ජිනචරිතය

พุทธจริยา

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

1.

๑.

උත්තමං උත්තමඞ්ගෙන නමස්සිත්වා මහෙසිනො;

නිබ්බාණමධුදං පාදපඞ්කජං සජ්ජනාලිනං.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระบาทดุจดอกบัวของพระมหามุนีผู้สูงสุดด้วยเศียรเกล้า พระบาทนั้นประทานน้ำหวานคือพระนิพพานแก่เหล่าสัตบุรุษผู้เปรียบเสมือนภมร

2.

๒.

මහාමොහතමං ලොකෙ ධංසෙන්තං ධම්මභාකරං;

පාතුභූතං මහාතෙජං ධම්මරාජොදයාචලෙ.

พระองค์ผู้ทรงเป็นดวงอาทิตย์แห่งพระธรรม ทรงกำจัดความมืดคือโมหะอันยิ่งใหญ่ในโลก ทรงปรากฏแล้วด้วยเดชานุภาพอันยิ่งใหญ่ ณ ยอดเขาคือการอุบัติขึ้นแห่งพระธรรมราชา

3.

๓.

ජන්තුචිත්තසරෙ ජාතං පසාදකුමුදං සදා;

බොධෙන්තං සඞ්ඝවන්දඤ්ච සිලොරුකිරණුජ්ජලං.

พระองค์ผู้ทรงยังดอกบัวคือความเลื่อมใสที่เกิดในสระคือจิตของสัตว์ทั้งหลายให้เบ่งบานอยู่เสมอ และทรงเป็นดุจพระจันทร์แห่งหมู่สงฆ์ผู้รุ่งเรืองด้วยรัศมีคือศีลอันกว้างใหญ่

4.

๔.

තහිං, තහිං සුවිත්ථිණ්ණං ජිනස්ස චරිතං හිතං;

පවක්ඛාමි සමාසෙන සදා’නුස්සරණත්ථිකො.

ข้าพเจ้าผู้ปรารถนาจะระลึกถึงอยู่เสมอ จักกล่าวถึงพุทธจริยาอันเป็นประโยชน์ของพระชินเจ้าที่แผ่ไพศาลไปในที่นั้นๆ โดยย่อ

5.

๕.

පණිතං තං සරන්තානං දුල්ලභම්පි සිවංපදං;

අදුල්ලභං භවෙ භොගපටිලාභම්හි කා කථා?

สำหรับผู้ที่ระลึกถึงพุทธจริยาอันประณีตนั้น แม้พระนิพพานอันเป็นบรมสุขที่หาได้ยากก็ไม่ยากที่จะบรรลุ จะกล่าวไปไยถึงการได้มาซึ่งโภคทรัพย์ในภพเล่า?

6.

๖.

තස්මා තං භඤ්ඤමානං මෙ චිත්තවුත්තපදක්කමං;

සුන්දරං මධුරං සුද්ධං සොතුසොතරසායනං.

เพราะเหตุนั้น ถ้อยคำอันเป็นไปตามลำดับบทและฉันทลักษณ์ตามกระแสจิตของข้าพเจ้าที่กำลังกล่าวอยู่นี้ จึงงดงาม ไพเราะ บริสุทธิ์ และเป็นโอสถบำรุงโสตประสาทของผู้ฟัง

7.

๗.

සොතහත්ථපුටා සම්මා ගහෙත්වාන නිරන්තරං;

අජරාමරමි’ච්ඡන්තා සාධවො පරිභුඤ්ජථ.

สาธุชนทั้งหลายผู้ปรารถนาพระนิพพานอันไม่แก่ไม่ตาย จงประคองรับเอาถ้อยคำนี้ด้วยมือคือโสตประสาทให้ดี แล้วบริโภคอยู่เป็นนิตย์เถิด

8.

๘.

කප්පසතසහස්සස්ස චතුන්නං චා’පි මත්ථකෙ;

අසඞ්ඛෙය්‍යානමා’වාසං සබ්බදා පුඤ්ඤකාමිනං.

ในกาลที่สุดแห่งสี่อสงไขยและแสนกัป (เมืองนั้น) เป็นที่พำนักของเหล่าผู้ปรารถนาบุญอยู่เสมอ

9.

๙.

නානාරතනසම්පන්නං නානාජනසමාකුලං;

විචිත්තාපණ සංකිණ්ණං තොරණ ග්ඝික භූසිතං.

เพียบพร้อมด้วยรัตนะนานาชนิด คลาคล่ำไปด้วยผู้คนหลากหลาย ดารดาษด้วยร้านค้าอันวิจิตร ประดับประดาด้วยซุ้มประตูและเสาธง

10.

๑๐.

යුත්තං දසහි සද්දෙහි දෙවින්දපුරසන්නිභං;

පුරං අමරසඞ්ඛාතං අහොසී රුචිරං වරං.

ประกอบด้วยเสียงสิบอย่าง เปรียบประดุจเมืองของท้าวสักกะ เมืองชื่ออมรวดีนั้นเป็นเมืองที่งดงามและประเสริฐ

11.

๑๑.

තහිං බ්‍රාහ්මන්වයෙ ජාතො සබ්බලොකාභිපූජිතො;

මහාදයො මහාපඤ්ඤො අභිරූපො මනොරමො.

ในเมืองนั้น มีกุมารผู้เกิดในตระกูลพราหมณ์ เป็นที่บูชาของชาวโลกทั้งปวง มีมหากรุณา มีมหาปัญญา มีรูปงาม น่ารื่นรมย์

12.

๑๒.

සුමෙධො නාම නාමෙන වෙදසාගරපාරගූ;

කුමාරො’සි ගරූනං සො අවසානෙ ජිනංකුරො.

ชื่อว่า สุเมธะ ผู้ถึงฝั่งแห่งมหาสมุทรคือพระเวททั้งหลาย กุมารนั้นเป็นครูของครูทั้งหลาย และในที่สุดก็เป็นหน่อเนื้อพระชินเจ้า

13.

๑๓.

රාසිවඩ්ඪකමච්චෙන දස්සිතං අමිතං ධනං;

අනෙකසතගබ්භෙසු නිචිතං තං උදික්ඛිය.

เมื่อได้เห็นทรัพย์อันประมาณมิได้ที่อำมาตย์ผู้ดูแลคลังทรัพย์แสดงให้ดู ซึ่งสะสมไว้ในห้องเก็บของหลายร้อยห้อง

14.

๑๔.

ධනසන්නිචයං කත්වා අහො මය්හං පිතාදයො;

ගතා මාසකමෙ’කම්පි නෙවා’දාය දිවං ඉති.

(สุเมธกุมารดำริว่า) 'โอหนอ บิดาและบรรพบุรุษของข้าพเจ้าสะสมทรัพย์ไว้มากมาย แต่เมื่อไปสู่สวรรค์ กลับมิได้นำทรัพย์ไปแม้แต่มาสกเดียว'

15.

๑๕.

සංවෙගමු’පයාතො’වචීමන්තෙසී’ති ගුණාකරො;

ධනසාරං ඉහං ගය්හ ගන්තුං යුත්තන්ති මෙ පන.

สุเมธกุมารผู้เป็นบ่อเกิดแห่งคุณความดีนั้นเกิดความสังเวช จึงดำริว่า 'ควรที่เราจะถือเอาสาระแห่งทรัพย์จากโลกนี้ไป'

16.

๑๖.

රහොගතො නිසීදිත්වා සුන්දරෙ නිජමන්දිරෙ;

දෙහෙ දොසො උදික්ඛන්තො ඔවදන්තො’පි අත්තනො.

เมื่อไปสู่ที่ลับแล้วนั่งอยู่ในเรือนอันงดงามของตน พิจารณาเห็นโทษในร่างกาย และพร่ำสอนตนเองว่า

17.

๑๗.

භෙදනං තනුනොදුක්ඛං දුක්ඛො තස්සො’දයො’පි ච;

ජාතිධම්මො ජරාධම්මො ව්‍යාධිධම්මො අහං ඉති.

'การแตกทำลายของร่างกายเป็นทุกข์ แม้การเกิดขึ้นของร่างกายก็เป็นทุกข์ เรามีความเกิดเป็นธรรมดา มีความแก่เป็นธรรมดา มีความเจ็บป่วยเป็นธรรมดา'

18.

๑๘.

එවමා’දීහි දෙහස්මිං දිස්වා දොසෙ අනෙකධා;

පුරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා ආරොචෙත්වාන රාජිනො.

เมื่อเห็นโทษในร่างกายโดยประการต่างๆ มีอย่างนี้เป็นต้นแล้ว จึงให้ตีกลองประกาศไปทั่วเมือง และกราบทูลพระราชา

19.

๑๙.

භෙරිනාදසුගන්ධෙන යාචකාලිසමාගතෙ;

දානකිඤ්ජක්ඛඔඝෙන සත්තාහං පීනයී තතො.

ด้วยกลิ่นหอมแห่งเสียงกลอง พวกยาจกก็พากันมาประชุมกันดุจหมู่ภมร แล้วจึงยังยาจกเหล่านั้นให้อิ่มหนำด้วยกระแสแห่งทานอันดุจเกสรดอกไม้ตลอดเจ็ดวัน

20.

๒๐.

දානග්ගහිමබින්දූනං නිපාතෙනා’පි ධංසනං;

අයාතං තං විලොකෙත්වා රතනම්බුජකානනං.

เมื่อเห็นว่าป่าดอกบัวคือรัตนะนั้น มิได้ถึงความพินาศเลยแม้ด้วยการตกลงมาของหยาดน้ำค้างคือเหล่าผู้รับทาน

21.

๒๑.

රුදතො ඤාතිසඞ්ඝස්ස ජලිතානලකානනා;

ගජින්දො විය ගෙහම්හා නික්ඛමිත්වා මනොරමා.

พระโพธิสัตว์เสด็จออกจากเรือนอันน่ารื่นรมย์ดุจพญาช้างหนีออกจากป่าที่ถูกไฟไหม้ ในขณะที่หมู่ญาติกำลังร้องไห้คร่ำครวญ

22.

๒๒.

මහන්තං සො මහාවීරො උපගඤ්ඡි හිමාලයං;

හරිචන්දනකප්පූරාගරුගන්ධෙහි වාසිතං.

พระมหาวีรบุรุษนั้นได้เสด็จไปยังป่าหิมพานต์อันกว้างใหญ่ ซึ่งอบอวลไปด้วยกลิ่นหอมของไม้จันทน์หอม การบูร และไม้กฤษณา

23.

๒๓.

සුඵල්ලචම්පකාසොකපාටලීතිලකෙහි ච;

පූගපුන්නාගනාගාදිපාදපෙහි ච මණ්ඩිතං.

ประดับประดาด้วยต้นจำปา อโศก ปาฏลี และติลกะที่ออกดอกสะพรั่ง และด้วยต้นหมาก ต้นปุนนาคะ ต้นนาคะ เป็นต้น

24.

๒๔.

සීහව්‍යග්ඝතරච්ඡෙහි ඉභදීපිකපීහි ච;

තුරඞ්ගමාදිනෙකෙහි මිගෙහි ච සමාකුලං.

คลาคล่ำไปด้วยสิงโต เสือ หมี ช้าง เสือดาว ลิง และสัตว์จตุบาทต่างๆ มีม้าเป็นต้น

25.

๒๕.

සාළිකාරවිහංසෙහි හංසකොඤ්චසුවෙහි ච;

කපොතකරවීකාදිසකුන්තෙහි ච කූජිතං.

กึกก้องไปด้วยเสียงนกสาลิกา นกยูง หงส์ นกกระเรียน นกแก้ว และเสียงนกพิราบ นกการเวก เป็นต้น

26.

๒๖.

යක්ඛරක්ඛසගන්ධබ්බදෙවදානවකෙහි ච;

සිද්ධවිජ්ජාධරාදීහි භූතෙහි ච නිසෙවිතං.

เป็นที่สิงสถิตของยักษ์ รากษส คนธรรพ์ เทวดา อสูร และเหล่าภูตมีวิทยาธรผู้สำเร็จแล้วเป็นต้น

27.

๒๗.

මනොසීලින්දනීලොරුචාරුපබ්බතපන්තිහි;

සජ්ඣුහෙමාදිනෙකෙහි භූධරෙහි ච භාසුරං.

รุ่งเรืองด้วยทิวเขาอันงดงามที่ประกอบด้วยหรดาลและแก้วอินทนิล และด้วยภูเขาจำนวนมากมีภูเขาเงินและภูเขาทองเป็นต้น

28.

๒๘.

සුවණ්ණමණිසොපානනෙකතිත්ථසරෙහි ච;

සොභිතං තත්ථ කීළන්තනෙකදෙවඞ්ගනාහි ච.

ประดับประดาด้วยสระน้ำที่มีท่าลงหลายแห่ง มีบันไดทองและแก้วมณี และด้วยเหล่านางเทพอัปสรจำนวนมากกำลังเล่นสนุกอยู่ที่นั่น

29.

๒๙.

සීතසීකරසඤ්ඡන්නනිජ්ඣරානං සතෙහි ච;

කිණ්ණරොරගරඞ්ගෙහි රම්මෙහි විරාජිතං.

และรุ่งเรืองด้วยน้ำตกหลายร้อยแห่งที่ปกคลุมด้วยละอองน้ำเย็น และด้วยสนามเล่นของเหล่านางกินนรและนาคที่น่ารื่นรมย์

30.

๓๐.

සිඛණ්ඩිසණ්ඩනච්චෙහි ලතානං මණ්ඩපෙහි ච;

සෙතවාලුකසඤ්ඡන්නමාලකෙහි ච මණ්ඩිතං.

ประดับด้วยการฟ้อนรำของฝูงนกยูง และด้วยซุ้มเถาวัลย์ และด้วยลานที่ปกคลุมด้วยทรายขาว

31.

๓๑.

සුවණ්ණමණිමුත්තාදි අනෙකරතනාකරං;

ඉච්ඡන්තානං ජනාලීනං පුඤ්ඤකිඤ්ජක්ඛමා’ලයං.

เป็นบ่อเกิดแห่งรัตนะมากมายมีทองคำ แก้วมณี และไข่มุกเป็นต้น เป็นที่พำนักแห่งมาลัยเกสรคือบุญของหมู่ชนผู้ปรารถนา

32.

๓๒.

තම’ජ්ඣොගය්හ සො ධීරො සහස්සක්ඛෙන මාපිතෙ;

දිස්වා ඉසිපරික්ඛාරෙ පණ්ණසාලවරෙ තහිං.

พระมหาบุรุษนั้นเข้าไปในป่าหิมพานต์นั้น ซึ่งท้าวสักกะเนรมิตไว้ ได้เห็นเครื่องบริขารของฤๅษีและบรรณศาลาอันประเสริฐในที่นั้น

33.

๓๓.

ඉසිවෙසං ගහෙත්වාන විහරන්තො සමාහිතො;

සත්තාහ’බ්භන්තරෙ පඤ්ච අභිඤ්ඤ’ට්ඨවිධා’පි ච.

ทรงถือเพศเป็นฤๅษีอยู่ด้วยสมาธิ และอภิญญา ๕ ประการ กับสมาบัติ ๘ ประการ ภายใน ๗ วัน

34.

๓๔.

උප්පාදෙත්වා සමාපත්තිසුඛෙනෙ’ච තපොධනො;

නභසා දිවසෙ’කස්මිං ගච්ඡන්තො ජනතං ඉසි.

พระดาบสผู้มีตบะนั้นยังความสุขแห่งสมาบัติให้เกิดขึ้นแล้ว วันหนึ่ง ฤๅษีนั้นเมื่อเหาะไปในอากาศ มุ่งหน้าไปสู่หมู่ชน

35.

๓๕.

සොධෙන්තම’ඤ්ජසං දිස්වා ඔතරිත්වා නභා තහිං;

ඉති තං ජනතං පුච්ඡි කස්මා සොධෙථ අඤ්ජසං.

เห็นหมู่ชนกำลังทำทางให้สะอาด จึงลงจากอากาศในที่นั้น แล้วถามหมู่ชนนั้นว่า "ท่านทั้งหลายทำทางให้สะอาดด้วยเหตุไร?"

36.

๓๖.

සුමෙධ ත්වං නජානාසි දීපඞ්කරතථාගතො;

සම්බොධිමු’ත්තමං පත්වා ධම්මචක්කම’නුත්තරං.

สุเมธะ ท่านไม่รู้หรือว่า พระตถาคตเจ้าพระนามว่าทีปังกร ทรงบรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุดแล้ว ทรงประกาศพระธรรมจักรที่ไม่มีใครยิ่งกว่า

37.

๓๗.

පවත්තෙත්වාන ලොකස්ස කරොන්තො ධම්මසඞ්ගහං;

රම්මං රම්මපුරං පත්වා වසතී’හ සුදස්සනෙ.

ทรงยังพระธรรมจักรให้เป็นไป ทรงสงเคราะห์โลกด้วยพระธรรม เสด็จถึงเมืองรัมมะอันน่ารื่นรมย์ ประทับอยู่ในสุทัสสนมหาวิหารนี้

38.

๓๘.

භික්ඛුසතසහස්සෙහි චතූහි විමලෙහි තං;

නිමන්තයිම්හ දානෙන මයං ලොකෙකනායක.

พวกข้าพเจ้าได้นิมนต์พระโลกนายกนั้น พร้อมด้วยพระภิกษุสี่แสนรูปผู้ปราศจากมลทิน ด้วยทาน

39.

๓๙.

තස්ස ආගමනත්ථාය මග්ගං සොධෙම චක්ඛුම;

ඉති සොතස්ස සො තස්ස සුඛං දෙන්තො ජනො’බ්‍රවිං.

พวกข้าพเจ้ากำลังทำทางให้สะอาดเพื่อการเสด็จมาของพระพุทธเจ้าผู้มีพระจักษุนั้น หมู่ชนนั้นกล่าวให้ความสุขแก่พระดาบสผู้ฟังนั้นดังนี้

40.

๔๐.

බුද්ධො’ති වචනං සුත්වා පීතියො’දග්ගමානසො;

සකභාවෙන සණ්ඨාතුං නෙවසක්ඛි ගුණාකරො.

ได้ฟังคำว่า "พระพุทธเจ้า" แล้ว มีใจเบิกบานด้วยปีติ พระมหาบุรุษผู้เป็นบ่อเกิดแห่งคุณนั้นไม่สามารถดำรงอยู่ในสภาพเดิมได้

41.

๔๑.

තෙනා’රද්ධඤ්ජසා ධීරො යාචිත්වාන පදෙසකං;

ලභිත්වා විසමං ඨානං සමං කාතුං සමාරභි.

พระมหาบุรุษนั้นจึงขอส่วนหนึ่งของทางที่กำลังทำนั้น ได้รับส่วนที่ไม่เรียบ จึงเริ่มทำที่ที่ไม่เรียบให้เรียบ

42.

๔๒.

නා’ලඞ්කතෙයෙව තහිං පදෙසෙ,ලොකෙකනාථො සනරාමරෙහි;

සම්පූජිතො ලොකහිතො මහෙසි,වසීහි සද්ධිං පටිපජ්ජි මග්ගං.

ในที่นั้นยังไม่ทันตกแต่งเสร็จ พระโลกนาถผู้เป็นมหาฤๅษีผู้ยังประโยชน์แก่โลก อันมนุษย์และเทวดาบูชาแล้ว พร้อมด้วยพระขีณาสพทั้งหลายได้เสด็จดำเนินมาตามทาง

43.

๔๓.

ඡබ්බණ්ණරංසිජාලෙහි පජ්ජලන්තං තථාගතං;

ආගච්ඡන්තං තහි දිස්වා මොදමානො විචින්තයි.

เห็นพระตถาคตเจ้าผู้รุ่งเรืองด้วยรัศมี ๖ สี กำลังเสด็จมาในที่นั้น จึงคิดด้วยความยินดีว่า

44.

๔๔.

යන්නූනි’මස්ස ධීරස්ස සෙතුං කත්වාන කද්දමෙ;

සකත්තානං නිපජ්ජයෙ සසඞ්ඝස්ස මහෙසිනො.

ถ้ากระไร เราพึงทำตนเป็นสะพานในโคลน แล้วนอนลงเพื่อพระมหาฤๅษีผู้มีพระสงฆ์เป็นบริวารนี้

45.

๔๕.

දීඝරත්තාම’ලං තං මෙ හිතාය ච සුඛාය ච;

ඉච්චෙ’වං චින්තයිත්වාන නිපන්නො’සො ජිනඞ්කුරො.

การนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์และความสุขแก่เราตลอดกาลนาน พระหน่อพุทธางกูรนั้นทรงดำริอย่างนี้แล้วจึงนอนลง

46.

๔๖.

පබොධෙත්වාන දිස්වාන චාරුලොචනපඞ්කජෙ;

පුන’පෙ’වං විචින්තෙසි නිපන්නො ධිතිමා තහිං.

พระมหาบุรุษผู้มีความเพียรนั้นนอนอยู่ ณ ที่นั้น เห็นพระพุทธเจ้าทรงลืมพระเนตรอันงามดุจดอกบัวแล้ว จึงทรงดำริอีกว่า

47.

๔๗.

ඉච්ඡෙය්‍යං චෙ’හම’ජ්ජෙ’ව හන්ත්වා’නන්තරණෙ භවෙ;

සඞ්ඝස්ස නවකො හුත්වා පවිසෙය්‍යං පුරං වරං.

ถ้าเราจะพึงปรารถนาในวันนี้เอง พึงฆ่ากิเลสในภพนี้ แล้วเป็นพระนวกะในพระสงฆ์ พึงเข้าสู่พระนครอันประเสริฐ

48.

๔๘.

කිම’ඤ්ඤාතකවෙසෙන ක්ලෙසනිබ්බාපණෙන මෙ;

අයං බුද්ධො’ව’හං බුද්ධො හුත්වා ලොකෙ අනුත්තරො.

การดับกิเลสด้วยเพศที่ไม่รู้จักของเราจะมีประโยชน์อะไร เราจักเป็นพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครยิ่งกว่าในโลกเหมือนพระพุทธเจ้าพระองค์นี้

49.

๔๙.

ජනතං ධම්මනාවාය තාරෙත්වාන භවණ්ණවාව;

නිබ්බාණපුරමා’නෙත්වා සෙය්‍යං මෙ පරිනිබ්බුතං.

จักนำหมู่ชนให้ข้ามโอฆสงสารด้วยเรือคือพระธรรม แล้วนำไปสู่พระนิพพานนคร การปรินิพพานของเราจึงจะประเสริฐ

50.

๕๐.

ඉච්චෙ’වං චින්තයිත්වාන නිපන්නො කද්දමෙ තහිං;

සුවණ්ණකදලික්ඛන්ධසන්නිභො සො’ති සොභති.

ทรงดำริอย่างนี้แล้วทรงนอนอยู่ในโคลนในที่นั้น พระองค์ทรงงดงามดุจลำต้นกล้วยทอง

51.

๕๑.

ඡබ්බණ්ණරංසීහි විරාජමානං,දිස්වා මනුඤ්ඤං සුගතත්තභාවං;

සඤ්ජාතපීතීහි උදග්ගචිත්තො,සම්බොධියා ඡන්දම’කාසි ධීරො.

ทรงเห็นพระสุคตอัตภาพอันน่ารื่นรมย์ ซึ่งรุ่งเรืองด้วยรัศมี ๖ สี มีพระทัยเบิกบานด้วยปีติที่เกิดขึ้นแล้ว พระมหาบุรุษนั้นทรงทำความพอใจในพระสัมโพธิญาณ

52.

๕๒.

ආගන්ත්වාන තහිං ඨානං ඉසිං පඞ්කෙ නිපන්නකං;

ලොකස්ස සෙතුභූතො’පි සෙතුභූතං තම’ත්තනො.

เสด็จมาถึงที่นั้น เห็นฤๅษีนอนอยู่ในโคลน แม้พระองค์จะเป็นสะพานของโลก ก็ทรงทำฤๅษีนั้นให้เป็นสะพานของพระองค์

53.

๕๓.

දිස්වා උස්සීසකෙ තස්ස ඨත්වා ලොකෙකසෙතුනො;

ලොකෙකලොචනො ධීරො දීපඞ්කරතථාගතො.

พระตถาคตเจ้าพระนามว่าทีปังกร ผู้เป็นพระจักษุหนึ่งเดียวของโลก ผู้เป็นพระมหาบุรุษ ทรงยืนอยู่เหนือศีรษะของพระดาบสผู้เป็นสะพานหนึ่งเดียวของโลกนั้น

54.

๕๔.

ගොතමො නාම නාමෙන සම්බුද්ධො’යං අනාගතෙ;

භවිස්සතීති ව්‍යාකාසි සාවකෙ ච පුරාදිකෙ.

ทรงพยากรณ์ว่า "พระดาบสนี้จักเป็นพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโคดมในอนาคต" และทรงพยากรณ์แก่พระสาวกและชาวเมืองเป็นต้น

55.

๕๕.

ඉදං වත්වාන කත්වාන සසඞ්ඝො තං පදක්ඛිණං;

පූජෙසි අට්ඨමුට්ඨිහි කුසුමෙහි ගුණප්පියො.

ตรัสอย่างนี้แล้ว พระพุทธเจ้าผู้ทรงรักในคุณธรรม พร้อมด้วยพระสงฆ์ได้ทรงกระทำประทักษิณพระดาบสนั้น แล้วทรงบูชาด้วยดอกไม้ ๘ กำมือ

56.

๕๖.

ඉති කාතූන පායාසි සසඞ්ඝො ලොකනායකොව;

රම්මකං නාම නගරං රම්මාරාමාලයාලයං

พระโลกนายกพร้อมด้วยพระสงฆ์ได้เสด็จดำเนินไป สู่เมืองชื่อว่ารัมมกะ ซึ่งเป็นที่ตั้งแห่งอารามอันน่ารื่นรมย์

57.

๕๗.

ජිනස්ස වචනං සුත්වා උට්ඨහිත්වාන පඞ්කතො;

මුදිතො දෙවසඞ්ඝෙහි කුසුමාදීහි පූජිතො.

ได้ฟังพระดำรัสของพระชินเจ้าแล้ว ลุกขึ้นจากโคลน มีใจยินดี อันหมู่เทพบูชาด้วยดอกไม้เป็นต้น

58.

๕๘.

පල්ලඞ්කමා’භුජිත්වාන නිසීදි කුසුමාසනෙ;

මහාතපො මහාපඤ්ඤො සුමෙධො දමිතින්ද්‍රියො.

พระสุเมธดาบสผู้มีตบะมาก มีปัญญามาก ผู้ฝึกอินทรีย์แล้ว ได้นั่งขัดสมาธิบนอาสนะดอกไม้

59.

๕๙.

දෙවා දසසහස්සෙසු චක්කවාළෙසු මොදිතා;

අභිත්වවිංසු තං ධීරං නිසින්නං කුසුමාසනෙ.

เหล่าทวยเทพในหมื่นจักรวาลต่างชื่นชมยินดี พากันแซ่ซ้องสาธุการแด่พระผู้มีปัญญาประทับนั่งอยู่บนอาสนะดอกไม้.

60.

๖๐.

නිසින්නො උපධාරෙසි ධම්මෙ බුද්ධකරෙ තදා;

කිමුද්ධං වා අධො වා’පි දිසාසු විදිසාසු ච.

เมื่อประทับนั่งแล้ว พระองค์ทรงพิจารณาธรรมอันกระทำให้เป็นพระพุทธเจ้าในกาลนั้นว่า มีอะไรอยู่เบื้องบน เบื้องล่าง ทิศใหญ่ และทิศเฉียงบ้างหนอ.

61.

๖๑.

ඉච්චෙ’වං විචිනන්තො සො සකලං ධම්මධාතුකං;

අද්දක්ඛි සකසන්තානෙ පඨමං දානපාරමිං.

เมื่อทรงพิจารณาธัมมธาตุทั้งปวงอยู่อย่างนี้ พระองค์ได้ทรงเห็นทานบารมีเป็นอันดับแรกในสันดานของพระองค์.

62.

๖๒.

එවමෙ’වං ගවෙසන්තො උත්තරිං පාරමී විදූ;

සබ්බා පාරමියො දිස්වා අත්තනො ඤාණචක්ඛුනා.

ผู้ทรงรู้แจ้งได้ทรงแสวงหาบารมีที่ยิ่งขึ้นไปอย่างนี้ ทรงเห็นบารมีทั้งปวงด้วยพระญาณจักษุของพระองค์.

63.

๖๓.

සංසාරෙ සංසරන්තො සො බහුං දුක්ඛං තිතික්ඛිය;

ගවෙසන්තො’මතං සන්තො පූරෙත්වා දානපාරමිං.

พระองค์ผู้แสวงหาอมตธรรม ได้ทรงอดทนต่อทุกข์มากมายในสังสารวัฏ ทรงบำเพ็ญทานบารมีให้เต็มเปี่ยมแล้ว.

64.

๖๔.

සත්තනං කප්පරුක්ඛො’ව චින්තාමණි’ව කාමදො;

ඉච්ඡිතිච්ඡිතමන්නාදිං දදන්තො දදතං වරො.

พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าผู้ให้ทั้งหลาย ทรงประทานอาหารเป็นต้นที่ปรารถนาแล้วปรารถนาอีก ดุจกัปปพฤกษ์และจินดามณีที่ให้สิ่งที่ปรารถนาแก่สัตว์ทั้งหลาย.

65.

๖๕.

තාරකාහි බහුං කත්වා නභෙ චාරුවිලොචනෙ;

උප්පාටෙත්වා දදං ධීරො යාචකානං පමොදිතො.

พระผู้มีปัญญา ทรงยินดีแล้ว ได้ทรงควักดวงตาอันงดงามของพระองค์ ซึ่งมีจำนวนมากยิ่งกว่าดวงดาวในท้องฟ้า ประทานแก่เหล่าผู้ขอ.

66.

๖๖.

මහියා පංසුතො චා’පි සමුද්දොදකතො’ධිකං;

දදං සරීරමංසඤ්ච ලොහිතම්පි ච අත්තනො.

ทรงประทานเนื้อและโลหิตในร่างกายของพระองค์ ซึ่งมีมากกว่าผงธุลีในแผ่นดินและน้ำในมหาสมุทร.

67.

๖๗.

මොලිනා’ලඞ්කතෙ සීසෙ’ධිකං කත්වා සිනෙරුතො;

කම්පයිත්වා මහිං දෙන්තො සුතෙ චා’පි සකඞ්ගතාව.

ทรงประทานพระโอรสและธิดาผู้เป็นเลือดเนื้อเชื้อไขของพระองค์ ทรงสละพระเศียรที่ประดับด้วยมงกุฎ ซึ่งยิ่งใหญ่กว่าภูเขาสิเนรุ ทำให้แผ่นดินไหวสะเทือน.

68.

๖๘.

සීලනෙක්කම්මපඤ්ඤාදී පූරෙත්වා සබ්බපාරමී;

වෙස්සන්තරත්තභාවෙ’ වම්පත්වා තම්භා චුතො පන.

ทรงบำเพ็ญบารมีทั้งปวงมีศีล เนกขัมมะ ปัญญา เป็นต้นให้เต็มเปี่ยมแล้ว เมื่อจุติจากอัตภาพเป็นพระเวสสันดรนั้น.

69.

๖๙.

උප්පජ්ජිත්වා සුරාවාසෙ සුන්දරෙ තුසිතෙ පුරෙ;

වසන්තො සුචිරං කාලං භුත්වානා’තන්තසම්පදං.

ได้ทรงอุบัติขึ้นในทิพยวิมานอันงดงามในสวรรค์ชั้นดุสิต ประทับอยู่เป็นเวลานาน เสวยทิพยสมบัติอันไม่สิ้นสุด.

70.

๗๐.

කතඤ්ජලීහි දෙවෙහි යාචිතො දිපදුත්තමො;

සම්බොධාය මහාවීර කාලො තුය්හන්තිආදිනා.

พระผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ได้รับการอาราธนาจากเหล่าทวยเทพผู้ประนมมือว่า 'ข้าแต่พระมหาวีระ บัดนี้เป็นกาลสมควรแก่พระสัมโพธิญาณของพระองค์แล้ว'.

71.

๗๑.

විලොකෙත්වාන කාලාදිං ඤත්වා කාලන්ති බොධියා;

පටිඤ්ඤං දෙවසඞ්ඝස්ස දත්වා නන්දනකානනං.

เมื่อทรงพิจารณากาลเวลาเป็นต้น ทรงทราบว่าถึงเวลาแห่งการตรัสรู้แล้ว จึงประทานปฏิญญาแก่หมู่เทพ แล้วเสด็จไปยังป่านันทวัน.

72.

๗๒.

ගන්ත්වාන දෙවසඞ්ඝෙහි සුගතිං ගච්ඡි’තො චුතො;

අභිත්ථුතො මහාපඤ්ඤො චවිත්වාන තතො ඉධ.

เมื่อหมู่เทพทั้งหลายได้ไปสู่สุคติ (ของตน) แล้ว พระผู้มีปัญญามาก ทรงได้รับการสรรเสริญ ได้จุติจากสวรรค์ชั้นดุสิตมายังโลกนี้.

73.

๗๓.

සුසජ්ජිතඞ්ගොරුතුරඞ්ගමාකුලෙ,විචිත්තනානාපණපණ්‍යසම්පදෙ;

මනොරමුත්තුඞ්ගජින්දරාජිතෙ,විභූසිතෙ තොරණකෙතුරාසිහි.

เมืองที่เต็มไปด้วยม้าศึกอันสง่างามที่ตกแต่งอย่างดี, อุดมด้วยสินค้าและเครื่องบรรณาการนานาชนิดอันวิจิตร, มีพระราชาผู้ยิ่งใหญ่สูงส่งน่ารื่นรมย์ปกครอง, ประดับประดาด้วยซุ้มประตูและธงชัยจำนวนมาก.

74.

๗๔.

අලඞ්කතට්ටාලවිසාලමාලයෙ,සුගොපුරෙ සුන්දරසුන්දරාලයෙ;

සුදස්සනීයෙ කපිළව්හයෙ පුරෙ,පුරින්දදස්සා’පි පුරස්ස හාසකෙ.

เมืองกบิลพัสดุ์อันน่าชมยิ่งนัก ซึ่งประดับประดาด้วยปราสาทราชมณเฑียรสูงใหญ่, มีซุ้มประตูงดงาม, มีเรือนอันสวยงามน่ารื่นรมย์, เป็นที่น่าหัวเราะเยาะแม้แก่เมืองของพระอินทร์.

75.

๗๕.

භූපාලමොළිරතනාලිනිසෙවිතඞ්ඝි,පඞ්කෙරුහං විමලනෙකගුණාධිවාසං;

ඔක්කාකරාජකුලකෙතුමනාථනාථං,සුද්ධොදනං නරපතිං පවරං පටිච්ච.

ทรงอาศัยพระเจ้าสุทโธทนะ ผู้เป็นพระราชาผู้ประเสริฐ เป็นประมุขแห่งราชสกุลโอกกากะ ผู้มีพระบาทดุจดอกบัวอันหมู่รัตนมงกุฎของเหล่ากษัตริย์ทั้งหลายพากันบูชา เป็นที่สถิตแห่งคุณอันบริสุทธิ์มากมาย.

76.

๗๖.

සො සජ්ඣුදාමධවලාමලදස්සනීය,සොණ්ඩාය සංගහිතසෙතවරාරචින්දං;

චන්දාවදාතවරවාරණරාජවණ්ණං,සන්දස්සයිත්ව සුපිනෙන විසාලපඤ්ඤො.

พระผู้มีปัญญามาก ทรงแสดงนิมิตในพระสุบินว่า ทรงเห็นช้างเผือกประเสริฐ มีสีดุจพระจันทร์บริสุทธิ์ มีงวงอันงดงามขาวสะอาดดุจเงินยวง.

77.

๗๗.

බිම්බාධරාය විකචුප්පලලොචනාය,දෙවින්දචාපරතිචඩ්ඪනභූලතාය;

සම්පුණ්ණසොම්මවිමලින්දුවරානනාය,සොවණ්ණහංසයුගචාරුපයොධරාය.

พระนางมายาผู้มีพระโอษฐ์แดงดุจผลตำลึง มีพระเนตรดุจดอกอุบลบาน มีพระขนงดุจคันธนูของพระอินทร์ มีพระพักตร์ผ่องใสบริบูรณ์ดุจพระจันทร์ มีพระถันงามดุจคู่หงส์ทอง.

78.

๗๘.

පාදාරවින්දකරපල්ලවසුන්දරාය,සොවණ්ණවණ්ණතනුවණ්ණවිරාජිතාය;

සීලාදිනෙක ගුණභූසනභූසිතාය,මායාය රාජවනිතායු’පගඤ්ඡි කුච්ඡිං.

พระโพธิสัตว์ได้เสด็จเข้าสู่พระครรภ์ของพระนางมายา ผู้มีพระบาทดุจดอกบัวและพระหัตถ์ดุจยอดอ่อนอันงดงาม ผู้มีพระวรกายเปล่งปลั่งดุจทองคำ ผู้ประดับประดาด้วยคุณธรรมมีศีลเป็นต้น.

79.

๗๙.

පටිසන්ධික්ඛණෙ තස්ස ජාතා’නෙකවිධබ්භුතා;

අථා’යං ගහිතාරක්ඛො නරෙහි අමරෙහි ච.

ในขณะปฏิสนธิของพระองค์ ได้เกิดอัศจรรย์หลายประการขึ้น และพระองค์ได้รับการอารักขาจากทั้งมนุษย์และเทวดา.

80.

๘๐.

මනුඤ්ඤරත්තම්බුජකණ්ණිකාය,මා’සීනසිඞ්ගීපටිමා’ව රම්මා;

සුවණ්ණවණ්ණො දිපදානමින්දො,පල්ලඞ්කමා’භුඤ්ඡිය මාතුගබ්භෙ.

พระจอมแห่งสัตว์สองเท้า ผู้มีพระฉวีวรรณดุจทองคำ ทรงประทับนั่งขัดสมาธิในพระครรภ์ของพระมารดา ดุจรูปปั้นทองคำอันงดงามประทับอยู่บนเกสรดอกบัวแดงอันน่ารื่นรมย์.

81.

๘๑.

මණිම්හි විප්පසන්නම්හි රත්තසුත්තමි’වා’වුතං;

මාතුචිත්තම්බුජං ධීරො බොධයන්තො පදිස්සති.

พระผู้มีปัญญา ทรงปรากฏประหนึ่งด้ายแดงที่ร้อยอยู่ในแก้วมณีอันบริสุทธิ์ ทรงยังพระหทัยดุจดอกบัวของพระมารดาให้เบิกบาน.

82.

๘๒.

දසමාසාවසානම්හි දෙවී රඤ්ඤො කථෙසි’දං;

මය්හං ඤාතිඝරං දෙව ගන්තුමි’ච්ඡාම’හං ඉති.

เมื่อครบสิบเดือน พระเทวีได้กราบทูลพระราชาว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นเจ้า หม่อมฉันปรารถนาจะไปเรือนญาติของหม่อมฉัน'.

83.

๘๓.

රඤ්ඤො’ථ සමනුඤ්ඤතා ගච්ඡන්ති කුලම’ත්තනො;

මහතා පරිහාරෙන දිබ්බඤ්ජස සමඤ්ජසෙ.

เมื่อได้รับพระบรมราชานุญาตแล้ว พระนางก็เสด็จไปยังสกุลของพระองค์ ด้วยขบวนแห่อันยิ่งใหญ่ ดุจทางสวรรค์ที่ประดับประดาอย่างดี.

84.

๘๔.

සුරභිකුසුමසණ්ඩාලඞ්කතස්සාලසණ්ඩං,සමදහමරමාලාගීයමානග්ගනාදං;

නයනවිහගසඞ්ඝෙ අව්හයන්තං’ව දිස්වා,විපුලරතිනිවාසං ලුම්බිනීකානනං තං.

เมื่อทอดพระเนตรเห็นป่าลุมพินีวันอันเป็นที่สถิตแห่งความรื่นรมย์ยิ่งนัก ซึ่งประดับประดาด้วยหมู่ไม้สาละที่เต็มไปด้วยดอกไม้อันหอมหวน มีเสียงอันไพเราะของหมู่เทพขับร้องอยู่ ดุจกำลังเชื้อเชิญหมู่ปักษีให้มาชม.

85.

๘๕.

විපුලතරරතිං සා තම්හි කාතූන රම්මෙ,අමරයුවතිලීලාචාරුලීලාභිරාමා;

විකසිතවරසාලස්සො’පගන්ත්වාන මූලං,සයම’තිනමිතෙ කං සාලසාඛං අගණ්හි.

พระนางผู้มีพระสิริโฉมงดงามดุจเทพธิดา ทรงเกิดความรื่นรมย์ยิ่งนักในป่าอันน่ารื่นรมย์นั้น จึงเสด็จเข้าไปใกล้โคนต้นสาละอันประเสริฐที่กำลังบาน แล้วทรงเหนี่ยวกิ่งสาละที่โน้มลงมาด้วยพระองค์เอง.

86.

๘๖.

තස්මිං ඛණෙ කම්මජමාලුත’ස්සා,චලිංසු සානීහි පරික්ඛිපිත්වා;

දෙවිං ජනො තං අභිපාලයන්තො,තම්හා පටික්කම්ම සුසණ්ඨිතා’ථ.

ในขณะนั้น ลมกรรมชวาตได้พัดมา ผู้คนทั้งหลายที่คอยอารักขาพระเทวี ได้กั้นม่านล้อมรอบ แล้วถอยออกมาตั้งอยู่เป็นระเบียบเรียบร้อย.

87.

๘๗.

සගචාරුහෙමවලයාදිවිභූසිතෙන,අච්චන්තතම්බනඛරංසිසමුජ්ජලෙන;

තුලාතිකොමලසුරත්තකරෙන සාඛං,ඔලම්බ තත්ථ මජනෙසි ට්ඨිතා’ව ධීරං.

พระนางทรงยืนเหนี่ยวกิ่งไม้ด้วยพระหัตถ์อันอ่อนนุ่มและแดงระเรื่อยิ่งนัก ซึ่งประดับด้วยกำไลทองคำอันงดงามเป็นต้น และเปล่งประกายด้วยรัศมีแห่งพระนขาอันแดงยิ่ง แล้วทรงประสูติพระโพธิสัตว์ ณ ที่นั้น.

88.

๘๘.

සොවණ්ණවණ්ණතනුවණ්ණවිරාජමානං,නෙත්තාභිරාමමතුලං අතුලාය ගබ්භා;

සම්මා පසාරිතකරඞ්ඝීයුගාභිරාමං,පඞ්කෙරුහා කණකහංසමි’වො’තරන්තං.

พระโพธิสัตว์ผู้มีพระฉวีวรรณเปล่งปลั่งดุจทองคำ งดงามน่าทัศนาหาที่เปรียบมิได้ ได้เสด็จออกจากพระครรภ์อันหาที่เปรียบมิได้ ทรงเหยียดพระหัตถ์และพระบาททั้งคู่ที่งดงามออกอย่างดี ดุจหงส์ทองคำที่ลงมาจากดอกบัว.

89.

๘๙.

බ්‍රහ්මා මනග්ඝරතිවඩ්ඪනහෙමජාල,මා’දාය තෙන උපගම්ම පටිග්ගහෙත්වා;

‘‘සම්මොද දෙවි අය ම’ග්ගතරො සුතො තෙ,ජාතො’’ති තාය පුරතො කථයිංසු ඨත්වා.

ท้าวมหาพรหมทั้งหลายผู้มีข่ายทองอันล้ำค่าเพิ่มพูนความยินดี ได้รับพระกุมารนั้นด้วยข่ายทองนั้นแล้วเข้าไปหา เมื่อยืนอยู่เบื้องหน้าพระเทวีจึงกราบทูลว่า "ข้าแต่พระเทวี ขอพระองค์จงทรงบันเทิงใจเถิด พระโอรสผู้ประเสริฐสุดของพระองค์นี้ประสูติแล้ว"

90.

๙๐.

ජායන්ති සෙසමනුජා මලමක්ඛිතඞ්ගා,ජාතො පනෙ’ස පවරො දිපදානමින්දො;

අච්චන්ත සණ්හමලකාසිකවත්ථකම්හි,නික්ඛිත්තනග්ඝතරචාරුමණී’ව සුද්ධො.

มนุษย์ที่เหลือเหล่าอื่นย่อมเกิดมามีร่างกายแปดเปื้อนด้วยมลทิน แต่พระกุมารผู้ประเสริฐนี้ทรงเป็นจอมแห่งสัตว์สองเท้า ประสูติมาบริสุทธิ์ดุจแก้วมณีอันงดงามมีค่ามากที่วางไว้บนผ้ากาสิกพัสตร์อันละเอียดอ่อนและปราศจากมลทินฉะนั้น

91.

๙๑.

එව’ම්පි සන්තෙ සභතො’පගන්ත්වා,ද්වෙ වාරිධාරා සුභගස්ස දෙහෙ;

ජනෙත්තිදෙහෙ’පි උතුං මනුඤ්ඤං,ගාහාපයුං මඞ්ගලකිච්චතාය.

แม้จะเป็นเช่นนั้น กระแสน้ำสองสายก็ได้หลั่งลงมาจากท้องฟ้าสู่พระวรกายของพระกุมารผู้มีลักษณะอันงาม และยังพระวรกายของพระมารดาให้ได้รับสัมผัสอันน่ารื่นรมย์ เพื่อประกอบมงคลพิธี

92.

๙๒.

තෙසං කරං රතිකරා අජිනප්පවෙණී,මා’දාය තෙන උපගම්ම පටිග්ගහෙසුං;

දෙවා දුකූලමයචුම්බටකෙන වීරං,තෙසං කරං නරවරා නරසීහරාජං.

เหล่าเทวดารับพระกุมารผู้กล้าหาญนั้นจากพระหัตถ์ของท้าวมหาพรหมเหล่านั้นด้วยอชินปเวณีอันน่ารื่นรมย์ ส่วนมนุษย์ผู้ประเสริฐทั้งหลายก็รับพระกุมารผู้เป็นดุจพญาราชสีห์แห่งนรชนนั้นจากมือของเหล่าเทวดาด้วยม้วนผ้าทุกูลพัสตร์

93.

๙๓.

තෙසං කරා රතිකරො විමලො’ව චන්දො,චක්කඞ්කිතොරුචරණෙහි මහීතලස්මිං;

සම්මා පතිට්ඨිය පුරත්ථිමකං දිසං සො,ඔලොකයිත්ථ කමලායතලොචනෙහි.

พระกุมารผู้ยังความยินดีให้เกิดดุจพระจันทร์อันบริสุทธิ์ เสด็จลงจากมือของมนุษย์เหล่านั้นแล้วประทับยืนอย่างมั่นคงบนพื้นปฐพีด้วยพระบาทอันประดับด้วยกงจักร แล้วทอดพระเนตรไปยังทิศตะวันออกด้วยพระเนตรอันยาวรีดุจกลีบดอกบัว

94.

๙๔.

එකඞ්ගනා නෙකසතානි චක්ක,වාළාන’හෙසුං සනරාමරා’ථ;

ධීරං සුගන්ධප්පභූතීහි තෙසු,සම්පූජයන්තා ඉදම’බ්‍රවිංසු.

ในขณะนั้น จักรวาลหลายร้อยแห่งพร้อมทั้งมนุษย์และเทวดาได้กลายเป็นดุจลานเดียวกัน มนุษย์และเทวดาเหล่านั้นพากันบูชาพระกุมารผู้มีปัญญาด้วยของหอมเป็นต้น แล้วกล่าวคำนี้ว่า

95.

๙๕.

නත්ථෙ’ත්ථ තුම්හෙහි සමො සුධීස,එකො පුමා’ප’ග්ගතරො කුතො’ති;

එවං දිසා ලොකිය ලොකනාථො,තපෙක්ඛමානො සදිස’ම්පි එකං.

“ข้าแต่พระผู้มีปัญญาอันประเสริฐ ในโลกนี้ไม่มีบุรุษผู้เสมอด้วยพระองค์เลย บุรุษผู้จะประเสริฐยิ่งกว่าพระองค์จะมีมาแต่ที่ไหน” พระโลกนาถทรงทอดพระเนตรดูทิศทั้งหลายอย่างนี้ เพื่อทรงตรวจดูว่าจะมีผู้ใดที่เสมอเหมือนพระองค์แม้เพียงคนเดียวหรือไม่

96.

๙๖.

උත්තරා’භිමුඛො සත්තපදං ගන්ත්වා කථෙසි’දං,‘‘අග්ගො’හමස්මි ලොකස්ස ජෙට්ඨො සෙට්ඨො’’තිආදිකං.

พระองค์ทรงบ่ายพระพักตร์ไปทางทิศเหนือ เสด็จย่างพระบาทไป ๗ ก้าว แล้วตรัสพระอาสภิวาจานี้ว่า “เราเป็นผู้เลิศแห่งโลก เราเป็นผู้เจริญที่สุดแห่งโลก เราเป็นผู้ประเสริฐที่สุดแห่งโลก” ดังนี้เป็นต้น

97.

๙๗.

අනඤ්ඤසාධාරණනාදමු’ත්තමං,සුරාසුරබ්‍රහ්මනරින්දපූජිතං;

නරින්ද’මාදාය ගතො මහාජනො,සුසජ්ජිතං තං කපිළව්හයං පුරං.

มหาชนได้พากันรับพระกุมารผู้เป็นจอมนรชน ผู้ได้รับการบูชาจากเหล่าเทวดา อสูร พรหม และพระราชา ผู้ทรงเปล่งพระสุรเสียงอันประเสริฐยิ่งซึ่งไม่ทั่วไปแก่ผู้อื่น เสด็จไปยังกรุงกบิลพัสดุ์อันประดับประดาไว้อย่างดีแล้วนั้น

98.

๙๘.

භාරාතිභාරනගපාදපමෙරුරාජං,සබ්බ’ම්පි සාගරජලං වහිතුං සමත්ථා;

ජාතක්ඛණෙ,පි ගුණභාරම’සය්හමානා,සඞ්කම්පයී’ව පථවී පවරස්ස තස්ස.

มหาปฐพีนี้แม้จะสามารถรองรับขุนเขา ต้นไม้ สิเนรุบรรพตอันหนักยิ่ง และน้ำในมหาสมุทรทั้งหมดไว้ได้ แต่ในขณะที่พระกุมารผู้ประเสริฐนั้นประสูติ แผ่นดินกลับไม่อาจรองรับน้ำหนักแห่งพระคุณของพระองค์ได้ จึงได้สั่นสะเทือนเลื่อนลั่น

99.

๙๙.

රමිංසු සොණා හරිණෙහි සද්ධිං,කාකා උලූකෙහි මුදග්ගුදග්ගා;

සුපණ්ණරාජූහි මහොරගා ච,මජ්ජාරසඞ්ඝා’පි ච උන්දුරෙහි.

เหล่าสุนัขก็รื่นรมย์ร่วมกับฝูงกวาง กาและนกเค้าแมวต่างก็มีความสุขสำราญ พญาครุฑกับเหล่าพญานาค และฝูงแมวกับหนูต่างก็เป็นมิตรไมตรีต่อกัน

100.

๑๐๐.

මිගා මිගින්දෙහි සමාගමිංසු,පුත්තෙහි මාතාපිතරො යථෙ’ව;

නාවා විදෙස’ම්පි ගතා සදෙසං,ගතා’ච කණ්ඩං සරභඞ්ගසත්ථු.

เหล่ามฤคชาติได้มาประชุมร่วมกับพญาราชสีห์ ดุจบุตรมาพบมารดาบิดาฉะนั้น เรือที่แล่นไปต่างแดนก็กลับคืนสู่เมืองของตน และลูกศรของพระศาสดาศรภังคะก็หวนกลับคืนมา

101.

๑๐๑.

නානාවිරාගුජ්ජලපඞ්කජෙහි,විභූසිතො සන්තතරඞ්ගමාලො;

මහණ්ණවො ආසි තහිං ජල’ම්පි,අච්චන්තසාතත්තමු’පාගමාසි.

มหาสมุทรมีระลอกคลื่นอันสงบนิ่ง ประดับประดาด้วยดอกบัวนานาชนิดที่บานสะพรั่งรุ่งเรือง แม้น้ำในมหาสมุทรนั้นก็กลับกลายเป็นน้ำที่มีรสหวานสนิท

102.

๑๐๒.

සුඵුල්ලඔලම්බකපඞ්කජෙහි,සමාකුලත්තං ගගනං අගඤ්ඡි;

ජහිංසු පක්ඛී ගමනං නභම්හි,ඨිතා’ච සින්ධූ’පි අසන්දමානා.

ท้องฟ้าดาดดาษไปด้วยดอกบัวที่บานสะพรั่งห้อยย้อยลงมา เหล่านกหยุดบินในอากาศ และแม้แม่น้ำทั้งหลายก็หยุดไหลนิ่งอยู่กับที่

103.

๑๐๓.

අකාලමෙඝප්පියසඞ්ගමෙන,මහීවධූ සොම්මතමා අහොසි;

මරූහි වස්සාපිතනෙකපුප්ඵ,විභූසිතෙනා’තිවිභූසිතාව.

นางปฐพีผู้เปรียบประดุจเจ้าสาวดูงดงามยิ่งนักด้วยการมาบรรจบของเมฆฝนที่ตกนอกฤดูกาล และประดับประดาอย่างวิจิตรด้วยดอกไม้นานาชนิดที่เหล่าเทวดาบันดาลให้ตกลงมา

104.

๑๐๔.

සුඵුල්ලමාලාභරණාභිරාමා,ලතඞ්ගනා’ලිංගිතපාදපින්දා;

සුගන්ධකිඤ්ජක්ඛවරම්බරෙහි,දිසඞ්ගනායො අතිසොභයිංසු.

เหล่าเถาวัลย์เปรียบประดุจหญิงสาวดูงดงามด้วยเครื่องประดับคือดอกไม้ที่บานสะพรั่งพากันโอบกอดต้นไม้ไว้ ทิศทั้งหลายเปรียบประดุจหญิงสาวก็งดงามยิ่งนักด้วยเกสรดอกไม้หอมอันประเสริฐที่ฟุ้งไปในอากาศ

105.

๑๐๕.

සුගන්ධධූපෙහි නභං අසෙසං,පවාසිතං රම්මතරං අහොසි;

සුරාසුරින්දා ඡනවෙසධාරී,සංගීතියුත්තා විචරිංසු සබ්බෙ.

ท้องฟ้าทั่วทุกแห่งหนอบอวลไปด้วยกลิ่นธูปหอมดูน่ารื่นรมย์ยิ่งนัก เหล่าจอมเทพและจอมอสูรต่างแต่งกายด้วยชุดรื่นเริง พากันขับร้องประโคมดนตรีไปทั่ว

106.

๑๐๖.

පියංවදා සබ්බජනා අහෙසුං,දිසා අසෙසා’පි ච විප්පසන්නා;

ගජා’තිගජ්ජිංසු නදිංසු සීහා,හෙසාරවො චා’සි තුරඞ්ගමානං.

มหาชนทั้งปวงต่างกล่าววาจาอันเป็นที่รัก ทิศทุกทิศก็แจ่มใสยิ่งนัก เหล่ากุญชรแผดเสียงกึกก้อง ฝูงไกรสรบันลือสีหนาท และม้าทั้งหลายก็ส่งเสียงร้องร่าเริง

107.

๑๐๗.

සවෙණුවීණා සුරදුන්දුභී නභෙ,සකං සකං චාරුසරම්පමොචයුං;

සපබ්බතින්දප්පුථුලොකධාතුයා,උළාරඔභාසවයො මනොරමො.

เสียงขลุ่ย พิณ และกลองทิพย์ในอากาศ ต่างก็บรรเลงเสียงอันไพเราะของตนออกมา แสงสว่างอันโอฬารน่ารื่นรมย์ได้ปรากฏขึ้นทั่วโลกธาตุอันกว้างใหญ่พร้อมทั้งขุนเขาสิเนรุ

108.

๑๐๘.

මනුඤ්ඤගන්ධො මුදුසීතලානිලො,සුඛප්පදං වායි අසෙසජන්තුනො;

අනෙකරොගාදුපපීළිතංගිනො,තතො පමුත්තා සුඛිනො සියුං ජනා.

สายลมอ่อนอันเย็นสบายและมีกลิ่นหอมรื่นรมย์ พัดพาความสุขไปให้แก่สรรพสัตว์ มหาชนผู้มีร่างกายถูกเบียดเบียนด้วยโรคนานาชนิด ต่างก็หายจากโรคนั้นและมีความสุข

109.

๑๐๙.

විජම්භමානාමිතවාළවීජනිප්ප,-භාභිරාමං භුවනං අහොසි.මහිංහි භෙත්වා චු’දකානි සන්දයුං,ගමිංසු බුජ්ජා උජුගත්තතං ජනා.

โลกงดงามด้วยรัศมีแห่งพัดวาลวิชนีอันไม่มีประมาณที่โบกสะบัดอยู่ น้ำพุพุ่งทำลายแผ่นดินขึ้นมาไหลนองไปทั่ว มหาชนที่เป็นคนค่อมก็กลับมีร่างกายเหยียดตรงได้

110.

๑๑๐.

අන්ධා පඞ්ගුලනච්චානි ලීලොපෙතානි පෙක්ඛයුං;

සුණිංසු බධිරා මූග ගීතියො’පි මනොරමා.

คนตาบอดกลับมองเห็นการร่ายรำอันอ่อนช้อยของคนง่อย คนหูหนวกกลับได้ยินเสียงเพลงอันน่ารื่นรมย์ของคนใบ้

111.

๑๑๑.

සිතලත්තමු’පාගඤ්ඡි අවීචග්ගි’පි තාවදෙ;

මොදිංසු ජලජා තස්මිං ජන්තවො පහසිංසු ච.

ในขณะนั้น แม้แต่ไฟในนรกอเวจีก็กลับเย็นลง เหล่าสัตว์น้ำต่างก็ร่าเริงบันเทิงใจ และสรรพสัตว์ต่างก็หัวเราะร่าด้วยความยินดี

112.

๑๑๒.

ඛුප්පිපාසාභි භූතානං පෙතානං ආසි භොජනං;

ලොකන්තරෙ’පි ආලොකො අන්ධකාරනිරන්තරෙ.

เหล่าเปรตผู้ถูกความหิวและความกระหายครอบงำต่างก็ได้บริโภคอาหาร แสงสว่างได้ปรากฏขึ้นแม้ในโลกันตนรกอันมืดมิดเป็นนิจ

113.

๑๑๓.

අතිරෙකතරා තාරාවළිචන්දදිවාකරා;

විරොචිංසු නභෙ භූමිගතානි රතනානි ච.

เหล่าดวงดาว พระจันทร์ และพระอาทิตย์ ต่างก็ส่องแสงสว่างรุ่งโรจน์บนท้องฟ้าเกินกว่าปกติ แม้รัตนะทั้งหลายที่ฝังอยู่ในดินก็ส่องแสงประกายขึ้นมา

114.

๑๑๔.

මහීතලාදයො භෙත්වා නික්ඛම්ම උපරූපරි;

විචිත්තපඤ්චවණ්ණා’සුං සුඵුල්ලවිපුලම්බුජා.

ดอกบัวขนาดใหญ่ที่บานสะพรั่ง มีสีสัน ๕ ประการอันวิจิตร ได้ผุดทำลายพื้นดินขึ้นมาซ้อนกันเป็นชั้นๆ

115.

๑๑๕.

දුන්දුභාදී ච’ලඞ්කාරා අවාදිත අඝට්ටිතා;

අච්චන්තමධුරං නාදං පමුඤ්චංසු මහීතලෙ.

กลองและเครื่องประดับต่างๆ เป็นต้น ต่างก็บันลือเสียงอันไพเราะหวานซึ้งยิ่งนักไปทั่วพื้นปฐพี โดยที่ไม่มีผู้ใดประโคมหรือตีเลย

116.

๑๑๖.

බද්ධා සඞ්ඛලිකාදීහි මුඤ්චිංසු මනුජා තතො;

භුවනෙ භවනද්වාරකවාටා විවටා සයං.

เหล่านรชนผู้ถูกจองจำด้วยโซ่ตรวนเป็นต้น ต่างก็หลุดพ้นจากเครื่องพันธนาการนั้น ประตูและบานประตูอาคารบ้านเรือนในโลกต่างก็เปิดออกเอง

117.

๑๑๗.

‘‘පුරෙ කපිළවත්ථුම්හි ජාතො සුද්ධොදනත්‍රජො;

නිසජ්ජ බොධිමණ්ඩෙ’ති අයං බුද්ධො භවිස්සති.’’

“พระโอรสของพระเจ้าสุทโธทนะผู้ประสูติในกรุงกบิลพัสดุ์นี้ เมื่อประทับนั่ง ณ โพธิมณฑลแล้ว จักได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า”

118.

๑๑๘.

චෙලුක්ඛෙපාදයො චා’පී පවත්තෙන්තා පමොදිතා;

කීළිංසු දෙවසඞ්ඝා තෙ තාවතිංසාලයෙ තදා.

ในกาลนั้น เหล่าเทพยดาในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ต่างมีความรื่นเรืองบันเทิงใจ พากันโบกสะบัดชายผ้าและร่ายรำเล่นสนุกสนาน

119.

๑๑๙.

ඉද්ධිමන්තො මහාපඤ්ඤො කාලදෙවලතාපසො;

සුද්ධොදනනරින්දස්ස ධීමතො සො කුලූපගො.

ฤๅษีกาลเทวันผู้มีฤทธิ์มาก มีปัญญามาก เป็นผู้เข้าถึงตระกูลของพระเจ้าสุทโธทนะผู้มีปัญญา.

120.

๑๒๐.

භොජනස්සාවසානම්හි තාවතිංසාලයං ගතො;

ගන්ත්වා දිවාවිහාරාය නිසින්නො භවනෙ තහිං.

เมื่อเสร็จภัตกิจแล้ว ท่านได้ไปสู่ภพดาวดึงส์ ครั้นไปถึงแล้วก็นั่งพักกลางวันอยู่ในวิมานนั้น.

121.

๑๒๑.

ඡනවෙසං ගහෙත්වාන කීළන්තෙ තෙ උදික්ඛිය;

සන්තොසකාරණං පුච්ඡි තෙසං තෙ’පි න’මබ්‍රවුං.

ท่านเห็นเทวดาเหล่านั้นผู้ทรงเครื่องแต่งกายสำหรับงานฉลองกำลังเล่นรื่นเริงอยู่ จึงถามถึงเหตุแห่งความยินดีของเทวดาเหล่านั้น และเทวดาเหล่านั้นก็ได้บอกแก่ท่าน.

122.

๑๒๒.

සුත්වා තං තත්තතො තම්හා පීතියො’දග්ගමානසො;

තාවදෙවො’පගන්ත්වාන සුද්ධොදනනිවෙසනං.

ครั้นได้ฟังเรื่องนั้นตามความเป็นจริงจากเทวดาเหล่านั้นแล้ว มีใจเบิกบานด้วยปีติ จึงรีบไปสู่พระราชนิเวศน์ของพระเจ้าสุทโธทนะทันที.

123.

๑๒๓.

පවිසිත්වා සුපඤ්ඤත්තෙ නිසිස්සො ආසනෙ ඉසි;

‘‘ජාතො කිර මහාරාජ පුත්තො තෙ නුත්තරො සුධි.

ฤๅษีเข้าไปแล้วนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ดีแล้ว กล่าวว่า "ข้าแต่มหาราช ได้ยินว่าพระโอรสผู้ยอดเยี่ยม ผู้มีปัญญาดีของพระองค์ประสูติแล้ว."

124.

๑๒๔.

දට්ට්ඨු’මිච්ඡාම’හං තං’’ති ආහ රාජා අලඞ්කතං;

ආනාපෙත්වා කුමාරං තං වන්දාපෙතු’මුපාගමී.

ข้าพเจ้าปรารถนาจะเห็นพระโอรสองค์นั้น" พระราชาจึงรับสั่งให้เชิญพระกุมารผู้ทรงเครื่องประดับมา เพื่อจะให้ทรงไหว้.

125.

๑๒๕.

කුමාරභූතස්ස’පි තාවදෙව ගුණානුභාවෙන මනොරමානි;

පාදාරවින්දා පරිවත්තිය’ග්ගා පතිට්ඨිතා මුද්ධනි තාපසස්ස.

แต่ด้วยอานุภาพแห่งพระคุณของพระกุมารนั้นเอง พระบาทอันงดงามดุจดอกบัวอันประเสริฐได้กลับไปประดิษฐานอยู่บนเศียรของดาบส.

126.

๑๒๖.

තෙනත්තභාවෙන නරුත්තමස්ස,න වන්දිතබ්බො තිභවෙපි කොචි;

තිලොකනාථස්ස සචෙ හි සීසං,තපස්සිනො පාදතලෙ ඨපෙය්‍යං.

ด้วยอัตภาพนั้นของพระนรุตตมะ ใครๆ ในภพทั้งสามก็ไม่เป็นผู้ที่พระองค์ควรไหว้ เพราะหากว่าศีรษะของพระโลกนาถจะพึงวางลงที่ใกล้เท้าของดาบส.

127.

๑๒๗.

ඵාලෙය්‍යමුද්ධා ඛලු තාපසස්ස පග්ගය්හ සො අඤ්ජලිමුත්තමස්ස;

අට්ඨාසි ධීරස්ස ගුණණ්ණවස්ස නාසෙතු’මත්තාන’මයුත්තකන්ති.

ศีรษะของดาบสก็จะพึงแตกออกเป็นแน่ ท่านจึงประคองอัญชลีต่อพระผู้ยอดเยี่ยมนั้นแล้วยืนอยู่ เพื่อไม่ให้ตนเองพินาศเพราะการกระทำที่ไม่สมควรต่อพระผู้มีปัญญาดุจมหาสมุทรแห่งพระคุณนั้น.

128.

๑๒๘.

දිස්වාන තං අච්ඡරියං නරින්දො දෙවාතිදෙවස්ස සකත්‍රජස්ස;

පාදාරවින්දාන’භිවන්දි තුට්ඨො විචිත්තචක්කඞ්කිතකොමලානි.

พระราชาทอดพระเนตรเห็นอัศจรรย์นั้นแล้ว ทรงยินดี จึงทรงอภิวาทพระบาทอันอ่อนนุ่ม มีจักรและลวดลายอันวิจิตรของพระโอรสผู้เป็นเทวะเหนือเทวะทั้งหลาย.

129.

๑๒๙.

යදා’සි රඤ්ඤො පුථුවප්පමඞ්ගලං තදා පුරං දෙවපුරං’ව සජ්ජිතං;

විභූසිතා තා ජනතා මනොරමා සමාගතා තස්ස නිකෙතමුත්තමං.

เมื่อพระราชาทรงประกอบพระราชพิธีแรกนาขวัญอันยิ่งใหญ่ ในกาลนั้น พระนครได้รับการตกแต่งดุจเทวนคร หมู่ชนที่น่ารื่นรมย์เหล่านั้นผู้ประดับตกแต่งแล้ว ต่างพากันมายังพระราชนิเวศน์อันประเสริฐของพระองค์.

130.

๑๓๐.

විභූසිතඞ්ගො ජනතාහි තාහි සො පුරක්ඛතො භූසනභූසිතත්‍රජං;

තමා’දයිත්වා’තුලවප්පමඞ්ගලං සුරින්දලීලාය ගතො නරිස්සරො.

พระราชาผู้ทรงเครื่องประดับอันงดงาม ทรงพาพระโอรสผู้ประดับด้วยเครื่องประดับ ซึ่งหมู่ชนเหล่านั้นแวดล้อมอยู่ เสด็จไปสู่พระราชพิธีแรกนาขวัญอันหาที่เปรียบมิได้ ด้วยลีลาแห่งจอมเทพ.

131.

๑๓๑.

නානාවිරාගුජ්ජලචාරුසානි පරික්ඛිතෙ කම්හි ච ජම්බුමූලෙ;

සයාපයිත්වා බහිමඞ්ගලං තං උදික්ඛිතුං ධාතිගණා ගමිංසු.

ณ โคนต้นหว้าแห่งหนึ่ง ซึ่งล้อมรอบด้วยเครื่องประดับอันงดงามและรุ่งเรืองด้วยสีต่างๆ พวกพี่เลี้ยงได้ให้พระกุมารบรรทมแล้วพากันไปดูมหามงคลภายนอก.

132.

๑๓๒.

සුවණ්ණතාරාදිවිරාජමාන’විතානජොතුජ්ජලජම්බුමූලෙ;

නිසජ්ජ ධීරො සයනෙ මනුඤ්ඤෙ’ඣානං සමාපජ්ජි කතාවකාසො.

พระกุมารผู้มีปัญญาประทับนั่งบนพระแท่นบรรทมอันงดงาม ณ โคนต้นหว้าที่รุ่งเรืองด้วยแสงแห่งเพดานที่ประดับด้วยดาวทองเป็นต้น ทรงเข้าฌานเมื่อมีโอกาส.

133.

๑๓๓.

සුවණ්ණබිම්බං විය තං නිසින්නං ඡායඤ්ච තස්සා ඨිතමෙ’ව දිස්වා;

තමබ්‍රවී ධාතිජනො’පගන්ත්වා ‘‘පුත්තස්ස තෙ අබ්භුතමී’දිසන්ති.’’

พวกพี่เลี้ยงกลับมาเห็นพระกุมารประทับนั่งอยู่ดุจรูปทอง และเงาของต้นไม้นั้นก็ยังคงตั้งอยู่ตามเดิม จึงกราบทูลพระราชาว่า "อัศจรรย์ของพระโอรสของพระองค์เป็นเช่นนี้."

134.

๑๓๔.

විසුද්ධචන්දානනභාසුරස්ස සුත්වාන තං පඞ්කජලොචනස්ස;

සවන්දනං මෙ දුතිය’න්ති වත්වා පුත්තස්ස පාදෙ සිරසා’භිවන්දි.

ครั้นได้ทรงสดับเรื่องนั้นของพระกุมารผู้มีพระพักตร์รุ่งเรืองดุจพระจันทร์อันบริสุทธิ์ มีพระเนตรดุจดอกบัวแล้ว ตรัสว่า "นี่เป็นการไหว้ครั้งที่สองของฉัน" แล้วทรงอภิวาทพระบาทของพระโอรสด้วยเศียรเกล้า.

135.

๑๓๕.

තදඤ්ඤානිපි ලොකස්මිං ජාතා’නෙකවිධබ්භුතා;

දස්සිතා මෙ සමාසෙන ගන්ථවිත්ථාරභීරුනා.

อัศจรรย์อื่น ๆ อีกหลายอย่างที่เกิดขึ้นในโลกในครั้งนั้น ข้าพเจ้าได้แสดงไว้โดยย่อแล้ว เพราะเกรงว่าคัมภีร์จะยืดยาว.

136.

๑๓๖.

යස්මිං විචිත්තමණිමණ්ඩිතමන්දිරානං,නානාවිතානසයනාසනමණ්ඩිතානං;

නිස්සෙණි සෙණි පුථුභූමිකභූසිතානං,තිණ්ණං උතූනම’නුරූපම’ලඞ්කතානං.

ในพระราชวังนั้น มีปราสาทที่ประดับด้วยแก้วมณีอันวิจิตร มีเพดาน ที่นอน และอาสนะอันหลากหลายประดับประดา มีแถวแห่งบันไดและชั้นพื้นที่กว้างขวางประดับตกแต่ง และได้รับการประดับประดาให้เหมาะสมกับฤดูทั้งสาม.

137.

๑๓๗.

සිඞ්ගෙසු රංසිනිකරා සුරමන්දිරානං,සිඞ්ගෙසු රංසිමපහාසකරා’ව නිච්චං;

ආදිච්චරංසි විය පඞ්කජකානනානි,ලොකානනම්බුජවනානි විකාසයන්ති.

หมู่รัศมีบนยอดปราสาทดุจวิมานเทพ ย่อมข่มรัศมีอื่นอยู่เป็นนิจ ทำให้ป่าบัวคือใบหน้าของชาวโลกบานสะพรั่ง ดุจรัศมีของพระอาทิตย์ที่ทำให้ป่าดอกบัวบานสะพรั่ง.

138.

๑๓๘.

නානා මණිවිචිත්තාහි භිත්තීති වනිතා සදා;

විනා’පි දප්පණච්ඡායං පසාධෙන්ති සකං තනුං.

สตรีทั้งหลายย่อมตกแต่งร่างกายของตนให้งดงามอยู่เสมอ ด้วยผนังที่ประดับด้วยแก้วมณีอันวิจิตรนานาชนิด แม้จะไม่มีเงากระจกก็ตาม.

139.

๑๓๙.

තෙලාසනගසඞ්කාසං විලොචනරසායනං;

සුධාලඞ්කතපාකාරවලයං යත්ථ දිස්සතෙ.

วงแห่งกำแพงที่ประดับด้วยปูนขาว ซึ่งดูเหมือนภูเขาที่ทาด้วยน้ำมัน เป็นยาบำรุงสายตา ย่อมปรากฏอยู่ในที่นั้น.

140.

๑๔๐.

ඉන්දනීලොරුවලයං නානා රතනභූසිතං;

දිස්සතෙ’ව සදා යස්මිං පරිඛානෙකපඞ්කජා.

คูน้ำที่มีดอกบัวเป็นอันมาก มีวงแหวนสีไพลินอันใหญ่โต ประดับด้วยรัตนชาติหลากหลาย ย่อมปรากฏอยู่เสมอในที่นั้น.

141.

๑๔๑.

පත්වාන වුද්ධිං විපුලෙ මනුඤ්ඤෙ,භුත්වාන කාමෙ ච තහිං වසන්තො;

ගච්ඡං තිලොකෙකවිලොචනො සො,උය්‍යානකීළාය මහාපථම්හි.

พระองค์ผู้เป็นดวงตาหนึ่งเดียวของโลก ทรงเจริญวัยในพระราชวังอันกว้างขวางและงดงามนั้น ทรงเสวยกามสุขและประทับอยู่ ณ ที่นั้น เมื่อเสด็จไปบนทางหลวงเพื่อทรงเล่นในอุทยาน.

142.

๑๔๒.

කමෙන ජිණ්ණං බ්‍යධිතං මතඤ්ච,දිස්වාන රූපං තිභවෙ විරත්තො;

මනොරමං පබ්බජිතඤ්ච රූපං,කත්වා රතිං තම්හි චතුත්ථවාරෙ.

ครั้นทอดพระเนตรเห็นรูปคนแก่ คนเจ็บ และคนตายตามลำดับแล้ว ทรงเบื่อหน่ายในภพทั้งสาม และเมื่อทอดพระเนตรเห็นรูปบรรพชิตที่น่ารื่นรมย์ในครั้งที่สี่ ก็ทรงทำความยินดีในบรรพชิตนั้น.

143.

๑๔๓.

සුඵුල්ලනානාතරුසණ්ඩමණ්ඩිතං සිඛණ්ඩිසණ්ඩාදිදිජූපකූජිතං;

සුදස්සනීයං විය නන්දනං වනං මනොරමුය්‍යානම’ගා මහායසො.

พระมหาบุรุษผู้มีพระยศยิ่งใหญ่ เสด็จไปยังอุทยานอันน่ารื่นรมย์ ซึ่งประดับด้วยหมู่ต้นไม้นานาชนิดที่ออกดอกบานสะพรั่ง กึกก้องด้วยฝูงนกยูงและนกอื่นๆ ดุจป่านันทวันอันน่าชม.

144.

๑๔๔.

සුරඞ්ගනා සුන්දරසුන්දරීනං මනොරමෙ වාදිතනච්චගීතෙ සුරින්දලීලාය;

තහිං නරින්දො රමිත්ව කාමං දිපදාන’මින්දො.

พระราชาผู้เป็นจอมแห่งมนุษย์ ทรงรื่นรมย์ในกามสุข ณ ที่นั้น ด้วยการประโคม การฟ้อนรำ และการขับร้องอันน่ารื่นรมย์ของเหล่านางงามผู้ประดุจนางเทพอัปสร ด้วยลีลาแห่งจอมเทพ.

145.

๑๔๕.

ආභුජිත්වාන පල්ලඞ්කං නිසින්නො රුචිරාසනෙ;

කාරාපෙතුම’චින්තෙසි දෙහභූසන’මත්තනො.

ทรงขัดสมาธิประทับนั่งบนอาสนะอันงดงาม ทรงดำริที่จะให้ทำการประดับพระวรกายของพระองค์.

146.

๑๔๖.

තස්ස චිත්තං විදිත්වාන විස්සකම්මස්සි’දංබ්‍රවී;

අලඞ්කරොහි සිද්ධත්ථ’මිති දෙවානමිස්සරො.

ท้าวสักกะจอมเทพทรงทราบพระดำริของพระองค์แล้ว จึงตรัสกับพระวิสสุกรรมว่า "จงประดับพระสิทธัตถะเถิด."

147.

๑๔๗.

තෙනා’ණත්තො’පගන්ත්වාන විස්සකම්මො යසස්සිනො;

දසදුස්සසහස්සෙහි සීසං වෙඨෙසි සොභනං.

พระวิสสุกรรมได้รับบัญชาจากท้าวสักกะนั้นแล้ว จึงเข้าไปหาพระองค์ผู้มีพระยศ แล้วพันพระเศียรอันงดงามด้วยผ้าหนึ่งหมื่นผืน.

148.

๑๔๘.

තනුං මනුඤ්ඤම්පි අකාසි සොභනං,අනඤ්ඤසාධාරණලක්ඛණුජ්ජලං;

විචිත්තනානුත්තමභූසනෙහි සො,සුගන්ධිගන්ධුප්පලචන්දනාදිනා.

พระวิสสุกรรมนั้นได้ทำให้พระวรกายอันน่ารื่นรมย์งดงาม รุ่งเรืองด้วยลักษณะที่ไม่ทั่วไปแก่ผู้อื่น ด้วยเครื่องประดับอันวิจิตรและประเสริฐต่างๆ ด้วยของหอม ดอกอุบล และจันทน์หอมเป็นต้น.

149.

๑๔๙.

විභූසිතො තෙන විභූසිතඞ්ගිනා,තහිං නිසින්නො විමලෙ සිලාතලෙ;

සුරඞ්ගනාසන්නිභසුන්දරීහි සො,පුරක්ඛතො දෙවපතීව සොභති.

พระองค์ผู้ทรงประดับด้วยเครื่องประดับนั้น มีพระวรกายอันประดับแล้ว ประทับนั่งบนแผ่นศิลาอันบริสุทธิ์ ณ ที่นั้น ทรงรุ่งเรืองดุจท้าวเทวราชผู้มีเหล่านางงามดุจนางฟ้าแวดล้อมอยู่

150.

๑๕๐.

සුද්ධොදනනරින්දෙන පෙසිතං සාසනුත්තමං;

‘‘පුත්තො තෙ පුත්ත ජාතො’’ති සුත්වාන දීපදුත්තමො.

พระผู้ประเสริฐที่สุดในทวีป ทรงสดับข่าวสารอันประเสริฐที่พระเจ้าสุทโธทนะนรินทร์ส่งมาว่า 'ลูกเอ๋ย โอรสของเจ้าประสูติแล้ว'

151.

๑๕๑.

‘‘මම’ජ්ජ බන්ධනං ජාතං’’ඉති වත්වාන තාවදෙ;

සමිද්ධං සබ්බකාමෙහි අගමා සුන්දරං පුරං.

ตรัสในทันทีนั้นว่า 'วันนี้เครื่องจองจำเกิดขึ้นแก่เราแล้ว' แล้วเสด็จไปยังพระนครอันงดงามซึ่งพรั่งพร้อมด้วยกามสุขทั้งปวง

152.

๑๕๒.

ඨිතා උපරිපාසාදෙ කිසාගොතමි තං තදා;

රාජෙන්තං සතරංසි’ංව රාජං දිස්වා කථෙ සි’දං.

ในกาลนั้น พระนางกีสาโคตมีประทับยืนอยู่บนปราสาทชั้นบน ทอดพระเนตรเห็นพระราชกุมารผู้ทรงรุ่งเรืองดุจพระอาทิตย์ จึงได้ตรัสคำนี้

153.

๑๕๓.

‘‘යෙසං සූනු අයං ධීරො යා ච ජායා ඉමස්ස තු;

තෙ සබ්බෙ නිබ්බුතා නූන සදා’නූනගුණස්ස වෙ’’.

'พระราชกุมารผู้เป็นปราชญ์นี้เป็นโอรสของใคร และสตรีใดเป็นภรรยาของพระราชกุมารนี้ ชนเหล่านั้นทั้งหมดคงจะดับความร้อนใจได้แน่แท้ เพราะพระราชกุมารผู้มีคุณธรรมไม่บกพร่องอยู่เป็นนิจนี้'

154.

๑๕๔.

ඉතී’දිසං ගිරං සුත්වා මනුඤ්ඤං තාය භාසිතං;

සඤ්ජාතපීතියා පීනො ගච්ඡමානො සකාලයං.

ทรงสดับพระดำรัสอันน่ารื่นรมย์เช่นนี้ที่นางกล่าวแล้ว ทรงอิ่มเอิบด้วยปีติที่เกิดขึ้น เสด็จไปยังที่ประทับของพระองค์

155.

๑๕๕.

සීතලං විමලං හාරිං හාරං තං රතිවඩ්ඪනං;

පෙසෙත්වා සන්තිකං තස්සා ඔමුඤ්චිත්වාන කණ්ඨතො.

ทรงเปลื้องสร้อยพระศออันเย็น บริสุทธิ์ น่าชม และเพิ่มพูนความยินดีนั้นจากพระศอ แล้วทรงส่งไปให้แก่นางนั้น

156.

๑๕๖.

පාසාදම’භිරූහිත්වා වෙජයන්තං’ව සුන්දරංව;

නිපජ්ජි දෙවරාජා’ව සයනෙ සො මහාරහෙ.

เสด็จขึ้นสู่ปราสาทอันงดงามดุจเวชยันตปราสาท แล้วบรรทมบนพระแท่นอันมีค่ามาก ดุจท้าวเทวราช

157.

๑๕๗.

සුන්දරී තං පුරක්ඛත්වා සුරසුන්දරිසන්නිභා;

පයොජයිංසු නච්චානි ගීතානි විවිධානි’පි.

เหล่านางงามผู้ประดุจนางฟ้าแวดล้อมพระองค์นั้น ได้แสดงการฟ้อนรำและการขับร้องต่างๆ

158.

๑๕๘.

පබ්බජ්ජාභිරතො ධීරො පඤ්චකාමෙ නිරාලයො;

තාදිසෙ නච්චගීතෙ’පි න රමිත්වා මනොරමෙ.

พระปราชญ์ผู้ทรงยินดีในการบรรพชา ทรงหมดความอาลัยในกามคุณ ๕ มิได้ทรงรื่นรมย์แม้ในการฟ้อนรำและขับร้องอันน่ารื่นรมย์เช่นนั้น

159.

๑๕๙.

නිපන්නො විස්සමිත්වාන ඊසකං සයනෙ තහිං;

පල්ලඞ්කමා’භුජිත්වාන මහාවීරො මහීපති.

พระมหากษัตริย์ผู้เป็นมหาวีระ บรรทมพักผ่อนเพียงเล็กน้อยบนพระแท่นนั้น แล้วทรงนั่งคู้บัลลังก์ (ขัดสมาธิ)

160.

๑๖๐.

නිසින්නො’ව’නෙකප්පකාරං විකාරං,පදිස්වාන නිද්දුපගානං වධූනං;

ගමිස්සාමි’දානී’ති උබ්බිග්ගචිත්තො,භවෙ ද්වාරමූලං’පගන්ත්වාන රම්මං.

เมื่อประทับนั่งอยู่ ทรงเห็นความวิปริตผิดแปลกนานาประการของเหล่านางบำเรอผู้หลับใหล ทรงมีพระทัยสลดว่า 'เราจะไปในบัดนี้' แล้วเสด็จไปถึงที่ใกล้ประตูอันน่ารื่นรมย์

161.

๑๖๑.

ඨපෙත්වාන සීසං සුභුම්මාරකස්මිං,සුණිස්සාමි ධීරස්ස සද්දන්ති තස්මිං;

නිපන්නං සුදන්තං පසාදාවහන්තං,සහායං අමච්චං මහාපුඤ්ඤවන්තං.

ทรงวางพระเศียรลงบนธรณีประตูอันดี (ทรงดำริว่า) 'เราจะฟังเสียงของท่านผู้เป็นปราชญ์' ทรงเห็นสหายผู้เป็นอำมาตย์ผู้มีบุญมาก ผู้ฝึกตนดีแล้ว ผู้นำมาซึ่งความเลื่อมใส นอนอยู่ในที่นั้น

162.

๑๖๒.

අච්ඡන්නසවනං ඡන්නං ආමන්තෙත්වා කථෙසි’දං;

‘‘ආනෙහි ඉති කප්පෙත්වා කන්ථකං නාම සින්ධවං.’’

ทรงเรียกนายฉันนะผู้มีโสตอันไม่ปิด (คือหูไว) แล้วตรัสคำนี้ว่า 'จงเตรียมม้าสินธพชื่อกัณฐกะแล้วนำมา'

163.

๑๖๓.

සො ඡන්නො පතිගණ්හිත්වා තං ගිරං තෙන භාසිතං;

තතො ගන්ත්වාන කප්පෙත්වා සීඝමා’නෙසි සින්ධවං.

นายฉันนะนั้นรับพระดำรัสที่พระองค์ตรัสแล้วนั้น จึงไปเตรียมม้าสินธพแล้วนำมาอย่างรวดเร็ว

164.

๑๖๔.

අභිනික්ඛමනං තස්ස ඤත්වා වරතුරඞ්ගමො;

තෙන සජ්ජියමානො සො හෙසාරවමු’දීරයි.

ม้าอาชาไนยอันประเสริฐรู้ถึงการเสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์ของพระองค์ เมื่อถูกนายฉันนะเตรียมอยู่ จึงเปล่งเสียงร้องกึกก้อง

165.

๑๖๕.

පත්ථරිත්වාන ගච්ඡන්තං සද්දං තං සකලං පුරං;

සබ්බෙ සුරගණා තස්මිං සොතුං නා’දංසු කස්සචි.

เสียงนั้นแผ่ขยายไปทั่วทั้งพระนคร แต่ในกาลนั้น เหล่าเทพยดาทั้งปวงมิได้ยอมให้ใครๆ ได้ยินเสียงนั้นเลย

166.

๑๖๖.

අථ සො සජ්ජනානන්දො උත්තමං පුත්තම’ත්තනො;

පස්සිත්වා පඨමං ගන්ත්වා පච්ඡා බුද්ධො භවාම’හං.

ลำดับนั้น พระองค์ผู้ทรงยังสาธุชนให้ยินดี (ทรงดำริว่า) 'เราจะไปดูโอรสผู้ประเสริฐของตนก่อน แล้วภายหลังจึงจักเป็นพระพุทธเจ้า'

167.

๑๖๗.

චින්තයිත්වාන එව’ම්පි ගන්ත්වා ජායානිවෙසනං;

ඨපෙත්වා පාදදු’ම්මාරෙ ගීවං අන්තො පවෙසිය.

ทรงดำริอย่างนี้แล้ว เสด็จไปยังที่ประทับของพระชายา ทรงวางพระบาทไว้ที่ธรณีประตู แล้วยื่นพระศอเข้าไปภายใน

168.

๑๖๘.

කුසුමෙහි සමාකිණ්ණෙ දෙවින්දසයනූපමෙ;

නිපන්නං මාතුයා සද්ධිං සයනෙ සකම’ත්‍රජං.

(ทรงเห็น) พระโอรสของพระองค์บรรทมอยู่กับพระมารดาบนพระแท่นอันเกลื่อนกลาดด้วยดอกไม้ ซึ่งเปรียบประดุจที่บรรทมของท้าวสักกเทวราช

169.

๑๖๙.

විලොකෙත්වාන චින්තෙසි ඉති ලොකෙකනායකො;

සචා’හං දෙවියා බාහුම’පනෙත්වා මම’ත්‍රජං.

พระโลกนาถทรงทอดพระเนตรแล้วทรงดำริว่า 'หากเรายกพระพาหาของพระเทวีออกแล้วอุ้มโอรสของเรา'

170.

๑๗๐.

ගණ්හිස්සාම’න්තරාය’ම්පි කරෙය්‍ය ගමනස්ස මෙ;

පබුජ්ඣිත්වා මහන්තෙන පෙමෙනෙ’සා යසොධරා.

'พระนางยโสธรานี้เมื่อตื่นขึ้นด้วยความรักอันยิ่งใหญ่ ก็จะพึงทำอันตราย (อุปสรรค) ต่อการเสด็จไปของเรา'

171.

๑๗๑.

බුද්ධො හුත්වා පුනා’ගම්ම පස්සිස්සාමී’ති අත්‍රජං;

නරාධිපො තදා තම්හා පාසාදතලතො’තරි.

พระราชาทรงดำริว่า 'เราเป็นพระพุทธเจ้าแล้วจักกลับมาดูโอรส' ในกาลนั้น จึงเสด็จลงจากพื้นปราสาทนั้น

172.

๑๗๒.

පෙසලානනකරඞ්ඝිපඞ්කජා හාසඵෙනභමුවීචිභාසුරා;

නෙත්තනීලකමලා යසොධරාකොමුදී’ව නයනාලිපත්ථිතා.

พระนางยโสธราผู้มีพระพักตร์ พระหัตถ์ และพระบาทอันงดงามดุจดอกบัว ทรงรุ่งเรืองด้วยฟองคือพระสรวลและระลอกคลื่นคือพระขนง มีพระเนตรดุจดอกบัวขาบ เป็นที่ปรารถนาแห่งหมู่ภมรคือดวงตา ประดุจดอกโกมุท

173.

๑๗๓.

සමත්ථො අස්ස කො තස්සා ජහිතුං දෙහසම්පදං;

වින්දමානො විනා ධීරං ඨිතං පරමිමුද්ධනි.

ใครเล่าเมื่อได้เสวยความสมบูรณ์แห่งสรีระของพระนางนั้นแล้ว จะสามารถละเสียได้ นอกจากพระปราชญ์ผู้ตั้งมั่นอยู่บนยอดแห่งบารมี

174.

๑๗๔.

‘‘අස්සො සාමි මයානීතො කාලං ජාන රථෙසභ’’;

ඉති අබ්‍රවි ඡන්නො සො භූපාලස්ස යසස්සිනො.

นายฉันนะนั้นกราบทูลพระราชาผู้มีพระเกียรติยศว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐในหมู่รถ ข้าพระองค์นำม้ามาแล้ว ขอพระองค์ทรงทราบกาลเถิด'

175.

๑๗๕.

මහීපති තදා සුත්වා ඡන්නෙනො’දීරිතං ගිරං;

පාසාදා ඔතරිත්වාන ගන්ත්වා කන්ථකසන්තිකං.

ในกาลนั้น พระราชาทรงสดับพระดำรัสที่นายฉันนะกราบทูลแล้ว เสด็จลงจากปราสาทแล้วเสด็จไปสู่สำนักของม้ากัณฐกะ

176.

๑๗๖.

තස්සි’දං වචනං භාසි සබ්බසත්තහිතෙ රතො;

‘‘කන්ථක’ජ්ජෙ’කරත්තිං මා තාරෙහි’’ සනරාමරං.

พระองค์ผู้ทรงยินดีในประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์ทั้งปวง ตรัสคำนี้แก่ม้ากัณฐกะนั้นว่า 'กัณฐกะเอ๋ย ในคืนนี้เพียงคืนเดียว เจ้าจงช่วยพาเราพร้อมทั้งมนุษย์และเทวดาให้ข้ามพ้นไปเถิด'

177.

๑๗๗.

ලොකමු’ත්තාරයිස්සාමි බුද්ධො හුත්වා අනුත්තරො;

භවසාගරතො ඝොරජරාදිමකරාකරා.’’

'เราจักเป็นพระพุทธเจ้าผู้ยอดเยี่ยม แล้วจักช่วยให้ชาวโลกข้ามพ้นจากมหาสมุทรคือภพ อันน่ากลัวด้วยหมู่มังกรมีชราเป็นต้น'

178.

๑๗๘.

ඉදං වත්වා තමා’රුය්හ සින්ධවං සඞ්ඛසන්නිභං;

ගාහාපෙත්වාන ඡන්නෙන සුදළ්හං තස්ස වාලධිං.

ครั้นตรัสอย่างนี้แล้ว ทรงเสด็จขึ้นประทับม้าสินธพผู้มีสีดุจสังข์นั้น แล้วให้นายฉันนะจับหางม้าไว้ให้มั่นคง

179.

๑๗๙.

පත්වාන සො මහාද්වාරසමීපං සමචින්තයි;

භවෙය්‍ය විවටං ද්වාරං යෙන කෙනචි නො සචෙ.

เมื่อพระองค์เสด็จถึงใกล้ประตูใหญ่ ทรงดำริว่า 'หากใครๆ ไม่เปิดประตูให้ ประตูพึงเปิดออกเอง'

180.

๑๘๐.

වාලධිං ගහිතෙනෙව සද්ධිං ඡන්නෙන කන්ථකං,නිප්පීළයිත්වා සත්ථීහි ඉමමච්චුග්ගතං සුභං;

උල්ලඞ්ඝිත්වාන පාකාරං ගච්ඡාමී’ති මහබ්බලො.

เราผู้มีกำลังมาก จะหนีบม้ากัณฐกะด้วยต้นขา พร้อมกับฉันนะผู้จับหางม้าไว้ แล้วกระโดดข้ามกำแพงที่สูงยิ่งและงดงามนี้ไป

181.

๑๘๑.

තථා ථාමබලූපෙතො ඡන්නො’පි තුරගුත්තමො;

විසුං විසුං විචින්තෙසුං පාකාරං සමතික්කමං.

แม้ฉันนะผู้ประกอบด้วยกำลังและพละ และม้าตัวประเสริฐ (กัณฐกะ) ก็เช่นกัน ต่างก็ได้คิดถึงการข้ามกำแพงไปคนละอย่าง

182.

๑๘๒.

තස්ස චිත්තං විදිත්වාන මොදිතා ගමනෙ සුභෙ;

විවරිංසු තදා ද්වාරං ද්වාරෙ’ධිග්ගහිතා සුරා.

เทวดาทั้งหลายผู้สิงสถิตอยู่ที่ประตู ทราบพระดำริของพระองค์แล้ว ต่างยินดีในการเสด็จออกอันเป็นมงคล จึงเปิดประตูให้ในเวลานั้น

183.

๑๘๓.

තං සිද්ධත්ථම’සිද්ධත්ථං කරිස්සාමී’ති චින්තිය;

ආගන්ත්වා තස්සි’දං භාසි අන්තලික්ඛෙ ට්ඨිතන්තිකො.

มารคิดว่า 'เราจักทำให้พระสิทธัตถะนี้ไม่ประสบความสำเร็จ' จึงมาปรากฏตัวยืนอยู่ในอากาศใกล้ๆ แล้วกล่าวคำนี้แก่พระองค์

184.

๑๘๔.

‘‘මා නික්ඛමි මහාවීර ඉතො තෙ සත්තමෙ දිනෙ;

දිබ්බං තු චක්කරතනං අද්ධා පාතුභවිස්සති.’’

ข้าแต่มหาวีระ ท่านอย่าเสด็จออกไปเลย ในวันที่ ๗ นับจากวันนี้ไป จักรแก้วอันเป็นทิพย์จักปรากฏแก่ท่านอย่างแน่นอน

185.

๑๘๕.

ඉච්චෙවං වුච්චමානො සො අන්තකෙන මහායසො;

‘‘කො’සි ත්වමි’ති’’තං භාසි මාරො ච’ත්තානමා’දිසි.

พระมหาบุรุษผู้มีพระยศใหญ่ เมื่อถูกพญามารกล่าวอย่างนี้ จึงตรัสถามเขาว่า 'ท่านเป็นใคร?' มารจึงแสดงตน

186.

๑๘๖.

‘‘මාරජානාම’හං මය්හං දිබ්බචක්කස්ස සම්භවං;

ගච්ඡ ත්වමි’ධ මා තිට්ඨ න’ම්හි රජ්ජෙනමත්ථිකො.

ดูก่อนมาร เรารู้ถึงการเกิดขึ้นแห่งจักรแก้วอันเป็นทิพย์ที่จะมีแก่เรา ท่านจงไปเสีย อย่าหยุดอยู่ที่นี่เลย เราไม่มีความต้องการด้วยราชสมบัติ

187.

๑๘๗.

සබ්බං දසසහස්සිම්පි ලොකධාතුම’හං පන;

උන්නාදෙත්වා භවිස්සාමි බුද්ධො ලොකෙකනායකො.’’

แต่เราจักทำหมื่นโลกธาตุทั้งหมดให้บันลือลั่น แล้วจักเป็นพระพุทธเจ้าผู้เป็นผู้นำหนึ่งเดียวของโลก

188.

๑๘๘.

එවං වුත්තෙ මහාසත්තෙ අත්තනො ගිරමු’ත්තරිං;

ගාහාපෙතුම’සක්කොන්තො තත්ථෙ’ව’න්තරධායි’සො.

เมื่อพระมหาบุรุษตรัสอย่างนี้ มารไม่สามารถจะให้พระองค์รับคำของตนต่อไปได้ จึงอันตรธานไปในที่นั้นเอง

189.

๑๘๙.

පාපිමස්ස ඉදං වත්වා චක්කවත්තිසිරිම්පි ච;

පහාය ඛෙපිණ්ඩං’ව පච්චුසසමයෙ වසිං.

ตรัสคำนี้แก่มารผู้มีบาปแล้ว ทรงละทิ้งแม้สิริแห่งพระเจ้าจักรพรรดิประดุจก้อนเขฬะ ประทับอยู่ ณ ที่นั้นในเวลาใกล้รุ่ง

190.

๑๙๐.

ගච්ඡන්තම’භිපූජෙතුං සමාගන්ත්වාන තාවදෙ;

රතනුක්කාසහස්සානි ධාරයන්තා මරූ තහිං.

เทวดาทั้งหลายในที่นั้น ถือคบเพลิงแก้วหลายพันเล่ม มาประชุมกันในทันที เพื่อบูชาพระองค์ผู้กำลังเสด็จไป

191.

๑๙๑.

පච්ඡතො පුරතො තස්ස උභොපස්සෙසු ගච්ඡරෙ;

තථෙ’ව අභිපූජෙන්තා සුපණ්ණා ච මහොරගා.

พญาครุฑและพญานาคทั้งหลายก็เช่นกัน ต่างพากันบูชาพระองค์ ทั้งข้างหลัง ข้างหน้า และข้างทั้งสอง

192.

๑๙๒.

සුවිපුලසුරසෙනා චාරුලීලාභිරාමා,කුසුමසලිලධාරා වස්සයන්තා නභම්හා;

ඉහහි දසසහස්සී චක්කවාළා ගතා තා,සුඛුමතනුතමෙතොදග්ගුදග්ගා චරන්ති.

กองทัพเทพยดาจำนวนมาก มีลีลางดงามน่ารื่นรมย์ ยังสายฝนดอกไม้และน้ำให้ตกลงมาจากท้องฟ้า หมู่เทพเหล่านั้นมาจากหมื่นจักรวาล มีกายละเอียดอ่อนยิ่งนัก พากันเดินไปอย่างร่าเริงเบิกบานยิ่ง

193.

๑๙๓.

යස්මිං සුගන්ධවරපුප්ඵසුධූප චුණ්ණ,හෙමද්ධජප්පභුතිභාසුරචාරුමග්ගෙ;

ගච්ඡං මහාජවවරඞ්ග තුරංග රාජා,ගන්තුං න සක්ඛි ජවතො කුසුමාදිලග්ගො.

บนทางอันงดงามรุ่งเรืองด้วยดอกไม้อันประเสริฐมีกลิ่นหอม เครื่องหอม ผง และธงทองเป็นต้น พญาม้าผู้มีอวัยวะอันประเสริฐและมีกำลังเร็วมาก แม้จะวิ่งไปแต่ก็ไม่สามารถไปได้เร็ว เพราะติดดอกไม้เป็นต้น

194.

๑๙๔.

ඉත්ථං තම්හි පථෙ රම්මෙ වත්තමානෙ මහාමහෙ;

ගච්ඡන්තො රත්තිසෙසෙන තිංසයොජනමඤ්ජසෙ.

เมื่อมีการบูชาใหญ่อันน่ารื่นรมย์ดำเนินไปบนทางนั้นอย่างนี้ พระองค์เสด็จไปตลอดระยะทาง ๓๐ โยชน์ ด้วยเวลาที่เหลือแห่งราตรี

195.

๑๙๕.

පත්වා’නොමානදීතීරං පිට්ඨිතො තුරගස්ස සො;

ඔතරිත්වාන විමලෙ සීතලෙ සිකතාතලෙ.

เมื่อเสด็จถึงฝั่งแม่น้ำอโนมา พระองค์เสด็จลงจากหลังม้า ประทับบนหาดทรายอันบริสุทธิ์และเย็น

196.

๑๙๖.

විස්සමිත්වා ඉදං වත්වා ‘‘ගච්ඡාහී’ති සකං පුරං;

ආභරණානි ආදිය ඡන්නෙ’මං ගුරගම්පි ච.’’

ทรงพักผ่อนแล้วตรัสว่า "ฉันนะ เจ้าจงรับเครื่องประดับและม้าตัวนี้แล้วกลับไปยังเมืองของตนเถิด"

197.

๑๙๗.

ඨිතො තස්මිං මහාවීරො අච්චන්ත නිසිතා’සිනා;

සුගන්ධවාසිතං මොළිං ඡෙත්වා’නුක්ඛිපි අම්බරෙ.

พระมหาบุรุษผู้กล้าหาญประทับยืนอยู่ ณ ที่นั้น ทรงใช้พระขรรค์อันคมกริบยิ่ง ตัดพระเมาลีอันอบอวลด้วยกลิ่นหอม แล้วเหวี่ยงขึ้นไปในอากาศ

198.

๑๙๘.

චාරුහෙමසුමුග්ගෙන කෙසධාතුං නභුග්ගතං;

පූජනත්ථං සහස්සක්ඛො සිරසා සම්පටිච්ඡිය.

ท้าวสหัสนัยน์ทรงรับพระเกศธาตุที่ลอยขึ้นไปในอากาศด้วยผอบทองอันงดงามไว้บนพระเศียร เพื่อบูชา

199.

๑๙๙.

විලොචනානන්දකරින්දනීලමයෙහි චූළාමණි චෙතියං සො;

පතිට්ඨපෙසා’මලතාවතිංසෙ උබ්බෙධතො යොජනමත්තමග්ගා.

พระอินทร์นั้นทรงสถาปนาจุฬามณีเจดีย์ สูงประมาณ ๑ โยชน์ ด้วยแก้วอินทนิลอันยังความยินดีแก่ดวงตา ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์อันบริสุทธิ์

200.

๒๐๐.

උත්තමට්ඨපරික්ඛාරං ධාරෙත්වා බ්‍රහ්මුනාභතං;

අම්බරෙ’ච පවිජ්ඣිත්ථ වරං දුස්සයුගම්පි ච.

ทรงรับเครื่องบริขารอันประเสริฐ ๘ อย่างที่ท้าวมหาพรหมนำมาถวาย และทรงเหวี่ยงคู่ผ้าอันประเสริฐขึ้นไปในอากาศ

201.

๒๐๑.

තමා’දාය මහාබ්‍රහ්මා බ්‍රහ්මලොකෙ මනොරමං;

ද්වාදසයොජනුබ්බෙධං දුස්සථූපං අකාරයි.

ท้าวมหาพรหมนั้นทรงรับคู่ผ้านั้นแล้ว ทรงสร้างทุสสเจดีย์อันน่ารื่นรมย์ สูง ๑๒ โยชน์ ในพรหมโลก

202.

๒๐๒.

නාමෙනා’නුපියං නාම ගන්ත්වා අම්බවනං තහිං;

සත්තාහං වීතිනාමෙත්වා පබ්බජ්ජාසුඛතො තතො.

เสด็จไปสู่ป่ามะม่วงชื่ออนุปิยะ ณ ที่นั้น ทรงยับยั้งอยู่ ๗ วัน ด้วยความสุขแห่งบรรพชา

203.

๒๐๓.

ගන්ත්වානෙ’කදිනෙනෙ’ව තිංසයොජනමඤ්ජසං;

පත්වා රාජගහං ධීරො පිණ්ඩාය චරි සුබ්බතො.

พระธีรเจ้าผู้มีวัตรอันดีงาม เสด็จไปตามทางสิ้นระยะทาง ๓๐ โยชน์ โดยหลายวัน แล้วเสด็จถึงกรุงราชคฤห์ ทรงเที่ยวบิณฑบาต

204.

๒๐๔.

ඉන්දනීලසිලායා’පි කතා පාකාරගොපුරා;

හෙමචලා’ව දිස්සන්ති තස්සා’භාගි තහිං තදා.

แม้กำแพงและซุ้มประตูที่สร้างด้วยศิลาอินทนิล ก็ปรากฏเป็นดุจภูเขาทองด้วยพระรัศมีของพระองค์ในที่นั้นในกาลนั้น

205.

๒๐๕.

කො’යං සක්කො නුඛො බ්‍රහ්මා මාරො නාගො’තිආදිනා;

භිය්‍යො කොතුහළප්පත්තො පදිස්වා තං මහාජනො.

มหาชนเห็นพระองค์แล้ว ต่างเกิดความสงสัยยิ่งนักว่า "ผู้นี้เป็นใครหนอ เป็นพระอินทร์ พระพรหม มาร หรือพญานาค?" เป็นต้น

206.

๒๐๖.

පවිසිත්වා ගරහෙතූන භත්තං යාපනමත්තකං;

යුගමත්තං’ව පෙක්ඛන්තො ගච්ඡන්තො රාජවීථියං.

เสด็จเข้าไปเพื่อรับภัตตาหารเพียงพอแก่การยังชีพ ทรงทอดพระเนตรเพียงชั่วแอก เสด็จไปตามถนนหลวง

207.

๒๐๗.

මථිතං මෙරුමන්ථෙන සමුද්ද’ව මහාජනං;

තම්හා සො ආකුලී කත්වා ගන්ත්වා පණ්ඩවපබ්බතං.

ทรงยังมหาชนให้ปั่นป่วน ดุจมหาสมุทรที่ถูกภูเขาเมรุคน แล้วเสด็จออกจากที่นั้นไปยังภูเขาปัณฑวะ

208.

๒๐๘.

තතො තස්සෙ’ව ඡායාය භූමිභාගෙ මනොරමෙ;

නිසින්නො මිස්සකං භත්තං පරිභුඤ්ජිතුමා’රභි.

ลำดับนั้น ประทับนั่งในร่มเงาของภูเขานั้นนั่นเอง บนพื้นดินอันน่ารื่นรมย์ ทรงเริ่มเสวยภัตตาหารที่ระคนกัน

209.

๒๐๙.

පච්චවෙක්ඛණමත්තෙන අන්තසප්පං නිවාරිස;

දෙහවම්මිකතො ධීරො නික්ඛමන්තං මහබ්බලො.

ผู้มีปัญญา ผู้มีกำลังมาก ได้ยับยั้งงูภายในที่กำลังออกมาจากรังปลวกคือร่างกาย เพียงด้วยการพิจารณา.

210.

๒๑๐.

භුත්වාන බිම්බිසාරෙන නරින්දෙන නරාසභො;

නිමන්තිනො’පි රජ්ජෙන උපගන්ත්වාන’නෙකධා.

พระองค์ผู้เป็นดุจโคอุสภะในหมู่มนุษย์ ได้เสวยพระกระยาหารที่พระเจ้าพิมพิสารผู้เป็นจอมมนุษย์ถวายแล้ว แม้ถูกนิมนต์ด้วยราชสมบัติ ก็ได้เสด็จไปหลายครั้ง.

211.

๒๑๑.

පටික්ඛිපිය තං රජ්ජං අථ තෙනා’භියාචිතො;

ධම්මං දෙසෙහි මය්හන්ති බුද්ධො හුත්වා අනුත්තරො.

ทรงปฏิเสธราชสมบัตินั้นแล้ว ครั้นแล้วถูกพระราชาองค์นั้นทูลอ้อนวอนว่า "ขอพระองค์จงเป็นพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครยิ่งกว่า แล้วโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์เถิด."

212.

๒๑๒.

දත්වා පටිඤ්ඤං මනුජාධිපස්ස ධීරො’පගන්ත්වාන පධානභූමිං;

අනඤ්ඤසාධාරණදුක්කරානි කත්වා තතො කිඤ්චි අපස්සමානො.

ผู้กล้าหาญทรงประทานปฏิญญาแก่จอมมนุษย์แล้ว ได้เสด็จไปสู่ภูมิแห่งความเพียร ทรงกระทำสิ่งที่ทำได้ยากซึ่งไม่ทั่วไปแก่ผู้อื่น ครั้นแล้วไม่ทรงเห็นสิ่งใด (ที่เป็นประโยชน์).

213.

๒๑๓.

ඔළාරිකන්නපානානි භුඤ්ජිත්වා දෙහසම්පදං;

පත්වා’ජපාලනිග්‍රොධමූලං පත්තො සුරො විය.

เสวยอาหารและน้ำอันหยาบแล้ว ทรงถึงความสมบูรณ์แห่งพระวรกาย เสด็จถึงโคนต้นไทรอชปาลนิโครธ ดุจดังเทวดา.

214.

๒๑๔.

පුරත්ථා’භිමුඛො හුත්වා නිසින්නො’සි ජුතින්ධරො;

දෙහවණ්ණෙහි නිග්‍රොධො හෙමවණ්ණො’සි තස්ස සො.

ผู้ทรงรัศมีอันรุ่งเรือง ทรงหันพระพักตร์ไปทางทิศตะวันออกแล้วประทับนั่ง ต้นไทรนั้นได้เป็นสีทองด้วยพระฉวีวรรณของพระองค์.

215.

๒๑๕.

සමිද්ධපත්ථනා එකා සුජාතා නාම සුන්දරී;

හෙමපාතිං සපායාසං සීසෙනා’දාය ඔනතා.

หญิงงามคนหนึ่งชื่อสุชาดา ผู้มีความปรารถนาอันสำเร็จแล้ว ทูนถาดทองพร้อมด้วยข้าวมธุปายาสไว้บนศีรษะแล้วน้อมลง.

216.

๒๑๖.

තස්මිං අධිග්ගහීතස්ස රුක්ඛදෙවස්ස තාවදෙ;

බලිං දම්මී’ති ගන්ත්වාන දිස්වා තා දීපදුත්තමං.

ในทันใดนั้น ได้ไปเพื่อถวายพลีแก่รุกขเทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในต้นไม้นั้น แล้วได้เห็นพระผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้าพระองค์นั้น.

217.

๒๑๗.

දොවො’ති සඤ්ඤාය උදග්ගචිත්තා පායාසපාතිං පවරස්ස දත්වා;

‘‘ආසිංසනා ඉජ්ඣියථා හි මය්හං තුය්හම්පි සා සාමි සමිජ්ඣිතූ’ති.’’

สำคัญว่าเป็นเทวดา มีจิตเบิกบาน ถวายถาดข้าวมธุปายาสแก่พระผู้ประเสริฐแล้ว (กล่าวว่า) "ความปรารถนาของดิฉันสำเร็จแล้ว ขอความปรารถนานั้นจงสำเร็จแก่ท่านด้วยเถิด เจ้าข้า."

218.

๒๑๘.

ඉච්චෙ’වං වචනං වත්වා ගතා තම්හා වරඞ්ගනා;

අථ පායාසපාතිං තං ගහෙත්වා මුනිපුඞ්ගවො.

หญิงผู้ประเสริฐนั้นกล่าวคำอย่างนี้แล้ว ได้ไปจากที่นั้น ครั้นแล้วพระมุนีผู้ประเสริฐทรงถือถาดข้าวมธุปายาสนั้น.

219.

๒๑๙.

ගන්ත්වා නෙරඤ්ජරාතීරං භූත්වා තං වරභොජනං;

පටිසොතං පවිස්සජ්ජි තස්සා පාතිං මනොරමං.

เสด็จไปสู่ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา เสวยพระกระยาหารอันประเสริฐนั้นแล้ว ทรงลอยถาดอันน่ารื่นรมย์ของนางนั้นทวนกระแส.

220.

๒๒๐.

ජන්තාලිපාලිමනනෙත්තවිලුම්පමානං,සම්ඵුල්ලසාලවනරාජිවිරාජමානං;

දෙවින්දනන්දනවනං’ව’භිනන්දනීය,මු’ය්‍යානමු’ත්තමතරං පවරො’පගන්ත්වා.

พระผู้ประเสริฐได้เสด็จไปสู่อุทยานอันประเสริฐยิ่ง ซึ่งช่วงชิงดวงใจและดวงตาของหมู่ภมร ซึ่งรุ่งเรืองด้วยหมู่ป่าสาละที่บานสะพรั่ง น่ารื่นรมย์ดุจสวนนันทวันของพระอินทร์.

221.

๒๒๑.

කත්වා දිවාවිහාරං සො සායණ්හසමයෙ තහිං;

ගච්ඡං කෙසරලීලාය බොධිපාදපසන්තිකං.

พระองค์ทรงกระทำวิหารธรรมในเวลากลางวัน ณ ที่นั้น ในเวลาเย็น เสด็จไปสู่ใกล้ต้นโพธิ์ด้วยลีลาแห่งราชสีห์.

222.

๒๒๒.

බ්‍රහ්මසුරාසුරමහොරගපක්ඛිරාජ,සංසජ්ජිතොරුවටුමෙ දිපදානමින්දො;

පායාසි සොත්ථියද්විජො තිණහාරකො තං,දිස්වාන තස්ස අදදා තිණමුට්ඨියො සො.

พระอินทร์แห่งสัตว์สองเท้า (พระพุทธเจ้า) ผู้เสด็จไปบนทางหลวงอันกว้างใหญ่ที่ประดับประดาไว้ด้วยพรหม เทวดา อสูร นาคใหญ่ และพญาปักษี พราหมณ์โสตถิยะผู้หาหญ้า ได้เห็นพระองค์นั้นแล้ว ได้ถวายฟ่อนหญ้าแก่พระองค์.

223.

๒๒๓.

ඉන්දිවරාරවින්දාදිකුසුමාන’ම්බරා තහිං;

පතන්තී වුට්ඨිධාරා’ව ගච්ඡන්තෙ දීපදුත්තමෙ.

เมื่อพระผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้าเสด็จไป ดอกบัวเขียว ดอกบัวหลวงเป็นต้น ในอากาศ ณ ที่นั้น ตกลงมาดุจสายฝน.

224.

๒๒๔.

චාරුචන්දනචුණ්ණාදි’ධුපගන්ධෙහි නෙකධා;

අනොකාසො’සි ආකාසො ගච්ඡන්තෙ දීපදුත්තමෙ.

เมื่อพระผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้าเสด็จไป อากาศไม่มีช่องว่างด้วยผงจันทน์อันงดงามและกลิ่นธูปเป็นต้นหลายอย่าง.

225.

๒๒๕.

රතනුජ්ජලඡත්තෙහි චාරුහෙමද්ධජෙහි ච;

අනොකාසො’සි ආකාසො ගච්ඡන්තෙ දිපදුත්තමෙ.

เมื่อพระผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้าเสด็จไป อากาศไม่มีช่องว่างด้วยฉัตรอันรุ่งเรืองด้วยรัตนะและด้วยธงทองอันงดงาม.

226.

๒๒๖.

වෙලුක්ඛෙපසහස්සෙහි කීළන්තෙහි මරූහි’පි;

අනොකාසො’සි ආකාසො ගච්ඡන්තෙ දිපදුත්තමෙ.

เมื่อพระผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้าเสด็จไป อากาศไม่มีช่องว่างแม้ด้วยเหล่าเทวดาผู้เล่นสนุกด้วยการโบกพัดเป็นพันๆ ครั้ง.

227.

๒๒๗.

සුරදුන්දුභිවජ්ජානි කරොන්තෙහි මරූහිපි;

අනොකාසො’සි ආකාසො ගච්ඡන්තෙ දිපදුත්තමෙ.

เมื่อพระผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้าเสด็จไป อากาศไม่มีช่องว่างแม้ด้วยเหล่าเทวดาผู้ประโคมดนตรีทิพย์.

228.

๒๒๘.

සුරඞ්ගනාහි සඞ්ගිතිං ගායන්තිහි’පි’නෙකධා;

අනොකාසො’සි ආකාසො ගච්ඡන්තෙ දිපදුත්තමෙ.

เมื่อพระผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้าเสด็จไป อากาศไม่มีช่องว่างแม้ด้วยเหล่านางเทพอัปสรผู้ขับร้องเพลงหลายอย่าง.

229.

๒๒๙.

මනොරමා කිණ්ණරකිණ්ණරඞ්ගනා,මනොරමඞ්ගා උරගොරගඞ්කනා;

මනොරමා තම්හි ච නච්චගීතියො,මනොරමා’නෙකවිධා පවත්තයුං.

กินนรและกินรีผู้มีรูปน่ารื่นรมย์ นาคและนาคีผู้มีอวัยวะน่ารื่นรมย์ การฟ้อนรำและขับร้องอันน่ารื่นรมย์ ณ ที่นั้น หลายอย่างอันน่ารื่นรมย์ได้เกิดขึ้น.

230.

๒๓๐.

තදා මහොඝෙ’ව මහාමගෙහි,පවත්තමානෙ ඉති සො මහායසො;

තිණෙ ගහෙත්වා තිභවෙකනායකො,උපාගතො බොධිදුමින්දසන්තිකං.

ในกาลนั้น เมื่อมหาพิธีอันยิ่งใหญ่ได้ดำเนินไปดุจกระแสน้ำใหญ่ พระผู้มีพระยศใหญ่พระองค์นั้น พระผู้นำผู้เดียวในภพสาม ทรงถือหญ้า ได้เสด็จเข้าไปใกล้ต้นโพธิ์อันประเสริฐ.

231.

๒๓๑.

විද්දුමාසිතසෙලග්ගරජතාචලසන්නිභං;

කත්වා පදක්ඛිණං බොධිපාදපං දිපදුත්තමො.

พระผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ทรงกระทำประทักษิณต้นโพธิ์ ซึ่งมีส่วนเปรียบด้วยยอดเขาเงินและยอดเขาศิลาสีดำอันประดับด้วยปะการัง.

232.

๒๓๒.

පුරත්ථිමදිසාභාගෙ අචලෙ රණධංසකෙ;

මහීතලෙ ඨිතො ධීරො චාලෙසි තිණමුට්ඨියො.

ผู้กล้าหาญผู้ทำลายสงคราม (กิเลส) ประทับยืนอยู่บนพื้นดินอันไม่หวั่นไหว ในส่วนทิศตะวันออก ทรงโปรยฟ่อนหญ้า.

233.

๒๓๓.

විද්දසහත්ථමත්තො සො පල්ලඞ්කො ආසි තාවදෙ;

අථ නං අබ්භුතං දිස්වා මහාපඤ්ඤො විචින්තයි.

บัลลังก์นั้นมีประมาณ ๑๔ ศอก ได้เกิดขึ้นในทันใดนั้น ครั้นแล้วพระผู้มีปัญญามากทรงเห็นสิ่งอัศจรรย์นั้นแล้ว ทรงดำริ.

234.

๒๓๔.

‘‘මංසලොහිතමට්ඨි ච නහාරූ ච තචො ච මෙ;

කාමං සුස්සතු නෙවා’හං ජහාමි වීරියං’’ඉති.

"เนื้อ เลือด กระดูก เอ็น และหนังของเรา จงเหือดแห้งไปตามปรารถนาเถิด เราจักไม่ละความเพียรเลย."

235.

๒๓๕.

ආභුජිත්වා මහාවීරො පල්ලඞ්කම’පරාජිතං;

පාචිනාභිමුඛො තස්මිං නිසීදි දීපදුත්තමො.

พระมหาวีรเจ้าผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า ทรงคู้บัลลังก์อันไม่พ่ายแพ้ ประทับนั่งหันพระพักตร์ไปทางทิศตะวันออก ณ ที่นั้น.

236.

๒๓๖.

දෙවදෙවස්ස දෙවින්දො සඞ්ඛමා’දාය තාවදෙ;

වීසුත්තරසතුබ්බෙධං ධමයන්තො තහිං ඨිතො.

พระอินทร์ของเทวดาผู้เป็นเทพ ทรงถือสังข์ซึ่งมีขนาด ๑๒๐ ศอก ในทันใดนั้น ทรงเป่าอยู่ ณ ที่นั้น.

237.

๒๓๗.

දුතියං පුණ්ණචන්දං’ව සෙතච්ඡත්තං තියොජනං;

ධාරයන්තො ඨිතො සම්මා මහාබ්‍රහ්මා සහම්පති.

ท้าวสหัมบดีมหาพรหม ทรงถือฉัตรขาวสามโยชน์ดุจพระจันทร์เต็มดวงดวงที่สอง ตั้งมั่นอยู่.

238.

๒๓๘.

චාරුචාමරමා’දාය සුයාමො’පි සුරාධිපො;

වීජයන්තො ඨිතො තත්ථ මන්දං මන්දං තිගාවුතං.

แม้ท้าวสุยามะผู้เป็นจอมเทวดา ทรงถือพัดอันงดงาม ทรงพัดอยู่ ณ ที่นั้นช้าๆ สามคาวุต.

239.

๒๓๙.

බෙලුවං වීණමා’දාය සුරොපඤ්චසිඛව්හයො;

නානාවිධලයොපෙතං වාදයන්තො තථා ඨිතො.

เทพบุตรชื่อปัญจสิขะ ถือพิณเบลวะ บรรเลงท่วงทำนองต่างๆ ได้ยืนอยู่เช่นนั้น.

240.

๒๔๐.

ථුතිගීතානි ගායන්තො නාටකීහි පුරක්ඛතො;

තථෙ’ව’ට්ඨාසි සො නාගරාජා කාලව්හයො’පි ච.

พญานาคชื่อกาละนั้น ก็ได้ยืนอยู่เช่นนั้น ขับร้องเพลงสรรเสริญ มีพวกนักฟ้อนรำแวดล้อม.

241.

๒๔๑.

ගහෙත්වා හෙමමඤ්ජුසා සුරපුප්ඵෙහි පූරිතා;

පූජයන්තා’ව අට්ඨංසු බත්තිංසා’පි කුමාරිකා.

แม้กุมาริกา ๓๒ นาง ถือหีบทองที่เต็มไปด้วยดอกไม้ทิพย์ ได้ยืนบูชาอยู่.

242.

๒๔๒.

සෙන්දදෙවසඞ්ඝෙහි තෙහි ඉත්ථං මහාමහෙ;

වත්තමානෙ තදා මාරො පාපිමා ඉති චින්තයි.

เมื่อมหาสักการะดำเนินไปอย่างนี้ โดยหมู่เทพเหล่านั้นพร้อมด้วยพระอินทร์ ครั้งนั้น มารผู้มีบาปได้คิดอย่างนี้.

243.

๒๔๓.

‘‘අතික්කමිතුකාමො’යං කුමාරො විසයං මම;

සිද්ධත්ථො අථ සිද්ධත්ථං කරිස්සාමී’’ති තාවදෙ.

"กุมารนี้ปรารถนาจะล่วงพ้นวิสัยของเรา สิทธัตถะ เราจะทำให้เขาไม่สำเร็จ (อ-สิทธัตถะ)" ดังนี้ ทันที.

244.

๒๔๔.

මාපෙත්ව භිංසනතරොරුසහස්සබාහුං,සඞ්ගය්හ තෙහි ජලිතා විවිධායුධානි;

ආරුය්හ චාරු දිරදං ගිරිමෙඛලාක්ඛ්‍යං,චණ්ඩං දියඩ්ඪසතයොජනමායතං තං.

เนรมิตแขนพันหนึ่งอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งนัก ถืออาวุธต่างๆ ที่ลุกโชนด้วยแขนเหล่านั้น ขึ้นช้างชื่อคิริเมขละอันสง่างาม ซึ่งดุร้าย มีความยาวร้อยห้าสิบโยชน์นั้น.

245.

๒๔๕.

නානානනාය’නලවණ්ණසිරොරුහාය,රත්තොරුවට්ටබහිනිග්ගතලොචනාය;

දට්ඨොට්ඨභිංසනමුඛායු’රගබ්භුජාය,සෙනාය සො පරිවුතො විවිධායුධාය.

เขาถูกแวดล้อมด้วยกองทัพที่มีอาวุธต่างๆ มีใบหน้าต่างๆ กัน มีผมสีเหมือนไฟ มีดวงตาแดงกลมโตถลนออกมา มีปากน่าสะพรึงกลัวเพราะกัดริมฝีปาก มีแขนเหมือนงู.

246.

๒๔๖.

තත්ථො’පගම්ම අතිභීමරමං රවන්තො,සිද්ධත්ථමෙ’ථ ඉති ගණ්හථ බන්ධථෙ’මං;

ආණාපයං සුරගණං සහදස්සනෙන,චණ්ඩානීලුග්ගතපිචුං’ව පලාපයිත්ථ.

เข้าไปในที่นั้น ส่งเสียงคำรามอย่างน่าสะพรึงกลัวยิ่งนัก สั่ง (กองทัพ) ว่า "จงจับ จงมัดสิทธัตถะนี้" ได้ทำให้หมู่เทพหนีไปเหมือนลมพัดสำลีที่ฟูขึ้นอย่างรุนแรง.

247.

๒๔๗.

ගම්භීරමෙඝරවසන්තිභවණ්ඩනාදං,වාතංච මාපිය තතො සුභගස්ස තස්ස;

කණ්ණම්පි වීවරවරස්ස මනොරමස්ස,නො ආසියෙව චලිතුං පභු අන්තකොථ.

และเนรมิตลมที่มีเสียงดังสนั่นหวั่นไหวเหมือนเสียงเมฆครืนครั่นลึกซึ้ง จากนั้น แม้ชายจีวรอันงดงามประเสริฐของพระผู้มีบุญนั้น ก็ไม่สามารถจะขยับได้เลย.

248.

๒๔๘.

සංවට්ටවුට්ඨිජවසන්නිභභීමඝොර,වස්සං පවස්සිය තතො’දකබින්දුකම්පි;

නාසක්ඛි නෙතුම’තුලස්ස සමීපකම්පි,දිස්වා තම’බ්භුතම’ථො’පි සුදුම්මුඛො සො.

และยังฝนที่น่าสะพรึงกลัวและน่าขนลุกเหมือนความเร็วของฝนในกัลป์พินาศให้ตก แม้หยดน้ำก็ไม่สามารถนำไปใกล้พระผู้หาประมาณมิได้ได้เลย ครั้นเห็นความอัศจรรย์นั้นแล้ว เขาก็มีหน้าตาบูดบึ้งยิ่งนัก.

249.

๒๔๙.

අච්චන්තභීමනළඅච්චිසමුජ්ජලොරු,පාසානභස්මකලලායුධවස්සධාරා;

අඞ්ගාරපජ්ජලිතවාලුකවස්සධාරා,වස්සාපයිත්ථ සකලානි ඉමානි තානි.

ได้ยังสายฝนหิน เถ้า โคลน และอาวุธที่น่าสะพรึงกลัวยิ่งนัก มีเปลวไฟลุกโชนเหมือนไฟป่า และสายฝนถ่านเพลิงและทรายที่ลุกโชน ทั้งหมดเหล่านั้นให้ตกลงมา.

250.

๒๕๐.

මාරානුභාවබලතො නභතො’පගන්ත්වා,පත්වාන පුඤ්ඤසිඛරුග්ගතසන්තිකං තු;

මාලාගුළප්පභූතිභාවගතානි’ථාපි,ලොකන්තරෙ’ව තිමිරං තිමිරං සුඝොරං.

ด้วยกำลังอานุภาพของมาร สิ่งเหล่านั้นไปจากท้องฟ้า ถึงใกล้พระผู้มีบุญอันสูงสุด ได้กลายเป็นพวงมาลัยเป็นต้น และความมืดมิดอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งนักเหมือนในโลกันตนรก.

251.

๒๕๑.

මාපෙත්ව මොහතිමිරම්පි හතස්ස තස්ස,දෙහප්පභාගි සතරංසිසතොදිතං’ව;

ජාතං මනොරමතරං අතිදස්සනීය,මා’ලොකපුඤ්ජම’වලොකිය පාපධම්මො.

รัศมีกายของพระองค์นั้น (ทำลายความมืดคือโมหะแล้ว) ได้กลายเป็นกองรัศมีที่น่ารื่นรมย์ยิ่งนัก น่าดูยิ่งนัก เหมือนแสงร้อยดวงอาทิตย์ที่ขึ้นพร้อมกัน มารผู้มีบาปเห็นกองรัศมีนั้นแล้ว.

252.

๒๕๒.

කොපොපරත්තවදනො භුකුටිප්පවාරා,අච්චන්තභිංසනවිරූපකවෙසධාරී;

අච්චන්තතිණ්හතරධාරමසඞ්ගමෙ’ව,චක්කායුධං චරතරං අපි මෙරුරාජං.

มีใบหน้าแดงก่ำด้วยความโกรธ มีคิ้วขมวด ทรงเพศน่าสะพรึงกลัวและน่าเกลียดยิ่งนัก (ปล่อย) อาวุธจักรที่หมุนไปอย่างรวดเร็ว แม้เหนือสิเนรุราช.

253.

๒๕๓.

සඞ්ඛණ්ඩයන්තමි’ව ථූලකලීරකණ්ඩං,විස්සජ්ජි තෙන’පි න කිඤ්චි ගුණාකරස්ස;

කාතුං පහුත්තමු’පගඤ්ඡි තතො තමෙ’තං,ගන්ත්වා නභා කුසුමඡත්තතමා’ග සීසං.

ประหนึ่งจะตัดท่อนหน่อไม้หนาๆ อาวุธจักรนั้นถูกปล่อยไปโดยมารนั้น ก็ไม่สามารถทำอันตรายใดๆ แก่พระผู้เป็นบ่อเกิดแห่งคุณได้เลย อาวุธจักรนั้นไปจากท้องฟ้า ได้กลายเป็นฉัตรดอกไม้เหนือพระเศียร.

254.

๒๕๔.

විස්සජ්ජිතා’පි සෙනාය සෙලකූටානලාකුලා;

පගන්ත්වා නභසා මාලාගුලත්තං සමුපාගතා.

แม้สิ่งที่ถูกปล่อยไปโดยกองทัพ เต็มไปด้วยเปลวไฟเหมือนยอดเขา ไปจากท้องฟ้า ได้กลายเป็นพวงมาลัย.

255.

๒๕๕.

තම්පි දිස්වා සසොකො සො ගන්ත්වා ධීරස්ස සන්තිකං;

පාපුණාති මමෙවා’යං පල්ලඞ්කො අපරාජිතො.

ครั้นเห็นสิ่งนั้นแล้ว เขาก็เศร้าโศก ไปใกล้พระผู้มีปัญญา (แล้วกล่าวว่า) "บัลลังก์อันไม่พ่ายแพ้นี้เป็นของข้าพเจ้าเท่านั้น."

256.

๒๕๖.

ඉතො උට්ඨහ පල්ලඞ්කා ඉති’භාසිත්ථ ධීමතො;

කතකල්‍යාණකම්මස්ස පල්ලඞ්කත්ථාය මාර තෙ.

"จงลุกขึ้นจากบัลลังก์นี้" ได้กล่าวแก่พระผู้มีปัญญาอย่างนี้ "มารเอ๋ย บัลลังก์นี้มีไว้สำหรับผู้ทำกรรมดี."

257.

๒๕๗.

කො සක්ඛී’ති පවුත්තො සො ඉමෙ සබ්බෙ’ති සක්ඛිනො;

සෙනායා’භිමුඛං හත්ථං පසාරෙත්වාන පාපිමා.

เมื่อถูกถามว่า "ใครเป็นพยาน?" มารผู้มีบาปเหยียดมือไปทางกองทัพ "คนทั้งหมดเหล่านี้เป็นพยาน."

258.

๒๕๘.

ඝොරනාදෙන’හං සක්ඛි අහං සක්ඛී’ති තාය’පි;

සක්ඛිභාවං වදාපෙත්වා තස්සෙ’වං සමුදීරයි.

ให้ (กองทัพ) กล่าวความเป็นพยานด้วยเสียงอันน่าสะพรึงกลัวว่า "ข้าพเจ้าเป็นพยาน ข้าพเจ้าเป็นพยาน" แล้วได้กล่าวแก่พระองค์อย่างนี้.

259.

๒๕๙.

කො තෙ සිද්ධත්ථ සක්ඛී’ති අථ තෙනා’තුලෙන’පි;

මමෙ’ත්ථ සක්ඛිනො මාර නසන්ති’ති සචෙතනා.

"สิทธัตถะ ใครเป็นพยานของท่าน?" ครั้งนั้น พระผู้หาประมาณมิได้นั้น "มารเอ๋ย พยานที่มีชีวิตในที่นี้ไม่มีแก่เรา."

260.

๒๖๐.

රත්තමෙඝොපනික්ඛන්තහෙමවිජ්ජුවභාසුරං;

නීහරිත්වා සුරත්තම්භා චීවරා දක්ඛිණං කරං.

ทรงเหยียดพระหัตถ์ขวาออกจากจีวรสีแดงสด สว่างไสวเหมือนสายฟ้าทองคำที่พุ่งออกมาจากเมฆแดง.

261.

๒๖๑.

භූමියා’භිමුඛං කත්වා කස්මා පාරමිභූමියං;

උන්නාදෙත්වා නි’දානෙ’වං නිස්සද්දාසී’ති භූමියා.

หันไปทางพื้นดิน "เพราะเหตุไร พื้นดินอันเป็นที่รองรับบารมี ได้เปล่งเสียงดังขึ้นอย่างนี้ในกาลก่อน ในกาลนี้พื้นดินจึงเงียบเสียง?"

262.

๒๖๒.

මුඤ්චාපිතෙ රවෙ නෙකසතෙ මෙඝරවෙ යථා;

බුද්ධනාගබලා නාගං ජානූහි සුපපතිට්ඨිතං.

เมื่อเสียงหลายร้อยถูกเปล่งออกมาประดุจเสียงเมฆคำราม ช้าง (คิริเมขละ) ก็คุกเข่าลงตั้งมั่นด้วยกำลังของพระพุทธนาคะ.

263.

๒๖๓.

දිස්වානි’දානි ගණ්හාති’දානි ගණ්හාති චින්තිය;

සම්භින්නදාඨසප්පො’ව හතදප්පො සුදුම්මුඛො.

ครั้นเห็นแล้ว คิดว่า "บัดนี้จะจับ บัดนี้จะจับ" มารนั้นก็เหมือนงูที่เขี้ยวหัก มีความถือตัวอันถูกทำลาย มีหน้าตาบูดบึ้งยิ่งนัก.

264.

๒๖๔.

පහායා’යුධවත්ථානි’ලඞ්කාරානි අනෙකධා;

චක්කවාළාවලා යාව සසෙනාය පලායි සො.

เขาก็หนีไปพร้อมกับกองทัพ ละทิ้งอาวุธ เครื่องนุ่งห่ม และเครื่องประดับต่างๆ มากมาย จนถึงขอบจักรวาล.

265.

๒๖๕.

තං මාරසෙනං සභයං සසොකං පලායමානං ඉති දෙවසඞ්ඝා;

දිස්වාන මාරස්ස පරාජයො’යං ජයො’ති සිද්ධත්ථ කුමාරකස්ස.

หมู่เทพทั้งหลาย ครั้นเห็นกองทัพมารนั้นกำลังหนีไปอย่างหวาดกลัวและเศร้าโศก (จึงกล่าวว่า) "นี่คือความพ่ายแพ้ของมาร นี่คือชัยชนะของเจ้าชายสิทธัตถะ."

266.

๒๖๖.

සම්මොදමානං අභිපූජයන්තා ධීරං සුගන්ධප්පභූතිහි තස්මිං;

පුනා’ගතා නෙකථුතීහි සම්මා උග්ඝොසමානා ඡනවෙසධාරි.

หมู่เทพผู้แต่งกายด้วยชุดงานเทศกาล ยินดีและบูชาพระผู้มีปัญญาด้วยของหอมเป็นต้นในที่นั้น กลับมาอีกครั้ง เปล่งเสียงสรรเสริญมากมายอย่างถูกต้อง.

267.

๒๖๗.

එවං මාරබලං ධීරො විද්ධංසෙත්වා මහබ්බලො;

ආදිච්චෙ ධරමානෙ’ව නිසින්නො අචලාසනෙ.

พระผู้มีปัญญาผู้มีกำลังมาก ทำลายกำลังมารอย่างนี้ เมื่อพระอาทิตย์ยังคงอยู่ ได้ประทับนั่งบนบัลลังก์อันไม่หวั่นไหว.

268.

๒๖๘.

යාමස්මිං පඨමෙ පුබ්බෙනිවාසං ඤාණ’මුත්තමො;

විසොධෙත්වාන යාමස්මිං මජ්ඣිමෙ දිබ්බලොචනං.

ในปฐมยาม พระองค์ผู้ประเสริฐสุด ทรงชำระปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ในมัชฌิมยาม ทรงชำระทิพยจักษุญาณ.

269.

๒๖๙.

සො පටිච්චසමුප්පාදෙ අථ පච්ඡිමයාමකෙ;

ඔතාරෙත්වාන ඤාණංසං සම්මසන්නො අනෙකධා.

พระองค์นั้นทรงหยั่งพระญาณลงในปฏิจจสมุปบาทในปัจฉิมยาม ทรงพิจารณาโดยประการต่างๆ มากมาย.

270.

๒๗๐.

ලොකධාතුසතං සම්මා උන්නාදෙත්වා’රුණොදයෙ;

බුද්ධො හුත්වාන සම්බුද්ධොසම්බුද්ධජලොචනො.

ทรงยังโลกธาตุร้อยให้บันลือขึ้นโดยชอบเมื่ออรุณขึ้น ทรงเป็นพระพุทธเจ้าผู้ตรัสรู้เองโดยชอบ ผู้มีพระเนตรแจ่มใสด้วยการตรัสรู้.

271.

๒๗๑.

‘‘අනෙකජාතිසංසාරං සන්ධාවිස්ස’’න්තිආදිනා;

උදානෙ’දං උදානෙසි පීතිවෙගෙන සාදිසො.

พระองค์ผู้ทรงเป็นเช่นนั้น ได้ทรงเปล่งอุทานนี้ด้วยบทว่า 'เราท่องเที่ยวไปในสงสารมีชาติไม่น้อย' เป็นต้น ด้วยกำลังแห่งปีติ.

272.

๒๗๒.

සල්ලක්ඛෙත්වාගුණෙ තස්ස පල්ලඞ්කස්ස අනෙකධා;

නා තාව’උට්ඨහිස්සාමි ඉතො පල්ලඞ්කතො ඉති.

ทรงพิจารณาคุณของบัลลังก์นั้นโดยประการต่างๆ มากมายว่า 'เราจักยังไม่ลุกขึ้นจากบัลลังก์นี้'.

273.

๒๗๓.

සමාපත්තී සමාපජ්ජී අනෙකසතකොටියො;

සත්ථා තත්ථෙ’ව සත්තාහං නිසින්නො අචලාසනෙ.

พระศาสดาประทับนั่งบนอาสนะอันไม่หวั่นไหว ณ ที่นั้นนั่นแลตลอดเจ็ดวัน ทรงเข้าสมาบัติหลายร้อยโกฏิ.

274.

๒๗๔.

අජ්ජා’පි නූන ධීරස්ස සිද්ධත්ථස්ස යසස්සිනො;

අත්ථි කත්තබ්බකිච්චඤ්හි තස්මා ආසනමාලයං.

แม้ในวันนี้หนอ ยังมีกิจที่ควรทำอยู่ของพระสิทธัตถะผู้มีปัญญาและมีพระยศเป็นแน่ เพราะเหตุนั้น พระองค์จึงยังทรงอาลัยในอาสนะ.

275.

๒๗๕.

නජහාසී’ති එකච්චදෙවතානා’සි සංසයං;

ඤත්වා තාසං විතක්කං තං සමෙතුං සන්තමානසො.

เทวดาบางพวกมีความสงสัยว่า '(พระองค์) ยังไม่ทรงละ (อาสนะ) ไป' พระองค์ผู้มีพระทัยอันสงบ ทรงทราบความวิตกนั้นของเทวดาเหล่านั้น เพื่อจะระงับความวิตกนั้น.

276.

๒๗๖.

උට්ඨාය හෙමහංසො’ව හෙමවණ්ණො පභඞ්කරො;

අබ්භුග්ගන්ත්වා නභං නාථො අකාසි පාටිහාරියං.

พระโลกนาถผู้มีพระฉวีวรรณดุจทองคำ ทรงยังแสงสว่างให้เกิด ทรงลุกขึ้นดุจพญาหงส์ทอง เสด็จขึ้นสู่ท้องฟ้า ทรงกระทำปาฏิหาริย์.

277.

๒๗๗.

විතක්කමෙ’වං ඉමිනා මරූනං සම්මු’පසම්මා’නිමිසෙසි බොධිං;

සම්පූජයන්තො නයනම්බුජෙහි සත්තාහම’ට්ඨාසි ජයාසනඤ්ච.

ทรงระงับความวิตกของเทวดาทั้งหลายด้วยอาการอย่างนี้แล้ว ทรงจ้องมองพระศรีมหาโพธิ์โดยไม่กะพริบพระเนตร ทรงบูชาพระศรีมหาโพธิ์และชัยบัลลังก์ด้วยพระเนตรดุจดอกบัว ประทับยืนอยู่ตลอดเจ็ดวัน.

278.

๒๗๘.

සුභාසුරස්මිං රතනෙහි තස්මිං සවඞ්කමන්තො වරචඞ්කමස්මිං;

මනොරමස්මිං රතනාලයෙහි’පි විසුද්ධධම්මං විචිනං විසුද්ධො.

พระองค์ผู้บริสุทธิ์ ทรงจงกรมอยู่ในที่จงกรมอันประเสริฐอันรุ่งเรืองด้วยรัตนะนั้น และทรงพิจารณาพระธรรมอันบริสุทธิ์ในเรือนแก้วอันน่ารื่นรมย์.

279.

๒๗๙.

මූලෙජපාලතරුරාජවරස්ස තස්ස,මාරඞ්ගනානම’මලානනපඞ්කජානි;

සම්මා මිලාපිය තතො මුචලින්දමූලෙ,භොගින්දචිත්තකුමුදානි පබොධයන්තො.

ณ โคนต้นอชปาลนิโครธอันประเสริฐนั้น ทรงยังดอกบัวคือใบหน้าอันผุดผ่องของเหล่านางมารให้เหี่ยวแห้งไปโดยชอบ จากนั้น ณ โคนต้นมุจลินท์ ทรงยังดอกบัวคือจิตของพญานาคให้เบิกบาน.

280.

๒๘๐.

මූලෙ’පි රාජයතනස්ස තස්ස තස්මිං සමාපත්තිසුඛම්පි වින්දං;

සංවීතිනාමෙසි මනුඤ්ඤවණ්ණො එකූනපඤ්ඤාසදිනානි ධීමා.

พระผู้มีปัญญา ผู้มีพระฉวีวรรณน่ารื่นรมย์ ทรงเสวยสุขในสมาบัติ ณ โคนต้นราชายตนะนั้น ทรงยังเวลาสี่สิบเก้าวันให้ล่วงไป.

281.

๒๘๑.

අනොතත්තොදකං දන්තකට්ඨනාගලතාමයං;

හරීටකාගදං භුත්වා දෙවින්දෙනාභතුත්තමං.

ทรงเสวยน้ำจากสระอโนดาต ไม้สีฟันที่ทำจากเถาวัลย์นาคลดา และยาสมออันประเสริฐที่ท้าวสักกะเทวราชนำมาถวาย.

282.

๒๘๒.

වානිජෙහි සමානීතං සමත්ථමධුපිණ්ඩිකං;

මහාරාජූපනීතම්හි පත්තම්හි පතිගණ්හිය.

ทรงรับก้อนน้ำผึ้งที่พวกพ่อค้านำมาถวาย ในบาตรที่ท้าวมหาราชทั้งสี่น้อมถวาย.

283.

๒๘๓.

භොජනස්සාවසානම්හි ජපාලතරුමූලකං;

ගන්ත්වාධිගතධම්මස්ස ගම්භීරත්තමනුස්සරි.

เมื่อเสร็จภัตกิจแล้ว เสด็จไป ณ โคนต้นอชปาลนิโครธ ทรงระลึกถึงความลึกซึ้งแห่งพระธรรมที่ทรงบรรลุ.

284.

๒๘๔.

මහීසන්ධාරකො වාරික්ඛන්ධසන්නිභකො අයං;

ගම්භීරොධිගතො ධම්මො මයා සන්තො’තිආදිනා.

พระธรรมอันสงบที่เราบรรลุแล้วนี้ลึกซึ้งยิ่งนัก เปรียบเหมือนห้วงน้ำที่รองรับแผ่นดินไว้ เป็นต้น.

285.

๒๘๕.

ධම්මගම්භීරතං ධම්මරාජස්ස සරතො සතො;

ආසෙවං තක්කණං ධම්මං ඉමං මෙ පටිවිජ්ඣිතුං.

เมื่อพระธรรมราชาผู้มีสติทรงระลึกถึงความลึกซึ้งแห่งพระธรรม (ทรงดำริว่า) การที่ใครๆ จะแทงตลอดพระธรรมที่เราเสพและตรึกตรองมานี้ (เป็นสิ่งที่ทำได้ยาก).

286.

๒๘๖.

වායමන්තො සම්පත්තයාචකානං මනොරමං;

කන්තෙත්වා උත්තමඞ්ගඤ්ච මොළිභූසනභූසිතං.

ทรงพยายามตัดพระเศียรที่ประดับด้วยเครื่องประดับมวยผมอันงดงาม เพื่อประทานแก่เหล่าผู้ขอที่มาถึง.

287.

๒๘๗.

සුවඤ්ජිතානි අක්ඛිනි උප්පාටෙත්වාන ලොහිතං;

ගළතො නීහිරිත්වාන භරියං ලාවණ්ණභාසුරං.

ทรงควักพระเนตรที่ตกแต่งดีแล้วออก ทรงหลั่งพระโลหิตออกจากลำพระศอ และทรงสละพระชายาผู้มีพระสิริโฉมงดงาม.

288.

๒๘๘.

අත්‍රජඤ්ච දදන්තෙන කුලවංසප්පදීපකං;

දානං නාම න දින්නඤ්ච නත්ථි සීලං අරක්ඛිතං.

เมื่อทรงประทานพระโอรสผู้เป็นประทีปแห่งวงศ์ตระกูล ชื่อว่าทานที่ไม่ได้ให้นั้นไม่มี และศีลที่ไม่ได้รักษาก็ไม่มี.

289.

๒๘๙.

තථාහි සඞ්ඛපාලාදිඅත්තභාවෙසු ජීවිතං;

මයා පරිච්චජන්තෙන සීලභෙදභයෙන ච.

แท้จริง ในอัตภาพทั้งหลายมีสังขปาลชาดกเป็นต้น เราได้สละชีวิตเพราะกลัวการทำลายศีล.

290.

๒๙๐.

ඛන්තිවාදාදිකෙ නෙකඅත්තභාවෙ අපූරිතා;

ඡෙජ්ජාදිං පාපුනත්තෙන පාරමී නත්ථි කාචි මෙ.

ในอัตภาพเป็นอันมากมีขันติวาทีชาดกเป็นต้น บารมีใดของเราที่ยังไม่เต็มเปี่ยมด้วยการยอมถูกตัดอวัยวะเป็นต้นนั้น ไม่มีเลย.

291.

๒๙๑.

තස්ස මෙ විධමන්තස්ස මාරසෙනං වසුන්ධරා;

න කම්පිත්ථ අයං පුබ්බෙනිවාසං සරතො’පි ච.

เมื่อเรากำลังกำจัดกองทัพมาร แผ่นดินนี้ก็ไม่หวั่นไหว แม้เมื่อระลึกถึงบุพเพนิวาสานุสสติญาณ แผ่นดินก็ไม่หวั่นไหว.

292.

๒๙๒.

විසොධෙන්තස්ස මෙ යාමෙ මජ්ඣිමෙ දිබ්බලොචනං;

න කම්පිත්ථ පකම්පිත්ථ පච්ඡිමෙ පන යාමකෙ.

เมื่อเรากำลังชำระทิพยจักษุในมัชฌิมยาม แผ่นดินก็ไม่หวั่นไหว แต่ในปัจฉิมยาม แผ่นดินกลับหวั่นไหว.

293.

๒๙๓.

පච්චයාකාරඤාණං මෙ තාවදෙ පටිවිජ්ඣතො;

සාධුකාරං දදන්තී’ච මුඤ්චමානා මහාරවං.

ในขณะที่เรากำลังแทงตลอดปฏิจจสมุปบาทญาณ แผ่นดินก็ได้ให้สาธุการและเปล่งเสียงกึกก้อง.

294.

๒๙๔.

සම්පුණ්ණලාපූ විය කඤ්ජිකාහි,තක්කෙහි පුණ්ණං විය වාටිකා’ව;

සම්මක්ඛිතො’ව’ඤ්ජනකෙහි හත්ථො,වසාහි සම්පීත පිලොතිකා’ව.

เหมือนน้ำเต้าที่เต็มด้วยน้ำข้าว เหมือนกระสอบที่เต็มด้วยน้ำนมเปรี้ยว เหมือนมือที่เปื้อนด้วยยาหยอดตา เหมือนผ้าเก่าที่ชุ่มด้วยไขมัน.

295.

๒๙๕.

කිලෙසපුඤ්ජබ්භරිතො කිලිට්ඨො,රාගෙන රත්තො අපි දෙසදුට්ඨො;

මොහෙන මූළ්හො’ති මහබ්බලෙන,ලොකො අවිජ්ජානිකරාකරො’යං.

โลกนี้เต็มไปด้วยกองกิเลส เป็นของเศร้าหมอง ถูกราคะย้อมแล้ว ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว ถูกโมหะอันมีกำลังมากครอบงำแล้ว โลกนี้จึงเป็นบ่อเกิดแห่งหมู่แห่งอวิชชา.

296.

๒๙๖.

කින්නාම ධම්මං පටිවිජ්ඣතෙ’තං,අත්ථො හි කො තස්සි’ති දෙසනාය;

එවං නිරුස්සාහම’ගඤ්ඡි නාථො,පජාය ධම්මාමතපානදානෙ.

ใครเล่าจะแทงตลอดพระธรรมนี้ได้ ประโยชน์อะไรจะมีด้วยการแสดงธรรมนั้น พระโลกนาถทรงมีความท้อถอยอย่างนี้ ในการประทานน้ำอมฤตคือพระธรรมแก่หมู่สัตว์.

297.

๒๙๗.

නිච්ඡාරෙත්වා මහානාදං තතො බ්‍රහ්මා සහම්පතී;

නස්සති වත භො ලොකො ඉති ලොකො විනස්සති.

ลำดับนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมเปล่งเสียงกึกก้องว่า 'ท่านผู้เจริญ โลกพินาศแล้วหนอ โลกกำลังพินาศแล้ว'.

298.

๒๙๘.

බ්‍රහ්මසඞ්ඝං සමාදාය දෙවසඞ්ඝඤ්ච තාවදෙ;

ලොකධාතුසතෙ සත්ථු සමීපං සමුපාගතො.

ท้าวสหัมบดีพรหมนั้นพาหมู่พรหมและหมู่เทพในร้อยโลกธาตุ เข้าไปเฝ้าพระศาสดาในทันใดนั้น.

299.

๒๙๙.

ගන්ත්වා මහීතලෙ ජානුං නිහච්ච සිරසඤ්ජලිං;

පග්ගය්හ ‘‘භගවා ධම්මං දෙසෙතු’’ ඉතිආදිනා.

ไปแล้ว คุกเข่าลงบนพื้นดิน ประนมมือเหนือเศียร ยกขึ้น (ซึ่งอัญชลี) ด้วยคำว่า "ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรม" เป็นต้น.

300.

๓๐๐.

යාචිතො තෙන සම්බුද්ධරවින්දවදනො ජිනො;

ලොකධාතුසතං බුද්ධචක්ඛුනා’ලොකයං තදා.

พระชินเจ้าผู้เป็นพระสัมพุทธเจ้า มีพระพักตร์ดุจดอกบัว อันท่านนั้นทูลอ้อนวอนแล้ว ในกาลนั้น ทรงทอดพระเนตรโลกธาตุร้อยหนึ่งด้วยพุทธจักษุ.

301.

๓๐๑.

තස්මිං අප්පරජක්ඛාදිමච්චා දිස්වා’ති එත්තකා;

විභජිත්වා’ථ තෙ සත්තෙ භබ්බාභබ්බවසෙන සො.

พระองค์นั้น ครั้นทรงเห็นสัตว์ทั้งหลายผู้มีกิเลสธุลีน้อยเป็นต้น มีประมาณเท่านี้ในโลกธาตุนั้นแล้ว ทรงจำแนกสัตว์เหล่านั้นโดยความเป็นผู้ควรและไม่ควร (แก่การตรัสรู้).

302.

๓๐๒.

අභබ්බෙ පරිවජ්ජෙත්වා භබ්බෙ’වා’දාය බුද්ධියා;

උපනෙතු ජනො’දානි සද්ධාභාජනම’ත්තනො.

ทรงเว้นสัตว์ผู้ไม่ควร (แก่การตรัสรู้) แล้ว ทรงถือเอาแต่สัตว์ผู้ควร (แก่การตรัสรู้) ด้วยพระปัญญา (ทรงดำริว่า) บัดนี้ ชนจงน้อมนำภาชนะแห่งศรัทธาของตนเข้ามา.

303.

๓๐๓.

පූරෙස්සාමී’ති තං තස්ස සද්ධම්මාමතදානතො;

විස්සජ්ජි බ්‍රහ්මසඞ්ඝස්ස වචනාමතරංසියො.

(ทรงดำริว่า) "เราจักให้เต็ม" ซึ่งภาชนะแห่งศรัทธาของชนนั้น ด้วยการประทานอมตธรรม ทรงเปล่งรัศมีคือพระดำรัสอันเป็นอมตะแก่หมู่พรหมแล้ว.

304.

๓๐๔.

තතොජපාලොදයපබ්බතොදිතො,මහප්පභො බුද්ධදිවාකරො නභෙ;

මණිප්පභාසන්නිභභාසුරප්පභො,පමොචයං භාසුරබුද්ධරංසියො.

แต่นั้น พระพุทธเจ้าผู้เป็นดุจพระอาทิตย์ ผู้เสด็จขึ้นจากภูเขาคือต้นอชปาลนิโครธ ผู้มีรัศมีมาก ผู้มีรัศมีรุ่งเรืองดุจแสงแก้วมณี ทรงเปล่งพระพุทธรัศมีอันรุ่งเรืองในท้องฟ้า.

305.

๓๐๕.

පමොදයන්තො උපකාදයො තදා,කමෙන අට්ඨාරසයොජනඤ්ජසං;

අතික්කමිත්වාන සුඵුල්ලපාදපෙ,විජම්භමානාලිගණාභිකූජිතං.

ในกาลนั้น ทรงยังอุปกาชีวกเป็นต้นให้ยินดี ทรงล่วงเลยหนทาง ๑๘ โยชน์โดยลำดับ ซึ่งมีต้นไม้บานสะพรั่ง อันหมู่ภมรที่กำลังบินว่อนส่งเสียงก้องกังวาน.

306.

๓๐๖.

නිරන්තරං නෙකදිජුපකූජිතං සුඵ්‍රල්ලපඞ්කෙරුහ ගන්ධවාසිතං ගතො;

යසස්සී මිගදායමුත්තමං තහිං තපස්සී අථ පඤ්චවග්ගියා.

พระผู้มีพระยศผู้ทรงบำเพ็ญตบะ (พระพุทธเจ้า) เสด็จไปแล้วสู่ป่าอิสิปตนมฤคทายวันอันประเสริฐในที่นั้น ซึ่งมีหมู่นกหลายชนิดส่งเสียงก้องกังวานไม่ขาดสาย และหอมฟุ้งด้วยกลิ่นดอกบัวที่บานสะพรั่ง ครั้นแล้ว ปัญจวัคคีย์ (ก็อยู่ที่นั่น).

307.

๓๐๗.

දෙවාතිදෙවං තිභවෙකනාථං,ලොකන්තදස්සිං සුගතං සුගත්තං;

දිස්වාන ධීරං මුනිසීහරාජං,කුමන්තණං තෙ ඉති මන්තයිංසු.

ครั้นเห็นพระมุนีผู้เป็นดุจราชสีห์ ผู้ทรงปัญญา ผู้เป็นเทวดาเหนือเทวดาทั้งหลาย ผู้เป็นที่พึ่งหนึ่งเดียวในภพสาม ผู้ทรงเห็นที่สุดแห่งโลก ผู้เสด็จไปดีแล้ว ผู้มีพระกายงามแล้ว พวกเขาได้ปรึกษาหารือกัน (ในทางที่ไม่ดี) ดังนี้.

308.

๓๐๘.

‘‘භුත්වාන ඔළාරිකඅන්නපානං,සුවණ්ණවණ්ණො පරිපුණ්ණකායො;

එතා’වුසො’යං සමණො ඉමස්ස,කරොම නා’ම්හෙ අභිවාදනාදිං.

"อาวุโส สมณะนี้จงมาเถิด สมณะนี้บริโภคอาหารและน้ำอันหยาบแล้ว มีผิวพรรณดุจทอง มีกายบริบูรณ์ พวกเราจะไม่กระทำการไหว้เป็นต้นแก่สมณะนี้."

309.

๓๐๙.

අයං විසාලන්වයතො සසූතො,සම්භාවනීයො භුවි කෙතුභූතො;

පටිග්ගහෙතුං’රහතා’සනං තු,තස්මා’සනං’යෙවි’ති පඤ්ඤපෙම.’’

"สมณะนี้เกิดแล้วจากตระกูลใหญ่ เป็นที่น่าเคารพ เป็นดุจธงชัยในโลก แต่ควรรับอาสนะ เพราะฉะนั้น พวกเราจงจัดอาสนะไว้เท่านั้น" ดังนี้.

310.

๓๑๐.

ඤත්වා’ථ භගවා තෙසං විතක්කං තික්ඛබුද්ධියා;

මෙත්තානිලකදම්බෙහි මානකෙතුං පධංසයී.

ครั้นพระผู้มีพระภาคทรงทราบวิตกของพวกเขาด้วยพระปัญญาอันคมกล้าแล้ว ทรงทำลายธงคือมานะด้วยหมู่ลมคือเมตตา.

311.

๓๑๑.

සමත්ථා නහි සණ්ඨාතුං සකාය කතිකාය තෙ;

අකංසු ලොකනාථස්ස වන්දනාදීනි ධීමතො.

พวกเขาไม่สามารถตั้งอยู่ในคำมั่นของตนได้ ได้กระทำการไหว้เป็นต้นแก่พระโลกนาถผู้ทรงปัญญา.

312.

๓๑๒.

බුද්ධභාවං අජානන්තා මුනයො මුනිරාජිනො;

ආවුසො වාදතො තස්ස කෙවලං සමුදීරයුං.

พวกมุนีไม่รู้ความเป็นพระพุทธเจ้าของพระมุนีผู้เป็นพระราชา ได้กล่าวแต่เพียงคำว่า "อาวุโส" แก่พระองค์นั้น.

313.

๓๑๓.

අථ ලොකවිදූ ලොකනාථො තෙසමු‘‘දීරථ;

ආවුසොවාදතො නෙව සත්ථුනො’’ සමුදීරයි.

ครั้นแล้ว พระโลกนาถผู้รู้แจ้งโลก ได้ตรัสแก่พวกเขาว่า "พวกเธออย่ากล่าวคำว่า 'อาวุโส' แก่พระศาสดาเลย" ดังนี้.

314.

๓๑๔.

‘‘භික්ඛවෙ අරහං සම්මා සම්බුද්ධො’ති තථාගතො’’;

බුද්ධභාවං පකාසෙත්වා අත්තනො තෙසමු’ත්තමො.

พระผู้ประเสริฐ (พระพุทธเจ้า) ทรงประกาศความเป็นพระพุทธเจ้าของพระองค์เองแก่พวกเขาว่า "ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบด้วยพระองค์เอง" ดังนี้.

315.

๓๑๕.

නිසින්නො තෙහි පඤ්ඤත්තෙ දස්සනෙය්‍යුත්තමාසනෙ;

බ්‍රහ්මනාදෙන තෙ ථෙරෙ සීලභූසනභූසිතෙ.

ประทับนั่งแล้วบนอาสนะอันประเสริฐน่าดูที่พวกเขาจัดถวาย ด้วยพระสุรเสียงอันไพเราะดุจเสียงพรหม (ทรงเรียก) พระเถระเหล่านั้นผู้ประดับด้วยเครื่องประดับคือศีล.

316.

๓๑๖.

ආමන්තෙත්වාන බ්‍රහ්මානං නෙකකොටිපුරක්ඛතො;

ධම්මචක්කං පවත්තෙන්තො දෙසනාරංසිනා තදා.

ในกาลนั้น ครั้นทรงเรียกพรหมทั้งหลายผู้มีหลายโกฏิแวดล้อมแล้ว ทรงยังธรรมจักรให้เป็นไปด้วยรัศมีคือพระธรรมเทศนา.

317.

๓๑๗.

මොහන්ධකාරරාසිම්පි හන්ත්වා ලොකෙ මනොරමං;

ධම්මාලොකං පදස්සෙත්වා වෙනෙය්‍යම්බුජබුද්ධියා.

ทรงทำลายแม้ซึ่งกองแห่งความมืดคือโมหะในโลกอันน่ารื่นรมย์แล้ว ทรงแสดงแสงสว่างคือธรรมแก่ปัญญาดุจดอกบัวของสัตว์ผู้ควรแนะนำ.

318.

๓๑๘.

මිගකානනසඞ්ඛාතො රණභූමිතලෙ ඉති;

රාජා මහානුභාවො’වධම්මරාජා විසාරදො.

พระธรรมราชาผู้แกล้วกล้า ดุจพระราชาผู้มีอานุภาพมาก (ทรงกระทำสงคราม) บนพื้นภูมิแห่งสงครามอันนับว่าเป็นป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ดังนี้.

319.

๓๑๙.

දෙසනාසිං සමාදාය ධීභුජෙන මනොරමං;

වෙනෙය්‍යජනබන්ධුනං මහානත්ථකරං සදා.

ทรงถือเอาซึ่งพระแสงขรรค์คือพระธรรมเทศนาอันน่ารื่นรมย์ด้วยพระพาหาคือพระปัญญา (เพื่อทำลายกิเลส) ผู้เป็นเสมือนญาติแต่กลับทำความพินาศอย่างใหญ่หลวงแก่หมู่สัตว์ผู้ควรแนะนำเสมอ.

320.

๓๒๐.

කිලෙසාරී පදාළෙත්වා සද්ධම්මජයදුන්දුභිං;

පහරිත්වාන සද්ධම්මජයකෙතුං සුදුජ්ජයං.

ทรงทำลายซึ่งข้าศึกคือกิเลสแล้ว ทรงตีซึ่งกลองชัยคือพระสัทธรรม ทรงยกซึ่งธงชัยคือพระสัทธรรมอันเอาชนะได้ยากยิ่ง.

321.

๓๒๑.

උස්සාපෙත්වාන සද්ධම්මජයත්ථුණුත්තමං සුභං;

පතිට්ඨාපිය ලොකෙකරාජා හුත්වා සිවඞ්කරො.

ทรงยกขึ้นซึ่งเสาชัยคือพระสัทธรรมอันประเสริฐอันงดงามแล้ว ทรงประดิษฐานแล้ว เป็นพระราชาผู้เป็นหนึ่งเดียวในโลก ผู้กระทำความสวัสดี.

322.

๓๒๒.

පමොචෙත්වාන ජනතං බ්‍රහාසංසාරබන්ධනා;

නිබ්බාණනගරං නෙතුකාමො ලොකහිතෙ රතො.

ทรงปลดเปลื้องซึ่งหมู่ชนจากเครื่องผูกคือสังสารวัฏอันใหญ่หลวง ผู้ทรงปรารถนาจะนำไปสู่นิพพานนคร ผู้ทรงยินดีในประโยชน์เกื้อกูลแก่โลก.

323.

๓๒๓.

සුවණ්ණාචලකූටං’ව ජඞ්ගමං චාරුදස්සනං;

පත්වො’රුවෙලගාමිං තං අඤ්ජසං’ව සුරඤ්ජසං.

เสด็จไปสู่อุรุเวลา ดุจยอดภูเขาทองอันเคลื่อนที่ได้ น่าดูน่าชม ดุจหนทางแห่งเทพอันน่ารื่นรมย์ยิ่ง.

324.

๓๒๔.

භද්දවග්ගියභූපාලකුමාරෙ තිංසමත්තකෙ;

මග්ගත්තයාමතරසං පායෙන්වා රසමු’ත්තමං.

ทรงให้เจ้าชายภัททวัคคีย์มีประมาณ ๓๐ องค์ ดื่มซึ่งรสอันประเสริฐคือรสแห่งอมตธรรมคือมรรคสามแล้ว.

325.

๓๒๕.

පබ්බජ්ජමු’ත්තමං දත්වා ලොකස්ස’ත්ථාය භික්ඛවො;

උය්‍යොජෙත්වාන සම්බුද්ධො චාරිකං චරථා’ති තෙ.

พระสัมพุทธเจ้าทรงประทานบรรพชาอันประเสริฐเพื่อประโยชน์แก่โลกแล้ว ทรงส่งภิกษุเหล่านั้นไปว่า "พวกเธอจงจาริกไป" ดังนี้.

326.

๓๒๖.

ගන්ත්වො’රුවෙලං ජටිලානම’න්තො-ජටා ච ඡෙත්වාන ජටා බහිද්ධා;

පාපෙත්ව අග්ගඤ්ජසමු’ත්තමො තෙ,පුරක්ඛතො ඉන්දු’ව තාරකාභි.

เสด็จไปสู่อุรุเวลา ทรงตัดชฎาภายในและชฎาภายนอก (ของชฎิล) แล้ว ทรงให้ชฎิลเหล่านั้นบรรลุทางอันประเสริฐ พระองค์ผู้ประเสริฐ อันแวดล้อมแล้ว ดุจพระจันทร์อันหมู่ดาวแวดล้อม.

327.

๓๒๗.

පුරක්ඛතො තෙහි අනාසවෙහි,ඡබ්බණ්ණරංසාභරනුත්තමෙහි;

දිසඞ්ගනායො අතිසොභයන්තො,පක්ඛීනමක්ඛීනි’පි පීණයන්තො.

อันพระอรหันต์เหล่านั้นแวดล้อมแล้ว ผู้มีเครื่องประดับอันประเสริฐคือพระฉัพพรรณรังสี ทรงยังทิศทั้งหลายให้งดงามยิ่ง ทรงยังนัยน์ตาของหมู่นกให้ยินดีด้วย.

328.

๓๒๘.

දින්නං පටිඤ්ඤං සමනුස්සරන්තො,තං බිම්බිසාරස්ස මහායසස්ස;

මොචෙතුකාමො වරරාජවංසං,ධජූපමානස්ස ගුණාලයස්ස.

ทรงระลึกถึงปฏิญญาที่ให้ไว้แล้วแก่พระเจ้าพิมพิสารผู้มีพระยศมากนั้น ทรงปรารถนาจะปลดเปลื้องซึ่งราชวงศ์อันประเสริฐ ผู้เป็นดุจธงชัย ผู้เป็นที่รวมแห่งคุณ.

329.

๓๒๙.

සිඛණ්ඩිමණ්ඩලාරද්ධනච්චං ලට්ඨිවනව්හයං;

උය්‍යානම’ගමා නෙකතරුසණ්ඩාභිමණ්ඩිතං.

ได้เสด็จไปยังอุทยานชื่อลัฏฐิวัน ซึ่งประดับประดาด้วยหมู่ไม้มากมาย และมีการฟ้อนรำที่เริ่มโดยฝูงนกยูง.

330.

๓๓๐.

බිම්බිසාරනරින්දො සො’ගතභාවං මහෙසිනො;

සුණිත්වා පීතිපාමොජ්ජභූසනෙන විභූසිතො.

พระเจ้าพิมพิสารนั้น ทรงสดับการเสด็จมาของพระมหามุนีแล้ว ทรงประดับประดาด้วยเครื่องประดับคือปีติและปราโมทย์.

331.

๓๓๑.

තමු’ය්‍යානු’පගන්ත්වාන මහාමච්චපුරක්ඛතො;

සත්ථුපාදාරවින්දෙහි සොභයන්තො සිරොරුහෙ.

เสด็จไปถึงอุทยานนั้นแล้ว มีหมู่มหาอำมาตย์แวดล้อม ทรงประดับพระเศียรด้วยพระบาทอันเปรียบด้วยดอกบัวของพระศาสดา.

332.

๓๓๒.

නිසින්නො බිම්බිසාරං තං සද්ධම්මඅමතම්බුනා;

දෙවින්දගීයමානග්ගවණ්ණො වණ්ණාභිරාජිතො.

(พระศาสดา) ประทับนั่งแล้ว ทรงรุ่งเรืองด้วยพระฉวีวรรณ มีพระคุณอันยอดเยี่ยมที่เหล่าทวยเทพขับร้องสรรเสริญ (และทรงแสดงธรรม) ด้วยน้ำอมฤตคือพระสัทธรรมแก่พระเจ้าพิมพิสารนั้น.

333.

๓๓๓.

දෙවදානවභොගින්දපූජිතො සො මහායසො;

රම්මං රාජගහං ගන්ත්වා දෙවින්දපුරසන්නිභං.

พระผู้มีพระยศใหญ่พระองค์นั้น อันเหล่าเทพ อสูร และนาคราชบูชาแล้ว เสด็จไปสู่กรุงราชคฤห์อันน่ารื่นรมย์ ซึ่งเปรียบดังเมืองของท้าวสักกะ.

334.

๓๓๔.

නරින්දගෙහං ආනීතො නරින්දෙන සරාසභො;

භොජනස්සා’වසානම්හි චාලයන්තො මහාමහිං.

พระผู้ประเสริฐกว่านรชนนั้น ถูกพระราชาทรงนำไปยังพระราชวัง เมื่อเสร็จสิ้นภัตตาหารแล้ว ทรงยังแผ่นดินใหญ่ให้หวั่นไหว.

335.

๓๓๕.

පතිගණ්හිය සම්ඵුල්ලතරුරාජවිරාජිතං;

රම්මං වෙලුවනාරාමං විලොචන රසායනං.

ทรงรับพระเวฬุวันมหาวิหารอันน่ารื่นรมย์ ซึ่งรุ่งเรืองด้วยหมู่ไม้ใหญ่ที่บานสะพรั่ง และเป็นเครื่องบำรุงสายตา.

336.

๓๓๖.

සිතපුලිනසමූහච්ඡන්නභාලඞ්කතස්මිං,සුරභිකුසුමගන්ධාකිණ්ණමන්දානිලස්මිං;

විවිධකමලමාලාලඞ්කතම්බාසයස්මිං,විපුලවිමලතස්මිං වල්ලියාමණ්ඩපස්මිං.

ในที่ซึ่งประดับด้วยหาดทรายขาวสะอาดที่ปกคลุมเป็นหมู่, ในที่ซึ่งลมรำเพยพัดเอากลิ่นดอกไม้อันหอมหวนฟุ้งไป, ในที่ซึ่งสระน้ำประดับด้วยพวงดอกบัวนานาชนิด, ในซุ้มเถาวัลย์อันกว้างขวางและบริสุทธิ์นั้น.

337.

๓๓๗.

සුරනරමහනීයො චාරුපාදාරවින්දො,විමලකමලනෙත්තො කුන්දදන්තාභිරාමො;

ගුණරතනසමුද්දො නාථනාථො මුනින්දො,කණකකිරණසොභො සොමසොම්මානනො සො.

พระผู้มีพระบาทอันงามดุจดอกบัว อันเหล่าเทพและมนุษย์บูชา, มีพระเนตรบริสุทธิ์ดุจดอกบัว, มีพระทนต์งามดุจดอกมะลิ, เป็นมหาสมุทรแห่งรัตนคุณ, เป็นที่พึ่งของสัตว์โลก เป็นจอมมุนี, มีพระรัศมีรุ่งเรืองดุจทองคำ, มีพระพักตร์อ่อนโยนดุจพระจันทร์นั้น.

338.

๓๓๘.

විමලපවරසීලක්ඛන්ධවාරඤ්ච කත්වා,රුචිරවරසමාධීකුන්තමු‘‘ස්සාපයිත්වා;

තිඛිණතරසුභග්ගං බුද්ධඤාණොරුකණ්ඩං,විහරති භමයන්තො කාමම’ග්ගා විහාරා.

ทรงกระทำกองศีลอันบริสุทธิ์และประเสริฐ, ทรงยกหอกคือสมาธิอันงามและประเสริฐขึ้น, ทรงยังลูกศรคือพุทธญาณอันคมกล้าและประเสริฐยิ่งให้หมุนเวียนไป, ทรงประทับอยู่ในวิหารอันยอดเยี่ยม.

339.

๓๓๙.

තදා සුද්ධොදනො රාජා‘‘පුත්තො සම්බොධිමුත්තමං;

පත්වා පවත්තසද්ධම්මචක්කො ලොකහිතාය මෙ.

ครั้งนั้น พระเจ้าสุทโธทนะ (ทรงดำริว่า) "พระโอรสของข้าพเจ้าได้บรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุดแล้ว ทรงยังพระสัทธรรมจักรให้เป็นไปเพื่อประโยชน์แก่โลก."

340.

๓๔๐.

රාජගහං’ච නිස්සාය රම්මෙ වෙලුවනෙ’ධුනා;

වසතී‘‘ති සුණිත්වාන බුද්ධභූතං සකත්‍රජං.

ทรงสดับแล้วว่า "พระโอรสของพระองค์ได้เป็นพระพุทธเจ้าแล้ว ประทับอยู่ในพระเวฬุวันอันน่ารื่นรมย์ อาศัยกรุงราชคฤห์ในบัดนี้" ดังนี้.

341.

๓๔๑.

දට්ඨුකාමො නවක්ඛත්තුං නවාමච්චෙ මහෙසිනො;

නවයොධසහස්සෙහි සද්ධිං පෙසෙසි සන්තිකං.

ทรงปรารถนาจะทอดพระเนตร (พระพุทธเจ้า) จึงทรงส่งมหาอำมาตย์เก้าคน พร้อมด้วยทหารเก้าพันคน ไปเฝ้าพระมหามุนีถึงเก้าครั้ง.

342.

๓๔๒.

ගන්ත්වා තෙ ධම්මරාජස්ස සුත්වා’නොපමදෙසනං;

උත්තමත්ථං ලභිත්වාන සාසනම්පි නපෙසයුං.

พวกเขาทั้งหลายไปแล้ว สดับพระธรรมเทศนาอันหาที่เปรียบมิได้ของพระธรรมราชา ได้บรรลุอุดมประโยชน์แล้ว ก็มิได้ส่งข่าวสารกลับไป.

343.

๓๔๓.

තෙස්වෙ’කම්පි අපස්සන්තො කාලුදායිං සුභාරතිං;

ආමන්තෙත්වා මහාමච්චං පබ්බජ්ජාභිරතං සදා.

ไม่ทรงเห็นแม้แต่คนเดียวในหมู่พวกเขา จึงทรงเรียกมหาอำมาตย์กาฬุทายีผู้มีวาจางาม ผู้ยินดีในการบวชอยู่เสมอ.

344.

๓๔๔.

‘‘සුගත්තරතනං නෙත්වා මම නෙත්තරසායනං;

යෙන කෙනචු’පායෙන කරොහී’’ති තම’බ්‍රවී.

ตรัสกับเขาว่า "จงนำพระรัตนกายอันงาม ซึ่งเป็นเครื่องบำรุงสายตาของข้าพเจ้ามา ด้วยอุบายใดอุบายหนึ่งเถิด."

345.

๓๔๕.

අථ යොධසහස්සෙන තම්පි පෙසෙසි සො’පි ච;

ගන්ත්වා සපරිසො සත්ථු සුත්වා සුන්දරදෙසනං.

ครั้งนั้น พระองค์ก็ทรงส่งเขาไปอีกพร้อมด้วยทหารพันคน เขาก็ไปแล้วพร้อมด้วยบริวาร สดับพระธรรมเทศนาอันไพเราะของพระศาสดาแล้ว.

346.

๓๔๖.

අරහත්තඤ්ජසං පත්වා පබ්බජිත්වා නරාසභං;

නමස්සන්තො ස සම්බුද්ධං පග්ගය්හ සිරසඤ්ජලිං.

ได้บรรลุอรหัตตผลโดยพลัน บวชแล้ว เขานมัสการพระสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่านรชน ประคองอัญชลีเหนือเศียรเกล้า.

347.

๓๔๗.

‘‘වසන්තකාලජ්ජනීතාතිරත්තවණ්ණාභිරාමඞ්කුරපල්ලවානි;

සුනීලවණ්ණුජ්ජලපත්තයුත්තා සාඛාසහස්සානි මනොරමානි.

"หน่อและใบอ่อนอันงาม มีสีแดงจัดที่เกิดในฤดูวสันต์, กิ่งก้านเป็นพันอันน่ารื่นรมย์ มีใบสีเขียวเข้มสดใส.

348.

๓๔๘.

විසිට්ඨගන්ධාකුලඵාලිඵුල්ලනානාවිචිත්තානි මහීරුහානි;

සුචිත්තනානාමිගපක්ඛිසඞ්ඝසඞ්ගීයමානුත්තමකානනානි.

ต้นไม้ทั้งหลายอันมีกลิ่นหอมฟุ้งไปทั่ว บานสะพรั่งด้วยดอกไม้นานาชนิดอันวิจิตร, ป่าอันยอดเยี่ยมที่หมู่เนื้อและนกนานาชนิดอันสวยงามขับขานเพลง.

349.

๓๔๙.

සුනීලසාතොදකපූරිතානි සුනාදිකාදම්බකදම්බකානි;

සුගන්ධෙන්දීවරකල්ලහාරා රවින්දරත්තම්බුජභූසිතානි.

(สระน้ำ) เต็มไปด้วยน้ำใสสะอาดสีเขียวเข้ม มีหมู่หงส์และนกกระเรียนส่งเสียงไพเราะ, ประดับด้วยดอกบัวเขียว ดอกบัวขาวอันหอมหวน ดอกบัวแดง และดอกบัวหลวง.

350.

๓๕๐.

තීරන්තරෙ ජාතදුමෙසු පුප්ඵකිඤ්ජක්ඛරාජීහි විරාජිතානි;

මුත්තාතිසෙතාමලසෙකතානි රම්මානි නෙකානි ජලාසයානි.

สระน้ำมากมายอันน่ารื่นรมย์ ซึ่งรุ่งเรืองด้วยแถวเกสรดอกไม้ในหมู่ต้นไม้ที่เกิดอยู่ริมฝั่ง และมีหาดทรายขาวสะอาดบริสุทธิ์ดุจไข่มุก.

351.

๓๕๑.

මනුඤ්ඤවෙළුරියකඤ්චුකානිවගුණ්ඨිතානි’ච සුසද්දලෙහි;

සුනීලභූතානි මහීතලානි නභානි මන්දානිල සඞ්කුලානි.

พื้นดินทั้งหลายกลายเป็นสีเขียวเข้ม ถูกปกคลุมด้วยหญ้าเขียวสดอันงามดุจไพฑูรย์, ท้องฟ้าเต็มไปด้วยลมรำเพย.

352.

๓๕๒.

අනන්තභොගෙහි ජනෙහි ඵීතං,සුරාජධානිං කපිළාභිධානිං;

ගන්තුං භදන්තෙ සමයො’’තිආදිං,සංවණ්ණි වණ්ණං ගමනඤ්ජසස්ස.

(พระกาฬุทายี) ได้พรรณนาคุณแห่งการเสด็จไปสู่เมืองหลวงชื่อกบิลพัสดุ์ อันอุดมสมบูรณ์ด้วยผู้คนที่มีโภคะอันไม่สิ้นสุด โดยกล่าวว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถึงเวลาที่จะเสด็จไปแล้ว" ดังนี้เป็นต้น.

353.

๓๕๓.

සුවණ්ණනං තං සුගතො සුණිත්වා,‘‘වණ්ණෙසි වණ්ණං ගමනස්සු’දායි;

කින්නූ‘‘ති භාසිත්ථ තතො උදායි,කථෙසි’දං තස්ස සිවඞ්කරස්ස.

พระสุคตทรงสดับคำพรรณนานั้นแล้ว ตรัสว่า "อุทายีพรรณนาคุณแห่งการเสด็จไป อะไรกันหนอ?" จากนั้น พระอุทายีได้กราบทูลสิ่งนี้แก่พระผู้ทรงกระทำความสวัสดีนั้น.

354.

๓๕๔.

‘‘භන්තෙ පිතා දස්සනමි’ච්ඡතෙ තෙ,සුද්ධොදනො රාජවරො යසස්සී;

තථාගතො ලොකහිතෙකනාථො,කරොතු සඤ්ඤාතකසඞ්ගහන්ති.’’

"ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระบิดาของพระองค์คือพระเจ้าสุทโธทนะผู้ประเสริฐและมีพระยศ ทรงปรารถนาจะทอดพระเนตรพระองค์ ขอพระตถาคตผู้เป็นที่พึ่งหนึ่งเดียวเพื่อประโยชน์แก่โลก จงทรงสงเคราะห์พระญาติเถิด."

355.

๓๕๕.

සුණිත්වා මධුරං තස්ස ගිරං ලොකහිතෙ රතො;

‘‘සාධු’දායි කරිස්සාමි ඤාතකානන්ති සඞ්ගහං.’’

พระผู้ทรงยินดีในประโยชน์แก่โลก ทรงสดับพระดำรัสอันไพเราะของท่านนั้นแล้ว (ตรัสว่า) "ดีละ อุทายี เราจักสงเคราะห์พระญาติ."

356.

๓๕๖.

ජඞ්ගමො හෙමමෙරූ’ව රත්තකම්බලලඞ්කතො;

විමලො පුණ්ණචන්දො’ව තාරකාපරිවාරිතො.

ดุจภูเขาทองพระสุเมรุที่เคลื่อนที่ได้ ประดับด้วยผ้ากัมพลแดง, ดุจพระจันทร์เต็มดวงอันบริสุทธิ์ แวดล้อมด้วยหมู่ดาว.

357.

๓๕๗.

සද්ධිං වීසසහස්සෙහි සන්තචිත්තෙහි තාදිහි;

ගච්ඡන්තො සිරිසම්පන්නො අඤ්ජසෙ සට්ඨියොජනෙ.

เสด็จไปผู้ทรงสมบูรณ์ด้วยสิริ พร้อมด้วยพระอรหันต์สองหมื่นรูปผู้มีจิตสงบ ในระยะทางหกสิบโยชน์.

358.

๓๕๘.

දිනෙ දිනෙ වසිත්වාන යොජනෙ යොජනෙ ජිනො;

ද්වීහි මාසෙහි සම්පත්තො බුද්ධො ජාතපුරං වරං.

พระชินเจ้าประทับพักแรมวันละโยชน์ เสด็จถึงเมืองประสูติอันประเสริฐภายในสองเดือน.

359.

๓๕๙.

බුද්ධං විසුද්ධකමලානනසොභමානං,බාලංසුමාලිසතභානුසමානභානුං;

චක්කඞ්කිතොරුචරණං චරණාධිවාසං,ලොකත්තයෙකසරණං අරණග්ගකායං.

พระพุทธเจ้าผู้ทรงมีพระพักตร์งามรุ่งเรืองดุจดอกบัวบริสุทธิ์ ผู้ทรงมีพระรัศมีรุ่งโรจน์ดุจพระอาทิตย์ร้อยดวงที่ส่องแสงเจิดจ้า ผู้ทรงมีพระบาทอันประดับด้วยจักร ผู้ทรงเป็นที่พึ่งแห่งจรณะ ผู้ทรงเป็นสรณะอันเอกของโลกทั้งสาม ผู้ทรงมีพระกายอันปราศจากกิเลสเครื่องเศร้าหมอง.

360.

๓๖๐.

සම්පුණ්ණහෙමඝටතොරණධූමගන්ධ,මාලෙහි වෙණුපණවාදිහි දුන්දුභීහි;

චිත්තෙහි ඡත්තධජචාමරවීජනීහි,සුද්ධොදනාදිවනිපා අභිපූජයිංසූ.

เหล่าชาวเมืองมีพระเจ้าสุทโธทนะเป็นต้น ได้พากันบูชาด้วยหม้อทองเต็มเปี่ยม ซุ้มประตู ธูปหอม พวงมาลัย ด้วยขลุ่ย ปี่พาทย์ และกลองทั้งหลาย ด้วยฉัตร ธง และพัดอันวิจิตร.

361.

๓๖๑.

සුසජ්ජිතං පුරං පත්වා මුනින්දො තං මනොරමං;

සුගන්ධිපුප්ඵකිඤ්ජක්ඛාලඞ්කතොරුතලාකුලං.

พระจอมมุนีเสด็จถึงเมืองอันประดับตกแต่งดีแล้วนั้น ซึ่งน่ารื่นรมย์ใจ เต็มไปด้วยสระน้ำที่ประดับด้วยเกสรดอกไม้หอม.

362.

๓๖๒.

සුඵුල්ලජලජාකිණ්ණ අච්ඡොදකජලාලයං;

මයූරමණ්ඩලාරද්ධ රඞ්ගෙහි ච විරාජිතං.

เต็มไปด้วยดอกบัวบานสะพรั่ง มีน้ำใสสะอาด เป็นที่อยู่ของน้ำ และรุ่งเรืองด้วยสีสันที่ฝูงนกยูงพากันรำแพน.

363.

๓๖๓.

චාරුචඞ්කමපාසාද ලතාමණ්ඩපමණ්ඩිතං;

පාවෙක්ඛි පවරො රම්මං නිග්‍රොධාරාමමුත්තමං.

พระผู้ประเสริฐได้เสด็จเข้าสู่นิโครธารามอันประเสริฐ น่ารื่นรมย์ใจ ซึ่งประดับด้วยทางจงกรมอันงดงาม ปราสาท และซุ้มเถาวัลย์.

364.

๓๖๔.

‘‘අම්හාකමෙ’සසිද්ධත්ථො පුත්තො නත්තො’ති’’ආදිනා;

චින්තයිත්වාන සඤ්ජාතමානසත්ථද්ධසාකියා.

เหล่าศากยะผู้มีใจกระด้างด้วยความถือตัว ได้คิดว่า "พระสิทธัตถะนี้เป็นบุตร เป็นหลานของเรา" ดังนี้เป็นต้น.

365.

๓๖๕.

දහරෙ දහරෙ රාජ කුමාරෙ ඉදම’බ්‍රවුං;

‘‘තුම්හෙ වන්දථ සිද්ධත්ථං නවන්දාම මයන්ති තං.’’

พวกเขาจึงกล่าวกับราชกุมารหนุ่มๆ ว่า "พวกท่านจงไหว้พระสิทธัตถะเถิด ส่วนพวกเราจะไม่ไหว้พระองค์."

366.

๓๖๖.

ඉදං වත්වා නිසීදිංසු කත්වා තෙ පුරතො තතො;

අදන්තදමකො දන්තො තිලොකෙකවිලොචනො.

กล่าวแล้วดังนี้ พวกเขาก็นั่งลงเบื้องหน้าพระองค์ พระผู้ทรงฝึกผู้ที่ยังไม่ได้รับการฝึก ผู้ทรงฝึกแล้ว ผู้ทรงเป็นดวงตาหนึ่งเดียวของโลกทั้งสาม.

367.

๓๖๗.

තෙසං අජ්ඣාසයං ඤත්වා ‘‘න මං වන්දන්ති ඤාතයො;

හන්ද වන්දාපයිස්සාමි’දානි නෙසන්ති’’ තාවදෙ.

ทันใดนั้น พระองค์ทรงทราบอัธยาศัยของพวกเขาว่า "ญาติทั้งหลายไม่ไหว้เรา เอาเถิด บัดนี้เราจะให้พวกเขาไหว้."

368.

๓๖๘.

අභිඤ්ඤා පාදකජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා ඣානතො;

වුට්ඨාය හෙමහංසො’ව හෙමවණ්ණො පභඞ්කරො.

ทรงเข้าปฐมฌานอันเป็นบาทแห่งอภิญญาแล้ว เสด็จออกจากฌาน ทรงมีพระฉวีวรรณดุจสีทอง ทรงเปล่งรัศมีดุจหงส์ทอง.

369.

๓๖๙.

අබ්භුග්ගන්ත්වා නභං සබ්බසත්තනෙත්තරසායනං;

ගණ්ඩම්බරුක්ඛමූලස්මිං පාටිහාරියසන්නිභං.

เสด็จเหาะขึ้นไปในอากาศ เป็นที่ชื่นชมแก่สายตาของสัตว์ทั้งปวง ทรงกระทำปาฏิหาริย์อันน่าอัศจรรย์ ณ โคนต้นมะม่วงคัณฑามพฤกษ์.

370.

๓๗๐.

අසාධාරණම’ඤ්ඤෙසං පාටිහාරියමු’ත්තමං;

රමනීයතරෙ තස්මිං අකාසි මුනිපුඞ්ගවො.

พระจอมมุนีได้ทรงกระทำปาฏิหาริย์อันประเสริฐ ซึ่งไม่สาธารณะแก่ผู้อื่น ณ ที่อันน่ารื่นรมย์ยิ่งนั้น.

371.

๓๗๑.

දිස්වා තම’බ්භුතං රාජා සුද්ධොදනොනරාසභො;

සඤ්ජාතපීතිපාමොජ්ජො සක්‍යවංසෙකනායකො.

พระราชาสุทโธทนะผู้ประเสริฐกว่านรชน ผู้เป็นผู้นำหนึ่งเดียวแห่งศากยวงศ์ ทรงเห็นปาฏิหาริย์อันอัศจรรย์นั้นแล้ว ทรงเกิดปีติปราโมทย์.

372.

๓๗๒.

සත්ථුපාදාරවින්දෙහි සකෙ චාරුසිරොරුහෙ;

භූසිතෙ’කාසි තෙ සබ්බෙ සාකිය’ අකරුං තථා.

ทรงให้พระเกศาอันงดงามของพระองค์ประดับด้วยพระบาทของพระศาสดา และเหล่าศากยะทั้งปวงก็กระทำเช่นนั้น.

373.

๓๗๓.

ධීරො පොක්ඛරවස්සස්ස අවසානෙ මනොරමං;

ධම්මවස්සං පවස්සෙත්වා සත්තචිත්තාවනුග්ගතං.

พระผู้มีปัญญา ทรงยังฝนธรรมอันน่ารื่นรมย์ให้ตกลงมา ซึ่งเกิดขึ้นจากจิตใจของสัตว์ทั้งหลาย เมื่อฝนโบกขรพรรษสิ้นสุดลง.

374.

๓๗๔.

මහාමොහරජං හන්ත්වා සසඞ්ඝො දුතියෙ දිනෙ;

පවෙක්ඛි සපදානෙන පිණ්ඩාය පුරමු’ත්තමං.

ทรงกำจัดธุลีคือโมหะอันใหญ่หลวงแล้ว ในวันที่สอง พระองค์พร้อมด้วยพระสงฆ์ ได้เสด็จเข้าไปสู่เมืองอันประเสริฐเพื่อบิณฑบาตตามลำดับตรอก.

375.

๓๗๕.

තස්ස පාදාරවින්දානි’රවින්දානි අනෙකධා;

උග්ගන්ත්වා පතිගණ්හිංසු අක්කන්තක්කන්තඨානතො.

ดอกบัวหลายชนิดได้ผุดขึ้นมารองรับพระบาทของพระองค์ ณ ทุกย่างก้าวที่เสด็จไป.

376.

๓๗๖.

දෙහජොතිකදම්බෙහි ගොපුරට්ටාලමන්දිරා;

පිඤ්ජරත්තං ගතා තස්මිං පාකාරප්පභූති තදා.

ในกาลนั้น ซุ้มประตู หอคอย ปราสาท และกำแพงเมืองเป็นต้น ได้กลายเป็นสีเหลืองทองด้วยหมู่แห่งพระรัศมีจากพระวรกายของพระองค์.

377.

๓๗๗.

චරන්තං පවිසිත්වාන පිණ්ඩාය පුරවීථියං;

ලොකාලොකකරං වීරං සන්තං දන්තං පභඞ්කරං.

พระองค์ผู้ทรงเป็นวีระ ผู้ทรงกระทำให้โลกสว่างไสว ผู้สงบ ผู้ฝึกแล้ว ผู้ทรงเปล่งรัศมี ได้เสด็จเข้าไปในถนนของเมืองเพื่อบิณฑบาต.

378.

๓๗๘.

පසාදජනකෙ රම්මෙ පාසාදෙ සා යසොධරා;

සීහපඤ්ජරතො දිස්වා ඨිතා පෙමපරායණා.

พระนางยโสธราผู้เปี่ยมด้วยความรัก ทรงยืนอยู่ ณ ปราสาทอันน่ารื่นรมย์ใจที่ยังความเลื่อมใสให้เกิดขึ้น ทอดพระเนตรเห็นพระองค์จากสีหบัญชร.

379.

๓๗๙.

භූසනෙ මණිරංසීහි භාසුරං රාහුලං වරං;

ආමන්තෙත්වා පදස්සෙත්වා ‘‘තුය්හමෙ’සො පිතා’’ති තං.

ทรงเรียกพระราหุลผู้ประเสริฐ ผู้รุ่งเรืองด้วยรัศมีแห่งแก้วมณีที่ประดับอยู่ แล้วทรงชี้ให้ดูว่า "นี่คือบิดาของเจ้า."

380.

๓๘๐.

නිකෙතමු’පසඞ්කම්ම සුද්ධොදනයසස්සිනො;

වන්දිත්වා තම’නෙකාහි ඉත්ථීහි පරිවාරිතා.

เสด็จเข้าไปยังพระตำหนักของพระเจ้าสุทโธทนะผู้ทรงมียศ ทรงไหว้พระองค์พร้อมด้วยสตรีจำนวนมากที่แวดล้อมอยู่.

381.

๓๘๑.

‘‘දෙව දෙවින්දලීලාය පුත්තො තෙ’ධ පුරෙ පුරෙ;

චරිත්වා චරතෙ’දානි පිණ්ඩායා’ති ඝරෙ ඝරෙ’’.

"ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นเทพ พระโอรสของพระองค์ผู้ทรงเคยประทับอยู่ในพระราชวังอย่างเทพเจ้า บัดนี้กำลังเสด็จบิณฑบาตไปตามบ้านเรือน."

382.

๓๘๒.

පවෙදෙසි පවෙදෙත්වා’ගමා මන්දිරම’ත්තනො;

ආනන්දජලසන්දොහ පූරිතො’රුචිලොචනා.

ทรงแจ้งให้ทราบแล้ว ก็เสด็จกลับสู่พระตำหนักของพระองค์เอง โดยมีพระเนตรเปี่ยมด้วยน้ำตาแห่งความปีติยินดี.

383.

๓๘๓.

තතො සෙසනරින්දානං ඉන්දො ඉන්දොව ලඞ්කතො;

කම්පමානො පගන්ත්වාන වෙගෙන ජිනසන්තිකං.

จากนั้น พระราชาผู้เป็นใหญ่กว่าราชาทั้งหลาย ดุจพระอินทร์ผู้เป็นใหญ่ในลังกา ทรงสั่นสะท้าน เสด็จไปหาพระชินเจ้าอย่างรวดเร็ว.

384.

๓๘๔.

‘‘සක්‍යපුඞ්ගව තෙ නෙ’ස වංසො මා චර මා චර;

වංසෙ පුත්තෙ’කරාජා’පි න පිණ්ඩාය චරී පුරෙ.’’

"ข้าแต่พระศากยบุตรผู้ประเสริฐ นี่ไม่ใช่ธรรมเนียมของวงศ์ตระกูลของพระองค์ ขอพระองค์อย่าเสด็จบิณฑบาตเลย แม้แต่พระราชาผู้เป็นโอรสองค์เดียวในวงศ์ตระกูลก็ไม่เคยเสด็จบิณฑบาตในเมือง."

385.

๓๘๕.

ඉති වුත්තෙ නරින්දෙන මුනින්දො ගුණසෙඛරො;

‘‘තුය්හමෙ’සො මහාරාජ වංසො මය්හං පන’න්වයො.

เมื่อพระราชาตรัสอย่างนั้น พระจอมมุนีผู้เป็นยอดแห่งคุณธรรม ตรัสว่า "ข้าแต่มหาราช นี่เป็นวงศ์ตระกูลของพระองค์ แต่เชื้อสายของอาตมภาพ.

386.

๓๘๖.

බුද්ධවංසො’’ති සම්බුද්ධවංසං තස්ස පකාසයී;

අථො තස්මිං ඨිතොයෙව දෙසෙන්තො ධම්මමු’ත්තරිං.

คือพุทธวงศ์" ดังนี้ แล้วทรงประกาศพุทธวงศ์แก่พระองค์ จากนั้นขณะที่ประทับยืนอยู่นั่นเอง ก็ทรงแสดงธรรมอันประเสริฐ.

387.

๓๘๗.

‘‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය ධම්මමි’’ච්චාදිමු’ත්තමං;

ගාථං මනොරමං වත්වා සොතූනං සිවමා’වහං.

ทรงกล่าวคาถาอันประเสริฐและน่ารื่นรมย์ใจที่นำมาซึ่งความสุขแก่ผู้ฟัง มีความว่า "พึงลุกขึ้น อย่าประมาทในธรรม" เป็นต้น.

388.

๓๘๘.

දස්සනග්ගරසං දත්වා සන්තප්පෙත්වා තමු’ත්තමො;

තෙනා’භියාචිතො තස්ස නිකෙතං සමුපාගතො.

พระผู้ประเสริฐทรงประทานรสอันยอดเยี่ยมแห่งการเห็น (ธรรม) ทรงยังพระราชาให้เอิบอิ่มแล้ว เมื่อพระราชาทูลอาราธนา ก็เสด็จไปยังพระตำหนักของพระองค์.

389.

๓๘๙.

සද්ධිං විසසහස්සෙහි තාදීහි දිපදුත්තමං;

මධුරොදනපානෙන සන්තප්පෙත්වා මහීපති.

พระราชาทรงยังพระผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า พร้อมด้วยพระอรหันต์สองหมื่นรูปผู้คงที่ ให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำอันโอชะ.

390.

๓๙๐.

චුළාමණීමරීචීහි පිඤ්ජරඤ්ජලිකෙහි තං;

රාජුහි සහ වන්දිත්වා නිසීදි ජිනසන්තිකෙ.

พร้อมด้วยพระราชาทั้งหลาย ถวายบังคมพระองค์นั้นด้วยอัญชลีอันเป็นสีทองด้วยรัศมีแห่งจุฬามณี แล้วประทับนั่งใกล้พระชินเจ้า.

391.

๓๙๑.

තා’පි නෙකසතා ගන්ත්වා සුන්දරා රාජසුන්දරී;

නරින්දෙන අනුඤ්ඤාතා නිසිදිංසු තහිං තදා.

แม้เหล่านางกษัตริย์ผู้สิริโฉมหลายร้อยเหล่านั้น ได้รับอนุญาตจากพระราชาแล้ว จึงไปประทับนั่ง ณ ที่นั้นในกาลนั้น.

392.

๓๙๒.

දෙසෙත්වා මධුරං ධම්මං තිලොකතිලකො ජිනො;

අහම්ප’ජ්ජ න ගච්ඡෙය්‍යං සවෙ බිම්බාය මන්දිරං.

พระชินเจ้าผู้เป็นดุจเครื่องประดับแห่งโลกทั้งสาม ทรงแสดงพระธรรมอันไพเราะแล้ว [ทรงดำริว่า] "หากในวันนี้ เราไม่ไปสู่ตำหนักของพระนางพิมพา..."

393.

๓๙๓.

දයාය හදයං තස්සා ඵාලෙය්‍යා’ති දයාලයො;

සාවකග්ගයුගං ගය්හ මන්දිරං පිතරා ගතො.

พระผู้มีพระทัยเป็นที่อาศัยแห่งความกรุณา ทรงพาคู่พระอัครสาวกเสด็จไปสู่ตำหนักพร้อมด้วยพระบิดา ด้วยพระกรุณาว่า "หัวใจของพระนางนั้นพึงแตก [หากเราไม่ไป]"

394.

๓๙๔.

නිසීදි පවිසිත්වාන බුද්ධො බුද්ධාසනෙ තහිං;

ඡබ්බණ්ණරංසිජාලෙහි භාසුරන්තො’ව භානුමා.

พระพุทธเจ้าเสด็จเข้าไปแล้ว ประทับนั่งบนพุทธอาสน์ ณ ที่นั้น ทรงรุ่งเรืองด้วยข่ายแห่งพระรัศมี ๖ สี ดุจพระอาทิตย์.

395.

๓๙๕.

මනොසිලාචුණ්ණසමානදෙහමරීවිජාලෙහි විරාජමානා;

පකම්පිතා හෙමලතා’ව බිම්බා බිම්බධරා සත්ථු සමීප’මාග.

พระนางพิมพาผู้มีริมฝีปากแดงดุจผลตำลึง มีพระวรกายอันสั่นสะเทือนดุจเถาวัลย์ทอง ทรงรุ่งเรืองด้วยข่ายแห่งรัศมีกายอันเสมอด้วยผงหรดาล เสด็จมาใกล้พระศาสดา.

396.

๓๙๖.

සත්ථු පාදෙසු සම්ඵස්සසීතලුත්තමවාරිනා;

නිබ්බාපෙසි මහාසොකපාවකං හදයින්ධනෙ.

ทรงดับไฟคือความโศกใหญ่ในเชื้อเพลิงคือหทัยได้แล้ว ด้วยน้ำอันยอดเยี่ยมคือการสัมผัสพระบาทของพระศาสดาอันเย็น.

397.

๓๙๗.

රාජා සත්ථු පවෙදෙසි බිම්බායා’ති බහුං ගුණං;

මුනින්දො’පි පකාසෙසි චන්දකිණ්ණරජාතකං.

พระราชาทรงกราบทูลพระคุณของพระนางพิมพาเป็นอันมากแด่พระศาสดา แม้พระมุนินทร์ก็ทรงประกาศจันทกินนรชาดก.

398.

๓๙๘.

තදා නන්දකුමාරස්ස සම්පත්තෙ මඞ්ගලත්තයෙ;

විවාහො අභිසෙකො ච ඉති ගෙහප්පවෙසනං.

ในกาลนั้น เมื่อมงคลสามอย่างของนันทกุมารมาถึงแล้ว คือ การวิวาห์ การอภิเษก และการเข้าสู่เรือน.

399.

๓๙๙.

මඞ්ගලානං පුරෙයෙව පබ්බාජෙසි පභඞ්කරො;

අනිච්ඡන්තං’ව නෙත්වා තං ආරාමං රම්මමුත්තමං.

ก่อนมงคลเหล่านั้นนั่นเอง พระผู้ทรงยังแสงสว่างให้เกิด ทรงพาพระนันทกุมารนั้นผู้ไม่ปรารถนาไปสู่อารามอันรื่นรมย์ยอดเยี่ยม แล้วทรงให้บรรพชา.

400.

๔๐๐.

අත්තානම’නුගච්ඡන්තං දායජ්ජත්ථං සකත්‍රජං;

කුමාරං රාහුලං චා’පි කුමාරාභරණුජ්ජලං.

และทรงพาเจ้าชายราหุลผู้เป็นโอรสของพระองค์ ผู้ตามเสด็จพระองค์เพื่อขอทรัพย์มรดก ผู้รุ่งเรืองด้วยเครื่องประดับของกุมาร.

401.

๔๐๑.

‘‘සුඛා’ව ඡායා තෙ මෙ’’ති උග්ගිරන්තං ගිරං පියං;

‘‘දායජ්ජං මෙ දදාහී’ති දායජ්ජං මෙ දදාහි ච’’.

ผู้เปล่งวาจาอันเป็นที่รักว่า "ร่มเงาของท่านนี้เป็นสุขแก่ข้าพเจ้า" และ "ขอพระองค์โปรดประทานทรัพย์มรดกแก่ข้าพเจ้า ขอพระองค์โปรดประทานทรัพย์มรดกแก่ข้าพเจ้า"

402.

๔๐๒.

ආරාමමෙව නෙත්වාන පබ්බාජෙසි නිරුත්තරං;

සද්ධම්මරතනං දත්වා දායජ්ජං තස්ස ධීමතො.

ทรงพาไปสู่อารามนั่นเอง ทรงให้บรรพชาอันยอดเยี่ยมแล้ว ทรงประทานรัตนะคือพระสัทธรรมเป็นทรัพย์มรดกแก่พระราหุลผู้มีปัญญานั้น.

403.

๔๐๓.

නික්ඛම්ම තම්හා සුගතංසුමාලි තහිං ජන්තුසරොරුහානි;

සද්ධම්මරංසීහි විකාසයන්තො උපාගතො රාජගහං පුනා’පි.

พระสุคตผู้เป็นดุจพระอาทิตย์เสด็จออกจากที่นั้นแล้ว ทรงยังดอกบัวคือหมู่สัตว์ในที่นั้นให้เบ่งบานด้วยรัศมีคือพระสัทธรรม เสด็จมายังกรุงราชคฤห์อีกครั้ง.

404.

๔๐๔.

කුසුමාකුල සුන්දරතරුපවනෙ පදුමුප්පල භාසුරසරනිකරෙ;

පුථුචඞ්කමමණ්ඩිතසිතසිකතෙ සුභසීතවනෙ විහරති සුගතො.

พระสุคตประทับอยู่ในป่าสีตวันอันงดงาม ซึ่งมีป่าอันมีต้นไม้สวยงามระเกะระกะด้วยดอกไม้ มีสระน้ำอันรุ่งเรืองด้วยดอกบัวและดอกอุบล และมีหาดทรายขาวอันประดับด้วยทางจงกรมมากมาย.

405.

๔๐๕.

තදා සුදත්තව්හයසෙට්ඨිසෙට්ඨො,බහූහි භණ්ඩං සකටෙහි ගය්හ;

සාවත්ථිතො රාජගහෙ මනුඤ්ඤෙ,සහායසෙට්ඨිස්ස ඝරූ’පගන්ත්වා.

ในกาลนั้น เศรษฐีผู้ประเสริฐชื่อสุทัตตะ นำสินค้าไปด้วยเกวียนเป็นอันมาก จากเมืองสาวัตถี ไปสู่เรือนของเศรษฐีผู้เป็นสหายในกรุงราชคฤห์อันน่ารื่นรมย์.

406.

๔๐๖.

තෙනෙ’ව වුත්තො සුභගෙන බුද්ධො,ජාතො’ති ලොකෙ දිපදානමින්දො;

සඤ්ජාතපීතීහි උදග්ගචිත්තො,රත්තිං පභාතං ඉති මඤ්ඤමානො.

เศรษฐีนั้นอันสหายกล่าวว่า "พระพุทธเจ้าผู้เป็นจอมแห่งสัตว์สองเท้า อุบัติขึ้นแล้วในโลก" ดังนี้ จึงมีจิตเบิกบานด้วยปีติที่เกิดขึ้น สำคัญว่าราตรีสว่างแล้ว.

407.

๔๐๗.

නික්ඛම්ම තම්හා විගතන්ධකාරෙ,දෙවානුභාවෙන මහාපථම්හි;

ගන්ත්වාන තං සීතවනං සුරම්මං,සම්පුණ්ණ චන්දං’ව විරාජමානං.

ออกจากที่นั้นแล้ว ในทางใหญ่ที่ปราศจากความมืดด้วยอานุภาพของเทวดา ไปสู่ป่าสีตวันอันน่ารื่นรมย์ยิ่งนั้น อันรุ่งเรืองดุจพระจันทร์เต็มดวง.

408.

๔๐๘.

තං දීපරුක්ඛං විය පජ්ජලන්තං,විලොචනානන්දකරං මහෙසිං;

දිස්වාන තස්සු’ත්තමපාදරාගං,පටිග්ගහෙත්වා සිරසා සුධීමා.

เศรษฐีผู้มีปัญญา เห็นพระมหามุนีผู้รุ่งโรจน์ดุจต้นประทีป ผู้ยังดวงตาให้เพลิดเพลิน รับพระบาทอันประเสริฐของพระองค์ด้วยเศียรเกล้า.

409.

๔๐๙.

ගම්භීරං නිපුණං ධම්මං සුණිත්වා විමලං වරං;

සොතාපත්තිඵල’ම්පත්වා සහස්සනය මණ්ඩිතං.

ฟังพระธรรมอันลึกซึ้ง ละเอียดอ่อน บริสุทธิ์ และประเสริฐแล้ว บรรลุโสดาปัตติผลอันประดับด้วยนัยพันประการ.

410.

๔๑๐.

නිමන්තෙත්වාන සම්බුද්ධං සසඞ්ඝං ලොකනායකං;

වණ්ණගන්ධරසූපෙතං දත්වා දානං සුඛාවහං.

นิมนต์พระสัมพุทธเจ้าผู้เป็นผู้นำโลกพร้อมด้วยพระสงฆ์แล้ว ถวายทานอันประกอบด้วยสี กลิ่น รส และนำมาซึ่งความสุข.

411.

๔๑๑.

සත්ථු ආගමනත්ථාය සාවත්ථිනගරං වරං;

පටිඤ්ඤං සො ගහෙත්වාන ගච්ඡන්තො අන්තරාපථෙ.

เศรษฐีนั้นรับปฏิญญาเพื่อการเสด็จมาของพระศาสดา สู่เมืองสาวัตถีอันประเสริฐแล้ว เดินทางไปในระหว่างทาง.

412.

๔๑๒.

යොජනෙ යොජනෙ වාරු චිත්තකම්මසමුජ්ජලෙ;

විහාරෙ පවරෙ දත්වා කාරාපෙත්වා බහුං ධනං.

ในทุกๆ โยชน์ ได้สร้างวิหารอันประเสริฐอันรุ่งเรืองด้วยจิตรกรรม โดยสละทรัพย์เป็นอันมาก.

413.

๔๑๓.

සාවත්ථිං පුන’රාගන්ත්වා පාසාදසතමණ්ඩිතං;

තොරණඞ්ඝිකපාකාරගොපුරාදිවිරාජිතං.

กลับมายังเมืองสาวัตถีอีกครั้ง อันประดับด้วยปราสาทร้อยหลัง รุ่งเรืองด้วยซุ้มประตู กำแพง และประตูเมืองเป็นต้น.

414.

๔๑๔.

පුරං අපහසන්තං’ව දෙවින්දස්සා’පි සබ්බදා;

සබ්බසම්පත්තිසම්පන්නං නච්චගීතාදිසොභිතං.

เมืองที่เย้ยหยันแม้เมืองของพระอินทร์อยู่เสมอ สมบูรณ์ด้วยสมบัติทั้งปวง งดงามด้วยการฟ้อนรำและขับร้องเป็นต้น.

415.

๔๑๕.

කස්මිං සො විහරෙය්‍යා’ති භගවා ලොකනායකො;

සමන්තානුවිලොකෙන්තො විහාරාරහභූමිකං.

"พระผู้มีพระภาคผู้เป็นผู้นำโลกพึงประทับอยู่ที่ไหนหนอ" ดังนี้ (เศรษฐี) ตรวจดูภูมิประเทศที่ควรแก่วิหารโดยรอบ.

416.

๔๑๖.

ජෙතරාජකුමාරස්ස උය්‍යානං නන්දනොපමං;

ඡායූදකාදිසම්පන්නං භූමිභාගං උදික්ඛිය.

เห็นส่วนแห่งพื้นดินอันสมบูรณ์ด้วยร่มเงาและน้ำเป็นต้น คืออุทยานของเจ้าชายเชต ผู้เปรียบด้วยสวนนันทวัน.

417.

๔๑๗.

හිරඤ්ඤකොටිසන්ථාරවසෙනෙ’ව මහායසො;

කිණිත්වා පවරෙ තම්හි නරාමරමනොහරෙ.

เศรษฐีผู้มียศใหญ่ ซื้อที่อันประเสริฐนั้นอันเป็นที่รื่นรมย์ใจของมนุษย์และเทวดา ด้วยการปูลาดด้วยเงินโกฏิ.

418.

๔๑๘.

නිච්චං කිඞ්කිණිජාලනාදරුචිරං සිඞ්ගීව සිඞ්ගාකුලං,රම්මංනෙකමණීහි ඡන්නඡදනං ආමුත්තමුත්තාවලිං;

නානාරාගවිතාන භාසුරතරං පුප්ඵාදිනා’ලඞ්කත,චිත්‍රං ගන්ධකුටිං වරං සුවිපුලං කාරෙසි භූසෙඛරං.

(เศรษฐี) สร้างพระคันธกุฎีอันวิจิตร ประเสริฐ และกว้างขวางยิ่ง อันเป็นดุจยอดแห่งแผ่นดิน อันน่ารื่นรมย์ด้วยเสียงแห่งข่ายกระดิ่งอยู่เสมอ อันเกลื่อนกล่นด้วยยอดดุจทอง อันมีหลังคาปกคลุมด้วยแก้วมณีหลายชนิดอันน่ารื่นรมย์ อันประดับด้วยพวงมุกดา อันรุ่งเรืองยิ่งด้วยเพดานหลากสี อันประดับด้วยดอกไม้เป็นต้น.

419.

๔๑๙.

ජිනත්‍රජානම්පි විසාලමාලයං,විතානනානාසයනාසනුජ්ජලං;

සුමණ්ඩිතං මණ්ඩපවඞ්කමාදිනා,විලුම්පමානං මනලොචනං සදා.

แม้ (ที่พำนัก) ของเหล่าพุทธบุตร ก็มีบริเวณกว้างขวาง รุ่งเรืองด้วยเพดาน ที่นอน และที่นั่งต่าง ๆ ประดับประดาดีแล้วด้วยมณฑปและซุ้มประตูเป็นต้น ย่อมดึงดูดดวงตาและใจอยู่เสมอ

420.

๔๒๐.

අථාපි සණ්හාමලසෙතවාලුකං,සවෙදිකාචාරුවිසාලමාලකං;

ජලාසයං සාත’තිසීතලොදකං,සුගන්ධිසොගන්ධිකපඞ්කජාකුලං.

อนึ่ง (สระน้ำนั้น) มีทรายขาวสะอาดละเอียด มีรั้วระเบียงอันงดงามและลานกว้าง มีน้ำเย็นสนิทน่ารื่นรมย์ เต็มไปด้วยดอกบัวสายและดอกบัวหลวงที่มีกลิ่นหอม

421.

๔๒๑.

සුඵුල්ලසාලාසනසොගනාග,පුන්නාගපූගාදිවිරාජමානං;

මනොරමං ජෙතවනාභිධානං,කාරාපයී සෙට්ඨි විහාරසෙට්ඨං.

เศรษฐีได้สร้างวิหารอันประเสริฐชื่อว่าเชตวัน อันน่ารื่นรมย์ รุ่งเรืองด้วยต้นสาละ ต้นอสนะ ต้นอโศก และต้นกากะทิงที่บานสะพรั่ง อีกทั้งต้นบุนนาคและต้นหมากเป็นต้น

422.

๔๒๒.

විසාලකෙලාසධරාධරුත්තමා-භිරාමපාකාරඵනින්දගොපිතො;

ජනස්ස සබ්බාභිමනත්ථසාධකො,විහාරචින්තාමණි සො විරාජිතෙ.

วิหารดุจแก้วจินดามณีนั้นรุ่งเรือง มีกำแพงอันน่ารื่นรมย์ดุจยอดเขาไกรลาสอันกว้างใหญ่ มีพญานาคคุ้มครอง เป็นที่สำเร็จประโยชน์ตามความปรารถนาทั้งปวงของมหาชน

423.

๔๒๓.

තතො ආගමනත්ථාය මුනින්දං නාථපිණ්ඩිකො;

දූතං පාහෙසි සො සත්ථා සුත්වා දූතස්ස සාසනං.

แต่นั้น อนาถบิณฑิกะได้ส่งทูตไปเพื่อกราบทูลเชิญพระจอมมุนีให้เสด็จมา พระศาสดาพระองค์นั้นทรงสดับข่าวสารของทูตแล้ว

424.

๔๒๔.

මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන තදා තම්හා පුරක්ඛතො;

නික්ඛමිත්වා’නුපුබ්බෙන පත්තො සාවත්ථිමුත්තමං.

ในกาลนั้น พระองค์อันหมู่ภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่แวดล้อมแล้ว เสด็จออกจากที่นั้นโดยลำดับ ถึงแล้วซึ่งเมืองสาวัตถีอันอุดม

425.

๔๒๕.

සමුජ්ජලානි නෙකානි ධජානාදාය සුන්දරා;

කුමාරා පුරතො සත්ථු නික්ඛමිංසු සුරා යථා.

เหล่ากุมารถือธงอันงดงามหลายหลากอันรุ่งเรือง ได้ออกไปข้างหน้าพระศาสดา ดุจเหล่าเทวดาฉะนั้น

426.

๔๒๖.

නික්ඛමිංසු තතො තෙසං පච්ඡතො තරුණඞ්ගනා;

චාරුපුණ්ණඝටාදාය දෙවකඤ්ඤා යථා තථා.

แต่นั้น เหล่าหญิงสาวได้ออกไปตามหลังพวกเขา ถือหม้อน้ำอันเต็มเปี่ยมที่งดงาม ดุจเหล่าเทพธิดาฉะนั้น

427.

๔๒๗.

පුණ්ණපාතිං ගහෙත්වාන සෙට්ඨිනො භරියා තථා;

සද්ධිං නෙකසතිත්ථිහි නෙකාලඞ්කාරලඞ්කතා.

ภรรยาของเศรษฐีก็เช่นกัน ถือถาดอันเต็ม (ด้วยเครื่องบูชา) พร้อมด้วยสตรีหลายร้อยคน ผู้ประดับประดาด้วยเครื่องอลังการมากมาย

428.

๔๒๘.

මහාසෙට්ඨි මහාසෙට්ඨිසතෙහි සහ නායකං;

අබ්භුග්ගඤ්ඡි මහාවීරං පූජිතො තෙහි නෙකධා.

มหาเศรษฐีพร้อมด้วยมหาเศรษฐีหลายร้อยคน ได้ออกไปต้อนรับพระมหาวีระผู้เป็นผู้นำ พระองค์อันมหาเศรษฐีเหล่านั้นบูชาแล้วด้วยประการต่าง ๆ

429.

๔๒๙.

ඡබ්බණ්ණරංසීහි මනොරමෙහි,පුරං වරං පිඤ්ජරවණ්ණභාවං;

නෙන්තො මුනින්දො සුගතො සුගත්තො,උපාවිසී ජෙතවනං විහාරං.

พระจอมมุนีผู้เสด็จไปดีแล้ว มีพระวรกายงดงาม ทรงยังพระนครอันประเสริฐให้มีสีเหลืองทองด้วยพระรัศมี ๖ ประการอันน่ารื่นรมย์ ได้เสด็จเข้าไปยังพระเชตวันวิหาร

430.

๔๓๐.

චාතුද්දිසස්ස සඞ්ඝස්ස සම්බුද්ධපමුඛස්ස’හං;

ඉමං දම්මි විහාරන්ති සත්ථු චාරුකරම්බුජෙ.

(กราบทูลว่า) ข้าพระองค์ขอมอบถวายวิหารนี้แก่สงฆ์ผู้มาจากทิศทั้งสี่ มีพระสัมพุทธเจ้าเป็นประมุข (พลางหลั่งน้ำ) ลงในพระหัตถ์อันงามดุจดอกบัวของพระศาสดา

431.

๔๓๑.

සුගන්ධවාසිතං වාරිං හෙමභිඞ්කාරතො වරං;

ආකිරිත්වා අදා රම්මං විහාරං චාරුදස්සනං.

ทรงหลั่งน้ำที่อบด้วยกลิ่นหอมจากเต้าน้ำทองคำอันประเสริฐ แล้วได้ถวายวิหารอันน่ารื่นรมย์และมีทัศนียภาพอันงดงาม

432.

๔๓๒.

සුරම්මං විහාරං පටිග්ගයහ සෙට්ඨං,අනග්ඝෙ විචිත්තාසනස්මිං නිසින්නො;

ජනින්දානමින්දො තිලොකෙකනෙත්තො,තිලොකප්පසාදාවහං තං මනුඤ්ඤං.

พระองค์ผู้เป็นจอมแห่งนรชน เป็นดวงตาหนึ่งเดียวของโลก ทรงรับวิหารอันประเสริฐที่น่ารื่นรมย์ยิ่ง ประทับนั่งบนอาสนะอันวิจิตรหาค่ามิได้ ทรง (แสดงธรรม) อันนำมาซึ่งความเลื่อมใสแก่โลกทั้งสามในวิหารอันน่ารื่นรมย์นั้น

433.

๔๓๓.

උදාරානිසංසං විහාරප්පදානෙ,අනාථප්පදානෙන නාථස්ස තස්ස;

සුදත්තාභිධානස්ස සෙට්ඨිස්ස සත්ථා,යසස්සී හිතෙසී මහෙසී අදෙසී.

พระศาสดาผู้มีพระยศ ผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูล ผู้เป็นมหาฤๅษี ได้ทรงแสดงอานิสงส์อันยิ่งใหญ่ในการถวายวิหาร แก่เศรษฐีชื่อสุทัตตะ ผู้เป็นที่พึ่งของคนอนาถา

434.

๔๓๔.

උදාරානිසංසං විහාරප්පදානෙ,කථෙතුං සමත්ථො විනා භූරිපඤ්ඤං;

තිලොකෙකනාථං නරො කොසි යුත්තො,මුඛානං සහස්සෙහි නෙකෙහි චා’පි.

นอกจากพระผู้มีปัญญาไพศาล ผู้เป็นที่พึ่งหนึ่งเดียวของโลกแล้ว มนุษย์คนใดเล่าจะสามารถกล่าวอานิสงส์อันยิ่งใหญ่ในการถวายวิหารได้ แม้จะมีปากตั้งหลายพันปากก็ตาม

435.

๔๓๕.

ඉති විපුලයසො සො තස්ස ධම්මං කථෙත්වා,අපි සකලජනානං මානසෙ තොසයන්තො;

පරමමධුරනාදං ධම්මභෙරිං මහන්තං,විහරති පහරන්තො තත්ථ තත්ථූපගන්ත්වා.

พระองค์ผู้มีพระยศอันไพบูลย์นั้น ทรงแสดงธรรมแก่เขาแล้ว ทรงยังใจของมหาชนทั้งปวงให้ยินดี ทรงประโคมกลองธรรมอันไพเราะยิ่งใหญ่ เสด็จไปประทับอยู่ ณ ที่นั้น ๆ

436.

๔๓๖.

එවං තිලොකහිතදෙන මහාදයෙන,ලොකුත්තමෙන පරිභුත්තපදෙසපන්තිං;

නිච්චංසුරාසුරමහොරගරක්ඛසාදි,සම්පූජිතං අහමි’දානි නිදස්සසිස්සං.

บัดนี้ ข้าพเจ้าจักแสดงลำดับสถานที่ที่พระองค์ผู้สูงสุดในโลก ผู้ทรงประทานประโยชน์แก่โลกทั้งสามด้วยพระมหากรุณาได้ทรงใช้สอย (ประทับ) อันเหล่าเทวดา อสูร พญานาค และยักษ์เป็นต้น บูชาอยู่เป็นนิตย์

437.

๔๓๗.

සද්ධම්මරංසිනිකරෙහි ජිනංසුමාලි,වෙනෙය්‍යපඞ්කජවනානි විකාසයන්තො;

වාසං අකාසි පවරො පඨමම්හි වස්සෙ,බාරාණසිම්හි නගරෙ මිගකානනම්හි.

พระชินเจ้าผู้เป็นดุจดวงอาทิตย์ด้วยหมู่พระรัศมีแห่งพระสัทธรรม ทรงยังป่าดอกบัวคือเวไนยสัตว์ให้เบิกบาน ได้ประทับอยู่ตลอดพรรษาที่หนึ่ง ในป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เมืองพาราณสี

438.

๔๓๘.

නානාප්පකාරරතනාපණපන්තිවීථි,රම්මෙ පුරෙ පවරරාජගහාභිධානෙ;

වාසං අකාසි දුතියෙ තතියෙ චතුත්ථෙ,වස්සෙපි කන්තතරවෙලුවනෙව නාථො.

พระผู้นำได้ประทับอยู่ตลอดพรรษาที่สอง ที่สาม และที่สี่ ในพระเวฬุวันอันน่ารื่นรมย์ยิ่ง ในเมืองอันประเสริฐชื่อราชคฤห์ ซึ่งมีแถวร้านค้าอัญมณีหลากหลายชนิด

439.

๔๓๙.

භූපාලමොළිමණිරංසිවිරාජමානං,වෙසාලිනාමවිදිතං නගරං සුරම්මං;

නිස්සාය සක්‍යමුනිකෙසරි පඤ්චමම්හී,වස්සම්හි වාසමකරිත්ථ මහාවනස්මිං.

พระศากยมุนีผู้เป็นดุจราชสีห์ ทรงอาศัยเมืองอันน่ารื่นรมย์ยิ่งชื่อเวสาลี ซึ่งรุ่งเรืองด้วยรัศมีแห่งมณีบนมงกุฎของพระราชา ได้ประทับอยู่ในป่ามหาวันตลอดพรรษาที่ห้า

440.

๔๔๐.

ඵුල්ලාතිනීලවිමලුප්පලචාරුනෙත්තො,සිංගීසමානතනුජොතිහි ජොතමානො;

බුද්ධො අනන්තගුණසන්නිධි ඡට්ඨවස්සෙ,වාසං අකා විපුලමඞ්කුල පබ්බතස්මිං.

พระพุทธเจ้าผู้เป็นที่รวมแห่งคุณอันหาที่สุดมิได้ มีพระเนตรอันงามดุจดอกอุบลเขียวที่บานสะพรั่ง รุ่งเรืองด้วยพระรัศมีแห่งพระวรกายดุจทองคำ ได้ประทับอยู่ตลอดพรรษาที่หก บนภูเขามังกุละอันกว้างใหญ่

441.

๔๔๑.

ගම්භීරදුද්දසතරං මධුරං මරූනං,දෙසෙත්ව ධම්මමතුලො සිරිසන්නිවාසො;

දෙවින්දසීතලවිසාලසිලාසනස්මිං,වස්සම්හි වාසම’කරී මුනි සත්තමම්හි.

พระมุนีผู้หาที่เปรียบมิได้ ผู้เป็นที่สถิตแห่งสิริ ทรงแสดงธรรมอันลึกซึ้ง ยากที่จะเห็นได้ อันไพเราะแก่เหล่าเทวดา ได้ประทับอยู่ตลอดพรรษาที่เจ็ด บนบัลลังก์ศิลาอันเย็นสบายและกว้างใหญ่ของพระอินทร์

442.

๔๔๒.

ඵුල්ලාරවින්දචරණො චරණාධිවාසො,සො සුංසුමාරගිරිනාමධරාධරම්හි;

වාසං අකා පරමමාරජි අට්ඨමස්මිං,වස්සම්හි කන්තරභෙසකලාවනම්හි.

พระองค์ผู้ทรงชนะมารอย่างยิ่ง มีพระบาทดุจดอกบัวบาน เป็นที่สถิตแห่งจรณะ (ความประพฤติอันประเสริฐ) ได้ประทับอยู่ตลอดพรรษาที่แปด ในป่าเภสกลาวันอันน่ารื่นรมย์ บนภูเขาชื่อสุงสุมารคีรี

443.

๔๔๓.

නානාමතාතිබහුතිත්ථියසප්පදප්පං,හන්ත්වා තිලොකතිලකො නවමම්හි වස්සෙ;

වාසං අකාසි රුචිරෙ අතිදස්සනීයෙ,කොසම්බිසිම්බලිවනෙ ජිනපක්ඛිරාජා.

พระชินเจ้าผู้เป็นดุจพญาปักษา (ครุฑ) ผู้เป็นดุจเครื่องประดับของโลกทั้งสาม ทรงกำจัดความเย่อหยิ่งดุจงูของเหล่าเดียรถีย์ผู้มีทิฏฐิต่าง ๆ มากมาย ได้ประทับอยู่ตลอดพรรษาที่เก้า ในป่าไม้งิ้ว (สีมพลีวัน) อันน่ารื่นรมย์และน่าดูยิ่ง ใกล้เมืองโกสัมพี

444.

๔๔๔.

තෙසං මහන්තකලහං සමිතුං යතීනං,නිස්සාය වාරණවරං දසමම්හි වස්සෙ;

පුප්ඵාභිකිණ්ණවිපුලාමලකානනස්මිං,වාසං අකා මුනිවරො වරපාරලෙය්‍යො.

พระมุนีผู้ประเสริฐ ได้ประทับอยู่ตลอดพรรษาที่สิบ ณ ป่าปาลิไลยกะอันประเสริฐ ในป่าอันกว้างใหญ่สะอาดบริสุทธิ์ที่เต็มไปด้วยดอกไม้ เพื่อระงับการทะเลาะวิวาทอันใหญ่หลวงของเหล่าภิกษุเหล่านั้น โดยทรงอาศัยช้างอันประเสริฐ

445.

๔๔๕.

ධම්මාමතෙන ජනතං අජරාමරත්තං,නෙන්තො විලොචනමනොහරසුද්ධදන්තො;

නාලාභිධානදිජගාමවරෙ මුනින්දො,වාසං අකා අමිතබුද්ධි දසෙකවස්සෙ.

พระจอมมุนีผู้มีพระปัญญาหาประมาณมิได้ มีพระทนต์ขาวสะอาดน่าดูน่าชม ทรงยังมหาชนให้ถึงความเป็นผู้ไม่แก่ไม่ตายด้วยอมตธรรม ได้ประทับอยู่ตลอดพรรษาที่สิบเอ็ด ในหมู่บ้านพราหมณ์ชื่อนาฬา

446.

๔๔๖.

වෙරඤ්ජ චාරුදිජගාමසමීපභූතෙ,ආරාමකෙ සුරභිපුප්ඵඵලාභිරාමෙ;

සබ්බඤ්ඤු සක්‍යමුනි බාරසමම්හි වස්සෙ,වාසං අකාසි පුචිමන්දදුමින්දමූලෙ.

พระศากยมุนีผู้เป็นสัพพัญญู ได้ประทับอยู่ตลอดพรรษาที่สิบสอง ณ โคนต้นสะเดา (ปูจิมันทะ) อันประเสริฐ ในอารามอันน่ารื่นรมย์ด้วยดอกไม้และผลไม้หอม ซึ่งอยู่ใกล้หมู่บ้านพราหมณ์ชื่อเวรัญชาอันงดงาม

447.

๔๔๗.

ඵුල්ලාරවින්දවදනො රචිචාරුසොභො,ලොකස්ස අත්ථචරියාය දයාධිවාසො;

වාසං අකා රුචිරචාලියපබ්බතස්මිං,වීරො තිලොකගරු තෙරසමම්හි වස්සෙ.

พระวีระผู้เป็นครูของโลกทั้งสาม มีพระพักตร์ดุจดอกบัวบาน มีพระรัศมีอันงาม เป็นที่สถิตแห่งพระมหากรุณาเพื่อประโยชน์แก่โลก ได้ประทับอยู่ตลอดพรรษาที่สิบสาม ในภูเขาจาลิยะอันน่ารื่นรมย์

448.

๔๔๘.

බන්ධූකපුප්ඵසමපාදකරාභිරාමො,ධම්මිස්සරො පවරජෙතවනෙ සුරම්මෙ;

ධීරො මහිද්ධි මුනි චුද්දසමම්හි වස්සෙ,වාසං අකා සකලසත්තහිතෙසු යුත්තො.

พระธรรมิศวรผู้มีฤทธิ์มาก พระมุนีผู้มีปัญญา มีพระบาทและพระหัตถ์อันน่ารื่นรมย์ดุจดอกบานเที่ยง ทรงขวนขวายในประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์ทั้งปวง ได้ประทับอยู่ตลอดพรรษาที่สิบสี่ ในพระเชตวันวิหารอันประเสริฐและน่ารื่นรมย์

449.

๔๔๙.

වෙනෙය්‍යබන්ධුවනරාගගජෙ විහන්ත්වා,වස්සම්හි පඤ්චදසමෙ මුනිසීහරාජා;

වාසං අකා කපිලවත්ථුධරාධරොරු,නිග්‍රොධරාමරමණීයමණිග්ගුහායං.

พระมุนีผู้เป็นพญาราชสีห์ ทรงกำจัดช้างคือราคะในป่าคือหมู่สัตว์ที่พึงแนะนำแล้ว ทรงประทับอยู่ในนิโครธารามอันรื่นรมย์ดุจถ้ำแก้ว ในกรุงกบิลพัสดุ์อันยิ่งใหญ่ดุจขุนเขา ในพรรษาที่ ๑๕

450.

๔๕๐.

යක්ඛම්පි කක්ඛලතරං සුවිනීතභාවං,නෙත්වා පුරෙ වරතමාලවකාභිධානෙ;

වස්මම්හි වාසමකරී දසඡට්ඨමම්හි,නෙන්තො ජනං බහුතරම්පි ච සන්තිමග්ගං.

ทรงนำยักษ์ผู้ดุร้ายยิ่งให้ถึงความเป็นผู้ว่าง่ายแล้ว ทรงประทับอยู่ในเมืองอันประเสริฐชื่ออาฬวกะ ในพรรษาที่ ๑๖ ทรงนำชนเป็นอันมากให้ถึงทางแห่งความสงบ

451.

๔๕๑.

පාකාරගොපුරනිකෙතනතොරණාදි,නෙත්තාභිරාමවරරාජගහෙ මහෙසි;

වාසං අකානධිවරො දසසත්තමම්හි,වස්සම්හි පත්ථයසො භුවනත්තයස්මිං.

พระมหามุนีผู้ไม่มีใครยิ่งกว่า ผู้มีพระยศแผ่ไปในภพทั้งสาม ทรงประทับอยู่ในกรุงราชคฤห์อันประเสริฐ อันงดงามน่าดูด้วยกำแพง ซุ้มประตู อาคาร และซุ้มโค้งเป็นต้น ในพรรษาที่ ๑๗

452.

๔๕๒.

ධම්මොසධෙන මධුරෙන සුඛාවහෙන,ලොකස්ස ඝොරතරරාගරජං විහන්ත්වා;

වස්සම්හි වාසමකරී දසඅට්ඨමස්මිං,අඞ්ගීරසො පවරචාලියපබ්බතස්මිං.

พระอังคีรส ทรงกำจัดธุลีคือราคะอันร้ายกาจยิ่งของโลก ด้วยโอสถคือพระธรรมอันไพเราะและนำมาซึ่งความสุขแล้ว ทรงประทับอยู่บนภูเขาจาลิยะอันประเสริฐ ในพรรษาที่ ๑๘

453.

๔๕๓.

වෙනය්‍යබන්ධුජනමොහරිපුං උළාරං,හන්ත්වාන ධම්මඅසිනා වරධම්මරාජා;

එකූනවීසතිමකෙ පුන තත්ථ වස්සෙ,වාසං අකා මධුරභාරති ලොකනාථො.

พระธรรมราชาผู้ประเสริฐ พระโลกนาถผู้มีพระวาจาไพเราะ ทรงกำจัดข้าศึกคือโมหะอันยิ่งใหญ่ของหมู่สัตว์ที่พึงแนะนำ ด้วยพระขรรค์คือพระธรรมแล้ว ทรงประทับอยู่ ณ ที่นั้นอีก ในพรรษาที่ ๑๙

454.

๔๕๔.

සුද්ධාසයො පවරරාජගහෙ විචිත්තෙ,වාසං අකාසි සමවීසතිමම්හි වස්සෙ;

ලොකස්ස අත්ථචරණෙ සුභකප්පරුක්ඛො,චින්තාමණිප්පවරභද්දඝටො මුනින්දො.

พระมุนินทร์ผู้มีพระทัยบริสุทธิ์ ทรงเป็นประดุจต้นกัลปพฤกษ์อันดีงาม เป็นจินดามณีและหม้อน้ำอันประเสริฐในการบำเพ็ญประโยชน์แก่โลก ทรงประทับอยู่ในกรุงราชคฤห์อันประเสริฐและวิจิตร ในพรรษาที่ ๒๐

455.

๔๕๕.

එවං තිලොකමහිතො අනිබද්ධවාසං,කත්වා චරම්පඨමබොධියුදාරපඤ්ඤො;

ඡබ්බණ්ණරංසිසමුපෙතවිචිත්තදෙහො,ලොකෙකබන්ධු භගවා අවසෙසකාලෙ.

พระผู้มีพระภาคผู้เป็นที่บูชาของโลกทั้งสาม ผู้มีพระปัญญาอันอุดม ทรงจาริกไปโดยไม่ประทับอยู่ประจำที่ในช่วงปฐมโพธิกาลอย่างนี้ ทรงมีพระกายอันวิจิตรประกอบด้วยพระรัศมี ๖ สี ทรงเป็นญาติผู้เดียวของโลก ในกาลที่เหลือ

456.

๔๕๖.

සාවත්ථියං පවරජෙතවනෙ ච රම්මෙ,දිබ්බාලයෙ ච සමලඞ්කතපුබ්බරාමෙ;

වාසං අකාසි මුනි වීසතිපඤ්චවස්සෙ,ලොකාභිවුද්ධිනිරතො සුඛසන්නිවාසො.

พระมุนีผู้ทรงยินดีในการยังโลกให้เจริญ ผู้มีที่ประทับอันเป็นสุข ทรงประทับอยู่ในพระเชตวันอันประเสริฐและรื่นรมย์ และในบุพพารามอันประดับประดาด้วยวิหารทิพย์ ในกรุงสาวัตถี เป็นเวลา ๒๕ พรรษา

457.

๔๕๗.

ඉති අමිතදයො යො පඤ්චතාළීසවස්සෙ,මනුජමනවනස්මිං ජාතරාගග්ගිරාසිං;

පරමමධුරධම්මම්බුහි නිබ්බාපයන්තො,අවසි සමුනිමෙඝො ලොකසන්තිං කරොතු!

พระมุนีผู้เป็นประดุจมหาเมฆ ผู้มีพระกรุณาหาประมาณมิได้นั้น ทรงดับกองไฟคือราคะที่เกิดขึ้นในป่าคือใจของมนุษย์ด้วยน้ำคือพระธรรมอันไพเราะยิ่ง ตลอด ๔๕ พรรษา ขอพระองค์จงทรงประทานความสงบแก่โลกเทอญ!

458.

๔๕๘.

පඤ්ඤාවරඞ්ගනා මය්හං සඤ්ජාතා මනමන්දිරෙ;

තොසයන්තී සබ්බජනං වුද්ධිං ගච්ඡතු සබ්බදා.

ขอปัญญาประดุจนางผู้ประเสริฐของข้าพเจ้า ซึ่งเกิดขึ้นแล้วในวิมานคือใจ ยังชนทั้งปวงให้ยินดี จงเจริญยิ่งขึ้นไปทุกเมื่อเทอญ

459.

๔๕๙.

චිතං යං රචයන්තෙන ජිනස්ස චරිතං මයා;

පුඤ්ඤං තස්සානුභාවෙන සම්පත්තො තුසිතාලයං.

บุญใดที่ข้าพเจ้าสะสมไว้ในการรจนาพุทธจริตของพระชินเจ้า ด้วยอานุภาพแห่งบุญนั้น ขอให้ข้าพเจ้าได้ถึงซึ่งดุสิตภพ

460.

๔๖๐.

මෙත්තෙය්‍යලොකනාථස්ස සුණන්තො ධම්මදෙසනං;

තෙන සද්ධිං චිරං කාලං වින්දන්තො මහතිං සිරිං.

ขอให้ข้าพเจ้าได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระเมตไตรยโลกนาถ และได้เสวยสิริอันยิ่งใหญ่ร่วมกับพระองค์ตลอดกาลนาน

461.

๔๖๑.

බුද්ධෙ ජාතෙ මහාසත්තොරම්මෙ කෙතුමනීපුරෙ;

රාජවංසෙ ජනීත්වාන තිහෙතුපටිසන්ධිකො.

เมื่อพระพุทธเจ้าผู้เป็นพระมหาบุรุษอุบัติขึ้นในเมืองเกตุมาตีอันรื่นรมย์ ขอให้ข้าพเจ้าได้เกิดในราชสกุล มีปฏิสนธิด้วยไตรเหตุ

462.

๔๖๒.

චිවරං පිණ්ඩපාතඤ්ච අනග්ඝං විපුලං වරං;

සෙනාසනඤ්ච භෙසජ්ජං දත්වා තස්ස මහෙසිනො.

ขอให้ข้าพเจ้าได้ถวายจีวร บิณฑบาตอันหาค่ามิได้ อันไพบูลย์และประเสริฐ เสนาสนะและเภสัช แด่พระมหามุนีพระองค์นั้น

463.

๔๖๓.

සාසනෙ පබ්බජිත්වාන ජොතෙන්තො තමනුත්තරං;

ඉද්ධිමා සතිමා සම්මා ධාරෙන්තො පිටකත්තයං.

ขอให้ข้าพเจ้าได้บวชในพระศาสนา ทำพระศาสนาอันยอดเยี่ยมนั้นให้รุ่งเรือง เป็นผู้มีฤทธิ์ มีสติ ทรงไว้ซึ่งพระไตรปิฎกโดยชอบ

464.

๔๖๔.

ව්‍යාකතො තෙන බුද්ධො යං හෙස්සතීති අනාගතෙ;

උප්පන්නුප්පන්නබුද්ධානං දානං දත්වා සුඛාවහං.

ขอให้ข้าพเจ้าได้รับการพยากรณ์จากพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นว่า จักได้เป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต และได้ถวายทานอันนำมาซึ่งความสุข แด่พระพุทธเจ้าทั้งหลายที่อุบัติขึ้นสืบๆ กันมา

465.

๔๖๕.

සංසාරෙ සංසරන්තො හි කප්පරුක්ඛො ච පාණිනං;

ඉච්ඡිතිච්ඡිතමන්නාදිං දදන්තො මධුරං චරං.

เมื่อท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏ ขอให้ข้าพเจ้าเป็นประดุจต้นกัลปพฤกษ์ของเหล่าสัตว์ ให้ข้าวและน้ำเป็นต้นตามที่ปรารถนา ประพฤติตนอย่างงดงาม

466.

๔๖๖.

මංසලොහිතනෙත්තාදිං දදං චිත්තසමාහිතො;

සීලනෙක්ඛම්මපඤ්ඤාදිං පූරෙන්තො සබ්බපාරමිං.

ขอให้ข้าพเจ้าได้สละเนื้อ เลือด และดวงตาเป็นต้น ด้วยจิตที่ตั้งมั่น บำเพ็ญบารมีทั้งปวง มีศีล เนกขัมมะ และปัญญาเป็นต้นให้บริบูรณ์

467.

๔๖๗.

පාරමිසිඛරං පත්වා බුද්ධො හුත්වා අනුත්තරො;

දෙසෙත්වා මධුරං ධම්මං ජන්තූනං සිවමාවහං.

ขอให้ข้าพเจ้าได้บรรลุถึงยอดแห่งบารมี ได้เป็นพระพุทธเจ้าผู้ไม่มีใครยิ่งกว่า แสดงพระธรรมอันไพเราะ นำมาซึ่งความสุขเกษมแก่หมู่สัตว์

468.

๔๖๘.

සබ්බං සදෙවකං ලොකං බ්‍රහාසංසාරබන්ධනා;

මොචයිත්වා වරං ඛෙමං පාපුණ්‍යෙං සිවං පුරං.

ขอให้ข้าพเจ้าได้ปลดเปลื้องโลกทั้งปวงพร้อมทั้งเทวดา จากเครื่องผูกคือสังสารวัฏอันใหญ่ยิ่ง แล้วบรรลุถึงพระนิพพานอันเป็นเมืองแห่งความสุขอันเกษมและประเสริฐ

469.

๔๖๙.

ලඞ්කාලඞ්කාර භූතෙන භූපාලන්වයකෙතුනා;

විජයබාහුනා රඤ්ඤා සකනාමෙන කාරිතෙ.

ในวิหารที่พระเจ้าวิชัยพาหุ ผู้เป็นเครื่องประดับแห่งลังกาทวีป เป็นธงชัยแห่งราชวงศ์ ทรงสร้างไว้ด้วยพระนามของพระองค์เอง

470.

๔๗๐.

සතොයාසයපාකාර ගොපුරාදිවිරාජිතෙ;

පරිවෙණවරෙ රම්මෙ වසතා සන්තවුත්තිනා.

โดยข้าพเจ้าผู้มีปกติสงบ ผู้อาศัยอยู่ในปริเวณอันประเสริฐและรื่นรมย์ อันรุ่งเรืองด้วยสระน้ำ กำแพง และซุ้มประตูเป็นต้น

471.

๔๗๑.

මෙධඞ්කරාභිධානෙන දයාවාසෙන ධීමතා;

ථෙරෙන රචිතං එතං සබ්භ සංසෙවිතං සදා.

คัมภีร์นี้อันพระเถระนามว่าเมธังกร ผู้เป็นที่อาศัยแห่งความเมตตา ผู้มีปัญญา รจนาไว้แล้ว อันสัตบุรุษทั้งหลายพึงซ่องเสพทุกเมื่อ

472.

๔๗๒.

භවෙ භවෙ’ධ ගාථානං තෙසත්තති චතුස්සතං;

ගන්ථතො පඤ්චපඤ්ඤාසා-ධිකං පඤ්චසතං ඉති.

ในคัมภีร์นี้มีคาถา ๔๗๓ คาถา และโดยรวมทั้งคัมภีร์มี ๕๕๕ คาถา