Tipiṭaka Translation

ธาตุวํโส

Xá-lợi Sử

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Nam mô đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

๑. ตถาคตสฺสาคมนกถา

1. Sự tích đức Như Lai quang lâm

สมฺพุทฺธมตุลํ สุทฺธํ ธมฺมํ สงฺฆํ อนุตฺตรํ,นมสฺสิตฺวา ปวกฺขามิ ธาตุวํสปฺปกาสนํ;

ติกฺขตฺตุมคมา นาโถ ลงฺกาทีปํ มโนรมํ,สตฺตานํ หิตมิจฺฉนฺโต สาสนสฺส จิรฏฺฐิตึ.

Sau khi đã đảnh lễ bậc Chánh Đẳng Giác vô song, Pháp bảo thanh tịnh, và Tăng đoàn vô thượng, tôi sẽ tuyên thuyết về Xá-lợi Sử. Đức Thế Tôn, vì mong cầu lợi ích cho chúng sanh và sự trường tồn của giáo pháp, đã ba lần quang lâm đến hòn đảo Laṅkā xinh đẹp.

ตตฺถ ติกฺขตฺตุมคมา นาโถ’ติ อนมตคฺเค สํสารวฏฺเฏ ปรินาเมตฺวา อปฺปติสรณภาวปฺปตฺตานํ โลกิยโลกุตฺตรสุขนิปฺผาทนภาเวน นาโถ ปติสรณ ภูโต ภควา พุทฺธธมฺมสงฺฆรตนตฺตยมคฺคํ อาจิกฺขนฺโต ลงฺกาทีปํ ติกฺขตฺตุํ คโต. ตตฺถ ปฐมคมเน ตาว โพธิมณฺฑํ อารุยฺห ปุรตฺถีมาภิมุโข นิสีทิตฺวา สูริเย อนตฺถมิเตเยว มารพลํ วิธเมตฺวา, ปฐมยาเม ปุพฺเพนิวาสญาณํ อนุสฺสริตฺวา มชฺฌิมยาเม จุตุปปาตญาณํ ปตฺวา ปจฺฉิมยามาวสาเน ปจฺจยากาเร ญาณํ โอตาเรตฺวา ทสพลจตุเวสารชฺชาทิ คุณปติมณฺฑิตํ สพฺพญฺญุตญาณํ ปฏิวิชฺฌิตฺวา โพธิมณฺฑปฺปเทเส อนุกฺกเมน สตฺตสตฺตาหํ วีตินาเมตฺวา อฏฺฐเม สตฺตาเห อชปาลนิคฺโรธมูเล นิสินฺโน ธมฺมคมฺภิรตํ ปจฺจเวกฺขเนน อปฺโปสฺสุกฺกตํ อาปชฺชมาโน ทสสหสฺส พฺรหฺมปริวาเรน สหมฺปติมหาพฺรหฺมุนา อายาจิตธมฺมเทสโน หุตฺวา พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โอโลเกนฺโต ปญฺจวคฺคิยานํ ภิกฺขุนํ พหูปการกํ อนุสฺสริตฺวา อุฏฺฐายาสนา กาสีนํ ปุรํ คนฺตฺวา อญฺญาโกณฑญฺญปฺปมุเข อฏฺฐารส พฺรหฺมโกฏิโย อมตํ ปาเยนฺโต ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตตฺวา ปกฺขสฺส ปญฺจมิยํ ปญฺจวคฺคิเย สพฺเพปิ เต อรหนฺเต ปติฏฺฐาเปตฺวา ตํ ทิวสเมว ยสกุลปุตฺตสฺส รตฺติภาเค โสตาปตฺติผลํ ทตฺวา ปุนทิวเส อรหนฺตํ ทตฺวา ตสฺส สหายเก จตุปญฺญาสชเน อรหนฺตํ ปาเปตฺวา เอวํ โลเก เอกสฏฺฐิยา อรหนฺเตสุ ชาเตสุ วุตฺถวสฺโส ปวาเรตฺวา, ‘จรถ ภิกฺขเว จาริก’ นฺติ ภิกฺขุ ทิสาสุ เปเสตฺวา สยํ อุรุเวลํ คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค กปฺปาสิกวนสณฺเฑ ภทฺทวคฺคิเย กุมาเร ตึสชเน วิเนตฺวา เอหิภิกฺขุภาเวน ปพฺพาเชตฺวา อุรุเวลํ คนฺตฺวา อฑฺฒุฑฺฒานิ ปาฏิหาริยสหสฺสานิ ทสฺเสนฺโต อุรุเวลกสฺสปาทโย สหสฺสชฏิลปริวาเร เตภาติกชฏิเล วิเนนฺโต ตตฺเถว วิหาสิ. อปรภาเค องฺคมคธรฏฺฐวาสิโน อุรุเวลกสฺสปสฺส มหายญฺญํ อุปฏฺฐาเปสุํ. โส ปน อิจฺฉาจาราภิภูโต จินฺเตสิ? ‘‘สจายํ มหาสมโณ อิมสฺส สมาคมสฺส มชฺเฌ ปาฏิหาริยํ กเรยฺย ลาภสกฺกาโร เม ปริหายิสฺสติ’’ติ. ตสฺเสวํ ปวตฺตอชฺฌาสยํ ญตฺวา ปาโตว อุตฺตรกุรุโต ภิกฺขํ อาหริตฺวา อโนตตฺเต อาหารํ ปริภุญฺชิตฺวา สายนฺห สมเย ผุสฺสปุณฺณมีอุโปสถทิวเส ลงฺกาทีปสฺสตฺถาย ลงฺกาทีปมุปาคมิ.

Ở đây, câu 'Đức Thế Tôn đã đi ba lần' có nghĩa là: sau khi đã xoay chuyển trong vòng luân hồi vô thủy, đức Thế Tôn, bậc Lãnh Đạo, đã trở thành nơi nương tựa cho những chúng sanh đã đạt đến trạng thái không nơi nương tựa bằng cách tạo ra hạnh phúc thế gian và siêu thế, đã đi đến đảo Laṅkā ba lần, chỉ dạy con đường Tam Bảo là Phật, Pháp, và Tăng. Trong đó, về lần quang lâm đầu tiên, sau khi lên đến Bồ-đề đoàn, ngồi hướng về phương đông, Ngài đã phá tan ma quân ngay khi mặt trời chưa lặn; trong canh đầu, đã nhớ lại Túc Mạng Minh; trong canh giữa, đã đạt đến Sanh Tử Minh; vào cuối canh cuối, đã thấu suốt trí tuệ về duyên khởi, đã chứng ngộ Nhất Thiết Chủng Trí, được trang nghiêm bởi các phẩm hạnh như Thập Lực, Tứ Vô Úy, v.v...; đã trải qua bảy tuần lễ tuần tự tại khu vực Bồ-đề đoàn; vào tuần lễ thứ tám, khi đang ngự tại cội cây Ajapāla Nigrodha, do quán xét sự thâm sâu của Giáo pháp, Ngài đã khởi tâm không muốn thuyết giảng, sau đó đã được Đại Phạm Thiên Sahampati cùng với mười ngàn Phạm thiên tùy tùng thỉnh cầu thuyết pháp; khi nhìn khắp thế gian bằng Phật nhãn, đã nhớ đến nhóm năm vị tỳ-khưu là những người đã giúp đỡ nhiều, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi đến thành Kāsī, đã chuyển Pháp luân, cho mười tám koṭi Phạm thiên do ngài Aññā Koṇaḍañña dẫn đầu uống vị cam lồ; vào ngày mùng năm của nửa tháng, đã an lập tất cả năm vị ấy vào quả vị A-la-hán; cũng trong ngày đó, vào ban đêm, đã ban cho thiện gia nam tử Yasa quả vị Dự Lưu, vào ngày hôm sau, đã ban cho quả vị A-la-hán, đã giúp cho năm mươi bốn người bạn của ông đạt đến quả vị A-la-hán; như vậy, khi đã có sáu mươi mốt vị A-la-hán xuất hiện trên đời, sau khi đã an cư mùa mưa và làm lễ Pavāraṇā, Ngài đã phái các vị tỳ-khưu đi các phương với lời dạy: 'Này các tỳ-khưu, hãy du hành'; chính Ngài đi đến Uruvelā, trên đường đã giáo hóa ba mươi vị công tử nhóm Bhaddavaggiya trong một khu rừng bông gòn, đã cho họ xuất gia bằng nghi thức 'ehi bhikkhu'; đi đến Uruvelā, đã thị hiện ba ngàn năm trăm phép thần thông, đã ở lại đó để giáo hóa ba anh em đạo sĩ bện tóc cùng với một ngàn đạo sĩ bện tóc tùy tùng, do Uruvelakassapa dẫn đầu. Về sau, dân chúng xứ Aṅga và Magadha đã chuẩn bị một đại lễ cúng dường cho Uruvelakassapa. Vị ấy, bị lòng tham muốn chi phối, đã suy nghĩ rằng: 'Nếu vị Đại Sa-môn này thực hiện thần thông giữa đám đông này, lợi lộc và danh vọng của ta sẽ bị suy giảm.' Biết được ý định đã khởi lên như vậy của vị ấy, vào buổi sáng, Ngài đã mang vật thực khất thực từ Uttarakuru về, đã thọ thực tại hồ Anotatta, và vào buổi chiều, trong ngày lễ Uposatha rằm tháng Phussa, vì lợi ích của đảo Laṅkā, Ngài đã quang lâm đến đảo Laṅkā.

ตสฺส ปน ทีปสฺส มหาคงฺคาย ทกฺขิณปสฺเส อายามโต ติโยชเน ปุถุลโต เอกโยชนปฺปมาเณ มหานาควนุยฺยาเน ยกฺขสมาคมสฺส มชฺเฌ ตสฺส อุปริ มหิยงฺคณถูปสฺส ปติฏฺฐานฏฺฐาเน อากาเสเยว ฐีโต วุฏฺฐิวาตนฺธการํ ทสฺเสตฺวา เตสํ ภยํ อุปฺปาเทสิ. เต ภเยน อุปทฺทุตา ‘‘กสฺส นุ โข อิมํ กมฺม’’นฺติ อิโต จิโต โอโลเกนฺโต อทฺทสํสุ ภควนฺตํ อากาเส นิสินฺนํ. ทิสฺวาน ภควนฺตํ อภยํ ยาวึสุ. เตสํ ภควา อาห?

Và tại hòn đảo ấy, ở phía nam của sông Mahāgaṅgā, trong khu vườn Mahānāgavana có chiều dài khoảng ba do-tuần và chiều rộng khoảng một do-tuần, giữa cuộc hội họp của các dạ-xoa, tại nơi sau này là nền móng của bảo tháp Mahiyaṅgaṇa, Ngài đứng ngay trên không trung, đã thị hiện mưa, gió, và bóng tối, làm cho chúng kinh sợ. Chúng, bị nỗi sợ hãi áp đảo, nhìn quanh quất tự hỏi 'Đây là hành động của ai vậy?', đã thấy đức Thế Tôn đang ngự trên không trung. Thấy đức Thế Tôn, chúng đã cầu xin sự không sợ hãi. Đức Thế Tôn đã nói với chúng rằng:

‘‘สเจ ตุมฺเห อภยํ อิจฺฉถ มยฺหํ นิสชฺชฏฺฐานสฺส โอกาสํ เทถา’’ติ. สพฺเพปิ เต ตสฺส นิสชฺชฏฺฐานํ อทํสุ. ภควา นิสชฺชาย โอกาสํ คเหตฺวา เตสํ ภยํ วิโนเทตฺวา เตหิ ทินฺเน ภุมิภาเค จมฺมขณฺฑํ ปตฺถริตฺวา นิสีทิ. นิสินฺโนว ปน ภควา จมฺมขณฺฑํ ปสาเรสิ. เต ยกฺขา ภีตตสิตา อญฺญตฺถ คนฺตุํ อสหมานา สมนฺตโต สาครตีเร ราสิภูตา อเหสุํ. สตฺถา คิริทีปํ อิทฺธานุภาเวน อาหริตฺวา ทสฺเสสิ. เตสุ ตตฺถ ปติฏฺฐิเตสุ ปุน ยถาฏฺฐาเนว ฐเปตฺวา ปตฺถริตจมฺมขณฺฑมฺปิ สํขิปิ. ตสฺมึ ขเณ ตโต ตโต เทวา สนฺนิปตึสุ. เตสํ สมาคเม ธมฺมํ เทเสสิ. อเนเกสํ ปาณโกฏีนํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. สรเณสุ จ สีเลสุ จ ปติฏฺฐิตา อสงฺเขยฺยา อเหสุํ. สุมนกูเฏ ปน มหาสุมนเทโว โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา อตฺตโน ปูชนียํ ภควนฺตํ ยาจิ. ภควา เตน ยาจิโต สีสํ ปาณินา ปรามสิตฺวา เกสธาตุํคเหตฺวา ตสฺส อทาสิ. ทตฺวา จ ปน ลงฺกาทีปํ ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ปริตฺตํ กตฺวา อารกฺขํ สํวิธาย ปุน อุรุเวลเมว อาคโต. โส ปน เกสธาตุโย สุวณฺณจงฺโคฏเกนาทาย สตฺถุ นิสินฺนฏฺฐาเน นานารตเนหิ วิจิตฺตํ ถูปํ ปติฏฺฐาเปตฺวา อุปริ อินฺทนีลมณิถูปิกาหิ ปิทหิตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูเชนฺโต วิหาสิ. ปรินิพฺพุเต ปน ภควติ สาริปุตฺตสฺส อนฺเตวาสิโก สรภู นาม เถโร ขีณาสโว จิตกโต อิทฺธิยา ตถาคตสฺส คีวฏฺฐึ อาทาย ตสฺมึ อินฺทนีลมณิถูเป ปติฏฺฐาเปตฺวา เมฆวณฺณปาสาเณหิ ทฺวาทสหตฺถํ ถูปํ การาเปตฺวา คโต. ตโต เทวานมฺปิยติสฺสรญฺโญ ภาตา จูฬาภโย นาม กุมาโร ตมพฺภุตํ เจติยํ ทิสฺวา อภิปฺปสนฺโน ตํ ปฏิจฺฉาเทนฺโต ตึสหตฺถํ เจติยํ ปติฏฺฐาเปสิ. ปุน ทุฏฺฐคามณี อภยมหาราชา ตํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา อสีติหตฺถํ กญฺจุกเจติยํ การาเปสิ. มหิยงฺคณ ถูปสฺส ปติฏฺฐานาธิกาโร เอวํ วิตฺถารโต เวทิตพฺโพ?

“Nếu các ngươi muốn được vô úy, hãy cho ta một chỗ để ngồi.” Tất cả chúng đều đã cho Ngài một chỗ ngồi. Đức Thế Tôn, sau khi nhận được chỗ ngồi, đã xua tan nỗi sợ hãi của chúng, trải tấm da trên phần đất mà chúng đã dâng và ngồi xuống. Vừa ngồi xuống, Đức Thế Tôn đã trải rộng tấm da ra. Các dạ-xoa ấy, kinh hãi và hoảng sợ, không thể đi nơi khác, đã tụ tập lại thành đống ở bờ biển xung quanh. Bậc Đạo Sư đã dùng thần thông mang đến hòn đảo Giridīpa và chỉ cho chúng thấy. Sau khi chúng đã an vị ở đó, Ngài lại đặt hòn đảo về chỗ cũ và cũng thu tấm da đã trải lại. Vào khoảnh khắc ấy, chư thiên từ khắp nơi đã tụ hội lại. Ngài đã thuyết Pháp trong buổi hội họp của họ. Sự chứng ngộ Chánh pháp đã xảy ra cho nhiều triệu chúng sinh. Vô số chúng sinh đã an trú trong Tam quy và Ngũ giới. Tại đỉnh Sumanakūṭa, thiên vương Mahāsumana, sau khi đắc quả Tu-đà-hoàn, đã thỉnh cầu Đức Thế Tôn một vật để cúng dường. Đức Thế Tôn, được vị ấy thỉnh cầu, đã dùng tay xoa đầu, lấy một sợi tóc xá-lợi và ban cho vị ấy. Sau khi ban cho, Ngài đã đi nhiễu quanh đảo Laṅkā ba vòng, thực hiện nghi thức hộ niệm, sắp đặt sự bảo vệ, rồi lại trở về Uruvelā. Vị ấy đã lấy xá-lợi tóc đựng trong một cái hộp bằng vàng, tại nơi Bậc Đạo Sư đã ngồi, đã xây dựng một bảo tháp được trang hoàng bằng nhiều loại châu báu, phía trên được che bằng những tháp nhỏ bằng ngọc indanīla, và đã sống cúng dường bằng hương hoa v.v. Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, một vị trưởng lão tên là Sarabhū, đệ tử của ngài Sāriputta, một vị lậu tận, đã dùng thần thông lấy xương cổ của Như Lai từ giàn hỏa thiêu, tôn trí vào trong bảo tháp bằng ngọc indanīla ấy, rồi cho xây một bảo tháp cao mười hai hắc-tay bằng đá màu mây, rồi ra đi. Sau đó, hoàng tử Cūḷābhaya, em trai của vua Devānampiyatissa, thấy bảo tháp kỳ diệu ấy, vô cùng hoan hỷ, đã cho xây một bảo tháp cao ba mươi hắc-tay bao bọc bên ngoài. Lại nữa, đại vương Duṭṭhagāmaṇī Abhaya đã cho xây một bảo tháp bao bọc cao tám mươi hắc-tay che phủ bên ngoài. Câu chuyện về việc thành lập bảo tháp Mahiyaṅgaṇa nên được hiểu một cách chi tiết như vậy.

โพธึ ปตฺวาน สมฺพุทฺโธ โพธิมูเล นราสโภ

Bậc Chánh Đẳng Giác, bậc Ngưu Vương trong loài người, sau khi đạt được giác ngộ dưới cội Bồ-đề,

นิสีทิตฺวาน สตฺตาหํ ปาฏิหีรํ ตโต อกา.

Đã ngồi trong bảy ngày, rồi từ đó đã thực hiện những việc phi thường.

ตโต ปุพฺพุตฺตเร ฐตฺวา ปลฺลงฺกา อีสเก ชิโน

Sau đó, bậc Chiến Thắng đứng ở hướng Đông Bắc, cách xa tòa bồ-đoàn một chút,

อนิมิเสน เนตฺเตน สตฺตาหํ ตํ อุทิกฺขยิ.

Đã nhìn vào nơi ấy trong bảy ngày với đôi mắt không chớp.

จงฺกมิตฺวาน สตฺตาหํ จกฺขเม รตนามเย

Đã kinh hành trong bảy ngày trên con đường kinh hành bằng châu báu,

วิจินิตฺวา ชิโน ธมฺมํ วรํ โส รตนาฆเร.

Bậc Chiến Thắng ấy đã suy xét về giáo pháp cao thượng trong ngôi nhà báu.

อชปาลมฺหิ สตฺตาหํ อนุโภสิ สมาธิชํ

Tại cây Ajapāla, Ngài đã hưởng thụ niềm vui sinh ra từ định trong bảy ngày,

รมฺเม จ มุจลินฺทสฺมึ วิมุตฺติสุขมุตฺตมํ.

Và tại cây Mucalinda xinh đẹp, (Ngài đã hưởng thụ) niềm vui giải thoát tối thượng.

ราชายตนมูลมฺหิ สตฺตรตฺตินฺทิวํ วสี

Dưới gốc cây Rājāyatana, Ngài đã trú ngụ trong bảy ngày đêm.

ทนฺตโปโนทกํ สกฺโก อทาสิ สตฺถุโน ตทา.

Khi ấy, Đế Thích đã dâng nước và tăm xỉa răng lên Bậc Đạo Sư.

จตุหิ โลกปาเลหิ สิลาปตฺตํ สมาหฏํ จตุกฺกเมกกํ กตฺวา อธิฏฺฐาเนน นายโก.

Bốn bình bát đá do bốn vị Thiên vương mang đến, bậc Lãnh đạo đã dùng thần thông chú nguyện hợp bốn thành một.

วาณิเชหิ ตทา ทินฺนํ มนฺถญฺจ มธุปิณฺฑิกํ

Khi ấy, (Ngài đã nhận) bột rang và bánh mật do các thương buôn dâng cúng,

ตหึ ปน คเหตฺวาน ภตฺตกิจฺจํ อกา ชิโน.

Bậc Chiến Thắng đã nhận vào trong đó và thực hiện việc thọ thực.

คณฺหึสุ สรณํ ตสฺส ตปุสฺสภลฺลิกา อุโภ

Cả hai vị Tapussa và Bhallika đã nhận nơi nương tựa nơi Ngài.

สรณํ อคมุํ เต ตํ สตฺถุ ทินฺนสิโรรุหา.

Họ đã quy y Ngài, và được Bậc Đạo Sư ban cho tóc trên đầu.

คนฺตฺวาน เต สกํ รฏฺฐํ ถูปํ กตฺวา มโนรมํ

Sau khi trở về xứ sở của mình, họ đã xây dựng một bảo tháp đẹp đẽ.

นมสฺสึสุ จ ปูเชสุํ ทฺเวภาติโกปาสกา.

Hai anh em cận sự nam đã đảnh lễ và cúng dường.

อิติ โส สตฺตสตฺตาหํ วีตินาเมสิ นายโก?

Như vậy, bậc Lãnh đạo đã trải qua bảy tuần lễ.

พฺรหฺมุนา ยาจิโต สตฺถา ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตุํ.

Được Phạm thiên thỉnh cầu, Bậc Đạo Sư (đã quyết định) chuyển Pháp luân.

ตโต พาราณสึ คนฺตฺวา ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ

Sau đó, đi đến Bārāṇasī, Ngài đã chuyển Pháp luân.

โกณฺฑญฺโญ เทสิเต ธมฺเม โสตาปตฺติผลํ ลภิ.

Khi Pháp được thuyết, ngài Koṇḍañña đã đắc quả Tu-đà-hoàn.

พฺรหฺมาโน’ฏฺฐารสโกฏี เทวตา จ อสงฺขิยา

Mười tám triệu vị Phạm thiên và vô số chư thiên,

โสตาปตฺติผลํ ปตฺตา ธมฺมจกฺเก ปวตฺติเต.

Đã đắc quả Tu-đà-hoàn khi Pháp luân được chuyển.

ปตฺโต ปาฏิปเท วปฺโป ภทฺทิโย ทุติเย ผลํ,ตติเย จ มหานาโม อสฺสชี จ จตุตฺถียํ.

Vào ngày mồng một, ngài Vappa đắc quả, ngài Bhaddiya vào ngày thứ hai, ngài Mahānāma vào ngày thứ ba, và ngài Assaji vào ngày thứ tư.

เต สพฺเพ สนฺนิปาเตตฺวา ปญฺจ’เม ปญฺจวคฺคิเย,อนตฺตสุตฺตํ เทเสตฺวา โพธิยคฺค ผเลน เต.

Sau khi tập hợp tất cả năm vị thuộc nhóm năm anh em, Ngài thuyết kinh Vô Ngã, và họ đã đạt quả vị giác ngộ cao nhất.

โพธึ ปาเปตฺวา ปญฺจาเห ยสตฺเถราทิเก ชเน,ตโต มคฺคนฺตเร ตึสกุมาเร ภทฺทวคฺคิเย.

Trong năm ngày, Ngài đã khiến các vị như trưởng lão Yasa đạt được giác ngộ, sau đó trên đường đi là ba mươi vị vương tử thuộc nhóm Bhaddavaggiya.

อุรุเวลํ ตโต คนฺตฺวา อุรุเวลาย สญฺญิตํ,อุรุเวเลนนุญฺญาโต อุรุเวลนาคํ ทมิ.

Sau đó, đi đến Uruvelā, được sự cho phép của vị đạo sĩ Uruvela, Ngài đã nhiếp phục con rồng Uruvela.

ตํ ตํ ทมี ชิโน นาคํ ทมเนน อุราทิคํ,ตถาคตํ นิมนฺตึสุ ทิสฺวา เต ปาฏิหาริยํ.

Bậc Chiến Thắng đã nhiếp phục con rồng ấy và các loài rắn khác bằng sự nhiếp phục. Thấy được thần thông, họ đã thỉnh mời Như Lai.

อิเธว วนสณฺฑสฺมึ วิหาเรตฺวา มหามุนี,อุปฏฺฐาหามเส สพฺเพ นิจฺจภตฺเตน ตํ มยํ.

“Xin bậc Đại Mâu-ni hãy trú tại khu rừng này, tất cả chúng con sẽ hộ độ Ngài với vật thực hằng ngày.”

อุรุเวลกสฺสปสฺส มหายญฺเญ อุปฏฺฐิเต,ตสฺส’ตฺตโน นาคมเน อิจฺฉาจารํ วิชานิย.

Khi đại lễ tế đàn của Uruvelakassapa đã đến gần, biết được ý muốn của ông ấy về việc Ngài không đến.

อุตฺตรกุรุโต ภิกฺขํ หริตฺวา ทิปทุตฺตโม,อโนตตฺตทเห ภุตฺวา สายนฺห สมเย สยํ.

Bậc Tối Thắng trong loài hai chân, sau khi mang vật thực khất thực từ Uttarakuru, đã thọ thực tại hồ Anotatta, rồi vào buổi chiều, chính Ngài.

โพธิโต นวเม มาเส ผุสฺสปุณฺณมิยํ ชิโน,ลงฺกาทีปํ วิโสเธตุํ ลงฺกาทีปมุปาคมิ.

Vào tháng thứ chín sau khi thành đạo, vào ngày rằm tháng Phussa, bậc Chiến Thắng đã đến đảo Laṅkā để thanh lọc hòn đảo.

ยกฺเข ทมิตฺวา สมฺพุทฺโธ ธาตุํ ทตฺวาน นายโก,คนฺตฺวาน อุรุเวลํ โส วสี ตตฺถ วเน ชิโน.

Bậc Chánh Đẳng Giác, vị Lãnh Đạo, sau khi nhiếp phục các dạ-xoa và ban cho xá-lợi, bậc Chiến Thắng đã đi đến Uruvelā và trú ngụ trong khu rừng tại đó.

ปฐมคมนกถา สมตฺตา.

Câu chuyện về chuyến đi lần thứ nhất đã kết thúc.

ทุติยคมเน ปน โพธิโต ปญฺจเม วสฺเส เชตวนมหาวิหาเร วสนฺโต จูโฬทร’มโหทรานํ มาตุลภาคิเนยฺยานํ นาคานํ มณิปลฺลงฺกํ นิสฺสาย สงฺคามํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ทิสฺวา สยํ ปตฺตจีวรมาทาย จิตฺตมาสสฺส กาฬปกฺเข อุโปสถทิวเส นาคทีปํ คนฺตฺวา เตสํ สงฺคามมชฺเฌ อากาเส นิสินฺโน อนฺธการํ อกาสิ. เต อนฺธการาภิภูเต สมสฺสาเสตฺวา อาโลกํ ทสฺเสตฺวา อตฺตโน สรณภูตานํ เตสํ สามคฺคิกรณตฺถํ ผลภริตรุกฺขํ จาเลนฺโต วิย ธมฺมํ เทเสสิ. เต อุโภปิ ธมฺเม ปสีทิตฺวา ตมฺปิ ปลฺลงฺกํ ตถาคตสฺส อทํสุ. ภควา ปลฺลงฺเก นิสินฺโน ทิพฺพนฺนปาเนหิ สนฺตปฺปิโต ภตฺตานุโมทนํ กตฺวา อสีติโกฏิโย นาเค สรเณสุ จ สีเลสุ จ ปติฏฺฐาเปสิ. ตสฺมึ สมาคเม มโหทรสฺส มาตุโล มณิอกฺขิโก นาม นาคราชา ภควนฺตํ ปุน กลฺยาณิเทสมาคมนตฺถํ. อยาจิ. ภควา ปน ตุณฺหีภาเวน อธิวาเสตฺวา ‘‘เชตวนเมว คโต.

Về chuyến đi lần thứ hai, vào năm thứ năm sau khi thành đạo, trong khi đang ngự tại đại tịnh xá Jetavana, thấy cuộc chiến tranh sắp xảy ra giữa hai vị long vương là Cūḷodara và Mahodara, là cậu và cháu, vì một chiếc ngai báu, Ngài đã tự mình mang y bát, vào ngày Uposatha của hắc nguyệt trong tháng Citta, đi đến Nāgadīpa. Ngài ngồi trên không trung giữa trận chiến của họ và tạo ra bóng tối. Sau khi an ủi họ, những người bị bóng tối bao trùm, và cho họ thấy ánh sáng, Ngài đã thuyết pháp như thể rung một cây trĩu quả, nhằm mục đích mang lại sự hòa hợp cho họ, những người đã quy y nơi Ngài. Cả hai vị đều có đức tin vào Chánh pháp và đã dâng chiếc ngai ấy lên Đức Như Lai. Đức Thế Tôn, sau khi ngồi trên ngai, được cúng dường thỏa thích với thức ăn và đồ uống của chư thiên, đã thuyết pháp tùy hỷ sau bữa ăn và an lập tám mươi ức long vương vào Tam quy và Ngũ giới. Trong hội chúng đó, vị long vương tên là Maṇiakkhika, cậu của Mahodara, đã thỉnh cầu Đức Thế Tôn trở lại xứ Kalyāṇi. Đức Thế Tôn đã im lặng chấp thuận và trở về Jetavana.

เอวญฺหิ โส นาคทีปํ อุเปโต,มาราภิภุ สพฺพวิทุ สุเมโธ;

ทเมตฺว นาเค กรุณายุเปโต,คนฺตฺวา วสี เชตวเน มุนินฺโท.

Như vậy, bậc Trí Tuệ, Đấng Toàn Giác, người chiến thắng Ma vương, đã đến Nāgadīpa; với lòng bi mẫn, Ngài đã nhiếp phục các long vương, rồi bậc Thánh Vương đã trở về và an trú tại Jetavana.

ทุติยคมนกถา สมตฺตา.

Câu chuyện về chuyến đi lần thứ hai đã kết thúc.

ตติยคมเน ปน โพธิโต อฏฺฐเม วสฺเส เชตวนมหาวิหาเร วิหรนฺโต ภควา? ‘‘มม ปรินิพฺพานโต ปจฺฉา ตมฺพปณฺณิทีเป สาสนํ ปติฏฺฐหิสฺสติ, โส ทีโป พหุ ภิกฺขุภิกฺขุนีอุปาสโกปาสิกาทิ อริยคณเสวิโต กาสาวปชฺโชโต ภวิสฺสติ, มยฺหํ จตุนฺนํ ทาฐาธาตุนํ อนฺตเร เอกา ทาฐา จ ทกฺขิณอกฺขธาตุ จ นลาฏธาตุ จ รามคามวาสีหิ ลทฺโธ เอกโกฏฺฐาโส จ อญฺเญ พหุสรีรธาตุ จ เกสธาตุโย จ ตตฺเถว ปติฏฺฐหิสฺสนฺติ อเนกานิ สงฺฆารามสหสฺสานิ จ. พุทฺธธมฺมสงฺฆรตเน ปติฏฺฐิตสทฺโธ มหาชโน ภวิสฺสติ. ตสฺมา ลงฺกาทีปํ คนฺตฺวา ตตฺถ สมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา อาคนฺตุํ วฏฺฏตี ‘‘ติ จินฺเตตฺวา อานนฺทตฺเถรํ อามนฺเตสิ? ‘‘อานนฺท จตุปฏิสมฺภิทปฺปตฺตานํ ปญฺจสตมหาขีณาสวานํ ภิกฺขูนํ ปฏิเวเทสิ. อมฺเหหิ สทฺธึ คนฺตพฺพ ‘‘นฺติ. อานนฺทตฺเถโร กปิลวตฺถุโกฬิย นครวาสีนํ ปญฺจสตมหาขีณาสวานํ ภิกฺขูนํ ปฏิเวเทสิ. เต ปฏิเวทิตา ปญฺจสตขีณาสวา ปตฺตจีวรธารา หุตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห นมสฺสมานา อฏฺฐํสุ. สตฺถุโน ปน สลลาย นาม คนฺธกุฏิยา อวิทูเร รตฺตเสตนีลุปฺปลกุมุทปทุมปุณฺฑรีกสตปตฺตสหสฺสปตฺตชลเชหิ โสคนฺธิก นานาปุปฺเผหิ สญฺจนฺนา,สุภโสปานา, ปสาทิตสมติตฺติกกากเปยฺยสุรมณียสีตลมธุโรทกา สุผุลฺลปุปฺผผลธาริต นานาวิธวิจิตฺตสาลสลลจมฺปกาโสกรุกฺขานาครุกฺขาทีหิ สุสชฺชิตภูมิปเทสา อจฺจนฺตรมณิยา โปกฺขรณี อตฺถิ. ตตฺถ อธิวตฺโถ มหานุภาโว สุมโนนาม นาคราชา โสฬสสหสฺสมตฺตาหิ นาคมาณวิกาหิ ปริวุโต มหนฺตํ สิริสมฺปตฺตึ อนุภวมาโน ตถาคตสฺส รูปโสภคฺคปฺปตฺตํ อตฺตภาวํ โอโลเกตฺวา มหนฺตํ สุขโสมนสฺสํ อนุภวมาโน อตฺตโน มาตรํ นนฺทนาคมานวิกํ ครุฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ตสฺสา เวยฺยาวจฺจํ กุรุมาโน ตสฺมึเยว โปกฺขรณึ อชฺฌาวสติ. สตฺถา ปน อตฺตโน คมนํ สํวิธานานนฺตเร สุมนํ นาคราชานํ อวิทุเร ฐิตํ อามนฺเตตฺวา สปริวาโร อาคจฺฉา หีติ อาห. โส สาธุติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อตฺตโน ปริวาเร ฉโกฏิมตฺเต นาเค คเหตฺวา สุปุปฺปีตจมฺปกรุกฺขํ ตถาคตสฺส สูริยรํสินิวารณตฺถํ ฉตฺตํ กตฺวา คณฺหิ. อถ ภควา รวิรสฺมิปตฺถฏสุวณฺณปพฺพโต วิย วิโรจมาโน อตฺตโน ปตฺตจีวรมาทาย อากาสํ อพฺภูคฺคญฺฉิ. สตฺถารํ ปริวาเรตฺวา ฐีตา เต ปญฺจสตขีณาสวาปิ สกํ สกํ ปตฺตจีวรมาทาย อากาสํ อุคฺคนฺตฺวา สตฺถารํ ปริวารยึสุ. สตฺถา ปญฺจสตขีณาสวปริวุโต วิสาขปุณฺณมุโปสถทิวเส กลฺยาณิยํ คนฺตฺวา มหารเห มณฺฑปมชฺเฌ ปญฺญตฺตวร พุทฺธาสเน ปญฺจสตขีณาสวปริวุโต หุตฺวา นิสีทิ.

Về chuyến đi lần thứ ba, vào năm thứ tám sau khi thành đạo, trong khi Đức Thế Tôn đang ngự tại đại tịnh xá Jetavana, Ngài suy nghĩ rằng: "Sau khi Ta nhập Niết-bàn, giáo pháp sẽ được thiết lập tại đảo Tambapaṇṇi. Hòn đảo ấy sẽ được nhiều hội chúng thánh thiện gồm tỳ-khưu, tỳ-khưu-ni, cận sự nam, cận sự nữ viếng thăm, và sẽ tỏa sáng với màu y vàng. Trong số bốn xá-lợi răng nanh của Ta, một chiếc răng nanh, xá-lợi xương đòn bên phải, xá-lợi trán, một phần do cư dân Rāmagāma nhận được, cùng nhiều xá-lợi thân thể và xá-lợi tóc khác sẽ được tôn trí ngay tại đó. Sẽ có hàng ngàn tu viện. Dân chúng sẽ có đức tin vững chắc nơi Tam Bảo: Phật, Pháp, và Tăng. Vì vậy, nên đến đảo Laṅkā, nhập định ở đó, rồi trở về." Suy nghĩ như vậy, Ngài gọi Trưởng lão Ānanda và nói: "Này Ānanda, hãy báo cho năm trăm vị đại A-la-hán đã chứng đắc Tứ Vô Ngại Giải. Họ sẽ cùng đi với chúng ta." Trưởng lão Ānanda đã báo cho năm trăm vị đại A-la-hán là cư dân của các thành phố Kapilavatthu và Koḷiya. Năm trăm vị A-la-hán ấy, sau khi được thông báo, đã mang y bát, đảnh lễ Bậc Đạo Sư và đứng chắp tay cung kính. Gần hương phòng tên Salalā của Bậc Đạo Sư, có một hồ nước vô cùng xinh đẹp, được bao phủ bởi nhiều loại hoa thơm ngát như hoa súng đỏ, trắng, xanh, hoa sen, hoa puṇḍarīka, satapatta, và sahassapatta; với những bậc thang đẹp đẽ; với làn nước trong mát, ngọt ngào, dễ chịu, phẳng lặng mà quạ có thể uống được; với khuôn viên được trang hoàng lộng lẫy bởi nhiều loại cây đẹp đẽ như Sāla, Salala, Campaka, Asoka, Nāga, v.v., trĩu nặng hoa trái đang nở rộ. Tại đó, vị long vương đầy quyền năng tên là Sumana cư ngụ. Được bao quanh bởi mười sáu ngàn long nữ, hưởng thụ sự huy hoàng và thịnh vượng to lớn, chiêm ngưỡng thân tướng tốt đẹp của Đức Như Lai, cảm nhận niềm hạnh phúc và hân hoan lớn lao, ông đã đặt mẹ mình, long nữ Nanda, vào một vị trí tôn kính và trong khi phụng sự bà, ông sống ngay tại hồ nước ấy. Bậc Đạo Sư, sau khi sắp xếp chuyến đi của mình, đã gọi long vương Sumana đang đứng gần đó và nói: "Hãy đến cùng với đoàn tùy tùng của ngươi." Vị ấy chấp nhận với lời "Lành thay," đã dẫn theo đoàn tùy tùng khoảng sáu mươi triệu long vương và cầm một cây Campaka đang nở rộ làm lọng che cho Đức Như Lai để ngăn tia nắng mặt trời. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, tỏa sáng như một ngọn núi vàng được bao phủ bởi ánh nắng mặt trời, đã tự mình mang y bát và bay lên không trung. Năm trăm vị A-la-hán đang đứng vây quanh Bậc Đạo Sư cũng tự mang y bát của mình, bay lên không trung và vây quanh Bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư, được năm trăm vị A-la-hán vây quanh, vào ngày Uposatha rằm tháng Visākha, đã đến Kalyāṇī và ngự trên pháp tọa cao quý đã được chuẩn bị sẵn giữa một gian đình tráng lệ, cùng với năm trăm vị A-la-hán vây quanh.

อถ มณิอกฺขิโก นาม นาคราชา พุทฺธปมุขํ ภิกฺขุ สงฺฆํ อเนเกหิ ทิพฺเพหิ ขชฺชโภชฺเชหิ สนฺตปฺเปตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. สตฺถา ตสฺส ภตฺตานุโมทนํ กตฺวา สุมนกุเฏ ปทลญฺฉนํ ทสฺเสตฺวา ตสฺมึ ปพฺพตปาเท อเนกปาทปากิณฺณภูมิปฺปเทเส นิสินฺโน ทิวาวิหารํ กตฺวา ตโต วุฏฺฐาย ทีฆวาปิเจติยฏฺฐาเน สมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. มหาปถวี อุทกปริยนฺตํ กตฺวา สตวารํ สหสฺสวารํ สงฺกมฺปิ. ตตฺถ มหาเสนํ นาม เทวปุตฺตํ อารกฺขตฺถาย นิวตฺเตตฺวา ตโต วุฏฺฐาย มหาถูปฏฺฐาเน ตเถว สมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. มหาปถวิ ตเถว กมฺปิ. ตตฺราปิ วิสาลรูป เทวปุตฺตํ อารกฺขํ คณฺหนตฺถาย ฐเปตฺวา ตโต วุฏฺฐาย ถูปาราม เจติยฏฺฐาเน ตเถว นิโรธสมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. มหาปถวี ตเถว กมฺปิ. ตตฺถ จ ปถวิปาล เทวปุตฺตํ อารกฺขตฺถาย. นิวตฺเตตฺวา ตโต วุฏฺฐาย มริจวฏฺฏิเจติยฏฺฐานํ คนฺตฺวา ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ สมาปตฺตึ อปฺปยิ. ปถวิ ตเถว กมฺปิ. ตสฺมึ ฐาเน อินฺทกเทวปุตฺตํ อารกฺขํ คณฺหนตฺถาย ฐเปสิ. ตโต วุฏฺฐาย กาจรคามเจติยฏฺฐาเน ตเถว สมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. ปถวิ ตเถว กมฺปิ. (ตสฺมึ ฐาเน มหาโฆส เทวปุตฺตํ อารกฺขํ คณฺหนตฺถาย นิยฺยาเทสิ) เอตสฺมึ มหาเจติยฏฺฐาเน มหาโฆสํ นาม เทวปุตฺตํ อารกฺขํ คหณตฺถาย นิวตฺเตตฺวา ตโต วุฏฺฐาย ติสฺสมหาวิหารเจติยฏฺฐาเน ตเถว สมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. ปถวิ ตเถว กมฺปิ. ตตฺถ มณิเมขลํ นาม เทวธีตรํ อารกฺขํ คาหาเปตฺวา ตโต นาคมหาวิหารเจติยฏฺฐาเน ตเถว สมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. ปถวิ ตเถว กมฺปิ. ตสฺมิมฺปิ มหินฺทํ นาม เทวปุตฺตํ อารกฺขํ คหณตฺถาย ฐเปสิ. ตโต วุฏฺฐาย มหาคงฺคาย ทกฺขิณทิสาภาเค เสรุ นาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิมตฺถเก อติมโนรมํ อุทกพุพฺพุฬเกลาสกูฏปฏิภาคํ เจติยํ ปติฏฺฐหิสฺสตี’ติ ปญฺจสตขีณาสเวหิ สทฺธึ นิโรธสมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. พหลฆนมหาปถวิ ปริพฺภมิตกุมฺภการจกฺกํ วิย ปภินฺตมทมหา หตฺถินาคสฺส กุญฺจนาทกรณํ วิย อุจฺฉุโกฏฺฏน ยนฺต-มุขสทฺโท วิย (จ) สตวารํ สหสฺสวารํ นทมานา โสมนสฺสปฺปตฺตา วิย สกลลงฺกาทีปํ อุนฺนาทํ กุรุมานา สํกมฺปิ. ตโต วุฏฺฐาย สุมนนาครญฺโญ หตฺเถสุ ฐิต จมฺปกรุกฺขโต ปุปฺผานิ อาทาย ตตฺถ ปูเชตฺวา ปุนปฺปุนํ ตํ โอโลเกสิ. โส สตฺถารํ วนฺทิตฺวา มยา ภนฺเต กึ กตฺตพฺพนฺติ ปุจฺฉิ. อิมสฺส ฐานสฺส อารกฺขํ กโรหีติ อาห. โส ตํ สุตฺวา ภนฺเต ตุมฺหากํ คนฺธกุฏึ มม อารกฺขํ กโรนฺตสฺส รูปโสภคฺคปฺปตฺตํ อสีตฺยานุพฺยญฺชนพฺยามปฺปภาทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณวิจิตฺตํ ทสฺสนานุตฺตริยภูตํ ปสฺสนฺตสฺส มโนสิลาตเล สีหนาทํ นทนฺโต ตรุณสีโห วิย คชฺชนฺโต ปาวุสฺสกมหาเมโฆ วิย อากาสคงฺคํ โอตรนฺโต วิย รตนทามํ คนฺเถนฺโต วิย จ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ สวนียสรํ วิสฺสชฺเชตฺวา พฺรมฺหโฆสํ นิจฺฉาเรนฺโต นานานเยหิ วิจิตฺตกถํ กถยมานานํ สวนานุริตฺตยภูตํ สํสารณฺณวนิมุคฺคานํ ตารณสมตฺถํ มธุร ธมฺมเทสนํ สุณนฺตสฺส, ญาณิทฺธิยา โกฏิปฺปตฺเต สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานาทโย อสีติมหาสาวเก ปสฺสนฺตสฺส, ตตฺเถว มยฺหํ วสนํ รุจฺจติ. น สกฺโกมิ อญฺญตฺถ ตุมฺเหหิ วินา วสิตุนฺติ อาห. ภควา ตสฺส กถํ สุตฺวา นคราช, อิมํ ปเทสํ ตยา จิรํ วสิตฏฺฐานํ. กกุสนฺธสฺส ภควโต ธาตุ อิมสฺมึเยว ฐาเน ปติฏฺฐิตา, ตฺวเมว ตสฺมึ กาเล วรนิทฺโท นาม นาคราชา หุตฺวา ตสฺสา ธาตุยา อารกฺขํ คเหตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูชํ กโรนฺโต จิรํ วิหาสิ. ปุน โกณาคมนสฺส ภควโต ธาตุ อิมสฺมึเยว ฐาเน ปติฏฺฐิตา ตฺวเมว ตสฺมึ กาเล ชยเสโน นาม เทวปุตฺโต หุตฺวา ตสฺสา ธาตุยา อารกฺขํ คเหตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูชํ กตฺวา ตตฺเถว จิรํ วิหาสิ. ปุน กสฺสปสฺส ภควโต ธาตุ อิมสฺมึเยว ฐาเน ปติฏฺฐิตา. ตฺวเมว ตสฺมึ กาเล ทีฆสาโล นาม นาคราชา หุตฺวา ตาย ธาตุยา อารกฺขํ คเหตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูชํ กโรนฺโต วิหาสิ. มยิ ปน ปรินิพฺพุเต กากวณฺณติสฺสมหาราชา มยฺหํ นลาฏธาตุํ อิมสฺมึเยว ฐาเน ปติฏฺฐาเปสฺสติ, ตสฺมา ตฺวํ อิมสฺส ฐานสฺส อารกฺขํ กโรหีติ วตฺวา ปญฺจสีเลสุ ปติฏฺฐาเปตฺวา ปญฺจสตขีณาสเวหิ สทฺธึ เจติยฏฺฐานํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ตฺวํ อปฺปมตฺโต โหหีติ วตฺวา อากาสํ อุปฺปติตฺวา เชตวนเมว คโต.

Rồi thì, long vương tên là Maṇiakkhika, sau khi cúng dường chư Tăng với đức Phật là vị đứng đầu bằng nhiều vật thực cứng và mềm cõi trời, đã ngồi xuống một bên. Bậc Đạo Sư, sau khi thuyết pháp tùy hỷ về bữa ăn, đã cho thấy dấu chân trên đỉnh Sumanakūṭa, và sau khi ngồi an trú ban ngày tại một vùng đất rải rác nhiều cây cối ở chân núi ấy, Ngài đã xuất khỏi nơi đó và nhập định tại địa điểm bảo tháp Dīghavāpi. Đại địa, lấy nước làm giới hạn, đã rung chuyển trăm lần, ngàn lần. Tại đó, sau khi chỉ định vị thiên tử tên là Mahāsena cho mục đích bảo vệ, Ngài đã xuất khỏi nơi đó và nhập định cũng như vậy tại địa điểm Đại Bảo Tháp. Đại địa cũng rung chuyển như vậy. Cũng tại đó, sau khi thiết lập vị thiên tử Visālarūpa cho mục đích nhận sự bảo vệ, Ngài đã xuất khỏi nơi đó và nhập diệt thọ tưởng định cũng như vậy tại địa điểm bảo tháp Thūpārāma. Đại địa cũng rung chuyển như vậy. Và tại đó, sau khi chỉ định vị thiên tử Pathavipāla cho mục đích bảo vệ, Ngài đã xuất khỏi nơi đó, đi đến địa điểm bảo tháp Maricavaṭṭi và cùng với năm trăm vị tỳ-khưu nhập định. Trái đất cũng rung chuyển như vậy. Tại nơi ấy, Ngài đã thiết lập vị thiên tử Indaka cho mục đích nhận sự bảo vệ. Sau khi xuất khỏi nơi đó, Ngài đã nhập định cũng như vậy tại địa điểm bảo tháp Kācaragāma. Trái đất cũng rung chuyển như vậy. (Tại nơi ấy, Ngài đã giao phó vị thiên tử Mahāghosa cho mục đích nhận sự bảo vệ). Tại địa điểm đại bảo tháp này, sau khi chỉ định vị thiên tử tên là Mahāghosa cho mục đích nhận sự bảo vệ, Ngài đã xuất khỏi nơi đó và nhập định cũng như vậy tại địa điểm bảo tháp Tissamahāvihāra. Trái đất cũng rung chuyển như vậy. Tại đó, sau khi khiến cho vị thiên nữ tên là Maṇimekhalā nhận sự bảo vệ, rồi tại địa điểm bảo tháp Nāgamahāvihāra, Ngài đã nhập định cũng như vậy. Trái đất cũng rung chuyển như vậy. Cũng tại đó, Ngài đã thiết lập vị thiên tử tên là Mahinda cho mục đích nhận sự bảo vệ. Sau khi xuất khỏi nơi đó, với ý nghĩ 'một bảo tháp vô cùng hoan hỷ, giống như một bọt nước và đỉnh núi Kelāsa, sẽ được thiết lập về phía nam của sông Mahāgaṅgā, tại cuối hồ tên là Seru, trên đỉnh mũi đất tên là Varāha', Ngài đã cùng với năm trăm vị A-la-hán nhập diệt thọ tưởng định. Đại địa dày đặc, vững chắc đã rung chuyển, rền vang trăm lần, ngàn lần, làm vang dội khắp toàn đảo Laṅkā như thể đã đạt được sự hân hoan, giống như bánh xe của người thợ gốm đang quay, như tiếng rống của một con voi chúa vĩ đại đang trong cơn động dục, và như âm thanh từ miệng của máy ép mía. Sau khi xuất định, Ngài lấy những đóa hoa từ cây Champa đang đứng trong tay của long vương Sumana, cúng dường tại đó, và nhìn lại nơi ấy nhiều lần. Vị ấy sau khi đảnh lễ Bậc Đạo Sư đã hỏi: 'Bạch Thế Tôn, con phải làm gì?' Ngài đã nói: 'Hãy bảo vệ nơi này.' Vị ấy, sau khi nghe vậy, đã nói: 'Bạch Thế Tôn, trong khi con bảo vệ hương phòng của Ngài, trong khi được thấy cảnh tượng vô song, được trang hoàng bởi ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, và hào quang một tầm, đã đạt đến vẻ đẹp của hình sắc; trong khi được nghe bài pháp ngọt ngào, có khả năng cứu vớt những chúng sanh chìm đắm trong biển luân hồi, một sự vui thích khi nghe, khi Ngài thuyết giảng các giáo lý đa dạng bằng nhiều phương cách, phát ra Phạm âm, phát ra âm thanh dễ nghe gồm đủ tám yếu tố, như một con sư tử tơ rống tiếng rống sư tử trên phiến đá hùng hoàng, như một đám mây mưa lớn gầm vang, như sông Hằng trên trời tuôn xuống, hay như đang kết một tràng hoa báu; trong khi được thấy tám mươi vị đại đệ tử, như Sāriputta và Moggallāna, những vị đã đạt đến đỉnh cao của trí tuệ và thần thông, việc con ở ngay tại đó là điều con ưa thích. Con không thể sống ở nơi nào khác mà không có Ngài.' Đức Thế Tôn, sau khi nghe lời nói của vị ấy, đã phán: 'Này long vương, vùng đất này là nơi ngươi đã ở từ lâu. Xá-lợi của Đức Thế Tôn Kakusandha đã được tôn trí tại chính nơi này. Chính ngươi vào thời đó, đã là long vương tên là Varanidda, đã nhận việc bảo vệ xá-lợi ấy, trong khi cúng dường bằng hương, hoa, v.v., ngươi đã sống ở đó một thời gian dài. Lại nữa, xá-lợi của Đức Thế Tôn Koṇāgamana đã được tôn trí tại chính nơi này. Chính ngươi vào thời đó, đã là thiên tử tên là Jayasena, sau khi nhận việc bảo vệ xá-lợi ấy và cúng dường bằng hương, hoa, v.v., ngươi đã sống ngay tại đó một thời gian dài. Lại nữa, xá-lợi của Đức Thế Tôn Kassapa đã được tôn trí tại chính nơi này. Chính ngươi vào thời đó, đã là long vương tên là Dīghasāla, đã nhận việc bảo vệ xá-lợi ấy và sống trong khi cúng dường bằng hương, hoa, v.v. Còn khi Ta đã nhập Niết-bàn, đại vương Kākavaṇṇatissa sẽ tôn trí xá-lợi trán của Ta tại chính nơi này. Vì vậy, ngươi hãy bảo vệ nơi này.' Sau khi nói như vậy, Ngài đã cho vị ấy thọ trì năm giới, rồi cùng với năm trăm vị A-la-hán đi nhiễu quanh địa điểm bảo tháp, và sau khi nói: 'Ngươi hãy tinh tấn,' Ngài đã bay lên không trung và đi đến chính Jetavana.

ตสฺส ปน นาครญฺโญ มาตา อินฺทมานวิกา นาม อาคนฺตฺวา ตถาคตํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ ฐิตา, ภนฺเต มม ปุตฺโต สุมโน นาม นาคราชา กุหินฺติ อาห. ตว ปุตฺโต ตมฺพปณฺณิทีเป มหาวาลุกคงฺคาย ทกฺขิณภาเค เสรุ นาม ทหสฺส สมีเป วราห นาม โสณฺฑิยํ สมาธิ อปฺปิตตฺตา อตฺตโน ปริวาเร ฉโกฏิมตฺเต นาเค คเหตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ภนฺเต อิโต ปฏฺฐาย ตุมฺหากํ ทสฺสนํ ทุลฺลภํ, ขมถ เมติ อจฺจยํ เทเสตฺวา มหตึ นาคสมฺปตฺตึ คเหตฺวา ปุตฺตสฺส สุมนนาคราชสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา มหตึ อิสฺสริยสมฺปตฺตึ อนุภวนฺติ ตตฺเถว อารกฺขํ คเหตฺวา จิรํ วิหาสิ.

Bấy giờ, mẹ của vị Long vương ấy, tên là Indamānavikā, đã đến, đảnh lễ đức Như Lai, rồi đứng một bên và thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, con trai của con tên là Sumana Nāgarājā ở đâu?' [Đức Phật đáp:] 'Con trai của con ở đảo Tambapaṇṇi, phía nam sông Mahāvālukagaṅgā, gần hồ tên Seru, tại vũng nước tên Varāha, đã nhập định.' Sau khi cùng với sáu mươi triệu Long tộc tùy tùng của mình đảnh lễ Bậc Đạo Sư và sám hối lỗi lầm rằng: 'Bạch Thế Tôn, từ nay về sau, việc diện kiến Ngài thật là hy hữu, xin Ngài hãy xá lỗi cho con', bà đã nhận lấy tài sản lớn của loài rồng, đi đến chỗ con trai là Long vương Sumana, hưởng thụ tài sản vương giả to lớn, và đã sống ở đó lâu dài trong sự bảo hộ.

มหาปญฺโญ มหาสทฺโธ มหาวีโร มหาอิสิ,มหาพเลน สมฺปนฺโน มหนฺตคุณภุสิโต;

คนฺตฺวาน ตมฺพปณฺณึ โส สตฺตานุทฺทยมานโส,คนฺตฺวา นาควรํ ทีปํ อคา เชตวนํ วิทุ.

Bậc Đại Trí, Đại Tín, Đại Hùng, Đại Tiên, / Thành tựu Đại Lực, trang nghiêm bằng những đức hạnh vĩ đại; / Vị ấy, với tâm bi mẫn chúng sanh, đã đi đến Tambapaṇṇi, / Sau khi đến hòn đảo của loài rồng cao quý, bậc Hiền trí đã đi đến Jetavana.

อติสยมติสาโร สารทานํ กโรนฺโต,อติอธิรมณิโย สพฺพโลเกกเนตฺโต;

อติคุณธรณีโย สพฺพสตฺเต ตมคฺคํ,อติวิปุลทโย ตาเนตุมาคา สุทีปํ.

Bậc siêu việt, tinh túy, thực hành sự bố thí cốt lõi, / Bậc vô cùng khả ái, là con mắt duy nhất của toàn thế gian; / Bậc mang giữ những đức hạnh cao tột, là nơi nương tựa tối thượng cho tất cả chúng sanh, / Với lòng đại bi rộng lớn, Ngài đã đến hòn đảo tốt đẹp này để bảo hộ họ.

ตติยคมนกถา สมตฺตา.

Câu chuyện về chuyến đi lần thứ ba đã hoàn tất.

อิติ อริยชนปสาทนตฺถาย กเต ธาตุวํเส ตถาคตสฺส คมนํ นาม ปฐโม ปริจฺเฉโท.

Như vậy, trong bộ Dhātuvaṃsa được soạn vì sự trong sạch tín tâm của các bậc Thánh nhân, chương thứ nhất tên là 'Chuyến đi của đức Như Lai' đã kết thúc.

อาคนฺตฺวา ตมฺพปณฺณึ โส สตฺตานุทฺทยมานโส

Vị ấy, với tâm bi mẫn chúng sanh, đã đến Tambapaṇṇi.

ปุน คนฺตฺวา นาคทีปํ อคา เชตวนํ วรํ

Lại đi đến Nāgadīpa, Ngài đã đến Jetavana cao quý.

อติสยมติสาโร สารทาเนก รตฺโต

Bậc siêu việt, tinh túy, hoan hỷ trong nhiều sự bố thí cốt lõi.

อติธิติรมณิโย สพฺพโลเกกเนตฺโต

Bậc vô cùng kiên định, khả ái, là con mắt duy nhất của toàn thế gian.

อติคุณรมณียํ สพฺพสนฺเตกมคฺคํ

Con đường duy nhất khả ái bởi những đức hạnh cao tột cho tất cả những ai tìm cầu sự an tịnh.

อติวิปุลทยตฺตา ลงฺกมาคา สุทีปํ

Vì lòng đại bi rộng lớn, Ngài đã đến Laṅkā, hòn đảo tốt đẹp.

อิติ สีหฬภาสาย กเต ธาตุวํเส ทิสฺสเต.

Như vậy được thấy trong bộ Dhātuvaṃsa được soạn bằng tiếng Sīhaḷa.

๒. ปรินิพฺพานกถา

2. Câu chuyện về sự Bát-niết-bàn.

สตฺถา ปน ตโต ปญฺจจตฺตาลีสวสฺสานิ ติปิฏกปริยตฺติธมฺมํ เทเสตฺวา เวเนยฺยชเน สํสารโต จตุอริยมคฺคผลปฏิลาภวเสน อุทฺธาเรตฺวา นิพฺพาเน ปติฏฺฐาเปตฺวา ปจฺฉิเม กาเล เวสาลินครํ อุปนิสฺสาย จาปาลเจติยํ นิสฺสาย วิหรนฺโต มาเรน ปรินิพฺพานตฺถาย อาราธิโต สโต สมฺปชาโน อายุสงฺขาเร วิสฺสชฺเชสิ. ตสฺส วิสฺสฏฺฐภาวํ อานนฺโทเยว อญฺญาสิ. อญฺโญ โกจิปิ ชานนฺโต นาม นตฺถิ. ตสฺมา ภิกฺขุสงฺฆมฺปิ ชานาเปสฺสามีติ เชตวนมหาวิหารํ คนฺตฺวา สพฺพํ ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาตาเปตฺวา ภิกฺขเว ตถาคตสฺส น จิรสฺเสว ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ, ตุมฺเห สตฺตตึสโพธิ ปกฺขิยธมฺเมสุ สมคฺคา หุตฺวา เอกีภาวา โหถ, ตุมฺเห วิวาทํ มา กโรถ. อปฺปมาเทน ติสฺโส สิกฺขา สมฺปาเทถาติ วตฺวา ปุน ทิวเส เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปิณฺฑปาตา ปฏิกฺกมิตฺวา ภณฺฑคามํ คโต. ภณฺฑคามโต หตฺถิคามํ หตฺถิคามโต อมฺพคามํ อมฺพคามโต ชมฺพุคามํ ชมฺพุคามโต นิคฺโรธคามํ นิคฺโรธคามโต โภคนครํ โภคนครโต ปาวานครํ ปาวานครโต กุสินารานครํ ปตฺโต. ตตฺถ ยมกสาลานมนฺตเร ฐีโต อานนฺทตฺเถรํ อามนฺเตตฺวา อุนฺตรสีสกํ กตฺวา มญฺจกํ ปญฺญาเปหิ กิลนฺโตสฺมิ อานนฺท นิปชฺชิสฺสามิ’ติ อาห. ตํ สุตฺวา อานนฺทตฺเถโร อุตฺตรสีสกํ กตฺวา มญฺจกํ ปญฺญาเปตฺวา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ อตฺถริตฺวา ปญฺจจตฺตาลีสวสฺสานิ อสยิตพุทฺธเสยฺยํ สยนฺโต ทกฺขิณปสฺเสน สโต สมฺปชาโน อนุฏฺฐานสญฺญํ มนสิกริตฺวา สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ.

Bậc Đạo Sư, sau khi đã thuyết giảng giáo pháp Tam Tạng trong bốn mươi lăm năm, đã cứu vớt chúng sanh cần được giáo hóa khỏi vòng luân hồi bằng cách giúp họ chứng đắc bốn Thánh đạo và bốn Thánh quả, và đã an lập họ trong Niết-bàn. Vào thời kỳ cuối, khi đang trú tại Cāpāla Cetiya gần thành Vesāli, được Ma vương thỉnh cầu nhập Bát-niết-bàn, Ngài đã chánh niệm tỉnh giác xả bỏ thọ hành. Chỉ có ngài Ānanda biết được việc xả bỏ ấy. Không một ai khác biết được. Vì vậy, với ý nghĩ 'Ta sẽ cho Tăng chúng biết', Ngài đã đi đến đại tịnh xá Jetavana, triệu tập toàn thể Tăng chúng và nói: 'Này các Tỳ khưu, không bao lâu nữa, sau ba tháng, đức Như Lai sẽ nhập Bát-niết-bàn. Các con hãy hòa hợp, đoàn kết trong ba mươi bảy phẩm trợ đạo. Các con chớ có tranh cãi.' Sau khi nói: 'Hãy tinh cần thành tựu ba học xứ', vào ngày hôm sau, Ngài đi khất thực ở Vesāli, sau khi khất thực xong, Ngài đã đi đến làng Bhaṇḍa. Từ làng Bhaṇḍa đến làng Hatthi, từ làng Hatthi đến làng Amba, từ làng Amba đến làng Jambu, từ làng Jambu đến làng Nigrodha, từ làng Nigrodha đến thành Bhoga, từ thành Bhoga đến thành Pāvā, từ thành Pāvā, Ngài đã đến thành Kusinārā. Tại đó, khi đang đứng giữa hai cây Sāla song đôi, Ngài gọi Trưởng lão Ānanda và nói: 'Này Ānanda, hãy sửa soạn một chiếc giường với đầu hướng về phía bắc. Ta mệt rồi, Ānanda, Ta sẽ nằm xuống.' Nghe vậy, Trưởng lão Ānanda đã sửa soạn một chiếc giường với đầu hướng về phía bắc, trải tấm y tăng-già-lê gấp làm bốn, và Bậc Đạo Sư đã nằm xuống trong tư thế của sư tử, nằm nghiêng về bên phải, chánh niệm tỉnh giác, tác ý tưởng không đứng dậy nữa, một tư thế nằm của bậc Giác Ngộ mà Ngài đã không nằm trong suốt bốn mươi lăm năm.

อตีตมทฺธาน ภเว จรนฺโต,อนนฺตสตฺเต กรุณายุเปโต;

กตฺวาน ปุญฺญานิ อนปฺปกานิ,ปตฺโต สิวํ โลกหิตาย นาโถ.

Lang thang trong các kiếp sống suốt thời gian quá khứ, / Với lòng bi mẫn đối với vô lượng chúng sanh; / Sau khi đã làm vô số các công đức, / Bậc Lãnh Đạo đã đạt đến sự an lành vì lợi ích của thế gian.

เอวํ หิ โส ทสพโลปิ วิหีนถาโม,ยมสฺส สาลาน นิปชฺชิ มชฺเฌ;

กตฺวาน สญฺญญฺหิ อนุฏฺฐหานํ,ส อิทฺธิมา มารมุขํ ปวิฏฺโฐ.

Như vậy, bậc Thập Lực, dù sức lực đã suy giảm, / Đã nằm xuống giữa hai cây Sāla song đôi; / Sau khi đã tác ý tưởng không đứng dậy nữa, / Bậc Thần thông chủ đã đi vào miệng của tử thần.

ตสฺมึ ขเณ สมกสาลา สุปุปฺผิตา อเหสุํ. น เกวลํ ยมกสาลาเยว สุปุปฺผีตา, อถ โข ทสสหสฺสี โลกธาตุ จกฺกวาเฬสุ สาลรุกฺขาปิ ปุปฺผิตา. น สาลรุกฺขาเยว สุปุปฺผิตา, อถ โข ยํ กิญฺจิ ปุปฺผุปคผลูปค รุกฺขชาตํ สพฺพมฺปิ ปุปฺผญฺจ ผลญฺจ คณฺหิ. ชเลสุ ชลปทุมานิ ถเลสุ ถลปทุมานิ ขนฺเธสุ ขนฺธปทุมานิ สาขาสุ สาขาปทุมานิ ลตาสุ ลตาปทุมานิ อากาเส โอลมฺพปทุมานิ ปิฏฺฐิปาสาเณ หินฺทิตฺวา สตปตฺตปทุมานิ สุปุปฺผิตานิ อเหสุํ. ปถวิโต ยาว พฺรหฺมโลโก ตาว ทสสหสฺสิ จกฺกวาฬา เอกมาลาคุณา วิย อเหสุํ. เทวา อากาสโต ทิพฺพมนฺทารวปาริจฺฉตฺตกโกวิฬารปุปฺผานิ จ จนฺทนจุณฺณานิ จ สมากิรนฺติ. ทิพฺพตุริยสงฺคิติโย จ อนฺตลิกฺเข ปวตฺตนฺติ. อเนกานิ อจฺฉริยสหสฺสานิ อเหสุํ. เอวํ ปูชาวิเสเส ปวตฺตมาเน ปฐมยาเม สุภทฺทปริพฺพาชกํ วิเนตฺวา มชฺฌิมยาเม ทสสหสฺสิ โลกธาตุ เทวตานํ อนุสาสิตฺวา ปจฺฉิมยามาวสาเน ปฐมชฺฌานํ สมาปชฺชิตฺวา ตโต วุฏฺฐาย ทุติยชฺฌานํ จตุตฺถชฺฌานํ สมาปชฺชิ. ตโต วุฏฺฐาย อากาสานญฺจายตนํ วิญฺญาณญฺจายตนํ อากิญฺจญฺญายตนํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิตฺวา ตโต วุฏฺฐาย นิโรธสมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. ตโต วุฏฺฐาย ปฐมชฺฌานํ ทุติยชฺฌานํ ตติยชฺฌานํ จตุตฺถชฺฌานญฺจ สมาปชฺชิ. ตโต วุฏฺฐาย เอตฺถนฺตรโต อนุปาทิเสสนิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ.

Vào khoảnh khắc ấy, hai cây sala đồng loạt trổ hoa rực rỡ. Không chỉ hai cây sala ấy trổ hoa, mà tất cả cây sala trong mười ngàn thế giới cũng đều trổ hoa. Không chỉ các cây sala trổ hoa, mà tất cả các loại cây có hoa có quả đều kết hoa và đậu trái. Hoa sen nước nở trong nước, hoa sen đất nở trên đất liền, hoa sen thân nở trên thân cây, hoa sen cành nở trên cành cây, hoa sen dây nở trên dây leo, hoa sen treo lơ lửng nở trên không trung, hoa sen trăm cánh nở ra từ việc xuyên thủng các tảng đá. Mười ngàn thế giới, từ mặt đất cho đến cõi Phạm thiên, giống như một tràng hoa kết lại. Chư thiên từ không trung rải xuống các loài hoa trời như mandārava, pāricchattaka, koviḷāra và bột chiên đàn. Âm nhạc chư thiên vang lên giữa không trung. Hàng ngàn điều kỳ diệu đã xảy ra. Khi các sự cúng dường đặc biệt như vậy đang diễn ra, trong canh đầu, Ngài đã tế độ du sĩ Subhadda, trong canh giữa, Ngài đã giáo huấn chư thiên của mười ngàn thế giới, và vào cuối canh cuối, Ngài đã nhập Sơ thiền, rồi xuất khỏi đó, nhập Nhị thiền cho đến Tứ thiền. Xuất khỏi đó, Ngài nhập Không Vô Biên Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ, Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, rồi xuất khỏi đó, Ngài nhập Diệt Thọ Tưởng Định. Xuất khỏi đó, Ngài nhập lại Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, và Tứ thiền. Xuất khỏi đó, ngay sau đó, Ngài đã nhập Vô Dư Y Niết Bàn.

มหาโมหตมํ หนฺตฺวา สตฺตานํ หทยสฺสิตํ,รวีว โชตมาโน โส โลกสฺส อนุกมฺปโก;

วสฺสานิ ปญฺจตาลีสํ กตฺวา สตฺตหิตํ พหุํ,อธุนา อคฺคิกฺขนฺโธว ปรินิพฺพายิ โส ชิโน.

Đã diệt trừ bóng tối si mê vĩ đại ngự trị trong tâm chúng sanh, Ngài, bậc bi mẫn thế gian, tỏa sáng như mặt trời; trong bốn mươi lăm năm, đã làm nhiều điều lợi ích cho chúng sanh, nay bậc Chiến Thắng ấy đã nhập Niết Bàn, như một khối lửa đã tắt.

เอวํ ปน ภควติ ปรินิพฺพุเต วิสฺสกมฺมเทวปุตฺโต ตถาคตสฺส สรีรปฺปมาณํ วรโทณึ รตเนหิ มาเปตฺวา วิสุทฺธกปฺปาเสหิ ตถาคตสฺส สรีรํ เวเฐตฺวา รตนโทณิยํ ปกฺขิปิตฺวา คนฺธเตเลหิ ปูเรตฺวา อปราย โทณิยา ปิทหิตฺวา สพฺพคนฺธทารุจิตกํ กตฺวา เยภุยฺเยน เทวตาโย โลหิตจนฺทนฆฏิกาโย อาทาย จิตกายํ ปกฺขิปิตฺวา อคฺคึ คาหาเปตุํ นาสกฺขึสุ. กสฺมา? มหากสฺสปตฺเถรสฺส อนาคตตฺตา. โส อายสฺมา มหากสฺสปตฺเถโร เยภุยฺเยน พหุนฺนํ เทวานํ ปิโย มนาโป. เถรสฺส หิ ทานํ ทตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺตานํ ปมาโณ นาม นตฺถิ. ตสฺมา เทวตา ตสฺมึ สมาคเม อตฺตโน กุลูปคตฺเถรํ อทิสฺวา อมฺหากํ มหากสฺสปตฺเถโร กุหินฺติ โอโลเกนฺโต อตฺตโน ปริวาเรหิ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ มคฺคํ ปฏิปนฺโนติ ญตฺวา ยาว เถโร อิมสฺมึ น สมฺปตฺโต จิตกํ ตาว น ปชฺชลตุติ อธิฏฺฐหึสุ. ตสฺมึ กาเล เถโร เยภุยฺเยน เตรสธุตงฺคธเรหิ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ อาคนฺตฺวา จิตกํ ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ปาทปสฺเส ฐีโต, ภนฺเต ตุมฺหากํ ทสฺสนตฺถาย อิโต กปฺปสตสหสฺสมตฺถเก ปทุมุตฺตรสตฺถุโน ปาทมุเล อภินีหารโต ปฏฺฐาย อวิชหิตฺวา อาคโต. อิทานิ เม อวสานทสฺสนนฺติ ปาเท คเหตฺวา วนฺทิตุํ อธิฏฺฐาสิ.

Khi Đức Thế Tôn đã nhập Niết Bàn như vậy, thiên tử Tỳ Thủ Yết Ma đã tạo ra một chiếc quách quý bằng châu báu vừa với kim thân của Như Lai, dùng bông gòn tinh khiết quấn kim thân Như Lai, đặt vào trong quách báu, đổ đầy dầu thơm, đậy lại bằng một chiếc quách khác, rồi dựng một giàn hỏa thiêu bằng mọi loại gỗ thơm. Phần lớn chư thiên đã lấy những khúc gỗ chiên đàn đỏ đặt lên giàn hỏa thiêu, nhưng không thể làm cho lửa bắt cháy. Vì sao? Vì Trưởng lão Đại Ca Diếp chưa đến. Vị Trưởng lão Đại Ca Diếp đáng kính ấy được rất nhiều chư thiên yêu mến và quý trọng. Thật vậy, không thể kể xiết số lượng chư thiên đã tái sanh về cõi trời do đã cúng dường đến Trưởng lão. Vì thế, chư thiên trong cuộc hội họp ấy không thấy vị Trưởng lão thân thuộc của mình, bèn nhìn xem: 'Trưởng lão Đại Ca Diếp của chúng ta ở đâu?', và biết rằng ngài đang trên đường cùng với đoàn tùy tùng gồm năm trăm vị Tỳ khưu, nên họ đã phát nguyện rằng: 'Chừng nào Trưởng lão chưa đến nơi này, giàn hỏa thiêu sẽ không bốc cháy.' Vào lúc ấy, Trưởng lão cùng với năm trăm vị Tỳ khưu, phần lớn là những vị hành mười ba pháp đầu đà, đã đến, đi nhiễu quanh giàn hỏa thiêu ba vòng rồi đứng ở phía chân, (nghĩ rằng): 'Bạch Thế Tôn, để được diện kiến Ngài, con đã không rời bỏ con đường tu tập kể từ khi phát nguyện dưới chân Đức Phật Padumuttara cách đây một trăm ngàn đại kiếp. Nay là lần diện kiến cuối cùng của con', ngài đã phát nguyện được cầm lấy đôi chân của Đức Phật để đảnh lễ.

มหากสฺสปเถโร โส ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขโต;

เอกํสํ จีวรํ กตฺวา ปคฺคเหตฺวาน อญฺชลึ.

Trưởng lão Đại Ca Diếp ấy, được Tăng chúng vây quanh; đã đắp y lệch vai và chắp tay lại.

ปทกฺขิณญฺจ ติกฺขตฺตุํ กตฺวา ฐตฺวา ปทนฺติเก;

ปติฏฺฐหนฺตุ สีเส เม ชินปาเทติ’ธิฏฺฐหิ.

Sau khi đi nhiễu ba vòng và đứng gần bên chân; ngài phát nguyện: 'Xin đôi chân của bậc Chiến Thắng hãy đặt lên đầu con.'

สหาธิฏฺฐานํ จิตกา ทุสฺสานิ จ วิภินฺทิย;

นิกฺขมึสุ ตทา ปาทา ฆนมุตฺโตว จนฺทิมา.

Cùng với lời phát nguyện, (đôi chân) xuyên qua giàn hỏa thiêu và các lớp vải; đôi chân lúc ấy hiện ra, như vầng trăng thoát khỏi mây.

อุโห หตฺเถหิ ปคฺคยฺห ฐเปตฺวา อตฺตโน สิเร;

วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท ขมาเปตฺวา วิสชฺชยี.

Ngài dùng hai tay nâng lên, đặt trên đầu mình; đảnh lễ đôi chân của Bậc Đạo Sư, xin sám hối rồi đặt xuống.

ปุณฺณจนฺโท ยถา อพฺภํ จิตกํ ปาวิสิ ตทา;

อิทํ อจฺเฉรกํ ทิสฺวา รวํ รวิ มหาชโน.

Như trăng rằm đi vào mây, (đôi chân) lúc ấy trở vào giàn hỏa thiêu; thấy điều kỳ diệu này, đại chúng reo hò vang dội.

อุฏฺฐหิตฺวาน ปาจีนา วนฺโท อตฺถงฺคโต ยถา;

ปาเท อนฺตรธายนฺเต อโรทึสุ มหาชนา.

Như mặt trăng mọc ở phương đông rồi lặn đi, khi đôi chân biến mất, đại chúng đã khóc than.

ตทา มลฺลราชาโน ภควโต สรีรกิจฺจํ กริสฺสามาติ วตฺวา นานาวตฺถาภรณานิ นิวาเสตฺวา ปริวารยึสุ. ตโต ราชาโน มนุสฺสา จ อคฺคึ ทาตุํ อารหึสุ. ตทา สกฺโก? มยิ ปน ปรินิพฺพุเต สกฺโก เทวราชา มณิโชติรสํ ปสาเรตฺวา นิกฺขนฺตอคฺคินา มม สรีรกิจฺจํ กริสฺสติ. มณิอคฺคิโน อวสาเน มนุสฺสา อคฺคึ กริสฺสนฺติติ. เอวํ พุทฺธวจนํ ปริภาเวตฺวา นิกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ภควโต สรีรกิจฺจํ กตฺวา สมนฺตโต อุฏฺฐหตุติ อธิฏฺฐหิ.

Lúc ấy, các vị vua Malla nói: 'Chúng ta sẽ thực hiện nghi lễ cho kim thân của Đức Thế Tôn,' rồi mặc vào các loại y phục và trang sức, đứng vây quanh. Sau đó, các vị vua và dân chúng bắt đầu châm lửa. Lúc ấy, Đế Thích, suy niệm lời Phật dạy rằng: 'Khi ta nhập Niết Bàn, vua trời Đế Thích sẽ tỏa ra ánh sáng từ ngọc ma-ni và thực hiện nghi lễ cho kim thân của ta bằng ngọn lửa phát ra từ đó. Sau khi ngọn lửa từ ngọc ma-ni kết thúc, loài người sẽ châm lửa,' đã đi nhiễu ba vòng, thực hiện nghi lễ cho kim thân của Đức Thế Tôn và phát nguyện: 'Nguyện lửa hãy bốc lên từ khắp mọi phía.'

ตสฺมึ ขเณ สยเมว จิตกํ อคฺคิ คณฺหิ. สรีรํ ปน ภควโต ฌายามานํ ฉวิจมฺมมํสนหารุอฏฺฐิอฏฺฐิมิญฺชํ อเสเสตฺวา สุมนมกุฬมุตฺตาราสิสทิสเมว ธาตุโย อวเสสา อเหสุํ.

Vào khoảnh khắc ấy, lửa tự bốc lên trên giàn hỏa thiêu. Khi kim thân của Đức Thế Tôn được thiêu, da, thịt, gân, xương, và tủy xương đều cháy hết không còn sót lại, chỉ còn lại xá-lợi giống như những nụ hoa lài và một đống ngọc trai.

ปรินิพฺพุตกาเลปิ สกลํ กลุนํ อหุ;

ปริเทโว มหา อาสิ มหี อุทฺริยนํ ยถา.

Ngay cả vào lúc Niết Bàn, tất cả đều bi thương; tiếng than khóc vang dội, như thể mặt đất vỡ ra.

เทวตายานุภาเวน สตฺถุโน จิตโก สยํ;

ตโต เอกปฺปหาเรน ปชฺชลิตฺถ สมนฺตโต.

Do oai lực của chư thiên, giàn hỏa thiêu của Bậc Đạo Sư tự nó, bỗng nhiên bùng cháy lên từ khắp mọi phía.

ยญฺจ อพฺภนฺตรํ ทุสฺสํ ยํ ทุสฺสํ สพฺพพาหิรํทุสฺเส ทฺเวว น ฌายึสุ เตสํ ทุสฺสานมนฺตเร;

Lớp vải trong cùng và lớp vải ngoài cùng, chỉ hai lớp vải ấy là không bị cháy, (còn các lớp) ở giữa hai lớp vải đó (thì cháy hết).

ยถา นิรุทฺธเตลสฺส น มสี น จ ฉาริกา;

เอวมสฺส น ทิสฺสติ พุทฺธคตฺตสฺส ฌายโต.

Giống như bơ sữa hay dầu khi cháy hết không còn muội than hay tro; cũng vậy, không thấy (muội than hay tro) từ kim thân của Đức Phật khi được thiêu.

สุมนมกุฬสภาวา จ โธตมุตฺตาภเมว จ;

สุวณฺณวณฺณสํกาสา อวสิสฺสํสุ ธาตุโย.

Các xá-lợi còn lại có trạng thái như nụ hoa lài, và giống như ngọc trai đã được rửa sạch, và tương tự như màu sắc của vàng.

ทาฐา จตสฺโส อุณฺหีสํ อกฺขกา ทฺเว จ สตฺติมา;

น วิกิณฺณา ตโต เสสา วิปฺปกิณฺณาว ธาตุโย.

Bốn xá-lợi răng nanh, xá-lợi nhục kế, và hai xá-lợi xương đòn, bảy xá-lợi này đã không bị phân tán. Ngoài ra, các xá-lợi còn lại đều bị phân tán.

อโหสิ ตนุกา ธาตุ สาสปพีชมตฺติกา;

ธาตุโย มชฺฌิมา มชฺเฌภินฺนตณฺฑุลมตฺติกา.

Xá-lợi nhỏ có kích thước bằng hạt cải; xá-lợi cỡ trung bình có kích thước bằng hạt gạo bể đôi.

ธาตุโย มหติ มชฺเฌ ภินฺนมุคฺคปฺปมาณิกา;

ธาตุวณฺณา ตโย อาสุํ พุทฺธาธิฏฺฐานเตชสา.

Xá-lợi lớn có kích thước bằng hạt đậu xanh bể đôi. Do năng lực chú nguyện của Đức Phật, xá-lợi có ba màu sắc.

สาริปุตฺตสฺส เถรสฺส สิสฺโส สรภุนามโก;

อาทาย ชินคีวฏฺฐึ จิตกาโตว ธาตุ โส.

Vị đệ tử của Trưởng lão Sāriputta tên là Sarabhu, vị ấy đã lấy xá-lợi xương cổ của Đấng Chiến Thắng từ giàn hỏa táng.

สทฺธึ สิสฺสสหสฺเสน เจติเย มหิยงฺคเณ;

ฐเปตฺวา เจติยํ กตฺวา กุสินารมคา มุนิ.

Cùng với một ngàn vị đệ tử, vị ẩn sĩ đã kiến tạo một bảo tháp tại Mahiyangana và tôn trí (xá-lợi trong đó), sau khi đã đi đến Kusinārā.

ฉฬภิญฺโญ วสิปฺปตฺโต เขโม การุณิโก มุนิ;

สหสา จิตกาโตว วามทาฐํ สมคฺคหี.

Vị ẩn sĩ từ bi, an ổn, người đã chứng đắc sáu thắng trí và đạt đến sự thuần thục, đã nhanh chóng lấy chiếc răng nanh bên trái từ giàn hỏa táng.

อากาสโต ปติตฺวาปิ นิกฺขมิตฺวาปิ สาลโต;

สมนฺตโตมฺพุมุคฺคนฺตฺวา นิพฺพาเปสุํ ชลานลํ.

Nước từ trời rơi xuống, và cũng từ các cây Sāla tuôn ra, và nước từ khắp nơi phun lên, đã dập tắt ngọn lửa.

มลฺลราชคณา สพฺเพ สพฺพคนฺโธทเกน ตํ;

จิตกํ โลกนาถสฺส นิพฺพาเปสุํ มเหสิโน.

Tất cả các vị vua dòng Mallā đã dùng các loại nước thơm để dập tắt giàn hỏa táng của bậc Đại Ẩn Sĩ, Đấng Lãnh Đạo của thế gian.

เอวํ ปน สพฺพโลเก กรุณาธิโก สมฺมาสมฺพุทฺโธ เวสาขปุณฺณมุโปสเถ องฺคารทิวเส ปรินิพฺพุโต. เทวมนุสฺสานํ สงฺคหกรณตฺถาย ยมกสาลานมนฺตเร จิตกํ สตฺตรตฺตินฺทิวํ วสี. ตโต วีสํ หตฺถสติกสฺส อุปริ สตฺตรตฺตินฺทิวํ วสิ. ยาว อคฺคิปรินิพฺพาปนํ สตฺตรตฺตินฺทิวํ โหติ.

Như vậy, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, người có lòng bi mẫn tột cùng đối với tất cả thế gian, đã nhập Vô Dư Niết-bàn vào ngày thứ Ba, là ngày lễ Uposatha của rằm tháng Vesākha. Vì mục đích mang lại lợi ích cho chư thiên và nhân loại, giàn hỏa táng ở giữa hai cây Sāla song thọ đã tồn tại trong bảy ngày bảy đêm. Sau đó, (ngọn lửa) bốc cao hơn hai mươi trăm cubit và tồn tại trong bảy ngày bảy đêm. Cho đến khi ngọn lửa được dập tắt là bảy ngày bảy đêm.

ตโต สตฺตทิวสานิ กุสินารายํ มลฺลราชปุตฺเตสุ คนฺโธทเกน จิตกํ นิพฺพาปยมาเนสุ สาลรุกฺขโต อุทกธารา นิกฺขมิตฺวา จิตกํ นิพฺพาปยึสุ. ตโต ทสพลสฺส ธาตุโย สุวณฺณจงฺโคฏเก ปกฺขิปิตฺวา อตฺตโน นคเร สนฺถาคาเร ฐเปตฺวา สตฺติปญฺชรํ กตฺวา ธนุปากาเรหิ ปริกฺขิปาเปตฺวา สตฺตาหํ นจฺจคีตวาทิตคนฺธมาลาทีหิ มลฺลราชปุตฺตา สกฺการํ กรึสุ.

Sau đó, trong bảy ngày, trong khi các vương tử Mallā ở Kusinārā đang dùng nước thơm để dập tắt giàn hỏa táng, những dòng nước đã tuôn ra từ các cây Sāla và dập tắt giàn hỏa táng. Kế đó, sau khi đặt xá-lợi của bậc Thập Lực vào một chiếc tráp bằng vàng và tôn trí tại đại sảnh trong thành phố của họ, các vương tử Mallā đã cho dựng một hàng rào bằng giáo và bao quanh bởi một bức tường bằng cung, rồi cử hành lễ cúng dường trong bảy ngày với vũ, nhạc, ca hát, hương, hoa và những thứ tương tự.

ตโต เต มลฺลราชาโน รมฺมํ เทวสโภปมํ;

สพฺพถา มณฺฑุยิตฺวาน สนฺถาคารํ ตโต ปน.

Sau đó, các vị vua dòng Mallā ấy, sau khi trang hoàng đại sảnh của họ bằng mọi cách cho trở nên lộng lẫy như thiên đình,

มคฺคํ อลงฺกริตฺวาน ยาว มกุฏเจติยา;

หตฺถีกฺขนฺเธ ฐเปตฺวาน เหมโทณึ สธาตุกํ.

đã trang hoàng con đường cho đến tận Makuṭa-cetiya, và đã đặt chiếc hũ vàng chứa xá-lợi lên lưng voi.

คนฺธาทีหิปิ ปูเชตฺวา กีฬนฺตา สาธุกีฬิตํ;

ปเวเสตฺวาน นครํ สนฺถาคาเร มโนรเม.

Sau khi cúng dường bằng hương liệu và các vật phẩm khác, và cử hành một lễ hội long trọng, họ đã tiến vào thành phố và đến đại sảnh lộng lẫy.

ทสภูมสฺมึ ปลฺลงฺเก ฐเปตฺวา ชินธาตุโย;

อุสฺสยุํ เต ตทา ฉตฺเต สนฺถาคารสมนฺตโต.

Họ đã tôn trí xá-lợi của Đấng Chiến Thắng trên một chiếc ngai cao mười tầng, và rồi họ đã giương lọng che khắp xung quanh đại sảnh.

หตฺถีหิ ปริกฺขิปาเปสุํ ตโต อสฺเส ตโต รเถ,อญฺโญ’ญฺญํ ปริวาเรตฺวา ตโต โยเธ ตโต ธนุ;

อิติ ปริกฺขิปาเปสุํ สมนฺตา โยชนํ กมา,ตทา นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ จ ปูชยุํ.)

Họ đã cho voi bao quanh, rồi đến ngựa, rồi đến xe ngựa, rồi đến binh lính, rồi đến cung thủ, lớp này bao quanh lớp kia. Cứ như thế, họ đã cho bao quanh theo thứ tự trong phạm vi một do-tuần. Khi ấy, họ đã cúng dường bằng vũ điệu, ca hát, và âm nhạc.

ปรินิพฺพานกถา สมตฺตา.

Câu chuyện về sự nhập Vô Dư Niết-bàn đến đây là kết thúc.

ตโต ภควโต ปรินิพฺพุตภาวํ สุตฺวา อชาตสตฺตุ มหาราชา โกสินารกานํ มลฺลานํ สาสนํ เปเสสิ. อหมฺปิ ขตฺติโย ภควาปิ ขตฺติโย สตฺถุโน สรีรธาตุนํ ถูปญฺจ มหญฺจ กโรมีติ. เตเนว อุปาเยน เวสาลิยํ ลิจฺฉวิราชาโน จ กปิลวตฺถุมฺหิ สกฺยราชาโน จ อลฺลกปฺปเก พุลโย จ รามคามเก โกฬิยา จ เวฐทีปเก พฺราหฺมโณ จ ปาวายํ ปาเวยฺยกา จ สาสนํ เปเสตฺวา สพฺเพ เอกโต หุตฺวา โกสินารเกหิ สทฺธึ วิวาทํ อุปฺปาเทสุํ. เตสํ ปน อาจริโย ทฺโรณพฺราหฺมโณ นาม. โส เตสํ? มา โภนฺโต วิคฺคหวิวาทํ กโรถ, อมฺหากํ ภควา ขนฺติวาทีเยวาติ วตฺวา ตาทิสสฺส จ ขนฺติเมตฺตานุทฺทยสมฺปนฺนสฺส สรีรภาเค กลหํ กาตุํ อยุตฺตนฺติ อาห.

Sau đó, nghe tin Đức Thế Tôn đã nhập Vô Dư Niết-bàn, đại vương Ajātasattu đã gửi một thông điệp đến những người Mallā ở Kusinārā: 'Ta cũng là một Sát-đế-lợi, Đức Thế Tôn cũng là một Sát-đế-lợi. Ta sẽ xây dựng một bảo tháp và tổ chức một lễ hội cho xá-lợi kim thân của bậc Đạo Sư.' Cùng một cách như vậy, các vị vua Licchavi ở Vesālī, các vị vua Sakya ở Kapilavatthu, những người Buli ở Allakappa, những người Koliya ở Rāmagāma, vị Bà-la-môn ở Veṭhadīpa, và những người Pāvā ở Pāvā, sau khi gửi thông điệp, tất cả đã cùng nhau đến và gây ra một cuộc tranh chấp với những người ở Kusinārā. Vị thầy của họ tên là Bà-la-môn Doṇa. Vị ấy nói với họ: 'Thưa quý vị, đừng gây gổ và tranh cãi. Đức Thế Tôn của chúng ta là người thuyết giảng về sự nhẫn nại.' và nói rằng không thích hợp để tranh giành phần xá-lợi của một người đã quá viên mãn về nhẫn nại, từ ái và bi mẫn như vậy.

(ราชา อชาตสตฺตุ จ ลิจฺฉวี จ นราธิปา;

สกฺยา จ อลฺลกปฺปา จ โกฬิยาปิ จ รามเก.

Vua Ajātasattu và các vị vua Licchavi, các vị dòng Sakya và những người ở Allakappa, và cả những người Koliya ở Rāmagāma.

พฺราหฺมโณ เวฐทีโป จ มลฺลปาเวยฺยกาปิ จ;

มลฺลา จ ธาตุ อตฺถาย อญฺญมญฺญํ วิวาทยุํ.

Vị Bà-la-môn ở Veṭhadīpa và cả những người Mallā ở Pāvā, và những người Mallā (ở Kusinārā) đã tranh cãi với nhau vì xá-lợi.

เอวํ สนฺเต ตทา โทโณ พฺราหฺมโณ เอตทพฺรวี;

สุณนฺตุ โภนฺโต เม วาจํ หิตมตฺถุปสํหิตํ.

Khi sự việc đang như vậy, Bà-la-môn Doṇa đã nói điều này: 'Thưa quý vị, xin hãy lắng nghe lời của tôi, một lời nói hữu ích và đầy ý nghĩa.'

ขนฺติวาที อิสิกาเล ธมฺมปาลกุมารเก;

ฉทฺทนฺเต ภุริทตฺเต จ จมฺเปยฺเย สงฺขปาลเก.

(Đức Phật của chúng ta) trong thời là ẩn sĩ Khantivādī, trong thời là vương tử Dhammapāla, trong các kiếp Chaddanta, Bhuridatta, Campeyya, và Saṅkhapāla,

มหากปิชาตกาเล อมฺหากํ โลกนายโก;

โกปํ อกตฺวา อญฺเญสุ ขนฺติเมว อกา ชิโน.

và trong thời của Bổn sanh Mahākapi, Đấng Lãnh đạo thế gian của chúng ta, Đấng Chiến Thắng, đã không tức giận với những người khác mà chỉ thực hành sự nhẫn nại.

สิฏฺฐาสิฏฺเฐ สุเข ทุกฺเข ลาภาลาเภ ยสายเส;

ตาที ลกฺขณสมฺปนฺโน ขนฺติวาเทสุ กา กถา.

Đối với lời khen và tiếng chê, trong hạnh phúc và đau khổ, trong được và mất, trong danh vọng và tai tiếng, Ngài là người có đặc tính như vậy (bất động). Cần gì phải nói đến những lời dạy của Ngài về sự nhẫn nại?

เอวํ ภวตํ วิวาเท สมฺปหาโร น สาธุโก;

สพฺเพว สหิตา โหถ สมคฺคา โมทมานกา.

Do đó, trong cuộc tranh chấp của quý vị, bạo lực là không tốt. Tất cả hãy cùng nhau đoàn kết, hòa hợp và hoan hỷ.

ตถาคตสฺส สารีรํ อฏฺฐภาคํ กโรมเส;

ถูปา วิตฺถาริตา โหนฺตุ ปสนฺนา หิ พหุชฺชนา.

Chúng ta hãy chia kim thân của Đức Như Lai thành tám phần. Mong rằng các bảo tháp sẽ được phổ biến rộng rãi, vì có nhiều người có lòng tịnh tín.

เตน หิ วิภเชหิ ตฺวํ อฏฺฐภาคนฺตุ พฺราหฺมณ;

ถูปา วิตฺถาริตา โหนฺตุ ปสนฺนา หิ พหุชฺชนา.

'Vậy thì, thưa Bà-la-môn, chính ngài hãy chia thành tám phần. Mong rằng các bảo tháp sẽ được phổ biến rộng rãi, vì có nhiều người có lòng tịnh tín.'

เอวํ วุตฺเต ตทา โทโณ พฺราหฺมโณ คณเชฏฺฐโก;

สุวณฺณํ นาฬึ กตฺวาน สมํ ภาเชสิ ราชุนํ.

Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Doṇa, người đứng đầu nhóm, đã dùng một đấu (nāḷi) bằng vàng và chia đều cho các vị vua.

โสฬสนาฬิโย อาสุํ สพฺพา ตา เสสธาตุโย;

เอเกกปุรวาสีนํ ทฺเว ทฺเว โทโณ อทา ตทา.

Tổng cộng có mười sáu đấu (nāḷi) xá-lợi còn lại. Khi ấy, Doṇa đã trao cho cư dân của mỗi thành phố hai đấu.

ธาตุโย จ คเหตฺวาน หฏฺฐตุฏฺฐา นราธิปา;

คนฺตฺวา สเก สเก รฏฺเฐ เจติยานิ อการยุํ.

Và sau khi nhận được xá-lợi, các vị vua, với lòng vui mừng và hoan hỷ, đã trở về vương quốc của mình và cho xây dựng các bảo tháp.

โทโณ ตุมฺพํ คเหตฺวาน กาเรสิ ตุมฺพเจติยํ;

องฺคารถูปํ กาเรสุํ โมริยา หฏฺฐมานสา.

Bà-la-môn Doṇa, sau khi lấy cái lu, đã cho dựng tháp Thờ Lu; các vị vua Moriya với tâm hoan hỷ đã cho dựng tháp Thờ Tro Than.

เอกา ทาฐา ติทสปุเร เอกา นาคปุเร อหุ;

เอกา คนฺธารวิสเย เอกา กาลิงฺคราชิโน.)

Một xá-lợi răng ở cõi trời Ba Mươi Ba, một ở long cung; một ở xứ Gandhāra, một thuộc về vua xứ Kāliṅga.

ตตฺถ โทโณติ? ตทา คณาจริโย. โส ธาตุโย วิภชนฺโต เอกํ ทกฺขิณทาฐาธาตุํ คเหตฺวา เวฐนฺตเร ฐเปสิ. ตทา สกฺโก อชฺช ทกฺขิณทาฐาธาตุํ โก ลภตีติ จินฺเตตฺวา เวฐนฺตเร ปสฺสิ. โส รตนจงฺโคฏกํ คเหตฺวา อทิสฺสมานกาเยน คนฺตฺวา ธาตุํ คเหตฺวา ตาวตึสภวเน จูฬามณิเจติย เอกโยชนุพฺเพธํเยว มหนฺตํ ถูปํ กตฺวา ฐเปสิ. เอกํ ทกฺขิณทฐาธาตุํ ปาทคฺคนฺตเร อกฺกมิตฺวา คณฺหิ. เอตฺตาวตา ตาวตึสภวนทนฺตธาตุกถา ปริปุณฺณา เวทิตพฺพา.

Ở đây, Doṇa là ai? Khi ấy, (ông là) vị thầy của các nhóm người. Vị ấy, trong khi đang phân chia xá-lợi, đã lấy một xá-lợi răng nanh bên phải và đặt vào bên trong khăn quấn đầu. Khi ấy, vua trời Đế-thích đã suy nghĩ rằng: ‘Hôm nay, ai sẽ nhận được xá-lợi răng nanh bên phải?’ và đã nhìn thấy (xá-lợi) ở bên trong khăn quấn đầu. Vị ấy, sau khi lấy một cái hộp báu, đã đi đến với thân hình tàng ẩn, đã lấy xá-lợi và đã làm một bảo tháp lớn cao đúng một do-tuần ở tháp Cūḷāmaṇi tại cõi trời Ba Mươi Ba rồi tôn trí ở đó. (Doṇa) đã giẫm lên một xá-lợi răng nanh bên phải ở giữa hai bàn chân và lấy đi. Cho đến đây, câu chuyện về xá-lợi răng ở cõi trời Ba Mươi Ba nên được biết là đã đầy đủ.

ตทา ชยเสโน นาม นาคราชา ภควโต ปรินิพฺพุตภาวํ สุตฺวา อชฺช ปจฺฉิมทสฺสนํ ปสฺสิสฺสามีติ มหนฺตํ นาคราชสมฺปตฺตึ คเหตฺวา กุสินารํ คนฺตฺวา มหาปูชํ กตฺวา เอกมนฺตํ ฐตฺวา ปาทคฺคนฺตเร ฐิตํ ธาตุํ ทิสฺวา นาเคทฺธิพเลน คเหตฺวา นาคภวนํ เนตฺวา นาคปุรสฺส มชฺเฌ รตนขจิเต เจติเย ฐเปสิ. ตํ ตมฺพปณฺณิยํ กากวณฺณติสฺสราชกาเล มหาเทวตฺเถรสฺส สิสฺโส มหินฺทตฺเถโร นาม นาคภวนํ คนฺตฺวา ทกฺขิณทาฐํ คเหตฺวา ตมฺพปณฺณิยํ เสรุนครํ หริตฺวา คิริอภยสฺส เสรุนครปพฺพตนฺตเร เจติยํ การาเปตฺวา ฐเปสิ.

Khi ấy, long vương tên là Jayasena, sau khi nghe tin Đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, nghĩ rằng: ‘Hôm nay ta sẽ được chiêm bái lần cuối cùng,’ đã mang theo sự giàu sang vĩ đại của long vương đi đến Kusinārā, đã thực hiện sự cúng dường trọng thể, đã đứng sang một bên, đã nhìn thấy xá-lợi được đặt ở giữa hai bàn chân, đã dùng long thần thông để lấy đi, đã đem về long cung và đã tôn trí trong một bảo tháp được khảm châu báu ở giữa long thành. Xá-lợi ấy, vào thời vua Kākavaṇṇatissa ở xứ Tambapaṇṇi, vị trưởng lão tên là Mahinda, đệ tử của trưởng lão Mahādeva, đã đi đến long cung, đã lấy xá-lợi răng nanh bên phải, đã mang đến thành Seru ở xứ Tambapaṇṇi, đã cho xây một bảo tháp tại núi Serunagara của (vua) Giriabhaya và tôn trí ở đó.

เอตฺตาวตา นาคภวนทนฺตธาตุกถา ปริปุณฺณา เวทิตพฺพา.

Cho đến đây, câu chuyện về xá-lợi răng ở long cung nên được biết là đã đầy đủ.

ตตฺรายํ คนฺธารวาสิโนติ? เอกา วามทาฐา โทโณ นาม อาจริโย นิวตฺถ วตฺถนฺตเร ฐเปตฺวา คณฺหิ. ตทา เอโก คนฺธารวาสี ปุพฺเพ ลทฺธพฺยากรโณ กตาภินีหาโร วตฺถนฺตเร ฐตปิทนฺตธาตุํ ทิสฺวา กุสลจิตฺเตน ตโต ทนฺตธาตุํ คเหตฺวา คนฺธารวาสิเกหิ สทฺธึ อตฺตโน รฏฺฐํ คนฺตฺวา เจติยวเน ฐเปสิ.

Ở đây, vị cư dân xứ Gandhāra này là ai? Vị thầy tên là Doṇa đã đặt một xá-lợi răng nanh bên trái vào bên trong y phục đang mặc và lấy đi. Khi ấy, một vị cư dân xứ Gandhāra, người trước đây đã nhận được lời thọ ký và đã thực hiện lời phát nguyện, đã nhìn thấy xá-lợi răng được đặt bên trong y phục, với tâm thiện đã lấy xá-lợi răng từ nơi đó, cùng với các cư dân xứ Gandhāra đã đi về xứ sở của mình và đã tôn trí tại Cetiyavana.

เอตฺตาวตา วามทนฺตธาตุกถา ปริปุณฺณา เวทิตพฺพา.

Cho đến đây, câu chuyện về xá-lợi răng bên trái nên được biết là đã đầy đủ.

ตตฺถ อโธ วามทนฺตธาตุํ สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สิสฺโส เขโม นาม มุนิ ชาลจิตกโตว อุปฺปติตฺวา วามทาฐํ คเหตฺวา กาลิงฺคปุรํ เนตฺวา พฺรหฺมทตฺตสฺส รญฺโญ สมีปํ คนฺตฺวา ทนฺตธาตุํ ทสฺเสตฺวา? มหาราช วามทนฺตธาตุํ ภควา ตเมว อิมสฺมึ ชมฺพุทีเป ยาว คุหสีวปรมฺปรา เทวมนุสฺสานํ อตฺถํ กริตฺวา ปริโยสาเน คุหสีวรญฺโญ ปาเหสฺสตีติ (นียาเทตุํ) อาหาติ นียฺยาเทสิ.

Ở đây, về xá-lợi răng hàm dưới bên trái, vị hiền triết tên là Khema, đệ tử của trưởng lão Sāriputta, đã bay lên từ chính giàn hỏa thiêu, đã lấy xá-lợi răng nanh bên trái, đã đem đến thành Kāliṅga, đã đi đến gần vua Brahmadatta, đã trình xá-lợi răng và đã giao phó, nói rằng: ‘Tâu Đại vương, Đức Thế Tôn đã nói (để giao phó) rằng xá-lợi răng bên trái này, sau khi làm lợi ích cho chư thiên và nhân loại ở cõi Diêm-phù-đề này cho đến dòng dõi của Guhasīva, cuối cùng sẽ được gửi đến cho vua Guhasīva.’

อปรภาเค เหมมาลา ราชกญฺญา ทนฺตกุมาเรน สทฺธึ พฺราหฺมณเวสํ คเหตฺวา ทนฺตธาตุํ อาทาย ปลายิตฺวา วาณิเช อาโรเจตฺวา นาวา เวเคน คนฺตฺวา เจว นาคสุปณฺเณหิ มหนฺตํ ปูชํ กาเรตฺวา อนุกฺกเมนาคนฺตฺวา ชมฺพุโกฬปฏฺฏนํ ปตฺวา ทิชวรสฺส อาจิกฺขิตมคฺเคน อนุราธปุรํ ปตฺวา กิตฺติสฺสิริเมฆสฺส ปวตฺตึ ปุจฺฉิตฺวา นววสฺสอายุสมาโน ตีสุ สรเณสุ ปสนฺนภาวํ สุตฺวา เมฆคิริ มหาเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิตฺวา ทนฺตธาตุํ ชมฺพุทีปโต คเหตฺวา อาคตภาวํ อาโรเจตฺวา ทสฺเสสิ. ทิสฺวา จ ปน ปีติยา ผุโฏ อุภินฺนมฺปิ สงฺคหํ กตฺวา มหาวิหารํ อลงฺกาเรตฺวา ชินทนฺตธาตุํ ฐเปตฺวา เอกํ ภิกฺขุํ เปเสตฺวา ตํ ปวตฺตึ รญฺโญ อาโรจาเปสิ. ตํ สุตฺวา ราชา ปีติปาโมชฺโช จกฺกวตฺติสฺส สิริสมฺปตฺโต ทฬิทฺโท วิย ตสฺส ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา วีมํสิตฺวา นิกฺกงฺโข หุตฺวา สกลลงฺกาทีเปน ปูเชสิ. เอเตน นเยน ปูชํ กตฺวา เอกทิวเสเนว นวลกฺขํ ปูเชสิ.

Về sau, công chúa Hemamālā cùng với hoàng tử Danta đã giả dạng Bà-la-môn, đã mang theo xá-lợi răng và trốn đi, đã báo cho các thương nhân, đã đi nhanh bằng thuyền và đã khiến cho các loài rồng và kim xí điểu thực hiện sự cúng dường trọng thể, đã tuần tự đến, đã đến cảng Jambukoḷa, theo con đường được vị Bà-la-môn cao quý chỉ dẫn đã đến Anurādhapura, đã hỏi thăm tin tức về vua Kittisirimegha, sau khi nghe về lòng tịnh tín của ngài đối với Tam Bảo khi ngài được chín tuổi, đã đi đến chỗ đại trưởng lão Meghagiri, đã đảnh lễ và ngồi xuống một bên, đã trình bày việc đã mang xá-lợi răng từ cõi Diêm-phù-đề đến và cho xem. Và sau khi nhìn thấy, (vị trưởng lão) tràn đầy hỷ lạc, đã hỗ trợ cho cả hai người, đã trang hoàng Đại Tự, đã tôn trí xá-lợi răng của Đấng Chiến Thắng, đã phái một vị tỳ-khưu và đã cho báo tin ấy đến nhà vua. Nghe vậy, nhà vua tràn đầy hỷ lạc và vui mừng, giống như người nghèo đạt được sự giàu sang vinh hiển của một vị chuyển luân vương, đã nhìn thấy sự mầu nhiệm của xá-lợi, đã thẩm xét, đã trở nên không còn nghi ngờ và đã cúng dường bằng toàn thể đảo Laṅkā. Sau khi thực hiện cúng dường theo cách này, chỉ trong một ngày ngài đã cúng dường chín trăm ngàn.

สีหฬินฺโท อุภินฺนมฺปิ พหูนิ รตนานิ จ;

คาเม จ อิสฺสเร เจว ทตฺวาน สงฺคหํ อกา.

Vua xứ Sīhaḷa, sau khi ban cho cả hai người nhiều châu báu, các làng mạc và quyền cai trị, đã thể hiện sự hỗ trợ.

เอตฺตาวตา อโธทาฐาธาตุกถา ปริปุณฺณา เวทิตพฺพา.

Cho đến đây, câu chuyện về xá-lợi răng nanh hàm dưới nên được biết là đã đầy đủ.

จตฺตาลีส สมา ทนฺตา เกสา โลมา จ สพฺพโส เทวา หรึสุ เอเกกํ จกฺกวาฬปรมฺปรา.

Bốn mươi chiếc răng đều đặn, và tất cả tóc và lông, chư thiên đã mang đi từng chiếc một, từng sợi một, đến các thế giới trong các hệ thống thế giới.

ตตฺร วจเน, จตฺตาลีส สมา ทนฺตาติ? เสสทนฺตา จ เกสา จ โลมา จ นขา จ สพฺพโสปิ มยิ ปรินิพฺพุต-กาเล มา ฑยฺหนฺตุ ลุญฺจิตฺวา อากาเส ปติฏฺฐนฺตุ เอเกกจกฺกวาฬญฺจ เอเกกเกสโลมนขทนฺตธาตุปรมฺปรา เนตฺวา เจติยํ กาเรตฺวาน เทวมนุสฺสานํ อตฺถํ กโรตุติ อธิฏฺฐหิ. ตสฺมา ปรินิพฺพุตกาลโต ยาว สรีรํ น ฑยฺหติ ตาว ฉพฺพณฺณรสฺมิโย โลมธาตุ น ปชหติ. โทณพฺราหฺมโณปิ ธาตุวิภชนาวสาเน เวฐนฺตเร จ นิวาสนนฺตเร จ ปาทคฺคนฺตเร จ ธาตุนํ วินฏฺฐภาวํ ญตฺวา ปถวิยํ อุตฺตานโกเยวชาโต. ตทา สกฺโก เทวราชา ทิสฺวา อยํ เทณาจริโย ธาตุ อตฺถาย อนุปริวตฺเตตฺวา วินาสํ ปาปุเณยฺย อหํ วีณาจริยเวสํ คเหตฺวา ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา โสกํ วิโนเทสฺสามีติ สกฺกรูปํ ชหิตฺวา วีณาจริยเวสํ คเหตฺวา ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา เอกมนฺตํ ฐิโต ทิพฺพคีตํ คายิตฺวา วีณํ วาเทนฺโต นานปฺปการํ อุทาเนสิ. ยํ ธมฺมเมตํ ปุริสสฺส วาทํ ฉินฺทิสฺสามีติ วตฺวา กถาย โสตุนํ โลภํ ปรสฺส อตฺถํ วินาเสตฺวา อติโลเภน ปุริโส ปาปโก โหตีติ. หํสราชชาตกํ ทีเปตฺวา ยํ ลทฺธํ ตํ สุลทฺธนฺติ อาห. ตํ สุตฺวา โทโณ อยํ วีณาจริโย มยฺหํ เถนภาวํ อญฺญาสีติ โสกํ วิโนเทตฺวา อุฏฺฐาย อาวชฺชมาโน ตุมฺพํ ทิสฺวา เยน ภควโต สรีรธาตุโย มิตา โสปิ ธาตุคติโกว. อิทํ ถูปํ กริสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ตุมฺพํ คเหตฺวาน เจติเย ฐเปสิ. โมริยา องฺคารํ คเหตฺวา องฺคารเจติยํ นาม กาเรสุํ.

Trong lời nói ấy, bốn mươi chiếc răng đều bằng nhau ư? (Ngài) đã phát nguyện rằng: "Các răng còn lại, tóc, lông, móng, tất cả những thứ ấy, vào lúc Ta nhập Niết-bàn, mong rằng chúng đừng bị thiêu cháy, sau khi được nhổ ra hãy trụ lại trên hư không, và mong rằng mỗi một sợi tóc, lông, móng, xá-lợi răng sẽ được mang đến mỗi một thế giới chuyển luân, và sau khi cho xây dựng bảo tháp, sẽ làm lợi ích cho chư thiên và nhân loại." Do đó, từ lúc nhập Niết-bàn cho đến khi kim thân chưa được hỏa táng, sáu màu hào quang đã không rời khỏi xá-lợi lông. Cả Bà-la-môn Doṇa, vào lúc kết thúc việc phân chia xá-lợi, sau khi biết được sự biến mất của các xá-lợi ở trong khăn quấn đầu, trong tấm nội y, và ở đầu bàn chân, đã nằm ngửa ra trên mặt đất. Bấy giờ, Đế Thích, vua của chư thiên, nhìn thấy và nghĩ rằng: "Vị thầy Doṇa này, vì xá-lợi mà đi loanh quanh rồi sẽ gặp phải sự hủy hoại. Ta sẽ hóa dạng thành một người thầy đàn, đi đến chỗ ông ấy và sẽ xua tan nỗi sầu muộn." (Nghĩ vậy), ngài từ bỏ hình dạng của Đế Thích, hóa dạng thành một người thầy đàn, đi đến chỗ ông ấy, đứng một bên, hát lên bài ca của chư thiên, vừa gảy đàn vừa cất lên nhiều loại tiếng khác nhau. (Ngài) nói rằng: "Ta sẽ chặt đứt lời nói của người này về pháp ấy," và sau khi làm cho người nghe ham muốn câu chuyện, (ngài nói): "Người trở nên xấu xa do lòng tham quá độ, hủy hoại lợi ích của người khác." Sau khi thuyết minh về Bổn sanh Thiên nga vương, ngài nói: "Cái gì đã được, cái đó là được tốt rồi." Nghe vậy, Doṇa nghĩ rằng: "Người thầy đàn này đã biết được hành vi trộm cắp của ta," rồi xua tan nỗi sầu muộn, đứng dậy, khi suy xét đã nhìn thấy cái đấu (tumba) và nghĩ rằng: "Cái vật mà xá-lợi kim thân của Đức Thế Tôn đã được đong đo, nó cũng có liên quan đến xá-lợi. Ta sẽ xây một bảo tháp cho vật này." Nghĩ vậy, ông đã lấy cái đấu và đặt vào trong bảo tháp. Những người Moriya đã lấy than và cho xây dựng bảo tháp tên là Bảo tháp Than.

(นคเร กปิลวตฺถุมฺหิ สมฺมาทิฏฺฐิ พหุชฺชโน;

ตตฺถ สารีริกํ ถูปํ อกาสิ รตนามยํ.

(Tại thành Ca-tỳ-la-vệ, nhiều người có chánh kiến; Ở đó, họ đã xây dựng một bảo tháp bằng châu báu cho xá-lợi thân thể.

นคเร อลฺลเก รมฺเม พุทฺธธาตุ ปติฏฺฐิย;

สิลาย มุคฺควณฺณาย ถูปํ สธาตุกํ อกา.

Tại thành Allakappa khả ái, sau khi tôn trí xá-lợi của Đức Phật; Họ đã xây dựng một bảo tháp chứa xá-lợi bằng đá màu đậu xanh.

ชโน ปาเวยฺยรฏฺฐสฺมึ ปติฏฺฐิย สารีริกํ;

สิลาย มณิวณฺณาย ปาเวยฺยํ เจติยํ อกา.

Dân chúng ở xứ Pāvā, sau khi tôn trí xá-lợi thân thể; Đã xây dựng bảo tháp Pāvā bằng đá màu ngọc ma-ni.

จีวรํ ปตฺตทณฺฑญฺจ มธุรายํ อปูชยุํ;

นิวาสนํ กุสฆเร ปูชยึสุ มหาชนา.

Họ đã cúng dường y và gậy đỡ bát tại Madhurā; Quần chúng đã cúng dường nội y tại Kusinārā.

ปจฺจตฺถรณํ กปิเล อุณฺณโลมญฺจ โกสเล;

ปูเชสุํ ปาฏลิปุตฺเต กรกํ กายพนฺธนํ.

Tấm trải nằm tại Ca-tỳ-la-vệ, và chùm lông mày tại Kosala; Họ đã cúng dường bình lọc nước và dây thắt lưng tại Pāṭaliputta.

นิสีทนํ อวนฺติสุ จมฺปายํ’ทกสาฏกํ;

เทวรฏฺเฐ อตฺถรณํ วิเทเห ปริสฺสาวนํ.

Tọa cụ tại Avanti, y tắm tại Campā; Tấm trải giường tại Devaraṭṭha, đồ lọc nước tại Videha.

วาสิ-สูจิฆรญฺจาปิ อินฺทปตฺเถ อปูชยุํ;

ปาสาณเก ปทํ เสฏฺฐํ ภณฺฑเสสํ ปรนฺตเก.

Họ cũng đã cúng dường dao cạo và hộp kim tại Indapattha; Dấu chân cao quý trên đá, các vật dụng còn lại tại Aparantaka.

มหึสุ มนุชา ธาตุํ อฏฺฐโทณมิตํ ตทา;

ธาตุ วิตฺถาริตา อาสิ โลกนาถสฺส สตฺถุโน).

Bấy giờ, nhân loại đã cúng dường xá-lợi được đo lường tám đấu; Xá-lợi của bậc Đạo Sư, vị Hộ Trì của thế gian, đã được phân bố rộng rãi).

เต ปน ราชาโน หิ อตฺตโนลทฺธธาตุํ คเหตฺวา สกสกนครํ คนฺตฺวา เจติยํ การาเปตฺวา มหนฺตํ ปูชาวิธานํ กรึสุ. จกฺขุมนฺตสฺส ภควโต สรีรธาตุ อฏฺฐโทณมตฺตํ สุวณฺณนาฬิยา เอกสตอฏฺฐวีสตินาฬิกา อโหสิ? สตฺถา ปน อุตฺตราสาฬฺหนกฺขตฺเตน มาตุกุจฺฉิยํ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. วิสาขนกฺขตฺเตน มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมิ. อุตฺตราสาฬฺหนกฺขตฺเตน มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิ. วิสาขนกฺขตฺเตน พุทฺโธ อโหสิ. อุตฺตราสาฬฺหนกฺขตฺเตน ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตสิ. เตเนว ยมกปาฏิหาริยํ อกาสิ. อสฺสยุชนกฺขตฺเตน เทโวโรหณํ อกาสิ. วิสาขนกฺขตฺเตน ปรินิพฺพายิ. มหากสฺสปตฺเถรา จ อนุรุทฺธตฺเถโร จ ทฺเว มหาเถรา ภควโต สรีรธาตุโย วิสฺสชฺชาเปตฺวา อทํสุ.

Lại nữa, những vị vua ấy, sau khi nhận được phần xá-lợi của mình, đã đi về thành phố của mình, cho xây dựng bảo tháp và đã thực hiện nghi thức cúng dường trọng thể. Xá-lợi thân thể của Đức Thế Tôn, bậc có Tuệ nhãn, có số lượng là tám đấu, bằng một trăm hai mươi tám ống đo bằng vàng. Lại nữa, bậc Đạo Sư đã nhập thai trong bụng mẹ vào chòm sao Uttarāsāḷha. Ngài đã đản sanh từ bụng mẹ vào chòm sao Visākha. Ngài đã xuất gia đại thành tựu vào chòm sao Uttarāsāḷha. Ngài đã thành Phật vào chòm sao Visākha. Ngài đã chuyển Pháp luân vào chòm sao Uttarāsāḷha. Ngài đã thực hiện song thông thần biến cũng vào chòm sao ấy. Ngài đã từ cõi trời giáng hạ vào chòm sao Assayuja. Ngài đã nhập Niết-bàn vào chòm sao Visākha. Trưởng lão Đại Ca-diếp và Trưởng lão A-nậu-lâu-đà, hai vị Đại Trưởng lão, đã cho phân phát xá-lợi của Đức Thế Tôn.

เตสํ ราชุนํ ภควโต สรีรธาตุํ ลภิตฺวา สตฺตทิวสสตฺตมาสาธิกานิ สตฺตวสฺสานิ มหารหํ ปูชํ กตฺวา คตกาเล มิจฺฉาทิฏฺฐิกมนุสฺสา? สมโณ โคตโม ปรินิพฺพุโต. ตสฺส ธาตุ อตฺถาย อมฺหากํ ชีวิตกปฺปนํ นาเสตฺวา ปูชํ กโรตี’ติ สมฺมาสมฺพุทฺเธ ปทุสฺสนฺติ. สกฺโก อาวชฺเชนฺโต ตํ การณํ ญตฺวา มหากสฺสปตฺเถรสฺส อาโรเจสิ;’ภนฺเต มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มนุสฺสา ภควติ ปทุฏฺฐจิตฺเตน อิโต จุตา อวีจินิรยํ อุปฺปชฺชนฺติ. พหุตรา อนาคเต มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มาตุปิตุฆาตกา ราชาโน ภวิสฺสนฺติ. อชฺเชว ธาตุโย นิทหิตุํ วฏฺฏตี’ติ เถโร วิจาเรตฺวา อทฺทส.

Vào thời điểm sau khi các vị vua ấy nhận được xá-lợi của Đức Thế Tôn và đã thực hiện lễ cúng dường trọng thể trong bảy năm, bảy tháng, và bảy ngày, những người có tà kiến đã khởi tâm ác ý đối với bậc Chánh Đẳng Giác rằng: "Sa-môn Cồ-đàm đã nhập Niết-bàn. Họ hủy hoại phương tiện sinh sống của chúng ta để cúng dường xá-lợi của ông ấy." Đế Thích, khi suy xét, biết được nguyên nhân ấy và đã trình báo với Trưởng lão Đại Ca-diếp rằng: "Bạch ngài, những người có tà kiến, với tâm ác ý đối với Đức Thế Tôn, sau khi chết từ đây sẽ sanh vào địa ngục A-tỳ. Trong tương lai, sẽ có nhiều vị vua có tà kiến, giết cha mẹ. Việc cất giấu xá-lợi ngay hôm nay là điều thích hợp." Vị Trưởng lão sau khi xem xét đã thấy rõ điều đó.

อนนฺตมตฺถํ ธรมานกาเล กตฺวาน สตฺตานมลีนจิตฺโต เสสานมตฺถาย สรีรธาตุํ ฐเปตฺว โส มจฺจุมุขํ อุเปโต. (กตฺวา โย โพธิญาณํ วิวิธพลวรํ พุชฺฌิตุํ ปารมีโย วตฺวา สงฺเขยฺยปุณฺเณ อปริมิตภเว อุตฺตริตฺวา สุมุตฺตํ. อาโรหิตฺวาน สีฆํ อริยสิวปทํ อจฺจุตํ สีติภาวํ ปตฺโต โส ชาติปารํ นิขิลปทหนํ ทุกฺกรํ การยิตฺวา.

Vào lúc còn tại thế, với tâm không ô nhiễm, sau khi đã làm lợi ích vô lượng cho chúng sanh, Ngài đã để lại xá-lợi thân thể vì lợi ích của những người còn lại, rồi đi đến cửa tử. (Vị nào, sau khi đã thực hành các pháp ba-la-mật để giác ngộ Bồ-đề trí với nhiều năng lực thù thắng khác nhau, đã nói rằng sau khi trải qua vô số kiếp trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, đã được giải thoát tốt đẹp. Sau khi đã làm những việc khó làm, đốt cháy mọi dấu vết của sanh tử, Ngài đã nhanh chóng leo lên, đạt đến trạng thái an tịnh, bất tử, mát mẻ, là thánh địa an lành, vượt qua bờ kia của sanh tử.

ธาตฺวนฺตรายํ ทิสฺวาน เถโร กสฺสปสวฺหโย;

นิธานํ สพฺพธาตุนํ กโรหีตฺยาห ภูปตึ.

Nhìn thấy sự nguy hại cho xá-lợi, vị Trưởng lão tên là Ca-diếp; Đã nói với nhà vua rằng: "Hãy làm nơi cất giữ tất cả xá-lợi."

สาธูติ โส ปฏิสฺสุตฺวา มาคโธ ตุฏฺฐมานโส;

ธาตุนิธานํ กาเรสิ สพฺพตฺถ วตฺติตาทิย.

Vị vua Ma-kiệt-đà, với tâm hoan hỷ, sau khi vâng lời "Lành thay"; Đã cho làm nơi cất giữ xá-lợi, bắt đầu từ những nơi có sẵn.

การาเปตฺวาน โส ราชา กสฺสปสฺส นิเวทยี;

ธาตุโย อาหรี เถโร อิทํ การณมทฺทส.

Sau khi cho xây dựng xong, vị vua ấy đã trình báo với ngài Ca-diếp; Vị Trưởng lão đã mang xá-lợi đến, ngài đã thấy rõ nguyên nhân này.

ภุชงฺคา ปริคณฺหึสุ รามคามมฺหิ ธาตุโย;

เจติเย ธารยิสฺสนฺติ ลงฺกาทีเป อนาคเต.

Loài rồng đã canh giữ xá-lợi tại Rāmagāma; Trong tương lai, chúng sẽ được tôn trí trong bảo tháp tại đảo Laṅkā.

ตา ธาตุโย ฐเปตฺวาน เถโร กสฺสปสวฺหโย;

รญฺโญ อชาตสตฺตุสฺส อทาสิ ธาตุโย ตทา.

Sau khi để riêng những xá-lợi ấy, vị Trưởng lão tên là Ca-diếp; Bấy giờ đã trao các xá-lợi cho vua A-xà-thế.

เคเห จูปกรณานิ จตุสฏฺฐิสตานิ โส;

อพฺภนฺตเร ฐเปสิ ราชา สพฺพา ตา พุทฺธธาตุโย.

Vị vua ấy đã đặt tất cả các xá-lợi của Đức Phật ấy; Vào bên trong một căn hầm có sáu mươi bốn trăm máy móc.

กรณฺฑาสีติ สํกิณฺณํ เจติยาสีติลงฺกตํ;

เคเห พหุสมากิณฺณํ ถูปารามปฺปมาณกํ.

Tám mươi hộp đựng được đặt rải rác, tám mươi bảo tháp được trang hoàng; trong nhà chứa đầy nhiều thứ, có kích thước bằng với Thūpārāma.

กาเรตฺวา สพฺพกรณํ วาลิกํ โอกิรี ตหึ;

นานาปุปฺผสหสฺสานิ นานา คนฺธํ สมากิริ.

Sau khi thực hiện tất cả các việc chuẩn bị, vị ấy đã rải cát ở nơi ấy; đã rải khắp hàng ngàn loại hoa khác nhau, các loại hương thơm khác nhau.

อสีติเถรรูปานิ อฏฺฐจกฺกสตานิ จ;

สุทฺโธธนสฺส รูปมฺปิ มายาปชาปตาทินํ.

Tám mươi hình tượng Trưởng lão, và một trăm lẻ tám bánh xe; cũng như hình tượng của vua Suddhodana, của hoàng hậu Māyā, của Pajāpatī và những vị khác.

สพฺพานิ ตานิ รูปานิ สุวณฺณสฺเสว การยิ;

ปญฺจ ฉตฺตธชสเต อุสฺสาเปสิ มหีปตี.

Vị ấy đã cho làm tất cả những hình tượng ấy chỉ bằng vàng; vị quốc vương đã cho dựng lên năm trăm lọng và cờ phướn.

ชาตรูปมเย กุมฺเภ กุมฺเภ จ รตนามเย;

ปญฺจ ปญฺจ สเตเยว ฐปาเปสิ สมนฺตโต.

Vị ấy đã cho đặt xung quanh năm trăm bình bằng vàng và năm trăm bình bằng châu báu.

โสวณฺณนิกฺขมเยน จ กปาเล รชตามเย;

ปุเรสิ คนฺธเตลสฺส ชาลาเปตฺวา ปทีปเก.

Và trong những chiếc đèn bằng vàng nén và những chiếc đèn bằng bạc, vị ấy đã cho đổ đầy dầu thơm và cho thắp sáng.

ปญฺจ ปญฺจ สเตเยว ฐปาเปสิ ทิสมฺปติ;

อิเม ตเถว ติฏฺฐนฺต อธิฏฺฐาสิ มหามุนิ.

Vị quốc chủ đã cho đặt năm trăm chiếc mỗi loại; bậc Đại-muni đã chú nguyện rằng: “Mong rằng những thứ này sẽ tồn tại y như vậy.”

วิตฺถาริตา ธมฺมาโสโก ภวิสฺสติ อนาคเต;

อกฺขเร โสณฺณปตฺตมฺหิ ฉินฺทาเปสิ มหามตี.

Bậc đại trí đã cho khắc chữ trên một tấm vàng rằng: “Trong tương lai, sẽ có vua Dhammāsoka, người sẽ làm cho (xá-lợi) được phổ biến rộng rãi.”

ปกปฺปิตฺวา วิสุกมฺมํ ธาตุคพฺภสมนฺตโต;

วาตเวเคน ยายนฺตํ ยนฺตรูปมการยี.

Vị ấy đã cho làm một hình nhân máy, do thần Visukamma sắp đặt, di chuyển với tốc độ của gió xung quanh phòng chứa xá-lợi.

กตฺวา สิลาปริกฺเขปํ ปิทหิตฺวา สิลาหิ ตํ;

ตสฺสูปริ กรี ถูปํ สมํ ปาสาณถูปิยํ.)

Sau khi làm một hàng rào bằng đá và dùng đá che phủ nơi ấy, vị ấy đã xây một bảo tháp bằng đá ở trên đó.

ธาตุนิธานกถา สมตฺตา.

Phần kể về việc tôn trí xá-lợi đã được viên mãn.

อิติ อริยชนปฺปสาทนตฺถาย กเต ธาตุวํเส ตถาคตสฺส ปรินิพฺพุตาธิกาโร นาม ทุติโย ปริจฺเฉโท.

Như vậy, trong Xá-lợi Sử được soạn vì sự hoan hỷ của các bậc thiện nhân, đây là chương thứ hai có tên là ‘Phần về sự Bát-niết-bàn của đức Như Lai’.

๓. ธาตุปรมฺปรากถา

3. Câu chuyện về sự truyền thừa xá-lợi

ธาตุสุ ปน วิภชิตฺวา ทียมาเนสุ สตฺถุโน นลาฏธาตุ โกสินารกานํ มลฺลานํ ลทฺธโกฏฺฐาเสเยว อโหสิ. มหากสฺสปตฺเถโร เต อุปสงฺกมิตฺวา สตฺถุโน นลาฏธาตุ ตุมฺหากํ โกฏฺฐาเส อโหสิ, ตํ คเหตุํ อาคโต, ภควา หิ ธรมาเนเยว ตมฺพปณฺณิทีปสฺส อนุชานิ, ‘ตสฺมา ตํ อมฺหากํ เทถา’ติ. ตํ สุตฺวา มลฺลราชาโน?’เอวํ ปติคณฺหถ ภนฺเต ธาตุ’ติ มหากสฺสปตฺเถรสฺส อทํสุ. โส อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ มหานนฺทตฺเถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา นลาฏธาตุํ เถรสฺส นิยฺยาเทตฺวา’ อิมํ ธาตุํ ตมฺพปณฺณิ ทีเป มหาวาลุกคงฺคาย ทกฺขิณภาเค เสรุนาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิมตฺถเก กากวณฺณติสฺโส นาม ราชา ปติฏฺฐาเปสฺสติ, เจติยํ สงฺฆารามํ การาเปสฺสติ, ตฺวํ อิมํ ธาตุํ คเหตฺวา เวสาลิยํ อุปนิสฺสาย มหาวนวิหาเร กุฏาคารสาลายํ สตฺถุโน วสิตคนฺธกุฏิยํ ฐเปตฺวา ธาตุปูชํ กตฺวา อายุสงฺขาเร โอสฺสฏฺเฐ ปรินิพฺพาปยมาเน อตฺตโน สทฺธิวิหาริกสฺส จนฺทคุตฺตตฺเถรสฺส ธาตุวํสํ กเถตฺวา อปฺปมตฺโต โหหี’ติ วตฺวา ธาตุํ เถรสฺส ทตฺวา อนุปาทิเสสนิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ.

Lại nữa, khi các xá-lợi đang được phân chia và ban phát, xá-lợi trán của bậc Đạo Sư đã nằm trong phần được chia cho những người Malla ở Kusinārā. Trưởng lão Mahākassapa sau khi đi đến gặp họ và nói: “Xá-lợi trán của bậc Đạo Sư đã ở trong phần của quý vị, tôi đến để nhận lấy. Vì đức Thế Tôn khi còn tại thế đã cho phép (xá-lợi này) cho đảo Tambapaṇṇi, do đó, xin hãy trao nó cho chúng tôi.” Nghe vậy, các vị vua Malla đã trao xá-lợi cho Trưởng lão Mahākassapa và nói: “Bạch ngài, xin hãy nhận lấy xá-lợi.” Vị ấy sau khi cho gọi vị đệ tử đồng trú của mình là Trưởng lão Mahānanda, đã giao phó xá-lợi trán cho vị Trưởng lão và nói: “Một vị vua tên là Kākavaṇṇatissa sẽ tôn trí xá-lợi này trên đảo Tambapaṇṇi, ở bờ phía nam của sông Mahāvālukagaṅgā, cuối hồ tên là Seru, trên mũi đất tên là Varāha, và sẽ cho xây dựng một bảo tháp và một tu viện. Ông hãy nhận lấy xá-lợi này, đến ở gần Vesālī, tại tu viện Mahāvana, trong Kūṭāgārasālā, đặt xá-lợi trong hương phòng nơi bậc Đạo Sư đã từng ở, và thực hiện việc cúng dường xá-lợi. Khi xả bỏ các hành về tuổi thọ và sắp nhập Niết-bàn, hãy kể lại Xá-lợi Sử cho vị đệ tử đồng trú của ông là Trưởng lão Candagutta, và hãy tinh tấn.” Nói xong, ngài trao xá-lợi cho vị Trưởng lão rồi nhập Vô-dư-y Niết-bàn.

สาวโก สตฺถุกปฺโป โส ปภีนฺนปฏิสมฺภิโท;

คเหตฺวา มานยี ธาตุํ มหานนฺโท มหาวเน.

Vị đệ tử ấy, Mahānanda, người giống như bậc Đạo Sư, đã chứng đắc các Tuệ Phân Tích; sau khi nhận lấy xá-lợi, ngài đã tôn thờ tại Mahāvana.

ตสฺส เถรสฺส สทฺธิวิหาริโก จนฺทคุตฺตตฺเถโร ธาตุํ คเหตฺวา อากาสํ อุคฺคนฺตฺวา สาวตฺถียํ เชตวนมหาวิหาเร ทสพเลน วสิตคนฺธกุฏิยํ ฐเปตฺวา ธาตุปูชํ กตฺวา จิรํ วิหาสิ. โสปิ อายุสงฺขาเร โอสฺสฏฺเฐ ปรินิพฺพาปยมาเน อตฺตโน. สทฺธิวิหาริกํ ภทฺทเสนตฺเถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา ธาตุํ เถรสฺส นิยฺยาเทตฺวา ธาตุวํสํ กเถตฺวา อนุสาสิตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ.

Vị đệ tử đồng trú của Trưởng lão ấy là Trưởng lão Candagutta, sau khi nhận lấy xá-lợi, đã bay lên không trung, đến tu viện Jetavana ở Sāvatthī, đặt xá-lợi trong hương phòng nơi đức Thập Lực đã từng ở, và đã thực hiện việc cúng dường xá-lợi rồi sống ở đó một thời gian dài. Vị ấy cũng vậy, khi xả bỏ các hành về tuổi thọ và sắp nhập Niết-bàn, đã cho gọi vị đệ tử đồng trú của mình là Trưởng lão Bhaddasena, giao phó xá-lợi cho vị Trưởng lão, kể lại Xá-lợi Sử và giáo huấn, rồi nhập Vô-dư-y Niết-bàn.

จนฺทคุตฺโต มหาปญฺโญ ฉฬภิญฺโญ วิสารโท;

รมฺเม เชตวเน ธาตุํ ฐเปตฺวา วนฺทนํ อกา.

Ngài Candagutta, bậc đại trí, người thành thạo sáu loại thắng trí; đã đặt xá-lợi tại Jetavana khả ái và đã thực hiện việc đảnh lễ.

ตสฺส สิสฺโส ภทฺทเสนตฺเถโร ธาตุํ คเหตฺวา อากาเสน คนฺตฺวา ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน อิสิปตเน มหา วิหาเร สตฺถุโน วสิตคนฺธกุฏิยํ ฐเปตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูเชตฺวา จิรํ วิหาสิ. โส ปรินิพฺพาปยมาโน อตฺตโน สทฺธิวิหาริกสฺส ชยเสนตฺเถรสฺส ธาตุํ นิยฺยาเทตฺวา ธาตุวํสํ กเถตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ.

Vị đệ tử của ngài là Trưởng lão Bhaddasena, sau khi nhận lấy xá-lợi, đã đi bằng đường không đến đại tu viện ở Isipatana, nơi Chuyển Pháp Luân, đặt xá-lợi trong hương phòng nơi bậc Đạo Sư đã từng ở, cúng dường bằng hương, hoa và các vật phẩm khác, rồi sống ở đó một thời gian dài. Khi sắp nhập Niết-bàn, ngài đã giao phó xá-lợi cho vị đệ tử đồng trú của mình là Trưởng lão Jayasena, kể lại Xá-lợi Sử, rồi nhập Vô-dư-y Niết-bàn.

ภทฺทเสโน มหาเถโร กตกิจฺโจ มหาอิสิ;

ธาตุํ ฐเปตฺวา อิสิปตเน วนฺทิตฺวา นิพฺพุตึ คโต.

Đại Trưởng lão Bhaddaseno, bậc Đại ẩn sĩ đã hoàn thành phận sự; sau khi đặt xá-lợi tại Isipatana và đảnh lễ, ngài đã nhập Niết-bàn.

โส ปน ชยเสนตฺเถโร ตํ ธาตุํ คเหตฺวา เวลุวนมหาวิหาเร สตฺถุโน วสิตคนฺธกุฏิยํ ฐเปตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูเชตฺวา จิรํ วสิตฺวา ปรินิพฺพาปยมาโน อตฺตโน สทฺธิวิหาริกสฺส มหาสงฺฆรกฺขิตตฺเถรสฺส ธาตุํ นิยฺยาเทตฺวา ธาตุวํสํ กเถตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ.

Kế đó, Trưởng lão Jayasena ấy, sau khi nhận lấy xá-lợi, đã đặt trong hương phòng nơi bậc Đạo Sư đã từng ở tại tu viện Veluvana, cúng dường bằng hương, hoa và các vật phẩm khác, và đã sống ở đó một thời gian dài. Khi sắp nhập Niết-bàn, ngài đã giao phó xá-lợi cho vị đệ tử đồng trú của mình là Trưởng lão Mahāsaṅgharakkhita, kể lại Xá-lợi Sử, rồi nhập Vô-dư-y Niết-bàn.

คเหตฺวาน ธาตุวรํ ชยเสโน มหามุนิ;

นิธาย เวลุวเน รมฺเม อกา ปูชํ มโนรมํ.

Bậc Đại-muni Jayasena, sau khi nhận lấy xá-lợi cao quý; đã tôn trí tại Veluvana khả ái và thực hiện việc cúng dường đẹp ý.

โส ปนายสฺมา สงฺฆรกฺขิตตฺเถโร ธาตุํ คเหตฺวา อากาเสน อาคนฺตฺวา โกสมฺพึ อุปนิสฺสาย โฆสิต เสฏฺฐินา การาปิเต โฆสิตาราเม ภควโต วสิตคนฺธกุฏิยํ ฐเปตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูชํ กตฺวา จิรํ วิหาสิ. โส’ปิ ปรินิพฺพาปยมาโน อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ มหาเทวตฺเถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา ธาตุวํสํ กเถตฺวา อปฺปมตฺโต โหหี’ติ วตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ.

Kế đó, Tôn giả Saṅgharakkhita Thera, sau khi nhận lấy xá-lợi, đã đi bằng đường không đến ở gần Kosambī, tại tu viện Ghositārāma do trưởng giả Ghosita xây dựng, đặt xá-lợi trong hương phòng nơi đức Thế Tôn đã từng ở, thực hiện việc cúng dường bằng hương, hoa và các vật phẩm khác, rồi sống ở đó một thời gian dài. Vị ấy cũng vậy, khi sắp nhập Niết-bàn, đã cho gọi vị đệ tử đồng trú của mình là Trưởng lão Mahādeva, kể lại Xá-lợi Sử và nói: “Hãy tinh tấn,” rồi nhập Vô-dư-y Niết-bàn.

สงฺฆรกฺขิตวฺหโย เถโร จนฺโท วิย สุปากโฏ;

ฐเปตฺวา โฆสิตาราเม อกา ปูชํ มโนรมํ.

Vị Trưởng lão tên là Saṅgharakkhita, nổi tiếng như mặt trăng; sau khi đặt (xá-lợi) tại Ghositārāma, ngài đã thực hiện việc cúng dường đẹp ý.

ตสฺส เถรสฺส สทฺธิวิหาริโก มหาเทวตฺเถโร ธาตุํ คเหตฺวา เทวานมฺปิยติสฺสสฺส มหารญฺโญ ภาตุ มหานาคสฺส อุปราชสฺส มหาคาเม เสตจฺฉตฺตํ อุสฺสาปิตกาเล หตฺโถฏฺฐ นามชนปเท กุกฺกุฏปพฺพตนฺตเร มหาสาลรุกฺขมูเล อากาสโต โอตริตฺวา นิสีทิ. ตสฺมึ สมเย มหากาโฬ นาม อุปาสโก อตฺตโน ปุตฺตทาเรหิ สทฺธึ มาลาคนฺธวิเลปนํ ธชปตากาทีนิ คาหาเปตฺวา ทิวสสฺส ติกฺขตฺตุํ มหนฺเตหิ ปูชาวิธาเนหิ ธาตุํ ปริหริตฺวา จิรํ วสิ. มาสสฺส อฏฺฐ-อุโปสถทิวเส ธาตุโต ฉพฺพณฺณรํสิโย อุคฺคจฺฉึสุ. ตสฺมึ สมเย โส ปเทโส พุทฺธสฺส ธรมานกาโล วิย อโหสิ. ชนปทวาสี มนุสฺสาปิ เถรสฺส สนฺติเก สีลานิ คณฺหนฺติ, อุโปสถวาสํ วสนฺติ, ทานํ เทนฺติ, เจติยสฺส มหนฺตํ ปูชํ กโรนฺตี. ตโต อปรภาเค อุปราชา มหาคาเม วิหรนฺโต เภรึ จราเปสิ? โย อมฺหากํ ทสพลสฺส ธาตุํ คเหตฺวา อิธาคโต, ตสฺส มหนฺตํ สมฺปตฺตึ ทสฺสามีติ. ตสฺมึ กาเล กุฏุมฺพิโก มหากาโฬ อุปราชํ ปสฺสิสฺสามีติ ตสฺส อนุจฺฉวิกํ ปณฺณาการํ คเหตฺวา ราชทฺวาเร ฐตฺวา สาสนํ ปหิณิ. อุปราชา ตํ ปกฺโกสาเปสิ. โส คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ฐิโต ตํ ปณฺณาการํ ราชปุริสานํ ปฏิจฺฉาเปสิ. อุปราชา? มาตุล มหากาฬ, ตุมฺหากํ ชนปเท อมฺหากํ สตฺถุโน ธาตุ อตฺถี’ติ อาห. มหากาโฬ อุป ราชสฺส กถํ สุตฺวา อตฺถิ เทว, มยฺหํ กุลุปคตฺเถรสฺส สนฺติเก อาทาสมณฺฑลปฺปมาณํ สตฺถุโน นลาฏธาตุ ฉพฺพณฺณรํสีหิ อากาสปฺปเทเส สูริยสหสฺสจนฺทสหสฺสานํ อุฏฺฐิตกาโล วิย โอภาเสติ. โส ชนปโท พุทฺธสฺส อุปฺปนฺนกาโล วิย อโหสีติ อาห. ตสฺส กุฏุมฺพิกสฺส กถํ สุณนฺตสฺสเอว รญฺโญ สกลสรีรํ ปญฺจวณฺณาย ปีติยา ปริปุณฺณํ อโหสิ. อติวิย โสมนสฺสปฺปตฺโต ราชา มยฺหํ มาตุลสฺส มหากาฬสฺส สตสหสฺสํ กหาปณานิ จ จตุสินฺธวยุตฺตรถญฺจ สุวณฺณาลงฺกาเรหิ สุสชฺชิตํ เอกํ อสฺสญฺจ อุทกผาสุกฏฺฐานเก เขตฺตญฺจ ปญฺจทาสีสตญฺจ เทถา’ติ วตฺวา อญฺญญฺจ ปสาทํ ทาเปสิ. โส อุปราชา เอตฺตกํ กุฏุมฺพิกสฺส ทาเปตฺวา ตํ ทิวสเมว นคเร เภรึ จราเปตฺวา หตฺถสฺสรถยานานิ คเหตฺวา กุฏุมฺพิกํ มคฺคเทสกํ กตฺวา อนุปุพฺเพน หตฺโถฏฺฐชนปทํ ปตฺวา รมณีเย ภูมิปฺปเทเส ขนฺธาวารํ พนฺธิตฺวา อมจฺจคณปริวุโต กุฏุมฺพิกํ คเหตฺวา เถรสฺส วสนฏฺฐานํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เสสา อมจฺจา กุฏุมฺพิโก จ เถรํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. อุปราชา เถรํ วนฺทิตฺวา สาราณียํ กถํ กตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน ปฏิสนฺถารมกาสิ. มหาเทวตฺเถโรปิ สมฺโมทนียํ กถํ กตฺวา กิสฺส ตฺวํ มหาราช อิธาคโตสิ อาคตการณํ เม อาโรเจหี’ติ อาห. ภนฺเต ตุมฺหากํ. สนฺติเก อมฺหากํ ภควโต นลาฏธาตุ อตฺถี กิร. ตํ วนฺทิสฺสามิ’ติ อาคโตมฺหี’ติ อาห. เถโร? ภทฺทกํ มหา ราช ตยา กตนฺติ วตฺวา ธาตุฆรทฺวารํ วิวริตฺวา มหาราช พุทฺธสฺส นลาฏธาตุ อติทุลฺลภา’ติ อาห. ราชา โสฬเสหิ คนฺโธทเกหิ นหายิตฺวา สพฺพาลงฺการปติมณฺฑิโต เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห นมสฺสมาโน อฏฺฐาสิ. พุทฺธารมฺมณาย ปีติยา สกลสรีรํ ผุฏํ อโหสิ.

Vị đệ tử của vị trưởng lão ấy, trưởng lão Mahādeva, sau khi thọ lãnh xá-lợi, vào lúc lọng trắng được dương lên ở Mahāgāma cho phó vương Mahānāga, em trai của đại vương Devānampiyatissa, đã từ hư không đi xuống và ngự tọa tại gốc cây sala lớn, giữa dãy núi Kukkuṭapabbata, trong xứ Hatthoṭṭha. Vào lúc ấy, một vị cận sự nam tên là Mahākāḷa, cùng với vợ con của mình, đã cho mang theo vòng hoa, hương liệu, vật xoa thơm, cờ, phướn, v.v., và đã chăm sóc xá-lợi với các nghi thức cúng dường trọng thể ba lần mỗi ngày, và đã sống ở đó một thời gian dài. Vào tám ngày trai giới trong tháng, sáu loại hào quang đã phát ra từ xá-lợi. Vào lúc ấy, vùng đất ấy đã trở nên giống như thời đức Phật còn tại thế. Cả những người dân trong xứ cũng thọ trì giới pháp nơi vị trưởng lão, giữ ngày trai giới, làm việc bố thí, và thực hiện việc cúng dường trọng thể đến bảo tháp. Sau đó, vị phó vương, đang ở tại Mahāgāma, đã cho rao trống rằng: 'Ai đã thọ lãnh xá-lợi của bậc Thập Lực của chúng ta và đã đến đây, ta sẽ ban cho người ấy tài sản lớn lao.' Vào lúc ấy, gia chủ Mahākāḷa, với ý định yết kiến phó vương, đã mang theo lễ vật thích hợp, đứng ở cổng hoàng cung và gửi tin vào. Phó vương đã cho gọi ông ấy vào. Ông ấy đi vào, đảnh lễ và đứng lại, rồi trao lễ vật ấy cho các thị vệ. Phó vương hỏi: 'Này cậu Mahākāḷa, có phải trong xứ của khanh có xá-lợi của bậc Đạo Sư của chúng ta không?' Mahākāḷa sau khi nghe lời của phó vương, liền tâu: 'Tâu đức vua, có ạ. Nơi vị trưởng lão thân tín của gia đình con có xá-lợi trán của bậc Đạo Sư, lớn bằng một cái gương tròn, chiếu sáng khắp vùng trời với sáu loại hào quang, giống như lúc một ngàn mặt trời và một ngàn mặt trăng mọc lên. Xứ ấy đã trở nên giống như thời đức Phật xuất hiện.' Ngay khi nghe lời của vị gia chủ ấy, toàn thân của nhà vua đã tràn ngập niềm hỷ lạc năm màu. Nhà vua, vô cùng hoan hỷ, đã nói: 'Hãy ban cho cậu Mahākāḷa của ta một trăm ngàn đồng kahāpaṇa, một cỗ xe do bốn con ngựa Sindhu kéo, một con ngựa được trang hoàng lộng lẫy bằng vàng, một thửa ruộng ở nơi có nguồn nước thuận lợi, và một trăm năm mươi nữ tỳ,' và đã ban cho những ân huệ khác nữa. Vị phó vương ấy, sau khi ban cho vị gia chủ chừng ấy, ngay trong ngày hôm đó đã cho rao trống trong thành, mang theo voi, ngựa, xe cộ, lấy vị gia chủ làm người dẫn đường, tuần tự đến xứ Hatthoṭṭha, cho đóng trại ở một vùng đất khả ái, rồi được đoàn tùy tùng quan lại vây quanh, cùng với vị gia chủ đi đến nơi ở của vị trưởng lão, đảnh lễ và đứng sang một bên. Các quan lại khác và vị gia chủ cũng đảnh lễ vị trưởng lão và đứng sang một bên. Phó vương sau khi đảnh lễ vị trưởng lão, đã nói những lời thăm hỏi thân mật, rồi ngồi xuống một bên và chào hỏi. Trưởng lão Mahādeva cũng nói những lời chào mừng và hỏi: 'Vì sao đại vương lại đến đây? Xin hãy cho bần tăng biết lý do ngài đến.' Ông nói: 'Bạch ngài, nghe nói nơi ngài có xá-lợi trán của đức Thế Tôn của chúng con. Con đến đây để đảnh lễ xá-lợi ấy.' Vị trưởng lão nói: 'Lành thay, đại vương, việc ngài làm thật tốt đẹp,' rồi ngài mở cửa điện thờ xá-lợi và nói: 'Tâu đại vương, xá-lợi trán của đức Phật là vô cùng hy hữu.' Nhà vua, sau khi tắm gội bằng mười sáu loại nước thơm, trang điểm với tất cả đồ trang sức, đã vắt thượng y qua một bên vai, đứng chắp tay đảnh lễ. Toàn thân của ngài đã được thấm nhuần niềm hỷ lạc với đức Phật làm đối tượng.

(ราชา ปีติเวเคน อิมา คาถา อาห;

นมามิ วีร ปาเท เต จกฺกงฺกิต ตเล สุเภ;

วนฺทิเต นรเทเวหิ อมตํ เทหิ วนฺทิเต.

(Nhà vua, với niềm hỷ lạc dâng trào, đã nói những câu kệ này: Con xin đảnh lễ đôi chân của Ngài, bậc Anh Hùng, lòng bàn chân tốt đẹp có dấu bánh xe; được trời người đảnh lễ, xin ban cho con quả vị bất tử, con xin đảnh lễ Ngài.

โลกนาถ ตุวํ เอโก สรณํ สพฺพปาณินํ;

โลเก ตยา สโม นตฺถิ ตาเรหิ ชนตํ พหุํ.

Bậc Lãnh Đạo Thế Gian, chỉ có Ngài là nơi nương tựa của tất cả chúng sinh; trên đời không ai sánh bằng Ngài, xin hãy cứu độ nhiều chúng sinh.

มหณฺณเว มยํ ภนฺเต นิมุคฺคา ทีฆสมฺภเว;

อปฺปติสฺสา อปฺปติฏฺฐา สํสราม จิรํ ตหึ.

Bạch Ngài, chúng con chìm đắm trong đại dương sinh tử dài lâu; không nơi nương tựa, không chỗ đứng, chúng con đã luân hồi lâu dài trong đó.

เอตรหิ ตุมฺเห อาปชฺช ปติฏฺฐํ อธิคจฺฉเร;

ตุมฺหากํ วนฺทนํ กตฺวา อุตฺติณฺณมฺห ภวณฺณวา’ติ.)

Nay, nhờ gặp được Ngài, chúng con đã đạt được nơi nương tựa; sau khi đảnh lễ Ngài, chúng con đã vượt qua biển sinh tử.)

ตสฺมึ ขเณ ธาตุโต รสฺมิโย นิกฺขมึสุ. สกล ลงฺกาทีปํ สุวณฺณรสธาราหิ สญฺฉนฺนํ วิย อโหสิ. มหนฺตํ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปชฺชิ. ราชา มหนฺตํ โสมนสฺสํ ปตฺโต หุตฺวา หฏฺฐตุฏฺโฐ อโหสิ. โส ธาตุฆรโต นิกฺขมิตฺวา เถเรน สทฺธึ อลงฺกตมณฺฑเป เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน (นิสชฺชาโทเส วชฺเชตฺวา เสยฺยถิทํ? อติทุรจฺจาสนฺต-อุปริวาต-อุนฺนตปฺปเทส-อติสมฺมุข-อติปจฉา’ติ. อติทูเร นิสินฺโน สเจ กเถตุกาโม อุจฺจาสทฺเทน กเถตพฺพํ โหติ. อจฺจาสนฺเน นิสินฺโน สงฺกรํ กโรติ. อุปริวาเต นิสินฺโน สรีรคนฺโธ วายติ. อุนฺนตปฺปเทเส นิสินฺโน อคารวํ กโรติ. อติสมฺมุเข นิสินฺโน จกฺขุนา จกฺขุํ ปหริตฺวา ทฏฺฐพฺพํ โหติ. อติปจฺฉา นิสินฺโน คีวํ ปริวตฺเตตฺวา ทฏฺฐพฺพํ โหติ. อิติ นิสชฺชาโทสํ วชฺเชตฺวา นิสินฺโน). เอวมาห. ภนฺเต อิมํ ธาตุํ มยฺหํ เทถ. มหนฺตํ ปูชาสกฺกรํ กตฺวา ปริหรามีติ. ภทฺทกํ มหาราช อิมาย ธาตุยา สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธรมาโนเยว วฺยากรณํ อกาสิ. ตุมฺหากํ วํเส ชาโต กากวณฺณติสฺโส นาม ราชา อิมสฺมึ ทีเป มหาวาลุกคงฺคาย ทกฺขิณตีเร เสรุ นาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิยา มตฺถเก ปติฏฺฐเปตฺวา มหนฺตํ ถูปํ กริสฺสตี’ติ วตฺวา สตฺถา ตตฺถ สมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา ปญฺจสตขีณาสเวหิ สทฺธึ ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา คโต. ตสฺมา คณฺหถ มหาราชา’ติ วตฺวา ธาตุํ อทาสิ.

Vào khoảnh khắc ấy, những tia sáng phát ra từ xá-lợi. Toàn thể đảo Laṅkā dường như được bao phủ bởi những dòng vàng ròng. Niềm hoan hỷ và mãn nguyện lớn lao khởi lên. Đức vua đạt được sự mãn nguyện lớn lao, trở nên vui mừng phấn khởi. Ngài đi ra khỏi nhà xá-lợi, cùng với vị trưởng lão ngồi xuống một bên trong gian đình được trang hoàng. Ngồi một bên (tránh những lỗi lầm khi ngồi, như sau: quá xa, quá gần, nơi đầu gió, nơi cao hơn, quá đối diện, quá phía sau. Ngồi quá xa, nếu muốn nói chuyện thì phải nói lớn tiếng. Ngồi quá gần thì gây ra sự lộn xộn. Ngồi ở nơi đầu gió thì mùi cơ thể bay tới. Ngồi ở nơi cao hơn là tỏ ra bất kính. Ngồi quá đối diện thì mắt phải nhìn chằm chằm vào mắt. Ngồi quá phía sau thì phải ngoảnh cổ lại để nhìn. Như vậy, ngồi tránh những lỗi lầm khi ngồi). Ngài nói như vầy: “Bạch Đại đức, xin hãy trao xá-lợi này cho con. Con sẽ hộ trì với sự cúng dường và tôn kính lớn lao.” “Lành thay, Đại vương! Về xá-lợi này, bậc Chánh Đẳng Giác khi còn tại thế đã thọ ký rằng: ‘Một vị vua tên là Kākavaṇṇatissa, sinh ra trong dòng dõi của ngài, tại hòn đảo này, ở bờ phía nam của sông Mahāvālukagaṅgā, cuối hồ Seru, trên đỉnh đồi Varāha, sẽ tôn trí (xá-lợi) và xây dựng một bảo tháp vĩ đại.’ Nói xong, bậc Đạo Sư đã nhập định tại nơi đó, cùng với năm trăm vị A-la-hán đi nhiễu quanh ba vòng rồi ra đi. Vì vậy, xin Đại vương hãy nhận lấy.” Nói xong, ngài trao xá-lợi.

ราชา ธาตุํ คเหตฺวา จตุรสฺสปลฺลงฺเก ธาตุกรณฺฑกํ นิทหิตฺวา กรณฺฑเก ธาตุํ ปติฏฺฐาเปตฺวา ตํ กุมุทปตฺตสนฺนิหมงฺคลสินฺธวยุตฺตรเถ ฐเปตฺวา สมนฺตา อารกฺขํ สํวิทหิตฺวา (ราชา ธาตุํ คเหตฺวา) ปญฺจงฺคตุริเย ปคฺคณฺหาปยมาโน ปจฺฉา อาคจฺฉตุ’ติ มหาชนสฺส สาสนํ วตฺวา มหาเทวตฺเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา? ตุมฺเห ภนฺเต, ธาตุยา อุปฏฺฐานํ กโรนฺโต อาคจฺฉถา’ติ อาห. เถโร ตสฺส กถํ สุตฺวา;’มหาราช อยํ ธาตุ ปรมฺปรา อาคตา. อหํ ภควโต ธมฺมภณฺฑาคาริกอานนฺทตฺเถโร วิย อิมํ ธาตุํ ปริหริสฺสามี’ติ วตฺวา อตฺตโน ปจฺจยทายกํ กุฏุมฺพิกํ อาปุจฺฉิตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ธาตุํ อุปฏฺฐหิยมาโน ปจฺฉโต ปจฺฉโต คจฺฉติ. ราชา ธาตุํ คเหตฺวา อนุปุพฺเพน มหาคามํ ปตฺโต มหาเสนคุตฺตํ ปกฺโกสาเปตฺวา นครํ อลงฺกราเปหี’ติ อาห. โส นคเร เภรึ จราเปตฺวา อฏฺฐารส วีถิโย สมฺมชฺชนฺตุ, ปุณฺณฆเฏ ฐเปนฺตุ, ธชปตากาทโย อุสฺสาเปนฺตุ, โตรณานิ อุสฺสาเปนฺตุ, ปญฺจวณฺณานิ ปุปฺผานิ โอกิรนฺตุ, สกลนครํ อลงฺกโรนฺตุ, คนฺธมาลาทโย คเหตฺวา สุทฺธุตฺตราสงฺคา หุตฺวา สกลนาครา ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺตุติ อาณาเปสิ. ตโต มหาชโน สพฺพตุริยานิ โฆสาปยมาโน คนฺธมาลาทิหตฺโถ ปฏิปถํ นิกฺขนฺโต. เทวมนุสฺสา ภิกฺขุภิกฺขุนิโย อุปาสโกปาสิกา อปฺปมาณา อเหสุํ. (คนฺธมาลาทิ ปุณฺณฆฏสมุสฺสิตธชากิณฺณา) ปริสา เวลุกฺเขปสหสฺสานิ ปวตฺตยึสุ. สุคนฺธวาตาภิฆาตสมุทฺทโฆโส วิย สกลนครํ เอกนินฺนาทชาตํ. โส ราชา นคเร พนฺธนาคาเร สพฺพสตฺเต พนฺธนา มุญฺจนฺตุ, ธมฺเมน สเมน อนุสาสนฺตุติ วตฺวา ธาตุํ คเหตฺวา อตฺตโน นครํ ปเวเสตฺวา อตฺตโน ราชนิเวสนํ อาคนฺตฺวา นาฏกีนํ สญฺญมทาสิ ธาตุํ วนฺทนฺตุติ. นาฏกี นานาภรเณหิ ปติมณฺฑิตา ราชเคหโต นิกฺขมิตฺวา ธาตุํ วนฺทิตฺวา อตฺตโน อตฺตโน หตฺถคตานิ ตุริยภณฺฑานิ สาธุกํ ปคฺคณฺหิตฺวา มหนฺตํ ปูชมกํสุ.

Đức vua nhận lấy xá-lợi, đặt hộp đựng xá-lợi lên một chiếc ngai vuông, tôn trí xá-lợi vào trong hộp, rồi đặt hộp ấy lên chiếc xe được thắng những con ngựa quý giống Sindhu màu hoa súng, bố trí quân lính canh gác xung quanh. (Đức vua nhận lấy xá-lợi) Ngài cho tấu lên năm loại nhạc cụ, và truyền lệnh cho dân chúng: “Hãy đi theo sau.” Rồi ngài đến gần trưởng lão Mahādeva và nói: “Bạch Đại đức, xin ngài hãy đi theo hầu cận xá-lợi.” Vị trưởng lão nghe lời ấy, liền nói: “Tâu Đại vương, xá-lợi này đã được truyền thừa qua nhiều thế hệ. Tôi sẽ hộ trì xá-lợi này giống như trưởng lão Ānanda, người giữ kho tàng Pháp của Đức Thế Tôn.” Nói xong, ngài cáo từ người gia chủ hộ độ của mình, mang y bát, và đi theo sau để hầu cận xá-lợi. Đức vua mang xá-lợi, tuần tự đi đến Mahāgāma, cho gọi Mahāsenagutta và ra lệnh: “Hãy trang hoàng thành phố.” Vị ấy cho đánh trống loan báo trong thành phố, ra lệnh: “Hãy quét dọn mười tám con đường, hãy đặt những bình nước đầy, hãy dựng lên cờ, phướn..., hãy dựng lên các cổng chào, hãy rải hoa năm màu, hãy trang hoàng toàn thể thành phố, hãy mang hương, hoa... và mặc thượng y thanh tịnh, toàn thể dân chúng hãy ra đón rước trên đường.” Bấy giờ, dân chúng cho tấu vang tất cả các loại nhạc cụ, tay cầm hương hoa... đi ra đón rước. Chư thiên, loài người, tỳ-khưu, tỳ-khưu-ni, thiện nam, tín nữ đông không kể xiết. Đoàn người (đầy dẫy hương hoa..., những bình nước đầy, những lá cờ được dựng lên) đã tung hô hàng ngàn lần. Toàn thể thành phố vang lên một tiếng đồng thanh như tiếng gầm của biển cả bị gió thơm thổi vào. Đức vua ấy ra lệnh: “Hãy thả tất cả chúng sinh trong nhà tù của thành phố, hãy cai trị một cách công bằng theo chánh pháp.” Nói xong, ngài mang xá-lợi vào thành phố của mình, đến cung điện của mình và ra hiệu cho các vũ công: “Hãy đảnh lễ xá-lợi.” Các vũ công, được trang điểm bằng nhiều loại trang sức, đi ra từ cung điện, đảnh lễ xá-lợi, rồi khéo léo tấu lên các nhạc cụ trong tay mình và thực hiện một cuộc cúng dường lớn lao.

ตโต วฑฺฒกึ ปกฺโกสาเปตฺวา ราชนิเวสนโต นาติทูเร นาจฺจาสนฺเต สุภุมิตเล ธาตุฆรํ การาเปตฺวา มาลากมฺมลตากมฺมาทึ ปติฏฺฐาเปตฺวา ธาตุฆเร วิจิตฺตมณฺฑปํ การาเปตฺวาน สตฺตรตนมยํ ธาตุกรณฺฑกํ การาเปตฺวา ธาตุกรณฺฑเก ธาตุํ ฐเปตฺวา รตนปลฺลงฺก มตฺถเก ธาตุํ ฐเปตฺวา อุปริ วิจิตฺตวิตานํ พนฺธิตฺวา สาณิยา ปริกฺขิปาเปตฺวา มหนฺเตน ปริวาเรน มหนฺตํ ธาตุปูชํ อกาสิ. มหาชนา คนฺธมาลํ คเหตฺวา มาสสฺส อฏฺฐูโปสถทิวเส ธาตุยา มหนฺตํ ปูชํ อกํสุ. ธาตุโต รํสิโย สมุคฺคจฺฉนฺติ. มหาชนา วิมฺภยชาตา สาธุการํ กโรนฺติ. โสมนสฺสภูตา สกลนครวาสิโน พุทฺธารมฺมณ ปีตึ คเหตฺวา ทิวเส ทิวเส ธาตุยา มหนฺตํ ปูชํ กโรนฺตา วีตินาเมนฺติ. ปญฺจสีลานิ รกฺขนฺติ, พุทฺธมามกา ธมฺมมามกา สงฺฆมามกา หุตฺวา สรณานิ คจฺฉนฺติ. ราชา มหาชนสฺส โอวทติ. ‘‘เมตฺตํ ภาเวถ, กรุณํ มุทิตํ อุเปกฺขํ ภาเวถ, กุเล เชฏฺฐาปจายนกมฺมํ กโรถา‘‘ติ. โอวทิตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺสปิ จตฺตาโร ปจฺจเย คงฺคาย มโห-ฆปฺปวตฺตนกาโล วิย มหาทานํ ปวตฺเตสิ. มาตาปิตุฏฺฐาเน ฐตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ สงฺคณฺหิ. มหาชนา ตสฺส โอวาเท ฐตฺวา ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กตฺวา เยภุยฺเยน ตสฺมึ กาเล มตา สคฺคํ คตา.

Sau đó, nhà vua cho gọi người thợ mộc đến, cho xây dựng một điện thờ xá-lợi trên một khu đất bằng phẳng, không quá xa cũng không quá gần hoàng cung, cho trang trí các họa tiết vòng hoa, dây leo, v.v. và cho dựng một gian đình tráng lệ trong điện thờ xá-lợi. Sau khi cho làm một cái tráp đựng xá-lợi bằng bảy báu, đặt xá-lợi vào trong tráp, đặt (tráp) xá-lợi lên trên một bảo tọa bằng châu báu, cho giăng một tấm lọng tráng lệ ở phía trên, cho vây quanh bằng một tấm màn, nhà vua cùng với đoàn tùy tùng đông đảo đã thực hiện một cuộc đại lễ cúng dường xá-lợi. Dân chúng cầm hương và hoa, vào tám ngày trai giới trong tháng, đã thực hiện đại lễ cúng dường xá-lợi. Các tia sáng phát ra từ xá-lợi. Dân chúng kinh ngạc, thốt lên lời lành thay. Toàn thể dân trong thành, với tâm hoan hỷ, có được niềm vui với đức Phật làm đối tượng, ngày ngày sống trong việc thực hiện đại lễ cúng dường xá-lợi. Họ giữ gìn năm giới, trở thành những người con của Phật, con của Pháp, con của Tăng, họ quy y Tam Bảo. Đức vua giáo huấn dân chúng: 'Hãy tu tập tâm từ, hãy tu tập tâm bi, hỷ, xả, hãy thực hành việc kính trọng bậc trưởng thượng trong gia tộc'. Sau khi giáo huấn, ngài cũng đã thực hiện việc đại bố thí bốn món vật dụng đến chư Tăng, giống như thời điểm dòng nước lớn của sông Hằng tuôn chảy. Đứng ở vị trí của cha mẹ, ngài đã chăm lo cho chư Tăng. Dân chúng vâng theo lời giáo huấn của ngài, làm các công đức như bố thí, v.v., phần lớn những người chết vào thời đó đều được sanh về cõi trời.

กลฺยาณวคฺคมฺหิ ปติฏฺฐิตา ชนา,ทานาทิ ปุญฺญานิ กริตฺว สพฺพทา;

จุตา จุตา สพฺพชนา สุมานสา,คตา อเสสํ สุคตึ สุเภ รตา.

Những người an trú trong thiện pháp, luôn luôn làm các công đức như bố thí; tất cả những người ấy, sau khi chết đi, với tâm hoan hỷ, đã đi đến cõi lành một cách trọn vẹn, vui thích trong điều tốt đẹp.

ราชา ธาตุยา มหนฺตํ ปูชํ กโรนฺโต มหคาเม วิหาสิ. เตน ปติฏฺฐาปิตวิหารา กเถตพฺพา? กถํ? เลนวิหารํ จนฺทคิริวิหารํ โกฏิปพฺพตวิหารํ นครงฺคณวิหารํ เสลกา วิหารํ ตลากาวิหารนฺติ เอวมาทโย วิหาเร ปติฏฺฐาเปตฺวา ติปิฏกมหาอริฏฺฐตฺเถรสฺส ทกฺขิโณทกํ ทตฺวา มหาวิหาเร นิยฺยาเทสิ. เอวํ โส ราชา ยาวชีวํ ธาตุํ ปริหริตฺวา ปจฺฉิเม กาเล มรณมญฺเจ นิปนฺโน อตฺตโน ปุตฺตํ ยฏาลติสฺส กุมารํ ปกฺโกสาเปตฺวา; ตาต ติสฺส, อมฺเหหิ ปริหริต นลาฏธาตุ ปูเชหี’ติ ธาตุวํสํ กเถตฺวา ปุตฺตํ อนุสาสิตฺวา กาลํ กตฺวา สคฺคปุรํ คโต.

Đức vua, trong khi thực hiện đại lễ cúng dường xá-lợi, đã trú tại Mahāgāma. Các ngôi chùa do ngài xây dựng nên được kể ra? Như thế nào? Sau khi xây dựng các ngôi chùa như Lenavihāra, Candagirivihāra, Koṭipabbatavihāra, Nagaraṅgaṇavihāra, Selakāvihāra, Talākāvihāra, v.v., ngài đã dâng nước cúng dường đến Đại trưởng lão Tipiṭaka Mahāariṭṭha và giao phó (các ngôi chùa ấy) cho Đại Tự. Như vậy, vị vua ấy đã hộ trì xá-lợi suốt đời. Vào lúc cuối đời, khi đang nằm trên giường bệnh, ngài cho gọi con trai mình là hoàng tử Yaṭālatissa đến; sau khi kể lại lịch sử xá-lợi và giáo huấn con trai rằng: 'Này con Tissa, con hãy cúng dường xá-lợi xương trán đã được chúng ta hộ trì', ngài đã qua đời và đi về thành trời.

ราชา มหานาควโร ยสสฺสิ,กตฺวาปิ รชฺชํ มติมา สุสทฺโธ;

มาเนตฺว สงฺฆํ จตุปจฺจเยหิ,อคา อโสโก วรเทวโลกํ;

Vua Mahānāga, bậc tối thắng, đầy danh tiếng, đã trị vì vương quốc, là người trí tuệ, có đức tin trong sạch; đã tôn kính chư Tăng bằng bốn món vật dụng, đã đi đến cõi trời cao quý, không còn sầu muộn.

ตสฺส ปุตฺโต ยฏาลติสฺสกุมาโร ปิตุ อจฺจเยน ปิตรา วุตฺตนิยาเมเนว ธาตุยา มหนฺตํ ปูชํ กาเรสิ. โส’ปิ ทิวสสฺส ตโย วาเร ธาตุปฏฺฐานํ กโรนฺโต รชฺชํ กาเรตฺวา จิรํ วิหาสิ. อิมินา’ปิ ปติฏฺฐาปิตวิหารา กเถตพฺพา; ธมฺมสาลวิหารํ มหาธมฺมสาลวิหารํ เสลาภยวิหารนฺติ เอวมาทโย ปติฏฺฐาเปตฺวา-ติปิฏกมหาอริฏฺฐตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก ติปิฏกมหาอภยตฺเถโร อุปราชสฺส มหานาคสฺส อยฺยโก. ตสฺส เถรสฺส ทกฺขิโณทกํ อทาสิ. โส’ปิ ราชา ยาวชีวํ ธาตุํ ปริหริตฺวา ปจฺฉิเม กาเล มรณมญฺเจ นิปนฺโน อตฺตโน ปุตฺตํ โคฐาภยกุมารํ ปกฺโกสาเปตฺวา’ธาตุยา มหนฺตํ ปูชํ กโรนฺโต อปฺปมตฺโต โหหี’ติ วตฺวา ธาตุวํสํ กเถตฺวา กาลํ กตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺติ.

Con trai của ngài là hoàng tử Yaṭālatissa, sau khi vua cha qua đời, đã thực hiện đại lễ cúng dường xá-lợi đúng theo cách thức mà vua cha đã dạy. Vị ấy cũng đã trị vì vương quốc trong một thời gian dài, mỗi ngày ba lần hầu cận xá-lợi. Các ngôi chùa do vị này xây dựng cũng nên được kể ra; sau khi xây dựng các ngôi chùa như Dhammasālavihāra, Mahādhammasālavihāra, Selābhayavihāra, v.v., ngài đã dâng nước cúng dường đến Đại trưởng lão Tipiṭaka Mahāabhaya, vị đệ tử cùng ở của Đại trưởng lão Tipiṭaka Mahāariṭṭha và là ông của Phó vương Mahānāga. Vị vua ấy cũng đã hộ trì xá-lợi suốt đời. Vào lúc cuối đời, khi đang nằm trên giường bệnh, ngài cho gọi con trai mình là hoàng tử Goṭhābhaya đến, nói rằng: 'Con hãy không dễ duôi trong việc thực hiện đại lễ cúng dường xá-lợi', rồi kể lại lịch sử xá-lợi, sau đó ngài đã qua đời và tái sanh ở cõi trời.

ยฏฺฐาลโก นาม มหามหีปติ,มหาชนสฺสตฺถกโร คุณาลโย;

โส ธาตุปูชํ วิปุลํ อเนกธา,กตฺวา คโต เทวปุรํ อนินฺทิโต.

Vị đại vương tên là Yaṭṭhālaka, người mang lại lợi ích cho dân chúng, là nơi nương tựa của các đức hạnh; vị ấy đã thực hiện việc cúng dường xá-lợi rộng lớn nhiều lần, sau khi làm vậy, đã đi về thành của chư thiên, không bị chê trách.

ตสฺส ปุตฺโต โคฐาภยกุมาโร ปิตุ อจฺจเยน ปิตรา วุตฺตนิยาเมเนว ธาตุยา มหนฺตํ ปูชํ กตฺวา โคฐาภย มหาราชา หุตฺวา รชฺชํ กโรนฺโต กาจรคาเม ทสภาติเก ราชาโน ฆาเตตฺวา ทณฺฑกมฺมตฺถาย โคฐาภยมหาเถรสฺส หตฺโถฏฺฐชนปเท วสนฺตสฺส มตฺติกเลนวิหารํ ขีรสาล วิหารํ นาคมหาวิหารํ กุมฺภเสลวิหารํ เจติยปพฺพตวิหารํ สานุปพฺพตวิหารํ กณิการ เสลวิหารํ อมฺพเสล วิหารํ ตินฺทุกเลน วิหารํ กรณฺฑกวิหารํ โคธสาลวิหารํ วาลุกติตฺถวิหารนฺติ เอวมาทโย คงฺคาย ปรตีเร ปญฺจสตวิหาเร โอริมตีเร ปญฺจสตวิหาเร จา’ติ วิหารสหสฺสํ กาเรตฺวา อตฺตโน สทิสนามสฺส โคฐาภยตฺเถรสฺส ทกฺขิโณทกํ ทตฺวา อทาสิ. โส ยาวชีวํ ธาตุปูชํ กตฺวา ปจฺฉิเม กาเล มรณมญฺเจ นิปนฺโน อตฺตโน ปุตฺตํ กากวณฺณติสฺส กุมารํ ปกฺโกสาเปตฺวา อาลิงฺคิตฺวา;’ตาต ติสฺส, อยํ นลาฏธาตุ อมฺหากํ ปรมฺปราย อาคตา. ตฺวํ กิร ธาตุํ คเหตฺวา มหาคงฺคาย ปสฺเส เสรุ นาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิยา มตฺถเก ปติฏฺฐาเปตฺวา สงฺฆารามํ การาเปสฺสสี’ติ สตฺถา ชีวมาโน วฺยากรณมกาสิ. ตสฺมา ตฺวํ อิมํ ธาตุํ คเหตฺวา มมจฺจเยน ตสฺมึ ฐาเน ปติฏฺฐาเปหี’ติ ปุตฺตํ อนุสาสิตฺวา กาลกิริยํ กตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺติ.

Con trai của ngài là hoàng tử Goṭhābhaya, sau khi vua cha qua đời, đã thực hiện đại lễ cúng dường xá-lợi đúng theo cách thức mà vua cha đã dạy. Trở thành Đại vương Goṭhābhaya, trong khi trị vì vương quốc, ngài đã giết mười vị vua anh em ở làng Kācaragāma. Để trừng phạt (hành động đó), ngài đã cho xây dựng một ngàn ngôi chùa, gồm năm trăm ngôi chùa ở bờ bên kia sông Hằng và năm trăm ngôi chùa ở bờ bên này, như là Mattikalenavihāra, Khīrasālavihāra, Nāgamahāvihāra, Kumbhaselavihāra, Cetiyapabbatavihāra, Sānupabbatavihāra, Kaṇikāraselavihāra, Ambaselavihāra, Tindukalenavihāra, Karaṇḍakavihāra, Godhasālavihāra, Vālukatitthavihāra, v.v., cho Đại trưởng lão Goṭhābhaya đang trú tại xứ Hatthoṭṭha, rồi dâng nước cúng dường và dâng tặng (các ngôi chùa ấy) cho vị trưởng lão Goṭhābhaya có cùng tên với mình. Vị ấy đã thực hiện việc cúng dường xá-lợi suốt đời. Vào lúc cuối đời, khi đang nằm trên giường bệnh, ngài cho gọi con trai mình là hoàng tử Kākavaṇṇatissa đến, ôm lấy con và giáo huấn rằng: 'Này con Tissa, xá-lợi xương trán này đã được truyền lại trong dòng dõi của chúng ta. Bậc Đạo Sư khi còn tại thế đã thọ ký rằng: 'Con sẽ lấy xá-lợi, tôn trí trên đỉnh gò đất tên Varāha ở cuối hồ tên Seru bên cạnh sông Mahāgaṅgā, và cho xây dựng một tu viện'. Vì vậy, sau khi ta qua đời, con hãy lấy xá-lợi này và tôn trí tại nơi đó'. Sau khi giáo huấn con trai, ngài đã qua đời và tái sanh ở cõi trời.

โคฐาภโย นาม มหีปติสฺสโร,มหาชเน โตสยิ อปฺปมตฺโต;

โส ธาตุปูชํ วิปุลํ กริตฺวา,อคา อโสโก วรเทวโลกํ.

Vị chúa tể của đất đai tên là Goṭhābhaya, đã làm cho dân chúng hài lòng, không dễ duôi; vị ấy, sau khi thực hiện việc cúng dường xá-lợi rộng lớn, đã đi đến cõi trời cao quý, không còn sầu muộn.

มหานนฺโท มหาปญฺโญ จนฺทคุตฺโต พหุสฺสุโต;

ภทฺทเสโน มหาเถโร ภทฺทธมฺเม วิสารโท.

(Trưởng lão) Mahānanda có trí tuệ lớn, (trưởng lão) Candagutta là bậc đa văn; Đại trưởng lão Bhaddasena, tinh thông trong thiện pháp.

ชยเสโน จ โส วีโร เถโร โส สงฺฆรกฺขิโต;

เทวตฺเถโร จ เมธาวี รกฺขกา ธาตุ ภทฺทกา.

Và vị anh hùng Jayasena ấy, vị trưởng lão Saṅgharakkhita ấy; và vị trưởng lão Deva bậc trí tuệ, (họ là) những vị hộ trì xá-lợi hiền thiện.

อุปราชา มหานาโค ยฏฺฐาลโก มหาพโล;

โคฐาภโย มหาปุญฺโญ กากวณฺโณ จ วีริยวา.

Vị phó vương Mahānāga, vị Yaṭṭhālaka có đại lực; vị Goṭhābhaya có đại phước, và vị Kākavaṇṇa có tinh tấn.

เอเต เถรา จ ราชาโน ปุญฺญวนฺโต สุมานสา;

ธาตุ ปรมฺปรานีตา ธาตา ธาตุสุโกวิทา.

Những vị trưởng lão và những vị vua này, là những bậc có phước báu, có thiện tâm; đã mang xá-lợi đến theo dòng truyền thừa, là những người hộ trì, những người thông suốt về xá-lợi.

กสฺสปาทีนเถรานํ ปรมฺปรายมาคตา;

มหานาคาทิ หตฺถโต ยาว ติสฺสมุปาคตา.

(Xá-lợi) đã đến theo dòng truyền thừa của các vị trưởng lão bắt đầu từ ngài Kassapa; từ tay của vua Mahānāga và các vị khác cho đến khi đến tay vua Tissa.

อิติ อริยชนปฺปสาทนตฺถาย กเต ธาตุวํเส

Như vậy, trong Xá-lợi Sử được biên soạn vì mục đích làm phát sinh niềm tịnh tín cho các bậc Thánh nhân

ธาตุปรมฺปรา กถา นาม

Câu chuyện về dòng truyền thừa Xá-lợi

ตติโย ปริจฺเฉโท.

Chương thứ ba.

๔. ปกิณฺณกกถา

4. Câu chuyện Tạp lục

ตตฺร ฐตฺวา รเญโญ อุปฺปตฺติ กเถตพฺพา. (โส ปน) อมฺหากํ สตฺถุโน โพธิปฺปตฺติโต ปุเรตรเมว มหามลย รฏฺเฐ วนจรกํ ปฏิจฺจ ตสฺส ภริยาย กุจฺฉิยํ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. นวฑฺฒมาสาวสาเน มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมิตฺวา กเมน วฑฺฒนฺโต วิญฺญุภาวํ ปาปุณิ. ตสฺส ปิตา เอกํ ทาริกํ อาเนตฺวา ปุตฺตสฺส เคเห อกาสิ. อปรภาเค ตสฺส ปิตา กาลมกาสิ. กุมาโร’จรโก’ติ ปญฺญายิ. โส ตโต ปฏฺฐาย ปจฺเจกพุทฺธํ อุปฏฺฐหิ. จรโก อตฺตโน นิวาสวตฺถุสฺมึ กทลิปนสาทีนิ โรเปตฺวา ผลารามํ อกาสิ. ตโต อปรภาเค เตน โรปิตปนสรุกฺโข มหนฺตํ จาฏิปฺปมาณํ ปนสผลํ คณฺหิ. จรโก อตฺตโน วตฺถุํ คนฺตฺวา สาขาย สุปกฺกํ ปนสผลํ ปสฺสิตฺวา ฉินฺทิตฺวา เคหํ อาหริตฺวา อปสฺสายํ ลุญฺจิตฺวา อุปธาเรสิ. ตโต สมนฺตา จตุมธุรํ วิย ยูสํ โอตริตฺวา อปสฺสยํ อปนีต อาวาฏํ ปูเรตฺวา อฏฺฐาสิ. ตโต จรโก เอวํ จินฺเตสิ. อิมํ ปนสผลํ อมฺหากํ ปจฺเจกพุทฺเธน วินา อญฺเญสํ นานุจฺฉวิกนฺติ. ปฏิสาเมตฺวา ฐเปสิ.

Tại đây, câu chuyện về sự xuất sinh của nhà vua cần được kể lại. (Vị ấy) đã thọ sanh trong bụng của vợ một người sống trong rừng ở xứ Mahāmalaya, do duyên sự với người ấy, ngay cả trước khi bậc Đạo Sư của chúng ta chứng đắc giác ngộ. Vào cuối chín tháng rưỡi, sau khi ra khỏi bụng mẹ, ngài tuần tự lớn lên và đạt đến sự hiểu biết. Cha của ngài đã mang về một cô gái và tác thành cho con trai trong nhà. Về sau, cha của ngài qua đời. Chàng trai được biết đến với tên là ‘Caraka’. Kể từ đó, vị ấy đã hầu hạ một vị Phật Độc Giác. Caraka đã trồng chuối, mít, và các loại cây khác tại nơi ở của mình và tạo thành một vườn cây ăn trái. Về sau, cây mít do vị ấy trồng đã sinh một quả mít lớn bằng một cái lu. Caraka đi đến khu đất của mình, thấy quả mít chín cây trên cành, liền hái xuống, mang về nhà, gọt vỏ trong nhà kho, rồi cất giữ. Bấy giờ, nước quả ngọt như tứ vị ngọt ngào chảy ra xung quanh, tràn đầy vào chỗ trống của nhà kho đã được dọn đi. Khi ấy, Caraka suy nghĩ như vầy: “Quả mít này không thích hợp cho ai khác ngoài vị Phật Độc Giác của chúng ta”. (Nghĩ vậy), vị ấy đã cất giữ nó.

ปุนทิวเส ปจฺเจกพุทฺโธ เลนโต นิกฺขมิตฺวา สรีรปฏิชคฺคนํ กตฺวา สุรตฺตปลฺลวสทิสํ อนฺตรวาสกํ ปริมณฺฑลํ กตฺวา นิวาเสตฺวา พหลปวรมหาปํสุกูลจีวรํ ปารุปิตฺวา นีลภมรวณฺณํ ปตฺตํ หตฺเถน คเหตฺวา อากาเสน อาคนฺตฺวา ตสฺส กุฏิทฺวาเร ปากโฏ อโหสิ. จรโก กุฏิโต นิกฺขมิตฺวา ตํ วนฺทิตฺวา หตฺถโต ปตฺตํ คเหตฺวา เคหํ ปเวเสตฺวา ปีเฐ นิสีทาเปตฺวา อตฺตนา ฐปิตฏฺฐานโต ปนสผลํ คเหตฺวา ยูสํ ปตฺเต ปูเรตฺวา ปฏิคฺคหาเปสิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ตํ ปริภุญฺชิตฺวา อากาสโต อตฺตโน วสนฏฺฐานเมว คโต. อเถกทิวสํ จรโก ปรเทสา คจฺฉนฺโต ภริยํ ปกฺโกสาเปตฺวา;’ อมฺม, อยฺยสฺส อปฺปมตฺโต หุตฺวา ทานํ เทหี’ติ สพฺพูปกรณํ นิยฺยาเทตฺวา ปรเทสํ คโต. ปุนทิวเส ปจฺเจกพุทฺโธ เลนโต นิกฺขมิตฺวา จีวรํ ปารุปิตฺวา ปตฺตมาทาย อากาสโต อาคนฺตฺวา กุฏิทฺวาเร โอตริตฺวา อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ ขเณ จรกสฺส ภริยา กุฏิโต นิกฺขมิตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสฺส หตฺถโต ปตฺตํ คเหตฺวา เคเห นิสีทาเปตฺวา ภตฺตํ อทาสิ.

Vào ngày hôm sau, vị Phật Độc Giác đi ra khỏi hang, sau khi chăm sóc thân thể, đã đắp nội y có màu như chồi non đỏ thắm một cách ngay ngắn, khoác tấm y phấn tảo dày và cao quý, tay cầm bình bát có màu như con ong xanh, rồi đi đến bằng hư không và xuất hiện tại cửa am của vị ấy. Caraka đi ra khỏi am, đảnh lễ ngài, nhận lấy bình bát từ tay ngài, mời ngài vào nhà, thỉnh ngài ngồi trên ghế, rồi lấy quả mít từ nơi mình đã cất, đổ đầy nước quả vào bát và dâng lên ngài. Vị Phật Độc Giác sau khi thọ dụng xong, đã bay qua hư không trở về nơi ở của mình. Rồi một ngày nọ, Caraka khi đi đến một xứ khác, đã gọi vợ đến và dặn rằng: ‘Này em, hãy không lơ là mà dâng cúng vật thực đến bậc tôn quý’, rồi giao lại tất cả vật dụng và đi đến xứ khác. Ngày hôm sau, vị Phật Độc Giác đi ra khỏi hang, đắp y, mang bát, bay đến bằng hư không, đáp xuống trước cửa am và đứng đó. Vào khoảnh khắc ấy, vợ của Caraka đi ra khỏi am, nhận lấy bình bát từ tay vị Phật Độc Giác, mời ngài ngồi trong nhà và dâng cúng vật thực.

เตน ภตฺตกิจฺเจ ปรินิฏฺฐิเต สา ตรุณปจฺเจกพุทฺธํ ปสฺสิตฺวา กิเลสปฏิสํยุตฺตํ จิตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสฺส อตฺตโน อชฺฌาสยํ กเถสิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ตสฺสา กถํ สุตฺวา ชิคุจฺฉมาโน อุปฺปติตฺวา อากาสโต อตฺตโน วสนฏฺฐานเมว คโต. สา ปจฺเจกพุทฺธสฺส คตกาเล อตฺตโน สรีรํ เตเลน มกฺเขตฺวา ภณฺฑนกา วิย นิตฺถุนมานา มญฺเจ นิปชฺชิ. จรโก ปรเทสโต อาคนฺตฺวา ภริยํ นิปชฺชมานํ เอวมาห?’ภทฺเท, กึ อยฺยสฺส ภิกฺขํ อทาสี’ติ. สา นิตฺถุนมานา อาห? มา ปุจฺฉ ตว อยฺยสฺส กมฺมนฺติ. กเถหิ ภทฺเท, กึ เตน กมฺมํ กตนฺติ. โส อตฺตนา สทฺธึ กิเลสวสฺเน โอกาสํ การาเปตุํ วายมิตฺวา มยา อยุตฺตนฺติ วุตฺเต มม เกเส คเหตฺวา หตฺถปาเทหิ อาโกเฏตฺวา สรีรํ นเขน โอตฺถริตฺวา สีเส ปหริตฺวา คโต’ติ วุตฺเต จรโก ตํ สุตฺวา อสหนฺโต (เอโส มยา) เอวรูปสฺส อสฺสมณกมฺมสฺส โปสิโต’ติ วตฺวา ตสฺสา โสกํ วิโนเทตฺวา ธนุํ อาทาย ติกฺขสรํ คเหตฺวา เอตํ มาเรตฺวา อาคมิสฺสามี’ติ วตฺวา วสนฏฺฐานํ อคมาสิ.

Khi ngài đã dùng bữa xong, người phụ nữ ấy nhìn thấy vị Phật Độc Giác trẻ tuổi, liền khởi lên tâm niệm nhiễm ô phiền não và nói ra ý định của mình cho vị Phật Độc Giác. Vị Phật Độc Giác nghe lời nói của bà, cảm thấy ghê tởm, liền bay lên không và trở về nơi ở của mình. Khi vị Phật Độc Giác đã đi, bà ta thoa dầu lên thân mình, rên rỉ như người vừa bị đánh đập rồi nằm xuống giường. Caraka từ xứ khác trở về, thấy vợ đang nằm liền hỏi rằng: ‘Này em, em đã dâng vật thực cho bậc tôn quý chưa?’. Bà ta rên rỉ đáp: ‘Đừng hỏi về việc làm của bậc tôn quý của chàng nữa’. ‘Hãy nói đi em, ngài đã làm gì?’. Khi bà ta nói: ‘Vị ấy đã cố gắng tìm cơ hội để hành lạc với em, và khi em nói rằng điều đó là không thích hợp, vị ấy đã nắm tóc em, đánh đập bằng tay chân, cào cấu thân thể em bằng móng tay, đánh vào đầu rồi bỏ đi’, Caraka nghe vậy không thể chịu đựng nổi, nói rằng: ‘(Ta đã) nuôi dưỡng một kẻ có hành vi không phải của sa-môn như vậy’, rồi an ủi nỗi buồn của vợ, lấy cung, cầm một mũi tên sắc bén, và nói rằng: ‘Ta sẽ giết hắn rồi trở về’, rồi đi đến nơi ở của vị ấy.

ตสฺมึ สมเย ปจฺเจกพุทฺโธ นหานตฺถาย คโต. คนฺตฺวา จ ปน กายพนฺธนํ อากาเส จีวรวํสํ วิย กตฺวา นิวาสนปาปุรณํ ตสฺมึ ฐเปตฺวา ชลสาฏกํ นิวาเสตฺวา อุทกมตฺถกา อากาเส นิสีทิตฺวา นหายิตุํ อารภิ. จรโก ปจฺเจกพุทฺธสฺส ครุคารวการณํ ปสฺสนฺโต คุมฺพนฺตเร นิลีโน อฏฺฐาสิ. ฐตฺวา จ ปน เอวรูปํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา จินฺเตสิ? อยญฺจ เอวรูปํ น กโรติ, อทฺธา เอสา มุสาวาทา’ติ. อหํ เอติสฺสา วจนํ คเหตฺวา เอวรูปสฺส สมณสฺส อการเณ อปราธํ กตํ. เอโส ตาทิสํ น กโรตี’ติ จินฺเตตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสฺส นหตฺวา ฐีตกาเล คนฺตฺวา ปาเทสุ นิปติตฺวา?’มยฺหํ ขมถ อยฺยา’ติ อาห. ปจฺเจก พุทฺโธ? กึ กเถสิ อุปาสกา’ติ. โส อตฺตโน มาตุคามสฺส กถิตํ อาจิกฺขิ. เอวญฺหิ สติ อุปาสก ตุมฺหากํ อาคตกมฺมํ นิฏฺฐเปตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏตี’ติ อาห. มา เอวํ กเถถ สามิ, อหํ อญฺญาณภาเวน ตสฺสา วจนํ คเหตฺวา ตุมฺหากํ อการเณ ทุพฺภิตุํ อาคโตมฺหิ’ติ สพฺพํ อตฺตนา จินฺติตํ อาจิกฺขิ.

Vào lúc ấy, vị Phật Độc Giác đi đến để tắm. Sau khi đến, ngài làm cho dây thắt lưng ở trên không trung giống như sào phơi y, rồi đặt y nội và y vai lên đó, mặc vào tấm y tắm, rồi ngồi trên không trung trên mặt nước và bắt đầu tắm. Người du sĩ, trong khi quan sát lý do tôn kính vị Phật Độc Giác, đã nấp trong bụi cây và đứng đó. Đứng đó và thấy điều kỳ diệu như vậy, ông suy nghĩ: 'Vị này không làm điều như vậy, chắc chắn người đàn bà kia đã nói dối. Ta đã tin lời của bà ta mà phạm lỗi vô cớ đối với một vị sa-môn như thế này. Vị này không làm điều như vậy.' Suy nghĩ như thế, vào lúc vị Phật Độc Giác tắm xong và đứng dậy, ông đến đảnh lễ dưới chân và nói: 'Thưa ngài, xin hãy tha thứ cho con.' Vị Phật Độc Giác hỏi: 'Này thiện tín, ông nói gì vậy?' Ông ta kể lại lời của người phụ nữ. Vị Phật Độc Giác nói: 'Nếu vậy, này thiện tín, ông nên hoàn thành công việc đã đến rồi hãy đi.' Ông ta nói: 'Xin đừng nói vậy, thưa ngài, do vô minh, con đã tin lời bà ta và đến đây để hãm hại ngài một cách vô cớ,' rồi kể lại tất cả những gì mình đã suy nghĩ.

ปจฺเจกพุทฺโธ? อาม อุปาสก, สา อตฺตนา สทฺธึ อสทฺธมฺมปฏิสํยุตฺตกถํ กเถสี’ติ อาห. โส ตสฺสา กุชฺฌิตฺวา อหํ เอตํ นิสฺสาย อิมสฺส อปรชฺฌามิ. คนฺตฺวา ตํ มาเรสฺสามี’ติ ปจฺเจกพุทฺธํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา นิกฺขมิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ตํ นิวตฺเตตฺวา มาตุคามํ มา มาเรหี’ติ อเนกวิธานิ การณานิ กเถตฺวา ปญฺจสีเล ปติฏฺฐเปตฺวา ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห?

Vị Phật Độc Giác nói: 'Đúng vậy, này thiện tín, bà ta đã nói với ông những lời liên quan đến việc bất chính.' Ông ta nổi giận với bà ấy và nghĩ: 'Vì bà ta mà ta đã phạm lỗi với vị này. Ta sẽ đi giết bà ta.' Rồi ông đảnh lễ vị Phật Độc Giác theo thể năm vóc sát đất và rời đi. Vị Phật Độc Giác ngăn ông lại và nói: 'Đừng giết người phụ nữ ấy,' rồi thuyết giảng nhiều lý do, giúp ông an trú trong năm giới, và trong khi thuyết pháp cho ông, ngài đã nói kệ này:

โย อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ,สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส;

ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ,สุขุโม รโช ปฏิวาตํว ขิตฺโต’ติ;

Kẻ nào hãm hại người không ác ý, người trong sạch, không tỳ vết; tội ác ấy quay trở lại chính kẻ ngu, như bụi mịn tung ngược chiều gió.

จรโก ตสฺส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปสนฺตจิตฺโต หุตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา เคหํ คนฺตฺวา ตาย สทฺธึ สมคฺควาสํ วสิตฺวา ตโต ปฏฺฐาย ยาวชีวํ ปจฺเจกพุทฺธสฺส จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาราทโย ปริกฺขาเร จ ทตฺวา ปฏิชคฺคิ. โส ตสฺมึเยว เลเน วสนฺโต อปรภาเค อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ.

Người du sĩ sau khi nghe pháp thoại của ngài, tâm trở nên trong sạch, đã đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, rồi trở về nhà, sống hòa thuận với người phụ nữ ấy. Kể từ đó, suốt đời ông đã cúng dường và chăm sóc vị Phật Độc Giác với các vật dụng như y phục, vật thực khất thực, chỗ ở, thuốc men trị bệnh, và các vật dụng khác. Vị Phật Độc Giác, trong khi sống trong hang động ấy, về sau đã nhập vô dư y Niết-bàn.

สยมฺภุญาเณน วิคยฺห ธมฺมํ,ทุกฺขํ อนนฺตํ สกลํ ปหาย;

สมาธิฌานาภิรโต ยสสฺสิ,คโต วินาสํ ปวโร ยสสฺสิ.

Với trí tuệ tự chứng, ngài đã thấu triệt Chánh pháp, từ bỏ hoàn toàn mọi khổ đau vô tận; bậc danh tiếng, ưa thích thiền định, bậc cao quý, danh tiếng, đã đi đến nơi tịch diệt.

อถ ปจฺฉา จรโก กาลํ กตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺติ. ตตฺถ จิรํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา เทวโลกโต จวิตฺวา อิมสฺมึ ทีเป มลย รฏฺเฐ อมรุปฺปล เลนสฺส อาสนฺนฏฺฐาเน อุปจรกสฺส ปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ. โส นวมาสฑฺฒปริโยสาเน มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมิ. ตสฺส นามคหณทิวเส ญาตกา อมรุปฺปล กุมาโรติ นามํ อกํสุ. โส ปน อปรภาเค วฑฺเฒนฺโต ทารเกหิ สทฺธึ กีฬนฺโต ปตฺตปุเฏน วาลุกภตฺตํ ปจิตฺวา, ทารกา อิเม สมณาติ วตฺวา ปฏิปาฏิยา นิสีทาเปตฺวา ทานํ ทสฺสามี’ติ วตฺวา กีฬาทานํ เทติ. เอกทิวสํ อมรุปฺปล กุมาโร วาลุกถุปํ กตฺวา อตฺตโน นิวาสนวตฺถทุสฺสํ คเหตฺวา ขุทฺทกทณฺฑเก พนฺธิตฺวา ปฏากํ กตฺวา ปูชนตฺถาย ฐเปสิ. อมรุปฺปล เลนวาสี มลิย เทวตฺเถรํ นิสฺสาย ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กตฺวา ตโต จุโต อิมสฺมึเยว ทีเป มหาคาเม โคฐาภยมหาราชสฺส อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. โส นวมาสฑฺฒปริโยสาเน มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมิ. ตสฺส นามคหณ ทิวเส’กากวณฺณติสฺโส’ติ นามํ อกํสุ. โส อนุปุพฺเพน วฑฺฒิตฺวา ปิตุ อจฺจเยน ฉตฺตํ อุสฺสาเปตฺวา กากวณฺณติสฺสมหาราชา อโหสิ. ตสฺส ฉตฺเต อุสฺสาปิเตเยว สกลรฏฺฐํ สุภิกฺขํ อโหสิ. ปญฺจ วา ทฺวาทส วา ทิวเส อนติกฺกมิตฺวา เทโว สมฺมา วสฺสติ. เวสฺสนฺตรโพธิสตฺตสฺส ทานคฺเค ยาจกานํ หตฺเถ ภิกฺขาภาชนํ วิย ตสฺมึ กาเล วาปีโปกฺขรณี-นที-กนฺทร-โสพฺภ-ชาตสราทโย วสฺโสทเกน ปูริตา อเหสุํ. ปญฺจวิธปทุมสญฺฉนฺนา อเนกทิชสมากิณฺณา นานารุกฺเขหิ วิโรจิตา อเหสุํ. นานา สสฺสานิ สมฺปชฺชึสุ, อุตฺตรกุรุ อาลกมนฺทา ราชธานิสทิสํว หิรญฺญสุวณฺณาทิ รตนฏฺฐานํ.

Về sau, người du sĩ qua đời và tái sanh lên cõi trời. Ở đó, sau khi hưởng thụ tài sản cõi trời trong một thời gian dài, ông mệnh chung từ cõi trời và tái sanh trên hòn đảo này, tại xứ Malaya, ở một nơi gần hang Amaruppala, làm con trai của một người hầu cận. Sau chín tháng rưỡi, cậu bé ra khỏi lòng mẹ. Vào ngày đặt tên, bà con đặt tên cho cậu là hoàng tử Amaruppala. Về sau, khi lớn lên, trong khi chơi đùa với những đứa trẻ khác, cậu dùng lá cây làm bát, nấu cơm bằng cát, và nói: 'Những đứa trẻ này là sa-môn,' rồi cho chúng ngồi theo hàng và nói: 'Ta sẽ cúng dường,' rồi thực hiện việc cúng dường trong trò chơi. Một ngày nọ, hoàng tử Amaruppala làm một bảo tháp bằng cát, lấy tấm vải y nội của mình, buộc vào một cây gậy nhỏ làm cờ hiệu và dựng lên để cúng dường. Một người sống trong hang Amaruppala, nhờ nương tựa trưởng lão Maliyadeva, đã làm các công đức như bố thí, sau khi mệnh chung từ đó, đã thọ sanh trong bụng của hoàng hậu chánh cung của đại vương Goṭhābhaya ở Mahāgāma trên chính hòn đảo này. Sau chín tháng rưỡi, cậu bé ra khỏi lòng mẹ. Vào ngày đặt tên, họ đặt tên cho cậu là Kākavaṇṇatissa. Cậu tuần tự lớn lên, sau khi vua cha băng hà, cậu đã giương lọng lên và trở thành đại vương Kākavaṇṇatissa. Ngay khi lọng của ngài được giương lên, toàn xứ trở nên sung túc. Cứ không quá năm hoặc mười hai ngày, trời lại mưa thuận gió hòa. Vào thời đó, các hồ chứa, ao, sông, hang, khe núi, hồ tự nhiên, v.v., đều đầy nước mưa, giống như bát khất thực trong tay những người ăn xin tại nơi bố thí của Bồ-tát Vessantara. Chúng được bao phủ bởi năm loại hoa sen, đông đúc các loài chim, và rực rỡ với nhiều loại cây khác nhau. Các loại ngũ cốc khác nhau đều được mùa, và nơi đây trở thành một nơi có các báu vật như vàng bạc, v.v., giống như kinh đô Ālakamandā ở Uttarakuru.

โส ราชา สทฺธาย สมฺปนฺโน มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส จตฺตาโร ปจฺจเย อนูนํ กตฺวา ทาเปสิ. สฏฺฐิมตฺตานํ ติปิฏกธรานํ จนฺทนโทณิยา สตปากเตลสฺส ปูราเปตฺวา ยาวปิฏฺฐิปาทํ ตาว โอสีทาเปตฺวา นิสินฺนานํ ลฏฺฐิม ธุทนฺตกฏฺฐํ จตุมธุรํ ปกฺขิปิตฺวา ทาเปสิ. อุจฺฉุกณฺฑ-สกฺขรา-นาลิเกร-ผลมูลขนฺธขาทนญฺจ นานาวิธมจฺฉรเสหิ สุคนฺธสาลิตณฺฑุเลน สาธิตยาคุภตฺตญฺจ ปาโตว อทาสิ. อนฺตราภตฺเต อฏฺฐารสวิธ-อนฺตรขชฺชกญฺจ อุจฺฉุกทลิปนสผลาทโย จ นานาวิโธตฺตริภงฺเคน สทฺธึ สุคนฺธสาลิตณฺฑุลภตฺตํ นานคฺครสํ ทาเปตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ อฏฺฐวิธกปฺปียปานเก จ ทาเปสิ. อญฺเญ สมณปริกฺขาเร จ ทาเปสิ. อิมินา นิยาเมเนว ภิกฺขุสงฺฆสฺส ติปิฏกธรภิกฺขูนญฺจ นิรนฺตรํ มหา ทานํ ทตฺวา วสติ.

Vị vua ấy, với lòng tín thành, đã cúng dường bốn món vật dụng đến đại chúng Tăng-già một cách không thiếu sót. Ngài đã cho đổ đầy dầu được nấu một trăm lần vào các máng bằng gỗ đàn hương, cho khoảng sáu mươi vị tỳ-khưu thông thuộc Tam tạng ngồi ngâm mình trong đó cho đến tận lưng và chân, rồi cúng dường họ que xỉa răng bằng cam thảo và bốn loại mật. Vào buổi sáng, ngài cúng dường cháo và cơm nấu bằng gạo thơm Sāli cùng với nhiều loại nước cốt cá, và các món ăn cứng như khúc mía, đường phèn, dừa, củ và quả. Giữa các bữa ăn, ngài cúng dường mười tám loại đồ ăn nhẹ, các loại trái cây như mía, chuối, mít, v.v., cùng với cơm nấu bằng gạo thơm Sāli với nhiều loại gia vị hảo hạng và nhiều món ăn phụ khác nhau. Sau bữa ăn, ngài cúng dường tám loại đồ uống hợp lệ. Ngài cũng cúng dường các vật dụng khác của sa-môn. Theo cách thức này, ngài đã sống và liên tục cúng dường đại thí đến Tăng chúng và các vị tỳ-khưu thông thuộc Tam tạng.

อถาปเรน สมเยน กลฺยาณิยํ สิโว นาม มหาราชา อตฺตโน ภาคิเนยฺยสฺส อภยกุมารสฺส กากวณฺณติสฺส รญฺโญ ภคินิยา โสมเทวิยา นาม ราชปุตฺติยา อาวาหมงฺคลํ กตฺวา อาเนตฺวา ปาทปริจาริกํ ทาเปสิ. ทตฺวา จ ปน อภย กุมารํ คิรินครมฺหิ นิสีทาเปสี. โส คิรินคเร รชฺชํ การาเปตฺวา คิริอภโย นาม ราชา หุตฺวา มหนฺตํ สมฺปตฺตึ อนุภวมาโน วิหาสิ. ตโต อปรภาเค กากวณฺณติสฺส มหาราชา มหาคาเม วิหรนฺโต อญฺญตรสฺส ภิกฺขุสฺส คตฺเต มงฺกุนา ทฏฺฐฏฺฐาเน คณฺฑํ อุฏฺฐิตํ ทิสฺวา กิเมตํ อยฺยา’ติ ปุจฺฉิ. มงฺกุนา ทฏฺฐฏฺฐานํ มหาราชาติ. ตํ สุตฺวา สํเวคปฺปตฺโต, ภนฺเต มงฺกุนา กิสฺมึ น ภวนฺติ’ติ ปุจฺฉิ. ปฏฺฏสาฏเก น ภวนฺติ’ติ. อิเม ปน ภทฺทนฺตา ปฏฺฏสาฏเก กุโต ลภนฺตี’ติ จินฺเตตฺวา คโต. ตํ ทิวสเมว ปานียมาฬเก นิสินฺโน ติปิฏกติสฺสตฺเถโร นาม รญฺโญ พุทฺธสีหนาทสุตฺตํ นาม กเถสิ. โส เถเร ปสนฺโน; อุตฺตราสงฺเค ทียมาเน’เอกสาฏโก ภวิสฺสามิ’ ตสฺมา อิมเมว ทาตุํ น สกฺกา, กถํ กริสฺสามี’ติ จินฺเตนฺโต เถเรน สทฺธึ กถยมาโน ตตฺถ มาฬเกเยว อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ ขเณ เอโก กาโก อมฺพสาขนฺตเร นิสีทิตฺวา

Vào một thời gian sau, tại Kalyāṇī, có một vị đại vương tên là Siva đã tổ chức lễ thành hôn cho cháu trai của mình là hoàng tử Abhaya với công chúa tên là Somadevī, em gái của vua Kākavaṇṇatissa, rồi đưa nàng về và ban cho làm người hầu cận. Sau khi ban cho, ngài đã cho hoàng tử Abhaya ở tại Girinagara. Vị ấy đã cai trị vương quốc ở Girinagara, trở thành vị vua tên là Giriabhaya, và đã sống hưởng thụ sự giàu sang to lớn. Sau đó, đại vương Kākavaṇṇatissa, trong khi đang ở tại Mahāgāma, nhìn thấy một cái mụn nhọt nổi lên trên thân của một vị tỳ-khưu ở chỗ bị rệp cắn, bèn hỏi: “Thưa ngài, cái gì đây ạ?” “Thưa đại vương, đó là chỗ bị rệp cắn.” Nghe vậy, nhà vua cảm động, hỏi rằng: “Thưa ngài, rệp không có ở trong vật gì?” “Chúng không có trong y lụa.” Nhà vua suy nghĩ: “Nhưng các vị tôn giả này từ đâu mà có được y lụa?” rồi ra đi. Chính vào ngày hôm đó, trưởng lão Tipiṭakatissa đang ngồi trong thủy đình đã thuyết cho nhà vua bài kinh tên là Buddhasīhanādasutta. Nhà vua hoan hỷ với vị trưởng lão; trong khi muốn dâng cúng thượng y, ngài suy nghĩ: ‘Nếu ta cho đi thượng y, ta sẽ chỉ còn một y. Vì thế, ta không thể cho chính cái này. Ta phải làm sao đây?’ Trong khi đang trò chuyện với vị trưởng lão, ngài đã đứng ngay tại thủy đình. Vào khoảnh khắc ấy, một con quạ đậu trên cành xoài

สทฺทํ กโรนฺโต เอวมาจิกฺขิ. อยฺย กากวณฺณติสฺสมหาราช, ตุมฺหากํ กงฺขา นาม นตฺถี, ปสาทกฺขเณ ธมฺมกถิกสฺส อุตฺตราสงฺคํ เทหี’ติ อาห.

kêu lên và nói như vầy: “Thưa ngài, đại vương Kākavaṇṇatissa, ngài không nên có sự nghi ngờ nào. Vào khoảnh khắc phát sinh tín tâm, hãy dâng thượng y cho vị pháp sư,” nó đã nói.

(กาโก โส กากวณฺณสฺส วเทติ วจนกฺขโม,ปสาทชาโต เถรสฺส ตุวํ สทฺธมฺมเทสเน;

ททาหิ อุตฺตราสงฺคํ มหาเถรสฺส ภูมิปา’ติ.)

(Con quạ ấy, có khả năng nói, đã nói với vua Kākavaṇṇa rằng: “Tâu đấng nhân chủ, khi ngài đã phát sinh tín tâm nơi vị trưởng lão thuyết giảng Chánh pháp, xin hãy dâng cúng thượng y cho vị đại trưởng lão.”)

มหาราช, อหํ ตุมฺหากํ ปญฺจสาสนํ คเหตฺวา อาคโต. วิหารเทวิ ปุตฺตํ วิชายิ. อิทเมกํ สาสนํ. เอกา กเรณุกา สุวีรหตฺถิโปตกํ ติตฺถสเร วิชายี. อิทํ ทุติยํ สาสนํ. โคฐสมุทฺทมชฺเฌน สตฺตมตฺตา นาวา ปฏฺฏเน ปจฺจุฏฺฐิตา, อิทํ ตติยํ สาสนํ อุตฺตร วฑฺฒมานปพฺพตปาเท ทฺวิกรีสปฺปมาเณ เขตฺเต ตรุณตาลกฺขนฺธปฺปมาณา สุวณฺณกฺขนฺธา อุคฺคจฺฉึสุ, อิทํ จตุตฺถํ สาสนํ. คิริปพฺพตปาเท โกฏ รฏฺฐก วิหาเร โกฏรฏฺฐโก นาม เถโร มคฺโคปสมํ วตฺวา คิริปพฺพตมตฺถเก สตฺตตาลปฺปมาณํ อุคฺคนฺตฺวา อากาเส นิสินฺโน ปรินิพฺพายิ, อิทํ ปญฺจมํ สาสนํ.

“Thưa đại vương, tôi đã mang năm tin tức đến cho ngài. Vihāradevī đã hạ sanh một hoàng tử. Đây là tin thứ nhất. Một con voi cái đã sanh một con voi con cao quý tại hồ Titthasara. Đây là tin thứ hai. Bảy chiếc thuyền chở đầy hàng hóa đã cập bến từ giữa biển Goṭha. Đây là tin thứ ba. Tại chân núi Vaḍḍhamāna ở phương bắc, trong một cánh đồng rộng bằng hai karīsa, những khối vàng to bằng thân cây thốt nốt non đã trồi lên. Đây là tin thứ tư. Tại chân núi Giri, trong tu viện Koṭaraṭṭhaka, vị trưởng lão tên là Koṭaraṭṭhaka, sau khi nói về sự an tịnh của đạo lộ, đã bay lên đỉnh núi Giri cao bằng bảy cây thốt nốt, ngồi trên không trung và nhập Parinibbāna. Đây là tin thứ năm.”

(ปุตฺโต หตฺถี จ นาวา จ จตุตฺถํ เหมขนฺธกํ;

เถรสฺส ปรินิพฺพานํ ปญฺจมํ สาสนํ อิทํ.

(Con trai, voi, và thuyền; thứ tư là khối vàng; sự Parinibbāna của vị trưởng lão là tin thứ năm.

อิมํ คเหตฺวาน อหํ อาคโต ตว สนฺติกํ;

สาสนํ อีทิสํ สุตฺวา ปุญฺญกมฺเม รโต ภว.

Mang theo những tin này, tôi đã đến trước ngài. Nghe được những tin tức như vậy, xin hãy chuyên tâm vào các công đức.

วตฺถํ สหสา ทาเปหิ กโต สพฺพสมาคโม;

อิทํ นิจฺจํ ชานนฺโต กึ ลคฺโค อุตฺตราสงฺเค’ติ.)

Hãy nhanh chóng dâng tấm y; mọi sự hội tụ đã thành. Biết rằng điều này là vô thường, tại sao lại luyến tiếc chiếc thượng y?)

ราชา กากสฺส วจนํ สุตฺวา หสิ. เถโร? กสฺมา มหาราช หสี’ติ ปุจฺฉิ. ภนฺเต, เอตสฺมึ อมฺพสาขนฺตเร นิสีทิตฺวา สทฺทํ กโรนฺตสฺส กากสฺส กถํ สุตฺวา หสินฺติ สพฺพํ อาโรเจสิ. เถโร’ปิ รญฺญา ปุริมตฺตภาเว กตกมฺมํ ปสฺสิตฺวา หสิ. ราชา กสฺมา อยฺโย หสี’ติ ปุจฺฉิ. มหาราช, ตุมฺหากํ อนนฺตเร อตฺตภาเว มลยรฏฺเฐ อมรุปฺปล นาม กาเล กตกมฺมํ ปสฺสิตฺวา หสิตฺติ. เตน ปุฏฺโฐ กตกุสลกมฺมํ สพฺพํ วิตฺถาเรน ตสฺส อาจิกฺขิ. ราชา โสมนสฺสปฺปตฺโต อตฺตโน อุตฺตราสงฺคํ ทตฺวา เถรํ วนฺทิตฺวา เคหํ คโต. โกฏรฏฺฐกวิหารํ คนฺตฺวา เถรสฺส สรีรชฺฌาปนํ การาเปตฺวา ธาตุํ อาทาย เจติยํ การาเปตฺวา มหนฺตํ ปูชํ กตฺวา มหาคามํ คโต. สุวณฺณํ อาหราเปตฺวา ราชงฺคเณ ฐปาเปสิ. โคฐสมุทฺทกุจฺฉิยํ ปตฺต นาวาโต วตฺถานิ อาหราเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส จีวรตฺถาย ทาเปตฺวา มหาทานํ ปวตฺเตตฺวา มหาคามสมีเป วิหารํ การาเปตฺวา วิหรนฺโต อตฺตโน ปุตฺตํ ทุฏฺฐคามณึ ปกฺโกสาเปตฺวา; ตาต, ตฺวํ คนฺตฺวา คิริมฺหิ นคเร นิสีทา’ติ วตฺวา อมจฺจญฺจสฺส ปิตุฏฺฐาเน ฐเปตฺวา คิรินครํ ปาเหสิ. ตํ ทิสฺวา คิริอภย กุมาโร กุมาเรน สทฺธึ อาคตพฬสฺส วตฺถาหาราทีนิ ทาเปตฺวา มหนฺตํ สมฺมานํ อกาสิ. ราชกุมาโร คิริปพฺพตปาเท วิหาสิ.

Nhà vua nghe lời của con quạ, bèn bật cười. Vị trưởng lão hỏi: “Tại sao đại vương lại cười?” Nhà vua trình bày tất cả: “Thưa ngài, con cười vì nghe lời nói của con quạ đang đậu và kêu trên cành xoài này.” Vị trưởng lão cũng cười, vì thấy được một việc làm của nhà vua trong một kiếp quá khứ. Nhà vua hỏi: “Tại sao bậc tôn quý lại cười?” “Thưa đại vương, tôi cười vì thấy được một việc làm của ngài trong kiếp ngay trước đây tại xứ Malaya vào thời Amaruppala.” Được nhà vua hỏi, vị trưởng lão đã giải thích chi tiết toàn bộ thiện nghiệp đã được làm. Nhà vua, lòng đầy hoan hỷ, đã dâng thượng y của mình, đảnh lễ vị trưởng lão rồi trở về nhà. Ngài đi đến tu viện Koṭaraṭṭhaka, cho hỏa táng thân xác của vị trưởng lão, lấy xá-lợi, cho xây một bảo tháp, thực hiện một lễ cúng dường lớn, rồi trở về Mahāgāma. Ngài cho mang vàng về và đặt trong sân hoàng cung. Từ những chiếc thuyền đã cập bến từ biển Goṭha, ngài cho mang vải vóc về và ban cho Tăng đoàn tỳ-khưu để làm y, và đã tổ chức một buổi đại bố thí. Trong khi đang ở đó, sau khi cho xây một tu viện gần Mahāgāma, ngài cho triệu con trai mình là Duṭṭhagāmaṇi đến; nói rằng: “Này con, con hãy đến ở tại thành phố Giri,” và chỉ định một vị bộ trưởng vào vị trí người cha cho hoàng tử, rồi phái ngài đến Girinagara. Thấy vậy, hoàng tử Giriabhaya đã ban cho vải vóc, thực phẩm, v.v. cho đoàn quân đi cùng với vị hoàng tử và đã thể hiện sự tôn kính trọng thể. Vị hoàng tử đã ở tại chân núi Giri.

ตโต อปรภาเค ชาตึ นิสฺสาย ขตฺติยานํ วิวาโท อโหสิ. โส อภยราชา กึ เมวิวาเทนา’ติ อตฺตโน ภริยาย โสมเทวิยา สทฺธึ พลวาหนํ คเหตฺวา อนุกฺกเมน คจฺฉนฺโต เสรุนคเร รชฺชํ กาเรนฺตํ อตฺตสหายํ สิวราชํ สนฺธาย ตสฺส สนฺติกํ อาคญฺชิ. โส’ปิ สิวราชา คิริอภยรญฺญา สทฺธึ อาคตพฬสฺส มหนฺตํ สกฺการํ กาเรตฺวา อหตวตฺถติลตณฺฑุลาทีนิ อาหราเปตฺวา ทาเปสิ. กติปาหจฺจเย; สมฺม, กสฺมา อาคโตสิ’ติ ปุจฺฉิ. โส อาคตการณํ สพฺพมสฺส อาจิกฺขิ. ภทฺทกํ สมฺม, เต กตํ อาคนฺตพฺพเมว อาคโต. อหํ เต กตฺตพฺพํ ชานิสฺสามิ. ตฺวํ มา จินฺตยี’ติ วตฺวา ตสฺส วสนตฺถาย นครภูมึ คเวสนฺโต สรโกฏิยํ อติรมณียภูมึ ปสฺสิตฺวา ตสฺมึ ภูมิภาเค โส นครํ มาเปตฺวา เทวิยา เอกสทิสนามํ กริสฺสามี’ติ โสมนครนฺติ นามํ อกาสิ. ตํ นครํ สุสมิทฺธํ สมฺปนฺนธนธญฺญาทีหิ อุปกรเณหิ ทฺวารฏฺฏาลกโคปุรปริขาโปกฺขร-ณิยาทีหิ สหิตํ หตฺถิอสฺสรถปตฺติอาทีหิ สมากุลํ สงฺขปณวเภริสทฺทาทีหิ สมากิณฺณํ นครํ อโหสิ. โส อภโย จิรํ โสมนคเร มหนฺตํ อิสฺสริยํ อนุภวนฺโต วิหาสิ.

Về sau, do duyên sự về dòng dõi, một cuộc tranh chấp đã nảy sinh giữa các vị Sát-đế-lỵ. Vị vua Abhaya ấy, nghĩ rằng: 'Tranh chấp này có ích gì cho ta?', đã cùng với vợ mình là hoàng hậu Somadevī, mang theo binh lực và phương tiện di chuyển, tuần tự ra đi, tìm đến người bạn của mình là vua Siva, người đang trị vì ở thành Seru, và đã đến nơi ở của vị vua ấy. Vua Siva cũng đã cho thực hiện sự đón tiếp trọng thể đối với quân đội đã đến cùng với vua Giriabhaya, và đã cho mang đến dâng tặng những thứ như vải mới, mè, gạo. Sau vài ngày, vua ấy hỏi: 'Này bạn, vì sao bạn đến đây?' Vị vua kia đã kể lại toàn bộ lý do đến. 'Này bạn, bạn đã làm điều tốt lành, đã đến nơi đáng nên đến. Tôi sẽ biết việc cần làm cho bạn. Bạn đừng lo lắng.' Nói vậy xong, trong khi tìm kiếm đất để xây thành cho bạn ở, vua ấy thấy một vùng đất vô cùng khả ái ở Sarakoṭi, và trên mảnh đất ấy, vua đã cho xây dựng một thành phố và nghĩ rằng: 'Ta sẽ đặt một cái tên giống như tên của hoàng hậu', rồi đặt tên là Somanagara. Thành phố ấy là một thành phố rất thịnh vượng, đầy đủ của cải, ngũ cốc và các vật dụng khác, có cổng thành, tháp canh, cổng vòm, hào và ao hồ, đông đúc với voi, ngựa, xe và bộ binh, vang dội với âm thanh của tù và, trống nhỏ và trống lớn. Vua Abhaya ấy đã sống ở Somanagara một thời gian dài, hưởng thụ sự giàu sang to lớn.

อถาปรสฺมึ กาเล โสมเทวี รญฺญา สทฺธึ กเถสิ; อยฺย อมฺหากํ ปฏิสรณํ เจติยญฺจ วิหารญฺจ กาเรตุํ วฏฺฏตี’ติ. ภทฺทกํ เต กถิตนฺติ โสมนสฺสปฺปตฺโต หุตฺวา วิหารภูมึ คเวสนฺโต นครโต นาติทุเร นาจฺจาสนฺเน มหนฺตํ สาลวนํ อตฺถิ. ตํ ปสฺสิตุํ คโต. ตทา ตสฺมึ สาลวเน มหาอริฏฺฐตฺเถรสฺส วํเส มหามหินฺทตฺเถโร นาม เอโก เถโร อตฺถิ. โส สฏฺฐิมตฺเต ภิกฺขู คเหตฺวา วิหรติ. ตํ ทิสฺวา อิริยาปเถ ปสนฺโน เถรํ เอวมาห; ‘อยฺย ตุมฺหากํ อิมสฺมึ สาลวเน วิหารํ กริสฺสามิ’ติ. เถโร ตสฺส วจนํ สุตฺวา ตุณฺหีหาเวน อธิวาเสสิ. ราชา โสมนสฺสปฺปตฺโต เถรํ วนฺทิตฺวา นครเมว คนฺตฺวา โสมเทวึ อามนฺเตตฺวา; ภทฺเทโสมเทวิ, อมฺหากํ มโนรโถ มตฺถกํ ปตฺโต. วิหารกรณตฺถาย มนาโป ภูมิภาโค ลทฺโธ. ตตฺถ จ มหินฺโท นาม เถโร สมณานํ สฏฺฐิมตฺตํ คเหตฺวา วิหรติ. ตํ วนฺทิตฺวา วิหรณตฺถาย ปฏิญฺญํ คเหตฺวา อาคโต. ตตฺถ วิหารํ กริสฺสามี’ติ อาห. สา ตํ สุตฺวา โสมนสฺสปฺปตฺตา สาธู’ติ สมฺปฏิจฺฉิ. ปุนทิวเส เทวิยา สทฺธึ เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เถโร เตสํ มหาสมยสุตฺตํ กเถสิ. เต อุโภ’ปิ ธมฺมํ สุตฺวา โสมนสฺสชาตา อเหสุํ. อถ ราชา อยฺย ธาตุํ กุโต ลภิสฺสามา’ติ เถรํ ปุจฺฉิ. มา จินฺตยิ มหาราช, ธาตุํ อมฺเห ชานิสฺสามา’ติ อาจิกฺขิ.

Vào một thời gian khác, hoàng hậu Somadevī thưa với đức vua: 'Tâu bệ hạ, chúng ta nên cho xây dựng một bảo tháp và một tu viện để làm nơi nương tựa.' 'Nàng nói rất hay.' Trở nên hoan hỷ, đức vua đi tìm đất xây tu viện, và có một khu rừng sala lớn không quá xa cũng không quá gần thành phố. Vua đã đi đến để xem nơi ấy. Khi ấy, trong khu rừng sala đó, có một vị trưởng lão tên là Mahāmahindatthera, thuộc dòng dõi của trưởng lão Mahāariṭṭha. Vị ấy đang sống cùng với khoảng sáu mươi vị tỳ-khưu. Thấy vị ấy, đức vua có lòng tịnh tín nơi oai nghi, đã nói với vị trưởng lão như sau: 'Thưa ngài, con sẽ xây dựng một tu viện trong khu rừng sala này cho các ngài.' Vị trưởng lão nghe lời nói của vua, đã im lặng chấp thuận. Đức vua, lòng đầy hoan hỷ, đảnh lễ vị trưởng lão rồi trở về thành, gọi hoàng hậu Somadevī và nói: 'Này hoàng hậu Somadevī hiền thục, tâm nguyện của chúng ta đã được toại thành. Đã tìm được một mảnh đất vừa ý để xây dựng tu viện. Và ở đó, có một vị trưởng lão tên là Mahinda đang sống cùng với khoảng sáu mươi vị sa-môn. Ta đã đảnh lễ ngài và nhận được lời hứa cho việc xây dựng tu viện. Ta sẽ xây tu viện ở đó.' Nàng nghe vậy, lòng đầy hoan hỷ, đã đồng ý: 'Lành thay!' Ngày hôm sau, vua cùng với hoàng hậu đến nơi ở của vị trưởng lão, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Vị trưởng lão đã thuyết kinh Đại Hội cho họ. Cả hai vị nghe pháp xong, tâm sanh hoan hỷ. Bấy giờ, đức vua hỏi vị trưởng lão: 'Thưa ngài, chúng con sẽ lấy xá-lợi từ đâu?' Vị trưởng lão trả lời: 'Đại vương đừng lo lắng, chúng tôi sẽ biết về xá-lợi.'

โส ตโต ปฏฺฐาย วิหารภุมึ โสธาเปตฺวา ขาณุกณฺฏกาทโย นีหริตฺวา เภริตลมิว รมณียํ สมํ การาเปตฺวา อิฏฺฐกวฑฺฒกึ ปกฺโกสาเปตฺวา อิฏฺฐจิตํ การาเปตฺวา เจติยกมฺมํ ปฏฺฐเปสิ. วฑฺฒกี เจติยํ จินนฺโต กติปาเหน ปุปฺผาธานตฺตยํ นิฏฺฐเปตฺวา ธาตุคพฺเภ สพฺพํ กตฺตพฺพํ กมฺมํ นิฏฺฐเปตฺวา รญฺโญ ปฏิเวเทสิ. ราชา, อาคนฺตฺวา เถรสฺส อาโรเจสิ. นิฏฺฐาปิโต อยฺย ธาตุ คพฺโภ’ติ. เถโร รญฺโญ วจนํ สุตฺวา อตฺตนา ปริหริตํ ตถาคตสฺส ทกฺขิณทาฐาธาตุํ ตสฺส อทาสิ. ราชา ธาตุํ คเหตฺวา สุนกฺขตฺเตน สุมุหุตฺเตน มหตา ปริวาเรน ธาตุคพฺเภ นิทหิตฺวา อติมโนรมํ อุทกพุพฺพุฬเกลาสกุฏปฏิภาคํ เจติยํ การาเปสิ.

Kể từ đó, vua cho dọn dẹp khu đất tu viện, nhổ bỏ các gốc cây, gai góc, và cho san bằng phẳng phiu, khả ái như mặt trống, rồi cho gọi thợ xây gạch đến, cho xây bằng gạch và bắt đầu công việc xây dựng bảo tháp. Người thợ xây, trong khi xây dựng bảo tháp, sau vài ngày đã hoàn thành ba tầng hoa sen, và sau khi hoàn tất mọi công việc cần làm trong phòng xá-lợi, đã báo cho đức vua. Đức vua đến và trình báo với vị trưởng lão: 'Thưa ngài, phòng xá-lợi đã được hoàn tất.' Vị trưởng lão nghe lời của vua, đã trao cho vua xá-lợi răng hàm bên phải của Như Lai mà ngài đang gìn giữ. Đức vua nhận lấy xá-lợi, vào ngày lành giờ tốt, cùng với đoàn tùy tùng đông đảo, đã tôn trí xá-lợi vào trong phòng xá-lợi và cho xây dựng một bảo tháp vô cùng mỹ lệ, có hình dạng như bọt nước, như đỉnh núi Kelāsa.

สทฺธาทิคุณสมฺปนฺโน โลกสาสนรกฺขโก;

สเจติยํ มหาราชา การาเปสิ วิหารกํ.

Vị Đại vương, người hộ trì thế gian và giáo pháp, đầy đủ các đức tính như tín tâm, đã cho xây dựng tu viện cùng với bảo tháp.

ตโต เถรสฺส สนฺติเก สฏฺฐิมตฺตานํ ภิกฺขุนํ อตฺถาย สฏฺฐิมตฺตานิ ปริเวณานิ การาเปตฺวา ทฺวารฏฺฏาลกปากาเรหิ โสภิตํ วิหารํ นิฏฺฐเปตฺวา อตฺตโน เทวิยา เอกนามํ กตฺวา มหินฺทตฺเถรสฺส ทกฺขิโณทกํ ทตฺวา คนฺธมาลาธูปธเชหิ ปูชํ กโรนฺโต ทิวสสฺส ติกฺขตฺตุํ ธาตุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กุรุมาโน คิริอภยราชา มหนฺตํ สมฺปตฺตึ อนุภวมาโน โสมนครํ ปฏิวสติ.

Sau đó, vì lợi ích của khoảng sáu mươi vị tỳ-khưu ở gần vị trưởng lão, vua cho xây dựng khoảng sáu mươi tịnh xá, và hoàn thành tu viện được trang hoàng với cổng, tháp canh và tường thành. Lấy cùng tên với hoàng hậu của mình, vua đã làm lễ rưới nước dâng cúng đến trưởng lão Mahinda. Vua thực hiện cúng dường bằng hương, hoa, đèn và cờ phướn, mỗi ngày ba lần đến nơi thờ xá-lợi, và làm các công đức như bố thí. Vua Giriabhaya, trong khi hưởng thụ tài sản to lớn, đã cư ngụ tại thành Somanagara.

(นคเร โสมนามมฺหิ รมณีเย มโนรเม;

เทวิยา สห โมทนฺโต รชฺชํ กาเรสิ นายโก.)

(Tại thành Somanagara khả ái và đẹp lòng, vị lãnh đạo đã trị vì vương quốc, vui hưởng cùng với hoàng hậu.)

ตโต วิหารเทวิยา ภาตา จุลฺลปิณฺฑปาติยติสฺสตฺเถโร นาม เอกทิวสํ กากวณฺณติสฺสมหารญฺโญ อายุสงฺขารโมโลเกนฺโต น จิรปฺปวตฺตนภาวํ ญตฺวา ปุนทิวเส รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา เตน สทฺธึ กเถสิ. มหาราช ตุมฺหากํ นลาฏธาตุยา สตฺถารา พฺยากรณํ ทินฺนํ;’มหาวาลุกคงฺคาย ทกฺขิณภาเค เสรุ นาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิยา มตฺถเก อนาคเต กากวณฺณติสฺโส นาม มหาราชา มยฺหํ นลาฏธาตุํ ปติฏฺฐเปสฺสตี’ติ วตฺวา ตํ สนฺธาย ภควา สมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา คโต. ตสฺส วจนํ มนสิกโรหี’ติ อาห. ตสฺส กถํ สุตฺวา อมฺหากํ กุสลสมฺปตฺตึ อวินาเสตฺวา อยฺยสฺส วจนมุทฺทิสฺส เจติยํ การาปนตฺถาย คนฺตพฺพนฺติ มนฺตฺวา ภทฺทกํ อยฺยา’ติ เถรสฺส วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อตฺตโน ปุตฺตํ ทุฏฺฐคามณึ คิรินครโต ปกฺโกสาเปตฺวา มหาคาเม นิสีทาเปตฺวา นคเร เภรึ จราเปสิ; อหํ มหาวาลุกาย คงฺคาย สมีเป เสรุ นาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิยา มตฺถเก เจติยํ การาปนตฺถาย คมิสฺสามิ, สพฺพเสนิโย จ มหา ชโน จ มยา สทฺธึ อาคจฺฉนฺตุ’ติ วตฺวา ราชา จุลปิณฺฑปาติยติสฺสตฺเถรสฺส ติสฺสมหาวิหาเร สาคลตฺเถรสฺส จ สนฺติกํ คนฺตฺวา ภนฺเต ตุมฺหากํ ปริวาเร ปญฺจสตมตฺเต ภิกฺขุ คเหตฺวา ธาตุํ อุปฏฺฐหนฺตา มยา สทฺธึเยว อาคจฺฉถา’ติ วตฺวา ภทฺทมาเส ภทฺททิวเส สุนกฺขตฺเต สุมุหุตฺเต พนฺธาวารํ สชฺเชตฺวา ธาตุฆรโต ธาตุกรณฺฑกํ นีหริตฺวา สุสชฺชิตรเถ ฐเปตฺวา อุปริ เสตจฺฉตฺตญฺจ กตฺวา ปุรโต ปุรโต รตนมณฑเป การาเปตฺวา ปุเรตรมกาสิ.

Sau đó, vị trưởng lão tên là Cūḷapiṇḍapātiyatissa, em trai của hoàng hậu Vihāradevī, một hôm khi quán xét về tuổi thọ của đại vương Kākavaṇṇatissa, biết rằng không còn kéo dài được bao lâu, ngày hôm sau ngài đến gặp đức vua và nói chuyện với vua: 'Tâu Đại vương, về xá lợi trán của ngài, Đấng Đạo Sư đã thọ ký rằng: ‘Ở bờ phía nam của sông Mahāvālukagaṅgā, cuối hồ tên Seru, trên đỉnh gò đất tên Varāha, trong tương lai, một vị đại vương tên là Kākavaṇṇatissa sẽ tôn trí xá lợi trán của ta.’ Nói như vậy xong, liên quan đến việc ấy, Đức Thế Tôn đã nhập định rồi đi. Xin ngài hãy ghi nhớ lời dạy ấy.' Nghe lời nói ấy, đức vua suy nghĩ: 'Không làm tổn hại đến phước báu của chúng ta, vì lời dạy của bậc tôn quý, ta sẽ đi để xây dựng bảo tháp,' và đã chấp nhận lời của trưởng lão: 'Lành thay, thưa ngài.' Vua cho triệu con trai mình là Duṭṭhagāmaṇi từ Girinagara về, cho ở tại Mahāgāma, rồi cho đánh trống rao khắp thành phố: 'Ta sẽ đi đến gần sông Mahāvālukā, cuối hồ tên Seru, trên đỉnh gò đất tên Varāha để xây dựng bảo tháp. Tất cả quân đội và dân chúng hãy cùng đi với ta.' Nói xong, đức vua đến gặp trưởng lão Cūḷapiṇḍapātiyatissa và trưởng lão Sāgala ở Tissamahāvihāra và nói: 'Bạch các ngài, xin các ngài hãy dẫn theo khoảng năm trăm vị tỳ khưu trong đoàn tùy tùng của mình, cùng hộ trì xá lợi và đi cùng với tôi.' Vào tháng Bhadda, ngày lành, sao tốt, giờ tốt, vua cho chuẩn bị quân doanh, cho thỉnh hộp đựng xá lợi từ điện thờ xá lợi ra, đặt lên chiếc xe được trang hoàng lộng lẫy, cho che lọng trắng bên trên, và cho làm các nhà tạm bằng châu báu đi trước.

ตโต ราชา ปุตฺตํ ทุฏฺฐคามณึ ปกฺโกสาเปตฺวา อนุสาสิตฺวา ปุตฺตํ สทฺธาติสฺสกุมารญฺจ วิหารเทวิญฺจ คเหตฺวา สีฆํ นิกฺขมิ. จูฬปิณฺฑปาติยติสฺสตฺเถโร จ อตฺตโน ปริวาเร ปญฺจสตภิกฺขู คเหตฺวา ธาตุํ อุปฏฺฐหนฺโต ปจฺฉโต อาคญฺฉิ. สพฺพเสนิโย จ ราชา จ ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ ทตฺวา ภิกฺขุ สงฺเฆน สทฺธึ คนฺตฺวา ทีฆวาปึ ปาปุณึสุ. ตสฺมึ สทฺธาติสฺสกุมารํ นิสีทาเปตฺวา อนุกฺกเมน อาคนฺตฺวา สุมนมาลาปิฏฺฐิยํ ขนฺธวารํ พนฺธิตฺวา นิสีทิ. กสฺมา ปน ตํ ฐานํ เอวํ นามกํ ชาตนฺติ. สุมนนาคราชา สตฺตทิวสานิ นาคสมฺปตฺตึ อภิรมมาโน (นลาฏธาตุํ วิสฺสริ.) สตฺตาหจฺจเยน นลาฏธาตุํ อนุสฺสริตฺวา ปจฺฉา อาวชฺชมาโน รญฺโญ ธาตุํ คเหตฺวา อาคตภาวํ ญตฺวา มหนฺตํ โสมนสฺสํ ปตฺโต มหนฺตชฺฌาสโย อตฺตโน ปริวาเร ฉโกฏิมตฺเต นาเค คเหตฺวา ธาตุปฏิปถํ คนฺตฺวา ธาตุปติฏฺฐิตฏฺฐาเนว ปถวิยํ นาภิปฺปมาณโต สุมนมาลาวสฺสํ วสฺเสสิ. ตสฺมา ตํ ฐานํ สุมนมาลาปิฏฺฐิติ ชาตํ. ปุนทิวเส ราชา ธาตุํ คเหตฺวา วราห นาม โสณฺฑึ ปาปุณิ. สมฺปตฺตาย ธาตุยา ตสฺมึ ฐาเน สุมนนาคราชา รถจกฺเก ยาว นาภึ ตาว โอสีทาเปตฺวา อปริวตฺตนํ อกาสิ. ตํ ทิสฺวา ราชา สํเวคปฺปตฺโต เถรํ ปุจฺฉิ. มา ภายิ มหาราช, ธาตุ ปติฏฺฐานฏฺฐานํ อาคโต. อิมสฺมึ ฐาเน ปติฏฺฐหิสฺสตี’ติ อาห.

Sau đó, đức vua cho gọi con trai là Duṭṭhagāmaṇi đến và khuyên dạy, rồi cùng với con trai là hoàng tử Saddhātissa và hoàng hậu Vihāradevī nhanh chóng khởi hành. Trưởng lão Cūḷapiṇḍapātiyatissa cũng dẫn theo năm trăm vị tỳ khưu trong đoàn tùy tùng của mình, hộ trì xá lợi và đi theo sau. Toàn thể quân đội và đức vua đã cúng dường đại thí đến Tăng chúng, rồi cùng với Tăng chúng đi đến Dīghavāpi. Tại đó, vua cho hoàng tử Saddhātissa ở lại, rồi tuần tự tiến đến, đóng quân và nghỉ tại Sumanamālāpiṭṭhi. Vì sao nơi ấy lại có tên như vậy? Long vương Sumana trong bảy ngày vui hưởng cảnh giới loài rồng đã quên mất xá lợi trán. Sau bảy ngày, ngài nhớ lại xá lợi trán, sau đó quán xét và biết được việc đức vua đã thỉnh xá lợi đến, ngài vô cùng hoan hỷ, với tâm nguyện lớn lao, đã dẫn theo sáu mươi triệu rồng trong đoàn tùy tùng của mình, đi đến con đường rước xá lợi, và tại chính nơi xá lợi được tôn trí, đã làm một trận mưa hoa Sumana ngập đến rốn trên mặt đất. Vì vậy, nơi đó được gọi là Sumanamālāpiṭṭhi. Ngày hôm sau, đức vua thỉnh xá lợi và đến gò đất tên là Varāha. Khi xá lợi đến nơi đó, Long vương Sumana đã làm cho bánh xe lún xuống đến trục và không thể quay được. Thấy vậy, đức vua cảm động và hỏi vị trưởng lão. Trưởng lão nói: 'Tâu Đại vương, xin đừng sợ hãi. Xá lợi đã đến nơi tôn trí. Xá lợi sẽ được an vị tại nơi này.'

ตํ สุตฺวา ราชา ธาตุปติฏฺฐาน ภูมิภาคํ ภวิสฺสตี’ติ จินฺเตตฺวา ตตฺเถว เสนํนิเวเสตฺวา อิทํ ฐานํ สมนฺตโต สกณฺฏกํ วนํ นีหราเปตฺวา ภูมิภาคํ อติรมณียํ เภริตลมิว สมํ การาเปตฺวา เสนิยปาโมกฺขํ อามนฺเตตฺวา ตุมฺเห ธาตุํ ฐปนตฺถาย ปฐมํ ธาตุฆรํ การาเปตฺวา ธาตุ คพฺภํ ปติฏฺฐาเปตฺวา นิเวเทสิ. ราชา อนฺโต ธาตุฆเร ตสฺมึ ธาตุคพฺเภ ธาตุกรณฺฑกํ ปติฏฺฐเปตฺวา พหิ อารกฺขํ สํวิธาย ตตฺถ มหนฺตํ ปูชาวิธานํ การาเปตฺวา ธาตุฆรํ จตุชาติยคนฺเธน วิลิมฺปาเปสิ. ตทุปาทาย ตํ เคหํ คนฺธมูลํ นาม ชาตํ. ตสฺมึ ฐาเน พหู สนฺนิปตึสุ. ตตฺถ มหินฺโท นาม เถโร อาคนฺตุก ภิกฺขูนํ วตฺตปฏิวตฺตํ อกาสิ. ปุนทิวเส ราชา วิหารํ คนฺตฺวา สุเขน วสิตฺถ อยฺยา’ติ ปุจฺฉิตฺวา สพฺเพ ภิกฺขุ นิมนฺเตตฺวา ราชเคเห นิสีทาเปตฺวา ยาคุภตฺตํ สกฺกจฺจํ ทตฺวา ปจฺฉา ภตฺตํ อนุโมทนํ สุตฺวา นิสินฺนกาเล เถโร โอวทนฺโต มหาราช, ปมาเทน วสิตุํ น วฏฺฏติ ชีวิตํ นาม น จิรฏฺฐิติกํ, ธาตุปติฏฺฐาปนํ ปปญฺจํ อกตฺวา กาเรหี’ติ วตฺวา คาถมาห?

Nghe vậy, đức vua nghĩ rằng: 'Đây sẽ là nơi tôn trí xá lợi,' và cho quân đội đóng trại ngay tại đó. Vua cho dọn sạch khu rừng gai góc xung quanh nơi này, cho san bằng khu đất trở nên vô cùng đẹp đẽ như mặt trống, rồi gọi vị tướng chỉ huy đến và ra lệnh: 'Các ngươi hãy cho xây dựng một điện thờ xá lợi trước tiên để tôn trí xá lợi, và cho thiết lập bảo thất.' Đức vua cho tôn trí hộp đựng xá lợi vào trong bảo thất bên trong điện thờ xá lợi, cho bố trí lính canh bên ngoài và cho cử hành một đại lễ cúng dường tại đó. Vua cho xông điện thờ xá lợi bằng bốn loại hương thơm. Kể từ đó, ngôi điện ấy có tên là Gandhamūla. Nhiều người đã tụ tập tại nơi đó. Tại đó, một vị trưởng lão tên là Mahinda đã thực hành các phận sự đối với các vị tỳ khưu khách. Ngày hôm sau, đức vua đến tu viện và hỏi: 'Thưa các ngài, các ngài có an trú thoải mái không?' rồi thỉnh tất cả các vị tỳ khưu, mời các ngài ngồi trong hoàng cung và thành kính dâng cúng cháo và cơm. Sau đó, khi đang ngồi nghe lời tùy hỷ sau bữa ăn, vị trưởng lão đã khuyên dạy: 'Tâu Đại vương, không nên sống trong sự dễ duôi, vì mạng sống này không tồn tại lâu dài. Xin hãy thực hiện việc tôn trí xá lợi mà không trì hoãn.' Nói xong, ngài đọc kệ:

ยสฺมา หิ ชีวิตํ นาม อปฺปํ พุพฺพุลกุปมํ;

ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส กเรยฺย กุสลํ สทา’ติ.

Vì rằng mạng sống này ngắn ngủi, giống như bọt nước; do đó, người trí nên luôn làm điều thiện.

อิมินา นเยน ธมฺมํ กเถตฺวา จูฬปิณฺฑปาติยติสฺส ตฺเถโร จ สาคลตฺเถโร จ มหินฺทตฺเถโร จา’ติ ตโย เถรา อตฺตโน อตฺตโน ปริวาเร ภิกฺขู คเหตฺวา ธาตุ ปริหรณตฺถาย อาคจฺฉึสุ.

Sau khi thuyết pháp theo phương cách này, ba vị trưởng lão là Cūḷapiṇḍapātiyatissa, Sāgala và Mahinda, đã dẫn theo các vị tỳ khưu trong đoàn tùy tùng của mỗi vị, đến để hộ trì xá lợi.

วิปุลยโส ปรหิตาวหนฺโต,สุชนหิโต ธิติมา อวีตสทฺโธ;

สุปริวุโต มหติยา หิ ปริสา,ราชเสฏฺโฐ ปวรถูปมารภี’ติ.

Vị vua có danh tiếng lẫy lừng, mang lại lợi ích cho người khác, là người bạn của thiện nhân, có lòng kiên định, không mất đức tin, được vây quanh bởi một đoàn tùy tùng đông đảo, vị vua tối thượng ấy đã bắt đầu (xây dựng) bảo tháp cao quý.

อิติ อริยชนปฺปสาทนตฺถาย กเต ธาตุวํเส

Như vậy, trong Xá Lợi Sử được biên soạn vì sự trong sạch tín tâm của các bậc thánh nhân.

ปกิณฺณโก นาม

(Chương) tên là Tạp Lục.

จตุตฺโถ ปริจฺเฉโท.

Chương thứ tư.

๕. ธาตุนิธานาธิกาโร

5. Phần về việc tôn trí Xá-lợi

ตโต วิมํเสตฺวา ภุมิภาคํ คเหตุํ วฏฺฏตี’ติ ภูมิ ภาคํ วีมํเสนฺโต มงฺคลสมฺมเต อฏฺฐ โคเณ อาหราเปตฺวา คนฺโธทเกน นหาเปตฺวา สิงฺเคสุ สุวณฺณกญฺจุกํ ปติมุญฺจาเปตฺวา คนฺธปญฺจงฺคุลิกํ ทาเปตฺวา คีวาย มาลาทามํ พนฺธาเปตฺวา อโยทาเมน พนฺธาเปตฺวา เอวํ จินฺเตสิ? ยทิ ปน ภควโต นลาฏธาตุ ยสฺมึ ฐาเน ปติฏฺฐหิตฺวา โลกตฺถจริยํ กโรนฺตี ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ สาสนํ ปติฏฺฐหิสฺสติ ตสฺมึ ฐาเน โคณา สยเมว อโยทามโต มุญฺจิตฺวา ถุปฏฺฐานํ สมนฺตโต วิจริตฺวา จตุสุ ทิสาสุ สยนฺตุติ อธิฏฺฐหิตฺวา ปุริเส อาณาเปสิ. เต ตเถว อกํสุ. ตโต วิภาตาย รตฺติยา ราชาโคเณ คาหาปนตฺถาย อายุตฺตเก อาณาเปสิ. เต มนุสฺสา คนฺตฺวา โคเณ อปสฺสิตฺวา น ปสฺสาม เทวา’ติ รญฺโญ อาโรเจสุํ. คจฺฉ ภเณ, โคณานํ คตฏฺฐานํ โอโลเกถา’ติ อาห. เต คเวสมานา พนฺธนฏฺฐาเน อทิสฺวา ปทานุปทํ คนฺตฺวา ถูปกรณฏฺฐานํ สมนฺตา วิจริตฺวา จตุสุ ทิสาสุ สยิตโคเณ ทิสฺวา สยิตฏฺฐานโต นงฺคุฏฺฐาทีนิ มทฺทนฺตาปิ อุฏฺฐาเปตุํ อสกฺโกนฺตา คนฺตฺวา รญฺโญ อาโรเจสุํ; เทว, โคณา น อุฏฺฐหนฺติ, เอกํ ฐานํ สมนฺตา วิจริตฺวา จตุสุ ทิสาสุ สยิตา’ติ. ตํ สุตฺวา ราชา เสนงฺคปริวุโต สยเมว คนฺตฺวา’ปิ โคเณ อุฏฺฐาเปตุํ อสกฺโกนฺโต ราชา เอวํ อธิฏฺฐาสิ; ยทิ อิมสฺมึ ฐาเน ธาตุ ปติฏฺฐาเปตพฺพา ภเวยฺย โคณา อุฏฺฐหิตฺวา คจฺฉนฺตุ’ติ. โคณา จิตฺตกฺขเณเยว อุฏฺฐหิตฺวา ปลายึสุ. ราชา ตํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา ปสนฺนมโน หุตฺวา ปุเนกทิวสํ วุตฺตนิยาเมเนว อสฺเส อลงฺการาเปตฺวา อโยทาเมน พนฺธาเปตฺวา ฐเปสิ. อสฺสาปิ เต โคณา วิย คนฺตฺวา นิปชฺชึสุ. ราชา คนฺตฺวา ตเถว อธิฏฺฐหิตฺวา อสฺเส อุฏฺฐาเปสิ. ปุเนกทิวสํ หตฺถีํ อลงฺการาเปตฺวา ตเถว อธิฏฺฐาสิ. โสปิ พนฺธทาเม ฉินฺทิตฺวา ปจฺฉิมยามสมนนฺตเร คนฺตฺวา เจติยกรณฏฺฐาเน นิปชฺชิ. ปภาตาย รตฺติยา ราชา หตฺถีโคปเก ปกฺโกสาเปตฺวา หตฺถึ อาเนถา’ติ อาห. หตฺถิโคปกา หตฺถึ พนฺธนฏฺฐาเน อทิสฺวา, หตฺถึ พนฺธนฏฺฐาเน น ปสฺสาม เทวา’ติ อาหํสุ. เตนหิ ภเณ, สีฆํ อุปธาเรถา’ติ วุตฺเต หตฺถิโคปกา ปทานุปทํ คเวสมานา เจติยฏฺฐาเน นิปนฺนํ หตฺถึ ทิสฺวา อาคนฺตฺวา รญฺโญ อาโรเจสุํ. ตํ สุตฺวา ราชา เหฏฺฐา วุตฺตปฺปกาเรน ปฏิปชฺชิตฺวา หตฺถึ ปุเร กตฺวา อาคจฺฉิ.

Sau đó, nghĩ rằng: ‘Nên khảo sát để chọn lấy một khu đất,’ trong khi đang khảo sát khu đất, đức vua đã cho đem đến tám con bò đực được xem là điềm lành, cho tắm bằng nước thơm, cho mang bao vàng ở sừng, cho thoa bột thơm năm ngón, cho quàng vòng hoa ở cổ, cho buộc bằng dây xích sắt rồi suy nghĩ như vầy: ‘Nếu như xá-lợi trán của đức Thế Tôn được an vị tại nơi nào và sẽ thực hành hạnh lợi ích cho thế gian, giáo pháp sẽ được tồn tại vững chắc trong năm ngàn năm, thì tại nơi ấy, các con bò đực sẽ tự thoát khỏi dây xích sắt, đi xung quanh địa điểm xây tháp, rồi nằm xuống ở bốn hướng.’ Sau khi đã phát nguyện như thế, đức vua đã ra lệnh cho các người hầu. Họ đã làm y như vậy. Sau đó, vào lúc đêm đã tàn, đức vua đã ra lệnh cho các viên chức đi bắt các con bò đực. Những người ấy đi đến, không thấy các con bò đực nên đã tâu với đức vua rằng: ‘Tâu Thiên tử, chúng thần không thấy.’ Đức vua nói: ‘Này các khanh, hãy đi xem nơi các con bò đực đã đi.’ Trong khi tìm kiếm, họ không thấy ở nơi buộc, lần theo dấu chân đi đến, thấy các con bò đực đang nằm ở bốn hướng, đi xung quanh nơi xây dựng bảo tháp. Mặc dù có thúc vào đuôi và các bộ phận khác, họ cũng không thể làm cho chúng đứng dậy được nên đã đi đến tâu với đức vua rằng: ‘Tâu Thiên tử, các con bò đực không đứng dậy. Chúng đã đi xung quanh một nơi rồi nằm xuống ở bốn hướng.’ Nghe điều ấy, đức vua được đoàn quân tùy tùng đã thân hành đi đến, cũng không thể làm cho các con bò đực đứng dậy được. Đức vua đã phát nguyện như vầy: ‘Nếu xá-lợi nên được an vị ở nơi này, mong rằng các con bò đực hãy đứng dậy và đi.’ Ngay trong khoảnh khắc ấy, các con bò đực đã đứng dậy và chạy đi. Thấy điều kỳ diệu ấy, đức vua có tâm hoan hỷ, vào một ngày khác đã cho trang hoàng các con ngựa đúng theo cách thức đã được nói đến, cho buộc bằng dây xích sắt rồi để ở đấy. Các con ngựa ấy cũng đã đi và nằm xuống giống như các con bò đực kia. Đức vua đi đến, phát nguyện y như thế rồi đã làm cho các con ngựa đứng dậy. Vào một ngày khác, đức vua cho trang hoàng con voi rồi đã phát nguyện y như thế. Nó cũng đã bẻ gãy dây buộc, vào lúc gần hết canh cuối đã đi đến và nằm xuống ở nơi xây dựng bảo tháp. Khi đêm đã tàn, đức vua cho gọi những người quản tượng đến và nói: ‘Hãy đem voi đến.’ Những người quản tượng không thấy con voi ở nơi buộc, họ đã nói rằng: ‘Tâu Thiên tử, chúng thần không thấy con voi ở nơi buộc.’ Khi được bảo rằng: ‘Vậy thì, này các khanh, hãy mau tìm kiếm,’ những người quản tượng trong khi lần theo dấu chân đã thấy con voi đang nằm ở nơi bảo tháp, họ đã trở về tâu với đức vua. Nghe điều ấy, đức vua đã thực hành theo phương cách đã được nói ở trên, đã cho voi đi trước rồi trở về.

เอวํ ตีหิ วิมํสนาหิ วีมํเสตฺวา ภุมิคหิตภาวํ เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา อุปฏฺฐหมาโน อาโรเจสิ. ตสฺมึ กาเล เสรุนคเร สิวราชา พหู ปณฺณากาเร คาหาเปตฺวา ราชานํ ปสฺสิสฺสามิ’ติ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. ราชา เตน สทฺธึ สมฺโมทนียํ กถํ กตฺวา นิสินฺนกาเล โลณนคเร มหานาคราชา’ปิ พหุปณฺณาการํ คาหาเปตฺวา ราชานํ ปสฺสิสฺสามิ’ติ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เตน สทฺธึ สมฺโมทนียํ กถํ อกาสิ; อิมสฺมึ ฐาเน ทสพลธาตุํ ปติฏฺฐาเปสฺสามิ, ตุมฺเห มม สหายา โหถา’ติ เต คเหตฺวา คนฺตฺวา ธาตุํ วนฺทถา’ติ วนฺทาเปสิ. ตสฺมึ ขเณ ธาตุโต ฉพฺพณฺณรํสิโย อุคฺคจฺฉึสุ. เทวา สาธุการํ กโรนฺตา อากาสโต มาลาโย ขิปึสุ. ราชาโน โสมนสฺสปฺปตฺตา อมฺหากํ ลงฺกายํ ทสพลสฺส นลาฏธาตุ อมฺหากํ รฏฺเฐ ปติฏฺฐหิสฺสติ. เอสา ธาตุ มหา ชนสฺส สตฺถุกิจฺจํ สาเธยฺยาติ วนฺทิตฺวา คตา. ราชา เตสํ คตกาเล คิริอภยํ ปกฺโกสาเปตฺวา ตาต, อิฏฺฐกํ ชนสฺส ปีฬนํ อกตฺวา การาเปมา’ตี อาห. มา จินฺตยิตฺถ เทว, อหํ อิฏฺฐกํ การาเปสฺสามีติ. เอวญฺหิ สติ ปปญฺโจ ภวิสฺสตี’ติ อาห. อมฺหากํ สนฺติเก สุวณฺณรชตานิ มนฺทานิ กุโต ลภิสฺสามา’ติ วุตฺเต คิริอภโย เอวมาห; เทว, สตฺถา มหาปุญฺโญ มหนฺตํ ปูชาสกฺการสมฺมานํ ลภิสฺสติ. ตฺวํ อจินฺเตตฺวา เจติยกมฺมํ ปฏฺฐเปหี’ติ อาห.

Sau khi đã khảo sát bằng ba cuộc thử nghiệm như thế, trong khi đang hầu hạ, đức vua đã đi đến chỗ của vị Trưởng lão, đảnh lễ, rồi trình báo về việc đã chọn được đất. Vào lúc ấy, ở thành Seru, vua Siva đã cho mang nhiều vật cống phẩm, với ý định: ‘Ta sẽ yết kiến đức vua,’ đã đến đảnh lễ rồi đứng một bên. Vào lúc đức vua đang ngồi sau khi đã nói lời thăm hỏi thân hữu với vị ấy, ở thành Loṇa, vua Mahānāga cũng đã cho mang nhiều vật cống phẩm, với ý định: ‘Ta sẽ yết kiến đức vua,’ đã đến đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Đức vua đã nói lời thăm hỏi thân hữu với vị ấy rồi nói rằng: ‘Ta sẽ an vị xá-lợi của bậc Thập Lực ở nơi này, các ngươi hãy là những người hỗ trợ của ta.’ Sau khi dẫn họ đi, đức vua đã cho đảnh lễ và nói rằng: ‘Hãy đảnh lễ xá-lợi.’ Vào khoảnh khắc ấy, các luồng hào quang sáu màu đã phát ra từ xá-lợi. Chư Thiên trong khi tung hô ‘Lành thay!’ đã ném các vòng hoa từ hư không. Các đức vua đã đạt được sự hân hoan, đã đảnh lễ rồi ra về, (nghĩ rằng): ‘Xá-lợi trán của bậc Thập Lực sẽ được an vị ở xứ Laṅkā của chúng ta, ở quốc độ của chúng ta. Mong rằng xá-lợi này sẽ thành tựu Phật sự cho đại chúng.’ Vào lúc họ đã ra về, đức vua cho gọi Giriabhaya đến và nói: ‘Này khanh, chúng ta hãy cho làm gạch mà không gây phiền nhiễu cho dân chúng.’ (Vị ấy đáp): ‘Tâu Thiên tử, xin ngài đừng lo lắng, hạ thần sẽ cho làm gạch.’ (Đức vua) nói: ‘Nếu như thế thì sẽ có sự trì trệ.’ Khi được nói rằng: ‘Chúng ta có ít vàng bạc, chúng ta sẽ lấy được từ đâu?,’ Giriabhaya đã nói như vầy: ‘Tâu Thiên tử, đức Đạo Sư có phước báu vĩ đại, ngài sẽ nhận được sự cúng dường, tôn trọng, và danh dự lớn lao. Ngài không cần lo nghĩ, hãy bắt đầu công việc xây dựng bảo tháp.’

โส ตสฺส ตํ อจินฺตนียํ กถํ สุตฺวา โสมนสฺสปฺปตฺโต เถรสฺส สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา ธาตุํ วนฺทิตฺวา นครํ คนฺตฺวา ภุตฺตสายมาโส สยเน นิปนฺโน นิทฺทํ โอกฺกมิ. วิภาตาย รตฺติยา ปพุชฺฌิตฺวา อิฏฺฐกํ จินฺตยมานสฺส โทมนสฺสํ อโหสิ. ตสฺมึ กาเล สกฺโก เทวราชา วิสฺสกมฺมํ เทวปุตฺตํ อามนฺเตตฺวา; ตาต, วิสฺสกมฺม, กากวณฺณติสฺสมหาราชา อมฺหากํ สตฺถุโน นลาฏ ธาตุํ นิทหิตฺวา มหนฺตํ เจติยํ การาเปตุกาโม อิฏฺฐกํ จินฺตยิ. ตฺวํ คนฺตฺวา ผาสุกฏฺฐาเน อิฏฺฐกํ มาเปหีติ อาห. ตํ สุตฺวา วิสฺสกมฺมเทวปุตฺโต ทุคฺคตสฺส พฺราหฺมณสฺส เขตฺเต อิฏฺฐกํ มาเปตฺวา เทวโลกเมว คโต. ตสฺมึ ขเณ เขตฺตสามิโก ทุคฺคตพฺราหฺมโณ ปาโตว อตฺตโน เขตฺตํ โอโลกนตฺถาย คโต อิโตวิโต โอโลเกนฺโต อิฏฺฐกราสึ ทิสฺวา จินฺเตสิ; หีโย ราชา อิฏฺฐกํ กถํ ลภิสฺสามีติ กเถสิ. มหนฺตํ วต ปณฺณาการํ มยา ลทฺธนฺติ ตุฏฺโฐ เทวฺैฏฺฐกานิ กาเชน คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺสนตฺถาย คนฺตฺวา ราชทฺวาเร ฐตฺวา สาสนํ ปหิณิ. ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา กสฺมา ปาโต’ว อาคโตสี’ติ ปุจฺฉิ. เทว มยฺหํ เขตฺเต อิฏฺฐกราสึ ทิสฺวา ปาโต’ว อิฏฺฐกานิ คเหตฺวา อาคโตมฺหี’ติ. อีทิสานิ อิฏฺฐกานิ เจติยสฺส อนุจฺฉวิกานีติ ทสฺเสสิ. ราชา ปสฺสิตฺวา โสมนสฺสปฺปตฺโต พฺราหฺมณสฺส พหุํ ธนํ ทาเปสิ.

Vị ấy sau khi nghe câu chuyện không thể nghĩ bàn ấy, sanh tâm hoan hỷ, nghe pháp nơi vị trưởng lão, đảnh lễ xá-lợi rồi trở về thành phố, sau khi dùng bữa tối, nằm trên giường và chìm vào giấc ngủ. Khi đêm tàn, thức dậy, trong lúc đang suy nghĩ về gạch, tâm ưu phiền đã sanh khởi. Vào lúc ấy, vua trời Sakka gọi thiên tử Vissakamma và bảo: "Này con, Vissakamma, đại vương Kākavaṇṇatissa muốn cho xây một bảo tháp lớn để tôn trí xá-lợi trán của bậc Đạo Sư chúng ta, đang suy nghĩ về gạch. Con hãy đi đến nơi thuận tiện và hóa hiện gạch." Nghe vậy, thiên tử Vissakamma đã hóa hiện gạch trên thửa ruộng của một người Bà-la-môn nghèo khó rồi trở về thiên giới. Vào lúc ấy, người Bà-la-môn nghèo khó, chủ thửa ruộng, vào buổi sáng sớm đã đi ra để xem ruộng của mình, trong khi nhìn quanh đây đó, thấy đống gạch, đã suy nghĩ: "Hôm qua, đức vua đã nói: ‘Làm sao ta có được gạch?’ Ồ, ta đã nhận được một món quà lớn." Vui mừng, ông lấy những viên gạch của chư thiên bằng đòn gánh, đi đến để trình cho vua, đứng ở cổng hoàng cung và gửi tin vào. Vua cho gọi ông vào và hỏi: "Tại sao ông lại đến vào lúc sáng sớm?" "Tâu Thiên tử, con thấy một đống gạch trên ruộng của con, nên sáng sớm đã lấy gạch đến đây." Ông trình bày: "Những viên gạch như thế này rất thích hợp cho bảo tháp." Nhà vua thấy vậy, sanh tâm hoan hỷ, đã ban cho người Bà-la-môn rất nhiều tài sản.

ตสฺมึ ขเณ อญฺญํ สาสนํ อาหริ. มทนปฏฺฏนทฺวารโต จตสฺโส รชตนาวา สุวณฺณภุมิโต จตสฺโส สุวณฺณนาวา อุกฺกมึสูติ ปฏฺฏนมุขทฺวาเร วิหรนฺโต อารกฺขก เชฏฺฐโก ธมฺมปาโล นาม อาคนฺตฺวา รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ตุฏฺโฐ สุวณฺณรชเต อาหราเปสิ.

Vào lúc ấy, một tin khác được mang đến. Người trưởng toán lính gác tên là Dhammapāla, đang ở tại cửa cảng, đã đến và tâu với vua rằng: "Bốn chiếc thuyền bạc từ cửa cảng Madana và bốn chiếc thuyền vàng từ Suvaṇṇabhumi đã cập bến." Nhà vua vui mừng, đã cho mang vàng và bạc đến.

(อิฏฺฐกํ รชตญฺเจว สุวณฺณญฺจ มหารหํ;

อาหริตฺวาน ตํ สพฺพํ กมฺมํ อารภิ เจติเย.

(Gạch, bạc, cùng với vàng quý giá; Sau khi mang tất cả những thứ ấy đến, ngài đã bắt đầu công việc ở bảo tháp.

สตฺถุ ปุญฺญานุภาเวน รญฺโญ ปุญฺญพเลน จ;

จินฺติตจินฺติตํ สพฺพํ ขเณเนว สมิชฺฌติ.)

Nhờ oai lực phước báu của bậc Đạo Sư và nhờ sức mạnh phước báu của đức vua; tất cả những điều đã được suy nghĩ đều được thành tựu ngay trong khoảnh khắc.)

ตโต ราชา จูฬปิณฺฑปาติยติสฺสตฺเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา? อยฺย อิฏฺฐกภุมึ คมิสฺสามีติ อาห. เถโร สุตฺวา ตุฏฺโฐ อตฺตโน ปริวาเรหิ ปญฺจสตภิกฺขูหิ สทฺธึ อิฏฺฐก ภูมึ คโต. ตโต มหาสาคลตฺเถโร จ มหินฺทตฺเถโร จ อตฺตโน ปริวาเรหิ ภิกฺขุหิ สทฺธึ อิฏฺฐกภุมึ คตา. สิว นคเร ราชาปิ อิฏฺฐกภุมึ คโต. โลณนคเร นาคราชาปิ อิฏฺฐกภุมึ คโต. โสมนคเร คิริอภยราชาปิ อตฺตโน เสนงฺเคหิ ปริวาเรตฺวา อิฏฺฐกภุมึ คโต. เตสํ สมณ พฺราหฺมณานํ ราชพฬานญฺจ สมฺปิณฺฑิตตฺตา โส ปิฏฺฐิปาสาโณ พลวาหโน นาม ชาโต. เต สพฺเพ อิฏฺฐกภุมึ สโมสรึสุ. เถโร อิฏฺฐกราสึ โอโลเกตฺวา ราชานํ เอวมาห? มหาราช, อยํ อิฏฺฐกราสิ เจติเย สพฺพกมฺมตฺถาย ปโหตี’ติ. ราชา อตฺตมโน เสนงฺคปริวุโต สยเมว ปฐมํ อิฏฺฐกํ คณฺหิ. ตํ ทิสฺวา เสสราชาโน จ อมจฺจาทโย จ ปริสา จ สพฺเพ ภิกฺขุ จ อิฏฺฐกานิ คณฺหึสุ ตสฺมึ กาเล ภารํ อุกฺขิปิตฺวา คมนํ ปปญฺจํ ภวิสฺสตี’ติ ราชา จินฺเตสิ. เถโร ตสฺส จิตฺตํ ชานิตฺวา เอวมาห? มา จินฺตยิตฺถ มหาราช, อิฏฺฐกานิ คเหตฺวา คจฺฉ. ปจฺฉา เทวนาคาทโย อิฏฺฐกภุมิโต ปฏฺฐาย ยาว เจติยฏฺฐานํ นิรนฺตรา ฐิตา อาหริสฺสนฺตี’ติ. เต อาหริตฺวา เจติยฏฺฐาเน ราสึ กโรนฺติ. เตเนว นียาเมน ยาว เจติยสฺส นิฏฺฐงฺคมา ตาว เทวนาคสุปณฺณาทโย นิรนฺตรํ ฐตฺวา อิฏฺฐกานิ อาหริตฺวา เจติยกรณฏฺฐาเนว จตุสุ ทิสาสุ ราสึ อกํสุ.

Sau đó, nhà vua đi đến chỗ trưởng lão Cūḷapiṇḍapātiyatissa và nói: "Thưa ngài, con sẽ đi đến nơi có gạch." Vị trưởng lão nghe vậy, vui mừng, cùng với năm trăm vị tỳ-khưu là đoàn tùy tùng của mình đi đến nơi có gạch. Sau đó, trưởng lão Mahāsāgala và trưởng lão Mahinda cũng cùng với các vị tỳ-khưu là đoàn tùy tùng của mình đi đến nơi có gạch. Vua ở thành Siva cũng đi đến nơi có gạch. Long vương ở thành Loṇa cũng đi đến nơi có gạch. Vua Giriabhaya ở thành Soma, được các binh chủng của mình vây quanh, cũng đi đến nơi có gạch. Do sự tập hợp của các vị sa-môn, bà-la-môn, và quân lực của các vua ấy, tảng đá lưng ấy được gọi là Balavāhana. Tất cả họ đã tụ hội tại nơi có gạch. Vị trưởng lão nhìn đống gạch và nói với vua như vầy: "Tâu Đại vương, đống gạch này đủ cho tất cả công việc của bảo tháp." Nhà vua, với tâm hoan hỷ, được các binh chủng vây quanh, đã tự mình lấy viên gạch đầu tiên. Thấy vậy, các vị vua còn lại, các vị đại thần, quần chúng, và tất cả các vị tỳ-khưu cũng đã lấy gạch. Vào lúc ấy, nhà vua suy nghĩ: "Việc mang vác gánh nặng này đi sẽ là một sự chậm trễ." Vị trưởng lão biết được tâm của vua, đã nói như vầy: "Xin Đại vương đừng lo nghĩ, hãy cứ lấy gạch và đi. Sau đó, chư thiên, long vương, v.v... sẽ đứng thành hàng không gián đoạn từ nơi có gạch cho đến địa điểm bảo tháp và sẽ mang chúng đến." Họ mang đến và chất thành đống tại địa điểm bảo tháp. Cùng một phương cách ấy, cho đến khi bảo tháp được hoàn thành, chư thiên, long vương, kim sí điểu, v.v... đã đứng thành hàng không gián đoạn, mang gạch đến và chất thành đống ở bốn phía tại nơi xây dựng bảo tháp.

ตโต ราชา สพฺเพ อิฏฺฐกวฑฺฒกี ราสึ การาเปตฺวา เตสํ วฑฺฒกีนํ อนฺตเร ชยเสนํ นาม อิฏฺฐกวฑฺฒกึ ปริคณฺหิตฺวา ตสฺส ปน สตสหสฺสคฺฆนกานิ ทฺเว สาฏกานิ กหาปณสตสหสฺสานิ จ สุวณฺณกุณฺฑลาทโย อาภรณานิ จ ทาเปสิ. ตสฺส ปริวารานํ วฑฺฒกีนํ อหตวตฺถาทีนิ สพฺพุปกรณานิ ทาเปสิ. อเนกวิธํ มหนฺตํ สมฺมานํ กาเรตฺวา เถเรน สทฺธึ มนฺเตนฺโต; อยฺย อชฺช วิสาขปุณฺณมี อุโปสถทิวโส, ตสฺมา นลาฏธาตุยา มงฺคลํ กริตฺวา เจติยฏฺฐาเน อิฏฺฐกํ ปติฏฺฐาเปตุํ วฏฺฏตี’ติ อาห. ตํ สุตฺวา เถโร; ภทฺทกํ มหาราช, พุทฺธสฺส ภควโต ชาตทิวโส’ติ วตฺวา เจติยกมฺมกรณตฺถาย ปญฺจ ชเน คณฺหิ. เตสุ เอโก วรเทโว นาม, เอโก สงฺโข นาม, เอโก วิชฺโช นาม, เอโก ปุสฺสเทโว นาม, เอโก มหาเทโว นาม. อิเมสํ วฑฺฒกีนํ มงฺคลํ การาเปตฺวา ฉณเวสํ คเหตฺวา สพฺพาลงฺกาเรน อลงฺการาเปตฺวา ราชา สยมฺปิ สพฺพาลงฺกาเรน ปติมณฺฑิโต มงฺคลวิธานํ การาเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ คนฺธมาลาทีหิ ปูเชตฺวา ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา จตุสุ ฐาเนสุ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา วิชมฺเหตฺวา สุวณฺณฆฏฺฐานํ ปวิสิตฺวา สุวณฺณขจิตํ มณิมุตฺตารตนมยํ ปริพฺภมนทณฺฑํ ชีวมานกมาตาปิตเรน อุภโตสุมณฺฑิตปสาธิเตน อภิมงฺคลสมฺมเตน อมจฺจปุตฺเตน คาหาเปตฺวา มหนฺตํ เจติยํ ตตฺถ กโรนฺโต สยมฺปิ ปริพฺภมนทณฺฑํ คเหตฺวา ปริกมฺมกตภุมิยํ ปริพฺภมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. ตโต มหาวฑฺฒกี สุนกฺขตฺเตน สุมุหุตฺเตน เจติยฏฺฐาเน อิฏฺฐกํ ปติฏฺฐาเปสิ.

Bấy giờ, đức vua cho triệu tập tất cả thợ nề, trong số những người thợ ấy, ngài chọn ra một người thợ nề tên là Jayasena, rồi ban cho người ấy hai tấm vải trị giá một trăm ngàn, một trăm ngàn đồng kahāpaṇa, và các đồ trang sức như bông tai vàng. Đối với những người thợ phụ của ông, ngài ban cho y phục mới và tất cả các dụng cụ cần thiết. Sau khi ban tặng nhiều sự tôn vinh trọng thể, ngài bàn bạc với vị trưởng lão: 'Kính bạch ngài, hôm nay là ngày rằm tháng Visākha, ngày Uposatha, vì vậy, nên làm lễ cúng dường xá lợi xương trán và đặt viên gạch đầu tiên tại nền tháp.' Nghe vậy, vị trưởng lão nói: 'Lành thay, đại vương, đó là ngày đản sanh của Đức Phật Thế Tôn.' rồi ngài chọn năm người để làm công việc xây tháp. Trong số đó, một người tên là Varadeva, một người tên là Saṅkha, một người tên là Vijja, một người tên là Pussadeva, và một người tên là Mahādeva. Đức vua cho làm lễ cát tường cho những người thợ này, cho họ mặc lễ phục và trang điểm bằng tất cả các đồ trang sức. Chính đức vua cũng trang điểm lộng lẫy với tất cả các đồ trang sức, cho cử hành nghi lễ cát tường, cúng dường Tăng đoàn bằng hương hoa, đi nhiễu quanh ba vòng, đảnh lễ năm vóc sát đất tại bốn nơi. Sau khi vươn vai, ngài bước vào lều vàng, cho một người con của vị đại thần—người có cha mẹ còn sống, được trang điểm đẹp đẽ cả hai bên và được xem là người mang điềm lành—cầm cây gậy đo lường làm bằng ngọc, châu báu, và trân châu, có nạm vàng. Trong khi xây dựng bảo tháp vĩ đại tại đó, chính đức vua cũng cầm cây gậy đo lường, đi vòng quanh khu đất đã được chuẩn bị, rồi đứng sang một bên. Sau đó, người thợ cả, vào lúc sao tốt và giờ lành, đã đặt viên gạch tại nền tháp.

ตสฺมึ ขเณ จตุนหุตาธิก ทฺวิโยชน สตสหสฺสพหุลา อยํ มหาปถวี สาธุการํ ปวตฺเตนฺตี วิย มหานาทํ ปวตฺเตสิ. เทวมนุสฺสา ทิวเส ทิวเส ปโหนก-มตฺติกํ นิสเทน ปึสิตฺวา สุปฺเปหิ ปปฺโผเฐตฺวา เทนฺติ. เอวํ กโรนฺโต กติปเยเนว ทิวเสน ปุปฺผาธานตฺตยํ จินิตฺวา มหาภิกฺขุ สงฺฆสฺส นิเวเทสิ. ตํ สุตฺวา สงฺโฆ จุนฺทุตฺตรนามเก ทฺเว สามเณเร อาณาเปสิ? ตุมฺเห หิมวนฺตํ คนฺตฺวา เมทวณฺณปาสาเณ อาหรถา’ติ. เต ปน สามเณรา ชาติยา โสฬสวสฺสิกา ฉฬภิญฺญาปฺปเภเทน ปฏิสมฺภิทปฺปตฺตา. มหาขีณาสวภิกฺขุสงฺฆสฺส สนฺติกา ภิกฺขุสงฺฆสฺส วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อากาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา หิมวนฺตโต อตฺตโน อิทฺธิพเลน เมทวณฺณปาสาเณ อาหรึสุ. เอเตสุ เอกํ ปาสาณํ ธาตุคพฺภสฺส ภุมิยํ ปตฺถริตฺวา จตุสุ ปสฺเสสุ จตฺตาโร ปาสาเณ ปติฏฺฐาเปตฺวา อปรํ ธาตุคพฺภํ ปิทหิตุํ อทสฺสนํ กตฺวา ฐปยึสุ.

Vào khoảnh khắc ấy, đại địa này, dày hai trăm bốn mươi ngàn do tuần, đã phát ra một tiếng vang lớn như thể đang reo lên lời 'Lành thay!'. Chư thiên và loài người, ngày qua ngày, nghiền đất sét vừa đủ bằng cối xay, sàng sảy bằng nia, rồi dâng cúng. Làm như vậy, chỉ trong vài ngày, họ đã xây xong ba tầng hoa và trình báo lên đại Tăng đoàn. Nghe vậy, chư Tăng đã ra lệnh cho hai vị sa di tên là Cunda và Uttara: 'Các con hãy đến Hy Mã Lạp Sơn và mang về những phiến đá có màu như mỡ.' Hai vị sa di ấy, mười sáu tuổi, đã chứng đắc Lục thông và Tứ vô ngại giải. Sau khi vâng nhận lời dạy của Tăng đoàn từ đại chúng A-la-hán, các vị bay lên không trung, và bằng thần lực của mình, đã mang về những phiến đá màu mỡ từ Hy Mã Lạp Sơn. Trong số đó, các vị trải một phiến đá xuống nền của phòng xá lợi, đặt bốn phiến đá ở bốn phía, và để một phiến khác sang một bên để đậy nắp phòng xá lợi, làm cho nó không thể nhìn thấy được.

ตทา ราชา ธาตุคพฺเภ กมฺมํ นิฏฺฐเปนฺโต นว โกฏิปฺปมาณํ สุวณฺณํ อาหราเปตฺวา สุวณฺณการานํ ทตฺวา ธาตุคพฺภสฺส อิฏฺฐกานิ กโรถา’ติ อาณาเปสิ. เต สุวณฺณการา ทีฆโต รตนปฺปมาณํ ปุถุลโต วิทตฺถีปฺปมาณํ พหลโต จตุรงฺคุลปฺปมาณํ อิฏฺฐกํ กตฺวา ธาตุคพฺภํ จินึสุ. ตํ ปน ธาตุคพฺภํ อุจฺจโต โสฬสหตฺถํ วิตฺถารโตปิ อิโตจิโต ทสทสรตนํ กตฺวา สุวณฺณิฏฺฐเกเหว นิฏฺฐเปตฺวา ธาตุคพฺภสฺส มชฺเฌ สตฺตรตนมยํ สิเนรุํ การาเปตฺวา สิเนรุสฺส อุปริ ชาติหิงฺคุลเกน ปณฺฑุกมฺพลสิลาสนํ สตฺตรตเนน ปาริจฺฉตฺตกรุกฺขํ รชตมยํ เสตจฺฉตฺตํ พฺรหฺมุนา คาหาเปตฺวา สตฺถุโน ปฏิมาย อุปริ ธาริยมานํ กาเรสิ. สิเนรุปาทมูเล คนฺธกลลปูริต นีลุปฺปลวิภุสิตสุวณฺณมยอฏฺฐุตฺตรสตฆฏปนฺติโย ฐปาเปสิ. ตทนนฺตรํ คนฺธกลลปูริตรตฺนปทุมวิภุสิตรชตมยอฏฺฐุตฺตร- สตฆฏปนฺติโย ฐปาเปสิ. ตทนนฺตรํ คนฺธกลลปูริต เสตุปฺปลมาลาวิภุสิตมณิมยอฏฺฐุตฺตรสตฆฏปตฺติโย ฐปาเปสิ. ตทนนฺตรํ คนฺธกลลปูริตเสตุปฺปลวิภุสิต-มสารคลฺลมย อฏฺฐุตฺตรสตฆฏปนฺติโย ฐปาเปสิ. ตทนนฺตรํ คนฺธกลลปูริตจมฺปกปุปฺผวิภุสิตโลหิตงฺกมยอฏฺฐุตฺตรสต ฆฏปตฺติโย ฐปาเปสิ. ตทนนฺตรํ คนฺธกลลปูริตปญฺจุปฺปลวิภุสิตมตฺติกามยอฏฺฐุตฺตรสตฆฏปนฺติโย ฐปาเปสิ. ตาสํ ฆฏปนฺตีนํ อนฺตเร คนฺธกลลปูริตสตฺตรตนมยสราวเก ฐปาเปสิ. กญฺจนมย-สตฺตรตนมย-วิจิตฺตมาลาลตาปุณฺณฆฏสิริวจฺฉนนฺทิยาวฏฺฏภทฺทปีฐาทโย จ หตฺถิอสฺสสีหวฺยคฺโฆสภปนฺติอาทโย จ กาเรสิ. เทโวโรหณํ ยมกปาฏิหีราทโย ธนปาล-องฺคุลิมาล-อาฬวกทมนาทโย, สาริปุตฺต-โมคฺคลฺลาน-มหากสฺสปตฺเถราทโย, อสีติมหาสาวกรูปาทีนิ จ การาเปสิ. สิเนรุสฺส มชฺฌิมภาเค ตาราคณปริวาริตํ รชตมยํ จนฺทมณฺฑลญฺจ การาเปสิ. รํสิชาลวิภุสิตํ กนกมยํ สูริยมณฺฑลญฺจ การาเปสิ.

Khi ấy, đức vua, để hoàn tất công việc trong phòng xá lợi, đã cho mang đến chín mươi triệu lượng vàng, giao cho các thợ kim hoàn và ra lệnh: 'Hãy làm gạch cho phòng xá lợi.' Các thợ kim hoàn ấy đã làm những viên gạch dài một ratana, rộng một vidatthi, và dày bốn aṅgula, rồi xây dựng phòng xá lợi. Phòng xá lợi ấy cao mười sáu hattha, mỗi bên rộng mười ratana, được hoàn thành bằng những viên gạch vàng. Ở giữa phòng xá lợi, ngài cho làm một ngọn núi Sineru bằng bảy loại báu vật. Trên đỉnh núi Sineru, ngài cho làm một phiến đá Paṇḍukambala bằng chu sa, một cây Pāricchattaka bằng bảy loại báu vật, và một lọng trắng bằng bạc do Phạm thiên cầm, được che trên một pho tượng của Bậc Đạo Sư. Dưới chân núi Sineru, ngài cho đặt các hàng gồm một trăm lẻ tám bình vàng, chứa đầy bột thơm và trang trí bằng hoa súng xanh. Tiếp theo là các hàng gồm một trăm lẻ tám bình bạc, chứa đầy bột thơm và trang trí bằng hoa sen báu. Tiếp theo là các hàng gồm một trăm lẻ tám bình ngọc, chứa đầy bột thơm và trang trí bằng tràng hoa súng trắng. Tiếp theo là các hàng gồm một trăm lẻ tám bình đá Masāragalla, chứa đầy bột thơm và trang trí bằng hoa súng trắng. Tiếp theo là các hàng gồm một trăm lẻ tám bình hồng ngọc, chứa đầy bột thơm và trang trí bằng hoa Champa. Tiếp theo là các hàng gồm một trăm lẻ tám bình đất sét, chứa đầy bột thơm và trang trí bằng năm loại hoa súng. Giữa các hàng bình này, ngài cho đặt những chiếc bát làm bằng bảy loại báu vật, chứa đầy bột thơm. Ngài cũng cho làm các vật bằng vàng và bảy loại báu vật: các loại tràng hoa, dây leo, bình đầy, biểu tượng sirivaccha, nandiyāvaṭṭa, ghế báu, v.v., và các hàng voi, ngựa, sư tử, cọp, bò đực, v.v. Ngài cũng cho làm các hình tượng mô tả: sự kiện từ cõi trời giáng thế, song thần thông, sự kiện thuần hóa voi Dhanapāla, Aṅgulimāla, và dạ xoa Āḷavaka, các vị trưởng lão Sāriputta, Moggallāna, Mahākassapa, và tám mươi vị đại thinh văn. Ở phần giữa của núi Sineru, ngài cho làm một đĩa mặt trăng bằng bạc, được các vì sao bao quanh. Ngài cũng cho làm một đĩa mặt trời bằng vàng, được trang trí bằng một lưới hào quang.

ตโต สิเนรุสฺส มตฺถเก ปาริจฺฉตฺตกมุเล ปณฺฑุกมฺพลสิลาสเน อมฺหากํ สตฺถุโน ปฏิมํ ฆนโกฏฺฏิม รตฺตสุวณฺณมยํ การาเปตฺวา มาตุเทวปาโมกฺข ทสสหสฺส จกฺกวาฬเทวตานํ สตฺตปฺปกรณํ อภิธมฺมํ เทสนากาเรน นิสีทาเปสิ. ตสฺส วีสตินขา อกฺขิตลานํ เสตฏฺฐานานิ ชาติผลิกมยานิ. องฺคุลิโย สุวณฺณมยา หตฺถปาทตลานิ จ ทนฺตาวรณานิ จ อกฺขีนํ รตฺตฏฺฐานานิ จ ชาติปวาฬมยานิ, เกสมสฺสุภมุกฏฺฐานานิ อินฺทนีลมยานิ, สมจตฺตาลีส ทนฺตา วชิรมยา อเหสุํ. อุณฺณโลมํ ปน สุวณฺณ ภิตฺติยํ ฐปิตรชตพุพฺพุฬวิลาสํ รชตมยํ อโหสิ. ภควโต อนวโลกิต มุทฺธนิ มตฺถเก สตฺตรตนมยํ วิจิตฺตกึกิณิชาลํ ปริกฺขิปาเปสิ. มณฺฑปสฺส อนฺโต นวสตสหสฺสคฺฆนกํ มุตฺตากลาปโมลมฺพกํ มโนรมํ เจลวิตานํ พนฺธาเปตฺวา มณฺฑปโกฏิยํ มุตฺตาชาลํ ตทนนฺตรํ สตฺต รตนวิจิตฺตํ กึกิณิชาลํ ปริกฺขิปาเปสิ.

Sau đó, trên đỉnh núi Sineru, dưới gốc cây Pāricchattaka, trên phiến đá Paṇḍukambala, (nhà vua) đã cho làm một pho tượng của bậc Đạo Sư chúng ta bằng vàng ròng nguyên khối, và cho an vị trong tư thế thuyết giảng bảy bộ A-tỳ-đàm cho các vị trời trong mười ngàn thế giới, với thiên tử Mẫu hậu dẫn đầu. Hai mươi móng tay và tròng trắng mắt của pho tượng ấy được làm bằng pha lê tự nhiên. Các ngón tay, lòng bàn tay và lòng bàn chân, viền môi, và tròng đỏ của mắt được làm bằng san hô tự nhiên. Tóc, râu, và lông mày được làm bằng ngọc indanīla. Bốn mươi chiếc răng đều đặn được làm bằng kim cương. Còn bạch hào tướng (uṇṇaloma) thì được làm bằng bạc, trông giống như một bọt bạc đặt trên bức tường vàng. Trên đỉnh đầu không thể nhìn thấy của Đức Thế Tôn, (nhà vua) đã cho đặt một mạng lưới chuông nhỏ tinh xảo làm bằng bảy loại báu vật bao quanh. Bên trong gian đình, (nhà vua) đã cho giăng một tấm lọng bằng vải tuyệt đẹp, trị giá chín trăm ngàn, có treo những chùm ngọc trai, và ở mép gian đình, (nhà vua) đã cho đặt một mạng lưới ngọc trai, và kế đó là một mạng lưới chuông nhỏ tinh xảo làm bằng bảy loại báu vật bao quanh.

อมฺหากํ ภควโต มาตุเทวปุตฺตมฺปิ สตฺตรตเนน การาเปสิ. ตถา เอราวณวิสฺสกมฺมเทวปุตฺตาทโย จ สปริวาโร สกฺโก เทวราชา จ จตฺตาโร มหาราชาโน จ ปญฺจสิขเทวปุตฺตาทโย คนฺธพฺพเทวปุตฺตา จ สหมฺปติ มหา พฺรหฺมาทโย มหาพฺรหฺมโน จ การาเปสิ. เวสฺสนฺตรชาตกํ กโรนฺโต สํชยมหาราชา ผุสตีเทวี อาทโย จ มทฺทีเทวี ทฺเว ทารเก จ ชูชกพฺราหฺมณาทโย จ การาเปสิ. วิธุร-โสณทตฺต มหานารทกสฺสป-สุตโสม-สุปฺปารก-สงฺขปาลชาตกาทีนิ จ, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตน-มหาสมยสุตฺตาทิ เทสนากาโร จ, สุทฺโธทนมหาราชา มหามายา มหาปชาปตี โคตมี ภทฺทกจฺจานา ราหุลมาตาเทวี จ ราหุลกุมาโร จ ฉนฺนญฺจ กนฺถกญฺจ มหาภินิกฺขมนํ มหาโพธิมณฺฑลํ อสีติมหาสาวกา โกสลมหาราชา อนาถปิณฺฑิกมหาเสฏฺฐิ จูฬอนาถปิณฺฑิก-วิสาขา สุปฺปวาสา จ ปจฺฉา จูฬปิณฺฑปาติย ติสฺสตฺเถรญฺจ อตฺตานญฺจ การาเปตฺวา เต สพฺเพ ธาตุ คพฺเภ ปติฏฺฐาเปสิ.

(Nhà vua) cũng đã cho làm (tượng) của thiên tử Mẫu hậu của Đức Thế Tôn chúng ta bằng bảy loại báu vật. Tương tự như vậy, (nhà vua) cũng đã cho làm (tượng) của voi Eravana, thiên tử Vissakamma, v.v..., vua trời Sakka cùng với quyến thuộc, bốn vị Đại vương, thiên tử Pañcasikha và các thiên tử Càn-thát-bà khác, Đại Phạm thiên Sahampati và các vị Đại Phạm thiên khác. (Nhà vua) đã cho làm (cảnh) Bổn sanh Vessantara, (tượng) vua Saṃjaya, hoàng hậu Phusatī, v.v..., hoàng hậu Maddī, hai người con, bà-la-môn Jūjaka, v.v... (Nhà vua) cũng đã cho làm (cảnh) các Bổn sanh Vidhura, Soṇadatta, Mahānāradakassapa, Sutasoma, Suppāraka, Saṅkhapāla, v.v..., và cảnh thuyết giảng các kinh như Kinh Chuyển Pháp Luân, Kinh Đại Hội, v.v..., (tượng) vua Suddhodana, hoàng hậu Mahāmāyā, Mahāpajāpatī Gotamī, công nương Bhaddakaccānā (mẹ của Rāhula), hoàng tử Rāhula, Channa và Kanthaka, (cảnh) cuộc Đại Xuất Gia, Bồ-đề đoàn, tám mươi vị Đại Thinh văn, vua nước Kosala, trưởng giả Anāthapiṇḍika, Cūḷa Anāthapiṇḍika, Visākhā, Suppavāsā, và sau cùng là trưởng lão Cūḷapiṇḍapātiya Tissa và chính mình. (Nhà vua) đã cho an trí tất cả những thứ ấy trong xá-lợi thất.

ธาตุคพฺภวณฺณณา สมตฺตา.

Phần mô tả về xá-lợi thất đến đây là chấm dứt.

เอวํ ธาตุคพฺเภ ปูชาวิธานํ สุวิภตฺตํ สุมโนรมํ การาเปตฺวา เถเรน สทฺธึ กเถสิ? ภนฺเต ธาตุคพฺเภ มยา กตฺตพฺพํ นิฏฺฐาปิตํ. สฺเว โรหิณีนกฺขตฺเตน ธาตุ นิธานํ กริสฺสามี. อยฺยา ปน เกสธาตุโย คเหตฺวา อาคจฺฉนฺตุติ. ติสฺสตฺเถรสฺส ภารมกาสิ. เถโร ตํ สุตฺวา ภทฺทกํ มหาราช, เกสธาตุโย วิจินิตฺวา อาหราเปสฺสามาติ วตฺวา อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ สิวตฺเถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา อาวุโส ภูมินฺธรนาควิมาเน ชยเสโน นาม นาคราชา วสติ. ตสฺส สนฺติเก (เกสธาตุโย สนฺติ.) ตปุสฺส ภลฺลิกานํ ทฺเวภาติกวาณิชานํ ปริจรณกาเล เตสํ ปมาทํ ญตฺวา นาคราชา ทฺเว เกสธาตุโย คเหตฺวา นาคภวเน ฐเปสิ. ตฺวํ ตา ธาตุโย อาหริตฺวา รญฺโญ เทหีติ อาณาเปสิ. เถโร ตํ วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา คโต.

Sau khi đã cho thực hiện các nghi thức cúng dường trong xá-lợi thất một cách trang nghiêm và đẹp đẽ như vậy, (nhà vua) đã thưa chuyện cùng với vị trưởng lão: “Bạch ngài, công việc mà con phải làm trong xá-lợi thất đã được hoàn tất. Ngày mai, dưới chòm sao Rohiṇī, con sẽ thực hiện việc tôn trí xá-lợi. Xin quý ngài hãy mang xá-lợi tóc đến.” (Nhà vua) đã giao phó trách nhiệm cho trưởng lão Tissa. Vị trưởng lão sau khi nghe vậy, đã nói: “Lành thay, tâu đại vương, tôi sẽ cho người tìm và mang xá-lợi tóc đến.” Nói xong, ngài cho gọi vị tỳ-khưu cùng ở với mình là trưởng lão Siva và nói: “Này hiền giả, trong long cung Bhūmindhara có một vị long vương tên là Jayasena đang ở. Nơi vị ấy có (xá-lợi tóc). Vào lúc hai anh em thương buôn Tapussa và Bhallika đang cúng dường, biết được sự sơ suất của họ, vị long vương đã lấy đi hai sợi xá-lợi tóc và đặt chúng trong long cung. Hiền giả hãy mang những xá-lợi ấy về và trao cho nhà vua.” Vị trưởng lão (Siva) sau khi chấp nhận lời dạy ấy, đã ra đi.

ตโต ราชา อตฺตโน ภคินิยา โสมเทวิยา จ ภาคิเนยฺยสฺส คิริอภยรญฺโญ จ สาสนํ เปเสสิ? สฺเว ธาตุนิธานํกริสฺสาม. ตุมฺเห เสนงฺคํ คเหตฺวา อาคจฺฉถา’ติ. โลณนคเร มหานาครญฺโญ จ เสรุ นคเร สิวรญฺโญ จ ตเถว สาสนํ เปเสตฺวา สยมฺปิ อตฺตโน วิชิเต เยน มยฺหํ หตฺถโต อนฺตมโส เอกกรีสมตฺตมฺปิ ลทฺธํ ตทุปาทาย สพฺเพปิ ตุมฺเห สทฺธึ ปริวาเรน อาคจฺฉถา’ติ เภรึ จราเปสิ. ตํ สุตฺวา โสมนสฺสปฺปตฺตา มหาชนา อตฺตโน อตฺตโน วิภวานุรูเปน อลงฺกตปฏิยตฺตา อคมึสุ. ราชา ปภาตาย รตฺติยา สพฺเพ เสนิโย คนฺธมาลาธูปธชาทโย คเหตฺวา ธาตุนิธานํ อาคจฺฉนฺตุติ วตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ ทตฺวา ติวีวรตฺถาย มหคฺฆวตฺถาทีนิ ทตฺวา สยมฺปิ สพฺพาลงฺการปติมณฺฑิโต นานคฺครสโภชนํ ภุญฺชิตฺวา อุโปสถํ อธิฏฺฐาย มณิกุณฺฑลเมขลานูปุร วลยาทิวิจิตฺตสพฺพาลงฺการวิภูสิตาหิ โกเสยฺยาทิสุขุมนานาวิธวิจิตฺตวตฺถนิวตฺถาหิ นจฺจคีตวาทิตตุริยภณฺฑคหิต หตฺถาหิ เทวจฺฉราปฏิภาคนาฏกิตฺถีหิ ปริวาริโต วุตฺตปฺปกาเรหิ สทฺธึ เจติยฏฺฐานํ คนฺตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆํ วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ.

Sau đó, nhà vua đã gửi thông điệp đến em gái của mình là Somadevī và cháu trai là vua Giriabhaya: “Ngày mai chúng ta sẽ tôn trí xá-lợi. Các vị hãy mang quân đội đến.” (Nhà vua) cũng đã gửi thông điệp tương tự đến vua Mahānāga ở Loṇanagara và vua Siva ở Serunagara. Rồi chính ngài cũng cho đánh trống rao trong vương quốc của mình: “Tất cả các ngươi, những ai đã nhận được từ tay ta dù chỉ là một karīsa, hãy cùng với gia quyến của mình đến đây.” Nghe vậy, đông đảo dân chúng vui mừng hân hoan, trang điểm và chuẩn bị tùy theo khả năng của mình rồi lên đường. Khi đêm tàn, nhà vua, sau khi ra lệnh cho tất cả quân đội mang theo hương, hoa, trầm, cờ, v.v... đến nơi tôn trí xá-lợi, đã cúng dường đại thí đến Tăng đoàn, dâng cúng các loại vải quý giá, v.v... để làm tam y. Chính ngài cũng trang điểm với tất cả đồ trang sức, sau khi dùng bữa ăn với nhiều hương vị hảo hạng, đã thọ trì ngày trai giới (uposatha). Ngài được vây quanh bởi các vũ nữ xinh đẹp như tiên nữ, được trang hoàng với đủ loại trang sức tinh xảo như hoa tai bằng ngọc, thắt lưng, vòng chân, vòng tay, v.v..., mặc những loại y phục tinh tế, đa dạng và đẹp đẽ như lụa, v.v..., tay cầm các nhạc cụ để múa, hát và trình diễn. Cùng với đoàn tùy tùng đã được kể, ngài đã đi đến địa điểm bảo tháp, đảnh lễ đại Tăng đoàn rồi đứng sang một bên.

ตโต โสมนคเร คิริอภยราชา’ปิ สพฺเพ นาครา อตฺตโน อตฺตโน วิภวานุรูเปน ธาตุนิธานฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺตุติ นคเร เภรึ จราเปตฺวา สยํ สพฺพาลงฺการปติมณฺฑิโต สุสชฺชิตอมจฺจคณปริวาริโต นิกฺขมิ. โสม เทวีปิ สีสํ นหาตฺวา อหตวตฺถนิวตฺถา สพฺพาลงฺการปติมณฺฑิตา เทวจฺฉรา วิย อตฺตโน ปริวารา ปญฺจสตกุมาริโย นีลวตฺเถหิ ปริทหาเปตฺวา ตเถว อลงฺกาเรตฺวา ปุณฺณฆเฏ คาหาเปตฺวา ตาสํ อนนฺตรา ปญฺจสตกุมาริโย ปีตวตฺเถหิ ปริทหาเปตฺวา ตเถว อลงฺกาเรตฺวา ปูชาภณฺฑานิ คาหาเปตฺวา, ตาสํ อนนฺตรา ปญฺจสต กุมาริโย รตฺตวตฺเถหิ ปริทหาเปตฺวา ตเถว. อลงฺกาเรตฺวา วิจิตฺรปุปฺผปูริตมญฺชุสาโย คาหาเปตฺวา ตาสํ อนนฺตรา ปญฺจสตกุมาริโย เสตวตฺเถหิ ปริทหาเปตฺวา ตเถว อลงฺกาเรตฺวา ธูม กฏจฺฉุเก คาหาเปตฺวา เอวํ ปูชาวิธานํ สํวิทหิตฺวา ปริวาเรน เจติงฺคณํ คนฺตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูชํ กตฺวา อตฺตโน สามินา คิริอภยราเชน สทฺธึ เอกปสฺเส ฐีตา.

Sau đó, tại thành Somanagara, vua Giriabhaya cũng cho loan trống trong thành rằng: ‘Tất cả thị dân hãy đến nơi tôn trí xá-lợi tùy theo khả năng của mình.’ Tự thân nhà vua, trang sức với tất cả đồ trang hoàng, được đoàn tùy tùng gồm các vị quan đã trang điểm kỹ lưỡng vây quanh, đã khởi hành. Hoàng hậu Soma cũng vậy, sau khi gội đầu, mặc y phục mới, trang sức với tất cả đồ trang hoàng, trông như một thiên nữ, đã cho năm trăm thiếu nữ tùy tùng của mình mặc y phục màu xanh, trang điểm tương tự, và cầm những bình nước đầy; kế tiếp họ là năm trăm thiếu nữ mặc y phục màu vàng, trang điểm tương tự, và cầm những vật phẩm cúng dường; kế tiếp họ là năm trăm thiếu nữ mặc y phục màu đỏ, trang điểm tương tự, và cầm những tráp đầy các loại hoa sặc sỡ; kế tiếp họ là năm trăm thiếu nữ mặc y phục màu trắng, trang điểm tương tự, và cầm những lư hương. Sau khi sắp đặt nghi thức cúng dường như vậy, bà cùng đoàn tùy tùng đi đến sân tháp, đảnh lễ Đại Tăng chúng theo thể năm vóc sát đất, cúng dường bằng hương, hoa, v.v., rồi đứng sang một bên cùng với phu quân của mình là vua Giriabhaya.

โลณนคเร มหานาคราชา’ปิ สพฺพาลงฺกาเรหิ ปติมณฺฑิโต สพฺพาภรเณหิ สุสชฺชีตอมจฺจมณฺฑลปริวุโต นจฺจคีตตุรียานิ ปคฺคณฺหาปยมาโน คนฺธมาลา ธูมกฏจฺฉุ คาหาเปตฺวา เจติยฏฺฐานํ อาคนฺตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ.

Tại thành Loṇanagara, vua Mahānāga cũng vậy, được trang sức với tất cả đồ trang hoàng, được đoàn tùy tùng gồm các vị quan đã trang điểm kỹ lưỡng với tất cả đồ trang sức vây quanh, cho tấu lên vũ, nhạc, và ca hát, cho mang theo hương, hoa, và lư hương, đã đến nơi bảo tháp, đảnh lễ Tăng chúng, rồi đứng sang một bên.

เสรุนคเร สิวราชา’ปิ อตฺตานํ สพฺพาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา มหนฺเตน ปริวาเรน ปูชาวิธานํ คาหาเปตฺวา เจติยฏฺฐานํ อาคนฺตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. ราชปริสา อตฺตโน วิภวานุรูเปน วตฺถาลงฺกาเรหิ จนฺทน มาลาทีหิ จ โสภมานา นลาเฏ มุตฺตากลาปโมลมฺพก วิจิตฺตสุวณฺณปฏฺฏานิ พนฺธิตฺวา หตฺถาภรณาทิ อเนกาภรเณหิ ทิพฺพปริสา วิย สุมณฺฑิตปสาธิตา เวสานุรูปานิ วิวิธาวุธานิ คเหตฺวา เอกปสฺเส ฐีตา. สีหวฺยคฺฆทีปิจมฺเมหิ ปสาธิตสุวณฺณาลงฺการสุวณฺณธชเหมชาลสญฺฉนฺเน รถ วเร จ สพฺพาลงฺการวิภุสิตา รถิกา อารุยฺห เอกปสฺเส ฐีตา. พฺราหฺมณปุตฺตาทโย มณฺฑิตจมฺเม ปารุปิตฺวา อุปโสภยมานา เอกปสฺเส ฐีตา. พหุ อมจฺจา อตฺตโน อตฺตโน เวสานุรูเปน มหคฺฆวตฺถาภรณวิภูสิตา สปริวารา เอกปสฺเส ฐีตา. คนฺโธทก ปูริต ทกฺขิณาวตฺต สงฺขํ คเหตฺวา อุปวีตสุตฺตํ เอกํสํ กริตฺวา พฺราหฺมณเวฐนํ เวเฐตฺวา ปุโรหิตพฺราหฺมณา มหนฺเตน ปริวาเรน ปูชาวิธานํ คาหาเปตฺวา เจติยฏฺฐานํ อาคนฺตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆํ วนฺทิตฺวา ชยโฆสํ สาเวนฺตา เอวมาหํสุ?

Tại thành Serunagara, vua Siva cũng vậy, tự mình trang sức với tất cả đồ trang hoàng, cùng với đoàn tùy tùng đông đảo mang theo các vật phẩm cúng dường, đã đến nơi bảo tháp, đảnh lễ Đại Tăng chúng, rồi đứng sang một bên. Đoàn tùy tùng của nhà vua, rực rỡ với y phục, đồ trang sức, hương chiên-đàn, vòng hoa, v.v., tùy theo khả năng của mình, đã quấn trên trán những dải băng bằng vàng lộng lẫy có chuỗi ngọc trai rủ xuống, được trang điểm và trang hoàng lộng lẫy với nhiều đồ trang sức như vòng tay, v.v., trông như một hội chúng chư thiên, mang theo nhiều loại vũ khí phù hợp với trang phục của họ, đứng sang một bên. Các chiến sĩ, trang sức với tất cả đồ trang hoàng, đã leo lên những cỗ xe tuyệt hảo được trang trí bằng da sư tử, cọp, báo, có đồ trang sức bằng vàng, cờ vàng, và lưới vàng che phủ, rồi đứng sang một bên. Các con trai Bà-la-môn, v.v., khoác những tấm da được trang trí, làm tăng thêm vẻ đẹp, đứng sang một bên. Nhiều vị quan, được trang hoàng bằng y phục và đồ trang sức quý giá phù hợp với địa vị của mình, cùng với đoàn tùy tùng, đứng sang một bên. Các vị giáo sĩ Bà-la-môn, cầm những vỏ ốc tù và xoay về bên phải chứa đầy nước thơm, vắt dây thiêng qua một bên vai, quấn khăn của Bà-la-môn, cùng với đoàn tùy tùng đông đảo mang theo các vật phẩm cúng dường, đã đến nơi bảo tháp, đảnh lễ Đại Tăng chúng, và cất lên tiếng reo mừng chiến thắng, nói như sau:

เขมํ สุภิกฺขํ ภวตุ นิจฺจํ ชนปทํ สิวํ;

สสฺสานิ สมุปฺปชฺชนฺตุ รญฺโญ เอวํ ชยา สิยุํ.

Mong cho xứ sở được an ổn, thịnh vượng, và tốt lành luôn luôn; Mong cho mùa màng được sinh sôi nảy nở, mong cho nhà vua được chiến thắng như vậy.

อวเสสา มหาชนา เอวมาหํสุ? สมุทฺทปริยนฺตํ หิ มหึ สาครกุณฺฑลํ วสุนฺธรํ อาวสตุ อมจฺจปริวาริโต. เอวํ วตฺวา? อมฺหากํ อยฺโย กากวณฺณติสฺโส มหา ราชา สเทวเก โลเก เอกปุคฺคลสฺส โลกนาถสฺสนลาฏธาตุํ ปติฏฺฐาเปตี’ติ อตฺตโน อตฺตโน วิภวานุรูเปน สุมณฺฑิตปสาธิตา. ขุชฺชวามนกาทโย’ปิ สพฺเพ ชนา ปูชาภณฺฑานิ คเหตฺวา สาธุการํ ททมานา อฏฺฐํสุ. อิมสฺมึ เจติยฏฺฐาเน ราสีภูตา ปริสา เอวํ เวทิตพฺพา? ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา เนคมา จ สมาคตา ปุปฺผาทิคหิตา สพฺเพ อลงฺการวิภูสิตา.

Quần chúng còn lại nói như sau: ‘Mong ngài, được các quan vây quanh, hãy trị vì mặt đất này, quả địa cầu này, được biển cả bao quanh như chiếc hoa tai, cho đến tận bờ đại dương.’ Sau khi nói vậy, (họ nghĩ rằng) ‘Đức vua của chúng ta, Đại vương Kākavaṇṇatissa, đang tôn trí xá-lợi trán của bậc Độc Tôn, bậc Lãnh đạo Thế gian trong thế giới cùng với chư thiên,’ nên họ đã trang điểm và trang hoàng lộng lẫy tùy theo khả năng của mình. Ngay cả những người gù, người lùn, v.v., tất cả mọi người đều cầm vật phẩm cúng dường, cất tiếng ‘Lành thay!’ và đứng đó. Hội chúng tụ tập tại nơi bảo tháp này nên được hiểu như sau: Các vị Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, và thị dân đã tụ hội, tay cầm hoa, v.v., tất cả đều được trang hoàng lộng lẫy.

คณนา วีติวตฺตา เต อเนเก จ มหาชนา;

สมุทฺโท ปตฺถรนฺโตว ขตฺติยา สมุปาคตา.

Vô số quần chúng ấy, không thể đếm xuể; Các vị Sát-đế-lỵ đã đến, đông như biển cả lan tràn.

อลงฺกโต มหาราชา สราชปริวาริโต;

เทวราชา ยถา สกฺโก อฏฺฐาสิ เจติยงฺคเณ.

Đại vương, được trang hoàng, cùng với đoàn tùy tùng hoàng gia, đã đứng trong sân tháp, giống như Đế Thích, vua của chư thiên.

สาธุวาเทน สตฺตานํ ปญฺจงฺคตุริเยหิ จ;

หตฺถสฺสรถสทฺเทน สมากิณฺณํ มหีตลํ.

Mặt đất đã vang dội với tiếng ‘Lành thay!’ của chúng sanh, với năm loại nhạc cụ, và với tiếng voi, tiếng ngựa, và tiếng xe.

ตโต จูฬปิณฺฑปาติยติสฺสตฺเถโร อตฺตโน สทฺธิวิหารีเก ปญฺจสต ขีณาสเว ปริวาเรตฺวา เจติยฏฺฐานเมว อาคโต. มหาสาคลตฺเถโร’ปิ ปญฺจสต ขีณาสเว ปริวาเรตฺวา เจติยฏฺฐานเมว อาคโต. มหินฺทตฺเถโร’ปิ อตฺตโน สาวเก สฏฺฐิมตฺเต ขิณาสเว คเหตฺวา เจติยฏฺฐานเมว อาคโต. อิติ อิมินา นิยาเมเนว เอโก ทฺเว ตโย จตฺตาโร ปญฺจ ขีณาสวา อาคจฺฉนฺตา สตฺต สหสฺสมตฺตา อเหสุํ. ตโต จูฬปิณฺฑปาติยติสฺสตฺเถโร เอตฺตเก ภิกฺขู ปริวาเรตฺวา เจติยงฺคเณ นิสีที. ตโต ราชา อาคนฺตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา เถเรน สทฺธึ กเถสิ? เกสธาตุ กุโต ลภิสฺสาม อยฺยา’ติ. ตสฺมึ ขเณ ติสฺสตฺเถโร อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ สิวตฺเถรํ โอโลเกสิ. โส โอโลกิตกฺขเณเยว นิสินฺนฏฺฐานโต อุฏฺฐาย จีวรํ ปารุปิตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆํ วนฺทิตฺวา ฉฬภิญฺโญ มหาขีณาสโว จตุตฺถชฺฌานํ สมาปชฺชิตฺวา ตโต วุฏฺฐาย ปถวิยํ นิมุชฺชิตฺวา ภุมินฺธรนาควิมาเน ปาตุรโหสิ.

Sau đó, trưởng lão Cūḷapiṇḍapātiya Tissa, cùng với năm trăm vị A-la-hán là đệ tử của ngài, đã đến nơi bảo tháp. Trưởng lão Mahāsāgala cũng vậy, cùng với năm trăm vị A-la-hán, đã đến nơi bảo tháp. Trưởng lão Mahinda cũng vậy, cùng với sáu mươi vị A-la-hán là đệ tử của ngài, đã đến nơi bảo tháp. Cứ theo cách này, từng một, hai, ba, bốn, năm vị A-la-hán đến, tổng cộng có khoảng bảy ngàn vị. Sau đó, trưởng lão Cūḷapiṇḍapātiya Tissa, cùng với số lượng tỳ-kheo ấy, đã ngồi xuống trong sân tháp. Bấy giờ, nhà vua đến, đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, và thưa chuyện với vị trưởng lão: ‘Bạch ngài, chúng con sẽ lấy Tóc Xá-lợi từ đâu?’ Vào lúc đó, trưởng lão Tissa nhìn vị đệ tử của mình là trưởng lão Siva. Ngay khi được nhìn, vị ấy, một bậc Đại A-la-hán có sáu thắng trí, đứng dậy từ chỗ ngồi, đắp y, đảnh lễ Đại Tăng chúng, đã nhập vào thiền thứ tư, rồi xuất thiền, độn thổ và hiện ra tại cung điện của long vương Bhumindhara.

(สุตฺวาสฺส สิวเถโร จ วสิปฺปตฺโต วิสารโท;

ปากโฏ อภวิ นาคนครํ ปุรโต ขเณ.)

(Và trưởng lão Siva, bậc thông thái đã đạt đến sự thuần thục, trong khoảnh khắc đã hiện ra trước long thành.)

ตสฺมึ โข ปน สมเย ชยเสโน นาคราชา อตฺตโน ภาคิเนยฺยํ ทฺวิโกฏิมตฺเต นาเค ปริวาเรตฺวา มหา ยสํ อนุภวมานํ นิสินฺนํ อิงฺคิตสญฺญํ ทตฺวา เถรํ ทุรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา จินฺเตสิ? อิมสฺมึ นาคภวเน สมเณหิ กตฺตพฺพกิจฺจํ นตฺถี. นิสฺสํสยํ เกสธาตุํ นิสฺสาย อาคโต ภวิสฺสตีติ อุฏฺฐาย ธาตุฆรํ ปวิสิตฺวา ธาตุกรณฺฑกํ คิลิตฺวา กิญฺจิ อชานนฺโต วิย นิสีทิ. ตสฺมึ กาเล เถโร ตสฺส สนฺติกํ อคมาสิ. นาคราชา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปฏิสนฺถารํ กโรนฺโต เถเรน สทฺธึ กเถสิ. กสฺมา อยฺโย อาคโต’ติ วุตฺเต เอวมาห? ติโลกนาถสฺส อมฺหากํ สมฺพุทฺธสฺส เกสธาตูนํ อตฺถาย อาคโต, ตุยฺหํ สนฺติเก ฐปิตเกสธาตุโย ปปญฺจํ อกตฺวา มยฺหํ เทหิ, เตเยว สนฺธาย อุปชฺฌาเยน เปสิโตมฺหี’ติ วุตฺเต อมฺหากํ สมฺมา สมฺพุทฺธสฺส เกสธาตุโย มม สนฺติเก นตฺถี’ติ อาห. เถโร ธาตุกรณฺฑกํ คิลิตภาวํ ญตฺวา คณฺหามิ มหาราชา เกสธาตุโย’ติ วุตฺเต อาม ปสฺสนฺโต คเหตฺวา คจฺฉาหีติ อาห. เอวํ ตโย วาเร ปฏิญฺญํ คเหตฺวา ตเถว ฐีโต?

Vào lúc bấy giờ, long vương Jayasena cùng với người cháu và hai mươi triệu long chúng tùy tùng đang ngồi hưởng thụ đại danh vọng. Thấy vị trưởng lão từ xa đi đến, long vương ra hiệu bằng cử chỉ rồi suy nghĩ rằng: "Trong long cung này, không có việc gì cần làm bởi các vị sa-môn. Chắc chắn ngài đến đây là vì xá-lợi tóc." Nghĩ vậy rồi, long vương đứng dậy đi vào điện thờ xá-lợi, nuốt cái hộp đựng xá-lợi rồi ngồi xuống như không biết gì cả. Lúc ấy, vị trưởng lão đi đến gần. Long vương ra đón, chào hỏi và nói chuyện với vị trưởng lão. Khi được hỏi: "Thưa tôn giả, vì sao ngài đến đây?", vị trưởng lão đáp rằng: "Ta đến đây vì xá-lợi tóc của đức Chánh Đẳng Giác, bậc Thầy của ba cõi, của chúng ta. Xin ngài đừng trì hoãn mà hãy trao cho ta các xá-lợi tóc đang được tôn trí nơi ngài. Chính vì mục đích ấy mà ta được thầy Bổn sư phái đến." Long vương nói: "Xá-lợi tóc của đức Chánh Đẳng Giác của chúng ta không có ở nơi tôi." Vị trưởng lão biết được việc long vương đã nuốt hộp xá-lợi, liền nói: "Tâu đại vương, tôi xin nhận lấy xá-lợi tóc." Long vương đáp: "Vâng, nếu ngài thấy thì cứ lấy mà đi." Sau khi nhận được lời hứa ba lần như vậy, ngài đứng yên tại đó.

อิทฺธิยา มาปยิตฺวาน ตโต โส สุขุมํ กรํ,ปเวเสตฺวา มุเข ตสฺส คณฺหี ธาตุกรณฺฑกํ;

นาคาลยาภินิกฺขมิ ติฏฺฐ นาคา’ติ ภาสิย.

Bằng thần thông, ngài hóa hiện một bàn tay vi tế, đưa vào miệng của long vương và lấy hộp xá-lợi. Ngài rời khỏi long cung và nói rằng: "Này các long vương, hãy dừng lại."

ตสฺมึ ขเณ ชยเสโน นาคราชา สมณํ วญฺเจตฺวา เปสิโตมฺหี’ติ วตฺวา ตสฺส คตกาเล ธาตุกรณฺฑกํ โอโลเกตฺวา ธาตุ อปสฺสิตฺวา สมเณน นาสิโตมฺหี’ติ ทฺเว หตฺเถ อุกฺขิปิตฺวา ฐเปตฺวา อตฺตโน สกลนาคภวนํ เอก โกลาหลํ กตฺวา มหนฺเตน สทฺเทน ปริเทวนฺโต? อมฺหากํ จกฺขุนิ อุปฺปาเฏตฺวา คโต วิย สเทวกสฺส โลกสฺส ปติฏฺฐานภูตสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เกสธาตุโย อปายทุกฺขโต อมุญฺจนฺตานํ อมฺหากํ อภิภวิตฺวา ธาตุโย คเหตฺวา คตสมณํ อนุพนฺธิตฺวา คณฺหิสฺสามา’ติ ทฺเวโกฏิมตฺเต นาเค คเหตฺวา อตฺตโน ภาคิเนยฺเยน สทฺธึ ตสฺส ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิตฺวา อากาสํ อุคฺคจฺฉึ (สุ). ตสฺมึ ขเณ ปน สิวตฺเถโร อกาสโต โอตริตฺวา ปถวิยํ ปาวิสิ. ปุน เตปิ ปถวิยํ ปวิสึสุ. เอวํ เถโร เตหิ สทฺธึ อุมฺมุชฺช นิมุชฺชํ กโรนฺโต ปาฏิหาริยํ ทสฺเสตฺวา เสรุนครสฺส นาติทูเร ปิฏฺฐิปาสาเณ อุคฺคญฺชิ. ตตฺเถว เต สํเวเชตฺวา เจติยงฺคเณ มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส ปุรโต ปากโฏ อโหสิ. นาคา ตํ คเหตุํ อสกฺโกนฺตา มหนฺเตน สทฺเทน รวํ ปติรวํ ทตฺวา. อิโต ปฏฺฐาย นฏฺฐมฺหา’ติ ตสฺมึ ปิฏฺฐิ ปาสาเณ สพฺเพ สมาคมํ กตฺวา มหาสทฺเทน ปริเทวึสุ? นฏฺฐมฺภา วต โภ’ติ. ตโต ปฏฺฐาย โส ปิฏฺฐิปาสาโณ นาคานํ รวํ ปติรวํ ทตฺวา ปริเทวิตหาเวน นาคคลฺลํ นาม อโหสิ.

Vào lúc ấy, long vương Jayasena nói rằng: "Ta đã lừa được vị sa-môn và đuổi ngài đi rồi." Khi vị sa-môn đã đi, long vương nhìn vào hộp xá-lợi nhưng không thấy xá-lợi đâu, liền nghĩ: "Ta đã bị vị sa-môn hủy hoại rồi." Long vương đưa hai tay lên, làm cho toàn thể long cung náo động, và than khóc với âm thanh lớn: "Giống như đã móc mắt của chúng ta mà đi vậy. Vị sa-môn đã chế ngự chúng ta, những kẻ không thoát khỏi khổ cảnh ác đạo, lấy đi xá-lợi tóc của đức Chánh Đẳng Giác, là nơi nương tựa của thế gian cùng với chư thiên. Chúng ta hãy đuổi theo và bắt lấy vị sa-môn ấy." Nói rồi, cùng với người cháu và hai mươi triệu long chúng, long vương đuổi theo sát nút phía sau vị trưởng lão và bay lên không trung. Vào lúc ấy, trưởng lão Siva từ không trung hạ xuống và đi vào lòng đất. Họ cũng đi vào lòng đất. Cứ như thế, vị trưởng lão trồi lên lặn xuống cùng với họ, biểu diễn thần thông, rồi trồi lên trên một tảng đá phiến không xa thành Seru. Tại đó, ngài làm cho họ kinh động và xuất hiện trước đại chúng Tỳ-khưu trong khuôn viên bảo tháp. Các long vương không thể bắt được ngài, liền phát ra những tiếng kêu và tiếng vang lớn. "Kể từ nay chúng ta đã bị hủy hoại rồi." Tất cả tụ tập tại tảng đá phiến ấy và than khóc với âm thanh lớn: "Than ôi, chúng ta đã bị hủy hoại rồi!" Kể từ đó, do các long vương đã than khóc, phát ra tiếng kêu và tiếng vang, tảng đá phiến ấy được gọi là Nāgagalla.

นาโค เถรสฺส ปิฏฺฐิโตเยว อนุพนฺธิตฺวา เจติยงฺคณํ คนฺตฺวา ราชานํ เอวมาห? เทว, เอโส ภิกฺขุ มยา อทินฺนธาตุ คเหตฺวา อาคโต’ติ. ตํ สุตฺวา ราชา? สจฺจํ กิร อยฺย นาคสฺส วจนนฺติ วุตฺเต นเหว มหาราช, อิมินา ทินฺนํ เอว ธาตุํ อคฺคเหสินฺติ วุตฺเต? นาโค ตว สกฺขึ เทหีติ อาห. เถโร ตสฺส ภาคินฺเยํ สมณุปฺปล นาคราชานํ สกฺขึ อกาสิ. ราชา ตสฺส ภาคิเนยฺยสฺส สพฺพวจนํ สุตฺวา สทฺทหิ. ตสฺมึ กาเล ทุกฺขาภิภูโต นาคราชา คนฺตฺวา พหิ ฐีโต. ตโต ปฏฺฐาย โส นาคราชา พหิ หุตฺวา นิสินฺนตฺตา พหินาคราชา นาม อโหสิ. ตสฺส ปน ภาคิเนยฺยํ อนฺโต เจติยงฺคเณ นิสีทาเปสิ. อิมสฺส ปน เจติยสฺส อารกฺขํ คหิตนาคา กเถตพฺพา. สุมนนาครญฺโญ ปริวารา ฉโกฏิมตฺตา นาคา, ชยเสนสฺส ปริวารา โกฏิสตมตฺตา นาคา, สมณุปฺปลนาครญฺโญ ปริวารา ทฺวิโกฏิมตฺตา นาคา อเหสุํ. สพฺเพ ธาตุยา อารกฺขํ คณฺหึสุ. ราชา เถรสฺส หตฺถโต เกสธาตุํ คเหตฺวา รตนจเงคาฏเก ฐเปตฺวา มหินฺทสฺส นาม อมจฺจสฺส อทาสิ. ตสฺมึ สมาคเม ติปิฏกมหาผุสฺสเทวตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริกา ปฏิสมฺภิทปฺปตฺตา จตฺตาโร สามเณรา อเหสุํ. เตสุ เอโก มลย ราชปุตฺโต สุมนสามเณโร นาม, เอโก เสรุนคเร สิวราชภาคิเนยฺยสฺส ปุตฺโต อุตฺตร สามเณโร นาม. เอโก มหาคาเม มาลาการปุตฺโต จุนฺท สามเณโร นาม เอโก มหาคาเม เอกสฺส กุฏุมฺพิกสฺส ปุตฺโต มหากสฺสปสามเณโร นาม, อิเม จตฺตาโร สามเณรา อชฺช กากวณฺณติสฺสมหาราชา มหาเจติเย ธาตุ นิธานํ กริสฺสติ, มยํ หิมวนฺตํ คนฺตฺวา สุกุสุมานิ อาหริสฺสามาติ เถรํ วนฺทิตฺวา อากาสโต หิมวนฺตํ คนฺตฺวา จมฺปกนาคสลลาทโย ปูชนียมาลํ คเหตฺวา ตาวตึสเทว โลกํ คตา.

Long vương đuổi theo sát phía sau vị trưởng lão, đến khuôn viên bảo tháp và tâu với đức vua rằng: "Tâu bệ hạ, vị tỳ-khưu này đã lấy xá-lợi mà tôi không cho và đến đây." Nghe vậy, đức vua hỏi: "Thưa tôn giả, lời của long vương có thật chăng?" Vị trưởng lão đáp: "Tâu đại vương, không phải vậy, tôi chỉ nhận lấy xá-lợi do vị này đã cho." Long vương nói: "Ngài hãy đưa ra nhân chứng." Vị trưởng lão đã đưa người cháu của long vương, là long vương Samaṇuppala, làm nhân chứng. Đức vua nghe tất cả lời của người cháu và đã tin tưởng. Lúc ấy, long vương bị sầu khổ xâm chiếm, đi ra và đứng ở bên ngoài. Kể từ đó, do long vương đã ở và ngồi bên ngoài, nên được gọi là Bahināgarājā. Còn người cháu của long vương thì được cho ngồi bên trong khuôn viên bảo tháp. Về các long vương nhận nhiệm vụ bảo vệ bảo tháp này, cần phải kể rằng: Tùy tùng của long vương Sumana có khoảng sáu mươi triệu long chúng, tùy tùng của Jayasena có khoảng một tỷ long chúng, tùy tùng của long vương Samaṇuppala có khoảng hai mươi triệu long chúng. Tất cả đều nhận nhiệm vụ bảo vệ xá-lợi. Đức vua nhận xá-lợi tóc từ tay vị trưởng lão, đặt vào một cái tráp bằng báu và trao cho vị đại thần tên là Mahinda. Trong buổi hội chúng ấy, có bốn vị sa-di là đệ tử cùng ở của trưởng lão Tipiṭaka Mahāphussadeva, đã chứng đắc Tuệ phân tích. Trong số đó, một vị là hoàng tử xứ Malaya, tên là sa-di Sumana; một vị là con trai của người cháu vua Siva ở thành Seru, tên là sa-di Uttara; một vị là con trai của người làm vòng hoa ở Mahāgāma, tên là sa-di Cunda; một vị là con trai của một gia chủ ở Mahāgāma, tên là sa-di Mahākassapa. Bốn vị sa-di này nghĩ rằng: "Hôm nay, đại vương Kākavaṇṇatissa sẽ làm lễ nhập xá-lợi vào đại tháp, chúng ta hãy đến Hy-mã-lạp-sơn để mang về những đóa hoa đẹp." Nghĩ vậy rồi, các vị đảnh lễ trưởng lão, từ không trung bay đến Hy-mã-lạp-sơn, lấy các loại hoa đáng cúng dường như hoa ngọc lan, hoa sala, hoa nāga, rồi đi đến cõi trời Ba mươi ba.

ตสฺมึ กาเล สกฺโก เทวราชา สพฺพาภรณปติมณฺฑิโต ทฺวิสุ เทวโลเกสุ เทวตาโย คเหตฺวา เอราวณหตฺถีกฺขนฺธมารุยฺห อฑฺฒเตยฺยโกฏิเทวจฺฉราปริวาริโต สุทสฺสนมหา วีถิยํ วิจรนฺโต สวงฺโคฏเก เต จตฺตาโร สามเณเร ทุรโตว อาคจฺฉนฺเต ทิสฺวา หตฺถีกฺขนฺธโต โอรุยฺห ปญฺจ ปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา เตสํ หตฺเถ มาลาจงฺโคฏเก ทิสฺวา? กึ อยฺยา ตุมฺหากํ หตฺเถ’ติ ปุจฺฉิ. ตํ สุตฺวา สามเณรา มหาราช, กึ ตฺวํ น ชานาสิ. ลงฺกายํ กากวณฺณติสฺส มหาราชา ทสพลสฺส นลาฏธาตุํ คเหตฺวา มหาวาลุกคงคาย ทกฺขิณปสฺเส เสรุ นาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิมตฺถเก เจติยํ การาเปตุํ ตุมฺหากํ นิโยเคน วิสฺสกมฺมเทวปุตฺเตน นิมฺมิตฺैฏฺฐกานิ คเหตฺวา เจติยํ การาเปตฺวา อชฺช ธาตุนิธานํ กโรติ. ตตฺถ ปูชนตฺถาย หิมวนฺตโต อานีตปุปฺผมิทนฺติ วตฺวา อิโตปิ กุสุมํ คเหตุํ อาคตมฺหา’ติ วทึสุ. สกฺโก เตสํ วจนํ สุตฺวา?

Vào lúc ấy, vua trời Đế Thích, trang hoàng với tất cả đồ trang sức, cùng với chư thiên ở hai cõi trời, cưỡi trên lưng voi Eravana, được vây quanh bởi hai mươi lăm triệu thiên nữ, đang đi dạo trên đại lộ Sudassana, thấy bốn vị sa-di mang theo giỏ hoa đang đi đến từ xa, liền xuống khỏi lưng voi, đảnh lễ năm vóc sát đất, và thấy giỏ hoa trong tay các vị ấy, bèn hỏi: "Thưa các ngài, trong tay các ngài có gì vậy?". Nghe vậy, các vị sa-di thưa: "Tâu đại vương, ngài không biết sao? Ở Lanka, đại vương Kākavaṇṇatissa, để xây dựng một bảo tháp trên đỉnh đồi Varāha, ở cuối hồ Seru, phía nam sông Mahāvālukagaṅgā, đã thỉnh xá-lợi trán của bậc Thập Lực, lấy những viên gạch do thiên tử Vissakamma tạo ra theo lệnh của ngài, đã xây dựng bảo tháp và hôm nay làm lễ tôn trí xá-lợi. Nói rằng: 'Đây là hoa được mang từ Hy-mã-lạp-sơn đến để cúng dường ở đó', chúng tôi đến đây để lấy thêm hoa." Đế Thích nghe lời các vị ấy nói,

อยฺย ตุมฺหากํ หตฺเถ ปุปฺผานิ จูฬามณิเจติเย ปุเชตฺวา อมฺหากํ อุยฺยานโต ปุปฺผานิ คเหตฺวา คจฺฉถาติ วตฺวา เตหิ สทฺธึ คนฺตฺวา เตสํ ปุปฺเผหิ จูฬามณิเจติยํ ปูเชสิ. ตโต ปปญฺจํ น ภวิตพฺพนฺติ สกฺกสฺส นิเวเทสุํ. ตํ สุตฺวา สกฺโก สามเณรานํ ปญฺจมหาอุยฺยานโต ปาริจฺฉตฺต-โกวิฬาราทีนิ ปุปฺผานิ จ จนฺทนจุณฺณญฺจ คเหตฺวา ทาเปสิ. สามเณรา ปุปฺผานิ คเหตฺวา เทวโลกโต โอตริตฺวา หิมวนฺตํ ปวิสิตฺวา สุวณฺณมณิปพฺพเต สนฺตจฺฉายาย นสีทิตฺวา ทิวาวิหารํ กตฺวา นกฺขตฺตเวลาย สมฺปตฺตาย มณี คเวสมานา จตฺตาโร มณโย อทฺทสํสุ. เตสํ เอโก อินฺทนีลมณี, เอโก ปหสฺสรโชติรงฺค มณี, เอโก เวลุริยมณิ, เอโก มสารคลฺลมณิ, จตฺตาโร มณโย จ ทิพฺพปุปฺผานิ จ คเหตฺวา เถรานํ ทสฺเสสุํ. เถโร? มหาราช, อิเม สามเณรา ปาริจฺฉตฺตกโกวิฬาราทีนิ ปุปฺผานิ จ จนฺทนจุณฺณญฺจ จตฺตาโร มณโย จ คเหตฺวา อาคตา’ติ รญฺโญ อาโรเจสุํ.

liền nói: "Thưa các ngài, hãy cúng dường những bông hoa trong tay các ngài tại bảo tháp Cūḷāmaṇi, rồi hãy lấy hoa từ vườn của chúng tôi mà đi." Nói vậy, ngài đi cùng với các vị ấy và dùng hoa của họ để cúng dường bảo tháp Cūḷāmaṇi. Sau đó, các vị sa-di thưa với Đế Thích rằng không nên trì hoãn. Nghe vậy, Đế Thích đã cho lấy hoa pāricchatta, koviḷāra và các loại khác cùng với bột đàn hương từ năm đại hoa viên để dâng cho các vị sa-di. Các vị sa-di lấy hoa, từ cõi trời đi xuống, vào Hy-mã-lạp-sơn, ngồi nghỉ trưa dưới bóng mát trên núi Suvaṇṇamaṇi. Khi đến giờ tinh tú, trong lúc tìm kiếm ngọc, các vị đã thấy bốn viên ngọc. Trong số đó, một viên là ngọc indanīla, một viên là ngọc pahassarajotiraṅga, một viên là ngọc veluriya, và một viên là ngọc masāragalla. Lấy bốn viên ngọc và những bông hoa trời, các vị ấy trình lên các vị trưởng lão. Vị trưởng lão tâu với vua: "Tâu đại vương, các vị sa-di này đã mang về hoa pāricchattaka, koviḷāra và các loại khác, cùng với bột đàn hương và bốn viên ngọc."

ราชา ตํ สุตฺวา โสมนสฺสชาโต สามเณเร ปญฺจ ปติฏฺฐีเตน วนฺทิตฺวา เตสมาหตมณโย คเหตฺวา มหานนฺท นาม อมจฺจสฺส ทตฺวา เถเรหี สทฺธึ มหนฺเตน ปริวาเรน เจติยงฺคณํ คนฺตฺวา มณิกรณฺฑเกน ธาตุํ คเหตฺวา อตฺตโน สีเส ธาตุํ ฐเปตฺวา อุปริ เสตจฺฉตฺตํ การาเปตฺวา เจติยํ ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ปาจีนทฺวาเร ฐีโต? อยํ ทสพลสฺส นลาฏธาตุ อมฺเหหิ การาปิตาย พุทฺธปฏิมาย นลาเฏ อุณฺณโลมาการํ หุตฺวา ปติฏฺฐหตูติ อธิฏฺฐาสิ. ตสฺส จินฺติตกฺขเณเยว ธาตุ กรณฺฑโต นภมุคฺคนฺตฺวา อากาเส สตฺตตาลปฺปมาเณ ฐตฺวา ฉพฺพณฺณ รํสิโย วิสฺสชฺเชสิ. ตา รํสิโย กุเฏน อาสิญฺจมานวิลีน สุวณฺณํ วิย อนฺตลิกฺขโต นิกฺขนฺตสุวณฺณรสธารา วิย สกลลงฺกาทีปํ รํสิชาเลหิ เอโกภาสํ กตฺวา คณฺหึสุ. ตสฺมึ กาเล ยมกปาฏิหาริยสทิสํ ปาฏิหาริยํ อโหสิ. มหาการุณิกสฺส ภควโต อทิฏฺฐปุพฺพํ ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา มหาชนา ตถาคตสฺส รูปกายํ ปจฺจกฺขภุตา วิย อเหสุํ.

Nhà vua nghe vậy, lòng đầy hoan hỷ, đảnh lễ các vị sa-di năm vóc sát đất, nhận lấy những viên ngọc do các vị ấy mang về, trao cho vị đại thần tên Mahānanda, rồi cùng với các vị trưởng lão và đoàn tùy tùng đông đảo đi đến sân bảo tháp. Vua thỉnh xá-lợi bằng hộp ngọc, đặt xá-lợi lên đầu mình, cho che lọng trắng bên trên, đi nhiễu quanh bảo tháp ba vòng, rồi đứng ở cửa phía đông phát nguyện rằng: "Nguyện cho xá-lợi trán của bậc Thập Lực này an vị trên trán của pho tượng Phật do chúng tôi tạo tác, thành hình tướng của lông mày trắng (uṇṇaloma)." Ngay khi vua vừa nghĩ xong, xá-lợi từ trong hộp bay vút lên không trung, dừng lại ở độ cao bảy cây tala và phóng ra những tia sáng sáu màu. Những tia sáng ấy, như vàng nóng chảy được rót ra từ bình, như dòng vàng lỏng tuôn ra từ không trung, bao trùm toàn bộ đảo Lanka bằng một mạng lưới ánh sáng, làm cho tất cả trở nên rực rỡ. Vào lúc ấy, một phép lạ tương tự như song thông thần biến đã xảy ra. Thấy phép lạ chưa từng có của Đức Thế Tôn, bậc Đại Bi, đại chúng cảm thấy như đang được chiêm ngưỡng sắc thân của Như Lai một cách trực tiếp.

อทิฏฺฐปุพฺพํ สตฺถุสฺส ปาฏิหีรํ มหาชนา;

ทิสฺวา ปีติปรา ชาตา ปสาทมชฺฌคุํ ชิเน.

Đại chúng thấy phép lạ chưa từng có của Bậc Đạo Sư, lòng tràn đầy hỷ lạc, đạt đến niềm tịnh tín nơi bậc Chiến Thắng.

ปูเชสุํ คนฺธมาลญฺจ อลงฺการํ สกํ สกํ;

สพฺเพ วนฺทึสุ สิรสา-เจติยํ อีทิสํ วรํ.

Họ cúng dường hương, hoa và đồ trang sức của riêng mình; tất cả đều cúi đầu đảnh lễ bảo tháp cao quý dường ấy.

ตสฺมึ สมาคเม เอโก ปณฺฑิตปุริโส ชินํ โถเมนฺโต เอวมาห?

Trong buổi hội chúng ấy, một người trí thức tán thán bậc Chiến Thắng đã nói như sau:

นิพฺพุตสฺสาปิ พุทฺธสฺส ยโส ภวติ อีทิโส;

ฐีตสฺส โลกนาถสฺส กีทิสา อาสิ สมฺปทา.

Ngay cả khi Đức Phật đã nhập Niết-bàn, uy danh vẫn còn như thế này; thì khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian còn tại thế, sự thành tựu sẽ như thế nào?

อนุภาวมิทํ สพฺพํ ปุญฺเญเนว มเหสิโน;

กเรยฺย ญตฺวา ปุญฺญํ ตํ ปตฺเถนฺโต โพธิมุตฺตมํ.

Tất cả oai lực này đều do phước báu của bậc Đại Sĩ; biết được điều đó, người mong cầu giác ngộ tối thượng nên làm phước.

ตสฺมึ กาเล นานารตนวิจิตฺตํ อเนกาลงฺการปติมณฺฑิตํ มหารหํ สมุสฺสิตธชปตากํ นานาวิธกุสุมสมากิณฺณํ อเนกปูชาวิธานํ คเหตฺวา มนุสฺสา ฉณเวสํ คณฺหึสุ. อเนกวิธตุริยสงฺฆุฏฺฏํ อโหสิ. ตสฺมึ ขเณ เทวตาโย ปุปฺผวสฺสํ วสฺสาเปนฺติ. มหานุภาวสมฺปนฺนา นาคา ปูชํ กโรนฺติ. เอวํ สพฺเพ เทวา นาคา มนุสฺสา สาธุการํ เทนฺติ, อปฺโผเฏนฺติ, เวลุกฺเขปํ กโรนฺติ, หตฺถีโน กุญฺจนาทํ นทนฺติ. อสฺสา ตุฏฺฐิรวํ รวนฺติ, พหลฆน มหาปถวี ยาว อุทกปริยนฺตํ กมฺปิ. ทิสาสุ วิชฺชุลฺลตา นิจฺฉรึสุ. สกลลงฺกาทีเป สุมนกูฏาทโย มหานคา กุสุมคณสมากิณฺณา อเหสุํ. สพฺเพ ชลาสยา ปญฺจวิธ ปทุมสญฺฉนฺตา, เทวตานมนฺตเร มนุสฺสา, มนุสฺสานํ อนฺตเร ยกฺขนาคสุปณฺณาทโย จ อเหสุํ. ภิกฺขุภิกฺขุนีอุปาสก อุปาสิกา อปริมาณา อเหสุํ. มหนฺเตน สาธุกาเรน มหา นิคฺโฆเสน สกลลงฺกาทีเป ติพฺพวาตาภิหตสมุทฺโท วิย เอกนินฺนาทํ เอกนิคฺโฆสํ อโหสิ. อิมินา ปูชาวิธาเนน ปสาทกภูตมหาชนกายมชฺเฌ ธาตุ ปาฏิหาริยํ ทสฺเสตฺวา อากาสโต โอตริตฺวา พุทฺธปฏิมาย นลาเฏ ปุณฺณจนฺทสสฺสิรีกํ อภิภวนฺตมิว วิโรจมานา ปติฏฺฐาสิ.

Vào lúc ấy, mọi người ăn mặc như trong ngày lễ hội, lộng lẫy với nhiều loại bảo vật, trang hoàng với vô số đồ trang sức quý giá, cờ phướn được dựng lên, rải đầy các loại hoa, mang theo nhiều loại vật phẩm cúng dường. Tiếng nhạc của nhiều loại nhạc cụ vang lên. Trong khoảnh khắc ấy, chư thiên làm mưa hoa. Các vị rồng có đại thần lực cũng cúng dường. Như vậy, tất cả chư thiên, rồng và người đều reo lên "Lành thay!", vỗ tay, tung vạt áo. Voi rống lên tiếng rống chiến thắng, ngựa hí lên tiếng hí vui mừng, mặt đất dày đặc cho đến tận mép nước đều rung chuyển. Tia chớp lóe lên khắp các phương. Trên toàn đảo Lanka, các ngọn núi lớn như Sumanakūṭa đều phủ đầy hoa. Tất cả các hồ nước đều được bao phủ bởi năm loại hoa sen. Giữa chư thiên có loài người, giữa loài người có dạ-xoa, rồng, kim sí điểu và các loài khác. Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, cận sự nam, cận sự nữ có mặt vô số. Với tiếng "Lành thay!" vang dội và tiếng reo hò lớn, toàn bộ đảo Lanka vang lên một tiếng đồng thanh, một tiếng vang dội như biển cả bị gió mạnh khuấy động. Giữa đám đông đại chúng đầy lòng tịnh tín, với nghi thức cúng dường này, xá-lợi đã biểu hiện phép lạ, từ không trung hạ xuống, an vị trên trán của pho tượng Phật và tỏa sáng, như thể vượt qua cả vẻ huy hoàng của mặt trăng tròn.

ราชา มหานนฺทนามกสฺส อมจฺจสฺส หตฺถโต เกสธาตุํ คเหตฺวา วิหารเทวิยา ทตฺวา ตฺวํ อิมา เกสธาตุโย ทสพลสฺส อนวโลกิต มตฺถเก ปติฏฺฐาเปหี’ติ อาห. สา เกสธาตุโย คเหตฺวา ตตฺเถว ปติฏฺฐหนฺตุ’ติ อธิฏฺฐานํ อกาสิ. ตสฺมึ ขเณ เกสธาตุโย กรณฺฑโต นภํ อุคฺคนฺตฺวา มยูรคีวสํกาสนีลรํสิโย วิสฺสชฺเชนฺตี อากาสโต โอตริตฺวา พุทฺธปฏิมาย อุตฺตมงฺเค สิรสฺมึ ปติฏฺฐหึสุ.

Nhà vua nhận lấy xá lợi tóc từ tay của vị đại thần tên là Mahānanda, trao cho hoàng hậu Vihāradevī và nói: ‘Nàng hãy an trí những xá lợi tóc này trên đỉnh đầu chưa từng được nhìn thấy của bậc Thập Lực.’ Bà nhận lấy xá lợi tóc và phát nguyện rằng: ‘Mong rằng chúng sẽ được an trí ngay tại nơi đó.’ Vào khoảnh khắc ấy, các xá lợi tóc từ trong hộp bay vút lên hư không, tỏa ra những tia sáng màu xanh biếc giống như cổ chim công, rồi từ hư không hạ xuống, an vị trên đỉnh đầu, trên đầu của pho tượng Phật.

ตโต ราชา เถเรน สทฺธึ ธาตุคพฺภํ ปวิสิตฺวา ทิพฺพจนฺทนจุณฺณสมากิณฺณํ ปาริจฺฉตฺตกโกวิฬาราทิ สุคนฺธปุปฺผสนฺถรํ วิยูหิตฺวา ปภาสมุทยสมากิณฺเณ จตฺตาโร มณิ ปาสาเณ ฐเปสิ. เตสํ อาโลกาภิภูโต ธาตุคพฺโภ อติวิย วิโรจิตฺถ. สพฺพนาฏกิตฺถีโย อตฺตโน อตฺตโน อาภรณานิ โอมุญฺจิตฺวา ธาตุคพฺเภเยว ปูเชสุํ. ตโต ราชา ธาตุนิธานํ กตฺวา พุทฺธรูปสฺส ปาทตเล สีสํ ฐเปตฺวา นิปนฺโน เอวํ ปริเทวิ; มยฺหํ ปิตุปิตามหปรมฺปราคตาธาตุ อชฺช อาทึ กตฺวา อิโต ปฏฺฐาย วิโยคา ชาตา อหํ ทานิ ตุมฺหากํ อติจิรํ (ฐีตา) รมณียา โรหณชนปทา อาหริตฺวา อิมสฺมึ ฐาเน ปติฏฺฐาเปสินฺติ วตฺวา สิเนรุ มุทฺธนิ สมุชฺชลมหาปทีโป วิย ตุมฺเห อิเธว ฐีตา. อิทานิ น คมิสฺสาม มยํ ขมถ ภควา’ติ ปริเทวมาโน ธาตุ คพฺเภเยว ปติตฺวา อาห?

Sau đó, nhà vua cùng với vị trưởng lão đi vào bảo tháp, sắp đặt một lớp hoa thơm như pāricchattaka, koviḷāra, v.v... được rắc bột chiên đàn cõi trời, và đặt bốn viên đá quý tỏa ra ánh sáng rực rỡ. Bảo tháp được ánh sáng của chúng chiếu rọi, trở nên vô cùng rực rỡ. Tất cả các vũ nữ cởi bỏ trang sức của mình và cúng dường ngay tại bảo tháp. Sau đó, nhà vua, sau khi đã đặt xá lợi, đặt đầu mình dưới chân tượng Phật, nằm xuống và than khóc như vầy: ‘Xá lợi được truyền lại từ đời cha ông của con, kể từ hôm nay, từ nay về sau, đã phải chia lìa. Con nay đã mang các Ngài từ xứ Rohaṇa xinh đẹp, nơi đã trú ngụ rất lâu, đến an trí tại nơi này. Các Ngài ở lại đây như ngọn đèn lớn rực rỡ trên đỉnh núi Sineru. Bây giờ chúng con sẽ không đi. Xin Thế Tôn hãy tha thứ cho chúng con.’ Than khóc như vậy, ông gục xuống ngay tại bảo tháp và nói.

อโห วิโยคํ ทุกฺขํ เม เอตา พาเธนฺติ ธาตุโย;

วตฺวา โส ปริเทวนฺโต ธาตุคพฺเภ สยี ตทา.

‘Ôi, sự chia ly này là nỗi khổ của ta, những xá lợi này làm ta đau đớn.’ Nói vậy, ông than khóc rồi nằm xuống trong bảo tháp lúc đó.

มริสฺสามิ โน คมิสฺสํ อยฺยํ หิตฺวา อิเธว’หํ;

ทุลฺลภํ ทสฺสนํ ตสฺส สํสาเร จรโต มมา’ติ.

‘Ta sẽ chết, sẽ không đi, bỏ lại các Ngài ở đây. Đối với ta, người đang lang thang trong luân hồi, việc diện kiến Ngài là hy hữu.’

วตฺวา ปริเทวนฺโต นิปชฺชิ. ตสฺส ปน ภิกฺขุสงฺฆสฺส อนฺตเร สหเทโว นาม เถโร ราชานํ ธาตุคพฺเภ โรทมานํ นิปนฺนํ ทิสฺวา กิมชฺฌาสโย เอตสฺสา’ติ เจโตปริยญาเณน สมนฺตาหริตฺวา อิธ นิปนฺโน มริสฺสามี’ติ นิปนฺนภาวํ ชานิตฺวา อิทฺธิยา สํสรํ ปิยรูปํ มาเปตฺวา ธาตุคพฺภโต ตํ พหิ อกาสิ.

Nói vậy, ông than khóc và nằm xuống. Khi ấy, trong Tăng chúng, có một vị trưởng lão tên là Sahadeva, thấy nhà vua đang nằm khóc trong bảo tháp, bèn dùng tha tâm thông quán xét xem ý định của vị này là gì. Biết được rằng ông nằm đó với ý định ‘ta sẽ chết ở đây’, vị ấy dùng thần thông hóa hiện ra một hình tướng thân thương đang di chuyển và đưa nhà vua ra khỏi bảo tháp.

(อิทฺธิยา โส วสิปตฺโต ฉฬภิญฺโญ วิสารโท;

ตํ ขณญฺเญว สปฺปญฺโญ ราชานํ ตํ พหึ อกา.)

(Vị ấy, người đã thuần thục thần thông, bậc Lục thông thiện xảo, bậc trí tuệ, ngay trong khoảnh khắc ấy đã đưa nhà vua ra ngoài.)

ตโต ปฐมานีตโชติรงฺค ปาสาณํ ธาตุคพฺภสฺส อุปริ วิตานํ วิย ฐเปตฺวา อรหนฺตา? ธาตุคพฺโภ สมนฺตโต จตุรสฺสมญฺจํ วิย เอกฆโน โหตุ. ธาตุ คพฺเภ คนฺธา มา สุสฺสนฺตุ, ปุปฺผานิ มา มิลายนฺตุ, รตนานิ มา วิวณฺณา โหนฺตุ, ปูชนียภณฺฑานิ มา นสฺสนฺตุ, ปจฺจตฺถิกปจฺจามิตฺตานํ โอกาโส วา วิวโร วา มา โหตุ’ติ อธิฏฺฐหึสุ. ตโต ราชา ธาตุโย มหนฺตํ ปูชํ กตฺวา มงฺคลเจติเย จตุรสฺสโกฏฺฐกํ อติมโนรมํ ฉตฺตกมฺมญฺจ เกลาสกูฏํ วิย สุธากมฺมญฺจ วาลุกปาทโต ปฏฺฐาย สพฺพญฺจ กตฺตพฺพํ กมฺมํ นิฏฺฐาเปสิ. โส ปน เสต นิมฺมลจนฺทรํสิ วิย อุทกพุพฺพุฬเกลาสกูฏปฏิภาโค ฉตฺตธโร อจลปฺปติฏฺฐิโต สุชนปฺปสาทโก อญฺญติตฺถีย มทฺทนกโร มงฺคลถูโป วิโรจิตฺถ.

Sau đó, các vị A-la-hán đặt phiến đá jotiraṅga được mang đến đầu tiên lên trên bảo tháp như một cái lọng và phát nguyện: ‘Mong rằng bảo tháp từ bốn phía trở thành một khối đặc như một cái giường vuông. Mong rằng hương thơm trong bảo tháp không khô héo, hoa không tàn úa, châu báu không phai màu, các vật cúng dường không hư hoại, và không có cơ hội hay kẽ hở nào cho kẻ thù địch.’ Sau đó, nhà vua thực hiện một cuộc cúng dường lớn cho xá lợi và hoàn tất mọi công việc cần làm cho tháp Maṅgala, bắt đầu từ nền cát, bao gồm phần bệ vuông rất đẹp, công việc làm lọng, và công việc trát vữa trắng như đỉnh núi Kelāsa. Và tháp Maṅgala ấy, trắng tinh như ánh trăng không tì vết, giống như một bong bóng nước hay đỉnh núi Kelāsa, mang lọng, đứng vững không lay chuyển, làm phát sinh niềm tịnh tín nơi người thiện, chế ngự các ngoại đạo, đã tỏa sáng rực rỡ.

วิลาสมาโน อฏฺฐาสิ โตสยนฺโต มหาชเน;

มงฺคลเกลาสถูโป อจโล สุปฺปติฏฺฐิโต.

Tháp Maṅgala Kelāsa đứng đó một cách duyên dáng, vững chắc, được an trí tốt đẹp, làm cho đại chúng hoan hỷ.

สุชนปฺปสาทนกโร ติตฺถิยทิฏฺฐิมทฺทโน;

ภวิ สทฺธากโร เสฏฺโฐ สพฺพชนปสาทโก.

Làm phát sinh niềm tịnh tín nơi người thiện, chế ngự tà kiến của ngoại đạo; trở thành nơi tạo ra đức tin cao quý, làm cho tất cả mọi người đều tịnh tín.

เจติโย ปวโร โลเก มหาชนนิเสวิโต;

ธชปุปฺผสมากิณฺโณ สทา ปูชารโห ภวิ.

Bảo tháp cao quý trên đời, được đại chúng viếng thăm, đầy cờ phướn và hoa, đã luôn xứng đáng được cúng dường.

พหู ชนา สมาคมฺม นานา เทสา สมาคตา;

ปูเชสุํ ตํ มหาถูปํ สพฺพทาปิ อตนฺทิตา.

Nhiều người từ nhiều xứ khác nhau tụ hội lại, đã cúng dường đại tháp ấy, luôn luôn không mệt mỏi.

อีทิโส ปติรูปวาโส โส เทโส ทุลฺลโภ ภเว;

อปฺปมตฺตา สทา สนฺตา วินาถ กุสลํ พหุนฺติ.

Một nơi cư trú thích hợp như vậy, xứ sở ấy thật khó tìm trên đời. Hãy luôn luôn không dể duôi, an tịnh, và hãy tích lũy nhiều công đức thiện lành.

ราชา กปฺปาสิกสุขุมวตฺเถน มหารหํ เจติยํ เวเฐตฺวา, สิริวฑฺฒนํ นาม มหาโพธึ ปติฏฺฐเปตฺวา ตตฺถ โพธิฆรญฺจ การาเปตฺวา ติภูมกํ อุโปสถาคารํ การาเปตฺวา รตฺติฏฺฐาน ทิวาฏฺฐานาทีนิ กตฺวา สพฺพํ วิหาเร กตฺตพฺพํ กาเรสิ. เอตฺตกํ การาเปตฺวา วิหารํ ทกฺขิโณทกํ ทสฺสามี’ติ จินฺเตตฺวา อสีติสหสฺสมตฺตานํ ภิกฺขูนํ สตฺตทิวสานิ นานาวิธ สูปวฺยญฺชเนหิ มหาทานํ ทตฺวา สตฺตเม ทิวเส มหาภิกฺขุ สงฺฆสฺส ติจีวรตฺถาย วตฺถานิ ทาเปตฺวา ปาโตว ปาตราสภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ ฐีโต เอวมาห? อยฺยา, จาตุทฺทสิเก มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส ทกฺขิณํ ทาตุมิจฺฉามี’ติ. โส ปนายสฺมา เอวมาห; อุปกฏฺฐ ปุณฺณมายํ อุโปสถทิวเส อสฺสยุชนกฺขตฺเตน ทกฺขิณํ ธาตุํ ภทฺทกนฺติ. โส เถรสฺส วจนํ สุตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน เถรํ วนฺทิตฺวา โสมนคเร อตฺตโน ภคินึ เทวึ กเถสิ? ภคินิ, ทสพลสฺส นลาฏธาตุํ นิทหิตฺวา มงฺคลมหาเจติยานุรูปํ ปาสาทํ อลงฺกตทฺวารฏฺฏาลกโตรณํ เสต วตฺถ อเนกธชสมากิณฺณํ วิหารญฺจ การาเปตฺวา ทกฺขิณํ ทสฺสามี’ติ อยฺยสฺส กเถสึ. โส ปนายสฺมา; อุปกฏฺฐ ปุณฺณมาย อุโปสถทิวเส ทาตุํ ยุตฺตนฺติ อาหา’ติ. เทว, กึ กเถสิ, อยฺยสฺส กถีตนิยาเมเนว อุปกฏฺฐ ปุณฺณมาย อุโปสถทิวเส ทกฺขิณํ เทหี’ติ อาห. โส ตสฺสา กถํ สุตฺวา โสมนสฺสปตฺโต สาธุ ภทฺเท’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา โสมนคเร วิหรนฺโต, อุปกฏฺฐ ปุณฺณมาย อุโปสเถ สมฺปตฺเตเยว อชฺชุโปสโถ’ติ ญตฺวา คิริอภยํ ปกฺโกสาเปตฺวา, ตาต สฺเว ทกฺขิณํ ทาตพฺพํ ตฺวํ เสนงฺคํ อลงฺกริตฺวา สฺเว อมฺเหหิ สทฺธึ เอหี’ติ วตฺวา เสรุนคเร สิวรญฺโญ โลณนคเร มหานาครญฺโญ ปณฺณํ ปหิณี. สฺเว ตุมฺหากํ หตฺถิอสฺสรถปตฺตาทีนิ สุวณฺณาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา สฺเว อมฺเหหิ สทฺธึ ฉณ เวสํ คาหาเปตฺวา อยฺยสฺส ติสฺสตฺเถรสฺส ทกฺขิณํ ทียมานํ สโมสรนฺตุติ. เต ปน ราชาโน สาสนํ สุตฺวา อตฺตโน อตฺตโน วิภวานุรูเปน หตฺถิอสฺสรถปตฺตาทีนิ อลงฺกริตฺวา คนฺธปญฺจงฺคุลิกํ ทตฺวา สุวณฺณมาลาทีนิ ปิลนฺธาเปตฺวา มหา โคเณปิ ตเถว อลงฺกริตฺวา สิงฺเคสุ สุวณฺณกญฺจุกํ (ปฏิ) มุญฺจาเปตฺวา อมจฺจคหปติ-พฺราหฺมณปุตฺต-อชโคปก-ขุชฺชวามนก-เสนาปติอาทโย จ วิจิตฺตวตฺถานิ นิวาเสตฺวา นานาวิธวิเลปนานิ วิลิมฺเปตฺวา อาคนฺตฺวา รญฺโญ ทสฺสยึสุ. ราชาปิ จตุรงฺคินิยา เสนาย ปริวุโต อลงฺกตหตฺถิกฺขนฺธํ อารุหิ. เสสราชาโน จ อตฺตโน อตฺตโน เสนงฺเคหิ ปริวาเรตฺวา หตฺถิกฺขนฺเธ นิสีทิตฺวา ราชานํ มชฺเฌ กตฺวา วามทกฺขิณปสฺสโต นมสฺสมานา นิกฺขมึสุ. ตสฺส ปน คมนํ อชาตสตฺตุโน ตถาคตสฺส ทสฺสนตฺถาย ชีวกมฺพวนคมนํ วิย ตึสโยชนปฺปมาณํ เอราวณหตฺถิกฺขนฺธํ อารุหิตฺวา ทฺวีสุ เทวโลเกสุ เทเวหิ ปริวาเรตฺวา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส นนฺทนวนคมนกาโล วิย จ อโหสิ. โส วฑฺฒมาสกจฺฉายาย สมฺปตฺตาย โสมนครโต นิกฺขมิตฺวา เสรุทหสฺส อนฺเต นานาวิธ อลงฺกตปฏิยตฺตนาฏกิตฺถีนํ ปญฺจงฺคิกตุริยํ ปคฺคณฺหาปยมาโน อฏฺฐาสิ.

Nhà vua cho dùng vải bông mịn quấn quanh đại bảo tháp, cho trồng cây đại bồ-đề tên là Sirivaḍḍhana và cho xây dựng bồ-đề điện ở đó, cho xây dựng trai đường ba tầng, cho làm những nơi kinh hành ban đêm, nơi kinh hành ban ngày, v.v... và cho thực hiện tất cả những việc cần làm trong tu viện. Sau khi cho làm bấy nhiêu việc, vua suy nghĩ: "Ta sẽ làm lễ dâng cúng tu viện." Vua đã cúng dường đại thí đến khoảng tám mươi ngàn vị tỳ-khưu trong bảy ngày với nhiều loại canh và thức ăn. Vào ngày thứ bảy, vua cho dâng vải để may tam y đến đại chúng tỳ-khưu. Sáng sớm, sau khi dùng bữa sáng, vua đi đến chỗ trưởng lão, đảnh lễ và đứng một bên, nói như vầy: "Thưa ngài, con muốn làm lễ dâng cúng đến đại chúng tỳ-khưu vào ngày mười bốn." Vị tôn giả ấy nói như vầy: "Vào ngày trai giới rằm tháng gần kề, dưới chòm sao Assayuja, việc dâng cúng sẽ là tốt lành." Vua nghe lời của trưởng lão, đảnh lễ trưởng lão theo thế năm vóc sát đất, rồi nói với em gái của mình là hoàng hậu Devi ở thành Somanagara: "Này em, anh đã thưa với ngài rằng: 'Con sẽ tôn trí xá-lợi trán của bậc Thập Lực, cho xây dựng tu viện và điện thờ tương xứng với đại bảo tháp Maṅgala, với cổng chào, tháp canh, cổng vòm được trang hoàng, cùng nhiều cờ phướn bằng vải trắng, rồi sẽ làm lễ dâng cúng.' Vị tôn giả ấy đã nói rằng: 'Việc dâng cúng vào ngày trai giới rằm tháng gần kề là thích hợp.'" Hoàng hậu nói: "Tâu đại vương, ngài nói gì vậy? Xin hãy làm lễ dâng cúng vào ngày trai giới rằm tháng gần kề, đúng theo như cách ngài đã dạy." Vua nghe lời của nàng, lòng đầy hoan hỷ, chấp thuận: "Lành thay, hiền muội!", rồi ở tại thành Somanagara. Khi ngày trai giới rằm tháng gần kề vừa đến, biết rằng "Hôm nay là ngày trai giới", vua cho gọi Giriabhaya đến và nói: "Này con, ngày mai sẽ làm lễ dâng cúng. Con hãy trang hoàng binh đội rồi ngày mai cùng đi với chúng ta." Vua gửi thư cho vua Siva ở thành Seru và vua Mahānāga ở thành Loṇa: "Ngày mai, các vị hãy trang hoàng voi, ngựa, xe, bộ binh, v.v... của mình bằng đồ trang sức bằng vàng, rồi ngày mai cùng với chúng tôi, trong trang phục lễ hội, hãy cùng nhau đến dự lễ dâng cúng cho ngài trưởng lão Tissa." Các vị vua ấy nghe tin, liền trang hoàng voi, ngựa, xe, bộ binh, v.v... tùy theo khả năng của mình, cho ướp hương năm ngón, cho đeo vòng hoa vàng, v.v... Họ cũng trang hoàng những con bò đực lớn như vậy, cho bọc vàng vào sừng của chúng. Các vị cận thần, gia chủ, con trai Bà-la-môn, người chăn dê, người gù, người lùn, tướng quân, v.v... cũng mặc y phục sặc sỡ, thoa các loại hương liệu khác nhau, rồi đến trình diện nhà vua. Nhà vua cũng được bốn binh chủng vây quanh, ngự trên lưng voi đã được trang hoàng. Các vị vua còn lại cũng được binh đội của mình vây quanh, ngồi trên lưng voi, đặt nhà vua ở giữa, vừa đảnh lễ từ hai bên trái phải, vừa khởi hành. Cuộc ra đi của vua ấy giống như cuộc ra đi của vua Ajātasattu đến vườn xoài của Jīvaka để yết kiến Như Lai, và cũng giống như lúc Sakka, vua của các vị trời, ngự trên lưng voi Erāvaṇa cao ba mươi do-tuần, được các vị trời ở hai cõi trời vây quanh, đi đến vườn Nandana. Vua khởi hành từ thành Somanagara khi bóng trăng thượng tuần đã đến, và dừng lại ở cuối hồ Seru, cho các vũ nữ đã được trang hoàng và chuẩn bị sẵn sàng tấu lên dàn nhạc ngũ âm.

มหาปถวี ภิชฺชมานา วิย ปพฺพตา ปริวตฺตมานา วิย มหาสมุทฺโท (ถลํ) อวตฺถริตฺวา ภิชฺชมานกาโล วิย จ อโหสิ. พฺราหฺมณา ชยมุขมงฺคลิกา โสตฺถิ วจนํ วทึสุ. สพฺพาลงฺการปติมณฺฑิตา นาฏกิตฺถิโย ปญฺจงฺคิกตุริยํ ปวตฺตยึสุ. มหาชโน เวลุกฺเขปสหสฺสานิ ปวตฺเตสิ. ตโต ราชา พหู คนฺธทีปธูปาทโย คาหาเปตฺวา อุฏฺฐาย เสนาย ปริวุโต เถรสฺส วสนฏฺฐานํ ปวิสิตฺวา เถรํ วนฺทิตฺวา นิสินฺโน อาห? อยฺย ราชาโน จ สมฺปิณฺฑิตฺวา ทกฺขิโณทกสฺส ทียมานสฺส กาโล’ติ. เถโร ตสฺส กถํ สุตฺวา ภทฺทกํ มหาราชา’ติ สมฺปฏิจฺฉิ. ตสฺมึ ทกฺขิโณทกสฺส ทานทิวเส นานาวิธวิจิตฺตมณิทณฺฑเกสุ นานาวิธ ธชปตากาทีนิ พนฺธาเปตฺวา สมุสฺสิตานิ อเหสุํ. ปุริมาที ทิสาสุ มนุญฺญวาตา วายึสุ. ตถา มหารํสิชาลสมุชฺชลิโต สหสฺสรํสิภากโร อตฺถงฺคโต อโหสิ. วิปฺผุริตกิรณรชธูมราหุอพฺภาทีหิ อุปโรเธหิ วิรหิโต ตาราคณปริวุโต ปุณฺณจนฺโท สมุชฺชลรชตมยํ อาทาสมณฺฑลํ วิย ปาจีนทิสโต สมุคฺคโต. ตสฺมึ ขเณ ทณฺฑทีปิกาทโย สมุชฺชลาเปสุํ. มหามงฺคลเจติยํ ปน ชาติสุมนมาลาทาเมน ปริกฺขิปิตฺวา เอกมาลาคุณํ วิย อลงฺกริ. ยถา ตาราคณปริวุโต ปุณฺณจนฺโท ตถา ปทีปมาลาลงฺกโต มหาเจติโย อติวิย วิโรจติ. สกล ลงฺกาทีเป ปน สพฺเพ รุกฺขาปิ วิจิตฺตธเชน อลงฺกตา วิย อกาลผลปลฺลเวหิ วิจิตฺตา อเหสุํ. มหาสมุทฺทโลณสาคราทโย’ปิ ปญฺจวิธปทุมสญฺฉนฺนา อเหสุํ.

Tiếng động giống như đại địa đang nứt vỡ, giống như các ngọn núi đang xoay chuyển, và giống như lúc đại dương tràn lên đất liền rồi vỡ tan. Các vị Bà-la-môn tụng những lời chúc phúc cát tường, chiến thắng. Các vũ nữ được trang điểm với tất cả đồ trang sức đã tấu lên dàn nhạc ngũ âm. Dân chúng tung hô hàng ngàn tiếng reo hò. Sau đó, nhà vua cho mang theo nhiều hương, đèn, trầm, v.v..., đứng dậy, được quân đội vây quanh, đi vào nơi ở của trưởng lão, đảnh lễ trưởng lão rồi ngồi xuống và nói: "Thưa ngài, các vị vua cũng đã tề tựu, đã đến lúc làm lễ dâng cúng." Trưởng lão nghe lời của vua, chấp thuận: "Lành thay, đại vương." Vào ngày làm lễ dâng cúng ấy, nhiều loại cờ, phướn, v.v... được cho buộc vào những cây cột bằng ngọc đa dạng, sặc sỡ và được dựng lên. Những ngọn gió dễ chịu thổi từ các phương hướng như phương đông. Khi ấy, mặt trời ngàn tia, rực rỡ với mạng lưới tia sáng lớn, đã lặn. Trăng tròn, được các vì sao vây quanh, không bị cản trở bởi những chướng ngại như bụi, khói, la-hầu, mây che khuất tia sáng, đã mọc lên từ phương đông, giống như một tấm gương bạc sáng chói. Vào khoảnh khắc ấy, những ngọn đuốc, v.v... được thắp sáng lên. Đại bảo tháp Maṅgala được bao quanh bởi những tràng hoa lài và được trang hoàng như một vòng hoa duy nhất. Giống như mặt trăng tròn được các vì sao vây quanh, đại bảo tháp được trang hoàng bằng những vòng đèn cũng tỏa sáng rực rỡ. Trên toàn đảo Laṅkā, tất cả cây cối cũng trở nên sặc sỡ với hoa trái và chồi non trái mùa, giống như được trang hoàng bằng những lá cờ sặc sỡ. Đại dương, biển mặn, v.v... cũng được bao phủ bởi năm loại hoa sen.

วิจิตฺรวตฺถาภรเณหิ สพฺเพ,อลงฺกตา เทวสมานวณฺณา;

อเนกสงฺขฺยา สุมนา ปตีตา,ชนา สมนฺตา ปริวารยึสุ.

Tất cả mọi người, với y phục và trang sức đa dạng, được trang hoàng, có dung sắc như chư thiên; vô số người, hoan hỷ và vui mừng, đã vây quanh từ khắp mọi phía.

สพฺเพว อุชฺชลาเปสุํ ทณฺฑทีปํ มโนรมํ;

สกลมฺปิ อิทํ ทีปํ อาสิ โอภาสิตํ ตทา.

Tất cả mọi người quả đã thắp lên những ngọn đuốc đèn đẹp đẽ; khi ấy, toàn thể hòn đảo này đã được chiếu sáng.

ตาราคณสมากิณฺโณ ปุณฺณจนฺโทว โชตยี;

สารเท นภมชฺฌมฺหิ ฐิโต รุจิรรํสิยา.

Giống như mặt trăng tròn, được vây quanh bởi vô số vì sao, đứng giữa bầu trời mùa thu, tỏa sáng với những tia sáng rực rỡ.

ตถา อยํ ถูปวโร สุปฺปภาโส อลงฺกโต;

มาลาปทีปมชฺฌมฺหิ ภาติ ภุติลกุตฺตโม.

Cũng vậy, bảo tháp cao quý này, được trang hoàng và chiếu sáng rực rỡ, là dấu hiệu cao tột của sự thịnh vượng, tỏa sáng giữa những vòng hoa và đèn.

สพฺเพ’ปิ ปาทปา อสฺส ลงฺกาทีปสฺส สพฺพโส;

ธเชหิ’ว สมากิณฺณา อาสุํ ปุปฺผผลนฺททา.

Tất cả cây cối trên khắp đảo Laṅkā này, như thể được trang hoàng bằng cờ phướn, đều trổ hoa và kết trái.

สเจตนา ยถา สพฺเพ อกา ปูชํ อกา ตทา;

ตถา อเจตนา สพฺเพ อกา ปูชํ อนปฺปกํ.

Như tất cả chúng sanh hữu tình đã thực hiện sự cúng dường vào lúc ấy, cũng vậy, tất cả các vật vô tri đã thực hiện sự cúng dường không hề nhỏ.

เยภุยฺเยน ภุมฏฺเฐ เทเว อุปาทาย ยาว อกณิฏฺฐกา เทวา พฺรหฺมา ทิพฺพมาลาปาริจฺฉตฺตกโกวิฬารจนฺทนจุณฺณํ คเหตฺวา อาคตาเทวาติ วา มนุสฺสาติ วา ชานิตุํ อสกฺโกนฺติ. อุกฺกฏฺฐมหาสมาคโม อโหสิ. ตสฺมิมฺปิ ทิวเส มหาปถวิ อากาสยุคนฺธรจกฺกวาฬปพฺพตุตฺตมาทโย กมฺปึสุ. ตํ ทิสฺวา ราชา อติวิย โสมนสฺสปฺปตฺโต เถเร จ อวเสส มหามตฺตาทโย สนฺนิปาเตตฺวา นาฏกาทโย จ คเหตฺวา, อิทาเนวาหํ วิหารทกฺขิณํ ทสฺสามิ’ติ เจติยงฺคณํ อคมาสิ. เถโรปิ ภิกฺขุสงฺฆํ คเหตฺวา เจติยงฺคเณ อลงฺกตมณฺฑเป นิสีทิ. ราชา วาสิตคนฺโธทกสุวณฺณภิงฺการํ คเหตฺวา อุทกํ เถรสฺส หตฺเถ อาสิญฺจิตฺวา ทกฺขิณํ อทาสิ. ทตฺวา จ ปน เอวมาห; อยฺยา เอสา ธาตุ มยฺหํ ปิตามหวํเสน อาคตา. อิทานิ อมฺหากํ อติรุจิรรมณิยา โรหณชนปทา อาหริตฺวา สุวณฺเณน ธาตุคพฺภํ, สตฺตรตเนน ธาตุมณฺฑปํ การาเปตฺวา ตสฺมึ สุวณฺณมยํ พุทฺธปฏิมํ นิสีทาเปตฺวา อมฺหากํ ทสพลสฺส นลาฏธาตุํ นิทหิตฺวา อยฺยสฺส จีวราทีนมตฺถาย อิทานิ โสฬสคามวรานิ ทสฺสามิ’ติ คามวรานิ ทตฺวา สมนฺตโต ติคาวุตปฺปมาเณ เสรุทเห เภรึ จราเปตฺวา อารามิกํ กตฺวา อาห? ภนฺเต, ตุมฺหากํ มยา ทินฺนโสฬสคามํ อชฺเชว คนฺตพฺพํ. คนฺตฺวา จ ปน อชฺเชว ปริคฺคหํ กโรถาติ วตฺวา ตตฺเถว วาสุปคโต ปุน ทิวเส สมาคนฺตฺวา สตฺตาหํ มหาทานํ ทตฺวา สตฺตเม ทิวเส มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส ตีจีวรปฺปโหนกสาฏกํ ปณีตํ โภชนํ ทตฺวา เถรสฺส สนฺติกํ อาคโต, อยฺย วิหาเร กตฺตพฺพํ อปริหาเปตฺวา มยา กตํ, เคหํ คมิสฺสามีติ (นิเวเทสิ). เถโร ตสฺส กถํ สุตฺวา สาธุ มหาราชาติ สมฺปฏิจฺฉิ.

Phần lớn, từ các vị trời ngự trên mặt đất cho đến các vị trời và Phạm thiên ở cõi Akaniṭṭha (Sắc Cứu Cánh), tay cầm vòng hoa trời, hoa pāricchattaka, hoa koviḷāra, và bột chiên-đàn đã đến. Người ta không thể biết được đó là chư thiên hay là loài người. Đã có một cuộc hội họp vĩ đại và tuyệt vời. Vào ngày hôm ấy, đại địa, không gian, núi Yugandhara, núi Cakkavāḷa, và các ngọn núi cao quý khác đã rung chuyển. Thấy vậy, đức vua vô cùng hoan hỷ, đã triệu tập vị trưởng lão và các vị đại thần còn lại, và mang theo các vũ công v.v..., đi đến sân tháp, nghĩ rằng: 'Bây giờ ta sẽ thực hiện lễ cúng dường ngôi tịnh xá.' Vị trưởng lão cũng cùng với tăng chúng ngự đến ngồi trong một gian đình được trang hoàng ở sân tháp. Đức vua, tay cầm một bình nước vàng chứa nước thơm, đã rưới nước vào tay vị trưởng lão và thực hiện lễ cúng dường. Sau khi cúng dường, ngài nói như sau: 'Thưa ngài, xá-lợi này đã được truyền lại qua dòng dõi của ông nội tôi. Bây giờ, sau khi đã mang về từ xứ Rohaṇa vô cùng xinh đẹp và đáng mến của chúng tôi, đã cho làm một bảo điện xá-lợi bằng vàng, một gian đình xá-lợi bằng bảy báu, đã cho an vị một pho tượng Phật bằng vàng ở trong đó, đã tôn trí xá-lợi trán của bậc Thập Lực của chúng ta, vì lợi ích của y phục v.v... cho ngài, bây giờ tôi sẽ cúng dường mười sáu ngôi làng tốt nhất.' Sau khi cúng dường các ngôi làng tốt nhất, và cho đánh trống trong hồ Seru, có chu vi ba do-tuần, biến nó thành tài sản của tu viện, ngài nói: 'Bạch ngài, ngài nên đi ngay hôm nay đến mười sáu ngôi làng do tôi cúng dường. Và sau khi đi, hãy nhận lấy ngay hôm nay.' Nói xong, ngài ở lại đó. Ngày hôm sau lại đến, ngài đã thực hiện đại bố thí trong bảy ngày. Vào ngày thứ bảy, sau khi cúng dường vải đủ cho tam y và vật thực hảo hạng cho đại tăng chúng, ngài đến trước mặt vị trưởng lão và (thưa rằng): 'Thưa ngài, những việc cần làm trong tịnh xá đã được con thực hiện không thiếu sót. Con sẽ trở về nhà.' Vị trưởng lão, nghe lời của ngài, đã chấp thuận, nói rằng: 'Lành thay, đại vương.'

โส ปน เจติยสฺส ปูชนตฺถาย ปุปฺผารามํ การาเปตฺวา มาลาการานํ ปริพฺพยํ ทาเปสิ. ตถา เภริวาทกนาฏกานมฺปิ วิหารสีมนฺเต สุวณฺณนงฺคเลน ปริจฺฉินฺทิตฺวา อารามิกานมฺปิ คามํ การาเปสิ. ภิกฺขุสงฺฆสฺส เวยฺยาวจฺจตฺถาย อตฺตโน สนฺติเก ปญฺจสตอมจฺจธีตโร ตตฺตเก อมจฺจปุตฺเต ทาสทาสิโย จ ทตฺวา ปริพฺพยตฺถาย เตสํ เตสํ ปญฺจสตสหสฺสกหาปเณ จ ทาเปสิ. ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ ธาตุปุชนตฺถาย โสฬสสหสฺสํ กหาปณํ ทาเปสิ.

Vị ấy, vì mục đích cúng dường bảo tháp, đã cho làm một vườn hoa và cấp chi phí cho những người làm vòng hoa. Tương tự, đối với những người đánh trống và vũ công, sau khi đã vạch ra ranh giới của tịnh xá bằng một chiếc cày vàng, ngài cũng cho làm một ngôi làng cho những người phục vụ tu viện. Vì việc phục vụ tăng chúng, ngài đã cúng dường năm trăm con gái của các vị đại thần trong triều, cùng số lượng con trai của các vị đại thần, và các nam nữ nô tỳ, và để chi tiêu, ngài đã cấp cho mỗi người trong số họ năm trăm ngàn kahāpaṇa. Và vì việc cúng dường xá-lợi của tăng chúng, ngài đã cấp mười sáu ngàn kahāpaṇa.

ตโต คิริอภยํ ปกฺโกสาเปตฺวา, ตาต ตุมฺเห อิเธว นิจฺจํ วสถ. อมฺหากํ วิหาเร จ อารามิเกสุ จ อยฺเยสุ จ อปฺปมตฺโต โหหีติ โอวทิตฺวา สพฺพํ ตสฺส นิยฺยาเทสิ. เถโร ตสฺส เอวมาห? มหาราช สมนฺตโต มหาสีมํ พนฺธิตพฺพนฺติ. พนฺธถ ภนฺเตติ วุตฺเต? มหาราช อกิตฺติเตน นิมิตฺเตน สีมํ พนฺธิตุํ นสกฺกา, วิหารสฺส ปาจีน ปจฺฉิมุตฺตรทกฺขิณโต มหาสีมํ พนฺธนาย นิมิตฺตํ สลฺลกฺเขตฺวา เทหิ, มยํ สีมํ พนฺธิสฺสามาติ อาห. ราชา ตุฏฺโฐ สตฺต อมจฺเจ สพฺพาลงฺกาเรน อลงฺกริตฺวา สีมานิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา อาคมนตฺถํ เปเสสิ. เต ปน สตฺต อมจฺจา จตุสุ ทิสาสุ นิมิตฺตํ สลฺลกฺเขตฺวา ปณฺเณ ลิขิตฺวา อาหริตฺวา รญฺโญ อทํสุ. ราชา เอเกกํ สตกหาปณํ ทตฺวา จตุสุ ทิสาสุ อารกฺขํ ทาเปตฺวา สีมํ พนฺธนฺตูติ มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส นิเวเทสิ. อถ เถโร ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต เจติยงฺคเณ นิสีทิตฺวา วปฺปมาสกาฬปกฺขทฺวาทสทิวเส สีมํ พนฺธิตฺวา นิฏฺฐเปสิ.

Sau đó, cho gọi Giriabhaya đến, (vua nói): 'Này con, con hãy luôn sống ở đây. Hãy tinh tấn đối với tịnh xá của chúng ta, đối với những người phục vụ tu viện, và đối với các bậc tôn quý.' Sau khi khuyên dạy như vậy, ngài đã giao phó mọi việc cho vị ấy. Vị trưởng lão nói với vua như sau: 'Tâu đại vương, nên thiết lập một đại giới ở xung quanh.' Khi vua nói: 'Bạch ngài, xin hãy thiết lập,' (vị trưởng lão) nói: 'Tâu đại vương, không thể thiết lập giới mà không có dấu hiệu được công bố. Xin hãy đánh dấu các mốc để thiết lập đại giới ở phía đông, tây, bắc, và nam của tịnh xá rồi trao cho, chúng tôi sẽ thiết lập giới.' Đức vua hài lòng, đã trang hoàng bảy vị đại thần với tất cả đồ trang sức, và phái họ đi để công bố và mang về các dấu mốc của giới. Bảy vị đại thần ấy, sau khi đã đánh dấu các mốc ở bốn phương, đã viết chúng vào một chiếc lá, mang về và dâng lên vua. Đức vua, sau khi ban cho mỗi người một trăm kahāpaṇa, và cho đặt lính canh ở bốn phương, đã thỉnh cầu đại tăng chúng: 'Xin các ngài hãy thiết lập giới.' Bấy giờ, vị trưởng lão, được tăng chúng vây quanh, ngồi trong sân tháp, đã thiết lập và hoàn tất giới vào ngày thứ mười hai của hắc nguyệt trong tháng Vappa.

ตตฺถ สีมานิมิตฺตํ เอวํ ชานิตพฺพํ; ปุริมาย ทิสาย สิคาล ปาสาณํ คโต. ตโต มจฺฉเสลคามสฺส วาม ปสฺเสน โกฏสีมา นาม คามกฺเขตฺตํ วิสฺสชฺเชตฺวา คณทฺวารคามํ คโต. จิตฺตวาปิยา อุตฺตรวาน โกฏิโต วรคามกฺเขตฺเต ปิฏฺฐิปาสาณํ คโต. ตโต สาลิกํ นาม มธุกรุกฺเข ฐีตปาสาณถูปสฺส คโต. ตโต วุตฺติก นาม วาปิยา ทกฺขิณวาน โกฏิโต กณิการ เสลสฺส คโต. ตโต ฉนฺนชฺฌาปิตเสลสฺส คโต. ตโต กุกฺกุฏสิว นาม อุปาสกสฺส มธุกรุกฺเข ฐีตํ ถูปํ คโต. ตโต โสณฺฑํ นาม เสลํ คโต. ตโต สพรํ นาม ปาสาณํ คโต. ตโต เอลาลติตฺถสฺส คโต. ตโต โสพฺภ มชฺฌิเมน คนฺตฺวา อสฺสพนฺธนํ นาม ฐานํ คโต. ตโต ปาสาณสฺส มตฺถเก อุทก กากํ นาม นิคฺโรธํ คโต. โส รุกฺโข อุทก กากานํ วุสิต ภาเวน เอวํ นาม ชาโต. ตโต ตมฺพติตฺถํ นาม คนฺตา มหาจาริกสฺสนาม ถูปมคฺคสฺส คโต. ตโต อสฺสมณฺฑลปิฏฺฐึ คโต. ตโต มหา กทมฺพ ปสฺเส ฐีตํ ปาสาณถูปํ คโต. ตโต มหา ราชุวาปิยา อุตฺตรโกฏิยา ฐีตํ มหานิคฺโรธรุกฺขํ คโต. ตโต มหาวนปิฏฺฐึ คโต. ตโต โลณสาครสฺส อนฺเต รชตเสลํ คโต. ปุน อาวตฺติตฺวา สิคาล ปาสาเณเยว ฐีโต. อิมํ เอตฺตกํ ปเทสํ สมนฺตโต ปริจฺฉินฺทาเปตฺวา ราชา อทาสิ. วิหารสฺส พหู อารามิเก จ (เตสํ) วิวิธานิ อุปกรณานิ (จ) ทาเปตฺวา สพฺเพ ปาการโตรณาทโย การาเปตฺวา วิหารํ นิฏฺฐาเปตฺวา โรหณเมว คโต.

Ở đó, ranh giới (sīmā) nên được biết như sau: Về phía đông, đi đến tảng đá Sigāla. Từ đó, đi về phía bên trái của làng Macchasela, bỏ qua khu đất làng tên là Koṭasīmā, rồi đi đến làng Gaṇadvāra. Từ góc đập nước phía bắc của hồ Citta, đi đến tảng đá Piṭṭhipāsāṇa trong khu đất làng Vara. Từ đó, đi đến tháp đá dựng ở cây madhuka tên là Sālika. Từ đó, từ góc đập nước phía nam của hồ tên là Vuttika, đi đến núi Kaṇikāra. Từ đó, đi đến núi Channajjhāpita. Từ đó, đi đến tháp dựng ở cây madhuka của một nam cư sĩ tên là Kukkuṭasiva. Từ đó, đi đến núi tên là Soṇḍa. Từ đó, đi đến tảng đá tên là Sabara. Từ đó, đi đến bến nước Elāla. Từ đó, đi qua giữa vực thẳm, đến nơi tên là Assabandhana. Từ đó, đi đến cây đa tên là Udakakāka trên đỉnh tảng đá. Cây ấy có tên như vậy vì là nơi ở của loài quạ nước. Từ đó, đi đến bến nước Tamba, rồi đến con đường tháp tên là Mahācārikassa. Từ đó, đi đến Assamaṇḍalapiṭṭhi. Từ đó, đi đến tháp đá dựng bên cạnh cây Kadamba lớn. Từ đó, đi đến cây đa lớn dựng ở góc phía bắc của hồ Mahārāju. Từ đó, đi đến Mahāvanapiṭṭhi. Từ đó, đi đến núi Rajata ở cuối Loṇasāgara. Quay trở lại, dừng lại chính tại tảng đá Sigāla. Sau khi đã cho phân định một khu vực rộng lớn như vậy ở xung quanh, đức vua đã cúng dường. Sau khi đã cho cúng dường nhiều người phục vụ trong tu viện và các vật dụng khác nhau (cho họ), và sau khi đã cho xây dựng tất cả tường rào, cổng thành, v.v., và hoàn tất tu viện, ngài đã đi đến Rohaṇa.

ราชา ปสนฺนหทโย มหาปุญฺโญ มหาพโล;

กาเรตฺวา อุตฺตมํ ถูปํ กญฺจนคฺฆีก โสภิตํ.

Đức vua, tâm hoan hỷ, phước lớn, oai lực lớn; Đã cho xây dựng bảo tháp tối thượng, được trang hoàng bằng đỉnh vàng.

พนฺธาเปตฺวา ตโต สีมํ วฏฺฏคามญฺจ โสฬส;

ทตฺวา อารามิกานญฺจ สพฺพุปกรณานิ จ.

Sau đó, ngài cho thiết lập ranh giới và mười sáu ngôi làng xung quanh; Và cúng dường những người phục vụ cùng tất cả các vật dụng.

ตโต โส โรหณํ คนฺตฺวา มหาเสนาปุรกฺขโต;

วิหารเทวิยา สทฺธึ โมทมาโน วสี ตหึ.

Sau đó, ngài đi đến Rohaṇa, với đại quân đi trước; Cùng với hoàng hậu Vihāradevī, ngài hoan hỷ an trú tại đó.

เถโร ปน ตตฺเถว วิหรนฺโต โย อิมสฺมึ วิหาเร วสนฺโต ตถาคตสฺส เอกคนฺธกุฏิยํ วุตฺโถ วิย ภวิสฺสตีติ ขฺยากริตฺวา ตโต ปฏฺฐาย สีลาจารสมาธิสมาปตฺติปฏิลทฺธชฬภิญฺญาปฏิสมฺภิทปฺปตฺเตหิ ขีณาสเวหิ ปริวาเรตฺวา สพฺพ พุทฺธคุณํ อนุสฺสรนฺโต จิรํ วสิตฺวา ตตฺเถว อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ.

Vị Trưởng lão, trong khi an trú tại chính nơi đó, đã tuyên bố rằng: “Bất cứ ai an trú trong tu viện này sẽ giống như đã trú trong hương thất duy nhất của đức Như Lai.” Kể từ đó, được các vị A-la-hán, những người đã đạt được sáu thắng trí và các tuệ phân tích, những người đã thành tựu trong giới hạnh, thiền định và chứng đắc, vây quanh, ngài đã an trú một thời gian dài, luôn tưởng niệm tất cả các ân đức của chư Phật, và tại chính nơi đó, ngài đã nhập Vô dư y Niết-bàn.

อเนกคุณสมฺปนฺโน ติสฺสตฺเถโร พหุสฺสุโต;

ชนานํ สงฺคหํกตฺวา นิพฺพุโต โส อนาสโว.

Trưởng lão Tissa, bậc đa văn, người đã thành tựu nhiều đức hạnh; Sau khi nhiếp hóa dân chúng, ngài, bậc vô lậu, đã tịch diệt.

เถราปิ เต สีลสมาธิยุตฺตา,พหุสฺสุตา สาธุคุณาภิรามา;

ปญฺญาปภาวายุปฺปนฺนจิตฺตา,คุณากรา ตานยุตา ชนานํ.

Các vị Trưởng lão ấy, những người đầy đủ giới và định, bậc đa văn, ưa thích các thiện đức; Tâm sanh khởi từ năng lực của trí tuệ, là kho tàng của các đức hạnh, là nơi nương tựa của dân chúng.

ปหีนภวสํสารา ปภินฺนปฏิสมฺภิทา;

นามรูปํ สมาสนฺโต เปสลา ฉินฺนพนฺธนา.

Đã từ bỏ vòng luân hồi sinh tử, đã chứng đắc các tuệ phân tích; Đã liễu tri danh và sắc, các ngài thật đáng mến, đã cắt đứt mọi ràng buộc.

สตฺตานํ อุตฺตมํ สนฺตึ กตฺวา จ ชนสงฺคหํ;

นิพฺพุตา เต มหาปญฺญา ปทีโปจ สุมานสา.

Sau khi mang lại sự an tịnh tối thượng cho chúng sanh và nhiếp hóa dân chúng; Các ngài, những bậc đại trí, với tâm hoan hỷ, đã tịch diệt như những ngọn đèn.

อิติ อริยชนปฺปสาทนตฺถาย กเต ธาตุวํเส

Như vậy, trong Xá-lợi Sử, được soạn vì mục đích làm phát sanh tín tâm nơi các bậc Thánh nhân.

ธาตุนิธานาธิกาโร นาม

Chương có tên là Tôn trí Xá-lợi.

ปญฺจโม ปริจฺเฉโท.

Chương thứ năm.

อิมินา การาปิตวิหารา กเถตพฺพา; วิหารเทวีมหาวิหารํ, ฉาตปพฺพต วิหารํ, สมุทฺทวิหารํ, จิตฺตลปพฺพตวิหารํ, ภทฺทปาสาณทฺวารวิหารํ, อจฺฉคลฺล วิหารํ, โกฬมฺพติสฺสปพฺพตวิหารํ, คณวิหารํ, กาลกวิหารํ, ทุกฺขปาลก วิหารํ, อุจฺจงฺคณวิหารํ, โกฏิติสฺสวิหารํ, ตสฺส ปน เอกนามํ กตฺวา การาปิเต มหาคาเม ติสฺสมหาวิหาราทึ กตฺวา เอกสตอฏฺฐวีสวิหารานิ กตานิ อเหสุํ.

Các tu viện do ngài cho xây dựng cần được kể ra: Vihāradevīmahāvihāra, Chātapabbatavihāra, Samuddavihāra, Cittalapabbatavihāra, Bhaddapāsāṇadvāravihāra, Acchagallavihāra, Koḷambatissapabbatavihāra, Gaṇavihāra, Kālakavihāra, Dukkhapālakavihāra, Uccaṅgaṇavihāra, Koṭitissavihāra. Lại nữa, sau khi đặt một tên chung cho ngôi làng lớn nơi Tissamahāvihāra và các tu viện khác được xây dựng, tổng cộng đã có một trăm hai mươi tám tu viện được xây dựng.

อฏฺฐวีสเอกสตวิหารญฺจ มหารหํ;

วิหารเทวิยา สทฺธึ การาเปสิ มหายโส.

Bậc đại danh tiếng, cùng với hoàng hậu Vihāradevī, đã cho xây dựng một trăm hai mươi tám tu viện nguy nga.

ตโต ปฏฺฐาย ราชา มหาทานํ ทตฺวา ปุญฺญานิ กตฺวา ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติ.

Kể từ đó, đức vua sau khi thực hiện đại thí và làm các công đức, khi mệnh chung đã tái sanh vào cõi trời.

กตฺวานิ ปุญฺญกมฺมานิ อเนกานิ มหายโส;

อตฺถํ ชนสฺส กตฺวาน คนฺตฺวาน ตุสิตํ ปุรํ.

Bậc đại danh tiếng, sau khi đã làm vô số các công đức, và mang lại lợi ích cho dân chúng, đã đi đến cõi trời Đâu-suất.

โส ตตฺถ ทิพฺพสมฺปตฺตึ จีรํ ภุญฺชิย นนฺทิโต;

มหาวีภวสมฺปนฺโน เทวตานํ ปุรกฺขโต.

Tại đó, ngài hưởng thụ thiên phúc trong một thời gian dài, hoan hỷ, đầy đủ sự huy hoàng vĩ đại, được các chư thiên tôn kính.

ตมฺปิ สมฺปตฺติโมหาย ชีววโลเก มโนรเม;

โลกุตฺตรํ สิวํ เขมํ อิจฺฉนฺโต อาคมิสฺสติ.

Từ bỏ cả sự sung túc ấy, ngài sẽ trở lại thế gian đáng ưa thích này, với mong muốn đạt được trạng thái siêu thế, an lành, và vững chắc.

โส ตโต จุโต ชมฺพุทีเป นิพฺพตฺติตฺวา เมตฺเตยฺย ภควโต ปิตา สุพฺรหฺมา นาม ภวิสฺสติ. วิหารเทวี ตสฺเสว มาตา พฺรหฺมวตี นาม พฺราหฺมณี ภวิสฺสติ. อภยคามณีกุมาโร ตสฺเสว เมตฺเตยฺยสฺส ภควโต ปฐมคฺคสาวโก ภวิสฺสติ. กนิฏฺโฐ สทฺธาติสฺโส ทุติยคฺคสาวโก ภวิสฺสติ.

Vị ấy, sau khi mệnh chung từ đó, sẽ tái sanh ở cõi Diêm-phù-đề và sẽ trở thành phụ thân của đức Thế Tôn Di Lặc, tên là Subrahmā. Hoàng hậu Vihāradevī sẽ trở thành mẫu thân của ngài, một bà-la-môn nữ tên là Brahmavatī. Hoàng tử Abhayagāmaṇī sẽ trở thành vị Thượng thủ Tinh văn thứ nhất của chính đức Thế Tôn Di Lặc ấy. Người em trai, Saddhātissa, sẽ trở thành vị Thượng thủ Tinh văn thứ hai.

เอตฺตาวตา นลาฏธาตุ สํวณฺณนา สมตฺตา.

Đến đây, phần tường thuật về xá-lợi trán đã hoàn tất.

ธาตุวํโส สมตฺโต.

Xá-lợi Sử đã hoàn tất.

อเนน ปุญฺญกมฺเมน สํสรนฺโต ภวาภเว;

สพฺพตฺถ ปณฺฑิโต โหมี สาริปุตฺโตว ปญฺญวา.

Do công đức này, trong khi con luân hồi trong các cõi; Mong con ở mọi nơi đều là bậc hiền trí, có trí tuệ như ngài Xá-lợi-phất.

อริเมทสฺส พุทฺธสฺส ปพฺพชิตฺวาน สาสเน;

นิพฺพานํ ปาปุณิตฺวาน มุญฺเจมิ ภวพนฺธนา.

Sau khi xuất gia trong giáo pháp của đức Phật Di Lặc; Sau khi chứng đắc Niết-bàn, mong con thoát khỏi sự ràng buộc của các cõi.

อเนน เม สพฺพภวาภเว’หํ,ภเวยฺยเมกนฺตปรานุกมฺปี;

กุลี พลี เจว สตี มตี จ,กวีหิสนฺเตหิ สทา สมงฺคี.

Do phước này, trong tất cả các kiếp sống của con, mong con là người chỉ có lòng bi mẫn đối với chúng sanh khác; Mong con luôn được sanh vào dòng dõi cao quý, có sức mạnh, chánh niệm và trí tuệ, và được gần gũi các bậc hiền triết.

ปญฺญาวนฺตานํ อคฺโค ภวตุ.

Nguyện trở thành bậc đứng đầu trong số những người có trí tuệ.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
ธาตุวํโส Xá-lợi Sử นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส Nam mô đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác. ๑. ตถาคตสฺสาคมนกถา 1. Sự tích đức Như Lai quang lâm สมฺพุทฺธมตุลํ สุทฺธํ ธมฺมํ สงฺฆํ อนุตฺตรํ,นมสฺสิตฺวา ปวกฺขามิ ธาตุวํสปฺปกาสนํ; ติกฺขตฺตุมคมา นาโถ ลงฺกาทีปํ มโนรมํ,สตฺตานํ หิตมิจฺฉนฺโต สาสนสฺส จิรฏฺฐิตึ. Sau khi đã đảnh lễ bậc Chánh Đẳng Giác vô song, Pháp bảo thanh tịnh, và Tăng đoàn vô thượng, tôi sẽ tuyên thuyết về Xá-lợi Sử. Đức Thế Tôn, vì mong cầu lợi ích cho chúng sanh và sự trường tồn của giáo pháp, đã ba lần quang lâm đến hòn đảo Laṅkā xinh đẹp. ตตฺถ ติกฺขตฺตุมคมา นาโถ’ติ อนมตคฺเค สํสารวฏฺเฏ ปรินาเมตฺวา อปฺปติสรณภาวปฺปตฺตานํ โลกิยโลกุตฺตรสุขนิปฺผาทนภาเวน นาโถ ปติสรณ ภูโต ภควา พุทฺธธมฺมสงฺฆรตนตฺตยมคฺคํ อาจิกฺขนฺโต ลงฺกาทีปํ ติกฺขตฺตุํ คโต. ตตฺถ ปฐมคมเน ตาว โพธิมณฺฑํ อารุยฺห ปุรตฺถีมาภิมุโข นิสีทิตฺวา สูริเย อนตฺถมิเตเยว มารพลํ วิธเมตฺวา, ปฐมยาเม ปุพฺเพนิวาสญาณํ อนุสฺสริตฺวา มชฺฌิมยาเม จุตุปปาตญาณํ ปตฺวา ปจฺฉิมยามาวสาเน ปจฺจยากาเร ญาณํ โอตาเรตฺวา ทสพลจตุเวสารชฺชาทิ คุณปติมณฺฑิตํ สพฺพญฺญุตญาณํ ปฏิวิชฺฌิตฺวา โพธิมณฺฑปฺปเทเส อนุกฺกเมน สตฺตสตฺตาหํ วีตินาเมตฺวา อฏฺฐเม สตฺตาเห อชปาลนิคฺโรธมูเล นิสินฺโน ธมฺมคมฺภิรตํ ปจฺจเวกฺขเนน อปฺโปสฺสุกฺกตํ อาปชฺชมาโน ทสสหสฺส พฺรหฺมปริวาเรน สหมฺปติมหาพฺรหฺมุนา อายาจิตธมฺมเทสโน หุตฺวา พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โอโลเกนฺโต ปญฺจวคฺคิยานํ ภิกฺขุนํ พหูปการกํ อนุสฺสริตฺวา อุฏฺฐายาสนา กาสีนํ ปุรํ คนฺตฺวา อญฺญาโกณฑญฺญปฺปมุเข อฏฺฐารส พฺรหฺมโกฏิโย อมตํ ปาเยนฺโต ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตตฺวา ปกฺขสฺส ปญฺจมิยํ ปญฺจวคฺคิเย สพฺเพปิ เต อรหนฺเต ปติฏฺฐาเปตฺวา ตํ ทิวสเมว ยสกุลปุตฺตสฺส รตฺติภาเค โสตาปตฺติผลํ ทตฺวา ปุนทิวเส อรหนฺตํ ทตฺวา ตสฺส สหายเก จตุปญฺญาสชเน อรหนฺตํ ปาเปตฺวา เอวํ โลเก เอกสฏฺฐิยา อรหนฺเตสุ ชาเตสุ วุตฺถวสฺโส ปวาเรตฺวา, ‘จรถ ภิกฺขเว จาริก’ นฺติ ภิกฺขุ ทิสาสุ เปเสตฺวา สยํ อุรุเวลํ คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค กปฺปาสิกวนสณฺเฑ ภทฺทวคฺคิเย กุมาเร ตึสชเน วิเนตฺวา เอหิภิกฺขุภาเวน ปพฺพาเชตฺวา อุรุเวลํ คนฺตฺวา อฑฺฒุฑฺฒานิ ปาฏิหาริยสหสฺสานิ ทสฺเสนฺโต อุรุเวลกสฺสปาทโย สหสฺสชฏิลปริวาเร เตภาติกชฏิเล วิเนนฺโต ตตฺเถว วิหาสิ. อปรภาเค องฺคมคธรฏฺฐวาสิโน อุรุเวลกสฺสปสฺส มหายญฺญํ อุปฏฺฐาเปสุํ. โส ปน อิจฺฉาจาราภิภูโต จินฺเตสิ? ‘‘สจายํ มหาสมโณ อิมสฺส สมาคมสฺส มชฺเฌ ปาฏิหาริยํ กเรยฺย ลาภสกฺกาโร เม ปริหายิสฺสติ’’ติ. ตสฺเสวํ ปวตฺตอชฺฌาสยํ ญตฺวา ปาโตว อุตฺตรกุรุโต ภิกฺขํ อาหริตฺวา อโนตตฺเต อาหารํ ปริภุญฺชิตฺวา สายนฺห สมเย ผุสฺสปุณฺณมีอุโปสถทิวเส ลงฺกาทีปสฺสตฺถาย ลงฺกาทีปมุปาคมิ. Ở đây, câu 'Đức Thế Tôn đã đi ba lần' có nghĩa là: sau khi đã xoay chuyển trong vòng luân hồi vô thủy, đức Thế Tôn, bậc Lãnh Đạo, đã trở thành nơi nương tựa cho những chúng sanh đã đạt đến trạng thái không nơi nương tựa bằng cách tạo ra hạnh phúc thế gian và siêu thế, đã đi đến đảo Laṅkā ba lần, chỉ dạy con đường Tam Bảo là Phật, Pháp, và Tăng. Trong đó, về lần quang lâm đầu tiên, sau khi lên đến Bồ-đề đoàn, ngồi hướng về phương đông, Ngài đã phá tan ma quân ngay khi mặt trời chưa lặn; trong canh đầu, đã nhớ lại Túc Mạng Minh; trong canh giữa, đã đạt đến Sanh Tử Minh; vào cuối canh cuối, đã thấu suốt trí tuệ về duyên khởi, đã chứng ngộ Nhất Thiết Chủng Trí, được trang nghiêm bởi các phẩm hạnh như Thập Lực, Tứ Vô Úy, v.v...; đã trải qua bảy tuần lễ tuần tự tại khu vực Bồ-đề đoàn; vào tuần lễ thứ tám, khi đang ngự tại cội cây Ajapāla Nigrodha, do quán xét sự thâm sâu của Giáo pháp, Ngài đã khởi tâm không muốn thuyết giảng, sau đó đã được Đại Phạm Thiên Sahampati cùng với mười ngàn Phạm thiên tùy tùng thỉnh cầu thuyết pháp; khi nhìn khắp thế gian bằng Phật nhãn, đã nhớ đến nhóm năm vị tỳ-khưu là những người đã giúp đỡ nhiều, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi đến thành Kāsī, đã chuyển Pháp luân, cho mười tám koṭi Phạm thiên do ngài Aññā Koṇaḍañña dẫn đầu uống vị cam lồ; vào ngày mùng năm của nửa tháng, đã an lập tất cả năm vị ấy vào quả vị A-la-hán; cũng trong ngày đó, vào ban đêm, đã ban cho thiện gia nam tử Yasa quả vị Dự Lưu, vào ngày hôm sau, đã ban cho quả vị A-la-hán, đã giúp cho năm mươi bốn người bạn của ông đạt đến quả vị A-la-hán; như vậy, khi đã có sáu mươi mốt vị A-la-hán xuất hiện trên đời, sau khi đã an cư mùa mưa và làm lễ Pavāraṇā, Ngài đã phái các vị tỳ-khưu đi các phương với lời dạy: 'Này các tỳ-khưu, hãy du hành'; chính Ngài đi đến Uruvelā, trên đường đã giáo hóa ba mươi vị công tử nhóm Bhaddavaggiya trong một khu rừng bông gòn, đã cho họ xuất gia bằng nghi thức 'ehi bhikkhu'; đi đến Uruvelā, đã thị hiện ba ngàn năm trăm phép thần thông, đã ở lại đó để giáo hóa ba anh em đạo sĩ bện tóc cùng với một ngàn đạo sĩ bện tóc tùy tùng, do Uruvelakassapa dẫn đầu. Về sau, dân chúng xứ Aṅga và Magadha đã chuẩn bị một đại lễ cúng dường cho Uruvelakassapa. Vị ấy, bị lòng tham muốn chi phối, đã suy nghĩ rằng: 'Nếu vị Đại Sa-môn này thực hiện thần thông giữa đám đông này, lợi lộc và danh vọng của ta sẽ bị suy giảm.' Biết được ý định đã khởi lên như vậy của vị ấy, vào buổi sáng, Ngài đã mang vật thực khất thực từ Uttarakuru về, đã thọ thực tại hồ Anotatta, và vào buổi chiều, trong ngày lễ Uposatha rằm tháng Phussa, vì lợi ích của đảo Laṅkā, Ngài đã quang lâm đến đảo Laṅkā. ตสฺส ปน ทีปสฺส มหาคงฺคาย ทกฺขิณปสฺเส อายามโต ติโยชเน ปุถุลโต เอกโยชนปฺปมาเณ มหานาควนุยฺยาเน ยกฺขสมาคมสฺส มชฺเฌ ตสฺส อุปริ มหิยงฺคณถูปสฺส ปติฏฺฐานฏฺฐาเน อากาเสเยว ฐีโต วุฏฺฐิวาตนฺธการํ ทสฺเสตฺวา เตสํ ภยํ อุปฺปาเทสิ. เต ภเยน อุปทฺทุตา ‘‘กสฺส นุ โข อิมํ กมฺม’’นฺติ อิโต จิโต โอโลเกนฺโต อทฺทสํสุ ภควนฺตํ อากาเส นิสินฺนํ. ทิสฺวาน ภควนฺตํ อภยํ ยาวึสุ. เตสํ ภควา อาห? Và tại hòn đảo ấy, ở phía nam của sông Mahāgaṅgā, trong khu vườn Mahānāgavana có chiều dài khoảng ba do-tuần và chiều rộng khoảng một do-tuần, giữa cuộc hội họp của các dạ-xoa, tại nơi sau này là nền móng của bảo tháp Mahiyaṅgaṇa, Ngài đứng ngay trên không trung, đã thị hiện mưa, gió, và bóng tối, làm cho chúng kinh sợ. Chúng, bị nỗi sợ hãi áp đảo, nhìn quanh quất tự hỏi 'Đây là hành động của ai vậy?', đã thấy đức Thế Tôn đang ngự trên không trung. Thấy đức Thế Tôn, chúng đã cầu xin sự không sợ hãi. Đức Thế Tôn đã nói với chúng rằng: ‘‘สเจ ตุมฺเห อภยํ อิจฺฉถ มยฺหํ นิสชฺชฏฺฐานสฺส โอกาสํ เทถา’’ติ. สพฺเพปิ เต ตสฺส นิสชฺชฏฺฐานํ อทํสุ. ภควา นิสชฺชาย โอกาสํ คเหตฺวา เตสํ ภยํ วิโนเทตฺวา เตหิ ทินฺเน ภุมิภาเค จมฺมขณฺฑํ ปตฺถริตฺวา นิสีทิ. นิสินฺโนว ปน ภควา จมฺมขณฺฑํ ปสาเรสิ. เต ยกฺขา ภีตตสิตา อญฺญตฺถ คนฺตุํ อสหมานา สมนฺตโต สาครตีเร ราสิภูตา อเหสุํ. สตฺถา คิริทีปํ อิทฺธานุภาเวน อาหริตฺวา ทสฺเสสิ. เตสุ ตตฺถ ปติฏฺฐิเตสุ ปุน ยถาฏฺฐาเนว ฐเปตฺวา ปตฺถริตจมฺมขณฺฑมฺปิ สํขิปิ. ตสฺมึ ขเณ ตโต ตโต เทวา สนฺนิปตึสุ. เตสํ สมาคเม ธมฺมํ เทเสสิ. อเนเกสํ ปาณโกฏีนํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ. สรเณสุ จ สีเลสุ จ ปติฏฺฐิตา อสงฺเขยฺยา อเหสุํ. สุมนกูเฏ ปน มหาสุมนเทโว โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา อตฺตโน ปูชนียํ ภควนฺตํ ยาจิ. ภควา เตน ยาจิโต สีสํ ปาณินา ปรามสิตฺวา เกสธาตุํคเหตฺวา ตสฺส อทาสิ. ทตฺวา จ ปน ลงฺกาทีปํ ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ปริตฺตํ กตฺวา อารกฺขํ สํวิธาย ปุน อุรุเวลเมว อาคโต. โส ปน เกสธาตุโย สุวณฺณจงฺโคฏเกนาทาย สตฺถุ นิสินฺนฏฺฐาเน นานารตเนหิ วิจิตฺตํ ถูปํ ปติฏฺฐาเปตฺวา อุปริ อินฺทนีลมณิถูปิกาหิ ปิทหิตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูเชนฺโต วิหาสิ. ปรินิพฺพุเต ปน ภควติ สาริปุตฺตสฺส อนฺเตวาสิโก สรภู นาม เถโร ขีณาสโว จิตกโต อิทฺธิยา ตถาคตสฺส คีวฏฺฐึ อาทาย ตสฺมึ อินฺทนีลมณิถูเป ปติฏฺฐาเปตฺวา เมฆวณฺณปาสาเณหิ ทฺวาทสหตฺถํ ถูปํ การาเปตฺวา คโต. ตโต เทวานมฺปิยติสฺสรญฺโญ ภาตา จูฬาภโย นาม กุมาโร ตมพฺภุตํ เจติยํ ทิสฺวา อภิปฺปสนฺโน ตํ ปฏิจฺฉาเทนฺโต ตึสหตฺถํ เจติยํ ปติฏฺฐาเปสิ. ปุน ทุฏฺฐคามณี อภยมหาราชา ตํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา อสีติหตฺถํ กญฺจุกเจติยํ การาเปสิ. มหิยงฺคณ ถูปสฺส ปติฏฺฐานาธิกาโร เอวํ วิตฺถารโต เวทิตพฺโพ? “Nếu các ngươi muốn được vô úy, hãy cho ta một chỗ để ngồi.” Tất cả chúng đều đã cho Ngài một chỗ ngồi. Đức Thế Tôn, sau khi nhận được chỗ ngồi, đã xua tan nỗi sợ hãi của chúng, trải tấm da trên phần đất mà chúng đã dâng và ngồi xuống. Vừa ngồi xuống, Đức Thế Tôn đã trải rộng tấm da ra. Các dạ-xoa ấy, kinh hãi và hoảng sợ, không thể đi nơi khác, đã tụ tập lại thành đống ở bờ biển xung quanh. Bậc Đạo Sư đã dùng thần thông mang đến hòn đảo Giridīpa và chỉ cho chúng thấy. Sau khi chúng đã an vị ở đó, Ngài lại đặt hòn đảo về chỗ cũ và cũng thu tấm da đã trải lại. Vào khoảnh khắc ấy, chư thiên từ khắp nơi đã tụ hội lại. Ngài đã thuyết Pháp trong buổi hội họp của họ. Sự chứng ngộ Chánh pháp đã xảy ra cho nhiều triệu chúng sinh. Vô số chúng sinh đã an trú trong Tam quy và Ngũ giới. Tại đỉnh Sumanakūṭa, thiên vương Mahāsumana, sau khi đắc quả Tu-đà-hoàn, đã thỉnh cầu Đức Thế Tôn một vật để cúng dường. Đức Thế Tôn, được vị ấy thỉnh cầu, đã dùng tay xoa đầu, lấy một sợi tóc xá-lợi và ban cho vị ấy. Sau khi ban cho, Ngài đã đi nhiễu quanh đảo Laṅkā ba vòng, thực hiện nghi thức hộ niệm, sắp đặt sự bảo vệ, rồi lại trở về Uruvelā. Vị ấy đã lấy xá-lợi tóc đựng trong một cái hộp bằng vàng, tại nơi Bậc Đạo Sư đã ngồi, đã xây dựng một bảo tháp được trang hoàng bằng nhiều loại châu báu, phía trên được che bằng những tháp nhỏ bằng ngọc indanīla, và đã sống cúng dường bằng hương hoa v.v. Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, một vị trưởng lão tên là Sarabhū, đệ tử của ngài Sāriputta, một vị lậu tận, đã dùng thần thông lấy xương cổ của Như Lai từ giàn hỏa thiêu, tôn trí vào trong bảo tháp bằng ngọc indanīla ấy, rồi cho xây một bảo tháp cao mười hai hắc-tay bằng đá màu mây, rồi ra đi. Sau đó, hoàng tử Cūḷābhaya, em trai của vua Devānampiyatissa, thấy bảo tháp kỳ diệu ấy, vô cùng hoan hỷ, đã cho xây một bảo tháp cao ba mươi hắc-tay bao bọc bên ngoài. Lại nữa, đại vương Duṭṭhagāmaṇī Abhaya đã cho xây một bảo tháp bao bọc cao tám mươi hắc-tay che phủ bên ngoài. Câu chuyện về việc thành lập bảo tháp Mahiyaṅgaṇa nên được hiểu một cách chi tiết như vậy. โพธึ ปตฺวาน สมฺพุทฺโธ โพธิมูเล นราสโภ Bậc Chánh Đẳng Giác, bậc Ngưu Vương trong loài người, sau khi đạt được giác ngộ dưới cội Bồ-đề, นิสีทิตฺวาน สตฺตาหํ ปาฏิหีรํ ตโต อกา. Đã ngồi trong bảy ngày, rồi từ đó đã thực hiện những việc phi thường. ตโต ปุพฺพุตฺตเร ฐตฺวา ปลฺลงฺกา อีสเก ชิโน Sau đó, bậc Chiến Thắng đứng ở hướng Đông Bắc, cách xa tòa bồ-đoàn một chút, อนิมิเสน เนตฺเตน สตฺตาหํ ตํ อุทิกฺขยิ. Đã nhìn vào nơi ấy trong bảy ngày với đôi mắt không chớp. จงฺกมิตฺวาน สตฺตาหํ จกฺขเม รตนามเย Đã kinh hành trong bảy ngày trên con đường kinh hành bằng châu báu, วิจินิตฺวา ชิโน ธมฺมํ วรํ โส รตนาฆเร. Bậc Chiến Thắng ấy đã suy xét về giáo pháp cao thượng trong ngôi nhà báu. อชปาลมฺหิ สตฺตาหํ อนุโภสิ สมาธิชํ Tại cây Ajapāla, Ngài đã hưởng thụ niềm vui sinh ra từ định trong bảy ngày, รมฺเม จ มุจลินฺทสฺมึ วิมุตฺติสุขมุตฺตมํ. Và tại cây Mucalinda xinh đẹp, (Ngài đã hưởng thụ) niềm vui giải thoát tối thượng. ราชายตนมูลมฺหิ สตฺตรตฺตินฺทิวํ วสี Dưới gốc cây Rājāyatana, Ngài đã trú ngụ trong bảy ngày đêm. ทนฺตโปโนทกํ สกฺโก อทาสิ สตฺถุโน ตทา. Khi ấy, Đế Thích đã dâng nước và tăm xỉa răng lên Bậc Đạo Sư. จตุหิ โลกปาเลหิ สิลาปตฺตํ สมาหฏํ จตุกฺกเมกกํ กตฺวา อธิฏฺฐาเนน นายโก. Bốn bình bát đá do bốn vị Thiên vương mang đến, bậc Lãnh đạo đã dùng thần thông chú nguyện hợp bốn thành một. วาณิเชหิ ตทา ทินฺนํ มนฺถญฺจ มธุปิณฺฑิกํ Khi ấy, (Ngài đã nhận) bột rang và bánh mật do các thương buôn dâng cúng, ตหึ ปน คเหตฺวาน ภตฺตกิจฺจํ อกา ชิโน. Bậc Chiến Thắng đã nhận vào trong đó và thực hiện việc thọ thực. คณฺหึสุ สรณํ ตสฺส ตปุสฺสภลฺลิกา อุโภ Cả hai vị Tapussa và Bhallika đã nhận nơi nương tựa nơi Ngài. สรณํ อคมุํ เต ตํ สตฺถุ ทินฺนสิโรรุหา. Họ đã quy y Ngài, và được Bậc Đạo Sư ban cho tóc trên đầu. คนฺตฺวาน เต สกํ รฏฺฐํ ถูปํ กตฺวา มโนรมํ Sau khi trở về xứ sở của mình, họ đã xây dựng một bảo tháp đẹp đẽ. นมสฺสึสุ จ ปูเชสุํ ทฺเวภาติโกปาสกา. Hai anh em cận sự nam đã đảnh lễ và cúng dường. อิติ โส สตฺตสตฺตาหํ วีตินาเมสิ นายโก? Như vậy, bậc Lãnh đạo đã trải qua bảy tuần lễ. พฺรหฺมุนา ยาจิโต สตฺถา ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตุํ. Được Phạm thiên thỉnh cầu, Bậc Đạo Sư (đã quyết định) chuyển Pháp luân. ตโต พาราณสึ คนฺตฺวา ธมฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ Sau đó, đi đến Bārāṇasī, Ngài đã chuyển Pháp luân. โกณฺฑญฺโญ เทสิเต ธมฺเม โสตาปตฺติผลํ ลภิ. Khi Pháp được thuyết, ngài Koṇḍañña đã đắc quả Tu-đà-hoàn. พฺรหฺมาโน’ฏฺฐารสโกฏี เทวตา จ อสงฺขิยา Mười tám triệu vị Phạm thiên và vô số chư thiên, โสตาปตฺติผลํ ปตฺตา ธมฺมจกฺเก ปวตฺติเต. Đã đắc quả Tu-đà-hoàn khi Pháp luân được chuyển. ปตฺโต ปาฏิปเท วปฺโป ภทฺทิโย ทุติเย ผลํ,ตติเย จ มหานาโม อสฺสชี จ จตุตฺถียํ. Vào ngày mồng một, ngài Vappa đắc quả, ngài Bhaddiya vào ngày thứ hai, ngài Mahānāma vào ngày thứ ba, và ngài Assaji vào ngày thứ tư. เต สพฺเพ สนฺนิปาเตตฺวา ปญฺจ’เม ปญฺจวคฺคิเย,อนตฺตสุตฺตํ เทเสตฺวา โพธิยคฺค ผเลน เต. Sau khi tập hợp tất cả năm vị thuộc nhóm năm anh em, Ngài thuyết kinh Vô Ngã, và họ đã đạt quả vị giác ngộ cao nhất. โพธึ ปาเปตฺวา ปญฺจาเห ยสตฺเถราทิเก ชเน,ตโต มคฺคนฺตเร ตึสกุมาเร ภทฺทวคฺคิเย. Trong năm ngày, Ngài đã khiến các vị như trưởng lão Yasa đạt được giác ngộ, sau đó trên đường đi là ba mươi vị vương tử thuộc nhóm Bhaddavaggiya. อุรุเวลํ ตโต คนฺตฺวา อุรุเวลาย สญฺญิตํ,อุรุเวเลนนุญฺญาโต อุรุเวลนาคํ ทมิ. Sau đó, đi đến Uruvelā, được sự cho phép của vị đạo sĩ Uruvela, Ngài đã nhiếp phục con rồng Uruvela. ตํ ตํ ทมี ชิโน นาคํ ทมเนน อุราทิคํ,ตถาคตํ นิมนฺตึสุ ทิสฺวา เต ปาฏิหาริยํ. Bậc Chiến Thắng đã nhiếp phục con rồng ấy và các loài rắn khác bằng sự nhiếp phục. Thấy được thần thông, họ đã thỉnh mời Như Lai. อิเธว วนสณฺฑสฺมึ วิหาเรตฺวา มหามุนี,อุปฏฺฐาหามเส สพฺเพ นิจฺจภตฺเตน ตํ มยํ. “Xin bậc Đại Mâu-ni hãy trú tại khu rừng này, tất cả chúng con sẽ hộ độ Ngài với vật thực hằng ngày.” อุรุเวลกสฺสปสฺส มหายญฺเญ อุปฏฺฐิเต,ตสฺส’ตฺตโน นาคมเน อิจฺฉาจารํ วิชานิย. Khi đại lễ tế đàn của Uruvelakassapa đã đến gần, biết được ý muốn của ông ấy về việc Ngài không đến. อุตฺตรกุรุโต ภิกฺขํ หริตฺวา ทิปทุตฺตโม,อโนตตฺตทเห ภุตฺวา สายนฺห สมเย สยํ. Bậc Tối Thắng trong loài hai chân, sau khi mang vật thực khất thực từ Uttarakuru, đã thọ thực tại hồ Anotatta, rồi vào buổi chiều, chính Ngài. โพธิโต นวเม มาเส ผุสฺสปุณฺณมิยํ ชิโน,ลงฺกาทีปํ วิโสเธตุํ ลงฺกาทีปมุปาคมิ. Vào tháng thứ chín sau khi thành đạo, vào ngày rằm tháng Phussa, bậc Chiến Thắng đã đến đảo Laṅkā để thanh lọc hòn đảo. ยกฺเข ทมิตฺวา สมฺพุทฺโธ ธาตุํ ทตฺวาน นายโก,คนฺตฺวาน อุรุเวลํ โส วสี ตตฺถ วเน ชิโน. Bậc Chánh Đẳng Giác, vị Lãnh Đạo, sau khi nhiếp phục các dạ-xoa và ban cho xá-lợi, bậc Chiến Thắng đã đi đến Uruvelā và trú ngụ trong khu rừng tại đó. ปฐมคมนกถา สมตฺตา. Câu chuyện về chuyến đi lần thứ nhất đã kết thúc. ทุติยคมเน ปน โพธิโต ปญฺจเม วสฺเส เชตวนมหาวิหาเร วสนฺโต จูโฬทร’มโหทรานํ มาตุลภาคิเนยฺยานํ นาคานํ มณิปลฺลงฺกํ นิสฺสาย สงฺคามํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ ทิสฺวา สยํ ปตฺตจีวรมาทาย จิตฺตมาสสฺส กาฬปกฺเข อุโปสถทิวเส นาคทีปํ คนฺตฺวา เตสํ สงฺคามมชฺเฌ อากาเส นิสินฺโน อนฺธการํ อกาสิ. เต อนฺธการาภิภูเต สมสฺสาเสตฺวา อาโลกํ ทสฺเสตฺวา อตฺตโน สรณภูตานํ เตสํ สามคฺคิกรณตฺถํ ผลภริตรุกฺขํ จาเลนฺโต วิย ธมฺมํ เทเสสิ. เต อุโภปิ ธมฺเม ปสีทิตฺวา ตมฺปิ ปลฺลงฺกํ ตถาคตสฺส อทํสุ. ภควา ปลฺลงฺเก นิสินฺโน ทิพฺพนฺนปาเนหิ สนฺตปฺปิโต ภตฺตานุโมทนํ กตฺวา อสีติโกฏิโย นาเค สรเณสุ จ สีเลสุ จ ปติฏฺฐาเปสิ. ตสฺมึ สมาคเม มโหทรสฺส มาตุโล มณิอกฺขิโก นาม นาคราชา ภควนฺตํ ปุน กลฺยาณิเทสมาคมนตฺถํ. อยาจิ. ภควา ปน ตุณฺหีภาเวน อธิวาเสตฺวา ‘‘เชตวนเมว คโต. Về chuyến đi lần thứ hai, vào năm thứ năm sau khi thành đạo, trong khi đang ngự tại đại tịnh xá Jetavana, thấy cuộc chiến tranh sắp xảy ra giữa hai vị long vương là Cūḷodara và Mahodara, là cậu và cháu, vì một chiếc ngai báu, Ngài đã tự mình mang y bát, vào ngày Uposatha của hắc nguyệt trong tháng Citta, đi đến Nāgadīpa. Ngài ngồi trên không trung giữa trận chiến của họ và tạo ra bóng tối. Sau khi an ủi họ, những người bị bóng tối bao trùm, và cho họ thấy ánh sáng, Ngài đã thuyết pháp như thể rung một cây trĩu quả, nhằm mục đích mang lại sự hòa hợp cho họ, những người đã quy y nơi Ngài. Cả hai vị đều có đức tin vào Chánh pháp và đã dâng chiếc ngai ấy lên Đức Như Lai. Đức Thế Tôn, sau khi ngồi trên ngai, được cúng dường thỏa thích với thức ăn và đồ uống của chư thiên, đã thuyết pháp tùy hỷ sau bữa ăn và an lập tám mươi ức long vương vào Tam quy và Ngũ giới. Trong hội chúng đó, vị long vương tên là Maṇiakkhika, cậu của Mahodara, đã thỉnh cầu Đức Thế Tôn trở lại xứ Kalyāṇi. Đức Thế Tôn đã im lặng chấp thuận và trở về Jetavana. เอวญฺหิ โส นาคทีปํ อุเปโต,มาราภิภุ สพฺพวิทุ สุเมโธ; ทเมตฺว นาเค กรุณายุเปโต,คนฺตฺวา วสี เชตวเน มุนินฺโท. Như vậy, bậc Trí Tuệ, Đấng Toàn Giác, người chiến thắng Ma vương, đã đến Nāgadīpa; với lòng bi mẫn, Ngài đã nhiếp phục các long vương, rồi bậc Thánh Vương đã trở về và an trú tại Jetavana. ทุติยคมนกถา สมตฺตา. Câu chuyện về chuyến đi lần thứ hai đã kết thúc. ตติยคมเน ปน โพธิโต อฏฺฐเม วสฺเส เชตวนมหาวิหาเร วิหรนฺโต ภควา? ‘‘มม ปรินิพฺพานโต ปจฺฉา ตมฺพปณฺณิทีเป สาสนํ ปติฏฺฐหิสฺสติ, โส ทีโป พหุ ภิกฺขุภิกฺขุนีอุปาสโกปาสิกาทิ อริยคณเสวิโต กาสาวปชฺโชโต ภวิสฺสติ, มยฺหํ จตุนฺนํ ทาฐาธาตุนํ อนฺตเร เอกา ทาฐา จ ทกฺขิณอกฺขธาตุ จ นลาฏธาตุ จ รามคามวาสีหิ ลทฺโธ เอกโกฏฺฐาโส จ อญฺเญ พหุสรีรธาตุ จ เกสธาตุโย จ ตตฺเถว ปติฏฺฐหิสฺสนฺติ อเนกานิ สงฺฆารามสหสฺสานิ จ. พุทฺธธมฺมสงฺฆรตเน ปติฏฺฐิตสทฺโธ มหาชโน ภวิสฺสติ. ตสฺมา ลงฺกาทีปํ คนฺตฺวา ตตฺถ สมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา อาคนฺตุํ วฏฺฏตี ‘‘ติ จินฺเตตฺวา อานนฺทตฺเถรํ อามนฺเตสิ? ‘‘อานนฺท จตุปฏิสมฺภิทปฺปตฺตานํ ปญฺจสตมหาขีณาสวานํ ภิกฺขูนํ ปฏิเวเทสิ. อมฺเหหิ สทฺธึ คนฺตพฺพ ‘‘นฺติ. อานนฺทตฺเถโร กปิลวตฺถุโกฬิย นครวาสีนํ ปญฺจสตมหาขีณาสวานํ ภิกฺขูนํ ปฏิเวเทสิ. เต ปฏิเวทิตา ปญฺจสตขีณาสวา ปตฺตจีวรธารา หุตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห นมสฺสมานา อฏฺฐํสุ. สตฺถุโน ปน สลลาย นาม คนฺธกุฏิยา อวิทูเร รตฺตเสตนีลุปฺปลกุมุทปทุมปุณฺฑรีกสตปตฺตสหสฺสปตฺตชลเชหิ โสคนฺธิก นานาปุปฺเผหิ สญฺจนฺนา,สุภโสปานา, ปสาทิตสมติตฺติกกากเปยฺยสุรมณียสีตลมธุโรทกา สุผุลฺลปุปฺผผลธาริต นานาวิธวิจิตฺตสาลสลลจมฺปกาโสกรุกฺขานาครุกฺขาทีหิ สุสชฺชิตภูมิปเทสา อจฺจนฺตรมณิยา โปกฺขรณี อตฺถิ. ตตฺถ อธิวตฺโถ มหานุภาโว สุมโนนาม นาคราชา โสฬสสหสฺสมตฺตาหิ นาคมาณวิกาหิ ปริวุโต มหนฺตํ สิริสมฺปตฺตึ อนุภวมาโน ตถาคตสฺส รูปโสภคฺคปฺปตฺตํ อตฺตภาวํ โอโลเกตฺวา มหนฺตํ สุขโสมนสฺสํ อนุภวมาโน อตฺตโน มาตรํ นนฺทนาคมานวิกํ ครุฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ตสฺสา เวยฺยาวจฺจํ กุรุมาโน ตสฺมึเยว โปกฺขรณึ อชฺฌาวสติ. สตฺถา ปน อตฺตโน คมนํ สํวิธานานนฺตเร สุมนํ นาคราชานํ อวิทุเร ฐิตํ อามนฺเตตฺวา สปริวาโร อาคจฺฉา หีติ อาห. โส สาธุติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อตฺตโน ปริวาเร ฉโกฏิมตฺเต นาเค คเหตฺวา สุปุปฺปีตจมฺปกรุกฺขํ ตถาคตสฺส สูริยรํสินิวารณตฺถํ ฉตฺตํ กตฺวา คณฺหิ. อถ ภควา รวิรสฺมิปตฺถฏสุวณฺณปพฺพโต วิย วิโรจมาโน อตฺตโน ปตฺตจีวรมาทาย อากาสํ อพฺภูคฺคญฺฉิ. สตฺถารํ ปริวาเรตฺวา ฐีตา เต ปญฺจสตขีณาสวาปิ สกํ สกํ ปตฺตจีวรมาทาย อากาสํ อุคฺคนฺตฺวา สตฺถารํ ปริวารยึสุ. สตฺถา ปญฺจสตขีณาสวปริวุโต วิสาขปุณฺณมุโปสถทิวเส กลฺยาณิยํ คนฺตฺวา มหารเห มณฺฑปมชฺเฌ ปญฺญตฺตวร พุทฺธาสเน ปญฺจสตขีณาสวปริวุโต หุตฺวา นิสีทิ. Về chuyến đi lần thứ ba, vào năm thứ tám sau khi thành đạo, trong khi Đức Thế Tôn đang ngự tại đại tịnh xá Jetavana, Ngài suy nghĩ rằng: "Sau khi Ta nhập Niết-bàn, giáo pháp sẽ được thiết lập tại đảo Tambapaṇṇi. Hòn đảo ấy sẽ được nhiều hội chúng thánh thiện gồm tỳ-khưu, tỳ-khưu-ni, cận sự nam, cận sự nữ viếng thăm, và sẽ tỏa sáng với màu y vàng. Trong số bốn xá-lợi răng nanh của Ta, một chiếc răng nanh, xá-lợi xương đòn bên phải, xá-lợi trán, một phần do cư dân Rāmagāma nhận được, cùng nhiều xá-lợi thân thể và xá-lợi tóc khác sẽ được tôn trí ngay tại đó. Sẽ có hàng ngàn tu viện. Dân chúng sẽ có đức tin vững chắc nơi Tam Bảo: Phật, Pháp, và Tăng. Vì vậy, nên đến đảo Laṅkā, nhập định ở đó, rồi trở về." Suy nghĩ như vậy, Ngài gọi Trưởng lão Ānanda và nói: "Này Ānanda, hãy báo cho năm trăm vị đại A-la-hán đã chứng đắc Tứ Vô Ngại Giải. Họ sẽ cùng đi với chúng ta." Trưởng lão Ānanda đã báo cho năm trăm vị đại A-la-hán là cư dân của các thành phố Kapilavatthu và Koḷiya. Năm trăm vị A-la-hán ấy, sau khi được thông báo, đã mang y bát, đảnh lễ Bậc Đạo Sư và đứng chắp tay cung kính. Gần hương phòng tên Salalā của Bậc Đạo Sư, có một hồ nước vô cùng xinh đẹp, được bao phủ bởi nhiều loại hoa thơm ngát như hoa súng đỏ, trắng, xanh, hoa sen, hoa puṇḍarīka, satapatta, và sahassapatta; với những bậc thang đẹp đẽ; với làn nước trong mát, ngọt ngào, dễ chịu, phẳng lặng mà quạ có thể uống được; với khuôn viên được trang hoàng lộng lẫy bởi nhiều loại cây đẹp đẽ như Sāla, Salala, Campaka, Asoka, Nāga, v.v., trĩu nặng hoa trái đang nở rộ. Tại đó, vị long vương đầy quyền năng tên là Sumana cư ngụ. Được bao quanh bởi mười sáu ngàn long nữ, hưởng thụ sự huy hoàng và thịnh vượng to lớn, chiêm ngưỡng thân tướng tốt đẹp của Đức Như Lai, cảm nhận niềm hạnh phúc và hân hoan lớn lao, ông đã đặt mẹ mình, long nữ Nanda, vào một vị trí tôn kính và trong khi phụng sự bà, ông sống ngay tại hồ nước ấy. Bậc Đạo Sư, sau khi sắp xếp chuyến đi của mình, đã gọi long vương Sumana đang đứng gần đó và nói: "Hãy đến cùng với đoàn tùy tùng của ngươi." Vị ấy chấp nhận với lời "Lành thay," đã dẫn theo đoàn tùy tùng khoảng sáu mươi triệu long vương và cầm một cây Campaka đang nở rộ làm lọng che cho Đức Như Lai để ngăn tia nắng mặt trời. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, tỏa sáng như một ngọn núi vàng được bao phủ bởi ánh nắng mặt trời, đã tự mình mang y bát và bay lên không trung. Năm trăm vị A-la-hán đang đứng vây quanh Bậc Đạo Sư cũng tự mang y bát của mình, bay lên không trung và vây quanh Bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư, được năm trăm vị A-la-hán vây quanh, vào ngày Uposatha rằm tháng Visākha, đã đến Kalyāṇī và ngự trên pháp tọa cao quý đã được chuẩn bị sẵn giữa một gian đình tráng lệ, cùng với năm trăm vị A-la-hán vây quanh. อถ มณิอกฺขิโก นาม นาคราชา พุทฺธปมุขํ ภิกฺขุ สงฺฆํ อเนเกหิ ทิพฺเพหิ ขชฺชโภชฺเชหิ สนฺตปฺเปตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. สตฺถา ตสฺส ภตฺตานุโมทนํ กตฺวา สุมนกุเฏ ปทลญฺฉนํ ทสฺเสตฺวา ตสฺมึ ปพฺพตปาเท อเนกปาทปากิณฺณภูมิปฺปเทเส นิสินฺโน ทิวาวิหารํ กตฺวา ตโต วุฏฺฐาย ทีฆวาปิเจติยฏฺฐาเน สมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. มหาปถวี อุทกปริยนฺตํ กตฺวา สตวารํ สหสฺสวารํ สงฺกมฺปิ. ตตฺถ มหาเสนํ นาม เทวปุตฺตํ อารกฺขตฺถาย นิวตฺเตตฺวา ตโต วุฏฺฐาย มหาถูปฏฺฐาเน ตเถว สมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. มหาปถวิ ตเถว กมฺปิ. ตตฺราปิ วิสาลรูป เทวปุตฺตํ อารกฺขํ คณฺหนตฺถาย ฐเปตฺวา ตโต วุฏฺฐาย ถูปาราม เจติยฏฺฐาเน ตเถว นิโรธสมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. มหาปถวี ตเถว กมฺปิ. ตตฺถ จ ปถวิปาล เทวปุตฺตํ อารกฺขตฺถาย. นิวตฺเตตฺวา ตโต วุฏฺฐาย มริจวฏฺฏิเจติยฏฺฐานํ คนฺตฺวา ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ สมาปตฺตึ อปฺปยิ. ปถวิ ตเถว กมฺปิ. ตสฺมึ ฐาเน อินฺทกเทวปุตฺตํ อารกฺขํ คณฺหนตฺถาย ฐเปสิ. ตโต วุฏฺฐาย กาจรคามเจติยฏฺฐาเน ตเถว สมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. ปถวิ ตเถว กมฺปิ. (ตสฺมึ ฐาเน มหาโฆส เทวปุตฺตํ อารกฺขํ คณฺหนตฺถาย นิยฺยาเทสิ) เอตสฺมึ มหาเจติยฏฺฐาเน มหาโฆสํ นาม เทวปุตฺตํ อารกฺขํ คหณตฺถาย นิวตฺเตตฺวา ตโต วุฏฺฐาย ติสฺสมหาวิหารเจติยฏฺฐาเน ตเถว สมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. ปถวิ ตเถว กมฺปิ. ตตฺถ มณิเมขลํ นาม เทวธีตรํ อารกฺขํ คาหาเปตฺวา ตโต นาคมหาวิหารเจติยฏฺฐาเน ตเถว สมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. ปถวิ ตเถว กมฺปิ. ตสฺมิมฺปิ มหินฺทํ นาม เทวปุตฺตํ อารกฺขํ คหณตฺถาย ฐเปสิ. ตโต วุฏฺฐาย มหาคงฺคาย ทกฺขิณทิสาภาเค เสรุ นาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิมตฺถเก อติมโนรมํ อุทกพุพฺพุฬเกลาสกูฏปฏิภาคํ เจติยํ ปติฏฺฐหิสฺสตี’ติ ปญฺจสตขีณาสเวหิ สทฺธึ นิโรธสมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. พหลฆนมหาปถวิ ปริพฺภมิตกุมฺภการจกฺกํ วิย ปภินฺตมทมหา หตฺถินาคสฺส กุญฺจนาทกรณํ วิย อุจฺฉุโกฏฺฏน ยนฺต-มุขสทฺโท วิย (จ) สตวารํ สหสฺสวารํ นทมานา โสมนสฺสปฺปตฺตา วิย สกลลงฺกาทีปํ อุนฺนาทํ กุรุมานา สํกมฺปิ. ตโต วุฏฺฐาย สุมนนาครญฺโญ หตฺเถสุ ฐิต จมฺปกรุกฺขโต ปุปฺผานิ อาทาย ตตฺถ ปูเชตฺวา ปุนปฺปุนํ ตํ โอโลเกสิ. โส สตฺถารํ วนฺทิตฺวา มยา ภนฺเต กึ กตฺตพฺพนฺติ ปุจฺฉิ. อิมสฺส ฐานสฺส อารกฺขํ กโรหีติ อาห. โส ตํ สุตฺวา ภนฺเต ตุมฺหากํ คนฺธกุฏึ มม อารกฺขํ กโรนฺตสฺส รูปโสภคฺคปฺปตฺตํ อสีตฺยานุพฺยญฺชนพฺยามปฺปภาทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณวิจิตฺตํ ทสฺสนานุตฺตริยภูตํ ปสฺสนฺตสฺส มโนสิลาตเล สีหนาทํ นทนฺโต ตรุณสีโห วิย คชฺชนฺโต ปาวุสฺสกมหาเมโฆ วิย อากาสคงฺคํ โอตรนฺโต วิย รตนทามํ คนฺเถนฺโต วิย จ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ สวนียสรํ วิสฺสชฺเชตฺวา พฺรมฺหโฆสํ นิจฺฉาเรนฺโต นานานเยหิ วิจิตฺตกถํ กถยมานานํ สวนานุริตฺตยภูตํ สํสารณฺณวนิมุคฺคานํ ตารณสมตฺถํ มธุร ธมฺมเทสนํ สุณนฺตสฺส, ญาณิทฺธิยา โกฏิปฺปตฺเต สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานาทโย อสีติมหาสาวเก ปสฺสนฺตสฺส, ตตฺเถว มยฺหํ วสนํ รุจฺจติ. น สกฺโกมิ อญฺญตฺถ ตุมฺเหหิ วินา วสิตุนฺติ อาห. ภควา ตสฺส กถํ สุตฺวา นคราช, อิมํ ปเทสํ ตยา จิรํ วสิตฏฺฐานํ. กกุสนฺธสฺส ภควโต ธาตุ อิมสฺมึเยว ฐาเน ปติฏฺฐิตา, ตฺวเมว ตสฺมึ กาเล วรนิทฺโท นาม นาคราชา หุตฺวา ตสฺสา ธาตุยา อารกฺขํ คเหตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูชํ กโรนฺโต จิรํ วิหาสิ. ปุน โกณาคมนสฺส ภควโต ธาตุ อิมสฺมึเยว ฐาเน ปติฏฺฐิตา ตฺวเมว ตสฺมึ กาเล ชยเสโน นาม เทวปุตฺโต หุตฺวา ตสฺสา ธาตุยา อารกฺขํ คเหตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูชํ กตฺวา ตตฺเถว จิรํ วิหาสิ. ปุน กสฺสปสฺส ภควโต ธาตุ อิมสฺมึเยว ฐาเน ปติฏฺฐิตา. ตฺวเมว ตสฺมึ กาเล ทีฆสาโล นาม นาคราชา หุตฺวา ตาย ธาตุยา อารกฺขํ คเหตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูชํ กโรนฺโต วิหาสิ. มยิ ปน ปรินิพฺพุเต กากวณฺณติสฺสมหาราชา มยฺหํ นลาฏธาตุํ อิมสฺมึเยว ฐาเน ปติฏฺฐาเปสฺสติ, ตสฺมา ตฺวํ อิมสฺส ฐานสฺส อารกฺขํ กโรหีติ วตฺวา ปญฺจสีเลสุ ปติฏฺฐาเปตฺวา ปญฺจสตขีณาสเวหิ สทฺธึ เจติยฏฺฐานํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ตฺวํ อปฺปมตฺโต โหหีติ วตฺวา อากาสํ อุปฺปติตฺวา เชตวนเมว คโต. Rồi thì, long vương tên là Maṇiakkhika, sau khi cúng dường chư Tăng với đức Phật là vị đứng đầu bằng nhiều vật thực cứng và mềm cõi trời, đã ngồi xuống một bên. Bậc Đạo Sư, sau khi thuyết pháp tùy hỷ về bữa ăn, đã cho thấy dấu chân trên đỉnh Sumanakūṭa, và sau khi ngồi an trú ban ngày tại một vùng đất rải rác nhiều cây cối ở chân núi ấy, Ngài đã xuất khỏi nơi đó và nhập định tại địa điểm bảo tháp Dīghavāpi. Đại địa, lấy nước làm giới hạn, đã rung chuyển trăm lần, ngàn lần. Tại đó, sau khi chỉ định vị thiên tử tên là Mahāsena cho mục đích bảo vệ, Ngài đã xuất khỏi nơi đó và nhập định cũng như vậy tại địa điểm Đại Bảo Tháp. Đại địa cũng rung chuyển như vậy. Cũng tại đó, sau khi thiết lập vị thiên tử Visālarūpa cho mục đích nhận sự bảo vệ, Ngài đã xuất khỏi nơi đó và nhập diệt thọ tưởng định cũng như vậy tại địa điểm bảo tháp Thūpārāma. Đại địa cũng rung chuyển như vậy. Và tại đó, sau khi chỉ định vị thiên tử Pathavipāla cho mục đích bảo vệ, Ngài đã xuất khỏi nơi đó, đi đến địa điểm bảo tháp Maricavaṭṭi và cùng với năm trăm vị tỳ-khưu nhập định. Trái đất cũng rung chuyển như vậy. Tại nơi ấy, Ngài đã thiết lập vị thiên tử Indaka cho mục đích nhận sự bảo vệ. Sau khi xuất khỏi nơi đó, Ngài đã nhập định cũng như vậy tại địa điểm bảo tháp Kācaragāma. Trái đất cũng rung chuyển như vậy. (Tại nơi ấy, Ngài đã giao phó vị thiên tử Mahāghosa cho mục đích nhận sự bảo vệ). Tại địa điểm đại bảo tháp này, sau khi chỉ định vị thiên tử tên là Mahāghosa cho mục đích nhận sự bảo vệ, Ngài đã xuất khỏi nơi đó và nhập định cũng như vậy tại địa điểm bảo tháp Tissamahāvihāra. Trái đất cũng rung chuyển như vậy. Tại đó, sau khi khiến cho vị thiên nữ tên là Maṇimekhalā nhận sự bảo vệ, rồi tại địa điểm bảo tháp Nāgamahāvihāra, Ngài đã nhập định cũng như vậy. Trái đất cũng rung chuyển như vậy. Cũng tại đó, Ngài đã thiết lập vị thiên tử tên là Mahinda cho mục đích nhận sự bảo vệ. Sau khi xuất khỏi nơi đó, với ý nghĩ 'một bảo tháp vô cùng hoan hỷ, giống như một bọt nước và đỉnh núi Kelāsa, sẽ được thiết lập về phía nam của sông Mahāgaṅgā, tại cuối hồ tên là Seru, trên đỉnh mũi đất tên là Varāha', Ngài đã cùng với năm trăm vị A-la-hán nhập diệt thọ tưởng định. Đại địa dày đặc, vững chắc đã rung chuyển, rền vang trăm lần, ngàn lần, làm vang dội khắp toàn đảo Laṅkā như thể đã đạt được sự hân hoan, giống như bánh xe của người thợ gốm đang quay, như tiếng rống của một con voi chúa vĩ đại đang trong cơn động dục, và như âm thanh từ miệng của máy ép mía. Sau khi xuất định, Ngài lấy những đóa hoa từ cây Champa đang đứng trong tay của long vương Sumana, cúng dường tại đó, và nhìn lại nơi ấy nhiều lần. Vị ấy sau khi đảnh lễ Bậc Đạo Sư đã hỏi: 'Bạch Thế Tôn, con phải làm gì?' Ngài đã nói: 'Hãy bảo vệ nơi này.' Vị ấy, sau khi nghe vậy, đã nói: 'Bạch Thế Tôn, trong khi con bảo vệ hương phòng của Ngài, trong khi được thấy cảnh tượng vô song, được trang hoàng bởi ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, và hào quang một tầm, đã đạt đến vẻ đẹp của hình sắc; trong khi được nghe bài pháp ngọt ngào, có khả năng cứu vớt những chúng sanh chìm đắm trong biển luân hồi, một sự vui thích khi nghe, khi Ngài thuyết giảng các giáo lý đa dạng bằng nhiều phương cách, phát ra Phạm âm, phát ra âm thanh dễ nghe gồm đủ tám yếu tố, như một con sư tử tơ rống tiếng rống sư tử trên phiến đá hùng hoàng, như một đám mây mưa lớn gầm vang, như sông Hằng trên trời tuôn xuống, hay như đang kết một tràng hoa báu; trong khi được thấy tám mươi vị đại đệ tử, như Sāriputta và Moggallāna, những vị đã đạt đến đỉnh cao của trí tuệ và thần thông, việc con ở ngay tại đó là điều con ưa thích. Con không thể sống ở nơi nào khác mà không có Ngài.' Đức Thế Tôn, sau khi nghe lời nói của vị ấy, đã phán: 'Này long vương, vùng đất này là nơi ngươi đã ở từ lâu. Xá-lợi của Đức Thế Tôn Kakusandha đã được tôn trí tại chính nơi này. Chính ngươi vào thời đó, đã là long vương tên là Varanidda, đã nhận việc bảo vệ xá-lợi ấy, trong khi cúng dường bằng hương, hoa, v.v., ngươi đã sống ở đó một thời gian dài. Lại nữa, xá-lợi của Đức Thế Tôn Koṇāgamana đã được tôn trí tại chính nơi này. Chính ngươi vào thời đó, đã là thiên tử tên là Jayasena, sau khi nhận việc bảo vệ xá-lợi ấy và cúng dường bằng hương, hoa, v.v., ngươi đã sống ngay tại đó một thời gian dài. Lại nữa, xá-lợi của Đức Thế Tôn Kassapa đã được tôn trí tại chính nơi này. Chính ngươi vào thời đó, đã là long vương tên là Dīghasāla, đã nhận việc bảo vệ xá-lợi ấy và sống trong khi cúng dường bằng hương, hoa, v.v. Còn khi Ta đã nhập Niết-bàn, đại vương Kākavaṇṇatissa sẽ tôn trí xá-lợi trán của Ta tại chính nơi này. Vì vậy, ngươi hãy bảo vệ nơi này.' Sau khi nói như vậy, Ngài đã cho vị ấy thọ trì năm giới, rồi cùng với năm trăm vị A-la-hán đi nhiễu quanh địa điểm bảo tháp, và sau khi nói: 'Ngươi hãy tinh tấn,' Ngài đã bay lên không trung và đi đến chính Jetavana. ตสฺส ปน นาครญฺโญ มาตา อินฺทมานวิกา นาม อาคนฺตฺวา ตถาคตํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ ฐิตา, ภนฺเต มม ปุตฺโต สุมโน นาม นาคราชา กุหินฺติ อาห. ตว ปุตฺโต ตมฺพปณฺณิทีเป มหาวาลุกคงฺคาย ทกฺขิณภาเค เสรุ นาม ทหสฺส สมีเป วราห นาม โสณฺฑิยํ สมาธิ อปฺปิตตฺตา อตฺตโน ปริวาเร ฉโกฏิมตฺเต นาเค คเหตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ภนฺเต อิโต ปฏฺฐาย ตุมฺหากํ ทสฺสนํ ทุลฺลภํ, ขมถ เมติ อจฺจยํ เทเสตฺวา มหตึ นาคสมฺปตฺตึ คเหตฺวา ปุตฺตสฺส สุมนนาคราชสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา มหตึ อิสฺสริยสมฺปตฺตึ อนุภวนฺติ ตตฺเถว อารกฺขํ คเหตฺวา จิรํ วิหาสิ. Bấy giờ, mẹ của vị Long vương ấy, tên là Indamānavikā, đã đến, đảnh lễ đức Như Lai, rồi đứng một bên và thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, con trai của con tên là Sumana Nāgarājā ở đâu?' [Đức Phật đáp:] 'Con trai của con ở đảo Tambapaṇṇi, phía nam sông Mahāvālukagaṅgā, gần hồ tên Seru, tại vũng nước tên Varāha, đã nhập định.' Sau khi cùng với sáu mươi triệu Long tộc tùy tùng của mình đảnh lễ Bậc Đạo Sư và sám hối lỗi lầm rằng: 'Bạch Thế Tôn, từ nay về sau, việc diện kiến Ngài thật là hy hữu, xin Ngài hãy xá lỗi cho con', bà đã nhận lấy tài sản lớn của loài rồng, đi đến chỗ con trai là Long vương Sumana, hưởng thụ tài sản vương giả to lớn, và đã sống ở đó lâu dài trong sự bảo hộ. มหาปญฺโญ มหาสทฺโธ มหาวีโร มหาอิสิ,มหาพเลน สมฺปนฺโน มหนฺตคุณภุสิโต; คนฺตฺวาน ตมฺพปณฺณึ โส สตฺตานุทฺทยมานโส,คนฺตฺวา นาควรํ ทีปํ อคา เชตวนํ วิทุ. Bậc Đại Trí, Đại Tín, Đại Hùng, Đại Tiên, / Thành tựu Đại Lực, trang nghiêm bằng những đức hạnh vĩ đại; / Vị ấy, với tâm bi mẫn chúng sanh, đã đi đến Tambapaṇṇi, / Sau khi đến hòn đảo của loài rồng cao quý, bậc Hiền trí đã đi đến Jetavana. อติสยมติสาโร สารทานํ กโรนฺโต,อติอธิรมณิโย สพฺพโลเกกเนตฺโต; อติคุณธรณีโย สพฺพสตฺเต ตมคฺคํ,อติวิปุลทโย ตาเนตุมาคา สุทีปํ. Bậc siêu việt, tinh túy, thực hành sự bố thí cốt lõi, / Bậc vô cùng khả ái, là con mắt duy nhất của toàn thế gian; / Bậc mang giữ những đức hạnh cao tột, là nơi nương tựa tối thượng cho tất cả chúng sanh, / Với lòng đại bi rộng lớn, Ngài đã đến hòn đảo tốt đẹp này để bảo hộ họ. ตติยคมนกถา สมตฺตา. Câu chuyện về chuyến đi lần thứ ba đã hoàn tất. อิติ อริยชนปสาทนตฺถาย กเต ธาตุวํเส ตถาคตสฺส คมนํ นาม ปฐโม ปริจฺเฉโท. Như vậy, trong bộ Dhātuvaṃsa được soạn vì sự trong sạch tín tâm của các bậc Thánh nhân, chương thứ nhất tên là 'Chuyến đi của đức Như Lai' đã kết thúc. อาคนฺตฺวา ตมฺพปณฺณึ โส สตฺตานุทฺทยมานโส Vị ấy, với tâm bi mẫn chúng sanh, đã đến Tambapaṇṇi. ปุน คนฺตฺวา นาคทีปํ อคา เชตวนํ วรํ Lại đi đến Nāgadīpa, Ngài đã đến Jetavana cao quý. อติสยมติสาโร สารทาเนก รตฺโต Bậc siêu việt, tinh túy, hoan hỷ trong nhiều sự bố thí cốt lõi. อติธิติรมณิโย สพฺพโลเกกเนตฺโต Bậc vô cùng kiên định, khả ái, là con mắt duy nhất của toàn thế gian. อติคุณรมณียํ สพฺพสนฺเตกมคฺคํ Con đường duy nhất khả ái bởi những đức hạnh cao tột cho tất cả những ai tìm cầu sự an tịnh. อติวิปุลทยตฺตา ลงฺกมาคา สุทีปํ Vì lòng đại bi rộng lớn, Ngài đã đến Laṅkā, hòn đảo tốt đẹp. อิติ สีหฬภาสาย กเต ธาตุวํเส ทิสฺสเต. Như vậy được thấy trong bộ Dhātuvaṃsa được soạn bằng tiếng Sīhaḷa. ๒. ปรินิพฺพานกถา 2. Câu chuyện về sự Bát-niết-bàn. สตฺถา ปน ตโต ปญฺจจตฺตาลีสวสฺสานิ ติปิฏกปริยตฺติธมฺมํ เทเสตฺวา เวเนยฺยชเน สํสารโต จตุอริยมคฺคผลปฏิลาภวเสน อุทฺธาเรตฺวา นิพฺพาเน ปติฏฺฐาเปตฺวา ปจฺฉิเม กาเล เวสาลินครํ อุปนิสฺสาย จาปาลเจติยํ นิสฺสาย วิหรนฺโต มาเรน ปรินิพฺพานตฺถาย อาราธิโต สโต สมฺปชาโน อายุสงฺขาเร วิสฺสชฺเชสิ. ตสฺส วิสฺสฏฺฐภาวํ อานนฺโทเยว อญฺญาสิ. อญฺโญ โกจิปิ ชานนฺโต นาม นตฺถิ. ตสฺมา ภิกฺขุสงฺฆมฺปิ ชานาเปสฺสามีติ เชตวนมหาวิหารํ คนฺตฺวา สพฺพํ ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาตาเปตฺวา ภิกฺขเว ตถาคตสฺส น จิรสฺเสว ติณฺณํ มาสานํ อจฺจเยน ปรินิพฺพานํ ภวิสฺสติ, ตุมฺเห สตฺตตึสโพธิ ปกฺขิยธมฺเมสุ สมคฺคา หุตฺวา เอกีภาวา โหถ, ตุมฺเห วิวาทํ มา กโรถ. อปฺปมาเทน ติสฺโส สิกฺขา สมฺปาเทถาติ วตฺวา ปุน ทิวเส เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปิณฺฑปาตา ปฏิกฺกมิตฺวา ภณฺฑคามํ คโต. ภณฺฑคามโต หตฺถิคามํ หตฺถิคามโต อมฺพคามํ อมฺพคามโต ชมฺพุคามํ ชมฺพุคามโต นิคฺโรธคามํ นิคฺโรธคามโต โภคนครํ โภคนครโต ปาวานครํ ปาวานครโต กุสินารานครํ ปตฺโต. ตตฺถ ยมกสาลานมนฺตเร ฐีโต อานนฺทตฺเถรํ อามนฺเตตฺวา อุนฺตรสีสกํ กตฺวา มญฺจกํ ปญฺญาเปหิ กิลนฺโตสฺมิ อานนฺท นิปชฺชิสฺสามิ’ติ อาห. ตํ สุตฺวา อานนฺทตฺเถโร อุตฺตรสีสกํ กตฺวา มญฺจกํ ปญฺญาเปตฺวา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ อตฺถริตฺวา ปญฺจจตฺตาลีสวสฺสานิ อสยิตพุทฺธเสยฺยํ สยนฺโต ทกฺขิณปสฺเสน สโต สมฺปชาโน อนุฏฺฐานสญฺญํ มนสิกริตฺวา สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ. Bậc Đạo Sư, sau khi đã thuyết giảng giáo pháp Tam Tạng trong bốn mươi lăm năm, đã cứu vớt chúng sanh cần được giáo hóa khỏi vòng luân hồi bằng cách giúp họ chứng đắc bốn Thánh đạo và bốn Thánh quả, và đã an lập họ trong Niết-bàn. Vào thời kỳ cuối, khi đang trú tại Cāpāla Cetiya gần thành Vesāli, được Ma vương thỉnh cầu nhập Bát-niết-bàn, Ngài đã chánh niệm tỉnh giác xả bỏ thọ hành. Chỉ có ngài Ānanda biết được việc xả bỏ ấy. Không một ai khác biết được. Vì vậy, với ý nghĩ 'Ta sẽ cho Tăng chúng biết', Ngài đã đi đến đại tịnh xá Jetavana, triệu tập toàn thể Tăng chúng và nói: 'Này các Tỳ khưu, không bao lâu nữa, sau ba tháng, đức Như Lai sẽ nhập Bát-niết-bàn. Các con hãy hòa hợp, đoàn kết trong ba mươi bảy phẩm trợ đạo. Các con chớ có tranh cãi.' Sau khi nói: 'Hãy tinh cần thành tựu ba học xứ', vào ngày hôm sau, Ngài đi khất thực ở Vesāli, sau khi khất thực xong, Ngài đã đi đến làng Bhaṇḍa. Từ làng Bhaṇḍa đến làng Hatthi, từ làng Hatthi đến làng Amba, từ làng Amba đến làng Jambu, từ làng Jambu đến làng Nigrodha, từ làng Nigrodha đến thành Bhoga, từ thành Bhoga đến thành Pāvā, từ thành Pāvā, Ngài đã đến thành Kusinārā. Tại đó, khi đang đứng giữa hai cây Sāla song đôi, Ngài gọi Trưởng lão Ānanda và nói: 'Này Ānanda, hãy sửa soạn một chiếc giường với đầu hướng về phía bắc. Ta mệt rồi, Ānanda, Ta sẽ nằm xuống.' Nghe vậy, Trưởng lão Ānanda đã sửa soạn một chiếc giường với đầu hướng về phía bắc, trải tấm y tăng-già-lê gấp làm bốn, và Bậc Đạo Sư đã nằm xuống trong tư thế của sư tử, nằm nghiêng về bên phải, chánh niệm tỉnh giác, tác ý tưởng không đứng dậy nữa, một tư thế nằm của bậc Giác Ngộ mà Ngài đã không nằm trong suốt bốn mươi lăm năm. อตีตมทฺธาน ภเว จรนฺโต,อนนฺตสตฺเต กรุณายุเปโต; กตฺวาน ปุญฺญานิ อนปฺปกานิ,ปตฺโต สิวํ โลกหิตาย นาโถ. Lang thang trong các kiếp sống suốt thời gian quá khứ, / Với lòng bi mẫn đối với vô lượng chúng sanh; / Sau khi đã làm vô số các công đức, / Bậc Lãnh Đạo đã đạt đến sự an lành vì lợi ích của thế gian. เอวํ หิ โส ทสพโลปิ วิหีนถาโม,ยมสฺส สาลาน นิปชฺชิ มชฺเฌ; กตฺวาน สญฺญญฺหิ อนุฏฺฐหานํ,ส อิทฺธิมา มารมุขํ ปวิฏฺโฐ. Như vậy, bậc Thập Lực, dù sức lực đã suy giảm, / Đã nằm xuống giữa hai cây Sāla song đôi; / Sau khi đã tác ý tưởng không đứng dậy nữa, / Bậc Thần thông chủ đã đi vào miệng của tử thần. ตสฺมึ ขเณ สมกสาลา สุปุปฺผิตา อเหสุํ. น เกวลํ ยมกสาลาเยว สุปุปฺผีตา, อถ โข ทสสหสฺสี โลกธาตุ จกฺกวาเฬสุ สาลรุกฺขาปิ ปุปฺผิตา. น สาลรุกฺขาเยว สุปุปฺผิตา, อถ โข ยํ กิญฺจิ ปุปฺผุปคผลูปค รุกฺขชาตํ สพฺพมฺปิ ปุปฺผญฺจ ผลญฺจ คณฺหิ. ชเลสุ ชลปทุมานิ ถเลสุ ถลปทุมานิ ขนฺเธสุ ขนฺธปทุมานิ สาขาสุ สาขาปทุมานิ ลตาสุ ลตาปทุมานิ อากาเส โอลมฺพปทุมานิ ปิฏฺฐิปาสาเณ หินฺทิตฺวา สตปตฺตปทุมานิ สุปุปฺผิตานิ อเหสุํ. ปถวิโต ยาว พฺรหฺมโลโก ตาว ทสสหสฺสิ จกฺกวาฬา เอกมาลาคุณา วิย อเหสุํ. เทวา อากาสโต ทิพฺพมนฺทารวปาริจฺฉตฺตกโกวิฬารปุปฺผานิ จ จนฺทนจุณฺณานิ จ สมากิรนฺติ. ทิพฺพตุริยสงฺคิติโย จ อนฺตลิกฺเข ปวตฺตนฺติ. อเนกานิ อจฺฉริยสหสฺสานิ อเหสุํ. เอวํ ปูชาวิเสเส ปวตฺตมาเน ปฐมยาเม สุภทฺทปริพฺพาชกํ วิเนตฺวา มชฺฌิมยาเม ทสสหสฺสิ โลกธาตุ เทวตานํ อนุสาสิตฺวา ปจฺฉิมยามาวสาเน ปฐมชฺฌานํ สมาปชฺชิตฺวา ตโต วุฏฺฐาย ทุติยชฺฌานํ จตุตฺถชฺฌานํ สมาปชฺชิ. ตโต วุฏฺฐาย อากาสานญฺจายตนํ วิญฺญาณญฺจายตนํ อากิญฺจญฺญายตนํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิตฺวา ตโต วุฏฺฐาย นิโรธสมาปตฺตึ สมาปชฺชิ. ตโต วุฏฺฐาย ปฐมชฺฌานํ ทุติยชฺฌานํ ตติยชฺฌานํ จตุตฺถชฺฌานญฺจ สมาปชฺชิ. ตโต วุฏฺฐาย เอตฺถนฺตรโต อนุปาทิเสสนิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ. Vào khoảnh khắc ấy, hai cây sala đồng loạt trổ hoa rực rỡ. Không chỉ hai cây sala ấy trổ hoa, mà tất cả cây sala trong mười ngàn thế giới cũng đều trổ hoa. Không chỉ các cây sala trổ hoa, mà tất cả các loại cây có hoa có quả đều kết hoa và đậu trái. Hoa sen nước nở trong nước, hoa sen đất nở trên đất liền, hoa sen thân nở trên thân cây, hoa sen cành nở trên cành cây, hoa sen dây nở trên dây leo, hoa sen treo lơ lửng nở trên không trung, hoa sen trăm cánh nở ra từ việc xuyên thủng các tảng đá. Mười ngàn thế giới, từ mặt đất cho đến cõi Phạm thiên, giống như một tràng hoa kết lại. Chư thiên từ không trung rải xuống các loài hoa trời như mandārava, pāricchattaka, koviḷāra và bột chiên đàn. Âm nhạc chư thiên vang lên giữa không trung. Hàng ngàn điều kỳ diệu đã xảy ra. Khi các sự cúng dường đặc biệt như vậy đang diễn ra, trong canh đầu, Ngài đã tế độ du sĩ Subhadda, trong canh giữa, Ngài đã giáo huấn chư thiên của mười ngàn thế giới, và vào cuối canh cuối, Ngài đã nhập Sơ thiền, rồi xuất khỏi đó, nhập Nhị thiền cho đến Tứ thiền. Xuất khỏi đó, Ngài nhập Không Vô Biên Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ, Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, rồi xuất khỏi đó, Ngài nhập Diệt Thọ Tưởng Định. Xuất khỏi đó, Ngài nhập lại Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, và Tứ thiền. Xuất khỏi đó, ngay sau đó, Ngài đã nhập Vô Dư Y Niết Bàn. มหาโมหตมํ หนฺตฺวา สตฺตานํ หทยสฺสิตํ,รวีว โชตมาโน โส โลกสฺส อนุกมฺปโก; วสฺสานิ ปญฺจตาลีสํ กตฺวา สตฺตหิตํ พหุํ,อธุนา อคฺคิกฺขนฺโธว ปรินิพฺพายิ โส ชิโน. Đã diệt trừ bóng tối si mê vĩ đại ngự trị trong tâm chúng sanh, Ngài, bậc bi mẫn thế gian, tỏa sáng như mặt trời; trong bốn mươi lăm năm, đã làm nhiều điều lợi ích cho chúng sanh, nay bậc Chiến Thắng ấy đã nhập Niết Bàn, như một khối lửa đã tắt. เอวํ ปน ภควติ ปรินิพฺพุเต วิสฺสกมฺมเทวปุตฺโต ตถาคตสฺส สรีรปฺปมาณํ วรโทณึ รตเนหิ มาเปตฺวา วิสุทฺธกปฺปาเสหิ ตถาคตสฺส สรีรํ เวเฐตฺวา รตนโทณิยํ ปกฺขิปิตฺวา คนฺธเตเลหิ ปูเรตฺวา อปราย โทณิยา ปิทหิตฺวา สพฺพคนฺธทารุจิตกํ กตฺวา เยภุยฺเยน เทวตาโย โลหิตจนฺทนฆฏิกาโย อาทาย จิตกายํ ปกฺขิปิตฺวา อคฺคึ คาหาเปตุํ นาสกฺขึสุ. กสฺมา? มหากสฺสปตฺเถรสฺส อนาคตตฺตา. โส อายสฺมา มหากสฺสปตฺเถโร เยภุยฺเยน พหุนฺนํ เทวานํ ปิโย มนาโป. เถรสฺส หิ ทานํ ทตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺตานํ ปมาโณ นาม นตฺถิ. ตสฺมา เทวตา ตสฺมึ สมาคเม อตฺตโน กุลูปคตฺเถรํ อทิสฺวา อมฺหากํ มหากสฺสปตฺเถโร กุหินฺติ โอโลเกนฺโต อตฺตโน ปริวาเรหิ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ มคฺคํ ปฏิปนฺโนติ ญตฺวา ยาว เถโร อิมสฺมึ น สมฺปตฺโต จิตกํ ตาว น ปชฺชลตุติ อธิฏฺฐหึสุ. ตสฺมึ กาเล เถโร เยภุยฺเยน เตรสธุตงฺคธเรหิ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ อาคนฺตฺวา จิตกํ ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ปาทปสฺเส ฐีโต, ภนฺเต ตุมฺหากํ ทสฺสนตฺถาย อิโต กปฺปสตสหสฺสมตฺถเก ปทุมุตฺตรสตฺถุโน ปาทมุเล อภินีหารโต ปฏฺฐาย อวิชหิตฺวา อาคโต. อิทานิ เม อวสานทสฺสนนฺติ ปาเท คเหตฺวา วนฺทิตุํ อธิฏฺฐาสิ. Khi Đức Thế Tôn đã nhập Niết Bàn như vậy, thiên tử Tỳ Thủ Yết Ma đã tạo ra một chiếc quách quý bằng châu báu vừa với kim thân của Như Lai, dùng bông gòn tinh khiết quấn kim thân Như Lai, đặt vào trong quách báu, đổ đầy dầu thơm, đậy lại bằng một chiếc quách khác, rồi dựng một giàn hỏa thiêu bằng mọi loại gỗ thơm. Phần lớn chư thiên đã lấy những khúc gỗ chiên đàn đỏ đặt lên giàn hỏa thiêu, nhưng không thể làm cho lửa bắt cháy. Vì sao? Vì Trưởng lão Đại Ca Diếp chưa đến. Vị Trưởng lão Đại Ca Diếp đáng kính ấy được rất nhiều chư thiên yêu mến và quý trọng. Thật vậy, không thể kể xiết số lượng chư thiên đã tái sanh về cõi trời do đã cúng dường đến Trưởng lão. Vì thế, chư thiên trong cuộc hội họp ấy không thấy vị Trưởng lão thân thuộc của mình, bèn nhìn xem: 'Trưởng lão Đại Ca Diếp của chúng ta ở đâu?', và biết rằng ngài đang trên đường cùng với đoàn tùy tùng gồm năm trăm vị Tỳ khưu, nên họ đã phát nguyện rằng: 'Chừng nào Trưởng lão chưa đến nơi này, giàn hỏa thiêu sẽ không bốc cháy.' Vào lúc ấy, Trưởng lão cùng với năm trăm vị Tỳ khưu, phần lớn là những vị hành mười ba pháp đầu đà, đã đến, đi nhiễu quanh giàn hỏa thiêu ba vòng rồi đứng ở phía chân, (nghĩ rằng): 'Bạch Thế Tôn, để được diện kiến Ngài, con đã không rời bỏ con đường tu tập kể từ khi phát nguyện dưới chân Đức Phật Padumuttara cách đây một trăm ngàn đại kiếp. Nay là lần diện kiến cuối cùng của con', ngài đã phát nguyện được cầm lấy đôi chân của Đức Phật để đảnh lễ. มหากสฺสปเถโร โส ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขโต; เอกํสํ จีวรํ กตฺวา ปคฺคเหตฺวาน อญฺชลึ. Trưởng lão Đại Ca Diếp ấy, được Tăng chúng vây quanh; đã đắp y lệch vai và chắp tay lại. ปทกฺขิณญฺจ ติกฺขตฺตุํ กตฺวา ฐตฺวา ปทนฺติเก; ปติฏฺฐหนฺตุ สีเส เม ชินปาเทติ’ธิฏฺฐหิ. Sau khi đi nhiễu ba vòng và đứng gần bên chân; ngài phát nguyện: 'Xin đôi chân của bậc Chiến Thắng hãy đặt lên đầu con.' สหาธิฏฺฐานํ จิตกา ทุสฺสานิ จ วิภินฺทิย; นิกฺขมึสุ ตทา ปาทา ฆนมุตฺโตว จนฺทิมา. Cùng với lời phát nguyện, (đôi chân) xuyên qua giàn hỏa thiêu và các lớp vải; đôi chân lúc ấy hiện ra, như vầng trăng thoát khỏi mây. อุโห หตฺเถหิ ปคฺคยฺห ฐเปตฺวา อตฺตโน สิเร; วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท ขมาเปตฺวา วิสชฺชยี. Ngài dùng hai tay nâng lên, đặt trên đầu mình; đảnh lễ đôi chân của Bậc Đạo Sư, xin sám hối rồi đặt xuống. ปุณฺณจนฺโท ยถา อพฺภํ จิตกํ ปาวิสิ ตทา; อิทํ อจฺเฉรกํ ทิสฺวา รวํ รวิ มหาชโน. Như trăng rằm đi vào mây, (đôi chân) lúc ấy trở vào giàn hỏa thiêu; thấy điều kỳ diệu này, đại chúng reo hò vang dội. อุฏฺฐหิตฺวาน ปาจีนา วนฺโท อตฺถงฺคโต ยถา; ปาเท อนฺตรธายนฺเต อโรทึสุ มหาชนา. Như mặt trăng mọc ở phương đông rồi lặn đi, khi đôi chân biến mất, đại chúng đã khóc than. ตทา มลฺลราชาโน ภควโต สรีรกิจฺจํ กริสฺสามาติ วตฺวา นานาวตฺถาภรณานิ นิวาเสตฺวา ปริวารยึสุ. ตโต ราชาโน มนุสฺสา จ อคฺคึ ทาตุํ อารหึสุ. ตทา สกฺโก? มยิ ปน ปรินิพฺพุเต สกฺโก เทวราชา มณิโชติรสํ ปสาเรตฺวา นิกฺขนฺตอคฺคินา มม สรีรกิจฺจํ กริสฺสติ. มณิอคฺคิโน อวสาเน มนุสฺสา อคฺคึ กริสฺสนฺติติ. เอวํ พุทฺธวจนํ ปริภาเวตฺวา นิกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ภควโต สรีรกิจฺจํ กตฺวา สมนฺตโต อุฏฺฐหตุติ อธิฏฺฐหิ. Lúc ấy, các vị vua Malla nói: 'Chúng ta sẽ thực hiện nghi lễ cho kim thân của Đức Thế Tôn,' rồi mặc vào các loại y phục và trang sức, đứng vây quanh. Sau đó, các vị vua và dân chúng bắt đầu châm lửa. Lúc ấy, Đế Thích, suy niệm lời Phật dạy rằng: 'Khi ta nhập Niết Bàn, vua trời Đế Thích sẽ tỏa ra ánh sáng từ ngọc ma-ni và thực hiện nghi lễ cho kim thân của ta bằng ngọn lửa phát ra từ đó. Sau khi ngọn lửa từ ngọc ma-ni kết thúc, loài người sẽ châm lửa,' đã đi nhiễu ba vòng, thực hiện nghi lễ cho kim thân của Đức Thế Tôn và phát nguyện: 'Nguyện lửa hãy bốc lên từ khắp mọi phía.' ตสฺมึ ขเณ สยเมว จิตกํ อคฺคิ คณฺหิ. สรีรํ ปน ภควโต ฌายามานํ ฉวิจมฺมมํสนหารุอฏฺฐิอฏฺฐิมิญฺชํ อเสเสตฺวา สุมนมกุฬมุตฺตาราสิสทิสเมว ธาตุโย อวเสสา อเหสุํ. Vào khoảnh khắc ấy, lửa tự bốc lên trên giàn hỏa thiêu. Khi kim thân của Đức Thế Tôn được thiêu, da, thịt, gân, xương, và tủy xương đều cháy hết không còn sót lại, chỉ còn lại xá-lợi giống như những nụ hoa lài và một đống ngọc trai. ปรินิพฺพุตกาเลปิ สกลํ กลุนํ อหุ; ปริเทโว มหา อาสิ มหี อุทฺริยนํ ยถา. Ngay cả vào lúc Niết Bàn, tất cả đều bi thương; tiếng than khóc vang dội, như thể mặt đất vỡ ra. เทวตายานุภาเวน สตฺถุโน จิตโก สยํ; ตโต เอกปฺปหาเรน ปชฺชลิตฺถ สมนฺตโต. Do oai lực của chư thiên, giàn hỏa thiêu của Bậc Đạo Sư tự nó, bỗng nhiên bùng cháy lên từ khắp mọi phía. ยญฺจ อพฺภนฺตรํ ทุสฺสํ ยํ ทุสฺสํ สพฺพพาหิรํทุสฺเส ทฺเวว น ฌายึสุ เตสํ ทุสฺสานมนฺตเร; Lớp vải trong cùng và lớp vải ngoài cùng, chỉ hai lớp vải ấy là không bị cháy, (còn các lớp) ở giữa hai lớp vải đó (thì cháy hết). ยถา นิรุทฺธเตลสฺส น มสี น จ ฉาริกา; เอวมสฺส น ทิสฺสติ พุทฺธคตฺตสฺส ฌายโต. Giống như bơ sữa hay dầu khi cháy hết không còn muội than hay tro; cũng vậy, không thấy (muội than hay tro) từ kim thân của Đức Phật khi được thiêu. สุมนมกุฬสภาวา จ โธตมุตฺตาภเมว จ; สุวณฺณวณฺณสํกาสา อวสิสฺสํสุ ธาตุโย. Các xá-lợi còn lại có trạng thái như nụ hoa lài, và giống như ngọc trai đã được rửa sạch, và tương tự như màu sắc của vàng. ทาฐา จตสฺโส อุณฺหีสํ อกฺขกา ทฺเว จ สตฺติมา; น วิกิณฺณา ตโต เสสา วิปฺปกิณฺณาว ธาตุโย. Bốn xá-lợi răng nanh, xá-lợi nhục kế, và hai xá-lợi xương đòn, bảy xá-lợi này đã không bị phân tán. Ngoài ra, các xá-lợi còn lại đều bị phân tán. อโหสิ ตนุกา ธาตุ สาสปพีชมตฺติกา; ธาตุโย มชฺฌิมา มชฺเฌภินฺนตณฺฑุลมตฺติกา. Xá-lợi nhỏ có kích thước bằng hạt cải; xá-lợi cỡ trung bình có kích thước bằng hạt gạo bể đôi. ธาตุโย มหติ มชฺเฌ ภินฺนมุคฺคปฺปมาณิกา; ธาตุวณฺณา ตโย อาสุํ พุทฺธาธิฏฺฐานเตชสา. Xá-lợi lớn có kích thước bằng hạt đậu xanh bể đôi. Do năng lực chú nguyện của Đức Phật, xá-lợi có ba màu sắc. สาริปุตฺตสฺส เถรสฺส สิสฺโส สรภุนามโก; อาทาย ชินคีวฏฺฐึ จิตกาโตว ธาตุ โส. Vị đệ tử của Trưởng lão Sāriputta tên là Sarabhu, vị ấy đã lấy xá-lợi xương cổ của Đấng Chiến Thắng từ giàn hỏa táng. สทฺธึ สิสฺสสหสฺเสน เจติเย มหิยงฺคเณ; ฐเปตฺวา เจติยํ กตฺวา กุสินารมคา มุนิ. Cùng với một ngàn vị đệ tử, vị ẩn sĩ đã kiến tạo một bảo tháp tại Mahiyangana và tôn trí (xá-lợi trong đó), sau khi đã đi đến Kusinārā. ฉฬภิญฺโญ วสิปฺปตฺโต เขโม การุณิโก มุนิ; สหสา จิตกาโตว วามทาฐํ สมคฺคหี. Vị ẩn sĩ từ bi, an ổn, người đã chứng đắc sáu thắng trí và đạt đến sự thuần thục, đã nhanh chóng lấy chiếc răng nanh bên trái từ giàn hỏa táng. อากาสโต ปติตฺวาปิ นิกฺขมิตฺวาปิ สาลโต; สมนฺตโตมฺพุมุคฺคนฺตฺวา นิพฺพาเปสุํ ชลานลํ. Nước từ trời rơi xuống, và cũng từ các cây Sāla tuôn ra, và nước từ khắp nơi phun lên, đã dập tắt ngọn lửa. มลฺลราชคณา สพฺเพ สพฺพคนฺโธทเกน ตํ; จิตกํ โลกนาถสฺส นิพฺพาเปสุํ มเหสิโน. Tất cả các vị vua dòng Mallā đã dùng các loại nước thơm để dập tắt giàn hỏa táng của bậc Đại Ẩn Sĩ, Đấng Lãnh Đạo của thế gian. เอวํ ปน สพฺพโลเก กรุณาธิโก สมฺมาสมฺพุทฺโธ เวสาขปุณฺณมุโปสเถ องฺคารทิวเส ปรินิพฺพุโต. เทวมนุสฺสานํ สงฺคหกรณตฺถาย ยมกสาลานมนฺตเร จิตกํ สตฺตรตฺตินฺทิวํ วสี. ตโต วีสํ หตฺถสติกสฺส อุปริ สตฺตรตฺตินฺทิวํ วสิ. ยาว อคฺคิปรินิพฺพาปนํ สตฺตรตฺตินฺทิวํ โหติ. Như vậy, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, người có lòng bi mẫn tột cùng đối với tất cả thế gian, đã nhập Vô Dư Niết-bàn vào ngày thứ Ba, là ngày lễ Uposatha của rằm tháng Vesākha. Vì mục đích mang lại lợi ích cho chư thiên và nhân loại, giàn hỏa táng ở giữa hai cây Sāla song thọ đã tồn tại trong bảy ngày bảy đêm. Sau đó, (ngọn lửa) bốc cao hơn hai mươi trăm cubit và tồn tại trong bảy ngày bảy đêm. Cho đến khi ngọn lửa được dập tắt là bảy ngày bảy đêm. ตโต สตฺตทิวสานิ กุสินารายํ มลฺลราชปุตฺเตสุ คนฺโธทเกน จิตกํ นิพฺพาปยมาเนสุ สาลรุกฺขโต อุทกธารา นิกฺขมิตฺวา จิตกํ นิพฺพาปยึสุ. ตโต ทสพลสฺส ธาตุโย สุวณฺณจงฺโคฏเก ปกฺขิปิตฺวา อตฺตโน นคเร สนฺถาคาเร ฐเปตฺวา สตฺติปญฺชรํ กตฺวา ธนุปากาเรหิ ปริกฺขิปาเปตฺวา สตฺตาหํ นจฺจคีตวาทิตคนฺธมาลาทีหิ มลฺลราชปุตฺตา สกฺการํ กรึสุ. Sau đó, trong bảy ngày, trong khi các vương tử Mallā ở Kusinārā đang dùng nước thơm để dập tắt giàn hỏa táng, những dòng nước đã tuôn ra từ các cây Sāla và dập tắt giàn hỏa táng. Kế đó, sau khi đặt xá-lợi của bậc Thập Lực vào một chiếc tráp bằng vàng và tôn trí tại đại sảnh trong thành phố của họ, các vương tử Mallā đã cho dựng một hàng rào bằng giáo và bao quanh bởi một bức tường bằng cung, rồi cử hành lễ cúng dường trong bảy ngày với vũ, nhạc, ca hát, hương, hoa và những thứ tương tự. ตโต เต มลฺลราชาโน รมฺมํ เทวสโภปมํ; สพฺพถา มณฺฑุยิตฺวาน สนฺถาคารํ ตโต ปน. Sau đó, các vị vua dòng Mallā ấy, sau khi trang hoàng đại sảnh của họ bằng mọi cách cho trở nên lộng lẫy như thiên đình, มคฺคํ อลงฺกริตฺวาน ยาว มกุฏเจติยา; หตฺถีกฺขนฺเธ ฐเปตฺวาน เหมโทณึ สธาตุกํ. đã trang hoàng con đường cho đến tận Makuṭa-cetiya, và đã đặt chiếc hũ vàng chứa xá-lợi lên lưng voi. คนฺธาทีหิปิ ปูเชตฺวา กีฬนฺตา สาธุกีฬิตํ; ปเวเสตฺวาน นครํ สนฺถาคาเร มโนรเม. Sau khi cúng dường bằng hương liệu và các vật phẩm khác, và cử hành một lễ hội long trọng, họ đã tiến vào thành phố và đến đại sảnh lộng lẫy. ทสภูมสฺมึ ปลฺลงฺเก ฐเปตฺวา ชินธาตุโย; อุสฺสยุํ เต ตทา ฉตฺเต สนฺถาคารสมนฺตโต. Họ đã tôn trí xá-lợi của Đấng Chiến Thắng trên một chiếc ngai cao mười tầng, và rồi họ đã giương lọng che khắp xung quanh đại sảnh. หตฺถีหิ ปริกฺขิปาเปสุํ ตโต อสฺเส ตโต รเถ,อญฺโญ’ญฺญํ ปริวาเรตฺวา ตโต โยเธ ตโต ธนุ; อิติ ปริกฺขิปาเปสุํ สมนฺตา โยชนํ กมา,ตทา นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ จ ปูชยุํ.) Họ đã cho voi bao quanh, rồi đến ngựa, rồi đến xe ngựa, rồi đến binh lính, rồi đến cung thủ, lớp này bao quanh lớp kia. Cứ như thế, họ đã cho bao quanh theo thứ tự trong phạm vi một do-tuần. Khi ấy, họ đã cúng dường bằng vũ điệu, ca hát, và âm nhạc. ปรินิพฺพานกถา สมตฺตา. Câu chuyện về sự nhập Vô Dư Niết-bàn đến đây là kết thúc. ตโต ภควโต ปรินิพฺพุตภาวํ สุตฺวา อชาตสตฺตุ มหาราชา โกสินารกานํ มลฺลานํ สาสนํ เปเสสิ. อหมฺปิ ขตฺติโย ภควาปิ ขตฺติโย สตฺถุโน สรีรธาตุนํ ถูปญฺจ มหญฺจ กโรมีติ. เตเนว อุปาเยน เวสาลิยํ ลิจฺฉวิราชาโน จ กปิลวตฺถุมฺหิ สกฺยราชาโน จ อลฺลกปฺปเก พุลโย จ รามคามเก โกฬิยา จ เวฐทีปเก พฺราหฺมโณ จ ปาวายํ ปาเวยฺยกา จ สาสนํ เปเสตฺวา สพฺเพ เอกโต หุตฺวา โกสินารเกหิ สทฺธึ วิวาทํ อุปฺปาเทสุํ. เตสํ ปน อาจริโย ทฺโรณพฺราหฺมโณ นาม. โส เตสํ? มา โภนฺโต วิคฺคหวิวาทํ กโรถ, อมฺหากํ ภควา ขนฺติวาทีเยวาติ วตฺวา ตาทิสสฺส จ ขนฺติเมตฺตานุทฺทยสมฺปนฺนสฺส สรีรภาเค กลหํ กาตุํ อยุตฺตนฺติ อาห. Sau đó, nghe tin Đức Thế Tôn đã nhập Vô Dư Niết-bàn, đại vương Ajātasattu đã gửi một thông điệp đến những người Mallā ở Kusinārā: 'Ta cũng là một Sát-đế-lợi, Đức Thế Tôn cũng là một Sát-đế-lợi. Ta sẽ xây dựng một bảo tháp và tổ chức một lễ hội cho xá-lợi kim thân của bậc Đạo Sư.' Cùng một cách như vậy, các vị vua Licchavi ở Vesālī, các vị vua Sakya ở Kapilavatthu, những người Buli ở Allakappa, những người Koliya ở Rāmagāma, vị Bà-la-môn ở Veṭhadīpa, và những người Pāvā ở Pāvā, sau khi gửi thông điệp, tất cả đã cùng nhau đến và gây ra một cuộc tranh chấp với những người ở Kusinārā. Vị thầy của họ tên là Bà-la-môn Doṇa. Vị ấy nói với họ: 'Thưa quý vị, đừng gây gổ và tranh cãi. Đức Thế Tôn của chúng ta là người thuyết giảng về sự nhẫn nại.' và nói rằng không thích hợp để tranh giành phần xá-lợi của một người đã quá viên mãn về nhẫn nại, từ ái và bi mẫn như vậy. (ราชา อชาตสตฺตุ จ ลิจฺฉวี จ นราธิปา; สกฺยา จ อลฺลกปฺปา จ โกฬิยาปิ จ รามเก. Vua Ajātasattu và các vị vua Licchavi, các vị dòng Sakya và những người ở Allakappa, và cả những người Koliya ở Rāmagāma. พฺราหฺมโณ เวฐทีโป จ มลฺลปาเวยฺยกาปิ จ; มลฺลา จ ธาตุ อตฺถาย อญฺญมญฺญํ วิวาทยุํ. Vị Bà-la-môn ở Veṭhadīpa và cả những người Mallā ở Pāvā, và những người Mallā (ở Kusinārā) đã tranh cãi với nhau vì xá-lợi. เอวํ สนฺเต ตทา โทโณ พฺราหฺมโณ เอตทพฺรวี; สุณนฺตุ โภนฺโต เม วาจํ หิตมตฺถุปสํหิตํ. Khi sự việc đang như vậy, Bà-la-môn Doṇa đã nói điều này: 'Thưa quý vị, xin hãy lắng nghe lời của tôi, một lời nói hữu ích và đầy ý nghĩa.' ขนฺติวาที อิสิกาเล ธมฺมปาลกุมารเก; ฉทฺทนฺเต ภุริทตฺเต จ จมฺเปยฺเย สงฺขปาลเก. (Đức Phật của chúng ta) trong thời là ẩn sĩ Khantivādī, trong thời là vương tử Dhammapāla, trong các kiếp Chaddanta, Bhuridatta, Campeyya, và Saṅkhapāla, มหากปิชาตกาเล อมฺหากํ โลกนายโก; โกปํ อกตฺวา อญฺเญสุ ขนฺติเมว อกา ชิโน. và trong thời của Bổn sanh Mahākapi, Đấng Lãnh đạo thế gian của chúng ta, Đấng Chiến Thắng, đã không tức giận với những người khác mà chỉ thực hành sự nhẫn nại. สิฏฺฐาสิฏฺเฐ สุเข ทุกฺเข ลาภาลาเภ ยสายเส; ตาที ลกฺขณสมฺปนฺโน ขนฺติวาเทสุ กา กถา. Đối với lời khen và tiếng chê, trong hạnh phúc và đau khổ, trong được và mất, trong danh vọng và tai tiếng, Ngài là người có đặc tính như vậy (bất động). Cần gì phải nói đến những lời dạy của Ngài về sự nhẫn nại? เอวํ ภวตํ วิวาเท สมฺปหาโร น สาธุโก; สพฺเพว สหิตา โหถ สมคฺคา โมทมานกา. Do đó, trong cuộc tranh chấp của quý vị, bạo lực là không tốt. Tất cả hãy cùng nhau đoàn kết, hòa hợp và hoan hỷ. ตถาคตสฺส สารีรํ อฏฺฐภาคํ กโรมเส; ถูปา วิตฺถาริตา โหนฺตุ ปสนฺนา หิ พหุชฺชนา. Chúng ta hãy chia kim thân của Đức Như Lai thành tám phần. Mong rằng các bảo tháp sẽ được phổ biến rộng rãi, vì có nhiều người có lòng tịnh tín. เตน หิ วิภเชหิ ตฺวํ อฏฺฐภาคนฺตุ พฺราหฺมณ; ถูปา วิตฺถาริตา โหนฺตุ ปสนฺนา หิ พหุชฺชนา. 'Vậy thì, thưa Bà-la-môn, chính ngài hãy chia thành tám phần. Mong rằng các bảo tháp sẽ được phổ biến rộng rãi, vì có nhiều người có lòng tịnh tín.' เอวํ วุตฺเต ตทา โทโณ พฺราหฺมโณ คณเชฏฺฐโก; สุวณฺณํ นาฬึ กตฺวาน สมํ ภาเชสิ ราชุนํ. Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Doṇa, người đứng đầu nhóm, đã dùng một đấu (nāḷi) bằng vàng và chia đều cho các vị vua. โสฬสนาฬิโย อาสุํ สพฺพา ตา เสสธาตุโย; เอเกกปุรวาสีนํ ทฺเว ทฺเว โทโณ อทา ตทา. Tổng cộng có mười sáu đấu (nāḷi) xá-lợi còn lại. Khi ấy, Doṇa đã trao cho cư dân của mỗi thành phố hai đấu. ธาตุโย จ คเหตฺวาน หฏฺฐตุฏฺฐา นราธิปา; คนฺตฺวา สเก สเก รฏฺเฐ เจติยานิ อการยุํ. Và sau khi nhận được xá-lợi, các vị vua, với lòng vui mừng và hoan hỷ, đã trở về vương quốc của mình và cho xây dựng các bảo tháp. โทโณ ตุมฺพํ คเหตฺวาน กาเรสิ ตุมฺพเจติยํ; องฺคารถูปํ กาเรสุํ โมริยา หฏฺฐมานสา. Bà-la-môn Doṇa, sau khi lấy cái lu, đã cho dựng tháp Thờ Lu; các vị vua Moriya với tâm hoan hỷ đã cho dựng tháp Thờ Tro Than. เอกา ทาฐา ติทสปุเร เอกา นาคปุเร อหุ; เอกา คนฺธารวิสเย เอกา กาลิงฺคราชิโน.) Một xá-lợi răng ở cõi trời Ba Mươi Ba, một ở long cung; một ở xứ Gandhāra, một thuộc về vua xứ Kāliṅga. ตตฺถ โทโณติ? ตทา คณาจริโย. โส ธาตุโย วิภชนฺโต เอกํ ทกฺขิณทาฐาธาตุํ คเหตฺวา เวฐนฺตเร ฐเปสิ. ตทา สกฺโก อชฺช ทกฺขิณทาฐาธาตุํ โก ลภตีติ จินฺเตตฺวา เวฐนฺตเร ปสฺสิ. โส รตนจงฺโคฏกํ คเหตฺวา อทิสฺสมานกาเยน คนฺตฺวา ธาตุํ คเหตฺวา ตาวตึสภวเน จูฬามณิเจติย เอกโยชนุพฺเพธํเยว มหนฺตํ ถูปํ กตฺวา ฐเปสิ. เอกํ ทกฺขิณทฐาธาตุํ ปาทคฺคนฺตเร อกฺกมิตฺวา คณฺหิ. เอตฺตาวตา ตาวตึสภวนทนฺตธาตุกถา ปริปุณฺณา เวทิตพฺพา. Ở đây, Doṇa là ai? Khi ấy, (ông là) vị thầy của các nhóm người. Vị ấy, trong khi đang phân chia xá-lợi, đã lấy một xá-lợi răng nanh bên phải và đặt vào bên trong khăn quấn đầu. Khi ấy, vua trời Đế-thích đã suy nghĩ rằng: ‘Hôm nay, ai sẽ nhận được xá-lợi răng nanh bên phải?’ và đã nhìn thấy (xá-lợi) ở bên trong khăn quấn đầu. Vị ấy, sau khi lấy một cái hộp báu, đã đi đến với thân hình tàng ẩn, đã lấy xá-lợi và đã làm một bảo tháp lớn cao đúng một do-tuần ở tháp Cūḷāmaṇi tại cõi trời Ba Mươi Ba rồi tôn trí ở đó. (Doṇa) đã giẫm lên một xá-lợi răng nanh bên phải ở giữa hai bàn chân và lấy đi. Cho đến đây, câu chuyện về xá-lợi răng ở cõi trời Ba Mươi Ba nên được biết là đã đầy đủ. ตทา ชยเสโน นาม นาคราชา ภควโต ปรินิพฺพุตภาวํ สุตฺวา อชฺช ปจฺฉิมทสฺสนํ ปสฺสิสฺสามีติ มหนฺตํ นาคราชสมฺปตฺตึ คเหตฺวา กุสินารํ คนฺตฺวา มหาปูชํ กตฺวา เอกมนฺตํ ฐตฺวา ปาทคฺคนฺตเร ฐิตํ ธาตุํ ทิสฺวา นาเคทฺธิพเลน คเหตฺวา นาคภวนํ เนตฺวา นาคปุรสฺส มชฺเฌ รตนขจิเต เจติเย ฐเปสิ. ตํ ตมฺพปณฺณิยํ กากวณฺณติสฺสราชกาเล มหาเทวตฺเถรสฺส สิสฺโส มหินฺทตฺเถโร นาม นาคภวนํ คนฺตฺวา ทกฺขิณทาฐํ คเหตฺวา ตมฺพปณฺณิยํ เสรุนครํ หริตฺวา คิริอภยสฺส เสรุนครปพฺพตนฺตเร เจติยํ การาเปตฺวา ฐเปสิ. Khi ấy, long vương tên là Jayasena, sau khi nghe tin Đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, nghĩ rằng: ‘Hôm nay ta sẽ được chiêm bái lần cuối cùng,’ đã mang theo sự giàu sang vĩ đại của long vương đi đến Kusinārā, đã thực hiện sự cúng dường trọng thể, đã đứng sang một bên, đã nhìn thấy xá-lợi được đặt ở giữa hai bàn chân, đã dùng long thần thông để lấy đi, đã đem về long cung và đã tôn trí trong một bảo tháp được khảm châu báu ở giữa long thành. Xá-lợi ấy, vào thời vua Kākavaṇṇatissa ở xứ Tambapaṇṇi, vị trưởng lão tên là Mahinda, đệ tử của trưởng lão Mahādeva, đã đi đến long cung, đã lấy xá-lợi răng nanh bên phải, đã mang đến thành Seru ở xứ Tambapaṇṇi, đã cho xây một bảo tháp tại núi Serunagara của (vua) Giriabhaya và tôn trí ở đó. เอตฺตาวตา นาคภวนทนฺตธาตุกถา ปริปุณฺณา เวทิตพฺพา. Cho đến đây, câu chuyện về xá-lợi răng ở long cung nên được biết là đã đầy đủ. ตตฺรายํ คนฺธารวาสิโนติ? เอกา วามทาฐา โทโณ นาม อาจริโย นิวตฺถ วตฺถนฺตเร ฐเปตฺวา คณฺหิ. ตทา เอโก คนฺธารวาสี ปุพฺเพ ลทฺธพฺยากรโณ กตาภินีหาโร วตฺถนฺตเร ฐตปิทนฺตธาตุํ ทิสฺวา กุสลจิตฺเตน ตโต ทนฺตธาตุํ คเหตฺวา คนฺธารวาสิเกหิ สทฺธึ อตฺตโน รฏฺฐํ คนฺตฺวา เจติยวเน ฐเปสิ. Ở đây, vị cư dân xứ Gandhāra này là ai? Vị thầy tên là Doṇa đã đặt một xá-lợi răng nanh bên trái vào bên trong y phục đang mặc và lấy đi. Khi ấy, một vị cư dân xứ Gandhāra, người trước đây đã nhận được lời thọ ký và đã thực hiện lời phát nguyện, đã nhìn thấy xá-lợi răng được đặt bên trong y phục, với tâm thiện đã lấy xá-lợi răng từ nơi đó, cùng với các cư dân xứ Gandhāra đã đi về xứ sở của mình và đã tôn trí tại Cetiyavana. เอตฺตาวตา วามทนฺตธาตุกถา ปริปุณฺณา เวทิตพฺพา. Cho đến đây, câu chuyện về xá-lợi răng bên trái nên được biết là đã đầy đủ. ตตฺถ อโธ วามทนฺตธาตุํ สาริปุตฺตตฺเถรสฺส สิสฺโส เขโม นาม มุนิ ชาลจิตกโตว อุปฺปติตฺวา วามทาฐํ คเหตฺวา กาลิงฺคปุรํ เนตฺวา พฺรหฺมทตฺตสฺส รญฺโญ สมีปํ คนฺตฺวา ทนฺตธาตุํ ทสฺเสตฺวา? มหาราช วามทนฺตธาตุํ ภควา ตเมว อิมสฺมึ ชมฺพุทีเป ยาว คุหสีวปรมฺปรา เทวมนุสฺสานํ อตฺถํ กริตฺวา ปริโยสาเน คุหสีวรญฺโญ ปาเหสฺสตีติ (นียาเทตุํ) อาหาติ นียฺยาเทสิ. Ở đây, về xá-lợi răng hàm dưới bên trái, vị hiền triết tên là Khema, đệ tử của trưởng lão Sāriputta, đã bay lên từ chính giàn hỏa thiêu, đã lấy xá-lợi răng nanh bên trái, đã đem đến thành Kāliṅga, đã đi đến gần vua Brahmadatta, đã trình xá-lợi răng và đã giao phó, nói rằng: ‘Tâu Đại vương, Đức Thế Tôn đã nói (để giao phó) rằng xá-lợi răng bên trái này, sau khi làm lợi ích cho chư thiên và nhân loại ở cõi Diêm-phù-đề này cho đến dòng dõi của Guhasīva, cuối cùng sẽ được gửi đến cho vua Guhasīva.’ อปรภาเค เหมมาลา ราชกญฺญา ทนฺตกุมาเรน สทฺธึ พฺราหฺมณเวสํ คเหตฺวา ทนฺตธาตุํ อาทาย ปลายิตฺวา วาณิเช อาโรเจตฺวา นาวา เวเคน คนฺตฺวา เจว นาคสุปณฺเณหิ มหนฺตํ ปูชํ กาเรตฺวา อนุกฺกเมนาคนฺตฺวา ชมฺพุโกฬปฏฺฏนํ ปตฺวา ทิชวรสฺส อาจิกฺขิตมคฺเคน อนุราธปุรํ ปตฺวา กิตฺติสฺสิริเมฆสฺส ปวตฺตึ ปุจฺฉิตฺวา นววสฺสอายุสมาโน ตีสุ สรเณสุ ปสนฺนภาวํ สุตฺวา เมฆคิริ มหาเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิตฺวา ทนฺตธาตุํ ชมฺพุทีปโต คเหตฺวา อาคตภาวํ อาโรเจตฺวา ทสฺเสสิ. ทิสฺวา จ ปน ปีติยา ผุโฏ อุภินฺนมฺปิ สงฺคหํ กตฺวา มหาวิหารํ อลงฺกาเรตฺวา ชินทนฺตธาตุํ ฐเปตฺวา เอกํ ภิกฺขุํ เปเสตฺวา ตํ ปวตฺตึ รญฺโญ อาโรจาเปสิ. ตํ สุตฺวา ราชา ปีติปาโมชฺโช จกฺกวตฺติสฺส สิริสมฺปตฺโต ทฬิทฺโท วิย ตสฺส ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา วีมํสิตฺวา นิกฺกงฺโข หุตฺวา สกลลงฺกาทีเปน ปูเชสิ. เอเตน นเยน ปูชํ กตฺวา เอกทิวเสเนว นวลกฺขํ ปูเชสิ. Về sau, công chúa Hemamālā cùng với hoàng tử Danta đã giả dạng Bà-la-môn, đã mang theo xá-lợi răng và trốn đi, đã báo cho các thương nhân, đã đi nhanh bằng thuyền và đã khiến cho các loài rồng và kim xí điểu thực hiện sự cúng dường trọng thể, đã tuần tự đến, đã đến cảng Jambukoḷa, theo con đường được vị Bà-la-môn cao quý chỉ dẫn đã đến Anurādhapura, đã hỏi thăm tin tức về vua Kittisirimegha, sau khi nghe về lòng tịnh tín của ngài đối với Tam Bảo khi ngài được chín tuổi, đã đi đến chỗ đại trưởng lão Meghagiri, đã đảnh lễ và ngồi xuống một bên, đã trình bày việc đã mang xá-lợi răng từ cõi Diêm-phù-đề đến và cho xem. Và sau khi nhìn thấy, (vị trưởng lão) tràn đầy hỷ lạc, đã hỗ trợ cho cả hai người, đã trang hoàng Đại Tự, đã tôn trí xá-lợi răng của Đấng Chiến Thắng, đã phái một vị tỳ-khưu và đã cho báo tin ấy đến nhà vua. Nghe vậy, nhà vua tràn đầy hỷ lạc và vui mừng, giống như người nghèo đạt được sự giàu sang vinh hiển của một vị chuyển luân vương, đã nhìn thấy sự mầu nhiệm của xá-lợi, đã thẩm xét, đã trở nên không còn nghi ngờ và đã cúng dường bằng toàn thể đảo Laṅkā. Sau khi thực hiện cúng dường theo cách này, chỉ trong một ngày ngài đã cúng dường chín trăm ngàn. สีหฬินฺโท อุภินฺนมฺปิ พหูนิ รตนานิ จ; คาเม จ อิสฺสเร เจว ทตฺวาน สงฺคหํ อกา. Vua xứ Sīhaḷa, sau khi ban cho cả hai người nhiều châu báu, các làng mạc và quyền cai trị, đã thể hiện sự hỗ trợ. เอตฺตาวตา อโธทาฐาธาตุกถา ปริปุณฺณา เวทิตพฺพา. Cho đến đây, câu chuyện về xá-lợi răng nanh hàm dưới nên được biết là đã đầy đủ. จตฺตาลีส สมา ทนฺตา เกสา โลมา จ สพฺพโส เทวา หรึสุ เอเกกํ จกฺกวาฬปรมฺปรา. Bốn mươi chiếc răng đều đặn, và tất cả tóc và lông, chư thiên đã mang đi từng chiếc một, từng sợi một, đến các thế giới trong các hệ thống thế giới. ตตฺร วจเน, จตฺตาลีส สมา ทนฺตาติ? เสสทนฺตา จ เกสา จ โลมา จ นขา จ สพฺพโสปิ มยิ ปรินิพฺพุต-กาเล มา ฑยฺหนฺตุ ลุญฺจิตฺวา อากาเส ปติฏฺฐนฺตุ เอเกกจกฺกวาฬญฺจ เอเกกเกสโลมนขทนฺตธาตุปรมฺปรา เนตฺวา เจติยํ กาเรตฺวาน เทวมนุสฺสานํ อตฺถํ กโรตุติ อธิฏฺฐหิ. ตสฺมา ปรินิพฺพุตกาลโต ยาว สรีรํ น ฑยฺหติ ตาว ฉพฺพณฺณรสฺมิโย โลมธาตุ น ปชหติ. โทณพฺราหฺมโณปิ ธาตุวิภชนาวสาเน เวฐนฺตเร จ นิวาสนนฺตเร จ ปาทคฺคนฺตเร จ ธาตุนํ วินฏฺฐภาวํ ญตฺวา ปถวิยํ อุตฺตานโกเยวชาโต. ตทา สกฺโก เทวราชา ทิสฺวา อยํ เทณาจริโย ธาตุ อตฺถาย อนุปริวตฺเตตฺวา วินาสํ ปาปุเณยฺย อหํ วีณาจริยเวสํ คเหตฺวา ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา โสกํ วิโนเทสฺสามีติ สกฺกรูปํ ชหิตฺวา วีณาจริยเวสํ คเหตฺวา ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา เอกมนฺตํ ฐิโต ทิพฺพคีตํ คายิตฺวา วีณํ วาเทนฺโต นานปฺปการํ อุทาเนสิ. ยํ ธมฺมเมตํ ปุริสสฺส วาทํ ฉินฺทิสฺสามีติ วตฺวา กถาย โสตุนํ โลภํ ปรสฺส อตฺถํ วินาเสตฺวา อติโลเภน ปุริโส ปาปโก โหตีติ. หํสราชชาตกํ ทีเปตฺวา ยํ ลทฺธํ ตํ สุลทฺธนฺติ อาห. ตํ สุตฺวา โทโณ อยํ วีณาจริโย มยฺหํ เถนภาวํ อญฺญาสีติ โสกํ วิโนเทตฺวา อุฏฺฐาย อาวชฺชมาโน ตุมฺพํ ทิสฺวา เยน ภควโต สรีรธาตุโย มิตา โสปิ ธาตุคติโกว. อิทํ ถูปํ กริสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ตุมฺพํ คเหตฺวาน เจติเย ฐเปสิ. โมริยา องฺคารํ คเหตฺวา องฺคารเจติยํ นาม กาเรสุํ. Trong lời nói ấy, bốn mươi chiếc răng đều bằng nhau ư? (Ngài) đã phát nguyện rằng: "Các răng còn lại, tóc, lông, móng, tất cả những thứ ấy, vào lúc Ta nhập Niết-bàn, mong rằng chúng đừng bị thiêu cháy, sau khi được nhổ ra hãy trụ lại trên hư không, và mong rằng mỗi một sợi tóc, lông, móng, xá-lợi răng sẽ được mang đến mỗi một thế giới chuyển luân, và sau khi cho xây dựng bảo tháp, sẽ làm lợi ích cho chư thiên và nhân loại." Do đó, từ lúc nhập Niết-bàn cho đến khi kim thân chưa được hỏa táng, sáu màu hào quang đã không rời khỏi xá-lợi lông. Cả Bà-la-môn Doṇa, vào lúc kết thúc việc phân chia xá-lợi, sau khi biết được sự biến mất của các xá-lợi ở trong khăn quấn đầu, trong tấm nội y, và ở đầu bàn chân, đã nằm ngửa ra trên mặt đất. Bấy giờ, Đế Thích, vua của chư thiên, nhìn thấy và nghĩ rằng: "Vị thầy Doṇa này, vì xá-lợi mà đi loanh quanh rồi sẽ gặp phải sự hủy hoại. Ta sẽ hóa dạng thành một người thầy đàn, đi đến chỗ ông ấy và sẽ xua tan nỗi sầu muộn." (Nghĩ vậy), ngài từ bỏ hình dạng của Đế Thích, hóa dạng thành một người thầy đàn, đi đến chỗ ông ấy, đứng một bên, hát lên bài ca của chư thiên, vừa gảy đàn vừa cất lên nhiều loại tiếng khác nhau. (Ngài) nói rằng: "Ta sẽ chặt đứt lời nói của người này về pháp ấy," và sau khi làm cho người nghe ham muốn câu chuyện, (ngài nói): "Người trở nên xấu xa do lòng tham quá độ, hủy hoại lợi ích của người khác." Sau khi thuyết minh về Bổn sanh Thiên nga vương, ngài nói: "Cái gì đã được, cái đó là được tốt rồi." Nghe vậy, Doṇa nghĩ rằng: "Người thầy đàn này đã biết được hành vi trộm cắp của ta," rồi xua tan nỗi sầu muộn, đứng dậy, khi suy xét đã nhìn thấy cái đấu (tumba) và nghĩ rằng: "Cái vật mà xá-lợi kim thân của Đức Thế Tôn đã được đong đo, nó cũng có liên quan đến xá-lợi. Ta sẽ xây một bảo tháp cho vật này." Nghĩ vậy, ông đã lấy cái đấu và đặt vào trong bảo tháp. Những người Moriya đã lấy than và cho xây dựng bảo tháp tên là Bảo tháp Than. (นคเร กปิลวตฺถุมฺหิ สมฺมาทิฏฺฐิ พหุชฺชโน; ตตฺถ สารีริกํ ถูปํ อกาสิ รตนามยํ. (Tại thành Ca-tỳ-la-vệ, nhiều người có chánh kiến; Ở đó, họ đã xây dựng một bảo tháp bằng châu báu cho xá-lợi thân thể. นคเร อลฺลเก รมฺเม พุทฺธธาตุ ปติฏฺฐิย; สิลาย มุคฺควณฺณาย ถูปํ สธาตุกํ อกา. Tại thành Allakappa khả ái, sau khi tôn trí xá-lợi của Đức Phật; Họ đã xây dựng một bảo tháp chứa xá-lợi bằng đá màu đậu xanh. ชโน ปาเวยฺยรฏฺฐสฺมึ ปติฏฺฐิย สารีริกํ; สิลาย มณิวณฺณาย ปาเวยฺยํ เจติยํ อกา. Dân chúng ở xứ Pāvā, sau khi tôn trí xá-lợi thân thể; Đã xây dựng bảo tháp Pāvā bằng đá màu ngọc ma-ni. จีวรํ ปตฺตทณฺฑญฺจ มธุรายํ อปูชยุํ; นิวาสนํ กุสฆเร ปูชยึสุ มหาชนา. Họ đã cúng dường y và gậy đỡ bát tại Madhurā; Quần chúng đã cúng dường nội y tại Kusinārā. ปจฺจตฺถรณํ กปิเล อุณฺณโลมญฺจ โกสเล; ปูเชสุํ ปาฏลิปุตฺเต กรกํ กายพนฺธนํ. Tấm trải nằm tại Ca-tỳ-la-vệ, và chùm lông mày tại Kosala; Họ đã cúng dường bình lọc nước và dây thắt lưng tại Pāṭaliputta. นิสีทนํ อวนฺติสุ จมฺปายํ’ทกสาฏกํ; เทวรฏฺเฐ อตฺถรณํ วิเทเห ปริสฺสาวนํ. Tọa cụ tại Avanti, y tắm tại Campā; Tấm trải giường tại Devaraṭṭha, đồ lọc nước tại Videha. วาสิ-สูจิฆรญฺจาปิ อินฺทปตฺเถ อปูชยุํ; ปาสาณเก ปทํ เสฏฺฐํ ภณฺฑเสสํ ปรนฺตเก. Họ cũng đã cúng dường dao cạo và hộp kim tại Indapattha; Dấu chân cao quý trên đá, các vật dụng còn lại tại Aparantaka. มหึสุ มนุชา ธาตุํ อฏฺฐโทณมิตํ ตทา; ธาตุ วิตฺถาริตา อาสิ โลกนาถสฺส สตฺถุโน). Bấy giờ, nhân loại đã cúng dường xá-lợi được đo lường tám đấu; Xá-lợi của bậc Đạo Sư, vị Hộ Trì của thế gian, đã được phân bố rộng rãi). เต ปน ราชาโน หิ อตฺตโนลทฺธธาตุํ คเหตฺวา สกสกนครํ คนฺตฺวา เจติยํ การาเปตฺวา มหนฺตํ ปูชาวิธานํ กรึสุ. จกฺขุมนฺตสฺส ภควโต สรีรธาตุ อฏฺฐโทณมตฺตํ สุวณฺณนาฬิยา เอกสตอฏฺฐวีสตินาฬิกา อโหสิ? สตฺถา ปน อุตฺตราสาฬฺหนกฺขตฺเตน มาตุกุจฺฉิยํ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. วิสาขนกฺขตฺเตน มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมิ. อุตฺตราสาฬฺหนกฺขตฺเตน มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิ. วิสาขนกฺขตฺเตน พุทฺโธ อโหสิ. อุตฺตราสาฬฺหนกฺขตฺเตน ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตสิ. เตเนว ยมกปาฏิหาริยํ อกาสิ. อสฺสยุชนกฺขตฺเตน เทโวโรหณํ อกาสิ. วิสาขนกฺขตฺเตน ปรินิพฺพายิ. มหากสฺสปตฺเถรา จ อนุรุทฺธตฺเถโร จ ทฺเว มหาเถรา ภควโต สรีรธาตุโย วิสฺสชฺชาเปตฺวา อทํสุ. Lại nữa, những vị vua ấy, sau khi nhận được phần xá-lợi của mình, đã đi về thành phố của mình, cho xây dựng bảo tháp và đã thực hiện nghi thức cúng dường trọng thể. Xá-lợi thân thể của Đức Thế Tôn, bậc có Tuệ nhãn, có số lượng là tám đấu, bằng một trăm hai mươi tám ống đo bằng vàng. Lại nữa, bậc Đạo Sư đã nhập thai trong bụng mẹ vào chòm sao Uttarāsāḷha. Ngài đã đản sanh từ bụng mẹ vào chòm sao Visākha. Ngài đã xuất gia đại thành tựu vào chòm sao Uttarāsāḷha. Ngài đã thành Phật vào chòm sao Visākha. Ngài đã chuyển Pháp luân vào chòm sao Uttarāsāḷha. Ngài đã thực hiện song thông thần biến cũng vào chòm sao ấy. Ngài đã từ cõi trời giáng hạ vào chòm sao Assayuja. Ngài đã nhập Niết-bàn vào chòm sao Visākha. Trưởng lão Đại Ca-diếp và Trưởng lão A-nậu-lâu-đà, hai vị Đại Trưởng lão, đã cho phân phát xá-lợi của Đức Thế Tôn. เตสํ ราชุนํ ภควโต สรีรธาตุํ ลภิตฺวา สตฺตทิวสสตฺตมาสาธิกานิ สตฺตวสฺสานิ มหารหํ ปูชํ กตฺวา คตกาเล มิจฺฉาทิฏฺฐิกมนุสฺสา? สมโณ โคตโม ปรินิพฺพุโต. ตสฺส ธาตุ อตฺถาย อมฺหากํ ชีวิตกปฺปนํ นาเสตฺวา ปูชํ กโรตี’ติ สมฺมาสมฺพุทฺเธ ปทุสฺสนฺติ. สกฺโก อาวชฺเชนฺโต ตํ การณํ ญตฺวา มหากสฺสปตฺเถรสฺส อาโรเจสิ;’ภนฺเต มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มนุสฺสา ภควติ ปทุฏฺฐจิตฺเตน อิโต จุตา อวีจินิรยํ อุปฺปชฺชนฺติ. พหุตรา อนาคเต มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มาตุปิตุฆาตกา ราชาโน ภวิสฺสนฺติ. อชฺเชว ธาตุโย นิทหิตุํ วฏฺฏตี’ติ เถโร วิจาเรตฺวา อทฺทส. Vào thời điểm sau khi các vị vua ấy nhận được xá-lợi của Đức Thế Tôn và đã thực hiện lễ cúng dường trọng thể trong bảy năm, bảy tháng, và bảy ngày, những người có tà kiến đã khởi tâm ác ý đối với bậc Chánh Đẳng Giác rằng: "Sa-môn Cồ-đàm đã nhập Niết-bàn. Họ hủy hoại phương tiện sinh sống của chúng ta để cúng dường xá-lợi của ông ấy." Đế Thích, khi suy xét, biết được nguyên nhân ấy và đã trình báo với Trưởng lão Đại Ca-diếp rằng: "Bạch ngài, những người có tà kiến, với tâm ác ý đối với Đức Thế Tôn, sau khi chết từ đây sẽ sanh vào địa ngục A-tỳ. Trong tương lai, sẽ có nhiều vị vua có tà kiến, giết cha mẹ. Việc cất giấu xá-lợi ngay hôm nay là điều thích hợp." Vị Trưởng lão sau khi xem xét đã thấy rõ điều đó. อนนฺตมตฺถํ ธรมานกาเล กตฺวาน สตฺตานมลีนจิตฺโต เสสานมตฺถาย สรีรธาตุํ ฐเปตฺว โส มจฺจุมุขํ อุเปโต. (กตฺวา โย โพธิญาณํ วิวิธพลวรํ พุชฺฌิตุํ ปารมีโย วตฺวา สงฺเขยฺยปุณฺเณ อปริมิตภเว อุตฺตริตฺวา สุมุตฺตํ. อาโรหิตฺวาน สีฆํ อริยสิวปทํ อจฺจุตํ สีติภาวํ ปตฺโต โส ชาติปารํ นิขิลปทหนํ ทุกฺกรํ การยิตฺวา. Vào lúc còn tại thế, với tâm không ô nhiễm, sau khi đã làm lợi ích vô lượng cho chúng sanh, Ngài đã để lại xá-lợi thân thể vì lợi ích của những người còn lại, rồi đi đến cửa tử. (Vị nào, sau khi đã thực hành các pháp ba-la-mật để giác ngộ Bồ-đề trí với nhiều năng lực thù thắng khác nhau, đã nói rằng sau khi trải qua vô số kiếp trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, đã được giải thoát tốt đẹp. Sau khi đã làm những việc khó làm, đốt cháy mọi dấu vết của sanh tử, Ngài đã nhanh chóng leo lên, đạt đến trạng thái an tịnh, bất tử, mát mẻ, là thánh địa an lành, vượt qua bờ kia của sanh tử. ธาตฺวนฺตรายํ ทิสฺวาน เถโร กสฺสปสวฺหโย; นิธานํ สพฺพธาตุนํ กโรหีตฺยาห ภูปตึ. Nhìn thấy sự nguy hại cho xá-lợi, vị Trưởng lão tên là Ca-diếp; Đã nói với nhà vua rằng: "Hãy làm nơi cất giữ tất cả xá-lợi." สาธูติ โส ปฏิสฺสุตฺวา มาคโธ ตุฏฺฐมานโส; ธาตุนิธานํ กาเรสิ สพฺพตฺถ วตฺติตาทิย. Vị vua Ma-kiệt-đà, với tâm hoan hỷ, sau khi vâng lời "Lành thay"; Đã cho làm nơi cất giữ xá-lợi, bắt đầu từ những nơi có sẵn. การาเปตฺวาน โส ราชา กสฺสปสฺส นิเวทยี; ธาตุโย อาหรี เถโร อิทํ การณมทฺทส. Sau khi cho xây dựng xong, vị vua ấy đã trình báo với ngài Ca-diếp; Vị Trưởng lão đã mang xá-lợi đến, ngài đã thấy rõ nguyên nhân này. ภุชงฺคา ปริคณฺหึสุ รามคามมฺหิ ธาตุโย; เจติเย ธารยิสฺสนฺติ ลงฺกาทีเป อนาคเต. Loài rồng đã canh giữ xá-lợi tại Rāmagāma; Trong tương lai, chúng sẽ được tôn trí trong bảo tháp tại đảo Laṅkā. ตา ธาตุโย ฐเปตฺวาน เถโร กสฺสปสวฺหโย; รญฺโญ อชาตสตฺตุสฺส อทาสิ ธาตุโย ตทา. Sau khi để riêng những xá-lợi ấy, vị Trưởng lão tên là Ca-diếp; Bấy giờ đã trao các xá-lợi cho vua A-xà-thế. เคเห จูปกรณานิ จตุสฏฺฐิสตานิ โส; อพฺภนฺตเร ฐเปสิ ราชา สพฺพา ตา พุทฺธธาตุโย. Vị vua ấy đã đặt tất cả các xá-lợi của Đức Phật ấy; Vào bên trong một căn hầm có sáu mươi bốn trăm máy móc. กรณฺฑาสีติ สํกิณฺณํ เจติยาสีติลงฺกตํ; เคเห พหุสมากิณฺณํ ถูปารามปฺปมาณกํ. Tám mươi hộp đựng được đặt rải rác, tám mươi bảo tháp được trang hoàng; trong nhà chứa đầy nhiều thứ, có kích thước bằng với Thūpārāma. กาเรตฺวา สพฺพกรณํ วาลิกํ โอกิรี ตหึ; นานาปุปฺผสหสฺสานิ นานา คนฺธํ สมากิริ. Sau khi thực hiện tất cả các việc chuẩn bị, vị ấy đã rải cát ở nơi ấy; đã rải khắp hàng ngàn loại hoa khác nhau, các loại hương thơm khác nhau. อสีติเถรรูปานิ อฏฺฐจกฺกสตานิ จ; สุทฺโธธนสฺส รูปมฺปิ มายาปชาปตาทินํ. Tám mươi hình tượng Trưởng lão, và một trăm lẻ tám bánh xe; cũng như hình tượng của vua Suddhodana, của hoàng hậu Māyā, của Pajāpatī và những vị khác. สพฺพานิ ตานิ รูปานิ สุวณฺณสฺเสว การยิ; ปญฺจ ฉตฺตธชสเต อุสฺสาเปสิ มหีปตี. Vị ấy đã cho làm tất cả những hình tượng ấy chỉ bằng vàng; vị quốc vương đã cho dựng lên năm trăm lọng và cờ phướn. ชาตรูปมเย กุมฺเภ กุมฺเภ จ รตนามเย; ปญฺจ ปญฺจ สเตเยว ฐปาเปสิ สมนฺตโต. Vị ấy đã cho đặt xung quanh năm trăm bình bằng vàng và năm trăm bình bằng châu báu. โสวณฺณนิกฺขมเยน จ กปาเล รชตามเย; ปุเรสิ คนฺธเตลสฺส ชาลาเปตฺวา ปทีปเก. Và trong những chiếc đèn bằng vàng nén và những chiếc đèn bằng bạc, vị ấy đã cho đổ đầy dầu thơm và cho thắp sáng. ปญฺจ ปญฺจ สเตเยว ฐปาเปสิ ทิสมฺปติ; อิเม ตเถว ติฏฺฐนฺต อธิฏฺฐาสิ มหามุนิ. Vị quốc chủ đã cho đặt năm trăm chiếc mỗi loại; bậc Đại-muni đã chú nguyện rằng: “Mong rằng những thứ này sẽ tồn tại y như vậy.” วิตฺถาริตา ธมฺมาโสโก ภวิสฺสติ อนาคเต; อกฺขเร โสณฺณปตฺตมฺหิ ฉินฺทาเปสิ มหามตี. Bậc đại trí đã cho khắc chữ trên một tấm vàng rằng: “Trong tương lai, sẽ có vua Dhammāsoka, người sẽ làm cho (xá-lợi) được phổ biến rộng rãi.” ปกปฺปิตฺวา วิสุกมฺมํ ธาตุคพฺภสมนฺตโต; วาตเวเคน ยายนฺตํ ยนฺตรูปมการยี. Vị ấy đã cho làm một hình nhân máy, do thần Visukamma sắp đặt, di chuyển với tốc độ của gió xung quanh phòng chứa xá-lợi. กตฺวา สิลาปริกฺเขปํ ปิทหิตฺวา สิลาหิ ตํ; ตสฺสูปริ กรี ถูปํ สมํ ปาสาณถูปิยํ.) Sau khi làm một hàng rào bằng đá và dùng đá che phủ nơi ấy, vị ấy đã xây một bảo tháp bằng đá ở trên đó. ธาตุนิธานกถา สมตฺตา. Phần kể về việc tôn trí xá-lợi đã được viên mãn. อิติ อริยชนปฺปสาทนตฺถาย กเต ธาตุวํเส ตถาคตสฺส ปรินิพฺพุตาธิกาโร นาม ทุติโย ปริจฺเฉโท. Như vậy, trong Xá-lợi Sử được soạn vì sự hoan hỷ của các bậc thiện nhân, đây là chương thứ hai có tên là ‘Phần về sự Bát-niết-bàn của đức Như Lai’. ๓. ธาตุปรมฺปรากถา 3. Câu chuyện về sự truyền thừa xá-lợi ธาตุสุ ปน วิภชิตฺวา ทียมาเนสุ สตฺถุโน นลาฏธาตุ โกสินารกานํ มลฺลานํ ลทฺธโกฏฺฐาเสเยว อโหสิ. มหากสฺสปตฺเถโร เต อุปสงฺกมิตฺวา สตฺถุโน นลาฏธาตุ ตุมฺหากํ โกฏฺฐาเส อโหสิ, ตํ คเหตุํ อาคโต, ภควา หิ ธรมาเนเยว ตมฺพปณฺณิทีปสฺส อนุชานิ, ‘ตสฺมา ตํ อมฺหากํ เทถา’ติ. ตํ สุตฺวา มลฺลราชาโน?’เอวํ ปติคณฺหถ ภนฺเต ธาตุ’ติ มหากสฺสปตฺเถรสฺส อทํสุ. โส อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ มหานนฺทตฺเถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา นลาฏธาตุํ เถรสฺส นิยฺยาเทตฺวา’ อิมํ ธาตุํ ตมฺพปณฺณิ ทีเป มหาวาลุกคงฺคาย ทกฺขิณภาเค เสรุนาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิมตฺถเก กากวณฺณติสฺโส นาม ราชา ปติฏฺฐาเปสฺสติ, เจติยํ สงฺฆารามํ การาเปสฺสติ, ตฺวํ อิมํ ธาตุํ คเหตฺวา เวสาลิยํ อุปนิสฺสาย มหาวนวิหาเร กุฏาคารสาลายํ สตฺถุโน วสิตคนฺธกุฏิยํ ฐเปตฺวา ธาตุปูชํ กตฺวา อายุสงฺขาเร โอสฺสฏฺเฐ ปรินิพฺพาปยมาเน อตฺตโน สทฺธิวิหาริกสฺส จนฺทคุตฺตตฺเถรสฺส ธาตุวํสํ กเถตฺวา อปฺปมตฺโต โหหี’ติ วตฺวา ธาตุํ เถรสฺส ทตฺวา อนุปาทิเสสนิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ. Lại nữa, khi các xá-lợi đang được phân chia và ban phát, xá-lợi trán của bậc Đạo Sư đã nằm trong phần được chia cho những người Malla ở Kusinārā. Trưởng lão Mahākassapa sau khi đi đến gặp họ và nói: “Xá-lợi trán của bậc Đạo Sư đã ở trong phần của quý vị, tôi đến để nhận lấy. Vì đức Thế Tôn khi còn tại thế đã cho phép (xá-lợi này) cho đảo Tambapaṇṇi, do đó, xin hãy trao nó cho chúng tôi.” Nghe vậy, các vị vua Malla đã trao xá-lợi cho Trưởng lão Mahākassapa và nói: “Bạch ngài, xin hãy nhận lấy xá-lợi.” Vị ấy sau khi cho gọi vị đệ tử đồng trú của mình là Trưởng lão Mahānanda, đã giao phó xá-lợi trán cho vị Trưởng lão và nói: “Một vị vua tên là Kākavaṇṇatissa sẽ tôn trí xá-lợi này trên đảo Tambapaṇṇi, ở bờ phía nam của sông Mahāvālukagaṅgā, cuối hồ tên là Seru, trên mũi đất tên là Varāha, và sẽ cho xây dựng một bảo tháp và một tu viện. Ông hãy nhận lấy xá-lợi này, đến ở gần Vesālī, tại tu viện Mahāvana, trong Kūṭāgārasālā, đặt xá-lợi trong hương phòng nơi bậc Đạo Sư đã từng ở, và thực hiện việc cúng dường xá-lợi. Khi xả bỏ các hành về tuổi thọ và sắp nhập Niết-bàn, hãy kể lại Xá-lợi Sử cho vị đệ tử đồng trú của ông là Trưởng lão Candagutta, và hãy tinh tấn.” Nói xong, ngài trao xá-lợi cho vị Trưởng lão rồi nhập Vô-dư-y Niết-bàn. สาวโก สตฺถุกปฺโป โส ปภีนฺนปฏิสมฺภิโท; คเหตฺวา มานยี ธาตุํ มหานนฺโท มหาวเน. Vị đệ tử ấy, Mahānanda, người giống như bậc Đạo Sư, đã chứng đắc các Tuệ Phân Tích; sau khi nhận lấy xá-lợi, ngài đã tôn thờ tại Mahāvana. ตสฺส เถรสฺส สทฺธิวิหาริโก จนฺทคุตฺตตฺเถโร ธาตุํ คเหตฺวา อากาสํ อุคฺคนฺตฺวา สาวตฺถียํ เชตวนมหาวิหาเร ทสพเลน วสิตคนฺธกุฏิยํ ฐเปตฺวา ธาตุปูชํ กตฺวา จิรํ วิหาสิ. โสปิ อายุสงฺขาเร โอสฺสฏฺเฐ ปรินิพฺพาปยมาเน อตฺตโน. สทฺธิวิหาริกํ ภทฺทเสนตฺเถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา ธาตุํ เถรสฺส นิยฺยาเทตฺวา ธาตุวํสํ กเถตฺวา อนุสาสิตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ. Vị đệ tử đồng trú của Trưởng lão ấy là Trưởng lão Candagutta, sau khi nhận lấy xá-lợi, đã bay lên không trung, đến tu viện Jetavana ở Sāvatthī, đặt xá-lợi trong hương phòng nơi đức Thập Lực đã từng ở, và đã thực hiện việc cúng dường xá-lợi rồi sống ở đó một thời gian dài. Vị ấy cũng vậy, khi xả bỏ các hành về tuổi thọ và sắp nhập Niết-bàn, đã cho gọi vị đệ tử đồng trú của mình là Trưởng lão Bhaddasena, giao phó xá-lợi cho vị Trưởng lão, kể lại Xá-lợi Sử và giáo huấn, rồi nhập Vô-dư-y Niết-bàn. จนฺทคุตฺโต มหาปญฺโญ ฉฬภิญฺโญ วิสารโท; รมฺเม เชตวเน ธาตุํ ฐเปตฺวา วนฺทนํ อกา. Ngài Candagutta, bậc đại trí, người thành thạo sáu loại thắng trí; đã đặt xá-lợi tại Jetavana khả ái và đã thực hiện việc đảnh lễ. ตสฺส สิสฺโส ภทฺทเสนตฺเถโร ธาตุํ คเหตฺวา อากาเสน คนฺตฺวา ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน อิสิปตเน มหา วิหาเร สตฺถุโน วสิตคนฺธกุฏิยํ ฐเปตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูเชตฺวา จิรํ วิหาสิ. โส ปรินิพฺพาปยมาโน อตฺตโน สทฺธิวิหาริกสฺส ชยเสนตฺเถรสฺส ธาตุํ นิยฺยาเทตฺวา ธาตุวํสํ กเถตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ. Vị đệ tử của ngài là Trưởng lão Bhaddasena, sau khi nhận lấy xá-lợi, đã đi bằng đường không đến đại tu viện ở Isipatana, nơi Chuyển Pháp Luân, đặt xá-lợi trong hương phòng nơi bậc Đạo Sư đã từng ở, cúng dường bằng hương, hoa và các vật phẩm khác, rồi sống ở đó một thời gian dài. Khi sắp nhập Niết-bàn, ngài đã giao phó xá-lợi cho vị đệ tử đồng trú của mình là Trưởng lão Jayasena, kể lại Xá-lợi Sử, rồi nhập Vô-dư-y Niết-bàn. ภทฺทเสโน มหาเถโร กตกิจฺโจ มหาอิสิ; ธาตุํ ฐเปตฺวา อิสิปตเน วนฺทิตฺวา นิพฺพุตึ คโต. Đại Trưởng lão Bhaddaseno, bậc Đại ẩn sĩ đã hoàn thành phận sự; sau khi đặt xá-lợi tại Isipatana và đảnh lễ, ngài đã nhập Niết-bàn. โส ปน ชยเสนตฺเถโร ตํ ธาตุํ คเหตฺวา เวลุวนมหาวิหาเร สตฺถุโน วสิตคนฺธกุฏิยํ ฐเปตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูเชตฺวา จิรํ วสิตฺวา ปรินิพฺพาปยมาโน อตฺตโน สทฺธิวิหาริกสฺส มหาสงฺฆรกฺขิตตฺเถรสฺส ธาตุํ นิยฺยาเทตฺวา ธาตุวํสํ กเถตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ. Kế đó, Trưởng lão Jayasena ấy, sau khi nhận lấy xá-lợi, đã đặt trong hương phòng nơi bậc Đạo Sư đã từng ở tại tu viện Veluvana, cúng dường bằng hương, hoa và các vật phẩm khác, và đã sống ở đó một thời gian dài. Khi sắp nhập Niết-bàn, ngài đã giao phó xá-lợi cho vị đệ tử đồng trú của mình là Trưởng lão Mahāsaṅgharakkhita, kể lại Xá-lợi Sử, rồi nhập Vô-dư-y Niết-bàn. คเหตฺวาน ธาตุวรํ ชยเสโน มหามุนิ; นิธาย เวลุวเน รมฺเม อกา ปูชํ มโนรมํ. Bậc Đại-muni Jayasena, sau khi nhận lấy xá-lợi cao quý; đã tôn trí tại Veluvana khả ái và thực hiện việc cúng dường đẹp ý. โส ปนายสฺมา สงฺฆรกฺขิตตฺเถโร ธาตุํ คเหตฺวา อากาเสน อาคนฺตฺวา โกสมฺพึ อุปนิสฺสาย โฆสิต เสฏฺฐินา การาปิเต โฆสิตาราเม ภควโต วสิตคนฺธกุฏิยํ ฐเปตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูชํ กตฺวา จิรํ วิหาสิ. โส’ปิ ปรินิพฺพาปยมาโน อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ มหาเทวตฺเถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา ธาตุวํสํ กเถตฺวา อปฺปมตฺโต โหหี’ติ วตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ. Kế đó, Tôn giả Saṅgharakkhita Thera, sau khi nhận lấy xá-lợi, đã đi bằng đường không đến ở gần Kosambī, tại tu viện Ghositārāma do trưởng giả Ghosita xây dựng, đặt xá-lợi trong hương phòng nơi đức Thế Tôn đã từng ở, thực hiện việc cúng dường bằng hương, hoa và các vật phẩm khác, rồi sống ở đó một thời gian dài. Vị ấy cũng vậy, khi sắp nhập Niết-bàn, đã cho gọi vị đệ tử đồng trú của mình là Trưởng lão Mahādeva, kể lại Xá-lợi Sử và nói: “Hãy tinh tấn,” rồi nhập Vô-dư-y Niết-bàn. สงฺฆรกฺขิตวฺหโย เถโร จนฺโท วิย สุปากโฏ; ฐเปตฺวา โฆสิตาราเม อกา ปูชํ มโนรมํ. Vị Trưởng lão tên là Saṅgharakkhita, nổi tiếng như mặt trăng; sau khi đặt (xá-lợi) tại Ghositārāma, ngài đã thực hiện việc cúng dường đẹp ý. ตสฺส เถรสฺส สทฺธิวิหาริโก มหาเทวตฺเถโร ธาตุํ คเหตฺวา เทวานมฺปิยติสฺสสฺส มหารญฺโญ ภาตุ มหานาคสฺส อุปราชสฺส มหาคาเม เสตจฺฉตฺตํ อุสฺสาปิตกาเล หตฺโถฏฺฐ นามชนปเท กุกฺกุฏปพฺพตนฺตเร มหาสาลรุกฺขมูเล อากาสโต โอตริตฺวา นิสีทิ. ตสฺมึ สมเย มหากาโฬ นาม อุปาสโก อตฺตโน ปุตฺตทาเรหิ สทฺธึ มาลาคนฺธวิเลปนํ ธชปตากาทีนิ คาหาเปตฺวา ทิวสสฺส ติกฺขตฺตุํ มหนฺเตหิ ปูชาวิธาเนหิ ธาตุํ ปริหริตฺวา จิรํ วสิ. มาสสฺส อฏฺฐ-อุโปสถทิวเส ธาตุโต ฉพฺพณฺณรํสิโย อุคฺคจฺฉึสุ. ตสฺมึ สมเย โส ปเทโส พุทฺธสฺส ธรมานกาโล วิย อโหสิ. ชนปทวาสี มนุสฺสาปิ เถรสฺส สนฺติเก สีลานิ คณฺหนฺติ, อุโปสถวาสํ วสนฺติ, ทานํ เทนฺติ, เจติยสฺส มหนฺตํ ปูชํ กโรนฺตี. ตโต อปรภาเค อุปราชา มหาคาเม วิหรนฺโต เภรึ จราเปสิ? โย อมฺหากํ ทสพลสฺส ธาตุํ คเหตฺวา อิธาคโต, ตสฺส มหนฺตํ สมฺปตฺตึ ทสฺสามีติ. ตสฺมึ กาเล กุฏุมฺพิโก มหากาโฬ อุปราชํ ปสฺสิสฺสามีติ ตสฺส อนุจฺฉวิกํ ปณฺณาการํ คเหตฺวา ราชทฺวาเร ฐตฺวา สาสนํ ปหิณิ. อุปราชา ตํ ปกฺโกสาเปสิ. โส คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ฐิโต ตํ ปณฺณาการํ ราชปุริสานํ ปฏิจฺฉาเปสิ. อุปราชา? มาตุล มหากาฬ, ตุมฺหากํ ชนปเท อมฺหากํ สตฺถุโน ธาตุ อตฺถี’ติ อาห. มหากาโฬ อุป ราชสฺส กถํ สุตฺวา อตฺถิ เทว, มยฺหํ กุลุปคตฺเถรสฺส สนฺติเก อาทาสมณฺฑลปฺปมาณํ สตฺถุโน นลาฏธาตุ ฉพฺพณฺณรํสีหิ อากาสปฺปเทเส สูริยสหสฺสจนฺทสหสฺสานํ อุฏฺฐิตกาโล วิย โอภาเสติ. โส ชนปโท พุทฺธสฺส อุปฺปนฺนกาโล วิย อโหสีติ อาห. ตสฺส กุฏุมฺพิกสฺส กถํ สุณนฺตสฺสเอว รญฺโญ สกลสรีรํ ปญฺจวณฺณาย ปีติยา ปริปุณฺณํ อโหสิ. อติวิย โสมนสฺสปฺปตฺโต ราชา มยฺหํ มาตุลสฺส มหากาฬสฺส สตสหสฺสํ กหาปณานิ จ จตุสินฺธวยุตฺตรถญฺจ สุวณฺณาลงฺกาเรหิ สุสชฺชิตํ เอกํ อสฺสญฺจ อุทกผาสุกฏฺฐานเก เขตฺตญฺจ ปญฺจทาสีสตญฺจ เทถา’ติ วตฺวา อญฺญญฺจ ปสาทํ ทาเปสิ. โส อุปราชา เอตฺตกํ กุฏุมฺพิกสฺส ทาเปตฺวา ตํ ทิวสเมว นคเร เภรึ จราเปตฺวา หตฺถสฺสรถยานานิ คเหตฺวา กุฏุมฺพิกํ มคฺคเทสกํ กตฺวา อนุปุพฺเพน หตฺโถฏฺฐชนปทํ ปตฺวา รมณีเย ภูมิปฺปเทเส ขนฺธาวารํ พนฺธิตฺวา อมจฺจคณปริวุโต กุฏุมฺพิกํ คเหตฺวา เถรสฺส วสนฏฺฐานํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เสสา อมจฺจา กุฏุมฺพิโก จ เถรํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. อุปราชา เถรํ วนฺทิตฺวา สาราณียํ กถํ กตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน ปฏิสนฺถารมกาสิ. มหาเทวตฺเถโรปิ สมฺโมทนียํ กถํ กตฺวา กิสฺส ตฺวํ มหาราช อิธาคโตสิ อาคตการณํ เม อาโรเจหี’ติ อาห. ภนฺเต ตุมฺหากํ. สนฺติเก อมฺหากํ ภควโต นลาฏธาตุ อตฺถี กิร. ตํ วนฺทิสฺสามิ’ติ อาคโตมฺหี’ติ อาห. เถโร? ภทฺทกํ มหา ราช ตยา กตนฺติ วตฺวา ธาตุฆรทฺวารํ วิวริตฺวา มหาราช พุทฺธสฺส นลาฏธาตุ อติทุลฺลภา’ติ อาห. ราชา โสฬเสหิ คนฺโธทเกหิ นหายิตฺวา สพฺพาลงฺการปติมณฺฑิโต เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห นมสฺสมาโน อฏฺฐาสิ. พุทฺธารมฺมณาย ปีติยา สกลสรีรํ ผุฏํ อโหสิ. Vị đệ tử của vị trưởng lão ấy, trưởng lão Mahādeva, sau khi thọ lãnh xá-lợi, vào lúc lọng trắng được dương lên ở Mahāgāma cho phó vương Mahānāga, em trai của đại vương Devānampiyatissa, đã từ hư không đi xuống và ngự tọa tại gốc cây sala lớn, giữa dãy núi Kukkuṭapabbata, trong xứ Hatthoṭṭha. Vào lúc ấy, một vị cận sự nam tên là Mahākāḷa, cùng với vợ con của mình, đã cho mang theo vòng hoa, hương liệu, vật xoa thơm, cờ, phướn, v.v., và đã chăm sóc xá-lợi với các nghi thức cúng dường trọng thể ba lần mỗi ngày, và đã sống ở đó một thời gian dài. Vào tám ngày trai giới trong tháng, sáu loại hào quang đã phát ra từ xá-lợi. Vào lúc ấy, vùng đất ấy đã trở nên giống như thời đức Phật còn tại thế. Cả những người dân trong xứ cũng thọ trì giới pháp nơi vị trưởng lão, giữ ngày trai giới, làm việc bố thí, và thực hiện việc cúng dường trọng thể đến bảo tháp. Sau đó, vị phó vương, đang ở tại Mahāgāma, đã cho rao trống rằng: 'Ai đã thọ lãnh xá-lợi của bậc Thập Lực của chúng ta và đã đến đây, ta sẽ ban cho người ấy tài sản lớn lao.' Vào lúc ấy, gia chủ Mahākāḷa, với ý định yết kiến phó vương, đã mang theo lễ vật thích hợp, đứng ở cổng hoàng cung và gửi tin vào. Phó vương đã cho gọi ông ấy vào. Ông ấy đi vào, đảnh lễ và đứng lại, rồi trao lễ vật ấy cho các thị vệ. Phó vương hỏi: 'Này cậu Mahākāḷa, có phải trong xứ của khanh có xá-lợi của bậc Đạo Sư của chúng ta không?' Mahākāḷa sau khi nghe lời của phó vương, liền tâu: 'Tâu đức vua, có ạ. Nơi vị trưởng lão thân tín của gia đình con có xá-lợi trán của bậc Đạo Sư, lớn bằng một cái gương tròn, chiếu sáng khắp vùng trời với sáu loại hào quang, giống như lúc một ngàn mặt trời và một ngàn mặt trăng mọc lên. Xứ ấy đã trở nên giống như thời đức Phật xuất hiện.' Ngay khi nghe lời của vị gia chủ ấy, toàn thân của nhà vua đã tràn ngập niềm hỷ lạc năm màu. Nhà vua, vô cùng hoan hỷ, đã nói: 'Hãy ban cho cậu Mahākāḷa của ta một trăm ngàn đồng kahāpaṇa, một cỗ xe do bốn con ngựa Sindhu kéo, một con ngựa được trang hoàng lộng lẫy bằng vàng, một thửa ruộng ở nơi có nguồn nước thuận lợi, và một trăm năm mươi nữ tỳ,' và đã ban cho những ân huệ khác nữa. Vị phó vương ấy, sau khi ban cho vị gia chủ chừng ấy, ngay trong ngày hôm đó đã cho rao trống trong thành, mang theo voi, ngựa, xe cộ, lấy vị gia chủ làm người dẫn đường, tuần tự đến xứ Hatthoṭṭha, cho đóng trại ở một vùng đất khả ái, rồi được đoàn tùy tùng quan lại vây quanh, cùng với vị gia chủ đi đến nơi ở của vị trưởng lão, đảnh lễ và đứng sang một bên. Các quan lại khác và vị gia chủ cũng đảnh lễ vị trưởng lão và đứng sang một bên. Phó vương sau khi đảnh lễ vị trưởng lão, đã nói những lời thăm hỏi thân mật, rồi ngồi xuống một bên và chào hỏi. Trưởng lão Mahādeva cũng nói những lời chào mừng và hỏi: 'Vì sao đại vương lại đến đây? Xin hãy cho bần tăng biết lý do ngài đến.' Ông nói: 'Bạch ngài, nghe nói nơi ngài có xá-lợi trán của đức Thế Tôn của chúng con. Con đến đây để đảnh lễ xá-lợi ấy.' Vị trưởng lão nói: 'Lành thay, đại vương, việc ngài làm thật tốt đẹp,' rồi ngài mở cửa điện thờ xá-lợi và nói: 'Tâu đại vương, xá-lợi trán của đức Phật là vô cùng hy hữu.' Nhà vua, sau khi tắm gội bằng mười sáu loại nước thơm, trang điểm với tất cả đồ trang sức, đã vắt thượng y qua một bên vai, đứng chắp tay đảnh lễ. Toàn thân của ngài đã được thấm nhuần niềm hỷ lạc với đức Phật làm đối tượng. (ราชา ปีติเวเคน อิมา คาถา อาห; นมามิ วีร ปาเท เต จกฺกงฺกิต ตเล สุเภ; วนฺทิเต นรเทเวหิ อมตํ เทหิ วนฺทิเต. (Nhà vua, với niềm hỷ lạc dâng trào, đã nói những câu kệ này: Con xin đảnh lễ đôi chân của Ngài, bậc Anh Hùng, lòng bàn chân tốt đẹp có dấu bánh xe; được trời người đảnh lễ, xin ban cho con quả vị bất tử, con xin đảnh lễ Ngài. โลกนาถ ตุวํ เอโก สรณํ สพฺพปาณินํ; โลเก ตยา สโม นตฺถิ ตาเรหิ ชนตํ พหุํ. Bậc Lãnh Đạo Thế Gian, chỉ có Ngài là nơi nương tựa của tất cả chúng sinh; trên đời không ai sánh bằng Ngài, xin hãy cứu độ nhiều chúng sinh. มหณฺณเว มยํ ภนฺเต นิมุคฺคา ทีฆสมฺภเว; อปฺปติสฺสา อปฺปติฏฺฐา สํสราม จิรํ ตหึ. Bạch Ngài, chúng con chìm đắm trong đại dương sinh tử dài lâu; không nơi nương tựa, không chỗ đứng, chúng con đã luân hồi lâu dài trong đó. เอตรหิ ตุมฺเห อาปชฺช ปติฏฺฐํ อธิคจฺฉเร; ตุมฺหากํ วนฺทนํ กตฺวา อุตฺติณฺณมฺห ภวณฺณวา’ติ.) Nay, nhờ gặp được Ngài, chúng con đã đạt được nơi nương tựa; sau khi đảnh lễ Ngài, chúng con đã vượt qua biển sinh tử.) ตสฺมึ ขเณ ธาตุโต รสฺมิโย นิกฺขมึสุ. สกล ลงฺกาทีปํ สุวณฺณรสธาราหิ สญฺฉนฺนํ วิย อโหสิ. มหนฺตํ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปชฺชิ. ราชา มหนฺตํ โสมนสฺสํ ปตฺโต หุตฺวา หฏฺฐตุฏฺโฐ อโหสิ. โส ธาตุฆรโต นิกฺขมิตฺวา เถเรน สทฺธึ อลงฺกตมณฺฑเป เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน (นิสชฺชาโทเส วชฺเชตฺวา เสยฺยถิทํ? อติทุรจฺจาสนฺต-อุปริวาต-อุนฺนตปฺปเทส-อติสมฺมุข-อติปจฉา’ติ. อติทูเร นิสินฺโน สเจ กเถตุกาโม อุจฺจาสทฺเทน กเถตพฺพํ โหติ. อจฺจาสนฺเน นิสินฺโน สงฺกรํ กโรติ. อุปริวาเต นิสินฺโน สรีรคนฺโธ วายติ. อุนฺนตปฺปเทเส นิสินฺโน อคารวํ กโรติ. อติสมฺมุเข นิสินฺโน จกฺขุนา จกฺขุํ ปหริตฺวา ทฏฺฐพฺพํ โหติ. อติปจฺฉา นิสินฺโน คีวํ ปริวตฺเตตฺวา ทฏฺฐพฺพํ โหติ. อิติ นิสชฺชาโทสํ วชฺเชตฺวา นิสินฺโน). เอวมาห. ภนฺเต อิมํ ธาตุํ มยฺหํ เทถ. มหนฺตํ ปูชาสกฺกรํ กตฺวา ปริหรามีติ. ภทฺทกํ มหาราช อิมาย ธาตุยา สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธรมาโนเยว วฺยากรณํ อกาสิ. ตุมฺหากํ วํเส ชาโต กากวณฺณติสฺโส นาม ราชา อิมสฺมึ ทีเป มหาวาลุกคงฺคาย ทกฺขิณตีเร เสรุ นาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิยา มตฺถเก ปติฏฺฐเปตฺวา มหนฺตํ ถูปํ กริสฺสตี’ติ วตฺวา สตฺถา ตตฺถ สมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา ปญฺจสตขีณาสเวหิ สทฺธึ ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา คโต. ตสฺมา คณฺหถ มหาราชา’ติ วตฺวา ธาตุํ อทาสิ. Vào khoảnh khắc ấy, những tia sáng phát ra từ xá-lợi. Toàn thể đảo Laṅkā dường như được bao phủ bởi những dòng vàng ròng. Niềm hoan hỷ và mãn nguyện lớn lao khởi lên. Đức vua đạt được sự mãn nguyện lớn lao, trở nên vui mừng phấn khởi. Ngài đi ra khỏi nhà xá-lợi, cùng với vị trưởng lão ngồi xuống một bên trong gian đình được trang hoàng. Ngồi một bên (tránh những lỗi lầm khi ngồi, như sau: quá xa, quá gần, nơi đầu gió, nơi cao hơn, quá đối diện, quá phía sau. Ngồi quá xa, nếu muốn nói chuyện thì phải nói lớn tiếng. Ngồi quá gần thì gây ra sự lộn xộn. Ngồi ở nơi đầu gió thì mùi cơ thể bay tới. Ngồi ở nơi cao hơn là tỏ ra bất kính. Ngồi quá đối diện thì mắt phải nhìn chằm chằm vào mắt. Ngồi quá phía sau thì phải ngoảnh cổ lại để nhìn. Như vậy, ngồi tránh những lỗi lầm khi ngồi). Ngài nói như vầy: “Bạch Đại đức, xin hãy trao xá-lợi này cho con. Con sẽ hộ trì với sự cúng dường và tôn kính lớn lao.” “Lành thay, Đại vương! Về xá-lợi này, bậc Chánh Đẳng Giác khi còn tại thế đã thọ ký rằng: ‘Một vị vua tên là Kākavaṇṇatissa, sinh ra trong dòng dõi của ngài, tại hòn đảo này, ở bờ phía nam của sông Mahāvālukagaṅgā, cuối hồ Seru, trên đỉnh đồi Varāha, sẽ tôn trí (xá-lợi) và xây dựng một bảo tháp vĩ đại.’ Nói xong, bậc Đạo Sư đã nhập định tại nơi đó, cùng với năm trăm vị A-la-hán đi nhiễu quanh ba vòng rồi ra đi. Vì vậy, xin Đại vương hãy nhận lấy.” Nói xong, ngài trao xá-lợi. ราชา ธาตุํ คเหตฺวา จตุรสฺสปลฺลงฺเก ธาตุกรณฺฑกํ นิทหิตฺวา กรณฺฑเก ธาตุํ ปติฏฺฐาเปตฺวา ตํ กุมุทปตฺตสนฺนิหมงฺคลสินฺธวยุตฺตรเถ ฐเปตฺวา สมนฺตา อารกฺขํ สํวิทหิตฺวา (ราชา ธาตุํ คเหตฺวา) ปญฺจงฺคตุริเย ปคฺคณฺหาปยมาโน ปจฺฉา อาคจฺฉตุ’ติ มหาชนสฺส สาสนํ วตฺวา มหาเทวตฺเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา? ตุมฺเห ภนฺเต, ธาตุยา อุปฏฺฐานํ กโรนฺโต อาคจฺฉถา’ติ อาห. เถโร ตสฺส กถํ สุตฺวา;’มหาราช อยํ ธาตุ ปรมฺปรา อาคตา. อหํ ภควโต ธมฺมภณฺฑาคาริกอานนฺทตฺเถโร วิย อิมํ ธาตุํ ปริหริสฺสามี’ติ วตฺวา อตฺตโน ปจฺจยทายกํ กุฏุมฺพิกํ อาปุจฺฉิตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ธาตุํ อุปฏฺฐหิยมาโน ปจฺฉโต ปจฺฉโต คจฺฉติ. ราชา ธาตุํ คเหตฺวา อนุปุพฺเพน มหาคามํ ปตฺโต มหาเสนคุตฺตํ ปกฺโกสาเปตฺวา นครํ อลงฺกราเปหี’ติ อาห. โส นคเร เภรึ จราเปตฺวา อฏฺฐารส วีถิโย สมฺมชฺชนฺตุ, ปุณฺณฆเฏ ฐเปนฺตุ, ธชปตากาทโย อุสฺสาเปนฺตุ, โตรณานิ อุสฺสาเปนฺตุ, ปญฺจวณฺณานิ ปุปฺผานิ โอกิรนฺตุ, สกลนครํ อลงฺกโรนฺตุ, คนฺธมาลาทโย คเหตฺวา สุทฺธุตฺตราสงฺคา หุตฺวา สกลนาครา ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺตุติ อาณาเปสิ. ตโต มหาชโน สพฺพตุริยานิ โฆสาปยมาโน คนฺธมาลาทิหตฺโถ ปฏิปถํ นิกฺขนฺโต. เทวมนุสฺสา ภิกฺขุภิกฺขุนิโย อุปาสโกปาสิกา อปฺปมาณา อเหสุํ. (คนฺธมาลาทิ ปุณฺณฆฏสมุสฺสิตธชากิณฺณา) ปริสา เวลุกฺเขปสหสฺสานิ ปวตฺตยึสุ. สุคนฺธวาตาภิฆาตสมุทฺทโฆโส วิย สกลนครํ เอกนินฺนาทชาตํ. โส ราชา นคเร พนฺธนาคาเร สพฺพสตฺเต พนฺธนา มุญฺจนฺตุ, ธมฺเมน สเมน อนุสาสนฺตุติ วตฺวา ธาตุํ คเหตฺวา อตฺตโน นครํ ปเวเสตฺวา อตฺตโน ราชนิเวสนํ อาคนฺตฺวา นาฏกีนํ สญฺญมทาสิ ธาตุํ วนฺทนฺตุติ. นาฏกี นานาภรเณหิ ปติมณฺฑิตา ราชเคหโต นิกฺขมิตฺวา ธาตุํ วนฺทิตฺวา อตฺตโน อตฺตโน หตฺถคตานิ ตุริยภณฺฑานิ สาธุกํ ปคฺคณฺหิตฺวา มหนฺตํ ปูชมกํสุ. Đức vua nhận lấy xá-lợi, đặt hộp đựng xá-lợi lên một chiếc ngai vuông, tôn trí xá-lợi vào trong hộp, rồi đặt hộp ấy lên chiếc xe được thắng những con ngựa quý giống Sindhu màu hoa súng, bố trí quân lính canh gác xung quanh. (Đức vua nhận lấy xá-lợi) Ngài cho tấu lên năm loại nhạc cụ, và truyền lệnh cho dân chúng: “Hãy đi theo sau.” Rồi ngài đến gần trưởng lão Mahādeva và nói: “Bạch Đại đức, xin ngài hãy đi theo hầu cận xá-lợi.” Vị trưởng lão nghe lời ấy, liền nói: “Tâu Đại vương, xá-lợi này đã được truyền thừa qua nhiều thế hệ. Tôi sẽ hộ trì xá-lợi này giống như trưởng lão Ānanda, người giữ kho tàng Pháp của Đức Thế Tôn.” Nói xong, ngài cáo từ người gia chủ hộ độ của mình, mang y bát, và đi theo sau để hầu cận xá-lợi. Đức vua mang xá-lợi, tuần tự đi đến Mahāgāma, cho gọi Mahāsenagutta và ra lệnh: “Hãy trang hoàng thành phố.” Vị ấy cho đánh trống loan báo trong thành phố, ra lệnh: “Hãy quét dọn mười tám con đường, hãy đặt những bình nước đầy, hãy dựng lên cờ, phướn..., hãy dựng lên các cổng chào, hãy rải hoa năm màu, hãy trang hoàng toàn thể thành phố, hãy mang hương, hoa... và mặc thượng y thanh tịnh, toàn thể dân chúng hãy ra đón rước trên đường.” Bấy giờ, dân chúng cho tấu vang tất cả các loại nhạc cụ, tay cầm hương hoa... đi ra đón rước. Chư thiên, loài người, tỳ-khưu, tỳ-khưu-ni, thiện nam, tín nữ đông không kể xiết. Đoàn người (đầy dẫy hương hoa..., những bình nước đầy, những lá cờ được dựng lên) đã tung hô hàng ngàn lần. Toàn thể thành phố vang lên một tiếng đồng thanh như tiếng gầm của biển cả bị gió thơm thổi vào. Đức vua ấy ra lệnh: “Hãy thả tất cả chúng sinh trong nhà tù của thành phố, hãy cai trị một cách công bằng theo chánh pháp.” Nói xong, ngài mang xá-lợi vào thành phố của mình, đến cung điện của mình và ra hiệu cho các vũ công: “Hãy đảnh lễ xá-lợi.” Các vũ công, được trang điểm bằng nhiều loại trang sức, đi ra từ cung điện, đảnh lễ xá-lợi, rồi khéo léo tấu lên các nhạc cụ trong tay mình và thực hiện một cuộc cúng dường lớn lao. ตโต วฑฺฒกึ ปกฺโกสาเปตฺวา ราชนิเวสนโต นาติทูเร นาจฺจาสนฺเต สุภุมิตเล ธาตุฆรํ การาเปตฺวา มาลากมฺมลตากมฺมาทึ ปติฏฺฐาเปตฺวา ธาตุฆเร วิจิตฺตมณฺฑปํ การาเปตฺวาน สตฺตรตนมยํ ธาตุกรณฺฑกํ การาเปตฺวา ธาตุกรณฺฑเก ธาตุํ ฐเปตฺวา รตนปลฺลงฺก มตฺถเก ธาตุํ ฐเปตฺวา อุปริ วิจิตฺตวิตานํ พนฺธิตฺวา สาณิยา ปริกฺขิปาเปตฺวา มหนฺเตน ปริวาเรน มหนฺตํ ธาตุปูชํ อกาสิ. มหาชนา คนฺธมาลํ คเหตฺวา มาสสฺส อฏฺฐูโปสถทิวเส ธาตุยา มหนฺตํ ปูชํ อกํสุ. ธาตุโต รํสิโย สมุคฺคจฺฉนฺติ. มหาชนา วิมฺภยชาตา สาธุการํ กโรนฺติ. โสมนสฺสภูตา สกลนครวาสิโน พุทฺธารมฺมณ ปีตึ คเหตฺวา ทิวเส ทิวเส ธาตุยา มหนฺตํ ปูชํ กโรนฺตา วีตินาเมนฺติ. ปญฺจสีลานิ รกฺขนฺติ, พุทฺธมามกา ธมฺมมามกา สงฺฆมามกา หุตฺวา สรณานิ คจฺฉนฺติ. ราชา มหาชนสฺส โอวทติ. ‘‘เมตฺตํ ภาเวถ, กรุณํ มุทิตํ อุเปกฺขํ ภาเวถ, กุเล เชฏฺฐาปจายนกมฺมํ กโรถา‘‘ติ. โอวทิตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺสปิ จตฺตาโร ปจฺจเย คงฺคาย มโห-ฆปฺปวตฺตนกาโล วิย มหาทานํ ปวตฺเตสิ. มาตาปิตุฏฺฐาเน ฐตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ สงฺคณฺหิ. มหาชนา ตสฺส โอวาเท ฐตฺวา ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กตฺวา เยภุยฺเยน ตสฺมึ กาเล มตา สคฺคํ คตา. Sau đó, nhà vua cho gọi người thợ mộc đến, cho xây dựng một điện thờ xá-lợi trên một khu đất bằng phẳng, không quá xa cũng không quá gần hoàng cung, cho trang trí các họa tiết vòng hoa, dây leo, v.v. và cho dựng một gian đình tráng lệ trong điện thờ xá-lợi. Sau khi cho làm một cái tráp đựng xá-lợi bằng bảy báu, đặt xá-lợi vào trong tráp, đặt (tráp) xá-lợi lên trên một bảo tọa bằng châu báu, cho giăng một tấm lọng tráng lệ ở phía trên, cho vây quanh bằng một tấm màn, nhà vua cùng với đoàn tùy tùng đông đảo đã thực hiện một cuộc đại lễ cúng dường xá-lợi. Dân chúng cầm hương và hoa, vào tám ngày trai giới trong tháng, đã thực hiện đại lễ cúng dường xá-lợi. Các tia sáng phát ra từ xá-lợi. Dân chúng kinh ngạc, thốt lên lời lành thay. Toàn thể dân trong thành, với tâm hoan hỷ, có được niềm vui với đức Phật làm đối tượng, ngày ngày sống trong việc thực hiện đại lễ cúng dường xá-lợi. Họ giữ gìn năm giới, trở thành những người con của Phật, con của Pháp, con của Tăng, họ quy y Tam Bảo. Đức vua giáo huấn dân chúng: 'Hãy tu tập tâm từ, hãy tu tập tâm bi, hỷ, xả, hãy thực hành việc kính trọng bậc trưởng thượng trong gia tộc'. Sau khi giáo huấn, ngài cũng đã thực hiện việc đại bố thí bốn món vật dụng đến chư Tăng, giống như thời điểm dòng nước lớn của sông Hằng tuôn chảy. Đứng ở vị trí của cha mẹ, ngài đã chăm lo cho chư Tăng. Dân chúng vâng theo lời giáo huấn của ngài, làm các công đức như bố thí, v.v., phần lớn những người chết vào thời đó đều được sanh về cõi trời. กลฺยาณวคฺคมฺหิ ปติฏฺฐิตา ชนา,ทานาทิ ปุญฺญานิ กริตฺว สพฺพทา; จุตา จุตา สพฺพชนา สุมานสา,คตา อเสสํ สุคตึ สุเภ รตา. Những người an trú trong thiện pháp, luôn luôn làm các công đức như bố thí; tất cả những người ấy, sau khi chết đi, với tâm hoan hỷ, đã đi đến cõi lành một cách trọn vẹn, vui thích trong điều tốt đẹp. ราชา ธาตุยา มหนฺตํ ปูชํ กโรนฺโต มหคาเม วิหาสิ. เตน ปติฏฺฐาปิตวิหารา กเถตพฺพา? กถํ? เลนวิหารํ จนฺทคิริวิหารํ โกฏิปพฺพตวิหารํ นครงฺคณวิหารํ เสลกา วิหารํ ตลากาวิหารนฺติ เอวมาทโย วิหาเร ปติฏฺฐาเปตฺวา ติปิฏกมหาอริฏฺฐตฺเถรสฺส ทกฺขิโณทกํ ทตฺวา มหาวิหาเร นิยฺยาเทสิ. เอวํ โส ราชา ยาวชีวํ ธาตุํ ปริหริตฺวา ปจฺฉิเม กาเล มรณมญฺเจ นิปนฺโน อตฺตโน ปุตฺตํ ยฏาลติสฺส กุมารํ ปกฺโกสาเปตฺวา; ตาต ติสฺส, อมฺเหหิ ปริหริต นลาฏธาตุ ปูเชหี’ติ ธาตุวํสํ กเถตฺวา ปุตฺตํ อนุสาสิตฺวา กาลํ กตฺวา สคฺคปุรํ คโต. Đức vua, trong khi thực hiện đại lễ cúng dường xá-lợi, đã trú tại Mahāgāma. Các ngôi chùa do ngài xây dựng nên được kể ra? Như thế nào? Sau khi xây dựng các ngôi chùa như Lenavihāra, Candagirivihāra, Koṭipabbatavihāra, Nagaraṅgaṇavihāra, Selakāvihāra, Talākāvihāra, v.v., ngài đã dâng nước cúng dường đến Đại trưởng lão Tipiṭaka Mahāariṭṭha và giao phó (các ngôi chùa ấy) cho Đại Tự. Như vậy, vị vua ấy đã hộ trì xá-lợi suốt đời. Vào lúc cuối đời, khi đang nằm trên giường bệnh, ngài cho gọi con trai mình là hoàng tử Yaṭālatissa đến; sau khi kể lại lịch sử xá-lợi và giáo huấn con trai rằng: 'Này con Tissa, con hãy cúng dường xá-lợi xương trán đã được chúng ta hộ trì', ngài đã qua đời và đi về thành trời. ราชา มหานาควโร ยสสฺสิ,กตฺวาปิ รชฺชํ มติมา สุสทฺโธ; มาเนตฺว สงฺฆํ จตุปจฺจเยหิ,อคา อโสโก วรเทวโลกํ; Vua Mahānāga, bậc tối thắng, đầy danh tiếng, đã trị vì vương quốc, là người trí tuệ, có đức tin trong sạch; đã tôn kính chư Tăng bằng bốn món vật dụng, đã đi đến cõi trời cao quý, không còn sầu muộn. ตสฺส ปุตฺโต ยฏาลติสฺสกุมาโร ปิตุ อจฺจเยน ปิตรา วุตฺตนิยาเมเนว ธาตุยา มหนฺตํ ปูชํ กาเรสิ. โส’ปิ ทิวสสฺส ตโย วาเร ธาตุปฏฺฐานํ กโรนฺโต รชฺชํ กาเรตฺวา จิรํ วิหาสิ. อิมินา’ปิ ปติฏฺฐาปิตวิหารา กเถตพฺพา; ธมฺมสาลวิหารํ มหาธมฺมสาลวิหารํ เสลาภยวิหารนฺติ เอวมาทโย ปติฏฺฐาเปตฺวา-ติปิฏกมหาอริฏฺฐตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริโก ติปิฏกมหาอภยตฺเถโร อุปราชสฺส มหานาคสฺส อยฺยโก. ตสฺส เถรสฺส ทกฺขิโณทกํ อทาสิ. โส’ปิ ราชา ยาวชีวํ ธาตุํ ปริหริตฺวา ปจฺฉิเม กาเล มรณมญฺเจ นิปนฺโน อตฺตโน ปุตฺตํ โคฐาภยกุมารํ ปกฺโกสาเปตฺวา’ธาตุยา มหนฺตํ ปูชํ กโรนฺโต อปฺปมตฺโต โหหี’ติ วตฺวา ธาตุวํสํ กเถตฺวา กาลํ กตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺติ. Con trai của ngài là hoàng tử Yaṭālatissa, sau khi vua cha qua đời, đã thực hiện đại lễ cúng dường xá-lợi đúng theo cách thức mà vua cha đã dạy. Vị ấy cũng đã trị vì vương quốc trong một thời gian dài, mỗi ngày ba lần hầu cận xá-lợi. Các ngôi chùa do vị này xây dựng cũng nên được kể ra; sau khi xây dựng các ngôi chùa như Dhammasālavihāra, Mahādhammasālavihāra, Selābhayavihāra, v.v., ngài đã dâng nước cúng dường đến Đại trưởng lão Tipiṭaka Mahāabhaya, vị đệ tử cùng ở của Đại trưởng lão Tipiṭaka Mahāariṭṭha và là ông của Phó vương Mahānāga. Vị vua ấy cũng đã hộ trì xá-lợi suốt đời. Vào lúc cuối đời, khi đang nằm trên giường bệnh, ngài cho gọi con trai mình là hoàng tử Goṭhābhaya đến, nói rằng: 'Con hãy không dễ duôi trong việc thực hiện đại lễ cúng dường xá-lợi', rồi kể lại lịch sử xá-lợi, sau đó ngài đã qua đời và tái sanh ở cõi trời. ยฏฺฐาลโก นาม มหามหีปติ,มหาชนสฺสตฺถกโร คุณาลโย; โส ธาตุปูชํ วิปุลํ อเนกธา,กตฺวา คโต เทวปุรํ อนินฺทิโต. Vị đại vương tên là Yaṭṭhālaka, người mang lại lợi ích cho dân chúng, là nơi nương tựa của các đức hạnh; vị ấy đã thực hiện việc cúng dường xá-lợi rộng lớn nhiều lần, sau khi làm vậy, đã đi về thành của chư thiên, không bị chê trách. ตสฺส ปุตฺโต โคฐาภยกุมาโร ปิตุ อจฺจเยน ปิตรา วุตฺตนิยาเมเนว ธาตุยา มหนฺตํ ปูชํ กตฺวา โคฐาภย มหาราชา หุตฺวา รชฺชํ กโรนฺโต กาจรคาเม ทสภาติเก ราชาโน ฆาเตตฺวา ทณฺฑกมฺมตฺถาย โคฐาภยมหาเถรสฺส หตฺโถฏฺฐชนปเท วสนฺตสฺส มตฺติกเลนวิหารํ ขีรสาล วิหารํ นาคมหาวิหารํ กุมฺภเสลวิหารํ เจติยปพฺพตวิหารํ สานุปพฺพตวิหารํ กณิการ เสลวิหารํ อมฺพเสล วิหารํ ตินฺทุกเลน วิหารํ กรณฺฑกวิหารํ โคธสาลวิหารํ วาลุกติตฺถวิหารนฺติ เอวมาทโย คงฺคาย ปรตีเร ปญฺจสตวิหาเร โอริมตีเร ปญฺจสตวิหาเร จา’ติ วิหารสหสฺสํ กาเรตฺวา อตฺตโน สทิสนามสฺส โคฐาภยตฺเถรสฺส ทกฺขิโณทกํ ทตฺวา อทาสิ. โส ยาวชีวํ ธาตุปูชํ กตฺวา ปจฺฉิเม กาเล มรณมญฺเจ นิปนฺโน อตฺตโน ปุตฺตํ กากวณฺณติสฺส กุมารํ ปกฺโกสาเปตฺวา อาลิงฺคิตฺวา;’ตาต ติสฺส, อยํ นลาฏธาตุ อมฺหากํ ปรมฺปราย อาคตา. ตฺวํ กิร ธาตุํ คเหตฺวา มหาคงฺคาย ปสฺเส เสรุ นาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิยา มตฺถเก ปติฏฺฐาเปตฺวา สงฺฆารามํ การาเปสฺสสี’ติ สตฺถา ชีวมาโน วฺยากรณมกาสิ. ตสฺมา ตฺวํ อิมํ ธาตุํ คเหตฺวา มมจฺจเยน ตสฺมึ ฐาเน ปติฏฺฐาเปหี’ติ ปุตฺตํ อนุสาสิตฺวา กาลกิริยํ กตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺติ. Con trai của ngài là hoàng tử Goṭhābhaya, sau khi vua cha qua đời, đã thực hiện đại lễ cúng dường xá-lợi đúng theo cách thức mà vua cha đã dạy. Trở thành Đại vương Goṭhābhaya, trong khi trị vì vương quốc, ngài đã giết mười vị vua anh em ở làng Kācaragāma. Để trừng phạt (hành động đó), ngài đã cho xây dựng một ngàn ngôi chùa, gồm năm trăm ngôi chùa ở bờ bên kia sông Hằng và năm trăm ngôi chùa ở bờ bên này, như là Mattikalenavihāra, Khīrasālavihāra, Nāgamahāvihāra, Kumbhaselavihāra, Cetiyapabbatavihāra, Sānupabbatavihāra, Kaṇikāraselavihāra, Ambaselavihāra, Tindukalenavihāra, Karaṇḍakavihāra, Godhasālavihāra, Vālukatitthavihāra, v.v., cho Đại trưởng lão Goṭhābhaya đang trú tại xứ Hatthoṭṭha, rồi dâng nước cúng dường và dâng tặng (các ngôi chùa ấy) cho vị trưởng lão Goṭhābhaya có cùng tên với mình. Vị ấy đã thực hiện việc cúng dường xá-lợi suốt đời. Vào lúc cuối đời, khi đang nằm trên giường bệnh, ngài cho gọi con trai mình là hoàng tử Kākavaṇṇatissa đến, ôm lấy con và giáo huấn rằng: 'Này con Tissa, xá-lợi xương trán này đã được truyền lại trong dòng dõi của chúng ta. Bậc Đạo Sư khi còn tại thế đã thọ ký rằng: 'Con sẽ lấy xá-lợi, tôn trí trên đỉnh gò đất tên Varāha ở cuối hồ tên Seru bên cạnh sông Mahāgaṅgā, và cho xây dựng một tu viện'. Vì vậy, sau khi ta qua đời, con hãy lấy xá-lợi này và tôn trí tại nơi đó'. Sau khi giáo huấn con trai, ngài đã qua đời và tái sanh ở cõi trời. โคฐาภโย นาม มหีปติสฺสโร,มหาชเน โตสยิ อปฺปมตฺโต; โส ธาตุปูชํ วิปุลํ กริตฺวา,อคา อโสโก วรเทวโลกํ. Vị chúa tể của đất đai tên là Goṭhābhaya, đã làm cho dân chúng hài lòng, không dễ duôi; vị ấy, sau khi thực hiện việc cúng dường xá-lợi rộng lớn, đã đi đến cõi trời cao quý, không còn sầu muộn. มหานนฺโท มหาปญฺโญ จนฺทคุตฺโต พหุสฺสุโต; ภทฺทเสโน มหาเถโร ภทฺทธมฺเม วิสารโท. (Trưởng lão) Mahānanda có trí tuệ lớn, (trưởng lão) Candagutta là bậc đa văn; Đại trưởng lão Bhaddasena, tinh thông trong thiện pháp. ชยเสโน จ โส วีโร เถโร โส สงฺฆรกฺขิโต; เทวตฺเถโร จ เมธาวี รกฺขกา ธาตุ ภทฺทกา. Và vị anh hùng Jayasena ấy, vị trưởng lão Saṅgharakkhita ấy; và vị trưởng lão Deva bậc trí tuệ, (họ là) những vị hộ trì xá-lợi hiền thiện. อุปราชา มหานาโค ยฏฺฐาลโก มหาพโล; โคฐาภโย มหาปุญฺโญ กากวณฺโณ จ วีริยวา. Vị phó vương Mahānāga, vị Yaṭṭhālaka có đại lực; vị Goṭhābhaya có đại phước, và vị Kākavaṇṇa có tinh tấn. เอเต เถรา จ ราชาโน ปุญฺญวนฺโต สุมานสา; ธาตุ ปรมฺปรานีตา ธาตา ธาตุสุโกวิทา. Những vị trưởng lão và những vị vua này, là những bậc có phước báu, có thiện tâm; đã mang xá-lợi đến theo dòng truyền thừa, là những người hộ trì, những người thông suốt về xá-lợi. กสฺสปาทีนเถรานํ ปรมฺปรายมาคตา; มหานาคาทิ หตฺถโต ยาว ติสฺสมุปาคตา. (Xá-lợi) đã đến theo dòng truyền thừa của các vị trưởng lão bắt đầu từ ngài Kassapa; từ tay của vua Mahānāga và các vị khác cho đến khi đến tay vua Tissa. อิติ อริยชนปฺปสาทนตฺถาย กเต ธาตุวํเส Như vậy, trong Xá-lợi Sử được biên soạn vì mục đích làm phát sinh niềm tịnh tín cho các bậc Thánh nhân ธาตุปรมฺปรา กถา นาม Câu chuyện về dòng truyền thừa Xá-lợi ตติโย ปริจฺเฉโท. Chương thứ ba. ๔. ปกิณฺณกกถา 4. Câu chuyện Tạp lục ตตฺร ฐตฺวา รเญโญ อุปฺปตฺติ กเถตพฺพา. (โส ปน) อมฺหากํ สตฺถุโน โพธิปฺปตฺติโต ปุเรตรเมว มหามลย รฏฺเฐ วนจรกํ ปฏิจฺจ ตสฺส ภริยาย กุจฺฉิยํ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. นวฑฺฒมาสาวสาเน มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมิตฺวา กเมน วฑฺฒนฺโต วิญฺญุภาวํ ปาปุณิ. ตสฺส ปิตา เอกํ ทาริกํ อาเนตฺวา ปุตฺตสฺส เคเห อกาสิ. อปรภาเค ตสฺส ปิตา กาลมกาสิ. กุมาโร’จรโก’ติ ปญฺญายิ. โส ตโต ปฏฺฐาย ปจฺเจกพุทฺธํ อุปฏฺฐหิ. จรโก อตฺตโน นิวาสวตฺถุสฺมึ กทลิปนสาทีนิ โรเปตฺวา ผลารามํ อกาสิ. ตโต อปรภาเค เตน โรปิตปนสรุกฺโข มหนฺตํ จาฏิปฺปมาณํ ปนสผลํ คณฺหิ. จรโก อตฺตโน วตฺถุํ คนฺตฺวา สาขาย สุปกฺกํ ปนสผลํ ปสฺสิตฺวา ฉินฺทิตฺวา เคหํ อาหริตฺวา อปสฺสายํ ลุญฺจิตฺวา อุปธาเรสิ. ตโต สมนฺตา จตุมธุรํ วิย ยูสํ โอตริตฺวา อปสฺสยํ อปนีต อาวาฏํ ปูเรตฺวา อฏฺฐาสิ. ตโต จรโก เอวํ จินฺเตสิ. อิมํ ปนสผลํ อมฺหากํ ปจฺเจกพุทฺเธน วินา อญฺเญสํ นานุจฺฉวิกนฺติ. ปฏิสาเมตฺวา ฐเปสิ. Tại đây, câu chuyện về sự xuất sinh của nhà vua cần được kể lại. (Vị ấy) đã thọ sanh trong bụng của vợ một người sống trong rừng ở xứ Mahāmalaya, do duyên sự với người ấy, ngay cả trước khi bậc Đạo Sư của chúng ta chứng đắc giác ngộ. Vào cuối chín tháng rưỡi, sau khi ra khỏi bụng mẹ, ngài tuần tự lớn lên và đạt đến sự hiểu biết. Cha của ngài đã mang về một cô gái và tác thành cho con trai trong nhà. Về sau, cha của ngài qua đời. Chàng trai được biết đến với tên là ‘Caraka’. Kể từ đó, vị ấy đã hầu hạ một vị Phật Độc Giác. Caraka đã trồng chuối, mít, và các loại cây khác tại nơi ở của mình và tạo thành một vườn cây ăn trái. Về sau, cây mít do vị ấy trồng đã sinh một quả mít lớn bằng một cái lu. Caraka đi đến khu đất của mình, thấy quả mít chín cây trên cành, liền hái xuống, mang về nhà, gọt vỏ trong nhà kho, rồi cất giữ. Bấy giờ, nước quả ngọt như tứ vị ngọt ngào chảy ra xung quanh, tràn đầy vào chỗ trống của nhà kho đã được dọn đi. Khi ấy, Caraka suy nghĩ như vầy: “Quả mít này không thích hợp cho ai khác ngoài vị Phật Độc Giác của chúng ta”. (Nghĩ vậy), vị ấy đã cất giữ nó. ปุนทิวเส ปจฺเจกพุทฺโธ เลนโต นิกฺขมิตฺวา สรีรปฏิชคฺคนํ กตฺวา สุรตฺตปลฺลวสทิสํ อนฺตรวาสกํ ปริมณฺฑลํ กตฺวา นิวาเสตฺวา พหลปวรมหาปํสุกูลจีวรํ ปารุปิตฺวา นีลภมรวณฺณํ ปตฺตํ หตฺเถน คเหตฺวา อากาเสน อาคนฺตฺวา ตสฺส กุฏิทฺวาเร ปากโฏ อโหสิ. จรโก กุฏิโต นิกฺขมิตฺวา ตํ วนฺทิตฺวา หตฺถโต ปตฺตํ คเหตฺวา เคหํ ปเวเสตฺวา ปีเฐ นิสีทาเปตฺวา อตฺตนา ฐปิตฏฺฐานโต ปนสผลํ คเหตฺวา ยูสํ ปตฺเต ปูเรตฺวา ปฏิคฺคหาเปสิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ตํ ปริภุญฺชิตฺวา อากาสโต อตฺตโน วสนฏฺฐานเมว คโต. อเถกทิวสํ จรโก ปรเทสา คจฺฉนฺโต ภริยํ ปกฺโกสาเปตฺวา;’ อมฺม, อยฺยสฺส อปฺปมตฺโต หุตฺวา ทานํ เทหี’ติ สพฺพูปกรณํ นิยฺยาเทตฺวา ปรเทสํ คโต. ปุนทิวเส ปจฺเจกพุทฺโธ เลนโต นิกฺขมิตฺวา จีวรํ ปารุปิตฺวา ปตฺตมาทาย อากาสโต อาคนฺตฺวา กุฏิทฺวาเร โอตริตฺวา อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ ขเณ จรกสฺส ภริยา กุฏิโต นิกฺขมิตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสฺส หตฺถโต ปตฺตํ คเหตฺวา เคเห นิสีทาเปตฺวา ภตฺตํ อทาสิ. Vào ngày hôm sau, vị Phật Độc Giác đi ra khỏi hang, sau khi chăm sóc thân thể, đã đắp nội y có màu như chồi non đỏ thắm một cách ngay ngắn, khoác tấm y phấn tảo dày và cao quý, tay cầm bình bát có màu như con ong xanh, rồi đi đến bằng hư không và xuất hiện tại cửa am của vị ấy. Caraka đi ra khỏi am, đảnh lễ ngài, nhận lấy bình bát từ tay ngài, mời ngài vào nhà, thỉnh ngài ngồi trên ghế, rồi lấy quả mít từ nơi mình đã cất, đổ đầy nước quả vào bát và dâng lên ngài. Vị Phật Độc Giác sau khi thọ dụng xong, đã bay qua hư không trở về nơi ở của mình. Rồi một ngày nọ, Caraka khi đi đến một xứ khác, đã gọi vợ đến và dặn rằng: ‘Này em, hãy không lơ là mà dâng cúng vật thực đến bậc tôn quý’, rồi giao lại tất cả vật dụng và đi đến xứ khác. Ngày hôm sau, vị Phật Độc Giác đi ra khỏi hang, đắp y, mang bát, bay đến bằng hư không, đáp xuống trước cửa am và đứng đó. Vào khoảnh khắc ấy, vợ của Caraka đi ra khỏi am, nhận lấy bình bát từ tay vị Phật Độc Giác, mời ngài ngồi trong nhà và dâng cúng vật thực. เตน ภตฺตกิจฺเจ ปรินิฏฺฐิเต สา ตรุณปจฺเจกพุทฺธํ ปสฺสิตฺวา กิเลสปฏิสํยุตฺตํ จิตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสฺส อตฺตโน อชฺฌาสยํ กเถสิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ตสฺสา กถํ สุตฺวา ชิคุจฺฉมาโน อุปฺปติตฺวา อากาสโต อตฺตโน วสนฏฺฐานเมว คโต. สา ปจฺเจกพุทฺธสฺส คตกาเล อตฺตโน สรีรํ เตเลน มกฺเขตฺวา ภณฺฑนกา วิย นิตฺถุนมานา มญฺเจ นิปชฺชิ. จรโก ปรเทสโต อาคนฺตฺวา ภริยํ นิปชฺชมานํ เอวมาห?’ภทฺเท, กึ อยฺยสฺส ภิกฺขํ อทาสี’ติ. สา นิตฺถุนมานา อาห? มา ปุจฺฉ ตว อยฺยสฺส กมฺมนฺติ. กเถหิ ภทฺเท, กึ เตน กมฺมํ กตนฺติ. โส อตฺตนา สทฺธึ กิเลสวสฺเน โอกาสํ การาเปตุํ วายมิตฺวา มยา อยุตฺตนฺติ วุตฺเต มม เกเส คเหตฺวา หตฺถปาเทหิ อาโกเฏตฺวา สรีรํ นเขน โอตฺถริตฺวา สีเส ปหริตฺวา คโต’ติ วุตฺเต จรโก ตํ สุตฺวา อสหนฺโต (เอโส มยา) เอวรูปสฺส อสฺสมณกมฺมสฺส โปสิโต’ติ วตฺวา ตสฺสา โสกํ วิโนเทตฺวา ธนุํ อาทาย ติกฺขสรํ คเหตฺวา เอตํ มาเรตฺวา อาคมิสฺสามี’ติ วตฺวา วสนฏฺฐานํ อคมาสิ. Khi ngài đã dùng bữa xong, người phụ nữ ấy nhìn thấy vị Phật Độc Giác trẻ tuổi, liền khởi lên tâm niệm nhiễm ô phiền não và nói ra ý định của mình cho vị Phật Độc Giác. Vị Phật Độc Giác nghe lời nói của bà, cảm thấy ghê tởm, liền bay lên không và trở về nơi ở của mình. Khi vị Phật Độc Giác đã đi, bà ta thoa dầu lên thân mình, rên rỉ như người vừa bị đánh đập rồi nằm xuống giường. Caraka từ xứ khác trở về, thấy vợ đang nằm liền hỏi rằng: ‘Này em, em đã dâng vật thực cho bậc tôn quý chưa?’. Bà ta rên rỉ đáp: ‘Đừng hỏi về việc làm của bậc tôn quý của chàng nữa’. ‘Hãy nói đi em, ngài đã làm gì?’. Khi bà ta nói: ‘Vị ấy đã cố gắng tìm cơ hội để hành lạc với em, và khi em nói rằng điều đó là không thích hợp, vị ấy đã nắm tóc em, đánh đập bằng tay chân, cào cấu thân thể em bằng móng tay, đánh vào đầu rồi bỏ đi’, Caraka nghe vậy không thể chịu đựng nổi, nói rằng: ‘(Ta đã) nuôi dưỡng một kẻ có hành vi không phải của sa-môn như vậy’, rồi an ủi nỗi buồn của vợ, lấy cung, cầm một mũi tên sắc bén, và nói rằng: ‘Ta sẽ giết hắn rồi trở về’, rồi đi đến nơi ở của vị ấy. ตสฺมึ สมเย ปจฺเจกพุทฺโธ นหานตฺถาย คโต. คนฺตฺวา จ ปน กายพนฺธนํ อากาเส จีวรวํสํ วิย กตฺวา นิวาสนปาปุรณํ ตสฺมึ ฐเปตฺวา ชลสาฏกํ นิวาเสตฺวา อุทกมตฺถกา อากาเส นิสีทิตฺวา นหายิตุํ อารภิ. จรโก ปจฺเจกพุทฺธสฺส ครุคารวการณํ ปสฺสนฺโต คุมฺพนฺตเร นิลีโน อฏฺฐาสิ. ฐตฺวา จ ปน เอวรูปํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา จินฺเตสิ? อยญฺจ เอวรูปํ น กโรติ, อทฺธา เอสา มุสาวาทา’ติ. อหํ เอติสฺสา วจนํ คเหตฺวา เอวรูปสฺส สมณสฺส อการเณ อปราธํ กตํ. เอโส ตาทิสํ น กโรตี’ติ จินฺเตตฺวา ปจฺเจกพุทฺธสฺส นหตฺวา ฐีตกาเล คนฺตฺวา ปาเทสุ นิปติตฺวา?’มยฺหํ ขมถ อยฺยา’ติ อาห. ปจฺเจก พุทฺโธ? กึ กเถสิ อุปาสกา’ติ. โส อตฺตโน มาตุคามสฺส กถิตํ อาจิกฺขิ. เอวญฺหิ สติ อุปาสก ตุมฺหากํ อาคตกมฺมํ นิฏฺฐเปตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏตี’ติ อาห. มา เอวํ กเถถ สามิ, อหํ อญฺญาณภาเวน ตสฺสา วจนํ คเหตฺวา ตุมฺหากํ อการเณ ทุพฺภิตุํ อาคโตมฺหิ’ติ สพฺพํ อตฺตนา จินฺติตํ อาจิกฺขิ. Vào lúc ấy, vị Phật Độc Giác đi đến để tắm. Sau khi đến, ngài làm cho dây thắt lưng ở trên không trung giống như sào phơi y, rồi đặt y nội và y vai lên đó, mặc vào tấm y tắm, rồi ngồi trên không trung trên mặt nước và bắt đầu tắm. Người du sĩ, trong khi quan sát lý do tôn kính vị Phật Độc Giác, đã nấp trong bụi cây và đứng đó. Đứng đó và thấy điều kỳ diệu như vậy, ông suy nghĩ: 'Vị này không làm điều như vậy, chắc chắn người đàn bà kia đã nói dối. Ta đã tin lời của bà ta mà phạm lỗi vô cớ đối với một vị sa-môn như thế này. Vị này không làm điều như vậy.' Suy nghĩ như thế, vào lúc vị Phật Độc Giác tắm xong và đứng dậy, ông đến đảnh lễ dưới chân và nói: 'Thưa ngài, xin hãy tha thứ cho con.' Vị Phật Độc Giác hỏi: 'Này thiện tín, ông nói gì vậy?' Ông ta kể lại lời của người phụ nữ. Vị Phật Độc Giác nói: 'Nếu vậy, này thiện tín, ông nên hoàn thành công việc đã đến rồi hãy đi.' Ông ta nói: 'Xin đừng nói vậy, thưa ngài, do vô minh, con đã tin lời bà ta và đến đây để hãm hại ngài một cách vô cớ,' rồi kể lại tất cả những gì mình đã suy nghĩ. ปจฺเจกพุทฺโธ? อาม อุปาสก, สา อตฺตนา สทฺธึ อสทฺธมฺมปฏิสํยุตฺตกถํ กเถสี’ติ อาห. โส ตสฺสา กุชฺฌิตฺวา อหํ เอตํ นิสฺสาย อิมสฺส อปรชฺฌามิ. คนฺตฺวา ตํ มาเรสฺสามี’ติ ปจฺเจกพุทฺธํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา นิกฺขมิ. ปจฺเจกพุทฺโธ ตํ นิวตฺเตตฺวา มาตุคามํ มา มาเรหี’ติ อเนกวิธานิ การณานิ กเถตฺวา ปญฺจสีเล ปติฏฺฐเปตฺวา ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห? Vị Phật Độc Giác nói: 'Đúng vậy, này thiện tín, bà ta đã nói với ông những lời liên quan đến việc bất chính.' Ông ta nổi giận với bà ấy và nghĩ: 'Vì bà ta mà ta đã phạm lỗi với vị này. Ta sẽ đi giết bà ta.' Rồi ông đảnh lễ vị Phật Độc Giác theo thể năm vóc sát đất và rời đi. Vị Phật Độc Giác ngăn ông lại và nói: 'Đừng giết người phụ nữ ấy,' rồi thuyết giảng nhiều lý do, giúp ông an trú trong năm giới, và trong khi thuyết pháp cho ông, ngài đã nói kệ này: โย อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ,สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส; ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ,สุขุโม รโช ปฏิวาตํว ขิตฺโต’ติ; Kẻ nào hãm hại người không ác ý, người trong sạch, không tỳ vết; tội ác ấy quay trở lại chính kẻ ngu, như bụi mịn tung ngược chiều gió. จรโก ตสฺส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปสนฺตจิตฺโต หุตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา เคหํ คนฺตฺวา ตาย สทฺธึ สมคฺควาสํ วสิตฺวา ตโต ปฏฺฐาย ยาวชีวํ ปจฺเจกพุทฺธสฺส จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาราทโย ปริกฺขาเร จ ทตฺวา ปฏิชคฺคิ. โส ตสฺมึเยว เลเน วสนฺโต อปรภาเค อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ. Người du sĩ sau khi nghe pháp thoại của ngài, tâm trở nên trong sạch, đã đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, rồi trở về nhà, sống hòa thuận với người phụ nữ ấy. Kể từ đó, suốt đời ông đã cúng dường và chăm sóc vị Phật Độc Giác với các vật dụng như y phục, vật thực khất thực, chỗ ở, thuốc men trị bệnh, và các vật dụng khác. Vị Phật Độc Giác, trong khi sống trong hang động ấy, về sau đã nhập vô dư y Niết-bàn. สยมฺภุญาเณน วิคยฺห ธมฺมํ,ทุกฺขํ อนนฺตํ สกลํ ปหาย; สมาธิฌานาภิรโต ยสสฺสิ,คโต วินาสํ ปวโร ยสสฺสิ. Với trí tuệ tự chứng, ngài đã thấu triệt Chánh pháp, từ bỏ hoàn toàn mọi khổ đau vô tận; bậc danh tiếng, ưa thích thiền định, bậc cao quý, danh tiếng, đã đi đến nơi tịch diệt. อถ ปจฺฉา จรโก กาลํ กตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺติ. ตตฺถ จิรํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา เทวโลกโต จวิตฺวา อิมสฺมึ ทีเป มลย รฏฺเฐ อมรุปฺปล เลนสฺส อาสนฺนฏฺฐาเน อุปจรกสฺส ปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ. โส นวมาสฑฺฒปริโยสาเน มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมิ. ตสฺส นามคหณทิวเส ญาตกา อมรุปฺปล กุมาโรติ นามํ อกํสุ. โส ปน อปรภาเค วฑฺเฒนฺโต ทารเกหิ สทฺธึ กีฬนฺโต ปตฺตปุเฏน วาลุกภตฺตํ ปจิตฺวา, ทารกา อิเม สมณาติ วตฺวา ปฏิปาฏิยา นิสีทาเปตฺวา ทานํ ทสฺสามี’ติ วตฺวา กีฬาทานํ เทติ. เอกทิวสํ อมรุปฺปล กุมาโร วาลุกถุปํ กตฺวา อตฺตโน นิวาสนวตฺถทุสฺสํ คเหตฺวา ขุทฺทกทณฺฑเก พนฺธิตฺวา ปฏากํ กตฺวา ปูชนตฺถาย ฐเปสิ. อมรุปฺปล เลนวาสี มลิย เทวตฺเถรํ นิสฺสาย ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กตฺวา ตโต จุโต อิมสฺมึเยว ทีเป มหาคาเม โคฐาภยมหาราชสฺส อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. โส นวมาสฑฺฒปริโยสาเน มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมิ. ตสฺส นามคหณ ทิวเส’กากวณฺณติสฺโส’ติ นามํ อกํสุ. โส อนุปุพฺเพน วฑฺฒิตฺวา ปิตุ อจฺจเยน ฉตฺตํ อุสฺสาเปตฺวา กากวณฺณติสฺสมหาราชา อโหสิ. ตสฺส ฉตฺเต อุสฺสาปิเตเยว สกลรฏฺฐํ สุภิกฺขํ อโหสิ. ปญฺจ วา ทฺวาทส วา ทิวเส อนติกฺกมิตฺวา เทโว สมฺมา วสฺสติ. เวสฺสนฺตรโพธิสตฺตสฺส ทานคฺเค ยาจกานํ หตฺเถ ภิกฺขาภาชนํ วิย ตสฺมึ กาเล วาปีโปกฺขรณี-นที-กนฺทร-โสพฺภ-ชาตสราทโย วสฺโสทเกน ปูริตา อเหสุํ. ปญฺจวิธปทุมสญฺฉนฺนา อเนกทิชสมากิณฺณา นานารุกฺเขหิ วิโรจิตา อเหสุํ. นานา สสฺสานิ สมฺปชฺชึสุ, อุตฺตรกุรุ อาลกมนฺทา ราชธานิสทิสํว หิรญฺญสุวณฺณาทิ รตนฏฺฐานํ. Về sau, người du sĩ qua đời và tái sanh lên cõi trời. Ở đó, sau khi hưởng thụ tài sản cõi trời trong một thời gian dài, ông mệnh chung từ cõi trời và tái sanh trên hòn đảo này, tại xứ Malaya, ở một nơi gần hang Amaruppala, làm con trai của một người hầu cận. Sau chín tháng rưỡi, cậu bé ra khỏi lòng mẹ. Vào ngày đặt tên, bà con đặt tên cho cậu là hoàng tử Amaruppala. Về sau, khi lớn lên, trong khi chơi đùa với những đứa trẻ khác, cậu dùng lá cây làm bát, nấu cơm bằng cát, và nói: 'Những đứa trẻ này là sa-môn,' rồi cho chúng ngồi theo hàng và nói: 'Ta sẽ cúng dường,' rồi thực hiện việc cúng dường trong trò chơi. Một ngày nọ, hoàng tử Amaruppala làm một bảo tháp bằng cát, lấy tấm vải y nội của mình, buộc vào một cây gậy nhỏ làm cờ hiệu và dựng lên để cúng dường. Một người sống trong hang Amaruppala, nhờ nương tựa trưởng lão Maliyadeva, đã làm các công đức như bố thí, sau khi mệnh chung từ đó, đã thọ sanh trong bụng của hoàng hậu chánh cung của đại vương Goṭhābhaya ở Mahāgāma trên chính hòn đảo này. Sau chín tháng rưỡi, cậu bé ra khỏi lòng mẹ. Vào ngày đặt tên, họ đặt tên cho cậu là Kākavaṇṇatissa. Cậu tuần tự lớn lên, sau khi vua cha băng hà, cậu đã giương lọng lên và trở thành đại vương Kākavaṇṇatissa. Ngay khi lọng của ngài được giương lên, toàn xứ trở nên sung túc. Cứ không quá năm hoặc mười hai ngày, trời lại mưa thuận gió hòa. Vào thời đó, các hồ chứa, ao, sông, hang, khe núi, hồ tự nhiên, v.v., đều đầy nước mưa, giống như bát khất thực trong tay những người ăn xin tại nơi bố thí của Bồ-tát Vessantara. Chúng được bao phủ bởi năm loại hoa sen, đông đúc các loài chim, và rực rỡ với nhiều loại cây khác nhau. Các loại ngũ cốc khác nhau đều được mùa, và nơi đây trở thành một nơi có các báu vật như vàng bạc, v.v., giống như kinh đô Ālakamandā ở Uttarakuru. โส ราชา สทฺธาย สมฺปนฺโน มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส จตฺตาโร ปจฺจเย อนูนํ กตฺวา ทาเปสิ. สฏฺฐิมตฺตานํ ติปิฏกธรานํ จนฺทนโทณิยา สตปากเตลสฺส ปูราเปตฺวา ยาวปิฏฺฐิปาทํ ตาว โอสีทาเปตฺวา นิสินฺนานํ ลฏฺฐิม ธุทนฺตกฏฺฐํ จตุมธุรํ ปกฺขิปิตฺวา ทาเปสิ. อุจฺฉุกณฺฑ-สกฺขรา-นาลิเกร-ผลมูลขนฺธขาทนญฺจ นานาวิธมจฺฉรเสหิ สุคนฺธสาลิตณฺฑุเลน สาธิตยาคุภตฺตญฺจ ปาโตว อทาสิ. อนฺตราภตฺเต อฏฺฐารสวิธ-อนฺตรขชฺชกญฺจ อุจฺฉุกทลิปนสผลาทโย จ นานาวิโธตฺตริภงฺเคน สทฺธึ สุคนฺธสาลิตณฺฑุลภตฺตํ นานคฺครสํ ทาเปตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ อฏฺฐวิธกปฺปียปานเก จ ทาเปสิ. อญฺเญ สมณปริกฺขาเร จ ทาเปสิ. อิมินา นิยาเมเนว ภิกฺขุสงฺฆสฺส ติปิฏกธรภิกฺขูนญฺจ นิรนฺตรํ มหา ทานํ ทตฺวา วสติ. Vị vua ấy, với lòng tín thành, đã cúng dường bốn món vật dụng đến đại chúng Tăng-già một cách không thiếu sót. Ngài đã cho đổ đầy dầu được nấu một trăm lần vào các máng bằng gỗ đàn hương, cho khoảng sáu mươi vị tỳ-khưu thông thuộc Tam tạng ngồi ngâm mình trong đó cho đến tận lưng và chân, rồi cúng dường họ que xỉa răng bằng cam thảo và bốn loại mật. Vào buổi sáng, ngài cúng dường cháo và cơm nấu bằng gạo thơm Sāli cùng với nhiều loại nước cốt cá, và các món ăn cứng như khúc mía, đường phèn, dừa, củ và quả. Giữa các bữa ăn, ngài cúng dường mười tám loại đồ ăn nhẹ, các loại trái cây như mía, chuối, mít, v.v., cùng với cơm nấu bằng gạo thơm Sāli với nhiều loại gia vị hảo hạng và nhiều món ăn phụ khác nhau. Sau bữa ăn, ngài cúng dường tám loại đồ uống hợp lệ. Ngài cũng cúng dường các vật dụng khác của sa-môn. Theo cách thức này, ngài đã sống và liên tục cúng dường đại thí đến Tăng chúng và các vị tỳ-khưu thông thuộc Tam tạng. อถาปเรน สมเยน กลฺยาณิยํ สิโว นาม มหาราชา อตฺตโน ภาคิเนยฺยสฺส อภยกุมารสฺส กากวณฺณติสฺส รญฺโญ ภคินิยา โสมเทวิยา นาม ราชปุตฺติยา อาวาหมงฺคลํ กตฺวา อาเนตฺวา ปาทปริจาริกํ ทาเปสิ. ทตฺวา จ ปน อภย กุมารํ คิรินครมฺหิ นิสีทาเปสี. โส คิรินคเร รชฺชํ การาเปตฺวา คิริอภโย นาม ราชา หุตฺวา มหนฺตํ สมฺปตฺตึ อนุภวมาโน วิหาสิ. ตโต อปรภาเค กากวณฺณติสฺส มหาราชา มหาคาเม วิหรนฺโต อญฺญตรสฺส ภิกฺขุสฺส คตฺเต มงฺกุนา ทฏฺฐฏฺฐาเน คณฺฑํ อุฏฺฐิตํ ทิสฺวา กิเมตํ อยฺยา’ติ ปุจฺฉิ. มงฺกุนา ทฏฺฐฏฺฐานํ มหาราชาติ. ตํ สุตฺวา สํเวคปฺปตฺโต, ภนฺเต มงฺกุนา กิสฺมึ น ภวนฺติ’ติ ปุจฺฉิ. ปฏฺฏสาฏเก น ภวนฺติ’ติ. อิเม ปน ภทฺทนฺตา ปฏฺฏสาฏเก กุโต ลภนฺตี’ติ จินฺเตตฺวา คโต. ตํ ทิวสเมว ปานียมาฬเก นิสินฺโน ติปิฏกติสฺสตฺเถโร นาม รญฺโญ พุทฺธสีหนาทสุตฺตํ นาม กเถสิ. โส เถเร ปสนฺโน; อุตฺตราสงฺเค ทียมาเน’เอกสาฏโก ภวิสฺสามิ’ ตสฺมา อิมเมว ทาตุํ น สกฺกา, กถํ กริสฺสามี’ติ จินฺเตนฺโต เถเรน สทฺธึ กถยมาโน ตตฺถ มาฬเกเยว อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ ขเณ เอโก กาโก อมฺพสาขนฺตเร นิสีทิตฺวา Vào một thời gian sau, tại Kalyāṇī, có một vị đại vương tên là Siva đã tổ chức lễ thành hôn cho cháu trai của mình là hoàng tử Abhaya với công chúa tên là Somadevī, em gái của vua Kākavaṇṇatissa, rồi đưa nàng về và ban cho làm người hầu cận. Sau khi ban cho, ngài đã cho hoàng tử Abhaya ở tại Girinagara. Vị ấy đã cai trị vương quốc ở Girinagara, trở thành vị vua tên là Giriabhaya, và đã sống hưởng thụ sự giàu sang to lớn. Sau đó, đại vương Kākavaṇṇatissa, trong khi đang ở tại Mahāgāma, nhìn thấy một cái mụn nhọt nổi lên trên thân của một vị tỳ-khưu ở chỗ bị rệp cắn, bèn hỏi: “Thưa ngài, cái gì đây ạ?” “Thưa đại vương, đó là chỗ bị rệp cắn.” Nghe vậy, nhà vua cảm động, hỏi rằng: “Thưa ngài, rệp không có ở trong vật gì?” “Chúng không có trong y lụa.” Nhà vua suy nghĩ: “Nhưng các vị tôn giả này từ đâu mà có được y lụa?” rồi ra đi. Chính vào ngày hôm đó, trưởng lão Tipiṭakatissa đang ngồi trong thủy đình đã thuyết cho nhà vua bài kinh tên là Buddhasīhanādasutta. Nhà vua hoan hỷ với vị trưởng lão; trong khi muốn dâng cúng thượng y, ngài suy nghĩ: ‘Nếu ta cho đi thượng y, ta sẽ chỉ còn một y. Vì thế, ta không thể cho chính cái này. Ta phải làm sao đây?’ Trong khi đang trò chuyện với vị trưởng lão, ngài đã đứng ngay tại thủy đình. Vào khoảnh khắc ấy, một con quạ đậu trên cành xoài สทฺทํ กโรนฺโต เอวมาจิกฺขิ. อยฺย กากวณฺณติสฺสมหาราช, ตุมฺหากํ กงฺขา นาม นตฺถี, ปสาทกฺขเณ ธมฺมกถิกสฺส อุตฺตราสงฺคํ เทหี’ติ อาห. kêu lên và nói như vầy: “Thưa ngài, đại vương Kākavaṇṇatissa, ngài không nên có sự nghi ngờ nào. Vào khoảnh khắc phát sinh tín tâm, hãy dâng thượng y cho vị pháp sư,” nó đã nói. (กาโก โส กากวณฺณสฺส วเทติ วจนกฺขโม,ปสาทชาโต เถรสฺส ตุวํ สทฺธมฺมเทสเน; ททาหิ อุตฺตราสงฺคํ มหาเถรสฺส ภูมิปา’ติ.) (Con quạ ấy, có khả năng nói, đã nói với vua Kākavaṇṇa rằng: “Tâu đấng nhân chủ, khi ngài đã phát sinh tín tâm nơi vị trưởng lão thuyết giảng Chánh pháp, xin hãy dâng cúng thượng y cho vị đại trưởng lão.”) มหาราช, อหํ ตุมฺหากํ ปญฺจสาสนํ คเหตฺวา อาคโต. วิหารเทวิ ปุตฺตํ วิชายิ. อิทเมกํ สาสนํ. เอกา กเรณุกา สุวีรหตฺถิโปตกํ ติตฺถสเร วิชายี. อิทํ ทุติยํ สาสนํ. โคฐสมุทฺทมชฺเฌน สตฺตมตฺตา นาวา ปฏฺฏเน ปจฺจุฏฺฐิตา, อิทํ ตติยํ สาสนํ อุตฺตร วฑฺฒมานปพฺพตปาเท ทฺวิกรีสปฺปมาเณ เขตฺเต ตรุณตาลกฺขนฺธปฺปมาณา สุวณฺณกฺขนฺธา อุคฺคจฺฉึสุ, อิทํ จตุตฺถํ สาสนํ. คิริปพฺพตปาเท โกฏ รฏฺฐก วิหาเร โกฏรฏฺฐโก นาม เถโร มคฺโคปสมํ วตฺวา คิริปพฺพตมตฺถเก สตฺตตาลปฺปมาณํ อุคฺคนฺตฺวา อากาเส นิสินฺโน ปรินิพฺพายิ, อิทํ ปญฺจมํ สาสนํ. “Thưa đại vương, tôi đã mang năm tin tức đến cho ngài. Vihāradevī đã hạ sanh một hoàng tử. Đây là tin thứ nhất. Một con voi cái đã sanh một con voi con cao quý tại hồ Titthasara. Đây là tin thứ hai. Bảy chiếc thuyền chở đầy hàng hóa đã cập bến từ giữa biển Goṭha. Đây là tin thứ ba. Tại chân núi Vaḍḍhamāna ở phương bắc, trong một cánh đồng rộng bằng hai karīsa, những khối vàng to bằng thân cây thốt nốt non đã trồi lên. Đây là tin thứ tư. Tại chân núi Giri, trong tu viện Koṭaraṭṭhaka, vị trưởng lão tên là Koṭaraṭṭhaka, sau khi nói về sự an tịnh của đạo lộ, đã bay lên đỉnh núi Giri cao bằng bảy cây thốt nốt, ngồi trên không trung và nhập Parinibbāna. Đây là tin thứ năm.” (ปุตฺโต หตฺถี จ นาวา จ จตุตฺถํ เหมขนฺธกํ; เถรสฺส ปรินิพฺพานํ ปญฺจมํ สาสนํ อิทํ. (Con trai, voi, và thuyền; thứ tư là khối vàng; sự Parinibbāna của vị trưởng lão là tin thứ năm. อิมํ คเหตฺวาน อหํ อาคโต ตว สนฺติกํ; สาสนํ อีทิสํ สุตฺวา ปุญฺญกมฺเม รโต ภว. Mang theo những tin này, tôi đã đến trước ngài. Nghe được những tin tức như vậy, xin hãy chuyên tâm vào các công đức. วตฺถํ สหสา ทาเปหิ กโต สพฺพสมาคโม; อิทํ นิจฺจํ ชานนฺโต กึ ลคฺโค อุตฺตราสงฺเค’ติ.) Hãy nhanh chóng dâng tấm y; mọi sự hội tụ đã thành. Biết rằng điều này là vô thường, tại sao lại luyến tiếc chiếc thượng y?) ราชา กากสฺส วจนํ สุตฺวา หสิ. เถโร? กสฺมา มหาราช หสี’ติ ปุจฺฉิ. ภนฺเต, เอตสฺมึ อมฺพสาขนฺตเร นิสีทิตฺวา สทฺทํ กโรนฺตสฺส กากสฺส กถํ สุตฺวา หสินฺติ สพฺพํ อาโรเจสิ. เถโร’ปิ รญฺญา ปุริมตฺตภาเว กตกมฺมํ ปสฺสิตฺวา หสิ. ราชา กสฺมา อยฺโย หสี’ติ ปุจฺฉิ. มหาราช, ตุมฺหากํ อนนฺตเร อตฺตภาเว มลยรฏฺเฐ อมรุปฺปล นาม กาเล กตกมฺมํ ปสฺสิตฺวา หสิตฺติ. เตน ปุฏฺโฐ กตกุสลกมฺมํ สพฺพํ วิตฺถาเรน ตสฺส อาจิกฺขิ. ราชา โสมนสฺสปฺปตฺโต อตฺตโน อุตฺตราสงฺคํ ทตฺวา เถรํ วนฺทิตฺวา เคหํ คโต. โกฏรฏฺฐกวิหารํ คนฺตฺวา เถรสฺส สรีรชฺฌาปนํ การาเปตฺวา ธาตุํ อาทาย เจติยํ การาเปตฺวา มหนฺตํ ปูชํ กตฺวา มหาคามํ คโต. สุวณฺณํ อาหราเปตฺวา ราชงฺคเณ ฐปาเปสิ. โคฐสมุทฺทกุจฺฉิยํ ปตฺต นาวาโต วตฺถานิ อาหราเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส จีวรตฺถาย ทาเปตฺวา มหาทานํ ปวตฺเตตฺวา มหาคามสมีเป วิหารํ การาเปตฺวา วิหรนฺโต อตฺตโน ปุตฺตํ ทุฏฺฐคามณึ ปกฺโกสาเปตฺวา; ตาต, ตฺวํ คนฺตฺวา คิริมฺหิ นคเร นิสีทา’ติ วตฺวา อมจฺจญฺจสฺส ปิตุฏฺฐาเน ฐเปตฺวา คิรินครํ ปาเหสิ. ตํ ทิสฺวา คิริอภย กุมาโร กุมาเรน สทฺธึ อาคตพฬสฺส วตฺถาหาราทีนิ ทาเปตฺวา มหนฺตํ สมฺมานํ อกาสิ. ราชกุมาโร คิริปพฺพตปาเท วิหาสิ. Nhà vua nghe lời của con quạ, bèn bật cười. Vị trưởng lão hỏi: “Tại sao đại vương lại cười?” Nhà vua trình bày tất cả: “Thưa ngài, con cười vì nghe lời nói của con quạ đang đậu và kêu trên cành xoài này.” Vị trưởng lão cũng cười, vì thấy được một việc làm của nhà vua trong một kiếp quá khứ. Nhà vua hỏi: “Tại sao bậc tôn quý lại cười?” “Thưa đại vương, tôi cười vì thấy được một việc làm của ngài trong kiếp ngay trước đây tại xứ Malaya vào thời Amaruppala.” Được nhà vua hỏi, vị trưởng lão đã giải thích chi tiết toàn bộ thiện nghiệp đã được làm. Nhà vua, lòng đầy hoan hỷ, đã dâng thượng y của mình, đảnh lễ vị trưởng lão rồi trở về nhà. Ngài đi đến tu viện Koṭaraṭṭhaka, cho hỏa táng thân xác của vị trưởng lão, lấy xá-lợi, cho xây một bảo tháp, thực hiện một lễ cúng dường lớn, rồi trở về Mahāgāma. Ngài cho mang vàng về và đặt trong sân hoàng cung. Từ những chiếc thuyền đã cập bến từ biển Goṭha, ngài cho mang vải vóc về và ban cho Tăng đoàn tỳ-khưu để làm y, và đã tổ chức một buổi đại bố thí. Trong khi đang ở đó, sau khi cho xây một tu viện gần Mahāgāma, ngài cho triệu con trai mình là Duṭṭhagāmaṇi đến; nói rằng: “Này con, con hãy đến ở tại thành phố Giri,” và chỉ định một vị bộ trưởng vào vị trí người cha cho hoàng tử, rồi phái ngài đến Girinagara. Thấy vậy, hoàng tử Giriabhaya đã ban cho vải vóc, thực phẩm, v.v. cho đoàn quân đi cùng với vị hoàng tử và đã thể hiện sự tôn kính trọng thể. Vị hoàng tử đã ở tại chân núi Giri. ตโต อปรภาเค ชาตึ นิสฺสาย ขตฺติยานํ วิวาโท อโหสิ. โส อภยราชา กึ เมวิวาเทนา’ติ อตฺตโน ภริยาย โสมเทวิยา สทฺธึ พลวาหนํ คเหตฺวา อนุกฺกเมน คจฺฉนฺโต เสรุนคเร รชฺชํ กาเรนฺตํ อตฺตสหายํ สิวราชํ สนฺธาย ตสฺส สนฺติกํ อาคญฺชิ. โส’ปิ สิวราชา คิริอภยรญฺญา สทฺธึ อาคตพฬสฺส มหนฺตํ สกฺการํ กาเรตฺวา อหตวตฺถติลตณฺฑุลาทีนิ อาหราเปตฺวา ทาเปสิ. กติปาหจฺจเย; สมฺม, กสฺมา อาคโตสิ’ติ ปุจฺฉิ. โส อาคตการณํ สพฺพมสฺส อาจิกฺขิ. ภทฺทกํ สมฺม, เต กตํ อาคนฺตพฺพเมว อาคโต. อหํ เต กตฺตพฺพํ ชานิสฺสามิ. ตฺวํ มา จินฺตยี’ติ วตฺวา ตสฺส วสนตฺถาย นครภูมึ คเวสนฺโต สรโกฏิยํ อติรมณียภูมึ ปสฺสิตฺวา ตสฺมึ ภูมิภาเค โส นครํ มาเปตฺวา เทวิยา เอกสทิสนามํ กริสฺสามี’ติ โสมนครนฺติ นามํ อกาสิ. ตํ นครํ สุสมิทฺธํ สมฺปนฺนธนธญฺญาทีหิ อุปกรเณหิ ทฺวารฏฺฏาลกโคปุรปริขาโปกฺขร-ณิยาทีหิ สหิตํ หตฺถิอสฺสรถปตฺติอาทีหิ สมากุลํ สงฺขปณวเภริสทฺทาทีหิ สมากิณฺณํ นครํ อโหสิ. โส อภโย จิรํ โสมนคเร มหนฺตํ อิสฺสริยํ อนุภวนฺโต วิหาสิ. Về sau, do duyên sự về dòng dõi, một cuộc tranh chấp đã nảy sinh giữa các vị Sát-đế-lỵ. Vị vua Abhaya ấy, nghĩ rằng: 'Tranh chấp này có ích gì cho ta?', đã cùng với vợ mình là hoàng hậu Somadevī, mang theo binh lực và phương tiện di chuyển, tuần tự ra đi, tìm đến người bạn của mình là vua Siva, người đang trị vì ở thành Seru, và đã đến nơi ở của vị vua ấy. Vua Siva cũng đã cho thực hiện sự đón tiếp trọng thể đối với quân đội đã đến cùng với vua Giriabhaya, và đã cho mang đến dâng tặng những thứ như vải mới, mè, gạo. Sau vài ngày, vua ấy hỏi: 'Này bạn, vì sao bạn đến đây?' Vị vua kia đã kể lại toàn bộ lý do đến. 'Này bạn, bạn đã làm điều tốt lành, đã đến nơi đáng nên đến. Tôi sẽ biết việc cần làm cho bạn. Bạn đừng lo lắng.' Nói vậy xong, trong khi tìm kiếm đất để xây thành cho bạn ở, vua ấy thấy một vùng đất vô cùng khả ái ở Sarakoṭi, và trên mảnh đất ấy, vua đã cho xây dựng một thành phố và nghĩ rằng: 'Ta sẽ đặt một cái tên giống như tên của hoàng hậu', rồi đặt tên là Somanagara. Thành phố ấy là một thành phố rất thịnh vượng, đầy đủ của cải, ngũ cốc và các vật dụng khác, có cổng thành, tháp canh, cổng vòm, hào và ao hồ, đông đúc với voi, ngựa, xe và bộ binh, vang dội với âm thanh của tù và, trống nhỏ và trống lớn. Vua Abhaya ấy đã sống ở Somanagara một thời gian dài, hưởng thụ sự giàu sang to lớn. อถาปรสฺมึ กาเล โสมเทวี รญฺญา สทฺธึ กเถสิ; อยฺย อมฺหากํ ปฏิสรณํ เจติยญฺจ วิหารญฺจ กาเรตุํ วฏฺฏตี’ติ. ภทฺทกํ เต กถิตนฺติ โสมนสฺสปฺปตฺโต หุตฺวา วิหารภูมึ คเวสนฺโต นครโต นาติทุเร นาจฺจาสนฺเน มหนฺตํ สาลวนํ อตฺถิ. ตํ ปสฺสิตุํ คโต. ตทา ตสฺมึ สาลวเน มหาอริฏฺฐตฺเถรสฺส วํเส มหามหินฺทตฺเถโร นาม เอโก เถโร อตฺถิ. โส สฏฺฐิมตฺเต ภิกฺขู คเหตฺวา วิหรติ. ตํ ทิสฺวา อิริยาปเถ ปสนฺโน เถรํ เอวมาห; ‘อยฺย ตุมฺหากํ อิมสฺมึ สาลวเน วิหารํ กริสฺสามิ’ติ. เถโร ตสฺส วจนํ สุตฺวา ตุณฺหีหาเวน อธิวาเสสิ. ราชา โสมนสฺสปฺปตฺโต เถรํ วนฺทิตฺวา นครเมว คนฺตฺวา โสมเทวึ อามนฺเตตฺวา; ภทฺเทโสมเทวิ, อมฺหากํ มโนรโถ มตฺถกํ ปตฺโต. วิหารกรณตฺถาย มนาโป ภูมิภาโค ลทฺโธ. ตตฺถ จ มหินฺโท นาม เถโร สมณานํ สฏฺฐิมตฺตํ คเหตฺวา วิหรติ. ตํ วนฺทิตฺวา วิหรณตฺถาย ปฏิญฺญํ คเหตฺวา อาคโต. ตตฺถ วิหารํ กริสฺสามี’ติ อาห. สา ตํ สุตฺวา โสมนสฺสปฺปตฺตา สาธู’ติ สมฺปฏิจฺฉิ. ปุนทิวเส เทวิยา สทฺธึ เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เถโร เตสํ มหาสมยสุตฺตํ กเถสิ. เต อุโภ’ปิ ธมฺมํ สุตฺวา โสมนสฺสชาตา อเหสุํ. อถ ราชา อยฺย ธาตุํ กุโต ลภิสฺสามา’ติ เถรํ ปุจฺฉิ. มา จินฺตยิ มหาราช, ธาตุํ อมฺเห ชานิสฺสามา’ติ อาจิกฺขิ. Vào một thời gian khác, hoàng hậu Somadevī thưa với đức vua: 'Tâu bệ hạ, chúng ta nên cho xây dựng một bảo tháp và một tu viện để làm nơi nương tựa.' 'Nàng nói rất hay.' Trở nên hoan hỷ, đức vua đi tìm đất xây tu viện, và có một khu rừng sala lớn không quá xa cũng không quá gần thành phố. Vua đã đi đến để xem nơi ấy. Khi ấy, trong khu rừng sala đó, có một vị trưởng lão tên là Mahāmahindatthera, thuộc dòng dõi của trưởng lão Mahāariṭṭha. Vị ấy đang sống cùng với khoảng sáu mươi vị tỳ-khưu. Thấy vị ấy, đức vua có lòng tịnh tín nơi oai nghi, đã nói với vị trưởng lão như sau: 'Thưa ngài, con sẽ xây dựng một tu viện trong khu rừng sala này cho các ngài.' Vị trưởng lão nghe lời nói của vua, đã im lặng chấp thuận. Đức vua, lòng đầy hoan hỷ, đảnh lễ vị trưởng lão rồi trở về thành, gọi hoàng hậu Somadevī và nói: 'Này hoàng hậu Somadevī hiền thục, tâm nguyện của chúng ta đã được toại thành. Đã tìm được một mảnh đất vừa ý để xây dựng tu viện. Và ở đó, có một vị trưởng lão tên là Mahinda đang sống cùng với khoảng sáu mươi vị sa-môn. Ta đã đảnh lễ ngài và nhận được lời hứa cho việc xây dựng tu viện. Ta sẽ xây tu viện ở đó.' Nàng nghe vậy, lòng đầy hoan hỷ, đã đồng ý: 'Lành thay!' Ngày hôm sau, vua cùng với hoàng hậu đến nơi ở của vị trưởng lão, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Vị trưởng lão đã thuyết kinh Đại Hội cho họ. Cả hai vị nghe pháp xong, tâm sanh hoan hỷ. Bấy giờ, đức vua hỏi vị trưởng lão: 'Thưa ngài, chúng con sẽ lấy xá-lợi từ đâu?' Vị trưởng lão trả lời: 'Đại vương đừng lo lắng, chúng tôi sẽ biết về xá-lợi.' โส ตโต ปฏฺฐาย วิหารภุมึ โสธาเปตฺวา ขาณุกณฺฏกาทโย นีหริตฺวา เภริตลมิว รมณียํ สมํ การาเปตฺวา อิฏฺฐกวฑฺฒกึ ปกฺโกสาเปตฺวา อิฏฺฐจิตํ การาเปตฺวา เจติยกมฺมํ ปฏฺฐเปสิ. วฑฺฒกี เจติยํ จินนฺโต กติปาเหน ปุปฺผาธานตฺตยํ นิฏฺฐเปตฺวา ธาตุคพฺเภ สพฺพํ กตฺตพฺพํ กมฺมํ นิฏฺฐเปตฺวา รญฺโญ ปฏิเวเทสิ. ราชา, อาคนฺตฺวา เถรสฺส อาโรเจสิ. นิฏฺฐาปิโต อยฺย ธาตุ คพฺโภ’ติ. เถโร รญฺโญ วจนํ สุตฺวา อตฺตนา ปริหริตํ ตถาคตสฺส ทกฺขิณทาฐาธาตุํ ตสฺส อทาสิ. ราชา ธาตุํ คเหตฺวา สุนกฺขตฺเตน สุมุหุตฺเตน มหตา ปริวาเรน ธาตุคพฺเภ นิทหิตฺวา อติมโนรมํ อุทกพุพฺพุฬเกลาสกุฏปฏิภาคํ เจติยํ การาเปสิ. Kể từ đó, vua cho dọn dẹp khu đất tu viện, nhổ bỏ các gốc cây, gai góc, và cho san bằng phẳng phiu, khả ái như mặt trống, rồi cho gọi thợ xây gạch đến, cho xây bằng gạch và bắt đầu công việc xây dựng bảo tháp. Người thợ xây, trong khi xây dựng bảo tháp, sau vài ngày đã hoàn thành ba tầng hoa sen, và sau khi hoàn tất mọi công việc cần làm trong phòng xá-lợi, đã báo cho đức vua. Đức vua đến và trình báo với vị trưởng lão: 'Thưa ngài, phòng xá-lợi đã được hoàn tất.' Vị trưởng lão nghe lời của vua, đã trao cho vua xá-lợi răng hàm bên phải của Như Lai mà ngài đang gìn giữ. Đức vua nhận lấy xá-lợi, vào ngày lành giờ tốt, cùng với đoàn tùy tùng đông đảo, đã tôn trí xá-lợi vào trong phòng xá-lợi và cho xây dựng một bảo tháp vô cùng mỹ lệ, có hình dạng như bọt nước, như đỉnh núi Kelāsa. สทฺธาทิคุณสมฺปนฺโน โลกสาสนรกฺขโก; สเจติยํ มหาราชา การาเปสิ วิหารกํ. Vị Đại vương, người hộ trì thế gian và giáo pháp, đầy đủ các đức tính như tín tâm, đã cho xây dựng tu viện cùng với bảo tháp. ตโต เถรสฺส สนฺติเก สฏฺฐิมตฺตานํ ภิกฺขุนํ อตฺถาย สฏฺฐิมตฺตานิ ปริเวณานิ การาเปตฺวา ทฺวารฏฺฏาลกปากาเรหิ โสภิตํ วิหารํ นิฏฺฐเปตฺวา อตฺตโน เทวิยา เอกนามํ กตฺวา มหินฺทตฺเถรสฺส ทกฺขิโณทกํ ทตฺวา คนฺธมาลาธูปธเชหิ ปูชํ กโรนฺโต ทิวสสฺส ติกฺขตฺตุํ ธาตุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กุรุมาโน คิริอภยราชา มหนฺตํ สมฺปตฺตึ อนุภวมาโน โสมนครํ ปฏิวสติ. Sau đó, vì lợi ích của khoảng sáu mươi vị tỳ-khưu ở gần vị trưởng lão, vua cho xây dựng khoảng sáu mươi tịnh xá, và hoàn thành tu viện được trang hoàng với cổng, tháp canh và tường thành. Lấy cùng tên với hoàng hậu của mình, vua đã làm lễ rưới nước dâng cúng đến trưởng lão Mahinda. Vua thực hiện cúng dường bằng hương, hoa, đèn và cờ phướn, mỗi ngày ba lần đến nơi thờ xá-lợi, và làm các công đức như bố thí. Vua Giriabhaya, trong khi hưởng thụ tài sản to lớn, đã cư ngụ tại thành Somanagara. (นคเร โสมนามมฺหิ รมณีเย มโนรเม; เทวิยา สห โมทนฺโต รชฺชํ กาเรสิ นายโก.) (Tại thành Somanagara khả ái và đẹp lòng, vị lãnh đạo đã trị vì vương quốc, vui hưởng cùng với hoàng hậu.) ตโต วิหารเทวิยา ภาตา จุลฺลปิณฺฑปาติยติสฺสตฺเถโร นาม เอกทิวสํ กากวณฺณติสฺสมหารญฺโญ อายุสงฺขารโมโลเกนฺโต น จิรปฺปวตฺตนภาวํ ญตฺวา ปุนทิวเส รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา เตน สทฺธึ กเถสิ. มหาราช ตุมฺหากํ นลาฏธาตุยา สตฺถารา พฺยากรณํ ทินฺนํ;’มหาวาลุกคงฺคาย ทกฺขิณภาเค เสรุ นาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิยา มตฺถเก อนาคเต กากวณฺณติสฺโส นาม มหาราชา มยฺหํ นลาฏธาตุํ ปติฏฺฐเปสฺสตี’ติ วตฺวา ตํ สนฺธาย ภควา สมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา คโต. ตสฺส วจนํ มนสิกโรหี’ติ อาห. ตสฺส กถํ สุตฺวา อมฺหากํ กุสลสมฺปตฺตึ อวินาเสตฺวา อยฺยสฺส วจนมุทฺทิสฺส เจติยํ การาปนตฺถาย คนฺตพฺพนฺติ มนฺตฺวา ภทฺทกํ อยฺยา’ติ เถรสฺส วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อตฺตโน ปุตฺตํ ทุฏฺฐคามณึ คิรินครโต ปกฺโกสาเปตฺวา มหาคาเม นิสีทาเปตฺวา นคเร เภรึ จราเปสิ; อหํ มหาวาลุกาย คงฺคาย สมีเป เสรุ นาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิยา มตฺถเก เจติยํ การาปนตฺถาย คมิสฺสามิ, สพฺพเสนิโย จ มหา ชโน จ มยา สทฺธึ อาคจฺฉนฺตุ’ติ วตฺวา ราชา จุลปิณฺฑปาติยติสฺสตฺเถรสฺส ติสฺสมหาวิหาเร สาคลตฺเถรสฺส จ สนฺติกํ คนฺตฺวา ภนฺเต ตุมฺหากํ ปริวาเร ปญฺจสตมตฺเต ภิกฺขุ คเหตฺวา ธาตุํ อุปฏฺฐหนฺตา มยา สทฺธึเยว อาคจฺฉถา’ติ วตฺวา ภทฺทมาเส ภทฺททิวเส สุนกฺขตฺเต สุมุหุตฺเต พนฺธาวารํ สชฺเชตฺวา ธาตุฆรโต ธาตุกรณฺฑกํ นีหริตฺวา สุสชฺชิตรเถ ฐเปตฺวา อุปริ เสตจฺฉตฺตญฺจ กตฺวา ปุรโต ปุรโต รตนมณฑเป การาเปตฺวา ปุเรตรมกาสิ. Sau đó, vị trưởng lão tên là Cūḷapiṇḍapātiyatissa, em trai của hoàng hậu Vihāradevī, một hôm khi quán xét về tuổi thọ của đại vương Kākavaṇṇatissa, biết rằng không còn kéo dài được bao lâu, ngày hôm sau ngài đến gặp đức vua và nói chuyện với vua: 'Tâu Đại vương, về xá lợi trán của ngài, Đấng Đạo Sư đã thọ ký rằng: ‘Ở bờ phía nam của sông Mahāvālukagaṅgā, cuối hồ tên Seru, trên đỉnh gò đất tên Varāha, trong tương lai, một vị đại vương tên là Kākavaṇṇatissa sẽ tôn trí xá lợi trán của ta.’ Nói như vậy xong, liên quan đến việc ấy, Đức Thế Tôn đã nhập định rồi đi. Xin ngài hãy ghi nhớ lời dạy ấy.' Nghe lời nói ấy, đức vua suy nghĩ: 'Không làm tổn hại đến phước báu của chúng ta, vì lời dạy của bậc tôn quý, ta sẽ đi để xây dựng bảo tháp,' và đã chấp nhận lời của trưởng lão: 'Lành thay, thưa ngài.' Vua cho triệu con trai mình là Duṭṭhagāmaṇi từ Girinagara về, cho ở tại Mahāgāma, rồi cho đánh trống rao khắp thành phố: 'Ta sẽ đi đến gần sông Mahāvālukā, cuối hồ tên Seru, trên đỉnh gò đất tên Varāha để xây dựng bảo tháp. Tất cả quân đội và dân chúng hãy cùng đi với ta.' Nói xong, đức vua đến gặp trưởng lão Cūḷapiṇḍapātiyatissa và trưởng lão Sāgala ở Tissamahāvihāra và nói: 'Bạch các ngài, xin các ngài hãy dẫn theo khoảng năm trăm vị tỳ khưu trong đoàn tùy tùng của mình, cùng hộ trì xá lợi và đi cùng với tôi.' Vào tháng Bhadda, ngày lành, sao tốt, giờ tốt, vua cho chuẩn bị quân doanh, cho thỉnh hộp đựng xá lợi từ điện thờ xá lợi ra, đặt lên chiếc xe được trang hoàng lộng lẫy, cho che lọng trắng bên trên, và cho làm các nhà tạm bằng châu báu đi trước. ตโต ราชา ปุตฺตํ ทุฏฺฐคามณึ ปกฺโกสาเปตฺวา อนุสาสิตฺวา ปุตฺตํ สทฺธาติสฺสกุมารญฺจ วิหารเทวิญฺจ คเหตฺวา สีฆํ นิกฺขมิ. จูฬปิณฺฑปาติยติสฺสตฺเถโร จ อตฺตโน ปริวาเร ปญฺจสตภิกฺขู คเหตฺวา ธาตุํ อุปฏฺฐหนฺโต ปจฺฉโต อาคญฺฉิ. สพฺพเสนิโย จ ราชา จ ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ ทตฺวา ภิกฺขุ สงฺเฆน สทฺธึ คนฺตฺวา ทีฆวาปึ ปาปุณึสุ. ตสฺมึ สทฺธาติสฺสกุมารํ นิสีทาเปตฺวา อนุกฺกเมน อาคนฺตฺวา สุมนมาลาปิฏฺฐิยํ ขนฺธวารํ พนฺธิตฺวา นิสีทิ. กสฺมา ปน ตํ ฐานํ เอวํ นามกํ ชาตนฺติ. สุมนนาคราชา สตฺตทิวสานิ นาคสมฺปตฺตึ อภิรมมาโน (นลาฏธาตุํ วิสฺสริ.) สตฺตาหจฺจเยน นลาฏธาตุํ อนุสฺสริตฺวา ปจฺฉา อาวชฺชมาโน รญฺโญ ธาตุํ คเหตฺวา อาคตภาวํ ญตฺวา มหนฺตํ โสมนสฺสํ ปตฺโต มหนฺตชฺฌาสโย อตฺตโน ปริวาเร ฉโกฏิมตฺเต นาเค คเหตฺวา ธาตุปฏิปถํ คนฺตฺวา ธาตุปติฏฺฐิตฏฺฐาเนว ปถวิยํ นาภิปฺปมาณโต สุมนมาลาวสฺสํ วสฺเสสิ. ตสฺมา ตํ ฐานํ สุมนมาลาปิฏฺฐิติ ชาตํ. ปุนทิวเส ราชา ธาตุํ คเหตฺวา วราห นาม โสณฺฑึ ปาปุณิ. สมฺปตฺตาย ธาตุยา ตสฺมึ ฐาเน สุมนนาคราชา รถจกฺเก ยาว นาภึ ตาว โอสีทาเปตฺวา อปริวตฺตนํ อกาสิ. ตํ ทิสฺวา ราชา สํเวคปฺปตฺโต เถรํ ปุจฺฉิ. มา ภายิ มหาราช, ธาตุ ปติฏฺฐานฏฺฐานํ อาคโต. อิมสฺมึ ฐาเน ปติฏฺฐหิสฺสตี’ติ อาห. Sau đó, đức vua cho gọi con trai là Duṭṭhagāmaṇi đến và khuyên dạy, rồi cùng với con trai là hoàng tử Saddhātissa và hoàng hậu Vihāradevī nhanh chóng khởi hành. Trưởng lão Cūḷapiṇḍapātiyatissa cũng dẫn theo năm trăm vị tỳ khưu trong đoàn tùy tùng của mình, hộ trì xá lợi và đi theo sau. Toàn thể quân đội và đức vua đã cúng dường đại thí đến Tăng chúng, rồi cùng với Tăng chúng đi đến Dīghavāpi. Tại đó, vua cho hoàng tử Saddhātissa ở lại, rồi tuần tự tiến đến, đóng quân và nghỉ tại Sumanamālāpiṭṭhi. Vì sao nơi ấy lại có tên như vậy? Long vương Sumana trong bảy ngày vui hưởng cảnh giới loài rồng đã quên mất xá lợi trán. Sau bảy ngày, ngài nhớ lại xá lợi trán, sau đó quán xét và biết được việc đức vua đã thỉnh xá lợi đến, ngài vô cùng hoan hỷ, với tâm nguyện lớn lao, đã dẫn theo sáu mươi triệu rồng trong đoàn tùy tùng của mình, đi đến con đường rước xá lợi, và tại chính nơi xá lợi được tôn trí, đã làm một trận mưa hoa Sumana ngập đến rốn trên mặt đất. Vì vậy, nơi đó được gọi là Sumanamālāpiṭṭhi. Ngày hôm sau, đức vua thỉnh xá lợi và đến gò đất tên là Varāha. Khi xá lợi đến nơi đó, Long vương Sumana đã làm cho bánh xe lún xuống đến trục và không thể quay được. Thấy vậy, đức vua cảm động và hỏi vị trưởng lão. Trưởng lão nói: 'Tâu Đại vương, xin đừng sợ hãi. Xá lợi đã đến nơi tôn trí. Xá lợi sẽ được an vị tại nơi này.' ตํ สุตฺวา ราชา ธาตุปติฏฺฐาน ภูมิภาคํ ภวิสฺสตี’ติ จินฺเตตฺวา ตตฺเถว เสนํนิเวเสตฺวา อิทํ ฐานํ สมนฺตโต สกณฺฏกํ วนํ นีหราเปตฺวา ภูมิภาคํ อติรมณียํ เภริตลมิว สมํ การาเปตฺวา เสนิยปาโมกฺขํ อามนฺเตตฺวา ตุมฺเห ธาตุํ ฐปนตฺถาย ปฐมํ ธาตุฆรํ การาเปตฺวา ธาตุ คพฺภํ ปติฏฺฐาเปตฺวา นิเวเทสิ. ราชา อนฺโต ธาตุฆเร ตสฺมึ ธาตุคพฺเภ ธาตุกรณฺฑกํ ปติฏฺฐเปตฺวา พหิ อารกฺขํ สํวิธาย ตตฺถ มหนฺตํ ปูชาวิธานํ การาเปตฺวา ธาตุฆรํ จตุชาติยคนฺเธน วิลิมฺปาเปสิ. ตทุปาทาย ตํ เคหํ คนฺธมูลํ นาม ชาตํ. ตสฺมึ ฐาเน พหู สนฺนิปตึสุ. ตตฺถ มหินฺโท นาม เถโร อาคนฺตุก ภิกฺขูนํ วตฺตปฏิวตฺตํ อกาสิ. ปุนทิวเส ราชา วิหารํ คนฺตฺวา สุเขน วสิตฺถ อยฺยา’ติ ปุจฺฉิตฺวา สพฺเพ ภิกฺขุ นิมนฺเตตฺวา ราชเคเห นิสีทาเปตฺวา ยาคุภตฺตํ สกฺกจฺจํ ทตฺวา ปจฺฉา ภตฺตํ อนุโมทนํ สุตฺวา นิสินฺนกาเล เถโร โอวทนฺโต มหาราช, ปมาเทน วสิตุํ น วฏฺฏติ ชีวิตํ นาม น จิรฏฺฐิติกํ, ธาตุปติฏฺฐาปนํ ปปญฺจํ อกตฺวา กาเรหี’ติ วตฺวา คาถมาห? Nghe vậy, đức vua nghĩ rằng: 'Đây sẽ là nơi tôn trí xá lợi,' và cho quân đội đóng trại ngay tại đó. Vua cho dọn sạch khu rừng gai góc xung quanh nơi này, cho san bằng khu đất trở nên vô cùng đẹp đẽ như mặt trống, rồi gọi vị tướng chỉ huy đến và ra lệnh: 'Các ngươi hãy cho xây dựng một điện thờ xá lợi trước tiên để tôn trí xá lợi, và cho thiết lập bảo thất.' Đức vua cho tôn trí hộp đựng xá lợi vào trong bảo thất bên trong điện thờ xá lợi, cho bố trí lính canh bên ngoài và cho cử hành một đại lễ cúng dường tại đó. Vua cho xông điện thờ xá lợi bằng bốn loại hương thơm. Kể từ đó, ngôi điện ấy có tên là Gandhamūla. Nhiều người đã tụ tập tại nơi đó. Tại đó, một vị trưởng lão tên là Mahinda đã thực hành các phận sự đối với các vị tỳ khưu khách. Ngày hôm sau, đức vua đến tu viện và hỏi: 'Thưa các ngài, các ngài có an trú thoải mái không?' rồi thỉnh tất cả các vị tỳ khưu, mời các ngài ngồi trong hoàng cung và thành kính dâng cúng cháo và cơm. Sau đó, khi đang ngồi nghe lời tùy hỷ sau bữa ăn, vị trưởng lão đã khuyên dạy: 'Tâu Đại vương, không nên sống trong sự dễ duôi, vì mạng sống này không tồn tại lâu dài. Xin hãy thực hiện việc tôn trí xá lợi mà không trì hoãn.' Nói xong, ngài đọc kệ: ยสฺมา หิ ชีวิตํ นาม อปฺปํ พุพฺพุลกุปมํ; ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส กเรยฺย กุสลํ สทา’ติ. Vì rằng mạng sống này ngắn ngủi, giống như bọt nước; do đó, người trí nên luôn làm điều thiện. อิมินา นเยน ธมฺมํ กเถตฺวา จูฬปิณฺฑปาติยติสฺส ตฺเถโร จ สาคลตฺเถโร จ มหินฺทตฺเถโร จา’ติ ตโย เถรา อตฺตโน อตฺตโน ปริวาเร ภิกฺขู คเหตฺวา ธาตุ ปริหรณตฺถาย อาคจฺฉึสุ. Sau khi thuyết pháp theo phương cách này, ba vị trưởng lão là Cūḷapiṇḍapātiyatissa, Sāgala và Mahinda, đã dẫn theo các vị tỳ khưu trong đoàn tùy tùng của mỗi vị, đến để hộ trì xá lợi. วิปุลยโส ปรหิตาวหนฺโต,สุชนหิโต ธิติมา อวีตสทฺโธ; สุปริวุโต มหติยา หิ ปริสา,ราชเสฏฺโฐ ปวรถูปมารภี’ติ. Vị vua có danh tiếng lẫy lừng, mang lại lợi ích cho người khác, là người bạn của thiện nhân, có lòng kiên định, không mất đức tin, được vây quanh bởi một đoàn tùy tùng đông đảo, vị vua tối thượng ấy đã bắt đầu (xây dựng) bảo tháp cao quý. อิติ อริยชนปฺปสาทนตฺถาย กเต ธาตุวํเส Như vậy, trong Xá Lợi Sử được biên soạn vì sự trong sạch tín tâm của các bậc thánh nhân. ปกิณฺณโก นาม (Chương) tên là Tạp Lục. จตุตฺโถ ปริจฺเฉโท. Chương thứ tư. ๕. ธาตุนิธานาธิกาโร 5. Phần về việc tôn trí Xá-lợi ตโต วิมํเสตฺวา ภุมิภาคํ คเหตุํ วฏฺฏตี’ติ ภูมิ ภาคํ วีมํเสนฺโต มงฺคลสมฺมเต อฏฺฐ โคเณ อาหราเปตฺวา คนฺโธทเกน นหาเปตฺวา สิงฺเคสุ สุวณฺณกญฺจุกํ ปติมุญฺจาเปตฺวา คนฺธปญฺจงฺคุลิกํ ทาเปตฺวา คีวาย มาลาทามํ พนฺธาเปตฺวา อโยทาเมน พนฺธาเปตฺวา เอวํ จินฺเตสิ? ยทิ ปน ภควโต นลาฏธาตุ ยสฺมึ ฐาเน ปติฏฺฐหิตฺวา โลกตฺถจริยํ กโรนฺตี ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ สาสนํ ปติฏฺฐหิสฺสติ ตสฺมึ ฐาเน โคณา สยเมว อโยทามโต มุญฺจิตฺวา ถุปฏฺฐานํ สมนฺตโต วิจริตฺวา จตุสุ ทิสาสุ สยนฺตุติ อธิฏฺฐหิตฺวา ปุริเส อาณาเปสิ. เต ตเถว อกํสุ. ตโต วิภาตาย รตฺติยา ราชาโคเณ คาหาปนตฺถาย อายุตฺตเก อาณาเปสิ. เต มนุสฺสา คนฺตฺวา โคเณ อปสฺสิตฺวา น ปสฺสาม เทวา’ติ รญฺโญ อาโรเจสุํ. คจฺฉ ภเณ, โคณานํ คตฏฺฐานํ โอโลเกถา’ติ อาห. เต คเวสมานา พนฺธนฏฺฐาเน อทิสฺวา ปทานุปทํ คนฺตฺวา ถูปกรณฏฺฐานํ สมนฺตา วิจริตฺวา จตุสุ ทิสาสุ สยิตโคเณ ทิสฺวา สยิตฏฺฐานโต นงฺคุฏฺฐาทีนิ มทฺทนฺตาปิ อุฏฺฐาเปตุํ อสกฺโกนฺตา คนฺตฺวา รญฺโญ อาโรเจสุํ; เทว, โคณา น อุฏฺฐหนฺติ, เอกํ ฐานํ สมนฺตา วิจริตฺวา จตุสุ ทิสาสุ สยิตา’ติ. ตํ สุตฺวา ราชา เสนงฺคปริวุโต สยเมว คนฺตฺวา’ปิ โคเณ อุฏฺฐาเปตุํ อสกฺโกนฺโต ราชา เอวํ อธิฏฺฐาสิ; ยทิ อิมสฺมึ ฐาเน ธาตุ ปติฏฺฐาเปตพฺพา ภเวยฺย โคณา อุฏฺฐหิตฺวา คจฺฉนฺตุ’ติ. โคณา จิตฺตกฺขเณเยว อุฏฺฐหิตฺวา ปลายึสุ. ราชา ตํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา ปสนฺนมโน หุตฺวา ปุเนกทิวสํ วุตฺตนิยาเมเนว อสฺเส อลงฺการาเปตฺวา อโยทาเมน พนฺธาเปตฺวา ฐเปสิ. อสฺสาปิ เต โคณา วิย คนฺตฺวา นิปชฺชึสุ. ราชา คนฺตฺวา ตเถว อธิฏฺฐหิตฺวา อสฺเส อุฏฺฐาเปสิ. ปุเนกทิวสํ หตฺถีํ อลงฺการาเปตฺวา ตเถว อธิฏฺฐาสิ. โสปิ พนฺธทาเม ฉินฺทิตฺวา ปจฺฉิมยามสมนนฺตเร คนฺตฺวา เจติยกรณฏฺฐาเน นิปชฺชิ. ปภาตาย รตฺติยา ราชา หตฺถีโคปเก ปกฺโกสาเปตฺวา หตฺถึ อาเนถา’ติ อาห. หตฺถิโคปกา หตฺถึ พนฺธนฏฺฐาเน อทิสฺวา, หตฺถึ พนฺธนฏฺฐาเน น ปสฺสาม เทวา’ติ อาหํสุ. เตนหิ ภเณ, สีฆํ อุปธาเรถา’ติ วุตฺเต หตฺถิโคปกา ปทานุปทํ คเวสมานา เจติยฏฺฐาเน นิปนฺนํ หตฺถึ ทิสฺวา อาคนฺตฺวา รญฺโญ อาโรเจสุํ. ตํ สุตฺวา ราชา เหฏฺฐา วุตฺตปฺปกาเรน ปฏิปชฺชิตฺวา หตฺถึ ปุเร กตฺวา อาคจฺฉิ. Sau đó, nghĩ rằng: ‘Nên khảo sát để chọn lấy một khu đất,’ trong khi đang khảo sát khu đất, đức vua đã cho đem đến tám con bò đực được xem là điềm lành, cho tắm bằng nước thơm, cho mang bao vàng ở sừng, cho thoa bột thơm năm ngón, cho quàng vòng hoa ở cổ, cho buộc bằng dây xích sắt rồi suy nghĩ như vầy: ‘Nếu như xá-lợi trán của đức Thế Tôn được an vị tại nơi nào và sẽ thực hành hạnh lợi ích cho thế gian, giáo pháp sẽ được tồn tại vững chắc trong năm ngàn năm, thì tại nơi ấy, các con bò đực sẽ tự thoát khỏi dây xích sắt, đi xung quanh địa điểm xây tháp, rồi nằm xuống ở bốn hướng.’ Sau khi đã phát nguyện như thế, đức vua đã ra lệnh cho các người hầu. Họ đã làm y như vậy. Sau đó, vào lúc đêm đã tàn, đức vua đã ra lệnh cho các viên chức đi bắt các con bò đực. Những người ấy đi đến, không thấy các con bò đực nên đã tâu với đức vua rằng: ‘Tâu Thiên tử, chúng thần không thấy.’ Đức vua nói: ‘Này các khanh, hãy đi xem nơi các con bò đực đã đi.’ Trong khi tìm kiếm, họ không thấy ở nơi buộc, lần theo dấu chân đi đến, thấy các con bò đực đang nằm ở bốn hướng, đi xung quanh nơi xây dựng bảo tháp. Mặc dù có thúc vào đuôi và các bộ phận khác, họ cũng không thể làm cho chúng đứng dậy được nên đã đi đến tâu với đức vua rằng: ‘Tâu Thiên tử, các con bò đực không đứng dậy. Chúng đã đi xung quanh một nơi rồi nằm xuống ở bốn hướng.’ Nghe điều ấy, đức vua được đoàn quân tùy tùng đã thân hành đi đến, cũng không thể làm cho các con bò đực đứng dậy được. Đức vua đã phát nguyện như vầy: ‘Nếu xá-lợi nên được an vị ở nơi này, mong rằng các con bò đực hãy đứng dậy và đi.’ Ngay trong khoảnh khắc ấy, các con bò đực đã đứng dậy và chạy đi. Thấy điều kỳ diệu ấy, đức vua có tâm hoan hỷ, vào một ngày khác đã cho trang hoàng các con ngựa đúng theo cách thức đã được nói đến, cho buộc bằng dây xích sắt rồi để ở đấy. Các con ngựa ấy cũng đã đi và nằm xuống giống như các con bò đực kia. Đức vua đi đến, phát nguyện y như thế rồi đã làm cho các con ngựa đứng dậy. Vào một ngày khác, đức vua cho trang hoàng con voi rồi đã phát nguyện y như thế. Nó cũng đã bẻ gãy dây buộc, vào lúc gần hết canh cuối đã đi đến và nằm xuống ở nơi xây dựng bảo tháp. Khi đêm đã tàn, đức vua cho gọi những người quản tượng đến và nói: ‘Hãy đem voi đến.’ Những người quản tượng không thấy con voi ở nơi buộc, họ đã nói rằng: ‘Tâu Thiên tử, chúng thần không thấy con voi ở nơi buộc.’ Khi được bảo rằng: ‘Vậy thì, này các khanh, hãy mau tìm kiếm,’ những người quản tượng trong khi lần theo dấu chân đã thấy con voi đang nằm ở nơi bảo tháp, họ đã trở về tâu với đức vua. Nghe điều ấy, đức vua đã thực hành theo phương cách đã được nói ở trên, đã cho voi đi trước rồi trở về. เอวํ ตีหิ วิมํสนาหิ วีมํเสตฺวา ภุมิคหิตภาวํ เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา อุปฏฺฐหมาโน อาโรเจสิ. ตสฺมึ กาเล เสรุนคเร สิวราชา พหู ปณฺณากาเร คาหาเปตฺวา ราชานํ ปสฺสิสฺสามิ’ติ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. ราชา เตน สทฺธึ สมฺโมทนียํ กถํ กตฺวา นิสินฺนกาเล โลณนคเร มหานาคราชา’ปิ พหุปณฺณาการํ คาหาเปตฺวา ราชานํ ปสฺสิสฺสามิ’ติ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เตน สทฺธึ สมฺโมทนียํ กถํ อกาสิ; อิมสฺมึ ฐาเน ทสพลธาตุํ ปติฏฺฐาเปสฺสามิ, ตุมฺเห มม สหายา โหถา’ติ เต คเหตฺวา คนฺตฺวา ธาตุํ วนฺทถา’ติ วนฺทาเปสิ. ตสฺมึ ขเณ ธาตุโต ฉพฺพณฺณรํสิโย อุคฺคจฺฉึสุ. เทวา สาธุการํ กโรนฺตา อากาสโต มาลาโย ขิปึสุ. ราชาโน โสมนสฺสปฺปตฺตา อมฺหากํ ลงฺกายํ ทสพลสฺส นลาฏธาตุ อมฺหากํ รฏฺเฐ ปติฏฺฐหิสฺสติ. เอสา ธาตุ มหา ชนสฺส สตฺถุกิจฺจํ สาเธยฺยาติ วนฺทิตฺวา คตา. ราชา เตสํ คตกาเล คิริอภยํ ปกฺโกสาเปตฺวา ตาต, อิฏฺฐกํ ชนสฺส ปีฬนํ อกตฺวา การาเปมา’ตี อาห. มา จินฺตยิตฺถ เทว, อหํ อิฏฺฐกํ การาเปสฺสามีติ. เอวญฺหิ สติ ปปญฺโจ ภวิสฺสตี’ติ อาห. อมฺหากํ สนฺติเก สุวณฺณรชตานิ มนฺทานิ กุโต ลภิสฺสามา’ติ วุตฺเต คิริอภโย เอวมาห; เทว, สตฺถา มหาปุญฺโญ มหนฺตํ ปูชาสกฺการสมฺมานํ ลภิสฺสติ. ตฺวํ อจินฺเตตฺวา เจติยกมฺมํ ปฏฺฐเปหี’ติ อาห. Sau khi đã khảo sát bằng ba cuộc thử nghiệm như thế, trong khi đang hầu hạ, đức vua đã đi đến chỗ của vị Trưởng lão, đảnh lễ, rồi trình báo về việc đã chọn được đất. Vào lúc ấy, ở thành Seru, vua Siva đã cho mang nhiều vật cống phẩm, với ý định: ‘Ta sẽ yết kiến đức vua,’ đã đến đảnh lễ rồi đứng một bên. Vào lúc đức vua đang ngồi sau khi đã nói lời thăm hỏi thân hữu với vị ấy, ở thành Loṇa, vua Mahānāga cũng đã cho mang nhiều vật cống phẩm, với ý định: ‘Ta sẽ yết kiến đức vua,’ đã đến đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Đức vua đã nói lời thăm hỏi thân hữu với vị ấy rồi nói rằng: ‘Ta sẽ an vị xá-lợi của bậc Thập Lực ở nơi này, các ngươi hãy là những người hỗ trợ của ta.’ Sau khi dẫn họ đi, đức vua đã cho đảnh lễ và nói rằng: ‘Hãy đảnh lễ xá-lợi.’ Vào khoảnh khắc ấy, các luồng hào quang sáu màu đã phát ra từ xá-lợi. Chư Thiên trong khi tung hô ‘Lành thay!’ đã ném các vòng hoa từ hư không. Các đức vua đã đạt được sự hân hoan, đã đảnh lễ rồi ra về, (nghĩ rằng): ‘Xá-lợi trán của bậc Thập Lực sẽ được an vị ở xứ Laṅkā của chúng ta, ở quốc độ của chúng ta. Mong rằng xá-lợi này sẽ thành tựu Phật sự cho đại chúng.’ Vào lúc họ đã ra về, đức vua cho gọi Giriabhaya đến và nói: ‘Này khanh, chúng ta hãy cho làm gạch mà không gây phiền nhiễu cho dân chúng.’ (Vị ấy đáp): ‘Tâu Thiên tử, xin ngài đừng lo lắng, hạ thần sẽ cho làm gạch.’ (Đức vua) nói: ‘Nếu như thế thì sẽ có sự trì trệ.’ Khi được nói rằng: ‘Chúng ta có ít vàng bạc, chúng ta sẽ lấy được từ đâu?,’ Giriabhaya đã nói như vầy: ‘Tâu Thiên tử, đức Đạo Sư có phước báu vĩ đại, ngài sẽ nhận được sự cúng dường, tôn trọng, và danh dự lớn lao. Ngài không cần lo nghĩ, hãy bắt đầu công việc xây dựng bảo tháp.’ โส ตสฺส ตํ อจินฺตนียํ กถํ สุตฺวา โสมนสฺสปฺปตฺโต เถรสฺส สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา ธาตุํ วนฺทิตฺวา นครํ คนฺตฺวา ภุตฺตสายมาโส สยเน นิปนฺโน นิทฺทํ โอกฺกมิ. วิภาตาย รตฺติยา ปพุชฺฌิตฺวา อิฏฺฐกํ จินฺตยมานสฺส โทมนสฺสํ อโหสิ. ตสฺมึ กาเล สกฺโก เทวราชา วิสฺสกมฺมํ เทวปุตฺตํ อามนฺเตตฺวา; ตาต, วิสฺสกมฺม, กากวณฺณติสฺสมหาราชา อมฺหากํ สตฺถุโน นลาฏ ธาตุํ นิทหิตฺวา มหนฺตํ เจติยํ การาเปตุกาโม อิฏฺฐกํ จินฺตยิ. ตฺวํ คนฺตฺวา ผาสุกฏฺฐาเน อิฏฺฐกํ มาเปหีติ อาห. ตํ สุตฺวา วิสฺสกมฺมเทวปุตฺโต ทุคฺคตสฺส พฺราหฺมณสฺส เขตฺเต อิฏฺฐกํ มาเปตฺวา เทวโลกเมว คโต. ตสฺมึ ขเณ เขตฺตสามิโก ทุคฺคตพฺราหฺมโณ ปาโตว อตฺตโน เขตฺตํ โอโลกนตฺถาย คโต อิโตวิโต โอโลเกนฺโต อิฏฺฐกราสึ ทิสฺวา จินฺเตสิ; หีโย ราชา อิฏฺฐกํ กถํ ลภิสฺสามีติ กเถสิ. มหนฺตํ วต ปณฺณาการํ มยา ลทฺธนฺติ ตุฏฺโฐ เทวฺैฏฺฐกานิ กาเชน คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺสนตฺถาย คนฺตฺวา ราชทฺวาเร ฐตฺวา สาสนํ ปหิณิ. ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา กสฺมา ปาโต’ว อาคโตสี’ติ ปุจฺฉิ. เทว มยฺหํ เขตฺเต อิฏฺฐกราสึ ทิสฺวา ปาโต’ว อิฏฺฐกานิ คเหตฺวา อาคโตมฺหี’ติ. อีทิสานิ อิฏฺฐกานิ เจติยสฺส อนุจฺฉวิกานีติ ทสฺเสสิ. ราชา ปสฺสิตฺวา โสมนสฺสปฺปตฺโต พฺราหฺมณสฺส พหุํ ธนํ ทาเปสิ. Vị ấy sau khi nghe câu chuyện không thể nghĩ bàn ấy, sanh tâm hoan hỷ, nghe pháp nơi vị trưởng lão, đảnh lễ xá-lợi rồi trở về thành phố, sau khi dùng bữa tối, nằm trên giường và chìm vào giấc ngủ. Khi đêm tàn, thức dậy, trong lúc đang suy nghĩ về gạch, tâm ưu phiền đã sanh khởi. Vào lúc ấy, vua trời Sakka gọi thiên tử Vissakamma và bảo: "Này con, Vissakamma, đại vương Kākavaṇṇatissa muốn cho xây một bảo tháp lớn để tôn trí xá-lợi trán của bậc Đạo Sư chúng ta, đang suy nghĩ về gạch. Con hãy đi đến nơi thuận tiện và hóa hiện gạch." Nghe vậy, thiên tử Vissakamma đã hóa hiện gạch trên thửa ruộng của một người Bà-la-môn nghèo khó rồi trở về thiên giới. Vào lúc ấy, người Bà-la-môn nghèo khó, chủ thửa ruộng, vào buổi sáng sớm đã đi ra để xem ruộng của mình, trong khi nhìn quanh đây đó, thấy đống gạch, đã suy nghĩ: "Hôm qua, đức vua đã nói: ‘Làm sao ta có được gạch?’ Ồ, ta đã nhận được một món quà lớn." Vui mừng, ông lấy những viên gạch của chư thiên bằng đòn gánh, đi đến để trình cho vua, đứng ở cổng hoàng cung và gửi tin vào. Vua cho gọi ông vào và hỏi: "Tại sao ông lại đến vào lúc sáng sớm?" "Tâu Thiên tử, con thấy một đống gạch trên ruộng của con, nên sáng sớm đã lấy gạch đến đây." Ông trình bày: "Những viên gạch như thế này rất thích hợp cho bảo tháp." Nhà vua thấy vậy, sanh tâm hoan hỷ, đã ban cho người Bà-la-môn rất nhiều tài sản. ตสฺมึ ขเณ อญฺญํ สาสนํ อาหริ. มทนปฏฺฏนทฺวารโต จตสฺโส รชตนาวา สุวณฺณภุมิโต จตสฺโส สุวณฺณนาวา อุกฺกมึสูติ ปฏฺฏนมุขทฺวาเร วิหรนฺโต อารกฺขก เชฏฺฐโก ธมฺมปาโล นาม อาคนฺตฺวา รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา ตุฏฺโฐ สุวณฺณรชเต อาหราเปสิ. Vào lúc ấy, một tin khác được mang đến. Người trưởng toán lính gác tên là Dhammapāla, đang ở tại cửa cảng, đã đến và tâu với vua rằng: "Bốn chiếc thuyền bạc từ cửa cảng Madana và bốn chiếc thuyền vàng từ Suvaṇṇabhumi đã cập bến." Nhà vua vui mừng, đã cho mang vàng và bạc đến. (อิฏฺฐกํ รชตญฺเจว สุวณฺณญฺจ มหารหํ; อาหริตฺวาน ตํ สพฺพํ กมฺมํ อารภิ เจติเย. (Gạch, bạc, cùng với vàng quý giá; Sau khi mang tất cả những thứ ấy đến, ngài đã bắt đầu công việc ở bảo tháp. สตฺถุ ปุญฺญานุภาเวน รญฺโญ ปุญฺญพเลน จ; จินฺติตจินฺติตํ สพฺพํ ขเณเนว สมิชฺฌติ.) Nhờ oai lực phước báu của bậc Đạo Sư và nhờ sức mạnh phước báu của đức vua; tất cả những điều đã được suy nghĩ đều được thành tựu ngay trong khoảnh khắc.) ตโต ราชา จูฬปิณฺฑปาติยติสฺสตฺเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา? อยฺย อิฏฺฐกภุมึ คมิสฺสามีติ อาห. เถโร สุตฺวา ตุฏฺโฐ อตฺตโน ปริวาเรหิ ปญฺจสตภิกฺขูหิ สทฺธึ อิฏฺฐก ภูมึ คโต. ตโต มหาสาคลตฺเถโร จ มหินฺทตฺเถโร จ อตฺตโน ปริวาเรหิ ภิกฺขุหิ สทฺธึ อิฏฺฐกภุมึ คตา. สิว นคเร ราชาปิ อิฏฺฐกภุมึ คโต. โลณนคเร นาคราชาปิ อิฏฺฐกภุมึ คโต. โสมนคเร คิริอภยราชาปิ อตฺตโน เสนงฺเคหิ ปริวาเรตฺวา อิฏฺฐกภุมึ คโต. เตสํ สมณ พฺราหฺมณานํ ราชพฬานญฺจ สมฺปิณฺฑิตตฺตา โส ปิฏฺฐิปาสาโณ พลวาหโน นาม ชาโต. เต สพฺเพ อิฏฺฐกภุมึ สโมสรึสุ. เถโร อิฏฺฐกราสึ โอโลเกตฺวา ราชานํ เอวมาห? มหาราช, อยํ อิฏฺฐกราสิ เจติเย สพฺพกมฺมตฺถาย ปโหตี’ติ. ราชา อตฺตมโน เสนงฺคปริวุโต สยเมว ปฐมํ อิฏฺฐกํ คณฺหิ. ตํ ทิสฺวา เสสราชาโน จ อมจฺจาทโย จ ปริสา จ สพฺเพ ภิกฺขุ จ อิฏฺฐกานิ คณฺหึสุ ตสฺมึ กาเล ภารํ อุกฺขิปิตฺวา คมนํ ปปญฺจํ ภวิสฺสตี’ติ ราชา จินฺเตสิ. เถโร ตสฺส จิตฺตํ ชานิตฺวา เอวมาห? มา จินฺตยิตฺถ มหาราช, อิฏฺฐกานิ คเหตฺวา คจฺฉ. ปจฺฉา เทวนาคาทโย อิฏฺฐกภุมิโต ปฏฺฐาย ยาว เจติยฏฺฐานํ นิรนฺตรา ฐิตา อาหริสฺสนฺตี’ติ. เต อาหริตฺวา เจติยฏฺฐาเน ราสึ กโรนฺติ. เตเนว นียาเมน ยาว เจติยสฺส นิฏฺฐงฺคมา ตาว เทวนาคสุปณฺณาทโย นิรนฺตรํ ฐตฺวา อิฏฺฐกานิ อาหริตฺวา เจติยกรณฏฺฐาเนว จตุสุ ทิสาสุ ราสึ อกํสุ. Sau đó, nhà vua đi đến chỗ trưởng lão Cūḷapiṇḍapātiyatissa và nói: "Thưa ngài, con sẽ đi đến nơi có gạch." Vị trưởng lão nghe vậy, vui mừng, cùng với năm trăm vị tỳ-khưu là đoàn tùy tùng của mình đi đến nơi có gạch. Sau đó, trưởng lão Mahāsāgala và trưởng lão Mahinda cũng cùng với các vị tỳ-khưu là đoàn tùy tùng của mình đi đến nơi có gạch. Vua ở thành Siva cũng đi đến nơi có gạch. Long vương ở thành Loṇa cũng đi đến nơi có gạch. Vua Giriabhaya ở thành Soma, được các binh chủng của mình vây quanh, cũng đi đến nơi có gạch. Do sự tập hợp của các vị sa-môn, bà-la-môn, và quân lực của các vua ấy, tảng đá lưng ấy được gọi là Balavāhana. Tất cả họ đã tụ hội tại nơi có gạch. Vị trưởng lão nhìn đống gạch và nói với vua như vầy: "Tâu Đại vương, đống gạch này đủ cho tất cả công việc của bảo tháp." Nhà vua, với tâm hoan hỷ, được các binh chủng vây quanh, đã tự mình lấy viên gạch đầu tiên. Thấy vậy, các vị vua còn lại, các vị đại thần, quần chúng, và tất cả các vị tỳ-khưu cũng đã lấy gạch. Vào lúc ấy, nhà vua suy nghĩ: "Việc mang vác gánh nặng này đi sẽ là một sự chậm trễ." Vị trưởng lão biết được tâm của vua, đã nói như vầy: "Xin Đại vương đừng lo nghĩ, hãy cứ lấy gạch và đi. Sau đó, chư thiên, long vương, v.v... sẽ đứng thành hàng không gián đoạn từ nơi có gạch cho đến địa điểm bảo tháp và sẽ mang chúng đến." Họ mang đến và chất thành đống tại địa điểm bảo tháp. Cùng một phương cách ấy, cho đến khi bảo tháp được hoàn thành, chư thiên, long vương, kim sí điểu, v.v... đã đứng thành hàng không gián đoạn, mang gạch đến và chất thành đống ở bốn phía tại nơi xây dựng bảo tháp. ตโต ราชา สพฺเพ อิฏฺฐกวฑฺฒกี ราสึ การาเปตฺวา เตสํ วฑฺฒกีนํ อนฺตเร ชยเสนํ นาม อิฏฺฐกวฑฺฒกึ ปริคณฺหิตฺวา ตสฺส ปน สตสหสฺสคฺฆนกานิ ทฺเว สาฏกานิ กหาปณสตสหสฺสานิ จ สุวณฺณกุณฺฑลาทโย อาภรณานิ จ ทาเปสิ. ตสฺส ปริวารานํ วฑฺฒกีนํ อหตวตฺถาทีนิ สพฺพุปกรณานิ ทาเปสิ. อเนกวิธํ มหนฺตํ สมฺมานํ กาเรตฺวา เถเรน สทฺธึ มนฺเตนฺโต; อยฺย อชฺช วิสาขปุณฺณมี อุโปสถทิวโส, ตสฺมา นลาฏธาตุยา มงฺคลํ กริตฺวา เจติยฏฺฐาเน อิฏฺฐกํ ปติฏฺฐาเปตุํ วฏฺฏตี’ติ อาห. ตํ สุตฺวา เถโร; ภทฺทกํ มหาราช, พุทฺธสฺส ภควโต ชาตทิวโส’ติ วตฺวา เจติยกมฺมกรณตฺถาย ปญฺจ ชเน คณฺหิ. เตสุ เอโก วรเทโว นาม, เอโก สงฺโข นาม, เอโก วิชฺโช นาม, เอโก ปุสฺสเทโว นาม, เอโก มหาเทโว นาม. อิเมสํ วฑฺฒกีนํ มงฺคลํ การาเปตฺวา ฉณเวสํ คเหตฺวา สพฺพาลงฺกาเรน อลงฺการาเปตฺวา ราชา สยมฺปิ สพฺพาลงฺกาเรน ปติมณฺฑิโต มงฺคลวิธานํ การาเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ คนฺธมาลาทีหิ ปูเชตฺวา ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา จตุสุ ฐาเนสุ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา วิชมฺเหตฺวา สุวณฺณฆฏฺฐานํ ปวิสิตฺวา สุวณฺณขจิตํ มณิมุตฺตารตนมยํ ปริพฺภมนทณฺฑํ ชีวมานกมาตาปิตเรน อุภโตสุมณฺฑิตปสาธิเตน อภิมงฺคลสมฺมเตน อมจฺจปุตฺเตน คาหาเปตฺวา มหนฺตํ เจติยํ ตตฺถ กโรนฺโต สยมฺปิ ปริพฺภมนทณฺฑํ คเหตฺวา ปริกมฺมกตภุมิยํ ปริพฺภมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. ตโต มหาวฑฺฒกี สุนกฺขตฺเตน สุมุหุตฺเตน เจติยฏฺฐาเน อิฏฺฐกํ ปติฏฺฐาเปสิ. Bấy giờ, đức vua cho triệu tập tất cả thợ nề, trong số những người thợ ấy, ngài chọn ra một người thợ nề tên là Jayasena, rồi ban cho người ấy hai tấm vải trị giá một trăm ngàn, một trăm ngàn đồng kahāpaṇa, và các đồ trang sức như bông tai vàng. Đối với những người thợ phụ của ông, ngài ban cho y phục mới và tất cả các dụng cụ cần thiết. Sau khi ban tặng nhiều sự tôn vinh trọng thể, ngài bàn bạc với vị trưởng lão: 'Kính bạch ngài, hôm nay là ngày rằm tháng Visākha, ngày Uposatha, vì vậy, nên làm lễ cúng dường xá lợi xương trán và đặt viên gạch đầu tiên tại nền tháp.' Nghe vậy, vị trưởng lão nói: 'Lành thay, đại vương, đó là ngày đản sanh của Đức Phật Thế Tôn.' rồi ngài chọn năm người để làm công việc xây tháp. Trong số đó, một người tên là Varadeva, một người tên là Saṅkha, một người tên là Vijja, một người tên là Pussadeva, và một người tên là Mahādeva. Đức vua cho làm lễ cát tường cho những người thợ này, cho họ mặc lễ phục và trang điểm bằng tất cả các đồ trang sức. Chính đức vua cũng trang điểm lộng lẫy với tất cả các đồ trang sức, cho cử hành nghi lễ cát tường, cúng dường Tăng đoàn bằng hương hoa, đi nhiễu quanh ba vòng, đảnh lễ năm vóc sát đất tại bốn nơi. Sau khi vươn vai, ngài bước vào lều vàng, cho một người con của vị đại thần—người có cha mẹ còn sống, được trang điểm đẹp đẽ cả hai bên và được xem là người mang điềm lành—cầm cây gậy đo lường làm bằng ngọc, châu báu, và trân châu, có nạm vàng. Trong khi xây dựng bảo tháp vĩ đại tại đó, chính đức vua cũng cầm cây gậy đo lường, đi vòng quanh khu đất đã được chuẩn bị, rồi đứng sang một bên. Sau đó, người thợ cả, vào lúc sao tốt và giờ lành, đã đặt viên gạch tại nền tháp. ตสฺมึ ขเณ จตุนหุตาธิก ทฺวิโยชน สตสหสฺสพหุลา อยํ มหาปถวี สาธุการํ ปวตฺเตนฺตี วิย มหานาทํ ปวตฺเตสิ. เทวมนุสฺสา ทิวเส ทิวเส ปโหนก-มตฺติกํ นิสเทน ปึสิตฺวา สุปฺเปหิ ปปฺโผเฐตฺวา เทนฺติ. เอวํ กโรนฺโต กติปเยเนว ทิวเสน ปุปฺผาธานตฺตยํ จินิตฺวา มหาภิกฺขุ สงฺฆสฺส นิเวเทสิ. ตํ สุตฺวา สงฺโฆ จุนฺทุตฺตรนามเก ทฺเว สามเณเร อาณาเปสิ? ตุมฺเห หิมวนฺตํ คนฺตฺวา เมทวณฺณปาสาเณ อาหรถา’ติ. เต ปน สามเณรา ชาติยา โสฬสวสฺสิกา ฉฬภิญฺญาปฺปเภเทน ปฏิสมฺภิทปฺปตฺตา. มหาขีณาสวภิกฺขุสงฺฆสฺส สนฺติกา ภิกฺขุสงฺฆสฺส วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อากาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา หิมวนฺตโต อตฺตโน อิทฺธิพเลน เมทวณฺณปาสาเณ อาหรึสุ. เอเตสุ เอกํ ปาสาณํ ธาตุคพฺภสฺส ภุมิยํ ปตฺถริตฺวา จตุสุ ปสฺเสสุ จตฺตาโร ปาสาเณ ปติฏฺฐาเปตฺวา อปรํ ธาตุคพฺภํ ปิทหิตุํ อทสฺสนํ กตฺวา ฐปยึสุ. Vào khoảnh khắc ấy, đại địa này, dày hai trăm bốn mươi ngàn do tuần, đã phát ra một tiếng vang lớn như thể đang reo lên lời 'Lành thay!'. Chư thiên và loài người, ngày qua ngày, nghiền đất sét vừa đủ bằng cối xay, sàng sảy bằng nia, rồi dâng cúng. Làm như vậy, chỉ trong vài ngày, họ đã xây xong ba tầng hoa và trình báo lên đại Tăng đoàn. Nghe vậy, chư Tăng đã ra lệnh cho hai vị sa di tên là Cunda và Uttara: 'Các con hãy đến Hy Mã Lạp Sơn và mang về những phiến đá có màu như mỡ.' Hai vị sa di ấy, mười sáu tuổi, đã chứng đắc Lục thông và Tứ vô ngại giải. Sau khi vâng nhận lời dạy của Tăng đoàn từ đại chúng A-la-hán, các vị bay lên không trung, và bằng thần lực của mình, đã mang về những phiến đá màu mỡ từ Hy Mã Lạp Sơn. Trong số đó, các vị trải một phiến đá xuống nền của phòng xá lợi, đặt bốn phiến đá ở bốn phía, và để một phiến khác sang một bên để đậy nắp phòng xá lợi, làm cho nó không thể nhìn thấy được. ตทา ราชา ธาตุคพฺเภ กมฺมํ นิฏฺฐเปนฺโต นว โกฏิปฺปมาณํ สุวณฺณํ อาหราเปตฺวา สุวณฺณการานํ ทตฺวา ธาตุคพฺภสฺส อิฏฺฐกานิ กโรถา’ติ อาณาเปสิ. เต สุวณฺณการา ทีฆโต รตนปฺปมาณํ ปุถุลโต วิทตฺถีปฺปมาณํ พหลโต จตุรงฺคุลปฺปมาณํ อิฏฺฐกํ กตฺวา ธาตุคพฺภํ จินึสุ. ตํ ปน ธาตุคพฺภํ อุจฺจโต โสฬสหตฺถํ วิตฺถารโตปิ อิโตจิโต ทสทสรตนํ กตฺวา สุวณฺณิฏฺฐเกเหว นิฏฺฐเปตฺวา ธาตุคพฺภสฺส มชฺเฌ สตฺตรตนมยํ สิเนรุํ การาเปตฺวา สิเนรุสฺส อุปริ ชาติหิงฺคุลเกน ปณฺฑุกมฺพลสิลาสนํ สตฺตรตเนน ปาริจฺฉตฺตกรุกฺขํ รชตมยํ เสตจฺฉตฺตํ พฺรหฺมุนา คาหาเปตฺวา สตฺถุโน ปฏิมาย อุปริ ธาริยมานํ กาเรสิ. สิเนรุปาทมูเล คนฺธกลลปูริต นีลุปฺปลวิภุสิตสุวณฺณมยอฏฺฐุตฺตรสตฆฏปนฺติโย ฐปาเปสิ. ตทนนฺตรํ คนฺธกลลปูริตรตฺนปทุมวิภุสิตรชตมยอฏฺฐุตฺตร- สตฆฏปนฺติโย ฐปาเปสิ. ตทนนฺตรํ คนฺธกลลปูริต เสตุปฺปลมาลาวิภุสิตมณิมยอฏฺฐุตฺตรสตฆฏปตฺติโย ฐปาเปสิ. ตทนนฺตรํ คนฺธกลลปูริตเสตุปฺปลวิภุสิต-มสารคลฺลมย อฏฺฐุตฺตรสตฆฏปนฺติโย ฐปาเปสิ. ตทนนฺตรํ คนฺธกลลปูริตจมฺปกปุปฺผวิภุสิตโลหิตงฺกมยอฏฺฐุตฺตรสต ฆฏปตฺติโย ฐปาเปสิ. ตทนนฺตรํ คนฺธกลลปูริตปญฺจุปฺปลวิภุสิตมตฺติกามยอฏฺฐุตฺตรสตฆฏปนฺติโย ฐปาเปสิ. ตาสํ ฆฏปนฺตีนํ อนฺตเร คนฺธกลลปูริตสตฺตรตนมยสราวเก ฐปาเปสิ. กญฺจนมย-สตฺตรตนมย-วิจิตฺตมาลาลตาปุณฺณฆฏสิริวจฺฉนนฺทิยาวฏฺฏภทฺทปีฐาทโย จ หตฺถิอสฺสสีหวฺยคฺโฆสภปนฺติอาทโย จ กาเรสิ. เทโวโรหณํ ยมกปาฏิหีราทโย ธนปาล-องฺคุลิมาล-อาฬวกทมนาทโย, สาริปุตฺต-โมคฺคลฺลาน-มหากสฺสปตฺเถราทโย, อสีติมหาสาวกรูปาทีนิ จ การาเปสิ. สิเนรุสฺส มชฺฌิมภาเค ตาราคณปริวาริตํ รชตมยํ จนฺทมณฺฑลญฺจ การาเปสิ. รํสิชาลวิภุสิตํ กนกมยํ สูริยมณฺฑลญฺจ การาเปสิ. Khi ấy, đức vua, để hoàn tất công việc trong phòng xá lợi, đã cho mang đến chín mươi triệu lượng vàng, giao cho các thợ kim hoàn và ra lệnh: 'Hãy làm gạch cho phòng xá lợi.' Các thợ kim hoàn ấy đã làm những viên gạch dài một ratana, rộng một vidatthi, và dày bốn aṅgula, rồi xây dựng phòng xá lợi. Phòng xá lợi ấy cao mười sáu hattha, mỗi bên rộng mười ratana, được hoàn thành bằng những viên gạch vàng. Ở giữa phòng xá lợi, ngài cho làm một ngọn núi Sineru bằng bảy loại báu vật. Trên đỉnh núi Sineru, ngài cho làm một phiến đá Paṇḍukambala bằng chu sa, một cây Pāricchattaka bằng bảy loại báu vật, và một lọng trắng bằng bạc do Phạm thiên cầm, được che trên một pho tượng của Bậc Đạo Sư. Dưới chân núi Sineru, ngài cho đặt các hàng gồm một trăm lẻ tám bình vàng, chứa đầy bột thơm và trang trí bằng hoa súng xanh. Tiếp theo là các hàng gồm một trăm lẻ tám bình bạc, chứa đầy bột thơm và trang trí bằng hoa sen báu. Tiếp theo là các hàng gồm một trăm lẻ tám bình ngọc, chứa đầy bột thơm và trang trí bằng tràng hoa súng trắng. Tiếp theo là các hàng gồm một trăm lẻ tám bình đá Masāragalla, chứa đầy bột thơm và trang trí bằng hoa súng trắng. Tiếp theo là các hàng gồm một trăm lẻ tám bình hồng ngọc, chứa đầy bột thơm và trang trí bằng hoa Champa. Tiếp theo là các hàng gồm một trăm lẻ tám bình đất sét, chứa đầy bột thơm và trang trí bằng năm loại hoa súng. Giữa các hàng bình này, ngài cho đặt những chiếc bát làm bằng bảy loại báu vật, chứa đầy bột thơm. Ngài cũng cho làm các vật bằng vàng và bảy loại báu vật: các loại tràng hoa, dây leo, bình đầy, biểu tượng sirivaccha, nandiyāvaṭṭa, ghế báu, v.v., và các hàng voi, ngựa, sư tử, cọp, bò đực, v.v. Ngài cũng cho làm các hình tượng mô tả: sự kiện từ cõi trời giáng thế, song thần thông, sự kiện thuần hóa voi Dhanapāla, Aṅgulimāla, và dạ xoa Āḷavaka, các vị trưởng lão Sāriputta, Moggallāna, Mahākassapa, và tám mươi vị đại thinh văn. Ở phần giữa của núi Sineru, ngài cho làm một đĩa mặt trăng bằng bạc, được các vì sao bao quanh. Ngài cũng cho làm một đĩa mặt trời bằng vàng, được trang trí bằng một lưới hào quang. ตโต สิเนรุสฺส มตฺถเก ปาริจฺฉตฺตกมุเล ปณฺฑุกมฺพลสิลาสเน อมฺหากํ สตฺถุโน ปฏิมํ ฆนโกฏฺฏิม รตฺตสุวณฺณมยํ การาเปตฺวา มาตุเทวปาโมกฺข ทสสหสฺส จกฺกวาฬเทวตานํ สตฺตปฺปกรณํ อภิธมฺมํ เทสนากาเรน นิสีทาเปสิ. ตสฺส วีสตินขา อกฺขิตลานํ เสตฏฺฐานานิ ชาติผลิกมยานิ. องฺคุลิโย สุวณฺณมยา หตฺถปาทตลานิ จ ทนฺตาวรณานิ จ อกฺขีนํ รตฺตฏฺฐานานิ จ ชาติปวาฬมยานิ, เกสมสฺสุภมุกฏฺฐานานิ อินฺทนีลมยานิ, สมจตฺตาลีส ทนฺตา วชิรมยา อเหสุํ. อุณฺณโลมํ ปน สุวณฺณ ภิตฺติยํ ฐปิตรชตพุพฺพุฬวิลาสํ รชตมยํ อโหสิ. ภควโต อนวโลกิต มุทฺธนิ มตฺถเก สตฺตรตนมยํ วิจิตฺตกึกิณิชาลํ ปริกฺขิปาเปสิ. มณฺฑปสฺส อนฺโต นวสตสหสฺสคฺฆนกํ มุตฺตากลาปโมลมฺพกํ มโนรมํ เจลวิตานํ พนฺธาเปตฺวา มณฺฑปโกฏิยํ มุตฺตาชาลํ ตทนนฺตรํ สตฺต รตนวิจิตฺตํ กึกิณิชาลํ ปริกฺขิปาเปสิ. Sau đó, trên đỉnh núi Sineru, dưới gốc cây Pāricchattaka, trên phiến đá Paṇḍukambala, (nhà vua) đã cho làm một pho tượng của bậc Đạo Sư chúng ta bằng vàng ròng nguyên khối, và cho an vị trong tư thế thuyết giảng bảy bộ A-tỳ-đàm cho các vị trời trong mười ngàn thế giới, với thiên tử Mẫu hậu dẫn đầu. Hai mươi móng tay và tròng trắng mắt của pho tượng ấy được làm bằng pha lê tự nhiên. Các ngón tay, lòng bàn tay và lòng bàn chân, viền môi, và tròng đỏ của mắt được làm bằng san hô tự nhiên. Tóc, râu, và lông mày được làm bằng ngọc indanīla. Bốn mươi chiếc răng đều đặn được làm bằng kim cương. Còn bạch hào tướng (uṇṇaloma) thì được làm bằng bạc, trông giống như một bọt bạc đặt trên bức tường vàng. Trên đỉnh đầu không thể nhìn thấy của Đức Thế Tôn, (nhà vua) đã cho đặt một mạng lưới chuông nhỏ tinh xảo làm bằng bảy loại báu vật bao quanh. Bên trong gian đình, (nhà vua) đã cho giăng một tấm lọng bằng vải tuyệt đẹp, trị giá chín trăm ngàn, có treo những chùm ngọc trai, và ở mép gian đình, (nhà vua) đã cho đặt một mạng lưới ngọc trai, và kế đó là một mạng lưới chuông nhỏ tinh xảo làm bằng bảy loại báu vật bao quanh. อมฺหากํ ภควโต มาตุเทวปุตฺตมฺปิ สตฺตรตเนน การาเปสิ. ตถา เอราวณวิสฺสกมฺมเทวปุตฺตาทโย จ สปริวาโร สกฺโก เทวราชา จ จตฺตาโร มหาราชาโน จ ปญฺจสิขเทวปุตฺตาทโย คนฺธพฺพเทวปุตฺตา จ สหมฺปติ มหา พฺรหฺมาทโย มหาพฺรหฺมโน จ การาเปสิ. เวสฺสนฺตรชาตกํ กโรนฺโต สํชยมหาราชา ผุสตีเทวี อาทโย จ มทฺทีเทวี ทฺเว ทารเก จ ชูชกพฺราหฺมณาทโย จ การาเปสิ. วิธุร-โสณทตฺต มหานารทกสฺสป-สุตโสม-สุปฺปารก-สงฺขปาลชาตกาทีนิ จ, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตน-มหาสมยสุตฺตาทิ เทสนากาโร จ, สุทฺโธทนมหาราชา มหามายา มหาปชาปตี โคตมี ภทฺทกจฺจานา ราหุลมาตาเทวี จ ราหุลกุมาโร จ ฉนฺนญฺจ กนฺถกญฺจ มหาภินิกฺขมนํ มหาโพธิมณฺฑลํ อสีติมหาสาวกา โกสลมหาราชา อนาถปิณฺฑิกมหาเสฏฺฐิ จูฬอนาถปิณฺฑิก-วิสาขา สุปฺปวาสา จ ปจฺฉา จูฬปิณฺฑปาติย ติสฺสตฺเถรญฺจ อตฺตานญฺจ การาเปตฺวา เต สพฺเพ ธาตุ คพฺเภ ปติฏฺฐาเปสิ. (Nhà vua) cũng đã cho làm (tượng) của thiên tử Mẫu hậu của Đức Thế Tôn chúng ta bằng bảy loại báu vật. Tương tự như vậy, (nhà vua) cũng đã cho làm (tượng) của voi Eravana, thiên tử Vissakamma, v.v..., vua trời Sakka cùng với quyến thuộc, bốn vị Đại vương, thiên tử Pañcasikha và các thiên tử Càn-thát-bà khác, Đại Phạm thiên Sahampati và các vị Đại Phạm thiên khác. (Nhà vua) đã cho làm (cảnh) Bổn sanh Vessantara, (tượng) vua Saṃjaya, hoàng hậu Phusatī, v.v..., hoàng hậu Maddī, hai người con, bà-la-môn Jūjaka, v.v... (Nhà vua) cũng đã cho làm (cảnh) các Bổn sanh Vidhura, Soṇadatta, Mahānāradakassapa, Sutasoma, Suppāraka, Saṅkhapāla, v.v..., và cảnh thuyết giảng các kinh như Kinh Chuyển Pháp Luân, Kinh Đại Hội, v.v..., (tượng) vua Suddhodana, hoàng hậu Mahāmāyā, Mahāpajāpatī Gotamī, công nương Bhaddakaccānā (mẹ của Rāhula), hoàng tử Rāhula, Channa và Kanthaka, (cảnh) cuộc Đại Xuất Gia, Bồ-đề đoàn, tám mươi vị Đại Thinh văn, vua nước Kosala, trưởng giả Anāthapiṇḍika, Cūḷa Anāthapiṇḍika, Visākhā, Suppavāsā, và sau cùng là trưởng lão Cūḷapiṇḍapātiya Tissa và chính mình. (Nhà vua) đã cho an trí tất cả những thứ ấy trong xá-lợi thất. ธาตุคพฺภวณฺณณา สมตฺตา. Phần mô tả về xá-lợi thất đến đây là chấm dứt. เอวํ ธาตุคพฺเภ ปูชาวิธานํ สุวิภตฺตํ สุมโนรมํ การาเปตฺวา เถเรน สทฺธึ กเถสิ? ภนฺเต ธาตุคพฺเภ มยา กตฺตพฺพํ นิฏฺฐาปิตํ. สฺเว โรหิณีนกฺขตฺเตน ธาตุ นิธานํ กริสฺสามี. อยฺยา ปน เกสธาตุโย คเหตฺวา อาคจฺฉนฺตุติ. ติสฺสตฺเถรสฺส ภารมกาสิ. เถโร ตํ สุตฺวา ภทฺทกํ มหาราช, เกสธาตุโย วิจินิตฺวา อาหราเปสฺสามาติ วตฺวา อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ สิวตฺเถรํ ปกฺโกสาเปตฺวา อาวุโส ภูมินฺธรนาควิมาเน ชยเสโน นาม นาคราชา วสติ. ตสฺส สนฺติเก (เกสธาตุโย สนฺติ.) ตปุสฺส ภลฺลิกานํ ทฺเวภาติกวาณิชานํ ปริจรณกาเล เตสํ ปมาทํ ญตฺวา นาคราชา ทฺเว เกสธาตุโย คเหตฺวา นาคภวเน ฐเปสิ. ตฺวํ ตา ธาตุโย อาหริตฺวา รญฺโญ เทหีติ อาณาเปสิ. เถโร ตํ วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา คโต. Sau khi đã cho thực hiện các nghi thức cúng dường trong xá-lợi thất một cách trang nghiêm và đẹp đẽ như vậy, (nhà vua) đã thưa chuyện cùng với vị trưởng lão: “Bạch ngài, công việc mà con phải làm trong xá-lợi thất đã được hoàn tất. Ngày mai, dưới chòm sao Rohiṇī, con sẽ thực hiện việc tôn trí xá-lợi. Xin quý ngài hãy mang xá-lợi tóc đến.” (Nhà vua) đã giao phó trách nhiệm cho trưởng lão Tissa. Vị trưởng lão sau khi nghe vậy, đã nói: “Lành thay, tâu đại vương, tôi sẽ cho người tìm và mang xá-lợi tóc đến.” Nói xong, ngài cho gọi vị tỳ-khưu cùng ở với mình là trưởng lão Siva và nói: “Này hiền giả, trong long cung Bhūmindhara có một vị long vương tên là Jayasena đang ở. Nơi vị ấy có (xá-lợi tóc). Vào lúc hai anh em thương buôn Tapussa và Bhallika đang cúng dường, biết được sự sơ suất của họ, vị long vương đã lấy đi hai sợi xá-lợi tóc và đặt chúng trong long cung. Hiền giả hãy mang những xá-lợi ấy về và trao cho nhà vua.” Vị trưởng lão (Siva) sau khi chấp nhận lời dạy ấy, đã ra đi. ตโต ราชา อตฺตโน ภคินิยา โสมเทวิยา จ ภาคิเนยฺยสฺส คิริอภยรญฺโญ จ สาสนํ เปเสสิ? สฺเว ธาตุนิธานํกริสฺสาม. ตุมฺเห เสนงฺคํ คเหตฺวา อาคจฺฉถา’ติ. โลณนคเร มหานาครญฺโญ จ เสรุ นคเร สิวรญฺโญ จ ตเถว สาสนํ เปเสตฺวา สยมฺปิ อตฺตโน วิชิเต เยน มยฺหํ หตฺถโต อนฺตมโส เอกกรีสมตฺตมฺปิ ลทฺธํ ตทุปาทาย สพฺเพปิ ตุมฺเห สทฺธึ ปริวาเรน อาคจฺฉถา’ติ เภรึ จราเปสิ. ตํ สุตฺวา โสมนสฺสปฺปตฺตา มหาชนา อตฺตโน อตฺตโน วิภวานุรูเปน อลงฺกตปฏิยตฺตา อคมึสุ. ราชา ปภาตาย รตฺติยา สพฺเพ เสนิโย คนฺธมาลาธูปธชาทโย คเหตฺวา ธาตุนิธานํ อาคจฺฉนฺตุติ วตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ ทตฺวา ติวีวรตฺถาย มหคฺฆวตฺถาทีนิ ทตฺวา สยมฺปิ สพฺพาลงฺการปติมณฺฑิโต นานคฺครสโภชนํ ภุญฺชิตฺวา อุโปสถํ อธิฏฺฐาย มณิกุณฺฑลเมขลานูปุร วลยาทิวิจิตฺตสพฺพาลงฺการวิภูสิตาหิ โกเสยฺยาทิสุขุมนานาวิธวิจิตฺตวตฺถนิวตฺถาหิ นจฺจคีตวาทิตตุริยภณฺฑคหิต หตฺถาหิ เทวจฺฉราปฏิภาคนาฏกิตฺถีหิ ปริวาริโต วุตฺตปฺปกาเรหิ สทฺธึ เจติยฏฺฐานํ คนฺตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆํ วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ. Sau đó, nhà vua đã gửi thông điệp đến em gái của mình là Somadevī và cháu trai là vua Giriabhaya: “Ngày mai chúng ta sẽ tôn trí xá-lợi. Các vị hãy mang quân đội đến.” (Nhà vua) cũng đã gửi thông điệp tương tự đến vua Mahānāga ở Loṇanagara và vua Siva ở Serunagara. Rồi chính ngài cũng cho đánh trống rao trong vương quốc của mình: “Tất cả các ngươi, những ai đã nhận được từ tay ta dù chỉ là một karīsa, hãy cùng với gia quyến của mình đến đây.” Nghe vậy, đông đảo dân chúng vui mừng hân hoan, trang điểm và chuẩn bị tùy theo khả năng của mình rồi lên đường. Khi đêm tàn, nhà vua, sau khi ra lệnh cho tất cả quân đội mang theo hương, hoa, trầm, cờ, v.v... đến nơi tôn trí xá-lợi, đã cúng dường đại thí đến Tăng đoàn, dâng cúng các loại vải quý giá, v.v... để làm tam y. Chính ngài cũng trang điểm với tất cả đồ trang sức, sau khi dùng bữa ăn với nhiều hương vị hảo hạng, đã thọ trì ngày trai giới (uposatha). Ngài được vây quanh bởi các vũ nữ xinh đẹp như tiên nữ, được trang hoàng với đủ loại trang sức tinh xảo như hoa tai bằng ngọc, thắt lưng, vòng chân, vòng tay, v.v..., mặc những loại y phục tinh tế, đa dạng và đẹp đẽ như lụa, v.v..., tay cầm các nhạc cụ để múa, hát và trình diễn. Cùng với đoàn tùy tùng đã được kể, ngài đã đi đến địa điểm bảo tháp, đảnh lễ đại Tăng đoàn rồi đứng sang một bên. ตโต โสมนคเร คิริอภยราชา’ปิ สพฺเพ นาครา อตฺตโน อตฺตโน วิภวานุรูเปน ธาตุนิธานฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺตุติ นคเร เภรึ จราเปตฺวา สยํ สพฺพาลงฺการปติมณฺฑิโต สุสชฺชิตอมจฺจคณปริวาริโต นิกฺขมิ. โสม เทวีปิ สีสํ นหาตฺวา อหตวตฺถนิวตฺถา สพฺพาลงฺการปติมณฺฑิตา เทวจฺฉรา วิย อตฺตโน ปริวารา ปญฺจสตกุมาริโย นีลวตฺเถหิ ปริทหาเปตฺวา ตเถว อลงฺกาเรตฺวา ปุณฺณฆเฏ คาหาเปตฺวา ตาสํ อนนฺตรา ปญฺจสตกุมาริโย ปีตวตฺเถหิ ปริทหาเปตฺวา ตเถว อลงฺกาเรตฺวา ปูชาภณฺฑานิ คาหาเปตฺวา, ตาสํ อนนฺตรา ปญฺจสต กุมาริโย รตฺตวตฺเถหิ ปริทหาเปตฺวา ตเถว. อลงฺกาเรตฺวา วิจิตฺรปุปฺผปูริตมญฺชุสาโย คาหาเปตฺวา ตาสํ อนนฺตรา ปญฺจสตกุมาริโย เสตวตฺเถหิ ปริทหาเปตฺวา ตเถว อลงฺกาเรตฺวา ธูม กฏจฺฉุเก คาหาเปตฺวา เอวํ ปูชาวิธานํ สํวิทหิตฺวา ปริวาเรน เจติงฺคณํ คนฺตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา คนฺธมาลาทีหิ ปูชํ กตฺวา อตฺตโน สามินา คิริอภยราเชน สทฺธึ เอกปสฺเส ฐีตา. Sau đó, tại thành Somanagara, vua Giriabhaya cũng cho loan trống trong thành rằng: ‘Tất cả thị dân hãy đến nơi tôn trí xá-lợi tùy theo khả năng của mình.’ Tự thân nhà vua, trang sức với tất cả đồ trang hoàng, được đoàn tùy tùng gồm các vị quan đã trang điểm kỹ lưỡng vây quanh, đã khởi hành. Hoàng hậu Soma cũng vậy, sau khi gội đầu, mặc y phục mới, trang sức với tất cả đồ trang hoàng, trông như một thiên nữ, đã cho năm trăm thiếu nữ tùy tùng của mình mặc y phục màu xanh, trang điểm tương tự, và cầm những bình nước đầy; kế tiếp họ là năm trăm thiếu nữ mặc y phục màu vàng, trang điểm tương tự, và cầm những vật phẩm cúng dường; kế tiếp họ là năm trăm thiếu nữ mặc y phục màu đỏ, trang điểm tương tự, và cầm những tráp đầy các loại hoa sặc sỡ; kế tiếp họ là năm trăm thiếu nữ mặc y phục màu trắng, trang điểm tương tự, và cầm những lư hương. Sau khi sắp đặt nghi thức cúng dường như vậy, bà cùng đoàn tùy tùng đi đến sân tháp, đảnh lễ Đại Tăng chúng theo thể năm vóc sát đất, cúng dường bằng hương, hoa, v.v., rồi đứng sang một bên cùng với phu quân của mình là vua Giriabhaya. โลณนคเร มหานาคราชา’ปิ สพฺพาลงฺกาเรหิ ปติมณฺฑิโต สพฺพาภรเณหิ สุสชฺชีตอมจฺจมณฺฑลปริวุโต นจฺจคีตตุรียานิ ปคฺคณฺหาปยมาโน คนฺธมาลา ธูมกฏจฺฉุ คาหาเปตฺวา เจติยฏฺฐานํ อาคนฺตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. Tại thành Loṇanagara, vua Mahānāga cũng vậy, được trang sức với tất cả đồ trang hoàng, được đoàn tùy tùng gồm các vị quan đã trang điểm kỹ lưỡng với tất cả đồ trang sức vây quanh, cho tấu lên vũ, nhạc, và ca hát, cho mang theo hương, hoa, và lư hương, đã đến nơi bảo tháp, đảnh lễ Tăng chúng, rồi đứng sang một bên. เสรุนคเร สิวราชา’ปิ อตฺตานํ สพฺพาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา มหนฺเตน ปริวาเรน ปูชาวิธานํ คาหาเปตฺวา เจติยฏฺฐานํ อาคนฺตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. ราชปริสา อตฺตโน วิภวานุรูเปน วตฺถาลงฺกาเรหิ จนฺทน มาลาทีหิ จ โสภมานา นลาเฏ มุตฺตากลาปโมลมฺพก วิจิตฺตสุวณฺณปฏฺฏานิ พนฺธิตฺวา หตฺถาภรณาทิ อเนกาภรเณหิ ทิพฺพปริสา วิย สุมณฺฑิตปสาธิตา เวสานุรูปานิ วิวิธาวุธานิ คเหตฺวา เอกปสฺเส ฐีตา. สีหวฺยคฺฆทีปิจมฺเมหิ ปสาธิตสุวณฺณาลงฺการสุวณฺณธชเหมชาลสญฺฉนฺเน รถ วเร จ สพฺพาลงฺการวิภุสิตา รถิกา อารุยฺห เอกปสฺเส ฐีตา. พฺราหฺมณปุตฺตาทโย มณฺฑิตจมฺเม ปารุปิตฺวา อุปโสภยมานา เอกปสฺเส ฐีตา. พหุ อมจฺจา อตฺตโน อตฺตโน เวสานุรูเปน มหคฺฆวตฺถาภรณวิภูสิตา สปริวารา เอกปสฺเส ฐีตา. คนฺโธทก ปูริต ทกฺขิณาวตฺต สงฺขํ คเหตฺวา อุปวีตสุตฺตํ เอกํสํ กริตฺวา พฺราหฺมณเวฐนํ เวเฐตฺวา ปุโรหิตพฺราหฺมณา มหนฺเตน ปริวาเรน ปูชาวิธานํ คาหาเปตฺวา เจติยฏฺฐานํ อาคนฺตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆํ วนฺทิตฺวา ชยโฆสํ สาเวนฺตา เอวมาหํสุ? Tại thành Serunagara, vua Siva cũng vậy, tự mình trang sức với tất cả đồ trang hoàng, cùng với đoàn tùy tùng đông đảo mang theo các vật phẩm cúng dường, đã đến nơi bảo tháp, đảnh lễ Đại Tăng chúng, rồi đứng sang một bên. Đoàn tùy tùng của nhà vua, rực rỡ với y phục, đồ trang sức, hương chiên-đàn, vòng hoa, v.v., tùy theo khả năng của mình, đã quấn trên trán những dải băng bằng vàng lộng lẫy có chuỗi ngọc trai rủ xuống, được trang điểm và trang hoàng lộng lẫy với nhiều đồ trang sức như vòng tay, v.v., trông như một hội chúng chư thiên, mang theo nhiều loại vũ khí phù hợp với trang phục của họ, đứng sang một bên. Các chiến sĩ, trang sức với tất cả đồ trang hoàng, đã leo lên những cỗ xe tuyệt hảo được trang trí bằng da sư tử, cọp, báo, có đồ trang sức bằng vàng, cờ vàng, và lưới vàng che phủ, rồi đứng sang một bên. Các con trai Bà-la-môn, v.v., khoác những tấm da được trang trí, làm tăng thêm vẻ đẹp, đứng sang một bên. Nhiều vị quan, được trang hoàng bằng y phục và đồ trang sức quý giá phù hợp với địa vị của mình, cùng với đoàn tùy tùng, đứng sang một bên. Các vị giáo sĩ Bà-la-môn, cầm những vỏ ốc tù và xoay về bên phải chứa đầy nước thơm, vắt dây thiêng qua một bên vai, quấn khăn của Bà-la-môn, cùng với đoàn tùy tùng đông đảo mang theo các vật phẩm cúng dường, đã đến nơi bảo tháp, đảnh lễ Đại Tăng chúng, và cất lên tiếng reo mừng chiến thắng, nói như sau: เขมํ สุภิกฺขํ ภวตุ นิจฺจํ ชนปทํ สิวํ; สสฺสานิ สมุปฺปชฺชนฺตุ รญฺโญ เอวํ ชยา สิยุํ. Mong cho xứ sở được an ổn, thịnh vượng, và tốt lành luôn luôn; Mong cho mùa màng được sinh sôi nảy nở, mong cho nhà vua được chiến thắng như vậy. อวเสสา มหาชนา เอวมาหํสุ? สมุทฺทปริยนฺตํ หิ มหึ สาครกุณฺฑลํ วสุนฺธรํ อาวสตุ อมจฺจปริวาริโต. เอวํ วตฺวา? อมฺหากํ อยฺโย กากวณฺณติสฺโส มหา ราชา สเทวเก โลเก เอกปุคฺคลสฺส โลกนาถสฺสนลาฏธาตุํ ปติฏฺฐาเปตี’ติ อตฺตโน อตฺตโน วิภวานุรูเปน สุมณฺฑิตปสาธิตา. ขุชฺชวามนกาทโย’ปิ สพฺเพ ชนา ปูชาภณฺฑานิ คเหตฺวา สาธุการํ ททมานา อฏฺฐํสุ. อิมสฺมึ เจติยฏฺฐาเน ราสีภูตา ปริสา เอวํ เวทิตพฺพา? ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา เนคมา จ สมาคตา ปุปฺผาทิคหิตา สพฺเพ อลงฺการวิภูสิตา. Quần chúng còn lại nói như sau: ‘Mong ngài, được các quan vây quanh, hãy trị vì mặt đất này, quả địa cầu này, được biển cả bao quanh như chiếc hoa tai, cho đến tận bờ đại dương.’ Sau khi nói vậy, (họ nghĩ rằng) ‘Đức vua của chúng ta, Đại vương Kākavaṇṇatissa, đang tôn trí xá-lợi trán của bậc Độc Tôn, bậc Lãnh đạo Thế gian trong thế giới cùng với chư thiên,’ nên họ đã trang điểm và trang hoàng lộng lẫy tùy theo khả năng của mình. Ngay cả những người gù, người lùn, v.v., tất cả mọi người đều cầm vật phẩm cúng dường, cất tiếng ‘Lành thay!’ và đứng đó. Hội chúng tụ tập tại nơi bảo tháp này nên được hiểu như sau: Các vị Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, và thị dân đã tụ hội, tay cầm hoa, v.v., tất cả đều được trang hoàng lộng lẫy. คณนา วีติวตฺตา เต อเนเก จ มหาชนา; สมุทฺโท ปตฺถรนฺโตว ขตฺติยา สมุปาคตา. Vô số quần chúng ấy, không thể đếm xuể; Các vị Sát-đế-lỵ đã đến, đông như biển cả lan tràn. อลงฺกโต มหาราชา สราชปริวาริโต; เทวราชา ยถา สกฺโก อฏฺฐาสิ เจติยงฺคเณ. Đại vương, được trang hoàng, cùng với đoàn tùy tùng hoàng gia, đã đứng trong sân tháp, giống như Đế Thích, vua của chư thiên. สาธุวาเทน สตฺตานํ ปญฺจงฺคตุริเยหิ จ; หตฺถสฺสรถสทฺเทน สมากิณฺณํ มหีตลํ. Mặt đất đã vang dội với tiếng ‘Lành thay!’ của chúng sanh, với năm loại nhạc cụ, và với tiếng voi, tiếng ngựa, và tiếng xe. ตโต จูฬปิณฺฑปาติยติสฺสตฺเถโร อตฺตโน สทฺธิวิหารีเก ปญฺจสต ขีณาสเว ปริวาเรตฺวา เจติยฏฺฐานเมว อาคโต. มหาสาคลตฺเถโร’ปิ ปญฺจสต ขีณาสเว ปริวาเรตฺวา เจติยฏฺฐานเมว อาคโต. มหินฺทตฺเถโร’ปิ อตฺตโน สาวเก สฏฺฐิมตฺเต ขิณาสเว คเหตฺวา เจติยฏฺฐานเมว อาคโต. อิติ อิมินา นิยาเมเนว เอโก ทฺเว ตโย จตฺตาโร ปญฺจ ขีณาสวา อาคจฺฉนฺตา สตฺต สหสฺสมตฺตา อเหสุํ. ตโต จูฬปิณฺฑปาติยติสฺสตฺเถโร เอตฺตเก ภิกฺขู ปริวาเรตฺวา เจติยงฺคเณ นิสีที. ตโต ราชา อาคนฺตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา เถเรน สทฺธึ กเถสิ? เกสธาตุ กุโต ลภิสฺสาม อยฺยา’ติ. ตสฺมึ ขเณ ติสฺสตฺเถโร อตฺตโน สทฺธิวิหาริกํ สิวตฺเถรํ โอโลเกสิ. โส โอโลกิตกฺขเณเยว นิสินฺนฏฺฐานโต อุฏฺฐาย จีวรํ ปารุปิตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆํ วนฺทิตฺวา ฉฬภิญฺโญ มหาขีณาสโว จตุตฺถชฺฌานํ สมาปชฺชิตฺวา ตโต วุฏฺฐาย ปถวิยํ นิมุชฺชิตฺวา ภุมินฺธรนาควิมาเน ปาตุรโหสิ. Sau đó, trưởng lão Cūḷapiṇḍapātiya Tissa, cùng với năm trăm vị A-la-hán là đệ tử của ngài, đã đến nơi bảo tháp. Trưởng lão Mahāsāgala cũng vậy, cùng với năm trăm vị A-la-hán, đã đến nơi bảo tháp. Trưởng lão Mahinda cũng vậy, cùng với sáu mươi vị A-la-hán là đệ tử của ngài, đã đến nơi bảo tháp. Cứ theo cách này, từng một, hai, ba, bốn, năm vị A-la-hán đến, tổng cộng có khoảng bảy ngàn vị. Sau đó, trưởng lão Cūḷapiṇḍapātiya Tissa, cùng với số lượng tỳ-kheo ấy, đã ngồi xuống trong sân tháp. Bấy giờ, nhà vua đến, đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, và thưa chuyện với vị trưởng lão: ‘Bạch ngài, chúng con sẽ lấy Tóc Xá-lợi từ đâu?’ Vào lúc đó, trưởng lão Tissa nhìn vị đệ tử của mình là trưởng lão Siva. Ngay khi được nhìn, vị ấy, một bậc Đại A-la-hán có sáu thắng trí, đứng dậy từ chỗ ngồi, đắp y, đảnh lễ Đại Tăng chúng, đã nhập vào thiền thứ tư, rồi xuất thiền, độn thổ và hiện ra tại cung điện của long vương Bhumindhara. (สุตฺวาสฺส สิวเถโร จ วสิปฺปตฺโต วิสารโท; ปากโฏ อภวิ นาคนครํ ปุรโต ขเณ.) (Và trưởng lão Siva, bậc thông thái đã đạt đến sự thuần thục, trong khoảnh khắc đã hiện ra trước long thành.) ตสฺมึ โข ปน สมเย ชยเสโน นาคราชา อตฺตโน ภาคิเนยฺยํ ทฺวิโกฏิมตฺเต นาเค ปริวาเรตฺวา มหา ยสํ อนุภวมานํ นิสินฺนํ อิงฺคิตสญฺญํ ทตฺวา เถรํ ทุรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา จินฺเตสิ? อิมสฺมึ นาคภวเน สมเณหิ กตฺตพฺพกิจฺจํ นตฺถี. นิสฺสํสยํ เกสธาตุํ นิสฺสาย อาคโต ภวิสฺสตีติ อุฏฺฐาย ธาตุฆรํ ปวิสิตฺวา ธาตุกรณฺฑกํ คิลิตฺวา กิญฺจิ อชานนฺโต วิย นิสีทิ. ตสฺมึ กาเล เถโร ตสฺส สนฺติกํ อคมาสิ. นาคราชา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปฏิสนฺถารํ กโรนฺโต เถเรน สทฺธึ กเถสิ. กสฺมา อยฺโย อาคโต’ติ วุตฺเต เอวมาห? ติโลกนาถสฺส อมฺหากํ สมฺพุทฺธสฺส เกสธาตูนํ อตฺถาย อาคโต, ตุยฺหํ สนฺติเก ฐปิตเกสธาตุโย ปปญฺจํ อกตฺวา มยฺหํ เทหิ, เตเยว สนฺธาย อุปชฺฌาเยน เปสิโตมฺหี’ติ วุตฺเต อมฺหากํ สมฺมา สมฺพุทฺธสฺส เกสธาตุโย มม สนฺติเก นตฺถี’ติ อาห. เถโร ธาตุกรณฺฑกํ คิลิตภาวํ ญตฺวา คณฺหามิ มหาราชา เกสธาตุโย’ติ วุตฺเต อาม ปสฺสนฺโต คเหตฺวา คจฺฉาหีติ อาห. เอวํ ตโย วาเร ปฏิญฺญํ คเหตฺวา ตเถว ฐีโต? Vào lúc bấy giờ, long vương Jayasena cùng với người cháu và hai mươi triệu long chúng tùy tùng đang ngồi hưởng thụ đại danh vọng. Thấy vị trưởng lão từ xa đi đến, long vương ra hiệu bằng cử chỉ rồi suy nghĩ rằng: "Trong long cung này, không có việc gì cần làm bởi các vị sa-môn. Chắc chắn ngài đến đây là vì xá-lợi tóc." Nghĩ vậy rồi, long vương đứng dậy đi vào điện thờ xá-lợi, nuốt cái hộp đựng xá-lợi rồi ngồi xuống như không biết gì cả. Lúc ấy, vị trưởng lão đi đến gần. Long vương ra đón, chào hỏi và nói chuyện với vị trưởng lão. Khi được hỏi: "Thưa tôn giả, vì sao ngài đến đây?", vị trưởng lão đáp rằng: "Ta đến đây vì xá-lợi tóc của đức Chánh Đẳng Giác, bậc Thầy của ba cõi, của chúng ta. Xin ngài đừng trì hoãn mà hãy trao cho ta các xá-lợi tóc đang được tôn trí nơi ngài. Chính vì mục đích ấy mà ta được thầy Bổn sư phái đến." Long vương nói: "Xá-lợi tóc của đức Chánh Đẳng Giác của chúng ta không có ở nơi tôi." Vị trưởng lão biết được việc long vương đã nuốt hộp xá-lợi, liền nói: "Tâu đại vương, tôi xin nhận lấy xá-lợi tóc." Long vương đáp: "Vâng, nếu ngài thấy thì cứ lấy mà đi." Sau khi nhận được lời hứa ba lần như vậy, ngài đứng yên tại đó. อิทฺธิยา มาปยิตฺวาน ตโต โส สุขุมํ กรํ,ปเวเสตฺวา มุเข ตสฺส คณฺหี ธาตุกรณฺฑกํ; นาคาลยาภินิกฺขมิ ติฏฺฐ นาคา’ติ ภาสิย. Bằng thần thông, ngài hóa hiện một bàn tay vi tế, đưa vào miệng của long vương và lấy hộp xá-lợi. Ngài rời khỏi long cung và nói rằng: "Này các long vương, hãy dừng lại." ตสฺมึ ขเณ ชยเสโน นาคราชา สมณํ วญฺเจตฺวา เปสิโตมฺหี’ติ วตฺวา ตสฺส คตกาเล ธาตุกรณฺฑกํ โอโลเกตฺวา ธาตุ อปสฺสิตฺวา สมเณน นาสิโตมฺหี’ติ ทฺเว หตฺเถ อุกฺขิปิตฺวา ฐเปตฺวา อตฺตโน สกลนาคภวนํ เอก โกลาหลํ กตฺวา มหนฺเตน สทฺเทน ปริเทวนฺโต? อมฺหากํ จกฺขุนิ อุปฺปาเฏตฺวา คโต วิย สเทวกสฺส โลกสฺส ปติฏฺฐานภูตสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เกสธาตุโย อปายทุกฺขโต อมุญฺจนฺตานํ อมฺหากํ อภิภวิตฺวา ธาตุโย คเหตฺวา คตสมณํ อนุพนฺธิตฺวา คณฺหิสฺสามา’ติ ทฺเวโกฏิมตฺเต นาเค คเหตฺวา อตฺตโน ภาคิเนยฺเยน สทฺธึ ตสฺส ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิตฺวา อากาสํ อุคฺคจฺฉึ (สุ). ตสฺมึ ขเณ ปน สิวตฺเถโร อกาสโต โอตริตฺวา ปถวิยํ ปาวิสิ. ปุน เตปิ ปถวิยํ ปวิสึสุ. เอวํ เถโร เตหิ สทฺธึ อุมฺมุชฺช นิมุชฺชํ กโรนฺโต ปาฏิหาริยํ ทสฺเสตฺวา เสรุนครสฺส นาติทูเร ปิฏฺฐิปาสาเณ อุคฺคญฺชิ. ตตฺเถว เต สํเวเชตฺวา เจติยงฺคเณ มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส ปุรโต ปากโฏ อโหสิ. นาคา ตํ คเหตุํ อสกฺโกนฺตา มหนฺเตน สทฺเทน รวํ ปติรวํ ทตฺวา. อิโต ปฏฺฐาย นฏฺฐมฺหา’ติ ตสฺมึ ปิฏฺฐิ ปาสาเณ สพฺเพ สมาคมํ กตฺวา มหาสทฺเทน ปริเทวึสุ? นฏฺฐมฺภา วต โภ’ติ. ตโต ปฏฺฐาย โส ปิฏฺฐิปาสาโณ นาคานํ รวํ ปติรวํ ทตฺวา ปริเทวิตหาเวน นาคคลฺลํ นาม อโหสิ. Vào lúc ấy, long vương Jayasena nói rằng: "Ta đã lừa được vị sa-môn và đuổi ngài đi rồi." Khi vị sa-môn đã đi, long vương nhìn vào hộp xá-lợi nhưng không thấy xá-lợi đâu, liền nghĩ: "Ta đã bị vị sa-môn hủy hoại rồi." Long vương đưa hai tay lên, làm cho toàn thể long cung náo động, và than khóc với âm thanh lớn: "Giống như đã móc mắt của chúng ta mà đi vậy. Vị sa-môn đã chế ngự chúng ta, những kẻ không thoát khỏi khổ cảnh ác đạo, lấy đi xá-lợi tóc của đức Chánh Đẳng Giác, là nơi nương tựa của thế gian cùng với chư thiên. Chúng ta hãy đuổi theo và bắt lấy vị sa-môn ấy." Nói rồi, cùng với người cháu và hai mươi triệu long chúng, long vương đuổi theo sát nút phía sau vị trưởng lão và bay lên không trung. Vào lúc ấy, trưởng lão Siva từ không trung hạ xuống và đi vào lòng đất. Họ cũng đi vào lòng đất. Cứ như thế, vị trưởng lão trồi lên lặn xuống cùng với họ, biểu diễn thần thông, rồi trồi lên trên một tảng đá phiến không xa thành Seru. Tại đó, ngài làm cho họ kinh động và xuất hiện trước đại chúng Tỳ-khưu trong khuôn viên bảo tháp. Các long vương không thể bắt được ngài, liền phát ra những tiếng kêu và tiếng vang lớn. "Kể từ nay chúng ta đã bị hủy hoại rồi." Tất cả tụ tập tại tảng đá phiến ấy và than khóc với âm thanh lớn: "Than ôi, chúng ta đã bị hủy hoại rồi!" Kể từ đó, do các long vương đã than khóc, phát ra tiếng kêu và tiếng vang, tảng đá phiến ấy được gọi là Nāgagalla. นาโค เถรสฺส ปิฏฺฐิโตเยว อนุพนฺธิตฺวา เจติยงฺคณํ คนฺตฺวา ราชานํ เอวมาห? เทว, เอโส ภิกฺขุ มยา อทินฺนธาตุ คเหตฺวา อาคโต’ติ. ตํ สุตฺวา ราชา? สจฺจํ กิร อยฺย นาคสฺส วจนนฺติ วุตฺเต นเหว มหาราช, อิมินา ทินฺนํ เอว ธาตุํ อคฺคเหสินฺติ วุตฺเต? นาโค ตว สกฺขึ เทหีติ อาห. เถโร ตสฺส ภาคินฺเยํ สมณุปฺปล นาคราชานํ สกฺขึ อกาสิ. ราชา ตสฺส ภาคิเนยฺยสฺส สพฺพวจนํ สุตฺวา สทฺทหิ. ตสฺมึ กาเล ทุกฺขาภิภูโต นาคราชา คนฺตฺวา พหิ ฐีโต. ตโต ปฏฺฐาย โส นาคราชา พหิ หุตฺวา นิสินฺนตฺตา พหินาคราชา นาม อโหสิ. ตสฺส ปน ภาคิเนยฺยํ อนฺโต เจติยงฺคเณ นิสีทาเปสิ. อิมสฺส ปน เจติยสฺส อารกฺขํ คหิตนาคา กเถตพฺพา. สุมนนาครญฺโญ ปริวารา ฉโกฏิมตฺตา นาคา, ชยเสนสฺส ปริวารา โกฏิสตมตฺตา นาคา, สมณุปฺปลนาครญฺโญ ปริวารา ทฺวิโกฏิมตฺตา นาคา อเหสุํ. สพฺเพ ธาตุยา อารกฺขํ คณฺหึสุ. ราชา เถรสฺส หตฺถโต เกสธาตุํ คเหตฺวา รตนจเงคาฏเก ฐเปตฺวา มหินฺทสฺส นาม อมจฺจสฺส อทาสิ. ตสฺมึ สมาคเม ติปิฏกมหาผุสฺสเทวตฺเถรสฺส สทฺธิวิหาริกา ปฏิสมฺภิทปฺปตฺตา จตฺตาโร สามเณรา อเหสุํ. เตสุ เอโก มลย ราชปุตฺโต สุมนสามเณโร นาม, เอโก เสรุนคเร สิวราชภาคิเนยฺยสฺส ปุตฺโต อุตฺตร สามเณโร นาม. เอโก มหาคาเม มาลาการปุตฺโต จุนฺท สามเณโร นาม เอโก มหาคาเม เอกสฺส กุฏุมฺพิกสฺส ปุตฺโต มหากสฺสปสามเณโร นาม, อิเม จตฺตาโร สามเณรา อชฺช กากวณฺณติสฺสมหาราชา มหาเจติเย ธาตุ นิธานํ กริสฺสติ, มยํ หิมวนฺตํ คนฺตฺวา สุกุสุมานิ อาหริสฺสามาติ เถรํ วนฺทิตฺวา อากาสโต หิมวนฺตํ คนฺตฺวา จมฺปกนาคสลลาทโย ปูชนียมาลํ คเหตฺวา ตาวตึสเทว โลกํ คตา. Long vương đuổi theo sát phía sau vị trưởng lão, đến khuôn viên bảo tháp và tâu với đức vua rằng: "Tâu bệ hạ, vị tỳ-khưu này đã lấy xá-lợi mà tôi không cho và đến đây." Nghe vậy, đức vua hỏi: "Thưa tôn giả, lời của long vương có thật chăng?" Vị trưởng lão đáp: "Tâu đại vương, không phải vậy, tôi chỉ nhận lấy xá-lợi do vị này đã cho." Long vương nói: "Ngài hãy đưa ra nhân chứng." Vị trưởng lão đã đưa người cháu của long vương, là long vương Samaṇuppala, làm nhân chứng. Đức vua nghe tất cả lời của người cháu và đã tin tưởng. Lúc ấy, long vương bị sầu khổ xâm chiếm, đi ra và đứng ở bên ngoài. Kể từ đó, do long vương đã ở và ngồi bên ngoài, nên được gọi là Bahināgarājā. Còn người cháu của long vương thì được cho ngồi bên trong khuôn viên bảo tháp. Về các long vương nhận nhiệm vụ bảo vệ bảo tháp này, cần phải kể rằng: Tùy tùng của long vương Sumana có khoảng sáu mươi triệu long chúng, tùy tùng của Jayasena có khoảng một tỷ long chúng, tùy tùng của long vương Samaṇuppala có khoảng hai mươi triệu long chúng. Tất cả đều nhận nhiệm vụ bảo vệ xá-lợi. Đức vua nhận xá-lợi tóc từ tay vị trưởng lão, đặt vào một cái tráp bằng báu và trao cho vị đại thần tên là Mahinda. Trong buổi hội chúng ấy, có bốn vị sa-di là đệ tử cùng ở của trưởng lão Tipiṭaka Mahāphussadeva, đã chứng đắc Tuệ phân tích. Trong số đó, một vị là hoàng tử xứ Malaya, tên là sa-di Sumana; một vị là con trai của người cháu vua Siva ở thành Seru, tên là sa-di Uttara; một vị là con trai của người làm vòng hoa ở Mahāgāma, tên là sa-di Cunda; một vị là con trai của một gia chủ ở Mahāgāma, tên là sa-di Mahākassapa. Bốn vị sa-di này nghĩ rằng: "Hôm nay, đại vương Kākavaṇṇatissa sẽ làm lễ nhập xá-lợi vào đại tháp, chúng ta hãy đến Hy-mã-lạp-sơn để mang về những đóa hoa đẹp." Nghĩ vậy rồi, các vị đảnh lễ trưởng lão, từ không trung bay đến Hy-mã-lạp-sơn, lấy các loại hoa đáng cúng dường như hoa ngọc lan, hoa sala, hoa nāga, rồi đi đến cõi trời Ba mươi ba. ตสฺมึ กาเล สกฺโก เทวราชา สพฺพาภรณปติมณฺฑิโต ทฺวิสุ เทวโลเกสุ เทวตาโย คเหตฺวา เอราวณหตฺถีกฺขนฺธมารุยฺห อฑฺฒเตยฺยโกฏิเทวจฺฉราปริวาริโต สุทสฺสนมหา วีถิยํ วิจรนฺโต สวงฺโคฏเก เต จตฺตาโร สามเณเร ทุรโตว อาคจฺฉนฺเต ทิสฺวา หตฺถีกฺขนฺธโต โอรุยฺห ปญฺจ ปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา เตสํ หตฺเถ มาลาจงฺโคฏเก ทิสฺวา? กึ อยฺยา ตุมฺหากํ หตฺเถ’ติ ปุจฺฉิ. ตํ สุตฺวา สามเณรา มหาราช, กึ ตฺวํ น ชานาสิ. ลงฺกายํ กากวณฺณติสฺส มหาราชา ทสพลสฺส นลาฏธาตุํ คเหตฺวา มหาวาลุกคงคาย ทกฺขิณปสฺเส เสรุ นาม ทหสฺส อนฺเต วราห นาม โสณฺฑิมตฺถเก เจติยํ การาเปตุํ ตุมฺหากํ นิโยเคน วิสฺสกมฺมเทวปุตฺเตน นิมฺมิตฺैฏฺฐกานิ คเหตฺวา เจติยํ การาเปตฺวา อชฺช ธาตุนิธานํ กโรติ. ตตฺถ ปูชนตฺถาย หิมวนฺตโต อานีตปุปฺผมิทนฺติ วตฺวา อิโตปิ กุสุมํ คเหตุํ อาคตมฺหา’ติ วทึสุ. สกฺโก เตสํ วจนํ สุตฺวา? Vào lúc ấy, vua trời Đế Thích, trang hoàng với tất cả đồ trang sức, cùng với chư thiên ở hai cõi trời, cưỡi trên lưng voi Eravana, được vây quanh bởi hai mươi lăm triệu thiên nữ, đang đi dạo trên đại lộ Sudassana, thấy bốn vị sa-di mang theo giỏ hoa đang đi đến từ xa, liền xuống khỏi lưng voi, đảnh lễ năm vóc sát đất, và thấy giỏ hoa trong tay các vị ấy, bèn hỏi: "Thưa các ngài, trong tay các ngài có gì vậy?". Nghe vậy, các vị sa-di thưa: "Tâu đại vương, ngài không biết sao? Ở Lanka, đại vương Kākavaṇṇatissa, để xây dựng một bảo tháp trên đỉnh đồi Varāha, ở cuối hồ Seru, phía nam sông Mahāvālukagaṅgā, đã thỉnh xá-lợi trán của bậc Thập Lực, lấy những viên gạch do thiên tử Vissakamma tạo ra theo lệnh của ngài, đã xây dựng bảo tháp và hôm nay làm lễ tôn trí xá-lợi. Nói rằng: 'Đây là hoa được mang từ Hy-mã-lạp-sơn đến để cúng dường ở đó', chúng tôi đến đây để lấy thêm hoa." Đế Thích nghe lời các vị ấy nói, อยฺย ตุมฺหากํ หตฺเถ ปุปฺผานิ จูฬามณิเจติเย ปุเชตฺวา อมฺหากํ อุยฺยานโต ปุปฺผานิ คเหตฺวา คจฺฉถาติ วตฺวา เตหิ สทฺธึ คนฺตฺวา เตสํ ปุปฺเผหิ จูฬามณิเจติยํ ปูเชสิ. ตโต ปปญฺจํ น ภวิตพฺพนฺติ สกฺกสฺส นิเวเทสุํ. ตํ สุตฺวา สกฺโก สามเณรานํ ปญฺจมหาอุยฺยานโต ปาริจฺฉตฺต-โกวิฬาราทีนิ ปุปฺผานิ จ จนฺทนจุณฺณญฺจ คเหตฺวา ทาเปสิ. สามเณรา ปุปฺผานิ คเหตฺวา เทวโลกโต โอตริตฺวา หิมวนฺตํ ปวิสิตฺวา สุวณฺณมณิปพฺพเต สนฺตจฺฉายาย นสีทิตฺวา ทิวาวิหารํ กตฺวา นกฺขตฺตเวลาย สมฺปตฺตาย มณี คเวสมานา จตฺตาโร มณโย อทฺทสํสุ. เตสํ เอโก อินฺทนีลมณี, เอโก ปหสฺสรโชติรงฺค มณี, เอโก เวลุริยมณิ, เอโก มสารคลฺลมณิ, จตฺตาโร มณโย จ ทิพฺพปุปฺผานิ จ คเหตฺวา เถรานํ ทสฺเสสุํ. เถโร? มหาราช, อิเม สามเณรา ปาริจฺฉตฺตกโกวิฬาราทีนิ ปุปฺผานิ จ จนฺทนจุณฺณญฺจ จตฺตาโร มณโย จ คเหตฺวา อาคตา’ติ รญฺโญ อาโรเจสุํ. liền nói: "Thưa các ngài, hãy cúng dường những bông hoa trong tay các ngài tại bảo tháp Cūḷāmaṇi, rồi hãy lấy hoa từ vườn của chúng tôi mà đi." Nói vậy, ngài đi cùng với các vị ấy và dùng hoa của họ để cúng dường bảo tháp Cūḷāmaṇi. Sau đó, các vị sa-di thưa với Đế Thích rằng không nên trì hoãn. Nghe vậy, Đế Thích đã cho lấy hoa pāricchatta, koviḷāra và các loại khác cùng với bột đàn hương từ năm đại hoa viên để dâng cho các vị sa-di. Các vị sa-di lấy hoa, từ cõi trời đi xuống, vào Hy-mã-lạp-sơn, ngồi nghỉ trưa dưới bóng mát trên núi Suvaṇṇamaṇi. Khi đến giờ tinh tú, trong lúc tìm kiếm ngọc, các vị đã thấy bốn viên ngọc. Trong số đó, một viên là ngọc indanīla, một viên là ngọc pahassarajotiraṅga, một viên là ngọc veluriya, và một viên là ngọc masāragalla. Lấy bốn viên ngọc và những bông hoa trời, các vị ấy trình lên các vị trưởng lão. Vị trưởng lão tâu với vua: "Tâu đại vương, các vị sa-di này đã mang về hoa pāricchattaka, koviḷāra và các loại khác, cùng với bột đàn hương và bốn viên ngọc." ราชา ตํ สุตฺวา โสมนสฺสชาโต สามเณเร ปญฺจ ปติฏฺฐีเตน วนฺทิตฺวา เตสมาหตมณโย คเหตฺวา มหานนฺท นาม อมจฺจสฺส ทตฺวา เถเรหี สทฺธึ มหนฺเตน ปริวาเรน เจติยงฺคณํ คนฺตฺวา มณิกรณฺฑเกน ธาตุํ คเหตฺวา อตฺตโน สีเส ธาตุํ ฐเปตฺวา อุปริ เสตจฺฉตฺตํ การาเปตฺวา เจติยํ ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ปาจีนทฺวาเร ฐีโต? อยํ ทสพลสฺส นลาฏธาตุ อมฺเหหิ การาปิตาย พุทฺธปฏิมาย นลาเฏ อุณฺณโลมาการํ หุตฺวา ปติฏฺฐหตูติ อธิฏฺฐาสิ. ตสฺส จินฺติตกฺขเณเยว ธาตุ กรณฺฑโต นภมุคฺคนฺตฺวา อากาเส สตฺตตาลปฺปมาเณ ฐตฺวา ฉพฺพณฺณ รํสิโย วิสฺสชฺเชสิ. ตา รํสิโย กุเฏน อาสิญฺจมานวิลีน สุวณฺณํ วิย อนฺตลิกฺขโต นิกฺขนฺตสุวณฺณรสธารา วิย สกลลงฺกาทีปํ รํสิชาเลหิ เอโกภาสํ กตฺวา คณฺหึสุ. ตสฺมึ กาเล ยมกปาฏิหาริยสทิสํ ปาฏิหาริยํ อโหสิ. มหาการุณิกสฺส ภควโต อทิฏฺฐปุพฺพํ ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา มหาชนา ตถาคตสฺส รูปกายํ ปจฺจกฺขภุตา วิย อเหสุํ. Nhà vua nghe vậy, lòng đầy hoan hỷ, đảnh lễ các vị sa-di năm vóc sát đất, nhận lấy những viên ngọc do các vị ấy mang về, trao cho vị đại thần tên Mahānanda, rồi cùng với các vị trưởng lão và đoàn tùy tùng đông đảo đi đến sân bảo tháp. Vua thỉnh xá-lợi bằng hộp ngọc, đặt xá-lợi lên đầu mình, cho che lọng trắng bên trên, đi nhiễu quanh bảo tháp ba vòng, rồi đứng ở cửa phía đông phát nguyện rằng: "Nguyện cho xá-lợi trán của bậc Thập Lực này an vị trên trán của pho tượng Phật do chúng tôi tạo tác, thành hình tướng của lông mày trắng (uṇṇaloma)." Ngay khi vua vừa nghĩ xong, xá-lợi từ trong hộp bay vút lên không trung, dừng lại ở độ cao bảy cây tala và phóng ra những tia sáng sáu màu. Những tia sáng ấy, như vàng nóng chảy được rót ra từ bình, như dòng vàng lỏng tuôn ra từ không trung, bao trùm toàn bộ đảo Lanka bằng một mạng lưới ánh sáng, làm cho tất cả trở nên rực rỡ. Vào lúc ấy, một phép lạ tương tự như song thông thần biến đã xảy ra. Thấy phép lạ chưa từng có của Đức Thế Tôn, bậc Đại Bi, đại chúng cảm thấy như đang được chiêm ngưỡng sắc thân của Như Lai một cách trực tiếp. อทิฏฺฐปุพฺพํ สตฺถุสฺส ปาฏิหีรํ มหาชนา; ทิสฺวา ปีติปรา ชาตา ปสาทมชฺฌคุํ ชิเน. Đại chúng thấy phép lạ chưa từng có của Bậc Đạo Sư, lòng tràn đầy hỷ lạc, đạt đến niềm tịnh tín nơi bậc Chiến Thắng. ปูเชสุํ คนฺธมาลญฺจ อลงฺการํ สกํ สกํ; สพฺเพ วนฺทึสุ สิรสา-เจติยํ อีทิสํ วรํ. Họ cúng dường hương, hoa và đồ trang sức của riêng mình; tất cả đều cúi đầu đảnh lễ bảo tháp cao quý dường ấy. ตสฺมึ สมาคเม เอโก ปณฺฑิตปุริโส ชินํ โถเมนฺโต เอวมาห? Trong buổi hội chúng ấy, một người trí thức tán thán bậc Chiến Thắng đã nói như sau: นิพฺพุตสฺสาปิ พุทฺธสฺส ยโส ภวติ อีทิโส; ฐีตสฺส โลกนาถสฺส กีทิสา อาสิ สมฺปทา. Ngay cả khi Đức Phật đã nhập Niết-bàn, uy danh vẫn còn như thế này; thì khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian còn tại thế, sự thành tựu sẽ như thế nào? อนุภาวมิทํ สพฺพํ ปุญฺเญเนว มเหสิโน; กเรยฺย ญตฺวา ปุญฺญํ ตํ ปตฺเถนฺโต โพธิมุตฺตมํ. Tất cả oai lực này đều do phước báu của bậc Đại Sĩ; biết được điều đó, người mong cầu giác ngộ tối thượng nên làm phước. ตสฺมึ กาเล นานารตนวิจิตฺตํ อเนกาลงฺการปติมณฺฑิตํ มหารหํ สมุสฺสิตธชปตากํ นานาวิธกุสุมสมากิณฺณํ อเนกปูชาวิธานํ คเหตฺวา มนุสฺสา ฉณเวสํ คณฺหึสุ. อเนกวิธตุริยสงฺฆุฏฺฏํ อโหสิ. ตสฺมึ ขเณ เทวตาโย ปุปฺผวสฺสํ วสฺสาเปนฺติ. มหานุภาวสมฺปนฺนา นาคา ปูชํ กโรนฺติ. เอวํ สพฺเพ เทวา นาคา มนุสฺสา สาธุการํ เทนฺติ, อปฺโผเฏนฺติ, เวลุกฺเขปํ กโรนฺติ, หตฺถีโน กุญฺจนาทํ นทนฺติ. อสฺสา ตุฏฺฐิรวํ รวนฺติ, พหลฆน มหาปถวี ยาว อุทกปริยนฺตํ กมฺปิ. ทิสาสุ วิชฺชุลฺลตา นิจฺฉรึสุ. สกลลงฺกาทีเป สุมนกูฏาทโย มหานคา กุสุมคณสมากิณฺณา อเหสุํ. สพฺเพ ชลาสยา ปญฺจวิธ ปทุมสญฺฉนฺตา, เทวตานมนฺตเร มนุสฺสา, มนุสฺสานํ อนฺตเร ยกฺขนาคสุปณฺณาทโย จ อเหสุํ. ภิกฺขุภิกฺขุนีอุปาสก อุปาสิกา อปริมาณา อเหสุํ. มหนฺเตน สาธุกาเรน มหา นิคฺโฆเสน สกลลงฺกาทีเป ติพฺพวาตาภิหตสมุทฺโท วิย เอกนินฺนาทํ เอกนิคฺโฆสํ อโหสิ. อิมินา ปูชาวิธาเนน ปสาทกภูตมหาชนกายมชฺเฌ ธาตุ ปาฏิหาริยํ ทสฺเสตฺวา อากาสโต โอตริตฺวา พุทฺธปฏิมาย นลาเฏ ปุณฺณจนฺทสสฺสิรีกํ อภิภวนฺตมิว วิโรจมานา ปติฏฺฐาสิ. Vào lúc ấy, mọi người ăn mặc như trong ngày lễ hội, lộng lẫy với nhiều loại bảo vật, trang hoàng với vô số đồ trang sức quý giá, cờ phướn được dựng lên, rải đầy các loại hoa, mang theo nhiều loại vật phẩm cúng dường. Tiếng nhạc của nhiều loại nhạc cụ vang lên. Trong khoảnh khắc ấy, chư thiên làm mưa hoa. Các vị rồng có đại thần lực cũng cúng dường. Như vậy, tất cả chư thiên, rồng và người đều reo lên "Lành thay!", vỗ tay, tung vạt áo. Voi rống lên tiếng rống chiến thắng, ngựa hí lên tiếng hí vui mừng, mặt đất dày đặc cho đến tận mép nước đều rung chuyển. Tia chớp lóe lên khắp các phương. Trên toàn đảo Lanka, các ngọn núi lớn như Sumanakūṭa đều phủ đầy hoa. Tất cả các hồ nước đều được bao phủ bởi năm loại hoa sen. Giữa chư thiên có loài người, giữa loài người có dạ-xoa, rồng, kim sí điểu và các loài khác. Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, cận sự nam, cận sự nữ có mặt vô số. Với tiếng "Lành thay!" vang dội và tiếng reo hò lớn, toàn bộ đảo Lanka vang lên một tiếng đồng thanh, một tiếng vang dội như biển cả bị gió mạnh khuấy động. Giữa đám đông đại chúng đầy lòng tịnh tín, với nghi thức cúng dường này, xá-lợi đã biểu hiện phép lạ, từ không trung hạ xuống, an vị trên trán của pho tượng Phật và tỏa sáng, như thể vượt qua cả vẻ huy hoàng của mặt trăng tròn. ราชา มหานนฺทนามกสฺส อมจฺจสฺส หตฺถโต เกสธาตุํ คเหตฺวา วิหารเทวิยา ทตฺวา ตฺวํ อิมา เกสธาตุโย ทสพลสฺส อนวโลกิต มตฺถเก ปติฏฺฐาเปหี’ติ อาห. สา เกสธาตุโย คเหตฺวา ตตฺเถว ปติฏฺฐหนฺตุ’ติ อธิฏฺฐานํ อกาสิ. ตสฺมึ ขเณ เกสธาตุโย กรณฺฑโต นภํ อุคฺคนฺตฺวา มยูรคีวสํกาสนีลรํสิโย วิสฺสชฺเชนฺตี อากาสโต โอตริตฺวา พุทฺธปฏิมาย อุตฺตมงฺเค สิรสฺมึ ปติฏฺฐหึสุ. Nhà vua nhận lấy xá lợi tóc từ tay của vị đại thần tên là Mahānanda, trao cho hoàng hậu Vihāradevī và nói: ‘Nàng hãy an trí những xá lợi tóc này trên đỉnh đầu chưa từng được nhìn thấy của bậc Thập Lực.’ Bà nhận lấy xá lợi tóc và phát nguyện rằng: ‘Mong rằng chúng sẽ được an trí ngay tại nơi đó.’ Vào khoảnh khắc ấy, các xá lợi tóc từ trong hộp bay vút lên hư không, tỏa ra những tia sáng màu xanh biếc giống như cổ chim công, rồi từ hư không hạ xuống, an vị trên đỉnh đầu, trên đầu của pho tượng Phật. ตโต ราชา เถเรน สทฺธึ ธาตุคพฺภํ ปวิสิตฺวา ทิพฺพจนฺทนจุณฺณสมากิณฺณํ ปาริจฺฉตฺตกโกวิฬาราทิ สุคนฺธปุปฺผสนฺถรํ วิยูหิตฺวา ปภาสมุทยสมากิณฺเณ จตฺตาโร มณิ ปาสาเณ ฐเปสิ. เตสํ อาโลกาภิภูโต ธาตุคพฺโภ อติวิย วิโรจิตฺถ. สพฺพนาฏกิตฺถีโย อตฺตโน อตฺตโน อาภรณานิ โอมุญฺจิตฺวา ธาตุคพฺเภเยว ปูเชสุํ. ตโต ราชา ธาตุนิธานํ กตฺวา พุทฺธรูปสฺส ปาทตเล สีสํ ฐเปตฺวา นิปนฺโน เอวํ ปริเทวิ; มยฺหํ ปิตุปิตามหปรมฺปราคตาธาตุ อชฺช อาทึ กตฺวา อิโต ปฏฺฐาย วิโยคา ชาตา อหํ ทานิ ตุมฺหากํ อติจิรํ (ฐีตา) รมณียา โรหณชนปทา อาหริตฺวา อิมสฺมึ ฐาเน ปติฏฺฐาเปสินฺติ วตฺวา สิเนรุ มุทฺธนิ สมุชฺชลมหาปทีโป วิย ตุมฺเห อิเธว ฐีตา. อิทานิ น คมิสฺสาม มยํ ขมถ ภควา’ติ ปริเทวมาโน ธาตุ คพฺเภเยว ปติตฺวา อาห? Sau đó, nhà vua cùng với vị trưởng lão đi vào bảo tháp, sắp đặt một lớp hoa thơm như pāricchattaka, koviḷāra, v.v... được rắc bột chiên đàn cõi trời, và đặt bốn viên đá quý tỏa ra ánh sáng rực rỡ. Bảo tháp được ánh sáng của chúng chiếu rọi, trở nên vô cùng rực rỡ. Tất cả các vũ nữ cởi bỏ trang sức của mình và cúng dường ngay tại bảo tháp. Sau đó, nhà vua, sau khi đã đặt xá lợi, đặt đầu mình dưới chân tượng Phật, nằm xuống và than khóc như vầy: ‘Xá lợi được truyền lại từ đời cha ông của con, kể từ hôm nay, từ nay về sau, đã phải chia lìa. Con nay đã mang các Ngài từ xứ Rohaṇa xinh đẹp, nơi đã trú ngụ rất lâu, đến an trí tại nơi này. Các Ngài ở lại đây như ngọn đèn lớn rực rỡ trên đỉnh núi Sineru. Bây giờ chúng con sẽ không đi. Xin Thế Tôn hãy tha thứ cho chúng con.’ Than khóc như vậy, ông gục xuống ngay tại bảo tháp và nói. อโห วิโยคํ ทุกฺขํ เม เอตา พาเธนฺติ ธาตุโย; วตฺวา โส ปริเทวนฺโต ธาตุคพฺเภ สยี ตทา. ‘Ôi, sự chia ly này là nỗi khổ của ta, những xá lợi này làm ta đau đớn.’ Nói vậy, ông than khóc rồi nằm xuống trong bảo tháp lúc đó. มริสฺสามิ โน คมิสฺสํ อยฺยํ หิตฺวา อิเธว’หํ; ทุลฺลภํ ทสฺสนํ ตสฺส สํสาเร จรโต มมา’ติ. ‘Ta sẽ chết, sẽ không đi, bỏ lại các Ngài ở đây. Đối với ta, người đang lang thang trong luân hồi, việc diện kiến Ngài là hy hữu.’ วตฺวา ปริเทวนฺโต นิปชฺชิ. ตสฺส ปน ภิกฺขุสงฺฆสฺส อนฺตเร สหเทโว นาม เถโร ราชานํ ธาตุคพฺเภ โรทมานํ นิปนฺนํ ทิสฺวา กิมชฺฌาสโย เอตสฺสา’ติ เจโตปริยญาเณน สมนฺตาหริตฺวา อิธ นิปนฺโน มริสฺสามี’ติ นิปนฺนภาวํ ชานิตฺวา อิทฺธิยา สํสรํ ปิยรูปํ มาเปตฺวา ธาตุคพฺภโต ตํ พหิ อกาสิ. Nói vậy, ông than khóc và nằm xuống. Khi ấy, trong Tăng chúng, có một vị trưởng lão tên là Sahadeva, thấy nhà vua đang nằm khóc trong bảo tháp, bèn dùng tha tâm thông quán xét xem ý định của vị này là gì. Biết được rằng ông nằm đó với ý định ‘ta sẽ chết ở đây’, vị ấy dùng thần thông hóa hiện ra một hình tướng thân thương đang di chuyển và đưa nhà vua ra khỏi bảo tháp. (อิทฺธิยา โส วสิปตฺโต ฉฬภิญฺโญ วิสารโท; ตํ ขณญฺเญว สปฺปญฺโญ ราชานํ ตํ พหึ อกา.) (Vị ấy, người đã thuần thục thần thông, bậc Lục thông thiện xảo, bậc trí tuệ, ngay trong khoảnh khắc ấy đã đưa nhà vua ra ngoài.) ตโต ปฐมานีตโชติรงฺค ปาสาณํ ธาตุคพฺภสฺส อุปริ วิตานํ วิย ฐเปตฺวา อรหนฺตา? ธาตุคพฺโภ สมนฺตโต จตุรสฺสมญฺจํ วิย เอกฆโน โหตุ. ธาตุ คพฺเภ คนฺธา มา สุสฺสนฺตุ, ปุปฺผานิ มา มิลายนฺตุ, รตนานิ มา วิวณฺณา โหนฺตุ, ปูชนียภณฺฑานิ มา นสฺสนฺตุ, ปจฺจตฺถิกปจฺจามิตฺตานํ โอกาโส วา วิวโร วา มา โหตุ’ติ อธิฏฺฐหึสุ. ตโต ราชา ธาตุโย มหนฺตํ ปูชํ กตฺวา มงฺคลเจติเย จตุรสฺสโกฏฺฐกํ อติมโนรมํ ฉตฺตกมฺมญฺจ เกลาสกูฏํ วิย สุธากมฺมญฺจ วาลุกปาทโต ปฏฺฐาย สพฺพญฺจ กตฺตพฺพํ กมฺมํ นิฏฺฐาเปสิ. โส ปน เสต นิมฺมลจนฺทรํสิ วิย อุทกพุพฺพุฬเกลาสกูฏปฏิภาโค ฉตฺตธโร อจลปฺปติฏฺฐิโต สุชนปฺปสาทโก อญฺญติตฺถีย มทฺทนกโร มงฺคลถูโป วิโรจิตฺถ. Sau đó, các vị A-la-hán đặt phiến đá jotiraṅga được mang đến đầu tiên lên trên bảo tháp như một cái lọng và phát nguyện: ‘Mong rằng bảo tháp từ bốn phía trở thành một khối đặc như một cái giường vuông. Mong rằng hương thơm trong bảo tháp không khô héo, hoa không tàn úa, châu báu không phai màu, các vật cúng dường không hư hoại, và không có cơ hội hay kẽ hở nào cho kẻ thù địch.’ Sau đó, nhà vua thực hiện một cuộc cúng dường lớn cho xá lợi và hoàn tất mọi công việc cần làm cho tháp Maṅgala, bắt đầu từ nền cát, bao gồm phần bệ vuông rất đẹp, công việc làm lọng, và công việc trát vữa trắng như đỉnh núi Kelāsa. Và tháp Maṅgala ấy, trắng tinh như ánh trăng không tì vết, giống như một bong bóng nước hay đỉnh núi Kelāsa, mang lọng, đứng vững không lay chuyển, làm phát sinh niềm tịnh tín nơi người thiện, chế ngự các ngoại đạo, đã tỏa sáng rực rỡ. วิลาสมาโน อฏฺฐาสิ โตสยนฺโต มหาชเน; มงฺคลเกลาสถูโป อจโล สุปฺปติฏฺฐิโต. Tháp Maṅgala Kelāsa đứng đó một cách duyên dáng, vững chắc, được an trí tốt đẹp, làm cho đại chúng hoan hỷ. สุชนปฺปสาทนกโร ติตฺถิยทิฏฺฐิมทฺทโน; ภวิ สทฺธากโร เสฏฺโฐ สพฺพชนปสาทโก. Làm phát sinh niềm tịnh tín nơi người thiện, chế ngự tà kiến của ngoại đạo; trở thành nơi tạo ra đức tin cao quý, làm cho tất cả mọi người đều tịnh tín. เจติโย ปวโร โลเก มหาชนนิเสวิโต; ธชปุปฺผสมากิณฺโณ สทา ปูชารโห ภวิ. Bảo tháp cao quý trên đời, được đại chúng viếng thăm, đầy cờ phướn và hoa, đã luôn xứng đáng được cúng dường. พหู ชนา สมาคมฺม นานา เทสา สมาคตา; ปูเชสุํ ตํ มหาถูปํ สพฺพทาปิ อตนฺทิตา. Nhiều người từ nhiều xứ khác nhau tụ hội lại, đã cúng dường đại tháp ấy, luôn luôn không mệt mỏi. อีทิโส ปติรูปวาโส โส เทโส ทุลฺลโภ ภเว; อปฺปมตฺตา สทา สนฺตา วินาถ กุสลํ พหุนฺติ. Một nơi cư trú thích hợp như vậy, xứ sở ấy thật khó tìm trên đời. Hãy luôn luôn không dể duôi, an tịnh, và hãy tích lũy nhiều công đức thiện lành. ราชา กปฺปาสิกสุขุมวตฺเถน มหารหํ เจติยํ เวเฐตฺวา, สิริวฑฺฒนํ นาม มหาโพธึ ปติฏฺฐเปตฺวา ตตฺถ โพธิฆรญฺจ การาเปตฺวา ติภูมกํ อุโปสถาคารํ การาเปตฺวา รตฺติฏฺฐาน ทิวาฏฺฐานาทีนิ กตฺวา สพฺพํ วิหาเร กตฺตพฺพํ กาเรสิ. เอตฺตกํ การาเปตฺวา วิหารํ ทกฺขิโณทกํ ทสฺสามี’ติ จินฺเตตฺวา อสีติสหสฺสมตฺตานํ ภิกฺขูนํ สตฺตทิวสานิ นานาวิธ สูปวฺยญฺชเนหิ มหาทานํ ทตฺวา สตฺตเม ทิวเส มหาภิกฺขุ สงฺฆสฺส ติจีวรตฺถาย วตฺถานิ ทาเปตฺวา ปาโตว ปาตราสภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ ฐีโต เอวมาห? อยฺยา, จาตุทฺทสิเก มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส ทกฺขิณํ ทาตุมิจฺฉามี’ติ. โส ปนายสฺมา เอวมาห; อุปกฏฺฐ ปุณฺณมายํ อุโปสถทิวเส อสฺสยุชนกฺขตฺเตน ทกฺขิณํ ธาตุํ ภทฺทกนฺติ. โส เถรสฺส วจนํ สุตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน เถรํ วนฺทิตฺวา โสมนคเร อตฺตโน ภคินึ เทวึ กเถสิ? ภคินิ, ทสพลสฺส นลาฏธาตุํ นิทหิตฺวา มงฺคลมหาเจติยานุรูปํ ปาสาทํ อลงฺกตทฺวารฏฺฏาลกโตรณํ เสต วตฺถ อเนกธชสมากิณฺณํ วิหารญฺจ การาเปตฺวา ทกฺขิณํ ทสฺสามี’ติ อยฺยสฺส กเถสึ. โส ปนายสฺมา; อุปกฏฺฐ ปุณฺณมาย อุโปสถทิวเส ทาตุํ ยุตฺตนฺติ อาหา’ติ. เทว, กึ กเถสิ, อยฺยสฺส กถีตนิยาเมเนว อุปกฏฺฐ ปุณฺณมาย อุโปสถทิวเส ทกฺขิณํ เทหี’ติ อาห. โส ตสฺสา กถํ สุตฺวา โสมนสฺสปตฺโต สาธุ ภทฺเท’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา โสมนคเร วิหรนฺโต, อุปกฏฺฐ ปุณฺณมาย อุโปสเถ สมฺปตฺเตเยว อชฺชุโปสโถ’ติ ญตฺวา คิริอภยํ ปกฺโกสาเปตฺวา, ตาต สฺเว ทกฺขิณํ ทาตพฺพํ ตฺวํ เสนงฺคํ อลงฺกริตฺวา สฺเว อมฺเหหิ สทฺธึ เอหี’ติ วตฺวา เสรุนคเร สิวรญฺโญ โลณนคเร มหานาครญฺโญ ปณฺณํ ปหิณี. สฺเว ตุมฺหากํ หตฺถิอสฺสรถปตฺตาทีนิ สุวณฺณาลงฺกาเรหิ อลงฺกริตฺวา สฺเว อมฺเหหิ สทฺธึ ฉณ เวสํ คาหาเปตฺวา อยฺยสฺส ติสฺสตฺเถรสฺส ทกฺขิณํ ทียมานํ สโมสรนฺตุติ. เต ปน ราชาโน สาสนํ สุตฺวา อตฺตโน อตฺตโน วิภวานุรูเปน หตฺถิอสฺสรถปตฺตาทีนิ อลงฺกริตฺวา คนฺธปญฺจงฺคุลิกํ ทตฺวา สุวณฺณมาลาทีนิ ปิลนฺธาเปตฺวา มหา โคเณปิ ตเถว อลงฺกริตฺวา สิงฺเคสุ สุวณฺณกญฺจุกํ (ปฏิ) มุญฺจาเปตฺวา อมจฺจคหปติ-พฺราหฺมณปุตฺต-อชโคปก-ขุชฺชวามนก-เสนาปติอาทโย จ วิจิตฺตวตฺถานิ นิวาเสตฺวา นานาวิธวิเลปนานิ วิลิมฺเปตฺวา อาคนฺตฺวา รญฺโญ ทสฺสยึสุ. ราชาปิ จตุรงฺคินิยา เสนาย ปริวุโต อลงฺกตหตฺถิกฺขนฺธํ อารุหิ. เสสราชาโน จ อตฺตโน อตฺตโน เสนงฺเคหิ ปริวาเรตฺวา หตฺถิกฺขนฺเธ นิสีทิตฺวา ราชานํ มชฺเฌ กตฺวา วามทกฺขิณปสฺสโต นมสฺสมานา นิกฺขมึสุ. ตสฺส ปน คมนํ อชาตสตฺตุโน ตถาคตสฺส ทสฺสนตฺถาย ชีวกมฺพวนคมนํ วิย ตึสโยชนปฺปมาณํ เอราวณหตฺถิกฺขนฺธํ อารุหิตฺวา ทฺวีสุ เทวโลเกสุ เทเวหิ ปริวาเรตฺวา สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส นนฺทนวนคมนกาโล วิย จ อโหสิ. โส วฑฺฒมาสกจฺฉายาย สมฺปตฺตาย โสมนครโต นิกฺขมิตฺวา เสรุทหสฺส อนฺเต นานาวิธ อลงฺกตปฏิยตฺตนาฏกิตฺถีนํ ปญฺจงฺคิกตุริยํ ปคฺคณฺหาปยมาโน อฏฺฐาสิ. Nhà vua cho dùng vải bông mịn quấn quanh đại bảo tháp, cho trồng cây đại bồ-đề tên là Sirivaḍḍhana và cho xây dựng bồ-đề điện ở đó, cho xây dựng trai đường ba tầng, cho làm những nơi kinh hành ban đêm, nơi kinh hành ban ngày, v.v... và cho thực hiện tất cả những việc cần làm trong tu viện. Sau khi cho làm bấy nhiêu việc, vua suy nghĩ: "Ta sẽ làm lễ dâng cúng tu viện." Vua đã cúng dường đại thí đến khoảng tám mươi ngàn vị tỳ-khưu trong bảy ngày với nhiều loại canh và thức ăn. Vào ngày thứ bảy, vua cho dâng vải để may tam y đến đại chúng tỳ-khưu. Sáng sớm, sau khi dùng bữa sáng, vua đi đến chỗ trưởng lão, đảnh lễ và đứng một bên, nói như vầy: "Thưa ngài, con muốn làm lễ dâng cúng đến đại chúng tỳ-khưu vào ngày mười bốn." Vị tôn giả ấy nói như vầy: "Vào ngày trai giới rằm tháng gần kề, dưới chòm sao Assayuja, việc dâng cúng sẽ là tốt lành." Vua nghe lời của trưởng lão, đảnh lễ trưởng lão theo thế năm vóc sát đất, rồi nói với em gái của mình là hoàng hậu Devi ở thành Somanagara: "Này em, anh đã thưa với ngài rằng: 'Con sẽ tôn trí xá-lợi trán của bậc Thập Lực, cho xây dựng tu viện và điện thờ tương xứng với đại bảo tháp Maṅgala, với cổng chào, tháp canh, cổng vòm được trang hoàng, cùng nhiều cờ phướn bằng vải trắng, rồi sẽ làm lễ dâng cúng.' Vị tôn giả ấy đã nói rằng: 'Việc dâng cúng vào ngày trai giới rằm tháng gần kề là thích hợp.'" Hoàng hậu nói: "Tâu đại vương, ngài nói gì vậy? Xin hãy làm lễ dâng cúng vào ngày trai giới rằm tháng gần kề, đúng theo như cách ngài đã dạy." Vua nghe lời của nàng, lòng đầy hoan hỷ, chấp thuận: "Lành thay, hiền muội!", rồi ở tại thành Somanagara. Khi ngày trai giới rằm tháng gần kề vừa đến, biết rằng "Hôm nay là ngày trai giới", vua cho gọi Giriabhaya đến và nói: "Này con, ngày mai sẽ làm lễ dâng cúng. Con hãy trang hoàng binh đội rồi ngày mai cùng đi với chúng ta." Vua gửi thư cho vua Siva ở thành Seru và vua Mahānāga ở thành Loṇa: "Ngày mai, các vị hãy trang hoàng voi, ngựa, xe, bộ binh, v.v... của mình bằng đồ trang sức bằng vàng, rồi ngày mai cùng với chúng tôi, trong trang phục lễ hội, hãy cùng nhau đến dự lễ dâng cúng cho ngài trưởng lão Tissa." Các vị vua ấy nghe tin, liền trang hoàng voi, ngựa, xe, bộ binh, v.v... tùy theo khả năng của mình, cho ướp hương năm ngón, cho đeo vòng hoa vàng, v.v... Họ cũng trang hoàng những con bò đực lớn như vậy, cho bọc vàng vào sừng của chúng. Các vị cận thần, gia chủ, con trai Bà-la-môn, người chăn dê, người gù, người lùn, tướng quân, v.v... cũng mặc y phục sặc sỡ, thoa các loại hương liệu khác nhau, rồi đến trình diện nhà vua. Nhà vua cũng được bốn binh chủng vây quanh, ngự trên lưng voi đã được trang hoàng. Các vị vua còn lại cũng được binh đội của mình vây quanh, ngồi trên lưng voi, đặt nhà vua ở giữa, vừa đảnh lễ từ hai bên trái phải, vừa khởi hành. Cuộc ra đi của vua ấy giống như cuộc ra đi của vua Ajātasattu đến vườn xoài của Jīvaka để yết kiến Như Lai, và cũng giống như lúc Sakka, vua của các vị trời, ngự trên lưng voi Erāvaṇa cao ba mươi do-tuần, được các vị trời ở hai cõi trời vây quanh, đi đến vườn Nandana. Vua khởi hành từ thành Somanagara khi bóng trăng thượng tuần đã đến, và dừng lại ở cuối hồ Seru, cho các vũ nữ đã được trang hoàng và chuẩn bị sẵn sàng tấu lên dàn nhạc ngũ âm. มหาปถวี ภิชฺชมานา วิย ปพฺพตา ปริวตฺตมานา วิย มหาสมุทฺโท (ถลํ) อวตฺถริตฺวา ภิชฺชมานกาโล วิย จ อโหสิ. พฺราหฺมณา ชยมุขมงฺคลิกา โสตฺถิ วจนํ วทึสุ. สพฺพาลงฺการปติมณฺฑิตา นาฏกิตฺถิโย ปญฺจงฺคิกตุริยํ ปวตฺตยึสุ. มหาชโน เวลุกฺเขปสหสฺสานิ ปวตฺเตสิ. ตโต ราชา พหู คนฺธทีปธูปาทโย คาหาเปตฺวา อุฏฺฐาย เสนาย ปริวุโต เถรสฺส วสนฏฺฐานํ ปวิสิตฺวา เถรํ วนฺทิตฺวา นิสินฺโน อาห? อยฺย ราชาโน จ สมฺปิณฺฑิตฺวา ทกฺขิโณทกสฺส ทียมานสฺส กาโล’ติ. เถโร ตสฺส กถํ สุตฺวา ภทฺทกํ มหาราชา’ติ สมฺปฏิจฺฉิ. ตสฺมึ ทกฺขิโณทกสฺส ทานทิวเส นานาวิธวิจิตฺตมณิทณฺฑเกสุ นานาวิธ ธชปตากาทีนิ พนฺธาเปตฺวา สมุสฺสิตานิ อเหสุํ. ปุริมาที ทิสาสุ มนุญฺญวาตา วายึสุ. ตถา มหารํสิชาลสมุชฺชลิโต สหสฺสรํสิภากโร อตฺถงฺคโต อโหสิ. วิปฺผุริตกิรณรชธูมราหุอพฺภาทีหิ อุปโรเธหิ วิรหิโต ตาราคณปริวุโต ปุณฺณจนฺโท สมุชฺชลรชตมยํ อาทาสมณฺฑลํ วิย ปาจีนทิสโต สมุคฺคโต. ตสฺมึ ขเณ ทณฺฑทีปิกาทโย สมุชฺชลาเปสุํ. มหามงฺคลเจติยํ ปน ชาติสุมนมาลาทาเมน ปริกฺขิปิตฺวา เอกมาลาคุณํ วิย อลงฺกริ. ยถา ตาราคณปริวุโต ปุณฺณจนฺโท ตถา ปทีปมาลาลงฺกโต มหาเจติโย อติวิย วิโรจติ. สกล ลงฺกาทีเป ปน สพฺเพ รุกฺขาปิ วิจิตฺตธเชน อลงฺกตา วิย อกาลผลปลฺลเวหิ วิจิตฺตา อเหสุํ. มหาสมุทฺทโลณสาคราทโย’ปิ ปญฺจวิธปทุมสญฺฉนฺนา อเหสุํ. Tiếng động giống như đại địa đang nứt vỡ, giống như các ngọn núi đang xoay chuyển, và giống như lúc đại dương tràn lên đất liền rồi vỡ tan. Các vị Bà-la-môn tụng những lời chúc phúc cát tường, chiến thắng. Các vũ nữ được trang điểm với tất cả đồ trang sức đã tấu lên dàn nhạc ngũ âm. Dân chúng tung hô hàng ngàn tiếng reo hò. Sau đó, nhà vua cho mang theo nhiều hương, đèn, trầm, v.v..., đứng dậy, được quân đội vây quanh, đi vào nơi ở của trưởng lão, đảnh lễ trưởng lão rồi ngồi xuống và nói: "Thưa ngài, các vị vua cũng đã tề tựu, đã đến lúc làm lễ dâng cúng." Trưởng lão nghe lời của vua, chấp thuận: "Lành thay, đại vương." Vào ngày làm lễ dâng cúng ấy, nhiều loại cờ, phướn, v.v... được cho buộc vào những cây cột bằng ngọc đa dạng, sặc sỡ và được dựng lên. Những ngọn gió dễ chịu thổi từ các phương hướng như phương đông. Khi ấy, mặt trời ngàn tia, rực rỡ với mạng lưới tia sáng lớn, đã lặn. Trăng tròn, được các vì sao vây quanh, không bị cản trở bởi những chướng ngại như bụi, khói, la-hầu, mây che khuất tia sáng, đã mọc lên từ phương đông, giống như một tấm gương bạc sáng chói. Vào khoảnh khắc ấy, những ngọn đuốc, v.v... được thắp sáng lên. Đại bảo tháp Maṅgala được bao quanh bởi những tràng hoa lài và được trang hoàng như một vòng hoa duy nhất. Giống như mặt trăng tròn được các vì sao vây quanh, đại bảo tháp được trang hoàng bằng những vòng đèn cũng tỏa sáng rực rỡ. Trên toàn đảo Laṅkā, tất cả cây cối cũng trở nên sặc sỡ với hoa trái và chồi non trái mùa, giống như được trang hoàng bằng những lá cờ sặc sỡ. Đại dương, biển mặn, v.v... cũng được bao phủ bởi năm loại hoa sen. วิจิตฺรวตฺถาภรเณหิ สพฺเพ,อลงฺกตา เทวสมานวณฺณา; อเนกสงฺขฺยา สุมนา ปตีตา,ชนา สมนฺตา ปริวารยึสุ. Tất cả mọi người, với y phục và trang sức đa dạng, được trang hoàng, có dung sắc như chư thiên; vô số người, hoan hỷ và vui mừng, đã vây quanh từ khắp mọi phía. สพฺเพว อุชฺชลาเปสุํ ทณฺฑทีปํ มโนรมํ; สกลมฺปิ อิทํ ทีปํ อาสิ โอภาสิตํ ตทา. Tất cả mọi người quả đã thắp lên những ngọn đuốc đèn đẹp đẽ; khi ấy, toàn thể hòn đảo này đã được chiếu sáng. ตาราคณสมากิณฺโณ ปุณฺณจนฺโทว โชตยี; สารเท นภมชฺฌมฺหิ ฐิโต รุจิรรํสิยา. Giống như mặt trăng tròn, được vây quanh bởi vô số vì sao, đứng giữa bầu trời mùa thu, tỏa sáng với những tia sáng rực rỡ. ตถา อยํ ถูปวโร สุปฺปภาโส อลงฺกโต; มาลาปทีปมชฺฌมฺหิ ภาติ ภุติลกุตฺตโม. Cũng vậy, bảo tháp cao quý này, được trang hoàng và chiếu sáng rực rỡ, là dấu hiệu cao tột của sự thịnh vượng, tỏa sáng giữa những vòng hoa và đèn. สพฺเพ’ปิ ปาทปา อสฺส ลงฺกาทีปสฺส สพฺพโส; ธเชหิ’ว สมากิณฺณา อาสุํ ปุปฺผผลนฺททา. Tất cả cây cối trên khắp đảo Laṅkā này, như thể được trang hoàng bằng cờ phướn, đều trổ hoa và kết trái. สเจตนา ยถา สพฺเพ อกา ปูชํ อกา ตทา; ตถา อเจตนา สพฺเพ อกา ปูชํ อนปฺปกํ. Như tất cả chúng sanh hữu tình đã thực hiện sự cúng dường vào lúc ấy, cũng vậy, tất cả các vật vô tri đã thực hiện sự cúng dường không hề nhỏ. เยภุยฺเยน ภุมฏฺเฐ เทเว อุปาทาย ยาว อกณิฏฺฐกา เทวา พฺรหฺมา ทิพฺพมาลาปาริจฺฉตฺตกโกวิฬารจนฺทนจุณฺณํ คเหตฺวา อาคตาเทวาติ วา มนุสฺสาติ วา ชานิตุํ อสกฺโกนฺติ. อุกฺกฏฺฐมหาสมาคโม อโหสิ. ตสฺมิมฺปิ ทิวเส มหาปถวิ อากาสยุคนฺธรจกฺกวาฬปพฺพตุตฺตมาทโย กมฺปึสุ. ตํ ทิสฺวา ราชา อติวิย โสมนสฺสปฺปตฺโต เถเร จ อวเสส มหามตฺตาทโย สนฺนิปาเตตฺวา นาฏกาทโย จ คเหตฺวา, อิทาเนวาหํ วิหารทกฺขิณํ ทสฺสามิ’ติ เจติยงฺคณํ อคมาสิ. เถโรปิ ภิกฺขุสงฺฆํ คเหตฺวา เจติยงฺคเณ อลงฺกตมณฺฑเป นิสีทิ. ราชา วาสิตคนฺโธทกสุวณฺณภิงฺการํ คเหตฺวา อุทกํ เถรสฺส หตฺเถ อาสิญฺจิตฺวา ทกฺขิณํ อทาสิ. ทตฺวา จ ปน เอวมาห; อยฺยา เอสา ธาตุ มยฺหํ ปิตามหวํเสน อาคตา. อิทานิ อมฺหากํ อติรุจิรรมณิยา โรหณชนปทา อาหริตฺวา สุวณฺเณน ธาตุคพฺภํ, สตฺตรตเนน ธาตุมณฺฑปํ การาเปตฺวา ตสฺมึ สุวณฺณมยํ พุทฺธปฏิมํ นิสีทาเปตฺวา อมฺหากํ ทสพลสฺส นลาฏธาตุํ นิทหิตฺวา อยฺยสฺส จีวราทีนมตฺถาย อิทานิ โสฬสคามวรานิ ทสฺสามิ’ติ คามวรานิ ทตฺวา สมนฺตโต ติคาวุตปฺปมาเณ เสรุทเห เภรึ จราเปตฺวา อารามิกํ กตฺวา อาห? ภนฺเต, ตุมฺหากํ มยา ทินฺนโสฬสคามํ อชฺเชว คนฺตพฺพํ. คนฺตฺวา จ ปน อชฺเชว ปริคฺคหํ กโรถาติ วตฺวา ตตฺเถว วาสุปคโต ปุน ทิวเส สมาคนฺตฺวา สตฺตาหํ มหาทานํ ทตฺวา สตฺตเม ทิวเส มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส ตีจีวรปฺปโหนกสาฏกํ ปณีตํ โภชนํ ทตฺวา เถรสฺส สนฺติกํ อาคโต, อยฺย วิหาเร กตฺตพฺพํ อปริหาเปตฺวา มยา กตํ, เคหํ คมิสฺสามีติ (นิเวเทสิ). เถโร ตสฺส กถํ สุตฺวา สาธุ มหาราชาติ สมฺปฏิจฺฉิ. Phần lớn, từ các vị trời ngự trên mặt đất cho đến các vị trời và Phạm thiên ở cõi Akaniṭṭha (Sắc Cứu Cánh), tay cầm vòng hoa trời, hoa pāricchattaka, hoa koviḷāra, và bột chiên-đàn đã đến. Người ta không thể biết được đó là chư thiên hay là loài người. Đã có một cuộc hội họp vĩ đại và tuyệt vời. Vào ngày hôm ấy, đại địa, không gian, núi Yugandhara, núi Cakkavāḷa, và các ngọn núi cao quý khác đã rung chuyển. Thấy vậy, đức vua vô cùng hoan hỷ, đã triệu tập vị trưởng lão và các vị đại thần còn lại, và mang theo các vũ công v.v..., đi đến sân tháp, nghĩ rằng: 'Bây giờ ta sẽ thực hiện lễ cúng dường ngôi tịnh xá.' Vị trưởng lão cũng cùng với tăng chúng ngự đến ngồi trong một gian đình được trang hoàng ở sân tháp. Đức vua, tay cầm một bình nước vàng chứa nước thơm, đã rưới nước vào tay vị trưởng lão và thực hiện lễ cúng dường. Sau khi cúng dường, ngài nói như sau: 'Thưa ngài, xá-lợi này đã được truyền lại qua dòng dõi của ông nội tôi. Bây giờ, sau khi đã mang về từ xứ Rohaṇa vô cùng xinh đẹp và đáng mến của chúng tôi, đã cho làm một bảo điện xá-lợi bằng vàng, một gian đình xá-lợi bằng bảy báu, đã cho an vị một pho tượng Phật bằng vàng ở trong đó, đã tôn trí xá-lợi trán của bậc Thập Lực của chúng ta, vì lợi ích của y phục v.v... cho ngài, bây giờ tôi sẽ cúng dường mười sáu ngôi làng tốt nhất.' Sau khi cúng dường các ngôi làng tốt nhất, và cho đánh trống trong hồ Seru, có chu vi ba do-tuần, biến nó thành tài sản của tu viện, ngài nói: 'Bạch ngài, ngài nên đi ngay hôm nay đến mười sáu ngôi làng do tôi cúng dường. Và sau khi đi, hãy nhận lấy ngay hôm nay.' Nói xong, ngài ở lại đó. Ngày hôm sau lại đến, ngài đã thực hiện đại bố thí trong bảy ngày. Vào ngày thứ bảy, sau khi cúng dường vải đủ cho tam y và vật thực hảo hạng cho đại tăng chúng, ngài đến trước mặt vị trưởng lão và (thưa rằng): 'Thưa ngài, những việc cần làm trong tịnh xá đã được con thực hiện không thiếu sót. Con sẽ trở về nhà.' Vị trưởng lão, nghe lời của ngài, đã chấp thuận, nói rằng: 'Lành thay, đại vương.' โส ปน เจติยสฺส ปูชนตฺถาย ปุปฺผารามํ การาเปตฺวา มาลาการานํ ปริพฺพยํ ทาเปสิ. ตถา เภริวาทกนาฏกานมฺปิ วิหารสีมนฺเต สุวณฺณนงฺคเลน ปริจฺฉินฺทิตฺวา อารามิกานมฺปิ คามํ การาเปสิ. ภิกฺขุสงฺฆสฺส เวยฺยาวจฺจตฺถาย อตฺตโน สนฺติเก ปญฺจสตอมจฺจธีตโร ตตฺตเก อมจฺจปุตฺเต ทาสทาสิโย จ ทตฺวา ปริพฺพยตฺถาย เตสํ เตสํ ปญฺจสตสหสฺสกหาปเณ จ ทาเปสิ. ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ ธาตุปุชนตฺถาย โสฬสสหสฺสํ กหาปณํ ทาเปสิ. Vị ấy, vì mục đích cúng dường bảo tháp, đã cho làm một vườn hoa và cấp chi phí cho những người làm vòng hoa. Tương tự, đối với những người đánh trống và vũ công, sau khi đã vạch ra ranh giới của tịnh xá bằng một chiếc cày vàng, ngài cũng cho làm một ngôi làng cho những người phục vụ tu viện. Vì việc phục vụ tăng chúng, ngài đã cúng dường năm trăm con gái của các vị đại thần trong triều, cùng số lượng con trai của các vị đại thần, và các nam nữ nô tỳ, và để chi tiêu, ngài đã cấp cho mỗi người trong số họ năm trăm ngàn kahāpaṇa. Và vì việc cúng dường xá-lợi của tăng chúng, ngài đã cấp mười sáu ngàn kahāpaṇa. ตโต คิริอภยํ ปกฺโกสาเปตฺวา, ตาต ตุมฺเห อิเธว นิจฺจํ วสถ. อมฺหากํ วิหาเร จ อารามิเกสุ จ อยฺเยสุ จ อปฺปมตฺโต โหหีติ โอวทิตฺวา สพฺพํ ตสฺส นิยฺยาเทสิ. เถโร ตสฺส เอวมาห? มหาราช สมนฺตโต มหาสีมํ พนฺธิตพฺพนฺติ. พนฺธถ ภนฺเตติ วุตฺเต? มหาราช อกิตฺติเตน นิมิตฺเตน สีมํ พนฺธิตุํ นสกฺกา, วิหารสฺส ปาจีน ปจฺฉิมุตฺตรทกฺขิณโต มหาสีมํ พนฺธนาย นิมิตฺตํ สลฺลกฺเขตฺวา เทหิ, มยํ สีมํ พนฺธิสฺสามาติ อาห. ราชา ตุฏฺโฐ สตฺต อมจฺเจ สพฺพาลงฺกาเรน อลงฺกริตฺวา สีมานิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา อาคมนตฺถํ เปเสสิ. เต ปน สตฺต อมจฺจา จตุสุ ทิสาสุ นิมิตฺตํ สลฺลกฺเขตฺวา ปณฺเณ ลิขิตฺวา อาหริตฺวา รญฺโญ อทํสุ. ราชา เอเกกํ สตกหาปณํ ทตฺวา จตุสุ ทิสาสุ อารกฺขํ ทาเปตฺวา สีมํ พนฺธนฺตูติ มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส นิเวเทสิ. อถ เถโร ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต เจติยงฺคเณ นิสีทิตฺวา วปฺปมาสกาฬปกฺขทฺวาทสทิวเส สีมํ พนฺธิตฺวา นิฏฺฐเปสิ. Sau đó, cho gọi Giriabhaya đến, (vua nói): 'Này con, con hãy luôn sống ở đây. Hãy tinh tấn đối với tịnh xá của chúng ta, đối với những người phục vụ tu viện, và đối với các bậc tôn quý.' Sau khi khuyên dạy như vậy, ngài đã giao phó mọi việc cho vị ấy. Vị trưởng lão nói với vua như sau: 'Tâu đại vương, nên thiết lập một đại giới ở xung quanh.' Khi vua nói: 'Bạch ngài, xin hãy thiết lập,' (vị trưởng lão) nói: 'Tâu đại vương, không thể thiết lập giới mà không có dấu hiệu được công bố. Xin hãy đánh dấu các mốc để thiết lập đại giới ở phía đông, tây, bắc, và nam của tịnh xá rồi trao cho, chúng tôi sẽ thiết lập giới.' Đức vua hài lòng, đã trang hoàng bảy vị đại thần với tất cả đồ trang sức, và phái họ đi để công bố và mang về các dấu mốc của giới. Bảy vị đại thần ấy, sau khi đã đánh dấu các mốc ở bốn phương, đã viết chúng vào một chiếc lá, mang về và dâng lên vua. Đức vua, sau khi ban cho mỗi người một trăm kahāpaṇa, và cho đặt lính canh ở bốn phương, đã thỉnh cầu đại tăng chúng: 'Xin các ngài hãy thiết lập giới.' Bấy giờ, vị trưởng lão, được tăng chúng vây quanh, ngồi trong sân tháp, đã thiết lập và hoàn tất giới vào ngày thứ mười hai của hắc nguyệt trong tháng Vappa. ตตฺถ สีมานิมิตฺตํ เอวํ ชานิตพฺพํ; ปุริมาย ทิสาย สิคาล ปาสาณํ คโต. ตโต มจฺฉเสลคามสฺส วาม ปสฺเสน โกฏสีมา นาม คามกฺเขตฺตํ วิสฺสชฺเชตฺวา คณทฺวารคามํ คโต. จิตฺตวาปิยา อุตฺตรวาน โกฏิโต วรคามกฺเขตฺเต ปิฏฺฐิปาสาณํ คโต. ตโต สาลิกํ นาม มธุกรุกฺเข ฐีตปาสาณถูปสฺส คโต. ตโต วุตฺติก นาม วาปิยา ทกฺขิณวาน โกฏิโต กณิการ เสลสฺส คโต. ตโต ฉนฺนชฺฌาปิตเสลสฺส คโต. ตโต กุกฺกุฏสิว นาม อุปาสกสฺส มธุกรุกฺเข ฐีตํ ถูปํ คโต. ตโต โสณฺฑํ นาม เสลํ คโต. ตโต สพรํ นาม ปาสาณํ คโต. ตโต เอลาลติตฺถสฺส คโต. ตโต โสพฺภ มชฺฌิเมน คนฺตฺวา อสฺสพนฺธนํ นาม ฐานํ คโต. ตโต ปาสาณสฺส มตฺถเก อุทก กากํ นาม นิคฺโรธํ คโต. โส รุกฺโข อุทก กากานํ วุสิต ภาเวน เอวํ นาม ชาโต. ตโต ตมฺพติตฺถํ นาม คนฺตา มหาจาริกสฺสนาม ถูปมคฺคสฺส คโต. ตโต อสฺสมณฺฑลปิฏฺฐึ คโต. ตโต มหา กทมฺพ ปสฺเส ฐีตํ ปาสาณถูปํ คโต. ตโต มหา ราชุวาปิยา อุตฺตรโกฏิยา ฐีตํ มหานิคฺโรธรุกฺขํ คโต. ตโต มหาวนปิฏฺฐึ คโต. ตโต โลณสาครสฺส อนฺเต รชตเสลํ คโต. ปุน อาวตฺติตฺวา สิคาล ปาสาเณเยว ฐีโต. อิมํ เอตฺตกํ ปเทสํ สมนฺตโต ปริจฺฉินฺทาเปตฺวา ราชา อทาสิ. วิหารสฺส พหู อารามิเก จ (เตสํ) วิวิธานิ อุปกรณานิ (จ) ทาเปตฺวา สพฺเพ ปาการโตรณาทโย การาเปตฺวา วิหารํ นิฏฺฐาเปตฺวา โรหณเมว คโต. Ở đó, ranh giới (sīmā) nên được biết như sau: Về phía đông, đi đến tảng đá Sigāla. Từ đó, đi về phía bên trái của làng Macchasela, bỏ qua khu đất làng tên là Koṭasīmā, rồi đi đến làng Gaṇadvāra. Từ góc đập nước phía bắc của hồ Citta, đi đến tảng đá Piṭṭhipāsāṇa trong khu đất làng Vara. Từ đó, đi đến tháp đá dựng ở cây madhuka tên là Sālika. Từ đó, từ góc đập nước phía nam của hồ tên là Vuttika, đi đến núi Kaṇikāra. Từ đó, đi đến núi Channajjhāpita. Từ đó, đi đến tháp dựng ở cây madhuka của một nam cư sĩ tên là Kukkuṭasiva. Từ đó, đi đến núi tên là Soṇḍa. Từ đó, đi đến tảng đá tên là Sabara. Từ đó, đi đến bến nước Elāla. Từ đó, đi qua giữa vực thẳm, đến nơi tên là Assabandhana. Từ đó, đi đến cây đa tên là Udakakāka trên đỉnh tảng đá. Cây ấy có tên như vậy vì là nơi ở của loài quạ nước. Từ đó, đi đến bến nước Tamba, rồi đến con đường tháp tên là Mahācārikassa. Từ đó, đi đến Assamaṇḍalapiṭṭhi. Từ đó, đi đến tháp đá dựng bên cạnh cây Kadamba lớn. Từ đó, đi đến cây đa lớn dựng ở góc phía bắc của hồ Mahārāju. Từ đó, đi đến Mahāvanapiṭṭhi. Từ đó, đi đến núi Rajata ở cuối Loṇasāgara. Quay trở lại, dừng lại chính tại tảng đá Sigāla. Sau khi đã cho phân định một khu vực rộng lớn như vậy ở xung quanh, đức vua đã cúng dường. Sau khi đã cho cúng dường nhiều người phục vụ trong tu viện và các vật dụng khác nhau (cho họ), và sau khi đã cho xây dựng tất cả tường rào, cổng thành, v.v., và hoàn tất tu viện, ngài đã đi đến Rohaṇa. ราชา ปสนฺนหทโย มหาปุญฺโญ มหาพโล; กาเรตฺวา อุตฺตมํ ถูปํ กญฺจนคฺฆีก โสภิตํ. Đức vua, tâm hoan hỷ, phước lớn, oai lực lớn; Đã cho xây dựng bảo tháp tối thượng, được trang hoàng bằng đỉnh vàng. พนฺธาเปตฺวา ตโต สีมํ วฏฺฏคามญฺจ โสฬส; ทตฺวา อารามิกานญฺจ สพฺพุปกรณานิ จ. Sau đó, ngài cho thiết lập ranh giới và mười sáu ngôi làng xung quanh; Và cúng dường những người phục vụ cùng tất cả các vật dụng. ตโต โส โรหณํ คนฺตฺวา มหาเสนาปุรกฺขโต; วิหารเทวิยา สทฺธึ โมทมาโน วสี ตหึ. Sau đó, ngài đi đến Rohaṇa, với đại quân đi trước; Cùng với hoàng hậu Vihāradevī, ngài hoan hỷ an trú tại đó. เถโร ปน ตตฺเถว วิหรนฺโต โย อิมสฺมึ วิหาเร วสนฺโต ตถาคตสฺส เอกคนฺธกุฏิยํ วุตฺโถ วิย ภวิสฺสตีติ ขฺยากริตฺวา ตโต ปฏฺฐาย สีลาจารสมาธิสมาปตฺติปฏิลทฺธชฬภิญฺญาปฏิสมฺภิทปฺปตฺเตหิ ขีณาสเวหิ ปริวาเรตฺวา สพฺพ พุทฺธคุณํ อนุสฺสรนฺโต จิรํ วสิตฺวา ตตฺเถว อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ. Vị Trưởng lão, trong khi an trú tại chính nơi đó, đã tuyên bố rằng: “Bất cứ ai an trú trong tu viện này sẽ giống như đã trú trong hương thất duy nhất của đức Như Lai.” Kể từ đó, được các vị A-la-hán, những người đã đạt được sáu thắng trí và các tuệ phân tích, những người đã thành tựu trong giới hạnh, thiền định và chứng đắc, vây quanh, ngài đã an trú một thời gian dài, luôn tưởng niệm tất cả các ân đức của chư Phật, và tại chính nơi đó, ngài đã nhập Vô dư y Niết-bàn. อเนกคุณสมฺปนฺโน ติสฺสตฺเถโร พหุสฺสุโต; ชนานํ สงฺคหํกตฺวา นิพฺพุโต โส อนาสโว. Trưởng lão Tissa, bậc đa văn, người đã thành tựu nhiều đức hạnh; Sau khi nhiếp hóa dân chúng, ngài, bậc vô lậu, đã tịch diệt. เถราปิ เต สีลสมาธิยุตฺตา,พหุสฺสุตา สาธุคุณาภิรามา; ปญฺญาปภาวายุปฺปนฺนจิตฺตา,คุณากรา ตานยุตา ชนานํ. Các vị Trưởng lão ấy, những người đầy đủ giới và định, bậc đa văn, ưa thích các thiện đức; Tâm sanh khởi từ năng lực của trí tuệ, là kho tàng của các đức hạnh, là nơi nương tựa của dân chúng. ปหีนภวสํสารา ปภินฺนปฏิสมฺภิทา; นามรูปํ สมาสนฺโต เปสลา ฉินฺนพนฺธนา. Đã từ bỏ vòng luân hồi sinh tử, đã chứng đắc các tuệ phân tích; Đã liễu tri danh và sắc, các ngài thật đáng mến, đã cắt đứt mọi ràng buộc. สตฺตานํ อุตฺตมํ สนฺตึ กตฺวา จ ชนสงฺคหํ; นิพฺพุตา เต มหาปญฺญา ปทีโปจ สุมานสา. Sau khi mang lại sự an tịnh tối thượng cho chúng sanh và nhiếp hóa dân chúng; Các ngài, những bậc đại trí, với tâm hoan hỷ, đã tịch diệt như những ngọn đèn. อิติ อริยชนปฺปสาทนตฺถาย กเต ธาตุวํเส Như vậy, trong Xá-lợi Sử, được soạn vì mục đích làm phát sanh tín tâm nơi các bậc Thánh nhân. ธาตุนิธานาธิกาโร นาม Chương có tên là Tôn trí Xá-lợi. ปญฺจโม ปริจฺเฉโท. Chương thứ năm. อิมินา การาปิตวิหารา กเถตพฺพา; วิหารเทวีมหาวิหารํ, ฉาตปพฺพต วิหารํ, สมุทฺทวิหารํ, จิตฺตลปพฺพตวิหารํ, ภทฺทปาสาณทฺวารวิหารํ, อจฺฉคลฺล วิหารํ, โกฬมฺพติสฺสปพฺพตวิหารํ, คณวิหารํ, กาลกวิหารํ, ทุกฺขปาลก วิหารํ, อุจฺจงฺคณวิหารํ, โกฏิติสฺสวิหารํ, ตสฺส ปน เอกนามํ กตฺวา การาปิเต มหาคาเม ติสฺสมหาวิหาราทึ กตฺวา เอกสตอฏฺฐวีสวิหารานิ กตานิ อเหสุํ. Các tu viện do ngài cho xây dựng cần được kể ra: Vihāradevīmahāvihāra, Chātapabbatavihāra, Samuddavihāra, Cittalapabbatavihāra, Bhaddapāsāṇadvāravihāra, Acchagallavihāra, Koḷambatissapabbatavihāra, Gaṇavihāra, Kālakavihāra, Dukkhapālakavihāra, Uccaṅgaṇavihāra, Koṭitissavihāra. Lại nữa, sau khi đặt một tên chung cho ngôi làng lớn nơi Tissamahāvihāra và các tu viện khác được xây dựng, tổng cộng đã có một trăm hai mươi tám tu viện được xây dựng. อฏฺฐวีสเอกสตวิหารญฺจ มหารหํ; วิหารเทวิยา สทฺธึ การาเปสิ มหายโส. Bậc đại danh tiếng, cùng với hoàng hậu Vihāradevī, đã cho xây dựng một trăm hai mươi tám tu viện nguy nga. ตโต ปฏฺฐาย ราชา มหาทานํ ทตฺวา ปุญฺญานิ กตฺวา ตโต จุโต เทวโลเก นิพฺพตฺติ. Kể từ đó, đức vua sau khi thực hiện đại thí và làm các công đức, khi mệnh chung đã tái sanh vào cõi trời. กตฺวานิ ปุญฺญกมฺมานิ อเนกานิ มหายโส; อตฺถํ ชนสฺส กตฺวาน คนฺตฺวาน ตุสิตํ ปุรํ. Bậc đại danh tiếng, sau khi đã làm vô số các công đức, và mang lại lợi ích cho dân chúng, đã đi đến cõi trời Đâu-suất. โส ตตฺถ ทิพฺพสมฺปตฺตึ จีรํ ภุญฺชิย นนฺทิโต; มหาวีภวสมฺปนฺโน เทวตานํ ปุรกฺขโต. Tại đó, ngài hưởng thụ thiên phúc trong một thời gian dài, hoan hỷ, đầy đủ sự huy hoàng vĩ đại, được các chư thiên tôn kính. ตมฺปิ สมฺปตฺติโมหาย ชีววโลเก มโนรเม; โลกุตฺตรํ สิวํ เขมํ อิจฺฉนฺโต อาคมิสฺสติ. Từ bỏ cả sự sung túc ấy, ngài sẽ trở lại thế gian đáng ưa thích này, với mong muốn đạt được trạng thái siêu thế, an lành, và vững chắc. โส ตโต จุโต ชมฺพุทีเป นิพฺพตฺติตฺวา เมตฺเตยฺย ภควโต ปิตา สุพฺรหฺมา นาม ภวิสฺสติ. วิหารเทวี ตสฺเสว มาตา พฺรหฺมวตี นาม พฺราหฺมณี ภวิสฺสติ. อภยคามณีกุมาโร ตสฺเสว เมตฺเตยฺยสฺส ภควโต ปฐมคฺคสาวโก ภวิสฺสติ. กนิฏฺโฐ สทฺธาติสฺโส ทุติยคฺคสาวโก ภวิสฺสติ. Vị ấy, sau khi mệnh chung từ đó, sẽ tái sanh ở cõi Diêm-phù-đề và sẽ trở thành phụ thân của đức Thế Tôn Di Lặc, tên là Subrahmā. Hoàng hậu Vihāradevī sẽ trở thành mẫu thân của ngài, một bà-la-môn nữ tên là Brahmavatī. Hoàng tử Abhayagāmaṇī sẽ trở thành vị Thượng thủ Tinh văn thứ nhất của chính đức Thế Tôn Di Lặc ấy. Người em trai, Saddhātissa, sẽ trở thành vị Thượng thủ Tinh văn thứ hai. เอตฺตาวตา นลาฏธาตุ สํวณฺณนา สมตฺตา. Đến đây, phần tường thuật về xá-lợi trán đã hoàn tất. ธาตุวํโส สมตฺโต. Xá-lợi Sử đã hoàn tất. อเนน ปุญฺญกมฺเมน สํสรนฺโต ภวาภเว; สพฺพตฺถ ปณฺฑิโต โหมี สาริปุตฺโตว ปญฺญวา. Do công đức này, trong khi con luân hồi trong các cõi; Mong con ở mọi nơi đều là bậc hiền trí, có trí tuệ như ngài Xá-lợi-phất. อริเมทสฺส พุทฺธสฺส ปพฺพชิตฺวาน สาสเน; นิพฺพานํ ปาปุณิตฺวาน มุญฺเจมิ ภวพนฺธนา. Sau khi xuất gia trong giáo pháp của đức Phật Di Lặc; Sau khi chứng đắc Niết-bàn, mong con thoát khỏi sự ràng buộc của các cõi. อเนน เม สพฺพภวาภเว’หํ,ภเวยฺยเมกนฺตปรานุกมฺปี; กุลี พลี เจว สตี มตี จ,กวีหิสนฺเตหิ สทา สมงฺคี. Do phước này, trong tất cả các kiếp sống của con, mong con là người chỉ có lòng bi mẫn đối với chúng sanh khác; Mong con luôn được sanh vào dòng dõi cao quý, có sức mạnh, chánh niệm và trí tuệ, và được gần gũi các bậc hiền triết. ปญฺญาวนฺตานํ อคฺโค ภวตุ. Nguyện trở thành bậc đứng đầu trong số những người có trí tuệ.