ธาตุปาฐ วิลาสินิยา
A Iluminadora do Dhātupāṭha
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
Homenagem ao Abençoado, ao Nobre, ao Perfeitamente Iluminado
๑.
1.
สมฺมาสมฺพุทฺธ สูริโย โย สมฺโพโธ ทโย ทิโต;
ชคุ ปงฺกช สงฺฆาเต โพธยี ปณมามิ ตํ.
O Sol do Perfeitamente Iluminado, que surgiu com a compaixão do Despertar e fez florescer a multidão de lótus do mundo; a ele eu presto homenagem.
๒.
2.
สทฺธมฺมภานุ โย โลกา โลกํ กตฺวาน ธี ตมํ;
ธํสยี มุนินา สมฺมา ปาตุภูโต นมามิ ตํ.
O Sol do Verdadeiro Dhamma, que iluminando o mundo, destruiu a escuridão da mente; manifestado corretamente pelo Sábio, a ele eu presto homenagem.
๓.
3.
สิลคนฺธสมากิณฺโณ พุทฺโธ สทฺธมฺมหาย โย;
สงฺฆโตยรุโห ปาณ ลี โตเสสิ นมามิ ตํ-
Repleto com a fragrância da virtude, o Buda que, através do sublime Dhamma, satisfez os seres vivos como a água nutre os lótus; a ele eu presto homenagem.
๔.
4.
นตฺวา มม ครุํวาสิ ปทุมาราม นามกํ;
ปาฬึ นิสฺสาย กสฺสา หํ ธาตุปาฐวิลาสินิ-
Tendo prestado homenagem ao meu mestre, residente de Padumārāma, baseando-me no Pāli, comporei a Dhātupāṭhavilāsinī.
๕.
5.
อิมญฺหิ คนฺถกรณํ สตฺถาคมนเย รโต;
มูกลํคมุ สงฺขาเต คาเม สชฺชนการิเต-
Esta composição de livro, por alguém dedicado ao método das escrituras do Mestre, na aldeia chamada Mūkalaṅgamu, estabelecida por pessoas virtuosas,
๖.
6.
สุวิสุทฺธารามนาม วิหารมฺหิ นิวาสโก;
ตสฺมึ ปธาน เถโร สิ กตญฺญู สนฺตวุตฺติ โย-
residente no vihara chamado Suvisuddhārāma. Naquele lugar, havia um thera principal, grato e de conduta pacífica,
๗.
7.
คุณาลงฺการนาโม โส เถโร เถรนฺวเย รโต;
ยาจิ มํ อภิคนฺตฺวาน มิตฺโต เม วงฺกมานโส.
chamado Guṇālaṅkāra, um thera dedicado à linhagem dos theras; ele, aproximando-se de mim, meu amigo de mente benevolente, solicitou-me esta obra.
๘.
8.
พุทฺโธ เหสฺสํ ยทา โลเก นิทฺเทโส หํ ตทา อิติ;
ปาปุณิสฺส มหงฺการํ โก วาโท ปนิ หนฺตเร-
Quando eu me tornar um Buda no mundo, serei então livre de desejos; alcançarei a grande ausência de egoísmo, que dizer então de outros obstáculos intermediários?
อปฺปจฺจโย ปโร โหติ ภูวาทิ คณโต สติ;
สุทฺธกตฺตุ กิรยาขฺยาเน สพฺพธาตุก นิสฺสิตํ-
O sufixo 'a' vem depois, quando pertence ao grupo bhūvādi; na declaração do agente puro da ação, dependente de todos os afixos verbais...
ปยุตฺโต กตฺตุนา โยเค ฐิโต เยวา ปฺปธานิเย;
กิรยํ สาเธติ เอตสฺส ทีปกํ สาสเน ปทํ-
Empregado em conexão com o agente, permanecendo na posição secundária, ele realiza a ação; esta palavra é uma iluminadora no ensinamento.
กรณ วจนํเยว เยภุยฺเยน ปทิสฺสติ;
อาขฺยาเต การิตฏฺฐานํ สนฺธาย กถิตํ อิทํ;
น นาเม การตฏฺฐานํ โพเธตา อิติอาทิกํ-
O caso instrumental é visto principalmente; isso é dito em referência ao sentido causativo no verbo, não ao sentido causativo no substantivo, como em 'bodhetā', etc.
สุนเขหิปิ ขาทาเปนฺติ อิจฺจาทินิ ปทานิตุ;
อาหริตฺวาน ทีเปยฺย ปโยค กุสโล พุโธ-ยี.
O sábio, habilidoso no uso da linguagem, deve ilustrar trazendo palavras como 'sunakhehipi khādāpenti' ('eles fazem ser comido até por cães'), etc.
กถิโต สจฺจ สงฺเขเป ปจฺจนฺต วจเนน เว;
ภุยฺยเต อิติ สทฺทสฺส สมฺพนฺโธ ภาวทีปโน-
Declarado no Saccasaṅkhepa com o caso nominativo, de fato, a conexão da palavra 'bhūyyate' ilumina o sentido do estado de ser (bhāva).
นิทฺเทสปาฬิยํ รูปํ วิโหติ วิหวียติ;
อิติ ทสฺสนโตวาปิ ปจฺจตฺตวจนํ ถิรํ-
Na própria passagem do Niddesa, a forma 'vihoti' ou 'vihavīyati' é vista; portanto, o caso nominativo é estabelecido.
ตถา ธชคฺคสุตฺตนฺเต มุนินา หจฺจ ภาสิเต;
โส ปหียิสฺสติ อิติ ปาฬิทสฺสนโตปิจ-
Da mesma forma, no Dhajagga Sutta, falado diretamente pelo Sábio: 'so pahīyissati' ('ele será abandonado'), conforme visto no texto Pāli.
ปารมิตานุ ภาเวน มเหสีนํว เทหโต;
สนฺนิ นิปฺผาทนา เนว สกฺกฏาทิ วโจ วิย-
Pelo poder das perfeições, como do corpo dos Grandes Sábios, a produção de sons não é como a fala sânscrita, etc.
ปจฺจตฺต ทสฺสเนเนว ปุริสตฺตย โยชนํ;
เอกวจนิกญฺจาปิ พหุวจนิกมฺปิจ;
กาตพฺพ มิติ โน ขนฺตี ปรสฺสปทอาทิเก-
Apenas pela visão do nominativo, a aplicação das três pessoas, tanto no singular quanto no plural, deve ser feita; esta é a nossa preferência em relação às desinências ativas (parassapada), etc.
ภาเว กิรยาปทํ นาม ปาฬิยา อติทุทฺทสํ;
ตสฺมา ตคฺคหณูปาโย วุตฺโต เอตฺตาวตา มยา-ยี.
O verbo no sentido impessoal (bhāve) é extremamente difícil de ver no Pāli; por isso, o método para compreendê-lo foi explicado por mim até aqui.
ยํ ติกาลํ ติปุริสํ กิรยาวาจิ ติการกํ;
อตฺติลิงฺคํ ทฺวิวจนํ ต ทาขฺยาตนฺติ วุจฺจติ-ยี.
Aquilo que expressa os três tempos, as três pessoas, os três fatores da ação, que não tem gênero e tem dois números (singular e plural), isso é chamado de verbo (ākhyāta).
อาขฺยาต สาคร มถ ชฺชตนิ ตรงฺคํ,ธาตุชฺชลํ วิกรณ คม กาลมีนํ;
โลปา นุพนฺธ รย มตฺถ วิภาคตีรํ,ธีรา ตรนฺติ กวิโน ปุถุ พุทฺธิ นาวา-ยี.
Os sábios e poetas cruzam o oceano dos verbos, cujas ondas são o tempo aoristo, cujas águas são as raízes, cujos peixes são os afixos, os aumentos e o tempo, cuja correnteza são as elisões e os marcadores, e cuja margem é a distinção de significados, usando o barco de sua vasta inteligência.
จกฺขกฺขี นยนํ เนตฺตํ โลจนํ ทิฏฺฐิ ทสฺสนํ;
เปกฺขนํ อจฺฉิ ปมฺหนฺตุ ปขุมนฺติ ปวุจฺจติ-ยิ.
Cakkhu, akkhi, nayana, netta, locana, diṭṭhi, dassana, pekkhana e acchi [são palavras para o olho]; e 'pamha' é dito ser o mesmo que 'pakhuma' (cílio).
‘‘ปพฺพาชิโต สกา รฏฺฐา, อญฺญํ ชนปทํ คโต,มหนฺตํ โกฏฺฐํ กยิราถ, ทุรุตฺตานํ นิเวตเว’’-
'Aquele que foi exilado de seu próprio reino e foi para outro país deve construir um grande celeiro para armazenar as palavras duras que receber.'
โปราณ เมตํ อตุล เนตํ อชฺชตนามิว,นินฺทนฺติ ตุณฺหิ มาสีนํ นินฺทนฺติ พหุภาณินํ;
มิตภาณินมฺปิ นินฺทนฺติ นตฺถิ โลเก อนินฺทิโต-
Isto é antigo, ó Atula, não é de hoje: eles criticam quem se senta em silêncio, criticam quem fala muito, e criticam quem fala com moderação. Não há ninguém no mundo que não seja criticado.
นครํ ยถา ปจฺจนฺตํ ‘‘คุตฺตํ’’ สนฺตรพาหิยํ,เอวํ ‘โคเปถ’ อตฺตานํ, ขเณ เว มา อุปจฺจคา-
Como uma cidade de fronteira, guardada por dentro e por fora, assim deveis proteger a vós mesmos. Não deixeis o momento passar.
ธิรตฺถุ ตํ วิสวนฺตํ, ยมหํ ชีวิต การณา,วนฺตํ ปจฺฉา วมิสฺสามิ, มตํ เม ชิวิตํ วรํ-
Maldito seja aquele veneno que, por causa da vida, eu vomitaria e depois engoliria novamente! A morte é melhor para mim do que tal vida.
วิลุปฺปเตว ปุริโส, ยาวสฺส อุปกปฺปติ,ยทา จญฺเญ วิลุมฺปนฺตี, โส วิลุตฺโต วิลุมฺปตี-
O homem saqueia apenas enquanto isso o beneficia; mas quando outros o saqueiam, ele, tendo sido saqueado, saqueia de volta.
‘‘อปฺปมาโท อมตปทํ, ปมาโท มจฺจุโน ปทํ,อปฺปมตฺตา น มียนฺติ, เย ปมตฺตา ยถามตา’’.
'A diligência é o caminho para a imortalidade, a negligência é o caminho para a morte. Os diligentes não morrem, os negligentes são como se já estivessem mortos.'
๑.
1.
ญาณวิมล ติสฺสาขฺโย, โย มหาสงฺฆ นายโก,มรมฺมวํสํ อาโทจ, ทีเป สณฺฐาปยี อิธ-
Aquele chamado Ñāṇavimalatissa, que foi o grande líder da Sangha, estabeleceu pela primeira vez a linhagem de Myanmar (Marammavaṃsa) aqui nesta ilha.
๒.
2.
ตสฺส ปธาน สิสฺโสสิ, ปาฬิ ยฏฺฐกถา วิทู,ธมฺมธาร สมญฺญาโต, โย มหา สงฺฆสามิโก-
Seu principal discípulo foi o conhecedor do Pāli e dos comentários, conhecido como Dhammadhāra, o grande senhor da Sangha.
๓.
3.
โย ตสฺส มุขฺยสึสฺสา สิ, ธมฺเม สตฺเถว โกวิโท,ญาณานนฺท มหาเถโร, เข มา วิย สุปากโฏ-
Aquele que foi seu principal discípulo, perito no Dhamma e nos tratados, foi o Mahāthera Ñāṇānanda, muito famoso como Khemā.
๔.
4.
วิมลสาร ติสฺสาขฺโย, มหาสํสาธิโป กวิ,สิสฺโสสิ ทุติโย ตสฺส, ปริยตฺติ วิสารโท-
Aquele chamado Vimalasāratissa, líder da grande assembleia e poeta, foi seu segundo discípulo, perito nos textos sagrados (pariyatti).
๕.
5.
ปทุมาราม นาโม เม, อาเจโร เถรปุงฺคโว,ตติโย ตสฺส สิสฺโส สิ สิกฺขาคารว สญฺญุโต-
Aquele chamado Padumārāma, meu mestre, um thera eminente, foi seu terceiro discípulo, dotado de respeito pelo treinamento.
๖.
6.
สงฺฆาธิโปจ วิมล, สาราขฺโย เถรกุญฺชโร,ปทุมาราม วิขฺยาต, มหาเถโร จิเม ทุเว-
O líder da Sangha chamado Vimalasāra, um thera proeminente, e o famoso Mahāthera Padumārāma — estes dois...
๗.
7.
ธมฺมาธาร มหาสงฺฆ, สามิโนจ อุปนฺติเก,ญาณานนฺท มหาเถร, สฺสนฺติเกว สมุคฺคหุํ-
...estudaram na presença do grande senhor da Sangha, Dhammadhāra, e na presença do Mahāthera Ñāṇānanda.
๘.
8.
เตสุ โข ปทุมาราม มหาเถโร อวํ มมํ,สิกฺขยิ สทฺท สตฺเถจ, ปาฬิยฏฺฐกถาสุ จ-
Entre eles, o Mahāthera Padumārāma me ensinou a ciência das palavras (gramática) e o Pāli com seus comentários.
๙.
9.
ตสฺมึ ทิวงฺคเต ปจฺฉา, ฉนฺโท วฺยากรณาทิกํ,วิมลสาร มหาเถร, สฺสนฺติเกจ สมุคฺคหึ-
Após o seu falecimento, estudei métrica, gramática e outras matérias na presença do Mahāthera Vimalasāra.
๑๐.
10.
ตสฺส โข ปทุมาราม มหาเถรสฺส ธีมโต,สิสฺเสน ญาณติลก เถเรน สํสสามินา-
Pelo discípulo daquele sábio Mahāthera Padumārāma, o Thera Ñāṇatilaka, senhor da assembleia,
๑๑.
11.
พุทฺธสฺส ปรินิพฺพาณ วีสหสฺเส จตุสฺสเต,ส สตฺตตฺยาธิเก วสฺเส เชฏฺฐมาเส มโนรเม-
no ano de dois mil e quatrocentos e setenta e sete após o parinibbāna do Buda, no agradável mês de Jeṭṭha,
๑๒.
12.
อฏฺฐมิยํ กาฬปกฺเข, กตายํ มติสูทนี,ธาตุปาฐตฺถ โพธาย ธาตุปาฐ วิลาสินี-
no oitavo dia da quinzena escura, esta 'Dhātupāṭhavilāsinī', que purifica a mente, foi feita para a compreensão do significado do Dhātupāṭha.
๑๓.
13.
อาทิ มุทฺทาปนํ อสฺสา, คุณาลงฺการ นามิโน,โอโนชิตํ, มมายตฺตํ ตโตปริ ตปสฺสิโน-
A primeira impressão desta obra foi confiada ao Thera chamado Guṇālaṅkāra; depois disso, ficou sob a responsabilidade de mim, o asceta.
๑๔.
14.
สิสฺโส มยฺหํ คุนานนฺโท อุนากุรุว คามโช,มมุ ปตฺถมฺหิโต อาสิ, คณฺฐิฏฺฐาเนสนาทิโต;
Meu discípulo Guṇānanda, nascido na aldeia de Unākuruva, me auxiliou na busca por passagens difíceis, etc.
๑๕.
15.
พสฺตฺยํ สมญฺญโก ราชา, มจฺโจ มม ปิตา อหุ,โอนฺตีนฺยา วี สนามา เม มาตา เสนาปตานฺยนุ–
Meu pai foi um ministro do rei chamado Bastian, e minha mãe se chamava Ontīnyā, descendente de um general.
๑๖.
16.
อาเจรา เจว ปาเจรา, ชนโก ชนนีว เม,เทวา เจตฺยงฺคิโน สพฺเพ, เนนปปฺโปนฺตุ นิพฺพุตินฺติ-
Que meus mestres e antepassados, meu pai e minha mãe, os devas e todos os seres vivos alcancem a libertação através disso!
ธาตุปาฐวิลาสินิยา สมาปฺตยิ.
Aqui termina a Dhātupāṭhavilāsinī.