ชินจริตย
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
๑.
อุตฺตมํ อุตฺตมงฺเคน นมสฺสิตฺวา มเหสิโน;
นิพฺพาณมธุทํ ปาทปงฺกชํ สชฺชนาลินํ.
๒.
มหาโมหตมํ โลเก ธํเสนฺตํ ธมฺมภากรํ;
ปาตุภูตํ มหาเตชํ ธมฺมราโชทยาจเล.
๓.
ชนฺตุจิตฺตสเร ชาตํ ปสาทกุมุทํ สทา;
โพเธนฺตํ สงฺฆวนฺทญฺจ สิโลรุกิรณุชฺชลํ.
๔.
ตหึ, ตหึ สุวิตฺถิณฺณํ ชินสฺส จริตํ หิตํ;
ปวกฺขามิ สมาเสน สทา’นุสฺสรณตฺถิโก.
๕.
ปณิตํ ตํ สรนฺตานํ ทุลฺลภมฺปิ สิวํปทํ;
อทุลฺลภํ ภเว โภคปฏิลาภมฺหิ กา กถา?
๖.
ตสฺมา ตํ ภญฺญมานํ เม จิตฺตวุตฺตปทกฺกมํ;
สุนฺทรํ มธุรํ สุทฺธํ โสตุโสตรสายนํ.
๗.
โสตหตฺถปุฏา สมฺมา คเหตฺวาน นิรนฺตรํ;
อชรามรมิ’จฺฉนฺตา สาธโว ปริภุญฺชถ.
๘.
กปฺปสตสหสฺสสฺส จตุนฺนํ จา’ปิ มตฺถเก;
อสงฺเขยฺยานมา’วาสํ สพฺพทา ปุญฺญกามินํ.
๙.
นานารตนสมฺปนฺนํ นานาชนสมากุลํ;
วิจิตฺตาปณ สํกิณฺณํ โตรณ คฺฆิก ภูสิตํ.
๑๐.
ยุตฺตํ ทสหิ สทฺเทหิ เทวินฺทปุรสนฺนิภํ;
ปุรํ อมรสงฺขาตํ อโหสี รุจิรํ วรํ.
๑๑.
ตหึ พฺราหฺมนฺวเย ชาโต สพฺพโลกาภิปูชิโต;
มหาทโย มหาปญฺโญ อภิรูโป มโนรโม.
๑๒.
สุเมโธ นาม นาเมน เวทสาครปารคู;
กุมาโร’สิ ครูนํ โส อวสาเน ชินํกุโร.
๑๓.
ราสิวฑฺฒกมจฺเจน ทสฺสิตํ อมิตํ ธนํ;
อเนกสตคพฺเภสุ นิจิตํ ตํ อุทิกฺขิย.
๑๔.
ธนสนฺนิจยํ กตฺวา อโห มยฺหํ ปิตาทโย;
คตา มาสกเม’กมฺปิ เนวา’ทาย ทิวํ อิติ.
๑๕.
สํเวคมุ’ปยาโต’วจีมนฺเตสี’ติ คุณากโร;
ธนสารํ อิหํ คยฺห คนฺตุํ ยุตฺตนฺติ เม ปน.
๑๖.
รโหคโต นิสีทิตฺวา สุนฺทเร นิชมนฺทิเร;
เทเห โทโส อุทิกฺขนฺโต โอวทนฺโต’ปิ อตฺตโน.
๑๗.
เภทนํ ตนุโนทุกฺขํ ทุกฺโข ตสฺโส’ทโย’ปิ จ;
ชาติธมฺโม ชราธมฺโม วฺยาธิธมฺโม อหํ อิติ.
๑๘.
เอวมา’ทีหิ เทหสฺมึ ทิสฺวา โทเส อเนกธา;
ปุเร เภรึ จราเปตฺวา อาโรเจตฺวาน ราชิโน.
๑๙.
เภรินาทสุคนฺเธน ยาจกาลิสมาคเต;
ทานกิญฺชกฺขโอเฆน สตฺตาหํ ปีนยี ตโต.
๒๐.
ทานคฺคหิมพินฺทูนํ นิปาเตนา’ปิ ธํสนํ;
อยาตํ ตํ วิโลเกตฺวา รตนมฺพุชกานนํ.
๒๑.
รุทโต ญาติสงฺฆสฺส ชลิตานลกานนา;
คชินฺโท วิย เคหมฺหา นิกฺขมิตฺวา มโนรมา.
๒๒.
มหนฺตํ โส มหาวีโร อุปคญฺฉิ หิมาลยํ;
หริจนฺทนกปฺปูราครุคนฺเธหิ วาสิตํ.
๒๓.
สุผลฺลจมฺปกาโสกปาฏลีติลเกหิ จ;
ปูคปุนฺนาคนาคาทิปาทเปหิ จ มณฺฑิตํ.
๒๔.
สีหวฺยคฺฆตรจฺเฉหิ อิภทีปิกปีหิ จ;
ตุรงฺคมาทิเนเกหิ มิเคหิ จ สมากุลํ.
๒๕.
สาฬิการวิหํเสหิ หํสโกญฺจสุเวหิ จ;
กโปตกรวีกาทิสกุนฺเตหิ จ กูชิตํ.
๒๖.
ยกฺขรกฺขสคนฺธพฺพเทวทานวเกหิ จ;
สิทฺธวิชฺชาธราทีหิ ภูเตหิ จ นิเสวิตํ.
๒๗.
มโนสีลินฺทนีโลรุจารุปพฺพตปนฺติหิ;
สชฺฌุเหมาทิเนเกหิ ภูธเรหิ จ ภาสุรํ.
๒๘.
สุวณฺณมณิโสปานเนกติตฺถสเรหิ จ;
โสภิตํ ตตฺถ กีฬนฺตเนกเทวงฺคนาหิ จ.
๒๙.
สีตสีกรสญฺฉนฺนนิชฺฌรานํ สเตหิ จ;
กิณฺณโรรครงฺเคหิ รมฺเมหิ วิราชิตํ.
๓๐.
สิขณฺฑิสณฺฑนจฺเจหิ ลตานํ มณฺฑเปหิ จ;
เสตวาลุกสญฺฉนฺนมาลเกหิ จ มณฺฑิตํ.
๓๑.
สุวณฺณมณิมุตฺตาทิ อเนกรตนากรํ;
อิจฺฉนฺตานํ ชนาลีนํ ปุญฺญกิญฺชกฺขมา’ลยํ.
๓๒.
ตม’ชฺโฌคยฺห โส ธีโร สหสฺสกฺเขน มาปิเต;
ทิสฺวา อิสิปริกฺขาเร ปณฺณสาลวเร ตหึ.
๓๓.
อิสิเวสํ คเหตฺวาน วิหรนฺโต สมาหิโต;
สตฺตาห’พฺภนฺตเร ปญฺจ อภิญฺญ’ฏฺฐวิธา’ปิ จ.
๓๔.
อุปฺปาเทตฺวา สมาปตฺติสุเขเน’จ ตโปธโน;
นภสา ทิวเส’กสฺมึ คจฺฉนฺโต ชนตํ อิสิ.
๓๕.
โสเธนฺตม’ญฺชสํ ทิสฺวา โอตริตฺวา นภา ตหึ;
อิติ ตํ ชนตํ ปุจฺฉิ กสฺมา โสเธถ อญฺชสํ.
๓๖.
สุเมธ ตฺวํ นชานาสิ ทีปงฺกรตถาคโต;
สมฺโพธิมุ’ตฺตมํ ปตฺวา ธมฺมจกฺกม’นุตฺตรํ.
๓๗.
ปวตฺเตตฺวาน โลกสฺส กโรนฺโต ธมฺมสงฺคหํ;
รมฺมํ รมฺมปุรํ ปตฺวา วสตี’ห สุทสฺสเน.
๓๘.
ภิกฺขุสตสหสฺเสหิ จตูหิ วิมเลหิ ตํ;
นิมนฺตยิมฺห ทาเนน มยํ โลเกกนายก.
๓๙.
ตสฺส อาคมนตฺถาย มคฺคํ โสเธม จกฺขุม;
อิติ โสตสฺส โส ตสฺส สุขํ เทนฺโต ชโน’พฺรวึ.
๔๐.
พุทฺโธ’ติ วจนํ สุตฺวา ปีติโย’ทคฺคมานโส;
สกภาเวน สณฺฐาตุํ เนวสกฺขิ คุณากโร.
๔๑.
เตนา’รทฺธญฺชสา ธีโร ยาจิตฺวาน ปเทสกํ;
ลภิตฺวา วิสมํ ฐานํ สมํ กาตุํ สมารภิ.
๔๒.
นา’ลงฺกเตเยว ตหึ ปเทเส,โลเกกนาโถ สนรามเรหิ;
สมฺปูชิโต โลกหิโต มเหสิ,วสีหิ สทฺธึ ปฏิปชฺชิ มคฺคํ.
๔๓.
ฉพฺพณฺณรํสิชาเลหิ ปชฺชลนฺตํ ตถาคตํ;
อาคจฺฉนฺตํ ตหิ ทิสฺวา โมทมาโน วิจินฺตยิ.
๔๔.
ยนฺนูนิ’มสฺส ธีรสฺส เสตุํ กตฺวาน กทฺทเม;
สกตฺตานํ นิปชฺชเย สสงฺฆสฺส มเหสิโน.
๔๕.
ทีฆรตฺตาม’ลํ ตํ เม หิตาย จ สุขาย จ;
อิจฺเจ’วํ จินฺตยิตฺวาน นิปนฺโน’โส ชินงฺกุโร.
๔๖.
ปโพเธตฺวาน ทิสฺวาน จารุโลจนปงฺกเช;
ปุน’เป’วํ วิจินฺเตสิ นิปนฺโน ธิติมา ตหึ.
๔๗.
อิจฺเฉยฺยํ เจ’หม’ชฺเช’ว หนฺตฺวา’นนฺตรเณ ภเว;
สงฺฆสฺส นวโก หุตฺวา ปวิเสยฺยํ ปุรํ วรํ.
๔๘.
กิม’ญฺญาตกเวเสน กฺเลสนิพฺพาปเณน เม;
อยํ พุทฺโธ’ว’หํ พุทฺโธ หุตฺวา โลเก อนุตฺตโร.
๔๙.
ชนตํ ธมฺมนาวาย ตาเรตฺวาน ภวณฺณวาว;
นิพฺพาณปุรมา’เนตฺวา เสยฺยํ เม ปรินิพฺพุตํ.
๕๐.
อิจฺเจ’วํ จินฺตยิตฺวาน นิปนฺโน กทฺทเม ตหึ;
สุวณฺณกทลิกฺขนฺธสนฺนิโภ โส’ติ โสภติ.
๕๑.
ฉพฺพณฺณรํสีหิ วิราชมานํ,ทิสฺวา มนุญฺญํ สุคตตฺตภาวํ;
สญฺชาตปีตีหิ อุทคฺคจิตฺโต,สมฺโพธิยา ฉนฺทม’กาสิ ธีโร.
๕๒.
อาคนฺตฺวาน ตหึ ฐานํ อิสึ ปงฺเก นิปนฺนกํ;
โลกสฺส เสตุภูโต’ปิ เสตุภูตํ ตม’ตฺตโน.
๕๓.
ทิสฺวา อุสฺสีสเก ตสฺส ฐตฺวา โลเกกเสตุโน;
โลเกกโลจโน ธีโร ทีปงฺกรตถาคโต.
๕๔.
โคตโม นาม นาเมน สมฺพุทฺโธ’ยํ อนาคเต;
ภวิสฺสตีติ วฺยากาสิ สาวเก จ ปุราทิเก.
๕๕.
อิทํ วตฺวาน กตฺวาน สสงฺโฆ ตํ ปทกฺขิณํ;
ปูเชสิ อฏฺฐมุฏฺฐิหิ กุสุเมหิ คุณปฺปิโย.
๕๖.
อิติ กาตูน ปายาสิ สสงฺโฆ โลกนายโกว;
รมฺมกํ นาม นครํ รมฺมารามาลยาลยํ
๕๗.
ชินสฺส วจนํ สุตฺวา อุฏฺฐหิตฺวาน ปงฺกโต;
มุทิโต เทวสงฺเฆหิ กุสุมาทีหิ ปูชิโต.
๕๘.
ปลฺลงฺกมา’ภุชิตฺวาน นิสีทิ กุสุมาสเน;
มหาตโป มหาปญฺโญ สุเมโธ ทมิตินฺทฺริโย.
๕๙.
เทวา ทสสหสฺเสสุ จกฺกวาเฬสุ โมทิตา;
อภิตฺววึสุ ตํ ธีรํ นิสินฺนํ กุสุมาสเน.
๖๐.
นิสินฺโน อุปธาเรสิ ธมฺเม พุทฺธกเร ตทา;
กิมุทฺธํ วา อโธ วา’ปิ ทิสาสุ วิทิสาสุ จ.
๖๑.
อิจฺเจ’วํ วิจินนฺโต โส สกลํ ธมฺมธาตุกํ;
อทฺทกฺขิ สกสนฺตาเน ปฐมํ ทานปารมึ.
๖๒.
เอวเม’วํ คเวสนฺโต อุตฺตรึ ปารมี วิทู;
สพฺพา ปารมิโย ทิสฺวา อตฺตโน ญาณจกฺขุนา.
๖๓.
สํสาเร สํสรนฺโต โส พหุํ ทุกฺขํ ติติกฺขิย;
คเวสนฺโต’มตํ สนฺโต ปูเรตฺวา ทานปารมึ.
๖๔.
สตฺตนํ กปฺปรุกฺโข’ว จินฺตามณิ’ว กามโท;
อิจฺฉิติจฺฉิตมนฺนาทึ ททนฺโต ททตํ วโร.
๖๕.
ตารกาหิ พหุํ กตฺวา นเภ จารุวิโลจเน;
อุปฺปาเฏตฺวา ททํ ธีโร ยาจกานํ ปโมทิโต.
๖๖.
มหิยา ปํสุโต จา’ปิ สมุทฺโททกโต’ธิกํ;
ททํ สรีรมํสญฺจ โลหิตมฺปิ จ อตฺตโน.
๖๗.
โมลินา’ลงฺกเต สีเส’ธิกํ กตฺวา สิเนรุโต;
กมฺปยิตฺวา มหึ เทนฺโต สุเต จา’ปิ สกงฺคตาว.
๖๘.
สีลเนกฺกมฺมปญฺญาที ปูเรตฺวา สพฺพปารมี;
เวสฺสนฺตรตฺตภาเว’ วมฺปตฺวา ตมฺภา จุโต ปน.
๖๙.
อุปฺปชฺชิตฺวา สุราวาเส สุนฺทเร ตุสิเต ปุเร;
วสนฺโต สุจิรํ กาลํ ภุตฺวานา’ตนฺตสมฺปทํ.
๗๐.
กตญฺชลีหิ เทเวหิ ยาจิโต ทิปทุตฺตโม;
สมฺโพธาย มหาวีร กาโล ตุยฺหนฺติอาทินา.
๗๑.
วิโลเกตฺวาน กาลาทึ ญตฺวา กาลนฺติ โพธิยา;
ปฏิญฺญํ เทวสงฺฆสฺส ทตฺวา นนฺทนกานนํ.
๗๒.
คนฺตฺวาน เทวสงฺเฆหิ สุคตึ คจฺฉิ’โต จุโต;
อภิตฺถุโต มหาปญฺโญ จวิตฺวาน ตโต อิธ.
๗๓.
สุสชฺชิตงฺโครุตุรงฺคมากุเล,วิจิตฺตนานาปณปณฺยสมฺปเท;
มโนรมุตฺตุงฺคชินฺทราชิเต,วิภูสิเต โตรณเกตุราสิหิ.
๗๔.
อลงฺกตฏฺฏาลวิสาลมาลเย,สุโคปุเร สุนฺทรสุนฺทราลเย;
สุทสฺสนีเย กปิฬวฺหเย ปุเร,ปุรินฺททสฺสา’ปิ ปุรสฺส หาสเก.
๗๕.
ภูปาลโมฬิรตนาลินิเสวิตงฺฆิ,ปงฺเกรุหํ วิมลเนกคุณาธิวาสํ;
โอกฺกากราชกุลเกตุมนาถนาถํ,สุทฺโธทนํ นรปตึ ปวรํ ปฏิจฺจ.
๗๖.
โส สชฺฌุทามธวลามลทสฺสนีย,โสณฺฑาย สํคหิตเสตวรารจินฺทํ;
จนฺทาวทาตวรวารณราชวณฺณํ,สนฺทสฺสยิตฺว สุปิเนน วิสาลปญฺโญ.
๗๗.
พิมฺพาธราย วิกจุปฺปลโลจนาย,เทวินฺทจาปรติจฑฺฒนภูลตาย;
สมฺปุณฺณโสมฺมวิมลินฺทุวรานนาย,โสวณฺณหํสยุคจารุปโยธราย.
๗๘.
ปาทารวินฺทกรปลฺลวสุนฺทราย,โสวณฺณวณฺณตนุวณฺณวิราชิตาย;
สีลาทิเนก คุณภูสนภูสิตาย,มายาย ราชวนิตายุ’ปคญฺฉิ กุจฺฉึ.
๗๙.
ปฏิสนฺธิกฺขเณ ตสฺส ชาตา’เนกวิธพฺภุตา;
อถา’ยํ คหิตารกฺโข นเรหิ อมเรหิ จ.
๘๐.
มนุญฺญรตฺตมฺพุชกณฺณิกาย,มา’สีนสิงฺคีปฏิมา’ว รมฺมา;
สุวณฺณวณฺโณ ทิปทานมินฺโท,ปลฺลงฺกมา’ภุญฺฉิย มาตุคพฺเภ.
๘๑.
มณิมฺหิ วิปฺปสนฺนมฺหิ รตฺตสุตฺตมิ’วา’วุตํ;
มาตุจิตฺตมฺพุชํ ธีโร โพธยนฺโต ปทิสฺสติ.
๘๒.
ทสมาสาวสานมฺหิ เทวี รญฺโญ กเถสิ’ทํ;
มยฺหํ ญาติฆรํ เทว คนฺตุมิ’จฺฉาม’หํ อิติ.
๘๓.
รญฺโญ’ถ สมนุญฺญตา คจฺฉนฺติ กุลม’ตฺตโน;
มหตา ปริหาเรน ทิพฺพญฺชส สมญฺชเส.
๘๔.
สุรภิกุสุมสณฺฑาลงฺกตสฺสาลสณฺฑํ,สมทหมรมาลาคียมานคฺคนาทํ;
นยนวิหคสงฺเฆ อวฺหยนฺตํ’ว ทิสฺวา,วิปุลรตินิวาสํ ลุมฺพินีกานนํ ตํ.
๘๕.
วิปุลตรรตึ สา ตมฺหิ กาตูน รมฺเม,อมรยุวติลีลาจารุลีลาภิรามา;
วิกสิตวรสาลสฺโส’ปคนฺตฺวาน มูลํ,สยม’ตินมิเต กํ สาลสาขํ อคณฺหิ.
๘๖.
ตสฺมึ ขเณ กมฺมชมาลุต’สฺสา,จลึสุ สานีหิ ปริกฺขิปิตฺวา;
เทวึ ชโน ตํ อภิปาลยนฺโต,ตมฺหา ปฏิกฺกมฺม สุสณฺฐิตา’ถ.
๘๗.
สคจารุเหมวลยาทิวิภูสิเตน,อจฺจนฺตตมฺพนขรํสิสมุชฺชเลน;
ตุลาติโกมลสุรตฺตกเรน สาขํ,โอลมฺพ ตตฺถ มชเนสิ ฏฺฐิตา’ว ธีรํ.
๘๘.
โสวณฺณวณฺณตนุวณฺณวิราชมานํ,เนตฺตาภิรามมตุลํ อตุลาย คพฺภา;
สมฺมา ปสาริตกรงฺฆียุคาภิรามํ,ปงฺเกรุหา กณกหํสมิ’โว’ตรนฺตํ.
๘๙.
พฺรหฺมา มนคฺฆรติวฑฺฒนเหมชาล,มา’ทาย เตน อุปคมฺม ปฏิคฺคเหตฺวา;
‘‘สมฺโมท เทวิ อย ม’คฺคตโร สุโต เต,ชาโต’’ติ ตาย ปุรโต กถยึสุ ฐตฺวา.
๙๐.
ชายนฺติ เสสมนุชา มลมกฺขิตงฺคา,ชาโต ปเน’ส ปวโร ทิปทานมินฺโท;
อจฺจนฺต สณฺหมลกาสิกวตฺถกมฺหิ,นิกฺขิตฺตนคฺฆตรจารุมณี’ว สุทฺโธ.
๙๑.
เอว’มฺปิ สนฺเต สภโต’ปคนฺตฺวา,ทฺเว วาริธารา สุภคสฺส เทเห;
ชเนตฺติเทเห’ปิ อุตุํ มนุญฺญํ,คาหาปยุํ มงฺคลกิจฺจตาย.
๙๒.
เตสํ กรํ รติกรา อชินปฺปเวณี,มา’ทาย เตน อุปคมฺม ปฏิคฺคเหสุํ;
เทวา ทุกูลมยจุมฺพฏเกน วีรํ,เตสํ กรํ นรวรา นรสีหราชํ.
๙๓.
เตสํ กรา รติกโร วิมโล’ว จนฺโท,จกฺกงฺกิโตรุจรเณหิ มหีตลสฺมึ;
สมฺมา ปติฏฺฐิย ปุรตฺถิมกํ ทิสํ โส,โอโลกยิตฺถ กมลายตโลจเนหิ.
๙๔.
เอกงฺคนา เนกสตานิ จกฺก,วาฬาน’เหสุํ สนรามรา’ถ;
ธีรํ สุคนฺธปฺปภูตีหิ เตสุ,สมฺปูชยนฺตา อิทม’พฺรวึสุ.
๙๕.
นตฺเถ’ตฺถ ตุมฺเหหิ สโม สุธีส,เอโก ปุมา’ป’คฺคตโร กุโต’ติ;
เอวํ ทิสา โลกิย โลกนาโถ,ตเปกฺขมาโน สทิส’มฺปิ เอกํ.
๙๖.
อุตฺตรา’ภิมุโข สตฺตปทํ คนฺตฺวา กเถสิ’ทํ,‘‘อคฺโค’หมสฺมิ โลกสฺส เชฏฺโฐ เสฏฺโฐ’’ติอาทิกํ.
๙๗.
อนญฺญสาธารณนาทมุ’ตฺตมํ,สุราสุรพฺรหฺมนรินฺทปูชิตํ;
นรินฺท’มาทาย คโต มหาชโน,สุสชฺชิตํ ตํ กปิฬวฺหยํ ปุรํ.
๙๘.
ภาราติภารนคปาทปเมรุราชํ,สพฺพ’มฺปิ สาครชลํ วหิตุํ สมตฺถา;
ชาตกฺขเณ,ปิ คุณภารม’สยฺหมานา,สงฺกมฺปยี’ว ปถวี ปวรสฺส ตสฺส.
๙๙.
รมึสุ โสณา หริเณหิ สทฺธึ,กากา อุลูเกหิ มุทคฺคุทคฺคา;
สุปณฺณราชูหิ มโหรคา จ,มชฺชารสงฺฆา’ปิ จ อุนฺทุเรหิ.
๑๐๐.
มิคา มิคินฺเทหิ สมาคมึสุ,ปุตฺเตหิ มาตาปิตโร ยเถ’ว;
นาวา วิเทส’มฺปิ คตา สเทสํ,คตา’จ กณฺฑํ สรภงฺคสตฺถุ.
๑๐๑.
นานาวิราคุชฺชลปงฺกเชหิ,วิภูสิโต สนฺตตรงฺคมาโล;
มหณฺณโว อาสิ ตหึ ชล’มฺปิ,อจฺจนฺตสาตตฺตมุ’ปาคมาสิ.
๑๐๒.
สุผุลฺลโอลมฺพกปงฺกเชหิ,สมากุลตฺตํ คคนํ อคญฺฉิ;
ชหึสุ ปกฺขี คมนํ นภมฺหิ,ฐิตา’จ สินฺธู’ปิ อสนฺทมานา.
๑๐๓.
อกาลเมฆปฺปิยสงฺคเมน,มหีวธู โสมฺมตมา อโหสิ;
มรูหิ วสฺสาปิตเนกปุปฺผ,วิภูสิเตนา’ติวิภูสิตาว.
๑๐๔.
สุผุลฺลมาลาภรณาภิรามา,ลตงฺคนา’ลึคิตปาทปินฺทา;
สุคนฺธกิญฺชกฺขวรมฺพเรหิ,ทิสงฺคนาโย อติโสภยึสุ.
๑๐๕.
สุคนฺธธูเปหิ นภํ อเสสํ,ปวาสิตํ รมฺมตรํ อโหสิ;
สุราสุรินฺทา ฉนเวสธารี,สํคีติยุตฺตา วิจรึสุ สพฺเพ.
๑๐๖.
ปิยํวทา สพฺพชนา อเหสุํ,ทิสา อเสสา’ปิ จ วิปฺปสนฺนา;
คชา’ติคชฺชึสุ นทึสุ สีหา,เหสารโว จา’สิ ตุรงฺคมานํ.
๑๐๗.
สเวณุวีณา สุรทุนฺทุภี นเภ,สกํ สกํ จารุสรมฺปโมจยุํ;
สปพฺพตินฺทปฺปุถุโลกธาตุยา,อุฬารโอภาสวโย มโนรโม.
๑๐๘.
มนุญฺญคนฺโธ มุทุสีตลานิโล,สุขปฺปทํ วายิ อเสสชนฺตุโน;
อเนกโรคาทุปปีฬิตํคิโน,ตโต ปมุตฺตา สุขิโน สิยุํ ชนา.
๑๐๙.
วิชมฺภมานามิตวาฬวีชนิปฺป,-ภาภิรามํ ภุวนํ อโหสิ.มหึหิ เภตฺวา จุ’ทกานิ สนฺทยุํ,คมึสุ พุชฺชา อุชุคตฺตตํ ชนา.
๑๑๐.
อนฺธา ปงฺคุลนจฺจานิ ลีโลเปตานิ เปกฺขยุํ;
สุณึสุ พธิรา มูค คีติโย’ปิ มโนรมา.
๑๑๑.
สิตลตฺตมุ’ปาคญฺฉิ อวีจคฺคิ’ปิ ตาวเท;
โมทึสุ ชลชา ตสฺมึ ชนฺตโว ปหสึสุ จ.
๑๑๒.
ขุปฺปิปาสาภิ ภูตานํ เปตานํ อาสิ โภชนํ;
โลกนฺตเร’ปิ อาโลโก อนฺธการนิรนฺตเร.
๑๑๓.
อติเรกตรา ตาราวฬิจนฺททิวากรา;
วิโรจึสุ นเภ ภูมิคตานิ รตนานิ จ.
๑๑๔.
มหีตลาทโย เภตฺวา นิกฺขมฺม อุปรูปริ;
วิจิตฺตปญฺจวณฺณา’สุํ สุผุลฺลวิปุลมฺพุชา.
๑๑๕.
ทุนฺทุภาที จ’ลงฺการา อวาทิต อฆฏฺฏิตา;
อจฺจนฺตมธุรํ นาทํ ปมุญฺจํสุ มหีตเล.
๑๑๖.
พทฺธา สงฺขลิกาทีหิ มุญฺจึสุ มนุชา ตโต;
ภุวเน ภวนทฺวารกวาฏา วิวฏา สยํ.
๑๑๗.
‘‘ปุเร กปิฬวตฺถุมฺหิ ชาโต สุทฺโธทนตฺรโช;
นิสชฺช โพธิมณฺเฑ’ติ อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.’’
๑๑๘.
เจลุกฺเขปาทโย จา’ปี ปวตฺเตนฺตา ปโมทิตา;
กีฬึสุ เทวสงฺฆา เต ตาวตึสาลเย ตทา.
๑๑๙.
อิทฺธิมนฺโต มหาปญฺโญ กาลเทวลตาปโส;
สุทฺโธทนนรินฺทสฺส ธีมโต โส กุลูปโค.
๑๒๐.
โภชนสฺสาวสานมฺหิ ตาวตึสาลยํ คโต;
คนฺตฺวา ทิวาวิหาราย นิสินฺโน ภวเน ตหึ.
๑๒๑.
ฉนเวสํ คเหตฺวาน กีฬนฺเต เต อุทิกฺขิย;
สนฺโตสการณํ ปุจฺฉิ เตสํ เต’ปิ น’มพฺรวุํ.
๑๒๒.
สุตฺวา ตํ ตตฺตโต ตมฺหา ปีติโย’ทคฺคมานโส;
ตาวเทโว’ปคนฺตฺวาน สุทฺโธทนนิเวสนํ.
๑๒๓.
ปวิสิตฺวา สุปญฺญตฺเต นิสิสฺโส อาสเน อิสิ;
‘‘ชาโต กิร มหาราช ปุตฺโต เต นุตฺตโร สุธิ.
๑๒๔.
ทฏฺฏฺฐุ’มิจฺฉาม’หํ ตํ’’ติ อาห ราชา อลงฺกตํ;
อานาเปตฺวา กุมารํ ตํ วนฺทาเปตุ’มุปาคมี.
๑๒๕.
กุมารภูตสฺส’ปิ ตาวเทว คุณานุภาเวน มโนรมานิ;
ปาทารวินฺทา ปริวตฺติย’คฺคา ปติฏฺฐิตา มุทฺธนิ ตาปสสฺส.
๑๒๖.
เตนตฺตภาเวน นรุตฺตมสฺส,น วนฺทิตพฺโพ ติภเวปิ โกจิ;
ติโลกนาถสฺส สเจ หิ สีสํ,ตปสฺสิโน ปาทตเล ฐเปยฺยํ.
๑๒๗.
ผาเลยฺยมุทฺธา ขลุ ตาปสสฺส ปคฺคยฺห โส อญฺชลิมุตฺตมสฺส;
อฏฺฐาสิ ธีรสฺส คุณณฺณวสฺส นาเสตุ’มตฺตาน’มยุตฺตกนฺติ.
๑๒๘.
ทิสฺวาน ตํ อจฺฉริยํ นรินฺโท เทวาติเทวสฺส สกตฺรชสฺส;
ปาทารวินฺทาน’ภิวนฺทิ ตุฏฺโฐ วิจิตฺตจกฺกงฺกิตโกมลานิ.
๑๒๙.
ยทา’สิ รญฺโญ ปุถุวปฺปมงฺคลํ ตทา ปุรํ เทวปุรํ’ว สชฺชิตํ;
วิภูสิตา ตา ชนตา มโนรมา สมาคตา ตสฺส นิเกตมุตฺตมํ.
๑๓๐.
วิภูสิตงฺโค ชนตาหิ ตาหิ โส ปุรกฺขโต ภูสนภูสิตตฺรชํ;
ตมา’ทยิตฺวา’ตุลวปฺปมงฺคลํ สุรินฺทลีลาย คโต นริสฺสโร.
๑๓๑.
นานาวิราคุชฺชลจารุสานิ ปริกฺขิเต กมฺหิ จ ชมฺพุมูเล;
สยาปยิตฺวา พหิมงฺคลํ ตํ อุทิกฺขิตุํ ธาติคณา คมึสุ.
๑๓๒.
สุวณฺณตาราทิวิราชมาน’วิตานโชตุชฺชลชมฺพุมูเล;
นิสชฺช ธีโร สยเน มนุญฺเญ’ฌานํ สมาปชฺชิ กตาวกาโส.
๑๓๓.
สุวณฺณพิมฺพํ วิย ตํ นิสินฺนํ ฉายญฺจ ตสฺสา ฐิตเม’ว ทิสฺวา;
ตมพฺรวี ธาติชโน’ปคนฺตฺวา ‘‘ปุตฺตสฺส เต อพฺภุตมี’ทิสนฺติ.’’
๑๓๔.
วิสุทฺธจนฺทานนภาสุรสฺส สุตฺวาน ตํ ปงฺกชโลจนสฺส;
สวนฺทนํ เม ทุติย’นฺติ วตฺวา ปุตฺตสฺส ปาเท สิรสา’ภิวนฺทิ.
๑๓๕.
ตทญฺญานิปิ โลกสฺมึ ชาตา’เนกวิธพฺภุตา;
ทสฺสิตา เม สมาเสน คนฺถวิตฺถารภีรุนา.
๑๓๖.
ยสฺมึ วิจิตฺตมณิมณฺฑิตมนฺทิรานํ,นานาวิตานสยนาสนมณฺฑิตานํ;
นิสฺเสณิ เสณิ ปุถุภูมิกภูสิตานํ,ติณฺณํ อุตูนม’นุรูปม’ลงฺกตานํ.
๑๓๗.
สิงฺเคสุ รํสินิกรา สุรมนฺทิรานํ,สิงฺเคสุ รํสิมปหาสกรา’ว นิจฺจํ;
อาทิจฺจรํสิ วิย ปงฺกชกานนานิ,โลกานนมฺพุชวนานิ วิกาสยนฺติ.
๑๓๘.
นานา มณิวิจิตฺตาหิ ภิตฺตีติ วนิตา สทา;
วินา’ปิ ทปฺปณจฺฉายํ ปสาเธนฺติ สกํ ตนุํ.
๑๓๙.
เตลาสนคสงฺกาสํ วิโลจนรสายนํ;
สุธาลงฺกตปาการวลยํ ยตฺถ ทิสฺสเต.
๑๔๐.
อินฺทนีโลรุวลยํ นานา รตนภูสิตํ;
ทิสฺสเต’ว สทา ยสฺมึ ปริขาเนกปงฺกชา.
๑๔๑.
ปตฺวาน วุทฺธึ วิปุเล มนุญฺเญ,ภุตฺวาน กาเม จ ตหึ วสนฺโต;
คจฺฉํ ติโลเกกวิโลจโน โส,อุยฺยานกีฬาย มหาปถมฺหิ.
๑๔๒.
กเมน ชิณฺณํ พฺยธิตํ มตญฺจ,ทิสฺวาน รูปํ ติภเว วิรตฺโต;
มโนรมํ ปพฺพชิตญฺจ รูปํ,กตฺวา รตึ ตมฺหิ จตุตฺถวาเร.
๑๔๓.
สุผุลฺลนานาตรุสณฺฑมณฺฑิตํ สิขณฺฑิสณฺฑาทิทิชูปกูชิตํ;
สุทสฺสนียํ วิย นนฺทนํ วนํ มโนรมุยฺยานม’คา มหายโส.
๑๔๔.
สุรงฺคนา สุนฺทรสุนฺทรีนํ มโนรเม วาทิตนจฺจคีเต สุรินฺทลีลาย;
ตหึ นรินฺโท รมิตฺว กามํ ทิปทาน’มินฺโท.
๑๔๕.
อาภุชิตฺวาน ปลฺลงฺกํ นิสินฺโน รุจิราสเน;
การาเปตุม’จินฺเตสิ เทหภูสน’มตฺตโน.
๑๔๖.
ตสฺส จิตฺตํ วิทิตฺวาน วิสฺสกมฺมสฺสิ’ทํพฺรวี;
อลงฺกโรหิ สิทฺธตฺถ’มิติ เทวานมิสฺสโร.
๑๔๗.
เตนา’ณตฺโต’ปคนฺตฺวาน วิสฺสกมฺโม ยสสฺสิโน;
ทสทุสฺสสหสฺเสหิ สีสํ เวเฐสิ โสภนํ.
๑๔๘.
ตนุํ มนุญฺญมฺปิ อกาสิ โสภนํ,อนญฺญสาธารณลกฺขณุชฺชลํ;
วิจิตฺตนานุตฺตมภูสเนหิ โส,สุคนฺธิคนฺธุปฺปลจนฺทนาทินา.
๑๔๙.
วิภูสิโต เตน วิภูสิตงฺคินา,ตหึ นิสินฺโน วิมเล สิลาตเล;
สุรงฺคนาสนฺนิภสุนฺทรีหิ โส,ปุรกฺขโต เทวปตีว โสภติ.
๑๕๐.
สุทฺโธทนนรินฺเทน เปสิตํ สาสนุตฺตมํ;
‘‘ปุตฺโต เต ปุตฺต ชาโต’’ติ สุตฺวาน ทีปทุตฺตโม.
๑๕๑.
‘‘มม’ชฺช พนฺธนํ ชาตํ’’อิติ วตฺวาน ตาวเท;
สมิทฺธํ สพฺพกาเมหิ อคมา สุนฺทรํ ปุรํ.
๑๕๒.
ฐิตา อุปริปาสาเท กิสาโคตมิ ตํ ตทา;
ราเชนฺตํ สตรํสิ’ํว ราชํ ทิสฺวา กเถ สิ’ทํ.
๑๕๓.
‘‘เยสํ สูนุ อยํ ธีโร ยา จ ชายา อิมสฺส ตุ;
เต สพฺเพ นิพฺพุตา นูน สทา’นูนคุณสฺส เว’’.
๑๕๔.
อิตี’ทิสํ คิรํ สุตฺวา มนุญฺญํ ตาย ภาสิตํ;
สญฺชาตปีติยา ปีโน คจฺฉมาโน สกาลยํ.
๑๕๕.
สีตลํ วิมลํ หารึ หารํ ตํ รติวฑฺฒนํ;
เปเสตฺวา สนฺติกํ ตสฺสา โอมุญฺจิตฺวาน กณฺฐโต.
๑๕๖.
ปาสาทม’ภิรูหิตฺวา เวชยนฺตํ’ว สุนฺทรํว;
นิปชฺชิ เทวราชา’ว สยเน โส มหารเห.
๑๕๗.
สุนฺทรี ตํ ปุรกฺขตฺวา สุรสุนฺทริสนฺนิภา;
ปโยชยึสุ นจฺจานิ คีตานิ วิวิธานิ’ปิ.
๑๕๘.
ปพฺพชฺชาภิรโต ธีโร ปญฺจกาเม นิราลโย;
ตาทิเส นจฺจคีเต’ปิ น รมิตฺวา มโนรเม.
๑๕๙.
นิปนฺโน วิสฺสมิตฺวาน อีสกํ สยเน ตหึ;
ปลฺลงฺกมา’ภุชิตฺวาน มหาวีโร มหีปติ.
๑๖๐.
นิสินฺโน’ว’เนกปฺปการํ วิการํ,ปทิสฺวาน นิทฺทุปคานํ วธูนํ;
คมิสฺสามิ’ทานี’ติ อุพฺพิคฺคจิตฺโต,ภเว ทฺวารมูลํ’ปคนฺตฺวาน รมฺมํ.
๑๖๑.
ฐเปตฺวาน สีสํ สุภุมฺมารกสฺมึ,สุณิสฺสามิ ธีรสฺส สทฺทนฺติ ตสฺมึ;
นิปนฺนํ สุทนฺตํ ปสาทาวหนฺตํ,สหายํ อมจฺจํ มหาปุญฺญวนฺตํ.
๑๖๒.
อจฺฉนฺนสวนํ ฉนฺนํ อามนฺเตตฺวา กเถสิ’ทํ;
‘‘อาเนหิ อิติ กปฺเปตฺวา กนฺถกํ นาม สินฺธวํ.’’
๑๖๓.
โส ฉนฺโน ปติคณฺหิตฺวา ตํ คิรํ เตน ภาสิตํ;
ตโต คนฺตฺวาน กปฺเปตฺวา สีฆมา’เนสิ สินฺธวํ.
๑๖๔.
อภินิกฺขมนํ ตสฺส ญตฺวา วรตุรงฺคโม;
เตน สชฺชิยมาโน โส เหสารวมุ’ทีรยิ.
๑๖๕.
ปตฺถริตฺวาน คจฺฉนฺตํ สทฺทํ ตํ สกลํ ปุรํ;
สพฺเพ สุรคณา ตสฺมึ โสตุํ นา’ทํสุ กสฺสจิ.
๑๖๖.
อถ โส สชฺชนานนฺโท อุตฺตมํ ปุตฺตม’ตฺตโน;
ปสฺสิตฺวา ปฐมํ คนฺตฺวา ปจฺฉา พุทฺโธ ภวาม’หํ.
๑๖๗.
จินฺตยิตฺวาน เอว’มฺปิ คนฺตฺวา ชายานิเวสนํ;
ฐเปตฺวา ปาททุ’มฺมาเร คีวํ อนฺโต ปเวสิย.
๑๖๘.
กุสุเมหิ สมากิณฺเณ เทวินฺทสยนูปเม;
นิปนฺนํ มาตุยา สทฺธึ สยเน สกม’ตฺรชํ.
๑๖๙.
วิโลเกตฺวาน จินฺเตสิ อิติ โลเกกนายโก;
สจา’หํ เทวิยา พาหุม’ปเนตฺวา มม’ตฺรชํ.
๑๗๐.
คณฺหิสฺสาม’นฺตราย’มฺปิ กเรยฺย คมนสฺส เม;
ปพุชฺฌิตฺวา มหนฺเตน เปเมเน’สา ยโสธรา.
๑๗๑.
พุทฺโธ หุตฺวา ปุนา’คมฺม ปสฺสิสฺสามี’ติ อตฺรชํ;
นราธิโป ตทา ตมฺหา ปาสาทตลโต’ตริ.
๑๗๒.
เปสลานนกรงฺฆิปงฺกชา หาสเผนภมุวีจิภาสุรา;
เนตฺตนีลกมลา ยโสธราโกมุที’ว นยนาลิปตฺถิตา.
๑๗๓.
สมตฺโถ อสฺส โก ตสฺสา ชหิตุํ เทหสมฺปทํ;
วินฺทมาโน วินา ธีรํ ฐิตํ ปรมิมุทฺธนิ.
๑๗๔.
‘‘อสฺโส สามิ มยานีโต กาลํ ชาน รเถสภ’’;
อิติ อพฺรวิ ฉนฺโน โส ภูปาลสฺส ยสสฺสิโน.
๑๗๕.
มหีปติ ตทา สุตฺวา ฉนฺเนโน’ทีริตํ คิรํ;
ปาสาทา โอตริตฺวาน คนฺตฺวา กนฺถกสนฺติกํ.
๑๗๖.
ตสฺสิ’ทํ วจนํ ภาสิ สพฺพสตฺตหิเต รโต;
‘‘กนฺถก’ชฺเช’กรตฺตึ มา ตาเรหิ’’ สนรามรํ.
๑๗๗.
โลกมุ’ตฺตารยิสฺสามิ พุทฺโธ หุตฺวา อนุตฺตโร;
ภวสาครโต โฆรชราทิมกรากรา.’’
๑๗๘.
อิทํ วตฺวา ตมา’รุยฺห สินฺธวํ สงฺขสนฺนิภํ;
คาหาเปตฺวาน ฉนฺเนน สุทฬฺหํ ตสฺส วาลธึ.
๑๗๙.
ปตฺวาน โส มหาทฺวารสมีปํ สมจินฺตยิ;
ภเวยฺย วิวฏํ ทฺวารํ เยน เกนจิ โน สเจ.
๑๘๐.
วาลธึ คหิเตเนว สทฺธึ ฉนฺเนน กนฺถกํ,นิปฺปีฬยิตฺวา สตฺถีหิ อิมมจฺจุคฺคตํ สุภํ;
อุลฺลงฺฆิตฺวาน ปาการํ คจฺฉามี’ติ มหพฺพโล.
๑๘๑.
ตถา ถามพลูเปโต ฉนฺโน’ปิ ตุรคุตฺตโม;
วิสุํ วิสุํ วิจินฺเตสุํ ปาการํ สมติกฺกมํ.
๑๘๒.
ตสฺส จิตฺตํ วิทิตฺวาน โมทิตา คมเน สุเภ;
วิวรึสุ ตทา ทฺวารํ ทฺวาเร’ธิคฺคหิตา สุรา.
๑๘๓.
ตํ สิทฺธตฺถม’สิทฺธตฺถํ กริสฺสามี’ติ จินฺติย;
อาคนฺตฺวา ตสฺสิ’ทํ ภาสิ อนฺตลิกฺเข ฏฺฐิตนฺติโก.
๑๘๔.
‘‘มา นิกฺขมิ มหาวีร อิโต เต สตฺตเม ทิเน;
ทิพฺพํ ตุ จกฺกรตนํ อทฺธา ปาตุภวิสฺสติ.’’
๑๘๕.
อิจฺเจวํ วุจฺจมาโน โส อนฺตเกน มหายโส;
‘‘โก’สิ ตฺวมิ’ติ’’ตํ ภาสิ มาโร จ’ตฺตานมา’ทิสิ.
๑๘๖.
‘‘มารชานาม’หํ มยฺหํ ทิพฺพจกฺกสฺส สมฺภวํ;
คจฺฉ ตฺวมิ’ธ มา ติฏฺฐ น’มฺหิ รชฺเชนมตฺถิโก.
๑๘๗.
สพฺพํ ทสสหสฺสิมฺปิ โลกธาตุม’หํ ปน;
อุนฺนาเทตฺวา ภวิสฺสามิ พุทฺโธ โลเกกนายโก.’’
๑๘๘.
เอวํ วุตฺเต มหาสตฺเต อตฺตโน คิรมุ’ตฺตรึ;
คาหาเปตุม’สกฺโกนฺโต ตตฺเถ’ว’นฺตรธายิ’โส.
๑๘๙.
ปาปิมสฺส อิทํ วตฺวา จกฺกวตฺติสิริมฺปิ จ;
ปหาย เขปิณฺฑํ’ว ปจฺจุสสมเย วสึ.
๑๙๐.
คจฺฉนฺตม’ภิปูเชตุํ สมาคนฺตฺวาน ตาวเท;
รตนุกฺกาสหสฺสานิ ธารยนฺตา มรู ตหึ.
๑๙๑.
ปจฺฉโต ปุรโต ตสฺส อุโภปสฺเสสุ คจฺฉเร;
ตเถ’ว อภิปูเชนฺตา สุปณฺณา จ มโหรคา.
๑๙๒.
สุวิปุลสุรเสนา จารุลีลาภิรามา,กุสุมสลิลธารา วสฺสยนฺตา นภมฺหา;
อิหหิ ทสสหสฺสี จกฺกวาฬา คตา ตา,สุขุมตนุตเมโตทคฺคุทคฺคา จรนฺติ.
๑๙๓.
ยสฺมึ สุคนฺธวรปุปฺผสุธูป จุณฺณ,เหมทฺธชปฺปภุติภาสุรจารุมคฺเค;
คจฺฉํ มหาชววรงฺค ตุรํค ราชา,คนฺตุํ น สกฺขิ ชวโต กุสุมาทิลคฺโค.
๑๙๔.
อิตฺถํ ตมฺหิ ปเถ รมฺเม วตฺตมาเน มหามเห;
คจฺฉนฺโต รตฺติเสเสน ตึสโยชนมญฺชเส.
๑๙๕.
ปตฺวา’โนมานทีตีรํ ปิฏฺฐิโต ตุรคสฺส โส;
โอตริตฺวาน วิมเล สีตเล สิกตาตเล.
๑๙๖.
วิสฺสมิตฺวา อิทํ วตฺวา ‘‘คจฺฉาหี’ติ สกํ ปุรํ;
อาภรณานิ อาทิย ฉนฺเน’มํ คุรคมฺปิ จ.’’
๑๙๗.
ฐิโต ตสฺมึ มหาวีโร อจฺจนฺต นิสิตา’สินา;
สุคนฺธวาสิตํ โมฬึ เฉตฺวา’นุกฺขิปิ อมฺพเร.
๑๙๘.
จารุเหมสุมุคฺเคน เกสธาตุํ นภุคฺคตํ;
ปูชนตฺถํ สหสฺสกฺโข สิรสา สมฺปฏิจฺฉิย.
๑๙๙.
วิโลจนานนฺทกรินฺทนีลมเยหิ จูฬามณิ เจติยํ โส;
ปติฏฺฐเปสา’มลตาวตึเส อุพฺเพธโต โยชนมตฺตมคฺคา.
๒๐๐.
อุตฺตมฏฺฐปริกฺขารํ ธาเรตฺวา พฺรหฺมุนาภตํ;
อมฺพเร’จ ปวิชฺฌิตฺถ วรํ ทุสฺสยุคมฺปิ จ.
๒๐๑.
ตมา’ทาย มหาพฺรหฺมา พฺรหฺมโลเก มโนรมํ;
ทฺวาทสโยชนุพฺเพธํ ทุสฺสถูปํ อการยิ.
๒๐๒.
นาเมนา’นุปิยํ นาม คนฺตฺวา อมฺพวนํ ตหึ;
สตฺตาหํ วีตินาเมตฺวา ปพฺพชฺชาสุขโต ตโต.
๒๐๓.
คนฺตฺวาเน’กทิเนเน’ว ตึสโยชนมญฺชสํ;
ปตฺวา ราชคหํ ธีโร ปิณฺฑาย จริ สุพฺพโต.
๒๐๔.
อินฺทนีลสิลายา’ปิ กตา ปาการโคปุรา;
เหมจลา’ว ทิสฺสนฺติ ตสฺสา’ภาคิ ตหึ ตทา.
๒๐๕.
โก’ยํ สกฺโก นุโข พฺรหฺมา มาโร นาโค’ติอาทินา;
ภิยฺโย โกตุหฬปฺปตฺโต ปทิสฺวา ตํ มหาชโน.
๒๐๖.
ปวิสิตฺวา ครเหตูน ภตฺตํ ยาปนมตฺตกํ;
ยุคมตฺตํ’ว เปกฺขนฺโต คจฺฉนฺโต ราชวีถิยํ.
๒๐๗.
มถิตํ เมรุมนฺเถน สมุทฺท’ว มหาชนํ;
ตมฺหา โส อากุลี กตฺวา คนฺตฺวา ปณฺฑวปพฺพตํ.
๒๐๘.
ตโต ตสฺเส’ว ฉายาย ภูมิภาเค มโนรเม;
นิสินฺโน มิสฺสกํ ภตฺตํ ปริภุญฺชิตุมา’รภิ.
๒๐๙.
ปจฺจเวกฺขณมตฺเตน อนฺตสปฺปํ นิวาริส;
เทหวมฺมิกโต ธีโร นิกฺขมนฺตํ มหพฺพโล.
๒๑๐.
ภุตฺวาน พิมฺพิสาเรน นรินฺเทน นราสโภ;
นิมนฺติโน’ปิ รชฺเชน อุปคนฺตฺวาน’เนกธา.
๒๑๑.
ปฏิกฺขิปิย ตํ รชฺชํ อถ เตนา’ภิยาจิโต;
ธมฺมํ เทเสหิ มยฺหนฺติ พุทฺโธ หุตฺวา อนุตฺตโร.
๒๑๒.
ทตฺวา ปฏิญฺญํ มนุชาธิปสฺส ธีโร’ปคนฺตฺวาน ปธานภูมึ;
อนญฺญสาธารณทุกฺกรานิ กตฺวา ตโต กิญฺจิ อปสฺสมาโน.
๒๑๓.
โอฬาริกนฺนปานานิ ภุญฺชิตฺวา เทหสมฺปทํ;
ปตฺวา’ชปาลนิคฺโรธมูลํ ปตฺโต สุโร วิย.
๒๑๔.
ปุรตฺถา’ภิมุโข หุตฺวา นิสินฺโน’สิ ชุตินฺธโร;
เทหวณฺเณหิ นิคฺโรโธ เหมวณฺโณ’สิ ตสฺส โส.
๒๑๕.
สมิทฺธปตฺถนา เอกา สุชาตา นาม สุนฺทรี;
เหมปาตึ สปายาสํ สีเสนา’ทาย โอนตา.
๒๑๖.
ตสฺมึ อธิคฺคหีตสฺส รุกฺขเทวสฺส ตาวเท;
พลึ ทมฺมี’ติ คนฺตฺวาน ทิสฺวา ตา ทีปทุตฺตมํ.
๒๑๗.
โทโว’ติ สญฺญาย อุทคฺคจิตฺตา ปายาสปาตึ ปวรสฺส ทตฺวา;
‘‘อาสึสนา อิชฺฌิยถา หิ มยฺหํ ตุยฺหมฺปิ สา สามิ สมิชฺฌิตู’ติ.’’
๒๑๘.
อิจฺเจ’วํ วจนํ วตฺวา คตา ตมฺหา วรงฺคนา;
อถ ปายาสปาตึ ตํ คเหตฺวา มุนิปุงฺคโว.
๒๑๙.
คนฺตฺวา เนรญฺชราตีรํ ภูตฺวา ตํ วรโภชนํ;
ปฏิโสตํ ปวิสฺสชฺชิ ตสฺสา ปาตึ มโนรมํ.
๒๒๐.
ชนฺตาลิปาลิมนเนตฺตวิลุมฺปมานํ,สมฺผุลฺลสาลวนราชิวิราชมานํ;
เทวินฺทนนฺทนวนํ’ว’ภินนฺทนีย,มุ’ยฺยานมุ’ตฺตมตรํ ปวโร’ปคนฺตฺวา.
๒๒๑.
กตฺวา ทิวาวิหารํ โส สายณฺหสมเย ตหึ;
คจฺฉํ เกสรลีลาย โพธิปาทปสนฺติกํ.
๒๒๒.
พฺรหฺมสุราสุรมโหรคปกฺขิราช,สํสชฺชิโตรุวฏุเม ทิปทานมินฺโท;
ปายาสิ โสตฺถิยทฺวิโช ติณหารโก ตํ,ทิสฺวาน ตสฺส อททา ติณมุฏฺฐิโย โส.
๒๒๓.
อินฺทิวรารวินฺทาทิกุสุมาน’มฺพรา ตหึ;
ปตนฺตี วุฏฺฐิธารา’ว คจฺฉนฺเต ทีปทุตฺตเม.
๒๒๔.
จารุจนฺทนจุณฺณาทิ’ธุปคนฺเธหิ เนกธา;
อโนกาโส’สิ อากาโส คจฺฉนฺเต ทีปทุตฺตเม.
๒๒๕.
รตนุชฺชลฉตฺเตหิ จารุเหมทฺธเชหิ จ;
อโนกาโส’สิ อากาโส คจฺฉนฺเต ทิปทุตฺตเม.
๒๒๖.
เวลุกฺเขปสหสฺเสหิ กีฬนฺเตหิ มรูหิ’ปิ;
อโนกาโส’สิ อากาโส คจฺฉนฺเต ทิปทุตฺตเม.
๒๒๗.
สุรทุนฺทุภิวชฺชานิ กโรนฺเตหิ มรูหิปิ;
อโนกาโส’สิ อากาโส คจฺฉนฺเต ทิปทุตฺตเม.
๒๒๘.
สุรงฺคนาหิ สงฺคิตึ คายนฺติหิ’ปิ’เนกธา;
อโนกาโส’สิ อากาโส คจฺฉนฺเต ทิปทุตฺตเม.
๒๒๙.
มโนรมา กิณฺณรกิณฺณรงฺคนา,มโนรมงฺคา อุรโครคงฺกนา;
มโนรมา ตมฺหิ จ นจฺจคีติโย,มโนรมา’เนกวิธา ปวตฺตยุํ.
๒๓๐.
ตทา มโหเฆ’ว มหามเคหิ,ปวตฺตมาเน อิติ โส มหายโส;
ติเณ คเหตฺวา ติภเวกนายโก,อุปาคโต โพธิทุมินฺทสนฺติกํ.
๒๓๑.
วิทฺทุมาสิตเสลคฺครชตาจลสนฺนิภํ;
กตฺวา ปทกฺขิณํ โพธิปาทปํ ทิปทุตฺตโม.
๒๓๒.
ปุรตฺถิมทิสาภาเค อจเล รณธํสเก;
มหีตเล ฐิโต ธีโร จาเลสิ ติณมุฏฺฐิโย.
๒๓๓.
วิทฺทสหตฺถมตฺโต โส ปลฺลงฺโก อาสิ ตาวเท;
อถ นํ อพฺภุตํ ทิสฺวา มหาปญฺโญ วิจินฺตยิ.
๒๓๔.
‘‘มํสโลหิตมฏฺฐิ จ นหารู จ ตโจ จ เม;
กามํ สุสฺสตุ เนวา’หํ ชหามิ วีริยํ’’อิติ.
๒๓๕.
อาภุชิตฺวา มหาวีโร ปลฺลงฺกม’ปราชิตํ;
ปาจินาภิมุโข ตสฺมึ นิสีทิ ทีปทุตฺตโม.
๒๓๖.
เทวเทวสฺส เทวินฺโท สงฺขมา’ทาย ตาวเท;
วีสุตฺตรสตุพฺเพธํ ธมยนฺโต ตหึ ฐิโต.
๒๓๗.
ทุติยํ ปุณฺณจนฺทํ’ว เสตจฺฉตฺตํ ติโยชนํ;
ธารยนฺโต ฐิโต สมฺมา มหาพฺรหฺมา สหมฺปติ.
๒๓๘.
จารุจามรมา’ทาย สุยาโม’ปิ สุราธิโป;
วีชยนฺโต ฐิโต ตตฺถ มนฺทํ มนฺทํ ติคาวุตํ.
๒๓๙.
เพลุวํ วีณมา’ทาย สุโรปญฺจสิขวฺหโย;
นานาวิธลโยเปตํ วาทยนฺโต ตถา ฐิโต.
๒๔๐.
ถุติคีตานิ คายนฺโต นาฏกีหิ ปุรกฺขโต;
ตเถ’ว’ฏฺฐาสิ โส นาคราชา กาลวฺหโย’ปิ จ.
๒๔๑.
คเหตฺวา เหมมญฺชุสา สุรปุปฺเผหิ ปูริตา;
ปูชยนฺตา’ว อฏฺฐํสุ พตฺตึสา’ปิ กุมาริกา.
๒๔๒.
เสนฺทเทวสงฺเฆหิ เตหิ อิตฺถํ มหามเห;
วตฺตมาเน ตทา มาโร ปาปิมา อิติ จินฺตยิ.
๒๔๓.
‘‘อติกฺกมิตุกาโม’ยํ กุมาโร วิสยํ มม;
สิทฺธตฺโถ อถ สิทฺธตฺถํ กริสฺสามี’’ติ ตาวเท.
๒๔๔.
มาเปตฺว ภึสนตโรรุสหสฺสพาหุํ,สงฺคยฺห เตหิ ชลิตา วิวิธายุธานิ;
อารุยฺห จารุ ทิรทํ คิริเมขลากฺขฺยํ,จณฺฑํ ทิยฑฺฒสตโยชนมายตํ ตํ.
๒๔๕.
นานานนาย’นลวณฺณสิโรรุหาย,รตฺโตรุวฏฺฏพหินิคฺคตโลจนาย;
ทฏฺโฐฏฺฐภึสนมุขายุ’รคพฺภุชาย,เสนาย โส ปริวุโต วิวิธายุธาย.
๒๔๖.
ตตฺโถ’ปคมฺม อติภีมรมํ รวนฺโต,สิทฺธตฺถเม’ถ อิติ คณฺหถ พนฺธเถ’มํ;
อาณาปยํ สุรคณํ สหทสฺสเนน,จณฺฑานีลุคฺคตปิจุํ’ว ปลาปยิตฺถ.
๒๔๗.
คมฺภีรเมฆรวสนฺติภวณฺฑนาทํ,วาตํจ มาปิย ตโต สุภคสฺส ตสฺส;
กณฺณมฺปิ วีวรวรสฺส มโนรมสฺส,โน อาสิเยว จลิตุํ ปภุ อนฺตโกถ.
๒๔๘.
สํวฏฺฏวุฏฺฐิชวสนฺนิภภีมโฆร,วสฺสํ ปวสฺสิย ตโต’ทกพินฺทุกมฺปิ;
นาสกฺขิ เนตุม’ตุลสฺส สมีปกมฺปิ,ทิสฺวา ตม’พฺภุตม’โถ’ปิ สุทุมฺมุโข โส.
๒๔๙.
อจฺจนฺตภีมนฬอจฺจิสมุชฺชโลรุ,ปาสานภสฺมกลลายุธวสฺสธารา;
องฺคารปชฺชลิตวาลุกวสฺสธารา,วสฺสาปยิตฺถ สกลานิ อิมานิ ตานิ.
๒๕๐.
มารานุภาวพลโต นภโต’ปคนฺตฺวา,ปตฺวาน ปุญฺญสิขรุคฺคตสนฺติกํ ตุ;
มาลาคุฬปฺปภูติภาวคตานิ’ถาปิ,โลกนฺตเร’ว ติมิรํ ติมิรํ สุโฆรํ.
๒๕๑.
มาเปตฺว โมหติมิรมฺปิ หตสฺส ตสฺส,เทหปฺปภาคิ สตรํสิสโตทิตํ’ว;
ชาตํ มโนรมตรํ อติทสฺสนีย,มา’โลกปุญฺชม’วโลกิย ปาปธมฺโม.
๒๕๒.
โกโปปรตฺตวทโน ภุกุฏิปฺปวารา,อจฺจนฺตภึสนวิรูปกเวสธารี;
อจฺจนฺตติณฺหตรธารมสงฺคเม’ว,จกฺกายุธํ จรตรํ อปิ เมรุราชํ.
๒๕๓.
สงฺขณฺฑยนฺตมิ’ว ถูลกลีรกณฺฑํ,วิสฺสชฺชิ เตน’ปิ น กิญฺจิ คุณากรสฺส;
กาตุํ ปหุตฺตมุ’ปคญฺฉิ ตโต ตเม’ตํ,คนฺตฺวา นภา กุสุมฉตฺตตมา’ค สีสํ.
๒๕๔.
วิสฺสชฺชิตา’ปิ เสนาย เสลกูฏานลากุลา;
ปคนฺตฺวา นภสา มาลาคุลตฺตํ สมุปาคตา.
๒๕๕.
ตมฺปิ ทิสฺวา สโสโก โส คนฺตฺวา ธีรสฺส สนฺติกํ;
ปาปุณาติ มเมวา’ยํ ปลฺลงฺโก อปราชิโต.
๒๕๖.
อิโต อุฏฺฐห ปลฺลงฺกา อิติ’ภาสิตฺถ ธีมโต;
กตกลฺยาณกมฺมสฺส ปลฺลงฺกตฺถาย มาร เต.
๒๕๗.
โก สกฺขี’ติ ปวุตฺโต โส อิเม สพฺเพ’ติ สกฺขิโน;
เสนายา’ภิมุขํ หตฺถํ ปสาเรตฺวาน ปาปิมา.
๒๕๘.
โฆรนาเทน’หํ สกฺขิ อหํ สกฺขี’ติ ตาย’ปิ;
สกฺขิภาวํ วทาเปตฺวา ตสฺเส’วํ สมุทีรยิ.
๒๕๙.
โก เต สิทฺธตฺถ สกฺขี’ติ อถ เตนา’ตุเลน’ปิ;
มเม’ตฺถ สกฺขิโน มาร นสนฺติ’ติ สเจตนา.
๒๖๐.
รตฺตเมโฆปนิกฺขนฺตเหมวิชฺชุวภาสุรํ;
นีหริตฺวา สุรตฺตมฺภา จีวรา ทกฺขิณํ กรํ.
๒๖๑.
ภูมิยา’ภิมุขํ กตฺวา กสฺมา ปารมิภูมิยํ;
อุนฺนาเทตฺวา นิ’ทาเน’วํ นิสฺสทฺทาสี’ติ ภูมิยา.
๒๖๒.
มุญฺจาปิเต รเว เนกสเต เมฆรเว ยถา;
พุทฺธนาคพลา นาคํ ชานูหิ สุปปติฏฺฐิตํ.
๒๖๓.
ทิสฺวานิ’ทานิ คณฺหาติ’ทานิ คณฺหาติ จินฺติย;
สมฺภินฺนทาฐสปฺโป’ว หตทปฺโป สุทุมฺมุโข.
๒๖๔.
ปหายา’ยุธวตฺถานิ’ลงฺการานิ อเนกธา;
จกฺกวาฬาวลา ยาว สเสนาย ปลายิ โส.
๒๖๕.
ตํ มารเสนํ สภยํ สโสกํ ปลายมานํ อิติ เทวสงฺฆา;
ทิสฺวาน มารสฺส ปราชโย’ยํ ชโย’ติ สิทฺธตฺถ กุมารกสฺส.
๒๖๖.
สมฺโมทมานํ อภิปูชยนฺตา ธีรํ สุคนฺธปฺปภูติหิ ตสฺมึ;
ปุนา’คตา เนกถุตีหิ สมฺมา อุคฺโฆสมานา ฉนเวสธาริ.
๒๖๗.
เอวํ มารพลํ ธีโร วิทฺธํเสตฺวา มหพฺพโล;
อาทิจฺเจ ธรมาเน’ว นิสินฺโน อจลาสเน.
๒๖๘.
ยามสฺมึ ปฐเม ปุพฺเพนิวาสํ ญาณ’มุตฺตโม;
วิโสเธตฺวาน ยามสฺมึ มชฺฌิเม ทิพฺพโลจนํ.
๒๖๙.
โส ปฏิจฺจสมุปฺปาเท อถ ปจฺฉิมยามเก;
โอตาเรตฺวาน ญาณํสํ สมฺมสนฺโน อเนกธา.
๒๗๐.
โลกธาตุสตํ สมฺมา อุนฺนาเทตฺวา’รุโณทเย;
พุทฺโธ หุตฺวาน สมฺพุทฺโธสมฺพุทฺธชโลจโน.
๒๗๑.
‘‘อเนกชาติสํสารํ สนฺธาวิสฺส’’นฺติอาทินา;
อุทาเน’ทํ อุทาเนสิ ปีติเวเคน สาทิโส.
๒๗๒.
สลฺลกฺเขตฺวาคุเณ ตสฺส ปลฺลงฺกสฺส อเนกธา;
นา ตาว’อุฏฺฐหิสฺสามิ อิโต ปลฺลงฺกโต อิติ.
๒๗๓.
สมาปตฺตี สมาปชฺชี อเนกสตโกฏิโย;
สตฺถา ตตฺเถ’ว สตฺตาหํ นิสินฺโน อจลาสเน.
๒๗๔.
อชฺชา’ปิ นูน ธีรสฺส สิทฺธตฺถสฺส ยสสฺสิโน;
อตฺถิ กตฺตพฺพกิจฺจญฺหิ ตสฺมา อาสนมาลยํ.
๒๗๕.
นชหาสี’ติ เอกจฺจเทวตานา’สิ สํสยํ;
ญตฺวา ตาสํ วิตกฺกํ ตํ สเมตุํ สนฺตมานโส.
๒๗๖.
อุฏฺฐาย เหมหํโส’ว เหมวณฺโณ ปภงฺกโร;
อพฺภุคฺคนฺตฺวา นภํ นาโถ อกาสิ ปาฏิหาริยํ.
๒๗๗.
วิตกฺกเม’วํ อิมินา มรูนํ สมฺมุ’ปสมฺมา’นิมิเสสิ โพธึ;
สมฺปูชยนฺโต นยนมฺพุเชหิ สตฺตาหม’ฏฺฐาสิ ชยาสนญฺจ.
๒๗๘.
สุภาสุรสฺมึ รตเนหิ ตสฺมึ สวงฺกมนฺโต วรจงฺกมสฺมึ;
มโนรมสฺมึ รตนาลเยหิ’ปิ วิสุทฺธธมฺมํ วิจินํ วิสุทฺโธ.
๒๗๙.
มูเลชปาลตรุราชวรสฺส ตสฺส,มารงฺคนานม’มลานนปงฺกชานิ;
สมฺมา มิลาปิย ตโต มุจลินฺทมูเล,โภคินฺทจิตฺตกุมุทานิ ปโพธยนฺโต.
๒๘๐.
มูเล’ปิ ราชยตนสฺส ตสฺส ตสฺมึ สมาปตฺติสุขมฺปิ วินฺทํ;
สํวีตินาเมสิ มนุญฺญวณฺโณ เอกูนปญฺญาสทินานิ ธีมา.
๒๘๑.
อโนตตฺโตทกํ ทนฺตกฏฺฐนาคลตามยํ;
หรีฏกาคทํ ภุตฺวา เทวินฺเทนาภตุตฺตมํ.
๒๘๒.
วานิเชหิ สมานีตํ สมตฺถมธุปิณฺฑิกํ;
มหาราชูปนีตมฺหิ ปตฺตมฺหิ ปติคณฺหิย.
๒๘๓.
โภชนสฺสาวสานมฺหิ ชปาลตรุมูลกํ;
คนฺตฺวาธิคตธมฺมสฺส คมฺภีรตฺตมนุสฺสริ.
๒๘๔.
มหีสนฺธารโก วาริกฺขนฺธสนฺนิภโก อยํ;
คมฺภีโรธิคโต ธมฺโม มยา สนฺโต’ติอาทินา.
๒๘๕.
ธมฺมคมฺภีรตํ ธมฺมราชสฺส สรโต สโต;
อาเสวํ ตกฺกณํ ธมฺมํ อิมํ เม ปฏิวิชฺฌิตุํ.
๒๘๖.
วายมนฺโต สมฺปตฺตยาจกานํ มโนรมํ;
กนฺเตตฺวา อุตฺตมงฺคญฺจ โมฬิภูสนภูสิตํ.
๒๘๗.
สุวญฺชิตานิ อกฺขินิ อุปฺปาเฏตฺวาน โลหิตํ;
คฬโต นีหิริตฺวาน ภริยํ ลาวณฺณภาสุรํ.
๒๘๘.
อตฺรชญฺจ ททนฺเตน กุลวํสปฺปทีปกํ;
ทานํ นาม น ทินฺนญฺจ นตฺถิ สีลํ อรกฺขิตํ.
๒๘๙.
ตถาหิ สงฺขปาลาทิอตฺตภาเวสุ ชีวิตํ;
มยา ปริจฺจชนฺเตน สีลเภทภเยน จ.
๒๙๐.
ขนฺติวาทาทิเก เนกอตฺตภาเว อปูริตา;
เฉชฺชาทึ ปาปุนตฺเตน ปารมี นตฺถิ กาจิ เม.
๒๙๑.
ตสฺส เม วิธมนฺตสฺส มารเสนํ วสุนฺธรา;
น กมฺปิตฺถ อยํ ปุพฺเพนิวาสํ สรโต’ปิ จ.
๒๙๒.
วิโสเธนฺตสฺส เม ยาเม มชฺฌิเม ทิพฺพโลจนํ;
น กมฺปิตฺถ ปกมฺปิตฺถ ปจฺฉิเม ปน ยามเก.
๒๙๓.
ปจฺจยาการญาณํ เม ตาวเท ปฏิวิชฺฌโต;
สาธุการํ ททนฺตี’จ มุญฺจมานา มหารวํ.
๒๙๔.
สมฺปุณฺณลาปู วิย กญฺชิกาหิ,ตกฺเกหิ ปุณฺณํ วิย วาฏิกา’ว;
สมฺมกฺขิโต’ว’ญฺชนเกหิ หตฺโถ,วสาหิ สมฺปีต ปิโลติกา’ว.
๒๙๕.
กิเลสปุญฺชพฺภริโต กิลิฏฺโฐ,ราเคน รตฺโต อปิ เทสทุฏฺโฐ;
โมเหน มูฬฺโห’ติ มหพฺพเลน,โลโก อวิชฺชานิกรากโร’ยํ.
๒๙๖.
กินฺนาม ธมฺมํ ปฏิวิชฺฌเต’ตํ,อตฺโถ หิ โก ตสฺสิ’ติ เทสนาย;
เอวํ นิรุสฺสาหม’คญฺฉิ นาโถ,ปชาย ธมฺมามตปานทาเน.
๒๙๗.
นิจฺฉาเรตฺวา มหานาทํ ตโต พฺรหฺมา สหมฺปตี;
นสฺสติ วต โภ โลโก อิติ โลโก วินสฺสติ.
๒๙๘.
พฺรหฺมสงฺฆํ สมาทาย เทวสงฺฆญฺจ ตาวเท;
โลกธาตุสเต สตฺถุ สมีปํ สมุปาคโต.
๒๙๙.
คนฺตฺวา มหีตเล ชานุํ นิหจฺจ สิรสญฺชลึ;
ปคฺคยฺห ‘‘ภควา ธมฺมํ เทเสตุ’’ อิติอาทินา.
๓๐๐.
ยาจิโต เตน สมฺพุทฺธรวินฺทวทโน ชิโน;
โลกธาตุสตํ พุทฺธจกฺขุนา’โลกยํ ตทา.
๓๐๑.
ตสฺมึ อปฺปรชกฺขาทิมจฺจา ทิสฺวา’ติ เอตฺตกา;
วิภชิตฺวา’ถ เต สตฺเต ภพฺพาภพฺพวเสน โส.
๓๐๒.
อภพฺเพ ปริวชฺเชตฺวา ภพฺเพ’วา’ทาย พุทฺธิยา;
อุปเนตุ ชโน’ทานิ สทฺธาภาชนม’ตฺตโน.
๓๐๓.
ปูเรสฺสามี’ติ ตํ ตสฺส สทฺธมฺมามตทานโต;
วิสฺสชฺชิ พฺรหฺมสงฺฆสฺส วจนามตรํสิโย.
๓๐๔.
ตโตชปาโลทยปพฺพโตทิโต,มหปฺปโภ พุทฺธทิวากโร นเภ;
มณิปฺปภาสนฺนิภภาสุรปฺปโภ,ปโมจยํ ภาสุรพุทฺธรํสิโย.
๓๐๕.
ปโมทยนฺโต อุปกาทโย ตทา,กเมน อฏฺฐารสโยชนญฺชสํ;
อติกฺกมิตฺวาน สุผุลฺลปาทเป,วิชมฺภมานาลิคณาภิกูชิตํ.
๓๐๖.
นิรนฺตรํ เนกทิชุปกูชิตํ สุผฺรลฺลปงฺเกรุห คนฺธวาสิตํ คโต;
ยสสฺสี มิคทายมุตฺตมํ ตหึ ตปสฺสี อถ ปญฺจวคฺคิยา.
๓๐๗.
เทวาติเทวํ ติภเวกนาถํ,โลกนฺตทสฺสึ สุคตํ สุคตฺตํ;
ทิสฺวาน ธีรํ มุนิสีหราชํ,กุมนฺตณํ เต อิติ มนฺตยึสุ.
๓๐๘.
‘‘ภุตฺวาน โอฬาริกอนฺนปานํ,สุวณฺณวณฺโณ ปริปุณฺณกาโย;
เอตา’วุโส’ยํ สมโณ อิมสฺส,กโรม นา’มฺเห อภิวาทนาทึ.
๓๐๙.
อยํ วิสาลนฺวยโต สสูโต,สมฺภาวนีโย ภุวิ เกตุภูโต;
ปฏิคฺคเหตุํ’รหตา’สนํ ตุ,ตสฺมา’สนํ’เยวิ’ติ ปญฺญเปม.’’
๓๑๐.
ญตฺวา’ถ ภควา เตสํ วิตกฺกํ ติกฺขพุทฺธิยา;
เมตฺตานิลกทมฺเพหิ มานเกตุํ ปธํสยี.
๓๑๑.
สมตฺถา นหิ สณฺฐาตุํ สกาย กติกาย เต;
อกํสุ โลกนาถสฺส วนฺทนาทีนิ ธีมโต.
๓๑๒.
พุทฺธภาวํ อชานนฺตา มุนโย มุนิราชิโน;
อาวุโส วาทโต ตสฺส เกวลํ สมุทีรยุํ.
๓๑๓.
อถ โลกวิทู โลกนาโถ เตสมุ‘‘ทีรถ;
อาวุโสวาทโต เนว สตฺถุโน’’ สมุทีรยิ.
๓๑๔.
‘‘ภิกฺขเว อรหํ สมฺมา สมฺพุทฺโธ’ติ ตถาคโต’’;
พุทฺธภาวํ ปกาเสตฺวา อตฺตโน เตสมุ’ตฺตโม.
๓๑๕.
นิสินฺโน เตหิ ปญฺญตฺเต ทสฺสเนยฺยุตฺตมาสเน;
พฺรหฺมนาเทน เต เถเร สีลภูสนภูสิเต.
๓๑๖.
อามนฺเตตฺวาน พฺรหฺมานํ เนกโกฏิปุรกฺขโต;
ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตนฺโต เทสนารํสินา ตทา.
๓๑๗.
โมหนฺธการราสิมฺปิ หนฺตฺวา โลเก มโนรมํ;
ธมฺมาโลกํ ปทสฺเสตฺวา เวเนยฺยมฺพุชพุทฺธิยา.
๓๑๘.
มิคกานนสงฺขาโต รณภูมิตเล อิติ;
ราชา มหานุภาโว’วธมฺมราชา วิสารโท.
๓๑๙.
เทสนาสึ สมาทาย ธีภุเชน มโนรมํ;
เวเนยฺยชนพนฺธุนํ มหานตฺถกรํ สทา.
๓๒๐.
กิเลสารี ปทาเฬตฺวา สทฺธมฺมชยทุนฺทุภึ;
ปหริตฺวาน สทฺธมฺมชยเกตุํ สุทุชฺชยํ.
๓๒๑.
อุสฺสาเปตฺวาน สทฺธมฺมชยตฺถุณุตฺตมํ สุภํ;
ปติฏฺฐาปิย โลเกกราชา หุตฺวา สิวงฺกโร.
๓๒๒.
ปโมเจตฺวาน ชนตํ พฺรหาสํสารพนฺธนา;
นิพฺพาณนครํ เนตุกาโม โลกหิเต รโต.
๓๒๓.
สุวณฺณาจลกูฏํ’ว ชงฺคมํ จารุทสฺสนํ;
ปตฺโว’รุเวลคามึ ตํ อญฺชสํ’ว สุรญฺชสํ.
๓๒๔.
ภทฺทวคฺคิยภูปาลกุมาเร ตึสมตฺตเก;
มคฺคตฺตยามตรสํ ปาเยนฺวา รสมุ’ตฺตมํ.
๓๒๕.
ปพฺพชฺชมุ’ตฺตมํ ทตฺวา โลกสฺส’ตฺถาย ภิกฺขโว;
อุยฺโยเชตฺวาน สมฺพุทฺโธ จาริกํ จรถา’ติ เต.
๓๒๖.
คนฺตฺโว’รุเวลํ ชฏิลานม’นฺโต-ชฏา จ เฉตฺวาน ชฏา พหิทฺธา;
ปาเปตฺว อคฺคญฺชสมุ’ตฺตโม เต,ปุรกฺขโต อินฺทุ’ว ตารกาภิ.
๓๒๗.
ปุรกฺขโต เตหิ อนาสเวหิ,ฉพฺพณฺณรํสาภรนุตฺตเมหิ;
ทิสงฺคนาโย อติโสภยนฺโต,ปกฺขีนมกฺขีนิ’ปิ ปีณยนฺโต.
๓๒๘.
ทินฺนํ ปฏิญฺญํ สมนุสฺสรนฺโต,ตํ พิมฺพิสารสฺส มหายสสฺส;
โมเจตุกาโม วรราชวํสํ,ธชูปมานสฺส คุณาลยสฺส.
๓๒๙.
สิขณฺฑิมณฺฑลารทฺธนจฺจํ ลฏฺฐิวนวฺหยํ;
อุยฺยานม’คมา เนกตรุสณฺฑาภิมณฺฑิตํ.
๓๓๐.
พิมฺพิสารนรินฺโท โส’คตภาวํ มเหสิโน;
สุณิตฺวา ปีติปาโมชฺชภูสเนน วิภูสิโต.
๓๓๑.
ตมุ’ยฺยานุ’ปคนฺตฺวาน มหามจฺจปุรกฺขโต;
สตฺถุปาทารวินฺเทหิ โสภยนฺโต สิโรรุเห.
๓๓๒.
นิสินฺโน พิมฺพิสารํ ตํ สทฺธมฺมอมตมฺพุนา;
เทวินฺทคียมานคฺควณฺโณ วณฺณาภิราชิโต.
๓๓๓.
เทวทานวโภคินฺทปูชิโต โส มหายโส;
รมฺมํ ราชคหํ คนฺตฺวา เทวินฺทปุรสนฺนิภํ.
๓๓๔.
นรินฺทเคหํ อานีโต นรินฺเทน สราสโภ;
โภชนสฺสา’วสานมฺหิ จาลยนฺโต มหามหึ.
๓๓๕.
ปติคณฺหิย สมฺผุลฺลตรุราชวิราชิตํ;
รมฺมํ เวลุวนารามํ วิโลจน รสายนํ.
๓๓๖.
สิตปุลินสมูหจฺฉนฺนภาลงฺกตสฺมึ,สุรภิกุสุมคนฺธากิณฺณมนฺทานิลสฺมึ;
วิวิธกมลมาลาลงฺกตมฺพาสยสฺมึ,วิปุลวิมลตสฺมึ วลฺลิยามณฺฑปสฺมึ.
๓๓๗.
สุรนรมหนีโย จารุปาทารวินฺโท,วิมลกมลเนตฺโต กุนฺททนฺตาภิราโม;
คุณรตนสมุทฺโท นาถนาโถ มุนินฺโท,กณกกิรณโสโภ โสมโสมฺมานโน โส.
๓๓๘.
วิมลปวรสีลกฺขนฺธวารญฺจ กตฺวา,รุจิรวรสมาธีกุนฺตมุ‘‘สฺสาปยิตฺวา;
ติขิณตรสุภคฺคํ พุทฺธญาโณรุกณฺฑํ,วิหรติ ภมยนฺโต กามม’คฺคา วิหารา.
๓๓๙.
ตทา สุทฺโธทโน ราชา‘‘ปุตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ;
ปตฺวา ปวตฺตสทฺธมฺมจกฺโก โลกหิตาย เม.
๓๔๐.
ราชคหํ’จ นิสฺสาย รมฺเม เวลุวเน’ธุนา;
วสตี‘‘ติ สุณิตฺวาน พุทฺธภูตํ สกตฺรชํ.
๓๔๑.
ทฏฺฐุกาโม นวกฺขตฺตุํ นวามจฺเจ มเหสิโน;
นวโยธสหสฺเสหิ สทฺธึ เปเสสิ สนฺติกํ.
๓๔๒.
คนฺตฺวา เต ธมฺมราชสฺส สุตฺวา’โนปมเทสนํ;
อุตฺตมตฺถํ ลภิตฺวาน สาสนมฺปิ นเปสยุํ.
๓๔๓.
เตสฺเว’กมฺปิ อปสฺสนฺโต กาลุทายึ สุภารตึ;
อามนฺเตตฺวา มหามจฺจํ ปพฺพชฺชาภิรตํ สทา.
๓๔๔.
‘‘สุคตฺตรตนํ เนตฺวา มม เนตฺตรสายนํ;
เยน เกนจุ’ปาเยน กโรหี’’ติ ตม’พฺรวี.
๓๔๕.
อถ โยธสหสฺเสน ตมฺปิ เปเสสิ โส’ปิ จ;
คนฺตฺวา สปริโส สตฺถุ สุตฺวา สุนฺทรเทสนํ.
๓๔๖.
อรหตฺตญฺชสํ ปตฺวา ปพฺพชิตฺวา นราสภํ;
นมสฺสนฺโต ส สมฺพุทฺธํ ปคฺคยฺห สิรสญฺชลึ.
๓๔๗.
‘‘วสนฺตกาลชฺชนีตาติรตฺตวณฺณาภิรามงฺกุรปลฺลวานิ;
สุนีลวณฺณุชฺชลปตฺตยุตฺตา สาขาสหสฺสานิ มโนรมานิ.
๓๔๘.
วิสิฏฺฐคนฺธากุลผาลิผุลฺลนานาวิจิตฺตานิ มหีรุหานิ;
สุจิตฺตนานามิคปกฺขิสงฺฆสงฺคียมานุตฺตมกานนานิ.
๓๔๙.
สุนีลสาโตทกปูริตานิ สุนาทิกาทมฺพกทมฺพกานิ;
สุคนฺเธนฺทีวรกลฺลหารา รวินฺทรตฺตมฺพุชภูสิตานิ.
๓๕๐.
ตีรนฺตเร ชาตทุเมสุ ปุปฺผกิญฺชกฺขราชีหิ วิราชิตานิ;
มุตฺตาติเสตามลเสกตานิ รมฺมานิ เนกานิ ชลาสยานิ.
๓๕๑.
มนุญฺญเวฬุริยกญฺจุกานิวคุณฺฐิตานิ’จ สุสทฺทเลหิ;
สุนีลภูตานิ มหีตลานิ นภานิ มนฺทานิล สงฺกุลานิ.
๓๕๒.
อนนฺตโภเคหิ ชเนหิ ผีตํ,สุราชธานึ กปิฬาภิธานึ;
คนฺตุํ ภทนฺเต สมโย’’ติอาทึ,สํวณฺณิ วณฺณํ คมนญฺชสสฺส.
๓๕๓.
สุวณฺณนํ ตํ สุคโต สุณิตฺวา,‘‘วณฺเณสิ วณฺณํ คมนสฺสุ’ทายิ;
กินฺนู‘‘ติ ภาสิตฺถ ตโต อุทายิ,กเถสิ’ทํ ตสฺส สิวงฺกรสฺส.
๓๕๔.
‘‘ภนฺเต ปิตา ทสฺสนมิ’จฺฉเต เต,สุทฺโธทโน ราชวโร ยสสฺสี;
ตถาคโต โลกหิเตกนาโถ,กโรตุ สญฺญาตกสงฺคหนฺติ.’’
๓๕๕.
สุณิตฺวา มธุรํ ตสฺส คิรํ โลกหิเต รโต;
‘‘สาธุ’ทายิ กริสฺสามิ ญาตกานนฺติ สงฺคหํ.’’
๓๕๖.
ชงฺคโม เหมเมรู’ว รตฺตกมฺพลลงฺกโต;
วิมโล ปุณฺณจนฺโท’ว ตารกาปริวาริโต.
๓๕๗.
สทฺธึ วีสสหสฺเสหิ สนฺตจิตฺเตหิ ตาทิหิ;
คจฺฉนฺโต สิริสมฺปนฺโน อญฺชเส สฏฺฐิโยชเน.
๓๕๘.
ทิเน ทิเน วสิตฺวาน โยชเน โยชเน ชิโน;
ทฺวีหิ มาเสหิ สมฺปตฺโต พุทฺโธ ชาตปุรํ วรํ.
๓๕๙.
พุทฺธํ วิสุทฺธกมลานนโสภมานํ,พาลํสุมาลิสตภานุสมานภานุํ;
จกฺกงฺกิโตรุจรณํ จรณาธิวาสํ,โลกตฺตเยกสรณํ อรณคฺคกายํ.
๓๖๐.
สมฺปุณฺณเหมฆฏโตรณธูมคนฺธ,มาเลหิ เวณุปณวาทิหิ ทุนฺทุภีหิ;
จิตฺเตหิ ฉตฺตธชจามรวีชนีหิ,สุทฺโธทนาทิวนิปา อภิปูชยึสู.
๓๖๑.
สุสชฺชิตํ ปุรํ ปตฺวา มุนินฺโท ตํ มโนรมํ;
สุคนฺธิปุปฺผกิญฺชกฺขาลงฺกโตรุตลากุลํ.
๓๖๒.
สุผุลฺลชลชากิณฺณ อจฺโฉทกชลาลยํ;
มยูรมณฺฑลารทฺธ รงฺเคหิ จ วิราชิตํ.
๓๖๓.
จารุจงฺกมปาสาท ลตามณฺฑปมณฺฑิตํ;
ปาเวกฺขิ ปวโร รมฺมํ นิคฺโรธารามมุตฺตมํ.
๓๖๔.
‘‘อมฺหากเม’สสิทฺธตฺโถ ปุตฺโต นตฺโต’ติ’’อาทินา;
จินฺตยิตฺวาน สญฺชาตมานสตฺถทฺธสากิยา.
๓๖๕.
ทหเร ทหเร ราช กุมาเร อิทม’พฺรวุํ;
‘‘ตุมฺเห วนฺทถ สิทฺธตฺถํ นวนฺทาม มยนฺติ ตํ.’’
๓๖๖.
อิทํ วตฺวา นิสีทึสุ กตฺวา เต ปุรโต ตโต;
อทนฺตทมโก ทนฺโต ติโลเกกวิโลจโน.
๓๖๗.
เตสํ อชฺฌาสยํ ญตฺวา ‘‘น มํ วนฺทนฺติ ญาตโย;
หนฺท วนฺทาปยิสฺสามิ’ทานิ เนสนฺติ’’ ตาวเท.
๓๖๘.
อภิญฺญา ปาทกชฺฌานํ สมาปชฺชิตฺวา ฌานโต;
วุฏฺฐาย เหมหํโส’ว เหมวณฺโณ ปภงฺกโร.
๓๖๙.
อพฺภุคฺคนฺตฺวา นภํ สพฺพสตฺตเนตฺตรสายนํ;
คณฺฑมฺพรุกฺขมูลสฺมึ ปาฏิหาริยสนฺนิภํ.
๓๗๐.
อสาธารณม’ญฺเญสํ ปาฏิหาริยมุ’ตฺตมํ;
รมนียตเร ตสฺมึ อกาสิ มุนิปุงฺคโว.
๓๗๑.
ทิสฺวา ตม’พฺภุตํ ราชา สุทฺโธทโนนราสโภ;
สญฺชาตปีติปาโมชฺโช สกฺยวํเสกนายโก.
๓๗๒.
สตฺถุปาทารวินฺเทหิ สเก จารุสิโรรุเห;
ภูสิเต’กาสิ เต สพฺเพ สากิย’ อกรุํ ตถา.
๓๗๓.
ธีโร โปกฺขรวสฺสสฺส อวสาเน มโนรมํ;
ธมฺมวสฺสํ ปวสฺเสตฺวา สตฺตจิตฺตาวนุคฺคตํ.
๓๗๔.
มหาโมหรชํ หนฺตฺวา สสงฺโฆ ทุติเย ทิเน;
ปเวกฺขิ สปทาเนน ปิณฺฑาย ปุรมุ’ตฺตมํ.
๓๗๕.
ตสฺส ปาทารวินฺทานิ’รวินฺทานิ อเนกธา;
อุคฺคนฺตฺวา ปติคณฺหึสุ อกฺกนฺตกฺกนฺตฐานโต.
๓๗๖.
เทหโชติกทมฺเพหิ โคปุรฏฺฏาลมนฺทิรา;
ปิญฺชรตฺตํ คตา ตสฺมึ ปาการปฺปภูติ ตทา.
๓๗๗.
จรนฺตํ ปวิสิตฺวาน ปิณฺฑาย ปุรวีถิยํ;
โลกาโลกกรํ วีรํ สนฺตํ ทนฺตํ ปภงฺกรํ.
๓๗๘.
ปสาทชนเก รมฺเม ปาสาเท สา ยโสธรา;
สีหปญฺชรโต ทิสฺวา ฐิตา เปมปรายณา.
๓๗๙.
ภูสเน มณิรํสีหิ ภาสุรํ ราหุลํ วรํ;
อามนฺเตตฺวา ปทสฺเสตฺวา ‘‘ตุยฺหเม’โส ปิตา’’ติ ตํ.
๓๘๐.
นิเกตมุ’ปสงฺกมฺม สุทฺโธทนยสสฺสิโน;
วนฺทิตฺวา ตม’เนกาหิ อิตฺถีหิ ปริวาริตา.
๓๘๑.
‘‘เทว เทวินฺทลีลาย ปุตฺโต เต’ธ ปุเร ปุเร;
จริตฺวา จรเต’ทานิ ปิณฺฑายา’ติ ฆเร ฆเร’’.
๓๘๒.
ปเวเทสิ ปเวเทตฺวา’คมา มนฺทิรม’ตฺตโน;
อานนฺทชลสนฺโทห ปูริโต’รุจิโลจนา.
๓๘๓.
ตโต เสสนรินฺทานํ อินฺโท อินฺโทว ลงฺกโต;
กมฺปมาโน ปคนฺตฺวาน เวเคน ชินสนฺติกํ.
๓๘๔.
‘‘สกฺยปุงฺคว เต เน’ส วํโส มา จร มา จร;
วํเส ปุตฺเต’กราชา’ปิ น ปิณฺฑาย จรี ปุเร.’’
๓๘๕.
อิติ วุตฺเต นรินฺเทน มุนินฺโท คุณเสขโร;
‘‘ตุยฺหเม’โส มหาราช วํโส มยฺหํ ปน’นฺวโย.
๓๘๖.
พุทฺธวํโส’’ติ สมฺพุทฺธวํสํ ตสฺส ปกาสยี;
อโถ ตสฺมึ ฐิโตเยว เทเสนฺโต ธมฺมมุ’ตฺตรึ.
๓๘๗.
‘‘อุตฺติฏฺเฐ นปฺปมชฺเชยฺย ธมฺมมิ’’จฺจาทิมุ’ตฺตมํ;
คาถํ มโนรมํ วตฺวา โสตูนํ สิวมา’วหํ.
๓๘๘.
ทสฺสนคฺครสํ ทตฺวา สนฺตปฺเปตฺวา ตมุ’ตฺตโม;
เตนา’ภิยาจิโต ตสฺส นิเกตํ สมุปาคโต.
๓๘๙.
สทฺธึ วิสสหสฺเสหิ ตาทีหิ ทิปทุตฺตมํ;
มธุโรทนปาเนน สนฺตปฺเปตฺวา มหีปติ.
๓๙๐.
จุฬามณีมรีจีหิ ปิญฺชรญฺชลิเกหิ ตํ;
ราชุหิ สห วนฺทิตฺวา นิสีทิ ชินสนฺติเก.
๓๙๑.
ตา’ปิ เนกสตา คนฺตฺวา สุนฺทรา ราชสุนฺทรี;
นรินฺเทน อนุญฺญาตา นิสิทึสุ ตหึ ตทา.
๓๙๒.
เทเสตฺวา มธุรํ ธมฺมํ ติโลกติลโก ชิโน;
อหมฺป’ชฺช น คจฺเฉยฺยํ สเว พิมฺพาย มนฺทิรํ.
๓๙๓.
ทยาย หทยํ ตสฺสา ผาเลยฺยา’ติ ทยาลโย;
สาวกคฺคยุคํ คยฺห มนฺทิรํ ปิตรา คโต.
๓๙๔.
นิสีทิ ปวิสิตฺวาน พุทฺโธ พุทฺธาสเน ตหึ;
ฉพฺพณฺณรํสิชาเลหิ ภาสุรนฺโต’ว ภานุมา.
๓๙๕.
มโนสิลาจุณฺณสมานเทหมรีวิชาเลหิ วิราชมานา;
ปกมฺปิตา เหมลตา’ว พิมฺพา พิมฺพธรา สตฺถุ สมีป’มาค.
๓๙๖.
สตฺถุ ปาเทสุ สมฺผสฺสสีตลุตฺตมวารินา;
นิพฺพาเปสิ มหาโสกปาวกํ หทยินฺธเน.
๓๙๗.
ราชา สตฺถุ ปเวเทสิ พิมฺพายา’ติ พหุํ คุณํ;
มุนินฺโท’ปิ ปกาเสสิ จนฺทกิณฺณรชาตกํ.
๓๙๘.
ตทา นนฺทกุมารสฺส สมฺปตฺเต มงฺคลตฺตเย;
วิวาโห อภิเสโก จ อิติ เคหปฺปเวสนํ.
๓๙๙.
มงฺคลานํ ปุเรเยว ปพฺพาเชสิ ปภงฺกโร;
อนิจฺฉนฺตํ’ว เนตฺวา ตํ อารามํ รมฺมมุตฺตมํ.
๔๐๐.
อตฺตานม’นุคจฺฉนฺตํ ทายชฺชตฺถํ สกตฺรชํ;
กุมารํ ราหุลํ จา’ปิ กุมาราภรณุชฺชลํ.
๔๐๑.
‘‘สุขา’ว ฉายา เต เม’’ติ อุคฺคิรนฺตํ คิรํ ปิยํ;
‘‘ทายชฺชํ เม ททาหี’ติ ทายชฺชํ เม ททาหิ จ’’.
๔๐๒.
อารามเมว เนตฺวาน ปพฺพาเชสิ นิรุตฺตรํ;
สทฺธมฺมรตนํ ทตฺวา ทายชฺชํ ตสฺส ธีมโต.
๔๐๓.
นิกฺขมฺม ตมฺหา สุคตํสุมาลิ ตหึ ชนฺตุสโรรุหานิ;
สทฺธมฺมรํสีหิ วิกาสยนฺโต อุปาคโต ราชคหํ ปุนา’ปิ.
๔๐๔.
กุสุมากุล สุนฺทรตรุปวเน ปทุมุปฺปล ภาสุรสรนิกเร;
ปุถุจงฺกมมณฺฑิตสิตสิกเต สุภสีตวเน วิหรติ สุคโต.
๔๐๕.
ตทา สุทตฺตวฺหยเสฏฺฐิเสฏฺโฐ,พหูหิ ภณฺฑํ สกเฏหิ คยฺห;
สาวตฺถิโต ราชคเห มนุญฺเญ,สหายเสฏฺฐิสฺส ฆรู’ปคนฺตฺวา.
๔๐๖.
เตเน’ว วุตฺโต สุภเคน พุทฺโธ,ชาโต’ติ โลเก ทิปทานมินฺโท;
สญฺชาตปีตีหิ อุทคฺคจิตฺโต,รตฺตึ ปภาตํ อิติ มญฺญมาโน.
๔๐๗.
นิกฺขมฺม ตมฺหา วิคตนฺธกาเร,เทวานุภาเวน มหาปถมฺหิ;
คนฺตฺวาน ตํ สีตวนํ สุรมฺมํ,สมฺปุณฺณ จนฺทํ’ว วิราชมานํ.
๔๐๘.
ตํ ทีปรุกฺขํ วิย ปชฺชลนฺตํ,วิโลจนานนฺทกรํ มเหสึ;
ทิสฺวาน ตสฺสุ’ตฺตมปาทราคํ,ปฏิคฺคเหตฺวา สิรสา สุธีมา.
๔๐๙.
คมฺภีรํ นิปุณํ ธมฺมํ สุณิตฺวา วิมลํ วรํ;
โสตาปตฺติผล’มฺปตฺวา สหสฺสนย มณฺฑิตํ.
๔๑๐.
นิมนฺเตตฺวาน สมฺพุทฺธํ สสงฺฆํ โลกนายกํ;
วณฺณคนฺธรสูเปตํ ทตฺวา ทานํ สุขาวหํ.
๔๑๑.
สตฺถุ อาคมนตฺถาย สาวตฺถินครํ วรํ;
ปฏิญฺญํ โส คเหตฺวาน คจฺฉนฺโต อนฺตราปเถ.
๔๑๒.
โยชเน โยชเน วารุ จิตฺตกมฺมสมุชฺชเล;
วิหาเร ปวเร ทตฺวา การาเปตฺวา พหุํ ธนํ.
๔๑๓.
สาวตฺถึ ปุน’ราคนฺตฺวา ปาสาทสตมณฺฑิตํ;
โตรณงฺฆิกปาการโคปุราทิวิราชิตํ.
๔๑๔.
ปุรํ อปหสนฺตํ’ว เทวินฺทสฺสา’ปิ สพฺพทา;
สพฺพสมฺปตฺติสมฺปนฺนํ นจฺจคีตาทิโสภิตํ.
๔๑๕.
กสฺมึ โส วิหเรยฺยา’ติ ภควา โลกนายโก;
สมนฺตานุวิโลเกนฺโต วิหารารหภูมิกํ.
๔๑๖.
เชตราชกุมารสฺส อุยฺยานํ นนฺทโนปมํ;
ฉายูทกาทิสมฺปนฺนํ ภูมิภาคํ อุทิกฺขิย.
๔๑๗.
หิรญฺญโกฏิสนฺถารวเสเน’ว มหายโส;
กิณิตฺวา ปวเร ตมฺหิ นรามรมโนหเร.
๔๑๘.
นิจฺจํ กิงฺกิณิชาลนาทรุจิรํ สิงฺคีว สิงฺคากุลํ,รมฺมํเนกมณีหิ ฉนฺนฉทนํ อามุตฺตมุตฺตาวลึ;
นานาราควิตาน ภาสุรตรํ ปุปฺผาทินา’ลงฺกต,จิตฺรํ คนฺธกุฏึ วรํ สุวิปุลํ กาเรสิ ภูเสขรํ.
๔๑๙.
ชินตฺรชานมฺปิ วิสาลมาลยํ,วิตานนานาสยนาสนุชฺชลํ;
สุมณฺฑิตํ มณฺฑปวงฺกมาทินา,วิลุมฺปมานํ มนโลจนํ สทา.
๔๒๐.
อถาปิ สณฺหามลเสตวาลุกํ,สเวทิกาจารุวิสาลมาลกํ;
ชลาสยํ สาต’ติสีตโลทกํ,สุคนฺธิโสคนฺธิกปงฺกชากุลํ.
๔๒๑.
สุผุลฺลสาลาสนโสคนาค,ปุนฺนาคปูคาทิวิราชมานํ;
มโนรมํ เชตวนาภิธานํ,การาปยี เสฏฺฐิ วิหารเสฏฺฐํ.
๔๒๒.
วิสาลเกลาสธราธรุตฺตมา-ภิรามปาการผนินฺทโคปิโต;
ชนสฺส สพฺพาภิมนตฺถสาธโก,วิหารจินฺตามณิ โส วิราชิเต.
๔๒๓.
ตโต อาคมนตฺถาย มุนินฺทํ นาถปิณฺฑิโก;
ทูตํ ปาเหสิ โส สตฺถา สุตฺวา ทูตสฺส สาสนํ.
๔๒๔.
มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน ตทา ตมฺหา ปุรกฺขโต;
นิกฺขมิตฺวา’นุปุพฺเพน ปตฺโต สาวตฺถิมุตฺตมํ.
๔๒๕.
สมุชฺชลานิ เนกานิ ธชานาทาย สุนฺทรา;
กุมารา ปุรโต สตฺถุ นิกฺขมึสุ สุรา ยถา.
๔๒๖.
นิกฺขมึสุ ตโต เตสํ ปจฺฉโต ตรุณงฺคนา;
จารุปุณฺณฆฏาทาย เทวกญฺญา ยถา ตถา.
๔๒๗.
ปุณฺณปาตึ คเหตฺวาน เสฏฺฐิโน ภริยา ตถา;
สทฺธึ เนกสติตฺถิหิ เนกาลงฺการลงฺกตา.
๔๒๘.
มหาเสฏฺฐิ มหาเสฏฺฐิสเตหิ สห นายกํ;
อพฺภุคฺคญฺฉิ มหาวีรํ ปูชิโต เตหิ เนกธา.
๔๒๙.
ฉพฺพณฺณรํสีหิ มโนรเมหิ,ปุรํ วรํ ปิญฺชรวณฺณภาวํ;
เนนฺโต มุนินฺโท สุคโต สุคตฺโต,อุปาวิสี เชตวนํ วิหารํ.
๔๓๐.
จาตุทฺทิสสฺส สงฺฆสฺส สมฺพุทฺธปมุขสฺส’หํ;
อิมํ ทมฺมิ วิหารนฺติ สตฺถุ จารุกรมฺพุเช.
๔๓๑.
สุคนฺธวาสิตํ วารึ เหมภิงฺการโต วรํ;
อากิริตฺวา อทา รมฺมํ วิหารํ จารุทสฺสนํ.
๔๓๒.
สุรมฺมํ วิหารํ ปฏิคฺคยห เสฏฺฐํ,อนคฺเฆ วิจิตฺตาสนสฺมึ นิสินฺโน;
ชนินฺทานมินฺโท ติโลเกกเนตฺโต,ติโลกปฺปสาทาวหํ ตํ มนุญฺญํ.
๔๓๓.
อุทารานิสํสํ วิหารปฺปทาเน,อนาถปฺปทาเนน นาถสฺส ตสฺส;
สุทตฺตาภิธานสฺส เสฏฺฐิสฺส สตฺถา,ยสสฺสี หิเตสี มเหสี อเทสี.
๔๓๔.
อุทารานิสํสํ วิหารปฺปทาเน,กเถตุํ สมตฺโถ วินา ภูริปญฺญํ;
ติโลเกกนาถํ นโร โกสิ ยุตฺโต,มุขานํ สหสฺเสหิ เนเกหิ จา’ปิ.
๔๓๕.
อิติ วิปุลยโส โส ตสฺส ธมฺมํ กเถตฺวา,อปิ สกลชนานํ มานเส โตสยนฺโต;
ปรมมธุรนาทํ ธมฺมเภรึ มหนฺตํ,วิหรติ ปหรนฺโต ตตฺถ ตตฺถูปคนฺตฺวา.
๔๓๖.
เอวํ ติโลกหิตเทน มหาทเยน,โลกุตฺตเมน ปริภุตฺตปเทสปนฺตึ;
นิจฺจํสุราสุรมโหรครกฺขสาทิ,สมฺปูชิตํ อหมิ’ทานิ นิทสฺสสิสฺสํ.
๔๓๗.
สทฺธมฺมรํสินิกเรหิ ชินํสุมาลิ,เวเนยฺยปงฺกชวนานิ วิกาสยนฺโต;
วาสํ อกาสิ ปวโร ปฐมมฺหิ วสฺเส,พาราณสิมฺหิ นคเร มิคกานนมฺหิ.
๔๓๘.
นานาปฺปการรตนาปณปนฺติวีถิ,รมฺเม ปุเร ปวรราชคหาภิธาเน;
วาสํ อกาสิ ทุติเย ตติเย จตุตฺเถ,วสฺเสปิ กนฺตตรเวลุวเนว นาโถ.
๔๓๙.
ภูปาลโมฬิมณิรํสิวิราชมานํ,เวสาลินามวิทิตํ นครํ สุรมฺมํ;
นิสฺสาย สกฺยมุนิเกสริ ปญฺจมมฺหี,วสฺสมฺหิ วาสมกริตฺถ มหาวนสฺมึ.
๔๔๐.
ผุลฺลาตินีลวิมลุปฺปลจารุเนตฺโต,สึคีสมานตนุโชติหิ โชตมาโน;
พุทฺโธ อนนฺตคุณสนฺนิธิ ฉฏฺฐวสฺเส,วาสํ อกา วิปุลมงฺกุล ปพฺพตสฺมึ.
๔๔๑.
คมฺภีรทุทฺทสตรํ มธุรํ มรูนํ,เทเสตฺว ธมฺมมตุโล สิริสนฺนิวาโส;
เทวินฺทสีตลวิสาลสิลาสนสฺมึ,วสฺสมฺหิ วาสม’กรี มุนิ สตฺตมมฺหิ.
๔๔๒.
ผุลฺลารวินฺทจรโณ จรณาธิวาโส,โส สุํสุมารคิรินามธราธรมฺหิ;
วาสํ อกา ปรมมารชิ อฏฺฐมสฺมึ,วสฺสมฺหิ กนฺตรเภสกลาวนมฺหิ.
๔๔๓.
นานามตาติพหุติตฺถิยสปฺปทปฺปํ,หนฺตฺวา ติโลกติลโก นวมมฺหิ วสฺเส;
วาสํ อกาสิ รุจิเร อติทสฺสนีเย,โกสมฺพิสิมฺพลิวเน ชินปกฺขิราชา.
๔๔๔.
เตสํ มหนฺตกลหํ สมิตุํ ยตีนํ,นิสฺสาย วารณวรํ ทสมมฺหิ วสฺเส;
ปุปฺผาภิกิณฺณวิปุลามลกานนสฺมึ,วาสํ อกา มุนิวโร วรปารเลยฺโย.
๔๔๕.
ธมฺมามเตน ชนตํ อชรามรตฺตํ,เนนฺโต วิโลจนมโนหรสุทฺธทนฺโต;
นาลาภิธานทิชคามวเร มุนินฺโท,วาสํ อกา อมิตพุทฺธิ ทเสกวสฺเส.
๔๔๖.
เวรญฺช จารุทิชคามสมีปภูเต,อารามเก สุรภิปุปฺผผลาภิราเม;
สพฺพญฺญุ สกฺยมุนิ พารสมมฺหิ วสฺเส,วาสํ อกาสิ ปุจิมนฺททุมินฺทมูเล.
๔๔๗.
ผุลฺลารวินฺทวทโน รจิจารุโสโภ,โลกสฺส อตฺถจริยาย ทยาธิวาโส;
วาสํ อกา รุจิรจาลิยปพฺพตสฺมึ,วีโร ติโลกครุ เตรสมมฺหิ วสฺเส.
๔๔๘.
พนฺธูกปุปฺผสมปาทกราภิราโม,ธมฺมิสฺสโร ปวรเชตวเน สุรมฺเม;
ธีโร มหิทฺธิ มุนิ จุทฺทสมมฺหิ วสฺเส,วาสํ อกา สกลสตฺตหิเตสุ ยุตฺโต.
๔๔๙.
เวเนยฺยพนฺธุวนราคคเช วิหนฺตฺวา,วสฺสมฺหิ ปญฺจทสเม มุนิสีหราชา;
วาสํ อกา กปิลวตฺถุธราธโรรุ,นิคฺโรธรามรมณียมณิคฺคุหายํ.
๔๕๐.
ยกฺขมฺปิ กกฺขลตรํ สุวินีตภาวํ,เนตฺวา ปุเร วรตมาลวกาภิธาเน;
วสฺมมฺหิ วาสมกรี ทสฉฏฺฐมมฺหิ,เนนฺโต ชนํ พหุตรมฺปิ จ สนฺติมคฺคํ.
๔๕๑.
ปาการโคปุรนิเกตนโตรณาทิ,เนตฺตาภิรามวรราชคเห มเหสิ;
วาสํ อกานธิวโร ทสสตฺตมมฺหิ,วสฺสมฺหิ ปตฺถยโส ภุวนตฺตยสฺมึ.
๔๕๒.
ธมฺโมสเธน มธุเรน สุขาวเหน,โลกสฺส โฆรตรราครชํ วิหนฺตฺวา;
วสฺสมฺหิ วาสมกรี ทสอฏฺฐมสฺมึ,องฺคีรโส ปวรจาลิยปพฺพตสฺมึ.
๔๕๓.
เวนยฺยพนฺธุชนโมหริปุํ อุฬารํ,หนฺตฺวาน ธมฺมอสินา วรธมฺมราชา;
เอกูนวีสติมเก ปุน ตตฺถ วสฺเส,วาสํ อกา มธุรภารติ โลกนาโถ.
๔๕๔.
สุทฺธาสโย ปวรราชคเห วิจิตฺเต,วาสํ อกาสิ สมวีสติมมฺหิ วสฺเส;
โลกสฺส อตฺถจรเณ สุภกปฺปรุกฺโข,จินฺตามณิปฺปวรภทฺทฆโฏ มุนินฺโท.
๔๕๕.
เอวํ ติโลกมหิโต อนิพทฺธวาสํ,กตฺวา จรมฺปฐมโพธิยุทารปญฺโญ;
ฉพฺพณฺณรํสิสมุเปตวิจิตฺตเทโห,โลเกกพนฺธุ ภควา อวเสสกาเล.
๔๕๖.
สาวตฺถิยํ ปวรเชตวเน จ รมฺเม,ทิพฺพาลเย จ สมลงฺกตปุพฺพราเม;
วาสํ อกาสิ มุนิ วีสติปญฺจวสฺเส,โลกาภิวุทฺธินิรโต สุขสนฺนิวาโส.
๔๕๗.
อิติ อมิตทโย โย ปญฺจตาฬีสวสฺเส,มนุชมนวนสฺมึ ชาตราคคฺคิราสึ;
ปรมมธุรธมฺมมฺพุหิ นิพฺพาปยนฺโต,อวสิ สมุนิเมโฆ โลกสนฺตึ กโรตุ!
๔๕๘.
ปญฺญาวรงฺคนา มยฺหํ สญฺชาตา มนมนฺทิเร;
โตสยนฺตี สพฺพชนํ วุทฺธึ คจฺฉตุ สพฺพทา.
๔๕๙.
จิตํ ยํ รจยนฺเตน ชินสฺส จริตํ มยา;
ปุญฺญํ ตสฺสานุภาเวน สมฺปตฺโต ตุสิตาลยํ.
๔๖๐.
เมตฺเตยฺยโลกนาถสฺส สุณนฺโต ธมฺมเทสนํ;
เตน สทฺธึ จิรํ กาลํ วินฺทนฺโต มหตึ สิรึ.
๔๖๑.
พุทฺเธ ชาเต มหาสตฺโตรมฺเม เกตุมนีปุเร;
ราชวํเส ชนีตฺวาน ติเหตุปฏิสนฺธิโก.
๔๖๒.
จิวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ อนคฺฆํ วิปุลํ วรํ;
เสนาสนญฺจ เภสชฺชํ ทตฺวา ตสฺส มเหสิโน.
๔๖๓.
สาสเน ปพฺพชิตฺวาน โชเตนฺโต ตมนุตฺตรํ;
อิทฺธิมา สติมา สมฺมา ธาเรนฺโต ปิฏกตฺตยํ.
๔๖๔.
วฺยากโต เตน พุทฺโธ ยํ เหสฺสตีติ อนาคเต;
อุปฺปนฺนุปฺปนฺนพุทฺธานํ ทานํ ทตฺวา สุขาวหํ.
๔๖๕.
สํสาเร สํสรนฺโต หิ กปฺปรุกฺโข จ ปาณินํ;
อิจฺฉิติจฺฉิตมนฺนาทึ ททนฺโต มธุรํ จรํ.
๔๖๖.
มํสโลหิตเนตฺตาทึ ททํ จิตฺตสมาหิโต;
สีลเนกฺขมฺมปญฺญาทึ ปูเรนฺโต สพฺพปารมึ.
๔๖๗.
ปารมิสิขรํ ปตฺวา พุทฺโธ หุตฺวา อนุตฺตโร;
เทเสตฺวา มธุรํ ธมฺมํ ชนฺตูนํ สิวมาวหํ.
๔๖๘.
สพฺพํ สเทวกํ โลกํ พฺรหาสํสารพนฺธนา;
โมจยิตฺวา วรํ เขมํ ปาปุณฺเยํ สิวํ ปุรํ.
๔๖๙.
ลงฺกาลงฺการ ภูเตน ภูปาลนฺวยเกตุนา;
วิชยพาหุนา รญฺญา สกนาเมน การิเต.
๔๗๐.
สโตยาสยปาการ โคปุราทิวิราชิเต;
ปริเวณวเร รมฺเม วสตา สนฺตวุตฺตินา.
๔๗๑.
เมธงฺกราภิธาเนน ทยาวาเสน ธีมตา;
เถเรน รจิตํ เอตํ สพฺภ สํเสวิตํ สทา.
๔๗๒.
ภเว ภเว’ธ คาถานํ เตสตฺตติ จตุสฺสตํ;
คนฺถโต ปญฺจปญฺญาสา-ธิกํ ปญฺจสตํ อิติ.