Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.

Rasavāhinī

Dòng Sông Hương Vị

Paṇāmādikathā

Lời Mở Đầu

1.

1.

Satthuppasatthacaraṇaṃ [Pg.1] saraṇaṃ janānaṃ,Brahmādimoḷi maṇiraṃsi samāvahantaṃ,Paṅkeruhābhamudukomalacāruvaṇṇaṃ;

Vandāmi cakkavaralakkhaṇamādadhānaṃ.

Con xin đảnh lễ đôi chân (Ngài), được các bậc Thầy tán thán, là nơi nương tựa của chúng sanh, mang theo ánh hào quang của ngọc báu trên vương miện của Phạm Thiên và các vị trời, có màu sắc đẹp đẽ, mềm mại, dịu dàng như hoa sen, và được trang nghiêm với tướng tốt bánh xe.

2.

2.

Siddhaṃ jinena cirakālamatanditena,Yaṃ bhāvako samadhigacchati khemamaggaṃ;

Yaṃ kapparukkha rucidāna maṇiva bhāti,Taṃ dhammamagga masamaṃ paṇamāmi niccaṃ.

Con hằng ngày xin đảnh lễ con đường Pháp vô song ấy, con đường đã được Đấng Chiến Thắng không mệt mỏi chứng ngộ trong thời gian dài, con đường an ổn mà người tu tập đạt đến, con đường tỏa sáng như cây như ý hay viên ngọc ban tặng điều mong ước.

3.

3.

Santindriyaṃ sugatasūnuvaraṃ visuddhaṃ,Yaṃ dakkhiṇeyyamatadaṃ sucipuññakhettaṃ;

Tāṇesinaṃ saraṇamujjhitasabbadukkhaṃ,Vandāmi saṅgha managhaṃ sirasā mahagghaṃ.

Con xin cúi đầu đảnh lễ Tăng đoàn vô cấu, vô giá, những vị có các căn tịch tịnh, là những người con cao quý thanh tịnh của Đấng Thiện Thệ, là ruộng phước thanh tịnh không gì sánh bằng, xứng đáng được cúng dường, là nơi nương tựa cho những ai tìm cầu sự che chở, đã từ bỏ mọi khổ đau.

4.

4.

Yampattamettha ratanattayathomanena,Puññena tena duritaṃ sakalaṃ paṇujja,Vakkhāmahaṃ sumadhuraṃ rasavāhinintaṃ,Bho bho suṇantu sujanā bhimudāvahā sā.

Với phước báu mà con đã đạt được qua việc tán thán Tam Bảo, sau khi đã xua tan mọi điều xấu ác, con sẽ kể lại bộ Rasavāhinī rất ngọt ngào này. Này hỡi các bậc thiện trí, xin hãy lắng nghe, bộ sách này sẽ mang lại niềm vui lớn.

5.

5.

Tatthatatthūpapannāni, [Pg.2] vatthūni arahā pure;

Abhāsuṃ dīpabhāsāya, ṭhapesuṃ taṃ purātanā.

Xưa kia, các bậc A-la-hán đã kể lại những câu chuyện phát sinh ở nhiều nơi bằng ngôn ngữ của hòn đảo (Tích Lan), và các bậc cổ nhân đã ghi chép lại chúng.

6.

6.

Mahāvihāre taṅgutta, vaṅkapariveṇavāsiko;

Raṭṭhapāloti nāmena, sīlācāra guṇākaro.

Vị trưởng lão tên là Raṭṭhapāla, một kho tàng giới hạnh và đức độ, trú tại Vaṅkapariveṇa trong tu viện Mahāvihāra.

7.

7.

Hitāya parivattesi, pajānaṃ pāḷibhāsato;

Punaruttādidosehi, tamāsi sabbamākulaṃ;

Anākulaṃ karissāmi, taṃ suṇātha samāhitā.

Vị ấy đã dịch sang tiếng Pāḷi vì lợi ích của chúng sanh; nhưng bản dịch đó hoàn toàn rối rắm với những lỗi như lặp lại. Tôi sẽ làm cho nó mạch lạc, xin quý vị hãy chú tâm lắng nghe.

8.

8.

Vitarāgā pure vocuṃ, yasmā tasmā hi bhāsitaṃ;

Etamādaraṇīyañhi, sādhu sādhūhi sabbadāti.

Vì rằng xưa kia các bậc ly tham đã nói, do đó, lời dạy này quả thật đáng được các bậc thiện trí luôn luôn tôn kính.

Jambudīpuppatti vatthūni.

Những câu chuyện có nguồn gốc từ Diêm Phù Đề.

Dhammasoṇḍakavaggo

Phẩm Dhammasoṇḍaka

1. Dhammasoṇḍakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

1. Đây là lời kể tuần tự trong câu chuyện về Dhammasoṇḍaka.

Tattha tesaṃ vatthūna muppattiyo dvidhā bhavanti jambudīpe sīhaḷadīpecāti, tattha jambudīpe tāḷīsa, sīhaḷadīpe tesaṭṭhi, tesu tāva jambudīpuppattivatthūni āvi bhavissanti, tatopi dhammasoṇḍakassa vatthu ādi, kathaṃ, amhākaṃ kira bhagavato pubbe imasmiṃyeva bhaddakappe kassaponāma satthā loke udapādi, tassa kho pana bhagavato sāsanantaradhānato na cireneva kālena amhākaṃ bodhisatto bārāṇasīrañño aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti, tassu ppatti kālasamanantarameva sabbasattānaṃ manasi dhammasaññā udapādi, tasmāssa dhammasoṇḍotināma makaṃsu, so paneso kumāro mahantena parivārena vaḍḍhento sabbasippesu nipphattiṃ patvā pitarā uparajjena pūjito hutvā dānādayo dasakusalakammapathe pūrento pituaccayenāmaccehi [Pg.3] rajjenābhisiñcito ahosi, so panesa dhammasoṇḍakamahārājā devanagarasadise bārāṇasīnagare cakkavattisadisaṃ bārāṇasīrajjaṃ kārento māsaddhamāsaccayena sirisayanagato evaṃ cintesi, mamevaṃ rajjasirimanubhavanaṃ na sobhati dhammaviyogena, divākara virahito nabho viyātiādinā nānākāraṇaṃ cintesi, tenettha.

Trong đó, nguồn gốc của những câu chuyện này có hai loại: ở Diêm Phù Đề và ở đảo Tích Lan. Có bốn mươi chuyện ở Diêm Phù Đề và sáu mươi ba chuyện ở đảo Tích Lan. Trong số đó, trước hết, những câu chuyện có nguồn gốc từ Diêm Phù Đề sẽ được trình bày. Và trong số này, câu chuyện về Dhammasoṇḍaka là câu chuyện đầu tiên. Như thế nào? Tương truyền, trước Đức Thế Tôn của chúng ta, trong chính kiếp hiền này, một bậc Đạo Sư tên là Kassapa đã xuất hiện trên thế gian. Không lâu sau khi giáo pháp của Đức Thế Tôn ấy biến mất, vị Bồ-tát của chúng ta đã tái sanh trong lòng của vị chánh hậu của vua xứ Bārāṇasī. Ngay sau khi ngài đản sanh, trong tâm của tất cả chúng sanh, tưởng về Pháp đã khởi lên. Vì vậy, họ đã đặt tên cho ngài là Dhammasoṇḍa. Vị hoàng tử ấy, lớn lên với đoàn tùy tùng đông đảo, sau khi đã thành tựu tất cả các môn nghệ thuật, được vua cha tôn vinh bằng chức vị thái tử, đã viên mãn mười con đường nghiệp thiện như bố thí, và sau khi vua cha băng hà, đã được các vị đại thần tấn phong lên ngôi vua. Vị đại vương Dhammasoṇḍaka ấy, trong khi trị vì vương quốc Bārāṇasī như một vị Chuyển luân vương tại thành Bārāṇasī giống như thành của chư thiên, sau khi một tháng rưỡi trôi qua, khi đang ở trên long sàng, đã suy nghĩ như thế này: 'Việc ta hưởng thụ sự giàu sang của vương quốc như thế này không tốt đẹp khi thiếu vắng Chánh pháp, cũng như bầu trời thiếu vắng mặt trời vậy,' và ngài đã suy nghĩ về nhiều lý do khác nhau. Về điều này (có kệ rằng):

1.

1.

Puññena sīlādimayena pubbe,Katena pattosmi atanditena,Masakkasāre viya devarājā;

Rājattamiddhe puramuttamamhi.

Do phước báu về giới, v.v., đã được làm không mệt mỏi trong quá khứ, ta đã đạt được ngôi vua trong thành phố tốt đẹp và thịnh vượng này, giống như vua trời Sakka ở cõi trời Tāvatiṃsa.

2.

2.

Rūpena hārīnayanussavena,Saddena sammā savaṇāmatena,Gandhena ghānussavasobhanena,Rasaññapuññena rasenacāpi.

Với sắc đẹp làm vui mắt, với âm thanh đích thực là mật ngọt cho tai, với hương thơm làm đẹp cho mũi, và với vị là phước báu cho lưỡi,

3.

3.

Phassena gattassa suphassadena,Samiddhipattosmi mahiddhikohaṃ,Nevettakeneva pamādabhāva,Mā pajjituṃ yuttarūpanti ñatvā.

với xúc chạm mang lại cảm giác dễ chịu cho thân, ta, người có đại thần lực, đã đạt được sự thành công. (Nhưng) nhận thấy rằng: 'Không thích hợp để rơi vào trạng thái dễ duôi chỉ vì bấy nhiêu đây'.

4.

4.

Dassāmi aṅgaapi jīvitañca,Dhaññaṃ dhanaṃ cāpi pasannacitto,Sossāmi dhammaṃ sivamādadhānaṃ,Jineritaṃ jātijarāpahāṇaṃ.

Với tâm hoan hỷ, ta sẽ cho đi cả các chi phần, mạng sống, ngũ cốc và tài sản. Ta sẽ lắng nghe Chánh pháp, do Đấng Chiến Thắng thuyết giảng, pháp mang lại sự an lành, đoạn trừ sanh và già.

5.

5.

Na sobhati yathākāsaṃ, jalaṃ dhāmapatiṃvinā,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.

Như bầu trời không đẹp khi không có mặt trời, cũng vậy, việc trị vì của ta không tốt đẹp khi không có Chánh pháp.

6.

6.

Na sobhati hathā ratti, nisānāthaṃ vinā sadā,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.

Như đêm tối luôn không đẹp khi không có mặt trăng, cũng vậy, việc trị vì của ta không tốt đẹp khi không có Chánh pháp.

7.

7.

Alaṅkatopi [Pg.4] ce hatthī, vinā dāṭhā na sobhati,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.

Như con voi dù được trang hoàng cũng không đẹp nếu không có ngà, cũng vậy, việc trị vì của ta không tốt đẹp khi không có Chánh pháp.

8.

8.

Yathā kallolamālīyaṃ,Vinā velā na sobhati,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ,Vinā dhammā na sobhati.

Như đại dương với những vòng sóng không đẹp khi không có bờ, cũng vậy, việc trị vì của ta không tốt đẹp khi không có Chánh pháp.

9.

9.

Yathā sumaṇḍito rājā,Kupaṭo neva sobhati,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ,Vinā dhammā na sobhati.

Như vị vua được trang điểm lộng lẫy cũng không đẹp với y phục xấu, cũng vậy, việc trị vì của ta không tốt đẹp khi không có Chánh pháp.

10.

10.

Dhammameva suṇissāmi, dhamme me ramatī mano,Na hi dhammā paraṃ atthi, dhammamūlaṃ tisampadanti.

Ta sẽ chỉ nghe Chánh pháp, tâm ta vui thích trong Chánh pháp. Quả thật không có gì cao hơn Chánh pháp, Chánh pháp là cội nguồn của ba loại thành tựu.

Evaṃ cintetvā pātova sirigabbhā nikkhamma susajjite samussitasetacchatte rājapalleṅke amaccagaṇa parivuto nisīdi devarājāviya virocamāno, nisinno pana rājā amacce evamāha, yo panettha bhonto buddhabhāsitesu dhammesu kiñcidhammaṃ jānāti, so bhāsatu, sotumicchāmidhammanti, te sabbepi mayaṃ deva na jānāmāti āhaṃsu, taṃ sutvā a na tta ma no rājā evaṃ cintesi, yannūnāhaṃ hatthikkhandhe sahassaṃ ṭhapetvā nagare bheriṃcarāpeyyaṃ, yaṃ appevanāma koci dhanalobhena cātuppadikāyapi gāthāya dhammaṃ deseyya. Taṃ me dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatīti, tato so tathā katvāpi dhammadesakaṃ alabhanto puna dvisahassaṃ ticatupañcasahassantiyāvakoṭippakoṭiṃdammīti, tato gāma nigama janapade, tato seṭṭhiṭṭhānaṃ senāpati uparājaṭṭhānā dayopi, puna setacchattaṃ dammi, rājavesaṃ pahāya attānaṃ dāsaṃ sāvetvā dhammadesentassa dammiti vatvā bheri carāpetvāpi dhamma desakamalabhitvā saṃviggo [Pg.5] kimme dhammaviyogena rajjenāti amaccānaṃ rajjaṃ nīyyātetvā saddhammagavesako dhammasoṇḍakamahārājā mahāvanaṃ pāvisi gāma nigama rājadhāni paramparāya, tenettha.

Suy nghĩ như vậy, sáng sớm nhà vua từ nội cung đi ra, ngự trên ngai vàng được trang hoàng lộng lẫy, có lọng trắng giương cao, được các vị quan bao quanh, tỏa sáng như một vị thiên vương. Sau khi ngồi xuống, nhà vua nói với các vị quan như sau: "Này các khanh, trong số các vị, ai biết được một pháp nào trong các pháp do đức Phật thuyết, hãy nói ra. Ta muốn nghe pháp." Tất cả họ đều tâu rằng: "Tâu Đại vương, chúng thần không biết." Nghe vậy, nhà vua không hài lòng và suy nghĩ như vầy: "Hay là ta nên đặt một ngàn (đồng tiền) trên lưng voi rồi cho rao trống trong thành, biết đâu có người vì tham tiền mà thuyết một bài kệ dù chỉ bốn câu. Điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc cho ta trong một thời gian dài." Sau đó, dù đã làm như vậy nhưng vẫn không tìm được người thuyết pháp, ngài lại rao: "Ta sẽ cho hai ngàn, ba, bốn, năm ngàn cho đến một trăm triệu, một tỷ," rồi đến các làng, thị trấn, và các xứ, rồi đến chức vị trưởng giả, chức vị tổng tư lệnh, chức vị phó vương. Lại nữa: "Ta sẽ cho lọng trắng, ta sẽ từ bỏ y phục hoàng gia, tự xưng làm nô lệ và dâng mình cho người thuyết pháp." Dù đã cho rao trống như vậy nhưng vẫn không tìm được người thuyết pháp, ngài xúc động, nghĩ rằng: "Ta còn cần gì vương quốc này khi thiếu vắng chánh pháp?" rồi giao lại vương quốc cho các vị quan. Đại vương Dhammasoṇḍa, người tìm cầu chánh pháp, đã đi vào khu rừng lớn, lần lượt qua các làng, thị trấn, và kinh thành. Do đó, ở đây có nói rằng.

11.

11.

Pure bheriṃ carāpetvā,Dhammasoṇḍo narādhipo;

Saddhammajjhesakaṃ satthu,Aladdhā dhanakoṭihi.

Trước kia, vua Dhammasoṇḍa, bậc chúa tể loài người, đã cho rao trống trong thành, nhưng dù với hàng triệu tiền của, ngài vẫn không tìm được người thuyết chánh pháp của bậc Đạo Sư.

12.

12.

Dāso homi pahāyāhaṃ,Rājattaṃ desakassa me;

Iccāha so mahīpālo,Aho dhammesu lolatā.

"Ta sẽ từ bỏ vương quyền, trở thành nô lệ cho người thuyết pháp cho ta." Vị vua ấy đã nói như vậy. Ôi, lòng khao khát pháp thật mãnh liệt!

13.

13.

Rajjaṃ nīyyātayitvāna, amaccānaṃ manoramaṃ,Vanaṃ pāvisi so rājā, gavesaṃ dhammamuttamanti.

Giao lại vương quốc tươi đẹp cho các vị quan, vị vua ấy đã đi vào rừng để tìm cầu pháp tối thượng.

Mahāvanaṃ paviṭṭhakkhaṇe pana mahāsattassa puññatejena sakkassāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi, atha devarājā cintesi akāmaṃ me paṇḍukambala silāsanaṃ uṇhamahosi, kinnukho kāraṇanti lokaṃ olokento sakko devarājā dhammasoṇḍaka mahārājānaṃ sakalajambudīpaṃ vicinitvā saddhammajjhesakaṃ alabhitvā vanaṃ paviṭṭhabhāvaṃ addasa, dhammasoṇḍakamahārājā saddhammatthāya rajja dhana bandhu jīvitampi pahāya araññaṃ paviṭṭho, na so vatāyaṃ yovā sovā satto, imasmiṃyeva kappe buddho bhavissati, buddhabodhisatto cāyaṃ ajjeva mahāraññaṃ paviṭṭho saddhammaṃ aladdhā mahādukkhaṃ pāpuṇeyya, na cetaṃ yuttaṃ, ajja mayā tattha ganthabbaṃ dhammāmatarasena tamabhisiñcitvā rajje pahiṭṭhāpetunti cintetvā attabhāvaṃ vijahitvā bhayānakaṃ mahantaṃ rakkhasavesaṃ nimmiṇitvā mahāsattābhimukho avidūre attānaṃ dassesi, tenettha.

Nhưng vào khoảnh khắc vị Đại Sát đi vào khu rừng lớn, do oai lực phước báu của ngài, ngai vàng của Sakka đã biểu hiện sự nóng lên. Bấy giờ, vị thiên vương suy nghĩ: "Tảng đá Paṇḍukambala của ta đã trở nên nóng một cách bất thường. Nguyên nhân là gì nhỉ?" rồi nhìn xuống thế gian. Thiên vương Sakka đã thấy việc Đại vương Dhammasoṇḍa sau khi tìm kiếm khắp cõi Diêm-phù-đề mà không tìm được người thuyết chánh pháp đã đi vào rừng. (Ngài nghĩ): "Đại vương Dhammasoṇḍa vì chánh pháp mà từ bỏ cả vương quốc, tài sản, quyến thuộc và mạng sống để vào rừng. Vị này quả không phải là một chúng sinh tầm thường. Ngài sẽ thành Phật ngay trong kiếp này. Vị Bồ-tát này hôm nay đã vào khu rừng lớn, nếu không tìm được chánh pháp, ngài sẽ gặp phải khổ đau to lớn. Điều này không hợp lý. Hôm nay ta phải đến đó, sau khi rưới lên ngài hương vị cam lồ của pháp, ta sẽ đưa ngài trở lại vương quốc." Suy nghĩ như vậy, ngài từ bỏ thân tướng của mình, hóa hiện thành hình dạng một con quỷ dạ xoa to lớn, đáng sợ, rồi hiện ra không xa, đối diện với vị Đại Sát. Do đó, ở đây có nói rằng.

14.

14.

Byagghacchasīhamahiso [Pg.6] ragahatthidīpi,Migākulaṃ kaṇṭakaselarukkhaṃ;

Narānamindo pavisitvakānanaṃ,Itocito vibbhami dhammakāmo.

Bậc chúa tể loài người, với lòng khao khát pháp, sau khi vào khu rừng đầy gai, đá và cây cối, nơi đầy dẫy các loài thú như cọp, gấu, sư tử, trâu rừng, nai, voi, báo, đã đi lang thang đây đó.

15.

15.

Tassānubhāvena purindadassa,Silāsanaṃ uṇhamahosi kāmaṃ;

Teneva so lokamudikkhamāno,Addakkhi dhīraṃ vipine carantaṃ.

Do oai lực của vị ấy, ngai đá của Purindada quả đã trở nên nóng. Do đó, ngài nhìn xuống thế gian và đã thấy bậc hiền trí đang đi trong rừng.

16.

16.

Mayajja taṃ dhammarasena sammā,Santappayitvā gamanaṃ varanti;

Mantvā subhīmañjanakūṭavaṇṇaṃ,Mahāmukhaṃ niggata bhīmadāṭhaṃ.

Suy nghĩ rằng: "Hôm nay, sau khi làm cho vị ấy thỏa mãn một cách trọn vẹn bằng hương vị của pháp, ta sẽ đi," (ngài đã hóa thành dạ xoa) rất đáng sợ, màu như đỉnh núi thuốc xoa mắt, mặt lớn, nanh nhọn đáng sợ chìa ra.

17.

17.

Dittaggisaṅkāsa visālanettaṃ,Majjhena bhaggaṃ cipiṭagganāsaṃ;

Kharatambadāṭhiṃ ghanamassuvantaṃ,Nīlodaraṃ gajjitabhīmaghosaṃ.

Mắt to như lửa cháy, mũi tẹt gãy ở giữa, râu ria rậm rạp màu đồng thô, bụng xanh, tiếng gầm rống đáng sợ.

18.

18.

Karoruhaṃ tikkhasalohitāyataṃ,Visāladhotāyatakhaggahatthaṃ;

Gadāyudhenaṅkitamaññabāhuṃ,Daṭṭhoṭṭhabhīmaṃ savalīlalāṭaṃ.

Móng tay và móng chân dài, nhọn, đỏ như máu, một tay cầm thanh gươm dài, to, đã được mài sắc, tay kia mang vũ khí là cây chùy, môi cắn chặt trông đáng sợ, trán có nếp nhăn.

19.

19.

Manussamaṃsādanarattapānaṃ,Bhayānakaṃ kakkhalayakkhavaṇṇaṃ;

Sumāpayitvāna vanantarasmiṃ,Dassesi attaṃ sa narādhipassāti.

Sau khi hóa hiện một cách hoàn hảo trong rừng sâu thành hình dạng dạ xoa thô bạo, đáng sợ, ăn thịt người và uống máu, ngài đã hiện thân cho vị vua ấy thấy.

Atha mahāsatto attano avidūre ṭhitaṃ rakkhasaṃ addakkhi, taṃ disvānāssa bhayaṃvā chambhitattaṃvā citthutrāsamattaṃvā nāhosi, kimatra cintesi, apināma evarūpo pirakkhaso dhammaṃ [Pg.7] jāneyya, yannūnāhaṃ tassa santike dhammaṃ suṇissāmi, tamme dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatīti cintesi. Cintetvā capana ajja mayā tamupasaṅkamma pucchitaṃ vaṭṭatīti gantvā rakkhasena saddhiṃ sallapanto āha.

Bấy giờ, vị Đại Sát thấy con dạ xoa đang đứng không xa mình. Thấy nó, ngài không hề có chút sợ hãi, kinh ngạc hay hoảng hốt nào. Ngài đã suy nghĩ gì ở đây? Ngài suy nghĩ: "Biết đâu một con dạ xoa như thế này lại biết pháp. Hay là ta nên đến gần nó để nghe pháp. Điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc cho ta trong một thời gian dài." Suy nghĩ xong, ngài nghĩ: "Hôm nay ta nên đến gần và hỏi nó," rồi đi đến, bắt đầu trò chuyện với con dạ xoa và nói.

20.

20.

Asmiṃ vanasmiṃ tarusaṇḍa maṇḍite;

Suphullitānekalatākulākule;

Adhiggahīto si mahānubhāva,Pucchāmi taṃ deva vadehi kaṅkhaṃ.

"Trong khu rừng này, được trang điểm bởi những lùm cây, đầy dẫy vô số dây leo nở hoa, ngài là người cai quản, ôi bậc đại oai lực. Tôi xin hỏi ngài, ôi thiên nhân, xin hãy giải tỏa mối nghi ngờ của tôi."

21.

21.

Dhammaṃ gavesaṃ vanamāgatomhi,Pahāya rajjaṃ api ñātisaṅghaṃ;

Jānāsi ce samma vadehi mayhaṃ,Ekampi gāthaṃ sugatena desitaṃ.

"Tôi đã đến khu rừng này để tìm cầu pháp, sau khi từ bỏ vương quốc và cả quyến thuộc. Này bạn, nếu bạn biết, xin hãy nói cho tôi dù chỉ một bài kệ do bậc Thiện Thệ thuyết giảng."

Tato yakkho āha.

Bấy giờ, con dạ xoa nói.

22.

22.

Dhammaṃ pajānāmahamekadesaṃ,Jineritaṃ sādhutaraṃ rasānaṃ,Desemi cehaṃ tava dhamma maggaṃ,Tuvañhi kiṃ kāhasi desakassāti.

"Ta biết một phần của pháp, do bậc Chiến Thắng thuyết, là hương vị tuyệt vời nhất. Nếu ta thuyết con đường pháp cho ngài, thì ngài sẽ làm gì cho người thuyết pháp?"

Atha mahāsatto āha.

Bấy giờ, vị Đại Sát nói.

23.

23.

Rajje ṭhito assamahaṃ sace bho,Anapparūpaṃ pakaromi pūjaṃ;

Idāni eko vanamajjhapatto,Karomi kiṃ dehamimaṃ ṭhapetvā.

"Này ông, nếu tôi còn ở trên ngôi vua, tôi sẽ thực hiện sự cúng dường không nhỏ. Bây giờ, một mình giữa rừng, ngoài thân này ra, tôi có thể làm gì đây?"

24.

24.

Yadicchasi tvaṃ mama maṃsalohitaṃ,Karomahaṃ saṅgahamajja tena,Na catthi aññaṃ tava accanīyaṃ,Desehi dhammaṃ sugata ppasatthanti.

"Nếu ngài muốn thịt và máu của tôi, hôm nay tôi sẽ giúp đỡ ngài bằng thứ đó. Không có vật gì khác để cúng dường ngài. Xin hãy thuyết pháp, pháp được bậc Thiện Thệ tán thán."

Tato [Pg.8] yakkho āha.

Bấy giờ, con dạ xoa nói.

25.

25.

Bhutvāna maṃsaṃ suhitova santo,Hantvā pipāsaṃ rudhiraṃ pivitvā;

Dhammaṃ kathetuṃ pabhavāmi tuyhaṃ,Vattuṃ na sakkomi khudāparetoti.

"Sau khi ăn thịt và được no đủ, sau khi uống máu để dập tắt cơn khát, ta mới có thể thuyết pháp cho ngài. Bị cơn đói hành hạ, ta không thể nói được."

Atha mahāsatto āha.

Bấy giờ, vị Đại Bồ-tát nói.

26.

26.

Bhutvā tuvaṃ maṃ pathamañhi yakkha,Pacchā tu desessasi kassa dhammaṃ;

Dhammassa mayhaṃ tava maṃsalābhaṃ,Tvameva jānāhi yathā bhaveyyāti.

Này dạ-xoa, trước tiên ngươi hãy ăn thịt ta, sau đó ngươi sẽ thuyết pháp cho ai? Chính ngươi hãy tự biết làm thế nào để vừa có được pháp cho ta, vừa có được thịt cho ngươi.

Evaṃ vutte sakko devānamindo sādhu mahārāja ahameva yuttaṃ jānāmīti vatvā tassāvidūre tigāvutubbedhaṃ añjanavaṇṇaṃ mahantaṃ pabbataṃ māpetvā mahārāja imamāruyha pabbatamuddhaniṭṭhito mama mukhe patatu, ahaṃ patanthassa te dhammaṃ desessāmi, evaṃ sante tuyhaṃ dhammapaṭilābho, mayhaṃca maṃsapaṭilābho bhavissatīti. Taṃ sutvā mahāsatto anamatagge saṃsāre saṃsarato me sīhabyagghacchamacchakacchapavihaṅgādīnaṃ bhakkhabhūtassa jātīsu pamāṇaṃ natti, ajja mayā sambuddhassa dhammatthāya jīvitaṃ pariccajituṃ vaṭṭatīti cintetvā evamāha.

Khi được nói như vậy, Đế-thích, vua của chư thiên, nói rằng: 'Lành thay, tâu đại vương! Chính ta sẽ biết điều thích hợp.' Sau khi nói vậy, ngài hóa hiện ra một ngọn núi lớn màu đen như thuốc vẽ mắt, cao ba câu-lô-xá, ở không xa đó, rồi nói: 'Tâu đại vương, hãy leo lên ngọn núi này, đứng trên đỉnh núi rồi gieo mình vào miệng của ta. Ta sẽ thuyết pháp cho ngài trong khi ngài đang rơi xuống. Như vậy, ngài sẽ đắc được pháp, và ta cũng sẽ có được thịt.' Nghe vậy, vị Đại Bồ-tát suy nghĩ: 'Trong vòng luân hồi vô thủy vô chung này, ta đã lang thang vô số kiếp, đã trở thành mồi cho sư tử, cọp, gấu, cá, rùa, chim chóc, v.v... không thể nào đếm xuể. Hôm nay, ta nên từ bỏ mạng sống này vì chánh pháp của bậc Chánh Đẳng Giác.' Suy nghĩ như vậy rồi, ngài nói lên lời này.

27.

27.

Saṃsāravaṭṭesu vivaṭṭamānā,Papponti dukkhaṃ janatā anekā;

Etañhi bho attano vā parassa,Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.

Quay cuồng trong vòng luân hồi, vô số chúng sanh phải chịu khổ đau. Này bạn, sự chết ấy chẳng vì lợi ích cho mình hay cho người, thật là vô ích.

28.

28.

Tvamadinnahārī tica pāradāriko,Pāṇātipātīsi musā abhāsi;

Tva majjapāyīti akāsi dosaṃ,Paggayha dukkhaṃ bahuso dadanti.

Ngươi là kẻ trộm cắp, kẻ tà dâm, kẻ sát sanh, kẻ nói dối; ngươi là kẻ nghiện rượu, đã phạm lỗi lầm. (Những việc ấy) mang lại và chồng chất nhiều khổ đau.

29.

29.

Etañhi [Pg.9] bho attano vā parassa,Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ;

Rukkhā papātā papatitvakeci,Dubbandhiyā duggavisādanena.

Này bạn, sự chết ấy chẳng vì lợi ích cho mình hay cho người, thật là vô ích. Một số người chết vì ngã cây, vì tự treo cổ, vì rơi vào nơi hiểm trở, vì uống thuốc độc.

30.

30.

Byādhīhi nānākharavedanāhi,Maranti sattā utuvedanāhi;

Etañhi bho attano vā parassa,Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.

Chúng sanh chết vì các bệnh tật với những cảm thọ đau đớn khác nhau, và vì những cảm thọ do thời tiết. Này bạn, sự chết ấy chẳng vì lợi ích cho mình hay cho người, thật là vô ích.

31.

31.

Byagghacchamaccho ragakucchiyañhi,Matassa me natthi pamāṇasaṅkhā;

Etañhi bho attano vā parassa,Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.

Số lần ta chết trong bụng cọp, gấu, cá, và các loài thú khác không thể nào đếm xuể. Này bạn, sự chết ấy chẳng vì lợi ích cho mình hay cho người, thật là vô ích.

32.

32.

Etajja me ducca ja mattadānaṃ,Na hoti devissariyādikāya;

Sabbaññubhāvaṃ pana pāpuṇitvā,Saṃsārato nittaraṇāya satte.

Sự bố thí thân mạng khó làm này của ta hôm nay không phải vì để được làm vua trời hay các quả vị tương tự, mà là để đạt đến quả vị Nhất thiết trí, hầu cứu vớt chúng sanh ra khỏi vòng luân hồi.

33.

33.

Tvaṃ samma mayhaṃ bahuso pakārī,Tasmā tavetaṃ vacanaṃ karomi;

Asaṃkito desaya mayhadhammaṃ,Samijjhate dāni manoratho teti.

Này bạn hiền, ngươi đã giúp ta rất nhiều. Vì thế, ta sẽ làm theo lời ngươi. Xin hãy thuyết pháp cho ta mà không do dự. Giờ đây, tâm nguyện của ngươi sẽ được thành tựu.

Evañca pana vatvā mahāsatto pabbatamāruyha ṭhito āha, ahamajja rajjena saddhiṃ jīvitañca sarīramaṃsañca saddhammatthāya dammīti somanassappatto hutvā samma dhammaṃ desehīti vatvā tasmiṃ mahādāṭhaṃ mahāmukhaṃ vivaritvā ṭhite tassābhimukho upapati. Atha sakko devānamindo somanasso acchariyappatto attabhāvaṃ vijahitvā alaṅkatadibbattabhāvaṃ māpetvā ākāse [Pg.10] taruṇasuriyo viya obhāsamāno ākāsato patantaṃ mahāsattaṃ ubhohi hatthehi daḷhaṃ patigaṇhitvā devalokaṃ netvā paṇḍukambala silāsane nisīdāpetvā dibbamayehi gandhamālādīhi pūjetvā sayaṃ dhammaṃ sutvā pasanno pasannākāraṃ katvā kassapadasabalena desitāya aniccādiparidīpikāya.

Và sau khi nói như vậy, vị Đại Bồ-tát leo lên ngọn núi, đứng đó và nói: 'Hôm nay, ta xin dâng cúng mạng sống và thịt xương thân này cùng với vương quốc vì Chánh pháp.' Tràn đầy hỷ lạc, ngài nói: 'Này bạn hiền, hãy thuyết pháp đi!' rồi gieo mình về phía dạ-xoa đang đứng há cái miệng lớn với những chiếc nanh lớn. Bấy giờ, Đế-thích, vua của chư thiên, lòng đầy hỷ lạc và kinh ngạc, liền từ bỏ hình dạng ấy, hóa hiện thành thân tướng chư thiên được trang hoàng lộng lẫy, tỏa sáng trên không trung như mặt trời lúc rạng đông. Ngài dùng cả hai tay vững chắc đỡ lấy vị Đại Bồ-tát đang rơi từ trên không, đưa về cõi trời, cho an tọa trên phiến đá Paṇḍukambala, cúng dường bằng hương, hoa trời, v.v... rồi tự mình nghe pháp, lòng đầy hoan hỷ, tỏ vẻ tín thành, với bài kệ soi sáng về vô thường, v.v... do đức Thập Lực Ca-diếp thuyết giảng.

34.

34.

Aniccāva ta saṅkhārā, uppādavayadhammino;

Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukhoti.

Các pháp hữu vi quả là vô thường, có sanh ắt có diệt. Chúng sanh rồi lại diệt, sự tịch tịnh của chúng là an lạc.

Gāthāya dhammadesanena tassa manorathaṃ matthakaṃ pāpetvā devaloke mahantaṃ sirivibhavaṃ dassetvā ānetvā sakarajjeyeva patiṭṭhāpetvā appamatto hoti mahārājāti ovaditvā devalokameva agamāsīti.

Bằng bài kệ thuyết pháp này, ngài đã làm cho tâm nguyện của vị vua được viên mãn, chỉ cho thấy sự huy hoàng vĩ đại ở cõi trời, rồi đưa vua trở về và phục hồi ngôi vị trong vương quốc của mình, khuyên dạy rằng: 'Tâu đại vương, hãy tinh tấn không dể duôi,' rồi trở về cõi trời.

35.

35.

Iti amitasiriṃ vā jīvitaṃ vāpi santo,Na sumariya pasatthaṃ dhammamevā caranti;

Tanutara vibhavānaṃ appamāyūnamambho,Iha kusalapamādo ko nu tumhādisānanti.

Như vậy, bậc thiện trí không màng đến vinh hoa vô lượng hay cả mạng sống, mà chỉ thực hành Chánh pháp cao quý. Hỡi ôi, đối với những người có tài sản ít ỏi và tuổi thọ ngắn ngủi như các vị, làm sao lại có thể dể duôi trong việc thiện ở đời này?

Dhammasoṇḍakavatthuṃ paṭhamaṃ.

Câu chuyện về người ham thích Pháp, phần thứ nhất.

2. Migaluddakassa vatthumhi ayamānupubbikathā

2. Đây là câu chuyện tuần tự trong tích truyện về người thợ săn nai.

Ito kira eka tiṃsatime kappe sikhīnāma sammāsambuddho samatiṃsa pāramiyo pūretvā paramātisambodhiṃ patvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsārakantārā uttārento dhammaratanavassaṃ vassāpento dhammabheriṃpaharanto dhammaketuṃ ussāpento ekasmiṃ samaye viveka manubrūhanto araññāyatanaṃ pāvisi, [Pg.11] pavisitvā capana supupphitanāgapunnāgādinānātarusaṇḍamaṇḍite suphullasumanamālatippabhutinānālatākule anekavidhadipadacatuppadasaṅghanisevite ramaṇīye sītalasilātale catugguṇaṃ saṅghāṭiṃpaññapetvā nisīdi chabbaṇṇaraṃsīhi disaṃ pūrayanto, tadā tattha devabrahmanāgasupaṇṇādayo sannipatitvā dibbamayehi gandhamālādīhi bhagavantaṃ pūjayamānā thomayamānā namassamānā aṭṭhaṃsu, tasmiṃ panasamāgame bhagavā madhurassaraṃ nicchārento brahmaghosena catusaccapaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ deseti amatavassaṃ vassāpentoviya. Tadā eko migaluddako vanaṃ paviṭṭho migasūkare hantvā maṃsaṃ khādanto taṃ ṭhānaṃ patvā addasa bhagavantaṃ dhammaṃ desentaṃ. Disvā ekamantaṃ ṭhito dhammaṃ sutvā cittaṃ pasādetvā tato cuto devaloke nibbattitvā chasu kāmasaggesu manussesuca aparāparaṃ issariyaṃ anubhavanto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavato sāsane pabbajitvā ekadivasaṃ dhammaṃ desentassa bhagavato catusaccapati saṃyuttaṃ dhammakathaṃ sutvā catupaṭisambhidāhi arahattaṃ patvā ekadivasaṃ bhikkhusaṅghamajjhagato attano katakammappakāsanena pītivācamudāhari.

Tương truyền, cách đây ba mươi mốt kiếp, đức Chánh Đẳng Giác tên là Thi-khí, sau khi đã viên mãn ba mươi pháp ba-la-mật và chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, đã đưa thế giới cùng với chư thiên vượt qua khỏi sa mạc luân hồi, làm mưa pháp bảo, đánh trống pháp, dựng cờ pháp. Vào một thời, trong khi đang phát triển sự độc cư, Ngài đã đi vào một khu rừng. Và sau khi đi vào, Ngài trải tấm y tăng-già-lê gấp tư trên một phiến đá mát mẻ, ở một nơi khả ái, được trang điểm bởi những lùm cây khác nhau như nāga, punnāga đang nở rộ, đầy những loại dây leo khác nhau như sumana, mālati đang trổ hoa, được các loài hai chân và bốn chân lui tới, rồi Ngài ngồi xuống, tỏa hào quang sáu màu tràn ngập các phương. Bấy giờ, tại nơi đó, chư thiên, phạm thiên, rồng, kim xí điểu, v.v... tụ hội lại, đứng cúng dường, tán thán, và đảnh lễ Đức Thế Tôn bằng hương, hoa trời, v.v... Trong buổi hội chúng ấy, Đức Thế Tôn, với giọng nói ngọt ngào và phạm âm, đã thuyết bài pháp liên quan đến Tứ diệu đế, như thể làm mưa bất tử. Khi ấy, một người thợ săn nai đi vào rừng, sau khi giết nai và heo để ăn thịt, đã đến nơi đó và thấy Đức Thế Tôn đang thuyết pháp. Thấy vậy, người ấy đứng một bên, nghe pháp và làm cho tâm mình trong sạch. Sau khi chết, người ấy tái sanh vào cõi trời, hưởng thụ sự giàu sang hết lần này đến lần khác trong sáu cõi trời dục giới và cõi người. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, người ấy tái sanh trong một gia đình ở Xá-vệ, khi đến tuổi trưởng thành, đã xuất gia trong giáo pháp của Đức Thế Tôn. Một ngày nọ, sau khi nghe bài pháp liên quan đến Tứ diệu đế do Đức Thế Tôn thuyết giảng, vị ấy đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với Tứ vô ngại giải. Một ngày nọ, khi ở giữa Tăng chúng, vị ấy đã nói lên lời hoan hỷ, kể lại nghiệp đã làm của mình.

1.

1.

E ka tiṃ se ito kappe,Loke uppajji nāyako;

Pattiṃsa lakkhaṇātiṇṇo,Sambuddho sa sikhīvhayo.

Cách đây ba mươi mốt kiếp, ở thế gian đã xuất hiện vị Lãnh Đạo, bậc Chánh Đẳng Giác tên là Sikhī, người đã thành tựu ba mươi hai tướng tốt.

2.

2.

Jalanto dīparukkhova, sūriyova nabha muggato;

Merurājāva sambuddho, janesaggo patāpavā.

Tỏa sáng dường như cây đèn, như mặt trời mọc trên bầu trời; bậc Chánh Đẳng Giác như vua núi Meru, là vị tối thắng giữa chúng sanh, đầy oai lực.

3.

3.

Pūretvā dhammanāvāyaṃ, sa nātho sakalaṃ pajaṃ;

Patiṭṭhapento saṃsāra, kantārā santibhūmiyaṃ.

Vị Lãnh Đạo ấy, sau khi làm đầy con thuyền Chánh Pháp, đã an trí tất cả chúng sanh từ vùng hoang địa luân hồi vào miền đất an lạc.

4.

4.

Dhammaketuṃ [Pg.12] samussento, hananto dhammadundubhiṃ;

Satte dukkhā pamocento, vasī tattha jino vasī.

Trong khi dựng lên ngọn cờ Chánh Pháp, trong khi đánh vang trống Chánh Pháp, trong khi giải thoát chúng sanh khỏi khổ đau, bậc Toàn Thắng, bậc Tự Tại đã an trú ở nơi ấy.

5.

5.

Ekasmiṃ samaye nātho,Lokapajjotako jino;

Vivekakāmo sambuddho,Surammaṃ kānanaṃ gato.

Vào một thời, vị Lãnh Đạo, bậc Toàn Thắng thắp sáng thế gian, bậc Chánh Đẳng Giác ưa thích sự độc cư, đã đi đến một khu rừng khả ái.

6.

6.

Punnāganāgapūgādi, nānāpādapasaṃkulaṃ;

Latā liṅgitasākhāhi, sā modakusumāyutaṃ.

(Khu rừng ấy) tràn ngập nhiều loại cây khác nhau như punnāga, nāga, pūga; với các cành cây được dây leo quấn quýt, và có những bông hoa tỏa hương thơm ngát.

7.

7.

Kusumā modasammatta, chappadāli nisevitaṃ;

Nānāmiga gaṇākiṇṇaṃ, mayūragaṇa naccitaṃ.

(Khu rừng ấy) được các đàn ong thường lui tới, say sưa với hương thơm của hoa; đông đúc các đàn thú đủ loại, và là nơi các đàn công múa lượn.

8.

8.

Sītalacchodikāsādhu, supatitthajalāsayaṃ;

Āsāra sāradhārāhi, nijjharāsata saṃkulaṃ.

(Khu rừng ấy) có hồ nước với các bến tắm tốt, nước mát mẻ, trong lành, và dễ chịu; tràn ngập hàng trăm thác nước với những dòng chảy mạnh mẽ như mưa rào.

9.

9.

Gantvāna so mahāraññaṃ,Sītalaṃ sikatātalaṃ;

Silātale nisinnosi,Vissajjento charaṃsiyo.

Đến khu rừng lớn ấy, tại một bãi cát mát mẻ, Ngài đã ngồi xuống trên một phiến đá, trong khi tỏa ra sáu tia sáng.

10.

10.

Devā tattha samāgantvā, pūjesuṃ dvipaduttamaṃ;

Dibbehi gandhamālāhi, naccehi turiyehica.

Các vị trời, sau khi tụ hội ở nơi ấy, đã cúng dường đến bậc Tối Thắng trong loài hai chân bằng hương và vòng hoa cõi trời, cùng với các điệu múa và âm nhạc.

11.

11.

Devadevo tadā deva, saṅghamajjhe nisīdiya;

Catusacca madesesi, niccharaṃ madhuraṃ giraṃ.

Khi ấy, bậc Trời của các vị trời, sau khi ngồi xuống giữa hội chúng chư thiên, đã thuyết giảng về Tứ Diệu Đế, thốt ra lời nói ngọt ngào.

12.

12.

Tadāhaṃ luddako āsiṃ, migasūkaramārako;

Migamaṃsena jivāmi, tena posemi dārake.

Khi ấy, tôi là người thợ săn, kẻ giết hại nai và heo. Tôi sống bằng thịt nai, và dùng thịt ấy để nuôi nấng các con.

13.

13.

Tadāhaṃ [Pg.13] migavaṃ yāto,Sabāṇo sasarāsano;

Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ,Devasaṅghapurakkhataṃ.

Khi ấy, tôi đi săn bắn, mang theo cung và tên. Tôi đã nhìn thấy đức Phật không còn trần cấu, được hội chúng chư thiên tôn kính.

14.

14.

Candaṃva tārakākiṇṇaṃ, meruṃvaṇṇavamajjhagaṃ;

Virocamāna māsīnaṃ, catusaccappakāsakaṃ.

(Ngài) dường như mặt trăng được các vì sao vây quanh, dường như núi Meru ở giữa dãy Vaṇṇava, đang ngồi và tỏa sáng rực rỡ, đang tuyên thuyết về Tứ Diệu Đế.

15.

15.

Ekapasse ṭhito tattha, assosiṃ dhammamuttamaṃ;

Tattha cittaṃ pasādetvā, somanassaṃ pavedayiṃ.

Đứng ở một bên tại nơi ấy, tôi đã lắng nghe Chánh Pháp tối thượng. Tại đó, sau khi làm cho tâm ý được trong sạch, tôi đã cảm nhận được sự hoan hỷ.

16.

16.

Ekatiṃse ito kappe,Yaṃ puññaṃ pasutaṃ mayā;

Tenāhaṃ puññakammena,Jātosiṃ devayoniyaṃ.

Cách đây ba mươi mốt kiếp, do phước báu mà tôi đã tạo ra, do nghiệp phước ấy, tôi đã được sanh vào cảnh giới chư thiên.

17.

17.

Sampattimanubhutvāna, chakāmagge parāparaṃ;

Devasaṅghaparibbūḷho, vimāne ratanāmaye.

Sau khi đã trải qua sự thành tựu, nhiều lần ở sáu cõi trời dục giới, tôi đã ở trong lâu đài làm bằng châu báu, được hội chúng chư thiên vây quanh.

18.

18.

Manussesuca yaṃ aggaṃ, tassa bhāgī bhavāmahaṃ;

Bhoge me ūnatā natthi, saddhammasavaṇe phalaṃ.

Điều gì là tối thượng ở giữa loài người, tôi đã trở thành người có được phần ấy. Về tài sản, tôi không có sự thiếu hụt; đó là quả của việc lắng nghe Chánh Pháp.

19.

19.

Imasmiṃ bhaddake kappe,Sāvattipuramuttame;

Aḍḍhe mahaddhane sāle,Jātohaṃ udite kule.

Trong kiếp hiền thiện này, tại thành Sāvatthī cao quý, tôi đã được sanh vào một dòng dõi cao sang, trong một gia đình giàu có, nhiều tài sản.

20.

20.

Mahatā parivārena, patto vuddhiṃca viññutaṃ;

Cārikaṃ caramānohaṃ, patto jetavanaṃ varaṃ.

Với đoàn tùy tùng đông đảo, tôi đã đạt đến sự trưởng thành và hiểu biết. Trong khi đang du hành, tôi đã đến tịnh xá Jetavana cao quý.

21.

21.

Addasaṃ saha sissehi, nisinnaṃ sugataṃ tadā;

Assosiṃ madhuraṃ dhammaṃ, catusaccappakāsakaṃ.

Khi ấy, tôi đã nhìn thấy bậc Thiện Thệ đang ngồi cùng với các vị đệ tử. Tôi đã lắng nghe Chánh Pháp ngọt ngào, tuyên thuyết về Tứ Diệu Đế.

22.

22.

Sutvāna madhuraṃ dhammaṃ, pabbajitvāna sāsane;

A jarā maraṃ sītibhūtaṃ, patto nibbāṇamuttamaṃ.

Sau khi lắng nghe Chánh Pháp ngọt ngào và sau khi đã xuất gia trong giáo Pháp, tôi đã đạt đến Níp-bàn tối thượng, trạng thái không già, không chết, tịch tịnh.

23.

23.

Sutaṃ [Pg.14] ekamuhuttaṃ me, tadā dhammaṃ sudesitaṃ;

Tenamhi caturāpāye, na jāto na kutobhayaṃ.

Khi ấy, tôi đã nghe Chánh Pháp được khéo thuyết trong một khoảnh khắc. Do nhờ đó, tôi đã không sanh vào bốn đường ác, không còn sợ hãi từ bất cứ đâu.

24.

24.

Karamukkhippa vakkhāmi, karothe kagiraṃ mama;

Mamo pamaṃ karitvāna, dhammaṃ suṇātha sādhukanti.

Tôi sẽ giơ tay lên và nói, hãy làm theo một lời của tôi: Sau khi lấy tôi làm ví dụ, hãy lắng nghe Chánh Pháp cho kỹ lưỡng.

Evañca pana vatvā satte dhammasavaṇe niyojesīti.

Và sau khi đã nói như vậy, vị ấy đã khuyến khích chúng sanh lắng nghe Chánh Pháp.

25.

25.

Iti tanutarakālaṃ sādhu dhammaṃ suṇitvā,Adhigatavibhavānaṃ ānubhāvaṃ suṇitvā;

Bhavavibhavasukhaṃ bho patthayantā kusītaṃ,Jahatha suṇatha dhammaṃ dullabhaṃ dullabhassāti.

Như vậy, sau khi đã lắng nghe kỹ lưỡng Chánh Pháp trong một thời gian rất ngắn, sau khi đã nghe về oai lực của những người đã đạt được sự thành tựu; này các bạn, những người mong cầu hạnh phúc của sự hiện hữu và sự thành tựu, hãy từ bỏ sự lười biếng, hãy lắng nghe Chánh Pháp, điều khó gặp từ một bậc khó gặp.

Migaluddakassa vatthuṃ dutiyaṃ.

Câu chuyện về người thợ săn nai là (câu chuyện) thứ hai.

3. Tiṇṇaṃjanānaṃ vatthumhi ayamānupubbīkathā

3. Đây là câu chuyện tuần tự trong câu chuyện về ba người.

Jambudīpasmiṃ kira pubbe mahānidāgho ahosi, tadā nidāghasuriyena sakiraṇakarā vāpi pokkharaṇi nadī girikandaranijjharādīsu udakaṃ nissesaṃ katvā pītamiva udake parikkhīṇe macchakacchapādayo yebhuyyena vināsaṃ pattā. Atha mahāraññabhūmiyaṃ rukkhatiṇalabhādayo atīva milātā ahesuṃ. Migapakkhinopighammābhitattā pipāsito marīciṃ toyantimaññamānā itocitoca dhāvantā mahādukkhappattā ahesuṃ. Tadā eko suvapotako pipāsito tattha tattha pānīyaṃ pariyesanto mahāraññe ekasmiṃ pūtipādape saṭṭhiratane narakāvāṭe pānīyagandhaṃ ghāyitvā lobhena pātuṃ otiṇṇo atipānena bhāro tattheva patitvā uggantuṃ nāsakkhi. Athāparopi sappoca manussocāti dve janā tattheva patiṃsu, sappānāma vivekaṃ laddhāva attaṃ vijahanti. Tasmāyaṃ aladdhā [Pg.15] vivekattaṃ uggantuṃ nāsakkhi. Anālambattā manussopi. Te uggantuṃ asakkontā maraṇabhayabhītā aññamañña maviheṭhentā tattheva vasiṃsu. Atheko barāṇasīvāsiko manusso vanaṃ paviṭṭho tatheva pānīyaṃ pariyesamāno taṃ ṭhānaṃ patvā te tayopi disvā kampamānahadayo valliyā piṭakaṃ bandhitvā sikkāya pakkhipitvā otāretvā te tayopi uddhari, athānena te amhākaṃ jīvitaṃ dinnanti somanassā tassevamāhaṃsu, sāmi mayaṃ tumhe nissāya jīvitaṃ labhimha, tumhe ito paṭṭhāya amhākaṃ sahāyo, mayampi te sahāyā, amhākaṃ vasanaṭṭhānāni āgantukāmāti vatvā tesu tāva suvapotako āha, sāmi bārāṇasiyaṃ dakkhiṇadvāre mahānigrodho atthi, tatthāhaṃ vasāmi, tava tathārūpe kicce sati mama santikamāgamma suvāti saddaṃkarohīti vatvā mettithiraṃ katvā pakkāmi, sappopi sammāhaṃ tasseva nigrodhassā vidūre mahantaṃ vammikaṃ atthi, tattha vasāmi, tavatthe sati tatthāgantvā dīghātisaddaṃ karohīti vatvā tathevapakkāmi, manussopi bārāṇasiyaṃ asukāyanāma vīthiyā asukagehe vasāmi, tavatthe sati mama santikaṃ āgacchāti vatvā pakkāmi, athā parabhāge so upakārako puriso attano kicce sañjāte mama sahāyānaṃ santikaṃ gamissāmīti saṅketānusārena gantvā nigrodhamūle ṭhito suvassa saddamakāsi, taṃ sutvā suvapotako vegenāgantvā tena saddhiṃ paṭisammoditvāsamma cirenā gatosi, āgatakāraṇaṃ me ācikkhāti āha. Sopāha sammāhaṃ jīvitu masakkonto puttadārake ñātīnaṃ paṭipādetvā tava santikamāgatomhiti, suvapotakopi sādhu samma tayā kataṃ mama santikamāgacchantena, tayā mama jīvitaṃ dinnaṃ, mayāpi tava jīvanupāyaṃ kātuṃ vaṭṭati, yāvāhaṃ āgacchāmi, tāvettha thokaṃ vissamāti vatvā pakkāmi jīvanupāyaṃ pariyesamāno, [Pg.16] tasmiṃ kira samaye bārāṇasīrājā nagarato nikkhamma susajjituyyānaṃ pavisitvā sapariso kīḷitvā majjhantikasamaye suphullitaṃ pañcapadumasañchanvaṃ maṅgalapokkharaṇiṃ disvā nahāyitukāmo sabbābharaṇāni omuñcitvā rājapurise paṭipādetvā nahāyituṃ otari, tadā suvapotako taṃ ṭhānaṃ patto sākhantare nilīno rājapurisānaṃ pamādaṃ disvā rañño muttāhāraṃ ḍasitvā ākāsaṃ pakkhanditvā vegenāgantvā attano sahāyassa datvā appamatto imaṃ valañjehi sammāti vatvā adāsi, tato so naṃ gahetvā imaṃ kuhiṃ paṭisāmessāmīti cintonto mameko sahāyako antonagare vasati, tasmiṃ ṭhapessāmīti cintetvā yathāsaṅketamupagamma taṃ disvā paṭisanthāraṃ katvā suvapotakena kato pakāraṃ pakāsetvā imaṃ muttāhāraṃ sādhukaṃ ṭhapehīti vatvā adāsi, taṃkhaṇe rājā nahātvānulitto ābharaṇāni pilandhento muttāhāraṃ nāddasa. Tato rājapurisā antoca bahica parijane upaparikkhitvā muttāhāraṃ apassantā nagare bheriṃ carāpesuṃ, yo muttāhāraṃ passati, tassa rājā mahantaṃ yasaṃ dassatīti. Taṃ sutvā so mittadūbhī evaṃ cintesi, ahaṃcamhi dukkhito, yannūnāhaṃ muttāhāraṃ rañño dassetvā sukhena vaseyyaṃ, kimme etenāti tena kataṃ tathārūpaṃ upakāraṃ asallakkhento mahāmittadūbhī puriso rājapurise upasaṅkamma muttahāraṃ attano santike ṭhapitabhāvaṃ kathesi, bho mama santike eko puriso muttahāraṃ ṭhapesīti. Evaṃ asappurisasaṃsaggoti, tathāhi.

Tương truyền, thuở xưa ở cõi Diêm-phù-đề có một trận đại hạn hán. Khi ấy, mặt trời mùa hạ với những tia nắng gay gắt dường như đã uống cạn sạch nước trong các ao, hồ, sông, suối trong khe núi. Khi nước đã cạn kiệt, các loài cá, rùa, v.v... phần lớn đều bị chết. Bấy giờ, trên vùng đất rừng rậm, cây cối, cỏ, dây leo, v.v... đều trở nên vô cùng khô héo. Các loài thú và chim cũng bị cái nóng thiêu đốt, khát nước, lầm tưởng ảo ảnh là nước, chạy ngược chạy xuôi, phải chịu đựng nỗi khổ lớn. Khi ấy, có một con vẹt con khát nước, đi tìm nước đây đó, trong khu rừng rậm, ngửi thấy mùi nước trong một cái hố sâu sáu mươi ratana dưới một gốc cây mục, vì tham lam nên đã xuống uống, do uống quá nhiều nên trở nên nặng nề, bị rơi xuống đó và không thể bay lên được. Rồi hai người khác, một con rắn và một người, cũng bị rơi xuống đó. Loài rắn vốn chỉ rời bỏ thân mình khi tìm được nơi vắng vẻ. Vì thế, con rắn này do không tìm được nơi vắng vẻ nên không thể thoát ra. Người kia cũng vậy, vì không có chỗ bám víu. Họ không thể thoát ra được, sợ hãi cái chết, không làm hại lẫn nhau, cùng ở lại đó. Bấy giờ, một người dân thành Ba-la-nại đi vào rừng, cũng đang tìm nước, đến nơi đó, thấy cả ba chúng sanh ấy, lòng run sợ, bèn lấy dây leo bện thành một cái giỏ, đặt vào một cái đãy, thả xuống và kéo cả ba lên. Khi ấy, họ vui mừng vì người này đã cho mình mạng sống, bèn nói với người ấy rằng: 'Thưa ngài, chúng tôi nhờ ngài mà được sống. Từ nay trở đi, ngài là bạn của chúng tôi, và chúng tôi cũng là bạn của ngài. Xin ngài hãy đến nơi ở của chúng tôi.' Nói xong, trong số họ, con vẹt con lên tiếng trước: 'Thưa ngài, ở cổng phía nam thành Ba-la-nại có một cây đa lớn, tôi sống ở đó. Khi ngài có việc gì cần, hãy đến gần tôi và gọi 'suva'.' Nói xong, nó kết tình bằng hữu bền chặt rồi bay đi. Con rắn cũng nói: 'Này bạn, không xa cây đa ấy có một gò mối lớn, tôi sống ở đó. Khi bạn có việc cần, hãy đến đó và gọi 'dīghāti'.' Nói xong, nó cũng bỏ đi. Người kia cũng nói: 'Tôi sống ở thành Ba-la-nại, tại nhà số... trên đường tên..., khi bạn có việc cần, hãy đến gặp tôi.' Nói xong, người ấy cũng ra về. Về sau, khi người ân nhân ấy có việc, nghĩ rằng: 'Ta sẽ đến gặp các bạn của ta', bèn đi theo lời hẹn, đến đứng dưới gốc cây đa và gọi vẹt. Nghe tiếng gọi, vẹt con vội bay đến, chào hỏi người ấy và nói: 'Này bạn, lâu rồi bạn mới đến. Hãy cho tôi biết lý do bạn đến đây.' Người ấy đáp: 'Này bạn, tôi không thể sinh sống được, đã giao vợ con cho họ hàng chăm sóc rồi đến đây gặp bạn.' Vẹt con nói: 'Hay lắm, bạn làm đúng khi đến gặp tôi. Bạn đã cho tôi mạng sống, tôi cũng phải tìm phương kế sinh nhai cho bạn. Trong khi tôi đi, bạn hãy nghỉ ngơi ở đây một chút.' Nói xong, nó bay đi tìm phương kế sinh nhai. Tương truyền, vào lúc ấy, vua thành Ba-la-nại ra khỏi thành, vào một khu vườn được trang hoàng lộng lẫy, cùng tùy tùng vui chơi. Đến giữa trưa, thấy hồ sen báu nở rộ năm loại sen, vua muốn tắm, bèn cởi hết trang sức giao cho thị vệ rồi xuống tắm. Khi ấy, vẹt con đến nơi đó, nấp trong lùm cây, thấy các thị vệ lơ là, bèn quắp lấy chuỗi ngọc trai của vua, bay vút lên trời, nhanh chóng bay về đưa cho bạn mình và nói: 'Này bạn, hãy cẩn thận sử dụng cái này.' rồi trao cho. Sau đó, người ấy nhận lấy chuỗi ngọc, nghĩ rằng: 'Ta sẽ cất cái này ở đâu đây?', rồi lại nghĩ: 'Ta có một người bạn sống trong thành, ta sẽ gửi ở chỗ người ấy.' Nghĩ vậy, người ấy đi đến theo lời hẹn, gặp người bạn kia, chào hỏi xong, kể lại việc con vẹt đã làm và nói: 'Hãy cất giữ chuỗi ngọc trai này cẩn thận.' rồi trao cho. Ngay lúc đó, vua tắm xong, thoa dầu thơm, đang đeo trang sức thì không thấy chuỗi ngọc trai. Các thị vệ tìm kiếm trong đám tùy tùng cả trong lẫn ngoài mà không thấy, bèn cho rao trống trong thành rằng: 'Ai thấy chuỗi ngọc trai, vua sẽ ban cho danh vọng lớn.' Nghe vậy, kẻ phản bạn ấy suy nghĩ: 'Ta đang nghèo khổ, hay là ta đem chuỗi ngọc trai dâng lên vua để được sống sung sướng, ta cần gì đến người bạn này?' Không nghĩ đến ơn nghĩa lớn lao mà người kia đã làm, kẻ đại phản bạn ấy đến gặp các thị vệ và nói về việc chuỗi ngọc trai được gửi ở chỗ mình: 'Thưa các ngài, có một người đã gửi chuỗi ngọc trai ở chỗ tôi.' Giao du với kẻ xấu là như vậy. Thật vậy:

1.

1.

Yathā saṃvaḍḍhito nimbo, madhukhīro dasiñcanā;

Na yāti madhuraṃ taṃ vo, pakāra masataṃ kataṃ.

Như cây sầu đâu được nuôi lớn, bằng cách tưới mật và sữa, nó vẫn không trở nên ngọt ngào; việc làm ơn cho kẻ xấu cũng giống như vậy.

2.

2.

Sīsenu daka mādāya, vaḍḍhitopi nuhītaru;

Na yāti madhuraṃ taṃvo, pakāramasataṃ kataṃ.

Dù có đội nước trên đầu, để nuôi lớn cây sầu đâu, nó vẫn không trở nên ngọt ngào; việc làm ơn cho kẻ xấu cũng giống như vậy.

3.

3.

Niccaṃ [Pg.17] khīrodapānena, vaḍḍhito siviso yathā;

Visaṃva parivatteti, tathā nīcopakārakaṃ.

Như cây độc được nuôi lớn, bằng sữa và nước hằng ngày, chỉ biến thành chất độc; việc làm ơn cho kẻ hạ tiện cũng giống như vậy.

4.

4.

Yathāttanā kato aggi, sītalaṃ na dade khalu;

Tathā nīce kataṃ kāraṃ, aggīva dahate tanuṃ.

Như ngọn lửa do chính mình tạo ra, chắc chắn không mang lại sự mát mẻ; cũng vậy, việc làm ơn cho kẻ hạ tiện, giống như lửa, thiêu đốt thân mình.

5.

5.

Tasmā upaparikkhitvā, hāvabhāvena buddhiyā;

Kātabbā metti jantūhi, nāmitto labhatesukhanti.

Vì vậy, sau khi quán xét bằng trí tuệ thấu suốt bản chất, nên kết giao tình bằng hữu với chúng sanh; người không có bạn bè không thể có được hạnh phúc.

Athassa mittadubhino vacanena rājapurisā muttāhāraṃcataṃca gahetvā sabhaṇḍakaṃ purisaṃ dassesuṃ. Atha rājā sabhaṇḍakaṃ coraṃ disvā kuddho imaṃ netvā dakkhiṇadvāre jīvasūle uttāsethāti āṇāpesi, rājapurisā tassa rājāṇaṃ karonto agamaṃsu, tehi nīyamāno puriso dakkhiṇadvārā nikkhamma sappasahāyaṃ saritvā appevanāme tassa santikā kiñci sotthi bhaveyyāti pubbe vuttasaṅketā nusārena vammikaṃ disvā samma dīghāti saddamakāsi, so vammikā nikkhammataṃ tathā niyamānaṃ disvā saṃviggo dukkhappatto sahāyassame ajja avassayena upatthambhaṃ bhavituṃ vaṭṭatīti taṃ samassāsetvā attabhāvaṃ vijahitvā aññataravesena rājapurise upasaṅkamma imaṃ purisaṃ muhuttaṃmā mārethāti daḷhaṃ vatvā muhuttena rañño aggamahesiyā vasanaṭṭhānaṃ gantvā sappavaṇṇena deviṃ ḍasitvā tāya visena mucchitakāle manussavaṇṇena vajjhappatto visosadhaṃ jānātitī vatvā taṃkhaṇeva sahāyassa santikaṃ gantvā raññā tava pakko sitakāle gantvā udakappasatena deviyā sarīre paharitvā nibbisaṃ karāhīti vatvā pakkāmi, atha rājā visavejja pariyesanto taṃ pavattiṃ sutvā vajjhappattaṃ ānethāti āṇāpetvā deviyā nibbisaṃ karothāti āha, so nāgarājena vuttanayena nibbisamakāsi, sā sukhitā arogā ahosi, rājā taṃ disvā tuṭṭho tassa khettavatthuyānavāhanādidānena [Pg.18] mahāsakkāramakāsi, atha so rājānaṃ upasaṅkamma attanā kataṃ sabbaṃ pakāsesi. Tena vuttaṃ.

Bấy giờ, theo lời của kẻ phản bạn ấy, các quân lính của vua bắt lấy chuỗi ngọc trai và người đàn ông cùng với tài sản, rồi trình lên vua. Bấy giờ, vua thấy tên trộm cùng với tang vật, liền nổi giận và ra lệnh: 'Hãy đem tên này đến cổng phía nam và đóng cọc xiên sống.' Các quân lính của vua tuân theo lệnh vua và đi. Người đàn ông bị họ dẫn đi, khi ra khỏi cổng phía nam, nhớ đến người bạn rắn, nghĩ rằng: 'Biết đâu từ nơi người bạn ấy có thể có được sự an lành nào đó.' Theo tín hiệu đã nói trước, thấy gò mối, anh ta liền kêu lên: 'Này bạn Dīgha ơi!' Con rắn ấy từ gò mối bò ra, thấy anh ta bị dẫn đi như vậy, cảm thấy xúc động và đau khổ, nghĩ rằng: 'Hôm nay ta nhất định phải giúp đỡ bạn của ta.' Nó an ủi anh ta, từ bỏ thân hình của mình, trong một hình dạng khác, đến gần các quân lính của vua và nói một cách dứt khoát: 'Khoan hãy giết người này trong giây lát.' Trong chốc lát, nó đi đến nơi ở của hoàng hậu, trong hình dạng con rắn, cắn hoàng hậu. Khi bà ấy ngất đi vì nọc độc, nó trong hình dạng con người, nói rằng: 'Vajjhappatta biết thuốc giải độc.' Ngay lúc đó, nó đi đến chỗ người bạn và nói rằng: 'Khi vua cho gọi ngươi, hãy đến vẩy một vốc nước lên thân thể hoàng hậu và giải độc,' rồi bỏ đi. Bấy giờ, vua đang tìm thầy thuốc giải độc, nghe được chuyện đó, liền ra lệnh: 'Hãy đưa Vajjhappatta đến,' và nói rằng: 'Hãy giải độc cho hoàng hậu.' Anh ta đã giải độc theo cách mà vua rắn đã chỉ. Bà ấy được an lạc, không còn bệnh tật. Vua thấy vậy, hài lòng, đã ban cho anh ta sự trọng thưởng lớn lao bằng cách tặng ruộng đất, xe cộ, v.v. Bấy giờ, anh ta đến gần vua và kể lại tất cả những gì mình đã làm. Do đó, có lời nói rằng:

6.

6.

Ekadāhaṃ mahārāja, vanaṃ kammena kenaci;

Gatoddasaṃ mahāvāṭe, patitaṃ suvapotakaṃ.

Tâu đại vương, một thuở nọ, khi con đi vào rừng vì một công việc nào đó, con đã thấy một con vẹt con bị rơi trên đường lớn.

7.

7.

Atho ragaṃ manussaṃca;

Dukkhappatte khudāpare;

Ukkhipiṃ karuṇāyāhaṃ;

Te me vocuṃ tadā tayo.

Và rồi, một con rắn và một người, đang bị khổ đau, đói khát hành hạ; con đã cứu vớt họ với lòng bi mẫn. Khi ấy, cả ba người họ đã nói với con.

8.

8.

Adāsi jīvamamhākaṃ, upakārosi no tuvaṃ;

Tava kicce samuppanne, amhākaṃ ehi santikaṃ.

'Ngươi đã cho chúng tôi mạng sống, ngươi đã giúp đỡ chúng tôi. Khi có việc gì xảy đến với ngươi, hãy đến chỗ chúng tôi.'

9.

9.

Evaṃ tehi pavuttohaṃ, agañchiṃ suvasantikaṃ;

Tena katūpakārohaṃ, manussassāpi santikaṃ.

Được họ nói như vậy, con đã đến chỗ con vẹt. Con đã được nó giúp đỡ, và cũng đã đến chỗ người kia.

10.

10.

Tenāhaṃ maraṇappatto, addasaṃ uragādhipaṃ;

Sodāsi jīvitaṃ mayhaṃ, alatthaṃ vipulaṃ dhanaṃ.

Do người đó, con đã gần kề cái chết, nhưng con đã gặp được vua rắn. Vị ấy đã cho con mạng sống, và con đã nhận được tài sản lớn lao.

11.

11.

Sujano nāvamantabbo, khuddakoti narādhipa;

Suvoca uragocete, mittadhamme patiṭṭhitā.

Tâu vua, người tốt không nên bị khinh thường chỉ vì họ nhỏ bé. Con vẹt và con rắn này đã an trú trong pháp của người bạn.

12.

12.

Kāraṇaññū manusseso,Amhehi samajātiko;

Katūpakāro evampi,Diso jāto narādhamo.

Người này là kẻ vô ơn, cùng loài với chúng con. Dù đã được giúp đỡ như vậy, lại trở thành kẻ thù, một kẻ hạ tiện.

13.

13.

Akasmā deva kuppanti, pasīdantinimittato;

Sīlaṃ hetamasādhūnaṃ, bālānamavijānataṃ.

Tâu thiên tử, họ nổi giận vô cớ, và hài lòng không vì lý do gì. Đây quả là bản chất của những kẻ xấu, của những kẻ ngu si, không hiểu biết.

14.

14.

Manussāpi mahārāja, keci vissāsiyā na ve;

Tiracchānāpi honteva, ajimhamanasāsaṭhāti.

Tâu đại vương, một số người quả thật không đáng tin cậy; trong khi ngay cả loài bàng sanh cũng có thể có tâm không cong vạy, không xảo trá.

Evaṃ [Pg.19] so attano pavattiṃ kathesi, rājā taṃ sutvā pasanno imassa purisassa mahantaṃ gehaṃ katvā mahāparihāraṃ karothāti āṇāpesi, so pana mama gehaṃ nigrodhassa ca vammikassa ca antare karothāti vatvā tathā kāretvā tattha vasanto rājūpaṭṭhānaṃ karonto tehi sahāyehi saddhiṃ sammodamāno yāvajīvaṃ vasitvā āyu pariyosāne tehi saddhiṃ yathākammaṃ gatoti.

Như vậy, anh ta đã kể lại câu chuyện của mình. Vua nghe xong, hài lòng, liền ra lệnh: 'Hãy xây một ngôi nhà lớn cho người này và ban cho nhiều bổng lộc.' Nhưng anh ta nói: 'Xin hãy xây nhà cho tôi ở giữa cây đa và gò mối.' Vua đã cho làm như vậy, và anh ta sống ở đó, hầu hạ vua, vui vầy cùng với những người bạn ấy. Anh đã sống cho đến trọn đời, và khi mạng chung, đã cùng với họ đi theo nghiệp của mình.

15.

15.

Iti patitasukhamhā aṅgato vā dhanamhā,Paramatarapatiṭṭhā honti mittā sakhānaṃ;

Virahitasakhinaṃ bho natthi yasmābhivuddhi,Ciṇutha kusaladhammaṃ mittavantā mahantaṃ.

Như vậy, hơn cả hạnh phúc đã mất, hơn cả thân thể hay tài sản, bạn bè là nơi nương tựa cao quý hơn cho các bạn hữu. Này các bạn, vì người không có bạn bè thì không có sự phát triển, nên hãy vun bồi thiện pháp vĩ đại là có bạn tốt.

Tiṇṇaṃ janānaṃ vatthuṃ tatiyaṃ.

Câu chuyện về ba người, phẩm thứ ba.

4. Buddheniyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

4. Trong câu chuyện về nàng Buddhenī, đây là câu chuyện tuần tự.

Jambudīpe kira pubbe pāṭaliputtanagare sattāsītīkoṭinihitadhanaṃ ekaṃ seṭṭhikulaṃ ahosi, tassa pana seṭṭhino ekāyeva dhītā ahosi nāmena buddhenināma, tassā sattavassikakāle mātāpitaro kālamakaṃsu, tasmiṃ kule sabbaṃ sāpateyyaṃ tassāyeva ahosi, sā kira abhirūpā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā devaccharapaṭibhāgā piyāca ahosi manāpā, saddhā pasannā ratanattayamāmikā paṭivasati, tasmiṃ pana nagare seṭṭhisenāpatiuparājādayo taṃ attano pādaparicārikaṃ kāmayamānā manusse pesesuṃ paṇṇākārehi saddhiṃ, sā taṃ sutvā cintesi, mayhaṃ mātāpitaro sabbaṃ vibhavaṃ pahāya matā, mayā pana tathā agantabbaṃ, kiṃ me patikulena, kevalaṃ [Pg.20] vittavināsāya bhavati, mayā pani maṃ dhanaṃ buddhasāsaneyeva nidahituṃ vaṭṭatīti cintesi, cintetvā ca pana tesaṃ na mayhaṃ patikulenatthoti paṭikkhipi, sā tato paṭṭhāya mahādānaṃ pavattentī samaṇabrahmaṇe santappesi, tenettha.

Tương truyền, thuở xưa tại thành Pāṭaliputta ở cõi Diêm Phù Đề, có một gia đình trưởng giả sở hữu tài sản tám mươi bảy triệu được cất giữ. Vị trưởng giả ấy chỉ có một người con gái tên là Buddhenī. Khi nàng được bảy tuổi, cha mẹ qua đời. Toàn bộ tài sản trong gia đình ấy đều thuộc về nàng. Tương truyền, nàng có dung sắc xinh đẹp, khả ái, sở hữu vẻ đẹp tuyệt vời, sánh ngang thiên nữ, đáng yêu và dễ mến. Nàng sống có đức tin, lòng trong sạch, và tôn kính Tam Bảo. Trong thành ấy, các vị trưởng giả, tướng quân, thái tử, v.v., mong muốn nàng làm người hầu cận cho mình, đã sai người mang theo lễ vật đến. Nàng nghe vậy, suy nghĩ: 'Cha mẹ ta đã từ bỏ tất cả tài sản mà qua đời. Ta rồi cũng sẽ phải đi như vậy. Ta cần gì đến gia đình nhà chồng? Việc đó chỉ dẫn đến sự tiêu tán tài sản. Ta nên cất giữ tài sản này vào trong Phật pháp.' Suy nghĩ xong, nàng từ chối họ, nói rằng: 'Tôi không cần đến gia đình nhà chồng.' Từ đó, nàng bắt đầu thực hành đại bố thí, làm cho các vị Sa-môn, Bà-la-môn được hài lòng. Do đó, ở đây (có lời kệ rằng):

1.

1.

Catuddisāyātajinatrajānaṃ,Āpānabhūtaṃ gharamāsi tassā;

Yadicchita ppaccayalābha hetu,Devaddumovāsi mahānubhāvo.

Đối với các vị con của đấng Chiến Thắng đến từ bốn phương, ngôi nhà của nàng đã trở thành nơi cung cấp vật dụng. Vì là nơi có được các vật dụng tùy theo ý muốn, ngôi nhà ấy giống như cây thần có đại oai lực.

2.

2.

Pupphūpahārādi vitānalaṅkatā,Padīpa paññatta subhāsanāvalī;

Sukhāsanāsīna vasīhilaṅkatā,Tassāsi tasmiṃ varadānasālā.

Được trang hoàng với những vật cúng dường như hoa và các tấm trướng, với những ngọn đèn và những chỗ ngồi được sắp đặt tốt đẹp; được làm đẹp bởi các bậc tự tại ngồi trên những chỗ ngồi thoải mái, trong nơi ấy có một trai đường bố thí cao quý của nàng.

3.

3.

Sudhotahatthā sucipuññacittā,Sadādarā rakkhitapañcasīlā;

Buddhenināmā karuṇā guṇaggā,Adā mahādānavaraṃ pasatthanti.

Với đôi tay được rửa sạch, với tâm trong sạch và đầy công đức, luôn luôn kính trọng, giữ gìn năm giới, người tên là Buddhenī, có đức tính bi mẫn đứng đầu, đã thực hành sự bố thí vĩ đại, cao quý, đáng tán thán.

Athāparabhāge eko assavāṇijako assa-vāṇijjāya pubbantāparantaṃ gacchanto āgamma imissā gehe nivāsaṃ gaṇhi, atha so vāṇijo taṃ disvā dhītusinehaṃ pati ṭṭhā pe tvā gandhamālavatthālaṅkārādīhi tassā upakārako hutvā gamanakāle amma etesu assesu tava ruccanakaṃ assaṃ gaṇhāhīti āha, sāpi asse oloketvā ekaṃ sindhavapotakaṃ disvā etaṃ me dehīti āha, vāṇijo amma eso sindhavapotako, appamattā hutvā paṭijaggāhīti vatvā taṃ paṭipādetvā agamāsi. Sāpi taṃ paṭijaggamānā ākāsagāmibhāvaṃ ñatvā sammā paṭijaggantī evaṃ cintesi, puññakaraṇassa [Pg.21] me sahāyo laddhoti, agatapubbāca me bhagavato samāraṃ mārabalaṃ vidhametvā buddhabhūtassa jayamahābodhibhūmi, yannūnāhaṃ tattha gantvā bhagavato jayamahābodhiṃ vandeyyanti cintetvā ba hū rajatasuvaṇṇamālādayo kārāpetvā ekadivasaṃ assa mabhiruyha ākāsena gantvā bodhimālake ṭhatvā āgacchantuayyā suvaṇṇamālā pūjetuṃti ugghosesi. Tenettha.

Về sau, có một người buôn ngựa, trong khi đi từ phương đông đến phương tây để buôn bán ngựa, đã đến và trú ngụ tại nhà của nàng. Khi ấy, người buôn ngựa ấy thấy nàng, khởi lên tình thương như con gái, đã trở thành người giúp đỡ nàng bằng hương, hoa, vải vóc, đồ trang sức v.v. Lúc ra đi, ông nói: "Này con, trong số những con ngựa này, hãy lấy con ngựa nào con thích." Nàng cũng nhìn những con ngựa, thấy một con ngựa non giống Sindhu, liền nói: "Xin hãy cho con con này." Người buôn ngựa nói: "Này con, đây là ngựa non giống Sindhu, hãy không dể duôi mà chăm sóc nó," rồi trao nó cho nàng và ra đi. Nàng cũng chăm sóc nó, và khi biết được khả năng đi trên hư không của nó, trong khi chăm sóc kỹ lưỡng, đã suy nghĩ như vầy: "Ta đã có được người bạn đồng hành để làm phước. Ta chưa từng đến vùng đất Đại Bồ Đề chiến thắng của Đức Thế Tôn, đấng đã thành Phật sau khi phá tan ma lực cùng với Ma vương. Hay là ta hãy đến đó và đảnh lễ cây Đại Bồ Đề chiến thắng của Đức Thế Tôn." Suy nghĩ vậy, nàng cho làm nhiều vòng hoa bằng bạc, bằng vàng v.v., rồi một ngày nọ, cưỡi lên ngựa, đi bằng đường không, đứng tại khuôn viên cây Bồ Đề và lớn tiếng loan báo: "Xin các bậc tôn quý hãy đến để cúng dường những vòng hoa vàng." Do đó, ở đây (có nói rằng).

4.

4.

Yato paṭṭhāyahaṃ buddha, sāsane suddhamānasā;

Pasannā tena saccena, mamānuggahabuddhiyā.

Kể từ khi con với tâm ý trong sạch, có đức tin nơi giáo pháp của Đức Phật, mong rằng với sự thật ấy, và với ý muốn gia hộ cho con.

5.

5.

Āgacchantu namassantu, bodhiṃ pūjentu sādhukaṃ;

Soṇṇamālāhi sambuddha, puttā ariyasāvakā.

Hỡi các bậc Thánh đệ tử, những người con của Đấng Chánh Đẳng Giác, xin hãy đến, xin hãy đảnh lễ, xin hãy cúng dường cây Bồ Đề một cách tốt đẹp bằng những vòng hoa vàng.

6.

6.

Sutvā taṃ vacanaṃ ayyā, bahū sīhaḷavāsino;

Āgamma nabhasā tattha, vandiṃ suca mahiṃsucāti.

Nghe lời nói ấy, nhiều bậc tôn quý cư ngụ tại Tích Lan đã đến đó bằng đường không, và đã đảnh lễ và cúng dường.

Tato ppatuti sā kumārikā buddhasāsane atīva pasannā niccameva assa mabhiruyha āgantvā ariyehi saddhiṃ mahābodhiṃ suvaṇṇamālāhi pūjetvā gacchati, atha pāṭaliputtanagaropavane vanacarā tassā abhiṇhaṃ gacchantiyā ca āgacchantiyā ca rūpasampattiṃ disvā rañño kathesuṃ. Mahārāja evarūpā kumārikā assa mabhiruyha āgantvā nibaddhaṃ vanditvā gacchati. Devassānurūpā aggamahesī bhavitunti, rā jā taṃ sutvā tenahi bhaṇe gaṇhatha naṃ kumāriṃ, mama aggamahesiṃ karomīti purise payojesi, tena payuttapurisā bodhipūjaṃ katvā āgacchantiṃ gaṇhāmāti tattha nilīnā gahaṇasajjā aṭṭhaṃsu, tadā sā kumārikā assa mabhiruyha mahābodhimaṇḍaṃ gantvā vītarogehi saddhiṃ pupphapūjaṃ katvā vanditvā nivatti, atha tesu eko dhammarakkhita ttheronāma tassā eva māha, bhagini taṃ antarāmagge corā gaṇhitukāmā ṭhitā, asukaṭṭhānaṃ patvā appamattā [Pg.22] sīghaṃ gacchāti, sāpi gacchantī taṃ ṭhānaṃ patvā corehi anubandhitā assassa paṇhiyā saññaṃ datvā pakkāmi, corā pacchato pacchato anubandhiṃsu. Asso vegaṃ ja ne tvā ākāsa mullaṅghi, kumārikā vegaṃ sandhāretuṃ asakkontī assassa piṭṭhito parigalitvā patantī mayā katūpakāraṃ sara puttāti āha, so patantiṃ disvā vegenā gantvā piṭṭhiyaṃ nisīdāpetvā ākāsato netvā sa ka ṭṭhā ne yeva patiṭṭhāpesi. Tasmā.

Kể từ đó, cô thiếu nữ ấy vô cùng tịnh tín nơi Phật pháp, thường xuyên cưỡi ngựa đến, cùng với các bậc Thánh cúng dường cây Đại Bồ Đề bằng những vòng hoa vàng rồi ra về. Khi ấy, những người sống trong rừng ở ngoại ô thành Pāṭaliputta thấy được vẻ đẹp của nàng khi thường xuyên đi và đến, đã tâu với vua: "Tâu Đại vương, có một thiếu nữ xinh đẹp như vậy thường cưỡi ngựa đến đảnh lễ rồi ra về. Nàng xứng đáng làm hoàng hậu của đức vua." Vua nghe vậy, đã sai người đi và nói: "Vậy thì, này các khanh, hãy bắt cô thiếu nữ ấy, ta sẽ lập nàng làm hoàng hậu." Những người được vua sai đi, với ý định "Chúng ta sẽ bắt nàng khi nàng cúng dường cây Bồ Đề xong và trở về," đã ẩn nấp ở đó, sẵn sàng để bắt. Khi ấy, cô thiếu nữ cưỡi ngựa đến Bồ Đề Đạo Tràng, cùng với các bậc đã đoạn trừ phiền não làm lễ cúng dường hoa, đảnh lễ rồi quay về. Bấy giờ, một vị trong số đó, tên là trưởng lão Dhammarakkhita, đã nói với nàng như vầy: "Này hiền muội, có bọn cướp đang đứng ở giữa đường muốn bắt muội. Khi đến nơi kia, hãy không dể duôi mà đi cho nhanh." Nàng cũng đi đến nơi đó, bị bọn cướp đuổi theo, đã ra hiệu bằng gót chân cho con ngựa rồi phóng đi. Bọn cướp đuổi theo sát nút. Con ngựa tăng tốc và bay vọt lên không trung. Cô thiếu nữ không thể chịu nổi tốc độ, bị trượt khỏi lưng ngựa và rơi xuống, đã nói: "Này con, hãy nhớ đến ơn ta đã làm cho con." Nó thấy nàng đang rơi, bay đến nhanh chóng, đỡ nàng ngồi lên lưng, đưa nàng từ không trung và đặt xuống đúng nơi ở của nàng. Vì vậy, (có nói rằng).

7.

7.

Tiracchānagatāpevaṃ, sarantā upakārakaṃ;

Na jahantīti mantvāna, kataññū hontu pāṇinoti.

Ngay cả loài bàng sanh cũng như vậy, nhớ đến người đã giúp đỡ mà không từ bỏ. Suy nghĩ như vậy, mong rằng các chúng sanh hãy là người biết ơn.

Tato sā kumārikā sattā sītikoṭidhanaṃ buddhasāsaneyeva cajitvā yāvajīvaṃ sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ ka tvā ta to cutā sutta ppabuddho viya devaloke nibbattīti.

Sau đó, cô thiếu nữ ấy đã xả bỏ tài sản tám mươi bảy koṭi chỉ trong Phật pháp, giữ gìn giới luật trọn đời, thực hành các phận sự ngày trai giới, từ đó mệnh chung, như người vừa ngủ dậy, đã tái sanh vào cõi trời.

8.

8.

Atitaruṇavayā bho mātugāmāpi evaṃ,Vividhakusalakammaṃ katva saggaṃ vajanti;

Kusalaphalamahantaṃ maññamānā bhavantā,Bhavatha katha mupekkhā dānamānādikamme.

Này các vị, ngay cả những người nữ ở tuổi rất trẻ cũng như vậy, sau khi làm các nghiệp lành đa dạng, đã đi đến cõi trời. Các vị, những người xem trọng quả báu to lớn của việc thiện, làm sao lại có thể thờ ơ đối với các việc làm như bố thí, cung kính v.v.?

Buddheniyā vatthuṃ catutthaṃ.

Câu chuyện về nàng Buddhenī, phẩm thứ tư.

5. Ahituṇḍikassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

5. Đây là câu chuyện tuần tự trong tích truyện về người dụ rắn.

Imasmiṃ kira bhaddakappamhi amhākaṃ kira bhagavato pubbe kassaponāma satthā loke uppajjitvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsārasāgarā tāretvā sabbabuddhakiccāni niṭṭhapetvā atthaṃ gato divasakaroviya setabyamhi anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi, tadā sakalajambudīpavāsino manussā sannipatitvā [Pg.23] ekekaṃ suvaṇṇiṭṭhakaṃ koṭiagghanakaṃ ratanavicittaṃ bahicinanatthāya ekekaṃ aḍḍhakoṭiagghanakaṃ abbhantarūpapūraṇatthaṃ manosilāya mattikākiccaṃ karontā yojanabbedhaṃ thūpaṃ katvā mahantaṃ sakkāraṃ karonti. Tadā eko ahituṇḍiko gāmanigamarājadhānīsu sappe kīḷāpetvā jīvikaṃ kappento ekaṃ gāmakaṃ patvā tattha sappe kīḷāpetvā santuṭṭhehi gāmavāsīhi dinnavividhopāyano khādanīyabhojanīyaṃ khā di tvā bhuñjitvā tattheva nivāsaṃ gahetvā nisīdi. Tasmiṃ kira gāmake manussā yebhuyyena ratanattayamāmakā. Tasmā te rattibhāge sayantā ‘‘namo buddhāyāti’’ evamādiṃ vadanti. So pana ahituṇḍiko micchādiṭṭhiko tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ na jānāti. Tasmā tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā sayampi ke ḷiṃ kurumāno parihāsavasena ‘‘namo buddhāyāti’’ vadati, athekadivasaṃ so attano kīḷāpanasamatthaṃ ekaṃ sappaṃ bhattha tattha pariyesamāno āhiṇḍati. Tadā eko nāgarājā kassapadasabalassa thū paṃ ga ntvā vanditvā ekaṃ vammikaṃ pavisati. Taṃ di svā ahituṇḍiko vegenā gantvā nāgarājaṃ gaṇhituṃ mantaṃ parijapi, so mantaṃ sutvā kujjhitvā taṃ māretukāmo anubandhi, taṃ di svā ahituṇḍiko ve ge na palāyanto ekasmiṃ pāsāṇe pakkhalitvā patamāno pubbevuttaparihāsa vacanaparicayena ‘‘namo buddhāyāti’’ vadanto pati. Tassa taṃ vacanaṃ anubandhantassa nāgarañño sotapathe amataṃviya pati. Atha so ratanattayagāravena tasmiṃ kodhaṃ nibbāpetvā samma mā bhāyi. Ahaṃ ratanattayamantānubhāvapāsena baddho. Tasmā tu vaṃ ḍasituṃ mayhaṃ ananurūpaṃ. Ajja ta yi pasannomhi, paṇṇākāraṃ tedammi, gaṇhāti tīṇi suvaṇṇapupphāni adāsi. Evaṃ ratanattayaṃ nāma ghorāsivisānampi sappānaṃ manaṃ pīṇeti. Honti cettha.

Nghe nói, trong kiếp hiền này, trước Đức Thế Tôn của chúng ta, có một vị Đạo Sư tên là Ca-diếp đã xuất hiện trên thế gian, đã đưa thế giới cùng với chư thiên vượt qua biển luân hồi, đã hoàn thành tất cả Phật sự, và đã nhập Vô Dư Y Niết-bàn tại Setabya, giống như mặt trời đã lặn. Khi ấy, dân chúng trên toàn cõi Diêm-phù-đề tụ tập lại, để xây dựng bên ngoài, mỗi người một viên gạch vàng trị giá một koti, được trang trí bằng châu báu; để lấp đầy bên trong, mỗi người một viên trị giá nửa koti, dùng hùng hoàng làm vữa, đã xây dựng một bảo tháp cao một do-tuần và cúng dường trọng thể. Khi ấy, có một người bắt rắn đi biểu diễn rắn ở các làng, thị trấn, và kinh thành để kiếm sống. Anh ta đến một ngôi làng, biểu diễn rắn ở đó, được dân làng hài lòng tặng cho nhiều món quà, ăn uống các món ăn cứng và mềm, rồi nghỉ lại tại đó. Nghe nói, trong làng ấy, phần lớn dân chúng đều là người quy y Tam Bảo. Vì vậy, vào ban đêm, khi đi ngủ, họ thường nói "Nam-mô Phật-đà-da" và những lời tương tự. Nhưng người bắt rắn ấy là người có tà kiến, không biết đến ân đức của Tam Bảo. Do đó, khi nghe những lời ấy, anh ta cũng nói "Nam-mô Phật-đà-da" với ý chế nhạo, giễu cợt. Rồi một hôm, anh ta đi lang thang đây đó tìm kiếm một con rắn có thể dùng để biểu diễn. Khi ấy, có một vị Long vương đến đảnh lễ bảo tháp của Đức Phật Ca-diếp Thập Lực rồi đi vào một gò mối. Thấy vậy, người bắt rắn vội vàng đến và đọc thần chú để bắt Long vương. Long vương nghe thần chú, nổi giận, đuổi theo muốn giết anh ta. Thấy vậy, người bắt rắn vội vàng bỏ chạy, bị vấp phải một tảng đá và ngã xuống. Khi ngã, do thói quen nói lời chế nhạo đã nói trước đây, anh ta đã thốt lên "Nam-mô Phật-đà-da". Lời nói ấy của anh ta lọt vào tai của Long vương đang đuổi theo, nghe như cam lồ. Bấy giờ, do lòng tôn kính Tam Bảo, Long vương dập tắt cơn giận đối với anh ta và nói: "Này bạn, đừng sợ. Ta đã bị trói buộc bởi sợi dây thần chú uy lực của Tam Bảo. Vì vậy, việc ta cắn ngươi là không thích hợp. Hôm nay ta hoan hỷ với ngươi, ta sẽ cho ngươi một món quà." Nói rồi, Long vương trao cho ba đóa hoa bằng vàng. Như vậy, danh hiệu Tam Bảo làm cho tâm của cả những loài rắn có nọc độc ghê gớm cũng được vui thích. Có những câu kệ ở đây.

1.

1.

Buddhoti [Pg.24] vacanaṃ seṭṭhaṃ, buddhoti pada muttamaṃ;

Natthi tena samaṃ loke, aññaṃ sotarasāyanaṃ.

Lời nói "Phật" là cao quý, danh hiệu "Phật" là tối thượng; Trên thế gian không có gì khác sánh bằng, là vị thuốc bổ cho tai.

2.

2.

Dhammotivacanaṃ seṭṭhaṃ, dhammoti padamuttamaṃ;

Natthi tena samaṃ loke, aññaṃ sotarasāyanaṃ.

Lời nói "Pháp" là cao quý, danh hiệu "Pháp" là tối thượng; Trên thế gian không có gì khác sánh bằng, là vị thuốc bổ cho tai.

3.

3.

Saṅghoti vacanaṃ seṭṭhaṃ, saṅghoti padamuttamaṃ;

Natthi tena samaṃ loke, aññaṃ sotarasāyanaṃ.

Lời nói "Tăng" là cao quý, danh hiệu "Tăng" là tối thượng; Trên thế gian không có gì khác sánh bằng, là vị thuốc bổ cho tai.

4.

4.

Tassa mukhaṃ mukhaṃ nāma, yaṃ vattati mukhe sadā;

Dullabhaṃ buddhavacanaṃ, sabbasampattidāyakaṃ.

Miệng của người ấy mới thật là miệng, khi trong miệng luôn có lời Phật dạy, là điều khó gặp, mang lại mọi tài sản.

5.

5.

Tassa mano mano nāma, yaṃ ce manasi vattati;

Dullabhaṃ buddhavacanaṃ, sabbasampattidāyakaṃ.

Ý của người ấy mới thật là ý, khi trong ý luôn có lời Phật dạy, là điều khó gặp, mang lại mọi tài sản.

6.

6.

Tameva kavacaṃ dehe, tameva maṇi kāmado;

Tameva surabhī dhenu, tameva surapādapo.

Lời ấy chính là áo giáp cho thân, lời ấy chính là ngọc như ý; Lời ấy chính là bò thần ban phước, lời ấy chính là cây thần ở cõi trời.

7.

7.

Tasseva sotaṃ sotaṃva, yaṃ suṇāti jano ayaṃDullabhaṃ buddhavacanaṃ, sabbasampattidāyakaṃ.

Tai của người ấy mới thật là tai, khi người ấy nghe được lời Phật dạy, là điều khó gặp, mang lại mọi tài sản.

8.

8.

Evaṃ vidho rago ghoro, haḷāhaḷaviso sadā;

Buddhoti vacanaṃ sutvā, santuṭṭho dāsi jīvitaṃ.

Cơn giận dữ ghê gớm như vậy, luôn như nọc độc cực mạnh; (Long vương) nghe lời nói "Phật", đã hoan hỷ và tha mạng.

9.

9.

Soṇṇapupphattayaṃcāpi, mahagghaṃ bahalaṃ adā;

Passa buddhoti vācāya, ānubhāvamahantatanti.

(Long vương) cũng đã cho ba đóa hoa vàng, quý giá và to lớn; Hãy xem uy lực vĩ đại của lời nói "Phật".

Atha nāgarājā tassa tāni suvaṇṇapupphāni datvā evamāha. Samma etesu ekaṃ tava puññattāya ekaṃ mama puññatthāya pūjehi. Itarena yāvajīvaṃ sukhena jīvanto puttadāre posento dānādīsu appamajjanto jīvikaṃ kappehi. Mā hīnakamme byavaṭo hohi, micchādiṭṭhiñca pajahāti ovaditvā pakkāmi. Ahituṇḍikopi somanassappatto tena vuttanayeneva dvihi pupphehi cetiyaṃ pūjetvā ekena sa ha ssaṃ labhitvā te na puttadāre [Pg.25] posento kapaṇaddhikavaṇibbakādīnaṃ dānaṃ dento ahituṇḍikakammaṃ pahāha kusalameva upacinanto āyupariyosāne saggaparāyano ahosi.

Bấy giờ, Long vương sau khi trao cho anh ta những đóa hoa vàng ấy, đã nói như sau: "Này bạn, trong số những đóa hoa này, hãy dùng một đóa để cúng dường cho phước báu của bạn, và một đóa cho phước báu của tôi. Với đóa còn lại, hãy sống một cuộc đời an lạc cho đến trọn đời, nuôi dưỡng vợ con, không xao lãng trong việc bố thí và các việc thiện khác, hãy sinh sống như vậy. Đừng làm những nghề thấp hèn, và hãy từ bỏ tà kiến." Khuyên dạy xong, Long vương ra đi. Người bắt rắn cũng vô cùng hoan hỷ, theo cách đã được chỉ dạy, dùng hai đóa hoa cúng dường bảo tháp. Với một đóa còn lại, anh ta nhận được một ngàn (đồng tiền), dùng số tiền đó để nuôi dưỡng vợ con, bố thí cho những người nghèo khổ, khách lữ hành, và người ăn xin. Anh ta từ bỏ nghề bắt rắn, chỉ tích lũy các việc thiện, và khi hết tuổi thọ, đã được tái sanh về cõi trời.

10.

10.

Iti aviditasatto kiñci buddhānubhāvaṃ,Labhati dhanavisesaṃ yassa nāmappakāsā;

Viditajananikāyo kinnu tassānubhāvaṃ,Na lapati jinanāmaṃ kicca maññappahāyāti.

Như vậy, một chúng sanh không biết gì về uy lực của Đức Phật, chỉ nhờ xưng danh hiệu Ngài mà được của cải đặc biệt; Huống chi một người đã biết, sao lại không xưng danh hiệu của Đấng Chiến Thắng, từ bỏ các việc khác?

Ahituṇḍikassa vatthuṃ pañcamaṃ.

Câu chuyện về người bắt rắn, thứ năm.

6. Saraṇattherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

6. Đây là câu chuyện tuần tự trong sự tích về Trưởng lão Saraṇa.

Sāvatthiyaṃ kira sumano nāme ko gahapati ahosi. Tassa bhariyā sujampatikā nāma. Te agāraṃ ajjhāvasantā aparabhāge puttaṃca dhītaraṃca labhiṃsu. Atha tesaṃ daharakāleyeva mātāpitaro kālaṃ karontā jeṭṭhakaṃpakkositvā mayaṃ putta tuvaṃ patirūpe ṭhāne nivesituṃ nāsakkhimha, yaṃ no ghare vibhavaṃ, sabbaṃ taṃ gaṇha. Imāyaca te kaṇiṭṭhikāya vuddhiṃtvameva jānāhīti vatvā jeṭṭhakassa hatthe kaṇiṭṭhikāya hatthaṃ ṭhapetvā kālamakaṃsu. Atha so mātāpitunnaṃ accayena āḷāhanakiccaṃ katvā vasanto kālantarena kaṇiṭṭhikaṃ patirūpena kulena sambandhitvā sayampi dārapariggahamakāsi. Athāparabhāge tassa kaṇiṭṭhikā gabbhinī hutvā ekadivasaṃ sāmikaṃ āha, sāmi mama bhātaraṃ daṭṭhukāmāmhīti. Sopi sādhu bhaddeti anurūpena paṇṇākārena tāya saddhiṃ nikkhami. Tadā pana bhagavā sunivattho supāruto bhikkhusaṅghaparivuso piṇḍāya nagaraṃ pāvisi chabbaṇṇaghanabuddharaṃsiyo vissajjento, ta to te bhagavantaṃ disvā pasannacittā pañcapatiṭṭhitena [Pg.26] vanditvā aṭṭhaṃsu, atha sattā tesaṃ jayampatikānaṃ upanissayasampattiṃdisvā te saraṇesuca sīlesuca patiṭṭhāpetvā evamāha, kadāci vo dukkhe uppanne tathāgato anussaritabboti. Tathāhi.

Nghe nói, tại thành Xá-vệ, có một gia chủ tên là Sumana. Vợ của ông tên là Sujampatikā. Hai vợ chồng sống đời sống gia đình, về sau sinh được một con trai và một con gái. Rồi khi chúng còn nhỏ, cha mẹ qua đời, trước khi mất gọi người con trai cả đến và nói: "Này con, chúng ta không thể lo cho con yên bề gia thất được. Tất cả tài sản trong nhà, con hãy nhận lấy. Con hãy lo cho sự trưởng thành của em gái con", rồi đặt tay người em gái vào tay người anh cả, và qua đời. Sau khi cha mẹ qua đời, người anh lo liệu việc hỏa táng xong, một thời gian sau, gả em gái vào một gia đình xứng đáng, rồi chính mình cũng lập gia đình. Về sau, người em gái mang thai, một hôm nói với chồng: "Thưa chàng, thiếp muốn đi thăm anh trai." Người chồng cũng nói: "Tốt lắm, nàng hiền", rồi cùng nàng ra đi với lễ vật tương xứng. Bấy giờ, Đức Thế Tôn, y phục chỉnh tề, được Tăng chúng vây quanh, đang đi vào thành để khất thực, tỏa ra sáu màu hào quang của Phật. Khi ấy, hai vợ chồng thấy Đức Thế Tôn, tâm sanh hoan hỷ, đảnh lễ năm vóc sát đất rồi đứng một bên. Bậc Đạo Sư thấy được duyên lành đầy đủ của đôi vợ chồng, liền cho họ an trú trong Tam quy và Ngũ giới, rồi nói như vầy: "Khi nào các con gặp khổ đau, hãy nên tưởng nhớ đến Như Lai." Như vậy.

1.

1.

Yaṃkiñci bhayamuppannaṃ, rājacorādisambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchantota dupaddavaṃ.

Bất cứ nỗi sợ hãi nào khởi sanh, do vua chúa, trộm cướp, v.v...; Khi ấy, mong muốn thoát khỏi tai ương đó, hãy nên tưởng nhớ đến bậc Chánh Đẳng Giác.

2.

2.

Yaṃ ve upaddavaṃ hoti, yakkhapetā disambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.

Bất cứ tai ương nào xảy đến, do dạ-xoa, ngạ quỷ, v.v...; Khi ấy, mong muốn thoát khỏi tai ương đó, hãy nên tưởng nhớ đến bậc Chánh Đẳng Giác.

3.

3.

Sīhabyagghataracchādi, puṇḍarīkādisambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.

(Tai ương) do sư tử, cọp, linh cẩu, v.v..., do cọp trắng, v.v...; Khi ấy, mong muốn thoát khỏi tai ương đó, hãy nên tưởng nhớ đến bậc Chánh Đẳng Giác.

4.

4.

Yamātapaggi vātādi, udakāsanisambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.

(Tai ương) do nắng gắt, lửa, gió, v.v..., do nước, sấm sét; Khi ấy, mong muốn thoát khỏi tai ương đó, hãy nên tưởng nhớ đến bậc Chánh Đẳng Giác.

5.

5.

Pajjarādīhi rogehi, visamo tuhisambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.

(Tai ương) do các bệnh như sốt rét, v.v..., do nọc độc, sương giá; Khi ấy, mong muốn thoát khỏi tai ương đó, hãy nên tưởng nhớ đến bậc Chánh Đẳng Giác.

6.

6.

Maccunā ce yadā yuddhaṃ, kare tenāpi jantunā;

Saritabbo tadā buddho, patthentenattano jayanti.

Và khi chúng sanh phải chiến đấu với thần chết, với vị thần ấy; Khi ấy, mong cầu chiến thắng cho chính mình, hãy nên tưởng nhớ đến Đức Phật.

Tato te bhagavato vacanaṃ paṭinanditvā vanditvā agamaṃsu. Atha jeṭṭhako āgate te disvā yathānurūpaṃ sakkāra makāsi. Tassā sāmiko katipāhaṃ tattha vasitvā bhariyaṃ jeṭṭhakassa paṭipādetvā mama gāme kiccaṃ atthīti vatvā pakkāmi. Athassā bhātā bhariyaṃ pakkositvā āha bhadde imissā sabbaṃ kattabbaṃ karohīti. Sā tato paṭṭhāya tassā udakanna pānā dinā veyyāvaccaṃ kurumānā etissā hatthapādagīvūpagesu ābharaṇesu lobhaṃ uppādetvā taṃ vūpasametuṃ asakkontī āhārū pacchedaṃ katvā gilānāviya mañcakaṃ upagūhitvā nipati. Atha so gehaṃ gantvā taṃ tathā sayitaṃ [Pg.27] disvā mañcake nisinno kiṃ bhadde aphāsukanti pucchi, sā tuṇhī hutvā katipayavāre pucchitā na sakkā kathetunti āha. Puna sāmikena gāḷhaṃ nibandhite sā cintesi, ujukaṃ mayā tassā piḷandhanaṃ patthemīti vutte na ppatirupaṃ, tassā pañcamadhura maṃsaṃ patthemīti vutte taṃ māressati, tadā piḷandhanāni mayhamevāti, tato sāmi tava kaṇiṭṭhikāya pañcamadhuramaṃsaṃ patthemi, alabhamānāya me jīvitaṃ natthīti āha, taṃ sutvā so anekapariyāyena manussamāraṇaṃ nāma bhāriyanti vatvā nivārentopi nivāretuṃ nāsakkhi, atha tāya paṭibaddhacitto kāmamucchito mohamūḷho hutvā sādhu labhissasīti tassā vacanaṃ sampaṭicchi. Tathāhi.

Sau đó, họ hoan hỷ lời dạy của Đức Thế Tôn, đảnh lễ rồi ra đi. Người anh cả thấy họ đến, liền tiếp đãi một cách xứng đáng. Chồng của cô em ở lại đó vài ngày, rồi giao vợ lại cho người anh cả, nói rằng: "Tôi có việc ở làng", rồi ra đi. Người anh gọi vợ mình đến và nói: "Này em hiền, hãy lo liệu mọi việc cần thiết cho cô ấy." Từ đó, người chị dâu lo việc cơm nước, hầu hạ cho cô em, nhưng lại khởi lòng tham đối với những trang sức trên tay, chân, và cổ của cô em, không thể dẹp bỏ được lòng tham ấy, bèn bỏ ăn, giả bệnh nằm trên giường. Người chồng về nhà, thấy vợ nằm như vậy, bèn ngồi trên giường hỏi: "Này em hiền, có gì không khỏe sao?" Cô ta im lặng, được hỏi nhiều lần mới nói: "Không thể nói được." Khi bị chồng gặng hỏi, cô ta nghĩ: "Nếu mình nói thẳng là muốn đồ trang sức của cô ấy thì không hay. Nếu nói là muốn món thịt 'pañcamadhura' của cô ấy, thì chàng sẽ giết cô ấy, lúc đó đồ trang sức sẽ là của mình." Rồi cô ta nói: "Thưa chàng, em thèm món thịt 'pañcamadhura' của em gái chàng. Nếu không có được, em sẽ không sống nổi." Nghe vậy, người chồng dùng nhiều cách can ngăn, nói rằng giết người là việc nặng nề, nhưng không thể can được. Bấy giờ, vì lòng quyến luyến vợ, say đắm trong dục vọng, si mê lầm lạc, anh ta đã chấp nhận lời của vợ: "Tốt lắm, em sẽ có được." Như vậy.

7.

7.

Hāyanti idhalokatthā, hāyanti pāralokikā;

Hāyanti mahatā atthā, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

Lợi ích đời này bị tổn giảm, lợi ích đời sau bị tổn giảm; Những lợi ích lớn lao đều bị tổn giảm, đối với những ai bị phụ nữ chi phối.

8.

8.

Esā mātā pitā eso, bhaginī bhātaro ime;

Garutabbe na jānanti, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

Đây là mẹ, đây là cha, đây là chị em gái, đây là anh em trai; Họ không biết đến những bậc đáng kính, những ai bị phụ nữ chi phối.

9.

9.

Kāraṇākāraṇantetaṃ, kattabbaṃvā na vā idaṃ;

Kāmandhattā na jānanti, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

Đây là điều có lý hay vô lý, việc này nên làm hay không nên làm; Vì mù quáng bởi ái dục, họ không biết được, những ai bị phụ nữ chi phối.

10.

10.

Pāṇaṃ vā atipātenti, honti vā pāradārikā;

Bhāsanti alikaṃ vācaṃ, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

Họ sát sanh, hoặc trở thành kẻ tà dâm; Họ nói lời dối trá, những ai bị phụ nữ chi phối.

11.

11.

Sandhicchedādikaṃ theyyaṃ, majjapānaṃca pesunaṃ;

Karonti sāhasaṃ sabbaṃ, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

Trộm cắp như khoét vách, uống rượu, và nói lời đâm thọc; Họ làm mọi điều tàn bạo, những ai bị phụ nữ chi phối.

12.

12.

Aho acchariyaṃ loke, sarantānaṃ bhayā vahaṃ;

Bhariyāya vasaṃ gantvā, sodariṃhantumicchatīti.

Ôi, thật kỳ diệu thay trên đời, mang lại nỗi kinh hoàng cho những ai nhớ lại; Rằng vì bị vợ chi phối, mà muốn giết cả em gái ruột của mình.

Atha so sāhasiko puriso bhagini eva māha, ehi amma amhākaṃ mātāpitunnaṃ iṇaṃ sādhessāma, appevanāma no disvā iṇāyikā iṇaṃ dassantīti, taṃ sutvā tāya sampaṭicchite [Pg.28] sukhayānake nisīdāpetvā iṇāyikānaṃ gāmaṃ gacchanto viya mahāaṭaviṃpatvā yānaṃ maggā okkamma ṭhapetvā viravantimeva naṃ hatthe gahetvā chindissāmīti cintetvā kese gahetvā bhūmiyaṃ pātesi, tasmiṃ khaṇe tassā kammajavātā caliṃsu. Sā bhātulajjāya sāmi kammajavātā me caliṃsu, yā vā haṃ vijāyāmi, tāva upadhārehīti vadantīpi apanetuṃ asakkontī puttaṃ vijāyi, atha so taṃ samīpe vaṭarukkhamūle māressāmīti cikure gahetvā ākaḍḍhi, tasmiṃ kāle sā sāmi tava bhāgineyyassa mukhaṃ oloketvā tassa sinehenāpi maṃ na mārehīti vadantī yāci, atha so kakkhaḷo tassā taṃ kāruṇikavacanaṃ asuṇanto viya māretuṃ ussahateva, tato sā kumārikā attano asaraṇā cintesi, mama saddenā gantvā yo koci mama bhātu anayaṃ kareyya, taṃ na ppatirūpanti bhātusinehena nissaddā attanā gatitasaraṇaṃ āvajjamānā nipajji, athassā bhā ta ri mettānubhāvenaca anussaritasaraṇānubhāvenaca tasmiṃ nigrodhe adhivatthā devatā evarūpo mātugāmo ettha māritā abhavissā, addhāhaṃ devasamāgamaṃ pavisituṃ na labhissāmīti cintetvā etissā sā mi ko viya taṃ ta jje tvā palāpetvā tvaṃ mā bhāyīti samassāsetvā yā na ke sa pu ttaṃ kumāriṃ nisīdāpetvā taṃ divasameva sāvatthimāgamma antonagare sā lā ya naṃ nipajjāpetvā antaradhāyi. Tathāhi.

Bấy giờ, người đàn ông liều lĩnh ấy nói với em gái rằng: 'Này em, chúng ta hãy đi trả món nợ của cha mẹ. Biết đâu khi thấy chúng ta, chủ nợ sẽ cho vay thêm.' Nghe vậy, cô em gái đồng ý, anh ta cho cô ngồi lên một cỗ xe thoải mái, giả vờ đi đến làng của chủ nợ rồi đi vào một khu rừng lớn. Anh ta cho xe dừng lại bên vệ đường, nghĩ rằng: 'Ta sẽ nắm lấy tay nó đang la hét mà chặt đứt,' rồi nắm tóc cô và quật xuống đất. Ngay lúc đó, những cơn gió nghiệp (cơn đau đẻ) của cô nổi lên. Cô nói: 'Thưa anh, những cơn gió nghiệp của em đã nổi lên, xin anh hãy đợi cho đến khi em sinh xong,' nhưng không thể ngăn cản được, cô đã sinh một đứa con trai. Bấy giờ, anh ta nghĩ: 'Ta sẽ giết nó ở gốc cây đa gần đây,' rồi nắm tóc cô lôi đi. Lúc ấy, cô van xin, nói rằng: 'Thưa anh, xin hãy nhìn mặt cháu của anh, và vì tình thương nó mà đừng giết em.' Bấy giờ, gã tàn nhẫn ấy như không nghe lời nói bi thương của cô, vẫn cố gắng giết cô. Khi ấy, cô gái trẻ nghĩ rằng mình không nơi nương tựa: 'Nếu ai đó nghe tiếng la của ta mà đến làm hại anh ta, điều đó không thích hợp.' Vì tình thương anh, cô im lặng nằm xuống, suy tưởng đến nơi quy y mà mình đã đến. Bấy giờ, nhờ oai lực của tâm từ đối với người anh và oai lực của việc tưởng niệm Tam Bảo, vị thiên nhân ngự tại cây đa ấy đã suy nghĩ rằng: 'Nếu một người phụ nữ như thế này bị giết ở đây, chắc chắn ta sẽ không được phép vào hội chúng chư thiên.' Vị thiên nhân hiện ra như chồng của cô, đe dọa và đuổi người anh trai đi, rồi an ủi cô rằng: 'Nàng đừng sợ.' Vị ấy cho cô gái và đứa con trai ngồi lên xe, ngay trong ngày hôm đó, đưa họ đến thành Sāvatthi, cho họ nằm nghỉ trong một căn nhà nghỉ trong thành rồi biến mất. Thật vậy.

13.

13.

Sabbasampattidātāraṃ, sabbalokekanāyakaṃ;

Manasāpi yo vibhāveti, taṃ ve pālenti devatā.

Người nào dù chỉ suy niệm trong tâm về Đấng ban cho mọi tài sản, Đấng lãnh đạo duy nhất của mọi thế gian, vị ấy quả thật được chư thiên hộ trì.

14.

14.

Muhuttampica yo mettaṃ, bhāveti yadi sādhukaṃ;

Taṃ ve pālenti devāpi, tosayanti upāyanāti.

Người nào nếu tu tập tâm từ một cách tốt đẹp, dù chỉ trong một khoảnh khắc, vị ấy quả thật cũng được chư thiên hộ trì, và làm cho hoan hỷ bằng những lễ vật.

Tato [Pg.29] tassā pana sāmiko nagarā nikkhamma gacchanto attano bhariyaṃ disvā tvaṃ kadā āgatā, kenānītāsīti pucchi. Sā devatāya ānītabhāvaṃ ajānantī kiṃ tvaṃ bhaṇasi, nanu tayā ānītāmhīti, sopi kiṃbhoti bhaṇasi, tava bhātugāme diṭṭhakālato ppatuti ajja cattāro māsā jātā, ettakaṃ kālaṃ tvaṃ na diṭṭhapubbā, kathaṃ tvaṃ mayā saddhiṃāgatāti pucchi. Sā taṃ sutvā tenahi māññassa imaṃ rahassaṃ kathehi sāmīti vatvā bhā ta rā attano kataṃ sabbaṃ vitthārena kathesi. Taṃ sutvā tassa sāmiko saṃviggo bhayappatto hutvā taṃ attano gehaṃ pāpesi, tato katipāhaṃ tāya vissamite te ubhopi satthāraṃ nimantetvā mahādānaṃ datvā vanditvā ekamante nisīdiṃsu, atha sā bhagavato saraṇasīlānubhāvena attano jīvitapaṭilābhaṃ pakāsetvā attano puttaṃ bhagavantaṃ vandāpetvā saraṇotināmamakaṃsu, satthā te saṃ ajjhāsayaṃ ñatvā tadanurūpaṃ dhammaṃ desesi, desanāvasāne ubhopi sotāpannā ahesuṃ, athassā putto saraṇakumāro vīsatime vasse buddhasāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patto saraṇattheronāma paññāyīti.

Sau đó, chồng của cô ấy đi ra khỏi thành, thấy vợ mình liền hỏi: 'Nàng đến khi nào? Ai đã đưa nàng đến?' Cô ấy không biết việc mình được một vị thiên nhân đưa đến, nên nói: 'Chàng nói gì vậy? Chẳng phải chính chàng đã đưa em đến sao?' Anh ta cũng nói: 'Nàng nói gì lạ vậy? Kể từ lúc thấy nàng ở làng của anh trai nàng đến nay đã bốn tháng rồi. Suốt thời gian ấy, ta chưa từng thấy nàng. Làm sao nàng lại đến cùng với ta được?' Nghe vậy, cô nói: 'Thưa chàng, vậy thì xin đừng nói bí mật này cho người khác biết,' rồi kể lại chi tiết tất cả những gì người anh đã làm với mình. Nghe vậy, người chồng của cô cảm thấy chấn động và sợ hãi, đưa cô về nhà mình. Sau đó, khi cô đã nghỉ ngơi được vài ngày, cả hai người họ thỉnh mời bậc Đạo Sư, cúng dường đại thí, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Bấy giờ, cô trình bày việc mình được sống sót là nhờ oai lực của quy y và giữ giới đối với Đức Thế Tôn, rồi cho con trai mình đảnh lễ Đức Thế Tôn và đặt tên cho nó là Saraṇa. Bậc Đạo Sư biết được khuynh hướng của họ, đã thuyết một bài pháp phù hợp. Cuối bài pháp, cả hai đều chứng quả Tu-đà-hoàn. Về sau, con trai của cô, thiếu niên Saraṇa, vào năm hai mươi tuổi đã xuất gia trong giáo pháp của Đức Phật, phát triển tuệ quán, đắc quả A-la-hán, và được biết đến với tên gọi là Trưởng lão Saraṇa.

15.

15.

Khaṇamapi manasevaṃ devadevaṃ sarantā,Paramatarapatiṭṭhaṃ pāpuṇantīti mantvā;

Bhavagati guṇarāsiṃ jānamānā janā bho;

Bhajatha saraṇasīlaṃ sabbathā sabbakālanti.

Hỡi các chúng sanh, hãy biết rằng những ai dù chỉ một khoảnh khắc trong tâm tưởng niệm đến Đấng Thiên-nhơn-sư như vậy sẽ đạt đến nơi nương tựa tối thượng. Khi biết được vô số phẩm hạnh này, hãy thực hành quy y và giữ giới bằng mọi cách, trong mọi lúc.

Saraṇattherassa vatthuṃ chaṭṭhamaṃ.

Câu chuyện về Trưởng lão Saraṇa là phẩm thứ sáu.

7. Vessāmittāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

7. Đây là câu chuyện tuần tự trong phẩm Vessāmittā.

Jambudīpe [Pg.30] kira kosambinagare kosambirañño vessāmittānāma aggamahesī ahosi. Tadā bhagavā kosambiyaṃ paṭivasati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ cārikaṃ caramāno. Tasmiṃ samaye sā raññā saddhiṃ vihāraṃ gantvā anopamāya buddhalīḷāya madhurena sarena desentassa bhagavato dhammaṃ sutvā pasannā saraṇesu patiṭṭhāya buddhamāmikā hutvā viharati. Athā parabhāge tassa rañño rajjatthāya paccantarājā yuddhasajjo rajjaṃ vā detu, yuddhaṃvāti paṇṇaṃ pahiṇi. Taṃ sutvā rājā mahatiyā senāya parivuto yuddhabhūmiṃ gacchanto mahesiyā saddhiṃ gantvā khandhāvāraṃ nivāsetvā tassā evamāha. Bhadde saṅgāmasīse jayaparājayo nāma na sakkā viññātuṃ. Sace me parājayo abhavissa, puretarameva rattapatākaṃ ussāpessāmi, tena abhiññāṇena tvaṃ kosambimeva gacchāhīti anusāsitvā saṅgāma maṇḍalaṃ gantvā mahāraṇaṃ karonto attano parājayabhāvaṃ ñatvā mātugāmaṃ saritvā rattaddhajaṃ ussāpetvā yujjhanto raṇe pati. Atha sā rattapatākaṃ disvā parājito nūna me sāmikoti bhayena palāyitumārabhi. Atha taṃ corarañño manussā disvā nūnāyaṃ rañño aggamahesīti ñatvā attano rājānaṃ dassesuṃ, rājā taṃ disvā paṭibaddhacitto mametaṃ abhisekaṃ karothāti amacce āṇāpesi. Amaccā taṃ abhisekatthāya yāciṃsu, sā na me bhaṇe abhisekenatthoti na icchi. Amaccā tamatthaṃ rañño ārocesuṃ. Rājā naṃ pakkosāpetvā kasmā na icchasīti pucchi. Sā evamāha.

Nghe nói, tại thành Kosambi ở cõi Diêm-phù-đề, có vị chánh hậu phi của vua Kosambi tên là Vessāmittā. Khi ấy, Đức Thế Tôn đang du hành cùng với đại chúng Tỳ-khưu Tăng và cư ngụ tại Kosambi. Vào thời điểm đó, bà cùng với nhà vua đi đến tịnh xá, nghe Đức Thế Tôn thuyết pháp với âm thanh ngọt ngào và oai nghi vô song của một vị Phật, bà đã phát sinh tín tâm, an trú trong tam quy, trở thành một nữ Phật tử và sống theo chánh pháp. Về sau, một vị vua lân bang, vì muốn chiếm đoạt vương quốc của vị vua ấy, đã chuẩn bị chiến tranh và gửi thư nói rằng: "Hoặc là giao nộp vương quốc, hoặc là chiến đấu." Nghe vậy, nhà vua được vây quanh bởi một đội quân hùng hậu, đi đến chiến trường, cùng đi với hoàng hậu, lập trại đóng quân và nói với bà như sau: "Này hiền khanh, ở nơi trận tiền, việc thắng bại thật không thể biết trước được. Nếu ta bị bại trận, ta sẽ cho kéo lá cờ đỏ lên trước. Nhờ dấu hiệu đó, nàng hãy trở về Kosambi." Sau khi dặn dò như vậy, vua đi đến chiến trường, giao chiến một trận lớn, và khi biết mình bại trận, nhớ đến hoàng hậu, vua đã cho kéo lá cờ đỏ lên, rồi chiến đấu và ngã xuống trên chiến trường. Bấy giờ, bà nhìn thấy lá cờ đỏ, nghĩ rằng: "Chắc chắn phu quân của ta đã bại trận," và vì sợ hãi, bà bắt đầu bỏ chạy. Khi ấy, người của vua giặc nhìn thấy bà, nhận ra rằng: "Chắc hẳn đây là chánh hậu phi của nhà vua," và dẫn bà đến trình diện vua của họ. Vua giặc nhìn thấy bà, lòng sinh quyến luyến, liền ra lệnh cho các quan đại thần: "Hãy làm lễ tấn phong cho người này." Các quan đại thần thỉnh cầu bà làm lễ tấn phong, nhưng bà không đồng ý, nói rằng: "Thưa các ngài, tôi không cần lễ tấn phong." Các quan đại thần tâu lại việc ấy lên nhà vua. Nhà vua cho gọi bà đến và hỏi: "Tại sao nàng không muốn?" Bà nói như sau.

1.

1.

Suṇohi sādhukaṃ deva, bhāsamānāya me vaco;

Bhattā mayhaṃ mato ajja, sabbasampattidāyako.

Tâu Thiên tử, xin hãy lắng nghe kỹ lời của tiện nữ đang nói đây; phu quân của tiện nữ, người mang lại mọi tài sản, hôm nay đã qua đời.

2.

2.

Katvāna [Pg.31] sobhisekaṃ maṃ, attano hadayaṃ viya;

Pāleti taṃ sarantassā, sokaggi dahate manaṃ.

Sau khi tấn phong tiện nữ, ngài đã bảo hộ tiện nữ như trái tim của chính mình; khi nhớ đến ngài, lửa sầu đốt cháy tâm can tiện nữ.

3.

3.

Mahārāja sacaññassa, assa maggamahesikā;

Tamhā dukkhā na muccāmi, tenāhaṃ taṃ na patthaye.

Tâu Đại vương, nếu tiện nữ trở thành chánh hậu phi của một người khác, tiện nữ sẽ không thoát khỏi nỗi khổ ấy, vì thế tiện nữ không mong muốn điều đó.

4.

4.

Sokagginā padittāhaṃ, soke sokaṃ kathaṃ khipe;

Jalantaggimhī ko nāma, palālaṃ pakkhipe budho.

Tiện nữ đang bị lửa sầu thiêu đốt, làm sao có thể ném thêm sầu vào trong sầu? Có người trí nào lại ném rơm vào đống lửa đang cháy?

5.

5.

Piyavippayogadukkhaṃ, taṃ cintayantī punappunaṃ;

Tamhā dukkhā na muccāmi, tasmāhaṃ taṃ na patthayeti.

Nỗi khổ của việc xa lìa người thân yêu, tiện nữ cứ suy nghĩ về điều đó mãi; tiện nữ không thể thoát khỏi nỗi khổ ấy, vì vậy tiện nữ không mong muốn điều đó.

Taṃ sutvā rājā kodhenābhibhūto sace nābhisiñcissasi, aggimhi taṃ pakkhipissāmīti vatvā mahantaṃ dārucitakaṃ kārāpetvā aggiṃ datvā ekapajjote jāte etta pavisāti āha. Atha sā yācantī rājānaṃ āha.

Nghe vậy, nhà vua bị cơn giận chi phối, nói rằng: "Nếu ngươi không chịu lễ tấn phong, ta sẽ ném ngươi vào lửa." Rồi vua cho dựng một giàn thiêu lớn bằng củi, châm lửa, và khi ngọn lửa bùng lên, vua nói: "Hãy bước vào đây." Bấy giờ, bà van xin nhà vua và nói.

6.

6.

Pāpo nippāpinaṃ rāja, pātanaṃ khalu pāvake;

Hoti pāpaphalaṃ tassa, paccatteca paratthaca.

Tâu Đại vương, việc ném người vô tội vào lửa là một hành động tội lỗi; quả báo của tội lỗi ấy sẽ đến với người đó, cả trong đời này và đời sau.

7.

7.

Purātanehi bhūpāla, samaṇabrahmaṇesuca;

Mātāpitusu bālesu, rogenā turaitthisu;

Nappasattho vadho deva, tasmāhaṃ na vadhārahāti.

Tâu Thiên tử, từ xưa các bậc đế vương đối với Sa-môn, Bà-la-môn, cha mẹ, trẻ nhỏ, và những người phụ nữ bệnh tật, việc giết hại không được tán thán. Vì vậy, tiện nữ không đáng bị giết.

Taṃ sutvāpi rājā asaddahanto manusse āṇāpesi. Etāya hatthapāde gahetvā aggimhi pakkhipathāti te tathā kariṃsu, atha sā aggimhi pakkhipamānā natthettha me koci paṭisaraṇoti saraṇameva saraṇaṃ karomīti cintetvā ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmīti’’ vadantī manasāca anussarantī aggimhi pati, tathāvidhopi aggi tassā sarīre lomakūpamattampi uṇhākāraṃ kātuṃ nāsakkhi. Padumagabbhaṃ paviṭṭhā viya sītibhūtasarīrā ahosi. Rājā taṃ acchariyaṃ [Pg.32] disvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto vegena taṃ upasaṅkamitvā ubhohi hatthehi paggayha ure nipajjāpetvā rājāsane nisīdāpetvā añjaliṃ gaggayha ṭhito kasmā te taṃ aggi sarīraṃ mā paridahīti pucchi. Sā taṃ kāraṇaṃ kathentī eva māha.

Nghe vậy, nhà vua vẫn không tin, ra lệnh cho thuộc hạ: "Hãy nắm lấy tay chân của người này và ném vào lửa." Họ đã làm như vậy. Bấy giờ, khi bị ném vào lửa, bà nghĩ rằng: "Ở đây không có ai là nơi nương tựa cho ta," và quyết định lấy Tam Bảo làm nơi nương tựa. Bà vừa nói "Con xin quy y Phật, con xin quy y Pháp, con xin quy y Tăng," vừa tâm niệm và rơi vào trong lửa. Dù vậy, ngọn lửa cũng không thể làm nóng thân thể bà dù chỉ bằng một lỗ chân lông. Thân thể bà trở nên mát mẻ như thể bước vào lòng hoa sen. Nhà vua thấy điều kỳ diệu ấy, lòng vô cùng xúc động, lông tóc dựng đứng, vội vàng đến gần bà, dùng cả hai tay đỡ bà dậy, đặt bà nằm trên ngực mình, rồi cho bà ngồi trên ngai vàng, chắp tay đứng và hỏi: "Tại sao lửa không thiêu đốt thân thể nàng?" Bà giải thích lý do ấy và nói như sau.

8.

8.

Mātā pitāca ñātīca, parivārāca sohadā;

Manto sadhādayocāpi, mahesakkhāca devatā.

Cha mẹ, quyến thuộc, người hầu cận và bạn bè; các câu thần chú, thuốc men, và cả các vị trời có đại thần lực.

9.

9.

Eteca ññeca bhūpāla, sattānaṃ bhaya māgate;

Rakkhituṃ neva sakkonti, hitvāna saraṇattayaṃ.

Tâu Đại vương, những điều ấy và những điều khác, khi chúng sinh gặp phải sự sợ hãi, đều không thể bảo vệ được, ngoại trừ Tam Bảo.

10.

10.

Agāhaṃ buddhaṃ saraṇaṃ, buddho me saraṇaṃ iti;

Tena tejena maṃ rāja, jalanto aggi no dahi.

Tiện nữ đã quy y Phật, Phật là nơi nương tựa của tiện nữ; tâu Đại vương, nhờ oai lực ấy mà ngọn lửa đang cháy đã không thiêu đốt tiện nữ.

11.

11.

Agāhaṃ dhammaṃ saraṇaṃ, dhammo me saraṇaṃ iti;

Tena tejena maṃ rāja, jalanto aggi no dahi.

Tiện nữ đã quy y Pháp, Pháp là nơi nương tựa của tiện nữ; tâu Đại vương, nhờ oai lực ấy mà ngọn lửa đang cháy đã không thiêu đốt tiện nữ.

12.

12.

Agāhaṃ saṅghaṃ saraṇaṃ, saṅgho me saraṇaṃ iti;

Tena tejena maṃ rāja, jalanto aggi no dahi.

Tiện nữ đã quy y Tăng, Tăng là nơi nương tựa của tiện nữ; tâu Đại vương, nhờ oai lực ấy mà ngọn lửa đang cháy đã không thiêu đốt tiện nữ.

13.

13.

Evaṃ mahānubhāvantaṃ, paccakkhaṃ ehipassikaṃ;

Nāno paddava viddhaṃsiṃ, nānāsampattidāyakaṃ.

(Tam Bảo) có đại oai lực như vậy, có thể thấy được ngay trong hiện tại, đến để mà thấy; có thể phá tan nhiều tai họa, và mang lại nhiều tài sản.

14.

14.

Saraṇattayañhi yo satto, na samādāya gaṇhati;

Idhavā paratthavā loke, so sukhaṃ nānubhossati.

Chúng sinh nào không thọ trì Tam Quy, người ấy sẽ không hưởng được an lạc, ở đời này hay đời sau.

15.

15.

Saraṇattayañhi yo satto, susamādāya gaṇhati;

Idhavāparatthavā loke, so sukhā na vihāyati.

Chúng sinh nào thọ trì Tam Quy một cách tốt đẹp, người ấy sẽ không rời xa an lạc, ở đời này hay đời sau.

16.

16.

Tasmā tuvampi bhūpāla, gaṇhāhi saraṇattayaṃ;

Taṃ te bhavati sabbattha, tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇanti.

Vì vậy, tâu Đại vương, ngài cũng hãy thọ trì Tam Quy; điều đó sẽ là nơi che chở, nơi ẩn náu, nơi nương tựa cho ngài ở khắp mọi nơi.

Taṃ sutvā rājā ativiya pasannamānaso taṃ khamāpetvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ katvā ajjappaṭṭhāya tvaṃ mama mātāti taṃ mātuṭṭhāne ṭhapetvā saraṇa magamāsi. Tasmiṃ sannipatitvā ṭhitamahājanā taṃ pāṭihāriyaṃ disvā saraṇesuca sīlesuca patiṭṭhāya dānādīni puññakammāni katvā yathākammaṃ gatāti.

Nghe vậy, nhà vua có tâm vô cùng hoan hỷ, đã xin bà tha thứ, và thực hiện sự cúng dường và tôn kính trọng đại. Nói rằng: "Kể từ hôm nay, nàng là mẹ của ta," vua đã đặt bà vào vị trí của một người mẹ và đã quy y Tam Bảo. Đại chúng đang tụ tập ở đó, khi thấy phép lạ ấy, đã an trú trong Tam Quy và Ngũ Giới, làm các công đức như bố thí, và đã ra đi tùy theo nghiệp của mình.

17.

17.

Iti [Pg.33] saraṇavaraṃ sā kevalaṃ uggahetvā,Jalitadahanamajjhe sītibhāvaṃ alattha;

Paramasaraṇasīlaṃ pālayantā kathaṃ vo,Na labhatha bhavabhogaṃ nibbutiñcāpi anteti.

Như vậy, nàng chỉ nương tựa vào nơi quy y tối thượng, đã đạt được trạng thái mát mẻ giữa ngọn lửa đang cháy. Làm sao những người gìn giữ giới đức quy y tối thượng như các vị lại không thể đạt được các sự hưởng thụ trong các cõi và cả Niết-bàn ở cuối cùng?

Vessāmittāpa vatthuṃ sattamaṃ.

Câu chuyện về nàng Vessāmittā, phẩm thứ bảy.

8. Mahāmandhātuvatthumhi ayamānupubbīkathā

8. Đây là câu chuyện tuần tự trong truyện tích về Đại vương Mandhātu.

Ito kira ekanavutikappamatthake vipassīnāma sammāsambuddho loke uppajjitvā pavattavaradhammacakko sadevakehi lokehi pūjiyamāno bandhumatīnagare paṭivasati. Tadā so mandhātā tasmiṃ nagare tunnakāro hutvā nibbatti. Tunnakārakammena jīvikaṃ kappento viharati. Tadā sakalanagaravāsino buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādāna madaṃsu. Atha so evaṃ cintesi, sabbepime nagaravāsino dānaṃ dadanti. Ahamekova seso duggatattā, yajjāhamajja bījaṃ na ropemi, imamhā dukkhā na parimuccissāmīti. So vegena tunnakārakammaṃ pariyesitvā kiñcimūlaṃ labhitvā tena ekassāpi dānaṃ dātuṃ okāsa maladdhā āpaṇaṃ gantvā rājamāsake gahetvā caṅkoṭakaṃ pūretvā ādāya buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa bhattaggaṃ gantvā ṭhito evaṃ cintesi, natthi dāni okāsaṃ ekassāpi bhikkhuno patte okirituṃ, addhāhaṃ ime ākāse vikirissāmīti appevanāma patamānānaṃ ekassāpi bhikkhuno patte ekampi pateyya, taṃ me bhavissati dīgharattaṃ hibhāya sukhāyāti pasannamānaso uddhaṃ khipi, ta to patamānā te parivārikadevatānañca bhagavato ānubhāvenaca bahi apatitvā bhagavantamādiṃ katvā sabbesaṃ bhikkhūnaṃ [Pg.34] patteyeva patiṃsu. Atha so taṃ acchariyaṃ disvā pasannamānaso sirasi añjaliṃ paggayha ṭhito evaṃ patthanamakāsi.

Tương truyền rằng, cách đây chín mươi mốt đại kiếp, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác tên là Vipassī, sau khi xuất hiện trên đời và chuyển bánh xe Pháp cao thượng, được các thế giới cùng với chư thiên tôn kính, đã ngự tại thành Bandhumatī. Khi ấy, vị Mandhātu kia đã tái sanh trong thành ấy làm một người thợ may. Vị ấy sống bằng nghề thợ may. Bấy giờ, tất cả dân chúng trong thành đã thỉnh mời Tăng đoàn do đức Phật dẫn đầu và đã cúng dường đại thí. Bấy giờ, vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Tất cả những người dân trong thành này đều đang cúng dường. Chỉ còn lại một mình ta, do cảnh nghèo khó. Nếu hôm nay ta không gieo trồng hạt giống, ta sẽ không thoát khỏi nỗi khổ này.’ Vị ấy vội vàng tìm kiếm công việc thợ may, kiếm được một ít vốn, nhưng không có cơ hội để cúng dường dù chỉ cho một vị. Vị ấy đi ra chợ, lấy những hạt đậu vương giả, đổ đầy vào một cái giỏ, rồi mang đến trai đường của Tăng đoàn do đức Phật dẫn đầu. Đứng đó, vị ấy suy nghĩ như sau: ‘Bây giờ không có cơ hội để rắc vào bát của dù chỉ một vị tỳ-khưu. Chắc chắn ta sẽ tung những hạt này lên không trung.’ ‘Biết đâu khi chúng rơi xuống, dù chỉ một hạt cũng có thể rơi vào bát của một vị tỳ-khưu nào đó. Điều ấy sẽ đem lại lợi ích và hạnh phúc cho ta trong một thời gian dài.’ Với tâm ý hoan hỷ, vị ấy tung chúng lên cao. Bấy giờ, khi chúng rơi xuống, nhờ oai lực của các vị trời hộ trì và của đức Thế Tôn, chúng đã không rơi ra ngoài mà rơi cả vào bát của tất cả các vị tỳ-khưu, bắt đầu từ đức Thế Tôn. Bấy giờ, vị ấy thấy điều kỳ diệu ấy, với tâm ý hoan hỷ, đã chắp tay lên đầu và trong khi đứng, đã phát nguyện như sau.

1.

1.

Iminā me adhikārena, pasādena yatissare;

Kāmabhogīnahaṃ aggo, bhaveyyaṃ jātijātiyaṃ.

Với công đức này của con, với lòng tịnh tín nơi bậc Tự Tại của các ẩn sĩ; nguyện cho con trở thành bậc tối thượng trong những người hưởng thụ dục lạc, trong mỗi kiếp sanh.

2.

2.

Paharitvā yadā pāṇiṃ, olokemi nabhotalaṃ;

Sattaratanasampannaṃ, vassaṃ vassatu sabbadāti.

Khi con vỗ tay, và nhìn lên bầu trời; nguyện cho một cơn mưa đầy đủ bảy báu vật, hãy luôn luôn rơi xuống.

So tato paṭṭhāya devamanussesu saṃsaranto mahantaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ bhaddakappe ādimhi mahāsammato nāma rājā ahosi. Tassa putto rojo nāma. Tassa putto vararojo nāma, tassa putto kalyāṇo nāma, tassa putto varakalyāṇo nāma. Varakalyāṇassa putto uposatho nāma. Uposathassa putto mandhātā nāma hutvā nibbatti. So sattahi ratanehi catūhi ca iddhīhi samannāgato cakkavattirajjaṃ kāresi, tassa vāmahatthaṃ sammiñjitvā dakkhiṇahatthena appoṭṭhite ākāsato dibbameghā viya jaṇṇuppamāṇaṃ sattaratanavassaṃ vassati. Evarūpo acchariyo ahosi. So caturāsītivassasahassāni kumārakīḷaṃ kīḷi. Caturāsītivassasahassāni oparajjaṃ kāresi. Caturāsītivassasahassāni cakkavattirajjaṃ kāresi, āyu panassa asaṅkhyeyyaṃ ahosi. So ekadivasaṃ kāmataṇhaṃ pūretuṃ asakkonto ukkaṇṭhitākāraṃ dassesi, amaccā deva kinnakho ukkaṇṭhā sīti pucchiṃsu. So bhaṇe mayhaṃ puññakamme olokiyamāne imaṃ rajjaṃ nappahoti, katarannu kho ṭhānaṃ ramaṇīyanti. Devaloko mahārājāti. So cakkaratanaṃ abbhukkiritvā parisāya saddhiṃ cātumahārājikadevalokaṃ agamāsi, athassa cattāro mahārājāno dibbamālagandha- hatthā [Pg.35] devagaṇaparivutā paccuggamanaṃ katvā taṃ ādāya cātumahārājikadevalokaṃ gantvā rajjaṃ adaṃsu, tassa parisāya parivutassa tasmiṃ rajjaṃ karontassa dīgho addhā vītivatto. So tatthapi taṇhaṃ pūretu masakkonto ukkaṇṭhitā kāraṃ dassesi. Tato cattāro mahārājāno kinnukho mahārāja ukkaṇṭhitoti pucchiṃsu. Imamhā devalokā katarannu kho ṭhānaṃ ramaṇīyanti, deva paresaṃ upaṭṭhākamanussasadisā mayaṃ. Tāvatiṃsadevaloko ito sataguṇena ramaṇīyoti. Mandhātā cakkaratanaṃ abbhukkiritvā attano parisaparivuto tāvatiṃsābhimukho pāyāsi, athassa sakko devarājā dibbamālagandhahattho devagaṇaparivuto paccuggamanaṃ katvā taṃ hatthe gahetvā ito ehi mahārājāti āha. Tato rañño devagaṇaparivutassa gamanakāle pariṇāyakaratanaṃ cakkaratanaṃ ādāya saddhiṃparisāya manussapathaṃ otaritvā attano gharaṃ pāvisi. Sakko mandhātuṃ sakkabhavanaṃ netvā devatā dve koṭṭhāse katvā attano rajjaṃ majjhe bhinditvā adāsi. Tato paṭṭhāya dvepi rājano rajjaṃ kāresuṃ. Evaṃ kāle gacchante sakko saṭṭhisatasahassādhikāni tissoca vassakoṭiyo āyuṃ khepetvā cavi. Añño sakko nibbatti, sopi tatheva devarajjaṃ kāretvā āyukkhayena cavi, etenu pāyena chattiṃsa sakkā caviṃsu, mandhātā pana manussaparihārena devarajjaṃ kāresiyeva, tassevaṃ kāle gacchante bhīyyoso mattāya kāmataṇhā uppajji, so kimme upaḍḍharajjena. Sakkaṃ māretvā ekarajjaṃ karissāmīti cintesi. Sakkaṃ pana māretuṃ na sakkā, kāmataṇhā panesā vipattimūlā. Tathāhi.

Vị ấy, từ đó về sau, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ tài sản cõi trời to lớn, và vào lúc ban đầu của kiếp hiền này, đã trở thành một vị vua tên là Mahāsammata. Con trai của vị ấy tên là Rojo. Con trai của vị ấy tên là Vararojo, con trai của vị ấy tên là Kalyāṇa, con trai của vị ấy tên là Varakalyāṇa. Con trai của Varakalyāṇa tên là Uposatha. Con trai của Uposatha đã sanh ra, trở thành người tên là Mandhātā. Vị ấy, được trang bị bảy báu vật và bốn thần thông, đã trị vì vương quốc chuyển luân. Khi vị ấy co bàn tay trái lại và vỗ bằng bàn tay phải, từ trên không trung, một trận mưa bảy báu vật cao đến đầu gối rơi xuống như những đám mây trời. Một điều kỳ diệu như vậy đã xảy ra. Vị ấy đã vui chơi trò trẻ con trong tám mươi bốn ngàn năm. Vị ấy đã làm thái tử trong tám mươi bốn ngàn năm. Vị ấy đã trị vì vương quốc chuyển luân trong tám mươi bốn ngàn năm, và tuổi thọ của vị ấy là vô số. Một ngày nọ, không thể làm thỏa mãn lòng tham dục, vị ấy đã biểu lộ vẻ bất mãn. Các vị quan đại thần đã hỏi: 'Tâu Thiên tử, vì sao ngài lại bất mãn?' Vị ấy nói: 'Này các khanh, khi nhìn vào nghiệp phước của ta, vương quốc này không đủ. Nơi nào là nơi đáng vui thích?' 'Tâu Đại vương, đó là cõi trời.' Vị ấy đã tung bảo vật bánh xe lên, cùng với đoàn tùy tùng đi đến cõi trời Tứ Đại Thiên Vương. Bấy giờ, bốn vị Đại Thiên Vương, tay cầm vòng hoa và hương thơm cõi trời, được chúng chư thiên vây quanh, đã ra đón rước, đưa vị ấy đến cõi trời Tứ Đại Thiên Vương và trao cho vương quốc. Trong khi vị ấy, được đoàn tùy tùng vây quanh, trị vì ở đó, một thời gian dài đã trôi qua. Ngay cả ở đó, vị ấy cũng không thể làm thỏa mãn lòng tham ái, và đã biểu lộ vẻ bất mãn. Bấy giờ, bốn vị Đại Thiên Vương đã hỏi: 'Tâu Đại vương, vì sao ngài lại bất mãn?' 'Ngoài cõi trời này, nơi nào là nơi đáng vui thích?' 'Tâu Thiên tử, chúng thần giống như những người hầu hạ kẻ khác. Cõi trời Đao-lợi vui thích hơn nơi này gấp trăm lần.' Vua Mandhātā đã tung bảo vật bánh xe lên, được đoàn tùy tùng của mình vây quanh, hướng về cõi trời Đao-lợi mà đi. Bấy giờ, vua trời Sakka, tay cầm vòng hoa và hương thơm cõi trời, được chúng chư thiên vây quanh, đã ra đón rước, nắm lấy tay vị ấy và nói: 'Xin mời Đại vương đến đây.' Sau đó, trong khi nhà vua, được chúng chư thiên vây quanh, đang đi, bảo vật tướng quân đã lấy bảo vật bánh xe, cùng với đoàn tùy tùng, xuống cõi người và vào nhà của mình. Vua Sakka đã đưa vua Mandhātā đến cung điện của Sakka, chia các vị trời thành hai phần, và chia đôi vương quốc của mình ở giữa mà trao cho. Từ đó về sau, cả hai vị vua cùng trị vì. Khi thời gian trôi qua như vậy, vua Sakka, sau khi sống hết tuổi thọ ba mươi sáu triệu năm, đã mệnh chung. Một vị Sakka khác sanh ra, vị ấy cũng trị vì cõi trời như thế rồi mệnh chung do hết tuổi thọ. Theo cách này, ba mươi sáu vị Sakka đã mệnh chung. Còn vua Mandhātā, với sự chăm sóc của loài người, vẫn tiếp tục trị vì cõi trời. Khi thời gian trôi qua như vậy, lòng tham dục của vị ấy lại khởi lên với mức độ lớn hơn. Vị ấy nghĩ: 'Nửa vương quốc này có ích gì cho ta? Ta sẽ giết Sakka và trị vì một mình.' Nhưng không thể giết được Sakka. Lòng tham dục này chính là nguồn gốc của sự hoại diệt. Thật vậy.

3.

3.

Varamatra sukhantyatra, atricchāvihato naro;

Idhavā paratthavā kiñci, na sātaṃ vindate sadā.

Hạnh phúc ở đây là tốt hơn; kẻ bị lòng tham quá độ hủy hoại, dù ở đời này hay đời sau, chẳng bao giờ tìm thấy chút an lạc nào.

4.

4.

Taṇhāya [Pg.36] jāyate soko,Taṇhāya jāyate bhayaṃ;

Taṇhāya vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

Từ ái dục sinh sầu ưu, từ ái dục sinh sợ hãi; đối với người đã giải thoát khỏi ái dục, không có sầu ưu, thì sợ hãi từ đâu mà có?

5.

5.

Taṇhādāso naro ettha, rājacorādisambhavaṃ;

Hattacchedādikaṃ dukkhaṃ, pāpuṇāti vihaññati.

Kẻ làm nô lệ cho ái dục ở đời này, phải chịu đựng và bị phiền não bởi những khổ đau như bị chặt tay chân, phát sinh từ vua chúa, trộm cướp, v.v.

6.

6.

Yena lobhena jātena, sadā jīyanti pāṇino;

Khettaṃ vatthuṃ hiraññaṃca, gavāssaṃ dāsaporisaṃ;

Sabbatthāmena so lobho, pahātabbova viññunāti.

Do lòng tham nào đã sanh khởi mà chúng sanh luôn bị thiệt hại về ruộng đất, tài sản, vàng bạc, bò ngựa, tôi tớ và người làm; lòng tham ấy, với tất cả sức mạnh, phải được người trí từ bỏ.

Tato atricchāvihatassa tassa āyusaṅkhāro parihāyi, jarā sarīraṃ pahari, manussasarīrañhi nāma na devalokebhijjati, tatha so devalokā bhassitvā bandhumatīnagaruyyānaṃ pāvisi, uyyānapālo tassa āgatabhāvaṃ rājakulaṃ nivedesi. Rājā rājakulā āgantvā uyyāneyeva āsanaṃ paññāpesi. Tato mandhātā uyyāne paññattavarāsane nipanno anuṭṭhānaseyyaṃ kappesi. Tato amaccā deva tumhākaṃ parato kinnu kathesāmāti pucchiṃsu, mama parato tumhe imaṃ sāsanaṃ mahājanassa katheyyātha, mandhātumahārājā dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu cakkavattirajjaṃ kāretvā cātumahārājikesu rajjaṃ kāretvā chattiṃsasakkānaṃ āyuparimāṇena devaloke rajjaṃ kāretvā kālamakāsīti. So evaṃ vatvā kālaṃkatvā yathākammaṃ gatoti imamatthaṃ pakāsetuṃ bhagavā catumahāparisamajjhe imā gāthāyo āha.

Bấy giờ, thọ hành của vị ấy, người bị lòng tham quá độ hủy hoại, đã suy giảm; tuổi già đã tấn công thân thể. Thật vậy, thân người không thể tồn tại ở cõi trời. Do đó, vị ấy đã rơi từ cõi trời và vào khu vườn của thành Bandhumatī. Người giữ vườn đã báo tin vị ấy đến cho hoàng gia. Nhà vua từ hoàng cung đến và cho chuẩn bị một chỗ ngồi ngay trong vườn. Bấy giờ, vua Mandhātā nằm trên chiếc ghế cao quý đã được chuẩn bị trong vườn, trong tư thế không thể đứng dậy. Sau đó, các vị quan đại thần hỏi: 'Tâu Thiên tử, sau khi ngài qua đời, chúng thần nên nói gì?' 'Sau khi ta qua đời, các khanh hãy nói thông điệp này cho đại chúng: 'Đại vương Mandhātā, sau khi trị vì vương quốc chuyển luân ở bốn đại châu cùng với hai ngàn hòn đảo phụ thuộc, sau khi trị vì ở cõi Tứ Đại Thiên Vương, sau khi trị vì ở cõi trời trong khoảng thời gian bằng tuổi thọ của ba mươi sáu vị Sakka, đã mệnh chung.'' Sau khi nói như vậy, vị ấy đã mệnh chung và đi theo nghiệp của mình. Để làm sáng tỏ ý nghĩa này, Đức Thế Tôn đã nói những câu kệ này giữa bốn chúng hội lớn.

7.

7.

Yāvatā candimasuriyā, pariharanti disā bhanti virocanā;

Sabbeva dāsā mandhātā, ye pāṇā pathavinissitā.

Chừng nào mặt trăng và mặt trời còn xoay vần, chiếu sáng các phương trời; tất cả chúng sanh nương tựa trên trái đất đều là nô lệ của Mandhātā.

8.

8.

Na [Pg.37] kahāpaṇavassena, titti kāmesu vijjati;

Appassadā dukhā kāmā, iti viññāya paṇḍito.

Dù bằng một trận mưa tiền vàng, sự thỏa mãn trong các dục vọng cũng không thể có được. Các dục vọng ít vị ngọt, nhiều khổ đau; bậc hiền trí sau khi hiểu rõ như vậy.

9.

9.

Api dibbesu kāmesu, ratiṃso nādhigacchati;

Taṇhākkhayarato hoti, sammāsambuddhasāvakoti.

Ngay cả trong các dục lạc cõi trời, vị ấy cũng không tìm thấy sự thích thú. Vị đệ tử của bậc Chánh Đẳng Chánh Giác chỉ vui thích trong sự đoạn tận ái dục.

Taṃ sutvā bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.

Sau khi nghe điều đó, nhiều người đã chứng đắc các quả vị như Tu-đà-hoàn.

10.

10.

Iti gatiniyatānaṃ bodhiyā uttamānaṃ;

Sakavasamupanetvā deti dukkhātitaṇhā;

Aniyatagatikānaṃ kā kathā mādisānaṃ;

Jahatha tamiti mantvā bho bhajavho tivatthuṃti.

Như vậy, đối với những vị có định phận chắc chắn đạt đến tuệ giác tối thượng, (việc thực hành) đã đưa các vị ấy vào sự tự chủ và ban cho sự vượt thoát khỏi khổ đau và ái dục. Huống nữa là những người có định phận không chắc chắn như chúng tôi? Hỡi các thiện hữu, sau khi suy xét rằng: ‘Hãy từ bỏ điều ấy,’ quý vị hãy nên tôn thờ Tam Bảo.

Mahāmandhātuvatthuṃ aṭṭhamaṃ.

Câu chuyện về vua Mahāmandhātu là thứ tám.

9. Buddhavammavāṇijakavatthumhi ayamānupubbīkathā

9. Đây là câu chuyện tuần tự trong tích truyện về thương gia Buddhavamma.

Jambudīpe kira pāṭaliputtanagare buddhavammo nāma vāṇijako ahosi vāṇijakakammena jīvamāno. So aparabhāge satthavāhehi saddhiṃ gāmanigamajanapada rājadhānīsu vāṇijjaṃ payojayamāno vicarati, tasmiṃ samaye bhagavānekabhikkhusahassaparivuto janapadacārikaṃ carati bahū devamanusse saṃsārakantārā uttārento. Tadā so bhagavantaṃ addasa dvattiṃsalakkhaṇānubyañjanapatimaṇḍitaṃ jalamānasuvaṇṇameruṃ viyavirocamānaṃ mahābhikkhusaṅghaparivutaṃ, disvā paramapītiyā phuṭasarīro añjaliṃ paggayha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā sāyaṇhe bhagavantaṃ bhattena nimantesi buddhasāsane aparicitabhāvena. Athassa bhagavā vikālabhojanā paṭiviratā tathāgatāti āha. Atha so bhagavantaṃ vanditvā kiṃ bhante bhagavantā vikāle bhuñjissantīti, athassa kathaṃ paṭicca bhagavā [Pg.38] aṭṭhavidhaṃ pānaṃ tathāgatānaṃ vikāle bhuñjituṃ kappati. Seyyathidaṃ, ambapānaṃ jambupānaṃ cocapānaṃ mocapānaṃ phārusakapānaṃ madhupānaṃ muddikapānaṃ sālūkapānanti. Taṃ sutvā vāṇijo sahasakkārārasehi muddikapānaṃ katvā buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa adāsi, sabhikkhusaṅgho satthā paribhuttapānīyaraso tassa dhammaṃ desetvā janapadacārikaṃ pakkāmi. Sopi pasannamānaso hutvā nivatto saddhiṃ vāṇijakehi tesu tesu janapadesu vāṇijjaṃ payojento mahāvattanīyaṃnāma kantāraṃ pāpuṇi, tatta tesaṃ sabbesuyeva sakaṭesu pānīyaṃ parikkhayamagamāsi. Tattha sabbamanussānaṃca balīvaddānaṃca pānīyaṃ nāhosi. Atha so vāṇijo pipāsābhibhūto tesu tesu sakaṭesu pānīyaṃ pariyesanto vicarati. Athekasmiṃ sakaṭe manussā taṃ disvā kāruññena etthāgaccha, imasmiṃ koḷambe thokaṃ pānīyaṃ atthi pivāti vadiṃsu. Ta to so gantvā pānīyaṃ pivi. Tassa taṃ rasaṃ muddikapānarasasadisaṃ ahosi, pivantova so evaṃ cintesi. Sammāsambuddhassa tadā me dinnamuddikapānassa nissando ajja sampatto bhavissatīti accherabbhutacitto somanassajāto gantvā sayameva cāṭiyā pidhānaṃ vivari. Sakalāpi sā cāṭi muddikapānena paripuṇṇā ahosi. Tato so ra sava ntaṃ ojavantaṃ aparikkhayaṃ dibbapānasadisaṃ pānīyaṃ disvā paramāya pītiyā phuṭasarīro ugghosesi sabbe pānīyaṃ pivantūti. Taṃ sutvā sabbe sannipatitvā pānīyaṃ disvā abbhutacittā jātā. Vāṇijo tesaṃ majjhe buddhānubhāvaṃ pakāsento āha.

Nghe nói, tại thành Pāṭaliputta ở cõi Jambudīpa, có một vị thương gia tên là Buddhavamma, sống bằng nghề buôn bán. Về sau, ông cùng với các đoàn thương buôn đi lại, kinh doanh ở các làng, thị trấn, quận, và kinh thành. Vào thời điểm ấy, Đức Thế Tôn, có nhiều ngàn vị Tỳ-khưu đi theo, đang du hành qua các xứ, cứu vớt nhiều chư thiên và nhân loại ra khỏi sa mạc sanh tử. Khi ấy, ông đã nhìn thấy Đức Thế Tôn, được trang nghiêm với ba mươi hai tướng tốt và các tướng phụ, tỏa sáng rực rỡ như ngọn núi Tu-di bằng vàng chói lọi, có đại chúng Tỳ-khưu Tăng vây quanh. Sau khi nhìn thấy, thân ông tràn ngập niềm hỷ lạc tột cùng, ông chắp tay, đến gần Đức Thế Tôn, đảnh lễ, và do không quen thuộc với giáo pháp của Đức Phật, ông đã thỉnh mời Đức Thế Tôn dùng bữa vào buổi chiều. Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói với ông rằng: ‘Các đấng Như Lai từ bỏ việc ăn uống phi thời.’ Sau đó, ông đảnh lễ Đức Thế Tôn và hỏi: ‘Bạch Thế Tôn, các đấng Thế Tôn dùng gì vào lúc phi thời?’ Nhân câu hỏi của ông, Đức Thế Tôn đã giải thích rằng có tám loại nước uống được phép cho các đấng Như Lai dùng vào lúc phi thời. Đó là: nước xoài, nước trâm, nước chuối tiêu, nước chuối hột, nước phārusaka, nước mật ong, nước nho, và nước củ sen. Nghe vậy, vị thương gia với lòng thành kính và hương vị tuyệt hảo đã làm nước nho và dâng cúng lên chúng Tỳ-khưu Tăng do Đức Phật dẫn đầu. Bậc Đạo Sư cùng chúng Tỳ-khưu Tăng, sau khi đã dùng nước quả, đã thuyết pháp cho ông rồi lên đường du hành qua các xứ. Vị ấy cũng với tâm hoan hỷ trở về, cùng với các thương gia kinh doanh ở các xứ khác nhau, đã đến một vùng hoang địa rộng lớn tên là Mahāvattanīya. Tại đó, nước trong tất cả các cỗ xe của họ đều cạn kiệt. Ở đó, không có nước cho tất cả mọi người và cả bò kéo xe. Bấy giờ, vị thương gia bị cơn khát hành hạ, đi lại tìm kiếm nước trong các cỗ xe. Khi ấy, ở một cỗ xe, có người nhìn thấy ông, do lòng thương xót đã nói rằng: ‘Hãy lại đây, trong cái bình này có một ít nước, hãy uống đi.’ Sau đó, ông đến và uống nước. Vị của nước ấy giống như vị của nước nho. Trong khi uống, ông suy nghĩ như vầy: ‘Quả báo của việc cúng dường nước nho cho bậc Chánh Đẳng Chánh Giác khi ấy chắc hẳn đã đến vào hôm nay.’ Với tâm kinh ngạc và kỳ diệu, sanh lòng hoan hỷ, ông đi đến và tự mình mở nắp vò nước. Toàn bộ vò nước ấy đã đầy ắp nước nho. Sau đó, khi thấy thứ nước uống ngon ngọt, bổ dưỡng, không bao giờ cạn, giống như thức uống của chư thiên, thân ông tràn ngập niềm hỷ lạc tột cùng, ông đã lớn tiếng loan báo: ‘Tất cả mọi người hãy đến uống nước!’ Nghe vậy, tất cả mọi người tụ tập lại, và khi thấy thứ nước uống ấy, tâm họ trở nên kinh ngạc. Vị thương gia ở giữa họ, tuyên dương oai lực của Đức Phật, đã nói rằng:

1.

1.

Passathedaṃ bhavanto bho, ānubhāvaṃ mahesino;

Acintanīyamaccheraṃ, sandiṭṭhika makālikaṃ.

Hỡi các thiện hữu, xin hãy nhìn xem oai lực này của bậc Đại Thánh; thật không thể nghĩ bàn, kỳ diệu, thiết thực hiện tại, không có thời gian.

2.

2.

Pasannamanasā buddhe, dinnaṃ pānīyakaṃ mayā;

Vipaccati idāneva, taṃ dānaṃ munivāhasā.

Với tâm hoan hỷ, nước uống đã được con dâng cúng lên Đức Phật; sự bố thí ấy, nhờ oai lực của bậc Thánh, nay đang trổ quả ngay lập tức.

3.

3.

Ojavantaṃ [Pg.39] sukhannaṃva, sītalaṃ madhuro dakaṃ;

Dibbapānaṃva devānaṃ, jātamabbhutamakkhayaṃ.

Như món ăn ngon bổ dưỡng, nước mát ngọt lành; như thức uống của chư thiên, đã sanh khởi một cách kỳ diệu và không bao giờ cạn.

4.

4.

Sīlavantesu ko nāma, na dadeyya vicakkhaṇo;

Idha loke paratteca, sukhadaṃ dāna muttamaṃ.

Người có trí nào lại không cúng dường đến bậc có giới hạnh? Sự bố thí tối thượng này mang lại an lạc ở đời này và đời sau.

5.

5.

Yathi cchitaṃ gahetvāna, pivantu madhuro dakaṃ;

Bhājanānica pūretvā, yantu sabbe yathicchitanti.

Xin hãy lấy tùy thích và uống thứ nước ngọt lành này; và sau khi đổ đầy các vật chứa, tất cả mọi người hãy đi theo ý muốn.

Evañca pana vatvā sabbe manusseca balīvaddeca muddikaraseneva santappesi. Tato tato āgatāpi pānīyaṃ pivantoca pānīyaṃ akkhayaṃ ahosi. Tato vāṇijo satthavāhehi saddhiṃ vāṇijjaṃ payojetvā sakanagaraṃ āgacchanto bhagavantaṃ passitvā gamissāmīti veḷuvanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā katānuñño ekamante nisīdi. Satthāpi tena saddhiṃ madhurapaṭisanthāramakāsi. Upāsakopi bhante tumhākaṃ pāṭihāriyaṃ disvā pasanno vanditvā gamissāmīti āgatomhi, evañce vañca pāṭihāriyanti vitthārena kathesi. Athassa bhagavā dhammaṃ desesi. So dhammaṃ sutvāna satthāraṃ svātanāya nimantetvā mahādānaṃ datvā attano gehameva agamāsi. So tato paṭṭhāya dānādīni puññāni katvā tato cuto devaloke dvādasayojanike kanakavimāne devaccharāparivuto devissariyasamannāgato nibbatti. Tassa pubbakammapakāsanatthaṃ tattha tattha ratanabhājanesu dibbamayehi muddikapānehi paripuṇṇaṃ ahosi. Pānīyaṃ pivitvā devā naccanti vādenti kīḷantīti.

Và sau khi nói như vậy, ông đã làm cho tất cả mọi người và cả bò kéo xe được thỏa mãn với nước nho. Ngay cả những người đến từ nơi này nơi khác cũng uống nước, và nước ấy không bao giờ cạn. Sau đó, vị thương gia, sau khi kinh doanh cùng đoàn thương buôn, trong khi trở về thành phố của mình, đã nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đến gặp Đức Thế Tôn rồi mới đi,’ bèn đi đến Trúc Lâm, đảnh lễ bậc Đạo Sư, và sau khi được phép, đã ngồi xuống một bên. Bậc Đạo Sư cũng đã có lời thăm hỏi thân mật với ông. Vị cận sự nam thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, sau khi thấy được phép lạ của ngài, con đã sanh tâm hoan hỷ và đến để đảnh lễ ngài trước khi đi,’ và ông đã kể lại chi tiết về phép lạ như thế này, như thế kia. Bấy giờ, Đức Thế Tôn đã thuyết pháp cho ông. Ông sau khi nghe pháp, đã thỉnh mời bậc Đạo Sư cho ngày hôm sau, thực hiện một cuộc đại bố thí, rồi trở về nhà của mình. Kể từ đó, ông đã làm các công đức như bố thí, sau khi mệnh chung từ cõi ấy, ông đã tái sanh vào cõi trời, trong một thiên cung bằng vàng rộng mười hai do-tuần, có các thiên nữ vây quanh, hưởng thụ quyền uy của chư thiên. Để biểu hiện nghiệp quá khứ của ông, ở nơi này nơi khác, các vật chứa bằng bảo thạch đều đầy ắp nước nho thần diệu. Sau khi uống nước ấy, các chư thiên nhảy múa, tấu nhạc, và vui chơi.

6.

6.

Na vipulajinasāraṃ jānamāno janevaṃ,Labhati vipulabhogaṃ toyamattassa dānā;

Viditaguṇagaṇā bho tīsu vatthūsu tumhe,Labhatha khalu visesaṃ sīlavantesu dānāti.

Một người không biết đến tinh túy cao rộng của bậc Chiến Thắng mà còn nhận được tài sản to lớn từ việc cúng dường chỉ một ít nước như vậy; hỡi các thiện hữu, quý vị là những người đã biết đến các phẩm hạnh của Tam Bảo, chắc chắn sẽ nhận được quả báo đặc biệt từ việc cúng dường đến bậc có giới hạnh.

Buddhavammavāṇijakassa vatthuṃ navamaṃ.

Câu chuyện về thương gia Buddhavamma là thứ chín.

10. Rūpadeviyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

10. Đây là câu chuyện tuần tự trong tích truyện về Rūpadevī.

Atīte [Pg.40] kira vipassissa bhagavato kāle tasmiṃ nagare ekā gāmadārikā vihāre āhiṇḍantī ekaṃ gilānabhikkhuṃ disvā kampamānahadayā upasaṅkamitvā vanditvā bhante kote ābādho sarīraṃ pīḷetīti pucchi. Tenāpi bhagini kharābādho me pīḷetīti vutte sā tenahi bhante ahaṃ taṃ rogaṃ vūpasamessāmīti nimantetvā gehaṃ gantvā taṃ pavattiṃ mātāpitunnaṃ kathetvā tehi anuññātā puna divase nānaggarasena bhesajjāhāraṃ sampādesi, tato so bhikkhu punadivase cīvaraṃ pārupitvā bhikkhāya caranto tassā gehaṃ gantvā aṭṭhāsi. Sā theraṃ āgataṃ disvā somanassajātā pattaṃ gahetvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Tattha nisinnaṃ taṃ āhārena sādhukaṃ parivisitvā sakkāra makāsi. Athassā saddhābalena bhuttamatteyeva so ābādho vūpasami. Tato so vūpasantarogo dutiyadivase tassā gehaṃ nā gamāsi. Atha sā vihāraṃ gantvā taṃ vanditvā kasmānāgatatthāti pucchitvā tena me bhagini byādhi vūpasami, tasmā nāgatosmīti vutte sā sādhu bhanteti somanassajātā gehameva agamāsi. Sā tena puññakammena kālaṃ katvā devaloke nibbatti. Tassā tattha dvādasayojanikaṃ kanakavimānaṃ nibbatti. Sā tattha devissariyaṃ anubhavantī chabuddhantaraṃ khepetvā amhākaṃ bhagavato kāle jambudīpe devaputtanagare udiccabrahmaṇakule jeṭṭhabrāhmaṇassa bhariyāya kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi, sā paripāka manvāya mātukucchito nikkhami. Tassā mātukucchito nikkhantakālato paṭṭhāya divase divase aṭṭhaṭṭhanālimattaṃ taṇḍulaṃ nibbattati. Tassā rūpasampattiṃ disvā pasannā mātāpitaro rūpadevīti nāma makaṃsu. Pacchā taṃ patirūpena dārakena niyojesuṃ. Athassā taṇḍula- nālimattaṃ [Pg.41] gahetvā pacituṃ āraddhe icchiticchitamaṃsādibyañjanañja sappinavanītadadhikhīrādigorasañca jīramaricādikaṭukabhaṇḍañca kadalipanasamadhuguḷādiupakaraṇañca bhājanāni pūretvā nibbattati, tāya hatthena gahitaṃ kiñci khādanīyaṃ bhojanīyaṃvā pūtibhāvaṃ na gacchati, bhattukkhaliṃ gahetvā sakalanagaravāsino bhojentiyāpi ekakaṭacchumattaṃ bhattaṃ gahitaṭṭhānaṃ na paññāyati. Evaṃ aparikkhayapuññā ahosi, sakaladevaputtanagare candasuriyāva pākaṭā ahosi, atha sā pañcasatabhikkhū nimantetvā niccaṃ sakanivesaneyeva bhojeti, tadā tesaṃ antare paṭisambhidāpatto mahāsaṅgharakkhitattheronāma imissā puññānubhāvaṃ dibbacakkhunā disvā na jānāti esā atthanā pubbe katakammaṃ. Yannūnāhaṃ assā pakāseyyanti ekadivasaṃ tassā nivesane bhuñjitvā anumodanaṃ karonto jānāsi bhagini tayā pubbe katakammanti pucchi, na jānāmi bhante. Sotumicchāmīti, athassā so pubbakammaṃ pakāsento.

Tương truyền, vào thời quá khứ, trong đời đức Thế Tôn Vipassī, tại thành phố ấy có một cô gái làng đi dạo trong tu viện, trông thấy một vị tỳ-khưu bị bệnh, lòng cô rung động, bèn đến gần đảnh lễ và hỏi rằng: 'Bạch Đại đức, bệnh gì đang làm khổ thân ngài vậy?' Khi vị ấy đáp: 'Này hiền muội, một cơn bệnh nặng đang làm tôi khổ sở,' cô liền thưa: 'Bạch Đại đức, vậy thì con sẽ chữa trị căn bệnh ấy,' rồi cô thỉnh mời vị ấy, trở về nhà, kể lại sự việc cho cha mẹ nghe. Được cha mẹ cho phép, ngày hôm sau cô đã chuẩn bị món ăn dược thiện với nhiều hương vị tuyệt hảo. Sau đó, vào ngày hôm sau, vị tỳ-khưu ấy đắp y, đi khất thực, đến nhà cô và đứng lại. Thấy vị trưởng lão đã đến, cô sanh tâm hoan hỷ, nhận lấy bình bát, dọn chỗ ngồi và dâng lên. Cô đã tận tình phục vụ vật thực cho vị ấy đang ngồi tại đó và tỏ lòng kính trọng. Bấy giờ, nhờ vào tín lực của cô, ngay khi vừa dùng xong, cơn bệnh ấy đã thuyên giảm. Sau đó, vị ấy đã khỏi bệnh, vào ngày thứ hai đã không đến nhà cô. Bấy giờ, cô đi đến tu viện, đảnh lễ vị ấy và hỏi tại sao ngài không đến. Khi vị ấy nói: 'Này hiền muội, bệnh của tôi đã thuyên giảm, vì thế tôi đã không đến,' cô sanh tâm hoan hỷ, nói: 'Lành thay, bạch Đại đức,' rồi trở về nhà. Do phước nghiệp ấy, sau khi mệnh chung, cô đã sanh vào cõi trời. Tại đó, một thiên cung bằng vàng rộng mười hai do-tuần đã hiện ra cho cô. Tại đó, cô hưởng thụ thiên phước, trải qua sáu thời kỳ chư Phật, rồi vào thời đức Thế Tôn của chúng ta, cô đã thọ sanh trong bụng của vợ vị Bà-la-môn đứng đầu trong dòng dõi Bà-la-môn Udicca tại thành Devaputta ở cõi Diêm-phù-đề. Khi đã trưởng thành, cô sanh ra từ lòng mẹ. Kể từ lúc sanh ra từ lòng mẹ, mỗi ngày tám đấu gạo đã được tạo ra. Thấy được vẻ đẹp toàn hảo của cô, cha mẹ vui mừng đặt tên là Rūpadevī (Thiên Nữ Sắc Đẹp). Về sau, họ gả cô cho một chàng trai xứng đôi. Bấy giờ, khi cô bắt đầu nấu nướng, chỉ cần lấy một đấu gạo, các món cà-ri thịt cá mong muốn, các sản phẩm từ sữa như bơ lỏng, bơ tươi, sữa chua, sữa, các loại gia vị như thì là, tiêu, và các nguyên liệu như chuối, mít, mật ong, đường thốt nốt liền hiện ra đầy các nồi. Bất cứ món ăn cứng hay mềm nào được tay cô chạm vào đều không bị hư thối. Dù cô lấy nồi cơm và đãi ăn cho toàn thể dân trong thành, chỗ đã múc đi một muỗng cơm cũng không thể nhận ra. Phước báu của cô là như vậy, không thể cạn kiệt. Trong toàn thành Devaputta, cô nổi tiếng như mặt trăng, mặt trời. Bấy giờ, cô thỉnh mời năm trăm vị tỳ-khưu và luôn cúng dường tại nhà riêng. Khi ấy, trong số các vị ấy, có vị trưởng lão tên là Mahāsaṅgharakkhita, đã chứng đắc các tuệ phân tích, với thiên nhãn đã thấy được oai lực phước báu của cô, nhưng không biết nghiệp quá khứ nào đã tạo ra quả này. Ngài nghĩ: 'Hay là ta nên nói rõ cho cô ấy biết.' Một hôm, sau khi dùng bữa tại nhà cô và nói lời tùy hỷ, ngài hỏi: 'Này hiền muội, hiền muội có biết nghiệp mình đã tạo trong quá khứ không?' 'Bạch Đại đức, con không biết. Con muốn được nghe.' Bấy giờ, ngài bèn giải thích về nghiệp quá khứ của cô.

1.

1.

Ekanavute ito kappe,Vipassīnāma nāyako;

Ahosi loke lokeka,Nāyako chinnabandhano.

Cách đây chín mươi mốt kiếp, có bậc Đạo Sư tên Vipassī; Ngài là bậc Đạo Sư duy nhất trên đời, đã đoạn trừ các ràng buộc.

2.

2.

Tadā tasmiṃ pure ramme, āsi tvaṃ gāmadārikā;

Āhiṇḍantī vihārasmiṃ, addakkhi jinasāvakaṃ.

Khi ấy, trong thành phố xinh đẹp kia, ngươi là một cô gái làng; đi dạo trong tu viện, ngươi đã thấy một vị đệ tử của bậc Chiến Thắng.

3.

3.

Rogāturaṃ kisaṃ paṇḍuṃ, assasantaṃ muhuṃ muhuṃ;

Disvāna kampitā cittā, nimantetvāna taṃ muniṃ.

Bị bệnh tật, gầy gò, xanh xao, thở hổn hển từng hồi; thấy vậy, lòng ngươi xúc động, đã thỉnh mời vị ẩn sĩ ấy.

4.

4.

Bhesajjañceva bhattañca, adā tvaṃ tena so yati;

Abyābādho anīghoca, ahosi anupaddavo.

Ngươi đã dâng cúng cả thuốc men và vật thực, nhờ đó vị tu sĩ ấy; đã trở nên không bệnh hoạn, không phiền não, và không tai ương.

5.

5.

Tato tvaṃ tena kammena, sukatena tato cutā;

Jātāsi devalokasmiṃ, sabbakāmasamiddhinī.

Sau đó, nhờ vào nghiệp lành đã tạo, khi mệnh chung; ngươi đã sanh về cõi trời, được sung mãn mọi dục lạc.

6.

6.

Tattha [Pg.42] te puññatejena, pāsādo ratanāmayo;

Maṇithūpisatākiṇṇo, kūṭāgārehi laṅkato.

Tại đó, nhờ oai lực phước báu của ngươi, một lâu đài bằng châu báu; đầy ắp trăm ngọn tháp bằng ngọc, được trang hoàng với các lầu gác.

7.

7.

Nekagabbhasatākiṇṇo, sayanāsanamaṇḍito;

Accharāsatasaṃkiṇṇo, naccagītādisaṃkulo.

Đầy ắp trăm gian phòng khác nhau, trang hoàng với giường và ghế; đông đúc trăm tiên nữ, rộn ràng với ca múa và các thứ khác.

8.

8.

Rambhāmbajambusannīra, pūgapunnāgapāṭalī;

Nāgāditarusaṇḍehi, maṇḍituyyānapantihi.

Với những hàng công viên được trang điểm bởi các lùm cây như chuối, xoài, trâm, cau, mù u, kèn hồng, và thiết mộc.

9.

9.

Padumuppalakaḷāra, kundakānanamaṇḍite;

Madhumattālipālīhi, sārasīsarasaṃkule.

Được trang điểm bởi các khu rừng sen hồng, sen xanh, sen trắng, và hoa lài; rộn rã tiếng hồ nước và những đàn ong say mật.

10.

10.

Devaputtehi nekehi, tathā devaccharāhica;

Niccussave mahābhoge, vimāne mananandane.

Cùng với nhiều thiên tử và cả các thiên nữ; trong thiên cung làm vui thỏa tâm ý, với lễ hội thường xuyên và tài sản to lớn.

11.

11.

Tvamevaṃ devalokamhi, vindamānā mahāyasaṃ;

Addhānaṃ vītināmetvā, nibbute gotame jine.

Ngươi, như thế ở cõi trời, hưởng thụ danh tiếng lớn lao; sau khi trải qua một thời gian dài, vào thời của bậc Chiến Thắng Gotama.

12.

12.

Jambudīpe idāni tvaṃ, nibbattā udite kule;

Puññapaññāguṇāvāsā, rūpenaggā piyaṃvadā.

Nay tại cõi Diêm-phù-đề, ngươi đã tái sanh trong một gia đình cao quý; là nơi hội tụ các đức hạnh của phước báu và trí tuệ, có dung sắc tuyệt vời, và lời nói khả ái.

13.

13.

Etaṃ te devalokasmiṃ, devissariyamabbhutaṃ,Imaṃ te idha lokasmiṃ, sabbaṃ mānusikaṃ sukhaṃ.

Kia là thiên phước kỳ diệu của ngươi ở cõi trời, đây là tất cả hạnh phúc của loài người của ngươi ở thế gian này.

14.

14.

Vipassimunino kāle, tvaṃ tassekassa bhikkhuno;

Adā dānaṃ gilānassa, tassa taṃ phalamīdisaṃ.

Vào thời của bậc ẩn sĩ Vipassī, ngươi đã dâng cúng dường cho một vị tỳ-khưu bị bệnh; quả báo của việc ấy là như thế này.

15.

15.

Kātabbañhi sadā puññaṃ, icchantena sukhappadaṃ;

Tasmā tvaṃ sabbadā bhadde, ussukkā kusale bhavāti.

Quả thật, người mong cầu hạnh phúc nên luôn luôn làm phước; vì vậy, này thiện nữ, hãy luôn tinh tấn trong các việc lành.

Evaṃ so tassa purimattabhāve katakammaṃ pakāsetvā idāni puññakamme appamādā bhavāti anusāsi. Sā therassa dhammadesanaṃ sutvā paramasomanassā tato paṭṭhāya dānādīsu niratā puññāni karontī teneva somanassena sotāpannā ariyasāvikā ahosīti.

Như vậy, sau khi giải thích về nghiệp mà cô đã tạo trong tiền kiếp, ngài đã khuyên dạy rằng: 'Bây giờ, hãy không dể duôi trong các việc phước thiện.' Cô sau khi nghe pháp thoại của vị trưởng lão, đã vô cùng hoan hỷ, và kể từ đó, cô chuyên tâm vào việc bố thí và các việc khác, làm các điều phước thiện và với niềm hoan hỷ ấy, cô đã trở thành một vị Nhập Lưu, một nữ thánh đệ tử.

16.

16.

Iti [Pg.43] taruṇakumārī puññakammesu sāraṃ,Aviditaguṇamattā datva bhikkhussa dānaṃ;

Divimanujasukhaṃ sālattha tumhe bhavantā,Viditakusalapākā kiṃ na labbhetha santiṃ.

Như vậy, thiếu nữ trẻ tuổi ấy, không biết được mức độ phước đức, đã dâng cúng dường đến vị Tỳ khưu, là điều cốt lõi trong các thiện nghiệp; nàng đã đạt được hạnh phúc của chư Thiên và loài người. Này các ngài, khi đã biết được quả báo của việc thiện, tại sao các ngài lại không thể chứng đạt được sự an tịnh?

Rūpadeviyā vatthuṃ dasamaṃ.

Câu chuyện về nàng Rūpadevi là thứ mười.

Dhammasoṇḍakavaggo pathamo.

Phẩm Dhammasoṇḍaka là phẩm thứ nhất.

Nandiyarājavaggo

Phẩm vua Nandiya

11. Nandiyarājassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

11. Đây là câu chuyện tuần tự trong truyện vua Nandiya.

Ito [Pg.45] kira kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma satthā loke udapādi sadevakaṃ lokaṃ saṃsārakantārā uttārento. Tasmiṃ kira samaye eko kuṭumbiko satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādānaṃ sajjetvā attano bhavanaṃ devabhavanamiva alaṅkaritvā buddhārahaṃ mahāsanaṃ paññāpetvā gantvā bhagavantaṃ yāci kāloyaṃ bhante bhagavato bhattaggassa upasaṅkamanāyāti. Atha bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto mahatā buddhānubhāvena gantvā nisīdi paññattavarabuddhāsane, tato kuṭumbiko haṭṭho udaggo sapariso bhagavantaṃ parivisati anekehi madhurannapānādīhi. Tadā tassa bhagavato sāsane dhutaṅgadharānaṃ aggo vasabhattheronāma mahāsāvako sapadānavattena piṇḍāya caramāno tassa kuṭumbikassa gehadvāre aṭṭhāsi, atha so theraṃ disvā bhante satthā antogehe nisinno, tumhepi pavisathāti yāci, thero apavisitvāva agamāsi, kuṭumbiko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā tamattaṃ vatvā kiṃ bhante sadevake loke bhagavatāpi uttaritaro guṇena saṃvijjatīti āha. Athassa satthā puttopamaṃ dassetvā therassa guṇe vaṇṇento evamāha.

Nghe nói, cách đây một trăm ngàn đại kiếp, bậc Đạo Sư tên là Padumuttara đã xuất hiện trên thế gian, đưa thế giới cùng với chư Thiên vượt qua khỏi vùng hoang địa của luân hồi. Vào thời ấy, có một vị gia chủ, sau khi nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, tâm sanh hoan hỷ, đã thỉnh mời Tăng đoàn do Đức Phật dẫn đầu, chuẩn bị một buổi cúng dường lớn, trang hoàng nhà mình như một thiên cung, sắp đặt một chỗ ngồi cao quý xứng đáng với Đức Phật, rồi đến thỉnh cầu Đức Thế Tôn: 'Bạch Thế Tôn, đã đến giờ để Thế Tôn đến trai đường.' Bấy giờ, Đức Thế Tôn, được Tăng đoàn vây quanh, với đại oai lực của Phật, đã đến và ngự trên pháp tọa cao quý đã được chuẩn bị. Sau đó, vị gia chủ, vui mừng phấn khởi, cùng với gia quyến đã phục vụ Đức Thế Tôn với nhiều loại đồ ăn thức uống ngon ngọt. Khi ấy, trong giáo pháp của Đức Thế Tôn, có vị đại đệ tử tên là Trưởng lão Vasabha, bậc đứng đầu trong các vị hành hạnh đầu đà, đang đi khất thực theo hạnh tuần tự, đã đứng ở cửa nhà của vị gia chủ ấy. Bấy giờ, vị gia chủ nhìn thấy vị Trưởng lão, liền thỉnh cầu: 'Bạch ngài, bậc Đạo Sư đang ngự bên trong, xin ngài cũng hãy vào trong.' Vị Trưởng lão không vào mà bỏ đi. Vị gia chủ đến gần Đức Thế Tôn, trình bày sự việc ấy và hỏi rằng: 'Bạch Thế Tôn, trong thế giới này cùng với chư Thiên, có ai có đức hạnh vượt trội hơn cả Đức Thế Tôn không?' Bấy giờ, bậc Đạo Sư đã đưa ra ví dụ về người con và tán thán các đức hạnh của vị Trưởng lão như sau.

1.

1.

Pālenti nimmalaṃ katvā, pātimokkhādisaṃvaraṃ;

Samādinnadhutaṅgāca, appicchā munisūnavo.

Các vị con của bậc Thánh nhân, những người ít ham muốn, đã thọ trì các hạnh đầu đà, giữ gìn sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha một cách trong sạch.

2.

2.

Nicca mantakayuddhamhi, naddhā yodhāva dappitā;

Puññānaṃ vatthubhūtā te, devamānusakā dinaṃ.

Họ như những chiến binh kiêu hãnh, luôn được trang bị trong cuộc chiến với tâm; họ là mảnh đất phước điền cho chư Thiên và loài người ngày ngày.

3.

3.

Dhāremahaṃ vaṇṇavantaṃ, sīveyyampica cīvaraṃ;

Buddhaputtā mahānāgā na dhārenti tathāvidhaṃ.

Ta mặc y phục đẹp đẽ và y từ xứ Sīveyya; các vị con của Phật, những bậc đại long, không mặc những loại y như vậy.

4.

4.

Dhārenti [Pg.46] te paṃsukūlaṃ, saṅghāṭetvā pilotike;

Vaṇacchādanacolaṃva, icchālobha vivajjitā.

Họ, những người đã từ bỏ mong muốn và tham lam, mặc y phấn tảo, được may lại từ những mảnh giẻ rách, giống như miếng vải để che vết thương.

5.

5.

Sādiyāmi sadā hambho, upāsakanimantanaṃ;

Neva sādenti sambuddha, putto pāsakayācanaṃ.

Này, Ta luôn chấp nhận lời thỉnh mời của các thí chủ; nhưng các vị con của bậc Chánh Đẳng Giác không chấp nhận lời thỉnh cầu như vậy.

6.

6.

Sapadānena yaṃ laddhaṃ, lūkhaṃvāpi paṇītakaṃ;

Tena tussanti me puttā, rasagedhavivajjitā.

Dù là vật thực thô sơ hay mỹ vị, bất cứ thứ gì nhận được qua việc đi khất thực tuần tự, các vị con của Ta, những người đã từ bỏ sự tham đắm vị ngon, đều hài lòng với vật thực ấy.

7.

7.

Nipajjāmi ahaṃ sādhu, santhate sayane subhe;

Na te seyyaṃ pakappenti, saṃsārabhayabhīrukā.

Ta nằm nghỉ trên giường tốt, được trải sẵn sàng; còn họ, những người kinh sợ hiểm nguy của luân hồi, không sắp đặt chỗ nằm.

8.

8.

Ṭhānā sanagamanena, kappenti iriyāpathaṃ;

Nekabhūmisamākiṇṇa, pāsādesu vasāmahaṃ.

Họ duy trì oai nghi bằng cách đứng và đi. Còn Ta, Ta sống trong các cung điện có nhiều tầng lầu.

9.

9.

Buddhaputtā tathācchannaṃ, na kadā pavisanti te;

Rukkhamūle susānasmiṃ, abbhokāse ramanti te.

Các vị con của Phật không bao giờ đi vào những nơi có mái che như vậy; họ tìm thấy niềm vui ở dưới gốc cây, trong nghĩa địa, và ở ngoài trời.

10.

10.

Bhāvetvā bhavanāsāya, hetuṃ bhāvanamuttamaṃ;

Ahaṃ gāme vasissāmi, pāpento janataṃ sivaṃ.

Sau khi đã tu tập pháp hành tối thượng, là nhân đưa đến sự đoạn tận hữu, Ta sẽ sống trong làng mạc, để dẫn dắt chúng sanh đến nơi an ổn.

11.

11.

Ramanti mama puttā te, pantasenāsane kakā;

Tesaṃ mahattaro santo, theroyaṃ vasabho mahā;

Dhutapāpo dhutaṅgaggo, ñātoyaṃ mama sāsaneti.

Các vị con ấy của Ta tìm thấy niềm vui trong các trú xứ xa vắng. Vĩ đại hơn cả họ là vị Trưởng lão Vasabha cao cả này; ngài đã rũ bỏ các điều ác, là bậc đứng đầu trong các hạnh đầu đà, và nổi danh trong giáo pháp của Ta.

Evaṃ bhagavā hatthaṃ ukkhipitvā candamaṇḍale paharanto viya therassa guṇe pakāsesi, tato so tassa guṇakathaṃ sutvā sayampitaṃ ṭhānantaraṃ kāmayamāno yannūnāhaṃ anāgate aññatarassa sammāsambuddhassa sāsane dhutaṅgadharānaṃ aggo bhavissāmīti taṃ ṭhānantaraṃ patthento bhagavato pādamūle nipajji, satthā taṃ kāraṇaṃ upaparikkhitvā ito kappasatasahassamatthake gotamo nāma satthā uppajjissati. Tvaṃ tadā dhutaṅgadharānaṃ aggo hutvā kassa poti paññāyissatīti byākaraṇa [Pg.47] madāsi. Tato paṭṭhāya so somanasso puññakammaṃ katvā tato cuto devamanussesu devissariyaṃ anubhavanto vipassīsammāsambuddhakāle ekasāṭako nāma brāhmaṇo hutvā mahādānaṃ adāsi. Tato cuto kassapasammāsambuddhe parinibbute bārāṇasīnagare bārāṇasīseṭṭhi hutvā nibbatto dānādīni puññāni katvā tato cavitvā saṃsāre saṃsaranto dasavassasahassā yukesu manussesu bārāṇasiyaṃ eko kuṭumbiko hutvā nibbatti. So panāyaṃ kuṭumbiko araññe jaṅghāvihāraṃ anuvicaranto paccantime janapade araññāyatane aññataraṃ paccekabuddhaṃ addasa. So ca paccekabuddho tattha cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṃharitvā ṭhapetuṃ āraddho. Kuṭumbiko taṃ disvā bhante kiṃ karothāti pucchi. So paccekabuddho appicchatāya tena puṭṭho na kiñci vutto hoti. So cīvaradussaṃ nappahotīti ñatvā attano uttarasāṭakaṃ paccekabuddhassa pādamūle ṭhapetvā agamāsi. Paccekabuddho taṃ gahetvā anuvātakaṃ āropento cīvaraṃ katvā pārupi. Kuṭumbiko jīvitapariyosāne kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā bārāṇasito tiyojanamattake ṭhāne aññatarasmiṃ nagare nibbatti, tassa mātāpitaro nandiyoti nāmaṃ akaṃsu, tassa satta bhātaro ahesuṃ, sesā cha bhātaro nānākammantesu byāvaṭā mātāpitunnaṃ posenti. Nandiyo pana akammasīlo geheyeva vasati. Tasmā tassa sesā kujjhanti. Mātāpitaropi nandiyaṃ āmantetvā ovadanti. So tuṇhī hoteva. Athāparasmiṃ samaye gāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ, tadā so mātaraṃ āha. Amma sāṭakaṃ dehi, nakkhattaṃ kīḷissāmīti, sā dhota- vatthaṃ [Pg.48] nīharitvā adāsi, amma thūlaṃ idanti, sā aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Atha naṃ mātā āha. Tāta yādise mayaṃ gehe jātā, natthi ito sukhumatarassa paṭilābhāya puññanti, labhanaṭṭhānaṃ gamissāmi ammāti. Putta ahaṃ ajjeva tava bārāṇasīnagare rajjapaṭilābhaṃ icchāmīti āha. So sādhu ammāti mātaraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Mātuyā panassa evaṃ ahosi. Kahaṃ so gamissati, pubbeviya idhavā etthavā gehe nisīditvā āgacchatīti, so pana puññaniyāmena codiyamāno gāmato nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā senaguttassa gehe paṭivasati, athekadivasaṃ so tassa kammakārehi saddhiṃ sallapanto nisīditvā pacalāyanto supinaṃ addasa. Mukhena antaṃ nikkhamitvā sakalajambudīpe pattharitvā antokucchimeva pāvisi. Pabuddho so bhīto mahāsaddamakāsi. Atha naṃ mahāsenagutto pucchi. Nandiyo supinaṃ addasanti āha. Atha tena kīdisanti puṭṭho kathesi, tato senagutto taṃ attano kulūpagaṃ paribbājikaṃ pucchi ko tassa vipākoti. Paribbājikā yadi bho itthī passati. Sattadivasabbhantareyeva abhisekaṃ labhati, yadi puriso passati, tatheva rājā hotīti kathesi. Senagutto tassā taṃ kathaṃ sutvā imaṃ mama ñātiṃ karomīti attano satta dhītare pakkositvā paṭipāṭiyā pucchi. Nandiyassa santike vasathāti, sesā sabbā na icchiṃsu, na mayaṃ jānāma etaṃ adhunāgataṃ kulavantaṃ vā dukkulavantaṃvāti. Atha kaṇiṭṭhikaṃ pucchi. Sā yassa maṃ mātāpitaro dassanti. Tesaṃ vacanaṃ na bhindissāmīti sampaṭicchi, atha senagutto nandiyaṃ pakkositvā attano dhītaraṃ datvā tassa mahāsampatti madāsi. Tato sattame divase nandiyo tattha tattha āhiṇḍanto rañño maṅgaluyyānaṃ passissāmīti gantvā dhaṅgalasilāpaṭṭesasīsaṃ pārupitvā nipajji, so ca bārāṇasīrañño kālaṅkatassa sattamo [Pg.49] divaso hoti. Amaccāca purohitoca rañño sarīrakiccaṃ kāretvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu. Rañño ekāva dhītā atthi, putto panassa natthi. Arājikaṃ rajjaṃ na tiṭṭhati. Phussarathaṃ vissajjessāmāti. Te kumudapattavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā setacchattapamukhaṃpañcavidharājakakudhabhaṇḍaṃ rathasmiṃyeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato turiyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīdvārena nikkhamitvā uyyānābhimukho ahosi. Paricayena uyyānābhimukho gacchati. Nivattemāti keci āhaṃsu. Purohito mā nivārayitthāti āha. Ratho kumārakaṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohaṇasajjo hutvā aṭṭhāsi. Purohito pārupaṇakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento tiṭṭhatu ayaṃ dīpo. Dvisahassadīpa parivāresu catūsu mahādīpesu ekarajjaṃ kātuṃ samatthotivatvā tassa dhitiṃ upadhāretuṃ tikkhattuṃ turiyāni paggaṇhāpesi. Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā kena kāraṇena āgatatthāti āha, deva tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātīti, rājā kahanti, devattaṃ gato sāmīti, kati divasā atikkantāti, ajja sattamo divasoti. Putto vā dhītā vā natthīti, dhītā atthi deva. Putto na vijjatīti, tenahi karissāmi rajjanti, te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ kāretvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkāritvā uyyānaṃ netvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu, athassa katābhisekassa satasahassagghanakaṃ vatthaṃ ānesuṃ, so kimidaṃ tātāti āha, nivāsanavatthaṃ devāti, nanu tātā thūlaṃti, manussānaṃ paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi devāti, tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesīti, āma devāti. Na maññe puññavā tumhākaṃ rājāti vatvā handa suvaṇṇabhiṅkāraṃ āharatha, labhissāma vatthanti, te suvaṇṇabhiṅkāraṃ āhariṃsu, so uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ ādāya puratthimadisāya abbhukkiri, [Pg.50] tāvadeva ghanapathaviṃ bhinditvā soḷasakapparukkhā uṭṭhahiṃsu, puna udakaṃ hatthena gahetvā dakkhiṇaṃ pacchimaṃ uttaranti evaṃ catassopi disā abbhukkiri, sabbadisāsu soḷasa soḷasa hutvā catusaṭṭhikapparukkhā uṭṭhahiṃsu, so ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā nandiyarañño vijite suttakantikā itthiyo mā suttaṃ kantantūti bheriṃ carāpethāti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādamabhiruyha mahāsampattiṃ anubhavi. Aho tadā paccekabuddhassa dinnānuvātakassa vipāko. Tenāhu porāṇā.

Như vậy, đức Thế Tôn giơ tay lên, như thể đang chạm vào mặt trăng, tuyên dương các đức hạnh của vị trưởng lão. Sau đó, vị ấy nghe lời tán thán đức hạnh, mong muốn một địa vị cao hơn, liền phát nguyện: “Mong sao trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Chánh Đẳng Giác nào đó, con sẽ trở thành vị đứng đầu trong các vị hành đầu-đà.” Phát nguyện địa vị ấy, vị ấy đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn. Bậc Đạo Sư xem xét nhân duyên ấy rồi thọ ký: “Kể từ đây, sau một trăm ngàn kiếp, một vị Đạo Sư tên là Gotama sẽ xuất hiện. Khi ấy, ngươi sẽ trở thành vị đứng đầu trong các vị hành đầu-đà, được biết đến với tên Kassapa.” Kể từ đó, vị ấy hoan hỷ làm các việc phước thiện. Sau khi mệnh chung từ đó, vị ấy hưởng thụ sự giàu sang của chư thiên và loài người. Vào thời đức Chánh Đẳng Giác Vipassī, vị ấy sanh làm một vị Bà-la-môn tên là Ekasāṭaka và đã làm đại bố thí. Sau khi mệnh chung từ đó, khi đức Chánh Đẳng Giác Kassapa đã nhập Niết-bàn, vị ấy sanh làm một trưởng giả ở thành Bārāṇasī. Vị ấy làm các việc phước thiện như bố thí, sau khi mệnh chung từ đó, luân hồi trong vòng sanh tử. Khi loài người có tuổi thọ mười ngàn năm, vị ấy sanh làm một gia chủ ở Bārāṇasī. Vị gia chủ này, trong khi đi bộ du hành trong rừng, đã thấy một vị Phật Độc Giác ở một nơi hoang vắng tại một vùng biên địa. Vị Phật Độc Giác ấy đang làm y ở đó, vì tấm vải nối thêm không đủ, nên ngài bắt đầu thu dọn và cất đi. Vị gia chủ thấy vậy, hỏi: “Bạch ngài, ngài đang làm gì?” Vị Phật Độc Giác ấy, do thiểu dục, khi được hỏi như vậy, đã không nói gì. Vị ấy biết rằng tấm vải y không đủ, liền đặt tấm thượng y của mình dưới chân vị Phật Độc Giác rồi ra đi. Vị Phật Độc Giác lấy tấm vải ấy, may nối vào làm thành y rồi đắp lên. Vị gia chủ, khi mạng chung, sanh về cõi trời Ba Mươi Ba, hưởng thụ thiên sản cho đến hết tuổi thọ. Sau khi mệnh chung từ đó, vị ấy sanh tại một thành phố cách Bārāṇasī khoảng ba do-tuần. Cha mẹ đặt tên cho vị ấy là Nandiya. Vị ấy có bảy anh em. Sáu người anh em còn lại bận rộn với nhiều công việc khác nhau và phụng dưỡng cha mẹ. Còn Nandiya, lười biếng, chỉ ở nhà. Vì vậy, những người còn lại tức giận. Cha mẹ cũng gọi Nandiya đến khuyên bảo. Nhưng chàng vẫn im lặng. Vào một dịp khác, trong làng có lễ hội được loan báo. Khi ấy, chàng nói với mẹ: “Mẹ ơi, cho con tấm áo, con sẽ đi chơi hội.” Bà lấy ra một tấm vải đã giặt và đưa cho. “Mẹ ơi, cái này thô quá.” Bà lấy ra một cái khác. Chàng cũng từ chối. Bấy giờ, mẹ chàng nói: “Này con, chúng ta sanh ra trong gia đình như thế này, không có phước để được tấm vải mịn hơn đâu.” “Con sẽ đi đến nơi có thể nhận được, mẹ ạ.” Bà nói: “Con trai, mẹ mong ngay hôm nay con sẽ được vương vị ở thành Bārāṇasī.” Chàng nói: “Lành thay, mẹ ạ,” rồi đảnh lễ mẹ, đi nhiễu quanh và ra đi. Mẹ chàng nghĩ rằng: “Nó sẽ đi đâu chứ, chắc lại như trước, ngồi đâu đó trong nhà rồi quay lại.” Nhưng chàng, được thúc đẩy bởi định luật của phước báu, đã rời làng đi đến Bārāṇasī và sống trong nhà của Senagutta. Một hôm, trong khi đang ngồi nói chuyện với những người làm công của ông, chàng ngủ gật và thấy một giấc mơ. Ruột từ miệng chàng tuôn ra, trải khắp toàn cõi Diêm-phù-đề rồi lại chui vào bụng. Tỉnh dậy, chàng sợ hãi và la lớn. Bấy giờ, đại thần Senagutta hỏi. Chàng nói: “Nandiya đã thấy một giấc mơ.” Khi được hỏi giấc mơ thế nào, chàng đã kể lại. Sau đó, Senagutta hỏi một nữ du sĩ thường đến nhà mình về quả báo của giấc mơ đó. Nữ du sĩ nói: “Thưa ngài, nếu là phụ nữ thấy, trong vòng bảy ngày sẽ được làm lễ đăng quang. Nếu là đàn ông thấy, cũng vậy, sẽ trở thành vua.” Senagutta nghe lời bà nói, nghĩ rằng: “Ta sẽ biến người này thành bà con của ta,” rồi gọi bảy người con gái của mình đến và hỏi từng người: “Con có muốn sống với Nandiya không?” Tất cả những người còn lại đều không muốn, nói rằng: “Chúng con không biết người mới đến này thuộc dòng dõi cao quý hay thấp hèn.” Bấy giờ, ông hỏi người con gái út. Nàng chấp thuận: “Cha mẹ gả con cho ai, con sẽ không làm trái lời các ngài.” Bấy giờ, Senagutta gọi Nandiya đến, gả con gái mình cho và ban cho chàng tài sản lớn. Sau đó, vào ngày thứ bảy, Nandiya đi lang thang đây đó, nghĩ rằng: “Ta sẽ đi xem ngự uyển của vua,” rồi đến đó, lấy tấm đá quý làm gối, trùm đầu và nằm xuống. Đó cũng là ngày thứ bảy sau khi vua Bārāṇasī băng hà. Các vị đại thần và quốc sư sau khi lo liệu tang lễ cho vua, đã ngồi trong sân triều và bàn bạc: “Nhà vua chỉ có một người con gái, không có con trai. Vương quốc không thể không có vua. Chúng ta hãy thả cỗ xe Phussa.” Họ thắng bốn con tuấn mã màu lá sen vào xe, đặt năm món vương bảo, đứng đầu là lọng trắng, lên xe rồi thả xe đi, và cho tấu nhạc theo sau. Cỗ xe ra khỏi cổng phía đông và hướng về ngự uyển. Một số người nói: “Nó đi về phía ngự uyển theo thói quen. Hãy quay nó lại.” Vị quốc sư nói: “Đừng cản nó.” Cỗ xe đi nhiễu quanh chàng trai, dừng lại như sẵn sàng để chàng lên. Vị quốc sư vén tấm vải che mặt, nhìn vào lòng bàn chân và nói: “Hãy để châu lục này đứng vững. Người này có khả năng cai trị một vương quốc trên bốn đại châu lục cùng với hai ngàn hòn đảo nhỏ.” Rồi để thử lòng can đảm của chàng, ông cho tấu nhạc ba lần. Bấy giờ, chàng trai mở mắt nhìn và hỏi: “Các vị đến đây vì lý do gì?” “Tâu thiên tử, vương vị đã đến với ngài.” “Vua đâu?” “Tâu chúa công, ngài đã băng hà.” “Đã qua bao nhiêu ngày?” “Hôm nay là ngày thứ bảy.” “Không có con trai hay con gái sao?” “Tâu thiên tử, có một công chúa, nhưng không có hoàng tử.” “Vậy thì, ta sẽ nhận ngôi vua.” Họ liền cho dựng lễ đài đăng quang, trang điểm công chúa với đủ mọi trang sức, đưa đến ngự uyển và làm lễ đăng quang cho chàng trai. Sau khi làm lễ đăng quang, họ mang đến một tấm vải trị giá một trăm ngàn. Chàng hỏi: “Này khanh, đây là gì?” “Tâu thiên tử, đây là y phục để mặc.” “Này khanh, chẳng phải nó thô sao?” “Tâu thiên tử, trong các loại y phục của loài người, không có loại nào mịn hơn loại này.” “Vua của các khanh đã mặc loại này sao?” “Vâng, tâu thiên tử.” “Ta không nghĩ vua của các khanh là người có phước,” chàng nói, “Nào, hãy mang bình nước vàng đến đây, chúng ta sẽ có được y phục.” Họ mang bình nước vàng đến. Chàng đứng dậy, rửa tay, súc miệng, lấy nước trong tay và rảy về phía đông. Ngay lập tức, mười sáu cây như ý trồi lên từ lòng đất cứng. Chàng lại lấy nước trong tay và rảy về phía nam, tây, và bắc. Như vậy, chàng rảy nước cả bốn phương. Ở mỗi phương, mười sáu cây mọc lên, tổng cộng là sáu mươi bốn cây như ý. Chàng mặc một tấm thiên y, khoác một tấm, rồi ra lệnh: “Hãy cho đánh trống rao khắp vương quốc của vua Nandiya rằng phụ nữ kéo sợi không được kéo sợi nữa.” Rồi cho giương lọng, trang điểm lộng lẫy, ngự trên voi báu tiến vào thành, lên cung điện và hưởng thụ đại phú quý. Ôi, quả báo của tấm vải nối thêm đã cúng dường cho vị Phật Độc Giác khi ấy! Vì thế, người xưa đã nói.

12.

12.

Yathā sāsapamattamhā, bījā nigrodhapādapo;

Jāyate satasākhaḍḍho, mahānīlambudopamo.

Ví như từ một hạt cải nhỏ, cây đa mọc lên, có trăm nhánh sum suê, to lớn như đám mây xanh.

13.

13.

Tatheva puññakammamhā, aṇumhā vipulaṃ phalaṃ;

Hotīti appapuññanti, nāvamaññeyya paṇḍitoti.

Cũng vậy, từ một việc phước nhỏ, quả báo to lớn sanh khởi. Vì thế, bậc trí không nên xem thường rằng: ‘Phước này nhỏ’.

Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ devī rañño sampattiṃ disvā aho tapassīti kāruññākāraṃ dassesi. Kimidaṃ devīti ca puṭṭhā atimahatī te deva sampatti. Atītamaddhānaṃ kalyāṇaṃ katattā. Idāni anāgatassatthāya kusalaṃ karothāti āha. Kassa dassāma. Sīlavantā natthīti. Asuñño deva jambudīpo arahantehi, tumhe dānaṃ sajjetha, ahaṃ arahante lacchāmīti āha. Punadivase rājā mahārahaṃ dānaṃ sajjāpesi. Devī sace imissā disāya arahanto atthi, idhā gantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantūti uttarahimavantābhimukhī pupphāni uddhaṃ khipitvā urena nipajji. Atha tāni pupphāni ākāsato gantvā himavantapadese vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃpaccekabuddhānaṃ jeṭṭhakamahāpadumapaccekabuddhassa pādamūle patiṃsu. Tathāhi.

Khi thời gian trôi qua như vậy, một ngày kia, hoàng hậu thấy tài sản của đức vua, đã biểu lộ vẻ thương xót rằng: 'Ôi, thật đáng thương!'. Khi được hỏi: 'Này hoàng hậu, việc gì thế?', bà tâu: 'Tâu đại vương, tài sản của ngài thật vô cùng to lớn. Đó là do ngài đã làm điều lành trong quá khứ. Bây giờ, xin ngài hãy làm việc thiện vì lợi ích cho tương lai.' (Vua hỏi): 'Ta sẽ cúng dường cho ai? Không có người có giới đức.' (Hoàng hậu đáp): 'Tâu đại vương, cõi Diêm-phù-đề không trống rỗng các bậc A-la-hán, ngài hãy chuẩn bị vật thực, thiếp sẽ tìm được các bậc A-la-hán.' Ngày hôm sau, đức vua cho chuẩn bị vật thực cúng dường cao quý. Hoàng hậu hướng về phía bắc Hy-mã-lạp sơn, tung hoa lên không trung và nguyện rằng: 'Nếu có các bậc A-la-hán ở phương này, xin các ngài hãy đến đây và nhận vật thực của chúng con', rồi bà nằm sấp xuống đất. Bấy giờ, những đóa hoa ấy bay lên không trung, đến vùng Hy-mã-lạp sơn và rơi xuống dưới chân vị Bích-chi Phật Mahāpaduma, vị trưởng huynh của năm trăm vị Bích-chi Phật là con trai của bà Padumavatī đang sống ở đó. Thật vậy.

14.

14.

Aho [Pg.51] passatha bho dāni, vimhayaṃ puññakammuno;

Acetanāpi pupphāni, dūtakiccesu byāvaṭā.

Này các ông, bây giờ hãy xem, sự kỳ diệu của việc phước! Những đóa hoa dù vô tri, cũng bận rộn trong phận sự của sứ giả.

15.

15.

Kattukāmena lokasmiṃ, sakalaṃ attano vasaṃ;

Sabbatthāmena kattabbaṃ, puññaṃ paññavatā sadāti.

Trong thế gian, người có trí tuệ muốn mọi sự theo ý mình, thì nên luôn luôn làm việc phước với tất cả sức lực.

Tato mahāpadumapaccekabuddho taṃ ñatvā sesabhātare āmantesi. Mārisā nandiyarājā tumhe nimantesi. Adhivāsetha tassa nimantananti. Te adhivāsetvā tāvadeva ākāsenā gantvā uttaradvāre otariṃsu. Manussā pañcasatā deva paccekabuddhā āgatāti rañño ārocesuṃ, rājā saddhiṃ deviyā gantvā vanditvā patte gahetvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tattha tesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa devī saṅghanavakassa ca pādamūle nipajjitvā ayyā paccayehi na kilamissantu, mayaṃ puññena na hāyissāma, amhākaṃ idha vāsāya paṭiññaṃ dethāti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne nivāsaṭṭhānādayo kāretvā yāvajīvaṃ paccakabuddhe upaṭṭhahitvā tesu parinibbutesu sādhukīḷanaṃ kāretvā candanā garuādīhi sarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā evarūpānampi mahānubhāvānaṃ mahesīnaṃ maraṇaṃ bhavissati, kimaṅgaṃ pana mādisānanti saṃvegajāto jeṭṭhaputtaṃ rajje patiṭṭhāpetvā sayaṃ pabbajaṃ pabbaji, devīpi raññe pabbajite ahaṃ kiṃkarissāmīti pabbajitvā dvepi uyyāne vasantā jhānābhiññaṃ nibbattetvā jhānasukhena vītināmentā āyupariyosāne brahmaloke nibbattiṃsu. Te amhākaṃ bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā buddhasāsane pabbajiṃsu, tadā nandiyarājā dhutaṅgadharānaṃ aggo mahākassapattheronāma hutvā cando viya suriyo viyaca loke pākaṭo hutvā bhagavati pari- nibbute [Pg.52] buddhasāsanaṃ ativiya sobheti. Bhariyāpissa bhaddakāpiḷānī nāma ahosīti.

Khi ấy, vị Bích-chi Phật Mahāpaduma biết được việc ấy, liền gọi các vị em đến và nói: 'Này các hiền hữu, vua Nandiya thỉnh mời quý vị. Xin hãy nhận lời thỉnh mời của ông ấy.' Các vị ấy nhận lời, ngay lúc đó liền đi bằng đường không và đáp xuống ở cổng phía bắc. Dân chúng tâu với vua rằng: 'Tâu đại vương, năm trăm vị Bích-chi Phật đã đến.' Đức vua cùng hoàng hậu đi đến, đảnh lễ, nhận lấy bát, rồi đưa các vị Bích-chi Phật lên cung điện. Tại đó, sau khi dâng cúng vật thực cho các vị ấy, vào cuối buổi thọ thực, đức vua đảnh lễ dưới chân vị Trưởng lão Tăng, còn hoàng hậu đảnh lễ dưới chân vị Tăng trẻ nhất, và thỉnh cầu các ngài hứa rằng: 'Xin các ngài đừng mệt nhọc vì các vật dụng, còn chúng con sẽ không bị tổn giảm phước báu. Xin các ngài hãy hứa ở lại đây với chúng con.' Sau khi nhận được lời hứa, vua cho xây dựng nơi ở trong ngự uyển và hộ độ các vị Bích-chi Phật cho đến trọn đời. Khi các vị ấy nhập Niết-bàn, vua cho tổ chức lễ cúng dường long trọng, làm lễ trà tỳ kim thân bằng gỗ chiên-đàn, trầm hương và các loại gỗ thơm khác, thu lấy xá-lợi và xây dựng bảo tháp. Vua sanh lòng cảm động nghĩ rằng: 'Ngay cả những bậc đại nhân có oai lực lớn như vậy cũng phải chết, huống chi là hạng người như chúng ta.' Vua lập người con trưởng lên ngôi rồi tự mình xuất gia. Hoàng hậu cũng nghĩ: 'Khi vua đã xuất gia, ta sẽ làm gì đây?' rồi cũng xuất gia. Cả hai vị sống trong ngự uyển, chứng đắc thiền và thắng trí, sống an vui trong thiền lạc, đến cuối đời đã sanh về cõi Phạm thiên. Vào thời Đức Thế Tôn của chúng ta, hai vị ấy sanh vào dòng dõi Bà-la-môn và xuất gia trong giáo pháp của Đức Phật. Khi ấy, vua Nandiya trở thành Trưởng lão Mahākassapa, bậc đệ nhất về hạnh đầu-đà, nổi danh trong đời như mặt trăng, mặt trời. Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, ngài đã làm cho giáo pháp của Đức Phật vô cùng rực rỡ. Vợ của ngài là bà Bhaddā Kāpilānī.

16.

16.

Datvā pureko vipine caranto,Paccekabuddhassanuvātamattaṃ;

Katvā saraṭṭhaṃ kurudīpasobhaṃ,Mahānubhāvo vasudhā dhiposi.

Xưa kia, một người đi trong rừng, đã cúng dường một vật cản gió cho vị Bích-chi Phật, đã làm cho vương quốc Kuru trở nên huy hoàng, và đã trở thành một vị vua của trái đất, có oai lực lớn.

17.

17.

Tumheca bhonto khalu sīlavante,Dadātha dānāni anappakāni;

Taṃ vo patiṭṭhāca bhavantarasmiṃ,Cintāmaṇiṃ kappataruṃva sāranti.

Này các hiền hữu, quý vị hãy dâng cúng những vật không nhỏ mọn đến các bậc có giới đức. Điều đó sẽ là nơi nương tựa cho quý vị trong các kiếp sau, giống như viên ngọc như ý hay cây ước nguyện tốt đẹp.

Nandiyarājassa vatthuṃ pathamaṃ.

Câu chuyện thứ nhất về vua Nandiya.

12. Aññataramanussassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

12. Đây là câu chuyện tuần tự trong truyện về một người nào đó.

Amhākaṃ bhagavati parinibbute pāṭaliputtasamīpe aññatarasmiṃ gāme aññataro duggatamanusso vasati, so panekadivasaṃ aññataraṃ gāmaṃ gacchanto dve sāṭake nivāsetvā mahantaṃ aṭaviṃpāpuṇi, tadevaṃ gacchantaṃ disvā etassa vatthaṃ gaṇhissāmīti eko coro anubandhi, so dūratova āgacchantaṃ coraṃ disvā cintesi, ahametasmā palāyituṃ vā tena saddhiṃyujjhituṃ vā na sakkomi, ayamāgantvā avassaṃ anicchantassāpi me vatthaṃ gaṇhissati. Mayāpissa niratthakena harituṃ na sakkā, dānavasenassa dassāmīti sanniṭṭhāna makāsi, atha coro āgantvā vatthakaṃ parāmasi, atha so puriso cittaṃ pasādetvā imaṃ mama vatthadānaṃ bhavabhogasukhatthāya paccayo hotūti vatthaṃ datvā ducchāditattā mahāmaggaṃ pahāya aññena jaṅghāmaggena gacchanto āsivisena daṭṭho kālaṃ katvā himavantappadese [Pg.53] dvādasayojanike kanakavimāne nekaccharāsahassaparivuto nibbatti. Vimānaṃ panassa parivāretvā tiyojanike ṭhāne kapparukkhā nibbattiṃsu, so mahantaṃ dibbasampattiṃ disvā somanassaṃ pavedento āha.

Sau khi Đức Thế Tôn của chúng ta nhập Niết-bàn, có một người nghèo sống trong một ngôi làng gần thành Pāṭaliputta. Một ngày kia, người ấy mặc hai tấm y, đi đến một ngôi làng khác và đã vào một khu rừng lớn. Thấy người ấy đi như vậy, một tên cướp đã theo sau với ý định: 'Ta sẽ lấy y phục của người này.' Người ấy từ xa thấy tên cướp đang đến, liền suy nghĩ: 'Ta không thể chạy trốn khỏi hắn, cũng không thể chiến đấu với hắn. Hắn đến đây chắc chắn sẽ lấy y phục của ta, dù ta không muốn. Không thể để hắn lấy đi một cách vô ích.' Người ấy quyết định: 'Ta sẽ cho hắn như một sự bố thí.' Bấy giờ, tên cướp đến và chạm vào tấm y. Khi ấy, người đàn ông làm cho tâm ý trong sạch và trao tấm y với lời nguyện: 'Mong rằng sự bố thí y phục này của tôi là duyên cho sự an lạc và tài sản trong các kiếp sống.' Vì y phục không còn lành lặn, người ấy rời con đường lớn, đi theo một lối mòn khác, rồi bị rắn độc cắn và qua đời. Người ấy được tái sanh ở vùng Hy-mã-lạp sơn, trong một lâu đài bằng vàng rộng mười hai do-tuần, được bao quanh bởi nhiều ngàn tiên nữ. Xung quanh lâu đài của vị ấy, trong phạm vi ba do-tuần, các cây ước nguyện đã hiện ra. Vị ấy thấy tài sản chư thiên to lớn, liền bày tỏ niềm hoan hỷ và nói:

1.

1.

Pariṇāmitamattena, dānassa sakasantakaṃ;

Dadāti vipulaṃ bhogaṃ, dibbamissariyaṃ varaṃ.

Chỉ bằng cách chuyển hướng tâm ý, biến tài sản của mình thành vật bố thí, đã mang lại tài sản to lớn và quyền lực chư thiên cao quý.

2.

2.

Dvādasayojanubbedhaṃ, duddikkhaṃ cakkhumūsanaṃ;

Kūṭā gāravarupetaṃ, sabbasovaṇṇayaṃ subhaṃ.

(Lâu đài này) cao mười hai do-tuần, khó nhìn, làm lóa mắt, được trang bị những lầu gác tuyệt vời, hoàn toàn bằng vàng và rực rỡ.

3.

3.

Mama puññena nibbattaṃ, nekarāgaddhajākulaṃ,Tatheva parisuddhehi, vitānehi ca laṅkataṃ.

Được tạo ra bởi phước của ta, đầy những cờ phướn nhiều màu sắc, và cũng được trang hoàng bằng những tấm lọng trong sạch.

4.

4.

Pāsādapariyantamhi, dibbavatthāni lambare;

Vāteritā te sobhanti, avhentāva sudhāsino.

Ở ven các lâu đài, những y phục cõi trời được treo lơ lửng; chúng được gió lay động, trông thật lộng lẫy, dường như đang mời gọi các vị trời.

5.

5.

Pāsādassa samantā me, bhūmibhāge tiyojane;

Icchiticchitadātāro, jātāsuṃ surapādapā.

Xung quanh lâu đài của tôi, trên một vùng đất rộng ba do-tuần, đã mọc lên những cây thần, là những vật ban cho tất cả những gì được mong ước.

6.

6.

Tattha naccehi gītehi, vādehi turiyehi ca;

Ne kaccharāsahassehi, modāmi bhavane mama.

Ở nơi ấy, trong lâu đài của tôi, tôi vui hưởng với các điệu múa, các bài hát, với các loại nhạc cụ và khí cụ, cùng với nhiều ngàn tiên nữ.

7.

7.

Na sammā dinnavatthassa, akkhette phalamī disaṃ;

Khette sammā dadantassa, ko phalaṃ vaṇṇayissatīti.

Nếu quả báo của vật được cúng dường không trọn vẹn vào thửa ruộng không tốt mà còn được như thế này, thì ai có thể mô tả được quả báo của người cúng dường một cách trọn vẹn vào thửa ruộng tốt chứ?

8.

8.

Evaṃ vidhampi kusalaṃ manujo karitvā,Pappoti dibbavibhavaṃ munivaṇṇanīyaṃ;

Mantvāna bho dadatha dānavaraṃ susīle,Saddhāya suddhamanasāssa visesabhāgīti.

Làm được việc phước thiện như vậy, con người đạt được sự huy hoàng cõi trời, điều được bậc Thánh nhân tán thán. Này quý vị, sau khi hiểu rõ điều này, hãy dâng cúng món quà cao quý đến người có giới đức, với đức tin và tâm trong sạch, để được dự phần vào sự đặc biệt ấy.

Aññataramanussassa vatthuṃ dutiyaṃ.

Câu chuyện thứ hai về một người nào đó.

13. Visamalomakumārassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

13. Đây là câu chuyện tuần tự trong câu chuyện về hoàng tử Visamaloma.

Atīte [Pg.54] kira imasmiṃ jambudīpe kassapo nāma sammāsambuddho pāramiyo pūretvā sabbaññutaṃ patto lokassa dukkhāpanudo sukhāvaho paṭivasati lokaṃ nibbāṇamahānagaravare paripūrento. Tasmiṃ samaye aññataro puriso satthu dhammadesanaṃ sutvā pasanno bhikkhusaṅghassa dānaṃ dento sīlaṃ rakkhanto uposathakammaṃ karonto nānāvidhāni puññakammāni katvā suttappabuddhoviya gantvā devaloke nibbatti sabbaratanamaye dibbavidhāne devaccharāsahassaparivuto. Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto amhākaṃ bhagavati parinibbute jambudīpe pāṭaliputtanagare āṇācakkavattidhammāsokamahānarindassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatti. Tassa nāmaṃ karonto sīse lomaṃ visamaṃ hutvā jātatthā visamalomakumāroti sañjāniṃsu. So kamena viññutaṃ patto balasampanno ahosi. Mahāthāmo abhirūpoca ahosi. Dassanīyo pāsādiko yasaparivārasampanno paṭivasati. Tato aparena samayena dhammāsokamahānarindo caturāsītisahassarājaparivuto anantabalavāhano kī ḷā pa ro himavantaṃ gantvā yathābhirantaṃ kīḷitvā āgacchanto candabhāgaṃ nāma gaṅgaṃ sampāpuṇi. Sā pana yojanavitthatā tigāvutagambhīrā ahosi. Tadā sā adhunāgatehi oghehi mahāpheṇasamākulā bahūmiyo ubhokūle uttarantī mahāvegā gacchanti. Tadā rājā gaṅgaṃ disvā ko nāmettha puriso evaṃvidhaṃ mahāgaṅgaṃ tarituṃ samattho bhavissatīti āha. Taṃ sutvā visamaloma kumāro āgantvā vanditvā ahaṃ deva gaṅgaṃ taritvā gantuñca āgantuñca sakkomīti āha. Rājā sādhūti sampaṭicchi. Atha kumāro gāḷhaṃ nivāsetvā makaradantiyā [Pg.55] kese bandhitvā gaṅgākūle ṭhito aṭṭhārasahatthaṃ abbhuggantvā usabhamattaṭṭhāne patitvā taritu mārabhi. Tato caṇḍasotaṃ chinditvā taranto gamanā gamanakāle gaṇhanatthāya āgate caṇḍasuṃsumāre pāṇinā paharitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ karonto vīsasataṃ māretvā uttāretvā talamuggamma rājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi. Rājā taṃ kāraṇaṃ disvā bhayappatto eso kho maṃ māretvā rajjampi gahituṃ samattho. Etaṃ māretuṃ vaṭṭatīti cintetvā nagaraṃ sampatto kumāraṃ pakkosāpetvā amacce āha. Imaṃ bhaṇe bandhanāgāre karothāti. Te tathā kariṃsu, athassa bandhanāgāre vasantassa cattāro māsā atikkantā. Tato rājā catumāsaccayena dīghato saṭṭhihatthappamāṇe saṭṭhiveḷukalāpe āharāpetvā gaṇṭhiyo sodhāpetvā anto ayosāraṃ pūretvā rājaṅgaṇe ṭhapāpetvā visamalomakumāraṃ bandhanāgārato āhārāpetvā amacce evamāha. Bhaṇe svāyaṃ kumāro iminā khaggena ime veḷukalāpe caturaṅgulaṃ katvā chindatu. No ce chindituṃ sakkoti. Taṃ mārethāti āha, taṃ sutvā kumāro ahaṃ bandhanāgāre ci ra vu ttho jighacchāpīḷito āhārena kilamiṃ, yannūnāhaṃ āhāraṃ bhuñcitvā chindeyyanti. Te natthi dāni tuyhaṃ āhāranti āhaṃsu. Tenahi pokkharaṇiyā pānīyaṃ pivissāmīti āha. Te sādhūti pokkharaṇiṃ nesuṃ. Kumāro pokkharaṇiṃ otaritvā nahāyitvā nimuggo yāvadatthaṃ kalalaṃ bhuñcitvā pānīyaṃ pivitvā uṭṭhāya asipattaṃ gahetvā mahājanānaṃ passantānameva aṭṭhāsītihatthaṭṭhānaṃ ākāsaṃ ullaṅghitvā sabbaveḷukalāpe caturaṅgulamattena khaṇḍākhaṇḍaṃ kurumāno otaritvā mūle thūlaayasalākaṃ patvā kiṇīti saddaṃ sutvā asipattaṃ vissajjetvā rodamāno aṭṭhāsi. Tato rājapurisehi kimattaṃ rodasīti vutte [Pg.56] ettakānaṃ purisānamantare mayhaṃ ekopi suhado natti. Sace bhaveyya, imesaṃ veḷukalāpānamantare ayo sāraṃ atthibhāvaṃ katheyya, ahaṃ pana jānamāno ime veḷu kalāpe aṅgulaṅgulesu chindeyyanti āha. Tato rājā kumārena katakammaṃ oloketvā pasanno uparājaṭṭhānaṃ bahuñca vibhavaṃ dāpesi, evamassa balasampattilābho nāma na jātigottakulapadesādīnaṃ balaṃ. Na pāṇātipātādiduccaritānaṃ balaṃ. Kassetaṃ balanti. Kassapasammāsambuddhakāle bhikkhusaṅghassa dinnadānādisucaritakammavipākaṃ. Tena vuttaṃ.

Nghe nói, trong quá khứ ở cõi Diêm-phù-đề này, có một vị Chánh Đẳng Giác tên là Kassapa, sau khi đã viên mãn các pháp ba-la-mật, đã chứng đắc Nhất thiết trí, là bậc xua tan khổ đau và mang lại hạnh phúc cho thế gian, ngài đã an trú, làm cho thế gian được tràn đầy trong đại thành Niết-bàn tối thượng. Vào thời ấy, có một người kia sau khi nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư thì có lòng tịnh tín, đã cúng dường đến chư Tăng, giữ gìn giới luật, thực hành lễ Bố-tát, làm các loại công đức khác nhau, rồi như người vừa ngủ dậy, đã đi và sanh vào cõi trời, được vây quanh bởi hàng ngàn thiên nữ trong một cung điện trời làm bằng đủ loại châu báu. Ở đó, sau khi sống cho đến hết tuổi thọ, vị ấy mệnh chung từ nơi ấy, và vào lúc Đức Thế Tôn của chúng ta đã nhập Niết-bàn, đã tái sanh vào trong bụng của vị chánh cung hoàng hậu của đại vương Dhammāsoka, một vị chuyển luân vương, tại thành Pāṭaliputta ở cõi Diêm-phù-đề. Khi đặt tên cho vị ấy, vì lúc sanh ra lông trên đầu không đều nhau, nên người ta gọi là hoàng tử Visamaloma. Vị ấy tuần tự đạt đến sự hiểu biết và trở nên có sức mạnh. Vị ấy có sức lực lớn và dung mạo khôi ngô. Vị ấy sống khả ái, đáng mến, có danh tiếng và tùy tùng. Sau đó, vào một thời gian khác, đại vương Dhammāsoka, được vây quanh bởi tám mươi bốn ngàn vị vua, với binh lực vô tận, đã đi đến Hy-mã-lạp sơn để du ngoạn, sau khi vui chơi thỏa thích, trên đường trở về đã đến một con sông tên là Candabhāga. Con sông ấy rộng một do-tuần và sâu ba gāvuta. Lúc ấy, do những trận lụt mới đến, sông đầy bọt lớn, sóng dâng tràn cả hai bờ, và chảy với tốc độ rất mạnh. Bấy giờ, nhà vua thấy con sông và nói: 'Có người nào ở đây có khả năng bơi qua một con sông lớn như thế này không?' Nghe vậy, hoàng tử Visamaloma đến, đảnh lễ và nói: 'Tâu Thiên tử, con có thể bơi qua sông, đi và về được.' Nhà vua chấp thuận: 'Lành thay!' Bấy giờ, hoàng tử mặc y phục thật chặt, dùng kẹp tóc hình cá sấu buộc tóc lại, đứng trên bờ sông, nhảy vọt lên mười tám hắc-thủ, rơi xuống ở một khoảng cách bằng một usabha, và bắt đầu bơi. Sau đó, rẽ dòng nước xiết mà bơi, trong lúc đi và về, hoàng tử đã dùng tay đánh tan tác những con cá sấu hung dữ đến để bắt mình, giết chết hai mươi con, rồi bơi qua, lên bờ, đảnh lễ nhà vua và đứng lại. Nhà vua thấy sự việc ấy, sanh lòng sợ hãi, nghĩ rằng: 'Kẻ này quả có thể giết ta và chiếm lấy vương quốc. Nên giết hắn đi.' Sau khi về đến thành, nhà vua cho gọi hoàng tử đến và bảo các vị quan: 'Này các khanh, hãy tống giam kẻ này vào ngục.' Họ đã làm như vậy. Bấy giờ, bốn tháng đã trôi qua trong khi vị ấy sống trong ngục. Sau đó, khi bốn tháng đã qua, nhà vua cho mang đến sáu mươi bó tre, mỗi bó dài sáu mươi hắc-thủ, cho làm sạch các mắt tre, nhét lõi sắt vào bên trong, đặt ở sân vua, rồi cho đưa hoàng tử Visamaloma từ ngục ra và bảo các vị quan như sau: 'Này các khanh, hãy để hoàng tử này dùng thanh gươm này chặt những bó tre này thành từng đoạn bốn ngón tay. Nếu không thể chặt được, hãy giết hắn đi.' Nghe vậy, hoàng tử nói: 'Tôi đã ở trong ngục lâu ngày, bị đói khát hành hạ, mệt mỏi vì thiếu thức ăn. Vậy, tôi nên ăn uống rồi hãy chặt.' Họ nói: 'Bây giờ không có thức ăn cho ngươi đâu.' Vị ấy nói: 'Vậy thì, tôi sẽ uống nước ở hồ sen.' Họ nói 'Lành thay' và dẫn vị ấy đến hồ sen. Hoàng tử xuống hồ sen, tắm rửa, lặn xuống, ăn bùn cho đến khi no, uống nước, rồi đứng dậy, cầm lấy lưỡi gươm, trước sự chứng kiến của đông đảo dân chúng, nhảy vọt lên không trung một khoảng tám mươi hắc-thủ, chặt tất cả các bó tre thành từng khúc dài bốn ngón tay, rồi đáp xuống, chạm phải thanh sắt dày ở gốc, nghe tiếng 'keng', liền buông lưỡi gươm ra và đứng khóc. Bấy giờ, khi các lính của vua hỏi: 'Tại sao ngươi khóc?', vị ấy đáp: 'Giữa bao nhiêu người thế này, ta không có lấy một người bạn thân. Nếu có, người ấy đã nói cho ta biết sự có mặt của lõi sắt bên trong những bó tre này. Nếu biết trước, ta đã chặt những bó tre này thành từng đoạn một ngón tay rồi.' Bấy giờ, nhà vua nhìn thấy việc làm của hoàng tử, có lòng tịnh tín, đã ban cho chức vị phó vương và nhiều của cải. Như vậy, sự thành tựu về sức mạnh này của vị ấy không phải là sức mạnh của dòng dõi, gia tộc, hay xứ sở. Cũng không phải là sức mạnh của các hành vi xấu ác như sát sanh. Vậy đây là sức mạnh của cái gì? Đó là quả báo của các thiện nghiệp như việc cúng dường đã được dâng đến chư Tăng vào thời của Đức Chánh Đẳng Giác Kassapa. Do đó, có lời nói rằng:

1.

1.

Kassapassa munindassa, kāle aññataro naro;

Sambuddhamupasaṃkamma, sutvā dhammaṃ sudesitaṃ.

Vào thời của bậc Mâu-ni vương Kassapa, có một người kia; đã đến gần bậc Chánh Giác, nghe diệu pháp được khéo thuyết giảng.

2.

2.

Paṭiladdhasaddho hutvā, sīlavantāna bhikkhunaṃ;

Madhurannapāne pacure, adāsi sumano tadā.

Sau khi có được đức tin, người ấy với tâm hoan hỷ đã cúng dường các món ăn thức uống ngon lành, dồi dào đến các vị Tỳ-khưu có giới hạnh.

3.

3.

Adāsi cīvare patte, tatheva kāyabandhane;

Adā khīrasalākañca, bahū kattarayaṭṭhiyo.

Đã cúng dường y, bát, và cả dây thắt lưng; đã cúng dường phiếu nhận sữa, và nhiều gậy chống.

4.

4.

Adā supassayaṃ dānaṃ, mañcapīṭhādikaṃ tathā;

Pāvāra kambalādīni, adā sītanivāraṇe.

Đã cúng dường nơi trú ngụ tốt đẹp, cũng như giường, ghế, v.v...; đã cúng dường áo choàng, chăn len, v.v... để ngăn ngừa cái lạnh.

5.

5.

Adā bhesajjadānāni, ārogyatthāya bhikkhunaṃ;

Evaṃ nānāvidhaṃ puññaṃ, katvāna tidivaṃ gato.

Đã cúng dường thuốc men vì sức khỏe của các vị Tỳ-khưu; sau khi đã làm các công đức khác nhau như vậy, người ấy đã đi đến cõi trời.

6.

6.

Tattha dibbavimānamhi, uppanno so mahiddhiko;

Devaccharāparivuto, devasenāpurakkhato.

Ở đó, trong một cung điện trời, vị ấy đã sanh ra, có thần lực lớn; được các thiên nữ vây quanh, được đoàn quân chư thiên hộ tống.

7.

7.

Dibbehi naccagītehi, dibbavāditatantihi;

Modamāno anekehi, dibbasampattiyā saha.

Vị ấy hoan hỷ với nhiều điệu múa, bài hát, và nhạc cụ của chư thiên, cùng với tài sản của cõi trời.

8.

8.

Yāvatāyuṃ tahiṃ ṭhatvā, jambudīpe manorame;

Pure pāṭaliputtamhi, dhammāsokassa rājino.

Sau khi trú ở nơi ấy cho đến hết tuổi thọ, tại cõi Diêm-phù-đề xinh đẹp, trong thành Pāṭaliputta, của vua Dhammāsoka.

9.

9.

Putto [Pg.57] hutvāna nibbatti, mahāthāmo mahābalo;

Mahāyaso mahābhogo, āsi buddhādimāmako.

Vị ấy đã sanh làm con trai, có sức mạnh to lớn, có năng lực vĩ đại, có danh tiếng lẫy lừng, có tài sản dồi dào, và là người quy ngưỡng đức Phật.

10.

10.

Kātabbaṃ kusalaṃ tasmā, bhavasampatti micchatā;

Pāletabba matho sīlaṃ, bhāvetabbañca bhāvananti.

Do đó, người mong muốn tài sản trong các cõi sanh nên làm các điều thiện, lại nữa nên gìn giữ giới hạnh, và nên tu tập thiền định.

Tato kumāro uparājaṭṭhānaṃ labhitvā sampattiṃanubhavamāno moggaliputtatissattheramādiṃ katvā mahābhikkhusaṅghassa cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayadānā divasena sakkāraṃ katvā sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ katvā āyupariyosāne yathākammaṃ gatoti.

Sau đó, vị hoàng tử ấy sau khi nhận được chức vị phó vương, trong khi hưởng thụ tài sản, đã thực hiện sự cúng dường đến đại chúng Tăng-già đứng đầu là trưởng lão Moggaliputtatissa bằng cách dâng cúng y phục, vật thực khất thực, chỗ ở, và dược phẩm trị bệnh; đã giữ gìn giới hạnh, đã thực hành lễ Bố-tát, và vào lúc cuối đời đã đi theo nghiệp của mình.

11.

11.

Evaṃvidhaṃ sucaritaṃ sumano karitvā,Bhāgissa nekavibhavassa bhavābhavesu;

Tumhepi bho sucaritaṃ vibhavānurūpaṃ,Katvāna nibbutipadaṃ karagaṃ karothāti.

Sumano, sau khi đã thực hành thiện hạnh như vậy, đã là người thừa hưởng nhiều tài sản trong các kiếp sống. Này các vị, các vị cũng vậy, sau khi đã thực hành thiện hạnh tùy theo khả năng của mình, hãy nắm giữ con đường dẫn đến sự an tịnh trong tay.

Visamalomakumārassa vatthuṃ tatiyaṃ.

Câu chuyện về hoàng tử Visamaloma, thứ ba.

14. Kañcanadeviyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

14. Trong câu chuyện về nàng Kañcanadevī, đây là câu chuyện tuần tự.

Jambudīpe kira devaputtanagaraṃ nāma dassanīyaṃ ekaṃ nagaraṃ ahosi. Tasmiṃ samaye manussā yebhuyyena pattamahaṃ nāma pūjaṃ karonti, bhagavatā paribhuttapattaṃ gahetvā katānekapūjāvidhānā ussavaṃ karonti. Taṃ pattamahanti vuccati. Tasmiṃ samaye devaputtanagare rājā sabbaratanamayaṃ rathaṃ sabbālaṅkārehi alaṅkārāpetvā kumudapattavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā susikkhitasippācariyehi sattaratanapariniṭṭhite asītihatthaveḷagge satthunā paribhuttaṃ selamayapattaṃ muttājālādīhi alaṅkaritvā veḷaggaṃ āropetvā veḷuṃ [Pg.58] rathe ṭhapāpetvā nagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkaritvā dhajapatākādayo ussāpetvā toraṇaggha kapantiyoca puṇṇaghaṭadīpamālādayoca patiṭṭhāpetvā anekehi pūjāvidhānehi nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāretvā nagaramajjhe susajjitaratanamaṇḍape pattadhātuṃ ṭhapetvā sattame divase mahādhammasavaṇaṃ kārāpesi. Tadā tasmiṃ janapade bahū manussāca devatāca yakkharakkhasanāgasupaṇṇādayoca manussavesena yebhuyyena taṃ samāgamaṃ otaranti, evamacchariyaṃ taṃ pūjāvidhānaṃ ahosi.

Tương truyền ở cõi Diêm-phù-đề có một thành phố xinh đẹp tên là Devaputtanagara. Vào thời ấy, phần lớn người dân thường tổ chức một lễ cúng dường gọi là Lễ hội Bình Bát; họ lấy bình bát mà đức Thế Tôn đã dùng và tổ chức lễ hội với nhiều nghi thức cúng dường. Lễ ấy được gọi là Lễ hội Bình Bát. Vào thời ấy, tại thành Devaputtanagara, nhà vua cho trang hoàng một cỗ xe làm bằng đủ loại châu báu với tất cả đồ trang sức, cho thắng bốn con tuấn mã màu lá hoa súng, rồi cho các nghệ nhân khéo tay dùng bảy loại báu vật hoàn thiện một cây tre dài tám mươi cubit. Sau khi trang trí bình bát bằng đá do đức Đạo Sư đã dùng với lưới ngọc trai v.v..., ngài cho đặt bình bát lên ngọn cây tre, rồi cho đặt cây tre lên cỗ xe. Sau khi trang hoàng thành phố như một thành phố của chư thiên, cho dựng cờ, phướn v.v..., cho thiết lập các cổng chào, hàng cây chuối, các bình nước đầy, vòng hoa đèn v.v..., nhà vua cho đi nhiễu quanh thành phố với nhiều nghi thức cúng dường, rồi cho đặt xá-lợi bình bát trong một gian đình bằng châu báu được trang hoàng lộng lẫy ở giữa thành phố, và vào ngày thứ bảy, ngài đã cho tổ chức một buổi thuyết pháp trọng thể. Khi ấy, trong xứ đó, nhiều người, cùng chư thiên, dạ-xoa, la-sát, rồng, kim xí điểu v.v..., phần lớn trong hình dạng con người, đã đến tham dự buổi hội họp ấy. Nghi thức cúng dường ấy thật là kỳ diệu như vậy.

Tadā eko nāgarājā uttamarūpadharaṃ agatapubbapurisaṃ ekaṃ kumārikaṃ dhammaparisantare nisinnaṃ disvā tassā paṭibaddhacitto anekākārehi taṃ yā ci tvā tassā aladdhamāno kujjhitvā nāsāvātaṃ vissajjesi imaṃ māressāmīti. Taṃ tassā saddhābalena kiñci upaddavaṃ kātuṃ samattho nāhosi. Athassā nāgo pādato paṭṭhāya yāvasakalasarīraṃ bhogena veṭhetvā sīse phaṇaṃ katvā bhāyāpento aṭṭhāsi. Anaññavihitāya tāya dhammasavaṇabalena aṇumattampi dukkhaṃ nāhosi. Pabhātāya rattiyā taṃ disvā manussā kimetanti kāraṇaṃ pucchiṃsu, sāpi tesaṃ kathetvā evaṃ saccakiriyamakāsi. Tathāhi.

Khi ấy, một vị long vương nhìn thấy một thiếu nữ có dung sắc tuyệt trần, chưa từng gần gũi nam nhân, đang ngồi giữa pháp hội, liền đem lòng quyến luyến nàng. Sau khi dùng nhiều cách cầu xin nàng mà không được, vị ấy nổi giận, phì hơi độc từ mũi ra với ý định: 'Ta sẽ giết chết cô ta.' Nhưng do năng lực của tín tâm nơi nàng, vị ấy đã không thể gây ra bất kỳ tai hại nào. Bấy giờ, con rồng ấy lấy thân mình quấn quanh toàn bộ cơ thể nàng từ chân trở lên, rồi phồng mang trên đầu nàng và đứng đó để dọa nạt. Đối với nàng, người có tâm không xao lãng, nhờ năng lực của việc nghe pháp, đã không có một chút khổ não nào. Khi đêm đã qua, mọi người nhìn thấy cảnh ấy liền hỏi: 'Chuyện gì thế này?' và hỏi nguyên do. Nàng cũng kể lại cho họ nghe và đã thực hiện lời chân thật như sau. Cụ thể là.

1.

1.

Brahmacārī ahosāhaṃ, sañjātā idha mānuse;

Tena saccena maṃ nāgo, khippameva pamuñcatu.

Tôi đã sống đời phạm hạnh, từ khi sanh ra làm người ở đây. Do lời chân thật này, mong rằng con rồng hãy mau chóng thả tôi ra.

2.

2.

Kāmāturassa nāgassa, nokāsamakariṃyato;

Tena saccena maṃ nāgo, khippameva muñcatu.

Vì tôi đã không cho con rồng đang bị dục vọng thiêu đốt một cơ hội nào. Do lời chân thật này, mong rằng con rồng hãy mau chóng thả tôi ra.

3.

3.

Visavātena khittassa, kupitassoragassahaṃ;

Akuddhā tena saccena, so maṃ khippaṃ pamuñcatu.

Đối với con rắn đang tức giận, đã phì hơi độc, tôi đã không tức giận. Do lời chân thật ấy, mong rằng nó hãy mau chóng thả tôi ra.

4.

4.

Saddhammaṃ suṇamānāhaṃ, garugāravabhattiyā;

Assosiṃ tena saccena, khippaṃ nāgo pamuñcatu.

Trong khi lắng nghe Chánh pháp, tôi đã lắng nghe với lòng tôn kính và thành tín sâu sắc. Do lời chân thật ấy, mong rằng con rồng hãy mau chóng thả tôi ra.

5.

5.

Akkharaṃvā [Pg.59] padaṃvāpi, avināsetvāva ādito;

Assosiṃ tena saccena, khippaṃ nāgo pamuñcatūti.

Từ lúc ban đầu, tôi đã lắng nghe mà không bỏ sót dù một chữ hay một câu. Do lời chân thật ấy, mong rằng con rồng hãy mau chóng thả tôi ra.

Saccakiriyāvasāne nāgarājā tassā atīva pasanno bhogaṃ viniveṭhetvā phaṇasataṃ māpetvā taṃ phaṇagabbhe nisīdāpetvā bahūhi nāgamānavakehi saddhiṃ udakapūjaṃ nāma pūja makāsi, taṃ disvā bahū nagaravāsino acchariyabbhutajātā aṭṭhārasakoṭidhanena pūja makaṃsu. Tathāhi.

Vào lúc kết thúc lời chân thật, long vương vô cùng hoan hỷ với nàng, liền nới lỏng thân mình ra, hóa hiện ra một trăm cái mang, rồi cho nàng ngồi vào bên trong vòm mang ấy, và cùng với nhiều thanh niên rồng, đã thực hiện một lễ cúng dường gọi là lễ cúng dường bằng nước. Nhìn thấy cảnh ấy, nhiều người dân trong thành, sanh lòng kinh ngạc và kỳ diệu, đã cúng dường với mười tám koṭi tài sản. Cụ thể là.

6.

6.

Natthi saddhāsamo loke, suhado sabbakāmado;

Passathassā balaṃ saddhā, pūjentevaṃ naro ragā.

Trên đời không có người bạn nào bằng tín tâm, là thứ ban cho mọi điều mong muốn. Hãy xem năng lực của tín tâm nơi nàng! Người và rồng đã cúng dường như vậy.

7.

7.

Idha lokeva sālattha, bhavabhoga manappakaṃ;

Tasmā saddhena kātabbaṃ, ratanattayagāravanti.

Ngay trong đời này, nàng đã đạt được tài sản và của cải không nhỏ. Do đó, với lòng tin, nên thực hành sự tôn kính đối với Tam Bảo.

Athevaṃ sā paṭiladdhamahāvibhavā yāvajīvaṃ komāriya brahmacāriṇī hutvā āyupariyosāne kālaṃ katvā tasmiṃyeva nagare rañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhitvā dasamāsaccayena mātukucchito nikkhami. Nikkhantadivase panassā sakaladevaputtanagare ratanavassaṃ vassi. Tenassā kañjanadevīti nāmaṃ kariṃsu. Samantapāsādikā ahosi. Abhirūpā devaccharapaṭibhāgā. Mukhato uppalagandho vāyati. Sarīrato candanagandho vāyati. Sakalasarīrato bālasuriyo viya raṃsiyo nicchārentī caturatanagabbhe padīpakiccaṃ nāma natthi. Sabbo gabbho sarīrā lokena eko bhāso hoti, tassā rūpasampatti sakalajambudīpe pākaṭā ahosi. Tato sakalajambudīpavāsī rājāno tassā atthāya piturañño paṇṇākārāni pahiṇiṃsu. Sā pana pañcakāme ananulittā pitaraṃ anujānāpetvā bhikkhunū passayaṃ gantvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti.

Do đó, nàng, người đã nhận được tài sản lớn, sống đời trinh nữ phạm hạnh cho đến trọn đời, sau khi mạng chung vào cuối tuổi thọ, đã tái sanh trong bụng của vị chánh hậu của đức vua trong chính thành phố ấy, và sau mười tháng đã ra khỏi lòng mẹ. Vào ngày nàng ra đời, một trận mưa châu báu đã rơi xuống khắp thành Devaputta. Do đó, người ta đặt tên cho nàng là Kañjanadevī. Nàng có dung sắc khả ái. Nàng xinh đẹp, sánh như thiên nữ. Từ miệng nàng tỏa ra hương sen xanh. Từ thân nàng tỏa ra hương chiên-đàn. Từ toàn thân nàng phát ra những tia sáng như mặt trời lúc rạng đông, trong căn phòng bốn báu không cần đến đèn đuốc. Toàn bộ căn phòng trở nên sáng rực bởi ánh sáng từ thân thể nàng. Vẻ đẹp toàn hảo của nàng trở nên nổi tiếng khắp cõi Diêm-phù-đề. Bấy giờ, các vị vua ở khắp cõi Diêm-phù-đề đã gửi tặng phẩm đến vua cha vì nàng. Nhưng nàng, không luyến ái năm dục, sau khi xin phép vua cha, đã đến tu viện ni, xuất gia, tu tập thiền quán, và đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích.

8.

8.

Sutvāna [Pg.60] sādaravasena kumārikevaṃ;

Dhammañhi sīlamamalaṃ paripālayantī;

Laddhāna nekavibhavaṃ vibhavaṃ payātā,Mā bho pamajjatha sadā kusalappayogeti.

Thiếu nữ kia nghe vậy với lòng kính trọng; Quả vậy, nàng đã bảo vệ giới hạnh trong sạch của Pháp; Nhận được nhiều tài sản, nàng đã đến nơi thịnh vượng. Này các bạn, chớ nên dễ duôi, hãy luôn nỗ lực trong các việc lành.

Kañcanadeviyā vatthuṃ catutthaṃ.

Câu chuyện về nàng Kañcanadevī, phẩm thứ tư.

15. Byagghassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

15. Đây là câu chuyện tuần tự trong truyện con cọp.

Jambudīpe cūlaraṭṭhā sanne bārāṇasīnagare ekaṃ paṃsupabbataṃ vinivijjhitvā mahāmaggo hoti, tattha vemajjhe eko byaggho attano andhapitaraṃ pabbataguhāyaṃ katvā posento vasati. Tasseva pabbatassa vanadvāre tuṇḍilo nāma eko suvapotako rukkhasmiṃ vasati. Te ubhopi aññamaññaṃ piyasahāyā ahesuṃ, tasmiṃ samaye paccantagāmavāsī eko manusso attano mātugāmena saddhiṃ kalahaṃ katvā bārāṇasiṃ gacchanto taṃ vanadvāraṃ sampāpuṇi. Atha suvapotako parihīnattabhāvaṃ dukkhitaṃ taṃ disvā kampamānahadayo taṃ pakkositvā bho kuhiṃ gacchasīti āha, tena parakhaṇḍaṃ gacchāmīti vutte tuṇḍilo bho imasmiṃ vanakhaṇḍamajjhe eko byaggho vasati. Kakkhalo pharuso sampattasampatte māretvā khādati. Mā tvaṃ tena gacchāti āha. Svāyaṃ dubbhago manusso hitakāmassa tassa vacanaṃ anādiyitvā gacchāmevāti āha. Tuṇḍilo tenahi samma yadi anivattamāno gacchasi. Eso byaggho mama sahāyo. Me vacanaṃ tava santikā sutvā na gaṇhātīti. Tassa taṃ anādiyanto so suvarāje paduṭṭhacitto muggarena paharitvā māretvā araṇiṃ aggiṃ katvā maṃsaṃ khādi. Asappurisasaṃsaggo nāme sa idha lokaparalokesu dukkhāvahoyeva. Tathāhi.

Tại Diêm-phù-đề, gần thành Ba-la-nại trong một tiểu quốc, có một con đường lớn xuyên qua một ngọn núi đất. Giữa nơi ấy, có một con cọp sống và nuôi dưỡng người cha mù của mình trong một hang núi. Tại cửa rừng của ngọn núi ấy, có một con vẹt con tên là Tuṇḍila sống trên một cái cây. Cả hai là bạn thân của nhau. Vào thời điểm đó, một người đàn ông sống ở một ngôi làng biên địa, sau khi cãi nhau với làng bên mẹ, đang trên đường đến Ba-la-nại và đã đến cửa rừng đó. Bấy giờ, con vẹt con thấy người ấy trong tình trạng khốn khổ, đau đớn, lòng run sợ, liền gọi người ấy lại và hỏi: "Này bạn, bạn đi đâu vậy?". Khi người ấy trả lời: "Tôi đi đến một vùng khác", Tuṇḍila nói: "Này bạn, giữa khu rừng này có một con cọp sống. Nó rất hung dữ, tàn bạo, hễ gặp ai là giết và ăn thịt. Bạn đừng đi lối đó". Người đàn ông bất hạnh ấy, không nghe lời của người có lòng tốt, nói rằng: "Tôi vẫn sẽ đi". Tuṇḍila nói: "Vậy thì, này bạn, nếu bạn đi mà không quay lại. Con cọp đó là bạn của tôi. Khi nghe lời của tôi từ bạn, nó sẽ không bắt bạn đâu". Không nghe theo lời đó, người ấy với tâm địa độc ác đối với vua loài chim, đã dùng gậy đánh chết nó, dùng que củi tạo lửa, rồi ăn thịt nó. Quả thật, giao du với kẻ xấu ác sẽ mang lại đau khổ ở đời này và đời sau. Như có lời dạy rằng.

1.

1.

Mayā [Pg.61] kataṃ mayhamidaṃ, iti vessānaraṃ naro;

Samāliṅgati sappemo, dahatevassa viggahaṃ.

"Do ta tạo ra, đây là của ta", người đời nghĩ vậy; Rồi ôm lấy ngọn lửa với lòng yêu mến; Nhưng nó chỉ thiêu đốt thân xác của người ấy.

2.

2.

Madhukhīrādidānena, pemasā paripālito;

Sorago kupitovassa, ḍasatevassa viggahaṃ.

Dù được nuôi dưỡng với lòng yêu mến, bằng cách cho mật, sữa, v.v.; Con rắn độc khi nổi giận, cũng chỉ cắn vào thân xác của người ấy.

3.

3.

Evaṃ nihīnajaccena, pāpena akataññunā;

Narā dhamena dīnena, katopi khaṇasaṅgamo.

Cũng vậy, với kẻ hạ tiện, xấu xa, và vô ơn; Dù người ta có giao du trong chốc lát, với lòng từ tâm theo chánh pháp.

4.

4.

Asādhuko ayaṃtevaṃ, jānamānena jantunā;

Muhuttampi na kātabbo, saṅgamo so anatthadoti.

"Kẻ này là người không tốt", người biết như vậy; Không nên giao du dù chỉ trong chốc lát; Sự giao du ấy chỉ mang lại điều bất hạnh.

Tato so asappuriso maṃsaṃ khāditvā gacchanto vanakhaṇḍamajjhaṃ sampāpuṇi. Atha byaggho taṃ disvā mahānādaṃ karonto gahaṇatthāya uṭṭhāsi. So byagghaṃ disvā bhayappatto tuṇḍilassa vacanaṃ saritvā ahaṃ bho tava sahāyatuṇḍilassa santikā āgatomhīti āha, taṃ sutvā byaggho attamano ehi sammāti taṃ pakkositvā attano vasanaṭṭhānaṃ netvā khāditabbāhārena taṃ santappetvā pitusantike nisīdāpetvā puna vanakhaṇḍa magamāsi. Athassa pitā puttassa gatakāle tena saddhiṃ sallapanto tassa vacanānusārena tuṇḍilaṃ māretvā khāditabhāvaṃ aññāsi. Tato so puttassa āgatakāle tava sahāyo tena māritoti āha. Taṃ sutvā byaggho anattamano vegena tassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā samma tuṇḍilāti saddaṃ katvā apassanto luñcitapattaṃcassa disvā nissaṃsayaṃ tena mārito me sahāyoti socanto paridevanto āgañchi. Atha so asappuriso tasmiṃ tattha gate tassa pitaraṃ pāsāṇena paharitvā māretvā byagghaṃca dāni māressāmīti byagghāgamanamaggaṃ olokento nilīno aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe byagghopi āgañchi. So tassā gatakāle tassa tejena bhīto gantvā [Pg.62] jīvitaṃ me sāmi dehīti pādamūle urena nipajji, byaggho pana tena katakammaṃ disvā tasmiṃ cittaṃ nibbāpetvā mama sahāyassa sāsanamādāyāgatassa dubbhituṃ na yuttanti cintento taṃ samassāsetvā gaccha sammāti sukhaṃ pesesi. Evañhi sappurisasamāgamo nāma idha lokaparalokesu sukhāvahoyeva, vuttaṃhi.

Sau đó, kẻ xấu ác ấy sau khi ăn thịt, đi tiếp và đến giữa khu rừng. Bấy giờ, con cọp thấy người ấy, gầm lên một tiếng lớn và đứng dậy để vồ lấy. Người ấy thấy con cọp, lòng kinh hãi, nhớ lại lời của Tuṇḍila và nói: "Này bạn, tôi từ chỗ bạn của ngài là Tuṇḍila đến đây". Nghe vậy, con cọp vui mừng, gọi người ấy lại: "Hãy đến đây, bạn hiền", rồi dẫn người ấy về chỗ ở của mình, lấy thức ăn đãi cho no nê, cho ngồi gần cha mình, rồi lại đi vào rừng. Bấy giờ, người cha, trong lúc con trai đi vắng, trò chuyện với người kia, và qua lời nói của y đã biết được rằng y đã giết và ăn thịt Tuṇḍila. Sau đó, khi con trai trở về, ông nói: "Bạn của con đã bị hắn giết rồi". Nghe vậy, con cọp không vui, vội vã đến chỗ ở của Tuṇḍila, gọi lớn: "Bạn Tuṇḍila ơi!", nhưng không thấy, chỉ thấy lông cánh bị vặt, nó nghĩ: "Chắc chắn bạn ta đã bị hắn giết", rồi trở về trong sầu muộn, than khóc. Bấy giờ, kẻ xấu ác ấy, trong lúc cọp đi khỏi, đã dùng đá đập chết cha của nó, rồi nghĩ: "Bây giờ ta sẽ giết luôn cả con cọp", và đứng nấp, rình đường cọp trở về. Ngay lúc đó, con cọp cũng trở về. Người kia, khi cọp đi, vì sợ hãi trước uy lực của nó, đã đến nằm rạp dưới chân nó, úp ngực xuống và nói: "Thưa ngài, xin hãy tha mạng cho tôi". Nhưng con cọp, thấy việc làm của y, đã dập tắt lòng căm giận đối với y, nghĩ rằng: "Không nên làm hại người mang tin của bạn ta đến", rồi an ủi y và cho đi một cách an toàn, nói rằng: "Hãy đi đi, bạn hiền". Quả thật, giao du với người tốt sẽ mang lại hạnh phúc ở đời này và đời sau. Như có lời dạy rằng.

5.

5.

Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sabbattha santhavo tena, seyyo hoti na pāpiyo.

Chỉ nên giao du với người hiền, nên kết thân với người hiền; Nhờ sự kết thân ấy, ở mọi nơi, người ta trở nên tốt hơn, không xấu đi.

6.

6.

Sukhāvaho dukkhanudo, sadā sabbhi samāgamo;

Tasmā sappuriseheva, saṅgamo hotu jantunaṃ.

Giao du với người hiền luôn mang lại hạnh phúc, xua tan khổ đau; Vì vậy, mong rằng chúng sanh hãy chỉ giao du với những bậc chân nhân.

Tato so byaggho tena mettacittānubhāvena kālaṃ katvā sagge nibbattoti.

Sau đó, con cọp ấy nhờ oai lực của tâm từ đó, sau khi chết đã được sanh lên cõi trời.

7.

7.

Evaṃvidhopi pharuso paramaṃsabhojī;

Byaggho dayāyupagato sugatiṃ sumedho;

Tasmā karotha karuṇaṃ satataṃ janānaṃ,Taṃ vo dadāti vibhavañca bhavesu bhoganti.

Con cọp, dù hung dữ và ăn thịt kẻ khác như vậy, khi đã có lòng bi mẫn, bậc trí tuệ ấy đã sanh về cõi lành. Vì vậy, hãy luôn thực hành lòng bi đối với chúng sanh, điều đó sẽ mang lại cho các vị sự thịnh vượng và tài sản trong các cõi đời.

Byagghassa vatthuṃ pañcamaṃ.

Câu chuyện về con cọp, phần thứ năm.

16. Phalakakhaṇḍadinnassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

16. Đây là câu chuyện tuần tự trong truyện về người cho tấm ván.

Sāvatthiyaṃ kireko manusso uttarāpathaṃ gacchāmīti addhānamaggapaṭipanno gimhānamāse majjhaṇhe bahalātapena kilanto hutvā rukkhacchāyaṃ pavisitvā tambulaṃ khādanto phalake nisīdi. Atha uttarāpathenāgacchānto eko tatheva ātapena kilanto āgantvā purimassa santike nisīditvā bho pānīyaṃ atthīti pucchi. Itaro pānīyaṃ natthīti āha. Athassa [Pg.63] so mayhampi bho tambulaṃ dehi pipāsitomhiti vatvāpi na labhi. Catukahāpaṇena ekaṃ tambulapaṇṇaṃ kiṇitvā laddho tattheva nisīditvā khāditvā pipāsaṃ vinodetvā tena upakārena tassa sinehaṃ katvā attano gamanaṭṭhāna magamāsi, athā parabhāge so paṭṭanaṃ gantvā nāvāya vaṇijjatthāya gacchanto samuddamajjhaṃ pāpuṇi. Tato sattame divase nāvā bhijji. Manussā macchakacchapānaṃ bhakkhā jātā. So eva puriso arogo hutvā ekaṃ phalakakhaṇḍaṃ ure katvā samuddaṃ tarati. Athe taropi tatheva nāvāya bhinnāya seso hutvā samuddaṃ taranto purimena samāgami. Atha te sattadivasaṃ samudde tarantā aññamaññaṃ sañjāniṃsu. Tesu kahāpaṇe datvā tambulaṃ gahito ekaṃ phalakakhaṇḍaṃ ure katvā tarati. Itarassetaṃ natthi. Atha so kahāpaṇe gahetvā dinnatambulamattasso pakāraṃ saritvā attano phalakakhaṇḍaṃ tassa adāsi. So tasmiṃ sayitvā taranto taṃ pahāya agamāsi, aparo anādhārakena taranto ossaṭṭhaviriyo udake osīditumārati. Tasmiṃ khaṇe samudde adhivatthā maṇimekhalā nāma devadhītā osīdantaṃ taṃ disvā sappurisoti tassa guṇānussarantī vegenā gantvā taṃ attano ānubhāvena samuddatīraṃ pāpesi. Itaraṃpi sā etasseva guṇānubhāvena tīraṃ pāpesi. Atha phalakenotiṇṇapuriso taṃ disvā vimhito kathaṃ purato ahosi sammāti pucchi. So na jānāmi. Apica kho sukheneva tīraṃ pattosmīti āha. Atha devadhītā dissamānakasarīreneva attanā ānītabhāvaṃ ārocentī āha.

Nghe nói, tại thành Sāvatthī, có một người đàn ông đi trên con đường dài với ý định đến phương Bắc. Vào giữa trưa mùa hè, mệt mỏi vì nắng gắt, ông ta vào bóng cây, ngồi trên một tấm ván và nhai trầu. Bấy giờ, một người khác đi từ phương Bắc đến, cũng mệt mỏi vì nắng, đến ngồi gần người trước và hỏi: 'Này bạn, có nước uống không?' Người kia trả lời: 'Không có nước uống.' Bấy giờ, người ấy nói: 'Này bạn, hãy cho tôi một miếng trầu, tôi khát nước,' nhưng cũng không nhận được. Người hỏi đã mua một lá trầu với giá bốn đồng kahāpaṇa, nhận được rồi ngồi ngay đó nhai, giải được cơn khát. Do sự giúp đỡ đó, ông ta có cảm tình với người kia rồi đi đến nơi mình cần đến. Về sau, người bán trầu đi đến một thành phố cảng, đi buôn bằng thuyền và đã ra đến giữa biển. Sau đó, vào ngày thứ bảy, thuyền bị đắm. Mọi người trở thành thức ăn cho cá và rùa. Chỉ có người đàn ông ấy không bị thương, ôm một mảnh ván vào ngực và bơi trên biển. Bấy giờ, người kia cũng vậy, là người sống sót sau khi thuyền bị đắm, đang bơi trên biển thì gặp lại người trước. Bấy giờ, họ bơi trên biển bảy ngày và nhận ra nhau. Trong hai người, người đã đưa tiền để lấy trầu thì ôm một mảnh ván mà bơi. Người kia thì không có. Bấy giờ, người đã nhận tiền và cho một miếng trầu, nhớ lại sự giúp đỡ ấy, đã đưa mảnh ván của mình cho người kia. Người kia nằm trên đó bơi đi, bỏ lại người này. Người còn lại, bơi mà không có chỗ nương tựa, kiệt sức và bắt đầu chìm xuống nước. Ngay lúc đó, vị thiên nữ tên là Maṇimekhalā, trú ngụ trên biển, thấy người ấy đang chìm, và vì nhớ đến đức hạnh của ông là một bậc chân nhân, đã nhanh chóng đến và dùng oai lực của mình đưa ông vào bờ biển. Bà cũng nhờ oai lực của đức hạnh của người này mà đưa người kia vào bờ. Bấy giờ, người đàn ông lên bờ nhờ tấm ván, thấy người kia thì kinh ngạc hỏi: 'Này bạn, làm sao bạn lại đến trước được?' Người ấy đáp: 'Tôi không biết. Nhưng tôi đã đến bờ một cách an lành.' Bấy giờ, vị thiên nữ hiện thân và nói rằng chính mình đã đưa họ đến, rồi nói rằng:

1.

1.

Yo mātaraṃ pitaraṃvā, dhammena idha posati;

Rakkhanti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.

Người nào ở đời này nuôi dưỡng mẹ hoặc cha một cách đúng pháp, chư thiên luôn bảo hộ người ấy, dù ở biển hay trên đất liền.

2.

2.

Yo ce buddhañca dhammañca, saṃghañca saraṇaṃ gato;

Rakkhanti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.

Và người nào đã quy y Phật, Pháp, và Tăng, chư thiên luôn bảo hộ người ấy, dù ở biển hay trên đất liền.

3.

3.

Pañcavidhaṃ [Pg.64] aṭṭhavidhaṃ, pātimokkhañca saṃvaraṃ;

Pāleti yo taṃ pālenti, devā sabbattha sabbadā.

Người nào giữ gìn năm giới, tám giới, và sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha, chư thiên bảo hộ người ấy ở khắp mọi nơi, vào mọi lúc.

4.

4.

Kāyena vācā manasā, sucarittaṃ caratī dha yo;

Pālenti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.

Người nào ở đời này thực hành thiện hạnh bằng thân, khẩu, ý, chư thiên luôn bảo hộ người ấy, dù ở biển hay trên đất liền.

5.

5.

Yo sappurisadhammesu, ṭhito dha katavediko;

Pālenti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.

Người nào ở đời này an trú trong các pháp của bậc chân nhân, là người biết ơn, chư thiên luôn bảo hộ người ấy, dù ở biển hay trên đất liền.

Tato so āha.

Sau đó, người ấy nói.

6.

6.

Neva dānaṃ adāsāhaṃ, na sīlaṃ paripālayiṃ;

Kena me puññakammena, mamaṃ rakkhanti devatā;

Pucchāmi saṃsayaṃ tuyhaṃ, taṃ me akkhāhi devateti.

Tôi chưa từng bố thí, cũng không giữ gìn giới luật. Do nghiệp phước nào của tôi mà chư thiên bảo hộ tôi? Tôi hỏi ngài điều hoài nghi này, xin thiên nữ hãy giải thích điều đó cho tôi.

Devatā āha.

Vị thiên nữ nói.

7.

7.

Agādhā pārage bhīme, sāgare duritā kare;

Bhinnanāvo taranto tvaṃ, hadaye katvā kaliṅgaraṃ.

Trong đại dương sâu thẳm, đáng sợ, khó vượt qua, khi thuyền bị đắm, ngươi đang bơi, ôm khúc gỗ vào lòng.

8.

8.

Ṭhatvā sappurise dhamme, attāna manavekkhiya;

Khaṇasanthavassa purisassa, adāsi phalakaṃ sakaṃ.

An trú trong pháp của bậc chân nhân, không nghĩ đến bản thân, ngươi đã cho tấm ván của mình cho người đàn ông mới quen biết trong chốc lát.

9.

9.

Taṃ tuyhaṃ mittadhammañca, dānañca phalakassa te;

Patiṭṭhāsi samuddasmiṃ, evaṃ jānāhi mārisāti.

Tình bạn đó của ngươi và sự bố thí tấm ván của ngươi đã trở thành chỗ nương tựa giữa đại dương. Này bạn hiền, hãy biết như vậy.

Evañca vatvā sā te dibbāhārena santappetvā dibbavatthālaṅkārehi alaṅkaritvā attano ānubhāvena sāvatthinagareyeva te patiṭṭhāpesi. Tato paṭṭhāya tameva ārammaṇaṃ katvā te dānaṃ dadantā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā āyupariyosāne saggaparāyaṇā ahesuṃ.

Nói như vậy xong, bà ấy làm cho họ thỏa mãn với vật thực của chư thiên, trang điểm cho họ bằng y phục và trang sức của chư thiên, rồi bằng oai lực của mình, đã đưa họ đến ngay tại thành Sāvatthī. Kể từ đó, lấy chính sự kiện đó làm đối tượng niệm tưởng, họ đã bố thí, giữ gìn giới luật, thực hành các phận sự Uposatha, và khi mạng chung, đã có cõi trời làm nơi tái sanh.

10.

10.

Evaṃ parittakusalenapi sāgarasmiṃ,Sattā labhanti saraṇaṃ khalu devatāhi;

Tumhepi sappurisataṃ na vināsayantā,Mā bho pamajjatha sadā kusalappayogeti.

Như vậy, dù chỉ với một thiện nghiệp nhỏ, chúng sanh thật sự có được nơi nương tựa từ chư thiên giữa đại dương. Các vị cũng vậy, không hủy hoại bản chất của bậc chân nhân, này các vị, chớ có dễ duôi, hãy luôn thực hành điều thiện.

Phalakakhaṇḍadinnassa vatthuṃ chaṭṭhamaṃ.

Câu chuyện về người cho tấm ván, phần thứ sáu.

17. Corasahāyassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

17. Đây là câu chuyện tuần tự trong truyện về người bạn của tên trộm.

Amhākaṃ [Pg.65] bhagavati parinibbute jambudīpe devadahanagare eko manusso dukkhito tattha tattha vicaranto paccante aññataraṃ gāmaṃ gantvā tattha ekasmiṃ kulagehe nivāsaṃ kappesi. Tattha manussā tassa yāgubhattaṃ datvā posesuṃ, tato so tattha manussehi mittasanthavaṃ katvā katipāhaṃ tattha vasitvā aññaṭṭhānaṃ gantvā aparabhāge corakammaṃ karonto jīvikaṃ kappeti. Athekadivasaṃ corentaṃ taṃ rājapurisā gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā taṃ bandhanāgāre karothāti āṇāpesi, te taṃ bandhanāgāraṃ netvā saṅkhalikāhi bandhitvā ārakkhakānaṃ paṭipādetvā agamaṃsu, bandhanāgāre vasantassa tassa dvādasasaṃvaccharāni atikkantāni. Tato aparabhāge tassa pubbasahāyo paccantagāmavāsī manusso kenaci kammena devadaha māgato tattha tattha āhiṇḍanto bandhanāgāre baddhaṃ taṃ addasa. Disvā tassa hadayaṃ kampi, so roditvā paridevitvā kiṃ te mayā kattabbaṃ sammāti pucchi. Tato tena samma bandhanāgāre vasantassa me idāni dvādasasaṃvaccharāni atikkantāni, ettakaṃ kālaṃ dubbhojanādinā mahādukkhaṃ anubhomi. Yāvāhaṃ āhāraṃ pariyesitvā bhuñjitvā āgamissāmi. Tāva maṃ ito muñcanupāyaṃ jānāhīti vutte so sappuriso.

Khi Đức Thế Tôn của chúng ta đã nhập Niết-bàn, tại thành Devadaha ở cõi Diêm-phù-đề, có một người đàn ông đau khổ lang thang đây đó, đi đến một ngôi làng ở vùng biên địa và trú ngụ tại nhà của một gia đình ở đó. Tại đó, dân làng đã nuôi dưỡng người ấy bằng cách cho cháo và cơm. Sau đó, người ấy kết thân với dân làng ở đó, sống ở đó vài ngày rồi đi đến một nơi khác, về sau sinh sống bằng nghề trộm cắp. Rồi một ngày nọ, khi đang ăn trộm, người ấy bị quân lính của nhà vua bắt giữ và dẫn đến trình vua. Nhà vua ra lệnh: 'Hãy tống nó vào ngục!' Họ bèn dẫn người ấy đến nhà ngục, dùng xiềng xích trói lại, giao cho lính canh rồi bỏ đi. Mười hai năm đã trôi qua trong khi người ấy sống trong ngục. Sau đó, người bạn cũ của anh ta, một người dân làng ở vùng biên địa, vì một công việc nào đó đã đến Devadaha. Trong khi đi lang thang đây đó, người bạn đã nhìn thấy anh ta bị trói trong ngục. Khi nhìn thấy, trái tim người bạn rung động, ông ta khóc lóc than van và hỏi: 'Này bạn, tôi có thể làm gì cho bạn đây?' Bấy giờ, người kia nói: 'Này bạn, đến nay tôi đã sống trong ngục được mười hai năm rồi. Suốt thời gian ấy, tôi đã chịu đựng khổ sở vô cùng vì thức ăn tồi tệ và những thứ khác. Trong khi tôi đi tìm thức ăn, ăn xong rồi quay lại, bạn hãy tìm cách giải thoát tôi khỏi nơi này.' Khi được nói như vậy, người thiện nam ấy.

1.

1.

Rūpena kintu guṇasīlavivajjitena,Micchālayassa kitavassa dhiyā kimatthaṃ;

Dānā dicāgavigatena dhanena kiṃ vā;

Mittena kiṃ byasanakālaparammukhenāti.

Sắc đẹp mà không có đức hạnh và giới luật thì có ích gì? Trí tuệ của kẻ gian manh, lừa đảo thì có ích gì? Của cải mà không có bố thí và xả ly thì có ích gì? Bạn bè mà quay lưng lúc hoạn nạn thì có ích gì?

Evañca pana vatvā sādhu samma karomi te vacananti ārakkhakānaṃ santikaṃ gantvā bhonto yāveso bhattaṃ bhuñjitvā āgacchati. Tāvāhaṃ tassa pāṭibhogo bhavissāmi. Vissajjetha [Pg.66] nanti āha, tehi na sakkā bho etaṃ vissajjetuṃ, api ca kho yāvāyaṃ āgacchati. Tāva tvaṃ ayasaṅkhalikāya baddho nisīdissasi, evaṃ taṃ vissajjessāma, no ce na sakkāti āhaṃsu, so evampi hotu sammāti vatvā tassa pādato saṅkhalikaṃ muñcitvā attano pāde katvā bandhanāgāraṃ pavisitvā itaraṃ muñcāpesi. Sopi asappuriso bandhanā mutto na puna taṃ ṭhāna magamāsi, aho akataññuno pakatiṃ ñātuṃ bhāriyaṃ. Yathāha.

Và sau khi nói như vậy: 'Lành thay, bạn hiền, tôi sẽ làm theo lời bạn,' ông ta đến gặp lính canh và nói: 'Thưa các ngài, trong khi người ấy đi ăn cơm rồi quay lại, tôi sẽ là người bảo lãnh cho anh ta. Xin hãy thả anh ta ra.' Họ đáp: 'Thưa ngài, không thể thả người này ra được. Tuy nhiên, trong khi anh ta đi, ngài sẽ phải ngồi đây, bị xiềng sắt trói lại. Như vậy thì chúng tôi sẽ thả anh ta, nếu không thì không thể được.' Người kia nói: 'Cũng được, bạn hiền,' rồi tháo xiềng khỏi chân bạn mình, đeo vào chân mình, bước vào ngục và cho người kia được thả ra. Người bất lương kia, sau khi được giải thoát khỏi xiềng xích, đã không bao giờ quay trở lại nơi đó nữa. Ôi, thật khó để biết được bản chất của kẻ vô ơn. Như có lời dạy rằng.

2.

2.

Vāripūre yathā sobbhe, nevanto visamaṃ samaṃ;

Paññāyatevaṃsādhussa, bhāvaṃ manasi sambhavaṃ.

Như trong hố sâu đầy nước, đáy không bằng phẳng không được nhận ra; cũng vậy, bản chất của người thiện phát sinh trong tâm được nhận biết.

3.

3.

Bhāsanti mukhato ekaṃ, cintenti manasā paraṃ;

Kāyenekaṃ karontevaṃ, pakatāyamasādhunaṃ.

Miệng nói một đằng, trong tâm nghĩ một nẻo; thân làm một việc khác, như vậy là bản chất của kẻ ác.

4.

4.

Tesaṃ yo bhāvamaññāsi, sova paṇḍitajātiko;

Bahussutopi soyeva, paracittavidūpi so.

Người nào hiểu được bản chất của họ, người ấy sinh ra là bậc hiền trí; người ấy cũng là bậc đa văn, cũng là người biết được tâm của người khác.

Athassa bandhanāgāre vasantassa dvādasasaṃvaccharāni atikkantāni. Ettakaṃ kālaṃ jighacchāpīḷitena tena āhārattāya paro na yācitapubbo, anucchiṭṭhāhāraṃ labhanadivasato alabhanadivasāyeva bahutarā honti, atha dvādasasaṃvaccharātikkame rañño putto nibbatti. Tadā rājā attano vijite sabbabandhanāgārāni vivarāpesi. Antamaso migapakkhinopi bandhanā muñcāpesi. Dvāre vivaṭamatteyeva bandhanāgāre manussā icchiticchitaṭṭhānaṃ agamaṃsu. So panekova tehi saddhiṃ agantvā ohīyi. Ārakkhakehi tvaṃ bho kasmā na gacchasīti vutte ahaṃ bho paññātabhāvena idāni na gamissāmi. Atīva parihīnagattosmi. Andhakāre gamissāmīti vatvā andhakāre āgate nikkhamma antonagare vissāsikānaṃ abhāvena kuto āhāraṃ labhissāmīti cintento nikkhamma rattandhakāre āmakasusāna [Pg.67] magamāsi. Etthāhāraṃ labhissāmīti. Tattha so adhunā nikkhittamatamanussaṃ disvā manussaṭṭhinā maṃsaṃ chinditvā sīsakapāle pakkhipitvā tīhi manussasīsehi katauddhane ṭhapetvā citakato omukkaalātehi aggiṃ katvā susānaṃ nibbāpanatthāyā bhataudakena manussaṭṭhinā ālolento maṃsaṃ pacitvā otāretvā sākhābhaṅgena hirikopīṇaṃ paṭicchādetvā nivatthapilokikaṃ vātāvaraṇaṃ katvānisīdi. Tasmiṃ khaṇe tattha pippalīrukkhe adhivatthā devatā tassa taṃ kiriyaṃ disvā pucchissāmi tāva nanti taṃ upasaṅkamitvā evamāha. Bho tvaṃ ghanataratimirākule mahārattiyaṃ tattha tattha vikiṇṇanaraṭṭhisamākiṇṇe soṇasigālādikuṇapādakākule manussamaṃsabhakkhayakkharakkhasākule tattha tattha pajjalantānekacitakabhayānake susāne manussamaṃsaṃ pacitvā kiṃkarosīti pucchantī āha.

Bấy giờ, mười hai năm đã trôi qua trong khi người ấy sống trong ngục. Suốt thời gian ấy, dù bị cơn đói hành hạ, người ấy chưa từng xin ăn của người khác. Những ngày không nhận được thức ăn thừa còn nhiều hơn những ngày nhận được. Rồi sau khi mười hai năm trôi qua, nhà vua có một hoàng tử chào đời. Khi ấy, nhà vua cho mở tất cả các nhà ngục trong vương quốc của mình. Ngài thậm chí còn cho thả cả chim muông khỏi xiềng xích. Ngay khi cổng ngục vừa mở, những người trong ngục đã đi đến bất cứ nơi nào họ muốn. Nhưng chỉ riêng người ấy, không đi cùng họ, đã ở lại. Khi lính canh hỏi: 'Này ông, tại sao ông không đi?', người ấy đáp: 'Thưa các ngài, bây giờ tôi sẽ không đi giữa ban ngày. Thân thể tôi quá tiều tụy. Tôi sẽ đi trong bóng tối.' Nói xong, khi màn đêm buông xuống, người ấy rời đi. Nghĩ rằng: 'Trong thành, không có ai đáng tin cậy, ta sẽ kiếm thức ăn ở đâu đây?', người ấy đi ra trong đêm tối và đến nghĩa địa dành cho những xác chết không được thiêu. 'Ở đây ta sẽ kiếm được thức ăn.' Tại đó, người ấy thấy một xác người vừa mới bị vứt bỏ, bèn dùng một khúc xương người để cắt thịt, cho vào một cái sọ, đặt lên một cái bếp lò làm bằng ba cái sọ người, nhóm lửa bằng những cục than hồng lấy từ giàn thiêu, và dùng nước mang đến để dập tắt giàn thiêu, vừa dùng xương người khuấy, vừa nấu thịt. Sau khi nấu xong, người ấy lấy xuống, dùng một cành cây gãy che phần kín, lấy tấm vải rách của mình làm tấm chắn gió rồi ngồi xuống. Ngay lúc đó, một vị thiên nữ trú ngụ trên cây bồ đề ở đó, thấy hành động của người ấy, nghĩ rằng: 'Ta sẽ hỏi người này,' rồi đến gần và nói như sau: 'Này ông, trong đêm tối mịt mù, giữa nghĩa địa đáng sợ, đầy rẫy xương người vương vãi, chen chúc những loài ăn xác chết như chó và chó rừng, đầy dẫy những dạ-xoa và la-sát ăn thịt người, với nhiều giàn thiêu đang cháy đây đó, ông đang làm gì khi nấu thịt người vậy?' Vừa hỏi, vị ấy vừa nói.

5.

5.

Rattandhakāre kuṇapādakehi,Samākule sīvathikāya majjhe;

Manussamaṃsaṃ pacasī dha sīse,Vadehi kiṃ tena payojanaṃ teti.

Trong đêm tối, giữa nghĩa địa, đầy rẫy những loài ăn xác chết; ngươi nấu thịt người trong sọ người. Hãy nói cho ta biết, ngươi làm vậy có mục đích gì?

Atha so āha.

Bấy giờ, người ấy nói.

6.

6.

Na yāgahetu na ca dānahetu,Susānamajjhamhi pacāmi maṃsaṃ;

Khudāsamaṃ natthi narassa aññaṃ,Khudāvināsāya pacāmimambhoti.

Chẳng phải vì tế lễ, cũng chẳng phải vì bố thí, mà tôi nấu thịt giữa nghĩa địa này. Đối với con người, không có gì khổ bằng cơn đói. Tôi nấu thịt này để diệt trừ cơn đói.

Tato devatā taṃ tathā hotu, iminā pilotikena vātāvaraṇaṃ karosi. Kimatthametanti pucchantī.

Bấy giờ, vị thiên nữ nói: 'Cứ cho là vậy đi. Ngươi dùng mảnh giẻ này để làm tấm chắn gió. Việc này có mục đích gì?' Vị ấy hỏi.

7.

7.

Nivatthasākho [Pg.68] hirisaṃvarāya,Pilotikaṃ tattha pasārayanto;

Karosi vātāvaraṇañca samma,Kimatthametaṃ vada pucchito meti.

Này bạn, bạn dùng cành lá che thân để giữ gìn sự hổ thẹn, lại còn giăng tấm giẻ rách kia, và làm một tấm chắn gió. Xin hãy cho tôi biết, khi được tôi hỏi, bạn làm những việc này vì mục đích gì?

So tassā cikkhanto āha.

Vị ấy giải thích với vị nữ thần ấy rằng.

8.

8.

Subhā subhāmissitasītavāto,Sayaṃ acittova acittabhāvā;

Dehaṃ phusitvāna asādhukassa,Akataññuno mittapadhaṃsakassa.

Ngọn gió mát, mang theo cả hương thơm lẫn mùi hôi, tự nó vốn vô tâm, do bản chất không có tâm thức; sau khi chạm vào thân của kẻ xấu xa, kẻ vô ơn, kẻ hủy hoại tình bạn.

9.

9.

Samāvahanto yadi me sarīre,Phusāti taṃ vāyu mamā visitvā;

Dukkhaṃ dadātīti visaṃva taṃ bho,Parivajjituṃ baddhamimaṃ kucelanti.

Nếu ngọn gió ấy, sau khi thổi qua chỗ tôi, lại chạm vào thân tôi, nó sẽ mang đến sự đau khổ, thưa bà, giống như chất độc. Để tránh điều đó, tôi đã buộc tấm giẻ bẩn này.

Devatā āha.

Vị nữ thần nói.

10.

10.

Ki makāsi bho so katanāsako te,Dhanañca dhaññaṃ tava nāsayī ca;

Mātā pitā bandhavo khetta vatthū,Vināsitā tena vadehi kiṃ teti.

Thưa ngài, kẻ vô ơn ấy đã làm gì ngài? Hắn đã hủy hoại của cải và lúa gạo của ngài chăng? Hay mẹ, cha, bà con, ruộng nương, tài sản của ngài đã bị hắn phá hoại? Xin hãy cho biết, hắn đã phá hoại cái gì của ngài?

Tato so āha.

Khi ấy, vị ấy nói.

11.

11.

Yaṃ rājato hoti bhayaṃ mahantaṃ,Sabbassa haraṇādivadhādikañca;

Akataññunā sappurisena hoti,Ārāva so bho parivajjanīyo.

Nỗi sợ hãi lớn lao đến từ nhà vua, như việc tịch thu tất cả tài sản hay xử tử, cũng có thể đến từ một người (đáng lẽ là) bậc chân nhân nhưng lại vô ơn. Thưa bà, người như vậy nên tránh xa.

12.

12.

Yamatthi [Pg.69] corāribhayañhi loke,Atho dakenāpi ca pāvakena;

Akataññunā taṃ sakalampi hoti,Ārāva so bho parivajjanīyo.

Bất cứ sự sợ hãi nào trong đời đến từ trộm cướp, kẻ thù, hay từ nước và lửa; tất cả những điều ấy cũng đều đến từ người vô ơn. Thưa bà, người như vậy nên tránh xa.

13.

13.

Pāṇātipātampi adinnadānaṃ,Parassa dārūpagamaṃ musā ca;

Majjassa pānaṃ kalahañca pesunaṃ,Samphaṃ giraṃ dhuttajanehi yogaṃ.

Việc sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, uống rượu và các chất say, cãi vã, nói lời đâm thọc, nói lời vô ích, và giao du với kẻ lừa đảo.

14.

14.

Sabbaṃ anatthaṃ asivaṃ aniṭṭhaṃ,Apāyikaṃ dukkhamananta maññaṃ;

Akataññunā sappurisena hoti;

Ārāva so bho parivajjanīyoti.

Tất cả những điều bất hạnh, tai ương, không mong muốn, những đau khổ dẫn đến đọa xứ và vô số khổ đau khác, đều đến từ một người (đáng lẽ là) bậc chân nhân nhưng lại vô ơn. Thưa bà, người như vậy nên tránh xa.

Vatvā attanā asappurisasaṃsaggenānubhūtaṃ sabbaṃ dukkhaṃ kathesi, tato devatā ahampi bho satthuno maṅgalasuttadesanādivase imasmiṃyeva rukkhe nisinno.

Sau khi nói như vậy, vị ấy đã kể lại tất cả những đau khổ mà mình đã trải qua do giao du với kẻ xấu. Bấy giờ, vị nữ thần nói: 'Thưa ngài, tôi cũng vậy, vào ngày Đức Bổn Sư thuyết kinh Hạnh Phúc (Maṅgala Sutta), tôi đã ngồi trên chính cái cây này.'

Asevanā ca bālānaṃ, paṇḍitānañca sevanā;

Pūjā ca pūjanīyyānaṃ, etaṃ maṅgala muttamanti.

Không giao du với kẻ ngu, thân cận với bậc trí, cúng dường bậc đáng cúng dường, đây là hạnh phúc cao thượng nhất.

Gāthāya bālassa dose assosiṃti vatvā tassa pasanno taṃ attano vimānaṃ netvā nahāpetvā dibbavatthālaṅkārehi alaṅkaritvā dibbannapānaṃ datvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ katvā attano ānubhāvena tasmiṃ nagare rajje abhisiñcāpesi. So tattha rajjaṃ karonto dānādīni puññāni katvā āyupariyosāne yathākammaṃ gatoti.

Nói rằng: 'Nhờ câu kệ này mà tôi đã nghe về những lỗi lầm của kẻ ngu', vị nữ thần hoan hỷ với vị ấy, bèn đưa vị ấy về thiên cung của mình, cho tắm rửa, trang điểm bằng y phục và trang sức của chư thiên, dâng cúng thức ăn và đồ uống của chư thiên, thể hiện sự tôn kính và danh dự lớn lao, rồi dùng thần lực của mình để tấn phong vị ấy làm vua của thành phố đó. Vị ấy, trong khi trị vì ở đó, đã làm các công đức như bố thí, và khi hết tuổi thọ, đã ra đi tùy theo nghiệp của mình.

15.

15.

Evaṃ [Pg.70] asādhujanasaṅgamasannivāsaṃ,Sañcajja sādhusucisajjanasaṅgamena;

Dānādi nekakusalaṃ paripūrayantā,Saggā pavaggavibhavaṃ abhisambhunāthāti.

Như vậy, sau khi từ bỏ việc giao du và chung sống với kẻ xấu, nhờ vào sự kết giao với người hiền, người trong sạch, người đức hạnh, và viên mãn nhiều thiện nghiệp như bố thí, mong rằng quý vị sẽ đạt được sự huy hoàng của cõi trời và sự giải thoát.

Corasahāyassa vatthuṃ sattamaṃ.

Câu chuyện về người bạn của tên trộm, thứ bảy.

18. Maruttabrāhmaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

18. Đây là câu chuyện tuần tự trong tích truyện về Bà-la-môn Marutta.

Jambudīpe candabhāgā nāma gaṅgātīre homagāmaṃ nāma atthi. Tasmiṃ eko marutto nāma brāhmaṇo paṭivasati. Tadā so vohāratthāya takkasīlaṃ gantvā gehaṃ āgacchanto antarāmagge ekāya sālāya kuṭṭharogā turaṃ sunakhaṃ disvā tasmiṃ kāruññena nīlavallitakkambilena madditvā pāyesi. Sunakho vūpasantarogo pākatiko hutvā brāhmaṇena attano katūpakāraṃ sallakkhento teneva saddhiṃ agamāsi. Aparabhāge brāhmaṇassa bhariyā gabbhaṃ paṭilabhi, paripuṇṇagabbhāya tāya vijāyanakāle dārako tiriyampatitvā antogabbheyeva mato. Tadā taṃ satthena khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā nīhariṃsu, atha brāhmaṇo taṃ disvā nibbindahadayo gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā araññe viharati. Athassa bhariyā aññena saddhiṃ saṃvasantī ayaṃ maṃ pahāya pabbajitoti brāhmaṇe paduṭṭhacittā bho brāhmaṇaṃ mārehīti sāmikena saddhiṃ mantesi. Tesaṃ mantanaṃ sunakho sutvā brāhmaṇeneva saddhiṃ carati. Athekadivasaṃ tassā sāmiko tā pa saṃ māressāmīti dhanu kalāpaṃ gahetvā nikkhami, tadā tāpaso phalāphalatthāya araññaṃ gato. Su na kho assameyeva o hī yi. Puriso tāpasassāgamanamaggaṃ olokento gacchantare [Pg.71] nilīno acchi. Sunakho tassa pamādaṃ oloketvā dhanuno guṇaṃ khāditvā chindi. So puna guṇaṃ pākatikaṃ katvā āropesi. Evaṃ so āropitaṃ āropitaṃ khādateva, atha so pāpapuriso tāpasassāgamanaṃ ñatvā taṃ māressāmīti dhanunā saddhiṃ agamāsi. Athassa sunakho pāde ḍasitvā pātetvā tassa mukhaṃ khāditvā dubbalaṃ katvā bhuṅkāramakāsi, evañhi sappurisā attano upakārakānaṃ paccupakāraṃ karonti. Vuttañhi.

Tại Diêm-phù-đề, bên bờ sông Candabhāgā, có một ngôi làng tên là Homagāma. Trong làng ấy có một vị Bà-la-môn tên là Marutta sinh sống. Một hôm, khi đang trên đường từ Takkasīla trở về nhà sau chuyến đi buôn bán, giữa đường, trong một căn nhà nghỉ, ông thấy một con chó bị bệnh phong cùi. Vì lòng thương, ông đã giã nát dây leo xanh với sữa bơ rồi cho nó uống. Con chó, sau khi khỏi bệnh và trở lại bình thường, nhận biết được ơn cứu giúp của vị Bà-la-môn, đã đi theo ông. Về sau, vợ của vị Bà-la-môn mang thai, và khi thai đã đủ tháng, đến lúc sinh, đứa bé nằm ngang và chết ngay trong bụng mẹ. Bấy giờ, người ta phải dùng dao cắt đứa bé ra từng mảnh để lấy ra. Thấy vậy, vị Bà-la-môn chán nản, từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia làm ẩn sĩ và sống trong rừng. Bấy giờ, người vợ của ông, khi đang chung sống với một người đàn ông khác, đã khởi tâm ác ý với vị Bà-la-môn, nghĩ rằng: 'Ông ta đã bỏ ta mà đi tu', bèn bàn với chồng mình rằng: 'Hãy đi giết gã Bà-la-môn ấy đi.' Con chó nghe được cuộc bàn tính của họ, bèn đi theo vị Bà-la-môn. Một hôm, người chồng của bà ta, với ý định 'Ta sẽ giết gã ẩn sĩ', đã mang cung và ống tên ra đi. Lúc đó, vị ẩn sĩ đã vào rừng để tìm trái cây. Con chó ở lại tại am tu. Người đàn ông kia rình ở lối về của vị ẩn sĩ, nấp trong bụi rậm. Con chó thấy hắn sơ hở, liền cắn đứt dây cung. Hắn lại sửa dây cung và giương lên. Cứ mỗi lần hắn giương cung lên, con chó lại cắn đứt. Bấy giờ, gã đàn ông độc ác ấy, biết vị ẩn sĩ sắp trở về, bèn cầm cung đi đến để giết ông. Khi ấy, con chó đã cắn vào chân hắn, làm hắn ngã xuống, rồi cắn vào mặt, làm hắn suy yếu và sủa lớn. Thật vậy, bậc chân nhân luôn đền đáp ơn nghĩa cho những người đã giúp đỡ mình. Như có lời dạy rằng:

1.

1.

Upakāraṃ karonto so, sunakho katavediko;

Sattūpaghātakaṃ katvā, isino dāsi jīvitaṃ.

Con chó biết ơn ấy, để đền đáp công ơn, đã tiêu diệt kẻ thù và cứu mạng sống cho vị ẩn sĩ.

2.

2.

Tiracchānāpi jānanti, guṇamattani kataṃ sadā;

Iti utvāna medhāvī, kataññū hontu pāṇinoti.

Ngay cả loài vật cũng luôn biết đến công ơn người khác đã làm cho mình. Hiểu được như vậy, bậc trí tuệ hãy là người biết ơn, và mong cho các chúng sanh cũng biết ơn.

Tato tāpaso sunakhassa saddenā gantvā tassa taṃ vippakāraṃ disvā kāruññena paṭijiggitvā vūpasantavaṇaṃ balappattaṃ posetvā tattheva vasanto jhānābhiññaṃ nibbattetvā āyupariyosāne brāhmalokaparāyaṇo ahosīti.

Bấy giờ, vị ẩn sĩ nghe tiếng sủa của con chó bèn đi đến, thấy cảnh tượng tàn ác ấy, ông đã dùng lòng bi mẫn để chăm sóc nó, nuôi dưỡng cho đến khi vết thương lành lặn và sức lực hồi phục. Trong khi sống ở đó, ông đã chứng đắc các tầng thiền và thắng trí, và khi hết tuổi thọ, ông đã tái sanh về cõi Phạm thiên.

3.

3.

Sutvāna sādhu sunakhena katūpakāraṃ,Mettiṃdisassa pakataṃ isinā ca sutvā;

Sammā karotha karuṇañca parūpakāraṃ,Taṃ sabbadā bhavati vo bhavabhogahetūti.

Sau khi nghe về việc thiện lành là sự đền ơn của con chó, và nghe về lòng từ ái của vị ẩn sĩ, quý vị hãy thực hành đúng đắn lòng bi mẫn và sự giúp đỡ người khác. Điều đó sẽ luôn là nhân duyên mang lại cho quý vị sự tái sanh và tài sản trong các kiếp sống.

Maruttabrāhmaṇassa vatthuṃ aṭṭhamaṃ.

Câu chuyện về Bà-la-môn Marutta, thứ tám.

19. Pānīyadinnassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

19. Đây là câu chuyện tuần tự trong tích truyện về người cho nước uống.

Jambudīpe [Pg.72] aññatarasmiṃ janapade kire ko manusso raṭṭhato raṭṭhaṃ janapadato janapadaṃ vicaranto anukkamena candabhāgānadītīraṃ patvā nāvaṃ abhiruhitvā paratīraṃ gacchati. Athāparā gabbhinitthī tāya eva nāvāya gacchati, atha nāvā gaṅgāmajjhappattakāle tassā kammajavātā caliṃsu. Tato sā vijāyitumasakkontī kilantā pānīyaṃ me detha, pipāsitāmhiti manusse yāci. Te tassā vacanaṃ asuṇantā viya pānīyaṃ nādaṃsu, atha so jānapadiko tassā karuṇāyanto toyaṃ gahetvā mukhe āsiñci, tasmiṃ khaṇe sā laddhassāsā sukhena dārakaṃ vijāyi, atha te tīraṃ patvā katipayadivasena attano attano ṭhānaṃ pāpuṇiṃsu. Athāparabhāge so jānapadiko aññatarakiccaṃ paṭicca tassā itthiyā vasananagaraṃ patvā tattha tattha āhiṇḍanto nivāsanaṭṭhānaṃ alabhitvā nagaradvāre sālaṃ gantvā tattha nipajji. Tasmiṃyeva divase corā nagaraṃ pavisitvā rājagehe sandhiṃ chinditvā dhanasāraṃ gahetvā gacchantā rājapurisehi anubandhā gantvā tāyeva sālāya chaḍḍetvā palāyiṃsu. Atha rājapurisā āgantvā core apassantā taṃ jānapadikaṃ disvā ayaṃ coroti gahetvā pacchābāhaṃ gāḷhaṃ bandhitvā puna divase rañño dassesuṃ. Raññā kasmā bhaṇe corakamma makāsīti pucchito nāhaṃ deva coro, āgantukomhīti vutte rājā core pariyesitvā alabhanto ayameva coro, imaṃ mārethāti āṇāpesi. Rājapurisehi taṃ gāḷhaṃ bandhitvā āghātanaṃ nīte sā itthī taṃ tathā nīyamānaṃ disvā sañjānitvā kampamānahadayā muhuttena rañño santikaṃ gantvā vanditvā deva eso [Pg.73] na coro āgantuko muñcathetaṃ devāti āha. Rājā tassā kathaṃ asaddahanto yajjetaṃ mocetu micchasi. Tassagghanakaṃ dhanaṃ datvā muñcāpehīti, sā sāmi mama gehe dhanaṃ natthi. Apica mama sattaputtehi saddhiṃ maṃ dāsiṃ karohi, etaṃ muñca devāti āha, atha rājā tvaṃ etaṃ adhunāgatoti vadasi. Etaṃ nissāya puttehi saddhiṃ attānaṃ dāsattaṃ sāvesi. Kimeso te ñāti vā, udāhu upakārakoti pucchanto āha.

Nghe nói, tại một tiểu quốc ở cõi Diêm-phù-đề, có một người đàn ông đi từ xứ này sang xứ khác, từ tiểu quốc này sang tiểu quốc khác, lần lượt đến bờ sông Candabhāgā, lên thuyền và đi sang bờ bên kia. Khi ấy, một người phụ nữ có thai khác cũng đi trên chính chiếc thuyền đó. Khi thuyền đến giữa dòng sông, những cơn gió chuyển dạ của bà nổi lên. Bấy giờ, bà không thể sinh con, mệt mỏi, liền xin những người trên thuyền: "Xin hãy cho tôi nước uống, tôi khát nước." Họ như không nghe lời bà, không cho nước. Bấy giờ, người đàn ông ở tiểu quốc kia, vì lòng thương xót bà, đã lấy nước đổ vào miệng bà. Ngay lúc đó, bà lấy lại hơi thở và sinh con một cách dễ dàng. Sau đó, họ đến bờ và sau vài ngày, họ đã về đến nơi ở của mình. Về sau, người đàn ông ở tiểu quốc kia vì một công việc nào đó đã đến thành phố nơi người phụ nữ ấy ở. Ông đi lang thang đây đó, không tìm được chỗ ở, liền đến một nhà nghỉ ở cổng thành và nằm xuống đó. Chính ngày hôm đó, bọn cướp vào thành, khoét vách nhà vua, lấy của cải quý giá rồi bỏ đi. Khi bị lính của vua truy đuổi, chúng đến chính nhà nghỉ đó, vứt của cải lại rồi bỏ trốn. Bấy giờ, lính của vua đến, không thấy bọn cướp, nhưng thấy người đàn ông ở tiểu quốc kia, liền bắt ông ta và nói: "Đây là tên cướp." Họ trói chặt tay ông ra sau lưng và ngày hôm sau trình lên vua. Khi được vua hỏi: "Này, tại sao ngươi làm việc trộm cắp?", ông thưa: "Tâu thiên tử, tôi không phải là kẻ cướp, tôi là khách lạ." Khi vua cho tìm kiếm bọn cướp mà không tìm thấy, ngài phán: "Chính tên này là kẻ cướp, hãy giết nó đi." Khi lính của vua trói chặt ông và dẫn đến nơi hành hình, người phụ nữ kia thấy ông bị dẫn đi như vậy, nhận ra ông, lòng run sợ, liền vội đến gần vua, đảnh lễ và thưa: "Tâu thiên tử, người này không phải là kẻ cướp, ông ấy là khách lạ. Xin thiên tử hãy thả ông ấy ra." Vua không tin lời bà, nói: "Nếu ngươi muốn thả hắn ra, hãy nộp số tiền tương đương với giá trị của hắn rồi cho thả hắn đi." Bà thưa: "Tâu chúa công, trong nhà tôi không có tiền bạc. Hơn nữa, xin hãy bắt tôi cùng với bảy đứa con của tôi làm nô tỳ, và xin hãy thả người này ra, tâu thiên tử." Bấy giờ, vua hỏi: "Ngươi nói rằng người này mới đến. Vì người này mà ngươi chịu làm nô lệ cùng với các con. Người này là bà con của ngươi, hay là người đã giúp đỡ ngươi?"

1.

1.

Kiṃte bhoti ayaṃ poso, tuvaṃ pucchāmi saṃsayaṃ;

Bhātā vā te pitā hoti, pati vā devaro tava.

Này bà, người đàn ông này là gì của bà? Ta hỏi bà vì còn nghi ngờ. Người ấy là anh em, là cha, là chồng, hay là em chồng của bà?

2.

2.

Ñāti sālohito kinnu, udāhu iṇadāyako;

Athopakārako kinnu, kasmāssa desi jīvitaṃti.

Hay là bà con huyết thống, hay là chủ nợ? Hay là người có ơn, tại sao bà lại trao mạng sống cho người ấy?

Tato sā āha.

Bấy giờ, bà ấy thưa.

3.

3.

Eso me puriso deva, katapubbopakārako;

Atāṇamekikaṃ ceso, dukkhitaṃ maraṇe ṭhitaṃ.

Tâu thiên tử, người đàn ông này của tôi là người đã làm ơn trước đây. Người này đã giúp tôi, một người đơn độc không nơi nương tựa, đau khổ, đứng trước cái chết.

4.

4.

Vijāyitu masakkontiṃ, gabbhiniṃ dukkhavediniṃ;

Toyena maṃ upaṭṭhāsi, tenāhaṃ sukhitā tadā.

Khi tôi là người phụ nữ mang thai, cảm thọ sự đau khổ, không thể sinh con, người ấy đã giúp đỡ tôi bằng nước. Nhờ vậy, lúc đó tôi được an lạc.

5.

5.

Bhaṅgakallolamālāya, uttarantaṃ mahaṇṇavaṃ;

Pahāya pātuṃ kūpassa, yāti loko pipāsito.

Người đời đang khát, khi vượt qua đại dương với những tràng sóng vỗ, cũng bỏ qua (nước biển) mà đi đến uống nước của giếng.

6.

6.

Tatheva vijjamānesu, janesu manujādhipa,Ekasseva manasmiṃhi, guṇaṃ tiṭṭhati sādhukaṃ.

Tâu chúa công của loài người, cũng vậy, giữa những người đang hiện hữu, đức hạnh chỉ tồn tại tốt đẹp trong tâm của một người mà thôi.

7.

7.

Pahatvāna mataṃ hatthiṃ, maṃsatthī keci jantuno;

Anubandhanti maṃsatthaṃ, sasaṃ dhāvanta mekakaṃ.

Một số người muốn có thịt, sau khi bỏ qua con voi đã chết, lại đuổi theo vì muốn có thịt của con thỏ rừng đơn độc đang chạy.

8.

8.

Tatheva [Pg.74] vijjamānesu, janesu manujādhipa;

Guṇavanta manubandhanti, sappurisaṃ katavedikaṃ.

Tâu chúa công của loài người, cũng vậy, giữa những người đang hiện hữu, họ chỉ đi theo người có đức hạnh, bậc chân nhân biết nhớ ơn.

9.

9.

Tasmā sappurise dhamme, patiṭṭhāsmi narādhipa;

Anussaranti etena, katapubbū pakārakaṃ.

Vì vậy, tâu đấng nhân chủ, tôi đã an trú trong chánh pháp của bậc chân nhân. Do đó, tôi tưởng nhớ đến người đã làm ơn trước đây.

10.

10.

Ahañca mama puttā ca, etenamha sukhāpitā;

Jīvitampi pariccajja, muccanīyo ayaṃ mayāti.

Tôi và các con của tôi đã được người này làm cho an lạc. Dù phải từ bỏ mạng sống, người này cũng phải được tôi cứu thoát.

Tato rājā dovārikaṃ pakkositvā tampi pucchitvā adhunāgatabhāvaṃ ñatvā tassā sappurisadhamme santuṭṭho tesaṃ ubhinnampi mahantaṃ yasaṃ anuppadāsi. Te laddhayasā ta to paṭṭhāya dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇā ahesunti.

Bấy giờ, nhà vua cho gọi người gác cổng đến, cũng hỏi người ấy và biết được rằng người đàn ông kia là người mới đến. Vua hài lòng về chánh pháp của bậc chân nhân nơi bà ấy, đã ban cho cả hai người họ danh vọng lớn lao. Kể từ đó, sau khi nhận được danh vọng, họ đã làm các việc phước thiện như bố thí và có cõi trời làm đích đến.

11.

11.

Dhamme patiṭṭhitamanā api mātugāmā,Evaṃ labhanti vibhavañca pasaṃsanañca;

Dhammañca sādhucaritaṃ manasīkaronto,Dhammesu vattatha sadā sucisajjanāti.

Ngay cả hàng phụ nữ, với tâm an trú trong Chánh pháp, cũng được như vậy tài sản và sự tán dương. Người trong sạch và thiện lành, hãy luôn tác ý đến Chánh pháp và hành vi tốt đẹp, và hãy luôn sống trong các pháp lành.

Pānīyadinnassa vatthuṃ navamaṃ.

Câu chuyện về người cho nước uống, thứ chín.

20. Sahāyassa pariccattajīvitakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

20. Đây là câu chuyện tuần tự trong câu chuyện về người bạn đã hy sinh mạng sống.

Bhagavati parinibbute sāvatthiyaṃ somabrāhmaṇo somadattabrāhmaṇoti dve brāhmaṇā vasanti. Tattha somadattabrāhmaṇena saddhiṃ somabrāhmaṇo yebhuyyena dūtaṃ kīḷati. Athekadivasaṃ somadatto somabrāhmaṇaṃ tena parājetvā tassa uttarāsaṅgañca lañchanamuddikañca gahetvā attano gehaṃ gacchanto somabrāhmaṇassa ehi gehaṃ gacchā- māti [Pg.75] āha. Tato somo nāhaṃ samma ekasāṭako hutvā antaravīthiṃ otarituṃ sakkomi. Gamanato ettheva me ṭhānaṃ varataranti āha, somadattena evaṃ sati samma imaṃ uttarāsaṅgaṃ gaṇhāti tassa taṃ datvā idāni samma ehīti vuttopi nāgacchati. Puna tena bho kasmā nāgacchasīti puṭṭho samma mama hatthe muddikaṃ apassantā me puttadārādayo mayā saddhiṃ kalahaṃ karontīti āha, atha so evaṃ sante yadā te pahoti. Tadā mayhaṃ dehīti muddikampi datvā taṃ gahetvā gehaṃ agamāsi. Atha te ettakena sahāyā ahesuṃ. Aparabhāge somadattabrāhmaṇaṃ ayaṃ paradārakammaṃ akāsīti manussā gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā tassa rūpasampattiṃ disvā rājāṇaṃ akatvā mā bho puna evamakāsīti ovaditvā vissajjesi. Rājā naṃ yāvatatiyavāraṃ ovadanto vissajjetvā catutthevāre gacchathetaṃ āghātanaṃ netvā mārethāti āṇāpesi. Evaṃ pāpakamme niratā anekākārena ovadantāpi na sakkā nivāretuṃ. Tathāhi.

Khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, tại thành Sāvatthī, có hai vị Bà-la-môn tên là Soma và Somadatta sinh sống. Trong số đó, Bà-la-môn Soma thường hay chơi cờ bạc với Bà-la-môn Somadatta. Rồi một hôm, Somadatta thắng Soma trong ván cờ, lấy đi cả áo choàng và chiếc nhẫn có dấu ấn của ông ta, và trong khi đi về nhà mình, ông nói với Bà-la-môn Soma: "Này bạn, chúng ta hãy về nhà." Bấy giờ, Soma nói: "Này bạn, tôi không thể đi xuống đường phố chỉ với một mảnh y. Đối với tôi, ở lại đây tốt hơn là đi." Khi Somadatta nói: "Nếu vậy, này bạn, hãy lấy chiếc áo choàng này," và đưa nó cho ông ta, rồi nói: "Bây giờ, này bạn, hãy đến," ông ta vẫn không đi. Khi được hỏi lại: "Này ông, tại sao ông không đến?", ông ta trả lời: "Này bạn, khi vợ con tôi không thấy chiếc nhẫn trên tay tôi, họ sẽ cãi vã với tôi." Bấy giờ, người kia nói: "Nếu vậy, khi nào bạn có thể, hãy trả lại cho tôi," rồi đưa cả chiếc nhẫn và dẫn ông ta về nhà. Do đó, họ đã trở thành bạn bè. Về sau, người ta bắt Bà-la-môn Somadatta vì tội thông dâm với vợ người khác và dẫn đến trình vua. Nhà vua thấy ông ta có tướng mạo tốt đẹp nên không ra lệnh trừng phạt, chỉ khuyên răn: "Này ông, đừng làm như vậy nữa," rồi thả ông ta đi. Nhà vua đã khuyên răn và tha cho ông ta đến lần thứ ba, nhưng đến lần thứ tư, ngài ra lệnh: "Hãy đi, dẫn tên này đến pháp trường và xử tử." Những kẻ say mê việc ác như vậy, dù được khuyên răn bằng nhiều cách, cũng không thể ngăn cản được. Thật vậy.

1.

1.

Soṇā ceva sigālā ca, vāyasā nīlamakkhikā;

Iccete kuṇape sattā, na sakkā te nisedhituṃ.

"Chó và chó rừng, quạ và ruồi xanh; những sinh vật này ham thích tử thi, không thể nào ngăn cản chúng được."

2.

2.

Tathā pāṇātipātesu, paradāre surāya ca;

Musāvādesu theyyesu, sattasattā na vāriyāti.

"Cũng vậy, trong việc sát sanh, tà dâm và rượu chè; trong việc nói dối và trộm cắp, những chúng sanh đã đắm chìm thì không thể ngăn cản."

Tato rājapurisā taṃ bandhitvā pakkamiṃsu. Tadā somabrāhmaṇo somadattaṃ tathā nīyamānaṃ disvā kampamānahadayo rājapurisānaṃ santikaṃ gantvā imaṃ bho muhuttaṃ mā māretha. Yāva rājānaṃ jānāpessāmīti vatvā rañño santikaṃ gantvā vanditvā ṭhito deva mama jīvitaṃ somadattassa brāhmaṇassa dassāmi. Etaṃ muñcatha. Yadi māretukāmā, maṃ mārethāti āha. Rājā tuṇhī ahosi, rājapurisā somadattaṃ muñcitvā [Pg.76] somabrāhmaṇaṃ āghātanaṃ netvā māresuṃ, aho kataññuno kataveditā.

Bấy giờ, lính của vua trói ông ta lại và dẫn đi. Khi ấy, Bà-la-môn Soma thấy Somadatta bị dẫn đi như vậy, lòng run sợ, liền đến gần lính của vua và nói: "Này các ông, xin đừng giết người này trong giây lát. Để tôi đi tâu với đức vua." Nói xong, ông đến gần vua, đảnh lễ và đứng thưa: "Tâu Đại vương, tôi xin dâng mạng sống của tôi cho Bà-la-môn Somadatta. Xin hãy thả ông ấy ra. Nếu muốn giết, xin hãy giết tôi." Nhà vua im lặng. Lính của vua thả Somadatta, dẫn Bà-la-môn Soma đến pháp trường và xử tử. Ôi, lòng biết ơn và sự đền ơn của người tri ân!

Hoti cettha.

Về việc này, có câu kệ rằng:

3.

3.

Kakūpakāra mattānaṃ, sarantā keci mānusā;

Jīvitaṃ denti somova, somadattassa attanoti.

"Một số người, khi nhớ lại dù chỉ một sự giúp đỡ nhỏ, đã hy sinh mạng sống của mình, như Soma đã làm cho Somadatta."

So tena jīvitadānena devaloke nibbattitvā mahante kanakavimāne devaccharāsahassaparivuto dibbasampattimanubhonto paṭivasati. Tadā somadattabrāhmaṇo eso maṃ maraṇappattaṃ mocesīti vatvā tassatthāya dānaṃ datvā pattiṃ adāsi. Tāvadevassa tato bahutaraṃ devissariyaṃ ahosi devānubhāvañca. Tato so somadevo attano devissariyaṃ olokento sahāyassa attano jīvitadānaṃ addasa. Disvā attabhāvaṃ vijahitvā māṇavakavaṇṇena somadattabrāhmaṇaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā attānaṃ devaloke nibbattabhāvaṃ pakāsetvā taṃ gahetvā attano ānubhāvena devalokaṃ netvā yathākāmaṃ sampatti manubhavāti vatvā sattāhaṃ devassariyaṃ datvā sattame divase netvā tassa geheyeva patiṭṭhāpesi. Tattha hi dibbasampatti manubhūtassa manussasampatti paṭikkulā hoti. Tato so dibbasampattimanussaranto kiso dubbalo uppaṇḍuppaṇḍukajāto ahosi. Athekadivasaṃ devaputto taṃ olokento tathā dukkhappattaṃ disvā na sakkā manussena dibbasampattimanubhavitunti icchiticchitasampattidāyakaṃ ekaṃ cintāmaṇiṃ datvā tassa bhariyampi attano ānubhāvena rūpavanthaṃ yasavantaṃ vaṇṇavantaṃ atikkantamanussitthivaṇṇaṃ akāsi, aparabhāge te jayampatikā paccakkhato diṭṭhadibbasampattivibhavā dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā sahāyadevaputtassa santikeyeva nibbattiṃsūti.

Nhờ việc bố thí mạng sống ấy, ông được tái sanh vào cõi trời, sống trong một thiên cung bằng vàng rộng lớn, được vây quanh bởi hàng ngàn thiên nữ, hưởng thụ tài sản cõi trời. Khi ấy, Bà-la-môn Somadatta nói: "Người này đã cứu ta khỏi cái chết," rồi làm phước bố thí và hồi hướng công đức cho ông. Ngay lập tức, tài sản và oai lực cõi trời của vị ấy lại càng tăng thêm nhiều hơn nữa. Bấy giờ, thiên tử Soma ấy khi quán xét tài sản cõi trời của mình, đã thấy được việc bạn mình đã hy sinh mạng sống cho mình. Thấy vậy, vị ấy từ bỏ thân tướng của mình, hiện ra dưới hình dạng một thanh niên, đến gần Bà-la-môn Somadatta, chào hỏi thân mật và cho biết mình đã tái sanh vào cõi trời. Vị ấy dùng oai lực của mình đưa ông lên cõi trời và nói: "Hãy hưởng thụ tài sản theo ý muốn," rồi ban cho ông tài sản cõi trời trong bảy ngày, và vào ngày thứ bảy, đưa ông trở về và đặt tại nhà của ông. Ở đó, đối với người đã hưởng thụ tài sản cõi trời, tài sản của cõi người trở nên đáng chán. Bấy giờ, ông ta vì tưởng nhớ đến tài sản cõi trời mà trở nên gầy gò, yếu ớt, da dẻ xanh xao. Rồi một hôm, vị thiên tử nhìn thấy ông đau khổ như vậy, nghĩ rằng: "Con người không thể hưởng thụ tài sản cõi trời," liền ban cho ông một viên ngọc như ý, có khả năng ban cho mọi tài sản mong muốn. Vị ấy cũng dùng oai lực của mình làm cho vợ của ông trở nên xinh đẹp, danh tiếng, có dung sắc vượt hơn cả dung sắc của phụ nữ cõi người. Về sau, đôi vợ chồng ấy, sau khi đã tận mắt chứng kiến sự huy hoàng của tài sản cõi trời, đã làm phước bố thí, giữ gìn giới luật và được tái sanh ngay tại nơi ở của người bạn thiên tử của họ.

4.

4.

Mandena [Pg.77] nanditamanā upakārakena,Pāṇampi denti sujanā iti cintayitvā;

Mittaddu mā bhavatha bho upakārakassa;

Pāsaṃsiyā bhavatha sādhujanehi niccaṃti.

"Với tâm hoan hỷ bởi sự giúp đỡ dù nhỏ, người tốt, suy nghĩ như vậy, đã hy sinh cả mạng sống. Này các ông, đừng trở thành kẻ phản bạn đối với người đã giúp đỡ; hãy luôn được những người thiện lành tán thán."

Sahāyassa pariccattajīvitakassa vatthuṃ dasamaṃ.

Câu chuyện về người đã hy sinh mạng sống cho bạn, là câu chuyện thứ mười.

Nandiyarājavaggo dutiyo.

Phẩm vua Nandiya, là phẩm thứ hai.

Yakkhavañcitavaggo

Phẩm Bị Dạ-xoa Lừa Gạt

21. Yakkhavañcita vatthumhi ayamānupubbīkathā

21. Trong câu chuyện Bị Dạ-xoa Lừa Gạt, đây là câu chuyện tuần tự.

Bhagavati [Pg.79] parinibbutamhi kosalarañño kira janapade tuṇḍagāmonāma ahosi. Tattheko buddhadāso nāma manusso ‘‘yāvajīvaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi. Buddho me saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇanti’’ evaṃ jīvitapariyantaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gato paṭivasati, tasmiṃ samaye eko janapadavāsiko tattha tattha āhiṇḍanto taṃ tuṇḍagāmaṃ patvā tasseva ghare nivāsaṃ kappesi, tassa pana jānapadikassa sarīre eko yakkho āvisitvā pīḷeti, tadā tassa gāmassa pavisanakāle yakkho buddhadāso pāsakassa guṇatejena tassa gehaṃ pavisituṃ asakkonto taṃ muñcitvā bahigāme sattāhaṃ aṭṭhāsi tassāgamanaṃ olokento. Tato so jānapadiko sattadivasaṃ tattha vasitvā sattame divase sakaraṭṭhaṃ gantukāmo gāmā nikkhami. Atha taṃ tathā nikkhantaṃ disvā yakkho aggahesi, atha so taṃ ettakaṃ kālaṃ kuhiṃgatosīti pucchi. Yakkho bho tavatthāya ettha vasantassa me sattāhaṃ atikkantanti. Tato so ko te mayā attho, kiṃ te dammīti, atha yakkhena bho ahaṃ khudāya pīḷito bhattena me atthoti vutto so evaṃ sati kasmā maṃ antogehe vasantaṃ na gaṇhīti āha. Yakkhena bho tasmiṃ ghare buddhaṃ saraṇaṃ gato eko upasako atthi, tassa sīlatejena gehaṃ pavisitumasakkonto aṭṭhāsinti vutto jānapadiko saraṇaṃ nāma kinti ajānanto kinti vatvā so saraṇaṃ aggahesīti yakkhaṃ pucchi. Yakkho ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti vatvā saraṇaṃ aggahesīti āha. Taṃ sutvā jānapadiko idāni imaṃ vañcessāmīti cintetvā tenahi yakkha ahampi buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmīti āha. Evaṃ vuttamatteyeva yakkho mahāsaddaṃ karonto bha ye na bhamanto [Pg.80] palāyi, evaṃ sammāsambuddhassa saraṇaṃ idhaloke bhayo paddava nivāraṇatthaṃ hoti, paraloke saggamokkhāvahaṃ. Tathāhi.

Nghe nói, sau khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, tại xứ của vua nước Kosala có một ngôi làng tên là Tuṇḍagāma. Tại nơi ấy, có một người tên là Buddhadāsa đã quy y Phật trọn đời, sống với tâm niệm rằng: ‘Tôi xin trọn đời quy y Phật. Đức Phật là nơi nương tựa, là nơi che chở, là nơi ẩn náu, là nơi cứu cánh của tôi.’ Vào thời ấy, có một người dân quê đi lang thang đây đó, đến làng Tuṇḍagāma và xin trọ lại tại nhà của người ấy. Nhưng trong thân của người dân quê kia có một con quỷ dạ-xoa nhập vào và làm cho khổ sở. Khi người ấy vào làng, do oai lực đức hạnh của người cận sự nam Buddhadāsa, con quỷ dạ-xoa không thể vào nhà của ông được, nên nó đã rời khỏi người kia và ở lại ngoài làng suốt bảy ngày để chờ đợi người ấy trở ra. Sau đó, người dân quê kia ở lại đó bảy ngày, đến ngày thứ bảy, muốn trở về xứ của mình, bèn rời khỏi làng. Khi thấy người ấy ra đi như vậy, con quỷ dạ-xoa liền bắt lấy. Bấy giờ, người ấy hỏi nó: ‘Suốt thời gian qua ngươi đã đi đâu?’ Con quỷ dạ-xoa đáp: ‘Này ông, vì ông mà tôi đã ở lại đây suốt bảy ngày qua.’ Người kia hỏi: ‘Ngươi cần gì ở ta, ta sẽ cho ngươi cái gì?’ Khi con quỷ dạ-xoa nói: ‘Này ông, tôi đang bị đói hành hạ, tôi cần thức ăn,’ người kia liền hỏi: ‘Nếu vậy, tại sao ngươi không bắt ta khi ta đang ở trong nhà?’ Con quỷ dạ-xoa đáp: ‘Này ông, trong nhà đó có một người cận sự nam đã quy y Phật. Do oai lực giới hạnh của người ấy, tôi không thể vào nhà được nên đã phải ở lại bên ngoài.’ Người dân quê không biết quy y là gì, bèn hỏi con quỷ dạ-xoa: ‘Người ấy đã nói gì mà quy y được vậy?’ Con quỷ dạ-xoa đáp: ‘Người ấy đã nói: “Tôi xin quy y Phật” và đã quy y.’ Nghe vậy, người dân quê nghĩ rằng: ‘Bây giờ ta sẽ lừa gạt nó,’ rồi nói: ‘Này dạ-xoa, vậy thì ta cũng xin quy y Phật.’ Vừa dứt lời, con quỷ dạ-xoa la lên một tiếng lớn, hoảng sợ, run rẩy rồi bỏ chạy. Như vậy, việc quy y đức Chánh Đẳng Giác ở đời này có tác dụng ngăn ngừa sự sợ hãi và tai họa, ở đời sau thì đem lại cõi trời và sự giải thoát. Thật vậy.

1.

1.

Buddhoti vacanaṃ etaṃ, amanussānaṃ bhayāvahaṃ;

Buddhabhattikajantūnaṃ, sabbadā mudamāvahaṃ.

Lời nói ‘Buddho’ này, gây kinh sợ cho loài phi nhân; còn với chúng sanh có lòng sùng kính Phật, luôn luôn mang lại niềm hân hoan.

2.

2.

Sabbopaddavanāsāya, paccakkhadibbamosadhaṃ;

Dibbamantaṃ mahātejaṃ, mahāyantaṃ mahabbhutaṃ.

Là linh dược thần diệu thấy ngay, để tiêu trừ mọi tai ương hoạn nạn; là thần chú oai lực lớn, là bùa hộ mệnh vĩ đại, là điều kỳ diệu lớn lao.

3.

3.

Tasmā so dāruṇo yakkho,Disvā taṃ saraṇe ṭhithaṃ;

Ubbiggo ca bhayappatto,Lomahaṭṭho ca chambhīto.

Vì thế, con dạ-xoa hung dữ kia, thấy người ấy an trú trong nơi quy y; đã trở nên kinh hãi và sợ sệt, lông tóc dựng đứng và khiếp đảm.

4.

4.

Bhamanto dhāvitaṃ disvā, timirova suriyuggate,Simbalitūlabhaṭṭhaṃva, caṇḍavātena khaṇḍitaṃ.

Nó quay cuồng rồi bỏ chạy, như bóng tối tan biến khi mặt trời mọc, như cụm bông gòn bị thổi tung, bởi một trận cuồng phong dữ dội.

5.

5.

Yaṃ dukkhaṃ rājacorāri, yakkhapetā disambhavaṃ;

Nicchantena manussena, gantabbaṃ saraṇattayaṃti.

Những khổ đau do vua chúa, trộm cướp, kẻ thù, do dạ-xoa, ngạ quỷ, và các phương trời sanh khởi; người không mong muốn những điều ấy, nên đi đến quy y Tam Bảo.

Tato jānapadiko saraṇāgamane mahāguṇaṃ mahānisaṃsaṃ oloketvā buddhe sagāravo sappemo ‘‘jīvitapariyantaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti saraṇaṃ gantvā teneva saraṇāgamanānubhāvena jīvitapariyosāne suttappabuddhoviya devaloke nibbattīti.

Bấy giờ, người dân quê kia thấy được công đức lớn lao và lợi ích to lớn của việc quy y, sanh lòng kính trọng và yêu mến đối với đức Phật, đã quy y rằng: ‘Con xin trọn đời quy y Phật.’ Và nhờ oai lực của việc quy y ấy, khi mạng chung, người ấy đã được tái sanh vào cõi trời như người vừa tỉnh giấc ngủ.

6.

6.

Disvāna evaṃ saraṇaṃ gataṃ taṃ,Apenti yakkhāpi mahabbhayena;

Pāletha sīlaṃ saraṇañca tasmā,Jahātha duritaṃ sugatiṃ bhajavhoti.

Thấy người như vậy đã quy y, dù dạ-xoa cũng kinh sợ bỏ đi; vì thế, hãy giữ gìn giới và nơi nương tựa, hãy từ bỏ điều ác, để đạt đến cõi lành.

Yakkhavañcitavatthuṃ pathamaṃ.

Câu chuyện lừa gạt dạ-xoa, thứ nhất.

22. Micchadiṭṭhikassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

22. Trong câu chuyện về người có tà kiến, đây là phần trình bày tuần tự.

Bhagavati [Pg.81] dharamāne rājagahanagare kira eko brahmabhattiko micchādiṭṭhiko paṭivasati, tattheva sammādiṭṭhikopi. Tesaṃ ubhinnampi dve puttā ahesuṃ. Te ekato kīḷantā vaḍḍhanti. Athāparabhāge guḷakīḷaṃkīḷantānaṃ sammādiṭṭhikassa putto ‘‘namo buddhayā’’ti vatvā guḷhaṃ khipanto divase divase jināti. Micchādiṭṭhikassa putto ‘‘namo brahmuno’’ti vatvā khipanto parājeti, tato micchādiṭṭhikassa putto niccaṃ jinantaṃ sammādiṭṭhikaṃ kumāraṃ disvā samma tvaṃ niccameva jināsi, kiṃ vatvā guḷaṃ khipasīti pucchi. Sohaṃ samma ‘‘namo buddhāyā’’ti vatvā khipāmīti āha. Sopi tato paṭṭhāya ‘‘namo buddhāyā’’ti vatvā khipati, atha te yebhuyyena dūte samasamāva honti. Aparabhāge micchādiṭṭhikassa putto pitarā saddhiṃ dārūnamatthāya vanaṃ gantvā sakaṭena dāruṃ gahetvā āgacchanto nagaradvārasamīpe sakaṭaṃ vissajjetvā tiṇe khādanatthāya goṇe vissajjesi, goṇā tiṇaṃ khādanto aññehi gorūpehi saddhiṃ antonagaraṃ pavisiṃsu. Athassa pitā goṇe pariyesanto sakaṭaṃ olokehīti puttaṃ nivattetvā nagaraṃ paviṭṭho ahosi, atha sāyaṇhe jāte manussā nagaradvāraṃ pidahiṃsu, tato kumāro bahinagare dārusakaṭassa heṭṭhā sayanto niddūpagato ahosi. Atha tassā rattiyā sammādiṭṭhiko ca micchādiṭṭhiko cāti dve yakkhā gocaraṃ pariyesamānā sakaṭassa heṭṭhā nipannaṃ kumāraṃ addasaṃsu, tesu micchādiṭṭhiko imaṃ khādāmīti āha. Athāparo mā eva makāsi, ‘‘namo buddhāyā’’ti vācako esoti, khādāmevetanti vatvā itarena yāvatatiyaṃ vāriyamānopi gantvā tassa pāde gahetvā ākaḍḍhi. Tasmiṃ khaṇe dārako pubbaparicayena ‘‘namo buddhāyā’’ti āha taṃ sutvā yakkho bhayappatto lomahaṭṭho [Pg.82] hatthaṃ vissajjetvā paṭikkamma aṭṭhāsi. Aho acchariyaṃ buddhānubhāvaṃ abbhutaṃ, evaṃ attaṃ anīyyātetvā paricayena ‘‘namo buddhāyā’’ti vuttassapi bhayaṃ chambhitattaṃ upaddavaṃ vā na hoti. Pageva attaṃ nīyyātetvā yāvajīvaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gatassāti. Vuttañhi.

Khi Đức Thế Tôn còn tại thế, nghe nói tại thành Vương Xá có một người sùng bái Phạm Thiên, theo tà kiến, và cũng có một người theo chánh kiến. Cả hai người đều có hai con trai. Chúng cùng nhau chơi đùa và lớn lên. Về sau, khi chơi trò bắn bi, con trai của người chánh kiến nói 'Namo Buddhāya' (Nam mô Phật) rồi bắn bi và ngày nào cũng thắng. Con trai của người tà kiến nói 'Namo Brahmuno' (Nam mô Phạm Thiên) rồi bắn và bị thua. Do đó, con trai của người tà kiến thấy cậu bé chánh kiến luôn thắng, liền hỏi: 'Này bạn, bạn luôn luôn thắng, bạn nói gì rồi bắn bi vậy?' Người kia đáp: 'Này bạn, tôi nói 'Namo Buddhāya' rồi bắn.' Cậu bé kia cũng từ đó bắt đầu nói 'Namo Buddhāya' rồi bắn, và từ đó họ thường hòa nhau trong trò chơi. Về sau, con trai của người tà kiến cùng cha vào rừng để lấy củi. Sau khi chất củi lên xe và trở về, gần cổng thành, cậu dừng xe lại và thả bò ra để ăn cỏ. Đàn bò ăn cỏ rồi đi theo những con bò khác vào trong thành. Cha cậu đi tìm bò, dặn con trai trông xe rồi vào thành. Khi trời tối, người ta đóng cổng thành lại. Cậu bé ở ngoài thành, nằm ngủ dưới gầm xe củi. Đêm đó, hai dạ xoa, một chánh kiến và một tà kiến, đi tìm mồi và thấy cậu bé đang nằm dưới gầm xe. Trong hai người, dạ xoa tà kiến nói: 'Ta sẽ ăn nó.' Dạ xoa kia nói: 'Đừng làm vậy, nó là người niệm 'Namo Buddhāya'.' Dạ xoa tà kiến nói: 'Ta nhất định phải ăn' và dù bị người kia cản đến ba lần, nó vẫn đến nắm chân cậu bé và kéo. Ngay lúc đó, cậu bé do thói quen cũ liền nói: 'Namo Buddhāya.' Nghe vậy, dạ xoa sợ hãi, lông tóc dựng đứng, buông tay ra, lùi lại và đứng yên. Ôi, thật kỳ diệu, oai lực của Đức Phật thật phi thường! Ngay cả người chưa quy y, chỉ do thói quen mà nói 'Namo Buddhāya' cũng không gặp sợ hãi, kinh hoàng hay tai họa. Huống chi là người đã quy y, trọn đời nương tựa vào Đức Phật. Như có lời dạy rằng:

1.

1.

Yathāpi sikhino nādaṃ, bhujaṅgānaṃ bhayāvahaṃ;

Evaṃ buddhoti vacanaṃ, amanussānaṃ bhayāvahaṃ.

Như tiếng kêu của chim công, là nỗi kinh hoàng cho loài rắn; Cũng vậy, lời niệm 'Phật', là nỗi kinh hoàng cho loài phi nhân.

2.

2.

Yathā mantassa jappena, vilayaṃ yāti kibbisaṃ;

Evaṃ buddhoti vacanena, apayanti pisācakā.

Như nhờ trì tụng thần chú, tội lỗi được tiêu tan; Cũng vậy, nhờ lời niệm 'Phật', các loài quỷ tiệp tật đều lánh xa.

3.

3.

Aggiṃ disvā yathā sitthaṃ, dūratova vilīyati;

Disvānevaṃ saraṇagataṃ, petā pentiva dūrato.

Như sáp khi thấy lửa, từ xa đã tan chảy; Cũng vậy, khi thấy người quy y, các loài ngạ quỷ từ xa đã trốn chạy.

4.

4.

Pavaraṃ buddhaicceta, makkharadvayamabbhutaṃ;

Sabbo paddavanāsāya, thirapākāra muggataṃ.

Hai âm 'Phật-đà' cao quý, thật là kỳ diệu; Là bức thành kiên cố cao vời, để hủy diệt mọi tai ương.

5.

5.

Sattaratanapāsādaṃ, tameva vajiraṃ guhaṃ;

Tameva nāvaṃ dīpaṃ taṃ, tameva kavacaṃ subhaṃ.

Đó chính là cung điện bảy báu, là hang động kim cương; Đó chính là con thuyền, là hòn đảo, là áo giáp tốt lành.

6.

6.

Tameva sirasi bhāsantaṃ, kirīṭaṃ ratanāmayaṃ;

Lalāṭe tilakaṃ rammaṃ, kappūraṃ nayanadvaye.

Đó chính là vương miện bằng báu vật, tỏa sáng trên đầu; Là dấu son đẹp đẽ trên trán, là long não cho đôi mắt.

7.

7.

Tāḍaṅkaṃ kaṇṇayugale, soṇṇamālā gale subhā;

Ekāvaḷi tārahāra, bhārā jattusu laṅkatā.

Là đôi hoa tai cho hai tai, là vòng hoa vàng đẹp trên cổ; Là chuỗi ngọc trai một vòng, là trang sức trên vai.

8.

8.

Aṅgadaṃ bāhumūlassa, karagge valayaṃ tathā;

Aṅgulisvaṅguliyañca, khaggaṃ maṅgalasammataṃ.

Là vòng đeo trên bắp tay, cũng là vòng đeo trên cổ tay; Là nhẫn trên các ngón tay, và là thanh gươm được xem là cát tường.

9.

9.

Soṇṇā tapatta muṇhīsaṃ, sabāṇaṃva sarāsanaṃ;

Tameva sabbālaṅkāraṃ, tameva duritāpahaṃ.

Là lọng vàng, là khăn đội đầu, là cung tên cùng với mũi tên; Đó chính là tất cả trang sức, chính là vật trừ diệt điều ác.

10.

10.

Tasmā [Pg.83] hi paṇḍito poso,Lokalocanasatthuno;

Saraṇaṃ tassa ganteva,Guṇanāmaṃ ehipassikaṃ.

Vì vậy, người trí tuệ, nên quy y nơi Bậc Thầy, con mắt của thế gian; Danh hiệu và đức hạnh của Ngài là điều 'đến để thấy'.

11.

11.

Namoti vacanaṃ pubbaṃ, buddhāyeti giraṃ tadā;

Supantena kumārena, micchādiṭṭhikasūnunā.

Lời 'Namo' trước, rồi đến tiếng 'Buddhāya'; đã được thốt ra bởi cậu bé đang ngủ, con trai của người tà kiến.

12.

12.

Sutvā vuttaṃ pisā cāpi, manussakuṇape ratā;

Na hiṃsanti aho buddha, guṇasāramahantatāti.

Nghe lời ấy được nói ra, ngay cả loài quỷ tiệp tật ưa thích xác người cũng không hãm hại. Ôi, sự vĩ đại của tinh túy đức hạnh của Đức Phật!

Atha sammādiṭṭhikayakkho micchādiṭṭhikassa yakkhassa evamāha, ayuttaṃ bho tayā kataṃ. Buddhaguṇe pahāro dinno, daṇḍakammaṃ tayā kātabbaṃti, tena kiṃmayā samma kātabbanti vutte bubhukkhitassa āhāraṃ dehīti āha. Tato so sādhūti vatvā yāvāhaṃ āgacchāmi, tvaṃ tāvettha vacchāhīti vatvā bimbisārarañño kañcanataṭṭake vaḍḍhitaṃ rasabhojanaṃ āharitvā kumārassa pituvaṇṇena dārakaṃ bhojetvā puna kumārena vuttabuddhavacanañca attanā katavāyāmaṃ cāti sabbaṃ taṭṭake likhitvā idaṃ raññoyeva paññāyatūti adhiṭṭhāya agamaṃsu, atha pabhātāya rattiyā rañño bhojanakāle rājapurisā tattha taṭṭakaṃ adisvā nagaraṃ upaparikkhantā sakaṭe dārakañca taṭṭakañca disvā taṭṭakena saddhiṃ taṃ gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā taṭṭake akkharādīni disvā vācetvā tassa guṇe pasanno mahantena yasena saddhiṃ seṭṭhiṭṭhānamadāsi.

Khi ấy, dạ xoa chánh kiến nói với dạ xoa tà kiến rằng: 'Này ông, ông đã làm điều không đúng. Ông đã xúc phạm đến đức hạnh của Đức Phật, ông phải chịu hình phạt.' Khi được hỏi: 'Này bạn, tôi phải làm gì?', dạ xoa kia đáp: 'Hãy cho cậu bé đang đói thức ăn.' Dạ xoa tà kiến nói 'Lành thay' rồi bảo: 'Trong khi tôi đi, bạn hãy ở lại đây.' Sau đó, nó đến lấy bữa ăn ngon lành được dọn trên đĩa vàng của vua Bimbisāra, hiện ra dưới hình dạng cha của cậu bé, cho cậu bé ăn. Rồi nó viết tất cả mọi chuyện lên đĩa: lời niệm Phật của cậu bé và nỗ lực của chính nó (muốn hãm hại). Nó chú nguyện rằng: 'Chỉ có nhà vua mới hiểu được điều này' rồi cả hai cùng đi. Sáng hôm sau, vào giờ vua dùng bữa, các thị vệ không thấy chiếc đĩa vàng đâu. Họ đi tìm khắp thành phố và thấy cậu bé cùng chiếc đĩa ở chỗ xe củi. Họ bắt cậu bé cùng với chiếc đĩa và trình lên vua. Nhà vua thấy các chữ trên đĩa, cho đọc lên, và hoan hỷ với đức hạnh của cậu bé, đã ban cho cậu chức vị trưởng giả cùng với danh vọng lớn lao.

13.

13.

Jinassa nāmaṃ supinena pevaṃ,Na hoti bhītiṃ lapanena yasmā;

Tasmā munindaṃ satataṃ sarātha,Guṇe sarantā saraṇañca yāthāti.

Vì rằng ngay cả trong giấc mơ, khi lẩm nhẩm danh hiệu của Bậc Chiến Thắng, cũng không có sự sợ hãi; Do đó, hãy luôn tưởng nhớ đến Bậc Tôn Chủ của các bậc Thánh, và khi tưởng nhớ đến các đức hạnh của Ngài, hãy đi đến nơi nương tựa.

Micchādiṭṭhikassa vatthuṃ dutiyaṃ.

Câu chuyện về người tà kiến, thứ hai.

23. Pādapīṭhikāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

23. Trong câu chuyện về chiếc ghế dựa chân, đây là phần tự sự tuần tự.

Jambudīpe [Pg.84] mahābodhito kira dakkhiṇapasse etaṃ paccantanagaraṃ ahosi. Tattha saddhāsampanno ratanattayamāmako eko upāsako paṭivasati. Tadā eko khīṇāsavo bhagavatā paribhuttaṃ pādapīṭhaṃ thavikāya pakkhipitvā gatagataṭṭhāne pūjento anukkamena taṃ nagaraṃ sampāpuṇitvā sunivattho supāruto pattaṃ gahetvā antaravīthiṃ paṭipajji yugamattadaso pabbajjālīlāya janaṃ paritosento. Atha so upāsako tathā gacchantaṃ theraṃ disvā pasannamānaso upagantvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā pattaṃ gahetvā bhojetvā nibaddhaṃ mama gehaṃ āgamanamicchāmi, mamānukampāya ettheva vasatha sāmīti yācitvā nagarāsanne ramaṇīye vanasaṇḍe nadīkūle paṇṇasālaṃ katvā therassa taṃ nīyyātetvā catupaccayehi paṭijagganto mānento pūjento vasati. Theropi tattha phāsukaṭṭhāne bhagavatā paribhuttapādapīṭhadhātuṃ nidhāya vālukāhi thūpaṃ katvā niccaṃ gandhadhūpadīpapupphapūjādīhi pūjayamāno vāsaṃ kappeti. Tasmiṃ samaye tasso pāsakassa anantaragehavāsiko eko issarabhattiko attano devataṃ nibaddhaṃ namassati. Taṃ disvāssa upāsako buddhaguṇe vatvā akhette samma mā viriyaṃ karohi. Pajahetaṃ diṭṭhiṃti āha. Tato so kerāṭiko issarabhattiko ko te satthu guṇānubhāvo, amhākaṃ issarassa guṇova mahantoti vatvā tassa aguṇaṃ guṇanti kathento āha.

Nghe nói, tại cõi Diêm-phù-đề, về phía nam của cây đại Bồ-đề, có một thành phố biên địa. Tại nơi ấy, có một vị cận sự nam đầy đủ đức tin, tôn kính Tam Bảo đang sinh sống. Bấy giờ, có một vị lậu tận hoặc, sau khi đặt chiếc ghế dựa chân mà đức Thế Tôn đã dùng vào trong một cái túi, đi đến đâu cũng cúng dường đến đó, lần lượt đi đến thành phố ấy, rồi mặc y chỉnh tề, đắp y kín đáo, tay ôm bình bát, đi vào trong đường phố, mắt nhìn xuống một tầm ách, làm cho dân chúng hoan hỷ với phong thái của bậc xuất gia. Bấy giờ, vị cận sự nam ấy nhìn thấy vị trưởng lão đang đi như thế, tâm sanh hoan hỷ, liền đi đến, đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, nhận lấy bình bát, dâng cúng vật thực, rồi thỉnh cầu rằng: “Bạch ngài, con mong muốn ngài thường xuyên đến nhà của con. Vì lòng thương tưởng đến con, xin ngài hãy ở lại nơi đây.” Sau khi xây dựng một am lá trong một khu rừng khả ái gần thành phố, bên bờ sông, vị ấy đã dâng cúng am lá ấy cho vị trưởng lão rồi sinh sống ở đó, hộ độ, tôn kính, và cúng dường ngài với bốn món vật dụng. Vị trưởng lão cũng ở tại nơi trú xứ thoải mái ấy, sau khi tôn trí xá-lợi là chiếc ghế dựa chân mà đức Thế Tôn đã dùng, ngài đã xây một bảo tháp bằng cát và trú ngụ ở đó, thường xuyên cúng dường bằng hương, đèn, hoa, lễ vật v.v... Vào lúc ấy, người ở nhà kế bên của vị cận sự nam là một tín đồ của thần Issara, thường xuyên lễ bái vị trời của mình. Nhìn thấy điều ấy, vị cận sự nam đã nói về các ân đức của đức Phật và bảo rằng: “Này bạn, bạn đừng nên nỗ lực ở nơi mảnh ruộng không tốt. Hãy từ bỏ tà kiến ấy đi.” Bấy giờ, người tín đồ xảo trá của thần Issara ấy nói rằng: “Đức hạnh và oai lực của thầy của ông là gì? Đức hạnh của thần Issara của chúng tôi mới là vĩ đại.” Và nói về những điều không phải đức hạnh của vị ấy như là đức hạnh, ông ta đã nói rằng:

1.

1.

Tipuraṃ so vināsesi, lalāṭanayanagginā;

Asureca vināsesi, tisūlena mahissaro.

Vị ấy đã hủy diệt ba thành phố bằng ngọn lửa từ con mắt trên trán; và vị Đại Issara đã hủy diệt các a-tu-la bằng cây đinh ba.

2.

2.

Jaṭākalāpamāvattaṃ, naccatī dinasandhiyaṃ;

Vādeti bherivīṇādiṃ, gītaṃcāpi sa gāyati.

Với búi tóc kết xoay tròn, vị ấy nhảy múa vào lúc chạng vạng; vị ấy chơi trống, đàn tỳ bà v.v... và cũng hát những bài ca.

3.

3.

Bhariyāyo [Pg.85] tassa tisso, jaṭāyekaṃ samubbahe;

Ekamekena passena, passamāno carekakaṃ.

Vị ấy có ba người vợ, một người được mang trong búi tóc; vị ấy đi một mình, trong khi nhìn một người ở mỗi bên.

4.

4.

Hatthicammambaradharo, teneva vāritā tapo;

Asādisehi puttehi, rūpena ca supākaṭo.

Vị ấy mặc da voi làm y phục, chính vì thế mà sự tu khổ hạnh bị ngăn che; vị ấy rất nổi tiếng vì những người con không ai sánh bằng và vì vẻ đẹp của mình.

5.

5.

Ratiyā ca madhupāne ca, byāvaṭo sabbadā ca so;

Manussaṭṭhidharo sīsa, kapālenesa bhuñjaki.

Vị ấy luôn luôn bận rộn với việc ái ân và uống rượu; vị ấy đeo xương người và ăn bằng bát làm từ sọ người.

6.

6.

Na jāto na bhayaṃ tassa, maraṇaṃ natthi sassato;

Īdiso me mahādevo, natthaññassīdiso guṇoti.

Vị ấy không sanh, không có sự sợ hãi, không có cái chết, là đấng vĩnh hằng. Vị đại thiên của tôi là như thế, không có ai khác có được những đức hạnh như vậy.

Taṃ sutvā upāsako samma tuyhaṃ issarassa ete guṇā nāma tāva hontu. Aguṇā nāma kittakā hontīti vatvā bhagavato sakalaguṇe saṃharitvā kathento āha.

Nghe vậy, vị cận sự nam nói: “Này bạn, cứ cho những điều ấy là đức hạnh của thần Issara của bạn đi. Vậy thì những điều không phải đức hạnh sẽ có bao nhiêu?” Nói xong, vị ấy tóm tắt tất cả các ân đức của đức Thế Tôn và nói rằng:

7.

7.

Loke sabbasavantīnaṃ, ādhāro sāgaro yathā;

Sabbesaṃ guṇarāsīnaṃ, ādhārova tathāgato.

Như biển cả là nơi chứa đựng của tất cả các dòng sông trên thế gian; cũng vậy, đức Như Lai là nơi chứa đựng của tất cả các kho tàng ân đức.

8.

8.

Carācarānaṃ sabbesaṃ, ādhārāva dharā ayaṃ;

Tathā guṇānaṃ sabbesaṃ, ādhārova tathāgato.

Như mặt đất này là nơi nương tựa cho tất cả chúng sanh động và bất động; cũng vậy, đức Như Lai là nơi nương tựa cho tất cả các ân đức.

9.

9.

Evaṃ santo viyattoca, evaṃ so karuṇāparo;

Eva middhividhā tassa, evamevaṃ guṇā iti.

Ngài là bậc hiền thiện và thông thái như thế, ngài là bậc đầy lòng bi mẫn như thế; các loại thần thông của ngài là như thế, và các ân đức của ngài là như thế ấy.

10.

10.

Buddhopi sakkoti na yassa vaṇṇe,Kappampi vatvā khayataṃ gametuṃ;

Pageva ca brahmasurā surehi,Vattuṃ na hānantaguṇassa vaṇṇanti.

Ngay cả một vị Phật cũng không thể nào nói cho hết lời tán dương về ngài, dù có nói suốt một kiếp đi nữa; huống hồ là Phạm thiên, các vị trời, và a-tu-la, làm sao có thể nói hết lời tán dương về đấng có vô lượng ân đức.

Evaṃ vadantā pana te ubhopi amhākaṃ devo uttamo amhākaṃ devo uttamoti kalahaṃ vaḍḍhetvā rañño santikamagamaṃsu, rājā [Pg.86] tesaṃ kathaṃ sutvā tenahi tumhākaṃ devatānaṃ mahantabhāvaṃ iddhipāṭihāriyena jānissāma. Dassetha tehi no iddhiṃti nagare bheriṃ carāpesi. Ito kira sattāhaccayena imesaṃ dvinnaṃ satthārānaṃ pāṭihāriyāni bhavissanti. Sabbe sannipatantūti taṃ sutvā nānādisāsu bahū manussā samāgamiṃsu, atha micchādiṭṭhikā ajja amhākaṃ devassa ānubhāvaṃ passāmāti mahantaṃ pūjaṃ karonto tattha sāraṃ nāddasaṃsu, sammādiṭṭhikāpi ajja amhākaṃ bhagavato ānubhāvaṃ passissāmāti vāḷukāthūpaṃ gantvā gandhamālādīhi pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā añjalimpaggayha aṭṭhaṃsu. Atha rājāpi balavāhanaparivuto ekamante aṭṭhāsi. Nānāsamayavādinopi ajja tesaṃ pāṭihāriyaṃ passissāmāti mañcātimañcaṃ katvā aṭṭhaṃsu. Tesaṃ samāgame sammādiṭṭhikā vāḷukāthūpa mabhimukhaṃ katvā añjalimpaggayha sāmi amhākaṃ bhagavā sabbabuddhakiccāni niṭṭhāpetvā anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi. Sāriputtamahāmoggallānādayo asītimahāsāvakāpi parinibbāyiṃsu, natthettha amhākaṃ aññaṃ paṭisaraṇanti vatvā saccakiriyaṃ karontā āhaṃsu.

Khi đang nói như vậy, cả hai người họ, với lời nói: “Vị trời của chúng tôi là tối thượng! Vị trời của chúng tôi là tối thượng!” đã làm cho cuộc tranh cãi lớn hơn và đã đi đến yết kiến đức vua. Đức vua sau khi nghe câu chuyện của họ, đã nói rằng: “Vậy thì, chúng ta sẽ biết được sự vĩ đại của các vị trời của các ngươi thông qua phép thần thông biến hóa. Hãy cho chúng ta thấy thần lực của các vị ấy.” Rồi ngài cho đánh trống trong thành phố. “Nghe nói, sau bảy ngày kể từ hôm nay, sẽ có những phép lạ của hai vị đạo sư này. Tất cả mọi người hãy tụ tập lại.” Nghe vậy, nhiều người từ các phương khác nhau đã tụ hội. Bấy giờ, những người theo tà kiến, với ý nghĩ: “Hôm nay chúng ta sẽ thấy được oai lực của vị trời của chúng ta,” đã thực hiện các lễ cúng dường trọng thể nhưng đã không thấy được kết quả gì ở đó. Những người theo chánh kiến cũng với ý nghĩ: “Hôm nay chúng ta sẽ thấy được oai lực của đức Thế Tôn của chúng ta,” đã đi đến bảo tháp bằng cát, cúng dường bằng hương, hoa v.v..., đi nhiễu quanh, rồi chắp tay cung kính và đứng đó. Bấy giờ, đức vua cũng được binh lính và xe cộ vây quanh, đứng ở một bên. Những người theo các học thuyết khác nhau cũng với ý nghĩ: “Hôm nay chúng ta sẽ thấy được phép lạ của họ,” đã dựng lên các khán đài và đứng đó. Trong lúc họ tụ tập, những người theo chánh kiến hướng về bảo tháp bằng cát, chắp tay cung kính và nói rằng: “Bạch ngài, đức Thế Tôn của chúng con, sau khi đã hoàn tất tất cả các Phật sự, đã nhập vô dư y Niết-bàn. Các vị Sāriputta, Mahāmoggallāna, và tám mươi vị đại thinh văn khác cũng đã nhập Niết-bàn. Ở đây, chúng con không có nơi nương tựa nào khác.” Nói xong, họ đã thực hiện lời chân thật và nói rằng:

11.

11.

Āpāṇakoṭiṃ buddhassa, saraṇaṃ no gatā yadi;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

Nếu chúng con đã quy y Phật cho đến trọn đời; do lời chân thật ấy, mong rằng xá-lợi này hãy biểu hiện phép lạ.

12.

12.

Āpāṇakoṭiṃ dhammassa, saraṇaṃ no gatā yadi;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

Nếu chúng con đã quy y Pháp cho đến trọn đời; do lời chân thật ấy, mong rằng xá-lợi này hãy biểu hiện phép lạ.

13.

13.

Āpāṇakoṭiṃ saṅghassa, saraṇaṃ no gatā yadi;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

Nếu chúng con đã quy y Tăng cho đến trọn đời; do lời chân thật ấy, mong rằng xá-lợi này hãy biểu hiện phép lạ.

14.

14.

Rāmakāle munindassa, pādukā cāsi abbhutā;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

Vào thời của Rāma, đôi dép của đấng Tối Thắng Mâu-ni đã thật là kỳ diệu; do lời chân thật ấy, mong rằng xá-lợi này hãy biểu hiện phép lạ.

15.

15.

Chaddantakāle [Pg.87] munino, dāṭhā charaṃsirañjitā;

Tena saccenayaṃ dhātu, nicchāretu cha raṃsiyo.

Vào thời Chaddanta, những chiếc ngà của bậc Mâu-ni đã được trang hoàng bằng sáu màu hào quang; do lời chân thật này, mong rằng xá-lợi này hãy phát ra sáu tia hào quang.

16.

16.

Jātamatto tadā buddho, ṭhito paṅkajamuddhani;

Nicchāresāsabhiṃvācaṃ, aggo seṭṭhotiādinā;

Tena saccenayaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

Khi vừa mới đản sanh, đức Phật lúc ấy đã đứng trên đỉnh hoa sen; ngài đã thốt ra lời nói như tiếng rống của con ngưu vương, bắt đầu bằng: “Ta là bậc tối thượng, bậc tối thắng...”; do lời chân thật này, mong rằng xá-lợi này hãy biểu hiện phép lạ.

17.

17.

Nimitte caturo disvā, nikkhanto abhinikkhamaṃ;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, ngài đã ra đi trong cuộc đại xuất gia; do lời chân thật ấy, mong rằng xá-lợi này hãy biểu hiện phép lạ.

18.

18.

Mārasenaṃ palāpetvā, nisinno bujjhi bodhiyaṃ;

Tena saccena yaṃ dhātu dassetu pāṭihāriyaṃ.

Đã đuổi được ma quân, Ngài ngồi giác ngộ Bồ-đề; Bởi lời chân thật ấy, xá-lợi xin hãy thị hiện thần thông.

19.

19.

Dhammacakkaṃ pavattesi, jino sipatane tadā;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

Đấng Chiến Thắng khi ấy tại Lộc Uyển, đã chuyển bánh xe Pháp; Bởi lời chân thật ấy, xá-lợi xin hãy thị hiện thần thông.

20.

20.

Nandopanandabhogindaṃ, nāgaṃ nālāgirivhayaṃ;

Āḷavakā dayo yakkhe, brahmāno ca bakā dayo.

Long vương Nandopananda, voi tên Nālāgiri; các dạ-xoa như Āḷavaka, và các Phạm thiên như Baka.

21.

21.

Saccakādinigaṇṭheca, kūṭadantā dayo dvije;

Damesi tena saccena, dassetu pāṭihāriyaṃti.

Cùng các Ni-kiền-tử như Saccaka, các vị Bà-la-môn như Kūṭadanta, Ngài đã điều phục; bởi lời chân thật ấy, xin hãy thị hiện thần thông.

Evañca pana vatvā upāsakā amhākaṃ anukammaṃ paṭicca mahājanassa micchādiṭṭhibhedanattaṃ pāṭihāriyaṃ dassetha sāmīti ārādhesuṃ. Atha buddhānubhāvañca therānubhāvañca upāsakānaṃ saccakiriyānubhāvañca paṭicca vāḷukāthūpaṃ dvidhā bhinditvā pādapīṭhadhātu ākāsa mabbhuggantvā chabbaṇṇaraṃsiyo vissajjentī vilāsamānā aṭṭhāsi. Atha mahājanā celukkhepasahassāni pavattentā sādhukīḷhaṃ kīḷantā mahānādaṃ pavattentā mahantaṃ pūjamakaṃsu. Micchādiṭṭhikāpi imaṃ acchariyaṃ disvā vimhitamānasā micchādiṭṭhiṃ bhinditvā ratanattayaparāyaṇā saraṇa magamaṃsūti.

Và sau khi nói như vậy, các vị cận sự nam đã thỉnh cầu rằng: ‘Kính bạch Ngài, do lòng bi mẫn đối với chúng con và để phá trừ tà kiến của đại chúng, xin Ngài hãy thị hiện thần thông.’ Bấy giờ, do nhờ oai lực của Đức Phật, oai lực của Trưởng lão, và oai lực của lời chân thật của các vị cận sự nam, bảo tháp bằng cát đã tách làm đôi, xá-lợi bệ chân bay vút lên không trung, phóng ra sáu màu hào quang, đứng lại một cách rực rỡ. Khi ấy, đại chúng tung lên hàng ngàn tấm vải, reo hò ‘lành thay’, cất lên tiếng vang lớn, và thực hiện một cuộc cúng dường vĩ đại. Ngay cả những người có tà kiến, khi thấy điều kỳ diệu này, tâm trí kinh ngạc, đã phá bỏ tà kiến, lấy Tam Bảo làm nơi nương tựa và đã quy y.

22.

22.

Phuṭṭhopi [Pg.88] pādena jinassa evaṃ,Kaliṅgaro pā si mahānubhāvo;

Lokekanāthassa anāsavassa,Mahānubhāvo hi acintanīyoti.

Dù chỉ được chạm bởi bàn chân của Đấng Chiến Thắng như vậy, khúc gỗ Kalinga đã có đại oai lực. Quả thật, đại oai lực của Đấng Vô Lậu, Bậc Độc Tôn của thế gian, thật không thể nghĩ bàn.

Pādapīṭhikāya vatthuṃ tatiyaṃ.

Câu chuyện thứ ba về bệ để chân.

24. Uttarasāmaṇerassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

24. Đây là câu chuyện tuần tự trong tích truyện về sa-di Uttara.

So kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā himavati paṭivasati. Tadā sumedho nāma sammāsambuddho viveka manubrūhanto himavantaṃ gantvā ramaṇīye padese pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Tadā vijjādharo ākāsena gacchanto chabbaṇṇaraṃsīhi virājamānaṃ bhagavantaṃ disvā tīhi kaṇikārapupphehi pūjesi, pupphāni buddhānubhāvena satthu upari chattākārena aṭṭhaṃsu, so tena bhīyyoso mattāya pasannacitto hutvā aparabhāge kālaṃkatvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā uḷāraṃ dibbasampattimanubhavanto yāvatāyukaṃ tattha ṭhatvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare brāhmaṇamahāsālassa putto hutvā nibbatti. Uttarotissa nāmaṃ ahosi. So uttamarūpadharo viññutaṃ patto brāhmaṇavijjāsu nipphattiṃ patvā jātiyā rūpena vijjāya sīlācārena ca lokassa mahanīyo jāto, tassa taṃ paññāsampattiṃdisvā vassakāro magadhamahāmatto attano dhītaraṃ dātukāmo hutvā attano adhippāyaṃ pavedesi. So nissaraṇajjhāsayatāya taṃ paṭikkhipitvā kālenakālaṃ dhammasenāpatiṃ payirupāsanto tassa [Pg.89] santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vattasampanno hutvā theraṃ upaṭṭhahati. Tena ca samayena therassa aññataro ābādho uppanno hoti, tassa bhesajjatthāya uttarasāmaṇero pātova pattacīvara mādāya vihārato nikkhamma antarāmagge taḷākassa tīre pattaṃ ṭhapetvā udakasamīpaṃ gantvā mukhaṃ dhovati, tadā aññataro ummaggacoro katakammo ārakkhapurisehi anubaddho aggadvāreneva nagarato nikkhamitvā palāyanto attanā gahitaṃ ratanabhaṇḍikaṃ sāmaṇerassa patte pakkhipitvā palāyi. So sāmaṇeropi pattasamīpaṃ upagato hoti, coraṃ anubandhantā rājapurisā sāmaṇerassa patte bhaṇḍikaṃ disvā ayaṃ coro, iminā coriyaṃ katanti sāmaṇeraṃ pacchābāhaṃ bandhitvā vassakārassa brāhmaṇassa dassesuṃ. Vassakāro ca tadā rañño vinicchaye niyutto hutvā chejjabhejjaṃ anusāsati. So eso pubbe mama vacanaṃ nādiyi. Suddhapāsaṇḍiyesu pabbajīti ca baddhāghātattā taṃ kammaṃ asodhetvāva jīvantamevetaṃ sūle uttāsethāti āṇā pesi, rājapurisā taṃ nimbasūle uttāsesuṃ. Sāmaṇero sūlagge nisinno upajjhāyassa me ko bhesajjaṃ āharissatīti sāriputtattheraṃ sari. Tato thero taṃ pavattiṃ ñatvā sammāsambuddhassa kathesi, bhagavāpi mahāsāvakaparivuto tassa ñāṇaparipākaṃ oloketvā taṃ ṭhānamagamāsi. Tato bhagavato nikkhantabhāvā sakalanagare kolāhalaṃ ahosi, mahājanakāyo sannipati. Atha bhagavā vipphurantahatthatale nakhamaṇimayūkhasambhinnapītābhāsatāya paggharantajātihiṅgulakasuvaṇṇarasadhārāviya jālāvaguṇṭhitamudutalunaṅgulaṃ hatthaṃ uttarassa sīse ṭhapetvā uttara idaṃ te pubbe katapāpakammassa phalaṃ uppannaṃ, tattha tayā paccavekkhaṇabalena adhivāsanā kātabbāti āha. Teneva āha.

Tương truyền rằng, vị ấy đã gieo trồng căn lành dưới thời các Đức Phật quá khứ, tích lũy công đức làm duyên trợ cho sự giải thoát trong các kiếp sinh tồn. Vào thời Đức Thế Tôn Sumedha, vị ấy là một đạo sĩ thần thông, cư ngụ tại Hy-mã-lạp sơn. Khi ấy, Đức Chánh Đẳng Giác tên là Sumedha, trong khi tu tập hạnh viễn ly, đã đi đến Hy-mã-lạp sơn và ngồi kiết-già tại một nơi khả ái. Bấy giờ, vị đạo sĩ thần thông đang bay trên không trung, nhìn thấy Đức Thế Tôn đang tỏa rạng với sáu màu hào quang, liền cúng dường bằng ba đóa hoa kaṇikāra. Nhờ oai lực của Đức Phật, những đóa hoa ấy đã kết thành hình lọng che phía trên Đức Đạo Sư. Vị ấy do đó mà tâm vô cùng hoan hỷ, sau khi mệnh chung đã tái sinh vào cõi trời Ba Mươi Ba, hưởng thụ thiên sản thù thắng cho đến hết tuổi thọ. Từ đó mệnh chung, vị ấy luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi trong thời Đức Phật hiện tại, đã tái sinh làm con trai của một vị Bà-la-môn đại phú ở thành Vương Xá. Vị ấy được đặt tên là Uttara. Vị ấy có dung sắc tuyệt vời, đạt đến tuổi trưởng thành, thông thạo các học thuật của Bà-la-môn, và được thế gian tôn kính vì dòng dõi, dung sắc, học vấn và giới hạnh. Thấy được sự thành tựu về trí tuệ của vị ấy, đại thần xứ Ma-kiệt-đà là Vassakāra muốn gả con gái mình và đã ngỏ ý. Nhưng vị ấy, với tâm chí hướng về sự xuất ly, đã từ chối. Thỉnh thoảng, vị ấy đến hầu cận bậc Tướng quân Chánh pháp, nghe pháp nơi ngài, phát sinh tín tâm rồi xuất gia. Sau khi viên mãn các phận sự, vị ấy hầu hạ Trưởng lão. Vào thời điểm ấy, Trưởng lão mắc phải một chứng bệnh. Để tìm thuốc cho ngài, sa-di Uttara vào buổi sáng sớm mang y bát rời khỏi tu viện. Dọc đường, bên bờ một hồ nước, vị sa-di đặt bát xuống, đến gần mép nước để rửa mặt. Khi đó, một tên trộm đào ngạch, sau khi gây án, bị lính canh truy đuổi, đã chạy trốn khỏi thành qua cổng chính. Hắn ném gói đồ châu báu đã lấy được vào trong bát của vị sa-di rồi bỏ chạy. Vị sa-di cũng vừa lúc đi lại gần chiếc bát. Lính của vua đang đuổi theo tên trộm, thấy gói đồ trong bát của vị sa-di, liền nói: ‘Đây là tên trộm, chính hắn đã ăn trộm,’ rồi trói quặt tay vị sa-di lại và dẫn đến cho Bà-la-môn Vassakāra. Vassakāra lúc ấy đang được vua giao cho việc xét xử, thi hành các hình phạt chém, chặt. Vì ôm lòng oán hận rằng: ‘Tên này trước đây đã không nghe lời ta, lại đi xuất gia trong đám ngoại đạo thanh tịnh,’ ông ta không điều tra vụ việc mà ra lệnh: ‘Hãy đóng cọc nó khi còn sống.’ Lính của vua đã đóng cọc vị ấy trên một cây cọc bằng gỗ nim. Vị sa-di, ngồi trên đầu ngọn cọc, nghĩ đến Trưởng lão Sāriputta: ‘Ai sẽ mang thuốc đến cho thầy Bổn sư của ta đây?’ Bấy giờ, Trưởng lão biết được sự việc, liền bạch với Đức Chánh Đẳng Giác. Đức Thế Tôn, cùng với các đại thánh đệ tử, thấy được trí tuệ của vị ấy đã chín muồi, liền đi đến nơi đó. Do việc Đức Thế Tôn ngự đi, khắp cả thành phố trở nên xôn xao, đại chúng tụ tập lại. Bấy giờ, Đức Thế Tôn đặt bàn tay lên đầu của Uttara – bàn tay với lòng tay rung động, với ánh sáng vàng hòa quyện cùng tia sáng từ những móng tay như ngọc, tựa như những dòng chu sa và vàng lỏng đang tuôn chảy, với những ngón tay mềm mại được che phủ bởi một màng lưới ánh sáng – và nói rằng: ‘Này Uttara, đây là quả của ác nghiệp con đã làm trong quá khứ đã trổ sinh. Con phải dùng sức quán chiếu mà kham nhẫn.’ Vì thế, Ngài đã nói:

1.

1.

Atīte [Pg.90] kira ekasmiṃ, gāme tva masi dārako;

Dārekehi samāgamma, kīḷanto keḷimaṇḍale.

Tương truyền trong quá khứ, tại một ngôi làng, con là một đứa trẻ; cùng với những đứa trẻ khác, con đang chơi đùa trong sân chơi.

2.

2.

Gahetvā sukhumaṃ sūkaṃ, tadā tvaṃ nimbajalliyā;

Uttāsesi tattha sūle, jīvamānakamakkhikaṃ.

Khi ấy, con đã lấy một cái gai nhọn từ cành cây nim, và dùng cái gai đó xiên một con ruồi đang còn sống.

3.

3.

Aparampi te pāpakammaṃ, pavakkhāmi suṇohi me;

Ovadantiṃ hitena tvaṃ, atīte sakamātaraṃ.

Ta sẽ nói cho con nghe một ác nghiệp khác của con, hãy lắng nghe Ta đây; trong quá khứ, đối với mẹ ruột của con, người đã khuyên răn con vì lợi ích.

4.

4.

Jīvasūle nisīdāti, kopenābhisapī tuvaṃ;

Imehi dvīhi pāpehi, saraṃ saṃsārasāgare.

Ngươi ngồi trên cọc nhọn lúc còn sống, ngươi đã nguyền rủa với sự sân hận. Do hai ác nghiệp này, ngươi sẽ trôi lăn trong biển luân hồi.

5.

5.

Pañcajātisate acchi, jīvasūlamhi nimbaje;

Ayaṃ te carimā jāti, etthāpica vipacci soti.

Ngươi đã trải qua năm trăm kiếp bị đóng cọc nhọn lúc còn sống. Đây là kiếp sống cuối cùng của ngươi, và ở đây ngươi cũng phải chịu quả báo.

Evamādinā nayena tassa ajjhāsayānurūpena dhammaṃ desesi, uttaro amatābhisekasadisena satthuno hatthasamphassasañjātapasādasomanassatāya uḷāraṃ pītipāmojjaṃ paṭilabhitvā yathāparicitaṃ vipassanāmaggaṃ samārūḷho ñāṇassa paripākaṃ gatattā satthu desanāvilāsena maggapaṭipāṭiyā sabbakilese khepetvā chaḷabhiñño ahosi. Dhammaṃ sutvā tattha samāgatānaṃ devamanussānaṃ caturāsītipāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti vadanti. Uttaro pana chaḷabhiñño hutvā sūlato uṭṭhahitvā ākāse ṭhatvā pāṭihāriyaṃ dassesi. Mahājanā acchariyabbhutacittā jātā ahesuṃ. Tāvadevassa vaṇorundhi, so bhikkhūhi āvuso tādisaṃ dukkhaṃ anubhavanto kathaṃ tvaṃ vipassanaṃ anuyuñjituṃ sakkhīti puṭṭho pageva me āvuso saṃsāre ādīnavo saṅkhārānañca sabhāvo sudiṭṭho. Tasmāhaṃ tādisaṃ dukkhaṃ anubhavantopi asakkhiṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā visesaṃ adhigantuṃti āha. Athāparabhāge so bhikkhusaṅghamajjhe attano pubbacaritā padānaṃ pakāsento imā gāthā abhāsi.

Bậc Đạo Sư đã thuyết Pháp theo phương cách như vậy, phù hợp với khuynh hướng của vị ấy. Uttara, do sự xúc chạm bàn tay của bậc Đạo Sư giống như lễ quán đảnh bất tử, đã phát sinh niềm tin và hỷ lạc, đã đạt được hỷ và lạc to lớn, đã đi lên con đường minh sát quen thuộc. Do trí tuệ đã chín muồi, nhờ vào sự thuyết giảng khéo léo của bậc Đạo Sư, đã theo tuần tự của đạo lộ, đoạn trừ tất cả các phiền não và đã trở thành vị Lục thông. Người ta nói rằng, sau khi nghe Pháp, tám mươi bốn ngàn chúng sanh gồm chư thiên và nhân loại có mặt ở đó đã chứng ngộ Chân lý. Về phần Uttara, sau khi trở thành vị Lục thông, đã đứng dậy khỏi cọc nhọn, đứng trên không trung và biểu diễn thần thông. Quần chúng đã có tâm kinh ngạc, phi thường. Ngay lúc ấy, vết thương của vị ấy đã lành. Vị ấy, khi được các vị tỳ khưu hỏi: 'Này hiền giả, trong khi đang chịu đựng nỗi khổ như thế, làm sao hiền giả có thể thực hành minh sát?', đã trả lời: 'Thưa các hiền giả, từ trước tôi đã thấy rõ sự nguy hại trong vòng luân hồi và bản chất của các pháp hữu vi. Do đó, dù đang chịu đựng nỗi khổ như thế, tôi đã có thể phát triển minh sát và chứng đắc pháp thượng nhân.' Về sau, vị ấy ở giữa Tăng chúng, trong khi tuyên thuyết về các tiền thân của mình, đã nói lên những câu kệ này.

6.

6.

Sumedho [Pg.91] nāma sambuddho, dvattiṃsavaralakkhaṇo;

Vivekakāmo sambuddho, himavanta mupāgami.

Bậc Chánh Đẳng Giác tên là Sumedha, có ba mươi hai tướng tốt. Bậc Chánh Đẳng Giác ưa thích sự vắng lặng, đã đi đến Hy-mã-lạp sơn.

7.

7.

Ajjhogahetvā himavantaṃ, aggo kāruṇiko muni;

Pallaṅkaṃ ābhujitvāna, nisīdi purisuttamo.

Sau khi đi sâu vào Hy-mã-lạp sơn, bậc Thánh nhân cao cả, bậc bi mẫn, bậc Tối Thượng Nhân đã ngồi thế kiết-già.

8.

8.

Vijjādharo tadā āsiṃ, antalikkhacaro ahaṃ;

Tisūlaṃ sukataṃ gayha, gacchāmi ambare tadā.

Khi ấy, tôi là một vị có thần thông, tôi đi lại trên không trung. Cầm lấy cây đinh ba được làm khéo, khi ấy tôi đi trên bầu trời.

9.

9.

Pabbatagge yathā aggi, puṇṇamāseva candimā;

Vanaṃ obhāsate buddho, sālarājāva phullito.

Giống như ngọn lửa trên đỉnh núi, giống như mặt trăng vào ngày rằm, đức Phật chiếu sáng khu rừng, như cây sala chúa đang trổ hoa.

10.

10.

Vanaggā nikkhamitvāna, buddharaṃsī vidhāvare;

Nalaggivaṇṇasaṅkāsā, disvā cittaṃ pasādayiṃ.

Sau khi đi ra khỏi bìa rừng, thấy những tia hào quang của đức Phật tỏa ra, có màu sắc giống như ngọn lửa trên cây sậy, tôi đã làm cho tâm tịnh tín.

11.

11.

Vicinaṃ addasaṃ pupphaṃ, kaṇikāraṃ devagandhikaṃ;

Tīṇi pupphāni ādāya, buddhaseṭṭhaṃ apūjayiṃ.

Trong khi tìm kiếm, tôi đã thấy hoa kaṇikāra có hương thơm của chư thiên. Lấy ba đóa hoa, tôi đã cúng dường đến bậc Tối Thắng Giác.

12.

12.

Buddhassa ānubhāvena, tīṇi pupphāni me tadā;

Uddhavaṇṭā adhopattā, chāyaṃ kubbanti satthuno.

Do oai lực của đức Phật, ba đóa hoa của tôi khi ấy, cuống hướng lên trên, cánh hướng xuống dưới, đã tạo thành bóng mát cho bậc Đạo Sư.

13.

13.

Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhica;

Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagañchahaṃ.

Do nghiệp thiện đã được làm ấy, và do các tác ý và nguyện vọng, sau khi từ bỏ thân người, tôi đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba.

14.

14.

Tattha me sukataṃ byamhaṃ, kaṇikārīti ñāyati;

Saṭṭhiyojana mubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ.

Ở đó, lâu đài được làm tốt đẹp của tôi được biết đến là Kaṇikārī, cao sáu mươi do-tuần, rộng ba mươi do-tuần.

15.

15.

Sahassakhaṇḍaṃ satabheṇḍu, dhajālu haritāmayaṃ;

Satasahassāni byūhāni, byamhe pāturahaṃsu me.

Có ngàn gian, trăm đỉnh nhọn, có cờ phướn, làm bằng ngọc bích; trăm ngàn gian phòng đã hiện ra cho tôi trong lâu đài.

16.

16.

Soṇṇamayā maṇimayā, lohitaṅkamayā pica;

Phalikā pica pallaṅkā, yadicchaka yadicchakā.

Các giường nằm làm bằng vàng, bằng ngọc, và bằng hồng ngọc, và bằng pha lê, (hiện ra) tùy theo ý muốn.

17.

17.

Mahārahañca sayanaṃ, tūlikaṃ vikatīyakaṃ;

Uddalomikaekantaṃ, bimbohanasamāyutaṃ.

Và giường nằm giá trị lớn, có nệm bông, có thảm len, có lông cừu dựng đứng ở một bên, có gối đầu và gối chân.

18.

18.

Bhavanā [Pg.92] nikkhamitvāna, caranto devacārikaṃ;

Yadā icchāmi gamanaṃ, devasaṃghapurakkhato.

Sau khi ra khỏi cung điện, trong khi đi du hành của chư thiên, khi tôi muốn đi, tôi được đoàn chư thiên đi trước.

19.

19.

Pupphassa heṭṭhā tiṭṭhāmi, uparicchadanaṃ mama;

Samantā yojanasataṃ, kaṇikārehi chāditaṃ.

Tôi đứng dưới đóa hoa, lọng che phía trên của tôi, xung quanh một trăm do-tuần, được che phủ bởi hoa kaṇikāra.

20.

20.

Saṭṭhituriyasahassāni, sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhahuṃ;

Parivārenti maṃ niccaṃ, rattindivamatanditā.

Sáu mươi ngàn nhạc cụ đã phục vụ vào buổi chiều và buổi sáng; chúng luôn luôn vây quanh tôi, ngày và đêm không mệt mỏi.

21.

21.

Tattha naccehi gītehi, tālehi vāditehi ca;

Ramāmi khiḍḍāratiyā, modāmi kāmakāmahaṃ.

Ở đó, với các điệu múa, bài hát, với tiếng vỗ tay và các nhạc cụ, tôi vui thích trong trò chơi và sự hoan hỷ, tôi hoan hỷ, người khao khát các dục lạc.

22.

22.

Tattha bhutvā ca pitvā ca, modāmi tidase tadā;

Nārīgaṇehi sahito, modāmi byamhamuttame.

Ở đó, sau khi ăn và uống, khi ấy tôi hoan hỷ ở cõi trời Ba Mươi Ba; cùng với đoàn thiên nữ, tôi hoan hỷ trong lâu đài tối thượng.

23.

23.

Satānaṃ pañcakkhattuñca, devarajja makārayiṃ;

Satānaṃ tīṇikkhattuṃca, cakkavattī ahosahaṃ;

Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṃkhiyaṃ.

Năm trăm lần, tôi đã làm vua cõi trời; và ba trăm lần, tôi đã là Chuyển Luân Vương; (làm) vua chư hầu rộng lớn thì không thể đếm được.

24.

24.

Bhavābhave saṃsaranto, mahābhogaṃ labhāmahaṃ;

Bhoge me ūnatā natthi, buddhapūjāyi daṃ phalaṃ.

Trong khi luân hồi từ kiếp này sang kiếp khác, tôi đã nhận được tài sản lớn. Tài sản của tôi không có sự thiếu hụt, đây là quả báu của việc cúng dường đức Phật.

25.

25.

Dve me bhave saṃsarāmi, devatte atha mānuse;

Aññaṃ gatiṃ na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Tôi luân hồi trong hai cõi, cõi trời và cõi người. Tôi không biết đến cảnh giới nào khác, đây là quả báu của việc cúng dường đức Phật.

26.

26.

Dve me kule pajānāmi, khattiye cāpi brāhmaṇe;

Nīce kule na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Tôi được sanh trong hai dòng dõi, dòng dõi Sát-đế-lỵ và Bà-la-môn. Tôi không biết đến dòng dõi thấp hèn, đây là quả báu của việc cúng dường đức Phật.

27.

27.

Hatthiyānaṃ assayānaṃ, sivikaṃ sandamānikaṃ;

Labhāmi sabbameve taṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Xe voi, xe ngựa, kiệu và xe song mã, tôi nhận được tất cả những thứ ấy, đây là quả báu của việc cúng dường đức Phật.

28.

28.

Dāsīgaṇaṃ dāsagaṇaṃ, nāriyo ca alaṅkatā;

Labhāmi sabba meve taṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Đoàn nữ tỳ, đoàn nam tỳ, và các phụ nữ được trang điểm, tôi nhận được tất cả những thứ ấy, đây là quả báu của việc cúng dường đức Phật.

29.

29.

Koseyyakambaliyāni, khomakappāsikānica;

Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Vải lụa, vải len, và vải lanh, vải bông, tôi nhận được tất cả những thứ ấy, đây là quả báu của việc cúng dường đức Phật.

30.

30.

Navavatthaṃ [Pg.93] navaphalaṃ, navaggarasabhojanaṃ;

Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Y phục mới, trái cây mới, vật thực có chín vị ngon thượng hạng, tôi nhận được tất cả những thứ ấy, đây là quả báu của việc cúng dường đức Phật.

31.

31.

Imaṃ khāda imaṃ bhuñja, imamhi sayane saya;

Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

'Hãy ăn món này, hãy dùng món này, hãy nằm trên giường này,' tôi nhận được tất cả những thứ ấy, đây là quả báu của việc cúng dường đức Phật.

32.

32.

Sabbattha pūjito homi, yaso accuggato mama;

Mahesakkho ghadā homi, abhejjapariso sadā;

Ñātīnaṃ uttamo homi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Tôi được tôn kính ở mọi nơi, danh tiếng của tôi vang xa. Tôi đã trở thành người có quyền lực lớn, đoàn tùy tùng luôn không thể bị chia rẽ. Tôi là người cao quý nhất trong dòng họ, đây là quả báu của việc cúng dường đức Phật.

33.

33.

Sītaṃ uṇhaṃ na jānāmi, pariḷāho na vijjati;

Atho cetasikaṃ dukkhaṃ, hadaye me na vijjati.

Ta không biết lạnh cùng nóng, sự thiêu đốt chẳng hiện hữu; Và nỗi khổ thuộc về tâm, trong tim ta cũng chẳng tồn tại.

34.

34.

Suvaṇṇavaṇṇo hutvāna, saṃsarāmi bhavābhave;

Vevaṇṇiyaṃ na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Có được thân sắc vàng ròng, ta luân hồi trong các cõi; Ta không biết đến sự đổi khác (sắc diện), đây là quả của việc cúng dường đức Phật.

35.

35.

Devalokā cavitvāna, sukkamūlena codito;

Sāvatthiyaṃ pure jāto, mahāsāle suaḍḍhake.

Sau khi mạng chung từ cõi trời, được thôi thúc bởi gốc rễ thiện lành; Ta đã sanh ra ở thành Sāvatthī, trong gia tộc Sāla lớn, rất giàu có.

36.

36.

Pañcakāmaguṇe hitvā, pabbajiṃanagāriyaṃ;

Jātiyā sattavassohaṃ, arahattamapāpuṇiṃ.

Từ bỏ năm thứ dục lạc, ta đã xuất gia, sống không gia đình; Lúc bảy tuổi đời, ta đã chứng đắc A-la-hán quả.

37.

37.

Upasampādayī buddho, guṇamaññāya cakkhumā;

Taruṇova pūjanīyo haṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Đức Phật, bậc có Mắt, đã truyền cụ túc giới, sau khi biết được đức hạnh (của ta); Dù còn trẻ tuổi, ta đáng được tôn kính, đây là quả của việc cúng dường đức Phật.

38.

38.

Dibbacakkhuṃ visuddhaṃ me, samādhikusalo ahaṃ;

Abhiññāpāramippatto, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Thiên nhãn của ta đã thanh tịnh, ta thiện xảo về thiền định; Ta đã đạt đến sự toàn hảo về các thắng trí, đây là quả của việc cúng dường đức Phật.

39.

39.

Paṭisambhidā anuppatto, iddhipādesu kovido;

Saddhamme pāramippatto, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Ta đã chứng đắc các Tuệ Phân Tích, thiện xảo về các Thần Túc; Ta đã đạt đến sự toàn hảo trong Chánh Pháp, đây là quả của việc cúng dường đức Phật.

40.

40.

Tiṃsakappasahassamhi, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ;

Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Trong ba mươi ngàn kiếp trước, khi ta đã cúng dường đức Phật; Ta không biết đến cảnh khổ, đây là quả của việc cúng dường đức Phật.

41.

41.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;

Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo.

Các phiền não của ta đã được đốt sạch, tất cả các cõi hữu đã được nhổ bật; Giống như voi chúa phá tan xiềng xích, ta sống không còn lậu hoặc.

42.

42.

Svāgataṃ [Pg.94] vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santikaṃ;

Tisso vijjā anuppatto, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

Sự đến của ta thật là khéo đến, nơi sự hiện diện của đức Phật tối thượng; Ta đã chứng đắc Tam Minh, lời dạy của đức Phật đã được thực hành.

43.

43.

Paṭisambhidā catasso ca, vimekkhā pica aṭṭhime;

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃti;

Taṃ sutvā bahū kusalakammaparāyaṇā ahesuṃ.

Bốn Tuệ Phân Tích, và cả tám giải thoát; Sáu thắng trí đã được chứng ngộ, lời dạy của đức Phật đã được thực hành. Nghe như vậy, nhiều người đã trở nên chuyên tâm vào các nghiệp lành.

44.

44.

Sahetukā pacchimikāpi sattā,Pāpaṃ na sakkonti jahātumevaṃ;

Anicchamānehi janehi dukkhaṃ,Ārāva pāpaṃ parivajjanīyaṃti.

Ngay cả các chúng sanh ở đời sau cùng, vốn có nhân duyên, cũng không thể từ bỏ được điều ác theo cách như vậy; Bởi những người không mong muốn khổ đau, điều ác nên được xa lánh từ xa.

Uttarasāmaṇerassa vatthuṃ catutthaṃ.

Câu chuyện thứ tư về sa-di Uttara.

25. Kavīrapaṭṭana vatthumhi ayamānupubbīkathā

25. Đây là câu chuyện tuần tự trong câu chuyện về Kavīrapaṭṭana.

Jambudīpe kira coḷaraṭṭhe kāvīrapaṭṭanaṃ nāma ahosi. Tattha māhissarikā bahū micchādiṭṭhikā vasanti. Tatthekasmiṃ devālaye cittakammaṃ karontā ekasmiṃ phalake issarassa onamitvā vandanākāraṃ bhagavato rūpaṃ akaṃsu. Tasmiṃ samaye tattha bahū upāsakā taṃ devakulaṃ gantvā tattha tattha cittakammāni olokentā tasmiṃ phalake taṃ cittakammaṃ addasaṃsu. Disvāna te aho amhehi apassitabbaṃ passitaṃ. Sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyāsadevamanussāya pajāya ca aparimāṇesu cakkavāḷesu bhagavato uttaritaraṃ ṭhapetvā samasamopi natthi. Sakalehi sattanikāyehi vandanīyo pūjanīyo bhagavā. Ananurūpaṃ tassa etehi kataṃti rodantā paridevantā rājadvāraṃ gantvā ugghosesuṃ, taṃ sutvā rājā te pakkosāpetvā kasmā tumhe [Pg.95] ugghosethāti pucchi, te eva māhaṃsu. Deva amhākaṃ bhagavā devātidevo sakkātisakko brahmātibrahmā meruva acalo sāgaro gambhīro ākāsova ananto pathavīva patthaṭotiādīhi bhagavato guṇaṃ vaṇṇesuṃ. Tena vuttaṃ apadāne.

Tương truyền, tại cõi Diêm-phù-đề, ở xứ Coḷa, có một nơi tên là Kāvīrapaṭṭana. Ở nơi ấy, có nhiều người quyền thế theo tà kiến sinh sống. Tại một ngôi đền ở đó, trong khi đang thực hiện một bức tranh, trên một tấm ván, họ đã vẽ hình ảnh của đức Thế Tôn trong tư thế cúi mình đảnh lễ thần Issara. Vào lúc ấy, nhiều cận sự nam đã đi đến ngôi đền đó, và trong khi đang xem các bức tranh ở đây đó, họ đã nhìn thấy bức tranh ấy trên tấm ván kia. Sau khi nhìn thấy, họ (nghĩ rằng): 'Ôi, chúng ta đã thấy điều không nên thấy. Trong thế giới cùng với chư Thiên, Ma vương, và Phạm thiên, cùng với chúng sanh gồm sa-môn, bà-la-môn, chư thiên và loài người, và trong vô lượng các thế giới, ngoài đức Thế Tôn ra, không có ai cao hơn, ngay cả người ngang bằng cũng không có. Đức Thế Tôn đáng được tất cả các loài chúng sanh đảnh lễ và cúng dường. Một điều không thích hợp đã được những người này làm đối với Ngài.' (Nghĩ vậy), họ vừa khóc lóc than van, vừa đi đến cổng hoàng cung và kêu la. Nghe thấy vậy, nhà vua cho triệu họ đến và hỏi: 'Tại sao các ngươi lại kêu la?' Họ đã thưa như vầy: 'Tâu Đại vương, đức Thế Tôn của chúng con là trời của các trời, là Sakka của các Sakka, là Phạm thiên của các Phạm thiên, bất động như núi Meru, sâu thẳm như biển cả, vô tận như hư không, rộng lớn như mặt đất,' và bằng những lời tương tự, họ đã mô tả các đức hạnh của đức Thế Tôn. Do đó, điều ấy đã được nói đến trong Thánh Nhân Ký Sự.

1.

1.

Battiṃsalakkhaṇadharo, sunakkhattova candimā;

Anubyañjanasampanno, sālarājāva phullito.

Ngài mang ba mươi hai tướng tốt, như mặt trăng trong chòm sao đẹp; Ngài đầy đủ các vẻ đẹp phụ, như cây sa-la chúa đang nở hoa.

2.

2.

Raṃsijālaparikkhitto, dittova kanakācalo;

Byāmappabhāparivuto, sataraṃsi divākaro.

Ngài được bao quanh bởi lưới hào quang, sáng chói như ngọn núi vàng; Ngài được bao bọc bởi vầng quang một tầm, (như) mặt trời, đấng tạo ra ban ngày, với trăm tia sáng.

3.

3.

Soṇṇā nano jinavaro, samaṇīva siluccayo;

Karuṇāpuṇṇahadayo, vivaṭṭo viya sāgaro.

Bậc Chiến Thắng có gương mặt vàng ròng, như ngọn núi bằng châu báu; Trái tim Ngài tràn đầy lòng bi mẫn, như đại dương rộng mở.

4.

4.

Lokavissutakittīva, sineruva naguttamo;

Yasasā vitato dhīro, ākāsasadiso muni.

Danh tiếng Ngài vang khắp thế gian, như Sineru, ngọn núi tối cao; Bậc Trí Tuệ có vinh quang lan rộng, bậc Mâu-ni giống như hư không.

5.

5.

Asaṅgacitto sabbattha, anilo viya nāyako;

Patiṭṭhā sabbabhūtānaṃ, mahīva munisuttamo.

Tâm Ngài không dính mắc vào đâu cả, bậc Lãnh Đạo giống như ngọn gió; Ngài là chỗ nương tựa cho tất cả chúng sanh, bậc Mâu-ni tối thượng như là đất mẹ.

6.

6.

Anūpalitto lokena, toyena padumaṃ yathā;

Kuvādagacchadahano, aggikkhandhova sobhati.

Ngài không bị ô nhiễm bởi thế gian, cũng như hoa sen bởi nước; Ngài là người thiêu đốt bụi rậm tà kiến, tỏa sáng như một khối lửa.

7.

7.

Agado viya sabbattha, kilesavisanāsako;

Gandhamādanaselova, guṇagandhavibhūsito.

Như một liều thuốc ở khắp mọi nơi, Ngài là đấng hủy diệt nọc độc phiền não; Như núi Gandhamādana, Ngài được trang nghiêm bởi hương thơm của các đức hạnh.

8.

8.

Guṇānaṃ ākaro dhīro, ratanānaṃva sāgaro;

Sindhūva vanarājīnaṃ, kilesamalahārako.

Bậc Trí Tuệ là một mỏ khoáng của các đức hạnh, như đại dương của các châu báu; Như dòng sông đối với các loài cây rừng, Ngài là đấng tẩy trừ vết nhơ phiền não.

9.

9.

Vijayīva mahāyodho, mārasenappamaddano;

Cakkavattīva so rājā, bojjhaṅgaratanissaro.

Như một đại dũng sĩ chiến thắng, Ngài là đấng nghiền nát quân đội của Ma vương; Ngài như vị vua Chuyển Luân, là chúa tể của các báu vật giác chi.

10.

10.

Mahābhisakkasaṅkāso, dosabyādhitikicchako;

Sallakatto yathā vejjā, diṭṭhigaṇḍaviphālako.

Tương tự như một vị đại lương y, Ngài là người chữa trị căn bệnh sân hận; Như một vị thầy thuốc phẫu thuật, Ngài là đấng cắt bỏ khối u tà kiến.

11.

11.

Satthā [Pg.96] no bhagavā deva, mahābrahmehi vandito;

Devindasurasiddhehi, vandanīyo sadā darā.

Tâu Đại vương, đức Thế Tôn, bậc Đạo Sư của chúng con, được các vị Đại Phạm thiên đảnh lễ; Ngài đáng được các vị vua trời, các a-tu-la, và các vị thành tựu giả luôn luôn kính trọng đảnh lễ.

12.

12.

Sabbesu cakkavāḷesu, ye aggā ye ca pūjitā;

Tesamaggo mahārāja, bhagavā no patāpavāti.

Trong tất cả các thế giới, những ai là bậc tối thượng và những ai được tôn thờ; Tâu Đại vương, giữa họ, Ngài là bậc tối thượng nhất, đức Thế Tôn của chúng con, đấng oai đức.

Ayuttaṃ deva devakulehi kataṃti āhaṃsu. Taṃ sutvā rājā bho sabbepi manussā attano attano devatānaṃ mahantabhāvaṃ kathenti. Tumhākaṃ pana satthuno mahantabhāvaṃ kathaṃ amhākaṃ jānāpethāti, upāsakā na garu tvaṃ mahārāja phalakaṃ āharāpetvā suddhavatthena veṭhetvā taṃ attano muddikāya lañchitvā surakkhitasugopite ekasmiṃ devakule ṭhapetvā sattāhaccayena āharāpetvā taṃ oloketha, tadā no satthuno mahantānubhāvaṃ jānāthāti āhaṃsu, atha rājā tesaṃ vuttaniyāmeneva kārāpetvā antodevakule ṭhapetvā sabbadvārāni pidahitvā lañchetvā rakkheyyāthāti niyojesi. Tato te upāsakā sabbe sannipatitvā sattāhaṃ dānaṃ dentā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā sabbasattesu mettiṃ bhāventā sabbasattānaṃ attanā katapuññesu pattiṃ dentā tiṇṇaṃ ratanānaṃ pūjaṃ karontā evaṃ ugghosesuṃ. Amhākaṃ katakusalanissandena loke mahiddhikā mahānubhāvā sabbe devā ca lokaṃ pālentā cattāro mahārājāno ca amhākaṃ satthuno upaṭṭhānāya ṭhitabhāvaṃ dassentūti saccakiriyaṃ akaṃsu. Atha tesaṃ puññānubhāvena tasmiṃ khaṇe sakkassa devarañño paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. Tato so manussalokaṃ olokento micchādiṭṭhīhi kataṃ taṃ vippakāraṃ disvā saṃviggo āgantvā issaraṃ bhagavato pāde vanditvā sayitākāraṃ [Pg.97] katvā taṃ pavattiṃ upāsakānaṃ kathetvā sakaṭṭhānameva agamāsi. Tato sattame divasepātova te sabbepi rañño santikaṃ gantvā vanditvā evamāhaṃsu. Deva issaro amhākaṃ bhagavato pāde sirasā vanditvā nipannoti. Atha rājā tesaṃ kathaṃ sutvā nagare bheriṃ carāpetvā mahājane sannipātetvā tehi parivuto devakulaṃ gantvā lañchaṃ bhindāpetvā dvāraṃ vivaritvā phalakaṃ āharāpetvā veṭhitasāṭake mocāpesi. Atha rājā ca mahājano ca taṃ mahantaṃ pāṭihāriyaṃ disvā micchādiṭṭhiṃ pahāya sabbe satthuno saraṇa magamaṃsu. Atha rājā taṃ devakulaṃ bhindāpetvā mahantaṃ ramaṇīyaṃ vihāraṃ kārāpetvā yāvajīvaṃ puññakammaṃ katvā devaloke nibbatti.

Họ nói: “Tâu Đại vương, việc làm của các đền thờ là không đúng.” Nghe vậy, đức vua nói: “Này các khanh, tất cả mọi người đều nói về sự vĩ đại của các vị thần của riêng họ. Vậy làm thế nào các khanh có thể cho chúng ta biết về sự vĩ đại của bậc Đạo sư của các khanh?” Các cận sự nam thưa: “Tâu Đại vương, việc ấy không khó. Xin ngài cho mang đến một tấm ván, dùng vải sạch quấn lại, dùng ấn tín của ngài niêm phong, đặt trong một đền thờ được canh giữ cẩn mật, sau bảy ngày cho mang ra và xem xét, khi ấy ngài sẽ biết được đại oai lực của bậc Đạo sư chúng tôi.” Bấy giờ, đức vua cho làm y theo cách họ đã nói, đặt vào trong đền thờ, đóng tất cả các cửa lại, niêm phong và ra lệnh canh giữ. Sau đó, tất cả các cận sự nam ấy tụ tập lại, trong bảy ngày họ bố thí, giữ giới, thực hành lễ Bố-tát, tu tập tâm từ đến tất cả chúng sanh, hồi hướng phước báu mình đã làm cho tất cả chúng sanh, cúng dường Tam Bảo và tuyên bố như sau: “Do kết quả của thiện nghiệp chúng tôi đã làm, mong rằng tất cả các vị trời có đại thần lực, đại oai lực trên thế gian và Tứ Đại Thiên Vương đang hộ trì thế gian hãy biểu hiện rằng các ngài đang phụng sự bậc Đạo sư của chúng tôi.” Họ đã thực hiện lời chân thật nguyện như vậy. Bấy giờ, do oai lực phước báu của họ, ngay lúc ấy, thạch tọa Paṇḍukambala của vua trời Sakka hiện ra tướng nóng. Khi ấy, ngài nhìn xuống cõi người, thấy sự xúc phạm do những người tà kiến gây ra, ngài xúc động, đến nơi, tạo ra hình ảnh thần Issara đang đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn trong tư thế nằm, rồi kể lại sự việc ấy cho các cận sự nam và trở về trú xứ của mình. Sau đó, vào sáng ngày thứ bảy, tất cả họ đến hầu vua, đảnh lễ và thưa rằng: “Tâu Đại vương, thần Issara đã cúi đầu đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn của chúng tôi và đang nằm đó.” Bấy giờ, đức vua nghe lời họ nói, cho đánh trống loan báo trong thành, tập hợp đông đảo dân chúng, cùng họ đi đến đền thờ, cho phá niêm phong, mở cửa, cho mang tấm ván ra và cho tháo tấm vải quấn. Bấy giờ, đức vua và đông đảo dân chúng thấy phép lạ vĩ đại ấy, đã từ bỏ tà kiến và tất cả đều quy y bậc Đạo sư. Sau đó, đức vua cho phá bỏ đền thờ ấy, cho xây dựng một ngôi tịnh xá lớn và khả ái, làm các công đức cho đến trọn đời và đã tái sanh vào cõi trời.

13.

13.

Anabbhutaṃ satthu dharīyamāne,Karonti disvā kusalāni iddhiṃ;

Ye taṃ muninde parinibbutamhi,Karonti puññāni mahabbhūtaṃ yeti.

Khi bậc Đạo sư còn tại thế, thấy thần thông, người ta làm các điều thiện, việc ấy không kỳ diệu; Những ai làm các công đức khi bậc Mâu-ni-vương đã nhập Niết-bàn, việc ấy mới thật là kỳ diệu.

Kāvīrapaṭṭanavatthuṃ pañcamaṃ.

Câu chuyện về thành Kāvīrapaṭṭana, thứ năm.

26. Coraghātakavatthumhi ayamānupubbīkathā

26. Đây là câu chuyện tuần tự trong câu chuyện về người đao phủ.

Ekasmiṃ kira samaye amhākaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ upanissāya jetavane viharati dhammadesanāya mahājanassa saggamokkhasampadaṃ dadamāno. Tasmiṃsamaye pañcasatā corā aṭavito nagaraṃ āgantvā rattibhāge corakammaṃ katvā tena puttadāre posenti. Athekadivasaṃ corā corakammatthāya nagaraṃ pavisantā nagaradvāre ekaṃ dukkhitaṃ janapadamanussaṃ passitvā hambho [Pg.98] kattha vasatīti pucchiṃsu, so attajanā janapadavāsibhāvaṃ pakāsesi. Athassa te kasmā bho iminā dukkhavāsena vasissasi, ehi amhehi saddhiṃ corakammaṃ karonto vatthālaṅkārasampanno puttadāraṃ posehi. Iminā kapaṇavāsena na vasāti āhaṃsu. So panime yuttaṃ kathentīti tesaṃ vacanaṃ sampaṭicchi. Atha te evaṃ sati amhehi saddhiṃ āgacchāhīti vatvā naṃ gahetvā antonagaraṃ paviṭṭhā tattha tattha vilumpantā corakammaṃ akaṃsu. Tadā jānapadiko laddhavibhavo imameva varataranti tehi saddhiṃ corakammaṃ karonto jīvikaṃ kappesi, athekadivasaṃ rājapurisā katakamme te sabbeva gahetvā pacchābāhaṃ gāḷhaṃ bandhitvā kosalarañño dassesuṃ, rājā te disvā evamāha, bhaṇe tumhākaṃ antare yo etesaṃ māretvā jīvitakkhayaṃ pāpessati, tassa jīvitadānaṃ dammīti, taṃ sutvā te corā sabbe aññamaññañātisuhadasambandhabhāvena taṃ na icchiṃsu. So pana janapadavāsī manusso ahamete sabbe māressāmīti rañño vatvā tenānuññāto te sabbe māresi. Taṃ disvā tuṭṭho rājā tassa coraghātakammaṃ adāsi. So core ca vajjhappatte ca mārento pañcavīsativassāni vasanto aparabhāge mahallako ahosi. Atha so mandabalattā katipayapahārenāpi coraṃ māretuṃ na sakkoti, rājā taṃ ñatvā aññassa coraghātakammaṃ adāsi. Atha so coraghātakammā parihīno attano gehe vasati. Tadā aññataro manusso mantaṃ parivattetvā nāsāvātena manussamāraṇakamantaṃ jānāti. Tathāhi hatthapādakaṇṇanāsasīsādīsu yaṃkiñci chejjabhejjaṃ kattukāmo mantaṃ parivattetvā nāsāvātaṃ vissajjeti. Taṃ taṃ ṭhānaṃ chijjati bhijjati, evaṃ mahānubhāvo so manto, atha so taṃ purisaṃ upaṭṭhahitvā mantaṃ labhitvā rañño sāsanaṃ pesesi[Pg.99]. Ahaṃ ito pubbe mahallakattā corānaṃ hatthapādādayo dukkhena chejja bhejjaṃ karomi, māretabbepi dukkhena māremi. Idāni panāhaṃ tathā na karomi, mama mantānubhāvena chejjabhejjakammaṃ karissāmīti. Rājā taṃ sāsanaṃ sutvā sādhūti taṃ pakkosāpetvā ṭhānantaraṃ tasseva pākatika makāsi. So tato paṭṭhāya taṃ kammaṃ karonto puna pañcavassāni atikkāmesi. So mahallako khīṇāyuko dubbalo maraṇamañcaparāyaṇo hutvā maraṇavedanādukkhena mahantena bhayānakena saddena vissaraṃ viravanto nimīlitena cakkhunā bhayānakaṃ narakaggijālāpajjalantaayakūṭamuggaradhare nirayapāle ca passanto nipanno hoti, tato tassa paṭivissakagehe manussā tassa bhayānakasaddasavaṇena gehaṃ chaṭṭetvā palāyiṃsu. Tasmiṃ kira divase mahāsāriputtatthero dibbacakkhunā lokaṃ olokentā taṃ coraghātakaṃ tadaheva kālaṃkatvā niraye nibbattamānaṃ disvā mayi tattha gate panesa mayi pasādena sagge nibbattatīti ñatvā ajja mayā tassānuggahaṃ kātuṃ vaṭṭatīti pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā tassa gharadvāra magamāsi. Atha so theraṃ disvā kuddho kopena taṭataṭāyamānadeho ajja taṃ vijjhitvā phāletvā māressāmīti nipannova mantaṃ parivattetvā nāsāvātaṃ vissajjesi, thero tasmiṃ khaṇe nirodhasamāpanno nirodhā vuṭṭhāya suriyo viya virocamāno aṭṭhāsi, atha so therassa tayo vāre tatheva katvā kiñci kātuṃ asakkonto ativiya vimhitacitto there cittaṃ pasādetvā attano paṭiyattaṃ pāyasaṃ therassa dāpesi, thero maṅgalaṃ vaḍḍhetvā vihārameva agamāsi, coraghātako therassa dinnadānaṃ anussaranto tasmiṃ khaṇe kālaṃ katvā sagge nibbatti. Aho vītarāgānaṃ buddhaputtānaṃ ānubhāvo. Evaṃ narake nibbattamānopissa balena sagge nibbattoti. Tathāhi.

Nghe nói, vào một thời, Đức Thế Tôn của chúng ta, trong khi đang ban cho đại chúng tài sản là cõi trời và giải thoát bằng bài thuyết pháp, đã ngự tại Kỳ Viên tinh xá, gần thành Xá-vệ. Vào thời ấy, có năm trăm tên cướp từ trong rừng đến thành phố, ban đêm làm nghề trộm cắp, và dùng tài sản đó để nuôi vợ con. Rồi một ngày nọ, khi những tên cướp đang vào thành để hành nghề, họ thấy một người dân quê khốn khổ ở cổng thành và hỏi: 'Này bạn, bạn sống ở đâu?' Người ấy cho biết mình là dân quê. Bọn cướp bèn nói với anh ta: 'Này bạn, tại sao bạn lại sống cuộc đời khốn khổ này? Hãy đến cùng chúng tôi làm nghề trộm cắp, có đầy đủ y phục trang sức mà nuôi vợ con. Đừng sống cuộc đời nghèo hèn này.' Người ấy nghĩ rằng họ nói có lý, nên đã chấp nhận lời của họ. Bọn cướp bèn nói: 'Nếu vậy, hãy đi cùng chúng tôi,' rồi dẫn anh ta vào trong thành, đi cướp bóc đây đó và hành nghề trộm cắp. Khi ấy, người dân quê có được của cải, nghĩ rằng 'chính điều này là tốt hơn', đã cùng họ làm nghề trộm cắp để sinh sống. Rồi một ngày nọ, lính của vua bắt được tất cả bọn họ khi đang hành sự, trói chặt tay ra sau lưng và dẫn đến trình vua nước Kosala. Vua thấy họ bèn nói thế này: 'Này các ngươi, trong số các ngươi, ai giết hết những người này, chấm dứt mạng sống của họ, ta sẽ ban cho người đó mạng sống.' Nghe vậy, tất cả những tên cướp kia, vì có mối quan hệ thân bằng quyến thuộc với nhau, đã không muốn làm việc đó. Nhưng người dân quê kia thưa với vua: 'Thần sẽ giết hết bọn họ,' và được vua cho phép, anh ta đã giết tất cả bọn họ. Thấy vậy, vua hài lòng và ban cho anh ta chức đao phủ. Người ấy, trong khi giết những tên cướp và những kẻ bị kết án tử hình, đã sống hai mươi lăm năm, và về sau trở nên già yếu. Bấy giờ, vì sức yếu, anh ta không thể giết một tên cướp dù chỉ bằng vài nhát chém. Vua biết được điều đó, đã giao chức đao phủ cho người khác. Bấy giờ, bị mất chức đao phủ, anh ta sống tại nhà mình. Khi ấy, có một người biết được câu thần chú giết người bằng hơi thở qua mũi sau khi trì tụng chú. Thật vậy, muốn cắt đứt hay phá vỡ bất cứ bộ phận nào như tay, chân, tai, mũi, đầu, v.v., người ấy trì tụng thần chú rồi thổi hơi thở qua mũi. Chỗ đó liền bị cắt đứt, bị phá vỡ. Câu thần chú ấy có đại oai lực như vậy. Bấy giờ, người đao phủ kia đã hầu hạ người ấy và nhận được câu thần chú, rồi gửi thư tâu vua: 'Trước đây, vì già yếu, thần khó khăn trong việc cắt đứt, phá vỡ tay chân của bọn cướp, và cũng khó khăn trong việc giết những kẻ đáng bị giết. Nhưng bây giờ, thần không làm như vậy nữa. Thần sẽ thực hiện việc cắt đứt, phá vỡ bằng oai lực của thần chú của thần.' Vua nghe thư tâu, nói 'Lành thay,' cho gọi người ấy đến và phục hồi chức vụ cho chính người ấy. Kể từ đó, người ấy làm công việc đó và trải qua thêm năm năm nữa. Người ấy đã già, tuổi thọ đã hết, yếu đuối, sắp chết trên giường bệnh, đang la hét thất thanh với âm thanh lớn và đáng sợ do nỗi khổ của cảm thọ lúc lâm chung, và với đôi mắt nhắm nghiền, đang nhìn thấy những ngục tốt cầm chùy và búa sắt, và ngọn lửa địa ngục rực cháy đáng sợ, đang nằm đó. Bấy giờ, những người ở nhà hàng xóm, do nghe thấy tiếng la hét đáng sợ của ông ta, đã bỏ nhà mà chạy trốn. Nghe nói, vào ngày ấy, Đại Trưởng lão Sāriputta, trong khi quán sát thế gian bằng thiên nhãn, đã thấy người đao phủ ấy, sau khi chết ngay lúc đó, sẽ tái sanh vào địa ngục, và biết rằng: 'Nhưng nếu ta đến đó, người này do có lòng tịnh tín nơi ta sẽ được tái sanh vào cõi trời,' và nghĩ rằng: 'Hôm nay ta phải tế độ cho ông ta,' vào buổi sáng, ngài đắp y và đi đến cửa nhà của người ấy. Bấy giờ, người ấy thấy Trưởng lão, liền nổi giận, thân thể run lên vì tức giận, nghĩ rằng: 'Hôm nay ta sẽ đâm, sẽ chém, sẽ giết ông ta,' và trong khi đang nằm, đã trì tụng thần chú và thổi hơi thở qua mũi. Vào khoảnh khắc ấy, Trưởng lão nhập Diệt tận định, và sau khi xuất định, ngài đứng đó, rực rỡ như mặt trời. Bấy giờ, người ấy đã làm như vậy ba lần với Trưởng lão nhưng không thể làm được gì, tâm vô cùng kinh ngạc, đã phát sanh lòng tịnh tín nơi Trưởng lão và cho người dâng lên Trưởng lão món cháo sữa đã được chuẩn bị cho mình. Trưởng lão chú nguyện phúc lành rồi trở về tinh xá. Người đao phủ, trong khi tưởng nhớ đến sự bố thí đã dâng cho Trưởng lão, đã mệnh chung vào khoảnh khắc ấy và tái sanh vào cõi trời. Ôi, oai lực của các vị Phật tử đã ly tham! Ngay cả người đang tái sanh vào địa ngục cũng nhờ năng lực của ngài mà được tái sanh vào cõi trời. Thật vậy.

1.

1.

Dānaṃ [Pg.100] tāṇaṃ manussānaṃ, dānaṃ duggativāraṇaṃ;

Dānaṃ saggassa sopānaṃ, dānaṃ santikaraṃ paraṃ.

Bố thí là nơi nương tựa của nhân loại, bố thí là sự ngăn ngừa ác thú; Bố thí là chiếc thang lên cõi trời, bố thí là tác nhân tối thượng của sự an tịnh.

2.

2.

Icchiticchitadānena, dānaṃ cintāmaṇī viya;

Kapparukkhova sattānaṃ, dānaṃ bhaddaghaṭoviya.

Bằng việc cho đi những gì mong muốn, bố thí như viên ngọc như ý; Như cây ước nguyện của chúng sanh, bố thí như chiếc bình thiện lành.

3.

3.

Sīlavantassa dānena, cakkavattisirimpi ca;

Labhanti sakkasampattiṃ, tathā lokuttaraṃ sukhaṃ.

Bằng sự bố thí cho người có giới, người ta đạt được cả sự huy hoàng của Chuyển luân vương; Đạt được tài sản của Đế Thích, cũng như hạnh phúc siêu thế.

4.

4.

Pāpakammesu nirato, ṭhitoyaṃ narakāyane ;

Sāriputtassa therassa, piṇḍapātassa vāhasā.

Người này, vốn ưa thích các ác nghiệp, đang đứng trên con đường đến địa ngục; (Nhưng) nhờ vật thực khất thực của Trưởng lão Sāriputta.

5.

5.

Apāyaṃ parivajjetvā, nekadukkhasamākulaṃ;

Devasaṅghaparibbūḷho, gato devapuraṃ varaṃ.

Đã tránh được cõi khổ, nơi đầy dẫy nhiều đau khổ; Được chúng chư thiên vây quanh, đã đi đến thành phố chư thiên cao quý.

6.

6.

Tasmā sukhette saddhāya, detha dānāni kāmadaṃ;

Dānaṃ dentehi sīlampi, pālanīyaṃtisundaranti.

Do đó, với đức tin, hãy cúng dường các vật thí ban cho điều mong muốn vào ruộng phước tốt. Bởi những người đang cúng dường, giới luật cũng nên được giữ gìn một cách tốt đẹp.

Atha bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannipatitvā nisinnā bhagavantaṃ pucchiṃsu, kiṃbhante so pāpo catūsu apāyesu katarasmiṃ nibbattoti. Atha satthā ajjesa bhikkhave sāriputtassa dinnadānānubhāvena devaloke nibbatto, tasseva nissandena anāgate paccekabuddho bhavissatīti byākāsīti.

Rồi các vị tỳ khưu, sau khi tụ họp và ngồi xuống ở pháp đường, đã hỏi Đức Thế Tôn: 'Bạch ngài, kẻ tội lỗi ấy đã sanh vào cõi nào trong bốn đường ác?' Bấy giờ, bậc Đạo Sư đã thọ ký rằng: 'Này các tỳ khưu, hôm nay người này, nhờ oai lực của vật thí đã được dâng đến Sāriputta, đã sanh vào cõi trời. Và do quả báo ấy, trong tương lai, vị ấy sẽ trở thành một vị Phật Độc Giác.'

7.

7.

Bho sāriputte nihitappadānaṃ,Khaṇena pāpeti hi saggamaggaṃ;

Tasmā sukhettesu dadātha dānaṃ,Kāmattha ce saggamokkhaṃ parattha.

Này Sāriputta, sự cúng dường được đặt vào ngài, quả thật, trong khoảnh khắc, đưa đến con đường lên cõi trời. Do đó, hãy cúng dường vào những ruộng phước tốt, nếu mong muốn cõi trời và giải thoát ở đời sau.

Coraghātakavatthuṃ chaṭṭhamaṃ.

Câu chuyện về người đao phủ giết trộm, (phẩm) thứ sáu.

27. Saddhopāsakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

27. Đây là câu chuyện tuần tự trong câu chuyện về người nam cận sự có đức tin.

Atīte [Pg.101] kira kassapadasabalassa kāle eko puriso saddho ratanattayesu pasanno ucchuyantakammena jīvikaṃ kappento paṭivasati. Atha so ekaṃ gilānabhikkhuṃ disvā tassa uḷuṅkamattaṃ sappiṃ adāsi, tathevekassa bhikkhussa ekaṃ guḷapiṇḍaṃ adāsi, athāparasmiṃdivase ekaṃ chātajjhattaṃ sunakhaṃ disvā tassa bhattapiṇḍena saṅgaha makāsi, athekassa iṇaṭṭhakassa ekaṃ kahāpaṇaṃ adāsi, athekadivasaṃ dhammaṃ suṇamāno dhammadesakassa bhikkhussa sāṭakaṃ pūjesi, so ettakaṃ puññakammaṃ katvā bhavesu caramānohaṃ samuddapabbatādīsupi yaṃ yaṃ icchāmi. Taṃ taṃ samijjhatūti patthanaṃ akāsi, so aparabhāge kālaṃ katvā teheva kusalamūlehi suttappabuddho viya devaloke nibbattitvā tattha mahantaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthiyaṃ mahaddhane mahāsālakule nibbattitvā tato so viññutaṃ patto kālena kālaṃ dhammaṃ suṇanto gharāvāse ādīnavaṃ pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ sutvā pabbajito na cireneva arahattaṃ pāpuṇi. So aparabhāge satthāraṃ vanditvā pañcasatabhikkhuparivāro ugganagaraṃ agamāsi, tattha seṭṭhino bhariyā saddhā ahosi pasannā. Sā theraṃ pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bhikkhāya carantaṃ disvā turitaturitā gantvā therassa pattaṃ gahetvā saddhiṃ pañcasatehi bhikkhūhi bhojetvā theraṃ tattha nibaddhavāsatthaṃ yācitvā pañcasatakūṭāgārāni kārāpetvā alaṅkaritvā pañcasatabhikkhū tattha vāsentī nibaddhaṃ catupaccayehi upaṭṭhānamakāsi. Tato thero taṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā tattha yathābhirantaṃ viharitvā aññatta gantukāmo anupubbena paṭṭanagāmaṃ agamāsi, tattha vasitvā tato nāvaṃ abhiruyha pañcasatabhikkhūhi parivuto samuddapiṭṭhena gacchati, samuddaṃ tarantassa [Pg.102] tassa sāgaramajjhe udaravāto samuṭṭhahitvā pīḷeti, taṃ disvā bhikkhū bhante idaṃ pubbe kena vūpasamessatīti pucchiṃsu, thero pubbe me āvuso uluṅkamatte sappipīte rogo vūpasammatīti āha, bhikkhū bhante samuddapiṭṭhe kathaṃ sappiṃ labhissāma, adhivāsethāti āhaṃsu, taṃ sutvā therena na no āyasmantā sappi dullabhā, mama pattaṃ gahetvā samuddodakaṃ uddharitvā ānethāti vutte bhikkhū tathā akaṃsu. Uddhaṭamattameva taṃudakaṃ parivattetvā sappi ahosi, atha bhikkhū taṃ disvā acchariyabbhutacittā jātā therassa sappiṃ upanāmesuṃ, therena sappino pītamatte so ābādho vūpasami, athassa bhikkhūhi ki metaṃ bhante acchariyaṃ, na no ito pubbe evarūpaṃ diṭṭhapubbaṃti vutte thero tenahi katapuññānaṃ puññavipākaṃ passissathāti vatvā samuddaṃ olokesi idaṃ sappi hotūti. Athassa cakkhupathe samudde sabbodakaṃ parivattetvā sappi ahosi. Athassa bhikkhū abbhutacittā aññampi īdisaṃ puññaṃ atthi bhanteti pucchiṃsu, tato thero tenahi passathāyasmantā mama puññanti vatvā samantā tattha tattha ghanaselapabbate olokesi, sabbāni tāni guḷapiṇḍāni ahesuṃ, tato cakkhupathe samantā bhattabhājanāni dassesi sabyañjanaṃ sopakaraṇaṃ. Tato himavantaṃ olokesi, sabbaṃ taṃ suvaṇṇamayaṃ ahosi. Athābhimukhaṭṭhāne mahantaṃ vanasaṇḍaṃ olokesi, sakalavanasaṇḍaṃnānāvirāgavatthehi sañchannaṃ ahosi, bhikkhū taṃ taṃ pāṭihāriyaṃ disvā atīva vimhitā bhante kena te puññakammena etādisāni pāṭihāriyāni bhavissantīti pucchiṃsu, thero kassapadasabalassa kāle attanā kataṃ sabbaṃ taṃ kusalaṃ pakāsesi. Tenettha.

Tương truyền, trong quá khứ, vào thời của Đức Phật Kassapa Thập Lực, có một người đàn ông có đức tin, tịnh tín nơi Tam Bảo, sinh sống bằng nghề làm máy ép mía. Rồi ông ta, khi thấy một vị tỳ khưu bị bệnh, đã cúng dường một muỗng bơ lỏng cho vị ấy; cũng vậy, ông đã cúng dường một viên đường phèn cho một vị tỳ khưu; rồi vào một ngày khác, khi thấy một con chó bị đói lả, ông đã giúp đỡ nó bằng một vắt cơm; rồi ông đã cho một đồng kahāpaṇa cho một người mắc nợ; rồi một ngày nọ, trong khi đang nghe pháp, ông đã cúng dường một tấm y cho vị tỳ khưu thuyết pháp. Sau khi làm các công đức như vậy, ông đã phát nguyện rằng: 'Khi con còn lang thang trong các kiếp sống, bất cứ điều gì con mong muốn, dù là biển cả, núi non, v.v., nguyện cho điều ấy được thành tựu.' Về sau, sau khi mệnh chung, nhờ chính những thiện căn ấy, ông đã tái sanh vào cõi trời như người vừa tỉnh giấc, và sau khi hưởng thụ tài sản chư thiên to lớn ở đó, ông đã mệnh chung từ đó và tái sanh vào thời của Đức Thế Tôn chúng ta, tại thành Sāvatthī, trong một gia đình giàu có, tài sản lớn. Sau đó, khi đã đến tuổi trưởng thành, thỉnh thoảng nghe pháp, ông đã nghe về sự nguy hại của đời sống tại gia và lợi ích của việc xuất gia, rồi đã xuất gia và không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán. Về sau, sau khi đảnh lễ bậc Đạo Sư, với đoàn tùy tùng năm trăm vị tỳ khưu, ngài đã đi đến thành phố Ugga. Ở đó, vợ của vị trưởng giả là người có đức tin, tịnh tín. Bà ấy, khi thấy vị trưởng lão cùng với năm trăm vị tỳ khưu đang đi khất thực, đã vội vã đi đến, nhận lấy bát của vị trưởng lão, dâng bữa ăn cho ngài cùng với năm trăm vị tỳ khưu, rồi thỉnh cầu vị trưởng lão ở lại đó thường xuyên, đã cho xây dựng và trang hoàng năm trăm ngôi nhà có nóc nhọn, và trong khi cho năm trăm vị tỳ khưu trú ngụ ở đó, bà đã thường xuyên phụng sự bằng bốn món vật dụng. Sau đó, vị trưởng lão, sau khi an lập bà ấy trong năm giới, đã trú ở đó tùy thích rồi, với mong muốn đi nơi khác, đã tuần tự đi đến một ngôi làng thương cảng. Sau khi ở đó, ngài đã lên thuyền và đi trên mặt biển, được vây quanh bởi năm trăm vị tỳ khưu. Khi ngài đang vượt biển, ở giữa đại dương, một cơn đau bụng do gió đã khởi lên và hành hạ ngài. Thấy vậy, các vị tỳ khưu hỏi: 'Bạch ngài, trước đây bệnh này sẽ thuyên giảm bằng cách nào?' Vị trưởng lão nói: 'Chư hiền, trước đây bệnh của tôi thuyên giảm khi uống một muỗng bơ lỏng.' Các vị tỳ khưu nói: 'Bạch ngài, làm sao chúng ta có thể tìm được bơ lỏng trên mặt biển? Xin ngài hãy kham nhẫn.' Nghe vậy, vị trưởng lão nói: 'Này chư hiền, bơ lỏng không khó tìm đối với chúng ta. Hãy lấy bát của tôi, múc nước biển và mang đến đây.' Khi được nói vậy, các vị tỳ khưu đã làm như thế. Ngay khi vừa được múc lên, nước ấy đã biến thành bơ lỏng. Rồi các vị tỳ khưu, thấy vậy, tâm sanh kỳ diệu, phi thường, đã dâng bơ lỏng cho vị trưởng lão. Ngay khi vị trưởng lão vừa uống bơ lỏng, cơn bệnh ấy đã thuyên giảm. Rồi khi các vị tỳ khưu nói với ngài: 'Bạch ngài, điều kỳ diệu này là gì vậy? Trước đây chúng con chưa từng thấy việc như thế này,' vị trưởng lão nói: 'Vậy thì, các vị sẽ thấy quả báo phước đức của người đã làm phước,' và nhìn ra biển (nguyện rằng): 'Nguyện cho nơi này trở thành bơ lỏng.' Rồi trong tầm mắt của ngài, tất cả nước biển đã biến thành bơ lỏng. Rồi các vị tỳ khưu, với tâm kinh ngạc, hỏi: 'Bạch ngài, có phước đức nào khác như thế này không?' Sau đó, vị trưởng lão nói: 'Vậy thì, chư hiền hãy xem phước đức của tôi,' và nhìn vào những ngọn núi đá rắn chắc ở khắp nơi xung quanh. Tất cả chúng đều trở thành những viên đường phèn. Sau đó, trong tầm mắt, ngài đã cho thấy những vật đựng cơm cùng với thức ăn và gia vị ở khắp nơi. Sau đó, ngài nhìn về phía Hy Mã Lạp Sơn, tất cả nơi đó trở thành vàng. Rồi ngài nhìn vào một khu rừng lớn ở phía đối diện, toàn bộ khu rừng được bao phủ bởi những tấm vải nhiều màu sắc. Các vị tỳ khưu, khi thấy những phép lạ ấy, vô cùng kinh ngạc và hỏi: 'Bạch ngài, do công đức nào mà ngài có được những phép lạ như vậy?' Vị trưởng lão đã kể lại tất cả các thiện nghiệp mà ngài đã làm vào thời của Đức Phật Kassapa Thập Lực. Do đó, ở đây (được nói rằng).

1.

1.

Imasmiṃ [Pg.103] bhaddake kappe, kassapo nāma nāyako;

Sabbalokahitatthāya, loke uppajji cakkhumā.

Trong kiếp hiền thiện này, có vị lãnh đạo tên là Kassapa; bậc có mắt tuệ đã sanh ra trong đời, vì lợi ích của toàn thể thế gian.

2.

2.

Tadāhaṃ ucchuyantamhi, niyutto guḷakārako;

Tena kammena jīvāmi, posento puttadārake.

Khi ấy, tôi là người làm đường phèn, làm việc ở máy ép mía; tôi sống bằng nghề ấy, nuôi dưỡng vợ con.

3.

3.

Kilantindriyamaddakkhiṃ, bhikkhuṃ rogāturaṃ tadā;

Bhikkhācārakavattena, ghatatthaṃ samupāgataṃ.

Khi ấy, tôi đã thấy một vị tỳ khưu bị bệnh tật hành hạ, có các căn mệt mỏi; ngài đã đến để xin bơ lỏng theo thông lệ khất thực.

4.

4.

Uluṅkamattaṃ sappissa, adadaṃ tassa bhikkhuno;

Saddahanto dānaphalaṃ, dayāyu daggamānaso.

Với tâm cảm động vì lòng bi mẫn, tin tưởng vào quả của sự bố thí, tôi đã cúng dường một muỗng bơ lỏng cho vị tỳ khưu ấy.

.5

.5

Tena kammena saṃsāre, saṃsaranto bhavābhave;

Yatthicchāmi ghataṃ tattha, uppajjati anappakaṃ.

Do nghiệp ấy, trong vòng luân hồi, con lang thang từ kiếp này sang kiếp khác; nơi nào con mong muốn có bơ sữa, nơi ấy bơ sữa sanh khởi không ít.

6.

6.

Icchāmahaṃ samuddasmiṃ, phalampi ghatamattano;

Taṃ taṃ sabbaṃ ghataṃ hoti, ghatadānassidaṃ phalaṃ.

Nếu con mong muốn ở giữa biển cả, ngay cả quả cây cũng (trở thành) bơ sữa của riêng con; tất cả những thứ ấy đều trở thành bơ sữa, đây là quả của việc cúng dường bơ sữa.

7.

7.

Suṇātha mayhaṃ aññampi, puññakammaṃ manoramaṃ;

Tadā disvānahaṃ bhikkhuṃ, rogena paripīḷitaṃ.

Xin hãy lắng nghe về một việc phước thiện khác của con, một việc làm đẹp lòng; khi ấy, con đã trông thấy một vị Tỳ-khưu đang bị bệnh tật hành hạ.

8.

8.

Guḷapiṇḍaṃ gahetvāna, patte tassa samākiriṃ;

Tena so sukhito āsi, rogaṃ byapagataṃ tadā.

Con đã lấy một viên đường mật, rồi đặt vào trong bát của vị ấy; nhờ đó, vị ấy được an lạc, và cơn bệnh khi ấy đã được tiêu trừ.

9.

9.

Tena me guḷadānena, saṃsaraṃ devamānuse;

Yatthatthosmi guḷenāhaṃ, tattha taṃ sulabhaṃ mama.

Do việc cúng dường đường mật ấy của con, trong khi con lang thang (trong các cõi) trời và người; nơi nào con cần đến đường mật, nơi ấy con dễ dàng có được.

10.

10.

Selāca vipulā mayhaṃ, honti cittānuvattakā;

Mahantaguḷapiṇḍāva, guḷadāne idaṃ phalaṃ.

Và những tảng đá lớn đối với con cũng trở nên tùy thuận theo ý muốn, (biến thành) giống như những viên đường mật khổng lồ. Đây là quả của việc cúng dường đường mật.

11.

11.

Athāpi me kataṃ puññaṃ, suṇātha sādhu bhikkhavo;

Chātajjhattaṃ phandamānaṃ, disvāna sunakhaṃ tadā.

Lại nữa, có việc phước con đã làm, xin các Tỳ-khưu hãy lắng nghe cho kỹ; khi ấy, con đã trông thấy một con chó đang run rẩy, bị cơn đói hành hạ.

12.

12.

Bhattapīṇḍena [Pg.104] saṅgaṇhiṃ, tampi dānaṃ phalāvahaṃ;

Tato paṭṭhāya nāhosi, annapānena ūnatā.

Con đã giúp nó bằng một vắt cơm, việc bố thí ấy cũng đã mang lại kết quả; kể từ đó, con không hề bị thiếu thốn về đồ ăn thức uống.

13.

13.

Sulabhannapāno sukhito, ahosiṃjātijātiyaṃ;

Ajjāpi yadi icchāmi, bhojanena payojanaṃ.

Con được an lạc, dễ dàng có được đồ ăn thức uống trong mỗi kiếp sanh; ngay cả hôm nay, nếu con có nhu cầu về vật thực.

14.

14.

Cakkhupathe samantā me, jāyantukkhaliyo bahū;

Athāparampi kusalaṃ, akāsiṃtaṃ saṇātha me.

Ở khắp mọi nơi trong tầm mắt của con, nhiều nồi nấu cơm liền sanh khởi. Con còn làm một việc thiện khác nữa, xin hãy lắng nghe con kể.

15.

15.

Iṇaṭṭhakassa posassa, adāsekaṃ kahāpaṇaṃ;

Tena me puññakammena, anomabhavasampadaṃ.

Con đã cho một đồng tiền kahāpaṇa đến một người bị mắc nợ; do nghiệp phước ấy của con, (con đã có được) tài sản cao quý trong các kiếp.

16.

16.

Pacuraṃ jātarūpañca, labhāmi jātijātiyaṃ;

Sacajja dhanakāmohaṃ, ghanaselopi pabbato;

Hoti hemamayaṃ sabbaṃ, iṇato mocane phalaṃ.

Con nhận được nhiều vàng bạc trong mỗi kiếp sanh; nếu hôm nay con mong muốn có tài sản, ngay cả ngọn núi đá rắn chắc cũng hoàn toàn trở thành vàng ròng. Đây là quả của việc giải thoát (người khác) khỏi nợ nần.

17.

17.

Aññampi mama puññaṃ bho, suṇātha sutisobhanaṃ;

Kassapassa bhagavato, sāsanekaṃ bahussutaṃ.

Thưa quý vị, xin hãy lắng nghe một việc phước khác của con, một việc nghe thật êm tai; trong giáo pháp của Đức Thế Tôn Ca-diếp, có một vị đa văn.

18.

18.

Desentaṃ munino dhammaṃ, sutvā pīṇitamānaso;

Pūjesiṃsāṭakaṃ mayhaṃ, dhammassa dhammasāmino.

Khi vị ấy đang thuyết giảng Chánh Pháp của bậc Mâu-ni, con nghe xong, tâm ý hoan hỷ, đã cúng dường chiếc y của mình đến Chánh Pháp và vị chủ của Chánh Pháp.

19.

19.

Tenāhaṃ puññakammena, saṃsaraṃ devamānuse;

Labhāmi pacuraṃ vatthaṃ, yaṃ lokasmiṃ varaṃ paraṃ.

Do nghiệp phước ấy, trong khi con lang thang (trong các cõi) trời và người, con nhận được nhiều y phục, là những loại tốt nhất, cao quý nhất ở trên đời.

20.

20.

Icchamāno sace ajja, himavantampi pabbataṃ;

Nānāvirāgavatthehi, chādayissaṃ samantato.

Nếu hôm nay con mong muốn, con có thể dùng các loại y phục với nhiều màu sắc khác nhau để che phủ khắp xung quanh, ngay cả ngọn núi Hy-mã-lạp.

21.

21.

Sace icchāmi ajjeva, vatthenacchādayā mite;

Jantavo catudīpasmiṃ, vatthadānassidaṃ phalaṃ.

Nếu con mong muốn, ngay trong hôm nay, con có thể dùng y phục để che phủ cho các chúng sanh trong bốn châu thiên hạ. Đây là quả của việc cúng dường y phục.

22.

22.

Etesaṃ puññakammānaṃ, vāhasā kāmabhūmiyaṃ;

Sampatti manubhutvāna, sāvatthipura muttame.

Nhờ năng lực của những nghiệp phước này, sau khi đã hưởng thụ tài sản ở trong cõi Dục, (con đã sanh) tại thành phố Sāvatthī cao quý.

23.

23.

Jāto kule mahābhoge,Vuddhippatto sukhedhito;

Tassa dhammaṃ suṇitvāna,Pabbajitvāna sāsane.

Con đã sanh ra trong một gia đình có nhiều của cải, đã trưởng thành và được nuôi dưỡng trong an lạc. Sau khi nghe Chánh Pháp của Ngài, con đã xuất gia trong giáo pháp.

24.

24.

Lokuttaraṃ aggarasaṃ, bhuñcanto munivāhasā;

Kilese pajahitvāna, arahattamapāpuṇiṃ.

Nhờ năng lực của bậc Mâu-ni, con đã hưởng được hương vị cao thượng của pháp Siêu thế; sau khi đã từ bỏ các phiền não, con đã chứng đắc quả A-la-hán.

25.

25.

Kusalaṃ nā vamantabbaṃ, khuddakanti kadācipi;

Anantaphaladaṃ hoti, nibbāṇampi dadāti taṃ.

Không bao giờ nên xem thường việc thiện, cho rằng đó là việc nhỏ; việc ấy mang lại quả báo vô tận, và ngay cả Niết-bàn cũng do đó mà có được.

Athassa dhammadesanaṃ sutvā bhikkhū ca mahājano ca dānādikusalakammaṃ katvā yebhuyyena saggaparāyaṇā ahesuṃti.

Khi ấy, sau khi nghe bài thuyết Pháp của vị ấy, các Tỳ-khưu và đông đảo quần chúng đã làm các việc thiện như bố thí, và phần lớn đã có cõi trời là nơi tái sanh.

26.

26.

Manopasādenapi appapuññaṃ,Evaṃ mahantaṃ bhavatīti ñatvā;

Mā appapuññanti pamajjathambho;

Sarātha deviṃ idha lājadāyiṃ.

Biết rằng ngay cả một việc phước nhỏ được làm với tâm tịnh tín cũng trở nên to lớn như vậy; thưa quý vị, chớ nên xao lãng, nghĩ rằng 'đây là phước nhỏ'; hãy nhớ đến vị thiên nữ ở đây, người đã cúng dường cốm.

Saddhopāsakassa vatthuṃ sattamaṃ.

Câu chuyện về người nam cận sự có đức tin, (phẩm) thứ bảy.

28. Kapaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

28. Đây là câu chuyện tuần tự trong tích truyện về người nghèo.

Amhākaṃ bhagavati parinibbute bārāṇasīnagaravāsī eko duggatapuriso paragehe bhatiṃkatvā jīvikaṃ kappeti, tasmiṃ samaye nagaravāsino yebhuyyena tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne maṇḍapādayo kārāpetvā mahādānaṃ denti, taṃ disvā duggato evaṃ cintesi, ahaṃ pubbe akatapuññattā paragehe bhatiṃ katvā kicchena kasirena jīvāmi. Nivāsanapārupanampi vāsaṭṭhānamattammi dukkhato labhāmi. Idāni buddhuppādo vattati bhikkhusaṅghopi.

Sau khi Đức Thế Tôn của chúng ta đã nhập Niết-bàn, có một người đàn ông nghèo khó, cư dân của thành phố Bārāṇasī, sống bằng nghề làm thuê trong nhà của người khác. Vào thời điểm ấy, phần lớn cư dân trong thành phố đã cho dựng các rạp cúng dường ở nhiều nơi và thực hiện việc bố thí lớn. Thấy vậy, người nghèo suy nghĩ như sau: 'Vì trước đây ta không làm phước, nên nay phải sống một cách khó khăn, cực nhọc bằng nghề làm thuê trong nhà người khác. Ngay cả quần áo để mặc và một nơi để ở, ta cũng khó khăn mới có được. Hiện nay, giáo pháp của Đức Phật vẫn còn, và Tăng đoàn cũng vậy.'

Sabbe [Pg.106] ime dānaṃ datvā saggamaggaṃ sodhenti. Mayāpi dānaṃ dātuṃ vaṭṭati. Tamme dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Api ca mayhaṃ taṇḍulanālimattampi natthi, akatavīriyena taṃ matthakaṃ pāpetuṃ na sakkā, etadatthāyāhaṃ uyyogaṃ katvā dānaṃ dassāmīti cintetvā tato paṭṭhāya bhatiṃ pariyesamāno gantvā tattha tattha bhatiṃ katvā laddhanivāpe ca bhikkhācariyāya laddhatilataṇḍulādayo ca ekattha saṃharitvā manusse samādāpetvā tasmiṃ maṇḍapaṃ kārāpetvā vanakusamādīhi taṃ alaṅkaritvā bhikkhū nimantetvā maṇḍape nisīdāpetvā sabbesaṃ pāyasaṃ paṭiyādetvā bhojesi. Atha so maraṇakāle attanā kataṃ taṃ dānavaraṃ anussari. So tena kusalakammena suttappabuddho viya devaloke nibbatti. Tasmiṃ tena katapuññānurūpaṃ mahantaṃ kanakavimānaṃ nibbatti. Samantā tigāvutaṭṭhāne devatā nānā vidhāni turiyāni gahetvā upahāraṃ karonti. Niccaṃ devaccharāsahassāni taṃ parivāretvā tiṭṭhanti. Evaṃ so mahantaṃ sampattiṃ anubhavati. Athekadivasaṃ suvaṇṇaselavihāravāsī mahāsaṅgharakkhitatthero pattapaṭisambhido devacārikaṃ caramāno taṃ devaputtaṃ anupamāya devasampattiyā virocamānaṃ disvā upasaṅkamma ṭhito tena katakammaṃ pucchi. Sopissa yathābhūtaṃ byākāsi, tenattha.

Tất cả những người này, bằng cách bố thí, đang dọn sạch con đường lên cõi trời. Ta cũng nên bố thí. Điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc cho ta trong một thời gian dài. Tuy nhiên, ta thậm chí không có được một đấu gạo. Nếu không nỗ lực, không thể hoàn thành được việc ấy. Vì mục đích này, ta sẽ nỗ lực và bố thí.' Nghĩ vậy, từ đó trở đi, ông đi tìm việc làm thuê, và sau khi làm thuê ở nhiều nơi, ông đã thu gom tiền công nhận được cùng với mè, gạo, v.v., nhận được từ việc khất thực, vào một chỗ. Sau khi thuyết phục mọi người, ông đã cho dựng một rạp cúng dường ở đó, trang trí nó bằng hoa dại và những thứ tương tự, rồi thỉnh các vị Tỳ-khưu và mời các vị an tọa trong rạp. Sau khi chuẩn bị cháo sữa cho tất cả, ông đã dâng cúng. Rồi, vào lúc lâm chung, ông đã nhớ lại việc bố thí cao quý mà mình đã làm. Nhờ nghiệp thiện đó, ông đã tái sanh vào cõi trời như người vừa tỉnh giấc. Ở đó, một thiên cung bằng vàng to lớn đã hiện ra cho ông, tương xứng với phước báu ông đã làm. Xung quanh, trong một không gian ba do-tuần, các vị trời cầm các loại nhạc cụ khác nhau để cúng dường. Một ngàn thiên nữ luôn đứng hầu xung quanh ông. Như vậy, ông hưởng thụ tài sản to lớn. Rồi một ngày nọ, Trưởng lão Đại Tăng Hộ, trú tại tu viện Suvaṇṇasela, người đã chứng đắc các Tuệ Phân Tích, trong khi du hành đến cõi trời, đã thấy vị thiên tử ấy đang tỏa sáng với tài sản thiên giới không gì sánh bằng. Ngài đã đến gần, đứng lại, và hỏi về nghiệp mà vị ấy đã làm. Vị ấy đã giải thích cho ngài đúng như sự thật. Do đó, có lời nói rằng:

1.

1.

Sabbasovaṇṇayo āsi, pāsādo ratanāmayo;

Soṇṇasiṅgasatākiṇṇo, duddikkho ca pabhassaro.

Lâu đài hoàn toàn bằng vàng, được làm bằng châu báu; đầy ắp hàng trăm đỉnh tháp bằng vàng, chói lọi và khó nhìn thẳng.

2.

2.

Kūṭāgāra satākiṇṇo, soṇṇamālāsamākulo;

Muttākalāpālambanti, tattha tattha manoramā.

Đầy ắp hàng trăm phòng có đỉnh nhọn, được trang hoàng với những tràng hoa vàng; những chuỗi ngọc trai đẹp lòng rủ xuống đây đó.

3.

3.

Nekagabbhasatākiṇṇo, sayanāsanamaṇḍito;

Vibhatto bhabbabhāgehi, puññavaḍḍhakinā kato.

Đầy ắp nhiều trăm gian phòng, được trang hoàng với giường và ghế ngồi; được phân chia thành các khu vực thích hợp, do người thợ công đức tạo ra.

4.

4.

Naccanti [Pg.107] pamadā tattha, bherimaṇḍalamajjhagā;

Gāyanti kāci kīḷanti, vādenti kāci tantiyo.

Ở nơi ấy, các thiếu nữ nhảy múa, ở giữa vòng trống; một số thì ca hát, vui đùa, một số thì khảy đàn dây.

5.

5.

Tato tigāvute ṭhāne, pāsādassa samantato;

Sahaccharā devaputtā, gahetvā ātatādayo.

Từ đó, trong phạm vi ba gāvuta, xung quanh cung điện; các vị thiên tử cùng với các thiên nữ, tay cầm các loại nhạc cụ có dây căng và các loại khác.

6.

6.

Modanti parivāretvā, naccagītādinā sadā;

Ullaṅghantica selenti, silāghanti samantato.

Họ vây quanh và luôn luôn hoan hỷ với ca múa và các thứ khác; họ nhảy lên, họ lắc lư, và họ tán dương khắp bốn phía.

7.

7.

Evaṃ mahiddhiko dāni, tuvaṃ vandova bhāsati;

Pucchāmi taṃ devaputta, kiṃ kammamakarī purā.

Này, ngài có đại thần lực như vậy, ngài tỏa sáng như mặt trăng; hỡi thiên tử, tôi xin hỏi ngài, ngài đã làm nghiệp gì trong quá khứ?

Devaputto āha.

Vị thiên tử nói.

8.

8.

Ahosiṃ duggato pubbe, bārāṇasīpuruttame;

Dānaṃ denti narā tattha, nimantetvāna bhikkhavo.

Trước kia, tôi là người nghèo khổ ở tại thành phố Bārāṇasī cao quý; ở nơi ấy, người ta thỉnh mời các vị Tỳ khưu và dâng cúng dường.

9.

9.

Jīvanto bhatiyā sohaṃ, dānaṃ dente mahājane;

Tuṭṭhahaṭṭhe pamudite, evaṃ cintesahaṃ tadā.

Khi ấy, tôi sống bằng nghề làm thuê, trong khi đại chúng đang hoan hỷ, vui mừng, và phấn khởi cúng dường, tôi đã suy nghĩ như thế này.

10.

10.

Sampannavatthālaṅkārā, dānaṃ denti ime janā;

Paratthapi pahaṭṭhāva, sampattimanubhonti te.

Những người này, với đầy đủ y phục và trang sức, đang cúng dường; họ sẽ rất hoan hỷ và hưởng thụ tài sản ở đời sau.

11.

11.

Buddhuppādo ayaṃ dāni, dhammo loke pavattati;

Susīlā dāni vattanti, dakkhiṇeyyā jinorasā.

Nay là thời Đức Phật xuất hiện, Chánh pháp đang tồn tại trên thế gian; nay có các bậc giới đức, là những người con của Đấng Chiến Thắng, xứng đáng được cúng dường.

12.

12.

Anāvaṭṭhito saṃsāro, apāyā khalu pūritā;

Kalyāṇavimukhā sattā, kāmaṃ gacchanti duggatiṃ.

Vòng luân hồi không vững chắc, các cõi khổ quả thật đã đầy; chúng sanh quay lưng với điều thiện, chắc chắn sẽ đi đến khổ cảnh.

13.

13.

Idāni dukkhito hutvā, jīvāmi kasirenahaṃ;

Daliddo kapaṇo dīno, appabhogo anālayo.

Nay tôi đang đau khổ, sống một cách khó khăn; nghèo nàn, khốn khổ, cùng quẫn, ít của cải, không nhà cửa.

14.

14.

Idāni bījaṃ ropemi, sukhette sādhusammate;

Appevanāma tenāhaṃ, parattha sukhito siyā.

Nay tôi sẽ gieo hạt giống, trong thửa ruộng tốt được các bậc thiện nhân công nhận; mong rằng nhờ đó, tôi sẽ được an lạc ở đời sau.

15.

15.

Iti cintiya bhikkhitvā, bhatiṃ katvāna nekadhā;

Maṇḍapaṃ tattha kāretvā, nimantetvāna bhikkhavo.

Suy nghĩ như vậy, tôi đã đi khất thực và làm thuê bằng nhiều cách; rồi cho dựng một cái rạp ở đó và thỉnh mời các vị Tỳ khưu.

16.

16.

Āyāsena [Pg.108] adāsāhaṃ, pāyasaṃ amatāya so;

Tena kammavipākena, devaloke manorame.

Với sự cố gắng, tôi đã cúng dường cháo sữa vì mục đích bất tử; do quả của nghiệp ấy, tôi được sanh trong cõi trời xinh đẹp.

17.

17.

Jātomhi dibbakāmehi, modamāno anekadhā;

Dīghāyuko vaṇṇavanto, tejassīca ahosahanti.

Tôi đã được sanh ra, hoan hỷ với các dục lạc cõi trời bằng nhiều cách; tôi đã trở thành người sống lâu, có dung sắc, và có uy lực.

Evaṃ devaputto attanā katapuññakammaṃ vittārena kathesi, theropi manussalokaṃ āgantvā manussānaṃ attanā paccakkhato diṭṭhadibbasampattiṃ pakāsesi. Taṃ sutvā mahājano kusalakammaṃ katvā yebhuyyena sagge nibbattoti.

Như vậy, vị thiên tử đã kể chi tiết về phước nghiệp do chính mình đã làm. Vị trưởng lão cũng trở về cõi người và tuyên thuyết cho nhân loại về tài sản cõi trời mà chính ngài đã tận mắt chứng kiến. Nghe điều đó, đại chúng đã làm các nghiệp lành và phần lớn được tái sanh ở cõi trời.

18.

18.

Anālayo duggatadīnakopi,Dānaṃ dadanto dhigato visesaṃ;

Saggā pavaggaṃ yadi patthayavho,Hantvāna maccheramalaṃ dadāthāti.

Dù là người không nhà, nghèo khổ, cùng quẫn, khi cúng dường vẫn đạt được sự đặc biệt. Nếu các vị mong cầu cõi trời và giải thoát, hãy diệt trừ cấu uế của sự keo kiệt và hãy bố thí.

Kapaṇassa vatthuṃ aṭṭhamaṃ.

Câu chuyện về người khốn khổ, thứ tám.

29. Devaputtassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

29. Đây là câu chuyện tuần tự trong truyện Thiên Tử.

Ito pubbe nāradassa kira sammāsambuddhassa kāle ayaṃ dīpo aññatarena nāmena pākaṭo ahosi, so panekasmiṃ kāle dubbhikkho ahosi dussasso, mahāchātakabhayaṃ satte pīḷeti. Tasmiṃ samaye nāradassa bhagavato eko sāsaniko sāvako aññatarasmiṃ gāme piṇḍāya caritvā yathā dhotapattova nikkhami. Athaññatarasmiṃ gehe manussā ekaṃ taṇḍulanāḷiṃpoṭalikāya bandhitvā udake pakkhipitvā pacitvā udakaṃ gahetvā pivanto jīvanti, tadā theraṃ disvā vanditvā pattaṃ gahetvā tena taṇḍulena bhattaṃ pacitvā patte pakkhipitvā therassa adaṃsu. Atha [Pg.109] tesaṃ saddhābalena sā ukkhali bhattena paripuṇṇā ahosi, te taṃ abbhutaṃ disvā ayyassa dinnadāne vipāko ajjeva no diṭṭhoti somanassajātā mahājanaṃ sannipātetvā te bhattaṃ bhojetvā pacchā sayaṃ bhuñjiṃsu. Bhattassa gahitagahitaṭṭhānaṃ pūrateva. Tato paṭṭhāya te sampattamahājanassa dānaṃ dadantā āyupariyosāne devaloke nibbattiṃsu, atha so thero bhattaṃ ādāya gantvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīditvā bhuñjitumārati. Tasmiṃ kira rukkhe nibbatto eko devaputto āhārena kilanto bhuñjamānaṃ theraṃ disvā attabhāvaṃ vijahitvā mahallakavesena tassa samīpe aṭṭhāsi. Thero anāvajjitvāva bhuñjati. Devaputto carimālopaṃ ṭhapetvā bhuttakāle ukkāsitvā attānaṃ ṭhitabhāvaṃ jānāpesi. Thero taṃ disvā vippaṭisāri hutvā carimaṃ bhatthapiṇḍaṃ tassa hatthe ṭhapesi, tato so bhattapiṇḍaṃ gahetvā ṭhito cintesi. Ito kira mayā pubbe samaṇabrāhmaṇānaṃ vā kapaṇaddhikānaṃ vā antamaso kākasunakhā dīnampi āhāraṃ adinnapubbaṃ bhavissati, tenavāhaṃ devo hutvāpi bhattaṃ na labhāmi. Handāhaṃ imaṃ bhattapiṇḍaṃ therasseva dassāmi, taṃ me bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāya cāti. Evañca pana cintetvā bhattapiṇḍe āsaṃ pahāya theraṃ upasaṅkamma sāmi dāsassa vo alaṃ idha lokena saṅgahaṃ. Paralokena me saṅgahaṃ karothāti vatvā tassa patte okiri. Athassa bhatthapiṇḍaṃ patte patitamatteyeva tigāvutaṭṭhāne dibbamayāni bhattabhājanānipaññāyiṃsu. Devaputto theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā tato dibbabhojanaṃ gahetvā pathamaṃ dānaṃ datvā pacchā sayaṃ bhuñci. Tato deputto dutiyadivasato paṭṭhāya therassa ca sampattamahājanassa ca mahādānaṃ dento āyupariyosāne [Pg.110]0 devaloke nibbattitvā chasu kāmasaggesu aparāparaṃ dibbasampatti manubhavamāno padumuttarassa bhagavato kāle tato cuto bārāṇasiyaṃ anekavibhavassa micchādiṭṭhikassa kuṭumbikassa gehe nibbatti. Devotissa nāmaṃ akaṃsu. Aparabhāge viññutaṃ pattassa tassa mātāpitaro kālamakaṃsu. Sovaṇṇamaṇimuttādipūritakoṭṭhāgārādayo oloketvā mama mātāpitaro micchādiṭṭhikattā ito dānādikiñcikammaṃ akaritvā paralokaṃ gacchantā kākaṇikamattampi agahetvā gatā, ahaṃ pana taṃ gahetvāva gamissāmīti sanniṭṭhānaṃ katvā bheriṃ carāpetvā kapaṇaddhikavanibbake sannipātetvā sattāhabbhantare sabbaṃ sāpateyyaṃ dānamukhena datvā araññaṃ pavisitvā isippabbajjaṃ pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ katvā pañca bhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā ākāsacārī ahosi. Atha tasmiṃsamaye padumuttaro nāma bhagavā haṃsavatīnagare paṭivasanto devabrahmādiparivuto catusaccapaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ desento nisinno hoti, tadā so tāpaso ākāsena gacchanto mahājanasamāgamañca bhagavato sarīrato nikkhantachabbaṇṇaraṃsiyo ca disvā kimetaṃti vimhito ākāsā otaritvā mahatiyā buddhalīḷāya nisīditvā dhammaṃ desentaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso parisantare nisinno dhammaṃ sutvā bhagavantaṃ vanditvā attano assamameva agamāsi. Atha so tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane nibbatto tiṃsakappe dibbasampattimanubhavanto chasu kāmasaggesu aparāpariyavasena saṃsari. Ekapaññāsaattabhāve sakko devarājā ahosi, ekakavīsatiattabhāve cakkavatti hutvā manussasampatti manubhavitvā imasmiṃbuddhuppāde bhagavati parinibbute sāvatthiyaṃ aññatarasmiṃ kulagehe nibbattitvā sattavassiko ekaṃ bhikkhuṃ dhammaṃ desentaṃ addasa. Disvā taṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā aniccasaññaṃ [Pg.111] paṭilabhitvā tattha nisinnova arahattaṃ pāpuṇi, tato so pattapaṭisambhido attanā katapuññakammaṃ olokento taṃ pubbacariyaṃ bhikkhūnaṃ majjhe pakāsento āha. Tasmā.

Nghe nói, trước đây vào thời đức Chánh Đẳng Giác Nārada, hòn đảo này đã nổi tiếng với một tên gọi khác. Vào một thời điểm nọ, nơi ấy bị nạn đói, mất mùa, nỗi kinh hoàng về sự chết đói đã hành hạ các chúng sanh. Vào lúc ấy, một vị đệ tử trong giáo pháp của đức Thế Tôn Nārada, sau khi đi khất thực trong một ngôi làng nọ, đã ra đi với bình bát đã được rửa sạch. Bấy giờ, trong một ngôi nhà nọ, những người trong nhà buộc một đấu gạo trong một cái gói, bỏ vào nước nấu lên, rồi lấy nước ấy uống để sống. Khi ấy, thấy vị trưởng lão, họ đã đảnh lễ, cầm lấy bình bát, dùng số gạo ấy nấu cơm, cho vào bát rồi dâng lên vị trưởng lão. Bấy giờ, do năng lực của đức tin của họ, cái nồi ấy đã đầy cơm. Họ thấy điều kỳ diệu ấy, sanh tâm hoan hỷ rằng: ‘Quả báo của việc cúng dường đến bậc tôn giả đã được chúng ta thấy ngay trong hôm nay.’ Họ tập hợp đông đảo dân chúng, mời họ dùng cơm, sau đó chính họ mới dùng. Chỗ cơm được lấy đi lại được lấp đầy. Kể từ đó, họ cúng dường cho đại chúng đến dự, và khi hết tuổi thọ, họ đã sanh về cõi trời. Bấy giờ, vị trưởng lão ấy mang cơm đi, ngồi xuống dưới một gốc cây và bắt đầu dùng bữa. Nghe nói, một vị thiên tử sanh ra ở cây ấy, đang mệt mỏi vì đói, thấy vị trưởng lão đang dùng bữa, đã từ bỏ thân tướng của mình, hiện ra dưới hình dạng một người già và đứng gần ngài. Vị trưởng lão không để ý và cứ dùng bữa. Khi ngài đã dùng xong, chỉ còn lại miếng cuối cùng, vị thiên tử đã hắng giọng để cho biết sự có mặt của mình. Vị trưởng lão thấy vị ấy, sanh lòng hối tiếc, đã đặt miếng cơm cuối cùng vào tay vị ấy. Sau đó, vị ấy cầm miếng cơm và đứng suy nghĩ: ‘Chắc hẳn trước đây ta chưa từng cho thức ăn đến các vị Sa-môn, Bà-la-môn, hay những người nghèo khổ, cùng khốn, cho đến cả loài quạ, chó. Vì thế, dù đã sanh làm trời, ta vẫn không có được vật thực. Thôi, ta sẽ dâng miếng cơm này cho chính vị trưởng lão. Điều đó sẽ đem lại lợi ích và hạnh phúc cho ta trong một thời gian dài.’ Và sau khi suy nghĩ như vậy, từ bỏ lòng ham muốn đối với miếng cơm, vị ấy đến gần vị trưởng lão và nói: ‘Thưa ngài, sự giúp đỡ của ngài đối với kẻ tôi tớ này ở đời này đã đủ rồi. Xin ngài hãy giúp đỡ cho con ở đời sau,’ rồi đổ (miếng cơm) vào bát của ngài. Bấy giờ, ngay khi miếng cơm rơi vào bát của ngài, những vật đựng thức ăn cõi trời đã hiện ra trong một khu vực ba do tuần. Vị thiên tử đảnh lễ vị trưởng lão theo thế năm vóc sát đất, sau đó lấy vật thực cõi trời, trước tiên cúng dường rồi sau đó tự mình dùng. Kể từ ngày thứ hai, vị thiên tử ấy đã thực hiện đại thí đến vị trưởng lão và đại chúng đến dự, khi hết tuổi thọ, đã sanh về cõi trời, hưởng thụ tài sản cõi trời hết cõi này đến cõi khác trong sáu cõi trời dục giới. Vào thời đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy từ đó mệnh chung, sanh vào nhà một gia chủ tà kiến có nhiều của cải ở Bārāṇasī. Họ đặt tên cho cậu là Devotissa. Về sau, khi cậu đã đến tuổi trưởng thành, cha mẹ cậu qua đời. Nhìn thấy các kho tàng chứa đầy vàng, ngọc, châu báu, cậu nghĩ: ‘Cha mẹ ta do tà kiến nên đã không làm bất cứ việc thiện nào như bố thí, khi đi sang thế giới bên kia đã không mang theo được dù chỉ một đồng xu. Còn ta, ta sẽ mang nó theo.’ Sau khi quyết định như vậy, cậu cho đánh trống loan báo, tập hợp những người nghèo khổ, cùng khốn, hành khất, và trong vòng bảy ngày đã cho đi tất cả tài sản bằng cách bố thí. Cậu vào rừng, xuất gia theo lối sống của đạo sĩ, thực hành đề mục kasina, làm phát sanh năm thắng trí và tám thiền chứng, và trở thành người có thể đi lại trong hư không. Bấy giờ, vào lúc ấy, đức Thế Tôn tên là Padumuttara đang ngự tại thành phố Haṃsavatī, được chư thiên, Phạm thiên vây quanh, đang ngồi thuyết giảng pháp liên quan đến Tứ Diệu Đế. Khi ấy, vị đạo sĩ ấy đang đi trong hư không, thấy sự tụ tập của đại chúng và những tia sáng sáu màu phát ra từ thân của đức Thế Tôn, ngạc nhiên tự hỏi: ‘Đây là gì vậy?’, đã từ hư không đi xuống. Thấy đức Thế Tôn đang ngồi với uy nghi vĩ đại của một vị Phật và thuyết pháp, tâm ông trở nên trong sạch, ông ngồi giữa hội chúng, nghe pháp, đảnh lễ đức Thế Tôn rồi trở về am thất của mình. Bấy giờ, ông ở đó cho đến hết tuổi thọ, khi mạng chung đã sanh về cõi trời Ba Mươi Ba, hưởng thụ tài sản cõi trời trong ba mươi kiếp, luân hồi qua lại trong sáu cõi trời dục giới. Trong năm mươi mốt kiếp, ông là vua trời Sakka. Trong hai mươi mốt kiếp, ông là vua Chuyển Luân, hưởng thụ tài sản của cõi người. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, sau khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, ông sanh vào một gia đình nọ ở Sāvatthī. Khi được bảy tuổi, ông thấy một vị Tỳ-khưu đang thuyết pháp. Thấy vị ấy, ông đến gần, nghe pháp, đạt được tưởng về vô thường, và ngay khi đang ngồi đó, ông đã chứng đắc A-la-hán quả. Sau đó, vị ấy, người đã đạt được các tuệ phân tích, khi nhìn lại các phước nghiệp mình đã làm, đã tuyên bố hành trạng quá khứ ấy giữa các vị Tỳ-khưu và nói: ‘Vì thế.’

1.

1.

Nārado kira sambuddho, pubbe āsi naruttamo;

Lokaṃ dukkhā pamocento, dadanto amataṃ padaṃ.

Nghe nói, bậc Chánh Giác Nārada, bậc Tối Thượng Nhân, đã có mặt trong quá khứ; Ngài giải thoát thế gian khỏi khổ đau, ban cho địa vị bất tử.

2.

2.

Tasmiṃ tu samaye tassa, sāvako chinnabandhano;

Bhikkhitvā dīpake laddha, māhāraṃ paribhuñjituṃ.

Vào lúc ấy, vị đệ tử của ngài, người đã đoạn tận các trói buộc, sau khi khất thực trên đảo, đã nhận được vật thực để thọ dụng.

3.

3.

Rukkhamūla mupā gañchi, tatthāsiṃ rukkhadevatā;

Bubhukkhitā udikkhantī, aṭṭhāsiṃ tassa santike.

(Vị ấy) đã đi đến gốc cây, ở đó tôi là vị thọ thần. Bị đói khát, đang nhìn ngóng, tôi đã đứng ở gần vị ấy.

4.

4.

Adāsi me bhattapiṇḍaṃ, karuṇāpūritantaro;

Gahetvāna ṭhito piṇḍaṃ, sahamāno khudaṃ tadā.

Với tâm tràn đầy lòng bi mẫn, vị ấy đã cho tôi một vắt cơm. Sau khi nhận vắt cơm, tôi đứng yên, lúc ấy chịu đựng cơn đói.

5.

5.

Adinnattā mayā pubbe, kiñci dānaṃ supesale;

Jighacchāpīḷito homi, jātopi devayoniyaṃ.

Hỡi bậc thiện xảo, do trong quá khứ tôi đã không cho bất cứ vật bố thí nào, nên tôi bị cơn đói hành hạ, dù đã được sanh vào loài trời.

6.

6.

Ajja khettaṃ suladdhaṃme, deyyadhammopi vijjati;

Bījamettha ca ropemi, bhavato parimuttiyā.

Hôm nay, ruộng phước đã được tôi khéo tìm thấy, vật để dâng cúng cũng hiện có. Và tôi gieo hạt giống ở đây vì sự giải thoát khỏi các cõi hữu.

7.

7.

Iti cintiya vanditvā, dāsassa sāmi vo alaṃ;

Saṅgahaṃ idha lokasmiṃ, karotha pāralokikaṃ.

Suy nghĩ như vậy, sau khi đảnh lễ, (tôi thưa rằng): ‘Thưa ngài, chủ nhân của vị tỳ kheo này! Xin ngài hãy nhận lấy. Xin ngài hãy thực hiện sự tế độ ở thế gian này, là việc (hữu ích) cho thế giới bên kia.’

8.

8.

Iti vatvā adāsāhaṃ, bhuñci sopi dayāparo;

Tenāhaṃ puññakammena, sudhannamalabhiṃ khaṇe.

Sau khi nói như vậy, tôi đã dâng cúng, và vị ấy, người có lòng bi mẫn, cũng đã thọ thực. Do nghiệp phước ấy, tôi đã nhận được tài sản lớn lao trong khoảnh khắc.

9.

9.

Tato cuto chadevesu, vindanto mahatiṃsiriṃ;

Cirakālaṃ vasiṃ tattha, deviddhīhi samaṅgitā.

Sau khi chết từ nơi ấy, trong khi hưởng thụ sự huy hoàng to lớn ở sáu cõi trời, tôi đã trú ngụ ở đó một thời gian dài, được phú bẩm các thần lực của chư thiên.

10.

10.

Satasahasse ito kappe, padumuttaranāmako;

Uppajji lokanāyako, dhammarājā tathāgato.

Cách đây một trăm ngàn kiếp, bậc Lãnh Đạo thế gian, bậc Pháp Vương, đấng Như Lai có danh hiệu là Padumuttara đã xuất hiện.

11.

11.

Mahiddhiko [Pg.112] tadā āsiṃ, tāpaso kānane vane;

Sampattapañcā bhiññāṇo, ākāsena carāmahaṃ.

Lúc bấy giờ, tôi là vị ẩn sĩ có đại thần lực ở trong rừng sâu. Đã đạt được năm loại thắng trí, tôi du hành trên hư không.

12.

12.

Tadā kāsena gacchanto, ramme haṃsavatīpure;

Buddharaṃsiparikkhittaṃ, ketumālāvilāsitaṃ.

Lúc ấy, khi đang đi trên không tại thành Haṃsavatī khả ái, (tôi thấy một vị) được bao quanh bởi hào quang của Đức Phật, rực rỡ với những tràng cờ phướn.

13.

13.

Devasaṅghaparibbūḷhaṃ, desentaṃ addasaṃ jinaṃ;

So taṃ disvāna nabhasā, ṭhitohaṃ parisantare.

Tôi đã thấy đấng Chiến Thắng đang thuyết pháp, được hội chúng chư thiên vây quanh. Sau khi thấy ngài, tôi đã từ hư không đứng lại giữa hội chúng.

14.

14.

Dhammaṃ sutvā udaggohaṃ, kālaṃ katvāna satthuno;

Tato cuto papannosmi, tāvatiṃse manorame.

Sau khi nghe Pháp của bậc Đạo Sư, tôi vô cùng hoan hỷ. Sau khi mệnh chung, tôi đã sanh lên cung trời Đao Lợi đẹp đẽ.

15.

15.

Tiṃsakappasahassāni, caranto devamānuse;

Duggatiṃ nābhijānāmi, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ.

Trong ba mươi ngàn kiếp, trong khi lang thang giữa cõi trời và người, tôi không biết đến khổ cảnh và đã nhận được hạnh phúc to lớn.

16.

16.

Ekapaññāsatikkhattuṃ, devarajjamakārayiṃ;

Athekavīsatikkhattuṃ, cakkavattī ahosahaṃ.

Năm mươi mốt lần, tôi đã làm vua cõi trời. Và hai mươi mốt lần, tôi đã là vua Chuyển Luân.

17.

17.

Padesarajjaṃ kāsāhaṃ, bahukkhattuṃ tahiṃ tahiṃ;

Imasmiṃ bhaddake kappe, nibbutetu tathāgate.

Tôi đã làm vua các tiểu quốc nhiều lần ở nơi này nơi kia. Trong kiếp hiền thiện này, khi các đấng Như Lai đã nhập Niết-bàn.

18.

18.

Codito puññakammena, sāvatthipuramuttame;

Uppajjitvā kule seṭṭhe, jātiyā sattavassiko.

Được thúc đẩy bởi nghiệp phước, sau khi sanh vào gia tộc ưu tú tại thành Sāvatthī cao quý, lúc tôi được bảy tuổi.

19.

19.

Sutvā dhammaṃ kathentassa, bhikkhussaññatarassahaṃ;

Bhavassantaṃ karitvāna, arahattamapāpuṇiṃ.

Sau khi nghe Pháp từ một vị tỳ kheo nào đó đang thuyết giảng, tôi đã đặt dấu chấm hết cho sự hiện hữu và đã chứng đắc A-la-hán quả.

20.

20.

Sudinnaṃ me tadā dānaṃ, sussutaṃ dhammamuttamaṃ;

Dukkhassantaṃ akāsāhaṃ, tassa kammassa vāhasāti.

Vật bố thí lúc ấy đã được tôi khéo dâng cúng, pháp cao thượng đã được khéo lắng nghe. Nhờ vào năng lực của nghiệp ấy, tôi đã chấm dứt khổ đau.

Evañca pana vatvā bahū jane kusalakamme niyojesīti.

Và sau khi nói như vậy, ngài đã khuyến khích nhiều người trong các thiện nghiệp.

21.

21.

Dānenapevaṃ [Pg.113] carimāya piṇḍiyā,Savaṇāya dhammassa muhuttakena;

Labhanti sattā tividhampi sampadaṃ,Phalaṃ vade ko bahudāyakassa bho.

Như vậy, chỉ với việc bố thí vắt cơm cuối cùng, với việc nghe Pháp trong một khoảnh khắc, chúng sanh có thể đạt được cả ba loại thành tựu. Hỡi các bạn, ai có thể nói lên được quả báu của người dâng cúng nhiều?

Devaputtassa vatthuṃ navamaṃ.

Câu chuyện thứ chín về vị thiên tử.

30. Sīvalittherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

30. Trong câu chuyện về trưởng lão Sīvali, đây là câu chuyện tuần tự.

Ito kira kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma satthā loke udapādi dhammadesanāya satte amatamahānibbāṇaṃ pāpento, tasmiṃ samaye bhagavā haṃsāvatiyaṃ sarājikāya parisāya majjhe ekaṃ bhikkhuṃ lābhīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Tadā rājā taṃ disvā taṃ ṭhānaṃ kāmayamāno buddhapamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā bhagavato pādamūle sirasā nipajji, tadāssa bhagavā anāgate gotamassa bhagavato sāsane taṃ ṭhānaṃ labhissasīti vatvā byākāsi. Taṃ sutvā mudito rājā puññāni katvā devaloke nibbatti. Tato aparabhāge bārāṇasiyaṃ seṭṭhiputto hutvā paccekabuddhasahassaṃ catupaccayadānena yāvajīvaṃ paṭijaggitvā devaloke nibbatto mahantaṃ sampatti manubhavitvā tato cuto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare aññatarasmiṃ kulagehe nibbatti. So tasmiṃ samaye senaguttaṭṭhāne ṭhatvā rañño kammaṃ karoti, tadā nagaravāsino upāsakagaṇā vipassīsammāsambuddhaṃ upasaṅkamma vanditvā bhagavā bhante sasāvako amhākaṃ anuggahaṃ karotūti svātanāya nimantetvā mahādānaṃ datvā sabbe ekacchandā bhagavanta muddissa mahārahaṃ mahāpariveṇaṃ kārāpetvā pariveṇamahe mahādānaṃ dadantā dānagge asukaṃ nāma [Pg.114] natthīti na vattabbanti vatvā dānaṃ paṭiyādetvā dānaggaṃ olokentā navadadhiñca paṭalamadhuñca apassantā purise pakkositvā sahassaṃ datvā dadhimadhuṃ khippaṃ pariyesitvā ānethāti pesesuṃ, te sahassaṃ gahetvā dadhimadhuṃ upadhāretuṃ tattha tattha vicarantā dvārantare aṭṭhaṃsu, tadā ayaṃ senagutto rañño sabhattaṃ dadhimadhuṃ ādāya gacchanto mahādvāraṃ sampāpuṇi, atha te dadhimadhuṃ disvā bho kahāpaṇaṃ gahetvā imaṃ dehīti yāciṃsu. Tena na dassāmīti vutte yāvasahassaṃ vaḍḍhetvā yāciṃsu. Tato senagutto imaṃ appagghaṃ sahassena yācatha, ki manena karothāti pucchi, tehi sambuddhatthāyāti vutte tenahi ahameva dassāmīti jīramaricādīhi sakkharamadhuphāṇitādayo yojetvā dānaggaṃ upanāmesi. Taṃ satthu ānubhāvena buddhapamukhassa aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassassa pahoṇakaṃ ahosi. Tato so tena puññakammena devamanussalokesu sampatti manubhavitvā aparabhāge amhākaṃ bhagavato kāle koliyanagare mahālilicchavirañño upanissāya suppiyāya nāma aggamahesiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. So sattamāsasattasaṃvaccharāni mātukucchiyaṃ vasitvā sattadivasāni mūḷhagabbho dukkhamanubhavi. Mātukucchito nikkhamantassa tassa mātāpitaro sīvalīti nāma makaṃsu. Evaṃ mahāpuññassa ettakaṃ kālaṃ mātukucchimhi dukkhānubhavanaṃ attanāva katena pāpabalena ahosi, so kira atīte rājā hutvā attano sapattaraññā saddhiṃ saṅgāmento mātarā saddhiṃ mantesi. Sā nagaraṃ rundhitvā amitte gaṇhituṃ sakkāti upāya madāsi, sopi tassā vacanena nagaraṃ rundhitvā sattame divase aggahesi, tena pāpakammabalena mātāputtānaṃ evaṃ mahantaṃ dukkhaṃ ahosīti. Tato [Pg.115] sā puttaṃ vijāyanakāle sattame divase bhagavantaṃ anussaritvā sukhena bhāraṃ muñci. Tuṭṭhā sā sattame divase buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi, athassā putto sattavassikakāle gehā nikkhamma satthāraṃ disvā pabbajjaṃ yāci. Satthā sāriputtattherassa niyojesi, tato sāriputtattherena upajjhāyena moggallānamācariyaṃ katvā pabbaji, atha so khuraggeyeva arahattaṃ patvā buddhasāsanaṃ sobhesi, so pubbe katapuññānubhāvena mahāpuñño ahosi lābhīnañca aggo. Athekasmiṃ samaye bhagavā revatattheraṃ dassanāya khadiravanavihāraṃ gacchanto tiṃsabhikkhusahassehi saddhiṃ tiṃsayojanikaṃ chaṭṭitakantāraṃ sampāpuṇi nirūdakaṃ appabhakkhaṃ. Yebhuyyena devatā sīvalitthere pasannā. Tasmā bhagavā sīvalittheraṃ purato cārikaṃ katvā devatāhi kārāpite vihāre vasanto devatāhi sajjitadānaṃ paribhuñjanto revatattheraṃ saṃpāpuṇitvā gatakammaṃ niṭṭhāpetvā jetavanamāgamma lābhīnaṃ aggaṭṭhāne taṃ ṭhapesīti. Tena vuttaṃ apadāne.

Nghe nói, cách đây một trăm ngàn đại kiếp, bậc Đạo Sư tên là Padumuttara đã xuất hiện ở thế gian, bằng việc thuyết Pháp, Ngài đã dẫn dắt chúng sanh đến đại Niết-bàn bất tử. Vào lúc bấy giờ, đức Thế Tôn đã đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thượng trong số những người có nhiều tài lộc, ở giữa hội chúng cùng với đức vua tại thành phố Haṃsāvatī. Khi ấy, đức vua trông thấy vị ấy, mong muốn có được địa vị ấy nên đã thực hiện việc đại bố thí đến hội chúng Tăng-già có đức Phật dẫn đầu rồi cúi đầu dưới chân đức Thế Tôn. Khi ấy, đức Thế Tôn đã thọ ký cho vị ấy bằng lời rằng: “Trong tương lai, ngươi sẽ nhận được địa vị ấy trong giáo Pháp của đức Thế Tôn Gotama.” Sau khi nghe điều ấy, đức vua vui mừng đã làm các việc phước thiện rồi được sanh vào cõi trời. Sau đó, vào một thời khác, vị ấy đã là con trai của một trưởng giả ở thành Bārāṇasī, đã hộ độ một ngàn vị Phật Độc Giác bằng sự cúng dường bốn món vật dụng cho đến trọn đời, rồi được sanh vào cõi trời, đã hưởng thụ tài sản to lớn. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã được sanh vào một gia đình nọ ở thành phố Bandhumatī vào thời của đức Thế Tôn Vipassī. Vào lúc bấy giờ, vị ấy đang ở địa vị Senagutta và làm công việc cho đức vua. Khi ấy, nhóm cư sĩ nam sống ở thành phố đã đi đến hầu đức Chánh Đẳng Giác Vipassī, sau khi đảnh lễ, họ đã thỉnh mời cho ngày hôm sau rằng: “Bạch đức Thế Tôn, xin Ngài cùng với các vị Thinh văn hãy thể hiện lòng bi mẫn đối với chúng con.” Sau khi đã thực hiện việc đại bố thí, tất cả đã đồng tâm nhất trí cho xây dựng một tu viện lớn, cao quý dâng đến đức Thế Tôn. Trong khi thực hiện việc đại bố thí ở lễ khánh thành tu viện, họ đã nói rằng: “Ở nơi bố thí, không nên nói rằng: ‘Vật có tên là như vầy không có.’” Sau khi đã chuẩn bị việc bố thí và trong khi quan sát nơi bố thí, họ không nhìn thấy sữa đông tươi và mật ong nguyên tảng nên đã gọi những người đàn ông đến, trao cho một ngàn (đồng tiền) rồi phái đi rằng: “Hãy nhanh chóng tìm kiếm và mang sữa đông và mật ong về đây.” Nhận lấy một ngàn (đồng tiền), họ đã đi lang thang đây đó để tìm kiếm sữa đông và mật ong rồi đã đứng ở khoảng giữa cổng thành. Khi ấy, vị Senagutta này đang mang sữa đông và mật ong là phần ăn của đức vua đi đến và đã tới cổng thành lớn. Bấy giờ, họ trông thấy sữa đông và mật ong nên đã xin rằng: “Này ông, hãy nhận lấy đồng kahāpaṇa và trao vật này (cho chúng tôi).” Khi vị ấy nói rằng: “Tôi sẽ không trao,” họ đã tăng giá lên cho đến một ngàn rồi đã xin. Sau đó, vị Senagutta đã hỏi rằng: “Các ông xin vật ít giá trị này với giá một ngàn, các ông làm gì với vật này?” Khi họ nói rằng: “Vì đức Chánh Đẳng Giác,” vị ấy đã nói rằng: “Nếu vậy, chính tôi sẽ dâng cúng.” Vị ấy đã hòa trộn đường phèn, mật mía, v.v... với tiêu, thì là, v.v... rồi đã mang đến nơi bố thí. Do oai lực của bậc Đạo Sư, vật ấy đã trở nên vừa đủ cho sáu mươi tám trăm ngàn vị tỳ-khưu có đức Phật dẫn đầu. Sau đó, do phước nghiệp ấy, vị ấy đã hưởng thụ tài sản ở các cõi trời và cõi người. Vào một thời khác, vào thời của đức Thế Tôn chúng ta, vị ấy đã đi vào bụng của bà chánh cung hoàng hậu tên là Suppiyā, là người thân cận của đức vua Mahālilicchavi ở thành phố Koliyanagara. Vị ấy đã ở trong bụng mẹ bảy năm bảy tháng và đã chịu khổ đau do thai bị chết lưu trong bảy ngày. Khi vị ấy ra khỏi bụng mẹ, cha mẹ đã đặt tên cho vị ấy là Sīvalī. Việc người có đại phước như thế phải chịu khổ đau trong bụng mẹ trong khoảng thời gian lâu như vậy là do năng lực của việc ác đã được chính mình thực hiện. Nghe nói, trong quá khứ, vị ấy đã là một đức vua, trong khi giao chiến với vị vua đối nghịch của mình, vị ấy đã bàn mưu với mẹ. Bà ấy đã hiến kế rằng: “Có thể bắt giữ những kẻ thù bằng cách bao vây thành phố.” Vị ấy cũng đã bao vây thành phố theo lời của bà và đã chiếm được vào ngày thứ bảy. Do năng lực của ác nghiệp ấy, sự khổ đau to lớn như vậy đã xảy ra cho hai mẹ con. Sau đó, vào ngày thứ bảy trong lúc sanh con, bà đã tưởng niệm đến đức Thế Tôn và đã trút bỏ gánh nặng một cách an lạc. Bà vui mừng đã thực hiện việc đại bố thí đến hội chúng tỳ-khưu có đức Phật dẫn đầu vào ngày thứ bảy. Bấy giờ, người con trai của bà vào lúc bảy tuổi đã từ nhà ra đi, trông thấy bậc Đạo Sư rồi đã xin xuất gia. Bậc Đạo Sư đã giao phó cho trưởng lão Sāriputta. Sau đó, vị ấy đã xuất gia với trưởng lão Sāriputta làm thầy tế độ và ngài Moggallāna làm thầy dạy dỗ. Bấy giờ, vị ấy đã đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa chạm đến và đã làm rạng rỡ giáo Pháp của đức Phật. Do oai lực của phước báu đã được thực hiện trong quá khứ, vị ấy đã có đại phước và là vị tối thượng trong số những người có nhiều tài lộc. Vào một thời nọ, đức Thế Tôn trong khi đi đến tu viện Khadiravana để thăm trưởng lão Revata, cùng với ba mươi ngàn vị tỳ-khưu, đã đi đến vùng hoang địa khô cằn, không có nước, ít thức ăn, dài ba mươi do-tuần. Phần lớn chư Thiên đều có tâm tịnh tín nơi trưởng lão Sīvali. Vì thế, đức Thế Tôn đã để trưởng lão Sīvali đi trước, trong khi trú ngụ ở các tu viện đã được chư Thiên xây dựng, trong khi dùng các vật thực cúng dường đã được chư Thiên chuẩn bị, Ngài đã đi đến gặp trưởng lão Revata, sau khi đã hoàn tất công việc đã thực hiện, Ngài đã trở về Jetavana và đã đặt vị ấy vào địa vị tối thượng trong số những người có nhiều tài lộc. Do đó, điều ấy đã được nói đến trong Thánh nhân ký sự.

1.

1.

Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā;

Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako.

Bậc Chiến Thắng tên Padumuttara, là bậc Lãnh Đạo có con mắt trong tất cả các Pháp, đã sanh ra ở một trăm ngàn kiếp về trước.

2.

2.

Sīlaṃ tassa asaṅkhyeyyaṃ, samādhi vajirūpamo ;

Asaṃkhiyaṃ ñāṇavaraṃ, vimutti ca anopamā.

Giới của vị ấy không thể đếm xiết, định vững chắc như kim cương, trí tuệ cao thượng không thể tính lường, và sự giải thoát thì không gì sánh bằng.

3.

3.

Manujāmaranāgānaṃ, brahmānañca samāgame;

Samaṇabrāhmaṇākiṇṇe, dhammaṃ deseti nāyako.

Trong sự hội họp của nhân loại, chư Thiên, loài rồng, và các Phạm thiên, ở nơi đông đúc các vị Sa-môn và Bà-la-môn, bậc Lãnh Đạo thuyết giảng Chánh Pháp.

4.

4.

Sasāvakaṃ mahālābhiṃ, puññavantaṃ jutindharaṃ,Ṭhapesi etadaggamhi, parisāsu visārado.

Bậc Toàn Giác ở giữa các hội chúng đã đặt vị Thinh văn có nhiều tài lộc, có phước báu, có danh tiếng vào địa vị tối thượng này.

5.

5.

Tadāhaṃ [Pg.116] khattiyo āsiṃ, pure haṃsavatīvhaye ;

Sutvā jinassa taṃ vākyaṃ, sāvakassa guṇaṃ bahuṃ.

Khi ấy, tôi đã là dòng Sát-đế-lỵ ở thành phố tên là Haṃsavatī, sau khi nghe lời nói ấy của bậc Chiến Thắng và nhiều đức hạnh của vị Thinh văn.

6.

6.

Nimantayitvā sattāhaṃ, bhojayitvā sasāvakaṃ;

Mahādānaṃ daditvāna, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ.

Sau khi thỉnh mời trong bảy ngày, và cúng dường vật thực đến ngài cùng chúng Thinh Văn; sau khi thực hiện việc bố thí vĩ đại, tôi đã phát nguyện quả vị ấy.

7.

7.

Tadā maṃ vinataṃ pāde, disvāna purisāsabho;

So sarena mahāvīro, imaṃ vacanamabravī.

Khi ấy, bậc Tối Thắng Nhân, bậc Đại Hùng, sau khi nhìn thấy tôi đang cúi lạy dưới chân, đã cất tiếng và nói lên lời này.

8.

8.

Tato jinassa vacanaṃ, sotukāmā mahājanā;

Devadānavagandhabbā, brahmānoca mahiddhikā.

Khi ấy, đại chúng, các vị trời, các vị thần Đa-na-va, các vị thần Càn-thát-bà, và các vị Phạm thiên có đại thần lực, đều mong muốn được nghe lời dạy của bậc Chiến Thắng.

9.

9.

Samaṇabrāhmaṇā cāpi, namassisuṃ katañjalī;

Namo te purisājañña, namo te purisuttama.

Cả các vị Sa-môn và Bà-la-môn cũng chắp tay đảnh lễ: ‘Xin kính lễ ngài, bậc Nhân Anh Hùng! Xin kính lễ ngài, bậc Tối Thượng Nhân!’

10.

10.

Khattiyena mahādānaṃ, dinnaṃ sattāhakampi no;

Sotukāmā phalaṃ tassa, byākarohi mahāmune.

‘Việc đại thí đã được vị Sát-đế-lỵ này thực hiện trong bảy ngày. Chúng con mong muốn được nghe quả báu của việc ấy, xin ngài, bậc Đại Muni, hãy tuyên thuyết.’

11.

11.

Tato avoca bhagavā, suṇotha mama bhāsitaṃ;

Appameyyamhi buddhasmiṃ, guṇamhi suppatiṭṭhitā.

Khi ấy, đức Thế Tôn đã nói: ‘Hãy lắng nghe lời ta nói đây. Nơi đức Phật vô lượng, các phẩm hạnh được an trú vững vàng.’

12.

12.

Dakkhiṇā dāyakaṃ patvā, appameyyaphalāvahā;

Api ce sa mahābhogo, ṭhānaṃ pattheti muttamaṃ.

Vật cúng dường (ấy) mang lại quả báu vô lượng cho người thí chủ. Hơn nữa, nếu người có tài sản lớn ấy lại mong cầu quả vị tối thượng.

13.

13.

Lābhī vipulalābhīnaṃ, yathā bhikkhu sudassano;

Tathāhaṃpi bhaveyyanti, lacchate taṃ anāgate.

‘Như tỳ khưu Sudassana là bậc được nhiều lợi lộc dồi dào, mong rằng con cũng sẽ được như vậy.’ Vị ấy sẽ đạt được điều đó trong tương lai.

14.

14.

Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo;

Gotamonāma nāmena, satthā loke bhavissati.

Một trăm ngàn kiếp nữa kể từ đây, một vị Đạo Sư sẽ xuất hiện ở thế gian, sanh trong dòng dõi Okkāka, có danh hiệu là Gotama.

15.

15.

Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;

Sīvali nāma nāmena, hessati satthusāvako.

Một vị đệ tử của đức Đạo Sư ấy, người thừa tự trong Giáo pháp, người con đích thực do Giáo pháp tạo nên, sẽ có tên là Sīvali.

16.

16.

Tena [Pg.117] kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca;

Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahaṃ.

Do nghiệp lành đã được thực hiện ấy, và do các tâm tư và nguyện vọng, sau khi từ bỏ thân người, tôi đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba.

17.

17.

Tatoparasmiṃsamaye, bārāṇasipuruttame;

Seṭṭhiputto ahaṃ āsiṃ, aḍḍhappatto mahādhano.

Vào một thời gian sau đó, ở tại thành phố Bārāṇasī cao quý, tôi đã là con trai của một vị trưởng giả, là người giàu có, nhiều tài sản.

18.

18.

Sahassamatte pacceka, nāyake ca nimantiya;

Madhurenannapānena, santappesiṃtadādaro.

Sau khi thỉnh mời khoảng một ngàn vị Bích Chi Phật, là các bậc lãnh đạo, tôi đã kính cẩn làm cho các ngài được thỏa thích với vật thực và đồ uống ngọt ngào.

19.

19.

Tato cuto chakāmagge, anubhosiṃmahāyasaṃ;

Devaccharāparivuto, pāsāde ratanāmaye.

Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, tôi đã hưởng thụ sự vinh quang to lớn ở sáu cõi trời Dục giới, được các tiên nữ vây quanh, ở trong một lâu đài bằng châu báu.

20.

20.

Evaṃ acintiyā buddhā, buddhadhammā acintiyā;

Acintiye pasannānaṃ, vipākopi acintiyo.

Như vậy, các đức Phật là không thể nghĩ bàn, các Phật pháp là không thể nghĩ bàn. Đối với những người có niềm tin vào điều không thể nghĩ bàn, quả báu cũng là không thể nghĩ bàn.

21.

21.

Ekanavutito kappe, vipassīnāma nāyako;

Uppajji cārunayano, sabbadhammavipassako.

Chín mươi mốt kiếp về trước, bậc Lãnh Đạo tên là Vipassī, người có đôi mắt đẹp, người thấy rõ tất cả các pháp, đã xuất hiện.

22.

22.

Tadāhaṃ bandhumatiyā, kulassaññatarassa ca;

Dayito patthito putto, āsiṃ kammantabyāvaṭo.

Khi ấy, ở tại thành Bandhumatī, tôi là người con trai được yêu mến và mong đợi của một gia đình nọ, là người chuyên tâm vào công việc.

23.

23.

Tadā aññataro pūgo, vipassissa mahesino;

Pariveṇaṃ akāresi, mahanta miti vissutaṃ.

Khi ấy, một hội chúng nọ đã cho xây dựng một tu viện cho đức Vipassī, bậc Đại Hiền Triết, và tu viện ấy được nổi danh là to lớn.

24.

24.

Niṭṭhite ca mahādānaṃ, dadaṃ khajjakasaṃyutaṃ;

Navaṃ dadhi madhuñceva, vicinaṃ na ca maddasa.

Và khi (tu viện) được hoàn tất, trong lúc dâng cúng đại thí gồm các loại vật thực, họ đã tìm kiếm sữa chua tươi và mật ong nhưng đã không tìm thấy.

25.

25.

Tadāhaṃ taṃ gahetvāna, navaṃ dadhi madhumpica,Kammasāmigharaṃ gacchaṃ, tamenaṃ dāna maddasaṃ.

Khi ấy, tôi đang cầm sữa chua tươi và mật ong ấy, đi đến nhà của người chủ, và tôi đã nhìn thấy việc bố thí kia.

26.

26.

Sahassampi ca datvāna, na latiṃsu ca taṃ dvayaṃ;

Tato evaṃ vicintesiṃ, netaṃ hessati orakaṃ.

Dẫu cho đã bỏ ra một ngàn (tiền), họ cũng đã không thể có được hai thứ ấy. Khi ấy, tôi đã suy nghĩ như vầy: ‘(Quả báu của việc này) chắc chắn sẽ không phải là nhỏ nhoi.’

27.

27.

Yathā [Pg.118] ime janā sabbe, sakkaronti tathāgataṃ;

Ahampi kāraṃ kassāmi, sasaṅghe lokanāyake.

‘Giống như tất cả những người này đang tỏ lòng tôn kính đối với đức Như Lai, tôi cũng sẽ thực hiện sự cúng dường đến bậc Lãnh Đạo thế gian cùng với Tăng chúng.’

28.

28.

Tadāhamevaṃ cintetvā, dadhiṃmadhuñca ekato;

Yojetvā lokanāthassa, sasaṅghassa adāsahaṃ.

Khi ấy, sau khi suy nghĩ như vậy, tôi đã trộn chung sữa chua và mật ong lại với nhau rồi dâng cúng đến bậc Hộ Trì thế gian cùng với Tăng chúng.

29.

29.

Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca;

Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsa magañchahaṃ.

Do nghiệp lành đã được thực hiện ấy, và do các tâm tư và nguyện vọng, sau khi từ bỏ thân người, tôi đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba.

30.

30.

Punāhaṃ bārāṇasiyaṃ, rājā hutvā mahāyaso;

Sattukassa tadā ruddho, dvārarodhaṃ akārayiṃ.

Một lần khác, ở tại Bārāṇasī, sau khi trở thành một vị vua có danh tiếng lớn, khi ấy do tức giận một kẻ thù, tôi đã ra lệnh vây hãm cổng thành.

31.

31.

Tato sapattino ruddhā, ekāhaṃ rakkhitā ahuṃ;

Tato tassa vipākena, pāpuṇiṃ nirayaṃ bhusaṃ.

Do đó, các kẻ thù đã bị vây hãm, bị canh giữ trong một ngày. Sau đó, do quả báo của việc ấy, tôi đã phải sa vào địa ngục khủng khiếp.

32.

32.

Pacchime ca bhave dāni, jātohaṃ koliye pure;

Suppavāsā ca me mātā, mahāli licchavī pitā.

Và bây giờ, trong kiếp sống cuối cùng này, tôi đã được sanh ra ở thành phố của dòng Koliya. Mẹ của tôi là bà Suppavāsā, và cha của tôi là ông Mahāli người Licchavi.

33.

33.

Khattiye puññakammena, dvārarodhassa vāhasā;

Sattamāse sattavasse, vasiṃkucchimhi dukkhito.

Trong kiếp Sát-đế-lỵ do phước nghiệp, và vì hậu quả của việc vây hãm cổng thành, tôi đã phải chịu khổ não, lưu lại trong bụng mẹ trong bảy năm và bảy tháng.

34.

34.

Sattāhaṃ dvāramūḷhohaṃ, mahādukkhasamappito;

Mātā me chandadānena, eva māsi sudukkhitā.

Trong bảy ngày, tôi đã bị tắc nghẽn ở cửa sanh, phải chịu đựng sự đau khổ cùng cực. Mẹ của tôi cũng đã vô cùng đau đớn như vậy, do sự phát tâm của bà.

35.

35.

Suvatthitohaṃ nikkhanto, buddhena anukampito;

Nikkhantadivaseyeva, pabbajiṃ anagāriyaṃ.

Được đức Phật thương tưởng, tôi đã được sanh ra an toàn. Ngay trong ngày được sanh ra, tôi đã xuất gia, sống đời không nhà.

36.

36.

Upajjhā sāriputto me, moggallāno mahiddhiko;

Kese oropayanto me, anusāsi mahāmati.

Thầy tế độ của tôi là ngài Sāriputta, ngài Moggallāna là vị có đại thần lực; trong khi cạo tóc cho tôi, bậc đại trí đã giáo huấn (cho tôi).

37.

37.

Kesesu chijjamānesu, arahattamapāpuṇīṃ;

Devo nāgā manussā ca, paccayānu panenti me.

Trong khi các sợi tóc đang được cắt, tôi đã chứng đắc A-la-hán quả; chư Thiên, loài nāga, và nhân loại dâng cúng các vật dụng đến cho tôi.

38.

38.

Padumuttaranāmañca, vipassiṃca vināyakaṃ;

Saṃpūjayiṃ pamudito, paccayehi visesato.

Tôi đã hoan hỷ cúng dường đến vị Lãnh Đạo tên là Padumuttara và đến đức Vipassī bằng các vật dụng đặc biệt.

39.

39.

Tato [Pg.119] tesaṃ vipākena, kammānaṃ vipuluttamaṃ;

Lābhaṃ labhāmi sabbattha, vane gāme jale thale.

Do quả báo của các nghiệp ấy, tôi nhận được lợi lộc dồi dào và cao tột ở khắp mọi nơi, trong rừng, trong làng, dưới nước, trên cạn.

40.

40.

Revataṃ dassanatthāya, yadā yāti vināyako;

Tiṃsabhikkhusahassehi, saha lokagganāyako.

Khi bậc Lãnh Đạo, vị Lãnh Tụ Tối Thượng của thế gian, đi đến để gặp ngài Revata cùng với ba mươi ngàn vị tỳ-khưu.

41.

41.

Tadā devo panītehi, mamatthāya mahāmati;

Paccayehi mahāvīro, sasaṅgho lokanāyako.

Khi ấy, vì lợi ích của tôi, bậc Đại Trí, bậc Đại Hùng, vị Lãnh Đạo thế gian cùng với Tăng chúng (đã được cúng dường) bằng các vật dụng hảo hạng bởi một vị trời.

42.

42.

Upaṭṭhito mayā buddho, gantvā revatamaddasa;

Tato jetavanaṃ gantvā, etadagge ṭhapesimaṃ.

Đức Phật đã được tôi phục vụ, sau khi đi, ngài đã gặp ngài Revata. Sau đó, sau khi đi đến Jetavana, ngài đã đặt tôi vào vị trí tối thắng này.

43.

43.

Lābhīnaṃ sīvali aggo, mama sissesu bhikkhavo;

Sabbelokahito satthā, kittayī parisāsumaṃ.

Bậc Đạo Sư, người mang lại lợi ích cho toàn thể thế gian, đã tán dương tôi giữa hội chúng rằng: ‘Này các tỳ-khưu, trong số các đệ tử của ta, Sīvali là tối thắng về các vị có được lợi lộc.’

44.

44.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;

Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo.

Các phiền não của tôi đã được đốt sạch, tất cả các hữu đã được nhổ lên. Giống như con voi đực phá tan các xiềng xích, tôi sống không còn các lậu hoặc.

45.

45.

Svāgataṃ vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santikaṃ;

Tisso vijjā anuppatto, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

Thật là khéo đến cho tôi, khi đến trước sự hiện diện của bậc Tối Thắng Giác Ngộ. Tôi đã chứng đắc ba minh, lời dạy của đức Phật đã được thực hành.

46.

46.

Paṭisambhidā catassopi, vimokkhā pica aṭṭhime;

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsananti.

Bốn Tuệ Phân Tích, và tám giải thoát, sáu thắng trí đã được chứng ngộ, lời dạy của đức Phật đã được thực hành.

Itthaṃ sudaṃ āyasmā sīvalitthero imā gāthāyo abhāsitthāti.

Quả thật, Đại đức Trưởng lão Sīvali đã nói những câu kệ này như vậy.

47.

47.

Sutvāna etaṃ caritaṃ mahabbhutaṃ,Puññānubhāvañca siriṃ sirīmataṃ;

Hitvā kusītaṃ kusalaṃ karotha,Kāmāttha kāmaṃ bhavabhoganibbutiṃ.

Sau khi nghe câu chuyện kỳ diệu này, và oai lực của phước báu cùng sự vẻ vang của những người có phước, hãy từ bỏ sự lười biếng và làm điều thiện, (để đạt được) các dục lạc, sự hiện hữu, tài sản, và sự giải thoát mà mình mong muốn.

Sīvalittherassa vatthuṃ dasamaṃ.

Câu chuyện về Trưởng lão Sīvali là (câu chuyện) thứ mười.

Yakkhavañcitavaggo tatiyo.

Phẩm Bị Dạ-xoa Lừa Gạt là phẩm thứ ba.

Mahāsenavaggo

Phẩm Mahāsena.

31. Mahāsenarañño vatthumhi ayamānupubbīkathā

31. Trong câu chuyện về vua Mahāsena, đây là câu chuyện tuần tự.

Bhagavati [Pg.121] parinibbute pāṭaliputtanagare mahāseno nāma rājā rajjaṃ kāresi dhammiko dhammarājā. So pana pitupitāmahādīnaṃ dhanarāsiṃ oloketvā ime imaṃ sāpateyyaṃ pahāya maccuno mukhamupagatā. Aho saṃsārikānaṃ aññāṇatā. Dhanaṃ ṭhapetvā attano vināsañca attānaṃ ṭhapetvā dhanavināsañca na jānantīti sampattiyā adhigamañca vināsaṃ cāti sabbaṃ cintetvā dhammañca sutvā paṭiladdhasaddho divase divase dasasahassānaṃ bhikkhūnaṃ madhurena annapānena santappento anekāni puññāni upacinanto ekadivasaṃ raho paṭisallino evaṃ cintesi. Evaṃ rājaniyogena janassa pīḷanaṃ katvā dinnadānato sahatthena kammaṃ katvā laddhena dinnadānaṃ mahapphalaṃ mahānisaṃsaṃ bhavissati, evaṃ mayā kātabbanti so suhadā maccassa rajjaṃ nīyyātetvā attano kaṇiṭṭhikaṃ ādāya kiñci ajānāpetvā aññataravesena nagarā nikkhamma uttaramadhuraṃ nāma nagaraṃ agamāsi, tattha mahāvibhavo eko seṭṭhi paṭivasati, te seṭṭhino samīpa mupagamma ṭhitā. Tena kimatthāyāgatāti vutte rājā tava gehe bhatiyā kammaṃ karissāmīti vatvā tenānuññāto tīṇi vassāni kamma makāsi, tato ekadivasaṃ seṭṭhi te disvā pakkositvā atīva tumhe sukhumālatarā. Tathāpi imasmiṃ gehe kammakaraṇena ciraṃ vasittha, ettakaṃ kālaṃ kismiñci kammepi kusītattaṃ na paññāyati. Pageva anācārampi, yāgubhattaṃ ṭhapetvā aññaṃ upakārampi mama santikā natthi, kenatthena kammaṃ karothāti pucchi. Rājā tassa vacanaṃ sutvā imasmiṃ janapade sālino manāpabhāvo bahuso sūyati. Tasmā sālīnamatthāya idhā gatamhāti āha, taṃ sutvā tesaṃ tuṭṭho seṭṭhi sālīnaṃ sakaṭasahassaṃ adāsi, rājā sāliṃlabhitvā seṭṭhino [Pg.122] evamāha, bho imaṃ amhākaṃ nagaraṃ pāpethāti, taṃ sutvā seṭṭhi sādhūti vatvā sāliparipuṇṇasakaṭasahassaṃ rañño nagaraṃ pāpesi, rājā nagaraṃ gantvā seṭṭhissa nānāvaṇṇavatthahiraññasuvaṇṇādīhi sakaṭe pūretvā paṭipesetvā mettiṃ thiraṃ katvā ābhatavīhayo rājagehe sannicayamakāsi, atha rājā katipāhaccayena musalaṃ paggayha sahattheneva vīhiṃ koṭṭeti, koṭṭitakoṭṭitaṃ kaṇiṭṭhikā papphoṭeti. Evaṃ ubhopi taṇḍulānaṃ mahantaṃ rāsiṃ katvā dārūdakādayo āharitvā ambilabhattaṃ pacitvā rājagehe pañcasataāsanāni paññāpetvā kālaṃ ugghosesuṃ, āgacchantu ayyā anukampaṃ upādāya mama gehe bhuñjantūti. Taṃ sutvā pañcasatā bhikkhū ākāsena āgamiṃsu, rājā te yāvadatthaṃ parivisi, tato tesaṃ antare piyaṃgudīpavāsī eko mahāsivatthero nāma bhattaṃ gahetvā ete maṃ passantūti adhiṭṭhahitvā ākāsena piyaṃgudīpaṃ gantvā bhattaṃ pañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ datvā paribhuñci. Taṃ tassānubhāvena sabbesaṃ yāvadatthaṃ ahosi. Evaṃ appakenāpi deyyadhammena sappurisā dāyakānaṃ manaṃ pasādetvā patiṭṭhaṃ karontīti. Vuttañhi.

Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, tại thành Pāṭaliputta, có vị vua tên là Mahāsena trị vì, là người công minh, một vị pháp vương. Vị ấy, sau khi nhìn thấy khối tài sản của cha ông, (đã suy nghĩ rằng): ‘Những người này đã từ bỏ tài sản này và đi vào miệng của thần chết. Ôi, sự vô minh của những chúng sanh trong vòng luân hồi! Họ không biết về sự hủy diệt của chính mình khi để lại của cải, cũng như không biết về sự hủy diệt của của cải khi để lại chính mình.’ Sau khi suy xét tất cả về sự đạt được và sự hủy diệt của tài sản, và sau khi nghe Chánh pháp, vị ấy đã có được đức tin. Ngày qua ngày, trong khi làm cho mười ngàn vị tỳ-khưu thỏa mãn với đồ ăn thức uống ngọt ngào, tích lũy nhiều công đức, một hôm, khi ở nơi thanh vắng, vị ấy đã suy nghĩ như vầy: ‘Việc bố thí được thực hiện bằng những gì có được do chính tay mình làm việc sẽ có quả lớn, có lợi ích lớn hơn việc bố thí được thực hiện bằng cách áp bức dân chúng qua mệnh lệnh của hoàng gia. Ta nên làm như vậy.’ Vị ấy, sau khi giao lại vương quốc cho một vị cận thần thân tín, đã cùng với em gái của mình, không cho ai biết điều gì, rời khỏi thành phố trong một thân phận khác và đã đi đến thành phố tên là Uttaramadhurā. Ở đó, có một vị trưởng giả rất giàu có sinh sống. Họ đã đến gần vị trưởng giả và đứng lại. Khi được vị ấy hỏi: ‘Các vị đến đây vì mục đích gì?,’ nhà vua đã nói: ‘Tôi sẽ làm công trong nhà của ngài để lấy tiền công.’ Sau khi được vị ấy cho phép, nhà vua đã làm việc trong ba năm. Sau đó, một ngày nọ, vị trưởng giả nhìn thấy họ, gọi lại và nói: ‘Các vị trông rất là thanh tú. Tuy vậy, các vị đã sống lâu trong nhà này để làm công việc. Trong suốt thời gian ấy, không thấy có sự lười biếng trong bất cứ công việc nào, huống hồ là hành vi sai trái. Ngoài cháo và cơm ra, cũng không có sự giúp đỡ nào khác từ phía tôi. Các vị làm việc vì lý do gì?’ Nhà vua, sau khi nghe lời của vị ấy, đã nói: ‘Ở xứ này, người ta thường nghe nói nhiều về phẩm chất thơm ngon của gạo sālī. Vì thế, chúng tôi đến đây vì mục đích có được gạo sālī.’ Nghe vậy, vị trưởng giả hài lòng với họ và đã cho một ngàn cỗ xe gạo sālī. Nhà vua, sau khi nhận được gạo, đã nói với vị trưởng giả như vầy: ‘Thưa ngài, xin hãy chuyên chở số gạo này đến thành phố của chúng tôi.’ Nghe vậy, vị trưởng giả nói: ‘Tốt lắm,’ và đã cho chuyên chở một ngàn cỗ xe đầy gạo đến thành phố của nhà vua. Nhà vua, sau khi về đến thành phố, đã cho chất đầy các cỗ xe bằng các loại vải nhiều màu sắc, vàng bạc v.v… cho vị trưởng giả, gửi trả lại, thiết lập tình bằng hữu vững chắc, và đã cho tích trữ số lúa được mang về trong hoàng cung. Bấy giờ, sau vài ngày, nhà vua, cầm lấy chày, đã tự tay giã lúa. Phần đã được giã, người em gái sàng sảy. Như vậy, cả hai người đã làm nên một đống gạo lớn, mang về củi và nước, nấu cơm với canh chua, sắp đặt năm trăm chỗ ngồi trong hoàng cung, và đã thông báo thời gian: ‘Xin các bậc tôn quý, vì lòng bi mẫn, hãy đến và thọ thực tại nhà của con.’ Nghe vậy, năm trăm vị tỳ-khưu đã đến bằng đường không. Nhà vua đã phục vụ các vị ấy cho đến khi thỏa mãn. Sau đó, trong số các vị ấy, có một vị trưởng lão tên là Mahāsiva, cư dân của đảo Piyaṅgudīpa, sau khi nhận bát cơm, đã phát nguyện rằng: ‘Mong họ nhìn thấy ta,’ rồi đi đến đảo Piyaṅgudīpa bằng đường không, đã chia phần cơm ấy cho năm trăm vị tỳ-khưu và đã dùng bữa. Do oai lực của vị ấy, phần cơm ấy đã đủ cho tất cả mọi người. Như vậy, dù chỉ với vật thí nhỏ bé, các bậc thiện nhân, làm cho tâm của người thí chủ được trong sạch, đã tạo nên nền tảng (phước báu). Vì đã được nói rằng:

1.

1.

Appakenapi medhāvī, dāyakānaṃ manaṃ pati;

Saddhaṃ vaḍḍhenti candova, raṃsinā khīrasāgaraṃ.

Bậc trí tuệ, dù chỉ với (vật thí) nhỏ bé, cũng làm tăng trưởng đức tin trong tâm của người thí chủ, giống như mặt trăng với các tia sáng làm dâng lên biển sữa.

2.

2.

Aṭṭhāne na niyojentā, karontā neva sannidhiṃ;

Paribhoga makatvāna, neva nāsenti paccayaṃ.

Không sử dụng (vật thí) vào nơi không thích hợp, không hề tích trữ, không sử dụng (một cách sai trái), các vị ấy không hề làm hư hoại vật dụng cúng dường.

3.

3.

Na pāpentāca theyyassa, na karontā tatheviṇaṃ;

Vibhajanti susīlesu, sayaṃ bhutvāna sīlavāti.

Không xui khiến (người khác) làm điều ác và trộm cắp, cũng không tự mình làm như vậy; bậc giới đức sau khi tự mình hưởng dụng, bèn chia sớt cho những người có giới hạnh.

Atha rājā kaṇiṭṭhikāya saddhiṃ thattheva ṭhito piyaṃgudīpe paribhuñjante pañcasatabhikkhū disvā haṭṭho udaggo ahosi. Atha [Pg.123] te aparabhāge attanā kataṃ dānavaraṃ anussarantā na cireneva ubhopi sotāpannā ahesuṃti.

Bấy giờ, đức vua cùng với vị em gái út đứng ngay tại nơi ấy, nhìn thấy năm trăm vị Tỳ-khưu đang thọ thực tại đảo Piyaṅgudīpa, liền trở nên hoan hỷ, phấn khởi. Về sau, cả hai vị ấy, do tưởng nhớ đến sự bố thí cao thượng đã được tự mình thực hiện, không bao lâu đều đã trở thành bậc Dự Lưu.

4.

4.

Na gaṇentāttano dukkhaṃ, vihāya mahatiṃ siriṃ;

Āyatiṃbhavamicchantā, sujanevaṃ subhe ratā.

Không kể đến nỗi khổ của tự thân, từ bỏ đi sự huy hoàng to lớn; mong muốn một sự hiện hữu trong tương lai, người thiện lành như vậy ưa thích trong điều tốt đẹp.

5.

5.

Āyāsena kataṃ puññaṃ, mahantaphaladāyakaṃ;

Iti mantvāna medhāvī, sahattheneva taṃ kareti.

Phước thiện được làm với sự nỗ lực, là việc đem lại quả báo to lớn; bậc trí tuệ sau khi suy xét như vậy, bèn tự tay mình thực hiện điều ấy.

Mahāsenarañño vatthuṃ pathamaṃ.

Câu chuyện về vua Mahāsena, phần thứ nhất.

32. Suvaṇṇatilakāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

32. Đây là câu chuyện tuần tự trong tích truyện về nàng Suvaṇṇatilakā.

Laṅkādīpe kira anurādhapuranagare eko mātugāmo saddhāsampannā niccaṃ abhayuttaracetiye pupphapūjaṃ karoti, athekadivasaṃ sā attano dhītuyā saddhiṃ tasmiṃ cetiye pupphapūjanatthāya gantvā pupphāsanasālāya udakaṃ apassantī dhītu hatthe pupphacaṅgoṭakaṃ ṭhapetvā ghaṭa mādāya pokkharaṇiṃ agamāsi, tato sā dārikā mātari anāgatāyayeva adhotāsane pupphamuṭṭhiṃgahetvā maṇḍalaṃ katvā pūjetvā evaṃ patthanamakāsi. Tathā hi.

Tương truyền rằng, tại đảo Laṅkā, trong thành Anurādhapura, có một người phụ nữ đầy đủ tín tâm, thường xuyên cúng dường hoa tại bảo tháp Abhayuttara. Rồi một hôm, bà cùng với con gái của mình đi đến bảo tháp ấy để cúng dường hoa, do không nhìn thấy nước ở trong sảnh đặt hoa, bà đã đặt giỏ hoa vào tay con gái, rồi cầm bình đi đến hồ nước. Sau đó, cô bé ấy, trong khi người mẹ chưa trở lại, đã lấy một nắm hoa đặt lên bàn thờ chưa được lau rửa, sắp thành vòng tròn rồi cúng dường và đã phát nguyện như vầy. Thật vậy.

1.

1.

Mahāvīrassa dhīrassa, sayambhussa mahesino;

Tilokaggassa nāthassa, bhagavantassa satthuno.

(Con cúng dường) đến bậc Đại Hùng, bậc Trí Giả, bậc Tự Giác Ngộ, bậc Đại Thánh; đến bậc Tối Thắng trong ba cõi, bậc Lãnh Đạo, bậc Thế Tôn, bậc Đạo Sư.

2.

2.

Ya mahaṃ pūjayiṃ pupphaṃ, tassa kammassa vāhasā;

Rūpīnaṃ pavarā hessaṃ, ārohapariṇāhavā.

Do con đã cúng dường đóa hoa này, nhờ năng lực của nghiệp ấy; nguyện cho con sẽ là người tuyệt vời nhất trong các loài hữu sắc, có thân hình cân đối, cao ráo.

3.

3.

Maṃ [Pg.124] disvā purisā sabbe, mucchantu kāmamucchitā;

Niccharantu sarīrā me, raṃsimālīva raṃsiyo.

Tất cả những người nam sau khi nhìn thấy con, nguyện cho họ bị mê mẩn, say đắm vì ái dục; nguyện cho từ thân của con, các tia sáng được phát ra, giống như các tia sáng của mặt trời.

4.

4.

Hadayaṅgamā kaṇṇasukhā, mañjubhāṇī subhā mama;

Kinnarānaṃ yathā vāṇī, evameva pavattatūti.

Nguyện cho lời nói xinh đẹp của con đi vào lòng người, êm tai, ngọt ngào; giống như tiếng nói của các vị Khẩn Na La, nguyện cho lời nói ấy được diễn ra đúng như vậy.

Athassā mātā āgamma adhotāsane pūjitāni pupphāni disvā kasmā caṇḍālī adhotāsane bhagavato pupphāni pūjesi, ayuttaṃ tayā katanti āha, taṃ sutvā sā mātuyā kujjhitvā tvaṃ caṇḍālīti akkosi, sā ettakaṃ puññāpuññaṃ katvā aparabhāge tato cutā jambudīpe uttaramadhurāyaṃ ekassa caṇḍālagandhabbabrāhmaṇassa dhītā hutvā nibbatti, uttamarūpadharā ahosi, tassā sarīrato meghamukhato vijjullatāviya raṃsiyo niccharanti. Samantā catuhatthaṭṭhāne sarīrappabhāya andhakāre vidhamati. Mukhato uppalagandho vāyati, kāyato candanagandho, tassā dvinnaṃ thanāna mantare suvaṇṇavaṇṇaṃ ekaṃ tilakaṃ ahosi, tena bālasuriyassa viya pabhā niccharati. Diṭṭhadiṭṭhā yebhuyyena ummattā viya kāmamadena visaññino honti, aho kusalākusalānaṃ ānubhāvo. Tathā hi.

Bấy giờ, người mẹ của cô bé ấy đi đến, nhìn thấy những đóa hoa đã được cúng dường trên bàn thờ chưa được lau rửa, bèn nói rằng: 'Này tiện nữ, tại sao con lại cúng dường hoa cho đức Thế Tôn trên bàn thờ chưa được lau rửa? Việc con đã làm là không thích hợp.' Nghe vậy, cô bé ấy nổi giận với mẹ mình, bèn mắng rằng: 'Bà mới là tiện nữ!' Cô ấy, sau khi đã tạo phước và phi phước chừng ấy, về sau, từ nơi đó mệnh chung, đã được tái sanh làm con gái của một vị Bà-la-môn thuộc dòng dõi Chiên-đà-la và nhạc công ở thành Uttaramadhurā, tại cõi Diêm-phù-đề, và đã trở thành người có sắc đẹp tuyệt vời. Từ thân của nàng, các tia sáng phát ra giống như tia chớp từ miệng đám mây. Xung quanh, trong khoảng không gian bốn khuỷu tay, nàng xua tan bóng tối bằng hào quang của cơ thể. Từ miệng nàng, hương thơm của hoa sen xanh tỏa ra; từ thân nàng, tỏa ra hương thơm của gỗ chiên-đàn. Giữa hai vú của nàng có một nốt ruồi màu vàng. Từ nốt ruồi ấy, ánh sáng phát ra giống như mặt trời lúc rạng đông. Phần lớn những ai đã nhìn thấy nàng đều trở nên như người điên cuồng, bất tỉnh vì sự say đắm của ái dục. Ôi, thật là oai lực của các nghiệp thiện và bất thiện! Thật vậy.

5.

5.

Yena sā kodhasāmātu, caṇḍālī iti bhāsitā;

Tena sā āsi caṇḍālī, jegucchā hīnajātikā.

Do cô ấy đã nổi giận với mẹ, mà nói rằng: 'Bà là tiện nữ'; do nghiệp ấy, cô ấy đã trở thành người tiện nữ, bị ghê tởm, thuộc dòng dõi thấp hèn.

6.

6.

Sallakkhetvāna sambuddha, guṇaṃ pūjesi yaṃ tadā;

Tena puññānubhāvena, sā bhirūpī manoramā.

Do khi ấy, cô ấy đã nhận thức được ân đức của bậc Chánh Đẳng Giác mà cúng dường; nhờ oai lực của phước thiện ấy, cô ấy đã có được hình sắc xinh đẹp, khả ái.

7.

7.

Yena yena pakārena, puññapāpāni yo kare;

Tassa tassānurūpena, morova labhate phalaṃ.

Người nào làm các việc phước và tội theo cách thức nào; người ấy nhận được quả báo tương xứng với cách thức ấy, giống như con công vậy.

8.

8.

Pāpena ca tiracchāne, jāyanti kusalena te;

Vaṇṇapokkharatā hoti, morānaṃ kamma mīdisanti.

Do nghiệp ác, chúng sanh vào loài bàng sanh, và do nghiệp thiện, chúng có được vẻ đẹp rực rỡ; nghiệp của loài công là như vậy.

Tato [Pg.125] tassā mātāpitaro suvaṇṇatilakāti nāma makaṃsu. Tasmiṃkira nagare manussā tassā rupadassanenaca savaṇenaca sampattāpi caṇḍāladhītā ayanti paribhavabhayena āvāhaṃ na karonti. Atha tasmiṃ nagare jeṭṭhacaṇḍālabrāhmaṇassa putto etamatthāya tassā mātāpitunnaṃ santikaṃ vatthābharaṇagandhamālādayo pesesi suvaṇṇatilakaṃ amhākaṃ dadantūti, te taṃ pavattiṃ tassā ārocesuṃ. Sāssa jigucchantī parihāsa makāsi. Tato brāhmaṇassa putto lajjito rañño santikaṃ gantvā vīṇaṃ muñcetvā gāyamāno evamāha.

Sau đó, cha mẹ của nàng đã đặt tên cho nàng là Suvaṇṇatilakā. Tương truyền rằng, trong thành ấy, những người đàn ông dù bị chinh phục bởi việc nhìn thấy và nghe thấy tiếng nói của nàng, nhưng vì sợ bị khinh miệt do nghĩ rằng: 'Nàng này là con gái của người tiện nữ,' nên họ không cưới nàng. Bấy giờ, trong thành ấy, con trai của vị Bà-la-môn Chiên-đà-la đứng đầu, vì mục đích này, đã gửi y phục, trang sức, hương liệu, vòng hoa,... đến cho cha mẹ của nàng và nói rằng: 'Hãy gả Suvaṇṇatilakā cho chúng tôi.' Họ đã kể lại sự việc ấy cho nàng. Nàng, vì ghê tởm người ấy, đã chế giễu. Sau đó, con trai của vị Bà-la-môn ấy, do xấu hổ, đã đi đến gần đức vua, vừa đàn và hát, đã nói như vầy.

9.

9.

Lalanā nanānī calalocanānī,Taruṇā ruṇānī calitādharāṇī;

Manujo hi yo nettapiyaṃ karoti,Sa tu nīcajātiṃ api no jahāti.

Người phụ nữ có đôi mắt lay động đa dạng, người thiếu nữ có đôi môi run rẩy ửng hồng; người nào làm cho mắt được vui thích, người ấy quả thật cũng không từ bỏ dòng dõi thấp hèn.

Kimidanti raññā puṭṭho āha.

Khi được đức vua hỏi: 'Điều này là gì vậy?', anh ta đã nói.

10.

10.

Sameti kiṃ deva chamāya mattikā,Kadāci cāmīkarajātikāya;

Sigāladhenu api nīcajātikā,Sameti kiṃsīhavarena devāti.

Tâu đại vương, đất sét ở trên mặt đất có bao giờ tương xứng với loại vàng ròng không? Con chó rừng cái, cũng thuộc dòng dõi thấp hèn, tâu đại vương, có bao giờ tương xứng với con sư tử đực cao quý không?

Evañca pana vatvā deva imasmiṃnagare suvaṇṇatilakā nāmekā caṇḍāladhītā atthi, sā samānajātikehi pesitapaṇṇākāraṃ na gaṇhāti, kulavanteyeva pattheti, kadā nāma kākī suvaṇṇahaṃsena samāgacchati devāti. Rājā taṃ sutvā tassā pitaraṃ pakkosāpetvā tamatthaṃ vatvā saccaṃ bhaṇeti pucchi, sopi saccaṃ deva, sā jātisampannameva kāmetīti āha. Rājā evaṃ sati bhaṇe pañcamadhuranagare uddāḷabrāhmaṇo nāma atthi, so jātisampanno mātitoca pititoca anupakkuṭṭho[Pg.126], jegucchā paṭikkūlā etāti mātugāmena saddhiṃ na saṃvasati. Attano gehato rājagehaṃ gacchantoca āgacchanto ca soḷasakhīrodakaghaṭehi magge siñcāpesi. Mātugāme disvā kālakaṇṇī mayā diṭṭhāti khīrodakena mukhaṃ dhovati. Tava dhītā sakkontī tena saddhiṃ saṃvasatu, etamatthaṃ tava dhītaraṃ kathehīti āha, sopi taṃ sutvā gehaṃ gantvā dhītaraṃ pakkositvā raññā vuttaniyāmeneva tassā kathesi. Tāya taṃ sutvā sakkontī ahaṃ uddāḷabrāhmaṇena saddhiṃ vasissāmi, mā tumhe cintetha, papañcampi mā karotha, pātova gamissāmīti vutte pitā panassā sādhūti sahassagghanakacittakambalakañcukena dhītu sarīraṃ pārupāpetvā vīṇādituriyabhaṇḍāni gāhāpetvā dhītuyā saddhiṃ addhānamaggaṃ paṭipajji. Gacchanto antarāmagge aññatarasmiṃ nagare rañño gandhabbaṃ karonto dhītaraṃ piṭṭhipasse nisīdāpetvā gandhabbamakāsi. Athassa piṭṭhipassanisinnā suvaṇṇatilakā nayanakoṭiyā diṭṭhiṃ pāpentī sarasena taṃ oloketvā pārutakañcukaṃ kiñci apanetvā sarīrappabhaṃ paññāpesi, rājā panassā sarīrappabhaṃca rūpasampadaṃca disvā kāmāturo vigatasañño sammūḷho hutvā muhuttena paṭiladdhassāso tassā sassāmikāssāmikabhāvaṃ pucchitvā caṇḍāladhītāti sutvā paribhavabhayena taṃ ānetu masakkonto evarūpaṃ vaṇṇapokkharasampannaṃ itthiratanaṃ alabhantassa me ko attho jīvitenāti socanto paridevanto kāmamucchito kattabbā kattabbaṃ ajānanto asiṃ gahetvā attano sīsaṃ sayameva chinditvā kāla makāsi. Evameva antarāmagge pañcarājāno tassā rūpasampattimadamattā asinā chinnasīsā jīvitakkhayaṃ pāpuṇiṃsu. Tathā hi sattā hiraññasuvaṇṇadāsidāsa puttadārādīsu piyaṃ nissāya kāmena mucchitā anayabyasanaṃ pāpuṇantīti. Vuttañhetaṃ bhagavatā.

Và sau khi nói như vậy, vị ấy nói: 'Tâu Đại vương, trong thành này có một người con gái của tiện dân tên là Suvaṇṇatilakā. Nàng không nhận lễ vật do những người cùng giai cấp gửi đến, chỉ mong muốn những người thuộc dòng dõi cao quý. Tâu Đại vương, khi nào con quạ mái lại đến với con thiên nga vàng chứ?' Nhà vua nghe vậy, cho gọi cha của nàng đến, nói lại sự việc ấy và hỏi: 'Có thật như vậy không?' Người ấy cũng thưa: 'Tâu Đại vương, đó là sự thật, nàng chỉ mong muốn người có dòng dõi cao quý.' Nhà vua nói: 'Nếu vậy, này khanh, ở thành Pañcamadhura có một vị Bà-la-môn tên là Uddāḷa. Vị ấy có dòng dõi cao quý, không tỳ vết cả từ bên mẹ lẫn bên cha. Vì ghê tởm và kinh tởm, vị ấy không chung sống với phụ nữ. Khi đi từ nhà mình đến hoàng cung và khi trở về, vị ấy cho người dùng mười sáu bình nước sữa để tưới đường. Khi thấy một người phụ nữ, vị ấy nghĩ: 'Ta đã thấy một điềm xui xẻo', rồi dùng nước sữa để rửa mặt. Nếu con gái của khanh có thể, hãy để nàng chung sống với vị ấy. Hãy nói lại việc này với con gái của khanh.' Người ấy nghe vậy, trở về nhà, gọi con gái đến và nói lại với nàng đúng như lời nhà vua đã phán. Nàng nghe vậy, nói: 'Con có thể chung sống với Bà-la-môn Uddāḷa. Cha đừng lo lắng, cũng đừng trì hoãn. Sáng sớm con sẽ đi.' Khi nàng nói vậy, người cha nói 'Lành thay', rồi lấy chiếc áo choàng bằng len nhiều màu sắc trị giá một ngàn để khoác lên người con gái, cho người mang theo đàn vīṇā và các nhạc cụ khác, rồi cùng con gái lên đường. Khi đi, trên đường, tại một thành phố nọ, trong khi biểu diễn nhạc cho nhà vua, ông cho con gái ngồi phía sau lưng và trình diễn. Lúc ấy, Suvaṇṇatilakā đang ngồi sau lưng cha, đưa ánh mắt liếc nhìn một cách tình tứ, rồi khẽ kéo chiếc áo choàng xuống, để lộ ra ánh hào quang của thân thể. Nhà vua thấy ánh hào quang và vẻ đẹp tuyệt trần của nàng, liền bị dục vọng thiêu đốt, mất hết tri giác, mê muội. Một lúc sau, khi tỉnh lại, vua hỏi về tình trạng có chồng hay chưa của nàng. Khi nghe rằng nàng là con gái của một tiện dân, vì sợ bị khinh miệt nên không thể đưa nàng về, vua sầu muộn, than khóc: 'Ta không có được một báu vật nữ nhân có dung sắc tuyệt vời như thế này, sống còn có ích gì nữa?' Bị dục vọng làm cho mê muội, không biết việc nên làm và không nên làm, vua lấy gươm tự cắt đầu mình mà chết. Cũng như vậy, trên đường đi, năm vị vua vì say đắm vẻ đẹp của nàng đã dùng gươm cắt đầu mình, đi đến chỗ mạng vong. Thật vậy, các chúng sanh vì nương vào những điều khả ái như vàng bạc, tôi trai tớ gái, con cái, vợ chồng, v.v., bị dục vọng làm cho mê muội, nên gặp phải tai họa và bất hạnh. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói đến.

11.

11.

Piyato [Pg.127] jāyate soko,Piyato jāyate bhayaṃ;

Piyato vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

Sầu sinh từ ái luyến, sợ sinh từ ái luyến; Với người thoát ái luyến, không sầu, sợ đâu ra?

12.

12.

Pemato jāyate soko,Pemato jāyate bhayaṃ;

Pemato vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

Sầu sinh từ thương yêu, sợ sinh từ thương yêu; Với người thoát thương yêu, không sầu, sợ đâu ra?

13.

13.

Ratiyā jāyate soko,Ratiyā jāyate bhayaṃ;

Ratiyā vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

Sầu sinh từ hoan lạc, sợ sinh từ hoan lạc; Với người thoát hoan lạc, không sầu, sợ đâu ra?

14.

14.

Kāmato jāyate soko,Kāmato jāyate bhayaṃ;

Kāmato vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

Sầu sinh từ dục vọng, sợ sinh từ dục vọng; Với người thoát dục vọng, không sầu, sợ đâu ra?

15.

15.

Taṇhāya jāyate soko,Taṇhāya jāyate bhayaṃ;

Taṇhāya vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

Sầu sinh từ ái dục, sợ sinh từ ái dục; Với người thoát ái dục, không sầu, sợ đâu ra?

Tato so anukkamena pañcamadhuranagaraṃ gantvā attano āgatabhāvaṃ raññā kathāpetvā tena anuññāto gantvā rājānaṃ addasa. Tadā uddāḷabrāhmaṇo rañño avidūre kambalabhaddapīṭhe nisinno hoti, gandhabbabrāhmaṇopi dhītuyā saddhiṃ gandhabbaṃ kurumāno nisīdi. Tasmiṃkhaṇe pitu piṭṭhipasse nisinnā suvaṇṇatilakā uddāḷabrāhmaṇo katamoti pucchitvā etasmiṃ bhaddapīṭhe nisinnoṃ esoti sutvā nilāmalalocanehi taṃ olokanti dasanaraṃsinā sambhinnasurattādharena mandahasitaṃ [Pg.128] karontī taṃ oloketvā pārutakañcukaṃ apanetvā sarīrappabhaṃ vissajjesi. Taṃ disvā brāhmaṇo ummatto sokena paridaḍḍhagatto uṇhavātena pūritamukhanāso assunā kilinnanetto visaññī ahosi. Tato so muhuttena laddhassāso rogīviya rañño sakāsā apasaranto attano gehaṃ gantvā suhade pakkositvā tesaṃ evamāha. Bhavantettha.

Sau đó, ông tuần tự đi đến thành Pañcamadhura, cho người báo với vua về sự có mặt của mình, được vua cho phép, ông đến yết kiến nhà vua. Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Uddāḷa đang ngồi trên một chiếc ghế tốt bọc len, không xa nhà vua. Vị Bà-la-môn nhạc sĩ cũng ngồi xuống cùng với con gái, trình diễn âm nhạc. Trong khoảnh khắc ấy, Suvaṇṇatilakā đang ngồi sau lưng cha, hỏi: 'Bà-la-môn Uddāḷa là người nào?' Khi nghe rằng: 'Chính là người đang ngồi trên chiếc ghế tốt kia', nàng nhìn ông bằng đôi mắt trong xanh, mỉm cười với đôi môi đỏ thắm hòa cùng ánh răng, rồi cởi chiếc áo choàng, tỏa ra ánh hào quang của thân thể. Thấy vậy, vị Bà-la-môn trở nên điên cuồng, thân thể bị sầu muộn thiêu đốt, mũi và miệng đầy hơi thở nóng, mắt ướt đẫm lệ, bất tỉnh. Sau đó, một lúc sau khi tỉnh lại, ông như một người bệnh, rời khỏi sự hiện diện của nhà vua, trở về nhà mình, gọi các bạn thân đến và nói với họ như sau.

16.

16.

Yo āpade samuppanne,Upatiṭṭhati santike;

Sukhadukkhe samo hoti,So mitto soca ñātako.

Người khi hoạn nạn đến, vẫn ở lại bên ta; Vui buồn cùng chia sẻ, ấy là bạn, là thân.

17.

17.

Yo guṇaṃ bhāsate yassa, aguṇañca nigūhati;

Paṭisedhetya kattabbā, so mitto soca ñātako.

Người nói lên đức hạnh, che giấu điều xấu xa; Ngăn cản việc không nên, ấy là bạn, là thân.

18.

18.

Suvaṇṇatilakānāma, lalanā kāmalālayā;

Nīlakkhicaṇḍakaṇḍehi, vikhaṇḍesi mano mama.

Nàng Suvaṇṇatilakā, người phụ nữ, nơi trú của ái tình; Bằng mũi tên hung bạo từ đôi mắt biếc xanh, đã làm tan nát tâm trí của tôi.

19.

19.

Tassā mukhambuje sattā, mama nettamadhubbatā,Appampina sarantāmaṃ, tatthevā bhiramanti te.

Đôi ong mắt của tôi, vương vấn đóa sen mặt của nàng, chẳng hề nhớ đến tôi, chúng vui vầy ngay tại nơi ấy.

20.

20.

Saheva tehi me cittaṃ, gataṃ ullaṃghiyuddhato;

Lajjāgambhīraparikhaṃ, dhitipākāramuggataṃ.

Cùng với chúng, tâm tôi đã ra đi, vượt qua hào sâu liêm sỉ và thành cao kiên định.

21.

21.

Sammuyhāmi pamuyhāmi, sabbā muyhanti me disā;

Tassa me saraṇaṃ hotha, karotha mama saṅgahanti.

Tôi hoang mang, tôi mê muội, mọi phương hướng đối với tôi đều mờ mịt; Xin hãy là nơi nương tựa cho tôi, hãy giúp đỡ tôi.

Taṃ sutvā te evamāhaṃsu.

Nghe vậy, họ nói như sau.

22.

22.

Yaṃ tvamācariya patthesi, caṇḍālī sā asaṅgamā;

Kinnu mīḷhena saṃyogo, candanassa kadā siyā.

Thưa thầy, người mà thầy mong muốn là một tiện nữ, không thích hợp để giao du; Làm sao có thể có sự kết hợp của gỗ chiên-đàn với đồ ô uế?

23.

23.

Agammagamanā [Pg.129] yāti, narānaṃ dūrato sirī;

Kitticāyu balaṃ buddhi, ayasaṃca sa gacchatīti.

Do đi đến người không nên đến, vận may của con người sẽ đi xa; Danh tiếng, tuổi thọ, sức mạnh, và trí tuệ sẽ mất đi, và người ấy sẽ gặp phải sự ô nhục.

Atha tesaṃ brahmaṇo āha.

Bấy giờ, vị Bà-la-môn nói với họ.

24.

24.

Na pariccajati lokoyaṃ, amejjhe maṇimuttamaṃ;

Thīratanaṃ yuvāṇī ca, dukkulā api gāhiyāti.

Thế gian này không từ bỏ, viên ngọc quý nhất trong nơi ô uế; Người phụ nữ quý báu và trẻ trung, dù thuộc dòng dõi thấp hèn, cũng được đón nhận.

Evañca pana vatvā tassā sassāmikāssāmikabhāvaṃ ñatvā ānethāti āha, te tathā akaṃsu. Tato brāhmaṇo tāya gehaṃ āgatakālato paṭṭhāya cattāro māse rañño upaṭṭhānaṃ neva agamāsi. Tassa pana brahmaṇassa santike pañcasatarājakumārā nānāvidhāni sippāni uggaṇhanti. Te taṃ kāraṇaṃ ñatvā suvaṇṇatilakāya vijjamānāya amhākaṃ sippuggahaṇassa antarāyo bhavissati, yena kenaci upāyena etaṃ māretuṃ vaṭṭatīti, cintetvā te hatthā cariyaṃ pakkositvā lañjaṃ datvā evamāhaṃsu, hatthiṃ surāya mattaṃ katvā suvaṇṇatilakaṃ mārehīti. Tato te sabbe rājaṅgaṇe sannipatitvā dūtaṃ pāhesuṃ, ācariyaṃ daṭṭhukāmamhāti. Tato brāhmaṇena āgantvā nisinnena paṭisanthāraṃ katvā ācariya ācariyāniṃ passitukāmamhāti āhaṃsu. Atha so suvaṇṇatilakaṃ gahetvā āgacchathāti manusse pesesi. Te tathā kariṃsu, atha tassā vīthimajjhaṃ sampattakāle hatthiṃ vissajjāpesuṃ. So soṇḍāya bhūmiyaṃ paharanto gacchanto upadhāvitvā soṇḍena taṃ ukkhipitvā kumbhe nisīdāpesi. Tato rājāno tathā taṃ mārāpetu masakkontā puna divase manusse payojetvā rattiyaṃ mārāpesuṃ. Brāhmaṇopi evarūpaṃ itthiṃ alasitvā jīvanato matameva seyyoti socanto paridevanto rājaṅgaṇe dārucitakaṃ kārāpetvā aggiṃpavisitvā [Pg.130] matoti. Evaṃ mātugāmavasaṅgatā mahantaṃ anayabyasanañca maraṇañca pāpuṇantīti. Vuttañhetaṃ bhagavatā.

Và sau khi nói như vậy, biết được tình trạng có chồng hay không có chồng của nàng, vị ấy nói: ‘Hãy đưa nàng đến.’ Họ đã làm như vậy. Kể từ đó, từ lúc nàng về nhà, vị Bà-la-môn trong bốn tháng đã không đến hầu vua. Lại nữa, có năm trăm vị vương tử đang học các loại kỹ nghệ khác nhau nơi vị Bà-la-môn ấy. Họ biết được nguyên do ấy, bèn suy nghĩ: ‘Vì sự có mặt của Suvaṇṇatilakā, việc học kỹ nghệ của chúng ta sẽ bị trở ngại, bằng cách này hay cách khác, phải giết nàng đi.’ Suy nghĩ xong, họ gọi người quản tượng đến, đưa của hối lộ và nói rằng: ‘Hãy cho voi uống rượu say rồi giết Suvaṇṇatilakā.’ Sau đó, tất cả họ tụ tập ở sân vua và sai sứ giả đi, nói rằng: ‘Chúng con muốn yết kiến thầy.’ Bấy giờ, vị Bà-la-môn đến, ngồi xuống, sau khi chào hỏi, họ nói: ‘Thưa thầy, chúng con muốn được gặp sư mẫu.’ Bấy giờ, vị ấy sai người đi, nói rằng: ‘Hãy đi đón Suvaṇṇatilakā đến đây.’ Họ đã làm như vậy. Khi nàng đi đến giữa đường, họ cho thả voi ra. Con voi vừa đi vừa dùng vòi đập xuống đất, chạy đến, dùng vòi nhấc bổng nàng lên rồi đặt ngồi trên trán nó. Bấy giờ, các vị vương tử không thể khiến nàng bị giết theo cách đó, vào một ngày khác, họ đã thuê người và cho giết nàng vào ban đêm. Vị Bà-la-môn cũng vì không có được người phụ nữ như vậy, nghĩ rằng: ‘Chết còn hơn sống,’ bèn sầu muộn than khóc, cho dựng giàn hỏa táng ở sân vua, bước vào lửa và chết. Như vậy, những người bị phụ nữ chi phối sẽ gặp phải tai ương, hoạn nạn lớn lao và cái chết. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói đến.

25.

25.

Māyāvesā marīcīva,Soko rogo cupaddavo;

Kharāva bandhanā cesā,Maccupāso guhāsayo;

Tāsu yo vissase poso,So naresu narādhamoti.

Như ảo ảnh, như phù du, là sầu muộn, là bệnh tật, là tai ương; Họ là những ràng buộc khắc nghiệt, là cạm bẫy của tử thần ẩn náu; Người nào tin tưởng vào họ, kẻ ấy là người hạ tiện nhất trong các loài người.

26.

26.

Ayoniso sā purimāya jātiyā,Puññaṃ karitvā alabhīdisaṃ gatiṃ;

Dhīsampayuttaṃ kusalaṃ karontā,Nibbāṇamevābhimukhaṃ karothāti.

Trong tiền kiếp, nàng ấy đã tạo phước không như lý tác ý, nên đã nhận được cảnh giới như vậy; Các vị hãy làm các việc thiện lành hợp với trí tuệ, và hãy hướng thẳng đến Niết-bàn.

Suvaṇṇatilakāya vatthuṃ dutiyaṃ.

Câu chuyện về nàng Suvaṇṇatilakā là câu chuyện thứ hai.

33. Kapaṇāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

33. Trong câu chuyện về người phụ nữ nghèo, đây là phần kể chuyện tuần tự.

Bhagavati parinibbute jambudīpe tattha tattha bhikkhubhikkhuṇiyo ca upāsakaupāsikāyo ca jayamahābodhiṃ vandissāmīti yebhuyyena gantvā vandanti. Athā parabhāge bahū bhikkhū saṅgamma mahābodhiṃ vandanatthāya gacchantā aññatarasmiṃ gāmake bhikkhāya caritvā āsanasālaṃ gantvā katabhattakiccā thokaṃ vissamiṃsu, tadā tattha ekā kapaṇā duggatitthī tathā nisinnabhikkhū disvā upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā ekamante ṭhitā ayyā kuhiṃ gacchantīti pucchi. Bhikkhū taṃ sutvā jayamahābodhissa ānubhāvañca taṃ vandanatthāya attānaṃ gamanañca kathentā evamāhaṃsu.

Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, tại cõi Diêm-phù-đề, ở nơi này nơi kia, các Tỳ-khưu, Tỳ-khưu-ni, các cận sự nam và cận sự nữ, với ý nghĩ ‘Chúng ta sẽ đảnh lễ cây Đại Bồ-đề chiến thắng,’ phần lớn đã đi đến và đảnh lễ. Về sau, nhiều vị Tỳ-khưu tụ hội lại, trong khi đi đến để đảnh lễ cây Đại Bồ-đề, các vị đã đi khất thực trong một ngôi làng nhỏ, rồi đến một nhà nghỉ, sau khi thọ thực xong, các vị nghỉ ngơi một lát. Bấy giờ, ở đó có một người phụ nữ nghèo khổ, túng thiếu, thấy các vị Tỳ-khưu đang ngồi như vậy, bèn đến gần, đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, rồi đứng một bên và hỏi: ‘Thưa các ngài, các ngài đi đâu ạ?’ Các vị Tỳ-khưu nghe vậy, bèn nói về oai lực của cây Đại Bồ-đề chiến thắng và về chuyến đi của mình để đảnh lễ cây, rồi nói như sau.

1.

1.

Yatthāsīno [Pg.131] jino jesi, sasenaṃ makaraddhajaṃ;

Hantvā kilesasenañca, buddho āsi niruttaro.

Nơi mà Đấng Chiến Thắng đã ngồi và chiến thắng, Ma vương với cờ hiệu cá sấu cùng với quân đội của nó; Và sau khi diệt trừ quân đội phiền não, Ngài đã trở thành bậc Vô Thượng Giác.

2.

2.

Yaṃ pūjesi mahāvīro, ṭhito pada makopayaṃ;

Sattarattindivaṃ netta, nīlanīrajaraṃsinā.

Nơi mà bậc Đại Hùng đã chiêm ngưỡng, đứng yên không chớp mắt; trong bảy ngày bảy đêm, với đôi mắt tỏa sáng như hoa sen xanh.

3.

3.

Surāsuranarādīnaṃ, nettāli pāḷipātanā;

Mecakākārapattehi, sikhaṇḍīviya bhāti yo.

Nơi mà, do những hàng mắt chiêm ngưỡng của chư thiên, a-tu-la, và loài người rơi xuống, với những chiếc lá có màu xanh sẫm, cây ấy tỏa sáng như một con công.

4.

4.

Surapādapova sattānaṃ, yaṃ tiṭṭhati mahītale;

Iha loke paratte ca, dadanto icchiticchitaṃ.

Như cây thần của chư thiên đối với chúng sanh, cây ấy đứng trên mặt đất; ban cho những gì mong muốn, trong đời này và cả đời sau.

5.

5.

Yassa purāṇapaṇṇampi, patitaṃ yo naro idha;

Pūjeti tassa so deti, bhavabhogaṃ mahīruho.

Dù chỉ là một chiếc lá cũ đã rơi của cây ấy, người nào ở đây cúng dường; cây đại thụ ấy sẽ ban cho người đó sự hiện hữu và tài sản.

6.

6.

Gandhamālehi salilehi, yamupāsati sadā naro;

Ajjhattañca bahiddhā ca, duritaṃ so nihaññati.

Người nào luôn cúng dường cây ấy bằng hương, hoa và nước; người đó sẽ diệt trừ được điều ác, cả bên trong lẫn bên ngoài.

7.

7.

Yo deti ihalokatthaṃ,Yo deti pāralokikaṃ,Sampadaṃ jayabodhiṃtaṃ,Bhoti gacchāma vandituṃ.

Cây Bồ-đề chiến thắng ấy, nơi ban cho lợi ích ở đời này, nơi ban cho sự thành tựu ở đời sau, này cô, chúng tôi đi để đảnh lễ.

Taṃ sutvā udaggā somanassajātā bhikkhūnaṃ evamāha. Ahaṃ bhante parakule bhatiyā kammaṃ karontī dukkhena kasirena jīvikaṃ kappemi. Svātanāya me taṇḍulanālipi natthi, pageva aññaṃ dhanaṃ, imaṃ vinā aññaṃ sāṭakampi natthi, kasmā pubbe akatapuññattā, tasmā imaṃ bhante sāṭakaṃ mamānuggahāya bodhimhi dhajaṃ bandhathāti yācitvā sāṭakaṃ dhovitvā tesaṃ adāsi. Bhikkhūpi tassānuggahāya taṃ gahetvā agamaṃsu. Sā sāṭakaṃ datvā pītipāmojjamānasā gehaṃ gantvā tadaheva rattiyā majjhimayāme satthakavātena upahatā kālaṃ katvā tesaṃ [Pg.132] bhikkhūnaṃ gamanamagge ekasmiṃ ramaṇīye vanasaṇḍe bhummadevatā hutvā nibbattī, athassā puññānubhāvena tiyojanike ṭhāne dibbakapparukkhā pāturahaṃsu, tatta tatta nānāvirāgadhajapatākā olambanti. Devaputtā ca devadhītaro ca sabbābharaṇavibhūsitā tatheva dhajapatākādayo gahetvā kīḷanti. Naccagītādinekāni acchariyāni payojenti. Atha dutiyadivase tepi bhikkhū bodhimaṇḍalaṃ gacchantā sāyaṇhe taṃ ṭhānaṃ patvā ajja imasmiṃ vanasaṇḍe vasitvā gamissāmāti tattha vāsaṃ upagamiṃsu, tato te rattibhāge nānāvaṇṇadhaje ca devatāhi payojiyamānā gītavāditādayo ca tiyojanaṭṭhāne kapparukkhāni ca idaṃ sabbaṃ devissariyaṃ tassānubhāvena nibbattabhāvaṃ disvā vimhitamānasā devadhītaraṃ āmantetvā tvaṃ kena kammena idha nibbattāti pucchiṃsu. Sā bhikkhū vanditvā añjaliṃ paggayha ṭhitā bhante maṃ na sañjānitthāti āha. Bhikkhūhi na mayaṃ sañjānāma bhaginīti vutte sā attano sabhāvaṃ kathentī evamāha.

Nghe vậy, lòng hân hoan phấn khởi, bà nói với các vị Tỳ-khưu như vầy: "Bạch quý ngài, con làm thuê cho nhà người, sống một cách khó khăn khổ sở. Ngày mai, con không có lấy một đấu gạo, huống chi là tài sản khác. Ngoài tấm y này, con không có tấm y nào khác, vì trước đây con đã không làm phước. Vì vậy, bạch quý ngài, xin quý ngài vì lòng thương xót con mà hãy buộc tấm y này làm cờ phướn tại cây Bồ-đề." Nói xong, bà giặt tấm y rồi dâng cho các vị ấy. Các vị Tỳ-khưu cũng vì lòng thương xót bà mà nhận lấy rồi ra đi. Bà sau khi dâng tấm y, với tâm hoan hỷ vui mừng, trở về nhà. Ngay trong đêm ấy, vào canh giữa, bà bị trúng gió dao mà qua đời, rồi sanh làm một vị địa thần trong một khu rừng khả ái trên đường đi của các vị Tỳ-khưu ấy. Do oai lực phước báu của bà, những cây như ý ở cõi trời đã hiện ra trong một khu vực rộng ba do-tuần, và tại đó đây, những lá cờ, lá phướn nhiều màu sắc khác nhau đang tung bay. Các thiên tử và thiên nữ, được trang hoàng với đủ loại trang sức, cũng cầm những lá cờ, lá phướn như vậy mà vui đùa. Họ biểu diễn nhiều điều kỳ diệu như ca múa, v.v. Vào ngày thứ hai, các vị Tỳ-khưu ấy đang trên đường đến Bồ-đề Đạo tràng, vào buổi chiều, khi đến nơi đó, họ nghĩ: "Hôm nay chúng ta sẽ nghỉ lại trong khu rừng này rồi hãy đi," và đã trú ngụ tại đó. Sau đó, vào ban đêm, khi thấy những lá cờ nhiều màu sắc, những điệu ca múa do các vị trời biểu diễn, những cây như ý trong khu vực ba do-tuần, và thấy rằng tất cả sự huy hoàng của cõi trời này đã sanh khởi do oai lực của vị ấy, họ kinh ngạc trong lòng, gọi vị thiên nữ ấy và hỏi: "Cô đã làm nghiệp gì mà được sanh về đây?" Vị ấy đảnh lễ các vị Tỳ-khưu, chắp tay đứng và nói: "Bạch quý ngài, quý ngài không nhận ra con sao?" Khi các vị Tỳ-khưu nói: "Này hiền muội, chúng tôi không nhận ra," vị ấy kể lại câu chuyện của mình như sau.

8.

8.

Hīyyo āsanasālāya, nisīdittha samāgatā;

Tumhakaṃ santikaṃ gamma, yā varākībhivādayi.

Hôm qua, tại nhà nghỉ, khi quý ngài đang ngồi hội họp; người đàn bà khốn khổ nào đã đến gần quý ngài và đảnh lễ.

9.

9.

Yā bodhiṃ pūjanatthāya, vatthakaṃ paṭipādayi;

Sāhaṃ hīyyo cutā āsiṃ, rattiyaṃ byādhipīḷitā.

Người đã dâng cúng tấm vải để cúng dường cây Bồ-đề; chính là con, hôm qua đã mệnh chung, bị bệnh tật hành hạ trong đêm.

10.

10.

Nānāsampattisaṃyuttā, nānābhūsanabhūsitā;

Vimāne ratanā kiṇṇe, jātāhaṃ ettha kānane.

Được phú cho nhiều tài sản, được trang hoàng với nhiều trang sức; con đã sanh ra trong khu rừng này, trong một lâu đài đầy châu báu.

11.

11.

Hīyyo passittha me gattaṃ, rajojallehi saṃkulaṃ;

Ajja passatha me gattaṃ, vaṇṇavantaṃ pabhassaraṃ.

Hôm qua, quý ngài đã thấy thân con, đầy bụi bặm và cáu bẩn; hôm nay, xin hãy nhìn thân con, có dung sắc đẹp đẽ và rực rỡ.

12.

12.

Hīyyo passittha me bhante, nivatthaṃ malinambaraṃ;

Ajja passatha me bhante, dibbamambaramuttamaṃ.

Bạch quý ngài, hôm qua quý ngài đã thấy con mặc y phục dơ bẩn; bạch quý ngài, hôm nay xin hãy nhìn con, mặc y phục cõi trời tuyệt hảo.

13.

13.

Vikiṇṇaphalitaggehi[Pg.133], kesehi viralā kulaṃ;

Ūkāgūthapaṭikkūlaṃ, hīyyo āsisiraṃ mama.

Với mái tóc thưa thớt, ngọn tóc bạc phơ, đáng ghê tởm vì chấy rận và phân của chúng; hôm qua, đầu của con đã như thế.

14.

14.

Ajja taṃ parivattitvā, mama puññānubhāvato;

Sunīlamududhammillaṃ, kusumā bharaṇabhūsitaṃ.

Hôm nay, điều đó đã thay đổi, nhờ oai lực phước báu của con; mái tóc búi của con xanh biếc, mềm mại, được trang điểm bằng hoa và trang sức.

15.

15.

Purā me sakasīsena, vahitaṃ dārū dakādikaṃ;

Puññenāhaṃ ajja mālā, bhāraṃ sīse samubbahe.

Trước đây, chính đầu của con đã mang củi, nước, v.v.; hôm nay, nhờ phước báu, con mang gánh nặng vòng hoa trên đầu.

16.

16.

Dhajatthāya mayā hīyyo, padinnaṃ thūlasāṭakaṃ;

Ajja nibbatti me bhonto, mahantaṃ dibbasampadaṃ.

Hôm qua, con đã dâng cúng tấm vải thô để làm cờ phướn; thưa quý ngài, hôm nay, tài sản cõi trời to lớn đã sanh khởi cho con.

17.

17.

Jānamānena kattabbaṃ, dānādīsu mahapphalaṃ;

Devaloke manussesu, sukhadaṃ dāna muttamanti.

Người biết nên làm các việc như bố thí, v.v., có quả báu lớn; bố thí là tối thượng, mang lại hạnh phúc ở cõi trời và cõi người.

Taṃ sutvā sabbe bhikkhū acchariyabbhutacittā ahesuṃ. Sā devatā tassā rattiyā accayena bhikkhū nimantetvā dibbehi khajjabhojjehi sahatthā santappetvā tehi saddhiṃ āgacchantī antarāmagge dānaṃ dadamānā mahābodhiṃ gantvā sabbehi dhajapatākā dīhi ca nānāvidhavaṇṇagandhasampannapupphehi ca dīpadhūpehi ca bodhiṃ pūjetvā bhikkhūnaṃ cīvaratthāya dibbavatthāni datvā āgamma tasmiṃyeva vanasaṇḍe vasantī nānāvidhāni puññāni katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Bhikkhūpi taṃ acchariyaṃ tattha tattha pakāsentā bahūjane puññakamme niyojesuṃti.

Nghe vậy, tất cả các vị Tỳ-khưu đều có tâm kinh ngạc, phi thường. Vị thiên nữ ấy, sau khi đêm đó trôi qua, đã thỉnh mời các vị Tỳ-khưu và tự tay làm cho các vị ấy thỏa mãn với các vật thực cứng và mềm của cõi trời. Vị ấy đi cùng với các vị ấy, vừa đi vừa bố thí dọc đường, rồi đến cây Đại Bồ-đề. Vị ấy cúng dường cây Bồ-đề với tất cả các loại cờ phướn, v.v., với các loại hoa có nhiều màu sắc và hương thơm khác nhau, và với đèn và hương. Vị ấy dâng cúng các tấm vải cõi trời để làm y cho các vị Tỳ-khưu, rồi trở về, sống trong chính khu rừng ấy, làm nhiều loại phước báu khác nhau và đã sanh về cõi trời Ba Mươi Ba. Các vị Tỳ-khưu cũng đã tuyên dương điều kỳ diệu ấy ở nơi này nơi kia, và đã khuyến khích nhiều người làm các công đức.

18.

18.

Evaṃ vidhāpi kapaṇā jinasāsanamhi,Katvā pasāda matha thūlakucelakena;

Pūjetva dibbavibhavaṃ alabhīti ñatvā,Pūjāparā bhavatha vatthusu tīsu sammāti.

Người nghèo khổ như vậy, trong giáo pháp của bậc Chiến Thắng, đã phát sanh lòng tịnh tín và với tấm vải thô xấu, đã cúng dường và đạt được sự huy hoàng của cõi trời. Biết được điều này, hãy chuyên tâm cúng dường một cách chân chánh đối với Tam Bảo.

Kapaṇāya vatthuṃ tatiyaṃ.

Câu chuyện về người đàn bà nghèo, thứ ba.

34. Indaguttattherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

34. Đây là câu chuyện tuần tự trong câu chuyện về Trưởng lão Indagutta.

Amhākaṃ bhagavato parinibbāṇato orabhāge jambudīpe kira pāṭaliputtaṃ nāma nagaraṃ ahosi. Tattha dhammāsoko nāma mahiddhiko mahānubhāvo āṇācakkavatti rājā rajjaṃ kāreti. Uddhaṃ ākāsato heṭṭhā pathaviyā yojanappamāṇe sakalajambūdīpe tassa āṇā pavattati, tadā sakalajambudīpavāsino ca caturāsīti nagarasahasse rājāno ca attano attano balavāhane gahetvā āgamma dhammāsokamahārañño upaṭṭhānaṃ karonti. Tasmiṃ samaye devaputtanagare devaputto nāma mahārājā attano balavāhanaṃ gahetvā rañño upaṭṭhānaṃ agamāsi. Dhammāsoko devaputtamahārājānaṃ disvā madhurapaṭisanthāraṃ katvā tumhākaṃ raṭṭhe bahussutā āgatāgamā mahāguṇavantā ayyā atthīti pucchi. Taṃ sutvā devaputtarājā atthi deva tasmiṃ nagare sīhakumbhakaṃ nāma mahāvihāraṃ. Tattha anekasahassabhikkhū viharanti sīlavantā appicchā santuṭṭhā vivekakāmino. Tesu sāṭṭhakathātipiṭakadharo indaguttatthero nāma tesaṃ pāmokkho ahosi. So anekapariyāyena sanarāmarānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃvaṇṇeti. Guṇavā attano guṇaṃ nissāya loke pākaṭoti. Taṃ sutvā rājā tuṭṭhamānaso theraṃ passitukāmo hutvā samma tvameva gantvā theraṃ yācitvā idhā nehīti āha. Taṃ sutvā devaputtarājā attano hatthassabalavāhanā dimahā senaṅgaparivuto indaguttattherassa santikaṃ gantvā vanditvā ayya ayyaṃ dhammāsokamahārājā daṭṭhukāmoti āha. Therena sādhūti sampaṭicchite rājā therena sampaṭicchitabhāvaṃ dhammāsokamahārājino pesesi. Tato dhammāsokamahārājā somanassappatto attano āṇāpavattitaṭṭhāne rājūnaṃ sāsanaṃ pesesi. Sabbeva therāgamanamaggaṃ [Pg.135] alaṅkarontūti. Atha te rājāno tuṭṭhapahaṭṭhā attano attano nagare bheriṃ carāpetvā devaputtanagarato yāva pāṭaliputtanagaraṃ etthantare pañcapaṇṇāsayojanikaṃ maggaṃ visamaṃ samaṃ karonto devatānaṃ dibbavīthimiva alaṅkaritvā dhammāsokamahānarindassa evaṃ sāsanaṃ pesesuṃ. Bhavantettha.

Nghe nói, sau khi Đức Thế Tôn của chúng ta nhập Niết-bàn, tại cõi Diêm-phù-đề có một thành phố tên là Pāṭaliputta. Tại đó, một vị vua chuyển luân tên là Dhammāsoka, có đại thần lực, đại oai đức, đang trị vì vương quốc. Mệnh lệnh của ngài có hiệu lực trên toàn cõi Diêm-phù-đề, một do-tuần lên đến không trung và một do-tuần xuống đến lòng đất. Khi ấy, toàn thể dân chúng cõi Diêm-phù-đề và các vị vua của tám mươi bốn ngàn thành phố, mang theo quân đội và phương tiện của mình, đến hầu hạ đại vương Dhammāsoka. Vào thời điểm đó, tại thành Devaputta, một vị đại vương tên là Devaputta, mang theo quân đội và phương tiện của mình, đã đến hầu hạ đức vua. Vua Dhammāsoka sau khi thấy đại vương Devaputta, đã chào hỏi thân mật và hỏi rằng: "Trong xứ của ngài, có vị tôn giả nào đa văn, thông suốt kinh điển, có đức hạnh lớn không?". Nghe vậy, vua Devaputta thưa: "Tâu Thiên tử, có ạ. Trong thành ấy có một ngôi đại tự viện tên là Sīhakumbhaka. Tại đó, nhiều ngàn vị tỳ-khưu đang an trú, các vị ấy có giới hạnh, thiểu dục, tri túc, và ưa thích sống độc cư. Trong số các vị ấy, trưởng lão Indagutta, người thông thuộc Tam Tạng và Chú giải, là vị lãnh đạo của họ. Vị ấy thuyết giảng Chánh pháp cho các vị tỳ-khưu cùng với trời và người bằng nhiều phương tiện. Người có đức hạnh, nhờ vào đức hạnh của mình mà nổi danh trong đời." Nghe vậy, đức vua với tâm hoan hỷ, muốn được gặp vị trưởng lão, đã nói rằng: "Này bạn, chính bạn hãy đi thỉnh mời vị trưởng lão và đưa ngài đến đây." Nghe vậy, vua Devaputta, được vây quanh bởi bốn binh chủng lớn là tượng binh, mã binh, xa binh, và bộ binh, đã đi đến chỗ trưởng lão Indagutta, đảnh lễ và thưa rằng: "Bạch ngài, đại vương Dhammāsoka muốn được yết kiến ngài." Khi vị trưởng lão đã nhận lời bằng câu "Lành thay", nhà vua đã gửi tin đến đại vương Dhammāsoka về việc vị trưởng lão đã chấp thuận. Sau đó, đại vương Dhammāsoka, lòng đầy hoan hỷ, đã gửi chiếu chỉ đến các vị vua trong lãnh thổ dưới quyền cai trị của mình: "Tất cả hãy trang hoàng con đường mà vị trưởng lão sẽ đi qua." Bấy giờ, các vị vua ấy, lòng đầy vui mừng phấn khởi, đã cho đánh trống loan báo trong các thành phố của mình, rồi san bằng những chỗ gồ ghề trên con đường dài năm mươi lăm do-tuần từ thành Devaputta đến thành Pāṭaliputta, trang hoàng con đường ấy như con đường trên trời của chư thiên, và gửi tin đến đại vương Dhammāsoka rằng: "Xin bệ hạ hãy biết cho."

1.

1.

Indaguttamahāthera, sāmino gamanāya no;

Maggaṃ alaṅkarontūti, mahārājena pesitaṃ.

Đại vương đã truyền lệnh rằng: 'Hãy trang hoàng con đường để cho chuyến đi của ngài, Đại Trưởng lão Indagutta, bậc thầy của chúng ta.'

2.

2.

Tato te apanetvāna, pāsāṇakaṇṭakādikaṃ;

Visamaṃ samaṃ karitvāna, sammajjitvāna sādhukaṃ.

Sau đó, họ đã dọn dẹp đá, gai, và các chướng ngại vật; san bằng những chỗ gồ ghề, và quét dọn thật kỹ lưỡng.

3.

3.

Dhotamuttā samābhāsā, okiritvāna vālukā;

Ussāpitā tattha tattha, dussatoraṇapantiyo.

Họ rải cát lấp lánh như ngọc trai đã rửa sạch; và đây đó, dựng lên những hàng cổng chào bằng vải.

4.

4.

Kaladhotahemarambhādi, nānātoraṇapantiyo;

Tathā pupphamayā neka, toraṇūparitoraṇā.

Những hàng cổng chào đa dạng làm bằng bạc, vàng, thân chuối; cũng như nhiều cổng chào và cổng phụ làm bằng hoa.

5.

5.

Tesu tesuca ṭhānesu, saṅkhatā kusumagghikā;

Tatheva gandhatelehi, dīpitā dīpapantiyo.

Tại nhiều nơi khác nhau, những vòm hoa được kết lại; cũng như những hàng đèn được thắp sáng bằng dầu thơm.

6.

6.

Padumuppalasannīra, pupphapallava laṅkatā;

Ṭhapitā ghaṭamālāyo, puṇṇā sogandhavārihi.

Những dãy bình đầy nước thơm, được trang trí bằng hoa sen, hoa súng, hoa và chồi non, được đặt sẵn.

7.

7.

Nilapītā disambhinna, patākāhi dhajehi ca;

Maggassa ubhato passe, vanamāsi samākulaṃ.

Với những lá cờ và biểu ngữ nhiều màu sắc như xanh, vàng, hai bên đường trở nên rực rỡ như một khu rừng.

8.

8.

Ketavo uggatā tattha, mandamandasamīraṇā;

Avhayantāva sobhanti, brahmoragasurādayo.

Những lá cờ được dựng lên ở đó, phất phơ trong làn gió nhẹ, trông lộng lẫy như đang mời gọi các vị Phạm thiên, rồng, và chư thiên.

9.

9.

Nāgacampapunnāga, ketakīvakulādihi;

Padumuppalā dijalajehi, mālatī kusumā dihi.

Với các loài hoa như long thọ, chăm-pa, punnāga, ketakī, vakula; với hoa sen, hoa súng, các loài hoa thủy sinh, và hoa lài.

10.

10.

Mālādāmehi [Pg.136] nekehi, maggamāsi vicittakaṃ;

Pattharitvā pādapaṭe, sittasammattabhūmiyaṃ.

Con đường trở nên rực rỡ với nhiều vòng hoa; trên mặt đất đã được tưới và quét dọn, những tấm thảm trải chân được trải ra.

11.

11.

Lājādipañcapupphāni, vikiriṃsu manoramaṃ;

Alaṅkaritvā hattassā, kusumā bharaṇādihi.

Năm loại hoa, bắt đầu bằng cốm, được rải ra một cách đẹp mắt; voi và ngựa được trang hoàng bằng hoa và đồ trang sức.

12.

12.

Maggālaṅkaraṇatthāya, ṭhapitāsuṃ tato tato;

Tesu tesu ca ṭhānesu, bherimaṇḍalamajjhagā.

Để trang hoàng con đường, đây đó tại nhiều nơi khác nhau, ở giữa các dàn trống được bố trí.

13.

13.

Naccanti cāturā nārī, rasabhāvanirantarā;

Kaṃsavaṃsādipaggayha, vajjentānekatantiyo.

Những người phụ nữ khéo léo, luôn thể hiện cảm xúc và tình cảm, đang nhảy múa; tay cầm chũm chọe, sáo, họ chơi nhiều loại nhạc cụ dây.

14.

14.

Gāyanti madhuraṃ gītaṃ, gāyantettha layānvitaṃ;

Maggoso sādhuvādehi, bheritantinadehica.

Họ hát những bài ca ngọt ngào, du dương theo nhịp điệu; con đường ấy vang dội tiếng tung hô 'lành thay', tiếng trống và tiếng đàn.

15.

15.

Karīnaṃ koñcanādehi, hayānaṃ hesitehi ca;

Nekaviṭaṅkasaṅghehi, so karīhi samākulo.

Với tiếng rống của voi và tiếng hí của ngựa, với nhiều đàn chim bồ câu, con đường ấy trở nên đông đúc náo nhiệt.

16.

16.

Maggassa ubhato passe, devakaññūpamā subhā;

Mālākalāpe paggayha, tiṭṭhanti tuṭṭhamānasā.

Ở hai bên đường, những người phụ nữ xinh đẹp như tiên nữ, tay cầm những bó hoa, đứng với tâm hoan hỷ.

17.

17.

Tathā puṇṇaghaṭe gayha, padumuppalasaṃkule,Aṭṭhamaṅgalamuggayha, tiṭṭhanti pamadā tahiṃ.

Cũng vậy, những người phụ nữ đứng ở đó, tay cầm những bình nước đầy ắp hoa sen và hoa súng, và tay cầm tám vật cát tường.

18.

18.

Sītalūdakasampanna, papāhi samalaṅkatā;

Sinānatthaṃ khatā āsuṃ, pokkharañño tahiṃtahiṃ.

Con đường được trang hoàng với những quán nước đầy nước mát; đây đó, những hồ sen được đào để khách tắm.

19.

19.

Tahiṃtahiṃkatā āsuṃ, dānasālā manoramā;

Nicitāsumanekāni, dānopakaraṇā tahiṃ.

Đây đó, những nhà bố thí xinh đẹp được dựng lên; ở đó, vô số vật dụng để bố thí được chất đầy.

20.

20.

Evaṃ nekavidhā pūjā, amhehi paṭipāditā;

Ṭhapetvāna mahāgaṅgaṃ, taṃ jānātu mahīpatīti.

Như vậy, nhiều loại lễ vật cúng dường đã được chúng thần chuẩn bị, ngoại trừ sông Hằng Lớn, xin đức vua hãy biết cho điều đó.

Taṃ sutvā asokamahārājā gaṅgaṃ alaṅkarothāti soḷasayakkhe pesesi, te saparivārā tattha gantvā attano [Pg.137] ānubhāvena gaṅgāya anto tigāvutaṭṭhāne udukkhalapāsāṇe ṭhapesuṃ. Ṭhapetvā thambhe ussāpetvā tulāsaṃghāṭe datvā himavantato rattacandanasāre āharitvā padare santharitvā anekehi pūjāvidhānehi alaṅkaritvā rañño evaṃ sāsanaṃ pesesuṃ. Bhavantettha.

Nghe vậy, đại vương Asoka đã phái mười sáu vị dạ-xoa đi với lệnh: "Hãy trang hoàng sông Hằng." Họ cùng với tùy tùng đến đó, và bằng thần lực của mình, đã đặt những tảng đá hình cối giã trong lòng sông Hằng, trong một khu vực rộng ba ngẫu-bố-đà. Sau khi đặt đá, họ dựng các cột trụ, đặt các xà ngang, mang lõi gỗ chiên-đàn đỏ từ Hy-mã-lạp-sơn đến, lót ván sàn, trang hoàng bằng nhiều cách thức cúng dường, và gửi tin đến đức vua rằng: "Xin bệ hạ hãy biết cho."

21.

21.

Yamatthāya mayaṃ sabbe, mahārājena pesitā;

Amhehi dāni taṃ sabbaṃ, katameva suṇotha taṃ.

Vì mục đích nào mà tất cả chúng tôi được đại vương phái đi, nay tất cả những việc đó đã được chúng tôi hoàn thành, xin ngài hãy lắng nghe.

22.

22.

Gāvutattayagambhīraṃ, gaṅgaṃ yojanavitthataṃ;

Thambhe patiṭṭhapetvāna, anagghaṃ rattacandanaṃ.

Trên sông Hằng, sâu ba ngẫu-bố-đà và rộng một do-tuần, sau khi đã dựng các cột trụ, chúng tôi đã dùng gỗ chiên-đàn đỏ vô giá.

23.

23.

Himavantato haritvāna, setuṃ tattha sumāpitaṃ;

Toraṇā ca ubho passe, ratanehi sunimmitā.

Đã mang (đá) từ Hy-mã-lạp sơn, một cây cầu được xây dựng tốt đẹp ở nơi ấy. Các cổng chào ở cả hai bên cũng được khéo làm bằng châu báu.

24.

24.

Puṇṇakumbhaddhajā ceva, padīpāvaliyo tathā;

Ubho passesu ratanāni, māpetvālambanānica.

Các cờ phướn có hình bình nước đầy, và các hàng đèn cũng thế. Ở cả hai bên, các châu báu và các tràng hoa cũng được tạo dựng.

25.

25.

Suvaṇṇamaṇimuttādi, dāmehi samalaṅkatā;

Vālukatthāya okiṇṇā, dhotamuttā pabhassarā.

Được trang hoàng với các vòng hoa bằng vàng, ngọc, châu, v.v... Để thay cho cát, những hạt ngọc trai đã được rửa sạch, sáng chói được rải khắp nơi.

26.

26.

Tesu tesu ca ṭhānesu, ṭhapitāsuṃ mahāmaṇī;

Nānārāgavitānehi, sobhitā setuno pari.

Và ở nhiều nơi khác nhau, những viên đại bảo châu được đặt để. Phía trên cây cầu được trang hoàng lộng lẫy với các lọng che nhiều màu sắc.

27.

27.

Olambitāsuṃ tattheva, dibbādikusumādayo;

Niṭṭhitaṃ idha kātabba, yuttaṃ pūjāvidhiṃtu no;

Devotaṃ paṭijānātu, iti vatvāna pesayuṃti.

Ở chính nơi ấy, các loài hoa trời và những thứ tương tự được treo rủ xuống. (Họ nói:) ‘Nghi thức cúng dường thích hợp của chúng tôi, việc cần làm ở đây, đã được hoàn tất. Xin chư Thiên hãy chấp nhận điều ấy.’ Nói như vậy rồi, họ đã phái sứ giả đi.

Tampi sutvā asoko mahārājā tumheva theraṃ idhānethāti tesaṃyeva sāsanaṃ paṭipesesi, te sādhūti indaguttattherassa santikaṃ gantvā vanditvā bhante pāṭaliputtanagarassa gamanāya kāloti āhaṃsu, tato thero saṭṭhisahassamattehi [Pg.138] bhikkhusaṅghehi parivuto pañcapaṇṇāsayojanamaggaṃ paṭipajji. Athāparaṃ devaputtanagaravāsino anekavidhamālāgandhavāsacuṇṇaddhajapatākādīhi anekehi tālāvacarehi naccagītavāditehi pūjetvā agamaṃsu. Atha thero mahantena pūjāvidhānena jambudīpavāsīhi pūjiyamāno anukkamena candabhāgāya gaṅgāya setuṃ patvā tattha mahantaṃ pūjāvidhānaṃ olokento evaṃ cintesi, evaṃ uḷāraṃ pūjāvidhānaṃ idāni jambudīpe nāññassa hoti, mayhamevetaṃ kataṃ. Ahamevetta uttamo appaṭimoti evaṃ seyyassa seyyohamasmīti mānaṃ uppādetvā aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe eko khīṇāsavatthero taṃ mānenupatthaddhacetasā ṭhitaṃ dibbacakkhunā disvā upasaṅkamitvā vanditvā therassa ovadanto evamāha. Tasmā.

Nghe vậy, đại vương A-dục đã gửi lại thông điệp cho họ rằng: ‘Chính các ngươi hãy thỉnh ngài Trưởng lão đến đây.’ Họ vâng lời ‘Lành thay,’ rồi đến gần Trưởng lão Indagutta, đảnh lễ và bạch rằng: ‘Kính bạch Đại đức, đã đến lúc đi đến thành Pāṭaliputta.’ Bấy giờ, ngài Trưởng lão, được vây quanh bởi Tăng chúng khoảng sáu mươi ngàn vị, đã lên đường trên quãng đường dài năm mươi lăm do-tuần. Hơn nữa, dân chúng ở thành Devaputta đã cúng dường với nhiều loại tràng hoa, hương liệu, bột thơm, cờ, phướn, v.v... cùng với nhiều nhạc cụ, ca múa và đã đi theo. Bấy giờ, ngài Trưởng lão, được dân chúng cõi Diêm-phù-đề cúng dường với nghi lễ trọng thể, tuần tự đi đến cây cầu bắc qua sông Candabhāgā. Trong khi quan sát nghi lễ cúng dường trọng thể ở đó, ngài đã suy nghĩ như vầy: ‘Nghi lễ cúng dường cao quý như thế này ở Diêm-phù-đề hiện nay không dành cho ai khác, mà chỉ dành cho ta mà thôi. Chỉ có ta ở đây là bậc tối thượng, không ai sánh bằng.’ Do đó, với ý nghĩ ‘Ta là người cao hơn cả bậc cao nhất,’ ngài đã khởi lên tâm kiêu mạn và đứng lại. Vào khoảnh khắc ấy, một vị Trưởng lão A-la-hán, với thiên nhãn thấy ngài đang đứng với tâm trí cứng lại vì kiêu mạn, đã đến gần, đảnh lễ, và khuyên dạy ngài Trưởng lão như sau: ‘Vì thế.’

28.

28.

Mā mānassa vasī hotha, māno bhante vasaṃgataṃ ;

Anatthado sadā hoti, pātetvāna bhavā vaṭe.

Xin ngài chớ bị mạn chi phối, bạch Đại đức, kẻ bị mạn chi phối; (Mạn) luôn gây ra tai hại, khiến rơi vào hố thẳm luân hồi.

29.

29.

Māno palālito satto, taṇhāpaṭighasaṅgato;

Makkaṭoragasoṇādi, hutvā jāyati jātisu.

Chúng sanh được kiêu mạn nuôi dưỡng, bị ái và sân chi phối, sẽ tái sanh trong các kiếp, trở thành khỉ, rắn, chó, và các loài tương tự.

30.

30.

Mā mānaṃ sāmi pūrehi, attānaṃ parisodhaya;

Aparisuddhā sayo bhikkhu, dāyakaṃ na paritosati.

Thưa ngài, xin đừng nuôi dưỡng kiêu mạn, hãy thanh lọc tự thân. Một vị Tỳ-khưu tự mình không trong sạch, sẽ không làm cho thí chủ được hoan hỷ.

31.

31.

Dadantānaṃ sarantānaṃ, pūjentānaṃ sace tuvaṃ;

Mahapphalaṃ mahābhūtiṃ, kāmattha hotha nibbaṇāti.

Nếu ngài mong muốn quả lớn, sự thịnh vượng lớn lao cho những người dâng cúng, tưởng nhớ, và tôn kính, thì ngài nên dập tắt (kiêu mạn).

Taṃ sutvā thero saṃsāre nibbindo tattheva ṭhito tilakkhaṇaṃ paṭṭhapetvā karajakāyaṃ sammasanto sahapaṭi sambhidāhi arahattaṃ patvāva nikkhami. Tato dhammāsokamahārājā balavāhanaparivuto mahantena pūjāvidhānena paṭimaggaṃ āgamma vanditvā [Pg.139] tato diguṇaṃ pūjāsakkāraṃ kurumāno mahābhikkhusaṅghena saddhiṃ theraṃ attano nagaraṃ netvā tassa dhammakathaṃ sutvā pasannamānaso pañcasīle patiṭṭhāya mahantaṃ vihāraṃ kāretvā therena sahāgatānaṃ saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ catupaccayehi upaṭṭhāna makāsi, atha thero sāṭṭhakathaṃ piṭakattayaṃ pakāsento tasmiṃ ciraṃ vasitvā tattheva parinibbāyi. Tato rājā sapariso tassa sarīranikkhepaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā mahantaṃ cetiyaṃ kārāpesīti.

Nghe vậy, ngài Trưởng lão, cảm thấy nhàm chán với vòng luân hồi, ngay tại chỗ ấy đã thiết lập tam tướng, và trong khi quán xét thân thể ô uế này, ngài đã đắc quả A-la-hán cùng với Tứ Tuệ Phân Tích rồi mới rời đi. Sau đó, đại vương Dhammāsoka, được quân đội và xe cộ vây quanh, đã đến nghênh đón ngài trên đường với một nghi lễ cúng dường trọng thể và đảnh lễ. Rồi nhà vua, thực hiện các lễ cúng dường và tôn kính gấp đôi, đã đưa ngài Trưởng lão cùng với đại chúng Tỳ-khưu về thành của mình. Sau khi nghe pháp thoại của ngài, với tâm hoan hỷ, nhà vua đã an trú trong năm giới và cho xây dựng một ngôi đại tự. Nhà vua đã cúng dường tứ sự đến sáu mươi ngàn vị Tỳ-khưu đã cùng đi với ngài Trưởng lão. Bấy giờ, ngài Trưởng lão, trong khi giảng dạy Tam Tạng cùng với các bộ Chú giải, đã an trú ở đó một thời gian dài và đã nhập Niết-bàn tại chính nơi ấy. Sau đó, nhà vua cùng với tùy tùng đã cho hỏa táng nhục thân của ngài, và sau khi thu nhận xá-lợi, đã cho xây dựng một bảo tháp vĩ đại.

32.

32.

Purātanānaṃ bhuvi puññakamminaṃ,Guṇānubhāvena mahenti evaṃ;

Sadevakā naṃ manasīkarontā,Puññaṃ karothā yatane sadā darāti.

Những người đã tạo phước nghiệp trong quá khứ trên thế gian này, nhờ oai lực của các đức hạnh mà được tôn kính như vậy. Thế giới cùng với chư Thiên, hãy ghi nhớ các vị ấy, và hãy luôn nỗ lực tạo phước với lòng thành kính.

Indaguttattherassa vatthuṃ catutthaṃ.

Câu chuyện về Trưởng lão Indagutta, phẩm thứ tư.

35. Sākhamālapūjikāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

35. Đây là câu chuyện tuần tự trong phẩm về người nữ cúng dường vòng hoa kết bằng cành cây.

Amhākaṃ bhagavā dasapāramiyo pūretvā anukkamena tusitabhavane nibbatto devehi ārādhito sakkarājakule paṭisandhiṃ gahetvā mātukucchito nikkhanto anukkamena paramābhisambodhiṃ patvā tato paṭṭhāya pañcacattālīsasaṃvaccharāni ṭhatvā caturāsītidhammakkhandhasahassāni desetvā gaṇanapathamatīte satte bhavakantārato santāretvā sabbabuddhakiccāni niṭṭhāpetvā kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālāna mantare uttarasīsakaṃ paññatte mañcake vesākhapuṇṇadivase dakkhiṇena passena sato sampajāno anuṭṭhānaseyyāya nipanno pacchimayāme bhikkhū ovaditvā balavapaccū-sa [Pg.140] samaye mahāpathaviṃkampento anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi, nibbute pana bhagavati lokanāthe ānandatthero mallarājūnaṃ etaṃ pavattiṃ ārocesi. Tato kosinārakā ca devabrahmādayo ca sannipatitvā naccagītavāditehi mālāgandhādīhi ca sakkarontā garukarontā mānentā pūjentā celavitānādayo karontā bhagavato sarīraṃ nagaramajjhe yattha makuṭabandhanaṃ nāma mallānaṃ cetiyaṃ, tattha netvā cakkavattissa sarīraṃ viya ahatena vatthena veṭhetvā tato vihatena kappāsena veṭhetvāti evaṃ pañcadussayugasatehi veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissāya āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṃ citakaṃ karitvā bhagavato sarīraṃ citakaṃ āropesuṃ. Atha mahākassapattherena bhagavato pāde sirasā vandite devatānubhāvena citako samantā ekappahāreneva pajjali. Bhagavato pana sarīre daḍḍhe sumanamakuḷasadisā dhātuyo avasissiṃsu. Tasmiṃ kira samaye kosalarañño janapade aññatarā gāmavāsikā itthī bhagavati parinibbute sādhukīḷhaṃ āgacchamānā antarāmagge attano sarīre uppannavātarogena upaddutā sādhukīḷhaṃ sampāpuṇituṃ asakkontī satthu āḷāhanaṃ gantvā bhagavato dhātusarīre tīṇi sākhapupphāni pūjetvā pasannamānasā pañcapatiṭṭhitena vanditvā gatā tāya eva rattiyā majjhimayāme kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane tiṃsayojanike kanakavimāne nibbatti. Tassā pubbakammapakāsanatthaṃ cakkamattāni sākhapupphāni tatta tattha olambanti. Teheva sabbaṃ vimānaṃ ekobhāsī ahosi. Tato sugandhakaraṇḍakaṃ viya ca ahosi, sā pana attano sobhaggappattaṃ attabhāvañca vimānasampadañca parivārasampattiyo ca disvā vimhitamānasā pubbe katena [Pg.141] kena me puññakammenā yaṃ laddhāti olokantī bhagavato dhātusarīrasmiṃ pūjitāni tīṇi sākhapupphāni disvā pasannamānasā mahācakkappamāṇaṃ sākhamālaṃ hatthena dhārentī dhātupūjanatthāya agamāsi. Tadā tattha sannipatitā manussā tassā rūpasampadañca hatte mahantaṃ sākhamālañca disvā vimhitamānasā amma tvaṃ kattha vāsikā. Kattha panimaṃ pupphaṃ paṭiladdhanti pucchiṃsu, taṃ sutvā devadhītā attanā bhagavato dhātusarīrassa pūjitasākhamālattayānubhāvena paṭiladdhasampattiyo ca dibbavimānañca pubbe matakalevaraṃ cāti sabbaṃ tesaṃ dassetvā dhammadesanāvasāne āha.

Đức Thế Tôn của chúng ta, sau khi đã hoàn mãn mười pháp ba-la-mật, tuần tự tái sanh tại cung trời Đâu-suất, được chư thiên thỉnh cầu, đã thọ sanh trong dòng dõi hoàng tộc Thích-ca, ra khỏi lòng mẹ, tuần tự chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Kể từ đó, trong suốt bốn mươi lăm năm, Ngài đã thuyết giảng tám mươi bốn ngàn pháp uẩn, đưa vô số chúng sanh vượt qua khỏi sa mạc sanh tử, hoàn tất mọi Phật sự. Tại Kusinārā, trong khu rừng Sāla của dòng họ Mallā ở Upavattana, giữa hai cây Sāla song thọ, trên chiếc giường được sửa soạn quay đầu về hướng bắc, vào ngày rằm tháng Vesākha, Ngài nằm nghiêng về bên phải, chánh niệm tỉnh giác, trong tư thế sẽ không bao giờ ngồi dậy nữa. Vào canh cuối, sau khi khuyên dạy các vị tỳ-khưu, vào lúc rạng đông, làm cho đại địa rung chuyển, Ngài đã nhập Vô Dư Y Niết-bàn. Khi Đức Thế Tôn, bậc Đạo Sư của thế gian, đã nhập Niết-bàn, trưởng lão Ānanda đã báo tin này cho các vị vua dòng Mallā. Bấy giờ, dân chúng thành Kusinārā cùng chư thiên, Phạm thiên v.v... tụ hội lại, với ca múa, nhạc, vòng hoa, hương liệu v.v... để tôn kính, trọng vọng, sùng bái, và cúng dường, họ làm những lọng vải v.v... rồi đưa kim thân của Đức Thế Tôn vào giữa thành, đến nơi gọi là Makuṭabandhana, một ngôi tháp của dòng Mallā. Tại đó, họ quấn kim thân Ngài như quấn thân của một vị Chuyển luân vương, bằng một tấm vải mới, rồi bằng một lớp bông gòn đã được chải kỹ, cứ như thế với năm trăm cặp vải. Họ đặt kim thân vào trong một quan tài bằng sắt chứa đầy dầu, đậy lại bằng một quan tài bằng sắt khác, rồi chất một giàn hỏa thiêu bằng mọi loại gỗ thơm và đặt kim thân của Đức Thế Tôn lên giàn hỏa thiêu. Bấy giờ, khi trưởng lão Mahākassapa đã cúi đầu đảnh lễ chân của Đức Thế Tôn, nhờ oai lực của chư thiên, giàn hỏa thiêu tự động bốc cháy từ mọi phía cùng một lúc. Sau khi kim thân của Đức Thế Tôn được hỏa táng, những xá-lợi giống như nụ hoa lài đã còn lại. Tương truyền, vào thời điểm ấy, tại xứ của vua Kosala, có một người phụ nữ ở làng nọ, khi Đức Thế Tôn nhập diệt, đang trên đường đi dự lễ hội. Giữa đường, bà bị một chứng bệnh phong nổi lên trong người, nên không thể đến dự lễ hội được. Bà bèn đi đến nơi hỏa táng của bậc Đạo Sư, dâng cúng ba đóa hoa Sāla lên xá-lợi kim thân của Đức Thế Tôn, với tâm hoan hỷ, bà đã đảnh lễ năm vóc sát đất rồi ra về. Vào canh giữa của đêm hôm ấy, bà mệnh chung và tái sanh tại cõi trời Ba Mươi Ba, trong một thiên cung bằng vàng rộng ba mươi do-tuần. Để biểu hiện nghiệp quá khứ của bà, những đóa hoa Sāla lớn bằng bánh xe treo lơ lửng khắp nơi. Toàn bộ thiên cung chỉ sáng rực nhờ những đóa hoa ấy. Rồi nơi ấy trở nên như một hộp đựng hương liệu. Vị thiên nữ ấy, khi thấy được sự tái sanh tốt đẹp, sự huy hoàng của thiên cung, và đoàn tùy tùng của mình, với tâm kinh ngạc, đã quán xét xem nhờ phước nghiệp nào trong quá khứ mà mình có được điều này. Khi thấy ba đóa hoa Sāla mà mình đã dâng cúng lên xá-lợi kim thân của Đức Thế Tôn, với tâm hoan hỷ, tay cầm một tràng hoa Sāla lớn bằng bánh xe lớn, bà đã đến để cúng dường xá-lợi. Bấy giờ, những người đang tụ tập ở đó, thấy được vẻ đẹp và tràng hoa Sāla lớn trên tay bà, lòng đầy kinh ngạc, đã hỏi rằng: "Này cô, cô sống ở đâu? Và cô đã được hoa này ở đâu vậy?" Nghe vậy, vị thiên nữ đã chỉ cho họ thấy tất cả những sự huy hoàng mà mình có được nhờ oai lực của ba tràng hoa Sāla đã dâng cúng lên xá-lợi kim thân của Đức Thế Tôn, thiên cung của mình, và cả thi thể đã chết trước đây của mình, và vào cuối bài pháp thoại, bà đã nói.

1.

1.

Samāgatā bhavantā bho, passantu mama sampadaṃ;

Katamappena kārena, sammāsambuddhadhātuyā.

Hỡi quý vị đã tụ hội, hãy xem sự huy hoàng của tôi; có được nhờ việc làm nhỏ nhoi, đối với xá-lợi Chánh Đẳng Giác.

2.

2.

Sākhamālāni tīṇeva, hīyyohaṃ munidhātuyā;

Pūjayitvāna santuṭṭhā, nivattā tāya rattiyā.

Hôm qua, tôi chỉ dâng ba tràng hoa Sāla, lên xá-lợi của bậc Thánh nhân; sau khi cúng dường với lòng hoan hỷ, tôi đã trở về trong đêm ấy.

3.

3.

Marantī kharavātena, tamahaṃ sucaritaṃ sariṃ;

Tenāhaṃ puññakammena, tāvatiṃsūpagāahuṃ.

Khi chết vì chứng phong dữ dội, tôi đã nhớ lại thiện nghiệp ấy; nhờ phước nghiệp đó, tôi đã sanh lên cõi trời Ba Mươi Ba.

4.

4.

Tattha me āsi pāsādo, tiṃsayojanamuggato;

Kūṭāgāravarākiṇṇo, sākhamālāti, vissuto.

Tại đó, tôi có một lâu đài, cao ba mươi do-tuần; đầy những điện gác tuyệt vời, nổi danh là 'Tràng Hoa Sāla'.

5.

5.

Yathā sabbasugandhehi, karaṇḍaṃ paribhāvitaṃ;

Tathā dibbasugandhehi, gandhitaṃ bhavanaṃ mama.

Như chiếc hộp được ướp, bằng tất cả các loại hương thơm; cũng vậy, nơi ở của tôi, tỏa ngát những hương thơm cõi trời.

6.

6.

Cakkamattā sākhapupphā, tattha tatthūpalambare ;

Dibbagandhā pavāyanti, madhubbabhanisevitā.

Những đóa hoa Sāla lớn bằng bánh xe, được thấy ở khắp nơi; hương thơm cõi trời lan tỏa, được bầy ong tìm đến.

7.

7.

Bhassanti ekapupphasmā, tumbamattā hi reṇavo;

Tehi piñjaritā devā, kīḷanti ca lalantica.

Từ một đóa hoa, những hạt phấn lớn bằng quả bầu rơi xuống; chư thiên mình nhuộm sắc vàng bởi phấn hoa, vui đùa và nô giỡn.

8.

8.

Pīḷandhitvāna [Pg.142] mālādhayā, sudibbā bharaṇānica;

Sahaccharā devaputtā, naccagītādibyāvaṭā.

Sau khi trang điểm bằng những tràng hoa, và các trang sức tuyệt diệu cõi trời; các vị thiên tử cùng với tiên nữ, bận rộn với ca múa v.v...

9.

9.

Passathemaṃ bhujaṅgā bho, sattā mohena pārutā;

Hīyyo mataṃ paviddhaṃ me, pūtibhūtaṃ kalevaraṃ.

Hỡi quý vị, hãy nhìn xem điều này, chúng sanh bị vô minh che lấp; hôm qua, thi thể đã chết của tôi bị vứt bỏ, đã trở nên thối rữa.

10.

10.

Puḷavehi samākiṇṇaṃ, makkhikāgaṇakīḷitaṃ;

Kākasoṇādisattāna, māhāraṃ kuṇapālayaṃ.

Đầy dẫy những dòi bọ, là nơi vui đùa của đàn ruồi; là thức ăn cho các loài như quạ, chó, là nơi chứa tử thi.

11.

11.

Patthenti purisā pubbe, anekopāyanena taṃ;

Daṭṭhumpidāni nicchanti, taṇhāyaññāṇatā aho.

Trước kia, những người đàn ông mong muốn nó, với nhiều lễ vật; bây giờ, họ thậm chí không muốn nhìn. Ôi, sự vô minh của ái dục!

12.

12.

Lokapajjotakassāhaṃ, vimalassa yasassino;

Dhātuṃ hīyyo mahiṃ sammā, ajja sagge patiṭṭhitā.

Hôm qua, tôi đã thành kính cúng dường xá-lợi, của bậc Thắp Sáng Thế Gian, bậc Vô Nhiễm, bậc Lừng Danh; hôm nay, tôi được an trú trên cõi trời.

13.

13.

Hitvāne tādisaṃ kāyaṃ, laddhaṃdāni mamedisaṃ;

Dibbattabhāvaṃ sobhāhi, bhāsamāna mudikkhatha.

Sau khi từ bỏ thân xác như thế, nay tôi đã có được thân tướng cõi trời này; hãy nhìn xem nó đang tỏa sáng rực rỡ.

14.

14.

Bhāsamānāya me vācaṃ, suṇothettha samāgatā;

Natthevākatapuññassa, aṇumattaṃ bhave sukhaṃ.

Hỡi những vị đã tụ hội nơi đây, hãy lắng nghe lời tôi nói; người không làm phước, không có được hạnh phúc dù chỉ là một chút trong vòng sanh tử.

15.

15.

Bindumattampi yo puñña, bījaṃ ropeti sāsane;

Na hā natthaphalaṃ hoti, yāva nibbāṇapattiyāti.

Người nào gieo trồng hạt giống phước báu, dù chỉ nhỏ như một giọt nước, trong giáo pháp này; quả của nó sẽ không bao giờ mất, cho đến khi chứng đắc Niết-bàn.

Evaṃ sā devatā attanā paṭiladdhadibbavibhavaṃ dassetvā janakāyaṃ ovaditvā dibbasākhapupphehi jinadhātuṃ pūjetvā manussānaṃ passantānaṃyeva saddhiṃ vimānena devalokameva agamāsi. Taṃ disvā mahājano dānādīni puññāni katvā devalokaṃ pūresīti.

Như vậy, vị thiên nữ ấy sau khi phô diễn oai lực cõi trời mà mình đã đạt được, sau khi giáo huấn dân chúng, sau khi cúng dường xá-lợi của bậc Chiến Thắng bằng những cành hoa cõi trời, đã cùng với thiên cung đi về chính cõi trời ngay trong khi loài người đang nhìn. Thấy điều ấy, đại chúng đã làm các phước thiện như bố thí v.v... và đã làm cho cõi trời được sung mãn.

16.

16.

Evañhi [Pg.143] sā pupphamattena dhātuṃ,Pūjetva devesu alattha bhūtiṃ;

Tumhepi bhonto tidivesu sātaṃ,Kāmattha ce kattha puññāni sādhuṃti.

Thật vậy, vị ấy chỉ bằng một bông hoa đã cúng dường xá-lợi, và đã đạt được sự thịnh vượng giữa chư thiên. Này các hiền giả, các vị cũng vậy, nếu mong muốn sự an lạc ở cõi trời, hãy làm các phước thiện một cách tốt đẹp.

Sākhamālapūjikāya vatthuṃ pañcamaṃ.

Câu chuyện thứ năm về người nữ cúng dường vòng hoa kết bằng cành cây.

36. Moriyabrahmaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

36. Đây là câu chuyện tuần tự trong sự tích về Bà-la-môn Moriya.

Amhākaṃ bhagavati parinibbute magadharaṭṭhe macalaṃ nāma mahāgāmaṃ ahosi. Tattha moriyonāma brāhmaṇo paṭivasati saddho pasanno, tassa senānāme kā bhariyā atthi. Sāpi saddhā pasannā ratanattayesu. Te ubhopi samaggā sammodamānā bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā niccaṃ dānaṃ pavattentā cīvarādicatupaccayehi upaṭṭhahantā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā divasaṃ vītināmenti. Athassa gehe vibhavaṃ yebhuyyena dānādīsu parikkhayamagamāsi. Tato brāhmaṇī sāmi no gehe dhanaṃ parikkhīṇaṃ. Kathaṃ dānaṃ pavatteyyāmāti brāhmaṇassa ārocesi, tato brāhmaṇo mā bhadde cintesi. Yenakenaci upāyena dānaṃ patiṭṭhapessāmāti vatvā tasmiṃyeva attano saussāhataṃ pakāsonto āha.

Khi Đức Thế Tôn của chúng ta đã nhập Niết-bàn, tại xứ Ma-kiệt-đà có một ngôi làng lớn tên là Macala. Tại đấy, một vị Bà-la-môn tên là Moriya sinh sống, có đức tin, có lòng tịnh tín. Ông có một người vợ tên là Senā. Bà ấy cũng có đức tin, có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo. Cả hai vị ấy, hòa hợp và hoan hỷ với nhau, sau khi thỉnh mời chư Tăng, thường xuyên thực hành bố thí, hầu hạ bằng bốn món vật dụng là y phục v.v..., giữ gìn giới luật, thực hành các phận sự Uposatha, và trải qua ngày tháng. Rồi tài sản trong nhà của ông phần lớn do việc bố thí v.v... đã đi đến sự cạn kiệt. Khi ấy, bà vợ Bà-la-môn đã thưa với vị Bà-la-môn rằng: 'Thưa chủ nhân, tài sản trong nhà chúng ta đã cạn kiệt. Làm sao chúng ta có thể tiếp tục việc bố thí?'. Khi ấy, vị Bà-la-môn, sau khi nói rằng: 'Này hiền thê, nàng đừng lo lắng. Bằng phương cách nào đó, ta sẽ thiết lập lại việc bố thí', đã nói, trong khi bày tỏ sự nhiệt tâm của chính mình về việc ấy.

1.

1.

Jānamāno hi lokasmiṃ, dānassedaṃ phalaṃ iti;

Na dajjā ko susīlesu, appampi divasampati.

Thật vậy, người ở trong đời khi biết rằng đây là quả của sự bố thí, ai lại không cho đến những người có giới đức tốt đẹp, dù chỉ một chút mỗi ngày.

2.

2.

Saggalokanidānāni, dānāni matimā idha;

Kohināma naro loke, na dadeyya hite ratoti.

Sự bố thí là nhân của cõi trời; người có trí ở đời này, người nào ở trong đời lại không cho đi, khi ưa thích điều lợi ích.

Evañca pana vatvā bhadde vanaṃ pavisitvā anekavidhāni paṇṇāni ca phalāni ca pacchipūraṃ āharitvā vikkiṇitvāpi dānaṃ na upacchindissāmāti [Pg.144] vatvā tato paṭṭhāya vanaṃ gantvā paṇṇāni ca phalāni ca āharitvā vikkiṇitvā dānaṃ dento paṭivasati. Athekadivasaṃ brāhmaṇo vanaṃ paviṭṭho paṇṇehi ca phalehi ca pacchiṃ pūretvā sīsenā dāya gehaṃ āgacchanto pupphaphalapallavehi vinataṃ nekatarugaṇanicitaṃ sammattānekacātakacatuppadanisevitaṃ vippakiṇṇānantapupphapattakiñjakkhacchannavāḷukātalaṃ sandamānasītalā malajalappavāhaṃ akaddamāninnasupatittehi sundaraṃ kandaraṃ disvā pacchiṃ tīre ṭhapetvā otiṇṇo nahāyati, tasmiṃ khaṇe tattha ekasmiṃ rukkhe adhivattho devaputto taṃ tattha nahāyantaṃ disvā kinnu kho esa kalyāṇajjhāsayo vā udāhu pāpajjhāsayo sattoti dibbacakkhunā upadhāranto acchariyapuriso eso duggatopi hutvā attano dānappaveṇiyā upacchijjanabhayena vanaṃ gantvā paṇṇāni ca phalāni ca āharitvā dukkhena kasirena jīvikaṃ kappento dānadhammaṃ na upacchindatīti cintetvā tassa guṇādayo paṭicca pacchiyaṃ ṭhapitapaṇṇāni ca phalāni ca sabbāni suvaṇṇāni hontūti adhiṭṭhāsi. Athassānubhāvena sabbaṃ suvaṇṇaṃ ahobhi, atha so suvaṇṇapuṇṇapacchiyaṃ upari suvaṇṇarāsimatthake sabbakāmadadaṃ mahantaṃ maṇiratanaṃ ṭhapetvā antarahito paṭikkamma aṭṭhāsi, tato brāhmaṇo nahātvā uttiṇṇo pacchiyaṃ sampuṇṇasuvaṇṇavaṇṇaraṃsinā sambhinnavijjotamānamaṇiratanaṃ disvā kimetaṃti āsaṅkitaparisaṅkito pacchisamīpaṃ gantvā hatthaṃ pasāretuṃ avisahanto aṭṭhāsi. Taṃ disvā devaputto dissamānasarīrena ṭhatvā mā tvaṃ bhāyi brāhmaṇa. Mayā etāni nimmitāni, gahetvā gacchāhīti āha, atha brāhmaṇo devaputtassa kathaṃ sutvā ayaṃ devaputto imaṃ mayā nimmitaṃ, gahetvā gacchāti vadati. Kinnu kho so attano ānubhāvena deti, udāhu mayā katapuññenāti pucchissāmi taṃti pañjalikova devaputtaṃ pucchanto āha.

Và sau khi nói như vậy, ông nói: 'Này hiền thê, ta sẽ vào rừng, mang về đầy giỏ các loại rau và trái cây, rồi bán đi, và sẽ không cắt đứt việc bố thí'. Kể từ đó, ông đi vào rừng, mang về rau và trái cây, bán đi, và tiếp tục sống trong khi thực hành bố thí. Rồi một ngày nọ, vị Bà-la-môn đã vào rừng, sau khi làm đầy giỏ với rau và trái cây, đội trên đầu, đang trên đường về nhà, đã thấy một hang động đẹp đẽ, trĩu nặng hoa, quả, và chồi non, rậm rạp với nhiều loại cây, được lui tới bởi nhiều loài chim cu và loài bốn chân say sưa, có nền cát được che phủ bởi vô số hoa, lá, và nhụy hoa rơi vãi, có dòng nước mát lạnh không vẩn đục đang chảy, với những bến nước dễ xuống, không bùn lầy, ở nơi trũng thấp. Đặt cái giỏ trên bờ, ông xuống tắm. Vào khoảnh khắc ấy, một vị thiên tử trú ngụ trên một cây ở đó, thấy ông đang tắm, đã quan sát bằng thiên nhãn rằng: 'Chúng sanh này có ý hướng tốt lành hay có ý hướng xấu xa?'. Vị ấy đã suy nghĩ rằng: 'Người này thật phi thường, dù nghèo khó, vì sợ truyền thống bố thí của mình bị gián đoạn, đã vào rừng mang về rau và trái cây, sống một cách khó khăn, cực nhọc, nhưng không cắt đứt pháp bố thí'. Dựa vào các đức hạnh của ông, vị ấy đã chú nguyện rằng: 'Mong rằng tất cả rau và trái cây được đặt trong giỏ hãy trở thành vàng'. Rồi nhờ oai lực của vị ấy, tất cả đã trở thành vàng. Rồi vị ấy, sau khi đặt một viên ngọc báu lớn, ban cho mọi ước muốn, lên trên đống vàng ở phía trên cái giỏ đầy vàng, đã biến mất và đứng lùi lại. Khi ấy, vị Bà-la-môn sau khi tắm xong và lên bờ, đã thấy viên ngọc báu đang tỏa sáng, hòa lẫn với ánh sáng màu vàng của cái giỏ đầy vàng, đã nghi ngờ và hoài nghi rằng: 'Cái gì đây?'. Ông đã đi đến gần cái giỏ và đứng lại, không dám đưa tay ra. Thấy vậy, vị thiên tử hiện thân và đứng đó, đã nói: 'Này Bà-la-môn, ông đừng sợ. Những thứ này do tôi tạo ra, hãy nhận lấy và đi đi'. Rồi vị Bà-la-môn, sau khi nghe lời của vị thiên tử, nghĩ rằng: 'Vị thiên tử này nói: 'Cái này do tôi tạo ra, hãy nhận lấy và đi đi'. Có phải vị ấy cho bằng oai lực của mình, hay là do phước báu ta đã làm? Ta sẽ hỏi vị ấy', rồi chắp tay hỏi vị thiên tử.

3.

3.

Pucchāmi [Pg.145] pañjalī dāni, devaputta mahiddhika;

Dadāsi me suvaṇṇañca, kāmadaṃ maṇimuttamaṃ.

Nay con chắp tay xin hỏi, hỡi thiên tử có đại thần lực; Ngài cho con vàng, và viên ngọc quý tối thượng ban cho mọi ước muốn.

4.

4.

Nāpi ko no tuvaṃ ñāti,Na mitto nopakārako;

Kiṃ tvaṃ atthavasaṃ disvā,Mama dajjāsimaṃ dhanaṃ.

Ngài không phải là bà con nào của chúng tôi, không phải bạn bè, cũng không phải người giúp đỡ. Thấy được lợi ích gì, mà Ngài lại cho con tài sản này?

5.

5.

Kena tapena sīlena, kenācāraguṇena ca;

Yena dajjāsi me deva, kiṃ me sucaritaṃ citaṃ.

Do khổ hạnh nào, do giới đức nào, và do phẩm hạnh nào? Do nhân nào mà Ngài, hỡi vị trời, lại cho con? Thiện hạnh nào của con đã được tích lũy?

6.

6.

Kinnu purātanaṃ kammaṃ, kena kammena dassasi;

Athavā taviddhiyā desi, taṃ me akkhāhi pucchitoti.

Có phải là nghiệp xưa nào chăng, do nghiệp nào mà Ngài cho? Hay là Ngài cho bằng thần lực của Ngài? Điều đó, xin hãy nói cho con, người đang hỏi.

Tato devaputto na kho panāhaṃ brāhmaṇa devoti paresaṃ kiñci dātuṃ sakkomi, tayā pubbe katasucaritānubhāvena nibbattatīti vatvā dibbacakkhunā tassa pubbakammaṃ disvā tassa pakāsento āha.

Khi ấy, vị thiên tử, sau khi nói rằng: 'Này Bà-la-môn, ta là một vị trời, thật ra không thể cho bất cứ thứ gì cho người khác; nó sanh khởi do oai lực của thiện hạnh mà ông đã làm trong quá khứ', đã thấy nghiệp quá khứ của ông bằng thiên nhãn, và đã nói, trong khi giải thích cho ông.

7.

7.

Kassape lokapajjote, sambuddhe parinibbute;

Sabbattha patthaṭaṃ āsi, tassa buddhassa sāsanaṃ.

Khi Đức Phật Toàn Giác Ca-diếp, ngọn đèn của thế gian, đã nhập Niết-bàn, giáo pháp của Đức Phật ấy đã được lan rộng khắp nơi.

8.

8.

Tadā paccantime gāme, tvamāsi kuladārako;

Saddho āsi pasanno ca, dāyako kusale rato.

Khi ấy, tại một ngôi làng biên địa, ông là một thiện gia nam tử. Ông có đức tin và lòng tịnh tín, là người thí chủ, ưa thích điều thiện.

9.

9.

Tadā pabbajito eko, gacchanto antarāpathe;

Corehi anubaddhosi, acchinnapattacīvaro.

Khi ấy, có một vị xuất gia, đang đi trên đường, đã bị bọn cướp đuổi theo, bị đoạt mất y và bát.

10.

10.

Sākhābhaṅgaṃ nivāsetvā, pārupitvā tatheva taṃ;

Antogāmaṃ paviṭṭhosi, esamāno pilotike.

Sau khi dùng cành cây gãy làm y dưới, và cũng dùng như vậy làm y trên, vị ấy đã đi vào trong làng, để tìm kiếm vải vụn.

11.

11.

Tato tvaṃ caramānaṃ taṃ, disvā kampitamānaso;

Vatthayugaṃ adāsi tvaṃ, saddahaṃ dānato phalaṃ.

Bấy giờ, khi thấy vị ấy đang đi, tâm của ngươi bị rung động; ngươi đã cúng dường một cặp y, với niềm tin vào quả của sự bố thí.

12.

12.

Patthodanena [Pg.146] taṃ bhikkhuṃ, parivisitvā yathābalaṃ;

Pesesi abhivādetvā, saddhāya suddhamānaso.

Với tâm trong sạch và đức tin, ngươi đã tùy theo sức mình mà phục vụ vị Tỳ-khưu ấy với cơm trong bát; sau khi đảnh lễ, ngươi đã tiễn vị ấy đi.

13.

13.

Imaṃ tvaṃ akarī puññaṃ, tuyhetaṃ caritaṃ imaṃ;

Tassa te puññakammassa, amukhyaphala mīdisaṃti.

Ngươi đã làm phước nghiệp này, đây là hạnh của ngươi. Đây là quả báo như thế này của phước nghiệp ấy của ngươi.

Evañca pana vatvā idaṃ te brāhmaṇa dhanaṃ rājādīhi mayā anāharaṇīyaṃ kataṃ, tvaṃ aparisaṅkanto gahetvā yathādhippāyaṃ karohi, imaṃ kho pana maṇiratanaṃ icchiticchitaṃ pasavati, tenāpi ānubhāvena tava dānaṃ anupacchindanto puttadārādayo posehīti anusāsi, taṃ sutvā brāhmaṇo tena vuttaniyāmeneva bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ dadanto sīlaṃ rakkhanto ciraṃ vasitvā aparabhāge tato cuto devaloke nibbattīti.

Và sau khi nói như vậy, (vị vua) đã chỉ dạy rằng: 'Này Bà-la-môn, tài sản này của ông đã được ta làm cho không bị các vua chúa tịch thu. Ông hãy không nghi ngờ mà nhận lấy và làm theo ý muốn. Hơn nữa, viên ngọc quý này tạo ra bất cứ thứ gì được mong muốn. Cũng nhờ vào oai lực của nó, ông hãy nuôi dưỡng vợ con và những người khác, trong khi không gián đoạn việc bố thí của mình.' Nghe vậy, vị Bà-la-môn, theo đúng phương cách đã được dạy, đã cúng dường đại thí đến chư Tăng, giữ gìn giới luật, sống một thời gian dài, và về sau, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã tái sanh vào cõi trời.

14.

14.

Evaṃ nihīnāpī dhanena santo,Dānanvayaṃ neva pariccajanti;

Tasmā hi bhonto sati deyyadhamme,Mā kattha dānesu pamādabhāvaṃti.

Như vậy, các bậc thiện nhân, dù cho nghèo khó về tài sản, cũng không bao giờ từ bỏ truyền thống bố thí. Vì thế, hỡi các ngài, khi có vật để cúng dường, chớ có dễ duôi trong việc bố thí ở bất cứ đâu.

Moriyabrāhmaṇassa vatthuṃ chaṭṭhamaṃ.

Câu chuyện về Bà-la-môn Moriya, thứ sáu.

37. Puttavatthumhi ayamānupubbīkathā

37. Trong câu chuyện về người con, đây là câu chuyện tuần tự.

Ekasmiṃ kira samaye laṅkādīpavāsino saṭṭhimattā bhikkhū jayamahābodhiṃ vanditukāmā ekato mantetvā mahātitthena nāvaṃ āruyha jambudīpaṃ patvā tāmalittipaṭṭhene otaritvā anukkamena pāṭaliputtanagaraṃ pāpuṇiṃsu. Atha tasmiṃ [Pg.147] nagare piṇḍāya carante te bhikkhū eko duggatamanusso disvā cirena mayā diṭṭhā buddhaputtāti somanasso bhariyaṃ pakkositvā bhadde imesaṃ ayyānaṃ dānaṃ dātukāmomhi, pubbe no akatapuññattā idāni duggatā jātā, imesu puññakkhettesu bījaṃ no ce ropessāma, punapi evameva bhavissāmāti vatvā kiṃ me gehe deyyadhammaṃ atthīti pucchi. Sā taṃ sutvā ghare no sāmi ayyānaṃ kiñci dātabbaṃ na passāmi. Api ca mama puttaṃ māretvā dānaṃ dātuṃ sakkāti. So tassā kathaṃ sutvā bhadde puttaṃ māretvā kiṃ dānaṃ demāti āha. Tāya taṃ sutvā sāmi kiṃ na jānāsi, putte no mate sandiṭṭhasambhattā ñātimittasuhajjā ca amhākaṃ santikaṃ āgacchāntā kiñci paṇṇākāraṃ gahetvā āgacchanti. Mayaṃ tena paṇṇākārena dānaṃ dassāmāti vutte upāsako sādhu tathā karohīti mātuyā eva bhāramakāsi, sā puttaṃ māretuṃ avisahantī āha. Tathā hi.

Tương truyền, vào một thời, khoảng sáu mươi vị Tỳ-khưu trú tại đảo Laṅkā, với mong muốn đảnh lễ cây Đại Bồ-đề chiến thắng, đã cùng nhau bàn bạc, lên thuyền tại Mahātittha, đến được Jambudīpa, xuống thuyền tại cảng Tāmalitti, và tuần tự đến thành Pāṭaliputta. Bấy giờ, trong khi các vị Tỳ-khưu ấy đang đi khất thực trong thành, một người đàn ông nghèo khổ nhìn thấy các vị, lòng vui mừng nghĩ rằng: 'Sau một thời gian dài, ta mới được thấy các vị Phật tử.' Ông gọi vợ đến và nói: 'Này em, anh muốn cúng dường đến các bậc tôn quý này. Vì trong quá khứ chúng ta không tạo phước nên nay mới sanh ra nghèo khổ. Nếu chúng ta không gieo hạt giống vào những ruộng phước này, chúng ta sẽ lại như thế này nữa.' Nói xong, ông hỏi: 'Trong nhà ta có vật gì để cúng dường không?' Bà vợ nghe vậy, thưa: 'Thưa chồng, trong nhà chúng ta, em không thấy có gì để cúng dường các bậc tôn quý cả. Tuy nhiên, có thể cúng dường bằng cách giết con trai của em.' Ông nghe lời bà nói, liền hỏi: 'Này em, giết con rồi thì chúng ta cúng dường cái gì?' Bà nghe vậy, đáp: 'Thưa chồng, chồng không biết sao? Khi con chúng ta chết, những người quen biết, thân bằng quyến thuộc, bạn bè thân hữu sẽ đến thăm chúng ta, mang theo một ít quà cáp. Chúng ta sẽ dùng những món quà đó để cúng dường.' Khi được nói như vậy, người cận sự nam nói: 'Lành thay, hãy làm như vậy.' và đã giao phó gánh nặng cho người mẹ. Bà mẹ, không thể nỡ lòng giết con, đã nói. Thật vậy.

1.

1.

Kicchā laddhaṃ piyaṃ puttaṃ, ammammāti piyaṃ vadaṃ;

Sunīlanettaṃ subhamuṃ, ko pakkamitumicchati.

Đứa con thân yêu, khó khăn mới có được, nói lời đáng yêu 'mẹ, mẹ ơi'; có đôi mắt xanh đẹp, gương mặt xinh xắn, ai lại muốn làm hại nó chứ?

2.

2.

Mātarā māriyantopi, mātarameva rodati;

Māretuṃ taṃ na sakkomi, hadayaṃ me pavedhatīti.

Dù bị mẹ giết, nó cũng chỉ khóc gọi mẹ mà thôi; tôi không thể giết nó được, tim tôi run lên.

Evañca pana vatvā ahaṃ sāmi na sakkomi puttaṃ māretuṃ. Tvaṃ mārehīti puttaṃ pitusantikaṃ pesesi. Atha sopi taṃ māretu masakkonto evamāha. Vuttañhi.

Và sau khi nói như vậy, (bà nói): 'Thưa chồng, em không thể giết con được. Anh hãy giết nó đi.' rồi bà gửi đứa con đến cho người cha. Bấy giờ, ông cũng không thể giết nó, đã nói như sau. Thật vậy, đã được nói rằng.

3.

3.

Tāyanti pituno dukkhaṃ, puttā puttāti kittitā;

Pitu dukkhaṃ sukhaṃ puttā, dāyādā honti sabbadā.

Những người con được gọi là 'putta' vì chúng bảo vệ người cha khỏi đau khổ; những người con luôn là nỗi khổ, niềm vui, và là người thừa kế của người cha.

4.

4.

Tasmā [Pg.148] me sadisaṃ puttaṃ, pillakaṃ mañjubhāsanaṃ;

Na sakkomi ahaṃ bhadde, jīvitā taṃ viyojituṃ.

Vì thế, đứa con của tôi, một đứa trẻ nói lời ngọt ngào; này em, anh không thể tách nó ra khỏi sự sống được.

5.

5.

Ayasañca akittiñca, pappoti puttaghātako;

Pāṇātipātakammampi, kāmaṃ so phusate naroti.

Kẻ giết con trai sẽ gặp phải sự ô nhục và tiếng xấu; và người ấy chắc chắn sẽ phải chịu nghiệp sát sanh.

Evañca pana vatvā so tvameva tava puttaṃ mārehīti pesesi, evaṃ tena vutte putthassa mārapāṇūpāyaṃ pariyesantā evamāhaṃsu, amhe panimaṃ māretuṃ na sakkomi, amhākaṃ pacchāgehe mahanto vammiko atthi, tasmiṃ eko nāgarājā paṭivasati. Kumāraṃ tattha pesessāma, so taṃ ḍasitvā māressatīti. Iccete eso kho upāyo evāti cintetvā kumāraṃ pakkositvā añcanā valivalayādīhi maṇḍetvā tassa hatthe geṇḍuṃ ṭhapetvā tāta pacchāgehe vammikasamīpaṃ gantvā kīḷāti pesesuṃ. Tato dārako gantvā geṇḍukena kīḷanto vammikabile geṇḍukaṃ pātesi. Atha so geṇḍukaṃ gaṇhissāmīti vammikasusire hatthaṃ pavesesi. Tato sappo kujjhitvā susūtisaddaṃ karonto mahantaṃ phaṇaṃ katvā bilato sīsaṃ ukkhipitvā olokento aṭṭhāsi kumārassa hatthato parigalitapāsaṃviya. Athassa kumāro kiñci ajānanto sappassa gīvaṃ daḷhaṃ gaṇhi. Athassa mātāpitunnaṃ saddhābalena nāgarājā kumārassa karatale aṭṭhaṃsaṃ icchādāyakaṃ kaṇṭhamaṇiratanaṃ pātesi. Kumārassa mātāpitaro dvāraṃ nissāya ṭhitā tassa kiriyaṃ olokento taṃ maṇiratanaṃ disvā sīghaṃ gantvā puttaṃ ukkhipitvā hatthato maṇiratanaṃ gaṇhiṃsu. Tato te taṃ maṇiratanaṃ parisuddhāsane ṭhapetvā upacāraṃ katvā amhākaṃ idañcidañca dethāti abbhukkiriṃsu. Atha te maṇiratanānubhāvena gehadvāre mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā vitānādinā maṇḍapaṃ [Pg.149] alaṅkaritvā bhikkhūnaṃ āsanāni paññāpetvā te saṭṭhimatte bhikkhū nisīdāpetvā mahādānaṃ adaṃsu. Tato nagaravāsino maṇiratanānubhāvaṃ sutvā sannipatiṃsu. Atha te tesaṃ majjhe attano saddhābalena maṇiratanassa lābhaṃ pakāsetvā imañhi dānatthāyeva pariccajjāmāti ekasmiṃ ṭhāne patiṭṭhāpetvā tenānubhāvena yāvajīvaṃ dānaṃ dadantā sīlaṃ rakkhantā āyupariyosāne devaloke nibbattiṃsūti.

Và sau khi nói như vậy, ông ta đã sai đi (với lời nhắn): 'Chính ngươi hãy giết con của ngươi đi'. Khi ông ta nói như vậy, họ tìm kiếm phương cách để giết đứa con trai và đã nói như sau: 'Chúng tôi không thể giết nó được. Ở sau nhà chúng tôi có một gò mối lớn, trong đó có một vị long vương trú ngụ. Chúng ta sẽ sai hoàng tử đến đó, nó sẽ cắn và giết chết thằng bé'. Họ suy nghĩ: 'Đây quả là một phương kế', rồi gọi hoàng tử đến, trang điểm cho cậu bé bằng thuốc vẽ mắt, vòng tay v.v..., đặt một quả bóng vào tay cậu và sai đi: 'Này con, hãy đến gần gò mối sau nhà mà chơi đùa'. Sau đó, đứa bé đi đến, trong khi chơi với quả bóng, đã làm rơi quả bóng vào hang gò mối. Bấy giờ, cậu bé, với ý định 'ta sẽ lấy quả bóng', đã đưa tay vào trong lỗ gò mối. Lúc ấy, con rắn nổi giận, phát ra tiếng 'su sù', bạnh cái mang lớn, ngóc đầu ra khỏi hang và nhìn, đứng yên như một cái thòng lọng tuột khỏi tay của hoàng tử. Bấy giờ, hoàng tử không biết gì cả, đã nắm chặt lấy cổ con rắn. Bấy giờ, do năng lực tín tâm của cha mẹ cậu, vị long vương đã làm rơi vào lòng bàn tay của hoàng tử một viên ngọc ma-ni quý giá, có tám cạnh, ban điều ước muốn. Cha mẹ của hoàng tử, đứng tựa vào cửa, đang quan sát hành động của cậu, khi thấy viên ngọc ma-ni ấy, đã nhanh chóng đi đến, bế đứa con lên và lấy viên ngọc ma-ni từ tay cậu. Sau đó, họ đặt viên ngọc ma-ni ấy lên một chỗ ngồi thanh tịnh, làm lễ cúng dường và rảy nước (cầu nguyện): 'Xin hãy cho chúng tôi vật này vật này'. Bấy giờ, nhờ oai lực của viên ngọc ma-ni, họ đã cho dựng một lễ đài lớn ở cửa nhà, trang hoàng lễ đài bằng lọng che v.v..., sắp đặt chỗ ngồi cho các vị Tỳ-khưu, mời khoảng sáu mươi vị Tỳ-khưu ngồi xuống và đã cúng dường một đại lễ bố thí. Sau đó, dân chúng trong thành nghe về oai lực của viên ngọc ma-ni đã tụ tập lại. Bấy giờ, ở giữa họ, hai vợ chồng đã tuyên bố việc nhận được viên ngọc ma-ni là do năng lực tín tâm của mình, và nói: 'Chúng tôi xin hiến tặng vật này chỉ vì mục đích bố thí', rồi đặt nó ở một nơi. Nhờ oai lực ấy, họ đã bố thí, giữ gìn giới luật cho đến trọn đời, và sau khi mạng chung, đã được tái sanh vào cõi trời.

6.

6.

Chetvāna pemaṃ api atrajesu,Dadanti dānaṃ idha mānusevaṃ;

Na dadāti ko nāma naro samiddho,Dānañhi dānassa phalaṃ sarantoti.

Sau khi cắt đứt lòng thương yêu ngay cả đối với con cái, con người ở đời này vẫn bố thí như vậy. Người giàu có nào lại không bố thí, khi nhớ đến quả của sự bố thí?

Puttavatthuṃ sattamaṃ.

Câu chuyện về người con, thứ bảy.

38. Tebhātikamadhuvāṇijakānaṃ vatthumhi ayamānupubbīkathā

38. Đây là câu chuyện tuần tự trong câu chuyện về ba anh em buôn mật ong.

Atīte kira bārāṇasiyaṃ te bhātikā ekato hutvā madhuṃ vikkiṇantā puttadāre posenti. Tato tesu eko paccantaṃ gantvā malayavāsīnaṃ hatthato madhuṃ kiṇitvā gaṇhāti, eko gahitagahitamadhuṃ nagaraṃ āharati. Eko tena āhaṭāhaṭamadhūni bārāṇasiyaṃ nisīditvā vikkiṇāti. Tasmiṃ samaye gandhamādanapabbate eko paccekabuddho vaṇarogenā turo ahosi. Athaññataro paccekabuddho tassa madhunā phāsu bhavissatīti ñatvā gandhamādanapabbateyeva ṭhito [Pg.150] cīvaraṃ pārupitvā ākāsenā gantvā nagaradvāre otaritvā kattha madhuṃ labhāmīti olokento aṭṭhāsī, tadā tasmiṃparakule bhatiṃ katvā jīvamānā ekā ceṭikā ghaṭamādāya udakatthaṃ titthaṃ gacchantī maggā okkamma ghaṭaṃ ṭhapetvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, tadā paccekabuddho bhaginī ettha bhikkhāya carantānaṃ katarasmiṃ ṭhāne madhu labbhatīti pucchi. Sā tassa kathaṃ sutvā madhuāpaṇassa paññāyanaṭṭhāne ṭhatvā hatthaṃ pasāretvā esa bhante madhuāpaṇoti dassetvā yajjāyaṃ paccekabuddho āpaṇato madhuṃ na labhati. Mama nivatthavatthakaṃ datvāpi madhuṃ dassāmīti cintetvā olokentī tattheva aṭṭhāsi, atha paccekabuddho anupubbena vicaranto madhuāpaṇaṃ sampāpuṇi, tato kuṭimbiko taṃ disvā hatthato pattaṃ gahetvā ādhārake ṭhapetvā madhughaṭaṃ ādāya pattassa upanāmento sahasā nikkujji. Tato madhu pattaṃ pūretvā uttaranto puna bhūmiyaṃ pagghari. Taṃ disvā somanasso vāṇijo evaṃ patthanamakāsi.

Tương truyền, trong quá khứ, tại thành Ba-la-nại, có ba anh em cùng nhau buôn bán mật ong để nuôi dưỡng vợ con. Trong số họ, một người đi đến vùng biên địa, mua và lấy mật ong từ tay những người dân miền núi; một người mang số mật ong đã lấy được về thành phố. Một người ngồi ở Ba-la-nại bán số mật ong đã được mang về. Vào thời điểm đó, trên núi Gandhamādana, có một vị Phật Độc Giác bị bệnh ung nhọt. Bấy giờ, một vị Phật Độc Giác khác, biết rằng vị kia sẽ được an ổn nhờ mật ong, liền từ núi Gandhamādana đắp y, bay lên không trung, đi đến và hạ xuống ở cổng thành, đứng nhìn xem nơi nào có thể xin được mật ong. Lúc ấy, một nữ tỳ, sống bằng nghề làm thuê cho gia đình người khác, mang một cái ghè đi đến bến nước để lấy nước, đã bước ra khỏi đường, đặt ghè xuống, đảnh lễ và đứng sang một bên. Lúc ấy, vị Phật Độc Giác hỏi: 'Này hiền muội, ở đây, những người đi khất thực có thể nhận được mật ong ở nơi nào?'. Cô ấy nghe lời ngài nói, đứng ở nơi có thể thấy được tiệm mật ong, giơ tay chỉ và nói: 'Bạch ngài, kia là tiệm mật ong'. Rồi cô suy nghĩ: 'Nếu vị Phật Độc Giác này không nhận được mật ong từ tiệm, tôi sẽ dâng mật ong, dù phải cho đi tấm y tôi đang mặc', và cô đứng đó nhìn theo. Bấy giờ, vị Phật Độc Giác đi khất thực tuần tự và đã đến tiệm mật ong. Sau đó, người gia chủ thấy ngài, liền lấy bình bát từ tay ngài, đặt lên giá đỡ, rồi lấy hũ mật ong và bất ngờ dốc ngược hũ để dâng cúng vào bình bát. Sau đó, mật ong làm đầy bình bát, tràn ra và lại chảy xuống đất. Thấy vậy, người thương buôn hoan hỷ và đã phát nguyện như sau.

Vuttañhi mahāvaṃse.

Điều này đã được nói trong Đại sử (Mahāvaṃsa).

1.

1.

Tattha pattassa buddhassa, vāṇijo so pasādavā;

Vissandayanto mukhato, pattapūraṃ madhuṃ adā.

Đối với vị Phật đã đến đó, người thương buôn ấy, với lòng tịnh tín, đã làm cho mật ong chảy ra từ miệng hũ, cúng dường đầy cả bình bát.

2.

2.

Puṇṇañca uppatītañca, patitañca mahītale;

Disvā madhuṃ pasanno so, evaṃ paṇidahī tadā.

Thấy mật ong đã đầy, đã tràn ra, và đã rơi xuống mặt đất, ông ấy hoan hỷ và đã phát nguyện như vầy vào lúc đó.

3.

3.

Jambudīpe ekarajjaṃ, dānenānena hotu me;

Ākāse yojane āṇā, bhūmiyaṃ yojanepiti.

Nhờ sự bố thí này, mong cho con được một vương quốc duy nhất ở cõi Diêm-phù-đề; quyền uy của con lan rộng một do-tuần trên không, và cũng một do-tuần trên mặt đất.

Evañca pana vatvā pattaṃ adāsi, paccekabuddho pattaṃ paṭiggahetvā tattheva ṭhito.

Và sau khi nói như vậy, ông đã dâng bình bát. Vị Phật Độc Giác nhận lấy bình bát và đứng ngay tại đó.

4.

4.

Icchitaṃ [Pg.151] patthitaṃ tuyhaṃ, khippameva samijjhatu;

Pūrentu citthasaṃkappā, cando paṇṇaraso yathā.

Điều ông mong muốn, điều ông ước nguyện, mong rằng sẽ nhanh chóng được thành tựu. Mong cho những tâm nguyện của ông được viên mãn, như mặt trăng vào ngày rằm.

5.

5.

Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, sabbameva samijjhatu;

Pūrentu cittasaṃkappā, maṇijotiraso yathāti.

Điều ông mong muốn, điều ông ước nguyện, mong rằng tất cả sẽ được thành tựu. Mong cho những tâm nguyện của ông được viên mãn, như ngọc ma-ni chiếu sáng.

Vatvā maṅgalaṃ vaḍḍhetvā agamāsi. Athantarāmagge ṭhitā ghaṭaceṭikā paccekabuddhābhimukhaṃ gantvā madhuṃ labhittha bhanteti pucchi. Tena laddhaṃ bhaginīti vutte kiṃ vatvā so adāsīti pucchi. Paccekabuddho sabbaṃ kathesi. Sā taṃ sutvā thokaṃ bhante idheva hotha dāsiyā anuggahatthāyāti sīghaṃ gehaṃ gantvā nivatthapiḷotikā attano sāṭakaṃ dhovitvā āharitvā cumbaṭakaṃ katvā paccekabuddhassa adāsi, yadā so bhante madhudāyako sakalajambudīpe ekarajjaṃ kāreti. Tadāhaṃ tassa aggamahesī bhaveyyaṃti vatvā patthanaṃ karontīevamāha.

Nói lời chúc phúc và gia hộ xong, ngài ra đi. Bấy giờ, người nữ tỳ mang ghè nước đang đứng ở giữa đường, đi đến trước mặt vị Phật Độc Giác và hỏi: "Bạch ngài, ngài đã nhận được mật ong chưa?" Khi ngài trả lời: "Này chị, tôi đã nhận được rồi," cô ta hỏi: "Người ấy đã nói gì khi dâng cúng?" Vị Phật Độc Giác kể lại tất cả. Nghe vậy, cô ta nói: "Bạch ngài, xin ngài hãy ở lại đây một chút để tế độ cho nữ tỳ này," rồi vội vã về nhà, cởi tấm vải đang mặc, giặt sạch chiếc áo choàng của mình, mang đến, cuộn lại thành một cái vòng đệm và dâng lên vị Phật Độc Giác, rồi cô ta phát nguyện rằng: "Bạch ngài, khi nào người dâng mật ong kia làm vua cai trị toàn cõi Diêm-phù-đề, khi ấy con nguyện sẽ trở thành hoàng hậu chánh cung của vị ấy."

6.

6.

Yadā te madhudo bhante, bhūbhujo hoti bhūtale;

Tassa hessaṃ tadā bhante, piyā aggamahesikā.

"Bạch ngài, khi người dâng mật kia, trở thành vua trên cõi đất; Khi ấy, bạch ngài, con sẽ là, hoàng hậu chánh cung yêu quý."

7.

7.

Surūpāca suvāṇīca, suyasā subbatā subhā;

Assaṃ tassa piyācātha, manāpā icchadā sadāti.

"Xinh đẹp, tiếng nói ngọt ngào, danh thơm, đức hạnh, thuần khiết; Con nguyện được người yêu mến, đẹp lòng, và luôn chiều theo ý muốn."

Tassāpi tadā paccekabuddho tatheva hotūti maṅgalaṃ vatvā ākāsena gandhamādanameva agamāsi, athāparabhāge te tayopi ekato hutvā madhulokanaṃ karontā taṃ madhughaṭaṃ kuhiṃti pucchiṃsu, so tenattanā katakammaṃ vatvā sace tumhe tasmiṃ pattiṃ anumodeyyātha, taṃ sādhu. No ce. Madhuagghanakaṃ mama hatthato gaṇhathāti vatvā tehi tato na no attho madhunā, kīdisassetaṃ adāsīti vutte taṃ sutvā itaro paccekabuddhā nāme te gandhamādane vasanti kāsāvaṃ [Pg.152] pārupitvā kule kule bhikkhaṃ caranti, santo ete sīlavantāti kathesi, atha tesu jeṭṭho brāhmaṇacaṇḍālakāpi kāsāvaṃ paridahitvā caranti. Nūnāyaṃ caṇḍālakoti maññāmīti āha, majjhimo kujjhitvā tava paccekabuddhaṃ parasamudde khipāhīti avoca, atha tesaṃ kathaṃ sutvā madhudāyako mā bho tumhe ariyānaṃ mahesakkhānaṃ mahānubhāvānaṃ paccekabuddhānaṃ pharusaṃ kathetha. Nirayadukkhā na bhāyathātiādinā anekā kārena nivāretvā tesaṃ guṇaṃ pakāsesi, taṃ sutvā te ubhopi sādhūti pasannācittā anumodiṃsu, aparabhāge te kālaṃ katvā devamanussesu saṃsarantā tattha tattha mahāsampattiyo anubhavitvā amhākaṃ satthu parinibbāṇato dvinnaṃ vassasatānaṃ accayena attano attano sampattaṭṭhāne nibbattiṃsu. Tena vuttaṃ.

Khi ấy, vị Phật Độc Giác cũng nói lời chúc phúc cho cô: "Mong rằng sẽ được như vậy," rồi bay lên hư không trở về núi Gandhamādana. Về sau, cả ba người kia tụ họp lại, tìm mật ong và hỏi: "Ghè mật ong đâu rồi?" Người kia kể lại việc mình đã làm và nói: "Nếu các vị tùy hỷ phước báu này thì tốt lắm. Nếu không, xin hãy nhận lấy tiền mật ong từ tay tôi." Họ nói: "Chúng tôi không cần mật ong, nhưng ông đã cho người như thế nào?" Nghe vậy, người kia trả lời: "Vị ấy được gọi là Phật Độc Giác, các ngài sống ở núi Gandhamādana, đắp y ca-sa, đi khất thực từ nhà này sang nhà khác. Các ngài là bậc thánh thiện, có giới đức." Bấy giờ, người lớn tuổi nhất trong số họ nói: "Cả hạng Bà-la-môn và Chiên-đà-la cũng khoác y ca-sa đi lang thang. Ta cho rằng người này chắc chắn là một người Chiên-đà-la." Người thứ hai nổi giận nói: "Hãy ném vị Phật Độc Giác của ông qua bên kia biển đi!" Bấy giờ, nghe những lời của họ, người dâng mật ong đã dùng nhiều cách can ngăn: "Này các vị, xin đừng nói lời thô ác về các vị Phật Độc Giác, là những bậc Thánh có uy lực lớn, có thần thông lớn. Các vị không sợ khổ ở địa ngục sao?" và tuyên dương công đức của các ngài. Nghe vậy, cả hai người kia với tâm hoan hỷ, cùng tùy hỷ và nói: "Lành thay." Về sau, khi họ mạng chung, họ luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ những tài sản to lớn ở nhiều nơi, và hai trăm năm sau khi Đức Bổn Sư của chúng ta nhập Niết-bàn, họ đã tái sanh vào những nơi tương xứng với nghiệp của mình. Do đó, có lời kệ rằng.

8.

8.

Asoko madhudo sandhi, mittādevī tu ceṭikā;

Caṇḍālavādī nigrodho, tisso so pāravādikoti.

"Asoka là người dâng mật, Mittādevī chính là nữ tỳ; Người nói lời Chiên-đà-la là Nigrodha, còn Tissa là người nói về bờ bên kia."

Tesu caṇḍālavādī jeṭṭhavāṇijo bindusārarañño jeṭṭhaputtassa sumanarājakumārassa putto hutvā nibbatti. Tassāyamānupubbīkathā. Bindusārarañño kira dubbalakāleyeva asokakumāro attanā laddhaṃ ujjeniyā rajjaṃ pahāya āgantvā sabbanagaraṃ attano hatthagataṃ katvā sumanarājakumāraṃ aggahesi. Taṃ divasameva sumanassa rājakumārassa sumanā nāma devī paripuṇṇagabbhā ahosi. Sā aññātakavesena nikkhamitvā avidūre aññataraṃ caṇḍālagāmaṃ sandhāya gacchantī jeṭṭhakacaṇḍālassa gehato avidūre nigrodho atthi, tasmiṃ rukkhe adhivatthāya devatāya ito ehi sumaneti vadantiyā saddaṃ sutvā tassā samīpaṃ gatā, devatā attano ānubhāvena ekaṃ sālaṃ nimmiṇitvā ettha vasāhīti pādāsi. Sā [Pg.153] taṃ sālaṃ pāvisi, gatadivaseyeva sā puttaṃ vijāyi. Sā tassa nigrodhadevatāya pariggahitattā nigrodhotveva nāmaṃ akāsi. Jeṭṭhakacaṇḍālo diṭṭhadivasatoppabhuti taṃ attano sāmidhītaraṃ viya maññamāno nibaddhavattaṃ paṭṭhapesi. Rājadhītā tattha sattavassāni vasi, nigrodhakumāropi sattavassiko jāto, tadā mahāvaruṇatthero nāma eko arahā dārakassa hetusampadaṃ disvā viharamāno sattavassiko dāni dārako. Kālo naṃ pabbājetuṃti cintetvā rājadhītāya ārocāpetvā nigrodhakumāraṃ pabbājesi, kumāro khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ mahāvaṃse.

Trong số họ, người thương gia lớn tuổi nhất đã nói lời Chiên-đà-la được tái sanh làm con trai của hoàng tử Sumana, con trưởng của vua Bindusāra. Đây là câu chuyện tuần tự về vị ấy. Tương truyền, vào lúc vua Bindusāra suy yếu, hoàng tử Asoka đã từ bỏ vương quốc Ujjeni mà mình được ban, trở về, chiếm toàn bộ kinh thành và bắt giữ hoàng tử Sumana. Chính ngày hôm đó, hoàng hậu tên là Sumanā của hoàng tử Sumana đang mang thai đủ tháng. Bà cải trang ra đi, hướng đến một làng Chiên-đà-la ở không xa. Gần nhà của người trưởng làng Chiên-đà-la có một cây đa. Nghe tiếng của vị thiên nữ trú ngụ trên cây ấy gọi: "Sumanā, hãy lại đây," bà liền đi đến gần. Vị thiên nữ dùng thần lực của mình hóa hiện ra một ngôi nhà và trao cho bà, nói rằng: "Hãy ở đây." Bà bước vào ngôi nhà đó. Ngay trong ngày hôm ấy, bà hạ sanh một người con trai. Vì được vị thiên nữ cây đa bảo hộ, bà đặt tên cho con là Nigrodha. Người trưởng làng Chiên-đà-la, từ ngày trông thấy bà, đã xem bà như con gái của chủ mình và thường xuyên phụng sự. Vị công chúa đã sống ở đó bảy năm, hoàng tử Nigrodha cũng được bảy tuổi. Khi ấy, một vị A-la-hán tên là trưởng lão Mahāvaruṇa, thấy được căn duyên của đứa bé, ngài suy nghĩ: "Đứa bé nay đã bảy tuổi. Đã đến lúc cho nó xuất gia." Sau khi báo cho vị công chúa biết, ngài đã cho hoàng tử Nigrodha xuất gia. Vị hoàng tử đã đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa chạm đến tóc. Do đó, trong Đại Sử có nói rằng.

9.

9.

Taṃ mahāvaruṇo thero, tadā disvā kumārakaṃ;

Upanissayasampannaṃ, arahā pucchi mātaraṃ;

Pabbājesi khuragge so, arahattamapāpuṇīti.

"Khi ấy, trưởng lão Mahāvaruṇa, bậc A-la-hán, thấy vị hoàng tử có đầy đủ duyên lành, đã hỏi người mẹ; Ngài cho xuất gia, và ngay khi lưỡi dao cạo chạm đến, vị ấy đã đắc quả A-la-hán."

So kira ekadivasaṃ pātova sarīraṃ paṭijaggitvā ācariyupajjhāyavattaṃ katvā pattacīvara mādāya mātuupāsikāya gehadvāraṃ gacchāmīti nikkhami. Mātunivāsaṭṭhānañcassa dakkhiṇadvārena nagaraṃ pavisitvā nagaramajjhena gantvā pācīnadvārena nikkhamitvā gantabbaṃ hoti. Tena ca samayena asoko dhammarājā pācīnadisābhimukho sīhapañjare caṅkamati. Taṃ khaṇaṃyeva nigrodho rājaṅgaṇaṃ sampāpuṇi santindriyo santamānaso yugamattaṃ pekkhamāno, tena vuttaṃ ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhito addasa nigrodhaṃ sāmaṇeraṃ rājaṅgaṇena gacchantaṃ dantaṃ guttaṃ santindriyaṃ iriyāpathasampannanti. Disvā panassa etadahosi. Ayaṃ jano sabbopi vikkhittacitto bhantamigapaṭibhāgo. Ayaṃ pana daharako avikkhitto ativiyassa ālokitavilokitaṃ sammiñjanapasāraṇañca sobhati. Addhā etassabbhantare lokuttaradhammo bhavissatīti rañño saha [Pg.154] dassaneneva sāmaṇere cittaṃ pasīdi, pemaṃ saṇṭhahi, kasmā. Pubbe kira puññakaraṇakāle rañño jeṭṭhakabhātā vāṇijakoyaṃ.

Nghe nói, một hôm, vào buổi sáng sớm, sau khi chăm sóc thân thể, làm bổn phận đối với thầy tế độ và thầy yết-ma, vị ấy mang y bát ra đi với ý nghĩ: "Ta sẽ đến cửa nhà của mẹ là nữ cận sự." Và nơi ở của mẹ vị ấy phải đi vào thành phố qua cửa phía nam, đi xuyên qua giữa thành phố, rồi ra khỏi bằng cửa phía đông. Và vào lúc ấy, vua A-soka, vị vua chánh pháp, đang đi kinh hành trên lầu cao, mặt hướng về phía đông. Ngay lúc đó, sa-di Nigrodha đến sân vua, với các căn an tịnh, tâm ý an tịnh, mắt nhìn xuống một tầm ách. Do đó, có lời nói rằng: "Một hôm, đứng trên lầu cao, vua thấy sa-di Nigrodha đang đi qua sân vua, đã được điều phục, được phòng hộ, các căn an tịnh, oai nghi đầy đủ." Thấy vậy, vua suy nghĩ thế này: "Tất cả những người này tâm trí đều tán loạn, giống như loài nai đi lang thang. Còn cậu bé này thì không tán loạn, việc nhìn tới nhìn lui, co vào duỗi ra của cậu thật vô cùng trang nghiêm. Chắc chắn bên trong vị này phải có pháp siêu thế." Vừa thấy sa-di, tâm vua liền phát sinh tịnh tín, lòng thương mến được thiết lập. Tại sao vậy? Nghe nói, vào thời làm phước trước kia, vị này là anh cả của vua, một nhà buôn.

10.

10.

Pubbeva sannivāsena, paccuppannahitena vā;

Evaṃ taṃ jāyate pemaṃ, uppalaṃva yathodaketi.

Do đã từng chung sống trước đây, hoặc do lợi ích trong hiện tại; tình thương mến ấy sinh khởi như vậy, giống như hoa sen trong nước.

Atha rājā sañjātapemo sabahumāno sāmaṇeraṃ pakkosathāti amacce pesesi, te aticirāyantīti puna dve tayo pesesi turitaṃ āgacchatūti. Sāmaṇero attano pakatiyā eva agamāsi. Rājā patirūpāsanaṃ ñatvā nisīdathāti āha. So itocito ca viloketvā natthi dāni añño bhikkhūti samussitasetacchattaṃ rājapallaṅkaṃ upasaṅkamitvā pattaṃ gaṇhanatthāya rañño ākāraṃ dassesi. Rājā taṃ pallaṅkasamīpaṃ gacchantaṃ eva disvā cintesi ajjeva dāni ayaṃ sāmaṇero imassa gehassa sāmiko bhavissatīti, sāmaṇero rañño hatthe pattaṃ datvā pallaṅkaṃ abhiruhitvā nisīdi. Rājā attano atthāya sampāditaṃ sabbaṃ yāgukhajjakabhattavikatiṃ upanāmesi. Sāmaṇero attano yāpanamattameva sampaṭicchi. Bhattakiccāvasāne rājā āha satthārā tumhākaṃ dinnaovādaṃ jānāthāti. Jānāmi mahārāja ekadesenāti. Tāta mayhampī naṃ kathehīti. Sādhu mahārājāti rañño anurūpaṃ dhammapaeda appamādavaggaṃ anumodanatthāya abhāsi. Rājā pana appamādo amatapadaṃ, pamādo maccuno padaṃti sutvāva aññātaṃ tāta, pariyosāpehīti āha. Sāmaṇero anumodanā vasāne dvattiṃsadhuvabhattāni labhitvā puna divase dvattiṃsabhikkhū gahetvā rājantopuraṃ pavisitvā bhattakicca makāsi. Rājā aññepi dvattiṃsabhikkhū tumhehi saddhiṃsve bhikkhaṃ gaṇhantūti eteneva upāyena divase [Pg.155] divase vaḍḍhāpento saṭṭhisahassānaṃ brāhmaṇaparibbājakānaṃ bhattaṃ upacchinditvā antonivesane saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi nigrodhattheragateneva pasādena. Nigrodhattheropi rājānaṃ saparisaṃ tīsu saraṇesu pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā buddhasāsane pothujjanikena pasādena acalappasādaṃ katvā patiṭṭhāpesi. Rājāpi asokārāmaṃ nāma mahāvihāraṃ kārāpetvā saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi. Sakalajambudīpe caturāsītiyā nagarasahassesu caturāsītivihārasahassāni kārāpesi. Tena vuttaṃ.

Bấy giờ, vua đã phát sinh lòng thương mến và rất kính trọng, liền sai các vị quan đi với lời nhắn: "Hãy mời vị sa-di đến." Thấy họ chậm trễ, vua lại sai thêm hai, ba người nữa với lời nhắn: "Hãy đến mau." Vị sa-di vẫn đi theo phong thái tự nhiên của mình. Vua nói: "Xin ngài hãy biết chỗ ngồi thích hợp mà ngồi." Vị ấy nhìn quanh, thấy không có vị tỳ-khưu nào khác, liền tiến đến ngai vàng của vua có lọng trắng che trên, rồi ra dấu cho vua để nhận lấy bát. Vua vừa thấy vị sa-di đi đến gần ngai vàng liền suy nghĩ: "Ngay hôm nay, vị sa-di này sẽ làm chủ ngôi nhà này." Vị sa-di trao bát vào tay vua, rồi bước lên ngai vàng và ngồi xuống. Vua dâng cúng tất cả các loại cháo, vật thực cứng, và các món ăn đã được chuẩn bị cho mình. Vị sa-di chỉ nhận lấy vừa đủ để nuôi mạng. Sau khi thọ thực xong, vua hỏi: "Ngài có biết lời giáo huấn mà bậc Đạo Sư đã ban cho các ngài không?" "Tâu đại vương, con biết một phần." "Này con, hãy nói cho ta nghe với." "Lành thay, tâu đại vương." Rồi vị ấy đọc một đoạn pháp thoại thích hợp cho vua, phẩm Không Dễ Duôi, để tùy hỷ. Vua vừa nghe câu "Không dễ duôi là con đường bất tử, dễ duôi là con đường của tử thần," liền nói: "Đã hiểu rồi, này con, hãy kết thúc đi." Sau khi tùy hỷ xong, vị sa-di nhận được ba mươi hai suất vật thực thường xuyên, và ngày hôm sau, ngài dẫn ba mươi hai vị tỳ-khưu vào hoàng cung để làm phận sự thọ thực. Vua nói: "Ngày mai, xin thêm ba mươi hai vị tỳ-khưu nữa cùng với các ngài hãy nhận vật thực." Bằng cách ấy, vua tăng dần số lượng mỗi ngày, rồi cắt bỏ phần vật thực của sáu mươi ngàn vị Bà-la-môn và du sĩ, và thiết lập việc cúng dường vật thực thường xuyên cho sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu trong cung điện, chính nhờ lòng tịnh tín đối với trưởng lão Nigrodha. Trưởng lão Nigrodha cũng đã an lập vua và quần thần trong ba nơi quy y và năm giới, và làm cho họ có được niềm tin bất động trong giáo pháp của Đức Phật, vượt lên trên niềm tin của hàng phàm phu. Vua cũng cho xây dựng một ngôi đại tự viện tên là Asokārāma và thiết lập việc cúng dường vật thực thường xuyên cho sáu mươi ngàn vị tỳ-khưu. Vua cho xây dựng tám mươi bốn ngàn ngôi tự viện trong tám mươi bốn ngàn thành phố trên khắp cõi Diêm-phù-đề. Do đó, có lời nói rằng.

11.

11.

Caṇḍālavādidosena,Jāto caṇḍālagāmake;

Pattānumodanā pākā,Āse so hi anāsavoti.

Do lỗi lầm nói lời của người hạ tiện, vị ấy đã sanh trong làng của người hạ tiện. Do quả báo của việc tùy hỷ chiếc bát, vị ấy đã trở thành bậc vô lậu.

Ayaṃ nigrodhattherassa kathānayo.

Đây là câu chuyện về trưởng lão Nigrodha.

Madhudāyako pana vāṇijo devalokato cavitvā pupphapure rājakule uppajjitvā piyadāso nāma kumāro hutvā chattaṃ ussāpetvā sakalajambudīpe ekarajjaṃ akāsi. Kathaṃ.

Còn người thương buôn dâng mật ong, sau khi mệnh chung từ cõi trời, đã tái sanh vào hoàng tộc ở thành Pupphapura, trở thành một hoàng tử tên là Piyadāsa, rồi giương lọng trắng lên, cai trị một vương quốc duy nhất trên toàn cõi Diêm-phù-đề. Như thế nào?

Bindusārarājassa ekasataputtā ahesuṃ. Te sabbe asoko attanā saddhiṃ ekamātikaṃ tissakumāraṃ ṭhapetvā ghātesi. Ghātento cattāri vassāni anabhisittova rajjaṃ kāretvā catunnaṃ vassānaṃ accayena tathāgatassa parinibbāṇato dvinnaṃ vassasatanaṃ upari aṭṭhārasame vasse sakalajambudīpe ekarajjābhisekaṃ pāpuṇi. Atha taṃ sakalajambudīpe caturāsītinagarasahasse rājāno āgantvā upaṭṭhahissanti. Tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikā tayo pāsādā ahesuṃ. Eko mahāsappiko[Pg.156], eko moragīvo, eko maṅgalo nāma, tesu nekanāṭakasahassaparivuto paṭivasati. Yāssa madhuāpaṇaṃ dassesi, sā asandhimittā nāma devaccharaparibhāgā rājadhītā hutvā saṭṭhisahassānaṃ itthīnaṃ jeṭṭhikā dhammāsokarañño aggamahesī ahosi. Abhisekānantaraṃ tassa imā rājiddhiyo āgatā, pathaviyā ca heṭṭhā yojanappamāṇe āṇā pavattati. Tathā upari ākāse. Anotattadahato aṭṭhahi kājehi soḷasapānīyaghaṭe divase divase devatā āharanti. Yato sāsane uppannasaddho hutvā aṭṭhaghaṭe bhikkhusaṅghassa adāsi. Dve ghaṭe saṭṭhimattānaṃ tepiṭakabhikkhūnaṃ dve ghaṭe aggamahesiyā asandhimittāya. Cattāro ghaṭe attanā paribhuñci devatā, eva himavantato nāgalatādantakaṭṭhaṃ siniddhaṃ mudukaṃ rasavantaṃ divase divase āharanti, tena rañño ca mahesiyā ca soḷasannaṃ nāṭakasahassānañca saṭṭhimattānañca bhikkhusahassānaṃ devasikaṃ dantapoṇakiccaṃ nipphajjati. Devasikamevassa devatā agadāmalakaṃ agadaharīṭakaṃ suvaṇṇavaṇṇañca gandharasasampannaṃ ambapakkaṃ āharanti. Chaddantadahato pañcavaṇṇaṃ nivāsanapārupanaṃ pītakavaṇṇaṃ hatthapuñchanakapaṭaṃ dibbañca pānaṃ āharanti. Devasikamevassa anulepanagandhaṃ pārupanatthāya asuttamayikaṃ sumanapupphapaṭaṃ mahārahañja añjanaṃ nāgabhavanato nāgarājāno āharanti. Chaddantadahatoyeva uṭṭhitassa sālino navavāhasahassani divase divase suvā āharanti. Te mūsikā nitthusakāni karonti. Ekopi khaṇḍataṇḍulo nāhosi. Rañño sabbaṭṭhānesu ayameva taṇḍulo paribhogaṃ gacchati. Madhumakkhikā madhuṃ karonti. Kammārasālāsu acchā kūṭaṃ paharanti. Karavīkasakuṇā āgantvā madhurassaraṃ vikūjentā rañño balikammaṃ karonti. Imāhi iddhīhi samannāgato rājā ekadivasaṃ suvaṇṇasaṅkhalikabandhanaṃ [Pg.157] pesetvā catunnaṃ buddhānaṃ adhigatarūpadassanaṃ kappā yukaṃ mahākālanāgarājānaṃ ānayitvā setacchattassa heṭṭhā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā anekasata vaṇṇehi jalajathalajapupphehi suvaṇṇapupphehi ca pūjaṃ katvā sabbā laṅkārapatimaṇḍitehi soḷasahi nāṭakasahassehi samantato parikkhipitvā anantañāṇassa tāva me saddhammavaracakkavattino sammāsambuddhassa rūpaṃ imesaṃ akkhīnaṃ āpāthaṃ karohīti vatvā tena nimmitaṃ sakalasarīre vippakiṇṇapuññappabhāvanibbattāsīti anubyañjanapatimaṇḍita dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇa sassirīkatāya vikacakamaluppalapuṇḍarīkapatimaṇḍitamiva salilatalaṃ tārāgaṇaraṃsijālavisaravipphuritasobhāsamujjalamiva gaganatalaṃ nīlapītalohitā dibhedaṃ vicittavaṇṇaraṃsivinaddhabyāmappabhāparikkhepavilāsitāya sañcyāppabhānurāgaindadhanuvijjullatāparikkhittamiva kaṇakagirisikharaṃ nānāvirāgavimalaketumālāsamujjalitacārumatthakasobhanaṃ nayanarasāyanamiva ca brahmadevamanujanāgayakkhagaṇānaṃ buddharūpaṃ passanto sattadivasāni akkhipūjaṃ nāma akāsi. Rājā kira abhisekaṃ pāpuṇitvā tīṇiyeva saṃvaccharāni bāhirakapāsaṇḍaṃ parigaṇhi, catutthe saṃvacchare buddhasāsane pasīdi, tassa pana pitā bindusāro brāhmaṇabhatto ahosi. So brāhmaṇānañca brāhmaṇajātipāsaṇḍānaṃ paṇḍaraṅgaparibbājakānañca saṭṭhisahassamattānaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi. Asokopi pitarā pavattitaṃ dānaṃ attano antopure tatheva dadamāno ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhito te upasamaparibāhirena ācārena bhuñjamāne asaṃyatindriye avinītairiyāpathe disvā cintesi, īdisaṃ dānaṃ upaparikkhitvā yuttaṭṭhāne dātuṃ vaṭṭatīti. Evaṃ cintetvā amacce āha, gacchatha bhaṇe attano attano sādhusammate samaṇabrāhmaṇe antopuraṃ abhiharatha dānaṃ dassāmīti, amaccā sādhu devāti rañño [Pg.158] paṭissutvā te te paṇḍaraṅgaparibbājakā jīvaka nigaṇṭhādayo ānetvā ime mahārāja amhākaṃ arahantoti āhaṃsu, atha rājā antopure uccāvacāni āsanāni paññāpetvā āgacchantūti vatvā āgatāgate āha attano anurūpe āsane nisīdathāti, ekacce bhaddapīṭhakesu ekacce phalakapīṭhakesu nisīdiṃsu, taṃ disvā rājā natthi etesaṃ anto sāroti ñatvā tesaṃ anurūpaṃ khādanīyabhojanīyaṃ datvā uyyojesi. Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhito nigrodhasāmaṇeraṃ disvā tasmiṃ gatena pasādena buddhasāsane pasanno saṭṭhisahassamatte pāsaṇḍiye apanetvā saṭṭhisahassamatte bhikkhū bhojento buddhasāsane pasīditvā asokārāmaṃ kāretvā tattha te vasāpento ekadivasaṃ asokārāme saṭṭhisahassabhikkhūnaṃ dānaṃ datvā tesaṃ majjhe nisajja saṅghaṃ catūhi paccayehi pavāretvā imaṃ pañhaṃ pucchi, bhante bhagavatā desitadhammo nāma kittako hotīti, mahārāja nava aṅgāni, khandhato caturāsītidhammakkhandhasahassānīti. Rājā dhamme pasīditvā ekekaṃ dhammakkhandhaṃ ekekavihārena pūjessāmīti ekadivasameva channavutikoṭikhanaṃ vissajjetvā amacce āṇāpesi, ekamekasmiṃ nagare ekamekaṃ vihāraṃ kārentā caturāsītiyā nagarasahassesu caturāsītivihārasahassāni kārāpethāti, sayañca asokārāme asokamahāvihāratthāya kammaṃ paṭṭhapesi, saṅgho indaguttattheraṃ nāma mahiddhikaṃ mahānubhāvaṃ khīṇāsavaṃ navakammādhiṭṭhāyakaṃ adāsi, thero yaṃ yaṃ na niṭṭhāti, taṃ taṃ attano ānubhāvena niṭṭhāpesi, evaṃpitīhi saṃvaccharehi vihārakammaṃ niṭṭhāpesi, ekadivasameva sabbanagarehi paṇṇāni āgamiṃsu, amaccā rañño ārocesuṃ niṭṭhitāni deva caturāsītimahāvihārasahassānīti. Atha rājā [Pg.159] bhikkhusaṅghaṃ upasaṅkamitvā bhante mayā caturāsītivihārasahassāni kāritāni, dhātuyo kuto lacchāmīti pucchi, mahārāja dhātunidhānaṃ nāma atthīti suṇoma, na pana paññāyati asukaṭṭhāneti. Rājā rājagahe cetiyaṃ bhindāpetvā dhātuṃ apassanto paṭipākatikaṃ kārāpetvā bhikkhubhikkhuṇiyo upāsakaupāsikāyoti catasso parisā gahetvā vesāliyaṃ gato. Tatrāpi alabhitvā kapilavatthuṃ gato, tatrāpi alabhitvā rāmagāmaṃ gato, rāmagāme nāgā cetiyaṃ bhindituṃ nādaṃsu. Cetiye nipatitakuddālo khaṇḍāvaṇḍaṃ hoti, evaṃ tatrāpi alabhitvā allakappaṃ pāvaṃ kusināraṃti sabbacetiyāni bhinditvā dhātuṃ alabhitvā paṭipākatikāni katvā rājagahaṃ gantvā catasso parisā sannipātāpetvā atthi kenaci sutapubbaṃ asukaṭṭhāne dhātunidhānaṃti pucchi. Tattheko vīsaṃvassa satiko thero asukaṭṭhāne dhātunidhānaṃti na jānāmi, mayhaṃ pana pitāmahatthero mayi sattavassikāle mālācaṅgoṭakaṃ gāhāpetvā ehi sāmaṇera asukagacchantare pāsāṇathūpo atthi. Tattha gacchāmāti gantvā pūjetvā imaṃ ṭhānaṃ upadhāretuṃ vaṭṭati sāmaṇerāti āha. Ahaṃ etameva jānāmi mahārājāti āha. Rājā etadeva ṭhānaṃti vatvā gacche harāpetvā pāsāṇathūpaṃ paṃsuṃca apanetvā heṭṭhā sudhābhūmiṃ addasa, tato sudhā ca iṭṭhakāyo ca harāpetvā anupubbena pariveṇaṃ oruyha sattaratanavālikaṃ asihatthāni ca kaṭṭharūpakāni samparivattantāni addasa, so yakkhadāsake pakkosāpetvā balikammaṃ kārāpetvāpi neva antaṃ passanto devatā namassamāno ahaṃ imā dhātuyo gahetvā caturāsītivihārasahasse nidahitvā sakkāraṃ karomi. Mā me devatā antarāyaṃ karontūti āha, sakko devarājā cārikaṃ caranto taṃ disvā vissakammaṃ āmantetvā tāta asokadhammarājā dhātuyo [Pg.160] nīharissāmīti pariveṇaṃ otiṇṇo. Gantvā kaṭṭharūpāni nīharāpehīti. So pañcacūlakagāmadārakavesena gantvā rañño purato dhanukahattho ṭhatvā hāremi mahārājāti āha, hara tātāti saraṃ gahetvā sandhimhiyeva vijjhi, sabbaṃ vippakirīyittha, atha rājā āviñjane bandhakuñcikamuddikaṃ gaṇhi, maṇikkhandhaṃ passitvā anāgate daḷiddarājāno imaṃ maṇiṃ gahetvā dhātūnaṃ sakkāraṃ karontūti paṇṇe akkharāni disvā kujjhitvā mādisānaṃ pana rājūnaṃ daḷiddarājāti vattuṃ ayuttaṃti punappunaṃ ghaṭetvā dvāraṃ vivaritvā antogehaṃ paviṭṭho aṭṭhārasavassādhikānaṃ dvinnaṃ vassasatānaṃ upari āropitadīpā tatheva pajjalanti, nīluppalapupphāni taṃkhaṇaṃyeva āharitvā āropitāni viya pupphasanthāro taṃ khaṇaṃ santhato viya gandhā taṃ muhuttaṃ piṃsitvā ṭhapitā viya ahesuṃ. Rājā suvaṇṇapaṭṭaṃ gahetvā anāgate piyadāso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko nāma dhammarājā bhavissati, so imā dhātuyo vitthāritā karissatīti vācetvā diṭṭhohaṃ ayyena mahākassapattherenāti vatvā vāmahatthaṃ ābhujitvā dakkhiṇahatthena apphoṭesi. So tasmiṃ ṭhāne paricaraṇakadhātumattameva ṭhapetvā sesadhātuyo sabbā gahetvā dhātugharaṃ pubbe pihitanayeneva pidahitvā sabbā yathā pakatiyāyeva kāretvā uparipāsāṇacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā caturāsītiyā vihārasahassesu dhātuyo patiṭṭhāpesi. Athekadivasaṃ rājā vihāraṃ gantvā bhikkhusaṃghaṃ vanditvā ekamante nisinno yadi bhante channavutikoṭidhanaṃ vissajjetvā caturāsītivihārasahassānisacetiyāni kārāpetvāpi ahaṃ na dāyādo. Añño ko dāyādoti, paccayadāyako nāma tvaṃ mahārāja, yo pana attano puttañca dhītarañca pabbājeti, ayaṃ sāsane dāyādo nāmāti evaṃ vutte [Pg.161] asoko rājā sāsane dāyādabhāvaṃ patthayamāno avidūre ṭhitaṃ mahindakumāraṃ disvā sakkhissasi tāta tvaṃ pabbajituṃti āha. Kumāro pakatiyā pabbajitukāmo rañño vacanaṃ sutvā ativiya pāmojjajāto pubbajāmi deva. Maṃ pabbājetvā sāsane dāyādo hothāti āha. Tena ca samayena rājadhītā saṃghamittāpi tasmiṃ ṭhāne ṭhitā hoti. Taṃ disvā āha tvampi amma pabbajituṃ sakkhissasīti, sādhu tātāti sampaṭicchi. Rājā puttānaṃ manaṃ labhitvā pahaṭṭhacitto bhikkhusaṃghaṃ upasaṅkamitvā bhante ime dārake pabbājetvā maṃ sāsane dāyādaṃ karothāti. Saṅgho rañño vacanaṃ sampaṭicchitvā kumāraṃ moggaliputtatissattherena upajjhāyena mahādevattherena ācariyena pabbajāpesi. Majjhantikattherena ācariyena upasampādesi, so upasampadāmālakeyeva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Saṅghamittāyapi rājadhītāya ācariyāṇī āyupālattherī nāma. Upajjhāyā dhammapālattherī nāma ahosi. Rājā pana anekākārena buddhasāsanaṃ sobhetvā moggaliputtatissattherassa sahāyena saṭṭhisahassamatte dussīle titthiye buddhasāsanā uppabbājetvā tatiyadhammasaṃgītiṃ niṭṭhāpesi. Tasmiṃ kira samāgame bhikkhubhikkhuṇiyo kittakāti, vuttañhi.

Vua Bindusāra có một trăm lẻ một người con trai. Vua Asoka đã giết tất cả bọn họ, chỉ chừa lại hoàng tử Tissa, người em cùng mẹ với mình. Sau khi giết họ, ngài đã trị vì trong bốn năm mà không làm lễ đăng quang. Sau bốn năm, vào năm thứ mười tám trên hai trăm năm sau khi Đức Như Lai nhập Parinibbāna, ngài đã làm lễ đăng quang làm vị vua duy nhất của toàn cõi Jambudīpa. Bấy giờ, các vị vua từ tám mươi bốn ngàn thành phố trên toàn cõi Jambudīpa đã đến hầu hạ ngài. Ngài có ba cung điện phù hợp với ba mùa. Một cái tên là Mahāsappika, một cái tên là Moragīva, một cái tên là Maṅgala; trong các cung điện ấy, ngài sống cùng với đoàn tùy tùng gồm nhiều ngàn vũ nữ. Người phụ nữ đã chỉ cho ngài cửa hàng mật ong, nàng công chúa tên là Asandhimittā, người có vẻ đẹp như thiên nữ, đã trở thành hoàng hậu chánh cung của vua Dhammāsoka, đứng đầu sáu mươi ngàn cung nữ. Ngay sau lễ đăng quang, những vương lực này đã đến với ngài: uy quyền của ngài lan rộng một do-tuần dưới lòng đất và cũng như vậy, một do-tuần trên không trung. Mỗi ngày, các chư thiên mang đến mười sáu ghè nước uống từ hồ Anotatta bằng tám cái đòn gánh. Khi ngài phát sinh đức tin trong giáo pháp, ngài đã dâng tám ghè cho Tăng đoàn, hai ghè cho sáu mươi vị Tỳ-khưu thông thuộc Tam Tạng, hai ghè cho hoàng hậu chánh cung Asandhimittā. Bốn ghè còn lại ngài tự mình dùng. Các chư thiên cũng mỗi ngày mang đến từ Hy-mã-lạp-sơn những que tăm xỉa răng bằng dây Nāgalatā, mềm mại, mịn màng và có hương vị, nhờ đó công việc làm sạch răng hàng ngày của đức vua, hoàng hậu, mười sáu ngàn vũ nữ và sáu mươi ngàn Tỳ-khưu được hoàn thành. Mỗi ngày, các chư thiên cũng mang đến cho ngài quả amla và quả harīṭaka làm thuốc, cùng với quả xoài chín có màu vàng óng, đầy đủ hương và vị. Từ hồ Chaddanta, họ mang đến y phục và khăn choàng năm màu, khăn lau tay màu vàng, và thức uống của chư thiên. Mỗi ngày, từ cõi của loài rồng, các long vương mang đến cho ngài hương liệu để thoa, vải hoa sumanā không dệt bằng sợi để choàng, và thuốc vẽ mắt quý giá. Cũng từ hồ Chaddanta, mỗi ngày các con vẹt mang đến chín ngàn xe lúa sāli. Những con chuột đã xay lúa thành gạo mà không làm vỡ một hạt nào. Gạo này được dùng ở mọi nơi cho đức vua. Ong làm mật. Gấu thổi ống bễ trong các lò rèn. Chim Karavīka đến hót líu lo bằng giọng ngọt ngào để cúng dường đức vua. Được phú cho những thần lực này, một ngày nọ, đức vua cho gửi xiềng xích bằng vàng đi mời vị đại long vương Kāla, người có tuổi thọ một kiếp và đã được thấy hình tướng của bốn vị Phật, đến. Ngài cho long vương ngồi trên một chiếc ngai quý giá dưới lọng trắng, cúng dường bằng nhiều trăm loại hoa mọc trên cạn và dưới nước cùng với hoa bằng vàng, và cho mười sáu ngàn vũ nữ trang điểm lộng lẫy vây quanh. Ngài nói: 'Xin hãy hiện ra trước mắt tôi hình tướng của Đức Phật Chánh Đẳng Giác, bậc Chuyển Luân Vương Chánh Pháp vô song của tôi.' Bấy giờ, ngài chiêm ngưỡng hình ảnh Đức Phật do long vương tạo ra, một hình ảnh rực rỡ với ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân và được trang hoàng bởi tám mươi vẻ đẹp phụ, vốn được tạo ra bởi ánh hào quang công đức tỏa ra từ toàn thân; giống như mặt hồ được trang điểm bởi những đóa sen, hoa súng, hoa sen trắng đang nở rộ; giống như bầu trời rực rỡ lấp lánh bởi mạng lưới tia sáng của các vì sao; giống như đỉnh núi vàng được bao quanh bởi cầu vồng và tia chớp do vẻ huy hoàng của vòng hào quang một sải tay tỏa ra những tia sáng nhiều màu sắc khác nhau như xanh, vàng, đỏ; và có đỉnh đầu đẹp đẽ rực rỡ với những dải cờ trong sạch nhiều màu sắc, tựa như liều thuốc bổ cho mắt của các chúng Phạm thiên, chư thiên, loài người, rồng và dạ-xoa. Ngài đã thực hiện một cuộc cúng dường bằng mắt trong bảy ngày. Được biết, sau khi đăng quang, đức vua đã ủng hộ các giáo phái ngoại đạo trong ba năm. Vào năm thứ tư, ngài đã có đức tin nơi Phật pháp. Cha của ngài, vua Bindusāra, là một người sùng mộ Bà-la-môn. Ông đã thiết lập việc cúng dường thường xuyên cho sáu mươi ngàn Bà-la-môn và các du sĩ ngoại đạo thuộc dòng dõi Bà-la-môn như các du sĩ Paṇḍaraṅga. Vua Asoka cũng tiếp tục việc cúng dường do vua cha khởi xướng trong cung của mình. Một ngày nọ, khi đang đứng ở cửa sổ có chấn song, ngài nhìn thấy họ ăn uống với thái độ không phù hợp với người tu hành, các căn không được chế ngự, và oai nghi không được rèn luyện. Ngài suy nghĩ: 'Nên xem xét kỹ việc cúng dường như thế này và cúng dường vào nơi xứng đáng.' Suy nghĩ như vậy, ngài nói với các vị quan: 'Này các khanh, hãy đi mời các vị Sa-môn, Bà-la-môn mà các khanh cho là thánh thiện vào cung, ta sẽ cúng dường.' Các vị quan thưa: 'Tâu Đại vương, xin vâng.' và vâng lời vua, họ dẫn các du sĩ Paṇḍaraṅga, Ājīvaka, Nigaṇṭha và những người khác đến và nói: 'Tâu Đại vương, đây là những vị A-la-hán của chúng thần.' Bấy giờ, đức vua cho sắp đặt các chỗ ngồi cao thấp khác nhau trong cung và nói: 'Xin mời vào.' Khi họ lần lượt đến, ngài nói: 'Xin hãy ngồi vào chỗ ngồi phù hợp với mình.' Một số ngồi trên ghế bành, một số ngồi trên ghế ván. Thấy vậy, đức vua biết rằng bên trong họ không có cốt lõi gì, ngài cho họ thức ăn và vật thực phù hợp rồi cho họ ra về. Thời gian trôi qua như vậy, một ngày nọ, khi đang đứng ở cửa sổ có chấn song, ngài nhìn thấy Sa-di Nigrodha và nhờ sự thanh tịnh trong dáng đi của vị ấy, ngài đã phát sinh đức tin nơi Phật pháp. Ngài đã loại bỏ sáu mươi ngàn người ngoại đạo và thay vào đó cúng dường cho sáu mươi ngàn vị Tỳ-khưu. Với đức tin nơi Phật pháp, ngài đã cho xây dựng tu viện Asokārāma và cho các vị Tỳ-khưu ở đó. Một ngày nọ, tại tu viện Asokārāma, sau khi cúng dường cho sáu mươi ngàn vị Tỳ-khưu, ngài ngồi giữa họ, thỉnh mời Tăng đoàn nhận tứ vật dụng, và hỏi câu hỏi này: 'Thưa chư Tôn giả, giáo pháp do Đức Thế Tôn thuyết giảng có bao nhiêu?' 'Thưa Đại vương, có chín chi phần, và xét về uẩn thì có tám mươi bốn ngàn uẩn pháp.' Đức vua hoan hỷ với giáo pháp và nói: 'Ta sẽ cúng dường mỗi uẩn pháp bằng một tu viện.' Ngay trong một ngày, ngài đã chi ra chín mươi sáu koṭi tiền và ra lệnh cho các vị quan: 'Hãy cho xây dựng tám mươi bốn ngàn tu viện trong tám mươi bốn ngàn thành phố, mỗi thành phố một tu viện.' Chính ngài cũng bắt đầu công việc xây dựng Đại tu viện Asoka tại tu viện Asokārāma. Tăng đoàn đã cử Trưởng lão Indagutta, một vị A-la-hán có đại thần lực và đại oai lực, làm người giám sát công trình mới. Bất cứ công việc nào chưa hoàn thành, vị trưởng lão đều dùng thần lực của mình để hoàn thành. Như vậy, công việc xây dựng các tu viện đã hoàn tất trong ba năm. Trong cùng một ngày, tin tức từ tất cả các thành phố đã đến. Các vị quan báo cho vua: 'Tâu Đại vương, tám mươi bốn ngàn đại tu viện đã được hoàn thành.' Bấy giờ, đức vua đến gặp Tăng đoàn và hỏi: 'Thưa chư Tôn giả, con đã cho xây tám mươi bốn ngàn tu viện, con sẽ lấy xá-lợi từ đâu?' 'Thưa Đại vương, chúng tôi nghe nói có một nơi cất giữ xá-lợi, nhưng không biết rõ là ở đâu.' Đức vua cho phá bảo tháp ở Rājagaha (Vương Xá) nhưng không thấy xá-lợi, ngài cho xây lại như cũ. Ngài cùng với bốn chúng là Tỳ-khưu, Tỳ-khưu-ni, cận sự nam, cận sự nữ đi đến Vesālī. Ở đó cũng không tìm thấy, ngài đi đến Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ). Ở đó cũng không tìm thấy, ngài đi đến Rāmagāma. Tại Rāmagāma, các long vương không cho phá bảo tháp. Cuốc xẻng bổ vào bảo tháp đều bị vỡ tan tành. Như vậy, ở đó cũng không tìm thấy, ngài đi đến Allakappa, Pāvā và Kusinārā, phá tất cả các bảo tháp nhưng không tìm thấy xá-lợi, ngài cho xây lại như cũ rồi trở về Rājagaha. Ngài triệu tập bốn chúng lại và hỏi: 'Có ai từng nghe nói về nơi cất giữ xá-lợi ở đâu không?' Bấy giờ, có một vị trưởng lão một trăm hai mươi tuổi nói: 'Tôi không biết nơi cất giữ xá-lợi ở đâu, nhưng ông nội của tôi là một vị trưởng lão, khi tôi lên bảy tuổi, đã bảo tôi cầm giỏ hoa và nói: 'Này Sa-di, hãy đến đây, ở giữa bụi cây kia có một bảo tháp bằng đá. Chúng ta hãy đến đó.' Sau khi đến và cúng dường, ngài nói: 'Này Sa-di, nên ghi nhớ nơi này.' Tâu Đại vương, tôi chỉ biết có vậy.' Đức vua nói: 'Chính là nơi này,' rồi cho người dọn dẹp bụi rậm, dời bảo tháp bằng đá và đất đi, và thấy một nền đất bằng vữa. Sau đó, ngài cho dời vữa và gạch đi, và lần lượt đi xuống một căn hầm, ngài thấy cát bằng bảy báu và những người máy bằng gỗ cầm gươm đang chuyển động. Ngài cho gọi các thuộc hạ dạ-xoa đến làm lễ cúng dường nhưng vẫn không thể vào trong. Ngài bèn khấn vái chư thiên: 'Tôi lấy những xá-lợi này để tôn trí trong tám mươi bốn ngàn tu viện và làm lễ cúng dường. Xin chư thiên đừng gây trở ngại cho tôi.' Vua trời Sakka, trong khi đi tuần du, thấy vậy bèn gọi Vissakamma đến và nói: 'Này con, vua Dhammāsoka muốn lấy xá-lợi và đã xuống hầm. Hãy đi đến đó và dẹp những người máy bằng gỗ đi.' Vị ấy hóa thành một cậu bé nhà quê có năm chỏm tóc, tay cầm cung, đến đứng trước mặt vua và nói: 'Tâu Đại vương, con sẽ dẹp chúng.' 'Hãy dẹp đi, con trai.' Vị ấy lấy một mũi tên và bắn trúng ngay khớp nối, tất cả đều tan rã. Bấy giờ, đức vua lấy chìa khóa và ấn tín được buộc ở móc treo. Ngài thấy một phiến ngọc có khắc chữ: 'Trong tương lai, các vị vua nghèo khó, hãy lấy viên ngọc này để cúng dường xá-lợi.' Ngài nổi giận vì bị gọi là vua nghèo khó, cho rằng không nên nói như vậy với một vị vua như mình. Sau nhiều lần cố gắng, ngài mở được cửa và bước vào trong nhà. Những ngọn đèn được thắp từ hơn hai trăm mười tám năm trước vẫn đang cháy. Những đóa hoa sen xanh như vừa mới được hái và cắm vào lúc đó. Thảm hoa như vừa mới được trải ra lúc đó. Các loại hương liệu như vừa mới được nghiền và đặt ở đó. Đức vua cầm một tấm vàng và đọc: 'Trong tương lai, một hoàng tử tên là Piyadāsa sẽ giương lọng lên và trở thành một vị vua chánh pháp tên là Asoka. Vị ấy sẽ phân phát những xá-lợi này.' Ngài nói: 'Trưởng lão Mahākassapa đã thấy trước được ta,' rồi gập tay trái lại và vỗ vào bằng tay phải. Ngài chỉ để lại một ít xá-lợi ở nơi đó để thờ cúng, lấy tất cả số xá-lợi còn lại, đóng cửa hầm xá-lợi lại như cách đã đóng trước đây, cho làm lại mọi thứ như cũ, và xây một bảo tháp bằng đá ở trên. Ngài đã tôn trí xá-lợi trong tám mươi bốn ngàn tu viện. Một ngày nọ, đức vua đến tu viện, đảnh lễ Tăng đoàn và ngồi xuống một bên. Ngài hỏi: 'Thưa chư Tôn giả, nếu con, người đã chi ra chín mươi sáu koṭi tiền và cho xây tám mươi bốn ngàn tu viện cùng với bảo tháp, mà vẫn không phải là người thừa tự, thì ai mới là người thừa tự?' 'Thưa Đại vương, ngài là người thí chủ cúng dường tứ vật dụng. Người nào cho con trai và con gái của mình xuất gia, người đó mới được gọi là người thừa tự trong giáo pháp.' Khi nghe vậy, vua Asoka, mong muốn trở thành người thừa tự trong giáo pháp, nhìn thấy hoàng tử Mahinda đang đứng gần đó và hỏi: 'Này con, con có thể xuất gia được không?' Hoàng tử vốn đã có ý muốn xuất gia, khi nghe lời vua cha nói, vô cùng vui mừng và thưa: 'Tâu phụ hoàng, con sẽ xuất gia. Xin hãy cho con xuất gia để phụ hoàng trở thành người thừa tự trong giáo pháp.' Lúc đó, công chúa Saṅghamittā cũng đang đứng ở nơi ấy. Thấy nàng, ngài hỏi: 'Này con gái, con cũng có thể xuất gia được không?' Nàng đáp: 'Thưa phụ hoàng, rất tốt ạ,' và đã chấp thuận. Đức vua, được lòng các con, lòng đầy hoan hỷ, đến gặp Tăng đoàn và thưa: 'Thưa chư Tôn giả, xin hãy cho các con của con xuất gia và làm cho con trở thành người thừa tự trong giáo pháp.' Tăng đoàn đã chấp thuận lời của đức vua và cho hoàng tử xuất gia với Trưởng lão Moggaliputtatissa làm thầy tế độ và Trưởng lão Mahādeva làm thầy giáo thọ. Trưởng lão Majjhantika là thầy giáo thọ trong lễ cụ túc giới của ngài. Ngay tại giới đàn cụ túc, ngài đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Đối với công chúa Saṅghamittā, thầy giáo thọ của nàng là Trưởng lão ni Āyupālā, và thầy tế độ là Trưởng lão ni Dhammapālā. Đức vua đã làm rạng rỡ Phật pháp bằng nhiều cách. Với sự giúp đỡ của Trưởng lão Moggaliputtatissa, ngài đã trục xuất sáu mươi ngàn kẻ theo tà kiến, vô giới hạnh ra khỏi Phật pháp và hoàn tất cuộc kết tập Tam tạng lần thứ ba. Được biết, tại cuộc kết tập đó, số lượng Tỳ-khưu và Tỳ-khưu-ni là bao nhiêu? Đã được nói rằng.

12.

12.

Tasmiṃ samāgame āsuṃ, asītibhikkhukoṭiyo;

Ahesuṃ satasahassāni, tesu khīṇāsavā yatī.

Trong cuộc hội họp ấy, đã có tám mươi koṭi vị tỳ khưu; trong số ấy, đã có một trăm ngàn vị tu sĩ đã đoạn tận các lậu hoặc.

13.

13.

Navutisatasahassāni, ahū bhikkhuṇiyo tahiṃ;

Khīṇāsavā sikkhuṇiyo, sahassaṃ āsu tāsu cāti.

Đã có chín mươi trăm ngàn vị tỳ khưu ni ở nơi ấy; và trong số các vị ấy, đã có một ngàn vị tỳ khưu ni đã đoạn tận các lậu hoặc.

Evaṃ [Pg.162] so asoko dhammarājā sakalajambudīpe aggarājā hutvā buddhasāsanaṃ sobhento vihāsi. Ayaṃ panettha saṅkhepo, vitthāro pana mahāvaṃse vuttoti. Vuttañhi.

Như vậy, vị Pháp vương Asoka ấy, sau khi đã trở thành vị vua tối cao ở toàn cõi Jambudīpa, đã sống làm rạng rỡ giáo pháp của đức Phật. Đây là phần tóm lược ở đây, còn phần chi tiết đã được nói đến trong Mahāvaṃsa (Đại Sử). Quả thật đã được nói rằng.

14.

14.

Sampuṇṇattā ayaṃ tisso, cetanāyo madhuppado;

Sabbattha sabbadā sabba, sampattimabhisambhuṇīti.

Này người dâng mật ong, do sự viên mãn của ba tác ý này, vị ấy sẽ đạt được tất cả sự thành tựu ở mọi nơi, mọi lúc.

Majjhimo pana vāṇijo attano pāravādidosena parasamudde laṅkāyaṃ nibbatti. Tassevaṃ kathāpaṭipāṭi veditabbā. Tambapaṇṇidīpe kira muṭasīvo nāma rājā saṭṭhivassāni rajjaṃ kāresi, tassa puññapaññāguṇopetā aññamaññaṃ hitesino dasa puttā ahesuṃ. Dve ca dhītaro. Sabbe te samaggā sammodamānā vasanti. Athāparasmiṃ samaye amaccā muṭasīvaraññe kālakate devānaṃpiyatissakumāraṃ abhisiñciṃsu, abhisekasamakālamevassa anekāni acchariyāni ahesuṃ. Tāni pakāsentā mahāvaṃsakathācariyā āhaṃsu.

Vị thương gia ở giữa, do lỗi lầm về việc phỉ báng người khác của mình, đã tái sanh ở Laṅkā bên kia bờ đại dương. Trình tự câu chuyện của vị ấy nên được biết như sau. Tương truyền rằng, ở hòn đảo Tambapaṇṇi, một vị vua tên là Muṭasīva đã trị vì vương quốc trong sáu mươi năm. Vị ấy có mười người con trai, được phú bẩm các đức tánh về phước báu và trí tuệ, và luôn mong cầu điều tốt lành cho nhau. Và có hai người con gái. Tất cả các vị ấy sống hòa hợp và hoan hỷ. Rồi vào một thời gian sau, khi vua Muṭasīva băng hà, các vị quan đại thần đã làm lễ đăng quang cho hoàng tử Devānaṃpiyatissa. Ngay vào lúc lễ đăng quang của vị ấy, nhiều điều kỳ diệu đã xảy ra. Các vị luận sư của truyện Mahāvaṃsa, trong khi giải thích những điều ấy, đã nói rằng.

15.

15.

Devānaṃpiyatissoti, vissuto dutiyo suto;

Tesu bhātusu sabbesu, puññapaññādhiko ahu.

Người con trai thứ hai, nổi danh là Devānaṃpiyatissa, trong tất cả các anh em ấy, là người vượt trội hơn về phước báu và trí tuệ.

16.

16.

Devānaṃpiyatisso so, rājāsi pituaccaye;

Tassābhisekena samaṃ, bahūnacchariyānahū.

Vị Devānaṃpiyatissa ấy đã trở thành vua sau khi phụ thân băng hà. Cùng lúc với lễ đăng quang của vị ấy, nhiều điều kỳ diệu đã xảy ra.

17.

17.

Laṅkādīpamhi sakale, nidhayo ratanānica;

Antoṭhitāni uggantvā, pathavītalamāruhuṃ.

Trên toàn thể hòn đảo Laṅkā, các kho tàng và châu báu được chôn giấu bên trong đã trồi lên và nổi lên trên mặt đất.

18.

18.

Laṅkādīpasamīpamhi, bhinnanāvā gatāni ca;

Tatra jātāni ca thalaṃ, ratanāni samāruhuṃ.

Ở gần hòn đảo Laṅkā, các loại châu báu từ những chiếc tàu bị đắm chìm, và các loại châu báu được sanh ra ở đó, đã dâng lên trên đất liền.

19.

19.

Chātapabbatapādamhi, tisso ca veḷuyaṭṭhiyo;

Jātā rathapatodena, samānā parimāṇato.

Tại chân núi Chāta, ba thân tre đã mọc lên, có kích thước tương đương với cây gậy thúc xe.

20.

20.

Tāsu [Pg.163] ekā latāyaṭṭhi, rajatābhā tahiṃ latā;

Suvaṇṇavaṇṇā rucirā;

Dissantetā manoramā.

Trong số ấy, một thân là thân dây leo, có ánh bạc. Trên đó, các dây leo có màu vàng óng ánh, rực rỡ. Chúng trông thật đẹp đẽ.

21.

21.

Ekā kusumayaṭṭhītu;

Kusumāni tahiṃpana;

Nānāni nānāvaṇṇāni;

Dissantetiphuṭāni ca.

Một thân là thân hoa. Và trên đó, các đóa hoa đủ loại, đủ màu sắc, hiện ra đang nở rộ.

22.

22.

Ekā sakuṇayaṭṭhī tu, tahiṃpakkhimigā bahū;

Nānā ca nānāvaṇṇā ca, sajīvāviya dissare.

Một thân là thân chim muông. Trên đó có nhiều loài chim và thú, đủ loại và đủ màu sắc, trông như còn sống.

23.

23.

Hayagajarathā malakyā, valayaṅguliveṭhakā ceva;

Kakudhaphalā pākatikā, icce tā aṭṭha jātiyā.

Ngựa, voi, xe, quả āmalaka, vòng tay, nhẫn, quả kakudha, và loại thông thường; đây là tám loại (ngọc trai).

24.

24.

Muttā samuddā uggantvā;

Tīre vaṭṭiviyaṭṭhitā;

Devānaṃpiyatissassa;

Sabbaṃ puññavijambhitaṃ.

Ngọc trai từ biển dâng lên, đứng trên bờ như một hàng rào. Tất cả (những điều này) là sự biểu hiện phước báu của vua Devānaṃpiyatissa.

25.

25.

Indanīlaṃ veḷuriyaṃ, lohitaṅkamaṇī ci me;

Ratanāni pane tāni, muttā tā tāca yaṭṭhiyo;

Sattāhabbhantareyeva, rañño santikamāharuṃti.

Ngọc lam bảo, ngọc lưu ly, và hồng ngọc; những loại châu báu ấy, các loại ngọc trai ấy và các thân cây ấy, chỉ trong vòng bảy ngày, đã được mang đến trước sự hiện diện của đức vua.

Tena ca samayena devānaṃpiyatissamahārājā ca asoko dhammarājā ca addiṭṭhasahāyā honti. Tasmā so etāni ratanāni ca aññāni bahūni upāyanāni mama sahāyassa dethāti dhammāsokamahānarindassa paṇṇākāratthāya pesesi. Sopi taṃ disvā pasīditvā pañcarājakakudhabhaṇḍāni ca aññañca bahupaṇṇākārañca abhisekatthāya pesesi. Mayhaṃ sahāyaṃ abhisekaṃ karontūti. Na kevalañcetaṃ āmisapaṇṇākāraṃ. Imaṃ kira dhammapaṇṇākārampi pesesi.

Và vào thời điểm ấy, đại vương Devānaṃpiyatissa và Pháp vương Asoka là những người bạn chưa từng gặp mặt nhau. Do đó, vị ấy (Devānaṃpiyatissa) đã gửi những châu báu này và nhiều tặng phẩm khác làm quà cho đại vương Dhammāsoka, với ý nghĩ rằng: 'Hãy dâng những thứ này cho người bạn của ta.' Vị vua ấy (Asoka) cũng vậy, sau khi nhìn thấy các món quà, đã hoan hỷ và gửi năm món thuộc vương vị, cùng nhiều tặng phẩm khác cho lễ đăng quang, với ý nghĩ rằng: 'Mong họ hãy làm lễ đăng quang cho người bạn của ta.' Không chỉ có món quà vật chất này, tương truyền rằng, vị ấy cũng đã gửi món quà Pháp bảo này.

26.

26.

Ahaṃ buddhaṃca dhammaṃca;

Saṃghaṃca saraṇaṃ gato;

Upasakattaṃ vedesiṃ;

Sakyaputtassa sāsane.

Ta đã đi đến quy y Phật, Pháp, và Tăng. Ta đã tuyên bố là một người cận sự nam trong giáo pháp của đấng Thích Tử.

27.

27.

Imesu tīsu vatthūsu;

Uttamesu naruttama;

Cittaṃ pasādayitvāna, saddhāya saraṇaṃ vajāti.

Này bậc tối thắng trong loài người, trong ba đối tượng tối thượng này, sau khi đã làm cho tâm ý trong sạch, hãy với lòng tin mà đi đến quy y.

Amaccā [Pg.164] puna laṅkamāgamma rājānaṃ abhisiñciṃsu, tena kho pana samayena moggaliputtatissatthero kattha nukho anāgate sāsanaṃ suppatiṭṭhitaṃ bhaveyyāti upaparikkhanto paccantime suppatiṭṭhitaṃ bhavissatīti ñatvā te te there tattha tattha pesetvā mahāmahindattheraṃ gantvā tambapaṇṇidīpaṃ pasādehīti niyojesi, sakko ca devānamindo mahāmahindattheraṃ upasaṃkamitvā kālakato bhante muṭasīvo rājā. Idāni devānaṃpiyatissamahārājā rajjaṃ kāreti. Sammāsambuddhena ca tumhe byākatā anāgate mahindo nāma bhikkhu tambapaṇṇidīpaṃ pasādessatīti. Tasmā tiha kho bhante kālo dīpavaraṃ gamanāya, ahampi sahāyo bhavissāmīti, thero tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā attasattamo cetiyapabbatavihārato vehāsaṃ uppatitvā anurādhapurassa puratthimadisāya missakapabbate patiṭṭhahi, imaṃ etarahi cetiyapabbatotipi sañjānanti. Tadā tambapaṇṇiyaṃ ussavadivaso hoti, rājā chaṇaṃ karothāti amacce āṇāpetvā cattāḷīsasahassapurisehi parivārito nagaramhā nikkhamitvā missakapabbataṃ pāyāsi migavaṃ kīḷitukāmo. Atha tasmiṃ pabbate adhivatthā ekā devatā rañño there dassessāmīti rohitamīgavaṇṇena avidūre tiṇapaṇṇāni khādamānā viya carati, rājā ayuttaṃ dāni pamattaṃ vijjhituṃti jiyaṃ poṭhesi, migo ambatthalamaggaṃ gahetvā palāyituṃ ārabhi, rājā taṃ anubandhanto ambatthalameva abhiruhi, migopi therānaṃ avidūre antaradhāyi, mahindatthero rājānaṃ avidūre āgacchanta maṃyeva rājā passatu, mā itareti adhiṭṭhahitvā tissa tissa ito ehīti āha, rājā taṃ sutvā cintesi. Imasmiṃ tambapaṇṇidīpe jāto maṃ tissoti nāmaṃ gahetvā ālapituṃ samattho nāma natthi. Ayaṃ pana chinnabhinnapaṭadharo bhaṇḍukāsāva vasano maṃ nāmenā lapati, ko nukho yaṃ bhavissati manusso amanusso vāti. Thero āha.

Các vị quan lại trở về Laṅkā và làm lễ đăng quang cho nhà vua. Vào lúc bấy giờ, trưởng lão Moggaliputtatissa, trong khi xem xét giáo pháp sẽ được thiết lập vững chắc ở đâu trong tương lai, đã biết rằng giáo pháp sẽ được thiết lập vững chắc ở vùng biên địa. Ngài đã phái các vị trưởng lão đến những nơi ấy và đến gặp trưởng lão Mahāmahinda, giao phó rằng: "Hãy làm cho đảo Tambapaṇṇi được trong sạch." Và Sakka, vua của chư thiên, đã đến gặp trưởng lão Mahāmahinda và nói: "Bạch ngài, vua Muṭasīva đã băng hà. Nay, đại vương Devānaṃpiyatissa đang trị vì. Và ngài đã được Đức Chánh Đẳng Giác thọ ký rằng: 'Trong tương lai, một vị tỳ khưu tên là Mahinda sẽ làm cho đảo Tambapaṇṇi được trong sạch.' Vì vậy, bạch ngài, đây là thời điểm để đi đến hòn đảo tuyệt vời ấy. Con cũng sẽ là người bạn đồng hành." Trưởng lão, sau khi chấp nhận lời của vị ấy, cùng với sáu vị khác, đã bay lên không trung từ tu viện Cetiyapabbata và hạ xuống núi Missaka ở phía đông của Anurādhapura. Nơi này ngày nay cũng được biết đến là Cetiyapabbata. Khi ấy, ở Tambapaṇṇi đang là ngày lễ hội. Nhà vua, sau khi ra lệnh cho các quan "Hãy tổ chức lễ hội", đã cùng với bốn mươi ngàn người tùy tùng rời khỏi thành phố và đi đến núi Missaka với ý muốn đi săn. Bấy giờ, một vị thiên ngự trên ngọn núi ấy, với ý định "Ta sẽ chỉ cho nhà vua thấy các vị trưởng lão", đã hiện ra dưới hình dạng một con nai màu đỏ, đi lại gần đó như đang ăn cỏ và lá. Nhà vua nghĩ rằng: "Bây giờ không thích hợp để bắn một con vật đang lơ đãng", và búng dây cung. Con nai bắt đầu chạy trốn theo con đường Ambathala. Nhà vua, đuổi theo nó, đã leo lên chính Ambathala. Con nai cũng biến mất ở gần các vị trưởng lão. Trưởng lão Mahinda, thấy nhà vua đang đến gần, đã chú nguyện rằng: "Mong rằng nhà vua chỉ thấy ta, không thấy những người khác", và nói: "Tissa, Tissa, hãy lại đây." Nhà vua nghe vậy liền suy nghĩ: "Trên đảo Tambapaṇṇi này, không có ai sinh ra ở đây có khả năng gọi ta bằng tên Tissa. Vậy mà người này, mặc y phục rách nát, đầu cạo trọc, mặc y ca-sa, lại gọi ta bằng tên. Người này là ai, là người hay phi nhân?" Trưởng lão nói.

28.

28.

Samaṇā [Pg.165] mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakā;

Taveva anukampāya, jambudīpā idhāgatāti.

"Tâu đại vương, chúng tôi là những sa-môn, là đệ tử của Đức Pháp Vương. Chính vì lòng bi mẫn đối với ngài, chúng tôi đã từ Jambudīpa đến đây."

Rājā dhammāsokanarindena pesitasāsanānusārena anussaramāno ayyā nukho āgatāti tāvadeva āyudhaṃ nikkhipitvā ekamantaṃ nisīdi sammodanīyaṃ kathaṃ kathayamāno sāraṇīyaṃ kathaṃ kurumāno. Tasmiṃ tānipi cattāḷīsapurisasahassāni āgantvā taṃ parivāresuṃ, tadā thero itarepi jane dassesi, rājā disvā ime kadā āgatāti pucchi, mayā saddhiṃyeva mahārājāti. Idāni pana jambudīpe aññepi evarūpā samaṇā santīti. Mahārāja etarahi jambudīpo kāsāvapajjoto isivātapaṭivāto, tasmiṃ.

Nhà vua, nhớ lại theo thông điệp được vua Dhammāsoka gửi đến, nghĩ rằng: "Chắc hẳn các bậc tôn quý đã đến", liền đặt vũ khí xuống và ngồi sang một bên, nói những lời chào hỏi thân thiện và trao đổi những lời thăm hỏi. Khi ấy, bốn mươi ngàn người kia cũng đã đến và vây quanh ngài. Bấy giờ, trưởng lão cũng cho hiện ra những người khác. Nhà vua thấy vậy liền hỏi: "Những vị này đến khi nào?" "Cùng với tôi, tâu đại vương." "Hiện nay, ở Jambudīpa có những vị sa-môn nào khác giống như vậy không?" "Tâu đại vương, hiện nay Jambudīpa rực sáng bởi y ca-sa, thoang thoảng hương vị của các bậc ẩn sĩ. Ở đó,"

29.

29.

Tevijjā iddhippattā ca, cetopariññakovidā;

Khīṇāsavā arahanto, bahū buddhassa sāvakāti.

"Có nhiều vị đệ tử của Đức Phật là những bậc A-la-hán, lậu tận, đạt tam minh và thần thông, thông thạo về tha tâm thông."

Rājā taṃ sutvā pasanno ahosi, atha thero rukkhopamādinā tassa paññāveyyattiyaṃ ñatvā dhammaṃ desesi sanarāmarehi sādhukāraṃ kārayamāno. Tena vutthaṃ.

Nhà vua nghe vậy, lòng rất hoan hỷ. Bấy giờ, trưởng lão, sau khi biết được sự thông minh của nhà vua qua ví dụ về cây cối và các thứ khác, đã thuyết pháp, khiến cho cả người và trời đều tán thán "Lành thay!". Do đó, có lời nói rằng:

30.

30.

Paṇḍitoti viditvāna, cullahatthipadopamaṃ;

Suttantaṃ desayī thero, mahīpassa mahāmati.

"Vị trưởng lão đại trí, sau khi biết nhà vua là người có trí tuệ, đã thuyết giảng kinh Tiểu Dụ Dấu Chân Voi cho vị vua chúa."

Desanāpariyosāne so saddhiṃ tehi narehi cattāḷīsasahassehi saraṇesu patiṭṭhahīti. Athassa rājā sve bhante mama gehe bhikkhaṃ gaṇhāthāti yācitvā gantvā nagarañca rājagehañca alaṅkaritvā there nisīdāpetvā paṇītenāhārena parivisitvā anuḷādevippamukhāhi pañcasataitthīhi saddhiṃ ekamantaṃ nisīdi. Atha thero dhammaratana vassaṃ vassāpesi. Tato [Pg.166] tā pañcasataitthiyo sotāpattiphalaṃ pāpuṇiṃsu. Tato hatthisālāyaṃ sahassaṃ, nandanavane sahassaṃti evaṃ dutiyadivase aḍḍhateyyāni pāṇasahassāni sotāpattiphale patiṭṭhāpesi. Tatiyadivase aḍḍhanavappamāṇaṃ pāṇasahassaṃti evaṃ anekasatānaṃ anekasahassānaṃ anekasata sahassānaṃ dhammā mataṃ pāyesi. Vuttañhi.

Vào cuối bài pháp, nhà vua cùng với bốn mươi ngàn người ấy đã an trú trong tam quy. Bấy giờ, nhà vua thỉnh cầu ngài: "Bạch ngài, ngày mai xin hãy thọ thực tại nhà của con", rồi ra về, trang hoàng thành phố và hoàng cung, mời các vị trưởng lão an tọa và dâng cúng thực phẩm hảo hạng. Nhà vua cùng với năm trăm phụ nữ do hoàng hậu Anuḷā dẫn đầu ngồi sang một bên. Bấy giờ, trưởng lão đã làm cho cơn mưa pháp bảo tuôn xuống. Khi ấy, năm trăm phụ nữ ấy đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Sau đó, một ngàn người ở chuồng voi, một ngàn người ở vườn Nandana, như vậy vào ngày thứ hai, ngài đã giúp hai ngàn năm trăm chúng sinh an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Vào ngày thứ ba, (ngài giúp) tám ngàn năm trăm chúng sinh. Như vậy, ngài đã cho nhiều trăm, nhiều ngàn, nhiều trăm ngàn chúng sinh uống vị cam lồ của chánh pháp. Thật vậy, có lời nói rằng:

31.

31.

Mahāmahindasuriyo, laṅkāvehāsamajjhago;

Bodhaneyyambuje kāsi, vikāsaṃ dhammaraṃsinā.

"Mặt trời Mahāmahinda, đi vào giữa bầu trời Laṅkā, đã làm cho những đóa sen cần được giác ngộ nở rộ bằng những tia sáng chánh pháp."

32.

32.

Mahāmahindacando so, laṅkāvehāsamajjhago;

Bodhesi dhammaraṃsīhi, veneyyakumudākare.

"Mặt trăng Mahāmahinda ấy, đi vào giữa bầu trời Laṅkā, đã làm cho những đóa hoa súng cần được giáo hóa nở rộ bằng những tia sáng chánh pháp."

33.

33.

Mahāmahindamegho so, vassaṃ dhammambuvuṭṭhiyā;

Sādhūnaṃ cittabījesu, janesi kusalaṅkureti.

"Đám mây Mahāmahinda ấy, bằng cơn mưa nước chánh pháp, đã làm cho những mầm thiện nảy sinh trên những hạt giống tâm của các bậc thiện nhân."

Atha rājā sumanasāmaṇerena dhammāsokassa hatthato sammāsambuddhaparibhuttapattapūradhātuyo ca sakkassa santikā dakkhiṇakkhakadhātuṃca āharāpetvā cetiyapabbate thūpaṃ ādiṃkatvā sakalalaṅkādīpe yojane yojane thūpāni kāretvā dakkhiṇakadhātuṃ nidahitvā thūpārāmathūpañca patiṭṭhāpesi. Atha saṅghamittāya theriyā ānītaṃ jayamahābodhino dakkhiṇamahāsākhaṃ patiṭṭhāpetvā pūjaṃ kāresi. Sabbo panettha kathāvittharo mahāvaṃsato veditabbo.

Bấy giờ, nhà vua đã cho sa-di Sumana mang về các xá-lợi đầy bát mà Đức Chánh Đẳng Giác đã dùng từ tay vua Dhammāsoka, và xá-lợi xương đòn bên phải từ chỗ của Sakka. Bắt đầu bằng việc xây một bảo tháp ở Cetiyapabbata, ngài đã cho xây các bảo tháp ở mỗi do-tuần trên toàn đảo Laṅkā, đã tôn trí xá-lợi xương đòn bên phải và thiết lập bảo tháp Thūpārāma. Bấy giờ, ngài đã cho trồng cành lớn bên phải của cây Đại Bồ Đề Chiến Thắng do trưởng lão ni Saṅghamittā mang đến và cử hành lễ cúng dường. Toàn bộ câu chuyện chi tiết ở đây nên được hiểu từ Mahāvaṃsa.

34.

34.

Pāravādikadosena, jātevaṃ parasāgare;

Pattānumodanā evaṃ, laṅkāyaṃ āsi issaro.

"Do lỗi lầm của những người theo ngoại đạo, đã sinh ra như vậy ở biển cả bên kia; sự tùy hỷ phước báu như vậy đã là điều tối thượng ở Laṅkā."

35.

35.

Pāpampi evaṃ phalatīti mantvā,Ñatvāna puññassa phalaṃ idanti;

Bho yoniso kubbatha puññakamme,Gantvāna ye yattha na socayantīti.

Nghĩ rằng: ‘Việc ác cũng trổ quả như vậy’, và biết rằng: ‘Đây là quả của phước thiện’, này các người, hãy khéo tác ý làm các công đức, là những việc mà sau khi đã đi đến nơi ấy, họ sẽ không còn sầu muộn.

Tebhātikamadhuvāṇijakānaṃ vatthuṃ aṭṭhamaṃ.

Câu chuyện về ba anh em người buôn mật ong là thứ tám.

39. Bodhirājadhītuyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

39. Trong câu chuyện về con gái của đức vua Bodhi, đây là lời kể tuần tự.

Bhagavati parinibbute laṅkāyaṃ sāsane suppatiṭṭhite tattha hakureḷīti eko gāmo ahosi, tatthekā dārikā gāmādārikāhi saddhiṃ tattha tattha kīḷantī viharati, tadā gāmasamīpe mahāsobbhaṃ hoti. Tattheko maruttharukkho sabbadā pāḷiphullova tiṭṭhati. Manussā buddhapūjanatthaṃ pupphāni viciṇantā udakaṃ ogahetvā rukkhamabhiruyha pupphāni ociṇanti, kumārikā te disvā manussā sukhena gantvā pupphāni ociṇantūti ekaṃ sukkhapālibhaddadaṇḍakaṃ āharitvā setuṃ katvā ṭhapesi, tato paṭṭhāya manussā tenagantvā pupphāni ociṇanti. Atha sā tato cutā teneva kusalakammena jambudīpe pāṭaliputtanagare somadattarañño dhītā hutvā nibbatti, uttamarūpadharā devaccharapaṭibhāgā ahosi. Mātāpitaro panassā bodhirājakumārikāti vohariṃsu. Pubbe katasetuānubhāvena tassā suvīrako nāmeko ākāsagāmī sindhavapotako nibbatti. Rājadhītuyā pana pitā buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako hutvā mahantaṃ puññaṃ pasavanto sindhavapotakaṃ disvā puññakaraṇassa me sahāyo laddhoti tuṭṭhamānaso assaṃ abhiruhitvā divasassa tikkhattuṃ gantvā mahābodhiṃ [Pg.168] vandati. Rājadhītā naṃ disvā pitusantikaṃ gantvā abhiṇhaṃ tāta kuhiṃ gacchasīti pucchi. Rājā na kiñci kathesi, atha sā punappunaṃ pitaraṃ nibandhantī pucchi. Tato rājā tassāvi karonto evamāha.

Sau khi đức Thế Tôn nhập Niết Bàn, trong khi giáo Pháp được thiết lập vững vàng ở Laṅkā, ở nơi ấy có một ngôi làng tên là Hakureḷī. Tại đấy, có một cô bé sống bằng cách vui đùa đây đó cùng với các bé gái trong làng. Vào lúc ấy, ở gần làng có một cái hố lớn. Ở nơi ấy, có một cây maruttha luôn luôn đứng vững với hoa nở rộ. Những người đi tìm hoa để cúng dường đức Phật, sau khi lội xuống nước và trèo lên cây, họ đã hái hoa. Cô bé trông thấy họ, với ý nghĩ: ‘Mong rằng những người này đi đến và hái hoa được an vui,’ cô đã mang đến một khúc cây khô chắc chắn, làm thành cây cầu, rồi đặt ở đấy. Kể từ đó, những người ấy đã đi bằng con đường ấy và hái hoa. Về sau, cô bé mệnh chung khỏi nơi ấy, do thiện nghiệp ấy, đã được tái sanh ở cõi Diêm-phù-đề, tại thành Pāṭaliputta, làm con gái của đức vua Somadatta. Nàng có được sắc đẹp tuyệt trần, sánh như thiên nữ. Còn cha mẹ đã gọi nàng là công chúa Bodhirāja. Do năng lực của cây cầu đã được làm trước đây, một con ngựa giống Sindh biết đi trên hư không tên là Suvīraka đã sanh ra cho nàng. Về phần phụ thân của công chúa, sau khi là người có đức Phật là thân quyến, có giáo Pháp là thân quyến, có Tăng chúng là thân quyến, trong khi tạo được phước báu to lớn, sau khi nhìn thấy con ngựa giống Sindh, với tâm hoan hỷ nghĩ rằng: ‘Ta đã có được người bạn đồng hành trong việc làm phước,’ sau khi cỡi con ngựa ấy, vị ấy đi đến đảnh lễ cây Bồ-đề vĩ đại ba lần mỗi ngày. Công chúa nhìn thấy ông, đi đến gần phụ thân và hỏi rằng: ‘Thưa cha, cha thường đi đâu vậy?’ Đức vua đã không nói gì cả. Sau đó, cô bé đã hỏi, trong khi năn nỉ phụ thân nhiều lần. Bấy giờ, đức vua trong khi cho cô bé ấy biết đã nói như vầy.

1.

1.

Amhākaṃ bhagavā pubbe, pūrento dasapāramī;

Adāsi sīsarattakkhi, maṃsaṃ jīvitameva ca.

Đức Thế Tôn của chúng ta, trong khi thực hành trọn vẹn mười pháp Ba-la-mật ở vào thời quá khứ, Ngài đã bố thí đầu, máu, mắt, thịt, và cả mạng sống.

2.

2.

Puttadāre ca rajje ca, patvā pāramimatthakaṃ;

Anappakappakoṭīnaṃ, khepetvā kapilavuye.

Và (bố thí) con cái, vợ, và vương quốc, sau khi đã đạt đến đỉnh cao của các pháp Ba-la-mật, sau khi đã trải qua vô số ức kiếp ở tại thành Kapilavatthu.

3.

3.

Sakkarājakule jāto, loke appaṭipuggalo;

Sampattacakkavattittaṃ, pahantvāna narādhipo.

Vị ấy đã sanh vào dòng dõi hoàng tộc Sakya, là bậc vô song ở trên đời. Vị vua của nhân loại, sau khi đã từ bỏ ngôi vị Chuyển Luân Vương đã đạt được.

4.

4.

Disvā nimitte caturo, nikkhamma abhinikkhamaṃ;

Bodhimūlamupāgamma, nisinno vajirāsane.

Sau khi nhìn thấy bốn điềm báo, ngài đã xuất gia trong cuộc đại từ bỏ. Sau khi đi đến cội Bồ-đề, ngài đã ngồi trên tòa kim cương.

5.

5.

Sahassabāhuṃ māpetvā, nānāyudhasamākulaṃ ;

Mahābhītikaraṃ vesaṃ, kāḷapabbatasādisaṃ.

Sau khi đã hóa hiện ngàn cánh tay, đầy dẫy các loại vũ khí, với hình dạng gây kinh sợ khủng khiếp, giống như ngọn núi đen.

6.

6.

Māpetvāna samāruyha, girimekhalavāraṇaṃ;

Mārasenaṃ samānetvā, āgataṃ makaraddhajaṃ.

Sau khi đã hóa hiện và cỡi lên voi Girimekhala, sau khi đã mang theo đạo quân của Ma vương, vị có cờ hiệu makara đã đến.

7.

7.

Pāramitābalena taṃ, mārasenaṃ palāpiya;

Yatthāsīno kilesāri, sahassaṃ ghātayī jino.

Bằng năng lực của các pháp Ba-la-mật, sau khi đã khiến đạo quân của Ma vương ấy phải tháo chạy, ở nơi ngài đã ngồi, bậc Chiến Thắng đã diệt trừ ngàn kẻ thù là các phiền não.

8.

8.

Nayanaṃ sujalasekehi, sattāhaṃ jinasevitaṃ;

Pūjitaṃ devabrahmehi, siddhoraganarādihi;

Vandituṃ jayabodhiṃtaṃ, gacchāmi satataṃ ahaṃ.

Cây Bồ-đề chiến thắng ấy, đã được bậc Chiến Thắng chăm sóc trong bảy ngày bằng việc tưới tẩm dòng nước trong lành từ đôi mắt, đã được chư Thiên, Phạm Thiên, các vị thành tựu, loài rắn, loài người, và các hàng chúng sanh khác cúng dường, ta luôn luôn đi đến để đảnh lễ.

9.

9.

Upāsati sadā gantvā, yo naro bodhipādapaṃ;

Gandhodadīpadhūpādi, nānāpūjāhi sādhukaṃ.

Người nào sau khi luôn luôn đi đến, hầu cận cây Bồ-đề một cách khéo léo bằng các vật cúng dường đa dạng như hương thơm, nước, đèn, và khói hương.

10.

10.

Sa naro nirāmayo hoti, paccatte ca parattha ca;

Pūjito mānito hoti, dīghāyu balavā sukhī.

Người ấy được không bệnh hoạn, ở trong đời này và ở trong đời sau. Vị ấy được cúng dường, được tôn trọng, được sống lâu, có sức mạnh, và được an lạc.

11.

11.

Tadatthaṃ patthayantena, atthakāmena jantunā;

Upāsanīyaṃ saddhāya, niccaṃ taṃ bodhipādapaṃti.

Vì mục đích ấy, chúng sanh mong cầu lợi ích, mong mỏi điều ấy, nên hầu cận cây Bồ-đề ấy luôn luôn với đức tin.

Taṃ sutvā kumārikā pītiyā phuṭasarīrā pitaraṃ vanditvā ahampi tāta gacchāmīti āha. Rājā panassā upaddavabhayena gamanaṃ na icchi. Tato sā yāvatatiyaṃ pitaraṃ yācitvā raññā anuññātā. Tato paṭṭhāya pitarā saddhiṃ sindhavamāruyha bodhiṃ vandituṃ satataṃ gacchati. Athāparabhāge rājā maraṇamañce nipanno cintesi. Dhītā me nirantaraṃ bodhiupaṭṭhānaṃgacchati, etissā anāgate yaṃkiñci bhayaṃ uppajjamānaṃ tato uppajjati. Tattha me kiṃ kātabbanti. Tato sindhavaṃ pakkosāpetvā tassa kaṇṇamūle mantento evamāha, tāta mama dhītā abhiṇhaṃ tava sahāyaṃ katvā bodhiṃ vandituṃ gacchati. Tatthassā yaṃkiñci bhayaṃ bhaveyya. Taṃ nappatirūpaṃ. Tattha gamanāgamane mama dhītaraṃ rakkheyyāsīti tassa dhītaraṃ paṭipādetvā kālamakāsi. Tato rājadhītā pitusarīrakiccaṃ kāretvā divasassa tikkhattuṃ assamabhiruyha bodhiupaṭṭhānaṃ gacchati. Manussā panassā rūpasampattiṃ disvā vimhitamānasā rājārahaṃ vata no idaṃ paṇṇākāraṃ diṭṭhaṃ. Gantvā rañño ācikkhissāma. Appeva nāma rājā so kiñci no dadeyyāti cintetvā rañño santikaṃ gantvā vanditvā ṭhitā evamāhaṃsu.

Sau khi nghe điều ấy, cô công chúa với thân thể tràn ngập niềm hoan hỷ, sau khi đảnh lễ phụ thân đã thưa rằng: ‘Thưa cha, con cũng sẽ đi.’ Tuy nhiên, đức vua do sợ hãi tai họa cho nàng nên đã không muốn việc đi ấy. Sau đó, cô bé sau khi đã thỉnh cầu phụ thân đến lần thứ ba, đã được đức vua cho phép. Kể từ đó, cô bé cùng với phụ thân, sau khi cỡi con ngựa giống Sindh, luôn luôn đi đến để đảnh lễ cây Bồ-đề. Về sau, đức vua nằm trên giường bệnh, đã suy nghĩ: ‘Con gái của ta đi đến hầu cận cây Bồ-đề không gián đoạn. Trong tương lai, bất cứ sự nguy hiểm nào sanh lên cho cô bé này, sẽ sanh lên từ nơi ấy. Ta phải làm gì ở đó đây?’ Sau đó, đức vua cho gọi con ngựa giống Sindh đến, trong khi thì thầm vào tai của nó, đã nói như vầy: ‘Này con, con gái của ta thường xuyên đi đến để đảnh lễ cây Bồ-đề, sau khi đã xem ngươi là bạn đồng hành. Ở nơi ấy, bất cứ sự nguy hiểm nào có thể có cho cô bé. Điều ấy là không thích hợp. Trong việc đi và đến ở nơi ấy, ngươi hãy bảo vệ con gái của ta.’ Sau khi đã giao phó con gái của mình cho nó, vị ấy đã qua đời. Sau đó, công chúa sau khi đã cho thực hiện các nghi thức tang lễ cho phụ thân, đã cỡi ngựa đi đến hầu cận cây Bồ-đề ba lần mỗi ngày. Tuy nhiên, những người kia sau khi nhìn thấy vẻ đẹp hoàn hảo của nàng, với tâm trí kinh ngạc (đã nghĩ): ‘Quả thật, tặng phẩm này được chúng ta nhìn thấy là xứng đáng với đức vua. Chúng ta sẽ đi đến và báo cho đức vua biết. Biết đâu đức vua ấy sẽ cho chúng ta vật gì đó.’ Sau khi suy nghĩ như vậy, họ đi đến gần đức vua, sau khi đảnh lễ, trong khi đang đứng, đã nói như vầy.

12.

12.

Bodhimaṇḍaṃ samāgamma, abhiṇhaṃ tuṭṭhamānasā;

Vandantī yāti kaññekā, vijjūva siriyā jalaṃ.

Sau khi đi đến khuôn viên Bồ-đề, với tâm hoan hỷ thường xuyên, có một thiếu nữ đi đến và đảnh lễ, nàng tỏa sáng với vẻ rạng rỡ giống như tia chớp.

13.

13.

Nīladhampillabhārā sā, visālāyatalocanā;

Soṇṇadolābhasavaṇā, sāmā subhapayodharā.

Nàng có mái tóc bện màu xanh sẫm, có đôi mắt to và rộng, có đôi tai giống như chiếc võng bằng vàng, có nước da ngăm đen, có bộ ngực xinh đẹp.

14.

14.

Sataraṃsīhi sammissa, sañcyāmbudasamādharā;

Tuṅganāsā nīlabhamu, hāsabhāsā manoramā.

Nàng hòa lẫn với trăm tia sáng, có đôi môi giống như đám mây được tích tụ, có mũi cao, có lông mày xanh sẫm, có nụ cười và lời nói làm vui thích tâm ý.

15.

15.

Īdisaṃ [Pg.170] no mahārājā, diṭṭhapubbaṃ kudācanaṃ;

Ehi tassā siriṃdeva, bodhimaṇḍamhi dakkhasīti.

Thưa đại vương, chúng tôi chưa từng nhìn thấy người như vậy vào bất cứ lúc nào. Thưa thiên tử, xin hãy đến, ngài sẽ nhìn thấy vẻ rạng rỡ của nàng ở tại khuôn viên Bồ-đề.

Taṃ sutvā rājā savaṇasaṃsaggeneva tāya paṭibaddhacitto caturaṅginiṃsenaṃ gahetvā rājadhītaraṃ bodhivandanatthāya āgatakāle bahipākāre senaṃ parikkhipāpetvā gaṇhathetanti manusse niyojesi. Tato senāpi taṃ gahaṇasajjā aṭṭhāsi. Rājadhītā te disvā sīghaṃ sindhavaṃ upasaṅkamitvā tassa piṭṭhiyaṃ nisinnā paṇhiyā saññaṃ adāsi. So taṃ gahetvā vegena ākāsaṃ pakkhandi. Sā pana dunnisinnabhāvena assassa vegaṃ sandhāretumasakkontī assapiṭṭhito parigali. Sindhavo rājadhītaraṃ patamānaṃ disvā rājovādaṃ saramāno vegenāgantvā tassā kese ḍaṃsitvā ukkhipitvā patamānāya tassā piṭṭhiṃdatvā nisīdāpetvā ākāsena taṃ netvā pāṭaliputtanagareyeva patiṭṭhāpesi.

Nghe vậy, nhà vua chỉ do nghe nói mà đã quyến luyến nàng, bèn đem theo bốn binh chủng, vào lúc công chúa đến để đảnh lễ cây Bồ-đề, nhà vua cho quân lính bao vây ở bức tường ngoài và ra lệnh cho người bắt lấy nàng. Sau đó, quân lính cũng đã đứng sẵn sàng để bắt nàng. Công chúa thấy họ, liền nhanh chóng đến gần con tuấn mã, ngồi trên lưng nó rồi dùng gót chân ra hiệu. Con tuấn mã mang nàng bay vút lên không trung với tốc độ nhanh. Nhưng nàng, do ngồi không vững, không thể chịu đựng được tốc độ của con ngựa, đã bị trượt khỏi lưng ngựa. Con tuấn mã thấy công chúa đang rơi xuống, nhớ lại lời dặn của đức vua, liền nhanh chóng bay đến, ngoạm lấy tóc của nàng và nhấc lên, đưa lưng ra cho nàng đang rơi rồi để nàng ngồi lên, sau đó đưa nàng đi bằng đường không và đã đưa nàng về đến thành Pāṭaliputta.

16.

16.

Tiracchānagatāpevaṃ, sarantā upakārakaṃ;

Na jahantīti mantvāna, kataññū hontu pāṇinoti.

Ngay cả loài bàng sanh cũng vậy, nhớ đến người giúp đỡ, còn không từ bỏ. Suy nghĩ như thế, mong rằng các chúng sanh hãy là người biết ơn.

Tato paṭṭhāya sā puññakammaṃ katvā saggaparāyanā ahosīti.

Kể từ đó, nàng đã làm các việc phước thiện và có cõi trời là nơi tái sanh.

17.

17.

Yo yaṃ dumindaṃyatinandanena;

Sampūjitaṃ pūjayate sa pañño;

Sa bhogavā hoti anītiko ca,Sabbattha so hoti pasattharūpo.

Người trí tuệ nào cúng dường cây vương thọ này, cây đã được bậc Tự Chủ hoan hỷ cúng dường, người ấy sẽ trở nên có tài sản và không có tai họa, người ấy có dung sắc được tán thán ở mọi nơi.

Bodhirājadhītuyā vatthuṃ navamaṃ.

Câu chuyện về công chúa Bồ-đề, phẩm thứ chín.

40. Kuṇḍaliyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

40. Trong câu chuyện về nàng Kuṇḍalī, đây là câu chuyện tuần tự.

Laṅkādīpe [Pg.171] rohaṇajapade mahāgāmo nāma ahosi, tattha tissavihāraṃ nāma anekasatabhikkhūhi samākiṇṇaṃ anekapariveṇapatimaṇḍitaṃ vihāraṃ ahosi. Tattheko tisso nāma sāmaṇero paṭivasati. So ekasmiṃsamaye janapadacārikaṃ caranto pāsāṇavāpigāme bhikkhaṃ caritvā yāpanamattaṃ bhattaṃ sappinā saddhiṃ labhitvā nikkhamma gāmadvāraṃ patvā mahāgāmābhimukho gacchanto manusse udakaphāsukaṭṭhānaṃ pucchi. Tehi bhante tumhākaṃ abhimukhe avidūraṭṭhāne kakubandakandaraṃ nāma sandamānasītalodakaṃ dhavalavālukātalaṃ tattha tumhe gantvā nahātvā sītalacchāyāya vālukātale nisinno bhattakiccaṃ katvā gacchathāti vutte sāmaṇero [Pg.172] sādhūti vatvā tattha gantvā phāsukaṭṭhāne nisinno bhattaṃ bhuñjitumārabhi. Tadā ekena vanakammikena saddhiṃaraññaṃ gatā ekā sunakhī tasmiṃ kandare ekasmiṃ pabbhāraṭṭhāne dārake vijāyitvā chātajjhattā pavedhamānagattā dārakānaṃ samīpenipannā sāmaṇerassa patte āhāragandhaṃ ghāyitvā nipannaṭṭhānato vuṭṭhāya pavedhamānā tassa samīpaṃ āgamma naṅguṭṭhaṃ cālentī aṭṭhāsi, sāmaṇero taṃ disvā kampitamānaso attano bhojanatthāya vaṭṭitaṃ pathamālopaṃ tassā purato ṭhapesi, tato sā somanassā taṃ bhuñji. Taṃ disvā tuṭṭho punappunaṃ ālopaṃ karonto tassā bhattaṃ datvā pattaṃ dhovitvā thavikāya pakkhipitvā agamāsi. Tato sā sunakhī sāmaṇeragatena pasādena tato cutā jambudīpe devaputtanagare rājānaṃ paṭicca tassa mahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhitvā dasamāsaccayena mātukucchito nikkhami, athassā sikhāmaṅgaladivase sampatte mātāpitaro panassā kuṇḍalāvaṭṭakesattā kuṇḍalāti nāma makaṃsu. Sā anukkamena soḷasavassuddesikā ahosi, tasmiṃ kira samaye tisso sāmaṇero mahābodhiṃ vandissāmīti nāvaṃ abhiruyha jambudīpaṃ gantvā anupubbena devaputtanagaraṃ patvā sunivattho supāruto yugamattadaso bhikkhāya caranto mahāvīthiṃ sampāpuṇi. Rājadhītā sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā antaravīthiṃ olokentī bhikkhantaṃ sāmaṇeraṃ disvā pubbasinehaṃ paṭilabhi, tasmiṃkhaṇe tassā jātissarañāṇaṃ ahosi. Sā kira pubbe bhikkhuṇī hutvā paṇṇasūciyā saddhiṃ potthakañca padīpiyatelañca datvā jātissarā bhaveyyaṃti patthanaṃ ṭhapesi, tato sājātiṃ anussarantī sāmaṇerena attano katūpakāraṃ ditvā somanassā naṃ pakkosāpetvā rājagehe āsanaṃ paññāpetvā tattha nisinnaṃ nānaggarasa bhojanena parivisitvā onītapattapāṇiṃ sāmaṇeraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā tena saddhiṃ sallapantī evamāha.

Tại đảo Laṅkā, ở xứ Rohaṇa, có một ngôi làng lớn tên là Mahāgāma. Ở đó có một ngôi tịnh xá tên là Tissavihāra, đông đúc với hàng trăm vị tỳ-khưu và được trang hoàng bởi nhiều liêu thất. Tại đó, một vị sa-di tên là Tissa cư ngụ. Vị ấy, trong một lần du hành trong xứ, đi khất thực ở làng Pāsāṇavāpi, đã nhận được vật thực vừa đủ sống cùng với bơ sữa. Sau khi đi ra khỏi làng và đến cổng làng, trong khi đi về hướng Mahāgāma, vị ấy đã hỏi người ta về một nơi có nước và tiện nghi. Khi họ nói: "Bạch ngài, ở phía trước ngài, tại một nơi không xa, có một hang động tên là Kakubandakandara, có dòng nước mát chảy, có nền cát trắng. Ngài hãy đến đó, tắm rửa, rồi ngồi trên nền cát dưới bóng mát, làm xong phận sự ăn uống rồi hãy đi," vị sa-di nói "Lành thay", rồi đến đó, ngồi ở một nơi tiện nghi và bắt đầu dùng vật thực. Lúc ấy, một con chó cái đã đi vào rừng cùng với một người làm nghề rừng, đã sinh con tại một sườn dốc trong hang động ấy. Bị đói lả, thân mình run rẩy, nó nằm gần đàn con. Ngửi thấy mùi thức ăn trong bát của vị sa-di, nó đã đứng dậy từ chỗ nằm, run rẩy đến gần vị ấy, vẫy đuôi và đứng lại. Vị sa-di thấy nó, lòng trắc ẩn, đã đặt miếng cơm đầu tiên, được vắt cho mình ăn, xuống trước mặt nó. Sau đó, nó vui mừng ăn miếng cơm ấy. Thấy vậy, vị ấy hài lòng, liên tục vắt cơm thành miếng và cho nó ăn hết vật thực, rồi rửa bát, bỏ vào túi và ra đi. Sau đó, con chó cái ấy, do lòng tịnh tín đối với vị sa-di, sau khi chết từ kiếp đó, đã tái sanh vào bụng của hoàng hậu của đức vua ở thành Devaputta tại Jambudīpa. Sau mười tháng, nàng đã ra khỏi bụng mẹ. Rồi vào ngày lễ đặt búi tóc, cha mẹ đã đặt tên cho nàng là Kuṇḍalā vì tóc của nàng xoăn thành lọn. Nàng tuần tự lớn lên đến khoảng mười sáu tuổi. Tương truyền, vào thời điểm ấy, sa-di Tissa, với ý định đảnh lễ cây Đại Bồ-đề, đã lên thuyền đi đến Jambudīpa, tuần tự đến thành Devaputta. Mặc y chỉnh tề, mắt nhìn xuống một tầm ách, vị ấy đi khất thực và đã đến con đường lớn. Công chúa mở cửa sổ chấn song, nhìn xuống đường, thấy vị sa-di đang khất thực, đã khởi lên tình cảm từ kiếp trước. Ngay lúc ấy, nàng có được túc mạng minh. Tương truyền, trong kiếp trước, nàng là một tỳ-khưu-ni, đã cúng dường sách lá, kim khâu cùng với dầu thắp đèn và đã lập nguyện rằng: "Mong tôi có được túc mạng minh." Do đó, nàng nhớ lại tiền kiếp, thấy được sự giúp đỡ mà vị sa-di đã làm cho mình, liền vui mừng cho mời vị ấy vào, dọn chỗ ngồi trong hoàng cung và mời vị ấy ngồi đó, dâng cúng các món ăn ngon hảo hạng. Sau khi vị sa-di đã dùng xong và rửa bát, nàng đến gần, đảnh lễ, ngồi xuống một bên, trò chuyện với vị ấy và nói như sau.

1.

1.

Na sañjānāsi maṃ dhīra, pubbehaṃ tava dāsikā;

Tenāhaṃ sukhitā āsiṃ, tasmā tvamasi issaroti.

Hỡi bậc trí, ngài không nhận ra tôi sao? Trước đây tôi là nữ tỳ của ngài. Nhờ đó mà tôi được an lạc, vì vậy, ngài là chủ của tôi.

Taṃ sutvā sāmaṇero āha.

Nghe vậy, vị sa-di nói.

2.

2.

Natthi me tādisī dāsī, na sañjānāmi taṃ ahaṃ;

Kāsi tvaṃ kassa vā dhītā, taṃ me akkhāhi pucchitāti.

Ta không có nữ tỳ nào như vậy, ta không nhận ra nàng. Nàng là ai, là con gái của ai? Khi được hỏi, hãy nói cho ta biết điều đó.

Tato sā taṃ sārāpentī āha.

Sau đó, nàng nhắc cho vị ấy nhớ và nói.

3.

3.

Sārāpemi tuvaṃ ajja, yathā jānāsimaṃ ise;

Bujjhassu bodhito dāni, mayā jātiṃsarantiyā.

Hôm nay tôi sẽ nhắc cho ngài, để ngài nhận ra tôi, hỡi vị ẩn sĩ. Bây giờ xin ngài hãy hiểu rõ, từ tôi, người đang nhớ lại tiền kiếp.

4.

4.

Pāsāṇavāpigāmamhi, tambapaṇṇimhi rohaṇe;

Bhikkhitvāna tuvaṃ bhante, yadā kakubandakandare.

Bạch ngài, tại làng Pāsāṇavāpi, ở xứ Rohaṇa, đảo Tambapaṇṇi, sau khi ngài đã đi khất thực, khi ở trong hang Kakubandakandara.

5.

5.

Nisīditvāna tvaṃ bhattaṃ, bhuttakālaṃ sarissasi;

Tadāhaṃ sunakhī āsiṃ, vijātā laddhagocarā.

Xin ngài hãy nhớ lại lúc ngài ngồi xuống dùng bữa; lúc đó, tôi là một con chó cái, vừa mới sinh con và đang tìm kiếm thức ăn.

6.

6.

Dārake [Pg.173] khādituṃ mayha, māsannā khudapīḷitā;

Pavedhamānasabbaṅgā, aṭṭhāsiṃ tava santike.

Bị cơn đói hành hạ, tôi đã gần như muốn ăn thịt con mình; toàn thân run rẩy, tôi đã đứng gần ngài.

7.

7.

Disvā taṃ maṃ tadā bhante, vedhamānaṃ bubhukkhitaṃ;

Chinnabhatto tuvaṃ hutvā, mamaṃ bhattena tosayī.

Bạch ngài, lúc đó thấy tôi run rẩy và đói khát, ngài đã nhịn phần ăn của mình, làm tôi hài lòng bằng vật thực ấy.

8.

8.

Tadāhaṃ muducittena, cittaṃ tayi pasādayiṃ;

Tenāhaṃ puññakammena, dutiye attasambhave.

Khi ấy, con với tâm mềm mỏng, đã làm cho tâm được trong sạch nơi ngài. Do nhờ phước nghiệp ấy, trong sự hiện hữu lần thứ hai của con.

9.

9.

Idha rājakule jātā, sabbakāmasamiddhinī;

Cittappasādamattena, lokanāthassa sāsane.

Ở đây, con được sanh trong hoàng tộc, là người được thành tựu tất cả các dục vọng, chỉ bằng sự trong sạch của tâm ý ở trong giáo Pháp của đấng Lãnh Đạo thế gian.

10.

10.

Tadahupabbajitassāpi, īdisā honti sampadā;

Kīdisaṃ hoti sambuddhe, pasādena phalaṃ aho.

Ngay cả đối với người đã xuất gia trong ngày ấy, các sự thành tựu là như thế này. Ôi! Quả báo do bởi sự trong sạch đối với bậc Chánh Đẳng Giác là dường nào!

11.

11.

Aññāni pana kiccāni, pahāyāttahite rato;

Atandito divārattiṃ, sarātu ratanattayaṃti.

Và sau khi đã từ bỏ các công việc khác, người ưa thích trong sự lợi ích cho bản thân hãy không mệt mỏi, ngày và đêm, tưởng nhớ đến Tam Bảo.

Evaṃ sāmaṇerena katūpakāraṃ sārāpetvā bhante tava dāsiyā anuggahaṃ paṭicca idheva vasathāti nimantitvā tena sampaṭicchite mahantaṃ vihāraṃ kārāpetvā sāmaṇeraṃ ādiṃ katvā anekabhikkhusate nimantetvā vihāre vasāpetvā sulabhaṃ katvā catupaccayehi upaṭṭhāsi. Sāmaṇeropi sunakhiyā dinnadānaṃ anussaritvā tuṭṭho buddhānussatiṃ manasikaronto na cirenava arahattaṃ patvā tasmiṃyeva vihāre vasanto āyupariyosāne tattheva parinibbāyīti.

Như thế, sau khi nhắc lại sự giúp đỡ đã được thực hiện bởi vị Sa-di, sau khi thỉnh mời rằng: ‘Kính bạch ngài, do nhờ sự tế độ đối với nữ tỳ của ngài, ngài hãy ngụ tại chính nơi đây,’ khi đã được vị ấy chấp thuận, bà đã cho xây dựng ngôi tịnh xá lớn, đã thỉnh mời nhiều trăm vị Tỳ-khưu đứng đầu là vị Sa-di, đã cho các vị ấy ngụ ở tịnh xá, sau khi làm cho được dồi dào, bà đã phục vụ với bốn món vật dụng. Vị Sa-di cũng vậy, sau khi tưởng nhớ đến vật thí đã được dâng bởi con chó cái, đã hoan hỷ, trong khi tác ý đến sự tưởng nhớ về đức Phật, không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán, trong khi đang ngụ ở chính ngôi tịnh xá ấy, vào lúc cuối cuộc đời, đã tịch diệt Niết-bàn ở chính nơi ấy.

12.

12.

Tiyaddhesu tilokasmiṃ, natthi vatthuttayaṃ vinā;

Sattāna mañña micchattha, dāyakaṃ surapādapaṃ.

Trong ba thời và trong ba cõi, ngoài Tam Bảo ra, tôi không nghĩ rằng có cây thần nào khác là vật ban cho điều mong muốn đến các chúng sanh.

Kuṇḍaliyā vatthuṃ dasamaṃ.

Câu chuyện về trưởng lão ni Kuṇḍalī là thứ mười.

Mahāsenavaggo catuttho.

Phẩm Mahāsena là thứ tư.

Ettāvatā jambudīpuppattikathā samattā.

Câu chuyện về sự sanh khởi ở cõi Diêm-phù-đề được hoàn tất đến chừng ấy.