1හත්ථවනගල්ලවිහාර වංසො
හත්ථවනගල්ල විහාර වංශය
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
ඒ භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!
1.
1.
ස්නෙහුත්තරාය හදයා මලමල්ලිකාය,පජ්ජාලිතො මතිදසාය ජිනප්පදීපො;
මොහණ්ධකාරමඛිලං මම නීහරන්තො,නිච්චං විභාවයතු චාරු පදත්ථරාසිං.
හෘදය නැමැති මල් මාලාවෙන් උපන් සෙනෙහස ඇති, ප්‍රඥාව නැමැති වැටියෙන් දැල්වුණු බුදුරජාණන් වහන්සේ නැමැති ප්‍රදීපය, මාගේ සියලු මෝහන්ධකාරය (මුලාව නැමැති අඳුර) දුරු කරමින්, මනහර වූ පද සහ අර්ථ සමූහය නිරන්තරයෙන් පැහැදිලි කරත්වා!
2.
2.
ලඞ්කාභිසිත්තවසුධාධිපතීසු රාජා,යො බොධිසත්තගුණවා සිරිසඞ්ඝබොධි;
තස්සාතිචාරු චරියා රචනාමුඛෙන,වක්කාමි හත්ථවනගල්ලවිහාර වංසං.
ලංකාද්වීපයෙහි අභිෂේක ලැබූ රජවරුන් අතර, යම් බෝධිසත්ත්ව ගුණයෙන් යුත් සිරිසඟබෝ රජතුමෙක් වූයේ ද, උන්වහන්සේගේ අතිශයින්ම සුන්දර වූ චරිතය ඇසුරින් මම හත්ථවනගල්ල විහාර වංශය පවසමි.
3.
3.
බ්‍රහ්මන්වයෙනනුගතත්ථමනොමදස්සී,ඛ්‍යාතෙන සබ්බයතිරාජධුරන්ධරෙන;
ව්‍යාපාරිතොහමිතිභානුගතං කථඤ්ච,නිස්සාය පුබ්බලිඛිතංවිධ වායමාමි.
බ්‍රාහ්මණ වංශයෙන් පැවත එන්නා වූ ද, ප්‍රසිද්ධ වූ ද, සියලු යතිවරයන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ද, අනෝමදස්සී මහතෙරුන් වහන්සේගේ මෙහෙයවීමෙන් යුතුව, පෙර ලියන ලද ග්‍රන්ථයන් ඇසුරු කොට මම මෙහි මේ කතාව ලිවීමට උත්සාහ කරමි.
4. අර්ණ්ථ සුගතාගමසුධාපගානිද්ධොතකුදිට්ඨිවිසකලඞ්කාය ලංකාය භගවතො අඞ්ගීරසස්සමහානාගවනුය්‍යානෙ සමිතිසමාගතයක්ඛ රක්ඛසලොකවිජයාපදානස්ස සිද්ධක්ඛෙන්තභූතො සීහළමහීමණ්ඩලමණ්ඩනාය මානො විවිධරතනාකරොපලක්ඛමානමහග්ඝමණි භෙදො මණි භෙදො නාම ජනපදො.
4. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය නැමැති අමෘත ගංගාවෙන් සේදී ගිය මිථ්‍යාදෘෂ්ටි නැමැති විෂ සහිත මලකඩ ඇති ලක්දිවෙහි, අංගීරස නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මහානාගවන උද්‍යානයේදී රැස්වූ යක්ෂ සහ රාක්ෂ සමූහයා දමනය කොට ජයග්‍රහණය කරන ලද පුණ්‍යභූමියක් බඳු වූ ද, හෙළ දෙරණට ආභරණයක් බඳු වූ ද, විවිධ රත්නයන්ගෙන් හා අගනා මැණික් වර්ගවලින් පිරී ඉතිරී ගිය ‘මණිභේද’ නම් වූ ජනපදයක් විය.
5.
5.
ලද්ධාන සත්ථු වරණඞ්කමනඤ්ඤලබ්භ,මානණ්දිනා සුමනකූටසිලුච්චයෙන;
උස්සාපිතා විජයකෙතුමතල්ලිකෙව,සුද්ධොරුවාලුකනදී යමලඞ්කරොති.
අන් කිසිවෙකුට ලබාගත නොහැකි වූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ උතුම් ශ්‍රී පාද ලාංඡනය ලබාගැනීමෙන් ප්‍රීතිමත් වූ සමනල පර්වතය විසින් ඔසවා තබන ලද ජය කොඩියක් බඳු වූ ද, පිරිසිදු සුදු වැලි සහිත වූ ද මහවැලි ගංගාව යම් ජනපදයක් අලංකාර කරයිද,
6.
6.
ලඞ්කාය යක්ඛගණනීහරණෙ ජිනස්ස,චම්මාසනුග්ගනහුනාසනඵස්සදාහා;
සංසාරරක්ඛසවපුබ්භවබුබ්බුලංච,යස්මිං විහාති මහියඞ්ගණ ථූපරාජා.
බුදුරජාණන් වහන්සේ ලක්දිවින් යක්ෂයන් පලවා හැරීමේදී, උන්වහන්සේගේ සම් අස්නෙන් නික්මුණු ගිනි ජාලාවෙන් සන්ත්‍රාසය ඇති කළා වූ ද, සංසාර නැමැති රාක්ෂයාගේ ශරීරය බුබුලක් මෙන් සුන් කරන්නා වූ ද, මහියංගණ මහා ථූප රාජයාණන් වහන්සේ යම් තැනක බැබළෙන්නේද,
7.
7.
සදාමහොඝාය මහාපගාය,පානීයපානාය සමොසටානං;
සමුච්චයො සාරදවාරිදානං,නූනං ගතො ථාවරථූපරූපං.
නිරන්තරයෙන් මහත් ජල ප්‍රවාහයක් ඇති මහා ගංගාවෙන් පැන් බීම සඳහා පැමිණි ජනයා වෙනුවෙන් එක්රැස් වූ සරත් සෘතුවේ සුදු වලාකුළු සමූහය, ස්ථාවර ස්ථූපයක ස්වරූපය ගත්තාක් වැනි ය.
8.
8.
තස්සාපගාය විමලම්බුනි දිස්සමාන,මාලොලවිචිතරලං පටිබිම්බරූපං;
භොගෙහි වෙඨිය නිජං භවනං ඵණීහි,පූජත්ථිකෙහි විය රාජති නීයමානං.
එම ගංගාවේ නිර්මල ජලයේ පෙනෙන, රැළි අතර සෙලවෙන චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේගේ ප්‍රතිබිම්බය, වන්දනාමාන කරනු කැමති නාගයන් විසින් තමන්ගේ පෙණ ගොබවලින් වෙළාගෙන තමන්ගේ භවනයට රැගෙන යන්නාක් මෙන් බැබළෙයි.
9. තස්ස මහියඞ්ගණ මහා විහාරස්ස පරියන්තගාමකෙ සෙලාභයො නාම ඛත්තියො පටිවසන්තො පුත්තං පටිලභිත්වා අඞ්ගලක්ඛණපාඨකානං දස්සෙසි තෙ තස්ස කුමාරස්ස අඞ්ගලක්ඛණානි ඔලොකෙත්වා ‘‘අයං කුමාරො ඛමකසත්තො නහොති. ධඤ්ඤපුඤ්ඤලක්ඛණසම්පන්නො, සකලම්පි සීහළදීපං එකච්ඡත්තං කරිත්වා මහන්තමහන්තානි අච්ඡරියබ්භුතානි මහාවීරචරිතානි දස්සෙස්සතී’’ති ව්‍යාකරිංසු.
9. එම මහියංගණ මහා විහාරය ආසන්නයේ පිහිටි ගමක සේලාභය නම් ක්ෂත්‍රියයෙක් වාසය කළේය. ඔහුට පුතෙකු උපන් කල, ශරීර ලක්ෂණ බලන පඬිවරුන්ට පෙන්වූයේය. ඔවුහු එම කුමාරයාගේ ශරීර ලක්ෂණ බලා, "මේ කුමාරයා සාමාන්‍ය කෙනෙක් නොවේ. පින්වත් වූ ද, වාසනාවන්ත වූ ද ලක්ෂණවලින් යුක්ත ය. මුළු සිංහල ද්වීපයම එක්සේසත් කොට, ඉතා උදාර වූ ද, විශ්මිත වූ ද, ශ්‍රේෂ්ඨ වීර චරිතයක් ලොවට පෙන්වනු ඇතැයි" අනාවැකි කීහ.
10. තතො සෙලාභය ඛත්තියො පුත්තස්ස අභිසෙකාදිසම්පත්තිං සුත්වා කොටිප්පත්තපමොදපරවසොපි තස්මිං කාලෙ අනුරාධපුරෙ රජ්ජං කාරයතා ‘‘වොහාරතිස්සමහාරාජතො කදාචි කෙචි උපද්දවො ජායිස්සතීති. ජාතපරිසඞ්කොතං කුමාරමාදාය මහියඞ්ගණමහාවිහාරෙ බොධි අඞ්ගණෙ පරිත්තග්ගෙ සන්නිපතිතස්ස නණ්දමහාථෙරපමුඛස්ස මහාභික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිපජ්ජාපෙත්වා ‘‘එසො මෙ භන්තෙ කුමාරො මහාසඞ්ඝස්ස ච මහා බොධිපාදස්ස ච සරණං ගච්ඡති තං සබ්බෙපි භදන්තා රක්ඛන්තු සඞ්ඝබොධි නාමකො චායං හොතු’’ති මහාසඞ්ඝස්ස ච බොධි දෙවතාය ච නිය්‍යාදෙත්වා පටිජග්ගන්තො කුමාරස්ස සත්තවස්සික කාලෙ කාලමකාසි.
10. ඉක්බිති සේලාභය ක්ෂත්‍රියයා තම පුතුගේ අනාගත අභිෂේකය පිළිබඳ අසා අතිශයින් සතුටට පත් වූ නමුත්, ඒ කාලයේ අනුරාධපුරයේ රජකම් කළ වෝහාරතිස්ස මහරජතුමාගෙන් යම් උපද්‍රවයක් සිදුවේදැයි ඇති වූ සැකය නිසා, කුමාරයා රැගෙන මහියංගණ මහා විහාරයේ බෝධි මළුවේ පිරිත් මණ්ඩපයට රැස්ව සිටි, නන්ද මහා තෙරුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නය මධ්‍යයෙහි කුමාරයා සතපවා, "ස්වාමීනි, මාගේ මේ කුමාරයා මහා සංඝරත්නය හා මහා බෝධීන් වහන්සේ සරණ යයි. ඔබවහන්සේලා සියලු දෙනාම මොහුව ආරක්ෂා කරත්වා! මොහු සඟබෝ (සංඝබෝධි) නමින් හඳුන්වනු ලැබේවා!" යි පවසා මහා සංඝරත්නයට හා බෝධි දේවතාවුන් වහන්සේට බාර කොට, කුමාරයා හදා වඩා ගනිමින් සිටියදී, ඔහුට වයස අවුරුදු හතක් වන විට කළුරිය කළේය.
11. අථ මාතුලො නණ්දමහාථෙරො කුමාරකං විහාරමානෙත්වා පටිජග්ගන්තො තෙපිටකං බුද්ධවචනං උග්ගණ්හාපෙත්වා බාහිරසත්ථෙසු ච පරමකොචිදං කාරෙසි. සඞ්ඝබොධිකුමාරොපි කතාධිකාරත්තා තික්ඛපඤ්ඤත්තා ච ඤාණවිඤ්ඤාණසම්පන්නො හුත්වා වයප්පත්තො ලොකස්ස ලොචනෙහිනිපියමානාය රූපසම්පත්තියා සවඤ්ජලිපුටෙහි අස්සාදියමානසදාචාරගුණ සම්පත්තියා ච පත්ථ ට යසොඝොසො අහොසි.
11. ඉන්පසු මාමණ්ඩිය වූ නන්ද මහා තෙරුන් වහන්සේ කුමාරයා විහාරයට කැඳවාගෙන විත් හදා වඩා ගනිමින්, ඔහුට ත්‍රිපිටක බුද්ධ වචනය උගන්වා, බාහිර ශාස්ත්‍රයන්හි ද අතිශයින් දක්ෂයෙකු කළහ. සඟබෝ කුමාරයා ද පෙර කළ පින් ඇති බැවින් හා තියුණු ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ බැවින්, ඥානයෙන් හා අවබෝධයෙන් පිරිපුන් වී, තරුණ වියට පත් වූ කල ලෝකයාගේ නෙත් සිත් ඇදගන්නා රූප සෝභාවෙන් ද, දොහොත් මුදුන් දී වැඳ පුදන සුලු උදාර සීලාදී ගුණ සම්පත්තියෙන් ද යුක්තව හාත්පස පැතිරුණු කීර්තියක් ඇත්තෙකු විය.
12. කිමිහ බහුනා?- කාදම්බිනී කදම්බතො සිනිද්ධනීලායතගුණංධම්මිල්ලකලාපෙ, පරිපුණ්ණහරිණඞ්කමණ්ඩලතො හිලාදකරපසාදසොම්මගුණං මුඛමණ්ඩලෙ චාමීකරපිංජරකම්බුවරතො මෙදුරොදාරබණ්ධුරභාවං ගීවාවයවෙ, කල්‍යාණසිලුච්චයතො සංහත විලාසං උරත්ථලෙ, සුරසාධිසාඛතො පීවරායතලලිතරූපං කාමදානපදානද්ව බාහුයුගළෙ, සමදගන්ධසින්ධුරතො ගමනලීළ්හං කරාකාරද්ව හත්ථියුගළෙ, චාරුතරථරුචිරොචමානචාමීකරමුකුරතො තදාකාරං සජාණුමණ්ඩලෙ ජඞ්ඝයුගළෙ, නිච්චා සීනකමලා කමලතො රත්තකොමළදලසිරං චරණයුගළෙ ආදාය යොජයතා පාරමිතාධම්මසිප්පිතා නිම්මිතස්ස පරමදස්සනීයගරූපවිලාසස්ස තස්ස අත්තභාවස්ස සංවණ්ණනාගන්ථගාරවමාවහති.
12. මෙහි බොහෝ දේ පැවසීමෙන් කුමන ඵලක්ද? වැහි වලාකුළු සමූහයකින් සිනිඳු වූ ද, නිල් පැහැති වූ ද, දිගු වූ ද ස්වභාවය කෙස් කළඹට ද; පූර්ණ චන්ද්‍ර මණ්ඩලයෙන් ප්‍රීතිය එළවන, ප්‍රසාදජනක වූ සෞම්‍ය ගුණය මුහුණට ද; රන්වන් වූ උතුම් හක්ගෙඩියකින් සුමුදු වූ ද, උදාර වූ ද, මනා වක්‍ර වූ ස්වභාවය බෙල්ලට ද; රන් පර්වතයකින් ශක්තිමත් වූ ලීලාව පපුවට ද; සුරතුරු අතුවලින් පිරිපුන් වූ ද, දිගු වූ ද, මනහර රූපය ප්‍රාර්ථනා ඉටුකරන බාහු යුගලයට ද; මන්මත් වූ ඇතෙකුගෙන් ගමන් ලීලාව ද, ඇත් සොඬක හැඩය කලවා යුගලයට ද; රන් කැඩපතක හැඩය දණහිස් සහ කෙණ්ඩ යුගලයට ද; සිරිදේවිය වසන රතු නෙළුම් මලකින් රත් පැහැති, සියුම් පෙතිවල ස්වභාවය දෙපයට ද ගෙන එක් කළාක් මෙන්, පාරමිතා ධර්ම නැමැති මහා ශිල්පියා විසින් මවන ලද, අතිශයින් දර්ශනීය වූ ද, මහා තේජවන්ත වූ ද ඔහුගේ ඒ ශරීර සෝභාව වර්ණනා කිරීම ග්‍රන්ථය බෙහෙවින් දීර්ඝ වීමට හේතු වේ.
13.
13.
දෙහෙ සුලක්ඛණයුතෙ නවයොබ්බනඩ්ඪෙ,තස්සුජ්ජලෙ ච පසමාහරණොදයෙන;
කා වණ්ණනා කමලරූපිනි ජාතරූපෙ,ලොකුත්තරං පරිමලං පරිතො වහන්තෙ.
යහපත් ශරීර ලක්ෂණයෙන් යුත්, නව යොවුන් වියෙන් බැබළෙන, ශාන්තිය හා ප්‍රසාදය උපදවන්නා වූ, හාත්පස ලෝකෝත්තර සුවඳ විහිදුවන නෙළුම් මලක හැඩය ගත් රන්වන් වූ ඒ ශරීර සෝභාව වර්ණනා කරන්නේ කෙලෙසද?
14.
14.
දොසාරයො හදයදුග්ගපුරෙ විජිත්වා,තත්ථාභිසිච්ච සුහදං විය ධම්මභූපං;
අත්ථානුසාසනිමිමස්ස වදං ගිරාය,තත්ථප්පවත්තයි සුධී නිජකායකම්මං.
තම හදවත නැමැති දුර්ග කෝටුවෙහි වූ ද්වේෂය ආදී සතුරන් පරදවා, එහි කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු බඳු වූ ධර්මය නැමැති රජු අභිෂේක කොට, ඒ ධර්ම රාජයාගේ අවවාද අනුශාසනා අනුව යමින්, ඒ නුවණැති කුමාරයා තම කායික ක්‍රියාවන් ද ධර්මානුකූලවම පැවැත්වූයේය.
ඉති රාජකුමාරුප්පත්ති පරිච්ඡෙදො පඨමො.
මෙසේ රාජකුමාරයාගේ උපත පිළිබඳ පළමු වන පරිච්ඡේදය නිමාවට පත් විය.
15. අථෙකදා මාතුලමහාථෙරා වයප්පත්තං සිරිසඞ්ඝබොධි කුමාරං ධම්මසවනාවසානෙ ආමන්තෙත්වා එවමාහ, ‘‘කුමාර! මහාභාගධෙය්‍ය! ඉදානි ත්වමසි අධීතසුගතාගමො, විදිතසකල බාහිරසත්ථො. චතුබ්බිධපණ්ඩිච්චකොටිප්පත්තො, තථාපි අභිමානධනෙ ඛත්තියකුලෙ ජාති, සබ්බපත්ථව්‍යාපිතා යොබ්බනවිලාසෙන සමලඞ්කතං සරීරං, අප්පටිමා රූපසිරි, අමානුසං බලඤ්චෙති මහතීය බලවනණ්ථ පරම්පරා’සබ්බාඅවිනයාන මෙකෙකම්පි තෙසමායතනං කිමුත සමවායො?‘‘යෙභුය්‍යෙන සත්ථසලිල වික්ඛාලනාති නිම්මලාපි කාලුසියමුපයානි බුද්ධී, අනුජ්ඣිතධවලතාපි සරාගාඑව භවති නවයොබ්බනගබ්බිතානං දිට්ඨි, අපහරති ච වාතමණ්ඩලි කෙව සුක්ඛපණ්ණං උබභුතරජො භන්ති අතිදූරමත්තනො ඉච්ඡාය යොබ්බනසමයෙ පුරිසං පකති. ඉණ්ද්‍රියභරිණභාරිනී සත්තමතිදුරන්තාය මුපභොගමිගතණහිකා තස්මා අයමෙවානස්සාදිත විසය රසස්ස තෙ කාලො ගුරුපදෙසස්ස. මදනසරප්පභාරජජ්ජරිතෙ හදයෙ ජලමිව ගලති ගුරූනමනුස්සානං අකාරණංඡවති දුප්පකති නො කුලංවා සුතං වා මනයස්ස වණ්දනප්පභවොනදහති කිං දහනො? කිංවාපසමහෙතුනාපි නාතිවණ්ඩතරො භවති වඩබානළො සලිලෙන, තස්මා ගාළ්හතර මනුසාසීතබ්බොසි.
15. ඉක්බිති එක් කලෙක මාමා වූ මහා තෙරණුවෝ, වයස්ගත වූ සිරිසඟබෝ කුමරුන් හට ධර්ම ශ්‍රවණය අවසානයේ මෙසේ පැවසූහ: 'කුමාරය! මහා භාග්‍යවන්තය! දැන් ඔබ බුදුදහම හදාරන ලද, සියලු බාහිර ශාස්ත්‍රයන් දන්නා වූ, සිවුවැදෑරුම් පණ්ඩිතභාවයේ කෙළවරට පැමිණියෙක් වෙහිය. එසේ වුවද, අභිමානය ධනය කොට ඇති ක්ෂත්‍රිය කුලයක උපත ලැබීම, මුළු පෘථිවියෙහිම පැතිර ගිය යෞවන විලාසයෙන් සරසන ලද ශරීරය, අසදෘශ රූප ශ්‍රීය සහ අමානුෂික බලය යන මේවා සියලු නොහික්මුණුකම්වලට හේතු වන මහත් වූ, ප්‍රබල වූ අනර්ථ පරම්පරාවකි. මේවායින් එකක් වුවද ඊට හේතු වන කල්හි, මේ සියල්ලේම එකතුව ගැන කුමන කතාද? බොහෝ සෙයින් ශාස්ත්‍ර නැමැති ජලයෙන් සේදීම නිසා නිර්මල වූ ද බුද්ධිය නොමඟ යෑමෙන් කිලිටි බවට පත් වෙයි. සුදෝසුදු බව අත්නොහළේ වුවද, නව යෞවනයෙන් උදම් වූවන්ගේ දෘෂ්ටිය රාගයෙන් යුක්තම වෙයි. සුළි සුළඟක් විසින් වියළි කොළයක් ඇදගෙන යන්නාක් මෙන්, යොවුන් වියෙහි පවතින ස්වභාවය, කෙලෙස් නැමැති දූවිලි මතු කරමින්, තමාගේ කැමැත්ත පරිදි මිනිසාව ඉතා ඈතට ඇදගෙන යයි. ඉන්ද්‍රියයන් පිනවීමේ බර උසුලන්නා වූ සත්ත්වයා, අතිශයින්ම දුරදිග යන කාම පරිභෝජනය නැමැති මිරිඟුව පසුපස ලුහුබඳියි. එබැවින්, තවමත් පංචකාම රසයන් අනුභව නොකළා වූ ඔබට, ගුරු උපදෙස් ලැබීමට සුදුසුම කාලය මෙයයි. කාම සර පහරින් ජර්ජරිත වූ හදවතින්, ගුරුවරුන්ගේ අනුශාසනා නැමැති ජලය කාන්දු වී යයි. දුර්ජන ස්වභාවය ඇති මිනිසාට කුලය හෝ උගත්කම හෝ උපකාරී නොවේ. වන්දනාවෙන් හටගත් ගින්නක් වුවද පුළුස්සා නොදමන්නේද? නැතහොත් ජලය වැනි සංසිඳවීමේ හේතුවක් මගින් වුවද, වඩබාගින්න වඩාත් තදින් ඇවිළෙන්නේ නොවේද? එබැවින් ඔබ වඩාත් දැඩි ලෙස අනුශාසනා කළ යුත්තෙක් වෙහිය.'
16. අපගතමලෙ හි මනසි එලිකමණිම්හි විය රජනිකරමයුඛාපවිසන්ති, සුඛමුපදෙසගුණා, ගුරුවචනමමලම්පි සලිලමිව මහන්තං ජානිමුපජනයති සවනහතං සූලමිව අභබ්බස්ස, භබ්බස්සතු කරිනො විය සබ්බාභරණමානනසොභාසමුදයමධිකතර මුපවහති, අනාදිසිද්ධ තණ්හාකසායිතිණ්ද්‍රියානුචරඤ්හි චිත්තං නාවහති කන්නාමානත්ථං, තස්මා රාජ කුමාරානඤ්ච යතීනඤ්ච සතිබලෙන ඉණ්ද්‍රියවිජයො දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකම්බිලං කල්‍යාණජාතමුපජනයති, ඉණ්ද්‍රියවිජයො ච සම්භවති ගුරුවුද්ධොපසෙවාය තබ්බවනමවිරාධෙත්වා පටිපජ්ජතො, තස්මා තයා ආපාණපරියන්තං වත්ථුත්තයසරණපරායණතා න පහාතබ්බා.
16. කෙලෙස් මල පහ වූ සිතෙහි, පිරිසිදු පළිඟු මණියකට සඳ රැස් පිවිසෙන්නාක් මෙන්, අවවාදයන්ගේ ගුණ පහසුවෙන් ඇතුළු වෙයි. නිර්මල වූ ද ගුරු වචනය, අභව්‍ය වූ තැනැත්තාට කනෙහි වැදුණු හුලක් මෙන් ද මහත් විපතක් මෙන් ද වේ. භව්‍ය වූ තැනැත්තාට වනාහි ඇතෙකුට පළඳන ලද සියලු ආභරණ මෙන් මුහුණේ ශෝභාවේ මහා වර්ධනයක් ඇති කරයි. අනාදිමත් කාලයක සිට පැවත එන තණ්හා කෂායෙන් කිලිටි වූ ඉන්ද්‍රියයන් අනුව යන සිත වනාහි, කිනම් නම් අනර්ථයක් ළඟා නොකරන්නේද? එබැවින් රජකුමාරවරුන්ට ද යෝගීන්ට ද සිහියේ බලයෙන් ඉන්ද්‍රියයන් දමනය කිරීම මෙලොව පරලොව දෙලොවටම යහපත සලසන උතුම් කල්‍යාණ ධර්මයක් උපදවයි. ඉන්ද්‍රිය දමනය ද සිදු වන්නේ ගුරුවරුන් හා වැඩිහිටියන් ඇසුරු කිරීමෙන් හා ඔවුන්ගේ අවවාද නොයික්මවා පිළිපැදීමෙනි. එබැවින් ඔබ විසින් දිවි හිමියෙන් තෙරුවන් සරණ යෑම අත් නොහළ යුතුය.
න රාගාපස්මාරවිබොධනං විසයදහනසලිල සංසෙවනං කාතබ්බං, පස්සතූ හි කල්‍යාණාභිනිවෙසි චක්ඛූණ්ද්‍රියලාළන පරවසස්ස සලභස්ස සමුජ්ජලිත දීපසිඛාපතනං සොතිණ්ද්‍රිය සුඛානුයුත්තස්ස තරුණ හරීණස්ස උසු පාතසම්මුඛීභවනං ඝාණිණ්ද්‍රිය පරවසස්ස මධුකරස්ස මදවාරණකණ්ණතාලභන්නං රසනිණ්ද්‍රියතප්පණව්‍යසනිනො පුථුලොමස්ස බලිසාඝාසව්‍යසනං ඵස්සීණ්ද්‍රියානුභවනලාලසස්සමතඞ්ගජස්සවාරිණි බණ්ධනාපායං ඉමෙහි ඉණ්ද්‍රියෙහි මිලිතෙහි එකස්ස කාමිනො සදිදෙව පඤ්චන්නං, විසයරසානමුපසෙවාය පත්තබ්බං මහන්තං දුක්ඛජාලං කථමුපවණ්ණයාම? ඉමානි ච සුභාසිතානි පච්චවෙක්ඛතු අනුක්ඛණං විචක්ඛණො.
රාගය නැමැති අපස්මාරය අවදි කරවන, විෂයයන් නැමැති ගිනි සිළුවෙහි පැටලීම නොකළ යුතුය. යහපතෙහි යෙදෙන්නෙක් මෙසේ දැකිය යුතුය: චක්ෂුරින්ද්‍රිය පිනවීමට වසඟ වූ පළඟැටියා දැල්වෙන පහන් සිළුවට වැටී විනාශ වෙයි; ශ්‍රෝතේන්ද්‍රිය සුවයට ඇලුනු තරුණ මුවා වැද්දාගේ හී සැරයට ගොදුරු වෙයි; ඝ්‍රාණේන්ද්‍රියට වසඟ වූ මීමැස්සා මත් වූ ඇතාගේ කන් තල පහරින් විනාශ වෙයි; රසෙන්ද්‍රිය පිනවීමේ විපතට පත් මත්ස්‍යයා බිලී කොක්කේ ඇම ගිල මියයයි; ස්පර්ශේන්ද්‍රිය විඳීමේ ආශාවෙන් පෙළෙන ඇතා වළෙහි වැටී බැඳී විපතට පත් වෙයි. මේ ඉන්ද්‍රියයන් සියල්ල එක් වූ කල්හි, කාමයන්හි ගැලී වෙසෙන තනි පුද්ගලයෙකුට මේ පංචකාම රසයන් සේවනය කිරීම නිසා උරුම වන මහත් වූ දුක් සමූහය කෙසේ නම් විස්තර කරන්නද? එබැවින් නුවණැත්තා මේ සුභාෂිතයන් සැමවිටම මෙනෙහි කළ යුතුය.
17.
17.
නාගාරිකං සුඛමුදික්ඛති කිඤ්චි ධීරො,ජානාති දෙහපටිජග්ගනමත්ථතොවෙ;
සංසෙවතොපි යුවතිං රතිමොහිතස්ස,කණ්ඩුයනෙ විය බනස්ස සුඛාභිමානො.
නුවණැත්තා ගිහිගෙයි කිසිදු සුවයක් නොදකියි. ඔහු ශරීරය රැකබලා ගැනීම පැවැත්ම සඳහා වන අවශ්‍යතාවක් ලෙස පමණක් දනියි. රාගයෙන් මුළා වී යුවතියක ඇසුරු කරන්නාට ලැබෙන සුවය, වණයක් කසන විට දැනෙන සුවය වැනි මායාවක් පමණි.
18.
18.
කො සෙවෙය්‍ය පරං පොසො අවමානං සහෙය්‍යවව,න වෙ කලත්තනිගළං යදි දුක්ඛනිබණ්ධනං.
යම් හෙයකින් භාර්යාව නැමැති විලංගුව දුකට හේතුවක් නොවේ නම්, කිනම් පුරුෂයෙක් නම් අවමානයන් ඉවසමින් අනුන් සේවනය කරන්නේද?
19.
19.
ආකඩ්ඪමානා චිසිඛා ස්මිපං,පරම්මුඛායෙව සදා පවත්තා;
දූරම්පි ගච්ඡන්ති ගුණං විහාය,පවත්තනං තාදිසමෙව ථීන.
ළඟට ඇද ගන්නා විට ද ගිනි සිළුව සැමවිටම මඟහරින්නාක් මෙන් ද, සියලු ගුණධර්ම අතහැර ඈතටම යන්නාක් මෙන් ද, ස්ත්‍රීන්ගේ හැසිරීම ද එබඳුමය.
20.
20.
අසන්ථුතං තා පුරිසම්පි අන්තො,කරොන්ති ආදායකතාව භිත්ති;
නෙත්තිං සවල්ලී විය හණ්ථගාපි,දසාසු සබ්බාසු ච සඞ්කනීයා.
ඔවුහු තමන් ඇසුරු නොකළ පුරුෂයා වුව ද, වැල් සහිත කටු පඳුරක් අතින් ඇල්ලුවාක් මෙන්, තමන් වෙත නතු කර ගනිති. එබැවින් සෑම තත්ත්වයකදීම ඔවුහු සැක කටයුතුය.
21.
21.
අන්තොරුද්ධා බහිද්ධාපි නිස්සාසා විය නාරියො,කරොන්ති නාසමෙවස්ස කොධීමාතාසු විස්සසෙ.
ඇතුළත රඳවා ඇති, පිටතට පිටවන හුස්ම පොදක් බඳු වූ ස්ත්‍රීහු, පුරුෂයාගේ විනාශයම ළඟා කරති. එබැවින් ක්‍රෝධ සහගත මව්වරුන් බඳු වූ ඔවුන් කෙරෙහි විශ්වාසය නොතැබිය යුතුය.
22.
22.
මානස පාපසංනින්නං අපායා විවටා නනා,සමන්තා පාපමිත්තාව මොක්ඛො සබ්බභයාකථං.
සිත පාපයට නැඹුරු වන කල්හි, අපායේ දොරටු විවෘත වේ. අවට සියල්ලෝම පාපමිත්‍රයන් වන කල්හි, සියලු භයවලින් මිදීමක් කෙසේ නම් සිදුවන්නද?
23. අපි ච හදයතරුකොටර කුටීරො කොධ කුණ්ඩලීන කදාචි බහි කාතබ්බො. අපි තු’තිතික්ඛාමන්තෙන අචිප්ඵණ්දන්තං උපනෙතබ්බො.
23. තවද හෘද නැමැති වෘක්ෂයේ බෙනය නැමැති කුටියෙහි සිටින ක්‍රෝධය නැමැති විෂඝෝර සර්පයාව කිසිවිටෙකත් පිටතට නොදැමිය යුතුය. එහෙත් ක්ෂාන්තිය නැමැති මන්ත්‍රයෙන් ඌ නොසැලෙන සේ දමනය කළ යුතුය.
24.
24.
සතං තිතික්ඛාකවචෙ විගුණ්ඨිතා,සියුං දුරාලාපඛගා ඛලානං;
සභාපසංසාකුසුමත්ත මෙතා,නිබජ්ඣරෙ තා ගුණ මාලිකාය.
සත්පුරුෂයන්ගේ ඉවසීම නැමැති සන්නාහයෙන් වළක්වන ලද, දුර්ජනයන්ගේ දරුණු වචන නැමැති කඩුවල පහරවල්, සභාව මැද ප්‍රශංසා නැමැති මල් බවට පත් වී ඔවුන්ගේ ගුණ මාලාවෙහි ගැවසෙන්නේය.
25.
25.
ලොකාධිපච්චං විපුලෙධනෙ ච,මනොනුකූලෙ තනයෙ ච දාරෙ;
ලද්ධාපි යායෙති න ජාතු තිතතිං,බාධෙතු සාතං න පපඤ්ච තණ්හා.
ලෝකාධිපත්‍යය ද, අතිමහත් ධනය ද, සිතට අනුකූල බිරිඳ සහ දරුවන් ද ලැබුණ ද, කිසිවිටෙකත් තෘප්තියට පත් නොවන ඒ ප්‍රපංච තණ්හාව ඔබට බාධාවක් නොකෙරේවා!
26.
26.
වණ්ණප්පසාදා යස්සා සුඛාව,ධනා ච හායන්තුප ජීවිකාච;
යෙනාභිභූතාරිපුනෙව සත්තා,දොසග්ගි සො තෙ හදයං ජහාතු.
යමෙකුගේ රූප ශෝභාව, සුවය, ධනය හා ජීවිකාව විනාශ වී යයිද, යමෙකු විසින් මැඬපවත්වන ලද සත්ත්වයා සතුරෙකු මෙන් වෙයිද, ඒ ද්වේෂය නැමැති ගින්න ඔබගේ හදවතින් පහව යේවා!
27.
27.
ඛෙදො විපත්තීසු පටිකිරයා න,තස්මා න දීනප්ප කතිං භජෙය්‍ය;
පඤ්ඤානුයාතං වීරියං වදන්ති,සබ්බත්ථ සිද්ධිග්ගහණග්ගහණ්ථං.
විපත්තිවලදී පසුතැවිලි වීම පිළියමක් නොවේ. එබැවින් කිසිවිටෙකත් දීන ස්වභාවයකට පත් නොවිය යුතුය. ප්‍රඥාව පෙරටු කරගත් වීර්යය, සියලු කටයුතු සාර්ථක කර ගැනීමට හේතු වන බව පවසති.
28.
28.
ව්‍යාපාරා සබ්බභූතානං සුඛත්ථාය විධීයරෙ;
සුඛඤ්ච න විනා ධම්මං තස්මා ධම්මපරො භවා’ති.
සියලු සත්ත්වයන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් සිදු කරනු ලබන්නේ සුවය පිණිසය. එහෙත් ධර්මයෙන් තොරව සැබෑ සුවයක් නොලැබේ. එබැවින් සැමවිටම ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නෙකු වන්න.
29. එවමාදිකං සප්පුරිසනීතිපථං ආදිසන්තෙ මහාථෙරෙ තෙන කල්‍යාණධම්මෙන අසොතබ්බතානාදරියරචිතභුකූටික මුඛෙන වා දිසාචික්ඛිත්තචක්ඛුනා ච අහඞ්කාරපරවසෙන ගජනිමිලිතමුබ්භාවයතා වා අත්තනො පඤ්ඤාධික්ඛෙපමිවච අචින්තයතා චුළාවිනිහිතකොමළඤ්ජලිපුටෙන තන්නින්නෙන, තප්පොණෙන සිරසා ච පීති සමුදිත සාධුවාදවිකසිතකපොලෙනමුඛෙන ච. සකලාවයවචිත්ථටරොමඤ්ච කඤ්චුකිතෙන දෙහෙන ච භූමියං නිපජ්ජිත්වා දීඝප්පමාණ පමාණ මාවරත්තාමග්ගඵලලාභතොවිය විසිට්ඨතරං පමුදිතමාවිකතමාසි.
29. මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙබඳු වූ සත්පුරුෂ ප්‍රතිපත්තියක් දේශනා කරද්දී, කල්‍යාණ ධර්මයන්ගෙන් යුත් ඒ කුමාරයා, අකීකරුකමින් හෝ අනාදරයෙන් ඇහිබැම හැකිලීමක් නොකොට, දෑස් වෙනතකට යොමු නොකොට, අහංකාරයෙන් මත් වූ ඇතෙකු මෙන් දෑස් අඩවන් නොකොට, තමාගේ ප්‍රඥාව ඉක්මවා යෑමක් ගැන නොසිතා, සියුම් ඇඟිලි බැඳ දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, ඒ දෙසටම නැඹුරු වූ සිතින් හා හිසින් යුක්තව, ප්‍රීතියෙන් නැගී ආ සාධුකාරයෙන් විකසිත වූ මුහුණින් හා කම්මුල්වලින් යුක්තව, මුළු ශරීරය පුරා පැතිර ගිය ලොමුදැහැගැනීම් නැමැති කබාය හැඳි ශරීරයෙන් යුක්තව, බිම වැතිර වැඳ වැටී, දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ මඟඵල ලැබුවාක් මෙන් අතිශයින්ම ප්‍රමෝදයට පත් වූ බව ප්‍රකාශ කළේය.
ඉති අනුසාසන පරිච්ඡෙදො දුතියො.
මෙසේ අනුශාසනා පරිච්ඡේදය නම් වූ දෙවැනි පරිච්ඡේදය නිමා විය.
30. තතො පට්ඨාය යථාවුත්තපටිපදං අවිරාධෙත්වා සමාවරණෙන සන්තුට්ඨො තස්ස සඞ්ඝබොධි සමඤ්ඤං ගොපෙතුකාමො මාතුලමහාථෙරො ධම්මිකොති වොහාරං පට්ඨපෙසි.
30. එතැන් පටන් ඉහත සඳහන් කළ පිළිවෙත නොයික්මවා හැසිරෙමින් ලත් දෙයින් සතුටු වූ ඒ සිරිසඟබෝ කුමරුන්ගේ නාමය ආරක්ෂා කරනු කැමති වූ මාමා වූ මහා තෙරණුවෝ, ඔහුට 'ධර්මිෂ්ඨ' (ධම්මික) යන නාමය ව්‍යවහාර කළහ.
31. ලක්ඛණපාඨකානං වචනං සද්දහන්තො භාගිනෙය්‍යං පබ්බජිතුකාමම්පි අපබ්බාජෙත්වා ‘‘ඉධ වාසතො අනුරාධපුරෙ වාසොයෙව කුමාරස්ස යොගක්ඛෙමාවහො, පුඤ්ඤානුරූපෙන ජායමානස්ස විපාකස්ස ච ඨානං හොති, මහාචෙතියස්ස වත්තපටිවත්තසමාචරණෙනච මහන්තො පුඤ්ඤක්ඛණ්ධො සම්පජිස්සති’’ති මඤ්ඤමානො තං කුමාරමාදාය ගච්ඡන්තො අනුරාධපුරං ගන්තුකාමො නික්ඛමි. සඞ්ඝතිස්සොගොඨාභයොති ච ලම්බකණ්ණා රාජ කුමාරා අපරෙපි දුචෙ තස්ස පංසුකීළනතො පට්ඨාය සහායාතෙන කුමාරෙන සද්ධිං නික්ඛමිංසු තෙ තයො කුමාරෙ ආදාය ගච්ඡන්තො මහාථෙරො පුරෙතරමෙව අනුරාධපුරං පාවිසි. මහාථෙරමනුගච්ඡන්තෙසු තෙසු කුමාරෙසු ජෙට්ඨො සඞ්ඝතිස්සො මජ්ඣිමො සඞ්ඝබොධි කනිට්ඨො ගොඨාභයොති තෙ ථෙරං පච්ඡතො අනුගච්ඡන්තා තයොපි පටිපාටි යා තිස්සවාපියා සෙතුමත්ථකෙන ගච්ඡන්ති.
31. සාමුද්‍රික ශාස්ත්‍රඥයන්ගේ (ලක්ෂණ කියන්නන්ගේ) බස් අදහා, පැවිදි වීමට කැමැත්තෙන් සිටි තම බෑණනුවන් පැවිදි නොකරවා, 'මෙහි වාසය කිරීමට වඩා අනුරාධපුරයේ වාසය කිරීම ම කුමාරයාට ආරක්ෂාව සහ යහපත සලසන්නේය. එය පිනට අනුරූපව උපදින විපාකයන්ට සුදුසු ස්ථානයක් වන්නේය. තවද මහා සෑයට වත්පිළිවෙත් කිරීමෙන් මහා පින් කඳක් රැස්වන්නේය' යි සිතමින්, ඒ කුමාරයා ද කැටුව අනුරාධපුරයට යනු කැමැත්තෙන් නික්මුණේය. කුඩා කල වැලි කෙළියේ පටන් ඔහුගේ යහළුවන් වූ සංඝතිස්ස සහ ගෝඨාභය යන අනෙක් ලම්බකර්ණ රාජකුමාරවරුන් දෙදෙනා ද ඒ කුමාරයා සමඟ නික්මුණහ. ඒ කුමාරවරුන් තිදෙනා කැටුව ගිය මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ, ඔවුන්ට වඩා පළමුවෙන්ම අනුරාධපුරයට ඇතුළු වූහ. මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසුපස ගිය ඒ කුමාරවරුන් අතරින් වැඩිමලා සංඝතිස්ස ද, මධ්‍යමයා සංඝබෝධි ද, බාලයා ගෝඨාභය ද වූහ. ස්ථවිරයන් වහන්සේ පිටුපසින් අනුපිළිවෙළින් ගමන් කළ ඒ තිදෙනාම තිසා වැවේ පාලම (වැව් බැම්ම) මතුපිටින් ගමන් කළහ.
32. තත්ථ සෙතුසාලාය නිසින්නො කොචි අණ්ධොවිචක්ඛණො තෙසං තිණ්ණන්තං කුමාරානං පදවිඤ්ඤාසද්දං සුත්වා ලක්ඛණානුසාරෙන උපපරික්ඛිපිත්වා ‘‘එතෙ තයොපි සීහළදීපෙ පථවිස්සරා භවිස්සන්තී’’ති තත්ථ නිසින්නානං ව්‍යාකාසි. තංවචනං පච්ඡා ගච්ඡන්තො ගොඨාභයො සුත්වා ඉතරෙසං ගච්ඡන්තානං අනිවෙදයිත්වා පච්චාගම්ම ‘‘කතමො චිරං රජ්ජං කාරෙස්සති? චංසට්ඨිතිඤ්ච කරොති’’ති? පුච්ඡිත්වා පච්ඡිමොති වුත්තෙ හට්ඨපහට්ඨො උදග්ගුදග්ගො සීඝතරං ආගම්ම තෙහි සද්ධිං ගච්ඡන්තො තිඛිණ මන්තිතාය ගම්භීරභාවතො ච කඤ්චි අජානාපෙත්වා අන්තොපුරං පාවිසි. තෙ තයොපි පතිරූපෙ නිවාසෙ වාසං ගණ්හිංසු.
32. එහි පාලම් ශාලාවෙහි (අම්බලමෙහි) වාඩි වී සිටි එක්තරා අන්ධ දෛවඥයෙක් (නුවණැති අන්ධයෙක්) ඒ කුමාරවරුන් තිදෙනාගේ පියවර තබන හඬ අසා, ලක්ෂණ ශාස්ත්‍රය අනුව විමසා බලා, 'මොවුන් තිදෙනාම ලංකාද්වීපයෙහි රජවරුන් වන්නාහ' යි එහි සිටි අයට ප්‍රකාශ කළේය. පිටුපසින් ගමන් කළ ගෝඨාභය ඒ වචනය අසා, ඉදිරියෙන් ගිය අනෙක් දෙදෙනාට නොදන්වා, ආපසු හැරී පැමිණ, 'ඔවුන්ගෙන් කවුරුන් දීර්ඝ කාලයක් රාජ්‍යය කරන්නේද? රාජ්‍යය ස්ථාවර කරන්නේද?' යි ඇසීය. 'අන්තිමයා' යැයි පැවසූ කල්හි අතිශයින්ම සතුටටත් ප්‍රමෝදයටත් පත් හෙතෙම ඉතා වේගයෙන් ආපසු පැමිණ, ඔවුන් සමඟ යමින්, සිය තියුණු ඥානය හා ගම්භීර ස්වභාවය නිසා කිසිවකුටත් කිසිවක් නොදන්වා ඇතුළු නුවරට ඇතුළු විය. ඒ කුමාරවරුන් තිදෙනාම තමන්ට සුදුසු වාසස්ථානවල වාසය කළහ.
33. අථ කනිට්ඨො ‘‘එතෙ ද්වෙපි අප්පායුකත්තා රජ්ජෙ පතිට්ඨිතාපි න චිරං ජීවන්ති කිර අහමෙව තෙසං රජ්ජං දුපෙස්සාමි’’ති තදනුරූපෙන උපායෙනපටිජ්ජන්තො තෙසං රජ්ජලාභාය උපායං දස්සෙන්තො අභිණ්හං මත්තෙති. ජෙට්ඨොපි තස්මිං අතිපියාසමානො තෙනොපදිට්ඨමෙව සමාචරන්තොරාජානං දිස්වා ලද්ධ සම්මානො සබ්බෙසු රාජකිච්චෙසු පුබ්බඞ්ගමො හුත්වා න චිරස්සෙව රාජවල්ලභො අහොසි? තස්මිං කාලෙ රජ්ජං කාරෙන්තො විජය රාජා නාම ඛත්තියො තස්මිං පසන්නො සබ්බෙසු රාජකිච්චෙසු තමමෙව පධානභූතං කත්වා සෙනාපතිං අකාසි.
33. ඉක්බිති බාලයා (ගෝඨාභය), 'මොවුන් දෙදෙනාම මඳ ආයුෂ ඇත්තන් බැවින් රාජ්‍යයට පත් වුව ද දීර්ඝ කාලයක් ජීවත් නොවන බව පෙනේ; මම ම ඔවුන්ගේ රාජ්‍යය ලබන්නෙමි' යි සිතා, ඊට අනුරූප උපක්‍රම සැලසුම් කරමින්, ඔවුන්ට රාජ්‍යය ලබාගැනීම සඳහා උපක්‍රම පෙන්වා දෙමින් නිතර උපදෙස් දුන්නේය. වැඩිමහල් කුමාරයා ද ඔහු කෙරෙහි අතිශය සෙනෙහසින් යුතුව, ඔහු උපදෙස් දුන් පරිදිම කටයුතු කරමින්, රජු හමු වී සම්මාන ලබා, සියලු රාජකාරිවලදී පෙරමුණ ගෙන නොබෝ කලකින්ම රජුගේ විශ්වාසවන්තයෙක් (ප්‍රියතමයෙක්) විය. එකල රාජ්‍යය කළ විජය රජු නම් වූ ක්ෂත්‍රියයා ඔහු කෙරෙහි පැහැදී, සියලු රාජ්‍ය කටයුතුවලදී ඔහුවම ප්‍රධානියා කරමින් සේනාපති තනතුරට පත් කළේය.
34. ධම්මිකො පන රජ්ජෙන අනත්ථිකතාය රජ්ජලාභාය චිත්තම්පි අනුප්පාදෙත්වා කෙවලං මහාථෙරස්ස අනුසාසනමත්තෙනෙව රාජුපට්ඨානවෙලායං අනුචරණමත්තමාචරන්තො රාජගෙහං පවිසිත්වා තතො තෙහි සද්ධිං නික්ඛම්ම සායං මහා ථෙරස්ස විහාරෙයෙව වසන්තො අත්තනො ධම්මිකානුට්ඨානං අහාපෙත්වා මහාචෙතියො පට්ඨානගිලානුපට්ඨානාදිකං අනවජ්ජ ධම්මංචරන්තො කාලං වීතිනාමෙති.
34. ධර්මිෂ්ඨ වූ (සංඝබෝධි) කුමාරයා වනාහි රාජ්‍යය කෙරෙහි කිසිදු ආශාවක් නොමැති බැවින් රාජ්‍යය ලැබීම සඳහා සිතක් පවා නූපදවා, හුදෙක් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අනුශාසනය පරිදිම, රජු බැහැදකින වේලාවට ඔවුන් සමඟ සහභාගී වීම පමණක් සිදු කරමින් රාජ මාලිගයට ඇතුළු විය. එතැනින් ඔවුන් සමඟ නික්ම ගොස්, සවස් භාගයේ මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ විහාරයෙහි ම වාසය කරමින්, තමාගේ ධාර්මික වත්පිළිවෙත් පැහැර නොහැර, මහා සෑය වන්දනාමාන කිරීම සහ ගිලනුන්ට උපස්ථාන කිරීම ආදී නිවැරදි දහම්හි හැසිරෙමින් කාලය ගත කළේය.
තදා සඞ්ඝතිස්සො සකලරජ්ජඤ්ච පුරඤ්ච අත්තනොහත්ථගතං කත්වා එකස්මිං දිනෙ ලද්ධොකාසො රාජානං අන්තොභවනෙයෙව ගොඨාභයෙන මාරාපෙත්වා සයං රජ්ජෙ පතිට්ඨති.
එකල සංඝතිස්ස මුළු රාජ්‍යයත්, අගනුවරත් තමන් යටතට පත් කරගෙන, එක්තරා දිනෙක අවස්ථාවක් ලද සැණින්, මාලිගය තුළදීම ගෝඨාභය ලවා රජුව මරවා, තෙමේ රාජ්‍යයෙහි (රජකමෙහි) පිහිටියේය.
ඉති අනුරාධපුරප්පවෙසපරිච්ඡෙදො තතියො.
මෙසේ අනුරාධපුර ප්‍රවේශය නම් වූ තෙවන පරිච්ඡේදයයි.
35. අථ ගොඨාභයො ධම්මිකං අනිච්ඡාමානම්පි සෙනාපතිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා ආයතිං අපෙක්ඛමානො සයං භණ්ඩාගාරිකො අහොසි. අථ සඞ්ඝතිස්සො රාජා බහුං පුඤ්ඤ්ච අපුඤ්ඤ්ච පසවන්තො ජම්බුඵලපාකකාලෙ සසෙනො සාමච්චො සභොරොධො අභිණ්හං පාචීන දෙසං ගන්ත්වා ජම්බුඵලානි ඛාදති. රඤ්ඤො යෙභුය්‍යෙන ගමනා ගමනෙන උපද්දුතා රට්ඨවාසිනො රාජුපභොගාරහෙසු ජම්බුඵලෙසු විසං යොජෙසුං. අථ සො සඞ්ඝතිස්සො රාජා තෙන විසෙන තත්ථෙව කාලමකාසි.
35. ඉක්බිති ගෝඨාභය, ධර්මිෂ්ඨ (සංඝබෝධි) කුමාරයා අකමැති වුව ද ඔහු සේනාපති තනතුරෙහි තබා, අනාගතය අපේක්ෂා කරමින් තෙමේ භාණ්ඩාගාරික (භාණ්ඩාගාරය භාරව) විය. ඉක්බිති සංඝතිස්ස රජතුමා බොහෝ පින් මෙන්ම පව් ද රැස් කරමින්, දඹ ගෙඩි ඉදෙන කාලයට සේනාව, ඇමතිවරුන් සහ අන්තඃපුරය ද කැටුව නිතරම නැගෙනහිර ප්‍රදේශයට ගොස් දඹ ගෙඩි අනුභව කළේය. රජුගේ නිරන්තර ඒම යෑමෙන් පීඩාවට පත් වූ රටවැසියෝ රජුගේ අනුභවයට සුදුසු දඹ ගෙඩිවලට වස මිශ්‍ර කළහ. ඉක්බිති සංඝතිස්ස රජතුමා ඒ වස හේතුවෙන් එතැනදීම කළුරිය කළේය.
36. අථ ගොඨාභයො අණ්ධවිචක්ඛණස්ස වචනං අනුස්සරන්තො අනුක්කමෙන රජ්ජං දාපෙත්වා පච්ඡා අහං සුප්පතිට්ඨො භවිස්සාමි’ති මඤ්ඤමානො සාමච්චො සසෙනො සඞ්ඝබොධිකුමාරං රජ්ජෙන නිමන්තෙසි. සො තෙමිය මහාබොධිසත්තෙන දිට්ඨාදීනවත්තා රජ්ජසුඛාපරිච්චාගානුභූතං මහන්තං දුක්ඛජාලං අනුස්සරිත්වා පුනප්පුනං යාචියමානොපි පටික්ඛිපියෙව අභයො ගාමනිගමරාජධානීසු සබ්බෙපි මනුස්සෙ සන්නිපාතෙත්වා තෙහි සද්ධිං නානාප්පකාරං යාචමානොපි සම්පටිච්ඡාපෙතුං නාසක්ඛි. අථ සබ්බෙපි රට්ඨවාසිනො සාමච්චාමහාවිහාරං ගන්ත්වා මහා සඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා සඞ්ඝ මජ්ඣෙ සඞ්ඝබොධිකුමාරො මහා සඞ්ඝං භූමියං නිපජ්ජ නමස්සිත්වා ලද්ධොකාසො එකමන්තං නිසීදිත්වා එවං වත්තුමාරභී.
36. ඉක්බිති ගෝඨාභය, අන්ධ දෛවඥයාගේ වචනය සිහිපත් කරමින් 'අනුපිළිවෙළින් (ඔවුන්ට) රාජ්‍යය ලබා දී, පසුව මම මනාව (රාජ්‍යයෙහි) පිහිටන්නෙමි' යි සිතා, ඇමතිවරුන් සහ සේනාව සමඟ ගොස් සංඝබෝධි කුමාරයාට රාජ්‍යය භාරගන්නා ලෙස ආරාධනා කළේය. ඔහු (සංඝබෝධි කුමාරයා) වනාහි තේමිය මහා බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ රාජ්‍යයේ ආදීනව දැකීමෙන් රාජ්‍ය සැපය හැරපියා අත්විඳි මහා දුක් සමූහය සිහිපත් කොට, නැවත නැවතත් අයදිනු ලැබුව ද එය ප්‍රතික්ෂේප කළේය. අභය (ගෝඨාභය) ගම්, නියම්ගම් හා රාජධානියෙහි සියලු වැසියන් රැස් කරවා, ඔවුන් ද කැටුව විවිධාකාරයෙන් ආයාචනා කළ ද එය පිළිගන්වා ගැනීමට අපොහොසත් විය. ඉක්බිති සියලු රටවැසියෝ ද ඇමතිවරු ද මහාවිහාරයට ගොස් මහා සංඝරත්නය රැස් කරවූහ. එහිදී සංඝබෝධි කුමාරයා සංඝ මධ්‍යයෙහි මහා සංඝරත්නයට බිම වැතිර නමස්කාර කොට, අවසර ලබා, එක් පසෙක වාඩි වී මෙසේ පැවසීමට පටන් ගත්තේය.
37. අයඤ්හි රාජලක්ඛීනාම යථා යථා දිප්පතෙ, තථා තථා කප්පුරදීපසිඛෙව කජ්ජිලංමලිනමෙව කම්මජාතං කෙවලමුබ්බමති. තථාහි අයං සංවධනවාරිධාරා තණ්හාවිසවල්ලීනං, නෙනාද මධුරභීතිකා අයං ඉණ්ද්‍රියමිගානං, පරාමාසධුමලෙඛා සුචරිත චිත්තකම්මස්ස විබ්භමසෙය්‍යා මොහනිද්දානං තිමිරුග්ගති පඤ්ඤාදිට්ඨීනං, පුරස්සරපතාකා අවිනයමහාසෙනාය, උප්පත්තිනින්නනා කොධවෙග කුම්භිලානං, ආපානභූමි මිච්ඡාදිට්ඨිවදනං. සංගීති සාලා ඉස්සරිය විකාරනාටකානං ආවාසදරීදොසාසිවිසානං, උස්සාරණවෙත්තලතා සප්පුරිසවොහාරානං, අකාලජදාගමො සුචරිත හංසානං, පත්ථාවනා කපටනාටකානං, කදලිකා කාමකරිනො වජ්ඣවාලා සාධුභාවස්ස, රාහුමුඛං ධම්මචණ්ද මණ්ඩලස්ස, නහි තං පස්සාමි යොහි අපරිචිතායාපි එතාය නිබ්භරමුපගුල්හො න විප්පලද්ධො, අපිච, අභිසෙකසමයෙ රාජඤ්ඤානං මඞ්ගලකලසජලෙහි විය වික්ඛාලනමුපයාති දක්ඛිඤ්ඤං අග්ගිහුතතධුමෙනෙව මලිනීභවති හදයං පුරොහිත කුසග්ග සමජ්ජතෙන විය අපනියතෙ තිතික්ඛා, උණ්හීස පට්ට බණ්ධනෙන විය ඡාදීයතී ජරාගමදස්සනං, ආතපත්ත මණ්ඩලෙන විය තිරොකරීයති පරලොකාපෙක්ඛණං, චාමරපවනෙන විය දුරමුද්ධුයතෙ සච්චාදිතා වෙත්තලතාප්පහාරෙන විය දුරමපයන්ති සග්ගුණා එකෙ රජ්ජසිරි මදිරා මදමත්තා සකත්ථනිප්ඵාදනපරෙහි ධනපිසිතාඝාසගිජ්ඣෙහි සහානලීනීබකෙහි දූතං විනොදනන්ති, පරදාරාභිගමනං විද්ධතාති, මීගවන පරිස්සමොති, සුරාපානං විලාසොති, නිච්චප්පමත්තතා, සුරභාවොති සදාරප්පිච්චාගං අව්‍යසනිතානි, ගුරුවචනාවධීරණං අපරප්පනෙයත්තමිති අජිතහච්චතං සුඛොපසෙවත්තමීති, නච්චගීත ගණාකානුසත්ති රසිකතෙහි පරිභවසහත්තං ඛමෙති, සෙරීභාවං පණ්ඩිච්චාමිති වණ්දිජන නවචනං යසෙංඝොසොති තරලතා උස්සාහොති. අවිසෙසඤ්ඤුත්තං අපක්ඛපාතිත්තමිති? එව දොසගණම්පි ගුණපක්ඛෙ අජ්ඣාරොපයන්තෙහි සයම්පි අන්තො හ සන්තෙහි පතාරණකුසලෙහි ධුත්තෙහි අමානුසොචිතාහි ථොමානාහි පතාරියමානා, චිත්තමදමත්ත චිත්තා නිච්චෙත න තාය තථෙති අත්තනි අජ්ඣාරොපයන්තා අලිකාභිමානං මච්චධම්මසමානාපි දිබ්බං සාවතිණ්ණමිව අමානුසමිව අත්තාන මඤ්ඤමානා ආරධදිබ්බොචිතකිරයානු භාවා සබ්බජනො පභසනීය භාවමුපයන්ති. අත්ත මිලම්බනඤ්ච අනු ජීවිජනෙන කරීයමානං අභිනණ්දන්ති.
37. මේ රාජ්‍ය ලක්ෂ්මිය (රාජ්‍ය ශ්‍රීය) යම් යම් අයුරකින් බැබළෙන්නේද, එසේ එසේ කපුරු පහන් සිලක් මෙන් කිළුටු වූ දැලි පමණක්ම පිට කරයි. මන්ද, ඕ තොමෝ තණ්හා නමැති විෂ වැල් වැඩීමට වත්කරන ජල ධාරාවකි. ඉන්ද්‍රියයන් නමැති මුවන්ට මිහිරි නලා හඬකි. සුචරිතය නමැති විසිතුරු සිතුවමට දුම් දැලක් බඳුය. මෝහය නමැති නින්දට සැතපෙන විභ්‍රම යහනකි. ප්‍රඥා දෘෂ්ටීන්ට (නුවණැසට) තිමිර (ඇසේ සුද) රෝගයකි. අවිනය නමැති මහා සෙනඟට පෙරටු කොට යන ධජයකි. ක්‍රෝධයේ වේගය නමැති කිඹුලන් උපදින පහත් බිමකි. මිථ්‍යාදෘෂ්ටීන්ගේ කථා බහට සුරාපාන භූමියකි. ඓශ්චර්යයේ විකාර නාට්‍යයන්ට සංගීත ශාලාවකි. දෝෂ නමැති විෂඝෝර සර්පයන්ට වාසය කරන ලෙන් ගුහාවකි. සත්පුරුෂ ව්‍යවහාරයන් පලවා හරින වේවැල් පහරකි. සුචරිත නමැති හංසයන්ට අකාලයේ පහළ වූ වැසි වලාකුලකි. කපට නාට්‍යයන්ගේ ප්‍රස්තාවනාවකි. කාම නමැති හස්තියාට කෙසෙල් පඳුරකි. සාධුභාවය නැසීමට වදක වැලකි. ධර්මය නමැති චන්ද්‍ර මණ්ඩලය ගිලගන්නා රාහුගේ මුඛයකි. මක්නිසාද, නොහුරුපුරුදු වූද මෙයින් තදින් වැළඳගනු ලැබ රවටනු නොලැබූ කිසිවෙකු මම නොදකිමි. තවද, අභිෂේක අවස්ථාවෙහි රජවරුන්ගේ මංගල කලස්වල පැන්වලින් සේදී යන්නාක් මෙන් දක්ෂිණභාවය (කරුණාවන්ත බව) සේදී යයි. හෝම ගින්නේ දුමෙන් මෙන් හෘදය කිළුටු වෙයි. පුරෝහිතයාගේ කුසතණ අගින් ඉසින පැන්වලින් මෙන් ක්ෂාන්තිය (ඉවසීම) බැහැර කරනු ලැබෙයි. ඔටුනු බැඳීමෙන් මෙන් ජරාවට පැමිණීම දැකීම වැසී යයි. සේසත් මණ්ඩලයෙන් මෙන් පරලොව බැලීම වළක්වනු ලැබෙයි. සෙමර පවනින් මෙන් සත්‍යගරුක බව ඈතට විසි කරනු ලැබෙයි. වේවැල් පහරින් මෙන් සත්ගුණයෝ ඈතට පලවා හරිනු ලැබෙති. ඇතැම්හු රාජ්‍ය ශ්‍රී නමැති මදිරාවෙන් මත්ව, තමන්ගේ කාර්යයන් සාදා ගැනීමෙහි නිරත වූ, ධනය හා මස් අනුභවයට ගිජු වූ ගිජුලිහිණියන් බඳු වූ ද, වටා රොක් වී සිටින කූට පුද්ගලයන් හා සමඟ එක්වී, සූදුව විනෝදයක් යැයි ද, පරදාර සේවනය දක්ෂකමක් යැයි ද, දඩයම ශරීර ව්‍යායාමයක් යැයි ද, සුරාපානය විලාසිතාවක් යැයි ද, නිරන්තර ප්‍රමාදය නිර්භීතකමක් යැයි ද, ස්වකීය භාර්යාව අත්හැරීම ව්‍යසනයන්ගෙන් තොරවීමක් යැයි ද, ගුරුවරුන්ගේ අවවාද නොතකා හැරීම ස්වාධීනත්වයක් යැයි ද, අදම්‍ය බව සුවසේ විසීමක් යැයි ද, නැටුම් ගැයුම් වැයීම්වලට ලොල්වීම රසිකත්වයක් යැයි ද, නින්දා ඉවසීම ක්ෂමාශීලීත්වයක් යැයි ද, හිතුමනාපයට හැසිරීම පණ්ඩිතකමක් යැයි ද, ස්තුති පාඨකයන්ගේ වචන කීර්ති ඝෝෂාවක් යැයි ද, චපල බව උත්සාහය යැයි ද, වෙනසක් හඳුනා නොගැනීම අපක්ෂපාතීත්වයක් යැයි ද පවසති. මෙසේ දෝෂ සමූහයන් පවා ගුණ පක්ෂයෙහිලා සලකන, තමන් ද සිතින් සිනාසෙමින් රවටන්නට සමත් වූ කූට වංචනිකයන්ගේ අමානුෂික ප්‍රශංසාවන්ගෙන් රවටනු ලබන්නාහු, සිත නමැති මදයෙන් මත් වූ සිත් ඇත්තාහු, සිහිමුළා වූවාහු, තමන් කෙරෙහි බොරු අභිමානයක් ආරෝපණය කරගනිමින්, මරණයට උරුමකම් කියන්නන් වුවද දිව්‍ය ලෝකයෙන් බැස්සවුන් මෙන් ද, අමානුෂිකයන් මෙන් ද තමන් සලකා ගනිමින්, දෙවියන්ට සුදුසු ක්‍රියාවන් කරන්නවුන් මෙන් ලොව සැමට සිනා උපදවන සුළු තත්ත්වයට පත්වෙති. යැපෙන්නන් විසින් කරනු ලබන ආත්ම වර්ණනාවන් ද සතුටින් පිළිගනිති.
38. මානසා දෙවතාජ්ඣාරොපණප්පතාරණ සම්භූත සම්භාවනො පහතඤ්ච අන්තො පවිට්ඨ අපරභුජයුගං විය අත්තනො බාහුයුගං සම්භාවයන්ති. තචන්තරිත ලොචනංසකලලාට මාසංකන්ති, අලිකසම්භාවනාභිමානභරිතා න නමස්සන්ති දෙවතායො න පූජයන්ති සමණ බ්‍රාහ්මණෙ න මානයන්තී මානනීයෙ, න උපතිට්ඨන්ති ගුරුදස්සනෙපි අනත්ථකායා සාන්තරීත, විසයො පභොගසුඛාති අපහසන්ති යතිනො? ජරාභි භවපලපිමිති න සුණන්ති වුද්ධජනුපදෙසං, අත්තනො පඤ්ඤා පරිභවොති උසුසන්ති සචිවො පහෙසස්ස,කුඤ්ජන්ති එකන්ත හිතවාදිනං එවමාදිනා කාකණෙන බහුන්නං දොසානං මාකර භූතංරජ්ජීවිභවං අයං න ඉච්ඡාමී’ති අවොච.
38. මනඃකල්පිත දේවත්වයක් ආරෝපණය කරගැනීමේ මුලාවෙන් හටගත් ගෞරව සම්භාවනාවෙන් යුතුව, තමන්ගේ උරහිස තුළ තවත් බාහු යුගලක් ඇතුළු වී ඇති සේ තමන්ගේ බාහු යුගලය සලකති. සමෙහි වැසුණු තෙවැනි ඇසක් නළලෙහි ඇතැයි සිතති. බොරු සම්මානයෙන් හා අභිමානයෙන් පිරී ගිය ඔවුහු දෙවියන්ට නොවඳිති, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට පූජා නොකරති, ගරු කළ යුත්තන්ට ගරු නොකරති, ගුරුවරුන් දැකීමට පැමිණි කල්හි ද වැඩක් නැත්තවුන් මෙන් මඟ හරිති. 'පංචකාම වස්තූන් අනුභව කිරීම සැපතකි'යි කියමින් තපස්වීන්ට උපහාස කරති, 'ජරාවෙන් පෙළෙන්නන්ගේ විකාර දෙඩවීම්' යැයි සලකා වැඩිහිටියන්ගේ අවවාද ශ්‍රවණය නොකරති, 'තමන්ගේ ප්‍රඥාවට කරන නිගරුවක්' යැයි සලකා ඇමතිවරුන්ගේ උපදෙස්වලට ඊර්ෂ්‍යා කරති, ඒකාන්තයෙන්ම හිතවත් වචන පවසන්නන් දෙස මුහුණ හකුළුවා බලති. මෙවැනි ක්‍රමයෙන් බොහෝ දෝෂයන්ට කරණයක් වූ, කරදිය ආකරයක් බඳු වූ මේ රාජ්‍ය විභූතිය මම නොකැමැත්තෙමි'යි පැවසීය.
39. අථ මහාජනෙන සාදර මජ්ඣෙසිතො මහාසඞ්ඝො කුමාරභිමුඛො හුත්වා ‘‘මහාභාගධෙය්‍ය! ථනචුචුකෙ ලග්ගිතාජලුක තික්ඛඩසනෙනතත්ථ වෙදනුප්පාදයන්ති ලොහිතමෙව ආකඩ්ඪති, දාරකො පන කොමලෙන මුඛපුටෙනමාතු සුඛසඤ්ඤං උප්පාදයන්තො ඛීරමෙව අව්හෙති.
39. ඉන්පසු මහා ජනයා විසින් සාදරයෙන් ආරාධනා කරන ලද මහා සංඝරත්නය කුමාරයා දෙසට හැරී, 'මහා භාග්‍යවන්තයෙනි! තන පුඩුවෙහි එල්ලුණු කූඩැල්ලා සිය තියුණු දත්වලින් එහි වේදනාවක් උපදවමින් ලේම උරා බොයි. එහෙත් ළදරුවා සිය සියුම් මුඛයෙන් මවට සුවදායක හැඟීමක් ඇති කරවමින් කිරිම උරා බොයි.
40. එවමෙව රජ්ජවිභවං පත්තො අධීරො බාලො බහුං අපුඤ්ඤමෙව සඤ්චිණානි, මෙධාවි ධිරපුරිසො පන ආයුසඞ්ඛාරස්ස දුබ්බලත්තඤ්ච ධනසඤ්චයස්ස නිස්සාරත්තඤ්ච පඤ්ඤාය උප පරික්ඛිත්වා දස කුසලකම්මානි පූරෙන්තො තාදිසෙන මහතා භොගක්ඛණ්ධෙන මහන්තං කුසලරාසිං උපචිණාති, ත්වමසිකතාධි කාරො මහාසත්තධුරණ්ධරො, එතාදිසං පුඤ්ඤායතනට්ඨානං ලද්ධා ධම්මෙන සමෙන ලොකං පරිපාලෙන්තො සුගතසාසනං පග්ගණ්හන්තො දානපාරමිකොටිප්පත්තං කත්වා පච්ඡා අභිනික්ඛමණඤ්ච කරොන්තො බොධිපක්ඛියධම්මෙ පරිපාචෙහී’’ති අනුසාසි.
40. එලෙසම රාජ්‍ය විභූතියට පත් අඥාන බාලයා බොහෝ අකුසල්ම රැස් කර ගනී. එහෙත් නුවණැති ධීර පුරුෂයා වනාහි ආයු සංස්කාරයන්ගේ දුර්වල බව ද, ධන සම්පත් රැස් කිරීමේ නිසරු බව ද ප්‍රඥාවෙන් විමසා බලා, දස කුසල් දහම් පුරමින්, එවැනි මහත් භෝගස්කන්ධයකින් යුතුව මහා කුසල් රැසක් රැස් කර ගනී. ඔබ වනාහි අපමණ කුසල් ඇති, මහාසත්ව ධුරය දැරීමට සුදුසු උත්තමයෙකි. මෙවැනි පුණ්‍ය ආයතනයක් බඳු වූ රාජ්‍යය ලබා, ධර්මයෙන් හා සාධාරණයෙන් ලෝකය පාලනය කරමින්, සුගත ශාසනය රැකගනිමින්, දාන පාරමිතාව මුදුන්පත් කොට ගෙන, පසුව අභිනිෂ්ක්‍රමණය කොට බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් මුහුකුරුවා ගන්න' යැයි අවවාද කළහ.
41. අථ සො මහජ්ඣාසයො පුරිසවරො මහාසඞ්ඝස්ස අනුසාසනිං මද්දිතු මසමණ්ථො අධිවාසෙසී. අනන්තරඤ්ච මහාජනකායො සඞ්ඝස්ස අනුඤ්ඤාය සකලං සීලදීපං එකච්ඡත්තං කත්වා අභිසිඤ්චිය ධම්මික සිරිසඞ්ඝබොධිරාජාති වොහාරං පට්ඨපෙසි ගොඨාභයඤ්ච සෙනාපතිට්ඨානෙ ඨපෙසි.
41. ඉන්පසු මහා අද්‍යශය ඇති ඒ උත්තම පුරුෂයා මහා සංඝරත්නයේ අවවාදය ඉක්මවා යන්නට නොහැකිව එය ඉවසා පිළිගත්තේය. ඉක්බිතිව මහා ජනකාය, සංඝරත්නයේ අනුමැතිය ඇතිව මුළු සිංහල ද්වීපයම එක් සේසත් කර, ඔහුව රාජ්‍ය අභිෂේකයෙන් අභිෂේක කොට 'ධම්මික සිරිසඟබෝ රජ' යන නාමය තැබූහ. ගෝඨාභය කුමරු සේනාපති තනතුරෙහි පිහිටුවූහ.
42.
42.
දානං අදා ධාරයි නිච්චසීලං,වහී තිතික්ඛං භජි අප්පමාදං;
පජා හිතජ්ඣාසය සොම්මරූපො,ධම්මො ච සො විග්ගභවා විරොචී.
ඔහු දානය දුන්නේය, නිත්‍ය සීලය ආරක්ෂා කළේය, ඉවසීම දැරුවේය, අප්‍රමාදය භජනය කළේය. ප්‍රජාවගේ යහපත අපේක්ෂා කළ, සෞම්‍ය රූපයකින් යුත් ඒ රජතුමා මූර්තිමත් වූ ධර්මයක් මෙන් බැබළුණේය.
43.
43.
විඤ්ඤාය ලොකස්ස හි සො සභාවං,පධානවත්තානු ගතිප්පධානං;
නිධාතුකාමො ජන්තාසු ධම්මං,සයම්පි ධම්මා වරණම්හි සත්තො.
ඒකාන්තයෙන්ම ලෝකයාගේ ස්වභාවය වන ප්‍රධානීන් යන මඟ අනුගමනය කිරීම නුවණින් වටහා ගත් ඒ රජතුමා, ජනයා කෙරෙහි ධර්මය පිහිටුවනු කැමැත්තේ, තමන් ද ධර්මය රැකීමෙහි නිරත විය.
ඉති රජ්ජාභිසෙක පරිච්ඡෙදො චතුත්ථො.
මෙසේ රාජ්‍ය අභිෂේක පරිච්ඡේදය නම් වූ සිව්වන පරිච්ඡේදය නිම විය.
44. සො රාජා මහා විහාරෙ මහග්ඝ මහාවිසාලං සලාකග්ගං කාරාපෙත්වා අනෙකසහස්සානං භික්ඛූනං නිච්චං සලාක භත්තං පට්ඨපෙසි. මාතුලමහාථෙරස්සංච සකනාම ධෙය්‍යෙන මහන්තං පරිවෙණ විහාරං කාරාපෙත්වා අනෙකෙහි කප්පියභණ්ඩෙහි සද්ධිං සපරිවාර වෙණා කානි ගාමක්ඛෙත්තානි සඞසපරිභොගාරහානි කත්වා දාපෙසි සත්තමෙව නිසීථකාලෙ රහොගතො මහාබොධිසත්තස්ස දුක්කරචරිතානි සල්ලක්ඛෙන්තො තාදිසාපදානං අත්තනි සම්පාදෙතුමාසිංසි. තථා හි
44. ඒ රජතුමා මහා විහාරයෙහි ඉතා අගනා වූ ද, ඉතා විශාල වූ ද සලාක මණ්ඩපයක් කරවා, දහස් ගණන් භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා නිරතුරුවම සලාක බත් පැවැත්වීය. තවද සිය සුළුපිය මහා තෙරුන් වහන්සේගේ නමින් මහා පරිවෙන විහාරයක් කරවා, බොහෝ කැප ද්‍රව්‍යයන් ද සමඟින් සඟ සතු පරිභෝගයට සුදුසු පරිවාර ගම් බිම් පූජා කළේය. රාත්‍රී කාලයේදී රහසිගතව මහා බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේලාගේ දුෂ්කර චරිතයන් මෙනෙහි කරමින්, තමන් තුළ ද එවැනි උදාර වීර චරිතයක් සම්පාදනය කර ගැනීමට කැමති විය. ඒ මෙසේය:
45.
45.
දෙහීති වත්ථුමසුකං ගදිතොත්ථිකෙහි,නාලං කථෙතුම්හ නත්ථි න දෙමිචාති;
චිත්තෙ මහාකරුණාය පහටාවකාසාව,දුරංජගාම විය තස්ස භවත්ථු තණ්හා.
'මට මේ දේ දෙන්න' කියා යාචකයන් ඉල්ලූ කල්හි, 'මට නැත, මම නොදෙමි' කියා පැවසීමට ඔහුගේ සිත ඉඩ නොදුන්නේය. ඔහුගේ සිතෙහි උපන් මහා කරුණාව නිසා, භවය කෙරෙහි ඇති තණ්හාව ඔහුගෙන් බොහෝ ඈතට ගියාක් මෙන් විය.
එවමම්හාකං බොධිසත්තස්ස විය බාහිර වත්ථුපරිච්චාගමහුස්සවො කදා මෙ භවිස්සතිති ච,
මෙසේ අපගේ බෝධිසත්වයන් වහන්සේට මෙන් බාහිර වස්තූන් පරිත්‍යාග කිරීමේ මහෝත්සවය මට කවදා නම් සිදුවේදැයි ද,
46.
46.
ආනීයතෙ නිසිත සත්ථනිපාතනෙන,නික්කඩ්ඪතෙ ච මුහු දාන්හවායරත්‍යා;
එවං පුනප්පුන ගතාගතවෙගඛින්නං,දුක්ඛං න තස්ස හදයං වත පීළයිත්ථ.
මුවහත් ආයුධ පහරින් කපා ගනු ලබද්දීත්, දන්දීමේ වීර්යයෙහි ඇලීම නිසා නැවත නැවතත් ඇද ගනු ලබද්දීත්, මෙසේ නැවත නැවතත් පැමිණි කායික දුක ඒ මහාසත්වයන් වහන්සේගේ සිත කිසිසේත් නොපෙළුවේය.
එවං කිරස්ස මහාසත්තස්ස මංස ලොහිතාදි අජ්ඣත්තිකවත්ථුදානසමයෙ දුක්ඛවෙදනා මනං න සම්බාධෙසි. මමාපි ඊදිසං අජ්ඣත්තික දානමහාමඞ්ගලං කදා භවිස්සතීති ච.
මෙසේ ඒ මහාසත්වයන් වහන්සේට මාංශ, ලේ ආදී ආධ්‍යාත්මික වස්තූන් දන් දෙන අවස්ථාවෙහි දුක් වේදනාවෝ සිත පෙළීමට ලක් නොකළහ. මට ද මෙබඳු වූ ආධ්‍යාත්මික දන් දීමේ මහා මංගල්‍යය කවදා නම් උදා වේදැයි ද,
47.
47.
සො සංඛපාලභූජගො විසවෙගවාපි,සීලස්ස භෙදනභයෙන අකුප්පමානො;
ඉච්ඡං සදෙහහරවාභිජනෙ දයාය,ගන්තුං සයං අපදතාය සුසොචනූනං.
මහත් විෂ වේගයක් තිබුණ ද, ශීලය බිඳී යාමේ බියෙන් ක්‍රෝධ නොකළා වූ ඒ ශංඛපාල නාගරාජයා, ස්වකීය ශරීරය පැහැරගත් වැද්දන් කෙරෙහි ඇති වූ දයාව නිසාම, පාද රහිත බැවින් තමන්ම යන්නට නොහැකිව සැබවින්ම ඉතා ශෝකයෙන් ගියේය.
එවං සීල රක්ඛනාපදානසිරිං කදා වින්දාමීති ච,
මෙසේ ශීලය රැකීමේ උදාර ශ්‍රී විභූතිය මම කවදා නම් ලබන්නෙම්දැයි ද,
48.
48.
පිවෙය්‍ය ථඤ්ඤං අමතඤ්ච බාලො,වුද්ධිං ගතො සොව ජිගුච්ඡිතෙ තං;
ස ජාතු එවං අනුභූය රජ්ජං,ඤාණස්ස පාකෙ සතතං ජහාති.
ළදරුවා මව්කිරි අමෘතයක් මෙන් බොන්නේය, වැඩුණු කල ඔහුම එය පිළිකුල් කරන්නේය. එමෙන්ම, මෙසේ රාජ්‍ය ශ්‍රී අනුභව කොට, ඥානය මේරූ කල නුවණැත්තා එය නිරන්තරයෙන්ම අත්හරින්නේය.
එවං මයාපි අචිරස්සෙව අවස්සං අභිනික්ඛමනං කාතබ්බන්ති ච,
මෙසේ මා විසින් ද නොබෝ කලකින්ම ඒකාන්තයෙන්ම අභිනිෂ්ක්‍රමණය කළ යුතු යැයි ද,
49.
49.
සො සෙනකො ද්විජපසිබ්බකසායිසප්පං,අඤ්ඤාසි දොසකලුසාය ධියාබ්භුතංතං;
කා වණ්ණනාස්ස ඛලු දොසවිනිග්ගතාය,සබ්බඤ්ඤුතාය දසපාරමිසාධිතාය.
ඒ සේනක පණ්ඩිතයන් බමුණාගේ මල්ලෙහි සැතපී සිටි සර්පයා පිළිබඳ ඒ පුදුමාකාර තොරතුර කෙලෙස් සහිත වූ බුද්ධියකින් වුවද දැනගත්තේය. එසේ නම්, ද්වේෂයෙන් තොර වූ දස පාරමිතාවන්ගෙන් සාක්ෂාත් කළා වූ සර්වඥතා ඥානය වර්ණනා කිරීම ගැන කිව යුතු කිමෙක්ද?
එවංවිධා කල්‍යානඤාණසම්පත්ති කදා මෙ සමිජ්ඣිස්සතීති ච,
මෙබඳු වූ කල්‍යාණ ප්‍රඥා සම්පත්තිය මට කවදා නම් සමෘද්ධිමත් වන්නේදැයි ද,
50.
50.
වාලෙන සො කිසකලණ්දකජාතියම්පි,උස්සිඤ්චිතුං සලිලමුස්සහි සාගරස්ස;
තං මුද්ධතාය න භවෙ මතියා මහන්‍යා,සම්පාදනාය භිමතස්ස සමත්ථතාය.
ඒ කුඩා ලේන පැටවා වල්ගයෙන් මහා සාගරයේ ජලය සිඳලීමට උත්සාහ කළේය. එය ඔහුගේ මෝඩකමක් නිසා නොව, අභිමත අර්ථය සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිණිස ඇති වූ මහා වීර්යයෙහි හා බුද්ධියේ ශක්තිය නිසාමය.
එවං විධාය වීරියපාරමියා කදා භාජනං භවිස්සාමිති ච
මෙසේ මෙබඳු වූ වීර්ය පාරමිතාවකට මම කවදා නම් භාජනයක් වන්නෙම්දැයි ද,
51.
51.
කලාබුරාජෙන හි ඛන්තිවාදි,වධං විධායාපි අතිත්තකෙන;
හතෙ පදෙනොරසි ඛන්තිසොධෙ,සො කූටසණ්ධිග්ගහණං බුබොධ.
කලාබු රජු විසින් වධහිංසා පමුණුවාද සෑහීමකට පත් නොවී, ක්ෂාන්තියෙන් සුපිරිසිදු වූ ක්ෂාන්තිවාදී තාපසයන් වහන්සේගේ ළදරයට පයින් පහර දුන් කල්හි ද, උන්වහන්සේ ක්ෂාන්ති පාරමිතාවේ උත්කෘෂ්ට සීමාව මැනවින් අවබෝධ කරගත්හ.
එවං විධාය ඛත්තිපාරමියා අත්තානං කදා අලංකරිස්සාමිති ච
මෙසේ මෙබඳු වූ ක්ෂාන්ති පාරමිතාවෙන් මාගේ ආත්මය කවදා නම් අලංකාර කරගන්නෙම්දැයි ද,
52.
52.
මිච්ඡාභියොගං න සහිංසු තස්ස,රාමාභිධානස්සපි පාදුකායො;
සච්චඤ්චයා නාඤ්ඤමභාසිධීරො,සො සච්චසන්ධො චතුසච්චවාදී.
රාම නමැති පණ්ඩිතයන්ගේ පාදුකාවෝ පවා අසත්‍ය චෝදනා නොඉවසූහ. සත්‍යයෙහි පිහිටි, සත්‍ය ගරුක වූ, චතුරාර්ය සත්‍යය දේශනා කරන්නා වූ ඒ මහා ප්‍රඥාවන්ත තෙමේ සත්‍යය හැර වෙනත් කිසිවක් ප්‍රකාශ නොකළේය.
අහම්පි ඊදිසෙන සච්චපාරමිතාබලෙන සබ්බලොකස්ස චතු සච්චාව බොධන සමත්ථො කදා භවිස්සාමිති ච
මම ද මෙබඳු වූ සත්‍ය පාරමිතා බලයෙන් මුළු ලෝකයාටම චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරවීමට කවදා නම් සමත් වන්නෙම්දැයි ද,
53.
53.
සො මුගපක්ඛ විදිතො සිරිභීරුකාය,මුකාදිකං වතවිධිං සමධිට්ඨහිත්වා;
තං තාදිස අනුභවං අසහම්පි දුක්ඛං,යාවාභිනික්ඛම්මභෙදි අධිට්ඨිතංනො.
රාජ්‍ය ශ්‍රීයට ඇති බිය නිසා මුගපක්ඛ නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ ඒ කුමාරයා, ගොළු බව ආදී ව්‍රත විධීන් දැඩිව ඉටු කරමින්, තමන් විඳින්නා වූ මෙබඳු දරාගත නොහැකි දුක් ඉවසමින්, අභිනිෂ්ක්‍රමණය කරන තෙක්ම තමන් අධිෂ්ඨාන කරගත් දෙය නොබින්දේය.
එවං ම මාපි අධිට්ඨාන පාරමිතාය පාරිපූරී කදා භවිස්සතීති ච
මෙසේ මට ද අධිෂ්ඨාන පාරමිතාව සම්පූර්ණ වීම කවදා නම් සිදුවේදැයි ද,
54.
54.
මෙත්තානුභාවෙන ස ලොමහංසො,පෙමානුබද්ධෙන සබීකරොන්තො;
සත්තෙ සමත්තෙපි ච නිච්චවෙරී,සද්දං විරුද්ධත්ථමකාසි ධීරො.
ප්‍රේමයෙන් බැඳුණු මෛත්‍රී ආනුභාවයෙන් යුතුව, ලොමුදැහැගන්වන සුළු වූ ද, නිරන්තරයෙන් වෛරයෙන් පසුවන්නා වූ ද සියලු සතුන් එක සමාන කරමින්, ඒ ධීරයා විරුද්ධ වූ හඬක් නොනැඟුවේය.
අහම්පි එවංවිධාය මෙත්තාපාරමිතාය කොටිප්පත්තො කදා භවිස්සාමීති ච.
මම ද මෙබඳු වූ මෛත්‍රී පාරමිතාවෙන් කවදා නම් උච්චතම අවස්ථාවට පත් වන්නෙම්දැයි ද,
55.
55.
සො එකරාජා විදිතො සමචිත්තතාය,මානාවමාන නකරෙසු තුලාසරූපො;
තොසඤ්ච රොසමනුපෙච්ච භජී උපෙක්ඛං,සබ්බත්ථ පීතිවිකතී හතචෙතනොව.
සම සිතැති බව නිසා ප්‍රසිද්ධ වූ ඒ ඒකරාජයා, ගරු බුහුමන් හා නින්දා අපහාස හමුවේ තරාදියක් බඳු වෙමින්, සතුටට හෝ ක්‍රෝධයට පත් නොවී, හැඟීම්වලින් තොර වූවෙකු මෙන් සෑම තැනදීම උපේක්ෂාවම ඇසුරු කළේය.
එවං අහප්පි උපක්ඛාපාරමිතාය කදා සබ්බසාධාරණොභවිස්සාමිති ච නිච්චං චින්තෙසි.
මෙසේ මම ද උපේක්ෂා පාරමිතාවෙන් සැමට පොදු වූවෙක් කවදා නම් වන්නෙම්දැයි නිරන්තරයෙන්ම සිතුවේය.
ඉති පාරමිතාසිංසන පරිච්ඡෙදො පඤ්චමො.
මෙසේ පාරමිතා ආශංසන පරිච්ඡේදය නම් වූ පස්වන පරිච්ඡේදය නිමාවට පත් වේ.
56. එවමනවජ්ජධම්මෙන රජ්ජං කාරෙන්තෙ තස්මිං කදාචි කෙනචිපජානං අකුසල විපාකෙන-
56. මෙසේ නිර්දෝෂී ධර්මයෙන් රාජ්‍යය කරවන කල්හි, කිසියම් දිනෙක වැසියන්ගේ යම් අකුසල විපාකයක් හේතුවෙන් -
ජඨර පිඨරභාරක්කන්තවඞ්කොරුජාණු,සජල ජලද කුටාකාරඝොරොරුකායො;
කුටිලකඨිනදාඨාකොටිසණ්දට්ඨහණ්ඩො,නවදිවසකරක්ඛො රක්ඛසොදිපමාග.
හැළියක් බඳු බරැති උදරයෙන් මිරිකී ගිය ඇද වූ කලවා සහ දණහිස් ඇති, වැසි වැහි වලාකුළු කූටයක් බඳු භයානක මහා දේහයක් ඇති, ඇද වූ ද දැඩි වූ ද දළ කොණින් හනු හපාගත්, නව දිනක් ආයුෂ ඇති රත්තක්ඛ නම් රක්ෂසයෙක් පැමිණියේය.
57. සො තෙසු තෙසු ගාමපරියන්තෙසු නිසීදති, යෙ යෙ මනුස්සා තමාගම්ම තං රත්තක්ඛමුදික්ඛන්ති තෙසං අක්ඛිනි රත්තානි භවන්ති. තං ඛණෙයෙව රත්තක්ඛමාරකො නාම ජරරොගො පාතුභවිත්වා මාරෙති.
57. ඒ රක්ෂසයා ඒ ඒ ගම් කෙළවරවල අසුන් ගනී. යම් යම් මිනිස්සු ඔහු වෙත පැමිණ ඔහුගේ රතු ඇස් දෙස බලත් ද, ඔවුන්ගේ ඇස් ද රතු පැහැ වෙයි. ඒ ක්ෂණයෙහිම 'රත්තක්ඛමාරක' (රතු ඇස් මාරයා) නම් වූ ජරා රෝගය පහළ වී ඔවුන් මරණයට පත් කරයි.
58. සො යක්ඛො මතමතෙ නිරාසඞ්කෙ ඛාදති. තං යක්ඛං අදස්වාපි යෙ යෙ නරා තෙනාතුරා තෙ තෙ පස්සන්ති, තෙපි සො රොගො ආවිසති. එවං න චිරොනවයක්ඛභයෙන රොගෙන ච ජනපදො විරලජනො ජාතො.
58. ඒ යක්ෂයා මියගිය අයව කිසිදු බියක් සැකක් නොමැතිව අනුභව කරයි. ඒ යක්ෂයා නොදුටුව ද, එම රෝගයෙන් පෙළෙන මිනිසුන් දකින යම් පිරිසක් වෙත් ද, ඔවුන්ට ද ඒ රෝගය බෝ වෙයි. මෙසේ නොබෝ කලකින්ම යක්ෂ බිය සහ රෝගය හේතුවෙන් ජනපදය ජනශූන්‍ය බවට පත් විය.
59. රාජා තං පවත්තිං සුත්වාමයි රජ්ජං කාරෙන්තෙ පජානං ඊදිසස්ස භයස්ස උප්පජ්ජන අනනුච්ඡවිකන්ති මඤ්ඤමානො තදහෙව අට්ඨංග සීලං ස්වාදියිත්වා අත්තනා නිච්චං කරීයමානානි දසකුසලකම්මානි අනුස්සරිත්වා අහං ධම්මවිජයි භවිස්සාමීති තංරක්ඛසං ආදිස්වා න උට්ඨහිස්සාමීති දළ්හතරං අධිට්ඨාය වාසගබ්භෙ සයි. තස්ස තෙන ආචාර ධම්මතෙජෙන රාජානුභාවෙන ච සො රක්ඛසො සන්තත්තො උත්තසිත්වා ඛණම්පි ඨාතුං අසහන්තො ආකාසෙනා ගන්ත්වා බලවපච්චුස සමයෙ අන්තොගබ්භං පවිසිතුමසක්කොන්තො බාහිරෙ ඨත්වා රඤ්ඤො අත්තානං දස්සෙසි. රඤ්ඤා ච කොසිත්වන්ති පුට්ඨො ආහ. රත්තක්ඛො නාමාහං රක්ඛසො දුරජනපදෙස්මිඨිතො, අහං ඛණම්පි ඨාතුං අසක්කොන්තො තවානුභාවෙන බද්ධොවියහුත්වා ඉධානීතො? භායාමි දෙව තව දස්සනන්ති.’’
59. රජතුමා ඒ පුවත අසා 'මා රාජ්‍යය කරවන කල්හි වැසියන්ට මෙබඳු බියක් ඇතිවීම සුදුසු නොවේ' යැයි සිතා, එදිනම අෂ්ටාංග ශීලය සමාදන් වී, තමන් නිරන්තරයෙන් සිදුකරන දස කුසල් සිහිපත් කොට 'මම ධර්ම විජයග්‍රාහකයෙක් වන්නෙමි' යි පවසා, ඒ රක්ෂසයා නොදැක නැඟී නොසිටින්නෙමියි දැඩි අධිෂ්ඨානයෙන් ශයනාගාරයෙහි සැතපුණේය. ඔහුගේ ඒ ආචාර ධර්ම තේජසින් හා රාජානුභාවයෙන් ඒ රක්ෂසයා තැතිගෙන, බියපත්ව, ක්ෂණයකුදු සිටීමට නොහැකිව අහසින් පැමිණ, අලුයම් කාලයෙහි අභ්‍යන්තර ගැබට ඇතුළු විය නොහැකිව පිටත සිට රජුට තමා පෙනී සිටියේය. රජු විසින් 'නුඹ කවුද?' කියා ඇසූ කල්හි ඔහු මෙසේ පැවසීය: 'දේවයන් වහන්ස, මම දුර බැහැර ජනපදයක වාසය කරන රත්තක්ඛ නම් රක්ෂසයා වෙමි. මට මොහොතක්වත් රැඳී සිටීමට නොහැකිව ඔබ වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් බැඳුණෙකු මෙන් මෙහි පමුණුවන ලද්දෙමි. මම ඔබ වහන්සේ දැකීමට බිය වෙමි.'
60. අථ රාජා සයනතො වුට්ඨහිත්වා සීහපඤ්ජරං විවරිත්වා ඔලොකෙත්වා අරෙ! ජම්ම! ම්ම විසයගතෙ මනුස්සෙ කස්මා? ඛාදයීති. මහාරාජ තව විසයෙ මයා මාරෙත්වා එකොපි ඛාදිතො නත්ථි, අපිතුමතකලෙබරං සොනසිගාලාදීනං සාධාරණ භක්ඛභූතං ඛාදාමි, න මෙ කොචි අපරාධො අත්ථි, අත්ථි චෙ රාජදණ්ඩො මයි විධීයතූ’ති වත්වා පවෙධමානො නිච්චලභාවෙන ඨාතුං අසක්කොන්තො භයවෙගෙන ජාතලොමහංසො සානුනයමෙව මාහ. ‘‘දෙවස්ස රට්ඨංථිතං ධනධඤ්ඤ සමිද්ධිසම්පුණ්ණං දෙවස්ස ධන වස්සෙන සම්පුණ්ණමානො රථා මනුස්සා, ඉදානි යාචකාපි බහුතරා න හොන්ති, අහ මීදිසං රට්ඨං පත්වාපි අලද්ධගොචරො අපරිපුණ්ණමනොරථො ජතො පිපාසිතොව හුත්වා දීන භාවෙන ජීවිකං කප්පෙමි, තථා ඊදිසං භයං පත්තොම්හි අභයං මෙ දෙහි මහාරාජා’ති.
60. එවිට Rජතුමා යහනින් නැඟිට, සීහපඤ්ජරය විවෘත කොට බලා, 'එම්බා අසත්පුරුෂය! මාගේ දේශයෙහි වෙසෙන මිනිසුන් කුමකට කෑවෙහිද?' යි ඇසීය. 'මහරාජාණෙනි, ඔබගේ දේශයෙහි මා විසින් මරා කන ලද එකදු මිනිසෙක්වත් නැත. මා කන්නේ බල්ලන්ට හා සිවලුන්ට පොදු ආහාරයක් වූ මළකුණු පමණි. මාගේ කිසිදු වරදක් නැත, වරදක් ඇත්නම් මට රාජ දණ්ඩනය පමුණුවනු මැනව' යි පවසමින්, වෙවුලමින්, නොසැලී සිටීමට නොහැකිව බිය නිසා ලොමුදැහැගෙන, යටහත් පහත් ලෙසින් මෙසේ පැවසීය: 'දේවයන් වහන්ස, ඔබගේ රට ධන ධාන්‍යයෙන් සශ්‍රීකව පවතී. මිනිස්සු ඔබගේ ධන වර්ෂාවෙන් පිරී පවතිති. දැන් හිඟන්නෝ ද බොහෝ නොවෙති. මම මෙබඳු රටකට පැමිණියත් ගොදුරක් නොලද බැවින් අපේක්ෂාවන් ඉටු නොවී, පිපාසිතව අසරණව ජීවත් වෙමි. එසේම මම මෙබඳු බියකට පත්ව සිටිමි, මහා රජතුමනි, මට අභයදානය දුන මැනවි!'
61. අථ රාජා තස්ස දීනවචනං සුත්වා කරුණාය කම්පිතහදයො ‘‘මා භායිත්වං රක්ඛස! අභයං තෙ දම්මි ඉච්ඡිතං තෙවදා’’ති ආහ. එවං රඤ්ඤොච රක්ඛස්සච අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි සද්ධිං සල්ලපන්නානං සද්දං සුත්වා අන්තොගතා අනුචරා රාජානං පරිවාරෙසුං, අථ කථානුකථාය රක්ඛසො ‘‘අගතො රඤ්ඤා සද්ධිං සල්ලපතී’’ති සුත්වා සබ්බෙ අමච්චා ච නාගරා ච සෙනා ච සන්නිපතිත්වා රාජඞ්ගණඤ්ච රාජ භවනඤ්ච පූරෙත්වා අරුණෙ උග්ගච්ඡන්තෙ මහන්තං කොලාහලමකංසු.
61. එකල්හි රජතුමා ඔහුගේ ඒ අසරණ වචන අසා, කරුණාවෙන් කම්පා වූ හදවත් ඇත්තේ, "රාක්ෂසය, බිය නොවන්න! මම ඔබට අභයදානය දෙමි, ඔබ කැමති දෙයක් පවසන්න" යැයි කීවේය. මෙසේ රජතුමා සහ රාක්ෂසයා එකිනෙකා සමඟ කතා බහ කරන හඬ අසා ඇතුළත සිටි සේවකයෝ රජතුමාව වටකර ගත්හ. ඉන්පසු කථාබහෙන් "රාක්ෂසයෙකු පැමිණ රජතුමා සමඟ සාකච්ඡා කරමින් සිටින්නේය" යන්න අසා සියලු ඇමතිවරු ද, නුවරවැසියෝ ද, සේනාව ද රැස්වී, රාජාංගනයත් රජමාලිගයත් පුරවාලමින්, අරුණෝදය උදාවෙද්දී මහත් කලබලයක් (ඝෝෂාවක්) කළහ.
62. අථ සොරක්ඛසො සන්නිපතිතංචතුරඞ්ගබලඤ්ච ආයුධ හත්ථං අනෙක සහස්සයොධබලඤ්ච දිස්වා අතිවියභීතො ඨාතුඤ්ච රඤ්ඤො ආණත්තිබලෙන ගත්තුඤ්ච කිමපි භාණිතුඤ්ච න සක්කොති, රාජා තදවත්ථං තං දිස්වා ලද්ධාභයොසි ඉමච්ඡිතං තෙ කථෙහී’ති ආහ, ධම්මිකො රාජා න මෙ කිඤ්චි භයං උප්පාදෙස්සතිති ඤත්වා රාජානමෙව මාහ ‘‘දෙවො ජානාතියෙව සබ්බෙසං සත්තානං ආහරට්ඨිතිකතං, තථාහි උද්ධලොකවාසිනො දෙව සුධාභොජනෙන පීණිතා ජීවන්ති, අධෙ ලොකවාසිනෙ නාගා භෙකභොජනෙන සුහිතා වසන්ති මනුස්සා ඛජ්ජකාදිනානාවිධෙන ආහාරජාතෙන පීණිතා ජීවන්ති. අම්හාදිසා යක්ඛ රක්ඛසාදයො පන මංසලොහි සස්සාදතො තුස්සන්ති? තෙස්වහ මඤ්ඤතරො ඡාතෙ ච පිපාසිතෙ ච තාදිසං කරුණාපරායණං මහාපුරිසං දිස්වාපි අපරිපුණ්ණමනොරතො මණ්දභාගධෙය්‍යො සොචාමී’’ති ආහ.
62. එකල්හි ඒ රාක්ෂසයා, රැස්ව සිටි සිව්දෙනඟ සේනාව සහ ආයුධ අතැති දහස් සංඛ්‍යාත යෝධ බලකාය දැක අතිශයින්ම බියපත් වී, සිටගන්නටත්, රජුගේ අණින් යන්නටත්, කිසිවක් කතා කරන්නටත් නොහැකි විය. රජතුමා ඔහුගේ ඒ තත්ත්වය දැක, "ඔබට අභයදානය ලැබී ඇත, ඔබ කැමති දෙයක් පවසන්න" යැයි කීවේය. එවිට ධර්මිෂ්ඨ රජතුමා මට කිසිදු බියක් ඇති නොකරන්නේයැයි වටහාගෙන, ඔහු රජතුමාට මෙසේ පැවසීය: "දේවයන් වහන්ස, සියලු සත්ත්වයන්ගේ පැවැත්ම ආහාරය මත රඳා පවතින බව ඔබවහන්සේ දන්නා සේක. එනම්, උඩුලොව වසන දෙවියෝ දිව්‍ය භෝජනයෙන් සතුටු වී ජීවත් වෙති; යටලොව වසන නාගයෝ ගෙම්බන් ආහාරයට ගෙන සුවසේ වෙසෙති; මනුෂ්‍යයෝ කැවිලි පෙවිලි ආදී විවිධ ආහාර පානවලින් තෘප්තිමත් වී ජීවත් වෙති. අප වැනි යක්ෂ, රාක්ෂසාදීහු මස් ලේ අනුභව කිරීමෙන් සතුටු වෙති නේද? මම ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක්මි. බඩගින්නෙන් හා පවසින් පෙළෙන මම, මෙවන් කරුණාවන්ත මහා පුරුෂයෙකු දැකලත් මගේ අදහස ඉටුකරගත නොහැකි වූ අවාසනාවන්තයෙකු වී ශෝක වෙමි" යැයි කීවේය.
63. තනුත්චමවොච ‘‘මතකලෙබරානි ඛාදිත්වා වසාමි‘‘ති සච්චං මහාරාජ! මතසරීරං සුක්ඛපණ්ණං විය නීරසං කිං මෙතාය දුජ්ජවිකාය පසීද දෙව! වරං මෙ දෙහි නව විසයෙථිත මනුස්සො එකො ජනපදො ගොචරත්ථාය මෙ දීයතු, තත්ථ මනුස්සානං අනපගතුණ්හවෙගං ජීවරුධිරඤ්ච ජීවමං සඤ්ච ඛාදිත්වා චිරං සුඛෙන ජීවිතුං සක්කා’ති ආහ. අථ රාජා අරෙපාපිම! රක්ඛස! නාහං පාණවධං අනුජානිස්සාමි චජෙතං තව ගාහවිකාරන්ති. ‘‘තෙනහි දිනෙ දිනෙ එකං මනුස්සබලිංදෙහි’’ති. ජීවබලිමෙකම්පි න දෙමීති වුත්තෙ ‘‘සච්ච මෙනං මංදිසාන කප්ප රුක්ඛාපි අවකෙසිනො ජායන්තීති හා හතොස්මි කිමහං කරොමී’’ති විසාද දින්නයනො දුම්මුඛො දොමනස්සප්පත්තො අප්පටිහානො අට්ඨාසි.
63. ඔහු නැවත මෙසේ කීවේය: "මහරජතුමනි, මම මළකුණු කමින් ජීවත් වෙමි යන්න සත්‍යයකි. එහෙත් මළ සිරුර වියළි කොළයක් මෙන් නීරසය. මේ අසීරු ජීවිතයෙන් ඇති පලය කිමද? දේවයන් වහන්ස, මට ප්‍රසන්න වනු මැනව! මට වරයක් දුන මැනව. අලුත් පළාතක පිහිටි එක් මනුෂ්‍ය ජනපදයක් මගේ ගොදුරු බිම සඳහා දුන මැනව. එහිදී මනුෂ්‍යයන්ගේ උණුසුම් ජීව ලේ සහ ජීවී මස් අනුභව කර, දිගු කලක් සුවසේ ජීවත් වීමට මට පුළුවන" යැයි කීවේය. එකල්හි රජතුමා, "එම්බා පවිටු රාක්ෂසය! මම ප්‍රාණඝාතයට කිසිසේත් ඉඩ නොදෙමි. ඔබගේ ඔය මුරණ්ඩු අදහස අත්හරින්න" යැයි පැවසීය. "එසේ නම්, දිනපතා එක් මනුෂ්‍ය බිල්ලක් බැගින් දෙන්න" යැයි කීවිට, "මම එකම ජීවී බිල්ලක්වත් නොදෙමි" යැයි රජු පැවසීය. එවිට රාක්ෂසයා, "අහෝ! මා වැනි අයට කල්පවෘක්ෂ පවා ඵල රහිත වන බව සැබෑවකි, මම වැනසුණෙමි, දැන් මම කුමක් කරම්ද?" යැයි සිතමින්, ශෝකී දෑසින්, මැලවුණු මුහුණින්, දැඩි දොම්නසින් හා අසරණව බලා සිටියේය.
64. අථ තස්ස නරිණ්දස්ස කරුණාභූයසි තහිං ජායමානා මනොතස්ස විරත්‍යා ව්‍යාකුලං අකාසි. අථ රාජා එවං පරි විතක්කෙසි.
64. එකල්හි ඒ නරේන්ද්‍රයා (රජතුමා) තුළ උපන් අතිමහත් කරුණාව, ඔහුගේ සිත (රාක්ෂසයාගේ) බලාපොරොත්තු සුන්වීම ගැන කැලඹීමට පත් කළේය. ඉන්පසු රජතුමා මෙසේ සිතුවේය.
65.
65.
නානුස්සරාමි වත යාචිතු මාගතානං,ඉච්ඡාවිඝාත පරිතාප හතජ්ජුතීති;
හෙමන්ත නිබ්බහිමමාරුත නිස්සිරීක,පඞ්කෙරුභෙහි සදිසානි මුඛානි ජාතු.
"යැදීමට පැමිණි අයගේ මුහුණු, කැමැත්ත ඉටු නොවීමේ තැවුලෙන් කාන්තිය විනාශ වී, හේමන්ත ඍතුවේ සීතල සුළඟින් පරව ගිය නෙළුම් මල් මෙන් අශෝභන වූ කිසිදු අවස්ථාවක් මට මතක නැත."
66. එතස්ස රක්ඛස්ස පරෙසං දුක්ඛමා පාදයිතුං න කදාචි සක්කා, අහඤ්ච අජ්ඣත්තික දානං කදාදස්සාමිති පත්ථෙමි, තදිදං පත්තකකාලං ජාතං, සක සරීරස්ස අහමෙව ඉස්සරො, මම මංසලොහිතෙන එතං සන්තප්පයාමීති කත නිච්ඡයො අමච්චෙ ආමන්තෙත්වා එවමාහ.
66. "මේ රාක්ෂසයා වෙනුවෙන් අනුන්ට දුක් දීමට කිසිසේත් නොහැකිය. මමද 'මාගේ අධ්‍යාත්මික දානයක් (ශරීර දානයක්) කවදා දෙම්දැයි' පතමින් සිටියෙමි. දැන් ඊට සුදුසුම කාලය පැමිණ තිබේ. මගේ ශරීරයට හිමිකරු මමමය. මාගේම මස් ලේවලින් මොහුව සතප්පවන්නෙමි" යි තීරණය කළ රජතුමා ඇමතිවරුන් අමතා මෙසේ පැවසීය:
67.
67.
ඉමං සරත්තං පියිතං සරීරං,ධාරෙමි ලොකස්ස හිතත්ථ මෙව;
අජ්ජාතිථෙය්‍යත්ත මුපෙති තඤ්චෙ,අතො පරං කිං පිය මත්ථි මය්හං.
"ලෙයින් පිරි, මට ප්‍රිය වූ මේ ශරීරය මම දරා සිටින්නේ ලෝකයාගේ යහපත පිණිසමය. අද දින එය අමුත්තෙකුට සංග්‍රහයක් (ආහාරයක්) බවට පත්වන්නේ නම්, මට මීට වඩා ප්‍රියජනක තවත් කුමක් තිබේද?"
අමච්චා එවමාහංසු එකස්ස රක්ඛස්ස අත්ථාය සකල ලොකං අනාථිකත්තු මිච්ඡතො කොයං ධම්ම මග්ගො දෙවස්ස අථ රාජා එවමාහ.
ඇමතිවරු මෙසේ පැවසූහ: "දේවයන් වහන්ස, එක් රාක්ෂසයෙකු උදෙසා මුළු ලෝකයම අනාථ කිරීමට අදහස් කරන ඔබවහන්සේගේ මේ ධර්ම මාර්ගය කුමක්ද?" එවිට රජතුමා මෙසේ පැවසීය:
68.
68.
නිච්චො පහොගස්ස ධනස්ස චාපි,න යාචකෙ දට්ඨු මහං ලභාමි;
එවං විධං අත්ථි ජනන්තු ලද්ධුං,න දෙවතා රාධනායපි සක්කා.
"නිරන්තරයෙන් පරිභෝග කළ හැකි ධනය තිබුණත්, යදින්නෙකු දැකගන්නට මට සැමවිටම නොලැබේ. මෙබඳු (මගේ සිරුරම යදින) යාචකයෙකු ලබාගැනීම දෙවියන් ඇදහීමෙන් වුවද කළ හැක්කක් නොවේ."
69. අපෙථ තුම්හෙ න මෙ දානන්තරායං කරොථා’ති ආහ. අථ අමච්චා යදිචායං නිච්ඡයො අපරිච්චජනීයො අම්හෙසු එකෙක මෙව දිනෙ දිනෙ රක්ඛස්ස බලිකම්මාය හොතූති ආහංසු. අථ රාජා ‘‘අහමෙව ජීවන්තො එවං නානාජානිස්සාමි’’ති සල්ලකත්තං සීඝං එත්ථ ආනෙහීති සංවිධහි. අථ තත්ථ සමාගතා සබ්බෙ ජනා තං පවත්තිං සුත්වා තස්ස ගුණෙ අනුරත්තා සොකෙන කම්පමානා තහිං පතිට්ඨිතෙන පටිඝෙන අති කුද්ධා විසුං විසුං එවමාහංසු.
69. "තොප ඉවත් වව්, මාගේ දානයට බාධා නොකරව්!" යැයි රජු පැවසීය. එවිට ඇමතිවරු, "යම් හෙයකින් ඔබවහන්සේගේ මේ තීරණය වෙනස් කළ නොහැකි නම්, දිනපතා අපෙන් එක් අයෙකු බැගින් රාක්ෂසයාගේ බිල්ල පිණිස ගනිත්වා" යැයි පැවසූහ. එකල්හි රජතුමා, "මා ජීවත්ව සිටියදී මම මෙවැන්නකට කිසිසේත් ඉඩ නොදෙමි" යැයි සිතා, "ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා වහාම මෙහි කැඳවන්න" යැයි නියම කළේය. එවිට එතැනට රැස්ව සිටි සියලු ජනයා ඒ පුවත අසා, රජුගේ ගුණවලට පැහැදී ශෝකයෙන් කම්පා වෙමින්, එහි සිටි රාක්ෂසයා කෙරෙහි උපන් දැඩි ක්‍රෝධයෙන් හා වෛරයෙන් යුතුව වෙන වෙනම මෙසේ පැවසූහ:
70. එසො රක්ඛසො සීසච්ඡෙදමරහතිති කෙචි, කාල මෙඝ සදිස මෙතස්ස මහා සරීරං අනෙක සතානං සරානං තුණිරභාවං නෙතුමරහතීති කෙචි, අනෙකෙසං ඛෙපන සත්ථානං ලක්ඛභාවං මුපනෙතුං යුත්තමිති ච පරෙ, අසිකදලිකීලාය වජ්ඣොයමිති අඤ්ඤ්ඤො තෙලචොලෙන වෙඨෙත්වා මහතා පාවකෙන උජ්ජාලෙත්වා දහිතබ්බොයමිති අපරෙ, ඉදං සබ්බං රාජානානු ජානාති. ඉමං අසප්පුරිසං ජීවගාහං ගහෙත්වා රජ්ජූහි ගුළපිණ්ඩවෙඨනං වෙඨෙත්වා බණ්ධනාගාරෙ පක්ඛිපි තබ්බන්ති අඤ්ඤෙ එවමෙවං තත්ථ බහුධා කථෙන්තානං කටුකතරං වධවිධානං යක්ඛො සුත්වා තසිතො මිලිතක්ඛමතදෙහො විය නිච්චලොව ඨිතො, අථ සො රාජා ‘‘එහි සඛෙ රක්ඛස! මහොපකාර කරණ භූත!
70. "මේ රාක්ෂසයාගේ හිස ගසා දැමිය යුතුය" යි ඇතැමෙක් කීහ. "කළු වලාකුළක් බඳු මෙහුගේ මහා ශරීරය, සිය ගණන් ඊතල විදින ඉලක්කයක් බවට පත් කළ යුතුය" යි තවත් සමහරු කීහ. "විවිධ විදින ආයුධවලට මෙහුව ඉලක්කයක් කිරීම සුදුසුය" යි තවත් පිරිසක් පැවසූහ. "කඩු හරඹයකින් මෙහුව මරා දැමිය යුතුය" යි අනෙකෙක් පැවසීය. "තෙල් පාන්කඩවලින් වෙළා, මහත් ගින්නකින් පුළුස්සා දැමිය යුතුය" යි තවත් සමහරු පැවසූහ. "රජතුමා මේ කිසිවකට ඉඩ නොදෙයි. එබැවින් මේ අසත්පුරුෂයාව පණපිටින් අල්ලාගෙන, ලණුවලින් නූල් බෝලයක් මෙන් වෙළා සිරගෙයි දැමිය යුතුය" යි අනෙක් අය පැවසූහ. මෙසේ එහි සිටි ජනයා විවිධාකාරයෙන් පවසන අතිශය දරුණු වධහිංසා පිළිබඳ ඇසූ යක්ෂයා, බියෙන් තැතිගෙන, පණ නැති සිරුරක් මෙන් නිශ්චලව බලා සිටියේය. එවිට රජතුමා, "මිත්‍ර රාක්ෂසය, මට මහත් උපකාරයක් කරන්නා වූ ඔබ මෙහි එන්න!" යැයි පැවසීය.
71.
71.
දෙය්‍යඤ්ච දානප්පවනඤ්චචිත්තං,අත්ථි තුවං ලොහිත මංසකාමී;
සමෙතු මෙතං හිතාය දුරාපං,මනො රථො සිජ්ඣතු නො උභින්නන්ති.
"දිය යුතු දෙයද තිබේ, දීමට ලැදි සිතද ඇත. ඔබ ලේ මස් කැමති අයෙකි. අප දෙදෙනාගේම යහපත පිණිස මේ දුර්ලභ අවස්ථාව උදා වේවා! අප දෙදෙනාගේම අභිප්‍රාය සිද්ධ වේවා!"
වත්වා ‘‘මම සරීරතො දීයමානං ජීවමංසං ජීවරුධිරඤ්ච මයි අනුග්ගහෙන සම්පටිච්ඡා’ති රක්ඛස්ස වත්වා සල්ලකත්තාභිමුඛං දක්ඛිණබාහුං පසාරෙසි මංසකත්තනාය.
මෙසේ පවසා, "මාගේ ශරීරයෙන් දෙනු ලබන මේ ජීවී මස් සහ ජීවී ලේ මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් පිළිගනු මැනවි" යැයි රාක්ෂසයාට පවසා, මස් කැපීම පිණිස ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා දෙසට සිය දකුණු බාහුව දිගු කළේය.
72. අථ සො යක්ඛො උභො කණ්ණෙ පිධාය සන්තං පාපං පටිහතමමංගලං රඤ්ඤො සොත්ථි භවතු, කිමිදමාපතිතං මහතා මෙ පාප විපාකෙන ජීවතු මිච්ඡතො විසභොජනමිච්ච, ආතපතිලන්තස්ස දාවග්ගි පරික්ඛෙපො විය ච යදි ඊදිසො මෙ සංකප්ප මහාරාජෙ සමුජ්ජො යෙය්‍ය දෙව දණ්ඩො මෙ සිරසි අද්ධා පතතූති, ලොකපාලාපි මෙ සීසං ඡිණ්දන්ති නාහ මෙවං විධමපරාධං කරිස්සාමී’ති න සම්පටිච්ඡි,
72. එකල්හි ඒ යක්ෂයා කන් දෙකම වසාගෙන, "මේ පාපය සංසිඳේවා! අමංගල්‍යය දුරු වේවා! රජතුමාට යහපතක්ම වේවා! ජීවත්වීමට කැමති අයෙකුට වස මිශ්‍ර ආහාරයක් ලැබුණාක් මෙන්ද, අව්වෙන් පීඩිත වූවෙකු ලැව්ගින්නකින් වට වූවාක් මෙන්ද, මාගේ මහත් පාප විපාකය නිසා මට මේ සිදුවූයේ කුමක්ද? මහරජතුමා කෙරෙහි මාගේ මෙවැනි අදහසක් ක්‍රියාත්මක වුවහොත්, ඒකාන්තයෙන්ම දිව්‍ය දණ්ඩනය මාගේ හිස මත පතිත වනු ඇත. ලෝකපාලක දෙවියෝද මාගේ හිස ගසා දමනු ඇත. මම මෙවැනි අපරාධයක් කිසිසේත් නොකරමි" යැයි පවසමින් එය පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.
73. අථ රාජා තෙන හි යක්ඛ! ‘‘කිං තෙ මයා කාතබ්බන්තී’ති ආහ. අථ සො රක්ඛසො මහාජනානං වධ විධානෙන රඤ්ඤො ආනාය ච භීතො සන්තත්තො ‘‘දෙව! නාහ මඤ්ඤං පත්ථයාමි කින්තු ඉතොප්පභූති රාජාරහෙන භොජනෙන ගාමෙ ගාමෙ උපහාරබලිං ලද්ධුකාමොම්හි’ති ආහ අථ රාජා ‘‘එවං කරොන්තු රට්ඨවාසිනො’’ති නගරෙව සකල රට්ඨෙ ච භෙරිං චරාපෙත්වා පානාතිපාත විරමණාය ඔවදිත්වා නං යක්ඛං උය්‍යොජෙසි.
73. එවිට රජතුමා, "එසේ නම් යක්ෂය, මා විසින් ඔබට කුමක් කළ යුතුද?" යි ඇසීය. එවිට ඒ රක්ෂසයා (යක්ෂයා) මනුෂ්‍යයන් මැරීම වැළැක්වීමට රජු දුන් නියෝගය නිසා බියට හා තැතිගැන්මට පත්ව, "දේවයන් වහන්ස, මම වෙනත් කිසිවක් ප්‍රාර්ථනා නොකරමි. එහෙත් මෙතැන් පටන් ගම් පියසක් පාසා රජෙකුට සුදුසු භෝජනයෙන් යුත් පුදපූජා (බිලි) ලැබීමට කැමැත්තෙමි" යි කීවේය. එවිට රජතුමා ද "රටවැසියන් එසේ කෙරෙත්වා" යි නගරයෙහි ද මුළු රටෙහි ද අණබෙර යවා, ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකී සිටින ලෙස අවවාද කොට, ඒ යක්ෂයා පිටත් කර හැරියේය.
ඉති රත්තක්ඛිදමන පරිච්ඡෙදො ඡට්ඨො.
මෙසේ රක්තලෝචන (රත්තක්ඛි) දමනය පිළිබඳ සයවැනි පරිච්ඡේදය නිමා විය.
අථ කදාචි වස්සාධිකතානං දෙවතානං පමාදෙන අවග්ගහො පාතුරහොසි.
ඉන්පසු එක් කලෙක, වර්ෂාව භාර දේවතාවන්ගේ ප්‍රමාදයකින් මහත් නියඟයක් හටගත්තේය.
74.
74.
නිදාඝවෙගෙන රවි පතාපි,උණ්හාභිතත්තා පචනො බරො ච;
ජරාතුරෙවාසිසිරා ධරා ච,පිවිංසු තෙ සබ්බධි සබ්බිම ම්බු.
ග්‍රීෂ්මයේ චණ්ඩ භාවයෙන් සූර්යයා තදින් තැපුණේය. උණුසුමෙන් තැවුණු සුළඟ ද, මහලු රෝගියකු මෙන් සිසිලසක් නොමැති වූ මහා පොළොව ද හැම තැනම පැවති සියලු ජලය උරා බීවෝය.
75.
75.
අනෙතාභුසුණෙහන විපච්චමාන,සනීස්සනමෙභාහරිතෙව වාටී;
තිබ්බාතපක්කත්තවනන්තරාජී,රුනාකුලා ඛායති වීරිකානං.
දරුණු සූර්ය රශ්මියෙන් දැවී යන වනාන්තර පෙළ ද, තෙතමනයක් නොමැතිව මැලවී යන වතුපිටි ද, වීර්යවන්ත ගොවීන් හට මහත් ශෝකයක් ගෙන දෙමින් දිස්විය.
76.
76.
වස්සානකාලෙපි පභාකරස්ස,පතාපසන්තාපිතමන්තලික්ඛං;
සමාචිතං පණ්ඩරවාරිදෙහි,සවණ්දනාලෙපමිවාතිරොචී.
වස්සාන කාලයෙහි පවා සූර්ය රශ්මියෙන් තැවුණු අහස් තලය, සුදු පැහැති වලාකුළුවලින් ගැවසී ගෙන සුදු සඳුන් ආලේප කළාක් මෙන් බැබළුණි.
77. එවං මහතා ගිම්හවිප්ඵුරණෙන නදීතළාකසොබ්භාදීසු සිකතාකද්දමාවසෙසං සොසිතෙසු කෙදාරෙසු මත සස්සෙසු බහුධා එළිතභූමිභාගෙසු සලිලභාවෙන කිලන්තෙසු මිගපක්ඛිසු තං පවත්තිං සුත්වා රාජ කරුණාය කම්පිතහදයො අට්ඨඞ්ගසීලං සමාදියිත්වා මහාචෙතියඞ්ගණමාගම්ම යාව දෙවො සබ්බත්ථ විත්ථ තාහි සලිලධාරාහි සකල ලඞ්කාදීපං පිනෙන්තො වස්සං වස්සිත්වා මහතා උදකප්පවාහෙන මං න ප්ලවයිස්සති මරමානොපි තාව න උට්ඨහිස්සාමීති දළ්හතරං අධිට්ඨාය තත්ථ සිලාපත්ථරෙ සයි.
77. මෙසේ වූ මහත් ග්‍රීෂ්ම අධිකභාවය නිසා ගංගා, වැව්, පොකුණු ආදියෙහි වැලි සහ මඩ පමණක් ඉතිරි කරමින් ජලය සිඳී ගිය කල්හි ද, කුඹුරුවල ගොයම් මැරී ගිය කල්හි ද, බොහෝ තැන්වල පොළොව පැළී ගිය කල්හි ද, මෘග පක්ෂීන් ජලය නොමැතිව පීඩාවට පත් වූ කල්හි ද, ඒ තොරතුරු ඇසූ රජතුමා කරුණාවෙන් කම්පා වූ හදවත් ඇත්තේ අෂ්ටාංග සීලය සමාදන්ව, මහා චෛත්‍ය මළුවට පැමිණ, "දේවතාවා හැම තැනම පතළ වූ ජල ධාරාවලින් මුළු ලංකාද්වීපයම පිනවමින් වැසි වස්වා, මහා ජල ප්‍රවාහයකින් මා පාවා හරින තුරු, මා මියගියත් මෙතැනින් නැගී නොසිටිමි" යි දැඩි ලෙස අධිෂ්ඨාන කරගෙන එහි ගල් පුවරුවක් මත සැතපුණේය.
78. තංඛණෙ තස්ස රඤ්ඤෙ ධම්මතෙජෙන චකිතානං ගුණප්පබණ්ධෙන ච පසන්තානං දෙවනාගයක්ඛානං ආනුභාවෙන සමන්තතො වස්සවලාහකා උට්ඨහිංසු තථා හි.
78. එකෙණෙහිම, ඒ රජතුමාගේ ධර්ම تේජසින් විස්මයට පත් වූ ද, ගුණ සමූහයට පැහැදුණා වූ ද දේව, නාග, යක්ෂයන්ගේ ආනුභාවයෙන් හාත්පසින්ම වර්ෂා වලාකුළු පැනනැඟුණි. ඒ මෙසේය;
79.
79.
දීඝාමිනන්තාව දිසාපයාමං,විත්ථාරයන්තාව තමං සිඛාහී;
ඡායා ගිරීනං විය කාළමෙඝා.
දිගු වූ දිශා දිගු කරමින් ද, තමන්ගේ මුදුන්වලින් අන්ධකාරය පතුරුවමින් ද පැමිණි කළු වලාකුළු මහා පර්වතයන්ගේ සෙවනැලි මෙන් දිස්විය.
80.
80.
ගම්භීරධීරත්ථනිතා පයොදා,තහිං තහිං වස්සිතුමාරභිංසු;
සමුන්නදත්තා සිඛිනො කලාපං,සන්ධාරයුං ජත්තමිචුත්තමඞිගෙ.
ගම්භීර වූ ද ධීර වූ ද හඬින් ගර්ජනා කරන වලාකුළු තැනින් තැන වසින්නට පටන් ගත්හ. මොනරු ද ප්‍රීතියෙන් කෑගසමින් තමන්ගේ පිල්කලඹ හිස මත ඔටුන්නක් මෙන් ඔසවාගෙන සිටියහ.
81.
81.
මුත්තාකලාපා විය තෙහි මුත්තා,ලම්බිංසු ධාරා පසමිංසු රෙණු;
ගණ්ධො සුභො මෙදිනියාවචාර,විතඤ්ඤමානො ජලදානිලෙන.
ඒ වලාකුළුවලින් වැගිරුණු වැහි බිඳු මුතු පොටවල් මෙන් එල්ලුණි; දූවිලි සංසිඳී ගියේය; වැසි සුළඟින් පැතිරී ගිය මහා පොළොවේ සුගන්ධය හාත්පස පැතිර ගියේය.
82.
82.
ජුතීහි ජම්බුනදපිප්ඵරාහි,මුහුං දිසන්තෙ අනුර ජයන්ති;
මෙඝස්සනාළිතුරියානුයාතා,විජ්ජුල්ලතා නච්චමිවාචරිංසු.
රන්වන් පැහැති රශ්මියෙන් නිරන්තරයෙන් දිශාන්තයන් බබළවමින්, මේඝ ගර්ජනා නමැති වාද්‍ය භාණ්ඩයන්ගේ හඬට අනුකූලව විදුලි ලතාවෝ නර්තනයක යෙදෙන්නාක් මෙන් වූහ.
83.
83.
කොධෙන රත්තා විය තම්බවණ්ණා,නිනාදවන්තො ජයපීතියාව;
ගවෙසමානා විය ගිම්හවෙරිං,ව්‍යාපිංසු සබ්බත්ථ තදා මහොඝා.
ක්‍රෝධයෙන් රතු වූවාක් මෙන් තඹ පැහැති වූ, ජයග්‍රාහී ප්‍රීතියෙන් යුතුව ඝෝෂා කරමින්, තමන්ගේ සතුරා වූ ග්‍රීෂ්මය සොයන්නාක් මෙන් වූ මහා ජල ප්‍රවාහයෝ එකල හැම තැනම පැතිර ගියහ.
84. එවංවිධෙ වස්සෙ පවත්තෙසි රාජා නමං මහොඝො උප්පිලාපධීති න උට්ඨාසියෙව අථ අමච්චා චෙතියඞ්ගණෙ ජලනිග්ගමපණාලියො ථකෙසෙං අන්තො සම්පුණ්ණවාරිපූරො රාජානං උප්පිලාපෙසි. අථ සො උට්ඨාය චෙතියස්ස මහුස්සවා විධාය රාජභවනමෙව ගතො.
84. මෙසේ වසිනා කල්හි ද, "මහා ජල ප්‍රවාහය මා පාවා හරීවා" යි පවසමින් රජතුමා නොනැගිට සිටියේය. එවිට ඇමතිවරු චෛත්‍ය මළුවේ ජලය බැස යන පීලි (නාලිකා) වසා දැමූහ. එවිට ඇතුළත පිරී ගිය ජල කඳ රජතුමාව පාවා හැරියේය. ඉක්බිති රජතුමා නැගී සිට, චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේ උදෙසා මහා පූජෝත්සවයක් පවත්වා රජමාලිගයටම වැඩම කළේය.
85. තතො අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන රජ්ජමනුසාසතො රඤ්ඤො අච්චන්තමුද්‍රමානසත්තං විදිත්වා උන්නළා කෙචි මනුස්සා ගාමවිලොපාදිකං ආචරන්තා චොරා අහෙසුං තං සුත්වා රාජා තෙ චොරෙ ජීවගාහං ගාහාපෙත්වා බණ්ධනාගාරෙ ඛිපිත්වා රහසි තෙසං රතනහිරඤ්ඤාදිකං දත්වා මා එවං කරොථාති ඔවදිත්වා පලාපෙත්වා රත්තියං ආමකසුසානතො ඡවරූපෙ ආනෙත්වා චොරහිංසංකාරෙන්තො විය අග්ගිනා උත්තාපෙත්වා නගරතො බහි ඛිපාපෙසි එවං චොරභයද්ව අපනෙත්වා එකදා එවං චින්තෙසි.
85. ඉන්පසුව, දඬුවමකින් තොරව හා ආයුධයකින් තොරව රට පාලනය කරන රජතුමාගේ අතිශය මෘදු හදවත දැනගත් ඇතැම් අහංකාර මනුෂ්‍යයෝ ගම් කොල්ලකෑම් ආදිය කරමින් සොරකමේ යෙදුණහ. ඒ බව ඇසූ රජතුමා, ඒ සොරුන් පණපිටින් අල්ලා ගෙන්වා, බන්ධනාගාරගත කොට, රහසිගතව ඔවුන්ට රන්, රිදී, මුතු මැණික් ආදිය දී "මෙසේ නොකරන්න" යි අවවාද කර පලා යන්නට හැරියේය. රාත්‍රියෙහි අමුසොහොනෙන් මළ සිරුරු ගෙන්වා, සොරුන්ට දඬුවම් කරන්නාක් මෙන් ඒවා ගින්නෙන් පුලුස්සා නගරයෙන් බැහැරට දැමවීය. මෙසේ සොර බිය දුරු කළ රජතුමා දිනක් මෙසේ සිතුවේය:
86. කිමනෙන රජ්ජවිභවෙන, ඉන්දං පරිපුණ්ණං සකොසං සපරජනං සහොරොධං සාමච්චං සඛවාහනං රජ්ජං කස්සචි දානරූපෙන දත්වා වනං පවිසිත්වා සීලං සමාදාය කායවිවෙකං චිත්තවිවෙකද්ව සම්පාදෙතුං වට්ටතීති අභිනික්ඛමනෙ රතිං ජනෙසි. තදා ගොඨාභයොපි එවරූපං පාපවිතක්කං උප්පාදෙසි. එස රාජා ධම්මිකො සදාචාරකුසලො පතිදිවසං වීධීයමානෙහි දසවිධකුසලකම්මෙහි ආයුසංඛාරොපිස්ස වඩ්ඪති උපපීළකකම්මානිච දූරමපයන්ති. තතොයෙව චිරතරං ජීවිස්සති එතස්ස අච්චයෙන කදාහං රජ්ජං ලභිස්සාමි රජ්ජං පත්වාපි වඩතරො ආහං යුවජනසෙවනීයං විසයසුඛං කථමනුභවිස්සාමි සීඝමිමං ඉතො පලාපෙත්වා රජ්ජෙ පතිඨහිස්සාමීති චින්තෙත්වා බහුං සාරධනමාදාය උත්තරද්වාරතො නික්ඛමිත්වා පුබ්බචොරෙ සන්නිපාතෙත්වා බලකායං ගහෙත්වා ආගම්ම නගරද්වාරං ගණ්හි තං පවත්තිං සුත්වා රාජා ‘‘රජ්ජං කස්සචිදත්වා අභිනික්ඛමනං කරිස්සාමිති කතසන්නිට්ඨානස්ස මම අයං කෙනචි දෙවානුභාවෙන සන්නිධාපිතො මඤ්ඤෙ අමච්චා මයං අනනුමතාපි පුරායුජ්ඣිතුමාර භන්ති එවං සති මං නිස්සාය උභයපක්ඛගතස්ස මහාජනස්ස විපුලං දුක්ඛං ‘‘භවිස්සති කිමනෙන රජ්ජෙන ඵලං රජ්ජං තස්සෙව දින්නං හොතු’’ති වත්වා කංචි අජානාපෙත්වා පරිස්සාවනමත්තං ගහෙත්වා දුල්ලක්ඛියමානවෙසො දක්ඛිණද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා මලයදෙසං ගච්ඡන්තො
86. "මේ රාජ්‍ය සම්පත්තියෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද? මහා භාණ්ඩාගාරය, රටවැසියන්, අන්තඃපුරය, ඇමතිවරුන් සහ සේනාව සහිත වූ මේ සම්පූර්ණ රාජ්‍යය යමෙකුට දන් දීමක් ලෙස දී, වනයට වැදී, සිල් සමාදන් වී, කාය විවේකය හා chිත්ත විවේකය සලසා ගැනීම සුදුසුය" යි අභිනිෂ්ක්‍රමණය (මහණ වීම) කෙරෙහි කැමැත්තක් ඇති කරගත්තේය. එකල ගෝඨාභය ද මෙබඳු පාපී කල්පනාවක් ඇති කරගත්තේය: "මේ රජතුමා ධර්මිෂ්ඨය, සදාචාර සම්පන්නය. දිනපතා සිදු කරනු ලබන දස කුසල් ක්‍රියාවන් නිසා මොහුගේ ආයුෂය ද වැඩෙයි, උපපීඩක කර්මයන් ද දුරු වෙයි. එහෙයින් මොහු ඉතා දීර්ඝ කාලයක් ජීවත් වනු ඇත. මොහුගේ ඇවෑමෙන් මට රාජ්‍යය ලැබෙන්නේ කවදාද? රාජ්‍යය ලැබුණ ද, වයසට පත් වූ මම තරුණ පිරිස් විඳින පංචකාම සැපත කෙසේ විඳින්නද? ඉක්මනින් මොහුව මෙතැනින් පලවා හැර රාජ්‍යයෙහි පිහිටන්නෙමි" යි සිතා, බොහෝ වටිනා ධනය ගෙන, උතුරු දොරටුවෙන් නික්මී, පෙර සිටි සොරුන් එක්රැස් කොට, සේනාවක් ද රැගෙන අවුත් නගර ද්වාරය අල්ලා ගත්තේය. ඒ පුවත ඇසූ රජතුමා, "රාජ්‍යය යමෙකුට දී අභිනිෂ්ක්‍රමණය කරමියි අධිෂ්ඨාන කරගත් මට, මෙය කිසියම් දේව ආනුභාවයකින් ළඟා කර දෙන ලද්දක් යැයි සිතමි. ඇමතිවරුනි, අපගේ අනුමැතියකින් තොරව වුවද ඔවුහු යුද්ධ කිරීමට පටන් ගනිති. එසේ වුවහොත් මා නිසා දෙපාර්ශ්වයේම මනුෂ්‍යයන්ට මහත් දුකක් සිදුවන්නේය. මේ රාජ්‍යයෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද? රාජ්‍යය ඔහුටම අයිති වේවා!" යි පවසා, කිසිවෙකුට නොදන්වා, පැන් පෙරා ගන්නා පෙරහන්කඩක් පමණක් රැගෙන, හඳුනාගත නොහැකි වෙසක් මවාගෙන, දකුණු දොරටුවෙන් නික්ම මලය දේශයට යමින්...
87.
87.
සදාසන්තුට්ඨචිත්තානං සක්කා සබ්බත්ථ ජීවිතු;
කුත්‍ර නාම න විජ්ජන්ති ඵලමූලජල්ලායා.
සෑම කල්හිම සතුටු වූ සිත් ඇති තැනැත්තන්ට සැම තැනකම ජීවත් විය හැකිය. ඵලවැල, අල මුල් සහ පැන් (ජලය) නොමැති තැනක් කොහිද?
88. ඉති චින්තයන්තො කමෙන ගන්ත්වා හත්ථවනගල්ලං නාම මහන්තං අරඤ්ඤායන්තං පාවිසි, අවිරලපවාලකුසුමඵලසංජන්නවිසාලසාඛාමණ්ඩලෙහි උච්චාවචෙහි පනස්සහකාරකපිත්ථ තිම්බරුජම්බිරජම්බුවිභිත කාමලක භරීත කතිරීටකසාලසරලවකුල පුන්නාග නාගකන්දම්බකාසොක නීපචම්පක භින්තාලතාලප්පභූතිහි විවිධතරුගණෙහි සමාකිණ්ණං විපුලවිමලසිලුච්චයපරියපරියන්තසඞ්හතනදීසම්භෙදතිත්ථොපසංකන්ත විවිධමිගයුථවිහගවග්ගනිසෙවිතං මහෙසක්ඛ දෙවතාධිග්ගහීතං නණ්දනවනකමනීයං සුළභමූලඵලසලිල සුඛොපභොගරමණීය තං මහා කාන්නං ඔලොකෙත්වා ඉදං මෙ තපොවනං භවිතුමරහතිති කතාලයො කායවිවෙකචිත්තවිවෙකානං ලාභෙන එකග්ගමානසො මෙත්තාවිහාරමනුයුජන්තොවඤ්ඤජීවිකාය සංජනිතසන්තොසවිප්ඵරණපිනීතකායො වාසං කප්පෙති.
88. මෙසේ සිතමින් ක්‍රමයෙන් ගොස් හත්ථවනගල්ල නම් වූ මහත් වූ ආරණ්‍යයට ඇතුළු විය. ඝන වූ දළු, මල් හා ගෙඩිවලින් බර වූ විශාල අතු පතරින් යුත්, උස් පහත් වූ කොස්, අඹ, දිවුල්, තිඹිරි, දෙහි, ජම්බු, බුළු, නෙල්ලි, මාර, කිහිරි, සල්, හෝපලු, මූණමල්, දොඹ, නා, කොළොම්, අසෝක, දියමිදෙල්ල, සපු, තල් ආදී නොයෙක් වෘක්ෂ සමූහයාගෙන් ගහණ වූ, විශාල වූ ද නිර්මල වූ ද පර්වතයන්ගෙන් වට වූ, ගලා බස්නා නදීන් එක්වන තොටුපළවල් කරා පැමිණෙන්නා වූ නොයෙක් මුව සමූහයන් හා පක්ෂි ගණයන්ගෙන් සෙවුනා ලද, මහේශාක්‍ය දේවතාවන් විසින් පරිගෘහිත වූ, නන්දන වනයක් මෙන් සිත්කලු වූ, අල, මුල්, ගෙඩි හා ජලය පහසුවෙන් ලැබිය හැකි බැවින් සුවසේ පරිභෝජනය කිරීමට රමණීය වූ ඒ මහා වනය දෙස බලා "මෙය මාගේ තපෝවනය වීමට සුදුසු ය" යි සෙනෙහස උපදවා, කායවිවේකය හා චිත්තවිවේකය ලැබීමෙන් ඒකාග්‍ර වූ සිතැතිව, මෛත්‍රී විහරණයෙහි යෙදෙමින්, වනයෙන් සොයා ගන්නා දෑ ජීවිකාව කොට ඉන් උපන් සතුටින් සන්තර්පිත ශරීර ඇතිව වාසය කරයි.
ඉති අභිනික්ඛමනපරිච්ඡෙදො සත්තමො.
මෙසේ අභිනිෂ්ක්‍රමණ පරිච්ඡේදය නම් වූ සත්වැනි පරිච්ඡේදය නිමා විය.
89. ගොඨාභයොපි රජ්ජං පත්වා කතිපාහච්චයෙන ‘‘මම චණ්ඩතාය වීරත්තො පජාවග්ගො මනං පවිට්ඨං සඞ්ඝබොධිං ආනෙත්වා රජ්ජං කාරෙතුං කදාචි උස්සහතී’’ති සංජාතපරිසඞ්කො තං මාරාපෙතුං වට්ටතීති අභිසණ්ධාය ‘‘සඞ්ඝබොධිරඤ්ඤො යො සීසං ආනෙස්සති තස්ස සහස්සං පාරිතොසිකධනන්ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි. තතො මලයදෙසසිකො කොචි දුග්ගතපුරිසො අත්තනො කච්චෙන පුටභත්ත ආදාය වන මග්ගෙන ගච්ඡන්තො භොජන වෙලාය සොණ්ඩිසමීපෙ නිසින්නං සඞ්ඝබොධිරාජානං දිස්වා තස්ස ආකප්පෙන පසන්නහදයො භත්තෙන තං නිමන්තෙසි රාජා තං නසම්පටිච්ඡි. සො පුරිසොනාහං නිහීන ජාතියං ජාතො න පාණවධං ජිවිකාය ජීවන්තො කෙවට්ටො වා ලුද්දකො වා භවාමි අථ කො උත්තම වණ්ණෙහි පරිභොගාරහෙ වංසෙ සඤ්ජාතොම්හි මම සන්තකමිදං භත්තං භොත්තුමරභති කල්ල්‍යාණ ධම්මිකොති තං පුනප්පුන යාචි. අථ රාජා
89. ගෝඨාභය ද රාජ්‍යයට පැමිණ දින කිහිපයකට පසු, "මාගේ චණ්ඩ ගතිය නිසා කලකිරුණු මහජනයා, සිත් දිනාගත් සංඝබෝධි කුමාරයා නැවත කැඳවාගෙන අවුත් රජකම කරවීමට කිසියම් කලෙක උත්සාහ කරනු ඇතැ" යි ඇති වූ සැකය නිසා, ඔහු මරවා දැමීම වටින්නේ යැයි අදහස් කොට, "සංඝබෝධි රජුගේ හිස යමෙක් ගෙනත් දෙන්නේ ද, ඔහුට දහසක තෑගි මුදලක් දෙනු ලැබේ" යි නුවර බෙර ලැස්වීය. ඉක්බිති මලය දේශ වැසි එක්තරා දිළිඳු මිනිසෙක් තමන්ගේ මල්ලෙහි බත් මුලක් ද රැගෙන වන මඟින් යන්නේ, ආහාර ගන්නා වේලාවෙහි පොකුණක් අසල වැඩසිටි සංඝබෝධි රජු දැක, උන්වහන්සේගේ ශාන්ත ස්වරූපය කෙරෙහි පැහැදුණු සිත් ඇතිව, බතින් උන්වහන්සේට ආරාධනා කළේය. රජතුමා එය පිළිගත්තේ නැත. එවිට ඒ මිනිසා, "මම පහත් කුලයක උපන්නෙක් නොවෙමි. ප්‍රාණඝාතයෙන් ජීවත් වන කෙවුලෙක් හෝ වැද්දෙක් හෝ නොවෙමි. උසස් වංශයක උපන්නෙක් වෙමි. මා සතු මේ බත වැළඳීමට සුදුසු සේකැයි, කල්‍යාණ ධර්මයෙන් යුක්ත වූවෝය" යි පවසමින් නැවත නැවතත් අයැද සිටියේය. ඉක්බිති රජතුමා -
90.
90.
ඡායය ගෙහං සාධාය සෙය්‍යං වත්ථං තචෙනච;
අසනං ථලපත්තෙහි සාධෙන්ති තරවො මම.
"වෘක්ෂයෝ සෙවණින් මට ගෙයක් ද, පොත්තෙන් ඇඳ ඇතිරිලි හා වස්ත්‍ර ද, බිම වැටුණු පත්‍රවලින් අසුන් ද සාදා දෙති."
91.
91.
එවං සම්පන්න භොගස්ස න තණ්හා පරසන්තකෙ;
තව ජච්චාදිමුද්දිස්ස ගරහා මම න විජ්ජතීති.
"මෙසේ සම්පත් ඇති මට අනුන් සතු දෙය කෙරෙහි තෘෂ්ණාවක් නැත. ඔබගේ කුලය ආදිය අරභයා මාගේ කිසිදු ගර්හාවක් නැත" යි -
වත්වා න ඉච්ඡි එව.
පවසා එය පිළිගැනීමට අකමැතිම විය.
92. අථ සො පුරිසො භූමියං නිපජ්ජනමස්සමානො නිබන්ධිත්ව යාචි. තතො තස්ස නිබණ්ධනං නිවාරෙතුමසක්කොන්තො සගාරවං සොපචාරං දීයමානං භත්තඤ්ච සකපරීස්සාවනපරීපුතපානීයඤ්චා පරිභුඤ්ජිත්වා හත්ථමුඛධොවනෙන පරිසමත්ත භත්ත කිච්චො අන්නොහං කතුපකාරො කීදිසමස්ස පච්චුපකාරං කරිස්සාමිති චින්තයන්තොව තං අභිමුඛීකරිය ‘‘අනුරාධපුරෙ කා පවත්තී’’ති පුච්ඡි, අථ සො පුරිසො පුබ්බරාජානං පලාපෙත්වා ගොඨාභයො නාම රාජා රජ්ජෙපතිට්ඨහිත්වා සිරි සඞ්ඝබොධිරඤ්ඤො යො සීසං ආදාය දස්සෙති තස්හ සහස්සං පාරිතොසිකධනන්ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි කිරාති සුයති’’ති.
92. එකල්හි ඒ මිනිසා පොළොවෙහි වැතිරෙමින් පෙරැත්ත කරමින් අයැද සිටියේය. ඉක්බිති ඔහුගේ පෙරැත්තය වැළැක්වීමට නොහැකි වූ රජතුමා, ගෞරව සම්ප්‍රයුක්තව හා උපචාර සහිතව දෙනු ලැබූ බත ද, තමන්ගේ පෙරහනෙන් පෙරාගත් පැන් ද වැළඳුවේය. අත් මුඛ සේදීමෙන් බත් කිස නිමවා, "මොහු විසින් මට උපකාරයක් කරන ලදී, මම මොහුට කෙබඳු උපකාරයක් කරන්නෙම්දැ" යි සිතමින්ම ඔහු දෙසට හැරී, "අනුරාධපුරයේ තොරතුරු කිමෙක්ද?" යි ඇසීය. එකල්හි ඒ මිනිසා, "පෙර සිටි රජු පලවා හැර, ගෝඨාභය නම් රජෙක් රාජ්‍යයෙහි පිහිටා, \"සිරිසඟබෝ රජුගේ හිස යමෙක් ගෙනත් දෙන්නේ ද, ඔහුට දහසක තෑගි මුදලක් දෙනු ලැබේ\" යි නුවර බෙර ලැස්වූයේ යැයි ඇසේ" යි කීවේය.
තස්ස වචන සමනන්තරමෙව තුට්ඨපහට්ඨහදයො මම සහස්සාරහසීසදානෙන ඉදානි එතස්ස පච්චුපකාරො කතො භවිස්සති අජ්ඣත්තිකදානත්තා දානපාරමිතාව කොටිප්පත්තා භවිස්සති ඉදඤ්ච වතරෙ-
ඔහුගේ වචනය ඇසූ කෙණෙහිම සතුටින් පිනාගිය සිත් ඇති රජතුමා, "මාගේ දහසක් වටිනා හිස දීමෙන් දැන් මොහුට ප්‍රතිඋපකාර කරන ලද්දේ වෙයි. ආධ්‍යාත්මික දානයක් බැවින් මාගේ දාන පාරමිතාව ද මුදුන්පත් වනු ඇත. තවද මෙය කියන ලදී -"
93.
93.
න පුති පුගීඵලමත්තකම්පි,අග්ඝන්ති සීසානි චිඡිවිතානං;
සීසන්තු මෙ වත්තති බොධියා ච,ධනස්ස ලාභාය ච අද්ධිකස්ස.
"ජීවත්වන්නන්ගේ හිස් කුණු වූ පුවක් ගෙඩියක් තරම්වත් නොවටී. එහෙත් මාගේ හිස වනාහි මාගේ බෝධිය පිණිස ද, මේ මඟියාගේ ධන ලාභය පිණිස ද පවතී."
අපි ච.
"තවද,"
94.
94.
නාළිවනස්සෙව රුජාකරස්ස,පුතිප්පධානස්ස කලෙබරස්ස;
දුක්ඛන්නුභුත පටිජග්ගන්නෙ,සදත්ථයොගා සඵලං කරොමීති-
"දුක් විඳිමින් පෝෂණය කළා වූ ද, වේදනා දෙන්නා වූ ද, කුණු වී යන ස්වභාවය ප්‍රධාන කොට ඇත්තා වූ ද, මේ නළ වනයක් වැනි ශරීරය සත්පුරුෂ ධර්මයට යෙදවීමෙන් සාර්ථක කරමි" යි -
චින්තෙත්වා කතතිච්ඡයො ‘‘භො පුරිස සොභං පිරී සිරිසඞ්ඝබොධි රාජානාම, මම සීසං ගහෙත්වා ගන්ත්වා රඤ්ඤො දස්සෙහී’’ති ආහ. සො තං සුත්වා ‘‘දෙව නාහමෙවං විධං මහාපාතක කම්මං ආවජිස්සාම භායාමි’’ති ආහ.
සිතා ස්ථිර අධිෂ්ඨානයට පැමිණ, "එම්බා පුරුෂය, මම සිරිසඟබෝ රජු වෙමි. මාගේ හිස ගෙන ගොස් රජුට පෙන්වන්න" යි පැවසීය. ඔහු එය අසා, "දේවයන් වහන්ස, මම මෙබඳු මහා පාප කර්මයක් නොකරමි, මම බිය වෙමි" යි කීවේය.
95. අථ රාජා ‘‘මා භායි කහාපණසග්ගස්සලාභාය අහමෙව තෙ උපාසං කරිස්සාමි කෙවලං ත්වං මයා වුත්තනියාමෙව පටිපජ්ජා’’ති වත්වා සහස්සලාභගිද්ධෙන තෙන පථිකපුරිසෙන අධිවාසිතෙ සීසච්ඡෙදාය සත්ථං අලභමානො ධම්මාධිට්ඨානතෙජ සා සීසං සන්ධිතො විසුං කරිත්වා දස්සාමීති චින්තෙත්වා පල්ලඞ්කං සුණ්ථිරං බණ්ධිත්වා මමෙදං සීසදානං සබ්බඤ්ඤුතඤාණ පටිලාභාය පච්චයො භවතූති සොමනස්සපුබ්බකංපත්ථනං කත්වා තං පුරිසං අත්තනො සමීපං ආමන්තෙසි. සො අධිකපුරිසො පුබ්බෙ අදිට්ඨාසුතපුබ්බදුක්කරකම්ම දින්නං සීසං ගහෙත්වා අනුරාධපුරං ගන්ත්වා දිස්සෙමි කොතං සඤ්ජානාති කොතං සද්දහිස්සතීති, අථ සො ගොඨාභයො සචෙ තෙන සද්දහිස්සති අහවෙත්ථ සක්ඛිහුත්වා සහස්සං දාපෙස්සාමි තයාතු තත්ථ එවං කත්තබ්බ’’න්ති පටිපජ්ජිතබ්බා කරං උපදිසිත්වා එහිසප්පුරිස ම්ම සන්තිකෙ ම්බණතො හුත්වා උභයර්ත්ථලානං එකීකරණවසෙන අඤ්ජලිං කත්වා බාහුං පසාරෙහීති වත්වාඋභොසු පස්සෙසු නීලමඤ්ඤාසමඤ්ඤානං නාලිනං උජුභාවාපාදනෙන කණ්ඪනාළං සම්මා ඨපෙත්වා සලිලපරිස්සාවන්නෙ සීසසණ්ධිං ජල ලෙඛාය පරිච්ඡණ්දිත්වා සකෙන දක්ඛිණ හත්ථමුට්ඨිනා චුලාබද්ධං දළ්හං ගණ්හිත්වා යාව මම සීරං ආදාය අද්ධිකං පුරිසස්ස හත්ථෙ සමප්පෙමි තාව මම චිත්තකිරිය වායො ධාතුවෙගො අවිච්ඡින්නො පවත්තතූති අධිට්ඨාය චුළාබද්ධං උද්ධාභිමුඛං උක්ඛිපි. තාවදෙව සීසබණ්ධො පුථුභූතො හුත්වා තෙන දක්ඛිණ හත්ථ මුට්ඨිනාගහිතොයෙව පග්ඝරන්තියා ලොහිතධාරාය සද්ධි අද්ධිකස්සහත්ථතාලෙ පතිට්ඨාසි, තස්මිංයෙව ඛණෙ වනාධිවත්ථා දෙවතා සාධුවාදමුඛරා පුප්ඵවස්සං වස්සාපෙත්වා සීසස්ස ආරක්ඛං ගණ්හිංසු.
95. එකල්හි රජතුමා, "බිය නොවන්න, කහවනු සමූහයා ලබාගැනීම පිණිස මමම ඔබට උපකාර කරන්නෙමි. ඔබ මා පැවසූ අයුරින්ම ක්‍රියා කරන්න" යි කීවේය. දහසේ ලාභයට ගිජු වූ ඒ මඟියා එය පිළිගත් කල්හි, හිස සිඳීම සඳහා ආයුධයක් නොමැති බැවින්, "ධර්මාධිෂ්ඨාන තේජසින් හිස සන්ධියෙන් වෙන් කොට දෙන්නෙමි" යි සිතා, හොඳින් පලක් බැඳ, "මාගේ මේ හිස දන්දීම සර්වඥතා ඥානය ලැබීම පිණිස හේතු වේවා" යි සොම්නස් සහගතව ප්‍රාර්ථනා කොට, ඒ මිනිසා තමා වෙතට කැඳවීය. ඒ මඟියා, "මීට පෙර කවදාවත් නොදුටු නෑසූ විරූ මෙබඳු දුෂ්කර ක්‍රියාවකින් දෙන හිස ගෙන මා අනුරාධපුරයට ගොස් පෙන්වූ කල, කවුද මෙය හඳුනන්නේ? කවුද මෙය විශ්වාස කරන්නේ?" යි ඇසීය. එවිට සිරිසඟබෝ රජතුමා, "ඉදින් ගෝඨාභය එය විශ්වාස නොකරන්නේ නම්, මම එතැනදී සාක්ෂි වී ඔබට දහස ලබා දෙන්නෙමි. ඔබ එහිදී මෙසේ කළ යුතුය" යි පිළිපැදිය යුතු ආකාරය කියා දී, "සත්පුරුෂය, මෙහි එන්න, මාගේ සමීපයෙහි වැඳ වැටී, දෙලොව යහපත එක් කරනු පිණිස දොහොත් මුදුන් දී අත් දිගු කරන්න" යි පවසා, දෙපස නිල් නහර වැනි වූ ගෙලෙහි නහර කෙළින් වන සේ තබා, පැන් පෙරහනෙන් හිස සන්ධිය ජල රේඛාවකින් වෙන් කොට, තමන්ගේ දකුණු අතින් කොණ්ඩය දැඩිව ගෙන, "මාගේ හිස ගෙන මේ මඟියාගේ අතට පත් කරන තුරු මාගේ චිත්ත ක්‍රියාව හා වායෝ ධාතුවේ වේගය නොසිඳී පවතීවා!" යි අධිෂ්ඨාන කොට, කොණ්ඩය ඉහළට ඇද්දේය. එසෙණෙහිම හිස් සන්ධිය වෙන් වී, දකුණු අතින් ගන්නා ලදුවම, වෑහෙන ලේ දහරාවන් සමඟ ඒ මඟියාගේ අත්ලෙහි පිහිටියේය. එම ක්ෂණයෙහිම වනයෙහි වසන දේවතාවෝ සාධුකාර දෙමින් මල් වැසි වස්වා හිසට ආරක්ෂාව සැලසූහ.
96.
96.
සංසත්තරත්ත කලලෙ ද්ධිකපාණිඛෙත්තෙත,නික්ඛිත්ත සීස වරබීජ සමුබ්භවාය;
එතස්ස දානමය පාරමිතාලතාය,සබ්බඤ්ඤුතා ඵලරසො ජනතං ධිනොතුං.
මඟියාගේ අත්ල නමැති තෙත් වූ රතු මඩෙහි තැන්පත් කරන ලද, උතුම් හිස නමැති බීජයෙන් හටගත්තා වූ, මේ දානමය පාරමිතා ලතාවගේ සර්වඥතා ඥාන නමැති ඵල රසය (ලෝකවාසී) ජනයාව සතපවන්නේ (හෙවත් සතුටු කරවන්නේ) වේවා!
97. අථ සො අද්ධිකපුරිසො සුගණ්ධවන කුසුම මාලාහි තං සීසං අලංකරිත්වා පුගකුහුලිකාපුටෙ පක්ඛිපිත්වා සීඝගති වෙගෙන අනුරාධපුරං ගන්ත්වා ගොඨාභයස්ස දස්සෙසි, සො තං දිස්වා සඤ්ජනිතු මසක්කොන්තො සංසයප්පත්තො අට්ඨාසි. අථ අද්ධිකපුරිසො රඤ්ඤා වුත්තවිධි මනුස්සරන්තො තං සීසං ගහෙත්වා ආකාසෙ ඛිපිත්වා ‘‘සාමි! සිරිසඞ්ඝබොධිමහාරාජ! ත්ව මෙත්ථ මෙ සක්ඛිභවා’’ති අඤ්ජලිම්පග්ගහෙත්වා ආකාස මුද්දික්ඛමානො යාචි, අථ තං දෙවතාධිග්ගහිතං සීසං නිරාලම්බෙ අම්බරෙ ලද්ධ පතිට්ඨං ගොඨාභයස්ස අභිමුඛං හුත්වා.
97. ඉන්පසු ඒ මඟියා සුවඳැති වනාන්තර මල් මාලාවන්ගෙන් ඒ හිස සරසා, පුවක් කොළ ගොටුවක බහා, වේගවත් ගමනින් අනුරාධපුරයට ගොස් ගෝඨාභය රජුට දැක්වීය. ඔහු එය දැක, හඳුනාගත නොහැකිව සැකයට පත්ව සිටියේය. එකල ඒ මඟියා රජු පැවසූ ක්‍රමය සිහිපත් කරමින්, ඒ හිස ගෙන අහසට දමා, ‘ස්වාමීනි, සිරිසඟබෝ මහරජතුමනි! ඔබවහන්සේ මෙහි මට සාක්ෂි වන සේක්වා!’ යි දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, අහස දෙස බලමින් අයැද සිටියේය. එවිට දේවතාවන් විසින් අධිගෘහිත වූ ඒ හිස, කිසිදු ආධාරකයක් නොමැති අහසෙහි රැඳී පිහිටා, ගෝඨාභය රජු දෙසට මුහුණ ලා සිටියේය.
98.
98.
රාජා හමෙව සුහදො සිරිසඞ්ඝබොධි,සීසප්පදාන විධිනාස්මි සමිද්ධිචිත්තො;
ත්වං චාසි රජ්ජ සිරිලාභ සුඛෙන දෙව,එසොව හොතු පටිපන්න සහස්සලාභො’ති ආහ.
‘රජතුමනි, මම ම ඔබගේ මිත්‍ර වූ සිරිසඟබෝ වෙමි. හිස දීමේ ක්‍රියාවෙන් මම සමෘද්ධිමත් වූ සිත් ඇත්තෙක් වෙමි. දේවයන් වහන්ස, ඔබ ද රාජ්‍ය ශ්‍රීය ලැබීමේ සැපයෙන් යුක්ත වන්න. මේ මඟියා ද තමා බලාපොරොත්තු වූ (කහවණු) දහස ලබන්නෙක් වේවා!’ යි (හිස) පැවසීය.
99. තං සුත්වා ගොඨාභයො සාමච්චො විම්භීතහදයො සීහාසනං සජ්ජෙත්වා උපරි සෙතච්ඡත්තං කාරෙත්වා ඉධ දෙව! ඔතරාති යාචිත්වා තත්ථ ඔතිණ්ණං තං සීසං නානාවිධාහි පූජාහි ආරාධෙත්වා නමස්සමානො ඛමාපෙත්වා මහතා මහෙන ආළාහනකිච්චං කාරෙත්වා අඞිකං කහාපණසහස්සෙන තොසෙත්වා උය්‍යොජෙසි.
99. එය ඇසූ ගෝඨාභය රජු අමාත්‍යයන් ද සමඟ විස්මයට පත් සිත් ඇතිව, සිංහාසනයක් සරසා, ඒ මත ධවල ඡත්‍රයක් නංවා, ‘දේවයන් වහන්ස, මෙහි වැඩම කරනු මැනවි!’ යි ආරාධනා කළේය. එහි වැඩම කළ ඒ හිසට නොයෙක් ආකාරයේ පූජාවන්ගෙන් උපහාර දක්වා, වන්දනා කරමින් සමාව අයැද සිටියේය. අනතුරුව මහා උත්සවයකින් ආදාහන කටයුතු සිදු කරවා, මඟියාට කහවණු දහසක් දී සතුටු කර පිටත් කර හැරියේය.
ඉති අජ්ඣත්තිකදාන පරිච්ඡෙදො අට්ඨමො.
මෙසේ ආධ්‍යාත්මික දානය පිළිබඳ අටවැනි පරිච්ඡේදය නිමාවට පත් වේ.
100. සිරිසඞ්ඝබොධි රඤ්ඤො මහෙසී පන රඤ්ඤො පලාතභාවං ඤත්වා ‘‘අහඤ්ච තං අනුබ්බජාමි’’ති අඤ්ඤතර වෙසෙන දක්ඛිණද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා මග්ගං අජානන්නි උජුකමග්ගං පහාය තං තං ගාමං පවිසිත්වා සාමිකං අපස්සන්තී භයෙන සාලින්තාය ච පච්ඡිතුම්පි අසහමානා මලය දෙස මෙව ගතොති චින්තෙත්වා වඞ්කමග්ගෙන ගච්ඡන්තී කොමලතාය සීඝං ගන්තුමසක්කොන්ති කාලං යාපෙත්වා තස්ස අරඤ්ඤායතනස්ස සමීපගාමස්මිං රඤ්ඤොසිසදානප්පවත්තිං සුත්වා ‘‘සා හං වරාකී දස්සනමත්තම්පි නාලත්ථ’’න්ති සොක පරිපුණ්ණහදයා තමෙව වනසණ්ඩං අධිරුය්හ භත්තුනො කලෙබරං විචිනන්තී සමීපගාමෙසු මහජනං පුච්ඡන්ති අවන්දිනසඞිකෙතත්තා තත්ථ තත්ථ විචරන්තී සමීපගාමවාසිනො බාලකා ගොපාලකා කට්ඨභාරිකා ඉත්ථියො ච එතිස්සා විලාපං සුත්වා කම්පිත හදයා තාය සද්ධිං විචරන්තී. සා එවං චිලූපමානා භීමියං සුපුප්ඵිතං විමලවාලුකං වනගුම්බං දිස්වා තත්ථ නිපතිත්වා භූමියං පරිවන්තමානා අතිකරුණං විලාපමකාසි, සො පදෙසො අජ්ජාපි විධවාචන’’න්ති වොහාරීයති.
100. සිරිසඟබෝ රජුගේ දේවිය ද රජතුමා පලාගිය බව දැන, ‘මම ද උන්වහන්සේ පසුපස යන්නෙමි’ යි වෙස්වලාගෙන දකුණු දොරටුවෙන් නික්ම ගියාය. ඇය මඟ නොදැන, ඍජු මාර්ගය හැර නොයෙක් ගම්වලට පිවිසෙමින් සිය හිමියන් නොදැක, බියෙන් හා විඩාවෙන් පීඩිතව, උන්වහන්සේ මලය දේශයට ම යන්නට ඇතැයි සිතා, වංක මාර්ගයෙන් යමින්, සිය සිරුරේ සුකුමාල බව නිසා වේගයෙන් යා නොහැකිව කාලය ගත කළාය. ඒ අරණ්‍යය අසල පිහිටි ගමකදී රජතුමා හිස දන් දුන් පුවත අසා, ‘අහෝ! අසරණ වූ මට උන්වහන්සේව දැකගන්නටවත් ලැබුණේ නැතැ’ යි සෝකයෙන් පිරුණු හදවතින් යුතුව, ඒ වනයට ම පිවිස ස්වාමියාගේ දේහය සොයමින්, අවට ගම්වල මහජනයාගෙන් විමසමින්, කිසිදු තොරතුරක් නොලද බැවින් එහි මෙහි ඇවිද ගියාය. අවට ගම්වාසී දරුවෝ ද, ගොපල්ලෝ ද, දර සොයන්නෝ ද, ස්ත්‍රීහු ද ඇගේ වැලපීම අසා කම්පිත හදවත් ඇතිව ඇය සමඟ ඇවිද ගියහ. ඇය මෙසේ ඇවිද යමින් බිමෙහි හොඳින් පිපුණු මලින් හා පිරිසිදු වැල්ලෙන් යුත් වන ලැහැබක් දැක, එහි ඇද වැටී, පොළොවෙහි පෙරළෙමින් අතිශය කරුණාභරිත ලෙස වැලපුණාය. ඒ ප්‍රදේශය අදටත් ‘විධවා වනය’ (වැන්දඹු වනය) යන නමින් ව්‍යවහාර කරනු ලැබේ.
101. සා මහතා රොදන්තෙ රොදනෙන තංරත්තිංත ත්ථෙව ඛෙපෙත්වා පුන දිවසෙ ඉතො චිතො ච විචරන්ති මහතා සොකග්ගිනා ඩය්හමානා සන්තාපං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්ති එකස්මිං ඛුද්දක ජලාසයෙ නිපතිත්වා නිමුග්ගංයෙව මුච්ඡාවෙගෙන ද්වෙ තයො මුහුත්තෙ අතිවාහෙත්වා උපලද්ධපටිබොධා පරිළාහං නිබ්බාපෙසි, තං ඨානමෙතරහි ච ‘‘නිබ්බාණ පොක්ඛරණී’’ති ච සමඤ්ඤං අලභි.
101. ඇය මහත් වූ හඬින් හඬා වැලපෙමින් එදින රාත්‍රිය එහි ම ගත කර, පසුදින මෙහි මෙහි ඇවිදිමින්, මහත් වූ සෝකාග්නියෙන් දැවෙමින්, ඒ පීඩාව දරාගත නොහැකිව එක් කුඩා ජලාශයකට වැටී, එහි ම ගිලී, මූර්ඡා වීමෙන් හෝරා දෙක තුනක් ගත කොට, සිහිය ලබා සිරුරේ දාහය නිවා ගත්තාය. ඒ ස්ථානය දැනුදු ‘නිබ්බාණ පොක්ඛරණී’ (නිවන පොකුණ) යන නමින් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත.
102. තතො උට්ඨහිත්වා අනුභූමිං අනුරුක්ඛං අනුසිලා තලං ගවෙසමානා සොණ්ඩි සමීපෙ සයමානං දෙවතාධිග්ගහෙන සිගාලාදීහඅනුපහතං සුක්ඛං කවණ්ධරූපං දිස්වා සොකවෙග ඵලිපතනෙව හදයෙන දළ්හතරං තං අලිංගිත්වා සයි, තාව භොනෙ වෙකල්ලෙන දුරාගමනෙන තත්ථ තත්ථ නිපතිත සරීර ඝාතෙන ච නිලන්ත රූපා මුච්ඡා සමකාලමෙව කාලමකාසි.
102. එතැනින් නැඟිට, පොළොව දෙස බලමින්, ගස් වැල් හා ගල්තලා අතර සොයමින් ගිය ඇය, එක් දිය කඩක් අසල දේවතා රැකවරණය නිසා සිවලුන් ආදී සතුන්ගෙන් හානි නොවී තිබූ, රජතුමාගේ වියළී ගිය හිස නැති බඳ (කවන්ධය) දැක, සෝක වේගයෙන් පැලී යන බඳු හදවතින් යුතුව එය තදින් වැළඳගෙන සැතපුණාය. ආහාර නොමැතිකම, දුෂ්කර ගමන සහ තැනින් තැන ඇද වැටීමෙන් සිරුරට සිදු වූ තුවාල නිසා තැළුණු සිරුරක් ඇති ඇය, ක්ලාන්ත වීමත් සමඟ ම කළුරිය කළාය.
103. සමීපගාම වාසිනො සන්නිපතිත්වා මුද්ධාභි සිත්තස්ස රඤ්ඤො ච මහෙසියා ච සරීරං අම්හාදිසෙහි ඵුසිතුඤ්ච න යොග්ගං, වත්තමානස්ස රඤ්ඤො අනිවෙදයිත්වා ආළාහන කිච්චං කාතුම්පි න යුත්තන්ති සම්මනෙතත්වා වස්සාතප නිවාරණාය කුටිං කත්වා තිරච්ඡානප්පවෙසනිසෙධාය වතිඤ්ච කත්වා පක්කමිංසු.
103. අසල්වැසි ගම්වාසීහු එක්රැස් වී, ‘අභිෂේක ලත් රජතුමාගේ සහ දේවියගේ ශරීර අප වැනි අය විසින් ස්පර්ශ කිරීම සුදුසු නොවේ. එමෙන්ම, වත්මන් රජුට නොදන්වා ආදාහන කටයුතු සිදු කිරීම ද නොකටයුත්තකි’ යි සාකච්ඡා කොට, වැස්සෙන් හා අව්වෙන් බේරා ගැනීම සඳහා කුටියක් සාදා, තිරිසනුන් ඇතුළු වීම වැළැක්වීම පිණිස වැටක් ද බැඳ එහි පිටත්ව ගියහ.
104. ගොඨාභයො සිරිසඞ්ඝබොධිරාජස්ස අනඤ්ඤ සාධාරණ ගුණප්පබණ්ධං අනුස්සරන්තො දහරකාලතො පට්ඨාය වත්ථුත්තය සරණපරායණතං නිච්චං සීලරක්ඛණං සුගතාගම විචික්ඛණත්තං සකලකලාකොසල්ලං රජ්ජෙ අනත්ථිකතං දානසොණ්ඩ තං රක්ඛසදමනාදිකං දුක්කරචරිතකඤ්ච තස්ස නාම සචෙතනස්ස න පිතිමාවහති විසෙසතො ‘‘අද්ධිකදුග්ගතස්ස සහස්ස ලාභාය සහත්ථෙන සීසං කණ්ඨනාලතො උද්ධරිත්වා දානං සීසස්සාපි නිරාලම්බෙ ආකාසෙ අවට්ඨානංව්‍යත්තතරාය ගිරාය සාධිප්පායඤ්චෙතං නිවෙදනඤ්චෙති අච්ඡරියං අබ්භුතං අධිට්ඨපුබ්බං අස්සුත පුබ්බඤ්ච නිම්මලචරිතං මම මහාපරාධකලඞිකෙ නෙව සද්ධිං චිරකාලං පවත්තීස්සති, අහො අහං සුචිරට්ඨායිනා ඊදිසෙන අකිත්තීසද්දෙන සාධුහි නිණ්දනියො භවිස්සාමි විසෙසතො පන නිච්චකාලං කල්‍යාණ මිත්තභූතස්ස ඊදිසස්ස මහානුභාවස්ස අනපරෙධස්ස මහාපුරිසස්ස රජ්ජං අච්ඡිණ්දිත්වා වධං කාරෙසිං අඤ්ඤදත්ථු මිත්තදුභිකම්මෙන අහං පළිවෙඨිතො භවිස්සාමි’’ති චින්තෙත්තොයෙව භයසන්තා පෙහි නික්ඛන්ත සෙදො පවෙධමානො කථමිදිසා මහාපාපා මොචෙස්සාමීති උප පරික්ඛී.
104. ගෝඨාභය රජු සිරිසඟබෝ රජතුමාගේ අන්‍ය සාධාරණ නොවන ගුණ සමූහය සිහිපත් කළේය. කුඩා කල පටන් තෙරුවන් සරණ යාම, නිරන්තරයෙන් සිල් රැකීම, බුද්ධ ධර්මයෙහි නිපුණ බව, සියලු ශාස්ත්‍රයන්හි දක්ශතාව, රාජ්‍යය කෙරෙහි ඇති අනාශාව, දානයෙහි ලොල් බව, රකුසා දමනය කිරීම ආදී දුෂ්කර ක්‍රියාවන් සිහිකරන සිතක් ඇති කවරෙකුට නම් ප්‍රීතියක් ඇති නොවේද? විශේෂයෙන්ම, ‘දුකට පත් මඟියා හට කහවණු දහසක් ලබා දීම පිණිස සියතින් ම ගෙල කපා හිස දන් දීම ද, ඒ හිස කිසිදු ආධාරකයක් නොමැතිව අහසෙහි රැඳී තිබීම ද, ඉතා පැහැදිලි හඬින් අදහස් සහිතව කරුණු ප්‍රකාශ කිරීම ද යන මෙවැනි පෙර නොඇසූ විරූ, නොදුටු විරූ, ආශ්චර්යවත් වූ ද අද්භූත වූ ද නිර්මල චරිතය, මා විසින් කරන ලද මහා අපරාධ නමැති කැලැල සමඟ ම බොහෝ කල් පවතිනු ඇත. අහෝ! මම මෙවැනි දීර්ඝ කාලයක් පවතින අපකීර්තියෙන් සත්පුරුෂයන්ගේ නින්දාවට ලක්වන්නෙක් වෙමි. විශේෂයෙන් ම, නිරන්තරයෙන් කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු වූ, මෙවැනි මහානුභාව සම්පන්න වූ, නිර්දෝෂී වූ උත්තමයාගේ රාජ්‍යය උදුරාගෙන ඔහු මරණයට පත් කරවීමි. ඒකාන්තයෙන් ම මම මිත්‍රද්‍රෝහී පාපයෙන් වෙළී යන්නෙමි’ යි සිතමින් ම, බියෙන් හා තැතිගැනීමෙන් දහඩිය වගුරුවමින්, වෙවුලමින්, ‘මෙවැනි මහා පාපයකින් මා මිදෙන්නේ කෙසේද?’ යි විමසා බැලීය.
105. අථ තස්ස දණ්ඩකම්මස්ස කරණවසෙන උළාරං තරං කුසලකම්මං කාතබ්බන්ති පටිභායි. අථ සො අමච්චෙ සන්නිපාතෙත්වා තෙහි සද්ධිං සම්මන්තෙත්වා කත නිච්ඡයො මහා සඞ්ඝෙනෙව තථෙව අනුසිට්ඨො මහතා බලකායෙන සද්ධිං ගන්ත්වා තස්ස අරඤ්ඤායතනස්ස අවිදූරෙ සෙනාසන්නිවෙසං කාරෙත්වා තස්ස මහාපුරිසස්ස දුක්කරපදාන සක්ඛීභූතං පුඤ්ඤට්ඨානං සයමෙව ගන්ත්වා සොණ්ඩිකා සමීපෙ අනුරූපට්ඨානං සල්ලක්ඛෙත්වා අත්තනො රාජානුභාවං දස්සෙන්තො ආළාහනට්ඨානං දෙවනගරමිව අලඞ්කාරාපෙත්වා කෙවලෙහි මහන්තෙහි චණ්දනදාරුහි උච්චතරං චිතකං කාරෙත්වා භාරෙන පමාණෙන ච රඤ්ඤො සීසසදිසං ජම්බොනදකනකෙහි සකණ්ඨ නාළං සීසාකාරං සිප්පිහි කාරෙත්වා කවණ්ධරූපෙ සඞ්ඝටිත්වා විවිධ රතන සමුජ්ජලං සුවණ්ණකිරීටං පිලණ්ධාපෙත්වා මහෙසිඤ්ච තථෙව අලංකරිත්වා තෙ උභොපි කාඝිකවත්ථසදිසෙහි මහග්ඝ දුකුලෙහි අච්ඡාදෙත්වා අනෙකරතනඛචිතං සුවණ්ණසයනං ආරොපෙත්වා චණ්දන චිතකමත්ථකෙ ඨපෙත්වා පරිසුද්ධජොති පාවකං ජාලෙත්වා අනෙක ඛත්තියකුමාරපරිවාරිතො සයමෙව තත්ථ ඨත්වා අනෙකසප්පිඝටසතෙහි සිඤ්චිත්වා ආළාහන මහුස්සවං කාරෙසි.
105. ඉක්බිති, තමන් අතින් සිදු වූ එම වරදට වන්දියක් වශයෙන් වඩාත් උදාර වූ මහා කුසල් කර්මයක් කළ යුතු යැයි ඔහුට වැටහුණි. එකල්හි හෙතෙම ඇමැතිවරුන් රැස්කරවා, ඔවුන් සමඟ සාකච්ඡා කොට ස්ථිර තීරණයකට එළඹ, මහා සංඝයා වහන්සේගේ ද අනුශාසනා පරිදි මහා සේනාවක් සමඟ ගොස්, එම ආරණ්‍යයට නුදුරින් කඳවුරු බැඳ ගත්තේය. ඒ මහා පුරුෂයාණන්ගේ දුෂ්කර ක්‍රියාවන්ට සාක්ෂි වූ පින්බිමට තමාම ගොස්, පොකුණ අසල සුදුසු ස්ථානයක් ලකුණු කරගෙන, තමන්ගේ රාජානුභාවය පෙන්වමින් ආදාහන භූමිය දිව්‍ය පුරයක් මෙන් අලංකාර කරවීය. පසුව මුළුමනින්ම සුවඳැති විශාල සඳුන් ලීයෙන් උස් වූ චිතකයක් (සෑයක්) තනවා, බරින් හා ප්‍රමාණයෙන් රජුගේ හිසට සමාන වූ, ගෙල සහිත හිසක හැඩයක් ඇති ස්වර්ණමය හිසක් දක්ෂ ශිල්පීන් ලවා ජම්බෝනද රනින් කරවා, එය හිස නැති කවන්ධ ශරීරයට සම්බන්ධ කරවා, විවිධ රත්නයෙන් බැබළෙන රන් ඔටුන්නක් පළඳවා, මෙහෙසිය ද එලෙසින්ම සරසා, ඒ දෙදෙනාගේම සිරුරු කාශී සළු බඳු වටිනා පටපිළිවලින් වසා, නොයෙක් රත්නයෙන් විසිතුරු කරන ලද රන් යහනක තැන්පත් කර, සඳුන් සෑය මුදුනෙහි තැබවීය. අනතුරුව පිරිසිදු ගින්නක් දල්වා, නොයෙක් ක්ෂත්‍රිය කුමාරවරුන් පිරිවරා තමාම එහි රැඳී සිටිමින්, සිය ගණනක් ගිතෙල් කළවලින් ගින්න තෙත් කරවමින් ආදාහන මහෝත්සවය සිදු කරවීය.
106. තථෙව දූතිය දිවසෙපි මහතා ජණෙන ආළාහනං නිබ්බාපෙත්වා තස්මිං ඨනෙ චෙතිය භවනං වට්ටුලාකාරෙතුං වට්ටතීති චින්තෙත්වා අමච්චෙ ආමන්තෙත්වා එතරහි අනෙකභූමිකං අතිවිසාලං කනකමය වට්ටුලඝරං කාරෙතුං සකතා ආයති පරිහාරකානං අභාවෙන නප්පවත්තති රට්ඨවිලෙපකාපි සුවණ්ණලොභෙන නාසෙන්ති තස්මා අලොහනීයං සුඛපරිහාරාරහං පමාණයුත්තං වට්ටුලඝරඤ්ච චෙතියඤ්ච නචිරස්සෙව කාතුං යුත්තන්ති මන්තෙත්වා මහාබලකායං නියොජෙත්වා වුත්තනියාමෙනෙව ද්විභුමකං වට්ටුල භවනං නිම්මාපෙත්වා තස්ස අබ්භන්තරෙ සුගතධාතුනිධානං පූජනීයං චෙතියඤ්ච කාරාපෙත්වා මහුස්සදිවසෙ මහාසඞ්ඝස්ස තං දස්සෙත්වා ‘‘එසො භන්තෙ සිරිසඞ්ඝබොධි මහාරාජා පුබ්බෙ එකච්ඡත්තෙන ලඞ්කාතලෙ රජ්ජං කාරෙසි, ඉදානි මයා තස්ස රඤ්ඤො චෙතියරූපස්ස කිත්තිමය සරීරස්ස ඡත්තාධිඡත්තං විය ද්විභුමකං වට්ටුලවිමානං කාරෙත්වා චෙතියසීසෙ කිරීටං විය කනකමයං ථූපිකඤ්ච යොජෙත්වා සබ්බෙහි දෙවමනුස්සෙහි මාන නීයතං චණ්දනීයතංව පාපිතො’’ති වත්වා චෙතියඝරස්ස අනෙකානි ගාමක්ඛෙත්තානි පරොසහස්සං පරිවාරජනංච නියාදෙත්වා පබ්බතපාදෙ අනෙකසතපාසාද පරිවෙණචඞ්කමන රත්තිට්ඨාන දිවාට්ඨාන ධම්මසාලාගොපුරපාකාරාදි අවයවසහිතෙ විවිධෙ සඞ්ඝාරාමෙ කාරෙත්වා තත්ථ වසන්තස්ස අනෙකානි සහස්සස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිච්චං පච්චයලාභාය අනෙකානි සපරිජනානි ගාමක්ඛෙත්තානි දත්වා ‘‘මහා ලෙඛරට්ඨස්ස සමුස්සිතධජායමානො අයං මහාවිහාරොලඞ්කා භූමිසාමිකානං ඛත්තිය ජනානං කුලධනභූතො සබ්බෙහි ඛත්තියෙහි අපරිහාපනිය විභවො නිච්චං පාලනීයො’’ති මහාජනකායස්ස මජ්ඣෙ ඛත්තිය කුමාරානං ආදිසිත්වා අනුරුධපුරං ගතොපි තස්සෙ ච පාපකම්මස්ස නිරාකරනාය තෙසු තෙසු විහාරෙසු මහන්තානි පුඤ්ඤකම්මානි කාරොපෙසි, තතොප්පභූති ලඞ්කාධිපච්චාමුපගතෙ හි ඛත්තියෙහි මහා මච්චාදීහි ච සො හත්ථවනගල්ලමහාවිහාරො අන්තරත්තරා පටිසඞ්ඛරීයමානො අපරිහීන පරිහාරො පවත්තතකි.
106. එලෙසින්ම දෙවන දිනයෙහි ද මහා ජනකාය ලවා ආදාහන ගින්න නිවා දමා, ඒ ස්ථානයෙහි වටකුරු හැඩයේ චෛත්‍ය මන්දිරයක් (වටදාගෙයක්) කරවීම සුදුසු යැයි සිතා, ඇමැතිවරුන් කැඳවා මෙසේ කීවේය: 'දැන් මේ කාලයෙහි මහල් කිහිපයකින් යුත් ඉතා විශාල රන්මය වටකුරු ප්‍රාසාදයක් කරවීමට අපට හැකි වුව ද, මතු අනාගතයෙහි එය රැකබලා ගන්නන්ගේ හිඟකම නිසා එය නොපවතිනු ඇත. එමෙන්ම රට කොල්ලකන්නන් ද රන් කෙරෙහි ලෝභයෙන් මෙය විනාශ කරනු ඇත. එබැවින් සොරුන් විසින් පැහැරගත නොහැකි වූ, පහසුවෙන් නඩත්තු කළ හැකි වූ, සුදුසු ප්‍රමාණයේ වටකුරු මන්දිරයක් සහ චෛත්‍යයක් නොබෝ කලකින්ම කරවීම සුදුසුය' කියා සාකච්ඡා කොට, මහා සේනාවක් යොදවා, කලින් කී පරිදිම දෙමහල් වටකුරු මන්දිරයක් කරවීය. එහි ඇතුළත බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා නිදන් කළ පූජනීය චෛත්‍යයක් ද කරවා, මහෝත්සව දිනකදී මහා සංඝයා වහන්සේට එය පෙන්වා, 'ස්වාමීනි, මේ සිරිසඟබෝ මහරජතුමා පෙර මුළු ලංකා තලයම එක්සේසත් කොට රාජ්‍යය කළේය. දැන් මා විසින් ඒ රජුගේ මූර්තිමත් ශරීරය බඳු වූ චෛත්‍යයට, ඡත්‍රයකට ඉහළින් තවත් ඡත්‍රයක් නංවන්නාක් මෙන් දෙමහල් වටකුරු විමානයක් කරවා, චෛත්‍ය මුදුනෙහි ඔටුන්නක් මෙන් රන්මය කොතක් ද යොදා, සියලු දෙවි මිනිසුන්ගේ ගෞරවයට හා වන්දනාවට සුදුසු තත්ත්වයට පත් කරන ලදී' යි පවසා, එම චෛත්‍ය මන්දිරය උදෙසා නොයෙක් ගම්බිම් ද, දහසකට අධික සේවක පිරිසක් ද පූජා කළේය. තවද කඳු පාමුල සිය ගණනක් ප්‍රාසාද, පිරිවෙන්, සක්මන් මලු, රැයෙහි හා දහවලෙහි වෙසෙන ස්ථාන, ධර්ම ශාලා, වාහල්කඩ සහ ප්‍රාකාර ආදී අංගයන්ගෙන් යුත් විවිධ සංඝාරාමයන් කරවා, එහි වෙසෙන දහස් ගණන් භික්ෂූන් වහන්සේලාට නිරන්තරයෙන් සිව්පසය ලැබීම පිණිස සේවකයන් සහිත නොයෙක් ගම්බිම් පූජා කොට, 'මහා ලේඛ රාජ්‍යයේ එසවූ ධජයක් බඳු වූ, ලංකා භූමියට අධිපති ක්ෂත්‍රියයන්ගේ කුල ධනයක් බඳු වූ, සියලු ක්ෂත්‍රියයන් විසින් පිරිහෙන්නට නොදී රැකගත යුතු වූ මේ මහා විහාරය නිරන්තරයෙන් ආරක්ෂා කළ යුතුය' කියා මහා ජනකාය මධ්‍යයෙහි ක්ෂත්‍රිය කුමාරවරුන්ට නියෝග කළේය. ඔහු අනුරාධපුරයට ගිය පසු ද, තමන් කළ ඒ පාපකර්මය (වරද) දුරු කරගැනීම පිණිස ඒ ඒ විහාරයන්හි විශාල පින්කම් සිදු කරවීය. එතැන් පටන් ලංකා රාජ්‍යයට පත් වූ ක්ෂත්‍රිය රජවරුන් සහ මහා ඇමැතිවරුන් විසින් කලින් කලට ප්‍රතිසංස්කරණය කරනු ලැබූ ඒ හත්ථවනගල්ල මහා විහාරය පිරිහීමකින් තොරව අඛණ්ඩව පැවතුණි.
ඉති වට්ටුලවිමානුප්පත්ති පරිච්ඡෙදො නවමො.
මෙසේ වටකුරු විමානයේ (වටදාගෙයි) උපත පිළිබඳ නවවන පරිච්ඡේදය නිමාවට පත් වේ.
107. අථාපරෙන සමයෙන කදාචි කස්මිං විහාරෙ නිවසතො මහා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අන්තරෙ කෙචි මහාථෙරො අම්භොකාසිකො හුත්වා අන්තොවිහාරෙ එකස්මිං පදෙසෙ නිසිදිත්වා භාවනමනුයුජන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා මහාමෙදනියා නිග්ඝොසෙන ආකාසං පූරෙන්තො අරහත්තං පාපුණි.
107. ඉක්බිති තවත් කලෙක, කිසියම් විහාරයක වෙසෙන මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ අතර, එක්තරා මහා තෙරනමක් අභ්‍යවකාශික (එළිමහනෙහි වෙසෙන) ධුතාංගධාරීව, විහාරය ඇතුළත එක්තරා ස්ථානයක වැඩසිටිමින් භාවනාවෙහි යෙදී, විදර්ශනාව වඩා, මහා පෘථිවියේ ගිගුරුම් නාදයෙන් ආකාශය පුරවමින් අරහත්වයට පත් වූ සේක.
108. තදා උපතිස්සො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙන්තො නිසීථසමයෙ භයාවහං තං පථවිසද්දං සුත්වා කිං වා මෙභවිස්සතිති සන්තාපෙන නිද්දං අලභමානො සොකෙන සන්තප්පෙති, අථ තං සෙතච්ඡත්තා ධිවත්ථා දෙවතා ‘‘මහායි මහාරාජ! ඉතො කාරණාකිද්විතෙ අවමඞ්ගලං නත්ථි හත්ථවනගල්ලමහාවිහාරෙ කෙචි මහාථෙරො අරහත්තං පාපුණී’’ති ආහ, තස්ස අරහත්තප්පත්තිකාලෙ පථවිනිග්ගොසස්ස කාරණං කිංතු වුත්තෙ සො ථෙරො පුබ්බෙ පුඤ්ඤකම්මං කරෙන්තො ආකාසෙන සද්ධිං පථවිං උන්නාදෙත්වා අරහා භවෙය්‍යන්ති පත්ථනං ඨපෙසි තස්ස ඵලමිදන්ති සමස්සාසෙසි.
108. එකල්හි උපතිස්ස නම් රජු රාජ්‍යය විචාරන සමයෙහි, මධ්‍යම රාත්‍රියෙහි බියකරු වූ ඒ පෘථිවි කම්පන ශබ්දය අසා, 'මට කුමක් සිදුවේදැයි' බලවත් තැතිගැන්මෙන් යුතුව නින්දක් නොලබා ශෝකයෙන් පීඩාවට පත් විය. එකල්හි ශ්වේත ඡත්‍රයට අධිගෘහිත දේවතාවිය ඔහු අමතා, 'මහරජතුමනි, බිය නොවන්න! මේ හේතුවෙන් ඔබට කිසිදු අභාග්‍යයක් සිදු නොවේ. හත්ථවනගල්ල මහා විහාරයෙහි එක්තරා මහා තෙරනමක් අරහත්වයට පත් වූ සේක' යි පැවසුවාය. උන්වහන්සේගේ අරහත්ත්වයට පත්වීමේදී මේ සා විශාල පෘථිවි කම්පනයක් වීමට හේතුව කුමක්දැයි විමසූ කල්හි, 'ඒ තෙරුන් වහන්සේ පෙර සංසාරයෙහි පින්කම් සිදු කරන කාලයෙහි, මම ආකාශය සමඟ පෘථිවිය ද කම්පා කරවමින් රහත් වෙම්වා යි ප්‍රාර්ථනාවක් තැබූහ; මෙය එහි ප්‍රතිඵලයයි' පවසා ඇය රජු සැනසුවාය.
109. තං සුත්වා රාජා අවසෙසභික්ඛූනං අරහත්ථප්පත්තිතො විසිට්ඨතරො තස්ස කිලෙසවිජයොති පසන්නහදයො තං මහාථෙරං නමස්සිත්වා තස්ස අසවක්ඛයස්ස මහුස්සවෙ ආසනභූතං භුමිප්පදෙසද්ව පාසාදකරණවසෙන සම්මානිස්සාමීති චින්තෙත්වා මහාබලකායමාදාය තත්ථ ගන්ත්වා තස්මිං පදෙසෙ පඤ්චභූමකං මහාපාසං කාරෙත්වා විවිධ චිත්තකම්මෙහි සමලඞ්කාරාපෙත්වා කනක ඛචිත තම්බමය පත්ථරෙහි ඡාදෙත්වා දෙවවිමානං විය සජ්ජෙත්වා තං ඛීණාසව මහාතෙරං සභික්ඛුසඞ්ඝං තත්ථ වාසෙත්වා චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨාපෙත්වා සපරිජනාති ගාමක්ඛෙත්තානි පාසාදසන්තිකානි කත්වා පක්කාමි.
109. එය ඇසූ රජු, සෙසු භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අරහත්ත්වයට පත්වීමට වඩා උන්වහන්සේගේ කෙලෙස් ජයග්‍රහණය සුවිශේෂී එකක් යැයි පැහැදුණු සිතැතිව, ඒ මහා තෙරුන් වහන්සේට වැඳ නමස්කාර කොට, උන්වහන්සේගේ ආශ්‍රවක්ෂය වීම (රහත් වීම) නිමිත්තෙන් පැවැත්වූ මහෝත්සවයට ආසනයක් වූ ඒ භූමි ප්‍රදේශයෙහි ප්‍රාසාදයක් තනවා උන්වහන්සේට උපහාර දක්වන්නෙමියි සිතුවේය. පසුව විශාල සේනාවක් ද රැගෙන එහි ගොස්, ඒ භූමියෙහි පස්මහල් මහා ප්‍රාසාදයක් කරවා, විවිධ විසිතුරු සිතුවම්වලින් එය මැනවින් අලංකාර කරවා, රනින් කැටයම් කළ තඹ තහඩු (උළු) සෙවිලි කොට, දිව්‍ය විමානයක් මෙන් සරසා, ඒ රහතන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ එහි වැඩහිඳුවා, සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කොට, සේවකයන් සහිත ගම්බිම් ද එම ප්‍රාසාදයට පූජා කර පිටත්ව ගියේය.
110. තතො දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන මලයදෙසවාසිනො කෙචි චොරා එකතො හුත්වා ගාමවිලොපං කත්වා මහන්තෙන ධනලාභෙනමත්තා ධනං දත්වා බලකායං උප්පාදෙත්වා යෙභුය්‍යෙ සෙරිනො හුත්වා මහන්ත මහන්තෙ විහාරෙව විලුම්පන්නා සුවණ්ණපත්ථරච්ඡදනං ගණ්හන්තා මහාපාසාදං විද්ධංසිත්වා පාතයිංසු.
110. ඉන්පසු බොහෝ කලක් ඇවෑමෙන්, මලය දේශයෙහි වැසි ඇතැම් සොරුන් එක් රැස් වී ගම්බිම් කොල්ලකා, ලැබුණු මහත් වූ ධන ලාභයෙන් මත්ව, අනුන්ට ද ධනය දී විශාල සේනාවක් සාදාගෙන, තමන්ට රිසි සේ හැසිරෙමින් මහා විහාරයන් කොල්ලකන්නට වූහ. ඔවුහු රන් තහඩු සෙවිලි කළ වහලවල් ගලවා ගනිමින්, ඒ මහා ප්‍රාසාදය ද විනාශ කර බිම හෙළූහ.
111. තදා මොග්ගල්ලානො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙන්තො තං පවත්තිං සුත්වා තෙසං සන්තිකෙ චරෙ පසෙත්වා දානසාමභෙදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤං භිණ්දි, තෙ චොරා භිණ්දන්තා ඉතරෙතරෙහි යුජ්ඣිත්වා සයමෙව දුබ්බලා අහෙසුං, අථසො රාජා තෙ අසමග්ගෙ ඤත්වා අත්තනො සෙනං ගහෙත්වා තත්ථ ගන්ත්වා තෙ විසුං විසුං ගහෙත්වා නිග්ගය්හ රට්ඨෙ අභයභෙරිං චරාපෙත්වා ජනපදං සුප්පතිට්ඨිතං කත්වා තෙහි අපවිද්ධවිහාරෙ පාකතිකෙ කාරෙත්වා මහාපාසාදං සුවණ්ණ ගණ්හනකාලෙ පාතෙසුං තී සුත්වා ‘‘පුබ්බෙවිය සුවණ්ණපත්ථරෙහි ඡාදිතො පච්ඡාපි ඊදිසි විපත්තිජායිස්සතී’’ති ඤත්වා තෙභූමකං කාරෙත්වා යථාපුරෙ පාසාදං නිම්මාපෙත්වා මත්තිකා පත්ථරෙහි ඡාදෙත්වා වට්ටුලභවනං පටිසංඛාරෙත්වා සබ්බසඞ්ඝාරාමඤ්ච පාකතිකං කාරෙත්වා පක්කාමි.
111. එකල මොග්ගල්ලාන නම් රජතුමා රාජ්‍යය විචාරන කල්හි, ඒ ප්‍රවෘත්තිය අසා ඔවුන් වෙත චරපුරුෂයන් යවා, දානය, සාමය සහ භේදය යන උපක්‍රමයන්ගෙන් ඔවුන් ඔවුනොවුන් අතර භේද කරවීය. ඒ සොරුන් භේද වී එකිනෙකා සමඟ සටන් වැද තමන්ම දුර්වල වූහ. ඉක්බිති රජතුමා ඔවුන් අසමඟි වූ බව දැන, ස්වකීය සේනාව රැගෙන එහි ගොස්, ඔවුන් වෙන් වෙන් වශයෙන් අල්ලා මර්දනය කර, රටෙහි අභය බෙර ලවා, ජනපදය මනාව සුරක්ෂිත කරවීය. ඔවුන් ලවාම අත්හැර දමා තිබූ විහාරස්ථාන නැවත ප්‍රකෘතිමත් කරවීය. රන් පැහැර ගන්නා අවස්ථාවේ දී මහා ප්‍රාසාදය කඩා බිඳ දැමූ බව අසා, 'පෙර මෙන් රන් උළුවලින් සෙවිලි කළහොත් මතු ද මෙවැනිම විපතක් සිදුවන්නේය' යි දැන, එය තෙමහල් කරවා පෙර පරිදි ප්‍රාසාදය නිර්මාණය කරවා, මැටි උළුවලින් සෙවිලි කරවා, වටදාගෙය ප්‍රතිසංස්කරණය කරවා, සියලු සංඝාරාමයන් ද ප්‍රකෘතිමත් කරවා පිටත්ව ගියේය.
ඉති පාසාදුප්පත්ති පරිච්ඡෙදො දසමො.
මෙසේ ප්‍රාසාද උත්පත්ති පරිච්ඡේදය නම් වූ දසවන පරිච්ඡේදය නිමාවට පත් වේ.
112. අථ ලඞ්කාලඞ්කාරභූතෙසු විසාලපුඤ්ඤිද්ධිවික්කමෙසු රතනත්තයමාමකෙසු අනෙකෙසු ලඞ්කානාථෙසු කිත්තිපුඤ්ජාවසෙසෙසු ජාතෙසු අපෙතනීතිමග්ගෙසු රජ්ජපරිපානොචිතවිධානවිරහිතෙසු මුදුභූකෙස්වෙවාමච්චජනෙසුච යෙභුය්‍යෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං විරුද්ධෙසු වත්තමානෙසු ලඞ්කාවාසීනං පුරාකතෙන කෙනාපි දාරුණෙන පාපකම්මුනා නානාදෙසවාසිනී අවිදිතසත්ථුසමයා පවිට්ඨමිච්ඡාදිඨිගහණා පච්චත්ථිසෙනා ජම්බුදීපා ඉධාගම්ම සකලලඞ්කාදීපං අනෙකාතඞ්ක සඞ්කුලමකාසි.
112. ඉක්බිති ලංකාද්වීපයට අලංකාරයක් බඳු වූ, මහත් පින් හා ඍද්ධිමත් වික්‍රමයන්ගෙන් යුක්ත වූ, තෙරුවන් කෙරෙහි මහත් භක්තිමත් වූ, නොයෙක් ලක්හිමි රජවරුන් කීර්ති ශේෂභාවයට පත් වූ කල්හි, නීති මාර්ගයෙන් බැහැර වූ ද, රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීමට සුදුසු විධිවිධානයන්ගෙන් තොර වූ ද, බෙලහීන වූ ඇමැතිවරුන් බොහෝ සෙයින් ඔවුනොවුන් කෙරෙහි විරුද්ධව කටයුතු කරන කල්හි, ලංකාවාසීන්ගේ පෙර කරන ලද යම් දරුණු පාපකර්මයක් හේතුවෙන්, නොයෙක් දේශයන්හි වසන්නා වූ, ශාස්තෘ ධර්මයක් හෝ ශාසන සමයක් නොදත්, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි නමැති ඝන වනයට වැදුණු සතුරු සේනාවක් දඹදිවින් මෙහි පැමිණ මුළු ලක්දිවම නොයෙක් භීතීන්ගෙන් හා ව්‍යසනයන්ගෙන් පීඩිත කළහ.
113. තදාතාය පච්චත්ථිසෙනාය ගාල්හතරං නිප්පිළියමානා රාජ රාජ මහාමත්තාදයො අනෙකසහස්සජනකායා ච භයවකිතහදයාසකතාණ ගවෙසිනො ජඩ්ඩිතගාමනිගමනගරා තත්ථ තත්ථ ගරිදුග්ගාදො කිච්ඡෙන වාසං කප්පෙසුං තතො සුගතදසනධාතුරක්ඛාධිකතා උත්තරමූළවායිනො මහායතයො දන්තධාතුද්ව පත්තධාතුවරද්ව ගහෙත්වා කුන්නමලයාභිධානං ගිරිදුග්ගං දුප්පවෙසංජනපදමුපාගම්ම තත්ථාපි තම්පටිජග්ගිතුමසමත්ථා භූමියං නිදභිත්වා යථාකාමං ගතා.
113. එකල ඒ සතුරු සේනාවන් විසින් දැඩි ලෙස පෙළනු ලැබූ, රජවරුන්, රාජ මහාමාත්‍යයන් ඇතුළු දහස් සංඛ්‍යාත ජනකාය භීතියෙන් තැතිගත් හදවත් ඇතිව, පිළිසරණක් සොයමින්, ගම්, නියම්ගම් හා නගරයන් අත්හැර දමා ඒ ඒ තැන්හි පිහිටි ගිරිදුර්ග ආදියේ අති දුෂ්කර ලෙස වාසය කළහ. ඉක්බිති බුදුජරාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම දැරූ උත්තරමූල වාසී මහා යතිවරයන් වහන්සේලා ශ්‍රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ද උතුම් පාත්‍ර ධාතූන් වහන්සේ ද රැගෙන, පිවිසීමට අපහසු වූ කොත්මලය නම් වූ ගිරිදුර්ග සහිත ජනපදයට පැමිණ, එහිදී ද ඒවා ආරක්ෂා කිරීමට නොහැකි වූයෙන් පොළොවෙහි නිදන් කොට තමන් කැමති පරිදි වැඩියහ.
114. තතො පුබ්බෙ ජයමහාබොධිදුමිණ්දෙන සහ සකලජම්බුදීපාධිපතිනා දිනකරකුලතිලකෙන ධම්මාසොකනරිණ්දෙන පෙසිතානං අත්තනා සමාන ගොත්තානං රාජපුත්තානං නත්තපන්නතාදිපරම්පරාගතස්ස විජයමල්ලනරාධිපස්ස ඔරසපුත්තො විජයබාහු නරිණ්දා නාම රාජා සුචිඤ්ඤාතබ්බසමයන්තරො සත්තසමාචිණ්ණ සුනීතිපථො සම්පන්නබලවාහනො ජම්බුද්දොණිං නාම පුරවරංමාපෙත්වා තත්ථ වසන්තො මහතා බලකායෙන කතසකලපච්චත්ථිවිජයොකුන්ත මලයභූමිප්පදෙසතො භගවතො දන්තධාතුභට්ටාරකං පත්තධාතුවරඤ්ච ආහරාපෙත්වා සුරසන්දනසදිසමතිවිරොචමානං විමානං මාපෙත්වා තස්මිං තං ධාතුයුගළං නිවෙසෙත්වා මහතා උපහාරවිධානා සාදරමුපට්ඨහන්තො භගවතො චතුරාසීතිධම්මක්ඛණ්ධනෙ මහන්තං ප්‍රඤ්ඤාපදානං ජනයන්තො ධම්මිකසිරිසඞ්ඝබොධිමහාරාජසිරොදානාපදානසිද්ධක ඛත්තභුතෙ අනෙකඛීණාසවසහස්ස චරණරජොපරිපූතමනොහරභූමිභාගෙ ගොඨාභයමහාරාජෙන කාරිතෙ හත්ථවනගල්ලමහාවිහාරමණ්ඩනායමානෙ වට්ටුලවිමානෙපුරා රට්ඨ විලොපාගතාය චොලකෙ රළාදිකාය තිත්ථියසෙනායමහාචෙතියං උදරෙ භින්නමත්තෙ ජීවිතෙ විය ධාතුභට්ටාරකෙ අන්තරහිතෙ හදයවත්ථුමංසමීව සුවණ්ණරන්තාදිකම පහරිත්වා විද්ධස්තං පිණ්ණුධාරවිධීනා පටිසංවරොන්තො පුප්ඵාධානත්ත යතො පට්ඨාය සක්කච්චං විනාපෙත්වා මහන්තං සුවණ්ණ ථූපිකාමභද්ව කාරෙත්වා සපරිජනානි ගාමක්ඛෙත්තාදීනි ච දත්වා තත්ථ නිවසන්තානං භික්ඛූනං නිබද්ධදානවට්ටං පට්ඨපෙත්වා තං හත්ථවනගල්ල මහා විහාරං සබ්බථා සමිද්ධමකාසි.
114. ඉන්පසු, පෙර ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ සමඟ මුළු දඹදිවටම අධිපති වූ, සූර්ය වංශතිලක වූ ධර්මාශෝක නරේන්ද්‍රයා විසින් එවන ලද, තමන් හා සමාන ගෝත්‍ර ඇති රාජකුමාරවරුන්ගේ මුනුබුරු මිනිබිරි පරම්පරාවෙන් පැවත ආ විජයමල්ල රජුගේ ඖරස පුත්‍ර වූ, විජයබාහු නරේන්ද්‍ර නම් රජතුමා, මැනවින් දත යුතු ශාසන ධර්මයන් දත්, සත්පුරුෂයන් විසින් අනුගමනය කරන ලද යහපත් රාජ්‍ය නීති මාර්ගයෙහි හැසිරෙමින්, බලසම්පන්න සේනාවන්ගෙන් යුක්තව දඹදෙණිය නම් උතුම් නුවර කරවා එහි වසමින්, මහා සේනාවක් ලවා සියලු සතුරන් ජයගෙන, කන්ද උඩරට (මලය දේශය) ප්‍රදේශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ සහ උතුම් පාත්‍ර ධාතූන් වහන්සේ ගෙන්වාගෙන, දිව්‍ය රථයක් මෙන් ඉතා බබළන විමානයක් කරවා, එහි ඒ ද්විත්ව ධාතූන් වහන්සේලා වඩාහිඳුවා, මහත් වූ පූජා විධීන්ගෙන් යුක්තව ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අසූහතර දහසක් ධර්මස්කන්ධය උදෙසා මහත් වූ ප්‍රඥා පූජාවන් කරවමින්, ධාර්මික සිරිසඟබෝ මහ රජතුමාගේ හිස දන් දීමේ උතුම් චරිතය සිද්ධ වූ ස්ථානයක් බඳු වූ ද, නොයෙක් දහස් ගණන් රහතන් වහන්සේලාගේ පාද ධූලියෙන් පිරිසුදු වූ මනෝඥ භූමි භාගයක පිහිටි ද, ගෝඨාභය මහ රජතුමා විසින් කරවන ලද, හත්ථවනගල්ල මහා විහාරයට සැරසිල්ලක් බඳු වූ වටදාගෙයෙහි—පෙර රට කොල්ලකෑමට පැමිණි චෝල, කේරළ ආදී මිථ්‍යා දෘෂ්ටික සේනාව විසින් මහා චෛත්‍යය මධ්‍යයෙන් බිඳ දමා, තමන්ගේ ප්‍රාණය බඳු වූ ධාතූන් වහන්සේලා අතුරුදන් වූ කල්හි, හෘද වස්තුවෙන් මස් උදුරා ගන්නාක් මෙන් එහි වූ රන් රුවන් ආදිය පැහැරගෙන විනාශ කරන ලද්දා වූ—ඒ වටදාගෙය ඝන බිත්ති බැඳීම් ක්‍රමයෙන් නැවත සකස් කරමින්, මල් ආසන තුනේ සිට පටන් ගෙන ඉතා ගෞරවයෙන් කරවා, මහත් වූ රන් කොත් පළඳවා, පරිවාර ජනයා සහිතව ගම්බිම් හා කුඹුරු ද පූජා කොට, එහි වසන භික්ෂූන් වහන්සේලාට නිත්‍ය දාන වත් පවත්වා, ඒ හත්ථවනගල්ල මහා විහාරය සෑම අයුරින්ම සමෘද්ධිමත් කළේය.
115. අථ තස්මිං ලඞ්කානාථෙ කිත්තිසරීරාවසෙසෙ ජාතෙ තස්ස තුජවරො පරක්කමභුජො නාමරාජා අම්හාකං භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස බොධිමූලෙ නිසීදිත්වා මාරබලං විධමෙත්වා සම්බොධිරජ්ජප්පත්තිතො පට්ඨාය අට්ඨසතාධිකවස්සසහස්සෙ චතුවීසතියා ච වච්ඡරෙසු අතික්කන්තෙසු සම්පත්තරජ්ජාභිසෙකො අනෙකවිධසඞ්ගහවත්ථුහි සඞ්ගහිතමහාජනො චතුපච්චයදානෙන සතතසමාරාධිතා නෙකසහස්සභික්ඛුසඞ්ඝො භුජබලවිධුතාරාතිරාජකුලාවලෙපො අනෙක මණි රත්තසමුබ්භාසිතරතනකරණ්ඩකඤ්ච පඤ්චහි සුවණ්ණසහස්සෙහි සොවණ්ණකරණ්ඩකඤ්ච පඤ්චවීසතියා රජතසහස්සෙහි රජතකණ්ඩකඤ්ච දාඨාධාතුභදන්තස්ස කාරාපෙත්වා අතීච පසන්නහදයො සුහුමුත්තෙන තත්ථ සම්පයන්තො අත්තනොනගරඤ්ච ධන්තධාතුමණ්දිරඤ්ච සක්කඤ්චං සමලඞ්කාරාපෙත්වා බහුමාන පුරස්සරොදසනධාතුවරමාදාය අනෙකානි භගවතො චරියාපදානානී සමනුස්සරිත්වා පුරා නෙකභුපතයො පාටිහීරසණ්දස්සනෙන පසාදිතා ඉති පවත්තකථාමතරසෙනෙව මෙ සවනයුගළං පරිපීනිතමධුනාපි කෙනචි පාටිහාරියවිසෙසෙන මම චක්ඛුපටිලාභො සඵලො කාතබ්බොති සාදරමාරාධනමකාසි.
115. ඉක්බිති ඒ ලක්හිමි රජතුමා කීර්ති ශේෂභාවයට පත් වූ කල්හි, ඔහුගේ උතුම් පුත්‍ර වූ පරාක්‍රමබාහු නම් රජතුමා, අපගේ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ බෝධි මූලයෙහි වැඩහිඳ මාර සේනාව පරදවා සම්බෝධි රාජ්‍යයට පත්වීමෙන් පසුව, වර්ෂ එක්දහස් අටසිය විසිහතරක් ඉක්ම ගිය කල්හි රාජ්‍ය අභිෂේකය ලැබ, නොයෙක් සංග්‍රහ වස්තූන්ගෙන් මහා ජනයා සංග්‍රහ කරමින්, සිව්පසය පූජා කිරීමෙන් නිරන්තරයෙන් නොයෙක් දහස් සංඛ්‍යාත භික්ෂූ සංඝයා වහන්සේලා සතුටු කරමින්, තමාගේ බාහු බලයෙන් සතුරු රාජකුලයන්ගේ මානය මැඩපවත්වා, දන්ත ධාතූන් වහන්සේ උදෙසා නොයෙක් මැණික් හා රත්නයෙන් බබළන රුවන් කරඬුවක් ද, රන් පන්දහසකින් ස්වර්ණ කරඬුවක් ද, රිදී විසිපන්දහසකින් රිදී කරඬුවක් ද කරවීය. අතිශයින් පැහැදුණු සිත් ඇති ඒ රජතුමා, සුබ මුහුර්තයකින් එහි පැමිණ, තමාගේ නුවර ද දන්ත ධාතු මන්දිරය ද මනාව සරසවා, මහත් ගෞරවයෙන් යුක්තව උතුම් දන්ත ධාතූන් වහන්සේ වඩාහිඳුවාගෙන, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ නොයෙක් චරිතාපදානයන් සිහිපත් කරමින්, 'පෙර නොයෙක් රජවරුන් ප්‍රාතිහාර්ය දැකීමෙන් පහදවන ලදහ' යන මේ පුවත නමැති අමෘත රසයෙන් මාගේ කන් යුගල පිනවන ලදී, දැන් ද කිසියම් සුවිශේෂී ප්‍රාතිහාර්යයකින් මාගේ දෑස් ලැබීම සඵල කළ මැනවැ' යි ගෞරවයෙන් ආරාධනා කළේය.
116. තස්මිං ඛණෙ සා දසනධාතු තස්ස කරපඞකජෙ රාජහංසිවිලාසමාතන්වතී පාටිහීරමකාසි. කථන්ති චෙ? යථා අන්තිමභවෙ මාතු තුච්ඡිතො ජාතමත්තොව බොධිසත්තො නරවරකරතොපනීතදුකුලචුම්බටකතො ඔතරන්තොව බාලො සමානොපි සොළසවස්සුද්දෙසිකො විය අමණ්ඩිතොපි අනෙකවත්ථාභරණවිභුසිතො විය භූමියා ගච්ඡන්තොපි ආකාසෙන ගච්ඡන්තො විය සබ්බෙසං ජනානං පටිහාසි, තථෙව තත්ථ තදා දන්තධාතුභට්ටාරකො සුගබිම්බා කාර සලක්ඛණාවයවෙන රූපෙන භාසමානො අනෙකවිධරංසිනිකරෙ විකිරන්තො තත්ථ සන්තිපතිතානං ජනානං මානනං ජානෙසි. වුත්තඤ්හි.
116. එසණින් ඒ දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ඔහුගේ පියුමක් බඳු සුරත මත රාජහංසයෙකුගේ ලීලාව දක්වමින් ප්‍රාතිහාර්යයක් පෑ සේක. ඒ කෙසේද යත්? යම් සේ අවසාන ආත්ම භවයේ දී මව් කුසින් උපන් කෙණෙහිම බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ, ශ්‍රේෂ්ඨ බ්‍රහ්මයන්ගේ දෑතින් පමුණුවන ලද දුහුල් සළු වළල්ලෙන් බැස වඩිනා කල්හි, බාල කුමාරයෙකු වුව ද සොළොස් හැවිරිදි තරුණයෙකු මෙන් ද, ආභරණ නොපැළඳුව ද නොයෙක් වස්ත්‍රාභරණයෙන් සැරසුණාක් මෙන් ද, පොළොවෙහි වඩින්නේ වුව ද ආකාශයෙන් වඩින්නාක් මෙන් ද සියලු ජනයාට දර්ශනය වූයේ ද, එලෙසින්ම එකල එහි දී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහය බඳු ලක්ෂණ සහිත අවයවයන්ගෙන් යුත් රූපයෙන් බබළමින්, නොයෙක් විධ රශ්මි මාලාවන් විහිදුවමින්, එහි රැස්ව සිටි ජනයාගේ සිත් සතුටු කළ සේක. එය මෙසේ කියන ලදී.
117.
117.
‘‘ලඞ්කාධිනාථකරපඞ්කජ රාජහංසි,නිම්මාය සා දසනධාතු මුනිණ්දරූපං;
නෙකෙහි රංසිවිසරෙහි සමුජ්ජලන්තී,සබ්බාදිසා ච විදිසා සමලඞ්කරිත්ථ.
ලංකාධිපති රජුගේ හස්ත නමැති පියුමෙහි රාජහංසියක වැනි වූ, ඒ දන්ත ධාතූන් වහන්සේ මුනින්ද්‍රයාණන් වහන්සේගේ (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) රූපයක් මවා මවා, නොයෙක් රැස් විහිදුවමින් අතිශයින් බැබළෙමින්, සියලු දිශාවන් හා අනුදිශාවන් අලංකාර කළ සේක.
118.
118.
දිස්වා තමබ්භූතමතීච පසන්නචිත්තො,සම්පත්තචක්කරතනො විය චක්කවත්ති;
සෙට්ඨෙහි නෙකරතනාභරණාදිකෙහි,පූජෙසි ධාතුමසමං මනුජාධිනාථො.
ඒ අද්භූත ප්‍රාතිහාර්යය දැක අතිශයින්ම ප්‍රසන්න වූ සිත් ඇති මනුෂ්‍ය ලෝකාධිපති වූ ඒ රජතුමා, චක්‍ර රත්නය පහළ වූ සක්විති රජෙකු මෙන්, උතුම් වූ නොයෙක් රත්නාභරණ ආදියෙන් යුතුව ඒ අසමසම දන්ත ධාතූන් වහන්සේට පූජා පැවැත්වීය.
119. තතො ජිනදන්තධාතුවරප්පසාදකාලම්හි තෙජොබලපරක්කමමහිමො පරක්කමබාහුමහානරිණ්දො පුලත්ථිපුරනිවාසිනිං කතලොක සාසනවිලොපං සරාජිකමනෙකසහස්සසංඛ චොලකෙරළවාහිනිච නෙකදෙසමහිපාලමත්තමාතඞ්ගකෙසරිවික්කමං දුරතික්කමං ලොකසාසනසඞ්ගහකරණවසෙන වචිතසකලලොකං සම්පන්නබලවාහනං ලඞ්කාරජ්ජගහණත්ථිනං තම්බලිඞ්ගවිසයාගතමතිසාහසං වන්දභානුමනුජාධිපංව සසාමන්තකභවනමුපනීය සකල ලඞ්කාදීපමෙකච්ඡත්තංවිධාය අත්තනොපිතුමහාරාජතො දිගුණංලොකසාසනසඞ්ගහං කරොන්තො කදාචි සඞ්ඝස්ස කඨිනචීවරානිදාතුකාමො කප්පාසපරිකම්මකන්තනාදිකානි සබ්බකරණීයානි එකාහෙනෙව නට්ඨපෙත්වා පච්චෙකමනෙකමහග්ඝ ගරුභණ්ඩමණ්ඩිතානි සසාමණිකපරික්ඛාරානි අසීතිමත්තානි කඨිනචීවරානි දාපෙත්වා ලොකස්ස සාධුවාදෙන දසදිසං පූරෙසි.
119. ඉන්පසු, ජින දන්ත ධාතූන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණු ඒ කාලයෙහි, තේජස් බලය හා වීර වික්‍රමය මහිම කොට ඇති මහා පරාක්‍රමබාහු නරේන්ද්‍රයා, පොළොන්නරුවේ වෙසෙමින් ලෝක ශාසන විනාශය කළ, තමන්ගේ රජු ද ඇතුළු වූ දහස් සංඛ්‍යාත චෝළ සහ කේරළ සේනාවන් ද, නොයෙක් දේශයන්හි රජවරුන් නමැති මත් වූ ඇතන් මර්දනය කිරීමට සිංහයෙකු වැනි වූ, පසුබට කළ නොහැකි වූ, ලෝක ශාසන සංග්‍රහය කිරීමෙන් මුළු ලෝකයම දිනාගත්, බලසම්පන්න සේනා වාහන සහිතව ලංකා රාජ්‍යය පැහැරගනු කැමැත්තෙන් තම්බලිංග දේශයෙන් පැමිණි අතිශය සාහසික වූ චන්ද්‍රභානු රජු සහ ඔහුගේ ප්‍රාදේශීය නායකයන් ද පරාජය කොට, මුළු ලංකාද්වීපයම එක්සේසත් කර, තමන්ගේ පිය මහා රජතුමාටත් වඩා දෙගුණයකින් ලෝක ශාසන සංග්‍රහයන් සිදු කරන්නේ, කිසියම් දිනෙක මහා සංඝයා වහන්සේට කඨින චීවර පූජා කිරීමට කැමතිව, කපු පිළියෙළ කිරීම, නූල් කැටීම ආදී සියලු කටයුතු එකම දිනකින් නිම කරවා, වටිනා ගරුභාණ්ඩයන්ගෙන් හා ශ්‍රමණ පරිෂ්කාරයන්ගෙන් අලංකාර කරන ලද අසූවක් පමණ කඨින චීවරයන් පූජා කරවා, ලෝකයාගේ සාධුකාර නාදයෙන් දස දිසාවම පුරවාලීය.
120. එවමඤ්ඤානිපි බහූනි ලොකවිම්භයකරානි පුඤ්ඤපදානානි සම්පාදෙන්තො සො පරක්කමබාහුමහානරිණ්දො හත්ථවනගල්ල විහාරෙ අත්තනො පිතුමහාරඤ්ඤො ආළාහනට්ඨානෙ මහාචෙතියං බණ්ධාපෙත්වා තත්ථෙව අණෙකඛීණාසවසහස්සපරිභුත්තං පාසාදවරං චිරකාල චිනට්ඨං සුත්වා ධනුකෙතකිවත්ථුවංසෙ ජාතං සද්ධාදිගුණසම්පත්ති සමුදිතං පතිරාජදෙව නාමකං අමච්චවරං පෙසෙත්වා තෙන අනෙකසහස්සධනපරිච්චාගෙන භුමිත්තිතයමණ්ඩිතං සුමනොභරං පුරෙ පියතං පාසාදං කාරාපෙත්වා තත්ථ නිවසන්තානං අනෙකසං භික්ඛුනං නිබද්ධ පච්චයදානං පවත්තෙසි.
120. මෙලෙස ලෝකය මවිත කරවන තවත් බොහෝ පින්කම් සිදු කළ ඒ මහා පරාක්‍රමබාහු නරේන්ද්‍රයා, හත්ථවනගල්ල (අත්තිනගල්ල) විහාරයෙහි තම පිය රජතුමාගේ ආදාහනය කළ ස්ථානයේ මහා චෛත්‍යයක් කරවා, එහිම පෙර දහස් ගණන් රහතන් වහන්සේලා පරිභෝග කළ, දීර්ඝ කාලයක සිට විනාශ වී තිබූ උතුම් ප්‍රාසාදය පිළිබඳව අසා, ධනුකේතකී වංශයෙහි උපන්, ශ්‍රද්ධාදී ගුණයන්ගෙන් පිරුණු පතිරාජදේව නම් අමාත්‍යවරයා පිටත් කර හැරියේය. ඔහු ලවා නොයෙක් දහස් ගණන් ධනය පරිත්‍යාග කරවා, තෙමහල් ප්‍රාසාදයක් කරවා, එහි වෙසෙන නොයෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට නිරන්තරයෙන් සිවුපසය පූජා කිරීමේ කටයුතු සැලැස්වීය.
121. තත්ථෙව වට්ටුලවිමානස්ස හෙට්ඨිමතලෙ ගොපානසියො ඨපෙත්වා සමන්තා ඡදනරූපං කාරෙත්වා ද්විභුමකං විමානං තිභුමකමකාසි තත්ථෙවලඞ්කාදීපෙ අභූතපුබ්බං ජිනමණ්දිරං කාරාපෙතුකාමො වට්ටුලවිමානතො උත්තරදිසාභාගෙ පඨමං පොරිසප්පමාණං සිලාතලපරියන්තං ඛණිත්වා පංසූනි අපනෙත්වා නදීවාලුකාහි පූරෙත්වා කුඤ්ජරරාජවිරාජිතආධාරබණ්ධකතො පට්ඨාය යාව ඵුපිකං අට්ඨංසවිභාගෙන භිත්තිච්ඡදනානි විභත්තානි කත්වා පච්චෙකං නානාවණ්ණවිචිත්තානමට්ඨවිධානං භිත්තීභාගානමුපරි කෙලිපරිහාසරසජනකනානාවෙසවිලාසභූසිතපහූතභූතකිංකරපරිගතවිටද්ධකමණ්ඩලමණ්ඩිතං පමුඛපරියන්තෙ විවිධචිත්තරූපමනොහරමුච්චතරං ඉඪිකාහි නිවිතං කතසුධාපරිකම්මං මකරතොරණමණ්ඩලඤ්ච නිම්මිනිත්වා අන්තොවිරචිතාති මනොහරමාලාකම්මලතා කම්මාදි නානාවිධ චිත්තකම්ම සමුජ්ජලං සුවිහිතසොපානද්වාරකවාටං සමලඞ්කතට්ඨානලීළ්හමනොහර සජීවජිනසං කාසපටිබිම්බරූපවිභූසිතං පටිබිම්බස්ස දක්ඛිණතො ඝනසිලාවිහිත සුගතරූපපතිමණ්ඩිතං තිභූමකං මහා විමානං කාරෙසි.
121. එහිම වටදාගෙයෙහි (වට්ටුල විමානයෙහි) යටි මහලේ ගෝපානසී (පරාල) තබා, වටා වහලක් කරවා, දෙමහල්ව තිබූ විමානය තෙමහල් විමානයක් බවට පත් කළේය. එහිම ලංකාද්වීපයෙහි මින් පෙර නොවූ විරූ බුදු මැදුරක් කරවනු කැමැත්තේ, වටදාගෙයට උතුරු දෙසින් පළමුව මිනිසෙකුගේ උස ප්‍රමාණයට, ගල් පර්වතය දක්වා පොළොව හාරා, පස් ඉවත් කර, ගඟ වැලිවලින් පුරවා, ඇත් රජුන්ගෙන් බැබළුණු පාදක බැම්මේ සිට කොත දක්වා අටපට්ටම් ආකාරයෙන් බිත්ති හා වහලවල් බෙදා, එකිනෙක විවිධ වර්ණයෙන් විසිතුරු වූ අට වැදෑරුම් බිත්ති කොටස්වලට ඉහළින් කෙළිසෙල්ලම් හා සිනහ උපදවන නොයෙක් වෙසින් හා ලීලාවෙන් සැරසුණු, බොහෝ භූත ගණ (වාමන රූප) පිරිවරාගත් වටකුරු වියන් මණ්ඩලයකින් අලංකාර කරන ලද, ද්වාර මණ්ඩපය කෙළවර නොයෙක් සිත්තම් රූවලින් මනෝහර වූ, ගඩොලින් කරන ලද, බදාම පිරියම් කළ, ඉතා උස් වූ මකර තොරණ මණ්ඩලයක් ද මවා, ඇතුළත ඉතා මනහර මල්කම්, ලියකම් ආදී නොයෙක් විසිතුරු සිත්තම්වලින් බැබළෙන්නා වූ, මැනවින් තැනූ පියගැටපෙළ, ද්වාර හා දොරපත්වලින් යුක්ත වූ, අලංකාර ඉරියව්වෙන් මනහර වූ, පණ ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් බඳු වූ බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේ නමකින් සරසන ලද, එම ප්‍රතිමාවට දකුණු පසින් තද කළුගලින් නෙළන ලද තවත් බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේ නමකින් අලංකාරවත් වූ, තෙමහල් වූ මහා විමානයක් කරවීය.
ඉති අට්ඨංස විමානුප්පත්තිපරිච්ඡෙදො එකාදසමො.
මෙසේ අටපට්ටම් විමානය නිර්මාණය කිරීම නම් වූ එකොළොස්වන පරිච්ඡේදයයි.
122.
122.
විද්ධස්තසංඛරණතො නවකම්මුනාවා,ඛෙත්තාදිදානවිධිනාච අනාගතෙපි;
යෙ සාධවො පරිහරන්ති ඉමං විහාරං,නාමද්ව කාරම්පි තෙසමිහාලිඛන්තු.
අනාගතයෙහි ද යම් සත්පුරුෂ කෙනෙක් බිඳී ගිය දෑ ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමෙන් හෝ නව කර්මාන්ත කිරීමෙන් හෝ කුඹුරු ආදිය පූජා කිරීමෙන් හෝ මේ විහාරය රැකබලා ගනිත් ද, ඔවුන්ගේ නාම අක්ෂර පවා මෙහි ලියවෙත්වා!