sido eliminadas. ภินฺนภคฺคสงฺกุฏิตสญฺฉนฺนคตินิวารโณ’ติ อรหตฺตมคฺคผเลน ภินฺนภคฺคสงฺกุฏิตสญฺฉินฺนคตินิวารโณ. «Aquel que ha roto, destrozado, arrugado y cortado los obstáculos hacia los destinos» significa aquel que, por el fruto del camino del estado de Arahat, ha roto, destrozado, arrugado y cortado los obstáculos hacia los destinos. อภินีตวาโส’ติ อภิปุญฺญกาเมหิ อภิปถิตวาโส อภินีตฺैริยาปถวาโส วา. «Una morada bien conducida» significa una morada deseada por aquellos que aspiran al mérito, o una morada de posturas bien dirigidas. วิมุตฺติชฺฌายิตตฺโต’ติ อรหตฺตผลชฺฌานสมฺปยุตฺตจิตฺโต อจลทฬฺหภีรุตฺตาณฏฺฐานํ อารมฺมณกรณวเสน อุปคโต. «Aquel cuya mente medita en la liberación» significa aquel cuya mente está unida a la meditación del fruto del estado de Arahat, habiendo alcanzado el estado de inamovible, firme y protección contra el miedo, por medio de hacer de ello su objeto. ธูตงฺคปญฺหกถาสงฺขาตโยคิกถา สมตฺตา. Concluye la discusión del practicante de yoga conocida como la discusión de las preguntas sobre las prácticas ascéticas. จตุราสีติปญฺหปฏิมณฺฑิตเมณฺฑกปญฺหวณฺณนา สมตฺตา. Concluye el comentario sobre los dilemas, adornado con ochenta y cuatro preguntas. มิลิทปญฺหเมณฺฑกปญฺเหสุ สพฺเพ ปญฺหา สมฺปิณฺฑิตา ปญฺจสตฺตาธิกสตปญฺหา โหนฺติ. องฺคคหณกถาย ปน นาธิกสตมาติกาสุ สตฺตสฏฺฐิมาติกา นิทฺเทสวเสนอวิสฺสชฺชิตา. เสสา’ รญฺโญ จตฺตาริ องฺคานิ คเหตพฺพานี’ติอาทิกา เอกูนจตฺตาฬีส มาติกา นิทฺเทสวเสน อวิสฺสชฺชิตา ยถ โปถเกสุ ทิสฺสนฺติ ตโต คเหตพฺพา เยวา’ติ. En los dilemas de las preguntas de Milinda, todas las preguntas sumadas son ciento setenta y cinco. Sin embargo, en la discusión sobre la adopción de los factores, sesenta y siete resúmenes (mātikās) de los resúmenes que superan los cien no han sido explicados en detalle. Los restantes treinta y nueve resúmenes, comenzando con «las cuatro cualidades del rey que deben ser adoptadas», no han sido explicados en detalle; deben tomarse tal como aparecen en los libros. จตสฺโส ธมฺมเทสนาโย; ธมฺมาธิฏฺฐานา ธมฺมเทสนา, ธมฺมาธิฏฺฐานา ปุคฺคลเทสนา, ปุคฺคลาธิฏฺฐานา ธมฺมเทสนา, ปุคฺคลาธิฏฺฐานา ปุคฺคลเทสนา’ติ. ตาสุ ปุริมา ติสฺโส ธมฺมเทสนา อิธ คเถ ลพฺภนฺติ, จตุโถ น ลพฺภติ. Hay cuatro tipos de enseñanza del Dhamma: enseñanza del Dhamma basada en el Dhamma, enseñanza de personas basada en el Dhamma, enseñanza del Dhamma basada en personas y enseñanza de personas basada en personas. De estas, las tres primeras enseñanzas del Dhamma se encuentran aquí en los versos, pero la cuarta no se encuentra. อปรา’ปิ จุทฺทสวิธา เทสนา? อถสทสฺสน-คุณปริทีปน-นิคฺคห-สมฺปหํสนจริยาโวทานนิทสฺสน -ปุจฺฉาวิสชฺชน-อนุสาสน-ปุคฺคลวิโสธนอชฺฌาสยปริปูรณปเวณิ สทสฺสน-ปรปฺปวาทมทฺทโนปนิสฺสยปจฺจยนิทสฺสนตุฏฺฐา-การสทสฺสนธมฺมสภา-วคุณาทิ-นิทสฺสนาการเทสนา’ติ. ¿Existen otras catorce clases de enseñanzas? [Son:] la enseñanza que muestra el significado, la que ilumina las cualidades, la de censura, la de regocijo, la que muestra la purificación de la conducta, la de preguntas y respuestas, la de instrucción, la de purificación de las personas, la que cumple las inclinaciones, la que muestra el linaje, la que aplasta las doctrinas ajenas, la que muestra el apoyo y las condiciones, la que muestra la apariencia de satisfacción, y la enseñanza que muestra la naturaleza del Dhamma, sus cualidades, etc. ตถ En este respecto: ปจฺจยาการเทสนา’ติ ปจฺจยาการสุตฺตนฺต-สติปฏฺฐาน-สมฺมปฺป-ธาน-อิทฺธิปาท-อิทฺริยพล-โพชฺฌงฺคาทิสุตฺตนฺตสมฺพธา. La «enseñanza sobre el modo de las condiciones» está relacionada con los discursos sobre el modo de las condiciones, los fundamentos de la atención plena, los esfuerzos correctos, las bases del poder psíquico, las facultades, los poderes, los factores de iluminación, etc. (อถสทสฺสนา) ปจฺจยาการปจฺจยถปรมถํ เทเสนฺตี ปวตฺตา ธมฺมเทสนา อถสทสฺสนา นาม. (La enseñanza que muestra el significado): La enseñanza del Dhamma que procede enseñando el significado último de las condiciones y el modo de las condiciones se llama «enseñanza que muestra el significado». (คุณปริทีปนี). สุสีม-โคสาล-โคสิงฺคสมฺปสาทน-ปาสาทิก-ทสพล-โคตมก- มหาสีหนาทาทิสุตฺตนฺตสมฺพธ อตฺตคุณปรคุณ-สาสนคุณปริทีปนี คุณปริทีปนี นาม. (La enseñanza que ilumina las cualidades): Aquella que está relacionada con discursos como Susīma, Gosāla, Gosiṅgasampasādana, Pāsādika, Dasabala, Gotamaka, Mahāsīhanāda, etc., e ilumina las cualidades propias, las cualidades ajenas y las cualidades de la Enseñanza, se llama «enseñanza que ilumina las cualidades». (นิคฺคหเทสนา) สกลวินยปิฏกํ อาทึ กวา ยา กาจิ กิเลสปาปปุคฺคลนิคฺคหเทสนา เอสา นิคฺคหเทสนา นาม. (La enseñanza de censura): Comenzando con todo el Vinaya Piṭaka, cualquier enseñanza de censura contra las impurezas, el mal y las personas malvadas se llama «enseñanza de censura». (สมฺปหํสนา) ภยภีรุกานํ ปุคฺคลานํ ภยปฏิเสธนถาย อุปถมฺภชนน-มคฺคานิสํส-สีลโถมนาทิกา เทสนา สมฺปหํ-สนา นาม. (La enseñanza de regocijo): La enseñanza para disipar el miedo de las personas temerosas, que genera apoyo y consiste en el elogio de los beneficios del camino, de la virtud, etc., se llama «enseñanza de regocijo». (จริยาโวทานนิทสฺสนา) สกลชาตกํ อจฺฉิยสุตฺตํ อาทึ กวา ทฺเวธาวิตกฺกโพธิราชกุมารสุตฺตาทิสมฺพธาเทสนา จริยาโวทานนิทสฺสนา นาม. (La enseñanza que muestra la purificación de la conducta): Comenzando con todos los Jātakas y el Acchariya Sutta, y relacionada con discursos como el Dvedhāvitakka y el Bodhirājakumāra Sutta, se llama «enseñanza que muestra la purificación de la conducta». (ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา) อฏฺฐหิ ปริสาหิ ปุจฺฉิตานํ ปญฺหานํ วิสฺสชฺชนาปฏิสํยุตฺตา สกลสคาถวคฺคมาทึ กวา วมฺมิกสุตฺต-ปรายณสุตฺตาทิกา เทสนา ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา นาม. (La enseñanza de preguntas y respuestas): Relacionada con las respuestas a las preguntas planteadas por las ocho asambleas, comenzando con toda la sección de versos (Sagāthavagga) y discursos como el Vammika Sutta y el Pārāyana Sutta, se llama «enseñanza de preguntas y respuestas». (อนุสาสนา). อริยวํส-ปุญฺญาภิสท-ธุตงฺคานุสาสน-วตฺตานุสาสน-สมฺพธา เทสนา อนุสาสนา นาม. (La enseñanza de instrucción): Relacionada con la instrucción sobre el linaje de los nobles, la efusión de méritos, las prácticas ascéticas y los deberes, se llama «enseñanza de instrucción». (ปุคฺคลวิโสธนา) ภยสทสฺสนเทสนาปฏิสํยุตฺตา เทวทูตอคฺคิกฺขโธปมาทิสุตฺตสมฺพธาปุคฺคลานํ สีลวตฺตาทิวิโสธนถาย วุตฺตา ปุคฺคลวิโสธนา นาม. (La enseñanza de purificación de las personas): Relacionada con la enseñanza que muestra el peligro, vinculada a discursos como el Devadūta y el Aggikkhandhopama Sutta, dicha con el propósito de purificar la virtud, los deberes, etc., de las personas, se llama «enseñanza de purificación de las personas». (อชฺฌาสยปริปูรณา). ตวฏกนาฬก-ปฏิปทา-ธมฺมทายาทสุตฺตาทิกา ปุคฺคลานํ สมถวิปสฺสนาปริปูรณถาย กถิตา อชฺฌาสยปริปูรณา นาม. (La enseñanza que cumple las inclinaciones): Hablada con el propósito de completar la tranquilidad (samatha) y la visión profunda (vipassanā) de las personas, como en los discursos Tavaṭaka, Nāḷaka, Paṭipadā y Dhammadāyāda, se llama «enseñanza que cumple las inclinaciones». (ปเวนิสทสฺสนกถา). พุทฺธวํส-มหาปทานสุตฺตาการา อตฺตโน จ ปเรสญฺจ อภินีหารมารพฺภ ปรินิพฺพานปริโยสานา ปเวนิสทสฺสนกถา นาม. (El discurso que muestra el linaje): Con la forma del Buddhavaṃsa y el Mahāpadāna Sutta, comenzando con las aspiraciones iniciales (abhinīhāra) de uno mismo y de otros y terminando en el Parinibbāna, se llama «discurso que muestra el linaje». (ปรปฺปวาทมทฺทนา). จริยาปิฏกมาทึ กวา มหาสีหนาท-จูลฺลสีหนาท-ธานาภิญฺญาสํวณฺณนา-ปฏิพทฺธา เทสนา ปรปฺปวาทมทฺทนา นาม. (La enseñanza que aplasta las doctrinas ajenas): Comenzando con el Cariyāpiṭaka y vinculada a las explicaciones del Mahāsīhanāda, Cūḷasīhanāda y el conocimiento directo (abhiññā), se llama «enseñanza que aplasta las doctrinas ajenas». (อุปนิสฺสยปจฺจยนิทสฺสนา). ยถูปนิสฺสยา ทิสฺสมานา ทิสฺสมานกาเยน เทสนา อิติวุตฺตกมาทึ กตฺวา ธนิยสุตฺต-อรุณวติยสุตฺต-นทนปริยายสุตฺตาทิปฺปเภทาอุปนิสฺสาย– ปจฺจยนิทสฺสนา นาม. (La enseñanza que muestra el apoyo y las condiciones): La enseñanza dada según se ve el apoyo (upanissaya) mediante el cuerpo visible, comenzando con el Itivuttaka y las diversas clases de discursos como el Dhaniya Sutta, Aruṇavatiya Sutta y Nadanapariyāya Sutta, se llama «enseñanza que muestra el apoyo y las condiciones». (ตุฏฺฐาการสทสฺสนา). สกโลทาน-สมฺปสาทนิย-สงฺคีติสุตฺตาทิกา เทสนา ตุฏฺฐาการสทสฺสนา นาม. (La enseñanza que muestra la apariencia de satisfacción): Las enseñanzas como todo el Udāna, el Sampasādanīya y el Saṅgīti Sutta, se llaman «enseñanzas que muestran la apariencia de satisfacción». (ธมฺมสภาวคุณนิทสฺสนา) ขธธาวายตนิทฺริยสจฺจปฏิจฺจ สมุปฺปาทมคฺคผลาทโย ธมฺมา วิภตฺตา ตํ ตถ สภาควิสภาคปริทีปิกา อภิธมฺมเทสนา จ ลกฺขณปริทีปิกา เย จญฺเญ ธมฺมา สลกฺขณธารณกา อตฺตโน สภาววเสน วุตฺตา เอสา ธมฺมสภาวคุณนิทสฺสนา นาม. (Exposición de las cualidades de la naturaleza de los fenómenos). Los fenómenos tales como los agregados (khandha), los elementos (dhātu), las bases (āyatana), las facultades (indriya), las verdades (sacca), el origen dependiente (paṭiccasamuppāda), el camino (magga) y sus frutos (phala) son analizados allí. Esta enseñanza del Abhidhamma, que ilustra lo que es común y lo que es distinto, así como la exposición de sus características, y cualquier otro fenómeno que posea sus propias características y que sea descrito según su propia naturaleza, se denomina exposición de las cualidades de la naturaleza de los fenómenos. อิเมหิ จุทฺทสวิเธหิ โลกคฺคนายกา ธมฺมํ เทเสนฺติ เตสญฺจ สาวกา’ติ. A través de estas catorce formas, los líderes supremos del mundo enseñan el Dhamma a sus discípulos. เตสุ ปจฺฉาวิสชฺชนา เทสนา อิธ ปากฏา. เสสา ยถารหํ อิธ คเหตพฺพา เยวาติ. De estas, la enseñanza de respuesta posterior es evidente aquí. Las demás deben ser tomadas en este contexto según corresponda. (สาปตตฺติกถา). ทุวิธากถา อิมสฺมึ มิลิทปญฺหปฺปกรเณโหนฺติ สาปตฺติกถา จ อนาปตตฺติกถา จ. ตถ ยํ เถเรน ภควโต วจนํ รญฺโญ สญฺญาปนถํ อาภตํ ตํสาปตฺติกถา นาม. (Discurso con ofensa). En este tratado de las Preguntas de Milinda existen dos tipos de discursos: el discurso con ofensa (sāpattikathā) y el discurso sin ofensa (anāpattikathā). De ellos, se denomina discurso con ofensa a aquel en el que el Thera cita las palabras del Bienaventurado para convencer al rey. (อนาปตฺติกถา). ยา เถเรน สกปฏิภาเนน วุตฺตา สา อนาปตฺติกถา นาม. (Discurso sin ofensa). Se denomina discurso sin ofensa a aquel que es expresado por el Thera mediante su propia intuición. วุตฺตญฺเหตํ ปทโสธมฺมสิกฺขาปทสฺส อฏฺฐกถายํ-’ Pues esto se ha dicho en el comentario a la regla de entrenamiento sobre la enseñanza del Dhamma palabra por palabra: เมณฺฑกมิลิทปญฺเหสุ เถรสฺส สกปฏิภาเนน อนาปตฺติ. ยมฺปนรญฺโญ สญญาปนถํ อาหรวา วุตฺตํ ตถ อาปตฺตี’ติ (ทฺเว กถา) ปุน ทฺเว กถา อิธ โหนฺติ สมฺมุติกถา จ ปรมถกถา จ. «En las preguntas de Milinda sobre los dilemas (Meṇḍakapañha), no hay ofensa en lo dicho por la propia intuición del Thera. Pero en aquello que se cita para convencer al rey, hay ofensa». Nuevamente, hay aquí otros dos tipos de discurso: el discurso convencional (sammutikathā) y el discurso de sentido último (paramatthakathā). (สมฺมุติกถา). ตถ สมฺมุติกถา นาม’ภนฺเต นาคเสน เวทคุ อุปลพฺภตี’ติอาทิกา. (Discurso convencional). En él, el discurso convencional es, por ejemplo: «Venerable Nāgasena, ¿se encuentra un conocedor (vedagu)?», etc. ปรมถกถา นาม’โย อุปฺปชฺชติ โส เอว โส’ติอาทิกาเตนาห? El discurso de sentido último es, por ejemplo: «Aquel que nace es ese mismo», etc. Por eso se dijo: ทุเว สจฺจานิ อกฺขาสิ สมฺพุทฺโธ วทตํ วโร,สมฺมุตึ ปรมถญฺจ ตติยํ นูปลพฺภตี’ติ. «Dos verdades declaró el Buda, el mejor de los oradores: la convencional y la de sentido último; no se encuentra una tercera». ยมฺปุพฺเพ วุตฺตํ อนุมานกถา อุปมากถา’ติ, ตาสุ อุปมากถาย วิสุํ โกฏฺฐาสภาโว นถิ. มิลิทปญฺหเมณฺฑกปญฺหานํ อนฺตรนฺตรา ฐิตา โหติ. อนุมานกถา ปน วิสุํ โกฏฺฐาสภาเวน โหตีติ. En cuanto a lo mencionado anteriormente como discurso por inferencia y discurso por símil, en el discurso por símil no existe una sección aparte. Se encuentra intercalado entre las preguntas de los dilemas (Meṇḍakapañha) de Milinda. Sin embargo, el discurso por inferencia sí constituye una sección independiente. วิจเรถ อนุํ ปรเม ปรเมสุชนสฺส สุขํ นยเน นยเน,กฏุ โหติ ปธานรโต นรโตอิธ โย ปน สารมเต รมเต. «Investiga lo sutil en lo más elevado, la felicidad de la persona virtuosa en cada mirada; amargo es para el hombre dedicado al esfuerzo, pero aquí, aquel que se deleita en la esencia, se regocija». ปกิณฺณกวจนวณฺณนา สมตฺตา. La explicación de las palabras misceláneas ha terminado. ชาตกุทฺธรณํ. Extracción de los Jātakas. ชาตกุทฺธรณํ ปน เอวํ เวทิตพฺพํ. เมณฺฑกปญฺหตติยวคฺเค ปญฺจ ปญฺจ ปญฺหา. La extracción de los Jātakas debe entenderse de la siguiente manera. En el tercer grupo de las preguntas de los dilemas (Meṇḍakapañha), hay cinco preguntas en cada sección. ‘‘อเจตนํ พฺราหฺมณ อสุณนฺตํ…เป… ปุจฺฉสิ ตํ กิสฺส เหตุ‘‘ติ อิทํจตุกฺกนิปาเต อาคตํปลาสชาตกํ สธาย วุตฺตํ. กตมํ ตํ ชาตกนฺติ?’ «Oh brahmán, a lo que es inanimado y no escucha... ¿por qué razón le preguntas?». Esto se refiere al Palāsa Jātaka que aparece en el Catukkanipāta. ¿Qué Jātaka es ese? อเจตนํ พฺราหฺมณา’ติ อิทํ สถา ปรินิพฺพานมญฺเจ นิปนฺโน อานทเถรํ อารพฺภ กเถสิ. «Oh brahmán, lo inanimado...». Esto lo dijo el Maestro sobre el Venerable Ānanda mientras estaba recostado en el lecho de su Parinibbāna. ‘‘โส ปายสฺมา รุกฺขเทวตา ปนา อหเมวา’’ติ. «En aquel entonces, la deidad del árbol era yo mismo». ปลาสชาตกํ สมตฺตํ. El Palāsa Jātaka ha terminado. ‘‘อิติ ผทนรุกฺขา’ปิ ตา เทวตา…เป… ภารทฺวาช สุโณหิ เม’’ติ อาคตํ. อิทญฺจ เตรสนิปาเตผทนชาตกํ สธาย วุตฺตํ. กตมํ ตํ ชาตกนฺติ? «Así, los árboles Phandana, aquellas deidades... Oh Bhāradvāja, escúchame». Esto se refiere al Phandana Jātaka que aparece en el Terasanipāta. ¿Qué Jātaka es ese? ‘‘กุฐาริหโถ ปุริโส’ติ อิทํ สถา โรหิณีนทีตีเร วิหรนฺโต ญาตกานํ กลหํ อารพฺภ กเถสิ วนสณฺเฑ เทวตา อห’’นฺติ. «Un hombre con un hacha en la mano...». Esto lo dijo el Maestro mientras residía a orillas del río Rohiṇī, refiriéndose a la disputa entre sus parientes. «Yo era la deidad en la espesura del bosque». ผทนชาตกํ ทุติยํ เตรสนิปาตํ. Segundo, el Phandana Jātaka del Terasanipāta. เมณฺฑกปญฺหจตุถวคฺเค เทวทตฺตโพธิสตฺตาธิกสมฺปญฺเห พาวีสติชาตกานิ อาคตานี’ติ. En el cuarto grupo de las preguntas de los dilemas (Meṇḍakapañha), en las preguntas concernientes a Devadatta y al Bodhisatta, aparecen veintidós Jātakas. ‘‘ภนฺเต นาคเสน, ตุมฺเห ภณถ? เทวทตฺโตเอกนฺตกณฺโห เอกนฺตกณฺเหหิ ธมฺเมหิ สมนฺนคโต, โพธิสตฺโต เอกนฺตสุกฺเกหิ ธมฺเมหิ สมนฺนคโต’ติ. ปุน จ เทวทตฺโต ภเว ภเว ยเสน จ ปกฺเขน จ โพธิสตฺเตน สมสโม โหติ กทาจิ อธิกตโร วา ยทา เทวทตฺโต นคเร พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺตสฺส รญฺโญ ปุโรหิตปุตฺโต อโหสิ, ตทา โพธิสตฺโต ฉวกจณฺฑาโล วิชฺชาธโร, วิชฺชํ ปริชปิวา อกาเล อมฺพผลานิ นิพฺพตฺเตสิ. เอถ ตาว โพธิสตฺโต เทวทตฺเตน ชาติยา นิหีโน ยสสา จ นิหีโน …เป… ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต ตาโป นาม ราชา อโหสิ ตทาโพธิสตฺโต ตสฺส ปุตฺโต ธมฺมปาโล นาม อโหสิ ตทา โส ราชา สกปุตฺตสฺส หถปาเท สีสญฺจ ฉิทาเปสิ. ตถ ตาว เทวทตฺโตเยว อุตฺตโร อธิกตโร. อชฺเชตรหิ อุโภ’ปิ สกฺยกุเล ชายิสุ. โพธิสตฺโต พุทฺโธ อโหสิ สพฺพญฺญุ โลกนายโก. เทวทตฺโต อติเทวสฺส สาสเน ปพฺพชิวา อิทฺธึ นิพฺพตฺเตวา พุทฺธาลยํ อกาสิ. กินฺนุ โข ภนฺเต นาคเสน ยํ มยา ภณิตํ ตํ สพฺพํ ตถํ อุทาหุ วิตถนฺติ? ‘‘อยมฺปน มิลิทรญฺญา ยานิ พาวีสติชาตกานิ นิสฺสาย ปุจฺฉิโต โหติ ตานิ มยา อุทฺธริวา อิธ กเถตพฺพานิ. «Venerable Nāgasena, ¿decís vos: "Devadatta era totalmente oscuro, poseedor de estados totalmente oscuros, y el Bodhisatta era totalmente radiante, poseedor de estados totalmente radiantes"? Sin embargo, en existencia tras existencia, Devadatta es igual o incluso superior al Bodhisatta en fama y seguidores. Cuando Devadatta era el hijo del capellán del rey Brahmadatta en la ciudad de Benarés, el Bodhisatta era un paria (chavaka-caṇḍāla) mago que, recitando un mantra, hacía aparecer mangos fuera de temporada. En ese caso, el Bodhisatta era inferior a Devadatta en nacimiento y en fama... Además, cuando Devadatta era el rey llamado Tāpa, el Bodhisatta era su hijo llamado Dhammapāla; entonces ese rey hizo cortar las manos, los pies y la cabeza de su propio hijo. En ese caso, Devadatta era superior y más poderoso. En la actualidad, ambos nacieron en el clan Sakya. El Bodhisatta se convirtió en Buda, el omnisciente líder del mundo. Devadatta, tras ordenarse en la enseñanza del Dios de dioses y desarrollar poderes psíquicos, intentó usurpar el lugar del Buda. ¿Es todo lo que he dicho verdadero o falso?». Estas son las veintidós historias de nacimientos (Jātakas) sobre las cuales el rey Milinda preguntó, y que deben ser extraídas y relatadas aquí por mí. ตถ จ,’ยทา จ เทวทตฺโต นคเร พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺตสฺส รญฺโญ ปุโรหิตปุตฺโต อโหสิ ตทา โพธิสตฺโต ฉวกจณฺฑาโล อโหสิ วิชฺชาธโร วิชฺชํ ปริชปิวา อกาเล อมฺพผลานิ นิพฺพตฺเตสิ. เอถ ตาว โพธิสตฺโต เทวทตฺตโต ชาติยา นิหีโน ยสสา จ นิหีโน. ‘‘อิทมฺปน วจนํ เชตวนาราเม วิหรนฺเตน สถารา เตรสนิปาเต เทวทตฺตมารพฺภ กถิตํ อมฺพชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. เทวทตฺโต หิ ‘‘อหํ พุทฺโธ ภวิสฺสามิ…เป… จณฺฑาลปุตฺโต อหเมวา’’ติ. En cuanto a aquello de: «Cuando Devadatta era el hijo del capellán del rey Brahmadatta en la ciudad de Benarés, el Bodhisatta era un paria (chavaka-caṇḍāla) mago que, recitando un mantra, hacía aparecer mangos fuera de temporada. En ese caso, el Bodhisatta era inferior a Devadatta en nacimiento y en fama». Estas palabras fueron dichas por el Maestro mientras residía en el monasterio de Jetavana, en el Terasanipāta, refiriéndose al Amba Jātaka sobre Devadatta. Pues Devadatta dijo: «Yo seré el Buda... [y el Maestro dijo] yo mismo era el hijo del paria». เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ อมฺพชาตกํ สธาย กถิตํ โหตีติ อิทํ รญฺโญ อาภตํ ปฐมํ ชาตกํ. De esta manera, esto fue dicho por el rey Milinda refiriéndose a este Amba Jātaka; este es el primer Jātaka citado por el rey. ‘‘ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต ราชา อโหสิ มหีปติ สพฺพกามสมงฺคี ตทา โพธิสตฺโต ตสฺสูปโภโค อโหสิ หถินาโค สพฺพลกฺขณสมฺปนฺโน ตสฺส จารุคติวิลาสํ อสหมาโน ราชา วธํ อิจฺฉนฺโต หถาจริยํ เอวมโวว? ‘‘อสิกฺขิโต เต อาจริย หถินาโค ตสฺส อากาสคมนํ นาม การณํ โหตี’’ติ ตถป ตาจ โพธิสตฺโต เทวทตฺตโต ชาติยา นีหีโน, ลามโก ติรจฺฉานคโต’’ติ. อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตน สถารา เอกกนิปาเต เทวทตฺตมารพฺภกถิตํ ทุมฺเมธชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ ธมฺมสภายํ ภิกฺขุ’อาวุโส เทวทตฺโต …เป… หถิ ปน อหเมวา’’ติ เอวเมตํ มิลิทรญฺโญ อิมํ ทุมฺเมธชาตกํ สธาย กถิตํ โหตีติ. ทุติยํ ชาตกํ. «Además, cuando Devadatta era rey, soberano de la tierra y poseedor de todos los placeres, el Bodhisatta era su montura, un elefante real dotado de todas las marcas excelentes. El rey, incapaz de tolerar la elegancia de su porte, deseando matarlo, le dijo al entrenador de elefantes: "Tu elefante no está entrenado, maestro; que demuestre que puede volar por el aire"». En ese caso, el Bodhisatta era inferior a Devadatta en nacimiento, siendo un animal despreciable. Estas palabras fueron dichas por el Maestro mientras residía en Veḷuvana, en el Ekakanipāta, refiriéndose al Dummedha Jātaka sobre Devadatta. En la sala del Dhamma, los monjes dijeron: «Amigos, Devadatta... [y el Maestro dijo] yo mismo era el elefante». De esta manera, esto fue dicho por el rey Milinda refiriéndose a este Dummedha Jātaka. El segundo Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มนุสฺโส อโหสิ. ปวเน นฏฺฐายิโก ตทา โพธิสตฺโต มหาปถวิ นาม มกฺกโฏ อโหสิ. เอถปิ ตาว ทิสฺสติ วิเสโส มนุสฺสสฺส จ ติรจฺฉานคตสฺส จ. เอถปิ ตาว โพธิสตฺโต เทวทตฺตโต ชาติยา นิหีโน’ติ อิมํ ปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตน สถารา ตึสนิปาเต เทวทตฺตสฺส สิลาปวิชฺฌนมารพฺภ กถิตํ มหากปิชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ? ‘‘เตน หิ ธนุคฺคเห ปโยเชวา…เป… กปิราชา อหเมวา’’ติ เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํมหากปิชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตีติ. ตติยํ ชาตกํ. Nuevamente, cuando Devadatta era un ser humano, un habitante del bosque, en aquel entonces el Bodhisatta era un mono llamado Mahāpathavī. Incluso así, se observa la distinción entre un ser humano y un animal. Sin embargo, en términos de nacimiento, el Bodhisatta era inferior a Devadatta; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Mahākapi Jātaka, narrado por el Maestro mientras residía en el Veḷuvana, en la sección de los treinta (Tiṃsanipāta), referente al intento de Devadatta de arrojar una piedra. 'Por lo tanto, habiendo empleado arqueros... yo mismo era el rey de los monos'. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda refiriéndose a este Mahākapi Jātaka. El tercer Jātaka. ‘‘ปูน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มนุสฺโส โหติ โสณุตฺตโร นาม เนสาโท พลวา พลวตโร นาคพโล ตทาโพธิสตฺโต ฉทฺทนฺโต นาม นาคราชา อโหสิ. ตทา ลุทฺทโก ตํ หถินาคํ ฆาเตสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโต อธิกตโร‘‘ติ อิทํ วจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน มหาวิหาเร วิหารนฺเตน สถารา ตึสนิปาเต เอกํ ทหรภิกฺขุนึ อารพฺภ กถิตํ ฉทฺทนฺตชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ ตถ ภควตา วิถารโต เทสิตํ ฉทฺทนฺตชาตกํ ตํ มยา อิธ สงฺเขปโต อุทฺธริวา กเถตพฺพเมว. ‘‘สา กิร สาวถิยํ…เป… สา ปน ภิกฺขุณี ปจฺฉา วิปสฺสิวา อรหตฺตํ ปตฺตา’’ติ. เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ ฉทฺทนฺตชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. จตุถาชาตกํ. Nuevamente, cuando Devadatta era un ser humano, el cazador llamado Soṇuttara, fuerte y con la fuerza de un elefante, en aquel entonces el Bodhisatta era el rey de los elefantes llamado Chaddanta. En aquel tiempo, el cazador mató a ese gran elefante. Aun así, Devadatta era superior; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Chaddantajātaka, narrado por el Maestro mientras residía en el monasterio de Jetavana, en la sección de los treinta, referente a una joven monja. Según se dice, en Sāvatthī... aquella monja, tras practicar la visión introspectiva, alcanzó el estado de Arahant. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda refiriéndose a este Chaddantajātaka. El cuarto Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มนุสฺโส อโหสิ วนจรโก อนิเกตวาสี ตทา โพธิสตฺโต สกุโณ อโหสิ ติตฺติโร มนฺตชฺฌายี. ตทา โส วนจรโก ตํ สกุณํ ฆาเตสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโต ชาติยา อธิกตโร’’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา คิชฺฌกูเฏ วิหรนฺเตน สถารา นวกนิปาเต เทวทตฺตสฺส วธาย ปริสกฺกนํ อารพฺภ กถิตํ ททฺทรชาตกํ (ติตฺติรชาตกํ) สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘ตสฺมึ สมเย ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ…เป… ติตฺติรปณฺฑิโต ปน อหเมวา’’ติ. เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ ททฺทรชาตกํ สธาย กถิตํ โหตีติ. ปญฺจมชาตกํ. Nuevamente, cuando Devadatta era un ser humano, un caminante del bosque sin hogar fijo, en aquel entonces el Bodhisatta era un ave, una perdiz recitadora de mantras. Entonces aquel caminante del bosque mató a esa ave. Aun así, Devadatta era superior por nacimiento; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Daddarajātaka (Tittirajātaka), narrado por el Maestro mientras residía en el Gijjhakūṭa, en la sección de los nueve (Navakanipāta), referente al acecho para asesinar a Devadatta. 'En aquel tiempo, en la sala del Dhamma, surgió una conversación... yo mismo era la sabia perdiz'. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda refiriéndose a este Daddarajātaka. El quinto Jātaka. ‘‘ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต กลาพุ นาม พาราณสิราชา อโหสิ ตทา โพธิสตฺโต ตาปโส อโหสิ ขนฺติวาที. ตทา โส ราชา ตสฺสตาปสสฺส กุทฺโธ หถปาเท วํสกลีเร วิย เฉทาเปสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยว อธิกตโร ชาติยา จ ยเสน จา’’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เชจวเน วิหรนฺเตน สถารา จตุกฺกนิปาเต เอกํ โกธนภิกฺขุํ อารพฺภ กถิตํ ขนฺติวาทิชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘สถา ปน ตํ ภิกฺขุํ กสฺมาวํ…เป… ขนฺติวาทิตาปโสปน อหเมวา’’ติ เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ ขนฺติวาทิชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตีติ. ปฏฺฐชาตกํ. Nuevamente, cuando Devadatta era el rey de Benares llamado Kalābu, el Bodhisatta era un asceta, el que proclama la paciencia (Khantivādī). Entonces aquel rey, enfurecido con el asceta, hizo que le cortaran manos y pies como si fueran brotes de bambú. Aun así, Devadatta era superior por nacimiento y estatus; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Khantivādijātaka, narrado por el Maestro mientras residía en el Jetavana, en la sección de los cuatro (Catukkanipāta), referente a un monje irascible. 'El Maestro, sin embargo, a aquel monje... yo mismo era el asceta Khantivādī'. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda refiriéndose a este Khantivādijātaka. El sexto Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต อโหสิ วนจโร ตทาโพธิสตฺโต นทิโย นาม วานริโท อโหสิ. ตทาปิ โส วนจโร ตํ วานริทํ ฆาเตสิ สทฺธึ มาตรา กติฏฺฐภาติเกนปิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยวอธิกตโร ชาติยา‘‘ติ อิทํ ปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตนสถารา ทุกนิปาเต เทวทตฺตํ อารพฺภ กถิตํ จุลฺลนทิยชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘เอกทิวสญฺหิ ภิกฺขู ธมฺมสหายํ …เป… สุปณฺณราชา ปน อหเมวา’’ติ เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ ปณฺฑรชาตกํ สธาย ปรโตโฆสวเสน โพธิสตฺโต ปณฺฑรโก นาม นาคราช อโหสี’’ติ กถิตํ โหติ ตถาหิ อิมสฺมึ ชาตเก โพธิสตฺโต สุปณฺณราชา เยวา’ติ. อฏฺฐมํ ชาตกํ. Nuevamente, cuando Devadatta era un caminante del bosque, el Bodhisatta era el señor de los monos llamado Nadiya. En aquel entonces, aquel caminante del bosque mató a ese señor de los monos junto con su madre y su hermano menor. Aun así, Devadatta era superior por nacimiento; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Cullanadiyajātaka, narrado por el Maestro mientras residía en el Veḷuvana, en la sección de los dos (Dukanipāta), referente a Devadatta. 'Un día, los monjes en la sala del Dhamma... yo mismo era el rey de los supaṇṇas'. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda en relación al Paṇḍarajātaka, donde por rumores externos se dice que el Bodhisatta fue el rey nāga llamado Paṇḍaraka, aunque en este Jātaka el Bodhisatta era en realidad el rey de los supaṇṇas. El octavo Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มนุสฺโส อโหสิปวเน ชฏิลโก ตทา โพธิสตฺโต ตจฺฉโก นาม มหาสูกโร อโหสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยว ชาติยา อธิกตโร’’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา ปกิณฺณกนิปาเต ทฺเว มหลฺลเก เถเร อารพฺภ กถิตํ ตจฺฉกสูกรชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘มหาโกสโล ปน พิมฺพิสารสฺส ธิตรํ เทนฺโต…เป…รุกฺขเทวตา ปน อหเมวา’’ติ. Nuevamente, cuando Devadatta era un ser humano, un asceta de cabellos enmarañados en el bosque, el Bodhisatta era un gran jabalí llamado Tacchaka. Aun así, Devadatta era superior por nacimiento; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Tacchakasūkarajātaka, narrado por el Maestro mientras residía en el Jetavana, en la sección miscelánea (Pakiṇṇakanipāta), referente a dos ancianos venerables. 'Mahākosala, al entregar a su hija a Bimbisāra... yo mismo era la deidad del árbol'. เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ ตจฺฉกสูกรชาตกํ สธาย ปรโตโฆสวเสน โพธิสตฺโต มหาตจฺฉกสูกโร นาม อโหสิติ กถิตํ ตถา หิ อิมสฺมึ ชาตเก โพธิสตฺโต รุกฺขเทวตาเยว อโหสีติ. นวมํ ชาตกํ. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda en relación al Tacchakasūkarajātaka, donde por rumores externos se dice que el Bodhisatta fue el gran jabalí llamado Tacchaka, aunque en este Jātaka el Bodhisatta era en realidad la deidad del árbol. El noveno Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทาเทวทตฺโต เจติเยสุ สุรปริจโร นาม ราชา อโหสิ อุปริ ปุริสมตฺเต คคเนเวหาสงฺคโม, ตทา โพธิสตฺโต กปิโล นาม พฺราหฺมโณ อโหสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺตสฺส ปถวิปฺปเวสมารพฺภ กถิตํ เจติยชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘ตสฺมิญฺหิ ทิวเส ภิกฺขู ธมฺมสหายํ. เป-กปิล-พฺราหฺมโณ ปน อหเมวา’’ติ เอวญฺเจตํ มิลิทรญฺญา อิทํเจติยชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตีติ. ทสมํ ชาตกํ. Nuevamente, cuando Devadatta era el rey de los Cetis llamado Suraparicara, quien se desplazaba por el aire a la altura de un hombre, el Bodhisatta era un brahmán llamado Kapila. Aun así, esto fue dicho por el Rey Milinda en relación al Cetiyajātaka, narrado referente a cuando Devadatta fue tragado por la tierra. 'En aquel día, los monjes en la sala del Dhamma... yo mismo era el brahmán Kapila'. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda refiriéndose a este Cetiyajātaka. El décimo Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มนุสฺโส อโหสิ สาโม นาม, ตทา โพธิสตฺโต รูรุนาม มิคราชา อโหสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยว ชาติยา อธิกตโร’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา เตรสกนิปาเต เทวทตฺตมารพฺภกถิตํ รูรูมคราชชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. โส กิร ภิกฺขูหิ’พหุปกาโร อาวุโส-เปรูรุมิโค ปน อหเมวา’’ติ. เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํรูรุมิคชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตี’ติ เอกาทสมํ ชาตกํ. Nuevamente, cuando Devadatta era un ser humano llamado Sāma, el Bodhisatta era el rey de los ciervos llamado Ruru. Aun así, Devadatta era superior por nacimiento; estas palabras fueron dichas por el Rey Milinda en relación al Rurūmigarājajātaka, narrado por el Maestro mientras residía en el Jetavana, en la sección de los trece (Terasakanipāta), referente a Devadatta. Se dice que los monjes comentaban: 'Él es de gran ayuda, amigos... yo mismo era el ciervo Ruru'. Así, esto fue dicho por el Rey Milinda refiriéndose a este Rurūmigajātaka. El undécimo Jātaka. ‘‘ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มนุสฺโส อโหสิ ลุทฺทโก ปวนจโร, ตทา โพธิสตฺโต หถินาโค อโหสิ โส ลุทฺทโก ตสฺส หถินาคสฺส สตฺตกฺขตฺตุํ ทนฺเต ฉิทิวา หริ ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยว โยนิยา อธิกตโร’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา เอกกนิปาเต เทวทตฺตมารพฺภ กถิตํ สีลวนาคราชชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ธมฺมสภายญฺหิ ภิกฺขู’อาวุโส เทวทตฺโต…เป… สีลวนาคราชา ปน อหเมวาติ. Además, cuando Devadatta era un hombre cazador que vagaba por el bosque, en aquel tiempo el Bodhisatta era un noble elefante; ese cazador, habiendo cortado los colmillos de aquel noble elefante siete veces, aun así Devadatta era superior por su clase de nacimiento. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Sīlavanāgarāja Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Jetavana en el Ekakanipāta, concerniente a Devadatta. Pues en la sala del Dhamma los monjes dijeron: 'Venerables, Devadatta... y el noble elefante Silavā era yo mismo'. เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ สีลวนาคราชชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตี’ติ ทฺวาทสมํ ชาตกํ. Así, estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia a este Sīlavanāgarāja Jātaka. Duodécimo Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต สิคาโล อโหสิ ขตฺติยธมฺโม, โส ยาวตา ชมฺพุทีเป ปเทสราชาโน เต สพฺเพ อนุยุตฺเต อกาสิ, ตทา โพธิสตฺโต วิธุโร นาม ปณฺฑิโต อโหสิ ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยว ยเสน อธิกตโร’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตน สถารา ทุกนิปาเต เทวทตฺตมารพฺภ กถิตํ สพฺพทาฐชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘เทวทตฺโต อชาตสตฺตุํ ปสาเทวา…เป… ปุโรหิโต ปน อหเมวา’’ติ. Además, cuando Devadatta era un chacal que seguía la ley de los guerreros, él subordinó a todos los reyes regionales en Jambudīpa; en aquel tiempo el Bodhisatta era el sabio llamado Vidhura; aun así, Devadatta era superior en fama. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Sabbadāṭha Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Veḷuvana en el Dukanipāta, concerniente a Devadatta: 'Devadatta, habiendo ganado el favor de Ajātasattu... pero el capellán era yo mismo'. เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ สพฺพทาฐิก ชาตกํ สธาย วุตฺตํ ปรโตโฆสวเสน ‘‘โส ยาวตา ชมฺพุทีเป ปเทสราชาโน, เต สพฺเพ อนุยุตฺเต อกาสี’’ติ วุตฺตํ ตทา หิ โสน สพฺเพ ราชาโน อนุยุตฺเต อกาสี’ติ. เตรสมํ ชาตกํ. Así, estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia a este Sabbadāṭhika Jātaka a través del informe de otros: 'Él subordinó a todos los reyes regionales en Jambudīpa'. En aquel tiempo, ciertamente él no hizo a todos los reyes sus seguidores. Decimotercer Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต สถินาโค หุวา ลฏุกิกาย สกุณิกาย ปุตฺตเกฆาเตสิ, ตทา โพธิสตฺโต’ปิ หถินาโค อโหสิ ยุถปติ ตถ ตาว อุโภ’ปิ สมสมา อเหสุนฺติ’ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตน สถารา ปญฺจกนิปาเต เทวทตฺตมารรพฺภ กถิตํ ลฏุกิกชาตกํ สธายวุตฺตํ โหตี’ติ จุทฺทสมํ ชาตกํ. Además, cuando Devadatta era un elefante y mató a los polluelos de una codorniz, en aquel tiempo el Bodhisatta también era un elefante, líder de la manada; en tal caso, ambos eran iguales. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Laṭukika Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Veḷuvana en el Pañcakanipāta, concerniente a Devadatta. Decimocuarto Jātaka. ปุน จ ปรํ ‘‘ยทา เทวทตฺโต ยกฺโข อโหสิ อธมฺโม นาม, ตทา โพธิสตฺโตปิ ยกฺโข อโหสิ ธมฺโม นาม. ตถปิ ตาว อุโภปิ สมสมา อเหสุนฺติ‘‘อิทํ ปน วจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา เอกาทสกนิปาเต เทวทตฺตสฺส ปถวิปฺปเวสมารพฺภ กถิตํ ธมฺมเทวปุตฺต ชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘ตทา ภิกฺขุ ธมฺมิสภายํ ธมฺมเทวปุตฺโต ปน อหเมว สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ. เอวเมตํ มิลิทรญฺโญ อิมํ ธมฺมเทวปุตฺตชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตีติ ปณฺณรสมํ ชาตกํ. Además: 'Cuando Devadatta era el yakkha llamado Adhamma, en aquel tiempo el Bodhisatta también era el yakkha llamado Dhamma. Aun así, ambos eran iguales'. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Dhammadevaputta Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Jetavana en el Ekādasakanipāta, concerniente a la entrada de Devadatta en la tierra. 'Entonces, monjes, en la sala del Dhamma: El hijo de los dioses Dhamma era yo mismo, el Perfectamente Iluminado'. Así, estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia a este Dhammadevaputta Jātaka. Decimoquinto Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต นาวิโก อโหสิ, ปญฺจนฺนํ กุลสตานํ อิสฺสโร, ตทา โพธิสตฺโตปิ นาวิโก อโหสิ ปญฺจนฺนํ กุลสตานํ อิสฺสโร ตถปิ ตาว อุโภปิ สมสมา’จ อเหสุนฺติ‘‘อิทมฺปน มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา ทฺวาทสกนิปาเต เทวทตฺตสฺส ปญฺจกุลสตานิ คเหวา นิรเย ปวิฏฺฐภาวมารพฺภ กถิตํ สมุทฺทวาณิชชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘โส หิ อคฺคสาวเกสุ ปริสํ คเหวา โสปณฺฑิตวฑฒกี นาม อหเมวา’’ติ. เอวเมตํ มิลิทรรญญา อิมํ สมุทฺทวาณิชชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตี’ติ. โสฬสมํ ชาตกํ. Además, cuando Devadatta era un navegante, jefe de quinientas familias, en aquel tiempo el Bodhisatta también era un navegante, jefe de quinientas familias; aun así, ambos eran iguales. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Samuddavāṇija Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Jetavana en el Dvādasakanipāta, concerniente a cómo Devadatta tomó a quinientas familias y entró en el infierno. 'Pues él tomó al grupo de los principales discípulos; yo era el sabio carpintero'. Así, estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia a este Samuddavāṇija Jātaka. Decimosexto Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต สถวาโห อโหสิ ปญฺจนฺนํ สกฏสตานํ อิสฺสโร, ตทา โพธิสตฺโตปิ สถวาโห อโหสิ ปญฺจนฺนํ สกฏสตานํ อิสฺสโร. ตถปิ ตาว อุโภปิ สมสมา อเหสุ’’นฺติ อิทมฺปนวจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา เอกกนิปาเต อนาถปิณฺฑิกสฺสสหายเก ติถยสาวเก อารพฺภ กถิตํ อปณฺณก ชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตี’ติ. สตฺตรสมํ ชาตกํ. Además, cuando Devadatta era un líder de caravana, jefe de quinientos carros, en aquel tiempo el Bodhisatta también era un líder de caravana, jefe de quinientos carros. Aun así, ambos eran iguales. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Apaṇṇaka Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Jetavana, concerniente a los seguidores de otras sectas que eran amigos de Anāthapiṇḍika. Decimoséptimo Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต สาโข นาม มิคราชา อโหสิ, ตทา โพธิสตฺโตปิ นิคฺโรโธ นาม มิคราชา อโหสิ. ตถปิ ตาว อุโภปิ สมสมา อเหสุนฺติ ‘‘อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา เอกกนิปาเต กุมารกสฺสปมาตรํ ภิกฺขุณึ อารพฺภ กถิตํ นิคฺโรธมิคชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ สา กิร ราชคหนคเร มหาวิภวสฺส เสฏฺฐิโน ธีตา อโหสิ นิคฺโรธมิคราชา ปน อหเมวา’’ติ เอว เมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ นิคฺโรธมิคราชชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตี’ติ. อฏฺฐารสมํ ชาตกํ. Además, cuando Devadatta era el rey de los ciervos llamado Sākha, en aquel tiempo el Bodhisatta era el rey de los ciervos llamado Nigrodha. Aun así, ambos eran iguales. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Nigrodhamiga Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Jetavana en el Ekakanipāta, concerniente a la monja que era madre de Kumārakassapa. Ella era la hija de un banquero de gran riqueza en la ciudad de Rājagaha. 'El rey de los ciervos Nigrodha era yo mismo'. Así, estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia a este Nigrodhamiga Jātaka. Decimoctavo Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต สาโข นาม เสนาปติ อโหสิ, ตทา โพธิสตฺโต นิคฺโรโธ นาม ราชา อโหสิ. ตถปิ ตาว อุโภปิ สมสมา อเหสุนฺติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตน สถารา ทสกนิปาเต เทวทตฺตามารพฺภ กถิตํ นิคฺโรธชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘เอกทิวสญฺหิ ภิกฺขู นิคฺโรธชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหตี’ติ. เอกุนวิสติมํ ชาตกํ. Además, cuando Devadatta era el general llamado Sākha, en aquel tiempo el Bodhisatta era el rey llamado Nigrodha. Aun así, ambos eran iguales. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Nigrodha Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Veḷuvana en el Dasakanipāta, concerniente a Devadatta. 'Un día, monjes...'. Estas palabras fueron dichas en referencia al Nigrodha Jātaka. Decimonoveno Jātaka. ปุน จ ปรํ สทา เทวทตฺโต ขณฺฑหาโล นาม พฺราหฺมโณ อโหสิ, ตทา โพธิสตฺโต จโท นาม ราชกุมาโร อโหสิ. ตถาปิ ตาว อเนน ขณฺฑหาโล อธิกตโร’ติ ‘‘อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา คิชฺฌกูเฏ วิหรนฺเตน สถารา ทสชาตเกเทวทตฺตมารพฺภ กถิตํ จทกุมารชาตกํ สธาย วุตฺตํ ตํ สงฺเขปโน ทสฺสยิสฺสาม. ‘‘ตสฺส วถุ สงฺฆเภทกฺขธเก อาคตเมว จทกุมาโร ปน อหโมวา’’ติ เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ วทกุมารชาตกํ สธาย วุตฺตนฺติ วีสติมชาตกํ. Además, cuando Devadatta era el brahmán llamado Khaṇḍahāla, en aquel tiempo el Bodhisatta era el príncipe real llamado Canda. Aun así, por este hecho Khaṇḍahāla era superior. Estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia al Candakumāra Jātaka, relatado por el Maestro mientras residía en Gijjhakūṭa en el Dasajātaka, concerniente a Devadatta; lo expondremos brevemente. 'Su historia se encuentra en el Saṅghabhedakakkhandhaka: El príncipe Canda era yo mismo'. Así, estas palabras fueron dichas por el rey Milinda en referencia a este Candakumāra Jātaka. Vigésimo Jātaka. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต พฺรหฺมทตฺโต นาม ราช อโหสิ, ตทา โพธิสตฺโต ตสฺส ปุตฺโต มหาปทุโม นาม กุมาโร อโหสิ, ตทา โสราชา สกปุตฺตํ โจรปฺปปาเต ขิปาเปสิ. ยโต กุโตจิ ปิตา ปุตฺตานํ อธิกตโร อโหสิ วิสิฏฺโฐ, ตถปิ ตาว เทวทตฺโตเยว อธิกตโร’ติ อิทมฺปน เอวนํ มิลิทรญฺญา เชตวเน วิหรนฺเตน สถารา ทฺวาทสกนิปาเต จิญฺจํ มาณวิกมารพฺภ กถิตํ มหาปทุมชาตกํ สธาย วุตฺตํ. ‘‘ปฐมโพธิยญฺหิ ทสพลสฺส อหํ ตทา ราชปุตฺโต, เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ, เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ มหาปทุมชาตกํ สธาย ปุตฺตนฺติ เอกวีสติมชาตกํ. Además, cuando Devadatta fue el rey llamado Brahmadatta, el Bodhisatta fue su hijo, el príncipe llamado Mahāpaduma. En aquel entonces, ese rey hizo que su propio hijo fuera arrojado al precipicio de los ladrones. Si bien un padre suele ser superior y distinguido para sus hijos, aun así Devadatta fue superior [en maldad]. Esto fue relatado por el Maestro mientras residía en Jetavana, refiriéndose a la joven Ciñca, en el Mahāpadumajātaka del duodécimo Nipāta, y fue citado por el rey Milinda. 'En la primera iluminación del Poseedor de los Diez Poderes, yo era entonces el hijo del rey; recordad así este Jātaka'. De esta manera, el rey Milinda citó este Mahāpadumajātaka como el vigésimo primer Jātaka, refiriéndose al hijo. ปุน จ ปรํ ยทา เทวทตฺโต มหาปตาโป นาม ราชา อโหสิ, ตทา โพธิสตฺโต ตสฺส ปุตฺโต ธมฺมปาโล นาม กุมาโร อโหสิ, ตทา โส ราชา สกปุตฺตสฺส หถปาเท สีสญฺจ เฉทาเปสิ. ตถปิ ตาว เทวทตฺโต เยจ อุตฺตโร อธิกตโร’’ติ อิทมฺปน วจนํ มิลิทรญฺญา เวฬุวเน วิหรนฺเตน สถารา ปญฺจกนิปาเต เทวทตฺตสฺสวธปริสกฺกนมารพฺภ กถิตํ จุลฺลธมฺมปาลชาตกํ สธาย วุตฺตํ โหติ. ‘‘อเถกทิวสํ ภิกฺขุ ธมฺมสภายํ กถํ ธมฺมปาลกุมาโร ปน อหเมวา’’ติ เอวเมตํ มิลิทรญฺญา อิมํ จุลฺลธมฺมปาลชาตกํ สธาย วุตฺตนฺติ พาวีสติม ชาตกํ สมตฺตํ. Además, cuando Devadatta fue el rey llamado Mahāpatāpa, el Bodhisatta fue su hijo, el príncipe llamado Dhammapāla. En aquel entonces, ese rey hizo cortar las manos, los pies y la cabeza de su propio hijo. Aun así, Devadatta fue superior [en maldad]. Estas palabras fueron dichas por el Maestro mientras residía en Veḷuvana, refiriéndose al intento de asesinato de Devadatta, en el Culladhammapālajātaka del quinto Nipāta, citado por el rey Milinda. 'Entonces, un día en la sala del Dhamma, los monjes preguntaron... yo mismo era el príncipe Dhammapāla'. Así, el rey Milinda citó este Culladhammapālajātaka, completando así el vigésimo segundo Jātaka. อมฺพชาตก-ทุมฺเมธชาตกานิ มหากปิ- Los Jātakas Ambajātaka y Dummedhajātaka, el Mahākapi— ฉทฺทนฺต-ททฺทรญฺจาปิ ขนฺติวาทิกชาตกํ El Chaddanta, el Daddara y también el Khantivādikajātaka; จุลฺลนทิย-ปณฺฑรก-ตจฺฉสุกรชาตกํ El Cullanadiya, el Paṇḍaraka y el Tacchasūkarajātaka; เจติยชาตกญฺจาปิ รูรุมิคิทชาตกํ El Cetiyajātaka y también el Rurumigajātaka; สีลวํ สพฺพทาฐญฺจ ลฏุกิกญฺจ อปณฺณกํ El Sīlava, el Sabbadāṭha, el Laṭukika y el Apaṇṇaka; นิคฺโรธมิค-นิคฺโรธ-จทกุมารชาตกํ El Nigrodhamiga, el Nigrodha y el Candakumārajātaka; มหาปทุมกุมาร-ธมฺมปาลกชาตกํ El Mahāpadumakumāra y el Dhammapālakajātaka. อิติ เอตานิ พาวีส ชาตกานิ ยถากฺกมํ Así, estos veintidós Jātakas, en orden, มิลิโท นามุปทาย นาคเสนสฺส อพฺรวีติ. Mencionó el llamado Milinda a Nāgasena. เอวญฺจ โส ราชา อิมานิ ชาตกานิ สธาย กเถวา ปุนปิ เอวมาห? ‘‘ภนฺเต นาคเสน, อชฺเชกรหิ อุโภปิ สกฺยกุเลสุ ชายึสุ. โพธิสตฺโตปิ พุทฺโธ อโหสิ. สพฺพญฺญุ โลกนายโก, เทวทตฺโต ตสฺส เทวาติเทวสฺส สาสเน ปพฺพชิวา พุทฺธาลยํ อกาสิ. กินฺนุโข ภนฺเต นาคเสน, ยํ มยา ภณิตํ ตํ สพฺพมฺปิ ตถํ อุทาหุ วิตถนฺติ.’’ Y habiendo relatado el rey estos Jātakas con ese propósito, dijo de nuevo: 'Venerable Nāgasena, hoy en día ambos nacieron en el clan de los Sakyas. El Bodhisatta se convirtió en el Buda, el Omnisciente, el Guía del Mundo. Devadatta se ordenó en la enseñanza de ese Dios de dioses y pretendió el lugar del Buda. ¿Acaso, venerable Nāgasena, todo lo que he dicho es verdad o es falso?'. ชาตกุทฺธรณํ สมตฺตํ. Termina la Extracción de los Jātakas. คาถาสรูปํ La naturaleza de los versos. คาถาสรูปมฺปน เอวํ เวทิตพฺพํ? La naturaleza de los versos debe entenderse así: มิลิโท นาม โส ราชา สาคลายมฺปุรุตฺตเม Aquel rey llamado Milinda, en la excelente ciudad de Sāgala, อุปคญฺฉิ นาคเสนํ คงฺคา’ว ยถสาครํ. Se acercó a Nāgasena, como el Ganges se acerca al océano. อาสชฺช ราชา จิตฺรกถี อุกฺกาธารํ ตโมนุทํ อปุจฺฉิ นิปุเณ ปญฺเห ฐานาฐานคเต ปุถู, Habiéndose acercado, el rey de elocuente habla le preguntó al portador de la antorcha, al que disipa la oscuridad, numerosas y sutiles preguntas sobre lo posible y lo imposible, ปุจฺฉา วิสชฺชนา เจว คมฺภิรถูปนิสฺสิตา Preguntas y respuestas basadas en un significado profundo, หทยงฺคมา กณฺณสุขา อพฺภุตา โลมหํสนา Que llegan al corazón, placenteras al oído, maravillosas y estremecedoras; อภิธมฺมวินโยคาฬฺหา สุตฺตชาลสมถิตา Inmersas en el Abhidhamma y el Vinaya, entrelazadas con la red de los Suttas, นาคเสนกถา จิตฺรา โอปมฺเมหิ นเยหิ จ Las palabras de Nāgasena eran variadas, con símiles y métodos. ตถ ญาณมฺปณิธาย หาสยิวาน มานสํ Habiendo aplicado allí el conocimiento y deleitando la mente, สุโณถ นิปุเณ ปญฺเห กงฺขาฏฺฐานวิทาฬเน’ติ Escuchad las sutiles preguntas que desgarran el lugar de las dudas. เตนาหุ?- Por eso dijeron: พหุสฺสุโต จิตฺรกถี นิปุโณ จ วิสารโท,สามยิโก จ กุสโล ปฏิภาเน จ โกวิโท; Erudito, de elocuente habla, sutil y seguro de sí mismo, conocedor de las doctrinas y experto en la respuesta rápida; เตปิ เตปิฏกา ภิกฺขู ปญฺจเนกายิกาปิ จ,จตุเนกายิกา เจว นาคเสนํ ปุรกฺขรุํ; Los monjes que conocían el Tipitaka, los de las cinco Nikāyas y los de las cuatro Nikāyas, pusieron a Nāgasena al frente; คมฺภีรปญฺโญ เมธาวี มคฺคามคฺคสฺส โกวิโท,อุตฺตมถมนุปฺปตฺโต นาคเสโน วิสารโท; De profunda sabiduría, inteligente, experto en el camino y el no camino, Nāgasena, habiendo alcanzado la meta suprema, estaba lleno de confianza; เตหิ ภิกฺขูหิ ปริวุโต นิปุเณหิ สจฺจวาทิภี,จรนฺโต คามนิคมํ สาคลํ อุปสงฺกมี; Rodeado por esos monjes sutiles y veraces, recorriendo aldeas y ciudades, llegó a Sāgala; สงฺเขยฺยปริเวณสฺมึ นาคเสโน ตทา วสี,กเถติ โส มนุสฺเสหิ ปพฺพเต เกสรี ยถา’ติ; En el Saṅkheyyapariveṇa residía entonces Nāgasena, hablando con los hombres como un león en la montaña. จรเณน เจว สมฺปนฺนํ สุทนฺตํ อุตฺตเม ทเม,ทิสฺวา ราชา นาคเสนํ อิทํ วจนมพฺรวิ; Al ver a Nagasena, dotado de conducta y perfectamente domesticado en el supremo autocontrol, el rey pronunció estas palabras: กถิกา มยา พหู ทิฏฺฐา สากจฺฉา โอสฏา พหู,น ตาทิสํ ภยํ อาสิ อชฺชตาโส ยถา มม; He visto a muchos oradores y se han entablado muchos debates, pero nunca sentí tal temor como el que siento hoy. นิสฺสํสยํ ปราชโย มม อชฺช ภวิสฺสติ,ชโย’ว นาคเสนสฺส ยถา จิตฺตํ น สณฺฐิตนฺติ; Sin duda, hoy será mi derrota; la victoria será de Nagasena, pues mi mente no está estable. พาหิรคาถา Versos externos ยถา หิ องฺคสมฺภารา โหติ สทฺโท รโถ อิติ,เอวํ ขเธสุ สนฺเตสุ โหติ สตฺโตติ สมฺมุติ; Pues así como por el conjunto de sus partes surge la palabra 'carro', así, cuando los agregados están presentes, existe la convención de 'ser'. สีเล ปติฏฺฐาย นโร สปเญญา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาวยํ,อาตาปี นิปโก ภิกฺขุ โส อิมํ วิชฏเย ชฏนฺติ; El hombre sabio, establecido en la virtud, que desarrolla la mente y la sabiduría, ese monje ardiente y prudente, podrá desenredar este enredo. อยมฺปติฏฺฐา ธรณีว ปาณินํ อิทญฺจ มูลํ กุสลาภิวุทฺธิยา,มุขญฺจิทํ สพฺพชินานุสาสเน โย สูลกฺขโธ วรปาติโมกฺขิโย’ติ; Esta es la base, como la tierra para los seres vivos, y esta es la raíz para el crecimiento de lo saludable; esta es la entrada a toda la enseñanza de los Conquistadores, el excelente Patimokkha que es el fundamento de la disciplina. สทฺธาย ตรตี โอฆํ อปฺปมาเทน อณฺณวํ,วีริเยน ทุกฺขํ อจฺเจติ ปญฺญาย ปริสุชฺฌติ; Por la fe se cruza la corriente, por la diligencia el océano; mediante el esfuerzo se supera el sufrimiento, por la sabiduría uno se purifica. นาภินทามิ มรณํ นาภินทามิ ชีวิตํ,กาลญฺจ ปฏิกงฺขามิ นิพฺพิสํ ภตโก ยถา; No me regocijo en la muerte, no me regocijo en la vida; aguardo mi tiempo como un trabajador aguarda su salario. นาภินทามิ มรณํ นาภินทามิ ชีวิตํ,กาลญฺจ ปฏิกงฺขามิ สมฺปชาโน ปติสฺสโต; No me regocijo en la muerte, no me regocijo en la vida; aguardo mi tiempo plenamente consciente y atento. ปฏิคจฺเจว ตํ กยิรา ยํ ชญฺญา หิตมตฺตโน,น สากาฏิกจินฺตาย มนฺตา ธีโร ปรกฺกเม; Uno debería hacer de antemano aquello que sabe que es para su propio beneficio; el sabio debe esforzarse con reflexión, no como el pensamiento de un carretero. ยถา สากฏิโก นาม สมํ หิวา มหาปถํ,วิสมํ มคฺคมารุยฺห อกฺขภินฺโน’ว ธายติ; Tal como un carretero que, dejando el camino principal llano y tomando un sendero escabroso, se aflige al romperse el eje. เอวํ ธมฺมา อปกฺกมฺม อธมฺมมนุวตฺติย,มโท มจฺจุมุขมฺปตฺโต อกฺขจฺฉินฺโน’ว โสจติ; Así, al apartarse del Dhamma y seguir lo que no es Dhamma, el necio, llegando a las fauces de la muerte, se aflige como aquel a quien se le rompe el eje. อลฺลวมฺมปฏิจฺฉนฺโน นวทฺวาโร มหาวโณ,สมนฺตโต ปคฺฆรติ อสุจิ ปูติคธิโย’ติ; Cubierta por piel húmeda, una gran herida con nueve aberturas; de todas partes supura impureza y hedor pútrido. มิลิทปญฺเห ฐิตา พาวีสติ คาถา สมตฺตา. Se completan los veintidós versos contenidos en el Milindapañha. ภสฺสปฺปเวที เวตณฺฑี อติพุทฺธิวิจกฺขโณ,มิลิโท ญาณเภทาย นาคเสนมุปาคมี; Hábil orador, sofista y de agudo discernimiento intelectual, Milinda se acercó a Nagasena para poner a prueba su conocimiento. วสนฺโต ตสฺส ฉายาย ปริปุจฺฉนฺโต ปุนปฺปุนํ,ปภินฺนพุทฺธิ หุวาน โส’ปิ อาสิ ติเปฏโก; Morando bajo su sombra e interrogándolo una y otra vez, con un intelecto refinado, él también llegó a ser conocedor del Tipitaka. นวงฺคํ อนุมชฺชนฺโต รตฺติภาเค รโหคโต,อทฺทกฺขิ เมณฺฑเก ปญฺเห ทุนฺนิเวเฐ สนิคฺคเห; Escudriñando la enseñanza de nueve partes en la soledad de la noche, observó en los problemas dilemas difíciles de resolver y que conllevan reproche. ปริยายภาสิตํ อถิ อถิ สธาย ภาสิตํ,สภาวภาสิตํ อถิ ธมฺมราชสฺส สาสเน; En la enseñanza del Rey del Dhamma hay discursos expresados por métodos, otros expresados con un propósito específico y otros expresados según su naturaleza intrínseca. เตสํ อถมวิญฺญาย เมณฺฑเก ชินภาสิเต,อนาคตมฺหิ อทฺธาเนวิคฺคโห ตถ เหสฺสติ; Sin comprender el significado de esos dilemas expresados por el Conquistador, en tiempos futuros surgirán conflictos al respecto. หท กถิมฺปสาเทตฺวา เฉชฺชาเปสฺสามิ เมณฺฑเก,ตสฺส นิทฺทิฏฺฐมคฺเคน นิทฺทิสิสฺสนฺตฺยนาคเต; ¡Ea!, habiendo aclarado el discurso, resolveré los dilemas; siguiendo el camino por él señalado, otros explicarán en el futuro. วิสมํ สภยํ อติวาโต ปฏิจฺฉนฺนํ เทวนิสฺสิตํ,ปโถ จ สงฺกโม ติถํ อฏฺเฐเต ปริวชฺชิยา; Lo escabroso, lo peligroso, lo muy ventoso, lo oculto, lo que depende de deidades, un sendero, un puente y un vado: estos ocho deben evitarse. รตฺโต ทุฏฺโฐ จ มูฬฺโห จ มานี ลุทฺโธ ตถา’ลโส,เอกจินฺตี จ พาโล จ เอเต อถวินาสกา; El apasionado, el que odia, el confundido, el orgulloso, el codicioso, el perezoso, el que solo piensa en sí mismo y el necio: estos son destructores del significado. รตฺโต ทุฏฺโฐ จ มูฬฺโห จ ภีรุ อามิสจกฺขุโก,อิถิ โสณฺโฑ ปณฺฑโก จ นวโม ภวติ ทารโก; El apasionado, el que odia, el confundido, el temeroso, el que busca ganancias materiales, la mujer, el borracho, el eunuco, y el noveno es el niño. นเวเต ปุคฺคลา โลเก อิตฺตรา จลิตา จลา,เอเตหิ มนฺติตํ คุยฺหํ ขิปฺปํ ภวติ ปากฏํ; Estas nueve personas en el mundo son inconstantes e inestables; un secreto confiado a ellos pronto se hace público. วเสน ยสปุจฺฉาหิ ติถวาเสน โยนิโส,สากจฺฉา สฺเนหสํเสวา ปติรูปวเสน จ Mediante la influencia, mediante preguntas sobre la fama, mediante la estancia en lugares adecuados, por la reflexión sabia, mediante la discusión, el trato afectuoso y el entorno apropiado... เอตานิ อฏฺฐ ฐานานิ พุทฺธิวิสทการกา,เยสํ เอตานิ สมฺโหนฺติ เตสํ พุทฺธิ ปภิชฺชติ; Estos ocho factores aclaran la sabiduría; para quienes estos existen, su sabiduría se desarrolla plenamente. ปูชียนฺตา อสมสมา สเทวมานุเสหิ เต,น สาทิยนฺติ สกฺการํ พุทฺธานํ เอส ธมฺมตา’ติ Aun siendo adorados por seres inigualables, por dioses y humanos, ellos no se deleitan en los honores; tal es la naturaleza de los Buddhas. อยํ คาถา สาริปุตฺตเถเรน วุตฺตา. Este verso fue dicho por el venerable Sariputta. อิเมหิ อฏฺฐิหิ ตมคฺคปุคฺคลํเทวาติเทวํ นรทมฺมสารถึ,สมนฺตจกฺขุํ สตปุญฺญลกฺขณํปาเณหิ พุทฺธํ สรณํ คโต’สฺมิ; Por estos ocho motivos, tomo refugio de por vida en el Buddha, el ser supremo, el Dios de los dioses, el conductor de hombres que deben ser domados, el que todo lo ve, dotado de las marcas de cien méritos. ชาลึกณฺหาชินํ ธีตํ มทฺทิเทวึ ปติพฺพตํ,จชมาโน นจินฺเตสึ โพธิยาเยว การณา; (ชาตกคาถา) Al renunciar a Jāli y a mi hija Kaṇhājina, y a la reina Maddī, mi devota esposa, no vacilé, solo por el bien de la iluminación. น อนฺตลิกฺเข น สมุทฺทมชฺเฌน ปพฺพตานํ วิวรํ ปวิสฺส,น วิชฺชติ โส ชคติปฺปเทโสยถฏฺฐิตํ นปฺปสเหยฺย มจฺจุ; Ni en el firmamento, ni en medio del océano, ni entrando en la hendidura de las montañas; no existe lugar alguno en la tierra donde uno pueda situarse y no ser vencido por la muerte. กาเยน สํวโร สาธุ สาธุวาจาย สํวโร,มนสา สํวโร สาธุ สาธุ สพฺพถสํวโร; Buena es la moderación en el cuerpo, buena es la moderación en el habla; buena es la moderación en la mente, buena es la moderación en todo. อเจตนํ พฺราหฺมณ อสฺสุณนฺตํชานํ อชานนฺตมิมํ ปลาสํ,อารทฺธวีริโย ธุวมปฺปมตฺโตสุขเสยฺยํ ปุจฺฉสิ กิสฺส เหตุ’ติ; (ชาตกคาถา) Oh brahmán, ¿por qué razón tú, que eres diligente, constante y vigilante, le preguntas sobre un lecho placentero a este árbol Palāsa, que es inconsciente, que no puede oír y que, aunque conociera, es como si no conociera? อิติ ผทน รุกฺโข’ปิ ตาวเท อชฺฌภาสถ,มยฺหมฺปิ วจนํ อถิ ภาชทฺวาช สุโณหิ เม’ติ; (ชาตกคาถา) Así, incluso el árbol Phandana habló entonces: «¡Oh Bhāradvāja, yo también tengo algo que decir, escúchame!». จุทสฺส ภตฺตํ ภุญฺชิวา กมฺมารสฺสา’ติ เม สุตํ,อาพาธํ สมฺผุสี ธีโร ปพาฬฺหํ มารณนฺติกตฺติ Habiendo comido el alimento de Cunda el herrero —según he oído— el Sabio experimentó una enfermedad grave, una aflicción mortal. สถวาโต ภยํ ชาตํ นิเกตา ชายตี รโช,อนิเกตมสถวํ เอตํ เว มุนิทสฺสนนฺติ; (ชินภาสิตา มินิเทน วุตฺตา) Del afecto surge el miedo, del hogar nace el polvo de las pasiones; estar sin hogar y sin afectos es, ciertamente, la visión del sabio. (Dicho por el Vencedor, citado por Milinda). สสมุทฺทปริยายํ มหึ สาครกุณฺฑลํ,น อิจฺเฉ สห นิทาย เอวํ สยฺห วิชานหีติ; (ชาตกคาถา โลมกสฺสเปน วุตฺตา) «No desearía la tierra entera junto con sus mares y ceñida por el océano si ello fuera acompañado del sueño; ¡entiéndelo así, oh Sayha!» (Verso del Jātaka dicho por Lomakassapa). วธิสฺสเมตนฺติ ปรามสนฺโตกาสาวมทฺทกฺขิ ธชํ อิสีนํ,ทุกฺเขน ผุฏฺฐสฺสุทปาทิ สญฺญาอรหทฺธโช สพฺภิ อวชฺฌรูโป’ติ; (ชาตกคาถา ฉทฺทนฺตนาคราเชน วุตฺตา) Mientras lo agarraba pensando «lo mataré», vio la túnica azafrán, el estandarte de los sabios. Afligido por el dolor, surgió en él la percepción: «El estandarte de los Arahants es inviolable para los virtuosos». (Verso del Jātaka dicho por el rey elefante Chaddanta). คาถาภิคีตมฺเม อโภชเนยฺยํสมฺปสฺสตํ พฺราหฺมณ เนส ธมฺโม,คาถาภิคีตํ ปนุทนฺติ พุทฺธาธมฺเม สติ พฺราหฺมณ วุตฺติเรสา; (สุตฺตานิปาตคาถา ชินภาสิตา) «Lo obtenido mediante el canto de versos no es para mi sustento; para los que ven correctamente, oh brahmán, esta no es la norma. Los Buddhas rechazan lo obtenido mediante versos; mientras el Dhamma exista, oh brahmán, esta es su conducta». (Verso del Sutta Nipāta dicho por el Vencedor). น เม อาจริโย อถ สทิโส เม น วิชฺชติ,สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ นถิ เม ปฏิปุคฺคโล’ติ; (ขธกคาถา ชินภาสิตา) «No tengo maestro, ni existe nadie que se me asemeje; en el mundo con sus dioses, no tengo rival». (Verso del Khandhaka dicho por el Vencedor). วิปุโล ราชคหิกานํ คิริเสฏฺโฐ ปวุจฺจติ,เสโต หิมวตํ เสฏฺโฐ อาทิจฺโจ อฆคามินํ; El monte Vipula es llamado el mejor de los montes de Rājagaha; el Seto es el mejor de los Himalayas; el sol es el mejor de los que surcan el firmamento. สมุทฺโท’ทธินํ เสฏฺโฐ นกฺขตฺตานญฺจ จทิมา,สเทวกสฺส โลกสฺส พุทฺโธ อคฺโค ปวุจฺจตีติ; El océano es el mejor de los cuerpos de agua y la luna la mejor de las estrellas; en el mundo con sus dioses, el Buddha es llamado el supremo. (ทฺเว คาถา มาณวกเทวปุตฺเตน วุตฺตา นาคเสนเถเรน วุตฺตา) (Dos versos dichos por el devaputta Māṇavaka, citados por el venerable Nāgasena). เอโก มโนปสาโท สรณคมนํ อญฺชลิปฺปณาโม วา,อุสฺสหเต ตารยิตุํ มารพลนิสูทเน พุทฺเธ’ติ; (อยํ คาถา สาริปุตฺตเถเรนาภตา) Incluso un solo acto de fe mental, tomar refugio o un saludo reverencial hacia el Buddha, quien destruye el poder de Māra, es capaz de salvar a un ser. (Este verso fue traído por el venerable Sāriputta). อารหถ นิกฺขมถ ยุชฺชถ พุทฺธสาสเน,ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ นฬาคารํ’ว กุญฺชโร’ติ; (ชินภาสิตา มิลิเทน วุตฺตา) «¡Esforzaos, salid adelante, aplicaos en la enseñanza del Buddha! ¡Destruid al ejército de la Muerte, como un elefante una cabaña de juncos!» (Dicho por el Vencedor, citado por Milinda). โย สีล วา ทุสฺสีเลสุ ททาติ ทานํธมฺเมน ลทฺธํ สุปสนฺน จิตฺโต,อภิสทฺทหํ กมฺมผลํ อุลารํตํ เว ทานํ ทายกโต วิสุชฺฌตี’ติ; (อยํ นาคเสเนน อาภตา) Aquel que es virtuoso, con mente serena y confianza en el gran fruto de las acciones, da a los que carecen de virtud una ofrenda obtenida justamente; ciertamente, esa donación se purifica por parte del donante. (Traído por Nāgasena). น เม เทสฺสา อุโภ ปุตฺตา มทฺที เทวี น อปฺปิยา,สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ ตสฺมา ปิเย อทาสหนฺติ; «No es que mis dos hijos me sean odiosos, ni que la reina Maddī no me sea querida; la omnisciencia me es más querida, por eso entregué a quienes amaba». สหสฺสคฺฆญฺหิ มํ ตาโต พฺราหฺมณสฺส ปิตา อทา,อโถ กณฺหาชินํ กญฺญํ หถินญฺจ สเตน จา’ติ; «Mi abuelo me entregó al brahmán por el valor de mil, y a la niña Kaṇhājina por cien elefantes». ชิคจฺฉาย ปิปาสาย อหินา ทฏฺโฐ วิเสน จ,อคฺคิ อุทก สตฺตีหิ อกาเล ตถ มิยฺยติ; Por el hambre, por la sed, por la mordedura de una serpiente y su veneno, por el fuego, el agua o las armas; así se muere prematuramente. อนุมานปญฺเห วุจฺจมานา อิมา คาถา สลฺลกฺเขตพฺพา? ¿Deben observarse estos versos expresados en la «Pregunta sobre la Inferencia»? พหุ ชเน ตารยิวา นิพฺพุโต อุปธิกฺขเย,อนุมาเนนญาตพฺพํ’อถิ โส ทีปทุตฺตโม’ติ; «Habiendo salvado a muchas personas, se extinguió con la cesación de los apegos; mediante la inferencia debe saberse que 'existe ese supremo entre los hombres'». กมฺมมูลํ คเหตฺวาน อาปณํ อุปคจฺฉถ,อารมฺมณํ กิณิวาน ตโต มุจฺจถ มุตฺติยาติ; «Tomando el capital de las acciones, id al mercado; habiendo adquirido el objeto de meditación, liberaos entonces con la liberación». น ปุปฺผคโธ ปฏิวาตเมติ น จทนํ ตครมลฺลิกา วา,สตญฺจ คโธ ปฏิวาตเมติ สพฺพา ทิสาสปฺปุริโส ปวาติ; La fragancia de las flores no va contra el viento, ni la del sándalo, el tagara o el jazmín; pero la fragancia de los virtuosos vuela contra el viento; el hombre íntegro exhala su aroma en todas las direcciones. จทนํ ตครํ วาปิ อุปฺปลํ อถ วสฺสิกี,เอเตสํ คธชาตานํ สีลคโธ อนุตฺตโร; Entre el sándalo, el tagara, el loto o el jazmín, de todas estas clases de fragancias, la fragancia de la virtud es la suprema. อปฺปมตฺโต อย คโธ ยวายํ นครจทนี,โย จ สีลวตํ คโธ วาต เทเวสุ อุตฺตโม’ติ; «Poco alcance tiene esta fragancia de tagara y de sándalo; pero la fragancia de los virtuosos es la más excelsa, elevándose incluso entre los dioses». กมฺมมูลํ ชนา ทวา คณฺหนฺติ อมตํ ผลํ,เตน เต สุขิตา โหนฺติ เย กีตา อมตํ ผลนฺติ; «Entregando el capital de sus acciones, las personas obtienen el fruto de lo inmortal; por ello son felices quienes han comprado el fruto de lo inmortal». เย เกจิ โลเก อคทา วิสานํ ปฏิพาหกา,ธมฺมาคทสมํ นถิ เอตํ ปิวถ ภิกฺขโว’ติ; «Cualesquiera antídotos que existan en el mundo para contrarrestar los venenos, ninguno es igual al antídoto del Dhamma; ¡bebedlo, oh monjes!». เย เกจิ โอสธา โลเก วิชฺชนฺติ วิวิธา พหู,ธมฺโมสธ สมํ นถิ เอตํ ปิวถ ภิกฺขโว’ติ; «Cualesquiera medicinas que se encuentren en el mundo, diversas y variadas, ninguna es igual a la medicina del Dhamma; ¡bebedla, oh monjes!». ธมฺโมสธํ ปิวิวาน อชรามรณา สิยุํ,ภาวยิวา จ ปสฺสิวา นิพฺพุตา อุปธิกฺขเย’ติ; «Habiendo bebido la medicina del Dhamma, uno se libera de la vejez y de la muerte; tras haberla desarrollado y comprendido, se alcanza la paz con la destrucción de los apegos». พฺยาธิตํ ชนตํ ทิสฺวา อมตาปณํ ปสารยี,กมฺเมน ตํ กิณิวาน อมตมาเทถ ภิกฺขโว’ติ; Al ver a la gente afligida por la enfermedad, Él abrió la tienda de lo Inmortal. Compradlo con vuestra acción y tomad lo Inmortal, ¡oh monjes! เอวรูปานิ สีลานิสนฺติ พุทฺธสฺส อาปเณ,กมฺเมน ตํ กิณิวาน รตนํ โว ปิลธถา’ติ; Tales virtudes existen en la tienda del Buddha; comprad esa joya con vuestra acción y vestidla. สมาธิรตนมาลสฺส กุวิตกฺกา น ชายเร,น จ วิกฺขิปฺปเต จิตฺตํ เอตํ ตุมฺเห ปิลธถา’ติ; Para quien porta la guirnalda de la joya de la concentración, no surgen malos pensamientos ni se distrae la mente; vestid vosotros esta joya. ปญฺญารตนมาลสฺส น จิรํ วตฺตเต ภโว,ขิปฺปํ ผสฺเสติ อมตํ น จ โส โรจเต ภเว’ติ; Para quien porta la guirnalda de la joya de la sabiduría, la existencia no dura mucho; pronto alcanza lo Inmortal y no se deleita en el devenir. มณิมาลาธรํ เคหชโน สามึ อุทิกฺขติ,วิมุตฺติรตนมาลนฺตุ อุทิกฺขนฺติ สเทวกา’ติ; La gente del hogar admira al señor que porta una guirnalda de joyas; pero los seres humanos y los dioses admiran a quien porta la guirnalda de la joya de la liberación. เยน ญาเณน พุชฺฌนฺติ อริยา กตกิจฺจตํ,ตํ ญาณรตนํ ลทฺธุํ วายเมถ ชิโนรสา’ติ; Mediante el conocimiento por el cual los Nobles despiertan a la realización de su tarea, esforzaos por obtener esa joya del conocimiento, ¡oh hijos del Conquistador! ปฏิสมฺภิทา กิณิวานญาเณน ผสฺสเยยฺย โย,อสมฺภีโต อนุพฺพิคฺโค อติโรจติ สเทวเก’ติ; Aquel que alcance las discriminaciones analíticas mediante el conocimiento, sin miedo ni inquietud, brilla intensamente entre los dioses y los hombres. โพชฺฌงฺครตนมาลสฺส อุทิกฺขนฺติ สเทวกา,กมฺเมน ตํ กิณิวาน รตนํ โว ปิลธถา’ติ; Los dioses y los hombres admiran a quien porta la guirnalda de la joya de los factores de la iluminación; comprad esa joya con vuestra acción y vestidla. อายุ อาโรคตา วณฺณํ สคฺคํ อุจฺจากุลีนตา,อสงฺขตญฺจ อมตํ อถิ สพฺพาปเณ ชิเน; Larga vida, salud, belleza, el cielo, el nacimiento en una familia noble y lo Inmortal Incondicionado; todo esto se encuentra en la tienda del Conquistador. อปฺเปน พหุเกนาปิ กมฺมมูเลน คยฺหติ,กิณิวา สทฺธามูเลน สมิทฺธา โหถ ภิกฺขโว; Se adquiere con un precio de acción, sea poco o mucho; compradlo con el precio de la fe y sed prósperos, ¡oh monjes! ภวตีห- Aquí se dice: วีตราคา วีตโทสา วีตโมหา อนาสวา,วีตตณฺหา อนาทานา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต; Libres de codicia, libres de odio, libres de engaño y sin impurezas; libres de deseo y sin apegos, ellos moran en la Ciudad del Dhamma. อารญฺญกา ธูตธรา ธายิโน ลูขจีวรา,วิเวกาภิรตา ธีรา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต’ติ; Moradores de los bosques, practicantes de los votos ascéticos, meditadores de hábitos austeros, deleitándose en el retiro, los sabios moran en la Ciudad del Dhamma. เนสชฺชิกา สถติกา อโถ’ปิ ฐานวงฺกมา,ปํสุกูลธรา สพฺเพ ธมฺมนคเร วสนฺติ เต; Aquellos que practican la postura sentada, la caminata y la postura de pie, todos ellos vestidos con mantos de trapos, moran en la Ciudad del Dhamma. ติจีวรธรา สพฺเพ จมฺมขณฺฑจตุถกา,รตา เอกาสเน วิญฺญุ ธมฺมนคเร วสนฺติ เต; Todos ellos portadores de los tres mantos, con una piel de animal como cuarta prenda, deleitándose en el asiento único, los sabios moran en la Ciudad del Dhamma. อปฺปิจฺฉา นิปกา ธีรา อปฺปาหารา อโลลุปา,ลาภาลาเภน สนฺตุฏฺฐา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต; De pocos deseos, prudentes, sabios, de poco comer y sin codicia, contentos con la ganancia o la pérdida, moran en la Ciudad del Dhamma. ธายี ธานรตา ธีรา สนฺตจิตฺตา สมาหิตา,อากิญฺจญฺญํ ปถยานา ธมฺมนคเร วสนฺตี เต; Meditadores, deleitándose en la absorción, sabios, de mente pacífica y concentrada, aspirando a la nada, moran en la Ciudad del Dhamma. ปฏิปนฺนา ผลฏฺฐา จ เสกฺขา ผลสมงฺคิโน,อาสึสกา อุตฺตมถํ ธมฺมนคเร วสนฺติ เต; Quienes están en el sendero y quienes se establecen en el fruto, los aprendices y quienes poseen el fruto, aspirando al fin supremo, moran en la Ciudad del Dhamma. โสตาปนฺนา จ วิมลา สกทาคามิโน จ เย,อนาคามี จ อรหนฺโต ธมฺมนคเร วสนฺติ เต; Los que han entrado en la corriente, los inmaculados, los que retornan una vez, los que no retornan y los Arahants, moran en la Ciudad del Dhamma. สติปฏฺฐานกุสลา โพชฺฌงฺคภาวนารตา,วิปสฺสกา ธมฺมธรา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต; Expertos en los fundamentos de la atención plena, deleitándose en el cultivo de los factores de la iluminación, practicantes de la visión cabal y portadores del Dhamma, moran en la Ciudad del Dhamma. อิทฺธิปาเทสุ กุสลา สมาธิภาวนารตา,สมฺมปฺปธานมนุยุตฺตา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต; Expertos en las bases del poder psíquico, deleitándose en el cultivo de la concentración, dedicados a los esfuerzos correctos, moran en la Ciudad del Dhamma. อภิญฺญาปารมิปฺปตฺตา เปตฺติเก โคจเร รตา,อนฺตฬิกฺขมฺหิ จรณา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต; Habiendo alcanzado la perfección del conocimiento directo, deleitándose en el dominio ancestral y caminando por el aire, moran en la Ciudad del Dhamma. โอกฺขิตฺตจกฺขุ มิตภาณี คุตฺตทฺวารา สุสํวุตา,สุทนฺตา อุตฺตเม ทเม ธมฺมนคเร วสนฺติ เต; Con la mirada baja, de hablar moderado, con los sentidos guardados y bien restringidos, bien domados en el supremo autocontrol, moran en la Ciudad del Dhamma. เตวิชฺชา ชฬภิญฺญา จ อิทฺธิยา ปารมึ คตา,ปญญาย ปารมิปฺปตฺตา ธมฺมนคเร วสนฺติ เต; Poseedores de los tres conocimientos y de los seis conocimientos directos, habiendo alcanzado la perfección del poder y de la sabiduría, moran en la Ciudad del Dhamma. ยถาปิ นครํ ทิสฺวา สุวิภตฺตํ มโนรมํ,อนุมาเนน ชานนฺติ วฑฺฒกิสฺส มหตฺตนํ; Así como al ver una ciudad bien trazada y encantadora, se conoce por inferencia la grandeza del arquitecto; ตเถว โลกนาถสฺส ทิสฺวา ธมฺมปุรํ วรํ,อนุมาเนน ชานนฺติ อถิ โส ภควา อิติ; Del mismo modo, al ver la excelente ciudad del Dhamma del Protector del Mundo, se conoce por inferencia que existe aquel Bienaventurado. อนุมาเนนชานนฺติ อูมึ ทิสฺวาน สาคเร,ยถา’ยํ ทิสฺสเต อูมี มหนฺโต โส ภวิสฺสติ; Por inferencia conocen, al ver una ola en el océano: 'Tal como se ve esta ola, así de grande debe ser el océano'. ตถา พุทฺธํ โสกนุทํ สพฺพถมปราชิตํ,ตณฺหกฺขยมนุปฺปตฺตมฺภวสํสารโมจนํ; Así al Buddha, el que disipa el pesar, el invicto en todo, aquel que ha alcanzado la destrucción de la sed y la liberación del ciclo de la existencia; อนุมาเนน ญาตพฺพํ อูมึ ทิสฺวา สเทวเก,ยถา ธมฺมุมิวิปฺผโร อคฺโค พุทฺโธ ภวิสฺสติ; Debe ser conocido por inferencia al ver la ola del Dhamma entre los dioses y los hombres: así como se difunde la ola del Dhamma, así de supremo debe ser el Buddha. อนุมาเนน ชานนฺติ ทิสฺวา อจฺจุคฺคตํ คิรึ,ยถา อจฺจุคฺคโต เอส หิมวา โส ภวิสฺสติ; Por inferencia conocen al ver una montaña muy elevada: 'Tal como es de elevada esta montaña, así debe ser el Himalaya'. ตถา ทิสฺวาธมฺมคิรึ สีตีภุตํ นิรูปธึ,อจฺจุคฺคตํ ภควโต อจลํ สุปฺปติฏฺฐิตํ; Habiendo visto así la montaña del Dhamma, refrescada y sin sustrato, muy elevada, perteneciente al Bienaventurado, inamovible y bien establecida; อนุมาเนน ญาตพฺพํ ทิสฺวาน ธมฺมปพฺพตํ,ตถา หิ โส มหาวีโร อคฺโค พุทฺโธ ภวิสฺสติ; Se debe conocer por inferencia habiendo visto la montaña del Dhamma; pues así aquel Gran Héroe será el Buda supremo; ยถาปิ คชราชสฺส ปทํ ทิสฺวาน มานุสา,อนุมาเนนชานนฺติ มหา เอส คโช อิติ; Del mismo modo que los hombres, habiendo visto la huella de un elefante real, conocen por inferencia: 'este es un gran elefante'; ตเถว พุทฺธนาคสฺส ปทํ ทิสฺวา วิภาวิโน,อนุมาเนน ชานนฺติ อุฬาโร โส ภวิสฺสติ; De igual manera, los sabios, habiendo visto la huella del noble elefante de los Budas, conocen por inferencia que él será sublime; อนุมาเนนชานนฺติ ภีเต ทิสฺวาน กุมฺมิเค,มิคราชสฺส สทฺเทนภีตา’เม กุมฺมิคา อิติ; Conocen por inferencia, habiendo visto a las pequeñas bestias asustadas: 'estas pequeñas bestias están asustadas por el rugido del rey de las bestias'; ตเถว ติถิเย ทิสฺวา วิถทฺเธ ภีตมานเส,อนุมาเนน ญาตพฺพํ ธมฺมราเชน คชฺชิตํ; De igual manera, habiendo visto a los de otras sectas confundidos y con el corazón temeroso, debe conocerse por inferencia que el Rey del Dhamma ha rugido; นิพฺพุตํ ปถวึ ทิสฺวา หริตปตฺตํ มโหทกํ,อนมาเนน ชานนฺติ มหาเมเฆน นิพฺพุตํ; Habiendo visto la tierra refrescada, con hojas verdes y mucha agua, conocen por inferencia que fue refrescada por una gran nube de lluvia; ตเถวิมํ ชนํ ทิสฺวา อาโมทิตปโมทิตํ,อนุมาเนน ญาตพฺพํ ธมฺมราเชน ตปฺปิตํ; De igual manera, habiendo visto a esta gente deleitada y sumamente regocijada, debe conocerse por inferencia que han sido satisfechos por el Rey del Dhamma; ลคฺคํ ทิสฺวา ภิสํ ปงฺกํ กลลทฺทคตํ มหึ,อนุมาเนน ชานนฺติ วาริกฺขโธ มหา คโต; Habiendo visto el tallo de loto atrapado en el fango y la tierra cubierta de lodo, conocen por inferencia que una gran masa de agua ha pasado; ตเถวิมํ ชนํ ทิสฺวา รโชปกฺขสมาหิตํ,วหิตํ ธมฺมนทิยา วิสฺสฏฺฐํ ธมฺมสาคเร; De igual manera, habiendo visto a esta gente que estaba sumergida en el bando del polvo, siendo llevada por el río del Dhamma y vertida en el océano del Dhamma; ธมฺมามตคตํ ทิสฺวา สเทวกมิมํ มหึ,อนุมาเนน ญาตพฺพํ ธมฺมกฺขโธ มหา คโต; Habiendo visto esta tierra, con sus dioses, habiendo alcanzado el néctar del Dhamma, debe conocerse por inferencia que una gran masa de Dhamma ha pasado; อนุมาเนน ชานนฺติ ฆายิวา คธมุตฺตมํ,ยถา’ยํ วายตี คโธ เหสฺสนฺติ ปุปฺผิตา ทุมา; Conocen por inferencia, oliendo la fragancia suprema: 'puesto que sopla esta fragancia, los árboles estarán en flor'; ตเถวายํ สีลคโธ ปวายติ สเทวเก,อนุมาเนน ญาตพฺพํ อถิ พุทฺโธ อนุตฺตโร’ติ; De igual manera, esta fragancia de la virtud sopla entre los dioses y hombres, debe conocerse por inferencia que existe un Buda insuperable. อนุมานปญฺหํ. La pregunta sobre la inferencia. ปสฺสตารญฺญเก ภิกฺขู อชฺโฌคาฬฺเห ธุเต คุเณ,ปุน ปสฺสติ คิหิ ราชา อนาคามิผเล ฐิเต; Ve a los monjes que habitan en el bosque sumergidos en las virtudes de las prácticas ascéticas; luego el rey ve a laicos establecidos en el fruto del que no regresa; อุโภ’ปิ เต วิโลเกวา อุปฺปชฺชิ สํสโย มหา,พุชฺเฌยฺย เจ คิหิธมฺเม ธุตงฺคํ นิปฺผลํ สิยา; Habiendo observado a ambos, surgió una gran duda: 'Si uno puede despertar en el estado de laico, la práctica ascética sería infructuosa'; ปรวาทิวาทมถนํ นิปุณํ ปิฏกตฺตเย,หท ปุจฺเฉ กถิเสฏฺฐํ โส เม กงฺขํ วิโนสฺสตี’ติ 'Preguntaré al mejor de los oradores, el que aplasta los argumentos de los oponentes, experto en los tres Pitakas; él disipará mi duda'. เมณฺฑกปญฺเห ฐิตา ทฺวาสีติ คาถา สมตฺตา. Las ochenta y dos estrofas contenidas en las Preguntas de los Dilemas han concluido. มิลิทปฺปกรเณ สพฺพา คาถา สมฺปิณฺฑิตา จตุราธิกสตคาถา โหนฺติ. En el Milindapañha, todas las estrofas reunidas suman ciento cuatro estrofas. มิลิทปฺปกรเณ สพฺพคาถาสรูปคหณํ สมตฺตํ. La recopilación completa de todas las estrofas en el Milindapañha ha concluido. สํขฺยาสรูปํ Resumen de los números. สงฺขฺยาสรูปํ ปน เอวํ เวทิตพฺพํ. เอก-ทฺวิ-ติ-จตุ-ปญฺจ-ฉ-สตฺต-อฏฺฐ-นว-ทส-เอกาทส-ทฺวาทส- เตรส-จุทฺทส-โสฬส-สตฺตรส-อฏฺฐารส-เอกูนวีสติ-ปญฺจวีสติ-อฏฺฐวีสติ-ตึสา -ฉสฏฺฐิ-ทิยฑฺฒสตนฺติ ปญฺจวีสติวิธา สงฺขฺยา. ตถ พุทฺโธ เอโก, ปถวิ เอกา, สมุทฺโท เอโก, สิเนรุ เอโก, เทวโลโก เอโก, พฺรหฺมโลโก เอโก’ติ ฉ เอกกา มิลิทปฺปกรเณ อาคตา. El resumen de los números debe entenderse así: uno, dos, tres, cuatro, cinco, seis, siete, ocho, nueve, diez, once, doce, trece, catorce, dieciséis, diecisiete, dieciocho, diecinueve, veinticinco, veintiocho, treinta, sesenta y seis, ciento cincuenta; estos son veinticinco tipos de números. Allí, un Buda, una tierra, un océano, un Sineru, un mundo de los dioses, un mundo de los Brahmas; estos seis 'unos' aparecen en el Milindapañha. ทฺเว อถวเส สมฺปสฺสมานา ภควตา วิหารทานํ อนุญฺญาตํ? วิหารทานํ นาม สพฺพพุทฺเธหิ วณฺณิตํ อนุมตํ โถมิตํ ปสถํ วิหารทานํ ทวา เทวมนุสฺสา ชาติชราพฺยาธิมรเณหิ มุจฺจิสฺสนฺติ. วิหาเร สติ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย วา กโตกาสา ทสฺสนกามานํ สุลภทสฺสนํ ภวิสฺสนฺตี’ติ. ¿Considerando qué dos beneficios permitió el Bienaventurado la donación de un monasterio? La donación de un monasterio es elogiada, aprobada, exaltada y alabada por todos los Budas. Al dar la donación de un monasterio, los dioses y los hombres se liberarán del nacimiento, la vejez, la enfermedad y la muerte. Si hay un monasterio, los monjes o las monjas tendrán un lugar asignado y serán fáciles de encontrar para aquellos que deseen verlos. ทฺเว อถวเส ปฏิจฺจ สพฺพพุทฺธา อตฺตนา นิมฺมิตํ จตุปจฺจยํ น ปริภุญฺชนฺติ? อคฺคทกฺขิเณยฺโย สถา’ติ พหู เทวมนุสฺสา จตุปจฺจยํ ทตฺวา ทุกฺขา มุจฺจิสฺสนฺติ. พุทฺธา ปฏิหาริยํ กวา ชีวิตวุตฺตึ ปริเยสนฺตี’ติ ปรูปวาทโลปนถญฺจาติ. ¿Debido a qué dos beneficios todos los Budas no utilizan los cuatro requisitos creados por ellos mismos? Pensando: 'El Maestro es el receptor supremo de ofrendas'; así, muchos dioses y hombres, habiendo dado los cuatro requisitos, se liberarán del sufrimiento. Y para evitar las críticas de otros que digan: 'Los Budas se ganan la vida realizando milagros'. ทฺเว อกมฺมชา อเหตุชา อนุตุชา? อากาโส นิพฺพานญฺจา’ติ ¿Qué dos cosas no nacen del karma, ni de una causa, ni del clima? El espacio y el Nirvana. ทฺเว อถวเส สมฺปสฺสมาเนน เวสฺสนฺตเรน รญฺญา ทฺเว ปุตฺตา ทินฺนา? ทานปโถว เม น ปริหายิสฺสติ, อิเม กุมารา มูลชลาหารภุญฺชนทุกฺขโต มุจจิสฺสนฺตี’ติ. ¿Considerando qué dos beneficios el rey Vessantara entregó a sus dos hijos? 'Mi camino de generosidad no disminuirá' y 'estos príncipes se liberarán del sufrimiento de alimentarse solo de raíces y agua'. อุทกสฺส ทฺเว คุณา นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐา? สีตลภาโว, ปีตสฺส ฆมฺมวินยนภาโว จา’ติ. ¿Qué dos cualidades del agua han entrado en el Nirvana? Su naturaleza refrescante y su capacidad de eliminar el calor al ser bebida. อสติยา อชานเนน จา’ติ ทฺวีหิ การเณหิ อาปตฺตึ อาปชฺชนฺตี’ติ ฉ ทุกา อาคตา. Por dos causas [los monjes] caen en una ofensa: por falta de atención y por falta de conocimiento. Así han aparecido seis parejas (díadas). สีเตน อุณฺเหน อติโภชเนนา’ติ ตีหิ อากาเรหิ ปิตฺตํ กุปฺปติ. Por tres vías se altera la bilis: por el frío, por el calor y por el exceso de comida. สีเตน อุณฺเหน อนฺนาปาเนน จา’ติ ตหี อากาเรหิ เสมฺหํ กุปฺปติ. Por tres vías se altera la flema: por el frío, por el calor y por la comida y la bebida. พุทฺธวํสตาย ธมฺมครุกตาย ภิกฺขุภุมิมหนฺตตายา’ติ ตีหิ การเณหิ ปาติโมกฺขํ ปฏิจฺฉนฺนํ การาเปติ. Debido a tres razones se hace que el Patimokkha se mantenga reservado: por el linaje de los Budas, por el respeto al Dhamma y por la grandeza del estado del monje. อคทสฺส ตโย คุณา นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐา? คิลานกานํ ปริสรณํ โรควินาสนํ อมตกรณนฺติ. ¿Cuáles son las tres cualidades de la medicina aplicadas al Nibbana? Es el refugio de los enfermos, la destrucción de la enfermedad y el otorgamiento de la inmortalidad. มณิรตนสฺส ตโย คุณา นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐา? สพฺพกามททํ นหาสกรํ อุชฺโชตถกรนฺติ. ¿Cuáles son las tres cualidades de la joya preciosa aplicadas al Nibbana? Concede todos los deseos, produce regocijo y genera resplandor. รตนจทนสฺส ตโย คุณา? วณฺณสมฺปนฺโน คธสมฺปนฺโน รสสมฺปนฺโน’ติ สตฺต ติกา วุตฺตา. ¿Cuáles son las tres cualidades del sándalo precioso? Perfección en color, perfección en aroma y perfección en sabor. Así se han expuesto las siete tríadas. สปฺปิมณฺฑสฺส ตโย คุณา? วณฺณสมปนฺโน, คธสมฺปนฺโน, รสสมฺปนฺโน’ติ สตฺตติกา วุตฺตา ทิฏฺฐธมฺมผาสุวิหารตาย อนวชฺชคุณพหุลตายอเสสอริยวีถิภาวโต สพฺพพุทฺธปสถตายาติ อิเม จตฺตาโร อถวเส สมฺปสฺสมานา พุทฺธา ปฏิสลฺลานํ เสวนฺติ. ¿Cuáles son las tres cualidades de la esencia del ghee clarificado? Perfección en color, perfección en aroma y perfección en sabor. Al considerar estos cuatro beneficios: el morar placenteramente en esta misma vida, la abundancia de cualidades irreprochables, ser el sendero noble completo y ser algo alabado por todos los Budas, los Budas practican el retiro. นินฺนตาย ทฺวารตาย จิณฺณตาย สมุทาจริตตฺตาติ จตุหิ อากาเรหิ มโนวิญฺญาณํ ทฺวิปญฺจวิญฺญาเณ อนุปวตฺตติ. Por cuatro modos la conciencia mental sigue a las diez conciencias sensoriales: por inclinación, por la puerta, por el hábito y por el ejercicio constante. กมฺมวเสน โยนิวเสน กุลวเสน อายาจนวเสนา’ติ จตุนฺนํ สนฺนิปาตานํ วเสน คพฺภสฺสาวกฺกนฺติ โหติ. La concepción en el útero ocurre debido a la concurrencia de cuatro factores: por el poder del Kamma, por el poder de la matriz, por el poder del linaje y por el poder de la aspiración. อทิฏฺฐนฺตราโย, อุทฺทิสฺสกตสฺส อนฺตราโย, อุปกฺขฏนฺตราโย ปริโภคนฺตราโย’ติ จตฺตาโร อนฺตรายา เตสุ อทิฏฺฐนฺตราโย ภควโต อถิ, เสสา ตโย นถิ, อุทฺทิสฺสกตสฺส พฺยามปฺปภาย สพฺพญฺญุตญาณสฺส ชีวิตสฺส จา’ติ จตุนฺนํ อนฺตรายาภาวา. Hay cuatro tipos de obstáculos: el obstáculo de lo no visto, el obstáculo de lo ofrecido específicamente, el obstáculo de lo preparado y el obstáculo del disfrute. De estos, el obstáculo de lo no visto existe para el Bienaventurado; los otros tres no existen. Esto se debe a la ausencia de obstáculos para estas cuatro cosas: lo ofrecido específicamente, su aura de una braza, su conocimiento omnisciente y su vida. อพฺภา, มหิกา, เมโฆ, ราหุ จา’ติ จตฺตาโร สูริยโรคา สมุทฺทสส จตฺตาโร คุณา? กุณเปหิ อสํวาสิยภาโว, นทีหิ อปูรณตา, มหาภุตาวาสตา, วิจิตฺตปุปฺผสมากิณฺณตา’ติ.สตฺต จตุกฺกา วุตฺตา. Las nubes, la niebla, el humo y Rahu son las cuatro oscurecimientos del sol. ¿Cuáles son las cuatro cualidades del océano? La imposibilidad de convivir con cadáveres, el hecho de que no se llena con los ríos, el ser la morada de grandes seres y el estar lleno de joyas diversas. Así se han expuesto los siete cuartetos. ๕. ภุมิมหนฺตตา, ปริสุทฺธวิมลตา, ปาเปหิอสํวาสิยตา, ทุปฺปฏิวิชฺฌตา, พหุวิธสํวรรกฺขิยตา’ติ สาสนสฺส อิเม อตุลฺยา ปญฺจ คุณา วตฺตนฺติ ปกาสนฺติ. 5. Estas cinco cualidades incomparables de la Dispensación se manifiestan y proclaman: la grandeza de su fundamento, su pureza inmaculada, su incompatibilidad con el mal, su dificultad para ser penetrada y el estar protegida por múltiples formas de moderación. โภชนสฺส ปญฺจ คุณา นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐา? อจฺจุคฺคตตา, อจลตา ทุรธิโรหณตา พีชารูหณตา โกปานุนยวิวชฺชนตา’ติ. ¿Cuáles son las cinco cualidades de la montaña aplicadas al Nibbana? Su gran altura, su inmovilidad, su dificultad para ser escalada, el crecimiento de las semillas y su libertad de apego y aversión. อาหจฺจปเทน รเสน อาจริยวํสตาย อธิปฺปายาการตาย ญาณุตฺตรตายา’ติ อิเมหิ ปญฺจคุเณหิ อโถ ปฏิคฺคเหตพฺโพ จา’ติ จตฺตาโร ปญฺจกา วุตฺตา. El significado debe ser recibido a través de estas cinco cualidades: por la palabra transmitida, por su esencia, por el linaje de los maestros, por la naturaleza de la intención y por la supremacía del conocimiento. Así se han expuesto los cuatro quintetos. ๖. เสนาปติ, ปุโรหิโต, อกฺขทสฺโส, ภณฺฑาคาริโก, ฉตฺตคาโห, ขคฺคคาโห อมจฺโจ’ติ ฉ อมจฺจา คณียนฺติ. เวปุลฺโล ราชคหิยานํ พุทฺโธ อคฺโค ปวุจฺจตี’ติ ฉ อคฺคา. มาณวคามิกเทวปุตฺเตน วุตฺตคาถา นาคเสเนน อาหริวา วุตฺตา. 6. Se cuentan seis ministros: el general, el capellán, el juez, el tesorero, el portador del parasol y el portador de la espada. Se dice que entre las montañas de Rajagaha, el Vepulla es la principal, y el Buda es el supremo; estos son los seis seres supremos. Nagasena citó el verso pronunciado por el joven deva Manavagamika. วาติโก, ปิตฺติโก, เสมฺหิโก, เทวตูปสํหารโต, สมุทาจิณฺณโต, ปุพฺพนิมิตฺตโต’ติ ฉ ชนา สุปินํปสฺสนฺตี’ติ ตโย ฉกฺกา วุตฺตา. Seis tipos de personas tienen sueños: los que tienen exceso de viento, los que tienen exceso de bilis, los que tienen exceso de flema, por intervención de deidades, por experiencias pasadas y como presagios. Así se han expuesto los tres sextetos. ๗. ปุถุชฺชนจิตฺตํ, โสตาปนฺนจิตฺตํ, สกทาคามิจิตฺตํ, อนาคามิจิตฺตํ, อรหนฺตจิตฺตํ, ปจฺเจกพุทฺธจิตฺตํ, สมฺมาสมฺพุทฺธจิตฺตนฺติ สตฺต จิตฺตวิมุตฺติโย. 7. Hay siete liberaciones de la mente: la mente de la persona mundana, la mente del que ha entrado en la corriente, la mente del que retorna una vez, la mente del que no retorna, la mente del Arahant, la mente del Buda Pacceka y la mente del Buda Perfectamente Iluminado. นารโท, ธมฺมนฺตรี, อํคีรโส, กปิโล, กณฺฑรคฺคิสาโม, อตุโล, ปุพฺพกจฺจายโน’ติ สตฺต อาจริยา โอวาทการกา. Narada, Dhammantari, Angirasa, Kapila, Kandaraggisama, Atula y Pubbakaccayana son los siete maestros que dan exhortaciones. ‘‘ชิฆจฺฉาย, ปิปาสาย, อหินา ทฏฺโฐ, วิเสน จ,อคฺคี-อุทก-สตฺตีหิ อกาเล ตตฺถ มิยฺยตี’’ติ; «Por hambre, por sed, por mordedura de serpiente, por veneno, por fuego, por agua o por armas, uno muere allí prematuramente». อิเม สตฺต ชนา อกาลมรณิกา นามา’ติ ตโย สตฺตกา วุตฺตา. Estas siete personas se conocen como las que tienen una muerte prematura. Así se han expuesto las tres heptadas. ๘. วิสมํ สภยํ …เป… อฏฺเฐเต ปริวชฺชิยา’ติ อิมานิ อฏฺฐฏฺฐานานิ ปณฺฑิเตหิ ปริวชฺชนียานีติ ปริวชฺชนียฏฺฐานฏฺฐกํ นาม. 8. «El terreno desigual, el peligroso... estos ocho deben ser evitados». Estos son los ocho lugares que deben ser evitados por los sabios; se conoce como el octeto de los lugares que deben evitarse. รตฺโตทุฏฺโฐ …เป… เอเต อถวินาสกา’ติ อิทํ อถวินาสกฏฺฐกํ นาม. «El apasionado, el malicioso... estos son destructores del bienestar». Esto se conoce como el octeto de los destructores del bienestar. วเสน ยสปุจฺฉาหิ …เป… เตสํ พุทฺธิ ปภิชฺชตี’ติ อิทํ พุทฺธิวิสทกรณฏฺฐกํ นาม. «Por el poder de la fama y las preguntas... su inteligencia se clarifica». Esto se conoce como el octeto para la clarificación de la inteligencia. กาลํ เทสํ ทีปํ กุลํ ชเนตฺติมายุํ มาสํ เนกฺขมฺมํ วิโลเกตี’ติ อิทํ โพธิสตฺเตน วิโลกิยฏฺฐกํ นาม. Observar el tiempo, el lugar, el continente, la familia, la madre, la duración de la vida, el mes y la renunciación; esto se conoce como el octeto de las observaciones del Bodhisatta. ‘‘วิกฺกยานาคตมคฺโค ติถํ ตีรํ อายุถิรํ; อนาคตํ กุสลํวา’ติ อฏฺฐฏฺฐานา วิโลกิยา’’ติ; «El camino por recorrer, el vado, la orilla, la firmeza de la vida, lo futuro o lo que es saludable: estos ocho lugares deben ser observados». อิทํ อนาคตวิโลกิยฏฺฐกํ นาม. Esto se conoce como el octeto de la observación del futuro. ‘‘วาณิโช หถินาโค จ สากฏิโก นิยามโกภิสกฺโก อุตฺตรเสตุ ภิกฺขุ เจว ชินงฺกุโร,เอเต อฏฺฐ อนาคเต อฏฺฐ ชนา วิโลกิยา’’ติ; «El comerciante, el elefante real, el carretero, el piloto, el médico, el puente, el monje y el vástago del Vencedor: estas ocho personas observan el futuro». อิทํ วิโลกิยฏฺฐกํ นาม. Esto se conoce como el octeto de la observación. รตฺโต ทุฏฺโฐ’จ มูฬฺโห จ มานี ลุทฺโธ ตถา’ลโส ราชา จ ฆาตกา อฏฺฐ นาคเสเนน เทสิตา’ติอิทํ ฆาตกฏฺฐกํ นาม. El apasionado, el malicioso, el deluso, el orgulloso, el codicioso, el perezoso y el rey son los ocho destructores enseñados por Nagasena. Esto se conoce como el octeto de los destructores. วาต ปิตฺเตน เสมฺเหน …เป… อกาเล ตถ วิยฺยตี’ติ อิทํ อกาลมรณการณฏฺฐกํ นาม. «Por el viento, por la bilis, por la flema... uno muere allí prematuramente». Esto se conoce como el octeto de las causas de la muerte prematura. น วา อโถ อนุสาสิตพฺโพ, น ราคุปสํหิตํ จิตฺตํ น โทสูปสํหิตํ จิตฺตํ น โมหูปสํหิตํ จิตฺตํ อุปฏฺฐาเปตพฺพํ, ทาสกมฺมกรโปริเสสุ นีจวุตฺตินา ภวิตพฺพํ, กายิกวาจสิกํ สุฏฺฐุ รกฺขิตพฺพํ, ฉฬิทฺริยานิ สุฏฺฐู รกฺขิตพฺพานิ, เมตฺตาภาวนาย มานสํ อุปฏฺฐาเปตพฺพนฺติ อิทํ รญฺญา มิลิเทน สมาทินฺนํ วตฺตฏฺฐกํ นาม. No se debe dar instrucción sobre asuntos mundanos; no se debe permitir que la mente se asocie con la pasión, el odio o el engaño; se debe actuar con humildad hacia los siervos y trabajadores; la conducta física y verbal debe estar bien protegida; las seis facultades sensoriales deben estar bien guardadas; y la mente debe establecerse en la meditación del amor universal. Este es el octeto de votos asumidos por el rey Milinda. ปุปฺผาปณํ คธาปนํ ผลาปณํ อคทาปณํ โอสธาปณํ อมตาปณํ รตนาปณํ สพฺพาปณนฺติ อิทํ อาปณฏฺฐกํ นามา’ติ. ทส อฏฺฐกา วุตฺตา. El mercado de las flores, el mercado de los perfumes, el mercado de las frutas, el mercado de los antídotos, el mercado de las medicinas, el mercado del néctar, el mercado de las joyas y el mercado de todas las cosas. Esto se conoce como el octeto de los mercados. Así se han expuesto los diez octetos. ๙.’รตฺโต ทุฏฺโฐ จ มูฬฺโห จ …เป… ขิปฺปํ ภวติ ปากฏนฺติ’ อิทํ อิตฺตรนวกํ นาม. 9. «El apasionado, el odioso y el deludido… etc… pronto se hace manifiesto»; esto se llama el grupo de nueve de lo efímero. นวานุปุพฺพวิหารสงฺขาตธมฺมานุมชฺชชนวกนฺติ ทฺเว นวกา วุตฺตา. El grupo de nueve de la investigación de los estados conocidos como las nueve moradas sucesivas; así se mencionan dos grupos de nueve. ๑๐. 10. ’สงฺฆสมุสุโข ทุกฺขิ ธมฺมาธิปติโกปิ จ «Aquel que se regocija en la felicidad de la Sangha y se condolece en su dolor, aquel que tiene al Dhamma como su guía, สํวิภาคี ยถาถามํ ชินจกฺกาภิวฑฺฒโก generoso según su capacidad, promotor del giro de la rueda del Vencedor, สมฺมทิฏฺฐิปุรกฺขาโร อนญฺญสถุโก ตถา quien pone al frente la visión correcta y no reconoce a ningún otro maestro, สุรกฺโข กายกมฺมาทิ สมคฺคาภิรโตปิ จ bien guardado en sus acciones corporales y demás, y que se deleita en la armonía, อกุโภ น จเร จกฺเก พุทฺธาทิสรณงฺคโต honesto, que no actúa con doblez, habiendo ido por refugio al Buddha y demás; ทส อุปาสกคุณา นาคเสเนน เทสิตา’ติ estas diez cualidades del seguidor laico fueron enseñadas por Nāgasena». อิทํ อุปาสกคุณทสกํ นาม. Esto se llama el grupo de diez cualidades del seguidor laico. คงฺคา ยมุนา อจิรวตี สรภุ มหี สิธุ สรสฺสตี เวตฺรวตี วิตถา จทภาคา’ตี อิทํนทิทสกํ นาม. El Ganges, el Yamuna, el Aciravatī, el Sarabhū, el Mahī, el Sindhu, el Sarassatī, el Vetravatī, el Vitathā y el Candabhāgā; esto se llama el grupo de diez ríos. สีตํ อุณฺหํ ชิฆจฺฉา ปิปาสา อุจฺจาโร ปสฺสาโว ถินมิทฺธํ ชรา พฺยาธิ มรณนฺติ อิทํ กายานุวตฺตกทสกํ นาม. El frío, el calor, el hambre, la sed, la defecación, la micción, la pereza y el letargo, la vejez, la enfermedad y la muerte; esto se llama el grupo de diez concomitantes del cuerpo. พุทฺเธ สคารโว, ธมฺเม สคารโว, สงฺเฆ สคารโว, สพฺรหฺมจาริสุ สคารโว, อุทฺเทสปริปุจฺฉาสุ วายมติ, สวณพหุโล โหติ, ภินฺนสีโล’ปิ อากปฺปํ อุปฏฺฐาเปติ, ครหภยา กายิกวาจสิกญฺจสฺส สุรกฺขิตํ โหติ, ปธานาภิมุขํ จิตฺตํ โหติ, กโรนฺโตปิ ปาปํ ปฏิจฺฉนฺนํ อาจรตี’ติ อิทํ คิหิทุสฺสีลาธิกคุณทสกํ นาม. Tener respeto por el Buddha, tener respeto por el Dhamma, tener respeto por la Sangha, tener respeto por los compañeros en la vida santa, esforzarse en la recitación y el interrogatorio, escuchar mucho el Dhamma, mantener el decoro externo aun si la virtud se ha roto, guardar bien las acciones físicas y verbales por temor al reproche, tener la mente inclinada hacia el esfuerzo y, si se comete un mal, hacerlo de forma oculta; esto se llama el grupo de diez cualidades superiores del laico de conducta relajada. อวชฺฌกวจธารณโก, อิสิสามญฺญภณฺฑลิงฺคธารณโก, สงฺฆสมยมนุปวิฏฺฐตาย พุทฺธธมฺมสงฺฆรตนคตตาย ปธานาลยนิเกตวาสตาย ชินสาสเน ธนปริเยสนโต วรธมฺมเทสนโต ธมฺมทีปคติปรายณตาย’ อคฺโค พุทฺโธ’ติ เอกนฺโตชุทิฏฺฐิตาย อุโปสถสมาทานโต ทกฺขิณํ วิโสเธตี’ติ เอกนฺโตชุทิฏฺฐิตาย อุโปสถสมาทานโต ทกฺขิณํ วิโสเธตี’ติ เอกนฺโตชุทิฏฺฐิตาย อุโปสถสมาทานโต ทกฺขิณํ วิโสเธตี’ติ อิทํ ทกฺขิณาวเสน ทสกํ นาม. Portar la armadura de la inofensividad, llevar los emblemas y atributos de los sabios y los ascetas, ser parte de la asamblea de la Sangha, haber acudido a los tesoros del Buddha, el Dhamma y la Sangha, residir en la morada del esfuerzo, buscar la riqueza en la enseñanza del Vencedor, predicar el excelente Dhamma, tener al Dhamma como isla y refugio, poseer la visión absolutamente recta de que «el Buddha es el supremo» y purificar la ofrenda mediante la observancia del uposatha; esto se llama el grupo de diez en relación con la ofrenda. อลคฺคนตา, นิราลยตา, วาโค, ปหาณํ, อปุนราวตฺติตา, สุขุมตา, มหนฺตตา, ทุรนุโพธตา, ทุลฺลภตา อสทิสตา, พุทฺธธมฺมสฺสา’ติ อิทํ โพธิสตฺตคุณทสกํ นาม. La falta de apego, la ausencia de anhelo, el desprendimiento, el abandono, el no retorno, la sutileza, la grandeza, la dificultad de ser comprendido, la rareza y la naturaleza incomparable del Dhamma del Buddha; esto se llama el grupo de diez cualidades del Bodhisatta. มชฺชชทานํ, สมชฺชทานํ, อิถิทาํ, อสภทานํ, จิตฺตกมฺมทานํ, วิสทานํ, สถทานํ, สงฺขลิกทานํ, กุกฺกุฏสูกรทานํ, ตุลากูฏ มานนกูฏทานนนฺติ อิทํ โลเก อทานสมฺมตทานํ นาม. El regalo de embriagantes, el regalo de festivales, el regalo de mujeres, el regalo de toros, el regalo de pinturas lascivas, el regalo de veneno, el regalo de armas, el regalo de cadenas, el regalo de aves y cerdos, y el regalo de pesas y medidas falsas; esto se llama en el mundo el grupo de regalos que no se consideran verdaderas dádivas. มาตา พธนํ, ปิตา พธนํ, ภริยา พธนํ, ปุตฺตา พธนํ, ญาตี พธนํ, มิตฺตาพธนํ, ธนํ พธนํ, ลาภสกฺกาโรพธนํ, อิสฺสริยํ พธนํ, ปญฺจกามคุณา พธนนฺติ อิทํ พธนทสกํ นาม. La madre es una atadura, el padre es una atadura, la esposa es una atadura, los hijos son una atadura, los parientes son una atadura, los amigos son una atadura, la riqueza es una atadura, las ganancias y los honores son una atadura, el poder es una atadura y los cinco hilos de los placeres sensuales son una atadura; esto se llama el grupo de diez ataduras. วิธวา อิถิ, ทุพฺพโล ปุคฺคโล, อมิตฺตญาติปุคฺคโล, มหคฺฆโส, อนาจาริยกุลวาสี, ปาปมิตฺโต, ธนหีโน, อาจริยหีโน, กมฺมหีโน, ปโยคหีโน ปุคฺคโล’ติ อิทํ โอญาตพฺพปุคฺคลทสกํ นาม. Una mujer viuda, una persona débil, una persona sin amigos ni parientes, un glotón, quien vive en una familia sin maestro, el que tiene malas amistades, el que carece de riqueza, el que carece de maestro, el que carece de oficio y el que carece de iniciativa; esto se llama el grupo de diez personas dignas de desprecio. ทเม สเม ขนฺติสํวเร ยเม นิยเม อกฺโกเธ วิหึสาย สจฺเจ โสเจยฺเย’ติ ทสฏฺฐาเนสุ สตตํ จิตฺตํ ปวตฺตตี’ติ อิทํ เวสฺสนฺตรคุณทสกํ นามา’ติ. El autocontrol, la calma, la paciencia y el comedimiento, la autodisciplina, la observancia, la ausencia de ira, la no violencia, la verdad y la pureza; en estos diez estados la mente fluye constantemente; esto se llama el grupo de diez cualidades de Vessantara. เอกาทส ทสกา วุตฺตา. Se han mencionado once grupos de diez. ๑๑. อากาสสฺส เอกาทส คุณา นิพฺพานํ อนุปฺปวิฏฺฐา? น ชายติ, นชิยฺยติ, น มิยฺยติ, น จวติ, น อุปฺปชฺชติ, ทุปฺปสยฺโห, อโจรหรโณ, อนิสฺสิโต, วิหงฺคคมโน, นิราวรโณ, อนนฺโต’ติ อิทํ อากาสคุณกาทสกํ นาม. 11. ¿Cuáles son las once cualidades del espacio que se aplican al Nibbāna? No nace, no envejece, no muere, no desaparece, no surge, es difícil de subyugar, no puede ser robado por ladrones, no depende de nada, es el camino del vuelo de las aves, no tiene obstáculos y es infinito; esto se llama el grupo de once cualidades del espacio. สีลปาการํ …เป… สติปฏฺฐานวีถิกนฺติ อิทํ ธมฺมนครปริวาเรกาทสกํ นามา’ติ ทฺเว เอกาทสกา วุตฺตา. «La muralla de la virtud… etc… la calle de los fundamentos de la atención»; esto se llama el grupo de once de los alrededores de la Ciudad del Dhamma; así se mencionan dos grupos de once. ๑๒. รตฺโต ราควเสน อปจิตึ น กโรติ, ทุฏฺโฐ โทสวเสน, มูฬฺโห โมหวเสน, อุนฺนโฬมานวเสน, นิคฺคุโณ อวิเสสตาย, อติถทฺโธ อติเสธตาย, หีโน หีนภาวตาย,วจนกโร อนิสฺสรตาย, ปาโป กทริยตาย, ทุกฺขาปิโต ทุกฺขาปิตตาย, ลุทฺโธ โลภวเสน, อายูหิโต อถสาธนวเสน อปจิตึ น กโรตีติ อิทํ อปจิติอการกปุคฺคลทฺวาทสกํ นาม เอกเมว อาคตํ. 12. El apasionado no muestra respeto debido a la pasión, el odioso debido al odio, el deludido debido a la delusión, el orgulloso debido al orgullo, el desprovisto de virtudes por su falta de distinción, el muy obstinado por su excesiva rigidez, el ruin por su bajeza, el subordinado por su falta de autoridad, el malvado por su mezquindad, el afligido por su propio sufrimiento, el codicioso por su codicia y el afanado por su búsqueda de beneficio material; esto se llama el único grupo de doce personas que no muestran respeto que ha sido transmitido. ๑๓. ปํสุกูลิกงฺคํ เตจีวริกงฺคํ ปิณฺฑปาติกงฺคํ สปทานจาริกงฺคํ เอกาสนิกงฺคํ ปตฺตปิณฺฑิกงฺคํ ขลุปจฉาภตฺติกงฺคํ อารญฺญิกงฺคํ รุกฺขมูลิกงฺคํ อพฺโภกาสิกงฺคํ โสสานิกงฺคํ ยถาสถติกงฺคํ เนสชชิกงฺคนฺติ อิทํ ธุตงฺคเตรสกํ นาม เอกเมว. 13. La práctica de usar mantos de vertedero, la práctica de usar solo tres mantos, la práctica de alimentarse solo de limosnas, la práctica de ir de casa en casa en busca de limosnas, la práctica de una sola sesión de comida, la práctica de comer solo del cuenco, la práctica de no aceptar comida posterior, la práctica de morar en el bosque, la práctica de morar al pie de un árbol, la práctica de morar al aire libre, la práctica de morar en un cementerio, la práctica de conformarse con cualquier lecho que se asigne y la práctica de permanecer sentado; esto se llama el único grupo de trece prácticas ascéticas. ๑๔. จุทฺทสพุทฺธญาณวเสน จุทฺทสกํ เวทิตพฺพํ. 14. El grupo de catorce debe entenderse según los catorce conocimientos de un Buddha. ๑๖. อลงฺการปฬิโพโธ, มณฺฑนปฬิโพโธ, เตลมกฺขนปฬิโพโธ, วณฺณปฬิโพโธ, มาลาปฬิโพโธ, คธปฬิโพโธ, วาสปฬิโพโธ, หรีฏกิปฬิโพโธ, อามลกปฬิโพโธ, รงฺคปฬิโพโธ, พธนปฬิโพโธ, โกจฺฉปฬิโพโธ, กปฺปกปฬิโพโธ, วิชฏนปฬิโพโธ, อูกาปฬิโพโธ, เกเสสุ ลูยนฺเตสุ โสจนฺติ กิลมนฺติ ปริเทวนฺติ อุรตฺตาฬึ กทนฺติ สมฺโมหํ อาปชฺชนฺตีติ อิทํ เกสปฬิโพธโสฬกํ. 16. El obstáculo de los adornos, el obstáculo de la ornamentación, el obstáculo de ungir con aceite, el obstáculo de dar color, el obstáculo de las guirnaldas, el obstáculo de las fragancias, el obstáculo de los perfumes, el obstáculo del uso de harīṭakī, el obstáculo del uso de āmalaka, el obstáculo del teñido, el obstáculo del trenzado, el obstáculo del peinado, el obstáculo del barbero, el obstáculo de desenredar, el obstáculo de los piojos y el hecho de que, al cortarse el cabello, se entristecen, se fatigan, se lamentan, se golpean el pecho, lloran y caen en la confusión; esto se llama el grupo de dieciséis obstáculos del cabello. ติรจฺฉนคโต เปโต มิจฺฉาทิฏฺฐิโต กุหโก มาตุฆาตโก ปิตุฆาตโก อรหนฺตฆาตโก โลหิตุปฺปาทโก สงฺฆเภทโก ติถิยปกฺกนฺตโก เถยฺยสํวาสโก ภิกฺขุนีทูสโก เตรสนฺนํ ครุกาปตฺตีนํ อญฺญตรํ อาปชฺชิวา อวุฏฺฐิโต ปณฺฑโก, อุภโตพฺยญฺชนโก, อูนสตฺตวสฺสโก’ติ อิทํ อธมฺมาภิสมยปุคฺคลโสฬสกนฺตี ทฺเว โสฬสกา วุตฺตา. Un animal, un espíritu hambriento, quien sostiene visiones erróneas, un impostor, quien mata a su madre, quien mata a su padre, quien mata a un Arahant, quien hiere a un Buddha, quien divide a la Sangha, quien se pasa a otra secta, quien reside ilegalmente en la comunidad, quien viola a una monja, quien habiendo cometido una de las trece ofensas graves no se ha rehabilitado, un eunuco, un hermafrodita y quien tiene menos de siete años; esto se llama el grupo de dieciséis personas incapaces de comprender el Dhamma; así se mencionan dos grupos de dieciséis. ๑๗. อภิชานโต สติ อุปฺปชฺชติ กฏุมิกาย, โอฬาริกวิญฺญาณโต หิตวิญฺญาณโต อหิตวิญฺญาณโต สภาคนิมิตฺตโต วีสภาคนิมิตฺตโต กถาภิญญาณโต ลกฺขณโต สรณโต มุทฺทโต คณนาโต ธารณโต ภาวนโต โปตฺถกนิพธนโต อุปนิกฺเขปโต อนุภุตโต สติ อุปฺปชฺชตีติ อิทํ สติอุปฺปชฺชนาการสตฺตรสกํ เอกเมว. 17. La atención surge por el conocimiento directo, por una experiencia amarga, por una conciencia burda, por una conciencia de lo beneficioso, por una conciencia de lo perjudicial, por un signo similar, por un signo diferente, por el conocimiento a través del habla, por una característica, por el recuerdo, por el cálculo manual, por el conteo, por la retención, por la meditación, por el registro escrito, por el depósito de objetos y por lo que ya se ha experimentado; esto se llama el único grupo de diecisiete formas en que surge la atención. ๑๘. อฏฺฐารสพุทฺธธมฺมวเสน อฏฺฐารสกํ เวทิตพฺพํ. 18. El grupo de dieciocho debe entenderse según las dieciocho cualidades de un Buddha. ๑๙. สุติ สุมุติ สํขฺยโยคา ญายเวเสสิกา คณิตา คธพฺพา ติกิจฺฉา จตุพฺเพทา ปุราณา อิติหาสโชติสา มายา เหตุ มนฺตนา ยุทฺธา ฉทสา พุทฺธวจเนน เอกูนวีสตีติ อิทํ รญฺโญ สิกฺขิตสเถกูนวิสติกํ. 19. La tradición oral, el código legal, el Samkhya y el Yoga, el Nyaya y el Vaisheshika, la aritmética, la música, la medicina, los cuatro Vedas, los Puranas, la historia, la astronomía, la magia, la lógica, la diplomacia, las artes marciales, la prosodia y, con la palabra del Buda, diecinueve: estas son las diecinueve ciencias en las que el rey fue instruido. ๒๒. อคฺโค ยโม เสฏฺโฐ นิยโม หาโร วิหาโร สํยโม สํวโร ขนฺติ โสรจฺจํ เอกนฺตจริยา เอกตฺตาภิรติ ปฏิสลฺลานํ หิริ โอตฺตปฺปํ วีริยํ อปฺปมาโท สิกฺขาปทานํ อุทฺเทโส ปริปุจฺฉา สีลาทิอภิรติ นิราลยตา สิกฺขาปทปาริปูริตาติ พาวีสติสมณกรณา ธมฺมา กาสาวธารณํ ภณฺฑุภาโว จา’ติ ทฺเว ลิงฺคานิ ปกฺขิปิวา วทนการณคุณพาวีสติกํ. 22. El autocontrol supremo, la disciplina excelente, la conducta, la morada, la moderación, la restricción, la paciencia, la afabilidad, la vida solitaria, el deleite en la soledad, la reclusión, la vergüenza moral, el temor moral, la energía, la vigilancia, la recitación de los preceptos, la indagación, el deleite en la virtud y otros factores, el desapego y el cumplimiento de los preceptos: estas son las veintidós cualidades que hacen a un asceta; añadiendo el uso del manto azafrán y el estado de la cabeza rapada como los dos signos externos, son las veintidós virtudes que constituyen las razones para hablar. ๒๕. อารกฺขา เสวนา เจว ปมตฺตปฺปมตฺตา ตถา เสยฺยาวกาโส เคลญฺญํ โภชนํ ลพฺภกญฺเจว วิเสโส จ วิชานิยา ปตฺตภตฺตํ สํวิภเช อสฺสาโส จ ปฏิจาโร คามวิหรํ จารา เพ สลฺลาโป ปน กาตพฺโพ ฉิทฺทํ ทิสฺวา ขเมยฺย จ สกฺกจฺจาขณฺฑการี ทฺเว อรหสฺสาเสสการิ ทฺเว ชเนยฺย ชนกํ จิตฺตํ วฑฺฒิจิตตํ ชเนยฺย จ สิกฺขาพเล ฐเปยฺย นํ เมตฺตํ จิตฺตญฺจ ภาวเย. น ชเห อปทาย จ กรณีเย จ อุสฺสุกํ ปคฺคเห ขลิกํ ธมฺเม. อิติ ปํจวีส คุณามิลิเทน ปกาสิตา’ติ อิทํ อนฺเตวาสิกมฺหิ อาจริเยน กตคุณปํจวีสติกํ 25. La protección y el servicio, la vigilancia y la diligencia, el lugar para dormir, la atención en la enfermedad, la comida, lo que se obtiene y las necesidades especiales, saber cómo compartir la comida obtenida, el consuelo y la atención, la morada en la aldea y los movimientos, la conversación que debe mantenerse, perdonar al ver una falta, actuar con esmero y sin omisión, no guardar secretos, engendrar una mente que conoce lo que debe ser generado, desarrollar la mente, fortalecer la mente y establecerla en el poder del entrenamiento, y cultivar una mente de amor benevolente. No abandonar en la adversidad y mostrar celo en lo que debe hacerse, refrenarse de las faltas según el Dhamma. Así, estas veinticinco cualidades declaradas por Milinda constituyen las veinticinco virtudes que un maestro debe practicar hacia su discípulo. โกโธ อุปนาโห มกฺโข ปลาโส อิสฺสา มจฺฉริยํ มายา สาเฐยฺยํ ถมฺโห สารมฺโห มาโน อติมาโน มโท ปมาโท ถินมิทฺธํ นทิ อาลสฺยํ ปาปมิตฺตตา รูปา สทฺทา คธา รสา โผฏฺฐพฺพา พุธา ปิปาสา อรตีติ อิทํ จิตฺตทุพฺพลีกรณธมฺมปญฺจวีสติกนฺติ ทฺเว ปญฺจวีสติกา วุตฺตา. La ira, el rencor, la hipocresía, la malicia, la envidia, la avaricia, el engaño, el fraude, la obstinación, la impetuosidad, el orgullo, la arrogancia, la vanidad, la negligencia, la pereza y el torpor, la corriente de deseos, la pereza, la mala amistad, las formas, los sonidos, los olores, los sabores, los tangibles, la sed y el descontento: este es el grupo de veinticinco factores que debilitan la mente; así se han expuesto los dos grupos de veinticinco. ๒๘. ปฏิสลฺลานํ ปฏิสลฺลิยมานํ ปุคฺคลํ รกฺขติ. อายุํ วฑฺเฒติ, พลํ วฑฺเฒติ, วชฺชํ ปิทหติ, อยสํ อปเนติ, ยสํ อุปทหติ, อรตึ อปเนติ, รตึ อุปทหติ, ภยํ อปเนติ, เวสารชฺชํ กโรติ, โกสชฺชํ อปเนติ, วีริยํ อภิชเนติ, ราคํ อปเนติ, โทสํ อปเนติ, โมหํ อปเนติ, มานํ นิหนฺติ, วิตกฺกํ ภญฺชติ, จิตฺตเมกคฺคํ กโรติ, มานสํ สิเนหยติ, หาสํอภิชเนติ, ครุกํกโรติ, มานํ อุปฺปาทยติ, นมสฺสิยํ กโรติ, ปีตึ ปาเปติ, ปาโมชฺชํ กโรติ, สงฺขารานํ สภาวํ ทสฺสยติ, ภวปฏิสธึ อุคฺฆาเฏติ, สพฺพสามญฺญํ เทตีติ อิทํปฏิสลฺลาเน คุณฏฺฐวีสติกํ. 28. La reclusión protege a la persona que se recluye. Aumenta la longevidad, aumenta la fuerza, oculta las faltas, elimina el deshonor, establece la fama, elimina el descontento, establece el deleite, elimina el miedo, otorga confianza, elimina la pereza, genera energía, elimina la lujuria, elimina el odio, elimina la ignorancia, destruye el orgullo, rompe los pensamientos perturbadores, unifica la mente, suaviza el corazón, genera alegría, hace a uno digno de respeto, produce amor propio, inspira reverencia, conduce al rapto, produce gozo, muestra la naturaleza de las formaciones, desarraiga el renacimiento y otorga todos los beneficios de la vida ascética: estos son los veintiocho beneficios de la reclusión. มโหสโธ มหาราช สูโร, หิริมา, โอตฺตาปี, สปกฺโข, มิตฺตสมฺปนฺโน, ขโม, สีลวา, สจฺจวาที, โสเจยฺยสมฺปนฺโน, อโกธโน, อนติมานี, อนุสูยโก, วีริยวา, อายูหโก, สงฺคาหโก, สํวิภาคี, สขิโล, นิวาตวุตฺติ, อสโฐ, อมายาวี, พุทฺธิสมฺปนฺโน, กิตฺติมา, วิชฺชาสมฺปนฺโน, หิเตสี อุปนิสฺสิตานํ, อภิรูโป ทสฺสนีโย, ปถิโต สพฺพชนสฺส, ธนวา ยสวา’ติ อิทํ มโหสธคุณฏฺฐวีสติกํ อิติ ทฺเว อฏฺฐวีสติกา วุตฺตา. El gran Mahosadha, oh Gran Rey, era valiente, poseía vergüenza moral, era escrupuloso, tenía aliados, era rico en amigos, paciente, virtuoso, veraz, dotado de pureza, sin ira, no arrogante, no envidioso, enérgico, industrioso, hospitalario, generoso, amable, humilde, sincero, sin engaños, dotado de sabiduría, famoso, instruido, buscador del bienestar de sus subordinados, de hermosa figura, atractivo, conocido por todo el mundo, rico y renombrado: estas son las veintiocho cualidades de Mahosadha; así se han expuesto los dos grupos de veintiocho. ๓๐. อิเมหิ เตรสหิ ธุตคุเณหิ ปุพฺเพ อาเสวิเตหิ นิเสวิเตหิ จิณฺเณหิ ปริจิณฺเณหิ จริเตหิ ปริปูริเตหิ นิมิตฺตภูเตหิ อริยสาวโก อิธ ภเว ตึสคุณวเรหิ สมุเปโต โหติ กตเมหิ ตึสคุณวเรหิ? สินิทฺธมุทุมทฺทวเมตฺตจิตฺโต โหติ, ฆาติตหตวิหตกิเลโส โหติ, หตนิหตมานทปฺโป โหติ, อจลทฬฺหนิวิฏฺฐนิพฺเพมติกสทฺโธ โหติ, ปริปุณฺณ-ปีณิต. ปหฏฺฐโลภนิย-สนฺต-สุข-สมาปตฺติลาภี โหติ, สีล-วร-ปวร-อสม-สุจิคธปริภาวิโต โหติ, เทวมนุสฺสานํ ปิโย โหติ มนาโป, ขีณาสว-อริยปุคฺคล-ปถิโต โหติ, เทวมนุสฺสานํ วทิตปูชิโต ถุตถวิตโถมิตปสโถ, อิธ วา หุรํ วา โลเกน อนุปลิตฺโต, อปฺปโถกวชฺเช’ปิ ภยทสฺสาวี, วิปุล-วร-สมฺปตฺติกามานํ มคฺคผลวรถสาธโน, อยาจิตวิปุลปณีตปจฺจยภาคี, อนิเกตสโน, ธานชฺฌายิตปวรวิหารี, วิชฏิตกิเลสชาลวถุโก, ภินฺน-ภคฺค-สงฺกุฏิต-สมฺหิน-คตินิวารโณ, อกุปฺปธมฺโม, อหีนีตวาโส, อนวชฺชโภคี, คติวิมุตฺโต, อุตฺติณฺณสพฺพวิจิกิจฺโฉ, วิมุตฺติชฺฌายิตตฺโต, ทิฏฺฐธมฺโม, อจลทฬฺหภีรุตฺตาณมุปคโต, สมุจฺฉินฺนานุสโย, สพฺพาสวกฺขยมฺปตฺโต, สนฺตสุขสมาปตฺติวิหารพหุโล, สพฺพสมณณคุณสมุเปโต, อิเมหิ ตึสคุณวเรหิ สมุเปโต โหติ. อิติ ธุตงฺคคุณานิสํสคุณวรตึสกํ. 30. Mediante estas trece prácticas ascéticas, anteriormente cultivadas, frecuentadas, practicadas, seguidas, cumplidas y tomadas como señal, el noble discípulo en esta vida se dota de treinta excelentes cualidades. ¿Cuáles son esas treinta excelentes cualidades? Su mente es tierna, suave, dócil y llena de amor benevolente; tiene las impurezas destruidas, golpeadas y abatidas; tiene el orgullo y la vanidad eliminados y derrotados; posee una fe inamovible, firmemente establecida y sin dudas; es un obtenedor de las realizaciones de paz y felicidad, plenas, gratificantes y libres de codicia; está impregnado con la fragancia pura, incomparable y suprema de la excelente virtud; es amado y apreciado por dioses y hombres; es reconocido como un ser noble con las impurezas extinguidas; es venerado y honrado por dioses y hombres, alabado, celebrado, encomiado y ensalzado; no está manchado por el mundo, ya sea en este o en el otro; ve el peligro incluso en las faltas más pequeñas; es un medio para alcanzar el fruto supremo del sendero para quienes desean grandes y excelentes logros; es partícipe de abundantes y exquisitos requisitos no solicitados; es un morador de retiros solitarios; es un practicante del gozo de la meditación; tiene la red de las impurezas desenredada; tiene las obstrucciones de los destinos rotas, quebradas, desmoronadas y destruidas; posee una naturaleza inamovible; su conducta no es inferior; disfruta de posesiones irreprochables; está liberado de los destinos; ha cruzado toda duda; es un ser liberado en meditación; ha visto el Dhamma; ha alcanzado un refugio inamovible, firme y sin temor; tiene las tendencias latentes cortadas; ha alcanzado la extinción de todas las impurezas; mora frecuentemente en las realizaciones de paz y felicidad; y está dotado de todas las cualidades de un asceta. Así es el grupo de treinta excelentes cualidades que son los beneficios de las prácticas ascéticas. ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, พฺยาธิปิ ทุกฺโข, มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสโกปิ ปริเทโวปิ ทุกฺโข,อุปายาโสปิ อปฺปิเยหิ สมฺปโยโคปิ ปิเยหิ วิปฺปโยโคปิ, มาตุมรณมฺปิ ปิตุมรณมฺปิ ภาตุมรณมฺปิ ภคินิมรณมฺปิ ญาติมรณมฺปิ ญาติพฺยสนมฺปิ โภควฺยสนมฺปิ สีลพฺยสนมฺปิ ทิฏฺฐิพฺยสนมฺปิ ราชพฺยสนมฺปิ โจรพฺยสนมฺปิ เวริภยมฺปิ ทุพฺภิกฺขภยมฺปิ อคฺคิภยมฺปิ ทุกฺขํ, อุทกภยมฺปิ ทุกฺขํ, อูมิภยมฺปิ อาวฏฺฏภยมฺปิ กุมฺภีลภยมฺปิ สุํสุมารภยมฺปิ อตฺตานุวาทภยมฺปิ ปรานุวาทภยมฺปิ อสิโลกภยมฺปิ ทณฺฑภยมฺปิ ทุคฺคติภยมฺปิ ปริสสารชฺชภยมฺปิ อาชีวิกภยมฺปิ มรณภยมฺปิ มหาภยมฺปิ เวตฺเตหิ ตาฬนมฺปิ กสาหิ ตาฬนมฺปิ อฑฺฒทณฺฑเกหิ ตาฬนมฺปิ หถจฺเฉทมฺปิ ปาทจฺเฉทมฺปิ นาสจฺเฉทมฺปิ กณฺณจฺเฉทมฺปิ กณฺณนาสจฺเฉทมฺปิ พิฬงฺคถาลิกมฺปิ สงฺขมุณฺฑิกมฺปิ ราหุมุขมฺปิ โชติมลิกมฺปิ หถปชฺโชติกมฺปิ เอรกวตฺติกมฺปิ จีรกวาสิกมฺปิ เอเนยฺยกมฺปิ พลิสมํสิกมฺปิ กหาปณิกมฺปิ ขาราปตจฺฉิกมฺปิ ปฬิฆปริวตฺติกมฺปิ ปลาลปีฐิกมฺปิ ตตฺเตนปิ เตเลน โอสิญฺจนมฺปิ สุนเขหิ ขาทาปนมฺปิ ชีวสูลาโรปณมฺปิ อสินาสีสจฺเฉทนมฺปีติ อิทํ ทุกฺขสฏฺฐิกํ. El nacimiento es sufrimiento, la vejez es sufrimiento, la enfermedad es sufrimiento, la muerte es sufrimiento, el dolor y la lamentación son sufrimiento, la desesperación, la unión con lo que no se ama, la separación de lo que se ama, la muerte de la madre, la muerte del padre, la muerte del hermano, la muerte de la hermana, la muerte de los parientes, la ruina de los parientes, la ruina de la riqueza, la ruina de la virtud, la ruina de los puntos de vista, el peligro de los reyes, el peligro de los ladrones, el miedo a los enemigos, el miedo al hambre, el miedo al fuego es sufrimiento, el miedo al agua es sufrimiento, el miedo a las olas, el miedo a los remolinos, el miedo a los cocodrilos, el miedo a los tiburones, el miedo al autorreproche, el miedo al reproche ajeno, el miedo a la infamia, el miedo al castigo, el miedo a un destino desdichado, el miedo a las asambleas, el miedo al sustento, el miedo a la muerte, el gran miedo, los golpes con varas, los golpes con látigos, los golpes con bastones partidos, la amputación de las manos, la amputación de los pies, la amputación de la nariz, la amputación de las orejas, la amputación de orejas y nariz, el suplicio de la olla de gachas, el suplicio de la concha de caracol, el suplicio de la boca de Rahu, el suplicio de la guirnalda de fuego, el suplicio de la antorcha de mano, el suplicio de la vuelta de hierba, el suplicio del vestido de corteza, el suplicio del antílope, el suplicio de los anzuelos de carne, el suplicio de las monedas, el suplicio del lavado con lejía, el suplicio del giro del perno, el suplicio del lecho de paja, el ser rociado con aceite hirviendo, el ser devorado por perros, el ser empalado vivo y la decapitación con espada: este es el grupo de sesenta formas de sufrimiento. สงฺขมุณฺฑกนฺติ สงฺขมุณฺฑกมฺมกรณํ ตํ กโรนฺตา อุตฺตโรฏฺฐสฺส อุภยโต กณฺณจูฬิกคลวาฏกปริจฺเฉเทน จมฺมํ ฉิทิวา สพฺพเกเส เอกโต คณฺฐึ กวา ทณฺฑเกน เวฒวา อุปฺปาเฏนฺติ สห เกเสหิ จมฺมํ อุฏฺฐหติ ตโต สีสกฏาหํถูลสกฺขราหิ ฆํสิวา โธวนฺตา สงฺขวณฺณํ กโรนฺติ. Saṅkhamuṇḍaka se refiere al castigo del 'afeitado de caracol'. Al realizarlo, los verdugos cortan la piel desde el labio superior por ambos lados siguiendo el límite de la base de las orejas y el cuello; después, atan todo el cabello en un solo nudo y, retorciéndolo con un palo, lo arrancan, de modo que la piel se desprende junto con el cabello. Luego, frotando el cráneo con grava gruesa y lavándolo, le dan el color de una caracola. ตถ พิฬงฺคถาลิกนฺติ กญฺชิโยกฺขลิกกมฺมกรณํ. ตํ กโรนฺตา สิสกฏาหํ อุปฺปาเฏวา ตตฺตํ อโยคุฬํ สณฺฑาเสน คเหวา ตถ ปกฺขิปนฺติ. เตน มถลุงฺคํ ปกฺกฐิวา อุปริ อุตฺตรติ. Asimismo, biḷaṅgathālika es el castigo de la 'olla de gachas'. Al realizarlo, levantan la parte superior del cráneo, sujetan una bola de hierro al rojo vivo con unas tenazas y la introducen allí. Con ello, el cerebro hierve y rebosa. ราหุมุขนฺติ ราหุมุขกมฺมกรณํ. ตํ กโรนฺตา สงฺกุนา วิวริวา อนฺโตมุเข ทีปํ ชาเลนฺติ. กณฺณจูฬิกาหิ วา ปฏฺฐาย มุขํ นิขาทเนน ขณนฺติ โลหิตํปคฺฆริวา มุขํ ปูเรติ. Rāhumukha es el castigo de la 'boca de Rāhu'. Al realizarlo, mantienen la boca abierta con una estaca y encienden una lámpara en su interior. O bien, empezando por las orejas, excavan la boca con un cincel; la sangre fluye y llena la boca. โชติมาลิกนฺติ สกลสรีรํ เตลปิโลติกาย เวเฐวา อาลิมฺเปนฺติ. Jotimālika consiste en envolver todo el cuerpo con telas empapadas en aceite y prenderles fuego. หถปชฺโชติกนฺติ หเถ เตลปิโลติกาย เวเฐวา ปชฺชาเลนฺติ. Hathapajjotika consiste en envolver las manos con telas empapadas en aceite y encenderlas como antorchas. เอรกวตฺติกนฺติ เอรกวตฺตกมฺมกรณํ. ตํ กโรนฺตา เหฏฺฐาคิวโต ปฏฺฐาย จมฺมวฏฺเฏ กนฺตนฺตา โคปฺผเก ปาเตนฺตี อถ นํ โยตฺเตหิ พธิวา กฑฺฒนฺติ. โส อตฺตโน’วจมฺมวฏฺเฏ อกฺกมิวา ปตติ จีรกวาสิกนฺติ จิรกวาสิกกมฺมกรณํ. ตํ กโรนฺตา ตเถว จมฺมวฏฺเฏ กนฺติวา กฏิยํ ฐเปนฺติ. กฏิโต ปฏฺฐาย กนฺติวาโคปฺผเกสุ ฐเปนฺติ. อุปริเมหิ เหฏฺฐิมสรีรํ จีรกนิวาสนนิวถํ วิย โหติ. Erakavattika es el castigo del 'giro de hierba eraka'. Al realizarlo, empezando por el cuello hacia abajo, cortan la piel en tiras y la dejan caer hasta los tobillos; luego lo atan con cuerdas y lo arrastran. Él cae pisando sus propias tiras de piel. Cīrakavāsika es el castigo del 'vestido de corteza'. Al realizarlo, de la misma manera, cortan tiras de piel y las dejan colgando desde la cintura; luego cortan desde la cintura y las dejan en los tobillos. Las partes superior e inferior del cuerpo parecen cubiertas por un vestido de tiras de piel. เอเณยฺยกนฺติ เอเณยฺยกกมฺมกรณํ. ตํ กโรนฺตา อุโหสุ กปฺปเรสุ จ ชณฺณุเกสุ จ อยสลากโย ทวา อยสูลานิ โกฏฺเฏนฺติ. โส จตุหิ อยยุเลหิ ภุมิยํ ปติฏฺฐหติ. อถ นํ ปริวาเรวา อคฺคึ กโรนฺติ. ตํ สธิสธิโต สูลานิ อปโนวา จตุหิ อฏฺฐิโกฏีหิเยว ฐเปนฺติ. Eṇeyyaka es el castigo de 'tipo ciervo'. Al realizarlo, introducen varas de hierro en ambos codos y rodillas y clavan estacas de hierro. Él queda fijado al suelo sobre cuatro puntas de hierro. Luego, encendiendo fuego alrededor de él, lo queman. Al derretirse las carnes de los miembros, queda sostenido solo sobre los cuatro extremos de los huesos. พฬิสมํสิกนฺติอุภโตมุเขหิ พฬิเสหิ ปหริวา จมฺมมํสนหารูนิ อุปฺปาเฏนฺติ. Baḷisamaṃsika: golpeando con anzuelos de doble punta, arrancan la piel, la carne y los tendones. กหาปณกนฺติ สกล สรีรํ ติณฺหาหิ วาสีหิ โกฏิโต ปฏฺฐาย กหาปณ มตฺตํ กหาปณ มตฺตํ ปาเตนฺตา โกฏฺเฏนฺติ. Kahāpaṇaka: cortan todo el cuerpo con hachas afiladas, empezando por el cuello, haciendo caer trozos de carne del tamaño de una moneda de kahāpaṇa. ขาราปตจฺฉิกนฺติ สรีรํ ตถ ตถ อาวุเธหิ ปหริวา โกจฺเฉหิ ขารํ สํเสนฺติ จมฺมมํสนหารูนิ ปคฺฆริวา อฏฺฐกสงฺขลิกา’ว ติฏฺฐติ. Khārāpatacchika: golpean el cuerpo aquí y allá con armas y luego frotan con cepillos una solución alcalina; la piel, la carne y los tendones se disuelven y queda solo el esqueleto. ปฬิฆปริวตฺตกตี เอเกน ปสฺเสน นิปชฺชาเปวา กณฺณณจฺฉิทฺเท อยสูลํ โกฏฺเฏวา ปถวิยา เอกพทฺธํ กโรนฺติ อถ นํ ปาเท คเหวา อาวิชฺฌนฺติ. Paḷighaparivattaka: haciéndolo acostar de lado, clavan una estaca de hierro a través de los orificios de las orejas, fijándolo a la tierra, y luego lo hacen girar tomándolo por los pies. ปลาลปีฐิกนฺติ เฉโก การณิโก ฉวิจมฺมํ อจฺฉิทิวา นิสทโปตเกหิ อฏฺฐินิ ภิทิวาเกสกลาเป คเหวา อุกฺขิปนฺติ. มํสราสิเยว โหติ. อถ นํ เกเสเหว ปริโยนธิวา คณฺหนฺติ ปลาลวฏฺฏึ วิย กวา ปฬิเวเฐนฺตี’ติ วินยฏีกา. Palālapīṭhika: un verdugo experto, sin cortar la piel exterior, rompe los huesos con piedras de moler; luego lo levantan tomándolo por el cabello. Se convierte en una masa de carne. Entonces lo envuelven con su propio cabello como si fuera un fajo de paja; así dice el subcomentario del Vinaya. อิมญฺจ สฏฺฐิวิธํ ทุกฺขํ สลฺลกฺเขวา ภเวสุ นิพฺพิทิวา วิรชฺชิวา ภวตณฺหํ ปหาวา ทุกฺขลกฺขณํ ทุกฺขานุปสฺสนา ญาเณน ปสฺสิตพฺพนฺติ. Habiendo observado este sufrimiento de sesenta tipos, desencantándose de las existencias, desapasionándose y abandonando la sed de existencia, se debe ver mediante el conocimiento de la contemplación del sufrimiento la característica del sufrimiento. ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตนฺติ ปญฺจสตฺตติ เสขิเย อปเนวา เสสานํ วเสน ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ เวทิตพฺพนฺติ. Respecto a las 'ciento cincuenta reglas de entrenamiento', debe entenderse que este número de ciento cincuenta se obtiene al excluir las setenta y cinco reglas sekhiya y contando el resto. สงฺขฺยาปริจฺเฉทสฺส สรูปคหณํ สมตฺตํ. La descripción de las formas de la clasificación numérica está completa. จตุราธิกสเตสุ คเหตพฺพเถสุ ปน จตุตฺตึส เอกถานี, จตุตฺตึส ทฺเวยถานิ โสฬส ตฺยถานิ, ปํจ จตุรถานิ, เตรส ปญฺจถานิ, ทฺเว สตฺตถานี’ติ. De los ciento cuatro puntos que deben tomarse: treinta y cuatro aparecen en un solo lugar, treinta y cuatro en dos lugares, dieciséis en tres lugares, cinco en cuatro lugares, trece en cinco lugares y dos en siete lugares. มิลิทปญฺหฏีกา สมตฺตา. El Subcomentario de las Preguntas de Milinda ha finalizado. กุสเลน ฐิตา กุสลากุสโล อธิคจฺฉติ สนฺติปทํ,กถิตํ มุนินา สุจิตํปรมถ สภาวคตีสุ คตํ; Establecido en lo saludable por lo saludable, el sabio alcanza el estado de paz, declarado por el Sabio (el Buda), bien indicado, habiendo penetrado en la naturaleza del significado supremo en medio de las naturalezas. นานาอธิปฺปายวสา ปวตฺเตปาฐานมเถ กุสโล วิทิวา,อาโรจมาโน วรยุตฺตมถํคณฺเหยฺย สีโห วิย นาคราชํ; Habiendo comprendido el significado de los textos que proceden según diversas intenciones, aquel que es sabio, declarando el significado excelente y apropiado, debería aceptarlo como un león, el rey de las bestias. หิวา อสารํ สุหิตญฺจ คณฺเหอาโรคฺยกาโม อหิตํ’ว โรคํ,วิญฺญุ ปเวเสยฺย จ ยุตฺตมถํหํสาธิโป วา อุทกํ’ว ขีรา’ติ; Abandonando lo que carece de esencia y tomando lo que está bien provisto, como aquel que desea la salud evita la enfermedad dañina, el sabio debería introducir el significado apropiado, como el rey de los cisnes separa el agua de la leche. ปรมวิสุทฺธสทฺธาพุทฺธิวีริยปติมณฺฑิเตน สีลาจารชฺชวมทฺทวาทิ-คุณสมุทยสมุทิเตนสกสมยสมยนฺตรคหณชฺโฌคาหสมเถน- ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคเตน ติปิฏกปริยตฺติปฺปเภเท สาฏฺฐ-กเถ สถุสาสเน อปฺปฏิหตญาณปฺปภาเวน อานนุภาวกรณ- สมฺปตฺติชนิตสุขวินิคฺคตมธุโรฬารวจนลาวญญยุตฺเตน ยุตฺต-มถวาทินา วาทีวเรน มหากวินา สุวิปุลวิมลพุทฺธินา มหาติปิฏก- จูฬาภยเถโร’ติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยนเถเรน กโต มิลิทฏีกาคโถ สมตฺโต. La composición de la Milinda-ṭīkā ha sido concluida por el Thera que recibió el nombre de Mahātipiṭaka Cūḷābhaya de sus venerables maestros; un gran poeta, orador de lo que es correcto, dotado de una inteligencia vasta y pura, cuya luz de conocimiento es irreversible en la enseñanza del Maestro, con sus comentarios y divisiones de las escrituras del Tipiṭaka; dotado de destreza en la sabiduría capaz de profundizar en la comprensión de sus propias doctrinas y de otras, surgido de un cúmulo de virtudes como la conducta moral, la rectitud y la suavidad, y adornado con fe pura, inteligencia y energía. ตาว ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ โลกนิถรเณสิตํทสฺเสนฺโต กุลปุตฺตานํ นยปญฺญา วิสุทฺธิยา,ยาว พุทฺโธ’ติ นามมฺปิ สุทฺธจิตฺตสฺส ตาทิโนโลกมฺหิ โลกเชฏฺฐสฺส ปวตฺตติ มเหสิโน; Que permanezca en el mundo aquello que está basado en la liberación del mundo, mostrando a los hijos de buena familia el camino para la purificación de la sabiduría, mientras el nombre de 'Buda' persista en el mundo para el Gran Sabio, el Jefe del Mundo, de mente pura. ภุตฺตา สุธาทฺวาทส หนฺติ ปาปเกขุธํ ปิปาสํ อติทรํตฺริมํ (?)โกธุปนาหญฺจวิวาทเปสุนึสิตุณฺหตทิญฺจ รสคฺคมาวหา; Habiendo consumido el néctar de las doce (partes), destruye lo pecaminoso, el hambre, la sed y la gran angustia; destruye la ira, el rencor, la disputa y la calumnia, trayendo el sabor supremo frente al frío, el calor y otros. เทนฺตสฺส ปากาทิสกปฺผลาวหาธมฺโม สุวุตฺโต ปน โกปธาปเก,ตทุตฺตรึ หนฺติ อเสสปาปเกเทนฺตสฺส โสตาทิสกปฺผลาวโห; Para quien lo da, trae el fruto de la maduración; el Dhamma bien hablado, sin embargo, destruye al que arde con pasiones; más allá de eso, destruye todos los pecados sin excepción, otorgando a quien lo da el fruto de entrar en la corriente y otros. อิติ ปญฺจ ติยฑฺฒสเต สกิเท (?)มธุราภิรเมกรเสนน ยุโต,มิลิทา สุฏิกา สุคุณา สุกตานิภเยน ทฺวีปเสน (?) ยตา สมโต; Así, estos ciento cincuenta y cinco versos, dotados de un sabor único, dulce y encantador; este buen subcomentario de Milinda, bien hecho con excelentes cualidades, es completado por el monje Yatā (o Dvīpasena) sin temor. ลงฺกวฺหเย ทิปวเร สุสณณฺฐิตามหาวิหาเร จ ชิโนรสาลเย,ปรมฺปรา เถรคณา สุสณฺฐิตาปกาสกา เย วรสถุสาสเน; En la excelente isla llamada Lanka, bien establecida, y en el Mahāvihāra, la morada de los hijos del Conquistador, la sucesión del grupo de Theras está bien establecida como expositores de la excelente enseñanza del Maestro. เตสํ อลงฺการภเวน สาสเนติเปฏเก สุทฺธวิสุทฺธพุทฺธินา,สหาสยนฺเตน นเร สราชิเกปหาสยนฺเตน คเณ คณุตฺตเม; Siendo un adorno para ellos en la enseñanza de los Tres Pitakas, con una inteligencia pura y límpida, deleitando a los hombres junto con sus reyes, deleitando a los grupos entre los grupos supremos. ฏีกา’ติ นาเมน มิลิททีปิกาวรถโต คถปฺปกเรน สมฺภวํ (?)สุคถกาเรนชินงฺกุเรน เมกตญฺจ ยํ ยํ วรปุญฺญ สมฺปทํ (?) Cualquier cúmulo de méritos excelentes que haya sido realizado por mí, un brote del Conquistador, autor de buenos versos, a través de la producción de esta forma de versos con el nombre de Milinda-dīpikā, que es un subcomentario de excelente significado, กุสเลน เตเนวหิปถยนฺตาวรโพธิญาณํ ติวิเธสุ เย ยํ,นิภเยน เตสํ ตุรสิชฺฌตํ ตํ (?)ปรมญฺจ สพฺพญฺญุตํ ปาปุเณยฺยํ; Por ese mérito, aspirando al conocimiento de la iluminación suprema en sus tres formas, que eso se cumpla rápidamente para ellos sin temor, y que yo alcance la omnisciencia suprema. อิโต จุโต’หํสุหิเตน กมฺมุนาภวามิ เทเว ตุสิตวฺหเย ปุเร,จิรํ จรนฺโต กุสลํ ปุนปฺปุนํตเถว เมตฺเตยฺยวเร นิรนฺตรํ; Habiendo fallecido de aquí, por el mérito de mis acciones bien realizadas, que nazca yo entre los dioses en la ciudad llamada Tusita; practicando lo saludable continuamente durante mucho tiempo, así también de manera constante junto al noble Metteyya. ตโต นรนฺโต’ว ชินงฺกุโร วโรยถา วีรพุทฺโธ’ติ ภเวกนายโก,ตโต ตรนฺโต วรปุญฺญการโกภวามิ นรานรปูชิโต สทา; Descendiendo de allí como un noble brote del Victorioso, como un Buda heroico, el único guía de la existencia; cruzando entonces como un hacedor de méritos nobles, que sea yo siempre honrado por seres humanos y no humanos. สุสุโร ปวโร สุมโน วรโทปิฏเกน วเส สชเน กถิเต,ปวรถ ปกาสกญาณวโรวรธมฺมสุเขสนโก สีลวา (?) Que sea yo valeroso, excelente, de mente gozosa y generoso, morando en el Pitaka proclamado por los virtuosos; un noble conocedor que proclama lo excelso, un buscador de la felicidad del noble Dhamma y dotado de virtud. สเจ ติทิเว ตุสิเต มโนรเมภวามิ ชาโต มโนรถปฺปติ,วรปฺปเทเส ปติรูปเก สทาธีรา ปชายนฺติ สุปุญฺญ กมฺมิโน; Si en el deleitable cielo Tusita nazco habiendo alcanzado mis anhelos, que sea siempre en un lugar noble y apropiado, donde nacen los sabios que realizan grandes méritos. อหมฺปิ ตเถว ปเทสมุตฺตเมภวามิ นารีหิ นเรหิ ปูชิโต,ธเนน ญาเณน ยเสน ทีปิโตวิโสธยนฺโต ปุน สถุสาสนนํ; Que yo también, de igual manera en ese lugar supremo, sea honrado por mujeres y hombres; brillando con riqueza, conocimiento y fama, purificando nuevamente la enseñanza del Maestro. อเนน ปุญฺเญน ภวาวสานเกสพฺพญฺญุตํยาว จ ปาปูเณวรํ,นิรนฺตรํ โลกหิตสฺส การโกภเว ภเวยฺยํ สุจิโต จ ปารมี; Por este mérito, hasta que alcance la noble omnisciencia al final de las existencias, que sea yo constantemente un hacedor del bienestar del mundo y que en cada nacimiento perfeccione las virtudes trascendentales. ปุญฺเญนเนน วิปุเลน ภวาภเวสุปุญฺญาภิวูฑฺฒ ปริสุทฺธคุณาธิวาโส,หุวา นราธิกตโร (วต) สพฺพเสฏฺโฐ; พุทฺโธ ภเวยฺยมหมุตฺตมนาถนาโถ; Por este abundante mérito, a través de las diversas existencias, siendo una morada de virtudes puras y mérito acrecentado, superior a los hombres y el más excelente de todos; que llegue yo a ser un Buda, el protector supremo de quienes buscan refugio. ปุญฺเญน จิณฺเณน ปิเย มยา’ทรํ (?)สตฺตา อเวรา สุขิตา ภวนฺตุ เต,เทวา นริทา สกลํ อิมํ มหึรกฺขนฺตุ ธมฺเมน สเมน ธมฺมิโน’ติ; Por el mérito realizado por mí con devoción, que los seres estén libres de enemistad y sean felices. Que los dioses y los señores de los hombres protejan toda esta tierra con justicia y rectitud, siendo ellos mismos seguidores del Dhamma.
แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi