නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
වෙස්සන්තරාගීති
เวสสันดรคีติ
[ක]
[ก]
බාත්තිංසලක්ඛණූපෙත[Pg.1],දාතබ්බං දදතං වර;
වෙස්සන්තරත්ත මාපාදි,සඤ්චරං භවසාගරෙ.
ผู้ประกอบด้วยลักษณะ ๓๒ ประการ ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้ให้สิ่งที่ควรให้ ได้ถึงความเป็นพระเวสสันดร ท่องเที่ยวอยู่ในมหรรณพแห่งภพ
[ඛ]
[ข]
ද්වන්දංද්වන්දං [Pg.2] සඤ්චරන්තී,ජනානන්දෙ යසොධීරෙ;
මද්දිත්තං සමුපාගඤ්ඡි,ත්වංපිතෙන භවණ්ණවෙ.
ผู้มีปรีชาและยศผู้ยังความยินดีให้เกิดแก่ชนทั้งหลาย (พระนางยโสธรา) ท่องเที่ยวไปเป็นคู่ๆ แม้ท่านก็ได้ถึงซึ่งความเป็นพระมัทรีในห้วงมหรรณพแห่งภพนั้น
[ග]
[ค]
තුම්හංදානි පවක්ඛාමි,උපත්තිං නන්දිනිං තහිං;
දජ්ජහ්වොවො මමොකාසං,කවයො ප්යාභිනන්දථ.
บัดนี้เราจักกล่าวถึงการอุบัติอันน่ารื่นรมย์ในภพนั้นแก่ท่านทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงให้โอกาสแก่เรา แม้กวีทั้งหลายก็จงชื่นชมยินดีเถิด
1.
๑.
එකනවුතෙහිතො කප්පෙ,විපස්සීනාම නායකො;
විනෙය්යෙ [Pg.3] තාරයංඛෙමං,ලොකෙ උප්පජ්ජිචක්ඛුමා.
ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ พระผู้นำพระนามว่าวิปัสสี ผู้มีจักษุ ทรงยังเวไนยสัตว์ให้ข้ามพ้นไปสู่ความเกษม ได้อุบัติขึ้นในโลกแล้ว
2.
๒.
ඛෙමාරාමම්හි සම්බුද්ධො,මිගදායෙ මනොරමෙ;
නිස්සාය බන්ධුමතිංසො,විහාසි නගරංතදා.
พระสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงอาศัยเมืองพันธุมดี ประทับอยู่ในเขมาราม ในมฤคทายวันอันน่ารื่นรมย์ ณ เมืองนั้นในกาลนั้น
3.
๓.
රජ්ජංධම්මෙන කාරෙසි,නගරෙතම්හි බන්ධුමා;
රාජාතස්ස දුවෙධීතා,ආසුං සබ්බඞ්ගසොභණා.
พระราชาพันธุมะในเมืองนั้นทรงครองราชย์โดยธรรม พระราชธิดา ๒ พระองค์ของพระราชาพระองค์นั้นทรงมีพระสิริโฉมงดงามทั่วสรรพางค์
4.
๔.
එකොහි [Pg.4] එකදාරාජා,බන්ධුමස්ස සුපෙසයි;
සහස්සග්ඝනිකං සොණ්ණ-මාලඤ්චා නග්ඝ චන්දනං.
ครั้งหนึ่ง พระราชาองค์หนึ่งได้ส่งพวงมาลัยทองคำมีค่าพันหนึ่งและจันทน์หอมอันมีค่ามากไปถวายพระราชาพันธุมะ
5.
๕.
අදාසි බන්ධුමාරාජා,පිතාජෙට්ඨාය චන්දනං;
සොණ්ණමාලං කනිට්ඨාය,තහිං වියාය ධීතුයා.
พระราชาพันธุมะผู้เป็นพระบิดาได้ประทานจันทน์หอมแก่พระธิดาองค์ใหญ่ และประทานพวงมาลัยทองคำแก่พระธิดาองค์เล็กผู้ประสูติในเมืองนั้น
6.
๖.
උභොතාපීති [Pg.5] චින්තෙසුං,නත්ථත්ථොවත තෙහිනො;
භග්යවන්තස්ස පූජෙම,සංපසාදෙන චෙතසා.
พระธิดาทั้งสองพระองค์ทรงดำริว่า 'สิ่งเหล่านี้ไม่มีประโยชน์แก่เราเลย เราจักบูชาพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยจิตอันเลื่อมใส'
7.
๗.
තතොසාචන්දනං චුණ්ණං-කාරාපෙත්වාන ජෙට්ඨකා;
ගන්ත්වාන විහාරං සොණ්ණ,වණ්ණංපූජෙසි නායකං.
จากนั้น พระธิดาองค์ใหญ่ทรงให้บดจันทน์หอมเป็นผง เสด็จไปยังวิหาร ทรงบูชาพระผู้นำผู้มีพระฉวีวรรณดุจทองคำ
8.
๘.
විකිරිත්වා තු සාගන්ධ,කුටියං සෙසචන්දනං;
එවඤ්හි පත්ථනං කාසි,බුද්ධමාතා භවාමහං.
ทรงโปรยจันทน์หอมที่เหลือในพระคันธกุฎี แล้วทรงตั้งความปรารถนาว่า 'ขอให้ข้าพเจ้าได้เป็นพุทธมารดาเถิด'
9.
๙.
කාරෙත්වා [Pg.6] සොණ්ණමාලංතු,උරච්ඡද පසාදනං;
පූජෙසි හෙමවණ්ණංසා,භගවන්තං කනිට්ඨකා.
พระธิดาองค์เล็กทรงทำพวงมาลัยทองคำให้เป็นเครื่องประดับหน้าอก ทรงบูชาพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีพระฉวีวรรณดุจทองคำ
10.
๑๐.
එවම්පි පත්ථනංකාසි,ඉදංමම පසාදනං;
සරීරෙ නිච්චලා ඨාතු,චරන්තියා භවාභවං.
แล้วทรงตั้งความปรารถนาว่า 'ขอเครื่องประดับนี้ของข้าพเจ้าจงตั้งมั่นอยู่บนร่างกายตลอดภพน้อยภพใหญ่ที่ท่องเที่ยวไปเถิด'
11.
๑๑.
උභොපි [Pg.7] රාජකඤ්ඤාතා,ඨත්වාන යාවතා යුකං;
උපපජ්ජිංසු සොවග්ගං,චුතාසුඛ පමොදනං.
พระราชธิดาทั้งสองพระองค์นั้นทรงดำรงพระชนม์อยู่จนตลอดพระชนมายุ เมื่อจุติแล้วก็ได้อุบัติในสวรรค์ ทรงยินดีในความสุข
12.
๑๒.
මනුස්සදෙව ලොකෙසු,සංසරිංසු සුඛංදුවෙ;
එකනවුති කප්පානි,මුච්චිත්වා පායදුක්ඛතො.
ทั้งสองพระองค์ได้ท่องเที่ยวไปอย่างมีความสุขในโลกมนุษย์และเทวดาตลอด ๙๑ กัป พ้นจากทุกข์ในอบาย
13.
๑๓.
කස්සපස්ස කාලෙතාසු,කනිට්ඨා කිකිරාජිනො;
ධීතා උරච්ඡදානාම,හුත්වාන පරිනිබ්බුතා.
ในสมัยของพระกัสสปพุทธเจ้า ในบรรดาพระธิดาเหล่านั้น พระธิดาองค์เล็กของพระเจ้ากิกิพระนามว่าอุรัจฉทา ได้ปรินิพพานแล้ว
14.
๑๔.
ජෙට්ඨකා [Pg.8] පන ධීතාසි,කිකිස්ස රාජිනො තහිං;
ධම්මානාම දමිතා සා,කොමාර බ්රහ්මචාරිනී.
ส่วนพระธิดาองค์ใหญ่ของพระเจ้ากิกิในกาลนั้น พระนามว่าธัมมา ผู้ฝึกฝนตนแล้ว ทรงประพฤติพรหมจรรย์ตั้งแต่เยาว์วัย
15.
๑๕.
තතොච විත්වාන සා දෙව,මනුස්සෙසු පුනප්පුනං;
සංසරන්තී මහෙසීසි,පූරින්දදස්ස එකදා.
จากนั้น พระนางนั้นจุติจากเทวโลก ท่องเที่ยวไปในหมู่มนุษย์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ได้เป็นอัครมเหสีของพระอินทร์ครั้งหนึ่ง
16.
๑๖.
රත්තචන්දන [Pg.9] ලෙපෙන,ලිම්පිත දෙහිනී හිසා;
කතපුඤ්ඤ විසෙසෙන,නාමෙන ඵුස්සතීහ්විතා.
พระนางมีพระวรกายที่ถูกลูบไล้ด้วยจันทน์แดง ด้วยบุญอันพิเศษที่ได้ทำไว้ จึงมีพระนามว่าผุสดี
17.
๑๗.
දෙවින්දො අඤ්ඤදාදිස්වා,පරික්ඛීණායුකං වියං;
දෙවිං තං පරිවාරෙන,මහතා නෙසිනන්දනං.
ครั้งหนึ่ง พระอินทร์ทอดพระเนตรเห็นพระเทวีนั้นพร้อมด้วยบริวาร เหมือนว่าพระชนมายุจะสิ้นสุดลง จึงทรงนำพระนางไปสู่สวนนันทวันอันยิ่งใหญ่
18.
๑๘.
සිරීසයන පිට්ඨම්හි,තංසයාවිය මාඝවා;
ඨිතො [Pg.10] සයනපස්සම්හි,ඵුස්සතිං එතදබ්රවී.
ทรงให้พระนางบรรทมลงบนที่นอนอันเป็นสิริมงคล แล้วพระอินทร์ประทับยืนอยู่ข้างที่บรรทม ตรัสกับพระนางผุสดีว่าดังนี้
19.
๑๙.
වරෙතෙදසදස්සාමි,ඵුස්සතෙවරවණ්ණිකෙ;
ත්වංඤ්හිඉච්ඡසියෙලද්ධුං,ලභාපෙස්සාමිතෙවරෙ.
ดูกรผุสดีผู้มีผิวพรรณอันประเสริฐ เราจักให้พร ๑๐ ประการแก่ท่าน สิ่งใดที่ท่านปรารถนาจะพึงได้ เราจักให้พรเหล่านั้นแก่ท่าน
20.
๒๐.
සුත්වාතං ඵුස්සතීදෙවී,ලොමහං සනරූපිනී;
ඛීණායුතමජානන්තී,අත්තනො එතදබ්රවී.
พระเทวีผุสดีผู้มีขนลุกชัน ได้ทรงสดับดังนั้น ไม่ทรงทราบว่าพระชนมายุของพระองค์จะสิ้นสุดลง จึงตรัสกับพระองค์เองว่าดังนี้
21.
๒๑.
පාපංනු [Pg.11] ත්වයි දෙවිංන්ද,කතංමෙ අප්පියාථතෙ;
රම්මාමෙ චවනං ඉච්ඡං,මඤ්ඤෙභණංති ඊදිසං.
ข้าแต่พระอินทร์ ข้าพเจ้าได้ทำบาปอะไรแก่พระองค์ หรือว่าข้าพเจ้าไม่เป็นที่รักของพระองค์ ทรงปรารถนาให้ข้าพเจ้าจุติจากที่รื่นรมย์นี้ จึงตรัสเช่นนี้กระมัง
22.
๒๒.
නතෙභද්දෙ කතංපාපං,නචමෙ අප්පියාතුවං;
පුඤ්ඤංතුතෙ පරික්ඛීණං,තස්මා තෙ වංවදාමහං.
ดูกรนางผู้เจริญ ท่านมิได้ทำบาปอะไร และท่านก็มิได้ไม่เป็นที่รักของเรา แต่บุญของท่านสิ้นแล้ว เพราะเหตุนั้น เราจึงบอกท่านอย่างนี้
23.
๒๓.
සන්තිකෙ [Pg.12] මරණං තුය්හං,විනාභාවො භවිස්සති;
පටිග්ගණ්හාහි මෙ එතෙ,වරෙදස පවච්ඡතො.
ความตาย (จุติ) ของเธออยู่ใกล้แล้ว การพลัดพรากจักมีแก่เธอ เธอจงรับพร 10 ประการเหล่านี้จากเราที่เราจะให้
24.
๒๔.
සක්කස්සවචනං සුත්වා,ඤාත්වාමරණ මත්තනො;
වරෙසා ලද්ධුමිච්ඡන්තී,දෙවින්දමෙත දබ්රවී.
นางได้ฟังพระดำรัสของท้าวสักกะแล้ว ทราบถึงความจุติของตน ปรารถนาจะได้รับพร จึงได้กราบทูลท้าวเทวราชนั้นว่า
25.
๒๕.
ඉතො චුතාසහස්සක්ඛි,සීවිරාජනිවෙසනෙ;
මහෙසී ඵුස්සතීනාම,නීලනෙත්තා යථාමිගී.
ข้าแต่ท้าวสหัสนัยน์ เมื่อหม่อมฉันจุติจากที่นี้แล้ว ขอให้ได้เป็นพระมเหสีในพระราชนิเวศน์ของพระเจ้าสีวี มีพระนามว่าผุสดี มีนัยน์ตาดำขำดุจนัยน์ตาแม่เนื้อ
26.
๒๖.
අස්සං [Pg.13] නීලභමුකාහං,ලභෙය්යං පුත්තමුත්තමං;
ධාරෙන්ති යාචමෙගබ්භං,මජ්ඣිමඞ්ගං අනුන්නතං.
ขอให้หม่อมฉันมีขนคิ้วดำขำ ขอให้ได้บุตรผู้ประเสริฐ และเมื่อหม่อมฉันทรงครรภ์ ขอให้พระครรภ์ (ท้อง) อย่าได้นูนปรากฏออกมา
27.
๒๗.
පලිතාන විරූහන්තු,අලම්බාච පයොරො;
කායෙරජො නලිම්පෙථ,වජ්ඣඤ්චාපි පමොචයෙ.
ขออย่าให้ผมหงอกงอกขึ้น ขออย่าให้ถัน (เต้านม) ทั้งคู่หย่อนยาน ขออย่าให้ธุลีแปดเปื้อนพระวรกาย และขอให้หม่อมฉันช่วยปลดปล่อยนักโทษประหารได้
28.
๒๘.
යෙයාචිතා [Pg.14] වරාභද්දෙ,තයාදස මයාතව;
දින්නාතෙ තුට්ඨචිත්තෙන,සබ්බෙලච්ඡසි මානුසෙ.
ดูก่อนนางผู้เจริญ พร 10 ประการที่เธอขอแล้วนั้น เราให้แก่เธอด้วยใจยินดี เธอจักได้พรทั้งหมดนั้นในโลกมนุษย์
29.
๒๙.
තතොචවිත්වාන සාදෙව-ලොකා නිබ්බත්ති ඉච්ඡියං;
මහෙසියා පටිසන්ධි-වසෙන මද්දරාජිනො.
ครั้นเทพธิดานั้นจุติจากเทวโลกนั้นแล้ว ได้ไปบังเกิดตามความปรารถนา โดยถือปฏิสนธิในครรภ์ของพระมเหสีของพระเจ้ามัททะ
30.
๓๐.
දසමා [Pg.15] සච්චයෙනෙසා,ධීතරං මද්දරාජිනී;
හෙට්ඨාසුසෙතච්ඡත්තස්ස,විජායි සෙට්ඨරූපිනිං.
เมื่อล่วงไป 10 เดือน พระมเหสีของพระเจ้ามัททะนั้น ได้ประสูติพระธิดาผู้มีรูปโฉมงดงามยิ่ง ภายใต้เศวตฉัตร
31.
๓๑.
රත්තචන්දන ලෙපෙන,එසාලිම්පි තදෙහිනී;
තෙනස්සා බ්රාහ්මණානාමං,අකංසු ඵුස්සතීඉති.
พระวรกายของพระธิดานั้นถูกลูบไล้ด้วยจุรณจันทน์แดง เพราะเหตุนั้น พวกพราหมณ์จึงถวายพระนามว่า ผุสดี
32.
๓๒.
සඤ්ඤාකාර දොළාරුළ-මඞ්ගලාදීනි කාතුන;
මහතා පරිහාරෙන,පොසිංසු ඛත්තියානියො.
พวกขัตติยนารีได้ทำพิธีมงคลต่างๆ มีพิธีขนานพระนามและพิธีขึ้นเปลเป็นต้น และได้บำรุงเลี้ยงพระธิดานั้นด้วยการอภิบาลอย่างยิ่งใหญ่
33.
๓๓.
මධූරඛීර [Pg.16] සම්පන්නා,සිනිද්ධපීණ යොබ්බනා;
ධාතියො ඛත්තියානීතං,ඛීරංපායිංසු යාපනං.
เหล่านางนมผู้มีน้ำนมรสหวาน มีผิวพรรณเกลี้ยงเกลาและอยู่ในวัยสาว ได้ถวายน้ำนมแก่พระราชธิดานั้นเพื่อการดำรงพระชนม์
34.
๓๔.
සඞ්කමන්තීව වුද්ධාසා,අඞ්කාඅඞ්කං කරාකරං;
රාජකඤ්ඤාච තොසිංසු,නච්චගීතෙහි නාටකී.
พระราชกัญญาเจริญวัยขึ้นโดยย้ายจากพระเพลาหนึ่งสู่พระเพลาหนึ่ง จากพระหัตถ์หนึ่งสู่พระหัตถ์หนึ่ง และเหล่านางรำได้ทำให้พระราชกัญญานั้นรื่นรมย์ด้วยการฟ้อนรำและขับร้อง
35.
๓๕.
දෙවච්ඡරාවරූපෙන,සුභාසොළස වස්සිකා;
හරන්තී [Pg.17] නෙත්තරසංසා,පස්සන්තානංසුඛෙධිතා.
พระนางมีรูปโฉมงดงามดุจนางอัปสร มีพระชนมายุ 16 พรรษา ทรงดึงดูดสายตาและนำความสุขมาให้แก่ผู้ที่ได้พบเห็น
36.
๓๖.
සිවිරට්ඨෙ තදාරජ්ජං,සිවිරාජා ජෙතුත්තරෙ;
කාරෙසිසිඤ්චයොනාම,පුත්තොතස්ස මහායසො.
ในกาลนั้น พระเจ้าสีวีทรงครองราชสมบัติในเมืองเชตุตตระ แคว้นสีวี พระองค์มีพระโอรสผู้มีพระเกียรติยศมากพระนามว่าสิญชัย
37.
๓๗.
වයප්පත්තො භිරූපොසි,දෙවපුත්තොව සිඤ්චයො;
අරොහ පරිණාහෙන,නානාසිබ්බෙසු කොවිදො.
เมื่อพระสิญชัยทรงเจริญวัยแล้ว มีพระรูปงามดุจเทวบุตร มีพระวรกายสูงใหญ่สมส่วน และทรงเชี่ยวชาญในศิลปศาสตร์ต่างๆ
38.
๓๘.
සිඤ්චයස්ස [Pg.18] නිය්යාදෙසි,රජ්ජංපුත්තස්ස අත්තනො;
ජීවන්තො පස්සිතුංරාජ-සිරිංඉච්ඡං මහාරහං.
พระราชาทรงมอบราชสมบัติให้แก่พระสิญชัยผู้เป็นพระโอรส เพราะทรงปรารถนาจะทอดพระเนตรพระสิริราชสมบัติอันยิ่งใหญ่ในขณะที่ยังมีพระชนม์ชีพอยู่
39.
๓๙.
ආනෙත්වා මද්දරාජස්ස,ධීතරං ඵුස්සතිංතහිං;
සොළසිත්ථි සහස්සානං,මහෙසිංකාසි ජෙට්ඨිකං.
ทรงนำพระนางผุสดีพระธิดาของพระเจ้ามัททะมายังพระนครนั้น แล้วทรงแต่งตั้งให้เป็นพระมเหสีเอกของเหล่านางสนม 16,000 นาง
40.
๔๐.
ඵුස්සතීසිඤ්චයොඤ්ඤොඤ්ඤ- [Pg.19]මුඛංද්වෙපියචක්ඛුනා;
පස්සමානාවඅච්ඡිංසු,අඤ්ඤමඤ්ඤපියංවදා.
พระนางผุสดีและพระสิญชัย ทั้งสองพระองค์ต่างทอดพระเนตรพระพักตร์กันและกันด้วยสายตาที่รักใคร่ ตรัสถ้อยคำอันเป็นที่รักต่อกัน และประทับอยู่ร่วมกัน
41.
๔๑.
අථචින්ති යදෙවින්දො,දින්නාඵුස්සතියාමයා;
වරාදස තෙසුපුත්ත-වරොනහිසමිජ්ඣති.
ครั้งนั้น ท้าวสักกะเทวราชทรงดำริว่า พร 10 ประการที่เราให้แก่พระนางผุสดีนั้น ในบรรดาพรเหล่านั้น พรเรื่องบุตรผู้ประเสริฐยังไม่สำเร็จ
42.
๔๒.
සමිජ්ඣා පෙසාමිඑතංති,අජෙය්යෙභිදසාලයෙ;
උපධාරිත්ථතිස්සාය,පුත්තභාවාරහංමරුං.
เราจักทำให้พรนั้นสำเร็จ ท้าวสักกะทรงพิจารณาหาเทพบุตรผู้สมควรเป็นบุตรในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์อันใครๆ ชนะไม่ได้
43.
๔๓.
චවිත්වාහුඋද්ධංගාමී[Pg.20],බොධිදෙවොතතොතහිං;
බ්රහ්මංගන්ත්වාසහස්සක්ඛී,තස්සතංඑතදබ්රවී.
พระโพธิสัตว์เทพบุตรนั้นมีปกติไปสู่เบื้องบน ท้าวสหัสนัยน์จึงเสด็จไปหาพระโพธิสัตว์นั้นแล้วตรัสคำนี้ว่า
44.
๔๔.
ඉතො භො සුගතිංගච්ඡ,අනුකම්පාහිමරිස;
සිඤ්චයංදෙවියංතස්ස,සන්ධිං ගණ්හජුතින්ධර.
ดูก่อนท่านผู้เจริญ ท่านจงไปสู่สุคติจากที่นี้เถิด ท่านผู้รุ่งเรือง ขอท่านจงอนุเคราะห์ถือปฏิสนธิในครรภ์ของพระเทวีของพระเจ้าสิญชัยเถิด
45.
๔๕.
අඤ්ඤෙපි [Pg.21] සට්ඨිසහස්ස-දෙවෙ චවන ධම්මිනෙ;
උපසඞ්කම්ම සොයාචි,ගච්ඡහ්වො සුගතිංඉති.
ท้าวสักกะยังได้เสด็จไปหาเทพบุตรอื่นๆ อีก 60,000 องค์ ผู้มีสภาวะที่จะต้องจุติ แล้วทรงขอร้องว่า ท่านทั้งหลายจงไปสู่สุคติเถิด
46.
๔๖.
බොධිසත්තොච අඤ්ඤෙච,සාධූති සම්පටිච්ඡිසුං;
තතොචුතා චතෙදෙවා,ආගුං මානුසකංඉමං.
พระโพธิสัตว์และเทพบุตรอื่นๆ เหล่านั้นรับคำว่า "สาธุ" แล้ว เมื่อเทพบุตรเหล่านั้นจุติจากที่นั้นแล้ว ก็มาสู่โลกมนุษย์นี้
47.
๔๗.
ඵුස්සත්යංහි [Pg.22] මහාසත්තො,නිබ්බත්ති පටිසන්ධියා;
කුලෙස්වඤ්ඤෙච මච්චානං,නිබ්බත්තිංසු විසුංවිසුං.
พระมหาโพธิสัตว์ทรงถือปฏิสนธิในครรภ์ของพระนางผุสดี ส่วนเทพบุตรอื่นๆ ก็ไปบังเกิดในตระกูลมนุษย์ต่างๆ แยกกันไป
48.
๔๘.
කුච්ඡිඞ්ගතෙ මහාසත්තෙ,දෙවී දො හළිනීඅහු;
දාතුකාමා මහාදානං,විසජ්ජිය බුහුංධනං.
เมื่อพระมหาโพธิสัตว์เสด็จลงสู่พระครรภ์แล้ว พระเทวีก็ทรงแพ้ท้อง ทรงปรารถนาจะบำเพ็ญมหาทานด้วยการบริจาคทรัพย์จำนวนมาก
49.
๔๙.
රාජමන්දිරද්වාරම්හි,වෙමජ්ඣෙනගරස්සච;
චතුද්වාරෙසුඡද්දාන-සාලායො දෙය්යපූරිතා.
มีการสร้างโรงทาน 6 แห่งที่เต็มไปด้วยของควรให้ ณ ที่ใกล้ประตูพระราชวัง ที่กลางพระนคร และที่ประตูเมืองทั้ง 4 ทิศ
50.
๕๐.
කාරාපෙත්වාන [Pg.23] ඡස්සත-සහස්සානි දිනෙදිනෙ;
විසජ්ජිත්වාන සබ්බෙසං,ඉච්ඡන්තී ආසිදාතවෙ.
ทรงให้สละทรัพย์วันละ 600,000 (กหาปณะ) เพื่อบริจาคทานแก่คนทั้งปวง ทรงปรารถนาจะให้ทานอยู่เป็นนิตย์
51.
๕๑.
උත්වාතං කාරණංරාජා,පක්කොසාවිය බ්රාහ්මණෙ;
නිමිත්ත පාඨකෙපුච්ඡි,කිං භවිස්සතීතිඤාතවෙ.
เมื่อพระราชาทรงทราบเรื่องนั้น จึงโปรดให้เรียกพวกพราหมณ์ผู้ทำนายลักษณะมา แล้วตรัสถามเพื่อจะทรงทราบว่า จะมีเหตุอะไรเกิดขึ้น
52.
๕๒.
ජානාම නො මහාරාජ,ගතොකුච්ඡිම්හි දෙවියා;
හෙහිත්ය [Pg.24] භිරතොදානෙ,එවංවදිංසු බ්රාහ්මණා.
พวกพราหมณ์กราบทูลว่า "ข้าแต่พระมหาราช พวกข้าพระองค์ทราบแล้ว พระโอรสผู้สถิตในพระครรภ์ของพระเทวีนั้น จักเป็นผู้ยินดีในการให้ทาน"
53.
๕๓.
බ්රාහ්මණානං වචොසුත්වා,නරින්දො තුට්ඨමානසො;
දානංඅදාසි ඡද්දාන-සාලායො සුට්ඨුමාවිය.
พระราชาทรงสดับถ้อยคำของพราหมณ์ทั้งหลายแล้ว มีพระทัยยินดี ทรงให้สร้างโรงทาน ๖ แห่ง แล้วทรงบริจาคทานอย่างดีเยี่ยม
54.
๕๔.
පටිසන්ධිග්ගහණම්හා,බොධිසත්තස්ස විඤ්ඤුනො;
පට්ඨායණ්ණව වෙගොව,ලාභොළාරො අනප්පකො.
ตั้งแต่การถือปฏิสนธิของพระโพธิสัตว์ผู้มีปัญญา ลาภอันยิ่งใหญ่และไม่น้อยได้เกิดขึ้น ประดุจความแรงของกระแสน้ำในมหาสมุทร
55.
๕๕.
පණ්ණාකාරං [Pg.25] පහිණිංසු,රාජිනො ජම්බුමණ්ඩලෙ;
බොධිසත්තා නුභාවෙන,නානාරට්ඨින්දඛත්තියා.
ด้วยอานุภาพของพระโพธิสัตว์ เหล่ากษัตริย์ผู้เป็นใหญ่ในแว่นแคว้นต่างๆ ในชมพูทวีป ได้ส่งเครื่องบรรณาการมาถวายแด่พระราชา
56.
๕๖.
පරිහාරං පවච්ඡෙසි,මහෙසිං පටිසන්ධිනිං;
රාජාසුඛං වසාපෙසි,කාරෙසිඉච්ඡිතිච්ඡිතං.
พระราชาทรงพระราชทานการบริหารครรภ์แก่พระมเหสีผู้ทรงครรภ์ ทรงให้ประทับอยู่อย่างเป็นสุข และทรงให้ทำสิ่งที่พระนางปรารถนาทุกประการ
57.
๕๗.
බුද්ධඞ්කුරානුභාවෙන,ජනාසුං මොදමානසා;
කාලෙවස්සතිමෙඝොපි,සුභික්ඛොසමයොඅහු.
ด้วยอานุภาพของหน่อพุทธางกูร มหาชนต่างมีใจยินดี แม้เมฆฝนก็ตกต้องตามฤดูกาล เป็นสมัยที่อุดมสมบูรณ์
58.
๕๘.
සද්ධිංපුත්තෙන [Pg.26] ජුණ්හාය,කිළන්තියාවමාතුයා;
මහන්තීරතිසබ්බෙසං,ජනානංවිපුලාතහිං.
เมื่อพระมารดาทรงเล่นอยู่กับพระโอรสในแสงจันทร์ ความยินดีอันยิ่งใหญ่และไพศาลได้บังเกิดแก่ชนทั้งปวงในที่นั้น
59.
๕๙.
ගබ්භංහි ධාරෙන්තීදෙවී,දසමාසම්හිපූරිතෙ;
නගරංදට්ඨු කාමාසි,තදාරොචෙසිරාජිනො.
เมื่อพระเทวีทรงครรภ์ครบสิบเดือนแล้ว ทรงปรารถนาจะทอดพระเนตรพระนคร จึงได้กราบทูลพระราชาในกาลนั้น
60.
๖๐.
සාධුභද්දෙති [Pg.27] වත්වාන,පුරංදෙව පුරංවිය;
රාජා අලඞ්කරාපෙසි,දෙවියා පිතිවඩ්ඪනං.
พระราชาตรัสว่า "ดีแล้ว แม่ยอดรัก" แล้วทรงให้ประดับตกแต่งพระนครให้เหมือนดั่งเมืองเทพยดา เพื่อเพิ่มพูนความปิติยินดีแก่พระเทวี
61.
๖๑.
ආරොපිය තතොදෙවිං,විචිත්තං ලක්ඛිකංරථං;
පදක්ඛිණං කාරාපෙසි,නගරං සබ්බලඞ්කතං.
ลำดับนั้น ทรงให้พระเทวีเสด็จขึ้นสู่รถอันวิจิตรและมีลักษณะอันเป็นมงคล แล้วทรงให้เวียนประทักษิณพระนครที่ประดับตกแต่งแล้วในทุกส่วน
62.
๖๒.
වෙස්සානං [Pg.28] වීථියාමජ්ඣෙ,ඨානාඨානං පථාපථං;
චලිංසු කම්මජාවාතා,චරන්තියාව දෙවියා.
เมื่อพระเทวีกำลังเสด็จไป ลมกรรมชวาตก็ปั่นป่วนขึ้นในท่ามกลางถนนของพวกพ่อค้า (เวสสวิถี) ตามที่ต่างๆ และตามเส้นทางต่างๆ
63.
๖๓.
උත්වාමච්චාපවත්තිංතං,රඤ්ඤොරොචිංසුසීඝසො;
සුතිගෙහංකාරාපෙසි,තංවීථියංවසිඤ්චයො.
พวกอำมาตย์ทราบเรื่องนั้นแล้วจึงกราบทูลพระราชาโดยเร็ว พระเจ้าสัญชัยจึงทรงให้สร้างเรือนประสูติขึ้นในถนนนั้น
64.
๖๔.
තත්ථසාවසමානාව,විජායිඅකුතොභයා;
නිම්මලංසුසුද්ධංපුත්තං,සුවණ්ණක්ඛන්ධසන්නිභං.
เมื่อพระนางประทับอยู่ที่เรือนประสูตินั้น ก็ทรงประสูติพระโอรสผู้ปราศจากมลทินและบริสุทธิ์ยิ่ง ปราศจากภัยจากที่ไหนๆ มีพระวรกายประดุจแท่งทองคำ
65.
๖๕.
අක්ඛීනිඋම්මිලිත්වාන[Pg.29],නික්ඛන්තොමාතු කුච්ඡිතො;
පසන්නප්පියාකාරෙන,පස්සිත්තමාතුයාමුඛං.
พระโอรสทรงลืมพระเนตรขึ้นในขณะที่เสด็จออกจากพระครรภ์ของพระมารดา แล้วทรงทอดพระเนตรพระพักตร์ของพระมารดาด้วยอาการอันน่ารักและเลื่อมใส
66.
๖๖.
අම්ම දානං දදිස්සාමි,අත්ථිනු කිඤ්චි තෙධනං;
හත්තංසො පසාරෙත්වාන,ඉතිබ්රවිතහිං මුහුං.
พระโอรสทรงเหยียดพระหัตถ์ออกแล้วตรัสในขณะนั้นว่า "ข้าแต่พระมารดา หม่อมฉันจะบริจาคทาน ทรัพย์ของพระแม่มีอยู่บ้างไหม?"
67.
๖๗.
සුත්වාමොදිය [Pg.30] තංමාතා,දෙහිදානං යථිච්ඡිතං;
තාතාති තස්සපාදාසි,සහස්සත්ථවිකංතහිං.
พระมารดาทรงสดับแล้วมีพระทัยยินดี ตรัสว่า "พ่อเอ๋ย ลูกจงให้ทานตามความปรารถนาเถิด" แล้วทรงมอบถุงเงินหนึ่งพันให้แก่พระโอรสในที่นั้น
68.
๖๘.
මහොසධ වෙස්සන්තර-මහාසිද්ධත්ථ ජාතිසු;
කථෙසි මාතරාබොධි-සසත්තො ජාතක්ඛණෙතිසු.
ในชาติที่เป็นมโหสถ เวสสันดร และมหาบุรุษสิทธัตถะ พระโพธิสัตว์ได้ตรัสกับพระมารดาในขณะที่ประสูติ
69.
๖๙.
අච්ඡෙර මබ්භුතංදිස්වා,ජනාමොදිං සුතාවදෙ;
අප්ඵොටෙන්තො හසන්තාච,ජයනාදං පනාදයුං.
เมื่อมหาชนเห็นเหตุการณ์อันน่าอัศจรรย์ยิ่งนั้นแล้ว ก็พากันยินดีในขณะนั้น ต่างปรบมือ หัวเราะ และเปล่งเสียงชัยชโยกึกก้อง
70.
๗๐.
වෙස්සන්තරොති [Pg.31] හ්වායිංසු,නාමග්ගහණ මඞ්ගලං;
සඞ්ඛතා බ්රාහ්මණාතස්ස,ජාතත්තා වෙස්සවීථියං.
ในพิธีมงคลขนานนาม พราหมณ์ทั้งหลายได้ขนานพระนามพระโอรสว่า "เวสสันดร" เพราะเหตุที่ประสูติในถนนของพวกพ่อค้า
71.
๗๑.
විජාත දිවසෙතස්ස,එකාආකාසචාරිනී;
හත්ථිනීහි සබ්බසෙතං,එකං කුඤ්ජරපොසකං.
ในวันประสูติของพระโอรส มีนางช้างตัวหนึ่งเหาะมาในอากาศ ได้นำลูกช้างเผือกล้วนตัวหนึ่งมาให้
72.
๗๒.
බොධිසත්තා නුභාවෙන,ආනෙත්වා මඞ්ගලසම්මතං;
ථපෙත්වාන පක්කාමි,හත්ථිසාලාය සාධුකං.
ด้วยอานุภาพของพระโพธิสัตว์ นางช้างนั้นได้นำช้างที่สมมติว่าเป็นมงคลมาวางไว้ในโรงช้างอย่างดีแล้วก็หลีกไป
73.
๗๓.
උප්පන්නත්තාමහාසත්තං[Pg.32],තස්සකත්වානපච්චයං;
අකංසුනාගරානාමං,සමග්ගාපච්චයොඉති.
เพราะช้างนั้นเกิดมาเพื่อเป็นปัจจัยแก่พระมหาบุรุษ ชาวเมืองทั้งหลายจึงพร้อมใจกันขนานนามช้างนั้นว่า "ปัจจัยนาค"
74.
๗๔.
තද්දිනෙවවිජායිංසු,අමච්චානංකුමාරකා;
ගෙහෙසුසඨිසහස්සා,මහාසත්තසජාතකා.
ในวันนั้นเอง กุมารของเหล่าอำมาตย์จำนวน ๖๐,๐๐๐ คน ผู้เกิดร่วมกับพระมหาบุรุษ ก็ได้คลอดในเรือนของตนๆ
75.
๗๕.
අතිදීඝාදයොදොසෙ[Pg.33],විවජ්ජෙත්වානසිඤ්චයො;
කුමාරංචතුස්සඨිකා,උපට්ඨාපෙසිධාතියො.
พระเจ้าสัญชัยทรงเว้นนางนมที่มีลักษณะบกพร่องมีตัวสูงเกินไปเป็นต้น แล้วทรงจัดให้นางนม ๖๔ นางมาคอยบำรุงพระกุมาร
76.
๗๖.
අලම්බත්ථනියොචෙතා,භිරූපායොබ්බනෙඨිතා;
ආසුංමධුරථඤ්ඤායො,සංසුද්ධාසෙට්ඨකොලියො.
นางนมเหล่านั้นมีถันไม่หย่อนยาน มีรูปงาม ตั้งอยู่ในวัยสาว มีน้ำนมรสหวาน และมาจากตระกูลที่บริสุทธิ์และประเสริฐ
77.
๗๗.
සුසුසට්ඨිසහස්සානං[Pg.34],එකෙකාධාතියොතථා;
බුද්ධඞ්කුරසජාතානං,උපට්ඨාපෙසිසුංන්දරා.
และได้ทรงจัดให้นางนมที่งดงามหนึ่งคนต่อกุมารหนึ่งคน เพื่อบำรุงเหล่ากุมาร ๖๐,๐๐๐ คนผู้เกิดร่วมกับหน่อพุทธางกูร
78.
๗๘.
සද්ධිං සට්ඨිසහස්සෙහි,කුමාරෙහිමහායසො;
මහතාපරිවාරෙන,සංවඩ්ඪිබොධිසත්තවො.
พระโพธิสัตว์ผู้มีพระยศยิ่งใหญ่ ทรงเจริญวัยขึ้นพร้อมกับเหล่ากุมาร ๖๐,๐๐๐ คน ด้วยบริวารเป็นอันมาก
76.
๗๖.
රාජාසතසහස්සග්ඝ-නිකං සුසුපිළන්ධනං;
කාරාපෙත්වාවිභූසෙසි,අත්තජංදානනන්දනං.
พระราชาทรงให้สร้างเครื่องประดับอันมีค่าหนึ่งแสน แล้วทรงประดับตกแต่งพระโอรสของพระองค์ผู้ยินดีในการให้ทาน
80.
๘๐.
ඔමුඤ්චිත්වානධාතීනං[Pg.35],තංචතුප්පඤ්චවස්සිකො;
අදාසිසොමහාසත්තො,බොධිං අපෙක්ඛමානසො.
พระมหาบุรุษนั้นเมื่อมีพระชนมายุได้ ๔-๕ พรรษา ทรงถอดเครื่องประดับนั้นออกแล้วประทานแก่นางนมทั้งหลาย ด้วยทรงมุ่งหวังพระโพธิญาณ
81.
๘๑.
පුනතංතාහිධාතීහි,දිය්යමානංපිසාදරං;
නසොගණ්හිත්ථකුමාරො,දින්නෙසුඅනපෙඛවා.
แม้เมื่อนางนมเหล่านั้นจะถวายเครื่องประดับนั้นคืนด้วยความเคารพ พระกุมารก็ไม่ทรงรับ เพราะไม่ทรงเยื่อใยในสิ่งที่ประทานให้ไปแล้ว
82.
๘๒.
ආරොචිංසුපවත්තිංතං[Pg.36],රඤ්ඤොතාධාතියොතදා;
සුත්වාමුදිතචිත්තෙන,තංසොථොමිත්ථඅත්තජං.
ในกาลนั้น นางนมเหล่านั้นได้กราบทูลเรื่องนั้นแก่พระราชา พระราชาทรงสดับแล้วมีพระทัยยินดี ได้ทรงสรรเสริญพระโอรสของพระองค์ในที่นั้น
83.
๘๓.
පුත්තෙනමමදින්නංතං,බ්රහ්මදෙය්යංපිළන්ධනං;
තුම්හාකංසන්තකංහොතු,ඉච්චාපිබ්රවිසිඤ්චයො.
เครื่องประดับอันเป็นของควรให้แก่พราหมณ์นี้ ที่เรายังมิได้ให้แก่บุตรของเรา จงเป็นของของพวกเธอเถิด พระเจ้าสญชัยได้ตรัสอย่างนี้แล้ว
84.
๘๔.
පුනාපරංපිකාරෙත්වා,පාදාසිපුත්තනන්දනො;
පුත්තස්සදාතුකාමස්ස,සුවිචිත්තපිළන්ධනං.
พระเจ้าสญชัยผู้ทรงบันเทิงใจในพระโอรส ทรงให้ทำเครื่องประดับอันวิจิตรยิ่งขึ้นอีก แล้วประทานแก่พระโอรสผู้ปรารถนาจะให้ทาน
85.
๘๕.
ඔමුඤ්චිත්වානඑතංපි[Pg.37],ධාතීනංදාසිදායකො;
දාරකොතුට්ඨචිත්තෙන,සබ්බඤ්ඤුතප්පියායනො.
พระกุมารผู้เป็นทายก ทรงถอดเครื่องประดับแม้นั้นออกประทานแก่นางนมทั้งหลาย ด้วยพระทัยที่ยินดี เพราะทรงรักใคร่ในพระสัพพัญญุตญาณ
86.
๘๖.
එවංවුත්ත නයෙනෙව,නව වාරෙ පිළන්ධනං;
දහරොදාසි ධාතීනං,නාථානාථ පරායනො.
พระกุมารผู้เป็นที่พึ่งของคนไร้ที่พึ่ง ทรงประทานเครื่องประดับแก่นางนมทั้งหลายถึง ๙ ครั้ง โดยนัยที่กล่าวมาแล้วนี้แล
87.
๘๗.
අට්ඨවස්සි [Pg.38] කකාලෙතු,එවංචින්තෙසි බුද්ධිමා;
නිසින්නො සිරිසයනො,පාසාදො පරිමණ්ඩලෙ.
เมื่อมีพระชนมายุได้ ๘ พรรษา พระองค์ผู้ทรงปัญญาประทับนั่งบนสิริไสยาสน์ ณ ท่ามกลางปราสาท ได้ทรงดำริอย่างนี้ว่า
88.
๘๘.
දෙමිබාහිර දානංව,නතාව මම මානසං;
පරිතො සෙතිඑවඤ්හි,අජ්ඣත්තිකංදදාමහං.
เราให้แต่เพียงภายนอกทานเท่านั้น ทานนั้นยังไม่ทำใจของเราให้เอิบอิ่มเลย เราจะให้สิ่งที่เป็นภายในร่างกาย
89.
๘๙.
සචෙමං කොචියාචෙය්ය,සීසංස මොළිමුත්තධං;
ඡිජ්ජ තං තස්සදජ්ජෙය්යං,නහෙය්යං ලීනචෙතසො.
ถ้าใครๆ พึงขอศีรษะของเราอันประดับด้วยมงกุฎและมุกดา เราพึงตัดศีรษะนั้นให้แก่เขา เราจะไม่พึงมีใจหดหู่เลย
90.
๙๐.
හදයංමම [Pg.39] යාචෙය්ය,භින්දිත්වා අසිනාඋරං;
නීහරිත්වානතංතස්ස,දජ්ජෙය්යං තුට්ඨමානසා.
ถ้าใครๆ พึงขอหัวใจของเรา เราพึงใช้ดาบผ่าอกแล้วควักหัวใจนั้นออกมาให้แก่เขา ด้วยใจที่ยินดี
91.
๙๑.
අක්ඛීනි මමයාචෙය්ය,උප්පාටෙත්වාන තාවදෙ;
සත්ථෙන තස්සදජ්ජෙය්යං,සලොහිතානි තානිමෙ.
ถ้าใครๆ พึงขอดวงตาของเรา เราพึงใช้ศัสตราควักดวงตาเหล่านั้นที่ยังเปื้อนเลือดอยู่ประทานให้แก่เขาในทันที
92.
๙๒.
හත්ථෙපාදෙචකණ්ණෙච[Pg.40],යාචෙය්යමමසාධුකං;
ඡින්දිත්වා තානිදජ්ජෙය්යං,තස්සපූරෙ මනොරථං.
ถ้าใครๆ พึงขอทั้งมือ เท้า และหูของเรา เราพึงตัดอวัยวะเหล่านั้นให้แก่เขา เพื่อทำความปรารถนาของเขาให้เต็มเปี่ยม
93.
๙๓.
මංසංමෙකොචියාචෙය්ය,සීඝංසබ්බසරීරතො;
ඛණ්ඩාඛණ්ඩං ඡින්දිත්වාන,දජ්ජෙ මංසං සලොහිතං.
ถ้าใครๆ พึงขอเนื้อจากร่างกายทั้งหมดของเรา เราพึงตัดเนื้อที่ยังเปื้อนเลือดอยู่นั้นออกเป็นชิ้นๆ ให้แก่เขาโดยเร็ว
94.
๙๔.
හොහිත්වංමමදාසොති,වදෙය්යකොචිචෙතහිං;
සයංආමාතිසාවෙත්වා,අත්තානංපි දදාමහං.
หากใครๆ ในที่นั้นพึงกล่าวว่า 'ท่านจงมาเป็นทาสของเรา' เราพึงประกาศตนเองว่า 'จ๊ะ' แล้วพึงให้แม้ตนเองแก่เขา
95.
๙๕.
තස්සෙවං [Pg.41] චින්තයන්තස්ස,කම්පිත්ථ පථවීමහා;
සමන්තාගජ්ජමානායං,මත්තොව කුඤ්ජරොවනෙ.
เมื่อพระองค์ทรงดำริอยู่อย่างนี้ แผ่นดินใหญ่ก็หวั่นไหว มีเสียงกึกก้องโดยรอบ ดุจช้างตกมันในป่า
96.
๙๖.
මෙරුරාජො නමිත්වාන-භිමුඛොව ජෙතුත්තරං;
නගරං ඨාසි සෙරිත-වෙත්තඞ්කුරොව තාවදෙ.
ขุนเขาสิเนรุราชก็โน้มลงประจันหน้าต่อพระนครเชตุดร ตั้งอยู่ดุจหน่อหวายที่ถูกลมพัดในทันที
97.
๙๗.
මහීසද්දසන්තාසෙන[Pg.42],මෙඝොපාවස්සි තාවදෙ;
ඝනවස්සංමහාධාරං,ගජ්ජමානො දිසොදිසං.
เพราะความสะดุ้งกลัวต่อเสียงแผ่นดินไหว เมฆก็คำรามกึกก้องไปทั่วทุกทิศ แล้วหลั่งฝนห่าใหญ่ตกลงมาในทันที
98.
๙๘.
නිච්ඡරිංසු බහූවිජ්ජු-ලතායොච සමන්තතො;
ඉන්දචාපා උට්ඨහිංසු,උක්කාපාතො තදා අහු.
สายฟ้าแลบแปลบปลาบไปทั่วทุกทิศ รุ้งกินน้ำก็ปรากฏขึ้น และมีดาวตกในกาลนั้น
99.
๙๙.
අප්ඵොටෙසි තහිංදෙව-රාජාතුට්ඨො සුජම්පති;
සාධුසාධූති සාවෙසි,මහාබ්රහ්මා කතඤ්චලී.
ท้าวสักกะจอมเทพผู้เป็นพระสวามีของนางสุชาดา ทรงเลื่อมใสแล้วได้ทรงปรบพระหัตถ์ ท้าวมหาพรหมผู้ประนมมือก็ได้เปล่งสาธุการว่า 'สาธุ สาธุ'
100.
๑๐๐.
බ්රහ්මලොකා [Pg.43] තදායාව,ඉතොපථවි මණ්ඩලා;
අච්ඡෙරං අබ්භුතං ආසි,එකකොලාහලං මහා.
ในกาลนั้น ตั้งแต่พรหมโลกลงมาจนถึงพื้นแผ่นดินนี้ ได้เกิดความอัศจรรย์อันไม่เคยมีมาก่อน และเกิดโกลาหลครั้งใหญ่เป็นอันเดียวกัน
101.
๑๐๑.
එවංඤ්හි නෙකබ්භූතානි,ජනෙත්වාන මහාජනං;
හාසයං සුසුඛංවඩ්ඪ-මානොසොළස වස්සිකො.
พระกุมารทรงเจริญวัยขึ้นด้วยความสุขสวัสดิ์ ทรงทำมหาชนให้ร่าเริงด้วยเหตุอัศจรรย์หลายประการอย่างนี้ จนมีพระชนมายุได้ ๑๖ พรรษา
102.
๑๐๒.
කුමාරො [Pg.44] සබ්බසිබ්බෙසු,කොවිදොච පාරඞ්ගතො;
ඵුල්ලසාලොව සොභන්තො,වණ්ණෙන වයසා තදා.
ในกาลนั้น พระกุมารทรงเชี่ยวชาญและบรรลุถึงฝั่งแห่งศิลปศาสตร์ทั้งปวง ทรงงดงามด้วยพระฉวีวรรณและพระชนมายุ ดุจต้นสาละที่บานสะพรั่ง
103.
๑๐๓.
අථස්ස දාතුකාමොව,රජ්ජංමන්තිය දෙවියා;
පිතාසි සිඤ්චිරාජත්තෙ,පුත්තංසොළස වස්සිකං.
ลำดับนั้น พระอัยกา (พระเจ้าสญชัย) ทรงปรึกษากับพระเทวีแล้ว มีพระประสงค์จะมอบราชสมบัติให้ จึงทรงอภิเษกพระโอรสผู้มีพระชนมายุ ๑๖ พรรษาไว้ในความเป็นพระราชา
104.
๑๐๔.
මද්දරට්ඨෙ තදාමද්ද-රාජකුලා භිවණ්ණිනිං;
නෙත්වාමහෙ සිත්තෙමද්දිං-භිසිඤ්චි ධම්මචාරිනිං.
ในกาลนั้น ทรงนำพระนางมัทรีผู้มีพระฉวีวรรณงดงามและทรงประพฤติธรรม จากราชสกุลมัททะในมัททรัฐ มาอภิเษกเป็นพระมเหสี
105.
๑๐๕.
මද්දීමාතුලධීතාසා[Pg.45],භගිනී මන්දහාසිනී;
වෙස්සන්තරකුමාරස්ස,සෙට්ඨලක්ඛණධාරිනී.
พระนางมัทรีนั้นเป็นพระธิดาของพระมาตุลา เป็นพระกนิษฐาผู้มีรอยยิ้มละไมของพระเวสสันดรกุมาร และทรงไว้ซึ่งลักษณะอันประเสริฐ
106.
๑๐๖.
පුබ්බඋට්ඨායිනී මද්දී,නිච්චං පච්ඡානිපාතිනී;
මනාපචාරිනී දෙවී,කිංකාර පටිසාවිනී.
พระนางมัทรีทรงตื่นก่อนและบรรทมทีหลังเสมอ ทรงเป็นพระเทวีผู้ประพฤติเป็นที่พอพระทัย และทรงคอยรับฟังว่าจะให้ทรงทำสิ่งใด
107.
๑๐๗.
සොළසිත්ථි [Pg.46] සහස්සාතං,මද්දිංසබ්බඞ්ග සොභණං;
නච්චවාදිත ගීතෙහි,පරිචාරිංසු සබ්බදා.
เหล่านางสนมหนึ่งหมื่นหกพันนาง คอยปรนนิบัติพระนางมัทรีผู้ทรงงดงามทุกส่วนสัด ด้วยการฟ้อนรำ การบรรเลง และการขับร้องอยู่เป็นนิตย์
108.
๑๐๘.
වෙස්සන්තරො මහාරාජා,රජ්ජෙභි සිත්තකාලතො;
පඨාය දානසාලායො,ඡද්දානං දාසිකාරිය.
พระเวสสันดรมหาราช นับแต่เวลาที่ทรงรับมหาภิเษกในราชสมบัติ ทรงให้สร้างโรงทาน ๖ แห่ง เพื่อประทานทาน
109.
๑๐๙.
මහාදානං පවත්තෙසි,විස්සජ්ජන්තො දිනෙදිනෙ;
සම්මොදමානො ඡස්සත-සහස්සානි ධනානිසො.
ทรงบำเพ็ญมหาทาน โดยทรงบริจาคทรัพย์วันละ ๖ แสนกหาปณะ ด้วยความบันเทิงพระทัย
110.
๑๑๐.
එවංදානෙ [Pg.47] රමන්තස්ස,මහෙසීතස්සරාජිනො;
පුත්තංවිජායිඅපර-භාගෙමද්දී සුදස්සනං.
เมื่อพระราชาทรงยินดีในการให้ทานอยู่อย่างนี้ ในกาลต่อมา พระนางมัทรีพระมเหสีของพระองค์ ก็ประสูติพระโอรสผู้มีพระรูปโฉมงดงาม
111.
๑๑๑.
සම්පටිච්ඡිංසු විජාත-කාලෙතං සොණ්ණසන්නිතං;
සොණ්ණ ජාලෙනතෙනස්ස,නාමංජාලීති වොහරුං.
ในเวลาที่ประสูติ เหล่านางนมได้รองรับพระโอรสผู้มีพระฉวีวรรณดุจทองคำด้วยข่ายทองคำ เพราะเหตุนั้น จึงขนานพระนามของพระโอรสนั้นว่า 'ชาลี'
112.
๑๑๒.
පදසා [Pg.48] ගමනෙ කාලෙ,පුත්තස්ස තස්සජාලිනො;
විජායි ධීතරංඑකං,නාරීනං සෙට්ඨංසම්මතං.
ในเวลาที่พระโอรสชาลีทรงดำเนินได้ด้วยพระบาท พระนางมัทรีก็ประสูติพระธิดาองค์หนึ่ง ผู้เป็นที่ยกย่องว่าเป็นเลิศในหมู่สตรี
113.
๑๑๓.
කණ්හාජිනෙන ධීතංතං,සම්පටිච්ඡිංසු සාදරං;
තෙනස්සා ධිතුයානාමං,කණ්හාජිනාති වොහරුං.
ธิดานั้น (พวกราชตระกูล) รับไว้ด้วยความเคารพ (ห่อ) ด้วยหนังเก้งดำ เพราะเหตุนั้น จึงเรียกชื่อของธิดานั้นว่า กัณหาชินา
114.
๑๑๔.
මහතා පරිවාරෙන,වුද්ධිංන්වායිංසු තෙදුවෙ;
සයන්තා නච්චගීතෙන,නච්චගීත පබොධනා.
ทั้งสองพระองค์นั้นเจริญเติบโตขึ้นพร้อมด้วยบริวารหมู่ใหญ่ เมื่อจะบรรทมก็มีระบำรำฟ้อนและเพลงขับกล่อม เมื่อจะตื่นบรรทมก็มีระบำรำฟ้อนและเพลงขับปลุกให้ตื่น
115.
๑๑๕.
මහාසත්තොහි [Pg.49] මාසස්ස,ඡක්ඛත්තුං දානමණ්ඩපෙ;
ඔලොකෙසි අලඞ්කත-හත්ථික්ඛන්ධ වරෙඨිතො.
พระมหาบุรุษนั้นแล ทรงประทับยืนบนคอช้างตัวประเสริฐที่ประดับตกแต่งแล้ว เสด็จไปตรวจดูโรงทานเดือนละ ๖ ครั้ง
116.
๑๑๖.
තහිං කලිඞ්කරට්ඨම්හි,දුබ්බුට්ඨිකා භයානකා;
සස්සානි නසම්පජ්ජිංසු,දුබ්භික්ඛො සමයොඅහු.
ในแคว้นกาลิงคะนั้น เกิดฝนแล้งอย่างน่ากลัว พืชพรรณธัญญาหารทั้งหลายไม่สมบูรณ์ จึงเกิดเป็นสมัยข้าวยากหมากแพง
117.
๑๑๗.
චොරකම්මං [Pg.50] අකරිංසු,අසක්කොන්තාව ජීවිතුං;
ජනා නිගමගාමෙසු,විලුම්පන්ති දාමරිකා.
พวกมนุษย์ในนิคมและหมู่บ้านทั้งหลาย เมื่อไม่สามารถจะดำรงชีวิตอยู่ได้ จึงพากันทำโจรกรรม พวกโจรผู้ก่อการจลาจลพากันปล้นสะดม
118.
๑๑๘.
කලිඞ්කරට්ඨං සකලං,දුබ්භික්ඛභයපීළිතං;
ඝටෙ විලොලපාරීව,සඞ්ඛුම්භිත්ථ අනාථකං.
แคว้นกาลิงคะทั้งสิ้นถูกภัยคือความอดอยากเบียดเบียนแล้ว ปั่นป่วนไร้ที่พึ่ง เหมือนน้ำในหม้อที่ถูกคนกวนให้หมุนวน
119.
๑๑๙.
නෙගමා ජානපදාසබ්බෙ,නාගරාච සමග්ගතා;
රාජඞ්ගණෙ උක්කොසිංසු,දුබ්භික්ඛභය චොදිතා.
ชาวนิคม ชาวชนบท และชาวเมืองทั้งหมดพร้อมใจกัน ถูกภัยคือความอดอยากบีบคั้น จึงพากันไปร้องทุกข์ที่ลานหลวง
120.
๑๒๐.
තදාසුත්වාන [Pg.51] තංරාජා,සීඝංඋබ්බිග්ග මානසා;
කොයංසද්දොති පුච්ඡිත්ථ,මහාමච්චෙ සකන්තිකෙ.
ลำดับนั้น พระราชาทรงสดับเสียงนั้นแล้ว มีพระทัยหวั่นไหวโดยเร็ว ตรัสถามมหาอำมาตย์ผู้อยู่ใกล้ชิดว่า 'นั่นเสียงอะไร?'
121.
๑๒๑.
ආරොචයිංසු රාජානං,පවත්තිං තංඅසෙසතො;
රාජාපි පටිජානාසි,මෙඝං වස්සාපයෙ-ඉති.
มหาอำมาตย์ทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องราวที่เกิดขึ้นนั้นแด่พระราชาจนสิ้นเชิง แม้พระราชาก็ทรงรับคำว่า 'เราจะทำให้ฝนตก'
122.
๑๒๒.
තතොසො පත්ථනංකාසි,සමාදිය උපොසථං;
දෙවං වස්සාපනත්ථාය,සත්තාහංසත්තකාරුණො.
ลำดับนั้น พระราชาผู้ทรงมีพระมหากรุณา ทรงสมาทานอุโบสถศีลแล้วทรงตั้งความปรารถนาเพื่อให้ฝนตกตลอด ๗ วัน
123.
๑๒๓.
නහිඑවංපිසොසක්ඛි[Pg.52],වස්සාපෙතුං නරිස්සරො;
මෙඝංකලිඞ්ක රට්ඨම්හි,දුබ්බුට්ඨිකාව ජායහි.
ถึงกระนั้น พระราชาผู้เป็นใหญ่ในนรชนก็ยังไม่สามารถทำให้ฝนตกได้ ในแคว้นกาลิงคะก็ยังคงเกิดฝนแล้งอยู่นั่นเอง
124.
๑๒๔.
තතොසො සන්නිපාතෙත්වා,නාගරෙ එතදබ්රවී;
වසාපෙතුං නසක්කොමි,දෙවං කිං නුකරෙ-ඉති.
ลำดับนั้น พระองค์ทรงเรียกชาวเมืองมาประชุมกันแล้วตรัสคำนี้ว่า 'เราไม่สามารถทำให้ฝนตกได้ เราจะทำอย่างไรกันดี?'
125.
๑๒๕.
තදාඑවමවොචිංසු[Pg.53],නරාකලිඞ්කරාජිනො;
දෙවං වස්සාපනත්ථාය,සුභික්ඛකාලකාමිනො.
ลำดับนั้น มนุษย์ทั้งหลายผู้ปรารถนาเวลาที่ข้าวน้ำอุดมสมบูรณ์ ได้กราบทูลพระราชาแห่งกาลิงคะ เพื่อให้ฝนตกอย่างนี้ว่า
126.
๑๒๖.
සිවිරට්ඨෙමහාරාජ,රජ්ජෙධම්මෙනයොඨිතො;
ජෙතුත්තරෙමහාවෙස්ස-න්තරො සිඤ්චයඔරසො.
ข้าแต่พระมหาราชา ในแคว้นสีวี ณ เมืองเชตุตตระ มีพระเวสสันดรผู้ทรงตั้งอยู่ในธรรมในราชสมบัติ ทรงเป็นพระโอรสของพระเจ้าสัญชัย
127.
๑๒๗.
දානෙසුභිරතොහෙස,කිරමඞ්ගලකුඤ්ජරො;
තස්සත්ථිපච්චයොනාම,පවරොසබ්බපණ්ඩරො.
ได้ยินว่า พระองค์นั้นทรงยินดีในทาน และมีช้างมงคลชื่อว่าปัจจัยนาค เป็นช้างประเสริฐ ขาวผ่องไปทั้งตัว
128.
๑๒๘.
ගතඨානෙකුඤ්ජරස්ස[Pg.54],තස්සෙකන්තෙනඛත්තිය;
පාවස්සිකිරගජ්ජන්තො,මහාමෙඝොසවිජ්ජුකො.
ข้าแต่พระมหากษัตริย์ ได้ยินว่า ในที่ที่ช้างนั้นไป มหาเมฆพร้อมด้วยสายฟ้า ย่อมคำรามและบันดาลให้ฝนตกลงมาโดยส่วนเดียว
129.
๑๒๙.
පෙසෙත්වාබ්රාහ්මාණෙරාජ,යාචාපෙතුංසුපණ්ඩරං;
හත්ථිංවට්ටතිතංතෙන,සීඝංපෙසෙහිබ්රාහ්මණෙ.
ข้าแต่พระราชา การส่งพราหมณ์ทั้งหลายไปเพื่อขอช้างเผือกนั้นเป็นการสมควร เพราะเหตุนั้น ขอพระองค์จงรีบส่งพราหมณ์ทั้งหลายไปเถิด
130.
๑๓๐.
සම්පටිච්ඡියසාධූති,සුත්වාතංතුට්ඨමානසො;
රාජඞ්ගණම්හිරාජාසො,සන්නිපාතෙසිබ්රාහ්මණෙ.
พระราชาพระองค์นั้นทรงสดับคำนั้นแล้ว มีพระทัยยินดี ทรงรับคำว่า 'ดีละ' แล้วทรงเรียกพราหมณ์ทั้งหลายมาประชุมกันที่ลานหลวง
131.
๑๓๑.
ගුණවණ්ණෙහිසම්පන්නෙ[Pg.55],විචිනිත්වානබ්රහ්මණෙ;
අට්ඨතෙසුරාජාතෙසං,නෙකංදාසිපරිබ්බයං.
พระราชาทรงคัดเลือกพราหมณ์ ๘ คน ผู้สมบูรณ์ด้วยคุณสมบัติและวรรณะ แล้วประทานเสบียงเดินทางเป็นอันมากแก่พราหมณ์เหล่านั้น
132.
๑๓๒.
ආනෙථකුඤ්ජරංභොන්තො,වෙස්සන්තරස්සසන්තිකං;
ගන්ත්වායාචිය-එවංතෙ,රාජාවත්වානපෙසයිං.
พระราชาตรัสสั่งว่า 'ท่านผู้เจริญ ท่านทั้งหลายจงไปสู่สำนักของพระเวสสันดรแล้วขอช้างนั้นนำมาเถิด' ทรงสั่งดังนี้แล้วจึงส่งไป
133.
๑๓๓.
බ්රාහ්මාණා [Pg.56] අට්ඨරාජානං,තෙකත්වාන පදක්ඛිණං;
ගඤ්ඡිංසු ජෙතුත්තරං නාගං,නෙථුං සබ්බඞ්ගසුන්දරං.
พราหมณ์ทั้ง ๘ คนนั้น กระทำประทักษิณพระราชาแล้ว ได้เดินทางไปยังเมืองเชตุตตระ เพื่อนำช้างผู้มีลักษณะงดงามพร้อมทุกส่วนมา
134.
๑๓๔.
අනුපුබ්බෙන ගන්ත්වාන,තෙපාපුණිංසු බ්රාහ්මණා;
ජෙතුත්තරං භුඤ්ජමානා,දානසාලාසු අච්ඡයුං.
พราหมณ์เหล่านั้นเดินทางไปโดยลำดับจนถึงเมืองเชตุตตระ แล้วพักอาศัยบริโภคอาหารอยู่ในโรงทานทั้งหลาย
135.
๑๓๕.
තතොපුණ්ණ මදිනම්හි,කත්වාසරීරමත්තනො;
තෙපංසුමක්ඛිතංආගුං,පාචීනද්වාරමණ්ඩලං.
ลำดับนั้น ในวันรุ่งขึ้น พราหมณ์เหล่านั้นทำร่างกายของตนให้แปดเปื้อนด้วยฝุ่น แล้วพากันไปยังบริเวณประตูทิศตะวันออก
136.
๑๓๖.
සංයාචිස්සාමනාගන්ති[Pg.57],චින්තමානාවරාජිනො;
ආගමෙන්තාආගමනං,තත්ථඅච්ඡිං සුබ්රාහ්මාණා.
พราหมณ์เหล่านั้นคิดว่า 'พวกเราจะทูลขอช้าง' จึงพากันพักรอการเสด็จมาของพระราชาผู้ประเสริฐอยู่ในที่นั้น
137.
๑๓๗.
දානග්ගං ඔලෙකෙය්යන්ති,තදාසුර සභොජනො;
පාතොනූත්වා මහාසත්තො,අලඞ්කාරෙන ලඞ්කරි.
ในเวลาเช้าวันนั้น พระมหาบุรุษทรงเสวยพระกระยาหารเช้าแล้ว ทรงประดับพระองค์ด้วยเครื่องอลังการ ทรงดำริว่า 'เราจะไปตรวจดูโรงทาน'
138.
๑๓๘.
අලඞ්කත හත්ථික්ඛන්ධං,අරුය්හ අගමාතතො;
රාජා [Pg.58] පුරත්ථිමං ද්වාරං,පරිසාය මහන්තියා.
พระราชาทรงเสด็จขึ้นประทับบนคอช้างที่ประดับตกแต่งแล้ว เสด็จออกจากที่นั้นไปยังประตูทิศตะวันออกพร้อมด้วยบริวารหมู่ใหญ่
139.
๑๓๙.
මහන්තිං පරිසංදිස්වා,භිතා උබ්බිග්ග මානසා;
තත්ථොකාසං නලභිංසු,යාචිතුං බ්රාහ්මණා තහිං.
พราหมณ์ทั้งหลายเห็นบริษัทหมู่ใหญ่แล้ว ก็เกิดความกลัวและหวั่นไหว จึงไม่ได้โอกาสที่จะทูลขอในที่นั้น
140.
๑๔๐.
තම්හා දක්ඛිණද්වාරං තෙ,සඞ්කමිත්වාන උන්නතෙ;
පදෙසෙ සෙට්ඨරාජානං,ආගමෙසුං ඨිතා තතො.
พราหมณ์เหล่านั้นจึงย้ายจากที่นั้นไปยังประตูทิศใต้ ยืนรอรับเสด็จพระราชาผู้ประเสริฐอยู่ในที่สูงแห่งหนึ่ง
141.
๑๔๑.
ඔලොකෙත්වාන [Pg.59] පාචීන-දාරම්හි දානමණ්ඩපෙ;
හත්ථික්ඛන්ධගතො රාජා,ද්වාරමා ගඤ්චිදක්ඛිණං.
พระราชาผู้ประทับบนคอช้าง ครั้นทอดพระเนตรโรงทานที่ประตูทิศตะวันออกแล้ว ก็เสด็จไปยังประตูทิศใต้
142.
๑๔๒.
රාජානං ආගතං දිස්වා,පසාරෙත්වාන බ්රාහ්මණා;
හත්ථෙ ‘‘වෙස්සන්තරොජෙතු’’තික්ඛත්තුං ඉතිභාසිංසු.
พราหมณ์ทั้งหลายเห็นพระราชาเสด็จมาแล้ว จึงพากันเหยียดมือออกแล้วกล่าวคำว่า 'ขอพระเวสสันดรจงทรงชัยชนะ' ดังนี้ถึง ๓ ครั้ง
143.
๑๔๓.
ජයසද්දං පනාදන්තෙ,රාජාදිස්වාන බ්රාහ්මණෙ;
හත්ථිං තෙසං ඨිතඨානං,පාජෙසි දානමානසා.
เมื่อเสียงชัยมงคลสิ้นสุดลง พระราชาทรงเห็นพราหมณ์ทั้งหลายแล้ว ทรงขับช้างไปยังที่ที่พราหมณ์เหล่านั้นยืนอยู่ ด้วยพระทัยที่น้อมไปในการให้
144.
๑๔๔.
හත්ථික්ඛන්ධෙ [Pg.60] නිසින්නොව,පසන්නෙන මුඛෙනසො;
ම්හිතපුබ්බං තතොවොච,ගිරෙවං හදයඞ්ගමං.
พระองค์ประทับนั่งบนคอช้างนั่นเอง มีพระพักตร์ผ่องใส ทรงแย้มพระสรวลก่อนแล้วจึงตรัสพระดำรัสอันเป็นที่จับใจดังนี้
145.
๑๔๕.
දක්ඛිණාවට්ටසඞ්ඛෙන,බාහුංපග්ගය්හ දක්ඛිණ;
පුරතො මම තිට්ඨන්තා,කිං මංයාචන්ති බ්රාහ්මණා.
ทรงยกพระพาหาขวาขึ้นดุจสังข์เวียนขวา (แล้วตรัสว่า) พราหมณ์ทั้งหลายที่ยืนอยู่ข้างหน้าเรานี้ จะขออะไรเรา?
146.
๑๔๖.
එවංසීඝම [Pg.61] වොචිංසු,පහට්ඨා බ්රාහ්මණා තහිං;
රතනංරාජ යාචාම,කුඤ්ජරං සබ්බපණ්ඩරං.
พราหมณ์ทั้งหลายในที่นั้นผู้ร่าเริงยินดี ได้ทูลตอบโดยเร็วอย่างนี้ว่า ข้าแต่พระราชา พวกข้าพระองค์ขอรับพระราชทานช้างแก้วเผือกปลอดทั้งตัว
147.
๑๔๗.
ඉදංසුත්වානසොචින්ති,අජ්ඣත්තිකං පිදාතවෙ;
අහමිච්ඡාමිතෙදානි,මමං යාචන්ති බාහිරං.
เมื่อทรงสดับคำนั้นแล้ว ทรงดำริว่า เราปรารถนาจะให้แม้สิ่งที่เป็นภายใน แต่บัดนี้ พราหมณ์เหล่านี้กลับมาขอสิ่งภายนอกกับเรา
148.
๑๔๘.
ඉදානි පූරයිස්සාමි,යාචන්තානං මනොරථං;
එවංචින්තියසොභාසි[Pg.62],හත්ථික්ඛන්ධඨිතො ඉති.
บัดนี้ เราจะยังความปรารถนาของผู้ขอให้เต็มเปี่ยม ทรงดำริเช่นนี้แล้วจึงตรัสขณะประทับอยู่บนคอช้างว่า
149.
๑๔๙.
දෙමිතං නවිකම්පාමි,යංමංයාචන්ති බ්රාහ්මණා;
කෙලාස සදිසං සෙතං,අලඞ්කතං ගජුත්තමං.
เราให้ช้างนั้น เราไม่หวั่นไหวในสิ่งที่พราหมณ์ทั้งหลายขอเรา คือพญาช้างผู้ประเสริฐที่ประดับประดาแล้ว มีสีขาวดุจเขาไกรลาส
150.
๑๕๐.
හත්ථික්ඛන්ධා තතො රුය්හ,රාජා චාගාධිමානසො;
ඔලොකෙසිතික්ඛත්තුංතං,කත්වා නාගං පදක්ඛිණං.
ลำดับนั้น พระราชาผู้มีพระทัยน้อมไปในการบริจาค เสด็จลงจากคอช้าง ทรงกระทำประทักษิณพญาช้างแล้ว ทอดพระเนตรช้างนั้นถึงสามครั้ง
151.
๑๕๑.
ගහෙත්වා [Pg.63] සොණ්ණභිඞ්ගාරං,සුගන්ධොදක පූරිතං;
අහ්වායි එථ භොන්තොති,කුඤ්ජරංඑස දාතවෙ.
ทรงถือพระสุวรรณภิงคารที่เต็มไปด้วยน้ำหอม ทรงเรียกพราหมณ์ทั้งหลายว่า "ท่านผู้เจริญทั้งหลาย เชิญมาทางนี้เถิด" เพื่อจะประทานช้างนั้น
152.
๑๕๒.
ගහෙත්වා රජතදාම-සදිසං සෙත හත්තිනො;
සොණ්ඩංට්ඨපිය හත්ථෙසු,බ්රාහ්මණානං ගජිස්සරො.
พระราชาผู้เป็นจอมทัพ ทรงจับงวงของช้างเผือกซึ่งมีลักษณะดุจสายเงิน ทรงวางงวงนั้นลงบนมือของพราหมณ์ทั้งหลาย
153.
๑๕๓.
සාලඞ්කතං මහානාගං,පාතෙත්වා දක්ඛිණොදකං;
අදාසි සෙට්ඨදන්තිංතං,අසල්ලිනෙන චෙතසා.
ทรงหลั่งน้ำทักษิโณทก แล้วประทานพญาช้างตัวประเสริฐที่ประดับประดาแล้วนั้น ด้วยพระทัยที่ไม่หดหู่เลย
154.
๑๕๔.
සද්ධිං [Pg.64] වීසතිලක්ඛෙන,චතුලක්ඛානි අග්ඝති;
අලඞ්කාරොහි නාගස්ස,නානාරතනචිත්තිතො.
เครื่องประดับของพญาช้างนั้น วิจิตรด้วยรัตนะนานาชนิด มีค่าถึงยี่สิบสี่แสน (๒,๔๐๐,๐๐๐)
155.
๑๕๕.
අථාපිඅනග්ඝා හොන්ති,ඡළෙව අඞ්කුසාදිසු;
මණයො වාරණොචාපි,අනඞ්ඝො සත්තනග්ඝිකා.
อนึ่ง เครื่องใช้มีขอช้างเป็นต้น ๖ อย่าง และแก้วมณีทั้งหลาย เป็นของหาค่ามิได้ แม้ตัวพญาช้างเองก็หาค่ามิได้ รวมเป็นของหาค่ามิได้ ๗ ประการ
156.
๑๕๖.
යතාවුත්ත රතනෙහි,සද්ධිං අදාසි කුඤ්ජරං;
නාගොපියොපි තෙනෙව,තතො සබ්බඤ්ඤුතං පියං.
พระองค์ทรงประทานพญาช้างพร้อมด้วยรัตนะตามที่กล่าวมาแล้ว เพราะเหตุนั้น พญาช้างจึงเป็นที่รัก แต่พระสัพพัญญุตญาณเป็นที่รักยิ่งกว่าพญาช้างนั้น
156.
๑๕๖.
අථාපි [Pg.65] පඤ්චසතානි,පරිචාරානි හත්ථිනො;
කුලානි හත්ථිගොපෙහි,සද්ධිං අදාසි සාදරං.
อนึ่ง ทรงประทานคนปรนนิบัติช้าง ๕๐๐ คน พร้อมด้วยตระกูลควาญช้างทั้งหลายด้วยความเอื้อเฟื้อ
158.
๑๕๘.
වෙස්සන්තරෙන දින්නම්හි,සෙත මඞ්ගල කුඤ්ජරෙ;
අචෙතනාපිනාදෙන්තී,මෙදනී සම්ප කම්පථ.
เมื่อพระเวสสันดรทรงประทานช้างมงคลเผือก แม้แผ่นดินที่ไม่มีเจตนาครองก็ส่งเสียงกึกก้องหวั่นไหว
159.
๑๕๙.
තහිං [Pg.66] භීසනකං ආසි,නානං ලොමහංසනං;
මහන්තො විපුලො ඝොසො,ඛුම්භිත්ථ සකලං පුරං.
ในขณะนั้น ได้เกิดเหตุการณ์อันน่าสะพรึงกลัวและขนพองสยองเกล้า เสียงกึกก้องกัมปนาทอย่างยิ่งใหญ่ได้สั่นสะเทือนไปทั่วทั้งพระนคร
160.
๑๖๐.
මහීසද්දසන්තාසෙන,මෙඝො පාවස්සි තාවදෙ;
ඝනවස්සං මහාධාරං,ගජ්ජමානො දිසො දිසං.
เพราะความตกใจกลัวต่อเสียงแผ่นดินนั้น เมฆก็หลั่งฝนลงมาในทันที เป็นฝนตกหนักห่าใหญ่ คำรามกึกก้องไปทั่วทุกทิศ
161.
๑๖๑.
නිච්ඡරිංසු බහූවිජ්ජු-ලතා යොච සමන්තතො;
ඉන්දචාපා උට්ඨහීංසු,උක්කාපාතො තදා අහු.
สายฟ้าแลบแปลบปลาบไปทั่วทุกทิศ รุ้งกินน้ำก็ปรากฏขึ้น และในเวลานั้นก็ได้เกิดดาวตกขึ้น
162.
๑๖๒.
හත්ථිං [Pg.67] ලද්ධානතෙ තුට්ඨා,බ්රාහ්මණා කිරදක්ඛිණා-ද්වාරා නගර මජ්ඣෙන,ගජක්ඛන්ධ ගතානයුං.
พราหมณ์เหล่านั้นดีใจที่ได้รับช้าง ต่างพากันขึ้นนั่งบนคอช้าง นำช้างนั้นผ่านไปทางใจกลางเมืองออกไปทางประตูทิศใต้
163.
๑๖๓.
මහාජනපරිවාරෙ,ගජාරුළ්හෙට්ඨ බ්රාහ්මණෙ;
පස්සිං සුනාගරා සබ්බෙ,තදාතෙ එතදබ්රවුං.
ชาวเมืองทั้งหมดเห็นพราหมณ์เหล่านั้นผู้ขึ้นขี่ช้าง มีมหาชนห้อมล้อม จึงได้กล่าวคำนี้แก่พราหมณ์เหล่านั้นในเวลานั้น
164.
๑๖๔.
අම්හාකං [Pg.68] කුඤ්ජරං හම්භො,ආරුළ්හා වො ඉධාගතා;
දින්නොයං කෙන තුම්හාකං,කදා ලද්ධො කුතො-ඉති.
นี่แน่ะพวกท่าน ท่านทั้งหลายขึ้นขี่ช้างของเรามาที่นี่ ช้างนี้ใครให้พวกท่าน ท่านได้มาเมื่อไร และได้มาจากไหน?
165.
๑๖๕.
වෙස්සන්තරෙන දින්නො නො,කථංතුම්හෙ වදිස්සථ;
නකථෙය්යාම විත්ථාරං,ගච්ඡෙම නගරං මයං.
พระเวสสันดรประทานให้พวกเรา พวกท่านจะพูดไปทำไม พวกเราจะไม่บอกโดยละเอียดหรอก พวกเราจะไปเมืองของเราแล้ว
166.
๑๖๖.
එවංවත්වා නික්ඛමිංසු,ද්වාරෙන උත්තරෙනතෙ;
චිත්තංවිලොල [Pg.69] මානාව,නාගරානං කලිඞ්කජා.
พราหมณ์ชาวกาลิงคะเหล่านั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ก็ออกไปทางประตูทิศเหนือ ทำจิตใจของชาวเมืองให้วุ่นวายระส่ำระสาย
167.
๑๖๗.
තදාහි නාගරා සබ්බෙ,බොධිසත්තස්ස කුජ්ඣිතා;
රාජද්වාරෙ සන්නිපච්ච,උපක්කොසමකංසු තෙ.
ในเวลานั้น ชาวเมืองทั้งหมดโกรธพระโพธิสัตว์ จึงมาประชุมกันที่ประตูวัง แล้วพากันโพทะนาตำหนิติเตียน
168.
๑๖๘.
අධම්මෙනෙවභොන්ත්තොනො,නාගං රට්ඨස්ස පූජිතං;
අදාවෙස්සන්තරොදුට්ඨ-බ්රාහ්මණානමලඞ්කතං.
ท่านผู้เจริญ พระเวสสันดรได้ประทานพญาช้างที่ประดับประดาแล้ว อันเป็นที่เคารพบูชาของแคว้น ให้แก่พราหมณ์ผู้ชั่วร้ายโดยไม่เป็นธรรมเลย
169.
๑๖๙.
සඞ්ඛුම්භිතචිත්තා [Pg.70] සබ්බෙ,තතොනගරවාසිනො;
ගන්ත්වා සිඤ්චයරාජස්ස,සන්තිකං එවමබ්රවුං.
ลำดับนั้น ชาวเมืองทั้งหมดผู้มีจิตใจวุ่นวาย ได้พากันไปเข้าเฝ้าพระเจ้าสัญชัยแล้วกราบทูลอย่างนี้ว่า
170.
๑๗๐.
විධමංදෙවතෙරට්ඨං,පුත්තොවෙස්සන්තරොතව;
කතංසොකුඤ්ජරංදාසි,සිවිරට්ඨස්සපූජිතං.
ข้าแต่พระองค์ผู้สมมติเทพ พระเวสสันดรพระราชโอรสของพระองค์ทรงทำลายแคว้นเสียแล้ว พระองค์ได้ประทานพญาช้างอันเป็นที่เคารพบูชาของชาวสีพีไป
171.
๑๗๑.
කථංසො [Pg.71] වාරණංදාසි,සෙතං කෙලාසසන්නිභං;
පණ්ඩුකම්පලසඤ්ඡන්නං,ජය භූමි විජනානං.
เหตุไฉนพระองค์จึงประทานพญาช้างเผือกผู้ประเสริฐ ดุจเขาไกรลาส คลุมด้วยผ้ากัมพลสีขาว ผู้ทำให้รู้จักชัยภูมิ (ที่ชนะข้าศึก) เล่า?
172.
๑๗๒.
සචෙ සො දාතුමිච්ඡෙය්ය,අන්නංපාණඤ්චභොජනං;
වත්ථං සෙනාසනං සොණ්ණං,යුත්තංදාතුං යථිච්ඡිතං.
หากพระองค์ปรารถนาจะประทานข้าว น้ำ โภชนาหาร เครื่องนุ่งห่ม ที่นอน และทองคำ ก็เป็นการสมควรที่จะประทานให้ตามความปรารถนา
173.
๑๗๓.
සචෙත්වං නකරිස්සසි,සිවීනං වචනංඉදං;
මඤ්ඤෙතං සහපුත්තෙන,සිවීහත්ථෙ කරිස්සරෙ.
ถ้าท่านไม่ทำตามคำของชาวสีวีนี้ พึงทราบว่า พวกเขาจะมอบท่านพร้อมด้วยบุตรไว้ในเงื้อมมือของชาวสีวี
174.
๑๗๔.
තජ්ජමානාහි [Pg.72] එවඤ්හි,සුත්වා සිවීහි භාසිතං;
මඤ්ඤිත්ථ සිඤ්චයො පුත්තං,මාරෙතුං ඉච්ඡරෙඉති.
เมื่อถูกขู่เช่นนั้น และได้ฟังคำที่ชาวสีวีกล่าวแล้ว พระเจ้าสัญชัยทรงดำริว่า พวกเขาปรารถนาจะฆ่าบุตร
175.
๑๗๕.
එවංබ්යාකාසි තෙනෙව,සීඝංවිබ්භන්ත මානසො;
පුත්තපෙම චොදිතො සො,සොකසල්ල සමප්පිතො.
พระองค์ผู้มีพระทัยหวั่นไหวอย่างรวดเร็ว ถูกความรักในบุตรตักเตือน ถูกลูกศรคือความโศกเสียบแทงแล้ว จึงได้ตรัสตอบอย่างนั้น
176.
๑๗๖.
කාමං [Pg.73] ජනපදො සබ්බං,රට්ඨඤ්චාපි විනස්සතු;
නාහං සිවීනංවචනා,පබ්බාජෙය්යං මමත්රජං.
ชนบทและแว่นแคว้นทั้งหมดจงพินาศไปเถิด เราจะไม่เนรเทศบุตรผู้เกิดจากอกของเราเพราะคำของชาวสีวี
177.
๑๗๗.
කථං හං තම්හි දුබ්භෙය්යං,සන්තොසො සුද්ධචෙතසො;
පුත්තංකථඤ්ච නිද්දොසං,සත්ථෙන ඝාතයෙ මම.
เราจะประทุษร้ายต่อเขาผู้มีใจบริสุทธิ์และสงบได้อย่างไร และเราจะให้ฆ่าบุตรผู้ไม่มีความผิดของเราด้วยศัสตราได้อย่างไร
178.
๑๗๘.
සිවයො තස්ස සුත්වාන,භාසිතං පුත්තගිද්ධිනො;
අවොචුං විසට්ඨා වීත-භහාඑවං යථාතථං.
ชาวสีวีได้ฟังคำดำรัสของพระองค์ผู้ทรงห่วงใยในพระโอรส จึงได้กล่าวคำตามเป็นจริงอย่างอาจหาญ ปราศจากความกลัวว่า
179.
๑๗๙.
මානං [Pg.74] දණ්ඩෙන සත්ථෙන,නාපි සො බන්ධනාරහො;
පබ්බාජෙහි වනං රට්ඨා,වඞ්කෙ වසතු පබ්බතෙ.
พระองค์อย่าลงทัณฑ์เขาด้วยอาชญาหรือศัสตรา และเขาก็ไม่ควรแก่การจองจำ ขอจงเนรเทศเขาออกจากแว่นแคว้นไปสู่ป่า ให้เขาอาศัยอยู่ที่เขาวงกตเถิด
180.
๑๘๐.
තදාචින්තයි සොරාජා,නයුත්තං පනූදෙතවෙ;
ඡන්දං හි සිවිනං දානි,තතො වොච සුභාසිතං.
ครั้งนั้น พระราชาทรงดำริว่า การขับไล่ไม่สมควรเลย แต่บัดนี้เป็นความประสงค์ของชาวสีวี จึงได้ตรัสพระดำรัสอันดีว่า
181.
๑๘๑.
යථාඡන්දං [Pg.75] කරෙය්යාමි,රට්ඨ පබ්බාජයෙථ තං;
එකොකාසඤ්ච යාචාම,රත්තිං සො වසතං ඉමං.
เราจะทำตามความประสงค์ของพวกท่าน จงเนรเทศเขาออกจากแว่นแคว้นเถิด แต่เราขอโอกาสสักครั้งหนึ่ง ให้เขาได้อยู่ในที่นี้ตลอดคืนนี้
182.
๑๘๒.
අමන්තෙතු යථාකාමං,කණ්හාජිනාය ජාලිනා;
තථාච මද්දියා සද්ධිං,කාමෙච පරිභුඤ්ජතු.
ขอให้เขาได้สนทนากับกัณหาชินา ชาลี และพระนางมัทรีตามความปรารถนา และขอให้เขาได้เสวยกามสุขเถิด
183.
๑๘๓.
තතො රත්යා විවසානෙ,සූරියුග්ගමනෙසති;
සමග්ගා සිවයො හුත්වා,රට්ඨා පබ්බජයන්තු තං.
ครั้นสิ้นสุดราตรีนั้น เมื่อพระอาทิตย์ขึ้นแล้ว ชาวสีวีทั้งหลายจงพร้อมเพรียงกันเนรเทศเขาออกจากแว่นแคว้นเถิด
184.
๑๘๔.
පච්චාගඤ්ඡුං [Pg.76] තදා සබ්බෙ,සිවයො තුට්ඨමානසා;
සම්පටිච්ඡිත්වාන සාධූති,වචනං සිවිරාජිනො.
ครั้งนั้น ชาวสีวีทั้งหมดมีใจยินดี รับพระดำรัสของพระเจ้าสีวีว่า สาธุ แล้วจึงพากันกลับไป
185.
๑๘๕.
තතොසො සිඤ්චයොඑකං,කත්තාරං පුත්තසන්තිකං;
සාසනං පෙසනත්ථාය,තුරිතං එවමබ්රවී.
ลำดับนั้น พระเจ้าสัญชัยได้ตรัสกับนายขัตตะคนหนึ่งผู้จะไปสำนักของพระโอรสเพื่อส่งข่าวสารอย่างรีบเร่งว่า
186.
๑๘๖.
උට්ඨෙහි කත්තෙ තරමානො,ගන්ත්වා වස්සන්තරං වද;
සිවයො දෙව තෙකුද්ධා,නෙගමාච සමාගතා.
ขัตตะเอ๋ย ท่านจงรีบลุกขึ้นไปบอกพระเวสสันดรว่า ข้าแต่พระองค์ ชาวสีวีและชาวนิคมที่มาประชุมกันต่างพากันโกรธพระองค์แล้ว
187.
๑๘๗.
අස්මා [Pg.77] රත්යා විවසානෙ,සූරියුග්ගමනෙ සති;
සමග්ගා සිවයො හුත්වා,රට්ඨා පබ්බාජයන්තිතං.
เมื่อสิ้นสุดราตรีนี้ เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น ชาวสีวีทั้งหลายจะพร้อมเพรียงกันเนรเทศพระองค์ออกจากแว่นแคว้น
188.
๑๘๘.
සකත්තා තරමානොව,සිවිරාජෙන පෙසිතො;
උපාගමි පුරංරම්මං,වෙස්සන්තර නිවෙසනං.
นายขัตตะนั้นอันพระเจ้าสีวีทรงใช้ไปแล้ว ก็รีบเร่งเข้าไปยังนิเวศน์ของพระเวสสันดรในพระนครอันน่ารื่นรมย์
189.
๑๘๙.
තත්ථද්දස [Pg.78] කුරංසො,රමමානං සකෙ පුරෙ;
පරිකිණ්ණං අමච්චෙහි,තිදසානංව වාසවං.
ในที่นั้น เขาได้เห็นพระกุมารผู้กำลังรื่นรมย์อยู่ในพระนครของตน แวดล้อมด้วยเหล่าอำมาตย์ ดุจท้าววาสวะของเหล่าเทพชั้นดาวดึงส์
190.
๑๙๐.
වන්දිත්වා රොදමානොසො,කත්තා වෙස්සන්තරං බ්රවී;
දුක්ඛං තෙ වෙදයිස්සාමි,මාමෙකුජ්ඣ රථෙසභ.
นายขัตตะนั้นไหว้แล้วร้องไห้พลางกราบทูลพระเวสสันดรว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมรถ ข้าพระองค์จะกราบทูลเรื่องอันเป็นทุกข์แก่พระองค์ ขอพระองค์อย่าทรงกริ้วข้าพระองค์เลย
191.
๑๙๑.
අස්මාරත්යා විවසානෙ,සූරියුග්ගමනෙ සති;
සිවයො දෙව තෙකුද්ධා,රට්ඨා පබ්බාජයන්තිතං.
เมื่อสิ้นสุดราตรีนี้ เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น ชาวสีวีทั้งหลายโกรธพระองค์แล้ว จะเนรเทศพระองค์ออกจากแว่นแคว้น
192.
๑๙๒.
සුත්වාන [Pg.79] භාසිතං එතං,හසමානො පමොදයං;
එවංපුච්ඡිත්ථ කත්තාරං,වෙස්සන්තරො සුධීතිමා.
พระเวสสันดรผู้มีพระปรีชา ได้ทรงสดับคำนั้นแล้ว ทรงแย้มพระโอษฐ์ด้วยความยินดี ได้ตรัสถามนายขัตตะอย่างนี้ว่า
193.
๑๙๓.
කිස්මිං මෙ සිවයො කුද්ධා,යං නපස්සාමි දුක්කටං;
තංමෙ කත්තෙ වියාචික්ඛ,කස්මා පබ්බාජයන්ති මං.
ชาวสีวีโกรธเราด้วยเรื่องอะไร เรายังไม่เห็นความชั่วที่ตนทำเลย ขัตตะเอ๋ย ท่านจงบอกเรื่องนั้นแก่เรา เพราะเหตุใดพวกเขาจึงเนรเทศเรา
194.
๑๙๔.
තහිං [Pg.80] කත්තා ඉදංවොච,හත්ථිදානෙන කුජ්ඣරෙ;
ඛීයන්ති සිවයො රාජ,තස්මා පබ්බාජයන්ති තං.
ในที่นั้น นายขัตตะได้กราบทูลคำนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ ชาวสีวีทั้งหลายโกรธเพราะการให้ทานช้าง พวกเขาพากันติเตียนพระองค์ เพราะเหตุนั้นจึงเนรเทศพระองค์
195.
๑๙๕.
තංසුත්වාන මහාසත්තො,දානෙසු ථීරමානසො;
වචනං ම්හිතපුබ්බං සො,කත්තාරං එතදබ්රවී.
พระมหาบุรุษได้ทรงสดับคำนั้นแล้ว มีพระทัยมั่นคงในทานทั้งหลาย ได้ตรัสกับนายขัตตะด้วยพระโอษฐ์อันยิ้มแย้มอย่างนี้ว่า
196.
๑๙๖.
හදයං [Pg.81] චක්ඛුමහං දජ්ජං,බාහුංපි දක්ඛිණං මම;
හිරඤ්ඤ මණිසොණ්ණාදිං,නකිං බාහිරකං ධනං.
เราพึงให้ได้แม้หัวใจ ดวงตา และแขนขวาของเรา จะกล่าวไปไยถึงทรัพย์ภายนอก เช่น เงิน แก้วมณี และทองเป็นต้น
197.
๑๙๗.
කාමංමංසි වයොසබ්බෙ,පබ්බාජෙන්තු හනන්තුවා;
නෙවදානා විරමිස්සං,කාමංඡින්දන්තු සත්තධා.
ชาวสีวีทั้งหมดจะเนรเทศเรา หรือจะฆ่าเราก็ตามที เราจะไม่ยอมเลิกให้ทานเป็นอันขาด แม้พวกเขาจะตัดเราออกเป็นเจ็ดท่อนก็ตาม
198
๑๙๘
තතොසො දෙවතාවිට්ඨො,කත්තාමග්ගම දෙසයි;
පබ්බාජිතානං සබ්බෙසං,ගතපුබ්බං පුරාණකං.
ลำดับนั้น นายขัตตะนั้นอันเทวดาดลใจแล้ว ได้ชี้บอกทางอันเป็นทางสายเก่าที่เหล่าบรรพชิตทั้งหลายเคยใช้ไป
199.
๑๙๙.
කොන්තීමාරාය [Pg.82] තීරෙන,ගීරිමා රඤ්චරං පති;
යෙනපබ්බාජිතායන්ති,තෙනගච්ඡතු සුබ්බතො.
ขอพระองค์ผู้มีวัตรอันดีงาม จงเสด็จไปตามริมฝั่งแม่น้ำกุนตีมารา มุ่งตรงไปยังภูเขาคีรีมารา อันเป็นทางที่เหล่าบรรพชิตใช้สัญจรเถิด
200.
๒๐๐.
තංසුත්වාන බොධිසත්තො,සාධූති සම්පටිච්ඡිය;
එකොකාසං නාගරානං,යාචෙතුං එවමබ්රවී.
พระโพธิสัตว์ได้ทรงสดับคำนั้นแล้ว ทรงรับว่า ดีแล้ว และได้ตรัสเพื่อขอโอกาสต่อชาวเมืองอย่างนี้ว่า
201.
๒๐๑.
දානංසත්තසතකංහං[Pg.83],කත්තෙදජ්ජං සුවෙතතො;
පරස්වෙ නික්ඛමිස්සාමි,රත්තිංදිවං ඛමන්තුමෙ.
ขัตตะเอ๋ย เราจะให้สัตตสดกมหาทานในวันพรุ่งนี้ และจะออกเดินทางในวันมะรืน ขอชาวเมืองจงอดทนรอเราสักวันหนึ่งกับคืนหนึ่งเถิด
202.
๒๐๒.
සාධුදෙවපවක්ඛාමි,ඛමාපෙතුංනිසාදිවං;
නාගරානංතිවත්වාන,තදාකත්තාපිපක්කමි.
สาธุ ข้าแต่พระองค์ผู้สมมติเทพ ข้าพระองค์จะกราบทูลเพื่อขอขมาในเวลาเย็น ครั้นบอกแก่ชาวเมืองทั้งหลายแล้ว ในเวลานั้นผู้กระทำ (ราชบุรุษ) ก็หลีกไป
203.
๒๐๓.
මහාසත්තොමහායෙන- [Pg.84]කුත්තංසකලකම්මිකං;
පක්කොසාවියස්වෙදානං,එවංබ්යාකාසිදාතවෙ.
พระมหาบุรุษทรงเรียกพวกช่างผู้ทำกิจทั้งปวงมาแล้ว ตรัสสั่งเพื่อจะประทาน (มหาทาน) อย่างนี้
204.
๒๐๔.
හත්ථීඅස්සෙරතෙඉත්ථී,දාසීදාසෙචධෙනුයො;
පටියාදෙහිත්වංසත්ත-සතෙචාගායමාරිස.
ท่านผู้เจริญ ท่านจงจัดเตรียมช้าง ม้า รถ สตรี ทาสี ทาส และแม่โค อย่างละ ๗๐๐ เพื่อการบริจาคเถิด
205.
๒๐๕.
අථොනානප්පකාරානි,අන්නපානානිසබ්බසො;
සුරංපි පටියාදෙහි,සබ්බංදාතබ්බයුත්තකං.
อนึ่ง ท่านจงจัดเตรียมอาหารและน้ำดื่มนานาชนิดโดยประการทั้งปวง แม้สุราและสิ่งของที่ควรให้ทั้งหมด
206.
๒๐๖.
එවංසොබ්යාකරිත්වාන[Pg.85],පෙමචිත්තෙනචොදිතො;
එකොවමද්දියාරම්මං,පාසාදමභිරූහථ.
ครั้นพระองค์ตรัสสั่งอย่างนี้แล้ว ทรงถูกจิตที่ประกอบด้วยความรักกระตุ้นเตือน จึงเสด็จขึ้นสู่ปราสาทอันเป็นที่รื่นรมย์ของพระนางมัทรีแต่เพียงผู้เดียว
207.
๒๐๗.
රත්තචන්දන ගන්ධෙහි,ගන්ධොදකෙහිවාසිතං;
සොපාවෙක්ඛිසිරීගබ්භං,මද්දීදෙවීනිවාසනං.
พระองค์เสด็จเข้าไปยังห้องสิริอันอบอวลด้วยกลิ่นจันทน์แดงและน้ำหอม ซึ่งเป็นที่ประทับของพระนางมัทรีเทวี
208.
๒๐๘.
මද්දීදිස්වානආයන්තං[Pg.86],ම්හිතානනෙනසාමිකං;
උට්ඨාසිආසනාසීඝං,රෙණුමත්තාවකින්නරී.
พระนางมัทรีทอดพระเนตรเห็นพระสวามีเสด็จมาด้วยพระพักตร์ที่ยิ้มแย้ม ก็ทรงลุกขึ้นจากอาสนะโดยเร็ว ดุจนางกินรีที่แปดเปื้อนด้วยฝุ่นละออง
209.
๒๐๙.
උට්ඨාහිත්වානසාමද්දී,වාමහත්ථෙසු රාජිනො;
දක්ඛිණෙ නසහත්ථෙන,ගණ්හිත්ථමන්දහාසිනී.
พระนางมัทรีนั้นทรงลุกขึ้นแล้ว ทรงแย้มพระโอษฐ์น้อยๆ ทรงจับพระหัตถ์ซ้ายของพระราชาด้วยพระหัตถ์ขวาของพระนางเอง
210.
๒๑๐.
තතොසිරිසයනම්හි[Pg.87],නසින්නංසකසාමිකං;
බීජයන්තීවසාට්ඨාසි,මද්දීසඤ්ඤතවාසිනී.
ลำดับนั้น พระนางมัทรีผู้มีความประพฤติสำรวมดีแล้ว ก็ทรงยืนพัดวีพระสวามีของพระนางผู้ประทับนั่งอยู่บนพระแท่นบรรทมอันเป็นสิริมงคล
211.
๒๑๑.
මද්දිංඅඞ්කෙට්ඨපෙත්වාථ,ගණ්හංහත්තෙසුදෙවියා;
මුඛංමුඛෙනකත්වාන,රාජාමන්දමභාසථ.
ลำดับนั้น พระราชาทรงให้พระนางมัทรีประทับนั่งบนพระเพลา ทรงจับพระหัตถ์ทั้งสองของพระเทวี ทรงประจันพระพักตร์แล้วตรัสกระซิบว่า
212.
๒๑๒.
යංතෙසචෙමයාදින්නං,යඤ්චතෙපෙත්තිකංධනං;
සබ්බංතංනිදහෙය්යාසි,භද්දෙකොමාරපෙමිකෙ.
ดูก่อนแม่ผู้เจริญ ผู้มีความรักในวัยเยาว์ ทรัพย์ใดที่เราให้แก่เธอ และทรัพย์ใดที่เป็นมรดกจากบิดาของเธอ เธอจงเก็บรักษาทรัพย์ทั้งหมดนั้นไว้เถิด
213.
๒๑๓.
තහිංනවුත්තපුබ්බංමෙ[Pg.88],සාමිකෙනමමීදිසං;
කදාචිඑත්ථකංකාලං,මද්දීඑවඤ්හිචින්තයි.
พระนางมัทรีทรงดำริอย่างนี้ว่า 'ตลอดเวลาที่ผ่านมา พระสวามีไม่เคยตรัสคำเช่นนี้แก่เราเลย'
214.
๒๑๔.
තතො උබ්බිග්ගචිත්තෙන,මද්දීඑව මභාසථ;
කුහිං දෙව නිදහාමි,තංමෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතො.
ลำดับนั้น พระนางมัทรีมีพระทัยหวั่นไหวได้กราบทูลอย่างนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้สมมติเทพ ข้าพระองค์จะเก็บรักษา (ทรัพย์) ไว้ที่ไหน ขอพระองค์ผู้ถูกหม่อมฉันทูลถามแล้วโปรดบอกแก่หม่อมฉันเถิด'
215.
๒๑๕.
සීලවන්තෙසු [Pg.89] දුජ්ජාසි,දානං මද්දී යථාරහං;
නහිදානා පරංඅත්ථි,පතිට්ඨා සබ්බපාණිනං.
ดูก่อนมัทรี เธอจงให้ทานในผู้มีศีลทั้งหลายตามสมควร เพราะที่พึ่งอื่นของเหล่าสัตว์ทั้งปวงที่ยิ่งไปกว่าทานนั้นไม่มี
216.
๒๑๖.
නිධානං නාම එතංව,ධනානං නන්දිවඩ්ඪනෙ;
දානංහි නිධි සත්තානං,එවංබ්යාකාසි ඛත්තියො.
พระกษัตริย์ตรัสอย่างนี้ว่า 'ดูก่อนนางผู้เจริญด้วยความยินดี ทานนี้แหละชื่อว่าเป็นที่ฝังขุมทรัพย์ทั้งหลาย เพราะทานเป็นขุมทรัพย์ของเหล่าสัตว์'
217.
๒๑๗.
මද්දීවත්වාන [Pg.90] සාධූති,ඔනමිත්වා සිරුත්තමං;
සම්පටිච්ඡි තතො රාජා,පුනාපි එවමබ්රවී.
พระนางมัทรีทูลรับว่า 'ดีแล้ว' ทรงน้อมพระเศียรลงรับคำ ลำดับนั้น พระราชาได้ตรัสคำนี้อีกว่า
218.
๒๑๘.
ජාලිම්හිමද්දිදයෙසි,සාධුකණ්හාජිනායච;
ගාරවංනිවාතංකාසි,සස්සුයාසස්සුරම්හිච.
ดูก่อนมัทรี เธอจงแสดงความเอ็นดูในชาลีและกัณหาชินาให้ดี และจงทำความเคารพนอบน้อมในพระสัสสุและพระสสุระด้วย
219.
๒๑๙.
යොහිතං පෙම චිත්තෙන,මයාවිප්පවසෙන තෙ;
ඉච්ඡෙ චෙභවිතුං අත්තා,සක්කච්චං තංඋපට්ඨහෙ.
เมื่อเราพลัดพรากจากเธอไปแล้ว ผู้ใดพึงปรารถนาประโยชน์แก่เธอด้วยจิตที่รักใคร่ หากเธอปรารถนาจะรักษาตนไว้ ก็จงบำรุงผู้นั้นโดยเคารพเถิด
220.
๒๒๐.
සචෙ [Pg.91] එවං නභවෙය්ය,භත්තාරං මාදිසං වියං;
පරිරෙ සෙහි අඤ්ඤං ත්වං,මාකි ස්සිත්ථො මයාවිනා.
หากไม่เป็นเช่นนั้น เธอพึงแสวงหาสามีอื่นที่เหมือนกับเราเถิด อย่าได้เศร้าโศกเพราะไม่มีเราเลย
221.
๒๒๑.
තදාහි දුම්මුඛී මද්දී,රාජාන මෙව මබ්රවී;
දුස්සුතං වත සුණොමි,ඊදිසං කින්නුභාසසි.
ในเวลานั้น พระนางมัทรีผู้มีพระพักตร์หม่นหมองได้กราบทูลพระราชาว่า 'หม่อมฉันได้ยินคำที่ไม่ควรได้ยินเลย เหตุใดพระองค์จึงตรัสเช่นนี้'
222.
๒๒๒.
වියාචික්ඛාමි [Pg.92] මෙභ ද්දෙ,සකලං දානි කාරිණං;
හත්ථිදානෙනකුජ්ඣන්ති,සමග්ගා සිවයො මම.
ดูก่อนแม่ผู้เจริญ บัดนี้เราจะบอกเหตุผลทั้งหมดแก่เธอ ชาวสีพีทั้งหลายพร้อมใจกันโกรธเคืองเราเพราะการให้ช้างเป็นทาน
223.
๒๒๓.
පබ්බාජෙන්ති මමං තෙන,සිවයො සිවිරට්ඨතො;
මහාදානං දදිස්සාමි,සුවෙ කොමාරසඞ්ගමෙ.
เพราะเหตุนั้น ชาวสีพีจึงเนรเทศเราจากแคว้นสีพี ในวันพรุ่งนี้เราจะให้มหาทานในที่ชุมนุมชน
224.
๒๒๔.
පරස්වෙ නික්ඛමිස්සාමි,රට්ඨා එකොව සොභණෙ;
නානාභයෙහි සංකිණ්ණංවඞ්කං ගච්ඡාමි පබ්බත.
ดูก่อนนางผู้เลอโฉม ในวันมะรืนนี้เราจะออกจากแคว้นไปแต่เพียงผู้เดียว เราจะไปยังเขาวงกตอันเกลื่อนกล่นไปด้วยภัยนานาประการ
225.
๒๒๕.
පාණීකතපියෙ [Pg.93] ජාලිං,කණ්හාජිනඤ්ච අත්තජං;
තඤ්චඔහාය ගච්ඡෙය්යං,වසෙය්යං එකකොවනෙ.
เราจะละทิ้งชาลีผู้เป็นที่รักดุจชีวิต และกัณหาชินาผู้เป็นบุตรี แล้วไปอยู่ป่าแต่เพียงผู้เดียว
226.
๒๒๖.
රඤ්ඤො සුත්වාන සඞ්කම්පි,වචනංසොකවඩ්ඪනං;
මාලුතෙරිතපත්තංව,මද්දීයා හදයං තදා.
เมื่อได้ยินพระดำรัสของพระราชาอันเป็นเครื่องเพิ่มพูนความโศก ในเวลานั้น หทัยของพระนางมัทรีก็สั่นสะเทือนดุจใบไม้ที่ถูกลมพัด
227.
๒๒๗.
මාමමෙවමවචුත්ථ[Pg.94],කම්පෙසි හදයං මම;
තත්තතෙලෙනසිත්තංව,සරිරං රාජ දය්හතෙ.
ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์อย่าตรัสกับหม่อมฉันอย่างนี้เลย คำตรัสนั้นทำให้หทัยของหม่อมฉันสั่นสะเทือน ร่างกายของหม่อมฉันเร่าร้อนดุจถูกราดด้วยน้ำมันที่ร้อนจัด
228.
๒๒๘.
නෙසධම්මො මහාරාජ,යං ත්වං ගච්ඡෙය්ය එකකො;
අහංපි තෙන ගච්ඡාමි,යෙනගච්ඡසි ඛත්තිය.
ข้าแต่พระมหาราชา การที่พระองค์จะเสด็จไปแต่เพียงผู้เดียวนั้นไม่เป็นธรรมเลย ข้าแต่พระกษัตริย์ พระองค์เสด็จไปทางใด หม่อมฉันก็จะไปทางนั้นด้วย
229.
๒๒๙.
මරණංවා [Pg.95] තයා සද්ධිං,ජීවිතංවා තයා විනා;
තදෙව මරණං සෙය්යො,යඤ්චෙජීවෙ තයාපිනා.
ความตายพร้อมกับพระองค์ หรือชีวิตที่ปราศจากพระองค์ ความตายนั้นแหละประเสริฐกว่าการที่หม่อมฉันจะพึงมีชีวิตอยู่โดยปราศจากพระองค์
230.
๒๓๐.
අග්ගිං උජ්ජාලයිත්වාන,එකජාල සමාහිතං;
තත්ථෙ වමරණං සෙය්යො,යඤ්චෙ ජීවෙ තයා විනා.
การก่อไฟให้ลุกโชนเป็นเปลวเดียวกัน แล้วตายในกองไฟนั้นยังประเสริฐกว่าการที่หม่อมฉันจะพึงมีชีวิตอยู่โดยปราศจากพระองค์
231.
๒๓๑.
චරන්තා රඤ්ඤනාගංව,දුග්ගෙස්වන්වෙත්ති හත්ථිනී;
එවංතං [Pg.96] අනුගච්ඡාමි,පුත්තෙආදායපච්ඡතො.
นางช้างย่อมติดตามพญาช้างผู้เที่ยวไปในที่กันดารฉันใด หม่อมฉันก็จะพาบุตรทั้งสองตามหลังพระองค์ไปฉันนั้น
232.
๒๓๒.
විමංසෙතුං තදා රාජා,මානසං මද්දිදෙවියා;
නානාභයං පකාසෙන්තො,එවංබ්රවි භයාපයං.
ขณะนั้นพระราชาทรงใคร่จะทดลองพระทัยของพระนางมัทรี จึงทรงแสดงภัยต่างๆ ให้หวาดกลัว ตรัสอย่างนี้ว่า
233.
๒๓๓.
වියාචික්ඛාමි [Pg.97] තෙසච්චං,වනම්හි මුදුමානසෙ;
නානාභයං ඛරං ඝොරං,හෙස්මං හදයකම්පනං.
ดูก่อนนางผู้มีใจอ่อนโยน เราจะบอกความจริงแก่เธอ ภัยต่างๆ ที่ร้ายกาจ น่าสะพรึงกลัว ทำให้ใจสั่นสะท้าน มีอยู่ในป่านี้
234.
๒๓๔.
කෙසරීනාම යෙභද්දෙ,මිගරාජා ඛරස්සරා;
හිං සන්තිං තෙ සසද්දෙන,මිගෙතික්ඛග්ග දාඨිනො.
ดูก่อนนางผู้เจริญ สัตว์ร้ายชื่อว่าราชสีห์ มีเสียงอันห้าวหาญ มีเขี้ยวอันคมกริบ ย่อมเบียดเบียนสัตว์ทั้งหลายด้วยเสียงของมัน
235.
๒๓๕.
දීපීබ්යග්ඝාකණ්හාච්ඡාච,තික්ඛග්ග නඛ ධාරිනො;
ඛග්ගා [Pg.98] වනමහිංසාච,තික්ඛග්ගසිඞ්ගධාරිනො.
เสือดาว เสือโคร่ง เสือดำ มีเล็บอันคมกริบ แรดและควายป่า มีเขาอันคมกริบ
236.
๒๓๖.
තික්ඛග්ග නඛ සිඞ්ගෙහි,එතෙ පොසංපි ඡින්දිය;
ඛණ්ඩාඛණ්ඩං කරිත්වාන,මූලාලංවිය භක්ඛරෙ.
สัตว์เหล่านี้ย่อมฉีกแม้คนให้เป็นชิ้นๆ ด้วยเล็บและเขาอันคมกริบ แล้วกินเสียเหมือนกินเหง้าบัว
237.
๒๓๗.
යාචයක්ඛිනියොයක්ඛා,බහූමනුස්සඛාදකා;
නරංනාරිං ගවෙසන්ති,දුම්මුඛා ඛග්ගපාණිනො.
นางยักษิณีและยักษ์ทั้งหลาย ผู้กินมนุษย์เป็นจำนวนมาก มีหน้าตาน่าเกลียด ถือดาบ ย่อมแสวงหาชายหญิง
238.
๒๓๘.
අථො [Pg.99] අජගරාසප්පා,ඝොරවීසාච විජ්ජරෙ;
විංසාචා රක්ඛසාවාළා,සජ්ජුලොහිතභොජනා.
อนึ่ง งูเหลือมและงูทั้งหลายที่มีพิษร้ายกาจก็มีอยู่ พวกปีศาจ ยักษ์ และสัตว์ร้ายที่กินเลือดสดก็มีอยู่
139.
๑๓๙.
අඤ්ඤෙපි බහවොසන්ති,භයාභෙස්මකාරකා;
කිංනභායසි එතෙසං,භයානං භයමානසෙ.
สัตว์อื่นๆ อีกเป็นจำนวนมากที่ทำให้เกิดความหวาดกลัวก็มีอยู่ ดูก่อนนางผู้มีใจหวาดกลัว เธอไม่กลัวภัยเหล่านี้หรือ
240.
๒๔๐.
මා [Pg.100] මමං ත්වං නුගච්ඡාහි,ගච්ඡන්තං භයසංයුතං;
වනං ඉධෙව අච්ඡාහි,වුත්තෙහිසහභීරුකෙ.
เธออย่าตามเราผู้กำลังไปสู่ป่าอันประกอบด้วยภัยเลย ดูก่อนนางผู้ขี้กลัว เธอจงอยู่ที่นี่กับพวกผู้ใหญ่เถิด
141.
๑๔๑.
ත්වෙකදාසිරිගබ්භම්හි,වසන්තී සහමෙ සුභෙ;
සුත්වාගවෙසිතාණඞ්කෙ,කිංමෙ මඤ්ජාරගජ්ජිතං.
ดูก่อนนางผู้เจริญ ครั้งหนึ่งเมื่อเธออยู่ในห้องอันเป็นมงคลกับเรา ได้ยินเสียงแมวร้องหาหนู เธอตกใจอะไร
242.
๒๔๒.
ත්වෙකදාකිංවිබොධෙසි[Pg.101],භෙමිභෙමීති භාසිය;
රත්තියං හි සයන්තං මං,සුත්වා නුලුඞ්කවස්සිතං.
ครั้งหนึ่งเมื่อเธอนอนอยู่กับเราในเวลากลางคืน ได้ยินเสียงนกเค้าแมวร้อง เธอก็ปลุกเราพลางพูดว่า กลัวจัง กลัวจัง
243.
๒๔๓.
ත්වෙකදා මෙඝසද්දංහි,සුත්වාදිවා මමන්තිකං;
ධාවිත්වාමං පරිස්සජ්ජ,කිං මුච්ඡිලොමහංසීනී.
ครั้งหนึ่งเมื่อเธอได้ยินเสียงเมฆในเวลากลางวัน เธอก็วิ่งมาหาเราแล้วกอดเราแน่นจนสลบไป ขนลุกซู่ไปหมด
144.
๑๔๔.
එවංභය [Pg.102] චඤ්චලාය,සුඛුමාලාය දෙවියා;
නාලංහි වසිතුංරඤ්ඤෙ,භෙස්මෙ අවනවාසිකෙ.
พระเทวีผู้บอบบางและขี้กลัวเช่นนี้ ไม่สมควรที่จะอยู่ในป่าอันน่าสะพรึงกลัวและไม่มีผู้คนอาศัยอยู่
245.
๒๔๕.
මද්දීසුත්වාන රාජස්ස,භාසිත්තං ථීරමානසා;
විසාරදෙන චිත්තෙන,සාමිකං එවමබ්රවී.
พระนางมัทรีผู้มีพระทัยมั่นคง ได้ทรงสดับพระดำรัสของพระราชาแล้ว จึงตรัสกับพระสวามีด้วยพระทัยอันแกล้วกล้าอย่างนี้ว่า
246.
๒๔๖.
තයිමෙ පෙම චිත්තඤ්ච,අරඤ්ඤෙ භයමානසං;
තයිතෙසුමහාරාජ[Pg.103],සුතික්ඛං පෙම චෙතසං.
หม่อมฉันมีใจรักพระองค์ แม้ในป่าอันน่ากลัวนี้ ดูก่อนมหาบพิตร หม่อมฉันมีใจรักพระองค์อย่างแรงกล้า
247.
๒๔๗.
සන්දතෙ සීඝසොතංමෙ,තයිසාගර සන්නිභෙ;
නිච්චංපෙමොදකංරාජ,ගඞ්ගොදකංව සාගරෙ.
กระแสแห่งความรักของหม่อมฉันย่อมไหลไปสู่พระองค์ผู้เปรียบเหมือนมหาสมุทรอย่างรวดเร็วเสมอ เหมือนน้ำในแม่น้ำคงคาไหลลงสู่มหาสมุทร
248.
๒๔๘.
මරණංපෙමචිත්තෙන,ජීවිතං භය චෙතසා;
තදෙව මරණංසෙය්යො,යඤ්චෙතං ජීවිතංචිරං.
ความตายด้วยใจรักดีกว่าชีวิตด้วยใจหวาดกลัว ความตายนั้นแหละประเสริฐกว่าชีวิตที่ยืนยาวนี้
249.
๒๔๙.
පාකාරං [Pg.104] මමූරංරාජ,කත්වාන පුරතොවනං;
නානාභයං නිවාරෙන්තී,ගච්ඡං හංවෙරහිංසිනී.
ข้าแต่พระราชา หม่อมฉันจะทำอกของหม่อมฉันให้เป็นกำแพง เดินไปข้างหน้าในป่า คอยป้องกันภัยต่างๆ จะไปโดยไม่หวาดหวั่น
250.
๒๕๐.
තයිහං පෙමචිත්තාසිං,ගහෙත්ත්වා වඞ්කපබ්බතෙ;
ඵලාඵලංගවෙසන්තී,වසෙය්යාමි තයාසහ.
หม่อมฉันผู้มีใจรักพระองค์ จะถือเอาผลไม้ต่างๆ ในภูเขาที่คดเคี้ยว แล้วจะอยู่กับพระองค์
251.
๒๕๑.
එවංඤ්හි [Pg.105] සූරභාවං සා,දස්සයිත්වාන අත්තනො;
හිමවන්ත වාසිනීව-රාජානං වීතිතොසයි.
พระนางมัทรีทรงแสดงความกล้าหาญของพระองค์อย่างนี้แล้ว ทรงทำให้พระราชาผู้ประทับอยู่ในป่าหิมพานต์ทรงยินดี
252.
๒๕๒.
යදාදක්ඛසිනච්චන්තෙ,කුමාරෙ මාලධාරිනෙ;
කීළන්තෙ අස්සමෙරම්මෙ,නරජ්ජස්ස සරිස්සසි.
เมื่อใดเธอเห็นกุมารทั้งหลายผู้ทรงมาลัยกำลังเต้นรำและเล่นอยู่ในอาศรมอันรื่นรมย์ เมื่อนั้นเธอจะไม่ระลึกถึงราชสมบัติเลย
253.
๒๕๓.
යදාදක්ඛසිගායන්තෙ[Pg.106],අඤ්ඤොඤ්ඤමුඛදස්සිනෙ;
කුමාරෙවනගුම්බම්හි,නරජ්ජස්ස සරිස්සසි.
เมื่อใดเธอเห็นกุมารทั้งหลายกำลังขับร้องและมองหน้ากันอยู่ในพุ่มไม้ในป่า เมื่อนั้นเธอจะไม่ระลึกถึงราชสมบัติเลย
254.
๒๕๔.
යදාදක්ඛසිමාතඞ්ගං,සායංපාතංබ්රහාවනෙ;
අසහායංවිචරන්තං,නරජ්ජස්ස සරිස්සසි.
เมื่อใดเธอเห็นช้างกำลังเที่ยวไปในป่าใหญ่โดยลำพังในเวลาเย็นและเช้า เมื่อนั้นเธอจะไม่ระลึกถึงราชสมบัติเลย
255.
๒๕๕.
නාදංකරෙණුසඞ්ඝස්ස[Pg.107],නදමානස්සපූරතො;
නාගස්සවජතොසුත්වා,නරජ්ජස්සසරිස්සසි.
เมื่อใดเธอได้ยินเสียงช้างพลายกำลังร้องอยู่ข้างหน้าฝูงช้างพัง เมื่อนั้นเธอจะไม่ระลึกถึงราชสมบัติเลย
256.
๒๕๖.
මිගංදිස්වානසායන්හං,පඤ්චමාලිනමාගතං;
කිං පූරිසෙචනච්චන්තෙ,නරජ්ඣස්සසරිස්සසි.
เมื่อใดเธอเห็นกิณรผู้มีพวงมาลัยห้าพวงกำลังเต้นรำมาในเวลาเย็น เมื่อนั้นเธอจะไม่ระลึกถึงราชสมบัติเลย
257.
๒๕๗.
යදාසුස්සසිනිග්ඝොසං[Pg.108],සන්දමානායසින්ධුයා;
ගීතංකිංපුරිසානඤ්ච,නරජ්ජස්සසරිස්සසි.
เมื่อใดเธอได้ยินเสียงน้ำในแม่น้ำที่กำลังไหลและเสียงเพลงของกิณร เมื่อนั้นเธอจะไม่ระลึกถึงราชสมบัติเลย
258.
๒๕๘.
සරතස්සචසීහස්ස,බ්යග්ඝස්සච්ඡස්සදිවිනො;
සද්දං සුත්වානඛග්ගස්ස,නරජ්ජස්සසරිස්සසි.
เมื่อใดเธอได้ยินเสียงสัตว์สระภะ ราชสีห์ เสือโคร่ง หมี เสือดาว และแรดที่กำลังคำราม เมื่อนั้นเธอจะไม่ระลึกถึงราชสมบัติเลย
259.
๒๕๙.
යදාමොරීහිපරිකිණ්ණං[Pg.109],විචිත්රපුච්ඡපක්ඛිනං;
මොරංදක්ඛසිනච්චන්තං,නරජ්ජස්ස සරිස්සසි.
เมื่อใดเธอเห็นนกยูงที่มีหางและปีกอันวิจิตร กำลังเต้นรำอยู่ท่ามกลางฝูงนกยูงตัวเมีย เมื่อนั้นเธอจะไม่ระลึกถึงราชสมบัติเลย
260.
๒๖๐.
යදාදක්ඛසි හෙමන්තෙ,පුප්ඵිතෙධරණීරුහෙ;
සුරබ්භිසම්පවායන්තෙ,නරජ්ජස්ස සරිස්සසි.
เมื่อใดเธอเห็นต้นไม้ทั้งหลายออกดอกบานสะพรั่งในฤดูหนาว และลมพัดกลิ่นหอมฟุ้งไป เมื่อนั้นเธอจะไม่ระลึกถึงราชสมบัติเลย
261.
๒๖๑.
යදා [Pg.110] හෙමන්ති කෙමාසෙ,හරිතං දක්ඛසි මෙදනිං;
ඉන්දගොපක සඤ්ඡන්නං,නරජ්ජස්ස සරිස්සසි.
เมื่อใดเธอเห็นแผ่นดินเขียวขจีในฤดูหนาว และถูกปกคลุมไปด้วยตัวด้วงแดง เมื่อนั้นเธอจะไม่ระลึกถึงราชสมบัติเลย
162.
๑๖๒.
තදාහිඵුස්සතීදෙවී,ඨිතාසි පුත්තසොකිනී;
සීරීපගබ්භස්සද්වාරම්හි,විමංසන්තීකථාකථං.
ในกาลนั้นแล พระเทวีผุสดีผู้เศร้าโศกถึงพระโอรส ได้ประทับยืนอยู่ที่ประตูห้องบรรทมอันมีสิริ ทรงรำพึงถึงเรื่องราวต่างๆ อยู่.
263.
๒๖๓.
කලුනංපරිදෙවිත්ථ[Pg.111],අඤ්ඤොඤ්ඤාභාසිතංගිරං;
සුත්වානඵුස්සතීදෙවී,වුත්තස්සසුණිසායච.
พระเทวีผุสดีครั้นทรงสดับถ้อยคำที่กล่าวแก่กันและกันของพระโอรสและพระสุณิสาแล้ว ได้ทรงคร่ำครวญอย่างน่าสงสาร.
264.
๒๖๔.
විසංමෙඛාදිතංසෙය්යො,පබ්බතාච පපාතනං;
මතඤ්චරජ්ජුයාබජ්ඣ,නත්ථත්ථොජීවිතෙනමෙ.
การที่ข้าพเจ้ากินยาพิษเสียยังดีกว่า การตกจากภูเขา และการผูกคอตายด้วยเชือก ชีวิตของข้าพเจ้าไม่มีประโยชน์เลย.
265.
๒๖๕.
අජ්ඣායකං [Pg.112] දාන පතිං,යසස්සිනං අමච්ඡරිං;
කස්මා වෙස්සරං පුත්තං,පබ්බාජන්ති අදූසකං.
เพราะเหตุไรหนอ จึงเนรเทศพระโอรสเวสสันดรผู้ทรงศึกษาเล่าเรียน ผู้เป็นเจ้าแห่งทาน ผู้มีเกียรติยศ ผู้ไม่ตระหนี่ ผู้ไม่มีโทษ.
266.
๒๖๖.
පූජිතං පතිරා ජූහි,සබ්බලොකහි තෙසිනං;
කස්මා වෙස්සන්තරං වුත්තං,පබ්බාජෙන්තිඅදූසකං.
เพราะเหตุไรหนอ จึงเนรเทศพระโอรสเวสสันดรผู้ที่พระราชาทั้งหลายบูชา ผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูลแก่โลกทั้งปวง ผู้ไม่มีโทษ.
267.
๒๖๗.
කලුනං පරි දෙවිත්වා,අස්සා සෙත්වාන ඵුස්සතී;
වුත්තඤ්ච සුණිසං සීඝං,අගා සිඤ්චය සන්තිකං.
พระผุสดีครั้นทรงคร่ำครวญอย่างน่าสงสารแล้ว ทรงปลอบโยนพระโอรสและพระสุณิสาแล้ว ได้เสด็จไปสู่สำนักของพระเจ้าสัญชัยโดยเร็ว.
268.
๒๖๘.
තතොතං [Pg.113] සිඤ්චයංදෙවී,විසට්ඨා එතදබ්රවී;
නානූපායං පකාසෙන්තී,විචිත්ත වාද විඤ්ඤුනී.
ณ ที่นั้น พระเทวีผุสดีผู้มีวาจาชัดเจน ผู้ฉลาดในถ้อยคำอันวิจิตร ทรงแสดงอุบายต่างๆ ได้ตรัสคำนี้กับพระเจ้าสัญชัย.
269.
๒๖๙.
මධූනිව පලා තානි,අම්බාවපති තාඡමා;
එවංහෙ ස්සතිතෙ රට්ඨං,පබ්බාජිතෙඅදූසකෙ.
เมื่อเนรเทศผู้ไม่มีโทษไปแล้ว แว่นแคว้นของพระองค์ก็จะเป็นเช่นนั้น เหมือนผลมะซางที่ร่วงหล่น เหมือนผลมะม่วงที่ร่วงหล่นบนพื้นดิน.
270.
๒๗๐.
හංසො [Pg.114] නිඛීණ පත්තොව,පල්ලස්මිං අනූදකෙ;
අපවිට්ඨො අමච්චෙහි,එකොරාජාවිහිය්යසි.
พระองค์ผู้เป็นพระราชาจะทรงเดียวดาย ถูกอำมาตย์ทั้งหลายทอดทิ้ง เหมือนหงส์ที่ขนปีกหลุดหมดในสระที่ไม่มีน้ำ.
270.
๒๗๐.
තන්තංබ්රූමි මහාරාජ,අත්ථොතෙමා උපච්චගා;
මානංසිවීනංවචනා,පබ්බාජෙසිඅදූසකං.
ข้าพระองค์ขอทูลพระองค์ มหาราชเจ้า ประโยชน์ของพระองค์อย่าได้ล่วงเลยไปเลย ขอพระองค์อย่าได้ทรงเชื่อถ้อยคำของชาวสีพี แล้วเนรเทศผู้ไม่มีโทษไปเลย.
172.
๑๗๒.
දෙවියාවචනංසුත්වා[Pg.115],ධම්මරාජාධම්මඤ්චරො;
ධම්මෙනධම්මිකංබ්රූසි,මහෙසිං පුත්තසොකිනිං.
พระธรรมราชาผู้ทรงประพฤติธรรม ครั้นทรงสดับพระดำรัสของพระเทวีแล้ว ได้ตรัสคำอันเป็นธรรมโดยธรรมแก่พระมเหสีผู้เศร้าโศกถึงพระโอรส.
273.
๒๗๓.
එසොවෙස්සන්තරොභද්දෙ,පාණාපියතරොහිමෙ;
තථාපිනං පබ්බාජෙමි,ධම්මසත්ථවසානුගො.
ดูก่อนนางผู้เจริญ เวสสันดรนี้เป็นที่รักยิ่งกว่าชีวิตของเรา ถึงกระนั้น เราก็ยังเนรเทศเขาไป เพราะเราประพฤติตามอำนาจแห่งคัมภีร์ธรรมศาสตร์.
274.
๒๗๔.
සීවිරට්ඨම්හිපොරාණ- [Pg.116]රාජූනංධම්මතන්තියා;
අහඤ්හිපචිතිංකුම්මි,විනයන්තොමමොරසං.
เราย่อมทำความเคารพธรรมเนียมของพระราชาทั้งหลายในกาลก่อนในแคว้นสีพี โดยการกำจัดพระโอรสผู้เกิดจากอกของเรา.
275.
๒๗๕.
රඤ්ඤොතං වචනංසුත්වා,ඛින්නාහදයකම්පිනී;
පුනසාපරිදෙවන්තී,එවංවිලවිඵුස්සතී.
พระผุสดีครั้นทรงสดับพระดำรัสของพระราชาแล้ว ผู้มีพระทัยเศร้าหมองและสั่นสะเทือน ได้ทรงคร่ำครวญอีกครั้ง ทรงร่ำไห้เช่นนี้.
276.
๒๗๖.
යස්සපුබ්බෙධජග්ගානි,කණිකාරාවපුප්ඵිතා;
යායන්තමනුයායන්ති,ස්වජ්ජෙකොවගමිස්සති.
แต่ก่อนธงชัยดุจดอกกรรณิการ์ที่บานสะพรั่ง ย่อมติดตามไปเมื่อพระองค์เสด็จไป วันนี้ใครจะติดตามไปเล่า.
277.
๒๗๗.
ඉන්දගොපකවණ්ණාභා[Pg.117],ගන්ධාරා පණ්ඩුකම්පලා;
යායන්තමනුයායන්ති,ස්වජ්ජෙකොවගමිස්සසි.
ผ้ากัมพลสีแดงมีสีดุจแมลงค่อมทอง ย่อมติดตามไปเมื่อพระองค์เสด็จไป วันนี้ใครจะติดตามไปเล่า.
278.
๒๗๘.
යොපුබ්බෙහත්ථිනායාති,සිවිකායරථෙනච;
ස්වජ්ජවෙස්සරොරාජා,කථංගච්ඡතිපත්ථිකා.
พระราชาเวสสันดรผู้แต่ก่อนย่อมเสด็จไปด้วยช้าง ด้วยคานหาม และด้วยรถ วันนี้จะเสด็จไปด้วยเท้าได้อย่างไร.
279.
๒๗๙.
කථංචන්දනලිත්තඞ්ගො[Pg.118],නච්චගීතපබොධනො;
ඛුරාජිනං ඵරුසඤ්ච,ඛාරිකාජඤ්චහාහිති.
ผู้มีพระวรกายลูบไล้ด้วยจันทน์ ผู้ตื่นด้วยเสียงฟ้อนรำและขับร้อง จะทรงครองหนังสัตว์ที่หยาบกระด้าง และจะทรงหาบซึ่งคอนและหาบได้อย่างไร.
280.
๒๘๐.
පවීසන්තො බ්රහාරඤ්ඤං,කාසාවං අජිනා නිවා;
ඛරං කුස මයං චීරං,කථං පරි දහිස්සති.
เมื่อเข้าไปสู่ป่าใหญ่ จะทรงนุ่งห่มผ้ากาสาวะและหนังสัตว์ และทรงนุ่งห่มผ้าคากรองอันหยาบได้อย่างไร.
281.
๒๘๑.
කාසියානිච [Pg.119] ධරෙත්වා,ඛොමකො ටුම්පරානිච;
කුසචීරානි ධාරෙන්තී,කථංමද්දීකරිස්සති.
พระนางมัทรีผู้เคยทรงนุ่งห่มผ้ากาสี ผ้าป่าน และผ้าโกทุมพระ เมื่อทรงนุ่งห่มผ้าคากรอง จะทรงทำได้อย่างไร.
282.
๒๘๒.
වය්හාහි පරියායිත්වා,සිවිකාය රථෙනච,සාකථජ්ජ අනුජ්ඣඞ්ගී,පථං ගච්ඡති පත්ථිකා.
พระนางผู้มีอวัยวะน้อยใหญ่บอบบาง เคยเสด็จไปด้วยยาน ด้วยคานหาม และด้วยรถ วันนี้จะเสด็จไปด้วยเท้าได้อย่างไร.
283.
๒๘๓.
සුඛෙධිතාහිහිරඤ්ඤ- [Pg.120]පාදුකාරුළ්හගාමිනී,සාකථජ්ජසුඛානන්දී,පථංගච්ඡතිපත්ථිකා.
พระนางผู้เคยได้รับการเลี้ยงดูอย่างสุขสบาย ผู้เคยเสด็จไปด้วยรองเท้าทองคำ ผู้ยินดีในความสุข วันนี้จะเสด็จไปด้วยเท้าได้อย่างไร.
284.
๒๘๔.
ගන්ත්වාඉත්ථිසහස්සානං,පූරතොයාහිමාලිනී;
සාකථජ්ජයසානන්දී,වනංගච්ඡතිඑකිකා.
พระนางผู้ทรงมาลัยเคยเสด็จไปข้างหน้าสตรีตั้งพัน ผู้ยินดีในยศ วันนี้จะเสด็จไปป่าแต่ผู้เดียวได้อย่างไร.
285.
๒๘๕.
සද්දංසිවායසුත්වායා[Pg.121],මුහුංඋත්තස්සතෙපුරෙ;
වසන්තීසාබ්රහාරඤ්ඤෙ,කථං වච්ඡතිභීරුකා.
พระนางผู้เคยได้ยินเสียงสุนัขจิ้งจอกแล้วย่อมสะดุ้งตกใจบ่อยๆ ในเมือง เมื่อพระนางนั้นอยู่ในป่าใหญ่ ผู้ขี้ขลาดจะอยู่ได้อย่างไร.
289.
๒๘๙.
සද්දංසුත්වානුලුඞ්කස්ස,මුහුංඋත්තසතෙපුරෙ;
වසන්තීසාබ්රහාරඤ්ඤෙ,කථංවච්ඡතිභීරුකා.
พระนางผู้เคยได้ยินเสียงนกเค้าแมวแล้วย่อมสะดุ้งตกใจบ่อยๆ ในเมือง เมื่อพระนางนั้นอยู่ในป่าใหญ่ ผู้ขี้ขลาดจะอยู่ได้อย่างไร.
287.
๒๘๗.
සකුණීහත [Pg.122] පුත්තාව,සුඤ්ඤංදිස්වා කුලාවකං;
චීරංදුක්ඛෙන ඣායිස්සං,සුඤ්ඤංආගම්මිමංපුරං.
ข้าพเจ้าเมื่อมาถึงเมืองที่ว่างเปล่านี้ จะซูบซีดด้วยความทุกข์เป็นเวลานาน เหมือนนกที่ลูกถูกฆ่าแล้วเห็นรังว่างเปล่า.
288.
๒๘๘.
කුරුරී හතඡාපාව,සුඤ්ඤංදිස්වා කුලාවකං;
තෙනතෙන පධාවිස්සං,පියෙපුත්තෙඅපස්සතී.
ข้าพเจ้าจะวิ่งไปมา ไม่เห็นลูกน้อยทั้งสองที่รัก เหมือนนกกระเรียนที่ลูกถูกฆ่าแล้วเห็นรังว่างเปล่า.
289.
๒๘๙.
එවංමෙවිල [Pg.123] පන්තියා,රාජපුත්තං අදූසකං;
පබ්බාජෙසි වනංරට්ඨා,මඤ්ඤෙහිස්සාමිජීවිතං.
เมื่อข้าพเจ้าร่ำไห้อย่างนี้ พระราชโอรสผู้ไม่มีโทษถูกเนรเทศจากแว่นแคว้นไปสู่ป่า ข้าพเจ้าคงจะละทิ้งชีวิต.
290.
๒๙๐.
ඵුස්සත්යා ලවිතංසුත්වා,සබ්බා සිඤ්චයරා ජිනො;
බාහාපග්ගය්හ පක්කන්දුං,සිවිකඤ්ඤා සමාගතා.
ครั้นทรงสดับคำร่ำไห้ของพระผุสดีแล้ว เหล่านางกัญญาชาวสีพีที่มาประชุมกันทั้งหมด ได้ประคองแขนร่ำไห้.
291.
๒๙๑.
පක්කන්දිතරවංතාසං[Pg.124],සුත්වා සොකපමද්දිතා;
සිවිකඤ්ඤාච පක්කන්දුං,වෙස්සන්තරනිවෙසනෙ.
ครั้นได้ยินเสียงร่ำไห้ของพวกนางเหล่านั้นแล้ว เหล่านางกัญญาชาวสีพีผู้ถูกความเศร้าโศกบีบคั้น ก็ร่ำไห้ในพระราชนิเวศน์ของพระเวสสันดร.
292.
๒๙๒.
ඔරොධාච කුමාරාච,වෙසියානා බ්රහ්මණා;
බාහාපග්ගය්හපක්කන්දුං,වෙස්සන්තරනිවෙසනෙ.
เหล่านางในและพระกุมาร พวกแพศย์และพราหมณ์ ต่างประคองแขนร้องไห้คร่ำครวญอยู่ในพระนิเวศน์ของพระเวสสันดร
293.
๒๙๓.
හත්ථාරොහාඅනීකට්ඨා[Pg.125],රථිකා පත්ථිකාරකා;
බාහාපග්ගය්හ පක්කන්දුං,වෙස්සන්තර නිවෙසනෙ.
พวกควาญช้าง พลรบ พลรถ และพลเดินเท้า ต่างประคองแขนร้องไห้คร่ำครวญอยู่ในพระนิเวศน์ของพระเวสสันดร
294.
๒๙๔.
තස්සාරත්යා අච්චයෙන,සූරියෙ උග්ගතෙසති;
ආරොචයිංසු රාජානං,දානග්ගං උපගන්තවෙ.
เมื่อล่วงราตรีนั้นไป เมื่อพระอาทิตย์ขึ้นแล้ว พวกเขาก็กราบทูลพระราชาเพื่อเสด็จไปยังโรงทาน
295.
๒๙๕.
අථපාතොව සොරාජා,න්හත්වාභූසන භූසිතො;
දානසාල මුපාගඤ්ඡි,මහාජන පුරක්ඛතො.
ครั้นในเวลาเช้าตรู่ พระราชาพระองค์นั้นทรงสรงน้ำและทรงประดับด้วยเครื่องอาภรณ์แล้ว เสด็จไปยังโรงทานโดยมีมหาชนแวดล้อม
296.
๒๙๖.
දානසාලාසු [Pg.126] දාතබ්බං,දිස්වාන පටියාදිතං;
අමච්චෙව මාණාපෙසි,රාජාභි තුට්ඨමානතො.
เมื่อทรงเห็นสิ่งที่จะพึงให้ที่จัดเตรียมไว้แล้วในโรงทานทั้งหลาย พระราชาทรงมีพระทัยยินดียิ่ง จึงมีรับสั่งแก่อำมาตย์ทั้งหลาย
297.
๒๙๗.
වත්තානිවත්ථකාමානං,සොණ්ඩානං දෙථවාරුණිං;
භොජනං භොජනත්ථිනං,සම්මදෙව පවච්ඡථ.
จงให้สุราแก่ผู้ต้องการสุรา จงให้เครื่องนุ่งห่มแก่ผู้ต้องการเครื่องนุ่งห่ม จงให้อาหารแก่ผู้ต้องการอาหาร โดยชอบเถิด
298.
๒๙๘.
යෙයංයං [Pg.127] ලද්ධුමිච්ඡන්ති,තංතංතස්සපවච්ඡථ;
මායාචකෙ නිවාරෙථ,දානසාලාසු ආගතෙ.
ชนเหล่าใดต้องการสิ่งใดสิ่งหนึ่ง จงให้สิ่งนั้นๆ แก่ชนเหล่านั้น อย่าห้ามยาจกทั้งหลายผู้มาถึงโรงทาน
299.
๒๙๙.
තදාසියං භීසනකං,තදාසි ලොමහංසනං;
මහාදානෙ පදින්නම්හිමෙදිනී සම්පකම්පථ.
ครั้งนั้นเป็นที่น่าสะพรึงกลัว ครั้งนั้นเป็นที่ขนลุก เมื่อมหาทานได้ให้แล้ว แผ่นดินก็ไหวสะเทือน
300.
๓๐๐.
පරිදෙවිංසු වෙස්සන්ත්ත-රරාජං පතිතාවදෙ;
පකිත්තෙත්වාන නානප්ප-කාරං එවං වණිබ්බකා.
พวกวณิพกเหล่านั้นได้คร่ำครวญถึงพระราชาเวสสันดรผู้ตกยาก พรรณนาด้วยประการต่างๆ อย่างนี้
301.
๓๐๑.
අම්හෙහිත්වාන [Pg.128] වෙස්සන්ත-රරාජා දානදායකො;
අචිරෙ නෙව රට්ඨම්හා,නික්ඛමිස්සතිකානනං.
พระราชาเวสสันดรผู้ให้ทานจะละทิ้งพวกเราไป และจะเสด็จออกจากแว่นแคว้นสู่ป่าในไม่ช้า
302.
๓๐๒.
සත්තහත්ථිසතෙදත්වා,සබ්බාලඞ්කාර භූසිතෙ;
එසවෙස්සන්තරො සම්හා,රට්ඨම්හා නික්ඛමිස්සති.
พระเวสสันดรพระองค์นี้จะเสด็จออกจากแว่นแคว้นของเรา หลังจากที่ได้ประทานช้างเจ็ดร้อยเชือกที่ประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ทั้งปวงแล้ว
303.
๓๐๓.
සත්තඅස්ස සතෙ දත්වා,සින්ධවෙ සීඝ වාහනෙ;
එස වෙස්සන්තරොසම්හා,රට්ඨම්හා නික්ඛමිස්සති.
พระเวสสันดรพระองค์นี้จะเสด็จออกจากแว่นแคว้นของเรา หลังจากที่ได้ประทานม้าสินธพเจ็ดร้อยตัวที่วิ่งเร็วแล้ว
304.
๓๐๔.
රථෙසත්තසතෙදත්වා[Pg.129],සන්නන්ධෙ උස්සිතද්ධජෙ;
එස වෙස්සන්තරොසම්හා,රට්ඨම්හා නික්ඛමිස්සති.
พระเวสสันดรพระองค์นี้จะเสด็จออกจากแว่นแคว้นของเรา หลังจากที่ได้ประทานรถเจ็ดร้อยคันที่เทียมพร้อมและมีธงชัยสูงแล้ว
305.
๓๐๕.
සත්තකඤ්ඤා සතෙදත්වා,සුරූපිනී විභූසිතා;
එස වෙස්සන්තරොසම්හා,රට්ඨම්හා නික්ඛමිස්සති.
พระเวสสันดรพระองค์นี้จะเสด็จออกจากแว่นแคว้นของเรา หลังจากที่ได้ประทานกัญญาเจ็ดร้อยคนผู้มีรูปงามและประดับตกแต่งแล้ว
306.
๓๐๖.
සත්තධෙනු [Pg.130] සතෙ දත්වා,සබ්බාකංසු පධාරණා;
එසවෙස්සන්තරොරාජා,සම්හාරට්ඨානිරච්ඡති.
พระราชาเวสสันดรพระองค์นี้จะเสด็จออกจากแว่นแคว้นของเรา หลังจากที่ได้ประทานแม่โคเจ็ดร้อยตัวที่กำลังให้นมแล้ว
307.
๓๐๗.
සත්තදාසි සතෙ දත්වා,සත්තදාස සතානිච;
එසවෙස්සන්තරොරාජා,සම්හාරට්ඨානිරච්ඡති.
พระราชาเวสสันดรพระองค์นี้จะเสด็จออกจากแว่นแคว้นของเรา หลังจากที่ได้ประทานทาสีเจ็ดร้อยคนและทาสเจ็ดร้อยคนแล้ว
308.
๓๐๘.
අථෙත්ථවත්තතෙසද්දො,තුමුලොභෙ රවොමහා;
සමාකුලං පුරංආසි,අහොසි ලොමහංසනං.
ครั้งนั้นเสียงอึกทึกครึกโครมและน่าสะพรึงกลัวยิ่งได้เกิดขึ้นในที่นี้ พระนครก็อลหม่าน เป็นที่ขนลุก
309.
๓๐๙.
සොදත්වාන [Pg.131] මහාදානං,වෙස්සන්තරො අමච්ඡරී;
පුරක්ඛතො අමච්චෙහි,අගාසකනිවෙසනං.
พระเวสสันดรผู้ไม่ตระหนี่พระองค์นั้น ทรงให้มหาทานแล้ว มีอำมาตย์แวดล้อม เสด็จไปยังพระนิเวศน์ของพระองค์
310.
๓๑๐.
තතොහි මද්දියාසද්ධිං,මාතාපිතූන සන්තිකං;
වන්දනත්ථාය අගඤ්ඡි,අලඞ්කත රථෙනසො.
จากนั้น พระองค์นั้นพร้อมด้วยพระนางมัทรี เสด็จไปด้วยรถที่ประดับตกแต่งแล้ว ไปยังสำนักของพระมารดาและพระบิดาเพื่อถวายบังคม
311.
๓๑๑.
වන්දිත්වා [Pg.132] පිතරංබොධි-සත්තොබ්රවිකතඤ්ජලී;
එවංආවීකරොන්තොව,ගමිස්සමානඅඤ්ජසං.
พระโพธิสัตว์ถวายบังคมพระบิดาแล้ว ตรัสด้วยการประนมมือ ทรงประกาศทางที่จะเสด็จไปอย่างนี้
312.
๓๑๒.
මමංතාත පබ්බාජෙසි,යම්හාරට්ඨා අදූසකං;
සිවීනං වචනත්ථෙන,තෙනං-ගච්ඡාමි කානනං.
ข้าแต่เสด็จพ่อ พระองค์ทรงเนรเทศลูกผู้ไม่มีความผิดจากแว่นแคว้น เพราะคำพูดของชาวสีพี เพราะเหตุนั้น ลูกจึงจะไปป่า
313.
๓๑๓.
සුවෙඅහං මහාරාජ,සූරියුග්ග මනෙ සති,නික්ඛමිස්සාමි රට්ඨම්හා,වඞ්කං ගච්ඡාමි පබ්බතං.
ข้าแต่พระมหาราช ในวันพรุ่งนี้ เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น ลูกจะออกจากแว่นแคว้น และจะไปสู่ภูเขาวงกต
314.
๓๑๔.
වනෙවාළ [Pg.133] මිගාකිණ්ණෙ,ඛග්ගදීපිනිඉසෙ විතෙ;
අහංපුඤ්ඤානි කරොමි,තුම්හෙ පඞ්කම්හී සීදථ.
ในป่าที่เต็มไปด้วยสัตว์ร้าย มีแรดและเสือดาวอาศัยอยู่ ลูกจะทำบุญ ส่วนพวกท่านจงจมอยู่ในโคลนตมเถิด
315.
๓๑๕.
තතොසොතරමානොව,ගන්ත්වානමාකුසන්තිකං;
වන්දමානොආරොචිත්ත,එවංඤ්හිසකමාතුයා.
จากนั้น พระองค์นั้นรีบเสด็จไปยังสำนักของพระมารดา ถวายบังคมแล้วกราบทูลแก่พระมารดาของพระองค์อย่างนี้
316.
๓๑๖.
අනුජානාහිමංඅම්මා,ගච්ඡාමිවඞ්කපබ්බතං;
වනෙපුඤ්ඤානිකාහාමි[Pg.134],පබ්බජ්ජාමමරුච්චති.
ขอพระมารดาโปรดอนุญาตลูกเถิด ลูกจะไปภูเขาวงกต ลูกจะทำบุญในป่า การบวชเป็นที่พอใจของลูก
317.
๓๑๗.
තංසුත්ත්වාරුණ්ණමුඛෙන,ජනනීඑවමබ්රවී;
අනුජානාමිතංවුත්තං,පබ්බජ්ජාතෙසමිජ්ඣභු.
เมื่อทรงได้ยินคำนั้นแล้ว พระมารดาตรัสด้วยพระพักตร์ที่นองด้วยน้ำตาอย่างนี้ว่า แม่ขออนุญาตตามที่เจ้ากล่าวแล้ว การบวชของเจ้าจงสำเร็จเถิด
318.
๓๑๘.
අයඤ්හිවුත්ත මෙමද්දී,සුණ්හා සුඛුමවද්ධිනී;
අච්ඡතං සහ වුත්තෙහි,කිං අරඤ්ඤෙකරිස්සති.
พระนางมัทรีผู้เป็นลูกสะใภ้ของแม่นี้ ผู้ได้รับการเลี้ยงดูมาอย่างสุขุมาล จงอยู่กับลูกๆ เถิด จะทำอะไรในป่าได้
319.
๓๑๙.
මාතුයාවචනංසුත්වා[Pg.135],වෙස්සන්තරො කතඤ්ජලී;
ම්හිතපුබ්බමභා සිත්ත,ඤාපෙන්තොඅත්තනොමතිං.
พระเวสสันดรทรงได้ยินพระดำรัสของพระมารดาแล้ว ประนมมือ ตรัสด้วยรอยยิ้มก่อน ทรงแสดงพระประสงค์ของพระองค์
320.
๓๒๐.
නාහංඅකා මාදාසංවි,අරඤ්ඤංනෙතු මුස්සහෙ;
සචෙඉච්ඡ තිඅන්වෙතු,සචෙනිච්ඡති අච්ඡතු.
ลูกไม่สามารถนำพระนางไปป่าเหมือนทาสีโดยที่พระนางไม่สมัครใจได้ ถ้าพระนางประสงค์จะตามไป ก็จงตามไปเถิด ถ้าพระนางไม่ประสงค์ ก็จงอยู่เถิด
321.
๓๒๑.
තතොසුණ්හංමහාරාජා[Pg.136],යාචිතුංපටිපජ්ජථ;
මාචන්දනසමාචාරෙ,රජොජල්ලංමධාරයි.
จากนั้น พระมหาราชได้ทรงขอร้องพระสุณหาว่า ขออย่าให้ผู้มีปกติประดับด้วยจันทน์ต้องมาแปดเปื้อนด้วยธุลีและโคลนตมเลย
322.
๓๒๒.
කාසියානිචධාරෙත්වා,කුසචීරමධාරයි;
දුක්ඛොවාසොඅරඤ්ඤස්මිං,මාහිත්වංලක්ඛණෙගමි.
เคยทรงนุ่งห่มผ้ากาสี แต่กลับมาทรงนุ่งห่มผ้าเปลือกไม้ การอยู่ในป่าเป็นทุกข์ ลักษณา เธออย่าไปเลย
323.
๓๒๓.
තතො [Pg.137] පතිබ්බතා සුණ්හා,සස්සුරං එවමබ්රවී;
නාහං තංසුඛමිච්ඡය්යං,යංමෙ වෙස්සන්තරං විනා.
จากนั้น พระสุณิสาผู้จงรักภักดีต่อสามี ได้กราบทูลพระสัสสุระอย่างนี้ว่า หม่อมฉันไม่ปรารถนาความสุขที่ปราศจากพระเวสสันดร
324.
๓๒๔.
තතො සුණ්හං මහාරාජා,දුස්සහානි බ්රහාවනෙ;
නානාභයානි ඤාපෙන්තො,වනං යාචි අගන්තවෙ.
จากนั้น พระมหาราชาทรงแจ้งภัยนานาชนิดที่ทนได้ยากในป่าใหญ่แก่พระสุณิสา แล้วทรงขอร้องไม่ให้ไปป่า
325.
๓๒๕.
යාන සන්ති මහාරාජ,භයානිතානි කානනෙ;
සබ්බානි [Pg.138] හං සහිස්සමි,අනුගච්ඡාමි මෙපතිං.
ข้าแต่พระมหาราชา ภัยทั้งหลายเหล่านั้นที่มีอยู่ในป่า หม่อมฉันจะอดทนได้ทั้งหมด หม่อมฉันจะติดตามสามีของหม่อมฉันไป
326.
๓๒๖.
පූරතොහං ගමිස්සාමි,දදන්තී භත්ථුනො පථං;
උරසා පනුදහිත්වාන,කුස නළ වනාදයො.
หม่อมฉันจะเดินไปข้างหน้า คอยแผ้วถางทางให้สามี จะใช้อกปัดเป่าหญ้าคา หญ้าปล้อง และป่าเป็นต้น
327.
๓๒๗.
බහූහි වතවරියාහි,කුමාරී වින්දතෙ පතිං;
වෙධබ්යං කටුකං ලොකෙ,ගච්ඡඤ්ඤෙව රථෙසභ.
หญิงสาวได้สามีด้วยวัตรปฏิบัติอันประเสริฐมากมาย ความเป็นหม้ายเป็นสิ่งขมขื่นในโลก ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐในหมู่รถ หม่อมฉันจะไปแน่นอน
328.
๓๒๘.
නානාකාරෙහි [Pg.139] පීළෙන්ති,අනාථංවිධවං ජනා;
අතිවාක්යෙන භාසන්ති,මිත්තාචාපි සලොහිතා.
ชนทั้งหลายย่อมเบียดเบียนหญิงหม้ายผู้ไร้ที่พึ่งด้วยอาการต่างๆ แม้ญาติและมิตรก็ย่อมกล่าวคำล่วงเกิน
329.
๓๒๙.
නග්ගා නදී අනූදකා,නග්ගං රට්ඨං අරාජකං;
ඉත්ථීපි විධවා නග්ගා,යස්සාසුංදස භාතරො.
แม่น้ำที่ไม่มีน้ำชื่อว่าเปลือยเปล่า แว่นแคว้นที่ไม่มีพระราชาชื่อว่าเปลือยเปล่า แม้หญิงหม้ายที่มีพี่น้องชายสิบคนก็ชื่อว่าเปลือยเปล่า
330.
๓๓๐.
ධජො [Pg.140] රථස්ස පඤ්ඤානං,ධුමො පඤ්ඤා නමග්ගිනො;
රාජා රට්ඨස්ස පඤ්ඤානං,භත්තා පඤ්ඤානමිත්ථියා.
ธงเป็นเครื่องหมายของรถ ควันเป็นเครื่องหมายของไฟ พระราชาเป็นเครื่องหมายของแว่นแคว้น สามีเป็นเครื่องหมายของสตรี
331.
๓๓๑.
යා දලිද්දස්ස පොසස්ස,දලිද්දී භරියා සියා;
අඩ්ඪා අඩ්ඪස්ස රාජින්ද,තං වෙ දෙවා පසංසරෙ.
ข้าแต่พระราชา หญิงใดเป็นภรรยาที่ยากจนของชายที่ยากจน หรือเป็นภรรยาที่มั่งคั่งของชายที่มั่งคั่ง เทวดาทั้งหลายย่อมสรรเสริญหญิงนั้น
332.
๓๓๒.
කථං නුතාසං හදයං,සුඛරාවත ඉත්ථියො;
යා [Pg.141] සාමිකෙ දුක්ඛිතම්හි,සුඛමිච්ඡන්ති අත්තනො.
ใจของสตรีเหล่านั้นเป็นอย่างไรหนอ ที่ปรารถนาความสุขของตนเอง ในเมื่อสามีตกทุกข์ได้ยาก
333.
๓๓๓.
අපිසාගරපරියන්තං,බහුවිත්තධරංමහිං;
නානාරතනපරිපූරං,නිච්ඡෙවෙස්සන්තරංවිනා.
แม้แผ่นดินที่มีมหาสมุทรเป็นขอบเขต ทรงไว้ซึ่งทรัพย์สมบัติมากมาย เต็มไปด้วยรัตนะนานาชนิด หม่อมฉันก็ไม่ปรารถนาหากปราศจากพระเวสสันดร
334.
๓๓๔.
සාමිකං අනුගච්ඡිස්සං,අහං කාසායවාසිනී;
ධීරත්ථුතං [Pg.142] නිස්සීරිකං,වෙධබ්යංයඤ්ච නාරියා.
หม่อมฉันจะนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ติดตามสามีไป ความเป็นหม้ายของสตรีเป็นสิ่งที่น่าตำหนิและไร้สง่าราศี
335.
๓๓๕.
සුණ්හාය භාසිතං සුත්වා,සස්සුරො නික්ඛිපෙතවෙ;
දුවෙ ඉධෙව නත්තාරො,සුණ්හංසො එව මබ්රවී.
พระสัสสุระได้ทรงสดับคำที่พระสุณิสากล่าวแล้ว เพื่อจะให้ทิ้งหลานทั้งสองไว้ที่นี่ จึงตรัสกับพระสุณิสาอย่างนี้
336.
๓๓๖.
ඉමෙතෙ දහරාපුත්තා,ජාලීකණ්හාජිනා චුභො;
නික්ඛිප්ප ලක්ඛණෙ ගච්ඡ,මයංතෙ පොසිසාමසෙ.
ลูกน้อยทั้งสองนี้คือชาลีและกัณหาชินา ลักษณา เธอจงทิ้งเด็กทั้งสองไว้แล้วไปเถิด พวกเราจะเลี้ยงดูเด็กเหล่านั้นเอง
337.
๓๓๗.
පියාමෙ [Pg.143] පුත්තකා දෙව,ජාලී කණ්හාජිනා චුභො;
ත්යම්හං තත්ථ රමෙස්සන්ති,අරඤ්ඤෙ ජීවිසො කිනං.
ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นสมมติเทพ ลูกน้อยทั้งสองคือชาลีและกัณหาชินาเป็นที่รักของหม่อมฉัน เด็กทั้งสองนั้นจะทำให้หม่อมฉันรื่นรมย์ในป่านั้น หม่อมฉันจะดำรงชีวิตอยู่ได้อย่างไร
338.
๓๓๘.
පුත්තෙනෙත්වාන ගච්ඡාම,ද්වෙමයං වඞ්කපබ්බතං,දක්ඛමානා වසිස්සාම,එතෙ පමොදමානසා.
เราทั้งสองจะพาบุตรไปสู่เขาวงกต เราจะอยู่โดยได้เห็นบุตรทั้งสองนั้นร่าเริงบันเทิงใจ
339.
๓๓๙.
සුණමානා [Pg.144] වසිස්සාම,ගීතඤ්ච වියභාණිනං;
එතෙසං නච්චමානානං,අරඤ්ඤෙ මාලධාරිනං.
เราจะอยู่โดยฟังเสียงขับร้องของบุตรทั้งสองนั้น ผู้สวมมาลัยเต้นรำอยู่ในป่า
340.
๓๔๐.
සුණ්හාය භාසිතංසුත්වා,සස්සුරොඛින්න මානසො;
එවඤ්හිසො විලවිත්ථ,පටිච්චදාරකෙ දුවෙ.
พระสัสสุระทรงสดับคำที่พระสุณิสากล่าวแล้ว มีพระทัยเศร้าหมอง จึงทรงรำพันถึงเด็กทั้งสองอย่างนี้
341.
๓๔๑.
සාලිනං [Pg.145] ඔදනං භුත්වා,සුචිං මංසුපසෙචනං;
රුක්ඛඵලානි භුඤ්ජන්තා,කථංකාහන්ති දාරකා.
เด็กทั้งหลายเคยบริโภคข้าวสาลีอันสะอาด มีแกงเนื้อเป็นกับ จะบริโภคผลไม้ในป่าได้อย่างไร
342.
๓๔๒.
භුත්වා සතපලෙ කංසෙ,සොවණ්ණෙ සතරාජිතෙ;
රුක්ඛපත්තෙසු භුඤ්ජන්තා,කථංකාහන්ති දාරකා.
เด็กทั้งหลายเคยบริโภคในถาดทองคำและถาดเงินหนักร้อยตำลึง จะบริโภคบนใบไม้ได้อย่างไร
343.
๓๔๓.
කාසියානිච ධාරෙත්වා,ඛොම කොටුම්පරානිච;
කුසචීරානි [Pg.146] ධාරෙන්තා,කථං කාහන්ති දාරකා.
เด็กทั้งหลายเคยนุ่งห่มผ้ากาสี ผ้าไหม และผ้าโกทุมพระ จะนุ่งห่มผ้าเปลือกไม้อย่างไร
344.
๓๔๔.
වය්හාහිපරියායිත්වා,සිවිකාය රථෙනච;
පත්ථිකා පරිධාවන්තා,කථං කාහන්ති දාරකා.
เด็กทั้งหลายเคยเดินทางด้วยยาน คานหาม และรถ จะวิ่งไปบนทางด้วยเท้าเปล่าได้อย่างไร
345.
๓๔๕.
කුටාගාරෙ සයිත්වාන,නිවාතෙ ඵුසිතග්ගලෙ;
සයන්තා රුක්ඛමූලස්මිං,කථංකාහන්ති දාරකා.
เด็กทั้งหลายเคยนอนในเรือนยอดที่ลมเข้าไม่ถึง มีกลอนประตูแน่นหนา จะนอนใต้ต้นไม้อย่างไร
346.
๓๔๖.
පල්ලඞ්කෙසු [Pg.147] සයිත්වාන,ගොනකෙ චිත්තසන්ථතෙ;
සයන්තා තිණසන්ථාරෙ,කථංකාහන්ති දාරකා.
เด็กทั้งหลายเคยนอนบนบัลลังก์ บนผ้าขนสัตว์ที่ปูลาดอย่างวิจิตร จะนอนบนที่นอนหญ้าได้อย่างไร
347.
๓๔๗.
ගන්ධකෙන විලිම්පෙත්වා,අගලුචන්දනෙනච;
රජොජල්ලානි ධාරෙන්තා,කථංකාහන්ති දාරකා.
เด็กทั้งหลายเคยลูบไล้ด้วยของหอม ด้วยไม้กฤษณาและไม้จันทน์ จะต้องแปดเปื้อนด้วยธุลีและโคลนได้อย่างไร
348.
๓๔๘.
චාමරී [Pg.148] මොර හත්ථෙහි,බීජිතඞ්ගා සුඛෙධිතා;
ඵුට්ඨා ඩංසෙහි මකසෙහි,කථංකාහන්ති දාරකා.
เด็กทั้งหลายเคยได้รับการพัดวีด้วยพัดขนจามรีและพัดหางนกยูง ได้รับการบำรุงบำเรออย่างสุขสบาย จะถูกริ้นและยุงกัดได้อย่างไร
349.
๓๔๙.
තහිංවංබ්රවි රාජානං,විලපන්තං සොකට්ටිතං;
පටිච්ච දාරකෙ සුණ්හා,වෙස්සන්තරපියඤ්ජනා.
ในกาลนั้น พระนางมัทรีผู้เป็นที่รักของพระเวสสันดร ได้กราบทูลพระราชาผู้ทรงรำพันด้วยความโศกเศร้าถึงเด็กทั้งสองว่า
350.
๓๕๐.
මා [Pg.149] දෙව පරිදෙවෙසි,මාච ත්වං විමනොඅහු;
යථාමයං භවිස්සාම,තථා හෙස්සන්ති දාරකා.
ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นสมมติเทพ ขอพระองค์อย่าทรงรำพันเลย และอย่าทรงมีพระทัยเศร้าหมองเลย เด็กทั้งหลายจะเป็นไปตามที่เราเป็นไป
351.
๓๕๑.
එවඤ්හි සල්ලපන්තානං,තෙසං ඛත්තියජාතිනං;
අඤ්ඤොඤ්ඤං විභාතා රත්ති,සමුග්ගඤ්ඡිත්ථ සූරියො.
เมื่อกษัตริย์เหล่านั้นกำลังสนทนากันอยู่อย่างนี้ ราตรีก็ได้สว่างขึ้น ดวงอาทิตย์ก็ได้อุทัยขึ้นมา
352.
๓๕๒.
තදානෙත්වා [Pg.150] ඨපයිංසු,චතුසින්ධවයුඤ්ජිතං;
අලඞ්කත රථංරාජ-ද්වාරෙ මඞ්ගලසම්මතං.
เมื่อนั้น พวกเขานำรถที่เทียมด้วยม้าสินธพ ๔ ตัว ประดับตกแต่งแล้ว อันสมมติว่าเป็นมงคล มาตั้งไว้ที่ประตูพระราชวัง
353.
๓๕๓.
වන්දිත්වා සස්සුරෙ මද්දී,ආදාය පුත්තකෙ දුවෙ;
භත්තුනො පුරතො ගන්ත්වා,පථමං රථමාරුහි.
พระนางมัทรีทรงไหว้พระสัสสุระและพระสัสสุแล้ว ทรงพาพระโอรสธิดาทั้งสอง เสด็จไปข้างหน้าพระสวามี ทรงขึ้นรถก่อน
354.
๓๕๔.
තතොවෙස්සන්තරොමාතා-පිතරො අතිවන්දිය;
පදක්ඛිණඤ්ච කත්වාන,සීඝසො රථමාරුහි.
ลำดับนั้น พระเวสสันดรทรงอภิวาทพระมารดาและพระบิดา ทรงกระทำประทักษิณแล้ว เสด็จขึ้นรถโดยเร็ว
355.
๓๕๕.
තතො [Pg.151] මඞ්ගලද්වාරෙන,රථං පෙසෙසි ලඞ්කතං;
තොසාපයං මහාසත්තො,මද්දිං ජාලිස්ස මාතරං.
ลำดับนั้น พระมหาบุรุษทรงขับรถที่ประดับตกแต่งแล้วออกไปทางประตูมงคล ทรงยังพระนางมัทรีผู้เป็นมารดาของพระชาลีให้รื่นเริง
356.
๓๕๖.
පථන්තෙසු භිවන්දන්ති,සක්කච්චං බහවො ජනා;
වෙස්සන්තරඤ්ච මද්දිඤ්ච,පස්සමානා කතඤ්චලී.
มหาชนจำนวนมากพนมมือเฝ้ามองดูพระเวสสันดรและพระนางมัทรี ต่างพากันอภิวาทโดยเคารพในระหว่างทาง
357.
๓๕๗.
ආපුච්ඡන්තොච [Pg.152] පක්කාමි,ගච්ඡිස්සාමීහි පත්ථයං;
නිදුක්ඛා සුඛිතාහොථ,ඉතිසො වන්දකෙ ජනෙ.
และพระองค์ทรงอำลาแล้วเสด็จไป ทรงปรารถนาแก่ชนผู้ไหว้ทั้งหลายว่า 'เราจะไป ขอท่านทั้งหลายจงเป็นผู้ไม่มีทุกข์ มีความสุขเถิด' ดังนี้
358.
๓๕๘.
රථෙ ඨිතොව සොරාජා,ඔවදන්තො අපක්කමි;
දානආදීනි පුඤ්ඤානි,කරොථාති මහාජනං.
พระราชาพระองค์นั้นประทับยืนอยู่บนรถนั่นเอง ทรงโอวาทมหาชนว่า 'ท่านทั้งหลายจงกระทำบุญมีทานเป็นต้นเถิด' แล้วเสด็จไป
359.
๓๕๙.
ගච්ඡන්තෙ බොධිසත්තම්හි,මාතා එවඤ්හි චින්තයි;
දාතුකාමොසි මෙවුත්තො,පට්ඨාය ජාතකාලතො.
เมื่อพระโพธิสัตว์กำลังเสด็จไป พระมารดาทรงดำริอย่างนี้ว่า 'บุตรของเราเป็นผู้ใคร่จะให้ทานมาตั้งแต่เวลาที่เกิดมา'
360.
๓๖๐.
තතොදානං [Pg.153] දදොපෙතුං,පුත්තංරතන පූරිතෙ;
පුත්තස්සුභොසු පස්සෙසු,පෙසෙසි සකටෙබහූ.
ลำดับนั้น พระมารดาทรงส่งเกวียนจำนวนมากที่เต็มไปด้วยรัตนะไปที่ข้างทั้งสองของพระโอรส เพื่อให้พระโอรสทรงบริจาคทาน
361.
๓๖๑.
වෙස්සන්තරොහි සම්පරොහි සම්පත්ත-යාචකානං අසෙසකං;
අට්ඨාරසවාරෙ දාසි,කායාරුළ්හංපිඅත්තනො.
พระเวสสันดรทรงประทานเครื่องประดับที่ติดอยู่ที่พระวรกายของพระองค์แก่ยาจกผู้มาถึงโดยไม่เหลือถึง ๑๘ ครั้ง
362.
๓๖๒.
නගරා [Pg.154] නික්ඛමන්තම්හි,වෙස්සන්තරෙස පෙත්තිකං;
නගරං දට්ඨුකාමොසි,තදා සඞ්කම්පි මෙදනී.
เมื่อพระเวสสันดรเสด็จออกจากพระนคร ทรงใคร่จะทอดพระเนตรพระนครของพระบิดา ในขณะนั้นแผ่นดินก็กัมปนาทหวั่นไหว
363.
๓๖๓.
තහිං රථප්පමාණම්හි,ඨානෙ භිජ්ජිය මෙදනී,පරිවත්තිත්ථ කුලාල-චක්කංවනගරාමුඛී.
ณ ที่นั้น แผ่นดินได้แยกออกเท่าขนาดรถ และรถนั้นก็ได้หมุนกลับหันหน้าไปทางพระนคร เหมือนกงล้อของช่างหม้อ
364.
๓๖๔.
නගරං ඔලොකෙත්වාන,නගරාභිමුඛෙ රථෙ,ඨිතොමද්දිංපි දක්ඛෙතුං,එවංසොබ්රවි හාසයං.
พระองค์ทรงทอดพระเนตรพระนครแล้ว ประทับยืนอยู่บนรถที่หันหน้าไปทางพระนคร เพื่อจะให้พระนางมัทรีทอดพระเนตรด้วย จึงตรัสอย่างนี้ให้ทรงร่าเริง
365.
๓๖๕.
ඉඞ්ඝ [Pg.155] මද්දි නිසාමෙහි,රම්මරූපංව දිස්සති;
ආවාසො සිවිසෙට්ඨස්ස,පෙත්තිකං භවනං මම.
ดูก่อนมัทรี เธอจงดูเถิด ที่ประทับของพระเจ้าสีวีผู้ประเสริฐ อันเป็นนิเวศน์ของพระบิดาเรา ปรากฏประดุจรูปภาพอันน่ารื่นรมย์
366.
๓๖๖.
සහජාතඅමච්චෙච,නිවත්තෙත්වා මහාජනං;
රථං පාජෙසි සො සීඝං,මොදන්තොමද්දියාතතො.
พระองค์ทรงให้มหาชนและเหล่าอำมาตย์ผู้สหชาติกลับไปแล้ว ทรงขับรถไปอย่างรวดเร็ว ทรงบันเทิงอยู่กับพระนางมัทรีต่อจากนั้น
367.
๓๖๗.
අන්වාගමිංසු [Pg.156] පාජෙන්තං,චත්තාරො බ්රහ්මණා තහිං;
යාචිතුං සින්ධවෙ එතෙ,මද්දී පස්සිත්ථ තාවදෙ.
พราหมณ์ ๔ คนได้ตามมาในที่นั้นขณะที่ทรงขับรถไป เพื่อจะทูลขอม้าสินธพเหล่านี้ พระนางมัทรีทรงเห็นพราหมณ์เหล่านั้นในขณะนั้นเอง
368.
๓๖๘.
මද්දීපි මන්දසද්දෙන,යාචකා විය ආගතා;
ඉත්යාරොචෙසි භත්තාරං,ගණ්හන්තී තස්ස පිට්ඨියං.
พระนางมัทรีทรงจับพระปฤษฎางค์ของพระสวามี แล้วทรงกราบทูลด้วยพระสุรเสียงอันเบาว่า 'เหมือนจะมีพวกยาจกมา' ดังนี้
369.
๓๖๙.
සාධු [Pg.157] භද්දෙති වත්වාන,රථස්සාගමනං අකා;
බ්රහ්මණා උපගන්ත්වාන,යාචිංසු සින්ධවෙ තහිං.
พระองค์ตรัสว่า 'ดีแล้ว แม่มัทรี' แล้วทรงหยุดรถ พราหมณ์ทั้งหลายเข้าไปเฝ้าแล้วทูลขอม้าสินธพในที่นั้น
370.
๓๗๐.
මොදමානොව සොදාසි,බ්රහ්මණානං සුසින්ධවෙ;
බ්රහ්මණාදාය ගඤ්ඡිංසු,අස්සෙසක නිවෙසනං.
พระองค์ทรงยินดีประทานม้าสินธพชั้นดีแก่พราหมณ์เหล่านั้น พราหมณ์เหล่านั้นรับเอาแล้วก็พากันไปยังที่อยู่ของตน
371.
๓๗๑.
අස්සෙසු පන දින්නෙසු,චත්තාරො දෙවපුත්තකා;
රොහිච්චමිගවණ්ණෙන,රථං වහිය ගඤ්ඡිසුං.
เมื่อม้าทั้งหลายถูกประทานไปแล้ว เทพบุตร ๔ องค์ได้จำแลงกายเป็นละมั่งสีแดงมาลากรถไป
372.
๓๗๒.
දෙවා [Pg.158] රොහිච්චවණ්ණෙන,වහන්තීති සුබුද්ධිමා;
විජානිත්වාන මද්දිංපි,ඤාපෙන්තො එවමබ්රවී.
พระองค์ผู้มีพระปัญญาดีทรงทราบว่า 'เทพบุตรทั้งหลายจำแลงกายเป็นละมั่งสีแดงมาลากรถไป' เมื่อจะทรงให้พระนางมัทรีทราบด้วย จึงตรัสอย่างนี้
373.
๓๗๓.
ඉඞ්ඝප්මද්දි නිසාමෙහි,චිත්තරූපංව දිස්සති;
මිගරො හිච්චවණ්ණෙන,දක්ඛිණස්සාවහන්තිමං.
ดูก่อนมัทรี เธอจงดูเถิด ปรากฏประดุจรูปอันวิจิตร ละมั่งสีแดงเหล่านี้ฝึกมาดีแล้วกำลังลากรถนำเราไป
374.
๓๗๔.
මද්දීචෙවං [Pg.159] නිච්ඡාරෙසි,ගිරං අච්ඡෙරරූපිනී;
වෙස්සන්තරස්සතෙජෙන,රථංවහන්තිදෙවතා.
พระนางมัทรีทรงเปล่งพระวาจาอันน่าอัศจรรย์อย่างนี้ว่า 'เทพเจ้าทั้งหลายพากันลากรถไป ด้วยเดชของพระเวสสันดร'
375.
๓๗๕.
ආගන්ත්වාන රථං යාචි,අපරො බ්රාහ්මණො තතො;
බොධිසත්තොපිසොදාසි,රථං තස්ස අනිග්ඝියං.
ลำดับนั้น พราหมณ์อีกคนหนึ่งมาแล้วทูลขอรถ พระโพธิสัตว์ก็ทรงประทานรถนั้นแก่เขาโดยมิได้ทรงอาลัย
376.
๓๗๖.
සකප්පියෙ දදන්තම්හි,මද්දී පහට්ඨමානසා;
සාධුකාරං පවත්තෙසි,සදා මච්ඡෙරහිංසිනී.
เมื่อพระองค์ทรงประทานของที่ควรให้ของตน พระนางมัทรีผู้กำจัดความตระหนี่ได้เสมอ มีพระทัยยินดี ได้ทรงเปล่งสาธุการ
377.
๓๗๗.
දින්නෙ [Pg.160] රථම්හි අන්තර-ධාරියිංසු දෙවපුත්තකා;
සබ්බෙ තෙ පත්ථිකා ආසුං,රාජාමද්දිං තදාබ්රවී.
เมื่อพระองค์ประทานรถไปแล้ว เทพบุตรทั้งหลายก็อันตรธานไป ทุกพระองค์ต้องเสด็จไปด้วยพระบาท ในขณะนั้นพระราชาจึงตรัสกับพระนางมัทรี
378.
๓๗๘.
ත්වං මද්දි කණ්හංගණ්හාහි,ලහුඑසා කනිට්ඨකා;
අහං ජාලිං ගහෙස්සාමි,ගරුකො භාතිකොහිසො.
ดูก่อนมัทรี เธอจงรับกัณหาไป เพราะนางเป็นน้องเล็กและตัวเบา ส่วนเราจะรับชาลี เพราะเขาเป็นพี่ชายและตัวหนักกว่า
379.
๓๗๙.
රාජා [Pg.161] කුමාරමාදාය,රාජපුත්තීච දාරිකං;
සම්මොදමානා පක්කාමුං,අඤ්ඤමඤ්ඤ පියං වදා.
พระราชาทรงอุ้มพระกุมาร และพระราชบุตรีทรงอุ้มพระธิดา ทั้งสองพระองค์ทรงบันเทิงใจ ตรัสคำอันเป็นที่รักต่อกันและกันแล้วเสด็จไป
380.
๓๘๐.
ආගච්ඡන්තෙ පටිපථං,දිස්වාන අද්ධිකෙජනෙ;
එවං පුච්ඡියගඤ්ඡිංසු,කුහිං වඞ්කතපබ්බතො.
เมื่อเสด็จไปตามทาง ทรงเห็นคนเดินทางสวนทางมา จึงตรัสถามอย่างนี้แล้วเสด็จไปว่า 'ภูเขาวงกตอยู่ที่ไหน'
381.
๓๘๑.
කලුණං [Pg.162] පරිදෙවිත්වා,පුච්ඡිතා අද්ධිකාජනා;
එවං තෙ පටිවෙදෙසුං,දූරෙවඞ්කතපබ්බතො.
คนเดินทางเหล่านั้นเมื่อถูกถาม ต่างพากันคร่ำครวญอย่างน่าสงสาร แล้วกราบทูลอย่างนี้ว่า 'ภูเขาวงกตยังอยู่ไกล'
382.
๓๘๒.
මග්ගාසන්නෙසු පස්සන්තා,දාරකා ඵලිනෙ දුමෙ;
තෙසංඵලානං හෙතුම්හි,පිතරො උපරොදරෙ.
เมื่อพวกเด็กๆ เห็นต้นไม้มีผลอยู่ใกล้ทาง ก็พากันร้องไห้อยากได้ผลไม้เหล่านั้น บิดามารดาจึงต้องห้ามปรามไว้
383.
๓๘๓.
රොදන්තෙ දාරකෙ දිස්වා,උබ්බිග්ගා විපුලා දුමා;
යසමෙවොනමිත්වාන,උපගච්ඡන්ති දාරකෙ.
เมื่อเห็นเด็กๆ ร้องไห้ ต้นไม้ใหญ่ทั้งหลายก็สลดใจ จึงโน้มกิ่งลงมาเอง เข้าไปหาเด็กๆ
384.
๓๘๔.
ඉදං [Pg.163] අච්ඡෙරකං දිස්වා,මද්දී සසඞ්කසන්නිභා;
පිතිපුණ්ණෙන කායෙන,එවංගායිත්ථ නන්දනා.
เมื่อเห็นความอัศจรรย์นี้ พระนางมัทรีผู้มีความสะดุ้งกลัว มีพระวรกายเต็มไปด้วยปีติ ได้ทรงเปล่งอุทานด้วยความยินดีอย่างนี้
385.
๓๘๕.
අච්ඡෙරං වත ලොකස්මිං,අබ්භූතං ලොමහංසනං,වෙස්සන්තරස්ස තෙජෙන;
සයමෙ වොනතා දුමා.
น่าอัศจรรย์จริงหนอในโลก ไม่เคยมีมาก่อน น่าขนลุกขนพอง ด้วยเดชของพระเวสสันดร ต้นไม้ทั้งหลายจึงโน้มลงมาเอง
386.
๓๘๖.
සංඛිපිංසු [Pg.164] පථං යක්ඛා,අනුකම්පාය දාරකෙ;
නික්ඛන්තදිවසෙනෙව,ජෙතරට්ඨමුපාගමුං.
พวกยักษ์ได้ย่นหนทางให้สั้นลงเพราะความเอ็นดูในเด็กทั้งสอง เพียงวันเดียวที่เสด็จออกเดินทาง ก็ถึงแคว้นเจตราช
387.
๓๘๗.
එකාහෙනෙවතෙ තිංස-යොජනානි අතික්කමුං;
සායන්හෙ මාතුලංනාම,සම්පත්තා නගරං සුභං.
เพียงวันเดียวเท่านั้น พระองค์ก็เสด็จล่วงระยะทาง ๓๐ โยชน์ ในเวลาเย็น ก็ถึงนครที่งดงามชื่อว่ามาตุลนคร
388.
๓๘๘.
නගරස්සස්ස ද්වාරම්හි,සාලායං නිසිදිං සුතෙ;
ඛෙදං විනොදමානාව,තොසෙන්තා දාරකෙ දුවෙ.
ที่ประตูพระนครนั้น พระองค์ประทับนั่งในศาลาพร้อมกับพระโอรสพระธิดา ทรงบรรเทาความเหน็ดเหนื่อย และทรงปลอบโยนเด็กทั้งสองให้ร่าเริง
389.
๓๘๙.
මද්දීපි [Pg.165] බොධිසත්තස්ස,රජං පාදෙසු පුඤ්ඡිය;
සම්බහිත්වාන පාදෙච,විජයන්තී ඨිතා තදා.
พระนางมัทรีทรงเช็ดธุลีที่พระบาทของพระโพธิสัตว์ ทรงนวดพระบาท และประทับยืนพัดวีอยู่ ณ ที่นั้น
390.
๓๙๐.
සාලාය නික්ඛමිත්වාන,භත්තුචක්ඛුපථෙ ඨිතා;
දිසොදිසං ඔලොකෙසි,මද්දී කන්තාරඛෙදිනී.
พระนางมัทรีผู้เหน็ดเหนื่อยจากการเดินทางในกันดาร เสด็จออกจากศาลาแล้ว ประทับยืนอยู่ในคลองพระเนตรของพระสวามี ทรงเหลียวมองไปทั่วทุกทิศ
391.
๓๙๑.
ජෙතියො [Pg.166] පරිවාරිංසු,දිස්වාන අසහායිකංමද්දිං එවංඋග්ඝොසිංසු,ඉත්ථී ඉච්ඡෙරරූවිනී.
ชาวเจตราชพากันมาล้อมรอบ เมื่อเห็นพระนางมัทรีผู้ไม่มีผู้ติดตาม จึงพากันประกาศว่า สตรีผู้นี้มีรูปโฉมงดงามน่าอัศจรรย์
392.
๓๙๒.
වය්හාහි පරියායිත්වා,සිවිකාය රථෙනච;
සාජ්ජ මද්දීඅරඤ්ඤස්මි,පත්ථිකා පරිධාවති.
พระนางมัทรีผู้เคยเสด็จไปด้วยยาน ด้วยวอ และด้วยรถ บัดนี้ต้องเป็นผู้เดินเท้าไปในป่า
393.
๓๙๓.
අනාථාගමනං මද්දිං,භත්තාරා පුත්තකෙහිච,දිස්වාගන්ත්වානා චික්ඛංසු,ජෙතින්දානං ඛණෙන තා.
เมื่อเห็นพระนางมัทรีผู้เสด็จมาอย่างผู้ไร้ที่พึ่ง พร้อมด้วยพระสวามีและพระโอรสพระธิดา คนเหล่านั้นก็รีบไปกราบทูลแก่เหล่ากษัตริย์เจตราชในทันที
394.
๓๙๔.
තං [Pg.167] සුත්වා ජෙතපාමොක්ඛා,රොදමානා උපාගමුං;
වෙස්සන්තරස්ස පාදෙස,නිපච්ච ඉති පුච්ඡිසුං.
เหล่าประมุขชาวเจตราชเมื่อได้ยินเช่นนั้น ก็พากันร้องไห้เข้าไปหา หมอบลงที่พระบาทของพระเวสสันดรแล้วทูลถามอย่างนี้ว่า
395.
๓๙๕.
කිච්චිනු දෙව කුසලං,කිච්චි දෙව අනාමයං;
කිච්චිපිතා අරොගොතෙ,සිවීනඤ්ච අනාමයං;
කො තෙ බලං මහාරාජ,කොනු තෙ රථමණ්ඩලං.
ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นสมมติเทพ พระองค์ยังทรงสบายดีอยู่หรือ ยังทรงไม่มีโรคภัยหรือ พระราชบิดาของพระองค์ยังทรงไม่มีโรคหรือ และชาวสีพีทั้งหลายยังอยู่เป็นสุขหรือ ข้าแต่พระมหาราช กองกำลังของพระองค์ไปไหนเสียเล่า และหมู่รถของพระองค์ไปไหนเสียเล่า
396.
๓๙๖.
අනස්සකො [Pg.168] අරථකො,දීඝමද්ධාන මාගතො;
කිච්චාමිත්තෙහි පකතො,අනුප්පත්තො සිමංදිසං.
พระองค์ไม่มีม้า ไม่มีรถ เสด็จมาทางไกล หรือว่าพระองค์ถูกพวกศัตรูเบียดเบียน จึงได้เสด็จมาถึงชายแดนนี้
397.
๓๙๗.
අථ වෙස්සන්තරොරාජා,ආගතහෙතුමත්තනො;
ඤාපෙතුං ජෙතරාජූනං,ඉමාගාථා අභාසථ.
ลำดับนั้น พระเวสสันดรราช เมื่อจะทรงบอกเหตุที่เสด็จมาของพระองค์แก่กษัตริย์เจตราชทั้งหลาย จึงได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า
398.
๓๙๘.
කුසලඤ්චෙව [Pg.169] මෙසම්ම,අථො සම්ම අනාමයං;
අථො විභා අරොගොමෙ,සිවීනඤ්ච ආනාමයං.
ดูกรท่านผู้สหาย ข้าพเจ้ายังสบายดีอยู่ และยังไม่มีโรคภัย อีกทั้งพระราชบิดาของข้าพเจ้าก็ยังทรงไม่มีโรค และชาวสีพีทั้งหลายก็ยังอยู่เป็นสุขดี
399.
๓๙๙.
අහඤ්හිකුඤ්ජරං දජ්ජං,සබ්බසෙතං ගජුත්තමං;
බ්රාහ්මණානං සාලඞ්කාරං,ඛෙත්තඤ්ඤුං රඨපූජිතං.
ข้าพเจ้าได้ให้ช้างปัจจัยนาคอันประเสริฐ เป็นช้างเผือกล้วน พร้อมด้วยเครื่องประดับ แก่พวกพราหมณ์ ช้างนั้นเป็นช้างรู้ความและเป็นที่บูชาของชาวเมือง
400.
๔๐๐.
තස්මිං මෙ සිවයොකුද්ධා,විභා උපහතොමනො;
අවරුද්ධසි මං රාජා,වඞ්කංගච්ඡාමිපබ්බතං.
เพราะเหตุนั้น ชาวสีพีจึงโกรธข้าพเจ้า พระราชบิดาก็ทรงเสียพระทัย พระองค์จึงทรงเนรเทศข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจึงจะไปยังเขาวงกต
401.
๔๐๑.
තදා [Pg.170] තෙ ජෙතරාජානො,බලානුප්පදමානසා;
එවං තොසිංසු රාජානං,නික්ඛන්තං සකරඨතො.
ครั้งนั้น กษัตริย์เจตราชทั้งหลาย ผู้มีพระทัยปรารถนาจะถวายกองกำลัง ได้ทรงปลอบโยนพระราชาผู้เสด็จออกจากแคว้นของพระองค์อย่างนี้ว่า
402.
๔๐๒.
ස්වාගතන්තෙ මහාරාජ,අථොතෙඅදුරාගතං;
ඉස්සරො සිඅනුප්පත්තො,යංඉධත්ථිපවෙදය.
ข้าแต่พระมหาราช การเสด็จมาของพระองค์เป็นการดี และมิใช่ว่าเป็นการเสด็จมาไม่ดี พระองค์เสด็จมาในฐานะผู้เป็นเจ้าของ สิ่งใดที่มีอยู่ที่นี่ ขอพระองค์โปรดรับสั่งเถิด
403.
๔๐๓.
ඉධෙව [Pg.171] තාව අච්ඡස්සු,ජෙතරට්ඨෙ රථෙසභ;
යාව ජෙතා ගමිස්සන්ති,රඤ්ඤො සන්තික යාචිතුං.
ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐในหมู่กษัตริย์ ขอพระองค์ประทับอยู่ที่แคว้นเจตราชนี้ก่อน จนกว่าชาวเจตราชจะพากันไปเฝ้าพระราชาเพื่อทูลขออภัยโทษ
404.
๔๐๔.
තදා වෙස්සන්තරො ආහ,මාවොගමිත්ථ සන්තිකං;
යාචිතුං මම පිතුස්ස,රාජාපි තත්ථ නිස්සරො.
ครั้งนั้น พระเวสสันดรตรัสว่า ท่านทั้งหลายอย่าไปเฝ้าเพื่อทูลขอต่อพระราชบิดาของข้าพเจ้าเลย แม้พระราชาเองก็ไม่มีอำนาจในเรื่องนั้น
405.
๔๐๕.
අච්චුග්ගතාහි සිවයො,බලග්ගානෙ ගමාචයෙ,තෙපඅධංසි තුමිච්ඡන්ති,රාජානං මම කාරණා.
เพราะชาวสีพีและชาวนิคมทั้งหลายมีอำนาจมากและมีกำลังมาก พวกเขาอาจจะทำร้ายพระราชาเพราะเหตุแห่งข้าพเจ้าก็ได้
406.
๔๐๖.
සචෙඑවං [Pg.172] මහාරාජ,සියා ජෙතුත්තරෙ පුරෙ;
ඉධෙවරජ්ජං කාරෙහි,ජෙතෙහි පරිවාරිතො.
ข้าแต่พระมหาราช ถ้าเป็นเช่นนั้น ขอพระองค์จงครองราชสมบัติในพระนครนี้เถิด โดยมีชาวเจตราชแวดล้อม
407.
๔๐๗.
ඉද්ධං ඵිතඤ්චිදංරට්ඨං,ඉද්ධො ජනපදො මහා;
මතිං කරොහි ත්වං දෙව,රජ්ජස්ස මනුස්සතිතුං.
แคว้นนี้มั่งคั่งและสมบูรณ์ ชนบทนี้ก็เจริญรุ่งเรืองมาก ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นสมมติเทพ ขอพระองค์จงทรงตั้งพระทัยเพื่อครองราชสมบัติเถิด
408.
๔๐๘.
අලං [Pg.173] මෙ රජ්ජසුඛෙන,පබ්බාජිතස්ස රට්ඨතො;
අතුට්ඨා සිවයොචාසුං,මඤ්චෙරජ්ජෙභිසෙචය්යූං.
ความสุขในราชสมบัติเพียงพอแล้วสำหรับข้าพเจ้าผู้ถูกเนรเทศออกจากแคว้น หากชาวสีพีผู้ไม่พอใจรู้ว่าพวกท่านอภิเษกข้าพเจ้าในราชสมบัติ (ก็จะเกิดเรื่อง)
409.
๔๐๙.
අසම්මොදනී යම්පිවොඅස්ස,අච්චන්තං මමකාරණා;
සිවීහි භණ්ඩනඤ්චාවි,විග්ගහො මෙ නරුච්චති.
เรื่องนั้นก็จะเป็นที่ขัดเคืองใจแก่พวกท่านอย่างยิ่งเพราะเหตุแห่งข้าพเจ้า การทะเลาะและการวิวาทกับชาวสีพี ข้าพเจ้าไม่ชอบใจเลย
410.
๔๑๐.
පටිග්ගහිතං යං දින්නං,සබ්බස්ස අග්ඝියං කතං;
අවරුද්ධසි මං රාජා,වඞ්ක ගච්ඡාමිපබ්බතං.
น้ำใจที่พวกท่านมอบให้ ข้าพเจ้ารับไว้แล้ว พวกท่านได้ทำอัญชลีแก่ข้าพเจ้าทุกอย่างแล้ว แต่พระราชาทรงเนรเทศข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าจะไปยังเขาวงกต
411.
๔๑๑.
අනෙක [Pg.174] පරියායෙන,ජෙතරාජූහි යාචිතො;
අනිච්ඡන්තො පටික්ඛීපි,රජ්ජං සො ජෙතරට්ඨකෙ.
เมื่อกษัตริย์เจตราชทั้งหลายทูลวิงวอนด้วยประการต่างๆ พระองค์ก็ไม่ทรงปรารถนา ทรงปฏิเสธราชสมบัติในแคว้นเจตราชนั้น
412.
๔๑๒.
නගරං අපවීසිත්වා,සාලං සාණිපරික්ඛිපං;
කාරෙත්වා එකරත්තිංසො,සයී සපුත්තදාරකො.
เมื่อเสด็จออกจากพระนครแล้ว ทรงให้สร้างศาลาล้อมด้วยม่าน พักแรมอยู่คืนหนึ่งพร้อมด้วยพระโอรสและพระชายา
413.
๔๑๓.
පුබ්බණ්හසමයෙ [Pg.175] භුත්වා,නානග්ගං රසභොජනං;
නූත්වා සො ජෙතරාජූහි,පරිවුතොව නික්ඛමි.
ในเวลาเช้า เสวยโภชนะอันมีรสเลิศต่างๆ สรงสนานแล้ว แวดล้อมด้วยพระเจ้าเจตราชทั้งหลายเสด็จออกไป
414.
๔๑๔.
ජෙතරාජා පන්නරස-යොජනං ජෙතරට්ඨතො;
ගන්ත්වාන වනද්වාරම්හිඨිතාමග්ග මභාසිසුං.
พระเจ้าเจตราชทั้งหลายเสด็จไป ๑๕ โยชน์จากแคว้นเจตราช ประทับยืนอยู่ที่ปากทางเข้าป่า แล้วตรัสบอกทาง
415.
๔๑๕.
එසසෙලොමහාරාජ,පබ්බතො ගන්ධමාදනො;
යත්ත ත්වං සහ පුත්තෙහි,සහභරියාය වච්ඡසි.
ดูกรมหาบพิตร ภูเขานี้คือเขากันธมาทน์ ที่ซึ่งพระองค์จะประทับอยู่พร้อมด้วยพระโอรสและพระชายา
416.
๔๑๖.
තං [Pg.176] ජෙතා අනුසාසිංසු,අස්සුනෙත්තා රුදම්මුඛා;
ඉතො ගච්ඡංමහාරාජ,උජුං යෙනුත්තරාභිමුඛො.
พระเจ้าเจตราชเหล่านั้นมีน้ำตาคลอเบ้า มีพระพักตร์นองด้วยน้ำตา ได้กราบทูลแนะนำพระองค์ว่า ดูกรมหาบพิตร จากที่นี้ขอพระองค์จงเสด็จตรงไปทางทิศเหนือ
417.
๔๑๗.
අථ දක්ඛසි භද්දන්තෙ,වෙපුල්ලංනාම පබ්බතං;
නානාදුමගණාකිණ්ණං,සීතච්ඡායං මනොරමං.
ดูกรพระองค์ผู้เจริญ เมื่อนั้น พระองค์จักทอดพระเนตรเห็นภูเขาชื่อเวปุลละ อันเกลื่อนกล่นด้วยหมู่ไม้นานาชนิด มีร่มเงาเย็นน่ารื่นรมย์
418.
๔๑๘.
තමතික්කමභද්දන්තෙ[Pg.177],අථදක්ඛසිආපගං;
නදිංකෙතුමදිංනාම,ගම්භීරංගිරිගබ්භරං.
ดูกรพระองค์ผู้เจริญ เมื่อเสด็จล่วงพ้นภูเขานั้นไปแล้ว จักทอดพระเนตรเห็นแม่น้ำชื่อเกตุมาดี อันลึกและไหลผ่านซอกเขา
419.
๔๑๙.
පුථුලොමච්ඡආකිණ්ණං,සුප්පතිත්ථංමහොදකං;
ථත්තනූත්වාපිවිත්වාච,අස්සාසෙත්වාසපුත්තකෙ.
อันเกลื่อนกล่นด้วยปลาใหญ่ มีท่าราบเรียบดี มีน้ำมาก ทรงสรงและดื่มน้ำแล้ว ทรงให้พระโอรสทั้งหลายพักผ่อน
420.
๔๒๐.
අථදක්ඛසිභද්දන්තෙ,නග්රොධංමධුවිප්ඵලං;
රම්මකෙ සිඛරෙජාතං,සීතච්ඡායංමනොරමං.
ดูกรพระองค์ผู้เจริญ เมื่อนั้น พระองค์จักทอดพระเนตรเห็นต้นไทรมีผลหวานดังน้ำผึ้ง เกิดอยู่บนยอดเขาอันน่ารื่นรมย์ มีร่มเงาเย็นน่ารื่นรมย์
421.
๔๒๑.
අථ [Pg.178] දක්ඛසි භද්දන්තෙ,නාළිකංනාම පබ්බතං;
නානාදිජ ගණාකිණ්ණං,සෙලං කිං පුරිසායුතං.
ดูกรพระองค์ผู้เจริญ เมื่อนั้น พระองค์จักทอดพระเนตรเห็นภูเขาชื่อนาฬิกะ อันเกลื่อนกล่นด้วยหมู่นกนานาชนิด เป็นภูเขาหินที่พวกกินนรอาศัยอยู่
422.
๔๒๒.
තස්සඋත්තරපුබ්බෙන,මුචලින්දොනාමසොසරො;
පුණ්ඩරිකෙහිසඤ්ඡන්නො,සෙතසොගන්ධිකෙහිච.
ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของภูเขานั้น มีสระชื่อมุจลินท์ ปกคลุมด้วยดอกบัวขาวและดอกบัวสัตตบรรณ
423.
๔๒๓.
සොවනං මෙඝසඞ්කාසං,ධුවං හරිතසද්දලං;
සීහොවා මිසපෙක්ඛීව,වනසණ්ඩං විගාහය.
ป่านั้นเขียวชอุ่มดุจเมฆ มีพื้นหญ้าเขียวสดอยู่เป็นนิจ พระองค์จงเสด็จเข้าไปสู่แนวป่า ดุจราชสีห์ผู้มองหาเหยื่อ
424.
๔๒๔.
තත්ථ [Pg.179] බින්දුස්සරා වග්ගූ,නානාවණ්ණා බහූදිජා;
කූජන්ති මුපකූජන්ති,උතුසංපුප්ඵිතෙ දුමෙ.
ในป่านั้น มีหมู่นกมากมายหลายสี มีเสียงใสไพเราะ พากันส่งเสียงร้องก้องกังวานอยู่ตามต้นไม้ที่ออกดอกบานสะพรั่งตามฤดูกาล
425.
๔๒๕.
ගන්ත්වා ගිරිවිදුග්ගානං,නදීනං පභවානිච;
සො අද්දස පොක්ඛරණිං,කරඤ්ච-ක කුධායුතං.
เมื่อเสด็จไปตามซอกเขาและต้นน้ำลำธารทั้งหลาย พระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นสระโบกขรณีอันดาษดื่นด้วยต้นกระพี้และต้นกะทุ่ม
426.
๔๒๖.
පුථුලො මච්ඡආකිණ්ණං,සුප්පතිත්ථං මහොදකං;
සමඤ්ච චතුරං සඤ්ච,සාදුං අප්පතිගන්ධියං.
อันเกลื่อนกล่นด้วยปลาใหญ่ มีท่าราบเรียบดี มีน้ำมาก เป็นสระสี่เหลี่ยมเสมอกัน มีน้ำรสอร่อยและไม่มีกลิ่นเหม็น
427.
๔๒๗.
තස්සා [Pg.180] උත්තරපුබ්බෙන,පණ්ණසාලං අමාපය;
පණ්ණසාලං අමාපෙත්වා,උඤ්ඡාචරියාය ඊහථ.
ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของสระนั้น (ท้าวิสสุกรรม) ได้เนรมิตบรรณศาลาไว้ เมื่อทรงได้บรรณศาลาแล้ว ก็ทรงบำเพ็ญวัตรแสวงหาผลไม้เลี้ยงชีพ
428.
๔๒๘.
එවඤ්හි ජෙතරාජානො,ආචික්ඛිත්වාන අඤ්ජසං;
එකං ජෙතපුත්තං බ්යත්තං,ආමන්තෙසුං සුසික්ඛිතං.
พระเจ้าเจตราชทั้งหลายครั้นบอกทางอย่างนี้แล้ว ได้ทรงเรียกบุตรชาวเจตราษฎร์ผู้ฉลาดและได้รับการฝึกฝนมาดีคนหนึ่งมา
429.
๔๒๙.
ගච්ඡන්තෙචා [Pg.181] ගච්ඡන්තෙච,පරිග්ගණ්හස්සු ලුද්ධක;
ඉච්චෙවං සඤ්ඤාපෙත්වාන,වනද්වාරෙ ඨපිං සුතං.
ดูกรนายพราน ท่านจงคอยเฝ้าดูผู้ที่ไปและมา ดังนี้แล้ว ทรงกำชับและให้เขาเฝ้าอยู่ที่ปากทางเข้าป่า
430.
๔๓๐.
නානාභය විනොදාය,වෙස්සන්තරස්ස රාජිනො;
ආරක්ඛං තෙ ඨපෙත්වාන,ආගමිංසු සකංපුරං.
เพื่อบรรเทาภัยต่างๆ แก่พระเจ้าเวสสันดร พระเจ้าเจตราชเหล่านั้นทรงจัดการอารักขาไว้แล้ว จึงเสด็จกลับสู่พระนครของตน
431.
๔๓๑.
වෙස්සන්තරොච ගච්ඡන්තො,ගන්ධ මාදනපබ්බතං;
සපුත්ත [Pg.182] දාරකො පත්තො;
විස්සමී දිවසං තහිං.
พระเจ้าเวสสันดรเมื่อเสด็จไปยังภูเขากันธมาทน์ พร้อมด้วยพระโอรสและพระชายา ทรงถึงแล้วได้ประทับพักผ่อนอยู่ที่นั่นวันหนึ่ง
432.
๔๓๒.
තතොත්තරාහි මුඛොසො,ගච්ඡ වෙපුල්ල පබ්බතං;
පත්වා තප්පාද මග්ගෙන,පත්තො කෙතුමතිං නදිං.
จากนั้น พระองค์ทรงบ่ายพระพักตร์ไปทางทิศเหนือ เสด็จไปยังภูเขาเวปุลละ เมื่อถึงแล้วได้เสด็จไปตามทางเชิงเขานั้น จนถึงแม่น้ำเกตุมาดี
433.
๔๓๓.
තිස්සා තීරෙ නිසීදිත්වා,මංසංඛාදිය සුන්දරං;
දින්නමෙකෙන ලුද්ධෙන,නූත්වා පිත්වාච විස්සමී.
ประทับนั่งที่ริมฝั่งแม่น้ำนั้น เสวยเนื้ออย่างดีที่นายพรานคนหนึ่งถวาย สรงสนานและดื่มน้ำแล้วทรงพักผ่อน
434.
๔๓๔.
සොණ්ණසූචිං [Pg.183] ලුද්ධකස්ස,දත්වාන සො තතොපරං;
ගච්ඡන්තො දක්ඛිනිග්රොධං,පබ්බතසිඛරෙ ඨිතං.
พระองค์ประทานเข็มทองแก่นายพรานนั้นแล้ว จากนั้นเสด็จต่อไป ทอดพระเนตรเห็นต้นไทรซึ่งตั้งอยู่บนยอดเขา
435.
๔๓๕.
තස්සමූලෙ නිසීදිත්වා,ථොකංඵලානි භුඤ්ජිය;
තතොපරං ස ගච්ඡන්තො,පත්තො නාළිකපබ්බතං.
ประทับนั่งที่โคนต้นไทรนั้น เสวยผลไม้เล็กน้อย จากนั้นเสด็จต่อไปจนถึงภูเขาชื่อนาฬิกะ
436.
๔๓๖.
නාළිකං පරිහරිත්වා,ගච්ඡන්තො සො මහාසරං;
මුචලින්දං උපාගඤ්ඡි,නානාකමල භූසිතං.
ทรงเสด็จอ้อมภูเขานาฬิกาไป เสด็จถึงสระใหญ่ชื่อมุจลินท์ อันประดับด้วยดอกบัวนานาชนิด
437.
๔๓๗.
තස්ස [Pg.184] පුබ්බඋත්තරෙන,ඛුද්දමග්ගෙන ගච්ඡතා;
දිට්ඨං බ්රහාවනං රම්මං,ඵල පුප්ඵාන පූරිතං.
ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของสระนั้น เมื่อเสด็จไปตามทางเล็กๆ ได้ทอดพระเนตรเห็นป่าใหญ่ที่น่ารื่นรมย์ เต็มไปด้วยดอกไม้และผลไม้
438.
๔๓๘.
තමතික්කම්ම ගච්ඡන්තො,අනුපුබ්බෙන ඛත්ථියො;
චතුරංස පොක්ඛරණිං,සම්පත්තො, සි මහොදකං.
พระกษัตริย์นั้นเสด็จล่วงพ้นป่านั้นไปโดยลำดับ จนถึงสระโบกขรณีรูปสี่เหลี่ยมอันมีน้ำมาก
439.
๔๓๙.
වෙස්සන්තරොච [Pg.185] මද්දීච,ජාලීකණ්හාජිනා චුභො;
තත්ථෙව තෙ විස්සමිංසු,අඤ්ඤමඤ්ඤපියංවදා.
พระเวสสันดร พระนางมัทรี พระชาลี และพระกัณหาชินา ทั้งสี่พระองค์นั้น ได้ประทับพักผ่อนอยู่ ณ ที่นั้น ต่างตรัสวาจาอันเป็นที่รักต่อกัน
440.
๔๔๐.
ආවජ්ජන්තො තදා සක්කො,පස්සිත්ථ දෙවකුඤ්ජරො;
හිමවන්තං මහාසත්තං,පවිට්ඨංභයභෙරවං.
ครั้งนั้น ท้าวสักกะจอมเทพทรงรำพึงอยู่ ได้ทอดพระเนตรเห็นพระมหาบุรุษเสด็จเข้าสู่ป่าหิมพานต์อันน่าสะพรึงกลัว
441.
๔๔๑.
විස්සුකම්මං දෙවපුත්තං,පක්කොසාපිය සො තතො;
අස්සමං මාපනත්ථාය,පෙසෙසි වඞ්කපබ්බතං.
ลำดับนั้น ท้าวสักกะทรงเรียกท้าววิสสุกรรมเทพบุตรมา แล้วส่งไปยังเขาวงกตเพื่อเนรมิตอาศรม
442.
๔๔๒.
විස්සුකම්මොපි [Pg.186] සො සීඝං,ඔතරිත්වා දෙවලොකතො;
වඞ්කපබ්බත කුච්ඡිම්හි,මාපෙසි අස්සමෙ දුවෙ.
พระวิสสุกรรมนั้นก็ลงมาจากเทวโลกโดยเร็วพลัน ได้สร้างอาศรมสองแห่งที่เชิงเขาวงกต.
443.
๔๔๓.
දුවෙච චඞ්කමෙරත්ති-දිවා ඨානානිමාපයි;
පටිරූපෙසු ඨානෙසු,පුප්ඵිතෙ ඵලිතෙ දුමෙ.
และได้สร้างที่จงกรมสองแห่ง ที่พักกลางวันและกลางคืน ในที่อันสมควร มีต้นไม้ดอกและผล.
444.
๔๔๔.
පටියාදියිත්වා සමණ-පරික්ඛාරෙ අසෙසතො;
අක්ඛරානිපි සොකාසි,එවංඅස්සම භිත්තියං.
ครั้นจัดเตรียมบริขารของสมณะไว้โดยไม่เหลือแล้ว ก็ได้เขียนอักษรไว้ที่ฝาอาศรมอย่างนี้ว่า.
445.
๔๔๕.
පබ්බජ්ජං [Pg.187] ඉච්ඡමානාචෙ,යොතෙ ඉමෙ ගණ්හන්තුවෙ;
පබ්බජිත්වාන අච්ඡන්තු,ඉමම්හිඅස්සමෙ සුඛං.
ผู้ใดปรารถนาบรรพชา ขอจงถือเอาบริขารเหล่านี้ แล้วบวชอยู่เป็นสุขในอาศรมนี้เถิด.
446.
๔๔๖.
එවංලිඛිත්වාන සොදෙවො,අමනුස්සෙච භෙරවෙ;
මිගෙ ඛගෙ පලාපෙත්වා,සකඨාන ගතො අහු.
เทพบุตรนั้นครั้นเขียนไว้อย่างนี้แล้ว ได้ขับไล่อมุษย์ที่น่ากลัว สัตว์และนกทั้งหลาย แล้วก็กลับไปยังที่อยู่ของตน.
447.
๔๔๗.
සො [Pg.188] එකපදිකං මග්ගං,දිස්වා වෙස්සන්තරො තතො;
පබ්බජිතාන මාවාසො,අයං හෙහීති චින්තිය.
พระเวสสันดรนั้นครั้นทอดพระเนตรเห็นทางเดินเท้าเดียวแล้ว ทรงดำริว่า ที่นี่คงเป็นที่อยู่ของบรรพชิตเป็นแน่.
448.
๔๔๘.
මද්දිං අස්සම ද්වාරම්හි,ඨපෙත්වා පුත්තකෙපිච;
අස්සමං පවිසිත්වාන,පස්සිත්ථ අක්ඛරානිසො.
ครั้นทรงให้พระนางมัทรีและพระโอรสธิดาประทับอยู่ที่ประตูอาศรมแล้ว ก็เสด็จเข้าไปในอาศรม ทอดพระเนตรเห็นอักษรนั้น.
449.
๔๔๙.
ඉදංසක්කෙන දින්නංති,උත්වා සො තුට්ඨමානසො;
පණ්ණසාලං පවිසිත්ථ,එකකො පබ්බජෙතවෙ.
ครั้นทรงทราบว่า สิ่งนี้ท้าวสักกะประทานให้ ก็มีพระทัยยินดี เสด็จเข้าไปยังบรรณศาลาเพื่อทรงผนวชแต่พระองค์เดียว.
450.
๔๕๐.
තහිං [Pg.189] ධනුඤ්ච ඛග්ගඤ්ච,අපනෙත්වා සසාටකෙ;
ඔමුඤ්චිත්වාන සොරත්ත-වාකචීරං නිවාසයි.
ณ ที่นั้น ทรงปลดพระธนูและพระขรรค์พร้อมทั้งผ้าสาฎกออก แล้วทรงนุ่งห่มผ้าเปลือกไม้สีแดง.
451.
๔๕๑.
අංසෙ කත්වාන අජින-චම්මඤ්ච සක්කදත්තියං;
ගණ්හිත්ථ ඉසිවෙසංසො,බන්ධිත්වා ජටමණ්ඩලං.
ทรงพาดหนังเสือดาวที่ท้าวสักกะประทานให้ไว้ที่พระอังสา ทรงรวบมวยพระเกศา ทรงถือเพศเป็นฤๅษี.
452.
๔๕๒.
දණ්ඩමාදාය [Pg.190] නික්ඛම්ම,පණ්ණසාලාය චඞ්කමං;
ආරුය්හ උද, නෙත්වානං,චඞ්කමී අපරාපරං.
ทรงถือไม้เท้าเสด็จออกจากบรรณศาลา ขึ้นสู่ที่จงกรม ทรงชำระพระบาทแล้วเสด็จจงกรมไปมา.
453.
๔๕๓.
තතොසො පුත්තදාරානං,සන්තිකං සංවුතින්ද්රියො;
ආගඤ්ඡි සට්ඨි වස්සොව,ථෙරො ඔරුය්හ චඞ්කමා.
จากนั้น พระองค์ผู้สำรวมอินทรีย์แล้ว เสด็จลงจากที่จงกรม มายังที่อยู่ของพระโอรสธิดาและพระชายา ดุจพระเถระผู้มีพรรษาหกสิบ.
454.
๔๕๔.
මද්දීදිස්වා මහාසත්තං,කලුනං පරිදෙවයි;
නිපච්ච තස්ස පාදෙසු,පුරාණානි අනුත්ථුනං.
พระนางมัทรีทอดพระเนตรเห็นพระมหาบุรุษแล้ว ทรงคร่ำครวญด้วยความสงสาร ทรงกราบลงที่พระบาทของพระองค์ ทรงรำพันถึงเรื่องราวเก่าก่อน.
455.
๔๕๕.
තතො [Pg.191] සා බොධිසත්තෙන,සද්ධිං පවිසි අස්සමං;
ගන්ත්වා සකපණ්ණසාලං,ඉසිවෙසග්ගහා අහු.
จากนั้น พระนางก็เสด็จเข้าไปในอาศรมพร้อมกับพระโพธิสัตว์ เสด็จไปยังบรรณศาลาของพระองค์ ทรงถือเพศเป็นฤๅษี.
456.
๔๕๖.
පච්ඡාපුත්තෙපි තාපස-කුමාරකෙ කරිංසුතෙ;
වසිංසු වඞ්කකුච්ඡිම්හි,චත්තාරො ඛත්තියාජනා.
ภายหลัง พระโอรสธิดาก็ทรงเป็นกุมารดาบส ชนชาวกษัตริย์ทั้งสี่พระองค์นั้นได้ประทับอยู่ที่เชิงเขาวงกต.
457.
๔๕๗.
අථමද්දී වරංයාචි,මහාසත්තං මහාඉසිං;
මාතුම්හෙ දෙවගඤ්ඡිත්ථ,ඵලාඵල ගවෙසනං.
ครั้งนั้น พระนางมัทรีได้ทูลขอพรต่อพระมหาบุรุษผู้เป็นมหาฤๅษีว่า ขอพระองค์อย่าได้เสด็จไปแสวงหาผลไม้เลย.
458.
๔๕๘.
ඉධපුත්තෙ [Pg.192] ගහෙත්වාන,වසෙය්යාථ යථාසුඛං;
අහමෙවා හරිස්සාමි,මූලාලෙච ඵලාඵලෙ.
ขอพระองค์จงประทับอยู่กับพระโอรสธิดาที่นี่ตามสบายเถิด หม่อมฉันเองจักนำรากไม้และผลไม้มาให้.
459.
๔๕๙.
එවංවරං යාචිත්වාන,අරඤ්ඤතො ඵලාඵලං;
ආහරිත්වාන පොසෙසි,ජටිනීසා තයොජනෙ.
ครั้นทูลขอพรอย่างนี้แล้ว พระนางผู้เป็นดาบสินีก็ได้นำผลไม้จากป่ามาเลี้ยงดูชนทั้งสามนั้น.
460.
๔๖๐.
බොධිසත්තොපි [Pg.193] යාචිත්ත,වරංමද්දිං සුචාරිනිං;
මාගච්ඡ ආකාලෙභද්දෙ,පට්ඨායිතො මමන්තිකං.
พระโพธิสัตว์ก็ทรงขอพรต่อพระนางมัทรีผู้มีจริยาดีว่า ดูก่อนแม่มัทรีผู้เจริญ อย่าได้มาหาเราในเวลาที่ไม่สมควรเลย.
461.
๔๖๑.
ඉත්ථීච බ්රහ්මචරිය-මලංනාම සුමෙධසෙ;
බ්රහ්මචාරිංහි නාසෙන්ති,තස්මා යාචාමි මංවරං.
ดูก่อนผู้มีปัญญาดี สตรีชื่อว่าเป็นมลทินแห่งพรหมจรรย์ ย่อมทำลายพรหมจารี เพราะเหตุนั้น เราจึงขอพรนี้จากเธอ.
462.
๔๖๒.
සම්පටිච්ඡිත්ථ සාධූති,සාමද්දී බ්රහ්මචාරිනී;
සකට්ඨානෙ තෙ වසිංසු,භාවෙන්තා පිය භාවනං.
พระนางมัทรีผู้เป็นพรหมจาริณีนั้นก็ทรงรับว่า สาธุ ชนเหล่านั้นได้ประทับอยู่ในที่ของตน บำเพ็ญเมตตาภาวนา.
464.
๔๖๔.
මෙත්තාය [Pg.194] ආනුභාවෙන,මහෙසිස්ස තියොජනෙ;
අඤ්ඤමඤ්ඤං මෙත්තායිංසු,සමන්තා සබ්බපාණිනො.
ด้วยอานุภาพแห่งเมตตาของพระมหาฤๅษี สัตว์ทั้งหลายทั้งปวงโดยรอบในระยะ ๓ โยชน์ ต่างก็มีเมตตาต่อกันและกัน.
464.
๔๖๔.
පාතොවුට්ඨාය මද්දීපි,උපට්ඨාපිය පානියං;
පරිභොජනියඤ්චෙව,මුඛොදකඤ්ච ආහරි.
พระนางมัทรีทรงตื่นบรรทมแต่เช้าตรู่ ทรงจัดถวายน้ำดื่ม น้ำใช้ และน้ำล้างพระพักตร์.
465.
๔๖๕.
දන්තකට්ඨඤ්ච [Pg.195] පාදාසි,තතො අස්සමමණ්ඩලං;
සම්මජිත්වාන ද්වෙපුත්තෙ,ඨපෙත්වා පිතුසන්තිකෙ.
ทรงถวายไม้สีฟัน จากนั้นทรงกวาดบริเวณอาศรม ทรงให้พระโอรสธิดาทั้งสองประทับอยู่ใกล้พระบิดา.
466.
๔๖๖.
ඛණිත්තිං පච්ඡි මාදාය,අඞ්කුසඤ්චාපි ගණ්හිය;
වනමූලඵලත්ථාය,පාවෙක්ඛි එකිකාවනං.
ทรงถือจอบและตะกร้า และทรงถือขอด้วย เสด็จเข้าไปในป่าแต่พระองค์เดียวเพื่อแสวงหารากไม้และผลไม้ในป่า.
497.
๔๙๗.
සායන්හසමයෙ පච්ඡිං,මූලාලෙහි ඵලෙහිච;
පූරාපෙත්වාන සාගඤ්ඡි,පණ්ණසාලං අරඤ්ඤතො.
ในเวลาเย็น ทรงทำให้ตะกร้าเต็มด้วยรากไม้และผลไม้ แล้วเสด็จกลับจากป่ามายังบรรณศาลา.
468.
๔๖๘.
ඵලපච්ඡිං [Pg.196] නික්ඛිපෙත්වා,සයං න්හාත්වාන පුත්තකෙ;
න්හාපෙත්වාච භුඤ්ජිංසු,මොදෙන්තා චතුරොජනා.
ครั้นทรงวางตะกร้าผลไม้ลงแล้ว ทรงสรงน้ำเองและทรงให้พระโอรสธิดาสรงน้ำ ชนทั้งสี่พระองค์ก็เสวยด้วยความยินดี.
469.
๔๖๙.
භුත්වා නල්ලාප සල්ලාපං,කත්වාන පුත්තකෙ දුවෙ;
මද්දීආදාය පාවීසි,සාපණ්ණසාලමත්තනො.
ครั้นเสวยแล้ว ทรงสนทนาปราศรัยกับพระโอรสธิดาทั้งสอง แล้วพระนางมัทรีก็ทรงพาพระโอรสธิดาเข้าไปยังบรรณศาลาของพระองค์.
470.
๔๗๐.
එවංවුත්තනියාමෙන,චත්තාරොඛත්තියාජනා;
වඞ්කපබ්බතකුච්ඡිම්හි,සත්තමාසෙවසිංසුතෙ.
ชนชาวกษัตริย์ทั้งสี่พระองค์นั้นได้ประทับอยู่ที่เชิงเขาวงกตเป็นเวลาเจ็ดเดือนตามที่กล่าวมานี้.
471.
๔๗๑.
තදාකලිඞ්ගරට්ඨම්හි[Pg.197],ගාමම්හිදුන්නිවිට්ඨකෙ;
බ්රහ්මණොජූචකොනාම,භික්ඛාචාරො අලක්ඛිකො.
ในกาลนั้น มีพราหมณ์ชื่อชูชก ผู้เที่ยวขอทาน ไม่มีลักษณะดี อยู่ในหมู่บ้านทุนนวิฐะ ในแคว้นกลิงคะ.
472.
๔๗๒.
කහාපණසතංලද්ධා,භික්ඛාචාරෙනබ්රාහ්මණො;
එකබ්රාහ්මණකුලම්හි,ථපෙත්වාපුනසොගතො.
พราหมณ์นั้นได้กหาปณะหนึ่งร้อยด้วยการขอทาน แล้วฝากไว้ในตระกูลพราหมณ์ตระกูลหนึ่ง แล้วก็ไปอีก.
473.
๔๗๓.
අනාගන්ත්වාචිරායන්තෙ,ජූචකම්හිගහාපණං,ඛීණංබ්රාහ්මණගෙහම්හි,වලඤ්ජෙත්වාඅසෙසතො.
เมื่อชูชกไม่มาเนิ่นช้าอยู่ กหาปณะนั้นก็หมดไปแล้วในเรือนของพราหมณ์ (ผู้รับฝาก) โดยใช้จ่ายไปจนไม่เหลือ.
474.
๔๗๔.
චොදෙසිගහාපණංසො[Pg.198],පච්ඡාගන්ත්වානජූචකො;
කහාපණස්සඛීණත්තා,දාතුංනාසක්ඛිබ්රාහ්මණො.
ชูชกนั้นมาภายหลังแล้วทวงกหาปณะ พราหมณ์ (ผู้รับฝาก) ไม่สามารถจะให้ได้เพราะกหาปณะหมดไปแล้ว.
475.
๔๗๕.
ධීතා තස්ස බ්රාහ්මණස්ස,නාමෙනාමිත්තතාපනා;
යුවතීරූපවන්තීච,ජූචකස්සඅදංසුතං.
ธิดาของพราหมณ์นั้นชื่ออมิตตตาปนา เป็นหญิงสาวและมีรูปงาม ได้ให้แก่ชูชกนั้น.
476.
๔๗๖.
වසිත්ථදුන්නිවිට්ඨම්හි[Pg.199],ආදායාමිත්තතාපනං;
දහරිංජිණ්ණකොපාපො,ජූචකොයාචජීවකො.
ชูชกผู้มีบาป มีชีวิตด้วยการขอทาน ผู้แก่ ได้พาอมิตตตาปนาผู้เป็นหญิงสาวไปอยู่แล้วในที่อยู่ที่ไม่ดี.
477.
๔๗๗.
අමිත්තතාපනාසම්මා,ගරුංකත්වානබ්රාහ්මණං;
පටිජග්ගතිඉන්දංව,සූජාඋට්ඨානසීලිනී.
อมิตตตาปนาผู้มีปกติลุกขึ้นแต่เช้า บำรุงพราหมณ์ (ชูชก) โดยชอบ กระทำความเคารพแล้ว เหมือนนางสุชาดาบำรุงพระอินทร์.
478.
๔๗๘.
යුවානොබ්රාහ්මණාඅඤ්ඤෙ,දිස්වානාමිත්තතාපනං;
ජායාවත්තෙනසම්පන්නං,සදාරෙඉතිතජ්ජරෙ.
พราหมณ์หนุ่มเหล่าอื่นเห็นอมิตตตาปนาผู้ถึงพร้อมด้วยวัตรของภรรยาแล้ว ย่อมขู่ภรรยาของตนว่าดังนี้.
479.
๔๗๙.
අයංමහල්ලකංසම්මා[Pg.200],පටිජග්ගතිජූචකං;
කිං පමජ්ජථ අම්හාකං,යුවානානංතු වො සතං.
นางนี้บำรุงชูชกผู้แก่โดยชอบ ไฉนพวกเธอจึงประมาทอยู่ต่อเราผู้หนุ่ม ส่วนพวกเธอร้อยคนเล่า.
480.
๔๘๐.
පටිජග්ගථනොබාලා,පස්සිත්වා මිත්තතාපනං;
නොචෙපටිජග්ගෙය්යාථ,දණ්ඩෙස්සාමඛරංභුසං.
หญิงสาวทั้งหลาย พวกเธอจงบำรุงเรา เห็นอมิตตตาปนาแล้ว ถ้าพวกเธอไม่บำรุง เราจักลงโทษอย่างรุนแรงยิ่ง.
481.
๔๘๑.
තජ්ජිතා [Pg.201] භරියාසබ්බා,පතීහි භයමානසා;
සන්නිසින්නා මන්තලිංසු;
ආරබ්භාමිත්තතාපනං.
ภรรยาทั้งหมดถูกสามีทั้งหลายขู่แล้ว มีใจกลัว ได้นั่งประชุมปรึกษากันแล้วปรารภอมิตตตาปนา.
482.
๔๘๒.
පලාපෙස්සාම අය්යායො,ඉමම්හාදුන්නි විට්ඨතො;
එවංසුඛං විහිස්සාම,ජූචකස්ස පජාපතිං.
ท่านผู้เจริญทั้งหลาย เราจักขับไล่ภรรยาของชูชกนี้ไปจากที่อยู่ที่ไม่ดีนี้ เราจักอยู่เป็นสุขอย่างนี้.
483.
๔๘๓.
මන්තයිත්වානතා එවං,නදිං උදකහාරියා;
සමාගන්තා උජ්ඣායිංසු,තිත්ථෙ අමිත්තතාපනං.
พวกนางปรึกษากันอย่างนี้แล้ว มาประชุมกันที่แม่น้ำ ผู้ตักน้ำ ได้ติเตียนอมิตตตาปนาที่ท่าน้ำ.
484.
๔๘๔.
අමිත්තානුනතෙමාතා[Pg.202],අමිත්තොනුනතෙපිතා;
යෙසංජිණ්ණස්සපාදංසු,එවං දහරියං සතිං.
มารดาของเธอเป็นศัตรูหรือ บิดาของเธอเป็นศัตรูหรือ ของชนเหล่าใดได้ให้หญิงสาวผู้ยังสาวอยู่แก่คนแก่อย่างนี้.
485.
๔๘๕.
අහිතංවතතෙඤ්ඤාතී,මන්තයිංසු රහොගතා;
යෙතංජිණ්ණස්ස පාදංසු,එවං දහරියංසතිං.
ญาติของเธอไม่เป็นประโยชน์หนอ ผู้ใดไปสู่ที่ลับแล้วปรึกษาให้เธอผู้ยังสาวอยู่แก่คนแก่อย่างนี้.
486.
๔๘๖.
අමනාපවාසංවසති[Pg.203],ජිණ්ණෙනපතිනාසහ;
යාත්වංවසසිජිණ්ණස්ස,මතන්තෙජීවිතාවරං.
เธออยู่ซึ่งการอยู่ที่ไม่น่าพอใจกับสามีผู้แก่ เธอใดอยู่กับคนแก่ ความตายของเธอนั้นประเสริฐกว่าชีวิต.
487.
๔๘๗.
නහිනුනතෙවින්දිංසු,මාතාපිතාචසොභණෙ;
තුය්හත්ථායජූචකම්හා,පතිංඅඤ්ඤංසුයොබ්බනං.
มารดาและบิดาของเธอผู้มีผิวพรรณงาม ไม่ได้หาสามีคนอื่นผู้ยังหนุ่มแน่นให้แก่เธอเพื่อประโยชน์แก่เธอ ยิ่งกว่าชูชกนี้หรือ.
488.
๔๘๘.
දුයිට්ඨංතෙනවමියා,අකතංඅග්ගිහුතකං;
යෙතංජිණ්ණස්සපාදංසු,එවංදහරියංසතිං.
ชนเหล่านั้นบูชาไม่ดีแล้ว ไม่ได้กระทำการบูชาไฟ ผู้ใดได้ให้เธอผู้ยังสาวอยู่แก่คนแก่อย่างนี้.
489.
๔๘๙.
සමණෙ [Pg.204] බ්රාහ්මණෙ සුද්ධෙ,අක්කොසි බ්රාහ්මචාරිනෙ;
යෙනතෙනදහරීත්වං,මඤ්ඤෙජිණ්ණෙනසඞ්ගමී.
เธอผู้ยังสาว ได้ด่าสมณะ พราหมณ์ ผู้บริสุทธิ์ ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ด้วยเหตุใดเหตุหนึ่ง เราสำคัญว่าเธอจึงได้ร่วมกับคนแก่.
490.
๔๙๐.
නදුක්ඛංඅහිනාදට්ඨං,නදුක්ඛංසත්තියාහතං;
තඤ්චදුක්ඛඤ්චතිබ්බඤ්ච,යංපස්සෙජිණ්ණකංපතිං.
การถูกงูกัดไม่ใช่ทุกข์ การถูกหอกแทงไม่ใช่ทุกข์ แต่ทุกข์นั้นรุนแรงยิ่ง คือการได้เห็นสามีผู้แก่.
491.
๔๙๑.
නත්ථිඛිට්ටානත්ථිරති[Pg.205],ජිණ්ණෙනපතිනාසහ;
නත්ථිඅල්ලාපසල්ලාපො,ජග්ඝිතුංවිනසොභති.
ไม่มีการเล่นหัว ไม่มีความยินดีกับสามีผู้แก่ ไม่มีการพูดคุยกัน เว้นจากการหัวเราะก็ไม่สวยงาม.
492.
๔๙๒.
යදාදහරොදහරී,මන්තයිංසුරහොගතා;
සබ්බසොකාවිනස්සන්ති,යෙකෙචිහදයස්සිතා.
เมื่อใดชายหนุ่มหญิงสาวได้ปรึกษากันในที่ลับ ความโศกทั้งปวงเหล่าใดเหล่าหนึ่งที่อาศัยอยู่ในใจ ย่อมพินาศไป.
493.
๔๙๓.
දහරීත්වංරූපාතී,පුරිසාත්වමභිපත්ථිතා;
ගච්ඡ ඤාතිකුලෙ අච්ඡ,කිං ජිණ්ණො රමයිස්සති.
เธอผู้ยังสาว มีรูปงาม บุรุษทั้งหลายปรารถนาเธอ จงไปอยู่ในตระกูลญาติเถิด คนแก่จักทำให้ยินดีอะไรได้.
494.
๔๙๔.
රොදමානාවආගඤ්ඡි[Pg.206],සාඝරංපරිභාසිතා;
බ්රාහ්මණීහි හිරායන්තී,ඝටමාදායසීඝසො.
นางนั้นถูกหญิงพราหมณ์ทั้งหลายติเตียนแล้ว ละอายอยู่ ถือหม้อแล้วรีบกลับมาสู่เรือน ร้องไห้อยู่ทีเดียว.
495.
๔๙๕.
රොදන්තිං ආගතංජායං,දිස්වාකිං භොතිරොදිය;
ආගච්ඡ සීතිපුච්ඡිත්ථ,පච්චුග්ගච්ඡං වජූචකො.
ชูชกนั้นเห็นภรรยาผู้ร้องไห้กลับมาแล้ว เข้าไปต้อนรับ ได้ถามว่า "แม่เอ๋ย ร้องไห้อะไรกัน มาเถิด."
496.
๔๙๖.
නතෙබ්රාහ්මණ [Pg.207] ගච්ඡාමි,නදිං උදකහාරියා;
ථියොමංපරිභාසිංසු,තයාජිණ්ණෙනබ්රාහ්මණ.
"พราหมณ์ ฉันจะไม่ไปแม่น้ำเพื่อตักน้ำอีกแล้ว หญิงทั้งหลายได้ติเตียนฉันเพราะท่านผู้เป็นพราหมณ์แก่."
497.
๔๙๗.
බ්රාහ්මණ්යාභාසමානාය,කථංසුත්වානබ්රාහ්මණො;
තොසෙන්තොභරියංරුණ්ණං,ජිණ්ණොසොඑතදබ්රවී.
พราหมณ์ (ชูชก) ฟังคำของหญิงพราหมณ์ผู้กำลังพูดอยู่แล้ว ยังภรรยาผู้ร้องไห้ให้ยินดี เขาผู้แก่ได้กล่าวคำนี้.
498.
๔๙๘.
මාමෙත්වංඅකරාකම්මං,මමෙඋදකමාහරි;
අහංඋදකමාහිස්සං,මාභොතිකුපිතාඅහු.
"เธออย่ากระทำกรรม (เช่นนี้) เธออย่าตักน้ำมา ฉันจักตักน้ำมาเอง แม่เอ๋ย เธออย่าโกรธเลย."
499.
๔๙๙.
නාහංතම්හිකුලෙජාතා[Pg.208],යංත්වංඋදකමාහරි;
එවංබ්රාහ්මණජානාහි,නතෙවච්ඡාමිහංඝරෙ.
"ฉันไม่ได้เกิดในตระกูลที่ท่านจักตักน้ำมาให้ พราหมณ์ ท่านจงรู้อย่างนี้เถิด ฉันจักไม่อยู่ในเรือนของท่าน."
500.
๕๐๐.
සචෙමෙදාසංදාසිං වා,නානයිස්සසිබ්රාහ්මණ;
එවංබ්රාහ්මණජානාහි,නතෙවච්ඡාමසන්තිකෙ.
"พราหมณ์ ถ้าท่านจักไม่นำทาสหรือทาสีมาให้ฉัน พราหมณ์ ท่านจงรู้อย่างนี้เถิด ฉันจักไม่อยู่ใกล้ท่าน."
501.
๕๐๑.
නත්ථිමෙ [Pg.209] සිබ්බට්ඨානංවා,ධනධඤ්ඤඤ්ච බ්රහ්මණි;
කුතොතං දාසංදාසිං වා,ආනයිස්සාමි භොතියා,අහංභොතිං උපට්ඨිස්සං,මාභොතිකු පිතාඅහු.
"หญิงพราหมณ์ ฉันไม่มีที่เย็บผ้า (ทรัพย์สิน) หรือทรัพย์และข้าวเปลือก ฉันจักนำทาสหรือทาสีมาให้แม่ได้อย่างไร ฉันจักบำรุงแม่เอง แม่เอ๋ย เธออย่าโกรธเลย."
502.
๕๐๒.
එහිතෙ අහ මක්ඛිස්සං,යථාමෙවචනංසුතං;
එසවෙස්සන්තරො රාජා,වඞ්කෙවසති පබ්බතෙ.
มานี่เถิด ฉันจะบอกแก่ท่าน ตามที่ฉันได้ยินมา พระเวสสันดรราชานี้ ประทับอยู่ที่เขาวงกต
503.
๕๐๓.
තංත්වංගන්ත්වාන යාචස්සු,දාසංදාසිඤ්ච බ්රහ්මණ;
සොතෙදස්සති යාචිතො,දාසංදාසිඤ්ච ඛත්ථියො.
พราหมณ์ ท่านจงไปขอทาสและทาสีเถิด พระขัตติยราชานั้น เมื่อถูกขอแล้ว จะประทานทาสและทาสีให้แก่ท่าน
504.
๕๐๔.
ජිණ්ණොහස්මි [Pg.210] දුබ්බලො,දීඝොචද්ධාසු දුග්ගමො;
කථංගන්තුං සක්ඛිස්සමි,උපඨිස්සාමි තං අහං.
ฉันแก่แล้ว ทั้งยังอ่อนแอ หนทางก็ไกลและไปได้ยาก ฉันจะสามารถไปได้อย่างไร ฉันจะปรนนิบัติเธอเอง
505.
๕๐๕.
යථාඅගන්ත්වා සඞ්ගාමං,අයුද්ධොව පරාජිතො,එවමෙව තුවංබ්රහ්මෙ,අගන්ත්වාව පරාජිතො.
พราหมณ์ อุปมาเหมือนบุคคลผู้ไม่ไปสู่สงคราม ยังมิได้รบก็พ่ายแพ้แล้วฉันใด ท่านก็ฉันนั้นเหมือนกัน ยังมิได้ไปก็พ่ายแพ้แล้ว
506.
๕๐๖.
සචෙමෙ [Pg.211] දාසංදාසිං වා,නානයිස්සසි බ්රහ්මණ;
එවං බ්රහ්මණ ජානාහි,නතෙවච්ඡා මහංඝරෙ;
අමනාපං තෙකරිස්සාමි,තංතෙදුක්ඛං භවිස්සති.
พราหมณ์ ถ้าท่านไม่นำทาสหรือทาสีมาให้ฉัน พราหมณ์ ท่านจงรู้ไว้อย่างนี้เถิดว่า ฉันจะไม่อยู่ในเรือนของท่าน ฉันจะทำสิ่งที่ไม่พอใจแก่ท่าน นั่นจะเป็นความทุกข์แก่ท่าน
507.
๕๐๗.
නක්ඛත්තෙ උතුපුප්ඵෙසු,යදාමංදක්ඛසි ලඞ්කතං;
අඤ්ඤෙහි සද්ධිං රමමානං,තන්තෙදුක්ඛං භවිස්සති.
ในงานนักขัตฤกษ์และในฤดูกาลดอกไม้บาน เมื่อใดท่านเห็นฉันประดับตกแต่งร่างกาย รื่นรมย์อยู่กับชายอื่น เมื่อนั้น ความทุกข์นั้นจักมีแก่ท่าน
508.
๕๐๘.
අදස්සනෙන [Pg.212] මය්හංතෙ,ජිණ්ණස්ස පරිදෙවතො;
භිය්යොවඞ්කා පලිතාච,බහූහෙස්සන්ති බ්රහ්මණ.
พราหมณ์ เพราะการไม่ได้เห็นฉันของท่านผู้แก่ชราและคร่ำครวญอยู่ รอยเหี่ยวย่นและผมหงอกของท่านจักมีมากขึ้นยิ่งกว่าเดิม
509.
๕๐๙.
තතො සො බ්රහ්මණො භීතො,බ්රහ්මණියාව සානුගො;
අට්ටිතො කාමරාගෙන,බ්රහ්මණිං එතදබ්රවී.
ลำดับนั้น พราหมณ์นั้นผู้ตกอยู่ในอำนาจของพราหมณี เกิดความกลัว และถูกกามราคะบีบคั้น จึงได้กล่าวคำนี้กับพราหมณี
510.
๕๑๐.
පාථෙය්යංමෙකරොහිත්වං[Pg.213],සංකුල්යාසකලානිච;
මධුපිණ්ඩිකාචසුකතායො,සත්ථු භත්තඤ්චබ්රහ්මණි.
พราหมณี เธอจงทำเสบียงเดินทางให้แก่ฉัน คือขนมกุมมาสและขนมแผ่น และขนมน้ำผึ้งที่ปรุงดีแล้ว กับทั้งข้าวเสบียงด้วย
511.
๕๑๑.
ආනයිස්සං මෙථුනකෙ,උභොදාසකුමාරකෙ;
තෙතංපරිචරිස්සන්ති,රත්තිංදිවමතන්දිතා.
ฉันจะนำทาสกุมารทั้งสองที่เป็นคู่กันมา พวกเขาจักปรนนิบัติเธอทั้งกลางคืนและกลางวันโดยไม่เกียจคร้าน
512.
๕๑๒.
සාඛිප්පංපටියාදෙසි[Pg.214],පාථෙය්යංමිත්තතාපනා;
පටියාදිතන්ති ආචික්ඛි,බ්රහ්මණස්සඅලක්ඛිනො.
นางอมิตตตาปนาผู้ทำมิตรให้เร่าร้อนนั้น ได้รีบจัดเตรียมเสบียงเดินทาง แล้วบอกแก่พราหมณ์ผู้กาลกรรณีว่า จัดเตรียมเสร็จแล้ว
513.
๕๑๓.
ගෙහෙදුබ්බලඨානංසො,ථිරංකත්වානබ්රහ්මණො;
භරියායගොපනත්ථං,ගුත්තද්වාරඤ්චසඞ්ඛරි.
พราหมณ์นั้นได้ซ่อมแซมส่วนที่ชำรุดในเรือนให้มั่นคง เพื่อคุ้มครองภรรยา และได้จัดแจงปิดประตูให้มิดชิด
514.
๕๑๔.
දාරූනිආහරිත්වාන,ඝටෙපූරෙසිවාරිනා;
ජායායසුඛවාසත්ථං,අනික්ඛන්තුංචගෙහතො.
เขาหาฟืนมาไว้ และตักน้ำใส่หม้อจนเต็ม เพื่อให้ภรรยาอยู่อย่างสบาย และเพื่อไม่ให้นางต้องออกไปนอกเรือน
515.
๕๑๕.
පච්චක්ඛෙයෙව [Pg.215] ජායාය,ඉසිවෙසංසමාදිය;
පස්සිත්වාභරියංඑවං,ඔවදෙසිසජූචකො.
เมื่อบอกลาภรรยาแล้ว ชูชกนั้นก็ถือเพศเป็นฤๅษี มองดูภรรยาแล้วจึงได้ให้โอวาทอย่างนี้
516.
๕๑๖.
ඉතොපඨායත්වංභද්දෙ,විකාලෙමාස්සුනික්ඛමි;
මමආගමනායාව,වසෙසිඅප්පමත්තකා.
แม่รูปงาม ตั้งแต่นี้ไป เธออย่าได้ออกไปข้างนอกในเวลาวิกาลเลย จงอยู่ด้วยความไม่ประมาทจนกว่าฉันจะกลับมา
517.
๕๑๗.
ඉදංවත්වානලග්ගිත්වා[Pg.216],සොපාථෙය්යපසිබ්බහං;
උපාහනඤ්චආරුය්හ,ගණ්හීකත්තරදණ්ඩකං.
ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว เขาก็สะพายย่ามเสบียง สวมรองเท้า และถือไม้เท้าเท้าแขน
518.
๕๑๘.
තතොසොරුණ්ණමුඛෙන,භරියංකත්වාපදක්ඛිණං;
සොචමානො වපක්කාමි,දාසකෙ පරියෙසිතුං.
ลำดับนั้น เขามีหน้าอาบด้วยน้ำตา กระทำประทักษิณภรรยาแล้ว ก็หลีกไปทั้งที่ยังโศกเศร้า เพื่อแสวงหาทาส