Tipiṭaka Translation

ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရ ဝံသော

ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ។

၁.

១.

သ္နေဟုတ္တရာယ ဟဒယာ မလမလ္လိကာယ,ပဇ္ဇာလိတော မတိဒသာယ ဇိနပ္ပဒီပေါ;

မောဟဏ္ဓကာရမခိလံ မမ နီဟရန္တော,နိစ္စံ ဝိဘာဝယတု စာရု ပဒတ္ထရာသိံ.

សូមប្រទីបគឺព្រះជិនស្រី ដែលញ៉ាំងប្រាជ្ញាឲ្យភ្លឺស្វាង ព្រះអង្គទ្រង់អុជបំភ្លឺឡើងដោយប្រេងគឺសេចក្ដីស្នេហាដ៏ក្រៃលែង ចេញពីដួងហឫទ័យដ៏ស្អាតស្អំឥតមានមន្ទិល កម្ចាត់បង់នូវងងឹតគឺមោហៈទាំងស្រុងរបស់ខ្ញុំ ញ៉ាំងគំនរនៃបទនិងអត្ថដ៏ល្អឆើតឆាយ ឲ្យភ្លឺច្បាស់ជានិច្ចកាលចុះ។

၂.

២.

လင်္ကာဘိသိတ္တဝသုဓာဓိပတီသု ရာဇာ,ယော ဗောဓိသတ္တဂုဏဝါ သိရိသံဃဗောဓိ;

တဿာတိစာရု စရိယာ ရစနာမုခေန,ဝက္ကာမိ ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရ ဝံသံ.

ក្នុងចំណោមព្រះរាជាទាំងឡាយដែលបានអភិសេកគ្រងផែនដីលង្កា ព្រះរាជាអង្គណាដែលមានគុណធម៌ដូចជាព្រះពោធិសត្វ ព្រះនាម សិរិសង្ឃពោធិ, ខ្ញុំនឹងពោលនូវហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស តាមរយៈការតែងរៀបរាប់អំពីព្រះរាជចរិយាវត្តដ៏ល្អឆើតឆាយក្រៃលែងរបស់ព្រះអង្គនោះ។

၃.

៣.

ဗြဟ္မနွယေနနုဂတတ္ထမနောမဒဿီ,ချာတေန သဗ္ဗယတိရာဇဓုရန္ဓရေန;

ဝျာပါရိတောဟမိတိဘာနုဂတံ ကထဉ္စ,နိဿာယ ပုဗ္ဗလိခိတံဝိဓ ဝါယမာမိ.

ខ្ញុំដែលត្រូវបានចាត់ចែងដោយព្រះថេរៈព្រះនាម អនោមទស្សី ដ៏មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញ ជាអ្នកទ្រទ្រង់ធុរៈនៃស្តេចសង្ឃទាំងពួង និងជាអ្នកកើតក្នុងព្រាហ្មណវង្ស នឹងខិតខំប្រឹងប្រែងតាក់តែងរឿងរ៉ាវនេះ ដោយអាស្រ័យលើគម្ពីរដែលបានសរសេរទុកពីមុនមក។

၄. အရ္ဏ္ထ သုဂတာဂမသုဓာပဂါနိဒ္ဓေါတကုဒိဋ္ဌိဝိသကလင်္ကာယ လံကာယ ဘဂဝတော အင်္ဂီရသဿမဟာနာဂဝနုယျာနေ သမိတိသမာဂတယက္ခ ရက္ခသလောကဝိဇယာပဒါနဿ သိဒ္ဓက္ခေန္တဘူတော သီဟဠမဟီမဏ္ဍလမဏ္ဍနာယ မာနော ဝိဝိဓရတနာကရောပလက္ခမာနမဟဂ္ဃမဏိ ဘေဒေါ မဏိ ဘေဒေါ နာမ ဇနပဒေါ.

៤. លំដាប់នោះ ក្នុងកោះលង្កា ដែលមានមន្ទិលគឺពិសនៃទិដ្ឋិដ៏អាក្រក់ត្រូវបានលាងជម្រះដោយទឹកទន្លេគឺព្រះធម៌របស់ព្រះសុគត ជាទីកន្លែងសម្រេចជោគជ័យក្នុងការផ្ចាញ់ពួកយក្សនិងរក្សសៈដែលបានមកប្រជុំគ្នាក្នុងឧទ្យានមហានាគវ័នរបស់ព្រះសក្យមុនី (អង្គីរសៈ) មានជនបទមួយឈ្មោះថា មណិភេទទោ ដែលជាគ្រឿងអលង្ការសម្រាប់ប្រដាប់ផែនដីសីហឡៈ ហាក់ដូចជាប្រភពនៃរតនភណ្ឌផ្សេងៗ ដែលសម្បូរទៅដោយត្បូងមានតម្លៃដ៏ច្រើនឥតគណនា។

၅.

៥.

လဒ္ဓါန သတ္ထု ဝရဏင်္ကမနညလဗ္ဘ,မာနဏ္ဒိနာ သုမနကူဋသိလုစ္စယေန;

ဥဿာပိတာ ဝိဇယကေတုမတလ္လိကေဝ,သုဒ္ဓေါရုဝါလုကနဒီ ယမလင်္ကရောတိ.

ស្ទឹងខ្សាច់ដ៏ស្អាតស្អំនិងធំទូលាយ តែងតែលម្អនូវជនបទនោះ ហាក់បីដូចជាទង់ជ័យដ៏ល្អឆើតឆាយដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយភ្នំសុមនកូដ ដ៏មានសេចក្ដីរីករាយដោយបានទទួលនូវស្នាមព្រះបាទដ៏ប្រសើររបស់ព្រះសាស្តា ដែលបុគ្គលដទៃក្រឡែតនឹងបាន។

၆.

៦.

လင်္ကာယ ယက္ခဂဏနီဟရဏေ ဇိနဿ,စမ္မာသနုဂ္ဂနဟုနာသနဖဿဒါဟာ;

သံသာရရက္ခသဝပုဗ္ဘဝဗုဗ္ဗုလံစ,ယသ္မိံ ဝိဟာတိ မဟိယင်္ဂဏ ထူပရာဇာ.

ព្រះស្តូបដ៏ឧត្តមឈ្មោះ មហិយង្គណៈ តែងរុងរឿងក្នុងជនបទនោះ ជាកន្លែងដែលព្រះជិនស្រីទ្រង់កម្ចាត់ពួកយក្សចេញពីកោះលង្កា ដោយកម្ដៅនៃការប៉ះពាល់នៃភ្លើងដែលកើតឡើងអំពីអាសនៈស្បែក ហើយស្តូបនោះប្រៀបដូចជាពពុះទឹកនៃអត្តភាពមុនក្នុងសង្សារវដ្តរបស់ពួកអសុរកាយ។

၇.

៧.

သဒါမဟောဃာယ မဟာပဂါယ,ပါနီယပါနာယ သမောသဋာနံ;

သမုစ္စယော သာရဒဝါရိဒါနံ,နူနံ ဂတော ထာဝရထူပရူပံ.

គំនរនៃពពកក្នុងរដូវសរទកាល ដែលបានមកជួបជុំគ្នាដើម្បីផឹកទឹកពីទន្លេដ៏ធំដែលមានទឹកជំនន់ជានិច្ច ពិតជាបានក្លាយទៅជាទ្រង់ទ្រាយនៃព្រះស្តូបដ៏មាំមួននេះជាមិនខាន។

၈.

៨.

တဿာပဂါယ ဝိမလမ္ဗုနိ ဒိဿမာန,မာလောလဝိစိတရလံ ပဋိဗိမ္ဗရူပံ;

ဘောဂေဟိ ဝေဌိယ နိဇံ ဘဝနံ ဖဏီဟိ,ပူဇတ္ထိကေဟိ ဝိယ ရာဇတိ နီယမာနံ.

រូបភាពឆ្លុះនៃព្រះស្តូបនោះ ដែលលេចឡើងក្នុងទឹកដ៏ថ្លាឆ្វង់នៃទន្លេនោះ ញ័ររន្ធត់ទៅតាមរលកទឹកដ៏ទន់ភ្លន់ មើលទៅហាក់ដូចជាត្រូវបានពួកពស់ទាំងឡាយដែលប្រាថ្នានឹងបូជា ព័ទ្ធរុំដោយរាងកាយរបស់ខ្លួន ហើយនាំយកទៅកាន់ពិភពនាគរបស់ខ្លួនដូច្នោះដែរ។

၉. တဿ မဟိယင်္ဂဏ မဟာ ဝိဟာရဿ ပရိယန္တဂါမကေ သေလာဘယော နာမ ခတ္တိယော ပဋိဝသန္တော ပုတ္တံ ပဋိလဘိတွာ အင်္ဂလက္ခဏပါဌကာနံ ဒဿေသိ တေ တဿ ကုမာရဿ အင်္ဂလက္ခဏာနိ ဩလောကေတွာ ‘‘အယံ ကုမာရော ခမကသတ္တော နဟောတိ. ဓညပုညလက္ခဏသမ္ပန္နော, သကလမ္ပိ သီဟဠဒီပံ ဧကစ္ဆတ္တံ ကရိတွာ မဟန္တမဟန္တာနိ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတာနိ မဟာဝီရစရိတာနိ ဒဿေဿတီ’’တိ ဝျာကရိံသု.

៩. នៅក្នុងភូមិដែលស្ថិតនៅក្បែរវត្តមហិយង្គណមហាវិហារនោះ មានក្សត្រមួយព្រះអង្គព្រះនាម សេលាភ័យ គង់នៅ។ កាលដែលទ្រង់បានព្រះរាជបុត្រមួយព្រះអង្គ ក៏បាននាំទៅបង្ហាញដល់ពួកគ្រូទាយលក្ខណៈ។ ពួកគ្រូទាំងនោះបានពិនិត្យមើលលក្ខណៈនៃរាងកាយរបស់រាជកុមារនោះ ហើយក៏ព្យាករថា៖ «រាជកុមារនេះ មិនមែនជាសត្វលោកធម្មតាឡើយ គឺព្រះអង្គប្រកបដោយលក្ខណៈនៃបុណ្យនិងវាសនាដ៏ប្រសើរ នឹងបានញ៉ាំងកោះសីហឡៈទាំងមូលឲ្យស្ថិតនៅក្រោមស្វេតច្ឆត្រតែមួយ ហើយនឹងបង្ហាញនូវវីរចរិតដ៏អស្ចារ្យនិងចម្លែកៗជាច្រើន»។

၁၀. တတော သေလာဘယ ခတ္တိယော ပုတ္တဿ အဘိသေကာဒိသမ္ပတ္တိံ သုတွာ ကောဋိပ္ပတ္တပမောဒပရဝသောပိ တသ္မိံ ကာလေ အနုရာဓပုရေ ရဇ္ဇံ ကာရယတာ ‘‘ဝေါဟာရတိဿမဟာရာဇတော ကဒါစိ ကေစိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဇာယိဿတီတိ. ဇာတပရိသင်္ကောတံ ကုမာရမာဒါယ မဟိယင်္ဂဏမဟာဝိဟာရေ ဗောဓိ အင်္ဂဏေ ပရိတ္တဂ္ဂေ သန္နိပတိတဿ နဏ္ဒမဟာထေရပမုခဿ မဟာဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ‘‘ဧသော မေ ဘန္တေ ကုမာရော မဟာသံဃဿ စ မဟာ ဗောဓိပါဒဿ စ သရဏံ ဂစ္ဆတိ တံ သဗ္ဗေပိ ဘဒန္တာ ရက္ခန္တု သံဃဗောဓိ နာမကော စာယံ ဟောတု’’တိ မဟာသံဃဿ စ ဗောဓိ ဒေဝတာယ စ နိယျာဒေတွာ ပဋိဇဂ္ဂန္တော ကုမာရဿ သတ္တဝဿိက ကာလေ ကာလမကာသိ.

១០. លំដាប់នោះ ក្សត្រសេលាភ័យ លុះបានឮអំពីសម្បត្តិគឺការអភិសេកជាដើមរបស់ព្រះរាជបុត្រ ទោះបីជាទ្រង់មានសេចក្ដីត្រេកអរយ៉ាងក្រៃលែងក៏ដោយ ក៏ទ្រង់មានសេចក្ដីសង្ស័យខ្លាចក្រែងមានឧបទ្រពណាមួយកើតឡើងពីសំណាក់ព្រះបាទវោហារតិស្សមហារាជ ដែលកំពុងសោយរាជ្យនៅក្រុងអនុរាធបុរៈនាពេលនោះ។ ទ្រង់ក៏បាននាំរាជកុមារទៅកាន់មហិយង្គណមហាវិហារ ហើយដាក់ឲ្យដេកនៅកណ្ដាលជំនុំសង្ឃដែលមានព្រះនន្ទមហាថេរជាប្រធាន ដែលបានជួបជុំគ្នានៅលើលានព្រះស្រីមហាពោធិដើម្បីចម្រើនព្រះបរិត្ត រួចទូលថា៖ «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន រាជកុមាររបស់ខ្ញុំព្រះអង្គនេះ សូមដល់នូវព្រះមហាសង្ឃ និងព្រះស្រីមហាពោធិជាទីពឹងទីរលឹក សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយមេត្តាជួយថែរក្សារាជកុមារនេះផង ហើយសូមឲ្យរាជកុមារនេះមាននាមថា សង្ឃពោធិ ចុះ»។ លុះទ្រង់បានប្រគល់រាជកុមារថ្វាយដល់ព្រះមហាសង្ឃនិងទេវតារក្សាដើមពោធិ៍រួចហើយ ក៏បានបីបាច់ថែរក្សារហូតដល់រាជកុមារមានព្រះជន្ម ៧ វស្សា ទើបទ្រង់សោយទិវង្គតទៅ។

၁၁. အထ မာတုလော နဏ္ဒမဟာထေရော ကုမာရကံ ဝိဟာရမာနေတွာ ပဋိဇဂ္ဂန္တော တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှာပေတွာ ဗာဟိရသတ္ထေသု စ ပရမကောစိဒံ ကာရေသိ. သံဃဗောဓိကုမာရောပိ ကတာဓိကာရတ္တာ တိက္ခပညတ္တာ စ ဉာဏဝိညာဏသမ္ပန္နော ဟုတွာ ဝယပ္ပတ္တော လောကဿ လောစနေဟိနိပိယမာနာယ ရူပသမ္ပတ္တိယာ သဝဉ္ဇလိပုဋေဟိ အဿာဒိယမာနသဒါစာရဂုဏ သမ္ပတ္တိယာ စ ပတ္ထ ဋ ယသောဃောသော အဟောသိ.

១១. បន្ទាប់មក ព្រះនន្ទមហាថេរជាមា បាននាំរាជកុមារមកកាន់វិហារ ហើយបីបាច់ថែរក្សា ព្រមទាំងឲ្យសិក្សានូវព្រះត្រៃបិដកជាពុទ្ធវចនៈ និងបានញ៉ាំងរាជកុមារឲ្យសម្រេចនូវការចេះដឹងយ៉ាងជ្រៅជ្រះក្នុងក្បួនតម្រាខាងក្រៅទាំងឡាយ។ ចំណែកឯសង្ឃពោធិរាជកុមារ ដោយសារតែបានសាងសន្សំអធិការទុកមកពីមុន និងជាអ្នកមានប្រាជ្ញាដ៏មុតស្រួច ក៏បានក្លាយជាអ្នកប្រកបដោយញាណនិងវិញ្ញាណ លុះចម្រើនវ័យវឌ្ឍនាការឡើង ក៏មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញខ្ចរខ្ចាយទៅគ្រប់ទិសទី ដោយសារតែរូបសម្បត្តិដ៏ល្អឆើតឆាយដែលជាទីគយគន់នៃភ្នែករបស់សត្វលោក និងដោយសារតែគុណសម្បត្តិគឺសីលាចារវត្តដ៏ល្អ ដែលនាំឲ្យមនុស្សទាំងឡាយលើកដៃប្រណម្យសរសើរ។

၁၂. ကိမိဟ ဗဟုနာ?- ကာဒမ္ဗိနီ ကဒမ္ဗတော သိနိဒ္ဓနီလာယတဂုဏံဓမ္မိလ္လကလာပေ, ပရိပုဏ္ဏဟရိဏင်္ကမဏ္ဍလတော ဟိလာဒကရပသာဒသောမ္မဂုဏံ မုခမဏ္ဍလေ စာမီကရပိံဇရကမ္ဗုဝရတော မေဒုရောဒါရဗဏ္ဓုရဘာဝံ ဂီဝါဝယဝေ, ကလျာဏသိလုစ္စယတော သံဟတ ဝိလာသံ ဥရတ္ထလေ, သုရသာဓိသာခတော ပီဝရာယတလလိတရူပံ ကာမဒါနပဒါနဒွ ဗာဟုယုဂဠေ, သမဒဂန္ဓသိန္ဓုရတော ဂမနလီဠှံ ကရာကာရဒွ ဟတ္ထိယုဂဠေ, စာရုတရထရုစိရောစမာနစာမီကရမုကုရတော တဒါကာရံ သဇာဏုမဏ္ဍလေ ဇင်္ဃယုဂဠေ, နိစ္စာ သီနကမလာ ကမလတော ရတ္တကောမဠဒလသိရံ စရဏယုဂဠေ အာဒါယ ယောဇယတာ ပါရမိတာဓမ္မသိပ္ပိတာ နိမ္မိတဿ ပရမဒဿနီယဂရူပဝိလာသဿ တဿ အတ္တဘာဝဿ သံဝဏ္ဏနာဂန္ထဂါရဝမာဝဟတိ.

១២. តើចាំបាច់ត្រូវពោលអ្វីឲ្យច្រើនក្នុងទីនេះ? ការពណ៌នាអំពីអត្តភាពរបស់រាជកុមារនោះ ដែលមានរូបឆោមលោមពណ៌ដ៏ស្រស់ស្អាតនិងគួរឲ្យទស្សនាជាក្រៃលែង ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយជាងចម្លាក់គឺបារមីធម៌ ហាក់ដូចជាបានដកស្រង់យកនូវលក្ខណៈដ៏ទន់រលោង ខ្មៅរលោង និងវែងអន្លាយពីជួរពពកខ្មៅមកដាក់ក្នុងកំប៉ោយសក់, យកនូវលក្ខណៈដ៏ត្រជាក់ភ្នែកនិងទន់ភ្លន់ពីវង់ព្រះចន្ទពេញបូណ៌មីមកដាក់ក្នុងវង់ភក្ត្រ, យកនូវលក្ខណៈដ៏រលោង ថ្លៃថ្នូរ និងសមសួនពីសង្ខ៍មាសដ៏ប្រសើរមកដាក់ក្នុងក, យកនូវភាពមាំមួននិងស្រស់ស្អាតពីកំពូលភ្នំមាសមកដាក់ក្នុងទ្រូង, យកនូវទ្រង់ទ្រាយដ៏ទ្រលុកទ្រលន់ វែងអន្លាយ និងទន់ភ្លន់ពីមែកឈើទិព្វមកដាក់ក្នុងដើមដៃទាំងពីរ, យកនូវលីលានៃការដើរដ៏ស្វាហាប់ពីដំរីសារដ៏ចុះប្រេងមកដាក់ក្នុងដំណើរ, យកនូវទ្រង់ទ្រាយនៃកញ្ចក់មាសដ៏ភ្លឺថ្លានិងស្រស់ស្អាតមកដាក់ក្នុងស្មងជើងនិងជង្គង់ទាំងពីរ, និងយកនូវចុងស្រទាប់ផ្កាឈូកក្រហមដ៏ទន់ល្វើយដែលជាទីគង់នៅជានិច្ចនៃព្រះនាងលក្ស្មីមកដាក់ក្នុងបាតជើងទាំងពីរ។ ការពណ៌នានេះពិតជាធ្វើឲ្យសៀវភៅនេះមានតម្លៃកាន់តែខ្លាំងឡើង។

၁၃.

១៣.

ဒေဟေ သုလက္ခဏယုတေ နဝယောဗ္ဗနဍ္ဎေ,တဿုဇ္ဇလေ စ ပသမာဟရဏောဒယေန;

ကာ ဝဏ္ဏနာ ကမလရူပိနိ ဇာတရူပေ,လောကုတ္တရံ ပရိမလံ ပရိတော ဝဟန္တေ.

តើមានការពណ៌នាណាអាចប្រៀបផ្ទឹមនឹងរូបកាយមាសដ៏រុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ ដែលមានទ្រង់ទ្រាយដូចផ្កាឈូក ប្រកបដោយលក្ខណៈដ៏ល្អ ពេញបរិបូណ៌ដោយយុវវ័យដ៏ក្មេងខ្ចី និងផ្សព្វផ្សាយនូវក្លិនក្រអូបដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមទៅគ្រប់ទិសទី ដោយសារតែការកើតឡើងនៃសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់នោះបាន?

၁၄.

១៤.

ဒေါသာရယော ဟဒယဒုဂ္ဂပုရေ ဝိဇိတွာ,တတ္ထာဘိသိစ္စ သုဟဒံ ဝိယ ဓမ္မဘူပံ;

အတ္ထာနုသာသနိမိမဿ ဝဒံ ဂိရာယ,တတ္ထပ္ပဝတ္တယိ သုဓီ နိဇကာယကမ္မံ.

ព្រះរាជកុមារដ៏មានប្រាជ្ញា លុះបានផ្ចាញ់សត្រូវគឺទោសៈនៅក្នុងបន្ទាយគឺហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គរួចហើយ ក៏បានអភិសេកព្រះធម៌ឲ្យឡើងគ្រងរាជ្យក្នុងហឫទ័យនោះ ប្រៀបដូចជាមិត្តសម្លាញ់ដ៏ល្អ ហើយទ្រង់ក៏បានប្រព្រឹត្តធ្វើនូវកាយកម្មរបស់ព្រះអង្គក្នុងទីនោះ ដោយវាចាដែលពោលនូវពាក្យប្រដៅប្រកបដោយប្រយោជន៍។

ဣတိ ရာဇကုမာရုပ္ပတ္တိ ပရိစ္ဆေဒေါ ပဌမော.

ចប់ បរិច្ឆេទទី ១ ស្ដីពីការកើតឡើងនៃរាជកុមារ តែប៉ុណ្ណេះ។

၁၅. အထေကဒါ မာတုလမဟာထေရာ ဝယပ္ပတ္တံ သိရိသံဃဗောဓိ ကုမာရံ ဓမ္မသဝနာဝသာနေ အာမန္တေတွာ ဧဝမာဟ, ‘‘ကုမာရ! မဟာဘာဂဓေယျ! ဣဒါနိ တွမသိ အဓီတသုဂတာဂမော, ဝိဒိတသကလ ဗာဟိရသတ္ထော. စတုဗ္ဗိဓပဏ္ဍိစ္စကောဋိပ္ပတ္တော, တထာပိ အဘိမာနဓနေ ခတ္တိယကုလေ ဇာတိ, သဗ္ဗပတ္ထဝျာပိတာ ယောဗ္ဗနဝိလာသေန သမလင်္ကတံ သရီရံ, အပ္ပဋိမာ ရူပသိရိ, အမာနုသံ ဗလဉ္စေတိ မဟတီယ ဗလဝနဏ္ထ ပရမ္ပရာ’သဗ္ဗာအဝိနယာန မေကေကမ္ပိ တေသမာယတနံ ကိမုတ သမဝါယော?‘‘ယေဘုယျေန သတ္ထသလိလ ဝိက္ခာလနာတိ နိမ္မလာပိ ကာလုသိယမုပယာနိ ဗုဒ္ဓီ, အနုဇ္ဈိတဓဝလတာပိ သရာဂါဧဝ ဘဝတိ နဝယောဗ္ဗနဂဗ္ဗိတာနံ ဒိဋ္ဌိ, အပဟရတိ စ ဝါတမဏ္ဍလိ ကေဝ သုက္ခပဏ္ဏံ ဥဗဘုတရဇော ဘန္တိ အတိဒူရမတ္တနော ဣစ္ဆာယ ယောဗ္ဗနသမယေ ပုရိသံ ပကတိ. ဣဏ္ဒြိယဘရိဏဘာရိနီ သတ္တမတိဒုရန္တာယ မုပဘောဂမိဂတဏဟိကာ တသ္မာ အယမေဝါနဿာဒိတ ဝိသယ ရသဿ တေ ကာလော ဂုရုပဒေသဿ. မဒနသရပ္ပဘာရဇဇ္ဇရိတေ ဟဒယေ ဇလမိဝ ဂလတိ ဂုရူနမနုဿာနံ အကာရဏံဆဝတိ ဒုပ္ပကတိ နော ကုလံဝါ သုတံ ဝါ မနယဿ ဝဏ္ဒနပ္ပဘဝေါနဒဟတိ ကိံ ဒဟနော? ကိံဝါပသမဟေတုနာပိ နာတိဝဏ္ဍတရော ဘဝတိ ဝဍဗာနဠော သလိလေန, တသ္မာ ဂါဠှတရ မနုသာသီတဗ္ဗောသိ.

១៥. លំដាប់នោះ ថ្ងៃមួយ ព្រះមហាលោកម្ចាស់ជាមា លុះចប់ការសម្តែងធម៌ហើយ ក៏បានហៅសិរិសង្ឃពោធិរាជកុមារដែលចម្រើនវ័យហើយ មកមានថេរដីកាថា៖ «ម្នាលកុមារ ដ៏មានបុណ្យវាសនាខ្ពង់ខ្ពស់! ពេលនេះ អ្នកបានសិក្សាចប់នូវព្រះពុទ្ធវចនៈហើយ បានដឹងច្បាស់នូវក្បួនតម្រាខាងក្រៅទាំងពួង និងបានដល់នូវកំពូលនៃបណ្ឌិតភាពទាំង ៤ យ៉ាងហើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការកើតក្នុងខត្តិយវង្សដែលមានសេចក្ដីប្រកាន់ខ្លួនជាទ្រព្យ, រាងកាយដែលប្រដាប់ដោយលីលានៃវ័យក្មេងខ្ចីដែលផ្សព្វផ្សាយទៅគ្រប់ទិសទី, រូបសម្បត្តិដ៏ល្អរកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន, និងកម្លាំងដ៏លើសពីមនុស្សធម្មតា ទាំងនេះសុទ្ធតែជាខ្សែស្រឡាយនៃអំពើអាក្រក់ដ៏មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា។ សូម្បីតែចំណុចណាមួយក្នុងចំណោមចំណុចទាំងនេះ ក៏ជាទីតាំងនៃសេចក្ដីមិនអត់ធន់ទៅហើយ ចុះទម្រាំតែការរួមផ្សំគ្នានៃចំណុចទាំងនោះទៀត តើនឹងទៅជាយ៉ាងណា? ជាទូទៅ សូម្បីតែប្រាជ្ញាដែលស្អាតស្អំខ្លាំងដោយសារការលាងជម្រះដោយទឹកគឺក្បួនតម្រា ក៏នៅតែធ្លាក់ចុះទៅក្នុងភាពល្អក់កករបានដែរ, ទស្សនៈរបស់ពួកអ្នកដែលព្រហើនដោយសារវ័យក្មេងខ្ចី ទោះបីជាមិនទាន់លះបង់នូវភាពស្អាតស្អំក៏ដោយ ក៏នៅតែប្រឡាក់ទៅដោយរាគៈដែរ។ ធម្មតារបស់មនុស្សក្នុងវ័យក្មេងខ្ចី ដែលមានធូលីគឺកិលេសហុយឡើង តែងតែត្រូវបានអូសទាញទៅឆ្ងាយតាមតែចំណង់របស់ខ្លួន ដូចជាស្លឹកឈើស្ងួតដែលត្រូវខ្យល់កួចដូច្នោះដែរ។ ព្រឹលភ្នែកគឺការសេពកាមគុណ ដែលនាំមកនូវការចិញ្ចឹមឥន្ទ្រិយ គឺជាអ្វីដែលពិបាកនឹងឆ្លងកាត់បំផុត។ ហេតុដូច្នេះហើយ ពេលនេះជាពេលវេលាដ៏សមគួរសម្រាប់ដំបូន្មានរបស់គ្រូ ចំពោះអ្នកដែលមិនទាន់បានភ្លក់រសជាតិនៃកាមគុណ។ ក្នុងដួងចិត្តដែលខ្ទេចខ្ទាំដោយសារកម្លាំងនៃព្រួញរបស់មារ ដំបូន្មានរបស់គ្រូទាំងឡាយតែងតែហូរជ្រាបបាត់ទៅដូចជាទឹកដូច្នោះដែរ។ ចំពោះបុគ្គលដែលមានសន្តានចិត្តអាក្រក់ ទោះបីជាត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ឬការចេះដឹងច្រើន ក៏មិនអាចជួយអ្វីបានឡើយ។ តើភ្លើងដែលកើតអំពីឈើខ្លឹមចន្ទន៍ មិនឆេះឬអ្វី? ឬមួយក៏ភ្លើងក្នុងមហាសមុទ្រ មិនរឹតតែឆេះខ្លាំងឡើងដោយសារទឹក ដែលជាហេតុនាំឲ្យត្រជាក់នោះទេឬ? ហេតុដូច្នេះហើយ អ្នកត្រូវតែទទួលការប្រដៅប្រកបដោយសេចក្ដីម៉ឺងម៉ាត់បំផុត»។

၁၆. အပဂတမလေ ဟိ မနသိ ဧလိကမဏိမှိ ဝိယ ရဇနိကရမယုခါပဝိသန္တိ, သုခမုပဒေသဂုဏာ, ဂုရုဝစနမမလမ္ပိ သလိလမိဝ မဟန္တံ ဇာနိမုပဇနယတိ သဝနဟတံ သူလမိဝ အဘဗ္ဗဿ, ဘဗ္ဗဿတု ကရိနော ဝိယ သဗ္ဗာဘရဏမာနနသောဘာသမုဒယမဓိကတရ မုပဝဟတိ, အနာဒိသိဒ္ဓ တဏှာကသာယိတိဏ္ဒြိယာနုစရဉှိ စိတ္တံ နာဝဟတိ ကန္နာမာနတ္ထံ, တသ္မာ ရာဇ ကုမာရာနဉ္စ ယတီနဉ္စ သတိဗလေန ဣဏ္ဒြိယဝိဇယော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကမ္ဗိလံ ကလျာဏဇာတမုပဇနယတိ, ဣဏ္ဒြိယဝိဇယော စ သမ္ဘဝတိ ဂုရုဝုဒ္ဓေါပသေဝါယ တဗ္ဗဝနမဝိရာဓေတွာ ပဋိပဇ္ဇတော, တသ္မာ တယာ အာပါဏပရိယန္တံ ဝတ္ထုတ္တယသရဏပရာယဏတာ န ပဟာတဗ္ဗာ.

១៦. ព្រោះថា គុណនៃដំបូន្មានតែងតែចូលទៅក្នុងចិត្តដែលប្រាសចាកមន្ទិលបានដោយងាយ ដូចជាពន្លឺព្រះចន្ទដែលចាំងចូលទៅក្នុងកែវមណីដ៏ថ្លាដូច្នោះដែរ។ ពាក្យប្រដៅរបស់គ្រូ ទោះបីជាស្អាតស្អំដូចជាទឹកក៏ដោយ ក៏តែងតែបង្កនូវសេចក្ដីទុក្ខយ៉ាងធំដល់បុគ្គលដែលមិនគួរទទួល ប្រៀបដូចជាលំពែងដែលចាក់ចូលទៅក្នុងត្រចៀកដូច្នោះដែរ, ប៉ុន្តែចំពោះបុគ្គលដែលគួរទទួលវិញ ពាក្យប្រដៅនោះរឹតតែនាំមកនូវសេចក្ដីល្អនិងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរយ៉ាងក្រៃលែង ដូចជាគ្រឿងអលង្ការទាំងពួងដែលលម្អដល់ដំរីសារដូច្នោះដែរ។ ព្រោះថា ចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមឥន្ទ្រិយដែលប្រឡាក់ដោយតណ្ហាដែលគ្មានទីចាប់ផ្ដើម តើមិននាំមកនូវសេចក្ដីវិនាសអ្វីខ្លះ? ហេតុដូច្នេះហើយ ចំពោះរាជកុមារទាំងឡាយ និងពួកអ្នកបួសទាំងឡាយ ការផ្ចាញ់ឥន្ទ្រិយដោយកម្លាំងនៃសតិ តែងតែបង្កើតនូវសេចក្ដីចម្រើនទាំងក្នុងលោកនេះនិងលោកខាងមុខ។ ហើយការផ្ចាញ់ឥន្ទ្រិយនោះ តែងតែកើតមានឡើងដោយសារការសេពគប់នឹងគ្រូនិងចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ និងការប្រតិបត្តិតាមដោយមិនឲ្យឃ្លាតចាកពាក្យប្រដៅរបស់លោកឡើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយ អ្នកមិនត្រូវលះបង់នូវការយកព្រះរតនត្រ័យជាទីពឹងទីរលឹក រហូតដល់អស់ជីវិតឡើយ។

န ရာဂါပသ္မာရဝိဗောဓနံ ဝိသယဒဟနသလိလ သံသေဝနံ ကာတဗ္ဗံ, ပဿတူ ဟိ ကလျာဏာဘိနိဝေသိ စက္ခူဏ္ဒြိယလာဠန ပရဝသဿ သလဘဿ သမုဇ္ဇလိတ ဒီပသိခါပတနံ သောတိဏ္ဒြိယ သုခါနုယုတ္တဿ တရုဏ ဟရီဏဿ ဥသု ပါတသမ္မုခီဘဝနံ ဃာဏိဏ္ဒြိယ ပရဝသဿ မဓုကရဿ မဒဝါရဏကဏ္ဏတာလဘန္နံ ရသနိဏ္ဒြိယတပ္ပဏဝျသနိနော ပုထုလောမဿ ဗလိသာဃာသဝျသနံ ဖဿီဏ္ဒြိယာနုဘဝနလာလသဿမတင်္ဂဇဿဝါရိဏိ ဗဏ္ဓနာပါယံ ဣမေဟိ ဣဏ္ဒြိယေဟိ မိလိတေဟိ ဧကဿ ကာမိနော သဒိဒေဝ ပဉ္စန္နံ, ဝိသယရသာနမုပသေဝါယ ပတ္တဗ္ဗံ မဟန္တံ ဒုက္ခဇာလံ ကထမုပဝဏ္ဏယာမ? ဣမာနိ စ သုဘာသိတာနိ ပစ္စဝေက္ခတု အနုက္ခဏံ ဝိစက္ခဏော.

មិនត្រូវសេពកាមគុណដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងភ្លើងកិលេសឲ្យឆេះឡើង និងជាគ្រឿងដាស់នូវជំងឺឆ្កួតជ្រូកគឺរាគៈឡើយ។ ព្រោះថា សូមអ្នកដែលប្រាថ្នាសេចក្ដីល្អពិនិត្យមើលចុះ៖ សត្វមេអំបៅដែលលុះក្នុងអំណាចនៃការលួងលោមនៃចក្ខុន្ទ្រិយ តែងតែហើរចូលទៅក្នុងអណ្ដាតភ្លើងប្រទីបដ៏ភ្លឺស្វាង, សត្វក្តាន់វ័យក្មេងដែលជាប់ចិត្តនឹងសេចក្ដីសុខនៃសោតិន្ទ្រិយ តែងតែរត់ទៅរកការត្រូវព្រួញបាញ់, សត្វឃ្មុំដែលលុះក្នុងអំណាចនៃឃានិន្ទ្រិយ តែងតែត្រូវស្លាប់ដោយសារការបក់ស្លឹកត្រចៀកនៃដំរីចុះប្រេង, សត្វត្រីដែលជាប់ចិត្តនឹងការបំពេញរសិន្ទ្រិយ តែងតែត្រូវវិនាសដោយសារការលេបនុយចងនឹងផ្លែសន្ទូច, និងសត្វដំរីសារដែលប្រាថ្នានឹងទទួលនូវផស្សិន្ទ្រិយ តែងតែត្រូវធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់និងការចងនៅក្នុងទឹក។ កាលបើឥន្ទ្រិយទាំងនេះរួមចូលគ្នាក្នុងបុគ្គលដែលមានតណ្ហាតែមួយ តើតម្រេកក្នុងកាមគុណទាំង ៥ នឹងនាំមកនូវសំណាញ់នៃសេចក្ដីទុក្ខដ៏ធំធេងយ៉ាងណា តើយើងនឹងពណ៌នាឲ្យអស់សេចក្ដីដូចម្ដេចបាន? ហេតុដូច្នេះ បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញាគួរពិចារណានូវសុភាសិតទាំងឡាយនេះគ្រប់ពេលវេលាចុះ៖

၁၇.

១៧.

နာဂါရိကံ သုခမုဒိက္ခတိ ကိဉ္စိ ဓီရော,ဇာနာတိ ဒေဟပဋိဇဂ္ဂနမတ္ထတောဝေ;

သံသေဝတောပိ ယုဝတိံ ရတိမောဟိတဿ,ကဏ္ဍုယနေ ဝိယ ဗနဿ သုခါဘိမာနော.

អ្នកមានប្រាជ្ញាតែងតែមិនសម្លឹងមើលសេចក្ដីសុខក្នុងផ្ទះថាជាសេចក្ដីសុខពិតប្រាកដឡើយ ព្រោះដឹងថាការថែរក្សារាងកាយគឺគ្រាន់តែដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការរស់នៅប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែការសេពគប់នឹងស្ត្រីក្រមុំរបស់បុគ្គលដែលវង្វេងដោយតម្រេក សេចក្ដីសំគាល់ថាជាសុខនោះ ក៏ប្រៀបដូចជាការអេះដំបៅរមាស់ដូច្នោះឯង។

၁၈.

១៨.

ကော သေဝေယျ ပရံ ပေါသော အဝမာနံ သဟေယျဝဝ,န ဝေ ကလတ္တနိဂဠံ ယဒိ ဒုက္ခနိဗဏ္ဓနံ.

តើបុរសណាខ្លះនឹងព្រមបម្រើអ្នកដទៃ និងទ្រាំទ្រនឹងការមើលងាយមើលថោក ប្រសិនបើគ្មានខ្នោះគឺភរិយាដែលជាចំណងនៃសេចក្ដីទុក្ខនោះ?

၁၉.

១៩.

အာကဍ္ဎမာနာ စိသိခါ သ္မိပံ,ပရမ္မုခါယေဝ သဒါ ပဝတ္တာ;

ဒူရမ္ပိ ဂစ္ဆန္တိ ဂုဏံ ဝိဟာယ,ပဝတ္တနံ တာဒိသမေဝ ထီန.

ទោះបីជាទាញចូលមកជិតដូចជាអណ្ដាតភ្លើង ក៏តែងតែបែរខ្នងដាក់ជានិច្ច, ទោះបីជាទៅឆ្ងាយ ក៏លះបង់ចោលនូវគុណធម៌, ការប្រព្រឹត្តរបស់ស្ត្រីទាំងឡាយ គឺមានសភាពបែបនោះឯង។

၂၀.

២០.

အသန္ထုတံ တာ ပုရိသမ္ပိ အန္တော,ကရောန္တိ အာဒါယကတာဝ ဘိတ္တိ;

နေတ္တိံ သဝလ္လီ ဝိယ ဟဏ္ထဂါပိ,ဒသာသု သဗ္ဗာသု စ သင်္ကနီယာ.

ស្ត្រីទាំងឡាយតែងតែធ្វើសូម្បីតែបុរសដែលមិនធ្លាប់ស្គាល់ឲ្យស្និទ្ធស្នាលបាន ដូចជាជញ្ជាំងដែលគេលាបពណ៌គូរគំនូរ, ពួកនាងប្រៀបដូចជាវល្លិដែលមកដល់ដៃហើយ គឺគួរឲ្យសង្ស័យក្នុងគ្រប់កាលៈទេសៈទាំងអស់។

၂၁.

២១.

အန္တောရုဒ္ဓါ ဗဟိဒ္ဓါပိ နိဿာသာ ဝိယ နာရိယော,ကရောန္တိ နာသမေဝဿ ကောဓီမာတာသု ဝိဿသေ.

ស្ត្រីទាំងឡាយប្រៀបដូចជាខ្យល់ដកដង្ហើម ដែលត្រូវទប់ទុកខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ តែងតែនាំមកនូវសេចក្ដីវិនាសតែម្ដង តើនរណាអាចទុកចិត្តពួកនាងបាន សូម្បីតែស្ត្រីនោះជាម្តាយក៏ដោយ?

၂၂.

២២.

မာနသ ပါပသံနိန္နံ အပါယာ ဝိဝဋာ နနာ,သမန္တာ ပါပမိတ္တာဝ မောက္ခော သဗ္ဗဘယာကထံ.

ចិត្តតែងតែឱនទៅរកអំពើបាប ទ្វារអបាយភូមិក៏បើកចំហរជានិច្ច ឯមិត្តអាក្រក់ក៏មាននៅជុំវិញខ្លួន តើការរួចផុតពីភ័យទាំងពួងនឹងកើតមានឡើងដូចម្ដេចបាន?

၂၃. အပိ စ ဟဒယတရုကောဋရ ကုဋီရော ကောဓ ကုဏ္ဍလီန ကဒါစိ ဗဟိ ကာတဗ္ဗော. အပိ တု’တိတိက္ခာမန္တေန အစိပ္ဖဏ္ဒန္တံ ဥပနေတဗ္ဗော.

២៣. មួយវិញទៀត មិនត្រូវបណ្ដោយឲ្យពស់វែកគឺកំហឹង ដែលដេកនៅក្នុងរន្ធនៃដើមឈើគឺហឫទ័យ ចេញមកខាងក្រៅឡើយ។ ប៉ុន្តែ គួរតែសង្កត់វាទុកមិនឲ្យកម្រើកបាន ដោយមន្តគឺសេចក្ដីអត់ធន់។

၂၄.

២៤.

သတံ တိတိက္ခာကဝစေ ဝိဂုဏ္ဌိတာ,သိယုံ ဒုရာလာပခဂါ ခလာနံ;

သဘာပသံသာကုသုမတ္တ မေတာ,နိဗဇ္ဈရေ တာ ဂုဏ မာလိကာယ.

ព្រួញគឺពាក្យទ្រគោះបោះបោករបស់ពួកជនពាល កាលបើត្រូវរារាំងដោយក្រោះគឺសេចក្ដីអត់ធន់របស់សប្បុរសទាំងឡាយហើយ តែងតែក្លាយទៅជាផ្កាសម្រាប់សរសើរនៅក្នុងសមាគម ហើយត្រូវបានគេចងក្រងទុកជាកម្រងផ្កាគឺគុណធម៌។

၂၅.

២៥.

လောကာဓိပစ္စံ ဝိပုလေဓနေ စ,မနောနုကူလေ တနယေ စ ဒါရေ;

လဒ္ဓါပိ ယာယေတိ န ဇာတု တိတတိံ,ဗာဓေတု သာတံ န ပပဉ္စ တဏှာ.

សូមកុំឲ្យតណ្ហាដ៏ពង្រីកទុក្ខនោះ ដែលទោះបីជាបានទទួលនូវភាពជាធំក្នុងលោក ទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ព្រមទាំងកូននិងភរិយាជាទីគាប់ចិត្តហើយ ក៏នៅតែមិនចេះស្កប់ស្កល់ឡើយនោះ មកបៀតបៀនអ្នកបានឡើយ។

၂၆.

២៦.

ဝဏ္ဏပ္ပသာဒါ ယဿာ သုခါဝ,ဓနာ စ ဟာယန္တုပ ဇီဝိကာစ;

ယေနာဘိဘူတာရိပုနေဝ သတ္တာ,ဒေါသဂ္ဂိ သော တေ ဟဒယံ ဇဟာတု.

សូមឲ្យភ្លើងគឺទោសៈនោះ ដែលកាលបើគ្របដណ្ដប់លើសត្វលោកហើយ តែងតែធ្វើឲ្យពណ៌សម្បុរ សេចក្ដីសុខ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវវិនាសទៅ ប្រៀបដូចជាសត្រូវមកបំផ្លាញ ចូលលះបង់ចាកចេញពីហឫទ័យរបស់អ្នកចុះ។

၂၇.

២៧.

ခေဒေါ ဝိပတ္တီသု ပဋိကိရယာ န,တသ္မာ န ဒီနပ္ပ ကတိံ ဘဇေယျ;

ပညာနုယာတံ ဝီရိယံ ဝဒန္တိ,သဗ္ဗတ္ထ သိဒ္ဓိဂ္ဂဟဏဂ္ဂဟဏ္ထံ.

ការសោកសៅក្នុងវិបត្តិទាំងឡាយ មិនមែនជាគ្រឿងដោះស្រាយឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលមិនគួរលុះក្នុងសភាពទន់ជ្រាយឡើយ បណ្ឌិតទាំងឡាយពោលថា សេចក្តីព្យាយាមដែលប្រកបដោយប្រាជ្ញា ជាគ្រឿងសម្រេចប្រយោជន៍ក្នុងកិច្ចការទាំងពួង។

၂၈.

២៨.

ဝျာပါရာ သဗ္ဗဘူတာနံ သုခတ္ထာယ ဝိဓီယရေ;

သုခဉ္စ န ဝိနာ ဓမ္မံ တသ္မာ ဓမ္မပရော ဘဝါ’တိ.

ការខ្វល់ខ្វាយរបស់សត្វលោកទាំងពួង តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសុខ ឯសេចក្តីសុខសោត ក៏មិនដែលប្រាសចាកធម៌ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគួរជាអ្នកមានធម៌ជាទីប្រកបចុះ។

၂၉. ဧဝမာဒိကံ သပ္ပုရိသနီတိပထံ အာဒိသန္တေ မဟာထေရေ တေန ကလျာဏဓမ္မေန အသောတဗ္ဗတာနာဒရိယရစိတဘုကူဋိက မုခေန ဝါ ဒိသာစိက္ခိတ္တစက္ခုနာ စ အဟင်္ကာရပရဝသေန ဂဇနိမိလိတမုဗ္ဘာဝယတာ ဝါ အတ္တနော ပညာဓိက္ခေပမိဝစ အစိန္တယတာ စုဠာဝိနိဟိတကောမဠဉ္ဇလိပုဋေန တန္နိန္နေန, တပ္ပောဏေန သိရသာ စ ပီတိ သမုဒိတ သာဓုဝါဒဝိကသိတကပေါလေနမုခေန စ. သကလာဝယဝစိတ္ထဋရောမဉ္စ ကဉ္စုကိတေန ဒေဟေန စ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇိတွာ ဒီဃပ္ပမာဏ ပမာဏ မာဝရတ္တာမဂ္ဂဖလလာဘတောဝိယ ဝိသိဋ္ဌတရံ ပမုဒိတမာဝိကတမာသိ.

២៩. កាលដែលព្រះមហាថេរ សម្តែងនូវគន្លងធម៌របស់សប្បុរស មានអាទិយ៉ាងនេះ ព្រះសង្ឃពោធិកុមារនោះ ដែលជាអ្នកមានធម៌ដ៏ល្អ មិនបានធ្វើនូវការមិនចង់ស្តាប់ មិនបានធ្វើការមិនគោរព ដោយការធ្វើមុខក្រញូវ ឬដោយការក្រឡេកភ្នែកមើលទៅទិសផ្សេងៗ ឬដោយការធ្វើជាធ្មេចភ្នែកដូចដំរីព្រោះលុះក្នុងអំណាចនៃអស្មិមានៈឡើយ ហើយក៏មិនបានគិតថាជាការបង្អាប់បង្អោនប្រាជ្ញារបស់ខ្លួននោះឡើយ គឺលោកមានអញ្ជលីដ៏ទន់ភ្លន់តម្កល់ទុកលើក្បាល មានក្បាលឱនលំទោនទៅរកធម៌នោះ មានមុខដ៏រីកស្រស់ដោយពាក្យថា សាធុ ដែលកើតឡើងអំពីសេចក្តីរីករាយ និងមានរាងកាយពាសពេញដោយរោមជជុះសព្វសព៌ាង្គកាយ បានក្រាបចុះលើផែនដី បង្ហាញនូវសេចក្តីត្រេកអរយ៉ាងក្រៃលែង ហាក់បីដូចជាបានសម្រេចមគ្គនិងផលដែលខ្លួនបានប្រាថ្នាអស់កាលដ៏យូរអង្វែងដូច្នោះ។

ဣတိ အနုသာသန ပရိစ္ဆေဒေါ ဒုတိယော.

ចប់ អនុសាសនបរិច្ឆេទ ជាបរិច្ឆេទទី ២។

၃၀. တတော ပဋ္ဌာယ ယထာဝုတ္တပဋိပဒံ အဝိရာဓေတွာ သမာဝရဏေန သန္တုဋ္ဌော တဿ သံဃဗောဓိ သမညံ ဂေါပေတုကာမော မာတုလမဟာထေရော ဓမ္မိကောတိ ဝေါဟာရံ ပဋ္ဌပေသိ.

៣០. ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះសង្ឃពោធិកុមារនោះ មិនឲ្យឃ្លាតចាកបដិបទាដែលបានពោលហើយ ជាអ្នកសន្តោសដោយការសង្រួម កាលចង់រក្សានូវឈ្មោះថា សង្ឃពោធិ របស់កុមារនោះ ព្រះមហាថេរជាព្រះមាតុលា ទើបបានតាំងវោហារថា 'ធម្មិកៈ'។

၃၁. လက္ခဏပါဌကာနံ ဝစနံ သဒ္ဒဟန္တော ဘာဂိနေယျံ ပဗ္ဗဇိတုကာမမ္ပိ အပဗ္ဗာဇေတွာ ‘‘ဣဓ ဝါသတော အနုရာဓပုရေ ဝါသောယေဝ ကုမာရဿ ယောဂက္ခေမာဝဟော, ပုညာနုရူပေန ဇာယမာနဿ ဝိပါကဿ စ ဌာနံ ဟောတိ, မဟာစေတိယဿ ဝတ္တပဋိဝတ္တသမာစရဏေနစ မဟန္တော ပုညက္ခဏ္ဓော သမ္ပဇိဿတိ’’တိ မညမာနော တံ ကုမာရမာဒါယ ဂစ္ဆန္တော အနုရာဓပုရံ ဂန္တုကာမော နိက္ခမိ. သံဃတိဿောဂေါဌာဘယောတိ စ လမ္ဗကဏ္ဏာ ရာဇ ကုမာရာ အပရေပိ ဒုစေ တဿ ပံသုကီဠနတော ပဋ္ဌာယ သဟာယာတေန ကုမာရေန သဒ္ဓိံ နိက္ခမိံသု တေ တယော ကုမာရေ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော မဟာထေရော ပုရေတရမေဝ အနုရာဓပုရံ ပါဝိသိ. မဟာထေရမနုဂစ္ဆန္တေသု တေသု ကုမာရေသု ဇေဋ္ဌော သံဃတိဿော မဇ္ဈိမော သံဃဗောဓိ ကနိဋ္ဌော ဂေါဌာဘယောတိ တေ ထေရံ ပစ္ဆတော အနုဂစ္ဆန္တာ တယောပိ ပဋိပါဋိ ယာ တိဿဝါပိယာ သေတုမတ္ထကေန ဂစ္ဆန္တိ.

៣១. ព្រះមហាថេរ កាលជឿជាក់លើពាក្យរបស់ពួកហោរា ទោះបីជាក្មួយប្រុសចង់បួសក៏ដោយ ក៏មិនព្រមឲ្យបួសឡើយ ដោយគិតថា 'ការរស់នៅក្នុងក្រុងអនុរាធបុរៈ ធៀបនឹងការរស់នៅទីនេះ គឺនាំមកនូវសេចក្តីក្សេមចាកយោគៈដល់កុមារពិតប្រាកដ ហើយជាទីកន្លែងសម្រាប់ផលដែលកើតឡើងតាមសមគួរដល់បុណ្យ ម្យ៉ាងទៀត គំនរនៃបុណ្យដ៏ធំធេងនឹងសម្រេចបានដោយការបំពេញវត្តប្រតិបត្តិថែរក្សាព្រះមហាចេតិយ' ទើបនាំយកកុមារនោះចេញដំណើរទៅ ក្នុងបំណងចង់ទៅកាន់ក្រុងអនុរាធបុរៈ។ ឯរាជកុមារក្នុងត្រកូលលម្ពកណ្ណៈពីររូបទៀត គឺសង្ឃតិស្សៈ និងគោឋាភយៈ ដែលជាមិត្តភក្តិលេងដីខ្សាច់ជាមួយគ្នាតាំងពីក្មេង ក៏បានចេញដំណើរទៅជាមួយកុមារនោះដែរ។ ព្រះមហាថេរបាននាំយកកុមារទាំងបីរូបនោះ ចូលទៅកាន់ក្រុងអនុរាធបុរៈជាមុន។ ក្នុងចំណោមរាជកុមារទាំងនោះដែលដើរតាមក្រោយព្រះមហាថេរ រូបច្បងគឺសង្ឃតិស្សៈ រូបកណ្តាលគឺសង្ឃពោធិ រូបពៅគឺគោឋាភយៈ ពួកគេទាំងបីនាក់ដើរតាមក្រោយព្រះថេរៈតាមលំដាប់ ឆ្លងកាត់តាមលើស្ពាននៃស្រះទិស្សវាបិ។

၃၂. တတ္ထ သေတုသာလာယ နိသိန္နော ကောစိ အဏ္ဓောဝိစက္ခဏော တေသံ တိဏ္ဏန္တံ ကုမာရာနံ ပဒဝိညာသဒ္ဒံ သုတွာ လက္ခဏာနုသာရေန ဥပပရိက္ခိပိတွာ ‘‘ဧတေ တယောပိ သီဟဠဒီပေ ပထဝိဿရာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ တတ္ထ နိသိန္နာနံ ဝျာကာသိ. တံဝစနံ ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တော ဂေါဌာဘယော သုတွာ ဣတရေသံ ဂစ္ဆန္တာနံ အနိဝေဒယိတွာ ပစ္စာဂမ္မ ‘‘ကတမော စိရံ ရဇ္ဇံ ကာရေဿတိ? စံသဋ္ဌိတိဉ္စ ကရောတိ’’တိ? ပုစ္ဆိတွာ ပစ္ဆိမောတိ ဝုတ္တေ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂုဒဂ္ဂေါ သီဃတရံ အာဂမ္မ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တော တိခိဏ မန္တိတာယ ဂမ္ဘီရဘာဝတော စ ကဉ္စိ အဇာနာပေတွာ အန္တောပုရံ ပါဝိသိ. တေ တယောပိ ပတိရူပေ နိဝါသေ ဝါသံ ဂဏှိံသု.

៣២. ក្នុងទីនោះ មានបុរសខ្វាក់ភ្នែកម្នាក់ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា អង្គុយនៅក្នុងសាលាក្បែរស្ពាន កាលបានឮសំឡេងជំហានជើងរបស់រាជកុមារទាំងបីរូបនោះ ក៏បានពិចារណាតាមលក្ខណៈ ហើយបានព្យាករប្រាប់ដល់មនុស្សទាំងឡាយដែលអង្គុយនៅទីនោះថា 'អ្នកទាំងបីនាក់នេះ នឹងបានធ្វើជាស្តេចផែនដីនៅក្នុងកោះសីហឡៈទាំងអស់គ្នា'។ គោឋាភយៈដែលដើរទៅខាងក្រោយ បានឮពាក្យនោះ ក៏មិនបានប្រាប់ដល់អ្នកដទៃដែលកំពុងដើរទៅឡើយ ហើយបានត្រឡប់មកវិញសួរថា 'តើនរណានឹងបានសោយរាជ្យបានយូរអង្វែង និងធ្វើឲ្យរាជ្យនោះស្ថិតស្ថេរ?' កាលបើបុរសនោះឆ្លើយថា 'អ្នកចុងក្រោយគេ' គោឋាភយៈក៏មានចិត្តត្រេកអររីករាយជាខ្លាំង ហើយបានដើរត្រឡប់ទៅវិញយ៉ាងលឿន ទៅជាមួយពួកគេ ដោយមិនឲ្យនរណាម្នាក់ដឹងឡើយ ព្រោះខ្លួនជាអ្នកមានគំនិតមុតស្រួច និងមានចិត្តគំនិតជ្រៅជ្រះ ហើយក៏បានចូលទៅកាន់ព្រះបរមរាជវាំង។ កុមារទាំងបីរូបនោះ ក៏បានស្នាក់នៅក្នុងទីលំនៅដ៏សមគួររៀងៗខ្លួន។

၃၃. အထ ကနိဋ္ဌော ‘‘ဧတေ ဒွေပိ အပ္ပာယုကတ္တာ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတာပိ န စိရံ ဇီဝန္တိ ကိရ အဟမေဝ တေသံ ရဇ္ဇံ ဒုပေဿာမိ’’တိ တဒနုရူပေန ဥပါယေနပဋိဇ္ဇန္တော တေသံ ရဇ္ဇလာဘာယ ဥပါယံ ဒဿေန္တော အဘိဏှံ မတ္တေတိ. ဇေဋ္ဌောပိ တသ္မိံ အတိပိယာသမာနော တေနောပဒိဋ္ဌမေဝ သမာစရန္တောရာဇာနံ ဒိသွာ လဒ္ဓ သမ္မာနော သဗ္ဗေသု ရာဇကိစ္စေသု ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဟုတွာ န စိရဿေဝ ရာဇဝလ္လဘော အဟောသိ? တသ္မိံ ကာလေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဝိဇယ ရာဇာ နာမ ခတ္တိယော တသ္မိံ ပသန္နော သဗ္ဗေသု ရာဇကိစ္စေသု တမမေဝ ပဓာနဘူတံ ကတွာ သေနာပတိံ အကာသိ.

៣៣. លំដាប់នោះ រូបពៅ (គោឋាភយៈ) គិតថា 'អ្នកទាំងពីរនេះជាអ្នកមានអាយុខ្លី ទោះបីបានសោយរាជ្យ ក៏មិនរស់នៅបានយូរឡើយ គឺមានតែអញម្នាក់គត់នឹងបានសោយរាជ្យបន្តពីពួកគេ' ទើបគិតរកឧបាយកលដ៏សមគួរ ហើយតែងតែណែនាំបង្ហាញឧបាយដើម្បីឲ្យពួកគេបានសោយរាជ្យជាញឹកញាប់។ ចំណែកឯបងច្បង (សង្ឃតិស្សៈ) មានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះប្អូនពៅនោះខ្លាំងណាស់ ក៏បានធ្វើតាមការណែនាំរបស់ប្អូននោះ ហើយបានចូលគាល់ព្រះរាជា ទទួលបានការគោរពរាប់អាន និងបានធ្វើជាប្រធានក្នុងរាជកិច្ចទាំងពួង មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានក្លាយជាទីគាប់ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះរាជា។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះរាជាដែលសោយរាជ្យ មានព្រះនាមថា វិជយរាជ ជាក្សត្រដែលទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងសង្ឃតិស្សៈនោះខ្លាំងណាស់ ទើបតែងតាំងរូបលោកឲ្យជាធំក្នុងរាជកិច្ចទាំងពួង ហើយបានតាំងឲ្យធ្វើជាសេនាបតី។

၃၄. ဓမ္မိကော ပန ရဇ္ဇေန အနတ္ထိကတာယ ရဇ္ဇလာဘာယ စိတ္တမ္ပိ အနုပ္ပာဒေတွာ ကေဝလံ မဟာထေရဿ အနုသာသနမတ္တေနေဝ ရာဇုပဋ္ဌာနဝေလာယံ အနုစရဏမတ္တမာစရန္တော ရာဇဂေဟံ ပဝိသိတွာ တတော တေဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမ္မ သာယံ မဟာ ထေရဿ ဝိဟာရေယေဝ ဝသန္တော အတ္တနော ဓမ္မိကာနုဋ္ဌာနံ အဟာပေတွာ မဟာစေတိယော ပဋ္ဌာနဂိလာနုပဋ္ဌာနာဒိကံ အနဝဇ္ဇ ဓမ္မံစရန္တော ကာလံ ဝီတိနာမေတိ.

៣៤. ចំណែកឯព្រះធម្មិកៈវិញ ព្រោះតែគ្មានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងរាជសម្បត្តិ ទើបមិនបានធ្វើសូម្បីតែចិត្តដើម្បីចង់បានរាជ្យឡើយ លោកគ្រាន់តែធ្វើតាមអនុសាសន៍របស់ព្រះមហាថេរ ដោយគ្រាន់តែដើរហែហមទៅកាន់ព្រះរាជវាំងក្នុងពេលចូលគាល់បម្រើព្រះរាជា ហើយក៏ត្រឡប់មកវិញជាមួយពួកគេ ដល់ពេលល្ងាចក៏ស្នាក់នៅក្នុងវិហាររបស់ព្រះមហាថេរដដែល ដោយមិនបានលះបង់នូវការប្រព្រឹត្តធម៌របស់ខ្លួនឡើយ លោកបានចំណាយពេលឲ្យកន្លងទៅដោយការប្រព្រឹត្តធម៌ដែលគ្មានទោស មានការបម្រើព្រះមហាចេតិយ និងការថែទាំអ្នកជំងឺជាដើម។

တဒါ သံဃတိဿော သကလရဇ္ဇဉ္စ ပုရဉ္စ အတ္တနောဟတ္ထဂတံ ကတွာ ဧကသ္မိံ ဒိနေ လဒ္ဓေါကာသော ရာဇာနံ အန္တောဘဝနေယေဝ ဂေါဌာဘယေန မာရာပေတွာ သယံ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌတိ.

ក្នុងកាលនោះ សង្ឃតិស្សៈបានក្តោបក្តាប់រាជសម្បត្តិ និងនគរទាំងមូលទុកក្នុងដៃរបស់ខ្លួន ហើយនៅថ្ងៃមួយ កាលបានឱកាស ក៏បានប្រើឲ្យគោឋាភយៈសម្លាប់ព្រះរាជានៅក្នុងព្រះរាជវាំង រួចហើយខ្លួនឯងក៏បានឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិ។

ဣတိ အနုရာဓပုရပ္ပဝေသပရိစ္ဆေဒေါ တတိယော.

ចប់ អនុរាធបុរប្បវេសនបរិច្ឆេទ ជាបរិច្ឆេទទី ៣។

၃၅. အထ ဂေါဌာဘယော ဓမ္မိကံ အနိစ္ဆာမာနမ္ပိ သေနာပတိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အာယတိံ အပေက္ခမာနော သယံ ဘဏ္ဍာဂါရိကော အဟောသိ. အထ သံဃတိဿော ရာဇာ ဗဟုံ ပုည္စ အပုည္စ ပသဝန္တော ဇမ္ဗုဖလပါကကာလေ သသေနော သာမစ္စော သဘောရောဓော အဘိဏှံ ပါစီန ဒေသံ ဂန္တွာ ဇမ္ဗုဖလာနိ ခါဒတိ. ရညော ယေဘုယျေန ဂမနာ ဂမနေန ဥပဒ္ဒုတာ ရဋ္ဌဝါသိနော ရာဇုပဘောဂါရဟေသု ဇမ္ဗုဖလေသု ဝိသံ ယောဇေသုံ. အထ သော သံဃတိဿော ရာဇာ တေန ဝိသေန တတ္ထေဝ ကာလမကာသိ.

៣៥. លំដាប់នោះ គោឋាភយៈ ទោះបីជាព្រះធម្មិកៈមិនប្រាថ្នាក៏ដោយ ក៏បានតាំងលោកឲ្យនៅក្នុងតំណែងជាសេនាបតី ហើយខ្លួនឯងកាលសម្លឹងមើលទៅអនាគត ក៏បានធ្វើជាអ្នករក្សាឃ្លាំង (ភណ្ឌាគារិក)។ បន្ទាប់មក ព្រះបាទសង្ឃតិស្សៈ កាលសន្សំបុណ្យនិងបាបជាច្រើន ក្នុងរដូវផ្លែព្រីងទុំ តែងតែនាំពលសេនា អាមាត្យ និងស្រីស្នំជាញឹកញាប់ ទៅកាន់ទិសខាងកើត ដើម្បីសោយផ្លែព្រីង។ ពួកអ្នកនគរដែលក្តៅក្រហាយដោយសារការយាងទៅយាងមកជាញឹកញាប់របស់ព្រះរាជា ក៏បានដាក់ថ្នាំពិសនៅក្នុងផ្លែព្រីងដែលជាគ្រឿងសោយរបស់ព្រះរាជា។ គ្រានោះ ព្រះបាទសង្ឃតិស្សៈក៏បានសោយទិវង្គតក្នុងទីនោះដោយសារថ្នាំពិសនោះឯង។

၃၆. အထ ဂေါဌာဘယော အဏ္ဓဝိစက္ခဏဿ ဝစနံ အနုဿရန္တော အနုက္ကမေန ရဇ္ဇံ ဒါပေတွာ ပစ္ဆာ အဟံ သုပ္ပတိဋ္ဌော ဘဝိဿာမိ’တိ မညမာနော သာမစ္စော သသေနော သံဃဗောဓိကုမာရံ ရဇ္ဇေန နိမန္တေသိ. သော တေမိယ မဟာဗောဓိသတ္တေန ဒိဋ္ဌာဒီနဝတ္တာ ရဇ္ဇသုခါပရိစ္စာဂါနုဘူတံ မဟန္တံ ဒုက္ခဇာလံ အနုဿရိတွာ ပုနပ္ပုနံ ယာစိယမာနောပိ ပဋိက္ခိပိယေဝ အဘယော ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု သဗ္ဗေပိ မနုဿေ သန္နိပါတေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ နာနာပ္ပကာရံ ယာစမာနောပိ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတုံ နာသက္ခိ. အထ သဗ္ဗေပိ ရဋ္ဌဝါသိနော သာမစ္စာမဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ မဟာ သံဃံ သန္နိပါတေတွာ သံဃ မဇ္ဈေ သံဃဗောဓိကုမာရော မဟာ သံဃံ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇ နမဿိတွာ လဒ္ဓေါကာသော ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ဧဝံ ဝတ္တုမာရဘီ.

៣៦. លំដាប់នោះ គោឋាភយៈ កាលរលឹកឃើញនូវពាក្យរបស់បុរសខ្វាក់ភ្នែកដ៏មានប្រាជ្ញា ក៏គិតថា 'អញនឹងបានតាំងនៅមាំមួនក្នុងពេលក្រោយ បន្ទាប់ពីបានប្រគល់រាជ្យតាមលំដាប់រួចហើយ' ទើបព្រមទាំងអាមាត្យនិងសេនា បានអញ្ជើញសង្ឃពោធិកុមារឲ្យឡើងសោយរាជ្យ។ ព្រះសង្ឃពោធិកុមារនោះ កាលរលឹកឃើញនូវគំនរទុក្ខដ៏ធំធេងដែលកើតអំពីការលះបង់រាជសម្បត្តិ ដូចដែលព្រះតេមិយពោធិសត្វបានទតឃើញទោសហើយ ទោះបីជាគេអង្វរករម្តងហើយម្តងទៀត ក៏នៅតែបដិសេធដដែល។ ទោះបីជាគោឋាភយៈបានប្រមូលប្រជាជនទាំងអស់នៅក្នុងភូមិ និគម និងរាជធានី មកជួយអង្វរករដោយប្រការផ្សេងៗជាមួយគ្នាក៏ដោយ ក៏នៅតែមិនអាចធ្វើឲ្យលោកព្រមទទួលយកបានឡើយ។ គ្រានោះ ពួកអ្នកនគរ និងអាមាត្យទាំងអស់ បានទៅកាន់មហាវីហារ ហើយបានប្រជុំព្រះមហាសង្ឃ ក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃនោះ ព្រះសង្ឃពោធិកុមារបានក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះមហាសង្ឃលើផែនដី កាលបានឱកាសហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរមួយ រួចចាប់ផ្តើមពោលយ៉ាងនេះថា៖

၃၇. အယဉှိ ရာဇလက္ခီနာမ ယထာ ယထာ ဒိပ္ပတေ, တထာ တထာ ကပ္ပုရဒီပသိခေဝ ကဇ္ဇိလံမလိနမေဝ ကမ္မဇာတံ ကေဝလမုဗ္ဗမတိ. တထာဟိ အယံ သံဝဓနဝါရိဓာရာ တဏှာဝိသဝလ္လီနံ, နေနာဒ မဓုရဘီတိကာ အယံ ဣဏ္ဒြိယမိဂါနံ, ပရာမာသဓုမလေခါ သုစရိတ စိတ္တကမ္မဿ ဝိဗ္ဘမသေယျာ မောဟနိဒ္ဒါနံ တိမိရုဂ္ဂတိ ပညာဒိဋ္ဌီနံ, ပုရဿရပတာကာ အဝိနယမဟာသေနာယ, ဥပ္ပတ္တိနိန္နနာ ကောဓဝေဂ ကုမ္ဘိလာနံ, အာပါနဘူမိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝဒနံ. သံဂီတိ သာလာ ဣဿရိယ ဝိကာရနာဋကာနံ အာဝါသဒရီဒေါသာသိဝိသာနံ, ဥဿာရဏဝေတ္တလတာ သပ္ပုရိသဝေါဟာရာနံ, အကာလဇဒါဂမော သုစရိတ ဟံသာနံ, ပတ္ထာဝနာ ကပဋနာဋကာနံ, ကဒလိကာ ကာမကရိနော ဝဇ္ဈဝါလာ သာဓုဘာဝဿ, ရာဟုမုခံ ဓမ္မစဏ္ဒ မဏ္ဍလဿ, နဟိ တံ ပဿာမိ ယောဟိ အပရိစိတာယာပိ ဧတာယ နိဗ္ဘရမုပဂုလှော န ဝိပ္ပလဒ္ဓေါ, အပိစ, အဘိသေကသမယေ ရာဇညာနံ မင်္ဂလကလသဇလေဟိ ဝိယ ဝိက္ခာလနမုပယာတိ ဒက္ခိညံ အဂ္ဂိဟုတတဓုမေနေဝ မလိနီဘဝတိ ဟဒယံ ပုရောဟိတ ကုသဂ္ဂ သမဇ္ဇတေန ဝိယ အပနိယတေ တိတိက္ခာ, ဥဏှီသ ပဋ္ဋ ဗဏ္ဓနေန ဝိယ ဆာဒီယတီ ဇရာဂမဒဿနံ, အာတပတ္တ မဏ္ဍလေန ဝိယ တိရောကရီယတိ ပရလောကာပေက္ခဏံ, စာမရပဝနေန ဝိယ ဒုရမုဒ္ဓုယတေ သစ္စာဒိတာ ဝေတ္တလတာပ္ပဟာရေန ဝိယ ဒုရမပယန္တိ သဂ္ဂုဏာ ဧကေ ရဇ္ဇသိရိ မဒိရာ မဒမတ္တာ သကတ္ထနိပ္ဖာဒနပရေဟိ ဓနပိသိတာဃာသဂိဇ္ဈေဟိ သဟာနလီနီဗကေဟိ ဒူတံ ဝိနောဒနန္တိ, ပရဒါရာဘိဂမနံ ဝိဒ္ဓတာတိ, မီဂဝန ပရိဿမောတိ, သုရာပါနံ ဝိလာသောတိ, နိစ္စပ္ပမတ္တတာ, သုရဘာဝေါတိ သဒါရပ္ပိစ္စာဂံ အဝျသနိတာနိ, ဂုရုဝစနာဝဓီရဏံ အပရပ္ပနေယတ္တမိတိ အဇိတဟစ္စတံ သုခေါပသေဝတ္တမီတိ, နစ္စဂီတ ဂဏာကာနုသတ္တိ ရသိကတေဟိ ပရိဘဝသဟတ္တံ ခမေတိ, သေရီဘာဝံ ပဏ္ဍိစ္စာမိတိ ဝဏ္ဒိဇန နဝစနံ ယသေံဃောသောတိ တရလတာ ဥဿာဟောတိ. အဝိသေသညုတ္တံ အပက္ခပါတိတ္တမိတိ? ဧဝ ဒေါသဂဏမ္ပိ ဂုဏပက္ခေ အဇ္ဈာရောပယန္တေဟိ သယမ္ပိ အန္တော ဟ သန္တေဟိ ပတာရဏကုသလေဟိ ဓုတ္တေဟိ အမာနုသောစိတာဟိ ထောမာနာဟိ ပတာရိယမာနာ, စိတ္တမဒမတ္တ စိတ္တာ နိစ္စေတ န တာယ တထေတိ အတ္တနိ အဇ္ဈာရောပယန္တာ အလိကာဘိမာနံ မစ္စဓမ္မသမာနာပိ ဒိဗ္ဗံ သာဝတိဏ္ဏမိဝ အမာနုသမိဝ အတ္တာန မညမာနာ အာရဓဒိဗ္ဗောစိတကိရယာနု ဘာဝါ သဗ္ဗဇနော ပဘသနီယ ဘာဝမုပယန္တိ. အတ္တ မိလမ္ဗနဉ္စ အနု ဇီဝိဇနေန ကရီယမာနံ အဘိနဏ္ဒန္တိ.

៣៧. ពិតណាស់ រាជលក្សី (សិរីសួស្តីនៃរាជសម្បត្តិ) នេះ កាលបើភ្លឺស្វាងឡើងយ៉ាងណាៗ ក៏រមែងបញ្ចេញមកតែអំពើដ៏សៅហ្មង ដូចជាធូលីខ្មៅនៃអណ្តាតប្រទីបឈើកាពួរយ៉ាងនោះឯង។ ត្បិតថា រាជលក្សីនេះ ប្រៀបដូចជាខ្សែទឹកស្រោចស្រពនូវវល្លិពិសគឺតណ្ហា ជាសំឡេងតន្ត្រីដ៏ពិរោះដែលគួរឲ្យខ្លាចសម្រាប់ពួកម្រឹគគឺឥន្ទ្រីយ៍ ជាខ្សែផ្សែងនៃសេចក្តីប៉ះពាល់ដល់គំនូរដ៏ល្អគឺសុចរិត ជាទីដេកដ៏វង្វេងនៃសេចក្តីលង់លក់គឺមោហៈ ជាការកើតឡើងនៃងងឹតដល់ភ្នែកគឺប្រាជ្ញានិងទិដ្ឋិ ជាទង់ជ័យនាំមុខនៃមហាសេនាគឺសេចក្តីអសុជីវធម៌ ជាស្ទឹងដែលកើតឡើងនៃសត្វក្រពើគឺកំហឹងដ៏ខ្លាំងក្លា ជាកន្លែងផឹកស៊ីនៃពាក្យសម្តីរបស់មិច្ឆាទិដ្ឋិ ជាសាលាមហោស្រពនៃល្បែងរបាំគឺការប្រែប្រួលនៃឥស្សរិយយស ជាគុហាទីលំនៅនៃពស់វែកពិសគឺទោសៈ ជាព្រាយរំពាត់ផ្តៅដែលដេញកំចាត់បង់នូវវោហាររបស់សប្បុរស ជាការមកដល់នៃរដូវរងាខុសកាលសម្រាប់ហង្សគឺសុចរិត ជាការផ្តើមសម្តែងនូវល្ខោនកុហកបោកប្រាស់ ជាដើមចេកសម្រាប់ដំរីសារគឺកាមគុណ ជាទីសម្លាប់នូវសេចក្តីល្អ ជាមាត់របស់រាហូចាប់យកវង់ព្រះចន្ទគឺធម៌ ខ្ញុំមិនដែលឃើញនរណាម្នាក់ឡើយ ដែលទោះបីជាមិនធ្លាប់ស្គាល់រាជលក្សីនេះ កាលបើបានឱបក្រសោបនាងយ៉ាងណែនហើយ មិនត្រូវនាងបោកប្រាស់នោះ។ មួយវិញទៀត ក្នុងពេលធ្វើអភិសេក សេចក្តីសប្បុរសរបស់ស្តេចទាំងឡាយ ហាក់ដូចជាត្រូវលាងជម្រះចេញដោយទឹកក្នុងក្អមមង្គល ហឫទ័យរមែងសៅហ្មង ដូចជាត្រូវផ្សែងភ្លើងបូជាយញ្ញ សេចក្តីអត់ធន់ រមែងត្រូវជម្រុះចោល ដូចជាត្រូវចុងស្បូវរបស់បុរោហិតបោសសម្អាត ការមើលឃើញនូវសេចក្តីជរាដែលមកដល់ រមែងត្រូវបិទបាំងទុក ដូចជាត្រូវឈ្នួតព្រះសិររុំព័ទ្ធទុក ការសម្លឹងមើលទៅបរលោក រមែងត្រូវបិទបាំង ដូចជាត្រូវស្វេតច្ឆត្របាំងបិទទុក សេចក្តីពិតជាដើម រមែងត្រូវផាត់ចេញទៅឆ្ងាយ ដូចជាត្រូវខ្យល់នៃផ្លិតសិរិមានសក់ចាមរីបក់ផាត់ គុណធម៌ទាំងឡាយ រមែងត្រូវដេញចេញទៅឆ្ងាយ ដូចជាត្រូវរំពាត់ផ្តៅវាយដេញ។ ស្តេចខ្លះ ស្រវឹងដោយទឹកស្រវឹងគឺរាជសិរី ត្រូវពួកមនុស្សកំសាកដែលចាំតែស៊ីសាច់គឺទ្រព្យសម្បត្តិ និងពួកកុកដែលចាំតែឆក់ឱកាសចោមរោមព័ទ្ធជុំវិញ ហើយបញ្ចុះបញ្ចូលថា៖ ការលេងល្បែងភ្នាល់ជាការកម្សាន្ត, ការសេពសន្ថវៈនឹងប្រពន្ធកូនអ្នកដទៃជាភាពអង់អាច, ការបរបាញ់សត្វជាការហាត់ប្រាណ, ការផឹកស្រាជាការសប្បាយហ៊ឺហា, ការធ្វេសប្រហែសជានិច្ចជាភាពក្លាហាន, ការលះបង់ភរិយាខ្លួនជាការមិនជាប់ជំពាក់, ការមិនស្តាប់បង្គាប់គ្រូជាភាពម្ចាស់ការលើខ្លួនឯង, ការមិនបង្ក្រាបសត្រូវជាការស្រឡាញ់សេចក្តីសុខ, ការចូលចិត្តស្តាប់តន្ត្រីច្រៀងរាំជាការមានសិល្បៈក្នុងខ្លួន, ការអត់ទ្រាំនឹងការមើលងាយជាសេចក្តីអត់ធន់, ការធ្វើអ្វីៗតាមចិត្តជាភាពជាបណ្ឌិត, ពាក្យបញ្ជោររបស់ពួកអ្នកសរសើរជាសម្លេងកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញ, សេចក្តីរាយមាយជាសេចក្តីព្យាយាម, ការមិនស្គាល់ខុសត្រូវជាការមិនលំអៀង ដូច្នេះជាដើម។ កាលបើពួកអ្នកបោកប្រាស់ដ៏ឈ្លាសវៃទាំងឡាយ ដែលសើចចំអកនៅក្នុងចិត្តខ្លួនឯង បានលើកយកទោសទាំងឡាយមកពោលថាជាគុណធម៌យ៉ាងនេះ ហើយបញ្ជោរលើកតម្កើងដោយពាក្យសរសើរដែលមិនសមគួរដល់មនុស្សលោក ស្តេចទាំងនោះក៏មានចិត្តស្រវឹងវង្វេង គ្មានសតិស្មារតី យល់ច្រឡំថាខ្លួនពិតជាមានគុណសម្បត្តិដូច្នោះមែន ក៏កើតមានអស្មិមានៈដ៏ក្លែងក្លាយ ទោះបីជាខ្លួនមានសភាពត្រូវស្លាប់ដូចមនុស្សទូទៅ ក៏សំគាល់ខ្លួនឯងថាជាទេវតាចុះមកចាប់កំណើត ឬជាអ្នកវិសេសលើសលុបជាងមនុស្សលោក ហើយក៏ចាប់ផ្តើមធ្វើនូវកិច្ចការដែលសមគួរដល់ទេវតា ធ្វើខ្លួនឲ្យជាទីសើចចំអករបស់មនុស្សទាំងពួង និងត្រេកអរចំពោះការលើកជើងបញ្ជោរដែលធ្វើឡើងដោយពួកបរិវារជុំវិញខ្លួន។

၃၈. မာနသာ ဒေဝတာဇ္ဈာရောပဏပ္ပတာရဏ သမ္ဘူတ သမ္ဘာဝနော ပဟတဉ္စ အန္တော ပဝိဋ္ဌ အပရဘုဇယုဂံ ဝိယ အတ္တနော ဗာဟုယုဂံ သမ္ဘာဝယန္တိ. တစန္တရိတ လောစနံသကလလာဋ မာသံကန္တိ, အလိကသမ္ဘာဝနာဘိမာနဘရိတာ န နမဿန္တိ ဒေဝတာယော န ပူဇယန္တိ သမဏ ဗြာဟ္မဏေ န မာနယန္တီ မာနနီယေ, န ဥပတိဋ္ဌန္တိ ဂုရုဒဿနေပိ အနတ္ထကာယာ သာန္တရီတ, ဝိသယော ပဘောဂသုခါတိ အပဟသန္တိ ယတိနော? ဇရာဘိ ဘဝပလပိမိတိ န သုဏန္တိ ဝုဒ္ဓဇနုပဒေသံ, အတ္တနော ပညာ ပရိဘဝေါတိ ဥသုသန္တိ သစိဝေါ ပဟေသဿ,ကုဉ္ဇန္တိ ဧကန္တ ဟိတဝါဒိနံ ဧဝမာဒိနာ ကာကဏေန ဗဟုန္နံ ဒေါသာနံ မာကရ ဘူတံရဇ္ဇီဝိဘဝံ အယံ န ဣစ္ဆာမီ’တိ အဝေါစ.

៣៨. ស្តេចទាំងនោះ កាលត្រូវបំផ្លាញដោយការយល់ច្រឡំដែលកើតឡើងអំពីការបញ្ជោរថាខ្លួនជាទេវតា ក៏សំគាល់ដៃទាំងពីររបស់ខ្លួន ហាក់ដូចជាមានដៃពីរទៀតដុះចេញមកពីខាងក្នុង។ តែងសង្ស័យថាថ្ងាសទាំងមូលរបស់ខ្លួន មានភ្នែកលាក់ទុកនៅក្រោមស្បែក។ កាលពេញប្រៀបដោយអស្មិមានៈនៃការលើកតម្កើងដ៏ក្លែងក្លាយ ក៏មិនថ្វាយបង្គំទេវតាទាំងឡាយ មិនបូជាចំពោះសមណព្រាហ្មណ៍ មិនគោរពចំពោះបុគ្គលដែលគួរគោរព មិនក្រោកឈរទទួលសូម្បីតែកាលឃើញគ្រូរបស់ខ្លួន ដោយគិតថាគ្មានប្រយោជន៍។ តែងសើចចំអកចំពោះអ្នកបួសទាំងឡាយថា សេចក្តីសុខក្នុងការសេពកាមគុណជាសេចក្តីសុខដ៏ពិតប្រាកដ។ មិនព្រមស្តាប់បង្គាប់ដំបូន្មានរបស់មនុស្សចាស់ទុំ ដោយពោលថាជាពាក្យរវើរវាយរបស់មនុស្សចាស់ជរា។ តែងខឹងសម្បារនឹងអាមាត្យដែលផ្តល់យោបល់ ដោយគិតថាជាការមើលងាយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន ហើយតែងក្រញូវមុខដាក់បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យមានប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ។ ព្រះសង្ឃពោធិកុមារបានពោលថា 'ខ្ញុំមិនប្រាថ្នានូវរាជសម្បត្តិដែលជាប្រភពនៃទោសជាច្រើន មានប្រការយ៉ាងនេះឡើយ'។

၃၉. အထ မဟာဇနေန သာဒရ မဇ္ဈေသိတော မဟာသံဃော ကုမာရဘိမုခေါ ဟုတွာ ‘‘မဟာဘာဂဓေယျ! ထနစုစုကေ လဂ္ဂိတာဇလုက တိက္ခဍသနေနတတ္ထ ဝေဒနုပ္ပာဒယန္တိ လောဟိတမေဝ အာကဍ္ဎတိ, ဒါရကော ပန ကောမလေန မုခပုဋေနမာတု သုခသညံ ဥပ္ပာဒယန္တော ခီရမေဝ အဝှေတိ.

៣៩. គ្រានោះ ព្រះមហាសង្ឃដែលមហាជនបានអារាធនាដោយគោរព បានបែរព្រះភក្ត្រទៅរកព្រះកុមារ ហើយមានថេរដីកាថា «ម្នាលអ្នកមានបុណ្យដ៏ធំ! ឈ្លើងដែលតោងនៅក្បាលដោះ តែងធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីឈឺចាប់នៅទីនោះដោយការខាំយ៉ាងមុត ហើយបឺតជញ្ជក់យកតែឈាមប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯទារក តែងធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីសំគាល់ថាជាសុខដល់មាតា ដោយរង្វង់មាត់ដ៏ទន់ភ្លន់ ហើយបៅយកតែទឹកដោះប៉ុណ្ណោះ។

၄၀. ဧဝမေဝ ရဇ္ဇဝိဘဝံ ပတ္တော အဓီရော ဗာလော ဗဟုံ အပုညမေဝ သဉ္စိဏာနိ, မေဓာဝိ ဓိရပုရိသော ပန အာယုသင်္ခါရဿ ဒုဗ္ဗလတ္တဉ္စ ဓနသဉ္စယဿ နိဿာရတ္တဉ္စ ပညာယ ဥပ ပရိက္ခိတွာ ဒသ ကုသလကမ္မာနိ ပူရေန္တော တာဒိသေန မဟတာ ဘောဂက္ခဏ္ဓေန မဟန္တံ ကုသလရာသိံ ဥပစိဏာတိ, တွမသိကတာဓိ ကာရော မဟာသတ္တဓုရဏ္ဓရော, ဧတာဒိသံ ပုညာယတနဋ္ဌာနံ လဒ္ဓါ ဓမ္မေန သမေန လောကံ ပရိပါလေန္တော သုဂတသာသနံ ပဂ္ဂဏှန္တော ဒါနပါရမိကောဋိပ္ပတ္တံ ကတွာ ပစ္ဆာ အဘိနိက္ခမဏဉ္စ ကရောန္တော ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ပရိပါစေဟီ’’တိ အနုသာသိ.

៤០. យ៉ាងនោះឯង មនុស្សពាលដែលមិនមានសេចក្តីអត់ធន់ កាលបើបានដល់នូវរាជសម្បត្តិហើយ តែងសន្សំនូវអបុណ្យយ៉ាងច្រើន ចំណែកឯបុរសអ្នកមានប្រាជ្ញា មានសេចក្តីក្លាហាន ពិចារណាឃើញនូវសេចក្តីទន់ខ្សោយនៃអាយុសង្ខារផង នូវសេចក្តីមិនមានខ្លឹមសារនៃការសន្សំទ្រព្យសម្បត្តិផង ដោយបញ្ញាហើយ កាលបំពេញកុសលកម្មបថទាំង ១០ តែងសន្សំនូវគំនរកុសលដ៏ធំធេង ដោយគំនរភោគសម្បត្តិដ៏ធំធេងនោះ អ្នកជាអ្នកមានអធិការដ៏បានធ្វើទុកហើយ ជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវធុរៈនៃមហាសត្វ លុះបាននូវឋានៈជាទីតាំងនៃបុណ្យមានសភាពយ៉ាងនេះហើយ កាលគ្រប់គ្រងលោកដោយធម៌ ដោយសេចក្តីស្មើគ្នា ទាំងទ្រទ្រង់ព្រះសាសនានៃព្រះសុគត ធ្វើទានបារមីឲ្យដល់នូវកំពូល ហើយធ្វើការចេញសាងផ្នួសក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ចូរញ៉ាំងពោធិបក្ខិយធម៌ទាំងឡាយឲ្យចាស់ក្លាចុះ» ដូច្នេះ។

၄၁. အထ သော မဟဇ္ဈာသယော ပုရိသဝရော မဟာသံဃဿ အနုသာသနိံ မဒ္ဒိတု မသမဏ္ထော အဓိဝါသေသီ. အနန္တရဉ္စ မဟာဇနကာယော သံဃဿ အနုညာယ သကလံ သီလဒီပံ ဧကစ္ဆတ္တံ ကတွာ အဘိသိဉ္စိယ ဓမ္မိက သိရိသံဃဗောဓိရာဇာတိ ဝေါဟာရံ ပဋ္ဌပေသိ ဂေါဌာဘယဉ္စ သေနာပတိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

៤១. គ្រានោះ ព្រះបុរសដ៏ប្រសើរអ្នកមានអធ្យាស្រ័យដ៏ធំធេងនោះ មិនអាចនឹងបដិសេធនូវឱវាទរបស់ព្រះមហាសង្ឃបាន ក៏ទទួលព្រម។ ក្នុងលំដាប់នោះឯង មហាជនដោយការអនុញ្ញាតរបស់ព្រះសង្ឃ បានធ្វើនូវកោះសីហឡៈទាំងមូលឲ្យស្ថិតនៅក្រោមស្វេតច្ឆត្រតែមួយ ហើយបានអភិសេកទ្រង់ រួចតាំងព្រះនាមថា «ព្រះបាទធម្មិកសិរិសង្ឃពោធិរាជ» ហើយបានតាំងគោដ្ឋាភ័យ ទុកក្នុងតំណែងជាសេនាបតី។

၄၂.

៤២.

ဒါနံ အဒါ ဓာရယိ နိစ္စသီလံ,ဝဟီ တိတိက္ခံ ဘဇိ အပ္ပမာဒံ;

ပဇာ ဟိတဇ္ဈာသယ သောမ္မရူပေါ,ဓမ္မော စ သော ဝိဂ္ဂဘဝါ ဝိရောစီ.

ព្រះរាជាអង្គនោះ ទ្រង់បានប្រទានទាន ទ្រង់បានរក្សាសីលជានិច្ច ទ្រង់បានអត់ធន់ ទ្រង់បានសេពនូវសេចក្តីមិនប្រមាទ ទ្រង់មានអធ្យាស្រ័យដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ប្រជាជន មានព្រះវរកាយដ៏ទន់ភ្លន់ ព្រះអង្គរុងរឿង ប្រៀបដូចជាធម៌ដែលមានរូបរាងកាយឡើង។

၄၃.

៤៣.

ဝိညာယ လောကဿ ဟိ သော သဘာဝံ,ပဓာနဝတ္တာနု ဂတိပ္ပဓာနံ;

နိဓာတုကာမော ဇန္တာသု ဓမ္မံ,သယမ္ပိ ဓမ္မာ ဝရဏမှိ သတ္တော.

ព្រោះថា ព្រះរាជាអង្គនោះ ជ្រាបច្បាស់នូវសភាវៈនៃលោក ដែលមានការប្រព្រឹត្តទៅតាមបុគ្គលជាប្រធាន ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងតម្កល់ទុកនូវធម៌ក្នុងពួកសត្វ ព្រះអង្គឯងក៏ទ្រង់ខ្វល់ខ្វាយក្នុងការប្រតិបត្តិធម៌ដ៏ប្រសើរ។

ဣတိ ရဇ္ဇာဘိသေက ပရိစ္ဆေဒေါ စတုတ္ထော.

បរិច្ឆេទទី ៤ ស្តីអំពីការអភិសេកក្នុងរាជសម្បត្តិ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၄၄. သော ရာဇာ မဟာ ဝိဟာရေ မဟဂ္ဃ မဟာဝိသာလံ သလာကဂ္ဂံ ကာရာပေတွာ အနေကသဟဿာနံ ဘိက္ခူနံ နိစ္စံ သလာက ဘတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ. မာတုလမဟာထေရဿံစ သကနာမ ဓေယျေန မဟန္တံ ပရိဝေဏ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ အနေကေဟိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍေဟိ သဒ္ဓိံ သပရိဝါရ ဝေဏာ ကာနိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ သငသပရိဘောဂါရဟာနိ ကတွာ ဒါပေသိ သတ္တမေဝ နိသီထကာလေ ရဟောဂတော မဟာဗောဓိသတ္တဿ ဒုက္ကရစရိတာနိ သလ္လက္ခေန္တော တာဒိသာပဒါနံ အတ္တနိ သမ္ပာဒေတုမာသိံသိ. တထာ ဟိ

៤៤. ព្រះរាជាអង្គនោះ ទ្រង់បានកសាងរោងស្លាកដ៏ធំមានតម្លៃច្រើន ក្នុងមហាវីហារ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវស្លាកភត្តជានិច្ច ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយច្រើនពាន់រូប។ មួយវិញទៀត ទ្រង់បានកសាងវិហារបរិវេណដ៏ធំមួយ ដោយថ្វាយព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គ ថ្វាយដល់ព្រះមហាត្ថេរជាព្រះមាតុលា ហើយបានប្រគេននូវកប្បិយភណ្ឌដ៏ច្រើន ព្រមទាំងស្រែចម្ការនិងភូមិករជាបរិវារ ដែលគួរដល់ការប្រើប្រាស់របស់ព្រះសង្ឃ។ ក្នុងវេលាពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រដ៏ស្ងាត់ ព្រះអង្គតែងតែពិចារណានូវទុក្ករចរិយាទាំងឡាយរបស់ព្រះមហាបោធិសត្វ ហើយប្រាថ្នាដើម្បីញ៉ាំងអបទានមានសភាពយ៉ាងនោះ ឲ្យសម្រេចក្នុងខ្លួនរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រោះថា៖

၄၅.

៤៥.

ဒေဟီတိ ဝတ္ထုမသုကံ ဂဒိတောတ္ထိကေဟိ,နာလံ ကထေတုမှ နတ္ထိ န ဒေမိစာတိ;

စိတ္တေ မဟာကရုဏာယ ပဟဋာဝကာသာဝ,ဒုရံဇဂါမ ဝိယ တဿ ဘဝတ္ထု တဏှာ.

កាលពួកអ្នកសូមពោលថា «សូមប្រទានវត្ថុនេះដល់ខ្ញុំ» ព្រះអង្គមិនអាចនឹងពោលថា «យើងមិនមាន ឬយើងមិនឲ្យ» ឡើយ ព្រោះព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គ ត្រូវបានបើកឱកាសដោយមហាករុណា សេចក្តីលោភលន់ក្នុងភពរបស់ព្រះអង្គ ហាក់ដូចជាបានទៅកាន់ទីឆ្ងាយហើយ។

ဧဝမမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ ဝိယ ဗာဟိရ ဝတ္ထုပရိစ္စာဂမဟုဿဝေါ ကဒါ မေ ဘဝိဿတိတိ စ,

«តើកាលណាឡើយ ការបរិច្ចាគនូវពាហិរវត្ថុដ៏ធំធេង ដូចជាព្រះពោធិសត្វរបស់យើងទាំងឡាយ នឹងមានដល់យើង?» ដូច្នេះផង,

၄၆.

៤៦.

အာနီယတေ နိသိတ သတ္ထနိပါတနေန,နိက္ကဍ္ဎတေ စ မုဟု ဒါနှဝါယရတျာ;

ဧဝံ ပုနပ္ပုန ဂတာဂတဝေဂခိန္နံ,ဒုက္ခံ န တဿ ဟဒယံ ဝတ ပီဠယိတ္ထ.

សាច់និងឈាមដែលត្រូវគេកាត់យកដោយការធ្លាក់ចុះនៃគ្រឿងសស្ត្រាដ៏មុត និងត្រូវគេទាញចេញរឿយៗ ដោយសេចក្តីត្រេកអរក្នុងការឲ្យទាន ទុក្ខដែលលំបាកដោយកម្លាំងនៃការទៅនិងការមកម្តងហើយម្តងទៀតយ៉ាងនេះ មិនបានបៀតបៀននូវព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គឡើយ ឱហ្ន៎!

ဧဝံ ကိရဿ မဟာသတ္တဿ မံသ လောဟိတာဒိ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထုဒါနသမယေ ဒုက္ခဝေဒနာ မနံ န သမ္ဗာဓေသိ. မမာပိ ဤဒိသံ အဇ္ဈတ္တိက ဒါနမဟာမင်္ဂလံ ကဒါ ဘဝိဿတီတိ စ.

ឮថា ទុក្ខវេទនាក្នុងសម័យដែលព្រះមហាសត្វអង្គនោះ បរិច្ចាគនូវអជ្ឈត្តិកវត្ថុមានសាច់និងឈាមជាដើម មិនបានបៀតបៀននូវព្រះហឫទ័យឡើយ។ «តើកាលណាឡើយ មហាមង្គលនៃការបរិច្ចាគអជ្ឈត្តិកទានមានសភាពយ៉ាងនេះ នឹងមានដល់យើងដែរ?» ដូច្នេះផង។

၄၇.

៤៧.

သော သံခပါလဘူဇဂေါ ဝိသဝေဂဝါပိ,သီလဿ ဘေဒနဘယေန အကုပ္ပမာနော;

ဣစ္ဆံ သဒေဟဟရဝါဘိဇနေ ဒယာယ,ဂန္တုံ သယံ အပဒတာယ သုသောစနူနံ.

ព្រះសង្ខបាលនាគរាជនោះ ទោះបីជាមានកម្លាំងពិសដ៏ខ្លាំងក្លាក៏ដោយ ក៏មិនខឹងក្រោធឡើយ ព្រោះខ្លាចសីលធ្លាយ ទ្រង់ប្រាថ្នានឹងទៅដោយខ្លួនឯង ព្រោះសេចក្តីអាណិតអាសូរដល់ពួកជនដែលនាំយកសរីរាង្គរបស់ខ្លួនទៅ តែព្រោះខ្លួនមិនមានជើង តែងសោកសៅជាប្រាកដ។

ဧဝံ သီလ ရက္ခနာပဒါနသိရိံ ကဒါ ဝိန္ဒာမီတိ စ,

«តើកាលណាឡើយ យើងនឹងបានទទួលនូវសិរីនៃអបទានគឺការរក្សាសីលយ៉ាងនេះ?» ដូច្នេះផង។

၄၈.

៤៨.

ပိဝေယျ ထညံ အမတဉ္စ ဗာလော,ဝုဒ္ဓိံ ဂတော သောဝ ဇိဂုစ္ဆိတေ တံ;

သ ဇာတု ဧဝံ အနုဘူယ ရဇ္ဇံ,ဉာဏဿ ပါကေ သတတံ ဇဟာတိ.

កុមារតែងបៅដោះដែលប្រៀបដូចជាទឹកអម្រឹត លុះធំដឹងក្តីឡើង ក៏ខ្ពើមរអើមនូវទឹកដោះនោះឯង យ៉ាងណាមិញ ព្រះរាជាអង្គនោះ កាលសោយរាជសម្បត្តិយ៉ាងនេះ តែងលះបង់ចោលជានិច្ច ក្នុងកាលដែលប្រាជ្ញាចាស់ក្លា យ៉ាងនោះឯង។

ဧဝံ မယာပိ အစိရဿေဝ အဝဿံ အဘိနိက္ခမနံ ကာတဗ္ဗန္တိ စ,

«យ៉ាងនេះ ទោះបីជាយើងក៏ដោយ ក៏ត្រូវតែធ្វើការចេញសាងផ្នួសដោយពិតប្រាកដ មិនយូរប៉ុន្មានឡើយ» ដូច្នេះផង។

၄၉.

៤៩.

သော သေနကော ဒွိဇပသိဗ္ဗကသာယိသပ္ပံ,အညာသိ ဒေါသကလုသာယ ဓိယာဗ္ဘုတံတံ;

ကာ ဝဏ္ဏနာဿ ခလု ဒေါသဝိနိဂ္ဂတာယ,သဗ္ဗညုတာယ ဒသပါရမိသာဓိတာယ.

ព្រះសេនកបណ្ឌិតនោះ បានដឹងនូវពស់ដែលដេកនៅក្នុងថង់របស់ព្រាហ្មណ៍ ថាជាសត្វដ៏អស្ចារ្យ ដោយប្រាជ្ញាដែលមិនសៅហ្មងដោយទោស ការពោលសរសើរនូវព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណរបស់ព្រះអង្គ ដែលរួចចាកទោសទាំងពួង ដែលសម្រេចដោយបារមី ១០ នោះ នឹងត្រូវធ្វើដូចម្តេចកើត?

ဧဝံဝိဓာ ကလျာနဉာဏသမ္ပတ္တိ ကဒါ မေ သမိဇ္ဈိဿတီတိ စ,

«តើកាលណាឡើយ ញាណសម្បត្តិដ៏ល្អមានសភាពយ៉ាងនេះ នឹងសម្រេចដល់យើង?» ដូច្នេះផង។

၅၀.

៥០.

ဝါလေန သော ကိသကလဏ္ဒကဇာတိယမ္ပိ,ဥဿိဉ္စိတုံ သလိလမုဿဟိ သာဂရဿ;

တံ မုဒ္ဓတာယ န ဘဝေ မတိယာ မဟနျာ,သမ္ပာဒနာယ ဘိမတဿ သမတ္ထတာယ.

ព្រះពោធិសត្វនោះ ទោះបីកើតជាសត្វកំប្រុកមានខ្លួនស្គម ក៏បានព្យាយាមដើម្បីបាចទឹកសមុទ្រចេញដោយកន្ទុយ ការព្យាយាមនោះ មិនមែនព្រោះសេចក្តីល្ងង់ខ្លៅឡើយ តែព្រោះមានគំនិតដ៏ធំធេង ដើម្បីសម្រេចនូវប្រយោជន៍ដែលខ្លួនប្រាថ្នា ដោយសេចក្តីសមត្ថភាព។

ဧဝံ ဝိဓာယ ဝီရိယပါရမိယာ ကဒါ ဘာဇနံ ဘဝိဿာမိတိ စ

«តើកាលណាឡើយ យើងនឹងបានជាភាជនៈនៃវីរិយបារមីមានសភាពយ៉ាងនេះ?» ដូច្នេះផង។

၅၁.

៥១.

ကလာဗုရာဇေန ဟိ ခန္တိဝါဒိ,ဝဓံ ဝိဓာယာပိ အတိတ္တကေန;

ဟတေ ပဒေနောရသိ ခန္တိသောဓေ,သော ကူဋသဏ္ဓိဂ္ဂဟဏံ ဗုဗောဓ.

ព្រះខន្តិវាទិតាបស ទោះបីជាស្តេចកលាបុធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនឆ្អែតឆ្អន់ កាលស្តេចនោះយកជើងធាក់ចំទ្រូង ព្រះតាបសអ្នកស្អាតស្អំដោយខន្តី ក៏បានដឹងនូវការប្រកាន់យកនូវចំណងដ៏ខុសរបស់ស្តេចនោះ។

ဧဝံ ဝိဓာယ ခတ္တိပါရမိယာ အတ္တာနံ ကဒါ အလံကရိဿာမိတိ စ

«តើកាលណាឡើយ យើងនឹងបានតាក់តែងខ្លួនដោយខន្តិបារមីមានសភាពយ៉ាងនេះ?» ដូច្នេះផង។

၅၂.

៥២.

မိစ္ဆာဘိယောဂံ န သဟိံသု တဿ,ရာမာဘိဓာနဿပိ ပါဒုကာယော;

သစ္စဉ္စယာ နာညမဘာသိဓီရော,သော သစ္စသန္ဓော စတုသစ္စဝါဒီ.

ព្រះឧបាហនាទាំងឡាយរបស់ព្រះរាម មិនបានអត់ទ្រង់នូវការចោទប្រកាន់ដ៏ខុសឡើយ ព្រះធិរជននោះ មិនបានពោលនូវពាក្យដទៃ ក្រៅពីពាក្យសច្ចៈឡើយ ព្រះអង្គជាអ្នកមានសច្ចៈជាទីពឹង ជាអ្នកពោលនូវសច្ចៈ ៤។

အဟမ္ပိ ဤဒိသေန သစ္စပါရမိတာဗလေန သဗ္ဗလောကဿ စတု သစ္စာဝ ဗောဓန သမတ္ထော ကဒါ ဘဝိဿာမိတိ စ

«តើកាលណាឡើយ ទោះបីជាយើងក៏ដោយ នឹងមានសមត្ថភាពដើម្បីញ៉ាំងសត្វលោកទាំងពួងឲ្យត្រាស់ដឹងនូវសច្ចៈ ៤ ដោយកម្លាំងនៃសច្ចបារមីមានសភាពយ៉ាងនេះ?» ដូច្នេះផង។

၅၃.

៥៣.

သော မုဂပက္ခ ဝိဒိတော သိရိဘီရုကာယ,မုကာဒိကံ ဝတဝိဓိံ သမဓိဋ္ဌဟိတွာ;

တံ တာဒိသ အနုဘဝံ အသဟမ္ပိ ဒုက္ခံ,ယာဝါဘိနိက္ခမ္မဘေဒိ အဓိဋ္ဌိတံနော.

ព្រះតេមិយកុមារនោះ ដែលគេស្គាល់ថាជាមូគបក្ខៈ ព្រោះខ្លាចរាជសម្បត្តិ បានអធិដ្ឋាននូវវត្តមានការធ្វើជាមនុស្សគរជាដើម ទោះបីជាត្រូវរងទុក្ខវេទនាដែលមិនគួរអត់ទ្រាំបានយ៉ាងនោះក៏ដោយ ក៏មិនបានបំផ្លាញនូវសេចក្តីអធិដ្ឋានរបស់ខ្លួន រហូតដល់ការចេញសាងផ្នួសឡើយ។

ဧဝံ မ မာပိ အဓိဋ္ဌာန ပါရမိတာယ ပါရိပူရီ ကဒါ ဘဝိဿတီတိ စ

«តើកាលណាឡើយ ការបំពេញនូវអធិដ្ឋានបារមី នឹងមានដល់យើងយ៉ាងនេះដែរ?» ដូច្នេះផង។

၅၄.

៥៤.

မေတ္တာနုဘာဝေန သ လောမဟံသော,ပေမာနုဗဒ္ဓေန သဗီကရောန္တော;

သတ္တေ သမတ္တေပိ စ နိစ္စဝေရီ,သဒ္ဒံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထမကာသိ ဓီရော.

ដោយអានុភាពនៃមេត្តា ព្រះធិរជននោះ ធ្វើឲ្យសត្វទាំងឡាយព្រឺរោម ធ្វើឲ្យសត្វទាំងឡាយមានសេចក្តីស្រឡាញ់តោងជាប់ ទោះបីជាសត្វទាំងឡាយដែលមានពៀរនឹងគ្នានិរន្តរ៍ ក៏ធ្វើឲ្យលះបង់នូវសម្លេងដែលជាសត្រូវនឹងគ្នាបាន។

အဟမ္ပိ ဧဝံဝိဓာယ မေတ္တာပါရမိတာယ ကောဋိပ္ပတ္တော ကဒါ ဘဝိဿာမီတိ စ.

«តើកាលណាឡើយ ទោះបីជាយើងក៏ដោយ នឹងបានដល់នូវកំពូលនៃមេត្តាបារមីមានសភាពយ៉ាងនេះ?» ដូច្នេះផង។

၅၅.

៥៥.

သော ဧကရာဇာ ဝိဒိတော သမစိတ္တတာယ,မာနာဝမာန နကရေသု တုလာသရူပေါ;

တောသဉ္စ ရောသမနုပေစ္စ ဘဇီ ဥပေက္ခံ,သဗ္ဗတ္ထ ပီတိဝိကတီ ဟတစေတနောဝ.

ព្រះឯករាជ្យនោះ ដែលគេស្គាល់ថាជាអ្នកមានចិត្តស្មើ មានសភាពដូចជាជញ្ជីង ក្នុងសេចក្តីរាប់អាននិងការមើលងាយ មិនដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរនិងសេចក្តីខឹងក្រោធឡើយ ក៏សេពនូវឧបេក្ខា ក្នុងទីទាំងពួង ហាក់ដូចជាអ្នកមានចិត្តស្លាប់ហើយចាកការប្រែប្រួលនៃសេចក្តីត្រេកអរ។

ဧဝံ အဟပ္ပိ ဥပက္ခာပါရမိတာယ ကဒါ သဗ္ဗသာဓာရဏောဘဝိဿာမိတိ စ နိစ္စံ စိန္တေသိ.

«តើកាលណាឡើយ ទោះបីជាយើងក៏ដោយ នឹងបានជាអ្នកទូទៅដល់សត្វទាំងពួង ដោយឧបេក្ខាបារមីយ៉ាងនេះ?» ដូច្នេះ ព្រះអង្គតែងគិតជានិច្ច។

ဣတိ ပါရမိတာသိံသန ပရိစ္ဆေဒေါ ပဉ္စမော.

បរិច្ឆេទទី ៥ ស្តីអំពីការប្រាថ្នាបារមី ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၅၆. ဧဝမနဝဇ္ဇဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ တသ္မိံ ကဒါစိ ကေနစိပဇာနံ အကုသလ ဝိပါကေန-

៥៦. កាលព្រះរាជាអង្គនោះ គ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិដោយធម៌ដ៏មិនមានទោសយ៉ាងនេះ ក្នុងកាលម្តងម្កាល ដោយអកុសលវិបាករបស់ប្រជាជនទាំងឡាយណាមួយ-

ဇဌရ ပိဌရဘာရက္ကန္တဝင်္ကောရုဇာဏု,သဇလ ဇလဒ ကုဋာကာရဃောရောရုကာယော;

ကုဋိလကဌိနဒါဌာကောဋိသဏ္ဒဋ္ဌဟဏ္ဍော,နဝဒိဝသကရက္ခော ရက္ခသောဒိပမာဂ.

យក្សឈ្មោះ រត្តក្ខៈ មានពោះធំដូចជាឆ្នាំង មានជង្គង់និងភ្លៅវៀចព្រោះធ្ងន់ មានរាងកាយដ៏គួរឲ្យខ្លាច មានសណ្ឋានដូចជាកំពូលមេឃដែលមានទឹកភ្លៀង មានចង្កូមដ៏វៀចនិងរឹង មានបបូរមាត់ខាំគ្នា បានមកកាន់កោះនេះ។

၅၇. သော တေသု တေသု ဂါမပရိယန္တေသု နိသီဒတိ, ယေ ယေ မနုဿာ တမာဂမ္မ တံ ရတ္တက္ခမုဒိက္ခန္တိ တေသံ အက္ခိနိ ရတ္တာနိ ဘဝန္တိ. တံ ခဏေယေဝ ရတ္တက္ခမာရကော နာမ ဇရရောဂေါ ပါတုဘဝိတွာ မာရေတိ.

៥៧. យក្សនោះ តែងអង្គុយនៅតាមជាយភូមិទាំងឡាយនោះៗ មនុស្សទាំងឡាយណា ចូលទៅជិតយក្សនោះ ហើយសម្លឹងមើលភ្នែកដ៏ក្រហមរបស់វា ភ្នែករបស់មនុស្សទាំងឡាយនោះ ក៏ប្រែជាក្រហមដែរ។ ក្នុងខណៈនោះឯង រោគគ្រុនក្តៅឈ្មោះ រត្តក្ខមារកៈ ក៏កើតឡើង ហើយសម្លាប់មនុស្សនោះ។

၅၈. သော ယက္ခော မတမတေ နိရာသင်္ကေ ခါဒတိ. တံ ယက္ခံ အဒသွာပိ ယေ ယေ နရာ တေနာတုရာ တေ တေ ပဿန္တိ, တေပိ သော ရောဂေါ အာဝိသတိ. ဧဝံ န စိရောနဝယက္ခဘယေန ရောဂေန စ ဇနပဒေါ ဝိရလဇနော ဇာတော.

៥៨. យក្សនោះ តែងស៊ីនូវមនុស្សដែលស្លាប់ហើយៗ ដោយមិនមានសេចក្តីសង្ស័យឡើយ។ ទោះបីជាមិនឃើញយក្សនោះក៏ដោយ មនុស្សទាំងឡាយណាដែលឈឺដោយសាររោគនោះ តែងឃើញយក្សនោះ ហើយរោគនោះក៏ចូលមកបៀតបៀនមនុស្សទាំងឡាយនោះដែរ។ មិនយូរប៉ុន្មានឡើយ ប្រទេសក៏ត្រឡប់ជាមានមនុស្សស្តើងស្តៅ ព្រោះភ័យអំពីយក្សនិងរោគនោះ យ៉ាងនេះ។

၅၉. ရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာမယိ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ပဇာနံ ဤဒိသဿ ဘယဿ ဥပ္ပဇ္ဇန အနနုစ္ဆဝိကန္တိ မညမာနော တဒဟေဝ အဋ္ဌံဂ သီလံ သွာဒိယိတွာ အတ္တနာ နိစ္စံ ကရီယမာနာနိ ဒသကုသလကမ္မာနိ အနုဿရိတွာ အဟံ ဓမ္မဝိဇယိ ဘဝိဿာမီတိ တံရက္ခသံ အာဒိသွာ န ဥဋ္ဌဟိဿာမီတိ ဒဠှတရံ အဓိဋ္ဌာယ ဝါသဂဗ္ဘေ သယိ. တဿ တေန အာစာရ ဓမ္မတေဇေန ရာဇာနုဘာဝေန စ သော ရက္ခသော သန္တတ္တော ဥတ္တသိတွာ ခဏမ္ပိ ဌာတုံ အသဟန္တော အာကာသေနာ ဂန္တွာ ဗလဝပစ္စုသ သမယေ အန္တောဂဗ္ဘံ ပဝိသိတုမသက္ကောန္တော ဗာဟိရေ ဌတွာ ရညော အတ္တာနံ ဒဿေသိ. ရညာ စ ကောသိတွန္တိ ပုဋ္ဌော အာဟ. ရတ္တက္ခော နာမာဟံ ရက္ခသော ဒုရဇနပဒေသ္မိဌိတော, အဟံ ခဏမ္ပိ ဌာတုံ အသက္ကောန္တော တဝါနုဘာဝေန ဗဒ္ဓေါဝိယဟုတွာ ဣဓာနီတော? ဘာယာမိ ဒေဝ တဝ ဒဿနန္တိ.’’

៥៩. ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់នូវដំណឹងនោះហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «កាលបើយើងគ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិ ការកើតឡើងនៃភ័យមានសភាពយ៉ាងនេះដល់ប្រជាជន មិនសមគួរឡើយ» ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ទ្រង់បានសមាទាននូវសីល ៨ ទ្រង់រលឹកនឹកដល់កុសលកម្មបថ ១០ ដែលព្រះអង្គធ្វើជានិច្ច ហើយគិតថា «យើងនឹងជាអ្នកឈ្នះដោយធម៌» រួចទ្រង់អធិដ្ឋានយ៉ាងមាំមួនថា «បើមិនបានឃើញយក្សនោះទេ យើងនឹងមិនក្រោកឡើងឡើយ» ហើយទ្រង់សោយសយនៈក្នុងបន្ទប់ព្រះរាជដំណាក់។ ដោយតេជះនៃសីលាចារធម៌ និងព្រះរាជានុភាពរបស់ព្រះអង្គនោះ យក្សនោះក្តៅក្រហាយ ភ័យតក់ស្លុត មិនអាចនឹងស្ថិតនៅសូម្បីតែមួយខណៈ ក៏ហោះមកតាមអាកាស ក្នុងវេលាជិតភ្លឺច្បាស់ តែមិនអាចនឹងចូលទៅក្នុងបន្ទប់បាន ក៏ឈរនៅខាងក្រៅ បង្ហាញខ្លួនដល់ព្រះរាជា។ កាលព្រះរាជាទ្រង់សួរថា «អ្នកជាអ្នកណា?» យក្សនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គ ខ្ញុំព្រះអង្គជាយក្សឈ្មោះ រត្តក្ខៈ ស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសដ៏ឆ្ងាយ ខ្ញុំព្រះអង្គមិនអាចនឹងស្ថិតនៅសូម្បីតែមួយខណៈ ក៏ត្រូវបាននាំមកក្នុងទីនេះ ហាក់ដូចជាត្រូវចំណងដោយអានុភាពរបស់ព្រះអង្គ បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ខ្ញុំព្រះអង្គខ្លាចការជួបព្រះអង្គណាស់» ដូច្នេះ។

၆၀. အထ ရာဇာ သယနတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေတွာ အရေ! ဇမ္မ! မ္မ ဝိသယဂတေ မနုဿေ ကသ္မာ? ခါဒယီတိ. မဟာရာဇ တဝ ဝိသယေ မယာ မာရေတွာ ဧကောပိ ခါဒိတော နတ္ထိ, အပိတုမတကလေဗရံ သောနသိဂါလာဒီနံ သာဓာရဏ ဘက္ခဘူတံ ခါဒါမိ, န မေ ကောစိ အပရာဓော အတ္ထိ, အတ္ထိ စေ ရာဇဒဏ္ဍော မယိ ဝိဓီယတူ’တိ ဝတွာ ပဝေဓမာနော နိစ္စလဘာဝေန ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ဘယဝေဂေန ဇာတလောမဟံသော သာနုနယမေဝ မာဟ. ‘‘ဒေဝဿ ရဋ္ဌံထိတံ ဓနဓည သမိဒ္ဓိသမ္ပုဏ္ဏံ ဒေဝဿ ဓန ဝဿေန သမ္ပုဏ္ဏမာနော ရထာ မနုဿာ, ဣဒါနိ ယာစကာပိ ဗဟုတရာ န ဟောန္တိ, အဟ မီဒိသံ ရဋ္ဌံ ပတွာပိ အလဒ္ဓဂေါစရော အပရိပုဏ္ဏမနောရထော ဇတော ပိပါသိတောဝ ဟုတွာ ဒီန ဘာဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေမိ, တထာ ဤဒိသံ ဘယံ ပတ္တောမှိ အဘယံ မေ ဒေဟိ မဟာရာဇာ’တိ.

៦០. គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់ក្រោកឡើងពីក្រឡាព្រះបន្ទំ បើកព្រះសីហបញ្ជរហើយទតមើល រួចមានព្រះរាជឱង្ការថា «នែ! យក្សចង្រៃ! ហេតុអ្វីបានជាឯងស៊ីមនុស្សទាំងឡាយដែលនៅក្នុងដែនដីរបស់យើង?» យក្សនោះក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ ក្នុងដែនដីរបស់ព្រះអង្គ ខ្ញុំព្រះអង្គមិនបានសម្លាប់ហើយស៊ីសូម្បីតែម្នាក់ឡើយ តែខ្ញុំព្រះអង្គស៊ីនូវសាកសពដែលស្លាប់ហើយ ដែលជាអាហារទូទៅរបស់ពួកឆ្កែនិងចចកជាដើមប៉ុណ្ណោះ ខ្ញុំព្រះអង្គមិនមានកំហុសអ្វីឡើយ បើមានកំហុសមែន សូមព្រះអង្គដាក់រាជទណ្ឌដល់ខ្ញុំព្រះអង្គចុះ» ក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ វាក៏ញាប់ញ័រ មិនអាចនឹងឈរនៅស្ងៀមបាន មានរោមព្រឺព្រួចដោយកម្លាំងនៃសេចក្តីខ្លាច ហើយក្រាបបង្គំទូលដោយសេចក្តីអង្វរករថា «ដែនដីរបស់ព្រះអង្គ ពេញទៅដោយទ្រព្យសម្បត្តិនិងធញ្ញជាតិ មនុស្សទាំងឡាយពេញចិត្តដោយភ្លៀងគឺទ្រព្យរបស់ព្រះអង្គ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ សូម្បីតែពួកអ្នកសូមក៏មិនសូវមានច្រើនដែរ ខ្ញុំព្រះអង្គទោះបីជាបានមកដល់ដែនដីមានសភាពយ៉ាងនេះ ក៏មិនបាននូវអាហារ មិនបានសម្រេចបំណង ប្រែជាអ្នកស្រេកឃ្លាន ហើយចិញ្ចឹមជីវិតដោយសេចក្តីកំសត់ទុគ៌ត មួយវិញទៀត ខ្ញុំព្រះអង្គបានដល់នូវភ័យមានសភាពយ៉ាងនេះ បពិត្រមហារាជ សូមប្រទាននូវអភ័យដល់ខ្ញុំព្រះអង្គផង» ដូច្នេះ។

၆၁. အထ ရာဇာ တဿ ဒီနဝစနံ သုတွာ ကရုဏာယ ကမ္ပိတဟဒယော ‘‘မာ ဘာယိတွံ ရက္ခသ! အဘယံ တေ ဒမ္မိ ဣစ္ဆိတံ တေဝဒါ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ရညောစ ရက္ခဿစ အညမညေဟိ သဒ္ဓိံ သလ္လပန္နာနံ သဒ္ဒံ သုတွာ အန္တောဂတာ အနုစရာ ရာဇာနံ ပရိဝါရေသုံ, အထ ကထာနုကထာယ ရက္ခသော ‘‘အဂတော ရညာ သဒ္ဓိံ သလ္လပတီ’’တိ သုတွာ သဗ္ဗေ အမစ္စာ စ နာဂရာ စ သေနာ စ သန္နိပတိတွာ ရာဇင်္ဂဏဉ္စ ရာဇ ဘဝနဉ္စ ပူရေတွာ အရုဏေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ မဟန္တံ ကောလာဟလမကံသု.

៦១. គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់នូវពាក្យដ៏កំសត់របស់យក្សនោះ មានព្រះហឫទ័យញាប់ញ័រដោយសេចក្តីករុណា ហើយមានព្រះរាជឱង្ការថា «ម្នាលយក្ស! ឯងកុំខ្លាចឡើយ! យើងឲ្យនូវអភ័យដល់ឯង ចូរឯងពោលនូវអ្វីដែលឯងប្រាថ្នាមកចុះ» ដូច្នេះ។ កាលឮសម្លេងរបស់ព្រះរាជានិងយក្សដែលកំពុងសន្ទនាគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងនេះ ពួកអ្នកបម្រើដែលនៅក្នុងព្រះរាជវាំង ក៏បានមកចោមរោមព្រះរាជា។ គ្រានោះ លុះឮពាក្យចចាមអារ៉ាមតៗគ្នាថា «យក្សបានមកសន្ទនាជាមួយព្រះរាជា» ពួកអាមាត្យ ពួកអ្នកនគរ និងពួកសេនាទាំងពួង ក៏បានមកប្រជុំគ្នាពេញទាំងលានព្រះបរមរាជវាំងនិងព្រះរាជដំណាក់ ហើយកាលព្រះអាទិត្យរះឡើង ក៏បានធ្វើនូវសម្លេងគឹកកងរំពងយ៉ាងខ្លាំង។

၆၂. အထ သောရက္ခသော သန္နိပတိတံစတုရင်္ဂဗလဉ္စ အာယုဓ ဟတ္ထံ အနေက သဟဿယောဓဗလဉ္စ ဒိသွာ အတိဝိယဘီတော ဌာတုဉ္စ ရညော အာဏတ္တိဗလေန ဂတ္တုဉ္စ ကိမပိ ဘာဏိတုဉ္စ န သက္ကောတိ, ရာဇာ တဒဝတ္ထံ တံ ဒိသွာ လဒ္ဓါဘယောသိ ဣမစ္ဆိတံ တေ ကထေဟီ’တိ အာဟ, ဓမ္မိကော ရာဇာ န မေ ကိဉ္စိ ဘယံ ဥပ္ပာဒေဿတိတိ ဉတွာ ရာဇာနမေဝ မာဟ ‘‘ဒေဝေါ ဇာနာတိယေဝ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ အာဟရဋ္ဌိတိကတံ, တထာဟိ ဥဒ္ဓလောကဝါသိနော ဒေဝ သုဓာဘောဇနေန ပီဏိတာ ဇီဝန္တိ, အဓေ လောကဝါသိနေ နာဂါ ဘေကဘောဇနေန သုဟိတာ ဝသန္တိ မနုဿာ ခဇ္ဇကာဒိနာနာဝိဓေန အာဟာရဇာတေန ပီဏိတာ ဇီဝန္တိ. အမှာဒိသာ ယက္ခ ရက္ခသာဒယော ပန မံသလောဟိ သဿာဒတော တုဿန္တိ? တေသွဟ မညတရော ဆာတေ စ ပိပါသိတေ စ တာဒိသံ ကရုဏာပရာယဏံ မဟာပုရိသံ ဒိသွာပိ အပရိပုဏ္ဏမနောရတော မဏ္ဒဘာဂဓေယျော သောစာမီ’’တိ အာဟ.

៦២. គ្រានោះ រក្សាសនោះឃើញកងទ័ពមានអង្គ ៤ ដែលប្រជុំគ្នា មានអាវុធក្នុងដៃ និងកងពលយោធាច្រើនពាន់នាក់ ក៏មានសេចក្តីតក់ស្លុតរន្ធត់ចិត្តជាខ្លាំង មិនអាចនឹងឈរនៅក្តី មិនអាចនឹងដើរទៅដោយអំណាចនៃព្រះរាជអាជ្ញាក្តី មិនអាចនឹងនិយាយអ្វីមួយក្តី។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញអាការៈបែបនោះរបស់រក្សាសនោះហើយ ទើបត្រាស់ថា «អ្នកទទួលបានការអភ័យហើយ ចូរប្រាប់នូវសេចក្តីប្រាថ្នារបស់អ្នកមកចុះ»។ រក្សាសនោះដឹងថា «ព្រះរាជាដ៏ទ្រង់ធម៌នេះ នឹងមិនធ្វើភ័យណាមួយដល់យើងឡើយ» ទើបក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបស្រាប់ហើយនូវការតាំងនៅបាននៃសត្វទាំងឡាយដោយសារអាហារ ព្រោះថា ទេវតាទាំងឡាយដែលនៅក្នុងលោកខាងលើ រស់នៅដោយឆ្អែតស្កប់ស្កល់នឹងសុធាភោជន ពួកណាកដែលនៅក្នុងលោកខាងក្រោម រស់នៅដោយឆ្អែតស្កប់ស្កល់នឹងកង្កែបជាអាហារ មនុស្សទាំងឡាយ រស់នៅដោយឆ្អែតស្កប់ស្កល់នឹងអាហារផ្សេងៗ មានបង្អែមជាដើម។ ចំណែកឯពួកយក្ស និងរក្សាសជាដើម ដូចជាយើងខ្ញុំនេះ តែងត្រេកអរនឹងការស៊ីសាច់ និងផឹកឈាមមិនមែនឬ? ក្នុងចំណោមពួកទាំងនោះ ខ្ញុំព្រះអង្គជាម្នាក់ដ៏ឃ្លាន និងស្រេកទឹក ទោះបីជាបានឃើញមហាបុរសដ៏មានករុណាជាទីពឹងបែបនេះហើយ ក៏នៅតែមិនទាន់បានសម្រេចបំណងប្រាថ្នា ជាអ្នកមានភ័ព្វវាសនាតិច តែងសោកស្តាយ» ដូច្នេះ។

၆၃. တနုတ္စမဝေါစ ‘‘မတကလေဗရာနိ ခါဒိတွာ ဝသာမိ‘‘တိ သစ္စံ မဟာရာဇ! မတသရီရံ သုက္ခပဏ္ဏံ ဝိယ နီရသံ ကိံ မေတာယ ဒုဇ္ဇဝိကာယ ပသီဒ ဒေဝ! ဝရံ မေ ဒေဟိ နဝ ဝိသယေထိတ မနုဿော ဧကော ဇနပဒေါ ဂေါစရတ္ထာယ မေ ဒီယတု, တတ္ထ မနုဿာနံ အနပဂတုဏှဝေဂံ ဇီဝရုဓိရဉ္စ ဇီဝမံ သဉ္စ ခါဒိတွာ စိရံ သုခေန ဇီဝိတုံ သက္ကာ’တိ အာဟ. အထ ရာဇာ အရေပါပိမ! ရက္ခသ! နာဟံ ပါဏဝဓံ အနုဇာနိဿာမိ စဇေတံ တဝ ဂါဟဝိကာရန္တိ. ‘‘တေနဟိ ဒိနေ ဒိနေ ဧကံ မနုဿဗလိံဒေဟိ’’တိ. ဇီဝဗလိမေကမ္ပိ န ဒေမီတိ ဝုတ္တေ ‘‘သစ္စ မေနံ မံဒိသာန ကပ္ပ ရုက္ခာပိ အဝကေသိနော ဇာယန္တီတိ ဟာ ဟတောသ္မိ ကိမဟံ ကရောမီ’’တိ ဝိသာဒ ဒိန္နယနော ဒုမ္မုခေါ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော အပ္ပဋိဟာနော အဋ္ဌာသိ.

៦៣. ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា «អ្នកឯងនិយាយថា យើងស៊ីខ្មោចស្លាប់ហើយរស់នៅ មែនឬ?» រក្សាសក្រាបទូលថា «ពិតមែនហើយ មហារាជ! រាងកាយដែលស្លាប់ទៅហើយ តែងគ្មានរសជាតិ ដូចជាស្លឹកឈើស្ងួត តើការចិញ្ចឹមជីវិតដ៏លំបាកបែបនេះមានប្រយោជន៍អ្វីដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ? បពិត្រព្រះសម្មតិទេព សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស! សូមទ្រង់ប្រទានពពរដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ សូមទ្រង់ប្រទានជនបទមួយ ដែលមានមនុស្សរស់នៅថ្មីៗ ដើម្បីជាទីរកស៊ីរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គ ក្នុងជនបទនោះ ខ្ញុំព្រះអង្គអាចនឹងស៊ីសាច់ស្រស់ និងផឹកឈាមស្រស់ ដែលមិនទាន់បាត់បង់កម្តៅរបស់មនុស្សទាំងឡាយ ហើយរស់នៅជាសុខអស់កាលជាយូរអង្វែងបាន» ដូច្នេះ។ គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «នែរក្សាសដ៏លាមក! យើងនឹងមិនអនុញ្ញាតការសម្លាប់សត្វឡើយ ចូរអ្នកលះបង់នូវការប្រកាន់ខុសរបស់អ្នកនោះចេញទៅ»។ រក្សាសក្រាបទូលថា «បើដូច្នោះទេ សូមទ្រង់ប្រទានមនុស្សម្នាក់ដើម្បីជាពលិការរាល់ៗ ថ្ងៃ»។ កាលបើព្រះរាជាត្រាស់ថា «យើងមិនប្រទានសូម្បីតែជីវិតមនុស្សម្នាក់ដើម្បីជាពលិការឡើយ» រក្សាសនោះក៏គិតថា «ពិតមែនហើយ សូម្បីតែដើមភក្សព្រឹក្ស (កប្បព្រឹក្ស) ក៏មិនផ្តល់ផលដល់សត្វទាំងឡាយដូចជាយើងឡើយ ឱ! យើងវិនាសហើយ តើយើងត្រូវធ្វើដូចម្តេច?» ក៏មានភ្នែកស្រពោន មុខស្រងូតស្រងាត់ ដល់នូវសេចក្តីតូចចិត្ត មិនមានបដិភាណ ហើយឈរនៅ។

၆၄. အထ တဿ နရိဏ္ဒဿ ကရုဏာဘူယသိ တဟိံ ဇာယမာနာ မနောတဿ ဝိရတျာ ဝျာကုလံ အကာသိ. အထ ရာဇာ ဧဝံ ပရိ ဝိတက္ကေသိ.

៦៤. គ្រានោះ ករុណាដ៏ធំធេងដែលកើតឡើងក្នុងព្រះទ័យនៃព្រះរាជាអង្គនោះ ចំពោះរក្សាសនោះ បានធ្វើឲ្យព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គវឹកវរ។ ទើបព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា៖

၆၅.

៦៥.

နာနုဿရာမိ ဝတ ယာစိတု မာဂတာနံ,ဣစ္ဆာဝိဃာတ ပရိတာပ ဟတဇ္ဇုတီတိ;

ဟေမန္တ နိဗ္ဗဟိမမာရုတ နိဿိရီက,ပင်္ကေရုဘေဟိ သဒိသာနိ မုခါနိ ဇာတု.

«យើងមិនដែលនឹកឃើញឡើយ នូវពួកអ្នកដែលមកសូម ដែលមានមុខប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកអស់សិរី ព្រោះត្រូវខ្យល់ទឹកកកក្នុងរដូវរងាបក់បោកហើយ មានរស្មីត្រូវបំផ្លាញដោយសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ព្រោះការខកបំណងឡើយ។»

၆၆. ဧတဿ ရက္ခဿ ပရေသံ ဒုက္ခမာ ပါဒယိတုံ န ကဒါစိ သက္ကာ, အဟဉ္စ အဇ္ဈတ္တိက ဒါနံ ကဒါဒဿာမိတိ ပတ္ထေမိ, တဒိဒံ ပတ္တကကာလံ ဇာတံ, သက သရီရဿ အဟမေဝ ဣဿရော, မမ မံသလောဟိတေန ဧတံ သန္တပ္ပယာမီတိ ကတ နိစ္ဆယော အမစ္စေ အာမန္တေတွာ ဧဝမာဟ.

៦៦. «រក្សាសនេះ មិនអាចនឹងធ្វើសេចក្តីទុក្ខដល់អ្នកដទៃបានឡើយក្នុងកាលណាមួយ ចំណែកឯយើងវិញ តែងប្រាថ្នាថា តើយើងនឹងផ្តល់អជ្ឈត្តិកទានក្នុងកាលណា? ពេលនេះជាកាលដ៏សមគួរហើយ យើងខ្លួនឯងជាម្ចាស់នៃរាងកាយរបស់ខ្លួន យើងនឹងធ្វើឲ្យរក្សាសនេះឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយសាច់និងឈាមរបស់យើង» ព្រះរាជាទ្រង់សម្រេចព្រះទ័យយ៉ាងនេះហើយ ទើបហៅពួកអាមាត្យមកត្រាស់យ៉ាងនេះថា៖

၆၇.

៦៧.

ဣမံ သရတ္တံ ပိယိတံ သရီရံ,ဓာရေမိ လောကဿ ဟိတတ္ထ မေဝ;

အဇ္ဇာတိထေယျတ္တ မုပေတိ တဉ္စေ,အတော ပရံ ကိံ ပိယ မတ္ထိ မယှံ.

«រាងកាយដ៏ជាទីស្រឡាញ់ ដែលប្រកបដោយឈាមក្រហមនេះ យើងទ្រទ្រង់ទុកដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សត្វលោកតែប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើរាងកាយនោះ ដល់នូវភាពជាគ្រឿងទទួលភ្ញៀវ (ជាអាហារ) ក្នុងថ្ងៃនេះ តើមានអ្វីដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងនេះទៅទៀតសម្រាប់យើង?»

အမစ္စာ ဧဝမာဟံသု ဧကဿ ရက္ခဿ အတ္ထာယ သကလ လောကံ အနာထိကတ္တု မိစ္ဆတော ကောယံ ဓမ္မ မဂ္ဂေါ ဒေဝဿ အထ ရာဇာ ဧဝမာဟ.

ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ព្រះអង្គប្រាថ្នានឹងធ្វើសត្វលោកទាំងពួងឲ្យទៅជាអ្នកគ្មានទីពឹង ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់រក្សាសតែម្នាក់ តើនេះជាផ្លូវធម៌បែបណា?» គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់យ៉ាងនេះថា៖

၆၈.

៦៨.

နိစ္စော ပဟောဂဿ ဓနဿ စာပိ,န ယာစကေ ဒဋ္ဌု မဟံ လဘာမိ;

ဧဝံ ဝိဓံ အတ္ထိ ဇနန္တု လဒ္ဓုံ,န ဒေဝတာ ရာဓနာယပိ သက္ကာ.

«ទោះបីជាទ្រព្យសម្បត្តិមានច្រើនជាប្រចាំក្តី ក៏យើងមិនងាយនឹងបានជួបពួកអ្នកសុំឡើយ ការបានជួបមនុស្សបែបនេះ (អ្នកសុំសាច់ឈាម) សូម្បីតែការបួងសួងដល់ទេវតា ក៏មិនអាចនឹងបានឡើយ។»

၆၉. အပေထ တုမှေ န မေ ဒါနန္တရာယံ ကရောထာ’တိ အာဟ. အထ အမစ္စာ ယဒိစာယံ နိစ္ဆယော အပရိစ္စဇနီယော အမှေသု ဧကေက မေဝ ဒိနေ ဒိနေ ရက္ခဿ ဗလိကမ္မာယ ဟောတူတိ အာဟံသု. အထ ရာဇာ ‘‘အဟမေဝ ဇီဝန္တော ဧဝံ နာနာဇာနိဿာမိ’’တိ သလ္လကတ္တံ သီဃံ ဧတ္ထ အာနေဟီတိ သံဝိဓဟိ. အထ တတ္ထ သမာဂတာ သဗ္ဗေ ဇနာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ တဿ ဂုဏေ အနုရတ္တာ သောကေန ကမ္ပမာနာ တဟိံ ပတိဋ္ဌိတေန ပဋိဃေန အတိ ကုဒ္ဓါ ဝိသုံ ဝိသုံ ဧဝမာဟံသု.

៦៩. ព្រះរាជាត្រាស់ថា «អ្នកទាំងឡាយចូរថយចេញទៅ កុំធ្វើសេចក្តីអន្តរាយដល់ទានរបស់យើងឡើយ»។ គ្រានោះ ពួកអាមាត្យក្រាបទូលថា «ប្រសិនបើការសម្រេចព្រះទ័យនេះមិនអាចលះបង់បានទេ សូមឲ្យពួកយើងម្នាក់ៗ រាល់ៗ ថ្ងៃ ក្លាយជាពលិការរបស់រក្សាសចុះ»។ គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «កាលបើយើងនៅមានជីវិតរស់នៅ យើងនឹងមិនអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើបែបនេះឡើយ» ហើយទ្រង់បង្គាប់ថា «ចូរនាំគ្រូពេទ្យវះកាត់មកទីនេះជាប្រញាប់»។ គ្រានោះ ជនទាំងឡាយទាំងពួងដែលប្រជុំគ្នានៅទីនោះ លុះបានឮដំណឹងនោះហើយ ជាអ្នកស្រឡាញ់ពេញចិត្តក្នុងព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ ញាប់ញ័រដោយសេចក្តីសោកស្តាយ មានសេចក្តីខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរក្សាសដែលស្ថិតនៅទីនោះ ក៏និយាយផ្សេងៗ គ្នា យ៉ាងនេះថា៖

၇၀. ဧသော ရက္ခသော သီသစ္ဆေဒမရဟတိတိ ကေစိ, ကာလ မေဃ သဒိသ မေတဿ မဟာ သရီရံ အနေက သတာနံ သရာနံ တုဏိရဘာဝံ နေတုမရဟတီတိ ကေစိ, အနေကေသံ ခေပန သတ္ထာနံ လက္ခဘာဝံ မုပနေတုံ ယုတ္တမိတိ စ ပရေ, အသိကဒလိကီလာယ ဝဇ္ဈောယမိတိ အည္ဉော တေလစောလေန ဝေဌေတွာ မဟတာ ပါဝကေန ဥဇ္ဇာလေတွာ ဒဟိတဗ္ဗောယမိတိ အပရေ, ဣဒံ သဗ္ဗံ ရာဇာနာနု ဇာနာတိ. ဣမံ အသပ္ပုရိသံ ဇီဝဂါဟံ ဂဟေတွာ ရဇ္ဇူဟိ ဂုဠပိဏ္ဍဝေဌနံ ဝေဌေတွာ ဗဏ္ဓနာဂါရေ ပက္ခိပိ တဗ္ဗန္တိ အညေ ဧဝမေဝံ တတ္ထ ဗဟုဓာ ကထေန္တာနံ ကဋုကတရံ ဝဓဝိဓာနံ ယက္ခော သုတွာ တသိတော မိလိတက္ခမတဒေဟော ဝိယ နိစ္စလောဝ ဌိတော, အထ သော ရာဇာ ‘‘ဧဟိ သခေ ရက္ခသ! မဟောပကာရ ကရဏ ဘူတ!

៧០. ខ្លះនិយាយថា «រក្សាសនេះ គួរតែត្រូវកាត់ក្បាលចោល» ខ្លះនិយាយថា «រាងកាយដ៏ធំរបស់វា ដែលប្រៀបដូចជាមេឃខ្មៅងងឹតនេះ គួរតែធ្វើជាបំពង់ដាក់ព្រួញរាប់រយ» ខ្លះទៀតនិយាយថា «គួរតែយកវាធ្វើជាផ្ទាំងស៊ីបសម្រាប់សាស្ត្រាវុធផ្សេងៗ» ខ្លះទៀតនិយាយថា «វាគួរតែត្រូវសម្លាប់ដោយការលេងដាវ» ខ្លះទៀតនិយាយថា «គួរតែយកសំពត់ជ្រលក់ប្រេងមករុំវា ហើយដុតដោយភ្លើងដ៏ធំ» (ប៉ុន្តែ) ព្រះរាជាមិនទ្រង់អនុញ្ញាតនូវរឿងទាំងអស់នេះឡើយ។ ខ្លះទៀតនិយាយថា «គួរតែចាប់បុរសអសប្បុរសនេះទាំងរស់ ហើយយកខ្សែចងរុំដូចជាដុំម្សៅ រួចយកទៅដាក់ក្នុងគុក»។ យក្សបានឮវិធីសម្លាប់ដ៏សាហាវឃោរឃៅផ្សេងៗ ដែលគេនិយាយគ្នាយ៉ាងច្រើននៅទីនោះ ក៏មានសេចក្តីតក់ស្លុត ឈរស្ងៀមធ្មឹង ដូចជាមនុស្សស្លាប់ដែលបិទភ្នែកជិត។ គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «មកចុះ មិត្តរក្សាស! អ្នកជាអ្នកធ្វើឧបការៈដ៏ធំធេងដល់យើង!

၇၁.

៧១.

ဒေယျဉ္စ ဒါနပ္ပဝနဉ္စစိတ္တံ,အတ္ထိ တုဝံ လောဟိတ မံသကာမီ;

သမေတု မေတံ ဟိတာယ ဒုရာပံ,မနော ရထော သိဇ္ဈတု နော ဥဘိန္နန္တိ.

«វត្ថុដែលគួរឲ្យ និងចិត្តដែលបង្អោនទៅក្នុងទាន ក៏មានព្រម ចំណែកឯអ្នកសោត ក៏ជាអ្នកប្រាថ្នាសាច់និងឈាម សូមឲ្យវត្ថុដែលក្របាននេះ ចូលមកជួបគ្នាដើម្បីជាប្រយោជន៍ចុះ សូមឲ្យបំណងប្រាថ្នារបស់យើងទាំងពីរបានសម្រេចចុះ។»

ဝတွာ ‘‘မမ သရီရတော ဒီယမာနံ ဇီဝမံသံ ဇီဝရုဓိရဉ္စ မယိ အနုဂ္ဂဟေန သမ္ပဋိစ္ဆာ’တိ ရက္ခဿ ဝတွာ သလ္လကတ္တာဘိမုခံ ဒက္ခိဏဗာဟုံ ပသာရေသိ မံသကတ္တနာယ.

លុះត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ទើបត្រាស់នឹងរក្សាសថា «ចូរអ្នកទទួលយកនូវសាច់ស្រស់ និងឈាមស្រស់ ដែលយើងផ្តល់ឲ្យពីរាងកាយរបស់យើង ដោយសេចក្តីអនុគ្រោះដល់យើងចុះ» រួចទ្រង់លាតព្រះហស្តស្តាំទៅរកគ្រូពេទ្យវះកាត់ ដើម្បីកាត់យកសាច់។

၇၂. အထ သော ယက္ခော ဥဘော ကဏ္ဏေ ပိဓာယ သန္တံ ပါပံ ပဋိဟတမမံဂလံ ရညော သောတ္ထိ ဘဝတု, ကိမိဒမာပတိတံ မဟတာ မေ ပါပ ဝိပါကေန ဇီဝတု မိစ္ဆတော ဝိသဘောဇနမိစ္စ, အာတပတိလန္တဿ ဒါဝဂ္ဂိ ပရိက္ခေပေါ ဝိယ စ ယဒိ ဤဒိသော မေ သံကပ္ပ မဟာရာဇေ သမုဇ္ဇော ယေယျ ဒေဝ ဒဏ္ဍော မေ သိရသိ အဒ္ဓါ ပတတူတိ, လောကပါလာပိ မေ သီသံ ဆိဏ္ဒန္တိ နာဟ မေဝံ ဝိဓမပရာဓံ ကရိဿာမီ’တိ န သမ္ပဋိစ္ဆိ,

៧២. គ្រានោះ យក្សនោះខ្ទប់ត្រចៀកទាំងពីរ ហើយពោលថា «សូមបាបវិនាសទៅ សូមអមង្គលត្រូវកម្ចាត់ចេញទៅ សូមសេចក្តីសួស្តីមានដល់ព្រះរាជាចុះ! តើមានអ្វីកើតឡើងដល់ខ្ញុំហើយហ្ន៎? ព្រោះតែផលបាបដ៏ធំធេងរបស់ខ្ញុំ ដែលប្រាថ្នានឹងរស់នៅ តែបែរជាដូចជាការស៊ីអាហារពិស និងដូចជាការឡោមព័ទ្ធដោយភ្លើងឆេះព្រៃចំពោះអ្នកដែលហត់នឿយដោយសារកម្តៅថ្ងៃ ប្រសិនបើសេចក្តីប្រាថ្នាបែបនេះរបស់ខ្ញុំកើតឡើងចំពោះមហារាជ ទេវទណ្ឌមុខជាធ្លាក់មកលើក្បាលរបស់ខ្ញុំជាមិនខាន សូម្បីតែពួកលោកបាល ក៏មុខជានឹងកាត់ក្បាលរបស់ខ្ញុំដែរ ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើនូវកំហុសឆ្គងបែបនេះឡើយ» ក៏មិនព្រមទទួលយកឡើយ។

၇၃. အထ ရာဇာ တေန ဟိ ယက္ခ! ‘‘ကိံ တေ မယာ ကာတဗ္ဗန္တီ’တိ အာဟ. အထ သော ရက္ခသော မဟာဇနာနံ ဝဓ ဝိဓာနေန ရညော အာနာယ စ ဘီတော သန္တတ္တော ‘‘ဒေဝ! နာဟ မညံ ပတ္ထယာမိ ကိန္တု ဣတောပ္ပဘူတိ ရာဇာရဟေန ဘောဇနေန ဂါမေ ဂါမေ ဥပဟာရဗလိံ လဒ္ဓုကာမောမှိ’တိ အာဟ အထ ရာဇာ ‘‘ဧဝံ ကရောန္တု ရဋ္ဌဝါသိနော’’တိ နဂရေဝ သကလ ရဋ္ဌေ စ ဘေရိံ စရာပေတွာ ပါနာတိပါတ ဝိရမဏာယ ဩဝဒိတွာ နံ ယက္ခံ ဥယျောဇေသိ.

៧៣. គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «បើដូច្នោះទេ នែយក្ស! តើយើងត្រូវធ្វើដូចម្តេចដល់អ្នក?» គ្រានោះ រក្សាសនោះមានសេចក្តីភ័យខ្លាច និងតក់ស្លុតចំពោះវិធីសម្លាប់របស់មហាជន និងព្រះរាជអាជ្ញារបស់ព្រះរាជា ទើបក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ខ្ញុំព្រះអង្គមិនប្រាថ្នាអ្វីផ្សេងឡើយ គ្រាន់តែចាប់ពីពេលនេះទៅ ខ្ញុំព្រះអង្គប្រាថ្នានឹងទទួលបាននូវគ្រឿងពលិការជាអាហារដ៏សមគួរដល់ស្តេច ក្នុងភូមិនីមួយៗ» ដូច្នេះ។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់ឲ្យទូងស្គរប្រកាសក្នុងទីក្រុង និងទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រថា «សូមឲ្យអ្នករដ្ឋទាំងឡាយធ្វើការងារនេះចុះ» ហើយទ្រង់ទូន្មានរក្សាសនោះឲ្យវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ រួចក៏បញ្ជូនយក្សនោះទៅ។

ဣတိ ရတ္တက္ခိဒမန ပရိစ္ဆေဒေါ ဆဋ္ဌော.

ចប់ បរិច្ឆេទទី ៦ ស្តីពីការទូន្មានយក្សរត្តក្ខិ តែប៉ុណ្ណេះ។

အထ ကဒါစိ ဝဿာဓိကတာနံ ဒေဝတာနံ ပမာဒေန အဝဂ္ဂဟော ပါတုရဟောသိ.

គ្រានោះ ក្នុងកាលម្តងម្កាល ព្រោះតែសេចក្តីប្រមាទនៃទេវតាទាំងឡាយដែលមើលការខុសត្រូវលើទឹកភ្លៀង គ្រោះរាំងស្ងួតក៏បានកើតឡើង។

၇၄.

៧៤.

နိဒါဃဝေဂေန ရဝိ ပတာပိ,ဥဏှာဘိတတ္တာ ပစနော ဗရော စ;

ဇရာတုရေဝါသိသိရာ ဓရာ စ,ပိဝိံသု တေ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗိမ မ္ဗု.

«ព្រះអាទិត្យក្តៅខ្លាំងដោយសារកម្លាំងនៃរដូវក្តៅ ខ្យល់បក់បោកក្តៅខ្លាំងដោយសារកម្តៅថ្ងៃ ផែនដីដែលមិនត្រជាក់ ប្រៀបដូចជាមនុស្សចាស់ដែលឈឺ វត្ថុទាំងនោះបានផឹកទឹកទាំងអស់នៅគ្រប់ទិសទី។»

၇၅.

៧៥.

အနေတာဘုသုဏေဟန ဝိပစ္စမာန,သနီဿနမေဘာဟရိတေဝ ဝါဋီ;

တိဗ္ဗာတပက္ကတ္တဝနန္တရာဇီ,ရုနာကုလာ ခါယတိ ဝီရိကာနံ.

«សួនច្បារដែលធ្លាប់តែខៀវខ្ចី ក៏ប្រែជាគ្មានទឹក ស្ងួតក្រៀមក្រោះដោយសារខ្វះទឹក ជួរព្រៃឈើដែលត្រូវឆេះខ្លោចដោយសារកម្តៅថ្ងៃដ៏ខ្លាំង តែងបង្ហាញឲ្យឃើញនូវភាពស្ងួតហួតហែងដល់ពួកអ្នកធ្វើការងារ។»

၇၆.

៧៦.

ဝဿာနကာလေပိ ပဘာကရဿ,ပတာပသန္တာပိတမန္တလိက္ခံ;

သမာစိတံ ပဏ္ဍရဝါရိဒေဟိ,သဝဏ္ဒနာလေပမိဝါတိရောစီ.

«សូម្បីតែក្នុងវស្សានរដូវ អាកាសដែលត្រូវក្តៅក្រហាយខ្លាំងដោយសារកម្តៅនៃព្រះអាទិត្យ ដែលពោរពេញទៅដោយពពកពណ៌ស តែងភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាច ប្រៀបដូចជាការលាបដោយម្សៅចន្ទន៍។»

၇၇. ဧဝံ မဟတာ ဂိမှဝိပ္ဖုရဏေန နဒီတဠာကသောဗ္ဘာဒီသု သိကတာကဒ္ဒမာဝသေသံ သောသိတေသု ကေဒါရေသု မတ သဿေသု ဗဟုဓာ ဧဠိတဘူမိဘာဂေသု သလိလဘာဝေန ကိလန္တေသု မိဂပက္ခိသု တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ရာဇ ကရုဏာယ ကမ္ပိတဟဒယော အဋ္ဌင်္ဂသီလံ သမာဒိယိတွာ မဟာစေတိယင်္ဂဏမာဂမ္မ ယာဝ ဒေဝေါ သဗ္ဗတ္ထ ဝိတ္ထ တာဟိ သလိလဓာရာဟိ သကလ လင်္ကာဒီပံ ပိနေန္တော ဝဿံ ဝဿိတွာ မဟတာ ဥဒကပ္ပဝါဟေန မံ န ပ္လဝယိဿတိ မရမာနောပိ တာဝ န ဥဋ္ဌဟိဿာမီတိ ဒဠှတရံ အဓိဋ္ဌာယ တတ္ထ သိလာပတ္ထရေ သယိ.

៧៧. ដោយសារការផ្សាយទៅនៃរដូវក្តៅដ៏ធំបែបនេះ កាលបើស្ទឹង បឹង ត្រពាំងជាដើម ត្រូវរីងស្ងួតសល់តែខ្សាច់និងភក់ ស្រូវក្នុងស្រែទាំងឡាយត្រូវងាប់អស់ ផ្ទៃដីទាំងឡាយត្រូវប្រេះបែកជាច្រើនអន្លើ ពួកម្រឹគនិងបក្សីទាំងឡាយត្រូវលំបាកដោយសារខ្វះទឹក ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ដំណឹងនោះហើយ មានព្រះទ័យញាប់ញ័រដោយសារព្រះករុណា ទ្រង់សមាទានអដ្ឋង្គសីល ហើយយាងទៅកាន់លានមហាចេតិយ ទ្រង់អធិដ្ឋានយ៉ាងមាំមួនថា «ដរាបណាភ្លៀងមិនទាន់បង្អុរចុះមកដោយខ្សែទឹកដ៏ធំទូលាយនៅគ្រប់ទិសទី ធ្វើឲ្យកោះលង្កាទាំងមូលឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ហើយអណ្តែតយើងទៅដោយខ្សែទឹកដ៏ធំទេ សូម្បីតែយើងត្រូវស្លាប់ ក៏យើងមិនក្រោកឡើងពីទីនេះឡើយ» រួចទ្រង់ផ្ទំលើផ្ទាំងថ្មនៅទីនោះ។

၇၈. တံခဏေ တဿ ရညေ ဓမ္မတေဇေန စကိတာနံ ဂုဏပ္ပဗဏ္ဓေန စ ပသန္တာနံ ဒေဝနာဂယက္ခာနံ အာနုဘာဝေန သမန္တတော ဝဿဝလာဟကာ ဥဋ္ဌဟိံသု တထာ ဟိ.

៧៨. ក្នុងខណៈនោះ ដោយសារតេជះនៃធម៌របស់ព្រះរាជាអង្គនោះ និងដោយសារអានុភាពនៃពួកទេវតា នាគ និងយក្ស ដែលជ្រះថ្លានឹងគុណសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គ ពួកពពកភ្លៀងទាំងឡាយក៏បានកើតឡើងនៅគ្រប់ទិសទី ព្រោះថា៖

၇၉.

៧៩.

ဒီဃာမိနန္တာဝ ဒိသာပယာမံ,ဝိတ္ထာရယန္တာဝ တမံ သိခါဟီ;

ဆာယာ ဂိရီနံ ဝိယ ကာဠမေဃာ.

«ពួកពពកខ្មៅទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាស្រមោលនៃភ្នំ ដែលលាតសន្ធឹងទៅកាន់ទិសទាំងឡាយដ៏វែងឆ្ងាយ ធ្វើឲ្យងងឹតសាយភាយទៅដោយកំពូលពពក។»

၈၀.

៨០.

ဂမ္ဘီရဓီရတ္ထနိတာ ပယောဒါ,တဟိံ တဟိံ ဝဿိတုမာရဘိံသု;

သမုန္နဒတ္တာ သိခိနော ကလာပံ,သန္ဓာရယုံ ဇတ္တမိစုတ္တမငိဂေ.

«ពួកពពកដែលលាន់ឮសូរគ្រហឹមយ៉ាងជ្រៅនិងស្ងប់ស្ងាត់ ក៏ចាប់ផ្តើមបង្អុរភ្លៀងចុះមកក្នុងទីនោះៗ ពួកក្ងោកទាំងឡាយដែលស្រែកយំ ក៏បើកកន្ទុយ ហើយលើកឡើងលើក្បាលរបស់ខ្លួន។»

၈၁.

៨១.

မုတ္တာကလာပါ ဝိယ တေဟိ မုတ္တာ,လမ္ဗိံသု ဓာရာ ပသမိံသု ရေဏု;

ဂဏ္ဓော သုဘော မေဒိနိယာဝစာရ,ဝိတညမာနော ဇလဒါနိလေန.

«ខ្សែទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់ចុះមកពីពពកទាំងនោះ ប្រៀបដូចជាកម្រងកែវមុក្តា បានធ្លាក់ចុះមក ហើយធ្វើឲ្យធូលីស្ងប់រំងាប់ទៅ ក្លិនដ៏ក្រអូបនៃផែនដី ក៏សាយភាយទៅដោយសារខ្យល់នៃពពកភ្លៀង។»

၈၂.

៨២.

ဇုတီဟိ ဇမ္ဗုနဒပိပ္ဖရာဟိ,မုဟုံ ဒိသန္တေ အနုရ ဇယန္တိ;

မေဃဿနာဠိတုရိယာနုယာတာ,ဝိဇ္ဇုလ္လတာ နစ္စမိဝါစရိံသု.

«ផ្លេកបន្ទោរទាំងឡាយដែលអមដោយតន្ត្រីគឺសំឡេងផ្គរលាន់នៃពពក ក៏ប្រព្រឹត្តទៅប្រៀបដូចជាការរាំរែក ធ្វើឲ្យទិសទាំងឡាយភ្លឺរុងរឿងមួយរំពេច ដោយសារពន្លឺដ៏ភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាចដូចជាមាសជម្ពូនទ។»

၈၃.

៨៣.

ကောဓေန ရတ္တာ ဝိယ တမ္ဗဝဏ္ဏာ,နိနာဒဝန္တော ဇယပီတိယာဝ;

ဂဝေသမာနာ ဝိယ ဂိမှဝေရိံ,ဝျာပိံသု သဗ္ဗတ္ထ တဒါ မဟောဃာ.

«ក្នុងកាលនោះ ខ្សែទឹកដ៏ធំទាំងឡាយមានពណ៌ក្រហមលឿង ប្រៀបដូចជាខឹងក្រហមឆ្អៅ មានសំឡេងលាន់ឮប្រៀបដូចជាសេចក្តីត្រេកអរក្នុងជ័យជម្នះ ប្រៀបដូចជាស្វែងរកសត្រូវគឺរដូវក្តៅ ក៏បានផ្សាយទៅសព្វគ្រប់ទិសទី។»

၈၄. ဧဝံဝိဓေ ဝဿေ ပဝတ္တေသိ ရာဇာ နမံ မဟောဃော ဥပ္ပိလာပဓီတိ န ဥဋ္ဌာသိယေဝ အထ အမစ္စာ စေတိယင်္ဂဏေ ဇလနိဂ္ဂမပဏာလိယော ထကေသေံ အန္တော သမ္ပုဏ္ဏဝါရိပူရော ရာဇာနံ ဥပ္ပိလာပေသိ. အထ သော ဥဋ္ဌာယ စေတိယဿ မဟုဿဝါ ဝိဓာယ ရာဇဘဝနမေဝ ဂတော.

៨៤. កាលបើភ្លៀងបង្អុរចុះមកបែបនេះ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ខ្សែទឹកដ៏ធំមិនទាន់អណ្តែតយើងឡើងទេ» ក៏មិនព្រមក្រោកឡើងឡើយ។ គ្រានោះ ពួកអាមាត្យបានបិទរន្ធបង្ហូរទឹកក្នុងលានចេតិយ ទឹកដែលពេញហូរហៀរនៅខាងក្នុង ក៏បានធ្វើឲ្យព្រះរាជាអណ្តែតឡើង។ គ្រានោះ ព្រះអង្គទ្រង់ក្រោកឡើង ហើយធ្វើមហោស្រពជាទីសក្ការៈចំពោះព្រះចេតិយ រួចក៏យាងត្រឡប់ទៅកាន់ព្រះរាជវាំងវិញ។

၈၅. တတော အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ရဇ္ဇမနုသာသတော ရညော အစ္စန္တမုဒြမာနသတ္တံ ဝိဒိတွာ ဥန္နဠာ ကေစိ မနုဿာ ဂါမဝိလောပါဒိကံ အာစရန္တာ စောရာ အဟေသုံ တံ သုတွာ ရာဇာ တေ စောရေ ဇီဝဂါဟံ ဂါဟာပေတွာ ဗဏ္ဓနာဂါရေ ခိပိတွာ ရဟသိ တေသံ ရတနဟိရညာဒိကံ ဒတွာ မာ ဧဝံ ကရောထာတိ ဩဝဒိတွာ ပလာပေတွာ ရတ္တိယံ အာမကသုသာနတော ဆဝရူပေ အာနေတွာ စောရဟိံသံကာရေန္တော ဝိယ အဂ္ဂိနာ ဥတ္တာပေတွာ နဂရတော ဗဟိ ခိပါပေသိ ဧဝံ စောရဘယဒွ အပနေတွာ ဧကဒါ ဧဝံ စိန္တေသိ.

៨៥. តាំងពីពេលនោះមក កាលបើដឹងថាព្រះរាជាទ្រង់គ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិដោយគ្មានអាជ្ញា គ្មានសាស្ត្រាវុធ មានព្រះទ័យទន់ភ្លន់ជាទីបំផុត មនុស្សកាចសាហាវខ្លះ ក៏ធ្វើការប្លន់អ្នកស្រុកជាដើម ហើយក្លាយជាចោរ។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ដំណឹងនោះហើយ ទ្រង់បង្គាប់ឲ្យចាប់ចោរទាំងនោះទាំងរស់ យកទៅដាក់ក្នុងគុក ហើយទ្រង់ប្រទានរតនៈនិងប្រាក់កាសជាដើមដល់ពួកគេជាសម្ងាត់ រួចទូន្មានថា «កុំធ្វើបែបនេះទៀតឡើយ» ហើយដោះលែងឲ្យរត់ទៅ។ ក្នុងពេលយប់ ទ្រង់ឲ្យនាំយកខ្មោចស្លាប់ពីព្រៃខ្មោចស្រស់មក ហើយធ្វើដូចជាធ្វើទារុណកម្មចោរ ដោយការដុតដោយភ្លើង រួចឲ្យយកទៅបោះចោលនៅខាងក្រៅទីក្រុង។ ទ្រង់កម្ចាត់ភ័យអំពីចោរយ៉ាងនេះហើយ ថ្ងៃមួយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា៖

၈၆. ကိမနေန ရဇ္ဇဝိဘဝေန, ဣန္ဒံ ပရိပုဏ္ဏံ သကောသံ သပရဇနံ သဟောရောဓံ သာမစ္စံ သခဝါဟနံ ရဇ္ဇံ ကဿစိ ဒါနရူပေန ဒတွာ ဝနံ ပဝိသိတွာ သီလံ သမာဒါယ ကာယဝိဝေကံ စိတ္တဝိဝေကဒွ သမ္ပာဒေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဘိနိက္ခမနေ ရတိံ ဇနေသိ. တဒါ ဂေါဌာဘယောပိ ဧဝရူပံ ပါပဝိတက္ကံ ဥပ္ပာဒေသိ. ဧသ ရာဇာ ဓမ္မိကော သဒါစာရကုသလော ပတိဒိဝသံ ဝီဓီယမာနေဟိ ဒသဝိဓကုသလကမ္မေဟိ အာယုသံခါရောပိဿ ဝဍ္ဎတိ ဥပပီဠကကမ္မာနိစ ဒူရမပယန္တိ. တတောယေဝ စိရတရံ ဇီဝိဿတိ ဧတဿ အစ္စယေန ကဒါဟံ ရဇ္ဇံ လဘိဿာမိ ရဇ္ဇံ ပတွာပိ ဝဍတရော အာဟံ ယုဝဇနသေဝနီယံ ဝိသယသုခံ ကထမနုဘဝိဿာမိ သီဃမိမံ ဣတော ပလာပေတွာ ရဇ္ဇေ ပတိဌဟိဿာမီတိ စိန္တေတွာ ဗဟုံ သာရဓနမာဒါယ ဥတ္တရဒွါရတော နိက္ခမိတွာ ပုဗ္ဗစောရေ သန္နိပါတေတွာ ဗလကာယံ ဂဟေတွာ အာဂမ္မ နဂရဒွါရံ ဂဏှိ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘ရဇ္ဇံ ကဿစိဒတွာ အဘိနိက္ခမနံ ကရိဿာမိတိ ကတသန္နိဋ္ဌာနဿ မမ အယံ ကေနစိ ဒေဝါနုဘာဝေန သန္နိဓာပိတော မညေ အမစ္စာ မယံ အနနုမတာပိ ပုရာယုဇ္ဈိတုမာရ ဘန္တိ ဧဝံ သတိ မံ နိဿာယ ဥဘယပက္ခဂတဿ မဟာဇနဿ ဝိပုလံ ဒုက္ခံ ‘‘ဘဝိဿတိ ကိမနေန ရဇ္ဇေန ဖလံ ရဇ္ဇံ တဿေဝ ဒိန္နံ ဟောတု’’တိ ဝတွာ ကံစိ အဇာနာပေတွာ ပရိဿာဝနမတ္တံ ဂဟေတွာ ဒုလ္လက္ခိယမာနဝေသော ဒက္ခိဏဒွါရေန နိက္ခမိတွာ မလယဒေသံ ဂစ္ဆန္တော

៨៦. «តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយរាជសម្បត្តិដ៏រុងរឿងនេះ អាត្មាអញគួរតែប្រគល់រាជសម្បត្តិដ៏បរិបូណ៌ ព្រមទាំងព្រះរាជទ្រព្យ ជនជាបរិវារ ព្រះស្នំក្រមការ អាមាត្យ និងយានជំនិះនេះ ឲ្យជាទានដល់បុគ្គលណាម្នាក់ ហើយចូលទៅកាន់ព្រៃ សមាទានសីល ញ៉ាំងកាយវិវេក និងចិត្តវិវេកឲ្យសម្រេចចុះ» ព្រះរាជាទ្រង់បង្អោនព្រះទ័យទៅក្នុងព្រះអភិនិស្ក្រមណ៍ (ការចេញសាងផ្នួស) យ៉ាងនេះ។ ក្នុងកាលនោះឯង ហ្គោដ្ឋាភ័យ ក៏បានបង្កើតនូវបាបវិតក្កមានសភាពយ៉ាងនេះថា «ព្រះរាជានេះជាអ្នកទ្រង់ធម៌ មានសេចក្តីប្រព្រឹត្តល្អ តែងធ្វើកុសលកម្ម ១០ ប្រការរាល់ៗ ថ្ងៃ ធ្វើឲ្យព្រះជន្មាយុរបស់ព្រះអង្គកាន់តែចម្រើនឡើង ហើយឧបបីឡកកម្មទាំងឡាយក៏វិនាសទៅឆ្ងាយ។ ហេតុនោះឯង ព្រះអង្គនឹងរស់នៅបានយូរអង្វែង តើកាលណាអាត្មាអញនឹងបានសោយរាជ្យក្រោយពេលព្រះអង្គសោយទិវង្គតទៅ? ទោះបីបានសោយរាជ្យ ក៏អាត្មាអញមានវ័យចាស់ទៅហើយ តើនឹងសោយសុខក្នុងកាមគុណដែលយុវជនគួររីករាយនោះដូចម្តេចបាន? អាត្មាអញគួរតែធ្វើឲ្យព្រះអង្គរត់ចេញពីទីនេះជាប្រញាប់ ហើយឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិវិញ» គិតដូច្នេះហើយ ក៏នាំយកទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃជាច្រើន ចេញតាមទ្វារទិសឧត្តរ (ទ្វារជើង) ទៅប្រមូលពួកចោរពីមុនៗ មក រួចដឹកនាំកងទ័ពមកឡោមព័ទ្ធទ្វារនគរ។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ដំណឹងនោះហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញបានសម្រេចចិត្តទុកជាមុនហើយថា នឹងប្រគល់រាជសម្បត្តិឲ្យទៅអ្នកណាម្នាក់ រួចចេញសាងផ្នួស ឥឡូវនេះ ប្រហែលជាដោយតេជានុភាពនៃទេវតាណាមួយ បាននាំបុគ្គលនេះមកជិតហើយ។ ពួកអាមាត្យរបស់យើង ទោះបីយើងមិនអនុញ្ញាត ក៏ប្រហែលជានឹងច្បាំងគ្នាជាមិនខាន កាលបើដូច្នោះ មហាជនទាំងសងខាងនឹងត្រូវទទួលទុក្ខទោសយ៉ាងធំធេងដោយសារតែអាត្មាអញ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយរាជសម្បត្តិនេះ រាជសម្បត្តិចូរជារបស់បុគ្គលនោះចុះ» ទ្រង់ព្រះតម្រិះដូច្នោះហើយ មិនឲ្យអ្នកណាម្នាក់ដឹងឡើយ ទ្រង់យកតែធម្មក្រក (ប្រដាប់ចម្រោះទឹក) មួយប៉ុណ្ណោះ ក្លែងព្រះកាយមិនឲ្យគេស្គាល់ ហើយស្តេចចេញតាមទ្វារទិសទក្សិណ (ទ្វារត្បូង) យាងសំដៅទៅកាន់ម៉ាឡយទេស (តំបន់ភ្នំ)។

၈၇.

៨៧.

သဒါသန္တုဋ္ဌစိတ္တာနံ သက္ကာ သဗ္ဗတ္ထ ဇီဝိတု;

ကုတြ နာမ န ဝိဇ္ဇန္တိ ဖလမူလဇလ္လာယာ.

ជនទាំងឡាយដែលមានចិត្តសន្ដោសជានិច្ច តែងអាចរស់នៅបានក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង ព្រោះថា ផ្លែឈើ មើមឈើ និងទឹក តើមិនមាននៅក្នុងទីណាខ្លះ?

၈၈. ဣတိ စိန္တယန္တော ကမေန ဂန္တွာ ဟတ္ထဝနဂလ္လံ နာမ မဟန္တံ အရညာယန္တံ ပါဝိသိ, အဝိရလပဝါလကုသုမဖလသံဇန္နဝိသာလသာခါမဏ္ဍလေဟိ ဥစ္စာဝစေဟိ ပနဿဟကာရကပိတ္ထ တိမ္ဗရုဇမ္ဗိရဇမ္ဗုဝိဘိတ ကာမလက ဘရီတ ကတိရီဋကသာလသရလဝကုလ ပုန္နာဂ နာဂကန္ဒမ္ဗကာသောက နီပစမ္ပက ဘိန္တာလတာလပ္ပဘူတိဟိ ဝိဝိဓတရုဂဏေဟိ သမာကိဏ္ဏံ ဝိပုလဝိမလသိလုစ္စယပရိယပရိယန္တသင်ှတနဒီသမ္ဘေဒတိတ္ထောပသံကန္တ ဝိဝိဓမိဂယုထဝိဟဂဝဂ္ဂနိသေဝိတံ မဟေသက္ခ ဒေဝတာဓိဂ္ဂဟီတံ နဏ္ဒနဝနကမနီယံ သုဠဘမူလဖလသလိလ သုခေါပဘောဂရမဏီယ တံ မဟာ ကာန္နံ ဩလောကေတွာ ဣဒံ မေ တပေါဝနံ ဘဝိတုမရဟတိတိ ကတာလယော ကာယဝိဝေကစိတ္တဝိဝေကာနံ လာဘေန ဧကဂ္ဂမာနသော မေတ္တာဝိဟာရမနုယုဇန္တောဝညဇီဝိကာယ သံဇနိတသန္တောသဝိပ္ဖရဏပိနီတကာယော ဝါသံ ကပ္ပေတိ.

៨៨. ព្រះរាជាកាលទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះហើយ ក៏យាងទៅតាមលំដាប់ រួចចូលទៅកាន់ព្រៃធំមួយឈ្មោះថា ហត្ថវនគល្លៈ ដែលដណ្តប់ទៅដោយមែកធាងធំៗ មានត្រួយ ផ្កា និងផ្លែជាច្រើន មានដើមឈើប្លែកៗ ជាច្រើនដូចជា ដើមខ្នុរ ស្វាយ ខ្វិត ពទ្រា ផ្លែព្រីង ក្រូចឆ្មារ ក្រូចសើច ស្តៅ ក្ដុល រាំង ស្រឡៅ ស្រល់ ពិកុល ច្រេស ចំប៉ា ខ្ទឹង រំដួល អសោក រំចង់ ចំប៉ី ត្នោត និងដូងជាដើម ព្រមទាំងមានហ្វូងម្រឹគីម្រឹគា និងបក្សាបក្សីជាច្រើនដែលចុះផឹកទឹកនៅកំពង់ទឹកនៃស្ទឹងដែលហូរជួបគ្នា ក្បែរជួរភ្នំថ្មដ៏ធំស្អាតស្អំ ជាទីអាស្រ័យនៃទេវតាមានសក្ដិធំ គួរជាទីត្រេកអរដូចជាសួននន្ទវន ជាទីសប្បាយរីករាយដោយងាយស្រួលរកមើមឈើ ផ្លែឈើ និងទឹក។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញព្រៃធំនោះហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ទីនេះគួរជាទីតបោវន (ព្រៃសម្រាប់បំពេញតបៈ) របស់អាត្មាអញ» ទើបទ្រង់ធ្វើការអាស្រ័យនៅទីនោះ មានព្រះទ័យមូលតែមួយដោយបាននូវកាយវិវេកនិងចិត្តវិវេក ទ្រង់ចម្រើនមេត្តាវិហារធម៌ មានព្រះកាយស្រស់ស្រាយរីករាយដោយសេចក្តីសន្ដោសដែលកើតឡើងអំពីការស្វែងរកអាហារតាមធម្មជាតិ សម្រេចការរស់នៅ (ក្នុងព្រៃនោះ)។

ဣတိ အဘိနိက္ခမနပရိစ္ဆေဒေါ သတ္တမော.

ចប់ បរិច្ឆេទទី ៧ ស្តីពីការចេញសាងផ្នួស (អភិនិស្ក្រមណបរិច្ឆេទ)។

၈၉. ဂေါဌာဘယောပိ ရဇ္ဇံ ပတွာ ကတိပါဟစ္စယေန ‘‘မမ စဏ္ဍတာယ ဝီရတ္တော ပဇာဝဂ္ဂေါ မနံ ပဝိဋ္ဌံ သံဃဗောဓိံ အာနေတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေတုံ ကဒါစိ ဥဿဟတီ’’တိ သံဇာတပရိသင်္ကော တံ မာရာပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဘိသဏ္ဓာယ ‘‘သံဃဗောဓိရညော ယော သီသံ အာနေဿတိ တဿ သဟဿံ ပါရိတောသိကဓနန္တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ. တတော မလယဒေသသိကော ကောစိ ဒုဂ္ဂတပုရိသော အတ္တနော ကစ္စေန ပုဋဘတ္တ အာဒါယ ဝန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တော ဘောဇန ဝေလာယ သောဏ္ဍိသမီပေ နိသိန္နံ သံဃဗောဓိရာဇာနံ ဒိသွာ တဿ အာကပ္ပေန ပသန္နဟဒယော ဘတ္တေန တံ နိမန္တေသိ ရာဇာ တံ နသမ္ပဋိစ္ဆိ. သော ပုရိသောနာဟံ နိဟီန ဇာတိယံ ဇာတော န ပါဏဝဓံ ဇိဝိကာယ ဇီဝန္တော ကေဝဋ္ဋော ဝါ လုဒ္ဒကော ဝါ ဘဝါမိ အထ ကော ဥတ္တမ ဝဏ္ဏေဟိ ပရိဘောဂါရဟေ ဝံသေ သဉ္ဇာတောမှိ မမ သန္တကမိဒံ ဘတ္တံ ဘောတ္တုမရဘတိ ကလ္လျာဏ ဓမ္မိကောတိ တံ ပုနပ္ပုန ယာစိ. အထ ရာဇာ

៨៩. ចំណែកឯហ្គោដ្ឋាភ័យ កាលបានសោយរាជ្យហើយ កន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ ក៏កើតសេចក្តីសង្ស័យថា «ពួកប្រជារាស្ត្រដែលនឿយណាយនឹងភាពសាហាវយង់ឃ្នងរបស់អញ ប្រហែលជានឹងនាំគ្នាទៅអញ្ជើញព្រះសង្ឃពោធិ ដែលចូលទៅក្នុងព្រៃនោះ ឲ្យត្រឡប់មកសោយរាជ្យវិញជាមិនខាន» ទើបគិតសម្លាប់ព្រះអង្គចោល ហើយប្រកាសវាយស្គរក្នុងនគរថា «បុគ្គលណាដែលកាត់ក្បាលព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិមកបាន យើងនឹងប្រគល់រង្វាន់ជាប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈ»។ គ្រានោះ មានបុរសក្រីក្រម្នាក់រស់នៅក្នុងតំបន់ម៉ាឡយទេស យួរកញ្ចប់បាយរបស់ខ្លួនដើរតាមផ្លូវព្រៃ ក្នុងពេលបរិភោគអាហារ ក៏បានឃើញព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិគង់នៅក្បែរស្រះទឹកមួយ មានចិត្តជ្រះថ្លានឹងកិរិយារបស់ព្រះអង្គ ក៏បានអញ្ជើញព្រះអង្គឲ្យសោយក្រឡាស្ងោយ។ ព្រះរាជាមិនទ្រង់ទទួលឡើយ។ បុរសនោះទូលថា «ទូលព្រះបង្គំមិនមែនកើតក្នុងត្រកូលថោកទាប មិនមែនជាអ្នកនេសាទ ឬព្រានព្រៃដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយការសម្លាប់សត្វឡើយ គឺកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់គួរដល់ការប្រើប្រាស់ បាយនេះជារបស់ទូលព្រះបង្គំ សូមព្រះអង្គដ៏មានធម៌ដ៏ល្អសោយចុះ» ហើយក៏បានអង្វរករម្តងហើយម្តងទៀត។ គ្រានោះ ព្រះរាជា...

၉၀.

៩០.

ဆာယယ ဂေဟံ သာဓာယ သေယျံ ဝတ္ထံ တစေနစ;

အသနံ ထလပတ္တေဟိ သာဓေန္တိ တရဝေါ မမ.

«ដើមឈើទាំងឡាយតែងផ្តល់ផ្ទះដល់អាត្មាអញដោយម្លប់ ផ្តល់គ្រែនិងសម្លៀកបំពាក់ដោយសម្បកឈើ និងផ្តល់កៅអីអង្គុយដោយស្លឹកឈើនៅលើដី។

၉၁.

៩១.

ဧဝံ သမ္ပန္န ဘောဂဿ န တဏှာ ပရသန္တကေ;

တဝ ဇစ္စာဒိမုဒ္ဒိဿ ဂရဟာ မမ န ဝိဇ္ဇတီတိ.

កាលបើអាត្មាអញមានភោគសម្បត្តិបរិបូណ៌យ៉ាងនេះហើយ តែងគ្មានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃឡើយ ការតិះដៀលចំពោះជាតិត្រកូលជាដើមរបស់អ្នក មិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ»។

ဝတွာ န ဣစ္ဆိ ဧဝ.

ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលដូច្នោះហើយ ក៏នៅតែមិនប្រាថ្នានឹងសោយឡើយ។

၉၂. အထ သော ပုရိသော ဘူမိယံ နိပဇ္ဇနမဿမာနော နိဗန္ဓိတွ ယာစိ. တတော တဿ နိဗဏ္ဓနံ နိဝါရေတုမသက္ကောန္တော သဂါရဝံ သောပစာရံ ဒီယမာနံ ဘတ္တဉ္စ သကပရီဿာဝနပရီပုတပါနီယဉ္စာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဟတ္ထမုခဓောဝနေန ပရိသမတ္တ ဘတ္တ ကိစ္စော အန္နောဟံ ကတုပကာရော ကီဒိသမဿ ပစ္စုပကာရံ ကရိဿာမိတိ စိန္တယန္တောဝ တံ အဘိမုခီကရိယ ‘‘အနုရာဓပုရေ ကာ ပဝတ္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ, အထ သော ပုရိသော ပုဗ္ဗရာဇာနံ ပလာပေတွာ ဂေါဌာဘယော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇေပတိဋ္ဌဟိတွာ သိရိ သံဃဗောဓိရညော ယော သီသံ အာဒါယ ဒဿေတိ တသှ သဟဿံ ပါရိတောသိကဓနန္တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ ကိရာတိ သုယတိ’’တိ.

៩២. បន្ទាប់មក បុរសនោះក៏ក្រាបចុះលើដីអង្វរករយ៉ាងទទូច។ ព្រះរាជាមិនអាចហាមឃាត់ការអង្វរកររបស់គេបាន ទើបទ្រង់សោយក្រឡាស្ងោយដែលគេថ្វាយដោយសេចក្តីគោរពកោតក្រែង ព្រមទាំងសោយទឹកដែលចម្រោះដោយធម្មក្រករបស់ព្រះអង្គ រួចទ្រង់លាងព្រះហស្តនិងព្រះភក្ត្រ ស្រេចកិច្ចភត្តកិច្ចហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «បុរសនេះមានគុណូបការៈចំពោះអាត្មាអញ តើអាត្មាអញគួរធ្វើបដិការ (តបស្នងសងគុណ) ដល់គេដូចម្តេចទៅ?» ទើបទ្រង់បែរព្រះភក្ត្រទៅរកបុរសនោះ ហើយត្រាស់សួរថា «តើនៅក្នុងក្រុងអនុរាធបុរៈ មានដំណឹងអ្វីខ្លះ?» បុរសនោះក៏ទូលថា «ឮថា ព្រះរាជាព្រះនាមហ្គោដ្ឋាភ័យ បានបណ្តេញព្រះរាជាមុនឲ្យរត់ភៀសខ្លួនទៅ ហើយបានឡើងសោយរាជ្យ រួចប្រកាសវាយស្គរក្នុងនគរថា បុគ្គលណាដែលកាត់ក្បាលព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិយកទៅថ្វាយ នឹងទទួលបានរង្វាន់ជាប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈ»។

တဿ ဝစန သမနန္တရမေဝ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌဟဒယော မမ သဟဿာရဟသီသဒါနေန ဣဒါနိ ဧတဿ ပစ္စုပကာရော ကတော ဘဝိဿတိ အဇ္ဈတ္တိကဒါနတ္တာ ဒါနပါရမိတာဝ ကောဋိပ္ပတ္တာ ဘဝိဿတိ ဣဒဉ္စ ဝတရေ-

លុះទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យរបស់បុរសនោះភ្លាម ព្រះរាជាមានព្រះទ័យត្រេកអរសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំង ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងបានធ្វើបដិការដល់បុរសនេះ ដោយការប្រគល់ក្បាលដ៏មានតម្លៃមួយពាន់នេះឲ្យទៅគេ ហើយការបរិច្ចាគជីវិតជាទាននេះ នឹងធ្វើឲ្យទានបារមីរបស់អាត្មាអញដល់នូវត្រើយដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត» ហើយទ្រង់មានព្រះបន្ទូលបន្ថែមទៀតថា៖

၉၃.

៩៣.

န ပုတိ ပုဂီဖလမတ္တကမ္ပိ,အဂ္ဃန္တိ သီသာနိ စိဆိဝိတာနံ;

သီသန္တု မေ ဝတ္တတိ ဗောဓိယာ စ,ဓနဿ လာဘာယ စ အဒ္ဓိကဿ.

«ក្បាលរបស់សត្វមានជីវិតទាំងឡាយ មិនមានតម្លៃសូម្បីតែស្មើនឹងផ្លែស្លាស្អុយមួយគ្រាប់ឡើយ ប៉ុន្តែក្បាលរបស់អាត្មាអញនេះ នឹងមានប្រយោជន៍ដល់ព្រះពោធិញ្ញាណផង និងដើម្បីឲ្យអ្នកដំណើរនេះបាននូវទ្រព្យសម្បត្តិផង»។

အပိ စ.

មួយវិញទៀត៖

၉၄.

៩៤.

နာဠိဝနဿေဝ ရုဇာကရဿ,ပုတိပ္ပဓာနဿ ကလေဗရဿ;

ဒုက္ခန္နုဘုတ ပဋိဇဂ္ဂန္နေ,သဒတ္ထယောဂါ သဖလံ ကရောမီတိ-

«អាត្មាអញនឹងធ្វើរាងកាយដ៏ស្អុយរលួយ ដែលពោរពេញដោយរោគាព្យាធិ ដូចជាព្រៃឫស្សី និងដែលត្រូវថែរក្សាដោយសេចក្តីទុក្ខលំបាកនេះ ឲ្យមានផលសម្រេច ដោយការប្រកបក្នុងប្រយោជន៍ដ៏ពិតប្រាកដ»។

စိန္တေတွာ ကတတိစ္ဆယော ‘‘ဘော ပုရိသ သောဘံ ပိရီ သိရိသံဃဗောဓိ ရာဇာနာမ, မမ သီသံ ဂဟေတွာ ဂန္တွာ ရညော ဒဿေဟီ’’တိ အာဟ. သော တံ သုတွာ ‘‘ဒေဝ နာဟမေဝံ ဝိဓံ မဟာပါတက ကမ္မံ အာဝဇိဿာမ ဘာယာမိ’’တိ အာဟ.

ទ្រង់ព្រះតម្រិះនិងសម្រេចព្រះទ័យដូច្នោះហើយ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលបុរសដ៏ចម្រើន អាត្មាអញនេះហើយគឺព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិ ចូរអ្នកកាត់យកក្បាលរបស់អាត្មាអញនេះ ទៅថ្វាយព្រះរាជាចុះ»។ បុរសនោះឮដូច្នោះហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ទូលព្រះបង្គំមិនហ៊ានធ្វើបាបកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ (មហាបាតកកម្ម) យ៉ាងនេះឡើយ ទូលព្រះបង្គំខ្លាចណាស់»។

၉၅. အထ ရာဇာ ‘‘မာ ဘာယိ ကဟာပဏသဂ္ဂဿလာဘာယ အဟမေဝ တေ ဥပါသံ ကရိဿာမိ ကေဝလံ တွံ မယာ ဝုတ္တနိယာမေဝ ပဋိပဇ္ဇာ’’တိ ဝတွာ သဟဿလာဘဂိဒ္ဓေန တေန ပထိကပုရိသေန အဓိဝါသိတေ သီသစ္ဆေဒါယ သတ္ထံ အလဘမာနော ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနတေဇ သာ သီသံ သန္ဓိတော ဝိသုံ ကရိတွာ ဒဿာမီတိ စိန္တေတွာ ပလ္လင်္ကံ သုဏ္ထိရံ ဗဏ္ဓိတွာ မမေဒံ သီသဒါနံ သဗ္ဗညုတဉာဏ ပဋိလာဘာယ ပစ္စယော ဘဝတူတိ သောမနဿပုဗ္ဗကံပတ္ထနံ ကတွာ တံ ပုရိသံ အတ္တနော သမီပံ အာမန္တေသိ. သော အဓိကပုရိသော ပုဗ္ဗေ အဒိဋ္ဌာသုတပုဗ္ဗဒုက္ကရကမ္မ ဒိန္နံ သီသံ ဂဟေတွာ အနုရာဓပုရံ ဂန္တွာ ဒိဿေမိ ကောတံ သဉ္ဇာနာတိ ကောတံ သဒ္ဒဟိဿတီတိ, အထ သော ဂေါဌာဘယော သစေ တေန သဒ္ဒဟိဿတိ အဟဝေတ္ထ သက္ခိဟုတွာ သဟဿံ ဒါပေဿာမိ တယာတု တတ္ထ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာ ကရံ ဥပဒိသိတွာ ဧဟိသပ္ပုရိသ မ္မ သန္တိကေ မ္ဗဏတော ဟုတွာ ဥဘယရ္တ္ထလာနံ ဧကီကရဏဝသေန အဉ္ဇလိံ ကတွာ ဗာဟုံ ပသာရေဟီတိ ဝတွာဥဘောသု ပဿေသု နီလမညာသမညာနံ နာလိနံ ဥဇုဘာဝါပါဒနေန ကဏ္ဎနာဠံ သမ္မာ ဌပေတွာ သလိလပရိဿာဝန္နေ သီသသဏ္ဓိံ ဇလ လေခါယ ပရိစ္ဆဏ္ဒိတွာ သကေန ဒက္ခိဏ ဟတ္ထမုဋ္ဌိနာ စုလာဗဒ္ဓံ ဒဠှံ ဂဏှိတွာ ယာဝ မမ သီရံ အာဒါယ အဒ္ဓိကံ ပုရိသဿ ဟတ္ထေ သမပ္ပေမိ တာဝ မမ စိတ္တကိရိယ ဝါယော ဓာတုဝေဂေါ အဝိစ္ဆိန္နော ပဝတ္တတူတိ အဓိဋ္ဌာယ စုဠာဗဒ္ဓံ ဥဒ္ဓါဘိမုခံ ဥက္ခိပိ. တာဝဒေဝ သီသဗဏ္ဓော ပုထုဘူတော ဟုတွာ တေန ဒက္ခိဏ ဟတ္ထ မုဋ္ဌိနာဂဟိတောယေဝ ပဂ္ဃရန္တိယာ လောဟိတဓာရာယ သဒ္ဓိ အဒ္ဓိကဿဟတ္ထတာလေ ပတိဋ္ဌာသိ, တသ္မိံယေဝ ခဏေ ဝနာဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ သာဓုဝါဒမုခရာ ပုပ္ဖဝဿံ ဝဿာပေတွာ သီသဿ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု.

៩៥. គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «កុំខ្លាចឡើយ ដើម្បីឲ្យអ្នកបានប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈ អាត្មាអញនឹងធ្វើឧបាយកលឲ្យអ្នកដោយខ្លួនឯង ចូរអ្នកធ្វើតាមតែពាក្យដែលអាត្មាអញប្រាប់ចុះ»។ លុះបុរសអ្នកដំណើរនោះយល់ព្រមដោយសារសេចក្តីលោភចង់បានប្រាក់មួយពាន់ តែព្រះរាជាមិនមានគ្រឿងសស្ត្រាវុធសម្រាប់កាត់ព្រះសិរសាឡើយ ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ដោយអំណាចនៃសច្ចាធិដ្ឋានធម៌ អាត្មាអញនឹងធ្វើឲ្យក្បាលដាច់ចេញពីកញ្ចឹងកដោយខ្លួនឯង» រួចទ្រង់គង់ភ្នែនយ៉ាងមាំមួន ហើយទ្រង់តាំងព្រះទ័យប្រាថ្នាប្រកបដោយសោមនស្សថា «សូមឲ្យការបរិច្ចាគក្បាលជាទានរបស់អាត្មាអញនេះ ក្លាយជាបច្ច័យដើម្បីសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណចុះ» រួចទ្រង់ហៅបុរសនោះឲ្យចូលមកជិត។ បុរសនោះគិតថា «កាលបើអាត្មាអញកាន់យកក្បាលដែលបានមកដោយអំពើដ៏ធ្វើបានដោយកម្រ ដែលមិនធ្លាប់ឃើញ មិនធ្លាប់ឮពីមុនមកយ៉ាងនេះ ទៅកាន់ក្រុងអនុរាធបុរៈ តើអ្នកណានឹងស្គាល់ តើអ្នកណានឹងជឿ?»។ គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «បើហ្គោដ្ឋាភ័យមិនជឿទេ អាត្មាអញនឹងធ្វើជាសាក្សីនៅទីនោះ ដើម្បីឲ្យគេប្រគល់ប្រាក់មួយពាន់ដល់អ្នក ចូរអ្នកធ្វើបែបនេះនៅទីនោះចុះ» កាលទ្រង់ណែនាំវិធីដែលត្រូវធ្វើរួចហើយ ក៏ត្រាស់ថា «មកចុះ បុរសដ៏ចម្រើន ចូរចូលមកជិតអាត្មាអញ ហើយលើកដៃទាំងពីរប្រណម្យឡើងដើម្បីទទួលយកផលប្រយោជន៍ទាំងពីរ» រួចទ្រង់តម្រង់កញ្ចឹងកឲ្យត្រង់ យកទឹកធម្មក្រកមកគូសវាសជាខ្សែព័ទ្ធជុំវិញកញ្ចឹងក រួចទ្រង់យកព្រះហស្តស្តាំចាប់ព្រះកេសា (ជួងសក់) យ៉ាងជាប់ ហើយទ្រង់អធិដ្ឋានថា «ដរាបណាអាត្មាអញមិនទាន់បានប្រគល់ក្បាលទៅក្នុងដៃរបស់បុរសអ្នកដំណើរនេះទេ សូមកុំឲ្យខ្យល់ដង្ហើម និងកម្លាំងចិត្តរបស់អាត្មាអញដាច់សូន្យឡើយ» រួចទ្រង់ទាញព្រះកេសាឡើងទៅលើ។ ក្នុងខណៈនោះឯង ក្បាលក៏ដាច់ចេញពីកញ្ចឹងក ហើយស្ថិតនៅលើបាតដៃរបស់បុរសអ្នកដំណើរនោះ ព្រមទាំងមានលោហិតហូរស្រោចស្រព ក្នុងខណៈនោះដែរ ទេវតាទាំងឡាយដែលអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃ ក៏បានពោលពាក្យសាធុការយ៉ាងខ្លាំងក្លា ហើយបង្អុះទឹកភ្លៀងផ្កាឈើមកដើម្បីការពារព្រះសិរសានោះ។

၉၆.

៩៦.

သံသတ္တရတ္တ ကလလေ ဒ္ဓိကပါဏိခေတ္တေတ,နိက္ခိတ္တ သီသ ဝရဗီဇ သမုဗ္ဘဝါယ;

ဧတဿ ဒါနမယ ပါရမိတာလတာယ,သဗ္ဗညုတာ ဖလရသော ဇနတံ ဓိနောတုံ.

សូមឲ្យរសនៃផលគឺសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ដែលកើតអំពីវល្លិគឺទានបារមីរបស់ព្រះរាជានោះ ដែលមានពូជដ៏ប្រសើរគឺព្រះសិរសាដែលទ្រង់បានដាំចុះទៅក្នុងស្រែគឺបាតដៃរបស់បុរសអ្នកដំណើរ ដែលទទឹកជោកដោយលោហិត ញ៉ាំងមហាជនឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ចុះ។

၉၇. အထ သော အဒ္ဓိကပုရိသော သုဂဏ္ဓဝန ကုသုမ မာလာဟိ တံ သီသံ အလံကရိတွာ ပုဂကုဟုလိကာပုဋေ ပက္ခိပိတွာ သီဃဂတိ ဝေဂေန အနုရာဓပုရံ ဂန္တွာ ဂေါဌာဘယဿ ဒဿေသိ, သော တံ ဒိသွာ သဉ္ဇနိတု မသက္ကောန္တော သံသယပ္ပတ္တော အဋ္ဌာသိ. အထ အဒ္ဓိကပုရိသော ရညာ ဝုတ္တဝိဓိ မနုဿရန္တော တံ သီသံ ဂဟေတွာ အာကာသေ ခိပိတွာ ‘‘သာမိ! သိရိသံဃဗောဓိမဟာရာဇ! တွ မေတ္ထ မေ သက္ခိဘဝါ’’တိ အဉ္ဇလိမ္ပဂ္ဂဟေတွာ အာကာသ မုဒ္ဒိက္ခမာနော ယာစိ, အထ တံ ဒေဝတာဓိဂ္ဂဟိတံ သီသံ နိရာလမ္ဗေ အမ္ဗရေ လဒ္ဓ ပတိဋ္ဌံ ဂေါဌာဘယဿ အဘိမုခံ ဟုတွာ.

៩៧. បន្ទាប់មក បុរសអ្នកដំណើរនោះបានយកកម្រងផ្កាព្រៃដ៏មានក្លិនក្រអូបមកតាក់តែងព្រះសិរសានោះ រួចដាក់ក្នុងកញ្ចប់ស្លឹកឈើ ហើយប្រញាប់ប្រញាល់ធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងអនុរាធបុរៈ នាំយកទៅថ្វាយហ្គោដ្ឋាភ័យ។ ហ្គោដ្ឋាភ័យកាលបើបានឃើញហើយ មិនអាចសម្គាល់បាន ក៏ស្ថិតនៅក្នុងសេចក្តីសង្ស័យ។ គ្រានោះ បុរសអ្នកដំណើរនឹកឃើញដល់វិធីដែលព្រះរាជាបានណែនាំ ក៏កាន់យកព្រះសិរសានោះបោះឡើងទៅលើអាកាស ហើយលើកដៃប្រណម្យសម្លឹងមើលទៅលើអាកាស ក្រាបបង្គំទូលអង្វរថា «បពិត្រព្រះអង្គ! ព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិមហារាជ! សូមព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើជាសាក្សីដល់ទូលព្រះបង្គំក្នុងទីនេះផងចុះ!»។ ក្នុងខណៈនោះ ព្រះសិរសាដែលគ្រប់គ្រងដោយទេវតា ក៏បានតាំងនៅស្ងៀមលើអាកាសដ៏គ្មានទីពឹង ហើយបែរភក្ត្រទៅរកហ្គោដ្ឋាភ័យ រួចពោលថា៖

၉၈.

៩៨.

ရာဇာ ဟမေဝ သုဟဒေါ သိရိသံဃဗောဓိ,သီသပ္ပဒါန ဝိဓိနာသ္မိ သမိဒ္ဓိစိတ္တော;

တွံ စာသိ ရဇ္ဇ သိရိလာဘ သုခေန ဒေဝ,ဧသောဝ ဟောတု ပဋိပန္န သဟဿလာဘော’တိ အာဟ.

«បពិត្រព្រះរាជា! អាត្មាអញនេះហើយគឺសិរិសង្ឃពោធិជាមិត្តដ៏ល្អ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញមានចិត្តសម្រេច (បំណង) ហើយដោយវិធីនៃការបរិច្ចាគក្បាលជាទាន ចំណែកទ្រង់ក៏បានសោយសុខដោយការបាននូវរាជស្រីហើយ សូមឲ្យបុរសអ្នកដំណើរនេះទទួលបាននូវប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈតាមដែលបានសន្យាចុះ»។

၉၉. တံ သုတွာ ဂေါဌာဘယော သာမစ္စော ဝိမ္ဘီတဟဒယော သီဟာသနံ သဇ္ဇေတွာ ဥပရိ သေတစ္ဆတ္တံ ကာရေတွာ ဣဓ ဒေဝ! ဩတရာတိ ယာစိတွာ တတ္ထ ဩတိဏ္ဏံ တံ သီသံ နာနာဝိဓာဟိ ပူဇာဟိ အာရာဓေတွာ နမဿမာနော ခမာပေတွာ မဟတာ မဟေန အာဠာဟနကိစ္စံ ကာရေတွာ အငိကံ ကဟာပဏသဟဿေန တောသေတွာ ဥယျောဇေသိ.

៩៩. ហ្គោដ្ឋាភ័យព្រមទាំងពួកអាមាត្យ លុះបានឮដូច្នោះហើយ ក៏មានសេចក្តីអស្ចារ្យក្នុងចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ទើបរៀបចំរាជបល្ល័ង្ក ហើយលើកស្វេតច្ឆត្រឡើងពីលើ រួចក្រាបបង្គំទូលអង្វរថា «បពិត្រព្រះអង្គ សូមយាងចុះមកក្នុងទីនេះចុះ»។ កាលព្រះសិរសានោះយាងចុះមកគង់លើរាជបល្ល័ង្កហើយ ក៏បានបូជាដោយគ្រឿងសក្ការៈផ្សេងៗ ក្រាបថ្វាយបង្គំសុំខមាទោស រួចធ្វើឈាបនកិច្ចដោយមហោស្រពយ៉ាងធំ ហើយបានប្រគល់ប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈឲ្យទៅបុរសនោះដោយសេចក្តីពេញចិត្ត រួចបញ្ជូនគេឲ្យត្រឡប់ទៅវិញ។

ဣတိ အဇ္ဈတ္တိကဒါန ပရိစ္ဆေဒေါ အဋ္ဌမော.

ចប់ បរិច្ឆេទទី ៨ ស្តីពីអជ្ឈត្តិកទាន (ការបរិច្ចាគទានខាងក្នុង)។

၁၀၀. သိရိသံဃဗောဓိ ရညော မဟေသီ ပန ရညော ပလာတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အဟဉ္စ တံ အနုဗ္ဗဇာမိ’’တိ အညတရ ဝေသေန ဒက္ခိဏဒွါရေန နိက္ခမိတွာ မဂ္ဂံ အဇာနန္နိ ဥဇုကမဂ္ဂံ ပဟာယ တံ တံ ဂါမံ ပဝိသိတွာ သာမိကံ အပဿန္တီ ဘယေန သာလိန္တာယ စ ပစ္ဆိတုမ္ပိ အသဟမာနာ မလယ ဒေသ မေဝ ဂတောတိ စိန္တေတွာ ဝင်္ကမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တီ ကောမလတာယ သီဃံ ဂန္တုမသက္ကောန္တိ ကာလံ ယာပေတွာ တဿ အရညာယတနဿ သမီပဂါမသ္မိံ ရညောသိသဒါနပ္ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘သာ ဟံ ဝရာကီ ဒဿနမတ္တမ္ပိ နာလတ္ထ’’န္တိ သောက ပရိပုဏ္ဏဟဒယာ တမေဝ ဝနသဏ္ဍံ အဓိရုယှ ဘတ္တုနော ကလေဗရံ ဝိစိနန္တီ သမီပဂါမေသု မဟဇနံ ပုစ္ဆန္တိ အဝန္ဒိနသငိကေတတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရန္တီ သမီပဂါမဝါသိနော ဗာလကာ ဂေါပါလကာ ကဋ္ဌဘာရိကာ ဣတ္ထိယော စ ဧတိဿာ ဝိလာပံ သုတွာ ကမ္ပိတ ဟဒယာ တာယ သဒ္ဓိံ ဝိစရန္တီ. သာ ဧဝံ စိလူပမာနာ ဘီမိယံ သုပုပ္ဖိတံ ဝိမလဝါလုကံ ဝနဂုမ္ဗံ ဒိသွာ တတ္ထ နိပတိတွာ ဘူမိယံ ပရိဝန္တမာနာ အတိကရုဏံ ဝိလာပမကာသိ, သော ပဒေသော အဇ္ဇာပိ ဝိဓဝါစန’’န္တိ ဝေါဟာရီယတိ.

១០០. ចំណែកព្រះមហេសីនៃព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិ កាលបើដឹងនូវការគេចខ្លួនទៅនៃព្រះរាជា ក៏គិតថា «ទោះបីជាយើង ក៏នឹងតាមព្រះអង្គទៅដែរ» ហើយក៏ក្លែងខ្លួនជាអ្នកដទៃ ចេញទៅតាមទ្វារខាងត្បូង មិនស្គាល់ផ្លូវ ក៏លះបង់ផ្លូវត្រង់ ចូលទៅកាន់ស្រុកនោះៗ មិនឃើញព្រះស្វាមី ព្រោះតែសេចក្តីភ័យខ្លាច និងសេចក្តីអៀនខ្មាស មិនអាចសូម្បីតែសួរគេ គិតថា «ព្រះអង្គប្រហែលជាយាងទៅកាន់មលយប្រទេសហើយ» ក៏ដើរទៅតាមផ្លូវវៀចវេរ ព្រោះតែភាពទន់ភ្លន់នៃរាងកាយ មិនអាចដើរទៅបានលឿន ក៏ឱ្យកន្លងពេលទៅ ក្នុងស្រុកជិតព្រៃស្មសាននោះ បានឮព័ត៌មានអំពីការកាត់ព្រះសិរសាប្រទានជាទាននៃព្រះរាជា ក៏មានហឫទ័យពេញប្រៀបដោយសេចក្តីសោក គិតថា «យើងជាស្រីកំសត់ មិនបានសូម្បីតែការជួបឃើញព្រះអង្គឡើយ» ក៏ឡើងទៅកាន់ដងព្រៃនោះឯង ស្វែងរកនូវសរីរាង្គនៃព្រះស្វាមី សួររកមហាជនក្នុងស្រុកជិតខាង ព្រោះមិនបានដឹងសញ្ញាទីកន្លែង ក៏ត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកក្នុងទីនោះៗ ពួកក្មេងៗ ពួកអ្នកគង្វាលគោ ពួកអ្នករកអុស និងពួកស្ត្រីដែលរស់នៅក្នុងស្រុកជិតខាង ឮសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលរបស់ព្រះនាង ក៏មានចិត្តញាប់ញ័រ ដើរទៅជាមួយព្រះនាងដែរ។ ព្រះនាងកាលខ្សឹកខ្សួលយ៉ាងនេះ ក្រឡេកឃើញគុម្ពព្រៃដែលមានខ្សាច់ស្អាត និងមានផ្ការីកស្គុះស្គាយនៅលើដី ក៏ដួលចុះក្នុងទីនោះ ននៀលនៅលើដី ទ្រង់ខ្សឹកខ្សួលយ៉ាងគួរឱ្យអាសូរក្រៃលែង ទីកន្លែងនោះ សូម្បីតែសព្វថ្ងៃនេះ ក៏គេហៅថា «វិធវាចនៈ»។

၁၀၁. သာ မဟတာ ရောဒန္တေ ရောဒနေန တံရတ္တိံတ တ္ထေဝ ခေပေတွာ ပုန ဒိဝသေ ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တိ မဟတာ သောကဂ္ဂိနာ ဍယှမာနာ သန္တာပံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တိ ဧကသ္မိံ ခုဒ္ဒက ဇလာသယေ နိပတိတွာ နိမုဂ္ဂံယေဝ မုစ္ဆာဝေဂေန ဒွေ တယော မုဟုတ္တေ အတိဝါဟေတွာ ဥပလဒ္ဓပဋိဗောဓာ ပရိဠာဟံ နိဗ္ဗာပေသိ, တံ ဌာနမေတရဟိ စ ‘‘နိဗ္ဗာဏ ပေါက္ခရဏီ’’တိ စ သမညံ အလဘိ.

១០១. ព្រះនាងទ្រង់យំយែកដោយសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលយ៉ាងខ្លាំង ឱ្យកន្លងរាត្រីនោះក្នុងទីនោះឯង លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏ដើរទៅទីនេះទីនោះ ត្រូវភ្លើងគឺសេចក្តីសោកយ៉ាងខ្លាំងដុតរំលាយ មិនអាចអត់ទ្រាំនឹងសេចក្តីក្តៅក្រហាយបាន ក៏លោតចុះទៅក្នុងស្រះទឹកតូចមួយ លិចចុះទៅក្នុងទឹក សន្លប់បាត់ស្មារតីអស់ពីរឬបីយាម លុះដឹងខ្លួនឡើងវិញ ក៏រំលត់នូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយនោះ ទីកន្លែងនោះ ក្នុងពេលសព្វថ្ងៃនេះ ក៏បាននូវឈ្មោះថា «និព្វានបោក្ខរណី»។

၁၀၂. တတော ဥဋ္ဌဟိတွာ အနုဘူမိံ အနုရုက္ခံ အနုသိလာ တလံ ဂဝေသမာနာ သောဏ္ဍိ သမီပေ သယမာနံ ဒေဝတာဓိဂ္ဂဟေန သိဂါလာဒီဟအနုပဟတံ သုက္ခံ ကဝဏ္ဓရူပံ ဒိသွာ သောကဝေဂ ဖလိပတနေဝ ဟဒယေန ဒဠှတရံ တံ အလိံဂိတွာ သယိ, တာဝ ဘောနေ ဝေကလ္လေန ဒုရာဂမနေန တတ္ထ တတ္ထ နိပတိတ သရီရ ဃာတေန စ နိလန္တ ရူပါ မုစ္ဆာ သမကာလမေဝ ကာလမကာသိ.

១០២. អំពីទីនោះ ព្រះនាងក្រោកឡើង ស្វែងរកតាមដី តាមដើមឈើ និងតាមផ្ទាំងថ្ម បានឃើញរូបកាយដែលគ្មានក្បាល ស្ងួតក្រៀម ដែលដេកនៅជិតរូងភ្នំ ដោយការគ្រប់គ្រងរក្សាពីទេវតា មិនឱ្យពួកចចកជាដើមបៀតបៀនបាន មានហឫទ័យហាក់ដូចជាធ្លាយបែកដោយកម្លាំងនៃសេចក្តីសោក ក៏ឱបរឹតរូបកាយនោះយ៉ាងណែន ហើយដេកទៅ ព្រោះតែការខ្វះខាតអាហារ ព្រោះការធ្វើដំណើរមកដោយលំបាក និងព្រោះការប៉ះទង្គិចនៃរាងកាយដែលដួលចុះក្នុងទីនោះៗ មានរាងកាយក្រៀមស្វិត ក៏សោយទិវង្គតក្នុងពេលជាមួយគ្នានឹងការសន្លប់បាត់ស្មារតីនោះឯង។

၁၀၃. သမီပဂါမ ဝါသိနော သန္နိပတိတွာ မုဒ္ဓါဘိ သိတ္တဿ ရညော စ မဟေသိယာ စ သရီရံ အမှာဒိသေဟိ ဖုသိတုဉ္စ န ယောဂ္ဂံ, ဝတ္တမာနဿ ရညော အနိဝေဒယိတွာ အာဠာဟန ကိစ္စံ ကာတုမ္ပိ န ယုတ္တန္တိ သမ္မနေတတွာ ဝဿာတပ နိဝါရဏာယ ကုဋိံ ကတွာ တိရစ္ဆာနပ္ပဝေသနိသေဓာယ ဝတိဉ္စ ကတွာ ပက္ကမိံသု.

១០៣. ពួកអ្នកស្រុកដែលរស់នៅជិតខាង ជួបជុំគ្នាហើយ គិតថា «សរីរាង្គនៃព្រះរាជាដែលបានអភិសេកហើយ និងព្រះមហេសី មិនគួរដល់មនុស្សដូចជាពួកយើងនឹងប៉ះពាល់ឡើយ ហើយការធ្វើឈាបនកិច្ចដោយមិនបានទូលថ្វាយព្រះរាជាដែលកំពុងសោយរាជ្យបច្ចុប្បន្ន ក៏មិនគួរដែរ» កាលបើពិភាក្សាគ្នាយ៉ាងនេះហើយ ក៏សង់ខ្ទមដើម្បីការពារភ្លៀងនិងកម្តៅថ្ងៃ និងធ្វើរបងដើម្បីការពារសត្វតិរច្ឆានមិនឱ្យចូល រួចក៏ត្រឡប់ទៅវិញ។

၁၀၄. ဂေါဌာဘယော သိရိသံဃဗောဓိရာဇဿ အနည သာဓာရဏ ဂုဏပ္ပဗဏ္ဓံ အနုဿရန္တော ဒဟရကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝတ္ထုတ္တယ သရဏပရာယဏတံ နိစ္စံ သီလရက္ခဏံ သုဂတာဂမ ဝိစိက္ခဏတ္တံ သကလကလာကောသလ္လံ ရဇ္ဇေ အနတ္ထိကတံ ဒါနသောဏ္ဍ တံ ရက္ခသဒမနာဒိကံ ဒုက္ကရစရိတကဉ္စ တဿ နာမ သစေတနဿ န ပိတိမာဝဟတိ ဝိသေသတော ‘‘အဒ္ဓိကဒုဂ္ဂတဿ သဟဿ လာဘာယ သဟတ္ထေန သီသံ ကဏ္ဌနာလတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဒါနံ သီသဿာပိ နိရာလမ္ဗေ အာကာသေ အဝဋ္ဌာနံဝျတ္တတရာယ ဂိရာယ သာဓိပ္ပာယဉ္စေတံ နိဝေဒနဉ္စေတိ အစ္ဆရိယံ အဗ္ဘုတံ အဓိဋ္ဌပုဗ္ဗံ အဿုတ ပုဗ္ဗဉ္စ နိမ္မလစရိတံ မမ မဟာပရာဓကလငိကေ နေဝ သဒ္ဓိံ စိရကာလံ ပဝတ္တီဿတိ, အဟော အဟံ သုစိရဋ္ဌာယိနာ ဤဒိသေန အကိတ္တီသဒ္ဒေန သာဓုဟိ နိဏ္ဒနိယော ဘဝိဿာမိ ဝိသေသတော ပန နိစ္စကာလံ ကလျာဏ မိတ္တဘူတဿ ဤဒိသဿ မဟာနုဘာဝဿ အနပရေဓဿ မဟာပုရိသဿ ရဇ္ဇံ အစ္ဆိဏ္ဒိတွာ ဝဓံ ကာရေသိံ အညဒတ္ထု မိတ္တဒုဘိကမ္မေန အဟံ ပဠိဝေဌိတော ဘဝိဿာမိ’’တိ စိန္တေတ္တောယေဝ ဘယသန္တာ ပေဟိ နိက္ခန္တ သေဒေါ ပဝေဓမာနော ကထမိဒိသာ မဟာပါပါ မောစေဿာမီတိ ဥပ ပရိက္ခီ.

១០៤. ព្រះបាទគោដ្ឋាភ័យ កាលរលឹកនឹកដល់គុណសម្បត្តិដ៏វិសេសរកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មានរបស់ព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិ ចាប់តាំងពីព្រះជន្មនៅក្មេង គឺការមានព្រះរតនត្រ័យជាទីពឹងទីរលឹក ការរក្សាសីលជានិច្ច ភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងព្រះសូត្រ ភាពឈ្លាសវៃក្នុងសិល្បសាស្ត្រទាំងពួង ភាពមិនប្រាថ្នាក្នុងរាជសម្បត្តិ ភាពជាអ្នកត្រេកអរក្នុងទាន និងការធ្វើអំពើដែលធ្វើបានដោយកម្រ មានការទូន្មានយក្សជាដើម តើគុណសម្បត្តិទាំងនោះ នឹងមិននាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លាដល់បុគ្គលដែលមានវិញ្ញាណដូចម្តេចបាន? ដោយឡែក «ការកាត់ព្រះសិរសាដោយព្រះហស្តផ្ទាល់ពីព្រះសូរង ដើម្បីប្រទានជាទានដល់អ្នកដំណើរក្រីក្រ ដើម្បីឱ្យគេបានប្រាក់មួយពាន់ និងការដែលព្រះសិរសាស្ថិតនៅលើអាកាសដោយគ្មានទីពឹង ហើយពោលពាក្យយ៉ាងច្បាស់លាស់ប្រកបដោយបំណងប្រាថ្នា នេះជាការអស្ចារ្យ ចម្លែក មិនដែលធ្លាប់មាន មិនដែលធ្លាប់ឮពីមុនមក ជាចរិតដ៏បរិសុទ្ធស្អាត នឹងស្ថិតនៅជាប្រវត្តិសាស្ត្រអស់កាលជាយូរអង្វែង ជាមួយគ្នានឹងស្នាមប្រឡាក់នៃមហាកំហុសរបស់អាត្មាអញ ឱ! អាត្មាអញនឹងត្រូវពួកសប្បុរសនិន្ទា ដោយសារតែកេរ្តិ៍ឈ្មោះអាក្រក់ដែលស្ថិតនៅជាយូរអង្វែងបែបនេះ ជាពិសេស អាត្មាអញបានដណ្តើមយករាជ្យ ហើយធ្វើគុតមហាបុរសដ៏មានអានុភាពខ្លាំងក្លា គ្មានកំហុស ដែលធ្លាប់ជាកល្យាណមិត្តជានិច្ចកាលបែបនេះ អាត្មាអញពិតជាត្រូវគ្របដណ្តប់ដោយកម្មគឺការក្បត់មិត្តជាមិនខាន» កាលគិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏មានញើសហូរចេញ និងញាប់ញ័រដោយសេចក្តីភ័យខ្លាចនិងសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ក៏ពិចារណាថា «តើអាត្មាអញនឹងរួចផុតពីបាបកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបែបនេះដោយរបៀបណា?»

၁၀၅. အထ တဿ ဒဏ္ဍကမ္မဿ ကရဏဝသေန ဥဠာရံ တရံ ကုသလကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ ပဋိဘာယိ. အထ သော အမစ္စေ သန္နိပါတေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မန္တေတွာ ကတ နိစ္ဆယော မဟာ သံဃေနေဝ တထေဝ အနုသိဋ္ဌော မဟတာ ဗလကာယေန သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ တဿ အရညာယတနဿ အဝိဒူရေ သေနာသန္နိဝေသံ ကာရေတွာ တဿ မဟာပုရိသဿ ဒုက္ကရပဒါန သက္ခီဘူတံ ပုညဋ္ဌာနံ သယမေဝ ဂန္တွာ သောဏ္ဍိကာ သမီပေ အနုရူပဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ အတ္တနော ရာဇာနုဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဠာဟနဋ္ဌာနံ ဒေဝနဂရမိဝ အလင်္ကာရာပေတွာ ကေဝလေဟိ မဟန္တေဟိ စဏ္ဒနဒါရုဟိ ဥစ္စတရံ စိတကံ ကာရေတွာ ဘာရေန ပမာဏေန စ ရညော သီသသဒိသံ ဇမ္ဗောနဒကနကေဟိ သကဏ္ဌ နာဠံ သီသာကာရံ သိပ္ပိဟိ ကာရေတွာ ကဝဏ္ဓရူပေ သံဃဋိတွာ ဝိဝိဓ ရတန သမုဇ္ဇလံ သုဝဏ္ဏကိရီဋံ ပိလဏ္ဓာပေတွာ မဟေသိဉ္စ တထေဝ အလံကရိတွာ တေ ဥဘောပိ ကာဃိကဝတ္ထသဒိသေဟိ မဟဂ္ဃ ဒုကုလေဟိ အစ္ဆာဒေတွာ အနေကရတနခစိတံ သုဝဏ္ဏသယနံ အာရောပေတွာ စဏ္ဒန စိတကမတ္ထကေ ဌပေတွာ ပရိသုဒ္ဓဇောတိ ပါဝကံ ဇာလေတွာ အနေက ခတ္တိယကုမာရပရိဝါရိတော သယမေဝ တတ္ထ ဌတွာ အနေကသပ္ပိဃဋသတေဟိ သိဉ္စိတွာ အာဠာဟန မဟုဿဝံ ကာရေသိ.

១០៥. គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់យល់ឃើញថា «អាត្មាអញគួរតែធ្វើកុសលកម្មដ៏ធំធេង ដើម្បីជាការលុបលាងកំហុសនោះ»។ លំដាប់នោះ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រជុំពួកអាមាត្យ ពិភាក្សាជាមួយពួកគេ ហើយធ្វើការសម្រេចចិត្ត ដោយមានព្រះមហាសង្ឃទូន្មានប្រៀនប្រដៅយ៉ាងនោះដែរ ក៏យាងទៅជាមួយកងទ័ពយ៉ាងច្រើន ឱ្យបោះជំរុំទ័ពនៅមិនឆ្ងាយពីព្រៃស្មសាននោះ ព្រះអង្គទ្រង់យាងទៅកាន់ទីកន្លែងបុណ្យ ដែលជាសាក្សីនៃការធ្វើអំពើដ៏ពិបាករបស់មហាបុរសនោះដោយផ្ទាល់ ទ្រង់កំណត់យកទីកន្លែងដ៏សមគួរនៅជិតរូងភ្នំ បង្ហាញនូវព្រះរាជានុភាពរបស់ព្រះអង្គ ឱ្យគេតុបតែងកន្លែងបូជាសពដូចជាទីក្រុងទេវតា ឱ្យគេធ្វើជើងថ្ករយ៉ាងខ្ពស់ដោយឈើខ្លឹមចន្ទន៍ដ៏ធំៗសុទ្ធសាធ ឱ្យជាងទងធ្វើព្រះសិរសា និងព្រះសូរងដោយមាសជម្ពោនទ មានទម្ងន់និងទំហំប៉ុនព្រះសិរសាពិតរបស់ព្រះរាជា រួចតភ្ជាប់ទៅនឹងរូបកាយដែលគ្មានក្បាលនោះ ឱ្យទ្រង់មកុដមាសដែលភ្លឺផ្លេកដោយរតនភណ្ឌផ្សេងៗ ហើយតុបតែងព្រះសពព្រះមហេសីយ៉ាងនោះដែរ ទ្រង់ដណ្តប់ព្រះសពទាំងពីរដោយសំពត់ទុកូលៈដ៏មានតម្លៃ ប្រៀបដូចជាសំពត់កាសិកៈ លើកឡើងតម្កល់លើគ្រែមាសដែលដាំដោយរតនភណ្ឌជាច្រើន រួចយកទៅតម្កល់នៅលើកំពូលជើងថ្ករឈើចន្ទន៍ ឱ្យបង្កាត់ភ្លើងដ៏បរិសុទ្ធ ព្រះអង្គទ្រង់គង់នៅក្នុងទីនោះដោយផ្ទាល់ ហែហមដោយរាជកុមារជាច្រើន ឱ្យស្រោចស្រពដោយទឹកដោះថ្លារាប់រយក្អម ហើយបានធ្វើមហោស្រពជាកិច្ចបូជាព្រះសព។

၁၀၆. တထေဝ ဒူတိယ ဒိဝသေပိ မဟတာ ဇဏေန အာဠာဟနံ နိဗ္ဗာပေတွာ တသ္မိံ ဌနေ စေတိယ ဘဝနံ ဝဋ္ဋုလာကာရေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ စိန္တေတွာ အမစ္စေ အာမန္တေတွာ ဧတရဟိ အနေကဘူမိကံ အတိဝိသာလံ ကနကမယ ဝဋ္ဋုလဃရံ ကာရေတုံ သကတာ အာယတိ ပရိဟာရကာနံ အဘာဝေန နပ္ပဝတ္တတိ ရဋ္ဌဝိလေပကာပိ သုဝဏ္ဏလောဘေန နာသေန္တိ တသ္မာ အလောဟနီယံ သုခပရိဟာရာရဟံ ပမာဏယုတ္တံ ဝဋ္ဋုလဃရဉ္စ စေတိယဉ္စ နစိရဿေဝ ကာတုံ ယုတ္တန္တိ မန္တေတွာ မဟာဗလကာယံ နိယောဇေတွာ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ ဒွိဘုမကံ ဝဋ္ဋုလ ဘဝနံ နိမ္မာပေတွာ တဿ အဗ္ဘန္တရေ သုဂတဓာတုနိဓာနံ ပူဇနီယံ စေတိယဉ္စ ကာရာပေတွာ မဟုဿဒိဝသေ မဟာသံဃဿ တံ ဒဿေတွာ ‘‘ဧသော ဘန္တေ သိရိသံဃဗောဓိ မဟာရာဇာ ပုဗ္ဗေ ဧကစ္ဆတ္တေန လင်္ကာတလေ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ, ဣဒါနိ မယာ တဿ ရညော စေတိယရူပဿ ကိတ္တိမယ သရီရဿ ဆတ္တာဓိဆတ္တံ ဝိယ ဒွိဘုမကံ ဝဋ္ဋုလဝိမာနံ ကာရေတွာ စေတိယသီသေ ကိရီဋံ ဝိယ ကနကမယံ ထူပိကဉ္စ ယောဇေတွာ သဗ္ဗေဟိ ဒေဝမနုဿေဟိ မာန နီယတံ စဏ္ဒနီယတံဝ ပါပိတော’’တိ ဝတွာ စေတိယဃရဿ အနေကာနိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ ပရောသဟဿံ ပရိဝါရဇနံစ နိယာဒေတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ အနေကသတပါသာဒ ပရိဝေဏစင်္ကမန ရတ္တိဋ္ဌာန ဒိဝါဋ္ဌာန ဓမ္မသာလာဂေါပုရပါကာရာဒိ အဝယဝသဟိတေ ဝိဝိဓေ သံဃာရာမေ ကာရေတွာ တတ္ထ ဝသန္တဿ အနေကာနိ သဟဿဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နိစ္စံ ပစ္စယလာဘာယ အနေကာနိ သပရိဇနာနိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ ဒတွာ ‘‘မဟာ လေခရဋ္ဌဿ သမုဿိတဓဇာယမာနော အယံ မဟာဝိဟာရောလင်္ကာ ဘူမိသာမိကာနံ ခတ္တိယ ဇနာနံ ကုလဓနဘူတော သဗ္ဗေဟိ ခတ္တိယေဟိ အပရိဟာပနိယ ဝိဘဝေါ နိစ္စံ ပါလနီယော’’တိ မဟာဇနကာယဿ မဇ္ဈေ ခတ္တိယ ကုမာရာနံ အာဒိသိတွာ အနုရုဓပုရံ ဂတောပိ တဿေ စ ပါပကမ္မဿ နိရာကရနာယ တေသု တေသု ဝိဟာရေသု မဟန္တာနိ ပုညကမ္မာနိ ကာရောပေသိ, တတောပ္ပဘူတိ လင်္ကာဓိပစ္စာမုပဂတေ ဟိ ခတ္တိယေဟိ မဟာ မစ္စာဒီဟိ စ သော ဟတ္ထဝနဂလ္လမဟာဝိဟာရော အန္တရတ္တရာ ပဋိသင်္ခရီယမာနော အပရိဟီန ပရိဟာရော ပဝတ္တတကိ.

១០៦. ដូចគ្នានោះដែរ នៅថ្ងៃទីពីរ កាលបើឱ្យមហាជនរំលត់ភ្លើងបូជាសពហើយ គិតថា «គួរតែសាងសង់វិហារចេតិយរាងមូលក្នុងទីនេះ» ក៏ហៅពួកអាមាត្យមកប្រឹក្សាថា «ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ការសាងសង់វិហារមូលធ្វើដោយមាស មានច្រើនជាន់ ធំទូលាយក្រៃលែង គឺអាចធ្វើទៅបាន ប៉ុន្តែទៅអនាគត ព្រោះតែគ្មានអ្នកថែរក្សា ក៏មិនអាចស្ថិតនៅបានឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ពួកអ្នកបំផ្លាញប្រទេស ក៏នឹងបំផ្លាញវាចោលព្រោះតែលោភលន់នឹងមាស ហេតុនោះ គួរតែសង់វិហារមូល និងចេតិយដែលមានទំហំល្មម មិនធ្វើដោយលោហៈធាតុ ងាយស្រួលក្នុងការថែរក្សា ឱ្យបានឆាប់រហ័ស» កាលបើពិភាក្សាគ្នាយ៉ាងនេះហើយ ក៏ចាត់ចែងកងទ័ពយ៉ាងច្រើន ឱ្យសាងសង់វិហារមូលមានពីរជាន់តាមវិធីដែលបានពោលហើយ ហើយឱ្យសាងសង់ចេតិយជាទីគោរពបូជា តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុនៃព្រះសុគតនៅខាងក្នុងវិហារនោះ ក្នុងថ្ងៃប្រារព្ធពិធីបុណ្យ ក៏បង្ហាញវិហារនោះដល់ព្រះមហាសង្ឃ រួចទូលថា «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិមហារាជនេះ កាលពីមុនបានសោយរាជ្យលើកោះលង្កាទាំងមូលក្រោមស្វេតច្ឆត្រតែមួយ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាបានសាងសង់វិហារមូលពីរជាន់នេះ ប្រៀបដូចជាស្វេតច្ឆត្រត្រួតពីលើស្វេតច្ឆត្រ ថ្វាយចំពោះរូបកាយកិត្តិយសរបស់ព្រះរាជាអង្គនោះ ដែលមានរូបរាងជាចេតិយ និងបានបំពាក់កំពូលធ្វើដោយមាស ប្រៀបដូចជាមកុដនៅលើកំពូលចេតិយ ធ្វើឱ្យជាទីគោរពបូជានិងសក្ការៈនៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ» រួចហើយក៏បានប្រគេនដីស្រែចម្ការជាច្រើន និងមនុស្សបម្រើជាងមួយពាន់នាក់ដល់វិហារចេតិយនោះ ហើយបានសាងសង់សង្ឃារាមផ្សេងៗនៅក្បែរជើងភ្នំ ដែលមានប្រាសាទរាប់រយ ទីធ្លា ទីចង្ក្រម ទីសំណាក់យប់ ទីសំណាក់ថ្ងៃ ធម្មសាលា ក្លោងទ្វារ និងកំពែងជាដើម ហើយបានប្រគេនដីស្រែចម្ការព្រមទាំងមនុស្សបម្រើជាច្រើន ដើម្បីជាបច្ច័យជានិច្ចកាលដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃរាប់ពាន់អង្គដែលគង់នៅក្នុងទីនោះ ទ្រង់បានបង្គាប់ពួកក្សត្រកុមារនៅកណ្តាលមហាជនថា «មហាវីហារនេះ ប្រៀបដូចជាទង់ជ័យដែលគេលើកឡើងនៃដែនដីមហាលេខៈ ជាទ្រព្យសម្បត្តិវង្សត្រកូលរបស់ពួកក្សត្រដែលជាម្ចាស់ទឹកដីលង្កា ជាវិភវៈដែលពួកក្សត្រទាំងពួងមិនត្រូវឱ្យវិនាសឡើយ ត្រូវតែថែរក្សាជានិច្ច» ទោះបីជាយាងត្រឡប់ទៅកាន់ក្រុងអនុរាធបុរៈវិញហើយក៏ដោយ ក៏ព្រះអង្គនៅតែឱ្យគេធ្វើបុណ្យកុសលយ៉ាងធំធេងក្នុងវិហារនោះៗ ដើម្បីលុបលាងបាបកម្មនោះដែរ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មហាវីហារហត្ថវនគល្លៈនោះ ត្រូវបានជួសជុលកែលម្អជាបន្តបន្ទាប់ដោយពួកក្សត្រ និងមហាមាត្យជាដើម ដែលបានឡើងសោយរាជ្យជាធំក្នុងកោះលង្កា ហើយក៏បានស្ថិតនៅដោយមិនសាបសូន្យឡើយ។

ဣတိ ဝဋ္ဋုလဝိမာနုပ္ပတ္တိ ပရိစ္ဆေဒေါ နဝမော.

ចប់ បរិច្ឆេទទីប្រាំបួន ស្តីពីការកើតឡើងនៃវិហារមូល។

၁၀၇. အထာပရေန သမယေန ကဒါစိ ကသ္မိံ ဝိဟာရေ နိဝသတော မဟာ ဘိက္ခုသံဃဿ အန္တရေ ကေစိ မဟာထေရော အမ္ဘောကာသိကော ဟုတွာ အန္တောဝိဟာရေ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ နိသိဒိတွာ ဘာဝနမနုယုဇန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဟာမေဒနိယာ နိဂ္ဃောသေန အာကာသံ ပူရေန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

១០៧. គ្រាបន្ទាប់មកទៀត ក្នុងសម័យមួយ ក្នុងចំណោមព្រះភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនដែលគង់នៅក្នុងវិហារមួយ មានព្រះមហាថេរៈមួយអង្គ ជាអ្នកកាន់ធុតង្គនៅក្នុងទីវាលហាលវាល គង់នៅក្នុងទីកន្លែងមួយក្នុងបរិវេណវិហារ ទ្រង់ចម្រើននូវភាវនា បណ្តុះនូវវិបស្សនា ធ្វើឱ្យអាកាសពេញប្រៀបដោយសំឡេងកម្រើកនៃមហាប្រថពី ក៏បានសម្រេចនូវព្រះអរហត្ត។

၁၀၈. တဒါ ဥပတိဿော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော နိသီထသမယေ ဘယာဝဟံ တံ ပထဝိသဒ္ဒံ သုတွာ ကိံ ဝါ မေဘဝိဿတိတိ သန္တာပေန နိဒ္ဒံ အလဘမာနော သောကေန သန္တပ္ပေတိ, အထ တံ သေတစ္ဆတ္တာ ဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ‘‘မဟာယိ မဟာရာဇ! ဣတော ကာရဏာကိဒွိတေ အဝမင်္ဂလံ နတ္ထိ ဟတ္ထဝနဂလ္လမဟာဝိဟာရေ ကေစိ မဟာထေရော အရဟတ္တံ ပါပုဏီ’’တိ အာဟ, တဿ အရဟတ္တပ္ပတ္တိကာလေ ပထဝိနိဂ္ဂေါသဿ ကာရဏံ ကိံတု ဝုတ္တေ သော ထေရော ပုဗ္ဗေ ပုညကမ္မံ ကရေန္တော အာကာသေန သဒ္ဓိံ ပထဝိံ ဥန္နာဒေတွာ အရဟာ ဘဝေယျန္တိ ပတ္ထနံ ဌပေသိ တဿ ဖလမိဒန္တိ သမဿာသေသိ.

១០៨. សម័យនោះ ព្រះរាជាព្រះនាមឧបតិស្សៈ កំពុងសោយរាជ្យ កាលបើបានឮសំឡេងកម្រើកដីដ៏គួរឱ្យខ្លាចក្នុងពេលកណ្តាលអធ្រាត្រ ក៏មិនអាចសម្រាន្តលក់បានឡើយ ព្រោះតែសេចក្តីក្តៅក្រហាយនិងសោកសៅថា «តើនឹងមានអ្វីកើតឡើងដល់អាត្មាអញ?» គ្រានោះ ទេវតាដែលស្ថិតនៅរក្សាស្វេតច្ឆត្រ ក៏ពោលថា «សូមកុំភ័យឡើយ មហារាជ! គ្មានអវមង្គលអ្វីកើតឡើងដល់ព្រះអង្គព្រោះតែហេតុនេះឡើយ មានព្រះមហាថេរៈមួយអង្គក្នុងហត្ថវនគល្លមហាវីហារ បានសម្រេចព្រះអរហត្តហើយ» កាលបើព្រះរាជាសួរថា «តើអ្វីជាហេតុនាំឱ្យដីកម្រើកក្នុងពេលដែលព្រះថេរៈនោះសម្រេចព្រះអរហត្ត?» ទេវតាក៏ពន្យល់សម្រាលទុក្ខថា «ព្រះថេរៈនោះ កាលធ្វើបុណ្យកុសលពីមុន បានតាំងប្រាថ្នាថា 'សូមឱ្យអាត្មាអញបានជាព្រះអរហន្ត ព្រមទាំងធ្វើឱ្យផែនដីនិងអាកាសកម្រើកញាប់ញ័រជាមួយគ្នា' នេះជាផលនៃសេចក្តីប្រាថ្នានោះឯង»។

၁၀၉. တံ သုတွာ ရာဇာ အဝသေသဘိက္ခူနံ အရဟတ္ထပ္ပတ္တိတော ဝိသိဋ္ဌတရော တဿ ကိလေသဝိဇယောတိ ပသန္နဟဒယော တံ မဟာထေရံ နမဿိတွာ တဿ အသဝက္ခယဿ မဟုဿဝေ အာသနဘူတံ ဘုမိပ္ပဒေသဒွ ပါသာဒကရဏဝသေန သမ္မာနိဿာမီတိ စိန္တေတွာ မဟာဗလကာယမာဒါယ တတ္ထ ဂန္တွာ တသ္မိံ ပဒေသေ ပဉ္စဘူမကံ မဟာပါသံ ကာရေတွာ ဝိဝိဓ စိတ္တကမ္မေဟိ သမလင်္ကာရာပေတွာ ကနက ခစိတ တမ္ဗမယ ပတ္ထရေဟိ ဆာဒေတွာ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ သဇ္ဇေတွာ တံ ခီဏာသဝ မဟာတေရံ သဘိက္ခုသံဃံ တတ္ထ ဝါသေတွာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌာပေတွာ သပရိဇနာတိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ ပါသာဒသန္တိကာနိ ကတွာ ပက္ကာမိ.

១០៩. ព្រះរាជាកាលបើបានឮពាក្យនោះហើយ មានព្រះហឫទ័យជ្រះថ្លា ដោយគិតថា «ការឈ្នះកិលេសរបស់ព្រះថេរៈនោះ គឺវិសេសវិសាលជាងការសម្រេចព្រះអរហត្តរបស់ភិក្ខុដទៃទៀត» ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមហាថេរៈនោះ គិតថា «អាត្មាអញនឹងបូជាចំពោះទីកន្លែងដីដែលជាអាសនៈក្នុងពិធីបុណ្យនៃការអស់ទៅនៃអាសវៈរបស់ព្រះថេរៈនោះ ដោយការសាងសង់ប្រាសាទ» ក៏នាំកងទ័ពយ៉ាងច្រើនយាងទៅកាន់ទីនោះ ឱ្យគេសាងសង់ប្រាសាទប្រាំជាន់ក្នុងទីកន្លែងនោះ ឱ្យតុបតែងលម្អដោយគំនូរផ្សេងៗ ប្រក់ដោយក្បឿងទង់ដែងដាំមាស រៀបចំឱ្យដូចជាវិមានទេវតា ឱ្យព្រះមហាថេរៈជាខីណាស្រពនោះ ព្រមទាំងព្រះភិក្ខុសង្ឃគង់នៅក្នុងប្រាសាទនោះ ឧបត្ថម្ភគាំទ្រដោយបច្ច័យទាំងបួន ហើយបានប្រគេនដីស្រែចម្ការព្រមទាំងមនុស្សបម្រើនៅជិតប្រាសាទនោះ រួចក៏យាងត្រឡប់ទៅវិញ។

၁၁၀. တတော ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန မလယဒေသဝါသိနော ကေစိ စောရာ ဧကတော ဟုတွာ ဂါမဝိလောပံ ကတွာ မဟန္တေန ဓနလာဘေနမတ္တာ ဓနံ ဒတွာ ဗလကာယံ ဥပ္ပာဒေတွာ ယေဘုယျေ သေရိနော ဟုတွာ မဟန္တ မဟန္တေ ဝိဟာရေဝ ဝိလုမ္ပန္နာ သုဝဏ္ဏပတ္ထရစ္ဆဒနံ ဂဏှန္တာ မဟာပါသာဒံ ဝိဒ္ဓံသိတွာ ပါတယိံသု.

១១០. លុះកន្លងកាលដ៏យូរមក ពួកចោរខ្លះដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ម៉ាឡៃ បានរួមក្រុមគ្នាជាធ្លុងមួយ ហើយធ្វើការប្លន់បំផ្លាញស្រុកភូមិ កាលដែលស្រវឹងដោយសារការបានទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើន ក៏បានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិបង្កើតជាកម្លាំងពល ក្លាយជាអ្នកមានអំណាចតាមចិត្តខ្លួនដោយភាគច្រើន បានប្លន់បំផ្លាញសូម្បីតែវិហារធំៗ ទាំងឡាយ យកនូវដំបូលប្រក់ដោយបន្ទះមាស ហើយបំផ្លាញមហាប្រាសាទឲ្យបាក់បែកធ្លាក់ចុះមក។

၁၁၁. တဒါ မောဂ္ဂလ္လာနော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ တေသံ သန္တိကေ စရေ ပသေတွာ ဒါနသာမဘေဒေဟိ အညမညံ ဘိဏ္ဒိ, တေ စောရာ ဘိဏ္ဒန္တာ ဣတရေတရေဟိ ယုဇ္ဈိတွာ သယမေဝ ဒုဗ္ဗလာ အဟေသုံ, အထသော ရာဇာ တေ အသမဂ္ဂေ ဉတွာ အတ္တနော သေနံ ဂဟေတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ တေ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂဟေတွာ နိဂ္ဂယှ ရဋ္ဌေ အဘယဘေရိံ စရာပေတွာ ဇနပဒံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ ကတွာ တေဟိ အပဝိဒ္ဓဝိဟာရေ ပါကတိကေ ကာရေတွာ မဟာပါသာဒံ သုဝဏ္ဏ ဂဏှနကာလေ ပါတေသုံ တီ သုတွာ ‘‘ပုဗ္ဗေဝိယ သုဝဏ္ဏပတ္ထရေဟိ ဆာဒိတော ပစ္ဆာပိ ဤဒိသိ ဝိပတ္တိဇာယိဿတီ’’တိ ဉတွာ တေဘူမကံ ကာရေတွာ ယထာပုရေ ပါသာဒံ နိမ္မာပေတွာ မတ္တိကာ ပတ္ထရေဟိ ဆာဒေတွာ ဝဋ္ဋုလဘဝနံ ပဋိသံခါရေတွာ သဗ္ဗသံဃာရာမဉ္စ ပါကတိကံ ကာရေတွာ ပက္ကာမိ.

១១១. ក្នុងកាលនោះ ព្រះរាជាព្រះនាម មោគ្គល្លាន កាលកំពុងសោយរាជ្យ បានទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់នូវរឿងរ៉ាវនោះ ហើយបានបញ្ជូនចារបុរសទៅកាន់សំណាក់របស់ពួកចោរទាំងនោះ រួចធ្វើឲ្យពួកគេបែកបាក់គ្នាទៅវិញទៅមក ដោយឧបាយមានការប្រគល់ទ្រព្យ ការសម្រុះសម្រួល និងការបំបែកបំបាក់។ ពួកចោរទាំងនោះ កាលដែលបែកបាក់គ្នា ក៏បានច្បាំងគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយក៏ទន់ខ្សោយទៅដោយខ្លួនឯង។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបថាពួកចោរទាំងនោះមិនមានសាមគ្គីគ្នាហើយ ទើបទ្រង់នាំយកកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គ យាងទៅកាន់ទីនោះ ចាប់ពួកចោរទាំងនោះដោយឡែកៗ ពីគ្នា ហើយបង្ក្រាប រួចឲ្យគេវាយស្គរប្រកាសអភ័យទូទាំងព្រះនគរ ធ្វើជនបទឲ្យមានសន្តិសុខល្អ ព្រមទាំងធ្វើវិហារទាំងឡាយដែលត្រូវពួកចោរបោះបង់ចោល ឲ្យត្រឡប់ជាប្រក្រតីឡើងវិញ។ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ថា ពួកចោរបានធ្វើឲ្យមហាប្រាសាទបាក់ធ្លាក់ចុះក្នុងខណៈដែលលួចយកមាស ទើបទ្រង់ជ្រាបថា «ប្រសិនបើប្រក់ដោយបន្ទះមាសដូចជាកាលពីមុន ទៅថ្ងៃក្រោយក៏នឹងមានវិបត្តិបែបនេះកើតឡើងទៀតជាមិនខាន» ទើបទ្រង់ឲ្យគេសាងសង់ប្រាសាទមានបីជាន់ដូចជាកាលពីមុន រួចប្រក់ដោយក្បឿងដីដុត ព្រមទាំងជួសជុលវដ្ដុលភវនៈ និងធ្វើសង្ឃារាមទាំងពួងឲ្យត្រឡប់ជាប្រក្រតីវិញ រួចហើយក៏យាងចេញទៅ។

ဣတိ ပါသာဒုပ္ပတ္တိ ပရိစ္ဆေဒေါ ဒသမော.

ចប់ បរិច្ឆេទទីដប់ ស្ដីពីការកើតឡើងនៃប្រាសាទ តែប៉ុណ្ណេះ។

၁၁၂. အထ လင်္ကာလင်္ကာရဘူတေသု ဝိသာလပုညိဒ္ဓိဝိက္ကမေသု ရတနတ္တယမာမကေသု အနေကေသု လင်္ကာနာထေသု ကိတ္တိပုဉ္ဇာဝသေသေသု ဇာတေသု အပေတနီတိမဂ္ဂေသု ရဇ္ဇပရိပါနောစိတဝိဓာနဝိရဟိတေသု မုဒုဘူကေသွေဝါမစ္စဇနေသုစ ယေဘုယျေန အညမညံ ဝိရုဒ္ဓေသု ဝတ္တမာနေသု လင်္ကာဝါသီနံ ပုရာကတေန ကေနာပိ ဒါရုဏေန ပါပကမ္မုနာ နာနာဒေသဝါသိနီ အဝိဒိတသတ္ထုသမယာ ပဝိဋ္ဌမိစ္ဆာဒိဌိဂဟဏာ ပစ္စတ္ထိသေနာ ဇမ္ဗုဒီပါ ဣဓာဂမ္မ သကလလင်္ကာဒီပံ အနေကာတင်္က သင်္ကုလမကာသိ.

១១២. ក្រោយមក កាលដែលព្រះរាជាអ្នកគ្រប់គ្រងកោះលង្កាជាច្រើនព្រះអង្គ ដែលជាគ្រឿងលម្អនៃកោះលង្កា មានបុណ្យ រឹទ្ធិ និងសេចក្ដីក្លាហានដ៏ធំទូលាយ ជាអ្នកគោរពកោតខ្លាចក្នុងព្រះរតនត្រ័យ បានសោយទិវង្គតទៅសល់តែព្រះកិត្តិនាមហើយ ហើយកាលដែលពួកអាមាត្យទាំងឡាយ ជាអ្នកឃ្លាតចាកគន្លងច្បាប់ ប្រាសចាកវិធីសាស្ត្រដ៏សមគួរក្នុងការគ្រប់គ្រងរាជ្យ ជាមនុស្សទន់ជ្រាយ និងជាអ្នកទាស់ទែងគ្នាទៅវិញទៅមកដោយភាគច្រើន ក៏ដោយសារអំពើបាបដ៏សាហាវឃោរឃៅណាមួយដែលពួកអ្នកកោះលង្កាបានធ្វើទុកពីមុន កងទ័ពសត្រូវដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសផ្សេងៗ មិនស្គាល់នូវលទ្ធិសាសនា ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវមិច្ឆាទិដ្ឋិដ៏ក្រាស់ក្រែល បានមកពីជម្ពូទ្វីបមកកាន់ទីនេះ ហើយបានធ្វើកោះលង្កាទាំងមូលឲ្យច្របូកច្របល់ទៅដោយទុក្ខភ័យដ៏ច្រើនអនេក។

၁၁၃. တဒါတာယ ပစ္စတ္ထိသေနာယ ဂါလှတရံ နိပ္ပိဠိယမာနာ ရာဇ ရာဇ မဟာမတ္တာဒယော အနေကသဟဿဇနကာယာ စ ဘယဝကိတဟဒယာသကတာဏ ဂဝေသိနော ဇဍ္ဍိတဂါမနိဂမနဂရာ တတ္ထ တတ္ထ ဂရိဒုဂ္ဂါဒေါ ကိစ္ဆေန ဝါသံ ကပ္ပေသုံ တတော သုဂတဒသနဓာတုရက္ခာဓိကတာ ဥတ္တရမူဠဝါယိနော မဟာယတယော ဒန္တဓာတုဒွ ပတ္တဓာတုဝရဒွ ဂဟေတွာ ကုန္နမလယာဘိဓာနံ ဂိရိဒုဂ္ဂံ ဒုပ္ပဝေသံဇနပဒမုပါဂမ္မ တတ္ထာပိ တမ္ပဋိဇဂ္ဂိတုမသမတ္ထာ ဘူမိယံ နိဒဘိတွာ ယထာကာမံ ဂတာ.

១១៣. ក្នុងកាលនោះ កាលដែលត្រូវកងទ័ពសត្រូវនោះបៀតបៀនយ៉ាងខ្លាំងក្លា ព្រះរាជា ព្រះរាជមហាមាត្យទាំងឡាយ និងប្រជាជនជាច្រើនពាន់នាក់ មានចិត្តតក់ស្លុតដោយភ័យខ្លាច ស្វែងរកទីពឹងការពារខ្លួន បានបោះបង់ចោលនូវស្រុក និគម និងនគរ ហើយបានរស់នៅដោយលំបាកក្នុងទីទ័លច្រកភ្នំក្នុងទីនោះៗ។ ពីនោះមក ព្រះមហាថេរទាំងឡាយដែលគង់នៅវត្តឧត្តរមូល ដែលជាអ្នកទទួលបន្ទុករក្សាព្រះទន្តធាតុនៃព្រះសុគត បាននាំយកព្រះទន្តធាតុ និងព្រះបាត្រធាតុដ៏ប្រសើរ យាងទៅកាន់ជនបទដែលជាទីទ័លច្រកភ្នំ ចូលទៅបានដោយកម្រ ដែលមានឈ្មោះថា កុណ្ណមល័យ ប៉ុន្តែសូម្បីតែនៅក្នុងទីនោះ ក៏មិនអាចថែរក្សាព្រះធាតុទាំងនោះបាន ទើបនាំគ្នាកប់ទុកក្នុងដី រួចហើយក៏យាងទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នា។

၁၁၄. တတော ပုဗ္ဗေ ဇယမဟာဗောဓိဒုမိဏ္ဒေန သဟ သကလဇမ္ဗုဒီပါဓိပတိနာ ဒိနကရကုလတိလကေန ဓမ္မာသောကနရိဏ္ဒေန ပေသိတာနံ အတ္တနာ သမာန ဂေါတ္တာနံ ရာဇပုတ္တာနံ နတ္တပန္နတာဒိပရမ္ပရာဂတဿ ဝိဇယမလ္လနရာဓိပဿ ဩရသပုတ္တော ဝိဇယဗာဟု နရိဏ္ဒါ နာမ ရာဇာ သုစိညာတဗ္ဗသမယန္တရော သတ္တသမာစိဏ္ဏ သုနီတိပထော သမ္ပန္နဗလဝါဟနော ဇမ္ဗုဒ္ဒေါဏိံ နာမ ပုရဝရံမာပေတွာ တတ္ထ ဝသန္တော မဟတာ ဗလကာယေန ကတသကလပစ္စတ္ထိဝိဇယောကုန္တ မလယဘူမိပ္ပဒေသတော ဘဂဝတော ဒန္တဓာတုဘဋ္ဋာရကံ ပတ္တဓာတုဝရဉ္စ အာဟရာပေတွာ သုရသန္ဒနသဒိသမတိဝိရောစမာနံ ဝိမာနံ မာပေတွာ တသ္မိံ တံ ဓာတုယုဂဠံ နိဝေသေတွာ မဟတာ ဥပဟာရဝိဓာနာ သာဒရမုပဋ္ဌဟန္တော ဘဂဝတော စတုရာသီတိဓမ္မက္ခဏ္ဓနေ မဟန္တံ ပြညာပဒါနံ ဇနယန္တော ဓမ္မိကသိရိသံဃဗောဓိမဟာရာဇသိရောဒါနာပဒါနသိဒ္ဓက ခတ္တဘုတေ အနေကခီဏာသဝသဟဿ စရဏရဇောပရိပူတမနောဟရဘူမိဘာဂေ ဂေါဌာဘယမဟာရာဇေန ကာရိတေ ဟတ္ထဝနဂလ္လမဟာဝိဟာရမဏ္ဍနာယမာနေ ဝဋ္ဋုလဝိမာနေပုရာ ရဋ္ဌ ဝိလောပါဂတာယ စောလကေ ရဠာဒိကာယ တိတ္ထိယသေနာယမဟာစေတိယံ ဥဒရေ ဘိန္နမတ္တေ ဇီဝိတေ ဝိယ ဓာတုဘဋ္ဋာရကေ အန္တရဟိတေ ဟဒယဝတ္ထုမံသမီဝ သုဝဏ္ဏရန္တာဒိကမ ပဟရိတွာ ဝိဒ္ဓသ္တံ ပိဏ္ဏုဓာရဝိဓီနာ ပဋိသံဝရောန္တော ပုပ္ဖာဓာနတ္တ ယတော ပဋ္ဌာယ သက္ကစ္စံ ဝိနာပေတွာ မဟန္တံ သုဝဏ္ဏ ထူပိကာမဘဒွ ကာရေတွာ သပရိဇနာနိ ဂါမက္ခေတ္တာဒီနိ စ ဒတွာ တတ္ထ နိဝသန္တာနံ ဘိက္ခူနံ နိဗဒ္ဓဒါနဝဋ္ဋံ ပဋ္ဌပေတွာ တံ ဟတ္ထဝနဂလ္လ မဟာ ဝိဟာရံ သဗ္ဗထာ သမိဒ္ဓမကာသိ.

១១៤. បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះរាជាព្រះនាម វិជយពាហុ ដែលជាព្រះរាជឱរសរបស់ព្រះបាទវិជយមល្លៈ (ដែលជាអ្នកបន្តវង្សត្រកូលពីព្រះរាជបុត្រដែលមានគោត្រស្មើនឹងព្រះអង្គ គឺព្រះបាទធម្មាសោក ជាអធិបតីនៃជម្ពូទ្វីបទាំងមូល ជាកំពូលនៃសូរ្យវង្ស ដែលបានបញ្ជូនមកជាមួយព្រះជយមហាពោធិព្រឹក្សកាលពីមុន) ទ្រង់ជាអ្នកចេះដឹងច្បាស់លាស់នូវលទ្ធិសាសនាផ្សេងៗ យល់ដឹងនូវគន្លងច្បាប់ដែលសប្បុរសធ្លាប់សេពគប់ មានកងទ័ពនិងយានជំនិះដ៏បរិបូណ៌ ទ្រង់បានស្ថាបនាទីក្រុងដ៏ប្រសើរឈ្មោះ ជម្ពុទោណិ ហើយគង់នៅក្នុងទីនោះ។ ទ្រង់មានកងទ័ពយ៉ាងច្រើន បានឈ្នះសត្រូវទាំងពួង ហើយបាននាំយកព្រះទន្តធាតុ និងព្រះបាត្រធាតុដ៏ប្រសើររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ពីតំបន់ភ្នំកុណ្ណមល័យមក ទ្រង់បានសាងសង់វិមានដ៏រុងរឿងក្រៃលែង ប្រៀបដូចជាទេវរថ ហើយបានតម្កល់ព្រះធាតុទាំងពីរនោះក្នុងវិមាននោះ ទ្រង់បូជាដោយសេចក្ដីគោរពក្រៃលែង ដោយគ្រឿងសក្ការបូជាដ៏ធំធេង និងទ្រង់បង្កើតនូវការបូជាដ៏ធំធេងចំពោះព្រះធម៌ ៨៤,០០០ ព្រះធម្មក្ខន្ធ របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងវិហារមូលដែលជាគ្រឿងលម្អនៃហត្ថវនគល្លមហាវីហារ ដែលកសាងឡើងដោយព្រះបាទគោលាភ័យ លើទីធ្លាដីដ៏គួរជាទីត្រេកអរ ដែលបរិសុទ្ធដោយធូលីព្រះបាទនៃព្រះខីណាស្រពជាច្រើនពាន់អង្គ ជាទីសម្រេចនូវទានដ៏ឧត្តមរបស់ព្រះបាទធម្មិកសិរិសង្ឃពោធិ កាលពីមុន ពួកកងទ័ពតិរ្ថិយមានពួកចោលៈ និងរឡៈជាដើម ដែលមកប្លន់បំផ្លាញប្រទេស បានទម្លាយពោះមហាចេតិយ កាលដែលព្រះធាតុទាំងឡាយបានបាត់ទៅ ប្រៀបដូចជាជីវិតបានរលត់ទៅ ហើយពួកវាបានលួចយកមាស និងរតនភណ្ឌទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាការឆក់យកសាច់បេះដូង ហើយបំផ្លាញចោល ព្រះអង្គទ្រង់បានជួសជុលឡើងវិញដោយវិធីបូកកំបោរ ចាប់តាំងពីថ្នាក់ផ្កាទាំងបីមក ទ្រង់បានឲ្យគេធ្វើដោយផ្ចិតផ្ចង់ និងធ្វើកំពូលមាសដ៏ធំ ព្រមទាំងបានប្រគេនភូមិ វាលស្រែ និងបរិវារទាំងឡាយ និងបានចាត់ចែងភត្តាហារប្រចាំថ្ងៃដល់ភិក្ខុសង្ឃដែលគង់នៅក្នុងទីនោះ ធ្វើហត្ថវនគល្លមហាវីហារនោះឲ្យមានសេចក្ដីចម្រើនរុងរឿងដោយគ្រប់ប្រការ។

၁၁၅. အထ တသ္မိံ လင်္ကာနာထေ ကိတ္တိသရီရာဝသေသေ ဇာတေ တဿ တုဇဝရော ပရက္ကမဘုဇော နာမရာဇာ အမှာကံ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိမူလေ နိသီဒိတွာ မာရဗလံ ဝိဓမေတွာ သမ္ဗောဓိရဇ္ဇပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌသတာဓိကဝဿသဟဿေ စတုဝီသတိယာ စ ဝစ္ဆရေသု အတိက္ကန္တေသု သမ္ပတ္တရဇ္ဇာဘိသေကော အနေကဝိဓသင်္ဂဟဝတ္ထုဟိ သင်္ဂဟိတမဟာဇနော စတုပစ္စယဒါနေန သတတသမာရာဓိတာ နေကသဟဿဘိက္ခုသံဃော ဘုဇဗလဝိဓုတာရာတိရာဇကုလာဝလေပေါ အနေက မဏိ ရတ္တသမုဗ္ဘာသိတရတနကရဏ္ဍကဉ္စ ပဉ္စဟိ သုဝဏ္ဏသဟဿေဟိ သောဝဏ္ဏကရဏ္ဍကဉ္စ ပဉ္စဝီသတိယာ ရဇတသဟဿေဟိ ရဇတကဏ္ဍကဉ္စ ဒါဌာဓာတုဘဒန္တဿ ကာရာပေတွာ အတီစ ပသန္နဟဒယော သုဟုမုတ္တေန တတ္ထ သမ္ပယန္တော အတ္တနောနဂရဉ္စ ဓန္တဓာတုမဏ္ဒိရဉ္စ သက္ကဉ္စံ သမလင်္ကာရာပေတွာ ဗဟုမာန ပုရဿရောဒသနဓာတုဝရမာဒါယ အနေကာနိ ဘဂဝတော စရိယာပဒါနာနီ သမနုဿရိတွာ ပုရာ နေကဘုပတယော ပါဋိဟီရသဏ္ဒဿနေန ပသာဒိတာ ဣတိ ပဝတ္တကထာမတရသေနေဝ မေ သဝနယုဂဠံ ပရိပီနိတမဓုနာပိ ကေနစိ ပါဋိဟာရိယဝိသေသေန မမ စက္ခုပဋိလာဘော သဖလော ကာတဗ္ဗောတိ သာဒရမာရာဓနမကာသိ.

១១៥. លំដាប់នោះ កាលដែលព្រះរាជាអ្នកគ្រប់គ្រងកោះលង្កានោះ សោយទិវង្គតទៅសល់តែព្រះកិត្តិនាមហើយ ព្រះរាជបុត្រដ៏ប្រសើររបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាម បរក្កមពាហុ បានទទួលពិធីអភិសេកគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ កាលដែលកន្លងទៅបាន ១,៨២៤ ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ នៃយើង ទ្រង់គង់លើរតនបល្ល័ង្កក្រោមគល់ពោធិព្រឹក្ស ផ្ចាញ់មារសេនា ហើយបានសម្រេចនូវសម្ពោធិរាជ្យមក។ ព្រះអង្គទ្រង់បានសង្គ្រោះមហាជនដោយសង្គហធម៌ជាច្រើនប្រការ ទ្រង់បានធ្វើឲ្យភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនពាន់អង្គត្រេកអរជានិច្ច ដោយការប្រគេនបច្ច័យបួន ទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវសេចក្ដីប្រមាថរបស់ពួកស្តេចសត្រូវដោយកម្លាំងព្រះពាហុ ទ្រង់បានឲ្យគេធ្វើនូវកោដ្ឋរតនៈដ៏រុងរឿងដោយកែវមណីជាច្រើន និងកោដ្ឋមាសដោយមាសប្រាំពាន់តម្លឹង និងកោដ្ឋប្រាក់ដោយប្រាក់ម្ភៃប្រាំពាន់តម្លឹង ថ្វាយចំពោះព្រះទន្តធាតុ។ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យជ្រះថ្លាជាអនេក យាងទៅកាន់ទីនោះក្នុងខណៈពេលដ៏ល្អ ឲ្យគេតុបតែងលម្អព្រះនគររបស់ព្រះអង្គ និងព្រះទន្តធាតុមន្ទីរដោយផ្ចិតផ្ចង់ រួចទ្រង់អញ្ជើញព្រះទន្តធាតុដ៏ប្រសើរឡើងដោយសេចក្ដីគោរពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ទ្រង់រលឹកនឹកដល់ព្រះចរិយាធម៌ជាច្រើនរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយបានធ្វើការអារាធនាដោយសេចក្ដីគោរពថា «ត្រចៀកទាំងពីររបស់ខ្ញុំព្រះអង្គ ត្រូវបានឆ្អែតស្កប់ស្កល់ហើយ ដោយរសទឹកអម្រឹតគឺរឿងរ៉ាវដែលធ្លាប់ឮមកថា កាលពីមុន ព្រះរាជាជាច្រើនព្រះអង្គបានជ្រះថ្លាដោយសារការទស្សនានូវបាដិហារិយ៍ ឥឡូវនេះ សូមឲ្យការបានឃើញនឹងភ្នែករបស់ខ្ញុំព្រះអង្គមានផលសម្រេច ដោយសារបាដិហារិយ៍ដ៏វិសេសណាមួយផងចុះ»។

၁၁၆. တသ္မိံ ခဏေ သာ ဒသနဓာတု တဿ ကရပငကဇေ ရာဇဟံသိဝိလာသမာတနွတီ ပါဋိဟီရမကာသိ. ကထန္တိ စေ? ယထာ အန္တိမဘဝေ မာတု တုစ္ဆိတော ဇာတမတ္တောဝ ဗောဓိသတ္တော နရဝရကရတောပနီတဒုကုလစုမ္ဗဋကတော ဩတရန္တောဝ ဗာလော သမာနောပိ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော ဝိယ အမဏ္ဍိတောပိ အနေကဝတ္ထာဘရဏဝိဘုသိတော ဝိယ ဘူမိယာ ဂစ္ဆန္တောပိ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော ဝိယ သဗ္ဗေသံ ဇနာနံ ပဋိဟာသိ, တထေဝ တတ္ထ တဒါ ဒန္တဓာတုဘဋ္ဋာရကော သုဂဗိမ္ဗာ ကာရ သလက္ခဏာဝယဝေန ရူပေန ဘာသမာနော အနေကဝိဓရံသိနိကရေ ဝိကိရန္တော တတ္ထ သန္တိပတိတာနံ ဇနာနံ မာနနံ ဇာနေသိ. ဝုတ္တဉှိ.

១១៦. ក្នុងខណៈនោះ ព្រះទន្តធាតុនោះ បានសម្តែងនូវបាដិហារិយ៍ ហើរក្រឡឹងលើផ្ទៃព្រះហស្តដូចជាហង្សមាសរបស់ព្រះរាជា។ សួរថា តើដូចម្តេច? ដូចជាព្រះពោធិសត្វ ក្នុងភពចុងក្រោយ កាលដែលប្រសូតចាកផ្ទៃនៃព្រះមាតាភ្លាម កាលដែលយាងចុះអំពីកម្រាលសំពត់ទុកូលៈដែលពួកមនុស្សដ៏ប្រសើរទ្រពង្រាយថ្វាយ សូម្បីតែនៅជាទារក ក៏ប្រាកដដូចជាព្រះជន្ម ១៦ ឆ្នាំ សូម្បីតែមិនទាន់បានតុបតែង ក៏ប្រាកដដូចជាតុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការ និងសម្លៀកបំពាក់ជាច្រើន សូម្បីតែយាងទៅលើផែនដី ក៏ប្រាកដដល់ជនទាំងពួងដូចជាយាងទៅលើអាកាសយ៉ាងនោះដែរ ក្នុងកាលនោះ ព្រះទន្តធាតុដ៏ប្រសើរ ក៏បានរុងរឿងដោយព្រះរូបដែលមានលក្ខណៈដូចជាព្រះពុទ្ធរូបនៃព្រះសុគតយ៉ាងនោះដែរ ទាំងបញ្ចេញនូវកាំរស្មីជាច្រើនប្រការ ធ្វើឲ្យកើតសេចក្ដីជ្រះថ្លាក្រៃលែងដល់ជនទាំងឡាយដែលមកប្រជុំគ្នាក្នុងទីនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកថា៖

၁၁၇.

១១៧.

‘‘လင်္ကာဓိနာထကရပင်္ကဇ ရာဇဟံသိ,နိမ္မာယ သာ ဒသနဓာတု မုနိဏ္ဒရူပံ;

နေကေဟိ ရံသိဝိသရေဟိ သမုဇ္ဇလန္တီ,သဗ္ဗာဒိသာ စ ဝိဒိသာ သမလင်္ကရိတ္ထ.

«ព្រះទន្តធាតុនោះ ប្រៀបដូចជាហង្សមាសលើផ្ទៃព្រះហស្តរបស់ព្រះរាជាជាអធិបតីនៃកោះលង្កា បាននិម្មិតជាព្រះរូបនៃព្រះមុនីន្ទ្រ ញ៉ាំងទិសទាំងឡាយឲ្យភ្លឺស្វាងដោយកាំរស្មីជាច្រើនប្រការ ហើយបានលម្អនូវទិសធំ និងទិសតូចទាំងពួង។

၁၁၈.

១១៨.

ဒိသွာ တမဗ္ဘူတမတီစ ပသန္နစိတ္တော,သမ္ပတ္တစက္ကရတနော ဝိယ စက္ကဝတ္တိ;

သေဋ္ဌေဟိ နေကရတနာဘရဏာဒိကေဟိ,ပူဇေသိ ဓာတုမသမံ မနုဇာဓိနာထော.

កាលដែលបានឃើញនូវអស្ចារ្យនោះហើយ ព្រះរាជាជាម្ចាស់នៃមនុស្ស មានព្រះហឫទ័យជ្រះថ្លាជាអនេក ប្រៀបដូចជាព្រះចក្រពត្តិរាជដែលបានសម្រេចនូវចក្ករតនៈ បានបូជាចំពោះព្រះធាតុដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាននោះ ដោយគ្រឿងអលង្ការរតនៈដ៏ប្រសើរជាច្រើន។»

၁၁၉. တတော ဇိနဒန္တဓာတုဝရပ္ပသာဒကာလမှိ တေဇောဗလပရက္ကမမဟိမော ပရက္ကမဗာဟုမဟာနရိဏ္ဒေါ ပုလတ္ထိပုရနိဝါသိနိံ ကတလောက သာသနဝိလောပံ သရာဇိကမနေကသဟဿသံခ စောလကေရဠဝါဟိနိစ နေကဒေသမဟိပါလမတ္တမာတင်္ဂကေသရိဝိက္ကမံ ဒုရတိက္ကမံ လောကသာသနသင်္ဂဟကရဏဝသေန ဝစိတသကလလောကံ သမ္ပန္နဗလဝါဟနံ လင်္ကာရဇ္ဇဂဟဏတ္ထိနံ တမ္ဗလိင်္ဂဝိသယာဂတမတိသာဟသံ ဝန္ဒဘာနုမနုဇာဓိပံဝ သသာမန္တကဘဝနမုပနီယ သကလ လင်္ကာဒီပမေကစ္ဆတ္တံဝိဓာယ အတ္တနောပိတုမဟာရာဇတော ဒိဂုဏံလောကသာသနသင်္ဂဟံ ကရောန္တော ကဒါစိ သံဃဿ ကဌိနစီဝရာနိဒါတုကာမော ကပ္ပာသပရိကမ္မကန္တနာဒိကာနိ သဗ္ဗကရဏီယာနိ ဧကာဟေနေဝ နဋ္ဌပေတွာ ပစ္စေကမနေကမဟဂ္ဃ ဂရုဘဏ္ဍမဏ္ဍိတာနိ သသာမဏိကပရိက္ခာရာနိ အသီတိမတ္တာနိ ကဌိနစီဝရာနိ ဒါပေတွာ လောကဿ သာဓုဝါဒေန ဒသဒိသံ ပူရေသိ.

១១៩. ពីនោះមក ក្នុងកាលដែលជ្រះថ្លាចំពោះព្រះទន្តធាតុដ៏ប្រសើរនៃព្រះជិនស្រី ព្រះបាទបរក្កមពាហុមហារាជ ដែលមានតេជះ កម្លាំង និងសេចក្ដីព្យាយាមដ៏ធំធេង ទ្រង់បានបង្ក្រាបកងទ័ពចោលៈ និងរឡៈជាច្រើនពាន់នាក់ ព្រមទាំងស្តេចរបស់ពួកគេ ដែលរស់នៅក្នុងបុលត្ថិបុរៈ ដែលបានធ្វើការបំផ្លាញលោកនិងព្រះសាសនា។ ព្រះអង្គមានសេចក្ដីក្លាហានដូចជាសីហៈចំពោះដំរីចុះប្រេងគឺស្តេចនៃប្រទេសផ្សេងៗ ពិបាកនឹងកន្លងបាន ទ្រង់បាននាំយកស្តេចចន្ទភាណុ ដែលមកពីដែនដីតម្ពលិង្គ ដែលមានសេចក្ដីក្លាហានហួសប្រមាណ ប្រាថ្នានឹងដណ្តើមយករាជ្យសម្បត្តិកោះលង្កា ព្រមទាំងពួកបរិវារ មកកាន់អំណាចរបស់ព្រះអង្គ ហើយធ្វើកោះលង្កាទាំងមូលឲ្យស្ថិតនៅក្រោមស្វេតច្ឆត្រតែមួយ។ ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើការសង្គ្រោះលោកនិងព្រះសាសនាទ្វេដងលើសពីព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គ ក្នុងកាលខ្លះ ទ្រង់មានព្រះរាជហឫទ័យប្រាថ្នានឹងប្រគេនកឋិនចីវរដល់ព្រះសង្ឃ ទ្រង់ឲ្យគេធ្វើកិច្ចការទាំងពួងមានការរៀបចំកប្បាស និងការរវៃជាដើម ឲ្យសម្រេចក្នុងថ្ងៃតែមួយ ហើយបានប្រគេនកឋិនចីវរប្រមាណ ៨០ សម្រាប់ ដែលនីមួយៗ តុបតែងដោយគរុភណ្ឌដ៏មានតម្លៃជាច្រើន ព្រមទាំងបរិក្ខារសម្រាប់សាមណេរ ធ្វើទិសទាំងដប់ឲ្យពេញទៅដោយសេចក្ដីសាធុការរបស់សត្វលោក។

၁၂၀. ဧဝမညာနိပိ ဗဟူနိ လောကဝိမ္ဘယကရာနိ ပုညပဒါနာနိ သမ္ပာဒေန္တော သော ပရက္ကမဗာဟုမဟာနရိဏ္ဒေါ ဟတ္ထဝနဂလ္လ ဝိဟာရေ အတ္တနော ပိတုမဟာရညော အာဠာဟနဋ္ဌာနေ မဟာစေတိယံ ဗဏ္ဓာပေတွာ တတ္ထေဝ အဏေကခီဏာသဝသဟဿပရိဘုတ္တံ ပါသာဒဝရံ စိရကာလ စိနဋ္ဌံ သုတွာ ဓနုကေတကိဝတ္ထုဝံသေ ဇာတံ သဒ္ဓါဒိဂုဏသမ္ပတ္တိ သမုဒိတံ ပတိရာဇဒေဝ နာမကံ အမစ္စဝရံ ပေသေတွာ တေန အနေကသဟဿဓနပရိစ္စာဂေန ဘုမိတ္တိတယမဏ္ဍိတံ သုမနောဘရံ ပုရေ ပိယတံ ပါသာဒံ ကာရာပေတွာ တတ္ထ နိဝသန္တာနံ အနေကသံ ဘိက္ခုနံ နိဗဒ္ဓ ပစ္စယဒါနံ ပဝတ္တေသိ.

១២០. កាលកំពុងធ្វើនូវបុណ្យកិរិយាដទៃទៀតជាច្រើន ដែលគួរឲ្យអស្ចារ្យក្នុងលោកយ៉ាងនេះ ព្រះបាទបរក្កមពាហុមហារាជនោះ បានឲ្យគេសាងសង់មហាចេតិយក្នុងកន្លែងថ្វាយព្រះភ្លើងរបស់ព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គ ក្នុងហត្ថវនគល្លវិហារ។ ទ្រង់បានឮថា ប្រាសាទដ៏ប្រសើរដែលជាទីប្រើប្រាស់នៃព្រះខីណាស្រពជាច្រើនពាន់អង្គក្នុងទីនោះ បានទ្រុឌទ្រោមអស់កាលដ៏យូរមកហើយ ទើបទ្រង់បានបញ្ជូនអាមាត្យដ៏ប្រសើរម្នាក់ឈ្មោះ បតិរាជទេវៈ ដែលកើតក្នុងវង្សធនុកេតកិវត្ថុ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយគុណធម៌មានសទ្ធាជាដើម ទៅ ហើយឲ្យអាមាត្យនោះលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនពាន់ ដើម្បីសាងសង់ប្រាសាទមានបីជាន់ដ៏គួរជាទីត្រេកអរ ដូចជាប្រាសាទកាលពីមុន ព្រមទាំងបានចាត់ចែងការប្រគេនបច្ច័យជានិច្ចដល់ភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនអង្គដែលគង់នៅក្នុងទីនោះ។

၁၂၁. တတ္ထေဝ ဝဋ္ဋုလဝိမာနဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ ဂေါပါနသိယော ဌပေတွာ သမန္တာ ဆဒနရူပံ ကာရေတွာ ဒွိဘုမကံ ဝိမာနံ တိဘုမကမကာသိ တတ္ထေဝလင်္ကာဒီပေ အဘူတပုဗ္ဗံ ဇိနမဏ္ဒိရံ ကာရာပေတုကာမော ဝဋ္ဋုလဝိမာနတော ဥတ္တရဒိသာဘာဂေ ပဌမံ ပေါရိသပ္ပမာဏံ သိလာတလပရိယန္တံ ခဏိတွာ ပံသူနိ အပနေတွာ နဒီဝါလုကာဟိ ပူရေတွာ ကုဉ္ဇရရာဇဝိရာဇိတအာဓာရဗဏ္ဓကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဖုပိကံ အဋ္ဌံသဝိဘာဂေန ဘိတ္တိစ္ဆဒနာနိ ဝိဘတ္တာနိ ကတွာ ပစ္စေကံ နာနာဝဏ္ဏဝိစိတ္တာနမဋ္ဌဝိဓာနံ ဘိတ္တီဘာဂါနမုပရိ ကေလိပရိဟာသရသဇနကနာနာဝေသဝိလာသဘူသိတပဟူတဘူတကိံကရပရိဂတဝိဋဒ္ဓကမဏ္ဍလမဏ္ဍိတံ ပမုခပရိယန္တေ ဝိဝိဓစိတ္တရူပမနောဟရမုစ္စတရံ ဣဎိကာဟိ နိဝိတံ ကတသုဓာပရိကမ္မံ မကရတောရဏမဏ္ဍလဉ္စ နိမ္မိနိတွာ အန္တောဝိရစိတာတိ မနောဟရမာလာကမ္မလတာ ကမ္မာဒိ နာနာဝိဓ စိတ္တကမ္မ သမုဇ္ဇလံ သုဝိဟိတသောပါနဒွါရကဝါဋံ သမလင်္ကတဋ္ဌာနလီဠှမနောဟရ သဇီဝဇိနသံ ကာသပဋိဗိမ္ဗရူပဝိဘူသိတံ ပဋိဗိမ္ဗဿ ဒက္ခိဏတော ဃနသိလာဝိဟိတ သုဂတရူပပတိမဏ္ဍိတံ တိဘူမကံ မဟာ ဝိမာနံ ကာရေသိ.

១២១. ក្នុងទីនោះឯង ព្រះរាជាបានតម្កល់នូវបង្កង់ទាំងឡាយក្នុងជាន់ក្រោមនៃវដ្ដុលវិមាន ហើយធ្វើនូវរូបដំបូលជុំវិញ បានធ្វើវិមានមានពីរជាន់ឲ្យទៅជាវិមានមានបីជាន់។ ព្រះអង្គមានព្រះរាជហឫទ័យប្រាថ្នានឹងកសាងនូវព្រះជិនមន្ទីរដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក ក្នុងកោះលង្កានោះឯង ទើបនៅទិសខាងជើងនៃវដ្ដុលវិមាន ជាដំបូងបានជីកដីជម្រៅប្រមាណមួយបុរសទាល់តែដល់ផ្ទៃថ្ម នាំយកដីចេញ ហើយបំពេញទៅវិញដោយខ្សាច់ស្ទឹង ចាប់តាំងពីខឿនទ្រទ្រង់ដែលលម្អដោយស្ដេចដំរី រហូតដល់កំពូលស្រួច បានបែងចែកជញ្ជាំងនិងដំបូលជាប្រាំបីជ្រុង នៅខាងលើនៃចំណែកជញ្ជាំងទាំង ៨ ប្រការ ដែលមានពណ៌ផ្សេងៗដ៏វិចិត្រដោយឡែកៗពីគ្នា គឺលម្អដោយរង្វង់ក្បាច់កោងព័ទ្ធជុំវិញដោយពួកគិង្ករៈនិងភូតជាច្រើន ដែលតុបតែងដោយកិរិយាវិលាសនៃគ្រឿងស្លៀកពាក់ផ្សេងៗដែលបង្កើតនូវរសនៃការលេងសើចកំប្លែង នៅត្រង់ទីបំផុតនៃមុខដាច់ មានរូបគំនូរផ្សេងៗដ៏គួរឲ្យត្រេកត្រអាល និងខ្ពស់ត្រដែត ដែលសង់ឡើងដោយឥដ្ឋទាំងឡាយ បូកកំបោរយ៉ាងល្អ និងបានសាងសង់នូវរង្វង់ខ្លោងទ្វារមករ ខាងក្នុងរចនាឡើងយ៉ាងល្អ ភ្លឺស្វាងដោយគំនូរវិចិត្រផ្សេងៗ មានក្បាច់ផ្កាកម្រង និងក្បាច់វល្លិជាដើម ដ៏គួរឲ្យចាប់ចិត្ត មានជណ្តើរ និងទ្វារបង្អួចដែលចាត់ចែងទុកយ៉ាងល្អ តុបតែងលម្អដោយព្រះពុទ្ធបដិមាដែលមានលក្ខណៈដូចជាមានជីវិតរស់នៅ គួរឲ្យចាប់ចិត្តដោយលីលានៃទីកន្លែងដែលបានតុបតែងយ៉ាងល្អ នៅខាងស្តាំនៃព្រះបដិមានោះ តុបតែងដោយព្រះពុទ្ធរូបដែលធ្វើអំពីថ្មដុះយ៉ាងណែន ព្រះអង្គបានកសាងនូវមហាវិមានមានបីជាន់។

ဣတိ အဋ္ဌံသ ဝိမာနုပ္ပတ္တိပရိစ္ဆေဒေါ ဧကာဒသမော.

ចប់ បរិច្ឆេទទី ១១ ស្ដីពីការកើតឡើងនៃវិមានប្រាំបីជ្រុង តែប៉ុណ្ណេះ។

၁၂၂.

១២២.

ဝိဒ္ဓသ္တသံခရဏတော နဝကမ္မုနာဝါ,ခေတ္တာဒိဒါနဝိဓိနာစ အနာဂတေပိ;

ယေ သာဓဝေါ ပရိဟရန္တိ ဣမံ ဝိဟာရံ,နာမဒွ ကာရမ္ပိ တေသမိဟာလိခန္တု.

ពួកសប្បុរសណា ទោះបីក្នុងអនាគតកាល តែងថែរក្សានូវវិហារនេះ ដោយការជួសជុលឡើងវិញនូវអ្វីៗដែលទ្រុឌទ្រោម ឬដោយការសាងសង់ថ្មី និងដោយវិធីនៃការប្រគេននូវស្រែចម្ការជាដើម សូមឲ្យការចារឹកឈ្មោះរបស់សប្បុរសទាំងនោះ ត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងទីនេះផងចុះ។

বাংলা








中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ
1 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရ ဝံသော ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ។ ၁. ១. သ္နေဟုတ္တရာယ ဟဒယာ မလမလ္လိကာယ,ပဇ္ဇာလိတော မတိဒသာယ ဇိနပ္ပဒီပေါ; မောဟဏ္ဓကာရမခိလံ မမ နီဟရန္တော,နိစ္စံ ဝိဘာဝယတု စာရု ပဒတ္ထရာသိံ. សូមប្រទីបគឺព្រះជិនស្រី ដែលញ៉ាំងប្រាជ្ញាឲ្យភ្លឺស្វាង ព្រះអង្គទ្រង់អុជបំភ្លឺឡើងដោយប្រេងគឺសេចក្ដីស្នេហាដ៏ក្រៃលែង ចេញពីដួងហឫទ័យដ៏ស្អាតស្អំឥតមានមន្ទិល កម្ចាត់បង់នូវងងឹតគឺមោហៈទាំងស្រុងរបស់ខ្ញុំ ញ៉ាំងគំនរនៃបទនិងអត្ថដ៏ល្អឆើតឆាយ ឲ្យភ្លឺច្បាស់ជានិច្ចកាលចុះ។ ၂. ២. လင်္ကာဘိသိတ္တဝသုဓာဓိပတီသု ရာဇာ,ယော ဗောဓိသတ္တဂုဏဝါ သိရိသံဃဗောဓိ; တဿာတိစာရု စရိယာ ရစနာမုခေန,ဝက္ကာမိ ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရ ဝံသံ. ក្នុងចំណោមព្រះរាជាទាំងឡាយដែលបានអភិសេកគ្រងផែនដីលង្កា ព្រះរាជាអង្គណាដែលមានគុណធម៌ដូចជាព្រះពោធិសត្វ ព្រះនាម សិរិសង្ឃពោធិ, ខ្ញុំនឹងពោលនូវហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស តាមរយៈការតែងរៀបរាប់អំពីព្រះរាជចរិយាវត្តដ៏ល្អឆើតឆាយក្រៃលែងរបស់ព្រះអង្គនោះ។ ၃. ៣. ဗြဟ္မနွယေနနုဂတတ္ထမနောမဒဿီ,ချာတေန သဗ္ဗယတိရာဇဓုရန္ဓရေန; ဝျာပါရိတောဟမိတိဘာနုဂတံ ကထဉ္စ,နိဿာယ ပုဗ္ဗလိခိတံဝိဓ ဝါယမာမိ. ខ្ញុំដែលត្រូវបានចាត់ចែងដោយព្រះថេរៈព្រះនាម អនោមទស្សី ដ៏មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញ ជាអ្នកទ្រទ្រង់ធុរៈនៃស្តេចសង្ឃទាំងពួង និងជាអ្នកកើតក្នុងព្រាហ្មណវង្ស នឹងខិតខំប្រឹងប្រែងតាក់តែងរឿងរ៉ាវនេះ ដោយអាស្រ័យលើគម្ពីរដែលបានសរសេរទុកពីមុនមក។ ၄. အရ္ဏ္ထ သုဂတာဂမသုဓာပဂါနိဒ္ဓေါတကုဒိဋ္ဌိဝိသကလင်္ကာယ လံကာယ ဘဂဝတော အင်္ဂီရသဿမဟာနာဂဝနုယျာနေ သမိတိသမာဂတယက္ခ ရက္ခသလောကဝိဇယာပဒါနဿ သိဒ္ဓက္ခေန္တဘူတော သီဟဠမဟီမဏ္ဍလမဏ္ဍနာယ မာနော ဝိဝိဓရတနာကရောပလက္ခမာနမဟဂ္ဃမဏိ ဘေဒေါ မဏိ ဘေဒေါ နာမ ဇနပဒေါ. ៤. លំដាប់នោះ ក្នុងកោះលង្កា ដែលមានមន្ទិលគឺពិសនៃទិដ្ឋិដ៏អាក្រក់ត្រូវបានលាងជម្រះដោយទឹកទន្លេគឺព្រះធម៌របស់ព្រះសុគត ជាទីកន្លែងសម្រេចជោគជ័យក្នុងការផ្ចាញ់ពួកយក្សនិងរក្សសៈដែលបានមកប្រជុំគ្នាក្នុងឧទ្យានមហានាគវ័នរបស់ព្រះសក្យមុនី (អង្គីរសៈ) មានជនបទមួយឈ្មោះថា មណិភេទទោ ដែលជាគ្រឿងអលង្ការសម្រាប់ប្រដាប់ផែនដីសីហឡៈ ហាក់ដូចជាប្រភពនៃរតនភណ្ឌផ្សេងៗ ដែលសម្បូរទៅដោយត្បូងមានតម្លៃដ៏ច្រើនឥតគណនា។ ၅. ៥. လဒ္ဓါန သတ္ထု ဝရဏင်္ကမနညလဗ္ဘ,မာနဏ္ဒိနာ သုမနကူဋသိလုစ္စယေန; ဥဿာပိတာ ဝိဇယကေတုမတလ္လိကေဝ,သုဒ္ဓေါရုဝါလုကနဒီ ယမလင်္ကရောတိ. ស្ទឹងខ្សាច់ដ៏ស្អាតស្អំនិងធំទូលាយ តែងតែលម្អនូវជនបទនោះ ហាក់បីដូចជាទង់ជ័យដ៏ល្អឆើតឆាយដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយភ្នំសុមនកូដ ដ៏មានសេចក្ដីរីករាយដោយបានទទួលនូវស្នាមព្រះបាទដ៏ប្រសើររបស់ព្រះសាស្តា ដែលបុគ្គលដទៃក្រឡែតនឹងបាន។ ၆. ៦. လင်္ကာယ ယက္ခဂဏနီဟရဏေ ဇိနဿ,စမ္မာသနုဂ္ဂနဟုနာသနဖဿဒါဟာ; သံသာရရက္ခသဝပုဗ္ဘဝဗုဗ္ဗုလံစ,ယသ္မိံ ဝိဟာတိ မဟိယင်္ဂဏ ထူပရာဇာ. ព្រះស្តូបដ៏ឧត្តមឈ្មោះ មហិយង្គណៈ តែងរុងរឿងក្នុងជនបទនោះ ជាកន្លែងដែលព្រះជិនស្រីទ្រង់កម្ចាត់ពួកយក្សចេញពីកោះលង្កា ដោយកម្ដៅនៃការប៉ះពាល់នៃភ្លើងដែលកើតឡើងអំពីអាសនៈស្បែក ហើយស្តូបនោះប្រៀបដូចជាពពុះទឹកនៃអត្តភាពមុនក្នុងសង្សារវដ្តរបស់ពួកអសុរកាយ។ ၇. ៧. သဒါမဟောဃာယ မဟာပဂါယ,ပါနီယပါနာယ သမောသဋာနံ; သမုစ္စယော သာရဒဝါရိဒါနံ,နူနံ ဂတော ထာဝရထူပရူပံ. គំនរនៃពពកក្នុងរដូវសរទកាល ដែលបានមកជួបជុំគ្នាដើម្បីផឹកទឹកពីទន្លេដ៏ធំដែលមានទឹកជំនន់ជានិច្ច ពិតជាបានក្លាយទៅជាទ្រង់ទ្រាយនៃព្រះស្តូបដ៏មាំមួននេះជាមិនខាន។ ၈. ៨. တဿာပဂါယ ဝိမလမ္ဗုနိ ဒိဿမာန,မာလောလဝိစိတရလံ ပဋိဗိမ္ဗရူပံ; ဘောဂေဟိ ဝေဌိယ နိဇံ ဘဝနံ ဖဏီဟိ,ပူဇတ္ထိကေဟိ ဝိယ ရာဇတိ နီယမာနံ. រូបភាពឆ្លុះនៃព្រះស្តូបនោះ ដែលលេចឡើងក្នុងទឹកដ៏ថ្លាឆ្វង់នៃទន្លេនោះ ញ័ររន្ធត់ទៅតាមរលកទឹកដ៏ទន់ភ្លន់ មើលទៅហាក់ដូចជាត្រូវបានពួកពស់ទាំងឡាយដែលប្រាថ្នានឹងបូជា ព័ទ្ធរុំដោយរាងកាយរបស់ខ្លួន ហើយនាំយកទៅកាន់ពិភពនាគរបស់ខ្លួនដូច្នោះដែរ។ ၉. တဿ မဟိယင်္ဂဏ မဟာ ဝိဟာရဿ ပရိယန္တဂါမကေ သေလာဘယော နာမ ခတ္တိယော ပဋိဝသန္တော ပုတ္တံ ပဋိလဘိတွာ အင်္ဂလက္ခဏပါဌကာနံ ဒဿေသိ တေ တဿ ကုမာရဿ အင်္ဂလက္ခဏာနိ ဩလောကေတွာ ‘‘အယံ ကုမာရော ခမကသတ္တော နဟောတိ. ဓညပုညလက္ခဏသမ္ပန္နော, သကလမ္ပိ သီဟဠဒီပံ ဧကစ္ဆတ္တံ ကရိတွာ မဟန္တမဟန္တာနိ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတာနိ မဟာဝီရစရိတာနိ ဒဿေဿတီ’’တိ ဝျာကရိံသု. ៩. នៅក្នុងភូមិដែលស្ថិតនៅក្បែរវត្តមហិយង្គណមហាវិហារនោះ មានក្សត្រមួយព្រះអង្គព្រះនាម សេលាភ័យ គង់នៅ។ កាលដែលទ្រង់បានព្រះរាជបុត្រមួយព្រះអង្គ ក៏បាននាំទៅបង្ហាញដល់ពួកគ្រូទាយលក្ខណៈ។ ពួកគ្រូទាំងនោះបានពិនិត្យមើលលក្ខណៈនៃរាងកាយរបស់រាជកុមារនោះ ហើយក៏ព្យាករថា៖ «រាជកុមារនេះ មិនមែនជាសត្វលោកធម្មតាឡើយ គឺព្រះអង្គប្រកបដោយលក្ខណៈនៃបុណ្យនិងវាសនាដ៏ប្រសើរ នឹងបានញ៉ាំងកោះសីហឡៈទាំងមូលឲ្យស្ថិតនៅក្រោមស្វេតច្ឆត្រតែមួយ ហើយនឹងបង្ហាញនូវវីរចរិតដ៏អស្ចារ្យនិងចម្លែកៗជាច្រើន»។ ၁၀. တတော သေလာဘယ ခတ္တိယော ပုတ္တဿ အဘိသေကာဒိသမ္ပတ္တိံ သုတွာ ကောဋိပ္ပတ္တပမောဒပရဝသောပိ တသ္မိံ ကာလေ အနုရာဓပုရေ ရဇ္ဇံ ကာရယတာ ‘‘ဝေါဟာရတိဿမဟာရာဇတော ကဒါစိ ကေစိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဇာယိဿတီတိ. ဇာတပရိသင်္ကောတံ ကုမာရမာဒါယ မဟိယင်္ဂဏမဟာဝိဟာရေ ဗောဓိ အင်္ဂဏေ ပရိတ္တဂ္ဂေ သန္နိပတိတဿ နဏ္ဒမဟာထေရပမုခဿ မဟာဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ‘‘ဧသော မေ ဘန္တေ ကုမာရော မဟာသံဃဿ စ မဟာ ဗောဓိပါဒဿ စ သရဏံ ဂစ္ဆတိ တံ သဗ္ဗေပိ ဘဒန္တာ ရက္ခန္တု သံဃဗောဓိ နာမကော စာယံ ဟောတု’’တိ မဟာသံဃဿ စ ဗောဓိ ဒေဝတာယ စ နိယျာဒေတွာ ပဋိဇဂ္ဂန္တော ကုမာရဿ သတ္တဝဿိက ကာလေ ကာလမကာသိ. ១០. លំដាប់នោះ ក្សត្រសេលាភ័យ លុះបានឮអំពីសម្បត្តិគឺការអភិសេកជាដើមរបស់ព្រះរាជបុត្រ ទោះបីជាទ្រង់មានសេចក្ដីត្រេកអរយ៉ាងក្រៃលែងក៏ដោយ ក៏ទ្រង់មានសេចក្ដីសង្ស័យខ្លាចក្រែងមានឧបទ្រពណាមួយកើតឡើងពីសំណាក់ព្រះបាទវោហារតិស្សមហារាជ ដែលកំពុងសោយរាជ្យនៅក្រុងអនុរាធបុរៈនាពេលនោះ។ ទ្រង់ក៏បាននាំរាជកុមារទៅកាន់មហិយង្គណមហាវិហារ ហើយដាក់ឲ្យដេកនៅកណ្ដាលជំនុំសង្ឃដែលមានព្រះនន្ទមហាថេរជាប្រធាន ដែលបានជួបជុំគ្នានៅលើលានព្រះស្រីមហាពោធិដើម្បីចម្រើនព្រះបរិត្ត រួចទូលថា៖ «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន រាជកុមាររបស់ខ្ញុំព្រះអង្គនេះ សូមដល់នូវព្រះមហាសង្ឃ និងព្រះស្រីមហាពោធិជាទីពឹងទីរលឹក សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយមេត្តាជួយថែរក្សារាជកុមារនេះផង ហើយសូមឲ្យរាជកុមារនេះមាននាមថា សង្ឃពោធិ ចុះ»។ លុះទ្រង់បានប្រគល់រាជកុមារថ្វាយដល់ព្រះមហាសង្ឃនិងទេវតារក្សាដើមពោធិ៍រួចហើយ ក៏បានបីបាច់ថែរក្សារហូតដល់រាជកុមារមានព្រះជន្ម ៧ វស្សា ទើបទ្រង់សោយទិវង្គតទៅ។ ၁၁. အထ မာတုလော နဏ္ဒမဟာထေရော ကုမာရကံ ဝိဟာရမာနေတွာ ပဋိဇဂ္ဂန္တော တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှာပေတွာ ဗာဟိရသတ္ထေသု စ ပရမကောစိဒံ ကာရေသိ. သံဃဗောဓိကုမာရောပိ ကတာဓိကာရတ္တာ တိက္ခပညတ္တာ စ ဉာဏဝိညာဏသမ္ပန္နော ဟုတွာ ဝယပ္ပတ္တော လောကဿ လောစနေဟိနိပိယမာနာယ ရူပသမ္ပတ္တိယာ သဝဉ္ဇလိပုဋေဟိ အဿာဒိယမာနသဒါစာရဂုဏ သမ္ပတ္တိယာ စ ပတ္ထ ဋ ယသောဃောသော အဟောသိ. ១១. បន្ទាប់មក ព្រះនន្ទមហាថេរជាមា បាននាំរាជកុមារមកកាន់វិហារ ហើយបីបាច់ថែរក្សា ព្រមទាំងឲ្យសិក្សានូវព្រះត្រៃបិដកជាពុទ្ធវចនៈ និងបានញ៉ាំងរាជកុមារឲ្យសម្រេចនូវការចេះដឹងយ៉ាងជ្រៅជ្រះក្នុងក្បួនតម្រាខាងក្រៅទាំងឡាយ។ ចំណែកឯសង្ឃពោធិរាជកុមារ ដោយសារតែបានសាងសន្សំអធិការទុកមកពីមុន និងជាអ្នកមានប្រាជ្ញាដ៏មុតស្រួច ក៏បានក្លាយជាអ្នកប្រកបដោយញាណនិងវិញ្ញាណ លុះចម្រើនវ័យវឌ្ឍនាការឡើង ក៏មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញខ្ចរខ្ចាយទៅគ្រប់ទិសទី ដោយសារតែរូបសម្បត្តិដ៏ល្អឆើតឆាយដែលជាទីគយគន់នៃភ្នែករបស់សត្វលោក និងដោយសារតែគុណសម្បត្តិគឺសីលាចារវត្តដ៏ល្អ ដែលនាំឲ្យមនុស្សទាំងឡាយលើកដៃប្រណម្យសរសើរ។ ၁၂. ကိမိဟ ဗဟုနာ?- ကာဒမ္ဗိနီ ကဒမ္ဗတော သိနိဒ္ဓနီလာယတဂုဏံဓမ္မိလ္လကလာပေ, ပရိပုဏ္ဏဟရိဏင်္ကမဏ္ဍလတော ဟိလာဒကရပသာဒသောမ္မဂုဏံ မုခမဏ္ဍလေ စာမီကရပိံဇရကမ္ဗုဝရတော မေဒုရောဒါရဗဏ္ဓုရဘာဝံ ဂီဝါဝယဝေ, ကလျာဏသိလုစ္စယတော သံဟတ ဝိလာသံ ဥရတ္ထလေ, သုရသာဓိသာခတော ပီဝရာယတလလိတရူပံ ကာမဒါနပဒါနဒွ ဗာဟုယုဂဠေ, သမဒဂန္ဓသိန္ဓုရတော ဂမနလီဠှံ ကရာကာရဒွ ဟတ္ထိယုဂဠေ, စာရုတရထရုစိရောစမာနစာမီကရမုကုရတော တဒါကာရံ သဇာဏုမဏ္ဍလေ ဇင်္ဃယုဂဠေ, နိစ္စာ သီနကမလာ ကမလတော ရတ္တကောမဠဒလသိရံ စရဏယုဂဠေ အာဒါယ ယောဇယတာ ပါရမိတာဓမ္မသိပ္ပိတာ နိမ္မိတဿ ပရမဒဿနီယဂရူပဝိလာသဿ တဿ အတ္တဘာဝဿ သံဝဏ္ဏနာဂန္ထဂါရဝမာဝဟတိ. ១២. តើចាំបាច់ត្រូវពោលអ្វីឲ្យច្រើនក្នុងទីនេះ? ការពណ៌នាអំពីអត្តភាពរបស់រាជកុមារនោះ ដែលមានរូបឆោមលោមពណ៌ដ៏ស្រស់ស្អាតនិងគួរឲ្យទស្សនាជាក្រៃលែង ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយជាងចម្លាក់គឺបារមីធម៌ ហាក់ដូចជាបានដកស្រង់យកនូវលក្ខណៈដ៏ទន់រលោង ខ្មៅរលោង និងវែងអន្លាយពីជួរពពកខ្មៅមកដាក់ក្នុងកំប៉ោយសក់, យកនូវលក្ខណៈដ៏ត្រជាក់ភ្នែកនិងទន់ភ្លន់ពីវង់ព្រះចន្ទពេញបូណ៌មីមកដាក់ក្នុងវង់ភក្ត្រ, យកនូវលក្ខណៈដ៏រលោង ថ្លៃថ្នូរ និងសមសួនពីសង្ខ៍មាសដ៏ប្រសើរមកដាក់ក្នុងក, យកនូវភាពមាំមួននិងស្រស់ស្អាតពីកំពូលភ្នំមាសមកដាក់ក្នុងទ្រូង, យកនូវទ្រង់ទ្រាយដ៏ទ្រលុកទ្រលន់ វែងអន្លាយ និងទន់ភ្លន់ពីមែកឈើទិព្វមកដាក់ក្នុងដើមដៃទាំងពីរ, យកនូវលីលានៃការដើរដ៏ស្វាហាប់ពីដំរីសារដ៏ចុះប្រេងមកដាក់ក្នុងដំណើរ, យកនូវទ្រង់ទ្រាយនៃកញ្ចក់មាសដ៏ភ្លឺថ្លានិងស្រស់ស្អាតមកដាក់ក្នុងស្មងជើងនិងជង្គង់ទាំងពីរ, និងយកនូវចុងស្រទាប់ផ្កាឈូកក្រហមដ៏ទន់ល្វើយដែលជាទីគង់នៅជានិច្ចនៃព្រះនាងលក្ស្មីមកដាក់ក្នុងបាតជើងទាំងពីរ។ ការពណ៌នានេះពិតជាធ្វើឲ្យសៀវភៅនេះមានតម្លៃកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ၁၃. ១៣. ဒေဟေ သုလက္ခဏယုတေ နဝယောဗ္ဗနဍ္ဎေ,တဿုဇ္ဇလေ စ ပသမာဟရဏောဒယေန; ကာ ဝဏ္ဏနာ ကမလရူပိနိ ဇာတရူပေ,လောကုတ္တရံ ပရိမလံ ပရိတော ဝဟန္တေ. តើមានការពណ៌នាណាអាចប្រៀបផ្ទឹមនឹងរូបកាយមាសដ៏រុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ ដែលមានទ្រង់ទ្រាយដូចផ្កាឈូក ប្រកបដោយលក្ខណៈដ៏ល្អ ពេញបរិបូណ៌ដោយយុវវ័យដ៏ក្មេងខ្ចី និងផ្សព្វផ្សាយនូវក្លិនក្រអូបដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមទៅគ្រប់ទិសទី ដោយសារតែការកើតឡើងនៃសេចក្ដីស្ងប់រំងាប់នោះបាន? ၁၄. ១៤. ဒေါသာရယော ဟဒယဒုဂ္ဂပုရေ ဝိဇိတွာ,တတ္ထာဘိသိစ္စ သုဟဒံ ဝိယ ဓမ္မဘူပံ; အတ္ထာနုသာသနိမိမဿ ဝဒံ ဂိရာယ,တတ္ထပ္ပဝတ္တယိ သုဓီ နိဇကာယကမ္မံ. ព្រះរាជកុមារដ៏មានប្រាជ្ញា លុះបានផ្ចាញ់សត្រូវគឺទោសៈនៅក្នុងបន្ទាយគឺហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គរួចហើយ ក៏បានអភិសេកព្រះធម៌ឲ្យឡើងគ្រងរាជ្យក្នុងហឫទ័យនោះ ប្រៀបដូចជាមិត្តសម្លាញ់ដ៏ល្អ ហើយទ្រង់ក៏បានប្រព្រឹត្តធ្វើនូវកាយកម្មរបស់ព្រះអង្គក្នុងទីនោះ ដោយវាចាដែលពោលនូវពាក្យប្រដៅប្រកបដោយប្រយោជន៍។ ဣတိ ရာဇကုမာရုပ္ပတ္တိ ပရိစ္ဆေဒေါ ပဌမော. ចប់ បរិច្ឆេទទី ១ ស្ដីពីការកើតឡើងនៃរាជកុមារ តែប៉ុណ្ណេះ។ ၁၅. အထေကဒါ မာတုလမဟာထေရာ ဝယပ္ပတ္တံ သိရိသံဃဗောဓိ ကုမာရံ ဓမ္မသဝနာဝသာနေ အာမန္တေတွာ ဧဝမာဟ, ‘‘ကုမာရ! မဟာဘာဂဓေယျ! ဣဒါနိ တွမသိ အဓီတသုဂတာဂမော, ဝိဒိတသကလ ဗာဟိရသတ္ထော. စတုဗ္ဗိဓပဏ္ဍိစ္စကောဋိပ္ပတ္တော, တထာပိ အဘိမာနဓနေ ခတ္တိယကုလေ ဇာတိ, သဗ္ဗပတ္ထဝျာပိတာ ယောဗ္ဗနဝိလာသေန သမလင်္ကတံ သရီရံ, အပ္ပဋိမာ ရူပသိရိ, အမာနုသံ ဗလဉ္စေတိ မဟတီယ ဗလဝနဏ္ထ ပရမ္ပရာ’သဗ္ဗာအဝိနယာန မေကေကမ္ပိ တေသမာယတနံ ကိမုတ သမဝါယော?‘‘ယေဘုယျေန သတ္ထသလိလ ဝိက္ခာလနာတိ နိမ္မလာပိ ကာလုသိယမုပယာနိ ဗုဒ္ဓီ, အနုဇ္ဈိတဓဝလတာပိ သရာဂါဧဝ ဘဝတိ နဝယောဗ္ဗနဂဗ္ဗိတာနံ ဒိဋ္ဌိ, အပဟရတိ စ ဝါတမဏ္ဍလိ ကေဝ သုက္ခပဏ္ဏံ ဥဗဘုတရဇော ဘန္တိ အတိဒူရမတ္တနော ဣစ္ဆာယ ယောဗ္ဗနသမယေ ပုရိသံ ပကတိ. ဣဏ္ဒြိယဘရိဏဘာရိနီ သတ္တမတိဒုရန္တာယ မုပဘောဂမိဂတဏဟိကာ တသ္မာ အယမေဝါနဿာဒိတ ဝိသယ ရသဿ တေ ကာလော ဂုရုပဒေသဿ. မဒနသရပ္ပဘာရဇဇ္ဇရိတေ ဟဒယေ ဇလမိဝ ဂလတိ ဂုရူနမနုဿာနံ အကာရဏံဆဝတိ ဒုပ္ပကတိ နော ကုလံဝါ သုတံ ဝါ မနယဿ ဝဏ္ဒနပ္ပဘဝေါနဒဟတိ ကိံ ဒဟနော? ကိံဝါပသမဟေတုနာပိ နာတိဝဏ္ဍတရော ဘဝတိ ဝဍဗာနဠော သလိလေန, တသ္မာ ဂါဠှတရ မနုသာသီတဗ္ဗောသိ. ១៥. លំដាប់នោះ ថ្ងៃមួយ ព្រះមហាលោកម្ចាស់ជាមា លុះចប់ការសម្តែងធម៌ហើយ ក៏បានហៅសិរិសង្ឃពោធិរាជកុមារដែលចម្រើនវ័យហើយ មកមានថេរដីកាថា៖ «ម្នាលកុមារ ដ៏មានបុណ្យវាសនាខ្ពង់ខ្ពស់! ពេលនេះ អ្នកបានសិក្សាចប់នូវព្រះពុទ្ធវចនៈហើយ បានដឹងច្បាស់នូវក្បួនតម្រាខាងក្រៅទាំងពួង និងបានដល់នូវកំពូលនៃបណ្ឌិតភាពទាំង ៤ យ៉ាងហើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការកើតក្នុងខត្តិយវង្សដែលមានសេចក្ដីប្រកាន់ខ្លួនជាទ្រព្យ, រាងកាយដែលប្រដាប់ដោយលីលានៃវ័យក្មេងខ្ចីដែលផ្សព្វផ្សាយទៅគ្រប់ទិសទី, រូបសម្បត្តិដ៏ល្អរកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន, និងកម្លាំងដ៏លើសពីមនុស្សធម្មតា ទាំងនេះសុទ្ធតែជាខ្សែស្រឡាយនៃអំពើអាក្រក់ដ៏មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា។ សូម្បីតែចំណុចណាមួយក្នុងចំណោមចំណុចទាំងនេះ ក៏ជាទីតាំងនៃសេចក្ដីមិនអត់ធន់ទៅហើយ ចុះទម្រាំតែការរួមផ្សំគ្នានៃចំណុចទាំងនោះទៀត តើនឹងទៅជាយ៉ាងណា? ជាទូទៅ សូម្បីតែប្រាជ្ញាដែលស្អាតស្អំខ្លាំងដោយសារការលាងជម្រះដោយទឹកគឺក្បួនតម្រា ក៏នៅតែធ្លាក់ចុះទៅក្នុងភាពល្អក់កករបានដែរ, ទស្សនៈរបស់ពួកអ្នកដែលព្រហើនដោយសារវ័យក្មេងខ្ចី ទោះបីជាមិនទាន់លះបង់នូវភាពស្អាតស្អំក៏ដោយ ក៏នៅតែប្រឡាក់ទៅដោយរាគៈដែរ។ ធម្មតារបស់មនុស្សក្នុងវ័យក្មេងខ្ចី ដែលមានធូលីគឺកិលេសហុយឡើង តែងតែត្រូវបានអូសទាញទៅឆ្ងាយតាមតែចំណង់របស់ខ្លួន ដូចជាស្លឹកឈើស្ងួតដែលត្រូវខ្យល់កួចដូច្នោះដែរ។ ព្រឹលភ្នែកគឺការសេពកាមគុណ ដែលនាំមកនូវការចិញ្ចឹមឥន្ទ្រិយ គឺជាអ្វីដែលពិបាកនឹងឆ្លងកាត់បំផុត។ ហេតុដូច្នេះហើយ ពេលនេះជាពេលវេលាដ៏សមគួរសម្រាប់ដំបូន្មានរបស់គ្រូ ចំពោះអ្នកដែលមិនទាន់បានភ្លក់រសជាតិនៃកាមគុណ។ ក្នុងដួងចិត្តដែលខ្ទេចខ្ទាំដោយសារកម្លាំងនៃព្រួញរបស់មារ ដំបូន្មានរបស់គ្រូទាំងឡាយតែងតែហូរជ្រាបបាត់ទៅដូចជាទឹកដូច្នោះដែរ។ ចំពោះបុគ្គលដែលមានសន្តានចិត្តអាក្រក់ ទោះបីជាត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ឬការចេះដឹងច្រើន ក៏មិនអាចជួយអ្វីបានឡើយ។ តើភ្លើងដែលកើតអំពីឈើខ្លឹមចន្ទន៍ មិនឆេះឬអ្វី? ឬមួយក៏ភ្លើងក្នុងមហាសមុទ្រ មិនរឹតតែឆេះខ្លាំងឡើងដោយសារទឹក ដែលជាហេតុនាំឲ្យត្រជាក់នោះទេឬ? ហេតុដូច្នេះហើយ អ្នកត្រូវតែទទួលការប្រដៅប្រកបដោយសេចក្ដីម៉ឺងម៉ាត់បំផុត»។ ၁၆. အပဂတမလေ ဟိ မနသိ ဧလိကမဏိမှိ ဝိယ ရဇနိကရမယုခါပဝိသန္တိ, သုခမုပဒေသဂုဏာ, ဂုရုဝစနမမလမ္ပိ သလိလမိဝ မဟန္တံ ဇာနိမုပဇနယတိ သဝနဟတံ သူလမိဝ အဘဗ္ဗဿ, ဘဗ္ဗဿတု ကရိနော ဝိယ သဗ္ဗာဘရဏမာနနသောဘာသမုဒယမဓိကတရ မုပဝဟတိ, အနာဒိသိဒ္ဓ တဏှာကသာယိတိဏ္ဒြိယာနုစရဉှိ စိတ္တံ နာဝဟတိ ကန္နာမာနတ္ထံ, တသ္မာ ရာဇ ကုမာရာနဉ္စ ယတီနဉ္စ သတိဗလေန ဣဏ္ဒြိယဝိဇယော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကမ္ဗိလံ ကလျာဏဇာတမုပဇနယတိ, ဣဏ္ဒြိယဝိဇယော စ သမ္ဘဝတိ ဂုရုဝုဒ္ဓေါပသေဝါယ တဗ္ဗဝနမဝိရာဓေတွာ ပဋိပဇ္ဇတော, တသ္မာ တယာ အာပါဏပရိယန္တံ ဝတ္ထုတ္တယသရဏပရာယဏတာ န ပဟာတဗ္ဗာ. ១៦. ព្រោះថា គុណនៃដំបូន្មានតែងតែចូលទៅក្នុងចិត្តដែលប្រាសចាកមន្ទិលបានដោយងាយ ដូចជាពន្លឺព្រះចន្ទដែលចាំងចូលទៅក្នុងកែវមណីដ៏ថ្លាដូច្នោះដែរ។ ពាក្យប្រដៅរបស់គ្រូ ទោះបីជាស្អាតស្អំដូចជាទឹកក៏ដោយ ក៏តែងតែបង្កនូវសេចក្ដីទុក្ខយ៉ាងធំដល់បុគ្គលដែលមិនគួរទទួល ប្រៀបដូចជាលំពែងដែលចាក់ចូលទៅក្នុងត្រចៀកដូច្នោះដែរ, ប៉ុន្តែចំពោះបុគ្គលដែលគួរទទួលវិញ ពាក្យប្រដៅនោះរឹតតែនាំមកនូវសេចក្ដីល្អនិងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរយ៉ាងក្រៃលែង ដូចជាគ្រឿងអលង្ការទាំងពួងដែលលម្អដល់ដំរីសារដូច្នោះដែរ។ ព្រោះថា ចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមឥន្ទ្រិយដែលប្រឡាក់ដោយតណ្ហាដែលគ្មានទីចាប់ផ្ដើម តើមិននាំមកនូវសេចក្ដីវិនាសអ្វីខ្លះ? ហេតុដូច្នេះហើយ ចំពោះរាជកុមារទាំងឡាយ និងពួកអ្នកបួសទាំងឡាយ ការផ្ចាញ់ឥន្ទ្រិយដោយកម្លាំងនៃសតិ តែងតែបង្កើតនូវសេចក្ដីចម្រើនទាំងក្នុងលោកនេះនិងលោកខាងមុខ។ ហើយការផ្ចាញ់ឥន្ទ្រិយនោះ តែងតែកើតមានឡើងដោយសារការសេពគប់នឹងគ្រូនិងចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ និងការប្រតិបត្តិតាមដោយមិនឲ្យឃ្លាតចាកពាក្យប្រដៅរបស់លោកឡើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយ អ្នកមិនត្រូវលះបង់នូវការយកព្រះរតនត្រ័យជាទីពឹងទីរលឹក រហូតដល់អស់ជីវិតឡើយ។ န ရာဂါပသ္မာရဝိဗောဓနံ ဝိသယဒဟနသလိလ သံသေဝနံ ကာတဗ္ဗံ, ပဿတူ ဟိ ကလျာဏာဘိနိဝေသိ စက္ခူဏ္ဒြိယလာဠန ပရဝသဿ သလဘဿ သမုဇ္ဇလိတ ဒီပသိခါပတနံ သောတိဏ္ဒြိယ သုခါနုယုတ္တဿ တရုဏ ဟရီဏဿ ဥသု ပါတသမ္မုခီဘဝနံ ဃာဏိဏ္ဒြိယ ပရဝသဿ မဓုကရဿ မဒဝါရဏကဏ္ဏတာလဘန္နံ ရသနိဏ္ဒြိယတပ္ပဏဝျသနိနော ပုထုလောမဿ ဗလိသာဃာသဝျသနံ ဖဿီဏ္ဒြိယာနုဘဝနလာလသဿမတင်္ဂဇဿဝါရိဏိ ဗဏ္ဓနာပါယံ ဣမေဟိ ဣဏ္ဒြိယေဟိ မိလိတေဟိ ဧကဿ ကာမိနော သဒိဒေဝ ပဉ္စန္နံ, ဝိသယရသာနမုပသေဝါယ ပတ္တဗ္ဗံ မဟန္တံ ဒုက္ခဇာလံ ကထမုပဝဏ္ဏယာမ? ဣမာနိ စ သုဘာသိတာနိ ပစ္စဝေက္ခတု အနုက္ခဏံ ဝိစက္ခဏော. មិនត្រូវសេពកាមគុណដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងភ្លើងកិលេសឲ្យឆេះឡើង និងជាគ្រឿងដាស់នូវជំងឺឆ្កួតជ្រូកគឺរាគៈឡើយ។ ព្រោះថា សូមអ្នកដែលប្រាថ្នាសេចក្ដីល្អពិនិត្យមើលចុះ៖ សត្វមេអំបៅដែលលុះក្នុងអំណាចនៃការលួងលោមនៃចក្ខុន្ទ្រិយ តែងតែហើរចូលទៅក្នុងអណ្ដាតភ្លើងប្រទីបដ៏ភ្លឺស្វាង, សត្វក្តាន់វ័យក្មេងដែលជាប់ចិត្តនឹងសេចក្ដីសុខនៃសោតិន្ទ្រិយ តែងតែរត់ទៅរកការត្រូវព្រួញបាញ់, សត្វឃ្មុំដែលលុះក្នុងអំណាចនៃឃានិន្ទ្រិយ តែងតែត្រូវស្លាប់ដោយសារការបក់ស្លឹកត្រចៀកនៃដំរីចុះប្រេង, សត្វត្រីដែលជាប់ចិត្តនឹងការបំពេញរសិន្ទ្រិយ តែងតែត្រូវវិនាសដោយសារការលេបនុយចងនឹងផ្លែសន្ទូច, និងសត្វដំរីសារដែលប្រាថ្នានឹងទទួលនូវផស្សិន្ទ្រិយ តែងតែត្រូវធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់និងការចងនៅក្នុងទឹក។ កាលបើឥន្ទ្រិយទាំងនេះរួមចូលគ្នាក្នុងបុគ្គលដែលមានតណ្ហាតែមួយ តើតម្រេកក្នុងកាមគុណទាំង ៥ នឹងនាំមកនូវសំណាញ់នៃសេចក្ដីទុក្ខដ៏ធំធេងយ៉ាងណា តើយើងនឹងពណ៌នាឲ្យអស់សេចក្ដីដូចម្ដេចបាន? ហេតុដូច្នេះ បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញាគួរពិចារណានូវសុភាសិតទាំងឡាយនេះគ្រប់ពេលវេលាចុះ៖ ၁၇. ១៧. နာဂါရိကံ သုခမုဒိက္ခတိ ကိဉ္စိ ဓီရော,ဇာနာတိ ဒေဟပဋိဇဂ္ဂနမတ္ထတောဝေ; သံသေဝတောပိ ယုဝတိံ ရတိမောဟိတဿ,ကဏ္ဍုယနေ ဝိယ ဗနဿ သုခါဘိမာနော. អ្នកមានប្រាជ្ញាតែងតែមិនសម្លឹងមើលសេចក្ដីសុខក្នុងផ្ទះថាជាសេចក្ដីសុខពិតប្រាកដឡើយ ព្រោះដឹងថាការថែរក្សារាងកាយគឺគ្រាន់តែដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការរស់នៅប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែការសេពគប់នឹងស្ត្រីក្រមុំរបស់បុគ្គលដែលវង្វេងដោយតម្រេក សេចក្ដីសំគាល់ថាជាសុខនោះ ក៏ប្រៀបដូចជាការអេះដំបៅរមាស់ដូច្នោះឯង។ ၁၈. ១៨. ကော သေဝေယျ ပရံ ပေါသော အဝမာနံ သဟေယျဝဝ,န ဝေ ကလတ္တနိဂဠံ ယဒိ ဒုက္ခနိဗဏ္ဓနံ. តើបុរសណាខ្លះនឹងព្រមបម្រើអ្នកដទៃ និងទ្រាំទ្រនឹងការមើលងាយមើលថោក ប្រសិនបើគ្មានខ្នោះគឺភរិយាដែលជាចំណងនៃសេចក្ដីទុក្ខនោះ? ၁၉. ១៩. အာကဍ္ဎမာနာ စိသိခါ သ္မိပံ,ပရမ္မုခါယေဝ သဒါ ပဝတ္တာ; ဒူရမ္ပိ ဂစ္ဆန္တိ ဂုဏံ ဝိဟာယ,ပဝတ္တနံ တာဒိသမေဝ ထီန. ទោះបីជាទាញចូលមកជិតដូចជាអណ្ដាតភ្លើង ក៏តែងតែបែរខ្នងដាក់ជានិច្ច, ទោះបីជាទៅឆ្ងាយ ក៏លះបង់ចោលនូវគុណធម៌, ការប្រព្រឹត្តរបស់ស្ត្រីទាំងឡាយ គឺមានសភាពបែបនោះឯង។ ၂၀. ២០. အသန္ထုတံ တာ ပုရိသမ္ပိ အန္တော,ကရောန္တိ အာဒါယကတာဝ ဘိတ္တိ; နေတ္တိံ သဝလ္လီ ဝိယ ဟဏ္ထဂါပိ,ဒသာသု သဗ္ဗာသု စ သင်္ကနီယာ. ស្ត្រីទាំងឡាយតែងតែធ្វើសូម្បីតែបុរសដែលមិនធ្លាប់ស្គាល់ឲ្យស្និទ្ធស្នាលបាន ដូចជាជញ្ជាំងដែលគេលាបពណ៌គូរគំនូរ, ពួកនាងប្រៀបដូចជាវល្លិដែលមកដល់ដៃហើយ គឺគួរឲ្យសង្ស័យក្នុងគ្រប់កាលៈទេសៈទាំងអស់។ ၂၁. ២១. အန္တောရုဒ္ဓါ ဗဟိဒ္ဓါပိ နိဿာသာ ဝိယ နာရိယော,ကရောန္တိ နာသမေဝဿ ကောဓီမာတာသု ဝိဿသေ. ស្ត្រីទាំងឡាយប្រៀបដូចជាខ្យល់ដកដង្ហើម ដែលត្រូវទប់ទុកខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ តែងតែនាំមកនូវសេចក្ដីវិនាសតែម្ដង តើនរណាអាចទុកចិត្តពួកនាងបាន សូម្បីតែស្ត្រីនោះជាម្តាយក៏ដោយ? ၂၂. ២២. မာနသ ပါပသံနိန္နံ အပါယာ ဝိဝဋာ နနာ,သမန္တာ ပါပမိတ္တာဝ မောက္ခော သဗ္ဗဘယာကထံ. ចិត្តតែងតែឱនទៅរកអំពើបាប ទ្វារអបាយភូមិក៏បើកចំហរជានិច្ច ឯមិត្តអាក្រក់ក៏មាននៅជុំវិញខ្លួន តើការរួចផុតពីភ័យទាំងពួងនឹងកើតមានឡើងដូចម្ដេចបាន? ၂၃. အပိ စ ဟဒယတရုကောဋရ ကုဋီရော ကောဓ ကုဏ္ဍလီန ကဒါစိ ဗဟိ ကာတဗ္ဗော. အပိ တု’တိတိက္ခာမန္တေန အစိပ္ဖဏ္ဒန္တံ ဥပနေတဗ္ဗော. ២៣. មួយវិញទៀត មិនត្រូវបណ្ដោយឲ្យពស់វែកគឺកំហឹង ដែលដេកនៅក្នុងរន្ធនៃដើមឈើគឺហឫទ័យ ចេញមកខាងក្រៅឡើយ។ ប៉ុន្តែ គួរតែសង្កត់វាទុកមិនឲ្យកម្រើកបាន ដោយមន្តគឺសេចក្ដីអត់ធន់។ ၂၄. ២៤. သတံ တိတိက္ခာကဝစေ ဝိဂုဏ္ဌိတာ,သိယုံ ဒုရာလာပခဂါ ခလာနံ; သဘာပသံသာကုသုမတ္တ မေတာ,နိဗဇ္ဈရေ တာ ဂုဏ မာလိကာယ. ព្រួញគឺពាក្យទ្រគោះបោះបោករបស់ពួកជនពាល កាលបើត្រូវរារាំងដោយក្រោះគឺសេចក្ដីអត់ធន់របស់សប្បុរសទាំងឡាយហើយ តែងតែក្លាយទៅជាផ្កាសម្រាប់សរសើរនៅក្នុងសមាគម ហើយត្រូវបានគេចងក្រងទុកជាកម្រងផ្កាគឺគុណធម៌។ ၂၅. ២៥. လောကာဓိပစ္စံ ဝိပုလေဓနေ စ,မနောနုကူလေ တနယေ စ ဒါရေ; လဒ္ဓါပိ ယာယေတိ န ဇာတု တိတတိံ,ဗာဓေတု သာတံ န ပပဉ္စ တဏှာ. សូមកុំឲ្យតណ្ហាដ៏ពង្រីកទុក្ខនោះ ដែលទោះបីជាបានទទួលនូវភាពជាធំក្នុងលោក ទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ព្រមទាំងកូននិងភរិយាជាទីគាប់ចិត្តហើយ ក៏នៅតែមិនចេះស្កប់ស្កល់ឡើយនោះ មកបៀតបៀនអ្នកបានឡើយ។ ၂၆. ២៦. ဝဏ္ဏပ္ပသာဒါ ယဿာ သုခါဝ,ဓနာ စ ဟာယန္တုပ ဇီဝိကာစ; ယေနာဘိဘူတာရိပုနေဝ သတ္တာ,ဒေါသဂ္ဂိ သော တေ ဟဒယံ ဇဟာတု. សូមឲ្យភ្លើងគឺទោសៈនោះ ដែលកាលបើគ្របដណ្ដប់លើសត្វលោកហើយ តែងតែធ្វើឲ្យពណ៌សម្បុរ សេចក្ដីសុខ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវវិនាសទៅ ប្រៀបដូចជាសត្រូវមកបំផ្លាញ ចូលលះបង់ចាកចេញពីហឫទ័យរបស់អ្នកចុះ។ ၂၇. ២៧. ခေဒေါ ဝိပတ္တီသု ပဋိကိရယာ န,တသ္မာ န ဒီနပ္ပ ကတိံ ဘဇေယျ; ပညာနုယာတံ ဝီရိယံ ဝဒန္တိ,သဗ္ဗတ္ထ သိဒ္ဓိဂ္ဂဟဏဂ္ဂဟဏ္ထံ. ការសោកសៅក្នុងវិបត្តិទាំងឡាយ មិនមែនជាគ្រឿងដោះស្រាយឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលមិនគួរលុះក្នុងសភាពទន់ជ្រាយឡើយ បណ្ឌិតទាំងឡាយពោលថា សេចក្តីព្យាយាមដែលប្រកបដោយប្រាជ្ញា ជាគ្រឿងសម្រេចប្រយោជន៍ក្នុងកិច្ចការទាំងពួង។ ၂၈. ២៨. ဝျာပါရာ သဗ္ဗဘူတာနံ သုခတ္ထာယ ဝိဓီယရေ; သုခဉ္စ န ဝိနာ ဓမ္မံ တသ္မာ ဓမ္မပရော ဘဝါ’တိ. ការខ្វល់ខ្វាយរបស់សត្វលោកទាំងពួង តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសុខ ឯសេចក្តីសុខសោត ក៏មិនដែលប្រាសចាកធម៌ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគួរជាអ្នកមានធម៌ជាទីប្រកបចុះ។ ၂၉. ဧဝမာဒိကံ သပ္ပုရိသနီတိပထံ အာဒိသန္တေ မဟာထေရေ တေန ကလျာဏဓမ္မေန အသောတဗ္ဗတာနာဒရိယရစိတဘုကူဋိက မုခေန ဝါ ဒိသာစိက္ခိတ္တစက္ခုနာ စ အဟင်္ကာရပရဝသေန ဂဇနိမိလိတမုဗ္ဘာဝယတာ ဝါ အတ္တနော ပညာဓိက္ခေပမိဝစ အစိန္တယတာ စုဠာဝိနိဟိတကောမဠဉ္ဇလိပုဋေန တန္နိန္နေန, တပ္ပောဏေန သိရသာ စ ပီတိ သမုဒိတ သာဓုဝါဒဝိကသိတကပေါလေနမုခေန စ. သကလာဝယဝစိတ္ထဋရောမဉ္စ ကဉ္စုကိတေန ဒေဟေန စ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇိတွာ ဒီဃပ္ပမာဏ ပမာဏ မာဝရတ္တာမဂ္ဂဖလလာဘတောဝိယ ဝိသိဋ္ဌတရံ ပမုဒိတမာဝိကတမာသိ. ២៩. កាលដែលព្រះមហាថេរ សម្តែងនូវគន្លងធម៌របស់សប្បុរស មានអាទិយ៉ាងនេះ ព្រះសង្ឃពោធិកុមារនោះ ដែលជាអ្នកមានធម៌ដ៏ល្អ មិនបានធ្វើនូវការមិនចង់ស្តាប់ មិនបានធ្វើការមិនគោរព ដោយការធ្វើមុខក្រញូវ ឬដោយការក្រឡេកភ្នែកមើលទៅទិសផ្សេងៗ ឬដោយការធ្វើជាធ្មេចភ្នែកដូចដំរីព្រោះលុះក្នុងអំណាចនៃអស្មិមានៈឡើយ ហើយក៏មិនបានគិតថាជាការបង្អាប់បង្អោនប្រាជ្ញារបស់ខ្លួននោះឡើយ គឺលោកមានអញ្ជលីដ៏ទន់ភ្លន់តម្កល់ទុកលើក្បាល មានក្បាលឱនលំទោនទៅរកធម៌នោះ មានមុខដ៏រីកស្រស់ដោយពាក្យថា សាធុ ដែលកើតឡើងអំពីសេចក្តីរីករាយ និងមានរាងកាយពាសពេញដោយរោមជជុះសព្វសព៌ាង្គកាយ បានក្រាបចុះលើផែនដី បង្ហាញនូវសេចក្តីត្រេកអរយ៉ាងក្រៃលែង ហាក់បីដូចជាបានសម្រេចមគ្គនិងផលដែលខ្លួនបានប្រាថ្នាអស់កាលដ៏យូរអង្វែងដូច្នោះ។ ဣတိ အနုသာသန ပရိစ္ဆေဒေါ ဒုတိယော. ចប់ អនុសាសនបរិច្ឆេទ ជាបរិច្ឆេទទី ២។ ၃၀. တတော ပဋ္ဌာယ ယထာဝုတ္တပဋိပဒံ အဝိရာဓေတွာ သမာဝရဏေန သန္တုဋ္ဌော တဿ သံဃဗောဓိ သမညံ ဂေါပေတုကာမော မာတုလမဟာထေရော ဓမ္မိကောတိ ဝေါဟာရံ ပဋ္ဌပေသိ. ៣០. ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះសង្ឃពោធិកុមារនោះ មិនឲ្យឃ្លាតចាកបដិបទាដែលបានពោលហើយ ជាអ្នកសន្តោសដោយការសង្រួម កាលចង់រក្សានូវឈ្មោះថា សង្ឃពោធិ របស់កុមារនោះ ព្រះមហាថេរជាព្រះមាតុលា ទើបបានតាំងវោហារថា 'ធម្មិកៈ'។ ၃၁. လက္ခဏပါဌကာနံ ဝစနံ သဒ္ဒဟန္တော ဘာဂိနေယျံ ပဗ္ဗဇိတုကာမမ္ပိ အပဗ္ဗာဇေတွာ ‘‘ဣဓ ဝါသတော အနုရာဓပုရေ ဝါသောယေဝ ကုမာရဿ ယောဂက္ခေမာဝဟော, ပုညာနုရူပေန ဇာယမာနဿ ဝိပါကဿ စ ဌာနံ ဟောတိ, မဟာစေတိယဿ ဝတ္တပဋိဝတ္တသမာစရဏေနစ မဟန္တော ပုညက္ခဏ္ဓော သမ္ပဇိဿတိ’’တိ မညမာနော တံ ကုမာရမာဒါယ ဂစ္ဆန္တော အနုရာဓပုရံ ဂန္တုကာမော နိက္ခမိ. သံဃတိဿောဂေါဌာဘယောတိ စ လမ္ဗကဏ္ဏာ ရာဇ ကုမာရာ အပရေပိ ဒုစေ တဿ ပံသုကီဠနတော ပဋ္ဌာယ သဟာယာတေန ကုမာရေန သဒ္ဓိံ နိက္ခမိံသု တေ တယော ကုမာရေ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော မဟာထေရော ပုရေတရမေဝ အနုရာဓပုရံ ပါဝိသိ. မဟာထေရမနုဂစ္ဆန္တေသု တေသု ကုမာရေသု ဇေဋ္ဌော သံဃတိဿော မဇ္ဈိမော သံဃဗောဓိ ကနိဋ္ဌော ဂေါဌာဘယောတိ တေ ထေရံ ပစ္ဆတော အနုဂစ္ဆန္တာ တယောပိ ပဋိပါဋိ ယာ တိဿဝါပိယာ သေတုမတ္ထကေန ဂစ္ဆန္တိ. ៣១. ព្រះមហាថេរ កាលជឿជាក់លើពាក្យរបស់ពួកហោរា ទោះបីជាក្មួយប្រុសចង់បួសក៏ដោយ ក៏មិនព្រមឲ្យបួសឡើយ ដោយគិតថា 'ការរស់នៅក្នុងក្រុងអនុរាធបុរៈ ធៀបនឹងការរស់នៅទីនេះ គឺនាំមកនូវសេចក្តីក្សេមចាកយោគៈដល់កុមារពិតប្រាកដ ហើយជាទីកន្លែងសម្រាប់ផលដែលកើតឡើងតាមសមគួរដល់បុណ្យ ម្យ៉ាងទៀត គំនរនៃបុណ្យដ៏ធំធេងនឹងសម្រេចបានដោយការបំពេញវត្តប្រតិបត្តិថែរក្សាព្រះមហាចេតិយ' ទើបនាំយកកុមារនោះចេញដំណើរទៅ ក្នុងបំណងចង់ទៅកាន់ក្រុងអនុរាធបុរៈ។ ឯរាជកុមារក្នុងត្រកូលលម្ពកណ្ណៈពីររូបទៀត គឺសង្ឃតិស្សៈ និងគោឋាភយៈ ដែលជាមិត្តភក្តិលេងដីខ្សាច់ជាមួយគ្នាតាំងពីក្មេង ក៏បានចេញដំណើរទៅជាមួយកុមារនោះដែរ។ ព្រះមហាថេរបាននាំយកកុមារទាំងបីរូបនោះ ចូលទៅកាន់ក្រុងអនុរាធបុរៈជាមុន។ ក្នុងចំណោមរាជកុមារទាំងនោះដែលដើរតាមក្រោយព្រះមហាថេរ រូបច្បងគឺសង្ឃតិស្សៈ រូបកណ្តាលគឺសង្ឃពោធិ រូបពៅគឺគោឋាភយៈ ពួកគេទាំងបីនាក់ដើរតាមក្រោយព្រះថេរៈតាមលំដាប់ ឆ្លងកាត់តាមលើស្ពាននៃស្រះទិស្សវាបិ។ ၃၂. တတ္ထ သေတုသာလာယ နိသိန္နော ကောစိ အဏ္ဓောဝိစက္ခဏော တေသံ တိဏ္ဏန္တံ ကုမာရာနံ ပဒဝိညာသဒ္ဒံ သုတွာ လက္ခဏာနုသာရေန ဥပပရိက္ခိပိတွာ ‘‘ဧတေ တယောပိ သီဟဠဒီပေ ပထဝိဿရာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ တတ္ထ နိသိန္နာနံ ဝျာကာသိ. တံဝစနံ ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တော ဂေါဌာဘယော သုတွာ ဣတရေသံ ဂစ္ဆန္တာနံ အနိဝေဒယိတွာ ပစ္စာဂမ္မ ‘‘ကတမော စိရံ ရဇ္ဇံ ကာရေဿတိ? စံသဋ္ဌိတိဉ္စ ကရောတိ’’တိ? ပုစ္ဆိတွာ ပစ္ဆိမောတိ ဝုတ္တေ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဥဒဂ္ဂုဒဂ္ဂေါ သီဃတရံ အာဂမ္မ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တော တိခိဏ မန္တိတာယ ဂမ္ဘီရဘာဝတော စ ကဉ္စိ အဇာနာပေတွာ အန္တောပုရံ ပါဝိသိ. တေ တယောပိ ပတိရူပေ နိဝါသေ ဝါသံ ဂဏှိံသု. ៣២. ក្នុងទីនោះ មានបុរសខ្វាក់ភ្នែកម្នាក់ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា អង្គុយនៅក្នុងសាលាក្បែរស្ពាន កាលបានឮសំឡេងជំហានជើងរបស់រាជកុមារទាំងបីរូបនោះ ក៏បានពិចារណាតាមលក្ខណៈ ហើយបានព្យាករប្រាប់ដល់មនុស្សទាំងឡាយដែលអង្គុយនៅទីនោះថា 'អ្នកទាំងបីនាក់នេះ នឹងបានធ្វើជាស្តេចផែនដីនៅក្នុងកោះសីហឡៈទាំងអស់គ្នា'។ គោឋាភយៈដែលដើរទៅខាងក្រោយ បានឮពាក្យនោះ ក៏មិនបានប្រាប់ដល់អ្នកដទៃដែលកំពុងដើរទៅឡើយ ហើយបានត្រឡប់មកវិញសួរថា 'តើនរណានឹងបានសោយរាជ្យបានយូរអង្វែង និងធ្វើឲ្យរាជ្យនោះស្ថិតស្ថេរ?' កាលបើបុរសនោះឆ្លើយថា 'អ្នកចុងក្រោយគេ' គោឋាភយៈក៏មានចិត្តត្រេកអររីករាយជាខ្លាំង ហើយបានដើរត្រឡប់ទៅវិញយ៉ាងលឿន ទៅជាមួយពួកគេ ដោយមិនឲ្យនរណាម្នាក់ដឹងឡើយ ព្រោះខ្លួនជាអ្នកមានគំនិតមុតស្រួច និងមានចិត្តគំនិតជ្រៅជ្រះ ហើយក៏បានចូលទៅកាន់ព្រះបរមរាជវាំង។ កុមារទាំងបីរូបនោះ ក៏បានស្នាក់នៅក្នុងទីលំនៅដ៏សមគួររៀងៗខ្លួន។ ၃၃. အထ ကနိဋ္ဌော ‘‘ဧတေ ဒွေပိ အပ္ပာယုကတ္တာ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတာပိ န စိရံ ဇီဝန္တိ ကိရ အဟမေဝ တေသံ ရဇ္ဇံ ဒုပေဿာမိ’’တိ တဒနုရူပေန ဥပါယေနပဋိဇ္ဇန္တော တေသံ ရဇ္ဇလာဘာယ ဥပါယံ ဒဿေန္တော အဘိဏှံ မတ္တေတိ. ဇေဋ္ဌောပိ တသ္မိံ အတိပိယာသမာနော တေနောပဒိဋ္ဌမေဝ သမာစရန္တောရာဇာနံ ဒိသွာ လဒ္ဓ သမ္မာနော သဗ္ဗေသု ရာဇကိစ္စေသု ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဟုတွာ န စိရဿေဝ ရာဇဝလ္လဘော အဟောသိ? တသ္မိံ ကာလေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဝိဇယ ရာဇာ နာမ ခတ္တိယော တသ္မိံ ပသန္နော သဗ္ဗေသု ရာဇကိစ္စေသု တမမေဝ ပဓာနဘူတံ ကတွာ သေနာပတိံ အကာသိ. ៣៣. លំដាប់នោះ រូបពៅ (គោឋាភយៈ) គិតថា 'អ្នកទាំងពីរនេះជាអ្នកមានអាយុខ្លី ទោះបីបានសោយរាជ្យ ក៏មិនរស់នៅបានយូរឡើយ គឺមានតែអញម្នាក់គត់នឹងបានសោយរាជ្យបន្តពីពួកគេ' ទើបគិតរកឧបាយកលដ៏សមគួរ ហើយតែងតែណែនាំបង្ហាញឧបាយដើម្បីឲ្យពួកគេបានសោយរាជ្យជាញឹកញាប់។ ចំណែកឯបងច្បង (សង្ឃតិស្សៈ) មានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះប្អូនពៅនោះខ្លាំងណាស់ ក៏បានធ្វើតាមការណែនាំរបស់ប្អូននោះ ហើយបានចូលគាល់ព្រះរាជា ទទួលបានការគោរពរាប់អាន និងបានធ្វើជាប្រធានក្នុងរាជកិច្ចទាំងពួង មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានក្លាយជាទីគាប់ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះរាជា។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះរាជាដែលសោយរាជ្យ មានព្រះនាមថា វិជយរាជ ជាក្សត្រដែលទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងសង្ឃតិស្សៈនោះខ្លាំងណាស់ ទើបតែងតាំងរូបលោកឲ្យជាធំក្នុងរាជកិច្ចទាំងពួង ហើយបានតាំងឲ្យធ្វើជាសេនាបតី។ ၃၄. ဓမ္မိကော ပန ရဇ္ဇေန အနတ္ထိကတာယ ရဇ္ဇလာဘာယ စိတ္တမ္ပိ အနုပ္ပာဒေတွာ ကေဝလံ မဟာထေရဿ အနုသာသနမတ္တေနေဝ ရာဇုပဋ္ဌာနဝေလာယံ အနုစရဏမတ္တမာစရန္တော ရာဇဂေဟံ ပဝိသိတွာ တတော တေဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမ္မ သာယံ မဟာ ထေရဿ ဝိဟာရေယေဝ ဝသန္တော အတ္တနော ဓမ္မိကာနုဋ္ဌာနံ အဟာပေတွာ မဟာစေတိယော ပဋ္ဌာနဂိလာနုပဋ္ဌာနာဒိကံ အနဝဇ္ဇ ဓမ္မံစရန္တော ကာလံ ဝီတိနာမေတိ. ៣៤. ចំណែកឯព្រះធម្មិកៈវិញ ព្រោះតែគ្មានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងរាជសម្បត្តិ ទើបមិនបានធ្វើសូម្បីតែចិត្តដើម្បីចង់បានរាជ្យឡើយ លោកគ្រាន់តែធ្វើតាមអនុសាសន៍របស់ព្រះមហាថេរ ដោយគ្រាន់តែដើរហែហមទៅកាន់ព្រះរាជវាំងក្នុងពេលចូលគាល់បម្រើព្រះរាជា ហើយក៏ត្រឡប់មកវិញជាមួយពួកគេ ដល់ពេលល្ងាចក៏ស្នាក់នៅក្នុងវិហាររបស់ព្រះមហាថេរដដែល ដោយមិនបានលះបង់នូវការប្រព្រឹត្តធម៌របស់ខ្លួនឡើយ លោកបានចំណាយពេលឲ្យកន្លងទៅដោយការប្រព្រឹត្តធម៌ដែលគ្មានទោស មានការបម្រើព្រះមហាចេតិយ និងការថែទាំអ្នកជំងឺជាដើម។ တဒါ သံဃတိဿော သကလရဇ္ဇဉ္စ ပုရဉ္စ အတ္တနောဟတ္ထဂတံ ကတွာ ဧကသ္မိံ ဒိနေ လဒ္ဓေါကာသော ရာဇာနံ အန္တောဘဝနေယေဝ ဂေါဌာဘယေန မာရာပေတွာ သယံ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌတိ. ក្នុងកាលនោះ សង្ឃតិស្សៈបានក្តោបក្តាប់រាជសម្បត្តិ និងនគរទាំងមូលទុកក្នុងដៃរបស់ខ្លួន ហើយនៅថ្ងៃមួយ កាលបានឱកាស ក៏បានប្រើឲ្យគោឋាភយៈសម្លាប់ព្រះរាជានៅក្នុងព្រះរាជវាំង រួចហើយខ្លួនឯងក៏បានឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិ។ ဣတိ အနုရာဓပုရပ္ပဝေသပရိစ္ဆေဒေါ တတိယော. ចប់ អនុរាធបុរប្បវេសនបរិច្ឆេទ ជាបរិច្ឆេទទី ៣។ ၃၅. အထ ဂေါဌာဘယော ဓမ္မိကံ အနိစ္ဆာမာနမ္ပိ သေနာပတိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အာယတိံ အပေက္ခမာနော သယံ ဘဏ္ဍာဂါရိကော အဟောသိ. အထ သံဃတိဿော ရာဇာ ဗဟုံ ပုည္စ အပုည္စ ပသဝန္တော ဇမ္ဗုဖလပါကကာလေ သသေနော သာမစ္စော သဘောရောဓော အဘိဏှံ ပါစီန ဒေသံ ဂန္တွာ ဇမ္ဗုဖလာနိ ခါဒတိ. ရညော ယေဘုယျေန ဂမနာ ဂမနေန ဥပဒ္ဒုတာ ရဋ္ဌဝါသိနော ရာဇုပဘောဂါရဟေသု ဇမ္ဗုဖလေသု ဝိသံ ယောဇေသုံ. အထ သော သံဃတိဿော ရာဇာ တေန ဝိသေန တတ္ထေဝ ကာလမကာသိ. ៣៥. លំដាប់នោះ គោឋាភយៈ ទោះបីជាព្រះធម្មិកៈមិនប្រាថ្នាក៏ដោយ ក៏បានតាំងលោកឲ្យនៅក្នុងតំណែងជាសេនាបតី ហើយខ្លួនឯងកាលសម្លឹងមើលទៅអនាគត ក៏បានធ្វើជាអ្នករក្សាឃ្លាំង (ភណ្ឌាគារិក)។ បន្ទាប់មក ព្រះបាទសង្ឃតិស្សៈ កាលសន្សំបុណ្យនិងបាបជាច្រើន ក្នុងរដូវផ្លែព្រីងទុំ តែងតែនាំពលសេនា អាមាត្យ និងស្រីស្នំជាញឹកញាប់ ទៅកាន់ទិសខាងកើត ដើម្បីសោយផ្លែព្រីង។ ពួកអ្នកនគរដែលក្តៅក្រហាយដោយសារការយាងទៅយាងមកជាញឹកញាប់របស់ព្រះរាជា ក៏បានដាក់ថ្នាំពិសនៅក្នុងផ្លែព្រីងដែលជាគ្រឿងសោយរបស់ព្រះរាជា។ គ្រានោះ ព្រះបាទសង្ឃតិស្សៈក៏បានសោយទិវង្គតក្នុងទីនោះដោយសារថ្នាំពិសនោះឯង។ ၃၆. အထ ဂေါဌာဘယော အဏ္ဓဝိစက္ခဏဿ ဝစနံ အနုဿရန္တော အနုက္ကမေန ရဇ္ဇံ ဒါပေတွာ ပစ္ဆာ အဟံ သုပ္ပတိဋ္ဌော ဘဝိဿာမိ’တိ မညမာနော သာမစ္စော သသေနော သံဃဗောဓိကုမာရံ ရဇ္ဇေန နိမန္တေသိ. သော တေမိယ မဟာဗောဓိသတ္တေန ဒိဋ္ဌာဒီနဝတ္တာ ရဇ္ဇသုခါပရိစ္စာဂါနုဘူတံ မဟန္တံ ဒုက္ခဇာလံ အနုဿရိတွာ ပုနပ္ပုနံ ယာစိယမာနောပိ ပဋိက္ခိပိယေဝ အဘယော ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု သဗ္ဗေပိ မနုဿေ သန္နိပါတေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ နာနာပ္ပကာရံ ယာစမာနောပိ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတုံ နာသက္ခိ. အထ သဗ္ဗေပိ ရဋ္ဌဝါသိနော သာမစ္စာမဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ မဟာ သံဃံ သန္နိပါတေတွာ သံဃ မဇ္ဈေ သံဃဗောဓိကုမာရော မဟာ သံဃံ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇ နမဿိတွာ လဒ္ဓေါကာသော ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ဧဝံ ဝတ္တုမာရဘီ. ៣៦. លំដាប់នោះ គោឋាភយៈ កាលរលឹកឃើញនូវពាក្យរបស់បុរសខ្វាក់ភ្នែកដ៏មានប្រាជ្ញា ក៏គិតថា 'អញនឹងបានតាំងនៅមាំមួនក្នុងពេលក្រោយ បន្ទាប់ពីបានប្រគល់រាជ្យតាមលំដាប់រួចហើយ' ទើបព្រមទាំងអាមាត្យនិងសេនា បានអញ្ជើញសង្ឃពោធិកុមារឲ្យឡើងសោយរាជ្យ។ ព្រះសង្ឃពោធិកុមារនោះ កាលរលឹកឃើញនូវគំនរទុក្ខដ៏ធំធេងដែលកើតអំពីការលះបង់រាជសម្បត្តិ ដូចដែលព្រះតេមិយពោធិសត្វបានទតឃើញទោសហើយ ទោះបីជាគេអង្វរករម្តងហើយម្តងទៀត ក៏នៅតែបដិសេធដដែល។ ទោះបីជាគោឋាភយៈបានប្រមូលប្រជាជនទាំងអស់នៅក្នុងភូមិ និគម និងរាជធានី មកជួយអង្វរករដោយប្រការផ្សេងៗជាមួយគ្នាក៏ដោយ ក៏នៅតែមិនអាចធ្វើឲ្យលោកព្រមទទួលយកបានឡើយ។ គ្រានោះ ពួកអ្នកនគរ និងអាមាត្យទាំងអស់ បានទៅកាន់មហាវីហារ ហើយបានប្រជុំព្រះមហាសង្ឃ ក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃនោះ ព្រះសង្ឃពោធិកុមារបានក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះមហាសង្ឃលើផែនដី កាលបានឱកាសហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរមួយ រួចចាប់ផ្តើមពោលយ៉ាងនេះថា៖ ၃၇. အယဉှိ ရာဇလက္ခီနာမ ယထာ ယထာ ဒိပ္ပတေ, တထာ တထာ ကပ္ပုရဒီပသိခေဝ ကဇ္ဇိလံမလိနမေဝ ကမ္မဇာတံ ကေဝလမုဗ္ဗမတိ. တထာဟိ အယံ သံဝဓနဝါရိဓာရာ တဏှာဝိသဝလ္လီနံ, နေနာဒ မဓုရဘီတိကာ အယံ ဣဏ္ဒြိယမိဂါနံ, ပရာမာသဓုမလေခါ သုစရိတ စိတ္တကမ္မဿ ဝိဗ္ဘမသေယျာ မောဟနိဒ္ဒါနံ တိမိရုဂ္ဂတိ ပညာဒိဋ္ဌီနံ, ပုရဿရပတာကာ အဝိနယမဟာသေနာယ, ဥပ္ပတ္တိနိန္နနာ ကောဓဝေဂ ကုမ္ဘိလာနံ, အာပါနဘူမိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝဒနံ. သံဂီတိ သာလာ ဣဿရိယ ဝိကာရနာဋကာနံ အာဝါသဒရီဒေါသာသိဝိသာနံ, ဥဿာရဏဝေတ္တလတာ သပ္ပုရိသဝေါဟာရာနံ, အကာလဇဒါဂမော သုစရိတ ဟံသာနံ, ပတ္ထာဝနာ ကပဋနာဋကာနံ, ကဒလိကာ ကာမကရိနော ဝဇ္ဈဝါလာ သာဓုဘာဝဿ, ရာဟုမုခံ ဓမ္မစဏ္ဒ မဏ္ဍလဿ, နဟိ တံ ပဿာမိ ယောဟိ အပရိစိတာယာပိ ဧတာယ နိဗ္ဘရမုပဂုလှော န ဝိပ္ပလဒ္ဓေါ, အပိစ, အဘိသေကသမယေ ရာဇညာနံ မင်္ဂလကလသဇလေဟိ ဝိယ ဝိက္ခာလနမုပယာတိ ဒက္ခိညံ အဂ္ဂိဟုတတဓုမေနေဝ မလိနီဘဝတိ ဟဒယံ ပုရောဟိတ ကုသဂ္ဂ သမဇ္ဇတေန ဝိယ အပနိယတေ တိတိက္ခာ, ဥဏှီသ ပဋ္ဋ ဗဏ္ဓနေန ဝိယ ဆာဒီယတီ ဇရာဂမဒဿနံ, အာတပတ္တ မဏ္ဍလေန ဝိယ တိရောကရီယတိ ပရလောကာပေက္ခဏံ, စာမရပဝနေန ဝိယ ဒုရမုဒ္ဓုယတေ သစ္စာဒိတာ ဝေတ္တလတာပ္ပဟာရေန ဝိယ ဒုရမပယန္တိ သဂ္ဂုဏာ ဧကေ ရဇ္ဇသိရိ မဒိရာ မဒမတ္တာ သကတ္ထနိပ္ဖာဒနပရေဟိ ဓနပိသိတာဃာသဂိဇ္ဈေဟိ သဟာနလီနီဗကေဟိ ဒူတံ ဝိနောဒနန္တိ, ပရဒါရာဘိဂမနံ ဝိဒ္ဓတာတိ, မီဂဝန ပရိဿမောတိ, သုရာပါနံ ဝိလာသောတိ, နိစ္စပ္ပမတ္တတာ, သုရဘာဝေါတိ သဒါရပ္ပိစ္စာဂံ အဝျသနိတာနိ, ဂုရုဝစနာဝဓီရဏံ အပရပ္ပနေယတ္တမိတိ အဇိတဟစ္စတံ သုခေါပသေဝတ္တမီတိ, နစ္စဂီတ ဂဏာကာနုသတ္တိ ရသိကတေဟိ ပရိဘဝသဟတ္တံ ခမေတိ, သေရီဘာဝံ ပဏ္ဍိစ္စာမိတိ ဝဏ္ဒိဇန နဝစနံ ယသေံဃောသောတိ တရလတာ ဥဿာဟောတိ. အဝိသေသညုတ္တံ အပက္ခပါတိတ္တမိတိ? ဧဝ ဒေါသဂဏမ္ပိ ဂုဏပက္ခေ အဇ္ဈာရောပယန္တေဟိ သယမ္ပိ အန္တော ဟ သန္တေဟိ ပတာရဏကုသလေဟိ ဓုတ္တေဟိ အမာနုသောစိတာဟိ ထောမာနာဟိ ပတာရိယမာနာ, စိတ္တမဒမတ္တ စိတ္တာ နိစ္စေတ န တာယ တထေတိ အတ္တနိ အဇ္ဈာရောပယန္တာ အလိကာဘိမာနံ မစ္စဓမ္မသမာနာပိ ဒိဗ္ဗံ သာဝတိဏ္ဏမိဝ အမာနုသမိဝ အတ္တာန မညမာနာ အာရဓဒိဗ္ဗောစိတကိရယာနု ဘာဝါ သဗ္ဗဇနော ပဘသနီယ ဘာဝမုပယန္တိ. အတ္တ မိလမ္ဗနဉ္စ အနု ဇီဝိဇနေန ကရီယမာနံ အဘိနဏ္ဒန္တိ. ៣៧. ពិតណាស់ រាជលក្សី (សិរីសួស្តីនៃរាជសម្បត្តិ) នេះ កាលបើភ្លឺស្វាងឡើងយ៉ាងណាៗ ក៏រមែងបញ្ចេញមកតែអំពើដ៏សៅហ្មង ដូចជាធូលីខ្មៅនៃអណ្តាតប្រទីបឈើកាពួរយ៉ាងនោះឯង។ ត្បិតថា រាជលក្សីនេះ ប្រៀបដូចជាខ្សែទឹកស្រោចស្រពនូវវល្លិពិសគឺតណ្ហា ជាសំឡេងតន្ត្រីដ៏ពិរោះដែលគួរឲ្យខ្លាចសម្រាប់ពួកម្រឹគគឺឥន្ទ្រីយ៍ ជាខ្សែផ្សែងនៃសេចក្តីប៉ះពាល់ដល់គំនូរដ៏ល្អគឺសុចរិត ជាទីដេកដ៏វង្វេងនៃសេចក្តីលង់លក់គឺមោហៈ ជាការកើតឡើងនៃងងឹតដល់ភ្នែកគឺប្រាជ្ញានិងទិដ្ឋិ ជាទង់ជ័យនាំមុខនៃមហាសេនាគឺសេចក្តីអសុជីវធម៌ ជាស្ទឹងដែលកើតឡើងនៃសត្វក្រពើគឺកំហឹងដ៏ខ្លាំងក្លា ជាកន្លែងផឹកស៊ីនៃពាក្យសម្តីរបស់មិច្ឆាទិដ្ឋិ ជាសាលាមហោស្រពនៃល្បែងរបាំគឺការប្រែប្រួលនៃឥស្សរិយយស ជាគុហាទីលំនៅនៃពស់វែកពិសគឺទោសៈ ជាព្រាយរំពាត់ផ្តៅដែលដេញកំចាត់បង់នូវវោហាររបស់សប្បុរស ជាការមកដល់នៃរដូវរងាខុសកាលសម្រាប់ហង្សគឺសុចរិត ជាការផ្តើមសម្តែងនូវល្ខោនកុហកបោកប្រាស់ ជាដើមចេកសម្រាប់ដំរីសារគឺកាមគុណ ជាទីសម្លាប់នូវសេចក្តីល្អ ជាមាត់របស់រាហូចាប់យកវង់ព្រះចន្ទគឺធម៌ ខ្ញុំមិនដែលឃើញនរណាម្នាក់ឡើយ ដែលទោះបីជាមិនធ្លាប់ស្គាល់រាជលក្សីនេះ កាលបើបានឱបក្រសោបនាងយ៉ាងណែនហើយ មិនត្រូវនាងបោកប្រាស់នោះ។ មួយវិញទៀត ក្នុងពេលធ្វើអភិសេក សេចក្តីសប្បុរសរបស់ស្តេចទាំងឡាយ ហាក់ដូចជាត្រូវលាងជម្រះចេញដោយទឹកក្នុងក្អមមង្គល ហឫទ័យរមែងសៅហ្មង ដូចជាត្រូវផ្សែងភ្លើងបូជាយញ្ញ សេចក្តីអត់ធន់ រមែងត្រូវជម្រុះចោល ដូចជាត្រូវចុងស្បូវរបស់បុរោហិតបោសសម្អាត ការមើលឃើញនូវសេចក្តីជរាដែលមកដល់ រមែងត្រូវបិទបាំងទុក ដូចជាត្រូវឈ្នួតព្រះសិររុំព័ទ្ធទុក ការសម្លឹងមើលទៅបរលោក រមែងត្រូវបិទបាំង ដូចជាត្រូវស្វេតច្ឆត្របាំងបិទទុក សេចក្តីពិតជាដើម រមែងត្រូវផាត់ចេញទៅឆ្ងាយ ដូចជាត្រូវខ្យល់នៃផ្លិតសិរិមានសក់ចាមរីបក់ផាត់ គុណធម៌ទាំងឡាយ រមែងត្រូវដេញចេញទៅឆ្ងាយ ដូចជាត្រូវរំពាត់ផ្តៅវាយដេញ។ ស្តេចខ្លះ ស្រវឹងដោយទឹកស្រវឹងគឺរាជសិរី ត្រូវពួកមនុស្សកំសាកដែលចាំតែស៊ីសាច់គឺទ្រព្យសម្បត្តិ និងពួកកុកដែលចាំតែឆក់ឱកាសចោមរោមព័ទ្ធជុំវិញ ហើយបញ្ចុះបញ្ចូលថា៖ ការលេងល្បែងភ្នាល់ជាការកម្សាន្ត, ការសេពសន្ថវៈនឹងប្រពន្ធកូនអ្នកដទៃជាភាពអង់អាច, ការបរបាញ់សត្វជាការហាត់ប្រាណ, ការផឹកស្រាជាការសប្បាយហ៊ឺហា, ការធ្វេសប្រហែសជានិច្ចជាភាពក្លាហាន, ការលះបង់ភរិយាខ្លួនជាការមិនជាប់ជំពាក់, ការមិនស្តាប់បង្គាប់គ្រូជាភាពម្ចាស់ការលើខ្លួនឯង, ការមិនបង្ក្រាបសត្រូវជាការស្រឡាញ់សេចក្តីសុខ, ការចូលចិត្តស្តាប់តន្ត្រីច្រៀងរាំជាការមានសិល្បៈក្នុងខ្លួន, ការអត់ទ្រាំនឹងការមើលងាយជាសេចក្តីអត់ធន់, ការធ្វើអ្វីៗតាមចិត្តជាភាពជាបណ្ឌិត, ពាក្យបញ្ជោររបស់ពួកអ្នកសរសើរជាសម្លេងកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញ, សេចក្តីរាយមាយជាសេចក្តីព្យាយាម, ការមិនស្គាល់ខុសត្រូវជាការមិនលំអៀង ដូច្នេះជាដើម។ កាលបើពួកអ្នកបោកប្រាស់ដ៏ឈ្លាសវៃទាំងឡាយ ដែលសើចចំអកនៅក្នុងចិត្តខ្លួនឯង បានលើកយកទោសទាំងឡាយមកពោលថាជាគុណធម៌យ៉ាងនេះ ហើយបញ្ជោរលើកតម្កើងដោយពាក្យសរសើរដែលមិនសមគួរដល់មនុស្សលោក ស្តេចទាំងនោះក៏មានចិត្តស្រវឹងវង្វេង គ្មានសតិស្មារតី យល់ច្រឡំថាខ្លួនពិតជាមានគុណសម្បត្តិដូច្នោះមែន ក៏កើតមានអស្មិមានៈដ៏ក្លែងក្លាយ ទោះបីជាខ្លួនមានសភាពត្រូវស្លាប់ដូចមនុស្សទូទៅ ក៏សំគាល់ខ្លួនឯងថាជាទេវតាចុះមកចាប់កំណើត ឬជាអ្នកវិសេសលើសលុបជាងមនុស្សលោក ហើយក៏ចាប់ផ្តើមធ្វើនូវកិច្ចការដែលសមគួរដល់ទេវតា ធ្វើខ្លួនឲ្យជាទីសើចចំអករបស់មនុស្សទាំងពួង និងត្រេកអរចំពោះការលើកជើងបញ្ជោរដែលធ្វើឡើងដោយពួកបរិវារជុំវិញខ្លួន។ ၃၈. မာနသာ ဒေဝတာဇ္ဈာရောပဏပ္ပတာရဏ သမ္ဘူတ သမ္ဘာဝနော ပဟတဉ္စ အန္တော ပဝိဋ္ဌ အပရဘုဇယုဂံ ဝိယ အတ္တနော ဗာဟုယုဂံ သမ္ဘာဝယန္တိ. တစန္တရိတ လောစနံသကလလာဋ မာသံကန္တိ, အလိကသမ္ဘာဝနာဘိမာနဘရိတာ န နမဿန္တိ ဒေဝတာယော န ပူဇယန္တိ သမဏ ဗြာဟ္မဏေ န မာနယန္တီ မာနနီယေ, န ဥပတိဋ္ဌန္တိ ဂုရုဒဿနေပိ အနတ္ထကာယာ သာန္တရီတ, ဝိသယော ပဘောဂသုခါတိ အပဟသန္တိ ယတိနော? ဇရာဘိ ဘဝပလပိမိတိ န သုဏန္တိ ဝုဒ္ဓဇနုပဒေသံ, အတ္တနော ပညာ ပရိဘဝေါတိ ဥသုသန္တိ သစိဝေါ ပဟေသဿ,ကုဉ္ဇန္တိ ဧကန္တ ဟိတဝါဒိနံ ဧဝမာဒိနာ ကာကဏေန ဗဟုန္နံ ဒေါသာနံ မာကရ ဘူတံရဇ္ဇီဝိဘဝံ အယံ န ဣစ္ဆာမီ’တိ အဝေါစ. ៣៨. ស្តេចទាំងនោះ កាលត្រូវបំផ្លាញដោយការយល់ច្រឡំដែលកើតឡើងអំពីការបញ្ជោរថាខ្លួនជាទេវតា ក៏សំគាល់ដៃទាំងពីររបស់ខ្លួន ហាក់ដូចជាមានដៃពីរទៀតដុះចេញមកពីខាងក្នុង។ តែងសង្ស័យថាថ្ងាសទាំងមូលរបស់ខ្លួន មានភ្នែកលាក់ទុកនៅក្រោមស្បែក។ កាលពេញប្រៀបដោយអស្មិមានៈនៃការលើកតម្កើងដ៏ក្លែងក្លាយ ក៏មិនថ្វាយបង្គំទេវតាទាំងឡាយ មិនបូជាចំពោះសមណព្រាហ្មណ៍ មិនគោរពចំពោះបុគ្គលដែលគួរគោរព មិនក្រោកឈរទទួលសូម្បីតែកាលឃើញគ្រូរបស់ខ្លួន ដោយគិតថាគ្មានប្រយោជន៍។ តែងសើចចំអកចំពោះអ្នកបួសទាំងឡាយថា សេចក្តីសុខក្នុងការសេពកាមគុណជាសេចក្តីសុខដ៏ពិតប្រាកដ។ មិនព្រមស្តាប់បង្គាប់ដំបូន្មានរបស់មនុស្សចាស់ទុំ ដោយពោលថាជាពាក្យរវើរវាយរបស់មនុស្សចាស់ជរា។ តែងខឹងសម្បារនឹងអាមាត្យដែលផ្តល់យោបល់ ដោយគិតថាជាការមើលងាយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន ហើយតែងក្រញូវមុខដាក់បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យមានប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ។ ព្រះសង្ឃពោធិកុមារបានពោលថា 'ខ្ញុំមិនប្រាថ្នានូវរាជសម្បត្តិដែលជាប្រភពនៃទោសជាច្រើន មានប្រការយ៉ាងនេះឡើយ'។ ၃၉. အထ မဟာဇနေန သာဒရ မဇ္ဈေသိတော မဟာသံဃော ကုမာရဘိမုခေါ ဟုတွာ ‘‘မဟာဘာဂဓေယျ! ထနစုစုကေ လဂ္ဂိတာဇလုက တိက္ခဍသနေနတတ္ထ ဝေဒနုပ္ပာဒယန္တိ လောဟိတမေဝ အာကဍ္ဎတိ, ဒါရကော ပန ကောမလေန မုခပုဋေနမာတု သုခသညံ ဥပ္ပာဒယန္တော ခီရမေဝ အဝှေတိ. ៣៩. គ្រានោះ ព្រះមហាសង្ឃដែលមហាជនបានអារាធនាដោយគោរព បានបែរព្រះភក្ត្រទៅរកព្រះកុមារ ហើយមានថេរដីកាថា «ម្នាលអ្នកមានបុណ្យដ៏ធំ! ឈ្លើងដែលតោងនៅក្បាលដោះ តែងធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីឈឺចាប់នៅទីនោះដោយការខាំយ៉ាងមុត ហើយបឺតជញ្ជក់យកតែឈាមប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯទារក តែងធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីសំគាល់ថាជាសុខដល់មាតា ដោយរង្វង់មាត់ដ៏ទន់ភ្លន់ ហើយបៅយកតែទឹកដោះប៉ុណ្ណោះ។ ၄၀. ဧဝမေဝ ရဇ္ဇဝိဘဝံ ပတ္တော အဓီရော ဗာလော ဗဟုံ အပုညမေဝ သဉ္စိဏာနိ, မေဓာဝိ ဓိရပုရိသော ပန အာယုသင်္ခါရဿ ဒုဗ္ဗလတ္တဉ္စ ဓနသဉ္စယဿ နိဿာရတ္တဉ္စ ပညာယ ဥပ ပရိက္ခိတွာ ဒသ ကုသလကမ္မာနိ ပူရေန္တော တာဒိသေန မဟတာ ဘောဂက္ခဏ္ဓေန မဟန္တံ ကုသလရာသိံ ဥပစိဏာတိ, တွမသိကတာဓိ ကာရော မဟာသတ္တဓုရဏ္ဓရော, ဧတာဒိသံ ပုညာယတနဋ္ဌာနံ လဒ္ဓါ ဓမ္မေန သမေန လောကံ ပရိပါလေန္တော သုဂတသာသနံ ပဂ္ဂဏှန္တော ဒါနပါရမိကောဋိပ္ပတ္တံ ကတွာ ပစ္ဆာ အဘိနိက္ခမဏဉ္စ ကရောန္တော ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ပရိပါစေဟီ’’တိ အနုသာသိ. ៤០. យ៉ាងនោះឯង មនុស្សពាលដែលមិនមានសេចក្តីអត់ធន់ កាលបើបានដល់នូវរាជសម្បត្តិហើយ តែងសន្សំនូវអបុណ្យយ៉ាងច្រើន ចំណែកឯបុរសអ្នកមានប្រាជ្ញា មានសេចក្តីក្លាហាន ពិចារណាឃើញនូវសេចក្តីទន់ខ្សោយនៃអាយុសង្ខារផង នូវសេចក្តីមិនមានខ្លឹមសារនៃការសន្សំទ្រព្យសម្បត្តិផង ដោយបញ្ញាហើយ កាលបំពេញកុសលកម្មបថទាំង ១០ តែងសន្សំនូវគំនរកុសលដ៏ធំធេង ដោយគំនរភោគសម្បត្តិដ៏ធំធេងនោះ អ្នកជាអ្នកមានអធិការដ៏បានធ្វើទុកហើយ ជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវធុរៈនៃមហាសត្វ លុះបាននូវឋានៈជាទីតាំងនៃបុណ្យមានសភាពយ៉ាងនេះហើយ កាលគ្រប់គ្រងលោកដោយធម៌ ដោយសេចក្តីស្មើគ្នា ទាំងទ្រទ្រង់ព្រះសាសនានៃព្រះសុគត ធ្វើទានបារមីឲ្យដល់នូវកំពូល ហើយធ្វើការចេញសាងផ្នួសក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ចូរញ៉ាំងពោធិបក្ខិយធម៌ទាំងឡាយឲ្យចាស់ក្លាចុះ» ដូច្នេះ។ ၄၁. အထ သော မဟဇ္ဈာသယော ပုရိသဝရော မဟာသံဃဿ အနုသာသနိံ မဒ္ဒိတု မသမဏ္ထော အဓိဝါသေသီ. အနန္တရဉ္စ မဟာဇနကာယော သံဃဿ အနုညာယ သကလံ သီလဒီပံ ဧကစ္ဆတ္တံ ကတွာ အဘိသိဉ္စိယ ဓမ္မိက သိရိသံဃဗောဓိရာဇာတိ ဝေါဟာရံ ပဋ္ဌပေသိ ဂေါဌာဘယဉ္စ သေနာပတိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. ៤១. គ្រានោះ ព្រះបុរសដ៏ប្រសើរអ្នកមានអធ្យាស្រ័យដ៏ធំធេងនោះ មិនអាចនឹងបដិសេធនូវឱវាទរបស់ព្រះមហាសង្ឃបាន ក៏ទទួលព្រម។ ក្នុងលំដាប់នោះឯង មហាជនដោយការអនុញ្ញាតរបស់ព្រះសង្ឃ បានធ្វើនូវកោះសីហឡៈទាំងមូលឲ្យស្ថិតនៅក្រោមស្វេតច្ឆត្រតែមួយ ហើយបានអភិសេកទ្រង់ រួចតាំងព្រះនាមថា «ព្រះបាទធម្មិកសិរិសង្ឃពោធិរាជ» ហើយបានតាំងគោដ្ឋាភ័យ ទុកក្នុងតំណែងជាសេនាបតី។ ၄၂. ៤២. ဒါနံ အဒါ ဓာရယိ နိစ္စသီလံ,ဝဟီ တိတိက္ခံ ဘဇိ အပ္ပမာဒံ; ပဇာ ဟိတဇ္ဈာသယ သောမ္မရူပေါ,ဓမ္မော စ သော ဝိဂ္ဂဘဝါ ဝိရောစီ. ព្រះរាជាអង្គនោះ ទ្រង់បានប្រទានទាន ទ្រង់បានរក្សាសីលជានិច្ច ទ្រង់បានអត់ធន់ ទ្រង់បានសេពនូវសេចក្តីមិនប្រមាទ ទ្រង់មានអធ្យាស្រ័យដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ប្រជាជន មានព្រះវរកាយដ៏ទន់ភ្លន់ ព្រះអង្គរុងរឿង ប្រៀបដូចជាធម៌ដែលមានរូបរាងកាយឡើង។ ၄၃. ៤៣. ဝိညာယ လောကဿ ဟိ သော သဘာဝံ,ပဓာနဝတ္တာနု ဂတိပ္ပဓာနံ; နိဓာတုကာမော ဇန္တာသု ဓမ္မံ,သယမ္ပိ ဓမ္မာ ဝရဏမှိ သတ္တော. ព្រោះថា ព្រះរាជាអង្គនោះ ជ្រាបច្បាស់នូវសភាវៈនៃលោក ដែលមានការប្រព្រឹត្តទៅតាមបុគ្គលជាប្រធាន ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងតម្កល់ទុកនូវធម៌ក្នុងពួកសត្វ ព្រះអង្គឯងក៏ទ្រង់ខ្វល់ខ្វាយក្នុងការប្រតិបត្តិធម៌ដ៏ប្រសើរ។ ဣတိ ရဇ္ဇာဘိသေက ပရိစ္ဆေဒေါ စတုတ္ထော. បរិច្ឆេទទី ៤ ស្តីអំពីការអភិសេកក្នុងរាជសម្បត្តិ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၄၄. သော ရာဇာ မဟာ ဝိဟာရေ မဟဂ္ဃ မဟာဝိသာလံ သလာကဂ္ဂံ ကာရာပေတွာ အနေကသဟဿာနံ ဘိက္ခူနံ နိစ္စံ သလာက ဘတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ. မာတုလမဟာထေရဿံစ သကနာမ ဓေယျေန မဟန္တံ ပရိဝေဏ ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ အနေကေဟိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍေဟိ သဒ္ဓိံ သပရိဝါရ ဝေဏာ ကာနိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ သငသပရိဘောဂါရဟာနိ ကတွာ ဒါပေသိ သတ္တမေဝ နိသီထကာလေ ရဟောဂတော မဟာဗောဓိသတ္တဿ ဒုက္ကရစရိတာနိ သလ္လက္ခေန္တော တာဒိသာပဒါနံ အတ္တနိ သမ္ပာဒေတုမာသိံသိ. တထာ ဟိ ៤៤. ព្រះរាជាអង្គនោះ ទ្រង់បានកសាងរោងស្លាកដ៏ធំមានតម្លៃច្រើន ក្នុងមហាវីហារ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវស្លាកភត្តជានិច្ច ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយច្រើនពាន់រូប។ មួយវិញទៀត ទ្រង់បានកសាងវិហារបរិវេណដ៏ធំមួយ ដោយថ្វាយព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គ ថ្វាយដល់ព្រះមហាត្ថេរជាព្រះមាតុលា ហើយបានប្រគេននូវកប្បិយភណ្ឌដ៏ច្រើន ព្រមទាំងស្រែចម្ការនិងភូមិករជាបរិវារ ដែលគួរដល់ការប្រើប្រាស់របស់ព្រះសង្ឃ។ ក្នុងវេលាពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រដ៏ស្ងាត់ ព្រះអង្គតែងតែពិចារណានូវទុក្ករចរិយាទាំងឡាយរបស់ព្រះមហាបោធិសត្វ ហើយប្រាថ្នាដើម្បីញ៉ាំងអបទានមានសភាពយ៉ាងនោះ ឲ្យសម្រេចក្នុងខ្លួនរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រោះថា៖ ၄၅. ៤៥. ဒေဟီတိ ဝတ္ထုမသုကံ ဂဒိတောတ္ထိကေဟိ,နာလံ ကထေတုမှ နတ္ထိ န ဒေမိစာတိ; စိတ္တေ မဟာကရုဏာယ ပဟဋာဝကာသာဝ,ဒုရံဇဂါမ ဝိယ တဿ ဘဝတ္ထု တဏှာ. កាលពួកអ្នកសូមពោលថា «សូមប្រទានវត្ថុនេះដល់ខ្ញុំ» ព្រះអង្គមិនអាចនឹងពោលថា «យើងមិនមាន ឬយើងមិនឲ្យ» ឡើយ ព្រោះព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គ ត្រូវបានបើកឱកាសដោយមហាករុណា សេចក្តីលោភលន់ក្នុងភពរបស់ព្រះអង្គ ហាក់ដូចជាបានទៅកាន់ទីឆ្ងាយហើយ។ ဧဝမမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ ဝိယ ဗာဟိရ ဝတ္ထုပရိစ္စာဂမဟုဿဝေါ ကဒါ မေ ဘဝိဿတိတိ စ, «តើកាលណាឡើយ ការបរិច្ចាគនូវពាហិរវត្ថុដ៏ធំធេង ដូចជាព្រះពោធិសត្វរបស់យើងទាំងឡាយ នឹងមានដល់យើង?» ដូច្នេះផង, ၄၆. ៤៦. အာနီယတေ နိသိတ သတ္ထနိပါတနေန,နိက္ကဍ္ဎတေ စ မုဟု ဒါနှဝါယရတျာ; ဧဝံ ပုနပ္ပုန ဂတာဂတဝေဂခိန္နံ,ဒုက္ခံ န တဿ ဟဒယံ ဝတ ပီဠယိတ္ထ. សាច់និងឈាមដែលត្រូវគេកាត់យកដោយការធ្លាក់ចុះនៃគ្រឿងសស្ត្រាដ៏មុត និងត្រូវគេទាញចេញរឿយៗ ដោយសេចក្តីត្រេកអរក្នុងការឲ្យទាន ទុក្ខដែលលំបាកដោយកម្លាំងនៃការទៅនិងការមកម្តងហើយម្តងទៀតយ៉ាងនេះ មិនបានបៀតបៀននូវព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គឡើយ ឱហ្ន៎! ဧဝံ ကိရဿ မဟာသတ္တဿ မံသ လောဟိတာဒိ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထုဒါနသမယေ ဒုက္ခဝေဒနာ မနံ န သမ္ဗာဓေသိ. မမာပိ ဤဒိသံ အဇ္ဈတ္တိက ဒါနမဟာမင်္ဂလံ ကဒါ ဘဝိဿတီတိ စ. ឮថា ទុក្ខវេទនាក្នុងសម័យដែលព្រះមហាសត្វអង្គនោះ បរិច្ចាគនូវអជ្ឈត្តិកវត្ថុមានសាច់និងឈាមជាដើម មិនបានបៀតបៀននូវព្រះហឫទ័យឡើយ។ «តើកាលណាឡើយ មហាមង្គលនៃការបរិច្ចាគអជ្ឈត្តិកទានមានសភាពយ៉ាងនេះ នឹងមានដល់យើងដែរ?» ដូច្នេះផង។ ၄၇. ៤៧. သော သံခပါလဘူဇဂေါ ဝိသဝေဂဝါပိ,သီလဿ ဘေဒနဘယေန အကုပ္ပမာနော; ဣစ္ဆံ သဒေဟဟရဝါဘိဇနေ ဒယာယ,ဂန္တုံ သယံ အပဒတာယ သုသောစနူနံ. ព្រះសង្ខបាលនាគរាជនោះ ទោះបីជាមានកម្លាំងពិសដ៏ខ្លាំងក្លាក៏ដោយ ក៏មិនខឹងក្រោធឡើយ ព្រោះខ្លាចសីលធ្លាយ ទ្រង់ប្រាថ្នានឹងទៅដោយខ្លួនឯង ព្រោះសេចក្តីអាណិតអាសូរដល់ពួកជនដែលនាំយកសរីរាង្គរបស់ខ្លួនទៅ តែព្រោះខ្លួនមិនមានជើង តែងសោកសៅជាប្រាកដ។ ဧဝံ သီလ ရက္ခနာပဒါနသိရိံ ကဒါ ဝိန္ဒာမီတိ စ, «តើកាលណាឡើយ យើងនឹងបានទទួលនូវសិរីនៃអបទានគឺការរក្សាសីលយ៉ាងនេះ?» ដូច្នេះផង។ ၄၈. ៤៨. ပိဝေယျ ထညံ အမတဉ္စ ဗာလော,ဝုဒ္ဓိံ ဂတော သောဝ ဇိဂုစ္ဆိတေ တံ; သ ဇာတု ဧဝံ အနုဘူယ ရဇ္ဇံ,ဉာဏဿ ပါကေ သတတံ ဇဟာတိ. កុមារតែងបៅដោះដែលប្រៀបដូចជាទឹកអម្រឹត លុះធំដឹងក្តីឡើង ក៏ខ្ពើមរអើមនូវទឹកដោះនោះឯង យ៉ាងណាមិញ ព្រះរាជាអង្គនោះ កាលសោយរាជសម្បត្តិយ៉ាងនេះ តែងលះបង់ចោលជានិច្ច ក្នុងកាលដែលប្រាជ្ញាចាស់ក្លា យ៉ាងនោះឯង។ ဧဝံ မယာပိ အစိရဿေဝ အဝဿံ အဘိနိက္ခမနံ ကာတဗ္ဗန္တိ စ, «យ៉ាងនេះ ទោះបីជាយើងក៏ដោយ ក៏ត្រូវតែធ្វើការចេញសាងផ្នួសដោយពិតប្រាកដ មិនយូរប៉ុន្មានឡើយ» ដូច្នេះផង។ ၄၉. ៤៩. သော သေနကော ဒွိဇပသိဗ္ဗကသာယိသပ္ပံ,အညာသိ ဒေါသကလုသာယ ဓိယာဗ္ဘုတံတံ; ကာ ဝဏ္ဏနာဿ ခလု ဒေါသဝိနိဂ္ဂတာယ,သဗ္ဗညုတာယ ဒသပါရမိသာဓိတာယ. ព្រះសេនកបណ្ឌិតនោះ បានដឹងនូវពស់ដែលដេកនៅក្នុងថង់របស់ព្រាហ្មណ៍ ថាជាសត្វដ៏អស្ចារ្យ ដោយប្រាជ្ញាដែលមិនសៅហ្មងដោយទោស ការពោលសរសើរនូវព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណរបស់ព្រះអង្គ ដែលរួចចាកទោសទាំងពួង ដែលសម្រេចដោយបារមី ១០ នោះ នឹងត្រូវធ្វើដូចម្តេចកើត? ဧဝံဝိဓာ ကလျာနဉာဏသမ္ပတ္တိ ကဒါ မေ သမိဇ္ဈိဿတီတိ စ, «តើកាលណាឡើយ ញាណសម្បត្តិដ៏ល្អមានសភាពយ៉ាងនេះ នឹងសម្រេចដល់យើង?» ដូច្នេះផង។ ၅၀. ៥០. ဝါလေန သော ကိသကလဏ္ဒကဇာတိယမ္ပိ,ဥဿိဉ္စိတုံ သလိလမုဿဟိ သာဂရဿ; တံ မုဒ္ဓတာယ န ဘဝေ မတိယာ မဟနျာ,သမ္ပာဒနာယ ဘိမတဿ သမတ္ထတာယ. ព្រះពោធិសត្វនោះ ទោះបីកើតជាសត្វកំប្រុកមានខ្លួនស្គម ក៏បានព្យាយាមដើម្បីបាចទឹកសមុទ្រចេញដោយកន្ទុយ ការព្យាយាមនោះ មិនមែនព្រោះសេចក្តីល្ងង់ខ្លៅឡើយ តែព្រោះមានគំនិតដ៏ធំធេង ដើម្បីសម្រេចនូវប្រយោជន៍ដែលខ្លួនប្រាថ្នា ដោយសេចក្តីសមត្ថភាព។ ဧဝံ ဝိဓာယ ဝီရိယပါရမိယာ ကဒါ ဘာဇနံ ဘဝိဿာမိတိ စ «តើកាលណាឡើយ យើងនឹងបានជាភាជនៈនៃវីរិយបារមីមានសភាពយ៉ាងនេះ?» ដូច្នេះផង។ ၅၁. ៥១. ကလာဗုရာဇေန ဟိ ခန္တိဝါဒိ,ဝဓံ ဝိဓာယာပိ အတိတ္တကေန; ဟတေ ပဒေနောရသိ ခန္တိသောဓေ,သော ကူဋသဏ္ဓိဂ္ဂဟဏံ ဗုဗောဓ. ព្រះខន្តិវាទិតាបស ទោះបីជាស្តេចកលាបុធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនឆ្អែតឆ្អន់ កាលស្តេចនោះយកជើងធាក់ចំទ្រូង ព្រះតាបសអ្នកស្អាតស្អំដោយខន្តី ក៏បានដឹងនូវការប្រកាន់យកនូវចំណងដ៏ខុសរបស់ស្តេចនោះ។ ဧဝံ ဝိဓာယ ခတ္တိပါရမိယာ အတ္တာနံ ကဒါ အလံကရိဿာမိတိ စ «តើកាលណាឡើយ យើងនឹងបានតាក់តែងខ្លួនដោយខន្តិបារមីមានសភាពយ៉ាងនេះ?» ដូច្នេះផង។ ၅၂. ៥២. မိစ္ဆာဘိယောဂံ န သဟိံသု တဿ,ရာမာဘိဓာနဿပိ ပါဒုကာယော; သစ္စဉ္စယာ နာညမဘာသိဓီရော,သော သစ္စသန္ဓော စတုသစ္စဝါဒီ. ព្រះឧបាហនាទាំងឡាយរបស់ព្រះរាម មិនបានអត់ទ្រង់នូវការចោទប្រកាន់ដ៏ខុសឡើយ ព្រះធិរជននោះ មិនបានពោលនូវពាក្យដទៃ ក្រៅពីពាក្យសច្ចៈឡើយ ព្រះអង្គជាអ្នកមានសច្ចៈជាទីពឹង ជាអ្នកពោលនូវសច្ចៈ ៤។ အဟမ္ပိ ဤဒိသေန သစ္စပါရမိတာဗလေန သဗ္ဗလောကဿ စတု သစ္စာဝ ဗောဓန သမတ္ထော ကဒါ ဘဝိဿာမိတိ စ «តើកាលណាឡើយ ទោះបីជាយើងក៏ដោយ នឹងមានសមត្ថភាពដើម្បីញ៉ាំងសត្វលោកទាំងពួងឲ្យត្រាស់ដឹងនូវសច្ចៈ ៤ ដោយកម្លាំងនៃសច្ចបារមីមានសភាពយ៉ាងនេះ?» ដូច្នេះផង។ ၅၃. ៥៣. သော မုဂပက္ခ ဝိဒိတော သိရိဘီရုကာယ,မုကာဒိကံ ဝတဝိဓိံ သမဓိဋ္ဌဟိတွာ; တံ တာဒိသ အနုဘဝံ အသဟမ္ပိ ဒုက္ခံ,ယာဝါဘိနိက္ခမ္မဘေဒိ အဓိဋ္ဌိတံနော. ព្រះតេមិយកុមារនោះ ដែលគេស្គាល់ថាជាមូគបក្ខៈ ព្រោះខ្លាចរាជសម្បត្តិ បានអធិដ្ឋាននូវវត្តមានការធ្វើជាមនុស្សគរជាដើម ទោះបីជាត្រូវរងទុក្ខវេទនាដែលមិនគួរអត់ទ្រាំបានយ៉ាងនោះក៏ដោយ ក៏មិនបានបំផ្លាញនូវសេចក្តីអធិដ្ឋានរបស់ខ្លួន រហូតដល់ការចេញសាងផ្នួសឡើយ។ ဧဝံ မ မာပိ အဓိဋ္ဌာန ပါရမိတာယ ပါရိပူရီ ကဒါ ဘဝိဿတီတိ စ «តើកាលណាឡើយ ការបំពេញនូវអធិដ្ឋានបារមី នឹងមានដល់យើងយ៉ាងនេះដែរ?» ដូច្នេះផង។ ၅၄. ៥៤. မေတ္တာနုဘာဝေန သ လောမဟံသော,ပေမာနုဗဒ္ဓေန သဗီကရောန္တော; သတ္တေ သမတ္တေပိ စ နိစ္စဝေရီ,သဒ္ဒံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထမကာသိ ဓီရော. ដោយអានុភាពនៃមេត្តា ព្រះធិរជននោះ ធ្វើឲ្យសត្វទាំងឡាយព្រឺរោម ធ្វើឲ្យសត្វទាំងឡាយមានសេចក្តីស្រឡាញ់តោងជាប់ ទោះបីជាសត្វទាំងឡាយដែលមានពៀរនឹងគ្នានិរន្តរ៍ ក៏ធ្វើឲ្យលះបង់នូវសម្លេងដែលជាសត្រូវនឹងគ្នាបាន។ အဟမ္ပိ ဧဝံဝိဓာယ မေတ္တာပါရမိတာယ ကောဋိပ္ပတ္တော ကဒါ ဘဝိဿာမီတိ စ. «តើកាលណាឡើយ ទោះបីជាយើងក៏ដោយ នឹងបានដល់នូវកំពូលនៃមេត្តាបារមីមានសភាពយ៉ាងនេះ?» ដូច្នេះផង។ ၅၅. ៥៥. သော ဧကရာဇာ ဝိဒိတော သမစိတ္တတာယ,မာနာဝမာန နကရေသု တုလာသရူပေါ; တောသဉ္စ ရောသမနုပေစ္စ ဘဇီ ဥပေက္ခံ,သဗ္ဗတ္ထ ပီတိဝိကတီ ဟတစေတနောဝ. ព្រះឯករាជ្យនោះ ដែលគេស្គាល់ថាជាអ្នកមានចិត្តស្មើ មានសភាពដូចជាជញ្ជីង ក្នុងសេចក្តីរាប់អាននិងការមើលងាយ មិនដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរនិងសេចក្តីខឹងក្រោធឡើយ ក៏សេពនូវឧបេក្ខា ក្នុងទីទាំងពួង ហាក់ដូចជាអ្នកមានចិត្តស្លាប់ហើយចាកការប្រែប្រួលនៃសេចក្តីត្រេកអរ។ ဧဝံ အဟပ္ပိ ဥပက္ခာပါရမိတာယ ကဒါ သဗ္ဗသာဓာရဏောဘဝိဿာမိတိ စ နိစ္စံ စိန္တေသိ. «តើកាលណាឡើយ ទោះបីជាយើងក៏ដោយ នឹងបានជាអ្នកទូទៅដល់សត្វទាំងពួង ដោយឧបេក្ខាបារមីយ៉ាងនេះ?» ដូច្នេះ ព្រះអង្គតែងគិតជានិច្ច។ ဣတိ ပါရမိတာသိံသန ပရိစ္ဆေဒေါ ပဉ္စမော. បរិច្ឆេទទី ៥ ស្តីអំពីការប្រាថ្នាបារមី ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၅၆. ဧဝမနဝဇ္ဇဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ တသ္မိံ ကဒါစိ ကေနစိပဇာနံ အကုသလ ဝိပါကေန- ៥៦. កាលព្រះរាជាអង្គនោះ គ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិដោយធម៌ដ៏មិនមានទោសយ៉ាងនេះ ក្នុងកាលម្តងម្កាល ដោយអកុសលវិបាករបស់ប្រជាជនទាំងឡាយណាមួយ- ဇဌရ ပိဌရဘာရက္ကန္တဝင်္ကောရုဇာဏု,သဇလ ဇလဒ ကုဋာကာရဃောရောရုကာယော; ကုဋိလကဌိနဒါဌာကောဋိသဏ္ဒဋ္ဌဟဏ္ဍော,နဝဒိဝသကရက္ခော ရက္ခသောဒိပမာဂ. យក្សឈ្មោះ រត្តក្ខៈ មានពោះធំដូចជាឆ្នាំង មានជង្គង់និងភ្លៅវៀចព្រោះធ្ងន់ មានរាងកាយដ៏គួរឲ្យខ្លាច មានសណ្ឋានដូចជាកំពូលមេឃដែលមានទឹកភ្លៀង មានចង្កូមដ៏វៀចនិងរឹង មានបបូរមាត់ខាំគ្នា បានមកកាន់កោះនេះ។ ၅၇. သော တေသု တေသု ဂါမပရိယန္တေသု နိသီဒတိ, ယေ ယေ မနုဿာ တမာဂမ္မ တံ ရတ္တက္ခမုဒိက္ခန္တိ တေသံ အက္ခိနိ ရတ္တာနိ ဘဝန္တိ. တံ ခဏေယေဝ ရတ္တက္ခမာရကော နာမ ဇရရောဂေါ ပါတုဘဝိတွာ မာရေတိ. ៥៧. យក្សនោះ តែងអង្គុយនៅតាមជាយភូមិទាំងឡាយនោះៗ មនុស្សទាំងឡាយណា ចូលទៅជិតយក្សនោះ ហើយសម្លឹងមើលភ្នែកដ៏ក្រហមរបស់វា ភ្នែករបស់មនុស្សទាំងឡាយនោះ ក៏ប្រែជាក្រហមដែរ។ ក្នុងខណៈនោះឯង រោគគ្រុនក្តៅឈ្មោះ រត្តក្ខមារកៈ ក៏កើតឡើង ហើយសម្លាប់មនុស្សនោះ។ ၅၈. သော ယက္ခော မတမတေ နိရာသင်္ကေ ခါဒတိ. တံ ယက္ခံ အဒသွာပိ ယေ ယေ နရာ တေနာတုရာ တေ တေ ပဿန္တိ, တေပိ သော ရောဂေါ အာဝိသတိ. ဧဝံ န စိရောနဝယက္ခဘယေန ရောဂေန စ ဇနပဒေါ ဝိရလဇနော ဇာတော. ៥៨. យក្សនោះ តែងស៊ីនូវមនុស្សដែលស្លាប់ហើយៗ ដោយមិនមានសេចក្តីសង្ស័យឡើយ។ ទោះបីជាមិនឃើញយក្សនោះក៏ដោយ មនុស្សទាំងឡាយណាដែលឈឺដោយសាររោគនោះ តែងឃើញយក្សនោះ ហើយរោគនោះក៏ចូលមកបៀតបៀនមនុស្សទាំងឡាយនោះដែរ។ មិនយូរប៉ុន្មានឡើយ ប្រទេសក៏ត្រឡប់ជាមានមនុស្សស្តើងស្តៅ ព្រោះភ័យអំពីយក្សនិងរោគនោះ យ៉ាងនេះ។ ၅၉. ရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာမယိ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ပဇာနံ ဤဒိသဿ ဘယဿ ဥပ္ပဇ္ဇန အနနုစ္ဆဝိကန္တိ မညမာနော တဒဟေဝ အဋ္ဌံဂ သီလံ သွာဒိယိတွာ အတ္တနာ နိစ္စံ ကရီယမာနာနိ ဒသကုသလကမ္မာနိ အနုဿရိတွာ အဟံ ဓမ္မဝိဇယိ ဘဝိဿာမီတိ တံရက္ခသံ အာဒိသွာ န ဥဋ္ဌဟိဿာမီတိ ဒဠှတရံ အဓိဋ္ဌာယ ဝါသဂဗ္ဘေ သယိ. တဿ တေန အာစာရ ဓမ္မတေဇေန ရာဇာနုဘာဝေန စ သော ရက္ခသော သန္တတ္တော ဥတ္တသိတွာ ခဏမ္ပိ ဌာတုံ အသဟန္တော အာကာသေနာ ဂန္တွာ ဗလဝပစ္စုသ သမယေ အန္တောဂဗ္ဘံ ပဝိသိတုမသက္ကောန္တော ဗာဟိရေ ဌတွာ ရညော အတ္တာနံ ဒဿေသိ. ရညာ စ ကောသိတွန္တိ ပုဋ္ဌော အာဟ. ရတ္တက္ခော နာမာဟံ ရက္ခသော ဒုရဇနပဒေသ္မိဌိတော, အဟံ ခဏမ္ပိ ဌာတုံ အသက္ကောန္တော တဝါနုဘာဝေန ဗဒ္ဓေါဝိယဟုတွာ ဣဓာနီတော? ဘာယာမိ ဒေဝ တဝ ဒဿနန္တိ.’’ ៥៩. ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់នូវដំណឹងនោះហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «កាលបើយើងគ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិ ការកើតឡើងនៃភ័យមានសភាពយ៉ាងនេះដល់ប្រជាជន មិនសមគួរឡើយ» ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ទ្រង់បានសមាទាននូវសីល ៨ ទ្រង់រលឹកនឹកដល់កុសលកម្មបថ ១០ ដែលព្រះអង្គធ្វើជានិច្ច ហើយគិតថា «យើងនឹងជាអ្នកឈ្នះដោយធម៌» រួចទ្រង់អធិដ្ឋានយ៉ាងមាំមួនថា «បើមិនបានឃើញយក្សនោះទេ យើងនឹងមិនក្រោកឡើងឡើយ» ហើយទ្រង់សោយសយនៈក្នុងបន្ទប់ព្រះរាជដំណាក់។ ដោយតេជះនៃសីលាចារធម៌ និងព្រះរាជានុភាពរបស់ព្រះអង្គនោះ យក្សនោះក្តៅក្រហាយ ភ័យតក់ស្លុត មិនអាចនឹងស្ថិតនៅសូម្បីតែមួយខណៈ ក៏ហោះមកតាមអាកាស ក្នុងវេលាជិតភ្លឺច្បាស់ តែមិនអាចនឹងចូលទៅក្នុងបន្ទប់បាន ក៏ឈរនៅខាងក្រៅ បង្ហាញខ្លួនដល់ព្រះរាជា។ កាលព្រះរាជាទ្រង់សួរថា «អ្នកជាអ្នកណា?» យក្សនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គ ខ្ញុំព្រះអង្គជាយក្សឈ្មោះ រត្តក្ខៈ ស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសដ៏ឆ្ងាយ ខ្ញុំព្រះអង្គមិនអាចនឹងស្ថិតនៅសូម្បីតែមួយខណៈ ក៏ត្រូវបាននាំមកក្នុងទីនេះ ហាក់ដូចជាត្រូវចំណងដោយអានុភាពរបស់ព្រះអង្គ បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ខ្ញុំព្រះអង្គខ្លាចការជួបព្រះអង្គណាស់» ដូច្នេះ។ ၆၀. အထ ရာဇာ သယနတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေတွာ အရေ! ဇမ္မ! မ္မ ဝိသယဂတေ မနုဿေ ကသ္မာ? ခါဒယီတိ. မဟာရာဇ တဝ ဝိသယေ မယာ မာရေတွာ ဧကောပိ ခါဒိတော နတ္ထိ, အပိတုမတကလေဗရံ သောနသိဂါလာဒီနံ သာဓာရဏ ဘက္ခဘူတံ ခါဒါမိ, န မေ ကောစိ အပရာဓော အတ္ထိ, အတ္ထိ စေ ရာဇဒဏ္ဍော မယိ ဝိဓီယတူ’တိ ဝတွာ ပဝေဓမာနော နိစ္စလဘာဝေန ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ဘယဝေဂေန ဇာတလောမဟံသော သာနုနယမေဝ မာဟ. ‘‘ဒေဝဿ ရဋ္ဌံထိတံ ဓနဓည သမိဒ္ဓိသမ္ပုဏ္ဏံ ဒေဝဿ ဓန ဝဿေန သမ္ပုဏ္ဏမာနော ရထာ မနုဿာ, ဣဒါနိ ယာစကာပိ ဗဟုတရာ န ဟောန္တိ, အဟ မီဒိသံ ရဋ္ဌံ ပတွာပိ အလဒ္ဓဂေါစရော အပရိပုဏ္ဏမနောရထော ဇတော ပိပါသိတောဝ ဟုတွာ ဒီန ဘာဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေမိ, တထာ ဤဒိသံ ဘယံ ပတ္တောမှိ အဘယံ မေ ဒေဟိ မဟာရာဇာ’တိ. ៦០. គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់ក្រោកឡើងពីក្រឡាព្រះបន្ទំ បើកព្រះសីហបញ្ជរហើយទតមើល រួចមានព្រះរាជឱង្ការថា «នែ! យក្សចង្រៃ! ហេតុអ្វីបានជាឯងស៊ីមនុស្សទាំងឡាយដែលនៅក្នុងដែនដីរបស់យើង?» យក្សនោះក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ ក្នុងដែនដីរបស់ព្រះអង្គ ខ្ញុំព្រះអង្គមិនបានសម្លាប់ហើយស៊ីសូម្បីតែម្នាក់ឡើយ តែខ្ញុំព្រះអង្គស៊ីនូវសាកសពដែលស្លាប់ហើយ ដែលជាអាហារទូទៅរបស់ពួកឆ្កែនិងចចកជាដើមប៉ុណ្ណោះ ខ្ញុំព្រះអង្គមិនមានកំហុសអ្វីឡើយ បើមានកំហុសមែន សូមព្រះអង្គដាក់រាជទណ្ឌដល់ខ្ញុំព្រះអង្គចុះ» ក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះហើយ វាក៏ញាប់ញ័រ មិនអាចនឹងឈរនៅស្ងៀមបាន មានរោមព្រឺព្រួចដោយកម្លាំងនៃសេចក្តីខ្លាច ហើយក្រាបបង្គំទូលដោយសេចក្តីអង្វរករថា «ដែនដីរបស់ព្រះអង្គ ពេញទៅដោយទ្រព្យសម្បត្តិនិងធញ្ញជាតិ មនុស្សទាំងឡាយពេញចិត្តដោយភ្លៀងគឺទ្រព្យរបស់ព្រះអង្គ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ សូម្បីតែពួកអ្នកសូមក៏មិនសូវមានច្រើនដែរ ខ្ញុំព្រះអង្គទោះបីជាបានមកដល់ដែនដីមានសភាពយ៉ាងនេះ ក៏មិនបាននូវអាហារ មិនបានសម្រេចបំណង ប្រែជាអ្នកស្រេកឃ្លាន ហើយចិញ្ចឹមជីវិតដោយសេចក្តីកំសត់ទុគ៌ត មួយវិញទៀត ខ្ញុំព្រះអង្គបានដល់នូវភ័យមានសភាពយ៉ាងនេះ បពិត្រមហារាជ សូមប្រទាននូវអភ័យដល់ខ្ញុំព្រះអង្គផង» ដូច្នេះ។ ၆၁. အထ ရာဇာ တဿ ဒီနဝစနံ သုတွာ ကရုဏာယ ကမ္ပိတဟဒယော ‘‘မာ ဘာယိတွံ ရက္ခသ! အဘယံ တေ ဒမ္မိ ဣစ္ဆိတံ တေဝဒါ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ရညောစ ရက္ခဿစ အညမညေဟိ သဒ္ဓိံ သလ္လပန္နာနံ သဒ္ဒံ သုတွာ အန္တောဂတာ အနုစရာ ရာဇာနံ ပရိဝါရေသုံ, အထ ကထာနုကထာယ ရက္ခသော ‘‘အဂတော ရညာ သဒ္ဓိံ သလ္လပတီ’’တိ သုတွာ သဗ္ဗေ အမစ္စာ စ နာဂရာ စ သေနာ စ သန္နိပတိတွာ ရာဇင်္ဂဏဉ္စ ရာဇ ဘဝနဉ္စ ပူရေတွာ အရုဏေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ မဟန္တံ ကောလာဟလမကံသု. ៦១. គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់នូវពាក្យដ៏កំសត់របស់យក្សនោះ មានព្រះហឫទ័យញាប់ញ័រដោយសេចក្តីករុណា ហើយមានព្រះរាជឱង្ការថា «ម្នាលយក្ស! ឯងកុំខ្លាចឡើយ! យើងឲ្យនូវអភ័យដល់ឯង ចូរឯងពោលនូវអ្វីដែលឯងប្រាថ្នាមកចុះ» ដូច្នេះ។ កាលឮសម្លេងរបស់ព្រះរាជានិងយក្សដែលកំពុងសន្ទនាគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងនេះ ពួកអ្នកបម្រើដែលនៅក្នុងព្រះរាជវាំង ក៏បានមកចោមរោមព្រះរាជា។ គ្រានោះ លុះឮពាក្យចចាមអារ៉ាមតៗគ្នាថា «យក្សបានមកសន្ទនាជាមួយព្រះរាជា» ពួកអាមាត្យ ពួកអ្នកនគរ និងពួកសេនាទាំងពួង ក៏បានមកប្រជុំគ្នាពេញទាំងលានព្រះបរមរាជវាំងនិងព្រះរាជដំណាក់ ហើយកាលព្រះអាទិត្យរះឡើង ក៏បានធ្វើនូវសម្លេងគឹកកងរំពងយ៉ាងខ្លាំង។ ၆၂. အထ သောရက္ခသော သန္နိပတိတံစတုရင်္ဂဗလဉ္စ အာယုဓ ဟတ္ထံ အနေက သဟဿယောဓဗလဉ္စ ဒိသွာ အတိဝိယဘီတော ဌာတုဉ္စ ရညော အာဏတ္တိဗလေန ဂတ္တုဉ္စ ကိမပိ ဘာဏိတုဉ္စ န သက္ကောတိ, ရာဇာ တဒဝတ္ထံ တံ ဒိသွာ လဒ္ဓါဘယောသိ ဣမစ္ဆိတံ တေ ကထေဟီ’တိ အာဟ, ဓမ္မိကော ရာဇာ န မေ ကိဉ္စိ ဘယံ ဥပ္ပာဒေဿတိတိ ဉတွာ ရာဇာနမေဝ မာဟ ‘‘ဒေဝေါ ဇာနာတိယေဝ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ အာဟရဋ္ဌိတိကတံ, တထာဟိ ဥဒ္ဓလောကဝါသိနော ဒေဝ သုဓာဘောဇနေန ပီဏိတာ ဇီဝန္တိ, အဓေ လောကဝါသိနေ နာဂါ ဘေကဘောဇနေန သုဟိတာ ဝသန္တိ မနုဿာ ခဇ္ဇကာဒိနာနာဝိဓေန အာဟာရဇာတေန ပီဏိတာ ဇီဝန္တိ. အမှာဒိသာ ယက္ခ ရက္ခသာဒယော ပန မံသလောဟိ သဿာဒတော တုဿန္တိ? တေသွဟ မညတရော ဆာတေ စ ပိပါသိတေ စ တာဒိသံ ကရုဏာပရာယဏံ မဟာပုရိသံ ဒိသွာပိ အပရိပုဏ္ဏမနောရတော မဏ္ဒဘာဂဓေယျော သောစာမီ’’တိ အာဟ. ៦២. គ្រានោះ រក្សាសនោះឃើញកងទ័ពមានអង្គ ៤ ដែលប្រជុំគ្នា មានអាវុធក្នុងដៃ និងកងពលយោធាច្រើនពាន់នាក់ ក៏មានសេចក្តីតក់ស្លុតរន្ធត់ចិត្តជាខ្លាំង មិនអាចនឹងឈរនៅក្តី មិនអាចនឹងដើរទៅដោយអំណាចនៃព្រះរាជអាជ្ញាក្តី មិនអាចនឹងនិយាយអ្វីមួយក្តី។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញអាការៈបែបនោះរបស់រក្សាសនោះហើយ ទើបត្រាស់ថា «អ្នកទទួលបានការអភ័យហើយ ចូរប្រាប់នូវសេចក្តីប្រាថ្នារបស់អ្នកមកចុះ»។ រក្សាសនោះដឹងថា «ព្រះរាជាដ៏ទ្រង់ធម៌នេះ នឹងមិនធ្វើភ័យណាមួយដល់យើងឡើយ» ទើបក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបស្រាប់ហើយនូវការតាំងនៅបាននៃសត្វទាំងឡាយដោយសារអាហារ ព្រោះថា ទេវតាទាំងឡាយដែលនៅក្នុងលោកខាងលើ រស់នៅដោយឆ្អែតស្កប់ស្កល់នឹងសុធាភោជន ពួកណាកដែលនៅក្នុងលោកខាងក្រោម រស់នៅដោយឆ្អែតស្កប់ស្កល់នឹងកង្កែបជាអាហារ មនុស្សទាំងឡាយ រស់នៅដោយឆ្អែតស្កប់ស្កល់នឹងអាហារផ្សេងៗ មានបង្អែមជាដើម។ ចំណែកឯពួកយក្ស និងរក្សាសជាដើម ដូចជាយើងខ្ញុំនេះ តែងត្រេកអរនឹងការស៊ីសាច់ និងផឹកឈាមមិនមែនឬ? ក្នុងចំណោមពួកទាំងនោះ ខ្ញុំព្រះអង្គជាម្នាក់ដ៏ឃ្លាន និងស្រេកទឹក ទោះបីជាបានឃើញមហាបុរសដ៏មានករុណាជាទីពឹងបែបនេះហើយ ក៏នៅតែមិនទាន់បានសម្រេចបំណងប្រាថ្នា ជាអ្នកមានភ័ព្វវាសនាតិច តែងសោកស្តាយ» ដូច្នេះ។ ၆၃. တနုတ္စမဝေါစ ‘‘မတကလေဗရာနိ ခါဒိတွာ ဝသာမိ‘‘တိ သစ္စံ မဟာရာဇ! မတသရီရံ သုက္ခပဏ္ဏံ ဝိယ နီရသံ ကိံ မေတာယ ဒုဇ္ဇဝိကာယ ပသီဒ ဒေဝ! ဝရံ မေ ဒေဟိ နဝ ဝိသယေထိတ မနုဿော ဧကော ဇနပဒေါ ဂေါစရတ္ထာယ မေ ဒီယတု, တတ္ထ မနုဿာနံ အနပဂတုဏှဝေဂံ ဇီဝရုဓိရဉ္စ ဇီဝမံ သဉ္စ ခါဒိတွာ စိရံ သုခေန ဇီဝိတုံ သက္ကာ’တိ အာဟ. အထ ရာဇာ အရေပါပိမ! ရက္ခသ! နာဟံ ပါဏဝဓံ အနုဇာနိဿာမိ စဇေတံ တဝ ဂါဟဝိကာရန္တိ. ‘‘တေနဟိ ဒိနေ ဒိနေ ဧကံ မနုဿဗလိံဒေဟိ’’တိ. ဇီဝဗလိမေကမ္ပိ န ဒေမီတိ ဝုတ္တေ ‘‘သစ္စ မေနံ မံဒိသာန ကပ္ပ ရုက္ခာပိ အဝကေသိနော ဇာယန္တီတိ ဟာ ဟတောသ္မိ ကိမဟံ ကရောမီ’’တိ ဝိသာဒ ဒိန္နယနော ဒုမ္မုခေါ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော အပ္ပဋိဟာနော အဋ္ဌာသိ. ៦៣. ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា «អ្នកឯងនិយាយថា យើងស៊ីខ្មោចស្លាប់ហើយរស់នៅ មែនឬ?» រក្សាសក្រាបទូលថា «ពិតមែនហើយ មហារាជ! រាងកាយដែលស្លាប់ទៅហើយ តែងគ្មានរសជាតិ ដូចជាស្លឹកឈើស្ងួត តើការចិញ្ចឹមជីវិតដ៏លំបាកបែបនេះមានប្រយោជន៍អ្វីដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ? បពិត្រព្រះសម្មតិទេព សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស! សូមទ្រង់ប្រទានពពរដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ សូមទ្រង់ប្រទានជនបទមួយ ដែលមានមនុស្សរស់នៅថ្មីៗ ដើម្បីជាទីរកស៊ីរបស់ខ្ញុំព្រះអង្គ ក្នុងជនបទនោះ ខ្ញុំព្រះអង្គអាចនឹងស៊ីសាច់ស្រស់ និងផឹកឈាមស្រស់ ដែលមិនទាន់បាត់បង់កម្តៅរបស់មនុស្សទាំងឡាយ ហើយរស់នៅជាសុខអស់កាលជាយូរអង្វែងបាន» ដូច្នេះ។ គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «នែរក្សាសដ៏លាមក! យើងនឹងមិនអនុញ្ញាតការសម្លាប់សត្វឡើយ ចូរអ្នកលះបង់នូវការប្រកាន់ខុសរបស់អ្នកនោះចេញទៅ»។ រក្សាសក្រាបទូលថា «បើដូច្នោះទេ សូមទ្រង់ប្រទានមនុស្សម្នាក់ដើម្បីជាពលិការរាល់ៗ ថ្ងៃ»។ កាលបើព្រះរាជាត្រាស់ថា «យើងមិនប្រទានសូម្បីតែជីវិតមនុស្សម្នាក់ដើម្បីជាពលិការឡើយ» រក្សាសនោះក៏គិតថា «ពិតមែនហើយ សូម្បីតែដើមភក្សព្រឹក្ស (កប្បព្រឹក្ស) ក៏មិនផ្តល់ផលដល់សត្វទាំងឡាយដូចជាយើងឡើយ ឱ! យើងវិនាសហើយ តើយើងត្រូវធ្វើដូចម្តេច?» ក៏មានភ្នែកស្រពោន មុខស្រងូតស្រងាត់ ដល់នូវសេចក្តីតូចចិត្ត មិនមានបដិភាណ ហើយឈរនៅ។ ၆၄. အထ တဿ နရိဏ္ဒဿ ကရုဏာဘူယသိ တဟိံ ဇာယမာနာ မနောတဿ ဝိရတျာ ဝျာကုလံ အကာသိ. အထ ရာဇာ ဧဝံ ပရိ ဝိတက္ကေသိ. ៦៤. គ្រានោះ ករុណាដ៏ធំធេងដែលកើតឡើងក្នុងព្រះទ័យនៃព្រះរាជាអង្គនោះ ចំពោះរក្សាសនោះ បានធ្វើឲ្យព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គវឹកវរ។ ទើបព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា៖ ၆၅. ៦៥. နာနုဿရာမိ ဝတ ယာစိတု မာဂတာနံ,ဣစ္ဆာဝိဃာတ ပရိတာပ ဟတဇ္ဇုတီတိ; ဟေမန္တ နိဗ္ဗဟိမမာရုတ နိဿိရီက,ပင်္ကေရုဘေဟိ သဒိသာနိ မုခါနိ ဇာတု. «យើងមិនដែលនឹកឃើញឡើយ នូវពួកអ្នកដែលមកសូម ដែលមានមុខប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកអស់សិរី ព្រោះត្រូវខ្យល់ទឹកកកក្នុងរដូវរងាបក់បោកហើយ មានរស្មីត្រូវបំផ្លាញដោយសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ព្រោះការខកបំណងឡើយ។» ၆၆. ဧတဿ ရက္ခဿ ပရေသံ ဒုက္ခမာ ပါဒယိတုံ န ကဒါစိ သက္ကာ, အဟဉ္စ အဇ္ဈတ္တိက ဒါနံ ကဒါဒဿာမိတိ ပတ္ထေမိ, တဒိဒံ ပတ္တကကာလံ ဇာတံ, သက သရီရဿ အဟမေဝ ဣဿရော, မမ မံသလောဟိတေန ဧတံ သန္တပ္ပယာမီတိ ကတ နိစ္ဆယော အမစ္စေ အာမန္တေတွာ ဧဝမာဟ. ៦៦. «រក្សាសនេះ មិនអាចនឹងធ្វើសេចក្តីទុក្ខដល់អ្នកដទៃបានឡើយក្នុងកាលណាមួយ ចំណែកឯយើងវិញ តែងប្រាថ្នាថា តើយើងនឹងផ្តល់អជ្ឈត្តិកទានក្នុងកាលណា? ពេលនេះជាកាលដ៏សមគួរហើយ យើងខ្លួនឯងជាម្ចាស់នៃរាងកាយរបស់ខ្លួន យើងនឹងធ្វើឲ្យរក្សាសនេះឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយសាច់និងឈាមរបស់យើង» ព្រះរាជាទ្រង់សម្រេចព្រះទ័យយ៉ាងនេះហើយ ទើបហៅពួកអាមាត្យមកត្រាស់យ៉ាងនេះថា៖ ၆၇. ៦៧. ဣမံ သရတ္တံ ပိယိတံ သရီရံ,ဓာရေမိ လောကဿ ဟိတတ္ထ မေဝ; အဇ္ဇာတိထေယျတ္တ မုပေတိ တဉ္စေ,အတော ပရံ ကိံ ပိယ မတ္ထိ မယှံ. «រាងកាយដ៏ជាទីស្រឡាញ់ ដែលប្រកបដោយឈាមក្រហមនេះ យើងទ្រទ្រង់ទុកដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សត្វលោកតែប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើរាងកាយនោះ ដល់នូវភាពជាគ្រឿងទទួលភ្ញៀវ (ជាអាហារ) ក្នុងថ្ងៃនេះ តើមានអ្វីដែលជាទីស្រឡាញ់ជាងនេះទៅទៀតសម្រាប់យើង?» အမစ္စာ ဧဝမာဟံသု ဧကဿ ရက္ခဿ အတ္ထာယ သကလ လောကံ အနာထိကတ္တု မိစ္ဆတော ကောယံ ဓမ္မ မဂ္ဂေါ ဒေဝဿ အထ ရာဇာ ဧဝမာဟ. ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ព្រះអង្គប្រាថ្នានឹងធ្វើសត្វលោកទាំងពួងឲ្យទៅជាអ្នកគ្មានទីពឹង ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់រក្សាសតែម្នាក់ តើនេះជាផ្លូវធម៌បែបណា?» គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់យ៉ាងនេះថា៖ ၆၈. ៦៨. နိစ္စော ပဟောဂဿ ဓနဿ စာပိ,န ယာစကေ ဒဋ္ဌု မဟံ လဘာမိ; ဧဝံ ဝိဓံ အတ္ထိ ဇနန္တု လဒ္ဓုံ,န ဒေဝတာ ရာဓနာယပိ သက္ကာ. «ទោះបីជាទ្រព្យសម្បត្តិមានច្រើនជាប្រចាំក្តី ក៏យើងមិនងាយនឹងបានជួបពួកអ្នកសុំឡើយ ការបានជួបមនុស្សបែបនេះ (អ្នកសុំសាច់ឈាម) សូម្បីតែការបួងសួងដល់ទេវតា ក៏មិនអាចនឹងបានឡើយ។» ၆၉. အပေထ တုမှေ န မေ ဒါနန္တရာယံ ကရောထာ’တိ အာဟ. အထ အမစ္စာ ယဒိစာယံ နိစ္ဆယော အပရိစ္စဇနီယော အမှေသု ဧကေက မေဝ ဒိနေ ဒိနေ ရက္ခဿ ဗလိကမ္မာယ ဟောတူတိ အာဟံသု. အထ ရာဇာ ‘‘အဟမေဝ ဇီဝန္တော ဧဝံ နာနာဇာနိဿာမိ’’တိ သလ္လကတ္တံ သီဃံ ဧတ္ထ အာနေဟီတိ သံဝိဓဟိ. အထ တတ္ထ သမာဂတာ သဗ္ဗေ ဇနာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ တဿ ဂုဏေ အနုရတ္တာ သောကေန ကမ္ပမာနာ တဟိံ ပတိဋ္ဌိတေန ပဋိဃေန အတိ ကုဒ္ဓါ ဝိသုံ ဝိသုံ ဧဝမာဟံသု. ៦៩. ព្រះរាជាត្រាស់ថា «អ្នកទាំងឡាយចូរថយចេញទៅ កុំធ្វើសេចក្តីអន្តរាយដល់ទានរបស់យើងឡើយ»។ គ្រានោះ ពួកអាមាត្យក្រាបទូលថា «ប្រសិនបើការសម្រេចព្រះទ័យនេះមិនអាចលះបង់បានទេ សូមឲ្យពួកយើងម្នាក់ៗ រាល់ៗ ថ្ងៃ ក្លាយជាពលិការរបស់រក្សាសចុះ»។ គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «កាលបើយើងនៅមានជីវិតរស់នៅ យើងនឹងមិនអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើបែបនេះឡើយ» ហើយទ្រង់បង្គាប់ថា «ចូរនាំគ្រូពេទ្យវះកាត់មកទីនេះជាប្រញាប់»។ គ្រានោះ ជនទាំងឡាយទាំងពួងដែលប្រជុំគ្នានៅទីនោះ លុះបានឮដំណឹងនោះហើយ ជាអ្នកស្រឡាញ់ពេញចិត្តក្នុងព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ ញាប់ញ័រដោយសេចក្តីសោកស្តាយ មានសេចក្តីខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរក្សាសដែលស្ថិតនៅទីនោះ ក៏និយាយផ្សេងៗ គ្នា យ៉ាងនេះថា៖ ၇၀. ဧသော ရက္ခသော သီသစ္ဆေဒမရဟတိတိ ကေစိ, ကာလ မေဃ သဒိသ မေတဿ မဟာ သရီရံ အနေက သတာနံ သရာနံ တုဏိရဘာဝံ နေတုမရဟတီတိ ကေစိ, အနေကေသံ ခေပန သတ္ထာနံ လက္ခဘာဝံ မုပနေတုံ ယုတ္တမိတိ စ ပရေ, အသိကဒလိကီလာယ ဝဇ္ဈောယမိတိ အည္ဉော တေလစောလေန ဝေဌေတွာ မဟတာ ပါဝကေန ဥဇ္ဇာလေတွာ ဒဟိတဗ္ဗောယမိတိ အပရေ, ဣဒံ သဗ္ဗံ ရာဇာနာနု ဇာနာတိ. ဣမံ အသပ္ပုရိသံ ဇီဝဂါဟံ ဂဟေတွာ ရဇ္ဇူဟိ ဂုဠပိဏ္ဍဝေဌနံ ဝေဌေတွာ ဗဏ္ဓနာဂါရေ ပက္ခိပိ တဗ္ဗန္တိ အညေ ဧဝမေဝံ တတ္ထ ဗဟုဓာ ကထေန္တာနံ ကဋုကတရံ ဝဓဝိဓာနံ ယက္ခော သုတွာ တသိတော မိလိတက္ခမတဒေဟော ဝိယ နိစ္စလောဝ ဌိတော, အထ သော ရာဇာ ‘‘ဧဟိ သခေ ရက္ခသ! မဟောပကာရ ကရဏ ဘူတ! ៧០. ខ្លះនិយាយថា «រក្សាសនេះ គួរតែត្រូវកាត់ក្បាលចោល» ខ្លះនិយាយថា «រាងកាយដ៏ធំរបស់វា ដែលប្រៀបដូចជាមេឃខ្មៅងងឹតនេះ គួរតែធ្វើជាបំពង់ដាក់ព្រួញរាប់រយ» ខ្លះទៀតនិយាយថា «គួរតែយកវាធ្វើជាផ្ទាំងស៊ីបសម្រាប់សាស្ត្រាវុធផ្សេងៗ» ខ្លះទៀតនិយាយថា «វាគួរតែត្រូវសម្លាប់ដោយការលេងដាវ» ខ្លះទៀតនិយាយថា «គួរតែយកសំពត់ជ្រលក់ប្រេងមករុំវា ហើយដុតដោយភ្លើងដ៏ធំ» (ប៉ុន្តែ) ព្រះរាជាមិនទ្រង់អនុញ្ញាតនូវរឿងទាំងអស់នេះឡើយ។ ខ្លះទៀតនិយាយថា «គួរតែចាប់បុរសអសប្បុរសនេះទាំងរស់ ហើយយកខ្សែចងរុំដូចជាដុំម្សៅ រួចយកទៅដាក់ក្នុងគុក»។ យក្សបានឮវិធីសម្លាប់ដ៏សាហាវឃោរឃៅផ្សេងៗ ដែលគេនិយាយគ្នាយ៉ាងច្រើននៅទីនោះ ក៏មានសេចក្តីតក់ស្លុត ឈរស្ងៀមធ្មឹង ដូចជាមនុស្សស្លាប់ដែលបិទភ្នែកជិត។ គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «មកចុះ មិត្តរក្សាស! អ្នកជាអ្នកធ្វើឧបការៈដ៏ធំធេងដល់យើង! ၇၁. ៧១. ဒေယျဉ္စ ဒါနပ္ပဝနဉ္စစိတ္တံ,အတ္ထိ တုဝံ လောဟိတ မံသကာမီ; သမေတု မေတံ ဟိတာယ ဒုရာပံ,မနော ရထော သိဇ္ဈတု နော ဥဘိန္နန္တိ. «វត្ថុដែលគួរឲ្យ និងចិត្តដែលបង្អោនទៅក្នុងទាន ក៏មានព្រម ចំណែកឯអ្នកសោត ក៏ជាអ្នកប្រាថ្នាសាច់និងឈាម សូមឲ្យវត្ថុដែលក្របាននេះ ចូលមកជួបគ្នាដើម្បីជាប្រយោជន៍ចុះ សូមឲ្យបំណងប្រាថ្នារបស់យើងទាំងពីរបានសម្រេចចុះ។» ဝတွာ ‘‘မမ သရီရတော ဒီယမာနံ ဇီဝမံသံ ဇီဝရုဓိရဉ္စ မယိ အနုဂ္ဂဟေန သမ္ပဋိစ္ဆာ’တိ ရက္ခဿ ဝတွာ သလ္လကတ္တာဘိမုခံ ဒက္ခိဏဗာဟုံ ပသာရေသိ မံသကတ္တနာယ. លុះត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ទើបត្រាស់នឹងរក្សាសថា «ចូរអ្នកទទួលយកនូវសាច់ស្រស់ និងឈាមស្រស់ ដែលយើងផ្តល់ឲ្យពីរាងកាយរបស់យើង ដោយសេចក្តីអនុគ្រោះដល់យើងចុះ» រួចទ្រង់លាតព្រះហស្តស្តាំទៅរកគ្រូពេទ្យវះកាត់ ដើម្បីកាត់យកសាច់។ ၇၂. အထ သော ယက္ခော ဥဘော ကဏ္ဏေ ပိဓာယ သန္တံ ပါပံ ပဋိဟတမမံဂလံ ရညော သောတ္ထိ ဘဝတု, ကိမိဒမာပတိတံ မဟတာ မေ ပါပ ဝိပါကေန ဇီဝတု မိစ္ဆတော ဝိသဘောဇနမိစ္စ, အာတပတိလန္တဿ ဒါဝဂ္ဂိ ပရိက္ခေပေါ ဝိယ စ ယဒိ ဤဒိသော မေ သံကပ္ပ မဟာရာဇေ သမုဇ္ဇော ယေယျ ဒေဝ ဒဏ္ဍော မေ သိရသိ အဒ္ဓါ ပတတူတိ, လောကပါလာပိ မေ သီသံ ဆိဏ္ဒန္တိ နာဟ မေဝံ ဝိဓမပရာဓံ ကရိဿာမီ’တိ န သမ္ပဋိစ္ဆိ, ៧២. គ្រានោះ យក្សនោះខ្ទប់ត្រចៀកទាំងពីរ ហើយពោលថា «សូមបាបវិនាសទៅ សូមអមង្គលត្រូវកម្ចាត់ចេញទៅ សូមសេចក្តីសួស្តីមានដល់ព្រះរាជាចុះ! តើមានអ្វីកើតឡើងដល់ខ្ញុំហើយហ្ន៎? ព្រោះតែផលបាបដ៏ធំធេងរបស់ខ្ញុំ ដែលប្រាថ្នានឹងរស់នៅ តែបែរជាដូចជាការស៊ីអាហារពិស និងដូចជាការឡោមព័ទ្ធដោយភ្លើងឆេះព្រៃចំពោះអ្នកដែលហត់នឿយដោយសារកម្តៅថ្ងៃ ប្រសិនបើសេចក្តីប្រាថ្នាបែបនេះរបស់ខ្ញុំកើតឡើងចំពោះមហារាជ ទេវទណ្ឌមុខជាធ្លាក់មកលើក្បាលរបស់ខ្ញុំជាមិនខាន សូម្បីតែពួកលោកបាល ក៏មុខជានឹងកាត់ក្បាលរបស់ខ្ញុំដែរ ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើនូវកំហុសឆ្គងបែបនេះឡើយ» ក៏មិនព្រមទទួលយកឡើយ។ ၇၃. အထ ရာဇာ တေန ဟိ ယက္ခ! ‘‘ကိံ တေ မယာ ကာတဗ္ဗန္တီ’တိ အာဟ. အထ သော ရက္ခသော မဟာဇနာနံ ဝဓ ဝိဓာနေန ရညော အာနာယ စ ဘီတော သန္တတ္တော ‘‘ဒေဝ! နာဟ မညံ ပတ္ထယာမိ ကိန္တု ဣတောပ္ပဘူတိ ရာဇာရဟေန ဘောဇနေန ဂါမေ ဂါမေ ဥပဟာရဗလိံ လဒ္ဓုကာမောမှိ’တိ အာဟ အထ ရာဇာ ‘‘ဧဝံ ကရောန္တု ရဋ္ဌဝါသိနော’’တိ နဂရေဝ သကလ ရဋ္ဌေ စ ဘေရိံ စရာပေတွာ ပါနာတိပါတ ဝိရမဏာယ ဩဝဒိတွာ နံ ယက္ခံ ဥယျောဇေသိ. ៧៣. គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «បើដូច្នោះទេ នែយក្ស! តើយើងត្រូវធ្វើដូចម្តេចដល់អ្នក?» គ្រានោះ រក្សាសនោះមានសេចក្តីភ័យខ្លាច និងតក់ស្លុតចំពោះវិធីសម្លាប់របស់មហាជន និងព្រះរាជអាជ្ញារបស់ព្រះរាជា ទើបក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ខ្ញុំព្រះអង្គមិនប្រាថ្នាអ្វីផ្សេងឡើយ គ្រាន់តែចាប់ពីពេលនេះទៅ ខ្ញុំព្រះអង្គប្រាថ្នានឹងទទួលបាននូវគ្រឿងពលិការជាអាហារដ៏សមគួរដល់ស្តេច ក្នុងភូមិនីមួយៗ» ដូច្នេះ។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់ឲ្យទូងស្គរប្រកាសក្នុងទីក្រុង និងទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រថា «សូមឲ្យអ្នករដ្ឋទាំងឡាយធ្វើការងារនេះចុះ» ហើយទ្រង់ទូន្មានរក្សាសនោះឲ្យវៀរចាកការសម្លាប់សត្វ រួចក៏បញ្ជូនយក្សនោះទៅ។ ဣတိ ရတ္တက္ခိဒမန ပရိစ္ဆေဒေါ ဆဋ္ဌော. ចប់ បរិច្ឆេទទី ៦ ស្តីពីការទូន្មានយក្សរត្តក្ខិ តែប៉ុណ្ណេះ។ အထ ကဒါစိ ဝဿာဓိကတာနံ ဒေဝတာနံ ပမာဒေန အဝဂ္ဂဟော ပါတုရဟောသိ. គ្រានោះ ក្នុងកាលម្តងម្កាល ព្រោះតែសេចក្តីប្រមាទនៃទេវតាទាំងឡាយដែលមើលការខុសត្រូវលើទឹកភ្លៀង គ្រោះរាំងស្ងួតក៏បានកើតឡើង។ ၇၄. ៧៤. နိဒါဃဝေဂေန ရဝိ ပတာပိ,ဥဏှာဘိတတ္တာ ပစနော ဗရော စ; ဇရာတုရေဝါသိသိရာ ဓရာ စ,ပိဝိံသု တေ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗိမ မ္ဗု. «ព្រះអាទិត្យក្តៅខ្លាំងដោយសារកម្លាំងនៃរដូវក្តៅ ខ្យល់បក់បោកក្តៅខ្លាំងដោយសារកម្តៅថ្ងៃ ផែនដីដែលមិនត្រជាក់ ប្រៀបដូចជាមនុស្សចាស់ដែលឈឺ វត្ថុទាំងនោះបានផឹកទឹកទាំងអស់នៅគ្រប់ទិសទី។» ၇၅. ៧៥. အနေတာဘုသုဏေဟန ဝိပစ္စမာန,သနီဿနမေဘာဟရိတေဝ ဝါဋီ; တိဗ္ဗာတပက္ကတ္တဝနန္တရာဇီ,ရုနာကုလာ ခါယတိ ဝီရိကာနံ. «សួនច្បារដែលធ្លាប់តែខៀវខ្ចី ក៏ប្រែជាគ្មានទឹក ស្ងួតក្រៀមក្រោះដោយសារខ្វះទឹក ជួរព្រៃឈើដែលត្រូវឆេះខ្លោចដោយសារកម្តៅថ្ងៃដ៏ខ្លាំង តែងបង្ហាញឲ្យឃើញនូវភាពស្ងួតហួតហែងដល់ពួកអ្នកធ្វើការងារ។» ၇၆. ៧៦. ဝဿာနကာလေပိ ပဘာကရဿ,ပတာပသန္တာပိတမန္တလိက္ခံ; သမာစိတံ ပဏ္ဍရဝါရိဒေဟိ,သဝဏ္ဒနာလေပမိဝါတိရောစီ. «សូម្បីតែក្នុងវស្សានរដូវ អាកាសដែលត្រូវក្តៅក្រហាយខ្លាំងដោយសារកម្តៅនៃព្រះអាទិត្យ ដែលពោរពេញទៅដោយពពកពណ៌ស តែងភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាច ប្រៀបដូចជាការលាបដោយម្សៅចន្ទន៍។» ၇၇. ဧဝံ မဟတာ ဂိမှဝိပ္ဖုရဏေန နဒီတဠာကသောဗ္ဘာဒီသု သိကတာကဒ္ဒမာဝသေသံ သောသိတေသု ကေဒါရေသု မတ သဿေသု ဗဟုဓာ ဧဠိတဘူမိဘာဂေသု သလိလဘာဝေန ကိလန္တေသု မိဂပက္ခိသု တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ရာဇ ကရုဏာယ ကမ္ပိတဟဒယော အဋ္ဌင်္ဂသီလံ သမာဒိယိတွာ မဟာစေတိယင်္ဂဏမာဂမ္မ ယာဝ ဒေဝေါ သဗ္ဗတ္ထ ဝိတ္ထ တာဟိ သလိလဓာရာဟိ သကလ လင်္ကာဒီပံ ပိနေန္တော ဝဿံ ဝဿိတွာ မဟတာ ဥဒကပ္ပဝါဟေန မံ န ပ္လဝယိဿတိ မရမာနောပိ တာဝ န ဥဋ္ဌဟိဿာမီတိ ဒဠှတရံ အဓိဋ္ဌာယ တတ္ထ သိလာပတ္ထရေ သယိ. ៧៧. ដោយសារការផ្សាយទៅនៃរដូវក្តៅដ៏ធំបែបនេះ កាលបើស្ទឹង បឹង ត្រពាំងជាដើម ត្រូវរីងស្ងួតសល់តែខ្សាច់និងភក់ ស្រូវក្នុងស្រែទាំងឡាយត្រូវងាប់អស់ ផ្ទៃដីទាំងឡាយត្រូវប្រេះបែកជាច្រើនអន្លើ ពួកម្រឹគនិងបក្សីទាំងឡាយត្រូវលំបាកដោយសារខ្វះទឹក ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ដំណឹងនោះហើយ មានព្រះទ័យញាប់ញ័រដោយសារព្រះករុណា ទ្រង់សមាទានអដ្ឋង្គសីល ហើយយាងទៅកាន់លានមហាចេតិយ ទ្រង់អធិដ្ឋានយ៉ាងមាំមួនថា «ដរាបណាភ្លៀងមិនទាន់បង្អុរចុះមកដោយខ្សែទឹកដ៏ធំទូលាយនៅគ្រប់ទិសទី ធ្វើឲ្យកោះលង្កាទាំងមូលឆ្អែតស្កប់ស្កល់ ហើយអណ្តែតយើងទៅដោយខ្សែទឹកដ៏ធំទេ សូម្បីតែយើងត្រូវស្លាប់ ក៏យើងមិនក្រោកឡើងពីទីនេះឡើយ» រួចទ្រង់ផ្ទំលើផ្ទាំងថ្មនៅទីនោះ។ ၇၈. တံခဏေ တဿ ရညေ ဓမ္မတေဇေန စကိတာနံ ဂုဏပ္ပဗဏ္ဓေန စ ပသန္တာနံ ဒေဝနာဂယက္ခာနံ အာနုဘာဝေန သမန္တတော ဝဿဝလာဟကာ ဥဋ္ဌဟိံသု တထာ ဟိ. ៧៨. ក្នុងខណៈនោះ ដោយសារតេជះនៃធម៌របស់ព្រះរាជាអង្គនោះ និងដោយសារអានុភាពនៃពួកទេវតា នាគ និងយក្ស ដែលជ្រះថ្លានឹងគុណសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គ ពួកពពកភ្លៀងទាំងឡាយក៏បានកើតឡើងនៅគ្រប់ទិសទី ព្រោះថា៖ ၇၉. ៧៩. ဒီဃာမိနန္တာဝ ဒိသာပယာမံ,ဝိတ္ထာရယန္တာဝ တမံ သိခါဟီ; ဆာယာ ဂိရီနံ ဝိယ ကာဠမေဃာ. «ពួកពពកខ្មៅទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាស្រមោលនៃភ្នំ ដែលលាតសន្ធឹងទៅកាន់ទិសទាំងឡាយដ៏វែងឆ្ងាយ ធ្វើឲ្យងងឹតសាយភាយទៅដោយកំពូលពពក។» ၈၀. ៨០. ဂမ္ဘီရဓီရတ္ထနိတာ ပယောဒါ,တဟိံ တဟိံ ဝဿိတုမာရဘိံသု; သမုန္နဒတ္တာ သိခိနော ကလာပံ,သန္ဓာရယုံ ဇတ္တမိစုတ္တမငိဂေ. «ពួកពពកដែលលាន់ឮសូរគ្រហឹមយ៉ាងជ្រៅនិងស្ងប់ស្ងាត់ ក៏ចាប់ផ្តើមបង្អុរភ្លៀងចុះមកក្នុងទីនោះៗ ពួកក្ងោកទាំងឡាយដែលស្រែកយំ ក៏បើកកន្ទុយ ហើយលើកឡើងលើក្បាលរបស់ខ្លួន។» ၈၁. ៨១. မုတ္တာကလာပါ ဝိယ တေဟိ မုတ္တာ,လမ္ဗိံသု ဓာရာ ပသမိံသု ရေဏု; ဂဏ္ဓော သုဘော မေဒိနိယာဝစာရ,ဝိတညမာနော ဇလဒါနိလေန. «ខ្សែទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់ចុះមកពីពពកទាំងនោះ ប្រៀបដូចជាកម្រងកែវមុក្តា បានធ្លាក់ចុះមក ហើយធ្វើឲ្យធូលីស្ងប់រំងាប់ទៅ ក្លិនដ៏ក្រអូបនៃផែនដី ក៏សាយភាយទៅដោយសារខ្យល់នៃពពកភ្លៀង។» ၈၂. ៨២. ဇုတီဟိ ဇမ္ဗုနဒပိပ္ဖရာဟိ,မုဟုံ ဒိသန္တေ အနုရ ဇယန္တိ; မေဃဿနာဠိတုရိယာနုယာတာ,ဝိဇ္ဇုလ္လတာ နစ္စမိဝါစရိံသု. «ផ្លេកបន្ទោរទាំងឡាយដែលអមដោយតន្ត្រីគឺសំឡេងផ្គរលាន់នៃពពក ក៏ប្រព្រឹត្តទៅប្រៀបដូចជាការរាំរែក ធ្វើឲ្យទិសទាំងឡាយភ្លឺរុងរឿងមួយរំពេច ដោយសារពន្លឺដ៏ភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាចដូចជាមាសជម្ពូនទ។» ၈၃. ៨៣. ကောဓေန ရတ္တာ ဝိယ တမ္ဗဝဏ္ဏာ,နိနာဒဝန္တော ဇယပီတိယာဝ; ဂဝေသမာနာ ဝိယ ဂိမှဝေရိံ,ဝျာပိံသု သဗ္ဗတ္ထ တဒါ မဟောဃာ. «ក្នុងកាលនោះ ខ្សែទឹកដ៏ធំទាំងឡាយមានពណ៌ក្រហមលឿង ប្រៀបដូចជាខឹងក្រហមឆ្អៅ មានសំឡេងលាន់ឮប្រៀបដូចជាសេចក្តីត្រេកអរក្នុងជ័យជម្នះ ប្រៀបដូចជាស្វែងរកសត្រូវគឺរដូវក្តៅ ក៏បានផ្សាយទៅសព្វគ្រប់ទិសទី។» ၈၄. ဧဝံဝိဓေ ဝဿေ ပဝတ္တေသိ ရာဇာ နမံ မဟောဃော ဥပ္ပိလာပဓီတိ န ဥဋ္ဌာသိယေဝ အထ အမစ္စာ စေတိယင်္ဂဏေ ဇလနိဂ္ဂမပဏာလိယော ထကေသေံ အန္တော သမ္ပုဏ္ဏဝါရိပူရော ရာဇာနံ ဥပ္ပိလာပေသိ. အထ သော ဥဋ္ဌာယ စေတိယဿ မဟုဿဝါ ဝိဓာယ ရာဇဘဝနမေဝ ဂတော. ៨៤. កាលបើភ្លៀងបង្អុរចុះមកបែបនេះ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ខ្សែទឹកដ៏ធំមិនទាន់អណ្តែតយើងឡើងទេ» ក៏មិនព្រមក្រោកឡើងឡើយ។ គ្រានោះ ពួកអាមាត្យបានបិទរន្ធបង្ហូរទឹកក្នុងលានចេតិយ ទឹកដែលពេញហូរហៀរនៅខាងក្នុង ក៏បានធ្វើឲ្យព្រះរាជាអណ្តែតឡើង។ គ្រានោះ ព្រះអង្គទ្រង់ក្រោកឡើង ហើយធ្វើមហោស្រពជាទីសក្ការៈចំពោះព្រះចេតិយ រួចក៏យាងត្រឡប់ទៅកាន់ព្រះរាជវាំងវិញ។ ၈၅. တတော အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ရဇ္ဇမနုသာသတော ရညော အစ္စန္တမုဒြမာနသတ္တံ ဝိဒိတွာ ဥန္နဠာ ကေစိ မနုဿာ ဂါမဝိလောပါဒိကံ အာစရန္တာ စောရာ အဟေသုံ တံ သုတွာ ရာဇာ တေ စောရေ ဇီဝဂါဟံ ဂါဟာပေတွာ ဗဏ္ဓနာဂါရေ ခိပိတွာ ရဟသိ တေသံ ရတနဟိရညာဒိကံ ဒတွာ မာ ဧဝံ ကရောထာတိ ဩဝဒိတွာ ပလာပေတွာ ရတ္တိယံ အာမကသုသာနတော ဆဝရူပေ အာနေတွာ စောရဟိံသံကာရေန္တော ဝိယ အဂ္ဂိနာ ဥတ္တာပေတွာ နဂရတော ဗဟိ ခိပါပေသိ ဧဝံ စောရဘယဒွ အပနေတွာ ဧကဒါ ဧဝံ စိန္တေသိ. ៨៥. តាំងពីពេលនោះមក កាលបើដឹងថាព្រះរាជាទ្រង់គ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិដោយគ្មានអាជ្ញា គ្មានសាស្ត្រាវុធ មានព្រះទ័យទន់ភ្លន់ជាទីបំផុត មនុស្សកាចសាហាវខ្លះ ក៏ធ្វើការប្លន់អ្នកស្រុកជាដើម ហើយក្លាយជាចោរ។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ដំណឹងនោះហើយ ទ្រង់បង្គាប់ឲ្យចាប់ចោរទាំងនោះទាំងរស់ យកទៅដាក់ក្នុងគុក ហើយទ្រង់ប្រទានរតនៈនិងប្រាក់កាសជាដើមដល់ពួកគេជាសម្ងាត់ រួចទូន្មានថា «កុំធ្វើបែបនេះទៀតឡើយ» ហើយដោះលែងឲ្យរត់ទៅ។ ក្នុងពេលយប់ ទ្រង់ឲ្យនាំយកខ្មោចស្លាប់ពីព្រៃខ្មោចស្រស់មក ហើយធ្វើដូចជាធ្វើទារុណកម្មចោរ ដោយការដុតដោយភ្លើង រួចឲ្យយកទៅបោះចោលនៅខាងក្រៅទីក្រុង។ ទ្រង់កម្ចាត់ភ័យអំពីចោរយ៉ាងនេះហើយ ថ្ងៃមួយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា៖ ၈၆. ကိမနေန ရဇ္ဇဝိဘဝေန, ဣန္ဒံ ပရိပုဏ္ဏံ သကောသံ သပရဇနံ သဟောရောဓံ သာမစ္စံ သခဝါဟနံ ရဇ္ဇံ ကဿစိ ဒါနရူပေန ဒတွာ ဝနံ ပဝိသိတွာ သီလံ သမာဒါယ ကာယဝိဝေကံ စိတ္တဝိဝေကဒွ သမ္ပာဒေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဘိနိက္ခမနေ ရတိံ ဇနေသိ. တဒါ ဂေါဌာဘယောပိ ဧဝရူပံ ပါပဝိတက္ကံ ဥပ္ပာဒေသိ. ဧသ ရာဇာ ဓမ္မိကော သဒါစာရကုသလော ပတိဒိဝသံ ဝီဓီယမာနေဟိ ဒသဝိဓကုသလကမ္မေဟိ အာယုသံခါရောပိဿ ဝဍ္ဎတိ ဥပပီဠကကမ္မာနိစ ဒူရမပယန္တိ. တတောယေဝ စိရတရံ ဇီဝိဿတိ ဧတဿ အစ္စယေန ကဒါဟံ ရဇ္ဇံ လဘိဿာမိ ရဇ္ဇံ ပတွာပိ ဝဍတရော အာဟံ ယုဝဇနသေဝနီယံ ဝိသယသုခံ ကထမနုဘဝိဿာမိ သီဃမိမံ ဣတော ပလာပေတွာ ရဇ္ဇေ ပတိဌဟိဿာမီတိ စိန္တေတွာ ဗဟုံ သာရဓနမာဒါယ ဥတ္တရဒွါရတော နိက္ခမိတွာ ပုဗ္ဗစောရေ သန္နိပါတေတွာ ဗလကာယံ ဂဟေတွာ အာဂမ္မ နဂရဒွါရံ ဂဏှိ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘ရဇ္ဇံ ကဿစိဒတွာ အဘိနိက္ခမနံ ကရိဿာမိတိ ကတသန္နိဋ္ဌာနဿ မမ အယံ ကေနစိ ဒေဝါနုဘာဝေန သန္နိဓာပိတော မညေ အမစ္စာ မယံ အနနုမတာပိ ပုရာယုဇ္ဈိတုမာရ ဘန္တိ ဧဝံ သတိ မံ နိဿာယ ဥဘယပက္ခဂတဿ မဟာဇနဿ ဝိပုလံ ဒုက္ခံ ‘‘ဘဝိဿတိ ကိမနေန ရဇ္ဇေန ဖလံ ရဇ္ဇံ တဿေဝ ဒိန္နံ ဟောတု’’တိ ဝတွာ ကံစိ အဇာနာပေတွာ ပရိဿာဝနမတ္တံ ဂဟေတွာ ဒုလ္လက္ခိယမာနဝေသော ဒက္ခိဏဒွါရေန နိက္ခမိတွာ မလယဒေသံ ဂစ္ဆန္တော ៨៦. «តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយរាជសម្បត្តិដ៏រុងរឿងនេះ អាត្មាអញគួរតែប្រគល់រាជសម្បត្តិដ៏បរិបូណ៌ ព្រមទាំងព្រះរាជទ្រព្យ ជនជាបរិវារ ព្រះស្នំក្រមការ អាមាត្យ និងយានជំនិះនេះ ឲ្យជាទានដល់បុគ្គលណាម្នាក់ ហើយចូលទៅកាន់ព្រៃ សមាទានសីល ញ៉ាំងកាយវិវេក និងចិត្តវិវេកឲ្យសម្រេចចុះ» ព្រះរាជាទ្រង់បង្អោនព្រះទ័យទៅក្នុងព្រះអភិនិស្ក្រមណ៍ (ការចេញសាងផ្នួស) យ៉ាងនេះ។ ក្នុងកាលនោះឯង ហ្គោដ្ឋាភ័យ ក៏បានបង្កើតនូវបាបវិតក្កមានសភាពយ៉ាងនេះថា «ព្រះរាជានេះជាអ្នកទ្រង់ធម៌ មានសេចក្តីប្រព្រឹត្តល្អ តែងធ្វើកុសលកម្ម ១០ ប្រការរាល់ៗ ថ្ងៃ ធ្វើឲ្យព្រះជន្មាយុរបស់ព្រះអង្គកាន់តែចម្រើនឡើង ហើយឧបបីឡកកម្មទាំងឡាយក៏វិនាសទៅឆ្ងាយ។ ហេតុនោះឯង ព្រះអង្គនឹងរស់នៅបានយូរអង្វែង តើកាលណាអាត្មាអញនឹងបានសោយរាជ្យក្រោយពេលព្រះអង្គសោយទិវង្គតទៅ? ទោះបីបានសោយរាជ្យ ក៏អាត្មាអញមានវ័យចាស់ទៅហើយ តើនឹងសោយសុខក្នុងកាមគុណដែលយុវជនគួររីករាយនោះដូចម្តេចបាន? អាត្មាអញគួរតែធ្វើឲ្យព្រះអង្គរត់ចេញពីទីនេះជាប្រញាប់ ហើយឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិវិញ» គិតដូច្នេះហើយ ក៏នាំយកទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃជាច្រើន ចេញតាមទ្វារទិសឧត្តរ (ទ្វារជើង) ទៅប្រមូលពួកចោរពីមុនៗ មក រួចដឹកនាំកងទ័ពមកឡោមព័ទ្ធទ្វារនគរ។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ដំណឹងនោះហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញបានសម្រេចចិត្តទុកជាមុនហើយថា នឹងប្រគល់រាជសម្បត្តិឲ្យទៅអ្នកណាម្នាក់ រួចចេញសាងផ្នួស ឥឡូវនេះ ប្រហែលជាដោយតេជានុភាពនៃទេវតាណាមួយ បាននាំបុគ្គលនេះមកជិតហើយ។ ពួកអាមាត្យរបស់យើង ទោះបីយើងមិនអនុញ្ញាត ក៏ប្រហែលជានឹងច្បាំងគ្នាជាមិនខាន កាលបើដូច្នោះ មហាជនទាំងសងខាងនឹងត្រូវទទួលទុក្ខទោសយ៉ាងធំធេងដោយសារតែអាត្មាអញ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយរាជសម្បត្តិនេះ រាជសម្បត្តិចូរជារបស់បុគ្គលនោះចុះ» ទ្រង់ព្រះតម្រិះដូច្នោះហើយ មិនឲ្យអ្នកណាម្នាក់ដឹងឡើយ ទ្រង់យកតែធម្មក្រក (ប្រដាប់ចម្រោះទឹក) មួយប៉ុណ្ណោះ ក្លែងព្រះកាយមិនឲ្យគេស្គាល់ ហើយស្តេចចេញតាមទ្វារទិសទក្សិណ (ទ្វារត្បូង) យាងសំដៅទៅកាន់ម៉ាឡយទេស (តំបន់ភ្នំ)។ ၈၇. ៨៧. သဒါသန္တုဋ္ဌစိတ္တာနံ သက္ကာ သဗ္ဗတ္ထ ဇီဝိတု; ကုတြ နာမ န ဝိဇ္ဇန္တိ ဖလမူလဇလ္လာယာ. ជនទាំងឡាយដែលមានចិត្តសន្ដោសជានិច្ច តែងអាចរស់នៅបានក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង ព្រោះថា ផ្លែឈើ មើមឈើ និងទឹក តើមិនមាននៅក្នុងទីណាខ្លះ? ၈၈. ဣတိ စိန္တယန္တော ကမေန ဂန္တွာ ဟတ္ထဝနဂလ္လံ နာမ မဟန္တံ အရညာယန္တံ ပါဝိသိ, အဝိရလပဝါလကုသုမဖလသံဇန္နဝိသာလသာခါမဏ္ဍလေဟိ ဥစ္စာဝစေဟိ ပနဿဟကာရကပိတ္ထ တိမ္ဗရုဇမ္ဗိရဇမ္ဗုဝိဘိတ ကာမလက ဘရီတ ကတိရီဋကသာလသရလဝကုလ ပုန္နာဂ နာဂကန္ဒမ္ဗကာသောက နီပစမ္ပက ဘိန္တာလတာလပ္ပဘူတိဟိ ဝိဝိဓတရုဂဏေဟိ သမာကိဏ္ဏံ ဝိပုလဝိမလသိလုစ္စယပရိယပရိယန္တသင်ှတနဒီသမ္ဘေဒတိတ္ထောပသံကန္တ ဝိဝိဓမိဂယုထဝိဟဂဝဂ္ဂနိသေဝိတံ မဟေသက္ခ ဒေဝတာဓိဂ္ဂဟီတံ နဏ္ဒနဝနကမနီယံ သုဠဘမူလဖလသလိလ သုခေါပဘောဂရမဏီယ တံ မဟာ ကာန္နံ ဩလောကေတွာ ဣဒံ မေ တပေါဝနံ ဘဝိတုမရဟတိတိ ကတာလယော ကာယဝိဝေကစိတ္တဝိဝေကာနံ လာဘေန ဧကဂ္ဂမာနသော မေတ္တာဝိဟာရမနုယုဇန္တောဝညဇီဝိကာယ သံဇနိတသန္တောသဝိပ္ဖရဏပိနီတကာယော ဝါသံ ကပ္ပေတိ. ៨៨. ព្រះរាជាកាលទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះហើយ ក៏យាងទៅតាមលំដាប់ រួចចូលទៅកាន់ព្រៃធំមួយឈ្មោះថា ហត្ថវនគល្លៈ ដែលដណ្តប់ទៅដោយមែកធាងធំៗ មានត្រួយ ផ្កា និងផ្លែជាច្រើន មានដើមឈើប្លែកៗ ជាច្រើនដូចជា ដើមខ្នុរ ស្វាយ ខ្វិត ពទ្រា ផ្លែព្រីង ក្រូចឆ្មារ ក្រូចសើច ស្តៅ ក្ដុល រាំង ស្រឡៅ ស្រល់ ពិកុល ច្រេស ចំប៉ា ខ្ទឹង រំដួល អសោក រំចង់ ចំប៉ី ត្នោត និងដូងជាដើម ព្រមទាំងមានហ្វូងម្រឹគីម្រឹគា និងបក្សាបក្សីជាច្រើនដែលចុះផឹកទឹកនៅកំពង់ទឹកនៃស្ទឹងដែលហូរជួបគ្នា ក្បែរជួរភ្នំថ្មដ៏ធំស្អាតស្អំ ជាទីអាស្រ័យនៃទេវតាមានសក្ដិធំ គួរជាទីត្រេកអរដូចជាសួននន្ទវន ជាទីសប្បាយរីករាយដោយងាយស្រួលរកមើមឈើ ផ្លែឈើ និងទឹក។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញព្រៃធំនោះហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ទីនេះគួរជាទីតបោវន (ព្រៃសម្រាប់បំពេញតបៈ) របស់អាត្មាអញ» ទើបទ្រង់ធ្វើការអាស្រ័យនៅទីនោះ មានព្រះទ័យមូលតែមួយដោយបាននូវកាយវិវេកនិងចិត្តវិវេក ទ្រង់ចម្រើនមេត្តាវិហារធម៌ មានព្រះកាយស្រស់ស្រាយរីករាយដោយសេចក្តីសន្ដោសដែលកើតឡើងអំពីការស្វែងរកអាហារតាមធម្មជាតិ សម្រេចការរស់នៅ (ក្នុងព្រៃនោះ)។ ဣတိ အဘိနိက္ခမနပရိစ္ဆေဒေါ သတ္တမော. ចប់ បរិច្ឆេទទី ៧ ស្តីពីការចេញសាងផ្នួស (អភិនិស្ក្រមណបរិច្ឆេទ)។ ၈၉. ဂေါဌာဘယောပိ ရဇ္ဇံ ပတွာ ကတိပါဟစ္စယေန ‘‘မမ စဏ္ဍတာယ ဝီရတ္တော ပဇာဝဂ္ဂေါ မနံ ပဝိဋ္ဌံ သံဃဗောဓိံ အာနေတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေတုံ ကဒါစိ ဥဿဟတီ’’တိ သံဇာတပရိသင်္ကော တံ မာရာပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဘိသဏ္ဓာယ ‘‘သံဃဗောဓိရညော ယော သီသံ အာနေဿတိ တဿ သဟဿံ ပါရိတောသိကဓနန္တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ. တတော မလယဒေသသိကော ကောစိ ဒုဂ္ဂတပုရိသော အတ္တနော ကစ္စေန ပုဋဘတ္တ အာဒါယ ဝန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တော ဘောဇန ဝေလာယ သောဏ္ဍိသမီပေ နိသိန္နံ သံဃဗောဓိရာဇာနံ ဒိသွာ တဿ အာကပ္ပေန ပသန္နဟဒယော ဘတ္တေန တံ နိမန္တေသိ ရာဇာ တံ နသမ္ပဋိစ္ဆိ. သော ပုရိသောနာဟံ နိဟီန ဇာတိယံ ဇာတော န ပါဏဝဓံ ဇိဝိကာယ ဇီဝန္တော ကေဝဋ္ဋော ဝါ လုဒ္ဒကော ဝါ ဘဝါမိ အထ ကော ဥတ္တမ ဝဏ္ဏေဟိ ပရိဘောဂါရဟေ ဝံသေ သဉ္ဇာတောမှိ မမ သန္တကမိဒံ ဘတ္တံ ဘောတ္တုမရဘတိ ကလ္လျာဏ ဓမ္မိကောတိ တံ ပုနပ္ပုန ယာစိ. အထ ရာဇာ ៨៩. ចំណែកឯហ្គោដ្ឋាភ័យ កាលបានសោយរាជ្យហើយ កន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ ក៏កើតសេចក្តីសង្ស័យថា «ពួកប្រជារាស្ត្រដែលនឿយណាយនឹងភាពសាហាវយង់ឃ្នងរបស់អញ ប្រហែលជានឹងនាំគ្នាទៅអញ្ជើញព្រះសង្ឃពោធិ ដែលចូលទៅក្នុងព្រៃនោះ ឲ្យត្រឡប់មកសោយរាជ្យវិញជាមិនខាន» ទើបគិតសម្លាប់ព្រះអង្គចោល ហើយប្រកាសវាយស្គរក្នុងនគរថា «បុគ្គលណាដែលកាត់ក្បាលព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិមកបាន យើងនឹងប្រគល់រង្វាន់ជាប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈ»។ គ្រានោះ មានបុរសក្រីក្រម្នាក់រស់នៅក្នុងតំបន់ម៉ាឡយទេស យួរកញ្ចប់បាយរបស់ខ្លួនដើរតាមផ្លូវព្រៃ ក្នុងពេលបរិភោគអាហារ ក៏បានឃើញព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិគង់នៅក្បែរស្រះទឹកមួយ មានចិត្តជ្រះថ្លានឹងកិរិយារបស់ព្រះអង្គ ក៏បានអញ្ជើញព្រះអង្គឲ្យសោយក្រឡាស្ងោយ។ ព្រះរាជាមិនទ្រង់ទទួលឡើយ។ បុរសនោះទូលថា «ទូលព្រះបង្គំមិនមែនកើតក្នុងត្រកូលថោកទាប មិនមែនជាអ្នកនេសាទ ឬព្រានព្រៃដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយការសម្លាប់សត្វឡើយ គឺកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់គួរដល់ការប្រើប្រាស់ បាយនេះជារបស់ទូលព្រះបង្គំ សូមព្រះអង្គដ៏មានធម៌ដ៏ល្អសោយចុះ» ហើយក៏បានអង្វរករម្តងហើយម្តងទៀត។ គ្រានោះ ព្រះរាជា... ၉၀. ៩០. ဆာယယ ဂေဟံ သာဓာယ သေယျံ ဝတ္ထံ တစေနစ; အသနံ ထလပတ္တေဟိ သာဓေန္တိ တရဝေါ မမ. «ដើមឈើទាំងឡាយតែងផ្តល់ផ្ទះដល់អាត្មាអញដោយម្លប់ ផ្តល់គ្រែនិងសម្លៀកបំពាក់ដោយសម្បកឈើ និងផ្តល់កៅអីអង្គុយដោយស្លឹកឈើនៅលើដី។ ၉၁. ៩១. ဧဝံ သမ္ပန္န ဘောဂဿ န တဏှာ ပရသန္တကေ; တဝ ဇစ္စာဒိမုဒ္ဒိဿ ဂရဟာ မမ န ဝိဇ္ဇတီတိ. កាលបើអាត្មាអញមានភោគសម្បត្តិបរិបូណ៌យ៉ាងនេះហើយ តែងគ្មានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃឡើយ ការតិះដៀលចំពោះជាតិត្រកូលជាដើមរបស់អ្នក មិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ»។ ဝတွာ န ဣစ္ဆိ ဧဝ. ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលដូច្នោះហើយ ក៏នៅតែមិនប្រាថ្នានឹងសោយឡើយ។ ၉၂. အထ သော ပုရိသော ဘူမိယံ နိပဇ္ဇနမဿမာနော နိဗန္ဓိတွ ယာစိ. တတော တဿ နိဗဏ္ဓနံ နိဝါရေတုမသက္ကောန္တော သဂါရဝံ သောပစာရံ ဒီယမာနံ ဘတ္တဉ္စ သကပရီဿာဝနပရီပုတပါနီယဉ္စာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဟတ္ထမုခဓောဝနေန ပရိသမတ္တ ဘတ္တ ကိစ္စော အန္နောဟံ ကတုပကာရော ကီဒိသမဿ ပစ္စုပကာရံ ကရိဿာမိတိ စိန္တယန္တောဝ တံ အဘိမုခီကရိယ ‘‘အနုရာဓပုရေ ကာ ပဝတ္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ, အထ သော ပုရိသော ပုဗ္ဗရာဇာနံ ပလာပေတွာ ဂေါဌာဘယော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇေပတိဋ္ဌဟိတွာ သိရိ သံဃဗောဓိရညော ယော သီသံ အာဒါယ ဒဿေတိ တသှ သဟဿံ ပါရိတောသိကဓနန္တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ ကိရာတိ သုယတိ’’တိ. ៩២. បន្ទាប់មក បុរសនោះក៏ក្រាបចុះលើដីអង្វរករយ៉ាងទទូច។ ព្រះរាជាមិនអាចហាមឃាត់ការអង្វរកររបស់គេបាន ទើបទ្រង់សោយក្រឡាស្ងោយដែលគេថ្វាយដោយសេចក្តីគោរពកោតក្រែង ព្រមទាំងសោយទឹកដែលចម្រោះដោយធម្មក្រករបស់ព្រះអង្គ រួចទ្រង់លាងព្រះហស្តនិងព្រះភក្ត្រ ស្រេចកិច្ចភត្តកិច្ចហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «បុរសនេះមានគុណូបការៈចំពោះអាត្មាអញ តើអាត្មាអញគួរធ្វើបដិការ (តបស្នងសងគុណ) ដល់គេដូចម្តេចទៅ?» ទើបទ្រង់បែរព្រះភក្ត្រទៅរកបុរសនោះ ហើយត្រាស់សួរថា «តើនៅក្នុងក្រុងអនុរាធបុរៈ មានដំណឹងអ្វីខ្លះ?» បុរសនោះក៏ទូលថា «ឮថា ព្រះរាជាព្រះនាមហ្គោដ្ឋាភ័យ បានបណ្តេញព្រះរាជាមុនឲ្យរត់ភៀសខ្លួនទៅ ហើយបានឡើងសោយរាជ្យ រួចប្រកាសវាយស្គរក្នុងនគរថា បុគ្គលណាដែលកាត់ក្បាលព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិយកទៅថ្វាយ នឹងទទួលបានរង្វាន់ជាប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈ»។ တဿ ဝစန သမနန္တရမေဝ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌဟဒယော မမ သဟဿာရဟသီသဒါနေန ဣဒါနိ ဧတဿ ပစ္စုပကာရော ကတော ဘဝိဿတိ အဇ္ဈတ္တိကဒါနတ္တာ ဒါနပါရမိတာဝ ကောဋိပ္ပတ္တာ ဘဝိဿတိ ဣဒဉ္စ ဝတရေ- លុះទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យរបស់បុរសនោះភ្លាម ព្រះរាជាមានព្រះទ័យត្រេកអរសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំង ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងបានធ្វើបដិការដល់បុរសនេះ ដោយការប្រគល់ក្បាលដ៏មានតម្លៃមួយពាន់នេះឲ្យទៅគេ ហើយការបរិច្ចាគជីវិតជាទាននេះ នឹងធ្វើឲ្យទានបារមីរបស់អាត្មាអញដល់នូវត្រើយដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត» ហើយទ្រង់មានព្រះបន្ទូលបន្ថែមទៀតថា៖ ၉၃. ៩៣. န ပုတိ ပုဂီဖလမတ္တကမ္ပိ,အဂ္ဃန္တိ သီသာနိ စိဆိဝိတာနံ; သီသန္တု မေ ဝတ္တတိ ဗောဓိယာ စ,ဓနဿ လာဘာယ စ အဒ္ဓိကဿ. «ក្បាលរបស់សត្វមានជីវិតទាំងឡាយ មិនមានតម្លៃសូម្បីតែស្មើនឹងផ្លែស្លាស្អុយមួយគ្រាប់ឡើយ ប៉ុន្តែក្បាលរបស់អាត្មាអញនេះ នឹងមានប្រយោជន៍ដល់ព្រះពោធិញ្ញាណផង និងដើម្បីឲ្យអ្នកដំណើរនេះបាននូវទ្រព្យសម្បត្តិផង»។ အပိ စ. មួយវិញទៀត៖ ၉၄. ៩៤. နာဠိဝနဿေဝ ရုဇာကရဿ,ပုတိပ္ပဓာနဿ ကလေဗရဿ; ဒုက္ခန္နုဘုတ ပဋိဇဂ္ဂန္နေ,သဒတ္ထယောဂါ သဖလံ ကရောမီတိ- «អាត្មាអញនឹងធ្វើរាងកាយដ៏ស្អុយរលួយ ដែលពោរពេញដោយរោគាព្យាធិ ដូចជាព្រៃឫស្សី និងដែលត្រូវថែរក្សាដោយសេចក្តីទុក្ខលំបាកនេះ ឲ្យមានផលសម្រេច ដោយការប្រកបក្នុងប្រយោជន៍ដ៏ពិតប្រាកដ»។ စိန္တေတွာ ကတတိစ္ဆယော ‘‘ဘော ပုရိသ သောဘံ ပိရီ သိရိသံဃဗောဓိ ရာဇာနာမ, မမ သီသံ ဂဟေတွာ ဂန္တွာ ရညော ဒဿေဟီ’’တိ အာဟ. သော တံ သုတွာ ‘‘ဒေဝ နာဟမေဝံ ဝိဓံ မဟာပါတက ကမ္မံ အာဝဇိဿာမ ဘာယာမိ’’တိ အာဟ. ទ្រង់ព្រះតម្រិះនិងសម្រេចព្រះទ័យដូច្នោះហើយ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលបុរសដ៏ចម្រើន អាត្មាអញនេះហើយគឺព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិ ចូរអ្នកកាត់យកក្បាលរបស់អាត្មាអញនេះ ទៅថ្វាយព្រះរាជាចុះ»។ បុរសនោះឮដូច្នោះហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ទូលព្រះបង្គំមិនហ៊ានធ្វើបាបកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ (មហាបាតកកម្ម) យ៉ាងនេះឡើយ ទូលព្រះបង្គំខ្លាចណាស់»។ ၉၅. အထ ရာဇာ ‘‘မာ ဘာယိ ကဟာပဏသဂ္ဂဿလာဘာယ အဟမေဝ တေ ဥပါသံ ကရိဿာမိ ကေဝလံ တွံ မယာ ဝုတ္တနိယာမေဝ ပဋိပဇ္ဇာ’’တိ ဝတွာ သဟဿလာဘဂိဒ္ဓေန တေန ပထိကပုရိသေန အဓိဝါသိတေ သီသစ္ဆေဒါယ သတ္ထံ အလဘမာနော ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနတေဇ သာ သီသံ သန္ဓိတော ဝိသုံ ကရိတွာ ဒဿာမီတိ စိန္တေတွာ ပလ္လင်္ကံ သုဏ္ထိရံ ဗဏ္ဓိတွာ မမေဒံ သီသဒါနံ သဗ္ဗညုတဉာဏ ပဋိလာဘာယ ပစ္စယော ဘဝတူတိ သောမနဿပုဗ္ဗကံပတ္ထနံ ကတွာ တံ ပုရိသံ အတ္တနော သမီပံ အာမန္တေသိ. သော အဓိကပုရိသော ပုဗ္ဗေ အဒိဋ္ဌာသုတပုဗ္ဗဒုက္ကရကမ္မ ဒိန္နံ သီသံ ဂဟေတွာ အနုရာဓပုရံ ဂန္တွာ ဒိဿေမိ ကောတံ သဉ္ဇာနာတိ ကောတံ သဒ္ဒဟိဿတီတိ, အထ သော ဂေါဌာဘယော သစေ တေန သဒ္ဒဟိဿတိ အဟဝေတ္ထ သက္ခိဟုတွာ သဟဿံ ဒါပေဿာမိ တယာတု တတ္ထ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာ ကရံ ဥပဒိသိတွာ ဧဟိသပ္ပုရိသ မ္မ သန္တိကေ မ္ဗဏတော ဟုတွာ ဥဘယရ္တ္ထလာနံ ဧကီကရဏဝသေန အဉ္ဇလိံ ကတွာ ဗာဟုံ ပသာရေဟီတိ ဝတွာဥဘောသု ပဿေသု နီလမညာသမညာနံ နာလိနံ ဥဇုဘာဝါပါဒနေန ကဏ္ဎနာဠံ သမ္မာ ဌပေတွာ သလိလပရိဿာဝန္နေ သီသသဏ္ဓိံ ဇလ လေခါယ ပရိစ္ဆဏ္ဒိတွာ သကေန ဒက္ခိဏ ဟတ္ထမုဋ္ဌိနာ စုလာဗဒ္ဓံ ဒဠှံ ဂဏှိတွာ ယာဝ မမ သီရံ အာဒါယ အဒ္ဓိကံ ပုရိသဿ ဟတ္ထေ သမပ္ပေမိ တာဝ မမ စိတ္တကိရိယ ဝါယော ဓာတုဝေဂေါ အဝိစ္ဆိန္နော ပဝတ္တတူတိ အဓိဋ္ဌာယ စုဠာဗဒ္ဓံ ဥဒ္ဓါဘိမုခံ ဥက္ခိပိ. တာဝဒေဝ သီသဗဏ္ဓော ပုထုဘူတော ဟုတွာ တေန ဒက္ခိဏ ဟတ္ထ မုဋ္ဌိနာဂဟိတောယေဝ ပဂ္ဃရန္တိယာ လောဟိတဓာရာယ သဒ္ဓိ အဒ္ဓိကဿဟတ္ထတာလေ ပတိဋ္ဌာသိ, တသ္မိံယေဝ ခဏေ ဝနာဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ သာဓုဝါဒမုခရာ ပုပ္ဖဝဿံ ဝဿာပေတွာ သီသဿ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု. ៩៥. គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «កុំខ្លាចឡើយ ដើម្បីឲ្យអ្នកបានប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈ អាត្មាអញនឹងធ្វើឧបាយកលឲ្យអ្នកដោយខ្លួនឯង ចូរអ្នកធ្វើតាមតែពាក្យដែលអាត្មាអញប្រាប់ចុះ»។ លុះបុរសអ្នកដំណើរនោះយល់ព្រមដោយសារសេចក្តីលោភចង់បានប្រាក់មួយពាន់ តែព្រះរាជាមិនមានគ្រឿងសស្ត្រាវុធសម្រាប់កាត់ព្រះសិរសាឡើយ ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ដោយអំណាចនៃសច្ចាធិដ្ឋានធម៌ អាត្មាអញនឹងធ្វើឲ្យក្បាលដាច់ចេញពីកញ្ចឹងកដោយខ្លួនឯង» រួចទ្រង់គង់ភ្នែនយ៉ាងមាំមួន ហើយទ្រង់តាំងព្រះទ័យប្រាថ្នាប្រកបដោយសោមនស្សថា «សូមឲ្យការបរិច្ចាគក្បាលជាទានរបស់អាត្មាអញនេះ ក្លាយជាបច្ច័យដើម្បីសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណចុះ» រួចទ្រង់ហៅបុរសនោះឲ្យចូលមកជិត។ បុរសនោះគិតថា «កាលបើអាត្មាអញកាន់យកក្បាលដែលបានមកដោយអំពើដ៏ធ្វើបានដោយកម្រ ដែលមិនធ្លាប់ឃើញ មិនធ្លាប់ឮពីមុនមកយ៉ាងនេះ ទៅកាន់ក្រុងអនុរាធបុរៈ តើអ្នកណានឹងស្គាល់ តើអ្នកណានឹងជឿ?»។ គ្រានោះ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «បើហ្គោដ្ឋាភ័យមិនជឿទេ អាត្មាអញនឹងធ្វើជាសាក្សីនៅទីនោះ ដើម្បីឲ្យគេប្រគល់ប្រាក់មួយពាន់ដល់អ្នក ចូរអ្នកធ្វើបែបនេះនៅទីនោះចុះ» កាលទ្រង់ណែនាំវិធីដែលត្រូវធ្វើរួចហើយ ក៏ត្រាស់ថា «មកចុះ បុរសដ៏ចម្រើន ចូរចូលមកជិតអាត្មាអញ ហើយលើកដៃទាំងពីរប្រណម្យឡើងដើម្បីទទួលយកផលប្រយោជន៍ទាំងពីរ» រួចទ្រង់តម្រង់កញ្ចឹងកឲ្យត្រង់ យកទឹកធម្មក្រកមកគូសវាសជាខ្សែព័ទ្ធជុំវិញកញ្ចឹងក រួចទ្រង់យកព្រះហស្តស្តាំចាប់ព្រះកេសា (ជួងសក់) យ៉ាងជាប់ ហើយទ្រង់អធិដ្ឋានថា «ដរាបណាអាត្មាអញមិនទាន់បានប្រគល់ក្បាលទៅក្នុងដៃរបស់បុរសអ្នកដំណើរនេះទេ សូមកុំឲ្យខ្យល់ដង្ហើម និងកម្លាំងចិត្តរបស់អាត្មាអញដាច់សូន្យឡើយ» រួចទ្រង់ទាញព្រះកេសាឡើងទៅលើ។ ក្នុងខណៈនោះឯង ក្បាលក៏ដាច់ចេញពីកញ្ចឹងក ហើយស្ថិតនៅលើបាតដៃរបស់បុរសអ្នកដំណើរនោះ ព្រមទាំងមានលោហិតហូរស្រោចស្រព ក្នុងខណៈនោះដែរ ទេវតាទាំងឡាយដែលអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃ ក៏បានពោលពាក្យសាធុការយ៉ាងខ្លាំងក្លា ហើយបង្អុះទឹកភ្លៀងផ្កាឈើមកដើម្បីការពារព្រះសិរសានោះ។ ၉၆. ៩៦. သံသတ္တရတ္တ ကလလေ ဒ္ဓိကပါဏိခေတ္တေတ,နိက္ခိတ္တ သီသ ဝရဗီဇ သမုဗ္ဘဝါယ; ဧတဿ ဒါနမယ ပါရမိတာလတာယ,သဗ္ဗညုတာ ဖလရသော ဇနတံ ဓိနောတုံ. សូមឲ្យរសនៃផលគឺសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ដែលកើតអំពីវល្លិគឺទានបារមីរបស់ព្រះរាជានោះ ដែលមានពូជដ៏ប្រសើរគឺព្រះសិរសាដែលទ្រង់បានដាំចុះទៅក្នុងស្រែគឺបាតដៃរបស់បុរសអ្នកដំណើរ ដែលទទឹកជោកដោយលោហិត ញ៉ាំងមហាជនឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ចុះ។ ၉၇. အထ သော အဒ္ဓိကပုရိသော သုဂဏ္ဓဝန ကုသုမ မာလာဟိ တံ သီသံ အလံကရိတွာ ပုဂကုဟုလိကာပုဋေ ပက္ခိပိတွာ သီဃဂတိ ဝေဂေန အနုရာဓပုရံ ဂန္တွာ ဂေါဌာဘယဿ ဒဿေသိ, သော တံ ဒိသွာ သဉ္ဇနိတု မသက္ကောန္တော သံသယပ္ပတ္တော အဋ္ဌာသိ. အထ အဒ္ဓိကပုရိသော ရညာ ဝုတ္တဝိဓိ မနုဿရန္တော တံ သီသံ ဂဟေတွာ အာကာသေ ခိပိတွာ ‘‘သာမိ! သိရိသံဃဗောဓိမဟာရာဇ! တွ မေတ္ထ မေ သက္ခိဘဝါ’’တိ အဉ္ဇလိမ္ပဂ္ဂဟေတွာ အာကာသ မုဒ္ဒိက္ခမာနော ယာစိ, အထ တံ ဒေဝတာဓိဂ္ဂဟိတံ သီသံ နိရာလမ္ဗေ အမ္ဗရေ လဒ္ဓ ပတိဋ္ဌံ ဂေါဌာဘယဿ အဘိမုခံ ဟုတွာ. ៩៧. បន្ទាប់មក បុរសអ្នកដំណើរនោះបានយកកម្រងផ្កាព្រៃដ៏មានក្លិនក្រអូបមកតាក់តែងព្រះសិរសានោះ រួចដាក់ក្នុងកញ្ចប់ស្លឹកឈើ ហើយប្រញាប់ប្រញាល់ធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងអនុរាធបុរៈ នាំយកទៅថ្វាយហ្គោដ្ឋាភ័យ។ ហ្គោដ្ឋាភ័យកាលបើបានឃើញហើយ មិនអាចសម្គាល់បាន ក៏ស្ថិតនៅក្នុងសេចក្តីសង្ស័យ។ គ្រានោះ បុរសអ្នកដំណើរនឹកឃើញដល់វិធីដែលព្រះរាជាបានណែនាំ ក៏កាន់យកព្រះសិរសានោះបោះឡើងទៅលើអាកាស ហើយលើកដៃប្រណម្យសម្លឹងមើលទៅលើអាកាស ក្រាបបង្គំទូលអង្វរថា «បពិត្រព្រះអង្គ! ព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិមហារាជ! សូមព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើជាសាក្សីដល់ទូលព្រះបង្គំក្នុងទីនេះផងចុះ!»។ ក្នុងខណៈនោះ ព្រះសិរសាដែលគ្រប់គ្រងដោយទេវតា ក៏បានតាំងនៅស្ងៀមលើអាកាសដ៏គ្មានទីពឹង ហើយបែរភក្ត្រទៅរកហ្គោដ្ឋាភ័យ រួចពោលថា៖ ၉၈. ៩៨. ရာဇာ ဟမေဝ သုဟဒေါ သိရိသံဃဗောဓိ,သီသပ္ပဒါန ဝိဓိနာသ္မိ သမိဒ္ဓိစိတ္တော; တွံ စာသိ ရဇ္ဇ သိရိလာဘ သုခေန ဒေဝ,ဧသောဝ ဟောတု ပဋိပန္န သဟဿလာဘော’တိ အာဟ. «បពិត្រព្រះរាជា! អាត្មាអញនេះហើយគឺសិរិសង្ឃពោធិជាមិត្តដ៏ល្អ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញមានចិត្តសម្រេច (បំណង) ហើយដោយវិធីនៃការបរិច្ចាគក្បាលជាទាន ចំណែកទ្រង់ក៏បានសោយសុខដោយការបាននូវរាជស្រីហើយ សូមឲ្យបុរសអ្នកដំណើរនេះទទួលបាននូវប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈតាមដែលបានសន្យាចុះ»។ ၉၉. တံ သုတွာ ဂေါဌာဘယော သာမစ္စော ဝိမ္ဘီတဟဒယော သီဟာသနံ သဇ္ဇေတွာ ဥပရိ သေတစ္ဆတ္တံ ကာရေတွာ ဣဓ ဒေဝ! ဩတရာတိ ယာစိတွာ တတ္ထ ဩတိဏ္ဏံ တံ သီသံ နာနာဝိဓာဟိ ပူဇာဟိ အာရာဓေတွာ နမဿမာနော ခမာပေတွာ မဟတာ မဟေန အာဠာဟနကိစ္စံ ကာရေတွာ အငိကံ ကဟာပဏသဟဿေန တောသေတွာ ဥယျောဇေသိ. ៩៩. ហ្គោដ្ឋាភ័យព្រមទាំងពួកអាមាត្យ លុះបានឮដូច្នោះហើយ ក៏មានសេចក្តីអស្ចារ្យក្នុងចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ទើបរៀបចំរាជបល្ល័ង្ក ហើយលើកស្វេតច្ឆត្រឡើងពីលើ រួចក្រាបបង្គំទូលអង្វរថា «បពិត្រព្រះអង្គ សូមយាងចុះមកក្នុងទីនេះចុះ»។ កាលព្រះសិរសានោះយាងចុះមកគង់លើរាជបល្ល័ង្កហើយ ក៏បានបូជាដោយគ្រឿងសក្ការៈផ្សេងៗ ក្រាបថ្វាយបង្គំសុំខមាទោស រួចធ្វើឈាបនកិច្ចដោយមហោស្រពយ៉ាងធំ ហើយបានប្រគល់ប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈឲ្យទៅបុរសនោះដោយសេចក្តីពេញចិត្ត រួចបញ្ជូនគេឲ្យត្រឡប់ទៅវិញ។ ဣတိ အဇ္ဈတ္တိကဒါန ပရိစ္ဆေဒေါ အဋ္ဌမော. ចប់ បរិច្ឆេទទី ៨ ស្តីពីអជ្ឈត្តិកទាន (ការបរិច្ចាគទានខាងក្នុង)។ ၁၀၀. သိရိသံဃဗောဓိ ရညော မဟေသီ ပန ရညော ပလာတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အဟဉ္စ တံ အနုဗ္ဗဇာမိ’’တိ အညတရ ဝေသေန ဒက္ခိဏဒွါရေန နိက္ခမိတွာ မဂ္ဂံ အဇာနန္နိ ဥဇုကမဂ္ဂံ ပဟာယ တံ တံ ဂါမံ ပဝိသိတွာ သာမိကံ အပဿန္တီ ဘယေန သာလိန္တာယ စ ပစ္ဆိတုမ္ပိ အသဟမာနာ မလယ ဒေသ မေဝ ဂတောတိ စိန္တေတွာ ဝင်္ကမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တီ ကောမလတာယ သီဃံ ဂန္တုမသက္ကောန္တိ ကာလံ ယာပေတွာ တဿ အရညာယတနဿ သမီပဂါမသ္မိံ ရညောသိသဒါနပ္ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘သာ ဟံ ဝရာကီ ဒဿနမတ္တမ္ပိ နာလတ္ထ’’န္တိ သောက ပရိပုဏ္ဏဟဒယာ တမေဝ ဝနသဏ္ဍံ အဓိရုယှ ဘတ္တုနော ကလေဗရံ ဝိစိနန္တီ သမီပဂါမေသု မဟဇနံ ပုစ္ဆန္တိ အဝန္ဒိနသငိကေတတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရန္တီ သမီပဂါမဝါသိနော ဗာလကာ ဂေါပါလကာ ကဋ္ဌဘာရိကာ ဣတ္ထိယော စ ဧတိဿာ ဝိလာပံ သုတွာ ကမ္ပိတ ဟဒယာ တာယ သဒ္ဓိံ ဝိစရန္တီ. သာ ဧဝံ စိလူပမာနာ ဘီမိယံ သုပုပ္ဖိတံ ဝိမလဝါလုကံ ဝနဂုမ္ဗံ ဒိသွာ တတ္ထ နိပတိတွာ ဘူမိယံ ပရိဝန္တမာနာ အတိကရုဏံ ဝိလာပမကာသိ, သော ပဒေသော အဇ္ဇာပိ ဝိဓဝါစန’’န္တိ ဝေါဟာရီယတိ. ១០០. ចំណែកព្រះមហេសីនៃព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិ កាលបើដឹងនូវការគេចខ្លួនទៅនៃព្រះរាជា ក៏គិតថា «ទោះបីជាយើង ក៏នឹងតាមព្រះអង្គទៅដែរ» ហើយក៏ក្លែងខ្លួនជាអ្នកដទៃ ចេញទៅតាមទ្វារខាងត្បូង មិនស្គាល់ផ្លូវ ក៏លះបង់ផ្លូវត្រង់ ចូលទៅកាន់ស្រុកនោះៗ មិនឃើញព្រះស្វាមី ព្រោះតែសេចក្តីភ័យខ្លាច និងសេចក្តីអៀនខ្មាស មិនអាចសូម្បីតែសួរគេ គិតថា «ព្រះអង្គប្រហែលជាយាងទៅកាន់មលយប្រទេសហើយ» ក៏ដើរទៅតាមផ្លូវវៀចវេរ ព្រោះតែភាពទន់ភ្លន់នៃរាងកាយ មិនអាចដើរទៅបានលឿន ក៏ឱ្យកន្លងពេលទៅ ក្នុងស្រុកជិតព្រៃស្មសាននោះ បានឮព័ត៌មានអំពីការកាត់ព្រះសិរសាប្រទានជាទាននៃព្រះរាជា ក៏មានហឫទ័យពេញប្រៀបដោយសេចក្តីសោក គិតថា «យើងជាស្រីកំសត់ មិនបានសូម្បីតែការជួបឃើញព្រះអង្គឡើយ» ក៏ឡើងទៅកាន់ដងព្រៃនោះឯង ស្វែងរកនូវសរីរាង្គនៃព្រះស្វាមី សួររកមហាជនក្នុងស្រុកជិតខាង ព្រោះមិនបានដឹងសញ្ញាទីកន្លែង ក៏ត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកក្នុងទីនោះៗ ពួកក្មេងៗ ពួកអ្នកគង្វាលគោ ពួកអ្នករកអុស និងពួកស្ត្រីដែលរស់នៅក្នុងស្រុកជិតខាង ឮសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលរបស់ព្រះនាង ក៏មានចិត្តញាប់ញ័រ ដើរទៅជាមួយព្រះនាងដែរ។ ព្រះនាងកាលខ្សឹកខ្សួលយ៉ាងនេះ ក្រឡេកឃើញគុម្ពព្រៃដែលមានខ្សាច់ស្អាត និងមានផ្ការីកស្គុះស្គាយនៅលើដី ក៏ដួលចុះក្នុងទីនោះ ននៀលនៅលើដី ទ្រង់ខ្សឹកខ្សួលយ៉ាងគួរឱ្យអាសូរក្រៃលែង ទីកន្លែងនោះ សូម្បីតែសព្វថ្ងៃនេះ ក៏គេហៅថា «វិធវាចនៈ»។ ၁၀၁. သာ မဟတာ ရောဒန္တေ ရောဒနေန တံရတ္တိံတ တ္ထေဝ ခေပေတွာ ပုန ဒိဝသေ ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တိ မဟတာ သောကဂ္ဂိနာ ဍယှမာနာ သန္တာပံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တိ ဧကသ္မိံ ခုဒ္ဒက ဇလာသယေ နိပတိတွာ နိမုဂ္ဂံယေဝ မုစ္ဆာဝေဂေန ဒွေ တယော မုဟုတ္တေ အတိဝါဟေတွာ ဥပလဒ္ဓပဋိဗောဓာ ပရိဠာဟံ နိဗ္ဗာပေသိ, တံ ဌာနမေတရဟိ စ ‘‘နိဗ္ဗာဏ ပေါက္ခရဏီ’’တိ စ သမညံ အလဘိ. ១០១. ព្រះនាងទ្រង់យំយែកដោយសេចក្តីខ្សឹកខ្សួលយ៉ាងខ្លាំង ឱ្យកន្លងរាត្រីនោះក្នុងទីនោះឯង លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏ដើរទៅទីនេះទីនោះ ត្រូវភ្លើងគឺសេចក្តីសោកយ៉ាងខ្លាំងដុតរំលាយ មិនអាចអត់ទ្រាំនឹងសេចក្តីក្តៅក្រហាយបាន ក៏លោតចុះទៅក្នុងស្រះទឹកតូចមួយ លិចចុះទៅក្នុងទឹក សន្លប់បាត់ស្មារតីអស់ពីរឬបីយាម លុះដឹងខ្លួនឡើងវិញ ក៏រំលត់នូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយនោះ ទីកន្លែងនោះ ក្នុងពេលសព្វថ្ងៃនេះ ក៏បាននូវឈ្មោះថា «និព្វានបោក្ខរណី»។ ၁၀၂. တတော ဥဋ္ဌဟိတွာ အနုဘူမိံ အနုရုက္ခံ အနုသိလာ တလံ ဂဝေသမာနာ သောဏ္ဍိ သမီပေ သယမာနံ ဒေဝတာဓိဂ္ဂဟေန သိဂါလာဒီဟအနုပဟတံ သုက္ခံ ကဝဏ္ဓရူပံ ဒိသွာ သောကဝေဂ ဖလိပတနေဝ ဟဒယေန ဒဠှတရံ တံ အလိံဂိတွာ သယိ, တာဝ ဘောနေ ဝေကလ္လေန ဒုရာဂမနေန တတ္ထ တတ္ထ နိပတိတ သရီရ ဃာတေန စ နိလန္တ ရူပါ မုစ္ဆာ သမကာလမေဝ ကာလမကာသိ. ១០២. អំពីទីនោះ ព្រះនាងក្រោកឡើង ស្វែងរកតាមដី តាមដើមឈើ និងតាមផ្ទាំងថ្ម បានឃើញរូបកាយដែលគ្មានក្បាល ស្ងួតក្រៀម ដែលដេកនៅជិតរូងភ្នំ ដោយការគ្រប់គ្រងរក្សាពីទេវតា មិនឱ្យពួកចចកជាដើមបៀតបៀនបាន មានហឫទ័យហាក់ដូចជាធ្លាយបែកដោយកម្លាំងនៃសេចក្តីសោក ក៏ឱបរឹតរូបកាយនោះយ៉ាងណែន ហើយដេកទៅ ព្រោះតែការខ្វះខាតអាហារ ព្រោះការធ្វើដំណើរមកដោយលំបាក និងព្រោះការប៉ះទង្គិចនៃរាងកាយដែលដួលចុះក្នុងទីនោះៗ មានរាងកាយក្រៀមស្វិត ក៏សោយទិវង្គតក្នុងពេលជាមួយគ្នានឹងការសន្លប់បាត់ស្មារតីនោះឯង។ ၁၀၃. သမီပဂါမ ဝါသိနော သန္နိပတိတွာ မုဒ္ဓါဘိ သိတ္တဿ ရညော စ မဟေသိယာ စ သရီရံ အမှာဒိသေဟိ ဖုသိတုဉ္စ န ယောဂ္ဂံ, ဝတ္တမာနဿ ရညော အနိဝေဒယိတွာ အာဠာဟန ကိစ္စံ ကာတုမ္ပိ န ယုတ္တန္တိ သမ္မနေတတွာ ဝဿာတပ နိဝါရဏာယ ကုဋိံ ကတွာ တိရစ္ဆာနပ္ပဝေသနိသေဓာယ ဝတိဉ္စ ကတွာ ပက္ကမိံသု. ១០៣. ពួកអ្នកស្រុកដែលរស់នៅជិតខាង ជួបជុំគ្នាហើយ គិតថា «សរីរាង្គនៃព្រះរាជាដែលបានអភិសេកហើយ និងព្រះមហេសី មិនគួរដល់មនុស្សដូចជាពួកយើងនឹងប៉ះពាល់ឡើយ ហើយការធ្វើឈាបនកិច្ចដោយមិនបានទូលថ្វាយព្រះរាជាដែលកំពុងសោយរាជ្យបច្ចុប្បន្ន ក៏មិនគួរដែរ» កាលបើពិភាក្សាគ្នាយ៉ាងនេះហើយ ក៏សង់ខ្ទមដើម្បីការពារភ្លៀងនិងកម្តៅថ្ងៃ និងធ្វើរបងដើម្បីការពារសត្វតិរច្ឆានមិនឱ្យចូល រួចក៏ត្រឡប់ទៅវិញ។ ၁၀၄. ဂေါဌာဘယော သိရိသံဃဗောဓိရာဇဿ အနည သာဓာရဏ ဂုဏပ္ပဗဏ္ဓံ အနုဿရန္တော ဒဟရကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝတ္ထုတ္တယ သရဏပရာယဏတံ နိစ္စံ သီလရက္ခဏံ သုဂတာဂမ ဝိစိက္ခဏတ္တံ သကလကလာကောသလ္လံ ရဇ္ဇေ အနတ္ထိကတံ ဒါနသောဏ္ဍ တံ ရက္ခသဒမနာဒိကံ ဒုက္ကရစရိတကဉ္စ တဿ နာမ သစေတနဿ န ပိတိမာဝဟတိ ဝိသေသတော ‘‘အဒ္ဓိကဒုဂ္ဂတဿ သဟဿ လာဘာယ သဟတ္ထေန သီသံ ကဏ္ဌနာလတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဒါနံ သီသဿာပိ နိရာလမ္ဗေ အာကာသေ အဝဋ္ဌာနံဝျတ္တတရာယ ဂိရာယ သာဓိပ္ပာယဉ္စေတံ နိဝေဒနဉ္စေတိ အစ္ဆရိယံ အဗ္ဘုတံ အဓိဋ္ဌပုဗ္ဗံ အဿုတ ပုဗ္ဗဉ္စ နိမ္မလစရိတံ မမ မဟာပရာဓကလငိကေ နေဝ သဒ္ဓိံ စိရကာလံ ပဝတ္တီဿတိ, အဟော အဟံ သုစိရဋ္ဌာယိနာ ဤဒိသေန အကိတ္တီသဒ္ဒေန သာဓုဟိ နိဏ္ဒနိယော ဘဝိဿာမိ ဝိသေသတော ပန နိစ္စကာလံ ကလျာဏ မိတ္တဘူတဿ ဤဒိသဿ မဟာနုဘာဝဿ အနပရေဓဿ မဟာပုရိသဿ ရဇ္ဇံ အစ္ဆိဏ္ဒိတွာ ဝဓံ ကာရေသိံ အညဒတ္ထု မိတ္တဒုဘိကမ္မေန အဟံ ပဠိဝေဌိတော ဘဝိဿာမိ’’တိ စိန္တေတ္တောယေဝ ဘယသန္တာ ပေဟိ နိက္ခန္တ သေဒေါ ပဝေဓမာနော ကထမိဒိသာ မဟာပါပါ မောစေဿာမီတိ ဥပ ပရိက္ခီ. ១០៤. ព្រះបាទគោដ្ឋាភ័យ កាលរលឹកនឹកដល់គុណសម្បត្តិដ៏វិសេសរកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មានរបស់ព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិ ចាប់តាំងពីព្រះជន្មនៅក្មេង គឺការមានព្រះរតនត្រ័យជាទីពឹងទីរលឹក ការរក្សាសីលជានិច្ច ភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងព្រះសូត្រ ភាពឈ្លាសវៃក្នុងសិល្បសាស្ត្រទាំងពួង ភាពមិនប្រាថ្នាក្នុងរាជសម្បត្តិ ភាពជាអ្នកត្រេកអរក្នុងទាន និងការធ្វើអំពើដែលធ្វើបានដោយកម្រ មានការទូន្មានយក្សជាដើម តើគុណសម្បត្តិទាំងនោះ នឹងមិននាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លាដល់បុគ្គលដែលមានវិញ្ញាណដូចម្តេចបាន? ដោយឡែក «ការកាត់ព្រះសិរសាដោយព្រះហស្តផ្ទាល់ពីព្រះសូរង ដើម្បីប្រទានជាទានដល់អ្នកដំណើរក្រីក្រ ដើម្បីឱ្យគេបានប្រាក់មួយពាន់ និងការដែលព្រះសិរសាស្ថិតនៅលើអាកាសដោយគ្មានទីពឹង ហើយពោលពាក្យយ៉ាងច្បាស់លាស់ប្រកបដោយបំណងប្រាថ្នា នេះជាការអស្ចារ្យ ចម្លែក មិនដែលធ្លាប់មាន មិនដែលធ្លាប់ឮពីមុនមក ជាចរិតដ៏បរិសុទ្ធស្អាត នឹងស្ថិតនៅជាប្រវត្តិសាស្ត្រអស់កាលជាយូរអង្វែង ជាមួយគ្នានឹងស្នាមប្រឡាក់នៃមហាកំហុសរបស់អាត្មាអញ ឱ! អាត្មាអញនឹងត្រូវពួកសប្បុរសនិន្ទា ដោយសារតែកេរ្តិ៍ឈ្មោះអាក្រក់ដែលស្ថិតនៅជាយូរអង្វែងបែបនេះ ជាពិសេស អាត្មាអញបានដណ្តើមយករាជ្យ ហើយធ្វើគុតមហាបុរសដ៏មានអានុភាពខ្លាំងក្លា គ្មានកំហុស ដែលធ្លាប់ជាកល្យាណមិត្តជានិច្ចកាលបែបនេះ អាត្មាអញពិតជាត្រូវគ្របដណ្តប់ដោយកម្មគឺការក្បត់មិត្តជាមិនខាន» កាលគិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏មានញើសហូរចេញ និងញាប់ញ័រដោយសេចក្តីភ័យខ្លាចនិងសេចក្តីក្តៅក្រហាយ ក៏ពិចារណាថា «តើអាត្មាអញនឹងរួចផុតពីបាបកម្មដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបែបនេះដោយរបៀបណា?» ၁၀၅. အထ တဿ ဒဏ္ဍကမ္မဿ ကရဏဝသေန ဥဠာရံ တရံ ကုသလကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ ပဋိဘာယိ. အထ သော အမစ္စေ သန္နိပါတေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မန္တေတွာ ကတ နိစ္ဆယော မဟာ သံဃေနေဝ တထေဝ အနုသိဋ္ဌော မဟတာ ဗလကာယေန သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ တဿ အရညာယတနဿ အဝိဒူရေ သေနာသန္နိဝေသံ ကာရေတွာ တဿ မဟာပုရိသဿ ဒုက္ကရပဒါန သက္ခီဘူတံ ပုညဋ္ဌာနံ သယမေဝ ဂန္တွာ သောဏ္ဍိကာ သမီပေ အနုရူပဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ အတ္တနော ရာဇာနုဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဠာဟနဋ္ဌာနံ ဒေဝနဂရမိဝ အလင်္ကာရာပေတွာ ကေဝလေဟိ မဟန္တေဟိ စဏ္ဒနဒါရုဟိ ဥစ္စတရံ စိတကံ ကာရေတွာ ဘာရေန ပမာဏေန စ ရညော သီသသဒိသံ ဇမ္ဗောနဒကနကေဟိ သကဏ္ဌ နာဠံ သီသာကာရံ သိပ္ပိဟိ ကာရေတွာ ကဝဏ္ဓရူပေ သံဃဋိတွာ ဝိဝိဓ ရတန သမုဇ္ဇလံ သုဝဏ္ဏကိရီဋံ ပိလဏ္ဓာပေတွာ မဟေသိဉ္စ တထေဝ အလံကရိတွာ တေ ဥဘောပိ ကာဃိကဝတ္ထသဒိသေဟိ မဟဂ္ဃ ဒုကုလေဟိ အစ္ဆာဒေတွာ အနေကရတနခစိတံ သုဝဏ္ဏသယနံ အာရောပေတွာ စဏ္ဒန စိတကမတ္ထကေ ဌပေတွာ ပရိသုဒ္ဓဇောတိ ပါဝကံ ဇာလေတွာ အနေက ခတ္တိယကုမာရပရိဝါရိတော သယမေဝ တတ္ထ ဌတွာ အနေကသပ္ပိဃဋသတေဟိ သိဉ္စိတွာ အာဠာဟန မဟုဿဝံ ကာရေသိ. ១០៥. គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់យល់ឃើញថា «អាត្មាអញគួរតែធ្វើកុសលកម្មដ៏ធំធេង ដើម្បីជាការលុបលាងកំហុសនោះ»។ លំដាប់នោះ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រជុំពួកអាមាត្យ ពិភាក្សាជាមួយពួកគេ ហើយធ្វើការសម្រេចចិត្ត ដោយមានព្រះមហាសង្ឃទូន្មានប្រៀនប្រដៅយ៉ាងនោះដែរ ក៏យាងទៅជាមួយកងទ័ពយ៉ាងច្រើន ឱ្យបោះជំរុំទ័ពនៅមិនឆ្ងាយពីព្រៃស្មសាននោះ ព្រះអង្គទ្រង់យាងទៅកាន់ទីកន្លែងបុណ្យ ដែលជាសាក្សីនៃការធ្វើអំពើដ៏ពិបាករបស់មហាបុរសនោះដោយផ្ទាល់ ទ្រង់កំណត់យកទីកន្លែងដ៏សមគួរនៅជិតរូងភ្នំ បង្ហាញនូវព្រះរាជានុភាពរបស់ព្រះអង្គ ឱ្យគេតុបតែងកន្លែងបូជាសពដូចជាទីក្រុងទេវតា ឱ្យគេធ្វើជើងថ្ករយ៉ាងខ្ពស់ដោយឈើខ្លឹមចន្ទន៍ដ៏ធំៗសុទ្ធសាធ ឱ្យជាងទងធ្វើព្រះសិរសា និងព្រះសូរងដោយមាសជម្ពោនទ មានទម្ងន់និងទំហំប៉ុនព្រះសិរសាពិតរបស់ព្រះរាជា រួចតភ្ជាប់ទៅនឹងរូបកាយដែលគ្មានក្បាលនោះ ឱ្យទ្រង់មកុដមាសដែលភ្លឺផ្លេកដោយរតនភណ្ឌផ្សេងៗ ហើយតុបតែងព្រះសពព្រះមហេសីយ៉ាងនោះដែរ ទ្រង់ដណ្តប់ព្រះសពទាំងពីរដោយសំពត់ទុកូលៈដ៏មានតម្លៃ ប្រៀបដូចជាសំពត់កាសិកៈ លើកឡើងតម្កល់លើគ្រែមាសដែលដាំដោយរតនភណ្ឌជាច្រើន រួចយកទៅតម្កល់នៅលើកំពូលជើងថ្ករឈើចន្ទន៍ ឱ្យបង្កាត់ភ្លើងដ៏បរិសុទ្ធ ព្រះអង្គទ្រង់គង់នៅក្នុងទីនោះដោយផ្ទាល់ ហែហមដោយរាជកុមារជាច្រើន ឱ្យស្រោចស្រពដោយទឹកដោះថ្លារាប់រយក្អម ហើយបានធ្វើមហោស្រពជាកិច្ចបូជាព្រះសព។ ၁၀၆. တထေဝ ဒူတိယ ဒိဝသေပိ မဟတာ ဇဏေန အာဠာဟနံ နိဗ္ဗာပေတွာ တသ္မိံ ဌနေ စေတိယ ဘဝနံ ဝဋ္ဋုလာကာရေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ စိန္တေတွာ အမစ္စေ အာမန္တေတွာ ဧတရဟိ အနေကဘူမိကံ အတိဝိသာလံ ကနကမယ ဝဋ္ဋုလဃရံ ကာရေတုံ သကတာ အာယတိ ပရိဟာရကာနံ အဘာဝေန နပ္ပဝတ္တတိ ရဋ္ဌဝိလေပကာပိ သုဝဏ္ဏလောဘေန နာသေန္တိ တသ္မာ အလောဟနီယံ သုခပရိဟာရာရဟံ ပမာဏယုတ္တံ ဝဋ္ဋုလဃရဉ္စ စေတိယဉ္စ နစိရဿေဝ ကာတုံ ယုတ္တန္တိ မန္တေတွာ မဟာဗလကာယံ နိယောဇေတွာ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ ဒွိဘုမကံ ဝဋ္ဋုလ ဘဝနံ နိမ္မာပေတွာ တဿ အဗ္ဘန္တရေ သုဂတဓာတုနိဓာနံ ပူဇနီယံ စေတိယဉ္စ ကာရာပေတွာ မဟုဿဒိဝသေ မဟာသံဃဿ တံ ဒဿေတွာ ‘‘ဧသော ဘန္တေ သိရိသံဃဗောဓိ မဟာရာဇာ ပုဗ္ဗေ ဧကစ္ဆတ္တေန လင်္ကာတလေ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ, ဣဒါနိ မယာ တဿ ရညော စေတိယရူပဿ ကိတ္တိမယ သရီရဿ ဆတ္တာဓိဆတ္တံ ဝိယ ဒွိဘုမကံ ဝဋ္ဋုလဝိမာနံ ကာရေတွာ စေတိယသီသေ ကိရီဋံ ဝိယ ကနကမယံ ထူပိကဉ္စ ယောဇေတွာ သဗ္ဗေဟိ ဒေဝမနုဿေဟိ မာန နီယတံ စဏ္ဒနီယတံဝ ပါပိတော’’တိ ဝတွာ စေတိယဃရဿ အနေကာနိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ ပရောသဟဿံ ပရိဝါရဇနံစ နိယာဒေတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ အနေကသတပါသာဒ ပရိဝေဏစင်္ကမန ရတ္တိဋ္ဌာန ဒိဝါဋ္ဌာန ဓမ္မသာလာဂေါပုရပါကာရာဒိ အဝယဝသဟိတေ ဝိဝိဓေ သံဃာရာမေ ကာရေတွာ တတ္ထ ဝသန္တဿ အနေကာနိ သဟဿဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နိစ္စံ ပစ္စယလာဘာယ အနေကာနိ သပရိဇနာနိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ ဒတွာ ‘‘မဟာ လေခရဋ္ဌဿ သမုဿိတဓဇာယမာနော အယံ မဟာဝိဟာရောလင်္ကာ ဘူမိသာမိကာနံ ခတ္တိယ ဇနာနံ ကုလဓနဘူတော သဗ္ဗေဟိ ခတ္တိယေဟိ အပရိဟာပနိယ ဝိဘဝေါ နိစ္စံ ပါလနီယော’’တိ မဟာဇနကာယဿ မဇ္ဈေ ခတ္တိယ ကုမာရာနံ အာဒိသိတွာ အနုရုဓပုရံ ဂတောပိ တဿေ စ ပါပကမ္မဿ နိရာကရနာယ တေသု တေသု ဝိဟာရေသု မဟန္တာနိ ပုညကမ္မာနိ ကာရောပေသိ, တတောပ္ပဘူတိ လင်္ကာဓိပစ္စာမုပဂတေ ဟိ ခတ္တိယေဟိ မဟာ မစ္စာဒီဟိ စ သော ဟတ္ထဝနဂလ္လမဟာဝိဟာရော အန္တရတ္တရာ ပဋိသင်္ခရီယမာနော အပရိဟီန ပရိဟာရော ပဝတ္တတကိ. ១០៦. ដូចគ្នានោះដែរ នៅថ្ងៃទីពីរ កាលបើឱ្យមហាជនរំលត់ភ្លើងបូជាសពហើយ គិតថា «គួរតែសាងសង់វិហារចេតិយរាងមូលក្នុងទីនេះ» ក៏ហៅពួកអាមាត្យមកប្រឹក្សាថា «ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ការសាងសង់វិហារមូលធ្វើដោយមាស មានច្រើនជាន់ ធំទូលាយក្រៃលែង គឺអាចធ្វើទៅបាន ប៉ុន្តែទៅអនាគត ព្រោះតែគ្មានអ្នកថែរក្សា ក៏មិនអាចស្ថិតនៅបានឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ពួកអ្នកបំផ្លាញប្រទេស ក៏នឹងបំផ្លាញវាចោលព្រោះតែលោភលន់នឹងមាស ហេតុនោះ គួរតែសង់វិហារមូល និងចេតិយដែលមានទំហំល្មម មិនធ្វើដោយលោហៈធាតុ ងាយស្រួលក្នុងការថែរក្សា ឱ្យបានឆាប់រហ័ស» កាលបើពិភាក្សាគ្នាយ៉ាងនេះហើយ ក៏ចាត់ចែងកងទ័ពយ៉ាងច្រើន ឱ្យសាងសង់វិហារមូលមានពីរជាន់តាមវិធីដែលបានពោលហើយ ហើយឱ្យសាងសង់ចេតិយជាទីគោរពបូជា តម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុនៃព្រះសុគតនៅខាងក្នុងវិហារនោះ ក្នុងថ្ងៃប្រារព្ធពិធីបុណ្យ ក៏បង្ហាញវិហារនោះដល់ព្រះមហាសង្ឃ រួចទូលថា «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ព្រះបាទសិរិសង្ឃពោធិមហារាជនេះ កាលពីមុនបានសោយរាជ្យលើកោះលង្កាទាំងមូលក្រោមស្វេតច្ឆត្រតែមួយ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាបានសាងសង់វិហារមូលពីរជាន់នេះ ប្រៀបដូចជាស្វេតច្ឆត្រត្រួតពីលើស្វេតច្ឆត្រ ថ្វាយចំពោះរូបកាយកិត្តិយសរបស់ព្រះរាជាអង្គនោះ ដែលមានរូបរាងជាចេតិយ និងបានបំពាក់កំពូលធ្វើដោយមាស ប្រៀបដូចជាមកុដនៅលើកំពូលចេតិយ ធ្វើឱ្យជាទីគោរពបូជានិងសក្ការៈនៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ» រួចហើយក៏បានប្រគេនដីស្រែចម្ការជាច្រើន និងមនុស្សបម្រើជាងមួយពាន់នាក់ដល់វិហារចេតិយនោះ ហើយបានសាងសង់សង្ឃារាមផ្សេងៗនៅក្បែរជើងភ្នំ ដែលមានប្រាសាទរាប់រយ ទីធ្លា ទីចង្ក្រម ទីសំណាក់យប់ ទីសំណាក់ថ្ងៃ ធម្មសាលា ក្លោងទ្វារ និងកំពែងជាដើម ហើយបានប្រគេនដីស្រែចម្ការព្រមទាំងមនុស្សបម្រើជាច្រើន ដើម្បីជាបច្ច័យជានិច្ចកាលដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃរាប់ពាន់អង្គដែលគង់នៅក្នុងទីនោះ ទ្រង់បានបង្គាប់ពួកក្សត្រកុមារនៅកណ្តាលមហាជនថា «មហាវីហារនេះ ប្រៀបដូចជាទង់ជ័យដែលគេលើកឡើងនៃដែនដីមហាលេខៈ ជាទ្រព្យសម្បត្តិវង្សត្រកូលរបស់ពួកក្សត្រដែលជាម្ចាស់ទឹកដីលង្កា ជាវិភវៈដែលពួកក្សត្រទាំងពួងមិនត្រូវឱ្យវិនាសឡើយ ត្រូវតែថែរក្សាជានិច្ច» ទោះបីជាយាងត្រឡប់ទៅកាន់ក្រុងអនុរាធបុរៈវិញហើយក៏ដោយ ក៏ព្រះអង្គនៅតែឱ្យគេធ្វើបុណ្យកុសលយ៉ាងធំធេងក្នុងវិហារនោះៗ ដើម្បីលុបលាងបាបកម្មនោះដែរ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មហាវីហារហត្ថវនគល្លៈនោះ ត្រូវបានជួសជុលកែលម្អជាបន្តបន្ទាប់ដោយពួកក្សត្រ និងមហាមាត្យជាដើម ដែលបានឡើងសោយរាជ្យជាធំក្នុងកោះលង្កា ហើយក៏បានស្ថិតនៅដោយមិនសាបសូន្យឡើយ។ ဣတိ ဝဋ္ဋုလဝိမာနုပ္ပတ္တိ ပရိစ္ဆေဒေါ နဝမော. ចប់ បរិច្ឆេទទីប្រាំបួន ស្តីពីការកើតឡើងនៃវិហារមូល។ ၁၀၇. အထာပရေန သမယေန ကဒါစိ ကသ္မိံ ဝိဟာရေ နိဝသတော မဟာ ဘိက္ခုသံဃဿ အန္တရေ ကေစိ မဟာထေရော အမ္ဘောကာသိကော ဟုတွာ အန္တောဝိဟာရေ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ နိသိဒိတွာ ဘာဝနမနုယုဇန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဟာမေဒနိယာ နိဂ္ဃောသေန အာကာသံ ပူရေန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ១០៧. គ្រាបន្ទាប់មកទៀត ក្នុងសម័យមួយ ក្នុងចំណោមព្រះភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនដែលគង់នៅក្នុងវិហារមួយ មានព្រះមហាថេរៈមួយអង្គ ជាអ្នកកាន់ធុតង្គនៅក្នុងទីវាលហាលវាល គង់នៅក្នុងទីកន្លែងមួយក្នុងបរិវេណវិហារ ទ្រង់ចម្រើននូវភាវនា បណ្តុះនូវវិបស្សនា ធ្វើឱ្យអាកាសពេញប្រៀបដោយសំឡេងកម្រើកនៃមហាប្រថពី ក៏បានសម្រេចនូវព្រះអរហត្ត។ ၁၀၈. တဒါ ဥပတိဿော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော နိသီထသမယေ ဘယာဝဟံ တံ ပထဝိသဒ္ဒံ သုတွာ ကိံ ဝါ မေဘဝိဿတိတိ သန္တာပေန နိဒ္ဒံ အလဘမာနော သောကေန သန္တပ္ပေတိ, အထ တံ သေတစ္ဆတ္တာ ဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ‘‘မဟာယိ မဟာရာဇ! ဣတော ကာရဏာကိဒွိတေ အဝမင်္ဂလံ နတ္ထိ ဟတ္ထဝနဂလ္လမဟာဝိဟာရေ ကေစိ မဟာထေရော အရဟတ္တံ ပါပုဏီ’’တိ အာဟ, တဿ အရဟတ္တပ္ပတ္တိကာလေ ပထဝိနိဂ္ဂေါသဿ ကာရဏံ ကိံတု ဝုတ္တေ သော ထေရော ပုဗ္ဗေ ပုညကမ္မံ ကရေန္တော အာကာသေန သဒ္ဓိံ ပထဝိံ ဥန္နာဒေတွာ အရဟာ ဘဝေယျန္တိ ပတ္ထနံ ဌပေသိ တဿ ဖလမိဒန္တိ သမဿာသေသိ. ១០៨. សម័យនោះ ព្រះរាជាព្រះនាមឧបតិស្សៈ កំពុងសោយរាជ្យ កាលបើបានឮសំឡេងកម្រើកដីដ៏គួរឱ្យខ្លាចក្នុងពេលកណ្តាលអធ្រាត្រ ក៏មិនអាចសម្រាន្តលក់បានឡើយ ព្រោះតែសេចក្តីក្តៅក្រហាយនិងសោកសៅថា «តើនឹងមានអ្វីកើតឡើងដល់អាត្មាអញ?» គ្រានោះ ទេវតាដែលស្ថិតនៅរក្សាស្វេតច្ឆត្រ ក៏ពោលថា «សូមកុំភ័យឡើយ មហារាជ! គ្មានអវមង្គលអ្វីកើតឡើងដល់ព្រះអង្គព្រោះតែហេតុនេះឡើយ មានព្រះមហាថេរៈមួយអង្គក្នុងហត្ថវនគល្លមហាវីហារ បានសម្រេចព្រះអរហត្តហើយ» កាលបើព្រះរាជាសួរថា «តើអ្វីជាហេតុនាំឱ្យដីកម្រើកក្នុងពេលដែលព្រះថេរៈនោះសម្រេចព្រះអរហត្ត?» ទេវតាក៏ពន្យល់សម្រាលទុក្ខថា «ព្រះថេរៈនោះ កាលធ្វើបុណ្យកុសលពីមុន បានតាំងប្រាថ្នាថា 'សូមឱ្យអាត្មាអញបានជាព្រះអរហន្ត ព្រមទាំងធ្វើឱ្យផែនដីនិងអាកាសកម្រើកញាប់ញ័រជាមួយគ្នា' នេះជាផលនៃសេចក្តីប្រាថ្នានោះឯង»។ ၁၀၉. တံ သုတွာ ရာဇာ အဝသေသဘိက္ခူနံ အရဟတ္ထပ္ပတ္တိတော ဝိသိဋ္ဌတရော တဿ ကိလေသဝိဇယောတိ ပသန္နဟဒယော တံ မဟာထေရံ နမဿိတွာ တဿ အသဝက္ခယဿ မဟုဿဝေ အာသနဘူတံ ဘုမိပ္ပဒေသဒွ ပါသာဒကရဏဝသေန သမ္မာနိဿာမီတိ စိန္တေတွာ မဟာဗလကာယမာဒါယ တတ္ထ ဂန္တွာ တသ္မိံ ပဒေသေ ပဉ္စဘူမကံ မဟာပါသံ ကာရေတွာ ဝိဝိဓ စိတ္တကမ္မေဟိ သမလင်္ကာရာပေတွာ ကနက ခစိတ တမ္ဗမယ ပတ္ထရေဟိ ဆာဒေတွာ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ သဇ္ဇေတွာ တံ ခီဏာသဝ မဟာတေရံ သဘိက္ခုသံဃံ တတ္ထ ဝါသေတွာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌာပေတွာ သပရိဇနာတိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ ပါသာဒသန္တိကာနိ ကတွာ ပက္ကာမိ. ១០៩. ព្រះរាជាកាលបើបានឮពាក្យនោះហើយ មានព្រះហឫទ័យជ្រះថ្លា ដោយគិតថា «ការឈ្នះកិលេសរបស់ព្រះថេរៈនោះ គឺវិសេសវិសាលជាងការសម្រេចព្រះអរហត្តរបស់ភិក្ខុដទៃទៀត» ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះមហាថេរៈនោះ គិតថា «អាត្មាអញនឹងបូជាចំពោះទីកន្លែងដីដែលជាអាសនៈក្នុងពិធីបុណ្យនៃការអស់ទៅនៃអាសវៈរបស់ព្រះថេរៈនោះ ដោយការសាងសង់ប្រាសាទ» ក៏នាំកងទ័ពយ៉ាងច្រើនយាងទៅកាន់ទីនោះ ឱ្យគេសាងសង់ប្រាសាទប្រាំជាន់ក្នុងទីកន្លែងនោះ ឱ្យតុបតែងលម្អដោយគំនូរផ្សេងៗ ប្រក់ដោយក្បឿងទង់ដែងដាំមាស រៀបចំឱ្យដូចជាវិមានទេវតា ឱ្យព្រះមហាថេរៈជាខីណាស្រពនោះ ព្រមទាំងព្រះភិក្ខុសង្ឃគង់នៅក្នុងប្រាសាទនោះ ឧបត្ថម្ភគាំទ្រដោយបច្ច័យទាំងបួន ហើយបានប្រគេនដីស្រែចម្ការព្រមទាំងមនុស្សបម្រើនៅជិតប្រាសាទនោះ រួចក៏យាងត្រឡប់ទៅវិញ។ ၁၁၀. တတော ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန မလယဒေသဝါသိနော ကေစိ စောရာ ဧကတော ဟုတွာ ဂါမဝိလောပံ ကတွာ မဟန္တေန ဓနလာဘေနမတ္တာ ဓနံ ဒတွာ ဗလကာယံ ဥပ္ပာဒေတွာ ယေဘုယျေ သေရိနော ဟုတွာ မဟန္တ မဟန္တေ ဝိဟာရေဝ ဝိလုမ္ပန္နာ သုဝဏ္ဏပတ္ထရစ္ဆဒနံ ဂဏှန္တာ မဟာပါသာဒံ ဝိဒ္ဓံသိတွာ ပါတယိံသု. ១១០. លុះកន្លងកាលដ៏យូរមក ពួកចោរខ្លះដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ម៉ាឡៃ បានរួមក្រុមគ្នាជាធ្លុងមួយ ហើយធ្វើការប្លន់បំផ្លាញស្រុកភូមិ កាលដែលស្រវឹងដោយសារការបានទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើន ក៏បានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិបង្កើតជាកម្លាំងពល ក្លាយជាអ្នកមានអំណាចតាមចិត្តខ្លួនដោយភាគច្រើន បានប្លន់បំផ្លាញសូម្បីតែវិហារធំៗ ទាំងឡាយ យកនូវដំបូលប្រក់ដោយបន្ទះមាស ហើយបំផ្លាញមហាប្រាសាទឲ្យបាក់បែកធ្លាក់ចុះមក។ ၁၁၁. တဒါ မောဂ္ဂလ္လာနော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ တေသံ သန္တိကေ စရေ ပသေတွာ ဒါနသာမဘေဒေဟိ အညမညံ ဘိဏ္ဒိ, တေ စောရာ ဘိဏ္ဒန္တာ ဣတရေတရေဟိ ယုဇ္ဈိတွာ သယမေဝ ဒုဗ္ဗလာ အဟေသုံ, အထသော ရာဇာ တေ အသမဂ္ဂေ ဉတွာ အတ္တနော သေနံ ဂဟေတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ တေ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂဟေတွာ နိဂ္ဂယှ ရဋ္ဌေ အဘယဘေရိံ စရာပေတွာ ဇနပဒံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ ကတွာ တေဟိ အပဝိဒ္ဓဝိဟာရေ ပါကတိကေ ကာရေတွာ မဟာပါသာဒံ သုဝဏ္ဏ ဂဏှနကာလေ ပါတေသုံ တီ သုတွာ ‘‘ပုဗ္ဗေဝိယ သုဝဏ္ဏပတ္ထရေဟိ ဆာဒိတော ပစ္ဆာပိ ဤဒိသိ ဝိပတ္တိဇာယိဿတီ’’တိ ဉတွာ တေဘူမကံ ကာရေတွာ ယထာပုရေ ပါသာဒံ နိမ္မာပေတွာ မတ္တိကာ ပတ္ထရေဟိ ဆာဒေတွာ ဝဋ္ဋုလဘဝနံ ပဋိသံခါရေတွာ သဗ္ဗသံဃာရာမဉ္စ ပါကတိကံ ကာရေတွာ ပက္ကာမိ. ១១១. ក្នុងកាលនោះ ព្រះរាជាព្រះនាម មោគ្គល្លាន កាលកំពុងសោយរាជ្យ បានទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់នូវរឿងរ៉ាវនោះ ហើយបានបញ្ជូនចារបុរសទៅកាន់សំណាក់របស់ពួកចោរទាំងនោះ រួចធ្វើឲ្យពួកគេបែកបាក់គ្នាទៅវិញទៅមក ដោយឧបាយមានការប្រគល់ទ្រព្យ ការសម្រុះសម្រួល និងការបំបែកបំបាក់។ ពួកចោរទាំងនោះ កាលដែលបែកបាក់គ្នា ក៏បានច្បាំងគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយក៏ទន់ខ្សោយទៅដោយខ្លួនឯង។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបថាពួកចោរទាំងនោះមិនមានសាមគ្គីគ្នាហើយ ទើបទ្រង់នាំយកកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គ យាងទៅកាន់ទីនោះ ចាប់ពួកចោរទាំងនោះដោយឡែកៗ ពីគ្នា ហើយបង្ក្រាប រួចឲ្យគេវាយស្គរប្រកាសអភ័យទូទាំងព្រះនគរ ធ្វើជនបទឲ្យមានសន្តិសុខល្អ ព្រមទាំងធ្វើវិហារទាំងឡាយដែលត្រូវពួកចោរបោះបង់ចោល ឲ្យត្រឡប់ជាប្រក្រតីឡើងវិញ។ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ថា ពួកចោរបានធ្វើឲ្យមហាប្រាសាទបាក់ធ្លាក់ចុះក្នុងខណៈដែលលួចយកមាស ទើបទ្រង់ជ្រាបថា «ប្រសិនបើប្រក់ដោយបន្ទះមាសដូចជាកាលពីមុន ទៅថ្ងៃក្រោយក៏នឹងមានវិបត្តិបែបនេះកើតឡើងទៀតជាមិនខាន» ទើបទ្រង់ឲ្យគេសាងសង់ប្រាសាទមានបីជាន់ដូចជាកាលពីមុន រួចប្រក់ដោយក្បឿងដីដុត ព្រមទាំងជួសជុលវដ្ដុលភវនៈ និងធ្វើសង្ឃារាមទាំងពួងឲ្យត្រឡប់ជាប្រក្រតីវិញ រួចហើយក៏យាងចេញទៅ។ ဣတိ ပါသာဒုပ္ပတ္တိ ပရိစ္ဆေဒေါ ဒသမော. ចប់ បរិច្ឆេទទីដប់ ស្ដីពីការកើតឡើងនៃប្រាសាទ តែប៉ុណ្ណេះ។ ၁၁၂. အထ လင်္ကာလင်္ကာရဘူတေသု ဝိသာလပုညိဒ္ဓိဝိက္ကမေသု ရတနတ္တယမာမကေသု အနေကေသု လင်္ကာနာထေသု ကိတ္တိပုဉ္ဇာဝသေသေသု ဇာတေသု အပေတနီတိမဂ္ဂေသု ရဇ္ဇပရိပါနောစိတဝိဓာနဝိရဟိတေသု မုဒုဘူကေသွေဝါမစ္စဇနေသုစ ယေဘုယျေန အညမညံ ဝိရုဒ္ဓေသု ဝတ္တမာနေသု လင်္ကာဝါသီနံ ပုရာကတေန ကေနာပိ ဒါရုဏေန ပါပကမ္မုနာ နာနာဒေသဝါသိနီ အဝိဒိတသတ္ထုသမယာ ပဝိဋ္ဌမိစ္ဆာဒိဌိဂဟဏာ ပစ္စတ္ထိသေနာ ဇမ္ဗုဒီပါ ဣဓာဂမ္မ သကလလင်္ကာဒီပံ အနေကာတင်္က သင်္ကုလမကာသိ. ១១២. ក្រោយមក កាលដែលព្រះរាជាអ្នកគ្រប់គ្រងកោះលង្កាជាច្រើនព្រះអង្គ ដែលជាគ្រឿងលម្អនៃកោះលង្កា មានបុណ្យ រឹទ្ធិ និងសេចក្ដីក្លាហានដ៏ធំទូលាយ ជាអ្នកគោរពកោតខ្លាចក្នុងព្រះរតនត្រ័យ បានសោយទិវង្គតទៅសល់តែព្រះកិត្តិនាមហើយ ហើយកាលដែលពួកអាមាត្យទាំងឡាយ ជាអ្នកឃ្លាតចាកគន្លងច្បាប់ ប្រាសចាកវិធីសាស្ត្រដ៏សមគួរក្នុងការគ្រប់គ្រងរាជ្យ ជាមនុស្សទន់ជ្រាយ និងជាអ្នកទាស់ទែងគ្នាទៅវិញទៅមកដោយភាគច្រើន ក៏ដោយសារអំពើបាបដ៏សាហាវឃោរឃៅណាមួយដែលពួកអ្នកកោះលង្កាបានធ្វើទុកពីមុន កងទ័ពសត្រូវដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសផ្សេងៗ មិនស្គាល់នូវលទ្ធិសាសនា ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវមិច្ឆាទិដ្ឋិដ៏ក្រាស់ក្រែល បានមកពីជម្ពូទ្វីបមកកាន់ទីនេះ ហើយបានធ្វើកោះលង្កាទាំងមូលឲ្យច្របូកច្របល់ទៅដោយទុក្ខភ័យដ៏ច្រើនអនេក។ ၁၁၃. တဒါတာယ ပစ္စတ္ထိသေနာယ ဂါလှတရံ နိပ္ပိဠိယမာနာ ရာဇ ရာဇ မဟာမတ္တာဒယော အနေကသဟဿဇနကာယာ စ ဘယဝကိတဟဒယာသကတာဏ ဂဝေသိနော ဇဍ္ဍိတဂါမနိဂမနဂရာ တတ္ထ တတ္ထ ဂရိဒုဂ္ဂါဒေါ ကိစ္ဆေန ဝါသံ ကပ္ပေသုံ တတော သုဂတဒသနဓာတုရက္ခာဓိကတာ ဥတ္တရမူဠဝါယိနော မဟာယတယော ဒန္တဓာတုဒွ ပတ္တဓာတုဝရဒွ ဂဟေတွာ ကုန္နမလယာဘိဓာနံ ဂိရိဒုဂ္ဂံ ဒုပ္ပဝေသံဇနပဒမုပါဂမ္မ တတ္ထာပိ တမ္ပဋိဇဂ္ဂိတုမသမတ္ထာ ဘူမိယံ နိဒဘိတွာ ယထာကာမံ ဂတာ. ១១៣. ក្នុងកាលនោះ កាលដែលត្រូវកងទ័ពសត្រូវនោះបៀតបៀនយ៉ាងខ្លាំងក្លា ព្រះរាជា ព្រះរាជមហាមាត្យទាំងឡាយ និងប្រជាជនជាច្រើនពាន់នាក់ មានចិត្តតក់ស្លុតដោយភ័យខ្លាច ស្វែងរកទីពឹងការពារខ្លួន បានបោះបង់ចោលនូវស្រុក និគម និងនគរ ហើយបានរស់នៅដោយលំបាកក្នុងទីទ័លច្រកភ្នំក្នុងទីនោះៗ។ ពីនោះមក ព្រះមហាថេរទាំងឡាយដែលគង់នៅវត្តឧត្តរមូល ដែលជាអ្នកទទួលបន្ទុករក្សាព្រះទន្តធាតុនៃព្រះសុគត បាននាំយកព្រះទន្តធាតុ និងព្រះបាត្រធាតុដ៏ប្រសើរ យាងទៅកាន់ជនបទដែលជាទីទ័លច្រកភ្នំ ចូលទៅបានដោយកម្រ ដែលមានឈ្មោះថា កុណ្ណមល័យ ប៉ុន្តែសូម្បីតែនៅក្នុងទីនោះ ក៏មិនអាចថែរក្សាព្រះធាតុទាំងនោះបាន ទើបនាំគ្នាកប់ទុកក្នុងដី រួចហើយក៏យាងទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នា។ ၁၁၄. တတော ပုဗ္ဗေ ဇယမဟာဗောဓိဒုမိဏ္ဒေန သဟ သကလဇမ္ဗုဒီပါဓိပတိနာ ဒိနကရကုလတိလကေန ဓမ္မာသောကနရိဏ္ဒေန ပေသိတာနံ အတ္တနာ သမာန ဂေါတ္တာနံ ရာဇပုတ္တာနံ နတ္တပန္နတာဒိပရမ္ပရာဂတဿ ဝိဇယမလ္လနရာဓိပဿ ဩရသပုတ္တော ဝိဇယဗာဟု နရိဏ္ဒါ နာမ ရာဇာ သုစိညာတဗ္ဗသမယန္တရော သတ္တသမာစိဏ္ဏ သုနီတိပထော သမ္ပန္နဗလဝါဟနော ဇမ္ဗုဒ္ဒေါဏိံ နာမ ပုရဝရံမာပေတွာ တတ္ထ ဝသန္တော မဟတာ ဗလကာယေန ကတသကလပစ္စတ္ထိဝိဇယောကုန္တ မလယဘူမိပ္ပဒေသတော ဘဂဝတော ဒန္တဓာတုဘဋ္ဋာရကံ ပတ္တဓာတုဝရဉ္စ အာဟရာပေတွာ သုရသန္ဒနသဒိသမတိဝိရောစမာနံ ဝိမာနံ မာပေတွာ တသ္မိံ တံ ဓာတုယုဂဠံ နိဝေသေတွာ မဟတာ ဥပဟာရဝိဓာနာ သာဒရမုပဋ္ဌဟန္တော ဘဂဝတော စတုရာသီတိဓမ္မက္ခဏ္ဓနေ မဟန္တံ ပြညာပဒါနံ ဇနယန္တော ဓမ္မိကသိရိသံဃဗောဓိမဟာရာဇသိရောဒါနာပဒါနသိဒ္ဓက ခတ္တဘုတေ အနေကခီဏာသဝသဟဿ စရဏရဇောပရိပူတမနောဟရဘူမိဘာဂေ ဂေါဌာဘယမဟာရာဇေန ကာရိတေ ဟတ္ထဝနဂလ္လမဟာဝိဟာရမဏ္ဍနာယမာနေ ဝဋ္ဋုလဝိမာနေပုရာ ရဋ္ဌ ဝိလောပါဂတာယ စောလကေ ရဠာဒိကာယ တိတ္ထိယသေနာယမဟာစေတိယံ ဥဒရေ ဘိန္နမတ္တေ ဇီဝိတေ ဝိယ ဓာတုဘဋ္ဋာရကေ အန္တရဟိတေ ဟဒယဝတ္ထုမံသမီဝ သုဝဏ္ဏရန္တာဒိကမ ပဟရိတွာ ဝိဒ္ဓသ္တံ ပိဏ္ဏုဓာရဝိဓီနာ ပဋိသံဝရောန္တော ပုပ္ဖာဓာနတ္တ ယတော ပဋ္ဌာယ သက္ကစ္စံ ဝိနာပေတွာ မဟန္တံ သုဝဏ္ဏ ထူပိကာမဘဒွ ကာရေတွာ သပရိဇနာနိ ဂါမက္ခေတ္တာဒီနိ စ ဒတွာ တတ္ထ နိဝသန္တာနံ ဘိက္ခူနံ နိဗဒ္ဓဒါနဝဋ္ဋံ ပဋ္ဌပေတွာ တံ ဟတ္ထဝနဂလ္လ မဟာ ဝိဟာရံ သဗ္ဗထာ သမိဒ္ဓမကာသိ. ១១៤. បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះរាជាព្រះនាម វិជយពាហុ ដែលជាព្រះរាជឱរសរបស់ព្រះបាទវិជយមល្លៈ (ដែលជាអ្នកបន្តវង្សត្រកូលពីព្រះរាជបុត្រដែលមានគោត្រស្មើនឹងព្រះអង្គ គឺព្រះបាទធម្មាសោក ជាអធិបតីនៃជម្ពូទ្វីបទាំងមូល ជាកំពូលនៃសូរ្យវង្ស ដែលបានបញ្ជូនមកជាមួយព្រះជយមហាពោធិព្រឹក្សកាលពីមុន) ទ្រង់ជាអ្នកចេះដឹងច្បាស់លាស់នូវលទ្ធិសាសនាផ្សេងៗ យល់ដឹងនូវគន្លងច្បាប់ដែលសប្បុរសធ្លាប់សេពគប់ មានកងទ័ពនិងយានជំនិះដ៏បរិបូណ៌ ទ្រង់បានស្ថាបនាទីក្រុងដ៏ប្រសើរឈ្មោះ ជម្ពុទោណិ ហើយគង់នៅក្នុងទីនោះ។ ទ្រង់មានកងទ័ពយ៉ាងច្រើន បានឈ្នះសត្រូវទាំងពួង ហើយបាននាំយកព្រះទន្តធាតុ និងព្រះបាត្រធាតុដ៏ប្រសើររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ពីតំបន់ភ្នំកុណ្ណមល័យមក ទ្រង់បានសាងសង់វិមានដ៏រុងរឿងក្រៃលែង ប្រៀបដូចជាទេវរថ ហើយបានតម្កល់ព្រះធាតុទាំងពីរនោះក្នុងវិមាននោះ ទ្រង់បូជាដោយសេចក្ដីគោរពក្រៃលែង ដោយគ្រឿងសក្ការបូជាដ៏ធំធេង និងទ្រង់បង្កើតនូវការបូជាដ៏ធំធេងចំពោះព្រះធម៌ ៨៤,០០០ ព្រះធម្មក្ខន្ធ របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងវិហារមូលដែលជាគ្រឿងលម្អនៃហត្ថវនគល្លមហាវីហារ ដែលកសាងឡើងដោយព្រះបាទគោលាភ័យ លើទីធ្លាដីដ៏គួរជាទីត្រេកអរ ដែលបរិសុទ្ធដោយធូលីព្រះបាទនៃព្រះខីណាស្រពជាច្រើនពាន់អង្គ ជាទីសម្រេចនូវទានដ៏ឧត្តមរបស់ព្រះបាទធម្មិកសិរិសង្ឃពោធិ កាលពីមុន ពួកកងទ័ពតិរ្ថិយមានពួកចោលៈ និងរឡៈជាដើម ដែលមកប្លន់បំផ្លាញប្រទេស បានទម្លាយពោះមហាចេតិយ កាលដែលព្រះធាតុទាំងឡាយបានបាត់ទៅ ប្រៀបដូចជាជីវិតបានរលត់ទៅ ហើយពួកវាបានលួចយកមាស និងរតនភណ្ឌទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាការឆក់យកសាច់បេះដូង ហើយបំផ្លាញចោល ព្រះអង្គទ្រង់បានជួសជុលឡើងវិញដោយវិធីបូកកំបោរ ចាប់តាំងពីថ្នាក់ផ្កាទាំងបីមក ទ្រង់បានឲ្យគេធ្វើដោយផ្ចិតផ្ចង់ និងធ្វើកំពូលមាសដ៏ធំ ព្រមទាំងបានប្រគេនភូមិ វាលស្រែ និងបរិវារទាំងឡាយ និងបានចាត់ចែងភត្តាហារប្រចាំថ្ងៃដល់ភិក្ខុសង្ឃដែលគង់នៅក្នុងទីនោះ ធ្វើហត្ថវនគល្លមហាវីហារនោះឲ្យមានសេចក្ដីចម្រើនរុងរឿងដោយគ្រប់ប្រការ។ ၁၁၅. အထ တသ္မိံ လင်္ကာနာထေ ကိတ္တိသရီရာဝသေသေ ဇာတေ တဿ တုဇဝရော ပရက္ကမဘုဇော နာမရာဇာ အမှာကံ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိမူလေ နိသီဒိတွာ မာရဗလံ ဝိဓမေတွာ သမ္ဗောဓိရဇ္ဇပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌသတာဓိကဝဿသဟဿေ စတုဝီသတိယာ စ ဝစ္ဆရေသု အတိက္ကန္တေသု သမ္ပတ္တရဇ္ဇာဘိသေကော အနေကဝိဓသင်္ဂဟဝတ္ထုဟိ သင်္ဂဟိတမဟာဇနော စတုပစ္စယဒါနေန သတတသမာရာဓိတာ နေကသဟဿဘိက္ခုသံဃော ဘုဇဗလဝိဓုတာရာတိရာဇကုလာဝလေပေါ အနေက မဏိ ရတ္တသမုဗ္ဘာသိတရတနကရဏ္ဍကဉ္စ ပဉ္စဟိ သုဝဏ္ဏသဟဿေဟိ သောဝဏ္ဏကရဏ္ဍကဉ္စ ပဉ္စဝီသတိယာ ရဇတသဟဿေဟိ ရဇတကဏ္ဍကဉ္စ ဒါဌာဓာတုဘဒန္တဿ ကာရာပေတွာ အတီစ ပသန္နဟဒယော သုဟုမုတ္တေန တတ္ထ သမ္ပယန္တော အတ္တနောနဂရဉ္စ ဓန္တဓာတုမဏ္ဒိရဉ္စ သက္ကဉ္စံ သမလင်္ကာရာပေတွာ ဗဟုမာန ပုရဿရောဒသနဓာတုဝရမာဒါယ အနေကာနိ ဘဂဝတော စရိယာပဒါနာနီ သမနုဿရိတွာ ပုရာ နေကဘုပတယော ပါဋိဟီရသဏ္ဒဿနေန ပသာဒိတာ ဣတိ ပဝတ္တကထာမတရသေနေဝ မေ သဝနယုဂဠံ ပရိပီနိတမဓုနာပိ ကေနစိ ပါဋိဟာရိယဝိသေသေန မမ စက္ခုပဋိလာဘော သဖလော ကာတဗ္ဗောတိ သာဒရမာရာဓနမကာသိ. ១១៥. លំដាប់នោះ កាលដែលព្រះរាជាអ្នកគ្រប់គ្រងកោះលង្កានោះ សោយទិវង្គតទៅសល់តែព្រះកិត្តិនាមហើយ ព្រះរាជបុត្រដ៏ប្រសើររបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាម បរក្កមពាហុ បានទទួលពិធីអភិសេកគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ កាលដែលកន្លងទៅបាន ១,៨២៤ ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ នៃយើង ទ្រង់គង់លើរតនបល្ល័ង្កក្រោមគល់ពោធិព្រឹក្ស ផ្ចាញ់មារសេនា ហើយបានសម្រេចនូវសម្ពោធិរាជ្យមក។ ព្រះអង្គទ្រង់បានសង្គ្រោះមហាជនដោយសង្គហធម៌ជាច្រើនប្រការ ទ្រង់បានធ្វើឲ្យភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនពាន់អង្គត្រេកអរជានិច្ច ដោយការប្រគេនបច្ច័យបួន ទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវសេចក្ដីប្រមាថរបស់ពួកស្តេចសត្រូវដោយកម្លាំងព្រះពាហុ ទ្រង់បានឲ្យគេធ្វើនូវកោដ្ឋរតនៈដ៏រុងរឿងដោយកែវមណីជាច្រើន និងកោដ្ឋមាសដោយមាសប្រាំពាន់តម្លឹង និងកោដ្ឋប្រាក់ដោយប្រាក់ម្ភៃប្រាំពាន់តម្លឹង ថ្វាយចំពោះព្រះទន្តធាតុ។ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យជ្រះថ្លាជាអនេក យាងទៅកាន់ទីនោះក្នុងខណៈពេលដ៏ល្អ ឲ្យគេតុបតែងលម្អព្រះនគររបស់ព្រះអង្គ និងព្រះទន្តធាតុមន្ទីរដោយផ្ចិតផ្ចង់ រួចទ្រង់អញ្ជើញព្រះទន្តធាតុដ៏ប្រសើរឡើងដោយសេចក្ដីគោរពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ទ្រង់រលឹកនឹកដល់ព្រះចរិយាធម៌ជាច្រើនរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយបានធ្វើការអារាធនាដោយសេចក្ដីគោរពថា «ត្រចៀកទាំងពីររបស់ខ្ញុំព្រះអង្គ ត្រូវបានឆ្អែតស្កប់ស្កល់ហើយ ដោយរសទឹកអម្រឹតគឺរឿងរ៉ាវដែលធ្លាប់ឮមកថា កាលពីមុន ព្រះរាជាជាច្រើនព្រះអង្គបានជ្រះថ្លាដោយសារការទស្សនានូវបាដិហារិយ៍ ឥឡូវនេះ សូមឲ្យការបានឃើញនឹងភ្នែករបស់ខ្ញុំព្រះអង្គមានផលសម្រេច ដោយសារបាដិហារិយ៍ដ៏វិសេសណាមួយផងចុះ»។ ၁၁၆. တသ္မိံ ခဏေ သာ ဒသနဓာတု တဿ ကရပငကဇေ ရာဇဟံသိဝိလာသမာတနွတီ ပါဋိဟီရမကာသိ. ကထန္တိ စေ? ယထာ အန္တိမဘဝေ မာတု တုစ္ဆိတော ဇာတမတ္တောဝ ဗောဓိသတ္တော နရဝရကရတောပနီတဒုကုလစုမ္ဗဋကတော ဩတရန္တောဝ ဗာလော သမာနောပိ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော ဝိယ အမဏ္ဍိတောပိ အနေကဝတ္ထာဘရဏဝိဘုသိတော ဝိယ ဘူမိယာ ဂစ္ဆန္တောပိ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော ဝိယ သဗ္ဗေသံ ဇနာနံ ပဋိဟာသိ, တထေဝ တတ္ထ တဒါ ဒန္တဓာတုဘဋ္ဋာရကော သုဂဗိမ္ဗာ ကာရ သလက္ခဏာဝယဝေန ရူပေန ဘာသမာနော အနေကဝိဓရံသိနိကရေ ဝိကိရန္တော တတ္ထ သန္တိပတိတာနံ ဇနာနံ မာနနံ ဇာနေသိ. ဝုတ္တဉှိ. ១១៦. ក្នុងខណៈនោះ ព្រះទន្តធាតុនោះ បានសម្តែងនូវបាដិហារិយ៍ ហើរក្រឡឹងលើផ្ទៃព្រះហស្តដូចជាហង្សមាសរបស់ព្រះរាជា។ សួរថា តើដូចម្តេច? ដូចជាព្រះពោធិសត្វ ក្នុងភពចុងក្រោយ កាលដែលប្រសូតចាកផ្ទៃនៃព្រះមាតាភ្លាម កាលដែលយាងចុះអំពីកម្រាលសំពត់ទុកូលៈដែលពួកមនុស្សដ៏ប្រសើរទ្រពង្រាយថ្វាយ សូម្បីតែនៅជាទារក ក៏ប្រាកដដូចជាព្រះជន្ម ១៦ ឆ្នាំ សូម្បីតែមិនទាន់បានតុបតែង ក៏ប្រាកដដូចជាតុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការ និងសម្លៀកបំពាក់ជាច្រើន សូម្បីតែយាងទៅលើផែនដី ក៏ប្រាកដដល់ជនទាំងពួងដូចជាយាងទៅលើអាកាសយ៉ាងនោះដែរ ក្នុងកាលនោះ ព្រះទន្តធាតុដ៏ប្រសើរ ក៏បានរុងរឿងដោយព្រះរូបដែលមានលក្ខណៈដូចជាព្រះពុទ្ធរូបនៃព្រះសុគតយ៉ាងនោះដែរ ទាំងបញ្ចេញនូវកាំរស្មីជាច្រើនប្រការ ធ្វើឲ្យកើតសេចក្ដីជ្រះថ្លាក្រៃលែងដល់ជនទាំងឡាយដែលមកប្រជុំគ្នាក្នុងទីនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកថា៖ ၁၁၇. ១១៧. ‘‘လင်္ကာဓိနာထကရပင်္ကဇ ရာဇဟံသိ,နိမ္မာယ သာ ဒသနဓာတု မုနိဏ္ဒရူပံ; နေကေဟိ ရံသိဝိသရေဟိ သမုဇ္ဇလန္တီ,သဗ္ဗာဒိသာ စ ဝိဒိသာ သမလင်္ကရိတ္ထ. «ព្រះទន្តធាតុនោះ ប្រៀបដូចជាហង្សមាសលើផ្ទៃព្រះហស្តរបស់ព្រះរាជាជាអធិបតីនៃកោះលង្កា បាននិម្មិតជាព្រះរូបនៃព្រះមុនីន្ទ្រ ញ៉ាំងទិសទាំងឡាយឲ្យភ្លឺស្វាងដោយកាំរស្មីជាច្រើនប្រការ ហើយបានលម្អនូវទិសធំ និងទិសតូចទាំងពួង។ ၁၁၈. ១១៨. ဒိသွာ တမဗ္ဘူတမတီစ ပသန္နစိတ္တော,သမ္ပတ္တစက္ကရတနော ဝိယ စက္ကဝတ္တိ; သေဋ္ဌေဟိ နေကရတနာဘရဏာဒိကေဟိ,ပူဇေသိ ဓာတုမသမံ မနုဇာဓိနာထော. កាលដែលបានឃើញនូវអស្ចារ្យនោះហើយ ព្រះរាជាជាម្ចាស់នៃមនុស្ស មានព្រះហឫទ័យជ្រះថ្លាជាអនេក ប្រៀបដូចជាព្រះចក្រពត្តិរាជដែលបានសម្រេចនូវចក្ករតនៈ បានបូជាចំពោះព្រះធាតុដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាននោះ ដោយគ្រឿងអលង្ការរតនៈដ៏ប្រសើរជាច្រើន។» ၁၁၉. တတော ဇိနဒန္တဓာတုဝရပ္ပသာဒကာလမှိ တေဇောဗလပရက္ကမမဟိမော ပရက္ကမဗာဟုမဟာနရိဏ္ဒေါ ပုလတ္ထိပုရနိဝါသိနိံ ကတလောက သာသနဝိလောပံ သရာဇိကမနေကသဟဿသံခ စောလကေရဠဝါဟိနိစ နေကဒေသမဟိပါလမတ္တမာတင်္ဂကေသရိဝိက္ကမံ ဒုရတိက္ကမံ လောကသာသနသင်္ဂဟကရဏဝသေန ဝစိတသကလလောကံ သမ္ပန္နဗလဝါဟနံ လင်္ကာရဇ္ဇဂဟဏတ္ထိနံ တမ္ဗလိင်္ဂဝိသယာဂတမတိသာဟသံ ဝန္ဒဘာနုမနုဇာဓိပံဝ သသာမန္တကဘဝနမုပနီယ သကလ လင်္ကာဒီပမေကစ္ဆတ္တံဝိဓာယ အတ္တနောပိတုမဟာရာဇတော ဒိဂုဏံလောကသာသနသင်္ဂဟံ ကရောန္တော ကဒါစိ သံဃဿ ကဌိနစီဝရာနိဒါတုကာမော ကပ္ပာသပရိကမ္မကန္တနာဒိကာနိ သဗ္ဗကရဏီယာနိ ဧကာဟေနေဝ နဋ္ဌပေတွာ ပစ္စေကမနေကမဟဂ္ဃ ဂရုဘဏ္ဍမဏ္ဍိတာနိ သသာမဏိကပရိက္ခာရာနိ အသီတိမတ္တာနိ ကဌိနစီဝရာနိ ဒါပေတွာ လောကဿ သာဓုဝါဒေန ဒသဒိသံ ပူရေသိ. ១១៩. ពីនោះមក ក្នុងកាលដែលជ្រះថ្លាចំពោះព្រះទន្តធាតុដ៏ប្រសើរនៃព្រះជិនស្រី ព្រះបាទបរក្កមពាហុមហារាជ ដែលមានតេជះ កម្លាំង និងសេចក្ដីព្យាយាមដ៏ធំធេង ទ្រង់បានបង្ក្រាបកងទ័ពចោលៈ និងរឡៈជាច្រើនពាន់នាក់ ព្រមទាំងស្តេចរបស់ពួកគេ ដែលរស់នៅក្នុងបុលត្ថិបុរៈ ដែលបានធ្វើការបំផ្លាញលោកនិងព្រះសាសនា។ ព្រះអង្គមានសេចក្ដីក្លាហានដូចជាសីហៈចំពោះដំរីចុះប្រេងគឺស្តេចនៃប្រទេសផ្សេងៗ ពិបាកនឹងកន្លងបាន ទ្រង់បាននាំយកស្តេចចន្ទភាណុ ដែលមកពីដែនដីតម្ពលិង្គ ដែលមានសេចក្ដីក្លាហានហួសប្រមាណ ប្រាថ្នានឹងដណ្តើមយករាជ្យសម្បត្តិកោះលង្កា ព្រមទាំងពួកបរិវារ មកកាន់អំណាចរបស់ព្រះអង្គ ហើយធ្វើកោះលង្កាទាំងមូលឲ្យស្ថិតនៅក្រោមស្វេតច្ឆត្រតែមួយ។ ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើការសង្គ្រោះលោកនិងព្រះសាសនាទ្វេដងលើសពីព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គ ក្នុងកាលខ្លះ ទ្រង់មានព្រះរាជហឫទ័យប្រាថ្នានឹងប្រគេនកឋិនចីវរដល់ព្រះសង្ឃ ទ្រង់ឲ្យគេធ្វើកិច្ចការទាំងពួងមានការរៀបចំកប្បាស និងការរវៃជាដើម ឲ្យសម្រេចក្នុងថ្ងៃតែមួយ ហើយបានប្រគេនកឋិនចីវរប្រមាណ ៨០ សម្រាប់ ដែលនីមួយៗ តុបតែងដោយគរុភណ្ឌដ៏មានតម្លៃជាច្រើន ព្រមទាំងបរិក្ខារសម្រាប់សាមណេរ ធ្វើទិសទាំងដប់ឲ្យពេញទៅដោយសេចក្ដីសាធុការរបស់សត្វលោក។ ၁၂၀. ဧဝမညာနိပိ ဗဟူနိ လောကဝိမ္ဘယကရာနိ ပုညပဒါနာနိ သမ္ပာဒေန္တော သော ပရက္ကမဗာဟုမဟာနရိဏ္ဒေါ ဟတ္ထဝနဂလ္လ ဝိဟာရေ အတ္တနော ပိတုမဟာရညော အာဠာဟနဋ္ဌာနေ မဟာစေတိယံ ဗဏ္ဓာပေတွာ တတ္ထေဝ အဏေကခီဏာသဝသဟဿပရိဘုတ္တံ ပါသာဒဝရံ စိရကာလ စိနဋ္ဌံ သုတွာ ဓနုကေတကိဝတ္ထုဝံသေ ဇာတံ သဒ္ဓါဒိဂုဏသမ္ပတ္တိ သမုဒိတံ ပတိရာဇဒေဝ နာမကံ အမစ္စဝရံ ပေသေတွာ တေန အနေကသဟဿဓနပရိစ္စာဂေန ဘုမိတ္တိတယမဏ္ဍိတံ သုမနောဘရံ ပုရေ ပိယတံ ပါသာဒံ ကာရာပေတွာ တတ္ထ နိဝသန္တာနံ အနေကသံ ဘိက္ခုနံ နိဗဒ္ဓ ပစ္စယဒါနံ ပဝတ္တေသိ. ១២០. កាលកំពុងធ្វើនូវបុណ្យកិរិយាដទៃទៀតជាច្រើន ដែលគួរឲ្យអស្ចារ្យក្នុងលោកយ៉ាងនេះ ព្រះបាទបរក្កមពាហុមហារាជនោះ បានឲ្យគេសាងសង់មហាចេតិយក្នុងកន្លែងថ្វាយព្រះភ្លើងរបស់ព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គ ក្នុងហត្ថវនគល្លវិហារ។ ទ្រង់បានឮថា ប្រាសាទដ៏ប្រសើរដែលជាទីប្រើប្រាស់នៃព្រះខីណាស្រពជាច្រើនពាន់អង្គក្នុងទីនោះ បានទ្រុឌទ្រោមអស់កាលដ៏យូរមកហើយ ទើបទ្រង់បានបញ្ជូនអាមាត្យដ៏ប្រសើរម្នាក់ឈ្មោះ បតិរាជទេវៈ ដែលកើតក្នុងវង្សធនុកេតកិវត្ថុ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយគុណធម៌មានសទ្ធាជាដើម ទៅ ហើយឲ្យអាមាត្យនោះលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនពាន់ ដើម្បីសាងសង់ប្រាសាទមានបីជាន់ដ៏គួរជាទីត្រេកអរ ដូចជាប្រាសាទកាលពីមុន ព្រមទាំងបានចាត់ចែងការប្រគេនបច្ច័យជានិច្ចដល់ភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនអង្គដែលគង់នៅក្នុងទីនោះ។ ၁၂၁. တတ္ထေဝ ဝဋ္ဋုလဝိမာနဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ ဂေါပါနသိယော ဌပေတွာ သမန္တာ ဆဒနရူပံ ကာရေတွာ ဒွိဘုမကံ ဝိမာနံ တိဘုမကမကာသိ တတ္ထေဝလင်္ကာဒီပေ အဘူတပုဗ္ဗံ ဇိနမဏ္ဒိရံ ကာရာပေတုကာမော ဝဋ္ဋုလဝိမာနတော ဥတ္တရဒိသာဘာဂေ ပဌမံ ပေါရိသပ္ပမာဏံ သိလာတလပရိယန္တံ ခဏိတွာ ပံသူနိ အပနေတွာ နဒီဝါလုကာဟိ ပူရေတွာ ကုဉ္ဇရရာဇဝိရာဇိတအာဓာရဗဏ္ဓကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဖုပိကံ အဋ္ဌံသဝိဘာဂေန ဘိတ္တိစ္ဆဒနာနိ ဝိဘတ္တာနိ ကတွာ ပစ္စေကံ နာနာဝဏ္ဏဝိစိတ္တာနမဋ္ဌဝိဓာနံ ဘိတ္တီဘာဂါနမုပရိ ကေလိပရိဟာသရသဇနကနာနာဝေသဝိလာသဘူသိတပဟူတဘူတကိံကရပရိဂတဝိဋဒ္ဓကမဏ္ဍလမဏ္ဍိတံ ပမုခပရိယန္တေ ဝိဝိဓစိတ္တရူပမနောဟရမုစ္စတရံ ဣဎိကာဟိ နိဝိတံ ကတသုဓာပရိကမ္မံ မကရတောရဏမဏ္ဍလဉ္စ နိမ္မိနိတွာ အန္တောဝိရစိတာတိ မနောဟရမာလာကမ္မလတာ ကမ္မာဒိ နာနာဝိဓ စိတ္တကမ္မ သမုဇ္ဇလံ သုဝိဟိတသောပါနဒွါရကဝါဋံ သမလင်္ကတဋ္ဌာနလီဠှမနောဟရ သဇီဝဇိနသံ ကာသပဋိဗိမ္ဗရူပဝိဘူသိတံ ပဋိဗိမ္ဗဿ ဒက္ခိဏတော ဃနသိလာဝိဟိတ သုဂတရူပပတိမဏ္ဍိတံ တိဘူမကံ မဟာ ဝိမာနံ ကာရေသိ. ១២១. ក្នុងទីនោះឯង ព្រះរាជាបានតម្កល់នូវបង្កង់ទាំងឡាយក្នុងជាន់ក្រោមនៃវដ្ដុលវិមាន ហើយធ្វើនូវរូបដំបូលជុំវិញ បានធ្វើវិមានមានពីរជាន់ឲ្យទៅជាវិមានមានបីជាន់។ ព្រះអង្គមានព្រះរាជហឫទ័យប្រាថ្នានឹងកសាងនូវព្រះជិនមន្ទីរដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក ក្នុងកោះលង្កានោះឯង ទើបនៅទិសខាងជើងនៃវដ្ដុលវិមាន ជាដំបូងបានជីកដីជម្រៅប្រមាណមួយបុរសទាល់តែដល់ផ្ទៃថ្ម នាំយកដីចេញ ហើយបំពេញទៅវិញដោយខ្សាច់ស្ទឹង ចាប់តាំងពីខឿនទ្រទ្រង់ដែលលម្អដោយស្ដេចដំរី រហូតដល់កំពូលស្រួច បានបែងចែកជញ្ជាំងនិងដំបូលជាប្រាំបីជ្រុង នៅខាងលើនៃចំណែកជញ្ជាំងទាំង ៨ ប្រការ ដែលមានពណ៌ផ្សេងៗដ៏វិចិត្រដោយឡែកៗពីគ្នា គឺលម្អដោយរង្វង់ក្បាច់កោងព័ទ្ធជុំវិញដោយពួកគិង្ករៈនិងភូតជាច្រើន ដែលតុបតែងដោយកិរិយាវិលាសនៃគ្រឿងស្លៀកពាក់ផ្សេងៗដែលបង្កើតនូវរសនៃការលេងសើចកំប្លែង នៅត្រង់ទីបំផុតនៃមុខដាច់ មានរូបគំនូរផ្សេងៗដ៏គួរឲ្យត្រេកត្រអាល និងខ្ពស់ត្រដែត ដែលសង់ឡើងដោយឥដ្ឋទាំងឡាយ បូកកំបោរយ៉ាងល្អ និងបានសាងសង់នូវរង្វង់ខ្លោងទ្វារមករ ខាងក្នុងរចនាឡើងយ៉ាងល្អ ភ្លឺស្វាងដោយគំនូរវិចិត្រផ្សេងៗ មានក្បាច់ផ្កាកម្រង និងក្បាច់វល្លិជាដើម ដ៏គួរឲ្យចាប់ចិត្ត មានជណ្តើរ និងទ្វារបង្អួចដែលចាត់ចែងទុកយ៉ាងល្អ តុបតែងលម្អដោយព្រះពុទ្ធបដិមាដែលមានលក្ខណៈដូចជាមានជីវិតរស់នៅ គួរឲ្យចាប់ចិត្តដោយលីលានៃទីកន្លែងដែលបានតុបតែងយ៉ាងល្អ នៅខាងស្តាំនៃព្រះបដិមានោះ តុបតែងដោយព្រះពុទ្ធរូបដែលធ្វើអំពីថ្មដុះយ៉ាងណែន ព្រះអង្គបានកសាងនូវមហាវិមានមានបីជាន់។ ဣတိ အဋ္ဌံသ ဝိမာနုပ္ပတ္တိပရိစ္ဆေဒေါ ဧကာဒသမော. ចប់ បរិច្ឆេទទី ១១ ស្ដីពីការកើតឡើងនៃវិមានប្រាំបីជ្រុង តែប៉ុណ្ណេះ។ ၁၂၂. ១២២. ဝိဒ္ဓသ္တသံခရဏတော နဝကမ္မုနာဝါ,ခေတ္တာဒိဒါနဝိဓိနာစ အနာဂတေပိ; ယေ သာဓဝေါ ပရိဟရန္တိ ဣမံ ဝိဟာရံ,နာမဒွ ကာရမ္ပိ တေသမိဟာလိခန္တု. ពួកសប្បុរសណា ទោះបីក្នុងអនាគតកាល តែងថែរក្សានូវវិហារនេះ ដោយការជួសជុលឡើងវិញនូវអ្វីៗដែលទ្រុឌទ្រោម ឬដោយការសាងសង់ថ្មី និងដោយវិធីនៃការប្រគេននូវស្រែចម្ការជាដើម សូមឲ្យការចារឹកឈ្មោះរបស់សប្បុរសទាំងនោះ ត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងទីនេះផងចុះ។
한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ








मराठी








မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi