1

දාඨාවංසො

ทาฐาวงศ์

---

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

---

1.

๑.

---

විසාරදං වාදපථාති වත්තිනං,තිලොකපජ්ජොතමසය්හසාහිනං;

අසෙස ඤෙය්‍යාවරණප්පහායිනං,නමාමි සත්ථාරමනන්තගොචරං.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระศาสดาผู้ดำเนินไปในทางแห่งวาทะอย่างแกล้วกล้า ผู้ทรงส่องโลกทั้งสามให้สว่างไสว ผู้ทรงอดทนต่อสิ่งที่ไม่พึงปรารถนา ผู้ทรงละเครื่องกั้นคือไญยธรรมทั้งปวงได้สิ้นเชิง ผู้มีโคจรหาที่สุดมิได้

---

2.

๒.

---

තිලොක නාථප්පභවං භයාපහං,විසුද්ධවිජ්ජාචරණෙහි සෙවිතං;

පපඤ්ච සංයොජනබන්ධනච්ඡිදං,නමාමි ධම්මං නිපුණං සුදුද්දසං.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระธรรมอันละเอียดอ่อน เห็นได้ยากยิ่ง อันมีแดนเกิดจากพระนาถะแห่งโลกทั้งสาม ผู้ขจัดภัย อันท่านผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะอันบริสุทธิ์ซ่องเสพ ผู้ตัดเครื่องผูกพันคือปปัญจะและสังโยชน์

---

3.

๓.

---

පසාදමත්තෙන’පි යත්ථ පාණිනො,ඵූසන්ති දුක්ඛක්ඛයමච්චුතං පදං;

තමාහුණෙය්‍යං සුසමාහිතින්ද්‍රියං,නමාමි සඞ්ඝං මුනිරාජසාවකං.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระสงฆ์สาวกของพระจอมมุนี ผู้ที่สัตว์ทั้งหลายแม้เพียงด้วยความเลื่อมใส ย่อมถูกต้องซึ่งบทอันไม่เคลื่อนคือความสิ้นไปแห่งทุกข์ ผู้ควรแก่ทักษิณา มีอินทรีย์อันตั้งมั่นดีแล้ว

---

4.

๔.

---

විභුසයං කාළකනාගරන්ව යං,පරක්කමො කාරුණිකො චමූපති;

ගවෙසමානො ජිනසාසනස්ස යො,විරූළ්හිමත්ථඤ්ච ජනස්ස පත්ථයං.

จอมทัพผู้มีพระนามว่าปรักกมะ ผู้มีความกรุณา ผู้ประดับประดากาฬกนครวงศ์ ผู้แสวงหาความเจริญแห่งพระศาสนาของพระชินเจ้า และปรารถนาประโยชน์และความเจริญแก่ปวงชน

---

5.

๕.

---

සුධාමයූඛාමල පණ්ඩුවංසජං,විරූළ්හසද්ධං මුනිරාජසාසනෙ;

පියං වදං නීතිපථානුවත්තිනිං,සදා පජානං ජනිකං’ව මාතරං.

ผู้เกิดในวงศ์ปัณฑุอันบริสุทธิ์ดุจแสงจันทร์ ผู้มีความศรัทธาอันเจริญในพระศาสนาของพระจอมมุนี ผู้กล่าวคำไพเราะ ผู้ประพฤติตามทางแห่งนิติ ประดุจมารดาผู้ให้กำเนิดแก่ปวงชนอยู่เสมอ

---

6.

๖.

---

පියං පරක්කන්තිභුජස්ස රාජිනො,මහෙසි මච්චුන්නතඛුද්ධිසම්පදං;

විධාය ලීලාවතිමිච්ඡිතත්ථදං,අසෙස ලඞ්කාතලරජ්ජලක්ඛියං.

พระมเหสีผู้เป็นที่รักของพระราชาปรักกันติภุชะ ผู้ถึงพร้อมด้วยพระปัญญาอันสูงยิ่ง ทรงสถาปนาพระนางลีลาวดีผู้ประทานประโยชน์ที่ปรารถนา ผู้เป็นสิริแห่งราชสมบัติทั่วพื้นเกาะลังกา

---

7.

๗.

---

කුමාරමාරාධිතසාධුමන්තිනං,මහාදයං පණ්ඩුනරින්ද වංසජං;

විධාය සද්ධං මධුරින්දනාමකං,සුසික්ඛීතං පාවචනෙ කලාසු ච.

ผู้ทรงบำรุงกุมารผู้มีปัญญาดี ผู้มีพระทัยกรุณามาก ผู้เกิดในวงศ์แห่งพระราชาปัณฑุ ผู้ทรงกระทำพระนามว่า มธุรินทะ ผู้มีความศรัทธา ผู้ได้รับการศึกษาดีแล้วในพระศาสนาและศิลปะทั้งหลาย

---

8.

๘.

---

නරින්දසුඤ්ඤං සුචිරං තිසීහළං,ඉතිප්පතීතං අයසං අපානුදි;

චිරං පණීතෙන ච චිවරාදිනා,සුසඤ්ඤතෙ සංයමිනො අතප්පයි.

ผู้ทรงขจัดความเสื่อมเสียที่เกิดขึ้นในไตรสีหฬที่ว่างจากพระราชามานาน และทรงบำรุงพระภิกษุผู้สำรวมดีแล้ว ผู้มีอินทรีย์อันระงับแล้ว ด้วยจีวรและสิ่งประณีตอื่นๆ มานาน

---

9.

๙.

---

චිරට්ඨිතිං පාවචනස්ස ඉච්ඡතා,කතඤ්ඤුනා වික්කම බුද්දිසාලිනා;

සතීමතා චන්දිම බන්ධුකිත්තිනා,සගාරවං තෙන’භීයාචිතො අහං.

ข้าพเจ้าถูกผู้นั้นอ้อนวอนด้วยความเคารพ ผู้ปรารถนาความตั้งมั่นแห่งพระศาสนาตลอดกาลนาน ผู้มีความกตัญญู ผู้มีปัญญาและกำลังอันรุ่งเรือง ผู้มีสติ ผู้มีเกียรติประดุจพระจันทร์

---

10.

๑๐.

---

සදෙස භාසාය කවීහි සීහළෙ,කතම්පි වංසං ජිනදන්තධාතුයා;

නිරුත්තියා මාගධිකාය වුද්ධියා,කරොමි දීපන්තරවාසිනං අපි.

แม้กวีทั้งหลายในเกาะสีหฬได้กระทำซึ่งวงศ์แห่งพระทันตธาตุของพระชินเจ้าด้วยภาษาของตนแล้ว ข้าพเจ้าก็จะกระทำ (ซึ่งวงศ์นั้น) เพื่อความเจริญแห่งภาษามาคธี และเพื่อชาวเกาะอื่นๆ ด้วย

---

11.

๑๑.

---

ජීනො’යමිද්ධෙ අමරව්හයෙ පුරෙ,කදාචි හුත්වාන සුමෙධනාමකො;

සවෙදවෙදඞ්ගවිභාගකොවිදො,මහද්ධනෙ විප්පකුලම්හි මාණවො.

พระชินเจ้าพระองค์นี้ในอดีตกาล ณ เมืองชื่ออมรวดีอันรุ่งเรือง ได้เคยเป็นมาณพชื่อสุเมธะ เป็นมาณพในตระกูลพราหมณ์ผู้มั่งคั่ง ผู้เชี่ยวชาญในการจำแนกพระเวทและเวทางค์ทั้งปวง

---

12.

๑๒.

---

අහඤ්හි ජාතිබ්‍යසනෙන පීළිතො,ජරාභිභුතො මරණෙන ඔත්ථටො;

සිවං පදං ජාතිජරාදිනිස්සටං,ගවෙසයිස්සං’ති රහො විචින්තිය.

เราถูกความทุกข์คือชาติเบียดเบียน ถูกชราครอบงำ ถูกมรณะปกคลุม เราจะแสวงหาบทอันเกษมที่พ้นจากชาติ ชรา เป็นต้น ดังนี้แล้วจึงคิดในที่ลับ

---

13.

๑๓.

---

අනෙකසඞ්ඛං ධනධඤ්ඤසම්පදං,පතිට්ඨපෙත්වා කපණෙසි දුච්චජං;

අනප්පකෙ පෙමභරානුබන්ධිනො,විහාය මිත්තෙ ච සුතෙච බන්ධවෙ.

ได้ตั้งทรัพย์สมบัติและข้าวเปลือกจำนวนมากที่ยากจะสละได้ไว้เพื่อคนยากจน ละมิตร บุตร และญาติทั้งหลาย ผู้มีความผูกพันด้วยความรักอันไม่น้อย

---

14.

๑๔.

---

පහාය කාමෙ නිඛිලෙ මනොරමෙ,ඝරාභිනික්ඛම්ම හිමාචලන්තිකෙ;

මහීධරං ධම්මිකනාම විස්සුතං,උපෙච්ච නානාතරුරාජිභුසිතං.

ละกามทั้งปวงอันน่ารื่นรมย์ ออกจากเรือนไปใกล้ภูเขาหิมพานต์ เข้าไปสู่ภูเขาที่ชื่อว่า ธัมมิกะ ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดี อันประดับด้วยหมู่ไม้นานาชนิด

---

15.

๑๕.

---

මනොනුකූලෙ සුරරාජනිම්මීතෙ,අසම්මිගානං අගතිම්හි අස්සමෙ;

නිවත්තචීරො අජිනක්ඛිපං වහං,ජටාධරො තාපස වෙසමග්ගහී.

ในอาศรมอันเป็นที่สบายใจ อันท้าวสักกะเนรมิตไว้ ในที่ที่สัตว์ร้ายเข้าไม่ถึง นุ่งห่มผ้าเปลือกไม้ ถือหนังเสือ มีชฎา ทรงเพศเป็นดาบส

---

16.

๑๖.

---

සුසඤ්ඤතත්තොපරිවාරි තින්ද්‍රියො,ඵලාඵලාදීහි පවත්තයං තනුං;

ගතො අභිඤ්ග්ඤාසු ච පාරමිං වසී,තහිං සමාපත්ති සුඛං අවින්දි සො.

มีตนอันสำรวมดีแล้ว มีอินทรีย์อันคุ้มครองแล้ว ยังอัตภาพให้เป็นไปด้วยผลไม้และรากไม้เป็นต้น เป็นผู้ชำนาญถึงความสำเร็จในอภิญญา ได้เสวยสุขแห่งสมาบัติในที่นั้น

---

17.

๑๗.

---

සුසජ්ජිතෙ රම්මපුරාධිවාසිනා,මහාජනෙන’ත්තමනෙන අඤ්ජසෙ;

පථප්පදෙසෙ අභියන්තමත්තනො,අනිට්ඨිතෙයෙව සුමෙධ තාපසො.

ดาบสสุเมธะยังไม่ทันเสร็จ (การจัดเตรียม) ในบริเวณทางที่พระองค์เสด็จมา อันชาวเมืองรัมมะบุรีผู้ยินดีจัดเตรียมไว้ดีแล้ว ด้วยมหาชนผู้มีใจยินดี

---

18.

๑๘.

---

අගාධඤෙය්‍යොදධීපාරදස්සිනං,භවන්තගුං නිබ්බනථං විනායකං;

අනෙකඛීණාසවලක්ඛසෙවිතං,කදා චි දීපඞ්කරබුද්ධමද්දස.

ได้เห็นพระพุทธเจ้าพระนามว่าทีปังกรในกาลครั้งหนึ่ง ผู้ทรงเห็นฝั่งแห่งมหาสมุทรคือไญยธรรมอันลึกซึ้ง ผู้ทรงถึงที่สุดแห่งภพ ผู้ไม่มีกิเลสเครื่องร้อยรัด ผู้เป็นผู้นำ ผู้ที่พระขีณาสพเป็นแสนๆ องค์พึงเสพ

---

19.

๑๙.

---

තතො සසඞ්ඝස්ස තිලොකභත්තුනො,පරිච්චජිත්වාන තනුම්පි ජීවිතං;

පසාරයිත්වාන ජටාජිනාදිකං,විධාය සෙතුං තනුමෙව පල්ලලෙ.

จากนั้น เพื่อพระผู้มีพระภาคผู้เป็นที่พึ่งแห่งโลกทั้งสามพร้อมด้วยพระสงฆ์ ได้สละแม้ร่างกายและชีวิต ได้แผ่ชฎาและหนังเสือเป็นต้น กระทำตนเองเป็นสะพานในหล่ม

---

20.

๒๐.

---

අනක්කමිත්වා කලලං මහාදයෙ,සභික්ඛුකො ගච්චතු පිට්ඨියා ඉති;

අධිට්ඨහිත්වාන නිපන්නකො තහිං,අනාථ මෙතං තිභවං සමෙක්ඛිය.

ด้วยความกรุณาอันยิ่งใหญ่ว่าอย่าเหยียบย่ำโคลน ขอพระภิกษุสงฆ์จงเดินไปบนหลังของเราเถิด ดังนี้แล้วจึงอธิษฐานแล้วนอนลงในที่นั้น พิจารณาเห็นภพทั้งสามนี้ว่าไม่มีที่พึ่ง

---

21.

๒๑.

---

දයාය සඤ්චොදිතමානසො ජනෙ,භවණ්ණවා උද්ධරිතුං දුඛද්දිතෙ;

අකාසි සම්බොධිපදස්ස පත්තියා,මහාභිනීහාරමුදග්ගවික්කමො.

มีใจอันความกรุณาชักนำไปในหมู่ชน เพื่อจะช่วยสัตว์ผู้ถูกทุกข์เบียดเบียนให้พ้นจากห้วงน้ำคือภพ ได้กระทำซึ่งมหาอภินิหารเพื่อบรรลุพระสัมโพธิญาณ ผู้มีความเพียรอันยิ่งใหญ่

---

22.

๒๒.

---

අථො විදිත්වා වසිනො තමාසයං,අදාසි සො ව්‍යාකරණං මහාමුනි;

තතො පුරං තම්හි තථාගතෙ ගතෙ,සයංවසී සම්මසි පාරමිගුණෙ.

ครั้นพระมหามุนีทรงทราบอัธยาศัยของดาบสนั้นแล้ว ได้ทรงพยากรณ์ (ว่าจักได้เป็นพระพุทธเจ้า) หลังจากนั้น เมื่อพระตถาคตเสด็จไปแล้ว ดาบสผู้มีอำนาญในตนเองได้พิจารณาคุณแห่งบารมี

---

23.

๒๓.

---

තතො ච කප්පානමලීනවික්කමො,අසංඛියෙ සො චතුරො සලක්ඛකෙ;

තහිං තහිං ජාතිසු බොධිපාචනෙ,විසුද්ධසම්භාරගුණෙ අපූරයි;

අථාභිජාතො තුසිතෙ මහායසො,විසුද්ධසම්බොධිපදොපලද්ධියා;

උදික්ඛමානො සමයං දයාධනො,චිරං විභුතිං අනුභොසි සබ්බසො.

จากนั้น ผู้มีความเพียรอันไม่ย่อหย่อน ได้บำเพ็ญคุณสมบัติคือบริขารอันบริสุทธิ์เพื่อการตรัสรู้ ในภพชาติต่างๆ ตลอดสี่อสงไขยแสนกัป ครั้นจุติจากภพดุสิตแล้ว ผู้มีพระยศยิ่งใหญ่ ผู้มีพระทัยประกอบด้วยพระกรุณา ทรงรอคอยเวลาเพื่อการบรรลุพระสัมโพธิญาณอันบริสุทธิ์ ได้เสวยความสุขสมบัติทุกประการมานาน

---

25.

๒๕.

---

සහස්සසඞ්ඛා දසචක්කවාලතො,සමාගතානෙකසුරාධිපාදිහි;

උදග්ගුදග්ගෙහි ජිනත්තපත්තියා,සගාරවං සො අභිගම්ම යාචිතො.

พระองค์ถูกเหล่าทวยเทพและจอมเทพจำนวนมากที่มาประชุมกันจากหมื่นจักรวาล ผู้มีความยินดีอย่างยิ่ง เพื่อการบรรลุความเป็นพระชินเจ้า อ้อนวอนด้วยความเคารพ

---

26.

๒๖.

---

තතො චවිත්වා කපිළව්හයෙ පුරෙ,සදා සතො සක්‍යකුලෙකකෙතුනො;

අහොසි සුද්ධොදනභුමිභත්තුනො,මහාදිමායාය මහෙසියා සුතො.

จากนั้นจุติจากภพดุสิตแล้ว ณ เมืองชื่อกบิลพัสดุ์ ผู้มีสติอยู่เสมอ ผู้เป็นธงชัยหนึ่งเดียวแห่งศากยวงศ์ ได้เป็นโอรสของพระเจ้าสุทโธทนะผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดิน และพระมเหสีพระนามว่ามหามายา

---

27.

๒๗.

---

විජාතමත්තො’ව වසුන්ධරාය සො,පතිට්ඨහිත්වාන දිසා විලොකයී;

තදා අහෙසුං විවටඞ්ගනා දිසා,අපූජයුං තත්ථ ච දෙවමානුසා.

พระองค์ประสูติแล้วก็ประทับยืนบนพื้นดิน ทรงทอดพระเนตรไปทั่วทิศ ในกาลนั้น ทิศทั้งหลายก็เปิดโล่ง และเทวดาและมนุษย์ทั้งหลายก็บูชาในที่นั้น

---

28.

๒๘.

---

ආධාරයුං ආතපවාරණාදිකං,අදිස්සමානාව නභම්භි දෙවතා;

පදානි සො සත්ත ච උත්තරාමුඛො,උපෙච්ච නිච්ඡාරයි වාචමාසභිං.

เทวดาทั้งหลายได้ทรงกั้นฉัตรและสิ่งอื่นๆ โดยไม่ปรากฏกายในอากาศ พระองค์เสด็จไปเจ็ดก้าวโดยหันพระพักตร์ไปทางทิศเหนือ แล้วเปล่งพระวาจาอันองอาจ

---

29.

๒๙.

---

යථත්ථසිද්ධත්තකුමාරනාමකො,මහබ්බලො යොබ්බනහාරිවිග්ගහො;

උතුත්තයානුච්ඡවිකෙසු තීසු සො,නුභොසි පාසාදවරෙසු සම්පදං.

พระกุมารผู้มีพระนามว่าสิทธัตถะตามความสำเร็จประโยชน์ ผู้มีพระกำลังมาก ผู้มีพระวรกายอันงดงามในวัยหนุ่ม ได้เสวยสมบัติในปราสาทอันประเสริฐสามหลังที่เหมาะสมกับฤดูทั้งสาม

---

30.

๓๐.

---

කදාචි උය්‍යානපථෙ ජරාහතං,තථාතුරං කාලකතඤ්ච සංයමිං;

කමෙන දිස්වාන විරත්තමානසො,භවෙසු සො පබ්බජිතුං අකාමයි.

ในกาลบางครั้ง เมื่อเสด็จไปตามทางสู่พระราชอุทยาน ทรงทอดพระเนตรเห็นคนแก่ คนเจ็บ คนตาย และสมณะ ตามลำดับ พระองค์ผู้มีพระทัยคลายกำหนัดในภพทั้งหลาย จึงทรงปรารถนาจะบรรพชา

---

31.

๓๑.

---

සපුප්ඵදීපාදීකරෙහි රත්තියං,පුරක්ඛතො සො තිදිවාධිවාසිහි;

සඡන්නකො කන්තකවාජියානතො,තතො මහාකාරුණිකො’භිනික්ඛමි.

ในเวลากลางคืน พระองค์ผู้ทรงพระมหากรุณา อันเหล่าเทพชั้นดาวดึงส์ผู้ถือดอกไม้และประทีปเป็นต้นแวดล้อมแล้ว พร้อมด้วยนายฉันนะ เสด็จออกจากพระนครด้วยม้ากัณฐกะ

---

32.

๓๒.

---

කමෙන පත්වාන අනොමමාපගං,සුධොතමුත්තාඵලහාරිසෙකතෙ;

පතිට්ඨහිත්වා වරමොළිබන්ධනං,සිතාසිලූනං ගගනෙ සමුක්ඛිපී.

เมื่อเสด็จไปถึงแม่น้ำอโนมาตามลำดับ ทรงประทับยืนบนหาดทรายอันรุ่งเรืองดุจกลุ่มมุกดาที่ล้างสะอาดดีแล้ว ทรงตัดพระจุฬาโมลีอันประเสริฐด้วยพระขรรค์อันคมแล้วทรงเสี่ยงขึ้นไปในอากาศ

---

33.

๓๓.

---

පටිග්ගහෙත්වා තිදසානමිස්සරො,සුවණ්නචඞ්ගොටවරෙන තං තදා;

තියොජනං නීලමණීහි චෙතියං,අකාසි චූළාමණිමත්තනො පුරෙ.

ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพทรงรับพระจุฬาโมลีนั้นด้วยผอบทองอันประเสริฐ แล้วทรงสร้างพระจุฬามณีเจดีย์สำเร็จด้วยแก้วมณีสีนิลสูง ๓ โยชน์ ไว้ในเมืองของพระองค์

---

34.

๓๔.

---

තතො ඝටීකාරසරොජයොනිනා,සමාහටං ධාරයී චීවරාදිකං;

අථො සකං වත්ථයුගං නභත්ථලෙ,පසත්ථවෙසග්ගහණො සමුක්ඛිපී.

ลำดับนั้น พระองค์ทรงครองจีวรเป็นต้นที่ฆฏิการพรหมนำมาถวาย แล้วทรงถือเพศบรรพชิตอันน่าเลื่อมใส ทรงเหวี่ยงคู่ผ้าของพระองค์ขึ้นไปบนท้องฟ้า

---

35.

๓๕.

---

පටිග්ගහෙත්වාන තමම්බුජාසනො,මහිද්ධිකො භත්තිභරෙන චොදිතො;

සකෙ භවෙ ද්වාදසයොජනං අකා,මණීහි නීලාදිහි දුස්සචෙතියං.

ท้าวมหาพรหมผู้มีฤทธิ์มากทรงรับคู่นั้นแล้ว ด้วยความเปี่ยมล้นด้วยความเลื่อมใส จึงทรงสร้างพระทุสสเจดีย์สำเร็จด้วยแก้วมณีมีสีนิลเป็นต้น สูง ๑๒ โยชน์ ไว้ในพรหมโลกของพระองค์

---

36.

๓๖.

---

සුසඤ්ඤතත්තො සතිමා ජිතින්ද්‍රියො,විනීතවෙසො රසගෙධවජ්ජිතො;

ඡහායනානෙව අනොමවික්කමො,මහාපධානං පදහිත්ථ දුක්කරං.

พระองค์ผู้ทรงสำรวมดีแล้ว มีสติ ทรงชนะอินทรีย์ มีเพศอันฝึกดีแล้ว ทรงปราศจากความกำหนัดในรส ทรงมีพระวิริยะอันไม่ต่ำทราม ทรงบำเพ็ญมหาปธานความเพียรที่ทำได้ยากตลอด ๖ ปี

---

37.

๓๗.

---

විසාඛමාසස්සථ පුණ්ණමාසියං,උපෙච්ච මූලං සහජාය බොධියා;

තිණාසනෙ චුද්දසහත්ථසම්මිතෙ,අධිට්ඨහිත්වා වීරියං නිසජ්ජි සො.

ในวันเพ็ญเดือนวิสาขะ พระองค์เสด็จเข้าไปยังโคนต้นมหาโพธิ์ซึ่งเป็นสหชาติ ทรงอธิษฐานพระวิริยะประทับนั่งบนอาสนะหญ้ากว้าง ๑๔ ศอก

---

38.

๓๘.

---

අවත්ථරන්තිං වසුධංච අම්බරං,විරූපවෙසග්ගහණෙන භිංසනං;

පකම්පයන්තො සධරාධරං මහිං,ජිනො පදොසෙ’ජිනි මාරවාහිණිං.

พระชินเจ้าทรงยังแผ่นดินพร้อมด้วยภูเขาให้หวั่นไหว ทรงชนะกองทัพมารอันน่าสะพรึงกลัวด้วยการถือเพศที่วิปริตซึ่งแผ่ไปทั่วปฐพีและนภากาศ ในเวลาพลบค่ำ

---

39.

๓๙.

---

සුරාසුරබ්‍රහ්මගණෙහි සජ්ජිතෙ,ජගත්තයෙ පුප්ඵමයගඝිකාදිනා;

පවත්තමානෙ සුරදුන්දුභිස්සරෙ,අබුජ්ඣිබොධිං රජනීපරික්ඛයෙ.

เมื่อโลกทั้งสามอันเหล่าเทพ อสูร และพรหม ตกแต่งแล้วด้วยสิ่งต่าง ๆ มีพวงดอกไม้เป็นต้น เมื่อเสียงกลองทิพย์บรรเลงอยู่ พระองค์ได้ทรงตรัสรู้พระโพธิญาณในเวลาสิ้นสุดแห่งราตรี

---

40.

๔๐.

---

තදා පකම්පිංසු සසෙලකානනා,සහස්සසංඛා දසලොකධාතුයො;

අගඤ්ජි සො ලොණපයොධි සාධුතං,මහාවභාසො භුවනෙසු පත්ථරී.

ในกาลนั้น หมื่นโลกธาตุพร้อมทั้งภูเขาและป่าไม้ได้หวั่นไหว มหาสมุทรได้เปล่งเสียงสาธุการ แสงสว่างอันยิ่งใหญ่ได้แผ่ไปในโลกทั้งหลาย

---

41.

๔๑.

---

ලභිංසු අන්ධා විමලෙ විලොචනෙ,සුණිංසු සද්දෙ බධිරාපි ජාතියා;

ලපිංසු මූගා වචනෙන වග්ගුනා,චරිංසු ඛෙලං පදසා’ව පඞ්ගුලා.

คนตาบอดกลับได้ดวงตาอันใสสะอาด คนหูหนวกแต่กำเนิดก็ได้ยินเสียง คนใบ้ก็พูดด้วยถ้อยคำอันไพเราะ คนเปลี้ยพิการก็เดินเหินได้ตามปกติ

---

42.

๔๒.

---

භවිංසු ඛුජ්ජා උජුසොම්මවිග්ගහා,සිඛී’පි නිබ්බායි අවීචිආදිසු;

අපාගමුං බන්ධනතො’පි ජන්තවො,ඛුදාදිකං පෙතභවා අපක්කමී.

คนหลังค่อมก็มีร่างกายตรงและสวยงาม ไฟในนรกมีอเวจีเป็นต้นก็ดับลง สัตว์ทั้งหลายพ้นจากเครื่องจองจำ ความหิวเป็นต้นก็ปราศจากไปจากภูมิเปรต

---

43.

๔๓.

---

සමිංසු රොගව්‍යසනානි පාණිනං,භයං තිරච්චානගතෙ න පීළයී;

ජනා අහෙසුං සඛිලා පියංවදා,පවත්තයුං කොඤ්චනදං මතඞ්ගජා.

โรคภัยและพยันตรายของสัตว์ทั้งหลายสงบระงับลง ภัยมิได้เบียดเบียนสัตว์เดรัจฉาน มนุษย์ทั้งหลายมีความเป็นมิตรและพูดจาไพเราะต่อกัน เหล่าช้างก็เปล่งเสียงร้องก้องกัมปนาท

---

44.

๔๔.

---

හයා ච හෙසිංසු පහට්ඨමානසා,නදිංසු සබ්බා සයමෙව දුන්දුභී;

රවිංසු දෙහාභරණානි පාණිනං,දිසා පසීදිංසු සමා සමන්තතො.

ม้าทั้งหลายก็ร่าเริงบันเทิงใจส่งเสียงร้อง กลองทั้งปวงก็ดังขึ้นเอง เครื่องประดับบนร่างกายของสัตว์ทั้งหลายก็ส่งเสียงกังวาน ทิศทั้งหลายก็ผ่องใสราบรื่นโดยรอบ

---

45.

๔๕.

---

පවායි මන්දො සුඛසීතමාරුතො,පවස්සි මෙඝො’පි අකාලසම්බවො;

ජහිංසු ආකාසගතිං විහඞ්ගමා,මහිං සමුභිජ්ජජලං සමුට්ඨහී.

ลมเย็นอันเป็นสุขพัดมาเอื่อย ๆ เมฆฝนตกลงมานอกฤดูกาล นกทั้งหลายหยุดบินในอากาศ น้ำพุ่งขึ้นมาจากแผ่นดิน

---

46.

๔๖.

---

අසන්දමානා’ව ඨිතා සවන්තියො,නභෙ විරොචිංසු අසෙසජොතියො;

භවා අහෙසුං විවටා සමන්තතො,ජනස්ස නාසුං වචනූපපත්තියො.

แม่น้ำทั้งหลายหยุดนิ่งไม่ไหลไป แสงสว่างทั้งปวงรุ่งเรืองในท้องฟ้า ภพทั้งหลายเปิดออกโดยรอบ ถ้อยคำของมนุษย์ไม่มีอุปสรรคขัดข้อง

---

47.

๔๗.

---

සමෙක්ඛතං නාවරණා නගාදයො,පවායි ගන්ධො අපි දිබ්බසම්මතො;

දුමා අහෙසුං ඵලපුප්ඵ ධාරිනො,අහොසි ඡන්නො කමලෙහි අණ්ණවො.

ภูเขาเป็นต้นไม่เป็นเครื่องกั้นการมองเห็น กลิ่นหอมอันสมมติว่าเป็นทิพย์ฟุ้งขจรไป ต้นไม้ทั้งหลายต่างทรงดอกและผล มหาสมุทรดาดดาษไปด้วยดอกบัว

---

48.

๔๘.

---

ථලෙසු තොයෙසු ච පුප්ඵමානකා,විචිත්තපුප්ඵා විකසිංසු සබ්බථා;

නිරන්තරං පුප්ඵසුගන්ධවුට්ඨියා,අහොසි සබ්බං වසුධම්බරන්නරං.

ดอกไม้หลากสีที่บานทั้งบนบกและในน้ำต่างก็บานสะพรั่งไปทั่ว ทุกแห่งหนระหว่างแผ่นดินและท้องฟ้าเต็มไปด้วยห่าฝนดอกไม้หอมที่ตกลงมาไม่ขาดสาย

---

49.

๔๙.

---

නිසජ්ජ පල්ලඞ්කවරෙ තහිං ජිනො,සුඛං සමාපත්තිවිහාරසම්භවං;

තතො’නුභොන්තො සුචිරාභිපත්ථිතං,දිනානි සත්තෙව අතික්කමාපයී.

พระชินเจ้าประทับนั่งบนรัตนบัลลังก์อันประเสริฐนั้น ทรงเสวยสุขที่เกิดจากสมาบัติวิหารธรรมอันทรงปรารถนามานานสิ้นกาล ๗ วัน

---

50.

๕๐.

---

සමුප්පතිත්වා ගගණඞ්ගනං තතො,පදස්සයිත්වා යමකං මහාමුනි;

සපාටිහීරං තිදිවාධිවාසිනං,ජිනත්තනෙ සංසයිතං නිරාකරි.

ลำดับนั้น พระมหามุนีเสด็จขึ้นสู่ท้องฟ้า ทรงแสดงยมกปาฏิหาริย์ ทรงขจัดความสงสัยในความเป็นพระพุทธเจ้าของเหล่าเทพชั้นดาวดึงส์ให้หมดสิ้นไป

---

51.

๕๑.

---

අථොතරිත්වාන ජයාසනස්ස සො,ඨිතො’ව පුබ්බුත්තරකණ්ණනිස්සිතො;

දිනානි සත්තානිමිසෙන චක්ඛුනා,තමාසනං බොධිතරුංච’පූජයි.

ลำดับนั้น พระองค์เสด็จลงมาแล้ว ประทับยืนทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ทรงบูชาบัลลังก์และต้นมหาโพธิ์นั้นด้วยการไม่กระพริบพระเนตรตลอด ๗ วัน

---

52.

๕๒.

---

අථ’න්තරාළෙ මණිචඞ්කමෙ ජිනො,ඨිතප්පදෙසස්ස ච ආසනස්ස ච;

මහාරහෙ දෙවවරාභිනිම්මිතෙ,දිනානි සත්තෙව අකාසි වඞ්කමං.

ลำดับนั้น พระชินเจ้าทรงทำจงกรมตลอด ๗ วัน บนที่จงกรมแก้วมณีอันมีค่ามากที่เทวดาผู้ประเสริฐเนรมิตขึ้นในระหว่างที่ประทับยืนกับรัตนบัลลังก์

---

53.

๕๓.

---

තතො දිසායං අපරාය බොධියා,උපාවිසිත්වා රතනාලයෙ ජිනො;

සමන්තපට්ඨානනයං විචින්තයං,දිනානි සත්තෙව සවීතිනාමයි.

ลำดับนั้น พระชินเจ้าเสด็จไปประทับนั่งในเรือนแก้วทางทิศตะวันตกแห่งต้นมหาโพธิ์ ทรงพิจารณานัยแห่งพระสมันตปัฏฐานสิ้นกาล ๗ วัน

---

54.

๕๔.

---

විනිග්ගතො සත්ථුසරීරතො තදා,ජුතිප්පබන්ධො පටිබන්ධවජ්ජිතො;

පමාණසුඤ්ඤාසු ච ලොකධාතුසු,සමන්තතො උද්ධමධො ච පත්ථරී.

ในกาลนั้น สายแห่งพระรัศมีอันไม่มีเครื่องกั้นได้ซ่านออกจากพระวรกายของพระศาสดา แผ่ไปสู่โลกธาตุทั้งหลายอันหาประมาณมิได้ ทั้งเบื้องบน เบื้องต่ำ และโดยรอบ

---

55.

๕๕.

---

වටස්ස මූලෙ අජපාලසඤ්ඤිනො,සුඛං ඵුසන්තො පවිවෙකසම්භවං;

විනායකො සත්ත විහාසි වාසරෙ,අනන්තදස්සී සුරරාජපූජිතො.

พระวินายกเจ้าผู้มีอนันตญาณ อันท้าวสักกะจอมเทพบูชาแล้ว ทรงเสวยวิเวกสุขอยู่ ณ โคนต้นไทรชื่ออชปาลนิโครธ ตลอด ๗ วัน

---

56.

๕๖.

---

විහාසි මූලෙ මුචලින්දසාඛිනො,නිසජ්ජ භොගාවලිමන්දිරොදරෙ;

විකිණ්ණපුප්ඵෙ මුචලින්දභොගිනො,සමාධිනා වාසරසත්තකං ජිනො.

พระชินเจ้าประทับนั่งในท่ามกลางวงขนดของพญานาคมุจลินท์อันดุจดังวิมานที่ดาดดาษไปด้วยดอกไม้ ทรงยับยั้งอยู่ด้วยสมาธิ ณ โคนต้นมุจลินท์ตลอด ๗ วัน

---

57.

๕๗.

---

දුමෙ’පි රාජායතනෙ සමාධිනා,විහාසි රත්තින්දිව සත්තකං මුනි;

සහස්සනෙත්තො අථ දන්තපොණකං,මුඛොදකඤ්චාපි අදාසි සත්ථුනො.

พระมุนีทรงยับยั้งอยู่ด้วยสมาธิ ณ โคนต้นราชายตนะตลอด ๗ วัน ๗ คืน ลำดับนั้น ท้าวสหัสนัยน์ได้ถวายไม้สีฟันและน้ำบ้วนพระโอษฐ์แก่พระศาสดา

---

58.

๕๘.

---

තතො මහාරාජවරෙහි ආභතං,සිලාමයං පත්ත චතුක්කමෙකකං;

විධාය මත්ථං මධුපිණ්ඩිකං තහිං,පටිග්ගහෙත්වාන සවාණිජාහටා.

ลำดับนั้น พระองค์ทรงอธิษฐานบาตรศิลา ๔ ใบที่ท้าวจตุโลกบาลนำมาถวายให้เป็นใบเดียวกัน แล้วทรงรับสัตตุผงสัตตุก้อนที่พวกพ่อค้านำมาถวายในบาตรนั้น

---

59.

๕๙.

---

කතන්නකිච්චො සරණෙසු තෙ උභො,පතිට්ඨපෙත්වාන තපස්සුභල්ලිකෙ;

අදාසි තෙසං අභිපූජිතුං සකං,පරාමසිත්වාන සිරං සිරොරුහෙ.

เมื่อทรงทำภัตกิจเสร็จแล้ว ทรงสถาปนาตปุสสะและภัลลิกะทั้งสองคนนั้นไว้ในสรณะ แล้วทรงลูบพระเศียรประทานพระเกศาธาตุแก่เขาทั้งสองเพื่อนำไปบูชา

---

60.

๖๐.

---

වටස්සමුලෙ අජපාලසඤ්ඤිනො,සහම්පතීබ්‍රහ්මවරෙන යාචිතො;

ජනස්ස කාතුං වරධම්මසඞ්ගහං,අගඤ්ඡි බාරාණසිමෙකකො මුනි.

พระมุนีผู้เดียว ทรงถูกท้าวมหาพรหมสหัมบดีผู้ประเสริฐทูลอาราธนาแล้ว เพื่อจะทรงสงเคราะห์ชนด้วยพระธรรมอันประเสริฐ ได้เสด็จจากโคนต้นอชปาลนิโครธไปยังเมืองพาราณสี

---

61.

๖๑.

---

ගන්ත්වා සො ධම්මරාජා වනමිසිපතනං සඤ්ඤතානං නිකෙතං,පල්ලඞ්කස්මිං නිසින්නො තහිමවිචලිතට්ඨානසම්පාදිතම්හි;

ආසාළ්හෙ පුණ්ණමායං සිතරුචිරුචියා ජොතිතෙ චක්කවාළෙ,දෙවබ්‍රහ්මාදිකානං දුරිතමලහරං වත්තයි ධම්මචක්කං.

พระธรรมราชาพระองค์นั้นเสด็จไปยังป่าอิสิปตนมฤคทายวัน อันเป็นที่พำนักของเหล่าผู้สำรวมแล้ว ประทับนั่งบนบัลลังก์ที่จัดเตรียมไว้ ณ สถานที่อันไม่หวั่นไหว ในวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ เมื่อจักรวาลสว่างไสวด้วยแสงจันทร์อันนวลผ่อง ทรงยังพระธรรมจักรที่กำจัดมลทินคือบาปของเหล่าเทวดาและพรหมเป็นต้นให้เป็นไปแล้ว

---

62.

๖๒.

---

සුත්වා සද්ධම්මමග්ගං තිභූවනකුහරාභොගවිත්ථාරිකං තං,අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤනාමද්විජමුනිපමුඛාට්ඨාරසබ්‍රහ්මකොටී;

අඤ්ඤාසුං මග්ගධම්මං පරිමිතරහිතෙ චක්කවාළෙ උළාරො,ඔභාසො පාතුභුතො සපදි බහුවිධං ආසි අච්ඡෙරකඤ්ච.

พราหมณ์มุนีชื่ออัญญาโกณฑัญญะเป็นประธาน พร้อมด้วยพรหม ๑๘ โกฏิ ได้สดับทางแห่งพระสัทธรรมนั้น อันแผ่ขยายไปทั่วช่องว่างแห่งภพทั้งสามแล้ว ได้รู้แจ้งมรรคธรรม แสงสว่างอันยิ่งใหญ่ได้ปรากฏขึ้นในจักรวาลอันหาประมาณมิได้ และได้มีเหตุอัศจรรย์หลายประการเกิดขึ้นทันที

---

පඨමො පරිච්ඡෙදො.

ปริจเฉทที่ ๑

---

63.

๖๓.

---

තතො පට්ඨාය සො සත්ථා විනෙන්තො දෙවමානුසෙ,බොධිතො ඵුස්සමාසම්හි නවමෙ පුණ්ණමාසියං.

ตั้งแต่นั้นมา พระศาสดาพระองค์นั้น เมื่อจะทรงทรมานเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ในเดือนที่ ๙ นับแต่ตรัสรู้ ในวันเพ็ญเดือนปุสสะ

---

64.

๖๔.

---

ලඞ්කමාගම්ම ගඞ්ගාය තීරෙ යොජනවිත්ථතෙ,මහානාගවනුය්‍යානෙ ආයාමෙන තියොජනෙ.

เสด็จมายังเกาะลังกา ณ ริมฝั่งแม่น้ำซึ่งกว้าง ๑ โยชน์ ในมหาอุทยานชื่อนาควัน ซึ่งยาว ๓ โยชน์

---

65.

๖๕.

---

යක්ඛානං සමිතිං ගන්ත්වා ඨත්වාන ගගනෙ තහිං;

වාතන්ධකාරවුට්ඨිහි කත්වා යක්ඛෙ භයද්දිතෙ.

เสด็จไปยังที่ประชุมของยักษ์ทั้งหลาย ประทับยืนอยู่บนอากาศ ณ ที่นั้น ทรงกระทำยักษ์ทั้งหลายให้หวาดกลัวด้วยลม ความมืด และฝน

---

66.

๖๖.

---

ලද්ධාභයෙහි යක්ඛෙහි තෙහි දින්නාය භුමියා;

චම්මඛණ්ඩං පසාරෙත්වා නිසීදිත්වාන තඞ්ඛණෙ.

ทรงแผ่ผืนหนังที่ยักษ์เหล่านั้นผู้ได้รับความปลอดภัยถวายแล้ว ประทับนั่ง ณ ที่นั้นในขณะนั้น

---

67.

๖๗.

---

චම්මඛණ්ඩං පදිත්තග්ගි ජාලාමාලාසමාකුලං;

ඉද්ධියා වඩ්ඪයිත්වාන යාව සින්ධුං සමන්තතො.

ทรงขยายผืนหนังนั้นด้วยฤทธิ์ ให้เต็มไปด้วยเปลวไฟที่ลุกโชน แผ่ไปทั่วจนถึงมหาสมุทรโดยรอบ

---

68.

๖๘.

---

ජවෙන සින්ධුවෙලාය රාසිභුතෙ නිසාචරෙ;

ගිරිදීපමිධානෙත්වා පතිට්ඨාපෙසි තෙ තහිං.

ทรงนำพวกยักษ์ที่รวมกันอยู่ ณ ชายฝั่งมหาสมุทรอย่างรวดเร็ว ไปยังเกาะคีรีทวีป และทรงให้พวกยักษ์เหล่านั้นตั้งรกราก ณ ที่นั้น

---

69.

๖๙.

---

දෙසයිත්වා ජිනො ධම්මං තදා දෙවසමාගමෙ;

බහුන්නං පාණකොටීනං ධම්මාභිසමයං අකා.

พระชินเจ้าทรงแสดงธรรมในที่ประชุมเทวดาในครั้งนั้น ทรงกระทำให้สัตว์หลายโกฏิได้บรรลุธรรม

---

70.

๗๐.

---

මහාසුමනදෙවස්ස සෙලෙ සුමනකූටකෙ;

දත්වා නමස්සිතුං කෙසෙ අගා ජෙතවනං ජිනො.

พระชินเจ้าทรงประทานพระเกศาธาตุแก่มหาสุมนเทพ ณ ยอดเขาสุมนกูฏ เพื่อให้สักการะแล้ว เสด็จไปยังพระเชตวัน

---

71.

๗๑.

---

පතිට්ඨපෙත්වා තෙ සත්ථු නිසින්නාසනභුමියං;

ඉන්දනීලමයං ථූපං කරිත්වා සො අපූජයි.

เทพองค์นั้นทรงประดิษฐานพระเกศาธาตุเหล่านั้น ณ พื้นที่ประทับนั่งของพระศาสดา ทรงสร้างสถูปที่ทำด้วยแก้วอินทนิลแล้วทรงบูชา

---

72.

๗๒.

---

නිස්සාය මණිපල්ලඞ්කං පබ්බතණ්ණවවාසිනො;

දිස්වා යුද්ධත්ථිකෙ නාගෙ චූළොදර මහොදරෙ.

ทรงเห็นพญานาคชื่อจูโฬทรและมโหทร ผู้อาศัยอยู่บนภูเขาและในมหาสมุทร ผู้ประสงค์จะรบกันเพราะอาศัยรัตนบัลลังก์

---

73.

๗๓.

---

බොධිතො පඤ්චමෙ වස්සෙ චිත්තමාසෙ මහාමුනි;

උපොසථෙ කාලපක්ඛෙ නාගදීපමුපාගමී.

พระมหามุนีเสด็จไปยังนาคทวีป ในวันอุโบสถข้างแรม เดือน ๕ ในพรรษาที่ ๕ นับแต่ตรัสรู้

---

74.

๗๔.

---

තදා සමිද්ධිසුමනො දෙවො ජෙතවනෙ ඨිතං;

අත්තනො භවනංයෙව රාජායතනපාදපං.

ในครั้งนั้น เทวดาชื่อสมิทธิสุมนะ ผู้สถิตอยู่ในพระเชตวัน ได้นำต้นราชายตนะซึ่งเป็นที่อยู่ของตนเอง

---

75.

๗๕.

---

ඉන්දනීලද්දිකූටං’ව ගහෙත්වාතුට්ඨමානසො;

ධාරයිත්වා සහාගඤ්ඡි ඡත්තං කත්වාන සත්ථුනො.

ถือเอา (ต้นไม้) ดุจยอดเขาอินทนิล มีใจยินดี ถือกั้นเป็นฉัตรถวายพระศาสดาแล้วตามเสด็จไป

---

76.

๗๖.

---

උභින්නං නාගරාජූනං වත්තමානෙ මහාහවෙ;

නිසින්නො ගගනෙ නාථො මාපයිත්ථ මහාතමං.

เมื่อมหาสงครามของพญานาคทั้งสองกำลังดำเนินอยู่ พระโลกนาถประทับนั่งอยู่บนอากาศ ทรงเนรมิตความมืดมิดอันยิ่งใหญ่

---

77.

๗๗.

---

ආලොකං දස්සයිත්වාථ අස්සාසෙත්වාන භොගිනො;

සාමග්ගිකරණං ධම්මං අභාසි පුරිසාසභො.

ครั้นแล้วทรงแสดงแสงสว่าง ทรงปลอบโยนพวกนาคแล้ว พระบุรุษอาชาไนยทรงแสดงธรรมที่ทำให้เกิดความสามัคคี

---

78.

๗๘.

---

අසීතිකොටියො නාගා අචලම්බුධිවාසිනො;

පතිට්ඨහිංසු මුදිතා සීලෙසු සරණෙසු ච.

พญานาค ๘๐ โกฏิ ผู้อาศัยอยู่ในมหาสมุทรอันไม่หวั่นไหว ได้ตั้งมั่นอยู่ในศีลและสรณะด้วยความยินดี

---

79.

๗๙.

---

දත්වාන මණිපල්ලඞ්කං සත්ථුනො භුජගාධිපා;

තත්ථාසීනං මහාවීරං අන්නපානෙහි තප්පයුං.

พญานาคราชทั้งหลายได้ถวายรัตนบัลลังก์แด่พระศาสดา และได้บำรุงพระมหาวีระผู้ประทับนั่งอยู่ ณ ที่นั้นด้วยข้าวน้ำ

---

80.

๘๐.

---

පතිට්ඨපෙත්වා සො තත්ථ රාජායතනපාදපං;

පල්ලඞ්කං තඤ්ච නාගානං අදාසි අභිපූජිතුං.

พระศาสดาทรงประดิษฐานต้นราชายตนะ ณ ที่นั้น และทรงประทานบัลลังก์นั้นแก่พวกนาคเพื่อบูชา

---

81.

๘๑.

---

බොධිතො අට්ඨමෙ වස්සෙ වෙසාඛෙ පුණ්ණමාසියං;

මණිඅක්ඛිකනාමෙන නාගින්දෙන නිමන්තිතො.

ในวันเพ็ญเดือนวิสาขะ ในพรรษาที่ ๘ นับแต่ตรัสรู้ ทรงได้รับนิมนต์จากพญานาคราชชื่อมณีอักขิกะ

---

82.

๘๒.

---

නාගරාජස්ස තස්සෙව භවනං සාධු සජ්ජීතං;

කල්‍යාණියං පඤ්චභික්ඛූ සතෙහි සහ ආගමි.

เสด็จมายังกัลยาณี อันเป็นที่อยู่ของพญานาคราชนั้นซึ่งจัดเตรียมไว้อย่างดี พร้อมด้วยภิกษุ ๕๐๐ รูป

---

83.

๘๓.

---

කල්‍යාණිචෙතියට්ඨානෙ කතෙ රතන මණ්ඩපෙ;

මහාරහම්හි පල්ලඞ්කෙ උපාවිසි නරාසභො.

พระบุรุษอาชาไนยประทับนั่งบนบัลลังก์อันมีค่ามาก ในมณฑปรัตนะที่สร้างไว้ ณ ที่ตั้งแห่งกัลยาณีเจดีย์

---

84.

๘๔.

---

දිබ්බෙහි ඛජ්ජභොජ්ජෙහි සසඞ්ඝං ලොකනායකං;

සන්තප්පෙසි ඵණින්දො සො භුජඞ්ගෙහි පුරක්ඛතො.

พญานาคราชนั้นแวดล้อมด้วยพวกนาค ได้บำรุงพระโลกนาถพร้อมด้วยพระสงฆ์ด้วยของเคี้ยวของฉันอันเป็นทิพย์

---

85.

๘๕.

---

දෙසයිත්වාන සද්ධම්මං සග්ගමොක්ඛසුඛාවහං;

සො සත්ථා සුමනෙ කූටෙ දස්සෙසි පදලඤ්ඡනං.

พระศาสดาพระองค์นั้นทรงแสดงพระสัทธรรมอันนำมาซึ่งความสุขในสวรรค์และนิพพานแล้ว ทรงแสดงรอยพระพุทธบาทไว้บนยอดเขาสุมนกูฏ

---

86.

๘๖.

---

තතො පබ්බතපාදම්හි සසඞ්ඝො සො විනායකො;

දිවාවිහාරං කත්වාන දීඝවාපිං උපාගමි.

จากนั้น พระวินายกะพระองค์นั้นพร้อมด้วยพระสงฆ์ ทรงกระทำทิวาวิหาร ณ เชิงเขาแล้ว เสด็จไปยังทีฆวาปี

---

87.

๘๗.

---

ථූපට්ඨානෙ තහිං බුද්ධො සසඞ්ඝො’භිනිසීදිය;

සමාපත්ති සමුබභුතං අවින්දි අසමං සුඛං.

พระพุทธเจ้าพร้อมด้วยพระสงฆ์ประทับนั่ง ณ ที่ตั้งแห่งพระสถูป ณ ที่นั้น ทรงเสวยสุขอันหาที่เปรียบมิได้ อันเกิดจากสมาบัติ

---

88.

๘๘.

---

මහාබොධිතරුට්ඨානෙ සමාධිං අප්පයි ජිනො;

මහාථූපප්පදෙසෙ ච විහරිත්ථ සමාධිනා.

พระชินเจ้าทรงเข้าสมาธิ ณ ที่ตั้งแห่งต้นมหาโพธิ์ และทรงประทับอยู่ด้วยสมาธิ ณ บริเวณพระมหาเจดีย์

---

89.

๘๙.

---

ථූපාරාමම්හි ථූපස්ස ඨානෙ ඣානසුඛෙන සො;

සභික්ඛුසඞ්ඝො සම්බුද්ධො මුහුත්තං වීතිනාමයී.

พระสัมพุทธเจ้าพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ทรงใช้เวลาชั่วครู่ด้วยความสุขในฌาน ณ ที่ตั้งแห่งพระสถูปในถูปาราม.

---

90.

๙๐.

---

සිලාථුපප්පදෙසම්හි ඨත්වාකාලාවිදූ මුනි;

දෙවෙ සමනුසාසිත්වා තතො ජෙතවනං අගා.

พระมุนีผู้ทรงรู้กาล ทรงประทับยืนอยู่ ณ บริเวณพระสถูปศิลา ทรงสั่งสอนเทวดาทั้งหลายแล้ว เสด็จไปยังพระเชตวัน.

---

91.

๙๑.

---

අගිද්ධො ලාභසක්කාරෙ අසය්හමවමානනං;

සහන්තො කෙවලං සබ්බ ලොකනිත්ථරණත්ථිකො.

ไม่ทรงติดในลาภสักการะ ทรงอดทนต่อการดูหมิ่นที่ยากจะทนได้ ทรงมุ่งเพียงเพื่อจะยังโลกทั้งปวงให้ข้ามพ้น (จากทุกข์).

---

92.

๙๒.

---

සංවච්ඡරානි ඨත්වාන චත්තාළීසඤ්ච පඤ්ච ච;

දෙසයිත්වාන සුත්තාදි නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං.

ทรงดำรงอยู่ ๔๕ พรรษา ทรงแสดงนวังคสัตถุศาสน์ มีสูตรเป็นต้น.

---

93.

๙๓.

---

තාරෙත්වා භවකන්තාරා ජනෙ සඞ්ඛ්‍යාතිවත්තිනො;

බුද්ධකිච්චානි සබ්බානි නිට්ඨාපෙත්වාන චක්ඛුමා.

พระจักษุมา (พระพุทธเจ้า) ทรงยังชนผู้มีจำนวนนับไม่ถ้วนให้ข้ามพ้นจากกันดารคือภพ ทรงยังพุทธกิจทั้งปวงให้สำเร็จแล้ว.

---

94.

๙๔.

---

කුසිනාරාපුරෙ රඤ්ඤං මල්ලානමුපවත්තනෙ;

සාලවනම්හි යමකසාලරුක්ඛානමන්තරෙ.

ณ ป่าไม้สาละอันเป็นที่ใกล้เมืองกุสินาราของเหล่ากษัตริย์มัลละ ในระหว่างต้นสาละคู่.

---

95.

๙๕.

---

මහාරහෙ සුපඤ්ඤත්තෙ මඤ්චෙ උත්තරසීසකං;

නිපන්නො සීහසෙය්‍යාය වෙසාඛෙ පුණ්ණමාසියං.

ทรงบรรทมแบบสีหไสยา หันพระเศียรไปทางทิศเหนือ บนพระแท่นอันมีค่ามากที่จัดตั้งไว้ดีแล้ว ในวันเพ็ญเดือนวิสาขะ.

---

96.

๙๖.

---

දෙසෙත්වා පඨමෙ යාමෙ මල්ලානං ධම්මමුත්තමං;

සුභද්දං මජ්ඣිමෙ යාමෙ පාපෙත්වා අමතං පදං.

ทรงแสดงพระธรรมอันสูงสุดแก่เหล่ามัลละในปฐมยาม ทรงยังสุภัททะให้บรรลุอมตบทในมัชฌิมยาม.

---

97.

๙๗.

---

භික්ඛු පච්ඡිමයාමම්හි ධම්මක්ඛන්ධෙ අසෙසකෙ;

සඞ්ගය්හ ඔවදිත්වාන අප්පමාද පදෙන ච.

ในปัจฉิมยาม ทรงรวบรวมธรรมขันธ์ทั้งปวงแล้วประทานโอวาทแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยบทแห่งความไม่ประมาท.

---

98.

๙๘.

---

පච්චුසසමයෙ ඣානසමාපත්තිවිහාරතො;

උට්ඨාය පරිනිබ්බායි සෙසොපාදිවිවජ්ජිතො.

ในเวลาใกล้รุ่ง ทรงออกจากฌานสมาบัติวิหารแล้ว เสด็จดับขันธปรินิพพาน ปราศจากอุปาทิที่เหลือ.

---

99.

๙๙.

---

මහීකම්පාදයො ආසුං තදා අච්ඡරියාවහා;

පූජාවිසෙසා වත්තිංසු දෙවමානුසකා බහූ.

ในกาลนั้น ได้เกิดแผ่นดินไหวเป็นต้นอันน่าอัศจรรย์ และมีการบูชาพิเศษมากมายเกิดขึ้น ทั้งจากเทวดาและมนุษย์.

---

100.

๑๐๐.

---

පරිනිබ්බාණසුත්තන්තෙ වුත්තානුක්කමතො පන;

පූජාවිසෙසො විඤ්ඤෙය්‍යො ඉච්ඡන්තෙහි අසෙසතො.

อนึ่ง การบูชาพิเศษนั้น พึงทราบโดยลำดับตามที่กล่าวไว้ในมหาปรินิพพานสูตร สำหรับผู้ที่ต้องการทราบโดยสิ้นเชิง.

---

101.

๑๐๑.

---

අහතෙහි ච වත්ථෙහි වෙඨෙත්වා පඨමං ජිනං;

වෙඨයිත්වාන කප්පාසපිචුනා විහතෙන ච.

ในเบื้องต้น (เหล่ากษัตริย์มัลละ) พันพระชินเจ้าด้วยผ้าใหม่ แล้วพันด้วยปุยฝ้ายที่ตีแล้ว.

---

102.

๑๐๒.

---

එවං පඤ්චසතක්ඛත්තුං වෙඨයිත්වාන සාධුකං;

පක්ඛිපිත්වා සුවණ්ණාය තෙලපුණ්ණාය දොණියා.

พันอย่างดีถึง ๕๐๐ ชั้นอย่างนี้แล้ว จึงบรรจุลงในรางทองที่เต็มด้วยน้ำมัน.

---

103.

๑๐๓.

---

වීසංහත්ථසතුබ්බෙධං ගන්ධදාරූහි සඞ්ඛතං;

ආරොපයිංසු චිතකං මල්ලානං පමුඛා තදා.

ในกาลนั้น เหล่าประมุขของกษัตริย์มัลละ ได้ยกพระจิตกาธารที่สร้างด้วยไม้หอม สูง ๑๒๐ ศอก ขึ้น.

---

104.

๑๐๔.

---

මහාකස්සපථෙරෙන ධම්මරාජෙ අවන්දිතෙ;

චිතකං මා ජලිත්ථාති දෙවධිට්ඨානතො පන.

อนึ่ง ด้วยเทวานุภาพ พระจิตกาธารนั้นไม่ลุกไหม้ ตราบเท่าที่พระมหากัสสปเถระยังมิได้ถวายบังคมพระธรรมราชา.

---

105.

๑๐๕.

---

පාමොක්ඛා මල්ලරාජූනං වායමන්තොප’නෙකධා;

චිතකං තං න සක්ඛිංසු ගාහාපෙතුං හුතාසනං.

แม้เหล่าประมุขของกษัตริย์มัลละ พยายามหลายวิธี ก็ไม่สามารถทำให้พระจิตกาธารนั้นติดไฟได้.

---

106.

๑๐๖.

---

මහාකස්සපථෙරෙන අධිට්ඨානෙන අත්තනො;

වත්ථාදීනි මහාදොණිං චිතකඤ්ච මහාරහං.

ด้วยอธิษฐานของพระมหากัสสปเถระเอง (พระบาททั้งสอง) ชำแรกผ้าเป็นต้น รางใหญ่ และพระจิตกาธารอันมีค่ามาก.

---

107.

๑๐๗.

---

ද්විධා කත්වාන නික්ඛම්ම සකසීසෙ පතිට්ඨිතා;

වන්දිතා සත්ථුනො පාදා යථාට්ඨානෙ පතිට්ඨිතා.

แยกออกเป็นสองส่วนแล้วเสด็จออกมา ประดิษฐานอยู่บนพระเศียรของท่าน เมื่อท่านถวายบังคมพระบาทของพระศาสดาแล้ว (พระบาทเหล่านั้น) ก็กลับประดิษฐานอยู่ ณ ที่เดิม.

---

108.

๑๐๘.

---

තතො දෙවානුභාවෙන පජ්ජලිත්ථ චිතානලො;

න මසි සත්ථුදෙහස්ස දඩ්ඪස්සාසි න ඡාරිකා.

จากนั้น ด้วยเทวานุภาพ ไฟบนพระจิตกาธารก็ลุกโพลงขึ้น พระสรีระของพระศาสดาที่ถูกเผาแล้ว ไม่เป็นเขม่าและไม่เป็นเถ้าถ่าน.

---

109.

๑๐๙.

---

ධාතුයො අවසිස්සිංසු මුත්තාභා කඤ්චනප්පභා;

අදිට්ඨානෙන බුද්ධස්ස විප්පකිණ්ණා අනෙකධා.

พระธาตุทั้งหลายที่เหลืออยู่ มีสีเหมือนไข่มุก มีรัศมีเหมือนทองคำ ได้กระจัดกระจายไปหลายแห่ง ด้วยพุทธาธิษฐาน.

---

110.

๑๑๐.

---

උණ්හීසං අක්ඛකා ද්වෙ ච චතස්සො දන්තධාතුයො;

ඉච්චෙතා ධාතුයො සත්ත විප්පකිණ්ණා න සත්ථුනො.

พระอุณหิส ๑ พระอัฐิไหปลาร้า ๒ และพระทันตธาตุ ๔ รวมพระธาตุ ๗ องค์นี้ของพระศาสดา ไม่ได้กระจัดกระจายไป.

---

111.

๑๑๑.

---

ආකාසතො පතිත්වාපි උග්ගන්ත්වාපි මහීතලා;

සමන්තා ජලධාරායො නිබ්බාපෙසුං චිතානලං.

กระแสน้ำที่ตกลงมาจากอากาศ และที่ผุดขึ้นจากพื้นดินโดยรอบ ได้ดับไฟบนพระจิตกาธาร.

---

112.

๑๑๒.

---

ථෙරස්ස සාරිපුත්තස්ස අන්තෙවාසි මහිද්ධිකො;

සරභුනාමකො ථෙරො පභින්න පටිසම්භිදො.

พระเถระนามว่า สรภุ ผู้เป็นอันเตวาสิกของพระสารีบุตรเถระ ผู้มีฤทธิ์มาก ผู้แตกฉานในปฏิสัมภิทา.

---

113.

๑๑๓.

---

ගීවාධාතුං ගහෙත්වාන චිතතො මහියඞ්ගණෙ;

පතිට්ඨපෙත්වා ථූපම්හි අකා කඤ්චුකචෙතියං.

ได้อัญเชิญพระธาตุกระดูกคอจากพระจิตกาธาร ไปประดิษฐานไว้ในพระสถูป ณ มหิยังคณสถาน แล้วสร้างพระเจดีย์ห่อหุ้มไว้.

---

114.

๑๑๔.

---

ඛෙමව්හයො කාරුණිකො ඛීණසංයොජනො මුනි;

චිතකා තො තතො වාමදාඨාධාතුං සමග්ගහි.

พระมุนีผู้มีนามว่า เขมะ ผู้มีพระกรุณา ผู้มีสังโยชน์สิ้นแล้ว ได้อัญเชิญพระเขี้ยวแก้วเบื้องซ้ายจากพระจิตกาธารนั้น.

---

115.

๑๑๕.

---

අට්ඨන්නමථ රාජුනං ධාතුඅත්ථාය සත්ථුනො;

උප්පන්නං විග්ගහං දොණො සමෙත්වාන ද්විජුත්තමො.

อนึ่ง พราหมณ์โทณะผู้ประเสริฐ ได้ระงับการวิวาทที่เกิดขึ้นเพื่อแย่งชิงพระธาตุของพระศาสดาของกษัตริย์ทั้ง ๘.

---

116.

๑๑๖.

---

කත්වාන අට්ඨ කොට්ඨාසෙ භාජෙත්වා සෙසධාතුයො;

අදාසි අට්ඨරාජූනං තං තං නගරවාසිනං.

ได้แบ่งพระธาตุที่เหลือออกเป็น ๘ ส่วน แล้วมอบให้แก่กษัตริย์ทั้ง ๘ ผู้เป็นชาวเมืองนั้นๆ.

---

117.

๑๑๗.

---

හට්ඨතුට්ඨා ගහෙත්වාන ධාතුයො තා නරාධිපා;

ගන්ත්වා සකෙ සකෙ රට්ඨෙ චෙතියානි අකාරයුං.

กษัตริย์เหล่านั้นมีความยินดีร่าเริง ได้อัญเชิญพระธาตุเหล่านั้นไปแล้ว สร้างพระเจดีย์ในแว่นแคว้นของตนๆ.

---

118.

๑๑๘.

---

එකා දාඨා සුරින්දෙන එකා ගන්ධාරවාසිහි;

එකා භුජඞ්ගරාජූහි ආසි සක්කතපූජිතා.

พระเขี้ยวแก้วองค์หนึ่งได้รับการสักการบูชาจากท้าวสักกะ องค์หนึ่งจากชาวคันธาระ และองค์หนึ่งจากพญานาคราช.

---

119.

๑๑๙.

---

දන්තධාතුං තතො ඛෙමො අත්තනා ගහිතං අදා;

දන්තපුරෙ කලිඞ්ගස්ස බ්‍රහ්මදත්තස්ස රාජිනො.

แต่นั้น พระเถระเขมะได้นำพระทันตธาตุที่ตนถือเอามาแล้ว ถวายแด่พระเจ้าพรหมทัตแห่งแคว้นกลิงคะในเมืองทันตปุระ

---

120.

๑๒๐.

---

දෙසයිත්වාන සො ධම්මං භෙත්වා සබ්බා කුදිට්ඨියො;

රාජානං තං පසාදෙසි අග්ගම්භී රතනත්තයෙ.

พระเถระนั้นแสดงธรรมแล้ว ทำลายทิฏฐิชั่วทั้งปวง ทำให้พระราชาพระองค์นั้นเลื่อมใสในพระรัตนตรัยอันเลิศ

---

121.

๑๒๑.

---

අජ්ඣොගාළ්හො මුනින්දස්ස ධම්මාමතමහණ්ණවං;

සො නරින්දොපවාහෙසි මලං මච්ඡරියාදිකං.

พระราชาพระองค์นั้นทรงดำดิ่งลงสู่มหาสมุทรคือพระธรรมอันเป็นอมตะของพระจอมมุนี ทรงชำระมลทินคือความตระหนี่เป็นต้นออกไป

---

122.

๑๒๒.

---

පාවුස්සකො යථා මෙඝො නානා රතනවස්සතො;

දාළිද්දියනිදාඝං සො නිබ්බාපෙසි නරුත්තමො.

พระราชาผู้ประเสริฐนั้นทรงดับความร้อนคือความยากจนได้ เหมือนเมฆฝนที่ยังรัตนชาติหลากหลายให้ตกลงมา

---

123.

๑๒๓.

---

සුවණ්ණඛචිතාලම්බ මුත්තාජාලෙහි සොභිතං;

කූටාගාරසතාකීණ්ණං තරුණාදිච්චසන්නිභං.

ประดับด้วยเครื่องแขวนที่ฝังทองและข่ายมุกดา งดงามด้วยเรือนยอดนับร้อยหลัง มีรัศมีดุจพระอาทิตย์แรกขึ้น

---

124.

๑๒๔.

---

නානාරතනසොභාය දුදික්ඛං චක්ඛුමූසනං;

යානං සග්ගාපවග්ගස්ස පසාදාතිසයාවහං.

มีความงามแห่งรัตนชาติต่างๆ จนยากที่จะจ้องมองได้ อันลักไปซึ่งดวงตา เป็นพาหนะไปสู่สวรรค์และพระนิพพาน นำมาซึ่งความเลื่อมใสอย่างยิ่ง

---

125.

๑๒๕.

---

කාරයිත්වාන සො රාජා දාඨාධාතුනිවෙසනං;

ධාතුපීඨඤ්ච තත්ථෙව කාරෙත්වා රතනුජ්ජලං.

พระราชาพระองค์นั้นทรงสร้างที่ประดิษฐานพระทาฐธาตุ และทรงสร้างธาตุบัลลังก์อันรุ่งเรืองด้วยรัตนะไว้ ณ ที่นั้นด้วย

---

126.

๑๒๖.

---

තහිං සමප්පයිත්වාන දාඨාධාතුං මහෙසිනො;

පූජාවත්ථූහි පූජෙසි රත්තින්දිවමතන්දිතො.

ทรงอัญเชิญพระทาฐธาตุของพระมหามุนีประดิษฐานไว้ ณ ที่นั้น แล้วทรงบูชาด้วยวัตถุบูชาทั้งหลายตลอดวันตลอดคืนโดยไม่เกียจคร้าน

---

127.

๑๒๗.

---

ඉති සො සඤ්චිනිත්වාන පුඤ්ඤසම්භාර සම්පදං;

ජහිත්වා මානුසං දෙහං සග්ගකායමලඞ්කරි.

พระราชาพระองค์นั้นทรงสั่งสมบุญสมภารอันสมบูรณ์แล้ว ทรงละร่างกายมนุษย์ ประดับกายทิพย์ในสวรรค์

---

128.

๑๒๘.

---

අනුජාතො තතො තස්ස කාසිරාජව්හයො සුතො;

රජ්ජං ලද්ධා අමච්චානං සොකසල්ලමපානුදී.

แต่นั้น พระโอรสของพระองค์พระนามว่ากาสิราช ผู้เกิดตามมา ทรงได้ครองราชสมบัติแล้ว ทรงขจัดลูกศรคือความโศกเศร้าของเหล่าอำมาตย์

---

129.

๑๒๙.

---

පුප්ඵගන්ධාදිනා දන්තධාතුං තමභිපූජිය;

නිච්චං මණිප්පදීපෙහි ජොතයි ධාතුමන්දිරං.

ทรงบูชาพระทันตธาตุนั้นด้วยดอกไม้และของหอมเป็นต้น ทรงจุดประทีปแก้วให้สว่างไสวในวิหารพระธาตุอยู่เป็นนิตย์

---

130.

๑๓๐.

---

ඉච්චෙවමාදිං සො රාජා කත්වා කුසලසඤ්චයං;

ජහිත්වාන නිජං දෙහං දෙවින්දපුරමජ්ඣගා.

พระราชาพระองค์นั้นทรงสั่งสมบุญกุศลมีประการดังกล่าวนี้แล้ว ทรงละร่างกายของตน เสด็จสู่เมืองของท้าวสักกะ

---

131.

๑๓๑.

---

සුනන්දො නාම රාජින්දො ආනන්දජනනො සතං;

තස්ස’ත්‍රජො තතො ආසි බුද්ධසාසනමාමකො.

แต่นั้น พระโอรสของพระองค์พระนามว่าสุนันทะ ผู้ยังความยินดีให้เกิดแก่สัตบุรุษทั้งหลาย ทรงเป็นผู้เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา

---

132.

๑๓๒.

---

සම්මානෙත්වාන සො දන්තධාතුං ඤෙය්‍යන්තදස්සිනො;

මහතා භත්තියොගෙන අගා දෙවසහව්‍යතං.

ทรงสักการะพระทันตธาตุของพระผู้ทรงเห็นที่สุดแห่งสิ่งที่ควรรู้แล้ว เสด็จสู่ความเป็นสหายแห่งทวยเทพด้วยความเลื่อมใสอย่างยิ่ง

---

133.

๑๓๓.

---

තතො පරඤ්ච අඤ්ඤෙ’පි බහවො වසුධාධිපා;

දන්තධාතුං මුනින්දස්ස කමෙන අභිපූජයුං.

หลังจากนั้น พระราชาผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดินอีกหลายพระองค์ ก็ทรงบูชาพระทันตธาตุของพระจอมมุนีสืบต่อกันมา

---

134.

๑๓๔.

---

ගුහසීවව්හයො රාජා දුරතික්කම සාසනො;

තතො රජ්ජසිරිං පත්වා අනුගණ්හි මහාජනං.

แต่นั้น พระเจ้าคุหสีวะ ผู้มีพระราชโองการอันใครๆ ล่วงละเมิดได้ยาก ทรงได้ซึ่งสิริราชสมบัติแล้ว ทรงอนุเคราะห์มหาชน

---

135.

๑๓๕.

---

සපරත්ථානභිඤ්ඤෙ සො ලාභසක්කාරලොලුපෙ;

මායාවිනො අවිජ්ජන්ධෙ නිගන්ඨෙ සමුපට්ඨහි.

พระองค์ทรงบำรุงพวกนิครนถ์ผู้ไม่รู้ประโยชน์ตนและประโยชน์ผู้อื่น ผู้โลภในลาภสักการะ ผู้มีมายา ผู้ตาบอดด้วยอวิชชา

---

136.

๑๓๖.

---

වස්සාරත්තෙ යථා චන්දො මොහක්ඛන්ධෙන ආවටො;

නාසක්ඛී ගුණරංසීහි ජලිතුං සො නරාසභො.

พระราชาผู้ประเสริฐนั้น ไม่สามารถเปล่งรัศมีแห่งคุณธรรมได้ เหมือนพระจันทร์ในฤดูฝนที่ถูกมวลแห่งความหลงบดบัง

---

137.

๑๓๗.

---

ධම්මමග්ගා අපෙතෙ’පි පවිට්ඨෙ දිට්ඨිකානනං;

තස්මිං සාධුපථං අඤ්ඤෙ නාතිවත්තිංසු පාණිනො

เมื่อพระราชาพระองค์นั้นทรงเหินห่างจากมรรคแห่งธรรม เข้าสู่ป่าคือทิฏฐิแล้ว สัตว์เหล่าอื่นก็หาได้ล่วงละเมิดทางแห่งสัตบุรุษไม่

---

138.

๑๓๘.

---

හෙමතොරණමාලාහි ධජෙහි කදලිහි ච;

පුප්ඵගඝියෙහි’නෙකෙහි සජ්ජෙත්වා නාගරා පුරං

ชาวเมืองประดับประดาพระนครด้วยซุ้มประตูทอง พวงมาลัย ธง ต้นกล้วย และเรือนดอกไม้อันหลากหลาย

---

139.

๑๓๙.

---

මඞ්ගලත්ථුති ඝොසෙහි නච්චගීතාදිකෙහි ච;

හෙමරූපියපුප්ඵෙහි ගන්ධචුණ්ණාදිකෙහි ච.

ด้วยเสียงสรรเสริญอันเป็นมงคล การฟ้อนรำขับร้องเป็นต้น ด้วยดอกไม้ทองเงิน และผงของหอมเป็นต้น

---

140.

๑๔๐.

---

පූජෙන්තා මුනිරාජස්ස දාඨාධාතුං කුදාචනං;

අකංසු එකනිග්ඝොසං සංවට්ටම්බුධිසන්නිභං.

เมื่อบูชาพระทาฐธาตุของพระจอมมุนีอยู่ครั้งหนึ่ง พวกเขาก็ส่งเสียงกึกก้องเป็นอันเดียวกัน ดุจเสียงมหาสมุทรในกาลกัปพินาศ

---

141.

๑๔๑.

---

උග්ඝාටෙත්වා නරින්දො සො පාසාදෙ සිහපඤ්ජරං;

පස්සන්තො ජනමද්දක්ඛී පූජාවිධිපරායණං.

พระราชาพระองค์นั้นทรงเปิดสีหบัญชรในปราสาท ทอดพระเนตรเห็นมหาชนผู้กำลังประกอบพิธีบูชา

---

142.

๑๔๒.

---

අථාමච්චසභාමජෙත්ධ රාජා විම්භීත මානසො;

කොතුහලාකුලො හුත්වා ඉදං වචනමබ්‍රවී.

แต่นั้น พระราชาผู้มีพระทัยประหลาดใจ ทรงเต็มไปด้วยความสงสัย ตรัสพระดำรัสนี้ในท่ามกลางหมู่ข้าราชบริพาร

---

143.

๑๔๓.

---

අච්ඡෙරකං කිමෙතන්නු කීදිසං පාටිහාරියං;

මමෙතං නගරං කස්මා ඡණනිස්සිතකං ඉති.

สิ่งอัศจรรย์นี้คืออะไรหนอ ปาฏิหาริย์เช่นไรกัน เหตุไฉนเมืองของเราจึงมีการเฉลิมฉลองเช่นนี้

---

144.

๑๔๔.

---

තතො අමච්චො ආචික්ඛි මෙධාවී බුද්ධමාමකො;

රාජිනො තස්ස සම්බුද්ධානුභාවමවිජානතො.

แต่นั้น อำมาตย์ผู้มีปัญญา ผู้เลื่อมใสในพระพุทธเจ้า ได้กราบทูลแก่พระราชาพระองค์นั้น ผู้ไม่ทรงทราบอานุภาพของพระสัมพุทธเจ้า

---

145.

๑๔๕.

---

සබ්බාභිභුස්සබුද්දස්ස තන්හාසඞ්කයදස්සිනො;

එසා ධාතු මහාරාජ ඛෙමත්ථෙරෙන ආහටා.

ข้าแต่พระมหาราช นี่คือพระธาตุของพระสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงครอบงำสิ่งทั้งปวง ผู้ทรงเห็นความสิ้นไปแห่งตัณหา ซึ่งพระเถระเขมะได้นำมา

---

146.

๑๔๖.

---

තං ධාතුං පූජයිත්වාන රාජානො පුබ්බකා ඉධ;

කල්‍යාණමිත්තෙ නිස්සාය දෙවකායමුපාගමුං.

พระราชาทั้งหลายในกาลก่อน ณ ที่นี้ ทรงบูชาพระธาตุนั้นแล้ว อาศัยกัลยาณมิตร ได้เสด็จสู่เทวโลก

---

147.

๑๔๗.

---

නාගරාපි ඉමෙ සබ්බෙ සම්පරාය සුකත්ථිකා;

පූජයන්ති සමාගම්ම ධාතුං තං සත්ථුනො ඉති.

และชาวเมืองเหล่านี้ทั้งหมด ผู้ปรารถนาความสุขในสัมปรายภพ พากันมาประชุมบูชาพระธาตุของพระศาสดา

---

148.

๑๔๘.

---

තස්සාමච්චස්ස සො රාජා සුත්වා ධම්මං සුභාසිතං;

දුල්ලද්ධීමලමුජ්ඣිත්වා පසීදි රතනත්තයෙ.

พระราชาพระองค์นั้นทรงสดับพระธรรมเทศนาอันไพเราะของอำมาตย์นั้นแล้ว ทรงละมลทินคือทิฏฐิอันลามกเสีย ทรงเลื่อมใสในพระรัตนตรัย

---

149.

๑๔๙.

---

ධාතුපූජං කරොන්තො සො රාජා අච්ඡරියා වහං;

තිත්ථියෙ දුම්මනෙ’කාසි සුමනෙ චෙතරෙ ජනෙ.

พระราชาพระองค์นั้น เมื่อทรงกระทำบูชาพระธาตุอันนำมาซึ่งความอัศจรรย์ ทรงทำให้พวกเดียรถีย์มีใจเศร้าหมอง และทำให้ชนเหล่าอื่นมีใจเบิกบาน

---

150.

๑๕๐.

---

ඉමෙ අහිරිකා සබ්බෙ සද්ධාදිගුණවජ්ජිතා;

ථද්ධා සඨා ච දුප්පඤ්ඤා සග්ගමොක්ඛවිබන්ධකා.

พวกไร้ยางอายเหล่านี้ทั้งหมด ปราศจากคุณธรรมมีศรัทธาเป็นต้น เป็นคนกระด้าง เจ้าเล่ห์ และมีปัญญาทราม เป็นผู้ขัดขวางสวรรค์และนิพพาน

---

151.

๑๕๑.

---

ඉති සො චින්තයිත්වාන ගුහසීවො නරාධිපො;

පබ්බාජෙසි සකා රට්ඨා නිගණ්ඨෙ තෙ අසෙසකෙ.

พระราชาคุหสีวะผู้เป็นจอมคนนั้น ทรงดำริแล้วอย่างนี้ ทรงขับไล่พวกนิครนถ์เหล่านั้นทั้งหมดไม่ให้เหลือจากแว่นแคว้นของพระองค์

---

152.

๑๕๒.

---

තතො නිග්ණ්ඨා සබ්බෙ’පි ඝතසිත්තානලා යථා;

කොධග්ගිජලිතා’ගඤ්ඡුං පුරං පාටලිපුත්තකං.

แต่นั้นพวกนิครนถ์ทั้งหมด เหมือนไฟที่ราดด้วยเนยใส ลุกโพลงด้วยไฟคือความโกรธแล้วพากันไปยังเมืองปาฏลีบุตร

---

153.

๑๕๓.

---

තත්ථ රාජා මහාතෙජො ජම්බුදීපස්ස ඉස්සරො;

පණ්ඩුනාමො තදා ආසි අනන්තබලවාහණො.

ณ ที่นั้น พระราชาผู้มีเดชมาก เป็นใหญ่แห่งชมพูทวีป พระนามว่าปัณฑุ ผู้มีพลพาหนะอันไม่มีที่สุด ได้มีแล้วในกาลนั้น

---

154.

๑๕๔.

---

කොධන්ධාථ නිගණ්ඨා තෙ සබ්බෙ පෙසුඤ්ඤකාරකා;

උපසඞ්කම්ම රාජානං ඉදං වචනමබ්‍රවූං.

แต่นั้นพวกนิครนถ์เหล่านั้นทั้งหมด ผู้มืดบอดด้วยความโกรธ ผู้กระทำการส่อเสียด เข้าไปเฝ้าพระราชาแล้ว ได้กราบทูลคำนี้

---

155.

๑๕๕.

---

සබ්බදෙවමනුස්සෙහි වන්දනීයෙ මහිද්ධිකෙ;

සිවබ්‍රහ්මාදයො දෙවෙ නිච්චං තුම්හෙ නමස්සථ.

พวกท่านย่อมไหว้เทพเจ้าทั้งหลายมีพระศิวะและพระพรหมเป็นต้น ผู้ที่เทวดาและมนุษย์ทั้งปวงพึงไหว้ ผู้มีฤทธิ์มากเป็นนิตย์

---

156.

๑๕๖.

---

තුය්හං සාමන්තභුපාලො ගුහසීවො පනාධුනා;

නින්දන්නො තාදිසෙ දෙවෙ ඡවට්ඨිං වන්දතෙ ඉති.

แต่บัดนี้ พระราชาผู้เป็นประมุขแห่งแว่นแคว้นข้างเคียงของพระองค์ คือพระเจ้าคุหสีวะ ย่อมติเตียนเทพเจ้าทั้งหลายเช่นนั้น และย่อมไหว้ซากศพดังนี้

---

157.

๑๕๗.

---

සුත්වාන වචනං තෙසං රාජා කොධවසානුගො;

සූරං සාමන්තභූපාලං චිත්තයානමථ’බ්‍රවී.

พระราชาทรงสดับคำของพวกนิครนถ์เหล่านั้นแล้ว ทรงตกอยู่ในอำนาจแห่งความโกรธ ได้ตรัสกับพระเจ้าจิตตยานะผู้กล้าหาญผู้เป็นประมุขแห่งแว่นแคว้นข้างเคียงว่า

---

158.

๑๕๘.

---

කලිඞ්ගරට්ඨං ගන්ත්වාන ගුහසීවමිධානය;

පූජිතං තං ඡවට්ඨිඤ්ච තෙන රත්තින්දිවං ඉති.

ท่านจงไปยังแคว้นกลิงคะ จงนำพระเจ้าคุหสีวะมาที่นี่ และจงนำซากศพนั้นที่พระองค์ทรงบูชาตลอดวันและคืนมาด้วยดังนี้

---

159.

๑๕๙.

---

චිත්තයානො තතො රාජා මහතිං චතුරඞ්ගිනිං;

සන්නයහිත්වා සකං සෙනං පුරා තම්හාභිනික්ඛමි.

แต่นั้นพระราชาจิตตยานะ ทรงจัดเตรียมกองทัพสี่เหล่าอันยิ่งใหญ่ ทรงเตรียมกองทัพของพระองค์แล้ว ได้เสด็จออกจากเมืองนั้น

---

160.

๑๖๐.

---

ගන්ත්වාන සො මහීපාලො සෙනඞ්ගෙහි පුරක්ඛතො;

දන්තපුරස්සාවිදූරෙ ඛන්ධාවාරං නිවෙසයි.

พระราชาพระองค์นั้นเสด็จไปแล้ว แวดล้อมด้วยหมู่พล ได้ทรงตั้งค่ายพักในที่ไม่ไกลจากเมืองทันตปุระ

---

161.

๑๖๑.

---

සුත්වා ආගමනං තස්ස කලිඞ්ගො සො මහිපති;

ගජින්දපාභතාදිහි තං තොසෙසි නරාධිපං.

พระราชาแห่งกลิงคะพระองค์นั้น ทรงสดับการมาของพระเจ้าจิตตยานะแล้ว ได้ทรงยังพระราชาพระองค์นั้นให้ทรงยินดีด้วยเครื่องบรรณาการมีช้างเป็นต้น

---

162.

๑๖๒.

---

හිතජ්ඣාසයතං ඤත්වා ගුහසීවස්ස රාජිනො;

දන්තපුරං චිත්තයානො සද්ධිං සෙනාය පාවිසි.

พระเจ้าจิตตยานะทรงทราบว่าพระราชาคุหสีวะมีพระอัธยาศัยเป็นประโยชน์แล้ว ได้เสด็จเข้าสู่เมืองทันตปุระพร้อมด้วยกองทัพ

---

163.

๑๖๓.

---

පාකාරගොපුරට්ටාලපාසාදගඝිකචිත්තිතං;

දානසාලාහි සො රාජා සමිද්ධං පුරමද්දස.

พระราชาพระองค์นั้นได้ทอดพระเนตรเห็นเมืองที่มั่งคั่ง ประดับด้วยกำแพง ซุ้มประตู หอคอย ปราสาท และเรือนยอด ด้วยโรงทานทั้งหลาย

---

164.

๑๖๔.

---

තතො සො සුමනො ගන්ත්වා පවිට්ඨො රාජමන්දිරං;

ගුහසීවස්ස ආචික්ඛි පණ්ඩුරාජස්ස සාසනං.

แต่นั้นพระเจ้าจิตตยานะผู้มีพระทัยเบิกบานนั้นเสด็จไปแล้ว เสด็จเข้าสู่พระราชวัง ได้ตรัสบอกแก่พระเจ้าคุหสีวะซึ่งพระราชสาส์นของพระเจ้าปัณฑุ

---

165.

๑๖๕.

---

සුත්වාන සාසනං තස්ස දාරුණං දුරතික්කමං;

පසන්නමුඛවණ්ණො’ව චිත්තයානං සමබ්‍රවී.

พระเจ้าคุหสีวะทรงสดับพระราชสาส์นอันร้ายกาจที่ยากจะล่วงละเมิดของพระเจ้าปัณฑุนั้นแล้ว มีพระพักตร์ผ่องใสทีเดียว ได้ตรัสกับพระเจ้าจิตตยานะว่า

---

166.

๑๖๖.

---

සබ්බලොකහිතත්ථාය මංසනෙත්තාදිදානතො;

අනප්පකප්පෙ සම්භාරෙ සම්භරිත්වා අතන්දිතො.

เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่โลกทั้งปวง ด้วยการบริจาคเนื้อและดวงตาเป็นต้น ทรงสั่งสมบารมีอันมากมายตลอดหลายกัป ทรงสั่งสมโดยไม่เกียจคร้าน

---

167.

๑๖๗.

---

ජෙත්වා නමුචිනො සෙනං පත්වා සබ්බාසවක්ඛයං;

අනාවරණඤාණෙන සබ්බධම්මෙසු පාරගු.

ทรงชนะกองทัพของพญามารแล้ว ทรงบรรลุความสิ้นอาสวะทั้งปวง ด้วยพระญาณอันไม่มีเครื่องกั้น ทรงถึงฝั่งในธรรมทั้งปวง

---

168.

๑๖๘.

---

දිට්ඨධම්මසුකස්සාදං අගණෙත්වාන අත්තනො;

ධම්මනාවාය තාරෙසි ජනතං යො භවණ්ණවා.

ทรงไม่ทรงคำนึงถึงความสุขในปัจจุบันของพระองค์ ทรงยังหมู่ชนให้ข้ามพ้นซึ่งห้วงน้ำคือภพด้วยเรือคือพระธรรม

---

169.

๑๖๙.

---

දෙවාතිදෙවං තං බුද්ධං සරණං සබ්බපාණිනං;

ජනො හි අවජානන්තො අද්ධා සො වඤ්චිතො ඉති.

พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้เป็นเทวดาเหนือเทวดาทั้งหลาย เป็นที่พึ่งของสัตว์ทั้งปวง ชนใดย่อมดูหมิ่น ชนนั้นชื่อว่าถูกหลอกลวงแล้วอย่างแน่นอนดังนี้

---

170.

๑๗๐.

---

ඉච්චෙවමාදිං සුත්වාන සො රාජා සත්ථුවණ්ණනං;

ආනන්දස්සුප්පබන්ධෙහි පවෙදෙසි පසන්නතං.

พระราชาพระองค์นั้นทรงสดับพุทธคุณพรรณนามีประมาณเท่านี้เป็นต้นแล้ว ได้ทรงแสดงความเลื่อมใสด้วยการผูกความปีติให้เกิดขึ้น

---

171.

๑๗๑.

---

ගුහසීවො පසන්නං තං චිත්තයානං උදික්ඛිය;

තෙන සද්ධිං මහග්ඝං තං අගමා ධාතුමන්දිරං.

พระเจ้าคุหสีวะทอดพระเนตรเห็นพระเจ้าจิตตยานะผู้เลื่อมใสแล้ว ได้เสด็จไปยังพระเจดีย์อันมีค่ามากนั้นพร้อมด้วยพระเจ้าจิตตยานะ

---

172.

๑๗๒.

---

හරිචන්දනසම්භුතං ද්වාරබාහාදිකෙහි ච;

පවාළවාළමාලාහි ලම්බමුත්තාලතාහි ච.

อันสำเร็จด้วยไม้จันทน์หอม และด้วยซุ้มประตูเป็นต้น ด้วยพวงมาลัยแก้วประพาฬ และด้วยพวงมุกดาที่ห้อยย้อย

---

173.

๑๗๓.

---

ඉන්දනීලකවාටෙහි මණිකිඞ්කිණිකාහි ච;

සොවණ්ණකණ්ණමාලාහි සොභිතං මණිථූපිකං.

ด้วยบานประตูที่ทำด้วยแก้วอินทนิล และด้วยกระดิ่งแก้วมณี ด้วยพวงมาลัยทองคำ อันประดับด้วยยอดเจดีย์แก้วมณี

---

174.

๑๗๔.

---

උච්චං වෙලුරියුබ්භාසි ඡදනං මකරාකුලං;

ධාතුමන්දිරමද්දක්ඛි රතනුජ්ජල පීඨකං.

ได้ทอดพระเนตรเห็นพระเจดีย์ มีหลังคาสูงรุ่งเรืองด้วยแก้วไพฑูรย์ มีหลังคาที่เต็มไปด้วยรูปมังกร มีฐานที่รุ่งเรืองด้วยรัตนะ

---

175.

๑๗๕.

---

තතො සෙතාතපත්තස්ස හෙට්ඨා රතනචිත්තිතං;

දිස්වා ධාතුකරන්ඩඤ්ච තුට්ඨො විම්භයමජ්ඣගා.

แต่นั้นทรงเห็นผอบพระธาตุอันประดับด้วยรัตนะ ภายใต้เศวตฉัตรแล้ว ทรงยินดีถึงความอัศจรรย์

---

176.

๑๗๖.

---

තතො කලිඞ්ගනාථො සො විවරිත්වා කරණ්ඩකං;

මහීතලෙ නිහන්ත්වාන දක්ඛිණං ජානුමණ්ඩලං.

แต่นั้นพระราชาแห่งกลิงคะพระองค์นั้น ทรงเปิดผอบแล้ว ทรงจรดพระชานุเบื้องขวาลงบนพื้นดิน

---

177.

๑๗๗.

---

අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වාන ගුණෙ දසබලාදිකෙ;

සරිත්වා බුද්ධසෙට්ඨස්ස අකාසි අභියාචනං.

ทรงประคองอัญชลีแล้ว ทรงระลึกถึงพระคุณมีทศพลญาณเป็นต้นของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐแล้ว ได้ทรงอธิษฐาน

---

178.

๑๗๘.

---

ගණ්ඩම්බරුක්ඛමූලම්හි තයා තිත්ථීයමද්දනෙ;

යමකං දස්සයන්තෙන පාටිහාරියමබ්භුතං.

ที่โคนต้นมะม่วงคัณฑะ โดยพระองค์ผู้ทรงขยี้พวกเดียรถีย์ ด้วยการทรงแสดงยมกปาฏิหาริย์อันอัศจรรย์

---

179.

๑๗๙.

---

පුබ්බකායාදිනික්ඛන්තජලානලසමාකුලං;

චක්කවාළඞ්ගණං කත්වා ජනා සබ්බෙ පසාදිතා.

ทรงทำให้ลานจักรวาลเต็มไปด้วยน้ำและไฟที่พวยพุ่งออกจากพระวรกายส่วนบนเป็นต้น ทรงทำให้มหาชนทั้งปวงเลื่อมใสแล้ว

---

180.

๑๘๐.

---

දෙසෙත්වාන තයො මාසෙ අභිධම්මං සුධාසිනං;

නගරං ඔතරන්තෙන සඞ්කස්සං තාවතිංසතො.

เมื่อทรงแสดงพระอภิธรรมอันประดุจน้ำอมฤตตลอด ๓ เดือนแล้ว เมื่อเสด็จลงจากดาวดึงส์สู่เมืองสังกัสสะ

---

181.

๑๘๑.

---

ඡත්තවාමරසඞ්ඛාදිගාහකෙහි අනෙකධා;

බ්‍රහ්මදෙවාසුරාදීහි පූජිතෙන තයා පන.

อนึ่ง พระองค์ทรงได้รับการบูชาด้วยประการต่างๆ จากเหล่าพรหม เทวดา และอสูรเป็นต้น ผู้ถือฉัตร จามร และสังข์เป็นต้น

---

182.

๑๘๒.

---

ඨත්වාන මණිසොපාණෙ විස්සකම්මාභිනිම්මිතෙ;

ලොකවිවරණං නාම දස්සිතං පාටිහාරියං.

ทรงประทับยืนบนบันไดมณีที่พระวิสสุกรรมเนรมิตขึ้น ทรงแสดงปาฏิหาริย์ชื่อว่าโลกวิวรณะ

---

183.

๑๘๓.

---

තථානෙකෙසු ඨානෙසු මුනිරාජ තයාපුන;

බහූනි පාටිහිරානි දස්සිතානි සයම්භුනා.

ข้าแต่พระจอมมุนี อนึ่ง พระองค์ผู้เป็นพระสยัมภูได้ทรงแสดงปาฏิหาริย์มากมายในสถานที่หลายแห่งเช่นนั้นอีก

---

184.

๑๘๔.

---

පාටිහාරියමජ්ජාපි සග්ගමොක්ඛසුඛාවහං;

පස්සන්තානං මනුස්සානං දස්සනීයං තයා ඉති.

แม้ในวันนี้ ปาฏิหาริย์ที่พระองค์ทรงกระทำนั้น ก็นำมาซึ่งความสุขในสวรรค์และนิพพาน เป็นสิ่งที่มนุษย์ทั้งหลายผู้มองเห็นควรชม

---

185.

๑๘๕.

---

අබ්භුග්ගන්ත්වා ගගණ කුහරං චන්දලෙඛාභිරාමා,විස්සජ්ජෙන්ති රජත ධවලා රංසියො දන්තධාතු;

ධූපායන්ති සපදි බහුධා පජ්ජලන්තී මුහුත්තං,නිබ්බායන්තී නයනසුභගං පාටිහීරං අකාසි.

พระทันตธาตุอันงดงามดุจพระจันทร์เสี้ยว ลอยขึ้นสู่ห้วงอากาศ เปล่งรัศมีขาวดุจเงิน พลันก็บังเกิดควันและลุกโพลงขึ้นหลายอย่างชั่วครู่ แล้วก็ดับไป ทรงแสดงปาฏิหาริย์อันเจริญตา

---

186.

๑๘๖.

---

අච්ඡෙරං තං පරම රුචිරං චිත්තයානො නරින්දො,දිස්වා හට්ඨො චිරපරිචිතං දිට්ඨිජාලං ජහිත්වා;

ගන්ත්වා බුද්ධං සරණමසමං සබ්බසෙණීහි සද්ධිං,අග්ගං පුඤ්ඤං පසවි බහුධා ධාතුසම්මානනාය.

พระเจ้าจิตตยานะผู้เป็นจอมนรินทร์ ทรงเห็นความอัศจรรย์อันงดงามยิ่งนั้นแล้ว ทรงร่าเริง ละข่ายแห่งทิฏฐิที่คุ้นเคยมานาน เสด็จไปถึงพระพุทธเจ้าผู้เป็นสรณะที่ไม่มีผู้ใดเสมอพร้อมด้วยเหล่าเสนาทั้งปวง ทรงบำเพ็ญบุญอันเลิศหลายประการด้วยการบูชาพระธาตุ

---

දුතියො පරිච්ඡෙදො

ปริจเฉทที่ ๒

---

187.

๑๘๗.

---

තතො කලිඞ්ගාධිපතිස්ස තස්සසොචිත්තයානොපරමප්පතීතො;

තං සාසනං පණ්ඩුනරාධිපස්ස ඤාපෙසි ධීරො දුරතික්කමං’ති.

ลำดับนั้น พระเจ้าจิตตยานะผู้เป็นใหญ่แห่งแคว้นกะลิงคะนั้น ทรงยินดียิ่งนัก ทรงเป็นผู้กล้าหาญ ได้แจ้งข่าว (พระราชสาส์น) นั้นแก่พระเจ้าปัณฑุผู้เป็นใหญ่แห่งนรชนว่า เป็นสิ่งที่ล่วงละเมิดได้ยาก

---

188.

๑๘๘.

---

රාජාතතො දන්තපුරං ධජෙහි පුප්ඵෙහි ධූපෙහි ච තොරණෙහි;

අලඞ්කරිත්වාන මහාවිතාන නිවාරිතාදිච්චමරීචිජාලං.

ลำดับนั้น พระราชาทรงประดับเมืองทันตปุระด้วยธง ดอกไม้ ธูป และซุ้มประตูทั้งหลาย ทรงกั้นเพดานผ้าผืนใหญ่เพื่อป้องกันข่ายแห่งรังสีพระอาทิตย์

---

189.

๑๘๙.

---

අස්සුප්පබන්ධාවුතලොචනෙහි පුරක්ඛතො නෙගම නාගරෙහි;

සමුබ්බහන්තො සිරසා නිජෙන මහාරහං ධාතුකරණ්ඩකං තං.

ทรงอัญเชิญผอบพระธาตุอันมีค่ามากนั้นไว้บนพระเศียรของพระองค์เอง โดยมีชาวนิคมและชาวเมืองผู้มีดวงตาอาบด้วยสายน้ำตาแวดล้อมอยู่เบื้องหน้า

---

190.

๑๙๐.

---

සමුස්සිතොදාර සිතාතපත්තං සඞ්ඛොදරොදාත තුරඞ්ගයුත්තං;

රථං නවාදිච්චසමානවණ්ණ මාරුය්හ චිත්තත්ථරණාභිරාමං.

ทรงเสด็จขึ้นสู่รถที่มีสีดุจพระอาทิตย์แรกขึ้น งดงามด้วยเครื่องลาดอันวิจิตร มีฉัตรขาวอันโอฬารยกขึ้นกางกั้น เทียมด้วยม้าที่มีสีขาวดุจท้องสังข์

---

191.

๑๙๑.

---

අනෙකසඞ්ඛෙහි බලෙහි සද්ධිං වෙලාතිවත්තම්බුධිසන්නිභෙහී;

නිවත්තමානස්ස බහුජ්ජනස්ස විනාපි දෙහං මනසානුයාතො

พร้อมด้วยกองทัพนับไม่ถ้วนซึ่งเปรียบประดุจมหาสมุทรที่ไหลล้นฝั่ง ทรงถูกติดตามไปด้วยใจแม้ปราศจากร่างกายของมหาชนจำนวนมากที่ต้องเดินทางกลับ

---

192.

๑๙๒.

---

සුසන්ථතං සබ්බධිවාලුකාහි සුසජ්ජිතං පුණ්ණ ඝටාදිකෙහි;

පුප්ඵාභිකිණ්ණං පටිපජ්ජි දීඝං සුවිත්ථතං පාටලිපුත්තමග්ගං.

ทรงดำเนินไปตามหนทางสู่เมืองปาฏลีบุตรอันยาวไกลและกว้างขวาง ซึ่งปูลาดด้วยทรายโดยรอบ ประดับประดาด้วยหม้อน้ำเต็มเป็นต้น และโปรยปรายด้วยดอกไม้

---

193.

๑๙๓.

---

කලිඞ්ඝනාථො කුසුමාදිකෙහි නච්චෙහි ගීතෙහි ච වාදිතෙහි;

දිනෙ දිනෙ අද්ධනි දන්තධාතුං පූජෙසි සද්ධිං වනදෙවතාහි.

พระเจ้าแผ่นดินกะลิงคะทรงบูชาพระทันตธาตุด้วยดอกไม้เป็นต้น ด้วยการฟ้อนรำ การขับร้อง และดนตรี ในระหว่างทางทุกๆ วัน พร้อมกับเหล่าวนเทวดา

---

194.

๑๙๔.

---

සුදුග්ගමං සින්ධුමහීධරෙහි කමෙන මද්ධානමතික්කමිත්වා;

ආදාය ධාතුං මනුජාධිනාථො අගා පුරං පාටලි පුත්තනාමං.

พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งนรชนทรงข้ามหนทางที่ไปได้ยากยิ่งด้วยแม่น้ำและภูเขาโดยลำดับ ทรงอัญเชิญพระธาตุเสด็จไปสู่เมืองชื่อว่าปาฏลีบุตร

---

195.

๑๙๕.

---

රාජාධිරාජො’ථ සභාය මජ්ඣෙ දිස්වාන තං වීතභයං විසඞ්කං;

කලිඞ්ගරාජං පටිඝාභිභුතො අභාසි පෙසුඤ්ඤකරෙ නිගණ්ඨෙ

ลำดับนั้น พระราชาธิราชทรงเห็นพระเจ้ากะลิงคะผู้ปราศจากความกลัวและความระแวงในท่ามกลางสภา ทรงถูกความโกรธครอบงำ จึงตรัสกับพวกนิครนถ์ผู้ส่อเสียดว่า

---

196.

๑๙๖.

---

දෙවෙ ජහිත්වාන නමස්සනීයෙ ඡවට්ඨිමෙතෙන නමස්සිතං’තං;

අඞ්ගාරරාසිම්හි සජොතිභූතෙ නික්ඛිප්ප ඛිප්පං දහථාධුනෙති.

“คนผู้นี้ละทิ้งเทพเจ้าที่ควรบูชาเสีย แล้วมาบูชากระดูกซากศพนี้ พวกเจ้าจงรีบโยนมันลงในกองถ่านเพลิงที่ลุกโชน แล้วเผาเสียเดี๋ยวนี้”

---

197.

๑๙๗.

---

පහට්ඨචිත්තා’වතතො නිගණ්ඨාරාජඞ්ගණෙ තෙ මහතිං ගභීරං;

වීතච්චිකඞ්ගාරක රාසි පුණ්ණං අඞ්ගාරකාසුං අභිසඞ්ඛරිංසු.

ลำดับนั้น พวกนิครนถ์มีใจยินดี ได้เตรียมหลุมถ่านเพลิงขนาดใหญ่และลึกในลานหลวง อันเต็มไปด้วยกองถ่านเพลิงที่ปราศจากเปลวไฟ

---

198.

๑๙๘.

---

සමන්තතො පජ්ජලිතාය තාය සජොතියා රොරුවභෙරවාය;

මොහන්ධභුතා අථ තිත්ථියා තෙ තං දන්තධාතුං අභිනික්ඛිපිංසු.

ลำดับนั้น พวกเดียรถีย์ผู้มืดบอดด้วยโมหะ ได้ทิ้งพระทันตธาตุนั้นลงไปในหลุมถ่านเพลิงที่ลุกโชนอยู่รอบด้าน ซึ่งน่าสะพรึงกลัวดุจนรกโรรุวะ

---

199.

๑๙๙.

---

තස්සානුභාවෙන තමග්ගීරාසිං හෙත්වා සරොජං රථචක්කමත්තං;

සමන්තතො උග්ගතරෙණුජාල මුට්ඨාසි කිඤ්ජක්ඛ භරාභිරාමං.

ด้วยอานุภาพของพระธาตุนั้น กองไฟนั้นได้กลายเป็นดอกบัวขนาดเท่าล้อรถ มีข่ายแห่งละอองเกสรฟุ้งขึ้นโดยรอบ งดงามด้วยมวลเกสร

---

200.

๒๐๐.

---

තස්මිං ඛණෙ පඞ්කජ කණ්ණිකාය පතිට්ඨහිත්වා ජිනදන්තධාතු;

කුන්දාවදාතාහි පභාහි සබ්බා දිසා පභාසෙසි පභස්සරාහි.

ในขณะนั้น พระทันตธาตุของพระชินเจ้าประดิษฐานอยู่บนฝักบัว ได้ส่องสว่างไปทั่วทุกทิศด้วยรัศมีอันรุ่งเรืองและขาวบริสุทธิ์ดุจดอกมะลิ

---

201.

๒๐๑.

---

දිස්වාන තං අච්ඡරියං මනුස්සා පසන්නචිත්තා රතනාදිකෙහි;

සම්පූජයිත්වා ජිනදන්තධාතුං සකං සකං දිට්ඨිමවොස්සජිංසු.

มนุษย์ทั้งหลายเห็นความอัศจรรย์นั้นแล้ว มีจิตเลื่อมใส บูชาพระทันตธาตุของพระชินเจ้าด้วยรัตนะเป็นต้น แล้วละทิ้งทิฏฐิของตนๆ เสีย

---

202.

๒๐๒.

---

සො පණ්ඩුරාජා පන දිට්ඨිජාලං චිරානුබද්ධං අපරිච්චජන්තො;

පතිට්ඨපෙත්වා’ධිකරඤ්ඤමෙතං කුටෙන ඝාතාපයි දන්තධාතුං.

แต่พระเจ้าปัณฑุนั้นไม่ทรงละข่ายแห่งทิฏฐิที่ผูกพันมานาน ทรงให้ตั้งทั่งนี้ไว้ แล้วรับสั่งให้ทุบพระทันตธาตุด้วยค้อน

---

203.

๒๐๓.

---

තස්සං නිමුග්ගා’ධිකරඤ්ඤමෙසා උපඩ්ඪභාගෙ නච දිස්සමානා;

පුබ්බාචලට්ඨො’ව සුධාමරීචි ජොතෙසි රංසීහි දිසා සමන්තා.

พระทันตธาตุนี้จมลงไปในทั่งนั้นครึ่งหนึ่งจนมองไม่เห็น แต่กลับส่องสว่างไปทั่วทุกทิศด้วยรัศมี ดุจพระจันทร์ที่ประดิษฐานอยู่บนยอดเขาด้านทิศตะวันออก

---

204.

๒๐๔.

---

දිස්වානුභාවං ජිනදන්තධාතු යාපජ්ජි සො විම්භය මග්ගරාජා;

එකො’ථ ඉස්සාපසුතො නිගණ්ඨො තං රාජරාජානමිදං අවොච.

พระราชาผู้ยิ่งใหญ่ทรงเห็นอานุภาพของพระทันตธาตุของพระชินเจ้าแล้ว ทรงถึงความประหลาดใจ ลำดับนั้น นิครนถ์ผู้หนึ่งซึ่งขวนขวายในความริษยา ได้กราบทูลพระราชาธิราชนั้นดังนี้ว่า

---

205.

๒๐๕.

---

රාමාදයො දෙව ජනද්දනස්ස නානාවතාරා භුවනෙ අහෙසුං;

තස්සෙකදෙසො’ච ඉදං ඡවට්ඨිනොචෙ’නුභාවොකථමීදිසොති.

“ข้าแต่สมมติเทพ พระรามเป็นต้นเป็นอวตารต่างๆ ของพระชินารทนะในโลก นี้เป็นส่วนหนึ่งของพระองค์นั้น หากเป็นกระดูกซากศพแล้ว อานุภาพเช่นนี้จะมีได้อย่างไร”

---

206.

๒๐๖.

---

අද්ධා මනුස්සත්තමුපාගතස්ස දෙවස්ස පච්ඡා තිදිවං ගතස්ස;

දෙහෙකදෙසො ඨපිතො හිතත්ථමෙතන්ති සච්චංවචනංභවෙය්‍ය.

“คำกล่าวที่ว่า ‘นี่คือส่วนหนึ่งของพระวรกายของเทพเจ้าผู้มาสู่ความเป็นมนุษย์แล้วเสด็จสู่สวรรค์ในภายหลัง ซึ่งถูกเก็บรักษาไว้เพื่อประโยชน์สุข’ นี้ย่อมเป็นคำจริงแท้”

---

207.

๒๐๗.

---

සංවණ්ණයිත්වාන ගුණෙ පහූතෙ නාරායණස්ස’ස්සමහිද්ධිකස්ස;

නිමුග්ගමෙත්තා’ධිකරඤ්ඤමෙතංසම්පස්සතො මෙබහිනීහරිත්වා.

“เมื่อข้าพระองค์พรรณนาคุณอันมากมายของพระนารายณ์ผู้มีฤทธิ์มากแล้ว จะนำพระธาตุที่จมอยู่ในทั่งนี้ออกมาข้างนอกให้ปรากฏแก่สายตา”

---

208.

๒๐๘.

---

සම්පාදයිත්වාන මහාජනානං මුඛානි පඞ්කෙරුහසුන්දරානි;

යටිච්ඡිතං ගණ්හථ වත්ථුජාතං ඉච්චාහ රාජා මුඛරෙ නිගණ්ඨෙ.

พระราชาตรัสแก่พวกนิครนถ์ผู้พูดมากว่า 'พวกท่านจงรับสิ่งของทั้งหลายที่ปรารถนาเถิด' โดยทรงทำให้ใบหน้าของมหาชนงดงามดุจดอกบัว

---

209.

๒๐๙.

---

තෙ තිත්ථියා විණහුසුරං ගුණෙහි විචිත්ත රූපෙහි අභිත්ථවිත්වා;

තොයෙන සිඤ්චිංසු සඨා තථාපි ඨිතප්පදෙසා න චලිත්ථ ධාතු.

พวกเดียรถีย์เหล่านั้นผู้เจ้าเล่ห์ ได้พรรณนาคุณด้วยเสียงอันไพเราะดุจเสียงพิณและรูปอันวิจิตรแล้ว พรมด้วยน้ำ ถึงกระนั้นพระธาตุก็ยังไม่เคลื่อนจากที่ประดิษฐาน

---

210.

๒๑๐.

---

ජිගුච්ඡමානො අථ තෙ නිගණ්ඨෙ සො ධාතුයානීහරණෙ උපායං;

අන්වෙසමානො වසුධාධිනාථො භෙරිං චරාපෙසි සකෙ පුරම්හි.

เมื่อพระราชาผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดินทรงรังเกียจพวกนิครนถ์เหล่านั้นแล้ว จึงทรงแสวงหาอุบายในการอัญเชิญพระธาตุ จึงโปรดให้ตีกลองประกาศในพระนครของพระองค์

---

211.

๒๑๑.

---

නිමුග්ගමෙත්ථා’ධිකරඤ්ඤමජ්ජි යො ධාතුමෙතං බහි නීහරෙය්‍ය;

ලද්ධාන සො ඉස්සරියං මහන්තං රඤ්ඤොසකාසාසුඛමෙස්සතීති

กิจ (การอัญเชิญพระธาตุ) นี้ยังติดขัดอยู่ ใครก็ตามที่สามารถอัญเชิญพระธาตุนี้ออกไปข้างนอกได้ เขาผู้นั้นจะได้รับอำนาจอันยิ่งใหญ่และจะได้รับความสุขในสำนักของพระราชา

---

212.

๒๑๒.

---

සුත්වා න තං භෙරිරවංඋළාරංපුඤඤ්ඤත්ථිකොබුද්ධබලෙපසන්නො;

තස්මිං පුරෙ සෙට්ඨිසුතො සුභද්දො පාවෙක්ඛිරඤ්ඤො සමිතිං පගබ්භො.

สุภัททเศรษฐีบุตรผู้ปรารถนาบุญและเลื่อมใสในพุทธานุภาพ ได้ยินเสียงกลองประกาศอันกึกก้องนั้นแล้ว จึงเข้าไปยังที่ประชุมของพระราชาในเมืองนั้นอย่างองอาจ

---

213.

๒๑๓.

---

තමග්ගරාජං අථ සො නමිත්වා සාමාජිකානං හදයඞ්ගමාය;

භාසාය සබ්බඤ්ඤුගුණප්පභාවං වණ්ණෙසි සාරජ්ජවිමුත්ත චිත්තො.

จากนั้น เขาได้ถวายบังคมพระราชาผู้เป็นประมุขนั้นแล้ว ด้วยใจที่ปราศจากความขลาด ได้พรรณนาถึงอานุภาพแห่งพระคุณของพระสัพพัญญูพุทธเจ้าด้วยถ้อยคำที่จับใจแก่เหล่าสมาชิกในที่ประชุม

---

214.

๒๑๔.

---

භුමිං කිණිත්වා මහතා ධනෙන මනොරමං ජෙතවනං විහාරං;

යො කාරයිත්වාන ජිනස්ස දත්වා උපට්ඨහි තං චතුපච්චයෙහි.

อนาถบิณฑิกเศรษฐีผู้ซื้อที่ดินด้วยทรัพย์อันมาก แล้วสร้างพระวิหารเชตวันอันน่ารื่นรมย์ ถวายแด่พระชินเจ้า และได้อุปัฏฐากพระองค์ด้วยปัจจัย ๔

---

215.

๒๑๕.

---

අනාථපිණ්ඩිප්පදසෙට්ඨිසෙට්ඨොසොදිට්ඨධම්මොපපිතාමහොමෙ;

තිලොකනාථෙ මම ධම්මරාජෙ තුම්හෙ’ධුනාපස්සථභත්තිභාරං.

อนาถบิณฑิกเศรษฐีผู้เป็นยอดแห่งเศรษฐีผู้ให้ทานนั้น เป็นผู้เห็นธรรมและเป็นปู่ของข้าพเจ้า ท่านทั้งหลายจงดูภาระแห่งความภักดีของข้าพเจ้าในพระโลกนาถผู้เป็นพระธรรมราชาของข้าพเจ้าในบัดนี้เถิด

---

216.

๒๑๖.

---

ඉත්ථං නදිත්වාන පහූතපඤෙඤ්ඤා කත්වාන එකංසමථුත්තරීයං;

මහීතලං දක්ඛිණජානුකෙන ආහච්ච බද්ධඤ්ජලිකො අවොච.

ครั้นสุภัททเศรษฐีบุตรผู้มีปัญญามาก ได้กล่าวอย่างนั้นแล้ว จึงทำผ้าห่มเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง คุกเข่าขวาลงจรดพื้น ประนมมือกล่าวว่า

---

217.

๒๑๗.

---

ඡද්දන්තනාගො සවිසෙන විද්ධො සල්ලෙන යො ලොහිතමක්ඛි තඞ්ගො;

ඡබ්බණ්ණරංසීහි සමුජ්ජලන්තෙ ඡෙත්වාන ලුද්දාය අදාසි දන්තෙ.

พระยาช้างฉัททันต์ผู้มีกายเปื้อนเลือดเพราะถูกลูกศรอาบยาพิษแทง ได้ตัดงาอันรุ่งเรืองด้วยรัศมี ๖ สี ให้แก่นายพราน

---

218.

๒๑๘.

---

සසො’පි හුත්වාන විසුද්ධසීලො අජ්ඣත්තදානාභිරතො ද්විජාය;

යො’දජ්ජිදෙහම්පි සකං නිපච්ච අඞ්ගාරරාසිම්හි බුභුක්ඛිතාය.

แม้เมื่อเป็นกระต่าย ผู้มีศีลบริสุทธิ์ ยินดีในการให้ภายใน (ร่างกาย) ได้กระโดดลงสู่กองถ่านเพลิง ให้ร่างกายของตนแก่พราหมณ์ผู้หิวโหย

---

219.

๒๑๙.

---

යො බොධියා බාහිරවත්ථුදානා අතිත්තරූපො සිවිරාජ සෙට්ඨො;

අදාසි චක්ඛූනි පභස්සරානි ද්විජාය ජිණ්ණාය අචක්ඛුකාය.

พระเจ้าสีวิราชผู้ประเสริฐ ผู้ไม่ทรงอิ่มด้วยการให้วัตถุภายนอกเพื่อพระโพธิญาณ ได้ประทานดวงตาอันรุ่งเรืองของพระองค์แก่พราหมณ์ชราผู้ตาบอด

---

220.

๒๒๐.

---

යොඛන්තිවාදී’පි කලාබුරාජෙ ඡෙදාපයන්තෙ’පි සහත්ථපාදං;

පරිප්ලුතඞ්ගොරුධිරෙ තිතික්ඛිමෙත්තායමානො යසදායකෙ’ව.

แม้เมื่อเป็นพระขันติวาที ผู้มีกายเปื้อนเลือดมาก เพราะถูกพระเจ้ากาลาบุให้ตัดมือและเท้า ก็ยังอดทนด้วยเมตตา เหมือนกำลังให้ยศ (แก่ผู้ประหาร)

---

221.

๒๒๑.

---

යො ධම්මපාලො අපි සත්තමාස ජාතොපදුට්ඨෙ ජනකෙසකම්හි;

කාරාපයන්තෙ අසිමාලකම්මං චිත්තං න දූසෙසි පතාපරාජෙ.

แม้พระธรรมบาลผู้เกิดได้เพียง ๗ เดือน เมื่อถูกพระบิดาผู้ชั่วร้ายให้ทำกรรมด้วยดาบ (ประหาร) ก็ยังไม่ทำจิตให้เศร้าหมองในพระราชาผู้มีเดชนั้น

---

222.

๒๒๒.

---

සාඛාමිගො යො අසතා පුමෙන වනෙ පපාතා සයමුද්ධටෙන;

සිලාය භින්නෙ’පි සකෙ ලලාටෙ තං ඛෙමභුමිං අනයිත්ථමූළ්හං.

แม้เมื่อเป็นพญาวานร ผู้ช่วยยกคนพาลขึ้นจากเหวในป่าด้วยตนเอง แม้หน้าผากของตนจะแตกด้วยหิน (ที่คนพาลนั้นขว้างใส่) ก็ยังนำคนหลงนั้นไปสู่ที่ปลอดภัย

---

223.

๒๒๓.

---

රුට්ඨෙන මාරෙන’භිනිම්මිතම්පි අඞ්ගාරකාසුං ජලිතං විහිජ්ජ;

සමුට්ඨිතෙ සජ්ජුමහාරවින්දෙ ඨත්වාන යො සෙට්ඨි අදාසි දානං.

แม้เมื่อมารผู้โกรธแค้นเนรมิตบ่อถ่านเพลิงที่ลุกโชนขึ้น เศรษฐีนั้นก็ได้ก้าวข้ามไปยืนอยู่บนดอกบัวหลวงที่ผุดขึ้นทันที แล้วถวายทาน

---

224.

๒๒๔.

---

මිගෙන යෙනාපෙවිජඤ්ඤමෙකං භීතංවධාමොචයිතුංකුරඞ්ගිං;

ආඝාතනෙ අත්තසිරංඨපෙත්වාපමොචිතා’ඤ්ඤ්ඤපිපාණිසඞ්ඝා.

พญามฤคผู้ซึ่งเพื่อจะช่วยกวางตัวเมียตัวหนึ่งที่กำลังตั้งครรภ์และหวาดกลัวจากการถูกฆ่า ได้วางศีรษะของตนไว้ที่ลานประหาร และได้ช่วยหมู่สัตว์อื่นๆ ให้พ้นจากความตาย

---

225.

๒๒๕.

---

යො සත්තවස්සො විසිඛාය පංසු කීළාපරො සම්භවනාමකො’පි;

සබ්බඤ්ඤුලීළ්හාය නිගුළ්හපඤ්හං පුට්ඨො වියාකාසි සුචීරතෙන.

แม้สัมภวะกุมารผู้มีอายุ ๗ ขวบ กำลังเล่นฝุ่นอยู่กลางถนน เมื่อถูกถามปัญหาที่ลึกซึ้ง ก็ได้พยากรณ์ด้วยลีลาแห่งพระสัพพัญญูพุทธเจ้าด้วยความยินดีอันบริสุทธิ์

---

226.

๒๒๖.

---

හිත්වා නිකන්තිං සකජීවිතෙ’පි බද්ධාසකුච්ඡිම්හි ච වෙත්තවල්ලිං;

සාඛාමිගෙ නෙකසහස්සසඞ්ඛෙ වධාපමොචෙසි කපිස්සරොයො.

พญาวานรผู้ละความอาลัยแม้ในชีวิตของตนเอง ได้ผูกเถาวัลย์ไว้ที่ท้อง แล้วช่วยฝูงวานรหลายพันตัวให้พ้นจากการถูกฆ่า

---

227.

๒๒๗.

---

සන්තප්පයං ධම්මසුධාරසෙන යො මානුසෙ තුණ්ඩිලසූකරො’පි;

ඉසී’ව කත්වා අථ ඤායගන්ථං නිජං පවත්තෙසි චිරාය ධම්මං.

แม้เมื่อเป็นสุกรชื่อตุณฑิละ ผู้ยังมนุษย์ทั้งหลายให้อิ่มเอมด้วยรสแห่งพระธรรมอันเป็นดุจน้ำอมฤต ได้กระทำตนดุจฤๅษี แล้วได้ประกาศธรรมของตนให้ดำรงอยู่ช้านาน

---

228.

๒๒๘.

---

පච්චත්ථිකං පුණ්ණකයක්ඛමුග්ගං මහිද්ධිකං කාමගුණෙසු ගිද්ධං;

යො තික්ඛපඤ්ඤොවිධුරාභිධානොදමෙසි කාළාගිරිමත්තකම්හි.

พระวิธุรบัณฑิตผู้มีปัญญาเฉียบแหลม ได้ทรมานปุณณกยักษ์ผู้เป็นศัตรู ผู้มีฤทธิ์มาก และผู้โลภในกามคุณ บนยอดเขากาฬคีรี

---

229.

๒๒๙.

---

කුලාවසායි අවිරූළ්හපක්ඛො යො බුද්ධිමා වට්ටකපොතකො’පි;

සච්චෙන දාවග්ගිමභිජ්ජලන්තං වස්සෙන නිබ්බාපයි වාරිදො’ව.

แม้เมื่อเป็นลูกนกกระทาผู้ฉลาด มีปีกยังไม่งอกงาม อาศัยอยู่ในรัง ได้ดับไฟป่าที่ลุกโชนด้วยสัจจะ เหมือนเมฆดับไฟด้วยน้ำฝน

---

230.

๒๓๐.

---

යො මච්ඡරාජාපි අවුට්ඨිකාලෙදිස්වානමච්ඡෙ තසිතෙකිලන්තෙ;

සච්චෙනවාක්‍යෙනමහොඝපුණ්ණංමුහුත්තමත්තෙනඅකාසිරට්ඨං.

แม้เมื่อเป็นพญาปลา ในคราวที่ฝนแล้ง ได้เห็นปลาทั้งหลายกระหายและลำบาก จึงได้ทำประเทศให้เต็มไปด้วยน้ำท่วมใหญ่ในชั่วขณะเดียวด้วยสัจจวาจา

---

231.

๒๓๑.

---

විචිත්තහත්ථස්ස රථාදිකානි වසුන්ධරා කම්පන කාරණානි;

පුත්තෙ’නුජාතෙ සදිසෙචදාරෙයො’දජ්ජිවෙස්සන්තරජාතියම්පි.

แม้เมื่อเป็นพระเวสสันดร ได้ประทานบุตรและพระชายาผู้เสมอกัน พร้อมทั้งรถและสิ่งของต่างๆ อันเป็นเหตุให้แผ่นดินไหว

---

232.

๒๓๒.

---

බුද්ධො භවිත්වා අපි දිට්ඨධම්ම සුඛානපෙක්ඛො කරුණානුවත්තී;

සබ්බං සහන්තො අවමානනාදිං යොදුක්කරං ලොකහිතංඅකාසි.

แม้เมื่อได้เป็นพระพุทธเจ้าแล้ว ก็ยังไม่ทรงหวังความสุขในปัจจุบัน ทรงดำเนินตามพระมหากรุณา อดทนต่อการดูหมิ่นเป็นต้นทุกอย่าง และได้ทรงบำเพ็ญประโยชน์แก่โลกอันเป็นสิ่งที่ทำได้ยาก

---

233.

๒๓๓.

---

බලෙන සද්ධිං චතුරඞ්ගිකෙන අභිද්දවන්තං අතිභිංසනෙන;

අජෙය්‍යසත්ථං පරමිද්ධිපත්තං දමෙසි යො ආලවකම්පී යක්ඛං.

พระพุทธเจ้าได้ทรงทรมานอาฬวกยักษ์ผู้มีฤทธิ์มาก มีอาวุธที่ไม่มีใครเอาชนะได้ ผู้กำลังพุ่งเข้าใส่พร้อมด้วยกองทัพ ๔ เหล่าอันน่าสะพรึงกลัวยิ่ง

---

234.

๒๓๔.

---

දෙහාභිනික්ඛන්ත හුතාසනච්චි මාලාකුලං බ්‍රහ්මභවං කරිත්වා;

භෙත්වාන දිට්ඨිං සුචිරානුබද්ධං දමෙසි යො බ්‍රහ්මවරං මුනින්දො.

พระจอมมุนีได้ทรงทรมานท้าวพกพรหมผู้ประเสริฐ โดยทรงเนรมิตเปลวเพลิงพวยพุ่งออกจากพระวรกายให้เต็มพรหมโลก และทรงทำลายทิฏฐิที่ยึดถือมานาน

---

235.

๒๓๕.

---

අච්චඞ්කුසං දානසුධොත ගණ්ඩං නිපාතිතට්ඨාලක ගොපුරාදිං;

ධාවන්තමග්ගෙ ධනපාලහත්ථිං දමෙසි යො දාරුණමන්තකං’ව.

พระพุทธเจ้าได้ทรงทรมานช้างธนปาล ผู้ไม่เชื่อฟังขอ มีขมับชำระล้างด้วยน้ำมันตกมัน กำลังวิ่งทำลายหอคอยและซุ้มประตูเป็นต้นที่อยู่ข้างหน้า ดุจพญายมผู้ดุร้าย

---

236.

๒๓๖.

---

මනුස්සරත්තාරුණපාණිපාදමුක්ඛිප්ප ඛග්ගං අනුබන්ධමානං;

මහාදයො දුප්පසහං පරෙහි දමෙසි යො අඞ්ගුලිමාලචොරං.

พระผู้มีพระมหากรุณาธิคุณ ได้ทรงทรมานองคุลิมาลโจรผู้ยากที่ผู้อื่นจะเอาชนะได้ ผู้ซึ่งกำลังไล่ตามโดยเงื้อดาบขึ้น มีมือและเท้าแดงฉานด้วยเลือดมนุษย์

---

237.

๒๓๗.

---

යො ධම්මරාජා විජිතාරිසඞ්ඝො පවත්තයන්තො වරධම්මචක්කං;

සද්ධම්ම සඤ්ඤං රතනාකරඤ්ච ඔගාහයී සං පරිසං සමග්ගං.

พระธรรมราชาผู้ทรงชนะหมู่ศัตรู เมื่อทรงยังพระธรรมจักรอันประเสริฐให้เป็นไป ได้ทรงยังบริษัททั้งหมดนั้นให้หยั่งลงสู่สัทธรรมอันเป็นบ่อเกิดแห่งรัตนะ

---

238.

๒๓๘.

---

තස්සෙව සද්ධම්ම වරාධිපස්සතථාගතස්ස’ප්පටිපුග්ගලස්ස;

අනන්තඤාණස්ස විසාරදස්ස එසා මහාකාරුණිකස්ස ධාතු.

พระธาตุนี้เป็นของพระตถาคตผู้เป็นใหญ่ในพระสัทธรรมอันประเสริฐ ผู้ไม่มีบุคคลเปรียบ ผู้มีพระญาณหาที่สุดมิได้ ผู้แกล้วกล้า ผู้มีพระมหากรุณานั้นเอง.

---

239.

๒๓๙.

---

අනෙන සච්චෙන ජිනස්ස ධාතු ඛිප්පං සමාරුය්හ නභන්තරාළං;

සුධංසුලෙඛෙව සමුජ්ජලන්ති කඞ්ඛං විනොදෙතු මහාජනස්ස.

ด้วยสัจจะนี้ ขอพระทันตธาตุของพระชินเจ้าจงเสด็จขึ้นสู่ท่ามกลางท้องฟ้าโดยเร็วพลัน สว่างไสวดุจรัศมีพระจันทร์ จงบรรเทาความสงสัยของมหาชนเถิด.

---

240.

๒๔๐.

---

තස්මිං ඛණෙ සා ජිනදන්තධාතු නභං සමුග්ගම්ම පභාසයන්තී;

සබ්බා දිසා ඔසධිතාරකා’ව ජනං පසාදෙසි ව්තිණ්ණකඞ්ඛං.

ในขณะนั้น พระทันตธาตุของพระชินเจ้านั้นได้เสด็จขึ้นสู่ท้องฟ้า ส่องแสงไปทั่วทุกทิศ ดุจดาวโอสถ ยังชนผู้ข้ามพ้นความสงสัยแล้วให้เลื่อมใส.

---

241.

๒๔๑.

---

අථොතරිත්වා ගගනඞ්ගණම්හා සා මත්ථකෙ සෙට්ඨිසුතස්ස තස්ස;

පතිට්ඨහිත්වාන සුධාභිසිත්තගත්තං’ව තං පීණයි භත්තිතින්නං.

ครั้นแล้ว พระธาตุนั้นได้เสด็จลงมาจากลานฟ้า ตั้งอยู่บนศีรษะของบุตรเศรษฐีนั้น ยังเขาผู้เปี่ยมด้วยศรัทธาให้เอิบอิ่ม ดุจกายที่ถูกประพรมด้วยน้ำอมฤต.

---

242.

๒๔๒.

---

දස්වාන තං අච්ඡරියං නිගණ්ඨා ඉච්චබ්‍රවුං පණ්ඩුනරාධිපං තං;

විජ්ජාබලං සෙට්ඨිසුතස්ස එතං න ධාතුයා දෙව අයම්පභාවො.

พวกนิครนถ์เห็นอัศจรรย์นั้นแล้ว ได้กราบทูลพระราชาปัณฑุนั้นว่า "ข้าแต่สมมติเทพ นี่เป็นกำลังแห่งวิชาของบุตรเศรษฐี อานุภาพนี้ไม่ใช่ของพระธาตุ".

---

243.

๒๔๓.

---

නිසම්ම තෙසං වචනං නරින්දො ඉච්චබ්‍රවී සෙට්ඨිසුතං සුභද්දං;

යථා ච එතෙ අභිසද්දහෙය්‍යුං තථාවිධං දස්සය ඉද්ධිමඤ්ඤං.

พระราชาทรงสดับคำของพวกเขานั้นแล้ว ได้ตรัสแก่สุภัททบุตรเศรษฐีว่า "เพื่อให้คนเหล่านี้เชื่อ จงแสดงฤทธิ์อย่างอื่นทำนองนั้นอีก".

---

244.

๒๔๔.

---

තතො සුභද්දො තපනීයපත්තෙ සුගන්ධිසීතොදකපූරිතම්හි;

වඩ්ඪෙසි ධාතුං මුනිපුඞ්ගවස්ස අනුස්සරන්තො චරිතබ්භුතානි.

แต่นั้น สุภัททะได้อัญเชิญพระธาตุของพระมุนีผู้ประเสริฐลงในบาตรทองคำที่เต็มด้วยน้ำเย็นมีกลิ่นหอม โดยระลึกถึงอัศจรรย์แห่งพระจริยา.

---

245.

๒๔๕.

---

සා රාජහං සී’ව විධාවමානා සුගන්ධිතොයම්හි පදක්ඛිණෙන;

උම්මුජ්ජමානා ච නිමුජ්ජමානා ජනෙ පමොදස්සුධරෙ අකාසි.

พระธาตุนั้นดุจพญาหงส์ แหวกว่ายไปในน้ำหอมโดยการเวียนขวา ทั้งผุดขึ้นและดำลง ยังชนให้หลั่งน้ำตาแห่งความปราโมทย์.

---

246.

๒๔๖.

---

තතො ච කාසුං විසිඛායමජ්ඣෙ කත්වා තහිං ධාතුමභික්ඛිපිත්වා;

පංසූහි සම්මා අභිපූරයිත්වා බහූහි මද්දාපයි කුඤ්ජරෙහි.

แต่นั้น (พวกนิครนถ์) ได้ขุดหลุมไว้ที่กลางถนน ทิ้งพระธาตุลงในหลุมนั้น กลบด้วยดินให้เต็ม แล้วให้ช้างหลายเชือกเหยียบย่ำ.

---

247.

๒๔๗.

---

භෙත්වා මහිංඋට්ඨහි චක්කමත්තං විරාජමානං මණිකණ්ණිකාය;

පභස්සරං රූපියකෙසරෙහි සරොරුහං කඤ්චනපත්තපාළිං.

พระธาตุนั้นชำแรกแผ่นดินขึ้นมา ผุดขึ้นเป็นดอกบัวมีกลีบทองคำ ขนาดเท่าจักร รุ่งเรืองด้วยฝักบัวแก้วมณี สว่างไสวด้วยเกสรเงิน.

---

248.

๒๔๘.

---

පතිට්ඨභිත්වාන තහිං සරොජෙ මන්දානිලාවත්තිතරෙණු ජාලෙ;

ඔභාසයන්ති’ව දිසා පභාහි දිට්ඨා මුහුත්තෙන ජිනස්සධාතු.

พระธาตุของพระชินเจ้าปรากฏในชั่วครู่ ตั้งอยู่บนดอกบัวนั้น ในท่ามกลางข่ายแห่งละอองเกสรที่หมุนเวียนด้วยลมรำเพย ส่องแสงไปทั่วทิศ.

---

249.

๒๔๙.

---

ඛිපිංසු වත්ථාභරණානි මච්චා පවස්සයුං පුප්ඵමයඤ්ච වස්සං;

උක්කුට්ඨිසද්දෙහි ච සධුකාරනාදෙහි පුණ්ණං නගරං අකංසු.

มนุษย์ทั้งหลายได้โยนผ้าและเครื่องประดับ และโปรยปรายฝนดอกไม้ ทำให้เมืองเต็มไปด้วยเสียงโห่ร้องและเสียงสาธุการ.

---

250.

๒๕๐.

---

තෙ තිත්ථියා තං අභිවඤ්චනං’ති රාජාධිරාජං අථ සඤ්ඤපෙත්වා;

ජිගුච්ඡනීයෙ කුණපාදිකෙහි ඛිපිංසු ධාතුං පරිඛාය පිට්ඨෙ.

พวกเดียรถีย์เหล่านั้นทูลยุยงพระราชาธิราชว่า "นั่นเป็นการหลอกลวง" แล้วได้ทิ้งพระธาตุลงในคูเมืองอันน่ารังเกียจด้วยซากศพเป็นต้น.

---

251.

๒๕๑.

---

තස්මිං ඛණෙ පඤ්චවිධම්බුජෙහිසඤ්ඡාදිතාහංසගණොපභුත්තා;

මධුබ්බතාලී විරුතාභිරාමා අහොසි සා පොක්ඛරණී’ව නන්දා.

ในขณะนั้น คูเมืองนั้นได้เป็นดุจสระนันทา ปกคลุมด้วยบัวห้าชนิด อันหมู่หงส์ลงเล่น งดงามด้วยเสียงร้องของหมู่ภมร.

---

252.

๒๕๒.

---

ගජාධිපා කොඤ්ඤ්චරවං රවිංසු කරිංසු හෙසානිනදං තුරඞ්ගා;

උක්කුට්ඨිනාදං අකරිංසු මච්චා සුවාදිතා දුන්දුභිආදයො’පි.

พญาช้างทั้งหลายบันลือโกญจนาท ม้าทั้งหลายส่งเสียงแผดร้อง มนุษย์ทั้งหลายโห่ร้อง แม้กลองเป็นต้นก็ถูกประโคมอย่างไพเราะ.

---

253.

๒๕๓.

---

ථොමිංසු මච්චා ථුතිගීතකෙහි නච්චිංසු ඔත්තප්පවිභුසනා’පි;

වත්ථානි සීසෙ භමයිංසු මත්තා භුජානි පොඨෙසුමුදග්ගචිත්තා.

มนุษย์ทั้งหลายสรรเสริญด้วยบทเพลงสดุดี แม้ผู้มีโอตตัปปะเป็นเครื่องประดับก็เต้นรำ ผู้ที่ยินดีจนเมามายกวัดแกว่งผ้าบนศีรษะ ผู้มีใจร่าเริงตบขนอง.

---

254.

๒๕๔.

---

ධූපෙහි කාලාගරුසම්භවෙහි ඝනාවනද්ධං’ව නභං අහොසි;

සමුස්සිතානෙකධජාවලීහි පුරං තදා වත්ථමයං’ව ආසි.

ด้วยควันธูปที่เกิดจากไม้กฤษณา ท้องฟ้าได้เป็นดุจถูกปกคลุมด้วยเมฆหนา ด้วยแถวแห่งธงที่ยกขึ้นมากมาย เมืองนั้นได้เป็นดุจทำด้วยผ้า.

---

255.

๒๕๕.

---

දිස්වා තමච්ඡෙරමචින්තනීයං ආමොදිතාමච්චගණා සමග්ගා;

අත්ථෙ නියොජෙතු මුපෙච්ච තස්ස වදිංසු පණ්ඩුස්ස නරාධිපස්ස.

หมู่ข้าราชบริพารผู้ยินดีพร้อมเพรียงกัน เห็นอัศจรรย์อันไม่ควรคิดนั้นแล้ว ได้เข้าไปหาเพื่อกราบทูลประโยชน์แก่พระราชาปัณฑุนั้น.

---

256.

๒๕๖.

---

දිස්වාන යො ඊදිසකම්පි රාජ ඉද්ධානුභාවං මුනිපුඞ්ගවස්ස;

පසාදමත්තම්පි කරෙය්‍ය නොචෙ කිමත්ථියා තස්ස භවෙය්‍ය පඤ්ඤා.

ข้าแต่พระราชา ผู้ใดเห็นอานุภาพแห่งฤทธิ์ของพระมุนีผู้ประเสริฐเช่นนี้แล้ว หากไม่ทำแม้เพียงความเลื่อมใสให้เกิดขึ้น ปัญญาของเขาจะมีประโยชน์อะไร.

---

257.

๒๕๗.

---

පසාදනීයෙසු ගුණෙසු රාජ පසාදනං සාධුජනස්ස ධම්මො;

පුප්ඵන්ති සබ්බෙ සයමෙව වන්දෙ සමුග්ගතෙ කොමුදකානනානි.

ข้าแต่พระราชา ความเลื่อมใสในคุณอันควรเลื่อมใสเป็นธรรมของสัตบุรุษ ดุจป่าดอกโกมุททั้งหลายย่อมบานเองเมื่อพระจันทร์ขึ้น.

---

258.

๒๕๘.

---

වාචාය තෙසං පන දුම්මතීනං මා සග්ගමග්ගං පජහිත්ථ රාජ;

අන්ධෙ ගහෙත්වා විචරෙය්‍ය කො හි අන්වෙසමානො සුපථං අමූළ්හො.

ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์อย่าละทิ้งทางสวรรค์ด้วยคำพูดของคนเขลาเหล่านั้นเลย ใครเล่าผู้ไม่หลงทางเมื่อแสวงหาทางที่ดี จะจูงคนตาบอดไป.

---

259.

๒๕๙.

---

නරාධිපා කප්පිණ බිම්බිසාර සුද්ධොදනාදි අපි තෙජවන්තා;

තං ධම්මරාජං සරණං උපෙච්ච පිවිංසු ධම්මාමතමාදරෙන.

พระราชาผู้มีเดชานุภาพทั้งหลาย มีพระเจ้ากัปปินะ พิมพิสาร และสุทโธทนะเป็นต้น เข้าถึงพระธรรมราชาพระองค์นั้นเป็นสรณะ ได้ดื่มอมตธรรมด้วยความเคารพ.

---

260.

๒๖๐.

---

සහස්සනෙත්තො තිදසාධිපො’පි ඛීණායුකො ඛිණභවං මුනින්දං;

උපෙච්ච ධම්මං විමලං නිසම්ම අලත්ථ ආයුං අපි දිට්ඨධම්මො.

แม้ท้าวสักกะผู้มีพันตา ผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดา ผู้กำลังจะสิ้นอายุ เข้าถึงพระจอมมุนีผู้สิ้นภพ สดับพระธรรมอันบริสุทธิ์ ได้อายุและเป็นผู้เห็นธรรม.

---

261.

๒๖๑.

---

තුවම්පි තස්මිං ජිතපඤ්චමාරෙ දෙවාතිදෙවෙ වරධම්මරාජෙ;

සග්ගාපවග්ගාධිගමාය ඛිප්පං චිත්තං පසාදෙහි නරාධිරාජ.

ข้าแต่พระราชาธิราช แม้พระองค์ก็จงยังจิตให้เลื่อมใสโดยเร็วพลันในพระองค์ผู้ชนะมารทั้งห้า ผู้เป็นเทพยิ่งกว่าเทพ ผู้เป็นพระธรรมราชาอันประเสริฐนั้น เพื่อการบรรลุสวรรค์และนิพพาน.

---

262.

๒๖๒.

---

සුත්වානතෙසං වචනං නරින්දො විකිණ්ණකඞ්ඛො රතනත්තයම්හි;

සෙනාපතිං අත්ථවරං අවොච පහට්ඨභාවො පරිසාය මජ්ඣෙ.

พระราชาทรงสดับคำของคนเหล่านั้นแล้ว ทรงหมดความสงสัยในพระรัตนตรัย มีพระทัยยินดี ได้ตรัสกับเสนาบดีผู้ประเสริฐในท่ามกลางบริษัท.

---

263.

๒๖๓.

---

අසද්දහානො රතනත්තයස්ස ගුණෙ භවච්ඡෙදනකාරණස්ස;

චිරාය දුල්ලද්ධිපථෙ චරන්තො ඨිතො සරජ්ජෙ අපි වඤ්චිතොහං.

ข้าพเจ้าไม่เชื่อในคุณของพระรัตนตรัยอันเป็นเหตุตัดภพ เที่ยวไปในทางที่ผิดมานาน แม้ครองราชสมบัติอยู่ ข้าพเจ้าก็ถูกหลอกลวง.

---

264.

๒๖๔.

---

මොහෙන ඛජ්ජොපනකං ධමෙසිං සීතද්දිතො ධුමසිඛෙ ජලන්තෙ;

පිපාසිතො සින්ධුජලං පහාය පිවිං පමාදෙන මරීචිතොයං.

ด้วยโมหะ ข้าพเจ้าผู้ถูกความหนาวเบียดเบียน ได้เป่าหิ่งห้อย (แทนที่จะใช้) กองไฟที่ลุกโชน ผู้กระหายน้ำ ละทิ้งน้ำในมหาสมุทร ได้ดื่มน้ำพยับแดดด้วยความประมาท.

---

265.

๒๖๕.

---

පරිච්චජිත්වා අමතං චිරාය ජිවත්ථිකො තික්ඛවිසං අඛාදිං;

විහාය’හං චම්පකපුප්ඵදාමං අධාරයිං ජත්තුසු නාගභාරං.

ข้าพเจ้าละทิ้งอมฤตมานาน ผู้ต้องการชีวิตกลับกินยาพิษร้ายแรง ข้าพเจ้าละทิ้งพวงดอกจำปา ได้ทรงไว้ซึ่งภาระคืออสรพิษที่คอ.

---

266.

๒๖๖.

---

ගන්ත්වාන ඛිප්පං පරිඛා සමීපං ආරාධයිත්වා ජිනදන්තධාතුං;

ආනෙහි පූජාවිධිනා කරිස්සං පුඤ්ඤානි සබ්බත්ථ සුඛාවහානි.

จงไปที่ใกล้คูเมืองโดยเร็วพลัน อาราธนาพระทันตธาตุของพระชินเจ้า จงอัญเชิญมาด้วยพิธีบูชา ข้าพเจ้าจะทำบุญอันนำสุขมาให้ในที่ทั้งปวง.

---

267.

๒๖๗.

---

ගන්ත්වාතතෙසොපරිඛාසමීපං සෙනාධිනාථො පරමප්පතීතො;

ධාතුං මුනින්දස්ස නමස්සමානො අජ්ඣෙසි රඤ්ඤො හිතමා චරන්තො

แต่นั้น เสนาบดีนั้นผู้มีความยินดียิ่ง ไปที่ใกล้คูเมือง นมัสการพระธาตุของพระมุนีผู้เป็นจอม ได้อาราธนาโดยประพฤติเพื่อประโยชน์แก่พระราชา.

---

268.

๒๖๘.

---

චිරාගතං දිට්ඨිමලං පහාය අලත්ථ සද්ධං සුගතෙ නරින්දො;

පාසාදමාගම්ම පසාදමස්ස වඩ්ඪෙහි රඤ්ඤො රතනත්තයම්හි.

พระราชาทรงละทิ้งมลทินคือทิฏฐิที่สั่งสมมานาน ทรงได้ศรัทธาในพระสุคต ทรงเสด็จมาสู่ปราสาทแล้ว ทรงเพิ่มพูนความเลื่อมใสของพระองค์ในพระรัตนตรัย

---

269.

๒๖๙.

---

තස්මිං ඛණෙ පොක්ඛරණී විචිත්තා ඵුල්ලෙහි සොවණ්ණසරොරුහෙහි;

අලඞ්කරොන්තී ගගනං අහොසි මන්දාකිනීවාභිනවාවතාරා.

ในขณะนั้น สระโบกขรณีอันวิจิตรด้วยดอกบัวทองที่บานสะพรั่ง ได้ประดับประดาท้องฟ้า ประหนึ่งแม่น้ำมัณฑากินีที่เพิ่งไหลลงมาใหม่

---

270.

๒๗๐.

---

හංසඞ්ගණෙවාථ මුනින්දධාතු සා පඞ්කජා පඞ්කජමොක්කමන්ති;

කුන්දාවදාතාහි පභාහි සබ්බං ඛිරොදකුච්ඡිං’ව පුරං අකාසි.

ลำดับนั้น พระธาตุของพระมุนินทร์นั้นเสด็จจากดอกบัวหนึ่งไปยังอีกดอกบัวหนึ่ง ประหนึ่งฝูงหงส์ ด้วยรัศมีอันขาวผ่องดุจดอกมะลิ ได้ทำให้เมืองทั้งหมดเป็นประหนึ่งภายในเกษียรสมุทร

---

271.

๒๗๑.

---

තතො සුරත්තඤ්ජලිපඞ්කජම්හි පතිට්ඨහිත්වාන චමුපතිස්ස;

සන්දිස්සමානා මහතා ජනෙන මහප්ඵලං මානුසකං අකත්ථ.

จากนั้น พระธาตุประดิษฐานอยู่บนดอกบัวคืออัญชลีอันแดงสดของแม่ทัพ ปรากฏแก่ชนหมู่มาก ได้กระทำความเป็นมนุษย์ให้มีผลมาก

---

272.

๒๗๒.

---

සුත්වාන වුත්තන්තමිමං නරින්දො පහට්ඨභාවොපදසා’ව ගන්ත්වා;

සංසූචයන්තො දිගුණං පසාදං සුවිම්හිතොපඤ්ජලිකොඅවොච.

พระราชาทรงสดับเรื่องราวนี้แล้ว ทรงเสด็จไปประหนึ่งจะแสดงความร่าเริงบันเทิงพระทัย ทรงแสดงความเลื่อมใสเป็นทวีคูณ ทรงประหลาดใจยิ่งนัก ทรงประนมมือตรัสว่า

---

273.

๒๗๓.

---

වොහාරදක්ඛා මනුජා මුනින්ද සඞ්ඝට්ටයිත්වා නිකසොපලම්හි;

කරොන්තිඅග්ඝං වරකඤ්චනස්ස එසොහි ධම්මො චරිතොපුරාණො.

ข้าแต่พระมุนินทร์ มนุษย์ผู้ฉลาดในการค้าขาย ขัดสีทองคำอันประเสริฐบนหินลองทองแล้ว ย่อมกำหนดราคา นี้เป็นธรรมเนียมที่ประพฤติกันมาแต่โบราณ

---

274.

๒๗๔.

---

මණිං පසත්ථාකරසම්භවම්පි හුතාසකම්මෙහභීසඞ්ඛරිත්වා;

පාපෙන්තිරාජඤ්ඤකිරීටකොටිං විභුසනත්තං විදුනොමනුස්සා.

มนุษย์ผู้รู้ทั้งหลาย แม้แก้วมณีที่เกิดจากบ่ออันประเสริฐ ก็นำมาปรุงแต่งด้วยกรรมวิธีทางไฟอันน่ากลัว แล้วจึงนำไปถึงยอดมงกุฎของพระราชาเพื่อเป็นเครื่องประดับ

---

275.

๒๗๕.

---

වීමංසනත්ථාය තවාධුනාපි මයා කතං සබ්බමිදං මුනින්ද;

ආගුං මහන්තං ඛම භුරිපඤ්ඤ ඛිප්පං මමාලඞ්කුරු උත්තමඞ්ගං.

ข้าแต่พระมุนินทร์ แม้ในบัดนี้ สิ่งทั้งหมดนี้ข้าพระองค์ได้กระทำไปเพื่อทดสอบพระองค์ ข้าแต่พระผู้มีปัญญาดุจแผ่นดิน ขอทรงอดโทษอันใหญ่หลวงนี้ด้วย ขอทรงประดับเศียรเกล้าของข้าพระองค์โดยเร็วเถิด

---

276.

๒๗๖.

---

පතිට්ඨිතා තස්ස තතො කිරීටෙ මණිප්පභා භාසිනි දන්තධාතු;

අමුඤ්චි රංසී ධවලා පජාසු සිනෙහජාතා ඉව ඛීරධාරා.

ลำดับนั้น พระทันตธาตุที่ส่องแสงดุจรัศมีแก้วมณี ประดิษฐานอยู่บนมงกุฎของพระราชาพระองค์นั้น ได้เปล่งรัศมีสีขาวผ่องไปในหมู่ประชาชน ประหนึ่งสายธารน้ำนมที่เกิดจากความรัก

---

277.

๒๗๗.

---

සො දන්තධාතුං සිරසාවහන්තො පදක්ඛිණංතංනගරං කරිත්වා;

සම්පූජයන්තො කුසුමාදිකෙහි සුසජ්ජිතන්තෙ පුරමාහරිත්ථ.

พระราชาพระองค์นั้นทรงอัญเชิญพระทันตธาตุไว้บนพระเศียร ทรงกระทำประทักษิณรอบพระนครนั้น ทรงบูชาด้วยดอกไม้เป็นต้น แล้วทรงนำเข้าสู่พระนครที่ตกแต่งไว้อย่างดี

---

278.

๒๗๘.

---

සමුස්සිතොදාරසිතාතපත්තෙ පල්ලඞ්කසෙට්ඨෙ රතනුජ්ජලම්හි;

පතිට්ඨපෙත්වාන ජිනස්ස ධාතුං පූජෙසි රාජා රතනාදිකෙහි.

พระราชาทรงประดิษฐานพระธาตุของพระชินเจ้าไว้บนบัลลังก์อันประเสริฐที่รุ่งเรืองด้วยรัตนชาติ ภายใต้เศวตฉัตรอันสูงใหญ่ที่ยกขึ้นแล้ว ทรงบูชาด้วยรัตนชาติเป็นต้น

---

279.

๒๗๙.

---

බුද්ධාදිවත්ථුත්තයමෙව රාජා ආපාණකොටිං සරණං උපෙච්ච;

හිත්වා විහිංසං කරුණාධිවාසො ආරාධයී සබ්බජනං ගුණෙහි.

พระราชาทรงถึงพระรัตนตรัยมีพระพุทธเจ้าเป็นต้นเป็นสรณะจนตลอดชีวิต ทรงละการเบียดเบียน ทรงเป็นที่พำนักแห่งพระกรุณา ทรงยังชนทั้งปวงให้ยินดีด้วยคุณธรรมทั้งหลาย

---

280.

๒๘๐.

---

කාරෙසි නානාරතනප්පභාහි සහස්සරංසීං’ව විරොචමානං;

නරාධිපො භත්තිභරානුරූපං සුචිත්තිතං ධාතුනිවෙසනම්පි.

พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งนรชน ทรงสร้างแม้พระธาตุมณเฑียรที่ตกแต่งไว้อย่างวิจิตร ให้รุ่งเรืองด้วยรัศมีแห่งรัตนชาตินานาชนิด ดุจพระอาทิตย์พันดวง ตามสมควรแก่กำลังแห่งความภักดี

---

281.

๒๘๑.

---

වඩ්ඪෙසි සො ධාතුඝරම්හි ධාතුං අලඞ්කරිත්වා සකලං පුරම්පි;

සෙසෙන පූජාවිධිනා අතිත්තො පූජෙසි රට්ඨං සධනං සභොග්ගං.

พระราชาพระองค์นั้นทรงประดิษฐานพระธาตุไว้ในพระธาตุมณเฑียร ทรงประดับประดาพระนครทั้งหมด ทรงเป็นผู้ไม่ทรงอิ่มด้วยวิธีบูชาที่เหลือ จึงทรงบูชาด้วยแว่นแคว้นพร้อมทั้งทรัพย์และโภคะ

---

282.

๒๘๒.

---

ආමන්තයිත්වා ගුහසීවරාජං සම්මානිතං අත්තසමං කරිත්වා;

දානාදිකං පුඤ්ඤමනෙකරූපං සද්ධාධනො සඤ්චිණිරාජසෙට්ඨො.

พระราชาผู้ประเสริฐผู้มีศรัทธาเป็นทรัพย์ ทรงเชื้อเชิญพระราชาคูหสีวะมา ทรงกระทำการยกย่องให้เสมอด้วยพระองค์เอง แล้วทรงสั่งสมบุญมีทานเป็นต้นหลายประการ

---

283.

๒๘๓.

---

තතො සො භුපාලො කුමතිජනසංසග්ගමනයං,නිරාකත්වා මග්ගෙ සුගතවචනුජ්ජොතසුගමෙ;

පධාවන්තො සම්මා සපරහිතසම්පත්තිචතුරො,පසත්ථං ලොකත්ථං අචරි චරිතාවජ්ජිතජනො.

จากนั้น พระราชาพระองค์นั้นทรงขจัดทางแห่งการคบหาสมาคมกับคนที่มีความคิดชั่ว ทรงดำเนินไปโดยชอบในหนทางที่ไปได้ง่ายเพราะความสว่างแห่งพระดำรัสของพระสุคต ทรงเป็นผู้ฉลาดในการบำเพ็ญประโยชน์ตนและประโยชน์ผู้อื่นให้ถึงพร้อม ทรงประพฤติประโยชน์แก่โลกอันเป็นที่สรรเสริญ ทรงเป็นผู้มีจริยาวัตรอันชนทั้งหลายหาโทษมิได้

---

තතියො පරිච්ඡෙදො.

ปริจเฉทที่ ๓

---

284.

๒๘๔.

---

චරති ධරණි පාලෙ රාජධම්මෙසු තස්මිං,සමරචතුරසෙනො ඛීරධාරො නරින්දො;

නිජභුජබලලීලා’රාතිදප්පප්පමාථී,විභවජනිතමානො යුද්ධසජ්ජො’භිගඤ්ඡි.

เมื่อพระราชาผู้รักษาแผ่นดินพระองค์นั้นทรงประพฤติอยู่ในราชธรรมทั้งหลาย พระราชาขีรธารผู้มีกองทัพสี่เหล่าอันเชี่ยวชาญในการรบ ผู้ทรงย่ำยีความเย่อหยิ่งของศัตรูด้วยลีลาแห่งกำลังพระพาหาของพระองค์ ทรงมีความถือตัวที่เกิดจากสมบัติ ทรงเตรียมพร้อมรบได้เสด็จมาถึงแล้ว

---

285.

๒๘๕.

---

කරිවරමථ දිස්වා සො ගුහාද්වාරයාතං,පටිභයරහිතත්තො සීහරාජා’ව රාජා;

නිජනගරසමීපායාතමෙතං නරින්දං,අමිතබලමමහොඝෙනොත්ථරන්තා’භියායි.

ลำดับนั้น พระราชาผู้มีพระทัยปราศจากความกลัวดุจพญาราชสีห์ ทรงเห็นช้างตัวประเสริฐนั้นผู้มาถึงประตูถ้ำ ทรงยกกองทัพอันมีกำลังมหาศาลดุจห้วงน้ำใหญ่ ออกไปต่อสู้กับพระราชาองค์นั้นผู้มาถึงใกล้พระนครของพระองค์

---

286.

๒๘๖.

---

උදිතබහළධූලීපාළිරුද්ධන්තළික්ඛො,සමදවිවිධයොධාරාවසංරම්භභීමෙ;

නිසිතසරසතාලීවස්සධාරාකරාළෙ,අජිනි මහති යුද්ධෙ පණ්ඩුකො ඛීරධාරං.

ในสงครามอันยิ่งใหญ่ที่ท้องฟ้าถูกปิดกั้นด้วยแถวฝุ่นอันหนาทึบที่ฟุ้งขึ้น ที่น่าสะพรึงกลัวด้วยความโกรธเกรี้ยวของเหล่านักรบผู้เมามันในการรบต่างๆ ที่น่ากลัวด้วยสายฝนคือลูกศรอันคมกริบนับร้อย พระราชาปัณฑุกะทรงชนะพระราชาขีรธาร

---

287.

๒๘๗.

---

අථ නරපතිසෙට්ඨො සඞ්ගහෙත්වාන රට්ඨං,නිජ තනුජ වරස්මිං රජ්ජභාරං නිධාය;

සුගත දසන ධාතුං සම්පටිච්ඡාපයිත්වා,පහිණි ච ගුහසීවං සක්කරිත්වා සරට්ඨං.

ลำดับนั้น พระราชาผู้ประเสริฐทรงสงเคราะห์แว่นแคว้นแล้ว ทรงมอบภาระแห่งราชสมบัติไว้แก่พระโอรสผู้ประเสริฐของพระองค์ ทรงมอบพระทันตธาตุของพระสุคตให้แล้วทรงส่งพระราชาคูหสีวะผู้ได้รับการสักการะแล้วกลับไปยังแว่นแคว้นของพระองค์

---

288.

๒๘๘.

---

සුවිරමවනීපාලො සඤ්ඤමං අජ්ඣුපෙතො,විවිධ විභව දානායාචකෙ තප්පයිත්වා;

තිදසපුර සමාජං දෙහභෙදා පයාතො,කුසල ඵලමනප්පං පත්ථිතං පච්චලත්ථ.

พระราชาผู้มีความเพียรยิ่งทรงเข้าถึงความสำรวม ทรงยังผู้ขอทั้งหลายให้อิ่มหนำด้วยทานคือโภคทรัพย์ต่างๆ เมื่อกายแตกดับแล้วได้เสด็จไปสู่สมาคมแห่งชาวไตรทศ ทรงได้รับผลแห่งกุศลอันไม่น้อยตามที่ทรงปรารถนาไว้

---

289.

๒๘๙.

---

නරපති ගුහසීවො තං මුනින්දස්ස ධාතුං,සකපුරමුපනෙත්වා සාධු සම්මානයන්තො;

සුගති ගමන මග්ගෙ පාණිනො යොජයන්තො,සුචරිත මභිරූපං සඤ්චිණන්තො විහාසි.

พระราชาคูหสีวะทรงนำพระธาตุของพระมุนินทร์นั้นเข้าสู่พระนครของพระองค์ ทรงสักการะบูชาเป็นอย่างดี ทรงชักนำสัตว์ทั้งหลายให้ดำเนินไปในหนทางสู่สุคติ ทรงสั่งสมสุจริตอันงดงามอยู่

---

290.

๒๙๐.

---

අගණිතමහිමස්සුජ්ජෙ නිරඤ්ඤො තනූජො,පුරිම වයසි යෙවාරද්ධසද්ධාභියොගො;

දසබල තනුධාතුං පූජිතුං තස්ස රඤ්ඤො,පුරවර මුපායාතො දන්තනාමො කුමාරො.

เจ้าชายพระนามว่าทันตะ พระโอรสของพระราชาแห่งเมืองอุชเชนีผู้มีอานุภาพอันประมาณมิได้ ผู้ทรงเริ่มบำเพ็ญศรัทธาตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ ได้เสด็จมายังพระนครอันประเสริฐของพระราชาพระองค์นั้น เพื่อบูชาพระสรีรธาตุของพระทศพล

---

291.

๒๙๑.

---

ගුණජනිත පසාදං තං කලිඞ්ගාධිනාථං,නිඛිල ගුණ නිවාසො සො කුමාරො කරිත්වා;

විවිධ මහවිධානං සාධුසම්පාදයන්තො,අවසි සුගතධාතුං අන්වහං වන්දමානො.

เจ้าชายพระองค์นั้นผู้เป็นที่พำนักแห่งคุณทั้งปวง ทรงยังพระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งกะลิงคะให้เกิดความเลื่อมใสด้วยคุณธรรม ทรงบำเพ็ญพิธีบูชาอันยิ่งใหญ่ต่างๆ ให้สำเร็จด้วยดี ทรงประทับอยู่โดยทรงไหว้พระธาตุของพระสุคตทุกวัน

---

292.

๒๙๒.

---

අභවි ච ගුහසීවස්සාවනීසස්ස ධිතා,විකච කුවලයක්ඛී හංසකන්තාභියාතා;

වදන ජිත සරොජා හාරිධම්මිල්ලභාරා,කුචභරනමිතඞ්ගි හෙම මාලාභිධානා.

และพระธิดาของพระราชาคูหสีวะผู้ทรงพระนามว่าเหมมาลา ผู้มีดวงตาดุจดอกบัวขาบที่บานสะพรั่ง มีท่วงท่าเยื้องกรายอันน่ารักดุจหงส์ มีพระพักตร์ชนะดอกบัว มีมวยผมอันงดงาม มีพระวรกายโน้มลงด้วยภาระแห่งพระถัน

---

293.

๒๙๓.

---

අඛිලගුණනිධානං බන්ධුභාවානුරූපං,සුවිමලකුලජාතං තං කුමාරං විදිත්වා;

නරපති ගුහසීවො අත්තනො ධීතරං තං,අදදි සබහුමානං රාජපුත්තස්ස තස්ස.

พระราชาคูหสีวะทรงทราบว่าเจ้าชายพระองค์นั้นเป็นขุมทรัพย์แห่งคุณทั้งปวง ผู้เหมาะสมแก่ความเป็นญาติ และประสูติในตระกูลอันบริสุทธิ์ยิ่ง จึงทรงยกพระธิดาของพระองค์นั้นให้แก่พระราชบุตรพระองค์นั้นด้วยความเคารพยิ่ง

---

294.

๒๙๔.

---

මනුජපති කුමාරං ධාතුරක්ඛාධිකාරෙ,පචුරපරිජනං තං සබ්බථා යොජයිත්වා;

ගව මහිස සහස්සාදීහි සම්පීණයිත්වා,සක විභව සරික්ඛෙ ඉස්සරත්තෙ ඨපෙසි.

พระราชาทรงมอบหมายให้เจ้าชายนั้นพร้อมด้วยบริวารจำนวนมากในตำแหน่งผู้ดูแลรักษาพระธาตุโดยประการทั้งปวง ทรงบำรุงด้วยโคและกระบือนับพันเป็นต้น ทรงแต่งตั้งไว้ในความเป็นใหญ่ที่เสมอด้วยพระราชอำนาจของพระองค์เอง

---

295.

๒๙๕.

---

සමරභුවි විනට්ඨෙ ඛීරධාරෙ නරින්දෙ,මලයවනමුපෙතා භාගිනෙය්‍යා කුමාරා;

පබල මති මහන්තං සංහරිත්වා බලග්ගං,උපපුරමුපගඤ්ඡුං ධාතුයා ගණ්හනත්ථං.

เมื่อพระราชาขีรธารสิ้นพระชนม์ในสนามรบ เหล่าเจ้าชายผู้เป็นพระภาคิไนยซึ่งหนีไปยังป่ามลายู ได้รวบรวมกองทัพอันมีกำลังมากยิ่ง แล้วเสด็จมายังเมืองใกล้เคียงเพื่อจะยึดเอาพระธาตุ

---

296.

๒๙๖.

---

අථ නගරසමීපෙ තෙ නිවෙසං කරිත්වා,සවණකටුකමෙතං සාසනං පෙසයිංසු;

සුගතදසනධාතුං දෙහි වා ඛිප්පමම්හං,යසසිරිජනනිං වා කීළ සඞ්ගාමකෙළිං.

ลำดับนั้น พวกเขาตั้งค่ายอยู่ใกล้พระนครแล้ว ได้ส่งสารอันแสบแก้วหูนี้ไปว่า "จงมอบพระทันตธาตุของพระสุคตแก่พวกเราโดยเร็ว หรือไม่ก็จงเล่นการเล่นคือสงครามอันเป็นที่เกิดแห่งยศและสิริ"

---

297.

๒๙๗.

---

සපදි ධරණිපාලො සාසනං තං සුණිත්වා,අවදි රහසි වාචං රාජපුත්තස්ස තස්ස;

නහි සති මම දෙහෙ ධාතුමඤ්ඤස්ස දස්සං,අහමපි යදි ජෙතුං නෙව තෙ සක්කුණෙය්‍යං.

ทันทีที่พระราชาผู้รักษาแผ่นดินได้ทรงสดับข่าวนั้นแล้ว ได้ตรัสวาจาในที่ลับแก่พระราชกุมารนั้นว่า "ในขณะที่ร่างกายของเรายังมีอยู่ เราจะไม่มอบพระธาตุให้แก่ผู้อื่น แม้ว่าเราจะไม่สามารถเอาชนะพวกนั้นได้ก็ตาม"

---

298.

๒๙๘.

---

සුරනර නමිතං තං දන්තධාතුං ගහෙත්වා,ගහිත දිජවිලාසො සීහළං යාහි දීපං;

ඉති වචනමුදාරං මාතුලස්සාථ සුත්වා,තමවච ගුහසීවං දන්තනාමො කුමාරො.

"ท่านจงถือเอาพระทันตธาตุอันเทวดาและมนุษย์นอบน้อมนั้น แปลงเพศเป็นพราหมณ์ แล้วไปยังสีหฬทวีปเถิด" ครั้นพระกุมารนามว่าทันตะได้สดับพระดำรัสอันโอฬารของพระมาตุลานั้นแล้ว จึงกราบทูลพระเจ้าคุหสีวะนั้น

---

299.

๒๙๙.

---

තවච මමච කො වා සීහළෙ බන්ධුභූතො,ජිනවරණසරොජෙ භත්තියුත්තො ච කොවා;

ජලනීධිපරතීරෙ සීහළං ඛුද්දදෙසං,කථමහමතිනෙස්සං දන්තධාතුං ජිනස්ස.

"ใครเล่าจะเป็นญาติของท่านและของเราในเกาะสีหฬ และใครเล่าจะมีความภักดีในพระบาทบัวของพระชินวร เกาะสีหฬเป็นประเทศเล็กๆ อยู่ที่ฝั่งโน้นของมหาสมุทร ข้าพระองค์จะนำพระทันตธาตุของพระชินเจ้าข้ามไปได้อย่างไร"

---

300.

๓๐๐.

---

තමවදි ගුහසීවො භාගිනෙය්‍යං කුමාරං,දසබලතනුධාතු සණ්ඨිතා සීහළස්මිං;

භවභයහතිදක්ඛො වත්තතෙ සත්ථුධම්මො,ගණනපථමතීතා භික්ඛවො චාවසිංසු.

พระเจ้าคุหสีวะตรัสตอบพระกุมารผู้เป็นพระภาคิไนยนั้นว่า "พระบรมสารีริกธาตุของพระทศพลประดิษฐานอยู่ในเกาะสีหฬ พระสัทธรรมของพระศาสดาผู้ฉลาดในการกำจัดภัยในภพยังดำรงอยู่ และเหล่าภิกษุจำนวนนับไม่ถ้วนก็พำนักอยู่ที่นั่น"

---

301.

๓๐๑.

---

මම ච පියසහායො සො මහාසෙන රාජා,ජිනචරණසරොජද්වන්දසෙවාභියුත්තො;

සලිලමපි ච ඵුට්ඨං ධාතුයා පත්ථයන්තො,විවිධරතනජාතං පාභතං පෙසයිත්ථ.

"และพระเจ้ามหาเสนนั้นเป็นพระสหายที่รักของเรา ทรงขวนขวายในการบำเรอคู่แห่งพระบาทบัวของพระชินเจ้า ทรงปรารถนาแม้แต่น้ำที่สัมผัสพระธาตุ ได้ทรงส่งเครื่องบรรณาการอันประกอบด้วยรัตนะนานาชนิดมาให้"

---

302.

๓๐๒.

---

පභවති මනුජින්දො සබ්බදා බුද්ධිමා සො,සුගතදසනධාතුං පූජිතුං පූජනෙය්‍යං;

පරිචිතවිසයම්හා විප්පවුත්ථං භවන්තං,විවිධවිභවදානා සාධු සඞ්ගණ්හිතුඤ්ච.

"พระราชาผู้ทรงปัญญาพระองค์นั้นทรงสามารถเสมอที่จะบูชาพระทันตธาตุของพระสุคตอันควรบูชา และจะทรงสงเคราะห์ท่านผู้จากถิ่นที่คุ้นเคยมาด้วยการมอบสมบัติอันหลากหลายอย่างดี"

---

303.

๓๐๓.

---

නිජ දුහිතුපතිං තං ඉත්ථමාරාධයිත්වා,නරපති ගුහසීවො සඞ්ගහෙත්වාන සෙනං;

රණධරණිමුපෙතො සො කුමාරෙහි සද්ධිං,මරණපරවසත්තං අජ්ඣගා යුජ්ඣමානො.

ครั้นพระเจ้าคุหสีวะทรงอ้อนวอนพระสวามีของพระธิดาของพระองค์อย่างนี้แล้ว ทรงรวบรวมกองทัพ เสด็จไปยังสนามรบพร้อมกับพระกุมารทั้งหลาย และทรงถึงความเป็นผู้ตกอยู่ในอำนาจแห่งความตายในขณะที่กำลังรบอยู่

---

304.

๓๐๔.

---

අථ නරපති පුත්තො දන්තනාමො සුණිත්වා,සවණ කටුකමෙතං මාතුලස්සප්පවත්තිං;

ගහිත දිජවිලාසො දන්තධාතුං ගහෙත්වා,තුරිත තුරිත භූතො සො පුරම්හා පළායි.

ครั้งนั้น พระราชบุตรนามว่าทันตะได้สดับความเป็นไปของพระมาตุลาอันน่าสลดใจนี้แล้ว ทรงถือเพศเป็นพราหมณ์ ถือเอาพระทันตธาตุ แล้วทรงรีบเร่งหนีออกจากพระนครไป

---

305.

๓๐๕.

---

සරභස මුපගන්ත්වා දක්ඛිණං චාථ දෙසං,අවිචලිතසභාවො ඉද්ධියා දෙවතානං;

නදිමතිමහතිං සො උත්තරිත්වාන පුණ්ණං,නිදහි දසනධාතුං වාලුකාරාසිමජ්ඣෙ.

ครั้นรีบไปยังทิศใต้แล้ว พระองค์ผู้มีสภาวะไม่หวั่นไหว ด้วยฤทธิ์ของเหล่าเทวดา ทรงข้ามแม่น้ำที่ใหญ่ยิ่งและเต็มเปี่ยมนั้นแล้ว ทรงฝังพระทันตธาตุไว้ในระหว่างกองทราย

---

306.

๓๐๖.

---

පුන පුරමුපගන්ත්වා තං ගහීතඤ්ඤවෙසං,භරියමපි ගහෙත්වා ආගතො තත්ථ ඛිප්පං;

සුගතදසනධාතුං වාලුකාථුපකුච්ඡිං,ඨපිතමුපචරන්තො අච්ඡි ගුම්බන්තරස්මිං.

ทรงกลับไปยังพระนครนั้นอีกครั้งโดยถือเพศอื่น ทรงพาพระชายาเสด็จมาที่นั่นโดยเร็ว ทรงเฝ้าดูแลพระทันตธาตุของพระสุคตที่ประดิษฐานอยู่ในภายในกองทราย โดยประทับอยู่ในระหว่างพุ่มไม้

---

307.

๓๐๗.

---

සපදි නභසි ථෙරො ගච්ඡමානො පනෙකො,විවිධකිරණජාලං වාලුකාරාසිථූපා;

අවිරළිතමුදෙන්තං ධාතුයා තාය දිස්වා,පණමි සුගතධාතුං ඔතරිත්වාන තත්ථ.

ทันใดนั้น พระเถระรูปหนึ่งกำลังเหาะไปในอากาศ เห็นข่ายแห่งรัศมีต่างๆ พุ่งขึ้นจากสถูปกองทรายอย่างไม่ขาดสายด้วยอานุภาพแห่งพระธาตุนั้น จึงลงมาที่นั่นแล้วนอบน้อมพระธาตุของพระสุคต

---

308.

๓๐๘.

---

මුනිසුතමථ දිස්වා ජම්පතී තෙ පතීතා,නිජගමනවිධානං සබ්බමාරොචයිංසු;

දසබලතනුජො සො ධාතුරක්ඛා නියුත්තො,පරහිතනිරතත්තො තෙ උභො අජ්ඣභාසි.

ครั้งนั้น สามีภรรยาคู่นั้นเห็นพระโอรสของพระมุนีแล้ว มีความยินดี ได้กราบทูลเรื่องราวการเดินทางของตนทั้งหมด พระโอรสของพระทศพลนั้นผู้ขวนขวายในการรักษาพระธาตุ ผู้มีใจยินดีในประโยชน์ของผู้อื่น ได้ตรัสแก่คนทั้งสองนั้น

---

309.

๓๐๙.

---

දසබලතනුධාතුං සීහළං නෙථ තුම්හෙ,අගණිත තනුඛෙදා වීතසාරජ්ජමෙතං;

අපි ච ගමනමග්ගෙ ජාතමත්තෙ විඝාතෙ,සරථ මමමනෙකොපද්දවච්ඡෙදදක්ඛං.

"ท่านทั้งหลายจงนำพระบรมสารีริกธาตุของพระทศพลนี้ไปยังเกาะสีหฬ โดยไม่คำนึงถึงความเหน็ดเหนื่อยทางกายและปราศจากความครั่นคร้าม อนึ่ง เมื่อเกิดอุปสรรคขึ้นในระหว่างทาง จงระลึกถึงเราผู้ฉลาดในการกำจัดอุปัทวะนานาชนิด"

---

310.

๓๑๐.

---

ඉති සුගතනනූජො ජම්පතීනං කථෙත්වා,පුන’පි තදනුරූපං දෙසයිත්වාන ධම්මං;

පුථුතරමපනෙත්වා සොකසල්ලඤ්ච ගාළ්හං,සකවසතිමුපෙතො අන්තලික්ඛෙන ධීරො.

ครั้นพระโอรสของพระสุคตตรัสแก่สามีภรรยาอย่างนี้แล้ว ทรงแสดงธรรมที่สมควรแก่เรื่องนั้นอีก ทรงบรรเทาลูกศรคือความโศกอันแรงกล้าให้เบาบางลงมาก แล้วพระปราชญ์นั้นได้เสด็จไปยังที่พำนักของตนทางอากาศ

---

311.

๓๑๑.

---

භුජගභවනවාසී නින්නගායාථ තස්සා,භුජගපති මහිද්ධි පණ්ඩුහාරාභිධානො;

සකපුරපවරම්හා නික්ඛමිත්වා චරන්තො,සමුපගමි තදා තං ඨානමිච්ඡාවසෙන.

พญานาคผู้มีฤทธิ์มากนามว่าปัณฑุหาระ ผู้พำนักอยู่ในนาคพิภพแห่งแม่น้ำนั้น ออกจากพระนครอันประเสริฐของตนแล้วเที่ยวไป ได้มาถึงที่นั้นตามความปรารถนาในเวลานั้น

---

312.

๓๑๒.

---

විමලපුලිනථූපා සො සමුග්ගච්ඡමානං,සසිරුචිරමරීචිජ්ජාලමාලොකයිත්වා;

ඨිතමථ මුනිධාතුං වාලුකාරසිගබ්භෙ,කිමිදමිති සකඞ්ඛං පෙක්ඛමානො අවෙදි.

เขาเห็นข่ายแห่งรัศมีอันรุ่งเรืองพุ่งขึ้นจากสถูปทรายอันบริสุทธิ์ เห็นพระธาตุของพระมุนีประดิษฐานอยู่ในภายในกองทราย เมื่อมองดูด้วยความสงสัยว่า "นี่คืออะไร" ก็ได้รู้ความจริง

---

313.

๓๑๓.

---

සපදි සබහුමානො සො අසන්දිස්සමානො,රතනමයකරණ්ඩං ධාතුයුත්තං ගිලිත්වා;

විතතපුථුලදෙහො භොගමාලාහි තුඞ්ගං,කණකසිඛරිරාජං වෙඨයිත්වා සයිත්ථ.

ทันใดนั้น เขาผู้มีความเคารพอย่างยิ่ง ได้หายตัวไป กลืนผอบรัตนะที่บรรจุพระธาตุไว้ แผ่ร่างกายให้กว้างใหญ่และสูงด้วยขนด ขดตัวพันรอบภูเขาทองอันเป็นราชาแห่งขุนเขาแล้วนอนลง

---

314.

๓๑๔.

---

සලිලනිධිසමීපං ජම්පතී ගන්තුකාමා,පුලිනතලගතං තං දන්තධාතුං අදිස්වා;

නයනසලිලධාරං සොකජාතං කිරන්තා,සුගතසුතවරං තං තඞ්ඛණෙ’නුස්සරිංසු.

สามีภรรยาปรารถนาจะไปยังริมมหาสมุทร เมื่อไม่เห็นพระทันตธาตุนั้นที่ประดิษฐานบนพื้นทราย จึงหลั่งสายน้ำตาที่เกิดจากความโศก และได้ระลึกถึงพระโอรสของพระสุคตผู้ประเสริฐนั้นในขณะนั้น

---

315.

๓๑๕.

---

අථ සුගතසුතො සො චින්තිතං සංවිදිත්වා,අගමි සවිධමෙසං සොකදිනානනානං;

අසුණි ච ජිනධාතුං වාලුකාරාසිමජ්ඣෙ,නීහිතමපි අදිට්ඨං පූජිතං ජම්පතීහි.

ครั้งนั้น พระโอรสของพระสุคตนั้นทรงทราบความคิดของคนทั้งสองแล้ว ได้เสด็จมายังสำนักของคนทั้งสองผู้มีใบหน้าหม่นหมองด้วยความโศก และได้ทรงสดับว่าพระธาตุของพระชินเจ้าที่สามีภรรยาฝังไว้ในระหว่างกองทรายและบูชาอยู่นั้นไม่ปรากฏให้เห็น

---

316.

๓๑๖.

---

සයිතමථ යතීසො දිබ්බචක්ඛුප්පභාවා,රතනගිරිනිකුඤ්ජෙ නාගරාජං අපස්සි;

විහගපතිසරීරං මාපයි තම්මුහුත්තෙ,විතතපුථුලපක්ඛෙන’න්තළික්ඛං ථකෙන්තං.

ครั้งนั้น พระผู้เป็นใหญ่แห่งยติเห็นพญานาคผู้นอนอยู่ในซอกเขาแห่งภูเขารัตนะด้วยอานุภาพแห่งทิพยจักษุ ทรงเนรมิตกายเป็นพญาครุฑในขณะนั้น ผู้ปิดบังท้องฟ้าด้วยปีกที่แผ่กว้างใหญ่

---

317.

๓๑๗.

---

ජලධිමතිගභීරං තං ද්විධා සො කරිත්වා,පබලපවනවෙගෙන’ත්තනො පක්ඛජෙන;

සරභස මහිධාවං භීමසංරම්භයොගා,අභිගමි භුජගින්දං මෙරුපාදෙ නිපන්නං.

ทรงแยกมหาสมุทรอันลึกซึ้งนั้นออกเป็นสองส่วนด้วยกำลังลมอันแรงกล้าที่เกิดจากปีกของพระองค์ ทรงรีบพุ่งเข้าไปด้วยความโกรธเกรี้ยวอันน่ากลัว เข้าหาพญานาคผู้พำนักอยู่ที่เชิงเขาพระสุเมรุ

---

318.

๓๑๘.

---

ජහිතභුජගවෙසො තඞ්ඛණෙ සො ඵණින්දො,පටිභයචකිතත්තො සංඛිපිත්වාන භොගෙ;

සරභස මුපගන්ත්වා තස්ස පාදෙ නමිත්වා,විනයමධුරමිත්ථං තං මුනීසං අවොච.

ในขณะนั้น พญานาคได้ละเพศนาค มีใจหวาดกลัวภัย ได้หดขนดลง รีบเข้าไปนอบน้อมพระบาทของพระเถระนั้น และได้กราบทูลพระผู้เป็นใหญ่แห่งมุนีนั้นด้วยวาจาอันอ่อนหวานและนอบน้อมอย่างนี้

---

319.

๓๑๙.

---

සකලජනහිතත්ථං එව ජායන්ති බුද්ධා,භවති ජනහිතත්ථං ධාතුමත්තස්ස පූජා;

අහමපි ජිනධාතුං පූජයිත්වා මහග්ඝං,කුසලඵලමනප්පං සඤ්චිණිස්සං’ති ගණ්හිං.

"พระพุทธเจ้าทั้งหลายย่อมอุบัติขึ้นเพื่อประโยชน์แก่สรรพสัตว์ทั้งปวงแท้จริง การบูชาพระธาตุย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ปวงชน แม้ข้าพระองค์ก็ได้ถือเอาพระธาตุของพระชินเจ้าอันมีค่ามากมาบูชา ด้วยหวังว่าจะสั่งสมผลบุญอันมิใช่น้อย"

---

320.

๓๒๐.

---

අථ මනුජගණානං සච්චබොධාරහානං,වසතිභවනමෙසා නීය්‍යතෙ සීහළං තං;

මුනිවරතනුධාතුං තෙන දෙහීති වුත්තො,භුජගපති කරණ්ඩං ධාතුගබ්භං අදජ්ජි.

"อนึ่ง พระธาตุนี้จะถูกนำไปยังเกาะสีหฬอันเป็นที่พำนักของหมู่มนุษย์ผู้ควรแก่การตรัสรู้สัจธรรม เพราะเหตุนั้น ท่านจงมอบพระบรมสารีริกธาตุของพระมุนีผู้ประเสริฐมาเถิด" เมื่อพระเถระกล่าวอย่างนี้ พญานาคจึงได้มอบผอบที่บรรจุพระธาตุให้

---

321.

๓๒๑.

---

විහගපතිතනුං තං සංහරිත්වාන ථෙරො,ජලචරසතභීමා අණ්ණවා උප්පතිත්වා;

සකලපථවිචක්කෙ රජ්ජලක්ඛිං’ව ධාතුං,නරපතිතනුජානං ජම්පතීනං අදාසි.

ครั้นพระเถระเก็บกายพญาครุฑนั้นแล้ว เหาะขึ้นจากมหาสมุทรอันน่ากลัวด้วยสัตว์น้ำนับร้อย ได้ประทานพระธาตุอันเป็นดุจสิริแห่งราชสมบัติในวงล้อมแห่งแผ่นดินทั้งปวง แก่สามีภรรยาผู้เป็นโอรสธิดาของพระราชา

---

322.

๓๒๒.

---

ඉති කතබහුකාරෙ සංයමින්දෙ පයාතෙ,සුගතදසනධාතුං මුද්ධනා උබ්බහන්තා;

මහති විපිනදෙවාදීහි මග්ගෙ පයුත්තෙ,විවිධමහවිධානෙ තෙ තතො නික්ඛමිංසු.

เมื่อพระผู้เป็นใหญ่แห่งผู้สำรวมผู้ได้กระทำอุปการะมากอย่างนี้จากไปแล้ว คนทั้งสองอัญเชิญพระทันตธาตุของพระสุคตไว้บนเศียร และได้ออกจากที่นั้นไป ในขณะที่เหล่าเทวดาป่าเป็นต้นจัดแจงการบูชาอันยิ่งใหญ่ต่างๆ ในระหว่างทาง

---

323.

๓๒๓.

---

මුදුසුරභීසමීරො කණ්ටකාදිව්‍යපෙතො,විමලපුලිනහාරී ආසී සබ්බත්ථ මග්ගො;

අයනමුපගතෙ තෙ දන්තධාතුප්පභාවා,නිගමනගරවාසී සාධු සම්මානයිංසු.

ลมพัดอ่อนโยนและหอมหวน หนทางปราศจากหนามและสิ่งกีดขวางอื่น ๆ เกลื่อนกล่นด้วยทรายอันบริสุทธิ์ในทุกแห่ง เมื่อคนทั้งสองเดินทางมาถึง ด้วยอานุภาพแห่งพระทันตธาตุ ชาวนิคมและชาวเมืองต่างก็ได้ต้อนรับเป็นอย่างดี

---

324.

๓๒๔.

---

කුසුමසුරභිචුණ්ණාකිණ්ණහත්ථාහි නිච්චා,සකුතුකමනුයාතා කානනෙ දෙවතාහී;

අචලගහණදුග්ගං ඛෙපයිත්වාන මග්ගං,අගමුමතුරිතා තෙ පට්ටනං තාමලිත්තිං.

เหล่าเทวดาในป่ามีมืออันเกลื่อนกล่นด้วยผงดอกไม้หอมอยู่เป็นนิจ ได้ติดตามไปด้วยความยินดี ครั้นคนทั้งสองผ่านพ้นหนทางที่ยากลำบากในป่าทึบและภูเขาไปแล้ว ก็ได้เดินทางไปยังเมืองท่าตามลิปติโดยไม่รีบร้อน

---

325.

๓๒๕.

---

අචලපදරබද්ධං සුට්ඨිතොදාරකූපං,උදිතපුථුලකාරං දක්ඛනීයාමකඤ්ච;

සයමභිමතලඞ්කාගාමිනිං නාවමෙතෙ,සපදි සමුපරූළ්හං අද්දසුං වාණිජෙහි.

คนทั้งสองได้เห็นเรือลำหนึ่งซึ่งมีแผ่นกระดานตรึงไว้อย่างมั่นคง มีเสากระโดงใหญ่อันตั้งอยู่ดี มีรูปทรงสูงใหญ่และกว้างขวาง มีนายเรือผู้ควรชมเชย กำลังจะไปยังเกาะลังกาตามที่ตนปรารถนา ซึ่งพวกพ่อค้าได้ขึ้นสู่เรือนั้นแล้วในทันที

---

326.

๓๒๖.

---

අථ දිජපවරා තෙ සීහළං ගන්තුමිච්ඡං,සරභස මුපගන්ත්වා නාවිකස්සාවදිංසු;

සුතිසුඛවචසා සො සාධුවුත්තෙන චෙසං,පමුදිතහදයො තෙ නාවමාරොපයිත්ථ.

ลำดับนั้น พราหมณ์ผู้ประเสริฐทั้งสองนั้นปรารถนาจะไปยังเกาะสีหฬ จึงรีบเข้าไปหานายเรือแล้วบอกความประสงค์ นายเรือนั้นมีใจยินดี ได้กล่าววาจาอันไพเราะน่าฟังว่า 'ดีแล้ว' แล้วให้คนทั้งสองขึ้นสู่เรือ

---

327.

๓๒๗.

---

ජලනිධිමභිරූළ්හෙස්වෙසු ආදාය ධාතුං,සමභවුමුපසන්නා ලොලකල්ලොලමාලා;

සමසුරභිමනුඤ්ඤො උත්තරො වායි වාතො,විමලරුචිරසොභා සබ්බථා’සුං දිසා’පි.

เมื่อคนเหล่านั้นอัญเชิญพระธาตุขึ้นสู่มหาสมุทร หมู่คลื่นที่หวั่นไหวก็สงบลง ลมเหนืออันหอมหวนและน่ารื่นรมย์พัดมาสม่ำเสมอ แม้ทิศทั้งปวงก็มีความรุ่งเรืองงดงามและบริสุทธิ์ในทุกแห่ง

---

328.

๓๒๘.

---

නභසි අසිතසොභෙ වෙනතෙය්‍යො’ව නාවා,පබලපවනවෙගා සත්තතං ධාවමානා;

නයනවිසයභාවාතීතතීරාචලාදිං,පවිසි ජලධිමජ්ඣං ඵෙණපුප්ඵාභිකිණ්ණං.

เรือนั้นแล่นไปอย่างต่อเนื่องด้วยกำลังลมอันแรงกล้า ดุจพญาครุฑบนท้องฟ้าอันงดงามด้วยสีเข้ม ผ่านพ้นชายฝั่งและภูเขาเป็นต้นจนลับสายตา เข้าสู่ท่ามกลางมหาสมุทรอันเกลื่อนกล่นไปด้วยฟองน้ำดุจดอกไม้

---

329.

๓๒๙.

---

අථ අභවි සමුද්දො භීමසංවට්ටවාතා,භීහතසිඛරිකූටාකාරවීචිප්පබන්ධො;

සවනභිදුරඝොරාරාවරුන්ධන්තලික්ඛො,භයචකිතමනුස්සක්කන්දිතො සබ්බරත්තිං.

ลำดับนั้น มหาสมุทรได้เกิดลมพายุหมุนอันน่าสะพรึงกลัว มีระลอกคลื่นติดต่อกันดุจยอดเขาอันน่ากลัว มีเสียงคำรามกึกก้องแสบแก้วหูแผ่ไปทั่วท้องฟ้า มีเสียงร้องไห้ของเหล่ามนุษย์ผู้ตื่นตระหนกด้วยความกลัวตลอดทั้งคืน

---

330.

๓๓๐.

---

උදයසිඛරිසීසං නූතනාදිච්චබිම්බෙ,උපගතවති තස්සා රත්තියා අච්චයම්හි;

සලිලනිධිජලං තං සන්තකල්ලොලමාලං,අසිතමණිවිචිත්තං කොට්ටිමං’වාවභාසි.

เมื่อดวงอาทิตย์ดวงใหม่ขึ้นสู่ยอดเขาอุทัย ในเวลาที่ราตรีนั้นล่วงไป น้ำในมหาสมุทรนั้นมีระลอกคลื่นสงบลง ปรากฏดุจพื้นวิจิตรด้วยแก้วมณีสีดำ

---

331.

๓๓๑.

---

අථ විතතඵණාලී භිංසනා කෙචි නාගා,සුරභිකුසුමහත්ථා කෙචි දිබ්බත්තභාවා;

රුචිරමණිපදීපෙ කෙචි සන්ධාරයන්තා,නිජසිරසි කරොන්තා කෙචි කණ්ඩුප්පලානී.

ลำดับนั้น พญานาคบางพวกแผ่พังพานอันน่าสะพรึงกลัว บางพวกมีดอกไม้หอมในมือ บางพวกมีกายทิพย์ บางพวกถือประทีปแก้วมณีอันรุ่งเรือง บางพวกทูนดอกอุบลไว้บนศีรษะของตน

---

332.

๓๓๒.

---

ඵුටකුමුදකලාපෙ ජත්තුනෙකෙ වහන්තා,කණකකලසමාලා උක්ඛිපත්තා ච කෙචි;

පවනචලිතකෙතුග්ගාහකා කෙචි එකෙ,රුචිර කණක චුණ්ණාපුණ්ණචඞ්ගොටහත්ථා.

บางพวกแบกกำดอกโกมุทที่บานสะพรั่งไว้บนบ่า บางพวกยกแถวหม้อทองคำขึ้น บางพวกถือธงที่กวัดแกว่งตามแรงลม บางพวกมีมือถือผอบอันเต็มไปด้วยผงทองคำอันงดงาม

---

333.

๓๓๓.

---

සලළිතරමණියං කෙචි නච්චං කරොන්තා,සලයමධුරගීතං ගායමානා’ව කෙචි;

පචුරතුරියභණ්ඩෙ ආහනන්තා’ව එකෙ,මුනිවරතනුධාතුං පූජිතුං උට්ඨහිංසු.

บางพวกทำการร่ายรำอันอ่อนช้อยน่ารื่นรมย์ บางพวกขับร้องเพลงอันไพเราะตามจังหวะ บางพวกประโคมเครื่องดนตรีจำนวนมาก พากันลุกขึ้นเพื่อบูชาพระสรีรธาตุของพระมุนีผู้ประเสริฐ

---

334.

๓๓๔.

---

රුචිරකචකලාපා රාජකඤ්ඤාය තස්සා,මුනිවරදසනං තං නිග්ගතෙවින්දුලෙඛා;

උජුරජතසලාකා සන්නිභෙ මුඤ්චි රංසී.

พระทนต์ของพระมุนีผู้ประเสริฐนั้น เปล่งรัศมีออกมาจากมวยพระเกศาอันงดงามของพระราชธิดานั้น ดุจพระจันทร์เสี้ยวที่ปรากฏขึ้น และดุจแท่งเงินที่เหยียดตรง

---

335.

๓๓๕.

---

අතුලිතමනුභාවං ධාතුයා පෙක්ඛතං තං,පමුදිතහදයානං තඞ්ඛණෙ පන්නගානං;

පටිරවහරිතානං සාධුවාදාදිකානං,ගගනමපරියන්තං’වාසි විත්ථාරිතානං.

เมื่อเหล่าพญานาคเห็นอานุภาพอันหาที่เปรียบมิได้ของพระธาตุนั้น ต่างก็มีใจยินดีในขณะนั้นเอง เสียงสาธุการเป็นต้นที่ดังกึกก้องกังวานได้แผ่ไปทั่วท้องฟ้าอันหาขอบเขตมิได้

---

336.

๓๓๖.

---

පවිසි සුගත දාඨාධාතු සා මොළිගබ්භං,පුන ගගනතලම්හා ඔතරිත්වාන තස්සා;

ඵණධරනිවහා තෙ තං තරිං වාරයිත්වා,මහමකරුමුදාරං සත්තරත්තින්දිවංහි.

พระเขี้ยวแก้วของพระสุคตนั้นลงมาจากท้องฟ้าแล้วเสด็จเข้าสู่ภายในมวยพระเกศาของพระราชธิดานั้นอีกครั้ง หมู่พญานาคได้กักเรือลำนั้นไว้แล้วทำการบูชาอย่างยิ่งใหญ่ตลอดเจ็ดวันเจ็ดคืน

---

337.

๓๓๗.

---

අචලමිව විමානං අන්තලික්ඛම්හි නාවං,ගතිවිරහිතමම්හොරාසිමජ්ඣම්හි දිස්වා;

භයවිලුලිතචිත්තා ජම්පතී තෙ සමග්ගා,දසබලතනුජං තං ඉද්ධිමන්තං සරිංසු.

เมื่อสามีภรรยาคู่นั้นเห็นเรือหยุดนิ่งไม่เคลื่อนไหวอยู่กลางมหาสมุทร ดุจวิมานที่หยุดนิ่งในอากาศ ก็มีจิตใจหวั่นไหวด้วยความกลัว จึงพากันระลึกถึงพระเถระผู้เป็นโอรสของพระทศพลผู้มีฤทธิ์มากรูปนั้น

---

338.

๓๓๘.

---

සපදි මුනිසුතො සො චිත්තමෙසං විදිත්වා,නභසි ජලධරාලී මද්දමානො’භිගන්ත්වා;

විහගපතිසරීරං මාපයිත්වා මහන්තං,භයචකිතභුජඞ්ගෙ තෙ පළාපෙසි ඛිප්පං.

ทันใดนั้น พระเถระผู้เป็นโอรสของพระมุนีทราบวาระจิตของคนเหล่านั้น จึงเหาะมาทางอากาศเหยียบย่ำหมู่เมฆ เนรมิตกายเป็นพญาครุฑตนใหญ่ ขับไล่เหล่าพญานาคที่ตื่นตระหนกด้วยความกลัวให้หนีไปโดยเร็ว

---

339.

๓๓๙.

---

ඉත්ථං බුද්ධිසුතෙ භුජඞ්ගජනිතං භීතිං සමෙත්වා ගතෙ,සා නාවා පවනා පකම්පිතධජා තුඞ්ගං තරඞ්ගාවලිං;

භීන්දන්තී ගතිවෙගසා පුථුතරං මෙඝාවලීසන්නිභං,ලඞ්කාපට්ටනමොතරිත්ථ සහසා ථෙරස්ස තස්සිද්ධියා.

เมื่อพระโอรสของพระพุทธเจ้าทรงระงับความกลัวอันเกิดจากพญานาคแล้ว เรือลำนั้นซึ่งมีธงสะบัดไสวด้วยแรงลม ก็แล่นฝ่าระลอกคลื่นอันสูงใหญ่และกว้างขวางดุจหมู่เมฆไปด้วยกำลังเร็ว และได้เข้าเทียบท่าที่เมืองลังกาโดยพลันด้วยฤทธิ์ของพระเถระนั้น

---

චතුත්ථො පරිච්ඡෙදො.

ปริจเฉทที่ ๔

---

340.

๓๔๐.

---

සංවච්ඡරම්හි නවමම්හි මහාදිසෙන,පුත්තස්ස කිත්තිසිරිමෙඝනරාධිපස්ස;

තෙ ජම්පතී තමථ පට්ටනමොතරිත්වා,දෙවාලයෙ පටිවසිංසු මනොභිරාමෙ.

ในปีที่ ๙ แห่งรัชสมัยของพระเจ้ากิตติสิริเมฆะ ผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้ามหาเสนะ สามีภรรยาคู่นั้นลงจากเรือที่ท่าเรือนั้นแล้ว พักอาศัยอยู่ในเทวสถานอันน่ารื่นรมย์

---

341.

๓๔๑.

---

දිස්වාන තෙ ද්විජවරො පථිකෙ නිසායං,සන්තප්පයිත්ථ මධුරාසනපානකෙහි;

රත්තික්ඛයෙ ච අනුරාධපුරස්ස මග්ගං,ඡායාපතීනමථ සො අභිවෙදයිත්ථ.

พราหมณ์ผู้ประเสริฐเห็นนักเดินทางเหล่านั้นในเวลากลางคืน จึงให้อิ่มหนำด้วยอาหารและเครื่องดื่มอันโอชะ ครั้นสิ้นราตรี เขาก็บอกทางไปสู่เมืองอนุราธปุระแก่สามีภรรยาคู่นั้น

---

342.

๓๔๒.

---

ආදාය තෙ දසනධාතුවරං ජිනස්ස,සම්මානිතා ද්විජවරෙන’ථ පට්ටනම්හා;

නික්ඛම්ම දූරතරමග්ගමතික්කමිත්වා,පද්වාරගාමමනුරාධපුරස්ස’ගඤ්ඡුං.

สามีภรรยาคู่นั้นอัญเชิญพระเขี้ยวแก้วอันประเสริฐของพระชินเจ้า ได้รับการต้อนรับจากพราหมณ์ผู้ประเสริฐแล้วออกจากท่าเรือ เดินทางผ่านหนทางอันไกลแสนไกล จนถึงหมู่บ้านใกล้ประตูเมืองอนุราธปุระ

---

343.

๓๔๓.

---

යං ධම්මිකං නරවරං අභිතක්කයිත්වා,ජායාපතී විසයමෙතමුපාගමිංසු;

තං ව්‍යාධිනා සමුදිතෙන මහාදිසෙන,ලඞ්කිස්සරංසුචිරකාලකතං සුණිංසු.

สามีภรรยาคู่นั้นเดินทางมายังดินแดนนี้ด้วยระลึกถึงพระราชาผู้ทรงธรรมอันประเสริฐพระองค์ใด ก็ได้ทราบข่าวว่าพระเจ้ามหาเสนะผู้เป็นใหญ่ในลังกาพระองค์นั้น ได้สวรรคตไปนานแล้วด้วยพระโรคที่เกิดขึ้น

---

344.

๓๔๔.

---

සොකෙන තෙ සිඛරිනෙව සමුග්ගතෙන,අජ්ඣොත්ථටා බහුතරං විලපීංසු මුළ්හා;

කායිංසු තෙසමථ මුච්ඡිතමානසානං,සබ්බා දිසා ච විදිසා ච ඝනන්ධකාරා

คนทั้งสองนั้นถูกความโศกเศร้าที่พุ่งขึ้นดุจยอดเขาครอบงำ จึงคร่ำครวญอย่างหนักด้วยความหลงลืมสติ ลำดับนั้น เมื่อคนทั้งสองมีใจสลดหดหู่ ทิศหลักและทิศรองทั้งปวงก็ปรากฏเป็นประหนึ่งมืดมิดไปหมด

---

345.

๓๔๕.

---

සුත්වාන කිත්තිසිරිමෙඝනරාධිපස්ස,රජ්ජෙඨිතස්ස රතනත්තයමාමකත්තං;

වස්සෙන නිබ්බුතමහාදහනා’ව කච්ඡා,තෙ ජම්පතී සමභවුං හතසොකතාපා.

เมื่อได้ยินว่าพระเจ้ากิตติสิริเมฆะผู้ครองราชย์ทรงเป็นผู้เลื่อมใสยิ่งในพระรัตนตรัย สามีภรรยาคู่นั้นก็คลายจากความโศกเศร้าและความเร่าร้อน ดุจป่าที่ไฟไหม้ใหญ่ดับลงได้ด้วยสายฝน

---

346.

๓๔๖.

---

සුත්වාන මෙඝගිරිනාමමහාවිහාරෙ,භික්ඛුස්ස කස්සචි නරාධිපවල්ලභත්තං;

තස්ස’න්තිකං සමුපගම්ම කතාතිථෙය්‍යා,ධාතුප්පවත්තිමවදිංසු උභො සමෙච්ච.

เมื่อได้ยินว่าพระภิกษุรูปหนึ่งในมหาวิหารชื่อเมฆคีรีเป็นที่โปรดปรานของพระราชา ทั้งสองจึงพากันไปหาพระภิกษุรูปนั้น เมื่อได้รับการต้อนรับแล้ว จึงได้บอกเล่าเรื่องราวความเป็นมาของพระธาตุ

---

347.

๓๔๗.

---

සුත්වාන සො මුනිවරො දසනප්පවත්තිං,හට්ඨො යථාමතරසෙන’හිසිත්තගත්තො;

ගෙහෙ සකෙ සපදි පට්ටවිතානකෙහි,වඩ්ඪෙසි ධාතුමමලං සමලඞ්කතම්හි.

เมื่อพระเถระผู้ประเสริฐนั้นได้ฟังเรื่องราวของพระเขี้ยวแก้ว ก็มีใจยินดีดุจถูกประพรมสรีระด้วยน้ำอมฤต ทันใดนั้นท่านได้อัญเชิญพระธาตุอันบริสุทธิ์ไปประดิษฐานไว้ในที่พักของตนซึ่งประดับประดาด้วยเพดานผ้าไหม

---

348.

๓๔๘.

---

තෙසඤ්ච ජානිපතිකානමුභින්නමෙසො,කත්වාන සඞ්ගහමුළාරතරං යථිච්ඡං;

වුත්තන්තමෙතමභිවෙදයිතුං පසත්ථං,ලඞ්කාධිපස්ස සවිධං පහිණිත්ථ භික්ඛුං.

พระเถระนั้นได้ทำการสงเคราะห์แก่สามีภรรยาทั้งสองอย่างดียิ่งตามความปรารถนา แล้วได้ส่งภิกษุรูปหนึ่งไปเพื่อแจ้งเรื่องราวอันน่าสรรเสริญนี้แก่พระเจ้าผู้ครองเกาะลังกา

---

349.

๓๔๙.

---

රාජා වසන්තසමයෙ සහ කාමිනීහි,උය්‍යානකෙළිසුඛ මෙකදිනෙ’නුභොන්තො;

ආගච්ඡමානමථ තත්ථ සුදුරතො’ච,තං විප්පසන්නමුඛවණ්ණමපස්සි භික්ඛුං.

ในวันหนึ่ง พระราชาทรงเสวยความสุขในการเล่นในอุทยานพร้อมด้วยเหล่านางสนมในฤดูวสันต์ และได้ทอดพระเนตรเห็นพระภิกษุรูปนั้นผู้มีสีหน้าผ่องใสกำลังเดินมาจากที่ไกลในที่นั้น

---

350.

๓๕๐.

---

සො සංයමි සමුපගම්ම නරාධිපං තං,වුත්තන්තමෙතමභිවෙදයි තුට්ඨචිත්තො;

සුත්වාන තං පරමපීතිභරං වහන්තො,සම්පත්තචක්කරතනො’ව අහොසි රාජා.

พระภิกษุผู้สำรวมนั้นเข้าไปเฝ้าพระราชาพระองค์นั้นแล้ว ได้แจ้งเรื่องราวนี้ด้วยใจที่ยินดี เมื่อพระราชาทรงสดับเรื่องนั้นแล้ว ก็ทรงเปี่ยมด้วยปีติอย่างยิ่ง ราวกับว่าจักรแก้วมาถึงแล้ว

---

351.

๓๕๑.

---

ලඞ්කිස්සරො ද්විජවරා ජිනදන්තධාතු,මාදාය ජානිපතයො උභයෙ සමෙච්ච;

එස්සන්ති ලඞ්කමචිරෙන ඉතීරිතං තං,නෙමිත්තිකස්ස වචනඤ්ච තථං අමඤ්ඤි.

พระเจ้าผู้เป็นใหญ่แห่งลังกาทรงดำริว่าคำของโหรที่กล่าวว่า 'ข้าแต่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ สามีภรรยาทั้งสองจะถือเอาพระทันตธาตุของพระชินเจ้ามาสู่ลังกาในไม่ช้า' นั้นเป็นความจริง

---

352.

๓๕๒.

---

රාජා තතො මහතියා පරිසාය සද්ධිං,තස්සානුරාධනගරස්ස පුරුත්තරාය;

ආසාය තං සපදි මෙඝගිරිං විහාරං,සද්ධො අගඤ්ඡි පදසා’ව පසන්නචිත්තො.

ลำดับนั้น พระราชาผู้มีศรัทธา มีพระทัยผ่องใส พร้อมด้วยบริวารหมู่ใหญ่ ได้เสด็จพระราชดำเนินด้วยพระบาทไปยังเมฆคีรีวิหารนั้น ซึ่งอยู่ทางทิศเหนือของเมืองอนุราธปุระนั้นโดยพลัน

---

353.

๓๕๓.

---

දිස්වා තතො සුගතධාතුමලබ්භනෙය්‍යං,ආනන්දජස්සුනිවහෙහි ච තාරහාරං;

සිඤ්චං විධාය පණිධිං බහුමානපුබ්බං,රොමඤ්චකඤ්චුකධරො ඉති චින්තයිත්ථ.

ลำดับนั้น เมื่อทรงเห็นพระธาตุของพระสุคตที่หาได้ยากยิ่ง ทรงรดสรงพระธาตุด้วยสายน้ำคือพระอัสสุชลที่เกิดจากความปีติอันเปรียบประดุจสร้อยมุกดา ทรงตั้งปณิธานประกอบด้วยความเคารพอย่างยิ่ง ทรงมีพระวรกายปรากฏด้วยขนลุกชูชัน และทรงดำริอย่างนี้ว่า

---

354.

๓๕๔.

---

සො’හං අනෙකරතනුජ්ජලමොළිධාරිං,පූජෙය්‍යමජ්ජ යදි දුච්චජමුත්තමඞ්ගං;

ලොකත්තයෙකසරණස්ස තථාගතස්ස,නො ධාතුයා මහමනුච්ඡවිකං කරෙය්‍යං.

หากในวันนี้ เราจะพึงบูชาพระธาตุของพระตถาคตผู้เป็นที่พึ่งหนึ่งเดียวของโลกทั้งสาม ด้วยศีรษะอันเป็นอวัยวะสูงสุดที่สละได้ยาก ซึ่งทรงมงกุฎอันรุ่งเรืองด้วยรัตนะมิใช่น้อย การกระทำนั้นก็ยังไม่คู่ควรกับการบูชาอันยิ่งใหญ่

---

355.

๓๕๕.

---

එතං පහූතරතනං සධනං සභොග්ගං,සම්පූජයං අපි ධරාවලයං අසෙසං;

පූජං කරොමි තදනුච්ඡවිකං අහං’ති,චින්තෙය්‍ය කොහි භුවනෙසු අමූළ්හතිත්තො.

ในโลกทั้งหลาย ใครเล่าที่มีจิตไม่หลงผิดจะพึงคิดว่า 'เราจะทำการบูชาให้คู่ควรแก่พระธาตุนั้น' แม้จะบูชาด้วยรัตนะ ทรัพย์ และสมบัติอันมากมาย หรือแม้ด้วยวงรอบแห่งแผ่นดินทั้งหมดก็ตาม

---

356.

๓๕๖.

---

ලඞ්කාධිපච්චමිදමප්පතරං මමාසි,බුද්ධො ගුණෙහි විවිධෙහි පමාණ සුඤ්ඤො;

සො’හං පරිත්තවිභවො තිභවෙකනාථං,තං තාදිසං දසබලං කථමච්චයිස්සං.

ความเป็นใหญ่ในลังกานี้เป็นสิ่งเล็กน้อยสำหรับเรา ส่วนพระพุทธเจ้าทรงว่างจากประมาณด้วยพระคุณต่าง ๆ เราผู้มีสมบัติอันน้อยนิด จะบูชาพระทศพลผู้เป็นที่พึ่งหนึ่งเดียวในสามภพเช่นนั้นได้อย่างไร

---

357.

๓๕๗.

---

ඉත්ථං පුනප්පුන තදෙව විචින්තයන්තො,ආපජ්ජි සො ධිතියුතො’පි විසඤ්ඤිභාවං;

සංවීජිතො සපදි චාමරමාරුතෙන,ඛින්නෙන සෙවකජනෙන අලත්ථ සඤ්ඤං.

เมื่อทรงดำริเรื่องนั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า แม้พระองค์ผู้ประกอบด้วยความเพียรก็ทรงถึงความเป็นผู้หมดสติ ต่อมาเมื่อเหล่าข้าราชบริพารผู้เหน็ดเหนื่อยช่วยกันพัดด้วยลมจากพัดจามรีโดยพลัน จึงทรงกลับได้สติ

---

358.

๓๕๘.

---

ථොකම්පි බීජමථ වා අභිරොපයන්තා,මෙධාවිනො මහතියා’පි මසුන්ධරාය;

කාලෙන පත්ත තව පුප්ඵඵලදිකානි,වින්දන්ති පත්ථිතඵලානි අනප්පකානි.

อนึ่ง ผู้มีปัญญาทั้งหลาย เมื่อปลูกพืชแม้เพียงเล็กน้อยลงในแผ่นดินอันกว้างใหญ่ ย่อมได้รับดอกและผลเป็นต้นตามกาลเวลา และย่อมได้รับผลที่ปรารถนาอันมิใช่น้อย

---

359.

๓๕๙.

---

එවං ගුණෙහි විවිධෙහි’පි අප්පමෙය්‍ය,ධම්මිස්සරම්හි මහමප්පතරම්පි කත්වා;

කාලච්චයෙන පරිණාම විසෙසරම්මං,සග්ගාපවග්ගසුඛමප්පටිමං ලභිස්සං.

ในทำนองเดียวกัน แม้เราจะกระทำการบูชาเพียงเล็กน้อยในพระธรรมิศรผู้หาประมาณมิได้ด้วยพระคุณต่าง ๆ เมื่อกาลเวลาผ่านไป เราจักได้รับสุขในสวรรค์และนิพพานอันหาที่เปรียบมิได้ ซึ่งมีความงดงามด้วยวิบากอันพิเศษ

---

360.

๓๖๐.

---

ඉත්ථං විචින්තිය පමොදභරාතිරෙක,සම්පුණ්ණචන්දිමසරික්ඛමුඛො නරින්දො;

සබ්බඤ්ඤුනො දසනධාතුවරස්ස තස්ස,පූජෙසි සබ්බමපි සීහළදීපමෙතං.

พระราชาผู้มีพระพักตร์ดุจพระจันทร์เต็มดวง เมื่อทรงดำริเช่นนี้แล้ว มีความปราโมทย์อย่างยิ่ง ได้ทรงบูชาพระทันตธาตุอันประเสริฐของพระสัพพัญญูเจ้านั้น ด้วยเกาะสีหฬทั้งหมดนี้

---

361.

๓๖๑.

---

භික්ඛූ’පි තෙපිටක ජාතකභාණකාදි,තක්කගමාදි කුසලා අපි බුද්ධිමන්තො;

වත්ථුත්තයෙකසරණා අපි පොරවග්ගා,කොතුහලා සපදි සන්නිපතිංසු තත්ථ.

แม้พระภิกษุทั้งหลายผู้ทรงพระไตรปิฎก ผู้กล่าวสอนชาดกเป็นต้น ผู้ฉลาดในตรรกะและคัมภีร์อาคมเป็นต้น และผู้มีปัญญา ทั้งเหล่าชาวเมืองผู้มีพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่งหนึ่งเดียว ก็ได้มาประชุมกันในที่นั้นโดยพลันด้วยความอยากรู้อยากเห็น

---

362.

๓๖๒.

---

රාජා තතො මහතිය පරිසාය මජ්ඣෙ,ඉච්චබ්‍රුවී මුනිවරො හි සුසුක්කදාඨො;

දාඨා ජිනස්ස යදි ඔසධිතාරකා’ව,සෙතා භවෙය්‍ය කිමයං මලිනාවභාසා.

ลำดับนั้น พระราชาได้ตรัสในท่ามกลางบริษัทหมู่ใหญ่ว่า 'พระมุนีเจ้าทรงมีพระทาฐะขาวสะอาดยิ่งนัก หากพระทาฐะของพระชินเจ้าขาวดุจดาวประกายพรึก เหตุใดพระทาฐะนี้จึงมีสีมัวหมองเล่า'

---

363.

๓๖๓.

---

තස්මිං ඛණෙ දසනධාතු මුනිස්සරස්ස,පක්ඛෙ පසාරිය දුවෙ විය රාජහංසී;

විත්ථාරිතං’සුනි වහා ගගනඞ්ගනම්හි,ආවට්ටතො ඡවි ජවෙන මුහුත්තමත්තං.

ในขณะนั้น พระทันตธาตุของพระมุนีผู้เป็นใหญ่ ได้แผ่รัศมีออกไปในท้องฟ้าดุจพญาหงส์สองตัวสยายปีก และได้หมุนวนไปรอบ ๆ ด้วยความเร็วชั่วครู่หนึ่ง

---

364.

๓๖๔.

---

පච්චග්ඝමත්ථරණකං සිතමත්ථරිත්වා,භද්දාසනම්හි විනිධාය මුනින්දධාතුං;

තං ජාතිපුප්ඵනිකරෙන ථකෙසි රාජා,වස්සච්චයම්බුධරකූටසමප්පභෙන.

พระราชาทรงปูลาดผ้าปูสีขาวอันมีค่า แล้วทรงประดิษฐานพระธาตุของพระจอมมุนีไว้บนภัทรอาสน์ ทรงปิดบังพระธาตุนั้นด้วยกองดอกมะลิซึ่งมีรัศมีดุจยอดเมฆในเวลาสิ้นฤดูฝน

---

365.

๓๖๕.

---

උග්ගම්ම ඛිප්පමථ ධාතු මුනිස්සරස්ස,සා පුප්ඵරාසිසිඛරම්හි පතිට්ඨහිත්වා;

රංසීහි දුද්ධධවලෙහි විරොචමානා,සම්පස්සතං අනිමිසෙ නයනෙ අකාසි.

ลำดับนั้น พระธาตุของพระมุนีผู้เป็นใหญ่เสด็จขึ้นโดยเร็ว แล้วประดิษฐานอยู่บนยอดกองดอกไม้ รุ่งเรืองด้วยรัศมีอันขาวดุจน้ำนม ทำให้ดวงตาของผู้ที่มองดูทั้งหลายไม่กะพริบ

---

366.

๓๖๖.

---

තං ධාතුමාසනගතම්හි පතිට්ඨපෙත්වා,ඛීරොදඑණෙපටලප්පටිමෙ දුකුළෙ;

ඡාදෙසි සාටකසතෙහි මහාරහෙහි,භිය්‍යො’පි සො උපපරික්ඛිතුකාමතාය.

พระราชาทรงประดิษฐานพระธาตุนั้นบนอาสนะ บนผ้าทุกูลพัสตร์อันเปรียบประดุจแผ่นฟองแห่งเกษียรสมุทร แล้วทรงคลุมด้วยผ้าสาฎกอันมีค่าหลายร้อยผืน เพราะใคร่จะทดลองดูอีก

---

367.

๓๖๗.

---

අබ්භුග්ගතා සපදි වත්ථසතානි භෙත්වා,සෙතම්බුදොදරවිනිග්ගතචන්දිමා’ව;

ඨත්වාන සා උපරි තෙසමභාසයිත්ථ,රංසීහි කුන්දවිසදෙහි දිසා සමන්තා

พระธาตุนั้นลอยขึ้นทะลุผ้าหลายร้อยผืนโดยพลัน ดุจพระจันทร์ที่ออกมาจากภายในเมฆขาว แล้วประดิษฐานอยู่เบื้องบนผ้าเหล่านั้น ส่องสว่างไปทั่วทุกทิศด้วยรัศมีอันขาวบริสุทธิ์ดุจดอกมะลิ

---

368.

๓๖๘.

---

තස්මිං ඛණෙ වසුමතී සහ භූධරෙහි,ගජ්ජිත්ථ සාධුවචනං’ව සමුග්ගිරන්තී;

තං අබ්භූතං විය සමෙක්ඛිතුමම්බුරාසි,සො නිච්චලො අභවි සන්තතරඞ්ගබාහු.

ในขณะนั้น แผ่นดินพร้อมด้วยภูเขาทั้งหลายได้กึกก้องกัมปนาท ราวกับเปล่งวาจาสาธุการ ส่วนมหาสมุทรก็สงบนิ่ง มีแขนคือคลื่นอันสงบแล้ว ราวกับจะมองดูความอัศจรรย์นั้น

---

369.

๓๖๙.

---

මත්තෙභකම්පිතසුපුපඵිතසාලතො’ව,භස්සිංසු දිබ්බකුසුමානි’පි අන්තළික්ඛා;

නච්චෙසු චාතුරියයමච්ඡරියං ජනස්ස,සන්දස්සයිංසු ගගනෙ සුරසුන්දරී’පි.

ดอกไม้ทิพย์ทั้งหลายร่วงหล่นลงมาจากอากาศ ดุจดอกไม้จากต้นสาละที่บานสะพรั่งซึ่งถูกช้างตกมันเขย่า แม้เหล่านางฟ้าก็แสดงการฟ้อนรำอันน่าอัศจรรย์แก่หมู่ชนบนท้องฟ้า

---

370.

๓๗๐.

---

ආනන්දසඤ්ජනිතතාරරවාභිරාමං,ගායිංසු ගීතමමතාසනගායකා’පි;

මුඤ්චිංසු දිබ්බතුරියානි’පි වාදිතානි,ගම්භීරමුච්චමධුරං ද්විගුණං නිනාදං.

แม้นักร้องสวรรค์ทั้งหลายก็ขับร้องเพลงอันน่ารื่นรมย์ด้วยเสียงอันก้องกังวานที่เกิดจากความยินดี แม้ดนตรีทิพย์ที่บรรเลงอยู่ก็เปล่งเสียงอันลึกซึ้ง สูง และไพเราะเป็นสองเท่า

---

371.

๓๗๑.

---

සංසිබ්බිතං රජතරජ්ජුසතානුකාරී,ධාරාසතෙහි වසුධම්බරමම්බුදෙන;

සබ්බා දිසා ජලදකුටමහගඝියෙසු,දිත්තාචිරජ්ජුතිපදීපසතාවභාසා.

ท้องฟ้าและแผ่นดินถูกเชื่อมเข้าด้วยกันด้วยสายฝนหลายร้อยสายจากก้อนเมฆ ซึ่งดูราวกับเชือกเงินหลายร้อยเส้น ทั่วทุกทิศสว่างไสวด้วยแสงแห่งสายฟ้าดุจโคมไฟหลายร้อยดวงที่สว่างอยู่ในยอดเมฆอันยิ่งใหญ่

---

372.

๓๗๒.

---

ආධුයමාන මලයාවල කානනන්තො,සමථුල්ල පුප්ඵජ පරාගහරාභිහාරි;

සෙදොද බින්දුගණ සංහරණප්පවීණො,මන්දං අවාසි සිසිරො අපි ගන්ධවාහො.

ลมรำเพยอันเย็นเยียบพัดพาเอาละอองเกสรที่เกิดจากดอกไม้ที่บานสะพรั่งจากป่าแถบภูเขามาลัย และมีความเชี่ยวชาญในการกำจัดหยาดเหงื่อ ได้พัดมาอย่างช้า ๆ

---

373.

๓๗๓.

---

රාජා තමබ්භුතමවෙක්ඛිය පාටිහීරං,ලොකුස්සවං බහුතරඤ්ච අදිට්ඨපුබ්බං;

චිප්ඵාරිතක්ඛියුගලො පරමප්පමොදා,පූජං කරිත්ථ මහතිං රතනාදිකෙහි.

พระราชาทรงเห็นปาฏิหาริย์อันน่าอัศจรรย์นั้นและงานฉลองของโลกอันยิ่งใหญ่ที่ไม่เคยเห็นมาก่อน ทรงมีพระเนตรทั้งสองเบิกกว้างด้วยความปราโมทย์อย่างยิ่ง ได้ทรงกระทำการบูชาอันยิ่งใหญ่ด้วยรัตนะเป็นต้น

---

374.

๓๗๔.

---

සො ධාතුමත්තසිරසා’ථ සමුබ්බහන්තො,ඨත්වා සමුස්සිත සිතාතපවාරණම්හි;

චිත්තත්ථරෙ රථවරෙ සිතවාජියුත්තෙ,ලක්ඛිනිධානනුරාධපුරං පවෙක්ඛි.

ลำดับนั้น พระองค์ทรงอัญเชิญพระธาตุไว้บนพระเศียรของพระองค์ ประทับยืนอยู่บนรถอันประเสริฐที่ปูลาดด้วยวิจิตรพัสตร์ เทียมด้วยม้าสีขาว ภายใต้เศวตฉัตรที่ยกขึ้นแล้ว เสด็จเข้าสู่อนุราธปุระอันเป็นที่เก็บขุมทรัพย์คือสิริ

---

375.

๓๗๕.

---

දෙවින්ද මන්දිර සමෙ සමලඞ්කතම්හි,රාජා සකම්හි භවනෙ අතුලානුභාවො;

සීහාසනෙ පටික කොජව සන්ථතම්හි,ධාතුං ඨපෙසි මුනිනො සසිතාතපත්තෙ.

ในพระราชมณเฑียรของพระองค์ที่ประดับประดาแล้วดุจวิมานของจอมเทพ พระราชาผู้มีอานุภาพหาที่เปรียบมิได้ ทรงประดิษฐานพระธาตุของพระมุนีไว้บนสีหาสน์ที่ปูลาดด้วยผ้าโกเชาว์และผ้าขนสัตว์ พร้อมด้วยเศวตฉัตร

---

376.

๓๗๖.

---

අන්තො’ව භුමිපති ධාතුඝරං මහග්ඝං,කත්වාන තත්ථ විනිධාය මුනින්දධාතුං;

සම්පූජයිත්ථ විවිධෙහි උපායනෙහි,රත්තීන්දිවං තිදිවමොක්ඛ සුඛාභිකඞ්ඛී.

พระราชาทรงสร้างเรือนพระธาตุอันมีค่ามากไว้ภายใน แล้วทรงประดิษฐานพระธาตุของพระมุนินทร์ไว้ในนั้น ทรงบูชาด้วยเครื่องสักการะต่างๆ ทั้งกลางวันและกลางคืน ทรงเป็นผู้ปรารถนาความสุขคือสวรรค์และนิพพาน

---

377.

๓๗๗.

---

තෙසඤ්ච ජානිපතිකානමුභින්නමෙව,තුට්ඨො බහූනි රතනාභරණාදිකානි;

ගාමෙච ඉස්සරකුලෙක නීවාසභුතෙ,දත්වාන සඞ්ගහමකාසි තිසීහළින්දො.

พระเจ้าสีหฬินท์ทรงพอพระทัย ได้พระราชทานรัตนะและเครื่องประดับเป็นต้นมากมายแก่คู่สามีภรรยาทั้งสองนั้น และทรงทำการสงเคราะห์ด้วยการพระราชทานหมู่บ้านและตระกูลผู้เป็นใหญ่ที่เป็นที่พำนักอาศัย

---

378.

๓๗๘.

---

සඞ්ගම්ම ජානපද නෙගම නාගරාදී,උක්කණ්ඨිතා සුගතධාතුමපස්සමානා;

ලොකුත්තමස්ස චරිතානි අභිත්ථවන්තා,උග්ඝොසයිංසු ධරණීපතිසන්නිධානි;

ධම්මිස්සරො සකලලොකහිතාය ලොකෙ,ජායිත්ථ සබ්බජනතාහිතමාචරිත්ථ;

විත්ථාරිතා බහුජනස්ස හිතාය ධාතු,ඉච්ඡාම ධාතුමභිපූජයිතුං මයම්පි.

ชาวชนบท ชาวนิคม และชาวเมืองเป็นต้น มาประชุมกันแล้ว เป็นผู้กระวนกระวายเพราะไม่ได้เห็นพระธาตุของพระสุคต จึงพากันสรรเสริญพระจริยาวัตรของพระโลกุตตระ แล้วเปล่งเสียงร้องต่อหน้าพระราชาว่า 'พระธรรมิศรได้อุบัติขึ้นในโลกเพื่อประโยชน์แก่โลกทั้งปวง ทรงบำเพ็ญประโยชน์แก่ชนทั้งปวง พระธาตุถูกเผยแผ่ไปเพื่อประโยชน์แก่ชนหมู่มาก แม้พวกเราก็ปรารถนาจะบูชาพระธาตุนั้น'

---

380.

๓๘๐.

---

සො සන්නිපාතිය මහීපති භික්ඛුසඞ්ඝ,මාරාමවාසිමනුරාධපුරොපකණ්ඨෙ;

අජ්ඣාසයං තමභිවෙදයි සත්ථුධාතු,පූජාය සන්නිපතිතස්ස මහාජනස්ස.

พระราชานั้นทรงให้ประชุมพระภิกษุสงฆ์ผู้อยู่ในอารามใกล้เมืองอนุราธปุระ แล้วทรงแจ้งความประสงค์นั้นของมหาชนผู้มาประชุมกันเพื่อบูชาพระธาตุของพระศาสดา

---

381.

๓๘๑.

---

ථෙරො තහිං මහති භික්ඛුගණෙ පනෙකො,මෙධාබලෙන අසමො කරුණාධිවාසො;

එවං තිසීහළපතිස්ස මහාමතිස්ස,ලොකත්ථචාරචතුරස්ස නිවෙදයිත්ථ.

ในหมู่ภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่นั้น มีพระเถระรูปหนึ่ง ผู้ไม่มีใครเสมอด้วยกำลังปัญญา เป็นที่สถิตแห่งความกรุณา ได้กราบทูลแก่พระเจ้าสีหฬะผู้มีปัญญามาก ผู้ฉลาดในการบำเพ็ญประโยชน์แก่โลกอย่างนี้ว่า

---

382.

๓๘๒.

---

යො ආචරෙය්‍ය අනුජීවිජනස්ස අත්ථං,එසො භවෙ’නුචරිතො මහතං සභාවො;

ධාතුං වසන්තසමයෙ බහි නීහරිත්වා,දස්සෙහි පුඤ්ඤමභිපත්ථයතං ජනානං.

ผู้ใดพึงบำเพ็ญประโยชน์แก่ชนผู้อาศัยตนเลี้ยงชีพ นั่นเป็นสภาวะแห่งจริยาวัตรของมหาบุรุษทั้งหลาย ขอพระองค์จงอัญเชิญพระธาตุออกไปภายนอกในฤดูวสันต์ แล้วแสดงแก่ชนทั้งหลายผู้ปรารถนาบุญ

---

383.

๓๘๓.

---

සුත්වාන සංයමිවරස්ස සුභාසිතානි,පුච්ඡිත්ථ සො නරවරො පුන භික්ඛුසඞ්ඝං;

ධාතුං නමස්සිතුමනෙන මහාජනෙන,ඨානං කිමෙත්ථ රමණීයතරං සියා’ති.

เมื่อทรงสดับคำสุภาษิตของพระผู้สำรวมอันประเสริฐนั้นแล้ว พระราชาผู้ประเสริฐนั้นได้ตรัสถามพระภิกษุสงฆ์อีกว่า 'สถานที่ใดในที่นี้พึงเป็นที่รื่นรมย์ยิ่งกว่ากัน เพื่อที่มหาชนนี้จะได้นมัสการพระธาตุ'

---

384.

๓๘๔.

---

සබ්බෙ’පි තෙ අථ නිකාය නිවාසි භික්ඛූ,ඨානං සකං සකම වණ්ණයුමාදරෙන;

අඤ්ඤොඤ්ඤභින්නවචනෙසු ච තෙසු රාජා,නෙවාභිනන්දි න පටික්ඛිපි කිඤ්චිවාක්‍යං.

ลำดับนั้น พระภิกษุผู้อยู่ในนิกายต่างๆ ทั้งหมดนั้น ต่างพากันพรรณนาสถานที่ของตนๆ ด้วยความเคารพ เมื่อถ้อยคำเหล่านั้นแตกต่างกัน พระราชาไม่ทรงยินดีและไม่ทรงคัดค้านคำใดๆ เลย

---

385.

๓๘๕.

---

මජ්ඣත්තතානුගතමානසතාය කින්තු,රාජා අවො ච පුන භික්ඛුගණස්ස මජ්ඣෙ;

අත්තානුරූපමයමෙව මුනින්දධාතු,ඨානං ඛණෙන සයමෙව ගමිස්සතීති.

แต่ด้วยพระทัยที่ดำเนินไปในความเป็นกลาง พระราชาได้ตรัสอีกครั้งในท่ามกลางหมู่พระภิกษุว่า 'พระมุนินทธาตุนี้จะเสด็จไปยังสถานที่ที่เหมาะสมแก่พระองค์เองโดยลำพังในชั่วครู่เดียว'

---

386.

๓๘๖.

---

රාජා තතො භවනමෙව සකං උපෙච්ච,ධාතුප්පණාමමභිපත්ථයතං ජනානං;

ඛිප්පංමුඛම්බුජවනානී විකාසයන්තො,සජ්ජෙතුමාහ නගරඤ්ච විහාරමග්ගං.

ลำดับนั้น พระราชาเสด็จกลับสู่พระราชวังของพระองค์ ทรงทำใบหน้าดุจกอดอกบัวของเหล่าชนผู้ปรารถนาจะนมัสการพระธาตุให้เบิกบานโดยเร็ว แล้วรับสั่งให้จัดเตรียมพระนครและเส้นทางไปสู่วิหาร

---

387.

๓๘๗.

---

සම්මජ්ජිතා සලිල සෙවන සන්තධූලී,රච්ඡා තදා’සි පුලිනත්ථරණාභිරාමා;

උස්සාපිතානි කණකාදිවිචිත්තිතානි,ව්‍යග්ඝාදි රූපඛචිතානි ච තොරණානි.

ในกาลนั้น ถนนถูกกวาดสะอาด มีฝุ่นสงบด้วยการรดน้ำ รื่นรมย์ด้วยการลาดทราย ซุ้มประตูทั้งหลายที่วิจิตรด้วยทองเป็นต้นและประดับด้วยรูปสัตว์มีเสือเป็นต้น ถูกยกขึ้นแล้ว

---

388.

๓๘๘.

---

ඡායා නිවාරිත විරොචන රංසිතාපා,නච්චං’ව දස්සයති වාතධූතා ධජාලි;

වීථි වසන්තවනරාජි සමානවණ්ණා,ජාතා සුජාතකදලීතරුමාලිකාහි.

ความร้อนแห่งรัศมีพระอาทิตย์ถูกกั้นด้วยร่มเงา แถวแห่งธงที่ถูกลมพัดโบกสะบัดแสดงอาการประหนึ่งการเต้นรำ ถนนมีสีสันเสมอกับแนวป่าในฤดูวสันต์ด้วยแถวแห่งต้นกล้วยที่งอกงามดี

---

389.

๓๘๙.

---

සංසූචයන්ති ච සතං නවපුණ්ණකුම්භා,සග්ගාපවග්ගසුඛමිච්ඡිතමිජ්ඣතීති;

කප්පුරසාරතගරාගරුසම්භවෙහි,ධූපෙහි දුද්දිනමථො සුදිනං අහොසි.

หม้อน้ำเต็มใบใหม่ๆ บ่งบอกแก่สาธุชนทั้งหลายว่า ความสุขในสวรรค์และนิพพานที่ปรารถนาจะสำเร็จผล และด้วยควันธูปที่เกิดจากแก่นการบูร กฤษณา และกะลำพัก วันที่มืดมัวก็กลับกลายเป็นวันดี

---

390.

๓๙๐.

---

ඔලම්බමානසිතමුත්තකජාලකානි,සජ්ජාපිතානි විවිධානි ච මණ්ඩපානි;

සම්පාදිතානි ච තහිං කුසුමගඝිකානි,ආමොද ලුද්ධ මධුපාවලි කුජිතානි.

มณฑปต่างๆ ถูกจัดเตรียมไว้ มีข่ายมุกสีขาวห้อยย้อยลงมา และในที่นั้นมีพุ่มดอกไม้ที่กึกก้องด้วยหมู่ภมรผู้หลงใหลในกลิ่นหอม

---

391.

๓๙๑.

---

ගච්ඡිංසු කෙචි ගහිතුස්සව වෙසසොභා,එකෙ සමුග්ගපරිපුරිතපුප්ඵහත්ථා;

අඤ්ඤෙ ජනා සුරභිචුණ්ණභරං වහන්තා,තත්ථෙතරෙ ධතවිචිත්තමහාතපත්තා.

บางพวกไปแล้วด้วยความงดงามแห่งเครื่องแต่งกายในงานเทศกาล บางพวกมีมือถือดอกไม้ที่เต็มในผอบ ชนเหล่าอื่นถือหาบแห่งผงหอม ส่วนคนอื่นๆ ในที่นั้นถือฉัตรใหญ่อันวิจิตร

---

392.

๓๙๒.

---

ලඞ්කිස්සරො’ථ සසිපණ්ඩරවාජියුත්තෙ,උජ්ජොතිතෙ රථවරෙ රතනප්පභාහි;

ධාතුං තිලොකතිලකස්ස පතිට්ඨපෙත්වා,එතං අවොච වචනං පණිපාතපුබ්බං.

ลำดับนั้น พระเจ้าลังกาได้ประดิษฐานพระธาตุของพระผู้เป็นดุจเครื่องประดับแห่งสามโลกไว้บนรถอันประเสริฐที่เทียมด้วยม้าขาวดุจพระจันทร์และสว่างไสวด้วยรัศมีแห่งรัตนะ แล้วได้ตรัสคำนี้โดยมีการกราบไหว้เป็นเบื้องต้น

---

393.

๓๙๓.

---

සම්බොධියා ඉව මුනිස්සර බොධිමණ්ඩං,ගණ්ඩම්බරුක්ඛමිව තිත්ථියමද්දනාය;

ධම්මඤ්ච සංවිභජිතුං මිගදායමජ්ජ,පූජානුරූපමුපගච්ඡ සයං පදෙසං.

ดุจพระมุนินทร์เสด็จสู่โพธิมณฑลเพื่อความตรัสรู้ ดุจเสด็จสู่ต้นมะม่วงของนายคัณฑะเพื่อข่มพวกเดียรถีย์ และดุจเสด็จสู่ป่ามฤคทายวันเพื่อจำแนกธรรมในวันนี้ ขอพระองค์จงเสด็จไปยังสถานที่อันสมควรแก่การบูชาด้วยพระองค์เองเถิด

---

394.

๓๙๔.

---

රාජා තතො සමුචිතාචරණෙසු දක්ඛො,විස්සජ්ජි ඵුස්සරථමට්ඨිතසාරථිං තං;

පච්ඡා සයං මහතියා පරිසාය සද්ධිං,පූජාවිසෙසමසමං අගමා කරොන්තො.

ลำดับนั้น พระราชาผู้ฉลาดในการปฏิบัติที่เหมาะสม ได้ทรงปล่อยรถบุษบกนั้นที่มีสารถียืนอยู่ ภายหลังพระองค์เองพร้อมด้วยบริษัทหมู่ใหญ่ ได้เสด็จไปพลางทำการบูชาอันพิเศษที่ไม่มีใครเสมอ

---

395.

๓๙๕.

---

උක්කුට්ඨිනාදවිසරෙන මහාජනස්ස,හෙසාරවෙන විසටෙන තුරඞ්ගමානං;

භෙරීරවෙන මහතා කරි ගජ්ජිතෙන,උද්දාමසාගර සමං නගරං අහොසි.

ด้วยเสียงโห่ร้องกึกก้องของมหาชน ด้วยเสียงม้าร้องที่แผ่ไปทั่ว ด้วยเสียงกลองใหญ่ และด้วยเสียงช้างร้อง พระนครนั้นจึงเป็นประหนึ่งมหาสมุทรที่กำลังคะนอง

---

396.

๓๙๖.

---

ආමොදිතා උභයවීථිගතා කුලිත්ථි,වාතායනෙහි කනකාභරණෙ ඛිපිංසු;

සබ්බත්ථකං කුසුමවස්සමවස්සයිංසු,චෙලානිචෙව භමයිංසුනිජුත්තමඞ්ගෙ.

กุลสตรีผู้อยู่ในถนนทั้งสองข้างต่างร่าเริงยินดี ได้โยนเครื่องประดับทองคำลงมาจากหน้าต่าง ให้ฝนดอกไม้ตกไปในที่ทั้งปวง และกวัดแกว่งผ้าทั้งหลายเหนือศีรษะของตน

---

397.

๓๙๗.

---

පාචීනගොපුරසමීපමුපාගතම්හි,තස්මිං රථෙ ජලධිපිට්ඨිගතෙ’ව පොතෙ;

තුට්ඨා තහිං යතිගණා මනුජා ච සබ්බෙ,සම්පුජයිංසු විවිධෙහි උපායනෙහි.

เมื่อรถนั้นมาถึงใกล้ซุ้มประตูทิศตะวันออก ดุจเรือที่อยู่บนหลังแห่งมหาสมุทร หมู่บรรพชิตและมนุษย์ทั้งปวงในที่นั้นต่างยินดี ได้บูชาด้วยเครื่องสักการะต่างๆ

---

398.

๓๙๘.

---

කත්වා පදක්ඛිණමථො පුරමුත්තරෙන,ද්වාරෙන සො රථවරො බහි නික්ඛමිත්වා;

ඨානෙ මහින්දමිනුධම්මකථාපවිත්තෙ,අට්ඨාසි තිත්ථගමිතා ඉව භණ්ඩනාවා.

ครั้นกระทำประทักษิณพระนครแล้ว รถอันประเสริฐนั้นได้ออกไปภายนอกทางประตูทิศเหนือ แล้วหยุดลง ณ สถานที่อันบริสุทธิ์ด้วยพระธรรมเทศนาของพระมหินทเถระ ดุจเรือสินค้าที่มาถึงท่าเรือ

---

399.

๓๙๙.

---

ඨානෙ තහිං දසනධාතුවරං ජිනස්ස,ලඞ්කිස්සරො රතනවිත්තකරණ්ඩගබ්භා;

සඤ්ඣාඝනා ඉව විධුං බහිනීහරිත්වා,දස්සෙසි ජානපද නෙගම නාගරානං.

ณ สถานที่นั้น พระเจ้าลังกาได้อัญเชิญพระทันตธาตุอันประเสริฐของพระชินเจ้าออกจากภายในผอบที่วิจิตรด้วยรัตนะ ดุจพระจันทร์จากเมฆยามเย็น แล้วแสดงแก่ชาวชนบท ชาวนิคม และชาวเมือง

---

400.

๔๐๐.

---

තස්මිං ජනෙ සපදි ආභරණාදිවස්ස,මච්චන්තපීතිභරිතෙ අභිවස්සයන්තෙ;

සානන්දිවන්දිජනමඞ්ගලගීතකෙහි,සම්පාදිතෙසු මුඛරෙසු දිසාමුඛෙසු.

เมื่อมหาชนผู้เต็มเปี่ยมด้วยความปีติอย่างยิ่งในที่นั้น ต่างโปรยปรายฝนคือเครื่องประดับเป็นต้นในทันที และในเมื่อทิศทั้งหลายถูกทำให้กึกก้องด้วยเพลงมงคลของเหล่านักขับร้องผู้มีความยินดี

---

401.

๔๐๑.

---

හත්ථාරවින්දනිවහෙසු මහාජනස්ස,චන්දොදයෙ’ච මුකුලත්තනමාගතෙසු;

බ්‍රහ්මාමරාදිජනිතාමිත සාධුවාදෙ,තාරාපථම්හි භුවනොදර මොත්ථරන්තෙ.

เมื่อหมู่แห่งมือดุจดอกบัวของมหาชนถึงความเป็นดอกตูม ดุจดอกบัวหุบในเมื่อพระจันทร์ขึ้น และเมื่อเสียงสาธุการอันประมาณมิได้ที่เกิดจากพรหมและเทวดาเป็นต้น แผ่ไปทั่วท้องฟ้าและภายในจักรวาล

---

402.

๔๐๒.

---

සාදන්තධාතු සසිඛණ්ඩ සමානවණ්ණා,රංසීහි කුන්ද නවචන්දන පණ්ඩරෙහි;

පාසාද ගොපුර සිලුච්චය පාදපාදිං,නිද්ධොත රූපියමයං’ව අකා ඛණෙන.

พระทันตธาตุนั้นมีสีเสมอกับเสี้ยวพระจันทร์ ด้วยรัศมีที่ขาวผ่องดุจดอกมะลิและจันทน์ใหม่ ได้ทำให้ปราสาท ซุ้มประตู ภูเขาหิน และต้นไม้เป็นต้น กลายเป็นประหนึ่งว่าทำด้วยเงินที่ขัดสะอาดแล้วในชั่วพริบตา

---

403.

๔๐๓.

---

තං පාටිහාරිය මචින්තිය මච්චුළාරං,දිස්වාන කෙ තහීමහෙසු මහට්ඨලොමා;

කෙවා’නයුං සකසකාභරණානි ගෙහං,කෙවා න අත්තපටිලාභමවණ්ණයිංසු.

เมื่อเห็นปาฏิหาริย์อันไม่อาจคิดได้และยิ่งใหญ่อย่างยิ่งนั้น ใครเล่าในที่นั้นจะไม่ขนลุกชัน ใครเล่าจะนำเครื่องประดับของตนๆ กลับบ้าน และใครเล่าจะไม่พรรณนาถึงการได้อัตภาพของตน

---

404.

๔๐๔.

---

කෙ නොජහිංසු සකදිට්ඨිමලානුබද්ධං,කෙ වා න බුද්ධමහිමං අභිපත්ථයිංසු;

කෙ නාම මච්ඡරියපාසවසා අහෙසුං,වත්ථුත්තයඤ්ච සරණං නගමිංසු කෙවා.

ใครเล่าจะไม่ละมลทินแห่งทิฏฐิของตนที่ผูกพันอยู่ ใครเล่าจะไม่ปรารถนาพุทธานุภาพอันยิ่งใหญ่ ใครเล่าจะยังคงเป็นทาสแห่งความตระหนี่ และใครเล่าจะไม่ถึงไตรสรณคมน์

---

405.

๔๐๕.

---

ලඞ්කිස්සරො’පි නවලක්ඛ පරිබ්බයෙන,සබ්බඤ්ඤුධාතුමතුලං අභිපූජයිත්වා;

තං දන්තධාතුභවනං පුන වඩ්ඪයිත්වා,අන්තෙපුරම්හි පටිවාසරමච්චයිත්ථ.

พระราชาแห่งลังกาแม้ด้วยทรัพย์เก้าแสน ได้บูชาพระธาตุของพระสัพพัญญูผู้หาประมาณมิได้แล้ว ได้สร้างพระทันตธาตุวิหารนั้นให้เจริญขึ้นอีก และได้บูชาในพระราชวังทุกวัน

---

406.

๔๐๖.

---

ධාතුං විහාරමහයුත්තරමෙව නෙත්වා,පූජං විධාතුමනුවච්ඡරමෙවරූපං;

රාජා’ථ කිත්තිසිරිමෙඝසමව්හයො සො,වාරිත්තලෙඛ මභිලෙඛයි සච්චසන්ධො.

ได้นำพระธาตุไปยังอภยุตตรวิหาร เพื่อกระทำการบูชาเช่นนี้ทุกปี พระราชาผู้มีพระนามว่า กิตติสิริเมฆะ ผู้ทรงสัจจะ ได้จารึกระเบียบแบบแผนไว้

---

407.

๔๐๗.

---

වාරිත්තමෙතමිතරෙ’පි පවත්තයන්තා,තෙ බුද්ධදාසපමුඛා වසුධාධිනාථා;

සද්ධාදයාධිකගුණාභරණාභිරාමා,තං සක්කරිංසු බහුධා ජිනදන්තධාතුං.

แม้พระราชาองค์อื่นๆ ผู้ทรงดำเนินตามระเบียบนี้ มีพระพุทธทาสเป็นต้น ผู้ทรงงดงามด้วยเครื่องประดับคือคุณธรรมอันยิ่งใหญ่ มีศรัทธาและเมตตาเป็นต้น ได้สักการะพระทันตธาตุของพระชินเจ้าด้วยประการต่างๆ

---

408.

๔๐๘.

---

සත්ථාරා සම්භතත්ථං පුරිමතරභවෙ සම්පජානං පජානං,සම්බොධිං තස්ස සබ්බාසවවිගමකරිං සද්දහන්තො’දහන්තො;

සොතං තස්ස’ග්ගධම්මෙ නිපුණමති සතං සඞ්ගමෙසඞ්ගමෙසං,නිබ්බාණං සන්තමිච්ඡෙ තිභවභයපරිච්චාගහෙතුං ගහෙතුං.

ชนทั้งหลายผู้รู้แจ้งประโยชน์ที่พระศาสดาสั่งสมมาในภพก่อนๆ ผู้เชื่อมั่นในพระสัมโพธิญาณของพระองค์อันเป็นเครื่องกำจัดอาสวะทั้งปวง ผู้มีปัญญาละเอียดอ่อนในพระอัคคธรรมของพระองค์ ผู้แสวงหาการสมาคมกับสัตบุรุษ พึงปรารถนาพระนิพพานอันสงบ เพื่อเป็นเหตุแห่งการละทิ้งภัยในภพทั้งสาม

---

පඤ්චමො පරිච්ඡෙදො.

ปริจเฉทที่ ๕

---

409.

๔๐๙.

---

යො චන්දගොමි රචිතෙවරසද්දසත්ථෙ,ටීකං පසත්ථමකරිත්ථ ච පඤ්චිකාය;

බුද්ධප්පභාවජන නිංච අකා සමන්ත,පාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය ටීකං.

ผู้ใดได้รจนาฎีกาอันน่าสรรเสริญในคัมภีร์ปัญจิกาแห่งสัททาวิเศษที่พระจันทโคมีรจนาไว้ และได้รจนาฎีกาในคัมภีร์สมันตปาสาทิกาอรรถกถาพระวินัย ซึ่งเป็นเครื่องยังพุทธานุภาพให้เกิดแก่ชนทั้งปวง

---

410.

๔๑๐.

---

අඞ්ගුත්තරාගමවරට්ඨකථාය ටීකං,සම්මොභවිබ්භම විඝාතකරිං අකාසි;

අත්ථාය සංයමිගණස්ස පධානිකස්ස,ගන්ථං අකා විනයසඞ්ගහනාමධෙය්‍යං.

ได้รจนาฎีกาในอังคุตตรนิกายอรรถกถาอันประเสริฐ ซึ่งเป็นเครื่องกำจัดความหลงและความฟุ้งซ่าน เพื่อประโยชน์แก่หมู่ผู้สำรวมที่บำเพ็ญเพียร ได้รจนาคัมภีร์ชื่อวินยสังคหะ

---

411.

๔๑๑.

---

සන්තින්ද්‍රියස්සපටිපත්ති පරායණස්ස,සල්ලෙඛ වුත්ති නිරතස්ස සමාහිතස්ස;

අප්පිච්ඡතාදි ගුණයොග විභුසනස්ස,සම්බුද්ධසාසනමහොදයකාරණස්ස.

ผู้มีอินทรีย์สงบ มีการปฏิบัติเป็นที่ไปในเบื้องหน้า ผู้ยินดีในวัตรปฏิบัติอันขัดเกลา ผู้มีจิตตั้งมั่น ผู้ประดับด้วยคุณธรรมมีความมักน้อยเป็นต้น ผู้เป็นเหตุแห่งความเจริญรุ่งเรืองแห่งพระพุทธศาสนา

---

412.

๔๑๒.

---

සබ්බෙසුආචරියතං පරමං ගතස්ස,සත්ථෙසු සබ්බසමයන්තර කොවිදස්ස;

සිස්සෙනසාරිතනුජස්ස මහාදිසාමි.

ผู้ถึงความเป็นอาจารย์สูงสุดในศาสตร์ทั้งปวง ผู้เชี่ยวชาญในคัมภีร์และลัทธิต่างๆ ทั้งสิ้น ผู้เป็นศิษย์ของพระสารีบุตรเถระ เป็นพระมหาเถระผู้เป็นใหญ่

---

413.

๔๑๓.

---

සුද්ධන්වයෙන කරුණාදිගුණොදයෙන,තක්කාගමාදි කුසලෙන විසාරදෙන;

සබ්බත්ථ පත්ථට සුධාකරරංසිජාල,සඞ්කාසකිත්තිවිසරෙන පරික්ඛකෙන.

ผู้มีวงศ์บริสุทธิ์ มีคุณธรรมมีความกรุณาเป็นต้นเกิดขึ้น ผู้ฉลาดและเชี่ยวชาญในตรรกศาสตร์และพระอาคมเป็นต้น ผู้มีเกียรติคุณแผ่ไปกว้างขวางดุจข่ายรัศมีแห่งพระจันทร์ เป็นผู้พิจารณาไตร่ตรอง

---

414.

๔๑๔.

---

සද්ධාධනෙන සඛිලෙන ච ධම්මකිත්ති,නාමෙන රාජගරුනා චරියෙන එසො;

සොතුප්පසාදජනනො ජිනදන්තධාතු,වංසො කතො නිඛිලදස්සිපභාවදීපො.

พระอาจารย์ผู้เป็นพระราชครู มีนามว่า ธัมมกิตติ ผู้มีศรัทธาเป็นทรัพย์ มีวาจาอ่อนหวาน ได้รจนาพระทันตธาตุวงศ์นี้ ซึ่งเป็นเครื่องยังความเลื่อมใสให้เกิดแก่ผู้ฟัง เป็นประทีปแสดงพุทธานุภาพของพระสัพพัญญู

---

415.

๔๑๕.

---

ධම්මො පවත්තතු චිරාය මුනිස්සරස්ස,ධම්මෙ ඨිතා වසුමතීපතයො භවන්තු;

කාලෙ පවස්සතු ඝනො නිඛිලා පජා’පි,අඤ්ඤොඤ්ඤමෙත්තිපටිලාභසුඛං ලභන්තු.

ขอพระธรรมของพระมุนีผู้เป็นใหญ่จงดำรงอยู่สิ้นกาลนาน ขอเหล่าพระราชาจงตั้งมั่นอยู่ในธรรม ขอฝนจงตกต้องตามฤดูกาล และขอหมู่สัตว์ทั้งปวงจงได้รับความสุขจากการได้เมตตาต่อกันและกัน