| বাংলা | |||
| পালি | অট্ঠকথা | টীকা | অন্ন |
| 1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি | 1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা | 1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩ | 1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা |
| 2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি | 2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা | 2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২ | |
| 3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি | 3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা | 3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা | |
| 4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত) | 4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত) | 4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত) | |
| 5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি | 5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা | 5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা | |
| 6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি | 6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা | 6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী | |
| 7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫ | 7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা | 7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি | |
| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部） | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部） | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部） | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Sous-commentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Deutsch | |||
| Pali-Kanon | Kommentare | Subkommentare | Sonstige |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि | 1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3 | 1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि | 2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2 | |
| 3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5 | 7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि | |
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| パーリ仏典 | 註釈書 | 副註釈書 | その他 |
| 1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ | 1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター | 1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3 | 1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー |
| 2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ | 2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター | 2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2 | |
| 3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ | 3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター | 3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー | |
| 4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ） | 4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ） | 4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ） | |
| 5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ | 5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター | 5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー | |
| 6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ | 6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター | 6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー | |
| 7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5 | 7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター | 7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ | |
| ខ្មែរ | |||
| ព្រះត្រៃបិដកបាលី | អដ្ឋកថា | ដីកា | ផ្សេងទៀត |
| 1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ | 1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា | 1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣ | 1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា |
| 2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ | 2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា | 2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២ | |
| 3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ | 3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា | 3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា | |
| 4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត) | 4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត) | 4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត) | |
| 5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ | 5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា | 5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា | |
| 6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ | 6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា | 6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី | |
| 7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥ | 7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា | 7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ | |
| 한국인 | |||
| 팔리 대장경 | 주석서 | 부주석서 | 기타 |
| 1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리 | 1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타 | 1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3 | 1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나 |
| 2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리 | 2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타 | 2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2 | |
| 3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리 | 3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타 | 3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까 | |
| 4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따) | 4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따) | 4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따) | |
| 5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리 | 5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타 | 5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까 | |
| 6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리 | 6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타 | 6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니 | |
| 7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5 | 7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타 | 7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리 | |
| ອັກສອນລາວ | |||
| ປາລີ | ອັດຖະກະຖາ | ຏີກາ | ອັນຍາ |
| 1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ | 1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ | 1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3 | 1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ |
| 2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ | 2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ | 2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2 | |
| 3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ | 3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ | 3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ | |
| 4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ) | |
| 5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ | 5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ | 5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ | |
| 6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ | 6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ | |
| 7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5 | 7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ | |
| मराठी | |||
| पाळी | अट्ठकथा | टीका | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी | 1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३ | 1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी | 2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२ | |
| 3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५ | 7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी | |
| မြန်မာ | |||
| ပါဠိတော် | အဋ္ဌကထာ | ဋီကာ | အခြား |
| 1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ | 1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ | 1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃ | 1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ |
| 2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ | 2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ | 2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂ | |
| 3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ | 3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ | 3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ | |
| 4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ) | 4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ) | 4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ) | |
| 5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ | 5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ | 5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ | |
| 6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ | 6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ | |
| 7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅ | 7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ | |
| português | |||
| Páli | Aṭṭhakathā | Ṭīkā | Outro |
| 1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra) | 1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya | 1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3 | 1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa |
| 2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha | 2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha | 2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2 | |
| 3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima | 3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores | 3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores | |
| 4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta | 4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta | 4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta | |
| 5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara | 5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc. | 5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc. | |
| 6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa) | 6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia | 6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia | |
| 7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5 | 7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados | 7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma | |
| русский | |||
| Палийский канон | Комментарии | Субкомментарии | Другое |
| 1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали | 1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха | 1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3 | 1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана |
| 2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали | 2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха | 2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2 | |
| 3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали | 3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха | 3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика | |
| 4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта) | 4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта) | 4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта) | |
| 5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали | 5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха | 5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика | |
| 6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали | 6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха | 6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини | |
| 7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5 | 7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха | 7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали | |
| සිංහල | |||
| පාලි කැනනය | විවරණ | අටුවා | වෙනත් |
| 1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි | 1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා | 1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3 | 1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා |
| 2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි | 2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා | 2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2 | |
| 3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි | 3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා | 3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා | |
| 4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත) | 4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත) | 4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත) | |
| 5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි | 5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා | 5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා | |
| 6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි | 6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා | 6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී | |
| 7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5 | 7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා | 7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි | |
| Español | |||
| El Canon Pali | Los Comentarios | Los Subcomentarios | Otros |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ | 1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา | 1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓ | 1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา |
| 2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ | 2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา | 2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒ | |
| 3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ | 3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา | 3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา | |
| 4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต) | 4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต) | 4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต) | |
| 5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ | 5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา | 5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา | |
| 6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ | 6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา | 6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี | |
| 7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕ | 7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา | 7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ | |
| བོད་མི | |||
| པཱ་ལི་གསུང་རབ། | འགྲེལ་བཤད། | འགྲེལ་བཤད་ཕྲན། | གཞན། |
| 1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི། | 1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣ | 1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ། |
| 2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི། | 2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢ | |
| 3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། | 3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | |
| 5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། | 5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི། | 6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི། | |
| 7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥ | 7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། | |
Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā. མོགྒལླཱནའི་འགྲེལ་བཤད་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་དཀའ་འགྲེལ། Vuttisametā. འགྲེལ་པ་དང་བཅས་པ། Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa བཅོམ་ལྡན་འདས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། Saddhamiddhaguṇaṃ sādhu namassitvā tathāgataṃ,Sadhammasaṅghaṃ bhāsissaṃ māgadhaṃ saddalakkhaṇaṃ. དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་འབྱོར་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། དམ་ཆོས་དགེ་འདུན་ལ་ལེགས་པར་ཕྱག་འཚལ་ནས། མ་ག་དྷཱའི་སྒྲ་རིག་པའི་བསྟན་བཅོས་བཤད་པར་བྱའོ།། Akārādayo niggahītantā tecattālīsakkharā vaṇṇā nāma honti, a ā i ī u ū e ऐ o औ ka kha ga gha ṅa ca cha ja jha ña ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa ta tha da dha na pa pha ba bha ma ya ra la va sa ha ḷa aṃ; tena kvattho ‘‘ñonama vaṇṇe‘‘. titālīsāti vacanaṃ katthavi vaṇṇalopaṃ ñāpeti; tena-paṭisaṅkhāyoni soti-ādi siddhaṃ. ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་ང་རོའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གསུམ་པོ་དག་ནི་ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཨ་ ཨཱ་ ཨི་ ཨཱི་ ཨུ་ ཨཱུ་ ཨེ་ ཨཻ་ ཨོ་ ཨཽ་ ཀ་ ཁ་ ག་ གྷ་ ང་ ཅ་ ཆ་ ཇ་ ཇྷ་ ཉ་ ཊ་ ཋ་ ཌ་ ཌྷ་ ཎ་ ཏ་ ཐ་ ད་ དྷ་ ན་ པ་ ཕ་ བ་ བྷ་ མ་ ཡ་ ར་ ལ་ ཝ་ ས་ ཧ་ ལྷ་ ཨཾ་མོ། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། “ཉོ་ན་མ་ཝཎྞེ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། “བཞི་བཅུ་རྩ་གསུམ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་གནས་སྐབས་ཁ་ཅིག་ཏུ་ཡི་གེ་ཕྱིས་པ་མཚོན་པར་བྱེད་དེ། དེས་ན། “པཊིསངྑཱཡོནི སོ” ལ་སོགས་པ་གྲུབ་བོ།། Dasādo sarā-. ཐོག་མའི་བཅུ་ནི་དབྱངས་སོ།། Tatthādimhi dasa vaṇṇā sarā nāma honti; tena kvattho ‘‘saro lopo sare‘‘. ccādi. དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཐོག་མའི་ཡི་གེ་བཅུ་པོ་དག་ནི་དབྱངས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། “སརོ ལོཔོ སརེ” ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། Dvedve savaṇṇā-. གཉིས་གཉིས་ནི་སྐལ་མཉམ་མོ།། Tesu dvedve sarā savaṇṇā nāma honti; tena kvattho ‘‘vaṇṇapareṇa savaṇṇopi‘‘ དབྱངས་དེ་དག་གི་ནང་ནས་གཉིས་གཉིས་ནི་སྐལ་མཉམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། “ཝཎྞཔརེཎ སཝཎྞོཔི” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 1.2. Pubbo rasso-. སྔ་མ་ནི་ཐུང་ངུའོ།། Tesu dvīsu yo yo pubbo so so rassasañño hoti; tesu e o saṃyogato pubbāva dissanti; tena kvattho ‘‘rasso ve‘‘.ccādi. ཟུང་དེ་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་གང་དང་གང་སྔ་མ་དེ་དང་དེ་ནི་ཐུང་ངུའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། དེ་དག་གི་ནང་ནས་ ཨེ་ དང་ ཨོ་ གཉིས་ནི་བརྩེགས་པའི་སྔོན་དུ་ཐུང་ངུར་སྣང་སྟེ། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། “རསྶོ ཝེ” ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། Paro dīgho-. ཕྱི་མ་ནི་རིང་པོའོ།། Tesveva dvīsu yo yo paro so so dīghasañño hoti; tena kvattho’yolopanisu dīgho‘‘.ccādi. ཟུང་དེ་གཉིས་ཉིད་ཀྱི་ནང་ནས་གང་དང་གང་ཕྱི་མ་དེ་དང་དེ་ནི་རིང་པོའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། “ཡོལོཔནིསུ དཱིགྷོ” ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། Kādayo byajanā-. ཀ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསལ་བྱེད་དོ།། Kakārādayo vaṇṇā niggahītapariyantā byajanasaññā honti; tena kvattho ‘‘byajane dīgharassā‘‘.ccādi. ཀ་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་རྗེས་སུ་ང་རོའི་མཐར་ཐུག་པ་རྣམས་ནི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། “བྱཇནེ དཱིགྷརསྶཱ” ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། Pañca pañcakā vaggā-. ལྔ་ཚན་ལྔ་ནི་སྡེ་པའོ།། Kādayo pañcakā pañca vaggā nāma hontī; tena kvattho ‘‘vagge vagganto‘‘. ccādi. ཀ་ལ་སོགས་པའི་ལྔ་ཚན་ལྔ་པོ་དག་ནི་སྡེ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། “ཝགྒེ ཝགྒནྟོ” ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། Bindu niggahītaṃ-. ཐིག་ལེ་ནི་རྗེས་སུ་ང་རོའོ།། Yvāyaṃ vaṇṇe bindumatto so niggahītasañño hoti; tena kvattho ‘‘niggahītami‘‘. ccādi; garusaññā karaṇaṃ anvatthasaññatthaṃ. ཡི་གེའི་སྟེང་གི་ཐིག་ལེ་ཙམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་ང་རོའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། “ནིགྒཧཱིཏམི” ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། ལྕི་བའི་མིང་དུ་བྱེད་པ་ནི་དོན་མཐུན་གྱི་མིང་གི་ཆེད་དུའོ།། Iyuvaṇṇā jjhalā nāmassante-. མིང་གི་མཐར་གནས་པའི་ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་གི་རིགས་རྣམས་ནི་ཛྷ་དང་ལའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། Nāmaṃ pāṭipadikaṃ tassa ante vattamānā ivaṇṇuvaṇṇā jhalasaññā honti yathākkamaṃ; tena kvattho‘‘jhalā ve‘‘. Ccādi. མིང་ནི་གཞི་ཡིན་ལ། དེའི་མཐར་གནས་པའི་ཨི་ཡིག་གི་རིགས་དང་ཨུ་ཡིག་གི་རིགས་རྣམས་ནི་རིམ་པ་བཞིན་ཛྷ་དང་ལའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། “ཛྷལཱ ཝེ” ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། Pitthiyaṃ-. མོ་རྟགས་ལ་པ་ཞེས་བྱའོ།། Itthiyaṃ vattamānassa nāmassante vattamānā ivaṇṇu vaṇṇā pasaññā honti; tena kvatthā ‘‘ye passivaṇṇassa‘‘. Iccādi. མོ་རྟགས་ལ་འཇུག་པའི་མིང་གི་མཐར་གནས་པའི་ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་གི་རིགས་རྣམས་ནི་པའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། “ཡེ པསྶིཝཎྞསྶ” ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། Ghā-. གྷ་ཞེས་བྱའོ།། Itthiyaṃ vattamānassa nāmassante vattamāno ākāro ghasañeññā hoti; tena kvattho ‘‘ghabrahmādite‘‘.Ccādi. མོ་རྟགས་ལ་འཇུག་པའི་མིང་གི་མཐར་གནས་པའི་ཨཱ་ཡིག་ནི་གྷའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། “གྷབྲཧྨཱདིཏེ” ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། Gosyālapane-. བོད་པའི་སྒྲ་ལ་གོ་དང་སི་ནི་གེ་ཞེས་བྱའོ།། Ālapane si gasañño hoti; tena kvattho ‘‘ge ve‘‘.Ccādi. བོད་པའི་སྒྲ་ལ་སི་ནི་གེའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། “གེ ཝེ” ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། Saññādhikāro. མིང་གི་སྐབས་སོ།། Vidhibbisesanantassa-. ཆོ་ག་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་མཐར་ཐུག་པ་ལའོ།། Yaṃ visesanaṃ tadantassa vidhi ñātabbo; ‘‘ato yonaṃ ṭāṭe‘‘. Narā nare. ཁྱད་པར་གང་ཡིན་པ་དེའི་མཐར་གནས་པ་ལ་ཆོ་ག་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “ཨཏོ ཡོནཾ ཊཱཊེ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དཔེར་ན། ནརཱ དང་ ནརེ ལྟ་བུའོ།། Sattamiyaṃ pubbassa-. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་ལ་སྔ་མ་ལའོ།། Sattamīniddese pubbasseva kāriyaṃ ñatabbaṃ; ‘‘saro lopo sare‘‘. Veḷaggaṃ; tamahantīdha kasmā na hoti; saretopasilesikādhāro tatthetāva vuccate pubbasseva hoti na parassāti. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པས་བསྟན་པ་ལ་སྔ་མ་ཉིད་ལ་བྱ་བ་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “སརོ ལོཔོ སརེ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དཔེར་ན། ཝེལགྒཾ ལྟ་བུའོ།། འདིར་ “ཏམཧནྟི” ཞེས་པར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། དབྱངས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་འདྲེས་པའི་རྟེན་ཡིན་པས་དེར་སྔ་མ་ཉིད་ལ་འགྱུར་གྱི་ཕྱི་མ་ལ་མི་འགྱུར་བར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ།། Pañcamiyaṃ parassa-. རྣམ་དབྱེ་ལྔ་པ་ལ་ཕྱི་མ་ལའོ།། Pañcamīniddese parassa kāriyaṃ ñatabbaṃ; ‘‘ato yonaṃ ṭāṭe‘‘. Narā nare; idha na hoti jantuyo anantā; idha kasmā na hoti; osadhyo anantare katatthatāya na vyava hitassa kāriyaṃ. རྣམ་དབྱེ་ལྔ་པས་བསྟན་པ་ལ་ཕྱི་མ་ལ་བྱ་བ་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “ཨཏོ ཡོནཾ ཊཱཊེ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དཔེར་ན། ནརཱ དང་ ནརེ ལྟ་བུའོ།། འདིར་ “ཇནྟུཡོ ཨནནྟཱ” ཞེས་པར་མི་འགྱུར་རོ།། འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། “ཨོསདྷྱོ” ཞེས་པར་བར་དུ་མ་ཆོད་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་བར་དུ་ཆོད་པ་ལ་བྱ་བ་མི་འཇུག་གོ། Ādissa-. ཐོག་མ་ལའོ།། Parassa sissamānaṃ kāriyamādivaṇṇassa ñātabbaṃ; ‘‘ra saṅkhyāto vā‘‘. Rājinā. ཕྱི་མ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་བྱ་བ་ནི་ཐོག་མའི་ཡི་གེ་ལ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “ར སངྑྱཱཏོ ཝཱ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དཔེར་ན། རཱཇིནཱ ལྟ་བུའོ།། Chaṭṭhiyantassa-. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་ལ་མཐར་གནས་པ་ལའོ།། Chaṭṭhiniddiṭṭhassa yaṃ kāriyaṃ tadantassa vaṇṇassa viññeyyaṃ ‘‘rājassi nāmhi‘‘. Rājinā. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པས་བསྟན་པ་ལ་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐར་གནས་པའི་ཡི་གེ་ལ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “རཱཇསྶི ནཱམྷི” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དཔེར་ན། རཱཇིནཱ ལྟ་བུའོ།། Ṅanubandho-. ང་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལོ།། Ṅakāro’nubandho yassa so’ntassa hoti; ‘‘gossāvaṅi‘‘. Gavāssaṃ. ང་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་དུ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་མཐར་འགྱུར་ཏེ། “གོསྶཱཝངི” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དཔེར་ན། གཝཱསྶཾ ལྟ་བུའོ།། Ṭanubandhānekavaṇṇā sabbassa-. ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་ནི་ཐམས་ཅད་ལའོ།། Ṭakāro’nubandho yassa so’nekakkharo cādeso sabbassa hoti; ‘‘imassānitthiyaṃ ṭe‘‘. Esu ‘‘nāmhanimi‘‘. Anena. ཊ་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་དུ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་གྱི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་སུ་འགྱུར་ཏེ། “ཨིམསྶཱནིཏྠིཡཾ ཊེ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དེ་དག་གི་ནང་ནས་ “ནཱམྷནིམི” ཞེས་པས་ ཨནེན ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Ñakānubandhādyantā-. ཉ་དང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ནི་ཐོག་མ་དང་མཐའ་མའོ།། Chaṭṭhiniddiṭṭhassa ñānubandhakānubandhā ādyantā honti; ‘‘bruto tissīña‘‘. Bravīti, ‘‘bhussa vuka‘‘. Babhuva. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པས་བསྟན་པ་ལ་ཉ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་རྣམས་ནི་ཐོག་མ་དང་མཐའ་མར་འགྱུར་ཏེ། “བྲུཏོ ཏིསྶཱིཉ” ཞེས་པས་ བྲཝཱིཏི ཞེས་པ་དང་། “བྷུསྶ ཝུཀ” ཞེས་པས་ བབྷུཝ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Manubandho sarānamantā paro-. མ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ནི་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་མའི་ཕྱི་མ་ལའོ།། Makāro’nubandho yassa so sarānamantā sarā paro hotī; ‘‘mañca rudhādīnaṃ‘‘. Rundhati. མ་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་དུ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཐའ་མའི་དབྱངས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་འགྱུར་ཏེ། “མཉྩ རུདྷཱདཱིནཾ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དཔེར་ན། རུནྡྷཏི ལྟ་བུའོ།། Vippaṭisedhe-. འགལ་བ་ལའོ།། Dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā purisānaṃ sahappattiyaṃ paro; so ca gacchati tvañca gacchasi, tumhe gacchatha; so ca gacchati tvañca gacchasi ahañca gacchāmi, mayaṃ gacchāma. སྐྱེས་བུ་གཉིས་སམ་གསུམ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཇུག་པ་ལ་ཕྱི་མ་ཉིད་འགྱུར་ཏེ། “ཁོ་བོ་ཡང་འགྲོ་ལ། ཁྱོད་ཀྱང་འགྲོ་བས། ཁྱེད་ཅག་འགྲོའོ།།” ཞེས་པ་དང་། “ཁོ་བོ་ཡང་འགྲོ་ལ། ཁྱོད་ཀྱང་འགྲོ་ཞིང་། ང་ཡང་འགྲོ་བས། ངེད་ཅག་འགྲོའོ།།” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Saṅketo’navayavo’nubandho-. ཆ་ཤས་མ་ཡིན་པའི་བརྡ་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ལོ།། Yo’navayavabhuto saṅketo so’nubandhoti ñatabbo;latupitādīnamāsimhi. Kattā, saṅketaggahaṇaṃ kiṃ? Pakatīyādisamudāyassānubandhatā mā hotuti; anavayavo hi samudāyo samudāyarūpattāyeva; anavayavaggahaṇaṃ kiṃ?’Atena’. Janena; imināva lopassāvagatattā nānubandhalopāya vacanamāraddhaṃ. ཆ་ཤས་སུ་མ་གྱུར་པའི་བརྡ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “ལཏུཔིཏཱདཱིནམཱསིམྷི” ཞེས་པས་ ཀཏྟཱ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། “བརྡ་”ཞེས་གཟུང་བ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་བཞིན་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པ་རྗེས་འབྲེལ་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཆེད་དུའོ།། ཚོགས་པ་ནི་ཚོགས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཡིན་པས་ཆ་ཤས་མ་ཡིན་ནོ།། “ཆ་ཤས་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་གཟུང་བ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། “ཨཏེན” ཞེས་པས་ ཇནེན ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱིས་པ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རྗེས་འབྲེལ་ཕྱིས་པའི་ཆེད་དུ་ཚིག་གཞན་བརྩམ་མི་དགོས་སོ།། Vaṇṇaparena savaṇṇo’pi-. ཡི་གེའི་སྒྲ་ཕྱི་མ་ལ་སྐལ་མཉམ་ཡང་ངོ།། Vaṇṇasaddo paro yasmā tena savaṇṇo’pi gayhati saṃva rūpaṃ; yuvaṇṇānamño luttā‘‘. Vāteritaṃ, samonā. གང་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཡི་གེའི་སྒྲ་ཡོད་པ་དེས་རང་གི་གཟུགས་དང་སྐལ་མཉམ་ཡང་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། “ཡུཝཎྞཱནམཉོ ལུཏྟཱ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དཔེར་ན། ཝཱཏེརིཏཾ དང་ སམོནཱ ལྟ་བུའོ།། Ntu vantumanatvāvantutavantusambandhi-. ནཏུ་ནི་ཝནཏུ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་ལའོ།། Vantvādisambandhiyeva ntu gayhati, ‘‘ntantunaṃ nto yomhi paṭhame‘‘. Guṇavanto; vantvādisambandhīti kiṃ; jantu tantu. ཝནཏུ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ནཏུ་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། “ནྟནྟུནཾ ནྟོ ཡོམྷི པཋམེ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དཔེར་ན། གུཎཝནྟོ ལྟ་བུའོ།། ཝནཏུ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཇནྟུ དང་ ཏནྟུ ལྟ་བུ་ལའོ།། Paribhāsāyo. མཚམས་སྦྱོར་གྱི་ངེས་སྲོལ་རྣམས་སོ།། Saro lopo sare-. དབྱངས་ཀྱི་མཐར་དབྱངས་ཕྱིས་པའོ།། Sare saro lopanīyo hoti; tatrime, saddhindriyaṃ, no hetaṃ, bhikkhunovādo, sametāyasmā, abhibhāyatanaṃ, puttā matthi, asantettha. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་དབྱངས་ཕྱིས་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན། ཏཏྲིམེ། སདྡྷིནྡྲིཡཾ། ནོ ཧེཏཾ། བྷིཀྑུནོཝཱདོ། སམེཏཱཡསྨཱ། ཨབྷིབྷཱཡཏནཾ། པུཏྟཱ མཏྠི། ཨསནྟེཏྠ ལྟ་བུའོ།། Paro kvaci lopanīyo hoti; so’pi, sāva, yatodakaṃ, tatova; kvavīti kiṃ? Saddhinduyaṃ ayamadhikāro āparicchedāvasānā tena nātippasaṅgo. སྐབས་འགར་ཕྱི་མ་ཡང་ཕྱིས་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན། སོཔི། སཱཝ། ཡཏོདཀཾ། ཏཏོཝ ལྟ་བུའོ།། “སྐབས་འགར་”ཞེས་པ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སདྡྷིནྡྲིཡཾ ལྟ་བུའོ།། སྐབས་འདི་ནི་ལེའུ་མ་རྫོགས་ཀྱི་བར་དུ་འཇུག་པས་ཧ་ཅང་ཐལ་ཆེས་པའི་སྐྱོན་མེད་དོ།། Nadvevā-. གཉིས་ཀ་མི་ཕྱིས་པ་ཡང་ཡོད་དོ།། Pubbaparasarā dve’pi vā kvaci na lupyante; latā iva lateva latāva. སྔ་མ་དང་ཕྱི་མའི་དབྱངས་གཉིས་ཀ་ཡང་སྐབས་འགར་མི་ཕྱིས་ཏེ། དཔེར་ན། ལཏཱ ཨིཝ ལས་ ལཏེཝ དང་ ལཏཱཝ ལྟ་བུའོ།། Yuvaṇṇanamño luttā-. དབྱངས་ཕྱིས་པ་ལས་ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞ་རྣམས་ཉོ་ (ཡ་དང་ཝ་) རུ་འགྱུར་རོ།། Luttā sarā paresaṃ ivaṇṇuvaṇṇānaṃ ño honti vā yathākkamaṃ; tassedaṃ, vāteritaṃ, nopeti, vāmoru, ateva’ññe, vodakaṃ; kathaṃ paccorasmanti; yogavibhagā, vātveva tassidaṃ; lutteti kiṃ? Latā iva. སྔོན་གྱི་དབྱངས་རྣམས་ཕྱིས་པ་ན། ཕ་རོལ་གྱི་ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཉོ་ (ཡ་དང་ཝ་) རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏསྶེདཾ (tassedaṃ)། ཝཱཏེརིཏཾ (vāteritaṃ)། ནོཔེཏི (nopeti)། ཝཱམོརུ (vāmoru)། ཨཏེཝཉྙེ (ateva’ññe)། ཝོདཀཾ (vodakaṃ) ལྟ་བུའོ། །པཙྩོརསྨནྟི (paccorasmanti) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ (yogavibhāga) ལས་སོ། །“ཝཱ” (སྐབས་ཐོབ་ཏུ) ཞེས་པ་ལས་ཏསྶིདཾ (tassidaṃ) ཞེས་པའང་འགྲུབ་བོ། །“ཕྱིས་པ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལཏཱ ཨིཝ (latā iva) ལྟ་བུ་ལའོ།། Yavā sare-. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཡ་དང་ཝའོ།། Sare pare ivaṇṇuvaṇṇānaṃ yakāravakārā hontiva yathākkamaṃ; vyākato, iccassa, ajjhiṇamutto, svāgataṃ, bhavāpanalānīlaṃ; vāttheva-itissa; kvacītveva-yānīdha, sūpaṭṭhitaṃ. དབྱངས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡ་ཡིག་ (yakāra) དང་ཝ་ཡིག་ (vakāra) ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བྱཱཀཏོ (vyākato)། ཨིཙྩསྶ (iccassa)། ཨཛ྄ཧིཎམུཏྟོ (ajjhiṇamutto)། སྭཱགཏཾ (svāgataṃ)། བྷཝཱཔནལཱནཱིལཾ (bhavāpanalānīlaṃ) ལྟ་བུའོ། །“ཝཱ” (སྐབས་ཐོབ་ཏུ) ཞེས་པ་ལས་ཨིཏིསྶ (itissa) ཞེས་པའོ། །“ཀྭཙི” (ལ་ལར་) ཞེས་པ་ལས་ཡཱནཱིདྷ (yānīdha) དང་སཱུཔཊྛིཏཾ (sūpaṭṭhitaṃ) ལྟ་བུའོ།། Ñonaṃ-. ཉོ་རྣམས་ཀྱིའོ།། Ñonaṃ yavā honti vā sare yathākkamaṃ; tyajja te’jja svāhaṃ so’haṃ,kvacitveva-puttāmatthi asantettha. དབྱངས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། ཉོ་ (ti དང་ to/te) རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡ་དང་ཝ་རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏྱཛྫ (tyajja) དང་ཏེཛྫ (te’jja)། སྭཱཧཾ (svāhaṃ) དང་སོཧཾ (so’haṃ) ལྟ་བུའོ། །“ཀྭཙི” (ལ་ལར་) ཞེས་པ་ལས་པུཏྟཱམཏྠི (puttāmatthi) དང་ཨསནྟེཏྠ (asantettha) ལྟ་བུའོ།། Gossāvaṅi-. གོ་ཡིག་གི་ཨ་ཝང་ངོ།། Sare gossa avaṅi hoti; gavāssaṃ; yathariva tatharivetinipātāva; bhusāmiveti ivasaddo evattho. དབྱངས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། གོ་ (go) ཡིག་ནི་ཨ་ཝང་ (avaṅ) དུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། གཝཱསྶཾ (gavāssaṃ) ལྟ་བུའོ། །ཡཐརིཝ (yathariva) དང་ཏཐརིཝ (tathariva) ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་ (nipāta) ཁོ་ནའོ། །བྷུསཱམིཝ (bhusāmiveti) ཞེས་པའི་ཨིཝ་ (iva) སྒྲ་ནི་ཨེཝ་ (eva) ཡི་དོན་ཏོ།། Byañjane dīgharassā-. གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྔོན་དུ་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུའོ།། Rassadīghānaṃ kvaci dīgharassā honti byañjane; tatrāyaṃ, munīvare, sammadeva, mālahārī. གསལ་བྱེད་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། ཐུང་ངུ་དང་རིང་པོ་རྣམས་ལ་ལར་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏཏྲཱཡཾ (tatrāyaṃ)། མུནཱིཝརེ (munīvare)། སམྨདེཝ (sammadeva)། མཱལཧཱརཱི (mālahārī) ལྟ་བུའོ།། Saramhā dve- དབྱངས་ཀྱི་འོག་ཏུ་གཉིས་སོ།། Saramhā parassa byañjanassa kvaci dve rūpā honti; paggaho; saramhāti-kiṃ? Taṃkhaṇaṃ. དབྱངས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་གསལ་བྱེད་ནི་ལ་ལར་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། པགྒཧོ (paggaho) ལྟ་བུའོ། །“དབྱངས་ཀྱི་འོག་ཏུ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏཾཁཎཾ (taṃkhaṇaṃ) ལྟ་བུ་ལའོ།། Catutthadutiyesveyaṃ tatiyapaṭhāmā-. བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་གསུམ་པ་དང་དང་པོའོ།། Catutthadutiyesu paresvesaṃ catutthadutiyānaṃ tabbagge tatiyapaṭhamā honti paccāsattya; mahaddhano, yasa tthero, apphuṭaṃ, abbhuggato; esviti-kiṃ? Thero; esantikiṃ?Pattho. བཞི་པ་དང་གཉིས་པའི་གསལ་བྱེད་རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། དེ་དག་གི་སྡེ་ཚན་གཅིག་པའི་གསུམ་པ་དང་དང་པོའི་གསལ་བྱེད་རྣམས་ཉེ་བར་གནས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། མཧདྡྷནོ (mahaddhano)། ཡསཏྠེརོ (yasatthero)། ཨཔྥུཊཾ (apphuṭaṃ)། ཨབྦྷུགྒཏོ (abbhuggato) ལྟ་བུའོ། །“དེ་དག་ལ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐེརོ (thero) ལྟ་བུ་ལའོ། །“དེ་དག་གི་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཏྠོ (pattho) ལྟ་བུ་ལའོ།། Vitisseve vā-. ཨེཝ་སྒྲའི་སྔོན་དུ་ཨི་ཏི་ལ་ཝའོ།། Evasadde pare itissa vo hoti vā; ittheva icceva; eveti-kiṃ,iccāha. ཨེཝ་སྒྲ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། ཨི་ཏི་ (iti) ཡི་གནས་སུ་ཝོ་ (vo) རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨིཏྠེཝ (ittheva) དང་ཨིཙྩེཝ (icceva) ལྟ་བུའོ། །“ཨེཝ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨིཙྩཱཧ (iccāha) ལྟ་བུ་ལའོ།། Ñonama vaṇṇe-. ཝཎྞ་ (དབྱངས་) ཡི་སྔོན་དུ་ཉོ་རྣམས་ལ་ཨའོ།། Ñonaṃ vaṇṇe kvaci a hoti vā; disvā yācakamāgate, akarambhasate,esaattho, esadhammo, maggo aggamakkhāyati, svāyatanaṃ, hiyyattanaṃ, karassu; vātveva-yācake āgate, eso dhammo; vaṇṇeti kiṃ?So. ཝཎྞ་ (དབྱངས་) ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། ཉོ་ (eso དང་ so ལྟ་བུ་) རྣམས་ལ་ལར་ཨ་ (a) རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། དིསྭཱ ཡཱཙཀམཱགཏེ (disvā yācakamāgate)། ཨཀརམྦྷསཏེ (akarambhasate)། ཨེསཨཏྠོ (esa attho)། ཨེསདྷམྨོ (esadhammo)། མགྒོ ཨགྒམཀྑཱཡཏི (maggo aggamakkhāyati)། སྭཱཡཏནཾ (svāyatanaṃ)། ཧིཡྻཏྟནཾ (hiyyattanaṃ)། ཀརསྶུ (karassu) ལྟ་བུའོ། །“ཝཱ” (སྐབས་ཐོབ་ཏུ) ཞེས་པ་ལས་ཡཱཙཀེ ཨཱགཏེ (yācake āgate) དང་ཨེསོ དྷམྨོ (eso dhammo) ལྟ་བུའོ། །“ཝཎྞ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སོ (so) ལྟ་བུ་ལའོ།། Niggahītaṃ-. རྗེས་སུ་ང་རོའོ།། Niggabhītamāgamo hoti vā kvaci; cakkhuṃ udapādi cakkhu udapādi, purimaṃjāti purimajāti, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ. Avaṃ siroti-ādisu niccaṃ vavatthītavibhāsattā vādhikārassa; sāmatthī yenāgamova sa ca rassasarasseva hoti tassa rassānugatattā. རྗེས་སུ་ང་རོ་ (niggahīta) ནི་ལ་ལར་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་སྣོན་པ་ (āgama) རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཙཀྑུཾ ཨུདཔཱདི (cakkhuṃ udapādi) དང་ཙཀྑུ ཨུདཔཱདི (cakkhu udapādi)། པུརིམཾཛཱཏི (purimaṃjāti) དང་པུརིམཛཱཏི (purimajāti)། ཀཏཏྦཾ ཀུསལཾ བཧུཾ (kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ) ལྟ་བུའོ། །ཨཝཾ སིརོ (avaṃ siro) ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་རྟག་ཏུ་ (niccaṃ) འབྱུང་བ་ནི། “ཝཱ” (སྐབས་ཐོབ་) ཞེས་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གནས་པའི་གདམ་ང་ (vavatthitavibhāsā) ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་མཐུ་ལས་གང་ཞིག་སྣོན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དབྱངས་ཐུང་ངུ་ཁོ་ནའི་འོག་ཏུ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ནི་ཐུང་ངུའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ།། Lopo-. ཕྱིས་པའོ།། Niggahītassa lopo hoti vā kvaci; kyāhaṃ kīmahaṃ, sā ratto saṃratto; sallekho-gattukāmo-gantumanotiādisu niccaṃ. རྗེས་སུ་ང་རོ་ནི་ལ་ལར་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཀྱཱཧཾ (kyāhaṃ) དང་ཀཱིམཧཾ (kīmahaṃ)། སཱ རཏྟོ (sā ratto) དང་སཾརཏྟོ (saṃratto) ལྟ་བུའོ། །སལླེཁོ (sallekho)། གཏྟུཀཱམོ (gattukāmo)། གནྟུམནོ (gantumano) ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་རྟག་ཏུ་འབྱུང་ངོ།། Parasarassa- ཕ་རོལ་གྱི་དབྱངས་ཀྱིའོ།། Niggahītamhā parassa sarassa lopo hoti vā kvaci; tvaṃsi tvamasi. རྗེས་སུ་ང་རོའི་ཕ་རོལ་གྱི་དབྱངས་ནི་ལ་ལར་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏྭཾསི (tvaṃsi) དང་ཏྭམསི (tvamasi) ལྟ་བུའོ།། Vagge vagganto- སྡེ་ཚན་གྱི་སྔོན་དུ་སྡེ་ཚན་གྱི་མཐའ་མའོ།། Niggahītassa kho vagge vagganto vā hoti paccā satyā; taṅkaroti taṃ karoti, tañcarati taṃ carati, taṇṭhānaṃ taṃ ṭhānaṃ, tandhanaṃ taṃ dhanaṃ, tampāti taṃ pāti; niccaṃ pada majjhe, gantvā; kvacaññatrāpi, santiṭṭhati. སྡེ་ཚན་གྱི་གསལ་བྱེད་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། རྗེས་སུ་ང་རོ་ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྡེ་ཚན་དེའི་མཐའ་མའི་ཡི་གེ་ (ང་རོ་མཐའ་མ་) རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏངྐརོཏི (taṅkaroti) དང་ཏཾ ཀརོཏི (taṃ karoti)། ཏཉྩརཏི (tañcarati) དང་ཏཾ ཅརཏི (taṃ carati)། ཏཎྛཱནཾ (taṇṭhānaṃ) དང་ཏཾ ཋཱནཾ (taṃ ṭhānaṃ)། ཏནྡྷནཾ (tandhanaṃ) དང་ཏཾ དྷནཾ (taṃ dhanaṃ)། ཏམྤཱཏི (tampāti) དང་ཏཾ པཱཏི (taṃ pāti) ལྟ་བུའོ། །ཚིག་གི་དབུས་སུ་ནི་རྟག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། གནྟྭཱ (gantvā) ལྟ་བུའོ། །གཞན་དུའང་ལ་ལར་འགྱུར་ཏེ། སནྟིཊྛཏི (santiṭṭhati) ལྟ་བུའོ།། Yevahisuñño-. ཡ་དང་ཨེཝ་དང་ཧི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཉའོ།། Yaevahisaddesu niggahītassa vā ño hoti; yayaññadeva, taññeva, tañbhi; vātveva-yaṃyadeva. ཡ་ (ya)། ཨེཝ་ (eva)། ཧི་ (hi) སྒྲ་རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། རྗེས་སུ་ང་རོ་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཉ་ (ña) རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཡཡཉྙདེཝ (yayaññadeva)། ཏཉྙེཝ (taññeva)། ཏཉྦྷི (tañbhi) ལྟ་བུའོ། །“ཝཱ” (སྐབས་ཐོབ་ཏུ) ཞེས་པ་ལས་ཡཾཡདེཝ (yaṃyadeva) ལྟ་བུའོ།། Ye saṃssa- ཡ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་སཾ་གྱིའོ།། Saṃsaddassa yaṃ niggahītaṃ tassa vā ño hoti yakāre; saññamo saṃyamo. སཾ་ (saṃ) སྒྲའི་རྗེས་སུ་ང་རོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡ་ཡིག་ (yakāra) ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཉ་ (ña) རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། སཉྙམོ (saññamo) དང་སཾཡམོ (saṃyamo) ལྟ་བུའོ།། Mayadā sare-. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་མ་དང་ཡ་དང་དའོ།། Niggahītassa mayadā honti vā sare kvaci; tamahaṃ, tayidaṃ, tadalaṃ; vātveva-taṃ ahaṃ. དབྱངས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། རྗེས་སུ་ང་རོ་ནི་ལ་ལར་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་མ་ (ma)། ཡ་ (ya)། ད་ (da) རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏམཧཾ (tamahaṃ)། ཏཡིདཾ (tayidaṃ)། ཏདལཾ (tadalaṃ) ལྟ་བུའོ། །“ཝཱ” (སྐབས་ཐོབ་ཏུ) ཞེས་པ་ལས་ཏཾ ཨཧཾ (taṃ ahaṃ) ལྟ་བུའོ།། Vanataragā cāgamā-. ཝ་དང་ན་དང་ཏ་དང་ར་དང་ག་རྣམས་ཀྱང་སྣོན་པའོ།། Ete mayadā cāgamā honti sare vā kvaci; tivaṅgīkaṃ, ito nāyati, cinitvā, tasmātiha, nirojaṃ, puthageva, idhamāhu, yathayidaṃ, attadatthaṃ; vātveva-attatthaṃ; atippago kho tāvāti-paṭhamanto pagasaddova. འདི་དག་ (va, na, ta, ra, ga) དང་མ་དང་ཡ་དང་ད་རྣམས་ཀྱང་དབྱངས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། ལ་ལར་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་སྣོན་པ་ (āgama) རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏིཝངྒཱིཀཾ (tivaṅgīkaṃ)། ཨིཏོ ནཱཡཏི (ito nāyati)། ཙིནིཏྭཱ (cinitvā)། ཏསྨཱཏིཧ (tasmātiha)། ནིརོཛཾ (nirojaṃ)། པུཐགེཝ (puthageva)། ཨིདྷམཱཧུ (idhamāhu)། ཡཐཡིདཾ (yathayidaṃ)། ཨཏྟདཏྠཾ (attadatthaṃ) ལྟ་བུའོ། །“ཝཱ” (སྐབས་ཐོབ་ཏུ) ཞེས་པ་ལས་ཨཏྟཏྠཾ (attatthaṃ) ལྟ་བུའོ། །“ཨཏིཔྤགོ ཁོ ཏཱཝ” ཞེས་པའི་ནང་གི་པག (paga) སྒྲ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ཁོ་ནའོ།། Chā ḷo-. ཚ་ཡིག་གི་འོག་ཏུ་ལྷའོ།། Chasaddā parassa sarassa ḷakāro āgamo hoti vā; chaḷahaṃ, chaḷāyatanaṃ; vātveva-cha abhiññā. ཚ་ (cha) སྒྲའི་ཕ་རོལ་གྱི་དབྱངས་ལ་ལྷ་ཡིག་ (ḷakāra) ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་སྣོན་པ་རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཚལཧཾ (chaḷahaṃ)། ཚལཱཡཏནཾ (chaḷāyatanaṃ) ལྟ་བུའོ། །“ཝཱ” (སྐབས་ཐོབ་ཏུ) ཞེས་པ་ལས་ཚ ཨབྷིཉྙཱ (cha abhiññā) ལྟ་བུའོ།། Tadaminādīni- ཏདམིནཱ་ལ་སོགས་པའོ།། Tadaminādīni sādhūni bhavanti? Taṃ iminā tadaminā, sakiṃ āgāmī sakadāgāmī, ekaṃ idha ahaṃ ekamidāhaṃ, saṃvidhāya avahāro saṃvidāvahāro, vārino vāhako valāhako, jīvanassa mūto jīmūto, chavassa sayanaṃ susānaṃ, uddhaṃ khamassa udukkhalaṃ, pisi tāso pisāco, mahiyaṃ ravatīti mayūro; evamaññepi payoga to’nugantabbā; paresaṃ pisodarādivedaṃ daṭṭhabbaṃ. ཏདམིནཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དག་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཏཾ ཨིམིནཱ (taṃ iminā) ལས་ཏདམིནཱ (tadaminā)། སཀིཾ ཨཱགཱམཱི (sakiṃ āgāmī) ལས་སཀདཱགཱམཱི (sakadāgāmī)། ཨེཀཾ ཨིདྷ ཨཧཾ (ekaṃ idha ahaṃ) ལས་ཨེཀམིདཱཧཾ (ekamidāhaṃ)། སཾཝིདྷཱཡ ཨཝཧཱརོ (saṃvidhāya avahāro) ལས་སཾཝིདཱཝཧཱརོ (saṃvidāvahāro)། ཝཱརིནོ ཝཱཧཀོ (vārino vāhako) ལས་ཝལཱཧཀོ (valāhako)། ཛཱིཝནསྶ མཱུཏོ (jīvanassa mūto) ལས་ཛཱིམཱུཏོ (jīmūto)། ཚཝསྶ སཡནཾ (chavassa sayanaṃ) ལས་སུསཱནཾ (susānaṃ)། ཨུདྡྷཾ ཁམསྶ (uddhaṃ khamassa) ལས་ཨུདུཀྑལཾ (udukkhalaṃ)། པིསི ཏཱསོ (pisi tāso) ལས་པིསཱཙོ (pisāco)། མཧིཡཾ རཝཏཱིཏི (mahiyaṃ ravatīti) ལས་མཡཱུརོ (mayūro) ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་སྦྱོར་བ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་དག་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་པིཤོདརཱ་ (pisodarādi) ལ་སོགས་པ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ།། Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā-. ཡ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཏ་སྡེའི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་ཙ་སྡེ་དང་བ་ཡ་ཉའོ།། Tavaggavaraṇānaṃ cavaggabayañā honti yathākkamaṃ yakāre; apūccaṇḍakāyaṃ, tacchaṃ, yajjevaṃ, ajjhattaṃ, thañaññaṃ, dibbaṃ, payyesanā, pokkharañño; kvacītveva-ratyā. ཡ་ཡིག་ (yakāra) ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། ཏ་སྡེའི་ཡི་གེ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཙ་སྡེ་དང་བ་ (ba)། ཡ་ (ya)། ཉ་ (ña) རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨཔཱུཙྩཎྜཀཱཡཾ (apūccaṇḍakāyaṃ)། ཏཙྪཾ (tacchaṃ)། ཡཛྫེཝཾ (yajjevaṃ)། ཨཛྫྷཏྟཾ (ajjhattaṃ)། ཐཉཉཉཾ (thañaññaṃ)། དིབྦཾ (dibbaṃ)། པཡྻེསནཱ (payyesanā)། པོཀྑརཉྙོ (pokkharañño) ལྟ་བུའོ། །“ཀྭཙི” (ལ་ལར་) ཞེས་པ་ལས་རཏྱཱ (ratyā) ལྟ་བུའོ།། Vaggalasehi te- སྡེ་ཚན་དང་ལ་དང་ས་རྣམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་དེ་དག་ཉིད་དོ།། Vaggalasehi parassa yakārassa kvaci te vaggalasā honti; sakkate, paccate, aṭṭate, kuppate, phallate, assate, kvacī tveca-kyāhaṃ. སྡེ་ཚན་གྱི་གསལ་བྱེད་དང་ལ་ (la) དང་ས་ (sa) རྣམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་ཡ་ཡིག་ནི་ལ་ལར་སྡེ་ཚན་དེ་དག་དང་ལ་དང་ས་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། སཀྐཏེ (sakkate)། པཙྩཏེ (paccate)། ཨཊྛཏེ (aṭṭate)། ཀུཔྤཏེ (kuppate)། ཕལླཏེ (phallate)། ཨསྶཏེ (assate) ལྟ་བུའོ། །“ཀྭཙི” (ལ་ལར་) ཞེས་པ་ལས་ཀྱཱཧཾ (kyāhaṃ) ལྟ་བུའོ།། Hassa vipallāso- ཧ་ཡིག་གི་གོ་གནས་བརྗེ་བའོ།། Hassa vipallāso hoti yakāre; guyhaṃ. ཡ་ཡིག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། ཧ་ཡིག་གི་གོ་གནས་བརྗེ་བར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། གུཡྷཾ (guyhaṃ) ལྟ་བུའོ།། Ve vā-. ཝ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུའོ།། Hassa vipallāso hoti vā vakāre; bavhābādho bahvā bādho. ཝ་ཡིག་ (vakāra) ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། ཧ་ཡིག་གི་གོ་གནས་བརྗེ་བ་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བཝྷཱབཱདྷོ (bavhābādho) དང་བཧྭཱབཱདྷོ (bahvābādho) ལྟ་བུའོ།། Tathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā-. ཏ་དང་ཐ་དང་ན་དང་ར་རྣམས་ལ་ཊ་དང་ཋ་དང་ཎ་དང་ལའོ།། Tathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā hontī vā; dukkaṭaṃ, aṭṭhakathā, gahaṇaṃ, paligho, palāyati, vātveca-dukkataṃ; kvacītveva-sugato. ཏ་ (ta)། ཐ་ (tha)། ན་ (na)། ར་ (ra) རྣམས་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཊ་ (ṭa)། ཋ་ (ṭha)། ཎ་ (ṇa)། ལ་ (la) རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། དུཀྐཊཾ (dukkaṭaṃ)། ཨཊྛཀཐཱ (aṭṭhakathā)། གཧཎཾ (gahaṇaṃ)། པལིགྷོ (paligho)། པལཱཡཏི (palāyati) ལྟ་བུའོ། །“ཝཱ” (སྐབས་ཐོབ་ཏུ) ཞེས་པ་ལས་དུཀྐཏཾ (dukkataṃ) ལྟ་བུའོ། །“ཀྭཙི” (ལ་ལར་) ཞེས་པ་ལས་སུགཏོ (sugato) ལྟ་བུའོ།། Saṃyogādilopo- བརྩེགས་པའི་ཐོག་མ་ཕྱིས་པའོ།། Saṃyogassa yo ādibhuto’vayavo tassa vā kvacī lopo hoti; pupphaṃsā, jāyate’gini. བརྩེགས་པའི་ཡི་གེའི་ཐོག་མའི་ཆ་ཤས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལ་ལར་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། པུཔྥཾསཱ (pupphaṃsā)། ཛཱཡཏེགིནི (jāyate’gini) ལྟ་བུའོ།། Vicchābhikkhaññesu dve- ཟློས་པ་དང་ཡང་ཡང་གི་དོན་ལ་གཉིས་སོ།། Vīcchāyamābhikkhaññe ca yaṃ vattate tassa dve rūpāni honti, kriyāya guṇena dabbena vā bhinne atthe vyāpitu micchā vīcchā; rukkhaṃrukkhaṃ siñcati, gāmogāmo ramaṇīyo, gāme gāme pānīyaṃ, gehe gehe issaro, rasaṃ rasaṃ bhakkhayatī, kiriyaṃ kiriyamārahate. ཟློས་པ་ (vīcchā) དང་ཡང་ཡང་ (ābhikkhañña) གི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཡི་གེ་དེ་ལ་གཟུགས་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །བྱ་བ་དང་། ཡོན་ཏན་ནམ། དངོས་པོ་སོ་སོའི་དོན་ལ་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་ནི་ཟློས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན། རུཀྑཾརུཀྑཾ སིཉྩཏི (rukkhaṃrukkhaṃ siñcati)། གཱམོགཱམོ རམཎཱིཡོ (gāmogāmo ramaṇīyo)། གཱམེ གཱམེ པཱནཱིཡཾ (gāme gāme pānīyaṃ)། གེཧེ གེཧེ ཨིསྶརོ (gehe gehe issaro)། རསཾ རསཾ བྷཀྑཡཏི (rasaṃ rasaṃ bhakkhayatī)། ཀིརིཡཾ ཀིརིཡམཱརཧཏེ (kiriyaṃ kiriyamārahate) ལྟ་བུའོ།། Atthiyevānupubbiye’pi vīcchā, mūle thūlā, agge agge sukhumā; yadi hi ettha mūlaggabhedo na siyā ānupubbiyampi na bhaveyya, (jeṭṭhaṃ jeṭṭhamanuppavesaya) māsakaṃ māsakaṃ imamhā kahāpaṇā bhavantānaṃ dvinnaṃ dehīti- māsakaṃ māsakamiccetasmā vīcchāvagamyate saddantarato pana imamhā kahāpaṇāti avadhāraṇaṃ; pubbaṃ pubbaṃ pupphanti, paṭhamaṃ paṭhamaṃ paccantīti vīcchāva; ime ubho aḍḍhā katarā katarā esaṃ dvinnamaḍḍhatā, sabbe ime aḍḍhā katamā katamā imesaṃ aḍḍhatā, ihāpi vīcchāva; ābhikkhaññaṃ-ponopuññaṃ, pacati pacati papacati papacati, lunāhi lunāhitvevāyaṃ lunāti, bhutvā bhutvā gacchati, paṭapaṭā karoti, paṭapaṭāyati. གོ་རིམ་ (ānupubbiya) གྱི་དོན་ལའང་ཟློས་པ་ཡོད་དེ། མཱུལེ ཐཱུལཱ (mūle thūlā)། ཨགྒེ ཨགྒེ སུཁུམཱ (agge agge sukhumā) ལྟ་བུའོ། །གལ་ཏེ་འདིར་རྩ་བ་དང་རྩེ་མོའི་དབྱེ་བ་མེད་ན་གོ་རིམ་ཡང་མི་འབྱུང་ངོ། །(ཛེཊྛཾ ཛེཊྛམནུཔྤཝེསཡ - ཆེ་ཤོས་རྣམས་རིམ་བཞིན་འཇུག་ཏུ་བཅུག) མཱསཀཾ མཱསཀཾ ཨིམམྷཱ ཀཧཱཔཎཱ བྷཝནྟཱནཾ དྭིནྣཾ དེཧཱིཏི (māsakaṃ māsakaṃ imamhā kahāpaṇā bhavantānaṃ dvinnaṃ dehīti) ཞེས་པའི་ནང་གི་མཱསཀཾ མཱསཀཾ ལས་ཟློས་པའི་དོན་རྟོགས་ལ། སྒྲ་གཞན་ཨིམམྷཱ ཀཧཱཔཎཱ ལས་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ཏོ། །པུབྦཾ པུབྦཾ པུཔྥནྟི (pubbaṃ pubbaṃ pupphanti)། པཋམཾ པཋམཾ པཙྩནྟི (paṭhamaṃ paṭhamaṃ paccanti) ཞེས་པའང་ཟློས་པ་ཁོ་ནའོ། །ཨིམེ ཨུབྷོ ཨཌྜྷཱ ཀཏརཱ ཀཏརཱ ཨེསཾ དྭིནྣམཌྜྷཏཱ (ime ubho aḍḍhā katarā katarā esaṃ dvinnamaḍḍhatā)། སབྦེ ཨིམེ ཨཌྜྷཱ ཀཏམཱ ཀཏམཱ ཨིམེསཾ ཨཌྜྷཏཱ (sabbe ime aḍḍhā katamā katamā imesaṃ aḍḍhatā) ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ཟློས་པ་ཁོ་ནའོ། །ཡང་ཡང་ (ābhikkhañña) ནི་ཡང་ནས་ཡང་དུ་ (punappunaṃ) སྟེ། པཙཏི པཙཏི (pacati pacati)། པཔཙཏི པཔཙཏི (papacati papacati)། ལུནཱཧི ལུནཱཧི (lunāhi lunāhi) ཞེས་པ་ལས་ལུནཱཏི (lunāti)། བྷུཏྭཱ བྷུཏྭཱ གཙྪཏི (bhutvā bhutvā gacchati)། པཊཔཊཱ ཀརོཏི (paṭapaṭā karoti)། པཊཔཊཱཡཏི (paṭapaṭāyati) ལྟ་བུའོ།། Syādilopo pubbassekassa-. སྔོན་མ་གཅིག་གི་སྱཱ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པའོ།། Vīcchāmekassa dvitte pubbassa syādilopo hoti, ekekassa, kathaṃ matthakamatthakenāti? Syādilopo pubbassāti yogavibhāgā; na cātippaṅgo yogavibhāgā iṭṭhappasiddhīti. ཟློས་པའི་དོན་ལ་གཅིག་ཉིད་གཉིས་སུ་གྱུར་པ་ན། སྔོན་མའི་སྱཱ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨེཀེཀསྶ (ekekassa) ལྟ་བུའོ། །མཏྠཀམཏྠཀེན (matthakamatthakena) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “སྔོན་མའི་སྱཱ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པ་” ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ (yogavibhāga) ལས་སོ། །སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་འདོད་པ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཁྱབ་ཆེས་པའི་སྐྱོན་ (atippanga) ཡང་མི་འབྱུང་ངོ།། Sabbādīnaṃ vītihāre-. ཕན་ཚུན་གྱི་དོན་ལ་སབྦཱ་ལ་སོགས་པའོ།། Sabbādīnaṃ vītihāre dve bhavanti pubbassa syādilopo ca; aññamaññassa bhojakā, itarītarassa bhojakā. ཕན་ཚུན་ (vītihāra) གྱི་དོན་ལ་སབྦཱ་ (sabba) ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཞིང་སྔོན་མའི་སྱཱ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཡང་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨཉྙམཉྙསྶ བྷོཛཀཱ (aññamaññassa bhojakā)། ཨིཏརཱིཏརསྶ བྷོཛཀཱ (itarītarassa bhojakā) ལྟ་བུའོ།། Yāva bodhaṃ sambhame-. བྲེལ་འཚབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་རྟོགས་པའི་བར་དུའོ།། Turitenāpāyahetupadassanaṃ sambhamo, tasmiṃ sati vattu yāvanteha saddehi so’ttho viññāyate tāvanto saddā payujjante; sappo sappo sappo, bujjhassu bujjhassu bujjhassu, bhinno bhikkhusaṅgho bhinno bhikkhusaṅgho. བྲེལ་འཚབ་དང་བཅས་ཏེ་ཉེན་ཁའི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་པ་ནི་བྲེལ་འཚབ་ (sambhama) ཅེས་བྱའོ། །དེ་ཡོད་པ་ན། སྒྲ་གང་དག་གིས་དོན་དེ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་སྲིད་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། །དཔེར་ན། སཔྤོ སཔྤོ སཔྤོ (sappo sappo sappo)། བུཛྫྷསྶུ བུཛྫྷསྶུ བུཛྫྷསྶུ (bujjhassu bujjhassu bujjhassu)། བྷིནྣོ བྷཀྑུསངྒྷོ བྷིནྣོ བྷཀྑུསངྒྷོ (bhinno bhikkhusaṅgho bhinno bhikkhusaṅgho) ལྟ་བུའོ།། Bahulaṃ-. མང་དུ་འབྱུང་བའོ།། Ayamadhikāro āsatthaparisamattiyā tena nātippasaṅgo iṭṭhasiddhi ca. ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་ (adhikāra) འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་མ་རྫོགས་ཀྱི་བར་དུ་འཇུག་པས། དེས་ན་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་འདོད་པའི་དོན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།། Iti moggallānavyākaraṇe vuttīyaṃ paṭhamo kaṇḍo. དེ་ལྟར་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་སྐབས་དང་པོའོ།། Dvedvekānekesu nāmasmā siyoaṃyonābhisanaṃ smāhisanaṃsmiṃsu-. གཅིག་དང་དུ་མའི་དོན་ལ། མིང་ལས་གཉིས་གཉིས་ཏེ། སི། ཡོ། ཨཾ། ཡོ། ནཱ། བྷི། ས། ནཾ། སྨཱ། ཧི། ས། ནཾ། སྨིཾ། སུ། རྣམས་སོ།། Etesaṃ dve dve honti ekānekatthesu vattamānato nāmasmā; muni munayo, muniṃ munayo, muninā munīhi, munissa munīnaṃ, munismā munīhi, munissa munīnaṃ, munismiṃ munīsu, evaṃ kumārī kumāriyo, kaññā kaññāyoti; etāni satta dukāni sattavibhattiyo; vibhāgo vibhattīti katvā-ettha siamitīkārā kārā ‘‘kimaṃsisū‘‘ti. Saṃketatthā. འདི་དག་ལས་གཅིག་དང་དུ་མའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་མིང་གི་མཐའ་ལས་གཉིས་གཉིས་འབྱུང་སྟེ། ཐུབ་པ། ཐུབ་པ་རྣམས། ཐུབ་པ་ལ། ཐུབ་པ་རྣམས་ལ། ཐུབ་པས། ཐུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས། ཐུབ་པ་ལ། ཐུབ་པ་རྣམས་ལ། ཐུབ་པ་ལས། ཐུབ་པ་རྣམས་ལས། ཐུབ་པའི། ཐུབ་པ་རྣམས་ཀྱི། ཐུབ་པ་ལ། ཐུབ་པ་རྣམས་ལའོ།། དེ་བཞིན་དུ་གཞོན་ནུ་མ། གཞོན་ནུ་མ་རྣམས། བུ་མོ། བུ་མོ་རྣམས་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ཟུང་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་ཏེ། རྣམ་པར་དབྱེ་བས་ན་རྣམ་དབྱེ་ཞེས་བྱའོ།། འདིར་སི་ལ་སོགས་པའི་ཨི་ཡིག་ནི་ "ཀིམཾསིསཱུ" ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་བརྡའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ནོ།། Kamme dutiyā-. ལས་ལ་གཉིས་པའོ།། Karīyati kattukriyāyābhīsambandhīyatīti kammaṃ, tasmiṃ dutiyā vibhatti hoti; kaṭaṃ karoti, odanaṃ pavati, ādiccaṃ passati, odano paccatīti-odanasaddato kammatā nappatīyate, kiṃ carahi? Ākhyātato; kaṭaṃ karoti vipulaṃ dassanīyanti- attheva guṇa yuttassa kammatā; icchite’pi kammattāva dutiyā siddha; gāvuṃ payo dohati, gomantaṃ gāvaṃ yāvati, gavamavarundhati vajaṃ, māṇavakaṃ maggaṃ pucchati, gomantaṃ gāvaṃ bhikkhate, rukkhamava cināti phalāni, sissaṃ dhammaṃ brūte, sissaṃ dhammamanusāsati. བྱེད་པ་པོའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལས་ཡིན་ལ། དེ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། གདན་བྱེད་པ། འབྲས་བཟོ་བ། ཉི་མ་ལྟ་བ། འབྲས་བཟོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་འབྲས་ཀྱི་སྒྲ་ལས་ལས་ཉིད་དུ་མི་ཤེས་ན། འོ་ན་གང་ལས་ཤེས་ཤེ་ན། བྱ་ཚིག་ལས་སོ།། གདན་ཆེན་པོ་མཛེས་པ་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུར། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ལའང་ལས་ཉིད་ཡོད་དོ།། འདོད་པའི་དོན་ལའང་ལས་ཉིད་ལས་གཉིས་པ་གྲུབ་སྟེ། བ་ལས་འོ་མ་བཞོ་བ། བ་ལང་ཡོད་པ་ལས་བ་ལང་སློང་བ། བ་ལང་ལྷས་སུ་འགོག་པ། བྲམ་ཟེའི་བུ་ལ་ལམ་འདྲི་བ། བ་ལང་ཡོད་པ་ལས་བ་ལང་སློང་བ། ཤིང་ལས་འབྲས་བུ་འཐོག་པ། སློབ་མ་ལ་ཆོས་བཤད་པ། སློབ་མ་ལ་ཆོས་སྟོན་པ་ལྟ་བུའོ།། Evamanicachite’pi; ahiṃ laṅghayati, vīsaṃ bhakkheti; yanne vicchitaṃ nāpi anicchitaṃ tatthāpi dutīyā siddhā; gāmaṃ gacchanto rukkhamūlamupasappati, pathaviṃ adhisessati, gāmamadhitiṭṭhati, rukkha majjhāsateti-adhisīṭhāsānaṃ payoge’dhikaraṇe kammavacanicchā. དེ་བཞིན་དུ་མི་འདོད་པ་ལའང་སྟེ། སྦྲུལ་ལ་བརྒལ་བ། དུག་ཟ་བ། འདོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མི་འདོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལའང་གཉིས་པ་གྲུབ་སྟེ། གྲོང་དུ་འགྲོ་བཞིན་དུ་ཤིང་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ། ས་གཞི་ལ་ཉལ་བ། གྲོང་ལ་གནས་པ། ཤིང་ལ་འདུག་པ་ལྟ་བུའོ།། ཨདྷི-སཱི། ཨདྷི-ཋཱ། ཨདྷི-ཨཱས། རྣམས་སྦྱར་བའི་ཚེ་གནས་ལ་ལས་སུ་བརྗོད་པར་འདོད་དོ།། Vatticchāto hi kārakāni honti; taṃ yathā- valāhakā vijjotate, valāhakassa vijjotate, valāhako vijjotate, valāhake vijjotate, valāhakena vijjotateti. བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པའི་བྱེད་པ་རྣམས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན། སྤྲིན་ལས་གློག་འཁྱུག་པ། སྤྲིན་གྱི་གློག་འཁྱུག་པ། སྤྲིན་གློག་འཁྱུག་པ། སྤྲིན་ལ་གློག་འཁྱུག་པ། སྤྲིན་གྱིས་གློག་འཁྱུག་པ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Evamabhinavisassa vā, dhammamabhinivisate dhamme vā, tathā upanvajjhāvasassābhojananavutticanassa; gāmamupavasati, gāma manuvasati, pabbatamadhivasati, gharamāvasati; abhojananivuttivaca nassāti-kiṃ? Gāme upavasati-bhojananivuttiṃ karotīti attho. Tappānācāre’pi kammattāva dutiyā siddhā, nadimpivati, gāmaṃ carati; evaṃ sace maṃ nālapissatīti-ādisupi. དེ་བཞིན་དུ་ ཨབྷི-ནི-བིས྄་ ལའང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའམ། ཆོས་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཟས་སྤོང་བའི་དོན་མ་ཡིན་པའི་ ཨུཔ། ཨནུ། ཨདྷི། ཨཱས྄་ རྣམས་ བས྄་ དང་སྦྱར་བ་ལའང་སྟེ། གྲོང་ལ་ཉེ་བར་གནས་པ། གྲོང་གི་རྗེས་སུ་གནས་པ། རི་ལ་གནས་པ། ཁྱིམ་ལ་གནས་པའོ།། ཟས་སྤོང་བའི་དོན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གྲོང་ལ་སྨྱུང་བར་གནས་པ་སྟེ། ཟས་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དེ་འཐུང་བ་དང་འགྲོ་བའི་སྤྱོད་པ་ལའང་ལས་ཉིད་ལས་གཉིས་པ་གྲུབ་སྟེ། ཆུ་བོ་འཐུང་བ། གྲོང་དུ་རྒྱུ་བ། དེ་བཞིན་དུ་ "གལ་ཏེ་ང་ལ་མི་སྨྲ་ན" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ངོ་།། Vihitāva paṭiyoge dutiyā, paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgāti-taṃ paṭi bojjhaṅgā bhāsantūti attho; yadā tu dhātunā yutto pati tadā tenāyogā sambandhe chaṭṭhī ca tassa nappaṭi bhātīti? Akkhe dibbati, akkhehi dibbati, akkhesu dibbatītikammakaraṇādhikaraṇavacanicchā. པཏི དང་སྦྱར་བ་ལ་གཉིས་པ་བསྟན་པ་ཉིད་དེ། "ཙུནྡ་ཁྱོད་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་སྣང་བར་གྱུར་ཅིག" ཅེས་པ་ནི། ཁྱོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་གསུང་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ།། འོན་ཀྱང་གང་གི་ཚེ་ པཏི བྱ་བའི་དབྱིངས་དང་སྦྱར་བ་དེའི་ཚེ། དེ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པས་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པ་འགྱུར་ཏེ། "ཁོ་ལ་མི་སྣང་ངོ" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ཆོ་ལོས་རྩེ་བ། ཆོ་ལོ་རྣམས་ཀྱིས་རྩེ་བ། ཆོ་ལོ་རྣམས་ལ་རྩེ་བ་ཞེས་པ་ནི་ལས་དང་། བྱེད་པ། གནས་སུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལས་སོ།། Kāladdhānamaccantasaṃyoge-. དུས་དང་ལམ་གྱི་རྒྱུན་ཆགས་པར་འབྲེལ་བ་ལའོ།། Kriyāguṇadabbehi sākallena kāladdhānaṃ sambandho accantasaṃyoge, tasmiṃ viññāyamāne kālasaddehi addha saddehi ca dutiyā hoti; māsamadhīte, māsaṃ kalyāṇi. Māsaṃ guḷadhānā, kosamadhīte, kosaṃ kuṭilā nadī, kosaṃ pabbato; accantasaṃyegeti kiṃ? Māsassa dvīhamadhīte; kosasseka dese pabbato; pubbanhasamayaṃ nivāsetvā, ekaṃ samayaṃ bhagavā, imaṃ rattiṃ cattāro mahārājāti; evamādisu kālavācīhi accantasaṃyegattāva dutiyā siddhā, vibhattivipallāsena vā bahulaṃ vidhānā- བྱ་བ་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། རྫས་རྣམས་དང་དུས་དང་ལམ་གྱི་རྒྱུན་ཆགས་པར་ཡོངས་སུ་འབྲེལ་བ་ནི་རྒྱུན་ཆགས་པར་འབྲེལ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལྟར་ཤེས་པའི་ཚེ་དུས་ཀྱི་སྒྲ་དང་ལམ་གྱི་སྒྲ་རྣམས་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། ཟླ་གཅིག་ཏུ་ཀློག་པ། ཟླ་གཅིག་གི་བར་དུ་བཟང་བོ། ཟླ་གཅིག་གི་བར་དུ་བུ་རམ་གྱི་ཟས། རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གི་བར་དུ་ཀློག་པ། རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གི་བར་དུ་ཆུ་བོ་ཀྱག་ཀྱོག རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གི་བར་དུ་རི་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ།། རྒྱུན་ཆགས་པར་འབྲེལ་བ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཟླ་བ་གཅིག་གི་ནང་ནས་ཉིན་གཉིས་ཀློག་པ། རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ན་རི་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ།། སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཆོས་གོས་བགོས་ནས། དུས་གཅིག་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས། མཚན་མོ་འདི་ལ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞི་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། འདི་དག་ལ་སོགས་པ་ལའང་དུས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལས་རྒྱུན་ཆགས་པར་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་པ་གྲུབ་པ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་རྣམ་དབྱེ་བརྗེ་བའི་སྒོ་ནས་མང་དུ་འབྱུང་བའོ།། Phalappattiyaṃ kriyāparisamattyapavaggo tasmiṃ viññāya māne kāladdhānaṃ kriyāyāccantasaṃyoge tatiyābhimatā sāpi karaṇattāva siddhā; māsenānuvāko’dhīto, kosenānuvā ko’dhītoti; anapavaggetu asādhakatamattā karaṇattābhave dutiyāva māsamadhīto’nuvāko, na cānena gahitoti. འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ལ་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལྟར་ཤེས་པའི་ཚེ་དུས་དང་ལམ་གྱི་བྱ་བ་རྒྱུན་ཆགས་པར་འབྲེལ་བ་ལ་གསུམ་པ་འདོད་དེ། དེ་ཡང་བྱེད་པ་ཉིད་ལས་གྲུབ་པའོ།། ཟླ་བ་གཅིག་གིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཀླགས་ཚར་བ། རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཀླགས་ཚར་བ་ལྟ་བུའོ།། མཐར་མ་ཕྱིན་པའི་ཚེ་ནི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པས་བྱེད་པ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་པ་ཉིད་འགྱུར་ཏེ། ཟླ་བ་གཅིག་གི་བར་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཀླགས་ཀྱང་འདིས་མ་ཟིན་ཏོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Kārakamajjhe ye kāladdhānavācino tato sattamīpapañcamiyo abhimatā; ajja bhutvā devadatto dvīhe bhuñjissati dvīhā bhuñjissati, atraṭṭho’yamissāso kose lakkhaṃ vijjhati, kosā lakkhaṃ vijjhatīti-tāpīha sakasakakārakavacanicchāyeva siddhā. བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པའི་བར་ན་དུས་དང་ལམ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་བདུན་པ་དང་ལྔ་པ་དག་འདོད་དེ། ལྷས་བྱིན་དེ་རིང་ཟོས་ནས་ཉིན་གཉིས་ན་ཟ་བར་འགྱུར་རམ། ཉིན་གཉིས་ལས་ཟ་བར་འགྱུར་རོ།། འདིར་གནས་པའི་འཕོང་སྐྱེན་པ་འདིས་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་ན་འབེན་ལ་ཕོག་པར་བྱེད་དམ། རྒྱང་གྲགས་གཅིག་ལས་འབེན་ལ་ཕོག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དེ་དག་ཀྱང་འདིར་རང་རང་གི་བྱེད་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་ལས་གྲུབ་པའོ།། Gatibodhāhārasaddatthakammakahajjādīnaṃ payojje-. འགྲོ་བ་དང་། རྟོགས་པ་དང་། ཟ་བ་དང་། སྒྲའི་དོན་དང་། བྱ་བ་མེད་པ་དང་། བྷཛྫཱ་ལ་སོགས་པའི་གཉེར་བྱ་ལའོ།། Gamanatthānaṃ bodhatthānaṃ āhāratthānaṃ saddatthānamakammakānaṃ bhajjādīnañca payojje kattari dutiyā hoti, sāmatthiyā ca payojakavyāpārena kammatāvassa hotīti patīyate; gama yati māṇavakaṃ gāmaṃ, yāpayati māṇavakaṃ gāmaṃ, bodhayati māṇavakaṃ dhammaṃ, vedayati māṇavakaṃ dhammaṃ, bhojayati māṇavakamodanaṃ, āsayati māṇavakamodanaṃ, ajjhāpayati māṇavakaṃ vedaṃ pāṭhayati māṇavakaṃ vedaṃ, āsayati devadattaṃ, sāyayati deva dattaṃ, aññaṃ bhajjāpeti, aññaṃ koṭṭāpeti, añaññaṃ santharāpeti. Etesamevāti kiṃ?Pācayati odanaṃ devadattena yañaññadatto; paye ppoti kiṃ?Gacchati devadatto, yadā carahigamayati devadattaṃ yañña datto, tamaparo payojayati tadā gamayati devadattaṃ yaññadatteneti - bhavitabbaṃ gamayatissāgamanatthattā. འགྲོ་བའི་དོན་དང་། རྟོགས་པའི་དོན་དང་། ཟ་བའི་དོན་དང་། སྒྲའི་དོན་དང་། བྱ་བ་མེད་པ་དང་། བྷཛྫཱ་ལ་སོགས་པའི་གཉེར་བྱའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། མཐུ་ལས་གཉེར་བར་བྱེད་པོའི་བྱ་བས་དེའི་ལས་ཉིད་དུ་འགྱུར་བར་ཤེས་སོ།། བྲམ་ཟེའི་བུ་གྲོང་དུ་གཏོང་བ། བྲམ་ཟེའི་བུ་གྲོང་དུ་བགྲོད་པར་བྱེད་པ། བྲམ་ཟེའི་བུ་ལ་ཆོས་རྟོགས་པར་བྱེད་པ། བྲམ་ཟེའི་བུ་ལ་ཆོས་རིག་པར་བྱེད་པ། བྲམ་ཟེའི་བུ་ལ་འབྲས་ཟ་བར་བྱེད་པ། བྲམ་ཟེའི་བུ་ལ་འབྲས་ཟོ་ཞེས་འཇུག་པར་བྱེད་པ། བྲམ་ཟེའི་བུ་ལ་རིག་བྱེད་ཀློག་ཏུ་འཇུག་པ། བྲམ་ཟེའི་བུ་ལ་རིག་བྱེད་སློབ་པར་བྱེད་པ། ལྷས་བྱིན་སྡོད་དུ་འཇུག་པ། ལྷས་བྱིན་ཉལ་དུ་འཇུག་པ། གཞན་ལ་རྔོད་དུ་འཇུག་པ། གཞན་ལ་བརྡུང་དུ་འཇུག་པ། གཞན་ལ་གདན་འདིང་དུ་འཇུག་པ་ལྟ་བུའོ།། འདི་དག་ཁོ་ན་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་གྱིས་ལྷས་བྱིན་གྱིས་འབྲས་བཟོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། གཉེར་བྱ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷས་བྱིན་འགྲོའོ།། གང་གི་ཚེ་མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་གྱིས་ལྷས་བྱིན་འགྲོ་བར་བྱེད་ལ། དེ་ལ་གཞན་གྱིས་གཉེར་བར་བྱེད་པའི་ཚེ། གཏོང་བར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་གྱིས་ལྷས་བྱིན་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ" ཞེས་འགྱུར་དགོས་སོ།། Harādīnaṃ vā-. ཧ་རཱ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ནའོ།། Harādīnaṃ payojje kattari dutiyā hoti vā; hāreti hāraṃ devadattaṃ devadatteneti vā, ajjhohāreti sattuṃ devadattaṃ devadatteneti vā, kāreti devadattaṃ devadatteneti vā, dassayate janaṃ rājā janeneti vā, abhivādayate guruṃ devadattaṃ devadatteneti vā. ཧ་རཱ་ལ་སོགས་པའི་གཉེར་བྱའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། ལྷས་བྱིན་ལ་རྒྱན་ཕྲེང་འཁྱེར་དུ་འཇུག་པའམ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་རྒྱན་ཕྲེང་འཁྱེར་དུ་འཇུག་པ། ལྷས་བྱིན་ལ་ཕྱེ་ཟ་བར་བྱེད་པའམ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཕྱེ་ཟ་བར་བྱེད་པ། ལྷས་བྱིན་ལ་བྱེད་དུ་འཇུག་པའམ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་བྱེད་དུ་འཇུག་པ། རྒྱལ་པོས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་རང་ཉིད་སྟོན་པའམ། སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་སྟོན་པ། ལྷས་བྱིན་ལ་བླ་མ་ལ་ཕྱག་འཚལ་དུ་འཇུག་པའམ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་བླ་མ་ལ་ཕྱག་འཚལ་དུ་འཇུག་པ་ལྟ་བུའོ།། Na khādādīnaṃ-. ཁཱ་དཱ་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་ཡིན་ནོ།། Khādādīnaṃ payojje kattari dutiyā na hoti; khādayati devadattena, ādayati devadattena, avhāpayati devadattena, saddāyati devadattena, kandayati devadattena, nāyayati devadattena. ཁཱ་དཱ་ལ་སོགས་པའི་གཉེར་བྱའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་གཉིས་པ་མི་འགྱུར་ཏེ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཟ་བར་བྱེད་པ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་ལེན་པར་བྱེད་པ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་འབོད་པར་བྱེད་པ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་ངུ་བར་བྱེད་པ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་འཁྲིད་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ།། Vahissāniyantuke-.() ཁ་ལོ་པ་མ་ཡིན་པའི་ བཧ྄་ ལའོ།། Vāhayati bhāraṃ devadattena; aniyantuketi-kiṃ?Vāhayati gāraṃ balivadde. ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཁུར་འཁུར་དུ་འཇུག་པའོ།། ཁ་ལོ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གླང་གཉིས་ཀྱིས་ཤིང་རྟ་འདྲེན་དུ་འཇུག་པ་ལྟ་བུའོ།། Bhakkhissāhiṃsāyaṃ-.() གནོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ བྷཀ྄ཁ྄་ ལའོ།། Bhakkhayati modake devadattena; ahiṃsāyanti kiṃ? Bhakkhayati balivadde sassaṃ. ལྷས་བྱིན་གྱིས་ལ་དུ་ཟ་བར་བྱེད་པའོ།། གནོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གླང་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་ཏོག་ཟ་བར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ།། Dhyādīhi yuttā-. དྷི ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་བ་ལའོ།། Dhiādīhi yuttato dutiyā hoti? Dhiratthumaṃ pūtikāyaṃ, antarā ca rājagahaṃ, antarā ca nāḷandaṃ, samādhānamantarena, mucalindamabhito saramiccādi-chaṭṭhiyāpavādo yaṃ. དྷི ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་བ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། "ལུས་རུལ་བ་འདི་ལ་སྨད་པར་གྱུར་ཅིག" རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་བར་དང་ནཱ་ལེནྡྲའི་བར་དུ། ཏིང་ངེ་འཛིན་མེད་པར། མུ་ཙ་ལིནྡའི་མཐའ་སྐོར་དུ་མཚོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདི་ནི་དྲུག་པའི་དམིགས་བསལ་ལོ།། Lakkhaṇitthambhutavīcchāsvabhinā-. མཚན་མ་དང་། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་དང་། ཟློས་པ་རྣམས་ལ་ ཨབྷི དང་སྦྱར་བ་ལའོ།། Lakkhaṇādisvatthesvahinā yuttamhā dutiyā hoti; rukkha mabhivijjetate vijju, sādhu devadatto mātaramabhi, rukkhaṃ rukkhamabhitiṭṭhati. མཚན་མ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་ ཨབྷི དང་སྦྱར་བ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། ཤིང་གི་ཕྱོགས་སུ་གློག་འཁྱུག་པ། ལྷས་བྱིན་ནི་མ་ལ་བཟང་བོའོ།། ཤིང་རེ་རེའི་དྲུང་ན་གནས་པ་ལྟ་བུའོ།། Patiparīhi bhāge ca-. བགོ་སྐལ་ལ་ཡང་ པཏི དང་ པརི དག་ལའོ།། Patiparīhi yuttamhā lakkhaṇādisu bhāge vatthe dutiyā hoti; rukkhampati vijjotate vijju, sādhu devadatto mātaraṃ pati, rukkhaṃ rukkhaṃ pati tiṭṭhati, yadettha maṃ pati siyā, rukkhaṃ parivijjetate vijju, sādhu devadatto mātaraṃ pari, rukkhaṃ rukkhaṃ pari tiṭṭhati, yadettha maṃ pari siyā. པཏི དང་ པརི དག་དང་སྦྱར་བ་ལས་མཚན་མ་ལ་སོགས་པ་དང་བགོ་སྐལ་གྱི་དོན་ལ་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། ཤིང་གི་ཕྱོགས་སུ་གློག་འཁྱུག་པ། ལྷས་བྱིན་ནི་མ་ལ་བཟང་བོའོ།། ཤིང་རེ་རེའི་དྲུང་ན་གནས་པ། འདིར་ང་ལ་བགོ་སྐལ་གང་ཡོད་པ། ཤིང་གི་མཐའ་སྐོར་དུ་གློག་འཁྱུག་པ། ལྷས་བྱིན་ནི་མ་ལ་བཟང་བོའོ།། ཤིང་རེ་རེའི་མཐའ་སྐོར་དུ་གནས་པ། འདིར་ང་ལ་བགོ་སྐལ་གང་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ།། Anunā-. ཨནུ དང་སྦྱར་བ་ལའོ།། Lakkhaṇādisvatthesvanunā yuttamhā dutiyā hoti; rukkha manuvijjotate vijju, saccakiriyamanupavassi; hetu ca lakkhaṇaṃ bhavati, sādhu devadatto mātaramanu, rukkhaṃ rukkhamanu tiṭṭhati, yadettha maṃ anusiyā. མཚན་མ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་ ཨནུ དང་སྦྱར་བ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། ཤིང་གི་རྗེས་སུ་གློག་འཁྱུག་པ། བདེན་པའི་སྨོན་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་ཆར་བབས་པ་སྟེ། རྒྱུ་ནི་མཚན་མར་འགྱུར་བའོ།། ལྷས་བྱིན་ནི་མ་ལ་བཟང་བོའོ།། ཤིང་རེ་རེའི་རྗེས་སུ་གནས་པ། འདིར་ང་ལ་བགོ་སྐལ་གང་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ།། Sahatthe- ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལའོ།། Sahatthe’nunā yuttamhā dutiyā hoti; pabbatamanutiṭṭhati. ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལ་ ཨནུ དང་སྦྱར་བ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། རི་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་ལྟ་བུའོ།། Hīne- དམན་པའི་དོན་ལའོ།། Hīnatthe’nunā yuttamhā dutiyā hoti; anusāriputtaṃ paññāvanto. དམན་པའི་དོན་ལ་ ཨནུ དང་སྦྱར་བ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། ཤཱ་རིའི་བུ་ལས་ཤེས་རབ་ཅན་རྣམས་དམན་པ་ལྟ་བུའོ།། Paññavanto-ma. ཤེས་རབ་ཅན་རྣམས་སོ།། Upena-. ཨུཔ དང་སྦྱར་བ་ལའོ།། Hinatthe upena yuttamhā dutiyā hoti; upasāriputta paññāvanto. དམན་པའི་དོན་ལ་ ཨུཔ དང་སྦྱར་བ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། ཤཱ་རིའི་བུ་ལས་ཤེས་རབ་ཅན་རྣམས་དམན་པ་ལྟ་བུའོ།། Sattamyādhikye-. ལྷག་པའི་དོན་ལ་བདུན་པའོ།། Ādhikyatthe upena yuttamhā sattamī hoti; upakhārayaṃ doṇo. ལྷག་པའི་དོན་ལ་ ཨུཔ དང་སྦྱར་བ་ལས་བདུན་པ་འགྱུར་ཏེ། ཁཱ་རཱི་ལས་དྲོ་ཎ་ལྷག་པ་ལྟ་བུའོ།། Sāmitte’dhinā-. བདག་པོའི་དོན་ལ་ ཨདྷི དང་སྦྱར་བ་ལའོ།། Sāmibhāvatthe’dhinā yuttamhā sattamī hoti; adhibrahmadatte pañcālā, adhipañcālesu brahmadatto. བདག་པོའི་དོན་ལ་ ཨདྷི དང་སྦྱར་བ་ལས་བདུན་པ་འགྱུར་ཏེ། ཚངས་པས་བྱིན་གྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ལྔ་ལེན་པ་རྣམས་ཡོད་པའམ། ལྔ་ལེན་པ་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོ་ཚངས་པས་བྱིན་ནོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Kattukaraṇesu tatiyā-. བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་གསུམ་པའོ།། Kattari karaṇa cैa kārake tatiyā hoti; purisena kataṃ, asinā chindati, pakatiyābhirūpo, gottena gotamo’sumedho nāma nāmena, jātiyā sattavassikoti-bhūdhātussa sambhavā karaṇe eva tatiyā; evaṃ samena dhāvati, visamena dhāvati, dvidoṇena dhaññaṃ kiṇāti, pañcakena pasavo kiṇātīti. བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པའི་བྱེད་པ་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེས་བུས་བྱས་པ། རལ་གྲིས་གཅོད་པ། རང་བཞིན་གྱིས་མཛེས་པ། རིགས་ཀྱིས་གཽ་ཏ་མ། མིང་གིས་ཤིན་ཏུ་བློ་བཟང་ཞེས་བྱ་བ། སྐྱེ་བས་ལོ་བདུན་ལོན་པ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བྱུང་བའི་དབྱིངས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་ཉིད་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ་མཉམ་པ་ལ་རྒྱུག་པ། མི་མཉམ་པ་ལ་རྒྱུག་པ། དྲོ་ཎ་གཉིས་ཀྱིས་འབྲུ་ཉོ་བ། ལྔ་ཚན་གྱིས་ཕྱུགས་ཉོ་བ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Sahatthena- ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལའོ།། Sahatthena yoge tatiyā siyā; puttena sahāgato, puttena saddhiṃ āgato? Tatiyāpi chaṭṭhīva appadhāne eva bhavati. ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་དང་སྦྱར་བ་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་ཏེ། བུ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འོངས་པ། བུ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འོངས་པ་ལྟ་བུའོ།། གསུམ་པ་ཡང་དྲུག་པ་བཞིན་དུ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་འགྱུར་རོ།། Lakkhaṇe-. མཚན་མ་ལའོ།། Lakkhaṇe vattamānato tatiyā siyā; tidaṇḍakena paribbājakamaddakkhi, akkhinā kāṇo, tena hi aṅgena aṅgino vikāro lakkhīyate. མཚན་མ་བརྗོད་པ་ལས་གསུམ་པ་འགྱུར་ཏེ། ཕྱག་མཁར་གསུམ་པ་ལས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་མཐོང་བ། མིག་གིས་ཞར་བ། ཡན་ལག་དེས་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་སྐྱོན་མཚོན་པའི་ཕྱིར་རོ།། Hetumhi-. རྒྱུ་ལའོ།། Takkiriyāyogge tatiyā siyā; annena vasati, vijjāya yaso. བྱ་བ་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་ཏེ། ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་གནས་པ། རིག་པས་གྲགས་པ་ཐོབ་པ་ལྟ་བུའོ།། Pañcamīṇe vā-. བུ་ལོན་གྱི་རྒྱུ་ལ་ལྔ་པ་ཡང་ནའོ།། Iṇe hetumhī pañcamī hoti vā;jaḷattā baddho satena vā. བུ་ལོན་གྱི་རྒྱུ་ལ་ལྔ་པ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། བླུན་པའི་ཕྱིར་བཅིངས་པའམ། བརྒྱ་ལས་བཅིངས་པ་ལྟ་བུའོ།། Guṇe- ཡོན་ཏན་ལའོ།། Parāṅgabhute hetumhi pañcamī hoti vā; jaḷattā baddho jaḷattena vā, paññāya mutto, hutvā abhāvato’niccā, saṅkhāra nirodhā viññāṇanirodho. གཞན་གྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྒྱུ་ལ་ལྔ་པ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། རྨོངས་པའི་ཕྱིར་བཅིངས་པའམ། རྨོངས་པས་བཅིངས་པ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཐར་བ། བྱུང་ནས་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པ། འདུ་བྱེད་འགགས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགག་པ་ལྟ་བུའོ།། Chaṭṭhī hetvatthehi-. རྒྱུའི་དོན་ཅན་གྱི་སྒྲ་རྣམས་དང་སྦྱར་བ་ལ་དྲུག་པའོ།། Hetvatthavacīhi yege hetumhi chaṭhī siyayā; udarassa hetu, udarassa kāraṇā. རྒྱུའི་དོན་བརྗོད་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བའི་རྒྱུ་ལ་དྲུག་པ་འགྱུར་ཏེ། ལྟོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས། ལྟོ་བའི་རྒྱུ་ལས་ལྟ་བུའོ།། Sabbādito sabbā-. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐམས་ཅད་དོ།། Hetvatthehi yoge sabbādīhi sabbā vibhattiyo honti; ko hetu, kaṃ hetuṃ, kena hetunā, tassa hetussa, kasmā hetusmā, kassa hetussa, kasmiṃ hetusmiṃ; kiṃ kāraṇaṃ, kena kāraṇena; kiṃ nimittaṃ, kena nimittena; kiṃ payojanaṃ, kena payojaneneccevamādi –hetvatthehītveva-kena kataṃ. རྒྱུའི་དོན་དང་སྦྱར་བ་ལ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལས་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུ་གང་། རྒྱུ་གང་ལ། རྒྱུ་གང་གིས། རྒྱུ་གང་གི་ཕྱིར། རྒྱུ་གང་ལས། རྒྱུ་གང་གི། རྒྱུ་གང་ལའོ།། རྒྱུ་མཚན་གང་། རྒྱུ་མཚན་གང་གིས། རྒྱུ་རྐྱེན་གང་། རྒྱུ་རྐྱེན་གང་གིས། དགོས་པ་གང་། དགོས་པ་གང་གིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྒྱུའི་དོན་ཁོ་ན་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སུས་བྱས་པ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Catutthi sampadāne-. བྱིན་པ་ལ་བཞི་པའོ།། Yassa sammā padīyate tasmiṃ catutthi siyā; saṅghassa dadāti, ādhāravicakkhāyaṃ sattamīpi siyā, saṅghe dehi. གང་ལ་ཡང་དག་པར་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ་བཞི་པ་འགྱུར་ཏེ། དགེ་འདུན་ལ་སྦྱིན་ནོ། །གཞི་ལ་བསམ་པ་ཡིན་ན་བདུན་པའང་འགྱུར་ཏེ། དགེ་འདུན་ལ་སྦྱིན་ཅིག་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Tādatthye-. དེའི་དོན་ཉིད་ལ། Tassedaṃ tadatthaṃ tadatthabhāve jotanīye nāmasmā catutthī siyā; sītassa paṭighātāya, atthāya hitāya devamanussānaṃ, nālaṃ dārabharaṇāya, yūpāya dāru, pākāya vajatītvevamādi. འདི་ནི་དེའི་དོན་ཡིན་པས་དེའི་དོན་གྱི་དངོས་པོ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ། མིང་ལས་བཞི་པ་འགྱུར་ཏེ། གྲང་བ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་དོན་དང་ཕན་པའི་ཕྱིར། ཆུང་མ་གསོ་བར་མི་ནུས་པ། མཆོད་སྡོང་གི་ཕྱིར་དུ་ཤིང་། བཙོ་བའི་ཕྱིར་དུ་འགྲོའོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། Kassa sāduṃ na ruccati, mā āyasmantānampi saṅghabhedo ruccattha, khamati saṅghassa, bhattamassa nacchādetīti-chaṭṭhī sambandha vacanicchāyaṃ; na cevaṃ virodho siyā sadisarūpattā evaṃ vidhesu ca sambandhassa saddikānumatattā kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesīti-atthamatte paṭhamā. སུ་ལ་ཞིམ་པོ་མི་འཐད་པ་ཡིན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལའང་དགེ་འདུན་དབྱེན་པར་མི་འཐད་པར་གྱུར་ཅིག དགེ་འདུན་ལ་བཟོད་པར་འགྱུར། ཁོ་ལ་ཟས་མི་འདོད་དོ་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་དྲུག་པ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་གཟུགས་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་ཅིང་། འདི་ལྟ་བུ་རྣམས་ལ་འབྲེལ་བ་ནི་སྒྲ་རིག་པ་པས་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྱོད་ཀྱིས་སུའི་ཆོས་ལ་དགའ་བར་བྱེད་ཅེས་པ་ནི་དོན་ཙམ་ལ་དང་པོའོ།། Evamaññāpi viññeyyā parato’pi yathāgamaṃ. དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ལུང་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་ཕྱི་མ་ལས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ།། Rañño sataṃ dhāreti, rañño chattaṃ dhāretīti sambandhe chaṭṭhī; evaṃ rañño silāghate, rañño hanute, rañño upa tiṭṭhate, rañño sapate, devāpi tassa pihayanti tādino, tassa kujjha mahāvīra, yaditaṃ tassa pakuppeyyaṃ, dubhayati disānaṃ megho, yo mittānaṃ na dūhatī,[ ] yo appaduṭṭhassa narassa dussati, kyāhaṃ ayyānaṃ aparajjhāmi, issayanti samaṇānaṃ titthiyā, dhammena nayamānānaṃ kā usūya, [ ] rañño bhāgyamā rajjhati, rañño bhāgyamikkhate, tena yācito ayācito vā tassa gāvo paṭisuṇāti, gāvo āsuṇāti, bhagavato paccassosuṃ, hotu patigiṇāti, hotvanugiṇāti, ārovayāmi vo, pativedayāmi vo, dhamma te desissāmi, yathā no satthā vyākareyya, alaṃ te idha vāsena, kiṃ te jaṭāhi dummedha, arahati mallo mallassāti –jīvitaṃ tiṇāyapi na maññamanoti tādatthye catutthi; tiṇena yo attho tadatthāyapīti attho; རྒྱལ་པོའི་བརྒྱ་འཛིན་པ། རྒྱལ་པོའི་གདུགས་འཛིན་པ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྟོད་པ། རྒྱལ་པོ་ལ་གསང་བ། རྒྱལ་པོ་ལ་ཉེ་བར་གནས་པ། རྒྱལ་པོ་ལ་མནའ་སྐྱེལ་བ། དེ་ལྟ་བུ་དེ་ལ་ལྷ་རྣམས་ཀྱང་ཕྲག་དོག་བྱེད། དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་ཁོ་ལ་ཁྲོ་བར་མཛོད། གལ་ཏེ་ང་ཁོ་ལ་ཁྲོ་བར་འགྱུར་ན། སྤྲིན་གྱིས་ཕྱོགས་རྣམས་ལ་གནོད་པར་བྱེད། གང་ཞིག་གྲོགས་པོ་རྣམས་ལ་གནོད་པར་མི་བྱེད་པ། གང་ཞིག་གནོད་པ་མེད་པའི་སྐྱེས་བུ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ། ངས་རྗེ་བོ་རྣམས་ལ་ཅི་ཞིག་ཉེས་པར་བྱས། མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ལ་ཕྲག་དོག་བྱེད། ཆོས་ཀྱིས་འཁྲིད་པ་རྣམས་ལ་ཕྲག་དོག་ཅི་ཞིག་ཡོད། རྒྱལ་པོའི་སྐལ་བ་ལ་ཆགས་པ། རྒྱལ་པོའི་སྐལ་བ་ལ་ལྟ་བ། དེས་གསོལ་བ་བཏབ་བམ་མ་བཏབ་ཀྱང་ཁོ་ལ་བ་ལང་རྣམས་ཁས་ལེན་པ། བ་ལང་རྣམས་ལ་ཉན་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱིར་ཉན་པར་གྱུར་ཏོ། །གྱུར་ཅིག་ཅེས་དང་ལེན་པ། གྱུར་ཅིག་ཅེས་རྗེས་སུ་ལེན་པ། ཁྱེད་རྣམས་ལ་གསོལ་བར་བྱེད། ཁྱེད་རྣམས་ལ་སྙན་དུ་གསོལ་བར་བྱེད། ཁྱོད་ལ་ཆོས་བསྟན་པར་བྱའོ། །ངེད་ཀྱི་སྟོན་པས་ཇི་ལྟར་ལུང་བསྟན་པ་བཞིན། ཁྱོད་འདིར་གནས་པས་ཆོག བློ་ངན་ཁྱོད་ལ་རལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། གྱད་ནི་གྱད་ལ་འོས་སོ་ཞེས་པ་དང་། སྲོག་རྩྭ་གཅིག་ལའང་མི་རྩི་བ་ཞེས་པ་ནི་དེའི་དོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལ་བཞི་པ་སྟེ། རྩྭ་ཡིས་དོན་གང་ཡིན་པ་དེའི་དོན་དུའང་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ‘‘Yo ca sitaca uṇhaca tiṇā bhiyyo na namaññati‘‘ “གང་ཞིག་གྲང་དང་ཚ་བ་དག །རྩྭ་ལས་ལྷག་པར་མི་སེམས་པ།” Tiṇamiva jīvitaṃ maññamānoti-savisayāva vibhattiyo; saggāya gacchatīti-tādatthye catutthi, yo hi saggaṃ gacchati tadatthaṃ tassa gamananti–-kammavavanicchāyaṃ tu dutiyāva - saggaṃ gacchati; āyuṃ bhoto hotu, ciraṃ jīvitaṃ bhaddaṃ kalyāṇaṃ atthaṃ payojanaṃ kusalaṃ anāmayaṃ hitaṃ pathyaṃ sukhaṃ sātaṃ bhoto hotu; sādhu sammuti metassa, puttassāvikareyya guyhamatthaṃ, tassa me sakko pāturahosi, tassa pahiṇeyya, bhikkhūnaṃ dūtaṃ pāhesi, kappati samaṇānaṃ āyogo, ekassa dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā pahoti, upamaṃ te karissāmi, añjaliṃ te pagaṇhāmi, tassa phāsu, lokassattho, namo te purisājañña, sotthi tassa, alaṃ mallo mallassa, samattho mallo millassa, tassa hitaṃ tassa sukhaṃ, svāgataṃ te mahārājāti-sabbattha chaṭṭhī sambandhe. སྲོག་རྩྭ་བཞིན་དུ་སེམས་སོ་ཞེས་པ་ནི་རང་རང་གི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་སོ། །མཐོ་རིས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་པ་ནི་དེའི་དོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལ་བཞི་པ་སྟེ། གང་ཕྱིར་མཐོ་རིས་སུ་འགྲོ་བ་དེའི་དོན་དུ་དེའི་འགྲོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལས་སུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་ནི་གཉིས་པ་ཉིད་དེ། མཐོ་རིས་སུ་འགྲོའོ། །ཞབས་ཀྱི་ཚེ་འཕེལ་བར་གྱུར་ཅིག ཚེ་རིང་བ་དང་། བཀྲ་ཤིས་པ་དང་། དགེ་བ་དང་། དོན་དང་། དགོས་པ་དང་། དགེ་ལེགས་དང་། ནད་མེད་པ་དང་། ཕན་པ་དང་། འཚམ་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། མཉེས་གཤིན་པ་ཞབས་ལ་འབྱུང་བར་གྱུར་ཅིག འདི་ལ་ལེགས་པར་བསམ་པའོ། །བུ་ལ་གསང་བའི་དོན་གསལ་བར་བྱའོ། །བརྒྱ་བྱིན་དེ་དང་བདག་གི་མདུན་དུ་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལ་བརྫང་བར་བྱའོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཕོ་ཉ་བཏང་ངོ་། །དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ལ་བརྩོན་པ་འོས་སོ། །གཅིག་གམ་གཉིས་སམ་གསུམ་ལ་ནུས་སོ། །ཁྱོད་ལ་དཔེ་བྱའོ། །ཁྱོད་ལ་ཐལ་མོ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་བདེ་བའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་དོན་ནོ། །སྐྱེས་བུ་མཆོག་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དེ་ལ་བདེ་ལེགས་སོ། །གྱད་ནི་གྱད་ལ་ཆོག་གོ །གྱད་ནི་གྱད་ལ་ནུས་སོ། །དེའི་ཕན་པ་དང་དེའི་བདེ་བའོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཁྱོད་བྱོན་པ་ལེགས་སོ་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པའོ།། Evaṃ vidhamaññampevaṃ viññeyayyaṃ yathāgamaṃ. འདི་ལྟ་བུ་གཞན་དག་ཀྱང་ལུང་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Pañcamyavadhismā-. ས་མཚམས་ལས་ལྔ་པའོ།། Padatthāvadhismā pañcamī vibhatti hoti; gāmasmā āgacchati evaṃ corasmā bhāyati, corasmā uttasati, corasmā tāyati corasmā rakkhatīti. ཚིག་གི་དོན་གྱི་ས་མཚམས་ལས་ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། གྲོང་ལས་འོང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་ཆོམ་རྐུན་ལས་སྐྲག་པ། ཆོམ་རྐུན་ལས་དངངས་པ། ཆོམ་རྐུན་ལས་སྐྱོབ་པ། ཆོམ་རྐུན་ལས་སྲུང་བ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Savebhāyatha dukkhassa, pamāde bhayadassivā tasanti daṇḍassāti,-chaṭṭhisattamiyo’pi honteva sambandhādhāravavanicchāyaṃ ajjhenā parājeti, paṭipakkhe parājetīti-savīsayāva vibhattiyo; sace kevaṭṭassa parajjissāmīti- chaṭṭhīpi hoti sambandhavavanicchāyaṃ, yavehi gāvo vāreti, pāpā cittaṃ nivāraye, kāke rakkhati taṇḍulāti-savisayeva pañcamī? Cittaṃ rakkhetha medhāvīti-dutiyāva dissati kammatthe; upajjhāyā antaradhāyati, upajjhāyā adhīte; kāmato jāyatī sokoti-savisayeva pañcamī; tatthemichaddhayo’pi honteva savisaye; himacantā pabhavati gaṅgā, pāṇātipātā viramassu khippaṃ, añño devadattā, bhinno devadattāti-samisayeva pañcamī; añño devadattā, bhinno devadattāti-savisayeva pañcami; evaṃ ārā so [ ] āsavakkhayā, itaro devadattā, uddhaṃ pādatalā, adho kesamatthakā, pubbo gāmā, pubbeva sambodhā, tato paraṃ, tato aparena samayena, tatuttarinti, sambandha vacanicchāyaṃ chaṭṭhīpi; purato gāmassa, dakkhiṇato gāmassa, upari pabbatassa, heṭṭhā pāsādassāti;pāsādamāruyha pekkhati, pāsādā pekkhati, āsane upavisitvā pekkhati āsanā pekkhatīti-avadhi vacanicchāyaṃ pañcamī; pucchanakhyānesupi; kuto bhavaṃ, pāṭaliputta smāti; tathā desakālamāne’pi; pāṭaliputtasmā rājagahaṃ satta yojanāni sattasu yojanesūti vā; evamito tiṇṇaṃ māsā namaccayenāti; kicchā laddhantī-guṇe pañcamī; kacchena me adhi gatanti hetumhi karaṇe vā tatiyā; evaṃ thokā mutto, tho kena muttoti, thokaṃ valatīti-kriyāvisesane kammani dutiyā; dūrantikatthayoge’pi savisayeva pañcamīchaṭṭhiyo siyuṃ; dūraṃgāmasmā, antikaṃ gāmasmā, dūraṃ gāmassa, antikaṃ gāmassāti-dūranti katthe hī tu sabbāva savisaye siyuṃ bādhakābhāvā; dūro gāmo, antiko gāmotvevamādi; keci panāhu asattavacanehetehi pāṭipadikatthe dutiyātatiyāpañcamīsattamiyo sattavacanehi tu sabbāva savisayeti; te panaññeheva paṭikkhittā; dūraṃ maggo, antikaṃ maggoti- kriyāvisesanaṃ bhudhātussa gamma mānattā; suddho lobhanīyehi dhammehi, parimutto dukkhasmā, vivicceva kāmehi, gambhīrato ca puthulato ca yojanaṃ, āyāmena yojanaṃ, tatoppabhuti, yato sarāmi attānantī-savisayeva vibhattiyo. “ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་དག་ལ་སྐྲག”ཅེས་དང་། “བག་མེད་པ་ལ་འཇིགས་པར་ལྟ་བ”ཞེས་དང་། “དབྱུག་པ་ལ་ནི་སྐྲག་པར་བྱེད”ཅེས་པ་རྣམས་ནི་འབྲེལ་བ་དང་གཞི་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་དྲུག་པ་དང་བདུན་པའང་འགྱུར་རོ། །“ཀློག་པ་ལས་ཕམ་པར་བྱེད”ཅེས་དང་། “ཕྱིར་རྒོལ་བ་ལས་ཕམ་པར་བྱེད”ཅེས་པ་ནི་རང་རང་གི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་སོ། །“གལ་ཏེ་ཉ་པ་ལས་ཕམ་པར་འགྱུར་ན”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་དྲུག་པའང་འགྱུར་རོ། །“ནས་ལས་བ་ལང་རྣམས་བཟློག་པར་བྱེད”ཅེས་དང་། “སྡིག་པ་ལས་སེམས་བཟློག་པར་བྱའོ”ཞེས་དང་། “བྱ་རོག་ལས་འབྲས་ཆན་སྲུང་བ”ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཡུལ་ཉིད་ལ་ལྔ་པ་ཡིན་ནམ། “བློ་ལྡན་གྱིས་སེམས་སྲུང་བར་བྱའོ”ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་གཉིས་པ་ཉིད་དུ་སྣང་ངོ་། །“མཁན་པོ་ལས་མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ”ཞེས་དང་། “མཁན་པོ་ལས་ཀློག་པ”ཞེས་དང་། “འདོད་པ་ལས་མྱ་ངན་སྐྱེའོ”ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཡུལ་ཉིད་ལ་ལྔ་པ་སྟེ། དེ་ལ་དྲུག་པའང་རང་གི་ཡུལ་ལ་འགྱུར་རོ། །“གངས་རི་ལས་གངྒཱ་འབབ་པོ”ཞེས་དང་། “སྲོག་གཅོད་པ་ལས་མྱུར་དུ་ལྡོག་ཅིག”ཅེས་དང་། “ལྷས་བྱིན་ལས་གཞན་པ”ཞེས་དང་། “ལྷས་བྱིན་ལས་ཐ་དད་པ”ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཡུལ་ཉིད་ལ་ལྔ་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་“ཁོ་ཟག་པ་ཟད་པ་ལས་རིང་བ”ཞེས་དང་། “ལྷས་བྱིན་ལས་གཞན་པ”ཞེས་དང་། “རྐང་མཐིལ་ལས་ཡར་ལ”ཞེས་དང་། “སྐྲའི་རྩེ་མོ་ལས་མར་ལ”ཞེས་དང་། “གྲོང་ལས་ཤར་ཕྱོགས་སུ”ཞེས་དང་། “མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་མ་རྒྱས་པའི་གོང་རོལ་ཉིད་དུ”ཞེས་དང་། “དེ་ལས་གཞན་པ”ཞེས་དང་། “དེ་ལས་དུས་གཞན་དུ”ཞེས་དང་། “དེའི་འོག་ཏུ”ཞེས་པ་རྣམས་སོ། །འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་དྲུག་པའང་འགྱུར་ཏེ། “གྲོང་གི་མདུན་དུ”ཞེས་དང་། “གྲོང་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ”ཞེས་དང་། “རིའི་སྟེང་དུ”ཞེས་དང་། “ཁང་བཟང་གི་འོག་ཏུ”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“ཁང་བཟང་ལ་བཞོན་ནས་ལྟའོ”ཞེས་པ་ལ། “ཁང་བཟང་ལས་ལྟའོ”ཞེས་དང་། “སྟན་ལ་འདུག་ནས་ལྟའོ”ཞེས་པ་ལ། “སྟན་ལས་ལྟའོ”ཞེས་པ་ནི་ས་མཚམས་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་ལྔ་པའོ། །དྲི་བ་དང་བཤད་པ་རྣམས་ལའང་སྟེ། “སྐུ་ཉིད་གང་ལས་ལགས”ཞེས་པ་ལ། “སྐྱ་ནར་གྱི་བུ་ལས་སོ”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱི་ཚད་ལའང་སྟེ། “སྐྱ་ནར་གྱི་བུ་ལས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ནི་དཔག་ཚད་བདུན་ནོ”ཞེས་པའམ། “དཔག་ཚད་བདུན་གྱི་ས་ནའོ”ཞེས་པའམ། “འདི་ལས་ཟླ་བ་གསུམ་འདས་པའི་འོག་ཏུ”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“དཀའ་བ་ལས་རྙེད་པ”ཞེས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ལ་ལྔ་པའོ། །“བདག་གིས་དཀའ་བས་རྟོགས་པོ”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་འམ་བྱེད་པ་ལ་གསུམ་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་“ཅུང་ཟད་ལས་ཐར་བ”ཞེས་པ་ལ། “ཅུང་ཟད་ཀྱིས་ཐར་བ”ཞེས་དང་། “ཅུང་ཟད་འཁོར་བོ”ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ལ་ལས་ཀྱི་གཉིས་པའོ། །རིང་བ་དང་ཉེ་བའི་དོན་གྱི་སྒྲ་དང་སྦྱོར་བ་ལའང་རང་གི་ཡུལ་ཉིད་ལ་ལྔ་པ་དང་དྲུག་པ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། “གྲོང་ལས་རིང་བ”ཞེས་དང་། “གྲོང་ལས་ཉེ་བ”ཞེས་དང་། “གྲོང་གི་རིང་བ”ཞེས་དང་། “གྲོང་གི་ཉེ་བ”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །རིང་བ་དང་ཉེ་བའི་དོན་རྣམས་ལ་ནི་གེགས་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་རང་གི་ཡུལ་ཉིད་ལ་འགྱུར་ཏེ། “རིང་བའི་གྲོང་”ཞེས་དང་། “ཉེ་བའི་གྲོང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་དངོས་པོ་མ་ཡིན་པ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་འདི་དག་གིས་མིང་གི་དོན་ལ་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དང་ལྔ་པ་དང་བདུན་པ་རྣམས་འགྱུར་ལ། དངོས་པོ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཐམས་ཅད་རང་གི་ཡུལ་ཉིད་ལ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་ནི་གཞན་དག་གིས་བཀག་གོ །“ལམ་རིང་བ”ཞེས་དང་། “ལམ་ཉེ་བ”ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཏེ། འགྱུར་བའི་བྱ་ཚིག་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ཆགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དག་པ”ཞེས་དང་། “སྡུག་བསྔལ་ལས་ཡོངས་སུ་ཐར་བ”ཞེས་དང་། “འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་པ་ཉིད་དུ”ཞེས་དང་། “གཏིང་དང་ཞེང་ལས་དཔག་ཚད་གཅིག་པ”ཞེས་དང་། “སྲིད་དུ་དཔག་ཚད་གཅིག་པ”ཞེས་དང་། “དེ་ནས་བཟུང་སྟེ”ཞེས་དང་། “གང་ནས་བདག་ཉིད་དྲན་པ་ནས”ཞེས་པ་རྣམས་ནི་རང་གི་ཡུལ་ཉིད་ལ་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་སོ།། Apaparīhi vajjane-. སྤོང་བ་ལ་ཨ་པ་དང་པ་རི་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལའོ།། Vajjane vattamānehi apaparīhi yoge pañcamī hoti; apasālāya āyanti vāṇijā, parisālāya āyanti vāṇijā, sālaṃ vajjetvāti attho; vajjaneti kiṃ? Rukkhaṃ parivijjotate vijju, āpāṭaliputtasmā vassi devoti-mariyādābhividhimhiyeva pañcama, vinā pāṭalaputtena saha veti-viseso; evaṃ yāva pāṭaliputtasma vassi devoti. སྤོང་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཨ་པ་དང་པ་རི་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། ཚོང་པ་རྣམས་ཁང་པ་བོར་ནས་འོང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །སྤོང་བ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤིང་གི་མཐའ་སྐོར་དུ་གློག་འཁྱུག་གོ །སྐྱ་ནར་གྱི་བུའི་བར་དུ་ชར་བབས་སོ་ཞེས་པ་ནི་མཚམས་འཛིན་པ་དང་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པ་ཉིད་ལ་ལྔ་པ་སྟེ། སྐྱ་ནར་གྱི་བུ་མ་གཏོགས་པའམ་ལྷན་ཅིག་ཅེས་པའི་ཁྱད་པར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྐྱ་ནར་གྱི་བུའི་བར་དུ་ཆར་བབས་སོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Paṭinidhipaṭidānesu patinā-. ཚབ་དང་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དག་ལ་པ་ཏི་དང་སྦྱོར་བ་ལའོ།། Paṭinidhimhi paṭidāne ca vattamānena patinā yoge nāmasmā pañcamī vibhatti hoti; buddhasmā pati sāriputto, ghatamassa telasmā pati dadāti, paṭinidhipaṭidānesūti-kiṃ? Rukkhaṃ pati vippotate. ཚབ་དང་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ལ་འཇུག་པའི་པ་ཏི་དང་སྦྱོར་བ་ལ་མིང་ལས་ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚབ་ནི་ཤཱ་རིའི་བུའོ། །ཁོ་ལ་ཏིལ་མར་གྱི་ཚབ་ཏུ་མར་གསར་སྦྱིན་ནོ། །ཚབ་དང་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དག་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤིང་གི་ཕྱོགས་སུ་གློག་འཁྱུག་གོ། Rite dutiyā ca- རི་ཏེ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་གཉིས་པ་དང་ལྔ་པའང་འགྱུར་རོ།། Rite saddena yoge nāmasmā dutiyā hoti pañcamī ca rite saddhammaṃ, rite saddhammā. རི་ཏེ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་མིང་ལས་གཉིས་པ་དང་ལྔ་པའང་འགྱུར་ཏེ། དམ་པའི་ཆོས་མ་གཏོགས་པའོ།། Vināññatra tatiyā ca-. བི་ནཱ་དང་ཨཉྙ་ཏྲ་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་གསུམ་པའང་འགྱུར་རོ།། Vināññatrasaddehi yoge nāmasmā tatiyā ca hoti, dutiyāpañcamiyo ca; vinā vātena, vinā vātaṃ, vinā vātasmā, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena, aññatra dhammaṃ, aññatra dhammā. བི་ནཱ་དང་ཨཉྙ་ཏྲ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་མིང་ལས་གསུམ་པ་དང་། གཉིས་པ་དང་ལྔ་པའང་འགྱུར་ཏེ། རླུང་མེད་པར། བསོད་སྙོམས་ལེན་པ་གཅིག་པུ་མ་གཏོགས་པ། ཆོས་མ་གཏོགས་པའོ།། Puthanānāhi-. པུ་ཐག་དང་ནཱ་ནཱ་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལའོ།། Etehi yoge tatiyā hoti pañcamī ca; puthageva janena, puthageva janasmā, janena nānā, jasanmā nānā. སྐྱེ་བོ་ལས་སོ་སོ་ཉིད་དུ། སྐྱེ་བོ་ལས་ཐ་དད་དོ།། Sattamyādhāre-. གཞི་ལ་བདུན་པའོ།། Kriyādhārabhutakattukammānaṃ dhāraṇena yo kriyāyādhāro tasmiṃ kārake nāmasmā sattami hoti; kaṭe nisīdati, thāliyaṃ odanaṃ pacati, ākāse sakuṇā, tilesu telaṃ, gaṅgāyaṃ vajo. བྱ་བའི་གཞིར་གྱུར་པའི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་འཛིན་པས་བྱ་བའི་གཞི་གང་ཡིན་པ་དེའི་བྱེད་པོ་ལ་མིང་ལས་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། གདན་ལ་འདུག་པ། རྫ་མ་ལ་འབྲས་ཆན་བཙོ་བ། མཁའ་ལ་བྱ་རྣམས་ཡོད་པ། ཏིལ་རྣམས་ལ་ཏིལ་མར་ཡོད་པ། གངྒཱ་ལ་བ་ལང་གི་ལྷས་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ།། Nimitte-. རྒྱུ་མཚན་ལའོ།། Nimittatthe sattamī hoti; ajinamhi haññate dīpi, musā vāde pācittiyaṃ. རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ལ་བདུན་པ་འགྱུར་ཏེ། པགས་པའི་ཕྱིར་དུ་གཟིག་གསོད་པ། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་ལྟུང་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Yabbhāvo bhāvalakkhaṇaṃ-. གང་གི་དངོས་པོ་ནི་དངོས་པོ་གཞན་གྱི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ལའོ།། Yassa bhāvo bhāvantarassa lakkhaṇaṃ bhavati tato sattamī hoti; gāvīsu duyhamānāsu gato, duddhāsu āgato; bhāvoti kiṃ? Yo jaṭāhi sa bhuñjati; bhāvalakkhaṇanti kiṃ;yo bhujate so devadatto? Akāle vassati tassa, kāle tassa na vassatīti-visayasattamī. གང་གི་དངོས་པོ་ནི་དངོས་པོ་གཞན་གྱི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ལས་བདུན་པ་འགྱུར་ཏེ། བ་ལང་རྣམས་བཞོ་བཞིན་པའི་ཚེ་སོང་བ། བཞོས་ཟིན་པའི་ཚེ་འོངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དངོས་པོ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཞིག་རལ་པ་དང་བཅས་པར་ཟའོ། །དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཟ་བ་དེ་ནི་ལྷས་བྱིན་ནོ། །“དུས་མ་ཡིན་པར་ཁོ་ལ་ཆར་འབབ། དུས་སུ་ཁོ་ལ་ཆར་མི་འབབ”ཅེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་བདུན་པའོ།། Chaṭṭhī cānādare-. མ་གུས་པ་ལ་དྲུག་པའང་འགྱུར་རོ།། Yassa bhāvo bhāvantarassa lakkhaṇaṃ bhavati tato chaṭṭhī bhavati sattamī cānādare gamyāne. གང་གི་དངོས་པོ་ནི་དངོས་པོ་གཞན་གྱི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ལས་དྲུག་པ་དང་བདུན་པའང་འགྱུར་ཏེ། མ་གུས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལའོ།། ‘‘Ākoṭayanto so neti sivirājassa pekkhato; Maccu gacchati ādāya pekkhamāne mahājane. “སི་བིའི་རྒྱལ་པོས་ལྟ་བཞིན་དུ། །ཁོ་ནི་བརྡུང་ཞིང་འཁྲིད་པར་བྱེད། །སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོས་ལྟ་བཞིན་དུ། །འཆི་བདག་གིས་ནི་བཟུང་ནས་འགྲོ།” Gunnaṃ sāmīti-sambandhe chaṭṭhī, geṃsu sāmīti visayasattamī, evaṃ gunnamissaro gosissaro, gunnaṃ adhipati gosu adhipati, gunnaṃ dāyādo gosu dāyādo gunnaṃ sakkhi gosu sakkhi, gunnaṃ patibhu gosupatibhu, gunnaṃ pasūto gosu pasūto, kusalā naccagītassa kusalā naccagīte, āyutto kaṭakaraṇassa āyutto kaṭakaraṇe, tathādhāravacanicchāyaṃ pattamī; bhikkhusu abhivādenti, muddhani cumbitvā, bāhāsu gahetvā, hatthesu piddhāya caranti, pathesu gacchanti, kadalīsu gaje rakkhantīti; ñāṇasmiṃ pasannotivisayasattamī; ñāṇena pasannoti-karaṇe tatiyā; evaṃ ñāṇasmiṃ ussukko ñāṇena ussukkoti. “བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོ”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པའོ། །“བ་ལང་རྣམས་ལ་བདག་པོ”ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་བདུན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གམ་བ་ལང་རྣམས་ལ་དབང་ཕྱུག བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོའམ་བ་ལང་རྣམས་ལ་གཙོ་བོ། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་སྐལ་བ་འཛིན་པའམ་བ་ལང་རྣམས་ལ་སྐལ་བ་འཛིན་པ། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་དཔང་པོའམ་བ་ལང་རྣམས་ལ་དཔང་པོ། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་ཁས་ལེན་པའམ་བ་ལང་རྣམས་ལ་ཁས་ལེན་པ། བ་ལང་རྣམས་ལས་སྐྱེས་པའམ་བ་ལང་རྣམས་ལ་སྐྱེས་པ། གར་དང་གླུ་ལ་མཁས་པའམ་གར་དང་གླུ་ལ་མཁས་པ། གདན་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པའམ་གདན་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞི་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་བདུན་པ་འགྱུར་ཏེ། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ། སྤྱི་བོ་ལ་བསྐྱལ་ནས་འོ་བྱེད་པ། ལག་པ་དག་ལ་བཟུང་བ། ལག་པ་དག་ལ་སྦྲེལ་ནས་རྒྱུ་བ། ལམ་རྣམས་ལ་འགྲོ་བ། ཆུ་ཤིང་གི་ཚལ་རྣམས་ལ་གླང་པོ་ཆེ་སྲུང་བ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“ཡེ་ཤེས་ལ་དད་པ”ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་བདུན་པའོ། །“ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དད་པ”ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་ལ་གསུམ་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་“ཡེ་ཤེས་ལ་བརྩོན་པ”དང་“ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བརྩོན་པ”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Yato niddhāraṇaṃ-. གང་ལས་ངེས་པར་འབྱེད་པ་ལའོ།། Jātiguṇakriyāhi samudāyatekadesassa puthakkaraṇaṃ niddhāraṇaṃ yato taṃ karīyati tato chaṭṭhīsattamiyo honti; sāliyo sūkadhaññānaṃ pathyatamā sāliyo sūkadhaññesu pathya tamā,kaṇbhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā kaṇhā gāvīsu sampanna khīratamā, gacchataṃ dhāvanto sīghatamā gacchantesu dhāvanto sīghatamā –- sīlameva sutā seyyoti-avadhimhiyeva pañcamī. རིགས་དང་ཡོན་ཏན་དང་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཚོགས་པ་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་སོ་སོར་འབྱེད་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། གང་ལས་དེ་བྱེད་པ་དེ་ལས་དྲུག་པ་དང་བདུན་པ་དག་འགྱུར་ཏེ། འབྲས་སཱ་ལི་ནི་ཟེགས་མ་ཅན་གྱི་འབྲུ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཕན་ཤོས་ཡིན་ནོ། །བ་ལང་ནག་མོ་ནི་བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་འོ་མ་མང་ཤོས་ཡིན་ནོ། །འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་རྒྱུག་པ་ནི་མགྱོགས་ཤོས་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་ནི་ཐོས་པ་ལས་ལྷག་གོ”ཞེས་པ་ནི་ས་མཚམས་ཉིད་ལ་ལྔ་པའོ།། Paṭhamātthamante -. དོན་ཙམ་ལ་དང་པོའོ།། Nāmasmābhidheyyamatte paṭhamāvibhatti hoti; rukkho, itthi, pumā napuṃsakanti-liṅgampi saddotthova, tathā doṇo, khārī āḷahakanti-parimāṇampi saddatthova, eko, dve, bahavoti-saṃkhyyāpi saddatthova. མིང་གི་བརྗོད་བྱ་ཙམ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་འགྱུར་རོ། །ཤིང་ (rukkho) དང་། བུད་མེད་ (itthi) དང་། སྐྱེས་པ་ (pumā) དང་། མ་ནིང་ (napuṃsakaṃ) ཞེས་པའི་རྟགས་ཀྱང་སྒྲ་དོན་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་དྲོ་ཎ་ (doṇo) དང་། ཁཱ་རཱི་ (khārī) དང་། ཨཱ་ལྷ་ཀ་ (āḷahakaṃ) ཞེས་པའི་ཚད་ཀྱང་སྒྲ་དོན་ཉིད་དོ། །གཅིག་ (eko) དང་། གཉིས་ (dve) དང་། མང་པོ་ (bahavo) ཞེས་པའི་གྲངས་ཀྱང་སྒྲ་དོན་ཉིད་དོ། ། Āmantaṇe -. བོད་པ་ལའོ། ། Yato saddenābhimukhīkaraṇamāmantaṇaṃ tasmiṃ visaye paṭhamā vibhatti hoti; bho purisa, bho itthi, bho napuṃsaka. Chaṭṭhī sambandhe-. གང་གི་ཕྱིར་སྒྲ་ཡིས་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་བོད་པ་ཡིན་པས། ཡུལ་དེ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་འགྱུར་ཏེ། ཀྱེ་སྐྱེས་པ། ཀྱེ་བུད་མེད། ཀྱེ་མ་ནིང་ལྟ་བུའོ། །འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པའོ། ། Kriyākārakasañjāto assedambhāvahetuko sambandho nāma tasmiṃ chaṭṭhīvibhatti hoti; rañño puriso, sarati rajjassāti- sambandhe kṭṭhī, rajajjasambandhiniṃ satiṃ karotīti attho; kammavacanicchāyantu dutiyāva; sarati rajjaṃ, tathā rajakassa vatthaṃ dadāti, paharatopiṭṭhiṃ dadāti pūrati bālo pāpassa, བྱ་བ་དང་བྱེད་པོ་ལས་བྱུང་ཞིང་འདི་ནི་འདིའི་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞེས་པ་དེ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་འགྱུར་ཏེ། རྒྱལ་པོའི་མི་ (rañño puriso) ལྟ་བུའོ། །རྒྱལ་སྲིད་དྲན་ནོ་ (sarati rajjassa) ཞེས་པའི་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པ་སྟེ། རྒྱལ་སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་དྲན་པ་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ལས་སུ་བརྗོད་པར་འདོད་ན་ནི་གཉིས་པ་ཉིད་དེ། རྒྱལ་སྲིད་དྲན་ནོ་ (sarati rajjaṃ) ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁྲུས་མཁན་ལ་གོས་སྦྱིན་ནོ་ (rajakassa vatthaṃ dadāti) དང་། རྡེག་པ་པོ་ལ་རྒྱབ་གཏོད་དོ་ (paharato piṭṭhiṃ dadāti) དང་། བྱིས་པ་ནི་སྡིག་པས་གང་བར་འགྱུར་རོ་ (pūrati bālo pāpassa) ལྟ་བུའོ། ། ‘‘Amacce tāta jānāhi dhīre atthassa kovide’’ “གཅེས་པ། བློན་པོ་མཁས་ཤིང་དོན་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག” Divasassa tijhattuṃ, sakiṃ pakkhassa, pūraṃ hiraññasuvaṇṇassa kumbhiṃ tvevamādi. ཉིན་གཅིག་ལ་ལན་གསུམ་ (divasassa tijhattuṃ) དང་། ཟླ་ཕྱེད་ལ་ལན་གཅིག་ (sakiṃ pakkhassa) དང་། གསེར་དངུལ་གྱིས་གང་བའི་བུམ་པ་ (pūraṃ hiraññasuvaṇṇassa kumbhiṃ) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། Kitakappayoge kattukammesu bahulaṃ sambandhavacanicchāyaṃ chaṭṭhī; sādhu sammato bahujanassa, suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātu, dhammassa gutto medhāvī, amataṃ tesaṃ paribhuttaṃ, tassabhavanti vattāro, avisaṃvādako lokassa, alajjīnaṃ nissāya, catunnaṃ mahābhūtānaṃupādāya pasādotvevamādi; kattukamma vacanicchāyantu tatiyādutiyāyova sañcatto pitarā ahaṃ, sarasi tvaṃ evarūpiṃ vācā bhāsitā, bhagavantaṃ dassanāyatthemādi. ཀྲྀཏ་ (kita) ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལ་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ་འབྲེལ་བར་བརྗོད་པར་འདོད་ན་ཕལ་ཆེར་དྲུག་པ་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་ལེགས་པར་བཀུར་བ་ (sādhu sammato bahujanassa) དང་། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལེགས་པར་རྟོགས་པ་ (suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātu) དང་། ཆོས་སྐྱོང་བའི་བློ་ལྡན་ (dhammassa gutto medhāvī) དང་། དེ་དག་གིས་བདུད་རྩི་མྱོང་བ་ (amataṃ tesaṃ paribhuttaṃ) དང་། དེའི་སྐོར་སྨྲ་བ་པོ་རྣམས་སུ་འགྱུར་བ་ (tassa bhavantivattāro) དང་། འཇིག་རྟེན་ལ་མི་བསླུ་བ་ (avisaṃvādako lokassa) དང་། ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ (alajjīnaṃ nissāya) དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་དྭངས་པ་ (catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་ན་ནི་གསུམ་པ་དང་གཉིས་པ་ཉིད་དེ། ང་ནི་ཕས་གསོས་སོ་ (sañcatto pitarā ahaṃ) དང་། ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་འདྲ་བའི་ཚིག་སྨྲས་པ་དྲན་ནམ་ (sarasi tvaṃ evarūpiṃ vācā bhāsitā) དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཇལ་བའི་ཕྱིར་ (bhagavantaṃ dassanāya) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། Tulyatthena vā tatiyā-. མཚུངས་པའི་དོན་ཅན་ལ་ཡང་ན་གསུམ་པའོ། ། Tulyatthena yoge chaṭṭhī hoti tatiyā vā; tulyo pitu, tulyo pitarā; sadiso pitu, sadiso pitarā –-iha kathaṃ tatiyayā na hoti; ajjunassa tulā natthi, kesavassupamā nacetinete lyatthā kiṃ carahi; tulyānamopammatthā. མཚུངས་པའི་དོན་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་དྲུག་པ་འམ་ཡང་ན་གསུམ་པ་འགྱུར་ཏེ། ཕ་དང་མཚུངས་པ་ (tulyo pitu, tulyo pitarā) དང་། ཕ་དང་འདྲ་བ་ (sadiso pitu, sadiso pitarā) ལྟ་བུའོ། །འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་གསུམ་པ་མི་འགྱུར་ཏེ། ཨརྫུ་ན་ལ་མཚུངས་པ་མེད། ཀེ་ཤ་ཝ་ལ་དཔེ་མེད་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་ལའོ། །འདི་དག་མཚུངས་པའི་དོན་ཅན་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱི་དཔེའི་དོན་ཏོ། ། Aato yonaṃ ṭāṭe-. ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་ཨཱ་དང་ཨེ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Akārantato nāmasmā yonaṃ ṭāṭe honti yathākkamaṃ ṭakārā sabbādesatthā; buddhā, buddhe, atoti-kiṃ? Kaññāyo itthiyo, vadhuyo –- idha kasmā na bhavati aggayo, avidhāna sāmatthiyā. ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ཨཱ་དང་ཨེ་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཊ་ཡིག་ནི་མཐའ་དག་གི་ཚབ་ཏུ་འཇུག་པའི་ཆེད་དོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ (buddhā) དང་། སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ (buddhe) ལྟ་བུའོ། །ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བུ་མོ་རྣམས་ (kaññāyo) དང་། བུད་མེད་རྣམས་ (itthiyo) དང་། མནའ་མ་རྣམས་ (vadhuyo) ལྟ་བུའོ། །འདིར་མེ་རྣམས་ (aggayo) ཞེས་པར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། ཆོ་ག་མ་བསྟན་པའི་མཐུ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། Nīnaṃ vā-. ནི་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ཡང་ནའོ། ། Kārantato nāmasmā nīnaṃ ṭāṭe vā honti yathākka maṃ; rūpā, rūpe, rūpāni; atottheva-aṭṭhīni. ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་མ་ནིང་གི་ཡོ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ཨཱ་དང་ཨེ་རུ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། གཟུགས་རྣམས་ (rūpā, rūpe, rūpāni) ལྟ་བུའོ། །ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ཉིད་དེ། རུས་པ་རྣམས་ (aṭṭhīni) ལྟ་བུའོ། ། Smāsminnaṃ-. སྨཱ་དང་སྨིང་རྣམས་ལའོ། ། Akārantato nāmasmā smāsminnaṃ ṭāṭe vā honti yathākkamaṃ; buddhā, buddhasmā, buddhe, buddhasmiṃ; atotveva-aggīsmā aggismiṃ. ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་སྨཱ་དང་སྨིང་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ཨཱ་དང་ཨེ་རུ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་ལས་ (buddhā, buddhasmā) དང་། སངས་རྒྱས་ལ་ (buddhe, buddhasmiṃ) ལྟ་བུའོ། །ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ཉིད་དེ། མེ་ལས་ (aggismā) དང་། མེ་ལ་ (aggismiṃ) ལྟ་བུའོ། ། Sassāya catutthiyā-. དགེ་བའི་དོན་གྱི་ས་ཡིག་ལའོ། ། Akārantato parassa sassa catutthiyā āyo hoti vā; buddhāya, buddhassa, bhiyyo tādatthyeyevāyamāyo dissate kvavi devaññattha; atotveva-isissa; catutthiyāti-kiṃ? Buddhassa mukhaṃ –- attatthanti atthasaddena samāso; sabbādito’pi smāsmiṃ sānaṃ ṭāṭñāyā honteva. Niruttikārānumatattā buddha vacane sandassanato va-tatredamudāharaṇaṃ?- ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་དགེ་བའི་དོན་གྱི་ས་ཡིག་ལ་ཡང་ན་ཨཱ་ཡ་རུ་འགྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ (buddhāya, buddhassa) ལྟ་བུའོ། །ཕལ་ཆེར་དེའི་ཆེད་ཀྱི་དོན་ཉིད་ལ་ཨཱ་ཡ་འདི་སྣང་ཞིང་། སྐབས་འགར་གཞན་དུ་ཡང་སྣང་ངོ་། །ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ཉིད་དེ། དྲང་སྲོང་གི་ (isissa) ལྟ་བུའོ། །དགེ་བའི་དོན་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞལ་ (buddhassa mukhaṃ) ལྟ་བུའོ། །“རང་གི་དོན་” (attattha) ཞེས་པ་ནི་དོན་ (attha) གྱི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བའི་ཚིག་བསྡུས་སོ། །ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་སྨཱ་དང་སྨིང་དང་ས་རྣམས་ལ་ཨཱ་དང་ཨེ་དང་ཨཱ་ཡ་རུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དེ། སྒྲ་རིག་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གནང་ཞིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདི་ནི་དཔེ་མཚོན་ནོ། ། ‘‘Asmā lokā paramhā ca ubhayā dhaṃsate naro‘‘tyāhaṃ mante paratthaddho; yāyeva kho panatthāya āgaccheyyātho; tamevatthaṃ sādhukaṃ manasi kareyyāthoti. “འཇིག་རྟེན་འདི་དང་ཕ་རོལ་གཉིས་ཀ་ལས་མི་དེ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །” ཞེས་དང་། “གང་གི་དོན་དུ་ཁྱོད་འོངས་པ་དེ། དོན་དེ་ཉིད་ཡིད་ལ་ལེགས་པར་ཟུངས་ཤིག” ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། Ghapatekasmiṃ sādīnaṃ yayā-. གྷ་དང་པ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་གཅིག་ཚིག་གི་ས་སོགས་ལ་ཡཱ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Ghapato nādīnamekasmiṃ yayā honti yathākkamaṃ; kaññāya, rattiyā, itthiyā, dhenuyā, vadhuyā; ekasmintikiṃ?Kaññāhi, rattīhi. གྷ་དང་པ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ནཱ་ལ་སོགས་པའི་གཅིག་ཚིག་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ཡཱ་རུ་འགྱུར་ཏེ། བུ་མོ་ལ་ (kaññāya) དང་། མཚན་མོ་ལ་ (rattiyā) དང་། བུད་མེད་ལ་ (itthiyā) དང་། བ་མོ་ལ་ (dhenuyā) དང་། མནའ་མ་ལ་ (vadhuyā) ལྟ་བུའོ། །གཅིག་ཚིག་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བུ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ (kaññāhi) དང་། མཚན་མོ་རྣམས་ཀྱིས་ (rattīhi) ལྟ་བུའོ། ། Ssā vā tetimāmūhi-. ཏ་དང་། ཨེ་ཏ་དང་། ཨི་མ་དང་། ཨ་མུ་རྣམས་ལས་ཡང་ན་སྶཱ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Ghapasaññehi tetimāmūhi nādīnamekasmiṃ ssā vā hoti; tassā kataṃ, tassā dīyate, tassā nissaṭaṃ, tassā pariggaho, tassā patiṭṭhitaṃ, tāya vā; evaṃ etissā, etāya, imissā, imāya, amussā, amuyā; etehīti-kiṃ? Sabbāya, nādīnaṃtveva-sā, ghapatotvevatena, ekasmiṃtveca-tāhi, amūhi. གྷ་དང་པའི་མིང་ཅན་གྱི་ཏ་དང་། ཨེ་ཏ་དང་། ཨི་མ་དང་། ཨ་མུ་རྣམས་ལས་ནཱ་ལ་སོགས་པའི་གཅིག་ཚིག་ལ་ཡང་ན་སྶཱ་རུ་འགྱུར་ཏེ། མོ་ཡིས་བྱས་པ་ (tassā kataṃ) དང་། མོ་ལ་སྦྱིན་པ་ (tassā dīyate) དང་། མོ་ལས་བྱུང་བ་ (tassā nissaṭaṃ) དང་། མོའི་ཡོངས་འཛིན་ (tassā pariggaho) དང་། མོ་ལ་གནས་པ་ (tassā patiṭṭhitaṃ) འམ་ཡང་ན་ཏཱ་ཡ་ (tāya) ཞེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཨེ་ཏིསྶཱ་ (etissā) དང་། ཨེ་ཏཱ་ཡ་ (etāya) དང་། ཨི་མིསྶཱ་ (imissā) དང་། ཨི་མཱ་ཡ་ (imāya) དང་། ཨ་མུསྶཱ་ (amussā) དང་། ཨ་མུ་ཡཱ་ (amuyā) ལྟ་བུའོ། །འདི་དག་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཐམས་ཅད་ལ་ (sabbāya) ལྟ་བུའོ། །ནཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཞེས་པ་ནི་མོ་ (sā) ལྟ་བུའོ། །གྷ་དང་པ་ལས་ཞེས་པ་ནི་དེས་ (tena) ལྟ་བུའོ། །གཅིག་ཚིག་ལ་ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གིས་ (tāhi) དང་། འདི་དག་གིས་ (amūhi) ལྟ་བུའོ། ། Namhi nuka dvādanaṃ sattarasannaṃ-. ནང་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བདུན་རྣམས་ལ་ནུ་ཀ་འགྱུར་རོ། ། Dvādīnaṃ sattarasannaṃ saṃkhyānaṃ nuka hoti namhi vibhattimhi; dvinnaṃ, catunnaṃ, pañcannaṃ, evaṃ yāva aṭṭhārasannaṃ; ukāro uccāraṇattho, kakāro antāvayavattho, tenanamhi na dīgho. རྣམ་དབྱེ་ནང་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བདུན་གྱི་གྲངས་རྣམས་ལ་ནུ་ཀ་འགྱུར་ཏེ། གཉིས་ཀྱི་ (dvinnaṃ) དང་། བཞིའི་ (catunnaṃ) དང་། ལྔའི་ (pañcannaṃ) ཞེས་པ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ (aṭṭhārasannaṃ) བར་རོ། །ཨུ་ཡིག་ནི་ཀློག་བདེ་བའི་ཆེད་དང་། ཀ་ཡིག་ནི་མཐའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ནང་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་རིང་པོར་མི་འགྱུར་རོ། ། Bahukatinnaṃ-. བྷ་ཧུ་དང་ཀ་ཏི་རྣམས་ལའོ། ། Namhi bahuno katissa ca sukaka hoti? Bahunnaṃ, katinnaṃ. ནང་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ་བྷ་ཧུ་དང་ཀ་ཏི་རྣམས་ལ་ནུ་ཀ་འགྱུར་རམ། མང་པོའི་ (bahunnaṃ) དང་། དུ་མའི་ (katinnaṃ) ལྟ་བུའོ། ། Ṇṇaṃṇṇannaṃ titojjhā-. ཛྷ་ཡིག་གི་མིང་ཅན་གྱི་ཏི་ལས་ནང་ཡིག་ལ་ཎྞཾ་དང་ཎྞནྣཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ། Jhasaññā tito naṃvacanassa ṇṇaṃṇṇannaṃ honti; tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ, jhāti-kiṃ?Tissannaṃ. ཛྷ་ཡིག་གི་མིང་ཅན་གྱི་ཏི་ལས་ནང་ཡིག་གི་ཚིག་ལ་ཎྞཾ་དང་ཎྞནྣཾ་དུ་འགྱུར་ཏེ། གསུམ་གྱི་ (tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ) ལྟ་བུའོ། །ཛྷ་ཡིག་ཅེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བུད་མེད་གསུམ་གྱི་ (tissannaṃ) ལྟ་བུའོ། ། Ubhinnaṃ-. ཨུ་བྷོ་ལས་ནང་ཡིག་ལ་ཨིནྣཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ། Ubhā naṃvacanassa innaṃ hoti; ubhinnaṃ. ཨུ་བྷོ་ལས་ནང་ཡིག་གི་ཚིག་ལ་ཨིནྣཾ་དུ་འགྱུར་ཏེ། གཉིས་ཀའི་ (ubhinnaṃ) ལྟ་བུའོ། ། Suñsassa-. ས་ཡིག་ལ་སྶ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Nāmasmā sassa suña hoti; buddhassa–-dvisakārapāṭhena siddhe lāghavatthamidaṃ. མིང་ལས་ས་ཡིག་ལ་སྶ་རུ་འགྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ (buddhassa) ལྟ་བུའོ། །ས་ཡིག་གཉིས་བཀླགས་པས་གྲུབ་པ་ནི་ཡིག་ཚོགས་ཆུང་བའི་ཆེད་དོ། ། Ssaṃssāssāyesvitarekaññetimānami-. སྶཾ་དང་། སྶཱ་དང་། སྶཱ་ཡ་རྣམས་ལ་ཨི་ཏ་ར་དང་། ཨེ་ཀཱ་དང་། ཨཉྙཱ་དང་། ཨེ་ཏཱ་དང་། ཨི་མཱ་རྣམས་ལ་ཨི་རུ་འགྱུར་རོ། ། Ssamādisvitarādīnami hoti; itarissaṃ, itarissā, ekissaṃ, ekissā, aññassaṃ, aññassā, etissaṃ, etissāya, imissaṃ, imissā, imassāya; esviti-kiṃ? Itarāya, esanti-kiṃ? Sabbassaṃ, sabbassā. སྶཾ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཨི་ཏ་ར་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨི་རུ་འགྱུར་ཏེ། གཞན་མ་ལ་ (itarissaṃ, itarissā) དང་། གཅིག་ལ་ (ekissaṃ, ekissā) དང་། གཞན་ལ་ (aññassaṃ, aññassā) དང་། འདི་ལ་ (etissaṃ, etissāya) དང་། འདི་ལ་ (imissaṃ, imissā, imassāya) ལྟ་བུའོ། །སྶཾ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གཞན་མས་ (itarāya) ལྟ་བུའོ། །འདི་དག་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཐམས་ཅད་ལ་ (sabbassaṃ, sabbassā) ལྟ་བུའོ། ། Tāya vā -. ཏཱ་ཡིག་ལས་ཡང་ནའོ། ། Ssamādisu tassā vā i hoti; tissaṃ, tassaṃ, tissā, tassā, tissāya, tassāya; ssaṃssāssāyesvitveva-tāya. སྶཾ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཏཱ་ཡིག་ལ་ཡང་ན་ཨི་རུ་འགྱུར་ཏེ། མོ་ལ་ (tissaṃ, tassaṃ) དང་། མོའི་ (tissā, tassā) དང་། མོའི་ཆེད་དུ་ (tissāya, tassāya) ལྟ་བུའོ། །སྶཾ་དང་། སྶཱ་དང་། སྶཱ་ཡ་རྣམས་ལ་ཉིད་དེ། མོ་ཡིས་ (tāya) ལྟ་བུའོ། ། Tetimāto yassa ssāya-. ཏ་དང་། ཨེ་ཏ་དང་། ཨི་མ་རྣམས་ལས་ཡཱ་ལ་སྶཱ་ཡ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Tāetāimāto sassassāyo hoti vā; tassāya, tāya, etissāya, etāya, imissāya, imāya. ཏཱ་དང་། ཨེ་ཏཱ་དང་། ཨི་མཱ་རྣམས་ལས་ས་ཡིག་ལ་ཡང་ན་སྶཱ་ཡ་རུ་འགྱུར་ཏེ། མོའི་ཆེད་དུ་ (tassāya, tāya) དང་། འདིའི་ཆེད་དུ་ (etissāya, etāya) དང་། འདིའི་ཆེད་དུ་ (imissāya, imāya) ལྟ་བུའོ། ། Ratyādīhi ṭo smino-. རཏྟི་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨིང་ལ་ཨོ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Ratyādīhi smino ṭo hoti vā; ratto, rattiyaṃ, ādo, ādismiṃ. རཏྟི་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨིང་ལ་ཡང་ན་ཨོ་རུ་འགྱུར་ཏེ། མཚན་མོ་ལ་ (ratto, rattiyaṃ) དང་། ཐོག་མ་ལ་ (ādo, ādismiṃ) ལྟ་བུའོ། ། Suhisubhasso-. ཨུ་བྷོ་ལས་སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཨོ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Ubhassa suhisvo hoti; ubhosu, ubhohi. ཨུ་བྷོ་ལས་སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཨོ་རུ་འགྱུར་ཏེ། གཉིས་ཀ་ལ་ (ubhosu) དང་། གཉིས་ཀས་ (ubhohi) ལྟ་བུའོ། ། Ltupitādīnamā simhi-. ཏུ་མཐའ་ཅན་དང་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སི་ཡིག་ལ་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Latuppaccayantānaṃ pitādīnañcā hoti simhi; kattā pitā; pitu mātu bhātu dhītu duhitu jāmātu nattu hotu potu. ཏུ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་དང་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སི་ཡིག་ལ་ཨཱ་རུ་འགྱུར་ཏེ། བྱེད་པ་པོ་ (kattā) དང་། ཕ་ (pitā) ལྟ་བུའོ། །པི་ཏུ། མཱ་ཏུ། བྷཱ་ཏུ། དྷཱི་ཏུ། དུ་ཧི་ཏུ། ཛཱ་མཱ་ཏུ། ནཏྟུ། ཧོ་ཏུ། པོ་ཏུ་རྣམས་སོ། ། Ge a ca-. གེ་ཡིག་ལ་ཨ་དང་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Latupitādīnaṃ a hoti ge ā ca; bho katta, bho kattā, bho pita, bho pitā. ཏུ་མཐའ་ཅན་དང་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་གེ་ཡིག་ལ་ཨ་དང་ཨཱ་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཀྱེ་བྱེད་པ་པོ་ (bho katta, bho kattā) དང་། ཀྱེ་ཕ་ (bho pita, bho pitā) ལྟ་བུའོ། ། Ayūnaṃ vā dīgho-. ཨ་དང་། ཨི་དང་། ཨུ་རྣམས་ལ་ཡང་ན་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། ། A i u iccesaṃ vā dīgho hoti ge pare tiliṅge; bho purisā, bho purisa, bho aggī, bho aggi, bho bhikkhū, bho bhikkhū. རྟགས་གསུམ་ག་ལ་གེ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཨ་དང་། ཨི་དང་། ཨུ་རྣམས་ལ་ཡང་ན་རིང་པོར་འགྱུར་ཏེ། ཀྱེ་སྐྱེས་པ་ (bho purisā, bho purisa) དང་། ཀྱེ་མེ་ (bho aggī, bho aggi) དང་། ཀྱེ་དགེ་སློང་ (bho bhikkhū, bho bhikkhu) ལྟ་བུའོ། ། Ghabrahmādite-. གྷ་དང་བྲཧྨ་ལ་སོགས་པ་ལས་གེ་ཡིག་ལ་ཨེ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Ghato brahmādito ca gasse vā hoti; hoti kaññe, hoti kaññā, bho brahme, bho brahma, bho katte, bho katta,bho ise, bho isi, bho sakhe, bho sakha –- sakhi sakhīti-itthiyaṃ siddhameva; ākatigaṇoyaṃ; evamaññatrāpi. གྷ་དང་བྲཧྨ་ལ་སོགས་པ་ལས་གེ་ཡིག་ལ་ཡང་ན་ཨེ་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཀྱེ་བུ་མོ་ (hoti kaññe, hoti kaññā) དང་། ཀྱེ་ཚངས་པ་ (bho brahme, bho brahma) དང་། ཀྱེ་བྱེད་པ་པོ་ (bho katte, bho katta) དང་། ཀྱེ་དྲང་སྲོང་ (bho ise, bho isi) དང་། ཀྱེ་གྲོགས་པོ་ (bho sakhe, bho sakha) ལྟ་བུའོ། །བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་ས་ཁི་ (sakhi) དང་ས་ཁཱི་ (sakhī) ཞེས་པ་ནི་གྲུབ་ཟིན་ཏོ། །འདི་ནི་རིགས་མཐུན་གྱི་ཚོགས་ (ākṛtigaṇa) ཡིན་པས། གཞན་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། Nāmmādīhi-. ཨམྨཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་གེ་ཡིག་ལ་ཨེ་རུ་མི་འགྱུར་རོ། ། Ammādīhi gassena hoti; bhoti ammā; bhoti annā, bhoti ambā. ཨམྨཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་གེ་ཡིག་ལ་ཨེ་རུ་མི་འགྱུར་ཏེ། ཀྱེ་མ་ (bhoti ammā) དང་། ཀྱེ་མ་ (bhoti annā) དང་། ཀྱེ་མ་ (bhoti ambā) ལྟ་བུའོ། ། Rasso vā-. ཡང་ན་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། ། Ammādīnaṃ ge rasso hoti vā; bhoti amma, bhoti ammā. ཨམྨཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་གེ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཡང་ན་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། ཀྱེ་མ་ (bhoti amma, bhoti ammā) ལྟ་བུའོ། ། Gho ssaṃssāssāyaṃtiṃsu-. སྶཾ་དང་། སྶཱ་དང་། སྶཱ་ཡ་དང་། ཨཾ་དང་། ཏིཾ་རྣམས་ལ་གྷ་ཡིག་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། ། Ssamādisu gho rasso hoti; tassaṃ, tassā, tassāya, taṃ, sabhatiṃ –-esviti-kiṃ? Tāya, sahāya. སྶཾ་ལ་སོགས་པ་ལ་གྷ་ཡིག་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། མོ་ལ་ (tassaṃ) དང་། མོའི་ (tassā) དང་། མོའི་ཆེད་དུ་ (tassāya) དང་། མོ་ལ་ (taṃ) དང་། སབྷ་ཏིཾ་ (sabhatiṃ) ལྟ་བུའོ། །འདི་དག་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། མོ་ཡིས་ (tāya) དང་། གྲོགས་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་ (sahāya) ལྟ་བུའོ། ། Ekavacanayosvaghonaṃ-. གཅིག་ཚིག་དང་ཡོ་རྣམས་ལ་གྷ་དང་ཨོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་མ་གཏོགས་པའི་མིང་རྣམས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། ། Ekavacane yosuva ghaokārantavajjitānaṃ nāmānaṃ rassohoti tiliṅge; itthiṃ, itthiyā, itthiyo, vadhuṃ, vadhuyā, vadhuyo; daddhiṃ, daddhinā, daddhino, sayambhuṃ, sayamabhunā, sayamabhuvo –- aghonanti-kiṃ? Kaññāya, kaññāyo; oggahaṇamuttaratthaṃ. རྟགས་གསུམ་ག་ལ་གཅིག་ཚིག་དང་ཡོ་རྣམས་ལ་གྷ་དང་ཨོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་མ་གཏོགས་པའི་མིང་རྣམས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། བུད་མེད་ལ་ (itthiṃ) དང་། བུད་མེད་ཀྱིས་ (itthiyā) དང་། བུད་མེད་རྣམས་ (itthiyo) དང་། མནའ་མ་ལ་ (vadhuṃ) དང་། མནའ་མས་ (vadhuyā) དང་། མནའ་མ་རྣམས་ (vadhuyo) དང་། ཞོ་ལ་ (daddhiṃ) དང་། ཞོ་ཡིས་ (daddhinā) དང་། ཞོའི་ (daddhino) དང་། རང་བྱུང་ལ་ (sayambhuṃ) དང་། རང་བྱུང་གིས་ (sayambhunā) དང་། རང་བྱུང་རྣམས་ (sayambhuvo) ལྟ་བུའོ། །གྷ་དང་ཨོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བུ་མོ་ལ་ (kaññāya) དང་། བུ་མོ་རྣམས་ (kaññāyo) ལྟ་བུའོ། །ཨོ་ཡིག་བཟུང་བ་ནི་འོག་མའི་ཆེད་དོ། ། Ge vā-. གེ་ཡིག་ལ་ཡང་ནའོ། ། Aghonaṃ ge vā rasso hoti tiliṅge?Itthi, itthi, vadhu, vadhu,daddhi, daddhī, sayambhu, sayambhu –- aghonaṃtveva-hoti kaññā, bho go. རྟགས་གསུམ་ག་ལ་གེ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་གྷ་དང་ཨོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཡང་ན་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། ཀྱེ་བུད་མེད་ (itthi, itthī) དང་། ཀྱེ་མནའ་མ་ (vadhu, vadhū) དང་། ཀྱེ་ཞོ་ (daddhi, daddhī) དང་། ཀྱེ་རང་བྱུང་ (sayambhu, sayambhū) ལྟ་བུའོ། །གྷ་དང་ཨོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་མ་གཏོགས་པ་ཉིད་དེ། ཀྱེ་བུ་མོ་ (hoti kaññā) དང་། ཀྱེ་བ་ལང་ (bho go) ལྟ་བུའོ། ། Sismiṃ nānapuṃsakassa-. སི་ལ་མ་ནིང་མ་ཡིན་པ་ལའོ།། Napuṃsakavajjitassa nāmassa sismiṃ rasso na hoti. Itthi, daddhī, vadhū, sayambhu –-sisminti-kiṃ?Itthiṃ, anapuṃsakassāti-kiṃ. Daddhi, kulaṃ. མ་ནིང་མ་གཏོགས་པའི་མིང་གི་སི་ལ་ཐུང་ངུ་མི་འགྱུར་རོ། །ཨིཏྠི། དདྡྷཱི། ཝདྷཱུ། སཡམྦྷུ། སི་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཨིཏྠིཾ། མ་ནིང་མ་ཡིན་པ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། དདྡྷི། ཀུལཾ། Gossāgasihinaṃsu gāvagavā-. གོ་ཡིག་ལ་གསི་ཧི་ཎཾ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལ་གཱ་ཝ་དང་གཝའོ།། Gasihinaṃ cajjitāsu vibhattisu gosaddassa gāvagavā honti; gāvo, gavo, gāvena, gavena, gāvassa, gavassa, gāvasmā, gavasmā, gāve, gave; agasihinaṃsūti-kiṃ? Bho go go tiṭṭhati, gohi, gonaṃ. སི་ཧི་ཎཾ་མ་གཏོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་གོ་སྒྲ་ལ་གཱ་ཝ་དང་གཝ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །གཱ་ཝོ། གཝོ། གཱ་ཝེན། གཝེན། གཱ་ཝས྄ས། གཝས྄ས། གཱ་ཝསྨཱ། གཝསྨཱ། གཱ་ཝེ། གཝེ། སི་ཧི་ཎཾ་མ་གཏོགས་པ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། བྷོ གོ། གོ ཏིཊྛཏི། གོཧི། གོནཾ། Sumhi vā-. སུ་ལ་སྐབས་འགར་རོ།། Gossa sumhi gāvagavā honti vā; gāvesu, gavesu, gosu. གོ་ཡིག་གི་སུ་ལ་གཱ་ཝ་དང་གཝ་དག་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །གཱ་ཝེསུ། གཝེསུ། གོསུ། Gavaṃ sena-. སེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཝཾ་ངོ།། Gossa se vā gavaṃ hoti saha sena; gavaṃ, gāvassa, gavassa. གོ་ཡིག་གི་ས་ལ་ས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐབས་འགར་གཝཾ་དུ་འགྱུར་རོ། །གཝཾ། གཱ་ཝས྄ས། གཝས྄ས། Gunnava naṃnā-. ཎཾ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གུནྣཾ་ངོ།། Naṃvacanena saha gossa gunnaṃ hoti gavañca vā; gunnaṃ, gavaṃ, gonaṃ. ཎཾ་གི་ཚིག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གོ་ཡིག་ལ་གུནྣཾ་དང་གཝཾ་དག་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །གུནྣཾ། གཝཾ། གོནཾ། Nāssā-. ཎཱ་ལ་ཨཱའོ།། Goto nāssa ā hoti vā; gāvā, gavā, gāvena, gavena. གོ་ཡིག་གི་རྗེས་ཀྱི་ཎཱ་ལ་སྐབས་འགར་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། །གཱ་ཝཱ། གཝཱ། གཱ་ཝེན། གཝེན། Gāvumhi-. ཨཾ་ལ་གཱ་ཝུའོ།། Aṃvacane gossa gāvu vā hoti; gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ–-gossa goṇādeso na kato saddantarattā. ཨཾ་གི་ཚིག་ལ་གོ་ཡིག་ལ་སྐབས་འགར་གཱ་ཝུ་རུ་འགྱུར་རོ། །གཱ་ཝུཾ། གཱ་ཝཾ། གཝཾ། སྒྲ་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གོ་ཡིག་ལ་གོཎ་གྱི་འགྱུར་བ་མ་བྱས་སོ།། Yaṃ pito-. པི་ལས་ཡཾ་ངོ།། Pasaññīto aṃvacanassa yaṃ vā hoti; itthiyaṃ, itthiṃ–-pitoti-kiṃ?Daddhiṃ, rattiṃ. པིའི་མིང་ཅན་ལས་ཨཾ་གི་ཚིག་ལ་སྐབས་འགར་ཡཾ་དུ་འགྱུར་རོ། །ཨིཏྠིཡཾ། ཨིཏྠིཾ། པི་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། དདྡྷིཾ། རཏྟིཾ། Naṃ jhīto-. ཛྷི་ལས་ཎཾ་ངོ།། Jhasaññīto aṃvacanassa naṃ vā hoti; daddhinaṃ, daddhiṃ–- kathaṃ? Buddhaṃ ādiccabandhunanti-yogavibhāgā; jhāti-kiṃ? Itthiṃ, ītoti -kiṃ?Aggiṃ ཛྷའི་མིང་ཅན་ལས་ཨཾ་གི་ཚིག་ལ་སྐབས་འགར་ཎཾ་དུ་འགྱུར་རོ། །དདྡྷིནཾ། དདྡྷིཾ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བུདྡྷཾ ཨཱདིཙྩབནྡྷུནཾ་ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་སོ། །ཛྷ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཨིཏྠིཾ། ཨཱི་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཨགྒིཾ། Yonaṃ none pume-. ཕོ་རྟགས་ལ་ཡོ་རྣམས་ལ་ནོ་དང་ནེའོ།། Jhito yonaṃ none vā honti yathākkamaṃ pulliṅge, daddhino, daddhine, daddhī–-jhītotveva aggī; pumeti-kiṃ?Daddhīni, kulāni. ཛྷི་ལས་ཕོ་རྟགས་ལ་ཡོ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སྐབས་འགར་ནོ་དང་ནེ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དདྡྷིནོ། དདྡྷིནེ། དདྡྷཱི། ཛྷི་ལས་ཁོ་ན་སྟེ། ཨགྒཱི། ཕོ་རྟགས་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། དདྡྷཱིནི། ཀུལཱནི། No-. ནོའོ།། Jhito yonaṃ no vā hoti pulliṅge; daddhino tiṭṭhanti, daddhino passa, daddhī vā. ཛྷི་ལས་ཕོ་རྟགས་ལ་ཡོ་རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་ནོ་རུ་འགྱུར་རོ། །དདྡྷིནོ ཏིཊྛནྟི། དདྡྷིནོ པས྄ས། ཡང་ན་དདྡྷཱི། Smino ni-. སྨིཾ་ལ་ནིའོ།། Jhito smiṃvacanassa ni hoti vā; daddhinī, daddhismiṃ, jhito tveva-aggismiṃ. ཛྷི་ལས་སྨིཾ་གི་ཚིག་ལ་སྐབས་འགར་ནི་རུ་འགྱུར་རོ། །དདྡྷིནཱི། དདྡྷིསྨིཾ། ཛྷི་ལས་ཁོ་ན་སྟེ། ཨགྒིསྨིཾ། Ambavādīhi-. ཨམྦུ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ།། Ambuādīhi smino ni hoti vā; phalaṃ patati ambuni,’padumaṃ yathā paṃsuni ātape kataṃ’, vātveva-ambumha, paṃsumhi. ཨམྦུ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨིཾ་ལ་སྐབས་འགར་ནི་རུ་འགྱུར་རོ། །ཕལཾ པཏཏི ཨམྦུནི། པདུམཾ ཡཐཱ པཾསུནི ཨཱཏཔེ ཀཏཾ། སྐབས་འགར་ཁོ་ན་སྟེ། ཨམྦུམྷི། པཾསུམྷི། Kammādito-. ཀམྨ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ།། Kammādito smino ni hoti vā; kammanī, kamme; kamma camma vesma bhasma brahma atta ātuma ghamma muddha–-kammāditoti-kiṃ? Buddhe. ཀམྨ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨིཾ་ལ་སྐབས་འགར་ནི་རུ་འགྱུར་རོ། །ཀམྨནཱི། ཀམྨེ། ཀམྨ། ཙམྨ། ཝེསྨ། བྷསྨ། བྲཧྨ། ཨཏྟ། ཨཱཏུམ། གྷམྨ། མུདྡྷ། ཀམྨ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། བུདྡྷེ། Nāsseno-. ཎཱ་ལ་ཨེནོའོ།། Kammādito nāvavanassa eno vā hoti; kammena, kammanā, cammena, cammanā–-kammāditotveva-buddhena. ཀམྨ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎཱ་གི་ཚིག་ལ་སྐབས་འགར་ཨེནོ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཀམྨེན། ཀམྨནཱ། ཙམྨེན། ཙམྨནཱ། ཀམྨ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཁོ་ན་སྟེ། བུདྡྷེན། Jhalā sassa no-. ཛྷ་དང་ལཱ་ལས་ས་ལ་ནོའོ།། Jhalato sassa no vā hoti; aggino, aggissa, daddhino daddhissa, bhikkhuno, bhikkhussa, sayambhuno, sayambhussa–-kathaṃ?’Yo vā sisso mahāmune’ti. ཛྷ་དང་ལཱ་ལས་ས་ལ་སྐབས་འགར་ནོ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཨགྒིནོ། ཨགྒིས྄ས། དདྡྷིནོ། དདྡྷིས྄ས། བྷིཀྑུནོ། བྷིཀྑུས྄ས། སཡམྦྷུནོ། སཡམྦྷུས྄ས། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཡོ ཝཱ སིས྄སོ མཧཱམུནེ ཞེས་པ་ལྟར་རོ།། Ito kvavī sassa ṭānubandheti -() ཨི་ལས་སྐབས་འགར་ས་ལ་ཊ་རྗེས་འབྲེལ་ལོ།། Brahmādisu pāṭhā sassa e ṭānubandho. བྲཧྨ་ལ་སོགས་པའི་ཀློག་པ་ལས་ས་ལ་ཨེ་ཊ་རྗེས་འབྲེལ་དུ་འགྱུར་རོ།། Nā smāssa-. སྨཱ་ལ་ཎཱའོ།། Jhalato smāssa nā hoti vā; aagginā aggismā daddhinā, daddhismā, bhikkhunā, bhikkhusmā, sayambhunā, sayambhusmā. ཛྷ་དང་ལཱ་ལས་སྨཱ་ལ་སྐབས་འགར་ཎཱ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཨགྒིནཱ། ཨགྒིསྨཱ། དདྡྷིནཱ། དདྡྷིསྨཱ། བྷིཀྑུནཱ། བྷིཀྑུསྨཱ། སཡམྦྷུནཱ། སཡམྦྷུསྨཱ། Lā yonaṃ vo pume-. ལཱ་ལས་ཕོ་རྟགས་ལ་ཡོ་རྣམས་ལ་ཝོའོ།། Lato yonaṃ vo hoti vā palliṅge; bhikkhavo, bhikkhū, sayambhuvo, sayambhu–-pumeti-kiṃ?Āyūni. ལཱ་ལས་ཕོ་རྟགས་ལ་ཡོ་རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་ཝོ་རུ་འགྱུར་རོ། །བྷིཀྑཝོ། བྷིཀྑཱུ། སཡམྦྷུཝོ། སཡམྦྷཱུ། ཕོ་རྟགས་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཨཱཡཱུནི། Janatvādito no ca-. ཛནྟུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནོ་ཡང་ངོ།། Jantvādito yonaṃ no hoti vo ca vā pulliṅge; jantuno, jantavo, jantuyo, gotrabhuno, gotrabhuvo, gotrabhaa, sahabhuno, sahabhuvo, sahabhu. ཛནྟུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕོ་རྟགས་ལ་ཡོ་རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་ནོ་དང་ཝོ་ཡང་འགྱུར་རོ། །ཛནྟུནོ། ཛནྟཝོ། ཛནྟུཡོ། གོཏྲབྷུནོ། གོཏྲབྷུཝོ། གོཏྲབྷཱུ། སཧབྷུནོ། སཧབྷུཝོ། སཧབྷཱུ། Kuto-. ཀུ་ལས་སོ།། Kuppaccayantato yonaṃ no vā hoti pulliṅge; viduno, vidū, viññuno, viñña, sabbaññuno, sabbañña. ཀུ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལས་ཕོ་རྟགས་ལ་ཡོ་རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་ནོ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཝིདུནོ། ཝིདཱུ། ཝིཉྙུནོ། ཝིཉྙཱུ། སབྦཉྙུནོ། སབྦཉྙཱུ། Lopo’musmā-. ཨམུ་ལས་ཕྱིས་པའོ།། Amusaddato yonaṃ lopova hoti pulliṅge; amū pumetveva-amuyo,amūni; vo’pavādā’yaṃ. ཨམུ་སྒྲ་ལས་ཕོ་རྟགས་ལ་ཡོ་རྣམས་ལ་ཕྱིས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །ཨམཱུ། ཕོ་རྟགས་ལ་ཁོ་ན་སྟེ། ཨམུཡོ། ཨམཱུནི། འདི་ནི་ཝོ་ཡི་དམིགས་བསལ་ལོ།། Na no sassa-. ས་ལ་ནོ་མི་འགྱུར་རོ།། Amusmā sassa no na hoti; amussa, noti-kiṃ? Amuyā. ཨམུ་ལས་ས་ལ་ནོ་མི་འགྱུར་རོ། །ཨམུས྄ས། ནོ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཨམུཡཱ། Yolopanisu dīgho-. ཡོ་ཕྱིས་པ་དང་ནི་དང་སུ་རྣམས་ལ་རིང་པོའོ།། Yonaṃ lope nisuva dīgho hoti; aṭṭhi, aṭṭhīni; yolopa nisūti-kiṃ? Rattiyo. ཡོ་རྣམས་ཕྱིས་པ་དང་ནི་དང་སུ་རྣམས་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །ཨཊྛི། ཨཊྛཱིནི། ཡོ་ཕྱིས་པ་དང་ནི་དང་སུ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། རཏཏིཡོ། Sunaṃhisu-. སུ་ཎཾ་ཧི་རྣམས་ལའོ།། Esu nāmassa dīgho hoti; aggīsu, aggīnaṃ, aggīhani. འདི་རྣམས་ལ་མིང་གི་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །ཨགྒཱིསུ། ཨགྒཱིནཾ། ཨགྒཱིཧི། Pañcādīnaṃ cuddasannama-. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་རྣམས་ལ་ཨའོ།། Pañcādīnaṃ vaddasannaṃ sunaṃhisva hoti; pañcasu, pañcannaṃ, pañcahi, chasu, channa, chahi; evaṃ yāva aṭṭhārasā. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་རྣམས་ལ་སུ་ཎཾ་ཧི་རྣམས་ལ་ཨ་རུ་འགྱུར་རོ། །པཉྩསུ། པཉྩནྣཾ། པཉྩཧི། ཚསུ། ཚནྣཾ། ཚཧི། དེ་བཞིན་དུ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུའོ།། Yavādo ntussa-. ཡོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནྟུ་ལའོ།། Yavādisu ntussa a hoti; guṇavantā, guṇavantaṃ, guṇavante, guṇavantena, iccādi–-yvādoti-kiṃ? Guṇavā tiṭṭhati. Amussā-ma. ཡོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ནྟུ་ལ་ཨ་རུ་འགྱུར་རོ། །གུཎཝནྟཱ། གུཎཝནྟཾ། གུཎཝནྟེ། གུཎཝནྟེན། ལ་སོགས་པའོ། །ཡོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། གུཎཝཱ ཏིཊྛཏི། ཨམུ་ལ་མའོ།། Ntassa ca ṭa vaṃse-. ནྟུ་ལ་ཨཾ་རྣམས་ལ་ཊ་ཡང་ངོ།། Aṃsesu ntappaccayayassa ṭa hoti vā ntussa ci;’ yaṃ yaṃ hirāja bhajati sataṃ vā yadi vā asaṃ’’ kiccāni kubbassa kareyya kiccaṃ’’himavaṃca pabbataṃ’,’sujāti manto’pi ajātimassa’ yogavibhāgenāññatrāpi’cakkhumā andhitā honti’’ vaggumudātīriyā pana bhikkhū vaṇṇavā honti.’ ཨཾ་དང་སེ་རྣམས་ལ་ནྟུ་རྐྱེན་ལ་སྐབས་འགར་ཊ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཡཾ ཡཾ ཧིརཱཛ བྷཛཏི སཏཾ ཝཱ ཡདི ཝཱ ཨསཾ། ཀིཙྩཱནི ཀུབྦས྄ས ཀརེཡ྄ཡ ཀིཙྩཾ། ཧིམཝཉྩ པབྦཏཾ། སུཛཱཏི མནྟོཔི ཨཛཱཏིམས྄ས། སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་གཞན་དུ་ཡང་སྟེ། ཙཀྑུམཱ ཨནྡྷིཏཱ ཧོནྟི། ཝགྒུམུདཱཏཱིརིཡཱ པན བྷིཀྑཱུ ཝཎྞཝཱ ཧོནྟི། Yosujjhissa pume-. ཡོ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཛྷི་ལ་ཕོ་རྟགས་ལའོ།། Jhasaññassa issa yosu vā ṭa hoti pulliṅge;aggaso aggī–-jhaggahaṇaṃ kiṃ? Ikārantasamudāyassa ṭo mā siyātirattiyo; iggahaṇaṃ kiṃ? Daṇḍino; puveti-kiṃ; aṭṭhi. ཛྷའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨི་ལ་ཡོ་དང་སུ་རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་ཊ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཨགྒསོ། ཨགྒཱི། ཛྷ་བཟུང་བ་ཅིའི་ཕྱིར། ཨི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚོགས་པ་ལ་ཊ་རུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རཏྟིཡོ། ཨི་བཟུང་བ་ཅིའི་ཕྱིར། དཎཎིནོ། ཕོ་རྟགས་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཨཊྛི། Vevosu lussa-. ཝོ་ཨེ་སུ་རྣམས་ལ་ལཱ་ལའོ།། Lasaññassa ussa dvevosu ṭa hoti; bhikkhave, bhikkhavo, vevosūti-kiṃ?Cantuyo; uggahaṇaṃ kiṃ; sayambhuvo. ལཱའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨུ་ལ་ཝོ་དང་ཨེ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཊ་རུ་འགྱུར་རོ། །བྷིཀྑཝེ། བྷིཀྑཝོ། ཝོ་ཨེ་སུ་རྣམས་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཙནྟུཡོ། ཨུ་བཟུང་བ་ཅིའི་ཕྱིར། སཡམྦྷུཝོ། Yomhi vā kvavi-. ཡོ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་དབྱེ་ལ་ལ་ལར་རོ། Yomhī kvaci lasaññassa vā ṭa hoti; hetayo,’nandanti taṃ kurayo dassanena ajjeva taṃ kurayo pāpayātu’ vāti-kiṃ hetuyo. ཡོ་ལ་ལ་ལར་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་ལ་ཊ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཧེ་ཏ་ཡོ (hetayo)། ཨ་ནནྡནྟི་ཏཾ་ཀུ་ར་ཡོ་དསྶ་ནེ་ན (anandanti taṃ kurayo dassanena)། ཨ་ཛྫེ་ཝ་ཏཾ་ཀུ་ར་ཡོ་པཱ་པ་ཡཱ་ཏུ (ajjeva taṃ kurayo pāpayātu)། ཡང་ནའི་སྒྲ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཧེ་ཏུ་ཡོ (hetuyo) ཞེས་པའོ། Pumālapane vevo-. སྐྱེས་པ་བོས་པའི་སྒྲ་ལ་ཝེ་དང་ཝོ་དག་གོ། Lasaññato uto yossālapane vevo honti vā pulliṅge; bhikkhave, bhikkhavo, bhikkhū–-pumeti-kiṃ; āyūni; ālapaneti-kiṃ?Cantuyo tiṭṭhanti; lutātvevै-dhenuyo,sayambhuvo. ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨུ་ཡིག་ལས་ཡོ་ཞེས་བྱ་བའི་བོས་པའི་རྣམ་དབྱེ་ལ་ཕོ་རྟགས་སུ་ཝེ་དང་ཝོ་དག་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བྷིཀྑ་ཝེ (bhikkhave)། བྷིཀྑ་ཝོ (bhikkhavo)། བྷིཀྑཱུ (bhikkhū)། སྐྱེས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨཱ་ཡཱུ་ནི (āyūni)། བོས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཙནྟུ་ཡོ་ཏིཊྛནྟི (cantuyo tiṭṭhanti)། ལུ་ཏཱ་ཏྭེ་ཝ (lutātveva) ནི། དྷེ་ནུ་ཡོ (dhenuyo)། ས་ཡམྦྷུ་ཝོ (sayambhuvo) ལྟ་བུའོ། Smāhisminnaṃ mhābhimhi-. སྨཱ་ཧི་སྨིཾ་རྣམས་ལ་མྷཱ་བྷི་མྷི་དག་གོ། Nāmasmā paresaṃ smāhisminnaṃ mhābhimhi vā honti yathā kkamaṃ; buddhamhā, buddhasmā, buddhehi, buddhamhi, buddhasmiṃ–-bahulādhikārāpavādavīsaye’pi; dasasahassimhi dhātuyā. མིང་ལས་གཞན་པའི་སྨཱ་ཧི་སྨིཾ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་མྷཱ་བྷི་མྷི་དག་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བུདྡྷ་མྷཱ (buddhamhā)། བུདྡྷ་སྨཱ (buddhasmā)། བུདྡྷེ་ཧི (buddhehi)། བུདྡྷ་མྷི (buddhamhi)། བུདྡྷ་སྨིཾ (buddhasmiṃ)། མང་པོའི་དབང་གིས་དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་དུའང་སྟེ། དཱ་ས་ས་ཧསྶི་མྷི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ (dasasahassimhi dhātuyā) ལྟ་བུའོ། Suhisvasse-. སུ་དང་ཧི་དག་ལ་ཨེ་རུ་འགྱུར་རོ། Akārantassa suhisve hoti; buddhesu, buddhehi. ཨ་མཐའ་ཅན་ལ་སུ་དང་ཧི་དག་གི་སྔོན་དུ་ཨེ་རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བུདྡྷེ་སུ (buddhesu)། བུདྡྷེ་ཧི (buddhehi) ལྟ་བུའོ། Sabbādīnaṃ namhi ca-. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཎཾ་ལའང་ངོ། Akārantānaṃ sabbādīnaṃ e hoti namhi suhisuca; sabbesaṃ sabbesu, sabbehi–-sabbādīnanti-kiṃ?Buddhānaṃ; assetveva amūsaṃ. ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཎཾ་དང་སུ་ཧི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨེ་རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། སབྦེ་སཾ (sabbesaṃ)། སབྦེ་སུ (sabbesu)། སབྦེ་ཧི (sabbehi)། ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུདྡྷཱ་ནཾ (buddhānaṃ)། ཨ་སྶེ་ཏྭེ་ཝ (assetveva) ནི། ཨ་མཱུ་སཾ (amūsaṃ) ལྟ་བུའོ། Sabba katara katama ubhaya itara añña aññatara aññatama; སབྦ (sabba - ཐམས་ཅད)། ཀཏར (katara - གང་ཞིག)། ཀཏམ (katama - གང་དག)། ཨུབྷཡ (ubhaya - གཉིས་ཀ)། ཨིཏར (itara - གཞན)། ཨཉྙ (añña - གཞན་དག)། ཨཉྙཏར (aññatara - གང་རུང་གཅིག)། ཨཉྙཏམ (aññatama - གང་རུང་ཞིག)། Pubbaparāparadakkhiṇuttarādharāni vavatthāyamasaññāyaṃ-(). པུབྦ (pubba - ཤར/སྔོན)། པར (para - ཕ་རོལ)། ཨཔར (apara - གཞན/ནུབ)། དཀྑིཎ (dakkhiṇa - ལྷོ)། ཨུཏྟར (uttara - བྱང)། ཨདྷར (adhara - འོག) རྣམས་ནི་མིང་མ་ཡིན་པར་གནས་སྐབས་ཀྱི་དོན་ལའོ། Yatya ta eta ima amu kiṃ eka tumha amha (iccete sabbādayo ) ཡ (ya)། ཏྱ (tya)། ཏ (ta)། ཨེཏ (eta)། ཨིམ (ima)། ཨམུ (amu)། ཀིཾ (kiṃ)། ཨེཀ (eka)། ཏུམྷ (tumha)། ཨམྷ (amha) འདི་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའོ། Saṃsānaṃ-. སཾ་དང་སཱ་ནཾ་དག་གོ། Sabbādito naṃvacanassa saṃsānaṃ honti; sabbesaṃ, sabbesānaṃ. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎཾ་གི་ཚིག་ལ་སཾ་དང་སཱ་ནཾ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། སབྦེ་སཾ (sabbesaṃ)། སབྦེ་སཱ་ནཾ (sabbesānaṃ) ལྟ་བུའོ། Ghapā sassa ssā vā-. གྷ་དང་པཱ་ལས་ས་ཡིག་ལ་སྶཱ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། Sabbādīnaṃ ghapato sassa ssā vā hoti; sabbassā, sabbāya, paggahaṇamuttaratthaṃ. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་གྷ་དང་པཱ་ལས་ས་ཡིག་ལ་སྶཱ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། སབྦསྶཱ (sabbassā)། སབྦཱཡ (sabbāya)། འཛིན་པ་ནི་འོག་མའི་དོན་དུའོ། Smino ssaṃ-. སྨིཾ་ལ་སྶཾ་ངོ། Sabbādīnaṃ ghapato smino ssaṃ vā hoti; sabbassaṃ, sabbāya; amussaṃ, amuyā. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་གྷ་དང་པཱ་ལས་སྨིཾ་ལ་སྶཾ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། སབྦསྶཾ (sabbassaṃ)། སབྦཱཡ (sabbāya)། ཨམུསྶཾ (amussaṃ)། ཨམུཡཱ (amuyā) ལྟ་བུའོ། Yaṃ-. ཡཾ་ངོ། Ghapato smino yaṃ vā hoti; kaññāyaṃ, daññāya, rattiyaṃ, rattiyā, vadhuyaṃ, vadhuyā, sabbāyaṃ, sabbāya, amuyaṃ, amuyā. གྷ་དང་པཱ་ལས་སྨིཾ་ལ་ཡཾ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཀཉྙཱཡཾ (kaññāyaṃ)། དཉྙཱཡ (daññāya)། རཏྟིཡཾ (rattiyaṃ)། རཏྟིཡཱ (rattiyā)། ཝདྷུཡཾ (vadhuyaṃ)། ཝདྷུཡཱ (vadhuyā)། སབྦཱཡཾ (sabbāyaṃ)། སབྦཱཡ (sabbāya)། ཨམུཡཾ (amuyaṃ)། ཨམུཡཱ (amuyā) ལྟ་བུའོ། Tiṃ sabhāparisāya-. སབྷཱ་དང་པརིསཱ་ལ་ཏིཾ་ངོ། Sabhāparisāhi smino tiṃ vā hoti; sabhatiṃ, sahāya, parisatiṃ, parisāya. སབྷཱ་དང་པརིསཱ་དག་ལས་སྨིཾ་ལ་ཏིཾ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། སབྷཏིཾ (sabhatiṃ)། སབྷཱཡ (sabhāya)། པརིསཏིཾ (parisatiṃ)། པརིསཱཡ (parisāya) ལྟ་བུའོ། Padādīhi si-. པདཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སི་འོ། Ehi smino si hoti vā, padasi, padasmiṃ, bilasi, bilasmiṃ. འདི་དག་ལས་སྨིཾ་ལ་སི་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། པདསི (padasi)། པདསྨིཾ (padasmiṃ)། བིལསི (bilasi)། བིལསྨིཾ (bilasmiṃ) ལྟ་བུའོ། Nāssa sā-. ཎཱ་ལ་སཱ་འོ། Padādīhi nāssa sā hoti vā; padasā, padena, bilasā, bilena. པདཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎཱ་ལ་སཱ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། པདསཱ (padassā)། པདེན (padena)། བིལསཱ (bilasā)། བིལེན (bilena) ལྟ་བུའོ། Kodhādīhi-. ཀོདྷཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། Ehi nāssa sā hoti vā; kodhasā, kodhena, atthasā, atthena. འདི་དག་ལས་ཎཱ་ལ་སཱ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཀོདྷསཱ (kodhasā)། ཀོདྷེན (kodhena)། ཨཏྠསཱ (atthasā)། ཨཏྠེན (atthena) ལྟ་བུའོ། Atena-. ཨ་ལས་ཨེནའོ། Akārantato parassa nāvavanassa enādeso hoti; buddhena; atoti-kiṃ?Agginā. ཨ་མཐའ་ཅན་ལས་གཞན་པའི་ཎཱ་ཡིག་གི་ཚིག་ལ་ཨེན་དུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བུདྡྷེན (buddhena)། ཨ་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨགྒིནཱ (agginā) ལྟ་བུའོ། Sisso-. སི་ལ་ཨོའོ། Akārantato nāmasmā sissa o hoti; buddho; ato tveva-aggi. ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་སི་ལ་ཨོ་རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བུདྡྷོ (buddho)། ཨ་ལས་ཁོ་ན་ནི། ཨགྒི (aggi) ལྟ་བུའོ། Kvace vā-. ལ་ལ་ལར་རྣམ་པར་རོ། Akārantato nāmasmā sissa e hoti vā kvaci;’vanappa gumbe yathā phussitagge’ apavādavisaye’pi bahulaṃ vidhānā, sukhe, dukkhe–-vāti-kiṃ? Vanappagumbo; kvacīti-kiṃ? Pakkhe sabbattha mā hotu. ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་སི་ལ་ལ་ལ་ལར་ཨེ་རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཝནཔྤགུམྦེ (vanappagumbe) ཡཐཱ་ཕུསྶིཏགྒེ (yathā phussitagge) ལྟ་བུའོ། དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་དུའང་མང་པོའི་ཆོ་ག་ལས། སུཁེ (sukhe)། དུཀྑེ (dukkhe) ལྟ་བུའོ། ཡང་ནའི་སྒྲ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཝནཔྤགུམྦོ (vanappagumbo)། ལ་ལ་ལར་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། Aṃ napuṃsake-. མ་ནིང་ལ་ཨཾ་ངོ། Akārantato nāmasmā sassa aṃ hoti napuṃsakaliṅge rūpaṃ. ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་སི་ལ་ཨཾ་དུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། རཱུཔཾ (rūpaṃ) ལྟ་བུའོ། Yonaṃ ni-. ཡོ་རྣམས་ལ་ནིའོ། Akārantato nāmasmā yonaṃ ni hoti napuṃsake; sabbāni, rūpāni –-niccavidhāne phalamekaccādisabbādanaṃ paṭhamāya. ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་མ་ནིང་ལ་ཡོ་རྣམས་ལ་ནི་རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། སབྦཱནི (sabbāni)། རཱུཔཱནི (rūpāni)། རྟག་པའི་ཆོ་ག་ལས་འགའ་ཞིག་ལ་སོགས་པའི་ཐམས་ཅད་པའི་དང་པོའི་འབྲས་བུའོ། Jhalā vā-. ཛྷ་དང་ལཱ་ལས་རྣམ་པར་རོ། Jhalato yonaṃ ni hoti vā napuṃsake; aṭṭhini, aṭṭhī, āyūni, āyū. ཛྷ་དང་ལཱ་ལས་མ་ནིང་ལ་ཡོ་རྣམས་ལ་ནི་རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨཊྛིནི (aṭṭhini)། ཨཊྛཱི (aṭṭhī)། ཨཱཡཱུནི (āyūni)། ཨཱཡཱུ (āyū) ལྟ་བུའོ། Lopo-. ཕྱིས་པའོ། Jhalato yonaṃ lopo hoti; aṭṭhī, āyū, aggī, bhikkhū, jhalātveva-aggayo; pageva kasmā na hoti; antaraṅgattā ākarassa. ཛྷ་དང་ལཱ་ལས་ཡོ་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨཊྛཱི (aṭṭhī)། ཨཱཡཱུ (āyū)། ཨགྒཱི (aggī)། བྷིཀྑཱུ (bhikkhū)། ཛྷ་དང་ལཱ་ལས་ཁོ་ན་ནི། ཨགྒཡོ (aggayo)། ཅིའི་ཕྱིར་སྔོན་དུ་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། ནང་གི་རང་བཞིན་གྱི་ཨཱ་ཡིག་གི་ཕྱིར་རོ། Jantutvīghepehi vā-. ཛནྟུ་དང་ཏུ་ཨཱི་ཨུ་གྷ་པཱ་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་རོ། Jantuhetūhi īkārantehi ghapasaññohiva paresaṃ yonaṃ vā lopo hoti; jantu jantuyo, hetu hetuyo, daddhī daddhīyo, kaññā kaññāyo, rattī rattiyo, itthī itthiyo, deṇū deṇuyā, vैdhū vadhuyo. ཛནྟུ་དང་ཧེ་ཏུ་དང་ཨཱི་མཐའ་ཅན་དང་གྷ་དང་པཱ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་རྣམས་ལས་གཞན་པའི་ཡོ་རྣམས་ཕྱིས་པར་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཛནྟུ (jantu)། ཛནྟུཡོ (jantuyo)། ཧེཏུ (hetu)། ཧེཏུཡོ (hetuyo)། དདྡྷཱི (daddhī)། དདྡྷཱིཡོ (daddhīyo)། ཀཉྙཱ (kaññā)། ཀཉྙཱཡོ (kaññāyo)། རཏྟཱི (rattī)། རཏྟིཡོ (rattiyo)། ཨིཏྠཱི (itthī)། ཨིཏྠིཡོ (itthiyo)། དྷེཎཱུ (dheṇū)། དྷེཎུཡོ (dheṇuyo)། ཝདྷཱུ (vadhū)། ཝདྷུཡོ (vadhuyo) ལྟ་བུའོ། Yepassivaṇṇassa-. ཡ་ལ་ཨི་ཡིག་གི་སྒྲ་ལའོ། Pasaññassa ivaṇṇassa lopo hoti vā yakāre; ratyo ratyā ratyaṃ, pokkharañño pokkharañññā pokkharaññaṃ–-vātveva-rattiyo; passāti-kiṃ?Daddhiyo; ivaṇṇassāti-kiṃ? Dhenuyo vadhuyā; kैthaṃ; anuññāto ahaṃ matyāti?’ Ye passā’ti-yogavibhāgā. པཱ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨི་ཡིག་གི་སྒྲ་ཕྱིས་པར་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། རཏྱོ (ratyo)། རཏྱཱ (ratyā)། རཏྱཾ (ratyaṃ)། པོཀྑརཉྙོ (pokkharañño)། པོཀྑརཉྙཱ (pokkharaññā)། པོཀྑརཉྙཾ (pokkharaññaṃ)། ཡང་ནའི་སྒྲ་ལས་ནི། རཏྟིཡོ (rattiyo)། པཱ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དདྡྷིཡོ (daddhiyo)། ཨི་ཡིག་གི་སྒྲ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྷེནུཡོ (dhenuyo)། ཝདྷུཡཱ (vadhuyā)། ཇི་ལྟར་ན། ཨནུཉྙཱཏོ ཨཧཾ མཏྱཱ (anuññāto ahaṃ matyā) ཞེས་པ་ནི། ཡེ་པསྶཱ (ye passā) ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབྱེ་བ་ལས་སོ། Gasīnaṃ-. གྷ་དང་སི་རྣམས་ལའོ། Nāmasmā gasīnaṃ lopo hoti vijjhantarābhāve; bho purisa, ayaṃ daddhī. མིང་ལས་གཞན་པའི་གྷ་དང་སི་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བྷོ པུརིས (bho purisa)། ཨཡཾ དདྡྷཱི (ayaṃ daddhī) ལྟ་བུའོ། Asaṃkhyehi sabbāsaṃ-. གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ལས་ཐམས་ཅད་ལའོ། Avijjamānasaṅkhyehi parāsaṃ sabbāsaṃ vibhattīnaṃ lopohoti;va vā evaevaṃ. Etasmāyeva liṅgā [ ] asaṅkhyehi syāthuppattyanumīyate. གྲངས་མེད་པའི་སྒྲ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཝ (va)། ཝཱ (vā)། ཨེཝ (eva)། ཨེཝཾ (evaṃ)། རྟགས་འདི་ཉིད་ལས་གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ལས་རྣམ་དབྱེ་སྐྱེ་བར་རྗེས་སུ་དཔག་གོ། Ekatthatāyaṃ-. དོན་གཅིག་པ་ཉིད་ལ་ལའོ། Ekatthībhāve sabbāsaṃ vibhattīnaṃ lopo hoti bahulaṃ; puttīyati, rājapuriso, vāsiṭṭho–- kvavi na hoti bahulaṃ vidhānā; parantapo. Bhagandaro, parassapadaṃ, attanopadaṃ, gavampati, devānampiyatisso, antevāsī, janesuto, mamattaṃ, māmako. དོན་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཕྱིས་པར་མང་པོར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། པུཏྟཱིཡཏི (puttīyati)། རཱཛཔུརིསོ (rājapuriso)། ཝཱསིཊྛོ (vāsiṭṭho)། ལ་ལ་ལར་མང་པོའི་ཆོ་ག་ལས་མི་འབྱུང་སྟེ། པརནྟཔོ (parantapo)། བྷགནྡརོ (bhagandaro)། པརསྶཔདཾ (parassapadaṃ)། ཨཏྟནོཔདཾ (attanopadaṃ)། གཝམྤཏི (gavampati)། དེཝཱནམྤིཡཏིསྶོ (devānampiyatisso)། ཨནྟེཝཱསཱི (antevāsī)། ཛནེསུཏོ (janesuto)། མམཏྟཾ (mamattaṃ)། མཱམཀོ (māmako) ལྟ་བུའོ། Pubbasmāmādito-. སྔོན་མ་ལས་ཨམ་ལ་སོགས་པ་ལའོ། Amādekatthā pubbaṃ yadekatthaṃ tato parāsaṃ sabbāsaṃ vibhattīnaṃ lopo hoti; adhitthī–-idha na hoti bahulaṃ vidhānā, yathāpattiyā, yayathāparisāya; pubbasmāti-kiṃ?Gāmaṃ gato. ཨམ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་དོན་གཅིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨདྷིཏྠཱི (adhitthī)། འདིར་མང་པོའི་ཆོ་ག་ལས་མི་འབྱུང་སྟེ། ཡཐཱཔཏྟིཡཱ (yathāpattiyā)། ཡཐཱཔརིསཱཡ (yathāparisāya) ལྟ་བུའོ། སྔོན་མ་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཱམཾ གཏོ (gāmaṃ gato) ལྟ་བུའོ། Nātomapañcamiyā-. ཨ་ལས་མ་ཡིན་པ་ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པའོ། Amādekatthā pubbaṃ yadekatthamakārantaṃ tato parāsaṃ sabbāsaṃ vibhattīnaṃ lopo na hoti astu bhavatyapañcamyā; upakumbhaṃ, apañcamiyāti-kiṃ? Upakumbhā ānaya. ཨམ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་དོན་གཅིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཕྱིས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པའོ། དཔེར་ན། ཨུཔཀུམྦྷཾ (upakumbhaṃ)། ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨུཔཀུམྦྷཱ ཨཱནཡ (upakumbhā ānaya) ལྟ་བུའོ། Vā taniyāsattaminaṃ- གསུམ་པ་དང་བདུན་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་རོ། Amādekatthā pubbaṃ yadekatthamakārantaṃ tato parāsaṃ tatiyāsattaminaṃ vā aṃ hoti; upakumbhena kataṃ, upakumbhaṃ kataṃ, upakumbhe nidhehi, upakumbhaṃ nidhehi. ཨམ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་དོན་གཅིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་གསུམ་པ་དང་བདུན་པ་རྣམས་ལ་ཨཾ་དུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨུཔཀུམྦྷེན ཀཏཾ (upakumbhena kataṃ)། ཨུཔཀུམྦྷཾ ཀཏཾ (upakumbhaṃ kataṃ)། ཨུཔཀུམྦྷེ ནིདྷེཧི (upakumbhe nidhehi)། ཨུཔཀུམྦྷཾ ནིདྷེཧི (upakumbhaṃ nidhehi) ལྟ་བུའོ། Rājassi nāmhi-. རཱ་ཛ་ལ་སི་དང་ཎཱ་དག་ལའོ། Nāmhi rājassi vā hoti; sabbadattena rājinā; vātve varaññā. ནཱ་-ཡིག་གི་ཚེ་རཱ་ཛ་ལ་ཨི་ཡིག་ཏུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། ཐམས་ཅད་བྱིན་པའི་རྒྱལ་པོས་ (sabbadattena rājinā)། ཡང་ན་རཉྙཱ་ (raññā) ཞེས་པའོ། Sunaṃhisū-. སུ་དང་ཎཾ་དང་ཧི་རྣམས་ལའོ། Rājassa ū hoti vā sunaṃhisu; rājūsu rājesu, rājūnaṃ raññaṃ, rājūbhi rājebhi. སུ་དང་ཎཾ་དང་ཧི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་རཱ་ཛ་ལ་ཨཱུ་ཡིག་ཏུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། རཱ་ཛཱུ་སུ་ (rājūsu) དང་རཱ་ཇེ་སུ་ (rājesu)། རཱ་ཛཱུ་ཎཾ་ (rājūnaṃ) དང་རཉྙཾ་ (raññaṃ)། རཱ་ཛཱུ་བྷི་ (rājūbhi) དང་རཱ་ཇེ་བྷི་ (rājebhi) ཞེས་པའོ། Imassānitthiyaṃ ṭe-. མོ་མཚན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཨི་མའི་ཚབ་ཏུ་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Imasaddassānitthiyaṃ ṭe hoti vā sunaṃhisu; esu imesu, esaṃ imesaṃ, ehi imehi–-anitthiyanti-kiṃ? Imāsu, imāyaṃ, imāhi. མོ་མཚན་མ་ཡིན་པའི་ཨི་མ་སྒྲ་ལ་སུ་དང་ཎཾ་དང་ཧི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཡང་ན་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཨེ་སུ་ (esu) དང་ཨི་མེ་སུ་ (imesu)། ཨེ་སཾ་ (esaṃ) དང་ཨི་མེ་སཾ་ (imesaṃ)། ཨེ་ཧི་ (ehi) དང་ཨི་མེ་ཧི་ (imehi) ཞེས་པའོ། མོ་མཚན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨི་མཱ་སུ་ (imāsu)། ཨི་མཱ་ཡཾ་ (imāyaṃ)། ཨི་མཱ་ཧི་ (imāhi) ཞེས་པའོ། Nāmbhanimi-. ནཱ་-ཡིག་གི་ཚེ་ཨན་དང་ཨི་མིའོ། Imasaddassānitthiyaṃ nāmhi anैmi iccādesā honti; anena, iminā; anitthiyaṃtveva-imāya. མོ་མཚན་མ་ཡིན་པའི་ཨི་མ་སྒྲ་ལ་ནཱ་-ཡིག་གི་ཚེ་ཨན་དང་ཨི་མི་ཞེས་པའི་འགྱུར་བ་རྣམས་འབྱུང་ངོ། ཨ་ནེ་ནཱ་ (anena) དང་ཨི་མི་ནཱ་ (iminā) ཞེས་པའོ། མོ་མཚན་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་ལ་སྟེ། ཨི་མཱ་ཡཱ་ (imāya) ཞེས་པའོ། Sīmbhanapuṃsakassāyaṃ-. སི་-ཡིག་གི་ཚེ་མ་ནིང་མ་ཡིན་པ་ལ་ཨ་ཡཾ་དུ་འགྱུར་རོ། Imasaddassānapuṃsakassa ayaṃ hoti simhi; ayaṃ puriso, ayaṃ itthī; anapuṃsakassāti-kiṃ?Imaṃ. མ་ནིང་མ་ཡིན་པའི་ཨི་མ་སྒྲ་ལ་སི་-ཡིག་གི་ཚེ་ཨ་ཡཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ཨ་ཡཾ་པུ་རི་སོ་ (ayaṃ puriso)། ཨ་ཡཾ་ཨིཏྠཱི་ (ayaṃ itthī) ཞེས་པའོ། མ་ནིང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨི་མཾ་ (imaṃ) ཞེས་པའོ། Tyatetānaṃ tassa so- ཏྱ་དང་ཨེ་ཏ་དང་ཏ་རྣམས་ཀྱི་མ་ནིང་མ་ཡིན་པ་ལ་སོ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Tyatetānamanapuṃsakānaṃ tassa so hoti simhi; syo puriso, syā itthi; evaṃ so, sā, eso, esā –-anapuṃsaka ssetvैva-tyaṃ, taṃ, etaṃ. མ་ནིང་མ་ཡིན་པའི་ཏྱ་དང་ཨེ་ཏ་དང་ཏ་རྣམས་ལ་སི་-ཡིག་གི་ཚེ་སོ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། སྱོ་པུ་རི་སོ་ (syo puriso)། སྱཱ་ཨིཏྠཱི་ (syā itthi)། དེ་བཞིན་དུ་སོ་ (so)། སཱ་ (sā)། ཨེ་སོ་ (eso)། ཨེ་སཱ་ (esā) ཞེས་པའོ། མ་ནིང་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་ལ་སྟེ། ཏྱཾ་ (tyaṃ)། ཏཾ་ (taṃ)། ཨེ་ཏཾ་ (etaṃ) ཞེས་པའོ། Massāmussa-. ཨ་མུ་སྒྲའི་མ་ཡིག་ལ་སོ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Anapuṃsakassāmussa makārassa so hoti simhi; asu puriso, asu itthi. མ་ནིང་མ་ཡིན་པའི་ཨ་མུ་སྒྲའི་མ་ཡིག་ལ་སི་-ཡིག་གི་ཚེ་སོ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཨ་སུ་པུ་རི་སོ་ (asu puriso)། ཨ་སུ་ཨིཏྠཱི་ (asu itthi) ཞེས་པའོ། Ke vā-. ཡང་ན་ཀ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Amussa massa ke vā so hoti; asuko amuko, asukā amukā, asukaṃ amukaṃ, asukāni amukāni. ཨ་མུ་སྒྲའི་མ་ཡིག་ལ་ཡང་ན་ཀ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཨ་སུ་ཀོ་ (asuko) དང་ཨ་མུ་ཀོ་ (amuko)། ཨ་སུ་ཀཱ་ (asukā) དང་ཨ་མུ་ཀཱ་ (amukā)། ཨ་སུ་ཀཾ་ (asukaṃ) དང་ཨ་མུ་ཀཾ་ (amukaṃ)། ཨ་སུ་ཀཱ་ནི་ (asukāni) དང་ཨ་མུ་ཀཱ་ནི་ (amukāni) ཞེས་པའོ། Tatassa no sabbāsu-. རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཏ་སྒྲ་ལ་ན་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Tasaddassa tassa no vā hoti sabbāsuvibhattīsu; ne, te, nāyo, tāyo, naṃ, taṃ, nāni, tāni iccādi. ཏ་སྒྲ་ལ་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་ཡང་ན་ན་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ནེ་ (ne) དང་ཏེ་ (te)། ནཱ་ཡོ་ (nāyo) དང་ཏཱ་ཡོ་ (tāyo)། ནཾ་ (naṃ) དང་ཏཾ་ (taṃ)། ནཱ་ནི་ (nāni) དང་ཏཱ་ནི་ (tāni) ལ་སོགས་པའོ། Ṭa sasmāsmiṃssāyayassaṃssāsaṃmbhāmhisavimassa ca-. ས་དང་སྨཱ་དང་སྨིཾ་དང་སྶཱ་ཡ་དང་ཡསྶཾ་དང་སྶཱ་དང་སཾ་དང་མྦྷཱ་དང་མྷི་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཨི་མ་དང་ཏ་ལ་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Sādisvimassa tatassa ca ṭo vā hoti; assैmassa, asmā, imasmā, asmiṃ imasmiṃ,assāya imissāya, assaṃ imassaṃ, assā imissā, āsaṃ imāsaṃ, amhā imamhā, amhi imamhi; assa tassa, asmā tasmā, asmiṃ tasmiṃ, assāya tassāya, assaṃ tassaṃ, assā tassā, āsaṃ tāsaṃ, amhā tamhā, amhi tamhi. Ssāyādiggahaṇa mādesantare mā hotutī. ས་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་ཨི་མ་དང་ཏ་སྒྲ་ལ་ཡང་ན་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཨསྶ་ (assa) དང་ཨི་མསྶ་ (imassa)། ཨསྨཱ་ (asmā) དང་ཨི་མསྨཱ་ (imasmā)། ཨསྨིཾ་ (asmiṃ) དང་ཨི་མསྨིཾ་ (imasmiṃ)། ཨསྶཱ་ཡ་ (assāya) དང་ཨི་མིསྶཱ་ཡ་ (imissāya)། ཨསྶཾ་ (assaṃ) དང་ཨི་མསྶཾ་ (imassaṃ)། ཨསྶཱ་ (assā) དང་ཨི་མིསྶཱ་ (imissā)། ཨཱསཾ་ (āsaṃ) དང་ཨི་མཱསཾ་ (imāsaṃ)། ཨམྷཱ་ (amhā) དང་ཨི་མམྷཱ་ (imamhā)། ཨམྷི་ (amhi) དང་ཨི་མམྷི་ (imamhi)། ཨསྶ་ (assa) དང་ཏསྶ་ (tassa)། ཨསྨཱ་ (asmā) དང་ཏསྨཱ་ (tasmā)། ཨསྨིཾ་ (asmiṃ) དང་ཏསྨིཾ་ (tasmiṃ)། ཨསྶཱ་ཡ་ (assāya) དང་ཏསྶཱ་ཡ་ (tassāya)། ཨསྶཾ་ (assaṃ) དང་ཏསྶཾ་ (tassaṃ)། ཨསྶཱ་ (assā) དང་ཏསྶཱ་ (tassā)། ཨཱསཾ་ (āsaṃ) དང་ཏཱསཾ་ (tāsaṃ)། ཨམྷཱ་ (amhā) དང་ཏམྷཱ་ (tamhā)། ཨམྷི་ (amhi) དང་ཏམྷི་ (tamhi) ཞེས་པའོ། སྶཱ་ཡ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ནི་འགྱུར་བ་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། Ṭā sissisismā-. ཨི་སི་སྒྲ་ལས་སི་-ཡིག་ལ་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Isismā sissa ṭe vā hoti;’ yonajja vinaye kaṅkhaṃ atthadhammavidū ise’ vātveva-isi. ཨི་སི་སྒྲ་ལས་སི་-ཡིག་ལ་ཡང་ན་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། 'ཡོ་ནཛྫ་ བི་ན་ཡེ་ ཀངྑཾ་ ཨཏྠ་དྷམྨ་བི་དཱུ་ ཨི་སེ་' (yonajja vinaye kaṅkhaṃ atthadhammavidū ise) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཡང་ན་ནི་ཨི་སི་ (isi) ཞེས་པའོ། Dutiyassa yossa-. རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པའི་ཡོ་-ཡིག་ལའོ། Isismā parassa duyāyossa ṭe vā hoti;’ samaṇe brāhmaṇe vande sampannacaraṇe ise’ vātveva-isayo passa; dutiyassāti-kiṃ?Isayo tiṭṭhanti. ཨི་སི་སྒྲ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པའི་ཡོ་-ཡིག་ལ་ཡང་ན་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། 'ས་མ་ཎེ་ བྲཱཧྨ་ཎེ་ བན་དེ་ སམ་པན་ན་ཙ་ར་ཎེ་ ཨི་སེ་' (samaṇe brāhmaṇe vande sampannacaraṇe ise) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཡང་ན་ནི་ཨི་ས་ཡོ་ པསྶ་ (isayo passa) ཞེས་པའོ། རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨི་ས་ཡོ་ ཏིཊྛནྟི་ (isayo tiṭṭhanti) ཞེས་པའོ། Ekaccādigato-. ཨེ་ཀཙྩ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། Akārantehi ekaccādīhi yonaṃ ṭe hoti; ekacce tiṭṭhanti, ekacce passa–-atoti-kiṃ? Ekaccāyo; evaṃ esasa paṭhama. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་གྱི་ཨེ་ཀཙྩ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོ་-ཡིག་རྣམས་ལ་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཨེ་ཀཙྩེ་ ཏིཊྛནྟི་ (ekacce tiṭṭhanti)། ཨེ་ཀཙྩེ་ པསྶ་ (ekacce passa) ཞེས་པའོ། ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨེ་ཀཙྩཱ་ཡོ་ (ekaccāyo) ཞེས་པའོ། དེ་བཞིན་དུ་ཨེ་ས་དང་པ་ཋ་མ་རྣམས་ལའོ། Na nissa ṭā-. ནི་-ཡིག་ལ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ། Ekaccādīhi parassa nissa ṭā na hoti; ekaccāni. ཨེ་ཀཙྩ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་ནི་-ཡིག་ལ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ། ཨེ་ཀཙྩཱ་ནི་ (ekaccāni) ཞེས་པའོ། Sabbādīhi parassa nissa ṭā na hoti; sabbāni. སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་ནི་-ཡིག་ལ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ། སབྦཱ་ནི་ (sabbāni) ཞེས་པའོ། Yeyānameṭa-. ཡོ་-ཡིག་རྣམས་ལ་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Akārantehi sabbādīhi yonameṭa hoti; sabbe tiṭṭhanti sabbe passa; atotveva-sabbāyo. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་གྱི་སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོ་-ཡིག་རྣམས་ལ་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། སབྦེ་ ཏིཊྛནྟི་ (sabbe tiṭṭhanti)། སབྦེ་ པསྶ་ (sabbe passa) ཞེས་པའོ། ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ཁོ་ན་ལ་སྟེ། སབྦཱ་ཡོ་ (sabbāyo) ཞེས་པའོ། Nāññañca nāmappadhānā-. མིང་དང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ལས་གཞན་པ་ལ་མི་འགྱུར་རོ། Nāmabhutehi appadhānehi ca sabbādīhi yaṃ vuttaṃ yaṃ caññaṃ sabbādikāriyantaṃ na hoti; te sabbā, te piyasabbā, te ati sabbā. མིང་དུ་གྱུར་པ་དང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་གང་བཤད་པ་དང་གཞན་པའི་སབྦ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་རྣམས་མི་འབྱུང་ངོ། ཏེ་ སབྦཱ་ (te sabbā)། ཏེ་ པི་ཡ་སབྦཱ་ (te piyasabbā)། ཏེ་ ཨ་ཏི་ སབྦཱ་ (te atisabbā) ཞེས་པའོ། Tatiyatthayoge-. བྱེད་པའི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་ལའོ། Tatiyatthena yoge sabbādīhi yaṃ vuttaṃ yaṃ caññaṃ sabbādi kāriyantaṃ na hoti; māsenapubbānaṃ māsapubbānaṃ. བྱེད་པའི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་གང་བཤད་པ་དང་གཞན་པའི་སབྦ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་རྣམས་མི་འབྱུང་ངོ། མཱ་སེ་ན་པུབྦཱ་ཎཾ་ (māsenapubbānaṃ) སྟེ་མཱ་ས་པུབྦཱ་ཎཾ་ (māsapubbānaṃ) ཞེས་པའོ། Catthasamāse-. ཙ་-ཡིག་གི་དོན་གྱི་བསྡུ་བ་ལའོ། Catthasamāsavisaye sabbādīhi yaṃ vuttaṃ yaṃ caññaṃ sabbādi kāriyantaṃ na hoti; dakkhiṇuttarapubbānaṃ–-samāseti-kiṃ?Amusañca tesañca dehi. ཙ་-ཡིག་གི་དོན་གྱི་བསྡུ་བའི་ཡུལ་ལ་སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་གང་བཤད་པ་དང་གཞན་པའི་སབྦ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་རྣམས་མི་འབྱུང་ངོ། དཀྑི་ཎུཏྟ་ར་པུབྦཱ་ཎཾ་ (dakkhiṇuttarapubbānaṃ) ཞེས་པའོ། བསྡུ་བ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨ་མུ་སཉྩ་ ཏེ་སཉྩ་ དེ་ཧི་ (amusañca tesañca dehi) ཞེས་པའོ། Veṭa-. ཡང་ན་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Catthasamāsavisaye sabbādīhi yasseṭa vutto tassa vā hoti; pubbuttare, pubbuttarā. ཙ་-ཡིག་གི་དོན་གྱི་བསྡུ་བའི་ཡུལ་ལ་སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་གང་ལ་ཨེ་ཡིག་བཤད་པ་དེ་ལ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། པུབྦུཏྟ་རེ་ (pubbuttare) དང་པུབྦུཏྟ་རཱ་ (pubbuttarā) ཞེས་པའོ། Pubbādīhi jahi- པུབྦ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་ལས་སོ། Etehi pubbādīhi chahi savisaye eṭa vā hoti?Pubbe pubbā, pare parā, apare aparā,dakkhiṇe dakkhiṇā, uttare uttarā, adhare adharā–-chahīti-kiṃ?Ye.[ ] འདི་དག་པུབྦ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་ལས་རང་གི་ཡུལ་ལ་ཡང་ན་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། པུབྦེ་ (pubbe) དང་པུབྦཱ་ (pubbā)། པ་རེ་ (pare) དང་པ་རཱ་ (parā)། ཨ་པ་རེ་ (apare) དང་ཨ་པ་རཱ་ (aparā)། དཀྑི་ཎེ་ (dakkhiṇe) དང་དཀྑི་ཎཱ་ (dakkhiṇā)། ཨུཏྟ་རེ་ (uttare) དང་ཨུཏྟ་རཱ་ (uttarā)། ཨ་དྷ་རེ་ (adhare) དང་ཨ་དྷ་རཱ་ (adharā) ཞེས་པའོ། དྲུག་ཅེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡེ་ (ye) ཞེས་པའོ། Manādīhi smiṃsaṃnāsmānaṃ sisoosāsā-. མ་ན་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨིཾ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སི་དང་སོ་དང་ཨོ་དང་སཱ་དང་སཱ་ཡིག་ཏུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། Manādīhi samīmādīnaṃ sisoosāsā vā honti yathākkaṃ; manasi manasmiṃ, manaso manassa, mano manaṃ, manasā manena, manasā manasmā–-kathaṃ? Putto jāto avetaso, hitvā yāti sumedhaso; suddhuttaravāsasā, hemakapakpaṇavāsaseti-sakatthe ṇantā. མ་ན་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨིཾ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སི་དང་སོ་དང་ཨོ་དང་སཱ་དང་སཱ་ཡིག་ཏུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། མ་ན་སི་ (manasi) དང་མ་ནསྨིཾ་ (manasmiṃ)། མ་ན་སོ་ (manaso) དང་མ་ནསྶ་ (manassa)། མ་ནོ་ (mano) དང་མ་ནཾ་ (manaṃ)། མ་ན་སཱ་ (manasā) དང་མ་ནེ་ནཱ་ (manena)། མ་ན་སཱ་ (manasā) དང་མ་ནསྨཱ་ (manasmā) ཞེས་པའོ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། 'པུཏྟོ་ ཛཱ་ཏོ་ ཨ་བེ་ཏ་སོ་ (putto jāto avetaso)། ཧི་ཏྭཱ་ ཡཱ་ཏི་ སུ་མེ་དྷ་སོ་ (hitvā yāti sumedhaso)། སུདྡྷུཏྟ་ར་བཱ་ས་སཱ་ (suddhuttaravāsasā)། ཧེ་མ་ཀ་པཀྤ་ཎ་བཱ་ས་སཱ་ (hemakapakpaṇavāsasā)' ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རང་གི་དོན་ལ་ཎ་-མཐའ་ཅན་རྣམས་སོ། Mana tama tapa teja sira ura vaca oja raja yasa paya མ་ན། ཏ་མ། ཏ་པ། ཏེ་ཛ། སི་ར། ཨུ་ར། བ་ཙ། ཨོ་ཛ། ར་ཛ། ཡ་ས། པ་ཡ། Saravayayāyavāsacetā jalāsayākkhayalohapaṭamanesu-(). ས་ར། བ་ཡ། ཡཱ་ཡ། བཱ་ས། ཅེ་ཏ། ཛ་ལཱ་ས་ཡ། ཨཀྑ་ཡ། ལོ་ཧ། པ་ཊ། མ་ན་རྣམས་ལའོ། Sato sabbhe-. སན་ཏ་སྒྲ་ལ་བྷ་-ཡིག་གི་ཚེ་སབྦ་དུ་འགྱུར་རོ། Santasaddassa saba bhavati bhakāre; sabbhi. སན་ཏ་སྒྲ་ལ་བྷ་-ཡིག་གི་ཚེ་སབྦ་དུ་འགྱུར་རོ། སབྦྷི་ (sabbhi) ཞེས་པའོ། Bhavato vā honto gayonāse-. བྷ་བན་ཏ་སྒྲ་ལ་གྷ་དང་ཡོ་དང་ནཱ་དང་ས་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཡང་ན་བྷོན་ཏ་རུ་འགྱུར་རོ། Bhavantasaddassa bhontādeso vā hoti gayonāse; bhonta, bhavaṃ, bhonto, bhavanto, bhotā, bhavatā, bhoto, bhavato–-bho iti-āmantaṇe nipāto’kutonu āgacchatha bho tayo janā’evaṃ bhanteti-bhaddeti-saddantarena siddhaṃ;bhaddanta iti-dassa dvibhāvena. བྷ་བན་ཏ་སྒྲ་ལ་གྷ་དང་ཡོ་དང་ནཱ་དང་ས་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཡང་ན་བྷོན་ཏ་ཞེས་པའི་འགྱུར་བ་འབྱུང་ངོ། བྷོན་ཏ་ (bhonta) དང་བྷ་བཾ་ (bhavaṃ)། བྷོན་ཏོ་ (bhonto) དང་བྷ་བན་ཏོ་ (bhavanto)། བྷོ་ཏཱ་ (bhotā) དང་བྷ་བ་ཏཱ་ (bhavatā)། བྷོ་ཏོ་ (bhoto) དང་བྷ་བ་ཏོ་ (bhavato) ཞེས་པའོ། བྷོ་ (bho) ཞེས་པ་ནི་བོས་པའི་ཚིག་གི་ཕྲད་དེ། 'ཀུ་ཏོ་ནུ་ ཨཱ་གཙྪ་ཐ་ བྷོ་ ཏ་ཡོ་ ཛ་ནཱ་' (kutonu āgacchatha bho tayo janā) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། དེ་བཞིན་དུ་བྷན་ཏེ་ (bhante) དང་བྷདྡེ་ (bhadde) ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་གཞན་གྱིས་གྲུབ་པའོ། བྷདྡན་ཏ་ (bhaddanta) ཞེས་པ་ནི་ད་ཡིག་ཉིས་བརྩེགས་སུ་བྱས་པས་སོ། Sissāggito ni-. ཨགྒི་སྒྲ་ལས་སི་-ཡིག་ལ་ཡང་ན་ནི་-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Aggismā sissa ni hoti vā; agginī,aggi. ཨགྒི་སྒྲ་ལས་སི་-ཡིག་ལ་ཡང་ན་ནི་-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཨགྒི་ནཱི་ (agginī) དང་ཨགྒི་ (aggi) ཞེས་པའོ། Ntassaṃ-. ནྟ་-རྐྱེན་ལ་ཨཾ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Simhi ntappaccayassa aṃ hoti vā; gacchaṃ, gacchanto. སི་-ཡིག་གི་ཚེ་ནྟ་-རྐྱེན་ལ་ཡང་ན་ཨཾ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། གཙྪཾ་ (gacchaṃ) དང་གཙྪནྟོ་ (gacchanto) ཞེས་པའོ། Bhuto-. བྷཱུ་-བྱ་བའི་ཚིག་གི་དབྱིངས་ལས་སོ། Bhudhātuto ntassa aṃ hoti simhi niccaṃ punabbidhānā; bhavaṃ. བྷཱུ་-བྱ་བའི་ཚིག་གི་དབྱིངས་ལས་ནྟ་-རྐྱེན་ལ་སི་-ཡིག་གི་ཚེ་ཡང་བསྐྱར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་ཨཾ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། བྷ་བཾ་ (bhavaṃ) ཞེས་པའོ། Mahantarahattānaṃ ṭā vā-. མ་ཧན་ཏ་དང་ཨ་ར་ཧན་ཏ་རྣམས་ལ་ཡང་ན་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Simhi mahantārahantānaṃ ntassa ṭā vā hoti; mahā, mahaṃ, arahā, arahaṃ. སི་-ཡིག་གི་ཚེ་མ་ཧན་ཏ་དང་ཨ་ར་ཧན་ཏ་རྣམས་ཀྱི་ནྟ་-ཡིག་ལ་ཡང་ན་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། མ་ཧཱ་ (mahā) དང་མ་ཧཾ་ (mahaṃ)། ཨ་ར་ཧཱ་ (arahā) དང་ཨ་ར་ཧཾ་ (arahaṃ) ཞེས་པའོ། Ntussa-. ནྟུ་-ཡིག་ལའོ། Simhi ntussaṭā hoti; guṇavā. སི་-ཡིག་གི་ཚེ་ནྟུ་-ཡིག་ལ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། གུ་ཎ་བཱ་ (guṇavā) ཞེས་པའོ། Aṃṅaṃ napuṃsake-. མ་ནིང་ལ་ཨཾ་དང་ཨཾ་དུ་འགྱུར་རོ། Ntussa aṃṅaṃ honti simhi napuṃsake; guṇavaṃ kulaṃ, guṇañca ntaṃ kulaṃ–-napuṃsaketi kiṃ? Sīlavā bhikkhu. མ་ནིང་ལ་སི་-ཡིག་གི་ཚེ་ནྟུ་-ཡིག་ལ་ཨཾ་དང་ཨཾ་དུ་འགྱུར་རོ། གུ་ཎ་བཾ་ ཀུ་ལཾ་ (guṇavaṃ kulaṃ)། གུ་ཎཉྩ་ ནྟཾ་ ཀུ་ལཾ་ (guṇañca ntaṃ kulaṃ) ཞེས་པའོ། མ་ནིང་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སཱི་ལ་བཱ་ བྷིཀྑུ་ (sīlavā bhikkhu) ཞེས་པའོ། Himavato vā o-. ཧི་མ་ཝནྟུ་སྒྲ་ལས་ཨོ་རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ། Himavato simhi ntussa o vā hoti; himavanto, himavā. ཧི་མ་ཝནྟུ་སྒྲ་ལས་སི་རྣམ་དབྱེ་ལ་ནྟུ་ཡིག་གི་ཨོ་རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། ཧི་མ་ཝནྟོ། ཧི་མ་ཝཱ། Rājādiyuvāditvā -. རཱ་ཛཱ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། Rājādīhi yayuvādīhi ca sissa ā hoti; rājā, yayuvā–-rāja brahma sakha atta ātuma. རཱ་ཛཱ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སི་རྣམ་དབྱེ་ལ་ཨཱ་རུ་འགྱུར་ཏེ། རཱ་ཛཱ། ཡུ་ཝཱ། རཱ་ཛ། བྲཧྨ། སཁ། ཨཏྟ། ཨཱཏུམ། Dhammo vāññatthe-(). དྷམྨ་སྒྲ་ལས་གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཡང་ནའོ། Daḷhadhammā; (daḷhadhammo) asmā. དལྷ་དྷམྨཱ། (དལྷ་དྷམྨོ) འདི་ལས་སོ། Imo bhāve-(). བྷཱ་ཝ་ལ་ཨི་མའོ། Aṇimā, laghimā–-yuva sā suvā maghava puma vattaha. ཨ་ཎི་མཱ། ལ་གྷི་མཱ། ཡུ་ཝ། སཱ། སུ་ཝཱ། མ་གྷ་ཝཱ། པུ་མ། ཝཏྟ་ཧ། Vāmbhānaddha -. ཝཾ་རྣམ་དབྱེ་ལ་ཡང་ནའོ། Rājādīnaṃ yuvādīnaṃ cānaṅi hoti vāmhi; [ ] rājānaṃ, rājaṃ, yuvānaṃ, yuvaṃ. རཱ་ཛཱ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཝཾ་རྣམ་དབྱེ་ལ་ཨ་ནངྒ་འགྱུར་བ་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། རཱ་ཛཱ་ནཾ། རཱ་ཛཾ། ཡུ་ཝཱ་ནཾ། ཡུ་ཝཾ། Yonamāno-. ཡོ་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ནོ་རུ་འགྱུར་བའོ། Rājādīhi yuvādīhi ca yonamāno vā hoti; rājāno, yuvāno–-vātveva-rājā,rāje, yuvā, yuve. རཱ་ཛཱ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོ་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ནོ་རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། རཱ་ཛཱ་ནོ། ཡུ་ཝཱ་ནོ། ཡང་ན་ནི། རཱ་ཛཱ། རཱ་ཛེ། ཡུ་ཝཱ། ཡུ་ཝེ། Āyo no ca sakhā-. སཁཱ་སྒྲ་ལས་ཨཱ་ཡོ་དང་ནོ་ཡང་ནའོ། Sakhato yonamāyono honti vā āno ca; sakhāyo, sakhino, sakhāno?Vātveva-sakhā, sakhe. སཁཱ་སྒྲ་ལས་ཡོ་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ཡོ་དང་ནོ་དང་ཨཱ་ནོ་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། སཁཱ་ཡོ། སཁི་ནོ། སཁཱ་ནོ། ཡང་ན་ནི། སཁཱ། སཁེ། Ṭe smino-. སྨིན་རྣམ་དབྱེ་ལ་ཊེ་རུ་འགྱུར་བའོ། Sakhato smino ṭe hoti; sakhe niccattho’yamārambho. སཁཱ་སྒྲ་ལས་སྨིན་རྣམ་དབྱེ་ལ་ཊེ་རུ་འགྱུར་ཏེ། སཁེ། འདི་ནི་རྟག་པའི་དོན་དུ་བརྩམས་པའོ། Nonāsesvi-. ནོ་དང་ནཱ་དང་ས་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཨི་རུ་འགྱུར་བའོ། Sakhassa i hoti nonāsesu; sakhino, sakhinā, sakhissa. སཁཱ་སྒྲ་ལ་ནོ་དང་ནཱ་དང་ས་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཨི་རུ་འགྱུར་ཏེ། སཁི་ནོ། སཁི་ནཱ། སཁི་ས྄ས། Smānaṃsu vā-. སྨཱ་དང་ནཾ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ། Sakhassa vā i hotī smānaṃsu; sakhismā, sakhasmā, sakhīnaṃ, sakhānaṃ. སཁཱ་སྒྲ་ལ་སྨཱ་དང་ནཾ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཨི་རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། སཁིསྨཱ། སཁསྨཱ། སཁཱི་ནཾ། སཁཱ་ནཾ། Yosvaṃhisu cāraṅi-. ཡོ་དང་སུ་དང་ཝཾ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཨཱ་རངྒ་ཡང་ནའོ། Sakhassa vā āraṅi hoti yosvaṃhisusmānaṃsu ca; sakhāro sakhāyo, sakhāresu, sakhesu,sakhāraṃ, sakhaṃ, sakhārehi, sakhehi, sakhārā, sakhārasmā, sakhārānaṃ, sakhānaṃ. སཁཱ་སྒྲ་ལ་ཡོ་དང་སུ་དང་ཝཾ་དང་ཧི་དང་སྨཱ་དང་ནཾ་རྣམས་ལ་ཨཱ་རངྒ་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། སཁཱ་རོ། སཁཱ་ཡོ། སཁཱ་རེསུ། སཁེསུ། སཁཱ་རཾ། སཁཾ། སཁཱ་རེཧི། སཁེཧི། སཁཱ་རཱ། སཁཱ་རསྨཱ། སཁཱ་རཱ་ནཾ། སཁཱ་ནཾ། Latupitādinamase-. ལ་ཏུ་བྱིངས་མཐའ་དང་པི་ཏཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་རངྒ་འགྱུར་བ་ས་རྣམ་དབྱེ་ལས་གཞན་ལའོ། Latuppaccayantānaṃ pitādīnaṃ cāraṅi bhoti sato’ññatra; kattāro, pitaro, kattāraṃ, pitaraṃ, kattārā, pitarā, kattari, pitari–-aseti-kiṃ?Kattuno, pituno. ལ་ཏུ་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་དང་པི་ཏཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་རྣམ་དབྱེ་ལས་གཞན་ལ་ཨཱ་རངྒ་འགྱུར་ཏེ། ཀཏྟཱ་རོ། པི་ཏ་རོ། ཀཏྟཱ་རཾ། པི་ཏ་རཾ། ཀཏྟཱ་རཱ། པི་ཏ་རཱ། ཀཏྟ་རི། པི་ཏ་རི། ས་རྣམ་དབྱེ་ལས་གཞན་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀཏྟུ་ནོ། པི་ཏུ་ནོ། Namhi vā-. ནཾ་རྣམ་དབྱེ་ལ་ཡང་ནའོ། Namhi latupitādīnamāraṅi vā hoti; kattārānaṃ, kattunaṃ, pitarānaṃ, pitunnaṃ. ནཾ་རྣམ་དབྱེ་ལ་ལ་ཏུ་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་དང་པི་ཏཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་རངྒ་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། ཀཏྟཱ་རཱ་ནཾ། ཀཏྟུ་ནཾ། པི་ཏ་རཱ་ནཾ། པི་ཏུནྣཾ། Ā-1 ཨཱ། . Namhi latupitādīnamā vā hoti; kattānaṃ, kattūnaṃ, pitānaṃ, pitunnaṃ. ནཾ་རྣམ་དབྱེ་ལ་ལ་ཏུ་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་དང་པི་ཏཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། ཀཏྟཱ་ནཾ། ཀཏྟཱུ་ནཾ། པི་ཏཱ་ནཾ། པི་ཏུནྣཾ། Salopo-. ས་རྣམ་དབྱེ་ཕྱིས་པའོ། Latupitādīhi sassa lopo vā hoti; kattu, kattuno, sakamandhātu, sakamandhātuno, pitu, pituno. ལ་ཏུ་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་དང་པི་ཏཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ས་རྣམ་དབྱེ་ཕྱིས་པ་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། ཀཏྟུ། ཀཏྟུ་ནོ། ས་ཀ་མནྡྷཱ་ཏུ། ས་ཀ་མནྡྷཱ་ཏུ་ནོ། པི་ཏུ། པི་ཏུ་ནོ། Suhisvāraṅi-. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཨཱ་རངྒ་ཡང་ནའོ། Suhisu latupitādīnamaraṅi vā hoti; kattāresu, kattusu, pitaresu, pitusu, kattārehi, kattuhi, pitarehi, pituhi. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ལ་ཏུ་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་དང་པི་ཏཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་རངྒ་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། ཀཏྟཱ་རེསུ། ཀཏྟུསུ། པི་ཏ་རེསུ། པི་ཏུསུ། ཀཏྟཱ་རེཧི། ཀཏྟུཧི། པི་ཏ་རེཧི། པི་ཏུ་ཧི། Najjāyosvāma-. ན་དཱི་སྒྲ་ལས་ཡོ་རྣམ་དབྱེ་ལ་ཨཱ་མ་ཡང་ནའོ། Yosu nadīsaddassa āmi vā hoti; najjāyo, nadiyo. ཡོ་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་ན་དཱི་སྒྲ་ལས་ཨཱ་མ་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། ནཛྫཱ་ཡོ། ན་དི་ཡོ། Ṭi katimhā-. ཀ་ཏི་སྒྲ་ལས་ཊི་རུ་འགྱུར་བའོ། Katimhā yonaṃ ṭi hoti; kati tiṭṭhanti, kati passa. ཀ་ཏི་སྒྲ་ལས་ཡོ་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་ཊི་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཏི་ཏིཊྛནྟི། ཀ་ཏི་པས྄ས། Ṭa pañcādihi cuddasahi-. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་རྣམས་ལས་ཊའོ། Pañcādīhi cuddasahi saṃkhyāhi yonaṃ ṭo hoti; pañca pañca, evaṃ yāva aṭṭhārasā–-pañcādīhīki-kiṃ? Dve tayo cattāro; cuddasabhīti-kiṃ? Dvevīsatiyo. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞིའི་གྲངས་རྣམས་ལས་ཡོ་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་ཊ་རུ་འགྱུར་ཏེ། པཉྩ། པཉྩ། དེ་བཞིན་དུ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུའོ། ལྔ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྭེ། ཏ་ཡོ། ཙཏྟཱ་རོ། བཅུ་བཞི་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྭེ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡོ། Ubhagohi ṭo-. ཨུ་བྷོ་དང་གོ་རྣམས་ལས་ཊའོ། Ubhagohi yonaṃ ṭo hoti; ubho, ubho, gāvo, gāvo–-kathaṃ? Imekarattiṃ ubhayo vasāmāti- ṭomhi yakārāgamo. ཨུ་བྷོ་དང་གོ་རྣམས་ལས་ཡོ་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་ཊ་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཨུ་བྷོ། ཨུ་བྷོ། གཱ་ཝོ། གཱ་ཝོ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཨི་མེ་ཀ་རཏྟིཾ་ཨུ་བྷ་ཡོ་ཝ་སཱ་མཱ་ཞེས་པ་ལ། ཊ་ལ་ཡ་ཡིག་གི་ཕྲད་འབྱུང་བའོ། Āraṅismā-. ཨཱ་རངྒ་འགྱུར་བ་ལས་སོ། Āraṅādesato paresaṃ yonaṃ ṭo hoti; sakhāro, kattāro, pataro. ཨཱ་རངྒ་འགྱུར་བ་ལས་གཞན་པའི་ཡོ་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་ཊ་རུ་འགྱུར་ཏེ། སཁཱ་རོ། ཀཏྟཱ་རོ། པི་ཏ་རོ། Ṭoṭe vā-. ཊ་དང་ཊེ་ཡང་ནའོ། Āraṅādesamhā yonaṃ ṭoṭe vā honti yathākkamaṃ; sakhāro, sakhāre, sakhāro–-ṭoggahaṇaṃ lāghavatthaṃ. ཨཱ་རངྒ་འགྱུར་བ་ལས་ཡོ་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ཊ་དང་ཊེ་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། སཁཱ་རོ། སཁཱ་རེ། སཁཱ་རོ། ཊ་བཟུང་བ་ནི་ཡང་བའི་དོན་དུའོ། Ṭā nāsmānaṃ-. ནཱ་དང་སྨཱ་རྣམས་ལ་ཊཱའོ། Āraṅādesamhā nāsmānaṃ ṭā hoti; kattārā, kattārā, kvaci vā hoti bahakulādhikārā; etādisā sakhārasmā ཨཱ་རངྒ་འགྱུར་བ་ལས་ནཱ་དང་སྨཱ་རྣམས་ལ་ཊཱ་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཀཏྟཱ་རཱ། ཀཏྟཱ་རཱ། སྐབས་ལ་ལར་མང་པོའི་དབང་གིས་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟ་བུ་ནི་སཁཱ་རསྨཱའོ། Ṭi smino-. སྨིན་རྣམ་དབྱེ་ལ་ཊིའོ། Āraṅādesamhā smino ṭi hoti; kattari, pitari. ཨཱ་རངྒ་འགྱུར་བ་ལས་སྨིན་རྣམ་དབྱེ་ལ་ཊི་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཀཏྟ་རི། པི་ཏ་རི། Divādito-. དི་ཝུ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། Divādīhi nāmehi smino ṭi hoti; divi, bhuvi–-niccaṃ vakārāgamo. དི་ཝུ་ལ་སོགས་པའི་མིང་རྣམས་ལས་སྨིན་རྣམ་དབྱེ་ལ་ཊི་རུ་འགྱུར་ཏེ། དི་ཝི། བྷུ་ཝི། རྟག་ཏུ་ཝ་ཡིག་གི་ཕྲད་འབྱུང་བའོ། Rassāraṅi-. ཨཱ་རངྒ་ལ་ཐུང་ངུའོ། Smimhi āro rasso hoti; kattari, nattari. སྨིན་རྣམ་དབྱེ་ལ་ཨཱ་རོ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། ཀཏྟ་རི། ནཏྟ་རི། Pitādīnamanattvādīnaṃ-. ནཏྟཱུ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་པི་ཏཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། Nattvādivajjitānaṃ pitādīnamāro rasso hoti sabbāsu vibhattisu; pitaro, pitaraṃ–-anattvādīnanti kiṃ? Nattāro. ནཏྟཱུ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་པའི་པི་ཏཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་རོ་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། པི་ཏ་རོ། པི་ཏ་རཾ། ནཏྟཱུ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནཏྟཱ་རོ། Yuvādīnaṃ suhisvānaṅi-. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་ནངྒའོ། Suhisu yuvādīnaṃ ānaṅi hoti; yayuvānesu, yuvānehi. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་ནངྒ་འགྱུར་ཏེ། ཡུ་ཝཱ་ནེསུ། ཡུ་ཝཱ་ནེཧི། Nonānesvā-. ནོ་དང་ནཱ་དང་ཨེ་རྣམས་ལ་ཨཱའོ། Esu yuvādīnamā hoti; yuvāno, yuvānā, yuvāne. འདི་རྣམས་ལ་ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཡུ་ཝཱ་ནོ། ཡུ་ཝཱ་ནཱ། ཡུ་ཝཱ་ནེ། Smāsminnaṃ nāne-. སྨཱ་དང་སྨིན་རྣམས་ལ་ནཱ་དང་ཨེའོ། Yuvādīhiṃ smāsminnaṃ nāne honti yathākkamaṃ; yuvānā, yuvāne. ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨཱ་དང་སྨིན་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ནཱ་དང་ཨེ་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཡུ་ཝཱ་ནཱ། ཡུ་ཝཱ་ནེ། Yonaṃ none vā-. ཡོ་རྣམས་ལ་ནོ་དང་ནེ་དག་ལ་ལར་འགྱུར་རོ།། Yuvādīhi yonaṃ none vā honti yathākkamiṃ; yuvāno yuvāne–-vāti-kiṃ?Yuve passa;noggahaṇaṃ lāghavatthaṃ. ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ནོ་དང་ནེ་དག་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། ཡུ་ཝཱ་ནོ། ཡུ་ཝཱ་ནེ། །‘ལ་ལར་’ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཡུ་ཝེ་ལ་ལྟོས། ནོ་བཟུང་བ་ནི་ཡང་བའི་དོན་དུ་འོ།། Ito’ññatthe pume-. ཨི་མཐའ་ལས་གཞན་གྱི་དོན་ལ་སྐྱེས་པ་ལ།། Aññapadatthe vattamānā ikārantato nāmasmā yonaṃ none vā honti yathākkamaṃ pulliṅge, tomaraṃkusa pāṇino, tomaraṃkusapāṇine, vātveva-tomaraṃkusapāṇayo; aññattheti-kiṃ?Pāṇayo. སྐྱེས་པའི་རྟགས་ལ་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཨི་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ནོ་དང་ནེ་དག་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། ཏོ་མ་རངྐུ་ས་པཱ་ཎི་ནོ། ཏོ་མ་རངྐུ་ས་པཱ་ཎི་ནེ། །‘ལ་ལར་’ཞེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན། ཏོ་མ་རངྐུ་ས་པཱ་ཎ་ཡོ། །‘གཞན་གྱི་དོན་ལ་’ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། པཱ་ཎ་ཡོ།། Ne smino kvavi-. སྨི་ལ་ནེ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ།། Aññapadatthe vattamānā ikārantato nāmasmā smino ne hoti vā kvaci;’ kataññumhi ca posamhi sīlavante ariyavuttine’ vātveva-ariyavuttimhi; pumetveva-ariyayavuttiyā. གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཨི་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་སྨི་ལ་ནེ་ལ་ལར་སྐབས་ཤས་སུ་འགྱུར་རོ། །‘ཀ་ཏཉྙུམྷི་ཅ་པོ་སམྷི་སཱི་ལ་ཝན་提ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟི་ནེ་’ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །‘ལ་ལར་’ཞེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟིམྷི། །‘སྐྱེས་པ་ལ་’ཞེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན། ཨ་རི་ཡ་ཡ་ཝུཏྟི་ཡཱ།། Pumā-. པུ་མ་ལས་སོ།། Pumasaddato smino yaṃ vuttaṃ taṃ vā hoti; pumānepume. པུ་མ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་སྨི་ལ་གང་བཤད་པ་དེ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། པུ་མཱ་ནེ། པུ་མེ།། Nāmhi-. ནཱ་ལ་འོ།། Pumassa nāmhi yaṃ vuttaṃ taṃ vā hoti; pumānā pumena. པུ་མ་ལ་ནཱ་ལ་གང་བཤད་པ་དེ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། པུ་མཱ་ནཱ། པུ་མེ་ན།། Sumhā ca-. སུ་ལ་ཡང་ངོ་།། Pumassa sumhi yaṃ vuttaṃ taṃ ā ca vā hoti; pumānesu, pumesu, pumāsu. པུ་མ་ལ་སུ་ལ་གང་བཤད་པ་དེ་དང་ཨཱ་དག་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། པུ་མཱ་ནེ་སུ། པུ་མེ་སུ། པུ་མཱ་སུ།། Gassaṃ-. གཱ་ལ་ཨཾ་ངོ་།། Pumasaddato gassa aṃ vā hoti; bho pumaṃ, bho puma, bho itthipumaṃ, bho itthipuma. པུ་མ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་གཱ་ལ་ཨཾ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། བྷོ་པུ་མཾ། བྷོ་པུ་མ། བྷོ་ཨིཏྠི་པུ་མཾ། བྷོ་ཨིཏྠི་པུ་མ།། Sāssaṃse cānaṅi-. སཱ་ལ་ཨཾ་དང་གེ་ལ་ཨཱ་ནང་འགྱུར་རོ།། Sāsaddassa ānaṅi hoti aṃse ge ca; sānaṃ, sānassa, bho sāna. སཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་ཨཾ་དང་གེ་ལ་ཨཱ་ནང་འགྱུར་རོ། སཱ་ནཾ། སཱ་ནས྄ས། བྷོ་སཱ་ན།། Vattahā sanannaṃ nonānaṃ-. ཝཏྟ་ཧཱ་ལས་ས་ཎཾ་རྣམས་ལ་ནོ་དང་ནཱ་ནཾ་དག་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ།། Vattahā sanannaṃ nonānaṃ honti yathākkama; vattahā no, vattahānānaṃ. ཝཏྟ་ཧཱ་ལས་ས་ཎཾ་རྣམས་ལ་ནོ་དང་ནཱ་ནཾ་དག་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། ཝཏྟ་ཧཱ་ནོ། ཝཏྟ་ཧཱ་ནཱ་ནཾ།། Brahmassu vā-. བྲཧྨ་ལ་ཨུ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ།། Brahmassu vā hoti sanaṃsu; brahmuno, brahmassa, brahmūnaṃ brahmānaṃ. བྲཧྨ་ལ་ས་དང་ཎཾ་རྣམས་ལ་ཨུ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། བྲཧྨུ་ནོ། བྲཧྨས྄ས། བྲཧྨཱུ་ནཾ། བྲཧྨཱ་ནཾ།། Nāmhi-. ནཱ་ལ་འོ།། Brahmassu hoti nāmhi; brahmunā, བྲཧྨ་ལ་ནཱ་ལ་ཨུ་འགྱུར་རོ། བྲཧྨུ་ནཱ།། Pumakammathāmaddhānaṃ vā sasmāsu ca-. པུ་མ་དང་། ཀམྨ་དང་། ཋཱ་མ་དང་། ཨདྡྷཱ་རྣམས་ལ་ས་དང་། སྨཱ་དང་། སུ་དང་། ནཱ་རྣམས་ལ་ཡང་ཨུ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ།། Pudīnamu hoti vā sasmāsu nāmhi ca; pumuno, pumassa; pumunā, pumānā, pumunā, pumānā; kammuno, kammassa; kammunā kammasmā; kammunā, kammanā; ṭhāmuno, ṭhāmassa;ṭhāmunā, ṭhāmasmā; ṭhāmunā, ṭhāmena; addhuno, addhassa; addhunā, addhasmā;addhunā, addhanā. པུ་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ས་དང་། སྨཱ་དང་། སུ་དང་། ནཱ་རྣམས་ལ་ཨུ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། པུ་མུ་ནོ། པུ་མས྄ས། པུ་མུ་ནཱ། པུ་མཱ་ནཱ། པུ་མུ་ནཱ། པུ་མཱ་ནཱ། ཀམྨུ་ནོ། ཀམྨས྄ས། ཀམྨུ་ནཱ། ཀམྨསྨཱ། ཀམྨུ་ནཱ། ཀམྨ་ནཱ། ཋཱ་མུ་ནོ། ཋཱ་མས྄ས། ཋཱ་མུ་ནཱ། ཋཱ་མསྨཱ། ཋཱ་མུ་ནཱ། ཋཱ་མེ་ན། ཨདྡྷུ་ནོ། ཨདྡྷས྄ས། ཨདྡྷུ་ནཱ། ཨདྡྷསྨཱ། ཨདྡྷུ་ནཱ། ཨདྡྷ་ནཱ།། Yuvā sassano-. ཡུ་ཝཱ་ལས་ས་ལ་ཨི་ནོ་འགྱུར་རོ།། Yuvā sassavā ino hoti, yuvino, yuvassa. ཡུ་ཝཱ་ལས་ས་ལ་ཨི་ནོ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། ཡུ་ཝི་ནོ། ཡུ་ཝས྄ས།། Nottātumā-. ཨཏྟཱ་དང་ཨཱ་ཏུ་མ་རྣམས་ལས་ས་ལ་ནོ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ།། Attātumehi sassa no hoti vā; attano, attassa; ātumano, ātumassa. ཨཏྟཱ་དང་ཨཱ་ཏུ་མ་རྣམས་ལས་ས་ལ་ནོ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། ཨཏྟ་ནོ། ཨཏྟས྄ས། ཨཱ་ཏུ་མ་ནོ། ཨཱ་ཏུ་མས྄ས།། Suhisu naka-. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ན་ཀ་འགྱུར་རོ།། Attaātumānaṃ suhisu vā naka hoti; attanesu, attesu, ātumanesu, ātumesu; attanehi, attehi; ātumanehi, ātumehi–-kathaṃ?Verinesūti-naka iti yogavibhāgā. ཨཏྟཱ་དང་ཨཱ་ཏུ་མ་རྣམས་ལ་སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ན་ཀ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། ཨཏྟ་ནེ་སུ། ཨཏྟེ་སུ། ཨཱ་ཏུ་མ་ནེ་སུ། ཨཱ་ཏུ་མེ་སུ། ཨཏྟ་ནེ་ཧི། ཨཏྟེ་ཧི། ཨཱ་ཏུ་མ་ནེ་ཧི། ཨཱ་ཏུ་མེ་ཧི། །‘ཝེ་རི་ནེ་སུ་’ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ‘ན་ཀ་’ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་སོ།། Smāssanā brahmā ca-. བྲཧྨ་དང་ཨཏྟཱ་དང་ཨཱ་ཏུ་མ་རྣམས་ལས་སྨཱ་ལ་ནཱ་འགྱུར་རོ།། Brahma attaātumehi ca smāssa nā hoti; brahmunā, attanā, ātumanā. བྲཧྨ་དང་ཨཏྟཱ་དང་ཨཱ་ཏུ་མ་རྣམས་ལས་སྨཱ་ལ་ནཱ་འགྱུར་རོ། བྲཧྨུ་ནཱ། ཨཏྟ་ནཱ། ཨཱ་ཏུ་མ་ནཱ།། Imetānamenāṇvādese dutiyāyaṃ-. རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ལ་གཉིས་པ་ལ་ཨི་མ་དང་ཨེ་ཏ་རྣམས་ལ་ཨེ་ན་འགྱུར་རོ།། Imaetasaddānaṃ kathitānukathanavisaye dutiyāyamenādeso hoti; imaṃ bhikkhuṃ vinayamajjhāpayaatho enaṃ dhammamajjhāpaya, ime bhikkhū vinayamajjhāpaya atho ene dhammamajjhāpaya; evame tassa ca yojanīyaṃ. ཨི་མ་དང་ཨེ་ཏ་ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་བཤད་པའི་རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་ཡུལ་ལ་གཉིས་པ་ལ་ཨེ་ན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ཨི་མཾ་བྷིཀྑུཾ་ཝི་ན་ཡ་མཛ྄ཛྷཱ་པ་ཡ་ཨ་ཐོ་ཨེ་ནཾ་དྷམྨ་མཛ྄ཛྷཱ་པ་ཡ། ཨི་མེ་བྷིཀྑཱུ་ཝི་ན་ཡ་མཛ྄ཛྷཱ་པ་ཡ་ཨ་ཐོ་ཨེ་ནེ་དྷམྨ་མཛ྄ཛྷཱ་པ་ཡ། དེ་བཞིན་དུ་ཨེ་ཏ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ།། Kissa ko sabbāsu-. རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཀི་ལ་ཀོ་འགྱུར་རོ།། Sabbāsu vibhattisukissako hoti; ko, ke, kā, kāyo, kaṃ, kāni, keneccādi. རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཀི་ལ་ཀོ་འགྱུར་རོ། ཀོ། ཀེ། ཀཱ། ཀཱ་ཡོ། ཀཾ། ཀཱ་ནི། ཀེ་ན་ལ་སོགས་པའོ།། Ki sasmiṃsuvānitthiyaṃ-. བུད་མེད་མ་ཡིན་པ་ལ་ས་དང་། སྨིཾ་དང་། སུ་རྣམས་ལ་ཀི་ལ་ཀི་ལ་ལར་འགྱུར་རོ།། Anitthiyaṃ kissa ki vā hoti sasmiṃsu; kissa, kassa, kismiṃ, kasmiṃ; anitthiyanti-kiṃ? Ko, kaṃ. བུད་མེད་མ་ཡིན་པ་ལ་ས་དང་། སྨིཾ་དང་། སུ་རྣམས་ལ་ཀི་ལ་ཀི་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། ཀིས྄ས། ཀས྄ས། ཀིསྨིཾ། ཀསྨིཾ། །‘བུད་མེད་མ་ཡིན་པ་’ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཀོ། ཀཾ།། Imassidaṃ vā-. ཨི་མ་ལ་ཨི་དཾ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ།། Aṃsisu saha tehiimassidaṃ hoti vā napuṃsake; idaṃ, imaṃ; idaṃ,imaṃ. མ་ནིང་ལ་ཨཾ་དང་སི་རྣམས་ལ་དེ་དག་དང་བཅས་པར་ཨི་མ་ལ་ཨི་དཾ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། ཨི་དཾ། ཨི་མཾ། ཨི་དཾ། ཨི་མཾ།། Amussāduṃ-. ཨ་མུ་ལ་ཨ་དུཾ་འགྱུར་རོ།། Aṃsisu saha tehi amussa aduṃ hoti vā napuṃsake; aduṃ, amuṃ; aduṃ, amuṃ. མ་ནིང་ལ་ཨཾ་དང་སི་རྣམས་ལ་དེ་དག་དང་བཅས་པར་ཨ་མུ་ལ་ཨ་དུཾ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། ཨ་དུཾ། ཨ་མུཾ། ཨ་དུཾ། ཨ་མུཾ།། Sumbhāmbhassāsmā- སུ་ལ་ཨམྷ་ལ་ཨསྨཱ་འགྱུར་རོ།། Ahmassa asmā hoti vā sumhi; bhattīrasmāsu sā tava; vātveva-amhesu. ཨམྷ་ལ་སུ་ལ་ཨསྨཱ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། །‘བྷཏྟཱི་རསྨཱ་སུ་སཱ་ཏ་ཝ་’ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །‘ལ་ལར་’ཞེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན། ཨམྷེ་སུ།། Namhi ticatuntamitthiyaṃ tissacatassā-. བུད་མེད་ལ་ཎཾ་ལ་ཏི་དང་ཅ་ཏུ་རྣམས་ལ་ཏིས྄སཱ་དང་ཅ་ཏས྄སཱ་དག་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ།། Namhi ticatunnaṃ tissavatassā hontitthiyaṃ yathākkamaṃ; tissannaṃ, vatassannaṃ; itthiyanti-kiṃ? Tiṇṇaṃ, catunnaṃ. བུད་མེད་ལ་ཎཾ་ལ་ཏི་དང་ཅ་ཏུ་རྣམས་ལ་ཏིས྄སཱ་དང་ཅ་ཏས྄སཱ་དག་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། ཏིས྄སནྣཾ། ཅ་ཏས྄སནྣཾ། །‘བུད་མེད་ལ་’ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཏིཎྞཾ། ཅ་ཏུནྣཾ།། Tissocatasso yomhi savibhattīnaṃ-. Vibhattisahitānaṃ tivatunnaṃ yomhi tisso catasso hontitthiyaṃ yathākkamaṃ; tisso,catasso བུད་མེད་ལ་ཡོ་ལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པའི་ཏི་དང་ཅ་ཏུ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏིས྄སོ་དང་ཅ་ཏས྄སོ་དག་འགྱུར་རོ། ཏིས྄སོ། ཅ་ཏས྄སོ།། Tīṇicattāri napuṃsake-. མ་ནིང་ལ་ཏཱི་ཎི་དང་ཅཏྟཱ་རི་དག་འགྱུར་རོ།། Yomhisavibhattīnaṃ ticatunnaṃ yathākkamaṃtīṇi cattāri honti napuṃsake; tīṇi, cattāri. མ་ནིང་ལ་ཡོ་ལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པའི་ཏི་དང་ཅ་ཏུ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏཱི་ཎི་དང་ཅཏྟཱ་རི་དག་འགྱུར་རོ། ཏཱི་ཎི། ཅཏྟཱ་རི།། Pume tayocattāro-. སྐྱེས་པ་ལ་ཏ་ཡོ་དང་ཅཏྟཱ་རོ་དག་འགྱུར་རོ།། Yomhi savibhattīnaṃ ticatunnaṃ tayocattāro honti yathākkamaṃ pulliṅge; tayo, cattāro. སྐྱེས་པའི་རྟགས་ལ་ཡོ་ལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པའི་ཏི་དང་ཅ་ཏུ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏ་ཡོ་དང་ཅཏྟཱ་རོ་དག་འགྱུར་རོ། ཏ་ཡོ། ཅཏྟཱ་རོ།། Caturovā catussa-. ཅ་ཏུ་ལ་ཅ་ཏུ་རོ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ།། Catusaddassa savibhattissa yombhi caturo vā hoti pulliṅge; caturo janā saṃvidhāya; kathaṃ? Caturo nimittenāddasāsinti liṅgavipallāsā. སྐྱེས་པའི་རྟགས་ལ་ཡོ་ལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པའི་ཅ་ཏུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་ཅ་ཏུ་རོ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། །‘ཅ་ཏུ་རོ་ཇ་ནཱ་སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡ་’ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །‘ཅ་ཏུ་རོ་ནི་མིཏྟེ་ནཱདྡ་སཱ་སིཾ་’ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། རྟགས་ནོར་བའི་ཕྱིར་རོ།། Mayamasmāmhassa-. ཨམྷ་ལ་མ་ཡམ་དང་ཨསྨཱ་དག་འགྱུར་རོ།། Yeyāsvamhassa savibhattissaasmākaṃmamaṃ honti vā yathākkamaṃ; asmākaṃ, amhākaṃ; mamaṃ, mama. ཡེ་དང་། ཡཱ་སུ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པའི་ཨམྷ་ལ་ཨསྨཱ་ཀཾ་དང་མ་མཾ་དག་ལ་ལར་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། ཨསྨཱ་ཀཾ། ཨམྷཱ་ཀཾ། མ་མཾ། མ་མ།། Simbhahaṃ-. སི་ལ་ཨ་ཧཾ་འགྱུར་རོ།། Simhi amhassa savibhattissa ahaṃ hoti; ahaṃ. སི་ལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པའི་ཨམྷ་ལ་ཨ་ཧཾ་འགྱུར་རོ། ཨ་ཧཾ།། Tumhassa tuvaṃtvamamhi ca-. ཨཾ་དང་སི་རྣམས་ལ་ཏུམྷ་ལ་ཏུ་ཝཾ་དང་ཏྭཾ་དག་འགྱུར་རོ།། Amhī simhi ca tuhmassa savibhattissa tuvaṃtvaṃ honti yathākkamaṃ; tuvaṃ, tvaṃ. ཨཾ་དང་སི་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏུ་ཝཾ་དང་ཏྭཾ་དག་འགྱུར་རོ། ཏུ་ཝཾ། ཏྭཾ།། Tayātayīnaṃ tvaṃ vā tassa-. ཏ་ཡཱ་དང་ཏ་ཡི་རྣམས་ལ་དེའི་ཏྭཾ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ།། Tumhassatayātayīnaṃ takārassatva hoti vā; tvayā, tayā; tvayi, tayi. ཏུམྷ་སྒྲ་ལས་ཏཡཱ་དང་ཏཡཱི་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ནི་ཏྭ་ཡིག་ཏུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏྭཡཱ། ཏཡཱ། ཏྭཡི། ཏཡི། Smāmhi tvamhā-. སྨཱ་ལ་ཏྭམྷཱའོ།། Smāmhi tumhassa savibhattissa tvamhā hoti vā; pattā nissaṃsayaṃ [ ] tvamhā–-vātveva-tvayā. སྨཱ་རྣམ་དབྱེ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་སྒྲ་ནི་ཏྭམྷཱ་རུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། པཏྟཱ་ནིསྶཾསཡཾ་ཏྭམྷཱ། ཡང་ན་ཞེས་པས་ཏྭཡཱའོ།། Ntantunaṃ nto yomhi paṭhame-. དང་པོའི་ཡོ་ལ་ནྟུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནྟོ་རུ་འགྱུར་རོ།། Paṭhame yomhi ntantunaṃ savibhattinaṃ nto iccādeso vā hoti; gacchanto, gacchantā; guṇavanto, guṇavantā. དང་པོའི་ཡོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ནྟུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ནྟོ་ཞེས་པའི་འགྱུར་བ་ཡང་ན་འབྱུང་ངོ། དཔེར་ན། གཙྪནྟོ། གཙྪནྟཱ། གུཎཝནྟོ། གུཎཝནྟཱ། Taṃ namhi-. ནཾ་ལ་ཏཾ་འོ།། Namhi ntantunaṃ savibhattinaṃ taṃ vā hoti; gacchataṃ, gacchantānaṃ; guṇavataṃ, guṇavantānaṃ. ནཾ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ནྟུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཏཾ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། གཙྪཏཾ། གཙྪནྟཱནཾ། གུཎཝཏཾ། གུཎཝནྟཱནཾ། Totātitā sasmāsmiṃnāsu-. ས། སྨཱ། སྨིཾ། ནཱ་རྣམས་ལ་ཏོ། ཏཱ། ཏི། ཏཱ་རྣམས་སོ།། Sādisuntantunaṃ savibhattinaṃ totātitā honti vā yathākkamaṃ; gacchato, gacchantassa; guṇavato, guṇavantassa; gacchatā, gacchantamhā; guṇavatā, guṇavantamhā; gacchati, gacchante;guṇavati, guṇavante; gacchatā, gacchantena; guṇavatā, guṇavantena. སྒྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ནྟུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཏོ། ཏཱ། ཏི། ཏཱ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། གཙྪཏོ། གཙྪནྟསྶ། གུཎཝཏོ། གུཎཝནྟསྶ། གཙྪཏཱ། གཙྪནྟམྷཱ། གུཎཝཏཱ། གུཎཝནྟམྷཱ། གཙྪཏི། གཙྪནྟེ། གུཎཝཏི། གུཎཝནྟེ། གཙྪཏཱ། གཙྪནྟེན། གུཎཝཏཱ། གུཎཝནྟེན། Ṭaṭāaṃ ge-. གེ་ལ་ཊ། ཊཱ། ཨཾ་རྣམས་སོ།། Ge pare ntantunaṃ savibhattīnaṃ ṭaṭāaṃ iccādesā honti; bho gaccha, bho gacchā, bhoka gacchaṃ; bho guṇava, bho guṇavā, bho guṇavaṃ. གེ་ཕྱི་མར་ཡོད་ཚེ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ནྟུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཊ། ཊཱ། ཨཾ་ཞེས་པའི་འགྱུར་བ་རྣམས་འབྱུང་ངོ། དཔེར་ན། བྷོ གཙྪ། བྷོ གཙྪཱ། བྷོཀ་ གཙྪཾ། བྷོ གུཎཝ། བྷོ གུཎཝཱ། བྷོ གུཎཝཾ། Yomhi dvinnaṃ duveñce-. ཡོ་ལ་དྭི་ཡིག་ནི་དུཝེ་དང་དྭེའོ།། Yomhi dvissa savibhattissa duvedve honti paccekaṃ; duve, dve. ཡོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་དྭི་སྒྲ་ལ་དུཝེ་དང་དྭེ་རྣམས་རེ་རེ་ནས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། དུཝེ། དྭེ། Duvinnaṃ namhi vā-. ནཾ་ལ་དུཝིནྣཾ་ཡང་ནའོ།། Namhi dvissa savibhattissa duvinnaṃ hoti vā; duvinnaṃ, dvinnaṃ. ནཾ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་དྭི་སྒྲ་ལ་དུཝིནྣཾ་དུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། དུཝིནྣཾ། དྭིནྣཾ། Rājassa raññaṃ-. རཱ་ཛ་སྒྲ་ལ་རཉྙཾ་ངོ།། Namhi rājasaddassasavibhattissaraññaṃ hoti vā; raññaṃ, rajānaṃ ནཾ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་རཱ་ཛ་སྒྲ་ལ་རཉྙཾ་དུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། རཉྙཾ། རཱཛཱནཾ། Nāsmāsu raññā-. ནཱ་དང་སྨཱ་རྣམས་ལ་རཉྙཱའོ།། Nāsmāsu rājassa savibhattissaraññā hoti, raññā kataṃ, raññānissaṭaṃ. ནཱ་དང་སྨཱ་རྣམས་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་རཱ་ཛ་སྒྲ་ལ་རཉྙཱ་རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། རཉྙཱ ཀཏཾ། རཉྙཱ ནིསྶཊཾ། Raññoraññassarājino se-. ས་ལ་རཉྙོ། རཉྙསྶ། རཱཛིནོའོ།། Se rājassa savibhattissa raññoraññassarājino hontī; rañño, raññassa, rājino. ས་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་རཱ་ཛ་སྒྲ་ལ་རཉྙོ། རཉྙསྶ། རཱཛིནོ་རྣམས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། རཉྙོ། རཉྙསྶ། རཱཛིནོ། Smimhi raññerājini-. སྨིཾ་ལ་རཉྙེ་དང་རཱཛིནིའོ།། Smimhi rājassa savibhattissa raññerājini honti; raññe,rājini. སྨིཾ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་རཱ་ཛ་སྒྲ་ལ་རཉྙེ་དང་རཱཛིནི་རྣམས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། རཉྙེ། རཱཛིནི། Samāse vā-. ཚིག་སྡུད་ལ་ཡང་ནའོ།། Samāsavisaye ete ādesā rājassavā honti; kāsiraññā, kāsirājena; kāsiraññā, kāsirājasmā; kāsirañño, kāsirājassa; kāsiraññe, kāsirāje. ཚིག་སྡུད་ཀྱི་སྐབས་སུ་རཱ་ཛ་སྒྲ་ལ་འགྱུར་བ་འདི་དག་ཡང་ན་འབྱུང་ངོ། དཔེར་ན། ཀཱསིརཉྙཱ། ཀཱསིརཱཛེན། ཀཱསིརཉྙཱ། ཀཱསིརཱཛསྨཱ། ཀཱསིརཉྙོ། ཀཱསིརཱཛསྶ། ཀཱསིརཉྙེ། ཀཱསིརཱཛེ། Smimhi tumhāmhānaṃtayimayi-. སྨིཾ་ལ་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་རྣམས་ལ་ཏཡི་དང་མཡིའོ།། Smimhi tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayimayi honti yathākkamaṃ; tayi,mayayi. སྨིཾ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ལ་ཏཡི་དང་མཡི་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏཡི། མཡི། Amhi taṃmaṃtavaṃmamaṃ-. ཨཾ་ལ་ཏཾ། མཾ། ཏཝཾ། མམཾ་རྣམས་སོ།། Amhi tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ taṃmaṃtavaṃmamaṃ honti yathākkamaṃ; taṃ, maṃ, tavaṃ, mamaṃ. ཨཾ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ལ་ཏཾ། མཾ། ཏཝཾ། མམཾ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏཾ། མཾ། ཏཝཾ། མམཾ། Nāsmāsutayāmayā-. ནཱ་དང་སྨཱ་རྣམས་ལ་ཏཡཱ་དང་མཡཱའོ།། Nāsmāsu tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayāmayā honti yathākkamaṃ; tayā kataṃ, mayā kataṃ; tayā nissaṭaṃ, mayā nissaṭaṃ. ནཱ་དང་སྨཱ་རྣམས་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ལ་ཏཡཱ་དང་མཡཱ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏཡཱ ཀཏཾ། མཡཱ ཀཏཾ། ཏཡཱ ནིསྶཊཾ། མཡཱ ནིསྶཊཾ། Tavamamatuyhaṃmayhaṃ se-. ས་ལ་ཏཝ། མམ། ཏུཡྷཾ། མཡྷཾ་རྣམས་སོ།། Setumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tavamamatuyhaṃmayhaṃ honti yathākkamaṃ; tava, tuyhaṃ; mama,mayhaṃ. ས་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ལ་ཏཝ། མམ། ཏུཡྷཾ། མཡྷཾ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏཝ། ཏུཡྷཾ། མམ། མཡྷཾ། Ṅaṃṅakaṃ namhi-. ནཾ་ལ་ངཾ་དང་ངཱཀཾ་ངོ།། Namhi tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ ṅaṃṅākaṃ honti paccekaṃ; tumhaṃ, tumhākaṃ, amhaṃ, amhākaṃ–-yathāsaṅkhyamatra na vivacchate. ནཾ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ལ་ངཾ་དང་ངཱཀཾ་རྣམས་རེ་རེ་ནས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏུམྷཾ། ཏུམྷཱཀཾ། ཨམྷཾ། ཨམྷཱཀཾ། འདིར་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། Dutiye yomhi vā-. གཉིས་པའི་ཡོ་ལ་ཡང་ནའོ།། Tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ paccekaṃ ṅaṃṅākaṃ vā honti yomhi dutiye; tumhaṃ’tumhākaṃ, tumhe; amhaṃ,amhākaṃ,amhe. གཉིས་པའི་ཡོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ལ་རེ་རེ་ནས་ངཾ་དང་ངཱཀཾ་རྣམས་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏུམྷཾ། ཏུམྷཱཀཾ། ཏུམྷེ། ཨམྷཾ། ཨམྷཱཀཾ། ཨམྷེ། Apādādo padatekavākye-. རྐང་པའི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཚིག་གི་རྗེས་སུ་ཚིག་གྲུབ་གཅིག་ལའོ།། Idamadhikataṃ veditabbaṃ; pajjate’nenatthoti-padaṃ, syādyantaṃ tyādyāntañca; padasamūho vākyaṃ. འདི་ནི་ཉེ་བར་བསྟན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། དོན་གང་ཞིག་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཚིག་སྟེ། སུའི་མཐའ་ཅན་དང་ཏིའི་མཐའ་ཅན་ནོ། ཚིག་གི་ཚོགས་པ་ནི་ཚིག་གྲུབ་པའོ།། Yonaṃhisvapañcamyā vono-. ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཡོ། ནཾ། ཧི། སུ་རྣམས་ལ་ཝོ་དང་ནོའོ།། Apañcamiyā yonaṃhisvapādādo vattamānānaṃ padasmā paresaṃ ekavākye ṭhitānaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ vo no honti vā yathākkamaṃ; tiṭṭhatha vo, tiṭṭhatha tumhe; tiṭṭhāma no, tiṭṭhāma mayaṃ; passati vo, passati tumhe; passati no, passatiamhe; dīyate vo, dīyate tumhaṃ; dīyate no, ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཡོ། ནཾ། ཧི། སུ་རྣམས་ལ། རྐང་པའི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པར་གནས་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་ཚིག་གྲུབ་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ་ཝོ་དང་ནོ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏིཊྛཐ ཝོ། ཏིཊྛཐ ཏུམྷེ། ཏིཊྛཱམ ནོ། ཏིཊྛཱམ མཡཾ། པསྶཏི ཝོ། པསྶཏི ཏུམྷེ། པསྶཏི ནོ། པསྶཏི ཨམྷེ། དཱིཡཏེ ཝོ། དཱིཡཏེ ཏུམྷཾ། དཱིཡཏེ ནོ། Dīyate amhaṃ; dhanaṃ vo, dhanaṃ tumhaṃ; dhanaṃ no, dhanaṃ amhaṃ; kataṃ vo, kataṃ tumhehi; kataṃ no, kataṃ amhehi–-apañcamyāti-kiṃ?Nissaṭaṃ tumhehi, nissaṭaṃ amhehi; apādādotveva དཱིཡཏེ ཨམྷཾ། དྷནཾ ཝོ། དྷནཾ ཏུམྷཾ། དྷནཾ ནོ། དྷནཾ ཨམྷཾ། ཀཏཾ ཝོ། ཀཏཾ ཏུམྷེཧི། ཀཏཾ ནོ། ཀཏཾ ཨམྷེཧི། ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནིསྶཊཾ ཏུམྷེཧི། ནིསྶཊཾ ཨམྷེཧི། རྐང་པའི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་པ་ནི། ‘‘Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ,Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ’’; “བལཉྩ བྷིཀྑཱུནམནུཔྤདིནྣཾ། ཏུམྷེཧི པུཉྙཾ པསུཏཾ ཨནཔྤཀཾ།” Padatotveva- tumhe tiṭṭhatha; ekavākyetveva- devadatto tiṭṭhati gāme, tumhe tiṭṭhathanagare; savibhattīnaṃtveva- arahati dhammo tumhādinaṃ; arahati dhammo amhādisānaṃ. ཚིག་གི་རྗེས་སུ་ཞེས་པ་ནི། ཏུམྷེ ཏིཊྛཐ། ཚིག་གྲུབ་གཅིག་ལ་ཞེས་པ་ནི། དེཝདཏྟོ ཏིཊྛཏི གཱམེ། ཏུམྷེ ཏིཊྛཐ ནགརེ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་ཞེས་པ་ནི། ཨརཧཏི དྷམྨོ ཏུམྷཱདིནཾ། ཨརཧཏི དྷམྨོ ཨམྷཱདིསཱནཾ། Teme nāse-. ནཱ་དང་ས་ལ་ཏེ་དང་མེའོ།། Nāmhi se ca apādādo vattamānānaṃ padasmā paresaṃ eka vākye ṭhitānaṃ tumhaambhasaddānaṃ savibhattīnaṃ teme vā honti yathākkamaṃ; kataṃ te, kataṃ tayā; kataṃme, kataṃ mayā; dīyate te, dīyate tava; dīyate me, dīyayate mama; dhanaṃ te, dhanaṃme, dhanaṃ mama. ནཱ་དང་ས་ལ་རྐང་པའི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པར་གནས་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་ཚིག་གྲུབ་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ་ཏེ་དང་མེ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཀཏཾ ཏེ། ཀཏཾ ཏཡཱ། ཀཏཾ མེ། ཀཏཾ མཡཱ། དཱིཡཏེ ཏེ། དཱིཡཏེ ཏཝ། དཱིཡཏེ མེ། དཱིཡཏེ མམ། དྷནཾ ཏེ། དྷནཾ མེ། དྷནཾ མམ། Anvādese-. རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ལའོ།། Kathitānukathanavisaye tumhaamhasaddānamādesā niccaṃ bhavanti punabbidhānā; gāmo tumhaṃ pariggaho, atho janapado vo pariggaho. བཤད་ཟིན་པ་སླར་ཡང་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ནི་རྟག་ཏུ་འབྱུང་ངོ། དཔེར་ན། གཱམོ ཏུམྷཾ པརིགྒཧོ། ཨཐོ ཛནཔདོ ཝོ པརིགྒཧོ། Sapubbā paṭhamantā vā-. སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཡང་ནའོ།། Vijjamānapubbasmā paṭhamantā paresaṃ tumhaamhasaddānamā desā vā honti anvādese’pi; gāme paṭo tumhākaṃ, atho nagare kambalo vo; atho nagare kambalo tumhākaṃ; sapubbāti-kiṃ? Paṭo tumhākaṃ, atho kambalo vo; paṭha mantāti-kiṃ-paṭo nagare tumhākaṃ, atho kambalo gāme vo. ཡོད་པའི་སྔོན་གྱི་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ནི་རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། གཱམེ པཊོ ཏུམྷཱཀཾ། ཨཐོ ནགརེ ཀམྦལོ ཝོ། ཨཐོ ནགརེ ཀམྦལོ ཏུམྷཱཀཾ། སྔོན་དུ་ཡོད་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཊོ ཏུམྷཱཀཾ། ཨཐོ ཀམྦལོ ཝོ། དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཊོ ནགརེ ཏུམྷཱཀཾ། ཨཐོ ཀམྦལོ གཱམེ ཝོ། Na vavāhāhevayoge-. ཝ། ཝཱ། ཧ། ཨཧ། ཨེཝ་རྣམས་དང་སྦྱོར་བ་ལ་མི་འགྱུར་རོ།། Cādīhi yoge tumhaamhasaddānamādesā na honti; gāmo tava ca pariggaho, mama ca pariggaho; gāmo tava vā pariggaho, mama vā pariggaho; gāmo tavaha pariggaho, mamaha pariggaho; gāmo tavāha pariggaho, mamāha parigga ho; gāmā taveva pariggaho, mameva pariggaho; evaṃ sabbattha udāhararitabbaṃ–-yogeti kiṃ? Gāmoca te pariggaho, nagarañca me pariggaho. ཙ་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱོར་བ་ཡོད་ཚེ་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་མི་འབྱུང་ངོ། དཔེར་ན། གཱམོ ཏཝ ཙ པརིགྒཧོ། མམ ཙ པརིགྒཧོ། གཱམོ ཏཝ ཝཱ པརིགྒཧོ། མམ ཝཱ པརིགྒཧོ། གཱམོ ཏཝཧ པརིགྒཧོ། མམཧ པརིགྒཧོ། གཱམོ ཏཝཱཧ པརིགྒཧོ། མམཱཧ པརིགྒཧོ། གཱམཱ ཏཝེཝ པརིགྒཧོ། མམེཝ པརིགྒཧོ། དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། སྦྱོར་བ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཱམོ ཙ ཏེ པརིགྒཧོ། ནགརཉྩ མེ པརིགྒཧོ། Dassanatthenālocane-. མཐོང་བའི་དོན་ལ་བལྟ་བ་མ་གཏོགས་པའོ།། Dassanatthesu ālocanavajjitesu payujjamānesu tumha amhasaddānamādesā na honti; gāmo tumhe uddissāgato, gāmo amhe uddissāgato–-anālocaneti-kiṃ? Gāmo vo āloveti, gāmo no āloceti. བལྟ་བ་མ་གཏོགས་པའི་མཐོང་བའི་དོན་རྣམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ། ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་མི་འབྱུང་ངོ། དཔེར་ན། གཱམོ ཏུམྷེ ཨུདྡིསྶཱགཏོ། གཱམོ ཨམྷེ ཨུདྡིསྶཱགཏོ། བལྟ་བ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཱམོ ཝོ ཨཱལོཙེཏི། གཱམོ ནོ ཨཱལོཙེཏི། Āmantaṇaṃ pubbamasantaṃva-. སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་བོད་པ་ནི་མེད་པ་ལྟ་བུའོ།། Āmantaṇaṃ pubbamavijjamānaṃ viya hoti tumhaamhasaddāna mādesavisaye; devadatta tava pariggaho–-āmantaṇantikiṃ? Kambalo te pariggaho; pubbanti-kiṃ?’Mayetaṃ sabba makkhātaṃ tumhākaṃ dvijapuṅgavā’ parassa hi [ ] avijjamānantā apādādoti-paṭisedhona siyā? Ivāti-kiṃ? Savanaṃ[ ] yathā siyā. ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་འགྱུར་བའི་སྐབས་སུ་སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་བོད་པ་ནི་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། དཔེར་ན། དེཝདཏྟ ཏཝ པརིགྒཧོ། བོད་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀམྦལོ ཏེ པརིགྒཧོ། སྔོན་དུ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཡེཏཾ སབྦ མཀྑཱཏཾ ཏུམྷཱཀཾ དྭིཛཔུངྒཝཱ། Na sāmaññavacanamekatthe-. དོན་གཅིག་ལ་སྤྱིའི་ཚིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། Samānādhikaraṇe parato sāmaññavacanamāmantaṇamasantaṃ viya na hoti; māṇavaka jaṭilaka tepariggaho–-parassā vijjamānatte’pi pubbarūpamupādāyādeso hoti; sāmañña vacananti-kiṃ? Devadatta māṇavaka tava pariggaho; ekatthetikiṃ? Devadatta yaññadatta tumhaṃ pariggaho. གཞི་མཐུན་པ་ཕྱི་མར་ཡོད་ཚེ་སྤྱིའི་ཚིག་གི་བོད་པ་ནི་མེད་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། དཔེར་ན། མཱཎཝཀ ཛཊིལཀ ཏེ པརིགྒཧོ། སྤྱིའི་ཚིག་ཅེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེཝདཏྟ མཱཎཝཀ ཏཝ པརིགྒཧོ། དོན་གཅིག་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེཝདཏྟ ཡཉྙདཏྟ ཏུམྷཾ པརིགྒཧོ། Bahusu vā-. མང་པོ་ལ་ཡང་ནའོ།། Bahusu vattamānamāmantaṇaṃ sāmaññavacanamekatthe avijjamānaṃ viya vā na hoti; brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho; brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho. མང་པོ་ལ་འཇུག་པའི་བོད་པ་སྤྱིའི་ཚིག་དོན་གཅིག་པ་ནི་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡང་ན་མ་ཡིན་ནོ། དཔེར་ན། བྲཱཧྨཎཱ གུཎཝནྟོ ཏུམྷཱཀཾ པརིགྒཧོ། བྲཱཧྨཎཱ གུཎཝནྟོ ཝོ པརིགྒཧོ། Iti moggallāne vyākaraṇe vuttiyaṃ syādikaṇḍo dutiyo. དེ་ལྟར་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་སྱཱ་དིའི་སྐབས་ཏེ་གཉིས་པའོ།། Syādi syādinekatthaṃ-. སྱཱ་དི་ནི་སྱཱ་དི་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་པའོ།། Syādyantaṃ syādyāntena sahekatthaṃ hotīti-idamadhikataṃ veditabbaṃ; so ca bhinnatthānamekatthibhāvo samāsoti vuccate. སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་ནི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཉེ་བར་བསྟན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། དོན་ཐ་དད་པ་རྣམས་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་ལ་ཚིག་སྡུད་ཅེས་བརྗོད་དོ།། Asaṃkhyaṃ vibhattisampattisamīpasākalyābhāvayathā pacchāyugapadatthe-. གྲངས་མེད་པ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཉེ་བ་དང་། མཐའ་དག་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་། ཇི་ལྟ་བ་དང་། ཕྱི་དང་། ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་རྣམས་ལའོ།། Asaṃkhyaṃ syyādyantaṃ vibhatyādīnamatthe vattamānaṃ syādyantena sahekatthaṃ bhavati; tattha vibhatyatthe tāva-itthisu kathā pavattā adhitthi–-sampatti dvidhā attasampatti samiddhi casampannaṃ brahmaṃ sabrahmaṃ, licchavīnaṃ; samiddhi bhikkhānaṃ subhikkhaṃ. Samīpe-kumbhassa samīpamupakumbhaṃ–-sākalye-satiṇamajjho harati; sāggyadhīte–-abhāvo sambandhibhedā bahuvidho; tatra iddhābhāve-vigatā iddhi saddikānaṃ dussaddikaṃ; atthābhāve-abhāvo makkhikānaṃ nimmakkhikaṃ; atikkamābhāve-atigatāni tiṇāni nittiṇaṃ; sampatābhāve-atigataṃ lahupāpuraṇaṃ ati lahupāpuraṇaṃ; lahupāpuraṇassa nāyamupabhogakāloti attho. Yayathāttho’nekavidho; tatra yoggatāyaṃ-anurūpaṃ surūpo vahati; vicchāyaṃ -anvaddhamāsaṃ; atthānativattiyaṃ- yathāsatti; sadisatte- sadiso kikhiyā[ ] sakikhi; ānupubbiyaṃ- anujeṭṭhaṃ; pacchātthe [ -]anurathaṃ; yugapadatthe-sacakkaṃ nidhi. གྲངས་མེད་པའི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་ནི་རྣམ་དབྱེ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ན། སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་རྣམ་དབྱེའི་དོན་ལ། བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་སྐོར་གྱི་གཏམ་ནི་ཨདྷིཏྠི ཞེས་པའོ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་གཉིས་ཏེ། བདག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་འབྱོར་པ་ཆེན་པོའོ། ཚངས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་སབྲཧྨཾ སྟེ་ལི་ཙྪ་བཱི་རྣམས་ཀྱིའོ། ཟས་ཀྱི་འབྱོར་པ་ནི་སུབྷིཀྑཾ ཞེས་པའོ། ཉེ་བའི་དོན་ལ། བུམ་པའི་ཉེ་སྐོར་ནི་ཨུཔཀུམྦྷཾ ཞེས་པའོ། མཐའ་དག་པའི་དོན་ལ། རྩྭ་དང་བཅས་པ་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་ནི་སཏིཎམཛྫྷོ ཞེས་པ་དང་། མེ་དང་བཅས་པར་ཀློག་པ་ནི་སཱགྒཡདྷཱིཏེ ཞེས་པའོ། དངོས་པོ་མེད་པའི་དོན་ནི་འབྲེལ་པ་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་འབྱོར་པ་མེད་པའི་དོན་ལ། སྒྲ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འབྱོར་པ་བྲལ་བ་ནི་དུསྶདྡིཀཾ ཞེས་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པའི་དོན་ལ། སྦྲང་བུ་མེད་པ་ནི་ནིམྨཀྑིཀཾ ཞེས་པ་དང་། འདས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་དོན་ལ། རྩྭ་རྣམས་ལས་འདས་པ་ནི་ནིཏྟིཎཾ ཞེས་པ་དང་། སྐབས་ལ་མ་བབས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་དོན་ལ། གོས་ཡང་མོ་གྱོན་པའི་དུས་ལས་འདས་པ་ནི་ཨཏིལཧུཔཱཔུརཎཾ སྟེ། གོས་ཡང་མོ་འདི་ནི་ད་ལྟ་སྤྱོད་པའི་དུས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཇི་ལྟ་བའི་དོན་ནི་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་འཚམ་པའི་དོན་ལ། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་ཨནུརཱུཔཾ སྟེ། གཟུགས་བཟང་པོས་འཁྱེར་རོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཟློས་པའི་དོན་ལ། ཟླ་བ་ཕྱེད་པ་རེ་རེ་བཞིན་ནི་ཨནྭདྡྷམཱསཾ ཞེས་པ་དང་། དོན་ལས་མི་འདའ་བའི་དོན་ལ། མཐུ་རྩལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནི་ཡཐཱསཏྟི ཞེས་པ་དང་། མཚུངས་པའི་དོན་ལ། ཀི་ཁི་བྱ་དང་མཚུངས་པ་ནི་སཀིཁི ཞེས་པ་དང་། གོ་རིམ་གྱི་དོན་ལ། གཅེན་པོའི་རྗེས་སུ་ནི་ཨནུཛེཊྛཾ ཞེས་པ་དང་། ཕྱིའི་དོན་ལ། ཤིང་རྟའི་རྗེས་སུ་ནི་ཨནུརཐཾ ཞེས་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལ། འཁོར་ལོ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ནི་སཅཀྐཾ ཞེས་པའོ།། Yathā na tulye-. ཇི་ལྟ་བ་ནི་མཚུངས་པའི་དོན་ལ་མ་ཡིན་ནོ།། Yathāsaddotulyatthe vattamāno syādyantena sahekattho na bhavati; yathā devadatto tathā yaññadatto. ཡཐཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་མཚུངས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ན། སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ལྷས་བྱིན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Yāvāvadhāraṇe-. ཡཱ་བཱ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པ་ལའོ།། Yāvasaddo’vadhāraṇe vattamāno syādyantena sahekattho bhavati; avadhāraṇamettakatā paricchedo; yāvāmattaṃ brāhmaṇe āmantaya; yāvajīvaṃ–-avadhāraṇeti-kiṃ, yāva dinnaṃtāva bhuttaṃ nāvadhārayāmi kittakaṃ mayā bhuttanti. ཡཱ་བཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ན། སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ངེས་པར་འཛིན་པ་ནི་འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་ལ་བོས་ཤིག་ཅེས་པ་དང་། སྲོག་གི་འཚོ་བའི་བར་དུ་ནི་ཡཱ་བཱ་ཛཱི་བཾ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ངེས་པར་འཛིན་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཇི་ཙམ་བྱིན་པ་དེ་ཙམ་ཟོས་སོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ། ངས་ཇི་ཙམ་ཟོས་པ་ངེས་པར་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། Payyapābahitiropurepacchāvā pañcamyā-. པརི། ཨཔ། ཨཱ། བཧི། ཏིརོ། པུརེ། པཙྪཱ་རྣམས་ནི་ལྔ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་རྣམ་པར་རོ།། Pariādayo vañcamyantena sahekatthā honti vā; pari pabbataṃ vassi devo, paripabbatā; apapabbataṃ vassi devo, apa pabbatā; āpāṭaliputtaṃ vassidevo, āpāṭaliputtā; bahigāmaṃ, bahigāmā; tiropabbataṃ, tiropabbatā; purebhattaṃ, purebhattā; pacchābhattaṃ, pacchābhattā–-vetādhikāro པརི་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་ལྔ་པའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་རྣམ་པར་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། རི་བོའི་མཐའ་སྐོར་དུ་ཆར་བབས་པ་ནི་པརིཔབྦཏཾ ཞེས་པའམ་པརི་པབྦཏཱ་ཞེས་པ་དང་། རི་བོ་ལས་བྲལ་བར་ཆར་བབས་པ་ནི་ཨཔཔབྦཏཾ ཞེས་པའམ་ཨཔཱ་པབྦཏཱ་ཞེས་པ་དང་། པཱ་ཊ་ལི་པུཏྲའི་བར་དུ་ཆར་བབས་པ་ནི་ཨཱཔཱཊལིཔུཏྟཾ ཞེས་པའམ་ཨཱ་པཱཊལིཔུཏྟཱ་ཞེས་པ་དང་། གྲོང་གི་ཕྱི་རོལ་ནི་བཧིགཱམཾ ཞེས་པའམ་བཧིགཱམཱ་ཞེས་པ་དང་། རི་བོའི་ཕ་རོལ་ནི་ཏིརོཔབྦཏཾ ཞེས་པའམ་ཏིརོཔབྦཏཱ་ཞེས་པ་དང་། ཟས་ཀྱི་སྔོན་ནི་པུརེབྷཏྟཾ ཞེས་པའམ་པུརེབྷཏྟཱ་ཞེས་པ་དང་། ཟས་ཀྱི་རྗེས་ནི་པཙྪཱབྷཏྟཾ ཞེས་པའམ་པཙྪཱབྷཏྟཱ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། འདི་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་སྐབས་སོ།། Samīpāyāmesvanu-. ཨནུ་ནི་ཉེ་བ་དང་སྲིད་པ་ལའོ།། Anusaddo sāmīpye āyāme ca vattamāno syādyantena sahekattho hotī vā; anuvanamasani gatā; anugaṅgaṃ bārāṇasī–-samīpāyāmesviti-kiṃ, rukkhamanuvijjotate vijju. ཨནུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཉེ་བ་དང་སྲིད་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ན། སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་རྣམ་པར་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ནགས་ཚལ་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཐོག་བབས་པ་ནི་ཨནུབནཾ ཞེས་པ་དང་། གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཡོད་པ་ནི་ཨནུགངྒཾ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཉེ་བ་དང་སྲིད་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཤིང་ལ་གློག་འཁྱུག་གོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལའོ།། Tiṭṭhagvādini-. ཏིཊྛགུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ།། Tiṭṭhaguppabhutīni, ekatthibhāvavisaye nipātīyante;’tiṭṭhantī gāvo yasmiṃ kāle’tiṭṭhagu, kālo; vahaggu, kālo; āyatigavaṃ, khaleyavaṃ, lūnayavaṃ, lūyamānayavamiccādi–-vyanto’pettha; kesākesi; daṇḍādaṇḍi–-tathā velāppabhāvanattho’pi; pāto nahānaṃ pātanahānaṃ; sāyaṃ nahānaṃ sāyanahānaṃ; pātakālaṃ, sāyakālaṃ; pātameghaṃ, sāyameghaṃ; pātamaggaṃ, sāyamaggaṃ. ཏིཊྛགུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་སྐབས་སུ་བྱིངས་ལས་གྲུབ་པ་སྟེ། བ་ལང་རྣམས་ལངས་ནས་སྡོད་པའི་དུས་ནི་ཏིཊྛགུ ཞེས་པ་དང་། བ་ལང་རྣམས་ཀྱིས་ཁུར་འཁུར་བའི་དུས་ནི་བཧགྒུ ཞེས་པ་དང་། བ་ལང་རྣམས་འོང་བའི་དུས་ནི་ཨཱཡཏིགབཾ ཞེས་པ་དང་། གཡུལ་སའི་ནས་ནི་ཁལེཡབཾ ཞེས་པ་དང་། བཙས་མ་བརྔས་པའི་ནས་ནི་ལཱུནཡབཾ ཞེས་པ་དང་། བརྔོ་བཞིན་པའི་ནས་ནི་ལཱུཡམཱནཡབཾ ལ་སོགས་པ་དང་། འདིར་སྐྲ་དང་སྐྲ་འཐབ་པ་ནི་ཀེསཱཀེསི ཞེས་པ་དང་། དབྱུག་པ་དང་དབྱུག་པ་གཞུ་བ་ནི་དཎྜཱདཎྜི ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། དེ་བཞིན་དུ་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ལའང་སྟེ། ཞོགས་པའི་ཁྲུས་ནི་པཱཏནཧཱནཾ ཞེས་པ་དང་། ཕྱི་དྲོའི་ཁྲུས་ནི་སཱཡནཧཱནཾ ཞེས་པ་དང་། ཞོགས་པའི་དུས་ནི་པཱཏཀཱལཾ ཞེས་པ་དང་། ཕྱི་དྲོའི་དུས་ནི་སཱཡཀཱལཾ ཞེས་པ་དང་། ཞོགས་པའི་སྤྲིན་ནི་པཱཏམེགྷཾ ཞེས་པ་དང་། ཕྱི་དྲོའི་སྤྲིན་ནི་སཱཡམེགྷཾ ཞེས་པ་དང་། ཞོགས་པའི་ལམ་ནི་པཱཏམགྒཾ ཞེས་པ་དང་། ཕྱི་དྲོའི་ལམ་ནི་སཱཡམགྒཾ ཞེས་པའོ།། Oreparipaṭipāremajjheheṭhuddhādhonto vā chaṭṭhīyā-. ཨོར། པརི། པཊི། པཱར། མཛྫྷེ། ཧེཊྛཱ། ཨུདྡྷ། ཨདྷོ། ཨནྟོ རྣམས་ནི་དྲུག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་རྣམ་པར་རོ།། Orādayo saddā chaṭṭhiyantena sahekatthā vā honti; ekārantattaṃ nipātanato–-oregaṅgaṃ; uparisikharaṃ; paṭi sotaṃ; pāreyamunaṃ; majjhegaṅgaṃ; heṭṭhāpāsādaṃ; uddhagaṅgaṃ; adhogaṅgaṃ; antopāsādaṃ–-puna vāvidhānā gaṅgāoramiccā dipi hoti. ཨོར་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་རྣམ་པར་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ཨེ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་བྱིངས་ལས་གྲུབ་པ་སྟེ། གངྒཱའི་ཚུར་རོལ་ནི་ཨོརེགངྒཾ ཞེས་པ་དང་། རྩེ་མོའི་སྟེང་ནི་ཨུཔརིསིཁརཾ ཞེས་པ་དང་། རྒྱུན་གྱི་བཟློག་ཕྱོགས་ནི་པཊིསོཏཾ ཞེས་པ་དང་། ཡམུནཱའི་ཕ་རོལ་ནི་པཱརེཡམུནཾ ཞེས་པ་དང་། གངྒཱའི་དབུས་ནི་མཛྫྷེགངྒཾ ཞེས་པ་དང་། ཁང་བཟང་གི་འོག་ནི་ཧེཊྛཱཔཱསཱདཾ ཞེས་པ་དང་། གངྒཱའི་སྟེང་ནི་ཨུདྡྷགངྒཾ ཞེས་པ་དང་། གངྒཱའི་འོག་ནི་ཨདྷོགངྒཾ ཞེས་པ་དང་། ཁང་བཟང་གི་ནང་ནི་ཨནྟོཔཱསཱདཾ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཡང་རྣམ་པར་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། གངྒཱ་ཨོརཾ་ལ་སོགས་པའང་འགྱུར་རོ།། Taṃ napuṃsakaṃ-. དེ་ནི་མ་ནིང་ངོ།། Yadetamatakkantamekatthaṃ taṃ napuṃsakaliṅgaṃ veditabbaṃ; tathā vevodāhaṭaṃ; vā kvaci bahulādhikārā–-yathāparisaṃ, yathā parisāya; sakāya sakāya parisāyāti attho. དོན་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། དེ་བཞིན་དུ་དཔེར་བརྗོད་པ་ལྟར་རོ། སྐབས་འགར་མང་པོའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། འཁོར་དང་མཐུན་པ་ནི་ཡཐཱཔརིསཾ འམ་ཡཐཱ་པརིསཱཡ་ཞེས་པ་སྟེ། རང་རང་གི་འཁོར་དང་མཐུན་པར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Amādi-. ཨཾ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ།། Amādisyādyantaṃ syādyāntena saha bahulamekatthaṃ hoti;’gāmaṃ gato’ gāmagato;’muhuttaṃ sukhaṃ’ muhuttasukhaṃ. Vuttiye vopapadasamāse-kumbhakāro; sapāko; tantavāyo; carā haro–-ntamānaktavantuhi vākyameva; dhammaṃ suṇanto; dhammaṃ suṇamāno; odanaṃ bhuttavā.’ ཨཾ་ལ་སོགས་པའི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་ནི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་ཕལ་ཆེར་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། གྲོང་དུ་སོང་བ་ནི་གཱམགཏོ ཞེས་པ་དང་། ཡུད་ཙམ་གྱི་བདེ་བ་ནི་མུཧུཏྟསུཁཾ ཞེས་པའོ། འགྲེལ་པ་ལས་ཉེ་བའི་ཚིག་གི་ཚིག་སྡུད་ལའང་སྟེ། རྫ་མཁན་ནི་ཀུམྦྷཀཱརོ ཞེས་པ་དང་། ཁྱི་ཤ་ཟ་བ་ནི་སཔཱཀོ ཞེས་པ་དང་། ཐགས་མཁན་ནི་ཏནྟབཱཡོ ཞེས་པ་དང་། འགྲོ་ཞིང་འཕྲོག་པ་ནི་ཅརཱཧརོ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཏ་དང་། མཱ་ན། ཀྟ་བནྟུ་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་ཅན་ལ་ནི་ཚིག་ཙམ་དུ་འགྱུར་གྱི་ཚིག་སྡུད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་ཉན་པ་ནི་དྷམྨཾ་སུཎནྟོ ཞེས་པ་དང་། དྷམྨཾ་སུཎམཱནོ ཞེས་པ་དང་། འབྲས་ཟན་ཟོས་ཟིན་པ་ནི་ཨོདནཾ་བྷུཏྟབཱ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Raññā hato’ rājahato;’asinā chinno’ asicchinno; pitusadiso; pitusamo; sukhasahagataṃ;’dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ’dadhibhojanaṃ;’guḷena misso odano’ guḷodano. Vutti padenevopasittādikriyāyākhyāpanato natthāyuttatthatā. རྒྱལ་པོས་བསད་པ་ནི་རཱཛཧཏོ ཞེས་པ་དང་། རལ་གྲིས་བཅད་པ་ནི་ཨསིཙྪིནྣོ ཞེས་པ་དང་། ཕ་དང་འདྲ་བ་ནི་པིཏུསདིསོ ཞེས་པ་དང་། ཕ་དང་མཚུངས་པ་ནི་པིཏུསམོ ཞེས་པ་དང་། བདེ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་སུཁསཧགཏཾ ཞེས་པ་དང་། ཞོ་བཏབ་པའི་ཟས་ནི་དདྷིབྷོཛནཾ ཞེས་པ་དང་། བུ་རམ་སྦྱར་བའི་འབྲས་ཟན་ནི་གུལོདནོ ཞེས་པའོ། ཚིག་སྡུད་ཀྱི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བཏབ་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དོན་མ་ཚང་བའི་སྐྱོན་མེད་དོ།། Kvavi vuttiyeva; urago pādapo–-kvavi vākyameva; pharasunā chinnavā; dassanena pahātabbā.’ སྐབས་འགར་ཚིག་སྡུད་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། བྲང་གིས་འགྲོ་བ་ནི་ཨུརགོ ཞེས་པ་དང་། རྐང་པས་འཐུང་བ་ནི་པཱདཔོ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། སྐབས་འགར་ཚིག་ཙམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། སྟ་རེས་བཅད་ཟིན་པ་ནི་ཕརསུནཱ་ཚིནྣབཱ་ཞེས་པ་དང་། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་དསྶནེནཱ་པཧཱཏབྦཱ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Buddhassadeyyaṃ’ buddhadeyyaṃ;’yūpāya dāru’ yūpadāru;’rajanāya doṇi’ rajanadoṇi; idha na hoti-saṅghassa dātabbaṃ–-kathaṃ, etadattho etadatthanti-aññapadatthe bhavissati.’ སངས་རྒྱས་ལ་དབུལ་བར་བྱ་བ་ནི་བུདྡྷདེཡ྄ཡཾ ཞེས་པ་དང་། མཆོད་སྡོང་གི་པང་ལེབ་ནི་ཡཱུཔདཱརུ ཞེས་པ་དང་། ཚོས་རྒྱག་པའི་གཞོང་པ་ནི་རཛནདོཎི ཞེས་པའོ། འདིར་དགེ་འདུན་ལ་དབུལ་བར་བྱ་བ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ་མི་འགྱུར་རོ། འོ་ན། འདིའི་ཆེད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ཨེཏདཏྠོ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འགྱུར་རོ།། Savarehi bhayaṃ’ savarabhayaṃ; gāmaniggato, methunāpeto. Kvaci vuttiyeva; kammajaṃ, cittajaṃ–-idha na hoti-rukkhā patito.’ རི་ཁྲོད་པ་རྣམས་ལས་འཇིགས་པ་ནི་སབརབྷཡཾ ཞེས་པ་དང་། གྲོང་ལས་བྱུང་བ་ནི་གཱམགཏོ ཞེས་པ་དང་། འཁྲིག་པ་ལས་བྲལ་བ་ནི་མེཐུནཱཔེཏོ ཞེས་པའོ། སྐབས་འགར་ཚིག་སྡུད་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། ལས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཀམྨཛཾ ཞེས་པ་དང་། སེམས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཙིཏྟཛཾ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། འདིར་ཤིང་ལས་ལྷུང་བ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ་མི་འགྱུར་རོ།། Rañño puriso’ rājapuriso–-bahulādhikārā ntamāna niddhāriyapūraṇabhāvatittatthehi na hoti; mamānukubbaṃ; mamānu kurumāno; gunnaṃ kaṇhā sampannakhīratamā; sissānaṃ pañcamo; paṭassa sukkatā–-kvaci hoteva; vattamānasāmīpyaṃ–-kathaṃ brāhmaṇassa sukkā dantāti-sāpekkhatāya na hoti–-idha panahoteva candanagandho; nadīghoso; kaññārūpaṃ; kāyasamphasso?Phalarasoti [ –-]phalānaṃtitto; phalānamāsito[ ] phalānaṃ suhito; brāhmaṇassौccaṃ gehanti; sāpekkha tāya na hoti–-raññopāṭaliputtakassadhananti–-dhana sambandhe chaṭṭhīti pāṭaliputtakैnasambandhābhāvā nahessati; rañño’gova asso ca puriso cā’ti bhīnnatthatāyaṃ [ ] vākya meva–-’rañño gavāssapurisā rājagavāssapurisāti vutti hotevekatthibhāve.’Dānesoṇḍo’ dānasoṇḍo; dhammarato; dānabhirato–-kvacivuttiyeva; kucchisayo; thalaṭṭho; paṅkajaṃ; saroruhaṃ idha na hoti bhojane mattaññutā; indriyesu guttadvāratā; āsane nisinno āsane nisīditabbaṃ. རྒྱལ་པོའི་མི་ནི་རཱཛཔུརིསོ ཞེས་པའོ། མང་པོའི་དབང་གིས་ཏ་དང་། མཱ་ན། ངེས་པར་འཛིན་པ་དང་། གྲངས་སྐོང་བ་དང་། དངོས་པོ་དང་། ཚིམ་པའི་དོན་རྣམས་ལ་མི་འགྱུར་ཏེ། བདག་གི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་ནི་མམཱནུཀུབྦཾ ཞེས་པ་དང་། བདག་གི་རྗེས་སུ་བྱེད་བཞིན་པ་ནི་མམཱནུཀུརུམཱནོ ཞེས་པ་དང་། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ནག་མོ་ནི་འོ་མ་ཆེ་ཤོས་སོ་ནི་གུནྣཾ་ཀཎྷཱ་སམྤནྣཁཱིརཏམཱ་ཞེས་པ་དང་། སློབ་མ་རྣམས་ཀྱི་ལྔ་པ་ནི་སིསྶཱནཾ་པཉྩམོ ཞེས་པ་དང་། རས་ཀྱི་དཀར་པོ་ཉིད་ནི་པཊསྶ་སུཀྐཏཱ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། ད་ལྟ་བའི་ཉེ་འཁོར་ནི་བཏྟམཱནསཱམཱིཔྱཾ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། བྲམ་ཟེའི་སོ་དཀར་པོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ། ལྟོས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་རོ། འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་འགྱུར་ཏེ། ཙན་དན་གྱི་དྲི་ནི་ཙནྡནགནྡྷོ ཞེས་པ་དང་། ཆུ་བོའི་སྒྲ་ནི་ནདཱིགྷོསོ ཞེས་པ་དང་། བུ་མོའི་གཟུགས་ནི་ཀཉྙཱརཱུཔཾ ཞེས་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་རེག་བྱ་ནི་ཀཱཡསམྥསྶོ ཞེས་པ་དང་། ཤིང་ཏོག་གི་ཁུ་བ་ནི་ཕལརསོ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཤིང་ཏོག་གིས་ཚིམ་པ་ནི་ཕལཱནཾ་ཏིཏྟོ ཞེས་པ་དང་། ཤིང་ཏོག་གིས་བརྒྱགས་པ་ནི་ཕལཱནཾ་ཨཱསིཏོ ཞེས་པ་དང་། ཤིང་ཏོག་གིས་ཚིམ་པ་ནི་ཕལཱནཾ་སུཧིཏོ ཞེས་པ་དང་། བྲམ་ཟེའི་ཁང་པ་མཐོན་པོ་ཞེས་པ་ལ། ལྟོས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་རོ། པཱ་ཊ་ལི་པུཏྲའི་རྒྱལ་པོའི་ནོར་ཞེས་པ་ལ། ནོར་གྱི་འབྲེལ་པ་ནི་དྲུག་པ་ཡིན་ལ། པཱ་ཊ་ལི་པུཏྲ་དང་འབྲེལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་རོ། རྒྱལ་པོའི་བ་ལང་དང་། རྟ་དང་། མི་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དོན་ཐ་དད་པ་ལ་ནི་ཚིག་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ། འོན་ཀྱང་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ན། རྒྱལ་པོའི་བ་རྟ་མི་རྣམས་ནི་རཱཛགབཱསྶཔུརིསཱ་ཞེས་ཚིག་སྡུད་དུ་འགྱུར་རོ། སྦྱིན་པ་ལ་དགའ་བ་ནི་དཱནསོཎྜོ ཞེས་པ་དང་། ཆོས་ལ་རྩེ་བ་ནི་དྷམྨརཏོ ཞེས་པ་དང་། སྦྱིན་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ནི་དཱནབྷིརཏོ ཞེས་པའོ། སྐབས་འགར་ཚིག་སྡུད་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། མངལ་དུ་ཉལ་བ་ནི་ཀུཙྪིསཡོ ཞེས་པ་དང་། སྐམ་ས་ལ་གནས་པ་ནི་ཐལཊྛོ ཞེས་པ་དང་། འདམ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་པངྐཛཾ ཞེས་པ་དང་། མཚོ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་སརོརུཧཾ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། འདིར་ཟས་ལ་ཚོད་རིག་པ་ཉིད་ཅེས་པ་དང་། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་བསྡམས་པ་ཉིད་ཅེས་པ་དང་། སྟན་ལ་འདུག་པ་ཞེས་པ་དང་། སྟན་ལ་འདུག་པར་བྱ་བ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ་མི་འགྱུར་རོ།། Visesanamekatthena-. ཁྱད་པར་ནི་དོན་གཅིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ།། Visesanaṃ syādyantaṃ visessena syādyāntena samānādhikaraṇenasahekatthaṃ hoti;’nīlañca taṃ uppalañce’ti niluppalaṃ,’chinnañca taṃ parūḷhañce’ti chinnaparūḷhaṃ; satthiva satthī,’satthī ca sāsāmā ce’ti satthisāmā; sīhova sīho,’muni ca sosīho vā’timunisīho;’sīlameva dhanaṃ’ sīladhanaṃ–-kci vākyameva, puṇṇo mantāṇiputto; citto gahapati.–-Kvaci vuttiyeva; kaṇhasappo; lohitasāli. Visesananti-kiṃ? Tacchako sappo. Ekattheneti-kiṃ? Kāḷamhā añño–-kathaṃ, patta jīviko āpannajīviko[ ] māsajātoti-aññapadatthe bhavissati. ཁྱད་པར་བརྗོད་པའི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་ནི་གཞི་མཐུན་པའི་ཁྱད་པར་བྱ་བའི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། སྔོན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་ཨུཏྤལ་ཡང་ཡིན་པ་ནི་ནཱིལུཔྤལཾ ཞེས་པ་དང་། བཅད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་སྐྱེས་པ་ཡང་ཡིན་པ་ནི་ཚིནྣཔརཱུལྷཾ ཞེས་པ་དང་། བརླ་དང་འདྲ་བ་ནི་སཏྠཱི སྟེ། བརླ་ཡང་ཡིན་ལ་སྔོ་ནག་ཀྱང་ཡིན་པ་ནི་སཏྠིསཱམཱ ཞེས་པ་དང་། སེང་གེ་དང་འདྲ་བ་ནི་སཱིཧོ སྟེ། ཐུབ་པ་ཡང་ཡིན་ལ་སེང་གེ་ཡང་ཡིན་པ་ནི་མུནིསཱིཧོ ཞེས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་ནོར་ཡིན་པ་ནི་སཱིལདྷནཾ ཞེས་པའོ། སྐབས་འགར་ཚིག་ཙམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། གང་པོ་མ་ཎི་ཀའི་བུ་ཞེས་པ་དང་། ཁྱིམ་བདག་ཙིཏྟ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། སྐབས་འགར་ཚིག་སྡུད་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། སྦྲུལ་ནག་པོ་ནི་ཀཎྷསཔྤོ ཞེས་པ་དང་། འབྲས་དམར་པོ་ནི་ལོཧིཏསཱལི ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཁྱད་པར་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གཤོག་བྱེད་ཀྱི་སྦྲུལ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལའོ། དོན་གཅིག་པ་དང་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ནག་པོ་ལས་གཞན་པ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལའོ། འོ་ན། འཚོ་བ་ཐོབ་པ་ནི་པཏྟཛཱིབིཀོ ཞེས་པ་དང་། འཚོ་བ་ལ་ཞུགས་པ་ནི་ཨཱཔནྣཛཱིབིཀོ ཞེས་པ་དང་། ཟླ་བ་གཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་མཱསཛཱཏོ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དེ་དག་ནི་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འགྱུར་རོ།། Naña-. དགག་ཚིག་ནའོ།། Nañiccetaṃ syādyantaṃ syādyantena sahekatthaṃ hoti; na brāhmaṇo abrāhmaṇo–-bahulādhikārato asamatthehipi kehici hoti; apunageyyā, gāthā–-anokāsaṃ kāretvā amūlāmūlaṃ gantvā–-īsakaḷāro īsapiṅgaloti-syādi syādinekatthanti samāso; vākyameva vātippasaṅgābhāvā. ནཉ྄ ཅེས་བྱ་བའི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་ནི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཨབྲཱཧྨཎོ ཞེས་པའོ། མང་པོའི་དབང་གིས་འབྲེལ་པ་མེད་པ་འགའ་ཞིག་ལའང་འགྱུར་ཏེ། ཡང་བླང་བར་མི་བྱ་བའི་ཚིགས་བཅད་ནི་ཨཔུནགེཡ྄ཡཱ་གཱཐཱ་ཞེས་པ་དང་། གོ་སྐབས་མེད་པར་བྱས་ནས་ནི་ཨནོཀཱསཾ་ཀཱརེཏྭཱ་ཞེས་པ་དང་། རྩ་བ་མེད་པའི་རྩ་བར་སོང་ནས་ནི་ཨམཱུལཱམཱུལཾ་གནྟྭཱ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཅུང་ཟད་ནག་པ་ནི་ཨཱིསཀལཱརོ ཞེས་པ་དང་། ཅུང་ཟད་སེར་སྐྱ་ནི་ཨཱིསཔིངྒལོ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི། སྱཱ་དི་ནི་སྱཱ་དི་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་པའོ་ཞེས་པའི་ཚིག་སྡུད་དོ། རྣམ་པར་ཞེས་པ་ཤིན་ཏུ་ཐལ་ཆེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ།། Kupādayo niccamasyādividhimhi-. ཀུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སྱཱ་དིའི་ཆོ་ག་མ་གཏོགས་པ་ལ་རྟག་ཏུའོ།། Kusaddo pādayo ca syādyantena sahekatthā honti niccaṃ syadividhivisayato’ññattha;’kucchito brāhmaṇo’ kubrāhmaṇo,’īsakaṃ uṇhaṃ’ kaduṇhaṃ; panāyako, abhiseko, pakarittvā, pakataṃ, duppuriso, dukkataṃ, supuriso, sukataṃ, abhitthutaṃ, atitthutaṃ, ākaḷāro, ābaddho. Pādayo gatādyatthe paṭhamāya()’ pagato ācariyo’ pācariyo; pantevāsī–-accādayo kantādyatthe dutiyāya;()’atikkanto maca’matimañco; atimālo. Avādayo kuṭṭhādyatthe tatiyāya;()’avakuṭṭhaṃ kokilāya vana’mavakokilaṃ; avamayayūraṃ. Pariyādayo gilānādyatthe catutthiyā; ()’parigila no’jjhenāya’ pariyajjheno–-nyādayo kannādyatthe pañcamiyā()’nikkhantokosambiyā’ nikkosambi–-asyādividhimhīti kiṃrukkhampati vijjotate. ཀུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་པྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སྱཱ་དིའི་ཆོ་གའི་ཡུལ་ལས་གཞན་པ་ལ་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་རྟག་ཏུ་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། སྨད་པར་བྱ་བའི་བྲམ་ཟེ་ནི་ཀུབྲཱཧྨཎོ ཞེས་པ་དང་། ཅུང་ཟད་ཚ་བ་ནི་ཀདུཎྷཾ ཞེས་པ་དང་། སྣེ་ཁྲིད་པ་ནི་པནཱཡཀོ ཞེས་པ་དང་། དབང་བསྐུར་བ་ནི་ཨབྷིསེཀོ ཞེས་པ་དང་། མངོན་པར་བྱས་ནས་ནི་པཀརིཏྭཱ ཞེས་པ་དང་། མངོན་པར་བྱས་པ་ནི་པཀཏཾ ཞེས་པ་དང་། སྐྱེས་བུ་ངན་པ་ནི་དུཔྤུརིསོ ཞེས་པ་དང་། ཉེས་པར་བྱས་པ་ནི་དུཀྐཏཾ ཞེས་པ་དང་། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ནི་སུཔུརིསོ ཞེས་པ་དང་། ལེགས་པར་བྱས་པ་ནི་སུཀཏཾ ཞེས་པ་དང་། མངོན་པར་བསྟོད་པ་ནི་ཨབྷིཏྠུཏཾ ཞེས་པ་དང་། བསྟོད་པ་ལས་འདས་པ་ནི་ཨཏིཏྠུཏཾ ཞེས་པ་དང་། ཅུང་ཟད་ནག་པ་ནི་ཨཱཀལཱརོ ཞེས་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་བཅིངས་པ་ནི་ཨཱབདྡྷོ ཞེས་པའོ། པྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སོང་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་དང་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་སྟེ། ཀུན་ཏུ་སོང་བའི་སློབ་དཔོན་ནི་པཱཅརིཡོ ཞེས་པ་དང་། ཉེ་བར་གནས་པའི་སློབ་མ་ནི་པནྟེབཱསཱི ཞེས་པའོ། ཨཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་གཉིས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྟེ། ཁྲི་ལས་འདས་པ་ནི་ཨཏིམཉྩོ ཞེས་པ་དང་། ཕྲེང་བ་ལས་འདས་པ་ནི་ཨཏིམཱལོ ཞེས་པའོ། ཨབ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སྐད་སྒྲོག་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་གསུམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྟེ། ནགས་ཚལ་དུ་ཁུ་བྱུག་གིས་སྐད་བསྒྲགས་པ་ནི་ཨབཀོཀིལཾ ཞེས་པ་དང་། རྨ་བྱས་སྐད་བསྒྲགས་པ་ནི་ཨབམཡཱུརཾ ཞེས་པའོ། པརི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སྐྱོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་བཞི་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྟེ། ཀློག་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བ་ནི་པརིཡཛྫྷེནོ ཞེས་པའོ། ནི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་ལྔ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྟེ། ཀཽ་ཤཱམྦཱི་ལས་བྱུང་བ་ནི་ནིཀྐོསམྦི ཞེས་པའོ། སྱཱ་དིའི་ཆོ་ག་མ་གཏོགས་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཤིང་ལ་གློག་འཁྱུག་གོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལའོ།། Cī kriyatthehi-. ཙཱི་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གོ།། Cīppaccayanto kriyatthehi syadyantehi sahekattho hoti; malinī kariya. ཙཱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དྲི་མ་ཅན་དུ་བྱས་ནས་ནི་མལིནཱིཀརིཡ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Bhusanādarānādaresvalaṃsāsā-. ཨལཾ་དང་སཱསཱ་རྣམས་ནི་རྒྱན་དང་། གུས་པ་དང་། མ་གུས་པ་རྣམས་ལའོ།། Bhusanādisvatthesvalamādayo saddā kriyātthehi syādyantehi sahekatthā honti; alaṃkariya; sakkacca; asakkacca–-bhusanādīsūti-kiṃ? Alaṃ bhutvā gato; sakkatvā gato; asakkatvā gato; pariyattaṃ sobhanamasobhananti attho. རྒྱན་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཨལཾ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། བརྒྱན་ནས་ནི་ཨལཾཀརིཡ་ཞེས་པ་དང་། གུས་པར་བྱས་ནས་ནི་སཀྐཙྩ་ཞེས་པ་དང་། མ་གུས་པར་བྱས་ནས་ནི་ཨསཀྐཙྩ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། རྒྱན་ལ་སོགས་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཚིམ་པར་ཟོས་ནས་སོང་ཞེས་པ་དང་། མཆོད་ནས་སོང་ཞེས་པ་དང་། མ་མཆོད་པར་སོང་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལའོ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་མཛེས་པ་དང་མི་མཛེས་པ་ནི་དོན་ཏོ།། Aññe ca-. གཞན་དག་ཀྱང་ངོ།། Aññe ca saddā kriyatthehi syādyantehi saha bahulamekatthā bhavanti; purobhuya; tirobhuya;tirokariya; urasikariya; manasikariya; majjhekariya; tuṇhibhuya. གཞན་ཡང་སྒྲ་རྣམས་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་ཕལ་ཆེར་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། མདུན་དུ་བྱས་ནས་ནི་པུརོབྷུཡ་ཞེས་པ་དང་། ལྐོག་ཏུ་གྱུར་ནས་ནི་ཏིརོབྷུཡ་ཞེས་པ་དང་། ལྐོག་ཏུ་བྱས་ནས་ནི་ཏིརོཀརིཡ་ཞེས་པ་དང་། བྲང་ལ་བཅར་ནས་ནི་ཨུརསིཀརིཡ་ཞེས་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱས་ནས་ནི་མནསིཀརིཡ་ཞེས་པ་དང་། དབུས་སུ་བྱས་ནས་ནི་མཛྫྷེཀརིཡ་ཞེས་པ་དང་། ཅང་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་ནས་ནི་ཏུཎྷིབྷུཡ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Vānekaññatthe-. ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་དུ་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་རོ།། Anekaṃ syādyantamaññassa padassatthe ekatthaṃ vā hoti; bahūni dhanāni yassaso’bahudhano;’lambā kaṇṇā yassa so’ lambakaṇṇo;’vajiraṃ pāṇimhi yassaso’yaṃ’ vajirapāṇi;’mattābahavo mātaṅgā ettha’ mattabahumātaṅgaṃ, vanaṃ;’ārūḷho vānaroyaṃ rukkhaṃ so’ ārūḷhavānaro;’jitāni indriyāni yenaso’ jitindriyo;’dinnaṃ bhojanaṃ yassaso’ dinnabhojano;’apagataṃ kāḷakaṃ yasmā paṭā so’ya’ mapagatakāḷako;’upagatādasa yesaṃ te’ upadasā; āsannadasā; adūradasā? Adhika dasā;’tayo dasa parimāṇamesaṃ) tidasā–-kathaṃ, dasasaddosaṃ khyāne vattate parimāṇasaddasannidhānā, yathā-pañcaparimāṇa mesaṃ’ pañcakā sakuṇāti; dve vā tayo vāparimāṇamesa’dvattayo;vāsaddatthe vā-’ve vā tayo vā’ dvattayo–-’dakkhiṇassā ca pubbassā ca disāya yadantarāḷaṃ’ dakkhiṇapubbā, dinā;’dakkhiṇā vasā pubbā cā’ti vā;’saha puttenāgato’ saputto salomako, vijjamānalomakoti attho evaṃ sapakkhako; atthikhīrā, brāhmaṇiti-atthisaddo vijjamānatthe nipāto–-kvaci gatatthatāya padantarānamappayogo, kaṇṭhaṭṭhā kāḷā assa kaṇṭhekāḷo; [ ] oṭṭhamukhamica mukhamassaoṭṭhamukho; kesasaṅghāto cūḷā assa kesacūḷo; suvaṇṇavikāro alaṅkāro assasuvaṇṇālaṅkāro;’ papatitaṃ paṇṇamassa’ papatitapaṇṇo, papaṇṇo;’avijjamānā puttā assa’ avijjamānaputto;’na santi puttā assa’ aputto–-kvaci na hotipañcabhuttavanto assa, bhātuno putto assa atthiti bahulādhikārato. རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་དུ་མ་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་ལ་སྐབས་འགར་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །གང་ལ་ནོར་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ནོར་མང་པོ་ཅན་ནོ། །གང་ལ་རྣ་བ་འཕྱང་བ་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྣ་བ་འཕྱང་བ་ཅན་ནོ། །གང་གི་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའོ། །གང་ན་མྱོས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་མང་པོ་ཡོད་པའི་ནགས་ཚལ་དེ་ནི་མྱོས་པའི་གླང་ཆེན་མང་པོ་ཅན་ནོ། །སྤྲེའུ་གང་ལ་འཛེགས་པའི་ཤིང་དེ་ནི་སྤྲེའུ་འཛེགས་པ་ཅན་ནོ། །གང་གིས་དབང་པོ་རྣམས་བཏུལ་བ་དེ་ནི་དབང་པོ་ཐུལ་བ་ཅན་ནོ། །གང་ལ་ཟས་བྱིན་པ་དེ་ནི་ཟས་བྱིན་པ་ཅན་ནོ། །གང་ལས་ནག་ནོག་དག་པ་ཅན་གྱི་གོས་དེ་ནི་ནག་ནོག་བྲལ་བ་ཅན་ནོ། །བཅུ་ལ་ཉེ་བར་སོང་བ་རྣམས་ནི་བཅུ་ཉེའོ། །བཅུ་ལ་ཉེ་བ། བཅུ་ལས་མི་རིང་བ། བཅུ་ལས་ལྷག་པའོ། །གསུམ་མམ་བཅུ་ནི་འདི་རྣམས་ཀྱི་ཚད་ཡིན་པས་གསུམ་བཅུའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ཚད་ཀྱི་སྒྲ་དང་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་གྲངས་ལ་འཇུག་སྟེ། དཔེར་ན། ལྔའི་ཚད་ཅན་གྱི་བྱ་རྣམས་ལ་ལྔ་ཚན་ཞེས་པ་དང་། གཉིས་སམ་གསུམ་གྱི་ཚད་ཅན་ལ་གཉིས་གསུམ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་“ཡང་ན་”ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ལ། གཉིས་སམ་གསུམ་ནི་གཉིས་གསུམ་མོ། །ལྷོ་དང་ཤར་གྱི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་བར་མཚམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷོ་ཤར་རོ། །ཡང་ན་ལྷོ་དང་ཤར་རོ། །བུ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འོངས་པ་ནི་བུ་དང་བཅས་པའོ། །སྤུ་དང་བཅས་པ་ནི་སྤུ་ཡོད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གཤོག་པ་དང་བཅས་པའོ། །འོ་མ་ཡོད་པའི་བྲམ་ཟེ་མོ་ཞེས་པར། ཡོད་པ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཡོད་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །སྐབས་འགར་དོན་རྟོགས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཞན་མི་སྦྱོར་ཏེ། མགྲིན་པ་ན་ནག་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་མགྲིན་ནག་གོ། །མ་མཆུ་རྔ་མོང་གི་གདོང་ལྟ་བུའི་གདོང་ཅན་དེ་ནི་རྔ་མོང་གདོང་ཅན་ནོ། །སྐྲའི་ཚོགས་པ་གཙུག་ཕུད་དུ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྐྲ་གཙུག་ཅན་ནོ། །གསེར་གྱི་རྣམ་འགྱུར་གྱི་རྒྱན་ཅན་དེ་ནི་གསེར་རྒྱན་ཅན་ནོ། །ལོ་མ་ལྷུང་བ་དེ་ནི་ལོ་མ་ལྷུང་བ་ཅན་ནམ་ལོ་ལྷུང་ངོ་། །བུ་མེད་པ་དེ་ནི་བུ་མེད་པ་ཅན་ནོ། །བུ་རྣམས་མེད་པ་དེ་ནི་བུ་མེད་པའོ། །སྐབས་འགར་མི་འགྱུར་ཏེ། ལྔ་ཟོས་པ་ཅན་ནམ། སྤུན་གྱི་བུ་ཡོད་པ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་སྐབས་མང་པོར་འཇུག་པའི་དབང་གིས་སོ། ། Tattha gahetvā tena paharitvā yuddhe sarūpaṃ-. དེ་ལ་བཟུང་ནས་དེས་བརྡེགས་ཏེ་འཐབ་པ་ལ་གཟུགས་མཚུངས་པ་ནི། Sattamyantaṃ tatiyantañca sarūpamanekaṃ tattha gahetvā tena paharitvā yuddhe’ññapadatthe ekatthaṃ vā hoti;’kesesu ca kesesu ca gahetvā yuddhampavattaṃ’ kesākesi;’daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā yuddhampavattaṃ’ daṇḍādaṇḍi; muṭṭhāmuṭṭhi ‘‘ci vīti hāre’ti. Ci samāsanto [’]cismi. Ntyākāro–-tattha teneti-kiṃ? Kāyadva kāyadva [ ] gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ; gahetvā paharitvāti- kiṃ? Rathe ca rathe ca ṭhatvā yuddhaṃpavattaṃ; yuddhetikiṃ? Hatthe ca hatthe ca gahetvā sakhyaṃ pacattaṃ; sarūpantikiṃ? Daṇḍehi ca musalehica paharitvā yuddhaṃ pavattaṃ. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་དང་གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་གཟུགས་མཚུངས་པ་དུ་མ་དེ་ལ་བཟུང་ནས་དེས་བརྡེགས་ཏེ་འཐབ་པའི་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་སྐབས་འགར་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །“སྐྲ་ལ་སྐྲ་ནས་བཟུང་སྟེ་འཐབ་མོ་བྱུང་བ་”ནི་སྐྲ་འཐབ་བོ། །“དབྱུག་པས་དབྱུག་པ་ནས་བརྡེགས་ཏེ་འཐབ་མོ་བྱུང་བ་”ནི་དབྱུག་འཐབ་བོ། །ཁུ་ཚུར་འཐབ་པ་ལྟ་བུའོ། །“ci vīti hāre” ཞེས་པས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་ ci འགྱུར་རོ། །ci ལ་ཨཱ་ཡི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་“དེས་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལུས་གཉིས་ལུས་གཉིས་ནས་བཟུང་སྟེ་འཐབ་མོ་བྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །“བཟུང་ནས་བརྡེགས་ཏེ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤིང་རྟ་དང་ཤིང་རྟ་ལ་གནས་ནས་འཐབ་མོ་བྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །“འཐབ་པ་ལ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལག་པ་དང་ལག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་མཛའ་བཤེས་སུ་གྱུར་པ་ལྟ་བུའོ། །“གཟུགས་མཚུངས་པ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབྱུག་པ་དང་གཏུན་ཤིང་གིས་བརྡེགས་ཏེ་འཐབ་མོ་བྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། ། Catthe-. དང་གི་དོན་ལའོ། ། Anekaṃ syādyantaṃ catthe ekatthaṃ vā bhavati–-samuccayo’ṇvācayo itarītarayogo samāhāro ca casaddatthā, tattha samuccayāṇvācayesu nekatthibhāvo sambhavati- tesu hi samuccayo aññamaññanirapekkhānamattappadhānānaṃ katthaci kriyāvisese cīyamānatā-yathā-dhave ca khadire ca palāse ca chindāti; anvācayova yattheko padhānabhāvena vidhiyate aparo caguṇabhāvena-yathā-bhikkhaṃ cara gāvo vānayeti–-itarañcayaya tu sambhavati, tesu hi aññamaññasāpekkhānamava yavabhedānugato itarītarayogo- yathā- sāriputtamoggallānātiassāvayavappadhānattā bahuvacanameva; aññamañña sāpekkhānameva tirohitāvayavabhedo samudāyappadhāno samāhāro-yathā-chattupāhananti-assa pana samudāyappadhānattā ekavacanameva; te ca samāhārītarītarayogā bahulaṃ vidhānā niyatavisayāyeva honti, tatrāyaṃ visayavibhāgo nirutti piṭakāgato. རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་དུ་མ་“དང་”གི་དོན་ལ་སྐབས་འགར་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སྡུད་པ་དང་། ཞར་བྱུང་དང་། ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་དང་། ཕུང་པོར་སྡུད་པ་རྣམས་ནི་“དང་”གི་སྒྲའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་སྡུད་པ་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས་ལ་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་མི་སྲིད་དེ། དེ་དག་ལས་སྡུད་པ་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་མེད་པར་རང་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་རྣམས་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་སྡུད་པ་སྟེ། དཔེར་ན། “དྷ་བ་དང་། ཁ་དི་ར་དང་། པ་ལཱ་ཤ་རྣམས་གཅོད་ཅིག་”ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཞར་བྱུང་ནི་གང་ལ་གཅིག་གཙོ་བོའི་ཚུལ་གྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ཞིང་། ཅིག་ཤོས་ནི་ཕལ་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱེད་པ་སྟེ། དཔེར་ན། “བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུག་ཅིག །བ་ལང་རྣམས་ཀྱང་ཁྲིད་ཅིག་”ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་ལ་ནི་སྲིད་དེ། དེ་དག་ལས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ཤིང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་སྟེ། དཔེར་ན། “ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མོའུ་གལ་གྱི་བུ་”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་མང་པོ་ཉིད་དོ། །ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་ཉིད་ལ་ཆ་ཤས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མི་མངོན་པར་ཚོགས་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་ནི་ཕུང་པོར་སྡུད་པ་སྟེ། དཔེར་ན། “གདུགས་དང་ལྷམ་”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་ཚོགས་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཅིག་པུ་ཉིད་དོ། །ཕུང་པོར་སྡུད་པ་དང་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་དེ་དག་ནི་སྐབས་མང་པོར་ངེས་པའི་ཡུལ་ཅན་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་ཡུལ་གྱི་དབྱེ་བ་འདི་ནི་སྒྲ་རིག་པའི་སྡེ་སྣོད་ལས་བྱུང་བའོ། ། Pāṇituriyayoggasenaṅgānaṃ; niccaverīnaṃ; saṃkhyāpari māṇasaññānaṃ; khuddajantukānaṃ; pacanavaddhālānaṃ; caraṇasādhāraṇānaṃ; ekjhāyanapāvacanānaṃ; liṅgavisesānaṃ; vividhaviruddhānaṃ; disānaṃ; nadīnañca; niccaṃ samāhārekatthaṃ bhavati. ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། རོལ་མོའི་ཡན་ལག་དང་། སྦྱོར་བའི་ཡན་ལག་དང་། དམག་གི་ཡན་ལག་རྣམས་དང་། རྟག་ཏུ་དགྲར་གྱུར་པ་རྣམས་དང་། གྲངས་དང་ཚད་ཀྱི་མིང་རྣམས་དང་། སྲོག་ཆགས་ཆུང་ངུ་རྣམས་དང་། གཡོ་སྐོར་དང་གསོད་པའི་ལས་ཅན་རྣམས་དང་། སྤྱོད་པ་ཐུན་མོང་བ་རྣམས་དང་། སློབ་གཉེར་གཅིག་པ་དང་གསུང་རབ་རྣམས་དང་། རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་དང་། སྣ་ཚོགས་འགལ་བ་རྣམས་དང་། ཕྱོགས་རྣམས་དང་། ཆུ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རྟག་ཏུ་ཕུང་པོར་སྡུད་པ་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Tiṇarukkhapasusakuṇadhanadhaññavyañjanajanapadānaṃvā aññe samitarītarayogova. རྩྭ་དང་། ཤིང་དང་། ཕྱུགས་དང་། བྱ་དང་། ནོར་དང་། འབྲུ་དང་། ཟས་གཡོས་དང་། ཡུལ་འཁོར་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཡང་ན་གཞན་དག་དང་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་ཁོ་ནའོ། ། Pāṇyaṅgānaṃ–-cakkhusotaṃ; mukhanāsika; hanugīvaṃ; chavi maṃsalohitaṃ; nāmarūpaṃ; jarāmaraṇaṃ;–-turiyaṅgānaṃ–-alasatāḷambaraṃ;murajagomukhaṃ; saṃkhadeddhimaṃ; [ ] maddavikapāṇavikaṃ; gītavādataṃ?Sammatāḷaṃ–-yoggaṅgānaṃ–-phālapācanaṃ; yuganaṅgalaṃ–-senaṅgānaṃ–-asisattitomarapiṇḍaṃ;[ ] asicammaṃ; bīḷāramūsikaṃ; kākolūkaṃ; nāgasupaṇṇaṃ–-saṃkhyāparimāṇa saññānaṃ–-ekakadukaṃ, dukatikaṃ; tikacatukkaṃ, catukkapañcakaṃ; dasekādasakaṃ –- khuddajantukānaṃ–-kīṭapaṭaṅgaṃ; kutthakipillikaṃ; ḍaṃsamakasaṃ; makkhikakipillikaṃ–-pavanavaddhālānaṃ–-orarabgikasukarikaṃ; sākuntikamāgavikaṃ;sapākavaddhālaṃ;vena ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི། མིག་དང་རྣ་བ། ཁ་དང་སྣ། མཁུར་ཚོས་དང་མགྲིན་པ། པགས་པ་དང་ཤ་ཁྲག །མིང་དང་གཟུགས། རྒ་ཤི་ལྟ་བུའོ། །རོལ་མོའི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི། ཨ་ལ་ས་དང་ཏཱ་ལམ་བཱ་ར། རྔ་ཆེན་དང་བ་ལང་གདོང་། དུང་དང་རྔ་ཟླུམ། མདྡྷ་བི་ཀ་དང་པཱ་ཎ་བི་ཀ །གླུ་དང་རོལ་མོ། སིལ་སྙན་དང་ཕེག་རྡོབ་ལྟ་བུའོ། །སྦྱོར་བའི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི། ཐོང་གཤོལ་དང་ལྕག་ཚན། གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ལྟ་བུའོ། །དམག་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི། རལ་གྲི་དང་མདུང་ཐུང་དང་མདུང་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ། རལ་གྲི་དང་ཕུབ། ཞི་མི་དང་ཙི་ཙི། བྱ་རོག་དང་འུག་པ། ཀླུ་དང་མཁའ་ལྡིང་ལྟ་བུའོ། །གྲངས་དང་ཚད་ཀྱི་མིང་རྣམས་ནི། གཅིག་དང་གཉིས། གཉིས་དང་གསུམ། གསུམ་དང་བཞི། བཞི་དང་ལྔ། བཅུ་དང་བཅུ་གཅིག་ལྟ་བུའོ། །སྲོག་ཆགས་ཆུང་ངུ་རྣམས་ནི། འབུ་དང་ཕྱེ་མ་ལེབ། ཤིག་དང་གྲོག་མ། སྦྲང་བུ་དང་མཆུ་རིངས། སྦྲང་མ་དང་གྲོག་མ་ལྟ་བུའོ། །གཡོ་སྐོར་དང་གསོད་པའི་ལས་ཅན་རྣམས་ནི། ལུག་གསོད་པ་དང་ཕག་གསོད་པ། བྱ་གསོད་པ་དང་རི་དྭགས་རྒྱག་པ། གདོལ་པ་དང་གཤན་པ། སྨྱུག་མཁན་དང་ Rathakāraṃ; pukkusachavaḍāhakaṃ–-caraṇasādhāraṇānaṃ–-atisabhāradvājaṃ; kaṭhakālāpaṃ; sīlapaññāṇaṃ; samathavipassanaṃ; vijjācaraṇaṃ–-ekajjhāyanapāvacanānaṃ–-dīghamajjhimaṃ; ekuttarasaṃyuttakaṃ; khandhakavibhaṅgaṃ–-liṅgavisesānaṃ–-itthipumaṃ; dāsidāsaṃ; cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjapararikkhāraṃ; tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ; ‘‘lābhī hoti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna‘‘ntipi dissati–-vividhaviruddhānaṃ–-kusalākusalaṃ; sāvajjānavajjaṃ; hīnappaṇitaṃ; kaṇbhasukkaṃ; chekapāpakaṃ; adharuttaraṃ–-disānaṃ–-pubbāparaṃ; dakkhiṇuttaraṃ; pubbadakkhiṇaṃ; pubbuttaraṃ; apara dakkhiṇaṃ; aparuttaraṃ–-nadīnaṃ–-gaṅgāyamunaṃ, mahīsarabhu. ཤིང་རྟ་མཁན། གདོལ་པ་དང་རོ་སྲེག་མཁན་ལྟ་བུའོ། །སྤྱོད་པ་ཐུན་མོང་བ་རྣམས་ནི། ཨ་ཏི་ས་དང་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ། ཀ་ཐ་དང་ཀཱ་ལཱ་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཤེས་རབ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ་ལྟ་བུའོ། །སློབ་གཉེར་གཅིག་པ་དང་གསུང་རབ་རྣམས་ནི། ལུང་རིང་པོ་དང་བར་མ། གཅིག་ལས་འཕྲོས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ལུང་། ཕུང་པོ་དང་རྣམ་འབྱེད་ལྟ་བུའོ། །རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་ནི། བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ། བྲན་མོ་དང་བྲན་ཕོ། ཆོས་གོས་དང་བསོད་སྙོམས་དང་མལ་ཆ་དང་ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད། རྩྭ་དང་ཤིང་དང་ཡལ་ག་དང་ལོ་མ། “ཆོས་གོས་དང་བསོད་སྙོམས་དང་མལ་ཆ་དང་ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཀྱང་མཐོང་ངོ་། །སྣ་ཚོགས་འགལ་བ་རྣམས་ནི། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ། དམན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པ། ནག་པོ་དང་དཀར་པོ། མཁས་པ་དང་སྡིག་པ་ཅན། སྟེང་དང་འོག་ལྟ་བུའོ། །ཕྱོགས་རྣམས་ནི། ཤར་དང་ནུབ། ལྷོ་དང་བྱང་། ཤར་ལྷོ། ཤར་བྱང་། ནུབ་ལྷོ། ནུབ་བྱང་ལྟ་བུའོ། །ཆུ་བོ་རྣམས་ནི། གངྒཱ་དང་ཡ་མུ་ནཱ། མ་ཧཱི་དང་ས་ར་བྷཱུ་ལྟ་བུའོ། ། Tiṇavisesānaṃ–-kāsakusaṃ, kāsakusā; usīrabīraṇaṃ, usī rabīraṇā; mujababbajaṃ, muñjababbajā–-rukkhavasesānaṃ–-khadirapalāsaṃ, khadirapalāsā; dhavāssakaṇṇaṃ, dhavāssakaṇṇā; pilakkhanigrodhaṃ, pilakkhanagrodhā; assatthakapitthanaṃ, assattha kapitthanā; sākasālaṃ, sākasālā–-pasuvisesānaṃ–-gaja gavajaṃ,gajagavajā; govahisaṃ, gomahisā;eṇeyyagomahisaṃ, eṇeyyagomahisā; eṇeyyavarāhaṃ, eṇeyyavarāhā; aje རྩྭའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ནི། ཀཱ་ས་དང་ཀུ་ཤ (kāsakusaṃ, kāsakusā)། ཨུ་སཱི་ར་དང་བཱི་ར་ཎ (usīrabīraṇaṃ, usīrabīraṇā)། མུཉྫ་དང་བབྦ་ཛ (muñjababbajaṃ, muñjababbajā)ལྟ་བུའོ། །ཤིང་གི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ནི། ཁ་དི་ར་དང་པ་ལཱ་ཤ (khadirapalāsaṃ, khadirapalāsā)། དྷ་བ་དང་ཨསྶ་ཀཎྞ (dhavāssakaṇṇaṃ, dhavāssakaṇṇā)། པི་ལཀྑ་དང་ནྱ་གྲོ་དྷ (pilakkhanigrodhaṃ, pilakkhanigrodhā)། ཨསྶཏྠ་དང་ཀ་པིཏྠ་ན (assatthakapitthanaṃ, assatthakapitthanā)། སཱ་ཀ་དང་སཱ་ལ (sākasālaṃ, sākasālā)ལྟ་བུའོ། །ཕྱུགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ནི། གླང་པོ་ཆེ་དང་རི་གླང་ (gajagavajaṃ, gajagavajā)། བ་ལང་དང་མ་ཧེ་ (govahisaṃ, gomahisā)། ཨེ་ཎེ་ཡ་དང་མ་ཧེ་ (eṇeyyagomahisaṃ, eṇeyyagomahisā)། ཨེ་ཎེ་ཡ་དང་ཕག་རྒོད (eṇeyyavarāhaṃ, eṇeyyavarāhā)། ར་དང་ Ḷakaṃ, ajeḷakā; kukkurasūkaraṃ, kukkurasūkarā; hatthigavāssa vaḷavaṃ, hatthigavāssavaḷavā–-sakuṇavisesānaṃ–-haṃsabalāvaṃ, haṃsabalāvā; kāraṇḍavavakkavākaṃ, kāraṇḍavavakkavākā; bakabalākaṃ, bakabalākā–-dhanānaṃ–-hiraññasuvaṇṇaṃ, hirañña suvaṇṇā;maṇisaṃkhamuttāvephaphariyaṃ, maṇisaṃkhamuttāveḷuriyā; jātarūparajataṃ, jātarūparajatā–-dhaññānaṃ–-sāliyavakaṃ, sāliyavakā; tilamuggamāsaṃ, tilamaggamāsā; nipphāvakulatthaṃ, nipphāvakulatthā–-byañjanānaṃ–-sākasuvaṃ, sākasuvā; gabyamāhisaṃ, gabyamāhisā; eṇeyyavārāhaṃ, eṇeyyavārāhā; migamāyūraṃ, migamāyūrā–-janapadānaṃ–kāsikosalaṃ, kāsikosalā; vajjimallaṃ, vajjimallā; cetivīsaṃ, cetivīsā; macchasurasenaṃ, macchasūrasenā; kurupañcālaṃ, kurupañcālā. Ḷ ལུག་ (ajeḷakaṃ, ajeḷakā)། ཁྱི་དང་ཕག (kukkurasūkaraṃ, kukkurasūkarā)། གླང་པོ་ཆེ་དང་བ་ལང་དང་རྟ་དང་རྒོད་མ་ (hatthigavāssavaḷavaṃ, hatthigavāssavaḷavā)ལྟ་བུའོ། །བྱའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ནི། ངང་པ་དང་ཆུ་སྐྱར་ (haṃsabalāvaṃ, haṃsabalāvā)། ཀཱ་རཎྜ་བ་དང་ཙཀྲ་བཱ་ཀ (kāraṇḍavavakkavākaṃ, kāraṇḍavavakkavākā)། བྱ་དཀར་དང་ཆུ་སྐྱར་ (bakabalākaṃ, bakabalākā)ལྟ་བུའོ། །ནོར་རྣམས་ནི། གསེར་དངུལ་དང་གསེར (hiraññasuvaṇṇaṃ, hiraññasuvaṇṇā)། ནོར་བུ་དང་དུང་དང་མུ་ཏིག་དང་བཻཌཱུརྱ (maṇisaṃkhamuttāveḷuriyā)། གསེར་དང་དངུལ་ (jātarūparajataṃ, jātarūparajatā)ལྟ་བུའོ། །འབྲུ་རྣམས་ནི། འབྲས་དང་ནས (sāliyavakaṃ, sāliyavakā)། ཏིལ་དང་མོན་སྲན་དཀར་པོ་དང་མོན་སྲན་ནག་པོ (tilamuggamāsaṃ, tilamuggamāsā)། ནིཔྥཱ་བ་དང་ཀུ་ལཏྠ (nipphāvakulatthaṃ, nipphāvakulatthā)ལྟ་བུའོ། །ཟས་གཡོས་རྣམས་ནི། སྔོ་ཚལ་དང་ཁུ་བ (sākasuvaṃ, sākasuvā)། བའི་འོ་ཞོ་དང་མ་ཧེའི་འོ་ཞོ (gabyamāhisaṃ, gabyamāhisā)། ཨེ་ཎེ་ཡའི་ཤ་དང་ཕག་ཤ (eṇeyyavārāhaṃ, eṇeyyavārāhā)། རི་དྭགས་ཀྱི་ཤ་དང་རྨ་བྱའི་ཤ (migamāyūraṃ, migamāyūrā)ལྟ་བུའོ། །ཡུལ་འཁོར་རྣམས་ནི། ཀཱ་ཤི་དང་ཀོ་ས་ལ (kāsikosalaṃ, kāsikosalā)། བཛྫི་དང་མལླ (vajjimallaṃ, vajjimallā)། ཅེ་提དང་བཱི་ས (cetivīsaṃ, cetivīsā)། མཙྪ་དང་སཱུ་ར་སེ་ན (macchasurasenaṃ, macchasūrasenā)། ཀུ་རུ་དང་པཉྩཱ་ལ (kurupañcālaṃ, kurupañcālā)ལྟ་བུའོ། ། Itarītarayogo-yathā-vandimasūriyā, samaṇabrāhmaṇā, mātāpitaro, iccādi, etasmiṃ ekatthibhāvakaṇḍe yaṃ vuttaṃ pubbaṃ tadeva pubbaṃ nipatati kamātikkame payojanābhāvā kvavi vipallāso’pi hoti bahulādhikārato.’ Dantānaṃ rājā’ rājadanto. Katthaci kamampaccanādarā pubbakālassāpi paranipāto. Littavāsito, naggamusito, sittasammaṭṭho, bhaṭṭhaluñcito–-catthe yadekatthaṃ tattha keci pubbapadaṃ bahudhā niyamenti tadiha vyabhivāradassanā na vuttanti daṭṭhabbaṃ. ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་ནི། དཔེར་ན། ཟླ་བ་དང་ཉི་མ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ། ཕ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་སྐབས་འདི་ལ། གང་ཞིག་སྔོན་དུ་བཤད་པ་དེ་ཉིད་སྔོན་དུ་འཇུག་སྟེ། གོ་རིམ་ལས་འདས་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐབས་འགར་གོ་རིམ་བཟློག་པའང་ཡོད་དེ་སྐབས་མང་པོར་འཇུག་པའི་དབང་གིས་སོ། །“སོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་”ནི་སོ་རྒྱལ་ལོ། །སྐབས་འགར་གོ་རིམ་ལ་མ་བལྟོས་པར་སྔོན་གྱི་དུས་ཀྱི་ཚིག་ཀྱང་རྗེས་སུ་འཇུག་སྟེ། བྱུགས་ཤིང་སྤོས་ཀྱིས་བདུག་པ། གཅེར་བུར་ཕྲོགས་པ། བཏབ་ཅིང་ཕྱགས་པ། ལྷུང་ཞིང་བལ་བཏོག་པ་ལྟ་བུའོ། །“དང་”གི་དོན་ལ་གང་ཞིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་དེ་ལ། ཁ་ཅིག་གིས་སྔོན་གྱི་ཚིག་རྣམ་པ་མང་པོར་ངེས་པར་བྱེད་མོད་ཀྱང་། འདིར་ནི་འཁྲུལ་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མ་བཤད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Samāhāre sapuṃsakaṃ-. ཕུང་པོར་སྡུད་པ་ལ་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་འགྱུར་རོ། ། Vatthe samāhāre yadekatthaṃ tannapuṃsakaliṅgamhavati; tathā vevodāhaṭaṃ–-katthaci na hoti sabhāparisāyāti ñāpakā; ādhi paccaparivāro; chandapārisuddhi; paṭisandhippavattiyaṃ. “དང་”གི་དོན་གྱི་ཕུང་པོར་སྡུད་པ་ལ་གང་ཞིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུ་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །སྐབས་འགར་མི་འགྱུར་ཏེ། “འདུས་པ་དང་འཁོར་”ཞེས་པའི་གསལ་བྱེད་ལས་སོ། །“དབང་ཕྱུག་དང་འཁོར་འདབས་”དང་། “འདུན་པ་དང་རྣམ་པར་དག་པ་”དང་། “ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་འཇུག་པ་”ལྟ་བུའོ། ། Saṃkhyādi-. གྲངས་ལ་སོགས་པའོ། ། Ekatthe samāhāre saṃkhyādi napuṃsakaliṅgambhavati; pañcagavaṃ; catuppathaṃ–-samāhārassekattā ekavacanameva hoti; samāhāretveva-pañcakapālo, pūvo; tiputto. དོན་གཅིག་པའི་ཕུང་པོར་སྡུད་པ་ལ་གྲངས་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། བ་ལང་ལྔའི་ཚོགས་པ་དང་། ལམ་བཞི་མདོ་ལྟ་བུའོ། །ཕུང་པོར་སྡུད་པ་ནི་གཅིག་པུ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཅིག་པུ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །ཕུང་པོར་སྡུད་པ་ཁོ་ན་ལ་ཡིན་པས་ན། ཀ་པཱ་ལ་ལྔ་ཅན་གྱི་ཁུར་བ། བུ་གསུམ་ཅན་ལྟ་བུའོ། ། Kvacekattañca chaṭṭhiyā-. སྐབས་འགར་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་ལས་མ་ནིང་དང་ཚིག་གཅིག་པུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། Chaṭṭhiyekatthe kvaci napuṃsakattaṃ hotekattañca;’salabhānaṃ chāyā’ salahacchāyaṃ; evaṃ’sakuntānaṃ chāyā’ sakuntacchāyaṃ; འབྲེལ་བའི་སྒྲ་དོན་གཅིག་པ་ལ་སྐབས་འགར་མ་ནིང་གི་ཉིད་དང་ཚིག་གཅིག་པུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། “ཕྱེ་མ་ལེབ་རྣམས་ཀྱི་གྲིབ་མ་”ནི་ཕྱེ་མ་ལེབ་གྲིབ་བོ། །དེ་བཞིན་དུ་“བྱ་རྣམས་ཀྱི་གྲིབ་མ་”ནི་བྱ་གྲིབ་བོ། ། Pāsādacchāyayaṃ, pāsādacchāyayā; gharacchāyayaṃ, gharacchāyā. Amanussā sabhāya napuṃsakekattambhavati; brahmasabhaṃ; devasabhaṃ; indasabhaṃ; yakkhasabhaṃ; sarabhasabhaṃ–-manussasabhāyaṃ–-khattiyasabhā, rājasabhā iccevamādi–-kvacīti kiṃ?Rājapuriso. ཁང་བཟང་གི་གྲིབ་མ། ཁྱིམ་གྱི་གྲིབ་མ་ལྟ་བུའོ། །མི་མ་ཡིན་པའི་འདུས་པ་ལ་མ་ནིང་དང་ཚིག་གཅིག་པུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཚངས་པའི་འདུས་པ། ལྷའི་འདུས་པ། དབང་པོའི་འདུས་པ། གནོད་སྦྱིན་གྱི་འདུས་པ། སར་བྷའི་འདུས་པ་ལྟ་བུའོ། །མིའི་འདུས་པ་ལ་ནི། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་འདུས་པ། རྒྱལ་པོའི་འདུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །“སྐབས་འགར་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་ལྟ་བུའོ། ། Syādisu rasso-. སི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། ། Napuṃsake vattamānassa rasso hoti syādisu; salabhacchāyaṃ–-syādisūti-kiṃ?Salabhacchāye. མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ་འཇུག་པ་ལ་སི་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། ཕྱེ་མ་ལེབ་གྲིབ་ལྟ་བུའོ། །“སི་ལ་སོགས་པ་ལ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕྱེ་མ་ལེབ་གྲིབ་གཉིས་ལྟ་བུའོ། ། Ghapassāntassāppadhānassa-. གྷ་དང་པ་མཐའ་ཅན་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ལའོ། ། Antabhutassāppadhānassaghapassasyādisurassohoti; bahumālo, poso; nikkosambi; ativāmoru–-antassāti-kiṃ? Kaññāpiyo; appadhānassāti-kiṃ? Rājakumārī; brahmabandhū. མཐར་གྱུར་ཅིང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་གྷ་དང་པ་ལ་སི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། ཕྲེང་བ་མང་པོ་ཅན་གྱི་སྐྱེས་བུ། ཀོ་སམྦཱི་ལས་བྱུང་བ། བརླ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“མཐར་གྱུར་པ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུ་མོ་ལ་དགའ་བ་ལྟ་བུའོ། །“གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ། བྲམ་ཟེའི་གཉེན་ལྟ་བུའོ། ། Gossu-. གོ་ལ་ཨུ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Antabhutassāppadhānassa gossa syādisu u hoti; cittagu–-appadhānassātveva - sugo;antassātvecagokulaṃ. མཐར་གྱུར་ཅིང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་གོ་སྒྲ་ལ་སི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཨུ་རུ་འགྱུར་ཏེ། བ་ལང་ཁྲ་བོ་ཅན་ལྟ་བུའོ། །“གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་ལ་”ཞེས་པས་ན། བ་ལང་བཟང་པོའོ། །“མཐར་གྱུར་པ་ཁོ་ན་ལ་”ཞེས་པས་ན། བ་ལང་གི་ཁྱུ་ལྟ་བུའོ། ། Itthiyamatvā-. མོ་རྟགས་ལ་ཨཱ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། Itthiyaṃ vattamānato akārantato nāmasmā āppaccayo hoti, dhammadinnā. མོ་རྟགས་ལ་འཇུག་ཅིང་ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ཨཱ་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། དྷམྨདིནྣཱ་ལྟ་བུའོ།། Nadādito ṇḍī-. ནདཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎྜཱིའོ།། Nadādīhi itthiyaṃ ṇḍīppaccayo hoti; nadī, mahī, kumārī, taruṇī, vāruṇī, gotamī. ནདཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་མོ་རྟགས་སུ་ཎྜཱི་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། ནདཱི། མཧཱི། ཀུམཱརཱི། ཏརུཎཱི། ཝཱརུཎཱི། གོཏམཱི། ལྟ་བུའོ།། Goto vā(). གོ་ལས་སྐབས་འགར་རོ།། Gāvī, go; ākatigaṇo’yaṃ–-ṅakāro ‘‘ntantunaṃ ṅimhi to vā‘‘ti. Visesanattho. གཱཝཱི། གོ། འདི་ནི་ཨཱཀཏིགཎ་ (རང་བཞིན་གྱི་ཚོགས་) ཡིན་ནོ།། ངཱ་ཡིག་ནི་ “ནྟནྟུནཾ་ངཱིམྷི་ཏོ་ཝཱ” ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུའོ།། Yakkhādittvitī ca-. ཡཀྑ་ལ་སོགས་པ་ལས་མོ་རྟགས་སུ་ཨིནཱི་དང་ངཱི་ཡང་འབྱུང་ངོ་།། Yakkhādito itthiyaminī hoti ṅī ca; yakkhinī, yakkhi; nāginī, nāgī; sīhinī, sīhī. ཡཀྑ་ལ་སོགས་པ་ལས་མོ་རྟགས་སུ་ཨིནཱི་དང་ངཱི་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། ཡཀྑིནཱི། ཡཀྑཱི། ནཱགིནཱི། ནཱགཱི། སཱིཧིནཱི། སཱིཧཱི། ལྟ་བུའོ།། Ārāmikādīhi-. ཨཱརཱམིཀ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ།། Ārāmikādito inī hotitthiyaṃ; ārāmikinī; anantarāsikinī; rājinī. ཨཱརཱམིཀ་ལ་སོགས་པ་ལས་མོ་རྟགས་སུ་ཨིནཱི་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། ཨཱརཱམིཀིནཱི། ཨནནྟརཱསིཀིནཱི། རཱཇིནཱི། ལྟ་བུའོ།། Saññāyaṃ mānuso(). མིང་གི་དོན་ལ་མཱནུསཱ་ལས་སོ།། Mānusinī; aññatra mānusī. མཱནུསིནཱི། གཞན་དུ་ནི་མཱནུསཱིའོ།། Yuvaṇṇohi nī-. ཨི་དང་ཨུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ནཱིའོ།། Itthiyamivaṇṇuvaṇṇantehi nī hoti bahulaṃ; sadāpayata pāṇinī; daṇḍinī; khattabandhunī; paracittavidunī–-mātu ādito kasmā na hoti? Itthippaccayaṃ vināpi itthattāhi dhānato. མོ་རྟགས་སུ་ཨི་དང་ཨུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ནཱི་རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་སྟེ། སདཱཔཡཏ་པཱཎིནཱི། དཎྜིནཱི། ཁཏྟབནྡྷུནཱི། པརཙིཏཏཝིདུནཱི། མཱཏུ (མ་) ལ་སོགས་པ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། མོ་རྟགས་ཀྱི་རྐྱེན་མེད་པར་ཡང་མོ་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།། Ktimhāññatthe-. ཀྟི་མཐའ་ཅན་ལས་གཞན་གྱི་དོན་ལའོ།། Ktimhāññattheyeva itthiyaṃ nī hoti bahulaṃ; sāhaṃ ahiṃsāratinī; tassā muṭṭhassatiniyā; sā vacchagiddhinī–-aññattheti-kiṃ? Dhammarati. ཀྟི་མཐའ་ཅན་ལས་གཞན་གྱི་དོན་ཁོ་ན་ལ་མོ་རྟགས་སུ་ནཱི་རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་སྟེ། སཱཧཾ་ཨཧིཾསཱརཏིནཱི། ཏསྶཱ་མུཊྛསྶཏིནིཡཱ། སཱ་ཝཙྪགིདྡྷིནཱི། གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན། དྷམྨརཏི། ལྟ་བུའོ།། Gharaṇyādayo-. གྷརཎཱི་ལ་སོགས་པའོ།། Gharaṇīppabhutayo nīppaccayantā sādhavo bhavanti; gharaṇī; pokkharaṇī; īssattaṃ nipātanā. གྷརཎཱི་ལ་སོགས་པ་ནཱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་དག་པ་ཡིན་ཏེ། གྷརཎཱི། པོཀྑརཎཱི། ཨཱིའི་དངོས་པོ་ནི་བློ་བུར་དུ་གྲུབ་པའོ།། Ācariyā vā yalopo ca(); ācarinī; ācariyā. ཨཱཙརིཡ་ལས་སྐབས་འགར་ཡ་ཡིག་ཕྱིས་ཤིང་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། ཨཱཙརིནཱི། ཨཱཙརིཡཱ། ལྟ་བུའོ།། Mātulāditvānī bhariyāyaṃ-. མཱཏུལཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུང་མའི་དོན་ལ་ཨཱནཱིའོ།། Mātulādito bhariyāyamānī hoti; mātulānī; varuṇānī; gahapatānī; ācariyānī. མཱཏུལཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུང་མའི་དོན་ལ་ཨཱནཱི་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། མཱཏུལཱནཱི། ཝརུཎཱནཱི། གཧཔཏཱནཱི། ཨཱཙརིཡཱནཱི། ལྟ་བུའོ།། Abhariyāyaṃ khattiyā vā() khattiyānī; khattiyā –-nadā dīpāṭhā bhariyāyantu khattiyī. ཆུང་མ་མ་ཡིན་པའི་དོན་ལ་ཁཏྟིཡཱ་ལས་སྐབས་འགར་ཏེ། ཁཏྟིཡཱནཱི། ཁཏྟིཡཱ། ཆུང་མའི་དོན་ལ་ནི་ནདཱ་ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་ཁཏྟིཡཱིའོ།། Upamāsaṃhitasahitasaññatasahasaphavāmalakkhaṇāditurutu-. ཉེ་བར་འཇལ་བ་དང་། སཾཧིཏ། སཧིཏ། སཉྙཏ། སཧ། སཔ། ཝཱམ། ལཀྑཎ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་མ་ཅན་གྱི་ཨཱུརུའི་སྒྲ་ལས་ཨཱུའོ།། Ūrusaddā upamānādipubbā itthiyamū hoti; karahorū; saṃhitorū; sahitorū; saññatorū; sahorū; saphorū; vāmo rū; lakkhaṇorū–-’ū’ti-yogavibhāgā ū; brahmabandhu. དཔེ་ཉེ་བར་འཇལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་མ་ཅན་གྱི་ཨཱུརུའི་སྒྲ་ལས་མོ་རྟགས་སུ་ཨཱུ་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། ཀརཧོརཱུ། སཾཧིཏོརཱུ། སཧིཏོརཱུ། སཉྙཏོརཱུ། སཧོརཱུ། སཔྷོརཱུ། ཝཱམོརཱུ། ལཀྑཎོརཱུ། “ཨཱུ” ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་ཨཱུའོ།། བྲཧྨབནྡྷུ། ལྟ་བུའོ།། Yuvāti -. ཡུཝ་ལས་ཏིའོ།། Yuvasaddatoti hotitthiyaṃ; yuvati. ཡུཝའི་སྒྲ་ལས་མོ་རྟགས་སུ་ཏི་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། ཡུཝཏི། ལྟ་བུའོ།། Ntantunaṃ ṅīmhi to vā-. ངཱི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ནྟ་དང་ཏུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་ཏོ་རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ།། Ṅīmhi ntantunaṃ to vā hoti; gacchatī, gacchantī; sīlavatī, sīlavantī. ངཱི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ནྟ་དང་ཏུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་ཏོ་རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། གཙྪཏཱི། གཙྪནྟཱི། སཱིལཝཏཱི། སཱིལཝནྟཱི། ལྟ་བུའོ།། Bhavato bhoto-. བྷཝཏ་ལས་བྷོཏའོ།། Ṅīmhi bhavato bhotādeso hoti vā; bhotī; bhavantī. ངཱི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་བྷཝཏ་ལས་བྷོཏ་རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། བྷོཏཱི། བྷཝནྟཱི། ལྟ་བུའོ།། Gossāvaṅi-. གོ་ལས་ཨཝངོ།། Gosaddassa ṅīmhāvaṅi hoti; gāvī. གོའི་སྒྲ་ལས་ངཱི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཨཝང་འབྱུང་སྟེ། གཱཝཱི། ལྟ་བུའོ།། Puthussapathavaputhavā-. པུཐུ་ལས་པཐཝ་དང་པུཐཝའོ།། Ṅīmhi puthussa pathavaputhavā honti; pathavī; puthavī.–-Ṭhe pathavī. ངཱི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་པུཐུ་ལས་པཐཝ་དང་པུཐཝ་དག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། པཐཝཱི། པུཐཝཱི། གཞུང་གཞན་དུ་ནི་པཐཝཱིའོ།། Samāsantva- ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་ཨའོ།། Samāsanto a iti vādhikarīyanti. ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་ཨ་ཞེས་པ་འདི་ནི་དབང་དུ་བྱས་པའོ།། Pāpādīhi bhumiyā-. པཱཔཱ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་བྷུམི་ལས་སོ།། Pāpādīhi parā yā bhumi tassā samāsanto a hoti; pāpa bhumiṃ; jātibhumaṃ. པཱཔཱ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་བྷུམིའི་སྒྲ་ལས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་ཨ་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། པཱཔབྷུམིཾ། ཛཱཏིབྷུམཾ། ལྟ་བུའོ།། Saṃkhyāhi-. གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ལས་སོ།། Saṃkhyāhi parā yā bhumi tassā samāsanto a hoti; dvibhumaṃ; tibhumaṃ གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་བྷུམིའི་སྒྲ་ལས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་ཨ་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། དྭིབྷུམཾ། ཏིབྷུམཾ། ལྟ་བུའོ།། Nadīgodāvarīnaṃ-. ནདཱི་དང་གོདཱཝརཱི་ལས་སོ།། Saṃkhyāhi parāsaṃ nadīgodāvarīnaṃ samāsanto a hoti; pañcanadaṃ, sattagodāvaraṃ. གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ནདཱི་དང་གོདཱཝརཱི་དག་ལས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་ཨ་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། པཉྩནདཾ། སཏྟགོདཱཝརཾ། ལྟ་བུའོ།། Asaṃkhyehi cāṅgulyānaññāsaṃkhyatthesu-. གྲངས་མ་ཡིན་པ་དང་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ལས་ཨངྒུལཱི་ལས་གཞན་གྱི་དོན་དང་གྲངས་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལའོ།། Asaṃkhyehi saṃkhyāhi ca parāya aṅgulyā samāsanto ahoti no ce aññapadatthe asaṃkhyattheva samāso vattite.’Niggatamaṅgulīhi’ niraṅgulaṃ; accaṅgulaṃ; dve aṅguliyo samāhaṭā’dvaṅgulaṃ–-anaññāsaṃkhyatthesūti-kiṃ? Pañcaṅgulihattho; upaṅguli–-kathaṃ, dvñaṅgulī pamāṇamassāti dvaṅgulanti-nātu samāso’ññapadatthe vihito mattādīnaṃ lope kate tatthavattate; aṅgulasaddovā pamāṇavācīsaddantaraṃ–-yathāsenāṅgulappamāṇena aṅgulānaṃ sataṃ puṇṇaṃ catuddasa vā aṅgulānīti. གྲངས་མ་ཡིན་པ་དང་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཨངྒུལཱིའི་སྒྲ་ལས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་ཨ་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་དོན་དང་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་དོན་ལ་ཚིག་སྡུད་མ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ།། “ནིགྒཏམངྒུལཱིཧི” ནིརངྒུལཾ། ཨཙྩངྒུལཾ། “དྭེ ཨངྒུལིཡོ སམཱཧཊཱ” དྭངྒུལཾ། གཞན་གྱི་དོན་དང་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་དོན་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན། པཉྩངྒུལིཧཏྠོ། ཨུཔངྒུལི། འོ་ན། སོར་མོ་གཉིས་ཀྱི་ཚད་ཅན་ཞེས་པའི་དོན་ལ་དྭངྒུལཾ་ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཚིག་སྡུད་བསྟན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མཏྟ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པའི་ཚེ་དེ་ལ་འཇུག་པའམ། ཡང་ན་ཨངྒུལའི་སྒྲ་ཉིད་ཚད་སྟོན་པའི་སྒྲ་གཞན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། སོར་མོའི་ཚད་ཀྱིས་སོར་མོ་བརྒྱ་ཐམ་པ་གང་བའམ། ཡང་ན་སོར་མོ་བཅུ་བཞི་ལྟ་བུའོ།། Dīghāhovassekadesehi ca ratyā-. དཱིགྷ་དང་། ཨཧ། ཝསྶ། ཕྱོགས་གཅིག་གི་སྒྲ་རྣམས་ལས་རཏྟཱི་ལས་སོ།། Dīghādīhi asaṃkhyehi saṃkhyāhi ca parāya rattiyā samāsanto a hoti; dīgharattaṃ; ahorattaṃ; vassārattaṃ; pubbarattaṃ; apararattaṃ; aḍḍharattaṃ;’atikkanto rattiṃ’ atiratto;’dve rattī samāhaṭā’ dvirattaṃ–-vā kvaci bahulādhikārāekarattaṃ; ekaratti–-anaññāsaṃkhyatthesutveva-dīgharatti, hemanto; uparatti–-kvaci hoteva bahulaṃ vidhānā;yathārattaṃ. དཱིགྷ་ལ་སོགས་པ་གྲངས་མ་ཡིན་པ་དང་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་རཏྟིའི་སྒྲ་ལས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་ཨ་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། དཱིགྷརཏྟཾ། ཨཧོརཏྟཾ། ཝསྶཱརཏྟཾ། པུབྦརཏྟཾ། ཨཔརརཏྟཾ། ཨཌྜྷརཏྟཾ། “ཨཏིཀྐནྟོ རཏྟིཾ” ཨཏིརཏྟོ། “དྭེ རཏྟཱི སམཱཧཊཱ” དྭིརཏྟཾ། སྐབས་འགར་ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་གིས་ཨེཀརཏྟཾ། ཨེཀརཏྟི། གཞན་གྱི་དོན་དང་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་དོན་ཁོ་ན་ལའོ་ཞེས་པས་ནི། དཱིགྷརཏྟི། ཧེམནྟོ། ཨུཔརཏྟི། སྐབས་འགར་ཕལ་ཆེར་གྱི་ཆོ་ག་ལས་འབྱུང་སྟེ། ཡཐཱརཏྟཾ། ལྟ་བུའོ།། Gotvacatthe cālope-. གོ་ལས་མི་ཕྱིས་པའི་ཡུལ་ལ་ཝཏྠའི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལའོ།། Gosaddā alopavisayā samāsanto ahoti na ve vatthe samāso aññapadatthe asaṃkhyyatthe ca; rājagavo; paramagavora pañcagavadhano; dasagavaṃ–-alopeti-kiṃ?Pañcahi gohi kīto pañcagu; acattheti-kiṃ? Ajassagāvo –-anaññāsaṃkhyatthesutveva-cittagu;upagu. གོའི་སྒྲ་ལས་མི་ཕྱིས་པའི་ཡུལ་ལ་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་ཨ་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། གོས་ཀྱི་དོན་ལ་ཚིག་སྡུད་མ་ཡིན་པ་དང་། གཞན་གྱི་དོན་དང་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་དོན་ལའོ།། རཱཇགཝོ། པརམགཝོ། པཉྩགཝདྷནོ། དསགཝཾ། མི་ཕྱིས་པའི་ཡུལ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན། “པཉྩཧི གོཧི ཀཱིཏོ” པཉྩགུ། གོས་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན། ཨཛསྶགཱཝོ། གཞན་གྱི་དོན་དང་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་དོན་ཁོ་ན་ལའོ་ཞེས་པས་ནི། ཙིཏྟགུ། ཨུཔགུ། ལྟ་བུའོ།། Rattindivadāragavacaturassā-. རཏྟིནྡིཝ་དང་། དཱརགཝ། ཙཏུརསྶ་རྣམས་ནི་ཨ་མཐའ་ཅན་དུ་བློ་བུར་དུ་གྲུབ་པའོ།། Ete saddā a antā nipaccante;’ratto ca divā ca’ rattindivaṃ;’ ratti ca divā ca’rattindivaṃ;’dārā ca gāvo ca’ dāragavaṃ;’ vatasso assiyo assa’ caturasso. སྒྲ་འདི་རྣམས་ནི་ཨ་མཐའ་ཅན་དུ་བློ་བུར་དུ་གྲུབ་སྟེ། “རཏྟོ ཙ དིཝཱ ཙ” རཏྟིནྡིཝཾ། “རཏྟི ཙ དིཝཱ ཙ” རཏྟིནྡིཝཾ། “དཱརཱ ཙ གཱཝོ ཙ” དཱརགཝཾ། “ཙཏསྶོ ཨསྶིཡོ ཨསྶ” ཙཏུརསྶོ། ལྟ་བུའོ།། Āyāme’nugavaṃ-. སྲིད་ཀྱི་དོན་ལ་ཨནུགཝཾ་ཞེས་པ་བློ་བུར་དུ་གྲུབ་པའོ།། Anugavanti nipaccate āyāme gamyamāne; anugavaṃ, sakaṭaṃ–-āyāmeti-kiṃ? Gunnaṃ pacchā anugu. སྲིད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པའི་ཚེ་ཨནུགཝཾ་ཞེས་པ་བློ་བུར་དུ་གྲུབ་སྟེ། ཨནུགཝཾ་ཤིང་རྟ་ལྟ་བུའོ།། སྲིད་ཀྱི་དོན་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན། “གུནྣཾ པཙྪཱ” ཨནུགུ། ལྟ་བུའོ།། Akkhismāññatthe-. ཨཀྑི་ལས་གཞན་གྱི་དོན་ལའོ།། Akkhismā samāsanto a hoti aññatthe ce samāso; visālakkho. གལ་ཏེ་ཚིག་སྡུད་ནི་གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཡིན་ན། ཨཀྑིའི་སྒྲ་ལས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་ཨ་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། ཝིསཱལཀྑོ། ལྟ་བུའོ།། Dārumbhyaṅgulyā-. ཤིང་གི་དོན་ལ་ཨངྒུལཱི་ལས་སོ།། Aṅgulantā aññapadatthe dārumhi samāsanto a hoti; dvaṅgulaṃ, dāru; pañcaṅgulaṃ–-aṅgulisadisāvayavaṃ dhaññādīnaṃ vīkkhepakaṃ dārūti vuccate–-pamāṇe tu pubbe viya siddhaṃ; sakharājasaddāakārantāva, sisso’pi na dissati–-gāṇḍīvadhatvāti pakatantarenasiddhaṃ. ཨངྒུལཱི་མཐའ་ཅན་ལས་གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཤིང་གི་དོན་ཡིན་ན། ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་ཨ་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། དྭངྒུལཾ་ཤིང་། པཉྩངྒུལཾ། སོར་མོ་དང་འདྲ་བའི་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་གཏོར་བྱེད་ཀྱི་ཤིང་ལ་དཱརུ་ཞེས་བརྗོད་དོ།། ཚད་ཀྱི་དོན་ལ་ནི་སྔར་བཞིན་གྲུབ་པའོ།། སཁ་དང་རཱཇའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་ཨ་མཐའ་ཅན་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། སིསྶ་ཡང་མི་སྣང་སྟེ། གཱཎྜཱིཝདྷནྭ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་གཞན་གྱིས་གྲུབ་པའོ།། Dvi vītihāre-. བྱ་བ་བརྗེ་བའི་དོན་རྟོགས་པའི་ཚེ་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས་ཙིའོ།། Kriyāvyatihāre gamyamāne aññapadatthe vattamānato ci hoti; kesākesi; daṇḍādaṇḍi–-cakāro’cismi’nti. visesanattho; sugandhi duggandhīti-payogo nadissate. བྱ་བ་བརྗེ་བའི་དོན་རྟོགས་པའི་ཚེ་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས་ཙི་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། ཀེསཱཀེསི། དཎྜཱདཎྜི། ཙ་ཡིག་ནི་ “ཙིསྨིཾ” ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུའོ།། སུགནྡྷི། དུགྒནྡྷཱི། ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་མི་སྣང་ངོ་།། Latvitthiyūhi ko-. ལཏུ་དང་མོ་རྟགས་ཀྱི་ཨཱི་དང་ཨཱུ་མཐའ་ཅན་ལས་ཀོའོ།། Latuppaccayantehi itthiyamīkārūkārantehi cabahulaṃ kappaccayo hoti aññapadatthe; bahukattuko; bahukumāriko; bahubrahmabandhuko, bahulaṃtveva-subbhu. ལཏུ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་དང་མོ་རྟགས་ཀྱི་ཨཱི་དང་ཨཱུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཀ་རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་སྟེ། བཧུཀཏྟུཀོ། བཧུཀུམཱརིཀོ། བཧུབྲཧྨབནྡྷུཀོ། ཕལ་ཆེར་ཞེས་པས་ནི། སུབྦྷུ། ལྟ་བུའོ།། Vāññato-. གཞན་ལས་སྐབས་འགར་རོ།། Aññehi aññapadatthe ko vā bahulaṃ hoti; bahu mālako; bahumālo. གཞན་དག་གིས་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་ལ་ཀ་ཡིག་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། བཧུ་མཱ་ལ་ཀོ། བཧུ་མཱ་ལོ། Uttarapade-. ཚིག་ཕྱི་མ་ལ། Etamadhikataṃ veditabbaṃ. འདི་ནི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། Imassidaṃ-. འདི་ལ་འདིའོ། Uttarapade parato imassa idaṃ hoti; idamaṭṭhitā; idappaccayā; niggahītalopo passa ca dvibhāvo. ཚིག་ཕྱི་མ་ཕྱི་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། འདི་ལ་འདི་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ཨི་ད་མཊྛི་ཏཱ། ཨི་དཔྤཙྩཡཱ། རྗེས་སུ་ང་རོ་བསྡུས་ཤིང་པ་ཡིག་ཉིས་འགྱུར་དུ་བྱའོ། Puṃ pumassa vā-. པུ་མས་ལ་པུཾ་ཡང་ནའོ། Pumassa puṃhotuttarapade vibhāsā; pulliṅgaṃ; puṃliṅgaṃ. པུ་མས་ཀྱི་སྒྲ་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་པུཾ་དུ་འགྱུར་བ་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡིན་ནོ། པུལླིངྒཾ། པུཾལིངྒཾ། Ṭa nnantunaṃ-. ན་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ་ཊའོ། Esaṃ ṭa hotuttarapadekvaci vā; bhavampatiṭṭhā mayaṃ; bhāgavamamūlakā no dhammā–-bahulādhikārā tarādisu ca; pageva mahattarī; rattaññumahattaṃ. འདི་དག་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ལ་ལར་ཊ་རུ་འགྱུར་རོ། བྷ་ཝམ་པ་ཏིཊྛཱ་མ་ཡཾ། བྷཱ་ག་ཝ་མ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནོ་དྷམྨཱ། ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་གིས་ཏ་ར་ལ་སོགས་པ་ལའང་ངོ། པ་གེ་ཝ་མ་ཧཏྟ་རཱི། རཏྟཉྙུ་མ་ཧཏྟཾ། A-5 ཨ། ༥། . Esaṃ a hotuttarapade; guṇavantapatiṭṭho’smi. འདི་དག་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཨ་རུ་འགྱུར་རོ། གུ་ཎ་ཝན་ཏ་པ་ཏིཊྛོ་སྨི། [Hhva page ] [ཧྭ་ཤོག་ལྷེ།] Manādyāpādīnamo maye ca-. མ་ནས་ལ་སོགས་པ་དང་ཨཱ་པཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨོ་དང་མ་ཡ་ལ་ཡང་ངོ། Manādīnamāpādīnañca o hotuttarapade maye ca; mano seṭṭhā; manomayā; rajojallaṃ; rajomayaṃ; āpogataṃ; āpomayaṃ; anuyanti disodisaṃ. མ་ནས་ལ་སོགས་པ་དང་ཨཱ་པཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་དང་མ་ཡ་ཡིག་གི་སྔོན་ལ་ཨོ་རུ་འགྱུར་རོ། མ་ནོ་སེཊྛཱ། མ་ནོ་མ་ཡཱ། ར་ཇོ་ཇལླཾ། ར་ཇོ་མ་ཡཾ། ཨཱ་པོ་ག་ཏཾ། ཨཱ་པོ་མ་ཡཾ། ཨ་ནུ་ཡན་ཏི་དི་སོ་དི་སཾ། Parassasaṃkhyāsu-. གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ལ་པ་རའི་ཨོའོ། Saṃkhyāsuttarapadesu parassa o hoti; parosataṃ, parosahassaṃ–-saṃkhyāsūti-kiṃ?Paradattupajīvino. གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་པ་རའི་སྒྲ་ལ་ཨོ་རུ་འགྱུར་རོ། པ་རོ་ས་ཏཾ། པ་རོ་ས་ཧསྶཾ། གྲངས་རྣམས་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། པ་ར་དཏྟུ་པ་ཇཱི་ཝི་ནོ། Jane uttarapade phuthassa u hoti; ariyehi puthagevāyaṃ janoti puthujjano. ཇ་ན་ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་པུ་ཐ་ཡིག་གི་ཨུ་རུ་འགྱུར་རོ། འཕགས་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་སྐྱེ་བོ་འདི་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱའོ། So chassāhāyatane vā-. ཨ་ཧ་དང་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ལ་ཆ་ལ་ས་ཡང་ནའོ། Ahe āyatane vuttarapade chassa so vā hoti; sāhaṃ, chāhaṃ; saḷāyatanaṃ, chaḷāyatanaṃ. ཨ་ཧ་དང་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཆ་ཡིག་ལ་ས་ཡིག་ཏུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། སཱ་ཧཾ། ཆཱ་ཧཾ། ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ནཾ། ཆ་ལཱ་ཡ་ཏ་ནཾ། Ltupitādīnamāraṅaraṅi-. ལྟུ་དང་པི་ཏྲི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨཱ་རང་དང་ཨ་རང་ངོ། Latuppaccayantānaṃ pitādīnañca yathākkamamāraṅaraṅi vā hontuttarapade; satthāradassanaṃ; kattāraniddeso; mārata pitaro–-vātveva-satthudassanaṃ; mātāpitaro. ལྟུ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་དང་པི་ཏྲི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཨཱ་རང་དང་ཨ་རང་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། སཏྠཱ་ར་དསྶ་ནཾ། ཀཏྟཱ་ར་ནིདྡེ་སོ། མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ། ཡང་ན་ཞེས་པ་ལས་ནི། སཏྠུ་དསྶ་ནཾ། མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ། Vijjāyonisambāndhanamā tatra catthe-. རིག་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་རྣམས་ལ་དེ་ལ་དང་སྒྲའི་དོན་ལའོ། Latupitādīnaṃ vijjāsambandhīnaṃ yonisambandhīnañca tesveva latupitādisu vijjāyonisambandhisuttarapadesu catthavisaye ā hoti; hotāpotāro; mātāpitaro–-latupitādīnantvevaputtabhātaro; tatreti-kiṃ? Pitupitāmahā; cattheti-kiṃ; mātu bhātā; vijjāyonisambandhānanti-kiṃ?Dātubhātaro. ལྟུ་དང་པི་ཏྲི་ལ་སོགས་པ་རིག་པའི་འབྲེལ་བ་ཅན་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟུ་དང་པི་ཏྲི་ལ་སོགས་པ་རིག་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་ཚིག་ཕྱི་མ་དེ་དག་ཉིད་ལ་དང་སྒྲའི་ཡུལ་ལ་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། ཧོ་ཏཱ་པོ་ཏཱ་རོ། མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ། ལྟུ་དང་པི་ཏྲི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཁོ་ན་སྟེ། པུཏྟ་བྷཱ་ཏ་རོ། དེ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། པི་ཏུ་པི་ཏཱ་མ་ཧཱ། དང་སྒྲའི་དོན་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། མཱ་ཏུ་བྷཱ་ཏཱ། རིག་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅན་རྣམས་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། དཱ་ཏུ་བྷཱ་ཏ་རོ། Putte-. པུཏྟ་ལའོ། Putte uttarapade vatthavisaye latupitādīnaṃvijjāyoni sambandhānamā hoti; pitāputtā; mātāputtā. པུཏྟ་ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཡུལ་གྱི་སྐབས་སུ་ལྟུ་དང་པི་ཏྲི་ལ་སོགས་པ་རིག་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅན་རྣམས་ལ་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། པི་ཏཱ་པུཏྟཱ། མཱ་ཏཱ་པུཏྟཱ། Cismiṃ-. ཅིར་ྐྱེན་ལའོ། Cippaccayante uttarapade ā hoti; kesākesi; muṭṭhāmuṭṭhi. ཅི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། ཀེ་སཱ་ཀེ་སི། མུཊྛཱ་མུཊྛི། Itthiyamhāsitapumitthi pumevekatthe-. མོ་རྟགས་ལ་སྨྲས་པའི་སྐྱེས་པ་མོ་རྟགས་སྐྱེས་པ་ཉིད་དུ་དོན་གཅིག་པ་ལའོ། Itthiyaṃ vattamāne ekatthe samānādhikaraṇe uttarapade pare bhāsitapumā itthi pumeva hoti; kurabhariyo; dīgha མོ་རྟགས་ལ་འཇུག་པ་ན། དོན་གཅིག་པ་གཞི་མཐུན་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ཕྱི་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། སྨྲས་པའི་སྐྱེས་པའི་མོ་རྟགས་ནི་སྐྱེས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ཀུ་ར་བྷ་རི་ཡོ། དཱི་གྷ། Jaṅgho; yuvajāyo–-itthiyanti-kiṃ?’Kalyāṇī padhānamesaṃ’ kalyyāṇippadhānā; bhāsitapumeti- kiṃ? Kaññābhariyo; itthiti-kiṃ? Gāmaṇikulaṃ diṭṭhi assa’ gāmaṇidiṭṭhi; ekattheti-kiṃ?’Kalyāṇiyā mātā’ kalyāṇīmātā. ཇངྒྷོ། ཡུ་ཝ་ཇཱ་ཡོ། མོ་རྟགས་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ‘ཀལྱཱ་ཎཱི་པ་དྷཱ་ན་མེ་སཾ’ ཀལྱཱ་ཎིཔྤ་དྷཱ་ནཱ། སྨྲས་པའི་སྐྱེས་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཀཉྙཱ་བྷ་རི་ཡོ། མོ་རྟགས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ‘གཱ་མ་ཎི་ཀུ་ལཾ་དིཊྛི་ཨསྶ’ གཱ་མ་ཎི་དིཊྛི། དོན་གཅིག་པ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ‘ཀལྱཱ་ཎི་ཡཱ་མཱ་ཏཱ’ ཀལྱཱ་ཎཱི་མཱ་ཏཱ། Kvacippaccaye-. རྐྱེན་ལ་ལ་ལ་ལའོ། Bhāsitapumitthi paccaye kvaci pumeva hoti; vyattatarā, vyattatamā. སྨྲས་པའི་སྐྱེས་པའི་མོ་རྟགས་ནི་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་ལ་ལ་ལར་སྐྱེས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། བྱཏྟ་ཏ་རཱ། བྱཏྟ་ཏ་མཱ། Sabbādayo vuttimatte-. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འཇུག་པ་ཙམ་ལའོ། Itthivācakā sabbādayo vuttimatte pumeva honti; tassā mukhaṃ’ tammukhaṃ; tassaṃ tatra; tāya tato; tassaṃvelāyaṃ tadā. མོ་རྟགས་སྟོན་པའི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འཇུག་པ་ཙམ་ལ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ཏསྶཱ་མུ་ཁཾ་ཏམྨུ་ཁཾ། ཏསྶཾ་ཏ་ཏྲ། ཏཱ་ཡ་ཏ་ཏོ། ཏསྶཾ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ་ཏ་དཱ། Chāyāya jayaṃ patimhi-. པ་ཏི་ལ་ཇཱ་ཡཱ་ལ་ཇ་ཡཾ་ངོ། Patimhi pare jāyāya jayaṃ hoti; jayampatī–-jānipatītipakatantarena siddhaṃ; tathā dampatī jampatīti. པ་ཏི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན་ཇཱ་ཡཱ་ལ་ཇ་ཡཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ཇ་ཡམྤ་ཏཱི། ཇཱ་ནི་པ་ཏཱི་ཞེས་པ་ནི་ལུགས་གཞན་གྱིས་གྲུབ་པའོ། དེ་བཞིན་དུ་དམྤ་ཏཱི་དང་ཇམྤ་ཏཱི་ཞེས་པའང་ངོ། Saññāyamudodakassa-. མིང་ལ་ཨུ་ད་ཀ་ལ་ཨུ་དའོ། Saññāyamudakassuttarapade udādeso hoti; udadhī; udapānaṃ. མིང་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཨུ་ད་ཀ་ལ་ཨུ་ད་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ཨུ་ད་དྷཱི། ཨུ་ད་པཱ་ནཾ། Kumbhādisuvā-. ཀུམྦྷ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ། Kumbhādasuttarapadesu udakassa udādeso vā hoti; udakumbho, udakakumbho; udapatto, udakapatto; udabindu, ukabindu–-ākatigaṇo’yaṃ. ཀུམྦྷ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་ཨུ་ད་ཀ་ལ་ཨུ་ད་ཉིད་དུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། ཨུ་ད་ཀུམྦྷོ། ཨུ་ད་ཀ་ཀུམྦྷོ། ཨུ་ད་པཏྟོ། ཨུ་ད་ཀ་པཏྟོ། ཨུ་ད་བིན་དུ། ཨུ་ཀ་བིན་དུ། འདི་ནི་ཨཱ་ཀྲྀ་ཏི་ག་ཎ་ཡིན་ནོ། Sotādisūlopo-. སོ་ཏ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨུ་ཡིག་ཕྱིས་པའོ། Sotādisuttarapadesuudakassa ussalopo hoti; dakasotaṃ; dakarakkhaso. སོ་ཏ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་ཨུ་ད་ཀའི་ཨུ་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། ད་ཀ་སོ་ཏཾ། ད་ཀ་རཀྑ་སོ། Ṭa nañssa-. ནཉ་ལ་ཊའོ། Uttarapadenañsaddassa ṭa hoti; abrāhmaṇo –-ñakāro kiṃ, kevalassamā hotu; pāmanaputto. ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ནཉ་གྱི་སྒྲ་ལ་ཊ་རུ་འགྱུར་རོ། ཨ་བྲཱཧྨ་ཎོ། ཉ་ཡིག་ཅིའི་ཕྱིར། ཁོ་ན་ལ་ཨ་རུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། པཱ་མ་ན་པུཏྟོ། Ana sare-. དབྱངས་ལ་ཨ་ནའོ། Sarādo uttarapade nañsaddassaana hoti; anakkhātaṃ. དབྱངས་ཀྱིས་དབུ་བརྩམས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ནཉ་གྱི་སྒྲ་ལ་ཨ་ན་རུ་འགྱུར་རོ། ཨ་ནཀྑཱ་ཏཾ། 2 Ñakāroti-sabbattha. ༢ ཉ་ཡིག་ཅེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ལའོ། Nakhādayo-. ན་ཁ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། Nakhādayo saddā akataṭādesā nipaccante;’nāssa khamatthiti’ nakho; akhamaññaṃ–-saññāsaddesu ca nipphattimattaṃ yathākathaci kattabbaṃ.’ ན་ཁ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་ཊ་ཡིག་གི་འགྱུར་བ་མ་བྱས་པར་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། ‘འདི་ལ་བཟོད་པ་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ན་ཁོའོ།’ གཞན་ནི་མི་བཟོད་པའོ། མིང་གི་སྒྲ་རྣམས་ལ་ཡང་གྲུབ་པ་ཙམ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡང་བྱ་བར་རིགས་སོ། Nāssa kulamatthi’ti nakulo; akulamaññaṃ; nakha nakula napuṃsaka nakkhatta nāka evamādi. ‘འདི་ལ་རིགས་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ན་ཀུ་ལོའོ།’ གཞན་ནི་རིགས་མེད་པའོ། ན་ཁ། ན་ཀུ་ལ། ན་པུཾ་ས་ཀ། ནཀྑཏྟ། ནཱ་ཀ་ལ་སོགས་པ་འདི་ལྟ་བུའོ། Nago vāppāṇini-. སྲོག་མེད་ལ་ན་གོ་ཡང་ནའོ། Nagैccappāṇini vā nipaccate; nagā, rukkhā; nagā, pabbatā; agā, rukkhā; agā pabbatā–-appāṇinīti -kiṃ? Ago vasalo sītena. སྲོག་མེད་ལ་ན་ག་ཞེས་པ་ཡང་ན་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། ན་གཱ། ཤིང་རྣམས། ན་གཱ། རི་རྣམས། ཨ་གཱ། ཤིང་རྣམས། ཨ་གཱ། རི་རྣམས། སྲོག་མེད་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཨ་གོ་ཝ་ས་ལོ་སཱི་ཏེ་ན། Sahassa so’ññatthe-. དོན་གཞན་ལ་ས་ཧ་ལ་སོའོ། Aññapadatthavuttimhi samāse uttarapade pare sahassa so vā hoti; saputto, sahaputto; aññattheti-kiṃ? Sahakatvā sahayujjhitvā. ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་འཇུག་པ་ཅན་གྱི་བསྡུ་བ་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་ཕྱི་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ན། ས་ཧ་ལ་ས་ཡིག་ཏུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། ས་པུཏྟོ། ས་ཧ་པུཏྟོ། དོན་གཞན་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ས་ཧ་ཀ་ཏྭཱ། ས་ཧ་ཡུཛྫི་ཏྭཱ། Saññāyaṃ-. མིང་ལའོ། Sahassuttarapade so heti saññāyaṃ; sāssatthaṃ; sapalāsaṃ. མིང་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ས་ཧ་ལ་ས་རུ་འགྱུར་རོ། སཱསྶཏྠཾ། ས་པ་ལཱ་སཾ། Apaccakkhe-. མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་ལའོ། Apaccakkhe gamyamāne sahassa so hotuttarapade; sāggi, kapoto; sapisāvā, vātamaṇḍalikā. མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་རྟོགས་པ་ན། ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ས་ཧ་ལ་ས་རུ་འགྱུར་རོ། སཱགྒི། ཕུག་རོན། ས་པི་སཱ་ཝཱ། རླུང་འཁོར། Akāle sakatthe-. དུས་མ་ཡིན་པ་ལ་རང་གི་དོན་ལའོ། Sakatthappadhānassa sahasaddassa akāle uttarapade so hoti; sampannaṃ brahmaṃ sabrahmaṃ; sacakkaṃ nidhehi, sadhuraṃ–-akāleti-kiṃ? Sahapubbanahaṃ, sahāparanhaṃ. རང་གི་དོན་གཙོ་བོ་ཅན་གྱི་ས་ཧའི་སྒྲ་ལ་དུས་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ས་རུ་འགྱུར་རོ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཚངས་པ་ནི་ས་བྲཧྨའོ། ས་ཙཀྐཾ་ནི་དྷེ་ཧི། ས་དྷུ་རཾ། དུས་མ་ཡིན་པ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ས་ཧ་པུབྦ་ན་ཧཾ། ས་ཧཱ་པ་རན་ཧཾ། Ganthāntādhikye-. གཞུང་གི་མཐའ་དང་ལྷག་པའི་དོན་ལའོ།། Ganthānte ādhikya cैa vattamānassa sahassa so hotuttarapade; sakalaṃ jotimadhīte; samuhuttaṃ–-kālattho ārambho; ādhikye-sadoṇā khārī; samāsako kahāpaṇo; niccattho’yamāramho. གཞུང་གི་མཐའ་དང་ལྷག་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་སཧ་ (saha) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་སོ་ (sa) རུ་འགྱུར་རོ།། ཇོ་ཏི་ (joti) གཞུང་ཡོངས་རྫོགས་ཀློག་པར་བྱེད་པ་ནི་ས་ཀ་ལཾ་ཇོ་ཏི་མ་དྷི་ཏེ་ (sakalaṃ jotimadhīte) སྟེ། ཡུད་ཙམ་དང་བཅས་པ་ནི་ས་མུ་ཧུཏྟཾ་ (samuhuttaṃ) ཞེས་པ་ནི་དུས་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་དབུ་འཛུགས་པའོ།། ལྷག་པའི་དོན་ལ་ནི། དོ་ཎ་ (doṇa) གཅིག་དང་བཅས་པའི་ཁཱ་རཱི་ (khārī) ནི་ས་དོ་ཎཱ་ཁཱ་རཱི་ (sadoṇā khārī) དང་། མ་ས་ཀ་ (māsaka) གཅིག་དང་བཅས་པའི་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ (kahāpaṇa) ནི་ས་མཱ་ས་ཀོ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ་ (samāsako kahāpaṇo) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ནི་ངེས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་དབུ་འཛུགས་པའོ།། Samānassa pakkhādisu vā-. ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ས་མཱ་ན་ (samāna) གྱི་གནས་སུ་ཡང་ནའོ།། Pakkhādisuttarapadesu samānassaso hoti vā; sapakkho, samānapakkho; sajoti, samānajoti–-pakkhādisūti-kiṃ? Samānasīlo; pakkha joti janapada ratti pattinī pattī nābhī bandhu brahmacārī nāma gotta rūpa ṭhānavaṇṇa vayo vacana dhamma jātiya ghacca. ཕྱོགས་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་ས་མཱ་ན་ (samāna) གྱི་གནས་སུ་ཡང་ན་སོ་ (sa) རུ་འགྱུར་རོ།། ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ནི་ས་པཀྑོ་ (sapakkho) འམ་ས་མཱ་ན་པཀྑོ་ (samānapakkho) དང་། སྐར་མ་མཚུངས་པ་ནི་ས་ཇོ་ཏི་ (sajoti) འམ་ས་མཱ་ན་ཇོ་ཏི་ (samānajoti) ལྟ་བུའོ།། ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་མཚུངས་པ་ནི་ས་མཱ་ན་སཱི་ལོ་ (samānasīlo) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་ནི། ཕྱོགས་ (pakkha)། སྐར་མའམ་འོད་ (joti)། ཡུལ་ལྗོངས་ (janapada)། མཚན་མོ་ (ratti)། ཆུང་མ་ (pattinī)། བདག་པོ་ (pattī)། ལྟེ་བའམ་ལྟེ་ལག་ (nābhī)། གཉེན་འབྲེལ་ (bandhu)། ཚངས་སྤྱོད་པ་ (brahmacārī)། མིང་ (nāma)། རིགས་རྒྱུད་ (gotta)། གཟུགས་ (rūpa)། གནས་ (ṭhāna)། ཁ་དོག་ (vaṇṇa)། ལོ་ཚོད་ (vayo)། ཚིག་ (vacana)། ཆོས་ (dhamma)། སྐྱེ་བ་ (jāti)། གསོད་པ་ (ghacca) རྣམས་སོ།། Udare iye-. ཨི་ཡ་ (iya) ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་ཨུ་ད་ར་ (udara) ལ་ཡང་ནའོ།། Udare iyapare parato samānassa so vā hoti; sodariyo; samānodariyo–-iyeti-kiṃ? Samānodarataṃ. ཨི་ཡ་ (iya) ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་ཨུ་ད་ར་ (udara) ཡིག་གི་གནས་སུ་ས་མཱ་ན་ (samāna) གྱི་གནས་སུ་ཡང་ན་སོ་ (sa) རུ་འགྱུར་རོ།། མངལ་གཅིག་པ་ནི་སོ་ད་རི་ཡོ་ (sodariyo) འམ་ས་མཱ་ནོ་ད་རི་ཡོ་ (samānodariyo) ལྟ་བུའོ།། ཨི་ཡ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མངལ་གཅིག་པའི་ཉིད་ནི་ས་མཱ་ནོ་ད་ར་ཏཾ་ (samānodarataṃ) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། Rīrikkhakesu-. རཱི་ (rī) དང་རིཀྑ་ (rikkha) དང་ཀ་ (ka) རྣམས་ལའོ།། Etesusamānassa so hoti; sarī; sarikkho; sariso. འདི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ས་མཱ་ན་ (samāna) གྱི་གནས་སུ་སོ་ (sa) རུ་འགྱུར་རོ།། ས་རཱི་ (sarī)། ས་རིཀྑོ་ (sarikkho)། ས་རི་སོ་ (sariso) ལྟ་བུའོ།། Sabbādinamā-. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་རོ།། Rīrikkhakesusabbādīnamā hoti; yādī, yādikkho, yādiso. རཱི་ (rī) དང་རིཀྑ་ (rikkha) དང་ཀ་ (ka) རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་རོ།། ཡཱ་དཱི་ (yādī)། ཡཱ་དིཀྑོ་ (yādikkho)། ཡཱ་དི་སོ་ (yādiso) ལྟ་བུའོ།། Ntakimimānaṃ ṭākīṭī-. ནྟ་ (nta) དང་ཀིཾ་ (kiṃ) དང་ཨི་མ་ (ima) རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཊཱ་ (ṭā) དང་ཀཱི་ (kī) དང་ཨཱི་ (ī) རུ་འགྱུར་རོ།། Rīrikkhakesu ntasaddakiṃsaddैmasaddānaṃ ṭākīṭī honti yathākkamaṃ; bhavādī, bhavādikkho, bhavādiso; kīdī, kīdikkho, kīdiso; īdī, īdikkho, īdiso. རཱི་ (rī) དང་རིཀྑ་ (rikkha) དང་ཀ་ (ka) རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ནྟ་ (nta) སྒྲ་དང་། ཀིཾ་ (kiṃ) སྒྲ་དང་། ཨི་མ་ (ima) སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཊཱ་ (ṭā) དང་། ཀཱི་ (kī) དང་། ཨཱི་ (ī) རུ་འགྱུར་རོ།། བྷ་ཝཱ་དཱི་ (bhavādī)། བྷ་ཝཱ་དིཀྑོ་ (bhavādikkho)། བྷ་ཝཱ་དི་སོ་ (bhavādiso) དང་། ཀཱི་དཱི་ (kīdī)། ཀཱི་དིཀྑོ་ (kīdikkho)། ཀཱི་དི་སོ་ (kīdiso) དང་། ཨཱི་དཱི་ (īdī)། ཨཱི་དིཀྑོ་ (īdikkho)། ཨཱི་དི་སོ་ (īdiso) ལྟ་བུའོ།། Tumhāmbhānaṃ tāmekasmiṃ-. གཅིག་གི་དོན་ལ་ཏུམྷ་ (tumha) དང་ཨམྷ་ (amha) རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཏཱ་ (tā) དང་མཱ་ (mā) རུ་འགྱུར་རོ།། Rīrikkhakesu tumhāmhānaṃ tāmā hontekasmiṃ yathākkamaṃ; tādī, tādikkho, tādiso;mādī, mādikkho, mādiso; –-ekasminti-kiṃ? Tumhādī, amhādī, tumhādikkho, amhādikkho, tumhādiso, amhādiso. རཱི་ (rī) དང་རིཀྑ་ (rikkha) དང་ཀ་ (ka) རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་གཅིག་གི་དོན་ལ་ཏུམྷ་ (tumha) དང་ཨམྷ་ (amha) རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏཱ་ (tā) དང་མཱ་ (mā) རུ་འགྱུར་རོ།། ཏཱ་དཱི་ (tādī)། ཏཱ་དིཀྑོ་ (tādikkho)། ཏཱ་དི་སོ་ (tādiso) དང་། མཱ་དཱི་ (mādī)། མཱ་དིཀྑོ་ (mādikkho)། མཱ་དི་སོ་ (mādiso) ལྟ་བུའོ།། གཅིག་གི་དོན་ལ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁྱེད་ཅག་ལྟ་བུ་ནི་ཏུམྷཱ་དཱི་ (tumhādī)། ངེད་ཅག་ལྟ་བུ་ནི་ཨམྷཱ་དཱི་ (amhādī)། ཏུམྷཱ་དིཀྑོ་ (tumhādikkho)། ཨམྷཱ་དིཀྑོ་ (amhādikkho)། ཏུམྷཱ་དི་སོ་ (tumhādiso)། ཨམྷཱ་དི་སོ་ (amhādiso) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། Taṃmamaññatra-. གཞན་གྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཏཾ་ (taṃ) དང་མཾ་ (maṃ) དུའོ།། Rīrikkhakantato’ññasmiṃ uttarapade tumhāmhāname kasmiṃ taṃmaṃ honti yathākkamaṃ; tandīpā; mandīpā; taṃ saraṇā, maṃsaraṇā; tayyogo mayyogoti-bindulopo. རཱི་ (rī) དང་རིཀྑ་ (rikkha) དང་ཀ་ (ka) ལས་གཞན་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་གཅིག་གི་དོན་ལ་ཏུམྷ་ (tumha) དང་ཨམྷ་ (amha) རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏཾ་ (taṃ) དང་མཾ་ (maṃ) དུ་འགྱུར་རོ།། ཁྱོད་ཀྱི་གླིང་ནི་ཏནྡཱི་པཱ་ (tandīpā) དང་། ང་ཡི་གླིང་ནི་མནྡཱི་པཱ་ (mandīpā) དང་། ཁྱོད་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ་ནི་ཏཾ་ས་ར་ཎཱ་ (taṃ saraṇā) དང་། ང་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ་ནི་མཾ་ས་ར་ཎཱ་ (maṃsaraṇā) ལྟ་བུའོ།། ཏཡྑོ་གོ་ (tayyogo) དང་མཡྑོ་གོ་ (mayyogo) ཞེས་པ་ནི་ཀླད་ཀོར་ཕྱིས་པའོ།། Vetasseṭa-. ཨེ་ཏ་ (eta) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཡང་ན་ཨེ་ (e) རུ་འགྱུར་རོ།། Rīrikkhakesvetasseṭa vā hoti; edī, etādī; edikkho, etādikkho; ediso, etādiso. རཱི་ (rī) དང་རིཀྑ་ (rikkha) དང་ཀ་ (ka) རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨེ་ཏ་ (eta) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཡང་ན་ཨེ་ (e) རུ་འགྱུར་རོ།། ཨེ་དཱི་ (edī) འམ་ཨེ་ཏཱ་དཱི་ (etādī)། ཨེ་དིཀྑོ་ (edikkho) འམ་ཨེ་ཏཱ་དིཀྑོ་ (etādikkho)། ཨེ་དི་སོ་ (ediso) འམ་ཨེ་ཏཱ་དི་སོ་ (etādiso) ལྟ་བུའོ།། Vidhādisu dvissa du-. རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་དྭི་ (dvi) ཡིག་གི་གནས་སུ་དུ་ (du) རུ་འགྱུར་རོ།། Dvissa du hoti vidhādisu; duvidho, dupaṭṭaṃ; evamādi. རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་དྭི་ (dvi) ཡིག་གི་གནས་སུ་དུ་ (du) རུ་འགྱུར་རོ།། རྣམ་པ་གཉིས་ནི་དུ་ཝི་དྷོ་ (duvidho) དང་། ལྡབ་གཉིས་ནི་དུ་པཊྚཾ་ (dupaṭṭaṃ) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། Di guṇādisu-. ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་དི་ (di) རུའོ།། Guṇādisu dvissa di hoti; diguṇaṃ, dirattaṃ, digu; evamādi ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་དྭི་ (dvi) ཡིག་གི་གནས་སུ་དི་ (di) རུ་འགྱུར་རོ།། ལྡབ་གཉིས་ནི་དི་གུ་ཎཾ་ (diguṇaṃ)། ཞག་གཉིས་ནི་དི་རཏྟཾ་ (dirattaṃ)། བ་གཉིས་པ་ནི་དི་གུ་ (digu) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། Tisva-. ཏི་ (ti) ཡིག་གི་སྔོན་དུ་དྭི་ (dvi) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨ་ (a) རུ་འགྱུར་རོ།། Tīsu dvissa a hoti; dvattikkhattuṃ, dvattipattapūrā. ཏི་ (ti) ཡིག་གི་སྔོན་དུ་དྭི་ (dvi) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨ་ (a) རུ་འགྱུར་རོ།། ལན་གཉིས་སམ་གསུམ་ནི་དྭཏྟིཀྑཏྟུཾ་ (dvattikkhattuṃ) དང་། ལྷུང་བཟེད་གཉིས་སམ་གསུམ་གང་བ་ནི་དྭཏྟི—པཏྟ—པཱུ་རཱ་ (dvattipattapūrā) ལྟ་བུའོ།། Ā saṃkhyāyāsatādo’naññatthe-. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་གཞན་གྱི་དོན་ལ་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཨཱ་ (ā) རུའོ།། Saṃkhyāyamuttarapade dvissaā hotasadādo’naññatthe; dvādasa, dvāvīsati, dvattiṃsa; saṃkhyāyanti-kiṃ?’Dirattaṃ; asatādoti-kiṃ? Dvisataṃ, dvisahassaṃ; anaññattheti-kiṃ?Dvidasā. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་གཞན་གྱི་དོན་ལ་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་དྭི་ (dvi) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་རོ།། བཅུ་གཉིས་ནི་དྭཱ་ད་ས་ (dvādasa)། ཉེར་གཉིས་ནི་དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ (dvāvīsati)། སོ་གཉིས་ནི་དྭཏྟིཾ་ས་ (dvattiṃsa) ལྟ་བུའོ།། གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཞག་གཉིས་ནི་དི་རཏྟཾ་ (dirattaṃ) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉིས་བརྒྱ་ནི་དྭི་ས་ཏཾ་ (dvisataṃ) དང་། ཉིས་སྟོང་ནི་དྭི་ས་ཧསྶཾ་ (dvisahassaṃ) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དོན་གཞན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཅུ་གཉིས་པོ་ནི་དྭི་ད་སཱ་ (dvidasā) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། Tisse-. ཏི་ (ti) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨེ་ (e) རུའོ།། Saṃkhyāyamuttarapade tissa ehotasatādo’naññatthe; terasa, tevisa, tettiṃsa–-saṃkhyāyantveva-tirattaṃ; asatādotveva-tisataṃ; anaññatthetveva-tivatukā. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་གཞན་གྱི་དོན་ལ་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཏི་ (ti) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨེ་ (e) རུ་འགྱུར་རོ།། བཅུ་གསུམ་ནི་ཏེ་ར་ས་ (terasa)། ཉེར་གསུམ་ནི་ཏེ་ཝཱི་ས་ (tevisa)། སོ་གསུམ་ནི་ཏེཏྟིཾ་ས་ (tettiṃsa) ལྟ་བུའོ།། གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཞེས་སྨོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། ཞག་གསུམ་ནི་ཏི་རཏྟཾ་ (tirattaṃ) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་སྨོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། སུམ་བརྒྱ་ནི་ཏི་ས་ཏཾ་ (tisataṃ) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དོན་གཞན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཞེས་སྨོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། བཅུ་གསུམ་པོ་ནི་ཏི་ཝ་ཏུ་ཀཱ་ (tivatukā) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། Cattālisādo vā-. བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ།། Tissevā hoti cattālīsādo; tecattālīsa, ticattālīsa; tepaññāsa, tipaññāsa; tesaṭṭhi, tisaṭṭhi; tesattati, tīsattatī; tñasīti, tiyāsīti; tenavuti, tinavuti–-asatādotveva-tisataṃ. བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཏི་ (ti) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཡང་ན་ཨེ་ (e) རུ་འགྱུར་རོ།། ཞེ་གསུམ་ནི་ཏེ་ཅཏྟཱ་ལཱི་ས་ (tecattālīsa) འམ་ཏི་ཅཏྟཱ་ལཱི་ས་ (ticattālīsa)། ང་གསུམ་ནི་ཏེ་པཉྙཱ་ས་ (tepaññāsa) འམ་ཏི་པཉྙཱ་ས་ (tipaññāsa)། རེ་གསུམ་ནི་ཏེ་སཊྛི་ (tesaṭṭhi) འམ་ཏི་སཊྛི་ (tisaṭṭhi)། དོན་གསུམ་ནི་ཏེ་སཏྟ་ཏི་ (tesattati) འམ་ཏཱི་སཏྟ་ཏཱི་ (tīsattatī)། གྱ་གསུམ་ནི་ཏེ་ཎ་སཱི་ཏི་ (teṇasīti) འམ་ཏི་ཡཱ་སཱི་ཏི་ (tiyāsīti)། གོ་གསུམ་ནི་ཏེ་ན་ཝུ་ཏི་ (tenavuti) འམ་ཏི་ན་ཝུ་ཏི་ (tinavuti) ལྟ་བུའོ།། བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་སྨོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། སུམ་བརྒྱ་ནི་ཏི་ས་ཏཾ` (tisataṃ) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། Dvissā ca-. དྭི་ (dvi) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཡང་ཨཱ་ (ā) རུ་ཡང་ནའོ།། Asatādo’naññatthe cattālīsādo dvisse vā hoti āva dvecattālīsaṃ, dvācattāsaṃ, dvicattālīsaṃ; dvepaññāsaṃ, dvāpaññāsaṃ, dvipaññāsaṃ; iccādi. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་གཞན་གྱི་དོན་ལ་བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་དྭི་ (dvi) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཡང་ན་ཨཱ་ (ā) འམ་དྭེ་ (dve) རུ་འགྱུར་རོ།། ཞེ་གཉིས་ནི་དྭེ་ཅཏྟཱ་ལཱི་སཾ་ (dvecattālīsaṃ) འམ་དྭཱ་ཅཏྟཱ་ལཱི་སཾ་ (dvācattālīsaṃ) འམ་དྭི་ཅཏྟཱ་ལཱི་སཾ་ (dvicattālīsaṃ)། ང་གཉིས་ནི་དྭེ་པཉྙཱ་སཾ་ (dvepaññāsaṃ) འམ་དྭཱ་པཉྙཱ་སཾ་ (dvāpaññāsaṃ) འམ་དྭི་པཉྙཱ་སཾ་ (dvipaññāsaṃ) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། Bācattālisādo-. བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལ་དྭི་ (dvi) ཡིག་གི་གནས་སུ་བཱ་ (bā) རུ་ཡང་ནའོ།། Dvissa bā vā hotacattālīsādo’naññatthe; bārasa, dvādasa; bāvīsati, dvāvīsati; battiṃsa, dvattiṃsa–-acattālīsādoti-kiṃ? Dvicattālīsa. བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་གཞན་གྱི་དོན་ལ་དྭི་ (dvi) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཡང་ན་བཱ་ (bā) རུ་འགྱུར་རོ།། བཅུ་གཉིས་ནི་བཱ་ར་ས་ (bārasa) འམ་དྭཱ་ད་ས་ (dvādasa)། ཉེར་གཉིས་ནི་བཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ (bāvīsati) འམ་དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ (dvāvīsati)། སོ་གཉིས་ནི་བཏྟིཾ་ས་ (battiṃsa) འམ་དྭཏྟིཾ་ས་ (dvattiṃsa) ལྟ་བུའོ།། བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཞེ་གཉིས་ནི་དྭི་ཅཏྟཱ་ལཱི་ས་ (dvicattālīsa) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། Dvisatidasesu pañcassa paṇṇupannā -. ཉི་ཤུ་དང་བཅུ་རྣམས་ལ་པཉྩ་ (pañca) ཡིག་གི་གནས་སུ་པཎྞུ་ (paṇṇu) དང་པནྣ་ (panna) རུའོ།། Vīsatidasesu paresu pañcassa paṇṇupannā honti vā yathākkamaṃ; paṇṇuvīsati, pañcavīsati;pannarasa, pañcadasa. ཉི་ཤུ་དང་བཅུ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་པཉྩ་ (pañca) ཡིག་གི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡང་ན་པཎྞུ་ (paṇṇu) དང་པནྣ་ (panna) རུ་འགྱུར་རོ།། ཉེར་ལྔ་ནི་པཎྞུ་ཝཱི་ས་ཏི་ (paṇṇuvīsati) འམ་པཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ (pañcavīsati)། བཅོ་ལྔ་ནི་པནྣ་ར་ས་ (pannarasa) འམ་པཉྩ་ད་ས་ (pañcadasa) ལྟ་བུའོ།། Catussa cuto dase-. བཅུ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཙ་ཏུ་ (catu) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཅུ་ (cu) དང་ཅོ་ (co) རུའོ།། Catussa cuco honti vā dasasadde pare; cuddasa, coddasa, catuddasa. བཅུ་སྒྲ་ཡོད་པའི་སྔོན་དུ་ཙ་ཏུ་ (catu) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཡང་ན་ཅུ་ (cu) དང་ཅོ་ (co) རུ་འགྱུར་རོ།། བཅུ་བཞི་ནི་ཅུདྡ་ས་ (cuddasa) འམ་ཅོདྡ་ས་ (coddasa) འམ་ཙ་ཏུདྡ་ས་ (catuddasa) ལྟ་བུའོ།། Chassa so-. བཅུ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཚ་ (cha) ཡིག་གི་གནས་སུ་སོ་ (so) རུའོ།། Chassa so iccayamādeso hoti dasasadde pare; soḷasa. བཅུ་སྒྲ་ཡོད་པའི་སྔོན་དུ་ཚ་ (cha) ཡིག་གི་གནས་སུ་སོ་ (so) ཞེས་པའི་འགྱུར་འདི་འབྱུང་ངོ་།། བཅུ་དྲུག་ནི་སོ་ལཱ་ས་ (soḷasa) ལྟ་བུའོ།། Ekaṭṭhānamā-. བཅུ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཨེ་ཀ་ (eka) དང་ཨཊྛ་ (aṭṭha) རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཨཱ་ (ā) རུའོ།། Ekaaṭṭhānaṃ ā hoti dase pare; ekādasa, aṭṭhārasa. བཅུ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཨེ་ཀ་ (eka) དང་ཨཊྛ་ (aṭṭha) རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་རོ།། བཅུ་གཅིག་ནི་ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ (ekādasa) དང་། བཅོ་བརྒྱད་ནི་ཨཊྛཱ་ར་ས་ (aṭṭhārasa) ལྟ་བུའོ།། Ra saṃkhyāto vā-. གྲངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ད་ས་ (dasa) ཡིག་གི་ད་ (da) ཡིག་གི་གནས་སུ་ར་ (ra) རུ་ཡང་ནའོ།། Saṃkhyāto parassa dasassara hoti vibhāsā; ekārasa, ekādasa; bārasa, dvādasa; pannarasa, pañcadasa; sattarasa, sattadasa; aṭṭhārasa, aṭṭhādasa–-pannabādesesu niccaṃ, idha na hoti catuddasa. གྲངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ད་ས་ (dasa) ཡིག་གི་ད་ (da) ཡིག་གི་གནས་སུ་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ་ར་ (ra) རུ་འགྱུར་རོ།། བཅུ་གཅིག་ནི་ཨེ་ཀཱ་ར་ས་ (ekārasa) འམ་ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ (ekādasa)། བཅུ་གཉིས་ནི་བཱ་ར་ས་ (bārasa) འམ་དྭཱ་ད་ས་ (dvādasa)། བཅོ་ལྔ་ནི་པནྣ་ར་ས་ (pannarasa) འམ་པཉྩ་ད་ས་ (pañcadasa)། བཅུ་བདུན་ནི་སཏྟ་ར་ས་ (sattarasa) འམ་སཏྟ་ད་ས་ (sattadasa)། བཅོ་བརྒྱད་ནི་ཨཊྛཱ་ར་ས་ (aṭṭhārasa) འམ་ཨཊྛཱ་ད་ས་ (aṭṭhādasa) ལྟ་བུའོ།། པནྣ་ (panna) དང་བཱ་ (bā) རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ནི་རྟག་ཏུ་འགྱུར་ལ། འདིར་ཙ་ཏུདྡ་ས་ (catuddasa) ལ་ནི་མི་འགྱུར་རོ།། Chatīhi ḷo ca- ཚ་ (cha) དང་ཏི་ (ti) རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ད་ས་ (dasa) ཡིག་གི་གནས་སུ་ལཱོ་ (ḷo) དང་རོ་ (ro) ཡང་འགྱུར་རོ།། Chatīhi parassa dasassa ḷo hoti ro ca; soḷasa, sorasa; teḷasa, terasa. ཚ་ (cha) དང་ཏི་ (ti) རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ད་ས་ (dasa) ཡིག་གི་གནས་སུ་ལཱོ་ (ḷo) དང་རོ་ (ro) རུ་འགྱུར་རོ།། བཅུ་དྲུག་ནི་སོ་ལཱ་ས་ (soḷasa) འམ་སོ་ར་ས་ (sorasa)། བཅུ་གསུམ་ནི་ཏེ་ལཱ་ས་ (teḷasa) འམ་ཏེ་ར་ས་ (terasa) ལྟ་བུའོ།། Catutthatatiyānamaḍḍhuḍḍhatiyā-. ཨཌྜྷ་ (aḍḍha) ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་བཞི་པ་དང་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཨུདྡྷ་ (uḍḍha) དང་ཏི་ཡ་ (tiya) རུ་འགྱུར་རོ།། Aḍḍhā paresaṃ catutthatatiyānaṃ uḍḍhatiyā honti yathākkamaṃ;’aḍḍhana catuttho’ aḍḍhuḍḍho,’aḍḍhena tatiyo’ aḍḍhatiyo–-kathaṃ?Aḍḍhateyyoti-sakatthe ṇye uttara padavuddhi. ཨཌྜྷ་ (aḍḍha) ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་བཞི་པ་དང་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཨུདྡྷ་ (uḍḍha) དང་ཏི་ཡ་ (tiya) རུ་འགྱུར་རོ།། ཕྱེད་དང་བཞི་པ་ནི་ཨཌྜྷུདྡྷོ་ (aḍḍhuḍḍho) དང་། ཕྱེད་དང་གསུམ་པ་ནི་ཨཌྜྷ་ཏི་ཡོ་ (aḍḍhatiyo) ལྟ་བུའོ།། ཨཌྜྷ་ཏེཡྻོ་ (aḍḍhateyyoti) ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། རང་གི་དོན་ལ་ཎྱ་ (ṇya) རྐྱེན་བྱས་ཤིང་ཚིག་ཕྱི་མའི་དབྱངས་འཕེལ་བར་བྱས་པའོ།། Dutiyassa saha diyaḍḍhadivaḍḍhā-. ཨཌྜྷ་ (aḍḍha) ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་གཉིས་པ་ལ་ཨཌྜྷ་སྒྲ་དང་བཅས་པར་དི་ཡཌྜྷ་ (diyaḍḍha) དང་དི་ཝཌྜྷ་ (divaḍḍha) རུ་འགྱུར་རོ།། Aḍḍhā parassa dutiyassa sahaaḍḍhasaddena diyaḍḍhadivaḍḍhā honti;’ aḍḍhena dutiyo’ diyaḍḍho, divaḍḍho vā. ཨཌྜྷ་ (aḍḍha) ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་གཉིས་པ་ལ་ཨཌฏྷ་སྒྲ་དང་བཅས་པར་དི་ཡཌྜྷ་ (diyaḍḍha) དང་དི་ཝཌྜྷ་ (divaḍḍha) རུ་འགྱུར་རོ།། ཕྱེད་དང་གཉིས་པ་ནི་དི་ཡཌྜྷོ་ (diyaḍḍho) འམ་དི་ཝཌฏྷོ་ (divaḍḍho) ལྟ་བུའོ།། Sare kada kussuntaratthe-. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་གཞན་པའི་དོན་ལ་ཀུ་ (ku) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཀ་ད་ (kada) རུའོ།། Kussuttarapadatthe vattamānassa sarādo uttarapade kadā desohoti; kadannaṃ, kadasanaṃ–-sareti-kiṃ? Kuputto; uttarattheti-kiṃ? Kuoṭṭho; rājā. ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཀུ་ (ku) ཡིག་གི་གནས་སུ་དབྱངས་ཀྱིས་དབུ་བཙུགས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཀ་ད་ (kada) རུ་འགྱུར་རོ།། ཟས་ངན་པ་ནི་ཀ་དནྣཾ་ (kadannaṃ) དང་། ལྟ་ཚུལ་ངན་པ་ནི་ཀ་ད་ས་ནཾ་ (kadasanaṃ) ལྟ་བུའོ།། དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུ་ངན་པ་ནི་ཀུ་པུཏྟོ་ (kuputto) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་ལ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྔ་མོང་ངན་པ་ནི་ཀུ་ཨོཊྛོ་ (kuoṭṭho) དང་། རྒྱལ་པོ་ངན་པ་ནི་ཀུ་རཱ་ཇཱ་ (kurājā) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། Kāppatthe-. ཉུང་བའི་དོན་ལ་ཀཱ་ (kā) རུའོ།། Appatthe vattamānassa kussakā hotuttarapadatthe;’appakaṃ lavaṇaṃ’ kālavaṇaṃ. ཉུང་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཀུ་ (ku) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་ལ་ཀཱ་ (kā) རུ་འགྱུར་རོ།། ཚྭ་ཉུང་ངུ་ནི་ཀཱ་ལ་ཝ་ཎཾ་ (kālavaṇaṃ) ལྟ་བུའོ།། Purisevā-. སྐྱེས་བུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ནའོ།། Kussa purisekā hoti vā; kāpuriso, kupuriso–-ayamappattavibhāsā–-appatthe tupubbenaniccaṃhoti;’īsaṃ puriso’ kāpuriso. སྐྱེས་བུ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཀུ་ (ku) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཡང་ན་ཀཱ་ (kā) རུ་འགྱུར་རོ།། སྐྱེས་བུ་ངན་པ་ནི་ཀཱ་པུ་རི་སོ་ (kāpuriso) འམ་ཀུ་པུ་རི་སོ་ (kupuriso) ལྟ་བུའོ།། འདི་ནི་མ་ཐོབ་པ་ལས་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། ཉུང་བའི་དོན་ལ་ནི་སྔ་མས་རྟག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། སྐྱེས་བུ་ཅུང་ཟད་ནི་ཀཱ་པུ་རི་སོ་ (kāpuriso) ལྟ་བུའོ།། Pubbādīhuttarapadassaahassa anhādeso hoti; pubbanho; aparanho; ajajanho; sāyanho; majjhanho. སྔོན་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཚིག་ཕྱི་མའི་ཨ་ཧ་ (aha) ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨནྷ་ (anha) རུ་འགྱུར་རོ།། སྔ་དྲོ་ནི་པུབྦནྷོ་ (pubbanho)། ཕྱི་དྲོ་ནི་ཨ་པ་རནྷོ་ (aparanho)། དེ་རིང་གི་ཉིན་མོ་ནི་ཨ་ཛྫནྷོ་ (ajjanho)། ས་སྲོད་ནི་སཱ་ཡནྷོ་ (sāyanho)། ཉིན་གུང་ནི་མཛྫྷནྷོ་ (majjhanho) ལྟ་བུའོ།། Iti moggallāne vyākaraṇe vuttiyaṃ samāsakaṇḍo tatiyo. འདི་ནི་མོགྒལླཱ་ནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ལེའུ་སྟེ་གསུམ་པའོ།། Chaṭṭhiyantā nāmasmā vā ṇappaccayo hotapacce’bhidheye; ṇakāro vuddhyattho; evamaññatrāpi,’vasiṭṭhassāpaccaṃ’ vāsiṭṭho, vāsiṭṭhī vā; opagavo, opagavī vā –-veti-vākya samāsavikappatthaṃ tassādhikāro sakatthāvadhi. འབྲེལ་སྒྲ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལ་ཡང་ན་ཎ་ (ṇa) རྐྱེན་འབྱུང་ངོ་།། ཎ་ (ṇa) ཡིག་ནི་དབྱངས་འཕེལ་བའི་དོན་དུའོ།། གཞན་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཝ་སིཊྛའི་བུ་རྒྱུད་ནི་ཝཱ་སིཊྛོ་ (vāsiṭṭho) འམ་ཝཱ་སིཊྛཱི་ (vāsiṭṭhī) དང་། ཨུ་པ་གུ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་ཨོ་པ་ག་ཝོ་ (opagavo) འམ་ཨོ་པ་ག་ཝཱི་ (opagavī) ལྟ་བུའོ།། ཡང་ན་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གྲོགས་དང་ཚིག་སྡུད་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་དོན་དུ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་རང་གི་དོན་གྱི་མཐར་ཐུག་པའོ།། Vacchāditoṇānaṇāyanā-. ཝཙྪ་ (vaccha) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཎཱ་ན་ (ṇāna) དང་ཎཱ་ཡ་ན་ (ṇāyana) རྣམས་སོ།། Vacchādīhi apaccappaccayantehi hottādīhica saddehi ṇānaṇāyanappaccayā vā hontapacce. Vacchāno vacchāyano; kaccāno, kaccāyano–-yāgame-kātiyāno; moggallāno, moggallāyano; sākaṭāno, sākaṭāyano; kaṇbhāno, kaṇbhāyano; iccādi. ཝཙྪ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུད་ཀྱི་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་དང་། ཧོཏྟ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལས་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་དུ་ཎཱན། ཎཱཡན། རྐྱེན་རྣམས་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཝཙྪཱནོ། ཝཙྪཱཡནོ། ཀཙྩཱནོ། ཀཙྩཱཡནོ། (ཡ་ཡིག་གི་གུག་སྐྱེད་ཀྱིས། ཀཱཏིཡཱནོ།) མོགྒལླཱནོ། མོགྒལླཱཡནོ། སཱཀཊཱནོ། སཱཀཊཱཡནོ། ཀཎབྷཱནོ། ཀཎབྷཱཡནོ། ལ་སོགས་པའོ།། Kattikādīhi vidhavādīhi ca ṇeyyaṇerā vā yathākkamaṃ hontapacce. Kattikeyyo. Venateyyo; bhāgīneyyo iccādi–-vedhavero; vandhakero; nāḷikero; sāmaṇero iccādi. ཀཏྟིཀཱ་ལ་སོགས་པ་དང་། བིདྷབཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཎེཡྻ་དང་ཎེར། རྐྱེན་རྣམས་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་དུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཀཏྟིཀེཡྻོ། བེནཏེཡྻོ། བྷཱགཱིནེཡྻོ། ལ་སོགས་པ་དང་། བེདྷབེརོ། བནྡྷཀེརོ། ནཱལཱིཀེརོ། སཱམཎེརོ། ལ་སོགས་པའོ།། Ṇya diccādīhi-. དིཏི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎྱའོ།། Ditippabhutīhi ṇyo vā hotapacce. Decco; ādicco; koṇḍañño; gaggyo; bhātabbo; iccādi དིཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་དུ་ཎྱ་རྐྱེན་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེཙྩོ། ཨཱདིཙྩོ། ཀོཎྜཉྙོ། གགྒ྄ཡོ། བྷཱཏབྦོ། ལ་སོགས་པའོ།། Ā ṇi-. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ལས་ཎིའོ།། Akārantato ṇi vā hotapacce dakkhi; doṇi; vāsavi; vāruṇiccādi. ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་དུ་ཎི་རྐྱེན་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དཀྑི། དོཎི། བཱསབི། བཱརུཎི། ལ་སོགས་པའོ།། Rājato ñño jātiyaṃ-. རྒྱལ་པོའི་སྒྲ་ལས་རིགས་ཀྱི་དོན་དུ་ཉྙོའོ།། Rājasaddato ñño vā hotapacce jātiyaṃ gamyamānāyaṃ. Rājañño–-jātiyanti kiṃ?Rājāpaccaṃ. རཱ་ཛ་ (རྒྱལ་པོ་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་རིགས་ཀྱི་དོན་གོ་བར་བྱེད་པ་ན། བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་དུ་ཉྙོ་རྐྱེན་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །རཱ་ཛཉྙོ། །རིགས་ཀྱི་དོན་དུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རཱ་ཛཱ་པཙྩཾ། (རྒྱལ་པོའི་བུ་རྒྱུད་ཙམ།) Khattā yiyā-. Khattasaddā yeyā hontapacce jātiyaṃ khatyo; khattiyo jātiyayantve-khatti. ཁཏྟ་ལས་ཡ་དང་ཨི་ཡའོ། །ཁཏྟ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་རིགས་ཀྱི་དོན་དུ་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལ་ཡ་དང་ཨི་ཡ་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ། །ཁཏྱོ། ཁཏྟིཡོ། །རིགས་ཀྱི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ན་ནི། ཁཏྟི། Manuto ssasaṇi-. མ་ནུ་ལས་སྶ་དང་སཎའོ།། Manusaddato jātiyaṃ ssasaṇa hontapacce. Manusso; mānuso? Itthiyaṃ-manussā; mānusī–-jātiyantveva-māṇavo. མ་ནུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་རིགས་ཀྱི་དོན་དུ་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལ་སྶ་དང་སཎ་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ། །མནུསྶོ། མཱནུསོ། །བུད་མེད་ཀྱི་དོན་དུ། མནུསྶཱ། མཱནུསཱི། །རིགས་ཀྱི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ན་ནི། མཱཎབོ། Janapadanāmasmā khattiyā rañño ca ṇo-. ཡུལ་གྱི་མིང་ལས་རྒྱལ་རིགས་དང་རྒྱལ་པོའི་དོན་དུ་ཎོའོ།། Janapadassa yaṃ nāmaṃ tannāmasmā khattiyāpacce raññova ṇo hoti. Pañcālo; kosalo; māgadho; okkāko–-janapadanāmasmāti-kiṃ? Dāsarathi; khattiyāti-kiṃ?’Pañcālassa brāhmaṇassāpaccaṃ’ pañcāla. ཡུལ་གྱི་མིང་གང་ཡིན་པ་དེའི་སྒྲ་ལས་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་བུ་རྒྱུད་དམ་རྒྱལ་པོའི་དོན་དུ་ཎོ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །པཉྩཱལོ། ཀོསལོ། མཱགདྷོ། ཨོཀྐཱཀོ། །ཡུལ་གྱི་མིང་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཱསརཐི། །རྒྱལ་རིགས་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཉྩཱལའི་བྲམ་ཟེའི་བུ་རྒྱུད་ལ་ནི། པཉྩཱལ། Ṇya kurusivīhī-. ཀུ་རུ་དང་སི་བཱི་ལས་ཎྱའོ།། Kurusivīhapacce raññe ca ṇyo hoti; korabyo sebyo. ཀུ་རུ་དང་སི་བཱི་ལས་བུ་རྒྱུད་དམ་རྒྱལ་པོའི་དོན་དུ་ཎྱ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ཀོརབ྄ཡོ། སེབ྄ཡོ། Ṇa rāgā tena rattaṃ-. ཚོན་ལས་དེས་བཙོས་པའི་དོན་དུ་ཎའོ།། Rāgavācitatiyantato rattamiccetasmiṃ atthe ṇo hoti’kasāvena rattaṃ’ kāsāvaṃ;kosumbhaṃ; hāliddaṃ–-rāgāti kiṃ? Devadattena rattaṃ vatthaṃ; idha kasmā nahoti? Nīlaṃ pītanti–-guṇavacanattā vināpi ṇena ṇatthassābhidhānato. ཚོན་བརྗོད་པའི་བྱེད་སྒྲ་མཐའ་ཅན་ལས་བཙོས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཎོ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“ཕྱེ་མས་བཙོས་པ་” ནི་ཀཱསཱབཾ། ཀོསུམྦྷཾ། ཧཱལིདྡཾ། །ཚོན་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷས་བྱིན་གྱིས་བཙོས་པའི་གོས། །འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ཡིན་པས་ཎོ་རྐྱེན་མེད་པར་ཡང་ཚོན་གྱི་དོན་མཚོན་པའི་ཕྱིར་རོ།། Nakkhatteninduyuttena kāle-. ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པའི་རྒྱུ་སྐར་ལས་དུས་ཀྱི་དོན་དུ་ཎའོ།། Tatiyantato nakkhattā tena lakkhite kāle ṇo hoti; taṃ ce nakkhantaminduyuttaṃ hoti. Phussī, rattī; phusso, aho–-nakkhatteneti-kiṃ? Gurunā lakkhitā ratti; indu yanutteneti-kiṃ? Kattikāya lakkhito muhutto; kāleti-kiṃ? Phussenalakkhitā atthasiddhi–-ajjakattikāti kattikā yutte cande kattikāsaddo vattate. བྱེད་སྒྲ་མཐའ་ཅན་གྱི་རྒྱུ་སྐར་གྱི་སྒྲ་ལས་དེས་མཚོན་པའི་དུས་ཀྱི་དོན་དུ་ཎོ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་སྐར་དེ་ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པ་ཡིན་ནའོ། །ཕུསྶཱི (མཚན་མོ)། ཕུསྶོ (ཉིན་མོ)། །རྒྱུ་སྐར་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕུར་བུས་མཚོན་པའི་མཚན་མོ། །ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྨིན་དྲུག་གིས་མཚོན་པའི་ཡུད་ཙམ། །དུས་ཀྱི་དོན་དུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱལ་གྱིས་མཚོན་པའི་དོན་གྲུབ་པ། །“དེ་རིང་སྨིན་དྲུག་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པ་ནི་ཟླ་བ་སྨིན་དྲུག་དང་འགྲོགས་པ་ལ་སྨིན་དྲུག་གི་སྒྲ་འཇུག་པའོ།། Sāssa devatā puṇṇamaṃsi-. དེ་ནི་འདིའི་ལྷ་ཡིན་པ་དང་ཉ་གང་བའི་དོན་དུའོ།། Seti paṭhamantā assāti chaṭṭhatthe ṇo bhavati yaṃ paṭhamantaṃ sā ve devatā puṇṇamāsī vā.’Sugato devatā assā’ti sogato; māhindo; yāmo; vāruṇo; phussī puṇṇamāsī assa sambandhinī’ti phusso, māgho; māgho; phagguno; citto; vesākho;peṭṭhamulo; āsāḷho; sāvaṇo; poṭṭhapādo; assayujo; kattiko; māgasiro–-puṇṇamāsīti-kiṃ, phussi pañcamī assa–-puṇṇamāsīva gatakamāsasambandhinī na hoti;’puṇṇo mā assanti’ nibbacanā–-ato eva nipātanā ṇo, sāgamo ca, māsasutīyāva napapañcadasarattādo vidhi. རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་གྱི་ “དེ་” ཞེས་པ་ལས་ “འདིའི་” ཞེས་པའི་འབྲེལ་སྒྲའི་དོན་དུ་ཎོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ནི་ལྷའམ་ཡང་ན་ཉ་གང་བའི་དུས་ཡིན་ནའོ། །“བདེ་བར་གཤེགས་པ་ནི་འདིའི་ལྷ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པར་སོགཏོ། མཱཧིནྡོ། ཡཱམོ། བཱརུཎོ། །“རྒྱལ་གྱི་ཉ་གང་བ་ནི་འདི་དང་འབྲེལ་བའོ་” ཞེས་པར་ཕུསྶོ (རྒྱལ་གྱི་ཟླ་བ)། མཱགྷོ། ཕགྒུནོ། ཙིཏྟོ། བེསཱཁོ། ཛེཊྛམཱུལོ། ཨཱསཱལྷོ། སཱབཎོ། པོཊྛཔཱདོ། ཨསྶཡུཛོ། ཀཏྟིཀོ། མཱགསཱིརོ། །ཉ་གང་བ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱལ་གྱི་ཚེས་ལྔ་ནི་འདི་དང་འབྲེལ་བའོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཉ་གང་བ་དང་མ་འབྲེལ་བའི་ཟླ་བ་ལ་མི་འཇུག་གོ །“ཟླ་བ་གང་བ་འདི་ལ་ཡོད་དོ་” ཞེས་པའི་ངེས་ཚིག་ལས། འདི་ཉིད་དམིགས་བསལ་གྱི་སྒོ་ནས་ཎོ་རྐྱེན་དང་ས་ཡིག་གི་གུག་སྐྱེད་འགྱུར་ཏེ། ཟླ་བའི་མིང་ཉིད་ལ་འཇུག་གི་ཞག་བཅོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་ཡིན་ནོ།། Tamadhīte taṃ jānāti kaṇikā ca-. དེ་སློབ་པ་དང་དེ་ཤེས་པའི་དོན་དུ་ཎ་དང་ཎི་ཀ་ལ་སོགས་པའོ།། Dutiyantato tamadhīte taṃ jānātīti etesphatthesuṇo hoti ko ṇikova.’ Vyākaraṇamadhīte jānāti vā’ veyyākaraṇo; chāndaso; kamako; padako; venayiko; suttantiko–-dvitaggahaṇaṃ puthageva vidhānatthaṃ jānanassaca ajjhenavisayabhāvadassanatthaṃ pasimbupasaṃgahatthañca. རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་མཐའ་ཅན་ལས་ “དེ་སློབ་པ་” འམ་ “དེ་ཤེས་པ་” ཞེས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཎོ་རྐྱེན་ནམ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“སྒྲ་རིག་པ་སློབ་པའམ་ཤེས་པ་” ནི་བེཡྻཱཀརཎོ། ཚཱནྡསོ། ཀམཀོ། པདཀོ། བེནཡིཀོ། སུཏྟནྟིཀོ། །གཉིས་སུ་སྨོས་པ་ནི་སོ་སོར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཤེས་པ་ནི་སློབ་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་དག་ཀྱང་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་རོ།། Tassa visaye dese.-. འདིའི་ཡུལ་ལམ་ས་ཆའི་དོན་དུའོ།། Chaṭhiyantā visaye desarūpe ṇo hoti.’Vasātīnaṃ visayo deso’vāsāto–-deseti kiṃ? Cakkhussa visayo rūpaṃ, devadattassa visayo’nuvāko. འབྲེལ་སྒྲ་མཐའ་ཅན་ལས་ཡུལ་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ས་ཆའི་དོན་དུ་ཎོ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“བསཱ་ཏི་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་ས་ཆ་” ནི་བཱསཱཏོ། །ས་ཆ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མིག་གི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་ཡིན་པ་དང་། ལྷས་བྱིན་གྱི་ཡུལ་ནི་རྗེས་ཟློས་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ།། Nivāse tannāme-. གནས་གཞི་མིང་དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དུའོ།། Chaṭṭhiyantā nivāse dese tannāme ṇo hoti;’sivīnaṃ nivāso desosebyo; vāsāto. འབྲེལ་སྒྲ་མཐའ་ཅན་ལས་མིང་དེ་ཉིད་ཀྱི་གནས་གཞིའི་ས་ཆའི་དོན་དུ་ཎོ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“སི་བཱི་རྣམས་ཀྱི་གནས་གཞིའི་ས་ཆ་” ནི་སེབ྄ཡོ། བཱསཱཏོ། Adūrabhave-. ཐག་མི་རིང་བར་ཡོད་པའི་དོན་དུའོ།། Chaṭṭhiyantā adūrabhave desetannāme ṇo hoti;’vidasāya adurabhavaṃ’ vedisaṃ. འབྲེལ་སྒྲ་མཐའ་ཅན་ལས་ཐག་མི་རིང་བར་ཡོད་པའི་མིང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ས་ཆའི་དོན་དུ་ཎོ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“བི་དཱ་སཱ་དང་ཐག་མི་རིང་བར་ཡོད་པ་” ནི་བེདིསཾ། Tenatibbatte-. དེས་བསྐྲུན་པའི་དོན་དུའོ།། Tatiyantā nibbatte desetannāme ṇo hoti; kusambena nibbattā kosambī, nagarī; kākandī, mākandī,’sahassena nibbattā’ sāhassī, parikhā–-hetumhi kattarikaraṇe ca yathāyogaṃ tatiyā. བྱེད་སྒྲ་མཐའ་ཅན་ལས་བསྐྲུན་པའི་མིང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ས་ཆའི་དོན་དུ་ཎོ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“ཀུ་སམྦས་བསྐྲུན་པ་” ནི་ཀོསམྦཱི (གྲོང་ཁྱེར)། ཀཱཀནྡཱི། མཱཀནྡཱི། །“སྟོང་གིས་བསྐྲུན་པ་” ནི་སཱཧསྶཱི (འོབས)། །རྒྱུ་དང་བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་སྐབས་ཐོབ་བཞིན་དུ་བྱེད་སྒྲ་སྦྱོར་རོ།། Tamidhatthi-. དེ་འདིར་ཡོད་པའི་དོན་དུའོ།། Tanti paṭhamantā idhāti sattamyatthe dese tannāme ṇo hoti, yantaṃ paṭhamantamatthi ce;’udumbarā asmiṃ dese santī’ti odumbaro, bādaro, babbajo. རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་གྱི་ “དེ་” ཞེས་པ་ལས་ “འདིར་” ཞེས་པའི་གནས་གཞིའི་དོན་གྱི་མིང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ས་ཆ་ལ་ཎོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཡོད་པ་ཡིན་ནའོ། །“ཨུ་དུམྦ་རའི་ཤིང་རྣམས་ས་ཆ་འདིར་ཡོད་དོ་” ཞེས་པར་ཨོདུམྦརོ། བཱདརོ། བབྦཛོ། Tatra bhave-. དེར་ཡོད་པའམ་བྱུང་བའི་དོན་དུའོ།། Sattamyantā bhavatthe ṇo hoti;’udake bhavo’odako, oraso, jānapado, māgadho, kāpilavatthavo, kosambo. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ལས་ཡོད་པའམ་བྱུང་བའི་དོན་དུ་ཎོ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“ཆུ་ལ་ཡོད་པ་” ནི་ཨོདཀོ། ཨོརསོ (བྲང་ལས་སྐྱེས་པ)། ཛཱནཔདོ། མཱགདྷོ། ཀཱཔིལབཏྠབོ། ཀོསམྦོ། Ajjādīhi tato-. ཨཛྫ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏནའོ།། Bhavatthe ajjādīhi tano hoti;’ajja bhavo’ ajjatano, svātano, hiyyattano. ཡོད་པའམ་བྱུང་བའི་དོན་དུ་ཨཛྫ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏན་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“དེ་རིང་བྱུང་བ་” ནི་ཨཛྫཏནོ། སྭཱཏནོ (སང་ཉིན་བྱུང་བ)། ཧིཡྻཏྟནོ (ཁ་སང་བྱུང་བ)། Purāto ṇo ca-. པུ་རཱ་ལས་ཎོ་ཡང་ན་ཏནའོ།། Purā iccasmā bhavatthe ṇo hoti tano ca; purāṇo, purātano. པུ་རཱ་ཞེས་པ་ལས་ཡོད་པའམ་བྱུང་བའི་དོན་དུ་ཎོ་རྐྱེན་དང་ཏན་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །པུརཱཎོ། པུརཱཏནོ། Amātthacco-. Amāsaddato acco hoti bhavatthe; amacco. ཨམཱ་ལས་ཨཙྩའོ། །ཨམཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་ཡོད་པའམ་བྱུང་བའི་དོན་དུ་ཨཙྩོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། ཨམཙྩོ། Majjhāditvimo-. མཛྫྷ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨིམའོ།། Majjhādīhi sattamyantehi bhavatthe imo hoti; majjhimo, antimo–-majkjdhaanta heṭṭhā upari ora pāra pacchā abbhantara paccanta. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་མཛྫྷ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོད་པའམ་བྱུང་བའི་དོན་དུ་ཨི་མ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །མཛྫྷིམོ། ཨནྟིམོ། །(མཛྫྷ་ལ་སོགས་པ་ནི) མཛྫྷ། ཨནྟ། ཧེཊྛཱ། ཨུཔརི། ཨོར། པཱར། པཙྪཱ། ཨབྦྷནྟར། པཙྩནྟ། རྣམས་སོ།། Kaṇṇeyyaṇeyyakayiyā-. ཀཎ། ཎེཡྻ། ཎེཡྻཀ། ཡ། ཨིཡ་རྣམས་སོ།། Sattamyantā ete paccayā honti bhavatthe; kaṇa-’kusinārāyaṃ bhavo’ kosinārako, māgadhako, āraññake, vihāro–-ṇeyya-gaṅgeyyo, pabbateyyo, vāneyeyyā–-ṇeyyaka-koleyyako, bārāṇaseyyako, campeyyako; mithileyyakoti-eyyako–-ya-gammo, dibbo; iyagāmiyo, udariyo, diviyo, pañcāliyo, bodhapakkhīyo, lokiyo. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ལས་ཡོད་པའམ་བྱུང་བའི་དོན་དུ་རྐྱེན་འདི་རྣམས་འགྱུར་རོ། །ཀཎ་ནི། “ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ལ་ཡོད་པ་” ནི་ཀོསིནཱརཀོ། མཱགདྷཀོ། ཨཱརཉྙཀོ (གཙུག་ལག་ཁང་)། །ཎེཡྻ་ནི། གངྒེཡྻོ། པབྦཏེཡྻོ། བཱནེཡྻོ། །ཎེཡྻཀ་ནི། ཀོལེཡྻཀོ། བཱརཱཎསེཡྻཀོ། ཙམྤེཡྻཀོ། མིཐིལེཡྻཀོ། །ཡ་ནི། གམྨོ། དིབྦོ། །ཨི་ཡ་ནི། གཱམིཡོ། ཨུདརིཡོ། དིབིཡོ། པཉྩཱལིཡོ། བྱངྒྷཔཀྑཱིཡོ (བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ)། ལོཀིཡོ། Ṇiko-. ཎིཀའོ།། Sattamyantā bhavatthe ṇiko hoti; sāradiko, divaso; sāradikā, ratti. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ལས་ཡོད་པའམ་བྱུང་བའི་དོན་དུ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །སཱརདིཀོ (ཉིན་མོ)། སཱརདིཀཱ (མཚན་མོ)། Tamassa sippaṃ sīlaṃ paṇyaṃ paharaṇaṃ payojanaṃ-. དེ་ནི་འདིའི་བཟོ་རྩལ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས (གཤིས་ལུགས)། ཚོང་ཟོག། མཚོན་ཆ། དགོས་པ་ཡིན་པའི་དོན་དུའོ།། Paṭhamantā sippādivācakā asseti chaḍhatthe ṇiko hoti;’vīṇāvādanaṃ sippamassa’ veṇiko, modaṅgiko, vaṃsiko;’paṃsukūladhāraṇaṃ sīlamassa’ paṃsukūliko, tecīvariko;’gandhopaṇyamassa’ gandhiko, teliko, goḷiko’cāpo paharaṇamassa’ cāpiko, tomariko, muggariko;’upadhippa yojanamassa’ opadhikaṃ, sātikaṃ, sāhassikaṃ. རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་གྱི་བཟོ་རྩལ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལས་ “འདིའི་” ཞེས་པའི་འབྲེལ་སྒྲའི་དོན་དུ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“པི་ཝང་རྡུང་བ་ནི་འདིའི་བཟོ་རྩལ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པར་བེཎིཀོ། མོདངྒིཀོ། བཾསིཀོ། །“ཕྱག་དར་ཁྲོད་འཆང་བ་ནི་འདིའི་གཤིས་ལུགས་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པར་པཾསུཀཱུལིཀོ། ཏེཙཱིབརིཀོ། །“དྲི་སྤོས་ནི་འདིའི་ཚོང་ཟོག་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པར་གནྡྷིཀོ། ཏེལིཀོ། གོལིཀོ། །“གཞུ་ནི་འདིའི་མཚོན་ཆ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པར་ཙཱཔིཀོ། ཏོམརིཀོ། མུགྒརིཀོ། །“ཉེར་སྤྱོད་ནི་འདིའི་དགོས་པ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པར་ཨོཔདྷིཀཾ། སཱཏིཀཾ། སཱཧསྶིཀཾ། Taṃ hantarahati gacchatuñchati carati-. Dutiyantā hantīti evamādisvatthesu ṇiko hoti; pakkhīhi-’pakkhino hantī’ti pakkhiko, sākuṇiko, māyuriko–-macchehi- macchiko, meniko–-migehi māgaviko, hāriṇiko, - sūkarikoti- iko;’satamarahatī’ti sātikaṃ, sandiṭṭhikaṃ;’ehi passa vidhiṃ rahatī’ti ehipassiko, sāhassiko–-sahassiyotīdha iyo;’paradāraṃ gacchatī’ti pāradāriko, maggiko, paññāsayojaniko;’ badare uñchatī’ti bādariko, sāmākiko;’dhammaṃ caratī’ti dhammiko, adhammiko. དེ་གསོད་པ་དང་། འོས་པ། འགྲོ་བ། སྒྲུག་པ། སྤྱོད་པའི་དོན་དུའོ།། Tena kataṃ kītaṃ baddhamahisaṅkhataṃ saṃsaḍhaṃ hataṃ hanti jitaṃ jayati dibbati khaṇati tarati carati vahati jivati-. དེས་བྱས་པ་དང་། ཉོས་པ། བཅིངས་པ། མངོན་པར་འདུས་བྱས་པ། བསྲེས་པ། བསད་པ། གསོད་པ། རྒྱལ་བ། རྩེད་མོ་རྩེ་བ། རྐོ་བ། སྒྲོལ་བ། སྤྱོད་པ། ཁུར་བ། འཚོ་བའི་དོན་དུའོ།། Tatiyantā katādisvatthesu ṇiko hoti;’kāyena kataṃ’ kāyikaṃ, vācasikaṃ, mānasikaṃ;’vātenakato ābādho’ vātiko–-’satena kītaṃ’ sātikaṃ, sāhassikaṃ, mūlatova-devadattena kītoti na hoti tadatthāppatītiyā–-’varattāya baddho’ vārattiko, āyasiko, pāsiko; –-’ghatena abhisaṅkhataṃ saṃsaṭṭhaṃ vā’ ghātikaṃ, goḷikaṃ, dādhikaṃ, māricikaṃ–-’jālena hato hantīti vā’ jāliko, bāḷisiko–-’akkhohi jita’makkhikaṃ, sālākikaṃ–-’akkhehi jayati dibbati vā’ akkhiko–-’khaṇittiyā khaṇatī’ti khāṇittiko, kuddāliko-devadattena jitamaṅgulyā khaṇatīti na hoti tadatthā navagamā–-’uḷumpena taratī’ti oḷumpiko; uḷumpikoti-iko; gopucchiko; nāviko–-’sakaṭena caratī’ti sākaṭiko. Rathiko–-parappikoti iko-’khandhena vahatī’ti khandhiko, aṃsiko; sīsikoti-iko–-’vetatena jīvatī’ti khandhiko, aṃsiko; sīsikoti-iko–-’vetanena jīvatī’ti vetaniko, bhatiko, kayiko, vikkayiko; kayavikkayayikoti-iko. བྱེད་སྒྲ་མཐའ་ཅན་ལས་བྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“ལུས་ཀྱིས་བྱས་པ་” ནི་ཀཱཡིཀཾ། བཱཙསིཀཾ། མཱནསིཀཾ། །“རླུང་གིས་བསྐྱེད་པའི་ནད་” ནི་བཱཏིཀོ། །“བརྒྱས་ཉོས་པ་” ནི་སཱཏིཀཾ། སཱཧསྶིཀཾ། (ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཉོས་པ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ་མི་འཇུག་སྟེ་དོན་དེ་མི་མཚོན་པའི་ཕྱིར་རོ།) །“ཀོ་ཐག་གིས་བཅིངས་པ་” ནི་བཱརཏྟིཀོ། ཨཱཡསིཀོ། པཱསིཀོ། །“མར་གྱིས་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའམ་བསྲེས་པ་” ནི་གྷཱཏིཀཾ། གོལིཀཾ། དཱདྷིཀཾ། མཱརིཙིཀཾ། །“རྒྱས་བསད་པའམ་གསོད་པ་” ནི་ཛཱལིཀོ། བཱལིསིཀོ། །“ཆོ་ལོས་རྒྱལ་བ་” ནི་ཨཀྑིཀཾ། སཱལཱཀིཀཾ། །“ཆོ་ལོས་རྒྱལ་བའམ་རྩེ་བ་” ནི་ཨཀྑིཀོ། །“འཇོར་གྱིས་རྐོ་བ་” ནི་ཁཱཎིཏྟིཀོ། ཀུདྡཱལིཀོ། (ལྷས་བྱིན་གྱིས་རྒྱལ་བའམ་སོར་མོས་རྐོ་བ་ལྟ་བུ་ལ་མི་འཇུག་སྟེ་དོན་དེ་མི་གོ་བའི་ཕྱིར་རོ།) །“གཟིངས་ཀྱིས་སྒྲོལ་བ་” ནི་ཨོལུམྤིཀོ། གོཔུཙྪིཀོ། ནཱབིཀོ། །“ཤིང་རྟས་སྤྱོད་པ་ (འགྲོ་བ)” ནི་སཱཀཊིཀོ། རཐིཀོ། །“ཕྲག་པས་ཁུར་བ་” ནི་ཁནྡྷིཀོ། ཨཾསིཀོ། སཱིསིཀོ། །“གླ་ཆས་འཚོ་བ་” ནི་བེཏནིཀོ། བྷཏིཀོ། ཉོ་བ་པོ་ནི་ཀཡིཀོ། འཚོང་བ་པོ་ནི་བིཀྐཡིཀོ། Tassa saṃvattati-. དེའི་ཕྱིར་འགྱུར་བའི་དོན་དུའོ།། Catutthyantā saṃvattati asmiṃ atthe ṇiko hoti;’punabbhavāya saṃvattatī’ti ponobhaviko, itthiyaṃ-ponobhavikā;’lokāya saṃvattatī’ti lokiko,’ suṭṭhu aggo’ti saggo,’saggāya saṃvattatī’ti sovaggiko, sassāvैka tadaminādi pāṭhā–-’dhanāya saṃvattatī’ti dhaññaṃ-yo. རྣམ་དབྱེ་བཞི་པ་མཐའ་ཅན་ལས་ “དེའི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་” ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“ཡང་སྲིད་ཀྱི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་” ནི་པོནོབྷབིཀོ། བུད་མེད་ཀྱི་དོན་དུ། པོནོབྷབིཀཱ། །“འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་” ནི་ལོཀིཀོ། །“མཐོ་རིས་ཀྱི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་” ནི་སོབགྒིཀོ། །“ནོར་གྱི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་” ནི་དྷཉྙཾ། (འདིར་ཡ་རྐྱེན་ནོ།) Tato sambhutamāgataṃ-. དེ་ལས་བྱུང་བའམ་འོངས་པའི་དོན་དུའོ།། Pañcamyantā sambhutamāgatantietesvatthesu ṇiko hoti;’mātito sambhutamāgatanti vā’ mattikaṃ, pettikaṃ–-ṇyariyaṇryāpi dissanti–-’surabhito sambhutaṃ’ sorabhyaṃ;’thanato sambhutaṃ’ thaññaṃ;’pitito sambhuto’ pettiyo, mātiyo, mattiyo; macco vā. རྣམ་དབྱེ་ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་ལས་ “དེ་ལས་བྱུང་བ་” འམ་ “དེ་ལས་འོངས་པ་” ཞེས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“མ་ལས་བྱུང་བའམ་འོངས་པ་” ནི་མཏྟིཀཾ། ཕ་ལས་ནི་པེཏྟིཀཾ། །ཎྱ་དང་། རི་ཡ་དང་། ཎྲྱ་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་སྟེ། “སུ་ར་བྷི་ལས་བྱུང་བ་” ནི་སོརབྷྱཾ། །“ནུ་མ་ལས་བྱུང་བ་” ནི་ཐཉྙཾ། །“ཕ་ལས་བྱུང་བ་” ནི་པེཏྟིཡོ། མཱཏིཡོ། མཏྟིཡོ། མཙྩོའོ།། Tattha vasati vidito bhatto niyutto-. དེར་གནས་པ་དང་། གྲགས་པ། མོས་པ། བསྐོས་པའི་དོན་དུའོ།། Sattamyantā vasatītvevamādisvatthesu ṇiko hoti;’rukkhamūle vasatī’ti rukkhamuliko,āraññiko, sosāniko;’loke vidito’ lokiko;’catumahārājesu bhattā’ cātummahārājikā;;dvāre niyutto’ dovāriko; dassoka tadaminādipāṭhā,bhaṇḍāgāriko;-iko navakammiko–-kiyo-jātikiyo, andhakiyo. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ལས་ “གནས་པ་” ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“ཤིང་དྲུང་དུ་གནས་པ་” ནི་རུཀྑམཱུལིཀོ། ཨཱརཉྙིཀོ། སོསཱནིཀོ། །“འཇིག་རྟེན་དུ་གྲགས་པ་” ནི་ལོཀིཀོ། །“རྒྱལ་ཆེན་བཞི་ལ་མོས་པ་” ནི་ཙཱཏུམྨཧཱརཱཛིཀཱ། །“སྒོ་ལ་བསྐོས་པ་” ནི་དོབཱརིཀོ། བྷཎྜཱགཱརིཀོ། ནབཀམྨིཀོ། །ཀི་ཡ་རྐྱེན་ནི། ཛཱཏིཀིཡོ། ཨནྡྷཀིཡོ། Tassidaṃ-. འདི་ནི་འདིའི་ཡིན་པའི་དོན་དུའོ།། Chaṭṭhiyantā idamiccasmiṃatthe ṇiko hoti;’saṅghassa idaṃ’ saṅghikaṃ, puggalikaṃ, sakyaputtiko, nāthaputtiko, jenadattiko–-kiye-sakiyo, parakiyo; niye-attaniyaṃ;ke-sako, rājakaṃ, bhaddhaṃ. འབྲེལ་སྒྲ་མཐའ་ཅན་ལས་ “འདི་ནི་འདིའི་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“དགེ་འདུན་གྱི་འདི་” ནི་སངྒྷིཀཾ། པུགྒལིཀཾ། སཀྱཔུཏྟིཀོ། ནཱཐཔུཏྟིཀོ། ཛེནདཏྟིཀོ། །ཀི་ཡ་རྐྱེན་ལ། སཀིཡོ། པརཀིཡོ། །ནི་ཡ་རྐྱེན་ལ། ཨཏཏནིཡཾ། །ཀ་རྐྱེན་ལ། སཀོ། རཱཛཀཾ། བྷདྡྷཾ། Ṇo-. ཎོའོ།། Chaṭṭhiyantā idamiccasmiṃ atthe ṇo hoti;’kaccāyanassैdaṃ’ kaccāyanaṃ, vyākaraṇaṃ; sogataṃ, sāsanaṃ; māhisaṃ, maṃsādi. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་“འདི་ནི་འདིའོ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཕྲད་ཎ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། “ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ནའི་འདི་”ནི་ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ནཾ་སྟེ་སྒྲ་རིག་པའོ། །བདེ་བར་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ནི་སོ་ག་ཏའོ། །མ་ཧེའི་ཤ་ལ་སོགས་པ་ནི་མཱ་ཧི་སའོ། ། Gavādīhi yo-. བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡའོ། ། Gavādīhi chaṭṭhiyantehi idamiccasmiṃ atthe yo hoti;’gunnaṃ idaṃ’gabyaṃ, maṃsādi; kabyaṃ, dabbaṃ. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་“འདི་ནི་འདིའོ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཕྲད་ཡ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། “བ་རྣམས་ཀྱི་འདི་”ནི་གབ་ཡཾ་སྟེ་ཤ་ལ་སོགས་པའོ། །ཀབ་ཡཾ་སྟེ་རྫས་སོ། ། Pitito bhātari reyyaṇa-. ཕ་ལས་སྤུན་ཟླའི་དོན་ལ་རེ་ཡ་ཎའོ། ། Pitusaddā tassa bhātari reyyaṇa hoti;’pitubhātā’ petteyyo. ཕ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་དེའི་སྤུན་ཟླའི་དོན་ལ་རེ་ཡ་ཎ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། “ཕའི་སྤུན་ཟླ་”ནི་པེ་ཏྟེ་ཡོའོ། ། Mātito ca bhaginiyaṃ cho-. མ་ལས་ཀྱང་སྲིང་མོའི་དོན་ལ་ཚོའོ། ། Mātito pitito ca tesaṃ bhaginīyaṃ cho hoti;’mātu bhagini’ mātucchā;’pitubhaginī’ pitucchā–-kathaṃ mātulotu?’Mātulāditvānī’ti nipātanā. མ་དང་ཕ་ལས་དེ་དག་གི་སྲིང་མོའི་དོན་ལ་ཚོ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། “མའི་སྲིང་མོ་”ནི་མཱ་ཏུ་ཚཱའོ། །“ཕའི་སྲིང་མོ་”ནི་པི་ཏུ་ཚཱའོ། །འོ་ན་མཱ་ཏུ་ལོ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “མཱ་ཏུ་ལཱ་དི་ཏྭཱ་ནི་”ཞེས་པའི་བྱ་བ་ལས་གྲུབ་པའོ། ། Mātāpitusvāmaho-. མ་དང་ཕ་ལས་མ་མཱ་ཧ་དང་པི་ཏཱ་མཱ་ཧའོ། ། Mātāpitūhi tesaṃ mātāpitusvāmaho hoti;’mātumātā’ mātāmahī;’mātupitā’ mātāmaho;’pitumātā’ patāmahī;’pitupitā’ pitāmaho–-na yathāsaṃkhyaṃ paccekābhisambandhā. མ་དང་ཕ་ལས་དེ་དག་གི་མ་དང་ཕའི་དོན་ལ་མ་མཱ་ཧ་དང་པི་ཏཱ་མཱ་ཧ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། “མའི་མ་”ནི་མཱ་ཏཱ་མ་ཧཱིའོ། །“མའི་ཕ་”ནི་མཱ་ཏཱ་མ་ཧོའོ། །“ཕའི་མ་”ནི་པ་ཏཱ་མ་ཧཱིའོ། །“ཕའི་ཕ་”ནི་པི་ཏཱ་མ་ཧོའོ། །འདི་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་སོ་སོར་འབྲེལ་བའོ། ། Nahite reyyaṇa-. དེ་ལ་ཕན་པའི་དོན་ལ་རེ་ཡ་ཎའོ། ། Mātāpituhi hite reyyaṇa hoti; matteyyo, petteyyo. མ་དང་ཕ་ལས་ཕན་པའི་དོན་ལ་རེ་ཡ་ཎ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། མཏྟེ་ཡོ་དང་པེ་ཏྟེ་ཡོའོ། ། Nindāññātappapaṭibhāgarassadayāsaññāsu ko-. སྨད་པ་དང་། མ་ཤེས་པ་དང་། ཉུང་བ་དང་། མཚུངས་པ་དང་། ཐུང་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། མིང་གི་དོན་རྣམས་ལ་ཀའོ། ། Nindādīsvatthesu nāmasmā ko hoti; nindāyaṃ-muṇḍako, samaṇako; aññāte-’kassāyaṃ asso’ti assako–- སྨད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་མིང་ལས་ཀ་འགྱུར་རོ། །སྨད་པ་ལ། མུ་ཎྜ་ཀོ་དང་། ས་མ་ཎ་ཀོ་ལྟ་བུའོ། །མ་ཤེས་པ་ལ། “རྟ་འདི་སུའི་ཡིན་ནམ་”ཞེས་པ་ལས་ཨས྄་ས་ཀོ་ལྟ་བུའོ། ། Payogasāmatthiyā sambandhivisesānavagamo’vagamyate–-appatthe-telakaṃ, ghatakaṃ–-paṭibhāgatthe-’hatthi viya’ hatthiko, assako, balivaddako–-rasse-mānusako, rukkhako, pilakkhako–-dayāyaṃ-puttako, vacchako–-saññāyaṃ-’moroviya’ morako. སྦྱོར་བའི་མཐུ་ལས་འབྲེལ་བ་ཁྱད་པར་ཅན་མ་རྟོགས་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཉུང་བའི་དོན་ལ། ཏེ་ལ་ཀཾ་དང་། གྷ་ཏ་ཀཾ་ལྟ་བུའོ། །མཚུངས་པའི་དོན་ལ། “གླང་པོ་ཆེ་བཞིན་”ནི་ཧཏྠི་ཀོ་དང་། ཨས྄་ས་ཀོ་དང་། བ་ལི་ཝ་དྡྷ་ཀོ་ལྟ་བུའོ། །ཐུང་བའི་དོན་ལ། མཱ་ནུ་ས་ཀོ་དང་། རུཀྑ་ཀོ་དང་། པི་ལཀྑ་ཀོ་ལྟ་བུའོ། །སྙིང་རྗེའི་དོན་ལ། པུ་ཏྟ་ཀོ་དང་། ཝ་ཚ་ཀོ་ལྟ་བུའོ། །མིང་གི་དོན་ལ། “རྨ་བྱ་བཞིན་”ནི་མོ་ར་ཀོ་ལྟ་བུའོ། ། Tamassa parimāṇaṃ ṇiko ca-. དེ་ནི་འདིའི་ཚད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཎི་ཀ་དང་ཀའོ། ། Paṭhamantā asseti asmiṃ atthe ṇiko hoti ko ca, taṃ ce paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati;’parimiyate’tene’ti parimāṇaṃ–-’doṇo parimāṇamassa’ doṇiko, vīhi; khārasatiko, khārasahassiko, āsītiko, vayo; upaḍḍhakāyikaṃ, bimbohanaṃ; pañcakaṃ,chakkaṃ. རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་“འདི་ནི་འདིའོ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཎི་ཀ་དང་ཀ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཚད་ཡིན་ན། “འདིས་འཇལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཚད་དོ་”ཞེས་པའོ། །དཔེར་ན། “དྲོ་ཎ་ནི་འདིའི་ཚད་དོ་”ཞེས་པ་ལས་དོ་ཎི་ཀོ་སྟེ་འབྲས་སོ། །ཁཱ་ར་ས་ཏི་ཀོ་དང་། ཁཱ་ར་ས་ཧས྄་སི་ཀོ་དང་། ཨཱ་སཱི་ཏི་ཀོ་སྟེ་ལོ་ཚད་དོ། །ལུས་ཕྱེད་པའི་ཚད་ནི་ཨུ་པལྡྷ་ཀཱ་ཡི་ཀཾ་སྟེ་སྔས་སོ། །ལྔའི་ཚད་ནི་པཉྩ་ཀཾ་དང་། དྲུག་གི་ཚད་ནི་ཚཀྐཾ་ལྟ་བུའོ། ། Satetehi ttako-. གང་དང་འདི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏྟ་ཀའོ། ། Yādīhi paṭhamantehiasseti chaṭṭhatthettako hoti, taṃ ve paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati;’yaṃ paramāṇamassa yantakaṃ, tattakaṃ, ettakaṃ; āvatake-yāvatako, tāvatako. གང་ལ་སོགས་པ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་“འདི་ནི་འདིའོ་”ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་ཏྟ་ཀ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཚད་ཡིན་ན། “གང་འདིའི་ཚད་ཡིན་པ་”ནི་ཡནྟ་ཀོ་དང་། ཏནྟ་ཀོ་དང་། ཨེཏྟ་ཀོའོ། །ཇི་ཙམ་པའི་དོན་ལ། ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀོ་དང་། ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀོའོ། ། Sabbā cāvantu-. ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་ཨཱ་ཝནྟུའོ། ། Sabbato paṭhamantehi yādīhi ca asseti chaṭṭhatthe āvantu hoti, taṃ ve paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati;’sabbaṃ parimāṇamassa’ sabbāvantaṃ, yāvantaṃ, tāvantaṃ, etāvantaṃ. ཐམས་ཅད་དང་གང་ལ་སོགས་པ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་“འདི་ནི་འདིའོ་”ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་ཨཱ་ཝནྟུ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཚད་ཡིན་ན། “ཐམས་ཅད་འདིའི་ཚད་དོ་”ཞེས་པ་ལས་སབྦཱ་ཝནྟཾ་དང་། ཡཱ་ཝནྟཾ་དང་། ཏཱ་ཝནྟཾ་དང་། ཨེཏཱ་ཝནྟཾ་ལྟ་བུའོ། ། Kimhā ratirivarīvatakarittakā-. ཅི་ཞིག་ལས་ར་ཏི་དང་། རི་ཝ་རཱི་དང་། ཝ་ཏ་ཀ་དང་། རི་ཏྟ་ཀའོ། ། Kimhā paṭhamantā asseti chaṭṭhatthe ratirīvarīvatakarittakā honti, taṃ ce paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati;’kiṃ saṃkhyānaṃ parimāṇamesaṃ’ kati, ete; kiva, kīvatakaṃ, kittakaṃ–-rīvanto sabhāvato asaṃkhyo. ཅི་ཞིག་ཅེས་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་“འདི་ནི་འདིའོ་”ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་ར་ཏི་དང་། རི་ཝ་རཱི་དང་། ཝ་ཏ་ཀ་དང་། རི་ཏྟ་ཀ་རྣམས་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཚད་ཡིན་ན། “འདི་དག་གི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་”ཞེས་པ་ལས་ཀ་ཏི་སྟེ་འདི་དག་གོ། །ཀཱི་ཝ་དང་། ཀཱི་ཝ་ཏ་ཀཾ་དང་། ཀི་ཏྟ་ཀཾ་ལྟ་བུའོ། །རི་ཝ་མཐའ་ཅན་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གྲངས་མེད་པའོ། ། Saṃjātaṃ tārakāditvito-. སྐར་མ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དོན་ལ་ཨི་ཏའོ། ། Tārakādīhi paṭhamantehiasseti chaṭṭhattheito hoti, te ve saṃjātā honti;’tārakāsaṃjātā assa’ tārakitaṃ, gaganaṃ; pupphīto, rukkho; pallavitā, latā. སྐར་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་“འདི་ནི་འདིའོ་”ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་ཨི་ཏ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་དག་སྐྱེས་པ་ཡིན་ན། “སྐར་མ་རྣམས་འདི་ལས་སྐྱེས་སོ་”ཞེས་པ་ལས་ཏཱ་ར་ཀི་ཏཾ་སྟེ་ནམ་མཁའོ། །མེ་ཏོག་སྐྱེས་པ་ནི་པུཔྥི་ཏོསྟེ་ཤིང་ངོ། །ལོ་མ་གསར་པ་སྐྱེས་པ་ནི་པལླ་ཝི་ཏཱ་སྟེ་འཁྲི་ཤིང་ངོ། ། Māne matto-. ཚད་ཀྱི་དོན་ལ་མ་ཏྟའོ། ། Paṭhamantā mānavuttito asseti asmiṃ atthe mattohoti;’palaṃ ummānamassa’ palamattaṃ,’hattho pamāṇamassa’ hatthamattaṃ,’sataṃ mānamassa’ satamattaṃ,’doṇo parimāṇamassa’ doṇamattaṃ–-abhedopavārā doṇotipi hoti. རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚད་ཀྱི་སྒྲ་ལས་“འདི་ནི་འདིའོ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་མ་ཏྟ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། “སྲང་གཅིག་ནི་འདིའི་ལྗིད་ཚད་དོ་”ཞེས་པ་ལས་པ་ལ་མ་ཏྟཾ། “ཁྲུ་གཅིག་ནི་འདིའི་རིང་ཚད་དོ་”ཞེས་པ་ལས་ཧཏྠ་མ་ཏྟཾ། “བརྒྱ་ནི་འདིའི་གྲངས་ཚད་དོ་”ཞེས་པ་ལས་ས་ཏ་མ་ཏྟཾ། “འབོ་གཅིག་ནི་འདིའི་ཚད་དོ་”ཞེས་པ་ལས་དོ་ཎ་མ་ཏྟཾ་ལྟ་བུའོ། །དབྱེར་མེད་པར་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ལས་དོ་ཎ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། ། Taggho vuddhaṃ-. གྱེན་གྱི་ཚད་ལ་ཏགྒྷའོ། ། Uddhamānavuttito asseti chaṭṭhatthe tagghā hotīmैtto ca; jaṇṇutagghaṃ, jaṇṇumattaṃ. གྱེན་གྱི་ཚད་ཀྱི་སྒྲ་ལས་“འདི་ནི་འདིའོ་”ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་ཏགྒྷ་དང་མ་ཏྟ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། པུས་མོའི་ཚད་ལ་ཇཎྞུ་ཏགྒྷཾ་དང་ཇཎྞུ་མ་ཏྟཾ་ལྟ་བུའོ། ། Ṇo ca purisā-. སྐྱེས་བུ་ལས་ཎའོ། ། Purisā paṭhamantā uddhamānavuttito ṇo hoti mattādayo ca; porisaṃ, purisamattaṃ, purisatagghaṃ. སྐྱེས་བུ་ཞེས་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་གྱི་གྱེན་གྱི་ཚད་ཀྱི་སྒྲ་ལས་ཎ་དང་མ་ཏྟ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། པོ་རི་སཾ་དང་། པུ་རི་ས་མ་ཏྟཾ་དང་། པུ་རི་ས་ཏགྒྷཾ་ལྟ་བུའོ། ། Ayubhavītīhaṃse-. ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་ཨ་ཡའོ། ། Ubavitīhi avayavavuttīhi paṭhamantehi asseti chaṭṭhatthe ayo hoti;’ ubho aṃsā assa’ ubhayaṃ, dvayaṃ, tayaṃ. ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ཅན་གྱི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་གྱི་ཨུ་བྷོ་ལ་སོགས་པ་ལས་“འདི་ནི་འདིའོ་”ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་ཨ་ཡ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། “གཉིས་ཀ་འདིའི་ཆ་ཤས་སོ་”ཞེས་པ་ལས་ཨུ་བྷ་ཡཾ་དང་། དྭ་ཡཾ་དང་། ཏ་ཡཾ་ལྟ་བུའོ། ། Saṃkhyāya saccutīsasadasantādhakāsmiṃ satasahasseḍo-. ས་ཏི་དང་། ཨུ་ཏི་དང་། ཨཱི་ས་དང་། ཨཱ་ས་དང་། ད་ས་མཐའ་ཅན་གྱི་ལྷག་པའི་གྲངས་ཀྱི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་བརྒྱ་དང་སྟོང་གི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་དོན་ལ་ཌོའོ། ། Satyantāya utyantāya īsantāya āsantāya dasantāya ca saṃkhyāya paṭhamantāya asminti sattamyatthe ḍo hoti, sā ce saṃkhyā adhikā hoti, yadasminti taṃ ce sataṃ sahassaṃsata ས་ཏི་མཐའ་ཅན་དང་། ཨུ་ཏི་མཐའ་ཅན་དང་། ཨཱི་ས་མཐའ་ཅན་དང་། ཨཱ་ས་མཐའ་ཅན་དང་། ད་ས་མཐའ་ཅན་གྱི་གྲངས་ཀྱི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་“འདི་ལ་”ཞེས་པའི་བདུན་པའི་དོན་ལ་ཌོ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་གྲངས་དེ་ལྷག་མ་ཡིན་ཞིང་། གང་ལ་ལྷག་པ་དེ་བརྒྱའམ་སྟོང་ངམ་བརྒྱ་སྟོང་ཡིན་ན། Sahassaṃ vā hoti;’vīsati adhikā asmiṃ sate’ti vīsaṃsataṃ, ekavīsaṃsataṃ, sahassaṃ satasahassaṃ vā–-tiṃsaṃsataṃ, ekatiṃsaṃ sataṃ –-utyantāya -navutaṃsataṃ, sahassaṃ satasahassaṃ vā –-īsantiya-cattārīsaṃsataṃ, sahassaṃ satasahassaṃ vā–-āsantāya-paññāsaṃsataṃ sahassaṃ satasahassaṃ vā–-dasantāya-ekādasaṃ sataṃ, sahassaṃ satasahassaṃ vā–-saccutīsāsadasanteti kiṃ?Chādhikā asmiṃ sate; adhiketi kiṃ? Pañcadasahīnā asmiṃ sate; asminti kiṃ? Vīsatyadhikā etasmāsatā; satasahasseti kiṃ? Ekādasaadhikā assaṃ vīsatiyaṃ. ཡང་ན་སྟོང་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན། “བརྒྱ་འདི་ལ་ཉི་ཤུ་ལྷག་གོ་”ཞེས་པ་ལས་ཝཱི་སཾ་ས་ཏཾ་དང་། ཨེ་ཀ་ཝཱི་སཾ་ས་ཏཾ་དང་། སྟོང་ངམ་བརྒྱ་སྟོང་ལྟ་བུའོ། །ཏིཾ་སཾ་ས་ཏཾ་དང་། ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སཾ་ས་ཏཾ་ལྟ་བུའོ། །ཨུ་ཏི་མཐའ་ཅན་ལ། ན་ཝུ་ཏཾ་ས་ཏཾ་དང་། སྟོང་ངམ་བརྒྱ་སྟོང་ལྟ་བུའོ། །ཨཱི་ས་མཐའ་ཅན་ལ། ཙ་ཏྟཱ་རཱི་སཾ་ས་ཏཾ་དང་། སྟོང་ངམ་བརྒྱ་སྟོང་ལྟ་བུའོ། །ཨཱ་ས་མཐའ་ཅན་ལ། པཉྙཱ་སཾ་ས་ཏཾ་དང་། སྟོང་ངམ་བརྒྱ་སྟོང་ལྟ་བུའོ། །ད་ས་མཐའ་ཅན་ལ། ཨེ་ཀཱ་ད་སཾ་ས་ཏཾ་དང་། སྟོང་ངམ་བརྒྱ་སྟོང་ལྟ་བུའོ། །“ས་ཏི་དང་། ཨུ་ཏི་དང་། ཨཱི་ས་དང་། ཨཱ་ས་དང་། ད་ས་མཐའ་ཅན་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། “བརྒྱ་འདི་ལ་དྲུག་ལྷག་གོ་”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“ལྷག་པ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། “བརྒྱ་འདི་ལ་བཅོ་ལྔ་མ་ཚང་ངོ་”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“འདི་ལ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། “བརྒྱ་འདི་ལས་ཉི་ཤུ་ལྷག་གོ་”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“བརྒྱ་དང་སྟོང་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། “ཉི་ཤུ་འདི་ལ་བཅུ་གཅིག་ལྷག་གོ་”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། Tassa pūreṇekādasādito vā-. དེའི་ཁ་སྐོང་བའི་དོན་ལ་བཅུ་གཅིག་ལ་སོགས་པ་ལས་ཌའོ། ། Chaṭṭhīyantāyekādasādikāya saṃkhyāya ḍo hoti pūraṇatthe vibhāsā; sā saṃkhyāpūrīyateyenataṃ pūraṇaṃ’ekādasannaṃ pūraṇo’ekādaso, ekādasamo; vīso, vīsatimo; tiṃso, tīṃsatimo; cattālīso, paññāso. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་བཅུ་གཅིག་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་ལས་ཁ་སྐོང་བའི་དོན་ལ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཌོ་འགྱུར་རོ། །གྲངས་གང་གིས་ཁ་སྐོང་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཁ་སྐོང་བའོ། །དཔེར་ན། “བཅུ་གཅིག་གི་ཁ་སྐོང་བ་”ནི་ཨེ་ཀཱ་ད་སོ་དང་། ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མོའོ། །ཝཱི་སོ་དང་། ཝཱི་ས་ཏི་མོའོ། །ཏིཾ་སོ་དང་། ཏིཾ་ས་ཏི་མོའོ། །ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སོ་དང་། པཉྙཱ་སོའོ། ། Ma paṃcādikatīhi-. ལྔ་ལ་སོགས་པ་དང་ཇི་ཙམ་ལས་མའོ། ། Chaṭṭhīyantāya paṃcādikāya saṃkhyāyakatismā ca mo hoti pūraṇatthe; pañcamo, sattamo, aṭṭhamo; katimo, katimī. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་ལྔ་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་དང་ཀ་ཏི་ལས་ཁ་སྐོང་བའི་དོན་ལ་མོ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། པཉྩ་མོ་དང་། སཏྟ་མོ་དང་། ཨཊྛ་མོ་དང་། ཀ་ཏི་མོ་དང་། ཀ་ཏི་མཱིའོ། ། Satādīnami ca-. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་དང་མའོ། ། Satādikāya saṃkhyāya chaṭṭhiyantāya puraṇatthe mo hoti, satādinamicāntādeso; satimo, sahassimo. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་བརྒྱ་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་ལས་ཁ་སྐོང་བའི་དོན་ལ་མོ་འགྱུར་ཞིང་། བརྒྱ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ལ་ཨི་ཡང་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ས་ཏི་མོ་དང་། ས་ཧས྄་སི་མོ་ལྟ་བུའོ། ། Chā ddhaddhamā -. དྲུག་ལས་ཌྷ་དང་དྷ་མའོ། ། Chasaddāṭṭhaṭṭhamāhonti tassa pūraṇatthe; chaṭṭho, chaṭṭhamo; itthīya-chaṭṭhi chaṭṭhami–-kathaṃ,dutiyaṃ tatiyaṃ catutthanti? Dutiyassa-catutthatatiyānanti-nipātanā. དྲུག་ཅེས་པའི་སྒྲ་ལས་དེའི་ཁ་སྐོང་བའི་དོན་ལ་ཌྷ་དང་དྷ་མ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཚཊྛོ་དང་། ཚཊྛ་མོའོ། །མོ་རྟགས་ལ། ཚཊྛཱི་དང་། ཚཊྛ་མཱིའོ། །འོ་ན་དུ་ཏི་ཡཾ་དང་། ཏ་ཏི་ཡཾ་དང་། ཙ་ཏུཏྠཾ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “དུ་ཏི་ཡས྄་ས་-ཙ་ཏུཏྠ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ནཾ་”ཞེས་པའི་བྱ་བ་ལས་གྲུབ་པའོ། ། Ekā kākyasahāye-. གཅིག་པུའི་དོན་ལ་ཀ་དང་ཨཱ་ཀིའོ། ། Ekasmā asahāyatthe kaāki honti vā; ekako, ekāki, eko. གཅིག་ཅེས་པ་ལས་གྲོགས་མེད་པའི་དོན་ལ་ཀ་དང་ཨཱ་ཀི་རྣམས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཨེ་ཀ་ཀོ་དང་། ཨེ་ཀཱ་ཀཱི་དང་། ཨེ་ཀོའོ། ། Vacchādīhi tanutte taro-. བེའུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུང་བའི་དོན་ལ་ཏ་རོའོ། ། Vacchādīnaṃ sabhāvassa tanutte gamyamānetaro hoti; susuttassa tanutte-vacchataro; itthiyaṃ-vacchatarī; yobbanassatanuttै-okkhataro; assabhāvassa tanutte-assataro; sāmatthiyassa tanuttै-usabhataro. བེའུ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཆུང་བར་གོ་བའི་ཚེ་ཏ་རོ་འགྱུར་རོ། །བྱིས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆུང་བའི་དོན་ལ། ཝ་ཚ་ཏ་རོའོ། །མོ་རྟགས་ལ། ཝ་ཚ་ཏ་རཱིའོ། །ལང་ཚོ་ཆུང་བའི་དོན་ལ། ཨོཀྑ་ཏ་རོའོ། །རྟའི་རང་བཞིན་ཆུང་བའི་དོན་ལ། ཨས྄་ས་ཏ་རོའོ། །མཐུ་རྩལ་ཆུང་བའི་དོན་ལ། ཨུ་ས་བྷ་ཏ་རོའོ། ། Kimhā nidhāraṇe ratararatamā-. ཅི་ཞིག་ལས་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་དོན་ལ་ཏ་ར་དང་ཏ་མའོ། ། Kiṃsaddā niddhāraṇe ratararatamā hontī; kataro bhavataṃ devadatto; kataro bhavataṃ kaṭho; katamo bhavataṃ devadatto; katamo bhavataṃ kaṭho; bhāradvājānaṃ katamo’si brahme. ཅི་ཞིག་ཅེས་པའི་སྒྲ་ལས་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་དོན་ལ་ཏ་ར་དང་ཏ་མ་རྣམས་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ལྷས་བྱིན་གང་ཡིན། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཀ་ཐ་གང་ཡིན། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ལྷས་བྱིན་གང་ཡིན། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཀ་ཐ་གང་ཡིན། བྲམ་ཟེ་ཁྱོད་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཇ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གང་ཡིན། ལྟ་བུའོ། ། Tena datte liyā-. དེས་བྱིན་པའི་དོན་ལ་ལི་ཡའོ། ། Tatiyantā datte’bhidheye lैyā honti;’devenadatto; devalo; deviyo; brahmalo; brahmayo–-sivā-sīvalo; sīviyo; sissa dīgho. རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པ་མཐའ་ཅན་ལས་བྱིན་པའི་དོན་བརྗོད་པ་ལ་ལ་དང་ཡ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། “ལྷས་བྱིན་པ་”ནི་དེ་ཝ་ལོ་དང་། དེ་ཝི་ཡོའོ། །བྲམ་ཟེས་བྱིན་པ་ནི་བྲཧྨ་ལོ་དང་། བྲཧྨ་ཡོའོ། །སི་ཝ་ལས་སཱི་ཝ་ལོ་དང་། སཱི་ཝི་ཡོ་སྟེ་སྔོན་མ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། ། Tassa bhāvakammesu ttatāttanaṇyaṇeyya ṇiyaṇiyayā-. དེའི་དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་ཏྟ་དང་། ཏཱ་དང་། ཏྟ་ན་དང་། ཎྱ་དང་། ཎེ་ཡ྄་དང་། ཎ་དང་། ཨི་ཡ་དང་། ཎི་ཡ་དང་། ཡའོ། ། Chaṭṭhiyantā bhāve kamme ca ttādayo honti bahulaṃ; na ca sabbe sabbato honti,añaññatra ttatāhi–-’bhavanti etasmābuddhisaddā’ti bhāvo, saddassa pavattinittaṃ–-’nīlassapaṭassa bhāvo’ nīlattaṃ, nīlatāti guṇo bhāvo–-’nīlassaguṇassa bhāvo nīlattaṃ, nīlatātī nīlaguṇajāti; gottaṃ gotāti, gojāti–-pācakattaṃ daṇḍittaṃ visāṇittaṃ rājapurisattanti kriyādisambandhittaṃ–-devadattatta candattaṃ sūriyattantītadavatthāvisesasāmaññaṃ–-ākāsattaṃ abhācattanti upacaritabhedasāmaññaṃ–-ttana-puthujjanattanaṃ; vedanattanaṃ; jāyattanaṃ jārattanaṃ–-ṇya-ālasyaṃ brahmaññaṃ cāpalyaṃ nepuññaṃpesuññaṃ rajjaṃ ādhipaccaṃ dāyajjaṃ vesammaṃ; vesamanti keci, sakhyaṃ vāṇijjaṃ–-ṇeyya-soceyyaṃ, ādhipateyyaṃ–-ṇa-gāravaṃ pāṭavaṃ ajjavaṃ maddavaṃ–-iya-adhipatiyaṃ paṇḍitiyaṃ bahussutiyaṃnaggiyaṃ sūriyaṃ –-ṇiya-ālasiyaṃ kālusiyaṃ mandiyaṃ dakkhiyaṃ porohitiyaṃ veyyattiyaṃ–-kathaṃ, rāmaṇīyakanti-sakatthe kantāṇena siddhaṃ–-kammaṃ kriyā; tattha.’Alasassa kammaṃ’ alasattaṃ, alasatā, alasattanaṃ; ālasyaṃ ālasiyaṃvā–-’sakatthe’ti. Sakatthe’pi yathābhuccaṃkāruññaṃ pattakallaṃ ākāsānañcaṃ, kāyapaguññatā. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་ཏྟ་ལ་སོགས་པ་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། །ཐམས་ཅད་ལས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཏྟ་དང་ཏཱ་ལས་གཞན་པའོ། །“འདི་ལས་བློའི་སྒྲ་རྣམས་འབྱུང་བས་ན་དངོས་པོའོ་”ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནོ། །“རས་སྔོན་པོའི་དངོས་པོ་”ནི་ནཱི་ལཏྟཾ་དང་ནཱི་ལཏཱ་སྟེ་ཡོན་ཏན་གྱི་དངོས་པོའོ། །“སྔོན་པོའི་ཡོན་ཏན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་ནཱི་ལཏྟཾ་དང་ནཱི་ལཏཱ་”སྟེ་སྔོན་པོའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རིགས་སོ། །བ་ལང་གི་དངོས་པོ་ནི་གོ་ཏཱ་སྟེ་བ་ལང་གི་རིགས་སོ། །བཙོ་བའི་དངོས་པོ་དང་། དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། རྭ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུའི་དངོས་པོ་ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་དངོས་པོའོ། །ལྷས་བྱིན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། ཟླ་བའི་དངོས་པོ་དང་། ཉི་མའི་དངོས་པོ་ཞེས་པ་ནི་དེའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་སྤྱི་འོ། །ནམ་མཁའི་དངོས་པོ་དང་། མེད་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་བཏགས་པའི་དབྱེ་བའི་སྤྱི་འོ། །ཏྟ་ན་ལ། པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཏྟ་ནཾ་དང་། ཝེ་ད་ནཏྟ་ནཾ་དང་། ཛཱ་ཡཏྟ་ནཾ་དང་། ཛཱ་རཏྟ་ནཾ་ལྟ་བུའོ། །ཎྱ་ལ། ཨཱ་ལས྄་ཡཾ་དང་། བྲཧྨཉྙཾ་དང་། ཙཱ་པལ྄་ཡཾ་དང་། ནེ་པུཉྙཾ་དང་། པེ་སུཉྙཾ་དང་། རཛྫཾ་དང་། ཨཱ་དྷི་པཙྩཾ་དང་། དཱ་ཡཛྫཾ་དང་། ཝེ་སམྨཾ་དང་། ཁ་ཅིག་གིས་ཝེ་ས་མཾ་ཞེས་ཀྱང་ཟེར། ས་ཁྱཾ་དང་། ཝཱ་ཎི་ཛྫཾ་ལྟ་བུའོ། །ཎེ་ཡ྄་ལ། སོ་ཅེ་ཡ྄ཾ་དང་། ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡ྄ཾ་ལྟ་བུའོ། །ཎ་ལ། གཱ་ར་ཝཾ་དང་། པཱ་ཊ་ཝཾ་དང་། ཨཛྫ་ཝཾ་དང་། མདྡ་ཝཾ་ལྟ་བུའོ། །ཨི་ཡ་ལ། ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཡཾ་དང་། པཎྜི་ཏི་ཡཾ་དང་། བཧུས྄་སུ་ཏི་ཡཾ་དང་། ནགྒི་ཡཾ་དང་། སཱུ་རི་ཡཾ་ལྟ་བུའོ། །ཎི་ཡ་ལ། ཨཱ་ལ་སི་ཡཾ་དང་། ཀཱ་ལུ་སི་ཡཾ་དང་། མནྡི་ཡཾ་དང་། དཀྑི་ཡཾ་དང་། པོ་རོ་ཧི་ཏི་ཡཾ་དང་། ཝེ་ཡ྄་ཡཏྟི་ཡཾ་ལྟ་བུའོ། །འོ་ན་རཱ་མ་ཎཱི་ཡ་ཀཾ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། རང་གི་དོན་ལ་ཀ་དང་ཎ་ལས་གྲུབ་པའོ། །ལས་ནི་བྱ་བའོ། །དེ་ལ། “ལེ་ལོ་ཅན་གྱི་ལས་”ནི་ཨཱ་ལ་སཏྟཾ་དང་། ཨཱ་ལ་སཏཱ་དང་། ཨཱ་ལ་སཏྟ་ནཾ། ཡང་ན་ཨཱ་ལས྄་ཡཾ་དང་ཨཱ་ལ་སི་ཡཾ་ལྟ་བུའོ། །“རང་གི་དོན་ལ་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་དོན་ལའང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཀཱ་རུཉྙཾ་དང་། པཏྟ་ཀལླཾ་དང་། ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ནཉྩཾ་དང་། ཀཱ་ཡ་པ་གུ་ཉྙ་ཏཱ་ལྟ་བུའོ། ། Bya vaddhadāsā vā-. རྒན་པོ་དང་བྲན་ལས་བྱའོ། ། Chaṭṭhayantā vaddhā dāsā ca byo vāhoti bhāvakammesu; vaddhakhyaṃ, vaddhatā; dāsabyaṃ; dāsatā–-kathaṃ, vaddhavanti ṇe vāgamo. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་རྒན་པོ་དང་བྲན་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་བྱ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཝདྡྷ་ཁྱཾ་དང་། ཝདྡྷ་ཏཱའོ། །དཱ་ས་བྱཾ་དང་། དཱ་ས་ཏཱའོ། །འོ་ན་ཝདྡྷ་ཝཾ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། ཎེ་ཡོད་པའི་ཚེ་ཝ་ཡིག་གི་ཕྲད་འོངས་པའོ། ། Naṇa yuvā kho cavassa-. གཞོན་ནུ་ལས་ཎ་ཎ་དང་ཝ་ས྄འོ། ། Chaṭṭhiyantā yuvasdā bhāvakammesunaṇa vā hoti, vassabo ca; yobbanaṃ; vātveva-yuvattaṃ, yuvatā. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་གཞོན་ནུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་ཎ་ཎ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འགྱུར་ཞིང་། ཝ་ས྄་ཡང་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཡོབྦ་ནཾ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན། ཡུ་ཝ་ཏྟཾ་དང་། ཡུ་ཝ་ཏཱའོ། ། Aṇvāditvimo-. ཕྲ་མོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་མའོ། ། Aṇuādīhi chaṭṭhiyantehi bhāve vā ime hoti; aṇimā; laghimā; mahimā;kasimā–-vātveva-aṇuttaṃ; aṇutā. ཕྲ་མོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་དངོས་པོའི་དོན་ལ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཨི་མ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཨ་ཎི་མཱ་དང་། ལ་གྷི་མཱ་དང་། མ་ཧི་མཱ་དང་། ཀ་སི་མཱའོ། །ཡང་ན། ཨ་ཎུ་ཏྟཾ་དང་། ཨ་ཎུ་ཏཱའོ། ། Bhāvā tena nibbatte-. དངོས་པོ་ལས་དེས་བསྐྱེད་པའི་དོན་ལའོ། ། Bhāvavācakā saddā tena nibbatte’bhidheye imo hoti;’pākena nibbattaṃ’ pākimaṃ; sekimaṃ. བྱེད་ལས་སྟོན་པའི་སྒྲ་ལས་དེས་བསྐྲུན་པའི་དོན་ལ་ཨི་མ་ (ima) འགྱུར་རོ། །‘བཙོས་པ་ལས་བྱུང་བ’ ནི་ པཱ་ཀི་མཾ། སེ་ཀི་མཾ། Taratamissikiyiṭṭhātisaye-. ཏ་ར། ཏ་མ། ཨི་སི་ཀ། ཨི་ཡ། ཨི་ཊྛ་རྣམས་ནི་ལྷག་པའི་དོན་ལའོ།། Atisaye vattamānato hontete paccayā;’atisayena pāpo’ pāpataro; pāpatamo, pāpissiko, pāpiyo, pāpiṭṭho–-itthiyaṃ-pāpatarā–-atisayantāpi atisayappaccayo;’atisayena pāpiṭṭho’ pāpiṭṭhataro. ལྷག་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས་རྐྱེན་འདི་རྣམས་འགྱུར་རོ། །‘ཤིན་ཏུ་སྡིག་པ་ཅན’ ནི་ པཱ་པ་ཏ་རོ། པཱ་པ་ཏ་མོ། པཱ་པི་སི་ཀོ། པཱ་པི་ཡོ། པཱ་པི་ཊྛོ། མོ་རྟགས་ལ། པཱ་པ་ཏ་རཱ། ལྷག་པའི་མཐར་ཡང་ལྷག་པའི་རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། ‘ཤིན་ཏུ་སྡིག་པ་ཆེས་ཆེ་བ’ ནི་ པཱ་པི་ཊྛ་ཏ་རོ། Tannissite llo-. དེ་ལ་བརྟེན་པའི་དོན་ལ་ལླ་ (lla) འགྱུར་རོ།། Dutiyantā llappaccayo hoti nissitatthe;’vedanissitaṃ’ vedallaṃ;’ duṭhunissitaṃ’ duṭṭhullaṃ–-ille-saṅkhārillaṃ. རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་བརྟེན་པའི་དོན་ལ་ལླ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །‘ཚོར་བ་ལ་བརྟེན་པ’ ནི་ ཝེ་དལླཾ། ‘ངན་པ་ལ་བརྟེན་པ’ ནི་ དུཊྛུལླཾ། ཨི་ལླ་ (illa) ལ། སངྑཱ་རི་ལླཾ། Tassa vikārāvayavesu ṇṇikaṇeyyamayā-. དེའི་འགྱུར་བ་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་ཎ། ཎི་ཀ། ཎེཡ྄ཡ། མ་ཡ་རྣམས་སོ།། Pakatiyā uttaramavatthantaraṃ vikāro–-chaṭṭhiyantā nāmasmā vikāre’vayave ca ṇādayohontibahulaṃ; ṇa-āyasaṃ, bandhanaṃ; odumbaraṃ, paṇṇaṃ; odumbaraṃ, bhasmaṃ; kāpātैṃ, maṃsaṃ; kāpotaṃ, satthi –-ṇika-kappāsikaṃ, vatthaṃ; ṇeyya-eṇeyyaṃ,maṃsaṃ; eṇeyyaṃ, satthi; koseyyaṃ, vatthaṃ–-maya-tiṇamayaṃ; dārumayaṃ, naḷamayaṃ; mattikāmayaṃ–-’aññasminti’. Gunnaṃkarīse’pi mayo; gomayaṃ. རང་བཞིན་ལས་གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་འགྱུར་བའོ། །རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་འགྱུར་བ་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་ཎ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། །ཎ་ (ṇa) ལ། ཨཱ་ཡ་སཾ་བནྡྷ་ནཾ། ཨོ་དུམྦ་རཾ་པཎྞཾ། ཨོ་དུམྦ་རཾ་བྷསྨཾ། ཀཱ་པོ་ཏཾ་མཾ་སཾ། ཀཱ་པོ་ཏཾ་སཏྠི། ཎི་ཀ་ (ṇika) ལ། ཀཔྤཱ་སི་ཀཾ་ཝཏྠཾ། ཎེཡ྄ཡ་ (ṇeyya) ལ། ཨེ་ཎེཡ྄ཡཾ་མཾ་སཾ། ཨེ་ཎེཡ྄ཡཾ་སཏྠི། ཀོ་སེཡ྄ཡཾ་ཝཏྠཾ། མ་ཡ་ (maya) ལ། ཏི་ཎ་མ་ཡཾ། དཱ་རུ་མ་ཡཾ། ན་ལཱ་མ་ཡཾ། མཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཾ། ‘གཞན་ལས་ཀྱང་’ ཞེས་པས་བའི་ལྕི་བ་ལའང་མ་ཡ་འགྱུར་ཏེ། གོ་མ་ཡཾ། Jatuto ssaṇvā-. ཛ་ཏུ་ (jatu) ལས་འགྱུར་བ་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་སྶཎ་ (ssaṇ) རྐྱེན་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། Chaṭṭhiyantā nāmasmājatuto vikāravayavesussaṇvā hoti;’jatuno vikāro’ jātussaṃjātumayaṃ–-‘‘lopo‘‘ti. Bahulaṃ paccayalopo’pi phalapupphamūlesuvikārāvayavesu;’ piyālassa phalāni’ piyālāni;’mallikāya pupphāni’ pallikā;’usīrassa mūlaṃ’usīraṃ–-taṃsaddenavā tadabhidhānaṃ. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ཛ་ཏུ་ལས་འགྱུར་བ་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་སྶཎ་རྐྱེན་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །‘ལ་ཆའི་འགྱུར་བ’ ནི་ ཛཱ་ཏུསྶཾ། ཡང་ན། ཛཱ་ཏུ་མ་ཡཾ། “ཕྱིས་པ” ཞེས་པས་འབྲས་བུ་དང་། མེ་ཏོག །རྩ་བ་རྣམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཕྱིས་པ་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། །‘པི་ཡཱ་ལའི་འབྲས་བུ’ ནི་ པི་ཡཱ་ལཱ་ནི། ‘མལླི་ཀཱའི་མེ་ཏོག’ ནི་ མལླི་ཀཱ། ‘ཨུ་སཱི་རའི་རྩ་བ’ ནི་ ཨུ་སཱི་རཾ། དེའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཉིད་བརྗོད་པའོ།། Samūhe kaṇṇaṇikā-. ཚོགས་པའི་དོན་ལ་ཀཎ། ཎ། ཎི་ཀ་རྣམས་སོ།། Chaṭṭhiyantā samūhe kaṇṇaṇikā honti; gottappaccayantā kaṇa-rājaññakaṃ; mānussakaṃ–-ukkhādīhi-okkhakaṃ; oṭṭhakaṃ; orabbhakaṃ; rājakaṃ; rājaputtakaṃ; hatthikaṃ; dhenukaṃ–-ṇa-kākaṃ; bhikkhaṃ; ṇika-acittā-āpūpikaṃ; saṃkulikaṃ. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཚོགས་པའི་དོན་ལ་ཀཎ། ཎ། ཎི་ཀ་རྣམས་འགྱུར་རོ། །རིགས་ཀྱི་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་ལས་ཀཎ་ (kaṇ) ལ། རཱ་ཛཉྙ་ཀཾ། མཱ་ནུསྶ་ཀཾ། ཨུཀྑ་ལ་སོགས་པ་ལས། ཨོཀྑ་ཀཾ། ཨོཊྛ་ཀཾ། ཨོ་རབྦྷ་ཀཾ། རཱ་ཛ་ཀཾ། རཱ་ཛ་པུཏྟ་ཀཾ། ཧཏྠི་ཀཾ། དྷེ་ནུ་ཀཾ། ཎ་ (ṇa) ལ། ཀཱ་ཀཾ། བྷིཀྑཾ། སེམས་མེད་ལས་ཎི་ཀ་ (ṇika) ལ། ཨཱ་པཱུ་པི་ཀཾ། སངྐུ་ལི་ཀཾ། Janādīhi tā-. ཛ་ན་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏཱ་ (tā) འགྱུར་རོ།། Janādīhi chaṭṭhiyantehi samūhe tā hoti; janatā; gajatā; bandhutā; gāmatā; sahāyatā; nāgaratā–-tāntā sabhāvato itthiliṅgā–-madanīyanti-karaṇe’dhikaraṇe vā anīyenasiddhaṃ –-dhumāyitattanti-ktāntā nāmadhātuto tettana siddhaṃ. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་ཛ་ན་ལ་སོགས་པ་ལས་ཚོགས་པའི་དོན་ལ་ཏཱ་འགྱུར་ཏེ། ཛ་ན་ཏཱ། ག་ཛ་ཏཱ། བནྡྷུ་ཏཱ། གཱ་མ་ཏཱ། ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ། ནཱ་ག་ར་ཏཱ། ཏཱ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་མོ་རྟགས་སོ། །‘མ་ད་ནཱི་ཡཾ’ ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་ཉིད་དམ་གཞི་ཉིད་ལ་ཨ་ནཱི་ཡ་ (anīya) རྐྱེན་གྱིས་གྲུབ་པའོ། །‘དྷུ་མཱ་ཡི་ཏཏྟཾ’ ཞེས་པ་ནི་མིང་གི་དབྱིངས་ལས་ཀྟ་མཐའ་ཅན་ལ་ཏ་དང་ཏཏྟ་ན་ (ta, ttana) ཡིས་གྲུབ་པའོ།། Iyo hite-. ཕན་པའི་དོན་ལ་ཨི་ཡ་ (iya) འགྱུར་རོ།། Chaṭṭhiyantā hite iyo hoti; upādāniyaṃ–-aññatrāpi’samānādैre sayito’ sodariyo. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཕན་པའི་དོན་ལ་ཨི་ཡ་འགྱུར་ཏེ། ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཾ། གཞན་དུའང་། ‘མངལ་གཅིག་ཏུ་ཉལ་བ’ ནི་ སོ་ད་རི་ཡོ། Cakkhavādito sso-. ཙཀྑུ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྶ་ (ssa) འགྱུར་རོ།། Chaṭṭhiyantehi cakkhuādīhi hite ssohoti; cakkhūssaṃ; āyussaṃ. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་ཙཀྑུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕན་པའི་དོན་ལ་སྶ་འགྱུར་ཏེ། ཙཀྑཱུསྶཾ། ཨཱ་ཡུསྶཾ། Ṇyo tattha sādhu-. དེ་ལ་བཟང་བའི་དོན་ལ་ཎྱ་ (ṇya) འགྱུར་རོ།། Sattamyantā tattha sādhūti asmiṃ atthe ṇyyo hoti; sabbho; pārisajjo–-sādhūti-kusalo yoggo hito vā–-aññatrāpi-’rathaṃ vahantī’ti racchā. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་‘དེ་ལ་བཟང་བ’ ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཎྱ་འགྱུར་ཏེ། སབྦྷོ། པཱ་རི་སཛྫོ། ‘བཟང་བ’ ནི་མཁས་པའམ་འོས་པའམ་ཕན་པ་ལའོ། །གཞན་དུའང་། ‘ཤིང་རྟ་འདྲེན་པ’ ནི་ རཙྪཱ། Kammā niyaññā-. ཀམྨ་ལས་ནི་ཡ་དང་ཉྙ་རྣམས་སོ།། Sattamyantā kammasadadā tattha sādhūti asmiṃ atthe niyaññā honti;’ kamme sādhu’ kammaniyaṃ; kammaññaṃ. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ཀམྨ་སྒྲ་ལས་‘དེ་ལ་བཟང་བ’ ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ནི་ཡ་དང་ཉྙ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། ‘ལས་ལ་བཟང་བ’ ནི་ ཀམྨ་ནི་ཡཾ། ཀམྨཉྙཾ། Kathāditviko-. ཀཐཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་ཀ་ (ika) འགྱུར་རོ།། Kathādīhi sattamyantehi tattha sādhūti asmiṃ atthe iko hoti; kathiko; dhammakathiko; saṅgāmiko; pavāsiko; upavāsiko. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ཀཐཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་‘དེ་ལ་བཟང་བ’ ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཨི་ཀ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཐི་ཀོ། དྷམྨ་ཀ་ཐི་ཀོ། སངྒཱ་མི་ཀོ། པ་ཝཱ་སི་ཀོ། ཨུ་པ་ཝཱ་སི་ཀོ། Pathādīhi ṇeyyo-. པ་ཐ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎེཡ྄ཡ་ (ṇeyya) འགྱུར་རོ།། Pathādīhi sattamyantehi tattha sādhūti asmiṃ atthe ṇeyyo hoti; pātheyyaṃ; sāpateyyaṃ. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་པ་ཐ་ལ་སོགས་པ་ལས་‘དེ་ལ་བཟང་བ’ ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཎེཡ྄ཡ་འགྱུར་ཏེ། པཱ་ཐེཡ྄ཡཾ། སཱ་པ་ཏེཡ྄ཡཾ། Dakkhiṇāyārahe-. དཀྑི་ཎཱ་ལས་འོས་པའི་དོན་ལའོ།། Dakkhiṇāsaddato arahatthe ṇeyyo hoti;’dakkhiṇaṃ arahatī’ti dakkhiṇeyyo. དཀྑི་ཎཱ་སྒྲ་ལས་འོས་པའི་དོན་ལ་ཎེཡ྄ཡ་འགྱུར་ཏེ། ‘སྦྱིན་གནས་སུ་འོས་པ’ ནི་ དཀྑི་ཎེཡ྄ཡོ། Rāyo tumantā-. ཏུ་མུ་ (tum) མཐའ་ཅན་ལས་རཱ་ཡ་ (rāya) འགྱུར་རོ།། Tumantato arahatthe rāyohoti; ‘‘ghātetāyaṃ vā ghātetuṃ, jāpetāyaṃ vā jāpetuṃ, pabbājetāyaṃ vā pabbājetuṃ‘‘. ཏུ་མུ་མཐའ་ཅན་ལས་འོས་པའི་དོན་ལ་རཱ་ཡ་འགྱུར་ཏེ། “གསོད་པར་འོས་པའམ་གསོད་པ། ཕམ་པར་བྱེད་པར་འོས་པའམ་ཕམ་པར་བྱེད་པ། སྤྲོད་པར་འོས་པའམ་སྤྲོད་པ།” Tametthassatthiti mantu-. ‘དེ་འདི་ལ་ཡོད’ དམ་ ‘དེའི་འདི་ཡོད’ ཅེས་པའི་དོན་ལ་མནྟུ་ (mantu) འགྱུར་རོ།། Paṭhamantā ettha assa atthiti etesvatthesu mantu hoti;’gāmo ettha dese assa vā purisassa santīti’ gomā–-atthiti vattamānakālopādānato bhutāhi bhavissantīhi vā gohi na gomā. Kathaṃ gomā āsi gomā bhavissatīti? Tadāpi vattamānāhiyeva gohi gomā; āsi bhavissatīti padantarā kālantaraṃ; itikaraṇato visayaniyamo. རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ལས་‘དེ་འདི་ལ་ཡོད’ དམ་ ‘དེའི་འདི་ཡོད’ ཅེས་པའི་དོན་འདི་རྣམས་ལ་མནྟུ་འགྱུར་ཏེ། ‘ཡུལ་འདི་ན་བའམ་སྐྱེས་བུ་འདི་ལ་བ་རྣམས་ཡོད’ ཅེས་པ་ནི་ གོ་མཱ། ‘ཡོད’ ཅེས་པ་ད་ལྟ་བའི་དུས་སུ་བཟུང་བས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་བ་རྣམས་ཀྱིས་གོ་མཱ་ཞེས་མི་བརྗོད་དོ། །འོ་ན། ‘གོ་མཱ་ཨཱ་སི’ (བ་ཅན་དུ་གྱུར) དང་ ‘གོ་མཱ་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི’ (བ་ཅན་དུ་འགྱུར) ཞེས་ཇི་ལྟར་བརྗོད་ཅེ་ན། དེའི་ཚེའང་ད་ལྟ་ཉིད་དུ་ཡོད་པའི་བ་རྣམས་ཀྱིས་གོ་མཱ་ཡིན་ལ། ཨཱ་སི་དང་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི་ཞེས་པའི་ཚིག་གཞན་གྱིས་དུས་གཞན་སྟོན་པའོ། །ཨི་ཏི་ (iti) སྒྲ་ལས་ཡུལ་ངེས་པར་བྱེད་དོ། Pahūte ca pasaṃsāyaṃ nindāyañcātisāyane niccayoge ca saṃsagge hontime mantuādayo. མང་བ་དང་ནི་བསྔགས་པ་དང་། །སྨད་པ་དང་ནི་ལྷག་པ་དང་། །རྟག་ཏུ་སྦྱོར་དང་འབྲེལ་བ་ལ། །མནྟུ་ལ་སོགས་རྐྱེན་འདི་རྣམས།། Goassoti-jātisaddānaṃ dabbābhidhānasāmatthiyā mantvā dayo nahonti; tathā guṇasaddānaṃ seto paṭoti; ye sattu guṇasaddānaṃ dabbābhidhānasāmatthiyaṃ natthi tehi honteva–-budhimā rūpavā rasavā gandhavā essavā saddavā; rasīrasiko; rūpi rūpiko; gandhī gandhikoti. ‘གོ’ (བ) དང་ ‘ཨསྶ’ (རྟ) ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ནི་རྫས་བརྗོད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པས་མནྟུ་ལ་སོགས་པ་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲ་ ‘སེ་ཏོ་པ་ཊོ’ (རས་དཀར་པོ) ལྟ་བུའང་ངོ་། །ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲ་གང་དག་ལ་རྫས་བརྗོད་པའི་ནུས་པ་མེད་པ་དེ་དག་ལས་ནི་འགྱུར་ཏེ། བུདྡྷི་མཱ། རཱུ་པ་ཝཱ། ར་ས་ཝཱ། གནྑ་ཝཱ། ཡ་ས་ཝཱ། སདྡ་ཝཱ། ར་སཱི། ར་སི་ཀོ། རཱུ་པཱི། རཱུ་པི་ཀོ། གནྑཱི། གནྑི་ཀོ། Vantvavaṇṇā-. ཨ་ཝཎྞ་ (a, ā) མཐའ་ཅན་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་ཝནྟུ་ (vantu) འགྱུར་རོ།། Paṭhamantato avaṇṇantā mantvatthe vantu hoti; sīlavā; paññavā–-avaṇṇāti-kiṃ? Satimā; bandhumā. རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ཨ་ཝཎྞ་མཐའ་ཅན་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་ཝནྟུ་འགྱུར་ཏེ། སཱི་ལ་ཝཱ། པཉྙཱ་ཝཱ། ཨ་ཝཎྞ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ས་ཏི་མཱ། བནྡྷུ་མཱ། Daṇḍāditvikaī vā-. དཎྜ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་ཀ་དང་ཨཱི་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། Daṇḍādīhi ikaī honti vā manttvatthe; bahulaṃ vidhānā kutovi dve honti; kutocekamekaṃva. Daṇḍako, daṇḍi, daṇḍavā; gandhiko, gandhī, gandhavā; rūpiko, rūpī, rūpavā–-uttamiṇeva dhanā iko () dhaniko; dhanī dhanavāñño –-asannitñatthā () atthiko atthi; aññatra atthavā དཎྜ་ལ་སོགས་པ་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་ཨི་ཀ་དང་ཨཱི་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཕལ་ཆེར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ལ་ལར་གཉིས་འགྱུར་ལ། ལ་ལར་གཅིག་ཁོ་ནའོ། །དཎྜ་ཀོ། དཎྜཱི། དཎཎྜ་ཝཱ། གནྑི་ཀོ། གནྑཱི། གནྑ་ཝཱ། རཱུ་པི་ཀོ། རཱུ་པཱི། རཱུ་པ་ཝཱ། བུ་ལོན་པའི་དོན་ལ་དྷ་ན་ལས་ཨི་ཀ་ཁོ་ན་སྟེ། དྷ་ནི་ཀོ། གཞན་དུ་དྷ་ནཱི། དྷ་ན་ཝཱ། དོན་གཉེར་བའི་དོན་ལ་ཨཏྠ་ལས། ཨཏྠི་ཀོ། ཨཏྠཱི། གཞན་དུ་ཨཏྠ་ཝཱ། –-Tadantā ca;() puññatthiko, puññatthi–-vaṇṇantā īyeva() brahmavaṇṇī devavaṇṇī–-hatthadantehi jātiyaṃ () hatthī; dantī; aññatra hatthavā; dantavā–-vaṇṇato brahmacārimhi; () vaṇṇī, buhmacārī; vaṇṇavāñño–-pokkharādito dese() pokkharaṇī uppalinī kumudinī bhisinī muḷālinī sālukinī –-kvāvādese’pi-padumanī, paduminīpaṇṇaṃ; aññatra pokkharavā, hatthi–-nāvāyiko () nāviko; –-sukhadukkhā ī() sukha dukkhī–-(sikhādihī vā)() sikhi sikhāvā mālī makālāvā sīli sīlavā balī balavā –-balā bāhūrupubbā ca() bāhubalī; ūrubalī. –- དེ་མཐའ་ཅན་ལས་ཀྱང་སྟེ། པུཉྙཏྠི་ཀོ། པུཉྙཏྠཱི། ཝཎྞ་མཐའ་ཅན་ལས་ཨཱི་ཁོ་ན་སྟེ། བྲཧྨ་ཝཎྞཱ། དེ་ཝ་ཝཎྞཱ། ཧཏྠ་དང་དནྟ་ལས་རིགས་ཀྱི་དོན་ལ། ཧཏྠཱི། དནྟཱི། གཞན་དུ་ཧཏྠ་ཝཱ། དནྟ་ཝཱ། ཝཎྞ་ལས་ཚངས་སྤྱོད་པ་ལ། ཝཎྞཱི། བྲཧྨ་ཙཱ་རཱི། གཞན་དུ་ཝཎྞ་ཝཱ། པོཀྑ་ར་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡུལ་གྱི་དོན་ལ། པོཀྑ་ར་ཎཱི། ཨུཔྤ་ལི་ནཱི། ཀུ་མུ་དི་ནཱི། བྷི་སི་ནཱི། མུ་ལཱ་ལི་ནཱི། སཱ་ལུ་ཀི་ནཱི། ལ་ལར་བསྒྱུར་བའང་ཡོད་དེ། པདུ་མ་ནཱི། པདུ་མི་ནཱི་པཎྞཾ། གཞན་དུ་པོཀྑ་ར་ཝཱ། ནཱ་ཝཱ་ལས་ཨི་ཀ་སྟེ། ནཱ་ཝི་ཀོ། སུ་ཁ་དང་དུཀྑ་ལས་ཨཱི་སྟེ། སུ་ཁཱི། དུཀྑཱི། སི་ཁཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། སི་ཁཱི། སི་ཁཱ་ཝཱ། མཱ་ལཱི། མཱ་ལཱ་ཝཱ། སཱི་ལཱི། སཱི་ལ་ཝཱ། བཱ་ལཱི། བཱ་ལ་ཝཱ། བཱ་ཧུ་དང་ཨཱུ་རུ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བ་ལ་ལས་ཀྱང་སྟེ། བཱ་ཧུ་བ་ལཱི། ཨཱུ་རུ་བ་ལཱི། Tapādīhi ssī-. ཏ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྶཱི་ (ssī) འགྱུར་རོ།། Tapādito mantvatthe vā ssi hoti; tapassi, yasassī, tejassī, manassī, payassī –-vātveva-yasavā. ཏ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་སྶཱི་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏ་པསྶཱི། ཡ་སསྶཱི། ཏེ་ཛསྶཱི། མ་ནསྶཱི། པ་ཡསྶཱི། རྣམ་པར་འགྱུར་བས་ན། ཡ་ས་ཝཱ། Mukhādito ro-. མུ་ཁ་ལ་སོགས་པ་ལས་ར་ (ra) འགྱུར་རོ།། Mukhādīhi mantvattha ro hैoti; mukharo, susiro ūsaro, madhuro, kharo, kujaro, nagaro –-dantassu ca uttatadante () danturo. མུ་ཁ་ལ་སོགས་པ་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་ར་འགྱུར་ཏེ། མུ་ཁ་རོ། སུ་སི་རོ། ཨཱུ་ས་རོ། མ་དྷུ་རོ། ཁ་རོ། ཀུཉྫ་རོ། ན་ག་རོ། སོ་ལྷག་པའི་དོན་ལ་དནྟ་ལས་ཀྱང་སྟེ། དནྟུ་རོ། Tuṇḍyādīhi bho-. ཏུཎྜི་ལ་སོགས་པ་ལས་བྷ་ (bha) འགྱུར་རོ།། Tuṇḍiādīhi mantvatthe bho vā hoti; tuṇḍibho, sāḷibho,valibho, vātveva-tuṇḍimā. ཏུཎྜི་ལ་སོགས་པ་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་བྷ་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏུཎྜི་བྷོ། སཱ་ལི་བྷོ། ཝ་ལི་བྷོ། རྣམ་པར་འགྱུར་བས་ན། ཏུཎྜི་མཱ། Saddhāditva-. སདྡྷཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨ་ (a) འགྱུར་རོ།། Saddhādīhi mantvatthe a hoti vā; sanddho, pañño; itthiyaṃ-saddhā; vātveva-paññavā. སདྡྷཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་ཨ་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། སདྡྷོ། པཉྙོ། མོ་རྟགས་ལ། སདྡྷཱ། རྣམ་པར་འགྱུར་བས་ན། པཉྙཱ་ཝཱ། Ṇo tapā-. ཏ་པ་ལས་ཎ་ (ṇa) འགྱུར་རོ།། Tapā ṇo hoti mantvatthe; tāpaso; itthiyaṃ-tāpasī. ཏ་པ་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་ཎ་འགྱུར་ཏེ། ཏཱ་པ་སོ། མོ་རྟགས་ལ། ཏཱ་པ་སཱི། Ālvāhijjhādīhi-. Abhijjhādīhi ālu hotimantvatthe; abhijjhālu, sītālu, dhajālu, dayālu–-vātveva-dayāvā. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨཱ་ལུ་ (ālu) འགྱུར་རོ། །ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་ཨཱ་ལུ་འགྱུར་ཏེ། ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ། སཱི་ཏཱ་ལུ། དྷ་ཛཱ་ལུ། ད་ཡཱ་ལུ། རྣམ་པར་འགྱུར་བས་ན། ད་ཡཱ་ཝཱ། Picchāditvilo-. པིཙྪཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་ལ་ (ila) འགྱུར་རོ།། Picchādīhi ilo hoti cā mantvatthe; picchilo, picchavā; pheṇilo, pheṇavā; jaṭilo, jaṭāvā;–-kathaṃ vāvāloti? Nindāyamilassādilope ‘‘paro kvacī‘‘ti. པིཙྪཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་ཨི་ལ་འགྱུར་ཏེ། པིཙྪི་ལོ། པིཙྪ་ཝཱ། ཕེ་ཎི་ལོ། ཕེ་ཎ་ཝཱ། ཛ་ཊི་ལོ། ཛ་ཊཱ་ཝཱ། འོ་ན། ‘ཝཱ་ཝཱ་ལོ’ ཞེས་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། སྨད་པའི་དོན་ལ་ཨི་ལའི་ཐོག་མ་ཕྱིས་ནས་ “ཕ་རོལ་ལ་ལ་ལར” ཞེས་པས་སོ།། Silāditā vo-. སཱི་ལ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཝ་ (va) འགྱུར་རོ།། Sīlādihi vo hoti vā mैntvatthe; sīlavo, sīlavā; kesavo, kesavā–-aṇṇā niccaṃ;() aṇṇavo–-gāṇḍi rājīhi saññāyaṃ; () gāṇḍivaṃ, dhanu; rājivaṃ, paṅkajaṃ. སཱི་ལ་ལ་སོགས་པ་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་ཝ་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། སཱི་ལ་ཝོ། སཱི་ལ་ཝཱ། ཀེ་ས་ཝོ། ཀེ་ས་ཝཱ། ཨཎྞ་ལས་རྟག་ཏུ་སྟེ། ཨཎྞ་ཝོ། གཱཎྜི་དང་རཱ་ཛཱི་ལས་མིང་གི་དོན་ལ། གཱཎྜི་ཝཾ། (གཞུ) རཱ་ཛཱི་ཝཾ། (པདྨ) Māyāmedhāhi vī-. མཱ་ཡཱ་དང་མེ་དྷཱ་ལས་ཝཱི་ (vī) འགྱུར་རོ།། Etehi dvīhi vī hoti mantvatthe; māyāvi, medhāvī. འདི་གཉིས་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་ཝཱི་འགྱུར་ཏེ། མཱ་ཡཱ་ཝཱི། མེ་དྷཱ་ཝཱི། Sissare āmyuvāmī-. དབང་ཕྱུག་གི་དོན་ལ་ས་ (sa) སྒྲ་ལས་ཨཱ་མི། ཨུ་ཝ། ཨཱ་མཱི་རྣམས་སོ།། Sasaddā āmyuvāmī hontissare’bhidheye mantvatthe;’samassatthiti’ sāmī, suvāmī. དབང་ཕྱུག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལས་ས་སྒྲ་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་ཨཱ་མི། ཨུ་ཝ། ཨཱ་མཱི་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། ‘བདག་པོ་ཉིད་ཡོད་པ’ ནི་ སཱ་མཱི། སུ་ཝཱ་མཱི། Lakkhyā ṇo a ca-. ལཀྑཱི་ལས་ཎ་ (ṇa) དང་མཐའ་ལ་ཨ་ (a) འགྱུར་རོ།། Lakkhīsaddāṇo hota mantvatthe; a cantassa; ṇakāro’va savo; lakkhaṇo. ལཀྑཱི་སྒྲ་ལས་མནྟུ་ཡི་དོན་ལ་ཎ་འགྱུར་ཞིང་། དེའི་མཐའ་ལ་ཨ་འགྱུར་ཏེ། ཎ་ཡིག་ནི་ཕྱིས་ནས། ལཀྑ་ཎོ། Aṅgā no kalyāṇe-. བཟང་བའི་དོན་ལ་ཨངྒ་ལས་ཎ་ (ṇa) འགྱུར་རོ།། Kalyāṇe gamyamānñaṅgasmānohoti mantvatthe; aṅganā. བཟང་པོ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ན། ཡན་ལག་གི་སྒྲ་ལས་ལྡན་པའི་དོན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། ཨངྒ་ནཱའོ།། So lomā-. ལོ་མཱ་ལས་སོའོ།། Lomā sohoti mantvatthe; lomaso; itthiyaṃ-lomasā. ལོ་མཱ་ལས་ལྡན་པའི་དོན་དུ་སོ་འགྱུར་ཏེ། ལོ་མ་སོ། བུད་མེད་ལ་ལོ་མ་སཱའོ།། Imiyā-. ཨི་མི་...ཡཱའོ།། Mantvatthe imैyā honti bahulaṃ; puttimo, kittimo, puttiyo, kappiyo, jaṭiyo,hānabhāgiyo, seniyo. ལྡན་པའི་དོན་དུ་ཨི་མ་དང་ཨི་ཡ་དག་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཏེ། པུཏྟི་མོ། ཀིཏྟི་མོ། པུཏྟི་ཡོ། ཀཔྤི་ཡོ། ཛ་ཊི་ཡོ། ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡོ། སེ་ནི་ཡོའོ།། To pañcamyā-.- ལྔ་པ་ལས་ཏོའོ།། Pañcavyantā bahulaṃ to hoti vā; gāmato āgacchati, gāmasmāāgacchati; corato bhāyati, corehi bhāyati; satthatoparihīno, satthā parihīno. ལྔ་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཕལ་ཆེར་རམ་ཡང་ན་ཏོ་འགྱུར་ཏེ། གཱ་མ་ཏོ་ ཨཱ་གཙྪ་ཏི། གཱ་མསྨཱ་ ཨཱ་གཙྪ་ཏི། ཙོ་ར་ཏོ་ བྷཱ་ཡ་ཏི། ཙོ་རེ་ཧི་ བྷཱ་ཡ་ཏི། སཏྠ་ཏོ་ པ་རི་ཧཱི་ནོ། སཏྠཱ་ པ་རི་ཧཱི་ནོའོ།། Itotettokuto-. ཨི་ཏོ་དང་ཨེཏྟོ་དང་ཀུ་ཏོ་དག་གོ།། Tomhi imassa ṭi nipaccate etassa ṭa eta kiṃsaddassa kuttaca; ito, imasmā; ato, etto, etasmā; kuto, kasmā. ཏོ་ཡོད་པ་ན། འདི་ལ་ཨི་ཉིད་དུ་འགྲུབ་ཅིང་། འདི་ལ་ཨེ་ཏྟ་དང་ཨ་ཏྟ་དང་། གང་སྒྲ་ལ་ཀུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཨི་ཏོ། ཨི་མསྨཱ། ཨ་ཏོ། ཨེཏྟོ། ཨེ་ཏསྨཱ། ཀུ་ཏོ། ཀསྨཱའོ།། Abhyādīhi-. ཨ་བྷི་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ།། Abhiādīhi to hoti; abhito, parito, pacchato, heṭṭhato. ཨ་བྷི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏོ་འགྱུར་ཏེ། ཨ་བྷི་ཏོ། པ་རི་ཏོ། པཙྪ་ཏོ། ཧེཊྛ་ཏོའོ།། Ādyādīhi-. ཨཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ།། Ādippabhutīhi to vā hoti; ādo, ādito; majjhato, antato, piṭṭhito, passato, mukhato–-yatodakaṃ tadā dittaṃ, yaṃ udakaṃ tadevādittanti attho. ཐོག་མ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏོ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། ཨཱ་དོ། ཨཱ་དི་ཏོ། མཛྫྷ་ཏོ། ཨནྟ་ཏོ། པིཊྛི་ཏོ། པས྄ས་ཏོ། མུ་ཁ་ཏོ། ཡ་ཏོ་ད་ཀཾ་ ཏ་དཱ་ དིཏྟཾ་ ཞེས་པ་ནི། གང་ཆུ་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་འབར་བའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Sabbādito sattamyā tratthā-. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་བདུན་པ་ལས་ཏྲ་དང་ཏྠའོ།། Sabbādīhi sattamyantehi tratthā vā honti; sabbatra, sabbattha, sabbasmiṃ; yatra, yattha, yasmiṃ–-bahulādhikārā na tumhāmhehi. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཏྲ་དང་ཏྠ་དག་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། སབྦ་ཏྲ། སབྦ་ཏྠ། སབྦསྨིཾ། ཡ་ཏྲ། ཡ་ཏྠ། ཡསྨིཾ། ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་གིས་ཁྱོད་དང་བདག་ལས་མི་འགྱུར་རོ།། Katthettha kutrātrakvehidha-. ཀཏྠ་དང་ཨེཏྠ་དང་ཀུཏྲ་དང་ཨ་ཏྲ་དང་ཀྭ་དང་ཨི་ཧ་དང་ཨི་དྷའོ།། Ete saddā nipaccante; kasmiṃ kattha, kutra, kva; etasmiṃ ettha, atra; asmiṃ iha, idha. སྒྲ་འདི་དག་ནི་གྲུབ་པ་སྟེ། ཀསྨིཾ་ ལ་ ཀཏྠ། ཀུཏྲ། ཀྭ། ཨེ་ཏསྨིཾ་ ལ་ ཨེཏྠ། ཨ་ཏྲ། ཨསྨིཾ་ ལ་ ཨི་ཧ། ཨི་དྷའོ།། Dhi sabbā vā- ཐམས་ཅད་ལས་དྷི་ཡང་ནའོ།། Sattamyantato sabbasmādhi vā hoti; sabbadhi; sabbattha. བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སབྦ་ལས་དྷི་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། སབྦ་དྷི། སབྦ་ཏྠའོ།། Yā hiṃ-. ཡ་ལས་ཧིཾ་ངོ།། Sattamyantā yato hiṃ vā hoti; yahiṃ, yatra. བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཡ་ལས་ཧིཾ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། ཡ་ཧིཾ། ཡ་ཏྲའོ།། Tā haṃ ca-. ཏ་ལས་ཧཾ་ཡང་ངོ།། Sattamyantā tato vā haṃ hoti hiñca; tahaṃ, tahiṃ, tatra. བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཏ་ལས་ཧཾ་དང་ཧིཾ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། ཏ་ཧཾ། ཏ་ཧིཾ། ཏ་ཏྲའོ།། Kuhiṃkahaṃ-. ཀུ་ཧིཾ་དང་ཀ་ཧཾ་ངོ།། Kiṃsaddā sattamyantā hiṃhaṃ nipaccante kissa kukā ca; kihiṃ, kahaṃ, kathaṃ kuhidvananti? Canaṃ iti nipātantaraṃ; kihidvīti-ettha visaddoviya. བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཀིཾ་སྒྲ་ལས་ཧིཾ་དང་ཧཾ་དག་གྲུབ་ཅིང་། ཀིཾ་ལ་ཀུ་དང་ཀ་དག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ཀུ་ཧིཾ། ཀ་ཧཾ། ཀ་ཐཾ་ ཀུ་ཧི་དྭ་ནནྟི། ཅ་ནཾ་ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་གཞན་ཞིག་གོ། ཀི་ཧི་དྭཱི་ཏི་ འདིར་བི་སྒྲ་བཞིན་ནོ།། Sabbekaññayatehi kāle dā-. ཐམས་ཅད་དང་གཅིག་དང་གཞན་དང་གང་དང་དེ་དག་ལས་དུས་ལ་དཱའོ།། Etehi sattamyantehi cattamānehi kāle dā hoti; sabbasmiṃ kāle sabbadā; ekadā, aññadā, yadā, tadā–-kāleti-kiṃ? Sabbatthadese. བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་འདི་དག་ལས་དུས་ལ་དཱ་འགྱུར་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་དུས་སུ་ནི་ སབྦ་དཱ། ཨེ་ཀ་དཱ། ཨཉྙ་དཱ། ཡ་དཱ། ཏ་དཱའོ། དུས་སུ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སབྦ་ཏྠ་ ཞེས་པ་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།། Kadākudāsadādhunedāti-. ཀ་དཱ་དང་ཀུ་དཱ་དང་ས་དཱ་དང་ཨ་དྷུ་ནཱ་དང་ཨི་དཱ་ནི་ལ་སོགས་པའོ།། Ete saddā nipaccante; tasmiṃ kāle kadā, kudā; sambasmiṃ kāle sadā; imasmiṃ kāle adhunā, idāni. སྒྲ་འདི་དག་ནི་གྲུབ་པ་སྟེ། དུས་དེ་ལ་ ཀ་དཱ། ཀུ་དཱ། དུས་ཐམས་ཅད་ལ་ ས་དཱ། དུས་འདི་ལ་ ཨ་དྷུ་ནཱ། ཨི་དཱ་ནིའོ།། Ajjasajjavaparajjvetarahikarahā-. ཨཛྫ་དང་སཛྫུ་དང་ཨ་པ་རཛྫུ་དང་ཨེ་ཏ་ར་ཧི་དང་ཀ་ར་ཧཱའོ།། Ete saddā nipaccante; ekatippaccayo ādeso kāla visesoti sabbametaṃ nipātanā labbhati; imassa vo jjo cāhani nipaccate; asmiṃ ahani ajja–-samānassa sabhāvojju cāhani–-samāne abhani sajju–-aparasmā jju–-aparasmiṃ ahaniaparajju–-imassetokāle rahi va–-imasmiṃ kāle etarahi–-kiṃsaddassa ko raha cānajjatane–-tasmiṃ kāle karaha. སྒྲ་འདི་དག་ནི་གྲུབ་པ་སྟེ། རྐྱེན་དང་འགྱུར་བ་དང་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཐམས་ཅད་ནི་གྲུབ་པ་ལས་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། ཉིན་མོ་ལ་ཨི་མ་ལས་བོ་དང་ཛྫོ་དག་གྲུབ་སྟེ། ཉིན་མོ་འདི་ལ་ ཨཛྫ། མཚུངས་པ་ལ་ས་བྷཱ་བོ་དང་ཛྫུ་དག་ཉིན་མོ་ལ། ཉིན་མོ་མཚུངས་པ་ལ་ སཛྫུ། གཞན་ལས་ཛྫུ་སྟེ། ཉིན་མོ་གཞན་ལ་ ཨ་པ་རཛྫུ། ཨི་མ་ལ་ཨེ་ཏོ་དང་དུས་ལ་ར་ཧི་སྟེ། དུས་འདི་ལ་ ཨེ་ཏ་ར་ཧི། ཀིཾ་སྒྲ་ལ་ཀ་དང་ད་ལྟ་མ་ཡིན་པ་ལ་ར་ཧ་སྟེ། དུས་དེ་ལ་ ཀ་ར་ཧའོ།། Sabbādīhi pakāre thā-. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་རྣམ་པ་ལ་ཐཱའོ།། Sāmaññassa bhedako viseso pakāro, tattha vattamānehi sabbādīhi thā hoti sabbenapakārena sabbathā; yathā, tathā. སྤྱི་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་འབྱེད་པའི་ཁྱད་པར་ནི་རྣམ་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་འཇུག་པའི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐཱ་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ནི་ སབྦ་ཐཱ། ཡ་ཐཱ། ཏ་ཐཱའོ།། Kathamitthaṃ-. ཀ་ཐཾ་དང་ཨིཏྠཾ་ངོ།། Ete saddā nipaccante pakāre; kimimehi thaṃ paccayo, kैcca tesaṃ yathākkamaṃ; kathamitthaṃ. སྒྲ་འདི་དག་ནི་རྣམ་པ་ལ་གྲུབ་པ་སྟེ། ཀིཾ་དང་ཨི་མ་དག་ལས་ཐཾ་རྐྱེན་དང་། དེ་དག་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ཀ་དང་ཨི་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཐཾ། ཨིཏྠཾའོ།། Dhā saṅkhyāhi-. གྲངས་དག་ལས་དྷཱའོ།། Saṅkhyāvācīhi pakāre dhā paro hoti;’dvīhi pakārehi dve vā pakārekaroti’ vidhākaroti; bahudhā karoti;’ekaṃ rāsiṃ pañcappakāraṃ karoti’ pañcadhā karoti?Pañcappakāramekappakāraṃ karoti’ ekadhākaroti. གྲངས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་དག་ལས་རྣམ་པ་ལ་དྷཱ་ཕྱི་མར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སམ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བྱེད་པ་ནི་ བི་དྷཱ་ ཀ་རོ་提། བྷ་ཧུ་དྷཱ་ ཀ་རོ་ཏི། ཕུང་པོ་གཅིག་རྣམ་པ་ལྔར་བྱེད་པ་ནི་ པཉྩ་དྷཱ་ ཀ་རོ་ཏི། རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་ནི་ ཨེ་ཀ་དྷཱ་ ཀ་རོ་ཏིའོ།། Vekājjhaṃ-. ཨེ་ཀ་ལས་ཛྫྷཾ་ཡང་ནའོ།། Ekasmā pakāre jjhaṃ vā hoti; ekajkvaṅkaroti; ekadhā karoti. ཨེ་ཀ་ལས་རྣམ་པ་ལ་ཛྫྷཾ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། ཨེ་ཀཛྫྷཾ་ ཀ་རོ་ཏི། ཨེ་ཀ་དྷཱ་ ཀ་རོ་ཏིའོ།། Dvitīhedhā-. དྭི་དང་ཏི་དག་ལས་ཨེ་དྷཱའོ།། Dvītihi pakāre edhāvā hoti; vedhā, tedhā; dvidhā, tidhā. དྭི་དང་ཏི་དག་ལས་རྣམ་པ་ལ་ཨེ་དྷཱ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། བེ་དྷཱ། ཏེ་དྷཱ། དྭི་དྷཱ། ཏི་དྷཱའོ།། Tabbati jātiyo-. དེ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཡོའོ།། Pakāravati taṃsāmaññavācakā saddājātiyo hoti; paṭu jātiyo, mudujātiyo. རྣམ་པ་དང་ལྡན་པ་དེའི་སྤྱི་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལས་ཛཱ་ཏི་ཡོ་འགྱུར་ཏེ། པ་ཊུ་ཛཱ་ཏི་ཡོ། མུ་དུ་ཛཱ་ཏི་ཡོའོ།། Vārasaṃkhyāya kkhattuṃ- ཐེངས་ཀྱི་གྲངས་ལས་ཀྑཏྟུཾ་ངོ།། Vārasambandhiniyā saṃkhyāya kkhattuṃ hoti;’dve vāre bhuñjati’ dvikkhattuṃ divasassa bhuñjati; vāraggahaṇaṃ kiṃ? Pañaca bhiñjati; saṅkhyāyāti-kiṃ? Pahūte vāre bhuñjati. ཐེངས་དང་འབྲེལ་བའི་གྲངས་ལས་ཀྑཏྟུཾ་འགྱུར་ཏེ། ཐེངས་གཉིས་ཟ་བ་ནི་ ཉིན་གཅིག་ལ་ དྭིཀྑཏྟུཾ་ བྷུཉྫ་ཏི། ཐེངས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྔ་ཟའོ་ (པཉྩ་བྷུཉྫ་ཏི) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལས་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། གྲངས་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐེངས་མང་པོ་ཟའོ་ (པཧཱུ་ཏེ་བཱ་རེ་བྷུཉྫ་ཏི) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལས་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། Katimhā-. ཀ་ཏི་ལས་སོ།། Vārasambandhiniyā katisaṃkhyāya kkhattuṃ hoti;’kati vāre bhuñjani’katikkhattuṃ bhuñjati. ཐེངས་དང་འབྲེལ་བའི་ཀ་ཏི་གྲངས་ལས་ཀྑཏྟུཾ་འགྱུར་ཏེ། ཐེངས་དུ་མ་ཟ་བ་ནི་ ཀ་ཏིཀྑཏྟུཾ་ བྷུཉྫ་ཏིའོ།། Bahumbhā dhā ca paccāsattiyaṃ-. བྷ་ཧུ་ལས་དྷཱ་དང་ཡང་ཉེ་བ་ལ་འོ།། Vārasambandhiniyā bahusaṃkhyāya dhāhoti kkhattuñca; vārānañce paccāsatti hoti; bahudhā divasassa buñjati bahukkhattuṃ–-paccāsattiyanti kiṃ? Bahukkhattuṃ māsassa bhuñjati. ཐེངས་དང་འབྲེལ་བའི་བྷ་ཧུ་གྲངས་ལས་དྷཱ་དང་ཀྑཏྟུཾ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་ཐེངས་དག་ཉེ་བར་གྱུར་ནའོ། ཉིན་གཅིག་ལ་ བྷ་ཧུ་དྷཱ་ བྷུཉྫ་ཏི། བྷ་ཧུཀྑཏྟུཾ། ཉེ་བ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཟླ་བ་གཅིག་ལ་ཐེངས་མང་པོ་ཟའོ་ (བྷ་ཧུཀྑཏྟུཾ་མཱ་སས྿་བྷུཉྫ་ཏི) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལས་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། Sakiṃ vā-. ས་ཀིཾ་ཡང་ནའོ།། Ekaṃ vāramiccasmiṃ atthe sakinti vā nipaccate;’ekaṃ vāraṃ bhuñjati’–-vāti kiṃ?Ekakkhattuṃ bhuñjati. ཐེངས་གཅིག་ཅེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ས་ཀིཾ་ཞེས་པ་ཡང་ན་གྲུབ་པ་སྟེ། ཐེངས་གཅིག་ཟའོ། ཡང་ན་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨེ་ཀཀྑཏྟུཾ་ བྷུཉྫ་ཏི་ཞེས་པའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། So vicchāppakāresu-. ཟློས་པ་དང་རྣམ་པ་དག་ལ་སོའོ།། Vīcchāyaṃ pakāre ca so hoti bahulaṃ; vīcchāyaṃ-khaṇḍaso, bilaso; pakāre-puthuso,sabbaso. ཟློས་པ་དང་རྣམ་པ་ལ་སོ་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཏེ། ཟློས་པ་ལ་ནི། ཁཎྜ་སོ། བི་ལ་སོ། རྣམ་པ་ལ་ནི། པུ་ཐུ་སོ། སབྦ་སོའོ།། Abhitatabbhāve karāsabhuyoge vikārā cī-. མ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ལ་ཀྲྀ་དང་ཨས་དང་བྷཱུ་དག་དང་སྦྱོར་བ་ན་འགྱུར་བ་ལས་ཙཱིའོ།། Avatthāvato vatthantarenābhutassa tāyāvatthāya bhāve karāsabhuhi sambandhesati vikāravācakācī hoti;’adhavalaṃ dhavalaṃ karoti’ dhavalī karoti; adhavalo dhavalo siyā dhavalī siyā; adhavalo dhavalo bhavati dhavalī bhavati–-abhatatabbhāveti-kiṃ? Ghaṭaṃ karoti, dadhiatthi, ghaṭo bhavati–-karāsabhuyogeti kiṃ? Adhavalā dhvaailo jāyate–-vikārāti-kiṃ? Pakatiyā mā hotu; suvaṇṇaṃ kuṇḍalī karoti. གནས་སྐབས་ཅན་གཞན་གྱིས་མ་གྱུར་པ་དེའི་གནས་སྐབས་སུ་འགྱུར་བ་ལ། ཀྲྀ་དང་ཨས་དང་བྷཱུ་དག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ན། འགྱུར་བ་བརྗོད་པ་ལས་ཙཱི་འགྱུར་ཏེ། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་དཀར་པོར་བྱེད་པ་ནི་ དྷ་བ་ལཱི་ ཀ་རོ་ཏི། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་དཀར་པོར་གྱུར་ཅིག་པ་ནི་ དྷ་བ་ལཱི་ སི་ཡཱ། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་དཀར་པོར་འགྱུར་བ་ནི་ དྷ་བ་ལཱི་ བྷ་བ་ཏི། མ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུམ་པ་བྱེད་དོ་ (གྷ་ཊཾ་ཀ་རོ་ཏི)། ཞོ་ཡོད་དོ་ (ད་དྷི་ཨཏྠི)། བུམ་པར་འགྱུར་རོ་ (གྷ་ཊོ་བྷ་བ་ཏི) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལས་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ཀྲྀ་དང་ཨས་དང་བྷཱུ་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་ལས་དཀར་པོ་སྐྱེའོ་ (ཨ་དྷ་བ་ལཱ་དྷ་བ་ལོ་ཛཱ་ཡ་ཏི) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལས་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། འགྱུར་བ་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་བཞིན་ལས་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། གསེར་རྣ་རྒྱན་དུ་བྱེད་དོ་ (སུ་བཎྞཾ་ཀུཎྜ་ལཱི་ཀ་རོ་ཏི) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Dissantaññe’pi paccayā-. རྐྱེན་གཞན་དག་ཀྱང་མཐོང་ངོ།། Vuttato’ññe’pi paccayā dissanti vuttāvuttatthesu;’vividhā mātaro’ vimātaro,’tāsaṃ puttā’ vemātīkā-rikaṇa;’pathaṃ gacchantīti’ pathāvino-āvī;’ issā assa atthiti’ issukī-ukī?’Dhuraṃ vahantīti’ dhorayhā-yhaṇa.- བཤད་པ་ལས་གཞན་པའི་རྐྱེན་དག་ཀྱང་བཤད་པ་དང་མ་བཤད་པའི་དོན་དག་ལ་མཐོང་སྟེ། མ་སོ་སོ་བ་ནི་ བི་མཱ་ཏ་རོ། དེ་དག་གི་བུ་ནི་ བེ་མཱ་ཏཱི་ཀཱ (རི་ཀ་ཎ་རྐྱེན)། ལམ་དུ་འགྲོ་བ་ནི་ པ་ཐཱ་བི་ནོ (ཨཱ་བཱི་རྐྱེན)། ཕྲག་དོག་འདི་ལ་ཡོད་པ་ནི་ ཨིས྄སུ་ཀཱི (ཨུ་ཀཱི་རྐྱེན)། ཁུར་འཁུར་བ་ནི་ དྷོ་རཡྷཱ (ཡྷ་ཎ་རྐྱེན)འོ།། Aññasmiṃ-. དོན་གཞན་ལ་ཡང་ངོ།། Vuttato’ññasmimpi atthe vuttappaccayā dissanti;’magadhānaṃ issaro’ māgadho-ṇo;’kāsīti sahassaṃ, tamagghatīti kāsiyo-iyo. བཤད་པ་ལས་གཞན་པའི་དོན་ལ་ཡང་བཤད་པའི་རྐྱེན་དག་མཐོང་སྟེ། མ་ག་དྷཱ་པའི་དབང་ཕྱུག་ནི་ མཱ་ག་དྷོ (ཎ་རྐྱེན)། ཀཱ་ཤཱི་སྟོང་སྟེ་དེ་དང་མཚུངས་པ་ནི་ ཀཱ་ཤི་ཡོ (ཨི་ཡ་རྐྱེན)འོ།། Sakattha-. རང་གི་དོན་ལའོ།། Sakatthe’pi paccayā dissanti; hīnako, potako, kicacayayaṃ. བདག་གི་དོན་ཉིད་ལའང་རྐྱེན་རྣམས་སྣང་སྟེ། དཔེར་ན། ཧཱི་ན་ཀོ (hīnako)། པོ་ཏ་ཀོ (potako)། ཀི་ཙ་ཙ་ཡ་ཡཾ (kicacayayaṃ) ལྟ་བུའོ།། Lopo-. ཕྱིས་པའོ།། Paccayānaṃ lopo’pi dissati; buddhe ratanaṃ paṇītaṃ, cakkhuṃ suññaṃ attena vā attaniyeyana vāti bhāvappaccaya lopo. རྐྱེན་རྣམས་ཕྱིས་པའང་སྣང་སྟེ། དཔེར་ན། བུདྡྷེ་ ར་ཏ་ནཾ པ་ཎཱི་ཏཾ (སངས་རྒྱས་ལ་དཀོན་མཆོག་དམ་པའོ)། ཙཀྑུཾ སུཉྙཾ ཨཏྟེ་ན ཝཱ ཨཏྟ་ནི་ཡེ་ན ཝཱ (མིག་ནི་བདག་གམ་བདག་གི་བས་སྟོང་པའོ) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དངོས་པོའི་རྐྱེན་ཕྱིས་པའོ།། Sarānamādissāyuvaṇṇassāño ṇānubandhe-. ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ལ། དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མ་དང་ཨ་ཨི་ཨུ་ཡིག་རྣམས་ལ་ཨཱ་ཨཻ་ཨཽ་ཉིད་དོ།། Sarānamādibhutā ye akārivaṇṇuvaṇṇā tesaṃ āño honti yathākkamaṃ ṇānubandhe; rāghavo, vैnateyyo, meniko, oḷumpiko, dohaggaṃ–-ṇānubandheti-kiṃ? Purātano. དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་ཨ་ཡིག་དང་ཨི་ཡིག་གི་ཚོགས་དང་ཨུ་ཡིག་གི་ཚོགས་རྣམས་ལ། ཎ་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་ཚེ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཨཱ་ཨཻ་ཨཽ་རྣམས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། རཱ་གྷ་ཝོ (rāghavo)། ཝཻ་ན་ཏེཡ྄ཡོ (vainateyyo)། མཻ་ནི་ཀོ (mainiko)། ཨོ་ལུམྤི་ཀོ (oḷumpiko)། དོ་ཧགྒཾ (dohaggaṃ) ལྟ་བུའོ།། ཎ་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་ཚེ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། པུ་རཱ་ཏ་ནོ (purātano) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། Saṃyoge kvaci-. བརྩེགས་པ་ལའང་སྐབས་འགར།། Sarānamādibhutā ye ayuvaṇṇā tesaṃ āño honti kvaci deva saṃyogavisaye ṇānubandhe;decco, koṇḍañño –-kvacīti-kiṃ? Kattikeyyo. དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་ཨ་ཨི་ཨུ་ཡིག་རྣམས་ལ། བརྩེགས་པའི་ཡུལ་ལ་ཎ་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་ཚེ་སྐབས་འགར་ཨཱ་ཨཻ་ཨཽ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། དེཙྩོ (decco)། ཀོཎྜཉྙོ (koṇḍañño) ལྟ་བུའོ།། སྐབས་འགར་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཀཏྟི་ཀེཡ྄ཡོ (kattikeyyo) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། Majjhe-. དབུས་ལའང་།། Majjhe vattamānānampi ayuvaṇṇānaṃ āño honti kvaci; aḍḍhateyyā, vāseṭṭho. དབུས་སུ་གནས་པའི་ཨ་ཨི་ཨུ་ཡིག་རྣམས་ལའང་སྐབས་འགར་ཨཱ་ཨཻ་ཨཽ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨཌྜྷ་ཏེཡ྄ཡཱ (aḍḍhateyyā)། ཝཱ་སེཊྛོ (vāseṭṭho) ལྟ་བུའོ།། Kosjैjājjavapārisajjasubhajjamaddavārissāsabhājañña theyyabāhusaccā-. ཀོ་སཛྫ། ཨཛྫ་ཝ། པཱ་རི་སཛྫ། སོ་ཧཛྫ། མདྡ་ཝ། ཨཱ་རིསྶ། ཨཱ་ས་བྷ། ཨཱ་ཛཉྙ། ཐེཡ྄ཡ། བཱ་ཧུ་སཙྩ་རྣམས་སོ།། Ete saddā nipaccante ṇānubandhe;’kusītassa bhāvo’ kosajjajaṃ;’ ujuno bhāvo’ appavaṃ;’parisāsu sādhu’ pārisajjo;’suhadayoca’ suhajjo,’tassa pana bhāvo sohajjaṃ;’muduno bhāvo’maddavaṃ;’isino idaṃ, bhāvo vā’ ārissaṃ;’usabhassa idaṃ, bhāvo vā’ āsabhaṃ;’ājānīyassa bhāvo’ so eva vā’ ājaññaṃ;’thenassa bhāvo, kammaṃ vā’ theyyaṃ;’bahussutassa bhāvo’ bāhusaccaṃ–-etesu yamalakkhaṇikaṃ taṃ nipātanā. སྒྲ་འདི་རྣམས་ནི་ཎ་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་ཚེ་བློ་བུར་དུ་གྲུབ་པ་ (ནི་པཱ་ཏ་ན) ཡིན་ཏེ། ‘ལེ་ལོ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ’ ནི་ ཀོ་སཛྫཾ (kosajjaṃ)། ‘དྲང་པོའི་དངོས་པོ’ ནི་ ཨཛྫ་ཝཾ (ajjavaṃ)། ‘འཁོར་གྱི་ནང་དུ་བཟང་བ’ ནི་ པཱ་རི་སཛྫོ (pārisajjo)། ‘སྙིང་ཉེ་བ’ ནི་ སུ་ཧཛྫོ (suhajjo) སྟེ། ‘དེའི་དངོས་པོ’ ནི་ སོ་ཧཛྫཾ (sohajjaṃ)། ‘འཇམ་པོའི་དངོས་པོ’ ནི་ མདྡ་ཝཾ (maddavaṃ)། ‘དྲང་སྲོང་གི་འདི་འམ་དངོས་པོ’ ནི་ ཨཱ་རིསྶཾ (ārissaṃ)། ‘ཁྱུ་མཆོག་གི་འདི་འམ་དངོས་པོ’ ནི་ ཨཱ་ས་བྷཾ (āsabhaṃ)། ‘ཅང་ཤེས་ཀྱི་དངོས་པོའམ་དེ་ཉིད’ ནི་ ཨཱ་ཛཉྙཾ (ājaññaṃ)། ‘རྐུན་མའི་དངོས་པོའམ་ལས’ ནི་ ཐེཡ྄ཡཾ (theyyaṃ)། ‘མང་དུ་ཐོས་པའི་དངོས་པོ’ ནི་ བཱ་ཧུ་སཙྩཾ (bāhusaccaṃ) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། འདི་དག་གི་ནང་ནས་ཟུང་གི་མཚན་ཉིད་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བློ་བུར་དུ་གྲུབ་པ་ལས་སོ།། Manādīnaṃ saka-. ཡིད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ས་ཡིག་དང་བཅས་པའོ།། Manādīnaṃ saka hoti ṇānubandhe;’manasi bhavaṃ’ mānasaṃ;’dummanaso bhāvo’ domanassaṃ; somanassaṃ. ཡིད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཎ་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་ཚེ་ས་ཡིག་དང་བཅས་པར་འགྱུར་ཏེ། ‘ཡིད་ལ་གནས་པ’ ནི་ མཱ་ན་སཾ (mānasaṃ)། ‘ཡིད་མི་བདེ་བའི་དངོས་པོ’ ནི་ དོ་མ་ནསྶཾ (domanassaṃ)། སོ་མ་ནསྶཾ (somanassaṃ) ལྟ་བུའོ།། Uvaṇṇassāvaṅi hoti; rāghavo, jāmbavaṃ. ཨུ་ཡིག་གི་ཚོགས་ལ་ཨ་ཝ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། རཱ་གྷ་ཝོ (rāghavo)། ཛཱམྦ་ཝཾ (jāmbavaṃ) ལྟ་བུའོ།། Yamhi gossa ca-. ཡ་ཡིག་ལ་གོ་སྒྲ་ལའང་།། Yakārādo paccaya gैossuvaṇṇassa ca avaṅi hoti; gabyaṃ, gātabyo. ཡ་ཡིག་གིས་འགོ་བརྩམས་པའི་རྐྱེན་ལ། གོ་སྒྲ་དང་ཨུ་ཡིག་གི་ཚོགས་ལ་ཨ་ཝ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གབ་ཡཾ (gabyaṃ)། གཱ་ཏབ་ཡོ (gātabyo) ལྟ་བུའོ།། Lopo’vaṇṇivaṇṇānaṃ-. ཨ་ཡིག་གི་ཚོགས་དང་ཨི་ཡིག་གི་ཚོགས་རྣམས་ཕྱིས་པའོ།། Yakārādo paccaye avaṇṇivaṇṇānaṃ lāpo hoti, dāyjैjaṃ, kāruññaṃ, ādhipaccaṃ, deppaṃ–-bahakulaṃvidhānaṃ kvaci na hoti; kiccayaṃ. ཡ་ཡིག་གིས་འགོ་བརྩམས་པའི་རྐྱེན་ལ། ཨ་ཡིག་གི་ཚོགས་དང་ཨི་ཡིག་གི་ཚོགས་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། དཱ་ཡཛྫཾ (dāyajjaṃ)། ཀཱ་རུཉྙཾ (kāruññaṃ)། ཨཱ་དྷི་པཙྩཾ (ādhipaccaṃ)། དེཔྤཾ (deppaṃ) ལྟ་བུའོ།། མང་པོའི་ཆོ་ག་ (བཱ་ཧུ་ལཾ) ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐབས་འགར་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཀི་ཙྩ་ཡཾ (kiccayaṃ) ལྟ་བུའོ།། Rānubandhe’ntasarādissa-. ར་རྗེས་འབྲེལ་ལ་མཐའི་དབྱངས་ཀྱིས་ཐོག་མ་བྱས་པ་ལའོ།། Anto saro ādi yassāvayavassa tassa lopo hoti rānubandhe; kittakaṃ, petteyyaṃ. མཐའི་དབྱངས་གང་གི་ཆ་ཤས་ཀྱི་ཐོག་མར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། ར་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་ཚེའོ།། དཔེར་ན། ཀིཏྟ་ཀཾ (kittakaṃ)། པེཏྟེཡ྄ཡཾ (petteyyaṃ) ལྟ་བུའོ།། Kisamahatamime kasmahā-. ཀི་ས་དང་མ་ཧ་ཏ་རྣམས་ལ་ཀ་སི་དང་མ་ཧི་ཉིད་དོ།། Kisassa mahato ime kasmahā honti yathākkamaṃ; kasimā, mahimā. ཀི་ས་དང་མ་ཧ་ཏ་རྣམས་ལ་ཨི་མ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཀ་སི་དང་མ་ཧི་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཀ་སི་མཱ (kasimā)། མ་ཧི་མཱ (mahimā) ལྟ་བུའོ།། Āyussāyasa mantumhi-. མན་ཏུ་རྐྱེན་ལ་ཨཱ་ཡུ་ལ་ཨཱ་ཡ་ས་ཉིད་དོ།། Āyussa āyasādeso hoti mantumhi; āyasmā. མན་ཏུ་རྐྱེན་ལ་ཨཱ་ཡུ་ལ་ཨཱ་ཡ་ས་རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨཱ་ཡསྨཱ (āyasmā) ལྟ་བུའོ།། Jo vuddhassiyiḍhesu-. ཨི་ཡ་དང་ཨི་ཊྛ་རྣམས་ལ་ཝུདྡྷ་ལ་ཛ་ཉིད་དོ།། Vuddhassa jo hoti iyैṭṭhesu; jeyyo, jeṭṭho. ཨི་ཡ་དང་ཨི་ཊྛ་རྣམས་ལ་ཝུདྡྷ་ལ་ཛ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཇེཡ྄ཡོ (jeyyo)། ཇེཊྛོ (jeṭṭho) ལྟ་བུའོ།། Bāḷhantikapasatthānaṃ sādhanedasā-. བཱ་ལྷ་དང་ཨན་ཏི་ཀ་དང་པ་སཏྠ་རྣམས་ལ་སཱ་དྷ་དང་ནེ་ད་དང་ས་ཉིད་དོ།། Iyeṭṭhesu bāḷhantikapasatthānaṃ sādhanedasā hontī yathākkamaṃ; sādhiyo, sādhiṭṭho; nediyo, nediṭṭho; seyyo, seṭṭho ཨི་ཡ་དང་ཨི་ཊྛ་རྣམས་ལ་བཱ་ལྷ་དང་ཨན་ཏི་ཀ་དང་པ་སཏྠ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སཱ་དྷ་དང་ནེ་ད་དང་ས་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། སཱ་དྷི་ཡོ (sādhiyo)། སཱ་དྷི་ཊྛོ (sādhiṭṭho)། ནེ་དི་ཡོ (nediyo)། ནེ་དི་ཊྛོ (nediṭṭho)། སེཡ྄ཡོ (seyyo)། སེཊྛོ (seṭṭho) ལྟ་བུའོ།། Kaṇkanāppayuvānaṃ-. ཨཔྤ་དང་ཡུ་ཝ་རྣམས་ལ་ཀཎ་དང་ཀན་ཉིད་དོ།། Iyeṭṭhesu appayuvānaṃ kaṇkanā honti yayathākkamaṃ; kaṇiyo, kaṇiṭṭho; kaniyo, kaniṭṭho. ཨི་ཡ་དང་ཨི་ཊྛ་རྣམས་ལ་ཨཔྤ་དང་ཡུ་ཝ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཀཎ་དང་ཀན་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཀ་ཎི་ཡོ (kaṇiyo)། ཀ་ཎི་ཊྛོ (kaṇiṭṭho)། ཀ་ནི་ཡོ (kaniyo)། ཀ་ནི་ཊྛོ (kaniṭṭho) ལྟ་བུའོ།། Lopo vīmantuvattunaṃ-. ཝཱི་དང་མན་ཏུ་དང་ཝན་ཏུ་རྣམས་ཕྱིས་པའོ།། Vīmantuvantunaṃ lopo hoti iyैṭṭhesu?’Atisayena medhāvī’ medhiyo, medhiṭṭho;’atisayenasatimā’satiyo, satiṭṭho;’atisayena guṇavā’ guṇiyā, guṇiṭṭho. ཨི་ཡ་དང་ཨི་ཊྛ་རྣམས་ལ་ཝཱི་དང་མན་ཏུ་དང་ཝན་ཏུ་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། ‘ལྷག་པར་ཤེས་རབ་ཅན’ ནི་ མེ་དྷི་ཡོ (medhiyo)། མེ་དྷི་ཊྛོ (medhiṭṭho)། ‘ལྷག་པར་དྲན་པ་ཅན’ ནི་ ས་ཏི་ཡོ (satiyo)། ས་ཏི་ཊྛོ (satiṭṭho)། ‘ལྷག་པར་ཡོན་ཏན་ཅན’ ནི་ གུ་ཎི་ཡོ (guṇiyo)། གུ་ཎི་ཊྛོ (guṇiṭṭho) ལྟ་བུའོ།། Se stiaissa tissa-. ས་ཡིག་ལ་ས་ཏིའི་མཐའི་ཏི་ཡིག་ཕྱིས་པའོ།། Se pare satyantassa tikārassa lopo hoti; vīsaṃ sataṃ, tiṃsaṃ sataṃ. ས་ཡིག་རྗེས་སུ་ཡོད་ཚེ་ས་ཏིའི་མཐའི་ཏི་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཝཱི་སཾ ས་ཏཾ (vīsaṃ sataṃ)། ཏིཾསཾ ས་ཏཾ (tiṃsaṃ sataṃ) ལྟ་བུའོ།། Etasseṭa ttake-. ཏྟ་ཀ་ལ་ཨེ་ཏ་ལ་ཨེ་ཊ་ཉིད་དོ།། Ttake pare etassa eṭa henāti; ettakaṃ. ཏྟ་ཀ་རྗེས་སུ་ཡོད་ཚེ་ཨེ་ཏ་ལ་ཨེ་ཊ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨེཏྟ་ཀཾ (ettakaṃ) ལྟ་བུའོ།། Ṇikassiyo vā-. ཎི་ཀ་ལ་ཨི་ཡ་སྐབས་འགར་རོ།། Ṇikassavā iyo hoti; sakyaputtiyo, sakyaputtiko. ཎི་ཀ་ལ་སྐབས་འགར་ཨི་ཡ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ས་ཀྱ་པུཏྟི་ཡོ (sakyaputtiyo)། ས་ཀྱ་པུཏྟི་ཀོ (sakyaputtiko) ལྟ་བུའོ།། Adhātussa ke’syādito ghe’ssī-. དབྱིངས་མ་ཡིན་པའི་ཀ་ཡིག་ལ་སྱཱ་དིའི་རྗེས་སུ་གྷ་ལ་ཨ་ཡིག་ལ་ཨི་ཉིད་དོ།། Ghe pare adhātussa yo kakāro tato pubbassa akārassa bakahulaṃ i hoti, save ghona syādito paro hoti; bālikā, kārikā–-adhātussāti-kiṃ? Sakā; keti-kiṃ?Nandanā; asyāditoti-kiṃ? Bahuparibbājakā, madhurā –-bahucammikāti kakārena syādino byavahitattā siddhaṃ–-gheti-kiṃ? Bālako; assāti-kiṃ? Bahukattukā,sālā. གྷ་རྗེས་སུ་ཡོད་ཚེ། དབྱིངས་མ་ཡིན་པའི་ཀ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་ཨ་ཡིག་ལ་ཕལ་ཆེར་ཨི་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་གྷ་དེ་ཉིད་སྱཱ་དིའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཚེའོ།། དཔེར་ན། བཱ་ལི་ཀཱ (bālikā)། ཀཱ་རི་ཀཱ (kārikā) ལྟ་བུའོ།། དབྱིངས་མ་ཡིན་པའི་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ས་ཀཱ (sakā) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། ཀ་ཡིག་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ནནྡ་ནཱ (nandanā) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། སྱཱ་དིའི་རྗེས་སུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བཱ་ཧུ་པ་རིབྦཱ་ཛ་ཀཱ (bahuparibbājakā)། མ་དྷུ་རཱ (madhurā) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། བཱ་ཧུ་ཙམྨི་ཀཱ (bahucammikā) ཞེས་པར་ནི་ཀ་ཡིག་གིས་སྱཱ་དི་བར་དུ་ཆོད་པས་གྲུབ་པའོ།། གྷ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བཱ་ལ་ཀོ (bālako) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། ཨ་ཡིག་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བཱ་ཧུ་ཀཏྟུ་ཀཱ (bahukattukā)། སཱ་ལཱ (sālā) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། Iti moggallāne vyākaraṇe vuttiyaṃ ṇādikaṇḍo catuttho. དེ་ལྟར་མོགྒལླཱ་ནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཎཱ་དིའི་སྐབས་ཏེ་བཞི་པའོ།། Tijamānehi khasā khamāvīmaṃsāsu-. ཏི་ཇ་དང་མཱ་ན་རྣམས་ལས་བཟོད་པ་དང་དཔྱོད་པའི་དོན་ལ་ཁ་ས་རྐྱེན་རྣམས་སོ།། Khantiyaṃ tijā vīmaṃsāyaṃ mānā ca khasappaccayā honti yathākkamaṃ; titikkhā, vīmaṃsā–-titikkhati, vīmaṃsati. Khamāvīmaṃsā suti-kiṃ? Tejanaṃ, tejo, tejayati, mānanaṃ, māno, māneti. བཟོད་པའི་དོན་ལ་ཏི་ཇ་ལས་དང་། དཔྱོད་པའི་དོན་ལ་མཱ་ན་ལས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཁ་ས་རྐྱེན་རྣམས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཏི་ཏིཀྑཱ (titikkhā)། ཝཱི་མཾ་སཱ (vīmaṃsā) སྟེ། ཏི་ཏིཀྑ་ཏི (titikkhati)། ཝཱི་མཾ་ས་ཏི (vīmaṃsati) ལྟ་བུའོ།། བཟོད་པ་དང་དཔྱོད་པའི་དོན་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཏེ་ཛ་ནཾ (tejanaṃ)། ཏེ་ཇོ (tejo)། ཏེ་ཛ་ཡ་ཏི (tejayati)། མཱ་ན་ནཾ (mānanaṃ)། མཱ་ནོ (māno)། མཱ་ནེ་ཏི (māneti) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། Kitā tikicchāsaṃsayesu jo-. ཀི་ཏ་ལས་གསོ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་དོན་ལ་ཇ་རྐྱེན་ནོ།། Tikicchāyaṃ saṃsaye ca vattamānā kitā jo hoti–-tikicchā, vicikicchā–-tikicchati, vicikicchati–-aññatraniketo, saṃketo, ketanaṃ, keto, ketayati. གསོ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཀི་ཏ་ལས་ཇ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཏི་ཀི་ཙྪཱ (tikicchā)། ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ (vicikicchā) སྟེ། ཏི་ཀི་ཙྪ་ཏི (tikicchati)། ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏི (vicikicchati) ལྟ་བུའོ།། དོན་གཞན་ལ་ནི། ནི་ཀེ་ཏོ (niketo)། སཾ་ཀེ་ཏོ (saṃketo)། ཀེ་ཏ་ནཾ (ketanaṃ)། ཀེ་ཏོ (keto)། ཀེ་ཏ་ཡ་ཏི (ketayati) ལྟ་བུའོ།། Nindāyaṃ gupabadhā bassabho ca-. སྨད་པའི་དོན་ལ་གུཔྤ་དང་བཱ་དྷ་ལས་ཇ་རྐྱེན་དང་བ་ཡིག་ལ་བྷ་ཉིད་དོ།། Nindāyaṃ vattamānehi gupabadhehi jo hoti; bassa bho ca–-jigucchā, bībhacchā–-jigucchati, bībhacchati–-aññatragopanaṃ, gope, popeti, badhako. སྨད་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་གུཔྤ་དང་བཱ་དྷ་ལས་ཇ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཞིང་། བ་ཡིག་ལ་བྷ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཇི་གུཙྪཱ (jigucchā)། བཱི་བྷཙྪཱ (bībhacchā) སྟེ། ཇི་གུཙྪ་ཏི (jigucchati)། བཱི་བྷཙྪ་ཏི (bībhacchati) ལྟ་བུའོ།། དོན་གཞན་ལ་ནི། གོ་པ་ནཾ (gopanaṃ)། གོ་པེ (gope)། གོ་པེ་ཏི (gopeti)། བཱ་དྷ་ཀོ (badhako) ལྟ་བུའོ།། Tuṃsmā lopo vicchāyaṃte-. ཏུཾ་ལས་འདོད་པའི་དོན་ལ་ཕྱིས་པ་དང་ཁ་ས་ལ་སོགས་པའོ།། Tumantato icchāyamatthe te khasachā hontibahakulaṃ; lopo ca tuṃpaccayassahoti sutattā–-bubhukkhā, jigiṃsā, jighacchā–-bubhukkhati, jigiṃsati, jighacchati–-idhakasmā na hotibhottumicchatīti? Padantarenābhidhānā. Tuṃsmāti-kiṃ? Bhojanamicchati. Icchāyanti kiṃ? Bhuñjituṃ gacchati. Kathaṃ kulaṃ pipatisatīti? Yathā kulaṃ patitumicchatītivākyaṃ hoti, evaṃ vuttipi hessati; vākyamevacarahi kathaṃ hoti? Lokassa tathā vacanicchāya. ཏུཾ་གི་མཐའ་ཅན་ལས་འདོད་པའི་དོན་ལ་ཁ་ས་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཞིང་། མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཏུཾ་རྐྱེན་ཕྱིས་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། བུ་བྷུཀྑཱ (bubhukkhā)། ཇི་གིཾ་སཱ (jigiṃsā)། ཇི་གྷཙྪཱ (jighacchā) སྟེ། བུ་བྷུཀྑ་ཏི (bubhukkhati)། ཇི་གིཾ་ས་ཏི (jigiṃsati)། ཇི་གྷཙྪ་ཏི (jighacchati) ལྟ་བུའོ།། འདིར་ ‘བྷོཏྟུཾ ཨིཙྪ་ཏི’ (ཟ་བར་འདོད་དོ) ཞེས་པར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། ཚིག་གཞན་གྱིས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཏུཾ་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བྷོ་ཛ་ནཾ ཨིཙྪ་ཏི (ཟས་འདོད་དོ) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། འདོད་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བྷུཉྫི་ཏུཾ གཙྪ་ཏི (ཟ་བར་འགྲོའོ) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། ‘ཀུ་ལཾ པི་པ་ཏི་ས་ཏི’ (ཁྱིམ་ལྷུང་བར་འདོད་དོ) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། ཇི་ལྟར་ ‘ཀུ་ལཾ པ་ཏི་ཏུཾ ཨིཙྪ་ཏི’ ཞེས་པའི་ཚིག་ཡོད་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་བཤད་པའང་འགྱུར་རོ།། འོ་ན་ཚིག་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་དེ་ལྟར་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། Īyo kammā-. ལས་ལས་འདོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱི་ཡ་རྐྱེན་ནོ།། Icchākammato icchāyamatthe īyappaccayo hoti;’puttamicchati’ puttīyati–-kammāti-kiṃ? Aasinecchati; idha kasmā na hoti rañño puttamicchatīti? Sāpekkhattā; na hi aññamapekkhamāno aññenasahekatthibhāvamanubhavituṃ sakkoti; idhāpi carahi na siyā attanoputtamicchatīti; nevettha bhavitabbaṃ; na hi bhavati attanoputtiyatīti; kathaṃ carahi vuttassa attatiyatāvagamyate? Aññassāsutattā, icchāya ca tabbisayattā. འདོད་པའི་ལས་ལས་འདོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱི་ཡ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ‘བུ་འདོད་དོ’ ནི་ པུཏྟཱི་ཡ་ཏི (puttīyati) ལྟ་བུའོ།། ལས་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཨཱ་ས་ནེ་ ཨིཙྪ་ཏི (སྟན་ལ་འདོད་དོ) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། འདིར་ ‘རཉྙོ པུཏྟཾ ཨིཙྪ་ཏི’ (རྒྱལ་པོའི་བུ་འདོད་དོ) ཞེས་པར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། ལྟོས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཞན་ལ་ལྟོས་པ་ཅན་ནི་གཞན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་པའི་དངོས་པོ་མྱོང་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ།། འོ་ན་འདིར་ཡང་ ‘ཨཏྟ་ནོ པུཏྟཾ ཨིཙྪ་ཏི’ (བདག་གི་བུ་འདོད་དོ) ཞེས་པར་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། འདིར་ཡང་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ‘ཨཏྟ་ནོ པུཏྟཱི་ཡ་ཏི’ ཞེས་པ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།། འོ་ན་བཤད་པའི་བདག་གི་དངོས་པོ་ཉིད་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཤེ་ན། གཞན་མ་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དང་། འདོད་པ་ནི་དེའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། Upamānācāre-. དཔེ་ལས་སྤྱོད་པའི་དོན་ལའོ།། Kammato upamānā āvāratthe īyo hoti;’puttamavā carati’ puttīyati māṇavakaṃ; upamānāti kiṃ? Puttamācarati. དཔེར་གྱུར་པའི་ལས་ལས་སྤྱོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱི་ཡ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ‘བུ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ’ ནི་ པུཏྟཱི་ཡ་ཏི མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ (བྲམ་ཟེའི་བུ་ལ་བུ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ) ལྟ་བུའོ།། དཔེ་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། པུཏྟཾ ཨཱ་ཙ་ར་ཏི (བུ་ལ་སྤྱོད་དོ) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། Ādhārā-. གཞི་ལས་ཀྱང་ངོ།། Ādhāratupamānāāvāratthe īyo hoti;’kuṭiyamivācarati’ kuṭiyati pāsāde, pāsādīyati kuṭiyaṃ. དཔེར་གྱུར་པའི་གཞི་ལས་སྤྱོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱི་ཡ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ‘གཙུག་ལག་ཁང་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ’ ནི་ ཀུ་ཊི་ཡ་ཏི པཱ་སཱ་དེ (ཁང་བཟང་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ)། པཱ་སཱ་དཱི་ཡ་ཏི ཀུ་ཊི་ཡཾ (གཙུག་ལག་ཁང་ལ་ཁང་བཟང་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ) ལྟ་བུའོ།། Kattutāyo-. བྱེད་པ་པོ་ལས་ཨཱ་ཡ་རྐྱེན་ནོ།། Kattatupamānā ācāratthe āyo hoti;’pabbatovā carati’pabbatāyati. དཔེར་གྱུར་པའི་བྱེད་པ་པོ་ལས་སྤྱོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱ་ཡ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ‘རི་བོ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ’ ནི་ པབྦ་ཏཱ་ཡ་ཏི (pabbatāyati) ལྟ་བུའོ།། Cyatthe-. ཙྭི་ཡི་དོན་ལའོ།། Kattuto abhutatabbhāve āyo hoti bahulaṃ; bhusāyati, paṭapaṭāyati, lohitāyati–-kattutotveva-bhusaṃkarotīti; iha kasmā na hoti bhusi bhavatīti? Vuttatthatāya. བྱེད་པ་པོ་ལས་སྔར་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བར་འགྱུར་བའི་དོན་ལ་ཨཱ་ཡ་རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། བྷུ་སཱ་ཡ་ཏི (bhusāyati)། པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ཏི (paṭapaṭāyati)། ལོ་ཧི་ཏཱ་ཡ་ཏི (lohitāyati) ལྟ་བུའོ།། བྱེད་པ་པོ་ལས་ཞེས་པ་ནི། ‘བྷུ་སཾ ཀ་རོ་ཏི’ (མང་པོ་བྱེད་དོ) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། འདིར་ ‘བྷུ་སི བྷ་ཝ་ཏི’ (མང་པོར་འགྱུར་རོ) ཞེས་པར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། དོན་བརྗོད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། Saddādīti karoti-. སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱེད་པའི་དོན་ལའོ།། Saddādīhi dutiyantehi karotīti asmiṃ atthe āyo hoti; saddāyati, verāyati, kalahāyati, dhūpāyati. སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཉིས་པ་མཐའ་ཅན་གྱིས་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཨཱ་ཡ་འགྱུར་ཏེ། སྒྲ་བྱེད་པར་འགྱུར། དགྲ་བྱེད་པར་འགྱུར། འཐབ་རྩོད་བྱེད་པར་འགྱུར། དུ་བ་འཐུལ་བར་འགྱུར་རོ།། Namotvasso-. ན་མོ་ལས་ཨསྶའོ།། Namo iccasmā karotīti asmiṃ atthe asso hoti; namassati tathāgataṃ. ན་མོ་ཞེས་པ་འདི་ལས་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཨསྶ་འགྱུར་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།། Dhātvatthe nāmasmi-. མིང་ལས་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལའོ།། Nāmasmā dhātvatthe bahulami hoti;’hatthinā atikkamati’ati hatthayati;’ vīṇāya upagāyati’ upavīṇayati;’daḷahaṃ karoti’ vinayaṃ daḷahayati;’ visuddhā hoti’ ratti visuddhayati;’kusalaṃ pucchati’kusalayati. མིང་ལས་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཏེ། ‘གླང་པོ་ཆེས་འདས་པར་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ནི་ཧཏྠཡ་ཏི། ‘པི་ཝང་གིས་ཉེ་བར་གླུ་ལེན་ཏོ་’ཞེས་པ་ནི་ཨུ་པ་ཝཱི་ཎ་ཡ་ཏི། ‘བརྟན་པོར་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ནི་འདུལ་བ་བརྟན་པོར་བྱེད་དོ།། ‘རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་པ་ནི་མཚན་མོ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ།། ‘དགེ་བ་འདྲིའོ་’ཞེས་པ་ནི་དགེ་བ་འདྲི་བར་བྱེད་དོ།། Saccādīhāpi-. བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་ཨཱ་པིའོ།། Saccādīhi dhātvatthe āpi hoti; saccāpeti, atthāpeti, vedāpeti, sukkhāpeti sukhāpeti, dukkhāpeti. བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་ཨཱ་པི་འགྱུར་ཏེ། བདེན་པར་བྱེད། དོན་ལྡན་དུ་བྱེད། རིག་པར་བྱེད། སྐེམ་པར་བྱེད། བདེ་བར་བྱེད། སྡུག་བསྔལ་བར་བྱེད་དོ།། Kriyatthā-. བྱ་བའི་དོན་ཅན་ནོ།། Ayamadhikāro ā satthaparisamattiyā;’kriyā attho yassaso kriyattho’,dhātu. འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་བར་གྱི་དབང་འགྱུར་རོ།། ‘བྱ་བ་ནི་གང་གི་དོན་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་ཏེ’། བྱིངས་སོ།། Curādito ṇi-. ཙུ་རཱ་དི་ལས་ཎིའོ།། Curādīhi kriyatthehi sakatthe ṇi paro hoti bahulaṃ; ṇakāro vuddhyattho–-evamaññatrāpi–-corayati, lāḷayati. Kathaṃ rajjaṃ kāretīti? Yogavibhāgato. བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཙུ་རཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་རང་གི་དོན་ལ་ཎི་ཕྱི་མ་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ།། ཎ་ཡིག་ནི་འཕེལ་བའི་དོན་ཏེ། གཞན་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། རྐུ་བར་བྱེད། རྩེ་བར་བྱེད། རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བར་བྱེད་ཅེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་སོ།། Payojakabyāpāre ṇāpi ca-. སྦྱོར་བ་པོའི་བྱ་བ་ལ་ཎཱ་པི་ཡང་ངོ།། Kattāraṃ yo payojayati tassa byāpāre kriyatthā ṇiṇāpī honti bahulaṃ; kāreti, kārāpeti–-nanu ca kattāpi karaṇādīnaṃpayojakoti tabyāpāre?Pi ṇiṇāpī pāpuṇanti? Payojakaggahaṇasāmatthiyā na bhavissanti, curādīhi visuṃ vacanasāmatthiyā ca–-āto bhiyyo ṇāpiyeva, ṇiye vuvaṇṇato, dvayamevaññehi. བྱེད་པ་པོ་གང་ཞིག་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་དེའི་བྱ་བ་ལ་བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་ཎི་དང་ཎཱ་པི་དག་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཏེ། བྱེད་དུ་འཇུག བྱེད་དུ་འཇུག་གོ། བྱེད་པ་པོ་ཡང་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་སྦྱོར་བ་པོ་ཡིན་པས་དེའི་བྱ་བ་ལའང་ཎི་དང་ཎཱ་པི་དག་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རམ། སྦྱོར་བ་པོ་ཉེ་བར་བཟུང་བའི་མཐུ་ལས་མི་འགྱུར་ལ། ཙུ་རཱ་དི་ལས་སོ་སོར་བརྗོད་པའི་མཐུ་ལས་ཀྱང་ངོ་།། ཨཱ་ལས་ཕྱིར་ཞིང་ཎཱ་པི་ཉིད་དེ། ཨུ་དང་ཨཱུ་ཡིག་ལས་ཎིའོ།། གཞན་དག་ལས་ནི་གཉིས་ཀའོ།། Kyo bhāvakammesvaparokkhesu mānantatyādisu- མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཡོད་པ་དང་ལས་ལ་མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཀྱའོ།། Bhāvakammavihitesu parokkhāvajjitesu mānantatyādisu paresukyo hoti krayatthā–-ntaggahaṇamuttaratthaṃ; kakāro avuddhyattho; evamuttaratrāpi–-ṭhiyamānaṃ, ṭhiyate; sūyamānaṃ, sūyate–-aparokkhesūti-kiṃ? Babhuva devadattena; bibhida kusūlo. Bhijjate kusūlo sayamevātibhijjateti savanā kammatāvagamyate, sayamevāti savanato kattutā; kattutāvacanicchāyantu-bhindatikusulo attānanti bhavati; evamaññampi yathāgamamanugantabbaṃ. ‘‘Aparokkhesu mānantatyādisū’ti-ayamadhikāro ā‘‘tanāditvo‘‘apivaete tyādayo tyādisu parabhutesu kattukammabhāvavihitesu kyalādīnaṃ vidhānato tesveva viññayantīti-akammakehi dhātuhi kattubhāvesu sakammakehi kattukammesukammāvacanicchāyaṃ bhāveva bhavantīti veditabbā–-yassapanadhātussa kriyā kammamapekkhate sosakammako? Yassa tu kriyā kattumattamapekkhate so akammakoti ñātabbaṃ. ཡོད་པ་དང་ལས་ལ་བསྟན་པ་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པའི་མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཕྱི་མ་ལ་བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་ཀྱ་འགྱུར་ཏེ། ནྟ་ཉེ་བར་བཟུང་བ་ནི་འོག་མའི་དོན་དུའོ།། ཀ་ཡིག་ནི་མི་འཕེལ་བའི་དོན་ཏེ། འོག་མ་དག་ཏུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། གནས་བཞིན་པ། གནས་པར་བྱེད། ཐོས་བཞིན་པ། ཐོས་པར་བྱེད་དོ།། མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷས་བྱིན་གྱིས་བྱུང་བར་གྱུར། བང་བ་རང་ཉིད་ཆག་པར་གྱུར་ཏོ།། ‘བང་བ་རང་ཉིད་འཆག་གོ་’ཞེས་པ་ནི་ཐོས་པ་ལས་ལས་ཉིད་དུ་རྟོགས་ལ། ‘རང་ཉིད་’ཅེས་པ་ཐོས་པ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དོ།། བྱེད་པ་པོ་ཉིད་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་ནི། ‘བང་བས་བདག་ཉིད་གཅོག་གོ་’ཞེས་འགྱུར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ལུང་དང་མཐུན་པར་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བྱའོ།། ‘མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པའི་མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་’ཞེས་པ་འདི་ནི་‘ཏ་ནཱ་དི་ལས་’ཞེས་པའི་བར་གྱི་དབང་འགྱུར་རོ།། ཡང་ན་ཏི་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཕྱི་མ་ལ་བྱེད་པ་དང་ལས་དང་ཡོད་པ་ལ་བསྟན་པའི་ཀྱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བསྒྲུབས་པས་དེ་དག་ཉིད་ལ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། བྱ་བ་མེད་པའི་བྱིངས་རྣམས་ལས་བྱེད་པ་དང་ཡོད་པ་ལ་དང་། བྱ་བ་ཡོད་པའི་བྱིངས་རྣམས་ལས་བྱེད་པ་དང་ལས་ལ་དང་། ལས་བརྗོད་པར་མི་འདོད་པ་ལ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། བྱིངས་གང་གི་བྱ་བ་ལ་ལས་ལ་ལྟོས་པ་དེ་ནི་བྱ་བ་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། གང་གི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ཙམ་ལ་ལྟོས་པ་དེ་ནི་བྱ་བ་མེད་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Kattari lo-. བྱེད་པ་པོ་ལ་ལོའོ།། Kattari lo-. བྱེད་པ་པོ་ལ་ལོའོ།། Kriyatthato aparokkhesu kattuvitamānantatyādisu lo hoti; lakāro ‘‘ñilasse’ti. Visesanattho–-pacamāno, pacanto; pavati. བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་བསྟན་པའི་མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ལོ་འགྱུར་ཏེ། ལ་ཡིག་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཏོ།། འཚེད་བཞིན་པ། འཚེད་པ། རྒྱུ་བར་བྱེད་དོ།། Mañca rudhādīnaṃ-. རུ་དྷཱ་དི་རྣམས་ལ་མཾ་ཡང་ངོ་།། Rudhādito kattuvihitamānādisu lo hoti; maṃ vānta sarā paro; makāro’nubandho; akāro uccāraṇatvo–-rundhamāno, rundhanto, rundhati. རུ་དྷཱ་དི་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་བསྟན་པའི་མཱ་ན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ལོ་འགྱུར་ཞིང་། མཐའི་དབྱངས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ལ་མཾ་འགྱུར་ཏེ། མ་ཡིག་ནི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་། ཨ་ཡིག་ནི་བརྗོད་པའི་དོན་ཏོ།། འགོག་བཞིན་པ། འགོག་པ། འགོག་པར་བྱེད་དོ།། Ṇaṇāpyāpīhi vā-. ཎི་ཎཱ་པི་ཨཱ་པི་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། Ṇiṇāpyāphīhi kattuvihitamānādisu lo hoti vibhāsā; corayanto, corento; kārayantā, kārento; kārāpैyanto, kārāpento; saccāpayanto, saccāpento; corayati, coreti; kārayati, kāreti; kārāpayati, kārāpeti; saccāpayati, saccāpeti–-vacatthitavibhāsattho’yaṃ vā saddo; tena māne niccaṃ; corayamāno, kārayamāno, kārāpayamāno, saccāpayamāno. ཎི་དང་ཎཱ་པི་དང་ཨཱ་པི་རྣམས་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་བསྟན་པའི་མཱ་ན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ལོ་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། རྐུ་བར་བྱེད་པ། རྐུ་བ། བྱེད་དུ་འཇུག་པ། བྱེད་དུ་འཇུག་པ། བྱེད་དུ་འཇུག་པ། བྱེད་དུ་འཇུག་པ། བདེན་པར་བྱེད་པ། བདེན་པར་བྱེད་པ། རྐུ་བར་བྱེད། རྐུ་བར་བྱེད། བྱེད་དུ་འཇུག བྱེད་དུ་འཇུག བྱེད་དུ་འཇུག བྱེད་དུ་འཇུག བདེན་པར་བྱེད། བདེན་པར་བྱེད་དོ།། ཝཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་རྣམ་པར་གནས་པའི་དོན་ཏེ། དེས་ན་མཱ་ན་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་སྟེ། རྐུ་བར་བྱེད་བཞིན་པ། བྱེད་དུ་འཇུག་བཞིན་པ། བྱེད་དུ་འཇུག་བཞིན་པ། བདེན་པར་བྱེད་བཞིན་པའོ།། Dipādīhi yayaka-. དི་ཝཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡ་ཀའོ།། Divādīhi lavīsaye yaka hoti; dibbanto; dibbati. དི་ཝཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ལོའི་ཡུལ་ལ་ཡ་ཀ་འགྱུར་ཏེ། རྩེ་བ། རྩེ་བར་བྱེད་དོ།། Tudādīhi ko-. ཏུ་དཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀོའོ།། Tudādīhi lavīsaye ko hoti; tudamāno, tudanto; kudati. ཏུ་དཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ལོའི་ཡུལ་ལ་ཀོ་འགྱུར་ཏེ། གནོད་པར་བྱེད་བཞིན་པ། གནོད་པར་བྱེད་པ། གནོད་པར་བྱེད་དོ།། Jyādīhi knā-. ཇྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྣཱའོ།། Jiādīhi lavisaye knā hoti; jinanto, jināti–-kathaṃ jayanto, jayatīni? Bhuvādipāṭhā. ཇྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ལོའི་ཡུལ་ལ་ཀྣཱ་འགྱུར་ཏེ། རྒྱལ་བ། རྒྱལ་བར་བྱེད་དོ།། ཛ་ཡནྟོ་དང་ཛ་ཡ་ཏི་ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། བྷུ་ཝཱ་དི་ལས་ཀློག་པའི་ཕྱིར་རོ།། Kyādīhī kṇā-. ཀྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྞཱའོ།། Kīādīhi lavisaye kṇā hoti; kiṇanto, kiṇāti. ཀཱི་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ལོའི་ཡུལ་ལ་ཀྞཱ་འགྱུར་ཏེ། ཉོ་བ། ཉོ་བར་བྱེད་དོ།། Svādīhī kṇo-. སྭཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྞོའོ།། Suādīhi lavisaye kṇo hoti; suṇamāno, suṇanto, suṇoti; kathaṃ suṇātīti? Kyādipāṭhā. སུ་ཨཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ལོའི་ཡུལ་ལ་ཀྞོ་འགྱུར་ཏེ། ཐོས་བཞིན་པ། ཐོས་པ། ཐོས་པར་བྱེད་དོ།། སུ་ཎཱ་ཏི་ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། ཀྱཱ་དི་ལས་ཀློག་པའི་ཕྱིར་རོ།། Tanāditvo-. ཏ་ནཱ་དི་ལས་ཨོའོ།། Tanādito lavisaye o hoti; tanoti. ཏ་ནཱ་དི་ལས་ལོའི་ཡུལ་ལ་ཨོ་འགྱུར་ཏེ། རྒྱས་པར་བྱེད་དོ།། Bhāvakammesu tabbānīyā-. ཡོད་པ་དང་ལས་ལ་ཏབྦ་དང་ཨ་ནཱི་ཡའོ།། Tabbaanīyā kriyatthā pare bhāvakammesu bahulambhavanti; kattabbaṃ, karaṇīyaṃ; kattabbo kaṭo; karaṇīyo–-bahulā ཏབྦ་དང་ཨ་ནཱི་ཡ་དག་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཕ་རོལ་ལ་ཡོད་པ་དང་ལས་ལ་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཏེ། བྱ་བར་བྱ་བ། བྱ་བར་བྱ་བ། ས་གདན་བྱ་བར་བྱ་བ། བྱ་བར་བྱ་བའོ།། Dhikārā karaṇādisupi bhavanti–-sinānīyaṃ, cuṇṇaṃ; dānīyo, brāhmaṇo; samāvattanīyo, guru; pavacanīyo, upajjhāyo; upaṭṭhānīyo, sisso. དབང་འགྱུར་ལས་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་འགྱུར་ཏེ། ཁྲུས་ཀྱི་ཕྱེ་མ། སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་བྲམ་ཟེ། བསྟེན་པར་བྱ་བའི་བླ་མ། སྨྲ་བར་བྱ་བའི་མཁན་པོ། ཉེ་བར་གནས་པར་བྱ་བའི་སློབ་མའོ།། Ghyaṇa-. གྷྱ་ཎའོ།། Bhāvakammesu kriyatthā paro ghyaṇa hoti bahulaṃ; vākyaṃ, kāriyaṃ, veyyaṃ, jeyyaṃ. ཡོད་པ་དང་ལས་ལ་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཕ་རོལ་ལ་གྷྱ་ཎ་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཏེ། ཚིག བྱ་བར་བྱ་བ། རིག་པར་བྱ་བ། རྒྱལ་བར་བྱ་བའོ།། Āsse ca-. ཨཱ་ལས་ཨེ་ཡང་ངོ་།། Āto ghyaṇa hoti bhāvakammesu āssa e ca; deyyaṃ. ཨཱ་ལས་ཡོད་པ་དང་ལས་ལ་གྷྱ་ཎ་འགྱུར་ཞིང་། ཨཱ་ལ་ཨེ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། སྦྱིན་པར་བྱ་བའོ།། Vadādīhi yo-. ཝ་དཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོའོ།། Vadādīhi kriyatthehi yo hoti bahulamhāvakammesu; vajjaṃ, majjaṃ, gammaṃ–-bhujānte () bhojjo, odano; bhojjā, yāgu; bhoggamaññaṃ. བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཝ་དཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོད་པ་དང་ལས་ལ་ཡོ་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཏེ། སྤང་བར་བྱ་བ། མྱོས་པར་བྱེད་པ། བགྲོད་པར་བྱ་བའོ།། བྷུ་ཛའི་མཐའ་ལ་ནི། བཟའ་བར་བྱ་བའི་འབྲས། བཏུང་བར་བྱ་བའི་ཐུག་པ། ལོངས་སྤྱད་པར་བྱ་བ་གཞན་ནོ།། Kiccaghaccabhaccabhabbaleyyā-. ཀིཙྩ། གྷཙྩ། བྷཙྩ། བྷབྦ། ལེཡྻ་རྣམས་སོ།། Ete saddā yappaccayantā nipaccante. སྒྲ་འདི་དག་ནི་ཡ་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ།། Guhādīhi yaka-. གུ་ཧཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡ་ཀའོ།། Guhādīhi kriyatthehi bhāvakammesu yaka hoti; guyhaṃ, duyhaṃ, sisso; siddhā evete tabbādayo pesātisaggapattakālesupi gamyamānesu sāmaññena vidhānato–-hotā khalu kaṭo kattabbo, karaṇīyo, kāriyo, kicco-evaṃ tvayā kaṭo kattabbo; hotā kaṭo kattabbo, hoto hi patto kālo kaṭakaraṇe–-evaṃ uddhamuhuttike’pi vattamānato pesādisu siddhā eva–-tathā arahe kattari sattivisiṭṭhe ca patīyamāne āvassakādhamiṇatāvisiṭṭheva bhāvādo siddhā–-uddha muhuttikato-bhotā kaṭo kattabbo; bhotā rajjaṃ kātabbaṃ, bhavaṃ araho; bhotā bhāro vahitabbo, bhavaṃ satto; bhotā avassaṃ kaṭo kattabbo; bhotā nikkho dātabbo. བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་གུ་ཧཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོད་པ་དང་ལས་ལ་ཡ་ཀ་འགྱུར་ཏེ། གསང་བར་བྱ་བ། བཞོ་བར་བྱ་བ། སློབ་མའོ།། ཏབྦ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ནི་བསྐུལ་བ་དང་། གནང་བ་དང་། སྐབས་སུ་བབ་པའི་དུས་དག་རྟོགས་པའི་ཚེ་ཡང་སྤྱིར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ། ‘ཁྱོད་ཀྱིས་ས་གདན་བྱ་བར་བྱའོ།། བྱ་བར་བྱའོ།། བྱ་བར་བྱའོ།། བྱ་བར་བྱའོ།།’ དེ་བཞིན་དུ་ ‘ཁྱོད་ཀྱིས་ས་གདན་བྱ་བར་བྱའོ།།’ ‘ཁྱོད་ཀྱིས་ས་གདན་བྱ་བར་བྱ་སྟེ། ས་གདན་བྱེད་པའི་དུས་ལ་བབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།’ དེ་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པའི་དུས་ལ་ཡང་བསྐུལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ།། དེ་བཞིན་དུ་འོས་པ་དང་། མཐུ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་བྱེད་པ་པོ་རྟོགས་པ་དང་། ངེས་པར་བྱ་བ་དང་བུ་ལོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་གྲུབ་སྟེ། མ་འོངས་པའི་དུས་ལས་ནི། ‘ཁྱོད་ཀྱིས་ས་གདན་བྱ་བར་བྱའོ།།’ ‘ཁྱོད་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ནི་འོས་པའོ།།’ ‘ཁྱོད་ཀྱིས་ཁུར་ཁྱེར་བར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ནི་མཐུ་དང་ལྡན་པའོ།།’ ‘ཁྱོད་ཀྱིས་ངེས་པར་ས་གདན་བྱ་བར་བྱའོ།།’ ‘ཁྱོད་ཀྱིས་གསེར་གྱི་རྒྱན་སྦྱིན་པར་བྱའོ།།’ Kattari latuṇakā-. བྱེད་པ་པོ་ལ་ལ་ཏུ་དང་ཎ་ཀའོ།། Kattari kārake kriyatthā latuṇakā bhontī; paṭhitā, pāṭhako–-bahulamitveva-pādehi harīyatī’ti pādahārake;’galecuppatī’ti galecopako–-saddho eva latuarahe sīlasādhu dhammesu ca sāmaññavihitatattā; bhavaṃ balu kaññāya pariggayitā, bhavametaṃ arahati; sīlādisu-khalvapi upādātā kumārake; gantākhelo; muṇḍayitāro sāviṭṭhāyanā vadhuṃ kataparigahaṃ. བྱེད་པ་པོའི་བྱེད་པ་ལ་བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་ལ་ཏུ་དང་ཎ་ཀ་དག་འགྱུར་ཏེ། ཀློག་པ་པོ། ཀློག་པ་པོའོ།། ཕལ་ཆེར་ཞེས་པ་ལས་ནི། ‘རྐང་པས་འཁྱེར་རོ་’ཞེས་པ་ནི་རྐང་པས་འཁྱེར་བའོ།། ‘མིད་པར་ཐོགས་སོ་’ཞེས་པ་ནི་མིད་པར་ཐོགས་པའོ།། ལ་ཏུ་ནི་འོས་པ་དང་། ཚུལ་དང་། བཟང་པོ་དང་། ཆོས་དག་ལ་སྤྱིར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ། ‘ཁྱོད་ནི་བུ་མོ་ལེན་པ་པོ་ཡིན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་འོས་སོ།།’ ཚུལ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི། ‘གཞོན་ནུ་རྣམས་ལེན་པ་པོའོ།།’ ‘རྩེད་མོར་འགྲོ་བ་པོའོ།།’ ‘སཱ་བི་ཊྛཱ་ཡ་ན་རྣམས་ནི་བཟུང་བར་བྱས་པའི་མག་པ་སྐྲ་འབྲེག་པ་པོའོ།།’ Āvī-. ཨཱ་ཝཱིའོ།། Kriyayatthā āvī hoti bahulaṃ kattari; bhayadassāvī–-appavīsayatāñāpanatthaṃ bhinnayogakaraṇaṃ; sāmaññavihitattā sīlādisu ca hoteva. བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཨཱ་ཝཱི་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཏེ། འཇིགས་པ་ལྟ་བར་བྱེད་པའོ།། སྦྱོར་བ་སོ་སོར་བྱེད་པ་ནི་ཡུལ་ཆུང་བར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སྤྱིར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་ལའང་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ།། Āsiṃsāyamako-. Āsiṃsāyaṃ gamyamānāyaṃ kriyatthā ako hoti kattari;’jīvatuti’ jīvako; nandatuti’ nandako;’bhavatuti’ bhavako. སྨོན་པ་ལ་ཨ་ཀོའོ།། སྨོན་པ་རྟོགས་པའི་ཚེ་བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཨ་ཀོ་འགྱུར་ཏེ། ‘འཚོ་བར་གྱུར་ཅིག་’ཅེས་པ་ནི་འཚོ་བའོ།། ‘དགའ་བར་གྱུར་ཅིག་’ཅེས་པ་ནི་དགའ་བའོ།། ‘འབྱུང་བར་གྱུར་ཅིག་’ཅེས་པ་ནི་འབྱུང་བའོ།། Karā ṇano-. ཀ་རཱ་ལས་ཎ་ཎའོ།། Karato kattari ṇano hoti;’karotī’ti kāraṇaṃ; kattarīti-kiṃ? Karaṇaṃ. ཀ་རཱ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཎ་ཎ་འགྱུར་ཏེ། ‘བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོའོ།། བྱེད་པ་པོ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱེད་པའོ།། Hāto vīhikālesu-. ཧཱ་ལས་འབྲས་དང་དུས་དག་ལའོ།། Hāto vīhisiṃ kāle caṇano hotī kattari; hāyanā nāma vīhayo; hāyano saṃvaccharo; vīhikālesūti - kiṃ? Hātā. ཧཱ་ལས་འབྲས་དང་དུས་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཎ་ཎ་འགྱུར་ཏེ། ཧཱ་ཡ་ནཱ་ཞེས་པ་ནི་འབྲས་སོ།། ཧཱ་ཡ་ནོ་ནི་ལོའོ།། འབྲས་དང་དུས་དག་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྤོང་བ་པོའོ།། Vīdā ku -. ཝི་དཱ་ལས་ཀུའོ།། Vidasmā kū hoti kattari; vidū, lokavidū. ཝི་དཱ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀུ་འགྱུར་ཏེ། མཁས་པ། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པའོ།། Vito ñāto-. ཝི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཉཱ་ལས་སོ།། Vipubbā ñāiccasmā ku hoti kattari; viñña; vitoti-kiṃ? Pañño. ཝི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཉཱ་ཞེས་པ་འདི་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀུ་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའོ།། ཝི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤེས་རབ་ཅན་ནོ།། Kammā-. ལས་ལས། Kammato parā ñāiccasmā kū hoti kattari; sabbañña, kālañña. ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་སྒྲ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀཱུ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ (sabbañña) དང་། དུས་ཤེས་པ་ (kālañña) ལྟ་བུའོ།། Kvacaṇa-. སྐབས་འགར་ཨ་ཎའོ།། Kammato parā kriyatthā kvaci aṇa hoti kattari; kumbhakāro, saralāvo, mavtajjhāyo–-bahakulādhikārā iha na hoti, ādiccaṃ passati, himavantaṃ suṇoti, gāmaṃ gacchati. Kvacīti kiṃ? Kammakaro. ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་སྐབས་འགར་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཨ་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། རྫ་མཁན་ (kumbhakāro) ལྟ་བུའོ།། མང་པོའི་དབང་གིས་འདིར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཉི་མ་ལ་ལྟ། གངས་ཅན་ཐོས། གྲོང་ལ་འགྲོ་ལྟ་བུའོ།། སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལས་བྱེད་པ་ (kammakaro) ལྟ་བུའོ།། Gamā rū-. གམ་ལས་རཱུའོ།། Kammato paraṃ gamā rū hoti kattari; vedagu, pāragu. ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གམ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་རཱུ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། རིག་བྱེད་རྟོགས་པ་ (vedagu) དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ (pāragu) ལྟ་བུའོ།། Samānaññabhavantayāditupamānā disā kamme rīrikkhakā-. ས་མཱ་ན། ཨཉྙ། བྷ་ཝནྟ། ཡཱ་དི་ལ་སོགས་པ་དཔེར་བརྗོད་པ་ལས་དྲྀ་ཤ་ལས་ལས་ལ་རཱི་རི་ཀྑ་ཀཱའོ།། Samānādīhi yādīhicopamānehi parā disā kammakārake rīrikkhakā honti;’ samāno viya dissatī’ti sadī, sadikkho, sadiso; aññādī, aññādikkho, aññādiso; bhavādī, bhavādikkho, bhavādiso; yādī, yādikkho, yādiso; tyādī, tyyādikkho, tyādiso –-samānādīhīti kiṃ? Rukkho viya dissati. Upamānāti kiṃ? So dissati kammeti kiṃ? So viya passatī–-rakārā antasarādilopatthā. Kakāro ekārābhāvattho. མཚུངས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་གང་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་ལས་རྗེས་སུ་དྲྀ་ཤ་ལས་ལས་ཀྱི་བྱེད་པ་ལ་རཱི་དང་། རི་ཀྑ་དང་། ཀཱ་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། ‘མཚུངས་པ་བཞིན་དུ་སྣང་བ’ ནི་ ས་དཱི (sadī)། ས་དིཀྑོ (sadikkho)། ས་དི་སོ (sadiso)། གཞན་ལྟ་བུ་ནི་ ཨཉྙཱ་དཱི། ཨཉྙཱ་དིཀྑོ། ཨཉྙཱ་དི་སོ། ཁྱེད་ལྟ་བུ་ནི་ བྷ་ཝཱ་དཱི། བྷ་ཝཱ་དིཀྑོ། བྷ་ཝཱ་དི་སོ། གང་ལྟ་བུ་ནི་ ཡཱ་དཱི། ཡཱ་དིཀྑོ། ཡཱ་དི་སོ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་ ཏྱཱ་དཱི། ཏྱཱ་དིཀྑོ། ཏྱཱ་དི་སོ།། མཚུངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤིང་བཞིན་དུ་སྣང་བ་ (rukkho viya dissati) ལྟ་བུའོ།། དཔེ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་སྣང་བའོ།། ལས་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའོ།། ར་ཡིག་ནི་མཐའི་དབྱངས་ལ་སོགས་པ་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཀ་ཡིག་ནི་ཨེ་ཡིག་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།། Bhāvakārakesvaghaṇghakā-. དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཨ། གྷཎ། གྷ། ཀཱའོ།། Bhāve kārake ca kriyatthā aghaṇghakā honti bahakulaṃ; apaggaho, niggaho, karo, garo, cayo, jayo, ravo, bhavo, paco, vaco, annado, purindado, īsakkaro, dukkaro, sukaro–-ghaṇa-bhāve-pāko- vāgo, bhāvo. Kārake’pi saññāyaṃ tāva-’pajjate’nene’ti pādo;’rujatī’ti rogo;’vīsatīti veso;’sarati kālantara’nti sāro, thirattho;’darīyante etebhī’ti dārā;’jīrayati etenā’ti jāro–-asaññāyampi-dāyo, datto; lābho, laddho–-gha-vakonipako–-ka-piyo, khipo, bhujo, āyudhaṃ. དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་ཨ་དང་། གྷཎ་དང་། གྷ་དང་། ཀ་རྐྱེན་རྣམས་མང་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨ་པག་གྷ་ཧོ (apaggaho)། ནིག་གྷ་ཧོ (niggaho)། ཀ་རོ (karo)། ག་རོ (garo)། ཙ་ཡོ (cayo)། ཇ་ཡོ (jayo)། ར་ཝོ (ravo)། བྷ་ཝོ (bhavo)། པ་ཙོ (paco)། ཝ་ཙོ (vaco)། ཟས་སྦྱིན་ (annado)། གྲོང་ཁྱེར་འཇིག་པ་ (purindado)། ཅུང་ཟད་བྱེད་དཀའ་བ་ (īsakkaro)། བྱེད་དཀའ་བ་ (dukkaro)། བྱེད་སླ་བ་ (sukaro)།། གྷཎ་ནི་དངོས་པོ་ལ་ པ་ཀོ (pāko)། ཝཱ་གོ (vāgo)། བྷཱ་ཝོ (bhāvo)།། བྱེད་པ་ལ་མིང་གི་སྐབས་སུ། ‘འདིས་འགྲོ་བར་བྱེད་པ’ ནི་ པཱ་དོ (pādo - རྐང་པ)། ‘ན་བར་བྱེད་པ’ ནི་ རོ་གོ (rogo - ནད)། ‘འཇུག་པར་བྱེད་པ’ ནི་ ཝེ་སོ (veso)། ‘དུས་གཞན་དུ་རྒྱུ་བ’ ནི་ སཱ་རོ (sāro - སྙིང་པོ)། ‘འདི་དག་གིས་འདྲལ་བར་བྱེད’ ནི་ དཱ་རཱ (dārā - ཆུང་མ)། ‘འདིས་རྒས་པར་བྱེད’ ནི་ ཇཱ་རོ (jāro)།། མིང་མ་ཡིན་པ་ལའང་ དཱ་ཡོ (dāyo)། དད་ཏོ (datto)། ལཱ་བྷོ (lābho)། ལད་དྷོ (laddho)།། གྷ་རྐྱེན་ལས་ ཝ་ཀོ (vako)། ནི་པ་ཀོ (nipako)།། ཀ་རྐྱེན་ལས་ པི་ཡོ (piyo)། ཁི་པོ (khipo)། བྷུ་ཇོ (bhujo)། ཨཱ་ཡུ་དྷཾ (āyudhaṃ) ལྟ་བུའོ།། Dādhātvi-. དཱ་དང་དྷཱ་ལས་ཨིའོ།། Dādhāhi bahulami hotibhāvakārakesu; ādi, nidhi. Vāladhi. དཱ་དང་དྷཱ་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་ཨི་རྐྱེན་མང་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཐོག་མ་ (ādi)། གཏེར་ (nidhi)། རྔ་མ་ (vāladhi) ལྟ་བུའོ།། Vamādīhathu-. ཝམ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨ་ཐུའོ།། Vamādihi bhāvakārakesvathu hoti; vamathu, vepathu. ཝམ་ལ་སོགས་པ་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་ཨ་ཐུ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། སྐྱུག་པ་ (vamathu) དང་། འདར་བ་ (vepathu) ལྟ་བུའོ།། Kvi-. ཀྭིའོ།། Kriyatthā kvi hoti bahulaṃ bhāvakārakesu–-kakāro kānu bandhakāriyattho–-abhibhu, sayambhu, bhattaggaṃ, salākaggaṃ, sabhā, pabhā. བྱ་བའི་ཚིག་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་ཀྭི་རྐྱེན་མང་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཡིག་ནི་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ནོ།། དཔེར་ན། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ (abhibhu)། རང་བྱུང་ (sayambhu)། ཟས་ཁང་ (bhattaggaṃ)། ཐུར་མ་འགྱེད་ཁང་ (salākaggaṃ)། འདུ་ཁང་ (sabhā)། འོད་ (pabhā) ལྟ་བུའོ།། Ano-.. ཨ་ནོའོ།། Kriyatthā bhāvakārakesvano hoti; gamanaṃ, dānaṃ, sampadānaṃ, apādānaṃ, adhikaraṇaṃ, calano, jalano, kodhano, kopano, maṇḍano, bhusano. བྱ་བའི་ཚིག་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་ཨ་ན་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། འགྲོ་བ་ (gamanaṃ)། སྦྱིན་པ་ (dānaṃ)། ཡང་དག་པར་སྦྱིན་པ་ (sampadānaṃ)། གནས་ལས་བྲལ་བ་ (apādānaṃ)། གཞི་ (adhikaraṇaṃ)། གཡོ་བ་ (calano)། འབར་བ་ (jalano)། ཁྲོ་བ་ (kodhano)། འཁྲུག་པ་ (kopano)། རྒྱན་སྤྲས་པ་ (maṇḍano)། རྒྱན་ (bhusano) ལྟ་བུའོ།། Itthiyamaṇaktikayakyā. ca-. བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་ཨ་དང་། ཎ་དང་། ཀྟི་དང་། ཀ་དང་། ཡ་ཀ་དང་། ཡ་དང་། ཨ་ན་རྣམས་ཀྱང་འགྱུར་རོ།། Itthiliṅge bhāve kārake ca kriyatthā aādayo honta no ca bahulaṃ–-a-titikkhā. Vīmaṃsā, jigucchā, pipāsā, puttīyā, īhā, bhikkhā, āpadā, medhā, godhā–-ṇa-kārā, hārā, tārā, dhārā, ārā–-kti-iṭṭhi, siṭṭhi, bhitti, bhatti, tanti, bhuti –-ka- uhā, rujā, mudā,–-yaka-vijjā, ijjā–-ya-seyyā, samajjā, pabbajjā, paricariyā, jāgariyā–-ana-kāraṇā, hāraṇā, vedanā, vandanā, upāsanā. བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་ཨ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་མང་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨ་རྐྱེན་ལས་ བཟོད་པ་ (titikkhā)། དཔྱོད་པ་ (vīmaṃsā)། སྐྱུག་བྲོ་བ་ (jigucchā)། སྐོམ་པ་ (pipāsā)། བུ་འདོད་པ་ (puttīyā)། བརྩོན་པ་ (īhā)། བསོད་སྙོམས་ (bhikkhā)། ཕོངས་པ་ (āpadā)། ཤེས་རབ་ (medhā)། གོ་དྷཱ (godhā)།། ཎ་རྐྱེན་ལས་ ཀཱ་རཱ (kārā)། ཧཱ་རཱ (hārā)། ཏཱ་རཱ (tārā)། དྷཱ་རཱ (dhārā)། ཨཱ་རཱ (ārā)།། ཀྟི་རྐྱེན་ལས་ ཨིཊྛི (iṭṭhi)། སིཊྛི (siṭṭhi)། རྩིག་པ་ (bhitti)། དད་གུས་ (bhatti)། རྒྱུད་ (tanti)། འབྱོར་པ་ (bhuti)།། ཀ་རྐྱེན་ལས་ རྟོག་པ་ (uhā)། ཟུག་རྔུ་ (rujā)། དགའ་བ་ (mudā)།། ཡ་ཀ་རྐྱེན་ལས་ རིག་པ་ (vijjā)། མཆོད་སྦྱིན་ (ijjā)།། ཡ་རྐྱེན་ལས་ ཉལ་ཁྲི་ (seyyā)། ཚོགས་པ་ (samajjā)། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ (pabbajjā)། བསྙེན་བཀུར་ (paricariyā)། སད་པར་གནས་པ་ (jāgariyā)།། ཨ་ན་རྐྱེན་ལས་ རྒྱུ་ (kāraṇā)། འཕྲོག་པ་ (hāraṇā)། ཚོར་བ་ (vedanā)། ཕྱག་འཚལ་བ་ (vandanā)། བསྙེན་བཀུར་ (upāsanā) ལྟ་བུའོ།། Jāhāha-. ཇཱ་དང་ཧཱ་ལས་ནིའོ།། Jāhā iccetehi ni hotitthiyaṃ; jāni, hāni. ཇཱ་དང་ཧཱ་འདི་དག་ལས་བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་ནི་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཉམས་པ་ (jāni) དང་། རྒུད་པ་ (hāni) ལྟ་བུའོ།། Karā ririyo-. ཀར་ལས་རི་རི་ཡོའོ།། Karato ririyo hotitthiyaṃ;’karaṇaṃ’ kiriyā–-kathaṃ kriyāti?’Kriyāya’nti nipātanā. ཀར་ལས་བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་རི་རི་ཡོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། ‘བྱེད་པ’ ནི་ ཀི་རི་ཡཱ (kiriyā - བྱ་བ)། ཇི་ལྟར་ཀྲི་ཡཱ་ཞེ་ན། ‘ཀྲི་ཡཱ་ཡ’ ཞེས་པ་ནི་སྒྲུབ་པ་ལས་སོ།། Ikitī sarūpe-. རང་གི་གཟུགས་ལ་ཨི་དང་། ཀི་དང་། ཏིའོ།། Kriyatthassa sarūpe’bhidheye kriyatthā pare ikitī honti; vaci, yudhi. Pacati.–-Akāro kakārotiādisu kārasaddena samāso, yathā evakāroti. བྱ་བའི་ཚིག་གི་རང་གི་གཟུགས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ལ་བྱ་བའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་ཨི་དང་། ཀི་དང་། ཏི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཝ་ཙི (vaci)། ཡུ་དྷི (yudhi)། པ་ཙ་ཏི (pacati) ལྟ་བུའོ།། ཨ་ཀཱ་རོ་དང་ཀ་ཀཱ་རོ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀཱ་ར་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསྡུ་བ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ་ ལྟ་བུའོ།། Sīlābhikkhaññāvassakesu ṇi-. ངང་ཚུལ་དང་། ཡང་ཡང་བྱེད་པ་དང་། ངེས་པར་བྱེད་པ་ལ་ཎིའོ།། Kriyatthā ṇī hoti sīlādisu patīyamānesu; uṇhabhoji, khīrapāyī, avassakārī, satatdāyī. ངང་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་གོ་བར་བྱེད་པ་ལ་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་ཎཱི་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཚ་མོ་ཟ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ (uṇhabhoji)། འོ་མ་འཐུང་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ (khīrapāyī)། ངེས་པར་བྱེད་པ་པོ་ (avassakārī)། རྟག་ཏུ་སྦྱིན་པ་པོ་ (satatadāyī) ལྟ་བུའོ།། Thāvarittarabhaṅgurabhidurabhāsurabhassarā-. ཐཱ་ཝ་ར། ཨིཏྟ་ར། བྷངྒུ་ར། བྷི་དུ་ར། བྷཱ་སུ་ར། བྷས྄སཱ་རྣམས་སོ།། Ete saddā nipaccante sīle gamyamāne. ངང་ཚུལ་གོ་བར་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་སྒྲ་འདི་དག་ནི་གྲུབ་པ་ལས་སོ།། Kattari bhute ktavantuktāvī-. འདས་པ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་ཝནྟུ་དང་ཀྟཱ་ཝཱིའོ།། Bhutatthe vattamānato kriyatthā ktavantuktāvī hontī kattari; vijitavā, vijitāvī; bhuteti adhikāro yāva āhāratthāti. འདས་པའི་དོན་ལ་ཡོད་པའི་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་ཝནྟུ་དང་ཀྟཱ་ཝཱི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་བྱས་ཟིན་པ་ (vijitavā) དང་། རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་བྱས་ཟིན་པ་ (vijitāvī) ལྟ་བུའོ།། ‘འདས་པ་ལ’ ཞེས་པའི་དབང་ནི་ ‘ཟས་ཀྱི་དོན་ལ’ ཞེས་པའི་བར་དུ་འཇུག་གོ། Kto bhāvakammesu-. དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་ཀྟའོ།། Bhāve kamme ca bhute kto hoti; āsitaṃ bhavatā; kato kaṭo bhavatā. འདས་པ་ལ་དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་བཞུགས་པ་ (āsitaṃ bhavatā) དང་། ཁྱེད་ཀྱིས་གདན་བྱས་པ་ (kato kaṭo bhavatā) ལྟ་བུའོ།། Kattarī cāramhe-. བྱ་བ་རྩོམ་པ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལའང་ངོ་།། Kriyārambhe kattari kto hota, yathāpattañca; pakato bhavaṃ kaṭaṃ; pakato kaṭo bhavatā; pasutto bhavaṃ; pasuttaṃ bhavatā. བྱ་བ་རྩོམ་པའི་སྐབས་སུ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་དུའང་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་གདན་བྱེད་པ་བརྩམས་པ་ (pakato bhavaṃ kaṭaṃ)། ཁྱེད་ཀྱིས་གདན་བྱ་བ་བརྩམས་པ་ (pakato kaṭo bhavatā)། ཁྱེད་གཉིད་ལོག་པ་ (pasutto bhavaṃ)། ཁྱེད་ཀྱིས་གཉིད་ལོག་པ་ (pasuttaṃ bhavatā) ལྟ་བུའོ།། Ṭhāsavasasilisaghiruhajarajanīhi-. ཋཱ་དང་། ཝས་དང་། སི་ལི་དང་། སི་ལི་ཥ་དང་། རུཧ་དང་། ཇར་དང་། ཇན་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ།། Ṭhādīhi kattari kto hoti yathāpattañca; upaṭṭhito gurumbhavaṃ, upaṭṭhito guru bhotā; upāsito gurumbhavaṃ, upāsito guru bhotā; anuvusito gurumbhavaṃ, anuvusito guru bhotā; āsiliṭṭho gurumbhavaṃ, āsiliṭṭho guru bhotā; ཋཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་དུའང་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་བླ་མ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པ་ (upaṭṭhito gurumbhavaṃ)། ཁྱེད་ཀྱིས་བླ་མ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱ་བ་བྱས་པ་ (upaṭṭhito guru bhotā)། ཁྱེད་ཀྱིས་བླ་མ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པ་ (upāsito gurumbhavaṃ)། ཁྱེད་ཀྱིས་བླ་མ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱ་བ་བྱས་པ་ (upāsito guru bhotā)། ཁྱེད་ཀྱིས་བླ་མའི་གམ་དུ་གནས་པ་ (anuvusito gurumbhavaṃ)། ཁྱེད་ཀྱིས་བླ་མའི་གམ་དུ་གནས་པར་བྱས་པ་ (anuvusito guru bhotā)། ཁྱེད་ཀྱིས་བླ་མ་ལ་འཁྱུད་པ་ (āsiliṭṭho gurumbhavaṃ)། ཁྱེད་ཀྱིས་བླ་མ་ལ་འཁྱུད་པར་བྱས་པ་ (āsiliṭṭho guru bhotā) ལྟ་བུའོ།། Adhisayito khaṭopikaṃ bhavaṃ, adhisayitā khaṭopikā bhotā; āruḷho rukkhaṃ bhavaṃ, āruḷho rukkho bhātā; anujiṇṇo vasaliṃ devadatto, anujiṇṇā vasalī devadattena; anujāto māṇavako māṇavikaṃ, anujātā māṇavikā māṇavakena. ཁྱེད་ཁྲི་ཆུང་ལ་ཉལ་བ་ (adhisayito khaṭopikaṃ bhavaṃ)། ཁྱེད་ཀྱིས་ཁྲི་ཆུང་ལ་ཉལ་བར་བྱས་པ་ (adhisayitā khaṭopikā bhotā)། ཁྱེད་ཤིང་ལ་བཞོན་པ་ (āruḷho rukkhaṃ bhavaṃ)། ཁྱེད་ཀྱིས་ཤིང་ལ་བཞོན་པར་བྱས་པ་ (āruḷho rukkho bhotā)། ལྷས་བྱིན་གྱིས་དམངས་རིགས་མོ་ལ་རྗེས་སུ་སྤྱད་པ་ (anujiṇṇo vasaliṃ devadatto)། ལྷས་བྱིན་གྱིས་དམངས་རིགས་མོ་ལ་རྗེས་སུ་སྤྱད་པར་བྱས་པ་ (anujiṇṇā vasalī devadattena)། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུས་བྲམ་ཟེའི་བུ་མོའི་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པ་ (anujāto māṇavako māṇavikaṃ)། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུས་བྲམ་ཟེའི་བུ་མོའི་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པར་བྱས་པ་ (anujātā māṇavikā māṇavakena) ལྟ་བུའོ།། Gamanatthākammakādhāre ca-. འགྲོ་བའི་དོན་དང་བྱ་བ་མེད་པ་དང་རྟེན་ལའང་ངོ་།། Gamanatthato akammakato ca kriyatthā ādhāre kto hoti kattari ca yathāpattañca; idamesaṃ yātaṃ, iha te yātaṃ, ihatehi yātaṃ, ayaṃ tehi yāto patho, idamesamāsitaṃ, iha te āsitā, iha tehi āsitaṃ, devo ce vaṭṭho sampannā sālayoti -kāraṇa sāmaggisampatti etthābhimatā. འགྲོ་བའི་དོན་དང་བྱ་བ་མེད་པ་ལས་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་རྟེན་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། བྱེད་པ་པོ་ལའང་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། འདི་ནི་དེ་དག་གི་འགྲོ་བའོ (idamesaṃ yātaṃ)། འདིར་ཁྱེད་ཀྱིས་འགྲོ་བར་བྱས་སོ (iha te yātaṃ)། འདིར་དེ་དག་གིས་འགྲོ་བར་བྱས་སོ (ihatehi yātaṃ)། འདི་ནི་དེ་དག་གིས་བགྲོད་པའི་ལམ་མོ (ayaṃ tehi yāto patho)། འདི་ནི་དེ་དག་གི་འདུག་སའོ (idamesamāsitaṃ)། འདིར་ཁྱེད་རྣམས་བཞུགས་སོ (iha te āsitā)། འདིར་དེ་དག་གིས་བཞུགས་པར་བྱས་སོ (ihatehi āsitaṃ)། ལྷས་ཆར་ཕབ་ན་འབྲས་སཱ་ལུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི། འདིར་རྒྱུ་ཚོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདོད་པ་ཡིན་ནོ།། Āhāratthā-. ཟས་ཀྱི་དོན་ལས་སོ།། Ajjhohāratthā ādhāre kto hoti yathāpattañca; idamesaṃ bhuttaṃ, idamesaṃ pītaṃ, iha tehi bhuttaṃ, iha tehi pītaṃ, odano tehi bhutto, pītamudakaṃ–-akattattho yogavibhāgo; kathaṃ pītā gāvoti?’Pītamesaṃ vijjatī’tipītā?Bāhulakā vā–-passinnoti yā ettha bhutakālatā tanra kto; evaṃ raññammato, raññamiṭṭho,raññambuddho, raññaṃ pūjito–-evaṃ sīlito, rakkhito, khanto, ākuṭṭho, ruṭṭho, rusito, abhivyāhaṭo, dayito, haṭṭho, kanto, saṃyato,amato–-kaṭṭhanti bhutatāyameva; hetuno phalaṃ tvatra bhāvi. ཟ་བའི་དོན་ལས་རྟེན་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་དུའང་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། འདི་ནི་དེ་དག་གི་ཟས་སོ (idamesaṃ bhuttaṃ)། འདི་ནི་དེ་དག་གི་བཏུང་བའོ (idamesaṃ pītaṃ)། འདིར་དེ་དག་གིས་ཟོས་སོ (iha tehi bhuttaṃ)། འདིར་དེ་དག་གིས་བཏུངས་སོ (iha tehi pītaṃ)། དེ་དག་གིས་འབྲས་ཟོས་སོ (odano tehi bhutto)། ཆུ་བཏུངས་སོ (pītamudakaṃ)།། བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་དུ་སྦྱོར་བ་འབྱེད་པ་ཡིན་ནོ།། ‘བ་ལང་གིས་བཏུངས་པ’ (pītā gāvo) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ‘དེ་དག་གི་བཏུང་བ་ཡོད་པ’ ནི་ པཱི་ཏཱ (pītā) ཞེས་པ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་མང་པོའི་ཕྱིར་རོ།། ‘རྔུལ་བ’ (passinno) ཞེས་པ་འདིར་འདས་པའི་དུས་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ། རྒྱལ་པོས་བཀུར་བ་ (raññā mato)། རྒྱལ་པོས་འདོད་པ་ (raññā iṭṭho)། རྒྱལ་པོས་རྟོགས་པ་ (raññā buddho)། རྒྱལ་པོས་མཆོད་པ་ (raññā pūjito)།། དེ་བཞིན་དུ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལྡན་པ་ (sīlito)། བསྲུངས་པ་ (rakkhito)། བཟོད་པ་ (khanto)། གཤེ་བ་ (ākuṭṭho)། ཁྲོས་པ་ (ruṭṭho)། གནོད་པ་བྱས་པ་ (rusito)། སྨྲས་པ་ (abhivyāhaṭo)། བརྩེ་བ་ (dayito)། དགའ་བ་ (haṭṭho)། སྡུག་པ་ (kanto)། སྡོམ་པ་ (saṃyato)། འཆི་བ་མེད་པ་ (amato)།། ཤིང་ (kaṭṭhaṃ) ཞེས་པ་ནི་འདས་པ་ཉིད་ལ་ཡིན་ལ། འདིར་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ནི་མ་འོངས་པ་ཡིན་ནོ།། Tuṃtāyetave bhāve bhavissati kriyāyaṃ tadatthāyaṃ-. མ་འོངས་པ་ལ་དངོས་པོ་ལ་བྱ་བ་དེའི་དོན་དུ་ཡིན་ན་ཏུཾ་དང་། ཏཱ་ཡེ་དང་། ཏ་ཝེའོ།། Bhavissatiatthe vattamānato krayatthā bhāve tuṃtāye tave honti kriyāyaṃ tadatthāyaṃ patīyamānāyaṃ; kātuṃ gacchati; kattāye gacchati; kātave gacchati–-icchati bhottuṃ kāmeti bhottunti imināva siddhaṃpunabbidhānetvihāpi siyā icchanto karotīti–-evaṃ sakkotibhottuṃ, jānāti bhottuṃ, gilāyati bhottuṃ, ghaṭate bhottuṃ, ārabhate bhottuṃ, labhate bhottuṃ, pakkamati bhottuṃ, ussahatī bhontuṃ, arahati bhottuṃ, atthi bhottuṃ, vijjati bhottuṃ, vaṭṭati bhottuṃ, kappati bhottunti–-tathā pārayati bhottuṃ, pahu bhottuṃ, samattho bhottuṃ, pariyatto bhottuṃ, alaṃ bhottunti; bhavatissa sabbattha sambhavā–-tathā kālo bhottuṃ, samayo bhottuṃ, velā bhottunti–-yathā-bhottumano, sotuṃ soto, daṭṭhuṃ cakkhu. Yujjhituṃ dhanu, vattu jaḷo, gantuṃ mano, kattumalasoti–-uccāraṇantu vattāyattaṃ–-bhāveti kiṃ? Karissāmiti gacchati; kriyāyanti kiṃ? Bhikkhissaṃ iccassa jaṭā; tadatthāyanti kiṃ gacchissato te bhavissati bhattaṃ bhojanāya. མ་འོངས་པའི་དོན་ལ་ཡོད་པའི་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་དངོས་པོ་ལ་ཏུཾ་དང་། ཏཱ་ཡེ་དང་། ཏ་ཝེ་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། བྱ་བ་དེའི་དོན་དུ་གོ་བར་བྱེད་པ་ན། དཔེར་ན། བྱ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ (kātuṃ gacchati)། བྱ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ (kattāye gacchati)། བྱ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ (kātave gacchati)།། ‘ཟ་བར་འདོད’ (icchati bhottuṃ)། ‘ཟ་བར་འདོད’ (kāmeti bhottuṃ) ཅེས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་ལ། ཡང་བསྐྱར་བསྟན་པ་ནི་འདིར་ཡང་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ‘འདོད་བཞིན་དུ་བྱེད’ ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དེ་བཞིན་དུ། ཟ་ཐུབ (sakkoti bhottuṃ)། ཟ་ཤེས (jānāti bhottuṃ)། ཟ་བར་སྐྱོ (gilāyati bhottuṃ)། ཟ་བར་བརྩོན (ghaṭate bhottuṃ)། ཟ་བར་རྩོམ (ārabhate bhottuṃ)། ཟ་བར་ཐོབ (labhate bhottuṃ)། ཟ་བར་འགྲོ (pakkamati bhottuṃ)། ཟ་བར་སྤྲོ (ussahati bhottuṃ)། ཟ་བར་འོས (arahati bhottuṃ)། ཟ་རྒྱུ་ཡོད (atthi bhottuṃ)། ཟ་རྒྱུ་ཡོད (vijjati bhottuṃ)། ཟ་བར་རུང (vaṭṭati bhottuṃ)། ཟ་བར་རུང (kappati bhottuṃ)།། དེ་བཞིན་དུ། ཟ་བར་ནུས (pārayati bhottuṃ)། ཟ་བར་ནུས (pahu bhottuṃ)། ཟ་བར་ནུས (samattho bhottuṃ)། ཟ་བར་འདང (pariyatto bhottuṃ)། ཟ་བས་ཆོག (alaṃ bhottuṃ) ཅེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བྷཱུ་སྒྲ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ། ཟ་བའི་དུས (kālo bhottuṃ)། ཟ་བའི་སྐབས (samayo bhottuṃ)། ཟ་བའི་དུས (velā bhottuṃ)།། དཔེར་ན། ཟ་འདོད་པའི་ཡིད (bhottumano)། ཉན་པའི་རྣ་བ (sotuṃ soto)། ལྟ་བའི་མིག (daṭṭhuṃ cakkhu)། འཐབ་པའི་གཞུ (yujjhituṃ dhanu)། སྨྲ་བར་བླུན་པ (vattu jaḷo)། འགྲོ་འདོད་པའི་ཡིད (gantuṃ mano)། བྱ་བར་ལེ་ལོ་ཅན (kattum alaso) ལྟ་བུའོ།། བརྗོད་པ་ནི་སྨྲ་བ་པོ་ལ་རག་ལས་སོ།། དངོས་པོ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ‘བྱའོ་ཞེས་འགྲོ’ (karissāmiti gacchati) ལྟ་བུའོ།། བྱ་བ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ‘བསོད་སྙོམས་སློང་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་རལ་པ’ (bhikkhissaṃ iccassa jaṭā) ལྟ་བུའོ།། དེའི་དོན་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ‘འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་ཁྱོད་ལ་བཟའ་བའི་ཕྱིར་ཟས་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ’ (gacchissato te bhavissati bhattaṃ bhojanāya) ལྟ་བུའོ།། Paṭisedhe’laṃkhalūnaṃ tūnaktvānaktvā vā-. དགག་པ་ལ་ཨ་ལཾ་དང་ཁ་ལཱུ་ཡོད་ན་ཏཱུ་ན། ཀྟྭཱ་ན། ཀྟྭཱ་རྣམས་སྐབས་འགར་རོ།། Alaṃkhalusaddānaṃ paṭisedhatthānaṃpayoge tunādayo vā honti bhāve; alaṃ sotuna, khalu sotuna; alaṃ sutvāna, khalu sutvāna; alaṃ sutvā, khalu sutvā; laṃ sutena, khalu sutena–-alaṃ khalūnanti kiṃ? Mā hotu; paṭisedheti kiṃ? Alaṃkāro. དགག་པའི་དོན་ཅན་གྱི་ཨ་ལཾ་དང་ཁ་ལཱུ་སྒྲ་དག་སྦྱོར་བ་ན། དངོས་པོ་ལ་ཏཱུ་ན་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཐོས་པས་ཆོག (alaṃ sotuna)། ངེས་པར་ཐོས་པས་ཆོག (khalu sotuna)། ཐོས་པས་ཆོག (alaṃ sutvāna)། ངེས་པར་ཐོས་པས་ཆོག (khalu sutvāna)། ཐོས་པས་ཆོག (alaṃ sutvā)། ངེས་པར་ཐོས་པས་ཆོག (khalu sutvā)། ཐོས་པས་ཆོག (alaṃ sutena)། ངེས་པར་ཐོས་པས་ཆོག (khalu sutena) ལྟ་བུའོ།། ཨ་ལཾ་དང་ཁ་ལཱུ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ‘མ་གྱུར་ཅིག’ (mā hotu) ལྟ་བུའོ།། དགག་པ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱན་ (alaṃkāro) ལྟ་བུའོ།། Pubbekakattukānaṃ-. བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པའི་སྔ་མ་ལའོ།། Eko kattā yesaṃ vyāpārānaṃ tesuyo pubbo tadatthato kriyatthā tunādayo honti bhāve; sotuna yāti, sutvāna, sutvāvā–-ekakattukānanti kiṃ bhuttasmiṃ devadatte yaññadatto vajati; pubbāti kiṃ? Bhuñjati ca pacati ca–-appattvā nadiṃ pabbato, atikkamma pabbataṃ nadīti bhudhātussa sabbattha sambhavā ekakattukatā pubbakālatā ca gamyate. Bhutvā bhutvā gacchatīti imināva siddhamābhikkhaññantu dibbacanāvagamyate–-kathaṃ jīvagāhaṃ agāhasi, kāyappacālakaṃ gacchantītiādi? Ghaṇantena kriyāvisesanena siddhaṃ; yathā odanapākaṃ sayatīti. བྱ་བ་གང་དག་ལ་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་ཉིད་ཡིན་པ་ལས་གང་ཞིག་སྔ་མ་ཡིན་པ་དེའི་དོན་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་དངོས་པོ་ལ་ཏཱུ་ན་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཐོས་ནས་འགྲོ (sotuna yāti)། ཐོས་ནས་འགྲོ (sutvāna)། ཐོས་ནས་འགྲོ (sutvā vā) ལྟ་བུའོ།། བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ‘ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཟོས་ཟིན་པ་ན། མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་འགྲོ’ (bhuttasmiṃ devadatte yaññadatto vajati) ལྟ་བུའོ།། སྔ་མ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ‘ཟ་ཞིང་འཚོད་དོ’ (bhuñjati ca pacati ca) ལྟ་བུའོ།། ‘རི་བོ་ཆུ་བོ་ལ་མ་སླེབས་པ’ (appattvā nadiṃ pabbato)། ‘ཆུ་བོ་རི་བོ་ལས་འདས་པ’ (atikkamma pabbataṃ nadī) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི། བྷཱུ་སྒྲ་ཐམས་ཅད་ལ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་ཉིད་དང་སྔ་མའི་དུས་ཉིད་གོ་བར་བྱེད་དོ།། ‘ཟོས་ཟོས་ནས་འགྲོ’ (bhutvā bhutvā gacchatīti) ཞེས་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་ལ། ཡང་ཡང་བྱེད་པ་ནི་ཚིག་ཟློས་པ་ལས་གོ་བར་བྱེད་དོ།། ‘གསོན་པོར་བཟུང་བ’ (jīvagāhaṃ agāhasi)། ‘ལུས་གཡོ་བཞིན་དུ་འགྲོ’ (kāyappacālakaṃ gacchantīti) ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གྷཎ་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ‘འབྲས་འཚོད་བཞིན་དུ་ཉལ’ (odanapākaṃ sayatīti) ལྟ་བུའོ།། Nto kattari vattamāne-. ད་ལྟ་བ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ནྟའོ།། Cattamānatthe vattamānato kriyatthā nto hoti kattari; tiṭṭhanto. ད་ལྟ་བའི་དོན་ལ་ཡོད་པའི་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ནྟ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ལངས་ཏེ་གནས་པ་ (tiṭṭhanto) ལྟ་བུའོ།། Māno-. མཱ་ནོའོ།། Vattamānatthe vattamānato kriyatthā māno hoti kattari; tiṭṭhamāno. ད་ལྟ་བའི་དོན་ལ་ཡོད་པའི་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་མཱ་ན་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ལངས་ཏེ་གནས་པ་ (tiṭṭhamāno) ལྟ་བུའོ།། Bhāvakammesu -. དངོས་པོ་དང་ལས་ལའང་ངོ་།། Vattamānatthe vattamānato kriyatthā bhāve kamme ca māno hoti; ṭhīyamānaṃ, paccamāno odano. ད་ལྟ་བའི་དོན་ལ་ཡོད་པའི་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་མཱ་ན་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གནས་པར་བྱེད་པ་ (ṭhīyamānaṃ) དང་། འཚོད་བཞིན་པའི་འབྲས་ (paccamāno odano) ལྟ་བུའོ།། Te ssapubbānāgate-. མ་འོངས་པ་ལ་ས྄སའི་སྔོན་ཅན་གྱི་དེ་དག་གོ། Anāgatatthe vattamānato kriyanthā te ntamānā ssapubbā honti; ṭhassanto, ṭhassamāno, ṭhisissamānaṃ, paccassamāno odano. མ་འོངས་པའི་དོན་ལ་ཡོད་པའི་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་ས྄ས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ནྟ་དང་མཱ་ན་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ལངས་པར་འགྱུར་བ་ (ṭhassanto)། ལངས་པར་འགྱུར་བ་ (ṭhassamāno)། གནས་པར་འགྱུར་བ་ (ṭhisissamānaṃ)། འཚོད་པར་འགྱུར་བའི་འབྲས་ (paccassamāno odano) ལྟ་བུའོ།། Ṇvādayo-. ཎྭུ་ལ་སོགས་པའོ།། Kriyatthā pare bahakulaṃ ṇvādayo honti; cāru, dāru. བྱ་བའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་ཎྭུ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་མང་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། མཛེས་པ་ (cāru) དང་། ཤིང་ (dāru) ལྟ་བུའོ།། Khajayānamekassarodi dve-. ཁ་ཇ་ཡཱ་རྣམས་ཀྱི་དབྱངས་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིས་འགྱུར་རོ།། Khachasappaccayantānaṃ kriyatthānaṃ paṭhamamekassaraṃ saddarūpaṃ dve bhavati; titikkhā, jigucchā, vīmaṃsā. ཁ་ཆ་ས་བྱིངས་ཀྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་དོན་རྣམས་ཀྱི་དང་པོའི་དབྱངས་གཅིག་པའི་སྒྲའི་གཟུགས་ནི་ཉིས་འགྱུར་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཏི་ཏིཀྑཱ། ཇི་གུཙྪཱ། ཝཱི་མཾསཱ་ལྟ་བུའོ།། Parokkhāyañca-. ལྐོག་གྱུར་གྱི་དུས་ལའང་། Parokkhāyaṃ paṭhamamekassaraṃ saddarūpaṃ dve bhavati; jagāma–-cakāro avuttasamuccayattho; tenaññatrāpi yathāgamaṃ. ལྐོག་གྱུར་གྱི་དུས་ལ་དང་པོའི་དབྱངས་གཅིག་པའི་སྒྲའི་གཟུགས་ནི་ཉིས་འགྱུར་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཇགཱ་མ། ཙ་ཡིག་ནི་མ་བཤད་པ་སྡུད་པའི་དོན་ཅན་ཡིན་པས། དེས་ན་གཞན་དུའང་ལུང་བཞིན་ནོ།། Jahāti, jahitabbaṃ, jahituṃ, daddallati, vaṅkamati–-lolupo, momuhoti ottaṃ’tadaminādi’ pāsā. ཇཧཱ་ཏི། ཇཧི་ཏབྦཾ། ཇཧི་ཏུཾ། དདྡལླཏི། ཝངྐམཏི། ལོལུ་པོ། མོམུཧོཏི། ཨོཏྟཾ། ‘ཏདམིནཱདི’། པཱསཱ་ལྟ་བུའོ།། Ādismā sarā-. ཐོག་མའི་དབྱངས་ལས་... Ādibhutā sarā paramekassaraṃ dve hoti; asisisati–-ādismāti kiṃ? Jajāgāra; sarāti kiṃ? Papāca. ཐོག་མར་གྱུར་པའི་དབྱངས་ལས་ཕྱི་མའི་དབྱངས་གཅིག་པ་ནི་ཉིས་འགྱུར་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨསིསིསཏི། ཐོག་མ་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཇཇཱགཱ་ར། དབྱངས་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། པཔཱ་ཅ། Na puna-. ཡང་བསྐྱར་མ་ཡིན། Gaṃ dvibhutaṃ na taṃ puna dvattamāpajjate; titikkhasati, jigucchisati. ཉིས་འགྱུར་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་ཡང་བསྐྱར་ཉིས་འགྱུར་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཏི་ཏིཀྑསཏི། ཇི་གུཙྪིསཏི། Yathiṭṭhaṃ syādino-. འདོད་པ་བཞིན་དུ་སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལའོ།། Syādyantassa yathiṭṭhamekassaramādibhutamaññaṃ vā yathāgamaṃ dvittamāpajjate; puputtiyisati, putittīyisatī, puttīyiyisati. སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་གྱི་འདོད་པ་བཞིན་དུ་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་དབྱངས་གཅིག་པ་འམ། ཡང་ན་གཞན་ཞིག་ལུང་བཞིན་དུ་ཉིས་འགྱུར་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། པུཔུཏྟིཡིསཏི། པུཏིཏྟཱིཡིསཏཱི། པུཏྟཱིཡིཡིསཏི། Rasso pubbassa-. སྔ་མ་ནི་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། Citte pubbassalaro rasso hoti; dadāti. ཉིས་འགྱུར་ཉིད་ལ་སྔ་མའི་དབྱངས་ནི་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། དདཱ་ཏི། Lopo’nādibyañjanassa-. ཐོག་མ་མ་ཡིན་པའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིས་པའོ།། Dvitte pubbassādito’ññassabyañjanassa lopo hoti; asisisati. ཉིས་འགྱུར་ཉིད་ལ་སྔ་མའི་ཐོག་མ་ལས་གཞན་པའི་གསལ་བྱེད་ནི་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨསིསིསཏི། Khajasesvassi -. ཁ་ཆ་ས་རྣམས་ལ་ཨ་ཡིག་ནི་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། Dvitte pubbassa assa i hoti khachasesu; pipāsati–-khacha sesūti kiṃ? Jahāti; assāti kiṃ? Bubhukkhati. ཉིས་འགྱུར་ཉིད་ལ་སྔ་མའི་ཨ་ཡིག་ནི་ཁ་ཆ་ས་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། པིཔཱསཏི། ཁ་ཆ་ས་རྣམས་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཇཧཱ་ཏི། ཨ་ཡིག་གི་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བུབྷུཀྑཏི། Gupissussa -. གུཔ྄་ཀྱི་ཨུ་ཡིག་ལའོ།། Dvitte pubbassa gupissa ussa i hoti khachasesu; jigucchati. ཉིས་འགྱུར་ཉིད་ལ་སྔ་མའི་གུཔ྄་ཀྱི་ཨུ་ཡིག་ནི་ཁ་ཆ་ས་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཇི་གུཙྪཏི། Catutthadutiyayānaṃ tatiyapaṭhamā-. བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་གསུམ་པ་དང་དང་པོའོ།། Dvitte pubbesaṃ catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā honti; bubhukkhati. Ciccheda. ཉིས་འགྱུར་ཉིད་ལ་སྔ་མའི་བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་གསུམ་པ་དང་དང་པོ་དག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། བུབྷུཀྑཏི། ཅིཙྪེད། Kavaggahānaṃ cavaggajā-. ཀ་སྡེ་དང་ཧ་ཡིག་རྣམས་ལ་ཅ་སྡེ་ལས་སྐྱེས་པའོ།། Dvitte pubbesaṃ kavaggahānaṃ vavaggajāhonti yathā kkamaṃ; cukopa, jahāti. ཉིས་འགྱུར་ཉིད་ལ་སྔ་མའི་ཀ་སྡེ་དང་ཧ་ཡིག་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཅ་སྡེ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཅུཀོཔ། ཇཧཱ་ཏི། Mānassavī parassa ca maṃ-. མཱ་ནའི་སྔ་མ་ལ་ཝཱི་དང་ཕྱི་མ་ལ་མཾ་ཡིག་གོ། Dvitte pubbassamānassa vī hoti, parassaca maṃ; vīmaṃsati. ཉིས་འགྱུར་ཉིད་ལ་སྔ་མའི་མཱ་ན་ལ་ཝཱི་དང་ཕྱི་མ་ལ་མཾ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཝཱི་མཾསཏི། Kitassāsaṃsayeti vā-. ཀི་ཏ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་ནའོ།། Saṃsayato’ññasmiṃ cattamānassadvitte pubbassa kitassavāti hoti; tikicchati. Cikicchati–-asaṃsayeti kiṃ? Vicikicchati. ཐེ་ཚོམ་ལས་གཞན་པའི་དོན་ལ་ཉིས་འགྱུར་ཉིད་ལ་སྔ་མའི་ཀི་ཏ་ལ་ཡང་ན་ཏི་འམ་ཅི་རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཏིཀིཙྪཏི། ཅིཀིཙྪཏི། ཐེ་ཚོམ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཝིཅིཀིཙྪཏི། Yuvaṇṇānamñoppaccaye-. ཉོ་རྐྱེན་ལ་ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལའོ།། Ivaṇṇuvaṇṇantānaṃ kriyatthānaṃ ño honti yathākkamaṃ paccaye; cetabbaṃ, netabbaṃ, sotabbaṃ, bhavitabbaṃ. ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་དོན་རྣམས་ལ་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡོན་ཏན་ (ཉོ) དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཅེཏབྦཾ། ནེཏབྦཾ། སོཏབྦཾ། བྷཝིཏབྦཾ། Lahussupantassa-. ཡང་བའི་ཉེ་བའི་མཐའ་ཅན་ལའོ།། Lahubhutassa upantassa yuvaṇṇassa ño honti yathākkamaṃ; esitabbaṃ, kositabbaṃ–-lahussātikiṃ? Dhūpitā; upantassāti-kiṃ? Rundhati. ཡང་བར་གྱུར་པའི་ཉེ་བའི་མཐའི་ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡོན་ཏན་ (ཉོ) དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨེསིཏབྦཾ། ཀོསིཏབྦཾ། ཡང་བའི་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། དྷཱུཔིཏཱ། ཉེ་བའི་མཐའི་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། རུནྡྷཏི། Assā ṇānubandhe -. ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལ་ཨ་ཡིག་ལའོ།། Ṇakārānubandhe paccaye pare upantassa akārassa āhoti; kārako. ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་རྐྱེན་ཕྱི་མ་ལ་ཉེ་བའི་མཐའི་ཨ་ཡིག་ནི་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཀཱརཀོ། Na te kānubandhanāgamesu-. ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ན་ཡིག་གི་བྱུང་བ་ལ་དེ་དག་མི་འགྱུར་རོ།། Te ñoā kānubandhe nāgame ca na honti; cito, suto, diṭṭho, puṭṭho–-nāgame vanādinā. –-Cinitabbaṃ, vinituṃ; suṇitabbaṃ, suṇituṃ; pāpuṇitabbaṃ, pāpuṇituṃ; dhunitabbaṃ, dhunituṃ, dhunanaṃ, dhunayitabbaṃ, dhunāpetabbaṃ, dhunayituṃ,dhunāpetuṃ, dhunayanaṃ, dhunāpanaṃ, dhunayati, dhunāpeti; pīnetabbaṃ, pīnayituṃ, pīnanaṃ, pīnituṃ, pīnayati; sunoti; sinoti; dunoti; hinoti; pahiṇitabbaṃ, pahiṇituṃ, pahiṇanaṃ. ཡོན་ཏན་ (ཉོ) དང་འཕེལ་བ་ (ཨཱ) དེ་དག་ནི་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ན་ཡིག་གི་བྱུང་བ་ལ་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཅིཏོ། སུཏོ། དིཊྛོ། པུཊྛོ། ཝ་ན་ལ་སོགས་པས་ན་ཡིག་གི་བྱུང་བ་ལ། ཅིནིཏབྦཾ། ཝིནིཏུཾ། སུཎིཏབྦཾ། སུཎིཏུཾ། པཱཔུཎིཏབྦཾ། པཱཔུཎིཏུཾ། དྷུནིཏབྦཾ། དྷུནིཏུཾ། དྷུནནཾ། དྷུནཡིཏབྦཾ། དྷུནཱཔེཏབྦཾ། དྷུནཡིཏུཾ། དྷུནཱཔེཏུཾ། དྷུནཡནཾ། དྷུནཱཔནཾ། དྷུནཡཏི། དྷུནཱཔེཏི། པཱིནེཏབྦཾ། པཱིནཡིཏུཾ། པཱིནནཾ། པཱིནིཏུཾ། པཱིནཡཏི། སུནོཏི། སིནོཏི། དུནོཏི། ཧིནོཏི། པཧིཎིཏབྦཾ། པཧིཎིཏུཾ། པཧིཎནཾ་ལྟ་བུའོ།། Vā kvavi-. ལ་ལར་ཡང་ནའོ།། Te kvaci vā na honti kānubandhanāgamesu; mudito modito; ruditaṃ, roditaṃ. དེ་དག་ནི་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ན་ཡིག་གི་བྱུང་བ་ལ་ལ་ལར་ཡང་ན་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། མུདིཏོ། མོདིཏོ། རུདིཏཾ། རོདིཏཾ་ལྟ་བུའོ།། Aññatrāpi-. གཞན་དུའང་། Kānubandhanāgamato’ññasmimpi te kvaci na honti; khipako, panudanaṃ, vadhako. ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ན་ཡིག་གི་བྱུང་བ་ལས་གཞན་པ་ལའང་དེ་དག་ལ་ལར་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཁིཔཀོ། པནུདནཾ། ཝདྷཀོ། Pye sissā-. པྱ་ཡིག་གི་འགྱུར་བ་ལ་སིས྄་ཀྱི་ཨཱ་ཡིག་གོ། Sissa āti pyādese; nissāya. པྱ་ཡིག་གི་འགྱུར་བ་ལ་སིས྄་ཀྱི་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ནིས྄ཱཡ། Ñonamayavā sare-. དབྱངས་ལ་ཡོན་ཏན་ (ཉོ) རྣམས་ནི་ཨཡ་དང་ཨཝ་རུ་འགྱུར་རོ།། Sare pare ñonamayavā honti; jayo, bhavo–-sareti kiṃ? Jeti; anubhoti. དབྱངས་ཕྱི་མ་ལ་ཡོན་ཏན་ (ཉོ) རྣམས་ནི་ཨཡ་དང་ཨཝ་རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཇཡོ། བྷཝོ། དབྱངས་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཇེཏི། ཨནུབྷོཏི། Āyāvā ṇānubandhe-. ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལ་ཨཱཡ་དང་ཨཱཝ་རུ་འགྱུར་རོ།། Ñonamāyāvā honti sarādoṇānubandhe; nāyayati, bhāvayati. Sayāpetvātiādisurassattaṃ. དབྱངས་ཀྱིས་འགོ་ཚུགས་པའི་ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལ་ཡོན་ཏན་ (ཉོ) རྣམས་ནི་ཨཱཡ་དང་ཨཱཝ་རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ནཱཡཡཏི། བྷཱཝཡཏི། སཡཱཔེཏྭཱ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། Āssāṇāpimhi yuka-. ཎཱ་པི་མ་གཏོགས་པའི་ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལ་ཨཱ་ཡིག་ལ་ཡུཀ་གོ། Ākārantassa kriyatthassa yuka hoti ṇāpito’ññasmiṃ ṇānubandhe; dāyako–-ṇānubandhetveva? Dānaṃ. Aṇāpimhīti kiṃ? Dāpayati. ཨཱ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་དོན་ལ་ཎཱ་པི་ལས་གཞན་པའི་ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལ་ཡུཀ་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། དཱཡཀོ། ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། དཱནཾ། ཎཱ་པི་མ་གཏོགས་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། དཱཔཡཏི། Padādīnaṃ kvaci-. པདཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལ་ལ་ལར་རོ།། Padādīnaṃ yuka hoti kvaci; nipajjitabbaṃ, nipajjituṃ, nipajjanaṃ, pamajjitabbaṃ, pamajjituṃ, pamajjanaṃ–-kvacīti kiṃ? Pādo. པདཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལ་ལ་ལར་ཡུཀ་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ནིཔཛྫིཏབྦཾ། ནིཔཛྫིཏུཾ། ནིཔཛྫནཾ། པམཛྫིཏབྦཾ། པམཛྫིཏུཾ། པམཛྫནཾ། ལ་ལར་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། པཱདོ། Maṃ vā rudhādīnaṃ-. རུདྷཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ན་མཾ་ཡིག་གོ། Rudhādīnaṃ kvaci maṃ vā hoti; rundhituṃ, rujjhituṃ–-kvacitveva? Nirodho. རུདྷཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལ་ལ་ལར་ཡང་ན་མཾ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། རུནྡྷིཏུཾ། རུཛྫྷིཏུཾ། ལ་ལར་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ནིརོདྷོ། Kvamhi lopo’ntabyañjanassa-. ཀྭ་ཡིག་ལ་མཐའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིས་པའོ།། Antabyañjanassa lopo hoti kvamhi;’bhattaṃ ghasanti, gaṇhanti vāetthā’ti bhattaggaṃ. ཀྭ་ཡིག་ལ་མཐའི་གསལ་བྱེད་ནི་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ‘བྷཏྟཾ་གྷསནྟི། གཎྷནྟི་ཝཱ་ཨེཏྠཱ’ ཞེས་པ་ལས་བྷཏྟགྒཾ་ལྟ་བུའོ།། Pararūpamayakāre byañjane-. ཡ་ཡིག་མ་གཏོགས་པའི་གསལ་བྱེད་ལ་ཕྱི་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ།། Kriyatthānamantabyañjanassa pararūpaṃ hoti yakārato’ññasmiṃ byañjane; hettabbaṃ; byañjaneti kiṃ? Bhinditabbaṃ. Ayakāreti kiṃ? Bhijjati. ཡ་ཡིག་ལས་གཞན་པའི་གསལ་བྱེད་ལ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་མཐའི་གསལ་བྱེད་ནི་ཕྱི་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཧེཏྟབྦཾ། གསལ་བྱེད་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བྷིནྡིཏབྦཾ། ཡ་ཡིག་མ་ཡིན་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བྷིཛྫཏི། Manānaṃ niggahītaṃ-. མ་ཡིག་དང་ན་ཡིག་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་ང་གོ། Makāranakārantānaṃ kriyatthānaṃ niggahītaṃ hotayayakāre byañjane; gantabbaṃ, jaṅghā. Byañjanetveva? Gamanaṃ; aya kāretveva? Gamyate. མ་ཡིག་དང་ན་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་དོན་རྣམས་ལ་ཡ་ཡིག་མ་གཏོགས་པའི་གསལ་བྱེད་ལ་རྗེས་སུ་ང་རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གནྟབྦཾ། ཇངྒྷཱ། གསལ་བྱེད་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གམནཾ། ཡ་ཡིག་མ་ཡིན་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གམྱཏེ། Na brūsso-. བྲཱུྃ་གྱི་ཨོ་ཡིག་མ་ཡིན་ནོ།། Brūssa o na hoti byañjane; brūmi. Byañjanetveva? Abravi. གསལ་བྱེད་ལ་བྲཱུྃ་གྱི་ཨོ་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། བྲཱུམི། གསལ་བྱེད་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཨབྲཝི། Kagā cajānaṃ ghānubandhe-. གྷ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལ་ཅ་ཡིག་དང་ཇ་ཡིག་རྣམས་ལ་ཀ་ཡིག་དང་ག་ཡིག་གོ། Ghānubandhe cakārajakārantānaṃ kriyatthānaṃ kagā honti yathākkamaṃ; vākyaṃ, bhāgyaṃ. གྷ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལ་ཅ་ཡིག་དང་ཇ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་དོན་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཀ་ཡིག་དང་ག་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཝཱཀྱཾ། བྷཱགྱཾ། Hanassa ghāto ṇānubandhe-. ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ་ཧན་ལ་གྷཱ་ཏ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Hanassa ghāto hoti ṇānubandhe; āghāto. ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ་ཧན་ལ་གྷཱ་ཏ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨཱགྷཱཏོ། Kvimhī gho paripaccasamohi-. ཀྭི་རྐྱེན་ཡོད་ཚེ་པརི། པཊི། སམ། ཨོ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཧན་ལ་གྷོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Paṭhyādīhi parassahanassagho hoti kvimhi; paligho, paṭigho, aghaṃ-rassattaṃ nipātanā;saṅgho, ogho. པཊི་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཧན་ལ་ཀྭི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་གྷོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། པལིགྷོ། པཊིགྷོ། ཨགྷཾ་ནི་སྒྲུབ་པ་ལས་ཐུང་ངུར་གྱུར་པའོ། སངྒྷོ། ཨོགྷོ། Parassa ghaṃ se-. ས་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཕྱི་མའི་ཧན་ལ་གྷཾ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Dvitte parassa hanassa ghaṃ hoti se; jighaṃsā. ཟློས་པ་ཡོད་ཚེ་ས་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་ཧན་ལ་གྷཾ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཇིགྷཾསཱ། Jiharānaṃ giṃ-. ཇི་དང་ཧར་རྣམས་ལ་གིཾ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Dvitte paresaṃ jiharānaṃ giṃ hoti se; vijigiṃsā, jigiṃsā. ཟློས་པ་ཡོད་ཚེ་ས་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་ཇི་དང་ཧར་རྣམས་ལ་གིཾ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། བིཇིགིཾསཱ། ཇིགིཾསཱ། Dhāssa ho-. དྷཱ་ལ་ཧ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Dvitte parassa dhāssa ha hoti; dahati. ཟློས་པ་ཡོད་ཚེ་ཕྱི་མའི་དྷཱ་ལ་ཧ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། དཧཏི། Ṇimhi dīgho dusassa-. ཎི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་དུས་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ།། Dusassadīgho hoti ṇimhī; dūsito–-ṇimhīti kiṃ? Duṭṭho. ཎི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་དུས་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། དཱུསིཏོ། ཎི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། དུཊྛོ། Guhissa sare- དབྱངས་ཡོད་ཚེ་གུཧ་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ།། Guhissa dīgho hoti sare; niguhanaṃ–-sareti kiṃ? Guyhaṃ. དབྱངས་ཡོད་ཚེ་གུཧ་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ནིགཱུཧནཾ། དབྱངས་ཡོད་ཚེ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གུཡྷཾ། Muhabahānañca te kānubandhe’tve-. ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་མུཧ་དང་བཧ་རྣམས་ལ་ཡང་རིང་པོར་འགྱུར་རོ།། Muhabahānaṃ guhissa ca dīgho hoti takārādo kānubandhetvānatvāvajjite; mūḷho, bāḷehā, guḷho–-neti kiṃ? Muyahati. Kānubandheti kiṃ? Mu-hitabbaṃ. Atveti kiṃ? Muyhitvāna, muyhitvā, kānubandhetveti ayamadhikāro yāva sāsassasisve‘‘ti. ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པའི་ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་བརྩམས་ཤིང་ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། མུཧ་དང་བཧ་དང་གུཧ་རྣམས་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། མཱུལྷོ། བཱལྷོ། གཱུལྷོ། ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་བརྩམས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། མུཡཧཏི། ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཚེ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། མུཧིཏབྦཾ། ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། མུཡྷིཏྭཱན། མུཡྷིཏྭཱ། ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཚེ་ཞེས་པའི་དབང་གི་ཚིག་འདི་ནི་“སཱསསྶསིསྭཱ”ཞེས་པའི་བར་དུ་རྒྱུག་གོ། Vahassussa-. བཧ་ལ་ཨུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Vahassौssa dīgho hoti te kānubandhe tvānatvāvajjite; cūḷho. ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པའི་ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། བཧ་ཡི་ཝ་ལ་ཨུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞིང་རིང་པོར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཙཱུལྷོ། Dhāssa hi-. དྷཱ་ལ་ཧི་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Dhā dhāraṇenimassa hi hoti te kānubandhe tvānatvā vajjite; nihito, nihitavā. འཛིན་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་དྷཱ་ལ་ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པའི་ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཧི་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ནིཧིཏོ། ནིཧིཏབཱ། Hamādirānaṃ lopo’ntassa -. ཧ་ལ་སོགས་པ་དང་ར་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ།། Hamādīnaṃ rakārantānaṃ vāntassalopo hoti te kānubandhe tvānatvāvajjite; gato, khato, hato, mato, tato, saññato, rato, kato–-tetveca? Gamyate. Kānubandhetveva. Gantabbaṃ. Atvetveva? Gantvāna, gantvā. ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པའི་ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། ཧ་ལ་སོགས་པའི་དབྱིངས་དང་ར་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གཏོ། ཁཏོ། ཧཏོ། མཏོ། ཏཏོ། སཉྙཏོ། རཏོ། ཀཏོ། ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གམྱཏེ། ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཚེ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གནྟབྦཾ། ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གནྟྭཱན། གནྟྭཱ། Vacādinaṃ vassuṭa vā-. བཙ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཝ་ལ་རེས་འགའ་ཨུ་ཊ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Vacādīnaṃ vassa vā uṭa hoti kānubandhe’tve; uttā, vuttaṃ; utthaṃ, vutthaṃ; atvetveva? Vatvāna, vatvā. ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། བཙ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཝ་ལ་རེས་འགའ་ཨུ་ཊ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨུཏྟཱ། བུཏྟཾ། ཨུཏྠཾ། བུཏྠཾ། ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བཏྭཱན། བཏྭཱ། Assu-. ཨ་ལ་ཨུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Vacādīnamassa u hoti kānubandhe’tve; vuttaṃ, vutthaṃ. ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། བཙ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨ་ལ་ཨུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། བུཏྟཾ། བུཏྠཾ། Vaddhassa vā-. བདྡྷ་ལ་རེས་འགའ་འགྱུར་རོ།། Vaddhassa assa vā u hoti kānubandhe’tve; vuddho, vaddho–-atvetvava? Vaddhitvāna; vaddhitvā. Kathaṃ vuttīti?’Vutti matte’ti. Nipātanā; vattīti hoteva yathālakkhaṇaṃ. ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། བདྡྷ་ཡི་ཨ་ལ་རེས་འགའ་ཨུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། བུདྡྷོ། བདྡྷོ། ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བདྡྷིཏྭཱན། བདྡྷིཏྭཱ། འོ་ན། བུཏྟི་ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “བུཏྟི་མཏྟེ”ཞེས་པ་ནི་སྒྲུབ་པ་ལས་སོ།། མཚན་ཉིད་ལྟར་ན། བཏྟི་ཞེས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Yajassayassa ṭiyī-. ཡཇ་ཡི་ཡ་ལ་ཊི་ཡཱི་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Yajassa yassa ṭiyī hontī kānubandhe’tve; iṭṭhaṃ, siṭṭhaṃ, atvetveva? Yajitvāna, yajitvā. ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། ཡཇ་ཡི་ཡ་ལ་ཊི་ཡཱི་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨིཊྛཾ། སིཊྛཾ། ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཡཇིཏྭཱན། ཡཇིཏྭཱ། Ṭhāssi-. ཋཱ་ལ་ཨི་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Ṭhāssi hoti kānubandhe’tve; ṭhito. Atvetveva? Ṭhatvāna, ṭhatvā. ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། ཋཱ་ལ་ཨི་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཋིཏོ། ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཋཏྭཱན། ཋཏྭཱ། Gāpānami hoti kānubandhe’tve; gītaṃ, pītaṃ. Atvetveva? Gāyitvā; niccaṃ yāgamo; pāssa tu pītvāni bahulādhikārā. ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། གཱ་དང་པཱ་རྣམས་ལ་ཨཱི་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གཱིཏཾ། པཱིཏཾ། ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གཱཡིཏྭཱ། འདིར་ཡ་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་རྟག་ཏུ་འཇུག་གོ། པཱ་ལ་ནི་མང་པོའི་དབང་གིས་པཱིཏྭཱ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Janissā-. ཇན་ལ་ཨཱ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Janissa ā hoti kānubandhe’tve; jāto. Atvetveva? Janitvā. ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། ཇན་ལ་ཨཱ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཇཱཏོ། ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཇནིཏྭཱ། Sāsassasisvā-. སཱས་ལ་རེས་འགའ་སིས྄་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Sāsassa vā sishoti kānubandhe’tve; siṭṭhaṃ, satthaṃ; sisso, sāsiyo. Atvetveva? Anusāsitvāna. ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཏ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། སཱས་ལ་རེས་འགའ་སིས྄་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། སིཊྛཾ། སཏྠཾ། སིསྶོ། སཱསིཡོ། ཏྭཱན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཨནུསཱསིཏྭཱན། Karassātave-. ཏ་བེ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཀར་ལ་ཨཱ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Karassaā hoti tave; kātave. ཏ་བེ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཀར་ལ་ཨཱ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཀཱཏབེ། Tuṃtunatabbesuvā-. ཏུཾ་དང་ཏུན་དང་ཏབྦ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་རེས་འགའ་འགྱུར་རོ།། Tumādisu vā karassā hoti; kātuṃ, kattuṃ, kātuna, kattuna; kātabbaṃ, kattabbaṃ. ཏུཾ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། ཀར་ལ་རེས་འགའ་ཨཱ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཀཱཏུཾ། ཀཏྟུཾ། ཀཱཏུན། ཀཏྟུན། ཀཱཏབྦཾ། ཀཏྟབྦཾ། Ñassa ne jā-. ན་ཡིག་གི་ཚེ་ཉཱ་ལ་ཇཱ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Ñadhātussa jā hoti nakāre; jānituṃ, jānatto. Neti kiṃ? Ñāto. ན་ཡིག་གི་ཚེ་ཉཱ་བྱིངས་ལ་ཇཱ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཇཱནིཏུཾ། ཇཱནནྟོ། ན་ཡིག་གི་ཚེ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཉཱཏོ། Sakāpānaṃ kukku ṇe-. ཎ་ཡིག་གི་ཚེ་སཀ་དང་ཨཱཔ་རྣམས་ལ་ཀུ་དང་ཀུ་འཇུག་གོ། Sakaāpānaṃ kukku iccete āgamā honti ṇakāre. Sakkuṇanto, pāpuṇanto; sakkuṇoti, pāpuṇoti. Ṇeti kiṃ? Sakkoti, pāpeti. ཎ་ཡིག་གི་ཚེ་སཀ་དང་ཨཱཔ་རྣམས་ལ་ཀུ་དང་ཀུ་ཞེས་པའི་སྣོན་པ་འདི་དག་འཇུག་སྟེ། དཔེར་ན། སཀྐུཎནྟོ། པཱཔུཎནྟོ། སཀྐུཎོཏི། པཱཔུཎོཏི། ཎ་ཡིག་གི་ཚེ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། སཀྐོཏི། པཱཔེཏི། Nito cissa jo-. ནི་ཡི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཙི་ལ་ཚོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Nismā parassa cissa cho hoti; nicchayo. ནི་ཡི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཙི་ལ་ཚོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ནིཙྪཡོ། Jarasadānamima vā-. ཇར་དང་སད་རྣམས་ལ་རེས་འགའ་ཨཱི་མ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Jarasadānamantasarā paro īma hoti vibhāsā; jīraṇā, jīrati, jīrāpeti; nisīditabbaṃ, nisīdanaṃ, nisīdituṃ, nisīdati–-vāti kiṃ? Jarā, nisajjā;’īma veti yogavibhāgā aññesampi?Abhiratha, saṃyogādilopo’tthassa. ཇར་དང་སད་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་དབྱངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་རེས་འགའ་ཨཱི་མ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཇཱིརཎཱ། ཇཱིརཏི། ཇཱིརཱཔེཏི། ནིསཱིདིཏབྦཾ། ནིསཱིདནཾ། ནིསཱིདིཏུཾ། ནིསཱིདཏི། རེས་འགའ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཇརཱ། ནིསཛྫཱ། “ཨཱིམ བཱ”ཞེས་སྐབས་ཕྱེ་བ་ལས་གཞན་དག་ལའང་འཇུག་གམ། དཔེར་ན། ཨབྷིརཐ། འདིར་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་ཐོག་མའི་ཡི་གེ་ཕྱིས་པའོ།། Disassa passadassadasdadakkhā-. དིས྄་ལ་པསྶ་དང་དསྶ་དང་དས྄་དང་དཀྑ་རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ།། Disassa passādayo honti vibhāsā; vipassanā, vipassituṃ, vipassati; sudassī, piyadassī, dhammadassī, sudassaṃ, dassanaṃ, dasseti; daṭṭhabbaṃ, daṭṭhā, daṭṭhuṃ, duddaso, addasa; addā, addaṃ; addakkhi, dakkhissati–-vātveva? Dissanti bālā. དིས྄་ལ་རེས་འགའ་པསྶ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། བིཔསྶནཱ། བིཔསྶིཏུཾ། བིཔསྶཏི། སུདསྶཱི། པིཡདསྶཱི། དྷམྨདསྶཱི། སུདསྶཾ། དསྶནཾ། དསྶེཏི། དཊྛབྦཾ། དཊྛཱ། དཊྛུཾ། དུདྡསོ། ཨདྡས། ཨདྡཱ། ཨདྡཾ། ཨདྡཀྑི། དཀྑིསྶཏི། རེས་འགའ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དིསྶནྟི བཱལཱ། Samānā ro rīrikkhakesu -. སམཱནའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་དིས྄་ལ་རེས་འགའ་ར་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Samānasaddato parassa disassa ra hoti vā rīrikkhakesu; sarī, sadī; sarikkho, sadikkho; sariso, sadiso. སམཱནའི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་དིས྄་ལ་རཱི་དང་རིཀྑ་དང་ཀ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་རེས་འགའ་ར་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། སརཱི། སདཱི། སརིཀྑོ། སདིཀྑོ། སརིསོ། སདིསོ། Dahassa dassaḍo-. དཧ་ཡི་ད་ལ་རེས་འགའ་ཌ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Dahassa dassaḍo hoti vā; ḍānehā, dāho; ḍahati, dahati. དཧ་ཡི་ད་ལ་རེས་འགའ་ཌ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཌཱཧོ། དཱཧོ། ཌཧཏི། དཧཏི། Anaghaṇsvāparīhi ḷo-. ཨཱ་དང་པརིའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་དཧ་ཡི་ད་ལ་ལྷ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Āparīhi parassa dahassa dassa ḷo hotanaghaṇsu; āṇāhanaṃ, pariḷāho. ཨཱ་དང་པརིའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་དཧ་ཡི་ད་ལ་གྷཎྶུ་མ་གཏོགས་པའི་ཚེ་ལྷ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨཱཎཱཧནཾ། པརིལཱཧོ། Atyādintesvatthissa bhu-. ཏི་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཨས྄་ལ་བྷཱུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Tyādinnavajjitesu paccayesu asa bhuviccassa bhu hoti; bhavitabbaṃ. ཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། ཨས྄་བྱིངས་ལ་བྷཱུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། བྷབིཏབྦཾ། Ādesavidhānamasassāppayogatthametasmiṃ visaye–-etena katthaci kassaci dhātussāppayogo’pi ñāpito hoti–-atyādintesūti kiṃ? Atthi, santo. Atthissāti kiṃ? Assatissa mā hotu. སྐབས་འདིར་ཨས྄་བྱིངས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་ཆོ་ག་ནི་བཀོལ་སྤྱོད་མི་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ཏེ། འདིས་བྱིངས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལ་བཀོལ་སྤྱོད་མི་བྱེད་པའང་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། ཏི་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཨཏྠི། སནྟོ། ཨས྄་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཨསྶཏི ལ་མ་གྱུར་པའི་ཆེད་དུའོ།། Aāssaādisu -. ཨ་ཨཱ་སྶ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའོ། ། Aādo āādo ssaādo ca atthassa bhu hoti; babhuva, abhavā, abhavissā, bhavissati. ཨ་ཡིག་ཐོག་མ་དང་། ཨཱ་ཡིག་ཐོག་མ་དང་། སྶ་ཡིག་ཐོག་མ་རྣམས་ལ། ཨཏྠ་ཡི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་ནི་བྷཱུ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། བབྷཱུཝ། ཨབྷཝཱ། ཨབྷཝིསྶཱ། བྷཝིསྶཏི། Ntamānāntiyiyuṃsvādilopo-. ནྟ། མཱན། ཨནྟི། ཡི། ཡུཾ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མ་ཕྱིས་པའོ། ། Ntādīsvatthissādilopo hoti; santo, samāno, santi, santu, siyā, siyuṃ–-etesviti kiṃ? Atthi. ནྟ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཨཏྠི་ཡི་ཐོག་མ་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སནྟོ། སམཱནོ། སནྟི། སནྟུ། སིཡཱ། སིཡུཾ། འདི་དག་གི་ཚེ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཨཏྠི་ ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Pādito ṭhāssa vā ṭhago kvaci-. པཱ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཋཱ་ཡི་ཋགོ་རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། ། Pādīhi kriyāvisesajotakehi saddehi parassa ṭhāssa kvaci ṭhaho vā hoti; saṇṭhahanto, santiṭṭhanto; saṇṭhahati, santiṭṭhati–-pa parā apa saṃanu ava o ni du vi adhi api ati su uabhipati pari upa ā pādi; kvacīti kiṃ? Saṇṭhiti. བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྒྲ་པཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཋཱ་ཡི་སྒྲ་ནི་སྐབས་འགར་ཋཧ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སཎྛཧནྟོ། སནྟིཊྛནྟོ། སཎྛཧཏི། སནྟིཊྛཏི། པ། པརཱ། ཨཔ། སཾ། ཨནུ། ཨཝ། ཨོ། ནི། དུ། ཝི། ཨདྷི། ཨཔི། ཨཏི། སུ། ཨུ། ཨབྷི། པཏི། པརི། ཨུཔ། ཨཱ་རྣམས་ནི་པཱ་ལ་སོགས་པའོ། །སྐབས་འགར་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སཎྛིཏི ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Dāssiyaṅi-. དཱ་ཡི་ཨིཡངི་རུ་འགྱུར་རོ། ། Pādito parassa dāssa iyaṅi henāti kvaci; anādisitvā, samādiyati; kvacītveva? Ādāya. པཱ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་དཱ་ཡི་སྒྲ་ནི་སྐབས་འགར་ཨིཡངི་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཨནཱདིསིཏྭཱ། སམཱདིཡཏི། སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨཱདཱཡ ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Pādito parassakarassa kvacikha hoti; saṅkhāro, saṅkharī yati –-karassāti avatvā karotissāti vacanaṃ timhi ca vikaraṇuppatti ñāpetuṃ. པཱ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཀར (བྱེད་པ་) ཡི་སྒྲ་ནི་སྐབས་འགར་ཁ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སངྑཱརོ། སངྑརཱིཡཏི། ཀརསྶ་ཞེས་མ་བཤད་པར་ཀརོཏིསྶ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་ཏི་ཡིག་གི་ཚེ་རྐྱེན་གཞན་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། Purasmā-. པུརསྨཱ་ལས་སོ། ། Pura iccasmā nipātā parassa karassakha hoti; purakkhatvā, purekkhāro, ettaṃ tadaminādipāṭhā. པུརཱ་ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཀར (བྱེད་པ་) ཡི་སྒྲ་ནི་ཁ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། པུརཀྑཏྭཱ། པུརེཀྑཱརོ། ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་ཏདམིནཱ་ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་སོ། ། Tito kamassa-. ཏི་ལས་ཀམསྶའོ། ། Nismā parassa kamassa kvaci kha hoti; purakkhatvā, purekkhāro, ettaṃ tadaminādipāṭhā. ནི་ལས་ཕྱིར་ཡོད་པའི་ཀམ (གོམ་པ་) ཡི་སྒྲ་ནི་སྐབས་འགར་ཁ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། པུརཀྑཏྭཱ། པུརེཀྑཱརོ། ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་ཏདམིནཱ་ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་སོ། ། Nito kamassa-. ནི་ལས་ཀམསྶའོ། ། Nismā parassa kamassa kvaci kha hoti; nikkhamati; kvacitveva? Nikkamo. ནི་ལས་ཕྱིར་ཡོད་པའི་ཀམ (གོམ་པ་) ཡི་སྒྲ་ནི་སྐབས་འགར་ཁ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ནིཀྑམཏི། སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནིཀྐམོ ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅi sare-. དབྱངས་ཀྱི་ཚེ་ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞ་རྣམས་ཀྱི་ཨིཡངི་དང་ཨུཝངི་རུ་འགྱུར་རོ། ། Ivaṇṇuvaṇṇantānaṃ kriyatthānamiyaṅuvaṅi honti sare kvavi;vediyati, bruvanti; sareti kiṃ? Nivedeti, brūti; kvacītveva? Jayati, bhavati. ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞས་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་རྣམས་ལ། དབྱངས་ཀྱི་ཚེ་སྐབས་འགར་ཨིཡངི་དང་ཨུཝངི་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཝེདིཡཏི། བྲུཝནྟི། དབྱངས་ཀྱི་ཚེ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནིཝེདེཏི། བྲཱུཏི། སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཛཡཏི། བྷཝཏི ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Aññādissāssī kye-. ཀྱེ་ཡི་ཚེ་ཉཱ་ལས་གཞན་པའི་ཨཱ་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་ལ། ཨཱ་ཡིག་ནི་ཨཱི་རུ་འགྱུར་རོ། ། Ñādito’ññassa ākārantassa kriyatthassa ī hoti kye; diyati; aññādissāti kiṃ? Ñāyati, tāyati. ཉཱ་ལས་གཞན་པའི་ཨཱ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་ལ། ཀྱེ་ཡི་ཚེ་ཨཱི་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། དིཡཏི། ཉཱ་ལས་གཞན་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉཱཡཏི། ཏཱཡཏི ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Tanassā vā-. ཏན (རྒྱས་པ་) ཡི་སྒྲ་ནི་སྐབས་འགར་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Tanassa ā hoti vā kye; tāyate, taññate. ཀྱེ་ཡི་ཚེ་ཏན་གྱི་སྒྲ་ནི་སྐབས་འགར་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཏཱཡཏེ། ཏཉྙཏེ། Dīgho sarassa-. དབྱངས་ཀྱི་རིང་པོའོ། ། Sarantassa kriyatthassadīgho hoti kye; cīyate, sūyate. Sānantarassa tassa ṭho-. དབྱངས་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་ལ། ཀྱེ་ཡི་ཚེ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཙཱིཡཏེ། སཱུཡཏེ། ས་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་བར་མ་ཆོད་པར་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་ཋ་རུ་འགྱུར་རོ། ། Sakārantato kriyatthā parassānantarassatakārassa ṭha hoti; kuṭṭho, tuṭṭhavā, tuṭṭhabbaṃ, tuṭṭhī; ananatarasāti kiṃ? Tussitvā. ས་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བའི་རྗེས་སུ་བར་མ་ཆོད་པར་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་ཋ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཀུཊྛོ། ཏུཊྛཝཱ། ཏུཊྛབྦཾ། ཏུཊྛཱི། བར་མ་ཆོད་པར་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏུསྶིཏྭཱ ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Kasassima ca vā-. ཀས (རྨོ་བ་) ཡི་སྒྲ་ལ། སྐབས་འགར་ཨིམའི་སྒྲ་ཡང་འབྱུང་ངོ་། ། Kasasmā parassānantarassa tassa ṭha hoti, kasassa vā ima ca; kiṭṭhaṃ, kaṭṭhaṃ–-anantarassātveva? Kasitabbaṃ. ཀས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བར་མ་ཆོད་པར་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་ཋ་རུ་འགྱུར་ཞིང་། ཀས་ཀྱི་སྒྲ་ལའང་སྐབས་འགར་ཨིམ་གྱི་སྒྲ་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། ཀིཊྛཾ། ཀཊྛཾ། བར་མ་ཆོད་པར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀསིཏབྦཾ ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Dhastotrastā -. དྷསྟོ་དང་ཏྲསྟའོ། ། Ete saddā nipaccante. སྒྲ་འདི་དག་ནི་གྲུབ་ཟིན་པ་ཉིད་དོ། ། Pucchādito-. པུཙྪཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། ། Pucchādīhi kriyatthehi parassānantarassa takārassaṭha hoti; puṭṭho, bhaṭṭho, yiṭṭho–-anantarassātveva? Pucchitvā. པུཙྪཱ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བའི་རྗེས་སུ་བར་མ་ཆོད་པར་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་ཋ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། པུཊྛོ། བྷཊྛོ། ཡིཊྛོ། བར་མ་ཆོད་པར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པུཙྪིཏྭཱ ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Sāsavasasaṃsasasā tho-. སཱས། ཝས། སཾས། སསཱ་རྣམས་ལས་ཐོའོ། ། Etehi parassānantarassa tassa tha hoti; satthaṃ, vutthaṃ, pasatthaṃ, satthaṃ–-kathamanusiṭṭhoti? ‘‘Kathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā‘‘ti. Ṭho. Anantarassātveva? Sāsatuṃ. འདི་དག་གི་རྗེས་སུ་བར་མ་ཆོད་པར་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་ཐ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སཏྠཾ། ཝུཏྠཾ། པསཏྠཾ། སཏྠཾ། འོ་ན། ཨནུསིཊྛོ ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “ཀཐནརཱནཾ ཊཊྷཎལཱ” ཞེས་པས་ཋ་རུ་འགྱུར་རོ། །བར་མ་ཆོད་པར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སཱསཏུཾ ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Dho dahabhehi-. དྷ་ཧ་བྷ་རྣམས་ལས་དྷོའོ། ། Dhakārahakārabhakārantehi kriyatthehi parassānantarassa tassa dha hoti; vuddho, duddhaṃ,laddhaṃ. དྷ་ཡིག་དང་། ཧ་ཡིག་དང་། བྷ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བའི་རྗེས་སུ་བར་མ་ཆོད་པར་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་དྷ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཝུདྡྷོ། དུདྡྷཾ། ལདྡྷཾ། Dahā ḍho-. དཧ་ལས་ཌྷོའོ། ། Dahā parassānantarassa tassa ḍha hoti; daṅḍho. དཧ་ཡི་རྗེས་སུ་བར་མ་ཆོད་པར་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་ཌྷ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། དཌྜྷོ། Bahassuma ca-. བཧ་ལས་ཨུམ་ཡང་འབྱུང་ངོ་། ། Bahā parassānantarassa tassa so hoti, bahassuma ca sasantayogena; buḍḍho. བཧ་ཡི་རྗེས་སུ་བར་མ་ཆོད་པར་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་ཌྷ་རུ་འགྱུར་ཞིང་། བཧ་ལའང་ཨུམ་གྱི་སྒྲ་འབྱུང་བས་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། །དཔེར་ན། བུཌྜྷོ། Ruhādīhi ho ḷa ca -. རུཧཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཧ་དང་ལྷའོ། ། Ruhādīhi parassānantarassatassa ha hoti, ḷo cāntassa; āruḷho, guḷho, vuḷho, bāḷho; anantarassātveva? Ārogatuṃ. རུཧཱ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་བར་མ་ཆོད་པར་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་ཧ་རུ་འགྱུར་ཞིང་། མཐའ་ཡིག་ནི་ལྷ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཨཱརུལྷོ། གུལྷོ། ཝུལྷོ། བཱལྷོ། བར་མ་ཆོད་པར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨཱརོགཏུཾ ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Muhā vā-. མུཧ་ལས་སྐབས་འགར་རོ། ། Muhā parassānantarassa tassa ha hoti vā, ḷo cāntassa hasantiyogena; muḷho, muddho. མུཧ་ཡི་རྗེས་སུ་བར་མ་ཆོད་པར་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ཧ་རུ་འགྱུར་ཞིང་། མཐའ་ཡིག་ནི་ལྷ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། མུལྷོ། མུདྡྷོ། Bhidādito no ktakkavantunaṃ-. Bhidādito paresaṃ ktaktavantunaṃ tassano hoti; bhinno, bhinnavā, chinno, chinnavā, channo, channavā, khinno, khinnavā, uppanno, uppananavā, sinno, sinnavā, sanenā, sannavā, pīno, pīnavā, sūno, sūnavā, dīno, dīnavā, ḍīno, ḍīnavā, līno, līnavā, lūno, lūnavā–-ktaktavantunatti kiṃ? Bhitti; chitti, bhottuṃ, chettuṃ. བྷིདཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྟ་དང་ཀྟཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ནི་ན་རུ་འགྱུར་རོ། །བྷིདཱ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཀྟ་དང་ཀྟཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ནི་ན་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། བྷིནྣོ། བྷིནྣཝཱ། ཚིནྣོ། ཚིནྣཝཱ། ཚནྣོ། ཚནྣཝཱ། ཁིནྣོ། ཁིནྣཝཱ། ཨུཔྤནྣོ། ཨུཔྤནྣཝཱ། སིནྣོ། སིནྣཝཱ། སནྣོ། སནྣཝཱ། པཱིནོ། པཱིནཝཱ། སཱུནོ། སཱུནཝཱ། དཱིནོ། དཱིནཝཱ། ཌཱིནོ། ཌཱིནཝཱ། ལཱིནོ། ལཱིནཝཱ། ལཱུནོ། ལཱུནཝཱ། ཀྟ་དང་ཀྟཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྷིཏྟི། ཚིཏྟི། བྷོཏྟུཾ། ཚེཏྟུཾ ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Dātthīnno-. དཱ་ལས་ཨིནྣོའོ། ། Dāto paresaṃ ktaktavantunaṃ tassa inno hoti; dinno, dinnavā. དཱ་ལས་ཕྱིར་ཡོད་པའི་ཀྟ་དང་ཀྟཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ནི་ཨིནྣ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། དིནྣོ། དིནྣཝཱ། Kirādīhi ṇo-. ཀིརཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎོའོ། ། Kirādīhi paresaṃ ktaktavantunaṃ tassānantarassa ṇa hoti; kiṇṇo, kiṇṇavā, puṇṇo, puṇṇavā, khīṇo, khīṇavā. ཀིརཱ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཀྟ་དང་ཀྟཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་ཎ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཀིཎྞོ། ཀིཎྞཝཱ། པུཎྞོ། པུཎྞཝཱ། ཁཱིཎོ། ཁཱིཎཝཱ། Tarādīha riṇṇo-. ཏརཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་རིཎྞོའོ། ། Tarādīhi paresaṃ ktaktavantunaṃ tassaraṇṇo hoti; tiṇṇo, tiṇṇavā, jiṇṇo, jiṇṇavā, ciṇṇo, ciṇṇavā. ཏརཱ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཀྟ་དང་ཀྟཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ནི་རིཎྞ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཏིཎྞོ། ཏིཎྞཝཱ། ཛིཎྞོ། ཛིཎྞཝཱ། ཙིཎྞོ། ཙིཎྞཝཱ། Go bhañjādīhi-. བྷཉྫཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་གོའོ། ། Bhañjādīhi paresaṃktaktavantunaṃ tassānantarassaga hoti; bhaggo, bhaggavā, laggo, laggavā, nimuggo, nimuggavā, saṃviggo, saṃviggavā. བྷཉྫཱ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཀྟ་དང་ཀྟཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་ག་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། བྷགྒོ། བྷགྒཝཱ། ལགྒོ། ལགྒཝཱ། ནིམུགྒོ། ནིམུགྒཝཱ། སཾཝིགྒོ། སཾཝིགྒཝཱ། Susā kho-. སུས་ལས་ཁོའོ། ། Susā paresaṃ ktaktavantunaṃ tassa kho hoti; sukkheṃ, sukkhavā. སུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཀྟ་དང་ཀྟཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ནི་ཁ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སུཀྑཾ། སུཀྑཝཱ། Pacā ko-. པཙ་ལས་ཀོའོ། ། Pacā paresaṃ ktakkavantunaṃ tassa ko hoti; pakko, pakkavā. པཙ་ལས་ཕྱིར་ཡོད་པའི་ཀྟ་དང་ཀྟཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ནི་ཀ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། པཀྐོ། པཀྐཝཱ། Mucā vā-. མུཙ་ལས་སྐབས་འགར་རོ། ། Mucā paresaṃktaktavantunaṃ tassa ko vā hoti; mukko, mutto; mukkavā, muttavā–-sakkoti ṇvādisu siddhaṃ–-ktaktavantusu satto sattavātveva hoti. མུཙ་ལས་ཕྱིར་ཡོད་པའི་ཀྟ་དང་ཀྟཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ཀ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། མུཀྐོ། མུཏྟོ། མུཀྐཝཱ། མུཏྟཝཱ། སཀྐོ ཞེས་པ་ནི་ཎྭཱ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་གྲུབ་བོ། །ཀྟ་དང་ཀྟཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ནི་སཏྟོ། སཏྟཝཱ ཞེས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། ། Lopo vaḍḍhā ktissa-. ཝཌྜྷ་ལས་ཀྟི་ཡི་ཕྱིས་པའོ། ། Vaḍḍhā parassaktissa tassa lopo hoti; vaḍḍhi. ཝཌྜྷ་ཡི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཀྟི་ཡི་ཏ་ཡིག་ནི་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཝཌྜྷི། Kvissa-. ཀྭི་ཡིའོ། ། Kriyatthā parassa kvissa lopo hoti; abhibhu. བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་ "ཀྭི" (kvi) ནི་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། abhibhū ལྟ་བུའོ།། Ṇiṇāpīnaṃ tesu-. དེ་དག་གི་ཚེ་ "ཎི" དང་ "ཎཱཔེ" རྣམས་ཀྱིའོ།། Ṇiṇāpīnaṃ lopo hoti tesu ṇiṇāpīsu;’kārentaṃ payojayayati’kāreti, kārāpeti. རྐྱེན་ "ཎི" དང་ "ཎཱཔེ" དེ་དག་གི་ཕ་རོལ་ཏུ་ "ཎི" དང་ "ཎཱཔེ" ཡོད་ཚེ་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། kārentaṃ payojayati ལ། kāreti དང་ kārāpeti ལྟ་བུའོ།། Kvacī vikaraṇānaṃ-. སྐབས་འགར་བྱ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་ (vikaraṇa) རྣམས་ཀྱིའོ།། Vikaraṇānaṃ kvaci lopo hota; udapādi, hanti. སྐབས་འགར་བྱ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། udapādi དང་ hanti ལྟ་བུའོ།། Mānassa massa-. རྐྱེན་ "མཱན" (māna) གྱི་ "མ" (ma) ཡིག་གིའོ།། Kriyatthā parassa mānassa makārassa lopo hoti kvaci; karāṇo; kvacati kiṃ? Kurumāno. བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་ "མཱན" གྱི་ "མ" ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། karāṇo ལྟ་བུའོ།། "སྐབས་འགར" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། kurumāno ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། Eilasse-. "ཨེ" (e) དང་ "ཨི" (i) རྣམས་ཀྱིའོ།། Eilāname hota kvacī; gahetvā, adenti; kvacītveva? Vapitvā. སྐབས་འགར་ "ཨེ" དང་ "ཨི" རྣམས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། gahetvā དང་ adenti ལྟ་བུའོ།། "སྐབས་འགར" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། vapitvā ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། Pyo vā tvāssa samāse-. ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ནང་དུ་ "ཏྭཱ" (tvā) ཡི་ཚབ་ཏུ་ "པྱོ" (pyo) རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ།། Tvāssavā pyo hota samāse; pakāro’pye sassā’ti. Visesanatthā; abhibhūya, abhibhavitvā–-samāseti kiṃ? Patvā; kvavāsamāse’pi bahakulādhikārā?Lataṃ dantehi chindiya. ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ནང་དུ་ "ཏྭཱ" ཡི་ཚབ་ཏུ་ "པྱོ" རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། "པྱ" ཡི་ "པ" ཡིག་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུའོ།། དཔེར་ན། abhibhūya དང་ abhibhavitvā ལྟ་བུའོ།། "ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ནང་དུ" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། patvā ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། ཚིག་སྡུད་མ་ཡིན་པའི་སྐབས་སུའང་ "མང་པོའི་དབང་གིས" (bahulādhikāra) འགྱུར་བ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། lataṃ dantehi chindiya ལྟ་བུའོ།། Tuṃyānā-. "ཏུང" (tuṃ) དང་ "ཡཱན" (yāna) རྣམས་སོ།། Tvāssa vā tuṃyānā honti samāse kvaci; abhihaṭhūṃ, abhiharitvā; anumodiyāna, anumoditvā–-asamāse-pi bahulādhikārā? Daṭhuṃ; disvā–-esamappavisayatāñāpanattho yogavibhāgo. ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ནང་དུ་ "ཏྭཱ" ཡི་ཚབ་ཏུ་ "ཏུང" དང་ "ཡཱན" དུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། abhihaṭhūṃ དང་ abhiharitvā། anumodiyāna དང་ anumoditvā ལྟ་བུའོ།། ཚིག་སྡུད་མ་ཡིན་པའི་སྐབས་སུའང་ "མང་པོའི་དབང་གིས" འགྱུར་བ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། daṭṭhuṃ དང་ disvā ལྟ་བུའོ།། འདི་ནི་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་དབྱེ་བ་ (yogavibhāga) དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་མཚོན་པའི་ཕྱིར་རོ།། Hanā racco-. བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་ "ཧན" (han) གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་ "ཏྭཱ" ཡི་ཚབ་ཏུ་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ནང་དུ་ "རཙྩོ" (racco) རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ།། Hanasmā parassa tvāssa racco vā hoti samāse; ahacca, ahanitvā. བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་ "ཧན" གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་ "ཏྭཱ" ཡི་ཚབ་ཏུ་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ནང་དུ་ "རཙྩོ" རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ahacca དང་ ahanitvā ལྟ་བུའོ།། Sāsādhikarā cacariccā-. སྔོན་འཇུག་ "ས" (sa)། "ཨས" (asa) དང་ "ཨདྷི" (adhi) རྣམས་དང་བཅས་པའི་ "ཀར" (kar) གྱི་རྗེས་སུའོ།། Sāsādhīhi parā karā parassa tvāssa cacariccā vā honti yathākkamaṃ; sakkacca, sakkaritvā, asakkacca, asakkaritvā, adhikicca, adhikaritvā, སྔོན་འཇུག་ "ས"། "ཨས" དང་ "ཨདྷི" རྣམས་དང་བཅས་པའི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་ "ཀར" གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་ "ཏྭཱ" ཡི་ཚབ་ཏུ་གོ་རིམ་བཞིན་ "ཙཙྩ" (cacca) དང་ "རིཙྩ" (ricca) རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། sakkacca དང་ sakkaritvā། asakkacca དང་ asakkaritvā། adhikicca དང་ adhikaritvā ལྟ་བུའོ།། Ito cco-. བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་ "ཨི" (i) ཡི་ཕ་རོལ་ཏུའོ།། Iiccasmā parassa tvāssa cco vā hoti; adhicca, adhiyitvā, samecca, sametvā. བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་ "ཨི" ཡི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་ "ཏྭཱ" ཡི་ཚབ་ཏུ་ "ཙྩོ" (cco) རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། adhicca དང་ adhiyitvā། samecca དང་ sametvā ལྟ་བུའོ།། Disā vānavā sa ca-. བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་ "དིས" (dis) ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུའོ།། Disato tvāssa vānavā honti vā, disassa ca sakāro taṃ santiyogena; sassa savidhānaṃ pararūpabādhanatthaṃ; disvāna, disvā, passitvā–-kathaṃ nādaṭṭhā parato dosanti? Ñāpakātvāssa valopo; evaṃ laddhā(na) dhanantiādisu. བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་ "དིས" ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་ "ཏྭཱ" ཡི་ཚབ་ཏུ་ "ཝཱན" (vāna) རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཞིང་། "དིས" ཀྱི་ "ས" ཡིག་ཀྱང་དེ་དང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྒོ་ནས་འབྱུང་ལ། "ས" ཡིག་གི་སྦྱོར་བ་ནི་ཕྱི་མའི་གཟུགས་འགོག་པའི་ཕྱིར་རོ།། དཔེར་ན། disvāna, disvā དང་ passitvā ལྟ་བུའོ།། adaṭṭhā ཡི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་སྐྱོན་མེད་པ་ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ "ཏྭཱ" ཡི་ "ཝ" ཡིག་ཕྱིས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ laddhā(na) dhanaṃ ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། Ei byañjanassa-. གསལ་བྱེད་ཀྱིས་དབུ་བརྩམས་པའི་རྐྱེན་གྱིའོ།། Kriyatthā parassa byañjanādippaccayassa ñi vā hoti; bhuñjituṃ, hottu; byañjanassāti kiṃ? Pācako. བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་གསལ་བྱེད་ཀྱིས་དབུ་བརྩམས་པའི་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ "ཨི" (i) ཡིག་སྐབས་འགར་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན། bhuñjituṃ དང་ hotu ལྟ་བུའོ།། "གསལ་བྱེད་ཀྱི" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། pācako ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། Rā nassa ṇo-. "ར" (ra) ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུའོ།། Rāntato kriyatthā parassa paccayanakārassa ṇo hoti; araṇaṃ, saraṇaṃ. "ར" ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱི་ "ན" (na) ཡིག་ནི་ "ཎ" (ṇa) རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། araṇaṃ དང་ saraṇaṃ ལྟ་བུའོ།། Na ntamānatyyādinaṃ-. "ནྟ" (nta)། "མཱན" (māna) དང་ "ཏི" (ti) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མ་ཡིན་ནོ།། Rāntato paresaṃ ntamānatyādīnaṃ nassa ṇo na hoti; karonto, kurumāno; karonti. "ར" ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་ "ནྟ"། "མཱན" དང་ "ཏི" ལ་སོགས་པའི་ "ན" ཡིག་ནི་ "ཎ" རུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། karonto། kurumāno དང་ karonti ལྟ་བུའོ།། Gamayamisāsadisānaṃ vā cchaṅi-. "གམ" (gam)། "ཡམ" (yam)། "ཨིས" (is) དང་ "ཨཱས" (ās) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།། Etesaṃ vā cchaṅi hoti ntamānatyādisu; gacchanto, gacchamāno, gacchati; yacchanto, yacchamāno, yacchati; icchanto, icchamāno, icchati; acchanto, acchamāno, acchati; dicchanto, dicchamāno, dicchati. Vāti kiṃ? Gamissati; vavatthita vihāsattenaññesu ca kvaci? Icchitabbaṃ, icchā, icchituṃ; acchitabbaṃ, acchatuṃ; aññesañca yogavibhāgā? Pavecchati. འདི་དག་གི་ "ནྟ"། "མཱན" དང་ "ཏི" ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་སྐབས་འགར་ "ཙྪ" (ccha) རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། gacchanto, gacchamāno, gacchati (འགྲོ་བ)། yacchanto, yacchamāno, yacchati (སྟེར་བ)། icchanto, icchamāno, icchati (འདོད་པ)། acchanto, acchamāno, acchati (གནས་པ)། dicchanto, dicchamāno, dicchati (སྟེར་བར་འདོད་པ) ལྟ་བུའོ།། "སྐབས་འགར" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། gamissati (འགྲོ་བར་འགྱུར) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། རྣམ་པར་གནས་པའི་གདམ་ང་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་དག་ལའང་སྐབས་འགར་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན། icchitabbaṃ, icchā, icchituṃ; acchitabbaṃ, acchatuṃ ལྟ་བུའོ།། གཞན་དག་ལའང་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་དབྱེ་བ་ལས་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན། pavecchati (རབ་ཏུ་སྟེར་བ) ལྟ་བུའོ།། Jaramarānamīyaṅi-. "ཛར" (jar) དང་ "མར" (mar) རྣམས་ཀྱིའོ།། Etesamīyaṅi vā hoti ntamānatyādisu; jīyanto, jīranto; jīyamāno, jīramāno; jīyati, jīrati; mīyanto, maranto; mīyamāno, maramāno; mīyati, marati. འདི་དག་གི་ "ནྟ"། "མཱན" དང་ "ཏི" ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་སྐབས་འགར་ "ཨཱིཡ" (īya) རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། jīyanto, jīranto; jīyamāno, jīramāno; jīyati, jīrati (རྒ་བ)། mīyanto, maranto; mīyamāno, maramāno; mīyati, marati (འཆི་བ) ལྟ་བུའོ།། Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā-. "ཋཱ" (ṭhā) དང་ "པཱ" (pā) རྣམས་ཀྱིའོ།། Ṭhapānaṃ tiṭṭhapivā honti vā ntamānatyādisu; tiṭṭhanto, tiṭṭhamāno, tiṭṭhati; pivanto, pivati; vātveva? Ṭhāti, pāti. "ཋཱ" དང་ "པཱ" རྣམས་ཀྱི་ "ནྟ"། "མཱན" དང་ "ཏི" ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་སྐབས་འགར་ "ཏིཊྛ" (tiṭṭha) དང་ "པིབ" (piba) རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། tiṭṭhanto, tiṭṭhamāno, tiṭṭhati (གནས་པ)། pivanto, pivati (འཐུང་བ) ལྟ་བུའོ།། "སྐབས་འགར" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ṭhāti དང་ pāti ལྟ་བུའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། Gamavadadānaṃ ghammavajjadajjā-. "གམ" (gam)། "ཝད" (vad) དང་ "དད" (dad) རྣམས་ཀྱིའོ།། Gamādīnaṃ ghammādayo vā honti ntamānatyyādisu; ghammanto, gacchanto; vajjanto, vadanto; dajjanto, dadanto. "གམ" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ "ནྟ"། "མཱན" དང་ "ཏི" ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་སྐབས་འགར་ "གྷམྨ" (ghamma) ལ་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ghammanto དང་ gacchanto (འགྲོ་བ)། vajjanto དང་ vadanto (སྨྲ་བ)། dajjanto དང་ dadanto (སྟེར་བ) ལྟ་བུའོ།། Karassa sossa kubbakurukayirā-. "ས" (sa) དང་བཅས་པའི་ "ཀར" (kar) གྱིའོ།། Karassa saokārassa kubbādayo vā honti ntamānatyādisu; kubbanto, kayiranto, karonto; kubbamāno, kurumāno, kayiramāno, karāṇo; kubbati, kayirati, karoti; kubbate, kurute, kayirate–-vacatthitavibhāsattā vādhikārassa bhiyyo mānaparacchakkesukuru, kvavideva pubbacchakke? Agghaṃ kurutu no bhavaṃ; sossāti vuttattā kattari yevime. "ས" དང་ "ཨོ" ཡིག་དང་བཅས་པའི་ "ཀར" གྱི་ "ནྟ"། "མཱན" དང་ "ཏི" ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་སྐབས་འགར་ "ཀུབྦ" (kubba) ལ་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། kubbanto, kayiranto, karonto; kubbamāno, kurumāno, kayiramāno, karāṇo; kubbati, kayirati, karoti; kubbate, kurute, kayirate (བྱེད་པ) ལྟ་བུའོ།། རྣམ་པར་གནས་པའི་གདམ་ང་ཉིད་ཀྱིས་ "ཀུརུ" (kuru) ནི་ཕལ་ཆེར་ "མཱན" ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་མའི་དྲུག་གི་སྐབས་སུ་འབྱུང་ཞིང་། སྐབས་འགར་སྔོན་གྱི་དྲུག་གི་སྐབས་སུའང་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན། agghaṃ kurutu no bhavaṃ ལྟ་བུའོ།། "སོསྶ" (sossa) ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི་བྱེད་པ་པོའི་སྒྲ་ (kattar) ཁོ་ནའི་སྐབས་སུའོ།། Gahassa gheppo-. "གཧ" (gah) ཡི་ཚབ་ཏུའོ།། Gahassa vā gheppoti ntamānatyādisu; gheppanto, gheppamāno, gheppati–-vātveva? Gaṇhāti. "གཧ" ཡི་ཚབ་ཏུ་ "ནྟ"། "མཱན" དང་ "ཏི" ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་སྐབས་འགར་ "གྷེཔྤ" (gheppa) རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། gheppanto, gheppamāno, gheppati (འཛིན་པ) ལྟ་བུའོ།། "སྐབས་འགར" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། gaṇhāti ལྟ་བུའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། Ṇo niggahitassa-. རྗེས་སུ་ང་རོ་ (niggahita) ཅན་གྱི་ "ཎ" (ṇa) ཡིག་གིའོ།། Gahassa niggahatassa ṇo hoti; gaṇhitabbaṃ, gaṇhituṃ, gaṇhanto. "གཧ" ཡི་རྗེས་སུ་ང་རོ་ནི་ "ཎ" རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། gaṇhitabbaṃ (གཟུང་བར་བྱ་བ)། gaṇhituṃ (གཟུང་བའི་ཕྱིར)། gaṇhanto (འཛིན་བཞིན་པ) ལྟ་བུའོ།། Iti moggallāne vyākaraṇe vuttiyaṃ khādikaṇḍo pañcamo. འདི་ནི་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ "ཁཱ་དི" (khādi) ཞེས་བྱ་བའི་སྐབས་ལྔ་པའོ།། Vattamāne tiantisithamimatñante sevhñemhe-. ད་ལྟ་བའི་སྐབས་སུ་ "ཏི" (ti)། "ཨནྟི" (anti)། "སི" (si)། "ཐ" (tha)། "མི" (mi)། "མ" (ma)། "ཏེ" (te)། "ཨནྟེ" (ante)། "སེ" (se)། "ཝྷེ" (vhe)། "ཨེ" (e)། "མྷེ" (mhe) རྣམས་སོ།། Vattamānñāraddhāparisamatte atthe vattamānato kriyatthā tyādayo hontī; gacchati, gacchanti, gacchasi, gacchatha, gacchāmi, gacchāma; gacchate, gacchante, gacchase, gacchavhe, gacche, gacchamhe –-kathaṃ pure adhammo dippati, purā marāmiti? Vattamānasseva vattumiṭṭhattā, taṃsamīpassataggahaṇena gahaṇā; purepurāsaddehi vā anāgatattāvagamyate, tadā tassa vattamānattā; kālavyattayo vā eso; bhavanteva hi kālantare’pi tyādayo bāhulakā?‘‘Santesu pariguhāmi mā ca kiñci ito adaṃ, kāyayassa bhedā abhisamparāyaṃ sahavyataṃ gacchati vāsavassa, anekajātisaṃsāraṃ sandhāvissaṃ, ativelaṃ namassissanti‘‘. ད་ལྟ་བ་སྟེ་བརྩམས་ཤིང་མ་རྫོགས་པའི་དོན་ལ། བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ "ཏི" ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན། gacchati, gacchanti, gacchasi, gacchatha, gacchāmi, gacchāma; gacchate, gacchante, gacchase, gacchavhe, gacche, gacchamhe (འགྲོ་བ) ལྟ་བུའོ།། "pure adhammo dippati" (སྔོན་ཆོས་མ་ཡིན་པ་འབར་བར་གྱུར) དང་ "purā marāmiti" (སྔོན་ང་འཆི་བར་འགྱུར) ལྟ་བུ་ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། ད་ལྟ་བ་ཉིད་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་སྒྲ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ།། ཡང་ན། pure དང་ purā ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་མ་འོངས་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་ལ། དེའི་ཚེ་དེ་ནི་ད་ལྟ་བར་འགྱུར་རོ།། ཡང་ན་འདི་ནི་དུས་འཁྲུགས་པ་ (kālavyattaya) ཡིན་ཏེ། དུས་གཞན་དག་ལའང་ "མང་པོའི་དབང་གིས" (bāhulaka) "ཏི" ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།། དཔེར་ན། "Santesu pariguhāmi..." དང་ "gacchati vāsavassa", "sandhāvissaṃ", "namassissanti" ལྟ་བུའོ།། Bhavassati ssatissantissasissathassāmissāmassatessante ssasessavhessaṃssāmhe-. མ་འོངས་པའི་སྐབས་སུ་ "སྶཏི" (ssati)། "སྶནྟི" (ssanti)། "སྶསི" (ssasi)། "སྶཐ Bhavissati anāraddhe atthe vattamānato kriyatthā ssatyādayo honti; gamissati, gamissanti, gamissasi, gamissatha, gamissāmi, gamissāma; gamissate, gamissante, gamissase, gamissavhe, gamissaṃ, gamissāmhe. མ་འོངས་པ་མ་བརྩམས་པའི་དོན་ལ་ད་ལྟར་བ་ལས་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་སྶཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་ངོ།། གམིསྶཏི། གམིསྶནྟི། གམིསྶསི། གམིསྶཐ། གམིསྶཱམི། གམིསྶཱམ། གམིསྶཏེ། གམིསྶནྟེ། གམིསྶསེ། གམིསྶཝྷེ། གམིསྶཾ། གམིསྶཱམྷེ། Nāme garahāvimbhayesu-. ནཱ་མ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡོད་ཚེ་སྨད་པ་དང་མཚར་བ་དག་ལའོ།། Nāmasadde nipāte sati garahāyaṃ vimbhaye ca gamyamānessatyādayo honti; ime hi nāma kalyāṇadhammā paṭijānissanti; na hi nāma bhikkhave tassa moghapurisassapāṇesu anuddayā bhavissati; kathañhi nāma so bhikkhave moghapuriso sabbamattikāmayaṃ kuṭikaṃ karissati; tattha nāma tvaṃ moghapurisamayā virāgāya dhamme desite sarāgāya vetessasi, atthi nāmatāta sudinna ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasi, atthiyevihāpi nindāvagamo. Vimbhaye?- Acchariyaṃ vata bho abbhūtaṃ vata bho santena vata bho pabbajitā vihārenaviranti, yatra hi nāma saññī samāno jāgaro pañcamattānī sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva dakkhiti, na pana saddaṃ sossati; acchariyaṃ andho nāma pabbatamārohissati; badhiro nāma saddaṃ sossati. ནཱ་མ་ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཡོད་ཚེ་སྨད་པ་དང་མཚར་བའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་སྶཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་ངོ།། འདི་ལྟར་ནཱ་མ་དགེ་བའི་ཆོས་ཅན་དག་གིས་ཁས་ལེན་པར་འགྱུར་རོ།། དགེ་སློང་དག་ སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེ་ལ་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་མི་འབྱུང་བ་ནི་ནཱ་མ་ཅི་འདྲ་ཞིག་རེད། དགེ་སློང་དག་ སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེས་ཇི་ལྟར་ནཱ་མ་འཇིམ་པ་ལས་གྲུབ་པའི་སྤྱིལ་བུ་བྱེད་པར་འགྱུར། སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་ དེར་ནཱ་མ་ ངས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་བསྟན་པ་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པར་བརྩོན་པར་བྱེད་དམ། གཅེས་པའི་སུ་དིནྣ་ ཁྱོད་ཀྱིས་ནཱ་མ་མཚན་མོའི་ལྷག་མའི་ཟན་ཟ་བར་འགྱུར་རམ། འདིར་ཡང་སྨད་པའི་དོན་ཏོ།། མཚར་བ་ལ་ནི། ཀྱེ་ཧོ་ ངོ་མཚར་ཏོ། ཀྱེ་ཧོ་ རྨད་དུ་བྱུང་ངོ། ཀྱེ་ཧོ་ རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཞི་བའི་གནས་པས་གནས་སོ།། གང་དུ་ནཱ་མ་ ཤེས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་སད་པར་གནས་བཞིན་དུ། ཤིང་རྟ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་ཉེ་བར་བརྒྱུད་དེ་འདས་པ་རྣམས་མི་མཐོང་ཞིང་སྒྲའང་མི་ཐོས་པར་འགྱུར་རམ། ངོ་མཚར་ཏོ་ ལོང་བས་ནཱ་མ་རི་ལ་འཛེག་པར་འགྱུར་རོ།། འོན་པས་ནཱ་མ་སྒྲ་ཐོས་པར་འགྱུར་རོ།། Bhute īuṃotthembhāāūsevhaṃambhe-. འདས་པ་ལ་ཨཱི་ ཨུཾ་ ཨོ་ ཏྠ་ མི་ མྷཱ་ ཨཱ་ ཨཱུ་ སེ་ ཝྷཾ་ ཨ་ མྷེ་རྣམས་སོ།། Bhute parisamattñatthe vattamānato kriyatthā īādayo honti; agamī, agamuṃ, agamo, agamittha, agamiṃ, agamimhā; agamā, agamū, agamise, agamivhaṃ, agama, agamimhe–-bhuta sāmaññavacanicchāyamanajjatanepi? Suvo ahosi ānando. ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་འདས་པའི་དོན་ལ་ད་ལྟར་བ་ལས་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཨཱི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་ངོ།། ཨ་གམཱི། ཨ་གམུཾ། ཨ་གམོ། ཨ་གམིཏྠ། ཨ་གམིཾ། ཨ་གམིམྷཱ། ཨ་གམཱ། ཨ་གམཱུ། ཨ་གམིསེ། ཨ་གམིཝྷཾ། ཨ་གམ། ཨ་གམིམྷེ། འདས་པ་སྤྱིར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་འདས་པ་ལའང་འཇུག་གམ། སུབྷོ་ཨ་ཧོ་སི་ཨཱ་ནནྡོ། (སང་ཉིན་ཨཱ་ནནྡ་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ།།) Anajjatane āūotthaamhātthatthuṃsevhaṃiṃmbhase-. དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་འདས་པ་ལ་ཨཱ་ ཨཱུ་ ཨོ་ ཏྠ་ ཨ་ མྷཱ་ ཏྠ་ ཏྠུཾ་ སེ་ ཝྷཾ་ ཨིཾ་ མྷསེ་རྣམས་སོ།། Avijjamānajjatane bhute’tthe vattamānato kriyatthā āādayo honti. དེ་རིང་གི་དུས་མ་ཡིན་པའི་འདས་པའི་དོན་ལ་ད་ལྟར་བ་ལས་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཨཱ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་ངོ།། Āñāyyā ca uṭṭhānā āñāyyā ca saṃvesanā,Esajjatano kālo aharūbhayataḍḍharattaṃ vā; གཉིད་ལས་སད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཉལ་བའི་བར་དང་། ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱེད་ཀྱི་བར་ནི་དེ་རིང་གི་དུས་ཡིན་ནོ།། Agamā, agamū, agamo, agamattha, agama, agamamhā; agamittha, agamatthuṃ, agamase, agamavhaṃ, gamiṃ, agamamhase; aññapadattho kiṃ? Ajja hiyyo vā agamāsi. ཨ་གམཱ། ཨ་གམཱུ། ཨ་གམོ། ཨ་གམཏྠ། ཨ་གམ། ཨ་གམམྷཱ། ཨ་གམིཏྠ། ཨ་གམཏྠུཾ། ཨ་གམསེ། ཨ་གམཝྷཾ། གམིཾ། ཨ་གམམྷསེ། ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ཅི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་རིང་ངམ་ཁ་སང་སོང་བར་གྱུར་ཏོ།། Parokkhe oetthaambhattharetthovhoimhe-. ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་འདས་པ་ལ་ཨོ་ ཨེཏྠ་ ཨ་ མྷ་ ཏྠ་ རེ ཏྠོ་ ཝྷོ་ ཨི་ མྷེ་རྣམས་སོ།། Apaccakkhe bhutānajjatane’tthe cattamānato kriyatthā aādayo honti; jagāma, jagamu, jagame, jagamittha, jagama, jagamimha; jagamittha, jagamire, jagamittho, jagamivho, jagami, jagamimhe. –––––––––––––––––––- མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པའི་དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་འདས་པའི་དོན་ལ་ད་ལྟར་བ་ལས་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཨ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་ངོ།། ཛགཱ་མ། ཛགཱ་མུ། ཛགཱ་མེ། ཛགཱ་མིཏྠ། ཛགཱ་མ། ཛགཱ་མིམྷ། ཛགཱ་མིཏྠ། ཛགཱ་མིརེ། ཛགཱ་མིཏྠོ། ཛགཱ་མིཝྷོ། ཛགཱ་མི། ཛགཱ་མིམྷེ། Mūḷhavikkhittabyāsattacittonattanāpi kriyā katābhinibbattikāle’nupaladdhā samānā elenānumīyamānā parokkhāca vatthuto; tenuttamavsaye’pi payogasambhavo. རང་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་བ་བྱས་པའི་དུས་སུ་ཡིད་རྨོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ། ཆགས་པས་བསྒྲིབས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་བ་དེ་མངོན་སུམ་དུ་མ་དམིགས་ཤིང་། ཕྱིས་རྟགས་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ནི་དོན་གྱི་མཐུ་ལས་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་སྐབས་སུའང་སྦྱོར་བ་འདི་འཇུག་པ་སྲིད་དོ།། Eyyādo vātipattiyayaṃ ssāssaṃsussessathassaṃssamhāssatha ssiṃsussasessavhessiṃssāma ase-. བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ལ་ཨེཡྻཱ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་སྐབས་འགར་སྶཱ་ སྶཾ་ སུ སྶེ སྶཐ་ སྶཾ་ སྶམྷཱ་ སྶཐ་ སྶིཾ་ སུ སྶསེ སྶཝྷེ སྶིཾ་ སྶཱམ་ ཨསེ་རྣམས་སོ།། Eyyādo visaye kriyātipattiyaṃ ssādayo honti vibhāsā; vidhurappaccayopanipātato kāraṇavekallato vā kriyāyāti patanamanipphatti kriyātipatti; ete ca ssādayo sāmatthiyātītānāgatesveva honti, na vattamāne, tatra kriyātipattya sambhavā. ཨེཡྻཱ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ཉིད་ལ་སྶཱ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ (སྐབས་འགར) འབྱུང་ངོ།། འགལ་བའི་རྐྱེན་འདུ་བ་ལས་སམ། རྒྱུ་མ་ཚང་བ་ལས་བྱ་བ་མ་གྲུབ་ཅིང་མ་རྫོགས་པ་ནི་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱའོ།། སྶཱ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་འདི་དག་ནི་མཐུ་ཉིད་ལས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག་ལ་ཁོ་ན་འབྱུང་གི ད་ལྟར་བ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།། Sace paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissā, arahā abhavissā; dakkhiṇena ce agamissā, na sakaṭaṃ pariyābhavissā- dakkhiṇena ce agamissaṃsu, agamisse, agamissatha, agamissaṃ, agamissamhā, agamissatha, agamissiṃsu, agamissase, agamissavhe,agamissiṃ, agamissāma ase- na sakaṭaṃ pariyābhavissā. Vāti kiṃ? Dakkhiṇena ce gamissati, na sakaṭaṃ pariyābhavissati. གལ་ཏེ་ཚེ་སྟོད་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་ན། དགྲ་བཅོམ་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་གོ། གལ་ཏེ་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་སོང་བར་གྱུར་ན། ཤིང་རྟ་ཁ་སྦུབ་ཏུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ།། གལ་ཏེ་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་སོང་བར་གྱུར་ན། (ཨ་གམིསྶཾ་སུ། ཨ་གམིསྶེ། ཨ་གམིསྶཐ། ཨ་གམིསྶཾ། ཨ་གམིསྶམྷཱ། ཨ་གམིསྶཐ། ཨ་གམིསྶིཾ་སུ། ཨ་གམིསྶསེ། ཨ་གམིསྶཝྷེ། ཨ་གམིསྶིཾ། ཨ་གམིསྶཱམ་ ཨསེ།) ཤིང་རྟ་ཁ་སྦུབ་ཏུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ།། སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། ཤིང་རྟ་ཁ་སྦུབ་ཏུ་འགྱུར་བར་མི་འགྱུར་རོ།། Hetuphalesveyyaeyyuṃeyyāsaeyyāthaeyyāmieyyāmaetha eraṃethoeyyavhoeyyaṃeyyāmhe-. རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དོན་དག་ལ། eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma, etha, eraṃ, etho, eyyavho, eyyaṃ, eyyāmhe རྣམས་འགྱུར་རོ།། Hetubhutāyaṃ phalabhutāyañca kriyāyaṃ vattamānato kriyatthāeyyādayo vā honti. རྒྱུར་གྱུར་པ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པ་ན། བྱ་བའི་དོན་གྱི་ eyya ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་སྐབས་འགར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།། Sace saṃkhārā niccā bhaveyyuṃ, na nirujjheyyuṃ; dakkhineṇana ce gaccheyya, na sakaṭaṃ pariyābhaveyya-dakkhiṇena ce gaccheyyuṃ, gaccheyyāsi, gaccheyyātha, gaccheyyāmi, gaccheyayyāma; gacchetha, gaccheraṃ, gacchetho, gaccheyyavho, gaccheyyaṃ, gaccheyyāmhe- na sakaṭaṃ pariyābhaveyya; bhavanaṃ gamanañca hetu, anirujjhanaṃ pariyābhavanañca phalaṃ–-iha kasmā na hoti?- Hantīti palāyati, vassatīti dhāvati, hanissatīti palāyissatīti? Itisaddeneva hetuhetumantatāyaya jotitattā vāti kiṃ dakkhiṇena ce gamissati, na sakaṭaṃ pariyā bhavissati. གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་རྟག་པ་ཞིག་ཡིན་ན། འགག་པར་མི་འགྱུར་རོ། གལ་ཏེ་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། ཤིང་རྟ་ཁ་སྒྱུར་བར་མི་འགྱུར་རོ། གལ་ཏེ་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། (gaccheyyuṃ) ཁྱོད་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། (gaccheyyāsi) ཁྱེད་རྣམས་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། (gaccheyyātha) ང་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། (gaccheyyāmi) ངེད་ཅག་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། (gaccheyyāma) ཁོ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། (gacchetha) ཁོ་ཚོ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། (gaccheraṃ) ཁྱོད་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། (gacchetho) ཁྱེད་རྣམས་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། (gaccheyyavho) ང་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། (gaccheyyaṃ) ངེད་ཅག་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། (gaccheyyāmhe) ཤིང་རྟ་ཁ་སྒྱུར་བར་མི་འགྱུར་རོ། འདིར་གནས་པ་དང་འགྲོ་བ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། མི་འགག་པ་དང་ཁ་སྒྱུར་བ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། 'གསོད་པས་ན་འབྲོས། ཆར་འབབ་པས་ན་རྒྱུག གསོད་པར་འགྱུར་བས་ན་འབྲོས་པར་འགྱུར་རོ།' ཞེས་པ་ལྟ་བུར། 'iti' ཞེས་པའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་གསལ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །'སྐབས་འགར་' (vā) ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'གལ་ཏེ་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན། ཤིང་རྟ་ཁ་སྒྱུར་བར་མི་འགྱུར་རོ།' (dakkhiṇena ce gamissati, na sakaṭaṃ pariyābhavissati) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Pañhapatthanāvidhisū-. དྲི་བ་དང་། སྨོན་པ། ཆོ་ག་རྣམས་ལའོ།། Pañho-sampucchanaṃ sampadhāraṇā nirūpanā kāriyanicchayanaṃ; patthanā-yāvanamiṭṭhāsiṃsanañca; vidhānaṃ vidhi niyojanaṃ kriyāsu vyāpāraṇā; sā ca duvidhāva?- Sādarānādaravasena, visayabhedena bhinnāyapi tadubhayānativattanato. དྲི་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་འདྲི་བ་དང་། ཡོངས་སུ་རྟོག་པ། ངེས་པར་འཛིན་པ། བྱ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་པའོ། །སྨོན་པ་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པ་དང་ཡིད་ལ་འདོད་པའི་དོན་ལ་རེ་བའོ། །ཆོ་ག་ནི་བསྐོ་བ་དང་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གུས་པ་དང་བཅས་པ་དང་གུས་པ་མེད་པའི་དབང་གིས་སོ། །ཡུལ་གྱི་དབྱེ་བས་ཐ་དད་དུ་གྱུར་ཀྱང་དེ་གཉིས་ལས་མི་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ།། Etesu pañhādisu kriyatthato eyyādayo honti; pañhe?-Kimāyasmā vinayampariyāpuṇeyya,udāhu dhammaṃ?; Gaccheyyaṃ vāhaṃ uposathaṃ, na vā gaccheyyaṃ?, Patthanāyaṃ?- Labheyyāhakakambhante bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampadaṃ; passeyyaṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ. Vidhimhi?-Bhavaṃ pattaṃ paceyya, bhavaṃ puññaṃ kareyya, iha bhavaṃ bhuñjeyya, iha bhavaṃ nisīdeyya, māṇavakaṃ bhavaṃ ajjhāpeyya–-anuññāpattakālesupi siddhāva, tatthāpi vidhippatītito; anuññāyaṃ?Evaṃkareyyāsi. Pattakāle?- Kaṭaṃ kareyyāsi, patto te kālo kaṭakaraṇe; yadi saṅghassa pattakallaṃ saṅgho uposathaṃ kareyya; etassa bhagavā kālo, etassa sugata kālo, yambhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya–-pesane’picchanti?- Gāmaṃ tvaṃ bhaṇe gaccheyyāsi. དྲི་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལ། བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་ eyya ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ། །དྲི་བ་ལ་ནི། 'ཚེ་དང་ལྡན་པས་འདུལ་བ་ལ་སློབ་པར་འགྱུར་རམ། འོན་ཏེ་ཆོས་ལ་སློབ་པར་འགྱུར།' 'བདག་གསོ་སྦྱོང་ལ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རམ། འོན་ཏེ་མི་འགྲོ་བར་འགྱུར།' སྨོན་པ་ལ་ནི། 'བཙུན་པ་བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག' 'བདག་གིས་ཁྱོད་ལོ་བརྒྱར་ནད་མེད་པར་མཐོང་བར་གྱུར་ཅིག' ཆོ་ག་ལ་ནི། 'སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་འབྲས་བསྲེག་པར་མཛོད། སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་བསོད་ནམས་བྱེད་པར་མཛོད། སྐུ་ཉིད་འདིར་བཞུགས་ནས་བཟའ་བར་མཛོད། སྐུ་ཉིད་འདིར་བཞུགས་པར་མཛོད། སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་ཀློག་ཏུ་འཇུག་པར་མཛོད།' ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། གནང་བ་དང་དུས་ལ་བབ་པའི་སྐབས་སུའང་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ། དེ་དག་ལའང་ཆོ་གའི་དོན་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནང་བ་ལ་ནི། 'དེ་ལྟར་བྱ་བར་གྱུར་ཅིག' དུས་ལ་བབ་པ་ལ་ནི། 'ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་བྱ་བར་གྱུར་ཅིག ཁྱོད་ཀྱི་གདན་བྱེད་པའི་དུས་ལ་བབ་པོ།' 'གལ་ཏེ་དགེ་འདུན་གྱི་དུས་ལ་བབ་ཅིང་རུང་ན། དགེ་འདུན་གྱིས་གསོ་སྦྱོང་བྱ་བར་གྱུར་ཅིག' 'བཅོམ་ལྡན་འདས་འདིའི་དུས་ལ་བབ་པོ། བདེ་བར་གཤེགས་པ་འདིའི་དུས་ལ་བབ་པོ། གང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་བསླབ་པའི་གཞི་བཅའ་བར་འགྱུར་བའོ།' །མངག་པ་ལའང་འདོད་དམ། 'ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་གྲོང་གསེབ་ཏུ་འགྲོ་བར་གྱུར་ཅིག' ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Tuattuhithamimataṃantaṃssuvhoñāmase-. tu, antu, hi, tha, mi, ma, taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase རྣམས་སོ།། Pañhādisvete honti kriyatthato; kriyatthato; yacchatu, gacchantu, gacchāhi, gacchatha, gacchāmi, gacchāma, gacchataṃ, gacchantaṃ, gacchassu, gacchavho, gacche, gacchāmase–-pañhe?- Kinnu balu ho vyākaraṇamadhiyassu?. Patthanāyaṃ?- Dadāhi me, jivatu bhavaṃ. Visimhi?-Kaṭaṃ karotu bhavaṃ, puññaṃ karotu bhavaṃ, iha bhavaṃ bhuñjatu, ihabhavaṃ nisīdatu, uddisatu bhante bhagavā pātimokkhā. Pesane?- Gaccha bhaṇe gāmaṃ. Anumatiyaṃ?Evaṃ karohi. Pattakāle?-Kālo’yaṃ te mahāvīra uppajja mātukucchiyaṃ. དྲི་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་འདི་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། gacchatu, gacchantu, gacchāhi, gacchatha, gacchāmi, gacchāma, gacchataṃ, gacchantaṃ, gacchassu, gacchavho, gacche, gacchāmase ལྟ་བུའོ། །དྲི་བ་ལ་ནི། 'བདག་གིས་སྒྲ་རིག་པ་ལ་སློབ་པར་བྱའམ།' སྨོན་པ་ལ་ནི། 'བདག་ལ་བྱིན་ཅིག སྐུ་ཉིད་ཞབས་པད་བརྟན་པར་གྱུར་ཅིག' ཆོ་ག་ལ་ནི། 'སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་གདན་མཛོད་ཅིག སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་བསོད་ནམས་མཛོད་ཅིག སྐུ་ཉིད་འདིར་བཞུགས་ནས་བཟའ་བར་མཛོད་ཅིག སྐུ་ཉིར་འདིར་བཞུགས་པར་མཛོད་ཅིག བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སོ་སོར་ཐར་པ་གསུང་བར་མཛོད་ཅིག' མངག་པ་ལ་ནི། 'ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། གྲོང་གསེབ་ཏུ་སོང་ཞིག' གནང་བ་ལ་ནི། 'དེ་ལྟར་གྱིས་ཤིག' དུས་ལ་བབ་པ་ལ་ནི། 'དཔའ་བོ་ཆེན་པོ། ཁྱོད་མ་ཡི་མངལ་དུ་འཇུག་པའི་དུས་ལ་བབ་པོ།' ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Sattyarahesveyyādi-. ནུས་པ་དང་འོས་པའི་དོན་ལ། eyya ལ་སོགས་པའོ།། Sattiyaṃ arahatthe ca kriyatthā. Eyyādayo honti; bhavaṃ khalu rajjaṃ kareyya, bhavaṃ satto; arabho. ནུས་པ་དང་འོས་པའི་དོན་ལ། བྱ་བའི་དོན་གྱི་ eyya ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། 'སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་ནུས་སོ།' (bhavaṃ khalu rajjaṃ kareyya) ཞེས་པ་ནི་ནུས་པའོ། །'སྐུ་ཉིད་ནི་འོས་སོ།' (bhavaṃ arahati) ཞེས་པ་ནི་འོས་པའོ།། Sambhāvane vā-. སྲིད་པ་འཛིན་པའི་དོན་ལ་སྐབས་འགར་རོ།། Sambhāvane gamyamāne dhātunā vuccamāne ca eyyādayohonti vibhāsā; api pabbataṃ sirasā bhindeyya. Kriyātipattiyantussādi?- Asaniyāpi hato nāpatissā sambhāvemi saddahāmiavakappemi bhuñjeyya bhavaṃ; bhujissati bhavaṃ, abhuñji bhavaṃ. Krayātipattiyantussādi-sambhāvemi nābhujissaṃ bhavaṃ. སྲིད་པ་འཛིན་པའི་དོན་རྟོགས་ཤིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱེ་བྲག་གི་སྐབས་སུ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ eyya ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། 'མགོ་བོས་རི་བོ་ཡང་འཇིག་པར་ནུས་སོ།' (api pabbataṃ sirasā bhindeyya) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ཅི་ཞེ་ན། 'ཐོག་བབས་ཀྱང་མི་ལྷུང་བར་སྲིད་དོ། སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་བཟའ་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་བདག་གིས་ཡིད་ཆེས་ཤིང་རྟོག་གོ སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་བཟའ་བར་འགྱུར་རོ། སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་ཟོས་སོ།' བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ། 'སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་མ་ཟོས་པར་སྲིད་དོ་སྙམ་དུ་བདག་གིས་རྟོག་གོ' ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Māyoge īāādi-. mā དང་སྦྱོར་བ་ཡོད་ན་ ī ལ་སོགས་པ་དང་ ā ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྐབས་འགར་རོ།། Māyoge sati īādayo āādayo ca vā honti; māssupunapi evarūpamakāsi, mā bhavaṃ agamā vanaṃ; vāti kiṃ? Mā tekāmaguṇe bhamassu cittaṃ, mā tvaṃ karissasi, mā tvaṃ kareyyāsi–-asakakālattho’yamārambho; buddho’bhavissatīti padantara sambandhena anāgatakālatā patiyate, evaṃ kato kaṭo svebhavissati, bhāvi kaccamāsīti; lunāhi lunāhitvevāyaṃ lunāti, lunassu lunassutvevāyaṃ lunātīti tvādīnamevetaṃ majjhimapuri sekavacanānamābhikkhaññe vibbavanaṃ; idaṃ vuttaṃ hoti?-Evamesa turito aññe’pi niyojento viya kiriyaṃ karotīti; evaṃ lunātha lunāthātvevāyaṃ lunāti, lunavho lunavho tvevāyaṃ lunāti; tathā kālattaresupi lunāhi lunāhitvevāyaṃ aluni, alunā, lulāva, lunissatīti; evaṃ ssumhi ca yojanīyaṃ–-tathā samuccaye’pi maṭhamaṭa, vihāramaṭetvevāyamaṭati; maṭhamaṭassu, vihāramaṭassutvevāyamaṭati–-byāpārabhede tu sāmaññavacanasseva byāpakattā anuppayogo bhavati? Odanaṃ bhuñja, yāgumpiva, dhānā khādetvāvāyamajjhoharati. mā དང་སྦྱོར་བ་ཡོད་ན། ī ལ་སོགས་པ་དང་ ā ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། 'སླར་ཡང་འདི་འདྲ་མ་བྱེད་ཅིག' (māssu punapi evarūpamakāsi) 'སྐུ་ཉིད་ནགས་སུ་མ་གཤེགས་ཤིག' (mā bhavaṃ agamā vanaṃ) ལྟ་བུའོ། །'སྐབས་འགར་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་མ་འཁྱམ་ཞིག' (mā te kāmaguṇe bhamassu cittaṃ) 'ཁྱོད་ཀྱིས་མི་བྱའོ།' (mā tvaṃ karissasi) 'ཁྱོད་ཀྱིས་བྱ་བར་མི་འགྱུར་རོ།' (mā tvaṃ kareyyāsi) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ནི་རང་གི་དུས་ཁོ་ན་ལ་ངེས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོ་རྩོམ་པ་སྟེ། 'སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ།' ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཚིག་གཞན་གྱི་འབྲེལ་བས་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་རྟོགས་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ 'དེ་རིང་བྱས་པའི་གདན་ནི་སང་ཉིན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།' 'ཟླ་བ་འགའ་ཞིག་གི་རྗེས་སུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།' ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །'ལོངས་ཤིག་ལོངས་ཤིག ཅེས་འདི་ལོངས་སོ།' 'ལོངས་ཤིག་ལོངས་ཤིག ཅེས་འདི་ལོངས་སོ།' ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་བར་མ་གཅིག་ཚིག་གི་རྐྱེན་ hi ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡང་ཡང་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་སྐད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། 'འདི་ལྟར་ཁོ་རང་མྱུར་དུ་བྱེད་ཅིང་གཞན་དག་ལའང་བསྐོ་བ་བཞིན་དུ་བྱ་བ་བྱེད་དོ།' ཞེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ 'ལོངས་ཤིག་ལོངས་ཤིག ཅེས་འདི་ལོངས་སོ།' (lunātha lunātha) 'ལོངས་ཤིག་ལོངས་ཤིག ཅེས་འདི་ལོངས་སོ།' (lunavho lunavho) ཞེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་དུས་གཞན་དག་ལའང་ 'ལོངས་ཤིག་ལོངས་ཤིག ཅེས་འདིས་བལོས་སོ། བལོ་བར་འགྱུར་རོ།' ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ ssu ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདུས་པའི་དོན་ལའང་ 'གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཉུལ་ཞིག་ཉུལ་ཞིག ཅེས་འདི་ཉུལ་ལོ།' 'གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཉུལ་ཞིག་ཉུལ་ཞིག ཅེས་འདི་ཉུལ་ལོ།' ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །བྱ་བ་ཐ་དད་པའི་སྐབས་སུ་ནི་སྤྱིའི་སྒྲ་ཉིད་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་མི་འབྱུང་སྟེ། 'འབྲས་ཟོ་ཞིག སྐྱོ་མ་འཐུངས་ཤིག འབྲུ་ཟོས་ནས་འདིས་ཟ་བར་བྱེད་དོ།' ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Pubbaparacchakkānamekānekesu tumhāmhasesesu dvedve majjhimuttamapaṭhamā-. སྔ་མ་དྲུག་དང་ཕྱི་མ་དྲུག་རྣམས་ལས། tumha དང་ amha དང་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་གཅིག་ཚིག་དང་མང་ཚིག་གི་སྒྲ་ཡོད་པ་ན། རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྐྱེས་བུ་བར་མ་དང་། མཆོག་དང་། ཕལ་པ་གཉིས་གཉིས་འགྱུར་རོ།། Ekanekesutumhāmhasaddavacanīyesu tadaññasaddavacanīyesu ca kārakesupubbacchakkānaṃ paracchakkānaṃ majjhimuttamapaṭhamā dve dve honti yathākkamaṃ kriyatthā; uttamasaddo’yaṃ sabhāvato tatiyaduke ruḷho–-tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha, tvaṃ gacchase, tumhe gacchavhe; tvaṃgacchasi, tumhe gacchatha, tvaṃ gacchase, tumhe gacchavhe; ahaṃgacchāmi, mayaṃ gacchāma,ahaṃ gacche, mayaṃ gacchāmhe; so gacchati, te gacchanti, so gacchate, te gacchante. tumha དང་ amha ཞེས་པའི་སྒྲའི་གཅིག་ཚིག་དང་མང་ཚིག་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་སྒྲའི་གཅིག་ཚིག་དང་མང་ཚིག་གི་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ཡོད་པ་ན། སྔ་མ་དྲུག་དང་ཕྱི་མ་དྲུག་གི་རྐྱེན་རྣམས་ལས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྐྱེས་བུ་བར་མ་དང་། མཆོག་དང་། ཕལ་པ་གཉིས་གཉིས་བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་འགྱུར་རོ། །'མཆོག་' (uttama) ཅེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཟུང་གསུམ་པ་ལ་གྲགས་པ་སྟེ། 'ཁྱོད་འགྲོའོ།' (tvaṃ gacchasi) 'ཁྱེད་རྣམས་འགྲོའོ།' (tumhe gacchatha) 'ཁྱོད་འགྲོའོ།' (tvaṃ gacchase) 'ཁྱེད་རྣམས་འགྲོའོ།' (tumhe gacchavhe) དང་། 'ང་འགྲོའོ།' (ahaṃ gacchāmi) 'ངེད་ཅག་འགྲོའོ།' (mayaṃ gacchāma) 'ང་འགྲོའོ།' (ahaṃ gacche) 'ངེད་ཅག་འགྲོའོ།' (mayaṃ gacchāmhe) དང་། 'ཁོ་འགྲོའོ།' (so gacchati) 'ཁོ་ཚོ་འགྲོའོ།' (te gacchanti) 'ཁོ་འགྲོའོ།' (so gacchate) 'ཁོ་ཚོ་འགྲོའོ།' (te gacchante) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Sāmatthiyā laddhantā appaṭhujjamānesupi tumhāmhasesesu bhavanti–-gacchasī, gacchatha, gacchase, gacchavhe; gacchāmi, gacchāma, gacche, gacchāmhe; gacchati,gacchanti, gacchate, gacchante. ནུས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། tumha དང་ amha ལ་སོགས་པ་རྣམས་མངོན་དུ་མ་བརྗོད་ཀྱང་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། gacchasi, gacchatha, gacchase, gacchavhe; gacchāmi, gacchāma, gacche, gacchāmhe; gacchati, gacchanti, gacchate, gacchante ལྟ་བུའོ།། Āīssādisvaña vā-. ā དང་ ī དང་ ssā ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་རྐྱེན་ལ་སྐབས་འགར་ aña འགྱུར་ཏེ། ཉ་ཡིག་ནི་ཤན་བྱེད་དོ།། Āādo īādo ssāādo ca kriyatthassa vā aña hoti, ñakāro’nubandho–-agamā, gamā; agamī, gamī; agamissā, gamissā. ā ལ་སོགས་པ་དང་། ī ལ་སོགས་པ་དང་། ssā ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་རྐྱེན་ལ་སྐབས་འགར་ aña འགྱུར་ཏེ། ཉ་ཡིག་ནི་ཤན་བྱེད་དོ། །དཔེར་ན། agamā, gamā; agamī, gamī; agamissā, gamissā ལྟ་བུའོ།། Aādisvāho brūssa-. Brūssa āho hoti aādisu; āha, āhu. a ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ brū ལ་ āho འགྱུར་ཏེ། āha, āhu ལྟ་བུའོ།། Bhussa cuka-. a ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ bhū ལ་ cuka འགྱུར་རོ།། Aādisu bhussa cuka hoti; kakāro’nubandho; ukāro uccāraṇattho; babhuva. a ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ bhū ལ་ cuka འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཡིག་ནི་ཤན་བྱེད་དང་། ཨུ་ཡིག་ནི་བརྗོད་བདེ་བའི་ཆེད་དོ། །དཔེར་ན། babhūva ལྟ་བུའོ།། Pubbassa a-. ཟློས་པའི་སྔ་མ་ལ་ a འགྱུར་རོ།། Aādisu dvitte pubbassa bhussaa hoti; babhuva. a ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཟློས་པ་ཉིད་ལ། bhū ཡི་སྔ་མ་ལ་ a འགྱུར་ཏེ། babhūva ལྟ་བུའོ།། Ussaṃsvāhā vā-. āha ཡི་རྗེས་སུ་ u ལ་སྐབས་འགར་ aṃsu འགྱུར་རོ།། Āhādesā parassौssaaṃsuvā hoti; āhaṃsu āhu. āha ཞེས་པའི་འགྱུར་བའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ u ལ་སྐབས་འགར་ aṃsu འགྱུར་ཏེ། āhaṃsu, āhu ལྟ་བུའོ།། Tyantīnaṃ ṭaṭū-. āha ཡི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ti དང་ anti རྣམས་ལ་ ṭa དང་ ṭū འགྱུར་རོ།། Āhā paresaṃ tiantīnaṃ ṭaṭū honti; ṭakārā sabbādesatthā; āha, āhu. Atoyeva ca ñāpakā tiantisu ca brūssāho. āha ཡི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ti དང་ anti རྣམས་ལ་ ṭa དང་ ṭū འགྱུར་ཏེ། ཊ་ཡིག་ནི་མཐའ་དག་གི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་བའི་ཆེད་དོ། །དཔེར་ན། āha, āhu ལྟ་བུའོ། །འདི་ཉིད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ལས་ ti དང་ anti རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུའང་ brū ལ་ āho འགྱུར་རོ།། Īādovacassoma-. ī ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ vaca ལ་ oma འགྱུར་རོ།། Īādisuvacassa oma hoti; makāro’nubandhā; avoca; īādoti kiṃ? Avaca. ī ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ vaca ལ་ oma འགྱུར་ཏེ། མ་ཡིག་ནི་ཤན་བྱེད་དོ། །དཔེར་ན། avoca ལྟ་བུའོ། །'ī ལ་སོགས་པ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། avaca ལྟ་བུའོ།། Dāssa daṃ vā mamesvadvitte-. ཟློས་པ་མེད་པའི་སྐབས་སུ། ma དང་ mi རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ dā ལ་སྐབས་འགར་ daṃ འགྱུར་རོ།། Advitte vattamānassa dāssa daṃ vā hoti mimesu; dammi,demi; damma, dema. Añcitteti kiṃ? Dadāmi. Dadāma. ཟློས་པ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ dā ལ་ mi དང་ ma རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སྐབས་འགར་ daṃ འགྱུར་ཏེ། dammi, demi; damma, dema ལྟ་བུའོ། །'ཟློས་པ་མེད་པའི་སྐབས་སུ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། dadāmi, dadāma ལྟ་བུའོ།། Karassa sossakuṃ-. mi དང་ ma རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ kara ཡི་ o-kāra དང་བཅས་པ་ལ་སྐབས་འགར་ kuṃ འགྱུར་རོ།། Karassa saokārassa kuṃ vā hoti mimesu; kummi, kumma; karomi, karoma. mi དང་ ma རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ kara ཡི་ o-kāra དང་བཅས་པ་ལ་སྐབས་འགར་ kuṃ འགྱུར་ཏེ། kummi, kumma; karomi, karoma ལྟ་བུའོ།། Kā īādisu-. ī ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ kara ཡི་ o-kāra དང་བཅས་པ་ལ་སྐབས་འགར་ kā འགྱུར་རོ།། Karassa saokārassakā hoti vā īādisu; akāsi, akari; akaṃsu, akariṃsu; akā, akarā. ī ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ kara ཡི་ o-kāra དང་བཅས་པ་ལ་སྐབས་འགར་ kā འགྱུར་ཏེ། akāsi, akari; akaṃsu, akariṃsu; akā, akarā ལྟ་བུའོ།། Hāssacāhaṅi ssena-. ssa དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ kara ཡི་ o-kāra དང་བཅས་པ་དང་ hā ལ་སྐབས་འགར་ kāha དང་ hāha འགྱུར་རོ།། Karassasossahāssaca āhaṅi vā hoti ssena saha; kāhati, karissati; akāhā, akarissā;hāhatī, hāyissati; āhāhā, ahāyissā. ssa དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ kara ཡི་ o-kāra དང་བཅས་པ་དང་ hā ལ་སྐབས་འགར་ kāha དང་ hāha འགྱུར་ཏེ། kāhati, karissati; akāhā, akarissā; hāhati, hāyissati; ahāhā, ahāyissā ལྟ་བུའོ།། Labhavasacchidabhidarudānaṃ cchaṅi-. ssa དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ labha, vasa, chida, bhida, ruda རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་ ccha འགྱུར་རོ།། Labhādīnaṃ cchaṅi vā hoti ssena saha; alacchā, alabhissā, lacchati, labhissati; avacchā, avasissā; vacchati, vasissati; cchecchā, acchindissā; checchati. Chindissati; hecchā, bhindissā; bhecchati,bhindissati; arucchā, arodissā; rucchati, rodissati. Aññasmimpi chidassa vā cchaṅi yogavibhāgā?- Acchecchuṃ, acchindiṃsu. Aññesaṃ va?-Gacchaṃ, gacchissaṃ. ssa དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ labha ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་ ccha འགྱུར་ཏེ། alacchā, alabhissā, lacchati, labhissati; avacchā, avasissā; vacchati, vasissati; checchā, acchindissā; checchati, chindissati; bhecchā, bhindissā; bhecchati, bhindissati; arucchā, arodissā; rucchati, rodissati ལྟ་བུའོ། །མདོ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་ chida ལ་རྐྱེན་གཞན་གྱི་སྔོན་དུའང་སྐབས་འགར་ ccha འགྱུར་རམ། acchecchuṃ, acchindiṃsu ལྟ་བུའོ། །གཞན་དག་ལ་ནི། gacchaṃ, gacchissaṃ ལྟ་བུའོ།། Bhujamucavacavisānaṃ kkhaṅi-. ssa དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ bhuja, muca, vaca, visa རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་ kkha འགྱུར་རོ།། Bhujādīnaṃ kkhaṅi vā hoti ssena saha; abhokkhā, abhuñjissā; bhokkhati, bhujissati; amokkhā, amuñcissā; mokkhatiṃ muñcissati; acakkhā, avacissā; cakkhati. Vacissati; pāvekkhā, pāvisissā; pavekkhati, pavisissati. Visassāññasmimpi vā kkhaṅi yogavibhāgā?-Pāvekkhi, pāvisi. ssa དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ bhuja ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་ kkha འགྱུར་ཏེ། abhokkhā, abhuñjissā; bhokkhati, bhuñjissati; amokkhā, amuñcissā; mokkhati, muñcissati; acakkhā, avacissā; cakkhati, vacissati; pāvekkhā, pāvisissā; pavekkhati, pavisissati ལྟ་བུའོ། །མདོ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་ visa ལ་རྐྱེན་གཞན་གྱི་སྔོན་དུའང་སྐབས་འགར་ kkha འགྱུར་རམ། pāvekkhi, pāvisi ལྟ་བུའོ།། Āīādisu harassā-. ā དང་ ī ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ hara ལ་ ā འགྱུར་རོ།། Āādoīādo ca harassaā hoticā; ahā, aharā; abhāsi, abhari. ā ལ་སོགས་པ་དང་ ī ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ hara ལ་ ā དང་ a འགྱུར་ཏེ། ahā, aharā; abhāsi, abhari ལྟ་བུའོ།། Gamissa-. ā དང་ ī ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ gama ལ་སྐབས་འགར་ ā འགྱུར་རོ།། Āādoīādo ca gamissā hoti vā; agā, agamā; agā,agami. Saṃsassa ca chaṅi-. ā ལ་སོགས་པ་དང་ ī ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ gama ལ་སྐབས་འགར་ ā འགྱུར་ཏེ། agā, agamā; agā, agami ལྟ་བུའོ། །ཡང་ saṃsa ལ་ cha འགྱུར་རོ།། Saṃsassa ca gamissa ca chaṅi vā hoti āīādisu; aḍañchā, aḍaṃsā; aḍañchi,aḍaṃsi; agañchā, agacchā, agañchi, agacchi. ā དང་ ī ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ saṃsa དང་ gama རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་ cha འགྱུར་ཏེ། adañchā, adaṃsā; adañchi, adaṃsi; agañchā, agacchā, agañchi, agacchi ལྟ་བུའོ།། Hūssahehehihohī ssaccādo-. ssa ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ hū ལ་ hehe, hi, ho, hī རྣམས་འགྱུར་རོ།། Hūssa hñādayo honti ssaccādo; hessati, hehissati, hohissati. ssa ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ hū ལ་ he ལ་སོགས་པ་འགྱུར་ཏེ། hessati, hehissati, hohissati ལྟ་བུའོ།། Ṇānāsu rasso-. ṇā དང་ nā རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབྱངས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། Kaṇakanāsu kriyatthassarasso hoti; kiṇāti, dhunāti. ṇā དང་ nā རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབྱངས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། kiṇāti, dhunāti ལྟ་བུའོ།། Āīūmhāssāssamhānaṃ vā-. ā, ī, ū, mha, ssā, ssamha རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སྐབས་འགར་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། Esaṃ vā rasso hoti; gama, gamā; gami, gamī; gamu; gamimha, gamimhā; gamissa, gamissā; gamissamha, gamissamhā. འདི་དག་གི་སྔོན་དུ་སྐབས་འགར་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། gama, gamā; gami, gamī; gamu; gamimha, gamimhā; gamissa, gamissā; gamissamha, gamissamhā ལྟ་བུའོ།། Kusaruhehissa chi-. kusa དང་ ruha རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ ī ལ་སྐབས་འགར་ chi འགྱུར་རོ།། Kusā ruhā ca parassa īssa chi vā hoti; akkocchi, akkosi; abhirucchi, abhiruhi. kusa དང་ ruha རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ī ལ་སྐབས་འགར་ chi འགྱུར་ཏེ། akkocchi, akkosi; abhirucchi, abhiruhi ལྟ་བུའོ།། Aīssaādīnaṃ byañjanassiña-. a དང་ ī དང་ ssa ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་གསལ་བྱེད་ལ་སྐབས་འགར་ i འགྱུར་རོ།། Kriyatthā paresaṃ aādīnaṃ īādinaṃ ssaādīnava byañjanassैña hoti vibhāsā; babhuvittha,abhavittha, abhavissā, anubhavissā, anubhavissati, anubhossati, (harissati) hassati. Etesanti kiṃ? Bhavati; byañjanassāti kiṃ? Babhuva. བྱ་བའི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ a ལ་སོགས་པ་དང་། ī ལ་སོགས་པ་དང་། ssa ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ལ་སྐབས་འགར་ i འགྱུར་ཏེ། babhūvittha, abhavittha, abhavissā, anubhavissā, anubhavissati, anubhossati, hassati ལྟ་བུའོ། །'འདི་དག་གི་སྔོན་དུ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། bhavati ལྟ་བུའོ། །'གསལ་བྱེད་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། babhūva ལྟ་བུའོ།། Brūto tissīña-. brū ཡི་རྗེས་སུ་ ti ལ་སྐབས་འགར་ ī འགྱུར་རོ།། Brūto parassa tissa īña vā hoti; bravīti, brūti. brū ཡི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ti ལ་སྐབས་འགར་ ī འགྱུར་ཏེ། bravīti, brūti ལྟ་བུའོ།། Kyassa-. kya ཡི་... Kriyatthā parassakyassa īñvā hoti; pacīyati paccati. བྱ་བའི་དོན་གྱི་གཞན་གྱི་སྐྱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨཱིཉ་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། པཙཱི་ཡ་ཏི། པཙྩ་ཏི། Eyyāthassñaāīthānaṃ oaaṃtthatthovhoka-. ཨེཡྻཱ་ཐ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཨོ་དང་ཨ་དང་ཨཾ་དང་ཏྠ་དང་ཏྠོ་དང་ཝྷོ་དང་ཀ་རྣམས་སོ། Eyyāthādīnaṃ oādayo vā honti yathākkamaṃ; tumhe bhaveyyātho, bhaveyyātha; tvaṃ abhavissa, abhavisse; ahaṃ abhavaṃ, abhava; so abhavittha, abhavā; so abhavittho, abhavī; tumhe bhavathavho, bhavatha–-āsahavaritova akāro gayhate–-tho panante niddesā tvādisambandhīyeva, tasseva vā nissītattā; nissayayakaraṇampi hi suttakārāviṇṇaṃ. ཨེཡྻཱ་ཐ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཨོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏུམྷེ་ བྷ་ཝེཡྻཱ་ཐོ། བྷ་ཝེཡྻཱ་ཐ། ཏྭཾ་ ཨ་བྷ་ཝིས྄ས། ཨ་བྷ་ཝིས྄སེ། ཨ་ཧཾ་ ཨ་བྷ་ཝཾ། ཨ་བྷ་ཝ། སོ་ ཨ་བྷ་ཝིཏྠ། ཨ་བྷ་ཝཱ། སོ་ ཨ་བྷ་ཝིཏྠོ། ཨ་བྷ་ཝཱི། ཏུམྷེ་ བྷ་ཝ་ཐ་ཝྷོ། བྷ་ཝ་ཐ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཨཱ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཨ་ཡིག་ཉིད་བཟུང་བར་བྱའོ། །མཐར་ཐོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་ཏྭ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་བྱེད་པས་རྟེན་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ།། Uṃssiṃsvaṃsu -. ཨུཾ་གྱི་གནས་སུ་ཨིཾ་སུ་དང་ཨཾ་སུ་རྣམས་སོ། Umiccassa iṃsuaṃsu vā honti; agamiṃsu, agamaṃsu, agamuṃ. ཨུཾ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་སུ་ཨིཾ་སུ་དང་ཨཾ་སུ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨ་ག་མིཾ་སུ། ཨ་ག་མཾ་སུ། ཨ་ག་མུཾ། Emantā suṃ-. ཨེ་དང་ཨོ་ཡིག་གི་མཐའ་ལས་སུཾ་ཉིད་དོ། Ñādesato oādesato ca parassa umiccassa suṃ vā hoti; nesuṃ, nayiṃsu; assosuṃ, assuṃ–-ādesattākhyā panatthaṃ ttaggahaṇaṃ. ཉཱ་ཡིག་གི་འགྱུར་དང་ཨོ་ཡིག་གི་འགྱུར་གྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཨུཾ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་སུ་སུཾ་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ནེ་སུཾ། ན་ཡིཾ་སུ། ཨས྄སོ་སུཾ། ཨས྄སུཾ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་འདིར་ཏ་ཡིག་བཟུང་བའོ།། Hūto resuṃ-. ཧཱུ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་རེ་སུཾ་ཉིད་དོ། Hūto parassa umiccassa resuṃ vā hoti; ahesuṃ, ahavuṃ. ཧཱུ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཨུཾ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་སུ་རེ་སུཾ་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨ་ཧེ་སུཾ། ཨ་ཧ་ཝུཾ། Ossa ऐtthattho-. ཨོ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨ་དང་ཏྠ་དང་ཏྠོ་རྣམས་སོ། Ossa aādayo vā honti; tvaṃ abhava, abhavi, abhavittha, abhavittho, abhavo. ཨོ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏྭཾ་ ཨ་བྷ་ཝ། ཨ་བྷ་ཝི། ཨ་བྷ་ཝིཏྠ། ཨ་བྷ་ཝིཏྠོ། ཨ་བྷ་ཝོ། Si-. སི་ཡིག་གོ། Ossa si vā hoti; ahosi tvaṃ ahuvo. ཨོ་ཡིག་གི་གནས་སུ་སི་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨ་ཧོ་སི། ཏྭཾ་ ཨ་ཧུ་ཝོ། Dīghā īssa-. སྒྲ་རིང་པོའི་རྗེས་སུ་ཨཱིའི་གནས་སུ་སི་ཉིད་དོ། Dīghato parassa īssa si vā hoti; akāsi, akā; adāsi, adā. སྒྲ་རིང་པོའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཨཱི་ཡིག་གི་གནས་སུ་སི་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨ་ཀཱ་སི། ཨ་ཀཱ། ཨ་དཱ་སི། ཨ་དཱ། Mhātthānamuña-. མྷ་དང་ཏྠ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་མུ་དང་ཉ་རྣམས་སོ། Mhātthānamuñdvā hoti; agamumhā, agamimhā; agamuttha, agamittha. མྷ་དང་ཏྠ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་མུ་དང་ཉ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨ་ག་མུམྷཱ། ཨ་ག་མིམྷཱ། ཨ་ག་མུཏྠ། ཨ་ག་མིཏྠ། Iṃssa ca siña-. ཨིཾ་ཡིག་གི་གནས་སུ་སི་དང་ཉ་རྣམས་ཀྱང་ངོ། Imiccassa siña vā hoti mhātthānañca bahulaṃ; akāsiṃ, akariṃ; aakāsimhā, akarimhā;akāsittha, akarittha. ཨིཾ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་སུ་སི་དང་ཉ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། མྷ་དང་ཏྠ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཡང་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨ་ཀཱ་སིཾ། ཨ་ཀ་རིཾ། ཨ་ཀཱ་སིམྷཱ། ཨ་ཀ་རིམྷཱ། ཨ་ཀཱ་སིཏྠ། ཨ་ཀ་རིཏྠ། Eyyuṃssuṃ-. ཨེཡྻུཾ་གྱི་གནས་སུ་ཨུཾ་ཉིད་དོ། Eyyumiccassa uṃ vā hoti; gacchuṃ, gaccheyyuṃ. ཨེཡྻུཾ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་སུ་ཨུཾ་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། གཙྪུཾ། གཙྪེཡྻུཾ། Hissato lopo-. ཨ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཧི་ཡིག་ཕྱིས་པའོ། Ato parassa hissa lopo vā hoti; gaccha, gacchāhi–-atoti kiṃ? Karohi. ཨ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཧི་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཕྱིས་པ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། གཙྪ། གཙྪཱཧི། ཨ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཀ་རོ་ཧི། ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། Kyassa sse-. སྐྱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ས྄སེ་ཉིད་དོ། Kyassa vā lopo hoti sse; andhabhavissā, anvabhuyissā, anubhavissati, anubhuyissati. ས྄སེ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་སྐྱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཕྱིས་པ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨནྡྷ་བྷ་ཝིས྄སཱ། ཨནྭ་བྷུ་ཡིས྄སཱ། ཨ་ནུ་བྷ་ཝིས྄ས་ཏི། ཨ་ནུ་བྷུ་ཡིས྄ས་ཏི། Atthiteyyādicchantaṃ ssusasathasaṃsāma -. ཨས྄་ལས་ཨེཡྻཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ས྄་དང་སུ་དང་ས྄་དང་ས྄་ཐ་དང་སཾ་དང་སཱ་མ་རྣམས་སོ། Asa-bhuvīccasmā paresaṃeyyādicchannaṃ sādayo honti yathākkamaṃ; assa, assu, assa, assatha, assaṃ, assāma. ཨས྄་དང་བྷཱུ་ཞེས་བྱ་བའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཨེཡྻཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ས྄་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨས྄ས། ཨས྄སུ། ཨས྄ས། ཨས྄སཐ། ཨས྄སཾ། ཨས྄སཱ་མ། Ādidvīnnamiyāiyuṃ-. ཨེཡྻཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མའི་གཉིས་ཀྱི་གནས་སུ་ཨི་ཡཱ་དང་ཨི་ཡུཾ་རྣམས་སོ། Atthiteyyādicchannaṃ ādibhūtānaṃ dvinnaṃ iyāisuṃ honti yathākkamaṃ; siyā, siyuṃ. ཨས྄་ལས་ཨེཡྻཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མར་གྱུར་པ་གཉིས་ཀྱི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཨི་ཡཱ་དང་ཨི་ཡུཾ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། སི་ཡཱ། སི་ཡུཾ། Tassatho-. ཨས྄་ལས་ཏ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཐོ་ཉིད་དོ། Atthito parassa takārassa tho hoti; attha, atthu. ཨས྄་ལས་བྱུང་བའི་ཏ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཐོ་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨཏྠ། ཨཏྠུ། Sihisvaṭa-. སི་དང་ཧི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨས྄་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨ་ཊ་ཉིད་དོ། Atthissa aṭa hoti sihisu; ṭo sabbādesattho; asi, ahi. སི་དང་ཧི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨས྄་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨ་ཊ་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ཊ་ཡིག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འགྱུར་གྱི་དོན་དུའོ། དཔེར་ན། ཨ་སི། ཨ་ཧི། Mimānaṃ vā mhimhā ca-. མི་དང་མ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་མྷི་དང་མྷཱ་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། Atthismā paresaṃ mimānaṃ mhimhā vā honti, taṃsantiyo gena tthissa aṭa ca; amhi,asmi; amha, asma. ཨས྄་ལས་བྱུང་བའི་མི་དང་མ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་མྷི་དང་མྷཱ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དེ་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་ཨས྄་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨ་ཊ་ཡང་ངོ། དཔེར་ན། ཨམྷི། ཨས྄མི། ཨམྷ། ཨས྄མ། Esu sa-. འདི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ས་ཡིག་གོ། Esu mimesuatthissa sakāro hoti; asmi, asma; pararūpabādhanatthaṃ. མི་དང་མ་འདི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨས྄་ཡིག་གི་གནས་སུ་ས་ཡིག་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨས྄མི། ཨས྄མ། ཕྱི་མའི་གཟུགས་འགོག་པའི་དོན་དུའོ།། Īādo dīgho-. ཨཱི་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་སྒྲ་རིང་པོའོ། Atthissa dīgho hoti īādimhi; āsi, āsuṃ, āsi, āsittha, āsiṃ, āsimhā. ཨཱི་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཨས྄་ཡིག་གི་གནས་སུ་སྒྲ་རིང་པོ་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨཱ་སི། ཨཱ་སུཾ། ཨཱ་སི། ཨཱ་སིཏྠ། ཨཱ་སིཾ། ཨཱ་སིམྷཱ། Himimesvassa-. Akārassa dīgho hoti himimesu; pavāhi, pavāmi, pavāma; muyhāmi. ཧི་དང་མི་དང་མ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨ་ཡིག་གི་གནས་སུ་སྒྲ་རིང་པོ་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། པ་ཝཱ་ཧི། པ་ཝཱ་མི། པ་ཝཱ་མ། མུཡྷཱ་མི། Sakā ṇāssa kha īādo-. སཀ་ལས་ཎཱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨཱི་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཁ་ཡིག་གོ། Sakasmā kaṇāssa kho hoti ī ādisu; asakkhi, asakkhiṃsu. སཀ་ལས་ཀ་ཎཱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨཱི་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཁ་ཡིག་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨ་སཀ྄ཁི། ཨ་སཀ྄ཁིཾ་སུ། Sse vā-. ས྄སེ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། Sakasmā kaṇāssa kho vā bhoti sse; sakkhissā, sakkuṇissā; sakkhissati, sakkuṇissati. སཀ་ལས་ཀ་ཎཱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ས྄སེ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཁ་ཡིག་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། སཀ྄ཁིས྄སཱ། སཀ྄ཀུ་ཎིས྄སཱ། སཀ྄ཁིས྄ས་ཏི། སཀ྄ཀུ་ཎིས྄ས་ཏི། Tesu suto keṇākaṇānaṃ roṭa-. དེ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སུ་ཡིག་ལས་ཀེ་ཎཱ་དང་ཀ་ཎཱ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་རོ་ཉིད་དོ། Tesu īādissesu suto paresaṃ keṇākaṇānaṃ roṭa hoti; assosi, asuṇi; assossā, asuṇissā; sossati, suṇissati. ཨཱི་ལ་སོགས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སུ་ཡིག་ལས་བྱུང་བའི་ཀེ་ཎཱ་དང་ཀ་ཎཱ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་རོ་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨས྄སོ་སི། ཨ་སུ་ཎི། ཨས྄སོས྄སཱ། ཨ་སུ་ཎིས྄སཱ། སོས྄ས་ཏི། སུ་ཎིས྄ས་ཏི། Ñāssa sanāssa nāyo timhi-. ཏི་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ས་ནཱ་དང་བཅས་པའི་ཉཱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ནཱ་ཡོ་ཉིད་དོ། Sanāssa ñāssa nāyo vā hoti timhi; nāyati. Jānāti. ཏི་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ས་ནཱ་དང་བཅས་པའི་ཉཱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ནཱ་ཡོ་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ནཱ་ཡ་ཏི། ཛཱ་ནཱ་ཏི། Ñamhi jaṃ-. ཉ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཛཾ་ཉིད་དོ། Ñādese sanāssa ñāssa jaṃ vā hoti; jaññā, jāneyya. ཉ་ཡིག་གི་འགྱུར་གྱི་སྔོན་དུ་ས་ནཱ་དང་བཅས་པའི་ཉཱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཛཾ་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཛཉྙཱ། ཛཱ་ནེཡྻ། Eyyassiyāñā vā-. ཉཱ་ཡིག་ལས་ཨེཡྻ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨི་ཡཱ་དང་ཉཱ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། Ñāto eyyassa iyāñā honti vā; jāniyā, jaññā, jāneyya. ཉཱ་ཡིག་ལས་བྱུང་བའི་ཨེཡྻ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨི་ཡཱ་དང་ཉཱ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཛཱ་ནི་ཡཱ། ཛཉྙཱ། ཛཱ་ནེཡྻ། Īssaccādisu kanā lopo-. ཨཱི་དང་ས྄ས་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཉཱ་ཡིག་ལས་ཀ་ནཱ་ཡིག་ཕྱིས་པའོ། Īādo ssaccādo ca ñāto kanā lopo vā hoti; aññasi, ajāni; ñassati, jānissati. ཨཱི་ལ་སོགས་པ་དང་ས྄ས་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཉཱ་ཡིག་ལས་ཀ་ནཱ་ཡིག་ཕྱིས་པ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨཉྙ་སི། ཨ་ཛཱ་ནི། ཉས྄ས་ཏི། ཛཱ་ནིས྄ས་ཏི། Ssassa hi kamme-. ལས་ཀྱི་དོན་དུ་ས྄ས་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཧི་ཉིད་དོ། Ñāto parassassassa hi vā hoti kamme; paññāyihiti, paññāyissatī, ཉཱ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ས྄ས་ཡིག་གི་གནས་སུ་ལས་ཀྱི་དོན་དུ་ཧི་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། པཉྙཱ་ཡི་ཧི་ཏི། པཉྙཱ་ཡིས྄ས་ཏཱི། Etismā-. ཨེ་ཏི་ལས་སོ། Etismā parassassassahi hoti vā; ehiti, essati. ཨེ་ཏི་ལས་བྱུང་བའི་ས྄ས་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཧི་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨེ་ཧི་ཏི། ཨེས྄ས་ཏི། Hanā chekhā-. ཧན་ལས་ས྄ས་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཆེ་དང་ཁ་རྣམས་སོ། Hanā ssassa chekhā vā honti; hañchema, hanissāma; paṭihaṃkhāmi, paṭihanissāmi. ཧན་ལས་བྱུང་བའི་ས྄ས་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཆེ་དང་ཁ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཧཉྪེ་མ། ཧ་ནིས྄སཱ་མ། པཊི་ཧཾ་ཁཱ་མི། པཊི་ཧ་ནིས྄སཱ་མི། Hāto ha-. ཧཱ་ལས་ཧའོ། Hāto parassa ssassa ha hoti vā; hāhati, chahissati. ཧཱ་ཡིག་གི་ཕ་རོལ་གྱི་སྶ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཧ་ཡིག་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ཧཱ་ཧ་ཏི། ཚ་ཧི་སྶ་ཏི། Dakkhakhahehihohīhi lopo-. དཀྑ་དང་ཁ་དང་ཧེ་དང་ཧི་དང་ཧོ་དང་ཧཱི་རྣམས་ལས་ཕྱིར་བསྡུ་བའོ། Dakkhādīhi ādesehi parassassassa lopo vā hoti; dakkhati. Dakkhissati; sakkhati, sakkhissati; hehiti, hehissati; hohiti, hohissati. དཀྑ་ལ་སོགས་པའི་ཚབ་མ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་གྱི་སྶ་ཡིག་ཕྱིར་བསྡུ་བར་འགྱུར་རོ། དཀྑ་ཏི། དཀྑི་སྶ་ཏི། སཀྑ་ཏི། སཀྑི་སྶ་ཏི། ཧེ་ཧི་ཏི། ཧེ་ཧི་སྶ་ཏི། ཧོ་ཧི་ཏི། ཧོ་ཧི་སྶ་ཏི། Kayireyyasseyyumādīnaṃ-. ཀཡི་རའི་ཕ་རོལ་གྱི་ཨེཡྻ་སྶ་དང་ཨེཡྻུཾ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། Kayirā parasseyyumādīnameyyassa lopo hoti; kayiruṃ, kayirāsi, kayirātha, kayirāmi, kayirāma. ཀཡི་རའི་ཕ་རོལ་གྱི་ཨེཡྻུཾ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨེཡྻ་ཡིག་ཕྱིར་བསྡུ་བར་འགྱུར་རོ། ཀཡི་རུཾ། ཀཡི་རཱ་སི། ཀཡི་རཱ་ཐ། ཀཡི་རཱ་མི། ཀཡི་རཱ་མ། Ṭā-. ཊཱའོ། Kayirā parassa eyyassaṭā hoti; sokayirā. ཀཡི་རའི་ཕ་རོལ་གྱི་ཨེཡྻ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཊཱ་རུ་འགྱུར་རོ། སོ་ཀཡི་རཱ། Ethassā-. ཨེ་ཐ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨཱའོ། Kayirā parassethassa ā hoti; kayirātha. ཀཡི་རའི་ཕ་རོལ་གྱི་ཨེ་ཐ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། ཀཡི་རཱ་ཐ། Labhā iṃīnaṃ thaṃthā vā-. ལབྷ་ལས་ཨིཾ་དང་ཨཱི་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཐཾ་དང་ཐཱ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། Labhasmā iṃīiccesaṃ thaṃthā honti vā; alatthaṃ, alabhiṃ; alattha, alabhi. ལབྷ་ལས་ཨིཾ་དང་ཨཱི་ཞེས་པ་འདི་དག་གི་གནས་སུ་ཐཾ་དང་ཐཱ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ཨ་ལཏྠཾ། ཨ་ལབྷིཾ། ཨ་ལཏྠ། ཨ་ལབྷི། Gurupubbā rassā re ntentīnaṃ-. ལྕི་བའི་སྔོན་མ་ཅན་གྱི་ཐུང་ངུ་ལས་ཕ་རོལ་གྱི་ནྟེ་དང་ནྟི་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་རེའོ། Gurupubbasmā rassā paresaṃ ntentīnaṃ re vā hoti; gacchare, gacchanti; gacchare, gacchante; gamissare, gamissanti; gamissare, gamissante–-gurupubbāti kiṃ? Pacanti. Rassāti kiṃ? Honti ལྕི་བའི་སྔོན་མ་ཅན་གྱི་ཐུང་ངུ་ལས་ཕ་རོལ་གྱི་ནྟེ་དང་ནྟི་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་རེ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། གཙྪ་རེ། གཙྪནྟི། གཙྪ་རེ། གཙྪནྟེ། གམི་སྶ་རེ། གམི་སྶནྟི། གམི་སྶ་རེ། གམི་སྶནྟེ། ལྕི་བའི་སྔོན་མ་ཅན་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། པཙནྟི། ཐུང་ངུ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཧོནྟི། Eyyeyyāseyyantaṃ ṭe-. ཨེཡྻ་དང་ཨེཡྻཱ་སི་དང་ཨེཡྻཾ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཊེའོ། Eyyādīnaṃ ṭe vā hoti; so kare, so kareyya; tvaṃ, kare, tvaṃ kareyyāsi; ahaṃ kare, ahaṃ kareyyaṃ. ཨེཡྻ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཊེ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། སོ་ཀ་རེ། སོ་ཀ་རེཡྻ། ཏྭཾ་ཀ་རེ། ཏྭཾ་ཀ་རེཡྻཱ་སི། ཨ་ཧཾ་ཀ་རེ། ཨ་ཧཾ་ཀ་རེཡྻཾ། Ovikaraṇassu paracchakke-. ཨོ་ཡིག་གི་རྐྱེན་གྱི་གནས་སུ་ཕྱི་མའི་དྲུག་གི་ཡུལ་ལ་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Ovikaraṇassa u hoti paracchakkavisaye; tanute. ཨོ་ཡིག་གི་རྐྱེན་གྱི་གནས་སུ་ཕྱི་མའི་དྲུག་གི་ཡུལ་ལ་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཏ་ནུ་ཏེ། Pubbacchakke vā kvaci-. སྔ་མའི་དྲུག་གི་ཡུལ་ལ་ལ་ལར་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། Ovikaraṇassa u hoti vā kvaci pubbacchakke; vanuti, vanoti. ཨོ་ཡིག་གི་རྐྱེན་གྱི་གནས་སུ་སྔ་མའི་དྲུག་གི་ཡུལ་ལ་ལ་ལར་རྣམ་པར་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཝ་ནུ་ཏི། ཝ་ནོ་ཏི། Eyyāmassemu ca-. ཨེཡྻཱ་མ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨེ་མུ་དང་ཨུ་ཡང་ངོ། Eyyāmassemu vā hoti, u ca; bhavemu, bhaveyyāmu, bhaveyyāma. ཨེཡྻཱ་མ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨེ་མུ་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་ཨུ་ཡང་ངོ། བྷ་ཝེ་མུ། བྷ་ཝེཡྻཱ་མུ། བྷ་ཝེཡྻཱ་མ། Iti moggallāne vyākaraṇe vuttiyaṃ tyādikaṇḍo chaṭṭho. དེ་ལྟར་མོགྒལླཱ་ནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཏྱཱ་དི་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་ཏེ་དྲུག་པའོ།། Samattā cāyaṃ moggallānavutti chahi bhāṇavārehi. མོགྒལླཱ་ནའི་འགྲེལ་པ་འདི་ནི་ཆོས་ཐེངས་དྲུག་གིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་སོ།། Yassa rañño pabhāvena bhāvitattasamākulaṃ,Anākulaṃ duladdhīhi pāpabhikkhūhi sabbaso; རྒྱལ་པོ་གང་གི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས། །བདག་ཉིད་བསྒོམས་པས་རབ་གང་ཞིང། །ལྟ་ངན་དགེ་སློང་སྡིག་ཅན་གྱིས། །ཀུན་ནས་རྙོག་པ་མེད་པར་བྱས། ། Laṅkāya munirājassa sāsanaṃ sādhu saṇṭhitaṃ,Puṇṇavandasamāyogā vāridhīca vivaddhate; ལངྐཱའི་གླིང་དུ་ཐུབ་དབང་གི །བསྟན་པ་ལེགས་པར་གནས་གྱུར་ཅིང། །ཟླ་བ་ཉ་བའི་འཕྲད་པ་ལས། །རྒྱ་མཚོ་བཞིན་དུ་འཕེལ་བར་འགྱུར། ། Parakkamabhuje tasmiṃ saddhābuddhiguṇodite,Manuvaṃsaddhajākāre laṅkādīpaṃ pasāsati; དད་དང་བློ་གྲོས་ཡོན་ཏན་འཕགས། །མ་ནུའི་གདུང་གི་རྒྱལ་མཚན་འདྲ། །པ་རཀྐ་མ་བྷུ་ཇ་དེས། །ལངྐཱའི་གླིང་འདི་སྐྱོང་བའི་ཚེ། ། Māggallānena therena dhīmatā sucivuttinaṃ,Racitaṃ yaṃ suviññeyyamasandiddhamanākulaṃ; བློ་ལྡན་གནས་བརྟན་མོགྒལླཱ་ན། །ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་དག་ཉིད་ཀྱིས་མཛད། །གོ་སླ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་དང། །རྙོག་པ་མེད་པའི་བསྟན་བཅོས་གང། ། Asesavisayavyāpi jinavyappathanissayaṃ,Saddasatthamanāyāsasādhiyaṃ buddhivaddhanaṃ; ཡུལ་ཀུན་ཁྱབ་ཅིང་རྒྱལ་བའི་གསུང། །ལ་བརྟེན་སྒྲ་ཡི་བསྟན་བཅོས་འདི། །ཚེགས་མེད་གྲུབ་ཅིང་བློ་འཕེལ་བྱེད། ། Tassa vutti samāsena vipulatthappakāsanī,Racitā puna teneva sāsanujjotakārināti; དོན་ཆེན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡི། །དེ་ཡི་འགྲེལ་པ་མདོར་བསྡུས་འདི། །བསྟན་པ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། །ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སླར་ཡང་མཛད། ། | |||
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |