හත්ථවනගල්ලවිහාර වංසො

The Chronicle of the Hatthavanagalla Vihāra

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Homage to the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One.

1.

1.

ස්නෙහුත්තරාය හදයා මලමල්ලිකාය,පජ්ජාලිතො මතිදසාය ජිනප්පදීපො;

මොහණ්ධකාරමඛිලං මම නීහරන්තො,නිච්චං විභාවයතු චාරු පදත්ථරාසිං.

May the lamp of the Conqueror, kindled by a heart supreme in affection, like a garland of jasmine, and by the gift of intelligence, dispelling all my darkness of delusion, constantly illuminate the beautiful array of words and their meanings.

2.

2.

ලඞ්කාභිසිත්තවසුධාධිපතීසු රාජා,යො බොධිසත්තගුණවා සිරිසඞ්ඝබොධි;

තස්සාතිචාරු චරියා රචනාමුඛෙන,වක්කාමි හත්ථවනගල්ලවිහාර වංසං.

Among the kings consecrated over the land of Laṅkā was King Sirisaṅghabodhi, who possessed the virtues of a Bodhisatta. By means of an account composed about his most charming conduct, I shall relate the Chronicle of the Hatthavanagalla Vihāra.

3.

3.

බ්‍රහ්මන්වයෙනනුගතත්ථමනොමදස්සී,ඛ්‍යාතෙන සබ්බයතිරාජධුරන්ධරෙන;

ව්‍යාපාරිතොහමිතිභානුගතං කථඤ්ච,නිස්සාය පුබ්බලිඛිතංවිධ වායමාමි.

I, of flawless insight, who follow the aim of the Brahmanical tradition, famed as the bearer of the burden of all chief ascetics, am engaged in this work. Relying on prior writings, I thus endeavour upon this story which has become so renowned.

4. අර්ණ්ථ සුගතාගමසුධාපගානිද්ධොතකුදිට්ඨිවිසකලඞ්කාය ලංකාය භගවතො අඞ්ගීරසස්සමහානාගවනුය්‍යානෙ සමිතිසමාගතයක්ඛ රක්ඛසලොකවිජයාපදානස්ස සිද්ධක්ඛෙන්තභූතො සීහළමහීමණ්ඩලමණ්ඩනාය මානො විවිධරතනාකරොපලක්ඛමානමහග්ඝමණි භෙදො මණි භෙදො නාම ජනපදො.

4. Now, in Laṅkā—where the stain of the poison of wrong views has been washed away by the river of nectar that is the Sugata's teaching, and which has become the field for the accomplishment of the heroic tale of victory over the assembled world of yakkhas and rākkhasas in the Mahānāgavana park of the Blessed One, the sage of the Aṅgīrasa clan—adorning the sphere of the earth of Sīhaḷa, is the district named Maṇibheda, distinguished by its various mines of precious jewels and gems.

5.

5.

ලද්ධාන සත්ථු වරණඞ්කමනඤ්ඤලබ්භ,මානණ්දිනා සුමනකූටසිලුච්චයෙන;

උස්සාපිතා විජයකෙතුමතල්ලිකෙව,සුද්ධොරුවාලුකනදී යමලඞ්කරොති.

A pure, wide, sandy river adorns it, like a splendid victory banner raised high, flowing from the Sumanakūṭa peak, which, exulting, has received the Teacher's excellent footprint, unobtainable by others.

6.

6.

ලඞ්කාය යක්ඛගණනීහරණෙ ජිනස්ස,චම්මාසනුග්ගනහුනාසනඵස්සදාහා;

සංසාරරක්ඛසවපුබ්භවබුබ්බුලංච,යස්මිං විහාති මහියඞ්ගණ ථූපරාජා.

Wherein stands the royal stūpa of Mahiyangana, which destroys the bubble of past existence—the body of the demon Saṃsāra—and which commemorates the burning from the touch of the fierce fire of the leather mat of the Victor, during the expulsion of the host of yakkhas in Laṅkā.

7.

7.

සදාමහොඝාය මහාපගාය,පානීයපානාය සමොසටානං;

සමුච්චයො සාරදවාරිදානං,නූනං ගතො ථාවරථූපරූපං.

For those who have gathered at the great river, the ever-flowing flood, to drink its water, a collection of autumnal rains has surely taken the form of a stable stūpa.

8.

8.

තස්සාපගාය විමලම්බුනි දිස්සමාන,මාලොලවිචිතරලං පටිබිම්බරූපං;

භොගෙහි වෙඨිය නිජං භවනං ඵණීහි,පූජත්ථිකෙහි විය රාජති නීයමානං.

Its reflection, seen in the clear water of that river and trembling with shimmering waves, shines as if it were the Nāgas' own abode, encircled by their coils and carried by them in worship.

9. තස්ස මහියඞ්ගණ මහා විහාරස්ස පරියන්තගාමකෙ සෙලාභයො නාම ඛත්තියො පටිවසන්තො පුත්තං පටිලභිත්වා අඞ්ගලක්ඛණපාඨකානං දස්සෙසි තෙ තස්ස කුමාරස්ස අඞ්ගලක්ඛණානි ඔලොකෙත්වා ‘‘අයං කුමාරො ඛමකසත්තො නහොති. ධඤ්ඤපුඤ්ඤලක්ඛණසම්පන්නො, සකලම්පි සීහළදීපං එකච්ඡත්තං කරිත්වා මහන්තමහන්තානි අච්ඡරියබ්භුතානි මහාවීරචරිතානි දස්සෙස්සතී’’ති ව්‍යාකරිංසු.

9. In a boundary village of that Mahiyangana Mahāvihāra, a nobleman named Selābhaya, residing there, obtained a son and showed him to those who read bodily marks. They, examining the boy's bodily marks, declared: "This boy is not of a passive nature. Endowed with marks of fortune and merit, he will unite the entire island of Sīhaḷa under one canopy and display very great and marvelous, heroic deeds."

10. තතො සෙලාභය ඛත්තියො පුත්තස්ස අභිසෙකාදිසම්පත්තිං සුත්වා කොටිප්පත්තපමොදපරවසොපි තස්මිං කාලෙ අනුරාධපුරෙ රජ්ජං කාරයතා ‘‘වොහාරතිස්සමහාරාජතො කදාචි කෙචි උපද්දවො ජායිස්සතීති. ජාතපරිසඞ්කොතං කුමාරමාදාය මහියඞ්ගණමහාවිහාරෙ බොධි අඞ්ගණෙ පරිත්තග්ගෙ සන්නිපතිතස්ස නණ්දමහාථෙරපමුඛස්ස මහාභික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිපජ්ජාපෙත්වා ‘‘එසො මෙ භන්තෙ කුමාරො මහාසඞ්ඝස්ස ච මහා බොධිපාදස්ස ච සරණං ගච්ඡති තං සබ්බෙපි භදන්තා රක්ඛන්තු සඞ්ඝබොධි නාමකො චායං හොතු’’ති මහාසඞ්ඝස්ස ච බොධි දෙවතාය ච නිය්‍යාදෙත්වා පටිජග්ගන්තො කුමාරස්ස සත්තවස්සික කාලෙ කාලමකාසි.

10. Then the khattiya Selābhaya, hearing of the good fortune of his son's consecration and so forth, though overwhelmed with joy reaching its peak, at that time King Vohāratissa was ruling in Anurādhapura, and thinking, "At some time trouble may arise from the great king Vohāratissa," he became anxious. Taking the prince, he laid him down in the midst of the great Saṅgha of monks headed by the great elder Nanda, assembled in the hall for protective recitations in the Bodhi enclosure of the Mahiyangana Mahāvihāra, and said: "Venerable sirs, this my prince goes for refuge to the great Saṅgha and the great Bodhi tree. May all the venerable sirs protect him. And let him be named Saṅghabodhi." Having entrusted him to the great Saṅgha and the Bodhi deity, and while caring for the prince, he passed away when the prince was seven years old.

11. අථ මාතුලො නණ්දමහාථෙරො කුමාරකං විහාරමානෙත්වා පටිජග්ගන්තො තෙපිටකං බුද්ධවචනං උග්ගණ්හාපෙත්වා බාහිරසත්ථෙසු ච පරමකොචිදං කාරෙසි. සඞ්ඝබොධිකුමාරොපි කතාධිකාරත්තා තික්ඛපඤ්ඤත්තා ච ඤාණවිඤ්ඤාණසම්පන්නො හුත්වා වයප්පත්තො ලොකස්ස ලොචනෙහිනිපියමානාය රූපසම්පත්තියා සවඤ්ජලිපුටෙහි අස්සාදියමානසදාචාරගුණ සම්පත්තියා ච පත්ථ ට යසොඝොසො අහොසි.

11. Then, his maternal uncle, the great elder Nanda, brought the young prince to the monastery and, attending to him, had him learn the Tipiṭaka, the Buddha's word, and also made him highly skilled in the external sciences. Prince Saṅghabodhi, also, because of his past aspirations and sharp intellect, being endowed with knowledge and understanding, having reached adulthood, became widely renowned for his perfect beauty, which was pleasing to the eyes of the world, and for his virtuous conduct, which was savored by all with reverently cupped hands.

12. කිමිහ බහුනා?- කාදම්බිනී කදම්බතො සිනිද්ධනීලායතගුණංධම්මිල්ලකලාපෙ, පරිපුණ්ණහරිණඞ්කමණ්ඩලතො හිලාදකරපසාදසොම්මගුණං මුඛමණ්ඩලෙ චාමීකරපිංජරකම්බුවරතො මෙදුරොදාරබණ්ධුරභාවං ගීවාවයවෙ, කල්‍යාණසිලුච්චයතො සංහත විලාසං උරත්ථලෙ, සුරසාධිසාඛතො පීවරායතලලිතරූපං කාමදානපදානද්ව බාහුයුගළෙ, සමදගන්ධසින්ධුරතො ගමනලීළ්හං කරාකාරද්ව හත්ථියුගළෙ, චාරුතරථරුචිරොචමානචාමීකරමුකුරතො තදාකාරං සජාණුමණ්ඩලෙ ජඞ්ඝයුගළෙ, නිච්චා සීනකමලා කමලතො රත්තකොමළදලසිරං චරණයුගළෙ ආදාය යොජයතා පාරමිතාධම්මසිප්පිතා නිම්මිතස්ස පරමදස්සනීයගරූපවිලාසස්ස තස්ස අත්තභාවස්ස සංවණ්ණනාගන්ථගාරවමාවහති.

12. Why say more? From a bank of rain clouds, the quality of being glossy, dark, and long was taken for his mass of curls; from the full orb of the moon, the quality of refreshing, clear, and gentle radiance for his face; from a fine, golden-hued conch, the state of being smooth, noble, and beautifully curved for his neck; from a beautiful mountain peak, a compact grace for his chest; from a branch of the celestial tree, a plump, long, and graceful form for his pair of arms, which were bestowers of desired gifts; from a fragrant elephant in rut, graceful movement for his pair of hands, which were shaped like trunks; from a golden mirror gleaming with the beauty of a fine chariot, their shape for his pair of shanks with their kneecaps; from a lotus ever fresh, a red, soft, petal-like texture for his pair of feet. The description of his person, possessing a supremely beautiful and graceful form, created by the craftsman of the perfection-qualities who took and applied these attributes, brings great honor to this book.

13.

13.

දෙහෙ සුලක්ඛණයුතෙ නවයොබ්බනඩ්ඪෙ,තස්සුජ්ජලෙ ච පසමාහරණොදයෙන;

කා වණ්ණනා කමලරූපිනි ජාතරූපෙ,ලොකුත්තරං පරිමලං පරිතො වහන්තෙ.

His radiant body, endowed with auspicious marks and rich with fresh youth, shone with the arising of peace. What description can there be of one whose golden form is like a lotus, bearing a transcendent fragrance all around?

14.

14.

දොසාරයො හදයදුග්ගපුරෙ විජිත්වා,තත්ථාභිසිච්ච සුහදං විය ධම්මභූපං;

අත්ථානුසාසනිමිමස්ස වදං ගිරාය,තත්ථප්පවත්තයි සුධී නිජකායකම්මං.

Having conquered the enemies of the defilements in the fortress-city of the heart, and having there anointed the Dhamma-king as if a dear friend, uttering with his voice this instruction on the goal, the wise one there set in motion his own bodily action.

ඉති රාජකුමාරුප්පත්ති පරිච්ඡෙදො පඨමො.

Thus ends the first chapter, on the birth of the prince.

15. අථෙකදා මාතුලමහාථෙරා වයප්පත්තං සිරිසඞ්ඝබොධි කුමාරං ධම්මසවනාවසානෙ ආමන්තෙත්වා එවමාහ, ‘‘කුමාර! මහාභාගධෙය්‍ය! ඉදානි ත්වමසි අධීතසුගතාගමො, විදිතසකල බාහිරසත්ථො. චතුබ්බිධපණ්ඩිච්චකොටිප්පත්තො, තථාපි අභිමානධනෙ ඛත්තියකුලෙ ජාති, සබ්බපත්ථව්‍යාපිතා යොබ්බනවිලාසෙන සමලඞ්කතං සරීරං, අප්පටිමා රූපසිරි, අමානුසං බලඤ්චෙති මහතීය බලවනණ්ථ පරම්පරා’සබ්බාඅවිනයාන මෙකෙකම්පි තෙසමායතනං කිමුත සමවායො?‘‘යෙභුය්‍යෙන සත්ථසලිල වික්ඛාලනාති නිම්මලාපි කාලුසියමුපයානි බුද්ධී, අනුජ්ඣිතධවලතාපි සරාගාඑව භවති නවයොබ්බනගබ්බිතානං දිට්ඨි, අපහරති ච වාතමණ්ඩලි කෙව සුක්ඛපණ්ණං උබභුතරජො භන්ති අතිදූරමත්තනො ඉච්ඡාය යොබ්බනසමයෙ පුරිසං පකති. ඉණ්ද්‍රියභරිණභාරිනී සත්තමතිදුරන්තාය මුපභොගමිගතණහිකා තස්මා අයමෙවානස්සාදිත විසය රසස්ස තෙ කාලො ගුරුපදෙසස්ස. මදනසරප්පභාරජජ්ජරිතෙ හදයෙ ජලමිව ගලති ගුරූනමනුස්සානං අකාරණංඡවති දුප්පකති නො කුලංවා සුතං වා මනයස්ස වණ්දනප්පභවොනදහති කිං දහනො? කිංවාපසමහෙතුනාපි නාතිවණ්ඩතරො භවති වඩබානළො සලිලෙන, තස්මා ගාළ්හතර මනුසාසීතබ්බොසි.

15. Then one day, the great elder, his maternal uncle, after concluding a Dhamma talk, addressed the young prince Sirisaṅghabodhi, who had come of age, saying: "Prince! Most fortunate one! Now you have thoroughly studied the teachings of the Sugata and mastered all external sciences. You have reached the pinnacle of the fourfold wisdom. Yet, you are born into a noble warrior clan whose wealth is pride; your body is adorned with the splendor of youth; your beauty is unmatched, and your strength is superhuman—such is a great and powerful lineage. Each of these is a source of all indiscipline; what then of their combination? Most often, even an intellect purified by the washing of the water of the scriptures becomes sullied. The view of those proud of their new youth becomes passionate, though its purity is not abandoned. And like a whirlwind scattering dry leaves, the dust of existence carries a man in the prime of youth far from his own wishes. Beings, bearing the heavy burden of the senses, are drawn to the craving for enjoyment, which is so difficult to overcome. Therefore, now is the time for the teacher's advice, before you have tasted the flavor of sense objects. When the heart is afflicted by the pollen of the arrows of lust, the instruction of elders trickles away like water. Neither family nor learning can touch the evil nature of one whose mind is born from the worship of pride—what fire will such a one not burn? Or does not the submarine fire become even more intense from water, though it should be a cause for quenching? Therefore, you must be disciplined with great firmness."

16. අපගතමලෙ හි මනසි එලිකමණිම්හි විය රජනිකරමයුඛාපවිසන්ති, සුඛමුපදෙසගුණා, ගුරුවචනමමලම්පි සලිලමිව මහන්තං ජානිමුපජනයති සවනහතං සූලමිව අභබ්බස්ස, භබ්බස්සතු කරිනො විය සබ්බාභරණමානනසොභාසමුදයමධිකතර මුපවහති, අනාදිසිද්ධ තණ්හාකසායිතිණ්ද්‍රියානුචරඤ්හි චිත්තං නාවහති කන්නාමානත්ථං, තස්මා රාජ කුමාරානඤ්ච යතීනඤ්ච සතිබලෙන ඉණ්ද්‍රියවිජයො දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකම්බිලං කල්‍යාණජාතමුපජනයති, ඉණ්ද්‍රියවිජයො ච සම්භවති ගුරුවුද්ධොපසෙවාය තබ්බවනමවිරාධෙත්වා පටිපජ්ජතො, තස්මා තයා ආපාණපරියන්තං වත්ථුත්තයසරණපරායණතා න පහාතබ්බා.

16. For into a mind free from stain, like a flawless beryl gem, the qualities of instruction enter with ease, bringing happiness. The teacher's stainless word, like pure water, generates great knowledge. For the unworthy, it is like a spear striking the ear, but for the worthy, like an elephant with all its adornments, it brings about an even greater arising of splendor and beauty of countenance. Indeed, the mind, following the senses and stained by craving from beginningless time, what harm does it not bring? Therefore, for princes and ascetics alike, victory over the senses through the power of mindfulness generates a multitude of good things beneficial in this life and the next. And victory over the senses comes about from attending on teachers and elders, and from practicing without contradicting their word. Therefore, devotion to the refuge in the Triple Gem should not be abandoned by you until the end of your life.

න රාගාපස්මාරවිබොධනං විසයදහනසලිල සංසෙවනං කාතබ්බං, පස්සතූ හි කල්‍යාණාභිනිවෙසි චක්ඛූණ්ද්‍රියලාළන පරවසස්ස සලභස්ස සමුජ්ජලිත දීපසිඛාපතනං සොතිණ්ද්‍රිය සුඛානුයුත්තස්ස තරුණ හරීණස්ස උසු පාතසම්මුඛීභවනං ඝාණිණ්ද්‍රිය පරවසස්ස මධුකරස්ස මදවාරණකණ්ණතාලභන්නං රසනිණ්ද්‍රියතප්පණව්‍යසනිනො පුථුලොමස්ස බලිසාඝාසව්‍යසනං ඵස්සීණ්ද්‍රියානුභවනලාලසස්සමතඞ්ගජස්සවාරිණි බණ්ධනාපායං ඉමෙහි ඉණ්ද්‍රියෙහි මිලිතෙහි එකස්ස කාමිනො සදිදෙව පඤ්චන්නං, විසයරසානමුපසෙවාය පත්තබ්බං මහන්තං දුක්ඛජාලං කථමුපවණ්ණයාම? ඉමානි ච සුභාසිතානි පච්චවෙක්ඛතු අනුක්ඛණං විචක්ඛණො.

Let one not engage in the indulgence of sense objects, which awakens the madness of passion and fuels the fire of the senses. Let one intent on the good observe: the falling of the moth, overcome by fondness for the faculty of sight, into the blazing flame of a lamp; the facing of a falling arrow by the young deer, devoted to the pleasure of the faculty of hearing; the crushing of the bee, overcome by the faculty of smell, by the flapping ear of an intoxicated elephant; the disaster of swallowing the bait on the hook for the fish, addicted to satisfying the faculty of taste; the peril of being bound in the water for the elephant, eager for the experience of the faculty of touch. For a single lustful person, with these five senses combined, what great net of suffering is to be attained through indulging in the flavors of sense objects? How can we describe it? Let the discerning one constantly reflect upon these well-spoken words.

17.

17.

නාගාරිකං සුඛමුදික්ඛති කිඤ්චි ධීරො,ජානාති දෙහපටිජග්ගනමත්ථතොවෙ;

සංසෙවතොපි යුවතිං රතිමොහිතස්ස,කණ්ඩුයනෙ විය බනස්ස සුඛාභිමානො.

The wise man perceives no pleasure in city life; he knows it is only for the sake of maintaining the body. For one deluded by passion while consorting with a young woman, there is a conceit of happiness, like that in scratching a sore.

18.

18.

කො සෙවෙය්‍ය පරං පොසො අවමානං සහෙය්‍යවව,න වෙ කලත්තනිගළං යදි දුක්ඛනිබණ්ධනං.

What man would serve another, enduring contempt, if the fetter of a wife were not a bond of suffering?

19.

19.

ආකඩ්ඪමානා චිසිඛා ස්මිපං,පරම්මුඛායෙව සදා පවත්තා;

දූරම්පි ගච්ඡන්ති ගුණං විහාය,පවත්තනං තාදිසමෙව ථීන.

Like a lock of hair being pulled, they always proceed with face turned away; abandoning virtue, they go far. Such is the behavior of women.

20.

20.

අසන්ථුතං තා පුරිසම්පි අන්තො,කරොන්ති ආදායකතාව භිත්ති;

නෙත්තිං සවල්ලී විය හණ්ථගාපි,දසාසු සබ්බාසු ච සඞ්කනීයා.

Even a man unacquainted with them, they win over, making him a support for their taking. Like a creeper over the eye, even when held in hand, they are to be suspected in all circumstances.

21.

21.

අන්තොරුද්ධා බහිද්ධාපි නිස්සාසා විය නාරියො,කරොන්ති නාසමෙවස්ස කොධීමාතාසු විස්සසෙ.

Women are like breath, whether held in or let out; they cause one's ruin. What wise man would place his trust in them?

22.

22.

මානස පාපසංනින්නං අපායා විවටා නනා,සමන්තා පාපමිත්තාව මොක්ඛො සබ්බභයාකථං.

For a mind inclined towards evil, the various woeful states are open; surrounded by evil friends, how can there be liberation from all fear?

23. අපි ච හදයතරුකොටර කුටීරො කොධ කුණ්ඩලීන කදාචි බහි කාතබ්බො. අපි තු’තිතික්ඛාමන්තෙන අචිප්ඵණ්දන්තං උපනෙතබ්බො.

23. Moreover, the coiled snake of anger, whose dwelling is the hollow of the tree of the heart, should never be brought out. Rather, with the incantation of supreme forbearance, it should be rendered still.

24.

24.

සතං තිතික්ඛාකවචෙ විගුණ්ඨිතා,සියුං දුරාලාපඛගා ඛලානං;

සභාපසංසාකුසුමත්ත මෙතා,නිබජ්ඣරෙ තා ගුණ මාලිකාය.

For the good, enveloped in the armor of forbearance, the harsh-word-arrows of the wicked are of no avail. For them, praises in assemblies become flowers, by which they are bound with a garland of virtues.

25.

25.

ලොකාධිපච්චං විපුලෙධනෙ ච,මනොනුකූලෙ තනයෙ ච දාරෙ;

ලද්ධාපි යායෙති න ජාතු තිතතිං,බාධෙතු සාතං න පපඤ්ච තණ්හා.

Even having obtained lordship over the world, abundant wealth, and a wife and children pleasing to the mind, one never attains satisfaction. Craving for proliferation obstructs happiness.

26.

26.

වණ්ණප්පසාදා යස්සා සුඛාව,ධනා ච හායන්තුප ජීවිකාච;

යෙනාභිභූතාරිපුනෙව සත්තා,දොසග්ගි සො තෙ හදයං ජහාතු.

May that fire of hatred—by which beings are overcome as if by a foe—leave your heart. For through it, clarity of complexion, fame, and happiness diminish, as do wealth and livelihood.

27.

27.

ඛෙදො විපත්තීසු පටිකිරයා න,තස්මා න දීනප්ප කතිං භජෙය්‍ය;

පඤ්ඤානුයාතං වීරියං වදන්ති,සබ්බත්ථ සිද්ධිග්ගහණග්ගහණ්ථං.

Grief is no remedy for misfortunes; therefore, one should not give way to dejection. Energy accompanied by wisdom, they say, is the foremost means for grasping success in all things.

28.

28.

ව්‍යාපාරා සබ්බභූතානං සුඛත්ථාය විධීයරෙ;

සුඛඤ්ච න විනා ධම්මං තස්මා ධම්මපරො භවා’ති.

The activities of all beings are undertaken for the sake of happiness; and happiness is not found without the Dhamma. Therefore, be devoted to the Dhamma.

29. එවමාදිකං සප්පුරිසනීතිපථං ආදිසන්තෙ මහාථෙරෙ තෙන කල්‍යාණධම්මෙන අසොතබ්බතානාදරියරචිතභුකූටික මුඛෙන වා දිසාචික්ඛිත්තචක්ඛුනා ච අහඞ්කාරපරවසෙන ගජනිමිලිතමුබ්භාවයතා වා අත්තනො පඤ්ඤාධික්ඛෙපමිවච අචින්තයතා චුළාවිනිහිතකොමළඤ්ජලිපුටෙන තන්නින්නෙන, තප්පොණෙන සිරසා ච පීති සමුදිත සාධුවාදවිකසිතකපොලෙනමුඛෙන ච. සකලාවයවචිත්ථටරොමඤ්ච කඤ්චුකිතෙන දෙහෙන ච භූමියං නිපජ්ජිත්වා දීඝප්පමාණ පමාණ මාවරත්තාමග්ගඵලලාභතොවිය විසිට්ඨතරං පමුදිතමාවිකතමාසි.

29. Thus, when the great elder was expounding such teachings on the path of good men, he, not showing disrespect for that good Dhamma with a frowning face from unwillingness to listen, nor with eyes cast in another direction, nor feigning disinterest like an arrogant elephant, and not considering it a disparagement of his own wisdom, but rather with his soft hands placed in reverence upon his head, with his head inclined and bent towards the teaching, with a face whose cheeks blossomed with approving words arisen from joy, and with a body covered as if with a cloak of bristling hairs over all his limbs—prostrating himself at full length upon the ground—manifested a joy more excellent than even the attainment of the path and its fruit.

ඉති අනුසාසන පරිච්ඡෙදො දුතියො.

Thus ends the second chapter on instruction.

30. තතො පට්ඨාය යථාවුත්තපටිපදං අවිරාධෙත්වා සමාවරණෙන සන්තුට්ඨො තස්ස සඞ්ඝබොධි සමඤ්ඤං ගොපෙතුකාමො මාතුලමහාථෙරො ධම්මිකොති වොහාරං පට්ඨපෙසි.

30. From then on, as he did not deviate from the aforementioned practice and was content with restraint, the great elder, his maternal uncle, wishing to protect the designation 'Saṅghabodhi', established for him the appellation 'Dhammiko'.

31. ලක්ඛණපාඨකානං වචනං සද්දහන්තො භාගිනෙය්‍යං පබ්බජිතුකාමම්පි අපබ්බාජෙත්වා ‘‘ඉධ වාසතො අනුරාධපුරෙ වාසොයෙව කුමාරස්ස යොගක්ඛෙමාවහො, පුඤ්ඤානුරූපෙන ජායමානස්ස විපාකස්ස ච ඨානං හොති, මහාචෙතියස්ස වත්තපටිවත්තසමාචරණෙනච මහන්තො පුඤ්ඤක්ඛණ්ධො සම්පජිස්සති’’ති මඤ්ඤමානො තං කුමාරමාදාය ගච්ඡන්තො අනුරාධපුරං ගන්තුකාමො නික්ඛමි. සඞ්ඝතිස්සොගොඨාභයොති ච ලම්බකණ්ණා රාජ කුමාරා අපරෙපි දුචෙ තස්ස පංසුකීළනතො පට්ඨාය සහායාතෙන කුමාරෙන සද්ධිං නික්ඛමිංසු තෙ තයො කුමාරෙ ආදාය ගච්ඡන්තො මහාථෙරො පුරෙතරමෙව අනුරාධපුරං පාවිසි. මහාථෙරමනුගච්ඡන්තෙසු තෙසු කුමාරෙසු ජෙට්ඨො සඞ්ඝතිස්සො මජ්ඣිමො සඞ්ඝබොධි කනිට්ඨො ගොඨාභයොති තෙ ථෙරං පච්ඡතො අනුගච්ඡන්තා තයොපි පටිපාටි යා තිස්සවාපියා සෙතුමත්ථකෙන ගච්ඡන්ති.

31. Trusting the words of the interpreters of marks, though his nephew wished to ordain, he did not allow him to be ordained. Thinking, 'Rather than living here, living in Anurādhapura is what will bring security to the prince; it will be the basis for the ripening of his merit as it arises, and by performing the duties and services for the Great Stupa, a great mass of merit will be accumulated,' he took that prince and set out, wishing to go to Anurādhapura. Two other Lambakaṇṇa princes, Saṅghatissa and Goṭhābhaya, who had been friends with that prince since they played in the dust together, also set out with him. The great elder, taking those three princes, entered Anurādhapura before long. Among those princes following the great elder, the eldest was Saṅghatissa, the middle was Saṅghabodhi, and the youngest was Goṭhābhaya. Following the elder from behind, the three of them proceeded in order along the causeway of the Tissa tank.

32. තත්ථ සෙතුසාලාය නිසින්නො කොචි අණ්ධොවිචක්ඛණො තෙසං තිණ්ණන්තං කුමාරානං පදවිඤ්ඤාසද්දං සුත්වා ලක්ඛණානුසාරෙන උපපරික්ඛිපිත්වා ‘‘එතෙ තයොපි සීහළදීපෙ පථවිස්සරා භවිස්සන්තී’’ති තත්ථ නිසින්නානං ව්‍යාකාසි. තංවචනං පච්ඡා ගච්ඡන්තො ගොඨාභයො සුත්වා ඉතරෙසං ගච්ඡන්තානං අනිවෙදයිත්වා පච්චාගම්ම ‘‘කතමො චිරං රජ්ජං කාරෙස්සති? චංසට්ඨිතිඤ්ච කරොති’’ති? පුච්ඡිත්වා පච්ඡිමොති වුත්තෙ හට්ඨපහට්ඨො උදග්ගුදග්ගො සීඝතරං ආගම්ම තෙහි සද්ධිං ගච්ඡන්තො තිඛිණ මන්තිතාය ගම්භීරභාවතො ච කඤ්චි අජානාපෙත්වා අන්තොපුරං පාවිසි. තෙ තයොපි පතිරූපෙ නිවාසෙ වාසං ගණ්හිංසු.

32. There, seated in a hall on the causeway, a certain blind but discerning man, hearing the sound of the footsteps of those three princes, examined them according to the signs and declared to those seated there, 'These three will become lords of the earth in the island of Sīhaḷa.' Goṭhābhaya, who was walking behind, heard that statement and, without informing the others who were walking on, turned back and asked, 'Which one will rule the kingdom for a long time and establish a dynasty?' When it was said, 'The last one,' he, overjoyed and elated, quickly returned and went with them. Due to his sharp counsel and profound nature, he did not let anyone know, and entered the inner city. All three of them took up residence in a suitable dwelling.

33. අථ කනිට්ඨො ‘‘එතෙ ද්වෙපි අප්පායුකත්තා රජ්ජෙ පතිට්ඨිතාපි න චිරං ජීවන්ති කිර අහමෙව තෙසං රජ්ජං දුපෙස්සාමි’’ති තදනුරූපෙන උපායෙනපටිජ්ජන්තො තෙසං රජ්ජලාභාය උපායං දස්සෙන්තො අභිණ්හං මත්තෙති. ජෙට්ඨොපි තස්මිං අතිපියාසමානො තෙනොපදිට්ඨමෙව සමාචරන්තොරාජානං දිස්වා ලද්ධ සම්මානො සබ්බෙසු රාජකිච්චෙසු පුබ්බඞ්ගමො හුත්වා න චිරස්සෙව රාජවල්ලභො අහොසි? තස්මිං කාලෙ රජ්ජං කාරෙන්තො විජය රාජා නාම ඛත්තියො තස්මිං පසන්නො සබ්බෙසු රාජකිච්චෙසු තමමෙව පධානභූතං කත්වා සෙනාපතිං අකාසි.

33. Then the youngest, thinking, 'It is said that these two, being short-lived, will not live long even if established in the kingdom. I myself will obtain their kingdom,' frequently advised them, practicing by a means suitable for that and showing them a way to obtain the kingdom. The eldest, being very fond of him and acting just as instructed by him, met the king and received honor. Having become pre-eminent in all royal duties, in no long time he became a favorite of the king. At that time, the warrior king named Vijaya, who was ruling the kingdom, being pleased with him, made him the commander-in-chief, making him the foremost in all royal duties.

34. ධම්මිකො පන රජ්ජෙන අනත්ථිකතාය රජ්ජලාභාය චිත්තම්පි අනුප්පාදෙත්වා කෙවලං මහාථෙරස්ස අනුසාසනමත්තෙනෙව රාජුපට්ඨානවෙලායං අනුචරණමත්තමාචරන්තො රාජගෙහං පවිසිත්වා තතො තෙහි සද්ධිං නික්ඛම්ම සායං මහා ථෙරස්ස විහාරෙයෙව වසන්තො අත්තනො ධම්මිකානුට්ඨානං අහාපෙත්වා මහාචෙතියො පට්ඨානගිලානුපට්ඨානාදිකං අනවජ්ජ ධම්මංචරන්තො කාලං වීතිනාමෙති.

34. The righteous one, however, having no desire for the kingdom and not even giving rise to a thought to obtain it, merely followed the Great Elder's instructions, attending upon the king only at the time of service. Entering the royal house and then departing with them, he resided in the evening in the Great Elder's monastery itself, not neglecting his own righteous practices, and passed his time performing blameless deeds such as service at the Great Stūpa and care for the sick.

තදා සඞ්ඝතිස්සො සකලරජ්ජඤ්ච පුරඤ්ච අත්තනොහත්ථගතං කත්වා එකස්මිං දිනෙ ලද්ධොකාසො රාජානං අන්තොභවනෙයෙව ගොඨාභයෙන මාරාපෙත්වා සයං රජ්ජෙ පතිට්ඨති.

Then Saṅghatissa, having brought the entire kingdom and the city into his own hands, upon gaining an opportunity one day, had the king killed by Goṭhābhaya inside the palace itself and established himself in the kingdom.

ඉති අනුරාධපුරප්පවෙසපරිච්ඡෙදො තතියො.

Thus ends the third chapter, the Section on the Entry into Anurādhapura.

35. අථ ගොඨාභයො ධම්මිකං අනිච්ඡාමානම්පි සෙනාපතිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා ආයතිං අපෙක්ඛමානො සයං භණ්ඩාගාරිකො අහොසි. අථ සඞ්ඝතිස්සො රාජා බහුං පුඤ්ඤ්ච අපුඤ්ඤ්ච පසවන්තො ජම්බුඵලපාකකාලෙ සසෙනො සාමච්චො සභොරොධො අභිණ්හං පාචීන දෙසං ගන්ත්වා ජම්බුඵලානි ඛාදති. රඤ්ඤො යෙභුය්‍යෙන ගමනා ගමනෙන උපද්දුතා රට්ඨවාසිනො රාජුපභොගාරහෙසු ජම්බුඵලෙසු විසං යොජෙසුං. අථ සො සඞ්ඝතිස්සො රාජා තෙන විසෙන තත්ථෙව කාලමකාසි.

35. Then Goṭhābhaya, though Dhammika was unwilling, installed him in the position of commander-in-chief, and looking to the future, he himself became the treasurer. Then King Saṅghatissa, accumulating much merit and demerit, during the time when the rose-apples were ripening, frequently went to the eastern region with his army, ministers, and retinue to eat the rose-apples. The people of the kingdom, oppressed by the king's frequent comings and goings, mixed poison into the rose-apples intended for the king's consumption. Then King Saṅghatissa died right there from that poison.

36. අථ ගොඨාභයො අණ්ධවිචක්ඛණස්ස වචනං අනුස්සරන්තො අනුක්කමෙන රජ්ජං දාපෙත්වා පච්ඡා අහං සුප්පතිට්ඨො භවිස්සාමි’ති මඤ්ඤමානො සාමච්චො සසෙනො සඞ්ඝබොධිකුමාරං රජ්ජෙන නිමන්තෙසි. සො තෙමිය මහාබොධිසත්තෙන දිට්ඨාදීනවත්තා රජ්ජසුඛාපරිච්චාගානුභූතං මහන්තං දුක්ඛජාලං අනුස්සරිත්වා පුනප්පුනං යාචියමානොපි පටික්ඛිපියෙව අභයො ගාමනිගමරාජධානීසු සබ්බෙපි මනුස්සෙ සන්නිපාතෙත්වා තෙහි සද්ධිං නානාප්පකාරං යාචමානොපි සම්පටිච්ඡාපෙතුං නාසක්ඛි. අථ සබ්බෙපි රට්ඨවාසිනො සාමච්චාමහාවිහාරං ගන්ත්වා මහා සඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා සඞ්ඝ මජ්ඣෙ සඞ්ඝබොධිකුමාරො මහා සඞ්ඝං භූමියං නිපජ්ජ නමස්සිත්වා ලද්ධොකාසො එකමන්තං නිසීදිත්වා එවං වත්තුමාරභී.

36. Then Goṭhābhaya, recalling the words of the blind seer and thinking, 'After having the kingdom given in succession, I shall be well-established,' invited Prince Saṅghabodhi, along with his ministers and army, to take the kingdom. But the prince, recalling the great web of suffering experienced by the great Bodhisatta Temiya, who had seen the danger in being unable to renounce the pleasure of kingship, refused again and again, even though he was repeatedly implored. Goṭhābhaya, having gathered all the people in the villages, towns, and the capital, was unable to make him accept, even though he implored him in various ways along with them. Then all the inhabitants of the kingdom and the ministers went to the Mahāvihāra and assembled the great Saṅgha. In the midst of the Saṅgha, Prince Saṅghabodhi, having prostrated himself on the ground and paid homage to the great Saṅgha, and having received the opportunity, sat down to one side and began to speak thus:

37. අයඤ්හි රාජලක්ඛීනාම යථා යථා දිප්පතෙ, තථා තථා කප්පුරදීපසිඛෙව කජ්ජිලංමලිනමෙව කම්මජාතං කෙවලමුබ්බමති. තථාහි අයං සංවධනවාරිධාරා තණ්හාවිසවල්ලීනං, නෙනාද මධුරභීතිකා අයං ඉණ්ද්‍රියමිගානං, පරාමාසධුමලෙඛා සුචරිත චිත්තකම්මස්ස විබ්භමසෙය්‍යා මොහනිද්දානං තිමිරුග්ගති පඤ්ඤාදිට්ඨීනං, පුරස්සරපතාකා අවිනයමහාසෙනාය, උප්පත්තිනින්නනා කොධවෙග කුම්භිලානං, ආපානභූමි මිච්ඡාදිට්ඨිවදනං. සංගීති සාලා ඉස්සරිය විකාරනාටකානං ආවාසදරීදොසාසිවිසානං, උස්සාරණවෙත්තලතා සප්පුරිසවොහාරානං, අකාලජදාගමො සුචරිත හංසානං, පත්ථාවනා කපටනාටකානං, කදලිකා කාමකරිනො වජ්ඣවාලා සාධුභාවස්ස, රාහුමුඛං ධම්මචණ්ද මණ්ඩලස්ස, නහි තං පස්සාමි යොහි අපරිචිතායාපි එතාය නිබ්භරමුපගුල්හො න විප්පලද්ධො, අපිච, අභිසෙකසමයෙ රාජඤ්ඤානං මඞ්ගලකලසජලෙහි විය වික්ඛාලනමුපයාති දක්ඛිඤ්ඤං අග්ගිහුතතධුමෙනෙව මලිනීභවති හදයං පුරොහිත කුසග්ග සමජ්ජතෙන විය අපනියතෙ තිතික්ඛා, උණ්හීස පට්ට බණ්ධනෙන විය ඡාදීයතී ජරාගමදස්සනං, ආතපත්ත මණ්ඩලෙන විය තිරොකරීයති පරලොකාපෙක්ඛණං, චාමරපවනෙන විය දුරමුද්ධුයතෙ සච්චාදිතා වෙත්තලතාප්පහාරෙන විය දුරමපයන්ති සග්ගුණා එකෙ රජ්ජසිරි මදිරා මදමත්තා සකත්ථනිප්ඵාදනපරෙහි ධනපිසිතාඝාසගිජ්ඣෙහි සහානලීනීබකෙහි දූතං විනොදනන්ති, පරදාරාභිගමනං විද්ධතාති, මීගවන පරිස්සමොති, සුරාපානං විලාසොති, නිච්චප්පමත්තතා, සුරභාවොති සදාරප්පිච්චාගං අව්‍යසනිතානි, ගුරුවචනාවධීරණං අපරප්පනෙයත්තමිති අජිතහච්චතං සුඛොපසෙවත්තමීති, නච්චගීත ගණාකානුසත්ති රසිකතෙහි පරිභවසහත්තං ඛමෙති, සෙරීභාවං පණ්ඩිච්චාමිති වණ්දිජන නවචනං යසෙංඝොසොති තරලතා උස්සාහොති. අවිසෙසඤ්ඤුත්තං අපක්ඛපාතිත්තමිති? එව දොසගණම්පි ගුණපක්ඛෙ අජ්ඣාරොපයන්තෙහි සයම්පි අන්තො හ සන්තෙහි පතාරණකුසලෙහි ධුත්තෙහි අමානුසොචිතාහි ථොමානාහි පතාරියමානා, චිත්තමදමත්ත චිත්තා නිච්චෙත න තාය තථෙති අත්තනි අජ්ඣාරොපයන්තා අලිකාභිමානං මච්චධම්මසමානාපි දිබ්බං සාවතිණ්ණමිව අමානුසමිව අත්තාන මඤ්ඤමානා ආරධදිබ්බොචිතකිරයානු භාවා සබ්බජනො පභසනීය භාවමුපයන්ති. අත්ත මිලම්බනඤ්ච අනු ජීවිජනෙන කරීයමානං අභිනණ්දන්ති.

37. For this royal splendor, the more it shines, the more, like the flame of a camphor lamp, it gives rise only to the defiled soot of kamma. Indeed, it is a flood that nourishes the poisonous vine of craving; a sweet-sounding snare for the deer of the senses; a line of smoke that obscures the artwork of a virtuous mind; a couch of confusion for the sleep of delusion; a rising darkness for the eye of wisdom; the vanguard banner for the great army of indiscipline; a low-lying ground for the birth of the crocodiles of the torrent of anger; a drinking hall for the mouth of wrong view. It is a concert hall for the dramas of the distortion of power; a den for the venomous snakes of hatred; a cane for driving away the conduct of good people; an unseasonable frost for the swans of good conduct; a prologue to the drama of deceit; a plantain tree for the elephant of lust; a slaughterhouse for goodness; the mouth of Rāhu for the moon of the Dhamma. I see no one who, though unacquainted with it, is not thoroughly embraced and deceived by it. Moreover, at the time of consecration, just as the nobles are washed with the water from auspicious pitchers, so is their generosity washed away; the heart is sullied by the smoke of the fire-oblation; patience is swept away as if by the purohita’s kusa grass; the sight of old age’s approach is covered as if by the binding of the turban; concern for the next world is obstructed as if by the state umbrella; truthfulness is blown far away as if by the fanning of whisks; good qualities are driven far away as if by the blows of the cane. Some, intoxicated by the wine of royal glory, intent on their own gain, greedy for the flesh of wealth like vultures, call sending messengers ‘a diversion’; adultery ‘gallantry’; hunting ‘exertion’; drinking liquor ‘sport’; constant heedlessness ‘heroism’; abandoning one's wife ‘freedom from attachment’; disregarding a teacher's word ‘independence’; shamelessness ‘the pursuit of pleasure’; addiction to dance, song, and courtesans ‘being a connoisseur’; enduring insults ‘patience’; willfulness ‘wisdom’; the new words of bards ‘a proclamation of fame’; fickleness ‘energy’; and lack of discrimination ‘impartiality.’ Thus, being deceived by the inhuman praises of cunning rogues who are themselves inwardly corrupt and who present a host of faults as virtues, their minds intoxicated with pride, not understanding its true nature, they impose false pride upon themselves. Though subject to the law of death, they consider themselves descended deities or superhumans, and through their actions, which are praised as fitting for gods, they become an object of censure for all people. And they delight in the flattery offered by their dependents.

38. මානසා දෙවතාජ්ඣාරොපණප්පතාරණ සම්භූත සම්භාවනො පහතඤ්ච අන්තො පවිට්ඨ අපරභුජයුගං විය අත්තනො බාහුයුගං සම්භාවයන්ති. තචන්තරිත ලොචනංසකලලාට මාසංකන්ති, අලිකසම්භාවනාභිමානභරිතා න නමස්සන්ති දෙවතායො න පූජයන්ති සමණ බ්‍රාහ්මණෙ න මානයන්තී මානනීයෙ, න උපතිට්ඨන්ති ගුරුදස්සනෙපි අනත්ථකායා සාන්තරීත, විසයො පභොගසුඛාති අපහසන්ති යතිනො? ජරාභි භවපලපිමිති න සුණන්ති වුද්ධජනුපදෙසං, අත්තනො පඤ්ඤා පරිභවොති උසුසන්ති සචිවො පහෙසස්ස,කුඤ්ජන්ති එකන්ත හිතවාදිනං එවමාදිනා කාකණෙන බහුන්නං දොසානං මාකර භූතංරජ්ජීවිභවං අයං න ඉච්ඡාමී’ති අවොච.

38. Their minds, struck by the honor born from the deception of imposing divinity upon them, esteem their own pair of arms as if another pair had entered them. With eyes hidden by a frowning forehead, filled with false honor and pride, they do not pay homage to deities, they do not venerate ascetics and brahmins, they do not respect the respectable, and they do not attend upon their teachers even when they see them. Being inwardly corrupt, they mock ascetics, saying, 'Sensual objects are for enjoyment and pleasure!' They do not listen to the advice of the elderly, thinking it is the prattling of those overcome by old age. They disparage the counsel of their ministers, considering it an insult to their own wisdom. They scorn one who speaks for their exclusive welfare. For these and other reasons, he said, 'I do not desire this royal splendor, which is a source of many faults.'

39. අථ මහාජනෙන සාදර මජ්ඣෙසිතො මහාසඞ්ඝො කුමාරභිමුඛො හුත්වා ‘‘මහාභාගධෙය්‍ය! ථනචුචුකෙ ලග්ගිතාජලුක තික්ඛඩසනෙනතත්ථ වෙදනුප්පාදයන්ති ලොහිතමෙව ආකඩ්ඪති, දාරකො පන කොමලෙන මුඛපුටෙනමාතු සුඛසඤ්ඤං උප්පාදයන්තො ඛීරමෙව අව්හෙති.

39. Then the great Saṅgha, having been respectfully requested by the great multitude, turned to the prince and said: 'O you of great fortune! A leech clinging to the nipple with its sharp bite causes pain there and draws only blood, but a child, with his tender mouth, produces a feeling of pleasure in the mother and draws only milk.'

40. එවමෙව රජ්ජවිභවං පත්තො අධීරො බාලො බහුං අපුඤ්ඤමෙව සඤ්චිණානි, මෙධාවි ධිරපුරිසො පන ආයුසඞ්ඛාරස්ස දුබ්බලත්තඤ්ච ධනසඤ්චයස්ස නිස්සාරත්තඤ්ච පඤ්ඤාය උප පරික්ඛිත්වා දස කුසලකම්මානි පූරෙන්තො තාදිසෙන මහතා භොගක්ඛණ්ධෙන මහන්තං කුසලරාසිං උපචිණාති, ත්වමසිකතාධි කාරො මහාසත්තධුරණ්ධරො, එතාදිසං පුඤ්ඤායතනට්ඨානං ලද්ධා ධම්මෙන සමෙන ලොකං පරිපාලෙන්තො සුගතසාසනං පග්ගණ්හන්තො දානපාරමිකොටිප්පත්තං කත්වා පච්ඡා අභිනික්ඛමණඤ්ච කරොන්තො බොධිපක්ඛියධම්මෙ පරිපාචෙහී’’ති අනුසාසි.

40. In the same way, a foolish and unsteadfast person who has attained royal splendor accumulates much demerit. But a wise and steadfast person, having investigated with wisdom the weakness of the life-formation and the essencelessness of accumulated wealth, fulfills the ten wholesome courses of action and with such a great mass of riches accumulates a great mass of merit. You are one who has made a resolution, a bearer of the yoke of a great being. Having obtained such a basis for merit, you should protect the world righteously and justly, support the Dispensation of the Sugata, bring the perfection of giving to its culmination, and then, after renouncing, bring to maturity the qualities that pertain to enlightenment.' Thus they instructed him.

41. අථ සො මහජ්ඣාසයො පුරිසවරො මහාසඞ්ඝස්ස අනුසාසනිං මද්දිතු මසමණ්ථො අධිවාසෙසී. අනන්තරඤ්ච මහාජනකායො සඞ්ඝස්ස අනුඤ්ඤාය සකලං සීලදීපං එකච්ඡත්තං කත්වා අභිසිඤ්චිය ධම්මික සිරිසඞ්ඝබොධිරාජාති වොහාරං පට්ඨපෙසි ගොඨාභයඤ්ච සෙනාපතිට්ඨානෙ ඨපෙසි.

41. Then that excellent man of great aspiration, unable to oppose the instruction of the great Saṅgha, consented. Immediately thereafter, the great body of people, with the Saṅgha's permission, brought the entire island of Sīhaḷa under one umbrella, consecrated him, and established for him the title 'the Righteous King Sirisaṅghabodhi.' And they appointed Goṭhābhaya to the position of commander-in-chief.

42.

42.

දානං අදා ධාරයි නිච්චසීලං,වහී තිතික්ඛං භජි අප්පමාදං;

පජා හිතජ්ඣාසය සොම්මරූපො,ධම්මො ච සො විග්ගභවා විරොචී.

He gave gifts and maintained constant virtue; he bore with patience and cultivated heedfulness. With a gentle form and a mind set on the welfare of his people, he, an embodiment of Dhamma, shone forth, free from conflict.

43.

43.

විඤ්ඤාය ලොකස්ස හි සො සභාවං,පධානවත්තානු ගතිප්පධානං;

නිධාතුකාමො ජන්තාසු ධම්මං,සයම්පි ධම්මා වරණම්හි සත්තො.

Having understood the true nature of the world, he was foremost in pursuing the practice of striving. Desiring to establish the Dhamma among beings, he himself was devoted to the choice of the Dhamma.

ඉති රජ්ජාභිසෙක පරිච්ඡෙදො චතුත්ථො.

Thus ends the fourth chapter, on the Royal Consecration.

44. සො රාජා මහා විහාරෙ මහග්ඝ මහාවිසාලං සලාකග්ගං කාරාපෙත්වා අනෙකසහස්සානං භික්ඛූනං නිච්චං සලාක භත්තං පට්ඨපෙසි. මාතුලමහාථෙරස්සංච සකනාම ධෙය්‍යෙන මහන්තං පරිවෙණ විහාරං කාරාපෙත්වා අනෙකෙහි කප්පියභණ්ඩෙහි සද්ධිං සපරිවාර වෙණා කානි ගාමක්ඛෙත්තානි සඞසපරිභොගාරහානි කත්වා දාපෙසි සත්තමෙව නිසීථකාලෙ රහොගතො මහාබොධිසත්තස්ස දුක්කරචරිතානි සල්ලක්ඛෙන්තො තාදිසාපදානං අත්තනි සම්පාදෙතුමාසිංසි. තථා හි

44. That king had a costly and very spacious ticket-hall built in the Mahāvihāra and established a permanent distribution of ticket-food for many thousands of bhikkhus. For his maternal uncle, the Great Elder, he had a large monastic college built, named after himself, and donated it along with many allowable requisites, including villages and fields with their surrounding territories, making them suitable for the Saṅgha's use. Then, on the seventh day, at midnight, having gone into solitude, he reflected on the difficult-to-perform deeds of the great Bodhisatta and aspired to accomplish such heroic deeds himself. For so it is said:

45.

45.

දෙහීති වත්ථුමසුකං ගදිතොත්ථිකෙහි,නාලං කථෙතුම්හ නත්ථි න දෙමිචාති;

චිත්තෙ මහාකරුණාය පහටාවකාසාව,දුරංජගාම විය තස්ස භවත්ථු තණ්හා.

When beggars would say, 'Give me this or that!', he was unable to say, 'I have nothing, I will not give.' In his heart, great compassion left no room, and his craving for existence seemed to flee far away.

එවමම්හාකං බොධිසත්තස්ස විය බාහිර වත්ථුපරිච්චාගමහුස්සවො කදා මෙ භවිස්සතිති ච,

And he reflected: 'When will there be for me a great festival of relinquishing external possessions, just like our Bodhisatta?'

46.

46.

ආනීයතෙ නිසිත සත්ථනිපාතනෙන,නික්කඩ්ඪතෙ ච මුහු දාන්හවායරත්‍යා;

එවං පුනප්පුන ගතාගතවෙගඛින්නං,දුක්ඛං න තස්ස හදයං වත පීළයිත්ථ.

Though struck by the fall of a sharp weapon, and repeatedly dragged out by a fierce, tearing wind; though exhausted by the force of being tossed to and fro, alas, suffering did not oppress his heart.

එවං කිරස්ස මහාසත්තස්ස මංස ලොහිතාදි අජ්ඣත්තිකවත්ථුදානසමයෙ දුක්ඛවෙදනා මනං න සම්බාධෙසි. මමාපි ඊදිසං අජ්ඣත්තික දානමහාමඞ්ගලං කදා භවිස්සතීති ච.

And he reflected: 'Thus, it is said, at the time of giving internal things such as his own flesh and blood, painful feeling did not constrict the Great Being's mind. When will such a great and auspicious occasion of giving an internal gift be mine?'

47.

47.

සො සංඛපාලභූජගො විසවෙගවාපි,සීලස්ස භෙදනභයෙන අකුප්පමානො;

ඉච්ඡං සදෙහහරවාභිජනෙ දයාය,ගන්තුං සයං අපදතාය සුසොචනූනං.

That Saṅkhapāla serpent, though possessing venomous force, was not angered, for fear of breaking his virtue. Wishing with compassion for the people who were taking his body, he lamented his own inability to walk, being without feet.

එවං සීල රක්ඛනාපදානසිරිං කදා වින්දාමීති ච,

And he reflected: 'When shall I find the glory of the heroic deed of protecting virtue?'

48.

48.

පිවෙය්‍ය ථඤ්ඤං අමතඤ්ච බාලො,වුද්ධිං ගතො සොව ජිගුච්ඡිතෙ තං;

ස ජාතු එවං අනුභූය රජ්ජං,ඤාණස්ස පාකෙ සතතං ජහාති.

A child might drink his mother's milk, as if it were nectar, but having grown up, he becomes disgusted by it. So too, one who has experienced kingship, at the ripening of wisdom, certainly abandons it.

එවං මයාපි අචිරස්සෙව අවස්සං අභිනික්ඛමනං කාතබ්බන්ති ච,

And he reflected: 'Thus I too must certainly make the great renunciation without delay.'

49.

49.

සො සෙනකො ද්විජපසිබ්බකසායිසප්පං,අඤ්ඤාසි දොසකලුසාය ධියාබ්භුතංතං;

කා වණ්ණනාස්ස ඛලු දොසවිනිග්ගතාය,සබ්බඤ්ඤුතාය දසපාරමිසාධිතාය.

If even Senaka, with a mind sullied by defilements, recognized that marvel, the serpent lying in the brahmin's bag, what then can be said of the omniscience, free from defilements, achieved through the ten perfections?

එවංවිධා කල්‍යානඤාණසම්පත්ති කදා මෙ සමිජ්ඣිස්සතීති ච,

And he reflected: 'When will such an accomplishment of noble wisdom be realized by me?'

50.

50.

වාලෙන සො කිසකලණ්දකජාතියම්පි,උස්සිඤ්චිතුං සලිලමුස්සහි සාගරස්ස;

තං මුද්ධතාය න භවෙ මතියා මහන්‍යා,සම්පාදනාය භිමතස්ස සමත්ථතාය.

Though born as a squirrel, he endeavored to empty the ocean with his tail. This was not from folly, but from a great resolve, and the capacity to accomplish what he wished.

එවං විධාය වීරියපාරමියා කදා භාජනං භවිස්සාමිති ච

And he reflected: 'When will I become a vessel for such a perfection of energy?'

51.

51.

කලාබුරාජෙන හි ඛන්තිවාදි,වධං විධායාපි අතිත්තකෙන;

හතෙ පදෙනොරසි ඛන්තිසොධෙ,සො කූටසණ්ධිග්ගහණං බුබොධ.

Though being put to death by the insatiate King Kalābu, and struck on the chest with a foot, the Preacher of Patience, pure in his forbearance, understood the nature of that treacherous assault.

එවං විධාය ඛත්තිපාරමියා අත්තානං කදා අලංකරිස්සාමිති ච

And he reflected: 'When will I adorn myself with such a perfection of patience?'

52.

52.

මිච්ඡාභියොගං න සහිංසු තස්ස,රාමාභිධානස්සපි පාදුකායො;

සච්චඤ්චයා නාඤ්ඤමභාසිධීරො,සො සච්චසන්ධො චතුසච්චවාදී.

Even the sandals of him named Rāma could not endure a false accusation. The steadfast one, out of reverence for truth, spoke no other word; he was true to his promise, a speaker on the Four Truths.

අහම්පි ඊදිසෙන සච්චපාරමිතාබලෙන සබ්බලොකස්ස චතු සච්චාව බොධන සමත්ථො කදා භවිස්සාමිති ච

And he reflected: 'When shall I, too, by the power of such a perfection of truth, be capable of awakening the entire world to the four noble truths?'

53.

53.

සො මුගපක්ඛ විදිතො සිරිභීරුකාය,මුකාදිකං වතවිධිං සමධිට්ඨහිත්වා;

තං තාදිස අනුභවං අසහම්පි දුක්ඛං,යාවාභිනික්ඛම්මභෙදි අධිට්ඨිතංනො.

He who was known as Mūgapakkha, fearing royal splendor, having undertaken the vow of silence and other observances, endured such unbearable suffering, yet his resolve was not broken until his great renunciation.

එවං ම මාපි අධිට්ඨාන පාරමිතාය පාරිපූරී කදා භවිස්සතීති ච

And he reflected: 'Thus, when will the perfection of determination be fulfilled for me also?'

54.

54.

මෙත්තානුභාවෙන ස ලොමහංසො,පෙමානුබද්ධෙන සබීකරොන්තො;

සත්තෙ සමත්තෙපි ච නිච්චවෙරී,සද්දං විරුද්ධත්ථමකාසි ධීරො.

By the power of loving-kindness, his hair stood on end; bound by affection, he made them fearless. Though all beings were perpetually hostile, the wise one made a sound with a contradictory meaning.

අහම්පි එවංවිධාය මෙත්තාපාරමිතාය කොටිප්පත්තො කදා භවිස්සාමීති ච.

And he reflected: 'When shall I, too, reach the ultimate point of such a perfection of loving-kindness?'

55.

55.

සො එකරාජා විදිතො සමචිත්තතාය,මානාවමාන නකරෙසු තුලාසරූපො;

තොසඤ්ච රොසමනුපෙච්ච භජී උපෙක්ඛං,සබ්බත්ථ පීතිවිකතී හතචෙතනොව.

That King Eka, known for his equanimity, was like a scale amidst honor and dishonor. Without yielding to joy or anger, he cultivated equanimity, his mind free from agitation, with delight and aversion eradicated everywhere.

එවං අහප්පි උපක්ඛාපාරමිතාය කදා සබ්බසාධාරණොභවිස්සාමිති ච නිච්චං චින්තෙසි.

Thus, he constantly reflected: "When will I also, through the perfection of equanimity, become impartial towards all?"

ඉති පාරමිතාසිංසන පරිච්ඡෙදො පඤ්චමො.

Thus ends the fifth chapter, on the Aspiration for the Perfections.

56. එවමනවජ්ජධම්මෙන රජ්ජං කාරෙන්තෙ තස්මිං කදාචි කෙනචිපජානං අකුසල විපාකෙන-

56. Thus, while he was ruling the kingdom according to the faultless Dhamma, at some time, due to the unwholesome consequences of some people—

ජඨර පිඨරභාරක්කන්තවඞ්කොරුජාණු,සජල ජලද කුටාකාරඝොරොරුකායො;

කුටිලකඨිනදාඨාකොටිසණ්දට්ඨහණ්ඩො,නවදිවසකරක්ඛො රක්ඛසොදිපමාග.

With knees bent, burdened by his pot-like belly; his body huge and terrible, like a water-filled thundercloud; his jaw bitten by the tips of his curved, hard fangs, a demon like a newly-risen sun came to the island.

57. සො තෙසු තෙසු ගාමපරියන්තෙසු නිසීදති, යෙ යෙ මනුස්සා තමාගම්ම තං රත්තක්ඛමුදික්ඛන්ති තෙසං අක්ඛිනි රත්තානි භවන්ති. තං ඛණෙයෙව රත්තක්ඛමාරකො නාම ජරරොගො පාතුභවිත්වා මාරෙති.

57. He sits down in the outskirts of various villages. Those people who come to him and gaze at his red eyes have their own eyes turn red. At that very moment, the disease called 'red-eye killer' manifests and kills them.

58. සො යක්ඛො මතමතෙ නිරාසඞ්කෙ ඛාදති. තං යක්ඛං අදස්වාපි යෙ යෙ නරා තෙනාතුරා තෙ තෙ පස්සන්ති, තෙපි සො රොගො ආවිසති. එවං න චිරොනවයක්ඛභයෙන රොගෙන ච ජනපදො විරලජනො ජාතො.

58. The yakkha devours the dead without hesitation. Even those men who do not see that yakkha, yet are afflicted by him, are entered by that disease. Thus, before long, the country became sparsely populated due to fear of the new yakkha and the disease.

59. රාජා තං පවත්තිං සුත්වාමයි රජ්ජං කාරෙන්තෙ පජානං ඊදිසස්ස භයස්ස උප්පජ්ජන අනනුච්ඡවිකන්ති මඤ්ඤමානො තදහෙව අට්ඨංග සීලං ස්වාදියිත්වා අත්තනා නිච්චං කරීයමානානි දසකුසලකම්මානි අනුස්සරිත්වා අහං ධම්මවිජයි භවිස්සාමීති තංරක්ඛසං ආදිස්වා න උට්ඨහිස්සාමීති දළ්හතරං අධිට්ඨාය වාසගබ්භෙ සයි. තස්ස තෙන ආචාර ධම්මතෙජෙන රාජානුභාවෙන ච සො රක්ඛසො සන්තත්තො උත්තසිත්වා ඛණම්පි ඨාතුං අසහන්තො ආකාසෙනා ගන්ත්වා බලවපච්චුස සමයෙ අන්තොගබ්භං පවිසිතුමසක්කොන්තො බාහිරෙ ඨත්වා රඤ්ඤො අත්තානං දස්සෙසි. රඤ්ඤා ච කොසිත්වන්ති පුට්ඨො ආහ. රත්තක්ඛො නාමාහං රක්ඛසො දුරජනපදෙස්මිඨිතො, අහං ඛණම්පි ඨාතුං අසක්කොන්තො තවානුභාවෙන බද්ධොවියහුත්වා ඉධානීතො? භායාමි දෙව තව දස්සනන්ති.’’

59. Hearing this account, the king, thinking it unbefitting that such fear should arise among the people while he was ruling the kingdom, took the Eight Precepts that very day. Reflecting on the ten wholesome deeds he himself constantly performed, he resolved firmly, "I shall be victorious through Dhamma," and, addressing the rakshasa, declared, "I will not rise," before lying down in his chamber. By the power of his righteous conduct and royal majesty, the rakshasa, scorched and terrified, unable to endure even for a moment, went through the sky. Unable to enter the inner chamber at early dawn, he stood outside and showed himself to the king. When asked by the king, "Who are you?" he said: "I am a rakshasa named Rattakkha, dwelling in a remote region. Unable to stand even for a moment, I have been brought here by your power as if bound. I fear to see you, O Deva!"

60. අථ රාජා සයනතො වුට්ඨහිත්වා සීහපඤ්ජරං විවරිත්වා ඔලොකෙත්වා අරෙ! ජම්ම! ම්ම විසයගතෙ මනුස්සෙ කස්මා? ඛාදයීති. මහාරාජ තව විසයෙ මයා මාරෙත්වා එකොපි ඛාදිතො නත්ථි, අපිතුමතකලෙබරං සොනසිගාලාදීනං සාධාරණ භක්ඛභූතං ඛාදාමි, න මෙ කොචි අපරාධො අත්ථි, අත්ථි චෙ රාජදණ්ඩො මයි විධීයතූ’ති වත්වා පවෙධමානො නිච්චලභාවෙන ඨාතුං අසක්කොන්තො භයවෙගෙන ජාතලොමහංසො සානුනයමෙව මාහ. ‘‘දෙවස්ස රට්ඨංථිතං ධනධඤ්ඤ සමිද්ධිසම්පුණ්ණං දෙවස්ස ධන වස්සෙන සම්පුණ්ණමානො රථා මනුස්සා, ඉදානි යාචකාපි බහුතරා න හොන්ති, අහ මීදිසං රට්ඨං පත්වාපි අලද්ධගොචරො අපරිපුණ්ණමනොරථො ජතො පිපාසිතොව හුත්වා දීන භාවෙන ජීවිකං කප්පෙමි, තථා ඊදිසං භයං පත්තොම්හි අභයං මෙ දෙහි මහාරාජා’ති.

60. Then the king rose from his bed, opened the lion-window, looked out and exclaimed: "Ah, wretch! Why do you devour humans in my domain?" The rakshasa replied: "Great king, in your realm, I have not killed and devoured even a single person. Rather, I eat corpses, which are the common food of dogs, jackals, and the like. I have committed no offense. If there is any, let the king’s punishment be inflicted upon me." So saying, trembling and unable to stand still, his hair standing on end from the force of his fear, he spoke with supplication: "Your Majesty's kingdom is secure, prosperous, and filled with wealth and grain; it is replete with Your Majesty's wealth, chariots, and people. Now, even beggars are not numerous. Having come to such a kingdom, I find no feeding ground, my desires are unfulfilled, and I make my living in a wretched state, like one who is thirsty. Thus, I have come to such fear—grant me safety, great king!"

61. අථ රාජා තස්ස දීනවචනං සුත්වා කරුණාය කම්පිතහදයො ‘‘මා භායිත්වං රක්ඛස! අභයං තෙ දම්මි ඉච්ඡිතං තෙවදා’’ති ආහ. එවං රඤ්ඤොච රක්ඛස්සච අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි සද්ධිං සල්ලපන්නානං සද්දං සුත්වා අන්තොගතා අනුචරා රාජානං පරිවාරෙසුං, අථ කථානුකථාය රක්ඛසො ‘‘අගතො රඤ්ඤා සද්ධිං සල්ලපතී’’ති සුත්වා සබ්බෙ අමච්චා ච නාගරා ච සෙනා ච සන්නිපතිත්වා රාජඞ්ගණඤ්ච රාජ භවනඤ්ච පූරෙත්වා අරුණෙ උග්ගච්ඡන්තෙ මහන්තං කොලාහලමකංසු.

61. Hearing the rakshasa’s pitiful words, the king’s heart was moved with compassion. "Fear not, rakshasa! I grant you safety; speak what you desire," he said. As the king and the rakshasa conversed thus, the attendants inside, hearing their voices, surrounded the king. Then, as the talk went on, when it was heard that the rakshasa "has come and converses with the king," all the ministers, citizens, and soldiers assembled, filling the royal courtyard and the royal residence, and as the dawn was rising, they made a great uproar.

62. අථ සොරක්ඛසො සන්නිපතිතංචතුරඞ්ගබලඤ්ච ආයුධ හත්ථං අනෙක සහස්සයොධබලඤ්ච දිස්වා අතිවියභීතො ඨාතුඤ්ච රඤ්ඤො ආණත්තිබලෙන ගත්තුඤ්ච කිමපි භාණිතුඤ්ච න සක්කොති, රාජා තදවත්ථං තං දිස්වා ලද්ධාභයොසි ඉමච්ඡිතං තෙ කථෙහී’ති ආහ, ධම්මිකො රාජා න මෙ කිඤ්චි භයං උප්පාදෙස්සතිති ඤත්වා රාජානමෙව මාහ ‘‘දෙවො ජානාතියෙව සබ්බෙසං සත්තානං ආහරට්ඨිතිකතං, තථාහි උද්ධලොකවාසිනො දෙව සුධාභොජනෙන පීණිතා ජීවන්ති, අධෙ ලොකවාසිනෙ නාගා භෙකභොජනෙන සුහිතා වසන්ති මනුස්සා ඛජ්ජකාදිනානාවිධෙන ආහාරජාතෙන පීණිතා ජීවන්ති. අම්හාදිසා යක්ඛ රක්ඛසාදයො පන මංසලොහි සස්සාදතො තුස්සන්ති? තෙස්වහ මඤ්ඤතරො ඡාතෙ ච පිපාසිතෙ ච තාදිසං කරුණාපරායණං මහාපුරිසං දිස්වාපි අපරිපුණ්ණමනොරතො මණ්දභාගධෙය්‍යො සොචාමී’’ති ආහ.

62. Then, seeing the assembled fourfold army with weapons in hand and the many thousands of warrior forces, the rakshasa, greatly terrified, was unable to stand still, yet unable to leave due to the power of the king's command, nor could he utter anything. The king, seeing him in that state, said, "You have been granted safety; speak what you wish." Knowing that the righteous king would cause him no fear, he spoke to the king thus: "Your Majesty indeed knows that the existence of all beings is sustained by food. For instance, the devas dwelling in the upper world live nourished by ambrosial food; the nāgas dwelling in the world below live contentedly on the food of frogs; and humans live nourished by various kinds of food, such as edibles. But beings like us—yakkhas, rakshasas, and the like—are satisfied by the taste of flesh and blood. I am one among them, and though I have seen such a great man devoted to compassion, I remain hungry and thirsty, with my desires unfulfilled and my fortune meager, and so I grieve."

63. තනුත්චමවොච ‘‘මතකලෙබරානි ඛාදිත්වා වසාමි‘‘ති සච්චං මහාරාජ! මතසරීරං සුක්ඛපණ්ණං විය නීරසං කිං මෙතාය දුජ්ජවිකාය පසීද දෙව! වරං මෙ දෙහි නව විසයෙථිත මනුස්සො එකො ජනපදො ගොචරත්ථාය මෙ දීයතු, තත්ථ මනුස්සානං අනපගතුණ්හවෙගං ජීවරුධිරඤ්ච ජීවමං සඤ්ච ඛාදිත්වා චිරං සුඛෙන ජීවිතුං සක්කා’ති ආහ. අථ රාජා අරෙපාපිම! රක්ඛස! නාහං පාණවධං අනුජානිස්සාමි චජෙතං තව ගාහවිකාරන්ති. ‘‘තෙනහි දිනෙ දිනෙ එකං මනුස්සබලිංදෙහි’’ති. ජීවබලිමෙකම්පි න දෙමීති වුත්තෙ ‘‘සච්ච මෙනං මංදිසාන කප්ප රුක්ඛාපි අවකෙසිනො ජායන්තීති හා හතොස්මි කිමහං කරොමී’’ති විසාද දින්නයනො දුම්මුඛො දොමනස්සප්පත්තො අප්පටිහානො අට්ඨාසි.

63. He spoke thus: "Great king, it is true that I live by devouring dead bodies. A dead body is like a dry leaf, devoid of savor—what is this difficult livelihood to me? Be gracious, lord! Grant me a boon: let one district of men in a new territory be given to me as a feeding ground. There, by consuming the living blood and living flesh of humans, still warm and vigorous, it would be possible to live long and happily." The king replied, "O wicked rakshasa! I shall not permit the killing of living beings. Abandon this obsession of yours." "Then give me one human sacrifice daily." When it was said, "I will not give even a single living sacrifice," he lamented, "Truly, for one such as I, even the wish-granting trees become barren! Alas, I am ruined! What shall I do?" With eyes wretched from despair, crestfallen, dejected, and helpless, he stood there.

64. අථ තස්ස නරිණ්දස්ස කරුණාභූයසි තහිං ජායමානා මනොතස්ස විරත්‍යා ව්‍යාකුලං අකාසි. අථ රාජා එවං පරි විතක්කෙසි.

64. Then, as great compassion for him arose in the king, it threw his mind into confusion and distress. Then the king reflected thus:

65.

65.

නානුස්සරාමි වත යාචිතු මාගතානං,ඉච්ඡාවිඝාත පරිතාප හතජ්ජුතීති;

හෙමන්ත නිබ්බහිමමාරුත නිස්සිරීක,පඞ්කෙරුභෙහි සදිසානි මුඛානි ජාතු.

"Indeed, I do not recall ever having seen the faces of those who came to beg become like lotuses stripped of their splendor by the frosty winter wind, their radiance destroyed by the torment of a frustrated wish."

66. එතස්ස රක්ඛස්ස පරෙසං දුක්ඛමා පාදයිතුං න කදාචි සක්කා, අහඤ්ච අජ්ඣත්තික දානං කදාදස්සාමිති පත්ථෙමි, තදිදං පත්තකකාලං ජාතං, සක සරීරස්ස අහමෙව ඉස්සරො, මම මංසලොහිතෙන එතං සන්තප්පයාමීති කත නිච්ඡයො අමච්චෙ ආමන්තෙත්වා එවමාහ.

66. "It is by no means possible to allow this rakshasa to inflict suffering upon others, and I have long desired, 'When shall I give a gift of my own person?' Now, that time has come. I alone am master of my own body; I shall satisfy him with my own flesh and blood." Having made this resolution, he summoned his ministers and said thus:

67.

67.

ඉමං සරත්තං පියිතං සරීරං,ධාරෙමි ලොකස්ස හිතත්ථ මෙව;

අජ්ජාතිථෙය්‍යත්ත මුපෙති තඤ්චෙ,අතො පරං කිං පිය මත්ථි මය්හං.

"This body, to which I am attached and which I cherish, I bear for the welfare of the world alone. If today it is to become a gift of hospitality, what could be more beloved to me than that?"

අමච්චා එවමාහංසු එකස්ස රක්ඛස්ස අත්ථාය සකල ලොකං අනාථිකත්තු මිච්ඡතො කොයං ධම්ම මග්ගො දෙවස්ස අථ රාජා එවමාහ.

The ministers said thus: "For the sake of one rakshasa, you wish to make the whole world helpless. What sort of righteous path is this for Your Majesty?" Then the king said thus:

68.

68.

නිච්චො පහොගස්ස ධනස්ස චාපි,න යාචකෙ දට්ඨු මහං ලභාමි;

එවං විධං අත්ථි ජනන්තු ලද්ධුං,න දෙවතා රාධනායපි සක්කා.

"Even with constant and abundant wealth, I do not get to see beggars. To find such a person in need is not possible even by propitiating deities."

69. අපෙථ තුම්හෙ න මෙ දානන්තරායං කරොථා’ති ආහ. අථ අමච්චා යදිචායං නිච්ඡයො අපරිච්චජනීයො අම්හෙසු එකෙක මෙව දිනෙ දිනෙ රක්ඛස්ස බලිකම්මාය හොතූති ආහංසු. අථ රාජා ‘‘අහමෙව ජීවන්තො එවං නානාජානිස්සාමි’’ති සල්ලකත්තං සීඝං එත්ථ ආනෙහීති සංවිධහි. අථ තත්ථ සමාගතා සබ්බෙ ජනා තං පවත්තිං සුත්වා තස්ස ගුණෙ අනුරත්තා සොකෙන කම්පමානා තහිං පතිට්ඨිතෙන පටිඝෙන අති කුද්ධා විසුං විසුං එවමාහංසු.

69. "Go away! Do not create an obstacle to my giving," he said. Then the ministers said, "If this resolve is not to be abandoned, then let each one of us, day by day, be a sacrifice for the rakshasa." Then the king said, "While I am living, I will not permit such a thing," and he commanded, "Bring a surgeon here quickly!" Then all the people who had gathered there, hearing of this matter, being devoted to his virtues and trembling with sorrow, became exceedingly angry at the opposition being made, and each one spoke thus:

70. එසො රක්ඛසො සීසච්ඡෙදමරහතිති කෙචි, කාල මෙඝ සදිස මෙතස්ස මහා සරීරං අනෙක සතානං සරානං තුණිරභාවං නෙතුමරහතීති කෙචි, අනෙකෙසං ඛෙපන සත්ථානං ලක්ඛභාවං මුපනෙතුං යුත්තමිති ච පරෙ, අසිකදලිකීලාය වජ්ඣොයමිති අඤ්ඤ්ඤො තෙලචොලෙන වෙඨෙත්වා මහතා පාවකෙන උජ්ජාලෙත්වා දහිතබ්බොයමිති අපරෙ, ඉදං සබ්බං රාජානානු ජානාති. ඉමං අසප්පුරිසං ජීවගාහං ගහෙත්වා රජ්ජූහි ගුළපිණ්ඩවෙඨනං වෙඨෙත්වා බණ්ධනාගාරෙ පක්ඛිපි තබ්බන්ති අඤ්ඤෙ එවමෙවං තත්ථ බහුධා කථෙන්තානං කටුකතරං වධවිධානං යක්ඛො සුත්වා තසිතො මිලිතක්ඛමතදෙහො විය නිච්චලොව ඨිතො, අථ සො රාජා ‘‘එහි සඛෙ රක්ඛස! මහොපකාර කරණ භූත!

70. Some said: 'This yakkha deserves to have his head cut off.' Others said: 'His massive body, like a dark rain cloud, is fit to be made into a quiver for hundreds of arrows.' Still others declared: 'It would be fitting to make him a target for countless hurled weapons.' Another suggested: 'He should be cut down with a sword as in the sport of slicing a banana stalk.' Yet others proposed: 'He should be wrapped in an oil-soaked cloth, set ablaze with a great fire, and burned.' The king did not approve of any of this. Others insisted: 'This wicked man should be captured alive, bound with ropes as one wraps a ball of molasses, and thrown into prison.' While they were thus discussing various cruel methods of execution, the yakkha heard their harsh words and, terrified, stood motionless as if dead, with his eyes closed. Then the king said: 'Come, friend yakkha! You who have been of such great help!'

71.

71.

දෙය්‍යඤ්ච දානප්පවනඤ්චචිත්තං,අත්ථි තුවං ලොහිත මංසකාමී;

සමෙතු මෙතං හිතාය දුරාපං,මනො රථො සිජ්ඣතු නො උභින්නන්ති.

Your heart is worthy of gifts and inclined to giving, yet you are one who desires blood and flesh. May this difficult-to-obtain offering come together for our welfare; may the wish of both our minds be fulfilled.

වත්වා ‘‘මම සරීරතො දීයමානං ජීවමංසං ජීවරුධිරඤ්ච මයි අනුග්ගහෙන සම්පටිච්ඡා’ති රක්ඛස්ස වත්වා සල්ලකත්තාභිමුඛං දක්ඛිණබාහුං පසාරෙසි මංසකත්තනාය.

Having said to the yakkha, 'Out of compassion for me, please accept the living flesh and living blood being given from my body,' he extended his right arm toward the surgeon to have the flesh cut.

72. අථ සො යක්ඛො උභො කණ්ණෙ පිධාය සන්තං පාපං පටිහතමමංගලං රඤ්ඤො සොත්ථි භවතු, කිමිදමාපතිතං මහතා මෙ පාප විපාකෙන ජීවතු මිච්ඡතො විසභොජනමිච්ච, ආතපතිලන්තස්ස දාවග්ගි පරික්ඛෙපො විය ච යදි ඊදිසො මෙ සංකප්ප මහාරාජෙ සමුජ්ජො යෙය්‍ය දෙව දණ්ඩො මෙ සිරසි අද්ධා පතතූති, ලොකපාලාපි මෙ සීසං ඡිණ්දන්ති නාහ මෙවං විධමපරාධං කරිස්සාමී’ති න සම්පටිච්ඡි,

72. Then that yakkha, covering both his ears, thought: 'Peace! Away with evil! May misfortune be averted! Well-being to the king! What is this that has befallen me as a result of my great evil kamma? This is like poison as food for one who wishes to live, and like a forest fire surrounding one afflicted by the sun's heat. If such an intention toward the great king were to arise in me, may the divine punishment surely fall upon my head! The guardians of the world themselves would cut off my head. I will not commit such an offense!' Thus he did not accept the offer.

73. අථ රාජා තෙන හි යක්ඛ! ‘‘කිං තෙ මයා කාතබ්බන්තී’ති ආහ. අථ සො රක්ඛසො මහාජනානං වධ විධානෙන රඤ්ඤො ආනාය ච භීතො සන්තත්තො ‘‘දෙව! නාහ මඤ්ඤං පත්ථයාමි කින්තු ඉතොප්පභූති රාජාරහෙන භොජනෙන ගාමෙ ගාමෙ උපහාරබලිං ලද්ධුකාමොම්හි’ති ආහ අථ රාජා ‘‘එවං කරොන්තු රට්ඨවාසිනො’’ති නගරෙව සකල රට්ඨෙ ච භෙරිං චරාපෙත්වා පානාතිපාත විරමණාය ඔවදිත්වා නං යක්ඛං උය්‍යොජෙසි.

73. Then the king said: 'Well then, yakkha, what can I do for you?' Frightened and distressed by the people's discussion of execution and by the king's offer, the yakkha said: 'Your Majesty, I do not desire anything else, but from now on I wish to receive offerings of food fit for a king as tribute in every village.' Then the king, commanding, 'Let the inhabitants of the country do so,' had a drum beaten throughout the city and the entire country. After exhorting the yakkha to abstain from the destruction of life, he sent him away.

ඉති රත්තක්ඛිදමන පරිච්ඡෙදො ඡට්ඨො.

Thus ends the sixth chapter, on the Taming of the Red-Eyed One.

අථ කදාචි වස්සාධිකතානං දෙවතානං පමාදෙන අවග්ගහො පාතුරහොසි.

Then on one occasion, owing to the negligence of the deities in charge of the rains, a drought arose.

74.

74.

නිදාඝවෙගෙන රවි පතාපි,උණ්හාභිතත්තා පචනො බරො ච;

ජරාතුරෙවාසිසිරා ධරා ච,පිවිංසු තෙ සබ්බධි සබ්බිම ම්බු.

The sun blazed with the force of summer, and the strong wind blew, scorched by the heat; the earth, like a sick old person, became cracked; they drank up all the water everywhere.

75.

75.

අනෙතාභුසුණෙහන විපච්චමාන,සනීස්සනමෙභාහරිතෙව වාටී;

තිබ්බාතපක්කත්තවනන්තරාජී,රුනාකුලා ඛායති වීරිකානං.

Tormented by many blights and wilting from the heat, the garden plot appears devoid of greenness; a row of forest trees, scorched by the fierce sun, appears full of sorrow to the farmers.

76.

76.

වස්සානකාලෙපි පභාකරස්ස,පතාපසන්තාපිතමන්තලික්ඛං;

සමාචිතං පණ්ඩරවාරිදෙහි,සවණ්දනාලෙපමිවාතිරොචී.

Even in the rainy season, the sky, heated by the radiance of the sun, was filled with white clouds and shone exceedingly, as if smeared with sandalwood paste.

77. එවං මහතා ගිම්හවිප්ඵුරණෙන නදීතළාකසොබ්භාදීසු සිකතාකද්දමාවසෙසං සොසිතෙසු කෙදාරෙසු මත සස්සෙසු බහුධා එළිතභූමිභාගෙසු සලිලභාවෙන කිලන්තෙසු මිගපක්ඛිසු තං පවත්තිං සුත්වා රාජ කරුණාය කම්පිතහදයො අට්ඨඞ්ගසීලං සමාදියිත්වා මහාචෙතියඞ්ගණමාගම්ම යාව දෙවො සබ්බත්ථ විත්ථ තාහි සලිලධාරාහි සකල ලඞ්කාදීපං පිනෙන්තො වස්සං වස්සිත්වා මහතා උදකප්පවාහෙන මං න ප්ලවයිස්සති මරමානොපි තාව න උට්ඨහිස්සාමීති දළ්හතරං අධිට්ඨාය තත්ථ සිලාපත්ථරෙ සයි.

77. Thus, with the great pervasion of summer heat, when the rivers, lakes, and ponds had dried up leaving only sand and mud, when the crops in the fields had died, when parts of the earth were cracked, and when the beasts and birds were afflicted by the lack of water—hearing of this situation, the king, his heart trembling with compassion, undertook the eight precepts. He went to the courtyard of the Great Cetiya and, making a firm resolution, lay down there on a stone slab, thinking: 'I will not rise from this spot, even if I should die, until the rain god sends rain with widespread torrents, satisfying the entire island of Laṅkā, and a great flood of water rises and floats me away.'

78. තංඛණෙ තස්ස රඤ්ඤෙ ධම්මතෙජෙන චකිතානං ගුණප්පබණ්ධෙන ච පසන්තානං දෙවනාගයක්ඛානං ආනුභාවෙන සමන්තතො වස්සවලාහකා උට්ඨහිංසු තථා හි.

78. At that moment, through the power of the devas, nāgas, and yakkhas—who were startled by that king's righteous power and pleased by his stream of virtues—rain clouds arose on all sides. For indeed:

79.

79.

දීඝාමිනන්තාව දිසාපයාමං,විත්ථාරයන්තාව තමං සිඛාහී;

ඡායා ගිරීනං විය කාළමෙඝා.

Stretching out the directions as if long and endless, spreading darkness with their peaks, the black clouds appeared like the shadows of mountains.

80.

80.

ගම්භීරධීරත්ථනිතා පයොදා,තහිං තහිං වස්සිතුමාරභිංසු;

සමුන්නදත්තා සිඛිනො කලාපං,සන්ධාරයුං ජත්තමිචුත්තමඞිගෙ.

The clouds, thundering deep and steady, began to rain here and there; the peacocks, crying out with joy, held up their plumage like a parasol on their heads.

81.

81.

මුත්තාකලාපා විය තෙහි මුත්තා,ලම්බිංසු ධාරා පසමිංසු රෙණු;

ගණ්ධො සුභො මෙදිනියාවචාර,විතඤ්ඤමානො ජලදානිලෙන.

Released by them, the streams of rain hung down like strings of pearls, and the dust subsided; a pleasant fragrance from the earth was spread about by the wind that accompanied the rain.

82.

82.

ජුතීහි ජම්බුනදපිප්ඵරාහි,මුහුං දිසන්තෙ අනුර ජයන්ති;

මෙඝස්සනාළිතුරියානුයාතා,විජ්ජුල්ලතා නච්චමිවාචරිංසු.

With splendors spreading like Jambu-river gold, again and again they appeared, illuminating the quarters; accompanied by the music of the thunder-trumpets of the clouds, the lightning-creepers performed as if in a dance.

83.

83.

කොධෙන රත්තා විය තම්බවණ්ණා,නිනාදවන්තො ජයපීතියාව;

ගවෙසමානා විය ගිම්හවෙරිං,ව්‍යාපිංසු සබ්බත්ථ තදා මහොඝා.

Copper-colored, as if red with anger, roaring as if with the joy of victory, as if searching for their enemy, summer, the great floods then spread everywhere.

84. එවංවිධෙ වස්සෙ පවත්තෙසි රාජා නමං මහොඝො උප්පිලාපධීති න උට්ඨාසියෙව අථ අමච්චා චෙතියඞ්ගණෙ ජලනිග්ගමපණාලියො ථකෙසෙං අන්තො සම්පුණ්ණවාරිපූරො රාජානං උප්පිලාපෙසි. අථ සො උට්ඨාය චෙතියස්ස මහුස්සවා විධාය රාජභවනමෙව ගතො.

84. Although the rain fell in this way, the king did not rise, as the great flood had not yet floated him. Then the ministers blocked the water outlets in the Cetiya courtyard. The water, filling the enclosure, made the king float. Then, having risen, he held a great festival for the Cetiya and went back to the royal palace.

85. තතො අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන රජ්ජමනුසාසතො රඤ්ඤො අච්චන්තමුද්‍රමානසත්තං විදිත්වා උන්නළා කෙචි මනුස්සා ගාමවිලොපාදිකං ආචරන්තා චොරා අහෙසුං තං සුත්වා රාජා තෙ චොරෙ ජීවගාහං ගාහාපෙත්වා බණ්ධනාගාරෙ ඛිපිත්වා රහසි තෙසං රතනහිරඤ්ඤාදිකං දත්වා මා එවං කරොථාති ඔවදිත්වා පලාපෙත්වා රත්තියං ආමකසුසානතො ඡවරූපෙ ආනෙත්වා චොරහිංසංකාරෙන්තො විය අග්ගිනා උත්තාපෙත්වා නගරතො බහි ඛිපාපෙසි එවං චොරභයද්ව අපනෙත්වා එකදා එවං චින්තෙසි.

85. Then, knowing that the king, who ruled the kingdom without rod or weapon, was of an exceedingly gentle disposition, some arrogant men became thieves, committing plunder of villages and so on. Hearing this, the king had those thieves captured alive and thrown into prison. Then, in secret, he gave them valuables such as jewels and gold, admonished them, saying, 'Do not act like this again,' and allowed them to escape. At night, he had corpses brought from a charnel ground for the uncremated and, as if he were having the thieves executed, had the bodies burned and cast outside the city. Having thus removed the fear of thieves, one day he thought to himself:

86. කිමනෙන රජ්ජවිභවෙන, ඉන්දං පරිපුණ්ණං සකොසං සපරජනං සහොරොධං සාමච්චං සඛවාහනං රජ්ජං කස්සචි දානරූපෙන දත්වා වනං පවිසිත්වා සීලං සමාදාය කායවිවෙකං චිත්තවිවෙකද්ව සම්පාදෙතුං වට්ටතීති අභිනික්ඛමනෙ රතිං ජනෙසි. තදා ගොඨාභයොපි එවරූපං පාපවිතක්කං උප්පාදෙසි. එස රාජා ධම්මිකො සදාචාරකුසලො පතිදිවසං වීධීයමානෙහි දසවිධකුසලකම්මෙහි ආයුසංඛාරොපිස්ස වඩ්ඪති උපපීළකකම්මානිච දූරමපයන්ති. තතොයෙව චිරතරං ජීවිස්සති එතස්ස අච්චයෙන කදාහං රජ්ජං ලභිස්සාමි රජ්ජං පත්වාපි වඩතරො ආහං යුවජනසෙවනීයං විසයසුඛං කථමනුභවිස්සාමි සීඝමිමං ඉතො පලාපෙත්වා රජ්ජෙ පතිඨහිස්සාමීති චින්තෙත්වා බහුං සාරධනමාදාය උත්තරද්වාරතො නික්ඛමිත්වා පුබ්බචොරෙ සන්නිපාතෙත්වා බලකායං ගහෙත්වා ආගම්ම නගරද්වාරං ගණ්හි තං පවත්තිං සුත්වා රාජා ‘‘රජ්ජං කස්සචිදත්වා අභිනික්ඛමනං කරිස්සාමිති කතසන්නිට්ඨානස්ස මම අයං කෙනචි දෙවානුභාවෙන සන්නිධාපිතො මඤ්ඤෙ අමච්චා මයං අනනුමතාපි පුරායුජ්ඣිතුමාර භන්ති එවං සති මං නිස්සාය උභයපක්ඛගතස්ස මහාජනස්ස විපුලං දුක්ඛං ‘‘භවිස්සති කිමනෙන රජ්ජෙන ඵලං රජ්ජං තස්සෙව දින්නං හොතු’’ති වත්වා කංචි අජානාපෙත්වා පරිස්සාවනමත්තං ගහෙත්වා දුල්ලක්ඛියමානවෙසො දක්ඛිණද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා මලයදෙසං ගච්ඡන්තො

86. 'What is the use of this royal splendor? It would be good to give this kingdom—complete with its treasury, people, harem, ministers, and army with its vehicles—to someone as a gift, enter the forest, undertake the moral precepts, and achieve both bodily and mental seclusion.' Thus he generated delight in renunciation. At that time, Goṭhābhaya conceived an evil thought: 'This king is righteous and skilled in good conduct. His life-formation is extended daily by the ten kinds of wholesome action he performs, and deeds that might oppress him are kept far away. Therefore he will live for a very long time. When will I get the kingdom after he passes away? And even if I get the kingdom, being older, how will I enjoy the sensual pleasures fit for the young? I must quickly drive him from here and establish myself in the kingdom.' Thinking thus, he took much valuable wealth, left by the northern gate, assembled the former thieves, raised an army, and came and seized the city gate. Hearing this news, the king thought: 'For me, who has resolved to give the kingdom to someone and go forth, I believe this man has been brought here by some divine power. Even without my permission, the ministers will start to fight. If that happens, on my account great suffering will befall the people on both sides. What is the use of this kingdom? Let the kingdom be his!' So, without informing anyone, taking only his water strainer, he adopted an inconspicuous disguise, left by the southern gate, and went towards the Malaya country.

87.

87.

සදාසන්තුට්ඨචිත්තානං සක්කා සබ්බත්ථ ජීවිතු;

කුත්‍ර නාම න විජ්ජන්ති ඵලමූලජල්ලායා.

For one whose mind is always content, It is possible to live anywhere. Where, indeed, are fruits, roots, and water plants not to be found?

88. ඉති චින්තයන්තො කමෙන ගන්ත්වා හත්ථවනගල්ලං නාම මහන්තං අරඤ්ඤායන්තං පාවිසි, අවිරලපවාලකුසුමඵලසංජන්නවිසාලසාඛාමණ්ඩලෙහි උච්චාවචෙහි පනස්සහකාරකපිත්ථ තිම්බරුජම්බිරජම්බුවිභිත කාමලක භරීත කතිරීටකසාලසරලවකුල පුන්නාග නාගකන්දම්බකාසොක නීපචම්පක භින්තාලතාලප්පභූතිහි විවිධතරුගණෙහි සමාකිණ්ණං විපුලවිමලසිලුච්චයපරියපරියන්තසඞ්හතනදීසම්භෙදතිත්ථොපසංකන්ත විවිධමිගයුථවිහගවග්ගනිසෙවිතං මහෙසක්ඛ දෙවතාධිග්ගහීතං නණ්දනවනකමනීයං සුළභමූලඵලසලිල සුඛොපභොගරමණීය තං මහා කාන්නං ඔලොකෙත්වා ඉදං මෙ තපොවනං භවිතුමරහතිති කතාලයො කායවිවෙකචිත්තවිවෙකානං ලාභෙන එකග්ගමානසො මෙත්තාවිහාරමනුයුජන්තොවඤ්ඤජීවිකාය සංජනිතසන්තොසවිප්ඵරණපිනීතකායො වාසං කප්පෙති.

88. Thinking thus, he proceeded in stages and entered a great forest tract named Hatthavanagalla. It was crowded with various kinds of trees, high and low, with wide-spreading branches covered in dense shoots, flowers, and fruits—such as jackfruit, mango, wood apple, timbaru, jambu, rose apple, vibhītaka, emblic myrobalan, harītaka, sal, pine, bakula, punnāga, nāga, kadamba, asoka, nīpa, campaka, palmyra, and tāla palms. It was bordered by vast, pure, rocky heights, frequented by various herds of beasts and flocks of birds that came to its river confluences and fords. It was inhabited by powerful deities, as lovely as the Nandana Grove, and delightful for the pleasant enjoyment of its easily obtainable roots, fruits, and water. Seeing that great forest, he made his dwelling there, thinking, 'This is a suitable hermitage for me.' With his mind unified through the attainment of bodily and mental seclusion, he took up his residence there, practicing the meditation on loving-kindness, his body nourished by the pervasive satisfaction born of a livelihood on wild produce.

ඉති අභිනික්ඛමනපරිච්ඡෙදො සත්තමො.

Thus ends the seventh chapter, on the Great Renunciation.

89. ගොඨාභයොපි රජ්ජං පත්වා කතිපාහච්චයෙන ‘‘මම චණ්ඩතාය වීරත්තො පජාවග්ගො මනං පවිට්ඨං සඞ්ඝබොධිං ආනෙත්වා රජ්ජං කාරෙතුං කදාචි උස්සහතී’’ති සංජාතපරිසඞ්කො තං මාරාපෙතුං වට්ටතීති අභිසණ්ධාය ‘‘සඞ්ඝබොධිරඤ්ඤො යො සීසං ආනෙස්සති තස්ස සහස්සං පාරිතොසිකධනන්ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි. තතො මලයදෙසසිකො කොචි දුග්ගතපුරිසො අත්තනො කච්චෙන පුටභත්ත ආදාය වන මග්ගෙන ගච්ඡන්තො භොජන වෙලාය සොණ්ඩිසමීපෙ නිසින්නං සඞ්ඝබොධිරාජානං දිස්වා තස්ස ආකප්පෙන පසන්නහදයො භත්තෙන තං නිමන්තෙසි රාජා තං නසම්පටිච්ඡි. සො පුරිසොනාහං නිහීන ජාතියං ජාතො න පාණවධං ජිවිකාය ජීවන්තො කෙවට්ටො වා ලුද්දකො වා භවාමි අථ කො උත්තම වණ්ණෙහි පරිභොගාරහෙ වංසෙ සඤ්ජාතොම්හි මම සන්තකමිදං භත්තං භොත්තුමරභති කල්ල්‍යාණ ධම්මිකොති තං පුනප්පුන යාචි. අථ රාජා

89. Having attained the kingship, Goṭhābhaya, after a few days, grew apprehensive that the populace, alienated by his cruelty, might strive to bring back Saṅghabodhi, who had won their hearts, and make him king. Thinking it was necessary to have him killed, he had a drum beaten in the city, proclaiming: 'Whoever brings the head of King Saṅghabodhi will receive a reward of a thousand.' Then, a certain poor man from the country of Malaya, carrying his portion of rice in a leaf-packet, was walking along a forest path. At mealtime, he saw King Saṅghabodhi seated near a pond. Pleased by his demeanor, he invited him to partake of his meal, but the king did not accept it. That man said: 'I was not born into a low caste, nor do I make my living by taking life as a fisherman or a hunter. Rather, I am born in a lineage whose possessions are fit for use by the highest class. It is proper for you, O righteous one, to eat this meal of mine.' He repeatedly begged him.

90.

90.

ඡායය ගෙහං සාධාය සෙය්‍යං වත්ථං තචෙනච;

අසනං ථලපත්තෙහි සාධෙන්ති තරවො මම.

“The trees provide me a home with their shade, a bed and clothes from their bark, and a seat with their leaves; thus they sustain me.

91.

91.

එවං සම්පන්න භොගස්ස න තණ්හා පරසන්තකෙ;

තව ජච්චාදිමුද්දිස්ස ගරහා මම න විජ්ජතීති.

Being thus endowed with wealth, I have no craving for the possessions of others. There is no censure in me on account of your birth and so on.”

වත්වා න ඉච්ඡි එව.

Having spoken thus, he still did not consent.

92. අථ සො පුරිසො භූමියං නිපජ්ජනමස්සමානො නිබන්ධිත්ව යාචි. තතො තස්ස නිබණ්ධනං නිවාරෙතුමසක්කොන්තො සගාරවං සොපචාරං දීයමානං භත්තඤ්ච සකපරීස්සාවනපරීපුතපානීයඤ්චා පරිභුඤ්ජිත්වා හත්ථමුඛධොවනෙන පරිසමත්ත භත්ත කිච්චො අන්නොහං කතුපකාරො කීදිසමස්ස පච්චුපකාරං කරිස්සාමිති චින්තයන්තොව තං අභිමුඛීකරිය ‘‘අනුරාධපුරෙ කා පවත්තී’’ති පුච්ඡි, අථ සො පුරිසො පුබ්බරාජානං පලාපෙත්වා ගොඨාභයො නාම රාජා රජ්ජෙපතිට්ඨහිත්වා සිරි සඞ්ඝබොධිරඤ්ඤො යො සීසං ආදාය දස්සෙති තස්හ සහස්සං පාරිතොසිකධනන්ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි කිරාති සුයති’’ති.

92. Then that man, prostrating himself on the ground, begged him insistently. Unable to refuse his entreaties, the king partook of the food offered so respectfully and courteously, along with water purified with his own water-strainer. When the meal was finished and he had washed his hands and mouth, he thought: 'What return favor can I do for this person who has helped me?' Facing him, he asked, 'What is the news in Anurādhapura?' The man replied: 'Having driven out the former king, a king named Goṭhābhaya has established himself in the kingship. It is heard that he has had a drum beaten in the city, proclaiming: ‘Whoever brings the head of King Sirisaṅghabodhi will be given a reward of a thousand.’”

තස්ස වචන සමනන්තරමෙව තුට්ඨපහට්ඨහදයො මම සහස්සාරහසීසදානෙන ඉදානි එතස්ස පච්චුපකාරො කතො භවිස්සති අජ්ඣත්තිකදානත්තා දානපාරමිතාව කොටිප්පත්තා භවිස්සති ඉදඤ්ච වතරෙ-

Immediately upon hearing his words, with a heart full of joy and delight, he thought: 'Now, by the gift of my head, which is worth a thousand, a return favor will have been done for this man. Since it is an internal gift, the perfection of giving will reach its culmination.' And this verse was spoken:

93.

93.

න පුති පුගීඵලමත්තකම්පි,අග්ඝන්ති සීසානි චිඡිවිතානං;

සීසන්තු මෙ වත්තති බොධියා ච,ධනස්ස ලාභාය ච අද්ධිකස්ස.

“The heads of those who wish to live are not worth Even as much as a rotten areca nut. But my head exists for the sake of enlightenment And for the gain of wealth for this poor traveler.

අපි ච.

Furthermore:

94.

94.

නාළිවනස්සෙව රුජාකරස්ස,පුතිප්පධානස්ස කලෙබරස්ස;

දුක්ඛන්නුභුත පටිජග්ගන්නෙ,සදත්ථයොගා සඵලං කරොමීති-

Of this body—like a thicket of reeds, a source of disease, And chiefly composed of foulness— Though suffering is experienced in tending it, By application to the true goal, I make it fruitful.”

චින්තෙත්වා කතතිච්ඡයො ‘‘භො පුරිස සොභං පිරී සිරිසඞ්ඝබොධි රාජානාම, මම සීසං ගහෙත්වා ගන්ත්වා රඤ්ඤො දස්සෙහී’’ති ආහ. සො තං සුත්වා ‘‘දෙව නාහමෙවං විධං මහාපාතක කම්මං ආවජිස්සාම භායාමි’’ති ආහ.

Having reflected and made his resolve, he said: 'Good man, I am that King Sirisaṅghabodhi. Take my head, go, and show it to the king.' Hearing this, the man replied: 'My lord, I could not commit such a great and evil deed! I am afraid.'

95. අථ රාජා ‘‘මා භායි කහාපණසග්ගස්සලාභාය අහමෙව තෙ උපාසං කරිස්සාමි කෙවලං ත්වං මයා වුත්තනියාමෙව පටිපජ්ජා’’ති වත්වා සහස්සලාභගිද්ධෙන තෙන පථිකපුරිසෙන අධිවාසිතෙ සීසච්ඡෙදාය සත්ථං අලභමානො ධම්මාධිට්ඨානතෙජ සා සීසං සන්ධිතො විසුං කරිත්වා දස්සාමීති චින්තෙත්වා පල්ලඞ්කං සුණ්ථිරං බණ්ධිත්වා මමෙදං සීසදානං සබ්බඤ්ඤුතඤාණ පටිලාභාය පච්චයො භවතූති සොමනස්සපුබ්බකංපත්ථනං කත්වා තං පුරිසං අත්තනො සමීපං ආමන්තෙසි. සො අධිකපුරිසො පුබ්බෙ අදිට්ඨාසුතපුබ්බදුක්කරකම්ම දින්නං සීසං ගහෙත්වා අනුරාධපුරං ගන්ත්වා දිස්සෙමි කොතං සඤ්ජානාති කොතං සද්දහිස්සතීති, අථ සො ගොඨාභයො සචෙ තෙන සද්දහිස්සති අහවෙත්ථ සක්ඛිහුත්වා සහස්සං දාපෙස්සාමි තයාතු තත්ථ එවං කත්තබ්බ’’න්ති පටිපජ්ජිතබ්බා කරං උපදිසිත්වා එහිසප්පුරිස ම්ම සන්තිකෙ ම්බණතො හුත්වා උභයර්ත්ථලානං එකීකරණවසෙන අඤ්ජලිං කත්වා බාහුං පසාරෙහීති වත්වාඋභොසු පස්සෙසු නීලමඤ්ඤාසමඤ්ඤානං නාලිනං උජුභාවාපාදනෙන කණ්ඪනාළං සම්මා ඨපෙත්වා සලිලපරිස්සාවන්නෙ සීසසණ්ධිං ජල ලෙඛාය පරිච්ඡණ්දිත්වා සකෙන දක්ඛිණ හත්ථමුට්ඨිනා චුලාබද්ධං දළ්හං ගණ්හිත්වා යාව මම සීරං ආදාය අද්ධිකං පුරිසස්ස හත්ථෙ සමප්පෙමි තාව මම චිත්තකිරිය වායො ධාතුවෙගො අවිච්ඡින්නො පවත්තතූති අධිට්ඨාය චුළාබද්ධං උද්ධාභිමුඛං උක්ඛිපි. තාවදෙව සීසබණ්ධො පුථුභූතො හුත්වා තෙන දක්ඛිණ හත්ථ මුට්ඨිනාගහිතොයෙව පග්ඝරන්තියා ලොහිතධාරාය සද්ධි අද්ධිකස්සහත්ථතාලෙ පතිට්ඨාසි, තස්මිංයෙව ඛණෙ වනාධිවත්ථා දෙවතා සාධුවාදමුඛරා පුප්ඵවස්සං වස්සාපෙත්වා සීසස්ස ආරක්ඛං ගණ්හිංසු.

95. Then the king said: 'Do not be afraid. For the sake of gaining a thousand kahāpaṇas, I myself will assist you. Just do as I say.' When the traveler, greedy for the reward of a thousand, had consented, the king, not finding a weapon to sever his head, thought: 'By the power of my righteous resolve, I will separate my head from the neck joint and give it.' Having seated himself firmly in the cross-legged posture, he made a wish with a joyous mind: 'May this gift of my head be a condition for attaining the knowledge of omniscience!' Then he summoned the man to his side and instructed him: 'Take the head I give you—a difficult deed never before seen or heard—and go to Anurādhapura. If you think, “Who will recognize it? Who will believe it?”—I myself will bear witness and ensure you receive the thousand. You must act in this way.' Then he said: 'Come, good man, stand near me. For the benefit of us both, join your hands in reverence and stretch out your arms.' Then, having positioned his neck correctly and marked the neck joint with a line of water from his water-strainer, he grasped his topknot firmly with his right fist and made a resolve: 'Until I take my head and place it in this traveler's hand, may the activity of my mind and the force of the wind element continue uninterrupted!' Having made this resolve, he pulled the topknot upwards. At that very moment, the head was severed and, still grasped by his right fist, fell with a gushing stream of blood onto the traveler's outstretched palms. At that same moment, the deities dwelling in the forest, with cries of 'Sādhu!', caused a rain of flowers to fall and took the head under their protection.

96.

96.

සංසත්තරත්ත කලලෙ ද්ධිකපාණිඛෙත්තෙත,නික්ඛිත්ත සීස වරබීජ සමුබ්භවාය;

එතස්ස දානමය පාරමිතාලතාය,සබ්බඤ්ඤුතා ඵලරසො ජනතං ධිනොතුං.

In the mire of clinging and passion, and in the field of the traveler's hand, The excellent seed of the head was sown to sprout. From the creeper of this perfection of giving, May the nectar-fruit of omniscience delight the world!

97. අථ සො අද්ධිකපුරිසො සුගණ්ධවන කුසුම මාලාහි තං සීසං අලංකරිත්වා පුගකුහුලිකාපුටෙ පක්ඛිපිත්වා සීඝගති වෙගෙන අනුරාධපුරං ගන්ත්වා ගොඨාභයස්ස දස්සෙසි, සො තං දිස්වා සඤ්ජනිතු මසක්කොන්තො සංසයප්පත්තො අට්ඨාසි. අථ අද්ධිකපුරිසො රඤ්ඤා වුත්තවිධි මනුස්සරන්තො තං සීසං ගහෙත්වා ආකාසෙ ඛිපිත්වා ‘‘සාමි! සිරිසඞ්ඝබොධිමහාරාජ! ත්ව මෙත්ථ මෙ සක්ඛිභවා’’ති අඤ්ජලිම්පග්ගහෙත්වා ආකාස මුද්දික්ඛමානො යාචි, අථ තං දෙවතාධිග්ගහිතං සීසං නිරාලම්බෙ අම්බරෙ ලද්ධ පතිට්ඨං ගොඨාභයස්ස අභිමුඛං හුත්වා.

97. Then that traveler, having adorned the head with garlands of fragrant forest flowers, placed it in a basket of areca-nut spathe and went with great speed to Anurādhapura to show it to Goṭhābhaya. Seeing it, but unable to recognize it, Goṭhābhaya stood there full of doubt. Then the traveler, remembering the procedure told to him by the king, took the head and threw it into the air. Raising his hands in reverence and looking up at the sky, he pleaded: 'Lord! Great King Sirisaṅghabodhi! Be my witness here!' Then the head, sustained by the deities, found a footing in the supportless sky and faced Goṭhābhaya.

98.

98.

රාජා හමෙව සුහදො සිරිසඞ්ඝබොධි,සීසප්පදාන විධිනාස්මි සමිද්ධිචිත්තො;

ත්වං චාසි රජ්ජ සිරිලාභ සුඛෙන දෙව,එසොව හොතු පටිපන්න සහස්සලාභො’ති ආහ.

It spoke: 'I am indeed King Sirisaṅghabodhi, your friend. With a joyful mind, I have fulfilled the gift of my head. You, my lord, now have the happiness and glory of kingship. Let this traveler now receive his reward of a thousand.'

99. තං සුත්වා ගොඨාභයො සාමච්චො විම්භීතහදයො සීහාසනං සජ්ජෙත්වා උපරි සෙතච්ඡත්තං කාරෙත්වා ඉධ දෙව! ඔතරාති යාචිත්වා තත්ථ ඔතිණ්ණං තං සීසං නානාවිධාහි පූජාහි ආරාධෙත්වා නමස්සමානො ඛමාපෙත්වා මහතා මහෙන ආළාහනකිච්චං කාරෙත්වා අඞිකං කහාපණසහස්සෙන තොසෙත්වා උය්‍යොජෙසි.

99. Hearing this, King Goṭhābhaya and his ministers, their hearts trembling with terror, prepared the lion-throne, had the white parasol raised above it, and entreated, 'Descend here, O lord!' When the head had descended there, they honored it with various kinds of offerings, paid homage, and begged for forgiveness. With great ceremony, they had the cremation rites performed. Then, having satisfied the traveler with a thousand kahāpaṇas, Goṭhābhaya sent him away.

ඉති අජ්ඣත්තිකදාන පරිච්ඡෙදො අට්ඨමො.

Thus ends the Eighth Chapter, on the Internal Gift.

100. සිරිසඞ්ඝබොධි රඤ්ඤො මහෙසී පන රඤ්ඤො පලාතභාවං ඤත්වා ‘‘අහඤ්ච තං අනුබ්බජාමි’’ති අඤ්ඤතර වෙසෙන දක්ඛිණද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා මග්ගං අජානන්නි උජුකමග්ගං පහාය තං තං ගාමං පවිසිත්වා සාමිකං අපස්සන්තී භයෙන සාලින්තාය ච පච්ඡිතුම්පි අසහමානා මලය දෙස මෙව ගතොති චින්තෙත්වා වඞ්කමග්ගෙන ගච්ඡන්තී කොමලතාය සීඝං ගන්තුමසක්කොන්ති කාලං යාපෙත්වා තස්ස අරඤ්ඤායතනස්ස සමීපගාමස්මිං රඤ්ඤොසිසදානප්පවත්තිං සුත්වා ‘‘සා හං වරාකී දස්සනමත්තම්පි නාලත්ථ’’න්ති සොක පරිපුණ්ණහදයා තමෙව වනසණ්ඩං අධිරුය්හ භත්තුනො කලෙබරං විචිනන්තී සමීපගාමෙසු මහජනං පුච්ඡන්ති අවන්දිනසඞිකෙතත්තා තත්ථ තත්ථ විචරන්තී සමීපගාමවාසිනො බාලකා ගොපාලකා කට්ඨභාරිකා ඉත්ථියො ච එතිස්සා විලාපං සුත්වා කම්පිත හදයා තාය සද්ධිං විචරන්තී. සා එවං චිලූපමානා භීමියං සුපුප්ඵිතං විමලවාලුකං වනගුම්බං දිස්වා තත්ථ නිපතිත්වා භූමියං පරිවන්තමානා අතිකරුණං විලාපමකාසි, සො පදෙසො අජ්ජාපි විධවාචන’’න්ති වොහාරීයති.

100. Now, the chief queen of King Sirisaṅghabodhi, learning that the king had fled, thought, 'I too shall follow him.' Leaving by the southern gate in disguise, she did not know the way. Straying from the direct path, she entered one village after another, but could not find her husband. Overcome by fear and shame, unable to bear being questioned, she thought he must have gone to the Malaya country and so took a winding path. Due to her delicate nature, she could not travel quickly and lost much time. In a village near that forest region, she heard the news of the king's gift of his head and lamented, 'Wretched me! I was not able to get even a glimpse of him!' With a heart full of sorrow, she entered that very forest grove, searching for her husband's body. She asked the people in the nearby villages, wandering here and there as there had been no appointed meeting place. The children, cowherds, wood-carriers, and women of the nearby villages heard her wailing and, with trembling hearts, wandered with her. Lamenting thus, she saw a forest thicket with pure white sand and blooming flowers. Falling down there, she rolled on the ground and wept most piteously. To this day, that place is known as 'The Widow's Lament.'

101. සා මහතා රොදන්තෙ රොදනෙන තංරත්තිංත ත්ථෙව ඛෙපෙත්වා පුන දිවසෙ ඉතො චිතො ච විචරන්ති මහතා සොකග්ගිනා ඩය්හමානා සන්තාපං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්ති එකස්මිං ඛුද්දක ජලාසයෙ නිපතිත්වා නිමුග්ගංයෙව මුච්ඡාවෙගෙන ද්වෙ තයො මුහුත්තෙ අතිවාහෙත්වා උපලද්ධපටිබොධා පරිළාහං නිබ්බාපෙසි, තං ඨානමෙතරහි ච ‘‘නිබ්බාණ පොක්ඛරණී’’ති ච සමඤ්ඤං අලභි.

101. Weeping profusely, she spent that night right there. The next day, as she wandered here and there, she was burning with the great fire of sorrow. Unable to endure the torment, she fell into a small pond. Submerged, she remained unconscious for two or three moments from the force of her swoon. Having regained her senses, she extinguished her burning grief. To this day, that place has received the name 'The Pond of Quenching' (Nibbāṇa Pokkharaṇī).

102. තතො උට්ඨහිත්වා අනුභූමිං අනුරුක්ඛං අනුසිලා තලං ගවෙසමානා සොණ්ඩි සමීපෙ සයමානං දෙවතාධිග්ගහෙන සිගාලාදීහඅනුපහතං සුක්ඛං කවණ්ධරූපං දිස්වා සොකවෙග ඵලිපතනෙව හදයෙන දළ්හතරං තං අලිංගිත්වා සයි, තාව භොනෙ වෙකල්ලෙන දුරාගමනෙන තත්ථ තත්ථ නිපතිත සරීර ඝාතෙන ච නිලන්ත රූපා මුච්ඡා සමකාලමෙව කාලමකාසි.

102. Rising from there and searching along the ground, among the trees, and upon the rocky surfaces, she saw near the pond a dry, headless trunk lying there. It was untouched by jackals and other creatures, being under the protection of a deity. With a heart as if rent by the force of her grief, she embraced it tightly and lay down. Then, due to her weakness, the hardship of her journey, and the injuries to her body from falling here and there, her complexion changed, and overcome by a swoon, she passed away at that very moment.

103. සමීපගාම වාසිනො සන්නිපතිත්වා මුද්ධාභි සිත්තස්ස රඤ්ඤො ච මහෙසියා ච සරීරං අම්හාදිසෙහි ඵුසිතුඤ්ච න යොග්ගං, වත්තමානස්ස රඤ්ඤො අනිවෙදයිත්වා ආළාහන කිච්චං කාතුම්පි න යුත්තන්ති සම්මනෙතත්වා වස්සාතප නිවාරණාය කුටිං කත්වා තිරච්ඡානප්පවෙසනිසෙධාය වතිඤ්ච කත්වා පක්කමිංසු.

103. The villagers nearby gathered and agreed: "The bodies of the anointed king and his chief queen are not fit to be touched by the likes of us. Without informing the reigning king, it would not be proper to perform the cremation rites." So, they built a shelter to protect the bodies from rain and sun, erected a fence to prevent animals from entering, and departed.

104. ගොඨාභයො සිරිසඞ්ඝබොධිරාජස්ස අනඤ්ඤ සාධාරණ ගුණප්පබණ්ධං අනුස්සරන්තො දහරකාලතො පට්ඨාය වත්ථුත්තය සරණපරායණතං නිච්චං සීලරක්ඛණං සුගතාගම විචික්ඛණත්තං සකලකලාකොසල්ලං රජ්ජෙ අනත්ථිකතං දානසොණ්ඩ තං රක්ඛසදමනාදිකං දුක්කරචරිතකඤ්ච තස්ස නාම සචෙතනස්ස න පිතිමාවහති විසෙසතො ‘‘අද්ධිකදුග්ගතස්ස සහස්ස ලාභාය සහත්ථෙන සීසං කණ්ඨනාලතො උද්ධරිත්වා දානං සීසස්සාපි නිරාලම්බෙ ආකාසෙ අවට්ඨානංව්‍යත්තතරාය ගිරාය සාධිප්පායඤ්චෙතං නිවෙදනඤ්චෙති අච්ඡරියං අබ්භුතං අධිට්ඨපුබ්බං අස්සුත පුබ්බඤ්ච නිම්මලචරිතං මම මහාපරාධකලඞිකෙ නෙව සද්ධිං චිරකාලං පවත්තීස්සති, අහො අහං සුචිරට්ඨායිනා ඊදිසෙන අකිත්තීසද්දෙන සාධුහි නිණ්දනියො භවිස්සාමි විසෙසතො පන නිච්චකාලං කල්‍යාණ මිත්තභූතස්ස ඊදිසස්ස මහානුභාවස්ස අනපරෙධස්ස මහාපුරිසස්ස රජ්ජං අච්ඡිණ්දිත්වා වධං කාරෙසිං අඤ්ඤදත්ථු මිත්තදුභිකම්මෙන අහං පළිවෙඨිතො භවිස්සාමි’’ති චින්තෙත්තොයෙව භයසන්තා පෙහි නික්ඛන්ත සෙදො පවෙධමානො කථමිදිසා මහාපාපා මොචෙස්සාමීති උප පරික්ඛී.

104. Goṭhābhaya, reflecting on the unparalleled virtues of King Sirisaṅghabodhi—his devotion to the Triple Gem from a young age, his constant protection of morality, his deep understanding of the Buddha’s teachings, his mastery of all arts, his indifference to kingship, his generosity, his subduing of demons, and his difficult practices—did not bring joy to his heart. Especially recalling that extraordinary, unprecedented act of immaculate conduct—how, for the sake of a poor traveler's gain of a thousand, the king had severed his own head from his neck with his own hands and offered it, how the head stood unsupported in the air, and how he made this declaration with a very clear voice and intention—he thought: "Such immaculate conduct will not long continue in association with me, who am stained by a great offense. Alas, I will be scorned by the righteous for such an infamous reputation that remains for a long time. Above all, having usurped the kingdom and caused the death of such a noble, mighty, and blameless great man—who was always a good friend—I am now enveloped by the evil of betraying a friend." Thus reflecting, trembling with fear and drenched in sweat, he pondered: "How can I be freed from such great sins?"

105. අථ තස්ස දණ්ඩකම්මස්ස කරණවසෙන උළාරං තරං කුසලකම්මං කාතබ්බන්ති පටිභායි. අථ සො අමච්චෙ සන්නිපාතෙත්වා තෙහි සද්ධිං සම්මන්තෙත්වා කත නිච්ඡයො මහා සඞ්ඝෙනෙව තථෙව අනුසිට්ඨො මහතා බලකායෙන සද්ධිං ගන්ත්වා තස්ස අරඤ්ඤායතනස්ස අවිදූරෙ සෙනාසන්නිවෙසං කාරෙත්වා තස්ස මහාපුරිසස්ස දුක්කරපදාන සක්ඛීභූතං පුඤ්ඤට්ඨානං සයමෙව ගන්ත්වා සොණ්ඩිකා සමීපෙ අනුරූපට්ඨානං සල්ලක්ඛෙත්වා අත්තනො රාජානුභාවං දස්සෙන්තො ආළාහනට්ඨානං දෙවනගරමිව අලඞ්කාරාපෙත්වා කෙවලෙහි මහන්තෙහි චණ්දනදාරුහි උච්චතරං චිතකං කාරෙත්වා භාරෙන පමාණෙන ච රඤ්ඤො සීසසදිසං ජම්බොනදකනකෙහි සකණ්ඨ නාළං සීසාකාරං සිප්පිහි කාරෙත්වා කවණ්ධරූපෙ සඞ්ඝටිත්වා විවිධ රතන සමුජ්ජලං සුවණ්ණකිරීටං පිලණ්ධාපෙත්වා මහෙසිඤ්ච තථෙව අලංකරිත්වා තෙ උභොපි කාඝිකවත්ථසදිසෙහි මහග්ඝ දුකුලෙහි අච්ඡාදෙත්වා අනෙකරතනඛචිතං සුවණ්ණසයනං ආරොපෙත්වා චණ්දන චිතකමත්ථකෙ ඨපෙත්වා පරිසුද්ධජොති පාවකං ජාලෙත්වා අනෙක ඛත්තියකුමාරපරිවාරිතො සයමෙව තත්ථ ඨත්වා අනෙකසප්පිඝටසතෙහි සිඤ්චිත්වා ආළාහන මහුස්සවං කාරෙසි.

105. Then it occurred to him that, as an atonement for that deed, a still greater meritorious deed should be performed. So, having assembled his ministers, consulted with them, and made a decision, and being instructed in the same way by the great Saṅgha, he went with a large armed force. Having set up a military camp not far from that forest dwelling, he himself went to that meritorious place, which had become a witness to the great man's arduous undertaking. Near the pond, having selected a suitable spot and displaying his royal power, he had the cremation ground adorned like a city of the gods. Using only the finest sandalwood, he had a very high pyre built. According to the weight and measure of the king's head, he had craftsmen fashion a likeness of a head from Jāmbūnada gold, complete with a neck-tube, and joined it to the form of the headless trunk. He had them place a golden crown, sparkling with various jewels, upon it, and similarly adorned the chief queen. Covering both of them in priceless, fine cloths resembling gossamer garments, he placed them on a golden couch studded with numerous jewels. He then set them atop the sandalwood pyre. Lighting a pure, blazing fire, surrounded by many young nobles, he stood there himself and, sprinkling it with hundreds of pots of ghee, performed a great cremation festival.

106. තථෙව දූතිය දිවසෙපි මහතා ජණෙන ආළාහනං නිබ්බාපෙත්වා තස්මිං ඨනෙ චෙතිය භවනං වට්ටුලාකාරෙතුං වට්ටතීති චින්තෙත්වා අමච්චෙ ආමන්තෙත්වා එතරහි අනෙකභූමිකං අතිවිසාලං කනකමය වට්ටුලඝරං කාරෙතුං සකතා ආයති පරිහාරකානං අභාවෙන නප්පවත්තති රට්ඨවිලෙපකාපි සුවණ්ණලොභෙන නාසෙන්ති තස්මා අලොහනීයං සුඛපරිහාරාරහං පමාණයුත්තං වට්ටුලඝරඤ්ච චෙතියඤ්ච නචිරස්සෙව කාතුං යුත්තන්ති මන්තෙත්වා මහාබලකායං නියොජෙත්වා වුත්තනියාමෙනෙව ද්විභුමකං වට්ටුල භවනං නිම්මාපෙත්වා තස්ස අබ්භන්තරෙ සුගතධාතුනිධානං පූජනීයං චෙතියඤ්ච කාරාපෙත්වා මහුස්සදිවසෙ මහාසඞ්ඝස්ස තං දස්සෙත්වා ‘‘එසො භන්තෙ සිරිසඞ්ඝබොධි මහාරාජා පුබ්බෙ එකච්ඡත්තෙන ලඞ්කාතලෙ රජ්ජං කාරෙසි, ඉදානි මයා තස්ස රඤ්ඤො චෙතියරූපස්ස කිත්තිමය සරීරස්ස ඡත්තාධිඡත්තං විය ද්විභුමකං වට්ටුලවිමානං කාරෙත්වා චෙතියසීසෙ කිරීටං විය කනකමයං ථූපිකඤ්ච යොජෙත්වා සබ්බෙහි දෙවමනුස්සෙහි මාන නීයතං චණ්දනීයතංව පාපිතො’’ති වත්වා චෙතියඝරස්ස අනෙකානි ගාමක්ඛෙත්තානි පරොසහස්සං පරිවාරජනංච නියාදෙත්වා පබ්බතපාදෙ අනෙකසතපාසාද පරිවෙණචඞ්කමන රත්තිට්ඨාන දිවාට්ඨාන ධම්මසාලාගොපුරපාකාරාදි අවයවසහිතෙ විවිධෙ සඞ්ඝාරාමෙ කාරෙත්වා තත්ථ වසන්තස්ස අනෙකානි සහස්සස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිච්චං පච්චයලාභාය අනෙකානි සපරිජනානි ගාමක්ඛෙත්තානි දත්වා ‘‘මහා ලෙඛරට්ඨස්ස සමුස්සිතධජායමානො අයං මහාවිහාරොලඞ්කා භූමිසාමිකානං ඛත්තිය ජනානං කුලධනභූතො සබ්බෙහි ඛත්තියෙහි අපරිහාපනිය විභවො නිච්චං පාලනීයො’’ති මහාජනකායස්ස මජ්ඣෙ ඛත්තිය කුමාරානං ආදිසිත්වා අනුරුධපුරං ගතොපි තස්සෙ ච පාපකම්මස්ස නිරාකරනාය තෙසු තෙසු විහාරෙසු මහන්තානි පුඤ්ඤකම්මානි කාරොපෙසි, තතොප්පභූති ලඞ්කාධිපච්චාමුපගතෙ හි ඛත්තියෙහි මහා මච්චාදීහි ච සො හත්ථවනගල්ලමහාවිහාරො අන්තරත්තරා පටිසඞ්ඛරීයමානො අපරිහීන පරිහාරො පවත්තතකි.

106. Similarly, on the second day, after extinguishing the funeral pyre with a great crowd, he thought, 'It is fitting to build a circular cetiya-house at that very spot.' Summoning his ministers, he reflected, 'At present, constructing a multi-storied, exceedingly spacious golden circular house is not possible due to the lack of means for future maintenance, and plunderers of the kingdom would destroy it out of greed for gold. Therefore, it is proper to quickly build a circular house and cetiya of a suitable size, not too costly and easy to maintain.' Having thus consulted, he assigned a large workforce and had a two-story circular building constructed according to the plan. Inside it, he had a venerable cetiya built, enshrining relics of the Sugata. On the day of the great festival, he showed it to the great Saṅgha and said, 'Venerable sirs, King Sirisaṅghabodhi once ruled the land of Laṅkā under a single umbrella. Now, for the artificial body of that king, which is venerable like a cetiya, I have had this two-story circular mansion built like a tiered umbrella over it. I have also had a golden pinnacle placed on the cetiya's dome like a crown, making it worthy of reverence by all gods and humans.' He then endowed the cetiya-house with numerous villages and fields, and over a thousand attendants. At the foot of the mountain, he had various monasteries constructed, complete with hundreds of residences, cloisters, places for rest by night and day, Dhamma halls, gatehouses, walls, and other components. To provide for the perpetual requisites of the many thousands of monks residing there, he granted many villages with their inhabitants. In the midst of a great assembly, he instructed the young nobles, saying, 'This great monastery, rising like a banner in the Mahālekha country, is the ancestral wealth of the Khattiya lords of the land of Laṅkā. Its resources are not to be diminished by any Khattiyas and it is to be perpetually maintained.' Even after returning to Anurādhapura, to atone for that evil deed, he sponsored great meritorious works in various monasteries. From that time onward, whenever Khattiyas, great ministers, and others attained sovereignty over Laṅkā, the Hatthavanagalla Mahāvihāra was repaired from time to time and its maintenance continued undiminished.

ඉති වට්ටුලවිමානුප්පත්ති පරිච්ඡෙදො නවමො.

Thus ends the ninth chapter, concerning the origin of the Round Mansion.

107. අථාපරෙන සමයෙන කදාචි කස්මිං විහාරෙ නිවසතො මහා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අන්තරෙ කෙචි මහාථෙරො අම්භොකාසිකො හුත්වා අන්තොවිහාරෙ එකස්මිං පදෙසෙ නිසිදිත්වා භාවනමනුයුජන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා මහාමෙදනියා නිග්ඝොසෙන ආකාසං පූරෙන්තො අරහත්තං පාපුණි.

107. At a later time, among a great community of monks dwelling in a certain monastery, a certain great elder, having become an open-air dweller, sat in a particular place within the monastery. Applying himself to meditation and developing insight, he attained Arahantship, filling the sky with a great roar of the earth.

108. තදා උපතිස්සො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙන්තො නිසීථසමයෙ භයාවහං තං පථවිසද්දං සුත්වා කිං වා මෙභවිස්සතිති සන්තාපෙන නිද්දං අලභමානො සොකෙන සන්තප්පෙති, අථ තං සෙතච්ඡත්තා ධිවත්ථා දෙවතා ‘‘මහායි මහාරාජ! ඉතො කාරණාකිද්විතෙ අවමඞ්ගලං නත්ථි හත්ථවනගල්ලමහාවිහාරෙ කෙචි මහාථෙරො අරහත්තං පාපුණී’’ති ආහ, තස්ස අරහත්තප්පත්තිකාලෙ පථවිනිග්ගොසස්ස කාරණං කිංතු වුත්තෙ සො ථෙරො පුබ්බෙ පුඤ්ඤකම්මං කරෙන්තො ආකාසෙන සද්ධිං පථවිං උන්නාදෙත්වා අරහා භවෙය්‍යන්ති පත්ථනං ඨපෙසි තස්ස ඵලමිදන්ති සමස්සාසෙසි.

108. At that time, the ruling king, Upatissa by name, heard that terrifying sound of the earth in the middle of the night and, being distressed with the thought, 'What will happen to me?', was unable to sleep and was tormented by sorrow. Then the deity dwelling in his white parasol said, 'Do not fear, great king! There is no ill omen for you from this cause. In the Hatthavanagalla Mahāvihāra, a certain great elder has attained Arahantship.' When asked what the cause of the earth-roar was at the time of his attainment, the deity consoled him, saying: 'That elder, when previously performing a meritorious deed, made an aspiration, "May I, having caused the earth to roar together with the sky, become an Arahant." This is the fruit of that aspiration.'

109. තං සුත්වා රාජා අවසෙසභික්ඛූනං අරහත්ථප්පත්තිතො විසිට්ඨතරො තස්ස කිලෙසවිජයොති පසන්නහදයො තං මහාථෙරං නමස්සිත්වා තස්ස අසවක්ඛයස්ස මහුස්සවෙ ආසනභූතං භුමිප්පදෙසද්ව පාසාදකරණවසෙන සම්මානිස්සාමීති චින්තෙත්වා මහාබලකායමාදාය තත්ථ ගන්ත්වා තස්මිං පදෙසෙ පඤ්චභූමකං මහාපාසං කාරෙත්වා විවිධ චිත්තකම්මෙහි සමලඞ්කාරාපෙත්වා කනක ඛචිත තම්බමය පත්ථරෙහි ඡාදෙත්වා දෙවවිමානං විය සජ්ජෙත්වා තං ඛීණාසව මහාතෙරං සභික්ඛුසඞ්ඝං තත්ථ වාසෙත්වා චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨාපෙත්වා සපරිජනාති ගාමක්ඛෙත්තානි පාසාදසන්තිකානි කත්වා පක්කාමි.

109. Hearing this, the king, with a gladdened heart, thinking that the elder’s victory over the defilements was more distinguished than the attainment of Arahantship by the other monks, paid homage to the great elder. Thinking, 'I shall honor him by having a palace built on the very plot of land that was the seat of the great festival of the destruction of his taints,' he took a large force and went there. At that site, he had a five-storied great palace constructed, had it adorned with various paintings, and had it covered with copper plates inlaid with gold, preparing it like a celestial mansion. He then had the great elder, who was free from taints, reside there together with the community of monks, and supported them with the four requisites. Having made villages and fields, together with their inhabitants, the property of the palace, he departed.

110. තතො දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන මලයදෙසවාසිනො කෙචි චොරා එකතො හුත්වා ගාමවිලොපං කත්වා මහන්තෙන ධනලාභෙනමත්තා ධනං දත්වා බලකායං උප්පාදෙත්වා යෙභුය්‍යෙ සෙරිනො හුත්වා මහන්ත මහන්තෙ විහාරෙව විලුම්පන්නා සුවණ්ණපත්ථරච්ඡදනං ගණ්හන්තා මහාපාසාදං විද්ධංසිත්වා පාතයිංසු.

110. Then, after a long period, some robbers residing in the Malayadesa joined together, plundered villages, and, intoxicated by the great wealth they had gained, gave wealth to raise an army. Having become mostly unrestrained, they looted even great monasteries, and seizing the golden slab coverings, they demolished and brought down the great palace.

111. තදා මොග්ගල්ලානො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙන්තො තං පවත්තිං සුත්වා තෙසං සන්තිකෙ චරෙ පසෙත්වා දානසාමභෙදෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤං භිණ්දි, තෙ චොරා භිණ්දන්තා ඉතරෙතරෙහි යුජ්ඣිත්වා සයමෙව දුබ්බලා අහෙසුං, අථසො රාජා තෙ අසමග්ගෙ ඤත්වා අත්තනො සෙනං ගහෙත්වා තත්ථ ගන්ත්වා තෙ විසුං විසුං ගහෙත්වා නිග්ගය්හ රට්ඨෙ අභයභෙරිං චරාපෙත්වා ජනපදං සුප්පතිට්ඨිතං කත්වා තෙහි අපවිද්ධවිහාරෙ පාකතිකෙ කාරෙත්වා මහාපාසාදං සුවණ්ණ ගණ්හනකාලෙ පාතෙසුං තී සුත්වා ‘‘පුබ්බෙවිය සුවණ්ණපත්ථරෙහි ඡාදිතො පච්ඡාපි ඊදිසි විපත්තිජායිස්සතී’’ති ඤත්වා තෙභූමකං කාරෙත්වා යථාපුරෙ පාසාදං නිම්මාපෙත්වා මත්තිකා පත්ථරෙහි ඡාදෙත්වා වට්ටුලභවනං පටිසංඛාරෙත්වා සබ්බසඞ්ඝාරාමඤ්ච පාකතිකං කාරෙත්වා පක්කාමි.

111. At that time, King Moggallāna, while ruling the kingdom, heard of this event. He sent spies among them and, through gifts, conciliation, and sowing dissension, set them against one another. The thieves, thus divided, fought among themselves and became weak of their own accord. Then the king, knowing that they were disunited, took his army, went there, captured them individually, and subdued them. He had the drum of safety proclaimed throughout the kingdom, made the countryside well-established, and had the monasteries they had despoiled restored to their original state. Hearing that they had brought down the great palace when seizing the gold, he thought, 'If it is covered with golden slabs as before, such a disaster will arise again in the future.' Knowing this, he had a three-storied palace built as before, covered it with clay slabs, restored the circular building, and had all the monastic residences restored to their original condition before he departed.

ඉති පාසාදුප්පත්ති පරිච්ඡෙදො දසමො.

Thus the tenth chapter, on the origin of the palace.

112. අථ ලඞ්කාලඞ්කාරභූතෙසු විසාලපුඤ්ඤිද්ධිවික්කමෙසු රතනත්තයමාමකෙසු අනෙකෙසු ලඞ්කානාථෙසු කිත්තිපුඤ්ජාවසෙසෙසු ජාතෙසු අපෙතනීතිමග්ගෙසු රජ්ජපරිපානොචිතවිධානවිරහිතෙසු මුදුභූකෙස්වෙවාමච්චජනෙසුච යෙභුය්‍යෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං විරුද්ධෙසු වත්තමානෙසු ලඞ්කාවාසීනං පුරාකතෙන කෙනාපි දාරුණෙන පාපකම්මුනා නානාදෙසවාසිනී අවිදිතසත්ථුසමයා පවිට්ඨමිච්ඡාදිඨිගහණා පච්චත්ථිසෙනා ජම්බුදීපා ඉධාගම්ම සකලලඞ්කාදීපං අනෙකාතඞ්ක සඞ්කුලමකාසි.

112. Then, while many lords of Lanka had been born who were like ornaments of Lanka, possessing vast merit, psychic power, and valor, devoted to the Triple Gem, and whose fame remained like heaps of merit, they had nevertheless abandoned the path of righteous conduct and lacked the proper methods for ruling the kingdom. Their ministers, too, were mostly weak, and largely at odds with one another. While such a state of affairs prevailed, due to some cruel evil kamma previously done by the inhabitants of Lanka, an enemy army from various lands, ignorant of the Teacher's dispensation and in the grip of wrong views, came here from Jambudīpa and filled the entire island of Lanka with various calamities.

113. තදාතාය පච්චත්ථිසෙනාය ගාල්හතරං නිප්පිළියමානා රාජ රාජ මහාමත්තාදයො අනෙකසහස්සජනකායා ච භයවකිතහදයාසකතාණ ගවෙසිනො ජඩ්ඩිතගාමනිගමනගරා තත්ථ තත්ථ ගරිදුග්ගාදො කිච්ඡෙන වාසං කප්පෙසුං තතො සුගතදසනධාතුරක්ඛාධිකතා උත්තරමූළවායිනො මහායතයො දන්තධාතුද්ව පත්තධාතුවරද්ව ගහෙත්වා කුන්නමලයාභිධානං ගිරිදුග්ගං දුප්පවෙසංජනපදමුපාගම්ම තත්ථාපි තම්පටිජග්ගිතුමසමත්ථා භූමියං නිදභිත්වා යථාකාමං ගතා.

113. At that time, being severely oppressed by that hostile army, the king, royal chief ministers, and many thousands of people, their hearts trembling with fear and seeking their own refuge, made their dwelling with difficulty in mountain strongholds here and there, while villages, market towns, and cities lay deserted. Then, the great ascetics of Uttaramūla, who were entrusted with the protection of the Sugata's tooth relic, taking the two tooth relics and the two excellent bowl relics, approached a mountainous stronghold, a region difficult to enter, called Kunnamalaya. Unable even there to care for them, they buried them in the ground and departed as they pleased.

114. තතො පුබ්බෙ ජයමහාබොධිදුමිණ්දෙන සහ සකලජම්බුදීපාධිපතිනා දිනකරකුලතිලකෙන ධම්මාසොකනරිණ්දෙන පෙසිතානං අත්තනා සමාන ගොත්තානං රාජපුත්තානං නත්තපන්නතාදිපරම්පරාගතස්ස විජයමල්ලනරාධිපස්ස ඔරසපුත්තො විජයබාහු නරිණ්දා නාම රාජා සුචිඤ්ඤාතබ්බසමයන්තරො සත්තසමාචිණ්ණ සුනීතිපථො සම්පන්නබලවාහනො ජම්බුද්දොණිං නාම පුරවරංමාපෙත්වා තත්ථ වසන්තො මහතා බලකායෙන කතසකලපච්චත්ථිවිජයොකුන්ත මලයභූමිප්පදෙසතො භගවතො දන්තධාතුභට්ටාරකං පත්තධාතුවරඤ්ච ආහරාපෙත්වා සුරසන්දනසදිසමතිවිරොචමානං විමානං මාපෙත්වා තස්මිං තං ධාතුයුගළං නිවෙසෙත්වා මහතා උපහාරවිධානා සාදරමුපට්ඨහන්තො භගවතො චතුරාසීතිධම්මක්ඛණ්ධනෙ මහන්තං ප්‍රඤ්ඤාපදානං ජනයන්තො ධම්මිකසිරිසඞ්ඝබොධිමහාරාජසිරොදානාපදානසිද්ධක ඛත්තභුතෙ අනෙකඛීණාසවසහස්ස චරණරජොපරිපූතමනොහරභූමිභාගෙ ගොඨාභයමහාරාජෙන කාරිතෙ හත්ථවනගල්ලමහාවිහාරමණ්ඩනායමානෙ වට්ටුලවිමානෙපුරා රට්ඨ විලොපාගතාය චොලකෙ රළාදිකාය තිත්ථියසෙනායමහාචෙතියං උදරෙ භින්නමත්තෙ ජීවිතෙ විය ධාතුභට්ටාරකෙ අන්තරහිතෙ හදයවත්ථුමංසමීව සුවණ්ණරන්තාදිකම පහරිත්වා විද්ධස්තං පිණ්ණුධාරවිධීනා පටිසංවරොන්තො පුප්ඵාධානත්ත යතො පට්ඨාය සක්කච්චං විනාපෙත්වා මහන්තං සුවණ්ණ ථූපිකාමභද්ව කාරෙත්වා සපරිජනානි ගාමක්ඛෙත්තාදීනි ච දත්වා තත්ථ නිවසන්තානං භික්ඛූනං නිබද්ධදානවට්ටං පට්ඨපෙත්වා තං හත්ථවනගල්ල මහා විහාරං සබ්බථා සමිද්ධමකාසි.

114. Then, King Vijayabāhu, the legitimate son of King Vijayamalla—who was descended in a lineage of grandsons and great-grandsons from the princes of the same clan sent by King Dhammāsoka, the crest-jewel of the solar dynasty and lord of all Jambudīpa, along with the great Jaya Mahābodhi tree—was renowned for his wisdom, always followed a well-considered and righteous path, and possessed a complete army. He had a beautiful city named Jambuddoṇi built and, residing there, after conquering all enemies with a great army, he had the Blessed One's Lord Tooth Relic and the excellent Bowl Relic brought from the Kunta Malaya region. Having built a palace exceedingly radiant like the abode of the gods and installed that pair of relics therein, he devoutly honored them with great offerings, generating great meritorious deeds in connection with the eighty-four thousand sections of the Blessed One's Dhamma. Being like a proven warrior in the heroic deed of self-sacrifice of the righteous Great King Sirisaṅghabodhi, he restored the circular building that adorned the Hatthavanagalla Mahāvihāra, which had been built by King Goṭhābhaya on a delightful site purified by the dust from the feet of thousands of Arahants. This building had been destroyed when the kingdom was formerly devastated by the Cola, Kerala, and other heretical armies: the great cetiya's interior had been broken, the Lord Relic had disappeared as if life itself had departed, and its golden ornamentation and other precious things had been plundered as if its very heart had been torn out. Repairing it with methods of restoration such as plastering, and from the flower-altar upwards, having meticulously had a great golden pinnacle built, and having given villages, fields, and so forth, together with their inhabitants, he established a perpetual donation for the monks residing there, and in every way made the Hatthavanagalla Mahāvihāra prosperous.

115. අථ තස්මිං ලඞ්කානාථෙ කිත්තිසරීරාවසෙසෙ ජාතෙ තස්ස තුජවරො පරක්කමභුජො නාමරාජා අම්හාකං භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස බොධිමූලෙ නිසීදිත්වා මාරබලං විධමෙත්වා සම්බොධිරජ්ජප්පත්තිතො පට්ඨාය අට්ඨසතාධිකවස්සසහස්සෙ චතුවීසතියා ච වච්ඡරෙසු අතික්කන්තෙසු සම්පත්තරජ්ජාභිසෙකො අනෙකවිධසඞ්ගහවත්ථුහි සඞ්ගහිතමහාජනො චතුපච්චයදානෙන සතතසමාරාධිතා නෙකසහස්සභික්ඛුසඞ්ඝො භුජබලවිධුතාරාතිරාජකුලාවලෙපො අනෙක මණි රත්තසමුබ්භාසිතරතනකරණ්ඩකඤ්ච පඤ්චහි සුවණ්ණසහස්සෙහි සොවණ්ණකරණ්ඩකඤ්ච පඤ්චවීසතියා රජතසහස්සෙහි රජතකණ්ඩකඤ්ච දාඨාධාතුභදන්තස්ස කාරාපෙත්වා අතීච පසන්නහදයො සුහුමුත්තෙන තත්ථ සම්පයන්තො අත්තනොනගරඤ්ච ධන්තධාතුමණ්දිරඤ්ච සක්කඤ්චං සමලඞ්කාරාපෙත්වා බහුමාන පුරස්සරොදසනධාතුවරමාදාය අනෙකානි භගවතො චරියාපදානානී සමනුස්සරිත්වා පුරා නෙකභුපතයො පාටිහීරසණ්දස්සනෙන පසාදිතා ඉති පවත්තකථාමතරසෙනෙව මෙ සවනයුගළං පරිපීනිතමධුනාපි කෙනචි පාටිහාරියවිසෙසෙන මම චක්ඛුපටිලාභො සඵලො කාතබ්බොති සාදරමාරාධනමකාසි.

115. Then, when that lord of Lanka had passed away, leaving only his body of fame, his excellent descendant, King Parakkamabahu by name, attained his royal consecration. This was after one thousand eight hundred and twenty-four years had passed since our Blessed One, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One, seated at the root of the Bodhi tree, had dispelled the forces of Māra and attained supreme enlightenment. King Parakkamabahu conciliated the great multitude with various means of generosity, constantly honored the Saṅgha of many thousands of bhikkhus with the four requisites, and with the power of his arms dispelled the pride of hostile royal lineages. He had many jeweled caskets radiant with gems made, as well as golden caskets made with five thousand [measures of] gold, and silver caskets made with twenty-five thousand [measures of] silver for the noble tooth relic. With a heart exceedingly full of faith, proceeding there with great reverence, he respectfully had his own city and the tooth relic temple adorned. Taking the excellent tooth relic with great reverence, and recalling the many heroic deeds of the Blessed One's life, he thought: 'The nectar of the traditional accounts of how former kings were gladdened by the display of miracles has filled my ears; now also, by some special marvel, may the gift of my sight be made fruitful!' With devoted reverence, he made this aspiration.

116. තස්මිං ඛණෙ සා දසනධාතු තස්ස කරපඞකජෙ රාජහංසිවිලාසමාතන්වතී පාටිහීරමකාසි. කථන්ති චෙ? යථා අන්තිමභවෙ මාතු තුච්ඡිතො ජාතමත්තොව බොධිසත්තො නරවරකරතොපනීතදුකුලචුම්බටකතො ඔතරන්තොව බාලො සමානොපි සොළසවස්සුද්දෙසිකො විය අමණ්ඩිතොපි අනෙකවත්ථාභරණවිභුසිතො විය භූමියා ගච්ඡන්තොපි ආකාසෙන ගච්ඡන්තො විය සබ්බෙසං ජනානං පටිහාසි, තථෙව තත්ථ තදා දන්තධාතුභට්ටාරකො සුගබිම්බා කාර සලක්ඛණාවයවෙන රූපෙන භාසමානො අනෙකවිධරංසිනිකරෙ විකිරන්තො තත්ථ සන්තිපතිතානං ජනානං මානනං ජානෙසි. වුත්තඤ්හි.

116. At that moment, the tooth relic performed a miracle, displaying the grace of a royal swan in his lotus-like hand. How so? Just as in his final existence, the Bodhisatta, though just born and descending from the fold of the fine cloth brought to him by noble men as he emerged from his mother’s womb, appeared to all people like a sixteen-year-old youth—though unadorned, appearing as if adorned with countless garments and ornaments; though walking on the ground, appearing as if gliding through the sky—so too did the venerable tooth relic, shining with a form having the auspicious features of a Buddha image, scatter various kinds of rays of light, inspiring reverence in all who had gathered there. As it is said:

117.

117.

‘‘ලඞ්කාධිනාථකරපඞ්කජ රාජහංසි,නිම්මාය සා දසනධාතු මුනිණ්දරූපං;

නෙකෙහි රංසිවිසරෙහි සමුජ්ජලන්තී,සබ්බාදිසා ච විදිසා සමලඞ්කරිත්ථ.

Like a royal swan on the lotus-like hands of the lord of Laṅkā, that Tooth Relic fashioned the form of the Chief of Sages; shining with numerous streams of rays, she adorned all directions and intermediate directions.

118.

118.

දිස්වා තමබ්භූතමතීච පසන්නචිත්තො,සම්පත්තචක්කරතනො විය චක්කවත්ති;

සෙට්ඨෙහි නෙකරතනාභරණාදිකෙහි,පූජෙසි ධාතුමසමං මනුජාධිනාථො.

Seeing that wondrous sight, his heart was exceedingly gladdened, like a wheel-turning monarch who had obtained the wheel-treasure; with the finest jewels, ornaments, and so forth, the lord of men honored the unequalled relic.

119. තතො ජිනදන්තධාතුවරප්පසාදකාලම්හි තෙජොබලපරක්කමමහිමො පරක්කමබාහුමහානරිණ්දො පුලත්ථිපුරනිවාසිනිං කතලොක සාසනවිලොපං සරාජිකමනෙකසහස්සසංඛ චොලකෙරළවාහිනිච නෙකදෙසමහිපාලමත්තමාතඞ්ගකෙසරිවික්කමං දුරතික්කමං ලොකසාසනසඞ්ගහකරණවසෙන වචිතසකලලොකං සම්පන්නබලවාහනං ලඞ්කාරජ්ජගහණත්ථිනං තම්බලිඞ්ගවිසයාගතමතිසාහසං වන්දභානුමනුජාධිපංව සසාමන්තකභවනමුපනීය සකල ලඞ්කාදීපමෙකච්ඡත්තංවිධාය අත්තනොපිතුමහාරාජතො දිගුණංලොකසාසනසඞ්ගහං කරොන්තො කදාචි සඞ්ඝස්ස කඨිනචීවරානිදාතුකාමො කප්පාසපරිකම්මකන්තනාදිකානි සබ්බකරණීයානි එකාහෙනෙව නට්ඨපෙත්වා පච්චෙකමනෙකමහග්ඝ ගරුභණ්ඩමණ්ඩිතානි සසාමණිකපරික්ඛාරානි අසීතිමත්තානි කඨිනචීවරානි දාපෙත්වා ලොකස්ස සාධුවාදෙන දසදිසං පූරෙසි.

119. Then, at a time when faith was inspired by the excellent tooth relic of the Conqueror, the great King Parakkamabāhu, whose glory was of the might of splendor and valor, residing in Pulatthipura, brought to his own palace, along with his feudatories, the very audacious lord of men, Vandabhānu—who had come from the Tambaliṅga region desiring to seize the kingdom of Laṅkā, possessing abundant forces and vehicles; who was difficult to overcome, with valor like that of an intoxicated elephant or a lion; who was accompanied by the Cola and Kerala armies numbering many thousands, along with their kings and many regional rulers; who had caused the destruction of the world and the Dispensation, and had deceived the entire world under the guise of protecting the world and the Dispensation. Having thus brought the entire island of Laṅkā under one parasol, and providing twice the support for the world and the Dispensation as his royal father, he, on one occasion desiring to offer Kaṭhina robes to the Saṅgha, had all the necessary tasks—such as preparing cotton and spinning thread—completed in a single day. He then had eighty Kaṭhina robes given, each adorned with many precious and costly articles and accompanied by the requisites for novices, filling the ten directions with the world’s acclamation.

120. එවමඤ්ඤානිපි බහූනි ලොකවිම්භයකරානි පුඤ්ඤපදානානි සම්පාදෙන්තො සො පරක්කමබාහුමහානරිණ්දො හත්ථවනගල්ල විහාරෙ අත්තනො පිතුමහාරඤ්ඤො ආළාහනට්ඨානෙ මහාචෙතියං බණ්ධාපෙත්වා තත්ථෙව අණෙකඛීණාසවසහස්සපරිභුත්තං පාසාදවරං චිරකාල චිනට්ඨං සුත්වා ධනුකෙතකිවත්ථුවංසෙ ජාතං සද්ධාදිගුණසම්පත්ති සමුදිතං පතිරාජදෙව නාමකං අමච්චවරං පෙසෙත්වා තෙන අනෙකසහස්සධනපරිච්චාගෙන භුමිත්තිතයමණ්ඩිතං සුමනොභරං පුරෙ පියතං පාසාදං කාරාපෙත්වා තත්ථ නිවසන්තානං අනෙකසං භික්ඛුනං නිබද්ධ පච්චයදානං පවත්තෙසි.

120. Thus, accomplishing many other meritorious deeds that inspired awe in the world, the great King Parakkamabāhu had a great cetiya built in the Hatthavanagalla Monastery at the cremation site of his father, the great king. Hearing that a splendid palace there, long fallen into disrepair, had once been used by thousands of arahants, he sent his chief minister, a man named Patirājadeva—who was born in the Dhanuketakivatthu lineage and endowed with the qualities of faith and so forth. Through him, at the cost of many thousands in wealth, he had that delightful palace, beloved in the city and adorned with three stories, rebuilt. There, he instituted a continuous offering of requisites to the many bhikkhus who dwelt within.

121. තත්ථෙව වට්ටුලවිමානස්ස හෙට්ඨිමතලෙ ගොපානසියො ඨපෙත්වා සමන්තා ඡදනරූපං කාරෙත්වා ද්විභුමකං විමානං තිභුමකමකාසි තත්ථෙවලඞ්කාදීපෙ අභූතපුබ්බං ජිනමණ්දිරං කාරාපෙතුකාමො වට්ටුලවිමානතො උත්තරදිසාභාගෙ පඨමං පොරිසප්පමාණං සිලාතලපරියන්තං ඛණිත්වා පංසූනි අපනෙත්වා නදීවාලුකාහි පූරෙත්වා කුඤ්ජරරාජවිරාජිතආධාරබණ්ධකතො පට්ඨාය යාව ඵුපිකං අට්ඨංසවිභාගෙන භිත්තිච්ඡදනානි විභත්තානි කත්වා පච්චෙකං නානාවණ්ණවිචිත්තානමට්ඨවිධානං භිත්තීභාගානමුපරි කෙලිපරිහාසරසජනකනානාවෙසවිලාසභූසිතපහූතභූතකිංකරපරිගතවිටද්ධකමණ්ඩලමණ්ඩිතං පමුඛපරියන්තෙ විවිධචිත්තරූපමනොහරමුච්චතරං ඉඪිකාහි නිවිතං කතසුධාපරිකම්මං මකරතොරණමණ්ඩලඤ්ච නිම්මිනිත්වා අන්තොවිරචිතාති මනොහරමාලාකම්මලතා කම්මාදි නානාවිධ චිත්තකම්ම සමුජ්ජලං සුවිහිතසොපානද්වාරකවාටං සමලඞ්කතට්ඨානලීළ්හමනොහර සජීවජිනසං කාසපටිබිම්බරූපවිභූසිතං පටිබිම්බස්ස දක්ඛිණතො ඝනසිලාවිහිත සුගතරූපපතිමණ්ඩිතං තිභූමකං මහා විමානං කාරෙසි.

121. In that same place, on the lower level of the circular mansion, he had rafters installed and a roof made all around, thus making the two-story mansion into a three-story one. Desiring to have an unprecedented shrine for the Victor built there on the island of Laṅkā, in the northern part of the circular mansion, he first had the ground excavated to the depth of a man's height down to the stone foundation, removing the earth and filling it with river sand. Starting from the foundation, which was adorned with figures of elephant kings, up to the pinnacle, he had the walls and roofs made divided into eight sections. Above each of the eight wall sections, which were variegated with many colors, he had it adorned with ornamental circles surrounded by numerous attendants in the form of sprites, decorated in various costumes and graceful poses that generated delight and amusement. At the front edges, he constructed very high and charming makara archways, adorned with various painted figures, covered with tiles, and finished with fine plasterwork. Inside, he made it radiant with various artistic works, such as exceedingly charming garland-work, vine-work, and other intricate designs. He fitted it with well-arranged staircases, doors, and door panels, and embellished it with charming and graceful sculpted figures and with images resembling the living Jina. To the right of the main image, he adorned it with an image of the Sugata made of solid stone. Thus he had a great three-story mansion built.

ඉති අට්ඨංස විමානුප්පත්තිපරිච්ඡෙදො එකාදසමො.

Thus ends the eleventh chapter, 'The Origin of the Octagonal Mansion'.

122.

122.

විද්ධස්තසංඛරණතො නවකම්මුනාවා,ඛෙත්තාදිදානවිධිනාච අනාගතෙපි;

යෙ සාධවො පරිහරන්ති ඉමං විහාරං,නාමද්ව කාරම්පි තෙසමිහාලිඛන්තු.

Those virtuous ones who in the future maintain this monastery, whether by repairing what is decayed, by new construction, or by the donation of fields and so forth—let their names and deeds be inscribed here.