Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

Rasavāhinī

රසවාහිනී

Paṇāmādikathā

නමස්කාර පූර්වක ප්‍රස්තාවනාව

1.

1.

Satthuppasatthacaraṇaṃ [Pg.1] saraṇaṃ janānaṃ,Brahmādimoḷi maṇiraṃsi samāvahantaṃ,Paṅkeruhābhamudukomalacāruvaṇṇaṃ;

Vandāmi cakkavaralakkhaṇamādadhānaṃ.

මහාවීරයන් (ශාස්තෘන් වහන්සේ) විසින් ප්‍රශංසා කරන ලද, ජනයාට සරණ වූ, මහා බ්‍රහ්මයා ආදීන්ගේ ඔටුනුහි ඇති මැණික් රැස් තමන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදවල වදින විට බබළන්නා වූ, නෙළුම් මලක් බඳු වූ ද, මෘදු වූ ද, සියුම් වූ ද, අලංකාර වර්ණයෙන් යුක්ත වූ ද, උතුම් චක්‍ර ලක්ෂණවලින් විරාජමාන වන්නා වූ ද ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්ම යුගලය මම වන්දනා කරමි.

2.

2.

Siddhaṃ jinena cirakālamatanditena,Yaṃ bhāvako samadhigacchati khemamaggaṃ;

Yaṃ kapparukkha rucidāna maṇiva bhāti,Taṃ dhammamagga masamaṃ paṇamāmi niccaṃ.

කෙලෙසුන් කෙරෙන් අලස නොවූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ සාක්ෂාත් කරන ලද්දා වූ ද, නිවන් මඟ වඩන යෝගී පුද්ගලයා යම් නිර්භය මාර්ගයක් අධිගමනය කරන්නේ ද, යම් ධර්මයක් කල්පවෘක්ෂයක් මෙන් ද, අභිමත අර්ථයන් දෙන චින්තාමාණික්‍යයක් මෙන් ද බබළන්නේ ද, අසදෘශ වූ ඒ උතුම් ශ්‍රී සද්ධර්මය මම නිරන්තරයෙන් නමස්කාර කරමි.

3.

3.

Santindriyaṃ sugatasūnuvaraṃ visuddhaṃ,Yaṃ dakkhiṇeyyamatadaṃ sucipuññakhettaṃ;

Tāṇesinaṃ saraṇamujjhitasabbadukkhaṃ,Vandāmi saṅgha managhaṃ sirasā mahagghaṃ.

ශාන්ත වූ ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් යුක්ත වූ, සුගතයන් වහන්සේගේ උතුම් පුත්‍රයන් වූ, පිරිසිදු වූ, දක්ෂිණාවට සුදුසු වූ, අමෘතය දෙන (නිවන් මඟ පෙන්වන), පිවිතුරු පුණ්‍ය ක්ෂේත්‍රයක් වූ, සරණ සොයන්නවුන්ට පිහිට වූ, සියලු දුකෙන් මිදුණා වූ, නිවැරදි වූ, අතිශයින් අගනා වූ ඒ මහා සංඝරත්නය මම හිස නමා නමස්කාර කරමි.

4.

4.

Yampattamettha ratanattayathomanena,Puññena tena duritaṃ sakalaṃ paṇujja,Vakkhāmahaṃ sumadhuraṃ rasavāhinintaṃ,Bho bho suṇantu sujanā bhimudāvahā sā.

මෙහිදී මේ තෙරුවන් ගුණ වැයීමෙන් මා විසින් යම් පිනක් රැස් කරන ලද්දේ ද, ඒ පිනෙන් සියලු උපද්‍රව දුරු කොට, මහත් වූ සතුට ගෙන දෙන්නා වූ ද, ඉතා මිහිරි වූ ද ඒ 'රසවාහිනී' නම් ග්‍රන්ථය මම පවසන්නෙමි. පින්වත් සත්පුරුෂයෙනි, එය ශ්‍රවණය කරත්වා!

5.

5.

Tatthatatthūpapannāni, [Pg.2] vatthūni arahā pure;

Abhāsuṃ dīpabhāsāya, ṭhapesuṃ taṃ purātanā.

පූර්වයෙහි විසූ රහතන් වහන්සේලා ඒ ඒ තැන්හි සිදු වූ කථා වස්තූන් හෙළ බසින් දේශනා කළහ. පුරාතන ආචාර්යවරු ද එය එලෙසින්ම තැබූහ.

6.

6.

Mahāvihāre taṅgutta, vaṅkapariveṇavāsiko;

Raṭṭhapāloti nāmena, sīlācāra guṇākaro.

මහාවිහාරයට අයත් වූ තංගුත්ත නම් වංක පරිවේණයෙහි වාසය කළා වූ ද, සීලාචාර ගුණ සමූහයට නිධානයක් බඳු වූ ද, රට්ඨපාල නම් වූ (තෙරනමක් වූහ).

7.

7.

Hitāya parivattesi, pajānaṃ pāḷibhāsato;

Punaruttādidosehi, tamāsi sabbamākulaṃ;

Anākulaṃ karissāmi, taṃ suṇātha samāhitā.

(පෙර විසූ රහතන් වහන්සේලා විසින්) සත්වයන්ගේ යහපත පිණිස පාලි භාෂාවෙන් පරිවර්තනය කරන ලද ඒ කථා වස්තූන්, පුනරුක්ත දෝෂ ආදියෙන් යුක්තව අවුල් සහගතව තිබුණි. මම එය අවුල් රහිත කර ලියන්නෙමි. එය එකඟ වූ සිතින් යුතුව ශ්‍රවණය කරත්වා.

8.

8.

Vitarāgā pure vocuṃ, yasmā tasmā hi bhāsitaṃ;

Etamādaraṇīyañhi, sādhu sādhūhi sabbadāti.

යම් හෙයකින් පෙර වීතරාගී උතුමන් විසින් මේවා දේශනා කරන ලද ද, එහෙයින් මේ දේශනය සත්පුරුෂයන් විසින් හැම කල්හිම ඉතා ආදරයෙන් පිළිගත යුත්තේමය.

Jambudīpuppatti vatthūni.

දඹදිව උපන් කථා වස්තූහු

Dhammasoṇḍakavaggo

ධම්මසෝණ්ඩක වර්ගය

1. Dhammasoṇḍakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

1. ධම්මසෝණ්ඩක රජුගේ කථා වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය:

Tattha tesaṃ vatthūna muppattiyo dvidhā bhavanti jambudīpe sīhaḷadīpecāti, tattha jambudīpe tāḷīsa, sīhaḷadīpe tesaṭṭhi, tesu tāva jambudīpuppattivatthūni āvi bhavissanti, tatopi dhammasoṇḍakassa vatthu ādi, kathaṃ, amhākaṃ kira bhagavato pubbe imasmiṃyeva bhaddakappe kassaponāma satthā loke udapādi, tassa kho pana bhagavato sāsanantaradhānato na cireneva kālena amhākaṃ bodhisatto bārāṇasīrañño aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti, tassu ppatti kālasamanantarameva sabbasattānaṃ manasi dhammasaññā udapādi, tasmāssa dhammasoṇḍotināma makaṃsu, so paneso kumāro mahantena parivārena vaḍḍhento sabbasippesu nipphattiṃ patvā pitarā uparajjena pūjito hutvā dānādayo dasakusalakammapathe pūrento pituaccayenāmaccehi [Pg.3] rajjenābhisiñcito ahosi, so panesa dhammasoṇḍakamahārājā devanagarasadise bārāṇasīnagare cakkavattisadisaṃ bārāṇasīrajjaṃ kārento māsaddhamāsaccayena sirisayanagato evaṃ cintesi, mamevaṃ rajjasirimanubhavanaṃ na sobhati dhammaviyogena, divākara virahito nabho viyātiādinā nānākāraṇaṃ cintesi, tenettha.

එහිදී ඒ කථා වස්තූන්ගේ උපත දඹදිව සහ සිංහලදීපය වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහි දඹදිව කථා වස්තූන් සතළිහක් ද, සිංහලදීපයෙහි කථා වස්තූන් හැටතුනක් ද වේ. ඒ අතරින් ප්‍රථමයෙන් දඹදිව උපන් කථා වස්තූන් ප්‍රකාශ කරනු ලැබේ. එයින් ද ධම්මසෝණ්ඩක රජුගේ කථා වස්තුව පළමුවැන්නයි. ඒ කෙසේද යත්: අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පෙර මේ භද්‍රකල්පයෙහිම කස්සප නම් වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනය අතුරුදහන් වී වැඩි කල් නොගොස්, අපගේ බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ බරණැස් රජුගේ අග්‍රමහේෂිකාවගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්හ. උන්වහන්සේගේ උපත සිදු වූ කෙණෙහිම සියලු සත්වයන්ගේ සිත්හි ධර්ම සංඥාව පහළ විය. එබැවින් උන්වහන්සේට 'ධම්මසෝණ්ඩ' (ධර්මයට ලොල් වූ) යැයි නම තැබූහ. ඒ කුමාරයා මහත් වූ පිරිවරින් යුතුව වැඩෙමින්, සියලු ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි නිපුණත්වයට පත් වී, පියාණන් විසින් උපරාජ තනතුරෙන් පුදනු ලැබ, දානය ආදී දස කුසල් පථයන් පුරමින්, පියාගේ ඇවෑමෙන් ඇමතිවරුන් විසින් රාජ්‍යයෙහි අභිෂේක කරනු ලැබීය. ඒ ධම්මසෝණ්ඩක මහාරාජයා දෙව්පුරයක් බඳු බරණැස් නුවර සක්විති රජෙකු මෙන් බරණැස් රාජ්‍යය කරවමින්, අඩමසක් ගත වූ තැන සිරි යහනෙහි සැතපී මෙසේ සිතුවේය: 'ධර්මයෙන් තොරව මා මෙසේ රාජ්‍ය ශ්‍රී අනුභව කිරීම නොසොබී. සූර්යයාගෙන් තොර වූ අහස මෙන්...' යනාදී වශයෙන් විවිධ කරුණු සිතුවේය. එබැවින් මෙසේ කියන ලදී.

1.

1.

Puññena sīlādimayena pubbe,Katena pattosmi atanditena,Masakkasāre viya devarājā;

Rājattamiddhe puramuttamamhi.

පෙර නොපසුබට උත්සාහයෙන් කරන ලද සීලාදී පුණ්‍යකර්මයන්ගේ බලයෙන්, දෙව්ලොව ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මෙන්, මම මේ උතුම් පුරවරයෙහි මහත් වූ රාජ්‍ය ශ්‍රීයට පත් වීමි.

2.

2.

Rūpena hārīnayanussavena,Saddena sammā savaṇāmatena,Gandhena ghānussavasobhanena,Rasaññapuññena rasenacāpi.

ඇස්වලට උත්සවයක් බඳු මනහර රූපයෙන් ද, කනට අමෘතයක් බඳු යහපත් ශබ්දයෙන් ද, නාසයට ප්‍රීතිය ගෙන දෙන සුවඳින් ද, රසය දැනගන්නා පිනෙන් හා රසවත් ආහාරයෙන් ද (මම සමෘද්ධිමත් වීමි).

3.

3.

Phassena gattassa suphassadena,Samiddhipattosmi mahiddhikohaṃ,Nevettakeneva pamādabhāva,Mā pajjituṃ yuttarūpanti ñatvā.

ශරීරයට සුවදායක ස්පර්ශයෙන් ද යුක්තව, මම මහත් වූ ඓශ්චර්යවත් සමෘද්ධියකට පත් වී සිටිමි. එහෙත් මෙපමණකින්ම ප්‍රමාද භාවයට පත් වීම සුදුසු නොවේ යැයි වටහාගෙන,

4.

4.

Dassāmi aṅgaapi jīvitañca,Dhaññaṃ dhanaṃ cāpi pasannacitto,Sossāmi dhammaṃ sivamādadhānaṃ,Jineritaṃ jātijarāpahāṇaṃ.

ප්‍රසන්න වූ සිතින් යුතුව මාගේ ශරීරාංග ද, ජීවිතය ද, ධාන්‍ය හා ධනය ද පරිත්‍යාග කොට, ශාන්තිය ළඟා කර දෙන්නා වූ ද, ජාති ජරා දෙක දුරු කරන්නා වූ ද, බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ඒ ශ්‍රී සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කරන්නෙමි.

5.

5.

Na sobhati yathākāsaṃ, jalaṃ dhāmapatiṃvinā,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.

සූර්යයා නොමැතිව අහස ද ජලය ද නොබබළන්නාක් මෙන්, ධර්මයෙන් තොරව මා විසින් රාජ්‍යය කිරීම ද නොබබළයි.

6.

6.

Na sobhati hathā ratti, nisānāthaṃ vinā sadā,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.

සඳ නොමැතිව රාත්‍රිය කිසි කලෙකත් නොබබළන්නාක් මෙන්, ධර්මයෙන් තොරව මා විසින් රාජ්‍යය කිරීම ද නොබබළයි.

7.

7.

Alaṅkatopi [Pg.4] ce hatthī, vinā dāṭhā na sobhati,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.

මනාව සරසන ලද ඇතෙකු වුව ද දළ යුගල නැතහොත් නොබබළන්නාක් මෙන්, ධර්මයෙන් තොරව මා විසින් රාජ්‍යය කිරීම ද නොබබළයි.

8.

8.

Yathā kallolamālīyaṃ,Vinā velā na sobhati,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ,Vinā dhammā na sobhati.

රළ පෙළින් ගැවසී ගත් මහා සමුද්‍රය වෙරළෙන් තොරව නොබබළන්නාක් මෙන්, ධර්මයෙන් තොරව මා විසින් රාජ්‍යය කිරීම ද නොබබළයි.

9.

9.

Yathā sumaṇḍito rājā,Kupaṭo neva sobhati,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ,Vinā dhammā na sobhati.

ආභරණයෙන් මනාව සැරසුණු රජෙකු වුව ද කිලිටි වස්ත්‍ර හැඳ සිටී නම් නොබබළන්නාක් මෙන්, ධර්මයෙන් තොරව මා විසින් රාජ්‍යය කිරීම ද නොබබළයි.

10.

10.

Dhammameva suṇissāmi, dhamme me ramatī mano,Na hi dhammā paraṃ atthi, dhammamūlaṃ tisampadanti.

මම ධර්මයම ශ්‍රවණය කරන්නෙමි, මාගේ සිත ධර්මයෙහිම ඇලෙයි. ධර්මයට වඩා උතුම් අනෙකක් නැත. ත්‍රිවිධ සම්පත්තියටම මූලය ධර්මයයි.

Evaṃ cintetvā pātova sirigabbhā nikkhamma susajjite samussitasetacchatte rājapalleṅke amaccagaṇa parivuto nisīdi devarājāviya virocamāno, nisinno pana rājā amacce evamāha, yo panettha bhonto buddhabhāsitesu dhammesu kiñcidhammaṃ jānāti, so bhāsatu, sotumicchāmidhammanti, te sabbepi mayaṃ deva na jānāmāti āhaṃsu, taṃ sutvā a na tta ma no rājā evaṃ cintesi, yannūnāhaṃ hatthikkhandhe sahassaṃ ṭhapetvā nagare bheriṃcarāpeyyaṃ, yaṃ appevanāma koci dhanalobhena cātuppadikāyapi gāthāya dhammaṃ deseyya. Taṃ me dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatīti, tato so tathā katvāpi dhammadesakaṃ alabhanto puna dvisahassaṃ ticatupañcasahassantiyāvakoṭippakoṭiṃdammīti, tato gāma nigama janapade, tato seṭṭhiṭṭhānaṃ senāpati uparājaṭṭhānā dayopi, puna setacchattaṃ dammi, rājavesaṃ pahāya attānaṃ dāsaṃ sāvetvā dhammadesentassa dammiti vatvā bheri carāpetvāpi dhamma desakamalabhitvā saṃviggo [Pg.5] kimme dhammaviyogena rajjenāti amaccānaṃ rajjaṃ nīyyātetvā saddhammagavesako dhammasoṇḍakamahārājā mahāvanaṃ pāvisi gāma nigama rājadhāni paramparāya, tenettha.

මෙසේ සිතා උදෑසනම සිරිගැබෙන් නික්ම, මනාව සරසන ලද, සුදු කුඩය ඔසවන ලද රාජකීය සිංහාසනයෙහි ඇමති සමූහයා පිරිවරාගෙන, දෙව්රජෙකු මෙන් බබළමින් වාඩි විය. සිංහාසනාරූඪ වූ රජතුමා ඇමතියන්ට මෙසේ කීවේය: 'භවත්නි, මෙහි බුද්ධ දේශිත ධර්මයෙන් යම් ධර්මයක් දන්නා යමෙක් වේ නම්, ඔහු එය දේශනා කෙරේවා. මම ධර්මය ඇසීමට කැමැත්තෙමි.' ඔවුන් සියල්ලෝම 'දේවයන් වහන්ස, අප කිසිවෙක් එය නොදනිමු' යි කීහ. එය ඇසූ රජතුමා නොසතුටු සිත් ඇතිව මෙසේ සිතුවේය: 'මම ඇතු පිට කහවණු දහසක් තබා, යම් හෙයකින් ධන ලෝභයෙන් හෝ සතර පද ගාථාවකින් වුවත් කෙනෙකු ධර්මය දේශනා කරන්නේ නම්, එය මට දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ හිත සුව පිණිස වන්නේය සිතා නුවර බෙර හැරෙව්වොත් මැනවි.' ඉන්පසු ඔහු එසේ කරලත් ධර්ම දේශකයෙකු නොලබා, නැවත දෙදහසක්, තෙදහසක්, සිව්දහසක්, පන්දහසක් ආදී වශයෙන් කෝටි ප්‍රකෝටි දක්වා ධනය දෙන බවත්, ඉන්පසු ගම්, නියම්ගම්, ජනපද ද, සිටු තනතුර, සෙනෙවි තනතුර, උපරාජ තනතුර ආදිය ද, නැවත ශ්වේතච්ඡත්‍රය ද දෙන බවත්, රජ පෙනුම හැර තමා දාසයෙකු බවට පත් වී ධර්මය දේශනා කරන්නාට සේවය කරන බවත් පවසා බෙර හැරෙව්ව ද ධර්ම දේශකයෙකු ලබාගත නොහැකි විය. ඉන් බලවත් සංවේගයට පත් රජතුමා 'ධර්මයෙන් තොර වූ මේ රාජ්‍යයෙන් මට ඇති ඵලය කිමද?' සිතා, ඇමතියන්ට රාජ්‍යය පවරා දී, සද්ධර්මය සොයමින් ගම්, නියම්ගම්, රාජධානි පසුකරමින් මහා වනයට වැදුණේය. එබැවින් මෙසේ කියන ලදී.

11.

11.

Pure bheriṃ carāpetvā,Dhammasoṇḍo narādhipo;

Saddhammajjhesakaṃ satthu,Aladdhā dhanakoṭihi.

ධම්මසෝණ්ඩක නරේන්ද්‍රයා ප්‍රථමයෙන් නුවර බෙර හැරවා, කෝටි සංඛ්‍යාත ධනය තෑගි දීමට සැරසුණ ද ශාස්තෘන් වහන්සේගේ සද්ධර්මය දේශනා කරන්නෙකු සොයාගත නොහැකි විය.

12.

12.

Dāso homi pahāyāhaṃ,Rājattaṃ desakassa me;

Iccāha so mahīpālo,Aho dhammesu lolatā.

'මම රාජ්‍යත්වය අතහැර, මට ධර්මය දේශනා කරන තැනැත්තාට දාසයෙක් වෙමි' යි ඒ රජතුමා පැවසීය. අහෝ! ධර්මය කෙරෙහි ඇති ලාලසාවක මහත!

13.

13.

Rajjaṃ nīyyātayitvāna, amaccānaṃ manoramaṃ,Vanaṃ pāvisi so rājā, gavesaṃ dhammamuttamanti.

ඒ රජතුමා තමන්ගේ මනරම් වූ රාජ්‍යය ඇමතිවරුන්ට පවරා දී, උතුම් වූ ධර්මය සොයමින් වනයට වැදුණේය.

Mahāvanaṃ paviṭṭhakkhaṇe pana mahāsattassa puññatejena sakkassāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi, atha devarājā cintesi akāmaṃ me paṇḍukambala silāsanaṃ uṇhamahosi, kinnukho kāraṇanti lokaṃ olokento sakko devarājā dhammasoṇḍaka mahārājānaṃ sakalajambudīpaṃ vicinitvā saddhammajjhesakaṃ alabhitvā vanaṃ paviṭṭhabhāvaṃ addasa, dhammasoṇḍakamahārājā saddhammatthāya rajja dhana bandhu jīvitampi pahāya araññaṃ paviṭṭho, na so vatāyaṃ yovā sovā satto, imasmiṃyeva kappe buddho bhavissati, buddhabodhisatto cāyaṃ ajjeva mahāraññaṃ paviṭṭho saddhammaṃ aladdhā mahādukkhaṃ pāpuṇeyya, na cetaṃ yuttaṃ, ajja mayā tattha ganthabbaṃ dhammāmatarasena tamabhisiñcitvā rajje pahiṭṭhāpetunti cintetvā attabhāvaṃ vijahitvā bhayānakaṃ mahantaṃ rakkhasavesaṃ nimmiṇitvā mahāsattābhimukho avidūre attānaṃ dassesi, tenettha.

මහා සත්වයන් වහන්සේ මහ වනයට පිවිසි කෙණෙහිම උන්වහන්සේගේ පින් මහිමයෙන් ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගේ පාණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනය උණුසුම් විය. එවිට ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා, “කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව මාගේ පාණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනය උණුසුම් වීමට හේතුව කුමක්දැයි” සිතා ලෝකය දෙස බැලීය. මුළු දඹදිවම සොයා බැලූ ශක්‍රයා, සද්ධර්මය සොයන්නෙකු නොදැක, ධම්මසොණ්ඩක මහරජතුමා රාජ්‍යය ද, ධනය ද, නෑයන් ද, ජීවිතය ද අතහැර සද්ධර්මය උදෙසා වනයට වැදී සිටින බව දැක්කේය. “මේ තැනැත්තා සාමාන්‍ය සත්වයෙක් නොවේ, මේ කල්පයෙහිම බුදු වන්නේය. මේ බුද්ධ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ අදම මහ වනයට වැදී සද්ධර්මය නොලබා මහත් දුකට පත් වනු ඇත. එය සුදුසු නොවේ. අද මම එහි ගොස් ධර්ම නමැති අමෘත රසයෙන් උන්වහන්සේ අභිෂේක කරවා, නැවත රාජ්‍යයෙහි පිහිටුවිය යුතුය” යි සිතා, තමන්ගේ දිව්‍ය ආත්මය අත්හැර, බියකරු වූ ද මහා විශාල වූ ද රක්ෂස වේශයක් මවාගෙන මහා සත්වයන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි නොදුරින් පෙනී සිටියේය. ඒ පිළිබඳව මෙසේ කියනු ලැබේ:

14.

14.

Byagghacchasīhamahiso [Pg.6] ragahatthidīpi,Migākulaṃ kaṇṭakaselarukkhaṃ;

Narānamindo pavisitvakānanaṃ,Itocito vibbhami dhammakāmo.

කොටි, වලසුන්, සිංහයන්, මීහරකුන්, කුලප්පු වූ ඇතන්, දිවියන් සහ මුව රංචුන්ගෙන් ගැවසී ගත්තා වූ ද, කටු පඳුරු, ගල් පර්වත හා ගස්වලින් ගහන වූ ද ඒ වනාන්තරයට පිවිසි මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි අධිපති වූ ධර්මකාමී රජතුමා සද්ධර්මය පතා මෙහේ මෙහේ සැරිසැරුවේය.

15.

15.

Tassānubhāvena purindadassa,Silāsanaṃ uṇhamahosi kāmaṃ;

Teneva so lokamudikkhamāno,Addakkhi dhīraṃ vipine carantaṃ.

ඒ මහා සත්වයාගේ අනුභාවයෙන් ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගේ පාෂාණ ආසනය උණුසුම් විය. එහෙයින් ලෝකය දෙස බැලූ ශක්‍රයා වනාන්තරයෙහි හැසිරෙන ඒ ධීර වීර උත්තමයා දුටුවේය.

16.

16.

Mayajja taṃ dhammarasena sammā,Santappayitvā gamanaṃ varanti;

Mantvā subhīmañjanakūṭavaṇṇaṃ,Mahāmukhaṃ niggata bhīmadāṭhaṃ.

“අද මම උන්වහන්සේව ධර්ම රසයෙන් මනාව සන්තර්පණය කරමි. උන්වහන්සේගේ පැමිණීම උතුම්ය” යි සිතා, අඳුන් කූටයක් බඳු පැහැය ඇති, බිහිසුණු දළ මතු වූ මහා මුඛයක් ඇති ඉතා බියකරු රූපයක් මවාගත්තේය.

17.

17.

Dittaggisaṅkāsa visālanettaṃ,Majjhena bhaggaṃ cipiṭagganāsaṃ;

Kharatambadāṭhiṃ ghanamassuvantaṃ,Nīlodaraṃ gajjitabhīmaghosaṃ.

දිලිසෙන ගින්නක් බඳු විශාල ඇස් ඇති, මැදින් නැමුණු පැතලි නාසයක් ඇති, රළු වූ තඹ පැහැති දළ සහ ඝන රැවුලක් ඇති, නිල් පැහැති බඩක් ඇති, බියකරු ලෙස ගොරවන හඬක් නගන,

18.

18.

Karoruhaṃ tikkhasalohitāyataṃ,Visāladhotāyatakhaggahatthaṃ;

Gadāyudhenaṅkitamaññabāhuṃ,Daṭṭhoṭṭhabhīmaṃ savalīlalāṭaṃ.

ලේ තැවරුණු තියුණු දිගු නියපොතු ඇති, මනාව පිරිසිදු කරන ලද විශාල දිගු කඩුවක් අතින් ගත්, අනෙක් අතින් මුගුරක් දරා සිටින, තොල් හපමින් සිටින බියකරු වූ ද රැලි වැටුණු නළලක් ඇති,

19.

19.

Manussamaṃsādanarattapānaṃ,Bhayānakaṃ kakkhalayakkhavaṇṇaṃ;

Sumāpayitvāna vanantarasmiṃ,Dassesi attaṃ sa narādhipassāti.

මිනී මස් අනුභව කරන්නා වූ ද, ලේ බොන්නා වූ ද, බියකරු වූ කර්කශ යක්ෂ වේශයක් මවාගෙන, වනාන්තරය මැද දී ඒ නරේන්ද්‍රයා ඉදිරියෙහි තමා ප්‍රදර්ශනය කළේය.

Atha mahāsatto attano avidūre ṭhitaṃ rakkhasaṃ addakkhi, taṃ disvānāssa bhayaṃvā chambhitattaṃvā citthutrāsamattaṃvā nāhosi, kimatra cintesi, apināma evarūpo pirakkhaso dhammaṃ [Pg.7] jāneyya, yannūnāhaṃ tassa santike dhammaṃ suṇissāmi, tamme dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatīti cintesi. Cintetvā capana ajja mayā tamupasaṅkamma pucchitaṃ vaṭṭatīti gantvā rakkhasena saddhiṃ sallapanto āha.

ඉන්පසු මහා සත්වයන් වහන්සේ තමන්ට නොදුරින් සිටි රක්ෂසයා දුටුවේය. ඔහුව දැකීමෙන් උන්වහන්සේට කිසිදු බියක් හෝ තැතිගැනීමක් හෝ සන්ත්‍රාසයක් ඇති නොවීය. “මෙසේ වූ රක්ෂසයෙක් වුවද ධර්මය දන්නේද? මම මොහු වෙතින් ධර්මය අසන්නෙම් නම් මැනවි. එය මට දීර්ඝ කාලයක් හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇතැයි” උන්වහන්සේ සිතූහ. එසේ සිතා, “අද මා මොහු වෙත පැමිණ විමසීම සුදුසුය” යි එතැනට ගොස් රක්ෂසයා සමඟ කතා කරමින් මෙසේ පැවසීය.

20.

20.

Asmiṃ vanasmiṃ tarusaṇḍa maṇḍite;

Suphullitānekalatākulākule;

Adhiggahīto si mahānubhāva,Pucchāmi taṃ deva vadehi kaṅkhaṃ.

“ගස් පෙළින් අලංකාර වූ ද, මනාව පිපුණු නොයෙක් ලතාවලින් ගහන වූ ද මේ වනාන්තරයෙහි වසන මහා අනුභාව සම්පන්නයෙනි, මම ඔබෙන් විමසමි. පින්වත, මාගේ සැකය දුරු කරනු මැනව.”

21.

21.

Dhammaṃ gavesaṃ vanamāgatomhi,Pahāya rajjaṃ api ñātisaṅghaṃ;

Jānāsi ce samma vadehi mayhaṃ,Ekampi gāthaṃ sugatena desitaṃ.

“මම රාජ්‍යය ද නෑ පිරිස ද අතහැර ධර්මය සොයමින් වනයට පැමිණියෙමි. යහළුව, ඔබ දන්නේ නම් සුගතයන් වහන්සේ දෙසූ එකදු ගාථාවක් හෝ මට වදාරනු මැනව.”

Tato yakkho āha.

එවිට යක්ෂයා මෙසේ පැවසීය.

22.

22.

Dhammaṃ pajānāmahamekadesaṃ,Jineritaṃ sādhutaraṃ rasānaṃ,Desemi cehaṃ tava dhamma maggaṃ,Tuvañhi kiṃ kāhasi desakassāti.

“රසයන් අතර ඉතා ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, බුදුන් වහන්සේ දෙසූ ධර්මයෙන් කොටසක් මම දනිමි. ඉදින් මම ඔබට ඒ ධර්ම මාර්ගය දේශනා කරන්නේ නම්, දේශකයා වෙනුවෙන් ඔබ කුමක් කරන්නේද?”

Atha mahāsatto āha.

එවිට මහා සත්වයන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ.

23.

23.

Rajje ṭhito assamahaṃ sace bho,Anapparūpaṃ pakaromi pūjaṃ;

Idāni eko vanamajjhapatto,Karomi kiṃ dehamimaṃ ṭhapetvā.

“පින්වත, මම රජකමෙහි සිටියේ නම් අතිමහත් වූ පූජාවක් කරන්නෙමි. නමුත් දැන් හුදකලාව වනය මැදට පැමිණ සිටින මට මේ ශරීරය හැර පූජා කිරීමට වෙන කුමක් තිබේද?”

24.

24.

Yadicchasi tvaṃ mama maṃsalohitaṃ,Karomahaṃ saṅgahamajja tena,Na catthi aññaṃ tava accanīyaṃ,Desehi dhammaṃ sugata ppasatthanti.

“ඉදින් ඔබ මාගේ මස් සහ ලේ කැමති නම්, අද මම එයින් ඔබට සංග්‍රහයක් කරමි. ඔබට පිදීමට මට වෙනත් කිසිවක් නැත. සුගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රශංසා කරන ලද ධර්මය දේශනා කරනු මැනව.”

Tato [Pg.8] yakkho āha.

එවිට යක්ෂයා මෙසේ පැවසීය.

25.

25.

Bhutvāna maṃsaṃ suhitova santo,Hantvā pipāsaṃ rudhiraṃ pivitvā;

Dhammaṃ kathetuṃ pabhavāmi tuyhaṃ,Vattuṃ na sakkomi khudāparetoti.

“මම මස් අනුභව කොට තෘප්තිමත් වී, ලේ බොමින් පිපාසය සංසිඳුවා ගත් පසුව පමණක් ඔබට ධර්මය දේශනා කිරීමට සමත් වෙමි. බඩගින්නෙන් පෙළෙමින් සිටින මට ධර්මය දේශනා කළ නොහැක.”

Atha mahāsatto āha.

එවිට මහා සත්වයන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ.

26.

26.

Bhutvā tuvaṃ maṃ pathamañhi yakkha,Pacchā tu desessasi kassa dhammaṃ;

Dhammassa mayhaṃ tava maṃsalābhaṃ,Tvameva jānāhi yathā bhaveyyāti.

“යක්ෂයනි, ඔබ මුලින්ම මා අනුභව කළහොත් පසුව කාහට නම් ධර්මය දේශනා කරන්නෙහිද? මා හට ධර්මය ලැබීමත්, ඔබට මස් ලැබීමත් යන කරුණු දෙකම සිදුවන ආකාරය ඔබම සිතා බලන්න.”

Evaṃ vutte sakko devānamindo sādhu mahārāja ahameva yuttaṃ jānāmīti vatvā tassāvidūre tigāvutubbedhaṃ añjanavaṇṇaṃ mahantaṃ pabbataṃ māpetvā mahārāja imamāruyha pabbatamuddhaniṭṭhito mama mukhe patatu, ahaṃ patanthassa te dhammaṃ desessāmi, evaṃ sante tuyhaṃ dhammapaṭilābho, mayhaṃca maṃsapaṭilābho bhavissatīti. Taṃ sutvā mahāsatto anamatagge saṃsāre saṃsarato me sīhabyagghacchamacchakacchapavihaṅgādīnaṃ bhakkhabhūtassa jātīsu pamāṇaṃ natti, ajja mayā sambuddhassa dhammatthāya jīvitaṃ pariccajituṃ vaṭṭatīti cintetvā evamāha.

එසේ කී කල ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා, “යහපති මහරජතුමනි, ඊට සුදුසු ක්‍රමය මම දනිමි” යි පවසා, ඔහුට නොදුරින් තෙගව්වක් උසැති, අඳුන් පැහැති මහා පර්වතයක් මවා, “මහරජතුමනි, මේ පර්වතයට නැග එහි මුදුනෙහි සිට මාගේ මුඛයට පනින්න. ඔබ වැටෙන අතරතුර මම ඔබට ධර්මය දේශනා කරමි. එවිට ඔබට ධර්මය ලැබීමත්, මට මස් ලැබීමත් සිදුවනු ඇත” යි පැවසීය. එය ඇසූ මහා සත්වයන් වහන්සේ, “අනාදිමත් සංසාරයෙහි සැරිසරන මට සිංහ, කොටි, වලස්, මසුන්, ඉබ්බන්, පක්ෂීන් ආදීන්ට ගොදුරු වෙමින් මියගිය වාර ගණන මෙතෙකැයි ප්‍රමාණයක් නැත. අද මා විසින් සර්වඥයන් වහන්සේගේ ධර්මය උදෙසා ජීවිතය පරිත්‍යාග කිරීම ඉතා සුදුසුය” යි සිතා මෙසේ පැවසූහ:

27.

27.

Saṃsāravaṭṭesu vivaṭṭamānā,Papponti dukkhaṃ janatā anekā;

Etañhi bho attano vā parassa,Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.

“සංසාර චක්‍රයෙහි සැරිසරන නොයෙක් සත්වයෝ අප්‍රමාණ දුක් විඳිති. පින්වත, ඒ මරණ තමන්ට හෝ අනුන්ට කිසිදු යහපතක් පිණිස නොවී, හිස් වූයේය.”

28.

28.

Tvamadinnahārī tica pāradāriko,Pāṇātipātīsi musā abhāsi;

Tva majjapāyīti akāsi dosaṃ,Paggayha dukkhaṃ bahuso dadanti.

“නුඹ සොරකම් කරන්නෙකු, පරදාර සේවනය කරන්නෙකු, ප්‍රාණඝාත කරන්නෙකු සහ බොරු කියන්නෙකු විය. නුඹ රහමෙර බොන්නෙකු වී වැරදි කළේය. මේවා දැඩිව ගෙන ඔවුහු බොහෝ සෙයින් දුක් දෙති.”

29.

29.

Etañhi [Pg.9] bho attano vā parassa,Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ;

Rukkhā papātā papatitvakeci,Dubbandhiyā duggavisādanena.

“පින්වත, ඒ මරණය තමන්ට හෝ අනුන්ට යහපතක් පිණිස නොවී හිස් වූයේය. සමහරු ගස්වලින් ද, ප්‍රපාතවලින් ද වැටී, දුෂ්කර බැඳීම්වලින් ද, විෂම ප්‍රපාතයන්හි වැටීමෙන් ද මියගියහ.”

30.

30.

Byādhīhi nānākharavedanāhi,Maranti sattā utuvedanāhi;

Etañhi bho attano vā parassa,Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.

“නොයෙකුත් රළු වේදනා දෙන රෝගාබාධයන්ගෙන් ද, දේශගුණික පීඩාවන්ගෙන් ද සත්වයෝ මිය යති. පින්වත, ඒ මරණය තමන්ට හෝ අනුන්ට යහපතක් පිණිස නොවී හිස් වූයේය.”

31.

31.

Byagghacchamaccho ragakucchiyañhi,Matassa me natthi pamāṇasaṅkhā;

Etañhi bho attano vā parassa,Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.

“කොටි, වලසුන්, මසුන් ආදීන්ගේ කුස තුළ මියගිය මාගේ ශරීරයන්ගේ ප්‍රමාණයක් හෝ ගණනක් නැත. පින්වත, ඒ මරණය තමන්ට හෝ අනුන්ට යහපතක් පිණිස නොවී හිස් වූයේය.”

32.

32.

Etajja me ducca ja mattadānaṃ,Na hoti devissariyādikāya;

Sabbaññubhāvaṃ pana pāpuṇitvā,Saṃsārato nittaraṇāya satte.

“අද මා කරන මේ දුෂ්කර වූ ජීවිත දානය දිව්‍ය ලෝක රාජ්‍ය හෝ වෙනත් සම්පත් ලැබීම පිණිස නොවේ. සර්වඥතා ඥානය ලබාගෙන, සත්වයන් සංසාරයෙන් එතෙර කරවීම පිණිසම වේ.”

33.

33.

Tvaṃ samma mayhaṃ bahuso pakārī,Tasmā tavetaṃ vacanaṃ karomi;

Asaṃkito desaya mayhadhammaṃ,Samijjhate dāni manoratho teti.

“යහළුව, ඔබ මට බොහෝ සෙයින් උපකාර කරන්නෙකි. එබැවින් මම ඔබේ වචනය ඉටු කරමි. කිසිදු සැකයකින් තොරව මට ධර්මය දේශනා කරනු මැනව. දැන් ඔබේ මනෝරථය ඉටු වන්නේය.”

Evañca pana vatvā mahāsatto pabbatamāruyha ṭhito āha, ahamajja rajjena saddhiṃ jīvitañca sarīramaṃsañca saddhammatthāya dammīti somanassappatto hutvā samma dhammaṃ desehīti vatvā tasmiṃ mahādāṭhaṃ mahāmukhaṃ vivaritvā ṭhite tassābhimukho upapati. Atha sakko devānamindo somanasso acchariyappatto attabhāvaṃ vijahitvā alaṅkatadibbattabhāvaṃ māpetvā ākāse [Pg.10] taruṇasuriyo viya obhāsamāno ākāsato patantaṃ mahāsattaṃ ubhohi hatthehi daḷhaṃ patigaṇhitvā devalokaṃ netvā paṇḍukambala silāsane nisīdāpetvā dibbamayehi gandhamālādīhi pūjetvā sayaṃ dhammaṃ sutvā pasanno pasannākāraṃ katvā kassapadasabalena desitāya aniccādiparidīpikāya.

මෙසේ කියා මහාසත්ත්වයන් වහන්සේ පර්වතයට නැඟී සිට මෙසේ පැවසූහ: 'මම අද රාජ්‍යයත් සමඟ මගේ ජීවිතයත්, ශරීර මාංසයත් සද්ධර්මය උදෙසා පූජා කරමි' යි සන්තෝෂයට පත්ව, 'යහපත් වූ ධර්මය දේශනා කරනු මැනවි' යි කියා, ඒ යක්ෂයා තමාගේ මහත් වූ දළ ඇති මහා මුඛය විවෘත කරගෙන සිටිද්දී, ඔහු ඉදිරියට පැන්නාහ. ඉක්බිති දෙවියන්ට අධිපති වූ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා සන්තෝෂයට හා පුදුමයට පත්ව, තමාගේ (යක්ෂ) ආත්මය අත්හැර, අලංකාර දිව්‍ය ආත්මයක් මවාගෙන, අහසෙහි බාල සූර්යයා මෙන් බබළමින්, අහසින් වැටෙන මහාසත්ත්වයන් වහන්සේව දෑතින්ම සවිමත් ලෙස පිළිගෙන, දෙව්ලොවට කැඳවාගෙන ගොස්, පණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනයෙහි හිඳුවා, දිව්‍යමය වූ සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා කොට, තමා ද ධර්මය අසා, පැහැදුණු සිත් ඇතිව, කස්සප දසබලයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද, අනිත්‍යභාවය ආදිය ප්‍රකාශ කරන්නා වූ ධර්මය කෙරෙහි ප්‍රසාදය දැක්වීය.

34.

34.

Aniccāva ta saṅkhārā, uppādavayadhammino;

Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukhoti.

සංස්කාරයෝ ඒකාන්තයෙන්ම අනිත්‍යයහ, උපදින වැටෙන ස්වභාවය ඇත්තාහ; උපත ලබා නිරුද්ධ වෙති, ඔවුන්ගේ සංසිඳීම සුවයකි.

Gāthāya dhammadesanena tassa manorathaṃ matthakaṃ pāpetvā devaloke mahantaṃ sirivibhavaṃ dassetvā ānetvā sakarajjeyeva patiṭṭhāpetvā appamatto hoti mahārājāti ovaditvā devalokameva agamāsīti.

ගාථාවෙන් ධර්ම දේශනා කිරීමෙන් උන්වහන්සේගේ මනෝරථය මුදුන්පත් කරවා, දෙව්ලොව මහත් වූ ශ්‍රී විභූතිය පෙන්වා, නැවත කැඳවාගෙන අවුත් තමන්ගේම රාජ්‍යයෙහි පිහිටුවා, 'මහරජ, අප්‍රමාද වන්න' යැයි අවවාද කොට දෙව්ලොවටම වැඩම කළේය.

35.

35.

Iti amitasiriṃ vā jīvitaṃ vāpi santo,Na sumariya pasatthaṃ dhammamevā caranti;

Tanutara vibhavānaṃ appamāyūnamambho,Iha kusalapamādo ko nu tumhādisānanti.

මෙසේ සත්පුරුෂයෝ අප්‍රමාණ වූ සම්පත් හෝ ජීවිතය හෝ ගැන නොතකා, පසසන ලද ධර්මයම හැසිරෙති. එසේ තිබියදී ඉතා සුළු වත්පොහොසත්කම් ඇති, කෙටි ආයුෂ ඇති, අහෝ මිනිසුනි, ඔබ වැන්නවුන්ට මෙලොව කුසල් කිරීමෙහි ප්‍රමාදය කුමකටද?

Dhammasoṇḍakavatthuṃ paṭhamaṃ.

පළමුවන ධර්මසොණ්ඩක වස්තුවයි.

2. Migaluddakassa vatthumhi ayamānupubbikathā

2. මුව වැද්දාගේ කථා වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය:

Ito kira eka tiṃsatime kappe sikhīnāma sammāsambuddho samatiṃsa pāramiyo pūretvā paramātisambodhiṃ patvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsārakantārā uttārento dhammaratanavassaṃ vassāpento dhammabheriṃpaharanto dhammaketuṃ ussāpento ekasmiṃ samaye viveka manubrūhanto araññāyatanaṃ pāvisi, [Pg.11] pavisitvā capana supupphitanāgapunnāgādinānātarusaṇḍamaṇḍite suphullasumanamālatippabhutinānālatākule anekavidhadipadacatuppadasaṅghanisevite ramaṇīye sītalasilātale catugguṇaṃ saṅghāṭiṃpaññapetvā nisīdi chabbaṇṇaraṃsīhi disaṃ pūrayanto, tadā tattha devabrahmanāgasupaṇṇādayo sannipatitvā dibbamayehi gandhamālādīhi bhagavantaṃ pūjayamānā thomayamānā namassamānā aṭṭhaṃsu, tasmiṃ panasamāgame bhagavā madhurassaraṃ nicchārento brahmaghosena catusaccapaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ deseti amatavassaṃ vassāpentoviya. Tadā eko migaluddako vanaṃ paviṭṭho migasūkare hantvā maṃsaṃ khādanto taṃ ṭhānaṃ patvā addasa bhagavantaṃ dhammaṃ desentaṃ. Disvā ekamantaṃ ṭhito dhammaṃ sutvā cittaṃ pasādetvā tato cuto devaloke nibbattitvā chasu kāmasaggesu manussesuca aparāparaṃ issariyaṃ anubhavanto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavato sāsane pabbajitvā ekadivasaṃ dhammaṃ desentassa bhagavato catusaccapati saṃyuttaṃ dhammakathaṃ sutvā catupaṭisambhidāhi arahattaṃ patvā ekadivasaṃ bhikkhusaṅghamajjhagato attano katakammappakāsanena pītivācamudāhari.

මෙහි විස්තරය මෙසේය: මෙයින් එක්තිස්වන කපෙහි, සිඛී නම් වූ සම්මාසම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සමතිස් පෙරුම් පුරා, උතුම් වූ ලොව්තුරා බුදුබවට පත්ව, දෙවියන් සහිත ලෝකයා සංසාර කාන්තාරයෙන් එතෙර කරවමින්, ධර්ම රත්න වර්ෂාව වස්වමින්, ධර්ම බෙරය හඬවමින්, ධර්ම ධජය ඔසවමින්, එක් සමයක විවේකය සෙවීමට අරණ්‍ය සේනාසනයකට වැඩම කළහ. එහි වැඩම කර, මනාව පිපුණු නා, පුන්නාග ආදී විවිධ වෘක්ෂ සමූහයන්ගෙන් සුසැදි, මනාව පිපුණු සමන්, මාලතී ආදී විවිධ ලතාවන්ගෙන් ගහණ වූ, නොයෙක් වර්ගයේ දෙපා සිවුපා සතුන් විසින් සේවිත වූ, රමණීය වූ සීතල ශෛලතලයක් මත සිවුගුණ කොට සඟළ සිවුර පණවා, ෂඩ්වර්ණ රශ්මියෙන් දිශාවන් පුරවමින් වැඩසිටියහ. එකල්හි එහි දේව, බ්‍රහ්ම, නාග, සුපර්ණ ආදීහු රැස්ව දිව්‍යමය වූ සුවඳ මල් ආදියෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කරමින්, ස්තුති කරමින්, නමස්කාර කරමින් සිටියහ. ඒ සමාගමයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මධුර ස්වරයක් නිකුත් කරමින්, බ්‍රහ්ම ස්වරයෙන් යුතුව චතුරාර්ය සත්‍යය හා සම්බන්ධ ධර්මය, අමෘත වර්ෂාවක් වස්වන්නාක් මෙන් දේශනා කළ සේක. එකල්හි එක්තරා මුව වැද්දෙක් වනයට වැදී, මුවන් හා ඌරන් මරා මස් කමින්, ඒ ස්ථානයට පැමිණ, ධර්ම දේශනා කරන භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුටුවේය. දැක, එක් පසෙක සිට ධර්මය අසා සිත පහදවාගෙන, එයින් චුතව දෙව්ලොව උපත ලබා, සදිව්‍ය ලෝකයන්හි හා මිනිස් ලොවෙහි වරින් වර මහත් වූ ඓශ්චර්යය අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදි වී, එක් දිනක් ධර්මය දේශනා කරන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් චතුරාර්ය සත්‍යය හා සම්බන්ධ ධර්ම කථාව අසා, සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පත්ව, එක් දිනක් භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයෙහි තමා විසින් කරන ලද කර්මය ප්‍රකාශ කරමින් ප්‍රීති වාක්‍ය ප්‍රකාශ කළේය.

1.

1.

E ka tiṃ se ito kappe,Loke uppajji nāyako;

Pattiṃsa lakkhaṇātiṇṇo,Sambuddho sa sikhīvhayo.

මෙයින් එක්තිස්වන කපෙහි, ලොවෙහි නායක වූ, තිස් දෙකක් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් හෙබි, 'සිඛී' නම් වූ සම්මාසම්බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන් සේක.

2.

2.

Jalanto dīparukkhova, sūriyova nabha muggato;

Merurājāva sambuddho, janesaggo patāpavā.

බුදුරජාණන් වහන්සේ බබළන පහන් රුකක් මෙන් ද, අහසට නැඟුණු සූර්යයා මෙන් ද, මහා මේරු පර්වත රාජයා මෙන් ද, ජනයා අතර අග්‍ර වූ, මහා තේජවන්ත වූ සේක.

3.

3.

Pūretvā dhammanāvāyaṃ, sa nātho sakalaṃ pajaṃ;

Patiṭṭhapento saṃsāra, kantārā santibhūmiyaṃ.

ඒ නාථයන් වහන්සේ ධර්ම නෞකාව පුරවා, සකල සත්ත්වයන් සංසාර කාන්තාරයෙන් එතෙර කරවමින්, ශාන්ති භූමියෙහි (නිවනෙහි) පිහිටුවූ සේක.

4.

4.

Dhammaketuṃ [Pg.12] samussento, hananto dhammadundubhiṃ;

Satte dukkhā pamocento, vasī tattha jino vasī.

ධර්ම ධජය ඔසවමින්, ධර්ම දුන්දුභිය (බෙරය) හඬවමින්, සත්ත්වයන් දුකෙන් මුදවමින්, ඒ ජේතෘන් වහන්සේ එහි වාසය කළ සේක.

5.

5.

Ekasmiṃ samaye nātho,Lokapajjotako jino;

Vivekakāmo sambuddho,Surammaṃ kānanaṃ gato.

එක් සමයක, ලෝක ප්‍රදීපයක් බඳු වූ, ජයග්‍රාහී වූ, විවේකය කැමති වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉතා රමණීය වනාන්තරයකට වැඩම කළ සේක.

6.

6.

Punnāganāgapūgādi, nānāpādapasaṃkulaṃ;

Latā liṅgitasākhāhi, sā modakusumāyutaṃ.

එය පුන්නාග, නා, පුවක් ආදී නොයෙක් වෘක්ෂයන්ගෙන් ගහණ වූ, වැල්වලින් වෙළුණු අතුවලින් යුත්, සුවඳවත් මලින් සුසැදි වනයකි.

7.

7.

Kusumā modasammatta, chappadāli nisevitaṃ;

Nānāmiga gaṇākiṇṇaṃ, mayūragaṇa naccitaṃ.

මල් සුවඳින් මත් වූ බඹර සමූහයා විසින් සේවිත වූ, නොයෙක් මුව සමූහයන්ගෙන් ගහණ වූ, මයුර සමූහයා විසින් නටන ලද්දා වූ,

8.

8.

Sītalacchodikāsādhu, supatitthajalāsayaṃ;

Āsāra sāradhārāhi, nijjharāsata saṃkulaṃ.

සිසිල් වූ, පැහැදිලි වූ, ප්‍රණීත වූ මනාව පිහිටි ජලාශ ඇති, නොකඩවා ඇද හැලෙන වැසි ධාරාවන්ගෙන් හා සිය ගණන් දියඇලිවලින් ගහණ වූ,

9.

9.

Gantvāna so mahāraññaṃ,Sītalaṃ sikatātalaṃ;

Silātale nisinnosi,Vissajjento charaṃsiyo.

ඒ මහා වනාන්තරයට වැඩම කොට, සිසිල් වැලි තලාවක් ඇති ශෛලතලයක, සවනක් රැස් විහිදුවමින් උන්වහන්සේ වැඩසිටි සේක.

10.

10.

Devā tattha samāgantvā, pūjesuṃ dvipaduttamaṃ;

Dibbehi gandhamālāhi, naccehi turiyehica.

එහි රැස් වූ දෙවිවරු, දිව්‍යමය සුවඳ මල්වලින් ද, නැටුම්වලින් ද, වාද්‍යයන්ගෙන් ද ඒ දෙපා ඇත්තන් අතර උත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළහ.

11.

11.

Devadevo tadā deva, saṅghamajjhe nisīdiya;

Catusacca madesesi, niccharaṃ madhuraṃ giraṃ.

එකල්හි දෙවාතිදේව වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දේව සමූහයා මැද වැඩහිඳ, මිහිරි ස්වරයක් නිකුත් කරමින් චතුරාර්ය සත්‍යය දේශනා කළ සේක.

12.

12.

Tadāhaṃ luddako āsiṃ, migasūkaramārako;

Migamaṃsena jivāmi, tena posemi dārake.

එකල්හි මම මුවන් හා ඌරන් මරන්නා වූ වැද්දෙක් වීමි; මුව මස් විකුණා ජීවත් වෙමින්, එයින් දරුමල්ලන් පෝෂණය කළෙමි.

13.

13.

Tadāhaṃ [Pg.13] migavaṃ yāto,Sabāṇo sasarāsano;

Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ,Devasaṅghapurakkhataṃ.

එදින මම දුන්න හා ඊතල රැගෙන දඩයමේ ගොස්, දේව සමූහයා පිරිවරා සිටි, කෙලෙස් රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවෙමි.

14.

14.

Candaṃva tārakākiṇṇaṃ, meruṃvaṇṇavamajjhagaṃ;

Virocamāna māsīnaṃ, catusaccappakāsakaṃ.

තරු පිරිවරාගත් චන්ද්‍රයා මෙන් ද, සාගරය මධ්‍යයෙහි වූ මහා මේරු පර්වතය මෙන් ද, බැබළෙමින් වැඩසිටිමින් චතුරාර්ය සත්‍යය ප්‍රකාශ කරන්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි.

15.

15.

Ekapasse ṭhito tattha, assosiṃ dhammamuttamaṃ;

Tattha cittaṃ pasādetvā, somanassaṃ pavedayiṃ.

එහි එක් පසෙක සිට, මම ඒ උතුම් ධර්මය ඇසුවෙමි. එහි සිත පහදවාගෙන, සෝමනස්සය ඇති කරගත්තෙමි.

16.

16.

Ekatiṃse ito kappe,Yaṃ puññaṃ pasutaṃ mayā;

Tenāhaṃ puññakammena,Jātosiṃ devayoniyaṃ.

මෙයින් එක්තිස්වන කපෙහි, මා විසින් යම් පින්කමක් රැස් කරන ලද ද, ඒ පුණ්‍ය කර්මයේ බලයෙන් මම දේව උප්පත්තියක් ලැබුවෙමි.

17.

17.

Sampattimanubhutvāna, chakāmagge parāparaṃ;

Devasaṅghaparibbūḷho, vimāne ratanāmaye.

සදිව්‍ය ලෝකයන්හි වරින් වර දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින්, දිව්‍ය සමූහයා පිරිවරාගෙන, රත්නමය විමානයන්හි වාසය කළෙමි.

18.

18.

Manussesuca yaṃ aggaṃ, tassa bhāgī bhavāmahaṃ;

Bhoge me ūnatā natthi, saddhammasavaṇe phalaṃ.

මිනිසුන් අතර ද යම් අග්‍ර සම්පතක් ඇත්ද, මම එහි කොටස්කරුවෙක් වීමි. මාගේ භෝග සම්පත්වල අඩුවක් නොවීය; මෙය සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමේ ඵලයයි.

19.

19.

Imasmiṃ bhaddake kappe,Sāvattipuramuttame;

Aḍḍhe mahaddhane sāle,Jātohaṃ udite kule.

මෙම භද්‍ර කල්පයෙහි, උතුම් වූ සැවැත් නුවර, මහත් ධන සම්පත් ඇති උසස් කුලයක මම උපන්නෙමි.

20.

20.

Mahatā parivārena, patto vuddhiṃca viññutaṃ;

Cārikaṃ caramānohaṃ, patto jetavanaṃ varaṃ.

මහත් වූ පිරිවර සමඟ වැඩී, වියපත් භාවයට පත් මම, චාරිකාවෙහි හැසිරෙන්නේ උතුම් වූ ජේතවනාරාමයට පැමිණියෙමි.

21.

21.

Addasaṃ saha sissehi, nisinnaṃ sugataṃ tadā;

Assosiṃ madhuraṃ dhammaṃ, catusaccappakāsakaṃ.

එකල්හි ශ්‍රාවකයන් සමඟ වැඩසිටි සුගතයන් වහන්සේව දුටුවෙමි. චතුරාර්ය සත්‍යය ප්‍රකාශ කරන්නා වූ ඒ මධුර ධර්මය ඇසුවෙමි.

22.

22.

Sutvāna madhuraṃ dhammaṃ, pabbajitvāna sāsane;

A jarā maraṃ sītibhūtaṃ, patto nibbāṇamuttamaṃ.

ඒ මධුර ධර්මය අසා, ශාසනයෙහි පැවිදි වී, ජරා මරණ රහිත වූ ද, සිසිල් බවට පත් වූ ද, උතුම් වූ නිවනට පැමිණියෙමි.

23.

23.

Sutaṃ [Pg.14] ekamuhuttaṃ me, tadā dhammaṃ sudesitaṃ;

Tenamhi caturāpāye, na jāto na kutobhayaṃ.

එකල්හි මා විසින් එක මොහොතක් පමණක් අසන ලද, මනාව දේශනා කරන ලද ඒ ධර්මය හේතුවෙන්, මම සතර අපායෙහි නූපන්නෙමි, කිසිදු බියක් ද නැත්තෙමි.

24.

24.

Karamukkhippa vakkhāmi, karothe kagiraṃ mama;

Mamo pamaṃ karitvāna, dhammaṃ suṇātha sādhukanti.

දොහොත් මුදුන් දී වැඳ මම පවසමි. මාගේ වචනයට කන් දෙන්න. මා උපමා කොට ගෙන (මා ආදර්ශයට ගෙන) ධර්මය මැනවින් ශ්‍රවණය කරත්වා.

Evañca pana vatvā satte dhammasavaṇe niyojesīti.

මෙසේ පවසා නැවතත් සත්ත්වයන් ධර්මය ඇසීමෙහි නියුක්ත කළේය.

25.

25.

Iti tanutarakālaṃ sādhu dhammaṃ suṇitvā,Adhigatavibhavānaṃ ānubhāvaṃ suṇitvā;

Bhavavibhavasukhaṃ bho patthayantā kusītaṃ,Jahatha suṇatha dhammaṃ dullabhaṃ dullabhassāti.

මෙසේ ඉතා ස්වල්ප වේලාවක් වුවද මැනවින් ධර්මය අසා, (එයින්) අභිවෘද්ධියට පත් වූවන්ගේ ආනුභාවය අසා, පින්වතුනි, භව සම්පත් හා සැප පතන්නා වූ තොප කුසීත බව (අලසකම) දුරු කොට, ලැබීමට ඉතා දුර්ලභ වූ ධර්මය ශ්‍රවණය කරත්වා.

Migaluddakassa vatthuṃ dutiyaṃ.

මුව වැද්දාගේ කථා පුවත දෙවැනි වේ.

3. Tiṇṇaṃjanānaṃ vatthumhi ayamānupubbīkathā

3. තිදෙනෙකු පිළිබඳ කථා වස්තුවේ අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය.

Jambudīpasmiṃ kira pubbe mahānidāgho ahosi, tadā nidāghasuriyena sakiraṇakarā vāpi pokkharaṇi nadī girikandaranijjharādīsu udakaṃ nissesaṃ katvā pītamiva udake parikkhīṇe macchakacchapādayo yebhuyyena vināsaṃ pattā. Atha mahāraññabhūmiyaṃ rukkhatiṇalabhādayo atīva milātā ahesuṃ. Migapakkhinopighammābhitattā pipāsito marīciṃ toyantimaññamānā itocitoca dhāvantā mahādukkhappattā ahesuṃ. Tadā eko suvapotako pipāsito tattha tattha pānīyaṃ pariyesanto mahāraññe ekasmiṃ pūtipādape saṭṭhiratane narakāvāṭe pānīyagandhaṃ ghāyitvā lobhena pātuṃ otiṇṇo atipānena bhāro tattheva patitvā uggantuṃ nāsakkhi. Athāparopi sappoca manussocāti dve janā tattheva patiṃsu, sappānāma vivekaṃ laddhāva attaṃ vijahanti. Tasmāyaṃ aladdhā [Pg.15] vivekattaṃ uggantuṃ nāsakkhi. Anālambattā manussopi. Te uggantuṃ asakkontā maraṇabhayabhītā aññamañña maviheṭhentā tattheva vasiṃsu. Atheko barāṇasīvāsiko manusso vanaṃ paviṭṭho tatheva pānīyaṃ pariyesamāno taṃ ṭhānaṃ patvā te tayopi disvā kampamānahadayo valliyā piṭakaṃ bandhitvā sikkāya pakkhipitvā otāretvā te tayopi uddhari, athānena te amhākaṃ jīvitaṃ dinnanti somanassā tassevamāhaṃsu, sāmi mayaṃ tumhe nissāya jīvitaṃ labhimha, tumhe ito paṭṭhāya amhākaṃ sahāyo, mayampi te sahāyā, amhākaṃ vasanaṭṭhānāni āgantukāmāti vatvā tesu tāva suvapotako āha, sāmi bārāṇasiyaṃ dakkhiṇadvāre mahānigrodho atthi, tatthāhaṃ vasāmi, tava tathārūpe kicce sati mama santikamāgamma suvāti saddaṃkarohīti vatvā mettithiraṃ katvā pakkāmi, sappopi sammāhaṃ tasseva nigrodhassā vidūre mahantaṃ vammikaṃ atthi, tattha vasāmi, tavatthe sati tatthāgantvā dīghātisaddaṃ karohīti vatvā tathevapakkāmi, manussopi bārāṇasiyaṃ asukāyanāma vīthiyā asukagehe vasāmi, tavatthe sati mama santikaṃ āgacchāti vatvā pakkāmi, athā parabhāge so upakārako puriso attano kicce sañjāte mama sahāyānaṃ santikaṃ gamissāmīti saṅketānusārena gantvā nigrodhamūle ṭhito suvassa saddamakāsi, taṃ sutvā suvapotako vegenāgantvā tena saddhiṃ paṭisammoditvāsamma cirenā gatosi, āgatakāraṇaṃ me ācikkhāti āha. Sopāha sammāhaṃ jīvitu masakkonto puttadārake ñātīnaṃ paṭipādetvā tava santikamāgatomhiti, suvapotakopi sādhu samma tayā kataṃ mama santikamāgacchantena, tayā mama jīvitaṃ dinnaṃ, mayāpi tava jīvanupāyaṃ kātuṃ vaṭṭati, yāvāhaṃ āgacchāmi, tāvettha thokaṃ vissamāti vatvā pakkāmi jīvanupāyaṃ pariyesamāno, [Pg.16] tasmiṃ kira samaye bārāṇasīrājā nagarato nikkhamma susajjituyyānaṃ pavisitvā sapariso kīḷitvā majjhantikasamaye suphullitaṃ pañcapadumasañchanvaṃ maṅgalapokkharaṇiṃ disvā nahāyitukāmo sabbābharaṇāni omuñcitvā rājapurise paṭipādetvā nahāyituṃ otari, tadā suvapotako taṃ ṭhānaṃ patto sākhantare nilīno rājapurisānaṃ pamādaṃ disvā rañño muttāhāraṃ ḍasitvā ākāsaṃ pakkhanditvā vegenāgantvā attano sahāyassa datvā appamatto imaṃ valañjehi sammāti vatvā adāsi, tato so naṃ gahetvā imaṃ kuhiṃ paṭisāmessāmīti cintonto mameko sahāyako antonagare vasati, tasmiṃ ṭhapessāmīti cintetvā yathāsaṅketamupagamma taṃ disvā paṭisanthāraṃ katvā suvapotakena kato pakāraṃ pakāsetvā imaṃ muttāhāraṃ sādhukaṃ ṭhapehīti vatvā adāsi, taṃkhaṇe rājā nahātvānulitto ābharaṇāni pilandhento muttāhāraṃ nāddasa. Tato rājapurisā antoca bahica parijane upaparikkhitvā muttāhāraṃ apassantā nagare bheriṃ carāpesuṃ, yo muttāhāraṃ passati, tassa rājā mahantaṃ yasaṃ dassatīti. Taṃ sutvā so mittadūbhī evaṃ cintesi, ahaṃcamhi dukkhito, yannūnāhaṃ muttāhāraṃ rañño dassetvā sukhena vaseyyaṃ, kimme etenāti tena kataṃ tathārūpaṃ upakāraṃ asallakkhento mahāmittadūbhī puriso rājapurise upasaṅkamma muttahāraṃ attano santike ṭhapitabhāvaṃ kathesi, bho mama santike eko puriso muttahāraṃ ṭhapesīti. Evaṃ asappurisasaṃsaggoti, tathāhi.

පෙර ජම්බුද්වීපයෙහි මහත් වූ නියඟයක් (ග්‍රීෂ්මයක්) ඇති විය. එකල්හි ග්‍රීෂ්ම කාලයේ සූර්යයා සිය රශ්මි කලාපයෙන් වැව්, පොකුණු, ගංගා, කඳුරැලි හා දියඇලි ආදියෙහි ජලය මුළුමනින්ම උරා බී දැමුවාක් මෙන් ජලය ක්ෂය වී ගිය කල, මත්ස්‍ය හා ඉබ්බන් ආදී සත්ත්වයෝ බොහෝ සෙයින් විනාශයට පත් වූහ. ඉන්පසු මහ වනාන්තරයෙහි වෘක්ෂ, තණකොළ, වැල් ආදිය අතිශයින්ම මැලවී ගියේය. මෘගයෝ සහ පක්ෂීහු ද දැඩි උෂ්ණත්වයෙන් පීඩිතව, පිපාසයෙන් යුතුව, මිරිඟුව දිය යැයි සිතමින් එහා මෙහා දුවමින් මහත් දුකට පත් වූහ. එකල්හි එක්තරා පිපාසිත ගිරා පෝතකයෙක් එතැන් එතැන්හි පැන් සොයමින් යන්නේ, මහ වනාන්තරයෙහි එක් දිරාගිය ගසක් අසල රියන් සැටක් ගැඹුරු වළක පැන් සුවඳ දැනී, දැඩි ආශාවෙන් පැන් බීම පිණිස එහි බැස, අධික ලෙස පැන් බීමෙන් ශරීරය බර වී එතැනම වැටී, නැවත උඩට ඒමට නොහැකි විය. ඉන්පසු සර්පයෙක් සහ මිනිසෙක් යන තවත් දෙදෙනෙක් ද එතැනටම වැටුණාහ. සර්පයෝ නම් නිදහස් (හිස්) ඉඩක් ලත් විට පමණක් තමන් මුදාගනිති. එබැවින් හුදෙකලා බවක් හෝ ඉඩක් නොලද මේ සර්පයාට ඉහළට ඒමට නොහැකි විය. කිසිදු ආධාරකයක් නොමැති වූ බැවින් මිනිසාට ද නැගීමට නොහැකි විය. ඔවුහු ඉහළට නැගීමට නොහැකිව, මරණ බියෙන් තැතිගෙන, එකිනෙකාට හිංසා නොකරමින් එතැනම රැඳී සිටියහ. ඉන්පසු බරණැස් නුවර වැසි එක්තරා මිනිසෙක් වනයට වැදී, එලෙසම පැන් සොයමින් ගොස් ඒ ස්ථානයට පැමිණ, ඒ තිදෙනාම දැක කම්පිත වූ හදවත් ඇතිව, වැල්වලින් කූඩයක් බැඳ, එය එල්ලෙන දැලක බහා පහතට බස්වා ඒ තිදෙනාම ඉහළට ගත්තේය. එවිට ඔවුහු 'මොහු අපට ජීවිතය දුන්නේය' යි සතුටු සිතින් යුතුව ඔහුට මෙසේ පැවසූහ: 'ස්වාමීනි, අපි ඔබ නිසා ජීවිතය ලැබුවෙමු. ඔබ මෙතැන් පටන් අපගේ යහළුවෙකි. අපි ද ඔබගේ යහළුවෝ වෙමු. අප වසන ස්ථානවලට පැමිණීමට කැමති වනු මැනවැ'යි කියා, ඔවුන් අතරින් පළමුව ගිරා පෝතකයා මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනි, බරණැස් නුවර දකුණු දොරටුව අසල මහත් වූ නුග රුකක් ඇත. මම එහි වසමි. ඔබට කිසියම් අවශ්‍යතාවක් ඇති වූ විට මා වෙත පැමිණ 'සුවා' කියා හඬ නගන්නැ'යි පවසා, මිත්‍රත්වය තහවුරු කරගෙන පිටත්ව ගියේය. සර්පයා ද 'යහළුව, මම ඒ නුග රුක නොදුරෙහි වූ මහත් තුඹසක වසමි. ඔබට අවශ්‍යතාවක් ඇති වූ විට එහි පැමිණ 'දීඝ' කියා හඬ නගන්නැ'යි පවසා එලෙසම පිටත්ව ගියේය. මිනිසා ද 'මම බරණැස් නුවර අසවල් වීදියේ අසවල් නිවසේ වසමි. ඔබට අවශ්‍යතාවක් ඇති වූ විට මා වෙත එන්නැ'යි පවසා පිටත්ව ගියේය. ඉන්පසු පසු කාලයක ඒ උපකාර කළ පුරුෂයාට තමාගේ අවශ්‍යතාවක් ඇති වූ කල, 'මම මාගේ යහළුවන් වෙත යන්නෙමි'යි සංඥාවන්ට අනුව ගොස්, නුග රුක මුල සිට ගිරවාට හඬ ගැසීය. එය ඇසූ ගිරා පෝතකයා වේගයෙන් පැමිණ, ඔහු සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී 'යහළුව, බොහෝ කලකින් පැමිණියෙහිය. පැමිණි කාරණය මට කියන්නැ'යි කීවේය. ඔහු ද 'යහළුව, මම ජීවත් වීමට මගක් නොමැතිව, අඹුදරුවන් නෑයන්ට භාර කොට ඔබ වෙත පැමිණියෙමි'යි කීවේය. ගිරා පෝතකයා ද 'යහළුව, ඔබ මා වෙත පැමිණීම ඉතා යහපත් ය. ඔබ මට ජීවිතය දුන්නේය, මවිසින් ද ඔබට ජීවත්වීමේ මඟක් සලසා දිය යුතුය. මම නැවත එනතුරු මෙහි මඳක් විවේක ගන්නැ'යි පවසා, ජීවනෝපායක් සෙවීම පිණිස පිටත්ව ගියේය. එකල බරණැස් රජු නුවරින් නික්ම, මැනවින් සරසන ලද උයනට පිවිස, පිරිවර සමඟ ක්‍රීඩා කොට, මධ්‍යහ්න කාලයෙහි මැනවින් පිපුණු පස් පියුමෙන් වැසුණු මංගල පොකුණ දැක, නෑමට කැමතිව සියලු ආභරණ ගලවා රාජ පුරුෂයන්ට භාර දී නෑමට බැස්සේය. එවිට එතැනට පැමිණි ගිරා පෝතකයා ගස් අත්තක් අතර සැඟවී සිට, රාජ පුරුෂයන්ගේ නොසැලකිලිමත් බව දැක, රජුගේ මුතු හර හොටින් ඩැහැගෙන අහසට පැන නැගී, වේගයෙන් පැමිණ තමාගේ යහළුවාට දී, 'යහළුව, නොපමාව මෙයින් ප්‍රයෝජන ගන්නැ'යි පවසා එය දුන්නේය. ඉන්පසු ඔහු එය ගෙන 'මෙය කොහේ සඟවන්නදැ'යි සිතා, 'මාගේ එක් යහළුවෙක් නුවර ඇතුළත වාසය කරයි, ඔහු ළඟ මෙය තබන්නෙමි'යි සිතා, පොරොන්දු වූ පරිදි ඔහු වෙත ගොස්, ඔහුව දැක පිළිසඳරෙහි යෙදී, ගිරා පෝතකයා කළ උපකාරය ප්‍රකාශ කොට, 'මේ මුතු හර මැනවින් සුරක්ෂිතව තබන්නැ'යි පවසා දුන්නේය. එම මොහොතෙහි රජු නා පිරිසිදු වී, ආභරණ පළඳින්නේ මුතු හර නොදැක්කේය. එවිට රාජ පුරුෂයෝ ඇතුළත හා පිටත පිරිවර පරීක්ෂා කොට මුතු හර නොදැක, 'යමෙක් මුතු හර සොයා දෙන්නේ ද, ඔහුට රජු මහත් සම්පත් හා කීර්තියක් දෙන්නේ ය' කියා නුවර පුරා අණබෙර හැරවූහ. එය ඇසූ ඒ මිත්‍රද්‍රෝහී මිනිසා මෙසේ සිතුවේය: 'මම වනාහි දුප්පත් වෙමි. එහෙයින් මම මේ මුතු හර රජුට පෙන්වා සැපසේ ජීවත් වන්නෙමි. මට ඔහුගෙන් ඇති වැඩක් කිමද?' කියා, තමාට කළ ඒ මහා උපකාරය නොතකා, මහා මිත්‍රද්‍රෝහී වූ ඒ මිනිසා රාජ පුරුෂයන් වෙත ගොස් මුතු හර තමා ළඟ තබා ඇති බව පැවසීය. 'පින්වත්නි, එක්තරා මිනිසෙක් මා ළඟ මුතු හරක් තැබුවේය' කියාය. අසත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර මෙබඳුය. එසේම කියන ලදී:

1.

1.

Yathā saṃvaḍḍhito nimbo, madhukhīro dasiñcanā;

Na yāti madhuraṃ taṃ vo, pakāra masataṃ kataṃ.

මීපැණි හා කිරි ඉසිමින් කොහොඹ ගසක් වැවුවද, එය කිසිදා මිහිරි බවට පත් නොවේ. අසත්පුරුෂයන්ට කරනු ලබන උපකාරය ද එබඳුමය.

2.

2.

Sīsenu daka mādāya, vaḍḍhitopi nuhītaru;

Na yāti madhuraṃ taṃvo, pakāramasataṃ kataṃ.

හිසින් පැන් ගෙන ගොස් වත්කරමින් වැවුවද, දලුක් ගස කිසිදා මිහිරි බවට පත් නොවේ. අසත්පුරුෂයන්ට කරනු ලබන උපකාරය ද එබඳුමය.

3.

3.

Niccaṃ [Pg.17] khīrodapānena, vaḍḍhito siviso yathā;

Visaṃva parivatteti, tathā nīcopakārakaṃ.

නිතිපතා කිරි පැන් පොවමින් ඇති දැඩි කළ ද, සර්පයා වසම වමාරන්නාක් මෙන්, නීචයා (අධමයා) තමාට කළ උපකාරයට හිංසාවෙන්ම (නපුරෙන්ම) ප්‍රතිඋපකාර කරයි.

4.

4.

Yathāttanā kato aggi, sītalaṃ na dade khalu;

Tathā nīce kataṃ kāraṃ, aggīva dahate tanuṃ.

තමන් විසින්ම දල්වන ලද ගින්න කිසිදා සිසිලසක් නොදෙන්නාක් මෙන්ම, නීචයා (අධමයා) කෙරෙහි දක්වන ලද උපකාරය ද ගින්නක් මෙන් තමාගේම ශරීරය දවාලයි.

5.

5.

Tasmā upaparikkhitvā, hāvabhāvena buddhiyā;

Kātabbā metti jantūhi, nāmitto labhatesukhanti.

එබැවින් මිනිසුන් විසින් නුවණින් ද, හැසිරීම් රටාවන් ද හොඳින් පරීක්ෂා කොට මිත්‍රකම් පැවැත්විය යුතුය. අමිත්‍රයාගෙන් (මිත්‍රද්‍රෝහියාගෙන්) කිසි කලෙකත් සැපතක් නොලැබේ.

Athassa mittadubhino vacanena rājapurisā muttāhāraṃcataṃca gahetvā sabhaṇḍakaṃ purisaṃ dassesuṃ. Atha rājā sabhaṇḍakaṃ coraṃ disvā kuddho imaṃ netvā dakkhiṇadvāre jīvasūle uttāsethāti āṇāpesi, rājapurisā tassa rājāṇaṃ karonto agamaṃsu, tehi nīyamāno puriso dakkhiṇadvārā nikkhamma sappasahāyaṃ saritvā appevanāme tassa santikā kiñci sotthi bhaveyyāti pubbe vuttasaṅketā nusārena vammikaṃ disvā samma dīghāti saddamakāsi, so vammikā nikkhammataṃ tathā niyamānaṃ disvā saṃviggo dukkhappatto sahāyassame ajja avassayena upatthambhaṃ bhavituṃ vaṭṭatīti taṃ samassāsetvā attabhāvaṃ vijahitvā aññataravesena rājapurise upasaṅkamma imaṃ purisaṃ muhuttaṃmā mārethāti daḷhaṃ vatvā muhuttena rañño aggamahesiyā vasanaṭṭhānaṃ gantvā sappavaṇṇena deviṃ ḍasitvā tāya visena mucchitakāle manussavaṇṇena vajjhappatto visosadhaṃ jānātitī vatvā taṃkhaṇeva sahāyassa santikaṃ gantvā raññā tava pakko sitakāle gantvā udakappasatena deviyā sarīre paharitvā nibbisaṃ karāhīti vatvā pakkāmi, atha rājā visavejja pariyesanto taṃ pavattiṃ sutvā vajjhappattaṃ ānethāti āṇāpetvā deviyā nibbisaṃ karothāti āha, so nāgarājena vuttanayena nibbisamakāsi, sā sukhitā arogā ahosi, rājā taṃ disvā tuṭṭho tassa khettavatthuyānavāhanādidānena [Pg.18] mahāsakkāramakāsi, atha so rājānaṃ upasaṅkamma attanā kataṃ sabbaṃ pakāsesi. Tena vuttaṃ.

එවිට ඒ මිත්‍රද්‍රෝහියාගේ වචනයෙන් රජපුරුෂයෝ මුතු මාලය ද සහිතව ඒ මිනිසාව බඩුබාහිරාදිය ද සමඟ අල්ලාගෙන රජුට දැක්වූහ. එකල රජතුමා සොරකම් කරන ලද බඩු සමඟ සොරා දැක කෝපයට පත්ව, 'මොහුව රැගෙන ගොස් දකුණු දොරටුවෙහි ජීවග්‍රහයෙන් උල තබන්න' යැයි අණ කළේය. රජපුරුෂයෝ රජ අණ ක්‍රියාත්මක කරමින් ගියහ. ඔවුන් විසින් ගෙන යනු ලබන ඒ මිනිසා දකුණු දොරටුවෙන් නික්මී තමාගේ සර්ප යහළුවා සිහිපත් කර, 'සමහරවිට ඔහුගෙන් මට කිසියම් සහනයක් ලැබිය හැකිය' කියා පෙර කථා කරගත් සංකේතය අනුව හුඹහක් දැක 'යහළු දීඝ!' යැයි ශබ්ද කළේය. හුඹහෙන් නික්මුණු ඒ නාගයා, තම මිතුරා එලෙස රැගෙන යනු දැක මහත් කම්පාවට හා දුකට පත්ව, 'අද මා කෙසේ හෝ මාගේ යහළුවාට පිහිට විය යුතුය' සිතා ඔහුව සනසා, තමාගේ නාග ස්වරූපය අත්හැර වෙනත් වේශයකින් රජපුරුෂයන් වෙත පැමිණ, 'මේ මිනිසාව මොහොතකට නොමරන්න' යැයි තරයේ කියා, එම මොහොතේදීම රජුගේ අගමෙහෙසිය වසන ස්ථානයට ගොස් සර්ප වේශයෙන් දේවියට දෂ්ට කළේය. ඇය විෂෙන් මූර්ඡා වූ කල්හි, මනුෂ්‍ය වේශයක් මවාගෙන 'මරණ දණ්ඩනය නියම වූ මිනිසා විෂ නැසීමේ ඖෂධය දනී' යැයි කියා, එම ක්ෂණයෙහිම තම මිතුරා වෙත ගොස්, 'රජු විසින් ඔබට කැඳවූ කල්හි ගොස්, පැන් දෝතකින් දේවියගේ ශරීරයට ඉස විෂ නැති කරන්න' යැයි කියා නික්ම ගියේය. ඉක්බිති රජතුමා විෂ වෛද්‍යවරයකු සොයමින් ඒ පුවත අසා, 'මරණ දණ්ඩනය නියම වූ මිනිසා කැඳවාගෙන එන්න' යැයි අණ කර, 'දේවියගේ විෂ නැති කරන්න' යැයි කීවේය. ඔහු ද නාගරාජයා කී පරිදි විෂ නැති කළේය. ඇය සුවපත් වී නීරෝගී වූවාය. රජතුමා එය දැක සතුටු වී, ඔහුට කුඹුරු, ඉඩම්, වාහන ආදිය දීමෙන් මහත් සත්කාර කළේය. ඉන්පසු ඔහු රජතුමා වෙත පැමිණ තමා විසින් කරන ලද සියලු තොරතුරු හෙළි කළේය. ඒ බව මෙසේ කියන ලදී.

6.

6.

Ekadāhaṃ mahārāja, vanaṃ kammena kenaci;

Gatoddasaṃ mahāvāṭe, patitaṃ suvapotakaṃ.

මහාරාජයිනි, එක් කලෙක මම කිසියම් කාර්යයක් සඳහා වනාන්තරයට ගොස්, මහත් වළක වැටී සිටි ගිරා පෝතකයෙකු දුටුවෙමි.

7.

7.

Atho ragaṃ manussaṃca;

Dukkhappatte khudāpare;

Ukkhipiṃ karuṇāyāhaṃ;

Te me vocuṃ tadā tayo.

එසේම නාගයෙකු ද මිනිසෙකු ද එහි වැටී සාගින්නෙන් පෙළෙමින් දුකට පත්ව සිටියහ. මම කරුණාවෙන් ඔවුන් වළෙන් ගොඩ ගත්තෙමි. එකල ඒ තිදෙනා මට මෙසේ කීහ.

8.

8.

Adāsi jīvamamhākaṃ, upakārosi no tuvaṃ;

Tava kicce samuppanne, amhākaṃ ehi santikaṃ.

ඔබ අපට ජීවිතය දුන්නේය, අපට උපකාර කළේය. ඔබගේ යම් අවශ්‍යතාවක් පැමිණි කල්හි අප වෙත පැමිණෙන්න.

9.

9.

Evaṃ tehi pavuttohaṃ, agañchiṃ suvasantikaṃ;

Tena katūpakārohaṃ, manussassāpi santikaṃ.

ඔවුන් විසින් මෙසේ කියන ලද මම, ගිරවා වෙත ගියෙමි. ඔහුගෙන් උපකාර ලැබූ මම, ඒ මිනිසා වෙත ද ගියෙමි.

10.

10.

Tenāhaṃ maraṇappatto, addasaṃ uragādhipaṃ;

Sodāsi jīvitaṃ mayhaṃ, alatthaṃ vipulaṃ dhanaṃ.

ඒ මිනිසා නිසා මරණයට පත්වන්නට ගිය මම, නාගරාජයා දුටුවෙමි. ඔහු මට ජීවිතය දුන්නේය, මම මහත් ධනයක් ද ලැබුවෙමි.

11.

11.

Sujano nāvamantabbo, khuddakoti narādhipa;

Suvoca uragocete, mittadhamme patiṭṭhitā.

නරේන්ද්‍රයෙනි, 'කුඩා කෙනෙකි' කියා සත්පුරුෂයා අවමන් නොකළ යුතුය. ඒ ගිරවා ද නාගයා ද මිත්‍ර ධර්මයෙහි මැනවින් පිහිටා සිටියහ.

12.

12.

Kāraṇaññū manusseso,Amhehi samajātiko;

Katūpakāro evampi,Diso jāto narādhamo.

කරුණු දන්නා වූ, අප හා සමාන ජාතියක් ඇති මනුෂ්‍යයෙකු වූ මේ නරාධමයා වනාහි, එලෙස උපකාර ලබලත් සතුරෙකු බවට පත් විය.

13.

13.

Akasmā deva kuppanti, pasīdantinimittato;

Sīlaṃ hetamasādhūnaṃ, bālānamavijānataṃ.

දේවයන් වහන්ස, අඥාන වූ, නුවණ නැති අසත්පුරුෂයන්ගේ ස්වභාවය නම් හේතුවක් නොමැතිවම කෝප වීමත්, කිසියම් හේතුවක් නිසාම පැහැදීමත් ය.

14.

14.

Manussāpi mahārāja, keci vissāsiyā na ve;

Tiracchānāpi honteva, ajimhamanasāsaṭhāti.

මහාරාජයිනි, ඇතැම් මිනිස්සු කිසිසේත්ම විශ්වාස නොකටයුත්තාහ. තිරිසන්නු ද වංචා රහිත සෘජු සිත් ඇත්තෝ වෙති.

Evaṃ [Pg.19] so attano pavattiṃ kathesi, rājā taṃ sutvā pasanno imassa purisassa mahantaṃ gehaṃ katvā mahāparihāraṃ karothāti āṇāpesi, so pana mama gehaṃ nigrodhassa ca vammikassa ca antare karothāti vatvā tathā kāretvā tattha vasanto rājūpaṭṭhānaṃ karonto tehi sahāyehi saddhiṃ sammodamāno yāvajīvaṃ vasitvā āyu pariyosāne tehi saddhiṃ yathākammaṃ gatoti.

මෙසේ ඔහු තමාගේ ප්‍රවෘත්තිය පැවසීය. රජතුමා එය අසා පැහැදී, 'මේ මිනිසාට විශාල ගෘහයක් සාදවා මහත් උපහාර පවත්වන්න' යැයි අණ කළේය. ඔහු වනාහි, 'මාගේ නිවස නුග ගසත් හුඹහත් අතර සාදවන්න' යැයි කියා එලෙස කරවාගෙන, එහි වෙසෙමින් රජුට උපස්ථාන කරමින්, ඒ යහළුවන් සමඟ සතුටින් සාමීචී කථා කරමින් දිවි ඇති තෙක් ජීවත් වී, ආයුෂ අවසානයේ ඔවුන් සමඟ කර්මානුරූපව පරලොව ගියේය.

15.

15.

Iti patitasukhamhā aṅgato vā dhanamhā,Paramatarapatiṭṭhā honti mittā sakhānaṃ;

Virahitasakhinaṃ bho natthi yasmābhivuddhi,Ciṇutha kusaladhammaṃ mittavantā mahantaṃ.

මෙසේ ගිලිහී ගිය සැපයටත්, ශරීරයටත්, ධනයටත් වඩා යහළුවෝ තම මිතුරන්ට උතුම්ම පිහිට වෙති. පින්වත්නි, මිතුරන් නොමැති අයට දියුණුවක් නැත. එබැවින් මිතුරන් ඇත්තෝ වන්න, මහත් වූ කුසල් දහම්හි හැසිරෙන්න.

Tiṇṇaṃ janānaṃ vatthuṃ tatiyaṃ.

තිදෙනෙකුගේ කථාව තෙවැනි කථාවයි.

4. Buddheniyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

4. බුද්ධේනියගේ කථාවෙහි අනුපිළිවෙල කථාව මෙසේය.

Jambudīpe kira pubbe pāṭaliputtanagare sattāsītīkoṭinihitadhanaṃ ekaṃ seṭṭhikulaṃ ahosi, tassa pana seṭṭhino ekāyeva dhītā ahosi nāmena buddhenināma, tassā sattavassikakāle mātāpitaro kālamakaṃsu, tasmiṃ kule sabbaṃ sāpateyyaṃ tassāyeva ahosi, sā kira abhirūpā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā devaccharapaṭibhāgā piyāca ahosi manāpā, saddhā pasannā ratanattayamāmikā paṭivasati, tasmiṃ pana nagare seṭṭhisenāpatiuparājādayo taṃ attano pādaparicārikaṃ kāmayamānā manusse pesesuṃ paṇṇākārehi saddhiṃ, sā taṃ sutvā cintesi, mayhaṃ mātāpitaro sabbaṃ vibhavaṃ pahāya matā, mayā pana tathā agantabbaṃ, kiṃ me patikulena, kevalaṃ [Pg.20] vittavināsāya bhavati, mayā pani maṃ dhanaṃ buddhasāsaneyeva nidahituṃ vaṭṭatīti cintesi, cintetvā ca pana tesaṃ na mayhaṃ patikulenatthoti paṭikkhipi, sā tato paṭṭhāya mahādānaṃ pavattentī samaṇabrahmaṇe santappesi, tenettha.

පෙර දඹදිව පාඨලීපුත්‍ර නගරයෙහි අසූහත් කෝටියක ධනය නිදන් කළ එක්තරා සිටු පවුලක් වූයේය. ඒ සිටුතුමාට බුද්ධේනි නම් වූ එකම දියණියක් සිටියාය. ඇයට සත් හැවිරිදි වියේදී මව්පියෝ කාලක්‍රියා කළහ. ඒ පවුලෙහි සියලු වස්තුව ඇයටම හිමි විය. ඇය අතිශයින් රූමත් වූ, ප්‍රසාදජනක වූ, උතුම් ශරීර වර්ණයෙන් යුක්ත වූ, දිව්‍යාංගනාවක් බඳු වූ, ප්‍රියමනාප වූ තැනැත්තියක් වූවාය. ඇය තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධා භක්තිය ඇතිව, තෙරුවන් සරණ ගොස් වාසය කළාය. ඒ නගරයෙහි සිටුවරු, සෙනෙවියෝ, උපරජවරු ආදීහු ඇය තමන්ගේ භාර්යාව කරගනු කැමැත්තෙන් තෑගිබෝග ද සමඟ දූතයන් යැවූහ. ඇය එය අසා, 'මාගේ මව්පියෝ සියලු සම්පත් හැරදා මියගියහ. මා ද එලෙස නොයා යුතුය. මට ස්වාමි කුලයකින් ඇති ඵලය කුමක්ද? එය ධනය විනාශ වීමට පමණක් හේතු වේ. මා විසින් මේ ධනය බුදුසසුනෙහිම නිදන් කිරීම වටී' යැයි සිතුවාය. එසේ සිතා, 'මට ස්වාමි කුලයකින් වැඩක් නැත' කියා ඔවුන් ප්‍රතික්ෂේප කළාය. ඇය එතැන් පටන් මහා දාන පවත්වමින් මහණ බමුණන් සතුටු කළාය. එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී.

1.

1.

Catuddisāyātajinatrajānaṃ,Āpānabhūtaṃ gharamāsi tassā;

Yadicchita ppaccayalābha hetu,Devaddumovāsi mahānubhāvo.

සිව් දෙසින් වඩිනා බුදුපුත් රහතන් වහන්සේලාට ඇයගේ නිවස පැන් හලක් බඳු විය. කැමති කැමති ප්‍රත්‍යයන් ලැබීමට හේතු වූ ඇගේ නිවස, මහත් ආනුභාව ඇති කල්පවෘක්ෂයක් බඳු විය.

2.

2.

Pupphūpahārādi vitānalaṅkatā,Padīpa paññatta subhāsanāvalī;

Sukhāsanāsīna vasīhilaṅkatā,Tassāsi tasmiṃ varadānasālā.

මල් පූජා ආදියෙන් හා වියන්වලින් සරසන ලද, පහන් දැල්වූ, අලංකාර ආසන පනවන ලද, සුවපහසු ආසනවල වැඩසිටිනා සිල්වත් උතුමන්ගෙන් බැබළුණු උතුම් දන් හලක් ඇයට තිබුණි.

3.

3.

Sudhotahatthā sucipuññacittā,Sadādarā rakkhitapañcasīlā;

Buddhenināmā karuṇā guṇaggā,Adā mahādānavaraṃ pasatthanti.

පිරිසිදු කළ දෑත් ඇති, පිවිතුරු පින් සිත් ඇති, නිරතුරුවම ගෞරවයෙන් පන්සිල් රැක්කා වූ, කරුණා ගුණයෙන් අග්‍ර වූ බුද්ධේනි නම් වූ ඇය, ප්‍රශංසනීය වූ මේ උතුම් මහා දානය දුන්නාය.

Athāparabhāge eko assavāṇijako assa-vāṇijjāya pubbantāparantaṃ gacchanto āgamma imissā gehe nivāsaṃ gaṇhi, atha so vāṇijo taṃ disvā dhītusinehaṃ pati ṭṭhā pe tvā gandhamālavatthālaṅkārādīhi tassā upakārako hutvā gamanakāle amma etesu assesu tava ruccanakaṃ assaṃ gaṇhāhīti āha, sāpi asse oloketvā ekaṃ sindhavapotakaṃ disvā etaṃ me dehīti āha, vāṇijo amma eso sindhavapotako, appamattā hutvā paṭijaggāhīti vatvā taṃ paṭipādetvā agamāsi. Sāpi taṃ paṭijaggamānā ākāsagāmibhāvaṃ ñatvā sammā paṭijaggantī evaṃ cintesi, puññakaraṇassa [Pg.21] me sahāyo laddhoti, agatapubbāca me bhagavato samāraṃ mārabalaṃ vidhametvā buddhabhūtassa jayamahābodhibhūmi, yannūnāhaṃ tattha gantvā bhagavato jayamahābodhiṃ vandeyyanti cintetvā ba hū rajatasuvaṇṇamālādayo kārāpetvā ekadivasaṃ assa mabhiruyha ākāsena gantvā bodhimālake ṭhatvā āgacchantuayyā suvaṇṇamālā pūjetuṃti ugghosesi. Tenettha.

ඉක්බිති පසු කාලයක, එක් අශ්ව වෙළෙන්දෙක් අශ්ව වෙළඳාම පිණිස එක් කෙළවරක සිට තවත් කෙළවරකට යන්නේ, පැමිණ ඇයගේ නිවසේ නවාතැන් ගත්තේය. එවිට ඒ වෙළෙන්දා ඇය දැක, දියණියක කෙරෙහි ඇති වන සෙනෙහස ඇති කරගෙන, සුවඳ විලවුන්, මල්, වස්ත්‍ර සහ ආභරණ ආදියෙන් ඇයට උපකාර කළේය. යන අවස්ථාවේදී ඔහු 'දුවේ, මේ අශ්වයන් අතරින් ඔබට කැමති අශ්වයෙකු තෝරා ගන්න' යැයි පැවසීය. ඇයද අශ්වයන් දෙස බලා එක් සින්ධව අශ්ව පැටවෙකු දැක 'මට මෙය දෙන්න' යැයි පැවසුවාය. වෙළෙන්දාද 'දුවේ, මේ සින්ධව අශ්ව පැටවෙකි, නොපමා වී ප්‍රවේශමෙන් රැකබලා ගන්න' යැයි පවසා එය ඇයට භාර දී පිටත්ව ගියේය. ඇයද එම අශ්වයා රැකබලා ගනිද්දී ඔහුට අහසින් යා හැකි බව දැනගෙන, මැනවින් රැකබලා ගනිමින් මෙසේ සිතුවාය. 'පින්කම් කිරීමට මට සහායකයෙකු ලැබුණි. මා විසින් මීට පෙර කවදාවත් නොගිය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාර සේනාව පරදවා බුද්ධත්වයට පත් වූ ජයමහ බෝධි භූමිය වෙත ගොස්, මම එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ජයමහ බෝධීන් වහන්සේ වන්දනා කරන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද!' යැයි සිතා, බොහෝ රන් රිදී මල්මාලා ආදිය කරවා, එක් දිනක අශ්වයා පිට නැඟී අහසින් ගොස් බෝධි මළුවේ සිට 'ස්වාමීනි, රන් මල් පූජා කිරීමට වඩිනු මැනවි' යැයි ශබ්ද නඟා පැවසුවාය. එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී.

4.

4.

Yato paṭṭhāyahaṃ buddha, sāsane suddhamānasā;

Pasannā tena saccena, mamānuggahabuddhiyā.

බුදුරජාණන් වහන්ස, මම යම් දිනක සිට පිරිසිදු සිතින් බුද්ධ ශාසනය කෙරෙහි පැහැදුණෙම්ද, ඒ සත්‍යයේ බලයෙන් මට අනුග්‍රහ දැක්වීමේ අදහසින්,

5.

5.

Āgacchantu namassantu, bodhiṃ pūjentu sādhukaṃ;

Soṇṇamālāhi sambuddha, puttā ariyasāvakā.

සම්බුදු පුත්‍ර වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයෝ වඩිත්වා! පැමිණ බෝධීන් වහන්සේ වන්දනා කරත්වා! රන් මල්වලින් මැනවින් පූජා කරත්වා!

6.

6.

Sutvā taṃ vacanaṃ ayyā, bahū sīhaḷavāsino;

Āgamma nabhasā tattha, vandiṃ suca mahiṃsucāti.

ඒ වචනය අසා හෙළදිව වැසි බොහෝ ස්වාමීන් වහන්සේලා අහසින් එහි වැඩම කර, බෝධීන් වහන්සේ වන්දනා කර මැනවින් පිදූහ.

Tato ppatuti sā kumārikā buddhasāsane atīva pasannā niccameva assa mabhiruyha āgantvā ariyehi saddhiṃ mahābodhiṃ suvaṇṇamālāhi pūjetvā gacchati, atha pāṭaliputtanagaropavane vanacarā tassā abhiṇhaṃ gacchantiyā ca āgacchantiyā ca rūpasampattiṃ disvā rañño kathesuṃ. Mahārāja evarūpā kumārikā assa mabhiruyha āgantvā nibaddhaṃ vanditvā gacchati. Devassānurūpā aggamahesī bhavitunti, rā jā taṃ sutvā tenahi bhaṇe gaṇhatha naṃ kumāriṃ, mama aggamahesiṃ karomīti purise payojesi, tena payuttapurisā bodhipūjaṃ katvā āgacchantiṃ gaṇhāmāti tattha nilīnā gahaṇasajjā aṭṭhaṃsu, tadā sā kumārikā assa mabhiruyha mahābodhimaṇḍaṃ gantvā vītarogehi saddhiṃ pupphapūjaṃ katvā vanditvā nivatti, atha tesu eko dhammarakkhita ttheronāma tassā eva māha, bhagini taṃ antarāmagge corā gaṇhitukāmā ṭhitā, asukaṭṭhānaṃ patvā appamattā [Pg.22] sīghaṃ gacchāti, sāpi gacchantī taṃ ṭhānaṃ patvā corehi anubandhitā assassa paṇhiyā saññaṃ datvā pakkāmi, corā pacchato pacchato anubandhiṃsu. Asso vegaṃ ja ne tvā ākāsa mullaṅghi, kumārikā vegaṃ sandhāretuṃ asakkontī assassa piṭṭhito parigalitvā patantī mayā katūpakāraṃ sara puttāti āha, so patantiṃ disvā vegenā gantvā piṭṭhiyaṃ nisīdāpetvā ākāsato netvā sa ka ṭṭhā ne yeva patiṭṭhāpesi. Tasmā.

එතැන් පටන් ඒ කුමාරිකාව බුද්ධ ශාසනය කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදී, නිරතුරුවම අශ්වයා පිට නැඟී පැමිණ, ආර්යයන් වහන්සේලා සමඟ මහා බෝධිය රන් මල්වලින් පුදා යන්නීය. ඉක්බිති පාටලීපුත්‍ර නගරය ආසන්නයේ වනයේ වෙසෙන වනචාරීන්, ඇය නිතර යන එන විට ඇගේ රූප සෝභාව දැක රජුට මෙසේ පැවසූහ. 'මහරජතුමනි, මෙබඳු වූ රූමත් කුමාරිකාවක් අශ්වයෙකු පිට නැඟී පැමිණ නිරතුරුවම බෝධිය වන්දනා කර යන්නීය. ඇය දේවයන් වහන්සේට සුදුසු අග්‍ර මහේෂිකාව වීමට සුදුසුය.' රජතුමා එය අසා, 'එසේ නම් එම්බා පුරුෂයෙනි, ඒ කුමාරිකාව අල්ලා ගන්න, මම ඇය මාගේ අග්‍ර මහේෂිකාව කරමි' යැයි පවසමින් මිනිසුන් පිටත් කළේය. ඔහු විසින් මෙහෙයවන ලද මිනිස්සු 'ඈ බෝධි පූජාව කර ආපසු එන විට අල්ලා ගනිමු' යැයි සිතා එහි සැඟවී අල්ලා ගැනීමට සූදානමින් සිටියහ. එකල්හි ඒ කුමාරිකාව අශ්වයා පිට නැඟී මහා බෝධි මණ්ඩපයට ගොස්, කෙලෙස් රෝගයන්ගෙන් තොර වූ රහතන් වහන්සේලා සමඟ මල් පූජා කර, වන්දනා කර ආපසු හැරුණාය. ඉක්බිති ඔවුන් අතර සිටි 'ධම්මරක්ඛිත' නම් තෙරණුවෝ ඇයට මෙසේ පැවසූහ. 'නැගණියනි, මඟ මධ්‍යයේ සොරු ඔබව අල්ලා ගැනීමට බලා සිටිති. අසවල් ස්ථානයට පැමිණි විට නොපමා වී වහාම වේගයෙන් යන්න.' ඇයද යමින් සිටියදී ඒ ස්ථානයට පැමිණි විට සොරුන් විසින් ලුහුබඳිනු ලැබ, අශ්වයාගේ විලුඹට සංඥාවක් දී පිටත් වූවාය. සොරු ඇය පසුපසම ලුහුබැඳ ගියහ. අශ්වයා වේගය වඩා කරමින් අහසට පැන නැඟුණේය. කුමාරිකාවට වේගය දරාගත නොහැකිව අශ්වයාගේ පිටින් ගිලිහී වැටෙමින් 'පුතේ, මා විසින් ඔබට කරන ලද උපකාරය සිහිපත් කරපන්!' යැයි පැවසුවාය. අශ්වයා ඇය වැටෙනු දැක වේගයෙන් පැමිණ ඇයව පිට මත හිඳුවාගෙන, අහසින් රැගෙන ගොස් ඇගේම ස්ථානයේම නිරුපද්‍රිතව තැබුවේය. එහෙයින්,

7.

7.

Tiracchānagatāpevaṃ, sarantā upakārakaṃ;

Na jahantīti mantvāna, kataññū hontu pāṇinoti.

තිරිසන් සත්තු පවා තමන්ට උපකාර කළ අය සිහිපත් කරමින් ඔවුන්ව අත් නොහරිති, එබැවින් සියලු ප්‍රාණීහු කෘතඥ විය යුතු යැයි සිතත්වා.

Tato sā kumārikā sattā sītikoṭidhanaṃ buddhasāsaneyeva cajitvā yāvajīvaṃ sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ ka tvā ta to cutā sutta ppabuddho viya devaloke nibbattīti.

ඉන්පසු ඒ කුමාරිකාව අසූහත් කෝටියක් ධනය බුද්ධ ශාසනය උදෙසාම පරිත්‍යාග කර, දිවි හිමියෙන් සිල් රකිමින්, උපෝසථ කර්මයන් කොට, එයින් චුතව නින්දෙන් පිබිදුණාක් මෙන් දෙව්ලොව උපන්නාය.

8.

8.

Atitaruṇavayā bho mātugāmāpi evaṃ,Vividhakusalakammaṃ katva saggaṃ vajanti;

Kusalaphalamahantaṃ maññamānā bhavantā,Bhavatha katha mupekkhā dānamānādikamme.

පින්වතුනි, ඉතා ළපටි වයස් ඇති ස්ත්‍රීහු පවා මෙසේ විවිධ කුසල් දහම් සිදු කොට ස්වර්ගයට යති. පින් පලයේ මහත් බව දන්නා ඔබ සැම, දානමානාදී පින්කම්හි කෙසේ නම් උදාසීන වන්නෙහිද?

Buddheniyā vatthuṃ catutthaṃ.

බුද්ධේනියා වස්තුව සිව්වැන්නයි.

5. Ahituṇḍikassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

5. අහිතුණ්ඩික කථා වස්තුවේ අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය.

Imasmiṃ kira bhaddakappamhi amhākaṃ kira bhagavato pubbe kassaponāma satthā loke uppajjitvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsārasāgarā tāretvā sabbabuddhakiccāni niṭṭhapetvā atthaṃ gato divasakaroviya setabyamhi anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi, tadā sakalajambudīpavāsino manussā sannipatitvā [Pg.23] ekekaṃ suvaṇṇiṭṭhakaṃ koṭiagghanakaṃ ratanavicittaṃ bahicinanatthāya ekekaṃ aḍḍhakoṭiagghanakaṃ abbhantarūpapūraṇatthaṃ manosilāya mattikākiccaṃ karontā yojanabbedhaṃ thūpaṃ katvā mahantaṃ sakkāraṃ karonti. Tadā eko ahituṇḍiko gāmanigamarājadhānīsu sappe kīḷāpetvā jīvikaṃ kappento ekaṃ gāmakaṃ patvā tattha sappe kīḷāpetvā santuṭṭhehi gāmavāsīhi dinnavividhopāyano khādanīyabhojanīyaṃ khā di tvā bhuñjitvā tattheva nivāsaṃ gahetvā nisīdi. Tasmiṃ kira gāmake manussā yebhuyyena ratanattayamāmakā. Tasmā te rattibhāge sayantā ‘‘namo buddhāyāti’’ evamādiṃ vadanti. So pana ahituṇḍiko micchādiṭṭhiko tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ na jānāti. Tasmā tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā sayampi ke ḷiṃ kurumāno parihāsavasena ‘‘namo buddhāyāti’’ vadati, athekadivasaṃ so attano kīḷāpanasamatthaṃ ekaṃ sappaṃ bhattha tattha pariyesamāno āhiṇḍati. Tadā eko nāgarājā kassapadasabalassa thū paṃ ga ntvā vanditvā ekaṃ vammikaṃ pavisati. Taṃ di svā ahituṇḍiko vegenā gantvā nāgarājaṃ gaṇhituṃ mantaṃ parijapi, so mantaṃ sutvā kujjhitvā taṃ māretukāmo anubandhi, taṃ di svā ahituṇḍiko ve ge na palāyanto ekasmiṃ pāsāṇe pakkhalitvā patamāno pubbevuttaparihāsa vacanaparicayena ‘‘namo buddhāyāti’’ vadanto pati. Tassa taṃ vacanaṃ anubandhantassa nāgarañño sotapathe amataṃviya pati. Atha so ratanattayagāravena tasmiṃ kodhaṃ nibbāpetvā samma mā bhāyi. Ahaṃ ratanattayamantānubhāvapāsena baddho. Tasmā tu vaṃ ḍasituṃ mayhaṃ ananurūpaṃ. Ajja ta yi pasannomhi, paṇṇākāraṃ tedammi, gaṇhāti tīṇi suvaṇṇapupphāni adāsi. Evaṃ ratanattayaṃ nāma ghorāsivisānampi sappānaṃ manaṃ pīṇeti. Honti cettha.

මෙම භද්‍ර කල්පයෙහි අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පෙර කාශ්‍යප නම් ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් ලොව පහළ වී, දෙවියන් සහිත ලෝකය සංසාර සාගරයෙන් එතෙර කරවා, සියලු බුද්ධ කෘත්‍යයන් නිමවා, බැස යන සූර්යයා මෙන් අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පා වදාළ සේක. එකල මුළු ජම්බුද්වීපවාසී මනුෂ්‍යයෝ එක් රැස් වී, පිටත බැඳීම සඳහා කෝටියක් වටිනා, රත්නයෙන් විසිතුරු වූ එක එක රන් ගඩොල බැගින් ද, ඇතුළත පිරවීම සඳහා අඩකෝටියක් වටිනා එක එක ගඩොල බැගින් ද ගෙන, මනෝශිලා මඩෙන් බදාම කර්මාන්තය කරමින් යොදුනක් උස ස්ථූපයක් කොට මහා සත්කාරයක් කරති. එකල එක් අහිකුණ්ඨකයෙක් ගම්, නියම්ගම් හා රාජධානීන්හි සර්පයන් කෙළවමින් ජීවිකාව ගෙවන්නේ, එක්තරා ගමකට පැමිණ, එහි සර්පයන් කෙළවා, සතුටට පත් ගම්වැසියන් විසින් දෙන ලද විවිධ තෑගිබෝග, ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය දෑ අනුභව කොට එහිම ලැඟුම් ගෙන සිටියේය. ඒ ගමෙහි මිනිස්සු බොහෝ සෙයින් තිසරණයෙහි පිහිටි අය වූහ. එබැවින් ඔවුහු රාත්‍රී කාලයෙහි නිදාගන්නා විට "නමෝ බුද්ධාය" යනාදී වශයෙන් පවසති. නමුත් ඒ අහිකුණ්ඨකයා මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයෙකු වූ බැවින් රත්නත්‍රයේ ගුණ නොදැන සිටියේය. එහෙයින් ඔවුන්ගේ ඒ වචන අසා, තමා ද විහිළුවට මෙන් පරිහාස වශයෙන් "නමෝ බුද්ධාය" යි පවසයි. ඉක්බිති එක් දිනක් හෙතෙම තමාට කෙළවීමට සුදුසු සර්පයෙකු සොයමින් සැරිසරන්නේය. එකල එක් නාගරාජයෙක් කාශ්‍යප දසබලයන් වහන්සේගේ ස්ථූපයට ගොස් වන්දනා කොට එක් තුඹසකට වැදුණි. එය දුටු අහිකුණ්ඨකයා වේගයෙන් පැමිණ නාගරාජයා අල්ලා ගැනීමට මන්ත්‍ර ජප කළේය. නාගරාජයා ඒ මන්ත්‍රය අසා කෝපයට පත්ව ඔහුව මැරීමට ලුහුබැන්දේය. එය දුටු අහිකුණ්ඨකයා වේගයෙන් පලායද්දී එක් ගලක පය පැකිලී වැටෙද්දී, පෙර පුරුදු පරිහාස වචනයේ හුරුවෙන්ම "නමෝ බුද්ධාය" යි පවසමින් වැටුණි. ඔහු ලුහුබැඳ ආ නාගරාජයාගේ කන් පෙතට ඒ වචනය අමෘතයක් මෙන් වැටුණි. එවිට නාගරාජයා රත්නත්‍රයට ඇති ගෞරවය නිසා ඔහු කෙරෙහි වූ ක්‍රෝධය සංසිඳුවාගෙන, "යහළුව, බිය නොවන්න. මම රත්නත්‍රය නැමති මන්ත්‍රයේ ආනුභාව පාශයෙන් බැඳුනෙමි. එබැවින් ඔබට දෂ්ට කිරීම මට නුසුදුසුය. අද මම ඔබ කෙරෙහි පැහැදුණෙමි, ඔබට තෑග්ගක් දෙන්නෙමි, මෙය ගන්න" යැයි පවසා රන් මල් තුනක් දුන්නේය. මෙසේ රත්නත්‍රය යනු ඉතා දරුණු විෂ ඇති සර්පයන්ගේ පවා සිත් සතුටු කරන්නකි. මේ පිළිබඳව මෙසේ ද කියනු ලැබේ.

1.

1.

Buddhoti [Pg.24] vacanaṃ seṭṭhaṃ, buddhoti pada muttamaṃ;

Natthi tena samaṃ loke, aññaṃ sotarasāyanaṃ.

“බුද්ධ” යන වචනය ශ්‍රේෂ්ඨය, “බුද්ධ” යන පදය උත්තමය. ලෝකයෙහි කනට අමෘතයක් බඳු වූ එයට සමකර හැකි වෙනත් කිසිවක් නැත.

2.

2.

Dhammotivacanaṃ seṭṭhaṃ, dhammoti padamuttamaṃ;

Natthi tena samaṃ loke, aññaṃ sotarasāyanaṃ.

“ධම්ම” යන වචනය ශ්‍රේෂ්ඨය, “ධම්ම” යන පදය උත්තමය. ලෝකයෙහි කනට අමෘතයක් බඳු වූ එයට සමකර හැකි වෙනත් කිසිවක් නැත.

3.

3.

Saṅghoti vacanaṃ seṭṭhaṃ, saṅghoti padamuttamaṃ;

Natthi tena samaṃ loke, aññaṃ sotarasāyanaṃ.

“සංඝ” යන වචනය ශ්‍රේෂ්ඨය, “සංඝ” යන පදය උත්තමය. ලෝකයෙහි කනට අමෘතයක් බඳු වූ එයට සමකර හැකි වෙනත් කිසිවක් නැත.

4.

4.

Tassa mukhaṃ mukhaṃ nāma, yaṃ vattati mukhe sadā;

Dullabhaṃ buddhavacanaṃ, sabbasampattidāyakaṃ.

සියලු සම්පත් ලබාදෙන, ලබන්නට දුෂ්කර වූ බුද්ධ වචනය යමෙකුගේ මුඛයෙහි නිරන්තරයෙන් පවතී ද, ඔහුගේ ඒ මුඛයම සැබෑ මුඛය නමි.

5.

5.

Tassa mano mano nāma, yaṃ ce manasi vattati;

Dullabhaṃ buddhavacanaṃ, sabbasampattidāyakaṃ.

සියලු සම්පත් ලබාදෙන, ලබන්නට දුෂ්කර වූ බුද්ධ වචනය යමෙකුගේ සිතෙහි නිරන්තරයෙන් පවතී ද, ඔහුගේ ඒ සිතම සැබෑ සිත නමි.

6.

6.

Tameva kavacaṃ dehe, tameva maṇi kāmado;

Tameva surabhī dhenu, tameva surapādapo.

ඒ බුද්ධ වචනයම ශරීරයට ආරක්ෂක සන්නාහයකි, එයම කැමති සියල්ල ලබා දෙන චින්තාමණී රත්නයකි. එයම සියලු සම්පත් දෙන සුරභි දෙනකි, එයම කල්ප වෘක්ෂයකි.

7.

7.

Tasseva sotaṃ sotaṃva, yaṃ suṇāti jano ayaṃDullabhaṃ buddhavacanaṃ, sabbasampattidāyakaṃ.

සියලු සම්පත් ලබාදෙන, ලබන්නට දුෂ්කර වූ බුද්ධ වචනය යම් මනුෂ්‍යයෙක් ශ්‍රවණය කරයි ද, ඔහුගේ ඒ කනම සැබෑ කන නමි.

8.

8.

Evaṃ vidho rago ghoro, haḷāhaḷaviso sadā;

Buddhoti vacanaṃ sutvā, santuṭṭho dāsi jīvitaṃ.

මෙසේ දරුණු හලාහල විෂක් බඳු වූ භයානක නාගයා පවා, “බුද්ධ” යන වචනය අසා සතුටට පත්ව ඔහුට ජීවිතය දුන්නේය.

9.

9.

Soṇṇapupphattayaṃcāpi, mahagghaṃ bahalaṃ adā;

Passa buddhoti vācāya, ānubhāvamahantatanti.

ඉතා වටිනා මහත් වූ රන් මල් තුනක් ද දුන්නේය. බලන්න, “බුද්ධ” යන වචනයේ ඇති ආනුභාවයේ මහත්භාවය!

Atha nāgarājā tassa tāni suvaṇṇapupphāni datvā evamāha. Samma etesu ekaṃ tava puññattāya ekaṃ mama puññatthāya pūjehi. Itarena yāvajīvaṃ sukhena jīvanto puttadāre posento dānādīsu appamajjanto jīvikaṃ kappehi. Mā hīnakamme byavaṭo hohi, micchādiṭṭhiñca pajahāti ovaditvā pakkāmi. Ahituṇḍikopi somanassappatto tena vuttanayeneva dvihi pupphehi cetiyaṃ pūjetvā ekena sa ha ssaṃ labhitvā te na puttadāre [Pg.25] posento kapaṇaddhikavaṇibbakādīnaṃ dānaṃ dento ahituṇḍikakammaṃ pahāha kusalameva upacinanto āyupariyosāne saggaparāyano ahosi.

ඉක්බිති නාගරාජයා ඔහුට ඒ රන් මල් දී මෙසේ කීවේය: “යහළුව, මෙයින් එකක් ඔබගේ පින පිණිස ද, එකක් මගේ පින පිණිස ද චෛත්‍යයට පූජා කරන්න. ඉතිරි මලෙන් මුළු ජීවිත කාලය පුරාම සුවසේ ජීවත් වෙමින්, අඹුදරුවන් පෝෂණය කරමින්, දානාදී පින්කම්හි අප්‍රමාදීව ජීවිකාව ගෙවන්න. පහත් කර්මාන්තයන්හි නොයෙදෙන්න, මිථ්‍යාදෘෂ්ටිය ද අත්හරින්න” යැයි අවවාද කොට පිටත්ව ගියේය. අහිකුණ්ඨකයා ද ඉමහත් සතුටට පත්ව, ඔහු කී පරිද්දෙන්ම මල් දෙකකින් චෛත්‍යය පුදා, ඉතිරි එක මලෙන් කහවනු දහසක් ලබාගෙන, එයින් අඹුදරුවන් පෝෂණය කරමින්, දිළිඳුන්, මඟීන්, යාචකයින් ආදීන්ට දන් දෙමින්, අහිකුණ්ඨක රැකියාව අතහැර කුසල් දහම්ම රැස් කරමින් ජීවිතාවසානයේදී ස්වර්ග පරායන විය.

10.

10.

Iti aviditasatto kiñci buddhānubhāvaṃ,Labhati dhanavisesaṃ yassa nāmappakāsā;

Viditajananikāyo kinnu tassānubhāvaṃ,Na lapati jinanāmaṃ kicca maññappahāyāti.

මෙසේ බුද්ධානුභාවය කිසිසේත් නොදන්නා සත්වයෙකු පවා උන්වහන්සේගේ නාමය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් මෙබඳු උතුම් ධනයක් ලබන්නේ නම්, බුද්ධානුභාවය හොඳින් දන්නා ජනසමූහයා අන් සියලු වැඩකටයුතු පසෙක ලා ඒ ජිනරාජයන් වහන්සේගේ නාමය නිතර නොපවසන්නේ මන්ද?

Ahituṇḍikassa vatthuṃ pañcamaṃ.

අහිකුණ්ඨක කථා වස්තුව පස්වැන්නයි.

6. Saraṇattherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

6. සරණත්ථේර (සරණ තෙරුන්ගේ) කථා වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Sāvatthiyaṃ kira sumano nāme ko gahapati ahosi. Tassa bhariyā sujampatikā nāma. Te agāraṃ ajjhāvasantā aparabhāge puttaṃca dhītaraṃca labhiṃsu. Atha tesaṃ daharakāleyeva mātāpitaro kālaṃ karontā jeṭṭhakaṃpakkositvā mayaṃ putta tuvaṃ patirūpe ṭhāne nivesituṃ nāsakkhimha, yaṃ no ghare vibhavaṃ, sabbaṃ taṃ gaṇha. Imāyaca te kaṇiṭṭhikāya vuddhiṃtvameva jānāhīti vatvā jeṭṭhakassa hatthe kaṇiṭṭhikāya hatthaṃ ṭhapetvā kālamakaṃsu. Atha so mātāpitunnaṃ accayena āḷāhanakiccaṃ katvā vasanto kālantarena kaṇiṭṭhikaṃ patirūpena kulena sambandhitvā sayampi dārapariggahamakāsi. Athāparabhāge tassa kaṇiṭṭhikā gabbhinī hutvā ekadivasaṃ sāmikaṃ āha, sāmi mama bhātaraṃ daṭṭhukāmāmhīti. Sopi sādhu bhaddeti anurūpena paṇṇākārena tāya saddhiṃ nikkhami. Tadā pana bhagavā sunivattho supāruto bhikkhusaṅghaparivuso piṇḍāya nagaraṃ pāvisi chabbaṇṇaghanabuddharaṃsiyo vissajjento, ta to te bhagavantaṃ disvā pasannacittā pañcapatiṭṭhitena [Pg.26] vanditvā aṭṭhaṃsu, atha sattā tesaṃ jayampatikānaṃ upanissayasampattiṃdisvā te saraṇesuca sīlesuca patiṭṭhāpetvā evamāha, kadāci vo dukkhe uppanne tathāgato anussaritabboti. Tathāhi.

සැවැත් නුවර සුමන නමින් එක් ගෘහපතියෙක් වෙසෙන්නට විය. ඔහුගේ බිරිඳ සුජම්පතිකා නම් වූවාය. ඔවුහු ගිහිගෙයි වසමින් පසු කලෙක පුතෙකු සහ දියණියක ලැබූහ. ඉක්බිති ඔවුන් ළදරු වියේදීම දෙමාපියෝ මරණයට පත්වෙමින්, වැඩිමහල් පුත්‍රයා කැඳවා, 'පුතණුවනි, අපි ඔබව සුදුසු තැනක පදිංචි කරවීමට අපොහොසත් වීමු. අපගේ නිවසේ යම් ධනයක් ඇත්ද, ඒ සියල්ල ගන්න. ඔබගේ මේ බාල නැඟණියගේ වැඩීම (පෝෂණය) ගැන ඔබම බලාගන්න' යැයි පවසා, වැඩිමහල් පුතාගේ අතෙහි බාල නැඟණියගේ අත තබා කළුරිය කළහ. ඉන්පසු ඔහු දෙමාපියන්ගේ ඇවෑමෙන් ආදාහන කටයුතු නිමවා ජීවත් වන අතරතුර, කලක් ඇවෑමෙන් බාල නැඟණිය සුදුසු කුලයකට විවාහ කර දී, තමාද විවාහයක් කරගත්තේය. පසුව, ඔහුගේ බාල නැඟණිය ගැබ්ගෙන එක් දිනක් සැමියාට මෙසේ කීවාය: 'හිමියනි, මම මාගේ සොහොයුරා දැකීමට කැමැත්තෙමි.' ඔහුද 'යහපති සොඳුරිය' යැයි කියා සුදුසු පඬුරු ද රැගෙන ඇය සමඟ පිටත් විය. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිවුරු මැනවින් හැඳ පෙරවා, භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා, ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මි මාලාවන් විහිදුවමින් පිණ්ඩපාතය සඳහා නගරයට වැඩම කළ සේක. එකල ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිතින් පසඟ පිහිටුවා වැඳ සිටියහ. ඉක්බිති ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ අඹුසැමියන්ගේ උපනිශ්‍රය සම්පත්තිය දැක, ඔවුන් තිසරණයේ සහ පන්සිල්හි පිහිටුවා මෙසේ වදාළ සේක: 'ඔබට කිසියම් දුකක් පැමිණි කල්හි තථාගතයන් වහන්සේ සිහිපත් කළ යුතුය.' එය මෙසේය.

1.

1.

Yaṃkiñci bhayamuppannaṃ, rājacorādisambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchantota dupaddavaṃ.

රජුන්ගෙන්, සොරුන්ගෙන් ආදී වශයෙන් උපදින්නා වූ යම්කිසි බියක් වේද, එකල්හි ඒ උපද්‍රවයන් දුරු කිරීමට කැමති තැනැත්තා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහිපත් කළ යුතුය.

2.

2.

Yaṃ ve upaddavaṃ hoti, yakkhapetā disambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.

යක්ෂයන්ගෙන්, ප්‍රේතයන්ගෙන් ආදී වශයෙන් උපදින්නා වූ යම් උපද්‍රවයක් වේද, එකල්හි ඒ උපද්‍රවයන් දුරු කරගනු කැමති තැනැත්තා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහිපත් කළ යුතුය.

3.

3.

Sīhabyagghataracchādi, puṇḍarīkādisambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.

සිංහයන්ගෙන්, ව්‍යාඝ්‍රයන්ගෙන්, වලසුන්ගෙන් සහ දිවියන්ගෙන් ආදී වශයෙන් උපදින්නා වූ යම් උපද්‍රවයක් වේද, එකල්හි ඒ උපද්‍රවයන් දුරු කරගනු කැමති තැනැත්තා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහිපත් කළ යුතුය.

4.

4.

Yamātapaggi vātādi, udakāsanisambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.

ග්‍රීෂ්මයෙන්, ගින්නෙන්, සුළඟින්, ජලයෙන් සහ අකුණු සැර වැදීම් ආදියෙන් උපදින්නා වූ යම් උපද්‍රවයක් වේද, එකල්හි ඒ උපද්‍රවයන් දුරු කරගනු කැමති තැනැත්තා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහිපත් කළ යුතුය.

5.

5.

Pajjarādīhi rogehi, visamo tuhisambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.

උණ ආදී රෝගයන්ගෙන් හෝ හිම පතනයෙන් ආදී වශයෙන් උපදින්නා වූ විෂම උපද්‍රවයන් වේද, එකල්හි ඒ උපද්‍රවයන් දුරු කරගනු කැමති තැනැත්තා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහිපත් කළ යුතුය.

6.

6.

Maccunā ce yadā yuddhaṃ, kare tenāpi jantunā;

Saritabbo tadā buddho, patthentenattano jayanti.

යම් හෙයකින් යමෙකුට මරණය සමඟ සටන් කිරීමට සිදු වේද, එකල්හි තමාට ජය ප්‍රාර්ථනා කරන ඒ සත්වයා විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහිපත් කළ යුතුය.

Tato te bhagavato vacanaṃ paṭinanditvā vanditvā agamaṃsu. Atha jeṭṭhako āgate te disvā yathānurūpaṃ sakkāra makāsi. Tassā sāmiko katipāhaṃ tattha vasitvā bhariyaṃ jeṭṭhakassa paṭipādetvā mama gāme kiccaṃ atthīti vatvā pakkāmi. Athassā bhātā bhariyaṃ pakkositvā āha bhadde imissā sabbaṃ kattabbaṃ karohīti. Sā tato paṭṭhāya tassā udakanna pānā dinā veyyāvaccaṃ kurumānā etissā hatthapādagīvūpagesu ābharaṇesu lobhaṃ uppādetvā taṃ vūpasametuṃ asakkontī āhārū pacchedaṃ katvā gilānāviya mañcakaṃ upagūhitvā nipati. Atha so gehaṃ gantvā taṃ tathā sayitaṃ [Pg.27] disvā mañcake nisinno kiṃ bhadde aphāsukanti pucchi, sā tuṇhī hutvā katipayavāre pucchitā na sakkā kathetunti āha. Puna sāmikena gāḷhaṃ nibandhite sā cintesi, ujukaṃ mayā tassā piḷandhanaṃ patthemīti vutte na ppatirupaṃ, tassā pañcamadhura maṃsaṃ patthemīti vutte taṃ māressati, tadā piḷandhanāni mayhamevāti, tato sāmi tava kaṇiṭṭhikāya pañcamadhuramaṃsaṃ patthemi, alabhamānāya me jīvitaṃ natthīti āha, taṃ sutvā so anekapariyāyena manussamāraṇaṃ nāma bhāriyanti vatvā nivārentopi nivāretuṃ nāsakkhi, atha tāya paṭibaddhacitto kāmamucchito mohamūḷho hutvā sādhu labhissasīti tassā vacanaṃ sampaṭicchi. Tathāhi.

ඉන්පසු ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය සතුටින් පිළිගෙන, වැඳ පිටත්ව ගියහ. ඉක්බිති වැඩිමහල් සොහොයුරා පැමිණි ඔවුන් දැක සුදුසු පරිදි සත්කාර කළේය. ඇගේ සැමියා කිහිප දිනක් එහි නැවතී, බිරිඳ වැඩිමහල් සොහොයුරාට භාර දී 'මාගේ ගමෙහි වැඩක් තිබේ' යැයි කියා පිටත්ව ගියේය. ඉක්බිති ඇගේ සොහොයුරා තමාගේ බිරිඳ කැඳවා, 'සොඳුරිය, මෑට කළ යුතු සියලු උපස්ථාන කරන්න' යැයි කීවේය. ඈ එතැන් පටන් ඇයට පැන්, ආහාර, පාන වර්ග දීම ආදී වත්පිළිවෙත් කරමින් සිටියදී, ඇගේ අත්, පා, බෙල්ල ආදියේ පැළඳ සිටි ආභරණ කෙරෙහි ලෝභයක් උපදවා ගත්තාය. එය මැඩපවත්වා ගැනීමට නොහැකිව ඇය ආහාර වර්ජනය කර ගිලනකු මෙන් ඇඳෙහි වැතිර සිටියාය. ඉක්බිති සැමියා ගෙට පැමිණ ඈ එසේ වැතිර සිටිනු දැක, ඇඳෙහි වාඩි වී, 'සොඳුරිය, කුමන අපහසුවක්ද?' කියා ඇසීය. ඈ නිශ්ශබ්දව සිටියාය. කිහිප වරක් ඇසූ විට 'කීමට නොහැකිය' යි කීවාය. නැවතත් සැමියා විසින් තදින්ම පෙරැත්ත කළ විට ඈ මෙසේ සිතුවාය: 'මම ඇගේ ආභරණ කෙලින්ම ඉල්ලුවොත් එය නුසුදුසුය. ඇගේ පංච මධුර මාංශය (ගර්භාෂ මාංශය) ප්‍රාර්ථනා කරමි යි කීවොත්, ඔහු ඇය මරා දමනු ඇත. එවිට ආභරණ මටම ලැබෙන්නේය' කියා සිතා, 'හිමියනි, ඔබගේ බාල නැඟණියගේ ගැබ් මස් (පංච මධුර මාංශය) මට වුවමනාය, එය නොලැබුණහොත් මාගේ ජීවිතය නැත' යි කීවාය. එය ඇසූ ඔහු මිනිසකු මැරීම නම් ඉතා බරපතල දෙයකැයි විවිධ අයුරින් පවසා ඇය වැළැක්වීමට උත්සාහ කළද, වැළැක්වීමට නොහැකි විය. ඉක්බිති ඇය කෙරෙහි බැඳුණු සිත් ඇති, කාමයෙන් මුසපත් වූ, මෝහයෙන් මුළා වූ ඔහු 'යහපති, ඔබට එය ලැබෙන්නේය' යි ඇගේ වචනය පිළිගත්තේය. එය මෙසේය.

7.

7.

Hāyanti idhalokatthā, hāyanti pāralokikā;

Hāyanti mahatā atthā, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

යම් කෙනෙක් ස්ත්‍රීන්ගේ වසඟයට යත්ද, ඔවුන්ගේ මෙලොව යහපත පිරිහෙයි, පරලොව යහපතද පිරිහෙයි, සියලු මහා අර්ථයන්ද පිරිහී යයි.

8.

8.

Esā mātā pitā eso, bhaginī bhātaro ime;

Garutabbe na jānanti, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

යම් කෙනෙක් ස්ත්‍රීන්ගේ වසඟයට යත්ද, ඔවුහු 'මෑ මවය, මොහු පියාය, මෑ සහෝදරියය, මොවුහු සහෝදරයෝය' කියා ගරු කළ යුත්තන් කවුදැයි හඳුනා නොගනිති.

9.

9.

Kāraṇākāraṇantetaṃ, kattabbaṃvā na vā idaṃ;

Kāmandhattā na jānanti, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

යම් කෙනෙක් ස්ත්‍රීන්ගේ වසඟයට යත්ද, ඔවුහු කාමයෙන් අන්ධ වූ බැවින්, 'මෙය සුදුසුය, මෙය නුසුදුසුය' කියා හෝ 'මෙය කළ යුතුය, මෙය නොකළ යුතුය' කියා හෝ තේරුම් නොගනිති.

10.

10.

Pāṇaṃ vā atipātenti, honti vā pāradārikā;

Bhāsanti alikaṃ vācaṃ, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

යම් කෙනෙක් ස්ත්‍රීන්ගේ වසඟයට යත්ද, ඔවුහු ප්‍රාණඝාතය කරති, පරදාර සේවනයේ යෙදෙති, බොරු බස් පවසති.

11.

11.

Sandhicchedādikaṃ theyyaṃ, majjapānaṃca pesunaṃ;

Karonti sāhasaṃ sabbaṃ, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

යම් කෙනෙක් ස්ත්‍රීන්ගේ වසඟයට යත්ද, ඔවුහු ගෙවල් බිඳීම් ආදී සොරකම් කරති, මත්පැන් බොති, කේලාම් කියති, සියලු ආකාරයේ සාහසික ක්‍රියාවන් කරති.

12.

12.

Aho acchariyaṃ loke, sarantānaṃ bhayā vahaṃ;

Bhariyāya vasaṃ gantvā, sodariṃhantumicchatīti.

අහෝ! සසර සැරිසරන සත්වයන්ට බිය ඇති කරවන මේ ලෝකයෙහි කෙතරම් පුදුමයක්ද! බිරිඳගේ වසඟයට ගොස් තමාගේම එක කුස උපන් සහෝදරිය මැරීමට කැමති වෙයි.

Atha so sāhasiko puriso bhagini eva māha, ehi amma amhākaṃ mātāpitunnaṃ iṇaṃ sādhessāma, appevanāma no disvā iṇāyikā iṇaṃ dassantīti, taṃ sutvā tāya sampaṭicchite [Pg.28] sukhayānake nisīdāpetvā iṇāyikānaṃ gāmaṃ gacchanto viya mahāaṭaviṃpatvā yānaṃ maggā okkamma ṭhapetvā viravantimeva naṃ hatthe gahetvā chindissāmīti cintetvā kese gahetvā bhūmiyaṃ pātesi, tasmiṃ khaṇe tassā kammajavātā caliṃsu. Sā bhātulajjāya sāmi kammajavātā me caliṃsu, yā vā haṃ vijāyāmi, tāva upadhārehīti vadantīpi apanetuṃ asakkontī puttaṃ vijāyi, atha so taṃ samīpe vaṭarukkhamūle māressāmīti cikure gahetvā ākaḍḍhi, tasmiṃ kāle sā sāmi tava bhāgineyyassa mukhaṃ oloketvā tassa sinehenāpi maṃ na mārehīti vadantī yāci, atha so kakkhaḷo tassā taṃ kāruṇikavacanaṃ asuṇanto viya māretuṃ ussahateva, tato sā kumārikā attano asaraṇā cintesi, mama saddenā gantvā yo koci mama bhātu anayaṃ kareyya, taṃ na ppatirūpanti bhātusinehena nissaddā attanā gatitasaraṇaṃ āvajjamānā nipajji, athassā bhā ta ri mettānubhāvenaca anussaritasaraṇānubhāvenaca tasmiṃ nigrodhe adhivatthā devatā evarūpo mātugāmo ettha māritā abhavissā, addhāhaṃ devasamāgamaṃ pavisituṃ na labhissāmīti cintetvā etissā sā mi ko viya taṃ ta jje tvā palāpetvā tvaṃ mā bhāyīti samassāsetvā yā na ke sa pu ttaṃ kumāriṃ nisīdāpetvā taṃ divasameva sāvatthimāgamma antonagare sā lā ya naṃ nipajjāpetvā antaradhāyi. Tathāhi.

ඉක්බිති ඒ සැහැසි මිනිසා තමාගේ සහෝදරියට මෙසේ කීවේය. "නංගී, එන්න. අපගේ මවුපියන්ගේ ණය බේරමු. අපව දැක ණයකරුවන් අපට ණය ගෙවනු ඇත" කියාය. එය අසා ඇය එකඟ වූ පසු, ඇයව සැප පහසු යානයක වාඩි කරවාගෙන, ණයකරුවන්ගේ ගමට යනවාක් මෙන් ගොස් මහ වනයකට පැමිණ, මාර්ගයෙන් ඉවතට යානය පදවා නතර කොට, කෑගසමින් සිටි ඇයගේ අතින් අල්ලාගෙන, "ඇය කපා කොටා දමමි" යි සිතා කෙස්වලින් ඇද බිම හෙළුවේය. ඒ මොහොතේ ඇයට ප්‍රසව වේදනාවන් හටගත්තේය. ඇය සහෝදරයා කෙරෙහි ඇති ලැජ්ජාවෙන්, "අයියණ්ඩිය, මට ප්‍රසව වේදනාවන් හටගෙන තිබේ. මා දරුවා ප්‍රසූත කරන තුරු මඳක් ඉවසන්න" යි පැවසුවද, ඇයව එතැනින් ඉවත් කිරීමට ඔහුට නොහැකි වූ අතර ඇය පුතෙකු බිහි කළාය. ඉක්බිති හෙතෙම ඇයව අසල පිහිටි නුග රුක් මුලකදී මරා දමමි සිතා ඇගේ කෙස්වලින් අල්ලා ඇදගෙන ගියේය. එකල්හි ඇය, "අයියණ්ඩිය, ඔබගේ බෑණනුවන්ගේ මුහුණ දෙස බලා හෝ ඔහු කෙරෙහි ඇති සෙනෙහසින් මා නොමරන්නැ" යි කියමින් බැගෑපත්ව අයැද සිටියාය. ඉක්බිති ඒ කෲර මිනිසා ඇගේ ඒ කරුණාබර වචනය නොඇසෙන්නාක් මෙන් ඇයව මැරීමටම උත්සාහ කළේය. එවිට ඒ තරුණිය තමා අසරණ වූ බව දැක, "මාගේ කෑගැසීමේ ශබ්දය අසා යමෙකු අවුත් මාගේ සහෝදරයාට විපතක් කළහොත් එය සුදුසු නොවේ" යැයි සහෝදර සෙනෙහසින් යුතුව නිශ්ශබ්දව, තමා සරණ ගිය තෙරුවන් සිහිපත් කරමින් වැතිර ගත්තාය. එවිට සහෝදරයා කෙරෙහි පැතිරවූ ඇගේ මෙත් සිතේ ආනුභාවයෙන් ද, ඇය සිහිපත් කළ සරණාගමනයේ ආනුභාවයෙන් ද, ඒ නුග ගසෙහි අධිගෘහිත දේවතාවා, "මෙවැනි උතුම් ස්ත්‍රියක් මෙහිදී මරා දැමුණහොත්, මට කිසිසේත්ම දේව සභාවට ඇතුළු වීමට නොලැබෙන්නේය" යි සිතා, ඇගේ සැමියාගේ වෙසක් මවාගෙන අවුත් ඒ සැහැසි සහෝදරයාට තර්ජනය කර පළවා හැර, "ඔබ බිය නොවන්න" යැයි ඇය අස්වසා, දරුවා ද සමඟ ඒ තරුණිය යානයේ වාඩි කරවා, එදිනම සැවැත් නුවරට පැමිණ, නගරය ඇතුළත පිහිටි ශාලාවක ඇයව සැතපීමට සලස්වා නොපෙනී ගියේය. එය එසේමය.

13.

13.

Sabbasampattidātāraṃ, sabbalokekanāyakaṃ;

Manasāpi yo vibhāveti, taṃ ve pālenti devatā.

සියලු සම්පත් ලබා දෙන්නා වූ ද, මුළු ලොවටම එකම නායකයා වූ ද (බුදුරජාණන් වහන්සේව) සිතින් පවා යමෙක් මෙනෙහි කරයි ද, ඔහුව දෙවිවරු ඒකාන්තයෙන්ම රකිති.

14.

14.

Muhuttampica yo mettaṃ, bhāveti yadi sādhukaṃ;

Taṃ ve pālenti devāpi, tosayanti upāyanāti.

යමෙක් මොහොතක් පමණක් වුවද මනා කොට මෛත්‍රිය වඩයි නම්, ඔහුව දෙවිවරු ද ඒකාන්තයෙන්ම රකිති; විවිධ උපකාරයන්ගෙන් ඔහුව සතුටු කරති.

Tato [Pg.29] tassā pana sāmiko nagarā nikkhamma gacchanto attano bhariyaṃ disvā tvaṃ kadā āgatā, kenānītāsīti pucchi. Sā devatāya ānītabhāvaṃ ajānantī kiṃ tvaṃ bhaṇasi, nanu tayā ānītāmhīti, sopi kiṃbhoti bhaṇasi, tava bhātugāme diṭṭhakālato ppatuti ajja cattāro māsā jātā, ettakaṃ kālaṃ tvaṃ na diṭṭhapubbā, kathaṃ tvaṃ mayā saddhiṃāgatāti pucchi. Sā taṃ sutvā tenahi māññassa imaṃ rahassaṃ kathehi sāmīti vatvā bhā ta rā attano kataṃ sabbaṃ vitthārena kathesi. Taṃ sutvā tassa sāmiko saṃviggo bhayappatto hutvā taṃ attano gehaṃ pāpesi, tato katipāhaṃ tāya vissamite te ubhopi satthāraṃ nimantetvā mahādānaṃ datvā vanditvā ekamante nisīdiṃsu, atha sā bhagavato saraṇasīlānubhāvena attano jīvitapaṭilābhaṃ pakāsetvā attano puttaṃ bhagavantaṃ vandāpetvā saraṇotināmamakaṃsu, satthā te saṃ ajjhāsayaṃ ñatvā tadanurūpaṃ dhammaṃ desesi, desanāvasāne ubhopi sotāpannā ahesuṃ, athassā putto saraṇakumāro vīsatime vasse buddhasāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patto saraṇattheronāma paññāyīti.

ඉන්පසු ඇගේ සැමියා නගරයෙන් පිටත්ව යන අතරතුර තමාගේ බිරිඳ දැක, "ඔබ කවදාද ආවේ? කවුද ඔබව කැඳවාගෙන ආවේ?" යි ඇසීය. දේවතාවා විසින් තමා කැඳවාගෙන ආ බව නොදත් ඇය, "ඔබ කුමක් පවසන්නේද? මා කැඳවාගෙන ආවේ ඔබ නොවේද?" යි කීවාය. ඔහු ද, "පින්වතිය, ඔබ කුමක් පවසන්නේද? මා ඔබව සහෝදරයාගේ ගමේදී දුටු දින සිට අදට මාස හතරක් ගත වී ඇත. මේ තාක් කාලයක් මා ඔබව දැක නොතිබුණි. එසේ තිබියදී ඔබ මා සමඟ ආවේ කෙසේද?" යි ඇසීය. ඇය එය අසා, "ස්වාමීනි, එසේ නම් මෙය අන් කිසිවෙකුට නොකියන්න" යැයි පවසා, සහෝදරයා විසින් තමාට කරන ලද සියල්ල විස්තර සහිතව පැවසුවාය. එය ඇසූ ඇගේ සැමියා මහත්සේ කම්පාවට හා බියට පත්ව, ඇයව තමාගේ නිවසට කැඳවාගෙන ගියේය. ඉන්පසු දින කිහිපයක් ඇයට විවේක ගැනීමට සලස්වා, ඔවුන් දෙදෙනාම බුදුරජාණන් වහන්සේට ආරාධනා කොට මහා දානයක් පිරිනමා, උන්වහන්සේ වැඳ එකත්පස්ව වාඩි වූහ. ඉක්බිති ඇය භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සරණ ශීලයේ ආනුභාවයෙන් තමාගේ ජීවිතය බේරුණු ආකාරය ප්‍රකාශ කොට, තමාගේ පුත්‍රයා ලවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැන්දවා, ඔහුට 'සරණ' යැයි නම් තැබුවාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔවුන්ගේ අදහස තේරුම් ගෙන ඊට අනුරූපව ධර්මය දේශනා කළ සේක. දේශනාව අවසානයේ දෙදෙනාම සෝවාන් ඵලයට පත් වූහ. පසුව ඇගේ පුත් සරණ කුමාරයා විසිවන වියෙහිදී බුද්ධ ශාසනයෙහි පැවිදිව, විදර්ශනා වඩා, අරහත්වයට පත්ව 'සරණ තෙරණුවෝ' නමින් ප්‍රකට වූහ.

15.

15.

Khaṇamapi manasevaṃ devadevaṃ sarantā,Paramatarapatiṭṭhaṃ pāpuṇantīti mantvā;

Bhavagati guṇarāsiṃ jānamānā janā bho;

Bhajatha saraṇasīlaṃ sabbathā sabbakālanti.

මොහොතක් පමණක් වුවද දෙවාතිදේව වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව සිතින් සිහිපත් කරන්නෝ උතුම් වූ පිහිටක් ලබති යි සලකා, පින්වත් ජනයිනි, සංසාරයේ ගති ස්වභාවය හා ගුණ සමූහය වටහාගෙන, හැම කල්හිම, හැම අයුරින්ම සරණ ශීලය සමාදන් වී රැකගන්න.

Saraṇattherassa vatthuṃ chaṭṭhamaṃ.

සරණ ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ කථා වස්තුව සවැනියි.

7. Vessāmittāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

7. වෙස්සාමිත්තාගේ කථා වස්තුවෙහි පිළිවෙළ කථාව මෙසේය:

Jambudīpe [Pg.30] kira kosambinagare kosambirañño vessāmittānāma aggamahesī ahosi. Tadā bhagavā kosambiyaṃ paṭivasati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ cārikaṃ caramāno. Tasmiṃ samaye sā raññā saddhiṃ vihāraṃ gantvā anopamāya buddhalīḷāya madhurena sarena desentassa bhagavato dhammaṃ sutvā pasannā saraṇesu patiṭṭhāya buddhamāmikā hutvā viharati. Athā parabhāge tassa rañño rajjatthāya paccantarājā yuddhasajjo rajjaṃ vā detu, yuddhaṃvāti paṇṇaṃ pahiṇi. Taṃ sutvā rājā mahatiyā senāya parivuto yuddhabhūmiṃ gacchanto mahesiyā saddhiṃ gantvā khandhāvāraṃ nivāsetvā tassā evamāha. Bhadde saṅgāmasīse jayaparājayo nāma na sakkā viññātuṃ. Sace me parājayo abhavissa, puretarameva rattapatākaṃ ussāpessāmi, tena abhiññāṇena tvaṃ kosambimeva gacchāhīti anusāsitvā saṅgāma maṇḍalaṃ gantvā mahāraṇaṃ karonto attano parājayabhāvaṃ ñatvā mātugāmaṃ saritvā rattaddhajaṃ ussāpetvā yujjhanto raṇe pati. Atha sā rattapatākaṃ disvā parājito nūna me sāmikoti bhayena palāyitumārabhi. Atha taṃ corarañño manussā disvā nūnāyaṃ rañño aggamahesīti ñatvā attano rājānaṃ dassesuṃ, rājā taṃ disvā paṭibaddhacitto mametaṃ abhisekaṃ karothāti amacce āṇāpesi. Amaccā taṃ abhisekatthāya yāciṃsu, sā na me bhaṇe abhisekenatthoti na icchi. Amaccā tamatthaṃ rañño ārocesuṃ. Rājā naṃ pakkosāpetvā kasmā na icchasīti pucchi. Sā evamāha.

දඹදිව කොසඹෑ නුවර කොසඹෑ රජුගේ වෙස්සාමිත්තා නමින් අග්‍ර මහේෂිකාවක් වූවාය. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ චාරිකාවෙහි හැසිරෙමින් කොසඹෑ නුවර වැඩවසන සේක. ඒ දිනවල ඇය රජු සමඟ විහාරයට ගොස්, උපමා රහිත බුද්ධ ලීලාවෙන් හා මධුර ස්වරයෙන් දහම් දෙසන භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා පැහැදී, තිසරණයෙහි පිහිටා බුද්ධමාමිකාවක වී වාසය කළාය. පසුව එක් කලෙක, ඒ රජුගේ රාජ්‍යය පැහැර ගැනීම සඳහා ප්‍රත්‍යන්ත දේශයක රජෙක් යුද්ධයට සැරසී, "රාජ්‍යය හෝ දෙනු, නැතහොත් යුද්ධ කරනු" යැයි හසුනක් එවීය. එය ඇසූ රජු මහත් සේනාවක් පිරිවරාගෙන යුද බිමට යන අතරතුර, දේවිය ද කැටුව ගොස් කඳවුරු බැඳ, ඇයට මෙසේ කීවේය. "සොඳුරිය, යුද බිමේදී ජය පරාජය කලින් දැනගත නොහැකිය. ඉදින් මට පරාජය වුවහොත්, මම කලින්ම රතු කොඩියක් ඔසවන්නෙමි. ඒ සලකුණෙන් දැනගෙන ඔබ වහාම කොසඹෑ නුවරට යන්න" යි අවවාද කොට, යුද බිමට ගොස් මහා සංග්‍රාමයක් කරද්දී, තමා පරාජය වන බව දැන, බිරිඳ සිහිපත් කර රතු කොඩිය ඔසවා, සටන් කරමින් යුද බිමෙහි ඇද වැටී මියගියේය. එවිට ඇය රතු කොඩිය දැක, "මාගේ ස්වාමියා ඒකාන්තයෙන්ම පරාජය වී ඇතැ" යි බියෙන් පලා යන්නට පටන් ගත්තාය. එවිට සතුරු රජුගේ සේනාව ඇය දැක, "ඇය ඒකාන්තයෙන්ම රජුගේ අග්‍ර මහේෂිකාව විය යුතුය" යි හඳුනාගෙන, ඇයව තමාගේ රජුට පෙන්වූහ. රජු ඇය දැක ඇය කෙරෙහි බැඳුණු සිත් ඇත්තේ, "ඇය මට අභිෂේක කර දෙන්නැ" යි ඇමැතියන්ට අණ කළේය. ඇමැතිවරු අභිෂේක මංගල්‍යය සඳහා ඇයට ආරාධනා කළහ. එහෙත් ඇය, "එම්බා පුරුෂයෙනි, මට අභිෂේකයෙන් පලක් නැත" යැයි පවසමින් එය ප්‍රතික්ෂේප කළාය. ඇමැතිවරු ඒ බව රජුට සැළ කළහ. රජු ඇය කැඳවා, "ඔබ අභිෂේක වීමට අකමැති මන්ද?" යි ඇසීය. ඇය මෙසේ පැවසුවාය.

1.

1.

Suṇohi sādhukaṃ deva, bhāsamānāya me vaco;

Bhattā mayhaṃ mato ajja, sabbasampattidāyako.

"දේවයන් වහන්ස, මා පවසන වචනය මනා කොට අසනු මැනව. සියලු සම්පත් ලබා දුන් මාගේ ස්වාමිපුරුෂයා අද දින මියගියේය.

2.

2.

Katvāna [Pg.31] sobhisekaṃ maṃ, attano hadayaṃ viya;

Pāleti taṃ sarantassā, sokaggi dahate manaṃ.

මා අභිෂේක කරවා, තමාගේ හදවත මෙන් මා ආරක්ෂා කළ ඒ ස්වාමියා සිහිපත් වන විට, සෝකාග්නිය මාගේ සිත දවාලයි.

3.

3.

Mahārāja sacaññassa, assa maggamahesikā;

Tamhā dukkhā na muccāmi, tenāhaṃ taṃ na patthaye.

මහරජතුමනි, ඉදින් මම වෙනත් කෙනෙකුගේ අග්‍ර මහේෂිකාව වුවහොත්, මට ඒ දුකෙන් මිදීමට නොහැකි වනු ඇත. එහෙයින් මම එය නොපතමි.

4.

4.

Sokagginā padittāhaṃ, soke sokaṃ kathaṃ khipe;

Jalantaggimhī ko nāma, palālaṃ pakkhipe budho.

සෝක ගින්නෙන් දැවෙන මම, නැවතත් ඒ සෝකය පිට සෝකයක් කෙසේ එක් කරම්ද? ඇවිළෙන ගින්නට පිදුරු දමන නුවණැත්තෙක් ලොව කොහින්ද?

5.

5.

Piyavippayogadukkhaṃ, taṃ cintayantī punappunaṃ;

Tamhā dukkhā na muccāmi, tasmāhaṃ taṃ na patthayeti.

ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන්වීමේ ඒ මහා දුක නැවත නැවතත් සිතන මට ඒ දුකින් මිදීමට නොහැකි වනු ඇත. එහෙයින් මම එය නොපතමි."

Taṃ sutvā rājā kodhenābhibhūto sace nābhisiñcissasi, aggimhi taṃ pakkhipissāmīti vatvā mahantaṃ dārucitakaṃ kārāpetvā aggiṃ datvā ekapajjote jāte etta pavisāti āha. Atha sā yācantī rājānaṃ āha.

එය ඇසූ රජු කෝපයෙන් දැවෙමින්, 'ඉදින් තී මාව (රජු ලෙස) අභිෂේක නොකරන්නෙහි නම්, තී ගින්නට දමන්නෙමි' යි පවසා, මහත් දර සෑයක් කරවා, ගිනි දල්වා, එය එකම ගිනි ජාලාවක් වී දැවෙන කල්හි 'මෙහි ඇතුළු වව' යි කීවේය. එකල්හි ඕ තොමෝ රජුගෙන් අයදිමින් මෙසේ කීවාය.

6.

6.

Pāpo nippāpinaṃ rāja, pātanaṃ khalu pāvake;

Hoti pāpaphalaṃ tassa, paccatteca paratthaca.

'රජතුමනි, පව් නැති නිදොස් තැනැත්තෙකු ගින්නෙහි හෙළන පාපතරයාට, මෙලොව දී mෙන්ම පරලොව දී ද එහි පාප විපාකය විඳින්නට සිදුවේ.'

7.

7.

Purātanehi bhūpāla, samaṇabrahmaṇesuca;

Mātāpitusu bālesu, rogenā turaitthisu;

Nappasattho vadho deva, tasmāhaṃ na vadhārahāti.

'රජතුමනි, අතීතයේ පටන් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්, මව්පියන්, බාලයන් (ළදරුවන්) සහ රෝගාතුර වූ ස්ත්‍රීන් මැරීම ප්‍රශංසා නොකරන ලදී. දේවයන් වහන්ස, එබැවින් මම මරණයට සුදුසු නොවෙමි.'

Taṃ sutvāpi rājā asaddahanto manusse āṇāpesi. Etāya hatthapāde gahetvā aggimhi pakkhipathāti te tathā kariṃsu, atha sā aggimhi pakkhipamānā natthettha me koci paṭisaraṇoti saraṇameva saraṇaṃ karomīti cintetvā ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmīti’’ vadantī manasāca anussarantī aggimhi pati, tathāvidhopi aggi tassā sarīre lomakūpamattampi uṇhākāraṃ kātuṃ nāsakkhi. Padumagabbhaṃ paviṭṭhā viya sītibhūtasarīrā ahosi. Rājā taṃ acchariyaṃ [Pg.32] disvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto vegena taṃ upasaṅkamitvā ubhohi hatthehi paggayha ure nipajjāpetvā rājāsane nisīdāpetvā añjaliṃ gaggayha ṭhito kasmā te taṃ aggi sarīraṃ mā paridahīti pucchi. Sā taṃ kāraṇaṃ kathentī eva māha.

එය ඇසුව ද රජු විශ්වාස නොකර, 'මැයගේ අත් පා ගෙන ගින්නට දමව්' යි මිනිසුන්ට අණ කළේය. ඔවුහු ද එසේ කළහ. එකල්හි ඕ තොමෝ ගින්නට දමනු ලබද්දී, 'මෙහි මට අන් කිසිදු පිහිටක් නැත. මම (ති)සරණය ම පිහිට කරගනිමි' යි සිතා, 'බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි, ධම්මං සරණං ගච්ඡාමි, සංඝං සරණං ගච්ඡාමි' යි පවසමින්, සිතින් ද එය මෙනෙහි කරමින් ගින්නට වැටුණාය. එසේ වුව ද, ඒ මහා ගින්න ඇගේ ශරීරයේ රෝම කූපයක් තරම්වත් උණුසුම් කිරීමට සමත් නොවීය. පියුම් ගැබකට ඇතුළු වූවාක් මෙන් ඇගේ ශරීරය සිසිල් විය. රජු ඒ ආශ්චර්යය දැක, මහත් සංවේගයට පත්ව, ලොමුදැහැ ගැන්වී, වේගයෙන් ඇය වෙත ගොස්, දෑතින් ම ඇය වඩාගෙන තම ළයට ලං කොට, රාජාසනයෙහි හිඳුවා, දොහොත් මුදුන් දී සිටගෙන, 'ඒ ගින්න තීගේ ශරීරය නොදැවූයේ මන්ද?' යි ඇසීය. ඕ තොමෝ ඊට හේතුව පවසමින් මෙසේ කීවාය.

8.

8.

Mātā pitāca ñātīca, parivārāca sohadā;

Manto sadhādayocāpi, mahesakkhāca devatā.

'මව, පියා, නෑදෑයන්, පිරිවර ජනයා, හිත මිතුරන්, මන්ත්‍ර ඖෂධ වර්ග මෙන්ම මහේශාඛ්‍ය දෙවිවරු ද...'

9.

9.

Eteca ññeca bhūpāla, sattānaṃ bhaya māgate;

Rakkhituṃ neva sakkonti, hitvāna saraṇattayaṃ.

'රජතුමනි, සත්ත්වයන්ට බියක් පැමිණි කල්හි, තිසරණය හැර මොවුන්ට හෝ වෙනත් කිසිවෙකුට ඔවුන්ව ආරක්ෂා කිරීමට කිසිසේත් නොහැකි ය.'

10.

10.

Agāhaṃ buddhaṃ saraṇaṃ, buddho me saraṇaṃ iti;

Tena tejena maṃ rāja, jalanto aggi no dahi.

'රජතුමනි, මම බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ ගියෙමි, බුදුරජාණන් වහන්සේ මගේ පිහිට ය. ඒ සත්‍යයේ අනුභාවයෙන් (තේජසින්) මේ ඇවිළෙන ගින්න මා නොදැවීය.'

11.

11.

Agāhaṃ dhammaṃ saraṇaṃ, dhammo me saraṇaṃ iti;

Tena tejena maṃ rāja, jalanto aggi no dahi.

'රජතුමනි, මම ශ්‍රී සද්ධර්මය සරණ ගියෙමි, ධර්මය මගේ පිහිට ය. ඒ සත්‍යයේ අනුභාවයෙන් මේ ඇවිළෙන ගින්න මා නොදැවීය.'

12.

12.

Agāhaṃ saṅghaṃ saraṇaṃ, saṅgho me saraṇaṃ iti;

Tena tejena maṃ rāja, jalanto aggi no dahi.

'රජතුමනි, මම මහා සංඝරත්නය සරණ ගියෙමි, සංඝයා වහන්සේ මගේ පිහිට ය. ඒ සත්‍යයේ අනුභාවයෙන් මේ ඇවිළෙන ගින්න මා නොදැවීය.'

13.

13.

Evaṃ mahānubhāvantaṃ, paccakkhaṃ ehipassikaṃ;

Nāno paddava viddhaṃsiṃ, nānāsampattidāyakaṃ.

'මෙසේ මහා අනුභාව සම්පන්න වූ, ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ, ඇවිත් බලන්න (එහිපස්සික) යැයි කිව හැකි වූ, නොයෙක් උපද්‍රවයන් විනාශ කරන්නා වූ ද නොයෙක් සම්පත් ලබා දෙන්නා වූ ද...'

14.

14.

Saraṇattayañhi yo satto, na samādāya gaṇhati;

Idhavā paratthavā loke, so sukhaṃ nānubhossati.

'යම් සත්වයෙක් තිසරණය සමාදන් වී වැළඳ නොගන්නේ ද, ඔහු මෙලොව දී හෝ පරලොව දී කිසිදු සැපයක් අත්නොවිඳින්නේ ය.'

15.

15.

Saraṇattayañhi yo satto, susamādāya gaṇhati;

Idhavāparatthavā loke, so sukhā na vihāyati.

'යම් සත්වයෙක් තිසරණය මැනවින් සමාදන් වී වැළඳ ගන්නේ ද, ඔහු මෙලොව දී හෝ පරලොව දී කිසි විටෙකත් සැපයෙන් නොපිරිහෙන්නේ ය.'

16.

16.

Tasmā tuvampi bhūpāla, gaṇhāhi saraṇattayaṃ;

Taṃ te bhavati sabbattha, tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇanti.

'එබැවින් රජතුමනි, ඔබ ද තිසරණය සමාදන් වන්න. එය ඔබට හැම කල්හි ම ආරක්ෂාව ද, සෙවණ ද, මහා පිහිට ද වන්නේ ය.'

Taṃ sutvā rājā ativiya pasannamānaso taṃ khamāpetvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ katvā ajjappaṭṭhāya tvaṃ mama mātāti taṃ mātuṭṭhāne ṭhapetvā saraṇa magamāsi. Tasmiṃ sannipatitvā ṭhitamahājanā taṃ pāṭihāriyaṃ disvā saraṇesuca sīlesuca patiṭṭhāya dānādīni puññakammāni katvā yathākammaṃ gatāti.

එය ඇසූ රජු අතිශයින් ම පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, ඇගෙන් සමාව ගෙන, මහත් වූ සත්කාර සම්මාන පවත්වා, 'අද පටන් ඔබ මගේ මව ය' යි පවසමින් ඇය මව් තනතුරෙහි තබා තිසරණ වැළඳගත්තේය. එහි රැස්ව සිටි මහා ජනයා ද ඒ ප්‍රාතිහාර්යය දැක, තිසරණයෙහි හා ශීලයෙහි පිහිටා, දානාදී පින්කම් සිදු කොට කර්මානුරූපව මිය පරලොව ගියහ.

17.

17.

Iti [Pg.33] saraṇavaraṃ sā kevalaṃ uggahetvā,Jalitadahanamajjhe sītibhāvaṃ alattha;

Paramasaraṇasīlaṃ pālayantā kathaṃ vo,Na labhatha bhavabhogaṃ nibbutiñcāpi anteti.

මෙසේ ඕ තොමෝ උතුම් වූ තිසරණය පමණක් ම වැළඳගෙන, දිලිසෙන ගිනි මැද පවා සිසිලසක් ලැබුවාය. එසේ නම්, උතුම් වූ සරණ ශීලය රකින්නා වූ ඔබට මෙලොව පරලොව භව භෝග සම්පත් මෙන්ම අවසානයේ දී උතුම් නිවන් සුවය ද නොලැබෙන්නේ කෙසේ ද?

Vessāmittāpa vatthuṃ sattamaṃ.

වෙස්සාමිත්තා කථා වස්තුව සත්වැනි කොටසයි.

8. Mahāmandhātuvatthumhi ayamānupubbīkathā

8. මහා මන්ධාතු කථා වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේ ය.

Ito kira ekanavutikappamatthake vipassīnāma sammāsambuddho loke uppajjitvā pavattavaradhammacakko sadevakehi lokehi pūjiyamāno bandhumatīnagare paṭivasati. Tadā so mandhātā tasmiṃ nagare tunnakāro hutvā nibbatti. Tunnakārakammena jīvikaṃ kappento viharati. Tadā sakalanagaravāsino buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādāna madaṃsu. Atha so evaṃ cintesi, sabbepime nagaravāsino dānaṃ dadanti. Ahamekova seso duggatattā, yajjāhamajja bījaṃ na ropemi, imamhā dukkhā na parimuccissāmīti. So vegena tunnakārakammaṃ pariyesitvā kiñcimūlaṃ labhitvā tena ekassāpi dānaṃ dātuṃ okāsa maladdhā āpaṇaṃ gantvā rājamāsake gahetvā caṅkoṭakaṃ pūretvā ādāya buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa bhattaggaṃ gantvā ṭhito evaṃ cintesi, natthi dāni okāsaṃ ekassāpi bhikkhuno patte okirituṃ, addhāhaṃ ime ākāse vikirissāmīti appevanāma patamānānaṃ ekassāpi bhikkhuno patte ekampi pateyya, taṃ me bhavissati dīgharattaṃ hibhāya sukhāyāti pasannamānaso uddhaṃ khipi, ta to patamānā te parivārikadevatānañca bhagavato ānubhāvenaca bahi apatitvā bhagavantamādiṃ katvā sabbesaṃ bhikkhūnaṃ [Pg.34] patteyeva patiṃsu. Atha so taṃ acchariyaṃ disvā pasannamānaso sirasi añjaliṃ paggayha ṭhito evaṃ patthanamakāsi.

මෙයින් කල්ප අනූ එකකට පෙර, විපස්සී නම් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වී, උතුම් වූ ධර්ම චක්‍රය පවත්වා, දෙවි මිනිසුන් සහිත ලෝකයාගේ පූජාවට ලක් වෙමින් බන්ධුමතී නුවර වාසය කළ සේක. එකල මතු භවයක මන්ධාතු වන ඒ තැනැත්තා, ඒ නුවර ම සන්නාලියෙකු (රෙදි මසන්නෙකු) වී ඉපදී, රෙදි මැසීමේ කර්මාන්තයෙන් ජීවිකාව ගෙන යමින් වාසය කළේය. එකල සියලු නුවර වැසියෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නය උදෙසා මහා දානයක් දුන්හ. එකල්හි ඔහු මෙසේ සිතුවේය: 'මේ සියලු නුවර වැසියෝ දන් දෙති. මාගේ දිළිඳුකම නිසා දන් නොදී ඉතිරි වී ඇත්තේ මා පමණකි. ඉදින් මම අද (පින් නමැති) බීජය වපුරා නොගතහොත්, මේ දුකෙන් කිසිදා නිදහස් නොවන්නෙමි.' ඔහු වහා රෙදි මැසීමේ කාර්යයක් සොයාගෙන යම් මුදලක් උපයා ගත් නමුත්, එයින් එක් භික්ෂුවකට හෝ දානයක් දීමට අවස්ථාවක් නොලැබුණි. පසුව ඔහු වෙළඳසැලට ගොස් රජ මාෂක (මුං ඇට) මිලදී ගෙන, වට්ටියක් පුරවා ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ සංඝයා වහන්සේලාගේ දාන ශාලාවට ගොස් සිටගෙන මෙසේ සිතුවේය: 'දැන් එකම භික්ෂුවකගේවත් පාත්‍රයට මේවා බෙදීමට ඉඩක් නැත. එබැවින් මම මේවා අහසට විසුරුවා හරිමි. අහසින් වැටෙන කල එකම භික්ෂුවකගේ හෝ පාත්‍රයකට එක මුං ඇටයක් හෝ වැටුණහොත්, එය මට බොහෝ කල් හිත සුව පිණිස පවතින්නේ ය.' මෙසේ සිතා පැහැදුණු සිතින් යුතුව ඒවා ඉහළට දැමුවේය. එකල ඉහළින් වැටෙන ඒ මුං ඇට, පරිවාර දේවතාවන්ගේ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ද අනුභාවයෙන් පිටතට නොවැටී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ සියලු ම භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පාත්‍ර තුළට ම වැටුණාහ. එකල්හි ඔහු ඒ ආශ්චර්යය දැක, අතිශයින් පැහැදුණු සිත් ඇතිව, හිස මුදුනේ දොහොත් මුදුන් දී සිටගෙන මෙසේ ප්‍රාර්ථනාවක් කළේය:

1.

1.

Iminā me adhikārena, pasādena yatissare;

Kāmabhogīnahaṃ aggo, bhaveyyaṃ jātijātiyaṃ.

'යතීන්ද්‍රයන් වහන්සේ (බුදුරජාණන් වහන්සේ) කෙරෙහි ඇති වූ මේ පැහැදීමෙන් හා මා කළ මේ පූජාමය කුසල බලයෙන්, මම උපදින උපදින සෑම ආත්මයකදීම කාමභෝගීන් අතර අග්‍ර වන්නෙම් වා!'

2.

2.

Paharitvā yadā pāṇiṃ, olokemi nabhotalaṃ;

Sattaratanasampannaṃ, vassaṃ vassatu sabbadāti.

'මා අත්පොළසන් දී අහස් තලය දෙස බලන විට, හැම කල්හි ම සප්ත රත්නයෙන් (රන්, රිදී, මුතු, මැණික් ආදී) පිරි වැස්සක් වසීවා!'

So tato paṭṭhāya devamanussesu saṃsaranto mahantaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ bhaddakappe ādimhi mahāsammato nāma rājā ahosi. Tassa putto rojo nāma. Tassa putto vararojo nāma, tassa putto kalyāṇo nāma, tassa putto varakalyāṇo nāma. Varakalyāṇassa putto uposatho nāma. Uposathassa putto mandhātā nāma hutvā nibbatti. So sattahi ratanehi catūhi ca iddhīhi samannāgato cakkavattirajjaṃ kāresi, tassa vāmahatthaṃ sammiñjitvā dakkhiṇahatthena appoṭṭhite ākāsato dibbameghā viya jaṇṇuppamāṇaṃ sattaratanavassaṃ vassati. Evarūpo acchariyo ahosi. So caturāsītivassasahassāni kumārakīḷaṃ kīḷi. Caturāsītivassasahassāni oparajjaṃ kāresi. Caturāsītivassasahassāni cakkavattirajjaṃ kāresi, āyu panassa asaṅkhyeyyaṃ ahosi. So ekadivasaṃ kāmataṇhaṃ pūretuṃ asakkonto ukkaṇṭhitākāraṃ dassesi, amaccā deva kinnakho ukkaṇṭhā sīti pucchiṃsu. So bhaṇe mayhaṃ puññakamme olokiyamāne imaṃ rajjaṃ nappahoti, katarannu kho ṭhānaṃ ramaṇīyanti. Devaloko mahārājāti. So cakkaratanaṃ abbhukkiritvā parisāya saddhiṃ cātumahārājikadevalokaṃ agamāsi, athassa cattāro mahārājāno dibbamālagandha- hatthā [Pg.35] devagaṇaparivutā paccuggamanaṃ katvā taṃ ādāya cātumahārājikadevalokaṃ gantvā rajjaṃ adaṃsu, tassa parisāya parivutassa tasmiṃ rajjaṃ karontassa dīgho addhā vītivatto. So tatthapi taṇhaṃ pūretu masakkonto ukkaṇṭhitā kāraṃ dassesi. Tato cattāro mahārājāno kinnukho mahārāja ukkaṇṭhitoti pucchiṃsu. Imamhā devalokā katarannu kho ṭhānaṃ ramaṇīyanti, deva paresaṃ upaṭṭhākamanussasadisā mayaṃ. Tāvatiṃsadevaloko ito sataguṇena ramaṇīyoti. Mandhātā cakkaratanaṃ abbhukkiritvā attano parisaparivuto tāvatiṃsābhimukho pāyāsi, athassa sakko devarājā dibbamālagandhahattho devagaṇaparivuto paccuggamanaṃ katvā taṃ hatthe gahetvā ito ehi mahārājāti āha. Tato rañño devagaṇaparivutassa gamanakāle pariṇāyakaratanaṃ cakkaratanaṃ ādāya saddhiṃparisāya manussapathaṃ otaritvā attano gharaṃ pāvisi. Sakko mandhātuṃ sakkabhavanaṃ netvā devatā dve koṭṭhāse katvā attano rajjaṃ majjhe bhinditvā adāsi. Tato paṭṭhāya dvepi rājano rajjaṃ kāresuṃ. Evaṃ kāle gacchante sakko saṭṭhisatasahassādhikāni tissoca vassakoṭiyo āyuṃ khepetvā cavi. Añño sakko nibbatti, sopi tatheva devarajjaṃ kāretvā āyukkhayena cavi, etenu pāyena chattiṃsa sakkā caviṃsu, mandhātā pana manussaparihārena devarajjaṃ kāresiyeva, tassevaṃ kāle gacchante bhīyyoso mattāya kāmataṇhā uppajji, so kimme upaḍḍharajjena. Sakkaṃ māretvā ekarajjaṃ karissāmīti cintesi. Sakkaṃ pana māretuṃ na sakkā, kāmataṇhā panesā vipattimūlā. Tathāhi.

ඔහු එතැන් පටන් දෙව්ලොව සහ මිනිස්ලොව සැරිසරමින්, මහත් වූ දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මේ භද්‍ර කල්පයේ ආරම්භයෙහි 'මහාසම්මත' නම් රජෙක් විය. ඔහුගේ පුත්‍රයා 'රෝජ' නම් විය. ඔහුගේ පුත්‍රයා 'වරරෝජ' නම් විය, ඔහුගේ පුත්‍රයා 'කල්‍යාණ' නම් විය, ඔහුගේ පුත්‍රයා 'වරකල්‍යාණ' නම් විය. වරකල්‍යාණගේ පුත්‍රයා 'උපෝසථ' නම් විය. උපෝසථගේ පුත්‍රයා 'මන්ධාතු' නමින් උපන්නේය. සප්ත රත්නයෙන් හා සතර විධ ඍද්ධීන්ගෙන් සමන්නාගත වූ ඔහු සක්විති රජකම් කළේය. ඔහු සිය වමත් නමා දකුණතින් අත්පුඩි ගැසූ කල්හි, අහසින් දිව්‍යමය වලාකුළකින් මෙන් දණක් ප්‍රමාණ සප්ත රත්න වර්ෂාවක් වැස්සේය. ඔහු එවැනි ආශ්චර්යවත් කෙනෙක් විය. ඔහු අවුරුදු අසූහාරදහසක් කුමාර ක්‍රීඩා කළේය. අවුරුදු අසූහාරදහසක් යුවරාජ තනතුර දැරුවේය. අවුරුදු අසූහාරදහසක් සක්විති රජකම් කළේය. ඔහුගේ ආයුෂ වනාහි අසංඛ්‍යයක් විය. ඔහු එක් දිනක් කාම තණ්හාව පිනවීමට නොහැකිව කලකිරුණු ස්වභාවයක් පෙන්වීය. එවිට ඇමැතිවරු, "දේවයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේ කුමක් නිසා කලකිරී සිටිනවාද?" කියා ඇසූහ. ඔහු, "එම්බා මිතුරනි, මාගේ පින්කම් දෙස බලන කල මේ රාජ්‍යය ප්‍රමාණවත් නොවේ. වඩාත් රමණීය ස්ථානය කුමක්ද?" යි ඇසීය. "මහරජාණෙනි, දෙව්ලොවය" යි (ඔවුහු කීහ). ඔහු සක් රත්නය ඉහළට යවා, සිය පිරිස සමඟ චාතුම්මහාරාජික දිව්‍ය ලෝකයට ගියේය. එකල්හි සතර වරම් දෙවිවරු දිව්‍යමය මල්දම් හා සුවඳ විලවුන් අතැතිව, දිව්‍ය සමූහයා පිරිවරා පෙරගමන් කොට, ඔහු කැඳවාගෙන චාතුම්මහාරාජික දෙව්ලොවට ගොස් රාජ්‍යය පවරා දුන්හ. සිය පිරිස පිරිවරාගෙන ඔහු එහි රජකම් කරන කල්හි දීර්ඝ කාලයක් ගතවිය. එහිදී ද තණ්හාව පිනවීමට නොහැකිව ඔහු කලකිරුණු ස්වභාවයක් පෙන්වීය. එකල්හි සතර වරම් දෙවිවරු, "මහරජාණෙනි, කුමක් නිසා කලකිරී සිටින්නේද?" යි ඇසූහ. "මේ දෙව්ලොවට වඩා වඩාත් රමණීය ස්ථානය කුමක්ද?" යි (ඔහු ඇසීය). "දේවයන් වහන්ස, අප වනාහි අන්‍යන්ට උපස්ථාන කරන සේවකයන් වැනිය. තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකය මෙයට වඩා සිය ගුණයකින් රමණීයය" යි (ඔවුහු කීහ). මන්ධාතු රජ තෙමේ සක් රත්නය ඉහළට යවා, තමාගේ පිරිස පිරිවරාගෙන තව්තිසා දෙව්ලොව බලා පිටත් විය. එකල්හි ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා දිව්‍යමය මල්දම් හා සුවඳ විලවුන් අතැතිව, දිව්‍ය සමූහයා පිරිවරා පෙරගමන් කොට, ඔහුගේ අතින් අල්ලාගෙන, "මහරජාණෙනි, මෙහි වැඩම කළ මැනව" යි කීවේය. ඉක්බිති රජතුමා දිව්‍ය සමූහයා පිරිවරා යන කල්හි, පරිනායක රත්නය සක් රත්නය ද රැගෙන මිනිස් පිරිස සමඟ මිනිස් ලොවට බැස තමන්ගේ නිවෙස්වලට ගියහ. ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මන්ධාතු රජු ශක්‍ර භවනයට කැඳවාගෙන ගොස්, දෙවිවරුන් කොටස් දෙකකට බෙදා, තමාගේ රාජ්‍යයෙන් අඩක් වෙන්කොට ඔහුට දුන්නේය. එතැන් පටන් රජවරු දෙදෙනාම රජකම් කළහ. මෙසේ කාලය ගතවන කල්හි, ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා කෝටි තිස්හයක් සහ හැට ලක්ෂයක් පමණ වූ සිය ආයු කාලය ගෙවා චුත විය. වෙනත් ශක්‍රයෙක් උපන්නේය. ඔහු ද එලෙසම දේව රාජ්‍යය කරවා ආයුෂ ක්ෂය වීමෙන් චුත විය. මේ ක්‍රමයෙන් ශක්‍රවරු තිස්හය දෙනෙක් චුත වූහ. නමුත් මන්ධාතු රජ තෙමේ මිනිස් ශරීරයෙන්ම දිව්‍ය රාජ්‍යය පාලනය කළේය. මෙසේ කාලය ගතවන කල්හි ඔහුට අතිශයින්ම කාම තණ්හාව උපන්නේය. ඔහු, "මට මේ අර්ධ රාජ්‍යයෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද? මම ශක්‍රයා මරා දමා තනි රාජ්‍යයක් කරන්නෙමි" යි සිතුවේය. එහෙත් ශක්‍රයා මැරීමට නොහැකිය. මේ කාම තණ්හාව වනාහි විපතට මුලයි. එසේම මැයි.

3.

3.

Varamatra sukhantyatra, atricchāvihato naro;

Idhavā paratthavā kiñci, na sātaṃ vindate sadā.

"ලද දෙයින් සතුටු වීම සැපතකි. අති මහත් වූ ආශාවෙන් (ලෝභයෙන්) විනාශ වූ මිනිසා මෙලොව හෝ පරලොව හෝ කිසිදා කිසිදු සුවයක් නොලබයි."

4.

4.

Taṇhāya [Pg.36] jāyate soko,Taṇhāya jāyate bhayaṃ;

Taṇhāya vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

"තණ්හාව නිසා සෝකය උපදී. තණ්හාව නිසා භය උපදී. තණ්හාවෙන් මිදුණු තැනැත්තාට සෝකයක් නැත. භයක් කොයින්ද?"

5.

5.

Taṇhādāso naro ettha, rājacorādisambhavaṃ;

Hattacchedādikaṃ dukkhaṃ, pāpuṇāti vihaññati.

"තණ්හාවට වහල් වූ මිනිසා මෙලොව රජුන්ගෙන් හෝ සොර සතුරන්ගෙන් හෝ පැමිණෙන අත් පා කැපීම් ආදී දුක්වලට පැමිණෙමින් පීඩා විඳියි."

6.

6.

Yena lobhena jātena, sadā jīyanti pāṇino;

Khettaṃ vatthuṃ hiraññaṃca, gavāssaṃ dāsaporisaṃ;

Sabbatthāmena so lobho, pahātabbova viññunāti.

"කුඹුරු, ඉඩකඩම්, රන් කහවනු, ගවයන්, අශ්වයන් සහ දාස දාසීන් කෙරෙහි උපදින්නා වූ යම් ලෝභයක් නිසා සත්වයෝ නිරන්තරයෙන් විනාශ වෙත්ද, නුවණැත්තන් විසින් සියලු ශක්තිය යොදා ඒ ලෝභය ප්‍රහීණ කළ යුතුමය."

Tato atricchāvihatassa tassa āyusaṅkhāro parihāyi, jarā sarīraṃ pahari, manussasarīrañhi nāma na devalokebhijjati, tatha so devalokā bhassitvā bandhumatīnagaruyyānaṃ pāvisi, uyyānapālo tassa āgatabhāvaṃ rājakulaṃ nivedesi. Rājā rājakulā āgantvā uyyāneyeva āsanaṃ paññāpesi. Tato mandhātā uyyāne paññattavarāsane nipanno anuṭṭhānaseyyaṃ kappesi. Tato amaccā deva tumhākaṃ parato kinnu kathesāmāti pucchiṃsu, mama parato tumhe imaṃ sāsanaṃ mahājanassa katheyyātha, mandhātumahārājā dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu cakkavattirajjaṃ kāretvā cātumahārājikesu rajjaṃ kāretvā chattiṃsasakkānaṃ āyuparimāṇena devaloke rajjaṃ kāretvā kālamakāsīti. So evaṃ vatvā kālaṃkatvā yathākammaṃ gatoti imamatthaṃ pakāsetuṃ bhagavā catumahāparisamajjhe imā gāthāyo āha.

ඉන්පසු, අති මහත් ආශාවෙන් විනාශයට පත් වූ ඔහුගේ ආයු සංස්කාරය පිරිහුණේය. ජරාව ඔහුගේ ශරීරයට පහර දුන්නේය. මිනිස් සිරුර වනාහි දෙව්ලොවදී නොදිරන්නේය. එහිදී ඔහු දෙව්ලොවින් ගිලිහී බන්ධුමතී නගරයේ උද්‍යානයට වැටුණේය. උද්‍යාන පාලකයා ඔහුගේ පැමිණීම රාජ මාලිගාවට දැනුම් දුන්නේය. රජතුමා රාජ මාලිගයෙන් පැමිණ උද්‍යානයෙහිම ආසනයක් පැනවූයේය. ඉන්පසු මන්ධාතු රජ තෙමේ උද්‍යානයෙහි පනවන ලද උතුම් ආසනයෙහි සැතපී, නැවත නැගී නොසිටින මරණ මංචකයෙහි වැතිරුණේය. එකල්හි ඇමැතිවරු, "දේවයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගෙන් පසුව අප කුමක් කිව යුතුද?" යි ඇසූහ. "මාගෙන් පසුව ඔබලා මහා ජනයාට මෙසේ පවසන්න: 'මන්ධාතු මහරජතුමා දූපත් දෙදහසකින් පිරිවරන ලද සතර මහා ද්වීපයන්හි සක්විති රජකම් කොට, චාතුම්මහාරාජිකයෙහි ද රජකම් කොට, ශක්‍රවරුන් තිස්හය දෙනෙකුගේ ආයු ප්‍රමාණයෙන් දෙව්ලොව රජකම් කොට කළුරිය කළේය' කියායි." ඔහු මෙසේ පවසා කළුරිය කොට කර්මානුරූපව පරලොව ගියේය. මේ කරුණ ප්‍රකාශ කරනු පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිව්වනක් පිරිස මැද මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

7.

7.

Yāvatā candimasuriyā, pariharanti disā bhanti virocanā;

Sabbeva dāsā mandhātā, ye pāṇā pathavinissitā.

"යම් තාක් තැනක බැබළෙන්නා වූ, ඒකාලෝක කරන්නා වූ සඳු සහ හිරු දිශාවන් පුරා ගමන් කරත්ද, ඒ පොළොව ඇසුරු කොට වසන සියලු සත්වයෝ මන්ධාතු රජුගේ යටත් වැසියෝ වූහ."

8.

8.

Na [Pg.37] kahāpaṇavassena, titti kāmesu vijjati;

Appassadā dukhā kāmā, iti viññāya paṇḍito.

"කහවනු වැස්සක් වැස්සද කාමයන්ගේ තෘප්තියක් නොලැබේ. 'කාමයෝ වනාහි ඉතා අල්ප ආශ්වාදයක් ඇති, බොහෝ දුක් ගෙන දෙන්නා වූ දෙයකි' යි නුවණැත්තා වටහා ගනී."

9.

9.

Api dibbesu kāmesu, ratiṃso nādhigacchati;

Taṇhākkhayarato hoti, sammāsambuddhasāvakoti.

"ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා දිව්‍යමය වූ කාමයන් කෙරෙහි වුවද ඇල්මක් නොදක්වයි. හෙතෙම තණ්හාව ක්ෂය කිරීමෙහිම (නිවනෙහිම) ඇලුනේ වෙයි."

Taṃ sutvā bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.

එය අසා බොහෝ දෙනා සෝතාපත්ති ඵල ආදියට පැමිණියහ.

10.

10.

Iti gatiniyatānaṃ bodhiyā uttamānaṃ;

Sakavasamupanetvā deti dukkhātitaṇhā;

Aniyatagatikānaṃ kā kathā mādisānaṃ;

Jahatha tamiti mantvā bho bhajavho tivatthuṃti.

"මෙසේ මතු බුදු වන උත්තමයන් පවා තණ්හාව විසින් තමන්ගේ වසඟයට ගෙන මහත් දුකට පත් කරනු ලබයි. එසේ නම්, මා වැනි නියත ගතියක් නැති සාමාන්‍ය ජනයා ගැන කවර කතාද? එබැවින් 'ඒ තණ්හාව දුරු කරව්' යැයි සලකා, පින්වත්නි, තෙරුවන් සරණ යව්."

Mahāmandhātuvatthuṃ aṭṭhamaṃ.

අටවැනි වූ මහා මන්ධාතු කථා වස්තුවයි.

9. Buddhavammavāṇijakavatthumhi ayamānupubbīkathā

9. බුද්ධවම්ම වෙළෙන්දාගේ කථා වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය.

Jambudīpe kira pāṭaliputtanagare buddhavammo nāma vāṇijako ahosi vāṇijakakammena jīvamāno. So aparabhāge satthavāhehi saddhiṃ gāmanigamajanapada rājadhānīsu vāṇijjaṃ payojayamāno vicarati, tasmiṃ samaye bhagavānekabhikkhusahassaparivuto janapadacārikaṃ carati bahū devamanusse saṃsārakantārā uttārento. Tadā so bhagavantaṃ addasa dvattiṃsalakkhaṇānubyañjanapatimaṇḍitaṃ jalamānasuvaṇṇameruṃ viyavirocamānaṃ mahābhikkhusaṅghaparivutaṃ, disvā paramapītiyā phuṭasarīro añjaliṃ paggayha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā sāyaṇhe bhagavantaṃ bhattena nimantesi buddhasāsane aparicitabhāvena. Athassa bhagavā vikālabhojanā paṭiviratā tathāgatāti āha. Atha so bhagavantaṃ vanditvā kiṃ bhante bhagavantā vikāle bhuñjissantīti, athassa kathaṃ paṭicca bhagavā [Pg.38] aṭṭhavidhaṃ pānaṃ tathāgatānaṃ vikāle bhuñjituṃ kappati. Seyyathidaṃ, ambapānaṃ jambupānaṃ cocapānaṃ mocapānaṃ phārusakapānaṃ madhupānaṃ muddikapānaṃ sālūkapānanti. Taṃ sutvā vāṇijo sahasakkārārasehi muddikapānaṃ katvā buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa adāsi, sabhikkhusaṅgho satthā paribhuttapānīyaraso tassa dhammaṃ desetvā janapadacārikaṃ pakkāmi. Sopi pasannamānaso hutvā nivatto saddhiṃ vāṇijakehi tesu tesu janapadesu vāṇijjaṃ payojento mahāvattanīyaṃnāma kantāraṃ pāpuṇi, tatta tesaṃ sabbesuyeva sakaṭesu pānīyaṃ parikkhayamagamāsi. Tattha sabbamanussānaṃca balīvaddānaṃca pānīyaṃ nāhosi. Atha so vāṇijo pipāsābhibhūto tesu tesu sakaṭesu pānīyaṃ pariyesanto vicarati. Athekasmiṃ sakaṭe manussā taṃ disvā kāruññena etthāgaccha, imasmiṃ koḷambe thokaṃ pānīyaṃ atthi pivāti vadiṃsu. Ta to so gantvā pānīyaṃ pivi. Tassa taṃ rasaṃ muddikapānarasasadisaṃ ahosi, pivantova so evaṃ cintesi. Sammāsambuddhassa tadā me dinnamuddikapānassa nissando ajja sampatto bhavissatīti accherabbhutacitto somanassajāto gantvā sayameva cāṭiyā pidhānaṃ vivari. Sakalāpi sā cāṭi muddikapānena paripuṇṇā ahosi. Tato so ra sava ntaṃ ojavantaṃ aparikkhayaṃ dibbapānasadisaṃ pānīyaṃ disvā paramāya pītiyā phuṭasarīro ugghosesi sabbe pānīyaṃ pivantūti. Taṃ sutvā sabbe sannipatitvā pānīyaṃ disvā abbhutacittā jātā. Vāṇijo tesaṃ majjhe buddhānubhāvaṃ pakāsento āha.

දඹදිව පාටලීපුත්‍ර නගරයෙහි (පැළලුප් නුවර) වෙළඳාමෙන් ජීවත් වූ 'බුද්ධවර්ම' නම් වෙළෙන්දෙක් විය. ඔහු පසු කාලෙක අනෙකුත් වෙළඳුන් සමඟ ගම්, නියම්ගම්, ජනපද හා රාජධානිවල වෙළඳාමේ යෙදෙමින් සැරිසැරුවේය. ඒ අවදියේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිවරාගෙන, බොහෝ දෙවි මිනිසුන් සසර කතරින් එතෙර කරවමින් ජනපද චාරිකාවේ වැඩම කළ සේක. එකල්හි ඒ වෙළෙන්දා දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් හා අසූවක් අනුව්‍යංජනයෙන් බැබළෙන්නා වූ, දිලිසෙන රන්වන් මහා මේරු පර්වතයක් මෙන් මහා භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා බැබළෙමින් වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැක්කේය. දැක, උපන් අතිශය ප්‍රීතියෙන් මුළු ශරීරයම පිනා ගොස්, දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ නමස්කාර කොට, බුද්ධ ශාසනය පිළිබඳව එතරම් හුරුපුරුදු බවක් නැතිකම නිසා සවස් කාලයේ භක්තයෙන් (ආහාරයෙන්) වළඳන්නට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ආරාධනා කළේය. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'තථාගතයන් වහන්සේලා විකල් කෑමෙන් වැළකුණාහු වෙති' යි වදාළ සේක. එකල්හි ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, 'ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා විකල් වේලෙහි කුමක් නම් වළඳත්ද?' යි ඇසීය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට කරුණු පැහැදිලි කරමින් තථාගතයන් වහන්සේලාට විකල් වේලෙහි වැළඳීමට කැප වූ අෂ්ටවිධ පානයන් පිළිබඳව වදාළ සේක. එනම්, අඹ පැන් (අම්බපානය), ජම්බු පැන් (ජම්බුපානය), ඇටි කෙසෙල් පැන් (චෝචපානය), මී කෙසෙල් පැන් (මෝචපානය), බෙලි පැන් (ඵාරුසකපානය), මී පැන් (මධුපානය), මිදි පැන් (මුද්‍රිකපානය) සහ ඕලු දඬු පැන් (සාලූකපානය) යනාදියයි. එය ඇසූ වෙළෙන්දා වහාම මහත් හරසරින් රසවත් මිදි පැන් (මුද්‍රික පානයක්) පිළියෙල කොට බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලාට පූජා කළේය. භික්ෂු සංඝයා සහිත වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ රසවත් පැන් වළඳා, ඔහුට දහම් දෙසා ජනපද චාරිකාවේ වැඩම කළ සේක. ඔහු ද පැහැදුණු සිතින් යුතුව ආපසු හැරී, අනෙකුත් වෙළෙන්දන් සමඟ නොයෙක් ජනපදවල වෙළඳාමේ යෙදෙමින් යද්දී 'මහාවත්තනීය' නම් වූ මහ කතරකට පැමිණියේය. එහිදී ඔවුන්ගේ සියලුම කරත්තවල තිබූ පැන් අවසන් විය. එහි සිටි කිසිදු මිනිසෙකුට හෝ ගොනෙකුට බොන්නට දිය බිඳක්වත් නොවීය. එකල්හි පිපාසයෙන් පීඩිත වූ ඒ වෙළෙන්දා නොයෙකුත් කරත්තවල පැන් සොයමින් ඇවිද ගියේය. එවිට එක් කරත්තයක සිටි මිනිස්සු ඔහුව දැක, කරුණාවෙන්, 'මෙහි එන්න, මේ භාජනයෙහි ස්වල්පයක් පැන් ඇත, බොන්න' යැයි පැවසූහ. ඉන්පසු ඔහු එතැනට ගොස් පැන් බීවේය. ඔහුට එහි රසය මුද්‍රික පානයෙහි (මිදි පැන්හි) රසය හා සමාන විය. බොන අතරතුර ඔහු මෙසේ සිතුවේය: 'එදා මා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළ මුද්‍රික පානයෙහි විපාකය අද මට ලැබුණා විය යුතුය' යි පුදුමයට හා අසිරිමත් බවට පත් සිතින්, උපන් සෝමනස්සයෙන් යුතුව ගොස්, ඔහුම ඒ භාජනයේ පියන හැරියේය. මුළු භාජනයම මිදි පැන්වලින් පිරී තිබුණි. ඉන්පසු ඔහු රසවත් වූ, ගුණවත් වූ, නොසිඳෙන්නා වූ, දිව්‍ය පානයක් බඳු වූ ඒ පැන් දැක, පරම ප්‍රීතියෙන් පිනා ගිය ශරීරයෙන් යුතුව, 'හැමදෙනාම පැන් බොන්න!' යැයි මහ hඬින් පැවසීය. එය ඇසූ සියලු දෙනාම රැස්ව, ඒ පැන් දැක පුදුමයට පත් වූහ. වෙළෙන්දා ඔවුන් මැද බුද්ධානුභාවය ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ කීවේය.

1.

1.

Passathedaṃ bhavanto bho, ānubhāvaṃ mahesino;

Acintanīyamaccheraṃ, sandiṭṭhika makālikaṃ.

පින්වතුනි, මහර්ෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මේ ආනුභාවය බලනු මැනවි. මෙය සිතා නිම කළ නොහැකි, අසිරිමත් වූ, මෙලොවදීම විපාක දෙන, කල් නොයවා විපාක දෙන පුණ්‍ය විපාකයකි.

2.

2.

Pasannamanasā buddhe, dinnaṃ pānīyakaṃ mayā;

Vipaccati idāneva, taṃ dānaṃ munivāhasā.

මා විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණු සිතින් පූජා කරන ලද ඒ පැන් පූජාවේ දානමය ආනිශංසය, මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් මෙන්න දැන්ම විපාක දෙයි.

3.

3.

Ojavantaṃ [Pg.39] sukhannaṃva, sītalaṃ madhuro dakaṃ;

Dibbapānaṃva devānaṃ, jātamabbhutamakkhayaṃ.

දෙවියන්ගේ දිව්‍ය පානයක් බඳු වූ, රසවත් වූ, ශීතල වූ, මිහිරි වූ, නොසිඳී යන මේ අසිරිමත් පැන් පහළ වී ඇත.

4.

4.

Sīlavantesu ko nāma, na dadeyya vicakkhaṇo;

Idha loke paratteca, sukhadaṃ dāna muttamaṃ.

මෙලොව හා පරලොව සැප ලබා දෙන්නා වූ උතුම් වූ දානය, සිල්වතුන් වහන්සේලා උදෙසා පූජා කිරීමට කුමන නම් නුවණැත්තෙක් මැලි වන්නේද?

5.

5.

Yathi cchitaṃ gahetvāna, pivantu madhuro dakaṃ;

Bhājanānica pūretvā, yantu sabbe yathicchitanti.

කැමති තාක් ගෙන මේ මිහිරි පැන් බොත්වා! තමන්ගේ භාජනද පුරවාගෙන සැවොම තමන් කැමති පරිදි යෙහෙළිව යත්වා!

Evañca pana vatvā sabbe manusseca balīvaddeca muddikaraseneva santappesi. Tato tato āgatāpi pānīyaṃ pivantoca pānīyaṃ akkhayaṃ ahosi. Tato vāṇijo satthavāhehi saddhiṃ vāṇijjaṃ payojetvā sakanagaraṃ āgacchanto bhagavantaṃ passitvā gamissāmīti veḷuvanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā katānuñño ekamante nisīdi. Satthāpi tena saddhiṃ madhurapaṭisanthāramakāsi. Upāsakopi bhante tumhākaṃ pāṭihāriyaṃ disvā pasanno vanditvā gamissāmīti āgatomhi, evañce vañca pāṭihāriyanti vitthārena kathesi. Athassa bhagavā dhammaṃ desesi. So dhammaṃ sutvāna satthāraṃ svātanāya nimantetvā mahādānaṃ datvā attano gehameva agamāsi. So tato paṭṭhāya dānādīni puññāni katvā tato cuto devaloke dvādasayojanike kanakavimāne devaccharāparivuto devissariyasamannāgato nibbatti. Tassa pubbakammapakāsanatthaṃ tattha tattha ratanabhājanesu dibbamayehi muddikapānehi paripuṇṇaṃ ahosi. Pānīyaṃ pivitvā devā naccanti vādenti kīḷantīti.

මෙසේ පවසා සියලු මිනිසුන්ව සහ ගොනුන්ව මිදි රසයෙන්ම (මුද්‍රික පානයෙන්) සතප්පවාලීය. එතැනට පැමිණි පැමිණි අය බොන විටත් ඒ පැන් කිසිවිටෙකත් අඩු නොවුණේය. ඉන්පසු ඒ වෙළෙන්දා සෙසු වෙළඳුන් සමඟ වෙළඳාම් කොට තම නුවර බලා එන අතරතුර 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක වන්දනා කොට යන්නෙමි' යි සිතා වේළුවනයට ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඳ, අවසර ගෙන එකත්පස්ව වාඩි විය. ශාස්තෘන් වහන්සේද ඔහු සමඟ මිහිරි පිළිසඳරක යෙදුණ සේක. උපාසකයාද 'ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේගේ ප්‍රාතිහාර්යය දැක පැහැදී, වැඳ නමස්කාර කර යන්නට ආවෙමි' යි පවසා, සිදු වූ සියලු ප්‍රාතිහාර්යයන් විස්තර සහිතව පැවසීය. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට ධර්මය දේශනා කළ සේක. ඔහු ධර්මය අසා, පසුදින සඳහා ශාස්තෘන් වහන්සේට ආරාධනා කොට, මහා දානයක් පූජා කර තම නිවසටම ගියේය. ඔහු එතැන් පටන් දන් දීම් ආදී පින්කම් සිදු කොට, ඉන් චුතව දෙව්ලොව දොළොස් යොදුන් රන් විමනක දිව්‍ය අප්සරාවන් පිරිවරාගෙන දිව්‍ය අෛශ්වර්යයෙන් යුතුව උපන්නේය. ඔහුගේ පෙර පින ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා එහි තැනින් තැන රන් භාජනවල දිව්‍යමය මුද්‍රික පානයන්ගෙන් පිරී පැවතුණි. ඒ පැන් පානය කරමින් දෙවියෝ නටති, වයති, ක්‍රීඩා කරති.

6.

6.

Na vipulajinasāraṃ jānamāno janevaṃ,Labhati vipulabhogaṃ toyamattassa dānā;

Viditaguṇagaṇā bho tīsu vatthūsu tumhe,Labhatha khalu visesaṃ sīlavantesu dānāti.

මෙසේ දිය බිඳක් දීමේ දානයෙන් පවා මහත් වූ භෝග සම්පත් ලැබෙන බව දන්නා කවරෙක් නම්, උතුම් වූ ජිනරාජයන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී දන් නොදෙන්නේද? එබැවින් ගුණ කඳ හඳුනාගත් පින්වතුනි, තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී සිල්වත් උතුමන්ට දන් දී උතුම් වූ විශේෂ ඵලයන්ම ලබන්න.

Buddhavammavāṇijakassa vatthuṃ navamaṃ.

බුද්ධවර්ම වෙළෙන්දාගේ කතාව නවවැන්නයි.

10. Rūpadeviyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

10. රූපදේවියගේ කතාවෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Atīte [Pg.40] kira vipassissa bhagavato kāle tasmiṃ nagare ekā gāmadārikā vihāre āhiṇḍantī ekaṃ gilānabhikkhuṃ disvā kampamānahadayā upasaṅkamitvā vanditvā bhante kote ābādho sarīraṃ pīḷetīti pucchi. Tenāpi bhagini kharābādho me pīḷetīti vutte sā tenahi bhante ahaṃ taṃ rogaṃ vūpasamessāmīti nimantetvā gehaṃ gantvā taṃ pavattiṃ mātāpitunnaṃ kathetvā tehi anuññātā puna divase nānaggarasena bhesajjāhāraṃ sampādesi, tato so bhikkhu punadivase cīvaraṃ pārupitvā bhikkhāya caranto tassā gehaṃ gantvā aṭṭhāsi. Sā theraṃ āgataṃ disvā somanassajātā pattaṃ gahetvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Tattha nisinnaṃ taṃ āhārena sādhukaṃ parivisitvā sakkāra makāsi. Athassā saddhābalena bhuttamatteyeva so ābādho vūpasami. Tato so vūpasantarogo dutiyadivase tassā gehaṃ nā gamāsi. Atha sā vihāraṃ gantvā taṃ vanditvā kasmānāgatatthāti pucchitvā tena me bhagini byādhi vūpasami, tasmā nāgatosmīti vutte sā sādhu bhanteti somanassajātā gehameva agamāsi. Sā tena puññakammena kālaṃ katvā devaloke nibbatti. Tassā tattha dvādasayojanikaṃ kanakavimānaṃ nibbatti. Sā tattha devissariyaṃ anubhavantī chabuddhantaraṃ khepetvā amhākaṃ bhagavato kāle jambudīpe devaputtanagare udiccabrahmaṇakule jeṭṭhabrāhmaṇassa bhariyāya kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi, sā paripāka manvāya mātukucchito nikkhami. Tassā mātukucchito nikkhantakālato paṭṭhāya divase divase aṭṭhaṭṭhanālimattaṃ taṇḍulaṃ nibbattati. Tassā rūpasampattiṃ disvā pasannā mātāpitaro rūpadevīti nāma makaṃsu. Pacchā taṃ patirūpena dārakena niyojesuṃ. Athassā taṇḍula- nālimattaṃ [Pg.41] gahetvā pacituṃ āraddhe icchiticchitamaṃsādibyañjanañja sappinavanītadadhikhīrādigorasañca jīramaricādikaṭukabhaṇḍañca kadalipanasamadhuguḷādiupakaraṇañca bhājanāni pūretvā nibbattati, tāya hatthena gahitaṃ kiñci khādanīyaṃ bhojanīyaṃvā pūtibhāvaṃ na gacchati, bhattukkhaliṃ gahetvā sakalanagaravāsino bhojentiyāpi ekakaṭacchumattaṃ bhattaṃ gahitaṭṭhānaṃ na paññāyati. Evaṃ aparikkhayapuññā ahosi, sakaladevaputtanagare candasuriyāva pākaṭā ahosi, atha sā pañcasatabhikkhū nimantetvā niccaṃ sakanivesaneyeva bhojeti, tadā tesaṃ antare paṭisambhidāpatto mahāsaṅgharakkhitattheronāma imissā puññānubhāvaṃ dibbacakkhunā disvā na jānāti esā atthanā pubbe katakammaṃ. Yannūnāhaṃ assā pakāseyyanti ekadivasaṃ tassā nivesane bhuñjitvā anumodanaṃ karonto jānāsi bhagini tayā pubbe katakammanti pucchi, na jānāmi bhante. Sotumicchāmīti, athassā so pubbakammaṃ pakāsento.

අතීතයේදී විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා නගරයක එක්තරා ගම්වැසි දැරියක් විහාරයේ ඇවිද යද්දී එක් ගිලන් භික්ෂූන් වහන්සේනමක් දැක, කම්පිත හදවතින් යුතුව උන්වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ, 'ස්වාමීනි, ඔබවහන්සේගේ ශරීරයට පීඩා කරන ඒ රෝගය කුමක්ද?' යි ඇසුවාය. එවිට උන්වහන්සේ ද, 'නැගණියනි, මට දරුණු රෝගයක් පීඩා කරයි' යැයි පැවසූහ. එවිට ඈ, 'එසේ නම් ස්වාමීනි, මම ඒ රෝගය සුව කරන්නෙමි' යි ආරාධනා කර, නිවසට ගොස් ඒ බව මව්පියන්ට පවසා, ඔවුන්ගේ අවසරය ඇතිව පසුදින විවිධ රසයෙන් යුත් ඖෂධීය ආහාර පිළියෙල කළාය. ඉක්බිති ඒ භික්ෂූන් වහන්සේ පසුදින සිවුරු පොරවා පිණ්ඩපාතය පිණිස හැසිරෙමින් ඇගේ නිවසට වැඩම කර වැඩසිටියහ. ඈ තෙරුන් වහන්සේ වැඩම කළ බව දැක මහත් සතුටට පත්ව, පාත්‍රය ගෙන ආසනයක් පනවා දුන්නාය. එහි වැඩසිටි උන්වහන්සේට ආහාරයෙන් මනාව උපස්ථාන කර සත්කාර කළාය. එවිට ඇගේ ශ්‍රද්ධා බලය නිසාම උන්වහන්සේ ආහාර වැළඳූ කෙණෙහිම ඒ රෝගය සුව විය. ඉක්බිති රෝගය සුව වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේ දෙවන දිනයේදී ඇගේ නිවසට වැඩම නොකළහ. එවිට ඈ විහාරයට ගොස් උන්වහන්සේ වැඳ, 'කුමක් හෙයින් වැඩම නොකළේද?' යි ඇසුවාය. එවිට උන්වහන්සේ, 'නැගණියනි, මාගේ රෝගය සුව විය, එහෙයින් නොපැමිණියෙමි' යි පැවසූ කල, ඈ 'ඉතා යහපත් ස්වාමීනි' යි සතුටු සිත් ඇතිව නිවසටම ගියාය. ඈ ඒ පින්කමේ ආනිශංසයෙන් කළුරිය කර දෙව්ලොව උපන්නාය. ඇයට එහි දොළොස් යොදුන් පමණ වන රන් විමනක් පහළ විය. ඈ එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් බුදුවරුන් හයනමකගේ අතරතුර කාලය ගෙවා, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ ජම්බුද්වීපයේ දේවපුත්ත නගරයේ උසස් බ්‍රාහ්මණ කුලයක ප්‍රධාන බ්‍රාහ්මණයාගේ බිරිඳගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තාය. ඈ මව්කුසින් බිහිවූ දින පටන් දිනපතා සහල් නැළි අට බැගින් පහළ විය. ඇගේ රූප සම්පත්තිය දැක පැහැදුණු මව්පියෝ ඇයට 'රූපදේවී' යැයි නම් තැබූහ. පසුව ඇය සුදුසු තරුණයෙකු හා විවාහ කර දුන්හ. ඉක්බිති ඇය එක් සහල් නැළියක් ගෙන පිසීමට පටන්ගත් කල, කැමති කැමති මස් ආදී ව්‍යංජන ද, ගිතෙල්, වෙඬරු, දීකිරි, කිරි ආදී පස්ගෝරස ද, සූදුරු මිරිස් ආදී කුළුබඩු ද, කෙසෙල්, කොස්, මී පැණි, උක් සකුරු ආදී ද්‍රව්‍යයන්ගෙන් ද භාජන පිරී ඉතිරී පහළ වෙයි. ඇගේ අතින් ගන්නා ලද යම් කෑමක් හෝ බීමක් වේද, එය නරක් නොවේ. බත් සැළිය ගෙන මුළු නගරවාසීන්ටම අනුභව කරවුවද, එක් හැන්දක් පමණ බත් ගත් තැනක්වත් අඩු වූ බවක් නොපෙනේ. මෙසේ ඈ ක්ෂය නොවන පින් ඇත්තියක් වූවාය. මුළු දේවපුත්ත නගරයේම සඳු සහ හිරු මෙන් ප්‍රසිද්ධ වූවාය. ඉක්බිති ඈ පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආරාධනා කර නිරතුරුවම තමන්ගේ නිවසේදීම වළඳවයි. එකල්හි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර පටිසම්භිදාපත්ත (සිව්පිළිසිඹියාපත් ලාභී) මහා සංඝරක්ඛිත තෙරුන් වහන්සේ නමින් වූහ. උන්වහන්සේ ඇගේ මේ පින් මහිමය දිවැසින් දැක, 'ඈ පෙර කරන ලද පින්කම නොදන්නීය, මම ඇයට එය ප්‍රකාශ කරන්නෙම් නම් මැනවැ' යි සිතා, එක් දිනක් ඇගේ නිවසේදී වළඳා අනුමෝදනාව කරමින්, 'නැගණියනි, ඔබ පෙර කරන ලද පින්කම දන්නේද?' යි ඇසූහ. 'ස්වාමීනි, නොදනිමි. අසනු කැමැත්තෙමි' යි පැවසූ කල, උන්වහන්සේ ඇගේ පූර්ව කර්මය ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ වදාළහ.

1.

1.

Ekanavute ito kappe,Vipassīnāma nāyako;

Ahosi loke lokeka,Nāyako chinnabandhano.

මෙයින් කල්ප අනූඑකකට පෙර, ලෝකයෙහි කෙලෙස් බන්ධන සිඳලූ, ලෝකයට එකම නායක වූ 'විපස්සී' නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූහ.

2.

2.

Tadā tasmiṃ pure ramme, āsi tvaṃ gāmadārikā;

Āhiṇḍantī vihārasmiṃ, addakkhi jinasāvakaṃ.

එකල්හි ඒ රමණීය නගරයේ ඔබ ගම්වැසි දැරියක්ව සිටියාය. විහාරයේ සැරිසරන ඔබ ජිනශ්‍රාවකයන් වහන්සේනමක් දුටුවාය.

3.

3.

Rogāturaṃ kisaṃ paṇḍuṃ, assasantaṃ muhuṃ muhuṃ;

Disvāna kampitā cittā, nimantetvāna taṃ muniṃ.

රෝගී වූ, ශරීරය වැහැරුණු හා සුදුමැලි වූ, නිතර නිතර සුසුම්ලන ඒ මුණිවරයාණන් දැක කම්පිත සිත් ඇතිව, ඒ මුණිවරයාණන්ට ආරාධනා කර,

4.

4.

Bhesajjañceva bhattañca, adā tvaṃ tena so yati;

Abyābādho anīghoca, ahosi anupaddavo.

ඔබ ඖෂධ ද ආහාර ද දුන්නෙහිය. ඒ පිනෙන් ඒ යතිවරයාණන් වහන්සේ නිරෝගී වූහ, දුක් රහිත වූහ, උපද්‍රව රහිත වූහ.

5.

5.

Tato tvaṃ tena kammena, sukatena tato cutā;

Jātāsi devalokasmiṃ, sabbakāmasamiddhinī.

ඉන්පසු ඔබ ඒ මනාව කරන ලද පින්කම හේතුවෙන් එතැනින් චුතව, සියලු කැමති සම්පත්වලින් සමෘද්ධිමත් ව දෙව්ලොව උපන්නෙහිය.

6.

6.

Tattha [Pg.42] te puññatejena, pāsādo ratanāmayo;

Maṇithūpisatākiṇṇo, kūṭāgārehi laṅkato.

එහි ඔබේ පින් තේජසින් මණි ස්තූප සිය ගණනකින් ගැවසී ගත්, කූටාගාරවලින් අලංකාර වූ රත්නමය ප්‍රාසාදයක් ලැබුණි.

7.

7.

Nekagabbhasatākiṇṇo, sayanāsanamaṇḍito;

Accharāsatasaṃkiṇṇo, naccagītādisaṃkulo.

නොයෙක් සිය ගණන් කාමරවලින් ගැවසී ගත්, යහන් හා ආසනවලින් අලංකාර වූ, සිය ගණන් දිව්‍ය අප්සරාවන්ගෙන් පිරුණු, නැටුම් ගැයුම් ආදියෙන් ගිගුම් දුන්,

8.

8.

Rambhāmbajambusannīra, pūgapunnāgapāṭalī;

Nāgāditarusaṇḍehi, maṇḍituyyānapantihi.

කෙසෙල්, අඹ, ජම්බු, තැඹිලි, පුවක්, දොඹ, පළොල්, නා ආදී වෘක්ෂයන්ගෙන් හෙබි, අලංකාර උද්‍යාන පේළිවලින් මණ්ඩිත වූ,

9.

9.

Padumuppalakaḷāra, kundakānanamaṇḍite;

Madhumattālipālīhi, sārasīsarasaṃkule.

නෙළුම්, මානෙල්, රතු නෙළුම් ද මුරුත වනාන්තරවලින් අලංකාර වූ ද, මී පැණියෙන් මත් වූ බඹර සමූහයාගෙන් හා සාරස පක්ෂීන්ගෙන් ගැවසී ගත් පොකුණුවලින් යුක්ත වූ,

10.

10.

Devaputtehi nekehi, tathā devaccharāhica;

Niccussave mahābhoge, vimāne mananandane.

නොයෙක් දේවපුත්‍රයන් හා දිව්‍ය අප්සරාවන්ගෙන් පිරුණු, නිරන්තර උත්සව හා මහා භෝග සම්පත් ඇති, මනස්කාන්ත වූ ඒ විමානයෙහි ඔබ වාසය කළාය.

11.

11.

Tvamevaṃ devalokamhi, vindamānā mahāyasaṃ;

Addhānaṃ vītināmetvā, nibbute gotame jine.

ඔබ මෙසේ දෙව්ලොව මහා යසසක් විඳිමින් දීර්ඝ කාලයක් ගෙවා, ගෝතම බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි,

12.

12.

Jambudīpe idāni tvaṃ, nibbattā udite kule;

Puññapaññāguṇāvāsā, rūpenaggā piyaṃvadā.

දැන් ඔබ මේ ජම්බුද්වීපයේ උසස් කුලයක ඉපදී, පින් හා ප්‍රඥා ගුණයන්ගෙන් පිරි, රූපයෙන් අග්‍ර වූ, ප්‍රියශීලී වචන කතා කරන්නියක් වූවාය.

13.

13.

Etaṃ te devalokasmiṃ, devissariyamabbhutaṃ,Imaṃ te idha lokasmiṃ, sabbaṃ mānusikaṃ sukhaṃ.

දෙව්ලොවදී ඔබට ලැබුණු ඒ දිව්‍යමය ඓශ්චර්යය පුදුම සහගතය. මෙලොවදී ඔබට ලැබී ඇති මේ සියල්ල මනුෂ්‍ය සැපයයි.

14.

14.

Vipassimunino kāle, tvaṃ tassekassa bhikkhuno;

Adā dānaṃ gilānassa, tassa taṃ phalamīdisaṃ.

විපස්සී මුණිවරයාණන්ගේ කාලයේ ඔබ ඒ එකම ගිලන් භික්ෂූන් වහන්සේනමකට දන් දුන්නෙහිය. මෙවැනි වූ විපුල ඵල ලැබුණේ එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි.

15.

15.

Kātabbañhi sadā puññaṃ, icchantena sukhappadaṃ;

Tasmā tvaṃ sabbadā bhadde, ussukkā kusale bhavāti.

සැපය කැමති වන්නා විසින් සැමදා පින් කටයුතුය. එබැවින් පින්වත් නැගණියනි, ඔබ හැමවිටම කුසල් දහම්හි උත්සාහවත් වන්න.

Evaṃ so tassa purimattabhāve katakammaṃ pakāsetvā idāni puññakamme appamādā bhavāti anusāsi. Sā therassa dhammadesanaṃ sutvā paramasomanassā tato paṭṭhāya dānādīsu niratā puññāni karontī teneva somanassena sotāpannā ariyasāvikā ahosīti.

මෙසේ උන්වහන්සේ ඇගේ පෙර ආත්මයෙහි කරන ලද පින්කම ප්‍රකාශ කර, 'දැන් පින්කම්හි අප්‍රමාදී වන්න' යැයි අනුශාසනා කළහ. ඈ තෙරුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා අතිශයින් සතුටට පත්ව, එතැන් පටන් දන් දීම ආදී පින්කම්හි නිරතව පින් සිදු කරමින්, ඒ සතුටු සිතින්ම සෝතාපන්න ආර්ය ශ්‍රාවිකාවක් වූවාය.

16.

16.

Iti [Pg.43] taruṇakumārī puññakammesu sāraṃ,Aviditaguṇamattā datva bhikkhussa dānaṃ;

Divimanujasukhaṃ sālattha tumhe bhavantā,Viditakusalapākā kiṃ na labbhetha santiṃ.

මෙසේ ඒ තරුණ දැරිය පින්කම්හි ඇති හරය ද, එහි ඇති ගුණ මහිමයෙහි ප්‍රමාණය ද නොදැනම භික්ෂූන් වහන්සේනමකට දන් දී දිව්‍ය මනුෂ්‍ය සැපය ලැබුවාය. එසේ නම් කුසල්හි විපාක දන්නා වූ ඔබලා උතුම් වූ නිවන් ශාන්තිය නොලබන්නේ මන්ද?

Rūpadeviyā vatthuṃ dasamaṃ.

රූපදේවියගේ කතාව දසවැන්නයි.

Dhammasoṇḍakavaggo pathamo.

ධම්මසොණ්ඩක වර්ගය පළමුවැන්නයි.

Nandiyarājavaggo

නන්දියරාජ වර්ගය.

11. Nandiyarājassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

11. නන්දියරාජ කතාවෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Ito [Pg.45] kira kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma satthā loke udapādi sadevakaṃ lokaṃ saṃsārakantārā uttārento. Tasmiṃ kira samaye eko kuṭumbiko satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādānaṃ sajjetvā attano bhavanaṃ devabhavanamiva alaṅkaritvā buddhārahaṃ mahāsanaṃ paññāpetvā gantvā bhagavantaṃ yāci kāloyaṃ bhante bhagavato bhattaggassa upasaṅkamanāyāti. Atha bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto mahatā buddhānubhāvena gantvā nisīdi paññattavarabuddhāsane, tato kuṭumbiko haṭṭho udaggo sapariso bhagavantaṃ parivisati anekehi madhurannapānādīhi. Tadā tassa bhagavato sāsane dhutaṅgadharānaṃ aggo vasabhattheronāma mahāsāvako sapadānavattena piṇḍāya caramāno tassa kuṭumbikassa gehadvāre aṭṭhāsi, atha so theraṃ disvā bhante satthā antogehe nisinno, tumhepi pavisathāti yāci, thero apavisitvāva agamāsi, kuṭumbiko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā tamattaṃ vatvā kiṃ bhante sadevake loke bhagavatāpi uttaritaro guṇena saṃvijjatīti āha. Athassa satthā puttopamaṃ dassetvā therassa guṇe vaṇṇento evamāha.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර, දෙවියන් සහිත ලෝකය සංසාර නමැති කතරින් එතෙර කරවමින් පදුමුත්තර නම් ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් ලොව පහළ වූ සේක. එකල එක්තරා ගෘහපතියෙක් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා පැහැදුණු සිතැතිව, බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට ඇරයුම් කොට, මහා දානයක් පිළියෙල කර, තමන්ගේ නිවස දෙව් විමනක් මෙන් සරසා, බුදුරජාණන් වහන්සේට සුදුසු උතුම් ආසනයක් පනවා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස්, 'ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දානය සඳහා වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි' කියා ආරාධනා කළේය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරාගෙන මහා බුද්ධානුභාවයෙන් වැඩම කොට, පනවන ලද උතුම් බුද්ධාසනයෙහි වැඩසිටි සේක. එකල්හි සතුටට හා ප්‍රමෝදයට පත් වූ ඒ ගෘහපතියා තම පිරිස සමඟ විවිධ වූ ප්‍රණීත ආහාර පානාදියෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උපස්ථාන කළේය. එකල ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ධුතාංගධාරීන් අතර අග්‍ර වූ 'වසභ' තෙරුන් නමැති මහා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේ සපදානචාරීව පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙමින්, ඒ ගෘහපතියාගේ ගෘහ ද්වාරයෙහි වැඩසිටි සේක. එවිට ඔහු තෙරුන් වහන්සේ දැක, 'ස්වාමීනී, ශාස්තෘන් වහන්සේ නිවස ඇතුළත වැඩසිටින සේක, ඔබවහන්සේ ද ඇතුළට වැඩම කළ මැනව' යි ආරාධනා කළේය. තෙරුන් වහන්සේ ඇතුළට නොවඩාම වැඩම කළ සේක. ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, ඒ කරුණ පවසා, 'භාග්‍යවතුන් වහන්ස, දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේටත් වඩා ගුණයෙන් උතුම් වූවෙක් සිටීද?' යි ඇසීය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ පුත්‍ර උපමාව දක්වමින්, තෙරුන් වහන්සේගේ ගුණ වර්ණනා කරමින් මෙසේ වදාළ සේක.

1.

1.

Pālenti nimmalaṃ katvā, pātimokkhādisaṃvaraṃ;

Samādinnadhutaṅgāca, appicchā munisūnavo.

සමාදන් වූ ධුතාංග ඇති, අල්පේච්ඡ වූ මුනිපුත්‍රයෝ ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලය පිරිසිදු කරමින් රකිති.

2.

2.

Nicca mantakayuddhamhi, naddhā yodhāva dappitā;

Puññānaṃ vatthubhūtā te, devamānusakā dinaṃ.

නිරතුරුව ම මාරයා සමඟ කරන සටනට සැරසුණු අභිමානවත් සෙබළුන් බඳු වූ ඔවුහු, දෙව් මිනිසුන්ගේ පින් උපදවන උතුම් පින්කෙත් වෙති.

3.

3.

Dhāremahaṃ vaṇṇavantaṃ, sīveyyampica cīvaraṃ;

Buddhaputtā mahānāgā na dhārenti tathāvidhaṃ.

මම වර්ණවත් වූ ද, සිවෙය්‍යක නම් වූ ද සිවුරු දරමි. එහෙත් මහා නාගයන් බඳු වූ බුදුපුත්‍රයෝ එවැනි සිවුරු නොදරති.

4.

4.

Dhārenti [Pg.46] te paṃsukūlaṃ, saṅghāṭetvā pilotike;

Vaṇacchādanacolaṃva, icchālobha vivajjitā.

ආශාවන් හා ලෝභකම් දුරු කළ ඔවුහු, තුවාලයක් වසන කඩමාල්ලක් මෙන්, වැරහන් රෙදි කඩ එකතු කොට මසාගත් පාංශුකූල සිවුරු දරති.

5.

5.

Sādiyāmi sadā hambho, upāsakanimantanaṃ;

Neva sādenti sambuddha, putto pāsakayācanaṃ.

පින්වත, මම නිරතුරුව ම උපාසකවරුන්ගේ ආරාධනා පිළිගනිමි. එහෙත් සම්බුදු පුත්‍රයෝ උපාසකයන්ගේ ආරාධනාවන් නොපිළිගනිති.

6.

6.

Sapadānena yaṃ laddhaṃ, lūkhaṃvāpi paṇītakaṃ;

Tena tussanti me puttā, rasagedhavivajjitā.

රස තෘෂ්ණාවෙන් තොර වූ මාගේ පුත්‍රයෝ, සපදාන චාරිකාවෙන් ලැබෙන රළු හෝ ප්‍රණීත වූ යමක් වේ ද, එයින් ම සතුටු වෙති.

7.

7.

Nipajjāmi ahaṃ sādhu, santhate sayane subhe;

Na te seyyaṃ pakappenti, saṃsārabhayabhīrukā.

මම මැනවින් පනවන ලද යහපත්, ලස්සන සයනයන් මත සැතපෙමි. එහෙත් සංසාර භයට බිය ඇති ඔවුහු එවැනි සයනයන් පිළියෙල නොකරති.

8.

8.

Ṭhānā sanagamanena, kappenti iriyāpathaṃ;

Nekabhūmisamākiṇṇa, pāsādesu vasāmahaṃ.

මම බොහෝ මහල්වලින් යුත් ප්‍රාසාදයන්හි වාසය කරමි. එහෙත් ඔවුහු සිටගෙන සිටීමෙන්, හිඳීමෙන් හා සක්මන් කිරීමෙන් ම තම ඉරියව් පවත්වති.

9.

9.

Buddhaputtā tathācchannaṃ, na kadā pavisanti te;

Rukkhamūle susānasmiṃ, abbhokāse ramanti te.

ඒ බුදුපුත්‍රයෝ කිසිවිටෙකත් එසේ වසන ලද ගෙවල්වලට ඇතුළු නොවෙති. ඔවුහු රුක්මුල්වල ද, සොහොන් බිම්වල ද, එළිමහනේ ද ඇලුම් කරති.

10.

10.

Bhāvetvā bhavanāsāya, hetuṃ bhāvanamuttamaṃ;

Ahaṃ gāme vasissāmi, pāpento janataṃ sivaṃ.

භවය නැති කිරීම පිණිස හේතු වන උතුම් භාවනාවන් වඩා, මම ජනයා නිවන නමැති ශාන්තියට පමුණුවමින් ගමෙහි වාසය කරමි.

11.

11.

Ramanti mama puttā te, pantasenāsane kakā;

Tesaṃ mahattaro santo, theroyaṃ vasabho mahā;

Dhutapāpo dhutaṅgaggo, ñātoyaṃ mama sāsaneti.

මාගේ ඒ පුත්‍රයෝ විවේකී සේනාසනයන්හි ඇලුම් කරති. ඔවුන් අතරින් පව් දුරු කළා වූ, ධුතාංගධාරීන් අතර අග්‍ර වූ, මාගේ ශාසනයෙහි ප්‍රසිද්ධ වූ මේ වසභ මහා තෙරුන් වහන්සේ ඉතා ශ්‍රේෂ්ඨ හා ශාන්ත වන සේක.

Evaṃ bhagavā hatthaṃ ukkhipitvā candamaṇḍale paharanto viya therassa guṇe pakāsesi, tato so tassa guṇakathaṃ sutvā sayampitaṃ ṭhānantaraṃ kāmayamāno yannūnāhaṃ anāgate aññatarassa sammāsambuddhassa sāsane dhutaṅgadharānaṃ aggo bhavissāmīti taṃ ṭhānantaraṃ patthento bhagavato pādamūle nipajji, satthā taṃ kāraṇaṃ upaparikkhitvā ito kappasatasahassamatthake gotamo nāma satthā uppajjissati. Tvaṃ tadā dhutaṅgadharānaṃ aggo hutvā kassa poti paññāyissatīti byākaraṇa [Pg.47] madāsi. Tato paṭṭhāya so somanasso puññakammaṃ katvā tato cuto devamanussesu devissariyaṃ anubhavanto vipassīsammāsambuddhakāle ekasāṭako nāma brāhmaṇo hutvā mahādānaṃ adāsi. Tato cuto kassapasammāsambuddhe parinibbute bārāṇasīnagare bārāṇasīseṭṭhi hutvā nibbatto dānādīni puññāni katvā tato cavitvā saṃsāre saṃsaranto dasavassasahassā yukesu manussesu bārāṇasiyaṃ eko kuṭumbiko hutvā nibbatti. So panāyaṃ kuṭumbiko araññe jaṅghāvihāraṃ anuvicaranto paccantime janapade araññāyatane aññataraṃ paccekabuddhaṃ addasa. So ca paccekabuddho tattha cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṃharitvā ṭhapetuṃ āraddho. Kuṭumbiko taṃ disvā bhante kiṃ karothāti pucchi. So paccekabuddho appicchatāya tena puṭṭho na kiñci vutto hoti. So cīvaradussaṃ nappahotīti ñatvā attano uttarasāṭakaṃ paccekabuddhassa pādamūle ṭhapetvā agamāsi. Paccekabuddho taṃ gahetvā anuvātakaṃ āropento cīvaraṃ katvā pārupi. Kuṭumbiko jīvitapariyosāne kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā bārāṇasito tiyojanamattake ṭhāne aññatarasmiṃ nagare nibbatti, tassa mātāpitaro nandiyoti nāmaṃ akaṃsu, tassa satta bhātaro ahesuṃ, sesā cha bhātaro nānākammantesu byāvaṭā mātāpitunnaṃ posenti. Nandiyo pana akammasīlo geheyeva vasati. Tasmā tassa sesā kujjhanti. Mātāpitaropi nandiyaṃ āmantetvā ovadanti. So tuṇhī hoteva. Athāparasmiṃ samaye gāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ, tadā so mātaraṃ āha. Amma sāṭakaṃ dehi, nakkhattaṃ kīḷissāmīti, sā dhota- vatthaṃ [Pg.48] nīharitvā adāsi, amma thūlaṃ idanti, sā aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Atha naṃ mātā āha. Tāta yādise mayaṃ gehe jātā, natthi ito sukhumatarassa paṭilābhāya puññanti, labhanaṭṭhānaṃ gamissāmi ammāti. Putta ahaṃ ajjeva tava bārāṇasīnagare rajjapaṭilābhaṃ icchāmīti āha. So sādhu ammāti mātaraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Mātuyā panassa evaṃ ahosi. Kahaṃ so gamissati, pubbeviya idhavā etthavā gehe nisīditvā āgacchatīti, so pana puññaniyāmena codiyamāno gāmato nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā senaguttassa gehe paṭivasati, athekadivasaṃ so tassa kammakārehi saddhiṃ sallapanto nisīditvā pacalāyanto supinaṃ addasa. Mukhena antaṃ nikkhamitvā sakalajambudīpe pattharitvā antokucchimeva pāvisi. Pabuddho so bhīto mahāsaddamakāsi. Atha naṃ mahāsenagutto pucchi. Nandiyo supinaṃ addasanti āha. Atha tena kīdisanti puṭṭho kathesi, tato senagutto taṃ attano kulūpagaṃ paribbājikaṃ pucchi ko tassa vipākoti. Paribbājikā yadi bho itthī passati. Sattadivasabbhantareyeva abhisekaṃ labhati, yadi puriso passati, tatheva rājā hotīti kathesi. Senagutto tassā taṃ kathaṃ sutvā imaṃ mama ñātiṃ karomīti attano satta dhītare pakkositvā paṭipāṭiyā pucchi. Nandiyassa santike vasathāti, sesā sabbā na icchiṃsu, na mayaṃ jānāma etaṃ adhunāgataṃ kulavantaṃ vā dukkulavantaṃvāti. Atha kaṇiṭṭhikaṃ pucchi. Sā yassa maṃ mātāpitaro dassanti. Tesaṃ vacanaṃ na bhindissāmīti sampaṭicchi, atha senagutto nandiyaṃ pakkositvā attano dhītaraṃ datvā tassa mahāsampatti madāsi. Tato sattame divase nandiyo tattha tattha āhiṇḍanto rañño maṅgaluyyānaṃ passissāmīti gantvā dhaṅgalasilāpaṭṭesasīsaṃ pārupitvā nipajji, so ca bārāṇasīrañño kālaṅkatassa sattamo [Pg.49] divaso hoti. Amaccāca purohitoca rañño sarīrakiccaṃ kāretvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu. Rañño ekāva dhītā atthi, putto panassa natthi. Arājikaṃ rajjaṃ na tiṭṭhati. Phussarathaṃ vissajjessāmāti. Te kumudapattavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā setacchattapamukhaṃpañcavidharājakakudhabhaṇḍaṃ rathasmiṃyeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato turiyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīdvārena nikkhamitvā uyyānābhimukho ahosi. Paricayena uyyānābhimukho gacchati. Nivattemāti keci āhaṃsu. Purohito mā nivārayitthāti āha. Ratho kumārakaṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohaṇasajjo hutvā aṭṭhāsi. Purohito pārupaṇakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento tiṭṭhatu ayaṃ dīpo. Dvisahassadīpa parivāresu catūsu mahādīpesu ekarajjaṃ kātuṃ samatthotivatvā tassa dhitiṃ upadhāretuṃ tikkhattuṃ turiyāni paggaṇhāpesi. Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā kena kāraṇena āgatatthāti āha, deva tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātīti, rājā kahanti, devattaṃ gato sāmīti, kati divasā atikkantāti, ajja sattamo divasoti. Putto vā dhītā vā natthīti, dhītā atthi deva. Putto na vijjatīti, tenahi karissāmi rajjanti, te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ kāretvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkāritvā uyyānaṃ netvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu, athassa katābhisekassa satasahassagghanakaṃ vatthaṃ ānesuṃ, so kimidaṃ tātāti āha, nivāsanavatthaṃ devāti, nanu tātā thūlaṃti, manussānaṃ paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi devāti, tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesīti, āma devāti. Na maññe puññavā tumhākaṃ rājāti vatvā handa suvaṇṇabhiṅkāraṃ āharatha, labhissāma vatthanti, te suvaṇṇabhiṅkāraṃ āhariṃsu, so uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ ādāya puratthimadisāya abbhukkiri, [Pg.50] tāvadeva ghanapathaviṃ bhinditvā soḷasakapparukkhā uṭṭhahiṃsu, puna udakaṃ hatthena gahetvā dakkhiṇaṃ pacchimaṃ uttaranti evaṃ catassopi disā abbhukkiri, sabbadisāsu soḷasa soḷasa hutvā catusaṭṭhikapparukkhā uṭṭhahiṃsu, so ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā nandiyarañño vijite suttakantikā itthiyo mā suttaṃ kantantūti bheriṃ carāpethāti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādamabhiruyha mahāsampattiṃ anubhavi. Aho tadā paccekabuddhassa dinnānuvātakassa vipāko. Tenāhu porāṇā.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තම ශ්‍රී හස්තය ඔසවා, චන්ද්‍ර මණ්ඩලයට පහර දෙන්නාක් මෙන් ඉතා පැහැදිලිව තෙරණුවන්ගේ ගුණ ප්‍රකාශ කළ සේක. එකල්හි ඒ කුලපුත්‍රයා තෙරණුවන්ගේ ඒ ගුණ කථාව අසා, තමා ද එබඳු තනතුරක් කැමති වන්නේ, 'මම ද අනාගතයෙහි එක්තරා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයෙහි ධුතාංගධාරීන් අතරින් අග්‍ර වන්නෙම් නම් මැනවැ' යි ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි වැතිරුණේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ද ඒ කරුණ විමසා බලා, 'මෙසේ මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකින් මතුයෙහි ගෝතම නම් ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක උපදින්නාහ. එකල්හි තෝ ධුතාංගධාරීන් අතරින් අග්‍ර වී, කස්සප නමින් ප්‍රකට වන්නෙහිය' යි නියත විවරණ දුන් සේක. එතැන් පටන් ඔහු සෝමනස්සයෙන් යුතුව පින්කම් කොට, එයින් කළුරිය කර දෙවි මිනිසුන් අතර දිව්‍ය රාජ්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින්, විපස්සී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි 'ඒකසාටක' නම් බ්‍රාහ්මණයා වී මහා දානයක් දුන්නේය. එයින් චුත ව කස්සප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, බරණැස් නුවර බරණැස් සිටුවරයා වී ඉපිද, දානාදී පින්කම් කොට, එයින් චුත ව සංසාරයෙහි සැරිසරමින්, අවුරුදු දසදහසක් ආයුෂ ඇති මනුෂ්‍යයන් අතර බරණැස් නුවර එක්තරා කුටුම්බිකයෙකු වී උපන්නේය. ඒ කුටුම්බිකයා වනාහී වනයෙහි පා ගමනින් සක්මන් කරමින් ඇවිදින්නේ, ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදයක ආරණ්‍ය සේනාසනයක වැඩසිටි එක්තරා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක දැක්කේය. ඒ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ එහි සිවුරු මසමින් සිටියදී, වාටිය මදි වූ බැවින් එය නමා තැබීමට පටන් ගත්හ. කුටුම්බිකයා එය දැක, 'ස්වාමීනී, කුමක් කරන සේක්ද?' කියා ඇසුවේය. ඒ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ද අල්පේච්ඡතාවය නිසා ඔහු ඇසූ කල කිසිවක් වදාළේ නැත. ඔහු සිවුරු රෙද්ද මදි බව දැන, තමාගේ උත්තර සාටකය පසේබුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි තබා ගියේය. පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ද එය ගෙන, වාටියට එක් කොට සිවුරක් මසා පෙරවා ගත්හ. කුටුම්බිකයා දිවි කෙළවර කළුරිය කොට, තව්තිසා භවනයෙහි උපත ලබා, එහි ආයුෂ ප්‍රමාණයෙන් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, එයින් චුත ව බරණැස් නුවරින් යොදුන් තුනක් පමණ දුරින් පිහිටි එක්තරා නගරයක උපන්නේය. ඔහුගේ මව්පියෝ ඔහුට 'නන්දිය' යැයි නම් තැබූහ. ඔහුට සහෝදරයෝ සත් දෙනෙක් වූහ. ඉතිරි සහෝදරයන් හයදෙනා නොයෙක් කර්මාන්තයන්හි යෙදෙමින් මව්පියන් පෝෂණය කළහ. එහෙත් නන්දිය කිසිදු වැඩක් නොකරන අලස ස්වභාවයෙන් යුක්තව ගෙදරට වී ම වාසය කළේය. එබැවින් අනෙක් සහෝදරයෝ ඔහු කෙරෙහි කෝප වූහ. මව්පියෝ ද නන්දිය කැඳවා අවවාද කළහ. ඔහු නිශ්ශබ්ද ව ම සිටියේය. ඉක්බිති වෙනත් දිනෙක ගමෙහි උත්සවයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. එකල්හි ඔහු මවට මෙසේ කීවේය: 'මෑණියනි, මට සළුවක් දෙන්න, මම උත්සවය කෙළිමි.' ඈ පිරිසිදු කළ වස්ත්‍රයක් ගෙනැත් දුන්නාය. 'මෑණියනි, මෙය ගොරෝසුයි' ඔහු කීවේය. ඈ තවකක් ගෙනැත් දුන්නාය. ඔහු එය ද ප්‍රතික්ෂේප කළේය. එකල්හි මව ඔහුට මෙසේ කීවාය: 'පුතණුවනි, අප උපන් මෙබඳු නිවසක මෙයට වඩා සියුම් වස්ත්‍රයක් ලැබීමට තරම් පිනක් අපට නැත.' 'මෑණියනි, මම එය ලැබෙන තැනකට යන්නෙමි' නන්දිය කීවේය. 'පුතේ, මම අද ම ඔබට බරණැස් නුවර රජකම ලැබෙනවා දකින්නට කැමැත්තෙමි' යි ඈ කීවාය. ඔහු 'යහපති මෑණියනි' කියා මවට වැඳ, පැදකුණු කොට නික්ම ගියේය. එහෙත් මවට මෙසේ සිතුණි: 'ඔහු කොහේ යන්නද? පෙර මෙන් ම මෙහි හෝ වෙනත් ගෙයක හෝ වාඩි වී සිට නැවත එනු ඇත.' එහෙත් ඔහු තමාගේ පුණ්‍ය ශක්තියෙන් පෙලඹී, ගමෙන් නික්ම බරණැස් නුවරට ගොස් සේනගුත්ත සිටුවරයාගේ ගෙදර වාසය කළේය. ඉක්බිති එක් දිනක් ඔහු සේනගුත්තගේ සේවකයන් සමඟ කතා කරමින් සිට, නිදි කිරා වැටෙමින් සිහිනයක් දුටුවේය. ඔහුගේ කටින් බඩවැල් නික්ම මුළු දඹදිව පුරා පැතිරී, නැවත බඩ තුළට ම ඇතුළු විය. පිබිදුණු හෙතෙම බියට පත්ව මහත් හඬක් නැඟුවේය. එකල්හි මහා සේනගුත්ත සිටුවරයා ඔහුගෙන් විමසුවේය. 'මම සිහිනයක් දුටුවෙමි' යි නන්දිය කීවේය. එවිට ඔහු විසින් 'ඒ කිනම් සිහිනයක්ද?' කියා ඇසූ කල නන්දිය එය විස්තර කළේය. ඉක්බිති සේනගුත්ත සිටුවරයා තම නිවසට නිතර එන පරිබ්‍රාජිකාවකගෙන් 'එහි විපාකය කුමක්ද?' කියා ඇසුවේය. 'පින්වත, ඉදින් ස්ත්‍රියක් මේ සිහිනය දුටුවහොත්, සත් දිනක් ඇතුළත අභිෂේකය ලබන්නීය. ඉදින් පුරුෂයෙකු දුටුවහොත්, එසේම රජෙක් වන්නේය' යි පරිබ්‍රාජිකාව පැවසුවාය. සේනගුත්ත ඇගේ ඒ වචන අසා, 'මොහු මාගේ නෑයෙකු කරගන්නෙමි' යි සිතා තමාගේ දූවරුන් සත්දෙනා කැඳවා පිළිවෙළින් ඇසුවේය. 'නන්දිය සමඟ ජීවත් වන්නහුද?' කියා ඇසූ විට, අනෙක් සියලු දෙනා ම, 'අලුතින් පැමිණි මොහු උසස් කුලයක කෙනෙක්ද නැතහොත් පහත් කුලයක කෙනෙක්ද කියා අපි නොදනිමු' යි පවසමින් අකමැති වූහ. ඉක්බිති ඔහු බාල දියණියගෙන් ඇසුවේය. ඈ 'මගේ මව්පියන් මාව යමෙකුට දෙන්නේද, මම ඔවුන්ගේ වචනය ඉක්මවා නොයන්නෙමි' යි පිළිගත්තාය. ඉක්බිති සේනගුත්ත සිටුවරයා නන්දිය කැඳවා, තමාගේ දියණිය ඔහුට පාවා දී මහත් වස්තුවක් ද දුන්නේය. එයින් සත්වන දිනයෙහි නන්දිය තැනින් තැන ඇවිදින්නේ, 'රජුගේ මඟුල් උයන බලන්නෙමි' යි ගොස් හිස ද ඇතුළුව පොරවාගෙන මඟුල් සලා පුවරුව මත වැතිරුණේය. එදින බරණැස් රජු කළුරිය කර සත්වන දිනය විය. ඇමතිවරු ද පුරෝහිතයා ද රජුගේ ආදාහන කටයුතු නිමවා, රාජාංගණයෙහි හිඳ සාකච්ඡා කළහ. 'රජුට සිටින්නේ එකම දියණියකි. ඔහුට පුතෙකු නැත. රජෙකු නොමැතිව රාජ්‍යය පවතින්නේ නැත. අපි ඵුස්ස රථය මුදා හරිමු' යි ඔවුහු කීහ. ඔවුහු සුදු නෙළුම් පෙති බඳු පැහැති සින්ධු දේශීය අසුන් සතර දෙනෙකු මඟුල් රථයෙහි යොදා, ශ්වේතච්ඡත්‍රය ප්‍රධාන කොට ඇති පංච කකුධ භාණ්ඩ රථයෙහි ම තබා, රථය පිටත් කර හැර, පසුපසින් තූර්ය වාදනය කරවූහ. රථය නැගෙනහිර ද්වාරයෙන් නික්ම උයන දෙසට මුහුණ ලෑවේය. පුරුද්දක් ලෙස එය උයන දෙසට ම යයි. 'නවතමු' යි සමහරු පැවසූහ. 'නොනවතන්න' යි පුරෝහිතයා කීවේය. රථය ඒ තරුණයා වටා පැදකුණු කොට, ඔහුට නැගීමට සූදානම්ව නැවතුණේය. පුරෝහිතයා පොරවා සිටි සළුවේ කොන අහක් කොට, ඔහුගේ පතුල් දෙස බලා, 'මේ ද්වීපය පසෙක තබා, පරිවාර දූපත් දෙදහසක් ඇති සතර මහාද්වීපයෙහි ම ඒකඡත්‍ර රාජ්‍යයක් කිරීමට මොහු සමර්ථ වන්නේය' යි පවසා, ඔහුගේ ධෛර්යය උරගා බැලීමට තුන් වරක් තූර්ය වාදනය කරවීය. එකල්හි තරුණයා මුහුණ විවෘත කොට බලා, 'කුමන කරුණක් නිසා පැමිණියෙහුද?' කියා ඇසුවේය. 'දේවයන් වහන්ස, ඔබට රාජ්‍යය හිමි වේ' ඔවුහු කීහ. 'රජතුමා කොහිද?' 'ස්වාමීනි, එතුමා දිවංගත විය.' 'දින කීයක් ගත වීද?' 'අදට සත්වන දිනයයි.' 'පුතෙකු හෝ දියණියක නැද්ද?' 'දේවයන් වහන්ස, දියණියක සිටී, එහෙත් පුතෙකු නැත.' 'එසේ නම් මම රාජ්‍යය කරන්නෙමි' නන්දිය කීවේය. ඔවුහු එකෙණෙහි ම අභිෂේක මණ්ඩපයක් කරවා, රාජකුමරිය සියලු ආභරණයෙන් සරසා උයනට කැඳවාගෙන අවුත්, කුමාරයාට රාජ අභිෂේකය කළහ. ඉක්බිති අභිෂේක ලත් ඔහුට ලක්ෂයක් වටිනා වස්ත්‍රයක් ගෙනැත් දුන්හ. ඔහු 'පියවරුනි, මේ කුමක්ද?' කියා ඇසුවේය. 'දේවයන් වහන්ස, ඇඳීමට ගන්නා වස්ත්‍රයකි' ඔවුහු කීහ. 'පියවරුනි, මෙය ගොරෝසු නැද්ද?' 'දේවයන් වහන්ස, මනුෂ්‍යයන් පරිභෝජනය කරන වස්ත්‍ර අතර මෙයට වඩා සියුම් වස්ත්‍රයක් නැත.' 'ඔබේ පෙර රජු ද මෙබඳු වස්ත්‍ර හැඳියේද?' 'එසේය, දේවයන් වහන්ස.' 'ඔබේ රජු එතරම් පින්වතෙකු යැයි මම නොසිතමි' කියා පවසා, 'එසේ නම් රන් කෙණ්ඩියක් ගෙනෙන්න, අපි වස්ත්‍ර ලබන්නෙමු' යි කීවේය. ඔවුහු රන් කෙණ්ඩියක් ගෙනැත් දුන්හ. ඔහු නැගිට, දෑත් සෝදා, මුහුණ සෝදා, අතින් පැන් ගෙන නැගෙනහිර දිශාවට ඉස්සේය. එකෙණෙහි ම මහ පොළොව පලාගෙන කල්පවෘක්ෂ දහසයක් පැනනැගුණි. නැවත ද අතින් පැන් ගෙන දකුණ, බටහිර, උතුර යන සෙසු දිශාවන්ට ද ඉස්සේය. හැම දිශාවක ම දහසය බැගින් වූ මුළු කල්පවෘක්ෂ හැටහතරක් පැනනැගුණි. ඔහු එක් දිව්‍ය වස්ත්‍රයක් ඇඳ, තවකක් පෙරවාගෙන, 'නන්දිය රජුගේ රාජ්‍යයෙහි නූල් කටින ස්ත්‍රීන් තවදුරටත් නූල් නොකටිත්වා යි බෙර හඬ පතුරුවන්න' යි පවසා, ශ්වේතච්ඡත්‍රය නංවා, සියලු අලංකාරයෙන් සැරසී, මංගල හස්තිරාජයා පිට නැගී නුවරට වැද, ප්‍රාසාදයට නැඟ මහා සම්පත් අනුභව කළේය. අහෝ! එදා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට සිවුරු වාටියක් දීමේ විපාකය එබඳු විය. එබැවින් පැරැන්නෝ මෙසේ කීහ.

12.

12.

Yathā sāsapamattamhā, bījā nigrodhapādapo;

Jāyate satasākhaḍḍho, mahānīlambudopamo.

අබ ඇටයක් බඳු වූ කුඩා බීජයකින්, සිය ගණනක් අතු පතර විහිදුණු, මහා නිල් පැහැති වළාකුලක් බඳු වූ විශාල නුග වෘක්ෂයක් හටගන්නා සේම,

13.

13.

Tatheva puññakammamhā, aṇumhā vipulaṃ phalaṃ;

Hotīti appapuññanti, nāvamaññeyya paṇḍitoti.

එලෙසින්ම, ඉතා සුළු වූ ද පින්කමකින් මහත් වූ විපාක ලැබෙන්නේය. එබැවින් 'මේ වනාහි සුළු පිනක්' යැයි සිතා පණ්ඩිතයා පින අවමන් නොකළ යුතුය.

Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ devī rañño sampattiṃ disvā aho tapassīti kāruññākāraṃ dassesi. Kimidaṃ devīti ca puṭṭhā atimahatī te deva sampatti. Atītamaddhānaṃ kalyāṇaṃ katattā. Idāni anāgatassatthāya kusalaṃ karothāti āha. Kassa dassāma. Sīlavantā natthīti. Asuñño deva jambudīpo arahantehi, tumhe dānaṃ sajjetha, ahaṃ arahante lacchāmīti āha. Punadivase rājā mahārahaṃ dānaṃ sajjāpesi. Devī sace imissā disāya arahanto atthi, idhā gantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantūti uttarahimavantābhimukhī pupphāni uddhaṃ khipitvā urena nipajji. Atha tāni pupphāni ākāsato gantvā himavantapadese vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃpaccekabuddhānaṃ jeṭṭhakamahāpadumapaccekabuddhassa pādamūle patiṃsu. Tathāhi.

මෙසේ කාලය ගතවන කල්හි, එක් දිනක් දේවිය රජුගේ සම්පත්තිය දැක, 'අහෝ! මේ වනාහි තපස්වියා (පින් නොකළ තැනැත්තා) යැ'යි පවසමින් කරුණා සහගත ස්වභාවයක් දැක්වූවාය. 'දේවිය, මෙහි තේරුම කුමක්ද?' යැයි රජු ඇසූ කල, 'දේවයන් වහන්ස, ඔබගේ සම්පත්තිය ඉතා මහත්ය. ඒ අතීත කාලයෙහි කරන ලද යහපත් ක්‍රියාවන් නිසාය. දැන් අනාගතයේ යහපත උදෙසා කුසල් දහම් සිදු කරන්න' යැයි පැවසුවාය. 'අපි කාට දන් දෙමුද? සිල්වතුන් නැතැ'යි රජු කී කල, 'දේවයන් වහන්ස, දඹදිව රහතන් වහන්සේලාගෙන් හිස් නොවේ. ඔබ වහන්සේ දානය සූදානම් කරන්න, මම රහතන් වහන්සේලා වැඩමවා ගන්නෙමි' යැයි පැවසුවාය. පසුදින රජු මහඟු දානයක් පිළියෙල කරවීය. දේවිය, 'සැබවින්ම මේ දිසාවෙහි රහතන් වහන්සේලා වැඩසිටිත් නම්, මෙහි වැඩම කොට අපගේ දානය පිළිගන්නා සේක්වා' යැයි පවසමින්, උතුරු හිමාලය දෙසට මුහුණ ලා අහසට මල් විසි කොට බිම වැතිර නමස්කාර කළාය. ඉක්බිති ඒ මල් අහසින් ගොස්, හිමාලයේ වසන පදුමවතී දේවියගේ පුත්‍රයන් වූ පන්සියයක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා අතරින් ජ්‍යෙෂ්ඨතම වූ මහාපදුම පසේබුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි පතිත විය. එසේමයි.

14.

14.

Aho [Pg.51] passatha bho dāni, vimhayaṃ puññakammuno;

Acetanāpi pupphāni, dūtakiccesu byāvaṭā.

පින්වතුනි, පින්කමක ඇති පුදුමාකාර ආශ්චර්යය දැන් බලන්න. පණක් නැති අචේතනික මල් පවා දූත මෙහෙවරෙහි යෙදී සිටිති.

15.

15.

Kattukāmena lokasmiṃ, sakalaṃ attano vasaṃ;

Sabbatthāmena kattabbaṃ, puññaṃ paññavatā sadāti.

මේ ලෝකයෙහි සියල්ල තමන්ගේ වසඟයට ගැනීමට කැමති ප්‍රඥාවන්තයා විසින් නිරන්තරයෙන්ම තමන්ගේ උපරිම ශක්තියෙන් පින සිදු කළ යුතුය.

Tato mahāpadumapaccekabuddho taṃ ñatvā sesabhātare āmantesi. Mārisā nandiyarājā tumhe nimantesi. Adhivāsetha tassa nimantananti. Te adhivāsetvā tāvadeva ākāsenā gantvā uttaradvāre otariṃsu. Manussā pañcasatā deva paccekabuddhā āgatāti rañño ārocesuṃ, rājā saddhiṃ deviyā gantvā vanditvā patte gahetvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tattha tesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa devī saṅghanavakassa ca pādamūle nipajjitvā ayyā paccayehi na kilamissantu, mayaṃ puññena na hāyissāma, amhākaṃ idha vāsāya paṭiññaṃ dethāti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne nivāsaṭṭhānādayo kāretvā yāvajīvaṃ paccakabuddhe upaṭṭhahitvā tesu parinibbutesu sādhukīḷanaṃ kāretvā candanā garuādīhi sarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā evarūpānampi mahānubhāvānaṃ mahesīnaṃ maraṇaṃ bhavissati, kimaṅgaṃ pana mādisānanti saṃvegajāto jeṭṭhaputtaṃ rajje patiṭṭhāpetvā sayaṃ pabbajaṃ pabbaji, devīpi raññe pabbajite ahaṃ kiṃkarissāmīti pabbajitvā dvepi uyyāne vasantā jhānābhiññaṃ nibbattetvā jhānasukhena vītināmentā āyupariyosāne brahmaloke nibbattiṃsu. Te amhākaṃ bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā buddhasāsane pabbajiṃsu, tadā nandiyarājā dhutaṅgadharānaṃ aggo mahākassapattheronāma hutvā cando viya suriyo viyaca loke pākaṭo hutvā bhagavati pari- nibbute [Pg.52] buddhasāsanaṃ ativiya sobheti. Bhariyāpissa bhaddakāpiḷānī nāma ahosīti.

ඉක්බිති මහාපදුම පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ බව දැන සෙසු සහෝදර පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා අමතා, 'නිදුකාණන් වහන්ස, නන්දිය රජතුමා අපට ආරාධනා කරයි. උන්වහන්සේගේ ආරාධනාව පිළිගත මැනව' යැයි පැවසූහ. උන්වහන්සේලා එය පිළිගෙන එකෙණෙහිම අහසින් වැඩම කොට උතුරු ද්වාරයට බැසගත්හ. 'දේවයන් වහන්ස, පන්සියයක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා වැඩම කළ සේකැ'යි මිනිස්සු රජුට සැළ කළහ. රජතුමා දේවිය සමඟ ගොස් වැඳ නමස්කාර කොට, පාත්‍ර පෙරටු කරගෙන පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා ප්‍රාසාදයට වැඩම කරවා එහිදී දානය පූජා කළේය. දන් වළඳා අවසානයෙහි, රජු සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි ද, දේවිය සංඝනවක (කණිෂ්ඨ) මහණැන්දෑ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි ද වැතිර වැඳ, 'ස්වාමීනි, ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් වෙහෙසට පත් නොවනු මැනවි. අපි ද පිනෙන් පිරිහෙන්නේ නැත. අපට මෙහි වාසය කිරීමට පොරොන්දුවක් දෙනු මැනවැ'යි කියා පොරොන්දු කරවාගෙන, උයනෙහි වාසස්ථාන ආදිය කරවා, දිවි හිමියෙන් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලාට උපස්ථාන කළහ. උන්වහන්සේලා පිරිනිවන් පෑ කල්හි ශෝභන පූජෝත්සව පවත්වා, සඳුන් අගිල් ආදියෙන් ආදාහන පූජාවන් සිදු කොට, ධාතූන් වහන්සේලා තැන්පත් කර සෑයක් කරවූහ. 'මෙසේ වූ මහත් ආනුභාව ඇති මහා ඉෂිවරයන් වහන්සේලාට ද මරණය සිදුවන්නේ නම්, මා බඳු අය ගැන කියනු කිම?' යැයි සංවේගයට පත්ව, වැඩිමහල් පුත්‍රයා රජකමෙහි පිහිටුවා තෙමේ පැවිදි විය. රජු පැවිදි වූ කල්හි 'මම කුමක් කරම්දැ'යි සිතා දේවිය ද පැවිදි වූවාය. දෙදෙනාම උයනෙහි වසමින් ධ්‍යාන අභිඥා උපදවාගෙන, ධ්‍යාන සුවයෙන් කාලය ගෙවා ආයුෂ කෙළවර බඹලොව උපන්නාහ. ඔවුහු අප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලබා බුදු සසුනෙහි පැවිදි වූහ. එකල නන්දිය රජු, ධුතාංගධාරීන් අතර අග්‍ර වූ මහා කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේ නමින් සඳු මෙන් ද හිරු මෙන් ද ලොව ප්‍රසිද්ධ වී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි බුද්ධ ශාසනය අතිශයින් බැබළවූහ. ඔහුගේ බිරිඳ ද භද්දා කාපිලානී නමින් ප්‍රසිද්ධ වූවාය.

16.

16.

Datvā pureko vipine caranto,Paccekabuddhassanuvātamattaṃ;

Katvā saraṭṭhaṃ kurudīpasobhaṃ,Mahānubhāvo vasudhā dhiposi.

පෙර වනයෙහි හැසිරෙන්නා වූ එක් අයෙක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට (උඩු සුළඟින් සුවඳ හමන සේ මල් දානයක්) පූජා කොට, තමාගේ කුරු රට සෝභමාන කරමින්, මහත් ආනුභාව ඇති පෘථිවීශ්වරයෙක් (රජෙක්) විය.

17.

17.

Tumheca bhonto khalu sīlavante,Dadātha dānāni anappakāni;

Taṃ vo patiṭṭhāca bhavantarasmiṃ,Cintāmaṇiṃ kappataruṃva sāranti.

පින්වත්නි, ඔබලා ද සිල්වතුන් උදෙසා අප්‍රමාණ වූ දානයන් පූජා කරත්වා. එය මතු සසරෙහි ඔබට චින්තාමණී මාණික්‍යයක් මෙන් ද, කල්පවෘක්ෂයක් මෙන් ද උතුම් වූ පිහිටක් වන්නේය.

Nandiyarājassa vatthuṃ pathamaṃ.

නන්දිය රජුගේ කථා වස්තුව පළමුවැන්නයි.

12. Aññataramanussassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

12. එක්තරා මිනිසෙකුගේ කථා වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය:

Amhākaṃ bhagavati parinibbute pāṭaliputtasamīpe aññatarasmiṃ gāme aññataro duggatamanusso vasati, so panekadivasaṃ aññataraṃ gāmaṃ gacchanto dve sāṭake nivāsetvā mahantaṃ aṭaviṃpāpuṇi, tadevaṃ gacchantaṃ disvā etassa vatthaṃ gaṇhissāmīti eko coro anubandhi, so dūratova āgacchantaṃ coraṃ disvā cintesi, ahametasmā palāyituṃ vā tena saddhiṃyujjhituṃ vā na sakkomi, ayamāgantvā avassaṃ anicchantassāpi me vatthaṃ gaṇhissati. Mayāpissa niratthakena harituṃ na sakkā, dānavasenassa dassāmīti sanniṭṭhāna makāsi, atha coro āgantvā vatthakaṃ parāmasi, atha so puriso cittaṃ pasādetvā imaṃ mama vatthadānaṃ bhavabhogasukhatthāya paccayo hotūti vatthaṃ datvā ducchāditattā mahāmaggaṃ pahāya aññena jaṅghāmaggena gacchanto āsivisena daṭṭho kālaṃ katvā himavantappadese [Pg.53] dvādasayojanike kanakavimāne nekaccharāsahassaparivuto nibbatti. Vimānaṃ panassa parivāretvā tiyojanike ṭhāne kapparukkhā nibbattiṃsu, so mahantaṃ dibbasampattiṃ disvā somanassaṃ pavedento āha.

අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, පැළලුප් නුවර (පාටලීපුත්‍ර) සමීපයෙහි එක්තරා ගමක එක්තරා දිළිඳු මිනිසෙක් වාසය කළේය. හෙතෙම එක් දිනක් වෙනත් ගමකට යන්නේ, සළු දෙකක් හැඳගෙන මහත් වනයකට පැමිණියේය. මෙසේ යන ඔහු දැක, 'මොහුගේ වස්ත්‍ර ගනිමි'යි සිතා එක් සොරෙක් ඔහු පසුපස ලුහුබැන්දේය. දුරදීම එන සොරා දැක ඔහු මෙසේ සිතීය: 'මට මොහුගෙන් පලායෑමට හෝ මොහු සමඟ සටන් කිරීමට හෝ නොහැකිය. මොහු පැමිණ මා අකමැති වුවද අනිවාර්යයෙන්ම මගේ වස්ත්‍රය ගනු ඇත. මා විසින් මෙය ඔහුට නිකරුණේ ගැනීමට ඉඩ නොදී, දානයක් වශයෙන් දීමට අධිෂ්ඨාන කරමි'යි තීරණය කළේය. ඉක්බිති සොරා පැමිණ වස්ත්‍රය අල්ලාගත්තේය. එකල ඒ මිනිසා සිත පහදවාගෙන, 'මගේ මෙම වස්ත්‍ර දානය සසර භෝග සම්පත් හා සුඛ විහරණය පිණිස හේතු වේවා!' යැයි පවසමින් වස්ත්‍රය පරිත්‍යාග කළේය. වස්ත්‍රය දීමෙන් පසු (කය නිසි ලෙස) වසා නොතිබූ බැවින්, ප්‍රධාන මාර්ගය හැර වෙනත් අඩිපාරකින් යද්දී, විෂඝෝර සර්පයෙකු දෂ්ට කිරීමෙන් මියගොස්, හිමාල වනයේ දොළොස් යොදුනක් විශාල රන් විමනක දහස් ගණන් දිව්‍ය අප්සරාවන් පිරිවරා උපන්නේය. ඔහුගේ විමන වටා තුන් යොදුනක් මානයේ කල්පවෘක්ෂයෝ පහළ වූහ. හෙතෙම ඒ මහත් වූ දිව්‍ය සම්පත්තිය දැක සතුටු සිතින් මෙසේ පැවසීය:

1.

1.

Pariṇāmitamattena, dānassa sakasantakaṃ;

Dadāti vipulaṃ bhogaṃ, dibbamissariyaṃ varaṃ.

තමා සතු දෙයක් දානයක් වශයෙන් පැහැදුණු සිතින් පරිත්‍යාග කිරීමෙන් පමණක් වුව ද, එය මහත් වූ භෝග සම්පත් හා උතුම් වූ දිව්‍ය ඓශ්චර්යය ලබා දෙන්නේය.

2.

2.

Dvādasayojanubbedhaṃ, duddikkhaṃ cakkhumūsanaṃ;

Kūṭā gāravarupetaṃ, sabbasovaṇṇayaṃ subhaṃ.

උසින් දොළොස් යොදුනක් වූ, (ප්‍රභාව නිසා) දෙස බැලීමට පවා අපහසු වූ, නෙත් සිත් ඇදගන්නා වූ, උතුම් කූටාගාරවලින් සමන්විත වූ, මුළුමනින්ම රනින් නිම වූ සොඳුරු (විමනක් පහළ විය).

3.

3.

Mama puññena nibbattaṃ, nekarāgaddhajākulaṃ,Tatheva parisuddhehi, vitānehi ca laṅkataṃ.

මාගේ පිනෙන් උපන්, නොයෙක් වර්ණවලින් යුත් ධජ පතාකවලින් ගහන වූ ද, එලෙසින්ම ඉතා පිරිසිදු වියන්වලින් අලංකාර කරන ලද්දක් වූ ද (විමනක් පහළ විය).

4.

4.

Pāsādapariyantamhi, dibbavatthāni lambare;

Vāteritā te sobhanti, avhentāva sudhāsino.

මාලිගාවේ කෙළවරෙහි දිව්‍යමය වස්ත්‍රයෝ එල්ලෙමින් පවතිත්. සුළඟින් සැලෙන ඒවා, දිව්‍ය ලෝකවාසීන් කැඳවන්නාක් මෙන් ශෝභමාන වෙති.

5.

5.

Pāsādassa samantā me, bhūmibhāge tiyojane;

Icchiticchitadātāro, jātāsuṃ surapādapā.

මාගේ මාලිගාව වටා තුන් යොදුනක් දක්වා වූ භූමි භාගයෙහි සිතූ සිතූ දේ ලබා දෙන්නා වූ දිව්‍ය වෘක්ෂයෝ (කල්පවෘක්ෂයෝ) උපන්නාහ.

6.

6.

Tattha naccehi gītehi, vādehi turiyehi ca;

Ne kaccharāsahassehi, modāmi bhavane mama.

එහි නැටුම්වලින් ද, ගැයුම්වලින් ද, වාදනයන්ගෙන් ද, تූර්ය නාදයන්ගෙන් ද සහ දහස් ගණන් දිව්‍ය අප්සරාවන්ගෙන් ද යුතුව මම මාගේ දිව්‍ය විමනයෙහි සතුටු වෙමි.

7.

7.

Na sammā dinnavatthassa, akkhette phalamī disaṃ;

Khette sammā dadantassa, ko phalaṃ vaṇṇayissatīti.

නුසුදුසු කෙතෙහි (අදක්ෂිණෙය්‍ය පුද්ගලයෙකුට) නිසි පරිදි නොදුන් වස්ත්‍ර දානයක පවා විපාකය මෙබඳු වන්නේ නම්, සුදුසු පින්කෙතෙහි මැනවින් දන් දෙන තැනැත්තාගේ විපාකයේ මහත් බව වර්ණනා කරන්නේ කවුද?

8.

8.

Evaṃ vidhampi kusalaṃ manujo karitvā,Pappoti dibbavibhavaṃ munivaṇṇanīyaṃ;

Mantvāna bho dadatha dānavaraṃ susīle,Saddhāya suddhamanasāssa visesabhāgīti.

මිනිසෙක් මෙබඳු වූ ද කුසල් දහම් කොට, මුනිවරයන් වහන්සේලා විසින් වර්ණනා කරන ලද දිව්‍ය සම්පත්තීන් ලබයි. පින්වතුනි, මෙය සලකා බලා, ශ්‍රද්ධාවෙන් හා පිරිසිදු සිතින් යුතුව සිරිලක සිල්වතුන් වහන්සේලාට උතුම් දානයන් පූජා කරත්වා, එවිට උසස් වූ විපාකයන්ගේ හිමිකරුවෝ වන්නාහ.

Aññataramanussassa vatthuṃ dutiyaṃ.

එක්තරා මිනිසෙකුගේ කථා වස්තුව දෙවැන්නයි.

13. Visamalomakumārassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

13. විෂමලෝම කුමාරයාගේ පුවතෙහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය.

Atīte [Pg.54] kira imasmiṃ jambudīpe kassapo nāma sammāsambuddho pāramiyo pūretvā sabbaññutaṃ patto lokassa dukkhāpanudo sukhāvaho paṭivasati lokaṃ nibbāṇamahānagaravare paripūrento. Tasmiṃ samaye aññataro puriso satthu dhammadesanaṃ sutvā pasanno bhikkhusaṅghassa dānaṃ dento sīlaṃ rakkhanto uposathakammaṃ karonto nānāvidhāni puññakammāni katvā suttappabuddhoviya gantvā devaloke nibbatti sabbaratanamaye dibbavidhāne devaccharāsahassaparivuto. Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto amhākaṃ bhagavati parinibbute jambudīpe pāṭaliputtanagare āṇācakkavattidhammāsokamahānarindassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatti. Tassa nāmaṃ karonto sīse lomaṃ visamaṃ hutvā jātatthā visamalomakumāroti sañjāniṃsu. So kamena viññutaṃ patto balasampanno ahosi. Mahāthāmo abhirūpoca ahosi. Dassanīyo pāsādiko yasaparivārasampanno paṭivasati. Tato aparena samayena dhammāsokamahānarindo caturāsītisahassarājaparivuto anantabalavāhano kī ḷā pa ro himavantaṃ gantvā yathābhirantaṃ kīḷitvā āgacchanto candabhāgaṃ nāma gaṅgaṃ sampāpuṇi. Sā pana yojanavitthatā tigāvutagambhīrā ahosi. Tadā sā adhunāgatehi oghehi mahāpheṇasamākulā bahūmiyo ubhokūle uttarantī mahāvegā gacchanti. Tadā rājā gaṅgaṃ disvā ko nāmettha puriso evaṃvidhaṃ mahāgaṅgaṃ tarituṃ samattho bhavissatīti āha. Taṃ sutvā visamaloma kumāro āgantvā vanditvā ahaṃ deva gaṅgaṃ taritvā gantuñca āgantuñca sakkomīti āha. Rājā sādhūti sampaṭicchi. Atha kumāro gāḷhaṃ nivāsetvā makaradantiyā [Pg.55] kese bandhitvā gaṅgākūle ṭhito aṭṭhārasahatthaṃ abbhuggantvā usabhamattaṭṭhāne patitvā taritu mārabhi. Tato caṇḍasotaṃ chinditvā taranto gamanā gamanakāle gaṇhanatthāya āgate caṇḍasuṃsumāre pāṇinā paharitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ karonto vīsasataṃ māretvā uttāretvā talamuggamma rājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi. Rājā taṃ kāraṇaṃ disvā bhayappatto eso kho maṃ māretvā rajjampi gahituṃ samattho. Etaṃ māretuṃ vaṭṭatīti cintetvā nagaraṃ sampatto kumāraṃ pakkosāpetvā amacce āha. Imaṃ bhaṇe bandhanāgāre karothāti. Te tathā kariṃsu, athassa bandhanāgāre vasantassa cattāro māsā atikkantā. Tato rājā catumāsaccayena dīghato saṭṭhihatthappamāṇe saṭṭhiveḷukalāpe āharāpetvā gaṇṭhiyo sodhāpetvā anto ayosāraṃ pūretvā rājaṅgaṇe ṭhapāpetvā visamalomakumāraṃ bandhanāgārato āhārāpetvā amacce evamāha. Bhaṇe svāyaṃ kumāro iminā khaggena ime veḷukalāpe caturaṅgulaṃ katvā chindatu. No ce chindituṃ sakkoti. Taṃ mārethāti āha, taṃ sutvā kumāro ahaṃ bandhanāgāre ci ra vu ttho jighacchāpīḷito āhārena kilamiṃ, yannūnāhaṃ āhāraṃ bhuñcitvā chindeyyanti. Te natthi dāni tuyhaṃ āhāranti āhaṃsu. Tenahi pokkharaṇiyā pānīyaṃ pivissāmīti āha. Te sādhūti pokkharaṇiṃ nesuṃ. Kumāro pokkharaṇiṃ otaritvā nahāyitvā nimuggo yāvadatthaṃ kalalaṃ bhuñcitvā pānīyaṃ pivitvā uṭṭhāya asipattaṃ gahetvā mahājanānaṃ passantānameva aṭṭhāsītihatthaṭṭhānaṃ ākāsaṃ ullaṅghitvā sabbaveḷukalāpe caturaṅgulamattena khaṇḍākhaṇḍaṃ kurumāno otaritvā mūle thūlaayasalākaṃ patvā kiṇīti saddaṃ sutvā asipattaṃ vissajjetvā rodamāno aṭṭhāsi. Tato rājapurisehi kimattaṃ rodasīti vutte [Pg.56] ettakānaṃ purisānamantare mayhaṃ ekopi suhado natti. Sace bhaveyya, imesaṃ veḷukalāpānamantare ayo sāraṃ atthibhāvaṃ katheyya, ahaṃ pana jānamāno ime veḷu kalāpe aṅgulaṅgulesu chindeyyanti āha. Tato rājā kumārena katakammaṃ oloketvā pasanno uparājaṭṭhānaṃ bahuñca vibhavaṃ dāpesi, evamassa balasampattilābho nāma na jātigottakulapadesādīnaṃ balaṃ. Na pāṇātipātādiduccaritānaṃ balaṃ. Kassetaṃ balanti. Kassapasammāsambuddhakāle bhikkhusaṅghassa dinnadānādisucaritakammavipākaṃ. Tena vuttaṃ.

අතීතයෙහි මේ ජම්බුද්වීපයෙහි, පාරමිතාවන් පුරා සර්වඥතා ඥානයට පැමිණි, ලෝකයාගේ දුක් දුරු කරන්නා වූ ද සැපය උදා කරන්නා වූ ද, උතුම් නිවන් මහා නගරයෙන් ලෝකය පුරවන්නා වූ ද කස්සප නම් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි සේක. එකල එක්තරා පුරුෂයෙක් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා පැහැදී, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලාට දන් දෙමින්, සිල් රකිමින්, පොහොය කර්ම (උපෝසථ කර්ම) කරමින්, නොයෙක් ආකාර වූ පින්කම් කොට, නින්දෙන් පිබිදුණාක් මෙන් ගොස්, සියලු රත්නයන්ගෙන් සුසැදි දිව්‍ය විමානයක දිව්‍ය අප්සරාවන් දහසක් පිරිවරා දේව ලෝකයෙහි උපන්නේය. එහි ආයුෂ ඇති තාක් කල් වාසය කොට, එයින් චුතව, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි ජම්බුද්වීපයේ පාටලීපුත්‍ර නගරයෙහි ආඥා චක්‍රවර්තී වූ ධර්මාශෝක මහා නරේන්ද්‍රයාගේ අග්‍රමහේෂිකාවගේ කුසෙහි උපන්නේය. ඔහුට නම් තබන කල්හි හිසෙහි රෝමයන් (කෙස්) අසමාන (විෂම) ලෙස පිහිටා තිබූ බැවින් ඔහු 'විෂමලෝම කුමාරයා' යැයි හැඳින්වූහ. හෙතෙම ක්‍රමයෙන් වැඩී බුද්ධිමත් බවට පත්ව බලසම්පන්න විය. මහත් ශක්තියක් ඇත්තෙක් ද අතිශයින් රූපවත් වූවෙක් ද විය. දැකුම්කලු වූ, ප්‍රසාදජනක වූ, කීර්තියෙන් හා පිරිවරින් සම්පන්න වූ ඔහු වාසය කරයි. ඉන්පසු කාලයක ධර්මාශෝක මහා රජතුමා අසූහාරදහසක් රජවරුන් පිරිවරා, අනන්ත බලසෙනඟ සහිතව, ක්‍රීඩාවෙහි නිරත වනු පිණිස හිමාලයට ගොස්, රිසි සේ ක්‍රීඩා කොට ආපසු එන්නේ චන්ද්‍රභාගා නම් ගංගාවට පැමිණියේය. එය යොදුනක් පළල හා ගව් තුනක් ගැඹුරු විය. එකල ඒ ගංගාව අලුතින් ගලා ආ ජල ප්‍රවාහයන්ගෙන් හා මහත් පෙණ සමූහයෙන් ගැවසී ගත්තේ, මසුන් බොහෝ දෙනෙකු දෙගොඩතලා යමින්, මහත් වේගයෙන් ගලා ගියේය. එකල රජතුමා ගංගාව දැක, 'මෙවැනි මහා ගංගාවක් තරණය කිරීමට සමත් වන පුරුෂයා කවුද?' යි ඇසීය. එය ඇසූ විෂමලෝම කුමාරයා පැමිණ වැඳ, 'දේවයන් වහන්ස, මට මේ ගංගාව තරණය කොට එහා මෙහා යාමට පුළුවනැ' යි කීවේය. රජතුමා 'යහපතැ' යි එය පිළිගත්තේය. ඉන්පසු කුමාරයා ඇඳුම් තද කොට හැඳ, මකර දත් ආකාරයෙන් කෙස් බැඳ, ගඟ ඉවුරේ සිට රියන් දහඅටක් ඉහළට පැන, උසභයක් (දුර මිනුමක්) පමණ තැනකට වැටී පිහිනීමට පටን ගත්තේය. ඉන්පසු සැඬ පහර කපාගෙන පිහිනන විට, ඒමට හා යාමට බාධා කරමින් අල්ලා ගැනීමට පැමිණි සැඬ කිඹුලන්ට අත්ලෙන් පහර දී කුඩුපට්ටම් කරමින්, කිඹුලන් දෙදහසක් මරා, ගඟෙන් එතෙර වී, ගොඩට පැමිණ රජුට වැඳ සිටියේය. රජතුමා ඒ සිදුවීම දැක බියට පත්ව, 'මොහු මාව මරා රාජ්‍යය පවා ගැනීමට සමතෙකි. මොහු මරා දැමීම වටී' යැයි සිතා, නගරයට පැමිණ කුමාරයා කැඳවා, ඇමතියන්ට කතා කොට, 'ඇලෑනි, මොහුව සිරගෙයි ලවව්' යැයි කීවේය. ඔවුහු එසේ කළහ. ඉන්පසු ඔහු සිරගෙයි වෙසෙන අතර මාස සතරක් ගතවිය. ඉන්පසු රජතුමා මාස හතරක් ඇවෑමෙන්, දිගින් රියන් හැටක් පමණ වූ උණ බට මිටි හැටක් ගෙන්වා, ඒවායේ ගැට සුද්ධ කරවා, ඇතුළත යකඩ හර පිරවීම් කරවා, රජ අංගනයෙහි තබවා, විෂමලෝම කුමාරයා සිරගෙයින් කැඳවා ඇමතියන්ට මෙසේ කීවේය: 'ඇලෑනි, මේ කුමාරයා මේ කඩුවෙන් මේ උණ බට මිටි අඟල් හතර බැගින් වන සේ කපා දමාවා! ඉදින් කපා දැමීමට නොහැකි වුවහොත් ඔහුව මරා දමව්' යැයි කීවේය. එය ඇසූ කුමාරයා, 'මම සිරගෙයි බොහෝ කල් වැසීමෙන් සාගින්නෙන් පෙළෙමින් ආහාර හිඟකමින් ක්ලාන්ත වී සිටිමි. එබැවින් මම ආහාර අනුභව කොට කපන්නෙම් නම් යෙහෙකැ' යි සිතුවේය. ඔවුහු, 'දැන් තට ආහාර නැතැ' යි කීහ. 'එසේ නම් මම පොකුණෙන් පැන් බොන්නෙමි' යි කුමාරයා කීවේය. ඔවුහු 'යහපතැ' යි කියා ඔහුව පොකුණ වෙත රැගෙන ගියහ. කුමාරයා පොකුණට බැස, නා, දියෙහි ගිලී ඇති තාක් පොකුණෙහි මඩ (නෙළුම් අල වැනි දෑ) කා, පැන් බී, නැගිට, කඩුව අතට ගෙන, මහා ජනයා බලා සිටියදීම අසූ රියනක් උස අහසට පැන නැගී, සියලු උණ බට මිටි අඟල් හතර බැගින් වන සේ කැබලිවලට කපමින් බිමට බැස, මුල තිබූ මහත් යකඩ කූරෙහි වැදී 'කිණි' යන හඬ ඇසී, කඩුව අතහැර හඬමින් සිටියේය. ඉන්පසු රජපුරුෂයන් විසින් 'කුමක් නිසා හඬන්නෙහිද?' යි විමසූ කල්හි, 'මේ සා විශාල පිරිසක් අතර මට එකදු හිතවතෙක් නැත. ඉදින් සිටියේ නම්, මේ උණ බට මිටි මැද යකඩ හරයක් ඇති බව පවසනු ඇත. මම ඒ බව දැන සිටියේ නම්, මේ උණ බට මිටි අඟලෙන් අඟල කපා දමන්නෙමි' යි කීවේය. එකල රජතුමා කුමාරයා කළ ක්‍රියාව දැක පැහැදී, උපරාජ තනතුර ද බොහෝ වස්තුව ද දුන්නේය. මෙසේ මොහු ලැබූ බලසම්පන්න බව යනු ජාතියේ, ගෝත්‍රයේ, කුලයේ හෝ දේශයේ බලයක් නොවේ. ප්‍රාණඝාතාදී දුශ්චරිතයන්ගේ බලයක් ද නොවේ. ඒ කාගේ බලයක් ද? කස්සප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමයෙහි භික්ෂු සංඝයා උදෙසා දුන් දානාදී සුචරිත කර්මයන්ගේ විපාකයයි. එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී.

1.

1.

Kassapassa munindassa, kāle aññataro naro;

Sambuddhamupasaṃkamma, sutvā dhammaṃ sudesitaṃ.

කස්සප මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා මිනිසෙක්, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ, උන්වහන්සේ මැනවින් දෙසූ ධර්මය අසා,

2.

2.

Paṭiladdhasaddho hutvā, sīlavantāna bhikkhunaṃ;

Madhurannapāne pacure, adāsi sumano tadā.

ශ්‍රද්ධාව ලැබූවෙක් වී, එකල සතුටු සිතින් යුතුව, සිල්වත් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ප්‍රණීත වූ බොහෝ බොජුන් හා පැන් පූජා කළේය.

3.

3.

Adāsi cīvare patte, tatheva kāyabandhane;

Adā khīrasalākañca, bahū kattarayaṭṭhiyo.

එලෙසම සිවුරු, පාත්‍ර සහ කායබන්ධන ද පූජා කළේය. කිරිපිඬු ද බොහෝ සැරයටි ද පූජා කළේය.

4.

4.

Adā supassayaṃ dānaṃ, mañcapīṭhādikaṃ tathā;

Pāvāra kambalādīni, adā sītanivāraṇe.

ඇඳ පුටු ආදී ආසන ද, එසේම සීතල දුරු කිරීම පිණිස ඇති ඇතිරිලි සහ කම්බිලි ආදිය ද පූජා කළේය.

5.

5.

Adā bhesajjadānāni, ārogyatthāya bhikkhunaṃ;

Evaṃ nānāvidhaṃ puññaṃ, katvāna tidivaṃ gato.

භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ නීරෝගීභාවය සඳහා ඖෂධ පූජා කළේය. මෙසේ නොයෙක් ආකාර වූ පින්කම් කොට දෙව්ලොව ගියේය.

6.

6.

Tattha dibbavimānamhi, uppanno so mahiddhiko;

Devaccharāparivuto, devasenāpurakkhato.

එහි දිව්‍ය විමානයක උපන් මහත් සෘද්ධි ඇති ඔහු, දිව්‍ය අප්සරාවන්ගෙන් පිරිවරන ලද්දේ, දේව සේනාව පෙරටු කරගත්තේ විය.

7.

7.

Dibbehi naccagītehi, dibbavāditatantihi;

Modamāno anekehi, dibbasampattiyā saha.

දිව්‍යමය නර්තන, ගීත හා නොයෙක් තූර්ය වාදනයන්ගෙන් ද, බොහෝ වූ දිව්‍ය සම්පත්වලින් ද සතුටු වෙමින්,

8.

8.

Yāvatāyuṃ tahiṃ ṭhatvā, jambudīpe manorame;

Pure pāṭaliputtamhi, dhammāsokassa rājino.

එහි ආයුෂ ඇති තාක් කල් ජීවත් වී, මනරම් වූ ජම්බුද්වීපයෙහි පාටලීපුත්‍ර නගරයෙහි ධර්මාශෝක රජතුමාගේ,

9.

9.

Putto [Pg.57] hutvāna nibbatti, mahāthāmo mahābalo;

Mahāyaso mahābhogo, āsi buddhādimāmako.

පුත්‍රයෙක් වී උපන්නේය. හෙතෙම මහත් වීර්යය ද මහත් බලය ද මහත් කීර්තිය ද මහත් භෝග සම්පත් ද ඇත්තෙක් වූ අතර, බුදුන් වහන්සේ මුල් කොට ඇති තෙරුවන් කෙරෙහි මහත් භක්තියක් ඇත්තෙක් විය.

10.

10.

Kātabbaṃ kusalaṃ tasmā, bhavasampatti micchatā;

Pāletabba matho sīlaṃ, bhāvetabbañca bhāvananti.

එහෙයින් භව සම්පත් කැමති වන්නා විසින් කුසල් කළ යුතුය. එලෙසම සිල් රැකිය යුතුය. භාවනාවන් වැඩිය යුතුය.

Tato kumāro uparājaṭṭhānaṃ labhitvā sampattiṃanubhavamāno moggaliputtatissattheramādiṃ katvā mahābhikkhusaṅghassa cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayadānā divasena sakkāraṃ katvā sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ katvā āyupariyosāne yathākammaṃ gatoti.

ඉන්පසු ඒ කුමාරයා උපරාජ තනතුර ලබා සම්පත් අනුභව කරමින්, මොග්ගලිපුත්තතිස්ස තෙරණුවන් ප්‍රමුඛ මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලන්පස යන සිව්පසය පූජා කරමින් දිනපතා සත්කාර කොට, සිල් රැක, උපෝසථ කර්මයන්හි යෙදී ආයුෂ කෙළවර කර්මානුරූපව පරලොව ගියේය.

11.

11.

Evaṃvidhaṃ sucaritaṃ sumano karitvā,Bhāgissa nekavibhavassa bhavābhavesu;

Tumhepi bho sucaritaṃ vibhavānurūpaṃ,Katvāna nibbutipadaṃ karagaṃ karothāti.

මේ අයුරින් සතුටු සිතින් යුතුව සුචරිතයෙහි යෙදී, ඔහු සසර සැරිසරන භවයන්හි නොයෙක් සම්පත් ලැබීමට වාසනාවන්ත විය. පින්වතුනි, ඔබලා ද තමන්ගේ වත්පොහොසත්කම් අනුව සුචරිත ක්‍රියාවන්හි යෙදී, නිවන් සුවය අත්පත් කරගනු මැනවි.

Visamalomakumārassa vatthuṃ tatiyaṃ.

විසමලෝම කුමාරයාගේ කතාව තුන්වැන්නයි.

14. Kañcanadeviyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

14. කාංචනදේවියගේ කතාවේ අනුපිළිවෙල කථාව මෙසේය.

Jambudīpe kira devaputtanagaraṃ nāma dassanīyaṃ ekaṃ nagaraṃ ahosi. Tasmiṃ samaye manussā yebhuyyena pattamahaṃ nāma pūjaṃ karonti, bhagavatā paribhuttapattaṃ gahetvā katānekapūjāvidhānā ussavaṃ karonti. Taṃ pattamahanti vuccati. Tasmiṃ samaye devaputtanagare rājā sabbaratanamayaṃ rathaṃ sabbālaṅkārehi alaṅkārāpetvā kumudapattavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā susikkhitasippācariyehi sattaratanapariniṭṭhite asītihatthaveḷagge satthunā paribhuttaṃ selamayapattaṃ muttājālādīhi alaṅkaritvā veḷaggaṃ āropetvā veḷuṃ [Pg.58] rathe ṭhapāpetvā nagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkaritvā dhajapatākādayo ussāpetvā toraṇaggha kapantiyoca puṇṇaghaṭadīpamālādayoca patiṭṭhāpetvā anekehi pūjāvidhānehi nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāretvā nagaramajjhe susajjitaratanamaṇḍape pattadhātuṃ ṭhapetvā sattame divase mahādhammasavaṇaṃ kārāpesi. Tadā tasmiṃ janapade bahū manussāca devatāca yakkharakkhasanāgasupaṇṇādayoca manussavesena yebhuyyena taṃ samāgamaṃ otaranti, evamacchariyaṃ taṃ pūjāvidhānaṃ ahosi.

දඹදිව ‘දේවපුත්ත’ නමින් ඉතා දර්ශනීය නගරයක් තිබුණේය. එකල මිනිස්සු බොහෝ සෙයින් ‘පත්තමහ’ නම් පූජාවක් පැවැත්වූහ. එනම්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පරිභෝග කළ පාත්‍ර ධාතුව පෙරටු කොටගෙන නොයෙක් පූජා පවත්වමින් උත්සව පැවැත්වීමයි. එය ‘පත්තමහ’ (පාත්‍ර මංගල්‍යය) යැයි කියනු ලැබේ. එකල දේවපුත්ත නගරයේ රජතුමා සියලු රත්නයෙන් නිම කළ රථයක් සකස් කරවා, එය සියලු ආභරණවලින් සරසා, සුදු නෙළුම් පෙති වැනි පැහැති සින්ධව අසුන් හතර දෙනෙකු යොදා, මනා හික්මවීමක් ලැබූ ශිල්පීන් ලවා සත්රුවනින් නිම කළ අසූ රියන් උස උණ ලීයක් මුදුනෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ පරිභෝග කළ සෛලමය පාත්‍ර ධාතුව මුතු දැල් ආදියෙන් සරසා තැන්පත් කරවීය. ඒ උණ ලීය රථයෙහි පිහිටුවා, නගරය දෙව්ලොවක් මෙන් සරසා, ධජ පතාක ආදිය ඔසවා, තොරණ, පුන්කලස් හා පහන් වැටවල් ආදිය තබා, නොයෙකුත් පූජා පවත්වමින් නගරය වටා ප්‍රදක්ෂිණා කරවා, නගර මධ්‍යයෙහි මනාව සරසන ලද රත්න මණ්ඩපයක පාත්‍ර ධාතුව තැන්පත් කරවා, සත්වැනි දිනයෙහි මහා ධර්ම දේශනාවක් පැවැත්වීය. එකල ඒ ජනපදයේ බොහෝ මිනිස්සු ද, දේවතාවෝ ද, යක්ෂ, රාක්ෂ, නාග, සුපර්ණ (ගුරුළු) ආදීහු ද මිනිස් වෙසින් බොහෝ සෙයින් ඒ මහා සමුළුවට පැමිණියහ. ඒ පූජා විධිය එතරම්ම ආශ්චර්යවත් එකක් විය.

Tadā eko nāgarājā uttamarūpadharaṃ agatapubbapurisaṃ ekaṃ kumārikaṃ dhammaparisantare nisinnaṃ disvā tassā paṭibaddhacitto anekākārehi taṃ yā ci tvā tassā aladdhamāno kujjhitvā nāsāvātaṃ vissajjesi imaṃ māressāmīti. Taṃ tassā saddhābalena kiñci upaddavaṃ kātuṃ samattho nāhosi. Athassā nāgo pādato paṭṭhāya yāvasakalasarīraṃ bhogena veṭhetvā sīse phaṇaṃ katvā bhāyāpento aṭṭhāsi. Anaññavihitāya tāya dhammasavaṇabalena aṇumattampi dukkhaṃ nāhosi. Pabhātāya rattiyā taṃ disvā manussā kimetanti kāraṇaṃ pucchiṃsu, sāpi tesaṃ kathetvā evaṃ saccakiriyamakāsi. Tathāhi.

එකල එක් නා රජෙක්, පෙර කිසි දිනෙක පිරිමියෙකු ඇසුරු නොකළ, ඉතා රූමත් කන්‍යාවක ධර්ම සභාව මැද වාඩි වී සිටිනු දැක, ඇය කෙරෙහි දැඩි සිතක් ඇති කරගෙන නොයෙක් ආකාරයෙන් ඇයව යැද්දේය. එහෙත් ඇයව ලබාගත නොහැකි වූ කල, ඔහු කෝපයට පත්ව ‘මෑ මරා දමමි’ යි සිතා නාස් පුඩු වලින් විෂ වාතය පිට කළේය. එහෙත් ඇයගේ ශ්‍රද්ධා බලය නිසා ඇයට කිසිදු උපද්‍රවයක් කිරීමට ඔහු සමත් නොවිය. ඉන්පසු ඒ නාගයා ඇයගේ පාදයේ සිට මුළු ශරීරයම දරණුවලින් වෙළාගෙන, හිස මත පෙණ ගොබය මවා බියගන්වමින් සිටියේය. නොසැලෙන සිතින් යුතුව ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමේ ආනිශංසය නිසා ඇයට අබමල් රේණුවක තරම්වත් දුකක් දැනුණේ නැත. රාත්‍රිය පහවී උදෑසන වූ කල්හි මිනිස්සු ඇයව දැක මෙයට හේතුව කුමක්දැයි ඇසූහ. ඇය ද ඔවුනට කරුණු පවසා මෙලෙස සත්‍ය ක්‍රියාවක් කළාය. එනම්:

1.

1.

Brahmacārī ahosāhaṃ, sañjātā idha mānuse;

Tena saccena maṃ nāgo, khippameva pamuñcatu.

"මම මේ මිනිස් ලොව උපන් දා සිට බ්‍රහ්මචාරීව වාසය කළෙමි. ඒ සත්‍ය බලයෙන් මේ නාගයා වහාම මාව මුදාහරිත්වා!"

2.

2.

Kāmāturassa nāgassa, nokāsamakariṃyato;

Tena saccena maṃ nāgo, khippameva muñcatu.

"කාමයෙන් මත්වූ නාගයාට මම කිසිදු ඉඩක් නූන්නෙමි. ඒ සත්‍ය බලයෙන් මේ නාගයා වහාම මාව මුදාහරිත්වා!"

3.

3.

Visavātena khittassa, kupitassoragassahaṃ;

Akuddhā tena saccena, so maṃ khippaṃ pamuñcatu.

"විෂ වාතය හෙළන්නා වූ, කෝපයට පත්වූ මේ නාගයා කෙරෙහි මම ක්‍රෝධ නොකළෙමි. ඒ සත්‍ය බලයෙන් ඔහු වහාම මාව මුදාහරිත්වා!"

4.

4.

Saddhammaṃ suṇamānāhaṃ, garugāravabhattiyā;

Assosiṃ tena saccena, khippaṃ nāgo pamuñcatu.

"මම උතුම් සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කළේ මහත් ගෞරවයෙන් හා භක්තියෙන් යුතුවය. ඒ සත්‍ය බලයෙන් නාගයා වහාම මාව මුදාහරිත්වා!"

5.

5.

Akkharaṃvā [Pg.59] padaṃvāpi, avināsetvāva ādito;

Assosiṃ tena saccena, khippaṃ nāgo pamuñcatūti.

"මම ආරම්භයේ සිටම එකදු අකුරක් හෝ පදයක් හෝ මගනොහැර (මනා අවධානයෙන්) ධර්මය ඇසුවෙමි. ඒ සත්‍ය බලයෙන් නාගයා වහාම මාව මුදාහරිත්වා!"

Saccakiriyāvasāne nāgarājā tassā atīva pasanno bhogaṃ viniveṭhetvā phaṇasataṃ māpetvā taṃ phaṇagabbhe nisīdāpetvā bahūhi nāgamānavakehi saddhiṃ udakapūjaṃ nāma pūja makāsi, taṃ disvā bahū nagaravāsino acchariyabbhutajātā aṭṭhārasakoṭidhanena pūja makaṃsu. Tathāhi.

සත්‍ය ක්‍රියාව අවසානයේ නා රජු ඇය කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදී, තමාගේ දරණුව ලිහා, සියයක් පෙණ මවා, ඇයව ඒ පෙණ ගොබය මත හිඳුවා, බොහෝ නාග මානවකයන් සමඟ එක්ව ‘උදක පූජාව’ (දිය පූජාව) නම් පූජාවක් පැවැත්වීය. එය දුටු බොහෝ නගරවාසීහු මවිතයට හා පුදුමයට පත්ව කෝටි දහඅටක් වටිනා ධනයෙන් පූජා පැවැත්වූහ. එය මෙසේය.

6.

6.

Natthi saddhāsamo loke, suhado sabbakāmado;

Passathassā balaṃ saddhā, pūjentevaṃ naro ragā.

"ලොව සියලු අභිලාෂයන් ඉටුකර දෙන ශ්‍රද්ධාව වැනි කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු තවත් නැත. ඇයගේ ශ්‍රද්ධා බලය බලන්න, තිරිසන් සතෙකු පවා ඇයට මෙලෙස පූජා පවත්වයි."

7.

7.

Idha lokeva sālattha, bhavabhoga manappakaṃ;

Tasmā saddhena kātabbaṃ, ratanattayagāravanti.

"ඇය මෙලොවදීම මහත් වූ භව භෝග සම්පත් ලබන්නී විය. එබැවින් ශ්‍රද්ධාවන්තයන් විසින් තිසරණය කෙරෙහි මහත් ගෞරව දැක්විය යුතුමය."

Athevaṃ sā paṭiladdhamahāvibhavā yāvajīvaṃ komāriya brahmacāriṇī hutvā āyupariyosāne kālaṃ katvā tasmiṃyeva nagare rañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhitvā dasamāsaccayena mātukucchito nikkhami. Nikkhantadivase panassā sakaladevaputtanagare ratanavassaṃ vassi. Tenassā kañjanadevīti nāmaṃ kariṃsu. Samantapāsādikā ahosi. Abhirūpā devaccharapaṭibhāgā. Mukhato uppalagandho vāyati. Sarīrato candanagandho vāyati. Sakalasarīrato bālasuriyo viya raṃsiyo nicchārentī caturatanagabbhe padīpakiccaṃ nāma natthi. Sabbo gabbho sarīrā lokena eko bhāso hoti, tassā rūpasampatti sakalajambudīpe pākaṭā ahosi. Tato sakalajambudīpavāsī rājāno tassā atthāya piturañño paṇṇākārāni pahiṇiṃsu. Sā pana pañcakāme ananulittā pitaraṃ anujānāpetvā bhikkhunū passayaṃ gantvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti.

මෙසේ මහා සම්පත් ලැබූ ඕ තොමෝ, ජීවිත කාලය පුරාම කුමාරිකාවක සේ බ්‍රහ්මචාරීව වාසය කර, ආයුෂ කෙළවර කළුරිය කොට ඒ නගරයේම රජතුමාගේ අග්‍රමහේෂිකාවගේ කුසෙහි පිළිසිඳගෙන, දස මසක් ඇවෑමෙන් මව්කුසෙන් බිහි වූවාය. ඇය උපන් දිනයෙහි මුළු දේවපුත්ත නගරයටම රත්න වැස්සක් වැසුණේය. එබැවින් ඇයට ‘කාංචනදේවී’ යැයි නම් තැබූහ. ඕ තොමෝ දකින දකිනවුන් ප්‍රසාදයට පත් කරන්නියක් වූවාය. දිව්‍ය අප්සරාවක බඳු රූමත් වූ ඇයගේ මුඛයෙන් මහනෙල් මල් සුවඳ ද, ශරීරයෙන් සඳුන් සුවඳ ද හැමුවේය. උදෑසන නැගෙන සූර්යයා මෙන් ඇයගේ මුළු සිරුරෙන්ම රශ්මිය විහිදුණු අතර, රියන් සතරක කාමරයක් තුළ පහනක අවශ්‍යතාවක් නොවීය. මුළු කාමරයම ඇගේ සිරුරු ආලෝකයෙන් එකම ඒකාලෝකයක් විය. ඇයගේ රූප සම්පත්තිය මුළු දඹදිව පුරාම ප්‍රසිද්ධ විය. ඉක්බිති මුළු දඹදිව වැසි රජවරු ඇයව ලබාගැනීම පිණිස ඇගේ පිය රජු වෙත පඬුරු පාක්කුඩම් එවූහ. එහෙත් ඕ තොමෝ පංචකාමයන්හි නොඇලී, පිය රජුගේ අවසරය ලබාගෙන මෙහෙණි සසුනට ගොස් පැවිදිව, විදර්ශනා වඩා, සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්ත්වයට පත් වූවාය.

8.

8.

Sutvāna [Pg.60] sādaravasena kumārikevaṃ;

Dhammañhi sīlamamalaṃ paripālayantī;

Laddhāna nekavibhavaṃ vibhavaṃ payātā,Mā bho pamajjatha sadā kusalappayogeti.

ඒ කුමාරිකාව මෙන් මහත් ගෞරවයෙන් යුතුව දහම සහ නිර්මල සීලය ආරක්ෂා කොට, නොයෙක් සම්පත් ලබා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් වූ ආකාරය අසා, පින්වතුනි, ඔබලා ද කිසි කලෙකත් කුසල් දහම්හි යෙදීම ප්‍රමාද නොකරන්න.

Kañcanadeviyā vatthuṃ catutthaṃ.

කාංචනදේවියගේ කතාව සිව්වැන්නයි.

15. Byagghassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

15. ව්‍යාඝ්‍රයාගේ (කොටියාගේ) කතාවේ අනුපිළිවෙල කථාව මෙසේය.

Jambudīpe cūlaraṭṭhā sanne bārāṇasīnagare ekaṃ paṃsupabbataṃ vinivijjhitvā mahāmaggo hoti, tattha vemajjhe eko byaggho attano andhapitaraṃ pabbataguhāyaṃ katvā posento vasati. Tasseva pabbatassa vanadvāre tuṇḍilo nāma eko suvapotako rukkhasmiṃ vasati. Te ubhopi aññamaññaṃ piyasahāyā ahesuṃ, tasmiṃ samaye paccantagāmavāsī eko manusso attano mātugāmena saddhiṃ kalahaṃ katvā bārāṇasiṃ gacchanto taṃ vanadvāraṃ sampāpuṇi. Atha suvapotako parihīnattabhāvaṃ dukkhitaṃ taṃ disvā kampamānahadayo taṃ pakkositvā bho kuhiṃ gacchasīti āha, tena parakhaṇḍaṃ gacchāmīti vutte tuṇḍilo bho imasmiṃ vanakhaṇḍamajjhe eko byaggho vasati. Kakkhalo pharuso sampattasampatte māretvā khādati. Mā tvaṃ tena gacchāti āha. Svāyaṃ dubbhago manusso hitakāmassa tassa vacanaṃ anādiyitvā gacchāmevāti āha. Tuṇḍilo tenahi samma yadi anivattamāno gacchasi. Eso byaggho mama sahāyo. Me vacanaṃ tava santikā sutvā na gaṇhātīti. Tassa taṃ anādiyanto so suvarāje paduṭṭhacitto muggarena paharitvā māretvā araṇiṃ aggiṃ katvā maṃsaṃ khādi. Asappurisasaṃsaggo nāme sa idha lokaparalokesu dukkhāvahoyeva. Tathāhi.

දඹදිව චූළරටට ආසන්න බරණැස් නුවර එක්තරා පස් කන්දක් විදගෙන යන මහා මාර්ගයක් විය. එහි මධ්‍යයෙහි එක්තරා ව්‍යාඝ්‍රයෙක් තමාගේ අන්ධ පියාව පර්වත ගුහාවක තබා පෝෂණය කරමින් ජීවත් විය. එම පර්වතයේම වනාන්තර ද්වාරයෙහි (කැලෑ මඟෙහි) එක්තරා ගසක "තුණ්ඩිල" නම් වූ ගිරා පැටවෙක් වාසය කළේය. ඒ දෙදෙනාම එකිනෙකාට ඉතා ප්‍රියශීලී යහළුවෝ වූහ. ඒ දිනවල එක්තරා පිටිසර ගමක වැසියෙක් තමාගේ බිරිඳ සමඟ රණ්ඩු වී, බරණැස් නුවර බලා යන්නේ, එම වනාන්තර ද්වාරයට පැමිණියේය. එකල්හි ගිරා පැටවා දුකට පත්ව පීඩිතව සිටි ඔහු දැක, කම්පිත හදවතින් යුතුව ඔහුට කතා කොට, "පින්වත, ඔබ කොහි යන්නේද?" යි ඇසීය. ඔහු "මම වෙනත් ප්‍රදේශයකට යමි" යි පැවසූ කල්හි, තුණ්ඩිල "පින්වත, මේ වනාන්තරය මැද එක්තරා ව්‍යාඝ්‍රයෙක් වාසය කරයි. ඔහු ඉතා රෞද්‍රය, කෲරය. තමන් වෙත පැමිණෙන පැමිණෙන සියල්ලන් මරා කයි. ඔබ ඒ මඟින් නොයන්න" යි පැවසීය. අවාසනාවන්ත වූ ඒ මිනිසා තමාට යහපත කැමැත්තා වූ ඒ ගිරා පැටවාගේ වචනය නොපිළිගෙන "මම යන්නෙමියි" පැවසීය. තුණ්ඩිල "යහළුව, එසේ නම් ඔබ ආපසු නොහැරී යන්නේ නම්, ඒ ව්‍යාඝ්‍රයා මාගේ යහළුවෙකි. මාගේ වචනය (මා ගැන) ඔබෙන් ඇසූ විට ඔහු ඔබට හානියක් නොකරනු ඇත" යි කීය. ඔහුගේ ඒ වචනයද නොපිළිගත් ඒ මිනිසා, එම ගිරා රජු කෙරෙහි දුෂ්ට සිතක් ඇති කරගෙන, පොල්ලකින් පහර දී ඔහු මරා, ගින්නක් මොළවා ඔහුගේ මස් කෑවේය. අසත්පුරුෂ ආශ්‍රය නම් මෙලොව පරලොව දෙලොවෙහිම දුක් උපදවන්නේමය. එබැවින් මෙසේ කියන ලදී.

1.

1.

Mayā [Pg.61] kataṃ mayhamidaṃ, iti vessānaraṃ naro;

Samāliṅgati sappemo, dahatevassa viggahaṃ.

මිනිසා ප්‍රේමයෙන් යුතුව "මෙය මා විසින් කරන ලද්දකි, මෙය මාගේමය" කියා ගින්න වැළඳගන්නේ නම්, එය ඔහුගේ ශරීරයම දවාලයි.

2.

2.

Madhukhīrādidānena, pemasā paripālito;

Sorago kupitovassa, ḍasatevassa viggahaṃ.

මී පැණි, කිරි ආදිය දෙමින් ආදරයෙන් ඇති දැඩි කරන ලද සර්පයා, කිපුණු කල්හි තමා ඇති දැඩි කළ තැනැත්තාගේ ශරීරයම දෂ්ට කරයි.

3.

3.

Evaṃ nihīnajaccena, pāpena akataññunā;

Narā dhamena dīnena, katopi khaṇasaṅgamo.

එලෙසම පහත් උපතක් ඇති, පාපිෂ්ඨ වූ, කෙළෙහිගුණ නොදන්නා, අධම වූ, නීච මිනිසෙකු සමඟ මොහොතකට හෝ කරනු ලබන ඇසුරද (එවැනිම විපතක් ගෙන දෙයි).

4.

4.

Asādhuko ayaṃtevaṃ, jānamānena jantunā;

Muhuttampi na kātabbo, saṅgamo so anatthadoti.

"මොහු අසත්පුරුෂයෙකි" කියා දැන දැනම, මිනිසා විසින් අනර්ථය ගෙන දෙන එම ඇසුර මොහොතකට හෝ නොකළ යුතුය.

Tato so asappuriso maṃsaṃ khāditvā gacchanto vanakhaṇḍamajjhaṃ sampāpuṇi. Atha byaggho taṃ disvā mahānādaṃ karonto gahaṇatthāya uṭṭhāsi. So byagghaṃ disvā bhayappatto tuṇḍilassa vacanaṃ saritvā ahaṃ bho tava sahāyatuṇḍilassa santikā āgatomhīti āha, taṃ sutvā byaggho attamano ehi sammāti taṃ pakkositvā attano vasanaṭṭhānaṃ netvā khāditabbāhārena taṃ santappetvā pitusantike nisīdāpetvā puna vanakhaṇḍa magamāsi. Athassa pitā puttassa gatakāle tena saddhiṃ sallapanto tassa vacanānusārena tuṇḍilaṃ māretvā khāditabhāvaṃ aññāsi. Tato so puttassa āgatakāle tava sahāyo tena māritoti āha. Taṃ sutvā byaggho anattamano vegena tassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā samma tuṇḍilāti saddaṃ katvā apassanto luñcitapattaṃcassa disvā nissaṃsayaṃ tena mārito me sahāyoti socanto paridevanto āgañchi. Atha so asappuriso tasmiṃ tattha gate tassa pitaraṃ pāsāṇena paharitvā māretvā byagghaṃca dāni māressāmīti byagghāgamanamaggaṃ olokento nilīno aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe byagghopi āgañchi. So tassā gatakāle tassa tejena bhīto gantvā [Pg.62] jīvitaṃ me sāmi dehīti pādamūle urena nipajji, byaggho pana tena katakammaṃ disvā tasmiṃ cittaṃ nibbāpetvā mama sahāyassa sāsanamādāyāgatassa dubbhituṃ na yuttanti cintento taṃ samassāsetvā gaccha sammāti sukhaṃ pesesi. Evañhi sappurisasamāgamo nāma idha lokaparalokesu sukhāvahoyeva, vuttaṃhi.

ඉන්පසු ඒ අසත්පුරුෂයා මස් කා අවසන් වී, වනාන්තරය මැදින් යන්නේ එහි මැදට පැමිණියේය. එකල්හි ව්‍යාඝ්‍රයා ඔහුව දැක, මහත් හඬක් නගමින් ඔහුව අල්ලා ගැනීමට නැගී සිටියේය. ඔහු ව්‍යාඝ්‍රයා දැක බියට පත්ව, තුණ්ඩිලගේ වචනය සිහිපත් කරමින්, "පින්වත, මම ඔබගේ යහළුවා වූ තුණ්ඩිල වෙතින් ආවෙමි" යි පැවසීය. එය ඇසූ ව්‍යාඝ්‍රයා සතුටට පත්ව, "යහළුව, එන්න" යැයි ඔහු කැඳවා, තමාගේ වාසස්ථානයට කැඳවාගෙන ගොස්, ඔහුට සුවපහසු ආහාරවලින් සංග්‍රහ කොට, තමාගේ පියා අසල වාඩි කරවා, නැවතත් වනාන්තරයට ගියේය. ඉන්පසු ඔහුගේ පියා, පුතා ගිය කල්හි එම මිනිසා සමඟ කතාබස් කරමින්, ඔහුගේ වචන අනුව ඔහු තුණ්ඩිලව මරා කෑ බව දැනගත්තේය. ඉන්පසු ඔහු පුතා නැවත පැමිණි කල්හි, "ඔබගේ යහළුවා මෙයා විසින් මරණ ලදී" යි පැවසීය. එය ඇසූ ව්‍යාඝ්‍රයා අසතුටට පත්ව, වේගයෙන් ඔහුගේ වාසස්ථානයට ගොස්, "යහළු තුණ්ඩිල" යි හඬගැසූ නමුත් ඔහුව නොදැක, උදුරා දමන ලද ඔහුගේ පිහාටු දැක, "මාගේ යහළුවා මොහු විසින් මරණ ලද්දේ නිසැකය" යි සිතා ශෝක කරමින්, වැලපෙමින් ආපසු ආවේය. එකල්හි ඒ අසත්පුරුෂයා, ව්‍යාඝ්‍රයා එහි ගිය කල්හි, ඔහුගේ පියාට ගලකින් පහර දී මරා, "දැන් මම ව්‍යාඝ්‍රයාවද මරන්නෙමි" යි සිතා, ව්‍යාඝ්‍රයා පැමිණෙන මඟ දෙස බලා සැඟවී සිටියේය. ඒ මොහොතේ ව්‍යාඝ්‍රයාද පැමිණියේය. ඔහු ව්‍යාඝ්‍රයා පැමිණි කල්හි ඔහුගේ තේජසට බිය වී, "හිමියනි, මට ජීවිත දානය දුන මැනවි" යි කියමින් ඔහුගේ පාමුල පපුව ගසාගෙන වැතිරුණි. ව්‍යාඝ්‍රයාද ඔහු විසින් කරන ලද ක්‍රියාව දැක, ඔහු කෙරෙහි ඇති වූ කෝපය සංසිඳුවාගෙන, "මාගේ යහළුවාගේ පණිවිඩය රැගෙන ආ තැනැත්තාට ද්‍රෝහිකම් කිරීම නුසුදුසුය" යි සිතා, ඔහුව අස්වසා, "යහළුව, සුවසේ යන්න" යැයි පවසා පිටත් කර හැරියේය. මෙසේ සත්පුරුෂ ඇසුර නම් මෙලොව පරලොව දෙලොවෙහිම සුවය ගෙන දෙන්නේමය. එබැවින් මෙසේ කියන ලදී.

5.

5.

Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sabbattha santhavo tena, seyyo hoti na pāpiyo.

සත්පුරුෂයන් සමඟම වාසය කළ යුතුය. සත්පුරුෂයන් සමඟම ඇසුර කළ යුතුය. සත්පුරුෂයන් සමඟ කරන ඇසුර සැමතැනදීම උතුම් වෙයි, එය කිසිදා ලාමක (පහත්) නොවේ.

6.

6.

Sukhāvaho dukkhanudo, sadā sabbhi samāgamo;

Tasmā sappuriseheva, saṅgamo hotu jantunaṃ.

සත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර සැමවිටම සැප ගෙන දෙන්නේය, දුක දුරු කරන්නේය. එබැවින් මිනිසුන්ට නිරතුරුවම සත්පුරුෂයන්ගේම ඇසුර වේවා!

Tato so byaggho tena mettacittānubhāvena kālaṃ katvā sagge nibbattoti.

ඉන්පසු ඒ ව්‍යාඝ්‍රයා එම මෙත්තා සහගත සිතේ ආනුභාවයෙන් කළුරිය කොට (මියගොස්) ස්වර්ගයෙහි උපන්නේය.

7.

7.

Evaṃvidhopi pharuso paramaṃsabhojī;

Byaggho dayāyupagato sugatiṃ sumedho;

Tasmā karotha karuṇaṃ satataṃ janānaṃ,Taṃ vo dadāti vibhavañca bhavesu bhoganti.

මෙසේ අන්‍යයන්ගේ මස් කන්නා වූ රෞද්‍ර වූ ව්‍යාඝ්‍රයෙක් පවා කරුණාවෙන් යුක්තව නුවණැතිව සුගතියට ගියේය. එබැවින් ඔබ සැමද නිරතුරුවම සත්ත්වයන් කෙරෙහි කරුණාව දක්වන්න. එය ඔබට සසර භවයන්හිදී මහත් සම්පත් හා භෝගයන් ලබා දෙන්නේය.

Byagghassa vatthuṃ pañcamaṃ.

පස්වැනි ව්‍යාඝ්‍ර කථා වස්තුවයි.

16. Phalakakhaṇḍadinnassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

16. ලෑලි කැබැල්ල දුන් තැනැත්තාගේ කථා වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය.

Sāvatthiyaṃ kireko manusso uttarāpathaṃ gacchāmīti addhānamaggapaṭipanno gimhānamāse majjhaṇhe bahalātapena kilanto hutvā rukkhacchāyaṃ pavisitvā tambulaṃ khādanto phalake nisīdi. Atha uttarāpathenāgacchānto eko tatheva ātapena kilanto āgantvā purimassa santike nisīditvā bho pānīyaṃ atthīti pucchi. Itaro pānīyaṃ natthīti āha. Athassa [Pg.63] so mayhampi bho tambulaṃ dehi pipāsitomhiti vatvāpi na labhi. Catukahāpaṇena ekaṃ tambulapaṇṇaṃ kiṇitvā laddho tattheva nisīditvā khāditvā pipāsaṃ vinodetvā tena upakārena tassa sinehaṃ katvā attano gamanaṭṭhāna magamāsi, athā parabhāge so paṭṭanaṃ gantvā nāvāya vaṇijjatthāya gacchanto samuddamajjhaṃ pāpuṇi. Tato sattame divase nāvā bhijji. Manussā macchakacchapānaṃ bhakkhā jātā. So eva puriso arogo hutvā ekaṃ phalakakhaṇḍaṃ ure katvā samuddaṃ tarati. Athe taropi tatheva nāvāya bhinnāya seso hutvā samuddaṃ taranto purimena samāgami. Atha te sattadivasaṃ samudde tarantā aññamaññaṃ sañjāniṃsu. Tesu kahāpaṇe datvā tambulaṃ gahito ekaṃ phalakakhaṇḍaṃ ure katvā tarati. Itarassetaṃ natthi. Atha so kahāpaṇe gahetvā dinnatambulamattasso pakāraṃ saritvā attano phalakakhaṇḍaṃ tassa adāsi. So tasmiṃ sayitvā taranto taṃ pahāya agamāsi, aparo anādhārakena taranto ossaṭṭhaviriyo udake osīditumārati. Tasmiṃ khaṇe samudde adhivatthā maṇimekhalā nāma devadhītā osīdantaṃ taṃ disvā sappurisoti tassa guṇānussarantī vegenā gantvā taṃ attano ānubhāvena samuddatīraṃ pāpesi. Itaraṃpi sā etasseva guṇānubhāvena tīraṃ pāpesi. Atha phalakenotiṇṇapuriso taṃ disvā vimhito kathaṃ purato ahosi sammāti pucchi. So na jānāmi. Apica kho sukheneva tīraṃ pattosmīti āha. Atha devadhītā dissamānakasarīreneva attanā ānītabhāvaṃ ārocentī āha.

සැවැත් නුවර එක්තරා මිනිසෙක් උතුරු දෙසට (උත්තරාපථයට) යන්නෙමියි දීර්ඝ මාවතකට පිළිපන්නේ ය. හෙතෙම ගිම්හාන මාසයේ මධ්‍යහ්න වේලාවෙහි දැඩි අව් රශ්මියෙන් පීඩිතව, වෘක්ෂ සෙවනකට වැදී බුලත් කමින් ලෑල්ලක් මත වාඩි විය. එකල උතුරු දෙසින් පැමිණි තවත් එක් මිනිසෙක් එලෙසම අව් රශ්මියෙන් පීඩිතව පැමිණ, පළමු මිනිසා අසලින් වාඩි වී, ‘යහළුව, බොන්නට පැන් තිබේද?’ කියා ඇසීය. අනෙකා ‘පැන් නැතැ’යි කීවේය. එවිට ඔහු, ‘යහළුව, මට ද බුලත් දෙන්න, මම පිපාසිතව සිටිමි’යි කී නමුත් ඔහුගෙන් බුලත් නොලැබුණි. (පසුව) කහවණු හතරක් දී එක් බුලත් කොළයක් මිලදී ගෙන, එහිම වාඩි වී එය කා පිපාසය සංසිඳුවා ගෙන, ඒ උපකාරය නිසා ඔහු කෙරෙහි ස්නේහයක් ඇති කරගෙන, තමන් යන ගමන පිටත්ව ගියේය. පසු කලෙක ඔහු වරායකට ගොස් වෙළඳාම් පිණිස නැවකින් යන්නේ මුහුද මැදට පැමිණියේය. එහිදී සත්වැනි දින නැව බිඳී ගියේය. මිනිස්සු මත්ස්‍යයන්ට හා කැස්බෑවුන්ට ගොදුරු වූහ. එම මිනිසා ම සුවසේ එක් ලෑලි කැබැල්ලක් පපුවට තබාගෙන මුහුද තරණය කරයි. අනෙක් තැනැත්තා ද එලෙසම නැව බිඳීමෙන් පසු දිවි බේරාගෙන මුහුද තරණය කරමින් සිටියදී පළමු මිනිසා හමුවිය. ඔවුහු සත් දිනක් මුහුදේ පීනමින් සිටියදී එකිනෙකා හඳුනා ගත්හ. ඔවුන් අතරින් කහවණුවක් දී බුලත් ගත් තැනැත්තා ලෑලි කැබැල්ලක් පපුවට තබා පීනයි. අනෙකාට එය නැත. එවිට, කහවණුවක් දී බුලත් දුන් තැනැත්තා (පළමු මිනිසා) කළ ඒ උපකාරය සිහිපත් කර, තමාගේ ලෑලි කැබැල්ල ඔහුට දුන්නේය. හෙතෙම එහි සැතපී පීනමින් ඔහුව හැරපියා ගියේය. අනෙක් තැනැත්තා කිසිදු ආධාරකයක් නොමැතිව පීනමින්, වීර්යය අත්හැර දියේ ගිලෙන්නට පටන් ගත්තේය. ඒ මොහොතේ මුහුදට අධිගෘහිත මණිමේඛලා නම් දේවදූතිකාව ගිලෙන ඔහුව දැක, ‘මොහු සත්පුරුෂයෙකි’ කියා ඔහුගේ ගුණ සිහිපත් කරමින් වේගයෙන් පැමිණ, ඇගේ දිව්‍ය ආනුභාවයෙන් ඔහුව මුහුදු වෙරළට පැමිණවූවාය. අනෙක් මිනිසාව ද ඇය මොහුගේම ගුණානුභාවයෙන් වෙරළට පැමිණවූවාය. එකල ලෑල්ලෙන් එතෙර වූ මිනිසා ඔහුව දැක පුදුමයට පත්ව, ‘යහළුවා, ඔබ මට වඩා කලින් මෙහි පැමිණියේ කෙසේද?’ කියා ඇසීය. ඔහු, ‘මම නොදනිමි. එතෙකුදු වුවත් මම සුවසේම වෙරළට පැමිණියෙමි’යි කීවේය. එවිට දේවතාවිය ශරීරය දෘශ්‍යමාන කරගනිමින්, තමන් විසින්ම ඔහු ගෙන ආ බව පවසමින් මෙසේ කීවාය.

1.

1.

Yo mātaraṃ pitaraṃvā, dhammena idha posati;

Rakkhanti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.

යමෙක් මෙලොවෙහි මව හෝ පියා හෝ ධර්මානුකූලව පෝෂණය කරයිද, දෙවියෝ ඔහුව මුහුදේදී හෝ ගොඩබිමේදී හෝ සැමදා රකිති.

2.

2.

Yo ce buddhañca dhammañca, saṃghañca saraṇaṃ gato;

Rakkhanti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.

යමෙක් බුදුන් ද දහම් ද සඟුන් ද සරණ ගියේ වේද, දෙවියෝ ඔහුව මුහුදේදී හෝ ගොඩබිමේදී හෝ සැමදා රකිති.

3.

3.

Pañcavidhaṃ [Pg.64] aṭṭhavidhaṃ, pātimokkhañca saṃvaraṃ;

Pāleti yo taṃ pālenti, devā sabbattha sabbadā.

යමෙක් පංචසීලය ද අෂ්ටාංගසීලය ද ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලය ද රකින්නේද, දෙවියෝ ඔහුව සෑම තැනකදීම සෑම කල්හිදීම රකිති.

4.

4.

Kāyena vācā manasā, sucarittaṃ caratī dha yo;

Pālenti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.

යමෙක් මෙලොවෙහි කයෙන්, වචනයෙන් හා මනසින් සුචරිතයෙහි හැසිරෙන්නේද, දෙවියෝ ඔහුව මුහුදේදී හෝ ගොඩබිමේදී හෝ සැමදා රකිති.

5.

5.

Yo sappurisadhammesu, ṭhito dha katavediko;

Pālenti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.

යමෙක් මෙලොවෙහි සත්පුරුෂ ධර්මයන්හි පිහිටා, කළ ගුණ දන්නෙක් (කෘතවේදී) වේද, දෙවියෝ ඔහුව මුහුදේදී හෝ ගොඩබිමේදී හෝ සැමදා රකිති.

Tato so āha.

ඉන්පසු ඔහු මෙසේ කීවේය.

6.

6.

Neva dānaṃ adāsāhaṃ, na sīlaṃ paripālayiṃ;

Kena me puññakammena, mamaṃ rakkhanti devatā;

Pucchāmi saṃsayaṃ tuyhaṃ, taṃ me akkhāhi devateti.

“මම දන් නුදුන්නෙමි, ශීලය ද නොරැක්කෙමි. දෙවිවරු කුමන පින්කමකින් මාව රකිත්ද? දේවතාවියනි, මාගේ මේ සැකය ඔබෙන් විමසමි. එය මට කියා දුන මැනවි.”

Devatā āha.

දේවතාවිය මෙසේ කීවාය.

7.

7.

Agādhā pārage bhīme, sāgare duritā kare;

Bhinnanāvo taranto tvaṃ, hadaye katvā kaliṅgaraṃ.

“නැව බිඳී යාමෙන්, අගාධ වූ ද භයංකර වූ ද දුෂ්කර වූ ද මහා සාගරය තරණය කරන ඔබ, හදවතෙහි තබා ගත්තේ ලී කැබැල්ලක් පමණකි.”

8.

8.

Ṭhatvā sappurise dhamme, attāna manavekkhiya;

Khaṇasanthavassa purisassa, adāsi phalakaṃ sakaṃ.

“ඔබ සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි පිහිටා, තමා ගැන නොබලා, මොහොතක ඇසුරක් පමණක් තිබූ මිනිසාට තමා සතු ලෑල්ල දුන්නේය.”

9.

9.

Taṃ tuyhaṃ mittadhammañca, dānañca phalakassa te;

Patiṭṭhāsi samuddasmiṃ, evaṃ jānāhi mārisāti.

“නිදුකාණෙනි, ඔබගේ ඒ මිත්‍ර ධර්මය සහ ලෑල්ල දන් දීමේ පින මුහුද මැදදී ඔබට පිහිට විය. මෙය මෙසේම දැනගන්න.”

Evañca vatvā sā te dibbāhārena santappetvā dibbavatthālaṅkārehi alaṅkaritvā attano ānubhāvena sāvatthinagareyeva te patiṭṭhāpesi. Tato paṭṭhāya tameva ārammaṇaṃ katvā te dānaṃ dadantā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā āyupariyosāne saggaparāyaṇā ahesuṃ.

මෙසේ පැවසූ ඇය, ඔවුන්ව දිව්‍යමය ආහාරයෙන් සතප්පා, දිව්‍යමය වස්ත්‍රාභරණයෙන් සරසා, තමාගේ ආනුභාවයෙන් සැවැත් නුවරෙහිම පිහිටුවූවාය. එතැන් පටන් ඔවුහු එයම අරමුණු කරගෙන දන් දෙමින්, සිල් රකිමින්, උපෝසථ කර්මයන් කරමින්, ආයුෂ කෙළවර ස්වර්ගපරායණ වූහ.

10.

10.

Evaṃ parittakusalenapi sāgarasmiṃ,Sattā labhanti saraṇaṃ khalu devatāhi;

Tumhepi sappurisataṃ na vināsayantā,Mā bho pamajjatha sadā kusalappayogeti.

මෙසේ අල්ප වූ ද කුසලයකින් සාගරයෙහිදී වුවද සත්වයෝ සැබවින්ම දෙවියන්ගෙන් පිහිට ලබති. එබැවින් ඔබලා ද සත්පුරුෂ භාවය විනාශ කර නොගෙන, නිරන්තරයෙන් කුසල් රැස්කිරීමෙහි කිසිවිටෙකත් ප්‍රමාද නොවන්න.

Phalakakhaṇḍadinnassa vatthuṃ chaṭṭhamaṃ.

ලෑලි කැබැල්ල දන් දීමේ කථා වස්තුව සවැනි කථාවයි.

17. Corasahāyassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

17. සොර මිතුරාගේ කථා වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය.

Amhākaṃ [Pg.65] bhagavati parinibbute jambudīpe devadahanagare eko manusso dukkhito tattha tattha vicaranto paccante aññataraṃ gāmaṃ gantvā tattha ekasmiṃ kulagehe nivāsaṃ kappesi. Tattha manussā tassa yāgubhattaṃ datvā posesuṃ, tato so tattha manussehi mittasanthavaṃ katvā katipāhaṃ tattha vasitvā aññaṭṭhānaṃ gantvā aparabhāge corakammaṃ karonto jīvikaṃ kappeti. Athekadivasaṃ corentaṃ taṃ rājapurisā gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā taṃ bandhanāgāre karothāti āṇāpesi, te taṃ bandhanāgāraṃ netvā saṅkhalikāhi bandhitvā ārakkhakānaṃ paṭipādetvā agamaṃsu, bandhanāgāre vasantassa tassa dvādasasaṃvaccharāni atikkantāni. Tato aparabhāge tassa pubbasahāyo paccantagāmavāsī manusso kenaci kammena devadaha māgato tattha tattha āhiṇḍanto bandhanāgāre baddhaṃ taṃ addasa. Disvā tassa hadayaṃ kampi, so roditvā paridevitvā kiṃ te mayā kattabbaṃ sammāti pucchi. Tato tena samma bandhanāgāre vasantassa me idāni dvādasasaṃvaccharāni atikkantāni, ettakaṃ kālaṃ dubbhojanādinā mahādukkhaṃ anubhomi. Yāvāhaṃ āhāraṃ pariyesitvā bhuñjitvā āgamissāmi. Tāva maṃ ito muñcanupāyaṃ jānāhīti vutte so sappuriso.

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමෙන් පසු, දඹදිව දේවදහ නුවර එක්තරා දුප්පත් මිනිසෙක් එහෙ මෙහෙ සැරිසරමින්, ප්‍රත්‍යන්ත දේශයක (සීමාන්තික පළාතක) එක්තරා ගමකට ගොස් එහි එක්තරා කුලගෙයක වාසය කළේය. එහි මිනිස්සු ඔහුට කැඳ බත් දී ඔහුව පෝෂණය කළහ. ඉන්පසු ඔහු එහි මිනිසුන් සමඟ මිත්‍ර සබඳතා ඇති කරගෙන, දින කිහිපයක් එහි වාසය කර වෙනත් ස්ථානයකට ගොස්, පසුව සොරකම් කරමින් ජීවිකාව ගෙන ගියේය. දිනක් සොරකම් කරන ඔහුව රාජපුරුෂයෝ අල්ලා රජුට ඉදිරිපත් කළහ. රජතුමා ‘මොහුව සිරගෙයි ලා තබන්න’ කියා අණ කළේය. ඔවුහු ඔහුව සිරගෙට ගෙන ගොස්, විලංගු ලා බැඳ මුරකරුවන්ට භාර දී ගියහ. සිරගෙයි වසන ඔහුට වසර දොළහක් ඉක්ම ගියේය. ඉන්පසු, ප්‍රත්‍යන්ත ගමෙහි විසූ ඔහුගේ පැරණි මිතුරා කිසියම් කාර්යයක් සඳහා දේවදහ නුවරට පැමිණ, එහෙ මෙහෙ ඇවිදින්නේ සිරගෙයි බැඳ දමා සිටින ඔහුව දුටුවේය. දැක ඔහුගේ හදවත කම්පා විය. ඔහු හඬා වැලපෙමින්, ‘යහළුවා, මා විසින් ඔබට කුමක් කළ යුතුද?’ කියා ඇසීය. එවිට ඔහු, ‘යහළුවා, මම සිරගෙයි වාසය කරමින් දැන් වසර දොළහක් ඉක්ම ගොස් ඇත. මෙපමණ කලක් නරක ආහාර ආදියෙන් මහත් දුක් වින්දෙමි. මම ආහාර සොයා ගෙන, අනුභව කර පැමිණෙන තෙක් මාව මෙයින් මුදාගන්නා උපක්‍රමයක් සිතන්න’ යැයි කී කල, ඒ සත්පුරුෂයා...

1.

1.

Rūpena kintu guṇasīlavivajjitena,Micchālayassa kitavassa dhiyā kimatthaṃ;

Dānā dicāgavigatena dhanena kiṃ vā;

Mittena kiṃ byasanakālaparammukhenāti.

“නමුත් ගුණධර්මයන්ගෙන් හා ශීලයෙන් තොර වූ රූපයෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද? වැරදි මාර්ගයේ යන වංචනිකයාගේ බුද්ධියෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? දන් දීම් ආදී ත්‍යාගශීලී බවෙන් තොර ධනයෙන් ඇති වැඩක් තිබේද? එමෙන්ම විපත්ති කාලයේදී පිටුපා යන මිතුරාගෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද?”

Evañca pana vatvā sādhu samma karomi te vacananti ārakkhakānaṃ santikaṃ gantvā bhonto yāveso bhattaṃ bhuñjitvā āgacchati. Tāvāhaṃ tassa pāṭibhogo bhavissāmi. Vissajjetha [Pg.66] nanti āha, tehi na sakkā bho etaṃ vissajjetuṃ, api ca kho yāvāyaṃ āgacchati. Tāva tvaṃ ayasaṅkhalikāya baddho nisīdissasi, evaṃ taṃ vissajjessāma, no ce na sakkāti āhaṃsu, so evampi hotu sammāti vatvā tassa pādato saṅkhalikaṃ muñcitvā attano pāde katvā bandhanāgāraṃ pavisitvā itaraṃ muñcāpesi. Sopi asappuriso bandhanā mutto na puna taṃ ṭhāna magamāsi, aho akataññuno pakatiṃ ñātuṃ bhāriyaṃ. Yathāha.

මෙසේ පවසා 'යහපති යහළුව, මම තාගේ වචනය ඉටුකරමි' යි මුරකරුවන් වෙත ගොස් 'පින්වතුනි, මොහු බත් කා එනතුරු මම මොහු වෙනුවෙන් ඇපකරුවෙක් වෙමි. මොහුව මුදාහරින්න' යැයි කීවේය. ඔවුහු 'පින්වත, මොහුව එසේ මුදාහැරිය නොහැක. එසේ වුවද මොහු එනතුරු ඔබ යදම්වලින් බැඳී සිටින්නේ නම් අපි මොහුව මුදාහරිමු, එසේ නොහැකි නම් කළ නොහැක' යි කීහ. ඔහු 'යහළුවනි, එසේ වුවද කමක් නැත' යි පවසා, ඔහුගේ පයින් විලංගු මුදා තමාගේ පයේ දමාගෙන, බන්ධනාගාරයට ඇතුළු වී අනෙකාව මුදාහැරියේය. ඒ අසත්පුරුෂයා ද බන්ධනයෙන් මිදී නැවත ඒ ස්ථානයට නොපැමිණියේය. අහෝ! කෘතඝ්නයාගේ ස්වභාවය දැනගැනීම කොතරම් අපහසුද? එය මෙසේ කියන ලදී.

2.

2.

Vāripūre yathā sobbhe, nevanto visamaṃ samaṃ;

Paññāyatevaṃsādhussa, bhāvaṃ manasi sambhavaṃ.

දියෙන් පිරි පල්ලමක සම-විෂම බවක් නොපෙනෙන්නාක් මෙන්, සත්පුරුෂයාගේ සිතෙහි උපදින සන්සුන් ස්වභාවය ද එලෙසින්ම ප්‍රකට වන්නේය.

3.

3.

Bhāsanti mukhato ekaṃ, cintenti manasā paraṃ;

Kāyenekaṃ karontevaṃ, pakatāyamasādhunaṃ.

කටින් එකක් පවසති, සිතින් වෙනත් දෙයක් සිතති, කයින් තවත් දෙයක් කරති. අසත්පුරුෂයන්ගේ ස්වභාවය මෙසේමය.

4.

4.

Tesaṃ yo bhāvamaññāsi, sova paṇḍitajātiko;

Bahussutopi soyeva, paracittavidūpi so.

ඔවුන්ගේ ඒ ස්වභාවය යමෙක් හඳුනා ගනීද, ඔහුම පණ්ඩිතයෙක් වන්නේය. බහුශ්‍රැතයා ද ඔහුමය, පරසිත් දන්නා තැනැත්තා ද ඔහුමය.

Athassa bandhanāgāre vasantassa dvādasasaṃvaccharāni atikkantāni. Ettakaṃ kālaṃ jighacchāpīḷitena tena āhārattāya paro na yācitapubbo, anucchiṭṭhāhāraṃ labhanadivasato alabhanadivasāyeva bahutarā honti, atha dvādasasaṃvaccharātikkame rañño putto nibbatti. Tadā rājā attano vijite sabbabandhanāgārāni vivarāpesi. Antamaso migapakkhinopi bandhanā muñcāpesi. Dvāre vivaṭamatteyeva bandhanāgāre manussā icchiticchitaṭṭhānaṃ agamaṃsu. So panekova tehi saddhiṃ agantvā ohīyi. Ārakkhakehi tvaṃ bho kasmā na gacchasīti vutte ahaṃ bho paññātabhāvena idāni na gamissāmi. Atīva parihīnagattosmi. Andhakāre gamissāmīti vatvā andhakāre āgate nikkhamma antonagare vissāsikānaṃ abhāvena kuto āhāraṃ labhissāmīti cintento nikkhamma rattandhakāre āmakasusāna [Pg.67] magamāsi. Etthāhāraṃ labhissāmīti. Tattha so adhunā nikkhittamatamanussaṃ disvā manussaṭṭhinā maṃsaṃ chinditvā sīsakapāle pakkhipitvā tīhi manussasīsehi katauddhane ṭhapetvā citakato omukkaalātehi aggiṃ katvā susānaṃ nibbāpanatthāyā bhataudakena manussaṭṭhinā ālolento maṃsaṃ pacitvā otāretvā sākhābhaṅgena hirikopīṇaṃ paṭicchādetvā nivatthapilokikaṃ vātāvaraṇaṃ katvānisīdi. Tasmiṃ khaṇe tattha pippalīrukkhe adhivatthā devatā tassa taṃ kiriyaṃ disvā pucchissāmi tāva nanti taṃ upasaṅkamitvā evamāha. Bho tvaṃ ghanataratimirākule mahārattiyaṃ tattha tattha vikiṇṇanaraṭṭhisamākiṇṇe soṇasigālādikuṇapādakākule manussamaṃsabhakkhayakkharakkhasākule tattha tattha pajjalantānekacitakabhayānake susāne manussamaṃsaṃ pacitvā kiṃkarosīti pucchantī āha.

ඉන්පසු ඔහු බන්ධනාගාරයෙහි වෙසෙන අතරතුර වසර දොළසක් ඉක්ම ගියේය. මෙපමණ කාලයක් කුසගින්නෙන් පීඩා විඳි ඔහු, ආහාර පිණිස අන් අයෙකුගෙන් කිසිදිනක නොඉල්ලුවේය. ඉඳුල් නොවූ පිරිසිදු ආහාර ලැබුණු දිනවලට වඩා නොලැබුණු දිනම බෙහෙවින් වැඩි විය. ඉන්පසු වසර දොළසක් ඇවෑමෙන් රජුට පුතෙක් උපන්නේය. එකල රජු තමාගේ රාජ්‍යයෙහි සියලු බන්ධනාගාර විවෘත කරවීය. අවසානයේ මුව පක්ෂීන් පවා බන්ධනයෙන් මුදවාලීය. බන්ධනාගාරයේ දොරවල් විවෘත කළ සැනින් මිනිස්සු තමන් කැමති කැමති තැන්වලට ගියහ. නමුත් ඔහු පමණක් ඔවුන් සමඟ නොගොස් ඉතිරි විය. මුරකරුවන් විසින් 'පින්වත, ඔබ කුමක් හෙයින් නොයන්නේද?' යි ඇසූ කල, 'පින්වතුනි, මගේ පෙනුම නිසා මම දැන් නොයමි. මම අතිශයින් වැහැරී ගිය ශරීරයක් ඇත්තෙක්මි. මම අඳුර වැටුණු පසු යන්නෙමි' යි පවසා, අඳුර වැටුණු පසු නික්ම ගියේය. නුවර ඇතුළත විශ්වාසවන්තයෙකු නැති බැවින් 'කොහෙන් ආහාර ලබන්නදැයි' සිතමින් නික්ම ගොස්, 'මෙහිදී ආහාර ලබන්නෙමි' යි සිතා රාත්‍රී අන්ධකාරයේ අමු සොහොනට ගියේය. එහිදී ඔහු අලුතින්ම දමන ලද මළමිනියක් දැක, මිනිස් ඇට කැබැල්ලකින් මස් කපාගෙන, හිස්කබලක දමා, මිනිස් හිස් තුනකින් සෑදූ ලිපක් මත තබා, සිතකයෙහි දැවී ඉතිරි වූ දර කොටුවලින් ගිනි දල්වා, සොහොන නිවීම සඳහා ගෙනෙන ලද පැන්වලින්, මිනිස් ඇටයකින් හැඳිගාමින් මස් පිසුවේය. එය බාගෙන, අතු කැබැල්ලකින් ලජ්ජා ස්ථාන වසාගෙන, හැඳ සිටි වැරහැලි රෙද්දෙන් සුළඟ වැළැක්වීම සඳහා ආවරණයක් සාදාගෙන වාඩි විය. ඒ මොහොතේ එහි තිප්පිලි ගසෙහි අධිගෘහිත දේවතාවිය ඔහුගේ ඒ ක්‍රියාව දැක 'මොහුගෙන් විමසා බලන්නෙමි' යි ඔහු වෙත පැමිණ මෙසේ කීවාය: 'පින්වත, ඔබ ඉතා ඝන අන්ධකාරයෙන් පිරුණු මධ්‍යම රාත්‍රියෙහි, තැනින් තැන විසිරුණු මිනිස් ඇටකටුවලින් ගහන වූ, බල්ලන් හා හිවලුන් ආදී කුණප සතුන්ගෙන් පිරුණු, මිනිස් මස් කන යක්ෂ රක්ෂසයන්ගෙන් ගහන වූ, තැනින් තැන දැවෙන නොයෙක් සොහොන් චිතකවලින් බියකරු වූ මේ සොහොනෙහි මිනිස් මස් පිසමින් කුමක් කරන්නේදැයි?' විමසමින් මෙසේ කීවාය.

5.

5.

Rattandhakāre kuṇapādakehi,Samākule sīvathikāya majjhe;

Manussamaṃsaṃ pacasī dha sīse,Vadehi kiṃ tena payojanaṃ teti.

රාත්‍රී අන්ධකාරයෙහි, කුණප සතුන්ගෙන් ගහන වූ මේ සොහොන මධ්‍යයෙහි, හිස්කබලක බහා මිනිස් මස් පිසින ඔබට මෙයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්දැයි පවසන්න.

Atha so āha.

එවිට ඔහු මෙසේ පැවසීය.

6.

6.

Na yāgahetu na ca dānahetu,Susānamajjhamhi pacāmi maṃsaṃ;

Khudāsamaṃ natthi narassa aññaṃ,Khudāvināsāya pacāmimambhoti.

මම මේ සොහොන මධ්‍යයෙහි මස් පිසින්නේ යාගයක් පිණිසවත් දානයක් පිණිසවත් නොවේ. මිනිසාට බඩගින්න හා සමාන වෙනත් රෝගයක් නැත. මම මේ මස් පිසින්නේ කුසගින්න නැති කරගැනීම පිණිසය.

Tato devatā taṃ tathā hotu, iminā pilotikena vātāvaraṇaṃ karosi. Kimatthametanti pucchantī.

එවිට දේවතාවිය 'එය එසේ වේවා, ඔබ මේ වැරහැලි රෙද්දෙන් සුළං ආවරණයක් කරගන්නේ කුමන කරුණක් නිසාද?' යි විමසමින් මෙසේ කීවාය.

7.

7.

Nivatthasākho [Pg.68] hirisaṃvarāya,Pilotikaṃ tattha pasārayanto;

Karosi vātāvaraṇañca samma,Kimatthametaṃ vada pucchito meti.

ලජ්ජාව වසාගැනීම පිණිස අතු කැබලි හැඳගෙන, එහි වැරහැලි රෙදි කැබැල්ලක් විදහමින් සුළඟ වැළැක්වීමට ආවරණයක් කරන්නේ යහළුව, කුමන කරුණක් නිසාද? මා ඇසූ මේ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දෙන්න.

So tassā cikkhanto āha.

ඔහු ඇයට කරුණු පැහැදිලි කරමින් මෙසේ කීවේය.

8.

8.

Subhā subhāmissitasītavāto,Sayaṃ acittova acittabhāvā;

Dehaṃ phusitvāna asādhukassa,Akataññuno mittapadhaṃsakassa.

යහපත් වූ ද අයහපත් වූ ද දේ මිශ්‍ර වූ මේ සීතල සුළඟ, සිතක් නැති බැවින්ම, අසත්පුරුෂයාගේ ද, කෘතඝ්නයාගේ ද, මිතුරන් නසන්නාගේ ද ශරීරය ස්පර්ශ කොට,

9.

9.

Samāvahanto yadi me sarīre,Phusāti taṃ vāyu mamā visitvā;

Dukkhaṃ dadātīti visaṃva taṃ bho,Parivajjituṃ baddhamimaṃ kucelanti.

මගේ ශරීරයට වැදී මා ස්පර්ශ කරන්නේ නම්, ඒ සුළඟ විෂක් මෙන් මට දුක් දෙයි. පින්වත, එය මඟහැරීම සඳහා මම මේ වැරහැලි රෙදි කැබැල්ල බැඳගත්තෙමි.

Devatā āha.

දේවතාවිය මෙසේ කීවාය.

10.

10.

Ki makāsi bho so katanāsako te,Dhanañca dhaññaṃ tava nāsayī ca;

Mātā pitā bandhavo khetta vatthū,Vināsitā tena vadehi kiṃ teti.

පින්වත, ඒ උපකාරය නැසූ තැනැත්තා ඔබට කුමක් කළේද? ඔහු ඔබේ ධනය හා ධාන්‍ය විනාශ කළේද? මව, පියා, ඥාතීන්, කෙත් වතු ඔහු විසින් විනාශ කරන ලද්දේද? කුමක්දැයි පවසන්න.

Tato so āha.

එවිට ඔහු මෙසේ පැවසීය.

11.

11.

Yaṃ rājato hoti bhayaṃ mahantaṃ,Sabbassa haraṇādivadhādikañca;

Akataññunā sappurisena hoti,Ārāva so bho parivajjanīyo.

රජුගෙන් යම් මහත් බියක්, සියල්ල පැහැරගැනීමක් හෝ මැරීමක් ආදිය සිදු වේද, කෘතඝ්න වූ අසත්පුරුෂයාගෙන් ද ඒ සියල්ල සිදු විය හැක. පින්වත, එබැවින් ඔහු දුරින්ම දුරු කළ යුත්තේය.

12.

12.

Yamatthi [Pg.69] corāribhayañhi loke,Atho dakenāpi ca pāvakena;

Akataññunā taṃ sakalampi hoti,Ārāva so bho parivajjanīyo.

ලෝකයෙහි සොරුන්ගෙන් හා සතුරන්ගෙන් ද, ජලයෙන් හා ගින්නෙන් ද යම් බියක් වේද, ඒ සියල්ලම කෘතඝ්නයාගෙන් ද සිදු විය හැක. පින්වත, එබැවින් ඔහු දුරින්ම දුරු කළ යුත්තේය.

13.

13.

Pāṇātipātampi adinnadānaṃ,Parassa dārūpagamaṃ musā ca;

Majjassa pānaṃ kalahañca pesunaṃ,Samphaṃ giraṃ dhuttajanehi yogaṃ.

පණිවා කිරීම ද, සොරකම් කිරීම ද, පරදාර සේවනය ද, මුසාවාදය ද, මත්පැන් පානය ද, කලහ කිරීම හා කේලාම් කීම ද, හිස් වචන පැවසීම හා අසත්පුරුෂ ජනයන් ආශ්‍රය කිරීම ද,

14.

14.

Sabbaṃ anatthaṃ asivaṃ aniṭṭhaṃ,Apāyikaṃ dukkhamananta maññaṃ;

Akataññunā sappurisena hoti;

Ārāva so bho parivajjanīyoti.

අනර්ථයක් වූ, අසුභ වූ, අනිෂ්ට වූ, අපායගාමී වූ වෙනත් සියලු අනන්ත දුක් ද කෘතඝ්න වූ අසත්පුරුෂයා නිසාම ඇති වේ. පින්වත, එබැවින් ඔහු දුරින්ම දුරු කළ යුත්තේය.

Vatvā attanā asappurisasaṃsaggenānubhūtaṃ sabbaṃ dukkhaṃ kathesi, tato devatā ahampi bho satthuno maṅgalasuttadesanādivase imasmiṃyeva rukkhe nisinno.

මෙසේ පවසා තමා අසත්පුරුෂ ආශ්‍රය නිසා අනුභව කළ සියලු දුක් පැවසීය. එවිට දේවතාවිය 'පින්වත, මම ද බුදුරජාණන් වහන්සේ මංගල සූත්‍රය දේශනා කළ දින මෙන්න මේ ගසෙහිම හිඳිමින්,

Asevanā ca bālānaṃ, paṇḍitānañca sevanā;

Pūjā ca pūjanīyyānaṃ, etaṃ maṅgala muttamanti.

බාලයන් ඇසුරු නොකිරීම ද, පණ්ඩිතයන් ඇසුරු කිරීම ද, පිදිය යුත්තන් පිදීම ද යන මෙය උතුම් මංගල කරුණක් යැයි වදාළ ගාථාව,

Gāthāya bālassa dose assosiṃti vatvā tassa pasanno taṃ attano vimānaṃ netvā nahāpetvā dibbavatthālaṅkārehi alaṅkaritvā dibbannapānaṃ datvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ katvā attano ānubhāvena tasmiṃ nagare rajje abhisiñcāpesi. So tattha rajjaṃ karonto dānādīni puññāni katvā āyupariyosāne yathākammaṃ gatoti.

'ගාථාවෙන් බාලයාගේ දෝෂයන් ඇසුවෙමි' යි පවසා, ඔහු කෙරෙහි පැහැදී, ඔහුව තමාගේ විමනට කැඳවාගෙන ගොස්, නහවා, දිව්‍යමය වස්ත්‍රාභරණයෙන් සරසා, දිව්‍යමය ආහාරපාන දී, මහත් සත්කාර සම්මාන පවත්වා, තමාගේ ආනුභාවයෙන් ඒ නුවර රාජ්‍යයෙහි ඔහුව අභිෂේක කරවීය. ඔහු එහි රාජ්‍යය කරමින් දානාදී පින්කම් කොට ආයුෂ කෙළවර කර්මානුරූපව පරලොව ගියේය.

15.

15.

Evaṃ [Pg.70] asādhujanasaṅgamasannivāsaṃ,Sañcajja sādhusucisajjanasaṅgamena;

Dānādi nekakusalaṃ paripūrayantā,Saggā pavaggavibhavaṃ abhisambhunāthāti.

මෙසේ අසත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර හා එක්ව විසීම අත්හැර, යහපත් වූ ද පිරිසිදු වූ ද සත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර ලබමින්, දානාදී නොයෙක් කුසල් පුරමින්, ස්වර්ග මෝක්ෂ සම්පත් සාක්ෂාත් කරගනිත්වා!

Corasahāyassa vatthuṃ sattamaṃ.

සොරුන්ගේ යහළුවා පිළිබඳ කතාව හත්වැන්නයි.

18. Maruttabrāhmaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

18. මරුත්ත බ්‍රාහ්මණයාගේ කතාවෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Jambudīpe candabhāgā nāma gaṅgātīre homagāmaṃ nāma atthi. Tasmiṃ eko marutto nāma brāhmaṇo paṭivasati. Tadā so vohāratthāya takkasīlaṃ gantvā gehaṃ āgacchanto antarāmagge ekāya sālāya kuṭṭharogā turaṃ sunakhaṃ disvā tasmiṃ kāruññena nīlavallitakkambilena madditvā pāyesi. Sunakho vūpasantarogo pākatiko hutvā brāhmaṇena attano katūpakāraṃ sallakkhento teneva saddhiṃ agamāsi. Aparabhāge brāhmaṇassa bhariyā gabbhaṃ paṭilabhi, paripuṇṇagabbhāya tāya vijāyanakāle dārako tiriyampatitvā antogabbheyeva mato. Tadā taṃ satthena khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā nīhariṃsu, atha brāhmaṇo taṃ disvā nibbindahadayo gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā araññe viharati. Athassa bhariyā aññena saddhiṃ saṃvasantī ayaṃ maṃ pahāya pabbajitoti brāhmaṇe paduṭṭhacittā bho brāhmaṇaṃ mārehīti sāmikena saddhiṃ mantesi. Tesaṃ mantanaṃ sunakho sutvā brāhmaṇeneva saddhiṃ carati. Athekadivasaṃ tassā sāmiko tā pa saṃ māressāmīti dhanu kalāpaṃ gahetvā nikkhami, tadā tāpaso phalāphalatthāya araññaṃ gato. Su na kho assameyeva o hī yi. Puriso tāpasassāgamanamaggaṃ olokento gacchantare [Pg.71] nilīno acchi. Sunakho tassa pamādaṃ oloketvā dhanuno guṇaṃ khāditvā chindi. So puna guṇaṃ pākatikaṃ katvā āropesi. Evaṃ so āropitaṃ āropitaṃ khādateva, atha so pāpapuriso tāpasassāgamanaṃ ñatvā taṃ māressāmīti dhanunā saddhiṃ agamāsi. Athassa sunakho pāde ḍasitvā pātetvā tassa mukhaṃ khāditvā dubbalaṃ katvā bhuṅkāramakāsi, evañhi sappurisā attano upakārakānaṃ paccupakāraṃ karonti. Vuttañhi.

දඹදිව චන්ද්‍රභාගා නම් ගංගා තීරයෙහි හෝමගාම නම් ගමක් විය. එහි මරුත්ත නම් එක් බ්‍රාහ්මණයෙක් වාසය කළේය. දිනක් හෙතෙම වෙළඳාම පිණිස තක්සලාවට ගොස් ආපසු නිවසට එන අතරමගදී එක් ශාලාවක කුෂ්ඨ රෝගයෙන් පීඩා විඳින බල්ලෙකු දැක, ඌ කෙරෙහි උපන් කරුණාවෙන් නීලවල්ලි වැල් ඇඹුල් මෝරෙන් අඹරා බීමට දුන්නේය. බල්ලා රෝගයෙන් මිදී සුවපත් වී, බ්‍රාහ්මණයා තමාට කළ උපකාරය සලකා ඔහු සමඟම ගියේය. පසු කලෙක බ්‍රාහ්මණයාගේ බිරිඳ ගැබ්ගත් අතර, ඇයට ප්‍රසූත කාලය පැමිණි කල දරුවා ගර්භය තුළ හරස් අතට හැරී මියගියේය. එකල්හි ඔවුහු ආයුධයකින් එය කැබලි කොට පිටතට ගත්හ. බ්‍රාහ්මණයා එය දැක කලකිරුණු සිත් ඇතිව ගිහිගෙය හැර දමා තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදි වී වනයෙහි වාසය කළේය. ඉන්පසු ඔහුගේ බිරිඳ වෙනත් පුරුෂයෙකු සමඟ වසමින්, 'මොහු මා හැර දමා පැවිදි විය' කියා බ්‍රාහ්මණයා කෙරෙහි වෛරී සිත් ඇතිව, 'එම්බා පුරුෂය, බ්‍රාහ්මණයා මරා දමන්න' යැයි තම සැමියා සමඟ සාකච්ඡා කළාය. ඔවුන්ගේ ඒ සාකච්ඡාව ඇසූ බල්ලා නිරන්තරයෙන් බ්‍රාහ්මණයා සමඟම හැසිරුණේය. ඉක්බිති එක් දිනක් ඇගේ සැමියා 'තාපසයා මරන්නෙමි' යි දුන්න හා ඊතල ගෙන නික්මුණේය. එකල්හි තාපසයාණෝ පලවැල සෙවීම පිණිස වනයට වැඩි අතර, බල්ලා අසපුවෙහිම නතර විය. ඒ පුරුෂයා තාපසයා එන මඟ බලමින් ලැහැබක් අතර සැඟවී සිටියේය. බල්ලා ඔහුගේ නොසැලකිල්ල බලා, දුන්නෙහි දුනුදිය හපා කපා දැමීය. ඔහු නැවතත් දුනුදිය සකස් කොට ඇද්දේය. මෙසේ ඔහු දුනුදිය අදින හැම වරකදීම බල්ලා එය හපා කෑවේය. ඉක්බිති ඒ පාපී පුරුෂයා තාපසයාණන්ගේ පැමිණීම දැක 'මොහු මරන්නෙමි' යි දුන්න ද රැගෙන ඉදිරියට ගියේය. එකල්හි බල්ලා ඔහුගේ කකුල් සපා කා බිම ඇද දමා, ඔහුගේ මුහුණ හපා කා ඔහුව දුර්වල කරමින් බුරන්නට විය. මෙසේ සත්පුරුෂයෝ තමන්ට උපකාර කළවුන්ට ප්‍රතිඋපකාර කරති. මේ පිළිබඳව මෙසේ කියන ලදී.

1.

1.

Upakāraṃ karonto so, sunakho katavediko;

Sattūpaghātakaṃ katvā, isino dāsi jīvitaṃ.

කළගුණ දන්නා වූ ඒ බල්ලා, තමාට උපකාර කළා වූ ඍෂිවරයාට උපකාර කරමින්, සතුරා මැඩපවත්වා ඍෂිවරයාට ජීවිතය ලබා දුන්නේය.

2.

2.

Tiracchānāpi jānanti, guṇamattani kataṃ sadā;

Iti utvāna medhāvī, kataññū hontu pāṇinoti.

තිරිසන් සත්ත්වයෝ පවා තමන්ට කරන ලද උපකාරය නිරන්තරයෙන්ම දනිති. එහෙයින් බුද්ධිමත් ජනයෙනි, මෙසේ සිතා සියලු ප්‍රාණීහු කළගුණ දන්නෝ වෙත්වා!

Tato tāpaso sunakhassa saddenā gantvā tassa taṃ vippakāraṃ disvā kāruññena paṭijiggitvā vūpasantavaṇaṃ balappattaṃ posetvā tattheva vasanto jhānābhiññaṃ nibbattetvā āyupariyosāne brāhmalokaparāyaṇo ahosīti.

ඉන්පසු තාපසයාණෝ බල්ලාගේ බිරීම් හඬ ඔස්සේ එතැනට පැමිණ, සිදුවී ඇති ඒ විපත දැක, කරුණාවෙන් යුතුව උපස්ථාන කොට, තුවාල සුවපත් කරවා, ශක්තිමත් වන තුරු පෝෂණය කරමින් එහිම වෙසෙමින් ධ්‍යාන අභිඥා උපදවා ආයු කෙළවර බඹලොව උපන්නාහ.

3.

3.

Sutvāna sādhu sunakhena katūpakāraṃ,Mettiṃdisassa pakataṃ isinā ca sutvā;

Sammā karotha karuṇañca parūpakāraṃ,Taṃ sabbadā bhavati vo bhavabhogahetūti.

බල්ලා විසින් කරන ලද ඒ උතුම් උපකාරයත්, ඍෂිවරයා විසින් දක්වන ලද මෛත්‍රියත් අසා, අන් අයට කරුණාවෙන් යුතුව මැනවින් උපකාර කරත්වා. එය සැමදාම තොපගේ භව භෝග සම්පත් ඇතිවීමට හේතු වන්නේය.

Maruttabrāhmaṇassa vatthuṃ aṭṭhamaṃ.

මරුත්ත බ්‍රාහ්මණයාගේ පුවත අටවැන්නයි.

19. Pānīyadinnassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

19. පැන් දුන් තැනැත්තා පිළිබඳ කථාවේ අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Jambudīpe [Pg.72] aññatarasmiṃ janapade kire ko manusso raṭṭhato raṭṭhaṃ janapadato janapadaṃ vicaranto anukkamena candabhāgānadītīraṃ patvā nāvaṃ abhiruhitvā paratīraṃ gacchati. Athāparā gabbhinitthī tāya eva nāvāya gacchati, atha nāvā gaṅgāmajjhappattakāle tassā kammajavātā caliṃsu. Tato sā vijāyitumasakkontī kilantā pānīyaṃ me detha, pipāsitāmhiti manusse yāci. Te tassā vacanaṃ asuṇantā viya pānīyaṃ nādaṃsu, atha so jānapadiko tassā karuṇāyanto toyaṃ gahetvā mukhe āsiñci, tasmiṃ khaṇe sā laddhassāsā sukhena dārakaṃ vijāyi, atha te tīraṃ patvā katipayadivasena attano attano ṭhānaṃ pāpuṇiṃsu. Athāparabhāge so jānapadiko aññatarakiccaṃ paṭicca tassā itthiyā vasananagaraṃ patvā tattha tattha āhiṇḍanto nivāsanaṭṭhānaṃ alabhitvā nagaradvāre sālaṃ gantvā tattha nipajji. Tasmiṃyeva divase corā nagaraṃ pavisitvā rājagehe sandhiṃ chinditvā dhanasāraṃ gahetvā gacchantā rājapurisehi anubandhā gantvā tāyeva sālāya chaḍḍetvā palāyiṃsu. Atha rājapurisā āgantvā core apassantā taṃ jānapadikaṃ disvā ayaṃ coroti gahetvā pacchābāhaṃ gāḷhaṃ bandhitvā puna divase rañño dassesuṃ. Raññā kasmā bhaṇe corakamma makāsīti pucchito nāhaṃ deva coro, āgantukomhīti vutte rājā core pariyesitvā alabhanto ayameva coro, imaṃ mārethāti āṇāpesi. Rājapurisehi taṃ gāḷhaṃ bandhitvā āghātanaṃ nīte sā itthī taṃ tathā nīyamānaṃ disvā sañjānitvā kampamānahadayā muhuttena rañño santikaṃ gantvā vanditvā deva eso [Pg.73] na coro āgantuko muñcathetaṃ devāti āha. Rājā tassā kathaṃ asaddahanto yajjetaṃ mocetu micchasi. Tassagghanakaṃ dhanaṃ datvā muñcāpehīti, sā sāmi mama gehe dhanaṃ natthi. Apica mama sattaputtehi saddhiṃ maṃ dāsiṃ karohi, etaṃ muñca devāti āha, atha rājā tvaṃ etaṃ adhunāgatoti vadasi. Etaṃ nissāya puttehi saddhiṃ attānaṃ dāsattaṃ sāvesi. Kimeso te ñāti vā, udāhu upakārakoti pucchanto āha.

පෙර දඹදිව එක්තරා ජනපදයක එක්තරා මනුෂ්‍යයෙක් රටින් රටට ජනපදයෙන් ජනපදයට සංචාරය කරමින්, අනුපිළිවෙලින් චන්ද්‍රභාගා නදී තීරයට පැමිණ, නැවකට නැග එතෙරට යන්නට විය. එකල්හි තවත් එක් ගැබිනියක් ද එම නැවෙන්ම ගමන් කළාය. නැව ගඟ මැදට පැමිණි කල්හි, ඇයට ප්‍රසූත වේදනා ඇතිවිය. ඉක්බිති ඇය දරුවා ප්‍රසූත කරගත නොහැකිව ක්ලාන්තව, 'මට පැන් දෙන්න, මම බොහෝ සෙයින් පිපාසිතව සිටිමි' යි එහි සිටි මිනිසුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියාය. මිනිසුන් ඇගේ වචනය නෑසුණාක් මෙන් ඇයට පැන් නොදුන්හ. එකල්හි ඒ ජනපද වැසියා ඇය කෙරෙහි කරුණාවෙන් පැන් ගෙන ඇගේ මුවෙහි වක්කළේය. ඒ මොහොතේම ඇය සුවපත් වී පහසුවෙන් දරුවා ප්‍රසූත කළාය. ඉන්පසු ඔවුහු නදී තීරයට පැමිණ දින කිහිපයකින් තම තමන්ගේ ගම්බිම් බලා ගියහ. පසු කලෙක ඒ ජනපද වැසියා යම් කාර්යයක් සඳහා ඒ ස්ත්‍රිය වෙසෙන නගරයට පැමිණ, නවාතැන්පොළක් සොයාගත නොහැකිව නගර ද්වාරයෙහි පිහිටි ශාලාවකට ගොස් එහි වැතිර සිටියේය. එදිනම රාත්‍රියෙහි සොරුන් නගරයට වැදී, රජමාලිගාව බිඳ, බොහෝ වස්තුව පැහැරගෙන යද්දී රජපුරුෂයන් පන්නාගෙන එන බව දැක, ඒ වස්තුව එම ශාලාවෙහිම දමා පලා ගියහ. රජපුරුෂයෝ එහි පැමිණ සොරුන් නොදැක, එහි සිටි ජනපද වැසියා දැක 'මූ සොරෙකි' යි අල්ලාගෙන, දෑත් පිටුපසට කර තදින් බැඳ, පසුදින රජුට ඉදිරිපත් කළහ. රජු විසින් 'එම්බා පුරුෂය, නුඹ කුමකට සොරකම් කළෙහිද?' යි විමසූ කල, 'දේවයන් වහන්ස, මම සොරෙක් නොවෙමි, ආගන්තුකයෙක්මි' යි ඔහු පැවසීය. රජු සැබෑ සොරුන් සොයාගත නොහැකි වූයෙන්, 'මූම සොරෙකි, මූ මරා දමව්' යැයි නියෝග කළේය. රජපුරුෂයන් ඔහුව තදින් බැඳ වධකස්ථානයට රැගෙන යන විට, ඒ ස්ත්‍රිය ඔහුව හඳුනාගෙන, කම්පිත හදවතින් යුතුව වහා රජු වෙත ගොස් වැඳ වැටී, 'දේවයන් වහන්ස, මොහු සොරෙක් නොවේ, ආගන්තුකයෙකි. දේවයන් වහන්ස, මොහු මුදා හරින්න' යැයි කීවාය. රජු ඇගේ වචනය විශ්වාස නොකර, 'ඇත්තෙන්ම නුඹට මුදා ගැනීමට අවශ්‍ය නම්, මොහුගේ වටිනාකමට සරිලන ධනයක් දී මුදාගනුව' යි කීවේය. ඇය, 'හිමියනි, මාගේ නිවසේ ධනයක් නැත. එතකුදු වුවත් මාගේ පුතුන් සත්දෙනා සමඟ මා ද දාසියක කරගන්න, දේවයන් වහන්ස මොහු මුදා හරින්න' යැයි කීවාය. එකල්හි රජු, 'නුඹ කියනුයේ මොහු මෑතකදී පැමිණි අයෙකු බවයි. එහෙත් මොහු උදෙසා පුතුන් ද සමඟින් තමා වහල්භාවයට පත් කිරීමට සැරසෙයි. මොහු තොපගේ නෑයෙක්ද? නැතහොත් උපකාරකයෙක්ද?' යි විමසමින් මෙසේ ඇසීය.

1.

1.

Kiṃte bhoti ayaṃ poso, tuvaṃ pucchāmi saṃsayaṃ;

Bhātā vā te pitā hoti, pati vā devaro tava.

පින්වතිය, මම සැකයෙන් විමසමි, මේ පුරුෂයා තොපට කවරෙක්ද? තොපගේ සහෝදරයෙක්ද, පියෙක්ද, සැමියෙක්ද, නැතහොත් මස්සිනා කෙනෙක්ද?

2.

2.

Ñāti sālohito kinnu, udāhu iṇadāyako;

Athopakārako kinnu, kasmāssa desi jīvitaṃti.

ලේ නෑයෙක්ද? නැතහොත් ණය දුන් කෙනෙක්ද? නැතහොත් උපකාරකයෙක්ද? කිනම් කරුණක් නිසා මොහු උදෙසා ජීවිතය දීමට සැරසෙන්නෙහිද?

Tato sā āha.

එවිට ඇය මෙසේ පැවසුවාය.

3.

3.

Eso me puriso deva, katapubbopakārako;

Atāṇamekikaṃ ceso, dukkhitaṃ maraṇe ṭhitaṃ.

දේවයන් වහන්ස, මේ පුරුෂයා මට පෙර උපකාර කළ තැනැත්තාය. අසරණව, හුදකලාව, දැඩි දුකට පත්ව මරණාසන්නව සිටි මා හට...

4.

4.

Vijāyitu masakkontiṃ, gabbhiniṃ dukkhavediniṃ;

Toyena maṃ upaṭṭhāsi, tenāhaṃ sukhitā tadā.

ප්‍රසූත කිරීමට නොහැකිව, දැඩි ප්‍රසූත වේදනා විඳිමින් සිටි ගැබිනියක වූ මා හට මොහු පැන් දී උපස්ථාන කළේය. එකල්හි ඒ පැන් නිසා මම සුවපත් වීමි.

5.

5.

Bhaṅgakallolamālāya, uttarantaṃ mahaṇṇavaṃ;

Pahāya pātuṃ kūpassa, yāti loko pipāsito.

මහ රළ පෙළින් යුත් මහා සාගරයෙන් එතෙර වන්නා වූ පිපාසිත ලෝකයා, සාගරය හැර දමා පැන් බීම පිණිස ළිඳක් සොයා යති.

6.

6.

Tatheva vijjamānesu, janesu manujādhipa,Ekasseva manasmiṃhi, guṇaṃ tiṭṭhati sādhukaṃ.

මනුජාධිපතියෙනි, එලෙසම බොහෝ මිනිසුන් සිටියද, ගුණය මැනවින් පිහිටන්නේ එක් අයෙකුගේ සිතෙහි පමණකි.

7.

7.

Pahatvāna mataṃ hatthiṃ, maṃsatthī keci jantuno;

Anubandhanti maṃsatthaṃ, sasaṃ dhāvanta mekakaṃ.

මස් කැමති සමහර මිනිස්සු මියගිය ඇතා හැර දමා, මස් පිණිස දුවන්නා වූ එක් හාවෙකු පසුපස පන්නාගෙන යති.

8.

8.

Tatheva [Pg.74] vijjamānesu, janesu manujādhipa;

Guṇavanta manubandhanti, sappurisaṃ katavedikaṃ.

මහරජතුමනි, එලෙසම ලෝකයෙහි ජීවත් වන මිනිසුන් අතරින්, ගුණවත් වූ ද කළ උපකාර දන්නා (කෘතවේදී) වූ ද සත්පුරුෂයාම මිනිස්සු ඇසුරු කරති.

9.

9.

Tasmā sappurise dhamme, patiṭṭhāsmi narādhipa;

Anussaranti etena, katapubbū pakārakaṃ.

මහරජතුමනි, එහෙයින් මම සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි පිහිටියෙමි. මෙයින් ඔවුහු පෙර කළ උපකාරය සිහි කරති.

10.

10.

Ahañca mama puttā ca, etenamha sukhāpitā;

Jīvitampi pariccajja, muccanīyo ayaṃ mayāti.

මම ද මාගේ පුත්‍රයෝ ද මොහු විසින් සුවපත් කරනු ලැබුවෙමු. එබැවින් ජීවිතය පවා පරිත්‍යාග කර මෙතුමා මා විසින් මුදාගත යුතුමය.

Tato rājā dovārikaṃ pakkositvā tampi pucchitvā adhunāgatabhāvaṃ ñatvā tassā sappurisadhamme santuṭṭho tesaṃ ubhinnampi mahantaṃ yasaṃ anuppadāsi. Te laddhayasā ta to paṭṭhāya dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇā ahesunti.

ඉන්පසු රජතුමා දොරටුපාලකයා කැඳවා, ඔහුගෙන් ද විමසා, ඇයගේ අලුතින් පැමිණීමේ පුවත දැනගෙන, ඇයගේ සත්පුරුෂ ගුණය පිළිබඳව අතිශයින් සතුටු වී ඒ දෙදෙනාටම මහා කීර්තියක් (සහ සම්පත්) ප්‍රදානය කළේය. ඔවුහු ඒ කීර්ති-සම්පත් ලබා එතැන් පටන් දන් දීම් ආදී පින්කම් සිදු කොට පරලොව සුගතිගාමී වූහ.

11.

11.

Dhamme patiṭṭhitamanā api mātugāmā,Evaṃ labhanti vibhavañca pasaṃsanañca;

Dhammañca sādhucaritaṃ manasīkaronto,Dhammesu vattatha sadā sucisajjanāti.

ධර්මයෙහි පිහිටි සිත් ඇති ස්ත්‍රීහු පවා මෙලෙස සම්පත් හා ප්‍රශංසාව ලබති. එබැවින් ධර්මය හා යහපත් හැසිරීම මෙනෙහි කරමින්, පින්වත් සත්පුරුෂයෙනි, සැමදා ධර්මයෙහිම හැසිරෙත්වා!

Pānīyadinnassa vatthuṃ navamaṃ.

පැන් දුන් තැනැත්තාගේ කථා පුවත නවවැන්නයි.

20. Sahāyassa pariccattajīvitakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

20. යහළුවා වෙනුවෙන් ජීවිතය පරිත්‍යාග කළ තැනැත්තාගේ කථා පුවතෙහි අනුපිළිවෙල කථාව මෙසේය.

Bhagavati parinibbute sāvatthiyaṃ somabrāhmaṇo somadattabrāhmaṇoti dve brāhmaṇā vasanti. Tattha somadattabrāhmaṇena saddhiṃ somabrāhmaṇo yebhuyyena dūtaṃ kīḷati. Athekadivasaṃ somadatto somabrāhmaṇaṃ tena parājetvā tassa uttarāsaṅgañca lañchanamuddikañca gahetvā attano gehaṃ gacchanto somabrāhmaṇassa ehi gehaṃ gacchā- māti [Pg.75] āha. Tato somo nāhaṃ samma ekasāṭako hutvā antaravīthiṃ otarituṃ sakkomi. Gamanato ettheva me ṭhānaṃ varataranti āha, somadattena evaṃ sati samma imaṃ uttarāsaṅgaṃ gaṇhāti tassa taṃ datvā idāni samma ehīti vuttopi nāgacchati. Puna tena bho kasmā nāgacchasīti puṭṭho samma mama hatthe muddikaṃ apassantā me puttadārādayo mayā saddhiṃ kalahaṃ karontīti āha, atha so evaṃ sante yadā te pahoti. Tadā mayhaṃ dehīti muddikampi datvā taṃ gahetvā gehaṃ agamāsi. Atha te ettakena sahāyā ahesuṃ. Aparabhāge somadattabrāhmaṇaṃ ayaṃ paradārakammaṃ akāsīti manussā gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā tassa rūpasampattiṃ disvā rājāṇaṃ akatvā mā bho puna evamakāsīti ovaditvā vissajjesi. Rājā naṃ yāvatatiyavāraṃ ovadanto vissajjetvā catutthevāre gacchathetaṃ āghātanaṃ netvā mārethāti āṇāpesi. Evaṃ pāpakamme niratā anekākārena ovadantāpi na sakkā nivāretuṃ. Tathāhi.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමෙන් පසු සැවැත්නුවර සෝම බ්‍රාහ්මණයා සහ සෝමදත්ත බ්‍රාහ්මණයා නමින් බ්‍රාහ්මණයන් දෙදෙනෙක් ජීවත් වූහ. එහිදී සෝම බ්‍රාහ්මණයා සෝමදත්ත බ්‍රාහ්මණයා සමඟ නිතර දූ කෙළියෙහි (දූත ක්‍රීඩාවෙහි) නිරත විය. එක් දිනක් සෝමදත්ත සෝම බ්‍රාහ්මණයා පරාජය කර, ඔහුගේ උතුරු සළුව ද මුද්‍රා මුදුව ද ගෙන, තමන්ගේ නිවසට යන අතරතුර සෝම බ්‍රාහ්මණයාට, 'යහළුවා, එන්න අපි ගෙදර යමු' යි කීවේය. එවිට සෝම බ්‍රාහ්මණයා, 'යහළුවා, මට තනි සළුවක් පමණක් හැඳ වීථියට බැසීමට නොහැකිය. යෑමට වඩා මට මෙතැනම සිටීම උතුම්' යැයි පැවසීය. සෝමදත්ත 'එසේ නම් යහළුවා, මේ උතුරු සළුව ගන්න' යැයි පවසා එය ඔහුට දී, 'දැන් යහළුවා එන්න' යැයි කීවද ඔහු නොපැමිණියේය. නැවතත් ඔහු, 'පින්වත, කුමක් හෙයින් නොපැමිණෙන්නේද?' යි ඇසූ විට, 'යහළුවා, මාගේ අතෙහි මුදුව නොදැක මාගේ අඹුදරුවෝ මා සමඟ රණ්ඩු කරති' යි පැවසීය. එවිට ඔහු, 'එසේ නම් ඔබට හැකි වූ විට එය මට දෙන්න' යැයි පවසා මුදුව ද දී, ඔහුව කැටුව නිවසට ගියේය. මෙපමණකින් ඔවුහු (දැඩි) මිතුරෝ වූහ. පසු කලෙක මිනිස්සු සෝමදත්ත බ්‍රාහ්මණයා පරදාර සේවනය කළේයැයි අල්ලාගෙන රජුට පෙන්වූහ. රජතුමා ඔහුගේ රූප සෝභාව දැක, රාජ දඬුවම් නොකර 'පින්වත, නැවත මෙවැන්නක් නොකරන්න' යැයි අවවාද කොට මුදාහැරියේය. රජතුමා තෙවන වර දක්වාම ඔහුට අවවාද කොට මුදාහැර, සිව්වන වර 'යන්න, මොහුව වදකභූමියට ගෙන ගොස් මරා දමන්න' යැයි අණ කළේය. මෙසේ පාපකර්මයෙහි නිරත වූවන් නොයෙක් ආකාරයෙන් අවවාද කළ ද වැළැක්විය නොහැකිය. එසේම මැයි:

1.

1.

Soṇā ceva sigālā ca, vāyasā nīlamakkhikā;

Iccete kuṇape sattā, na sakkā te nisedhituṃ.

බල්ලෝ ද, හිවලුන් ද, කපුටෝ ද, නිල් මැස්සන් ද යන මොහු කුණුකුණපයන් කෙරෙහි ඇලුනෝ වෙති; ඔවුන් ඉන් වැළැක්විය නොහැකිය.

2.

2.

Tathā pāṇātipātesu, paradāre surāya ca;

Musāvādesu theyyesu, sattasattā na vāriyāti.

එලෙසම ප්‍රාණඝාතය, පරදාර සේවනය, සුරාපානය, මුසාවාදය සහ සොරකම යන මේ පාපයන්හි දැඩි සේ ඇලී ගැලී සිටින සත්වයන් ඉන් වැළැක්විය නොහැක්කේමය.

Tato rājapurisā taṃ bandhitvā pakkamiṃsu. Tadā somabrāhmaṇo somadattaṃ tathā nīyamānaṃ disvā kampamānahadayo rājapurisānaṃ santikaṃ gantvā imaṃ bho muhuttaṃ mā māretha. Yāva rājānaṃ jānāpessāmīti vatvā rañño santikaṃ gantvā vanditvā ṭhito deva mama jīvitaṃ somadattassa brāhmaṇassa dassāmi. Etaṃ muñcatha. Yadi māretukāmā, maṃ mārethāti āha. Rājā tuṇhī ahosi, rājapurisā somadattaṃ muñcitvā [Pg.76] somabrāhmaṇaṃ āghātanaṃ netvā māresuṃ, aho kataññuno kataveditā.

ඉන්පසු රාජපුරුෂයෝ ඔහුව බැඳගෙන පිටත් වූහ. එකල්හි සෝම බ්‍රාහ්මණයා සෝමදත්තව එලෙස රැගෙන යනු දැක, කම්පිත හදවතින් යුතුව රාජපුරුෂයන් වෙත ගොස්, 'පින්වතුනි, මොහුව මොහොතක් නොමරන්න, මම රජතුමාට මේ බව දන්වන තුරු ඉවසන්න' යැයි පවසා, රජු වෙත ගොස් වැඳ එකත්පස්ව සිට, 'දේවයන් වහන්ස, මම මාගේ ජීවිතය සෝමදත්ත බ්‍රාහ්මණයා වෙනුවෙන් දෙන්නෙමි. ඔහුව මුදාහරින්න. ඉදින් මරා දැමීමට කැමති නම්, මා මරා දමන්න' යැයි පැවසීය. රජතුමා නිශ්ශබ්ද විය. රාජපුරුෂයෝ සෝමදත්ත මුදා හැර සෝම බ්‍රාහ්මණයා වදකභූමියට ගෙන ගොස් මරා දැමූහ. අහෝ! කෙතරම් නම් කෘතඥතාවක් සහ කෘතවේදීත්වයක්ද!

Hoti cettha.

මේ සම්බන්ධයෙන් (මෙම ගාථාව) ද වෙයි.

3.

3.

Kakūpakāra mattānaṃ, sarantā keci mānusā;

Jīvitaṃ denti somova, somadattassa attanoti.

තමන්ට කළ සුළු උපකාරයක් වුවද සිහි කරමින්, ඇතැම් මනුෂ්‍යයෝ සෝම බ්‍රාහ්මණයා සෝමදත්ත වෙනුවෙන් තමාගේ ජීවිතය දුන්නාක් මෙන්, තමන්ගේ ජීවිතය පවා පරිත්‍යාග කරති.

So tena jīvitadānena devaloke nibbattitvā mahante kanakavimāne devaccharāsahassaparivuto dibbasampattimanubhonto paṭivasati. Tadā somadattabrāhmaṇo eso maṃ maraṇappattaṃ mocesīti vatvā tassatthāya dānaṃ datvā pattiṃ adāsi. Tāvadevassa tato bahutaraṃ devissariyaṃ ahosi devānubhāvañca. Tato so somadevo attano devissariyaṃ olokento sahāyassa attano jīvitadānaṃ addasa. Disvā attabhāvaṃ vijahitvā māṇavakavaṇṇena somadattabrāhmaṇaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā attānaṃ devaloke nibbattabhāvaṃ pakāsetvā taṃ gahetvā attano ānubhāvena devalokaṃ netvā yathākāmaṃ sampatti manubhavāti vatvā sattāhaṃ devassariyaṃ datvā sattame divase netvā tassa geheyeva patiṭṭhāpesi. Tattha hi dibbasampatti manubhūtassa manussasampatti paṭikkulā hoti. Tato so dibbasampattimanussaranto kiso dubbalo uppaṇḍuppaṇḍukajāto ahosi. Athekadivasaṃ devaputto taṃ olokento tathā dukkhappattaṃ disvā na sakkā manussena dibbasampattimanubhavitunti icchiticchitasampattidāyakaṃ ekaṃ cintāmaṇiṃ datvā tassa bhariyampi attano ānubhāvena rūpavanthaṃ yasavantaṃ vaṇṇavantaṃ atikkantamanussitthivaṇṇaṃ akāsi, aparabhāge te jayampatikā paccakkhato diṭṭhadibbasampattivibhavā dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā sahāyadevaputtassa santikeyeva nibbattiṃsūti.

ඔහු ඒ ජීවිත දානයෙහි පින් බලයෙන් දෙව්ලොව උපත ලබා, දහසක් දිව්‍ය අප්සරාවන් පිරිවරාගෙන, මහා රන් විමනක දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් වාසය කළේය. එකල සෝමදත්ත බ්‍රාහ්මණයා 'මොහු මා මරණයෙන් මුදාගත්තේය' යැයි පවසා, ඔහු උදෙසා දන් දී පින් අනුමෝදන් කළේය. එකෙණෙහිම ඒ සෝම දිව්‍යපුත්‍රයාට ඉන් පෙරට වඩා බොහෝ වූ දිව්‍ය අනුභාවය ද දිව්‍ය රාජ්‍ය සම්පත්තිය ද පහළ විය. ඉන්පසු ඒ සෝම දිව්‍යරාජයා තමාගේ දිව්‍ය සම්පත් දෙස බලන්නේ, තමාට දිවි පිදූ යහළුවා දැක, දිව්‍ය ආත්මය හැරදමා ලාබාල තරුණයකුගේ වෙසින් සෝමදත්ත බ්‍රාහ්මණයා වෙත පැමිණ, පිළිසඳර කතා කොට තමන් දෙව්ලොව උපන් බව ප්‍රකාශ කළේය. පසුව තමාගේ දිව්‍යමය බලයෙන් ඔහුව දෙව්ලොවට කැඳවාගෙන ගොස්, 'කැමති පරිදි සම්පත් අනුභව කරන්න' යැයි පවසා සත් දිනක් දිව්‍ය සම්පත් ලබා දී, සත්වැනි දිනයෙහි ඔහුව නැවත ඔහුගේම නිවසට ගෙනවිත් ඇරලවීය. මන්ද යත්, දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කළ තැනැත්තාට මනුෂ්‍ය සම්පත් පිළිකුල් සහගත වන බැවිනි. ඉන්පසු ඔහු එම දිව්‍ය සම්පත් සිහි කරමින් කෙට්ටු වී, දුබල වී, සුදුමැලි පැහැයට හැරුණේය. එක් දිනක් දිව්‍යපුත්‍රයා ඔහු දෙස බලා එසේ දුකට පත්ව සිටිනු දැක, 'මනුෂ්‍යයෙකුට දිව්‍ය සම්පත් සදාකාලිකව විඳිය නොහැකිය' සිතා, සිතු පැතූ සම්පත් දෙන 'චින්තාමණී' නම් දිව්‍ය රත්නයක් ඔහුට දී, ඔහුගේ බිරිඳ ද තමාගේ දේව අනුභාවයෙන් මිනිස් ස්ත්‍රී සෝභාව ඉක්මවා ගිය ඉතා රූමත්, යසස්වත්, වර්ණවත් තැනැත්තියක් බවට පත් කළේය. පසු කාලෙක ඒ අඹුසැමි යුවළ ඇස් පනාපිටම දිව්‍ය සම්පත් දැක, දන් පැන් දී, සිල් රැක, මියගොස් තමන්ගේ මිතුරු දිව්‍යපුත්‍රයාගේ සමීපයෙහිම උපත ලැබූහ.

4.

4.

Mandena [Pg.77] nanditamanā upakārakena,Pāṇampi denti sujanā iti cintayitvā;

Mittaddu mā bhavatha bho upakārakassa;

Pāsaṃsiyā bhavatha sādhujanehi niccaṃti.

පින්වත්නි, සත්පුරුෂයෝ සුළු උපකාරයකින් පවා සතුටු සිත් ඇත්තෝ වී තමන්ගේ ජීවිතය පවා පරිත්‍යාග කරති' යි සිතා, උපකාර කළ මිතුරාට ද්‍රෝහි නොවන්න. සැමදා සත්පුරුෂයන්ගේ ප්‍රශංසාවට ලක්වන්නෝ වන්න.

Sahāyassa pariccattajīvitakassa vatthuṃ dasamaṃ.

යහළුවා වෙනුවෙන් ජීවිතය පරිත්‍යාග කළ තැනැත්තාගේ කථා පුවත දසවැන්නයි.

Nandiyarājavaggo dutiyo.

නන්දියරාජ වර්ගය දෙවැන්නයි.

Yakkhavañcitavaggo

යක්ඛවංචිත වර්ගය

21. Yakkhavañcita vatthumhi ayamānupubbīkathā

21. යක්ඛවංචිත (යකා විසින් රවටන ලද තැනැත්තාගේ) කථා පුවතෙහි අනුපිළිවෙල කථාව මෙසේය.

Bhagavati [Pg.79] parinibbutamhi kosalarañño kira janapade tuṇḍagāmonāma ahosi. Tattheko buddhadāso nāma manusso ‘‘yāvajīvaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi. Buddho me saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇanti’’ evaṃ jīvitapariyantaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gato paṭivasati, tasmiṃ samaye eko janapadavāsiko tattha tattha āhiṇḍanto taṃ tuṇḍagāmaṃ patvā tasseva ghare nivāsaṃ kappesi, tassa pana jānapadikassa sarīre eko yakkho āvisitvā pīḷeti, tadā tassa gāmassa pavisanakāle yakkho buddhadāso pāsakassa guṇatejena tassa gehaṃ pavisituṃ asakkonto taṃ muñcitvā bahigāme sattāhaṃ aṭṭhāsi tassāgamanaṃ olokento. Tato so jānapadiko sattadivasaṃ tattha vasitvā sattame divase sakaraṭṭhaṃ gantukāmo gāmā nikkhami. Atha taṃ tathā nikkhantaṃ disvā yakkho aggahesi, atha so taṃ ettakaṃ kālaṃ kuhiṃgatosīti pucchi. Yakkho bho tavatthāya ettha vasantassa me sattāhaṃ atikkantanti. Tato so ko te mayā attho, kiṃ te dammīti, atha yakkhena bho ahaṃ khudāya pīḷito bhattena me atthoti vutto so evaṃ sati kasmā maṃ antogehe vasantaṃ na gaṇhīti āha. Yakkhena bho tasmiṃ ghare buddhaṃ saraṇaṃ gato eko upasako atthi, tassa sīlatejena gehaṃ pavisitumasakkonto aṭṭhāsinti vutto jānapadiko saraṇaṃ nāma kinti ajānanto kinti vatvā so saraṇaṃ aggahesīti yakkhaṃ pucchi. Yakkho ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti vatvā saraṇaṃ aggahesīti āha. Taṃ sutvā jānapadiko idāni imaṃ vañcessāmīti cintetvā tenahi yakkha ahampi buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmīti āha. Evaṃ vuttamatteyeva yakkho mahāsaddaṃ karonto bha ye na bhamanto [Pg.80] palāyi, evaṃ sammāsambuddhassa saraṇaṃ idhaloke bhayo paddava nivāraṇatthaṃ hoti, paraloke saggamokkhāvahaṃ. Tathāhi.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, කොසොල් රජුගේ ජනපදයක 'තුණ්ඩගාම' නමින් ගමක් වූයේය. එහි 'බුද්ධදාස' නම් එක් මිනිසෙක් 'දිවි හිමියෙන් බුදුන් සරණ යමි. බුදුහු මගේ සරණ ය, රැකවරණය ය, ලෙන ය, පිහිට ය' මෙසේ ජීවිතාවසානය දක්වා බුදුන් සරණ ගොස් වාසය කරයි. එකල එක් ජනපදවාසී මිනිසෙක් තැන් තැන්වල සැරිසරමින් ඒ තුණ්ඩගාමයට පැමිණ, ඔහුගේම නිවසේ නවාතැන් ගත්තේය. එහෙත් ඒ ජනපදවාසියාගේ ශරීරයට එක් යක්ෂයෙක් ආවේශ වී ඔහුට පීඩා කළේය. එවිට ඒ ගමට ඇතුළු වන අවස්ථාවේදී, බුද්ධදාස උපාසකයාගේ ගුණතේජස නිසා යක්ෂයාට ඒ නිවසට ඇතුළු වීමට නොහැකි වී, ඔහුගෙන් මිදී ගමෙන් පිටත සත් දිනක් ඔහු පිටතට එනතෙක් බලා සිටියේය. ඉන්පසු ඒ ජනපදවාසියා සත් දිනක් එහි වැස, සත්වැනි දිනයෙහි තම රටට යනු කැමැත්තෙන් ගමෙන් පිටත් විය. එවිට ඔහු එසේ නික්මෙනු දැක යක්ෂයා ඔහු අල්ලා ගත්තේය. ඉන්පසු ඔහු යක්ෂයාගෙන්, 'මේ තාක් කල් තෝ කොහි ගියේදැ'යි ඇසීය. යක්ෂයා, 'පින්වත, ඔබ වෙනුවෙන් මෙහි වසන මට සත් දිනක් ඉක්ම ගියේය'යි කීවේය. එවිට ඔහු, 'තොපට මාගෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? මම තොපට කුමක් දෙම්ද?'යි ඇසීය. යක්ෂයා, 'පින්වත, මම බඩගින්නෙන් පෙළෙමි, මට බතින් ප්‍රයෝජන ඇත'යි කී කල්හි, 'එසේ නම් ගෙය තුළ වසන විට මා නොගත්තේ මන්දැ'යි ඔහු ඇසීය. යක්ෂයා, 'පින්වත, ඒ ගෙයි බුදුන් සරණ ගිය එක් උපාසකයෙක් සිටී. ඔහුගේ සීල තේජසින් ගෙට ඇතුළු විය නොහැකිව මම පිටත සිටියෙමි'යි කී විට, 'සරණ' යනු කුමක්දැයි නොදත් ජනපදවාසියා, 'ඔහු කුමක් කියාද ඒ සරණ ගියේ' කියා යක්ෂයාගෙන් ඇසීය. යක්ෂයා, 'බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි' කියා සරණ ගියේයැයි කීවේය. එය ඇසූ ජනපදවාසියා, 'දැන් මම මොහු රවටන්නෙමි'යි සිතා, 'එසේ නම් යක්ෂය, මමත් බුදුන් සරණ යමි'යි පැවසීය. මෙසේ කී කෙණෙහිම යක්ෂයා මහත් ශබ්දයක් කරමින්, බියෙන් ත්‍රස්තව පලාගියේය. මෙසේ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ යාම මෙලොව බිය හා උපද්‍රව දුරු කිරීමට හේතු වන අතර, පරලොව ස්වර්ග මෝක්ෂ සාධනය කරයි. ඒ මෙසේය:

1.

1.

Buddhoti vacanaṃ etaṃ, amanussānaṃ bhayāvahaṃ;

Buddhabhattikajantūnaṃ, sabbadā mudamāvahaṃ.

බුද්ධ යන මේ වචනය අමනුෂ්‍යයන්ට බිය උපදවන්නකි; බුදුන් කෙරෙහි භක්තිය ඇති සත්වයන්ට හැමවිටම සතුට ළඟා කර දෙන්නකි.

2.

2.

Sabbopaddavanāsāya, paccakkhadibbamosadhaṃ;

Dibbamantaṃ mahātejaṃ, mahāyantaṃ mahabbhutaṃ.

සියලු උපද්‍රව විනාශ කිරීම පිණිස මෙය ප්‍රත්‍යක්ෂ දිව්‍ය ඖෂධයකි; මහා තේජස් ඇති දිව්‍ය මන්ත්‍රයකි, මහා යන්ත්‍රයකි, මහා ආශ්චර්යයකි.

3.

3.

Tasmā so dāruṇo yakkho,Disvā taṃ saraṇe ṭhithaṃ;

Ubbiggo ca bhayappatto,Lomahaṭṭho ca chambhīto.

එබැවින් ඒ දරුණු යක්ෂයා ඔහු සරණෙහි පිහිටා සිටිනු දැක, කැලඹීමට පත්ව, බියට පත්ව, ලොමුදැහැගෙන, තැතිගත්තේය.

4.

4.

Bhamanto dhāvitaṃ disvā, timirova suriyuggate,Simbalitūlabhaṭṭhaṃva, caṇḍavātena khaṇḍitaṃ.

හිරු උදාවූ කල්හි අඳුර මෙන් ද, සැඩ සුළඟින් විසිරී යන කටු ඉඹුල් පුළුන් මෙන් ද, ඔහු කැරකෙමින් දිව යනු දක්නට ලැබුණි.

5.

5.

Yaṃ dukkhaṃ rājacorāri, yakkhapetā disambhavaṃ;

Nicchantena manussena, gantabbaṃ saraṇattayaṃti.

රජුන්ගෙන්, සොරුන්ගෙන්, සතුරන්ගෙන්, යක්ෂයන්ගෙන්, ප්‍රේතයන්ගෙන් සහ දස දෙසින් උපදින යම් දුකක් වේ ද, එය නොකැමති වන මිනිසා විසින් තිසරණ යා යුතුය.

Tato jānapadiko saraṇāgamane mahāguṇaṃ mahānisaṃsaṃ oloketvā buddhe sagāravo sappemo ‘‘jīvitapariyantaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti saraṇaṃ gantvā teneva saraṇāgamanānubhāvena jīvitapariyosāne suttappabuddhoviya devaloke nibbattīti.

ඉන්පසු ඒ ජනපදවාසියා සරණ යාමෙහි ඇති මහා ගුණය හා මහා ආනිශංස දැක, බුදුන් කෙරෙහි ගෞරවයෙන් හා ප්‍රේමයෙන් යුතුව, 'දිවි හිමියෙන් බුදුන් සරණ යමි' කියා සරණ ගොස්, ඒ සරණාගමන ආනුභාවයෙන්ම ජීවිතාවසානයෙහි නින්දෙන් පිබිදුණාක් මෙන් දෙව්ලොව උපන්නේය.

6.

6.

Disvāna evaṃ saraṇaṃ gataṃ taṃ,Apenti yakkhāpi mahabbhayena;

Pāletha sīlaṃ saraṇañca tasmā,Jahātha duritaṃ sugatiṃ bhajavhoti.

මෙසේ සරණ ගිය ඔහුව දැක යක්ෂයෝ ද මහත් බියෙන් පළා යති; එබැවින් සීලය ද සරණ ද රකින්න, පාපය දුරු කොට සුගතියෙහි පිහිටන්න.

Yakkhavañcitavatthuṃ pathamaṃ.

යක්ෂයා රැවටූ කථා වස්තුව පළමුවැන්නයි.

22. Micchadiṭṭhikassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

22. මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයාගේ කථා වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය:

Bhagavati [Pg.81] dharamāne rājagahanagare kira eko brahmabhattiko micchādiṭṭhiko paṭivasati, tattheva sammādiṭṭhikopi. Tesaṃ ubhinnampi dve puttā ahesuṃ. Te ekato kīḷantā vaḍḍhanti. Athāparabhāge guḷakīḷaṃkīḷantānaṃ sammādiṭṭhikassa putto ‘‘namo buddhayā’’ti vatvā guḷhaṃ khipanto divase divase jināti. Micchādiṭṭhikassa putto ‘‘namo brahmuno’’ti vatvā khipanto parājeti, tato micchādiṭṭhikassa putto niccaṃ jinantaṃ sammādiṭṭhikaṃ kumāraṃ disvā samma tvaṃ niccameva jināsi, kiṃ vatvā guḷaṃ khipasīti pucchi. Sohaṃ samma ‘‘namo buddhāyā’’ti vatvā khipāmīti āha. Sopi tato paṭṭhāya ‘‘namo buddhāyā’’ti vatvā khipati, atha te yebhuyyena dūte samasamāva honti. Aparabhāge micchādiṭṭhikassa putto pitarā saddhiṃ dārūnamatthāya vanaṃ gantvā sakaṭena dāruṃ gahetvā āgacchanto nagaradvārasamīpe sakaṭaṃ vissajjetvā tiṇe khādanatthāya goṇe vissajjesi, goṇā tiṇaṃ khādanto aññehi gorūpehi saddhiṃ antonagaraṃ pavisiṃsu. Athassa pitā goṇe pariyesanto sakaṭaṃ olokehīti puttaṃ nivattetvā nagaraṃ paviṭṭho ahosi, atha sāyaṇhe jāte manussā nagaradvāraṃ pidahiṃsu, tato kumāro bahinagare dārusakaṭassa heṭṭhā sayanto niddūpagato ahosi. Atha tassā rattiyā sammādiṭṭhiko ca micchādiṭṭhiko cāti dve yakkhā gocaraṃ pariyesamānā sakaṭassa heṭṭhā nipannaṃ kumāraṃ addasaṃsu, tesu micchādiṭṭhiko imaṃ khādāmīti āha. Athāparo mā eva makāsi, ‘‘namo buddhāyā’’ti vācako esoti, khādāmevetanti vatvā itarena yāvatatiyaṃ vāriyamānopi gantvā tassa pāde gahetvā ākaḍḍhi. Tasmiṃ khaṇe dārako pubbaparicayena ‘‘namo buddhāyā’’ti āha taṃ sutvā yakkho bhayappatto lomahaṭṭho [Pg.82] hatthaṃ vissajjetvā paṭikkamma aṭṭhāsi. Aho acchariyaṃ buddhānubhāvaṃ abbhutaṃ, evaṃ attaṃ anīyyātetvā paricayena ‘‘namo buddhāyā’’ti vuttassapi bhayaṃ chambhitattaṃ upaddavaṃ vā na hoti. Pageva attaṃ nīyyātetvā yāvajīvaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gatassāti. Vuttañhi.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩවසන කාලයෙහි රජගහ නුවර මහා බ්‍රහ්මයා කෙරෙහි භක්තිය ඇති එක් මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයෙක් වාසය කළේය, එහිම එක් සම්මාදෘෂ්ටිකයෙක් ද වාසය කළේය. ඔවුන් දෙදෙනාටම පුත්තු දෙදෙනෙක් වූහ. ඔවුහු එක්ව සෙල්ලම් කරමින් හැදී වැඩුණහ. ඉන්පසු කලෙක, ගුලි කෙළියෙහි යෙදෙන කල්හි සම්මාදෘෂ්ටිකයාගේ පුත්‍රයා 'නමෝ බුද්ධාය' යි පවසා ගුලිය දමමින් දිනපතාම ජය ගනියි. මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයාගේ පුත්‍රයා 'නමෝ බ්‍රහ්මුනෝ' යි පවසා ගුලිය දමමින් පරදියි. ඉන්පසු මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයාගේ පුත්‍රයා නිතරම ජය ගන්නා සම්මාදෘෂ්ටික කුමාරයා දැක, 'යහළුව, ඔබ නිතරම ජය ගන්නේය, ඔබ කුමක් පවසාද ගුලිය දමන්නේ?' කියා ඇසීය. ඔහු, 'යහළුව, මම "නමෝ බුද්ධාය" කියා පවසා දමමි' යි කීවේය. ඔහු ද එතැන් පටන් 'නමෝ බුද්ධාය' කියා පවසා ගුලිය දැමීය. ඉන්පසු ඔවුන් බොහෝ විට සම සමවම ජය ගත්හ. පසුව කලෙක, මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයාගේ පුත්‍රයා පියා සමඟ දර සෙවීම පිණිස වනයට ගොස්, කරත්තයෙන් දර රැගෙන එන අතරතුර, නගර ද්වාරය අසල කරත්තය නතර කොට තණකොළ කෑම සඳහා ගොනුන් මුදා හැරියේය. ගොන්නු තණකොළ කමින් අනෙකුත් ගවයන් සමඟ නගරය තුළට ඇතුළු වූහ. එවිට ඔහුගේ පියා ගොනුන් සොයමින්, 'කරත්තය බලාගන්න' කියා පුත්‍රයාව නතර කොට නගරයට ඇතුළු විය. ඉන්පසු සන්ධ්‍යාව උදා වූ කල්හි මිනිස්සු නගර ද්වාරය වසා දැමූහ. එවිට කුමාරයා නගරයෙන් පිටත දර කරත්තය යට නිදාගෙන නින්දට වැටුණේය. එකල්හි ඒ රාත්‍රියේ, සම්මාදෘෂ්ටික සහ මිථ්‍යාදෘෂ්ටික යැයි කියන යක්ෂයන් දෙදෙනෙක් ගොදුරු සොයමින් ඇවිදින අතරතුර කරත්තය යට නිදා සිටින කුමාරයා දැක්කාහ. ඔවුන්ගෙන් මිථ්‍යාදෘෂ්ටික යක්ෂයා 'මොහුව කමු' යි පැවසීය. අනෙක් යක්ෂයා, 'එසේ නොකරන්න, මොහු "නමෝ බුද්ධාය" කියා පවසන්නෙකි' යි කීවේය. 'මොහු කන්නෙමි' යි කියා අනෙක් යක්ෂයා විසින් තෙවරක් වළක්වනු ලැබුව ද, ඔහු වෙත ගොස් ඔහුගේ පාවලින් අල්ලා ඇද්දේය. ඒ මොහොතේ දරුවා පෙර පුරුද්දෙන් 'නමෝ බුද්ධාය' යි පැවසීය. එය ඇසූ යක්ෂයා බියට පත්ව, ලොමුදැහැගෙන, අත හැර පසුබට වී සිටියේය. අහෝ! බුද්ධානුභාවයේ ආශ්චර්යය හා පුදුමය! මෙසේ තමා බුදුන්ට පූජා නොකොට, හුදු පුරුද්දෙන් 'නමෝ බුද්ධාය' යි පැවසූ තැනැත්තාට ද බියක්, තැතිගැනීමක් හෝ උපද්‍රවයක් සිදු නොවේ නම්, තමා බුදුන්ට පූජා කොට දිවි හිමියෙන් බුදුන් සරණ ගිය තැනැත්තාට කුමන කතාද! එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී.

1.

1.

Yathāpi sikhino nādaṃ, bhujaṅgānaṃ bhayāvahaṃ;

Evaṃ buddhoti vacanaṃ, amanussānaṃ bhayāvahaṃ.

මොනරාගේ හඬ සර්පයන්ට බිය උපදවන්නක් වන්නා සේම, 'බුද්ධ' යන වචනය ද අමනුෂ්‍යයන්ට බිය උපදවන්නකි.

2.

2.

Yathā mantassa jappena, vilayaṃ yāti kibbisaṃ;

Evaṃ buddhoti vacanena, apayanti pisācakā.

මන්ත්‍ර ජප කිරීමෙන් නපුර විනාශ වී යන්නා සේම, 'බුද්ධ' යන වචනයෙන් පිසාචයෝ පලා යති.

3.

3.

Aggiṃ disvā yathā sitthaṃ, dūratova vilīyati;

Disvānevaṃ saraṇagataṃ, petā pentiva dūrato.

ගින්න දැක (ඉටි වැනි දෑ) දුරදීම දියවී යන්නා සේ, තෙරුවන් සරණ ගිය තැනැත්තා දුටු සැනින් ප්‍රේතයෝ දුරදීම පලා යති.

4.

4.

Pavaraṃ buddhaicceta, makkharadvayamabbhutaṃ;

Sabbo paddavanāsāya, thirapākāra muggataṃ.

උතුම් වූ ද පුදුම සහගත වූ ද ‘බුද්ධ’ යන මේ අක්ෂර ද්වය (අකුරු දෙක) සියලු උපද්‍රව විනාශ කිරීම සඳහා නැගී සිටි ස්ථාවර ප්‍රාකාරයක් (පවුරක්) වැන්නය.

5.

5.

Sattaratanapāsādaṃ, tameva vajiraṃ guhaṃ;

Tameva nāvaṃ dīpaṃ taṃ, tameva kavacaṃ subhaṃ.

ඒ (සරණ) ම සප්ත රත්නමය ප්‍රාසාදයකි, එයම වජ්‍ර ගුහාවකි, එයම (සංසාර සාගරයෙන් එතෙර කරවන) නැවකි, එයම දිවයිනකි, එයම ශෝභන වූ සන්නාහයකි.

6.

6.

Tameva sirasi bhāsantaṃ, kirīṭaṃ ratanāmayaṃ;

Lalāṭe tilakaṃ rammaṃ, kappūraṃ nayanadvaye.

එයම හිස මත බබළන රත්නමය කිරුළකි, නළලත තැබූ රමණීය තිලකයකි, දෙනෙතෙහි ගෑ සිසිල් කපුරු සුවඳකි.

7.

7.

Tāḍaṅkaṃ kaṇṇayugale, soṇṇamālā gale subhā;

Ekāvaḷi tārahāra, bhārā jattusu laṅkatā.

එයම කන් යුගලෙහි පළඳනා තෝඩුය, ගෙලෙහි පැළඳි රන් මාලයකි, උරහිස් හා ළය මත සැරසුණු තනිපට මුතුහර හා අනෙකුත් දීප්තිමත් මුතු මාලාවන්ය.

8.

8.

Aṅgadaṃ bāhumūlassa, karagge valayaṃ tathā;

Aṅgulisvaṅguliyañca, khaggaṃ maṅgalasammataṃ.

එයම බාහුවල පළඳින බාජු බන්ධනයන්ය, අතැඟිලි අග වළලුය, ඇඟිලිවල මුදුය, මෙන්ම මංගල සම්මත කඩුවකි.

9.

9.

Soṇṇā tapatta muṇhīsaṃ, sabāṇaṃva sarāsanaṃ;

Tameva sabbālaṅkāraṃ, tameva duritāpahaṃ.

එයම රන් කුඩයකි, ජටාවකි (හිස්වැසුමකි), ඊතල සහිත දුන්නකි. එයම සියලු ආභරණයන් ද වෙයි, එයම සියලු පාපයන් හා දුක් දුරු කරන්නක් ද වෙයි.

10.

10.

Tasmā [Pg.83] hi paṇḍito poso,Lokalocanasatthuno;

Saraṇaṃ tassa ganteva,Guṇanāmaṃ ehipassikaṃ.

එහෙයින් නුවණැති මිනිසා ලෝකයාට ඇසක් බඳු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ, ‘එහිපස්සික’ ගුණයෙන් යුතු වූ ඒ ගුණ නාමය සරණ යා යුතුමය.

11.

11.

Namoti vacanaṃ pubbaṃ, buddhāyeti giraṃ tadā;

Supantena kumārena, micchādiṭṭhikasūnunā.

මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයාගේ පුත්‍ර වූ, නිදා සිටි ඒ කුමාරයා විසින් මුලින්ම ‘නමෝ’ යන වචනය ද, ඉන්පසු ‘බුද්ධාය’ යන වචනය ද පවසන ලදී.

12.

12.

Sutvā vuttaṃ pisā cāpi, manussakuṇape ratā;

Na hiṃsanti aho buddha, guṇasāramahantatāti.

මිනිස් කුණපයන් කෙරෙහි ඇලුම් කරන පිසාචයෝ පවා එය අසා (ඔහුට) හිංසා නොකළහ. අහෝ! බුදුගුණ සාරයේ ඇති මහත් ආනුභාවය පුදුම සහගතය!

Atha sammādiṭṭhikayakkho micchādiṭṭhikassa yakkhassa evamāha, ayuttaṃ bho tayā kataṃ. Buddhaguṇe pahāro dinno, daṇḍakammaṃ tayā kātabbaṃti, tena kiṃmayā samma kātabbanti vutte bubhukkhitassa āhāraṃ dehīti āha. Tato so sādhūti vatvā yāvāhaṃ āgacchāmi, tvaṃ tāvettha vacchāhīti vatvā bimbisārarañño kañcanataṭṭake vaḍḍhitaṃ rasabhojanaṃ āharitvā kumārassa pituvaṇṇena dārakaṃ bhojetvā puna kumārena vuttabuddhavacanañca attanā katavāyāmaṃ cāti sabbaṃ taṭṭake likhitvā idaṃ raññoyeva paññāyatūti adhiṭṭhāya agamaṃsu, atha pabhātāya rattiyā rañño bhojanakāle rājapurisā tattha taṭṭakaṃ adisvā nagaraṃ upaparikkhantā sakaṭe dārakañca taṭṭakañca disvā taṭṭakena saddhiṃ taṃ gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā taṭṭake akkharādīni disvā vācetvā tassa guṇe pasanno mahantena yasena saddhiṃ seṭṭhiṭṭhānamadāsi.

එකල්හි සම්මාදෘෂ්ටික යක්ෂයා මිථ්‍යාදෘෂ්ටික යක්ෂයාට මෙසේ පැවසීය: ‘එම්බා යහළුව, ඔබ කළේ නොකටයුත්තකි. බුදුගුණයට පහර දෙන ලදී. ඔබ විසින් දඬුවම් විඳිය යුතුය.’ එවිට ‘යහළුව, මා විසින් කුමක් කළ යුතුද?’ කියා ඇසූ කල, ‘බඩගින්නේ සිටින දරුවාට ආහාර දෙන්න’ යැයි පැවසීය. ඉක්බිති ඔහු ‘යහපති’ කියා, ‘මා එනතුරු ඔබ මෙහි රැඳී සිටින්න’ යැයි පවසා, බිම්බිසාර රජුගේ රන් තැටියක බෙදා තිබූ රසවත් ආහාරය ගෙනැවිත්, දරුවාගේ පියාගේ වේශයෙන් දරුවාට ආහාර කැවීය. නැවතත් කුමාරයා පැවසූ බුද්ධ වචනය ද තමා කළ වෑයම ද යන සියල්ල තැටියෙහි ලියා, ‘මෙය රජුටම දැනගන්නට ලැබේවා’ යි අධිෂ්ඨාන කොට නික්ම ගියහ. රාත්‍රිය පහව ගිය පසු රජුගේ ආහාර වේලෙහි රාජපුරුෂයෝ එහි රන් තැටිය නොදැක, නගරය පරීක්ෂා කරද්දී කරත්තයේ සිටි දරුවා ද රන් තැටිය ද දැක, තැටිය ද සමඟ ඔහු රැගෙන රජුට පෙන්වූහ. රජතුමා රන් තැටියේ ලියා තිබූ අකුරු දැක, කියවා බලා, ඔහුගේ ගුණය කෙරෙහි පැහැදී මහත් කීර්තියක් සමඟින් ඔහුට සිටු තනතුර ලබා දුන්නේය.

13.

13.

Jinassa nāmaṃ supinena pevaṃ,Na hoti bhītiṃ lapanena yasmā;

Tasmā munindaṃ satataṃ sarātha,Guṇe sarantā saraṇañca yāthāti.

යම් හෙයකින් සිහිනයකින් පවා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නාමය සිහිපත් කිරීමෙන් බියක් ඇති නොවේද, එහෙයින් නිරන්තරයෙන් ඒ මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේව සිහිපත් කරත්වා! උන්වහන්සේගේ ගුණයන් සිහිපත් කරමින් සරණ යත්වා!

Micchādiṭṭhikassa vatthuṃ dutiyaṃ.

මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයාගේ දෙවන කථා පුවතයි.

23. Pādapīṭhikāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

23. පාදපීඨිකා (පා පුටුව පිළිබඳ) කථා වස්තුවේ අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය:

Jambudīpe [Pg.84] mahābodhito kira dakkhiṇapasse etaṃ paccantanagaraṃ ahosi. Tattha saddhāsampanno ratanattayamāmako eko upāsako paṭivasati. Tadā eko khīṇāsavo bhagavatā paribhuttaṃ pādapīṭhaṃ thavikāya pakkhipitvā gatagataṭṭhāne pūjento anukkamena taṃ nagaraṃ sampāpuṇitvā sunivattho supāruto pattaṃ gahetvā antaravīthiṃ paṭipajji yugamattadaso pabbajjālīlāya janaṃ paritosento. Atha so upāsako tathā gacchantaṃ theraṃ disvā pasannamānaso upagantvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā pattaṃ gahetvā bhojetvā nibaddhaṃ mama gehaṃ āgamanamicchāmi, mamānukampāya ettheva vasatha sāmīti yācitvā nagarāsanne ramaṇīye vanasaṇḍe nadīkūle paṇṇasālaṃ katvā therassa taṃ nīyyātetvā catupaccayehi paṭijagganto mānento pūjento vasati. Theropi tattha phāsukaṭṭhāne bhagavatā paribhuttapādapīṭhadhātuṃ nidhāya vālukāhi thūpaṃ katvā niccaṃ gandhadhūpadīpapupphapūjādīhi pūjayamāno vāsaṃ kappeti. Tasmiṃ samaye tasso pāsakassa anantaragehavāsiko eko issarabhattiko attano devataṃ nibaddhaṃ namassati. Taṃ disvāssa upāsako buddhaguṇe vatvā akhette samma mā viriyaṃ karohi. Pajahetaṃ diṭṭhiṃti āha. Tato so kerāṭiko issarabhattiko ko te satthu guṇānubhāvo, amhākaṃ issarassa guṇova mahantoti vatvā tassa aguṇaṃ guṇanti kathento āha.

දඹදිව මහා බෝධියට දකුණු දෙසින් එක්තරා ප්‍රත්‍යන්ත (දේශසීමා) නගරයක් තිබුණි. එහි ශ්‍රද්ධාවෙන් සම්පූර්ණ වූ, තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදුණු එක්තරා උපාසකයෙක් වාසය කළේය. එකල එක්තරා රහතන් වහන්සේ නමක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පරිභෝග කළ පා පුටුව (පාදපීඨිකාව) මල්ලක බහා තබාගෙන, යන යන තැන පූජා කරමින්, අනුපිළිවෙළින් ඒ නගරයට පැමිණ, මැනවින් සිවුරු හැඳ පෙරවාගෙන, පාත්‍රය ද රැගෙන, වියගහක් පමණ දුර බලමින්, පැවිදි ලීලාවෙන් ජනයා පහදවමින් වීථියට පිළිපන් සේක. එකල්හි ඒ උපාසක තෙමේ එසේ වඩින්නා වූ තෙරුන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව ළඟට ගොස්, පංචපතිෂ්ඨිතයෙන් වැඳ, පාත්‍රය ගෙන දන් වළඳවා, ‘ස්වාමීනි, මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් නිරන්තරයෙන් මාගේ නිවසට වැඩම කරනු කැමැත්තෙමි, මෙහිම වාසය කරනු මැනවි’ යැයි ආරාධනා කොට, නගරයට නුදුරු රමණීය වනාන්තරයක ගං ඉවුරේ පන්සල් කුටියක් කරවා, එය තෙරුන් වහන්සේට පූජා කොට, සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කරමින්, ගරු කරමින්, පූජා කරමින් වාසය කළේය. තෙරුන් වහන්සේ ද එහි පහසු ස්ථානයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පරිභෝග කළ පා පුටු ධාතුව තැන්පත් කර, වැලි සෑයක් කොට, නිරන්තරයෙන් සුවඳ දුම්, පහන් හා මල් ආදී පූජාවන්ගෙන් පුදමින් වාසය කළ සේක. ඒ අවදියේදී ඒ උපාසකයාගේ අසල්වැසි නිවසේ විසූ එක්තරා ඊශ්වර භක්තිකයෙක් තමාගේ දෙවියන්ට නිතර නමස්කාර කළේය. එය දුටු උපාසක තෙමේ බුදුගුණ පවසා, ‘යහළුව, නිසරු කෙතෙහි වීර්යය නොකරන්න. ඔය මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය අත්හරින්න’ යැයි පැවසීය. එවිට ඒ කපටි ඊශ්වර භක්තිකයා, ‘ඔබගේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ගුණානුභාවය කුමක්ද? අපගේ ඊශ්වරයාගේ ගුණයමයි උතුම්’ යැයි පවසා, ඔහුගේ අගුණ පවා ගුණ ලෙස දක්වමින් මෙසේ පැවසීය:

1.

1.

Tipuraṃ so vināsesi, lalāṭanayanagginā;

Asureca vināsesi, tisūlena mahissaro.

ඒ මහේශ්වරයා තමාගේ නළලෙහි වූ නෙත් ගින්නෙන් ත්‍රිපුරය (පුරවර තුන) විනාශ කළේය. තවද ත්‍රිශූලයෙන් අසුරයන් ද විනාශ කළේය.

2.

2.

Jaṭākalāpamāvattaṃ, naccatī dinasandhiyaṃ;

Vādeti bherivīṇādiṃ, gītaṃcāpi sa gāyati.

ජටා මණ්ඩලය බැඳගෙන, සන්ධ්‍යා කාලයේදී හේ නටයි. බෙර හා වීණා ආදිය වයයි, ගීත ද ගායනා කරයි.

3.

3.

Bhariyāyo [Pg.85] tassa tisso, jaṭāyekaṃ samubbahe;

Ekamekena passena, passamāno carekakaṃ.

ඔහුට භාර්යාවන් තිදෙනෙකි. ඉන් එක් අයෙකු තමාගේ ජටාවෙහි දරාගෙන සිටියි. එක් එක් පැත්තෙන් (අනෙක් භාර්යාවන් දෙස) බලමින් හුදකලාව හැසිරෙයි.

4.

4.

Hatthicammambaradharo, teneva vāritā tapo;

Asādisehi puttehi, rūpena ca supākaṭo.

හස්ති සම (ඇත් සම) සළු කොට පොරවන්නේය, එනයින්ම ඔහුගේ තපස ප්‍රකට වේ. අසදෘශ (අසමසම) පුත්‍රයන්ගෙන් ද තමාගේ රූපයෙන් ද ඔහු ඉතා ප්‍රසිද්ධය.

5.

5.

Ratiyā ca madhupāne ca, byāvaṭo sabbadā ca so;

Manussaṭṭhidharo sīsa, kapālenesa bhuñjaki.

ඔහු සැමවිටම කාමරතියෙහි ද මධුපානයෙහි ද නිරතව සිටියයි. මිනිස් ඇටකටු දරන්නේය, හිස්කබලෙන් ආහාර අනුභව කරන්නේය.

6.

6.

Na jāto na bhayaṃ tassa, maraṇaṃ natthi sassato;

Īdiso me mahādevo, natthaññassīdiso guṇoti.

ඔහු නූපන්නේය, ඔහුට බියක් නැත, මරණයක් නැත, ඔහු සදාකාලිකය. මාගේ මහාදේවයා මෙබඳුය, වෙනත් කිසිවෙකුට මෙබඳු ගුණයක් නැත.

Taṃ sutvā upāsako samma tuyhaṃ issarassa ete guṇā nāma tāva hontu. Aguṇā nāma kittakā hontīti vatvā bhagavato sakalaguṇe saṃharitvā kathento āha.

එය ඇසූ උපාසකයා, ‘යහළුව, ඔබේ ඊශ්වරයාගේ ඔය කියන ගුණ එසේම වේවා! එසේ නම් ඔහුගේ අගුණ කොතරම් තිබේද?’ යැයි පවසා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සකල විධ බුදුගුණයන් කැටි කොට දක්වමින් මෙසේ පැවසීය:

7.

7.

Loke sabbasavantīnaṃ, ādhāro sāgaro yathā;

Sabbesaṃ guṇarāsīnaṃ, ādhārova tathāgato.

ලෝකයෙහි ගලා බස්නා සියලු ගංගාවන්ට සාගරය පිහිට (ආධාරය) වන්නා සේම, සියලු ගුණ සමූහයන්ට තථාගතයන් වහන්සේම ආධාරය (නිධානය) වන සේක.

8.

8.

Carācarānaṃ sabbesaṃ, ādhārāva dharā ayaṃ;

Tathā guṇānaṃ sabbesaṃ, ādhārova tathāgato.

චලනය වන නොවන (චර අචර) සියලු සත්ත්වයන්ට හා වස්තූන්ට මේ මහා පොළොව ආධාරය වන්නා සේම, සියලු ගුණයන්ට තථාගතයන් වහන්සේම ආධාරය වන සේක.

9.

9.

Evaṃ santo viyattoca, evaṃ so karuṇāparo;

Eva middhividhā tassa, evamevaṃ guṇā iti.

උන්වහන්සේ මෙසේ ශාන්තයහ, නුවණැත්තාහ, මෙසේ මහා කරුණාවෙන් යුක්තයහ, උන්වහන්සේගේ ඍද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් ද මෙසේය, උන්වහන්සේගේ ගුණයෝ මෙසේ මෙසේම වෙති.

10.

10.

Buddhopi sakkoti na yassa vaṇṇe,Kappampi vatvā khayataṃ gametuṃ;

Pageva ca brahmasurā surehi,Vattuṃ na hānantaguṇassa vaṇṇanti.

බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට වුවද කල්පයක් මුළුල්ලේ දේශනා කළත් යම් තථාගත ගුණ සමූහයක අවසානයක් දැකිය නොහැක්කේය. එසේ නම්, බ්‍රහ්මයන්, දිව්‍යයන් හා අසුරයන් විසින් කෙලෙසක නම් ඒ අනන්ත ගුණ සමුදාය වර්ණනා කර නිමා කළ හැකිද?

Evaṃ vadantā pana te ubhopi amhākaṃ devo uttamo amhākaṃ devo uttamoti kalahaṃ vaḍḍhetvā rañño santikamagamaṃsu, rājā [Pg.86] tesaṃ kathaṃ sutvā tenahi tumhākaṃ devatānaṃ mahantabhāvaṃ iddhipāṭihāriyena jānissāma. Dassetha tehi no iddhiṃti nagare bheriṃ carāpesi. Ito kira sattāhaccayena imesaṃ dvinnaṃ satthārānaṃ pāṭihāriyāni bhavissanti. Sabbe sannipatantūti taṃ sutvā nānādisāsu bahū manussā samāgamiṃsu, atha micchādiṭṭhikā ajja amhākaṃ devassa ānubhāvaṃ passāmāti mahantaṃ pūjaṃ karonto tattha sāraṃ nāddasaṃsu, sammādiṭṭhikāpi ajja amhākaṃ bhagavato ānubhāvaṃ passissāmāti vāḷukāthūpaṃ gantvā gandhamālādīhi pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā añjalimpaggayha aṭṭhaṃsu. Atha rājāpi balavāhanaparivuto ekamante aṭṭhāsi. Nānāsamayavādinopi ajja tesaṃ pāṭihāriyaṃ passissāmāti mañcātimañcaṃ katvā aṭṭhaṃsu. Tesaṃ samāgame sammādiṭṭhikā vāḷukāthūpa mabhimukhaṃ katvā añjalimpaggayha sāmi amhākaṃ bhagavā sabbabuddhakiccāni niṭṭhāpetvā anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi. Sāriputtamahāmoggallānādayo asītimahāsāvakāpi parinibbāyiṃsu, natthettha amhākaṃ aññaṃ paṭisaraṇanti vatvā saccakiriyaṃ karontā āhaṃsu.

මෙසේ පවසමින් ඒ දෙපිරිසම 'අපගේ දෙවියා ශ්‍රේෂ්ඨය, අපගේ දෙවියා ශ්‍රේෂ්ඨය' යි කියමින් කලහ කරමින් රජු වෙත ගියහ. රජු ඔවුන්ගේ කතාව අසා, 'එසේ නම්, ඔබලාගේ දේවතාවන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයෙන් දැනගනිමු. ඔවුන් ලවා අපට සෘද්ධිය දක්වන්න' යැයි නගරයෙහි අණබෙර හැරවීය. 'මෙසේ සත් දිනක් ඇවෑමෙන් මේ ශාස්තෘවරුන් දෙදෙනාගේ ප්‍රාතිහාර්යයන් සිදුවන්නේය, සියල්ලෝම රැස්වෙත්වා' යි එය අසා නන් දෙසින් බොහෝ මනුෂ්‍යයෝ එක්රැස් වූහ. ඉක්බිති මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයෝ 'අද අපගේ දෙවියාගේ ආනුභාවය බලන්නෙමු' යි මහත් පූජා පවත්වමින් එහි කිසිදු හරයක් (ප්‍රතිඵලයක්) නොදුටහ. සම්මාදෘෂ්ටිකයෝ ද 'අද අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ආනුභාවය බලන්නෙමු' යි වැලි සෑය වෙත ගොස්, සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා කොට, ප්‍රදක්ෂිණා කර, දොහොත් මුදුන් දී වැඳගෙන සිටියහ. එකල්හි රජු ද සේනාව පිරිවරා එකත්පසෙක සිටියේය. විවිධ ආගමික මතධාරීහු ද 'අද ඔවුන්ගේ ප්‍රාතිහාර්යය බලන්නෙමු' යි ආසන පිට ආසන පනවාගෙන සිටියහ. ඔවුන්ගේ රැස්වීමෙහි සම්මාදෘෂ්ටිකයෝ වැලි සෑයට මුහුණ ලා දොහොත් මුදුන් දී, 'ස්වාමීනී, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සියලු බුද්ධ කෘත්‍යයන් නිමවා අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් වැඩි සේක. සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලාන ආදී අසූ මහා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා ද පිරිනිවන් වැඩි සේක. අපට මෙහි වෙනත් පිළිසරණක් නැත' යි පවසා, සත්‍යක්‍රියා කරමින් මෙසේ කීහ.

11.

11.

Āpāṇakoṭiṃ buddhassa, saraṇaṃ no gatā yadi;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

අප දිවි හිමියෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ ගියේ නම්, ඒ සත්‍ය බලයෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වන සේක්වා!

12.

12.

Āpāṇakoṭiṃ dhammassa, saraṇaṃ no gatā yadi;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

අප දිවි හිමියෙන් ශ්‍රී සද්ධර්මය සරණ ගියේ නම්, ඒ සත්‍ය බලයෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වන සේක්වා!

13.

13.

Āpāṇakoṭiṃ saṅghassa, saraṇaṃ no gatā yadi;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

අප දිවි හිමියෙන් මහා සංඝරත්නය සරණ ගියේ නම්, ඒ සත්‍ය බලයෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වන සේක්වා!

14.

14.

Rāmakāle munindassa, pādukā cāsi abbhutā;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

රාම කාලයෙහි මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ පාදුකාව අද්භූත විය. ඒ සත්‍ය බලයෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වන සේක්වා!

15.

15.

Chaddantakāle [Pg.87] munino, dāṭhā charaṃsirañjitā;

Tena saccenayaṃ dhātu, nicchāretu cha raṃsiyo.

ඡද්දන්ත කාලයෙහි මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ දළ යුගළ සවණක් රැසින් බැබළුණේය. ඒ සත්‍ය බලයෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ සවණක් රැස් විහිදුවන සේක්වා!

16.

16.

Jātamatto tadā buddho, ṭhito paṅkajamuddhani;

Nicchāresāsabhiṃvācaṃ, aggo seṭṭhotiādinā;

Tena saccenayaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

උපන් කෙණෙහිම නෙළුම් මලක් මත සිටිමින් බුදුරජාණන් වහන්සේ 'මම ලොවට අග්‍ර වෙමි, ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි' යනාදී වශයෙන් ආසභී වාචා පැවැත්වූ සේක. ඒ සත්‍ය බලයෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වන සේක්වා!

17.

17.

Nimitte caturo disvā, nikkhanto abhinikkhamaṃ;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

සතර පෙරනිමිති දැක අභිනිෂ්ක්‍රමණය කළ සේක. ඒ සත්‍ය බලයෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වන සේක්වා!

18.

18.

Mārasenaṃ palāpetvā, nisinno bujjhi bodhiyaṃ;

Tena saccena yaṃ dhātu dassetu pāṭihāriyaṃ.

මාර සේනාව පලවා හැර බෝමැඩ වැඩසිටිමින් බෝධිය අවබෝධ කරගත් සේක. ඒ සත්‍ය බලයෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වන සේක්වා!

19.

19.

Dhammacakkaṃ pavattesi, jino sipatane tadā;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

එකල්හි ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ඉසිපතනයෙහි ධර්ම චක්‍රය පැවැත්වූ සේක. ඒ සත්‍ය බලයෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වන සේක්වා!

20.

20.

Nandopanandabhogindaṃ, nāgaṃ nālāgirivhayaṃ;

Āḷavakā dayo yakkhe, brahmāno ca bakā dayo.

නන්දෝපනන්ද නම් නාග රාජයා ද, නාලාගිරි නම් හස්තියා ද, ආළවක ආදී යක්ෂයන් ද, බක ආදී බ්‍රහ්මයන් ද,

21.

21.

Saccakādinigaṇṭheca, kūṭadantā dayo dvije;

Damesi tena saccena, dassetu pāṭihāriyaṃti.

සච්චක ආදී නිගණ්ඨයන් ද, කූටදන්ත ආදී බ්‍රාහ්මණයන් ද දමනය කළ සේක. ඒ සත්‍ය බලයෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වන සේක්වා!

Evañca pana vatvā upāsakā amhākaṃ anukammaṃ paṭicca mahājanassa micchādiṭṭhibhedanattaṃ pāṭihāriyaṃ dassetha sāmīti ārādhesuṃ. Atha buddhānubhāvañca therānubhāvañca upāsakānaṃ saccakiriyānubhāvañca paṭicca vāḷukāthūpaṃ dvidhā bhinditvā pādapīṭhadhātu ākāsa mabbhuggantvā chabbaṇṇaraṃsiyo vissajjentī vilāsamānā aṭṭhāsi. Atha mahājanā celukkhepasahassāni pavattentā sādhukīḷhaṃ kīḷantā mahānādaṃ pavattentā mahantaṃ pūjamakaṃsu. Micchādiṭṭhikāpi imaṃ acchariyaṃ disvā vimhitamānasā micchādiṭṭhiṃ bhinditvā ratanattayaparāyaṇā saraṇa magamaṃsūti.

මෙසේ පවසා උපාසකවරු, 'ස්වාමීනී, අප කෙරෙහි අනුකම්පා උපදවා, මහා ජනයාගේ මිථ්‍යාදෘෂ්ටිය දුරු කරනු පිණිස ප්‍රාතිහාර්යයක් දක්වන සේක්වා' යි ආරාධනා කළහ. ඉක්බිති බුද්ධානුභාවය ද, තෙරුන් වහන්සේලාගේ ආනුභාවය ද, උපාසකයන්ගේ සත්‍යක්‍රියා බලය ද නිසා වැලි සෑය දෙබෑ කරමින් පාදපීඨ ධාතූන් වහන්සේ අහසට පැන නැඟී, සවණක් රැස් විහිදුවමින් අතිශය විචිත්‍ර ලෙස අහසෙහි රැඳී සිටි සේක. එකල්හි මහා ජනයා දහස් ගණන් සළු උඩුකුරුව විසි කරමින්, සාධුකාර දෙමින්, මහා ඝෝෂා පවත්වමින් මහත් වූ පූජාවන් කළහ. මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයෝ ද මේ ආශ්චර්යය දැක මවිතයට පත් සිත් ඇතිව, තමන්ගේ මිථ්‍යාදෘෂ්ටිය අත්හැර තෙරුවන් සරණ ගියහ.

22.

22.

Phuṭṭhopi [Pg.88] pādena jinassa evaṃ,Kaliṅgaro pā si mahānubhāvo;

Lokekanāthassa anāsavassa,Mahānubhāvo hi acintanīyoti.

මෙසේ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයෙන් ස්පර්ශ වූ දර කැබැල්ල පවා මහා ආනුභාව සම්පන්න විය. කෙලෙස් රහිත වූ ලෝකෛකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආනුභාවය සැබවින්ම අචින්ත්‍යය.

Pādapīṭhikāya vatthuṃ tatiyaṃ.

තුන්වන පාදපීඨිකා කථා වස්තුවයි.

24. Uttarasāmaṇerassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

24. උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේගේ කථා වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

So kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā himavati paṭivasati. Tadā sumedho nāma sammāsambuddho viveka manubrūhanto himavantaṃ gantvā ramaṇīye padese pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Tadā vijjādharo ākāsena gacchanto chabbaṇṇaraṃsīhi virājamānaṃ bhagavantaṃ disvā tīhi kaṇikārapupphehi pūjesi, pupphāni buddhānubhāvena satthu upari chattākārena aṭṭhaṃsu, so tena bhīyyoso mattāya pasannacitto hutvā aparabhāge kālaṃkatvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā uḷāraṃ dibbasampattimanubhavanto yāvatāyukaṃ tattha ṭhatvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare brāhmaṇamahāsālassa putto hutvā nibbatti. Uttarotissa nāmaṃ ahosi. So uttamarūpadharo viññutaṃ patto brāhmaṇavijjāsu nipphattiṃ patvā jātiyā rūpena vijjāya sīlācārena ca lokassa mahanīyo jāto, tassa taṃ paññāsampattiṃdisvā vassakāro magadhamahāmatto attano dhītaraṃ dātukāmo hutvā attano adhippāyaṃ pavedesi. So nissaraṇajjhāsayatāya taṃ paṭikkhipitvā kālenakālaṃ dhammasenāpatiṃ payirupāsanto tassa [Pg.89] santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vattasampanno hutvā theraṃ upaṭṭhahati. Tena ca samayena therassa aññataro ābādho uppanno hoti, tassa bhesajjatthāya uttarasāmaṇero pātova pattacīvara mādāya vihārato nikkhamma antarāmagge taḷākassa tīre pattaṃ ṭhapetvā udakasamīpaṃ gantvā mukhaṃ dhovati, tadā aññataro ummaggacoro katakammo ārakkhapurisehi anubaddho aggadvāreneva nagarato nikkhamitvā palāyanto attanā gahitaṃ ratanabhaṇḍikaṃ sāmaṇerassa patte pakkhipitvā palāyi. So sāmaṇeropi pattasamīpaṃ upagato hoti, coraṃ anubandhantā rājapurisā sāmaṇerassa patte bhaṇḍikaṃ disvā ayaṃ coro, iminā coriyaṃ katanti sāmaṇeraṃ pacchābāhaṃ bandhitvā vassakārassa brāhmaṇassa dassesuṃ. Vassakāro ca tadā rañño vinicchaye niyutto hutvā chejjabhejjaṃ anusāsati. So eso pubbe mama vacanaṃ nādiyi. Suddhapāsaṇḍiyesu pabbajīti ca baddhāghātattā taṃ kammaṃ asodhetvāva jīvantamevetaṃ sūle uttāsethāti āṇā pesi, rājapurisā taṃ nimbasūle uttāsesuṃ. Sāmaṇero sūlagge nisinno upajjhāyassa me ko bhesajjaṃ āharissatīti sāriputtattheraṃ sari. Tato thero taṃ pavattiṃ ñatvā sammāsambuddhassa kathesi, bhagavāpi mahāsāvakaparivuto tassa ñāṇaparipākaṃ oloketvā taṃ ṭhānamagamāsi. Tato bhagavato nikkhantabhāvā sakalanagare kolāhalaṃ ahosi, mahājanakāyo sannipati. Atha bhagavā vipphurantahatthatale nakhamaṇimayūkhasambhinnapītābhāsatāya paggharantajātihiṅgulakasuvaṇṇarasadhārāviya jālāvaguṇṭhitamudutalunaṅgulaṃ hatthaṃ uttarassa sīse ṭhapetvā uttara idaṃ te pubbe katapāpakammassa phalaṃ uppannaṃ, tattha tayā paccavekkhaṇabalena adhivāsanā kātabbāti āha. Teneva āha.

පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇති, ඒ ඒ භවයන්හි සංසාර විමුක්තිය පිණිස පින් රැස් කළ හෙතෙම, සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ විද්‍යාධරයෙක් වී හිමාලයේ වාසය කළේය. එකල සුමේධ නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විවේකය අනුභව කරනු පිණිස හිමාලයට වැඩම කොට, රමණීය ප්‍රදේශයක පලක් බැඳ වැඩ සිටි සේක. එවිට අහසින් ගමන් කළ විද්‍යාධරයා ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මියෙන් බැබළෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, කිණිහිරි මල් තුනකින් පූජා කළේය. බුද්ධානුභාවයෙන් ඒ මල් ශාස්තෘන් වහන්සේට ඉහළින් කුඩයක් මෙන් රැඳී තිබුණි. ඔහු ඉන් බොහෝ සෙයින් පහන් වූ සිත් ඇත්තේ වී, පසුව මියගොස් තව්තිසා භවනෙහි උපත ලබා, මහත් වූ දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් එහි ආයුෂ ඇති තෙක් වාසය කළේය. එතැනින් චුතව දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ රජගහ නුවර මහාසාල බ්‍රාහ්මණ කුලයක පුත්‍රයෙක් වී උපන්නේය. ඔහුගේ නම උත්තර විය. හෙතෙම උතුම් රූප සම්පන්නව, බුද්ධිමත් බවට පත්ව, බ්‍රාහ්මණ ශාස්ත්‍රයන්හි කෙළ පැමිණ, ජාතියෙන්, රූපයෙන්, ශිල්පයෙන් හා ශීලාචාරකමින් ලෝකයාගේ ගෞරවයට පාත්‍ර විය. ඔහුගේ ඒ ප්‍රඥා සම්පත්තිය දැක මගධ රටේ මහා ඇමති වූ වස්සකාර තමාගේ දියණිය ඔහුට දීමට කැමති වී සිය අදහස දැනුම් දුන්නේය. සංසාරයෙන් මිදීමේ අදහස ඇති හෙතෙම එය ප්‍රතික්ෂේප කර, කලින් කලට ධර්ම සේනාධිපති සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේ ඇසුරු කරමින් උන්වහන්සේගෙන් බණ අසා, ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි වී, වත්පිළිවෙත් පුරමින් තෙරුන් වහන්සේට උපස්ථාන කළේය. ඒ දිනවල තෙරුන් වහන්සේට එක්තරා රෝගයක් වැළඳුණි. උන්වහන්සේට බෙහෙත් සොයා ගැනීම පිණිස උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේ උදෑසනම පාත්‍ර සිවුරු ගෙන විහාරයෙන් පිටත්ව, අතරමගදී පොකුණක් අසල පාත්‍රය තබා, ජලය සමීපයට ගොස් මුහුණ සේදූහ. එකල එක්තරා උමං සොරෙකු සොරකම් කොට ආරක්ෂකයන් විසින් ලුහුබඳිනු ලැබ, නගරයේ ප්‍රධාන ද්වාරයෙන් පිටව පලායමින්, තමා විසින් ගන්නා ලද රත්න පාර්සලය සාමණේරයන් වහන්සේගේ පාත්‍රය තුළට දමා පලාගියේය. සාමණේරයන් වහන්සේ ද පාත්‍රය අසලට පැමිණ සිටියහ. සොරා පසුපස ලුහුබැඳ ආ රාජපුරුෂයෝ සාමණේරයන් වහන්සේගේ පාත්‍රයේ තිබූ බඩු දැක, ‘මූ සොරාය, මොහු විසින් සොරකම කරන ලදී’ යි සාමණේරයන් වහන්සේගේ දෑත් පිටුපසට තබා බැඳ, වස්සකාර බ්‍රාහ්මණයා වෙත පමුණුවනු ලැබූහ. වස්සකාර ද එකල රජුගේ නඩු තීන්දු දීමට පත් වී, දඬුවම් නියම කරමින් සිටියේය. ‘මොහු පෙර මාගේ වචනය පිළිගත්තේ නැත. ශුද්ධ වූ ශ්‍රමණයන් අතර පැවිදි විය’ යි වෛර බැඳගත් ඔහු, ඒ කරුණ සොයා නොබලාම ‘මොහු පණපිටින්ම උල තබව්’ යි අණ කළේය. රාජපුරුෂයෝ උන්වහන්සේව කොහොඹ උලක තැබූහ. උල් මුදුනෙහි වැඩසිටි සාමණේරයන් වහන්සේ ‘මාගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේට කවුරුන් බෙහෙත් ගෙනත් දෙත්ද?’ යි සිතා සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේ සිහිපත් කළහ. එකල තෙරුන් වහන්සේ ඒ තොරතුර දැනගෙන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට සැළ කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද මහා ශ්‍රාවකයන් පිරිවරාගෙන, උන්වහන්සේගේ ඥානය මුහුකුරා යාම දැක ඒ ස්ථානයට වැඩම කළ සේක. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වැඩමවීම නිසා මුළු නගරයෙහිම මහත් කලබලයක් ඇති විය, මහා ජනකායක් රැස් වූහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, බැබළෙන අත්ලෙහි නියමැණික් කිරණින් මුසු වූ කහ පැහැති ආලෝකය විහිදෙන, රන්වන් වූද, සිනිඳු වූද ඇඟිලිවලින් යුත් ශ්‍රී හස්තය උත්තර සාමණේරයන්ගේ හිස මත තබා, ‘උත්තර, මේ ඔබට පෙර කරන ලද පාපකර්මයක විපාකයක් පැමිණ තිබේ. එහිදී ඔබ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා බලයෙන් ඉවසීම කළ යුතුය’ යි වදාළ සේක. ඒ බව මෙසේ වදාළ සේක.

1.

1.

Atīte [Pg.90] kira ekasmiṃ, gāme tva masi dārako;

Dārekehi samāgamma, kīḷanto keḷimaṇḍale.

පෙර එක්තරා ගමක ඔබ ළමයෙක්ව ඉපදී සිටියෙහිය. එහිදී අනෙක් ළමුන් සමඟ එක්ව ක්‍රීඩා පිටියේ සෙල්ලම් කරමින් සිටියදී,

2.

2.

Gahetvā sukhumaṃ sūkaṃ, tadā tvaṃ nimbajalliyā;

Uttāsesi tattha sūle, jīvamānakamakkhikaṃ.

එවිට ඔබ සියුම් කටුවක් ගෙන, කොහොඹ පොත්තක ආධාරයෙන්, පණපිටින් සිටි මැස්සෙකු එහි අමුණා උල තැබුවෙහිය.

3.

3.

Aparampi te pāpakammaṃ, pavakkhāmi suṇohi me;

Ovadantiṃ hitena tvaṃ, atīte sakamātaraṃ.

ඔබේ තවත් පාපකර්මයක් මම පවසමි, එය මගෙන් අසන්න. පෙර භවයකදී ඔබට හිතෛෂීව අවවාද කළ ඔබගේ මවට,

4.

4.

Jīvasūle nisīdāti, kopenābhisapī tuvaṃ;

Imehi dvīhi pāpehi, saraṃ saṃsārasāgare.

කෝපයෙන් යුතුව ‘පණපිටින් උල හිඳපිය!’ යි ශාප කළෙහිය. සංසාර සාගරයේ සැරිසරද්දී මේ පාපකර්ම දෙක නිසා,

5.

5.

Pañcajātisate acchi, jīvasūlamhi nimbaje;

Ayaṃ te carimā jāti, etthāpica vipacci soti.

ආත්ම භව පන්සියයක් කොහොඹ ලීයෙන් කළ පණ ඇති උල්වල ඔබ උපන්නෙහිය. මේ ඔබේ අවසාන ආත්මයයි, එහිදී ද එම කර්මය විපාක දුන්නේය.

Evamādinā nayena tassa ajjhāsayānurūpena dhammaṃ desesi, uttaro amatābhisekasadisena satthuno hatthasamphassasañjātapasādasomanassatāya uḷāraṃ pītipāmojjaṃ paṭilabhitvā yathāparicitaṃ vipassanāmaggaṃ samārūḷho ñāṇassa paripākaṃ gatattā satthu desanāvilāsena maggapaṭipāṭiyā sabbakilese khepetvā chaḷabhiñño ahosi. Dhammaṃ sutvā tattha samāgatānaṃ devamanussānaṃ caturāsītipāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti vadanti. Uttaro pana chaḷabhiñño hutvā sūlato uṭṭhahitvā ākāse ṭhatvā pāṭihāriyaṃ dassesi. Mahājanā acchariyabbhutacittā jātā ahesuṃ. Tāvadevassa vaṇorundhi, so bhikkhūhi āvuso tādisaṃ dukkhaṃ anubhavanto kathaṃ tvaṃ vipassanaṃ anuyuñjituṃ sakkhīti puṭṭho pageva me āvuso saṃsāre ādīnavo saṅkhārānañca sabhāvo sudiṭṭho. Tasmāhaṃ tādisaṃ dukkhaṃ anubhavantopi asakkhiṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā visesaṃ adhigantuṃti āha. Athāparabhāge so bhikkhusaṅghamajjhe attano pubbacaritā padānaṃ pakāsento imā gāthā abhāsi.

මේ අයුරින් උන්වහන්සේගේ අදහසට ගැළපෙන සේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කළ සේක. අමා අභිෂේකයක් බඳු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රී හස්ත ස්පර්ශයෙන් හටගත් ප්‍රසාදය හා සොම්නස නිසා උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේ උදාර වූ ප්‍රීති ප්‍රමෝදයක් ලබා, පුරුදු කරන ලද විදර්ශනා මාර්ගයට පිවිස, ඥානය මුහුකුරා ගිය බැවින් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ දේශනා විලාසය අනුව මාර්ග අනුපිළිවෙළින් සියලු කෙලෙසුන් නසා සදභිඥාලාභී වූහ. ධර්මය අසා එහි රැස්ව සිටි දේව මනුෂ්‍යයන් අතුරින් අසූහතර දහසක් ප්‍රාණීන්ට ධර්මාවබෝධය වූ බව කියති. උත්තර තෙරුන් වහන්සේ ෂඩභිඥාලාභී වී, උලෙන් නැගිට අහසට පැනනැගී ප්‍රාතිහාර්ය දැක්වූහ. මහා ජනයා මවිතයට හා විශ්මයට පත් වූහ. එකෙණෙහිම උන්වහන්සේගේ තුවාලය සුව විය. ‘ඇවැත්නි, එවැනි මහත් වූ දුකක් විඳිමින් ඔබ කෙසේ නම් විදර්ශනාවෙහි යෙදීමට සමත් වූයෙහිද?’ කියා භික්ෂූන් වහන්සේලා විමසූ කල්හි, උන්වහන්සේ ‘ඇවැත්නි, මට මීට පෙරම සංසාරයේ ආදීනවය හා සංස්කාරයන්ගේ ස්වභාවය මැනවින් වැටහී තිබුණි. එබැවින් මම එවැනි දුකක් විඳිමින් වුවද විදර්ශනාව වඩා සුවිශේෂී වූ රහත් බව ලැබීමට සමත් වීමි’ යි පැවසූහ. ඉන්පසු උන්වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයෙහි තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් මෙම ගාථාවන් දේශනා කළහ.

6.

6.

Sumedho [Pg.91] nāma sambuddho, dvattiṃsavaralakkhaṇo;

Vivekakāmo sambuddho, himavanta mupāgami.

දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් යුත්, විවේකය කැමති වූ සුමේධ නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ හිමාලයට වැඩම කළ සේක.

7.

7.

Ajjhogahetvā himavantaṃ, aggo kāruṇiko muni;

Pallaṅkaṃ ābhujitvāna, nisīdi purisuttamo.

හිමාල වනයට පිවිසි, උතුම් වූද, මහා කරුණාවන්ත වූද, පුරුෂෝත්තම වූ ඒ මුනිවරයාණන් වහන්සේ පලක් බැඳ වැඩ සිටි සේක.

8.

8.

Vijjādharo tadā āsiṃ, antalikkhacaro ahaṃ;

Tisūlaṃ sukataṃ gayha, gacchāmi ambare tadā.

එකල මම අහසින් ගමන් කරන විද්‍යාධරයෙක්ව සිටියෙමි. එකල මම මැනවින් නිමවන ලද ත්‍රිශූලයක් ගෙන අහසින් ගමන් කළෙමි.

9.

9.

Pabbatagge yathā aggi, puṇṇamāseva candimā;

Vanaṃ obhāsate buddho, sālarājāva phullito.

කඳු මුදුනක දැල්වෙන ගින්නක් මෙන්ද, පසළොස්වක පොහෝ දින සඳ මෙන්ද, මැනවින් පිපුණු සල් රජෙකු මෙන්ද බුදුරජාණන් වහන්සේ මුළු වනයම ඒකාලෝක කරමින් වැඩ සිටි සේක.

10.

10.

Vanaggā nikkhamitvāna, buddharaṃsī vidhāvare;

Nalaggivaṇṇasaṅkāsā, disvā cittaṃ pasādayiṃ.

වනය අතරින් විහිදී යන, බට වනයක ලැව්ගින්නක වර්ණය බඳු වූ බුදුරැස් දැක මම සිත පහදවා ගතිමි.

11.

11.

Vicinaṃ addasaṃ pupphaṃ, kaṇikāraṃ devagandhikaṃ;

Tīṇi pupphāni ādāya, buddhaseṭṭhaṃ apūjayiṃ.

මම දිව්‍යමය සුවඳ විහිදුවන කිණිහිරි මල් සොයා දැක, මල් තුනක් ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි.

12.

12.

Buddhassa ānubhāvena, tīṇi pupphāni me tadā;

Uddhavaṇṭā adhopattā, chāyaṃ kubbanti satthuno.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් එදා මාගේ ඒ මල් තුන උඩු අතට හැරුණු නැටි ඇතිව ද පහළට හැරුණු පෙති ඇතිව ද ශාස්තෘන් වහන්සේට සෙවනැල්ලක් සාදමින් පැවතියේය.

13.

13.

Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhica;

Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagañchahaṃ.

එම සුකෘත කර්මය නිසා ද, චේතනා හා ප්‍රණිධානයන් නිසා ද, මනුෂ්‍ය ශරීරය අත්හැර මම තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

14.

14.

Tattha me sukataṃ byamhaṃ, kaṇikārīti ñāyati;

Saṭṭhiyojana mubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ.

එහි මා උදෙසා මැනවින් මවන ලද ‘කණිකාර’ (කිණිහිරි) නම් විමානයක් විය. එය උසින් සැට යොදුනක් ද පළලින් තිස් යොදුනක් ද විය.

15.

15.

Sahassakhaṇḍaṃ satabheṇḍu, dhajālu haritāmayaṃ;

Satasahassāni byūhāni, byamhe pāturahaṃsu me.

හරිත පැහැයෙන් යුතු වූ ද, දහසක් කොටස් ඇති, සියයක් කොත් ඇති, ධජ පතාකවලින් පිරිණු, ලක්ෂයක් පමණ මාලිගා සංකීර්ණ මාගේ ඒ විමානයෙහි පහළ විය.

16.

16.

Soṇṇamayā maṇimayā, lohitaṅkamayā pica;

Phalikā pica pallaṅkā, yadicchaka yadicchakā.

රන්මයෙන්, මිණිමයෙන්, රතුකැටවලින් මෙන්ම පළිඟුවලින් ද නිමවන ලද, මා කැමති කැමති පරිදි වූ පර්යංකයන් (ආසන) එහි විය.

17.

17.

Mahārahañca sayanaṃ, tūlikaṃ vikatīyakaṃ;

Uddalomikaekantaṃ, bimbohanasamāyutaṃ.

පුළුන් පිරවූ මෙට්ට, විසිතුරු සළු, දෙපසම ලොම් ඇති ඇතිරිලි සහ කොට්ටවලින් සමන්විත වූ මහඟු යහන් ද එහි විය.

18.

18.

Bhavanā [Pg.92] nikkhamitvāna, caranto devacārikaṃ;

Yadā icchāmi gamanaṃ, devasaṃghapurakkhato.

මා විමානයෙන් නික්ම දේව චාරිකාවෙහි හැසිරෙන කල්හි, දෙවි පිරිස පිරිවරාගෙන යාමට යම් විටක කැමති වෙම් ද,

19.

19.

Pupphassa heṭṭhā tiṭṭhāmi, uparicchadanaṃ mama;

Samantā yojanasataṃ, kaṇikārehi chāditaṃ.

මම මල් වියනට යටින් සිටිමි. මාගේ හිසට උඩින් වියනක් සේ පිහිටි එය, හාත්පස සියක් යොදුනක් තැන කිණිහිරි මලින් වැසී පවතී.

20.

20.

Saṭṭhituriyasahassāni, sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhahuṃ;

Parivārenti maṃ niccaṃ, rattindivamatanditā.

සැට දහසක් තූර්ය භාණ්ඩයන්ගෙන් යුත් වාදකයෝ සවස් කාලයෙහි ද උදෑසන ද මට උපස්ථාන කරති. ඔවුහු නොපසුබට උත්සාහයෙන් දිවා රාත්‍රී දෙකෙහි නිරන්තරයෙන් මා පිරිවරා සිටිති.

21.

21.

Tattha naccehi gītehi, tālehi vāditehi ca;

Ramāmi khiḍḍāratiyā, modāmi kāmakāmahaṃ.

එහි මම නැටුමෙන්, ගැයුමෙන්, තාල තැබීමෙන් හා වැයුමෙන් ද, ක්‍රීඩා රතියෙන් ද රමණය කරමි, කැමති කැමති පරිදි සතුටු වෙමි.

22.

22.

Tattha bhutvā ca pitvā ca, modāmi tidase tadā;

Nārīgaṇehi sahito, modāmi byamhamuttame.

එකල්හි මම එහි අනුභව කරමින් ද පානය කරමින් ද තව්තිසා වැසි දෙවියන් සමඟ සතුටු වෙමි. දිව්‍යාංගනාවන් සමඟ එක්ව ඒ උතුම් විමානයෙහි ප්‍රමෝදයට පත්වෙමි.

23.

23.

Satānaṃ pañcakkhattuñca, devarajja makārayiṃ;

Satānaṃ tīṇikkhattuṃca, cakkavattī ahosahaṃ;

Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṃkhiyaṃ.

මම පන්සිය වාරයක් දේව රාජ්‍යය කළෙමි. තුන්සිය වාරයක් සක්විති රජ වීමි. ලැබූ මහත් ප්‍රදේශ රාජ්‍යයන් (ප්‍රාදේශීය රජකම්) ගණනින් අසංඛ්‍ය වේ.

24.

24.

Bhavābhave saṃsaranto, mahābhogaṃ labhāmahaṃ;

Bhoge me ūnatā natthi, buddhapūjāyi daṃ phalaṃ.

භවයෙන් භවයට සංසාරයෙහි සැරිසරන මම මහත් භෝග සම්පත් ලබමි. මාගේ භෝගයන්හි කිසිදු අඩුවක් නැත. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

25.

25.

Dve me bhave saṃsarāmi, devatte atha mānuse;

Aññaṃ gatiṃ na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

මම දෙව්ලොව සහ මිනිස් ලොව යන භවයන් දෙකෙහි පමණක් සැරිසරමි. මම වෙනත් කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

26.

26.

Dve me kule pajānāmi, khattiye cāpi brāhmaṇe;

Nīce kule na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

මම ක්ෂත්‍රිය සහ බ්‍රාහ්මණ යන කුලයන් දෙකෙහි උපත ලැබීම පමණක් දනිමි. පහත් කුලයක උපත ලැබීමක් ගැන මම නොදනිමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

27.

27.

Hatthiyānaṃ assayānaṃ, sivikaṃ sandamānikaṃ;

Labhāmi sabbameve taṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ඇත් වාහන, අස් වාහන, දෝලා සහ රථ වාහන යන මේ සියල්ල මම ලබමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

28.

28.

Dāsīgaṇaṃ dāsagaṇaṃ, nāriyo ca alaṅkatā;

Labhāmi sabba meve taṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

වැඩකාර ජනයා ද, දාසී සමූහයා ද, විසිතුරුව සරසන ලද ස්ත්‍රීන් ද යන මේ සියල්ල මම ලබමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

29.

29.

Koseyyakambaliyāni, khomakappāsikānica;

Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

පට පිළි, ලොම් රෙදි, හණ රෙදි සහ කපු රෙදි ද යන මේ සියල්ල මම ලබමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

30.

30.

Navavatthaṃ [Pg.93] navaphalaṃ, navaggarasabhojanaṃ;

Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

අලුත් වස්ත්‍ර ද, අලුත් පලතුරු ද, අලුත් රසවත් භෝජන ද යන මේ සියල්ල මම ලබමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

31.

31.

Imaṃ khāda imaṃ bhuñja, imamhi sayane saya;

Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

‘මෙය කන්න, මෙය අනුභව කරන්න, මේ යහනෙහි සැතපෙන්න’ යැයි මෙවැනි උපස්ථාන මම ලබමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

32.

32.

Sabbattha pūjito homi, yaso accuggato mama;

Mahesakkho ghadā homi, abhejjapariso sadā;

Ñātīnaṃ uttamo homi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

මම හැම තැනකදීම පිදුම් ලබන්නෙක් වෙමි. මාගේ යසස අතිශයින් උස්ව පැතිර පවතී. මම නිරන්තරයෙන් මහානුභාව සම්පන්න වෙමි, බිඳිය නොහැකි පිරිවර ඇත්තෙක් වෙමි, ඥාතීන් අතර උත්තමයා වෙමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

33.

33.

Sītaṃ uṇhaṃ na jānāmi, pariḷāho na vijjati;

Atho cetasikaṃ dukkhaṃ, hadaye me na vijjati.

මම සීතලක් හෝ උණුසුමක් නොදනිමි. දැවිල්ලක් මට නැත. එමෙන්ම මාගේ හදවතෙහි කිසිදු මානසික දුකක් ද නැත.

34.

34.

Suvaṇṇavaṇṇo hutvāna, saṃsarāmi bhavābhave;

Vevaṇṇiyaṃ na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

මම රන්වන් පැහැති සිරුරු ඇතිව සංසාරයෙහි භවයෙන් භවයට සැරිසරමි. අවර්ණ බවක් හෝ විරූපී බවක් මම නොදනිමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

35.

35.

Devalokā cavitvāna, sukkamūlena codito;

Sāvatthiyaṃ pure jāto, mahāsāle suaḍḍhake.

දෙව්ලොවින් චුතව, කුසල් මූලයන්ගේ මෙහෙයවීමෙන් මම සැවැත් නුවර අතිශයින් පොහොසත් මහාසාල කුලයක උපන්නෙමි.

36.

36.

Pañcakāmaguṇe hitvā, pabbajiṃanagāriyaṃ;

Jātiyā sattavassohaṃ, arahattamapāpuṇiṃ.

පංචකාම ගුණයන් අත්හැර මම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමි. මම උපතින් සත් හැවිරිදි වියේදීම අරහත් භාවයට පැමිණියෙමි.

37.

37.

Upasampādayī buddho, guṇamaññāya cakkhumā;

Taruṇova pūjanīyo haṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ඇස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ මාගේ ගුණයන් දැන මට උපසම්පදාව ලබා දුන් සේක. මම ළමා වියේදීම සැමට පූජනීයයෙක් වීමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

38.

38.

Dibbacakkhuṃ visuddhaṃ me, samādhikusalo ahaṃ;

Abhiññāpāramippatto, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

මාගේ dipවැස (දිවැස) පිරිසිදුය. මම සමාධියෙහි දක්ෂයෙක් වෙමි. අභිඥාවන්ගේ පාරප්‍රාප්ත වීමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

39.

39.

Paṭisambhidā anuppatto, iddhipādesu kovido;

Saddhamme pāramippatto, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

මම පටිසම්භිදාවන්ට පැමිණියෙමි, සෘද්ධිපාදයන්හි දක්ෂයෙක් වීමි, සද්ධර්මයෙහි පරතෙරට පත්වූයෙමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

40.

40.

Tiṃsakappasahassamhi, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ;

Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

මීට කල්ප තිස්දහසකට පෙර යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට පිදුවෙම් ද, එතැන් සිට මම කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි. මේ වනාහි බුද්ධ පූජාවෙහි ඵලයයි.

41.

41.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;

Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo.

මාගේ කෙලෙස්හු දවන ලදහ. සියලු භවයන් සහමුලින්ම නසන ලදහ. බැඳීම් සිඳ දැමූ ඇතකු මෙන් මම ආශ්‍රව රහිතව වෙසෙමි.

42.

42.

Svāgataṃ [Pg.94] vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santikaṃ;

Tisso vijjā anuppatto, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

ඒ උතුම් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමීපයට පැමිණීම මට ඉතා යහපත් විය. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කළෙමි.

43.

43.

Paṭisambhidā catasso ca, vimekkhā pica aṭṭhime;

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃti;

Taṃ sutvā bahū kusalakammaparāyaṇā ahesuṃ.

සිව්පිළිසිඹියාවන් ද, මේ අෂ්ට විමොක්ෂයන් ද, ෂඩභිඥාවන් ද සාක්ෂාත් කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදී. එය ඇසූ බොහෝ දෙනෙක් කුසල් කර්මයන්හි නිරත වූහ.

44.

44.

Sahetukā pacchimikāpi sattā,Pāpaṃ na sakkonti jahātumevaṃ;

Anicchamānehi janehi dukkhaṃ,Ārāva pāpaṃ parivajjanīyaṃti.

හේතු සම්පත් සහිත වූ අවසන් භවයෙහි වෙසෙන සත්ත්වයෝ පවා පාපය මෙසේ අත්හැරීමට සමත් නොවෙති. දුක අකමැති ජනයා විසින්, ඈත තබන ලද දෙයක් මෙන් පාපය වර්ජනය කළ යුතුය.

Uttarasāmaṇerassa vatthuṃ catutthaṃ.

උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේගේ වස්තුව සිව්වැන්නයි.

25. Kavīrapaṭṭana vatthumhi ayamānupubbīkathā

25. කාවීරපට්ටන වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Jambudīpe kira coḷaraṭṭhe kāvīrapaṭṭanaṃ nāma ahosi. Tattha māhissarikā bahū micchādiṭṭhikā vasanti. Tatthekasmiṃ devālaye cittakammaṃ karontā ekasmiṃ phalake issarassa onamitvā vandanākāraṃ bhagavato rūpaṃ akaṃsu. Tasmiṃ samaye tattha bahū upāsakā taṃ devakulaṃ gantvā tattha tattha cittakammāni olokentā tasmiṃ phalake taṃ cittakammaṃ addasaṃsu. Disvāna te aho amhehi apassitabbaṃ passitaṃ. Sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyāsadevamanussāya pajāya ca aparimāṇesu cakkavāḷesu bhagavato uttaritaraṃ ṭhapetvā samasamopi natthi. Sakalehi sattanikāyehi vandanīyo pūjanīyo bhagavā. Ananurūpaṃ tassa etehi kataṃti rodantā paridevantā rājadvāraṃ gantvā ugghosesuṃ, taṃ sutvā rājā te pakkosāpetvā kasmā tumhe [Pg.95] ugghosethāti pucchi, te eva māhaṃsu. Deva amhākaṃ bhagavā devātidevo sakkātisakko brahmātibrahmā meruva acalo sāgaro gambhīro ākāsova ananto pathavīva patthaṭotiādīhi bhagavato guṇaṃ vaṇṇesuṃ. Tena vuttaṃ apadāne.

දඹදිව චෝල රටෙහි ‘කාවීරපට්ටන’ නම් නගරයක් විය. එහි මහේශ්වර භක්තික වූ බොහෝ මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයෝ ජීවත් වූහ. එහි එක්තරා දේවාලයක චිත්‍ර අඳින්නන් විසින්, එක් ලෑල්ලක ඊශ්වරයාට නැමී වඳින ආකාරයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ රූපයක් ඇඳ තිබුණි. ඒ අවස්ථාවෙහි එහි පැමිණි බොහෝ උපාසකවරු, එම දේවාලයට ගොස් තැන් තැන්හි ඇති චිත්‍ර දෙස බලමින් සිටියදී, ඒ ලෑල්ලෙහි වූ චිත්‍රය දුටුවෝය. එය දැක ඔවුහු, 'අහෝ! අප විසින් නොදැකිය යුත්තක් දකින ලදී. දෙවියන්, මාරයන්, බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ ද, මහණ බමුණන් සහිත වූ ද, දේව මනුෂ්‍ය ප්‍රජාව කෙරෙහි ද, අපරිමාණ වූ සක්වල ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වඩා උතුම් වූ හෝ උන්වහන්සේ හා සමසම වූ හෝ කිසිවෙක් නැත. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සියලු සත්ත්වයින් විසින් වැඳිය යුතු, පිදිය යුතු වන සේක. මුන් විසින් උන්වහන්සේට කරන ලද්දේ නොගැලපෙන ක්‍රියාවකි' යි හඬමින්, වැලපෙමින් රජවාසලට ගොස් ඝෝෂා කළහ. එය ඇසූ රජු ඔවුන් කැඳවා, 'තොප කුමක් හෙයින් කෑගසන්නේද?' යි ඇසීය. ඔවුහු මෙසේ පැවසූහ: 'දේවයන් වහන්ස, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙවියන්ටත් වඩා උතුම් දෙවියා වන සේක, ශක්‍රයාටත් වඩා උතුම් ශක්‍රයා වන සේක, බ්‍රහ්මයාටත් වඩා උතුම් බ්‍රහ්මයා වන සේක, මහමෙර මෙන් නොසැලෙන සේක, සාගරය මෙන් ගැඹුරු වන සේක, ආකාශය මෙන් අනන්ත වන සේක, මහා පොළොව මෙන් පතළ සේක' යනාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ගුණ වර්ණනා කළහ. ඒ බව අපදානයෙහි මෙසේ වදාරන ලදී:

1.

1.

Battiṃsalakkhaṇadharo, sunakkhattova candimā;

Anubyañjanasampanno, sālarājāva phullito.

තිස්දෙකක් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් යුතු වූ ද, මනහර තාරකාවන් පිරිවරාගත් චන්ද්‍රයා බඳු වූ ද, අසූවක් අනුබ්‍යංජනයන්ගෙන් සමන්විත වූ ද, මැනවින් පිපී ගිය සල් රාජයෙකු බඳු වූ ද,

2.

2.

Raṃsijālaparikkhitto, dittova kanakācalo;

Byāmappabhāparivuto, sataraṃsi divākaro.

රැස් වළල්ලකින් වට වූ ද, බැබළෙන රන් පර්වතයක් බඳු වූ ද, බඹයක් පමණ වූ ප්‍රභාවෙන් වට වූ ද, සියක් රැස් විහිදුවන සූර්යයා බඳු වූ ද,

3.

3.

Soṇṇā nano jinavaro, samaṇīva siluccayo;

Karuṇāpuṇṇahadayo, vivaṭṭo viya sāgaro.

රන්වන් ශරීර ඇති උතුම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ, නොසැලෙන ශෛලමය පර්වතයක් බඳු වන සේක. කරුණාවෙන් පිරි හදවතක් ඇති උන්වහන්සේ, නිසල වූ මහා සාගරය බඳු වන සේක.

4.

4.

Lokavissutakittīva, sineruva naguttamo;

Yasasā vitato dhīro, ākāsasadiso muni.

මුළු ලොව ප්‍රසිද්ධ කීර්ති ඇති, පර්වත රාජයා වූ මහමෙර බඳු වූ, මහත් යසසින් පැතිරුණු, ධීර වූ මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේ ආකාශය බඳු වන සේක.

5.

5.

Asaṅgacitto sabbattha, anilo viya nāyako;

Patiṭṭhā sabbabhūtānaṃ, mahīva munisuttamo.

සියලු තැන්හි නොඇලුණු සිත් ඇති, සුළඟ මෙන් කිසිවක නොරැඳෙන නායකයාණන් වූ, මහා පොළොව මෙන් සියලු සත්වයන්ට පිහිට වූ මුනිශ්‍රේෂ්ඨයාණන් වහන්සේය.

6.

6.

Anūpalitto lokena, toyena padumaṃ yathā;

Kuvādagacchadahano, aggikkhandhova sobhati.

දියෙන් නොතැවරුණු නෙළුම් පියුමක් සේ ලෝකයෙහි නොතැවරුණු, කුතර්ක නමැති ලඳු කැලෑ දවන මහා ගිනි කඳක් මෙන් උන්වහන්සේ බැබළෙන සේක.

7.

7.

Agado viya sabbattha, kilesavisanāsako;

Gandhamādanaselova, guṇagandhavibhūsito.

සියලු තැන්හි කෙලෙස් නමැති විෂ නසන දිව්‍ය ඖෂධයක් බඳු වූ, ගුණ සුවඳින් බැබළෙන ගන්ධමාදන පර්වතය වැනි වූ සේක.

8.

8.

Guṇānaṃ ākaro dhīro, ratanānaṃva sāgaro;

Sindhūva vanarājīnaṃ, kilesamalahārako.

රත්නයන්ට මහා සාගරය මෙන් ගුණයන්ට ආකරයක් වූ, වනාන්තර පෙළට ගංගාවක් වැනි වූ, කෙලෙස් මල දුරු කරන්නා වූ ප්‍රඥාවන්ත බුදුරජාණන් වහන්සේය.

9.

9.

Vijayīva mahāyodho, mārasenappamaddano;

Cakkavattīva so rājā, bojjhaṅgaratanissaro.

මාර සේනාව මර්දනය කරන ජයග්‍රාහී මහා යෝධයෙකු වැනි වූ, බොජ්ඣංග රත්නයන්ට අධිපති සක්විති රජෙකු වැනි වූ සේක.

10.

10.

Mahābhisakkasaṅkāso, dosabyādhitikicchako;

Sallakatto yathā vejjā, diṭṭhigaṇḍaviphālako.

දෝෂ නමැති ව්‍යාධීන් සුවපත් කරන මහා වෙදරාජයකු බඳු වූ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි නමැති වණ ගෙඩිය පළා හරින ශල්‍ය වෛද්‍යවරයෙකු වැනි වූ සේක.

11.

11.

Satthā [Pg.96] no bhagavā deva, mahābrahmehi vandito;

Devindasurasiddhehi, vandanīyo sadā darā.

අපගේ ශාස්තෘ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහා බ්‍රහ්මයන් විසින් වන්දනා කරන ලද්දේය. දේවේන්ද්‍රයන්, සුරයන් සහ සිද්ධයන් විසින් ද උන්වහන්සේ සැමදා ගෞරවයෙන් වැඳිය යුතු වන සේක.

12.

12.

Sabbesu cakkavāḷesu, ye aggā ye ca pūjitā;

Tesamaggo mahārāja, bhagavā no patāpavāti.

මහරජතුමනි, සියලු සක්වලවල යම් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, පූජනීය වූ කෙනෙක් වෙත්ද, ඔවුන් සැමටම වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ අපගේ මහා තේජවන්ත වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේය.

Ayuttaṃ deva devakulehi kataṃti āhaṃsu. Taṃ sutvā rājā bho sabbepi manussā attano attano devatānaṃ mahantabhāvaṃ kathenti. Tumhākaṃ pana satthuno mahantabhāvaṃ kathaṃ amhākaṃ jānāpethāti, upāsakā na garu tvaṃ mahārāja phalakaṃ āharāpetvā suddhavatthena veṭhetvā taṃ attano muddikāya lañchitvā surakkhitasugopite ekasmiṃ devakule ṭhapetvā sattāhaccayena āharāpetvā taṃ oloketha, tadā no satthuno mahantānubhāvaṃ jānāthāti āhaṃsu, atha rājā tesaṃ vuttaniyāmeneva kārāpetvā antodevakule ṭhapetvā sabbadvārāni pidahitvā lañchetvā rakkheyyāthāti niyojesi. Tato te upāsakā sabbe sannipatitvā sattāhaṃ dānaṃ dentā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā sabbasattesu mettiṃ bhāventā sabbasattānaṃ attanā katapuññesu pattiṃ dentā tiṇṇaṃ ratanānaṃ pūjaṃ karontā evaṃ ugghosesuṃ. Amhākaṃ katakusalanissandena loke mahiddhikā mahānubhāvā sabbe devā ca lokaṃ pālentā cattāro mahārājāno ca amhākaṃ satthuno upaṭṭhānāya ṭhitabhāvaṃ dassentūti saccakiriyaṃ akaṃsu. Atha tesaṃ puññānubhāvena tasmiṃ khaṇe sakkassa devarañño paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. Tato so manussalokaṃ olokento micchādiṭṭhīhi kataṃ taṃ vippakāraṃ disvā saṃviggo āgantvā issaraṃ bhagavato pāde vanditvā sayitākāraṃ [Pg.97] katvā taṃ pavattiṃ upāsakānaṃ kathetvā sakaṭṭhānameva agamāsi. Tato sattame divasepātova te sabbepi rañño santikaṃ gantvā vanditvā evamāhaṃsu. Deva issaro amhākaṃ bhagavato pāde sirasā vanditvā nipannoti. Atha rājā tesaṃ kathaṃ sutvā nagare bheriṃ carāpetvā mahājane sannipātetvā tehi parivuto devakulaṃ gantvā lañchaṃ bhindāpetvā dvāraṃ vivaritvā phalakaṃ āharāpetvā veṭhitasāṭake mocāpesi. Atha rājā ca mahājano ca taṃ mahantaṃ pāṭihāriyaṃ disvā micchādiṭṭhiṃ pahāya sabbe satthuno saraṇa magamaṃsu. Atha rājā taṃ devakulaṃ bhindāpetvā mahantaṃ ramaṇīyaṃ vihāraṃ kārāpetvā yāvajīvaṃ puññakammaṃ katvā devaloke nibbatti.

දේවයන් වහන්ස, දේවස්ථාන විසින් කරන ලද්දේ අයෝග්‍ය දෙයකැයි ඔවුහු පැවසූහ. එය ඇසූ රජතුමා, 'භවත්නි, සියලු මිනිස්සු තමන් තමන්ගේ දේවතාවන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය පවසති. එහෙත් ඔබලාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය අපට පෙන්වා දෙන්නේ කෙසේද?' යි ඇසීය. එවිට උපාසකයෝ, 'මහරජතුමනි, එය අපහසු නැත. ඔබතුමා ලෑල්ලක් ගෙන්වා, පිරිසිදු රෙදි කඩකින් ඔතා, එය ඔබගේ රාජකීය මුද්‍රාවෙන් මුද්‍රා තබා, මනාව ආරක්ෂිත වූ එක් දේවස්ථානයක තබා, සත් දිනක් ඇවෑමෙන් ගෙන්වා එය බලන්න. එවිට අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ මහා ආනුභාවය දැනගන්නැයි' පැවසූහ. ඉක්බිති rජතුමා ඔවුන් කී පරිදිම කරවා, දේවස්ථානය ඇතුළත තබා, සියලු දොරවල් වසා මුද්‍රා තබා, ආරක්ෂා කරන ලෙස නියෝග කළේය. ඉන්පසු ඒ සියලු උපාසකයෝ රැස්වී, සත් දිනක් මුළුල්ලේ දන් දෙමින්, සිල් රකිමින්, උපෝසථ කර්ම කරමින්, සියලු සත්වයන් කෙරෙහි මෙත් වඩමින්, සියලු සත්වයන්ට තමන් කළ පින් පෙත් දෙමින්, තෙරුවන් පූජා පවත්වමින් මෙසේ අධිෂ්ඨාන කළහ: 'අප විසින් කරන ලද කුසල් බලයෙන්, ලොව මහා සෘද්ධි ඇති මහා ආනුභාව සම්පන්න සියලු දෙවියෝ ද ලෝකය පාලනය කරන සතර වරම් මහරජවරු ද අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන පිණිස සිටින බව පෙන්වත්වා!' යි සත්‍යක්‍රියා කළහ. එවිට ඔවුන්ගේ පුණ්‍ය ආනුභාවයෙන් ඒ මොහොතෙහි ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගේ පාණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනය උණුසුම් විය. ඉක්බිති ඔහු මනුෂ්‍ය ලෝකය දෙස බලා, මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයන් විසින් කරන ලද ඒ අකටයුත්ත දැක සංවේගයට පත්ව පැමිණ, ඊශ්වර රූපය භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද වඳිමින් වැතිර සිටින අයුරින් සලස්වා, ඒ පුවත උපාසකයන්ට පවසා තමන්ගේ ස්වර්ග රාජ්‍යයටම ගියේය. ඉක්බිති සත්වන දිනයේ උදෑසනම ඔවුහු සියලු දෙනා රජු වෙත ගොස් වැඳ මෙසේ කීහ: 'දේවයන් වහන්ස, ඊශ්වරයා අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් හිසින් වැඳ වැතිර සිටින්නේය' යි පැවසූහ. ඉක්බිති රජතුමා ඔවුන්ගේ බස් අසා, නුවර බෙර ලවා මහා ජනයා රැස් කරවා, ඔවුන් පිරිවරා දේවස්ථානයට ගොස්, මුද්‍රා කඩවා දොර හැර, ලෑල්ල ගෙන්වා, ඔතන ලද රෙදි ලිහවීය. එකල්හි රජු ද මහා ජනයා ද ඒ මහා ප්‍රාතිහාර්යය දැක, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය අතහැර, සියල්ලෝම ශාස්තෘන් වහන්සේ සරණ ගියහ. ඉක්බිති රජතුමා ඒ දේවස්ථානය කඩවා, මහා රමණීය විහාරයක් කරවා, දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට දෙව්ලොව උපන්නේය.

13.

13.

Anabbhutaṃ satthu dharīyamāne,Karonti disvā kusalāni iddhiṃ;

Ye taṃ muninde parinibbutamhi,Karonti puññāni mahabbhūtaṃ yeti.

ශාස්තෘන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩසිටිද්දී, උන්වහන්සේගේ සෘද්ධිප්‍රාතිහාර්යයන් දැක කුසල් දහම්හි යෙදීම අසිරිමත් දෙයක් නොවේ. යමෙක් ඒ මුනින්ද්‍රයාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි ද පින්කම් කරත් ද, එයම මහා පුදුමයකි.

Kāvīrapaṭṭanavatthuṃ pañcamaṃ.

පස්වන කාවීරපට්ටන වස්තුවයි.

26. Coraghātakavatthumhi ayamānupubbīkathā

26. චෝරඝාතක (සොර මරන්නාගේ) වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Ekasmiṃ kira samaye amhākaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ upanissāya jetavane viharati dhammadesanāya mahājanassa saggamokkhasampadaṃ dadamāno. Tasmiṃsamaye pañcasatā corā aṭavito nagaraṃ āgantvā rattibhāge corakammaṃ katvā tena puttadāre posenti. Athekadivasaṃ corā corakammatthāya nagaraṃ pavisantā nagaradvāre ekaṃ dukkhitaṃ janapadamanussaṃ passitvā hambho [Pg.98] kattha vasatīti pucchiṃsu, so attajanā janapadavāsibhāvaṃ pakāsesi. Athassa te kasmā bho iminā dukkhavāsena vasissasi, ehi amhehi saddhiṃ corakammaṃ karonto vatthālaṅkārasampanno puttadāraṃ posehi. Iminā kapaṇavāsena na vasāti āhaṃsu. So panime yuttaṃ kathentīti tesaṃ vacanaṃ sampaṭicchi. Atha te evaṃ sati amhehi saddhiṃ āgacchāhīti vatvā naṃ gahetvā antonagaraṃ paviṭṭhā tattha tattha vilumpantā corakammaṃ akaṃsu. Tadā jānapadiko laddhavibhavo imameva varataranti tehi saddhiṃ corakammaṃ karonto jīvikaṃ kappesi, athekadivasaṃ rājapurisā katakamme te sabbeva gahetvā pacchābāhaṃ gāḷhaṃ bandhitvā kosalarañño dassesuṃ, rājā te disvā evamāha, bhaṇe tumhākaṃ antare yo etesaṃ māretvā jīvitakkhayaṃ pāpessati, tassa jīvitadānaṃ dammīti, taṃ sutvā te corā sabbe aññamaññañātisuhadasambandhabhāvena taṃ na icchiṃsu. So pana janapadavāsī manusso ahamete sabbe māressāmīti rañño vatvā tenānuññāto te sabbe māresi. Taṃ disvā tuṭṭho rājā tassa coraghātakammaṃ adāsi. So core ca vajjhappatte ca mārento pañcavīsativassāni vasanto aparabhāge mahallako ahosi. Atha so mandabalattā katipayapahārenāpi coraṃ māretuṃ na sakkoti, rājā taṃ ñatvā aññassa coraghātakammaṃ adāsi. Atha so coraghātakammā parihīno attano gehe vasati. Tadā aññataro manusso mantaṃ parivattetvā nāsāvātena manussamāraṇakamantaṃ jānāti. Tathāhi hatthapādakaṇṇanāsasīsādīsu yaṃkiñci chejjabhejjaṃ kattukāmo mantaṃ parivattetvā nāsāvātaṃ vissajjeti. Taṃ taṃ ṭhānaṃ chijjati bhijjati, evaṃ mahānubhāvo so manto, atha so taṃ purisaṃ upaṭṭhahitvā mantaṃ labhitvā rañño sāsanaṃ pesesi[Pg.99]. Ahaṃ ito pubbe mahallakattā corānaṃ hatthapādādayo dukkhena chejja bhejjaṃ karomi, māretabbepi dukkhena māremi. Idāni panāhaṃ tathā na karomi, mama mantānubhāvena chejjabhejjakammaṃ karissāmīti. Rājā taṃ sāsanaṃ sutvā sādhūti taṃ pakkosāpetvā ṭhānantaraṃ tasseva pākatika makāsi. So tato paṭṭhāya taṃ kammaṃ karonto puna pañcavassāni atikkāmesi. So mahallako khīṇāyuko dubbalo maraṇamañcaparāyaṇo hutvā maraṇavedanādukkhena mahantena bhayānakena saddena vissaraṃ viravanto nimīlitena cakkhunā bhayānakaṃ narakaggijālāpajjalantaayakūṭamuggaradhare nirayapāle ca passanto nipanno hoti, tato tassa paṭivissakagehe manussā tassa bhayānakasaddasavaṇena gehaṃ chaṭṭetvā palāyiṃsu. Tasmiṃ kira divase mahāsāriputtatthero dibbacakkhunā lokaṃ olokentā taṃ coraghātakaṃ tadaheva kālaṃkatvā niraye nibbattamānaṃ disvā mayi tattha gate panesa mayi pasādena sagge nibbattatīti ñatvā ajja mayā tassānuggahaṃ kātuṃ vaṭṭatīti pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā tassa gharadvāra magamāsi. Atha so theraṃ disvā kuddho kopena taṭataṭāyamānadeho ajja taṃ vijjhitvā phāletvā māressāmīti nipannova mantaṃ parivattetvā nāsāvātaṃ vissajjesi, thero tasmiṃ khaṇe nirodhasamāpanno nirodhā vuṭṭhāya suriyo viya virocamāno aṭṭhāsi, atha so therassa tayo vāre tatheva katvā kiñci kātuṃ asakkonto ativiya vimhitacitto there cittaṃ pasādetvā attano paṭiyattaṃ pāyasaṃ therassa dāpesi, thero maṅgalaṃ vaḍḍhetvā vihārameva agamāsi, coraghātako therassa dinnadānaṃ anussaranto tasmiṃ khaṇe kālaṃ katvā sagge nibbatti. Aho vītarāgānaṃ buddhaputtānaṃ ānubhāvo. Evaṃ narake nibbattamānopissa balena sagge nibbattoti. Tathāhi.

එක් සමයක අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහා ජනයාට ධර්ම දේශනා කරමින්, දෙව්ලොව සහ නිවන් සම්පත ලබා දෙමින් සැවැත් නුවර ඇසුරු කොට ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවාසය කරන සේක. ඒ දිනවල පන්සියයක් සොරහු වනාන්තරයෙන් නගරයට පැමිණ, රාත්‍රී කාලයේදී සොරකම් කොට, එයින් තම අඹුදරුවන් පෝෂණය කළහ. ඉක්බිති එක් දිනක් සොරු සොරකම් කිරීම පිණිස නගරයට ඇතුළු වන විට නගර ද්වාරයෙහි දුකට පත් ජනපදවැසි මිනිසෙකු දැක, "එම්බා පුරුෂය, නුඹ කොහි වෙසෙහිද?" යි ඇසූහ. ඔහු තමන් ජනපදවැසියෙකු බව ප්‍රකාශ කළේය. එවිට ඔවුහු ඔහුට, "එම්බා පුරුෂය, කුමටද නුඹ මේ දුක්ඛිත ජීවිතය ගෙවන්නේ? එව, අප සමඟ එක්ව සොරකම් කොට, වස්ත්‍රාභරණවලින් යුක්තව අඹුදරුවන් පෝෂණය කරව. මේ කාලකන්නි ජීවිතය නොගෙවන්නැ"යි කීහ. ඔහුද "මොවුන් පවසන්නේ සුදුසු දෙයකි"යි සිතා ඔවුන්ගේ වචනය පිළිගත්තේය. එවිට ඔවුහු "එසේ නම් අප සමඟ එව" යැයි පවසා, ඔහුද කැටුව නගරය ඇතුළට වැදී, තැන් තැන්වල කොල්ලකමින් සොරකම් කළහ. එකල්හි ධනය ලත් ඒ ජනපදවැසියා "මෙයම ඉතා උතුම්ය"යි සිතා ඔවුන් සමඟ සොරකම් කරමින් ජීවිකාව ගෙන ගියේය. ඉක්බිති එක් දිනක් රාජපුරුෂයෝ වැරදි කළ ඒ සියලු දෙනාම අල්ලාගෙන, පිටුපසට කර තදින් බැඳ, කොසොල් රජුට පෙන්වූහ. රජු ඔවුන් දැක මෙසේ කීවේය: "එම්බා මිනිසුනි, නුඹලා අතරින් යමෙක් මොවුන් සියල්ලන් මරා ජීවිතක්ෂයට පත් කරන්නේද, ඔහුට මම ජීවිත දානය දෙමි." එය ඇසූ ඒ සියලු සොරු, එකිනෙකා අතර පැවති නෑදෑ හිතවත්කම් නිසා ඊට එකඟ නොවූහ. නමුත් ඒ ජනපදවැසි මිනිසා "මම මොවුන් සියල්ලන් මරන්නෙමි"යි රජුට පවසා, රජුගේ අවසරය ඇතිව ඒ සියල්ලන්ම මරා දැමුවේය. එය දැක සතුටු වූ රජු ඔහුට වධක තනතුර ලබා දුන්නේය. ඔහු සොරුන් හා මරණ දඬුවම නියම වූවන් මරමින් වසර විසිපහක් ජීවත් වී, පසු කාලයේදී මහලු වියට පත් විය. පසුව ඔහු දුබල වූ බැවින් පහර කිහිපයකින් වුවද සොරෙකු මැරීමට නොහැකි විය. රජතුමා ඒ බව දැන වෙනත් අයෙකුට වධක තනතුර පැවරුයේය. ඉන්පසු වධක තනතුරෙන් පහ වූ හෙතෙම තමාගේ නිවසේ විසීය. එකල එක්තරා මිනිසෙක් මන්ත්‍රයක් ජප කර නාස් සුළඟින් මිනිසුන් මැරීමේ මන්ත්‍රයක් දැන සිටියේය. යම් හෙයකින් අත් පා, කන්, නාසා, හිස ආදී අවයව කපා දැමීමට හෝ බිඳ දැමීමට අවශ්‍ය වූ විට, ඔහු මන්ත්‍රය ජප කර නාස් සුළඟ මුදා හරියි. එවිට ඒ ඒ අවයව කැපී බිඳී යයි. ඒ මන්ත්‍රය එතරම්ම මහා ආනුභාව සම්පන්න විය. ඉක්බිති හෙතෙම ඒ මිනිසාට උපස්ථාන කර මන්ත්‍රය උගෙන, රජුට පණිවිඩයක් යැවීය. "මම මීට පෙර මහලු බැවින් සොරුන්ගේ අත් පා ආදිය කපා බිඳ දැමුවේත්, මැරිය යුත්තන් මැරුවේත් බොහෝ දුෂ්කරතාවයෙනි. නමුත් දැන් මම එසේ නොකරමි. මාගේ මන්ත්‍ර බලයෙන් කැපීම් බිඳීම් කරමි" යන්නයි. රජතුමා ඒ පණිවිඩය අසා, "යහපති" කියා ඔහු කැඳවා, නැවතත් එම තනතුරම ඔහුට සාමාන්‍ය පරිදි ලබා දුන්නේය. ඔහු එතැන් පටන් ඒ කාර්යය කරමින් නැවතත් වසර පහක් ගත කළේය. ඒ මහල්ලා ආයුෂ ගෙවී දුබලව, මරණ මංචකයෙහි වැතිර, මරණ වේදනාවෙන් යුතුව භයානක ලෙස මහා හඬින් විලාප තබමින්, දෑස් පියාගෙන භයානක නිරා ගිනිදැල්වලින් ඇවිළෙන, යකඩ මුගුරු අතින් ගත් යමපල්ලන් දකිමින් වැතිර සිටියේය. එවිට ඔහුගේ අසල්වැසි නිවෙස්වල මිනිස්සු ඔහුගේ ඒ භීෂණ හඬ ඇසීමෙන් බියට පත්ව, සිය නිවාස අතහැර පලා ගියහ. එදින මහා සාරිපුත්ත මහ රහතන් වහන්සේ දිවැසින් ලොව බලන සේක්, ඒ වධකයා එදිනම මියගොස් නරකයේ උපදින බව දැක, "මා එතැනට ගියහොත් මොහු මා කෙරෙහි පහදාගෙන දෙව්ලොව උපදින්නේය"යි දැන, "අද මා විසින් ඔහුට අනුග්‍රහයක් කළ යුතුය"යි සිතා, පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු පෙරවාගෙන ඔහුගේ නිවස දොරටුව අසලට වැඩම කළ සේක. එකල ඔහු තෙරුන් වහන්සේ දැක කෝපයෙන් මුළු ශරීරයම වෙව්ලවමින්, "අද නුඹ විද, පලා, මරන්නෙමි"යි වැතිර සිටිමින්ම මන්ත්‍රය ජප කොට නාස් සුළඟ මුදා හැරියේය. තෙරුන් වහන්සේ ඒ මොහොතෙහි නිරෝධ සමාපත්තියට සමවැදී, එයින් නැගී සිට සූර්යයා මෙන් බැබළෙමින් වැඩසිටි සේක. ඉක්බිති ඔහු තෙරුන් වහන්සේට තුන් වතාවක්ම එසේ කළද කිසිවක් කිරීමට නොහැකිව, අතිශයින් විස්මයට පත්ව, තෙරුන් කෙරෙහි සිත පහදාගෙන, තමන් වෙනුවෙන් පිළියෙල කළ කිරිපිඬු දානය තෙරුන් වහන්සේට පූජා කරවීය. තෙරුන් වහන්සේ ආශිර්වාද කර විහාරයටම වැඩම කළ සේක. වධකයා තෙරුන් වහන්සේට දුන් දානය සිහිපත් කරමින්, ඒ මොහොතේදීම කළුරිය කර දෙව්ලොව උපන්නේය. අහෝ! වීතරාගී බුද්ධ පුත්‍රයන් වහන්සේලාගේ ආනුභාවය කෙතරම්ද! මෙසේ නරකයේ උපදින්නට සිටි තැනැත්තා පවා උන්වහන්සේගේ බලයෙන් දෙව්ලොව උපන්නේය. එය සැබවකි.

1.

1.

Dānaṃ [Pg.100] tāṇaṃ manussānaṃ, dānaṃ duggativāraṇaṃ;

Dānaṃ saggassa sopānaṃ, dānaṃ santikaraṃ paraṃ.

දානය වනාහි මිනිසුන්ට ආරක්ෂාවකි; දානය දුගතිය වළක්වන්නකි; දානය ස්වර්ගයට යන ඉනිමඟකි; දානය උතුම් වූ ශාන්තිය (නිවන) ළඟා කර දෙන්නකි.

2.

2.

Icchiticchitadānena, dānaṃ cintāmaṇī viya;

Kapparukkhova sattānaṃ, dānaṃ bhaddaghaṭoviya.

පතන්නා වූ සියලු දේ ලබා දෙන බැවින් දානය සිතූ පැතූ සම්පත් දෙන චින්තාමාණික්‍යයක් බඳුය; සත්ත්වයන්ට කල්ප වෘක්ෂයක් බඳුය; දානය සුභදායක පුන්කලසක් බඳුය.

3.

3.

Sīlavantassa dānena, cakkavattisirimpi ca;

Labhanti sakkasampattiṃ, tathā lokuttaraṃ sukhaṃ.

සිල්වතුන් කෙරෙහි දෙන දානයෙන් සක්විති රජ සැපද, ශක්‍ර සම්පත්තියද, එසේම උත්තරීතර වූ ලෝකෝත්තර සුවයද ලබති.

4.

4.

Pāpakammesu nirato, ṭhitoyaṃ narakāyane ;

Sāriputtassa therassa, piṇḍapātassa vāhasā.

පාපකර්මයන්හි නිරතව, නරකයට යන මාවතෙහි සිටි මොහු, සාරිපුත්ත මහ රහතන් වහන්සේට පූජා කළ පිණ්ඩපාත දානයේ ආනුභාවයෙන්...

5.

5.

Apāyaṃ parivajjetvā, nekadukkhasamākulaṃ;

Devasaṅghaparibbūḷho, gato devapuraṃ varaṃ.

...නොයෙක් දුකින් ගහණ වූ අපාය මඟ හැර, දෙව් පිරිස පිරිවරාගෙන උතුම් වූ දෙව්ලොවට පැමිණියේය.

6.

6.

Tasmā sukhette saddhāya, detha dānāni kāmadaṃ;

Dānaṃ dentehi sīlampi, pālanīyaṃtisundaranti.

එබැවින්, කැමති සම්පත් ලබා දෙන දානයන් සැදැහැ සිතින් යුතුව පින්කෙතෙහි පූජා කරව්. දන් දෙන අතරතුර සිල් රැකීමද අතිශයින්ම යහපත්ය.

Atha bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannipatitvā nisinnā bhagavantaṃ pucchiṃsu, kiṃbhante so pāpo catūsu apāyesu katarasmiṃ nibbattoti. Atha satthā ajjesa bhikkhave sāriputtassa dinnadānānubhāvena devaloke nibbatto, tasseva nissandena anāgate paccekabuddho bhavissatīti byākāsīti.

ඉන්පසු භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම සභාවට රැස්ව වැඩහිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසූහ: "ස්වාමීනී, ඒ පවිටු මිනිසා සතර අපායෙන් කවර අපායක උපන්නේද?" එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ, "මහණෙනි, හෙතෙම අද සාරිපුත්තයන්ට දුන් දානයේ ආනුභාවයෙන් දෙව්ලොව උපන්නේය. එහිම ආනිශංසයෙන් අනාගතයෙහි පසේබුදු රජෙක් වන්නේය"යි වදාළ සේක.

7.

7.

Bho sāriputte nihitappadānaṃ,Khaṇena pāpeti hi saggamaggaṃ;

Tasmā sukhettesu dadātha dānaṃ,Kāmattha ce saggamokkhaṃ parattha.

පින්වත්නි, සාරිපුත්තයන් වහන්සේ කෙරෙහි තැබූ දානය ක්ෂණයකින් ස්වර්ග මාර්ගයට පමුණුවයි. එබැවින් පරලොවදී ස්වර්ගය හා මෝක්ෂය පතන්නේ නම්, පින්කෙත්හි දන් දෙත්වා.

Coraghātakavatthuṃ chaṭṭhamaṃ.

සවන (6) වැනි සොර වධකයාගේ කථා වස්තුවයි.

27. Saddhopāsakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

27. ශ්‍රද්ධා සම්පන්න උපාසකයාගේ කථා වස්තුවේ අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Atīte [Pg.101] kira kassapadasabalassa kāle eko puriso saddho ratanattayesu pasanno ucchuyantakammena jīvikaṃ kappento paṭivasati. Atha so ekaṃ gilānabhikkhuṃ disvā tassa uḷuṅkamattaṃ sappiṃ adāsi, tathevekassa bhikkhussa ekaṃ guḷapiṇḍaṃ adāsi, athāparasmiṃdivase ekaṃ chātajjhattaṃ sunakhaṃ disvā tassa bhattapiṇḍena saṅgaha makāsi, athekassa iṇaṭṭhakassa ekaṃ kahāpaṇaṃ adāsi, athekadivasaṃ dhammaṃ suṇamāno dhammadesakassa bhikkhussa sāṭakaṃ pūjesi, so ettakaṃ puññakammaṃ katvā bhavesu caramānohaṃ samuddapabbatādīsupi yaṃ yaṃ icchāmi. Taṃ taṃ samijjhatūti patthanaṃ akāsi, so aparabhāge kālaṃ katvā teheva kusalamūlehi suttappabuddho viya devaloke nibbattitvā tattha mahantaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthiyaṃ mahaddhane mahāsālakule nibbattitvā tato so viññutaṃ patto kālena kālaṃ dhammaṃ suṇanto gharāvāse ādīnavaṃ pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ sutvā pabbajito na cireneva arahattaṃ pāpuṇi. So aparabhāge satthāraṃ vanditvā pañcasatabhikkhuparivāro ugganagaraṃ agamāsi, tattha seṭṭhino bhariyā saddhā ahosi pasannā. Sā theraṃ pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bhikkhāya carantaṃ disvā turitaturitā gantvā therassa pattaṃ gahetvā saddhiṃ pañcasatehi bhikkhūhi bhojetvā theraṃ tattha nibaddhavāsatthaṃ yācitvā pañcasatakūṭāgārāni kārāpetvā alaṅkaritvā pañcasatabhikkhū tattha vāsentī nibaddhaṃ catupaccayehi upaṭṭhānamakāsi. Tato thero taṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā tattha yathābhirantaṃ viharitvā aññatta gantukāmo anupubbena paṭṭanagāmaṃ agamāsi, tattha vasitvā tato nāvaṃ abhiruyha pañcasatabhikkhūhi parivuto samuddapiṭṭhena gacchati, samuddaṃ tarantassa [Pg.102] tassa sāgaramajjhe udaravāto samuṭṭhahitvā pīḷeti, taṃ disvā bhikkhū bhante idaṃ pubbe kena vūpasamessatīti pucchiṃsu, thero pubbe me āvuso uluṅkamatte sappipīte rogo vūpasammatīti āha, bhikkhū bhante samuddapiṭṭhe kathaṃ sappiṃ labhissāma, adhivāsethāti āhaṃsu, taṃ sutvā therena na no āyasmantā sappi dullabhā, mama pattaṃ gahetvā samuddodakaṃ uddharitvā ānethāti vutte bhikkhū tathā akaṃsu. Uddhaṭamattameva taṃudakaṃ parivattetvā sappi ahosi, atha bhikkhū taṃ disvā acchariyabbhutacittā jātā therassa sappiṃ upanāmesuṃ, therena sappino pītamatte so ābādho vūpasami, athassa bhikkhūhi ki metaṃ bhante acchariyaṃ, na no ito pubbe evarūpaṃ diṭṭhapubbaṃti vutte thero tenahi katapuññānaṃ puññavipākaṃ passissathāti vatvā samuddaṃ olokesi idaṃ sappi hotūti. Athassa cakkhupathe samudde sabbodakaṃ parivattetvā sappi ahosi. Athassa bhikkhū abbhutacittā aññampi īdisaṃ puññaṃ atthi bhanteti pucchiṃsu, tato thero tenahi passathāyasmantā mama puññanti vatvā samantā tattha tattha ghanaselapabbate olokesi, sabbāni tāni guḷapiṇḍāni ahesuṃ, tato cakkhupathe samantā bhattabhājanāni dassesi sabyañjanaṃ sopakaraṇaṃ. Tato himavantaṃ olokesi, sabbaṃ taṃ suvaṇṇamayaṃ ahosi. Athābhimukhaṭṭhāne mahantaṃ vanasaṇḍaṃ olokesi, sakalavanasaṇḍaṃnānāvirāgavatthehi sañchannaṃ ahosi, bhikkhū taṃ taṃ pāṭihāriyaṃ disvā atīva vimhitā bhante kena te puññakammena etādisāni pāṭihāriyāni bhavissantīti pucchiṃsu, thero kassapadasabalassa kāle attanā kataṃ sabbaṃ taṃ kusalaṃ pakāsesi. Tenettha.

අතීතයෙහි කස්සප දසබලයන් වහන්සේගේ කාලයෙහි, තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදුණු ශ්‍රද්ධාවන්ත එක්තරා මිනිසෙක් උක් යන්ත්‍ර කර්මාන්තයෙන් ජීවිකාව ගෙන යමින් වාසය කළේය. ඉක්බිති ඔහු එක් ගිලන් භික්ෂුවක් දැක උන්වහන්සේට හැඳි පමණක් වූ ගිතෙල් පූජා කළේය. එසේම තවත් එක් භික්ෂුවකට එක් හකුරු පිඬක් පූජා කළේය. ඉන්පසු වෙනත් දිනක කුසගින්නෙන් පෙළෙන බල්ලෙකු දැක බත් පිඬක් දී ඔහුට සංග්‍රහ කළේය. ඉන්පසු එක්තරා ණය බරින් පෙළුණු මිනිසෙකුට එක් කහවණුවක් දුන්නේය. තවත් දවසක ධර්මය අසමින් සිටියදී ධර්ම දේශක භික්ෂූන් වහන්සේට සළු පොටක් පූජා කළේය. ඔහු මෙවැනි පින්කම් කොට, 'මා සසර සැරිසරන විට, මහා සමුද්‍රයෙහි හෝ පර්වතයන්හි හෝ මා යම් යම් දෙයක් කැමති වන්නේද, ඒ සියල්ල මා හට සිද්ධ වේවා!' යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඔහු පසු කලෙක මරණින් මතු, එම කුසල් බලයෙන් නින්දෙන් පිබිදුණාක් මෙන් දෙව්ලොව උපත ලබා එහි මහා දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කළේය. ඉන් චුතව අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේදී සැවැත් නුවර මහා ධනවත් මහාසාල කුලයක උපත ලැබීය. එහිදී ඔහු වැඩිවියට පත්ව, කලින් කලට බණ අසමින්, ගිහිගෙයි ආදීනවද මහණකමේ ආනිශංසද අසා, පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත්භාවයට පත් විය. පසු කලෙක ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඳ, පන්සියයක් භික්ෂූන් පිරිවරා උග්ග නගරයට වැඩම කළේය. එහි සිටි සිටුවරයාගේ බිරිඳ ශ්‍රද්ධාවන්ත තැනැත්තියක් වූවාය. ඇය තෙරුන් වහන්සේ පන්සියයක් භික්ෂූන් සමඟ පිණ්ඩපාතයේ වඩිනවා දැක, වහා ගොස් තෙරුන් වහන්සේගේ පාත්‍රය ගෙන, පන්සියයක් භික්ෂූන් සමඟ දන් පිරිනමා, එහි ස්ථිරවම වැඩවසන ලෙස ආරාධනා කළාය. පන්සියයක් කූටාගාර කරවා, ඒවා සරසා, පන්සියයක් භික්ෂූන්ට එහි වැඩවසන්නට සලස්වා, නිරන්තරයෙන් සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කළාය. ඉන්පසු තෙරුන් වහන්සේ ඇයව පන්සිල්හි පිහිටුවා, එහි කැමති තාක් කල් වැඩසිට, වෙනත් තැනකට යනු කැමතිව අනුපිළිවෙලින් වරාය ගමකට වැඩම කළ සේක. එහි නතර වී, නැවකට නැඟ, පන්සියයක් භික්ෂූන් පිරිවරා මුහුද මැදින් ගමන් කළේය. මුහුද තරණය කරන විට, සාගර මධ්‍යයේදී උන්වහන්සේට උදරවාත රෝගයක් හටගෙන පීඩා කළේය. එය දුටු භික්ෂූන් වහන්සේලා, 'ස්වාමීනී, මෙයට පෙර මෙය කුමකින් සන්සිඳුණේද?' කියා ඇසූහ. තෙරුන් වහන්සේ, 'ඇවැත්නි, පෙර මා හැඳි පමණක් ගිතෙල් පානය කළ විට මෙම රෝගය සන්සිඳුණේය' යි පැවසූහ. භික්ෂූහු, 'ස්වාමීනී, මුහුද මතුපිටදී අප ගිතෙල් සොයාගන්නේ කෙසේද? ඉවසන සේක්වා!' යි කීහ. එය ඇසූ තෙරුන් වහන්සේ, 'ඇවැත්නි, අපට ගිතෙල් දුර්ලභ නැත. මාගේ පාත්‍රය ගෙන මුහුදු දිය ඇදගෙන එන්න' යැයි පැවසූහ. භික්ෂූහු එලෙසම කළහ. මුහුදු දිය ගත් විගසම එය ගිතෙල් බවට පත් විය. එවිට භික්ෂූහු එය දැක පුදුමයට හා අද්භූතයට පත්ව තෙරුන් වහන්සේට ගිතෙල් පිළිගැන්වූහ. තෙරුන් වහන්සේ ගිතෙල් පානය කළ සැනින් රෝගය සන්සිඳුණි. එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා, 'ස්වාමීනී, මේ කුමන පුදුමයක්ද? අප මීට පෙර මෙවැනි දෙයක් දැක නැත' යි ඇසූහ. එවිට තෙරුන් වහන්සේ, 'එසේ නම් පින් කළ අයගේ පිනේ විපාකය බලන්න' යැයි පවසා, 'මේ මුහුදු දිය ගිතෙල් වේවා!' යි මුහුද දෙස බැලූහ. එවිට උන්වහන්සේගේ ඇස් පෙනෙන මානයේ මුහුදේ සියලු ජලය ගිතෙල් බවට පත් විය. භික්ෂූහු අතිශය පුදුමයට පත්ව, 'ස්වාමීනී, තවත් මෙවැනි පිනක් ඇත්ද?' යි ඇසූහ. එවිට තෙරුන් වහන්සේ, 'ඇවැත්නි, එසේ නම් මාගේ පින බලන්න' යැයි පවසා, අවට ඇති ඝන ගල් පර්වත දෙස බැලූහ. ඒ සියල්ල මහා හකුරු පිඬු බවට පත් විය. ඉන්පසු ඇස් පෙනෙන මානයේ අවට ව්‍යාංජන හා සෙසු උපකරණ සහිත බත් භාජන මතු කර පෙන්වූහ. ඉන්පසු හිමාලය දෙස බැලූහ, මුළු හිමාලයම රන්වන් විය. ඉන්පසු ඉදිරියෙහි වූ මහා වනාන්තරය දෙස බැලූහ, මුළු වනාන්තරයම නන්විධ වර්ණවත් වස්ත්‍රවලින් වැසී ගියේය. භික්ෂූහු ඒ ඒ ප්‍රාතිහාර්යයන් දැක අතිශය විස්මයට පත්ව, 'ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේගේ කිනම් පින්කමක විපාකයෙන් මෙවැනි ප්‍රාතිහාර්යයන් සිදුවේද?' යි ඇසූහ. තෙරුන් වහන්සේ කස්සප දසබලයන් වහන්සේගේ කාලයේ තමන් විසින් කරන ලද ඒ සියලු කුසල් ප්‍රකාශ කළ සේක. එබැවින් මෙසේ කියන ලදී.

1.

1.

Imasmiṃ [Pg.103] bhaddake kappe, kassapo nāma nāyako;

Sabbalokahitatthāya, loke uppajji cakkhumā.

මේ භද්‍ර කල්පයෙහි, ලෝකනායක වූ, ප්‍රඥා ඇස ඇති කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේ මුළු ලෝකයාගේ යහපත පිණිස ලොව පහළ වූ සේක.

2.

2.

Tadāhaṃ ucchuyantamhi, niyutto guḷakārako;

Tena kammena jīvāmi, posento puttadārake.

එකල මම උක් යන්ත්‍රයෙහි යෙදී හකුරු සාදන්නෙක් වීමි. අඹුදරුවන් පෝෂණය කරමින් ඒ කර්මාන්තයෙන් ජීවත් වීමි.

3.

3.

Kilantindriyamaddakkhiṃ, bhikkhuṃ rogāturaṃ tadā;

Bhikkhācārakavattena, ghatatthaṃ samupāgataṃ.

එකල පීඩිත ඉන්ද්‍රියයන් ඇති, රෝගාතුර වූ, පිණ්ඩපාත චාරිකා වතෙහි යෙදෙමින් ගිතෙල් සොයා වැඩම කළ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් මම දුටුවෙමි.

4.

4.

Uluṅkamattaṃ sappissa, adadaṃ tassa bhikkhuno;

Saddahanto dānaphalaṃ, dayāyu daggamānaso.

දන් දීමේ විපාකය විශ්වාස කරමින්, කරුණාවෙන් පිරි පහන් සිතින් යුතුව මම ඒ භික්ෂූන් වහන්සේට හැඳි පමණක් වූ ගිතෙල් පූජා කළෙමි.

.5

Tena kammena saṃsāre, saṃsaranto bhavābhave;

Yatthicchāmi ghataṃ tattha, uppajjati anappakaṃ.

ඒ පින්කමේ බලයෙන්, සසර නොයෙක් භවයන්හි සැරිසරන මට, යම් තැනකදී ගිතෙල් අවශ්‍ය වේද, එහිදී මට අප්‍රමාණව ගිතෙල් පහළ වෙයි.

6.

6.

Icchāmahaṃ samuddasmiṃ, phalampi ghatamattano;

Taṃ taṃ sabbaṃ ghataṃ hoti, ghatadānassidaṃ phalaṃ.

මම මහා සමුද්‍රයෙහි වුවද මාගේ පිනේ විපාකයෙන් ගිතෙල් කැමති වෙම්ද, ඒ හැම තැනක්ම ගිතෙල් බවට පත් වෙයි. මෙය ගිතෙල් දීමේ දානයේ විපාකයයි.

7.

7.

Suṇātha mayhaṃ aññampi, puññakammaṃ manoramaṃ;

Tadā disvānahaṃ bhikkhuṃ, rogena paripīḷitaṃ.

මාගේ තවත් මනෝරම්‍ය වූ පින්කමක් අසන්න. එකල රෝගයෙන් පීඩිත වූ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් දැක,

8.

8.

Guḷapiṇḍaṃ gahetvāna, patte tassa samākiriṃ;

Tena so sukhito āsi, rogaṃ byapagataṃ tadā.

හකුරු පිඬක් ගෙන උන්වහන්සේගේ පාත්‍රයට පූජා කළෙමි. එයින් උන්වහන්සේ සුවපත් වූ සේක. එකල රෝගය පහව ගියේය.

9.

9.

Tena me guḷadānena, saṃsaraṃ devamānuse;

Yatthatthosmi guḷenāhaṃ, tattha taṃ sulabhaṃ mama.

මාගේ ඒ හකුරු දීමේ පිනෙන්, දෙව්මිනිස් ලොව සසර සැරිසරන මට, යම් තැනකදී හකුරු අවශ්‍ය වේද, එහිදී එය මට පහසුවෙන් ලැබෙන්නේය.

10.

10.

Selāca vipulā mayhaṃ, honti cittānuvattakā;

Mahantaguḷapiṇḍāva, guḷadāne idaṃ phalaṃ.

මහත් වූ ගල් පර්වත පවා මාගේ සිතේ කැමැත්ත පරිදි මහා හකුරු පිඬු බවට පත් වෙයි. මෙය හකුරු දීමේ දානයේ විපාකයයි.

11.

11.

Athāpi me kataṃ puññaṃ, suṇātha sādhu bhikkhavo;

Chātajjhattaṃ phandamānaṃ, disvāna sunakhaṃ tadā.

භික්ෂූන් වහන්ස, මා විසින් කරන ලද තවත් පින්කමක් මැනවින් අසනු මැනවි. එකල බඩගින්නෙන් පෙළෙමින් ගැහෙමින් සිටි බල්ලෙකු දැක,

12.

12.

Bhattapīṇḍena [Pg.104] saṅgaṇhiṃ, tampi dānaṃ phalāvahaṃ;

Tato paṭṭhāya nāhosi, annapānena ūnatā.

මම බත් පිඬකින් ඔහුට සංග්‍රහ කළෙමි. ඒ දානයද මහත් ඵල ගෙන දුන්නේය. එතැන් පටන් මට ආහාර පානයෙන් කිසිදු අඩුවක් නොවීය.

13.

13.

Sulabhannapāno sukhito, ahosiṃjātijātiyaṃ;

Ajjāpi yadi icchāmi, bhojanena payojanaṃ.

මම උපදින උපදින සෑම භවයකදීම පහසුවෙන් ආහාර පාන ලබමින් සුවපත් වීමි. අද වුවද මට යම් ආහාරයකින් ප්‍රයෝජනයක් අවශ්‍ය වේ නම්,

14.

14.

Cakkhupathe samantā me, jāyantukkhaliyo bahū;

Athāparampi kusalaṃ, akāsiṃtaṃ saṇātha me.

මාගේ ඇස් පෙනෙන මානයේ අවට බොහෝ ආහාර මුට්ටි පහළ වෙයි. මා විසින් කරන ලද තවත් කුසලයක් ඇත, එය අසනු මැනවි.

15.

15.

Iṇaṭṭhakassa posassa, adāsekaṃ kahāpaṇaṃ;

Tena me puññakammena, anomabhavasampadaṃ.

ණය බරින් පෙළුණු මිනිසෙකුට මම එක් කහවණුවක් දුන්නෙමි. ඒ පින්කමේ බලයෙන් මට උතුම් වූ භව සම්පත් ලැබුණි.

16.

16.

Pacuraṃ jātarūpañca, labhāmi jātijātiyaṃ;

Sacajja dhanakāmohaṃ, ghanaselopi pabbato;

Hoti hemamayaṃ sabbaṃ, iṇato mocane phalaṃ.

මම උපදින උපදින සෑම ආත්මයකදීම බොහෝ රන් රිදී ලබමි. ඉදින් මම අද ධනය කැමති වන්නෙම් නම්, ඝන ගල් පර්වතය පවා සම්පූර්ණයෙන්ම රන්මය වන්නේය. ණයෙන් මිදීමේ (හෝ ණයෙන් මිදීම පිණිස දුන් දානයේ) විපාකය මෙයයි.

17.

17.

Aññampi mama puññaṃ bho, suṇātha sutisobhanaṃ;

Kassapassa bhagavato, sāsanekaṃ bahussutaṃ.

පින්වත්නි, ඇසීමට ඉතා සුන්දර වූ මගේ තවත් පිනක් අසන්න. කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි එක්තරා බහුශ්‍රුත භික්ෂුවක් වූහ.

18.

18.

Desentaṃ munino dhammaṃ, sutvā pīṇitamānaso;

Pūjesiṃsāṭakaṃ mayhaṃ, dhammassa dhammasāmino.

ඒ මුනිවරයාණන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරද්දී, එය අසා ප්‍රීතිමත් වූ සිතින් යුතුව, ධර්මයේ ස්වාමියා වූ උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව උදෙසා මා සතු සළුව පූජා කළෙමි.

19.

19.

Tenāhaṃ puññakammena, saṃsaraṃ devamānuse;

Labhāmi pacuraṃ vatthaṃ, yaṃ lokasmiṃ varaṃ paraṃ.

ඒ පුණ්‍ය කර්මය නිසා මම දෙව් මිනිස් ලෝකයෙහි සැරිසරමින්, ලෝකයෙහි ඇති උතුම් වූ ද ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ද බොහෝ වස්ත්‍ර ලබමි.

20.

20.

Icchamāno sace ajja, himavantampi pabbataṃ;

Nānāvirāgavatthehi, chādayissaṃ samantato.

ඉදින් මම අද කැමති වන්නේ නම්, හිමාලය පර්වතය පවා නානාවිධ විසිතුරු වස්ත්‍රවලින් හාත්පසින්ම වසා දැමිය හැකිය.

21.

21.

Sace icchāmi ajjeva, vatthenacchādayā mite;

Jantavo catudīpasmiṃ, vatthadānassidaṃ phalaṃ.

ඉදින් මම අදම කැමති වන්නේ නම්, සතර මහා ද්වීපයෙහි වෙසෙන අප්‍රමාණ සත්ත්වයන් වස්ත්‍රවලින් වැසිය හැකිය. වස්ත්‍ර දානයෙහි විපාකය මෙයයි.

22.

22.

Etesaṃ puññakammānaṃ, vāhasā kāmabhūmiyaṃ;

Sampatti manubhutvāna, sāvatthipura muttame.

මේ පුණ්‍ය කර්මයන්ගේ බලයෙන් කාම භූමියෙහි සැප සම්පත් අනුභව කොට, උත්තම සැවැත් නුවරෙහි...

23.

23.

Jāto kule mahābhoge,Vuddhippatto sukhedhito;

Tassa dhammaṃ suṇitvāna,Pabbajitvāna sāsane.

මහා භෝග ඇති කුලයක ඉපිද, සැප සේ හැදී වැසී, උන්වහන්සේගේ ධර්මය අසා ශාසනයෙහි පැවිදි වී,

24.

24.

Lokuttaraṃ aggarasaṃ, bhuñcanto munivāhasā;

Kilese pajahitvāna, arahattamapāpuṇiṃ.

මුනිවරයාණන් වහන්සේගේ මඟ යමින්, ලෝකෝත්තර වූ අග්‍ර රසය අනුභව කරමින්, කෙලෙසුන් ප්‍රහීණ කොට අරහත් භාවයට පැමිණියෙමි.

25.

25.

Kusalaṃ nā vamantabbaṃ, khuddakanti kadācipi;

Anantaphaladaṃ hoti, nibbāṇampi dadāti taṃ.

කුසලය කුඩා යැයි සිතා කිසිවිටෙකත් අවමන් නොකළ යුතුය. එය අනන්ත වූ විපාක දෙන්නේය, නිවන් සම්පත ද සාක්ෂාත් කර දෙන්නේය.

Athassa dhammadesanaṃ sutvā bhikkhū ca mahājano ca dānādikusalakammaṃ katvā yebhuyyena saggaparāyaṇā ahesuṃti.

ඉන්පසු ඔහුගේ ඒ ධර්ම දේශනාව අසා භික්ෂූන් වහන්සේලා ද මහා ජනයා ද දානාදී කුසල් දහම් සිදු කොට බොහෝ සෙයින් ස්වර්ග පරායණ වූහ.

26.

26.

Manopasādenapi appapuññaṃ,Evaṃ mahantaṃ bhavatīti ñatvā;

Mā appapuññanti pamajjathambho;

Sarātha deviṃ idha lājadāyiṃ.

සිත පැහැදවීමෙන් පමණක් වුවද ස්වල්ප වූ පින මෙතරම් මහත් වන බව දැනගෙන, ‘අප කළේ සුළු පිනකැයි’ නොසලකා නොහරින්න. මෙහි විළඳ පූජා කළ දේවතාවිය සිහිපත් කරන්න.

Saddhopāsakassa vatthuṃ sattamaṃ.

ශ්‍රද්ධා උපාසකයාගේ කථා වස්තුව හත්වැනියි.

28. Kapaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

28. දිළින්දාගේ (කපණ) කථා වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Amhākaṃ bhagavati parinibbute bārāṇasīnagaravāsī eko duggatapuriso paragehe bhatiṃkatvā jīvikaṃ kappeti, tasmiṃ samaye nagaravāsino yebhuyyena tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne maṇḍapādayo kārāpetvā mahādānaṃ denti, taṃ disvā duggato evaṃ cintesi, ahaṃ pubbe akatapuññattā paragehe bhatiṃ katvā kicchena kasirena jīvāmi. Nivāsanapārupanampi vāsaṭṭhānamattammi dukkhato labhāmi. Idāni buddhuppādo vattati bhikkhusaṅghopi.

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, බරණැස් නුවර වැසි එක්තරා දිළිඳු පුරුෂයෙක් අනුන්ගේ ගෙවල්වල කුලී වැඩ කරමින් ජීවත් විය. එකල නගරවාසීහු බොහෝ සෙයින් ඒ ඒ තැන්වල මණ්ඩප ආදිය කරවා මහා දන් දෙති. එය දුටු දිළින්දා මෙසේ සිතුවේය: 'මම පෙර පින් නොකළ නිසා අනුන්ගේ ගෙවල්වල කුලී වැඩ කරමින් දුකසේ ජීවත් වෙමි. ඇඳීමට, පෙරවීමට හා වාසය කිරීමට සුළු ඉඩක් පවා ලබන්නේ ඉතා දුකෙනි. දැන් බුද්ධෝත්පාද කාලය පවතී, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද වැඩ වෙසෙති.'

Sabbe [Pg.106] ime dānaṃ datvā saggamaggaṃ sodhenti. Mayāpi dānaṃ dātuṃ vaṭṭati. Tamme dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Api ca mayhaṃ taṇḍulanālimattampi natthi, akatavīriyena taṃ matthakaṃ pāpetuṃ na sakkā, etadatthāyāhaṃ uyyogaṃ katvā dānaṃ dassāmīti cintetvā tato paṭṭhāya bhatiṃ pariyesamāno gantvā tattha tattha bhatiṃ katvā laddhanivāpe ca bhikkhācariyāya laddhatilataṇḍulādayo ca ekattha saṃharitvā manusse samādāpetvā tasmiṃ maṇḍapaṃ kārāpetvā vanakusamādīhi taṃ alaṅkaritvā bhikkhū nimantetvā maṇḍape nisīdāpetvā sabbesaṃ pāyasaṃ paṭiyādetvā bhojesi. Atha so maraṇakāle attanā kataṃ taṃ dānavaraṃ anussari. So tena kusalakammena suttappabuddho viya devaloke nibbatti. Tasmiṃ tena katapuññānurūpaṃ mahantaṃ kanakavimānaṃ nibbatti. Samantā tigāvutaṭṭhāne devatā nānā vidhāni turiyāni gahetvā upahāraṃ karonti. Niccaṃ devaccharāsahassāni taṃ parivāretvā tiṭṭhanti. Evaṃ so mahantaṃ sampattiṃ anubhavati. Athekadivasaṃ suvaṇṇaselavihāravāsī mahāsaṅgharakkhitatthero pattapaṭisambhido devacārikaṃ caramāno taṃ devaputtaṃ anupamāya devasampattiyā virocamānaṃ disvā upasaṅkamma ṭhito tena katakammaṃ pucchi. Sopissa yathābhūtaṃ byākāsi, tenattha.

‘මේ සියලු දෙනාම දන් දී ස්වර්ග මාර්ගය පිරිසිදු කරති. මා ද දන් දීම වටී. එය මට දිගු කලක් හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත. එහෙත් මට සහල් නැළියක් පමණවත් නැත. උත්සාහ නොකර එය සාර්ථක කරගත නොහැකිය. ඒ සඳහා මම උත්සාහ කර දන් දෙන්නෙමි’ යි සිතා, එතැන් පටන් කුලී වැඩ සොයමින් ගොස්, තැන් තැන්වල කුලී වැඩ කර ලැබුණු කුලියෙන් ද, පිණ්ඩපාතයෙන් ලැබුණු තල, සහල් ආදිය ද එක්තැන් කර, මිනිසුන් ද එකතු කරගෙන එහි මණ්ඩපයක් කරවා, වල් මල් ආදියෙන් එය සරසා, භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩමවා මණ්ඩපයෙහි වඩා හිඳුවා, සැමට කිරිපිඬු දානය පිළියෙල කොට පූජා කළේය. ඉන්පසු ඔහු මරණාසන්න මොහොතේ තමා කළ ඒ උතුම් දානය සිහිපත් කළේය. ඔහු ඒ කුසල් බලයෙන් නින්දෙන් පිබිදුණාක් මෙන් දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි ඔහු කළ පිනට අනුරූපව මහත් වූ රන් විමනක් පහළ විය. හාත්පස ගව් තුනක ප්‍රදේශයෙහි දේවතාවෝ නානාවිධ තූර්ය භාණ්ඩ ගෙන උපහාර දක්වති. නිරන්තරයෙන් දිව්‍ය අප්සරාවන් දහසක් ඔහු පිරිවරා සිටිති. මෙසේ ඔහු මහා සම්පතක් අනුභව කරයි. දිනක් ස්වර්ණශෛල විහාරවාසී, සිව්පිළිසිඹියාපත් මහා සංඝරක්ඛිත තෙරුන් වහන්සේ දිව්‍ය චාරිකාවෙහි හැසිරෙද්දී, අසිරිමත් දිව්‍ය සම්පත්තියෙන් බබළන ඒ දිව්‍ය පුත්‍රයා දැක, ඔහු වෙත වැඩම කර සිටිමින් ඔහු කළ පින කුමක්දැයි විමසූහ. ඔහු ද තමා කළ පින ඇති සැටියෙන් ප්‍රකාශ කළේය. ඒ මෙසේය:

1.

1.

Sabbasovaṇṇayo āsi, pāsādo ratanāmayo;

Soṇṇasiṅgasatākiṇṇo, duddikkho ca pabhassaro.

ඒ ප්‍රාසාදය සම්පූර්ණයෙන්ම රනින් හා රත්නයන්ගෙන් නිම කරන ලද්දක් විය. සිය ගණනක් රන් කොත්වලින් ගැවසී ගත්, ඇස් නිලංකාර කරවන බැබළීමක් ඇති එකක් විය.

2.

2.

Kūṭāgāra satākiṇṇo, soṇṇamālāsamākulo;

Muttākalāpālambanti, tattha tattha manoramā.

සිය ගණනක් කූටාගාරවලින් ගැවසී ගත්, රන් මාලාවලින් විසිතුරු වූ, එහි තැනින් තැන මනරම් මුතු වැල් එල්ලෙමින් තිබුණි.

3.

3.

Nekagabbhasatākiṇṇo, sayanāsanamaṇḍito;

Vibhatto bhabbabhāgehi, puññavaḍḍhakinā kato.

නොයෙක් සිය ගණන් කාමරවලින් ගැවසී ගත්, යහන් හා ආසනවලින් සැරසුණු, ඉතා අලංකාර කොටස්වලින් බෙදුණු, පුණ්‍ය නැමැති වඩුවා විසින් සාදන ලද එකක් බඳු විය.

4.

4.

Naccanti [Pg.107] pamadā tattha, bherimaṇḍalamajjhagā;

Gāyanti kāci kīḷanti, vādenti kāci tantiyo.

එහි භේරි වාදක මණ්ඩල මධ්‍යයෙහි ස්ත්‍රීහු නටති. සමහරෙක් ගී ගයති, සමහරෙක් සෙල්ලම් කරති, සමහරෙක් වීණා තත් වයති.

5.

5.

Tato tigāvute ṭhāne, pāsādassa samantato;

Sahaccharā devaputtā, gahetvā ātatādayo.

එතැන් සිට ගව් තුනක් පමණ ප්‍රදේශයෙහි ප්‍රාසාදය හාත්පස, යහළුවන් වූ දේව පුත්‍රයෝ එක් පැත්තක් සිහින් බෙර ආදිය ගෙන,

6.

6.

Modanti parivāretvā, naccagītādinā sadā;

Ullaṅghantica selenti, silāghanti samantato.

නිරන්තරයෙන් පිරිවරාගෙන නැටුම් ගැයුම් ආදියෙන් සතුටු වෙති. හාත්පසින් පැන පැන නටති, අත් පොළොසන් දෙති, ප්‍රශංසා කරති.

7.

7.

Evaṃ mahiddhiko dāni, tuvaṃ vandova bhāsati;

Pucchāmi taṃ devaputta, kiṃ kammamakarī purā.

මෙසේ මහා ආනුභාව ඇති ඔබ දැන් සූර්යයා මෙන් බබළයි. දිව්‍ය පුත්‍රය, මම ඔබගෙන් විමසමි; ඔබ පෙර කිනම් පුණ්‍ය කර්මයක් කළේද?

Devaputto āha.

දිව්‍ය පුත්‍රයා මෙසේ පැවසීය:

8.

8.

Ahosiṃ duggato pubbe, bārāṇasīpuruttame;

Dānaṃ denti narā tattha, nimantetvāna bhikkhavo.

මම පෙර උත්තම බරණැස් නුවර දිළිඳෙක්ව සිටියෙමි. එකල එහි මිනිස්සු භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩමවා දන් දුන්හ.

9.

9.

Jīvanto bhatiyā sohaṃ, dānaṃ dente mahājane;

Tuṭṭhahaṭṭhe pamudite, evaṃ cintesahaṃ tadā.

කුලී වැඩෙන් ජීවත් වූ මම, මහා ජනයා සතුටින් හා ප්‍රමෝදයෙන් යුතුව දන් දෙන කල්හි එකල මෙසේ සිතුවෙමි.

10.

10.

Sampannavatthālaṅkārā, dānaṃ denti ime janā;

Paratthapi pahaṭṭhāva, sampattimanubhonti te.

‘මේ මිනිස්සු මනා වස්ත්‍රාභරණයෙන් සැරසී දන් දෙති. ඔවුහු මතු පරලොවෙහි ද සතුටින් යුතුව සම්පත් අනුභව කරන්නාහ.’

11.

11.

Buddhuppādo ayaṃ dāni, dhammo loke pavattati;

Susīlā dāni vattanti, dakkhiṇeyyā jinorasā.

‘දැන් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයයි, ධර්මය ලෝකයෙහි පවතී. සිල්වත් වූ, දක්ෂිණාර්හ වූ, ජිනේන්ද්‍ර පුත්‍රයන් වහන්සේලා දැන් වැඩ වෙසෙති.’

12.

12.

Anāvaṭṭhito saṃsāro, apāyā khalu pūritā;

Kalyāṇavimukhā sattā, kāmaṃ gacchanti duggatiṃ.

‘සංසාරය අතිශයින් දීර්ඝය, අපායවල් සැබවින්ම පිරී පවතී. යහපතට පිටුපාන සත්තු කැමැත්තෙන්ම දුගතියට යති.’

13.

13.

Idāni dukkhito hutvā, jīvāmi kasirenahaṃ;

Daliddo kapaṇo dīno, appabhogo anālayo.

‘දැන් මම දුක්ඛිතව, අමාරුවෙන් ජීවත් වෙමි. දිළිඳුය, අසරණය, අල්ප භෝග ඇත්තෙමි, පිළිසරණක් නැත්තෙමි.’

14.

14.

Idāni bījaṃ ropemi, sukhette sādhusammate;

Appevanāma tenāhaṃ, parattha sukhito siyā.

‘දැන් මම සත්පුරුෂයන් විසින් සම්මත කරන ලද සුඛෙත්තර වූ පින් කෙතෙහි බීජ රෝපණය කරමි. එවිට මම පරලොව සැපවත් වන්නෙමි.’

15.

15.

Iti cintiya bhikkhitvā, bhatiṃ katvāna nekadhā;

Maṇḍapaṃ tattha kāretvā, nimantetvāna bhikkhavo.

මෙසේ සිතා, නොයෙක් ලෙසින් කුලී වැඩ කරමින්, සෙය්‍යාවෙන් ලබාගෙන, එහි මණ්ඩපයක් කරවා, භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩමවා,

16.

16.

Āyāsena [Pg.108] adāsāhaṃ, pāyasaṃ amatāya so;

Tena kammavipākena, devaloke manorame.

මම මහත් වෙහෙස මහන්සියෙන් යුතුව ඒ අමෘතයක් බඳු කිරිපිඬු දානය පූජා කළෙමි. ඒ කර්ම විපාකයෙන් මනරම් දෙව්ලොවෙහි...

17.

17.

Jātomhi dibbakāmehi, modamāno anekadhā;

Dīghāyuko vaṇṇavanto, tejassīca ahosahanti.

දිව්‍යමය කාමයන්ගෙන් නොයෙක් අයුරින් සතුටු වෙමින් උපන්නෙමි. දීර්ඝායුෂ ඇත්තෙක්, වර්ණවත් කෙනෙක් සහ තේජවන්තයෙක් වුණෙමි.

Evaṃ devaputto attanā katapuññakammaṃ vittārena kathesi, theropi manussalokaṃ āgantvā manussānaṃ attanā paccakkhato diṭṭhadibbasampattiṃ pakāsesi. Taṃ sutvā mahājano kusalakammaṃ katvā yebhuyyena sagge nibbattoti.

මෙසේ දිව්‍ය පුත්‍රයා තමා කළ පුණ්‍ය කර්මය විස්තර වශයෙන් පැවසීය. තෙරුන් වහන්සේ ද මිනිස් ලොවට වැඩම කර, මිනිසුන්ට තමන් විසින් සියැසින් දුටු දිව්‍ය සම්පත්තිය ප්‍රකාශ කළහ. එය අසා මහා ජනයා කුසල් දහම් සිදු කොට බොහෝ සෙයින් ස්වර්ගයෙහි උපන්හ.

18.

18.

Anālayo duggatadīnakopi,Dānaṃ dadanto dhigato visesaṃ;

Saggā pavaggaṃ yadi patthayavho,Hantvāna maccheramalaṃ dadāthāti.

ආශාවන්ගෙන් තොර වූ, දිළිඳු වූ ද අසරණ වූ ද තැනැත්තා පවා දන් දෙමින් උතුම් විශේෂත්වයකට (සම්පත්තියට) පැමිණියේය. ඉදින් ඔබ ස්වර්ගය හා මෝක්ෂය (නිවන) ප්‍රාර්ථනා කරන්නේ නම්, මසුරුකම් නමැති මලකඩ දුරු කොට දන් දෙත්වා.

Kapaṇassa vatthuṃ aṭṭhamaṃ.

කපණ (දිළිඳු) පුද්ගලයාගේ කථාව අටවැන්නයි.

29. Devaputtassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

29. දේවපුත්‍රයාගේ කථා පුවතෙහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය.

Ito pubbe nāradassa kira sammāsambuddhassa kāle ayaṃ dīpo aññatarena nāmena pākaṭo ahosi, so panekasmiṃ kāle dubbhikkho ahosi dussasso, mahāchātakabhayaṃ satte pīḷeti. Tasmiṃ samaye nāradassa bhagavato eko sāsaniko sāvako aññatarasmiṃ gāme piṇḍāya caritvā yathā dhotapattova nikkhami. Athaññatarasmiṃ gehe manussā ekaṃ taṇḍulanāḷiṃpoṭalikāya bandhitvā udake pakkhipitvā pacitvā udakaṃ gahetvā pivanto jīvanti, tadā theraṃ disvā vanditvā pattaṃ gahetvā tena taṇḍulena bhattaṃ pacitvā patte pakkhipitvā therassa adaṃsu. Atha [Pg.109] tesaṃ saddhābalena sā ukkhali bhattena paripuṇṇā ahosi, te taṃ abbhutaṃ disvā ayyassa dinnadāne vipāko ajjeva no diṭṭhoti somanassajātā mahājanaṃ sannipātetvā te bhattaṃ bhojetvā pacchā sayaṃ bhuñjiṃsu. Bhattassa gahitagahitaṭṭhānaṃ pūrateva. Tato paṭṭhāya te sampattamahājanassa dānaṃ dadantā āyupariyosāne devaloke nibbattiṃsu, atha so thero bhattaṃ ādāya gantvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīditvā bhuñjitumārati. Tasmiṃ kira rukkhe nibbatto eko devaputto āhārena kilanto bhuñjamānaṃ theraṃ disvā attabhāvaṃ vijahitvā mahallakavesena tassa samīpe aṭṭhāsi. Thero anāvajjitvāva bhuñjati. Devaputto carimālopaṃ ṭhapetvā bhuttakāle ukkāsitvā attānaṃ ṭhitabhāvaṃ jānāpesi. Thero taṃ disvā vippaṭisāri hutvā carimaṃ bhatthapiṇḍaṃ tassa hatthe ṭhapesi, tato so bhattapiṇḍaṃ gahetvā ṭhito cintesi. Ito kira mayā pubbe samaṇabrāhmaṇānaṃ vā kapaṇaddhikānaṃ vā antamaso kākasunakhā dīnampi āhāraṃ adinnapubbaṃ bhavissati, tenavāhaṃ devo hutvāpi bhattaṃ na labhāmi. Handāhaṃ imaṃ bhattapiṇḍaṃ therasseva dassāmi, taṃ me bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāya cāti. Evañca pana cintetvā bhattapiṇḍe āsaṃ pahāya theraṃ upasaṅkamma sāmi dāsassa vo alaṃ idha lokena saṅgahaṃ. Paralokena me saṅgahaṃ karothāti vatvā tassa patte okiri. Athassa bhatthapiṇḍaṃ patte patitamatteyeva tigāvutaṭṭhāne dibbamayāni bhattabhājanānipaññāyiṃsu. Devaputto theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā tato dibbabhojanaṃ gahetvā pathamaṃ dānaṃ datvā pacchā sayaṃ bhuñci. Tato deputto dutiyadivasato paṭṭhāya therassa ca sampattamahājanassa ca mahādānaṃ dento āyupariyosāne [Pg.110]0 devaloke nibbattitvā chasu kāmasaggesu aparāparaṃ dibbasampatti manubhavamāno padumuttarassa bhagavato kāle tato cuto bārāṇasiyaṃ anekavibhavassa micchādiṭṭhikassa kuṭumbikassa gehe nibbatti. Devotissa nāmaṃ akaṃsu. Aparabhāge viññutaṃ pattassa tassa mātāpitaro kālamakaṃsu. Sovaṇṇamaṇimuttādipūritakoṭṭhāgārādayo oloketvā mama mātāpitaro micchādiṭṭhikattā ito dānādikiñcikammaṃ akaritvā paralokaṃ gacchantā kākaṇikamattampi agahetvā gatā, ahaṃ pana taṃ gahetvāva gamissāmīti sanniṭṭhānaṃ katvā bheriṃ carāpetvā kapaṇaddhikavanibbake sannipātetvā sattāhabbhantare sabbaṃ sāpateyyaṃ dānamukhena datvā araññaṃ pavisitvā isippabbajjaṃ pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ katvā pañca bhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā ākāsacārī ahosi. Atha tasmiṃsamaye padumuttaro nāma bhagavā haṃsavatīnagare paṭivasanto devabrahmādiparivuto catusaccapaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ desento nisinno hoti, tadā so tāpaso ākāsena gacchanto mahājanasamāgamañca bhagavato sarīrato nikkhantachabbaṇṇaraṃsiyo ca disvā kimetaṃti vimhito ākāsā otaritvā mahatiyā buddhalīḷāya nisīditvā dhammaṃ desentaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso parisantare nisinno dhammaṃ sutvā bhagavantaṃ vanditvā attano assamameva agamāsi. Atha so tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane nibbatto tiṃsakappe dibbasampattimanubhavanto chasu kāmasaggesu aparāpariyavasena saṃsari. Ekapaññāsaattabhāve sakko devarājā ahosi, ekakavīsatiattabhāve cakkavatti hutvā manussasampatti manubhavitvā imasmiṃbuddhuppāde bhagavati parinibbute sāvatthiyaṃ aññatarasmiṃ kulagehe nibbattitvā sattavassiko ekaṃ bhikkhuṃ dhammaṃ desentaṃ addasa. Disvā taṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā aniccasaññaṃ [Pg.111] paṭilabhitvā tattha nisinnova arahattaṃ pāpuṇi, tato so pattapaṭisambhido attanā katapuññakammaṃ olokento taṃ pubbacariyaṃ bhikkhūnaṃ majjhe pakāsento āha. Tasmā.

මෙයින් පෙර නාරද නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මේ ලක්දිව වෙනත් නමකින් ප්‍රසිද්ධව තිබුණේය. එක් කලෙක එය දුර්භික්ෂයෙන් හා වැසි නැතිකමින් පීඩිත වූ අතර, මහත් වූ සාගිනි බිය සත්ත්වයන් පෙළන්නට විය. ඒ අවස්ථාවෙහි නාරද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනික ශ්‍රාවකයෙක් වූ එක්තරා භික්ෂූන් වහන්සේනමක් ගමක පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, සේදූ පාත්‍රයක් ඇතිවම (කිසිවක් නොලැබී) ආපසු වැඩම කළහ. එකල එක්තරා නිවසක මිනිස්සු සහල් නැළියක් පොට්ටනියක බැඳ, ජලයේ බහා, තම්බා එම දිය පානය කරමින් ජීවත් වූහ. ඔවුහු තෙරුන් වහන්සේ දැක, වැඳ, පාත්‍රය ගෙන, එම සහලින් බත් පිස පාත්‍රයට බෙදා තෙරුන් වහන්සේට පූජා කළහ. එකල්හි ඔවුන්ගේ ශ්‍රද්ධා බලයෙන් ඒ බත් හැළිය බතින් පිරී ඉතිරී ගියේය. ඔවුහු ඒ අසිරිමත් සිදුවීම දැක, 'ස්වාමීන් වහන්සේට දුන් දානයේ විපාකය අදම අපට දක්නට ලැබුණේය' යි සොම්නසට පත්ව, මහා ජනයා රැස් කරවා ඔවුන්ට බත් අනුභව කරවා, පසුව තමන් ද අනුභව කළහ. බත් ගන්නා ගන්නා තැන නැවතත් පිරී ගියේය. එතැන් පටන් ඔවුහු පැමිණි පැමිණි මහා ජනයාට දන් දෙමින්, ආයු කෙළවර දෙව්ලොව උපන්නාහ. ඉක්බිති ඒ තෙරුන් වහන්සේ බත රැගෙන ගොස් එක්තරා රුක් මුලක වැඩ හිඳ වළඳන්නට පටන් ගත්හ. ඒ වෘක්ෂයෙහි උපන් එක්තරා දේවපුත්‍රයෙක් ආහාර නොමැතිව ක්ලාන්තව සිටියේ, වළඳමින් සිටින තෙරුන් වහන්සේ දැක, තමාගේ දේව ආත්මය හැර මහලු වෙසක් මවාගෙන උන්වහන්සේ අසල සිටගත්තේය. තෙරුන් වහන්සේ ඒ ගැන නොසලකා වළඳති. දේවපුත්‍රයා අවසාන බත් පිඬ ඉතිරිව තිබියදී තෙරුන් වහන්සේ වළඳන අවස්ථාවේ කහින්නාක් මෙන් ශබ්ද කොට තමා එහි සිටින බව දැන්නුවේය. තෙරුන් වහන්සේ ඔහු දැක අනුකම්පාවෙන් යුතුව, අවසාන බත් පිණ්ඩය ඔහුගේ අතෙහි තැබූහ. ඉක්බිති හේ බත් පිණ්ඩය අතැතිව සිටිමින් මෙසේ සිතුවේය: 'මා විසින් පෙර මහණ බමුණන්ට හෝ, දිළිඳු මගීන්ට හෝ අවසානයේ කපුටන්, බල්ලන් වැනි අසරණ සතුන්ට හෝ කිසිදු ආහාරයක් නොදෙන ලද්දේ විය යුතුය. එහෙයින් මම දෙවියෙක් වී ඉපදීත් ආහාරයක් නොලබමි. එබැවින් මම මේ බත් පිණ්ඩය නැවතත් තෙරුන් වහන්සේටම පූජා කරමි. එය මට බොහෝ කල් වැඩ පිණිසත් සුව පිණිසත් පවතින්නේය' යනුවෙනි. මෙසේ සිතා බත් පිඬ කෙරෙහි වූ ආශාව හැර දමා, තෙරුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, 'ස්වාමීනි, ඔබවහන්සේගේ මේ දාසයාට මෙලොව සංග්‍රහයෙන් වැඩක් නැත, මට පරලොව සංග්‍රහයක් (පිහිටක්) කරනු මැනව' යි පවසා උන්වහන්සේගේ පාත්‍රයට එය පූජා කළේය. එකල්හි ඒ බත් පිණ්ඩය පාත්‍රයෙහි වැටුණු සැණින්ම, ගව් තුනක් පමණ ප්‍රදේශයෙහි දිව්‍යමය වූ බත් භාජන පහළ විය. දේවපුත්‍රයා තෙරුන් වහන්සේට පසඟ පිහිටුවා වැඳ, එතැනින් දිව්‍ය භෝජන ගෙන, පළමුව (තෙරුන්ට) දන් දී පසුව තෙමේ අනුභව කළේය. ඉන්පසු ඒ දේවපුත්‍රයා දෙවන දිනයේ පටන් තෙරුන් වහන්සේට ද, පැමිණි මහා ජනයාට ද මහා දානය පිරිනමමින්, ආයුෂ කෙළවර දෙව්ලොව ඉපදී, සදෙව්ලොව මාරුවෙන් මාරුවට දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එයින් චුතව බරණැස් නුවර මහා ධනවත් වූ, මිථ්‍යාදෘෂ්ටික වූ කුටුම්බිකයෙකුගේ (ගෘහපතියෙකුගේ) නිවසක උපන්නේය. ඔහුට 'දේව' යැයි නම් තැබූහ. පසු කලෙක ඔහු වියපත් වූ විට මවුපියෝ මියගියහ. රන්, මැණික්, මුතු ආදියෙන් පිරුණු ගබඩා දෙස බලා ඔහු, 'මගේ මවුපියෝ මිථ්‍යාදෘෂ්ටික වූ බැවින් මෙයින් දන් දීම ආදී කිසිදු පින්කමක් නොකර, පරලොව යද්දී කහවණුවක් තරම්වත් නොගෙන ගියහ. මම නම් මෙය රැගෙනම (පිනක් කරගෙනම) යන්නෙමි' යි අධිෂ්ඨාන කොට, බෙර හසුරුවා, දිළිඳුන්, මගීන් හා යාචකයන් රැස් කරවා, දින හතක් ඇතුළත තමා සතු සියලු ධනය දන් දී, වනයට වැදී ඍෂි ප්‍රව්‍රජාවෙන් පැවිදි වී, කසිණ පරිකර්ම කොට පංච අභිඥා හා අෂ්ට සමාපත්ති උපදවාගෙන අහසින් යා හැකි ඍධිමතෙක් විය. ඒ දිනවල පදුමුත්තර නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හංසවතී නුවර වැඩවසමින්, දේව බ්‍රහ්මාදීන් පිරිවරාගෙන සිවුසัจ දහම් දෙසමින් වැඩහුන් සේක. එකල ඒ තාපසයා අහසින් යන්නේ, මහා ජන සමූහයා ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නික්මෙන ෂඩ්වර්ණ රශ්මි මාලාවන් ද දැක, 'මේ කුමක්දැයි' මවිතව අහසින් බැස, මහත් වූ බුද්ධ ලීලාවෙන් වැඩහිඳ ධර්මය දේශනා කරන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, පහන් වූ සිතින් පිරිස මැද හිඳ ධර්මය අසා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ තමාගේ අසපුවටම ගියේය. ඉන්පසු හෙතෙම එහි ආයුෂ ඇති තෙක් ජීවත් වී, ආයු කෙළවර තව්තිසා භවනයෙහි උපත ලබා, කල්ප තිසක් තිස්සේ දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින්, සදෙව්ලොව මාරුවෙන් මාරුවට සැරිසැරුවේය. ආත්ම පනස් එකක සක්දෙවි රජ විය. ආත්ම විසි එකක සක්විති රජ වී මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, අප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමෙන් පසු, සැවැත් නුවර එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, සත් හැවිරිදි වියේදී එක්තරා භික්ෂූන් වහන්සේනමක් ධර්මය දේශනා කරනු දුටුවේය. දැක, උන්වහන්සේ වෙත පැමිණ, ධර්මය අසා, අනිත්‍ය සංඥාව ලබාගෙන එහි වැඩහිඳිමින්ම රහත්භාවයට පත් විය. ඉන්පසු සිව්පිළිසිඹියාපත් වූ ඒ රහතන් වහන්සේ තමන් විසින් කරන ලද පින්කම් දෙස ආපසු හැරී බලා, තමන්ගේ ඒ පෙර චරිතාපදානය භික්ෂූන් වහන්සේලා මධ්‍යයේ ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ වදාළ සේක. එබැවින්:

1.

1.

Nārado kira sambuddho, pubbe āsi naruttamo;

Lokaṃ dukkhā pamocento, dadanto amataṃ padaṃ.

පෙර ලෝකය දුකින් මුදවන්නා වූ ද, අමා නිවන් පදය දෙන්නා වූ ද, මිනිසුන් අතර උත්තම වූ 'නාරද' නම් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් පහළ වූ සේක.

2.

2.

Tasmiṃ tu samaye tassa, sāvako chinnabandhano;

Bhikkhitvā dīpake laddha, māhāraṃ paribhuñjituṃ.

ඒ කාලයෙහි කෙලෙස් බන්ධන සිඳ දැමූ උන්වහන්සේගේ (එම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) එක්තරා ශ්‍රාවක භික්ෂූන් වහන්සේනමක්, දූපතෙහි පිණ්ඩපාතය කොට ලැබුණු ආහාරය වළඳනු පිණිස,

3.

3.

Rukkhamūla mupā gañchi, tatthāsiṃ rukkhadevatā;

Bubhukkhitā udikkhantī, aṭṭhāsiṃ tassa santike.

එක්තරා වෘක්ෂ මූලයකට වැඩම කළහ. එහි වෘක්ෂ දේවතාවක්ව සිටි මම, බඩගින්නෙන් පෙළෙමින්, උන්වහන්සේ දෙස බලමින් උන්වහන්සේ අසල සිටගත්තෙමි.

4.

4.

Adāsi me bhattapiṇḍaṃ, karuṇāpūritantaro;

Gahetvāna ṭhito piṇḍaṃ, sahamāno khudaṃ tadā.

කරුණාවෙන් පිරුණු සිත් ඇති උන්වහන්සේ මට බත් පිණ්ඩය දුන් සේක. එකල මම බඩගින්න ඉවසමින් ඒ බත් පිණ්ඩය අතැතිව සිටගත්තෙමි.

5.

5.

Adinnattā mayā pubbe, kiñci dānaṃ supesale;

Jighacchāpīḷito homi, jātopi devayoniyaṃ.

මා විසින් පෙර සිල්වත් උතුමන්ට කිසිදු දානයක් නොදෙන ලද බැවින්, මම දේව යෝනියෙහි (දෙවියකුව) ඉපදී සිටියද මෙසේ සාගින්නෙන් පීඩා විඳින්නෙක් වීමි.

6.

6.

Ajja khettaṃ suladdhaṃme, deyyadhammopi vijjati;

Bījamettha ca ropemi, bhavato parimuttiyā.

අද මට ඉතා උතුම් පින් කෙතක් ලැබුණි. දිය යුතු දෙයද (දෙය්‍යධර්මයද) විද්‍යමාන වේ. භවයෙන් මිදීම පිණිස මම මෙහි බීජ රෝපණය කරමි.

7.

7.

Iti cintiya vanditvā, dāsassa sāmi vo alaṃ;

Saṅgahaṃ idha lokasmiṃ, karotha pāralokikaṃ.

මෙසේ සිතා වැඳ, 'ස්වාමීනි, ඔබගේ මේ දාසයාට (දාසභාවය) ප්‍රමාණවත්ය. මෙලොව හා පරලොව යහපත පිණිස අනුග්‍රහයක් කළ මැනව' යැයි පැවසීය.

8.

8.

Iti vatvā adāsāhaṃ, bhuñci sopi dayāparo;

Tenāhaṃ puññakammena, sudhannamalabhiṃ khaṇe.

මෙසේ පවසා මම දානය දුන්නෙමි. කරුණාවන්ත වූ උන්වහන්සේද එය වැළඳූ සේක. ඒ පුණ්‍යකර්මයේ බලයෙන් මම එම ක්ෂණයෙහිම මහත් ධනයක් ලැබුවෙමි.

9.

9.

Tato cuto chadevesu, vindanto mahatiṃsiriṃ;

Cirakālaṃ vasiṃ tattha, deviddhīhi samaṅgitā.

එයින් චුතව සදෙව් ලොව මහත් ශ්‍රී විභූතියක් අනුභව කරමින්, දිව්‍ය සෘද්ධීන්ගෙන් යුක්තව එහි බොහෝ කලක් වාසය කළෙමි.

10.

10.

Satasahasse ito kappe, padumuttaranāmako;

Uppajji lokanāyako, dhammarājā tathāgato.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර පදුමුත්තර නම් වූ ලෝකනායක වූ, ධර්මරාජ වූ තථාගතයන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක.

11.

11.

Mahiddhiko [Pg.112] tadā āsiṃ, tāpaso kānane vane;

Sampattapañcā bhiññāṇo, ākāsena carāmahaṃ.

එකල මම වනයෙහි වෙසෙන මහා සෘද්ධිමත් තාපසයෙක් වීමි. පංච අභිඥාවන් ලැබූ මම අහසින් ගමන් කළෙමි.

12.

12.

Tadā kāsena gacchanto, ramme haṃsavatīpure;

Buddharaṃsiparikkhittaṃ, ketumālāvilāsitaṃ.

එකල අහසින් යන්නා වූ මම, රමණීය හංසවතී නුවරදී බුදුරැස් මාලාවෙන් වට වූද, කේතුමාලාවෙන් බබළන්නා වූද,

13.

13.

Devasaṅghaparibbūḷhaṃ, desentaṃ addasaṃ jinaṃ;

So taṃ disvāna nabhasā, ṭhitohaṃ parisantare.

දේව සමූහයා පිරිවරා ධර්ම දේශනා කරන්නා වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේව දුටුවෙමි. උන්වහන්සේව දැක මම අහසෙහි සිට පිරිස මධ්‍යයට පැමිණියෙමි.

14.

14.

Dhammaṃ sutvā udaggohaṃ, kālaṃ katvāna satthuno;

Tato cuto papannosmi, tāvatiṃse manorame.

ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා අතිශයින් සතුටට පත් මම, කළුරිය කොට එයින් චුතව සිත්කළු තව්තිසා දෙව්ලොව උපන්නෙමි.

15.

15.

Tiṃsakappasahassāni, caranto devamānuse;

Duggatiṃ nābhijānāmi, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ.

තිස්දහසක් කල්පයන් මුළුල්ලෙහි දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, මම කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි. මහත් වූ සැපතක්ම ලබමි.

16.

16.

Ekapaññāsatikkhattuṃ, devarajjamakārayiṃ;

Athekavīsatikkhattuṃ, cakkavattī ahosahaṃ.

පනස් එක් වරක් දිව්‍ය රාජ්‍යය කළෙමි. එමෙන්ම විසි එක් වරක් සක්විති රජ වීමි.

17.

17.

Padesarajjaṃ kāsāhaṃ, bahukkhattuṃ tahiṃ tahiṃ;

Imasmiṃ bhaddake kappe, nibbutetu tathāgate.

මම එහිදී බොහෝ වාරයක් ප්‍රාදේශීය රාජ්‍යයන්ද කළෙමි. මෙම භද්‍ර කල්පයෙහි, තථාගතයන් වහන්සේ පහළ වූ කල්හි,

18.

18.

Codito puññakammena, sāvatthipuramuttame;

Uppajjitvā kule seṭṭhe, jātiyā sattavassiko.

ඒ පුණ්‍යකර්මයෙන් මෙහෙයවන ලදුව, උත්තම වූ සැවැත් නුවර ශ්‍රේෂ්ඨ කුලයක උපත ලබා, උපතින් සත් හැවිරිදි වියෙහිදීම,

19.

19.

Sutvā dhammaṃ kathentassa, bhikkhussaññatarassahaṃ;

Bhavassantaṃ karitvāna, arahattamapāpuṇiṃ.

එක්තරා භික්ෂූන් වහන්සේ නමක ධර්මය දේශනා කරනු අසා, මම සංසාරයේ කෙළවර කොට අරහත් භාවයට පැමිණියෙමි.

20.

20.

Sudinnaṃ me tadā dānaṃ, sussutaṃ dhammamuttamaṃ;

Dukkhassantaṃ akāsāhaṃ, tassa kammassa vāhasāti.

එදා මා දුන් දානය ඉතා මැනවින් දෙන ලද්දකි. උතුම් වූ ධර්මයද ඉතා මැනවින් අසන ලද්දකි. ඒ කර්මයේ බලයෙන් මම දුකෙහි කෙළවර කළෙමි.

Evañca pana vatvā bahū jane kusalakamme niyojesīti.

මෙසේ පවසා උන්වහන්සේ බොහෝ ජනයා කුසල් ක්‍රියාවන්හි නියුක්ත කරවූහ.

21.

21.

Dānenapevaṃ [Pg.113] carimāya piṇḍiyā,Savaṇāya dhammassa muhuttakena;

Labhanti sattā tividhampi sampadaṃ,Phalaṃ vade ko bahudāyakassa bho.

පින්වත්නි, මෙසේ තමා සතු අවසාන ආහාර පිඬ දීමෙන්ද, සුළු මොහොතක් ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමෙන්ද සත්වයෝ ත්‍රිවිධ සම්පත්තියම ලබති. එසේ නම් බොහෝ දේ දන් දෙන තැනැත්තාගේ විපාකය ගැන කවුරුන් නම් කිව හැකිද?

Devaputtassa vatthuṃ navamaṃ.

දේවපුත්‍ර වස්තුව නවවැන්නයි.

30. Sīvalittherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

30. සීවලී තෙරුන් වහන්සේගේ කථා පුවතෙහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය.

Ito kira kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma satthā loke udapādi dhammadesanāya satte amatamahānibbāṇaṃ pāpento, tasmiṃ samaye bhagavā haṃsāvatiyaṃ sarājikāya parisāya majjhe ekaṃ bhikkhuṃ lābhīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Tadā rājā taṃ disvā taṃ ṭhānaṃ kāmayamāno buddhapamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā bhagavato pādamūle sirasā nipajji, tadāssa bhagavā anāgate gotamassa bhagavato sāsane taṃ ṭhānaṃ labhissasīti vatvā byākāsi. Taṃ sutvā mudito rājā puññāni katvā devaloke nibbatti. Tato aparabhāge bārāṇasiyaṃ seṭṭhiputto hutvā paccekabuddhasahassaṃ catupaccayadānena yāvajīvaṃ paṭijaggitvā devaloke nibbatto mahantaṃ sampatti manubhavitvā tato cuto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare aññatarasmiṃ kulagehe nibbatti. So tasmiṃ samaye senaguttaṭṭhāne ṭhatvā rañño kammaṃ karoti, tadā nagaravāsino upāsakagaṇā vipassīsammāsambuddhaṃ upasaṅkamma vanditvā bhagavā bhante sasāvako amhākaṃ anuggahaṃ karotūti svātanāya nimantetvā mahādānaṃ datvā sabbe ekacchandā bhagavanta muddissa mahārahaṃ mahāpariveṇaṃ kārāpetvā pariveṇamahe mahādānaṃ dadantā dānagge asukaṃ nāma [Pg.114] natthīti na vattabbanti vatvā dānaṃ paṭiyādetvā dānaggaṃ olokentā navadadhiñca paṭalamadhuñca apassantā purise pakkositvā sahassaṃ datvā dadhimadhuṃ khippaṃ pariyesitvā ānethāti pesesuṃ, te sahassaṃ gahetvā dadhimadhuṃ upadhāretuṃ tattha tattha vicarantā dvārantare aṭṭhaṃsu, tadā ayaṃ senagutto rañño sabhattaṃ dadhimadhuṃ ādāya gacchanto mahādvāraṃ sampāpuṇi, atha te dadhimadhuṃ disvā bho kahāpaṇaṃ gahetvā imaṃ dehīti yāciṃsu. Tena na dassāmīti vutte yāvasahassaṃ vaḍḍhetvā yāciṃsu. Tato senagutto imaṃ appagghaṃ sahassena yācatha, ki manena karothāti pucchi, tehi sambuddhatthāyāti vutte tenahi ahameva dassāmīti jīramaricādīhi sakkharamadhuphāṇitādayo yojetvā dānaggaṃ upanāmesi. Taṃ satthu ānubhāvena buddhapamukhassa aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassassa pahoṇakaṃ ahosi. Tato so tena puññakammena devamanussalokesu sampatti manubhavitvā aparabhāge amhākaṃ bhagavato kāle koliyanagare mahālilicchavirañño upanissāya suppiyāya nāma aggamahesiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. So sattamāsasattasaṃvaccharāni mātukucchiyaṃ vasitvā sattadivasāni mūḷhagabbho dukkhamanubhavi. Mātukucchito nikkhamantassa tassa mātāpitaro sīvalīti nāma makaṃsu. Evaṃ mahāpuññassa ettakaṃ kālaṃ mātukucchimhi dukkhānubhavanaṃ attanāva katena pāpabalena ahosi, so kira atīte rājā hutvā attano sapattaraññā saddhiṃ saṅgāmento mātarā saddhiṃ mantesi. Sā nagaraṃ rundhitvā amitte gaṇhituṃ sakkāti upāya madāsi, sopi tassā vacanena nagaraṃ rundhitvā sattame divase aggahesi, tena pāpakammabalena mātāputtānaṃ evaṃ mahantaṃ dukkhaṃ ahosīti. Tato [Pg.115] sā puttaṃ vijāyanakāle sattame divase bhagavantaṃ anussaritvā sukhena bhāraṃ muñci. Tuṭṭhā sā sattame divase buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi, athassā putto sattavassikakāle gehā nikkhamma satthāraṃ disvā pabbajjaṃ yāci. Satthā sāriputtattherassa niyojesi, tato sāriputtattherena upajjhāyena moggallānamācariyaṃ katvā pabbaji, atha so khuraggeyeva arahattaṃ patvā buddhasāsanaṃ sobhesi, so pubbe katapuññānubhāvena mahāpuñño ahosi lābhīnañca aggo. Athekasmiṃ samaye bhagavā revatattheraṃ dassanāya khadiravanavihāraṃ gacchanto tiṃsabhikkhusahassehi saddhiṃ tiṃsayojanikaṃ chaṭṭitakantāraṃ sampāpuṇi nirūdakaṃ appabhakkhaṃ. Yebhuyyena devatā sīvalitthere pasannā. Tasmā bhagavā sīvalittheraṃ purato cārikaṃ katvā devatāhi kārāpite vihāre vasanto devatāhi sajjitadānaṃ paribhuñjanto revatattheraṃ saṃpāpuṇitvā gatakammaṃ niṭṭhāpetvā jetavanamāgamma lābhīnaṃ aggaṭṭhāne taṃ ṭhapesīti. Tena vuttaṃ apadāne.

මීට කල්ප ලක්ෂයකට පෙර ලොව පහළ වූ පදුමුත්තර නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ සත්වයන්ට ධර්ම දේශනා කරමින් අමා මහ නිවනට පමුණුවන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හංසවතී නුවරදී රජු ඇතුළු පිරිස මැද එක්තරා භික්ෂුවක් ලාභීන් අතර අග්‍රස්ථානයේ පිහිටුවූ සේක. එකල එහි සිටි රජු එය දැක, ඒ තනතුර කැමති වන්නේ, බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට මහ දන් දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි සිරස නමා වැතිර ගත්තේය. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට 'මතු අනාගතයෙහි ගෝතම බුදු සසුනෙහි ඒ තනතුර ලබන්නෙහිය' යි වදාරමින් නියත විවරණ දුන් සේක. එය අසා සතුටු වූ රජු පින් දහම් කොට දෙව්ලොව උපන්නේය. ඉන්පසු කලෙක බරණැස් නුවර සිටු පුත්‍රයෙක් වී, පසේබුදුවරුන් දහස් නමකට දිවි හිමියෙන් සිවුපසයෙන් උපස්ථාන කර, දෙව්ලොව උපත ලබා මහත් සම්පත් අනුභව කොට, එයින් චුතව විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ බන්ධුමතී නුවර එක්තරා කුලගෙයක උපන්නේය. හෙතෙම එකල සේනාධිපති තනතුරෙහි සිටිමින් රජුගේ සේවය කළේය. එකල නුවරවැසි උපාසක පිරිස විපස්සී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ, 'ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා සමඟ අපට අනුග්‍රහ කරන සේක්වා' යි පසුදිනට ආරාධනා කර, මහ දන් දී, සියල්ලෝම එකඟ වී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා වටිනා මහා පරිවේණයක් කරවා, පරිවේණ මහෝත්සවයේදී මහා දානයක් දෙමින්, 'දාන ශාලාවෙහි කිසිදු දෙයක් නැතැයි නොකිය යුතුය' යි කියා දානය පිළියෙල කොට, දන්හල දෙස බලද්දී අලුත් මුදවාපු කිරි සහ මී පැණි වදයක් නොදැක, මිනිසුන් කැඳවා දහසක් කහවණු දී 'වහාම මුදවාපු කිරි සහ මී පැණි සොයාගෙන එන්න' යැයි කියා යැවූහ. ඔවුහු ඒ දහස රැගෙන මුදවාපු කිරි සහ මී පැණි සොයමින් එහා මෙහා හැසිරෙමින් නුවර දොරටුව අසල සිටියහ. එකල මේ සේනාධිපති තෙමේ රජුගේ බත සඳහා කිරි සහ මී පැණි රැගෙන යමින් මහා ද්වාරයට පැමිණියේය. එකල ඔවුහු ඒ කිරි සහ මී පැණි දැක, 'පින්වත, කහවණුවක් ගෙන මෙය අපට දෙන්න' යැයි ඉල්ලා සිටියහ. ඔහු 'නොදෙමි' යි පැවසූ විට, ඔවුහු දහසක් දක්වා මුදල වැඩි කරමින් ඉල්ලා සිටියහ. එකල සේනාධිපති, 'අඩු අගයක් ඇති මෙයට දහසක් දී ඉල්ලන්නේ ඇයි? මෙයින් කුමක් කරන්නද?' යි ඇසීය. ඔවුන් විසින් 'සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා' යැයි කී කල, 'එසේ නම් මමම මෙය දෙන්නෙමි' යි සිතා සූදුරු, ගම්මිරිස් ආදිය සමඟ සක්කරා, මී පැණි සහ උක් පැණි ආදිය මිශ්‍ර කර දන්හල වෙත පැමිණ පූජා කළේය. එය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් බුදුන් ප්‍රමුඛ අසූ අට ලක්ෂයක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ප්‍රමාණවත් විය. ඉන්පසු ඔහු ඒ පින්කමේ බලයෙන් දෙව්මිනිස් ලොව සම්පත් අනුභව කර, පසු කලෙක අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ කෝලිය නුවර මහා ලිච්ඡවි රජු ඇසුරු කළ සුප්පියා නම් අග්‍රමහේෂිකාවගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ඔහු සත් වසරක් සහ සත් මසක් මව් කුසෙහි වැතිර සිට, සත් දිනක් මුළා වූ ගැබක්ව දැඩි දුක් වින්දේය. මව් කුසෙන් බිහි වූ පසු ඔහුගේ මව්පියෝ ඔහුට 'සීවලී' යැයි නම් තැබූහ. මෙතරම් මහා පින්වතෙකු වූ ඔහුට මෙපමණ කලක් මව් කුසෙහි දුක් විඳීමට සිදු වූයේ තමන් විසින්ම කරන ලද අකුසල කර්මයක බලයෙනි. එනම්, ඔහු අතීතයේ රජෙකු වී, තම සතුරු රජු සමඟ යුද්ධ කරද්දී මව සමඟ මන්ත්‍රණය කළේය. ඈ, 'නුවර වටලා සතුරන් අල්ලාගත හැකිය' යි උපායක් කියා දුන්නාය. ඔහුද ඇගේ වචනයෙන් නුවර වටලා සත්වන දිනයේදී සතුරන් අල්ලාගත්තේය. ඒ අකුසල කර්මයේ බලයෙන් මවට සහ පුතුට මෙසේ වූ මහත් දුකක් විඳීමට සිදු විය. ඉන්පසු ඇය පුතු ප්‍රසූත කරන සත්වන දිනයේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිහිපත් කර පහසුවෙන් ප්‍රසූත කළාය. සතුටු වූ ඈ සත්වන දිනයේ බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට මහා දානයක් දුන්නාය. ඉක්බිති ඇගේ පුත්‍රයා සත් හැවිරිදි වියේදී ගිහිගෙයින් නික්ම බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ සැරියුත් තෙරුන්ට එය පැවරූ සේක. ඉන්පසු සැරියුත් තෙරුන් උපාධ්‍යාය කොට, මුගලන් තෙරුන් ආචාර්ය කොට පැවිදි විය. ඉක්බිති හෙතෙම කෙස් බාන මොහොතේදීම අරහත් භාවයට පැමිණ බුදු සසුන බැබළවීය. හෙතෙම පෙර කරන ලද පින්වල ආනුභාවයෙන් මහා පින්වතෙක් වූ අතර ලාභීන් අතර අග්‍රස්ථානය ලැබීය. එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රේවත තෙරුන් දැකීම පිණිස ඛදිරවන විහාරයට වඩිනා සේක්, තිස්දහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ ජලය නැති, ආහාර හිඟ වූ යොදුන් තිහක කතරකට පැමිණි සේක. බොහෝ කොටම දේවතාවෝ සීවලී තෙරුන් කෙරෙහි පැහැදුණාහ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සීවලී තෙරණුවන් පෙරටු කොට වඩිමින්, දේවතාවන් විසින් කරවන ලද විහාරවල වෙසෙමින්, දේවතාවන් විසින් පිළියෙල කළ දානය වළඳමින්, රේවත තෙරණුවන් වෙත පැමිණ, ගමන නිමා කර, ජේතවනයට වැඩම කොට ලාභීන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි උන්වහන්සේ පිහිටුවූ සේක. අපදානයෙහි එසේ දක්වන ලදී.

1.

1.

Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā;

Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako.

මීට කල්ප ලක්ෂයකට පෙර, සියලු ධර්මයන්හි ඇස් ඇති (සර්වඥතා ඥානය ඇති), ලෝකනායක වූ පදුමුත්තර නම් ජිනරාජයන් වහන්සේ පහළ වූ සේක.

2.

2.

Sīlaṃ tassa asaṅkhyeyyaṃ, samādhi vajirūpamo ;

Asaṃkhiyaṃ ñāṇavaraṃ, vimutti ca anopamā.

උන්වහන්සේගේ සීලය අප්‍රමාණය. සමාධිය වජ්‍රයක් බඳුය. උතුම් වූ ඥානය අසංඛ්‍යය. විමුක්තිය උපමා රහිතය.

3.

3.

Manujāmaranāgānaṃ, brahmānañca samāgame;

Samaṇabrāhmaṇākiṇṇe, dhammaṃ deseti nāyako.

මිනිසුන්, දෙවියන්, නාගයන්, බ්‍රහ්මයන් සහ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගෙන් ගහණ වූ ඒ මහා සමාගමෙහිදී ඒ ලෝකනායකයන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කළ සේක.

4.

4.

Sasāvakaṃ mahālābhiṃ, puññavantaṃ jutindharaṃ,Ṭhapesi etadaggamhi, parisāsu visārado.

විශාරද වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ, මහා ලාභ ඇති, මහා පින් ඇති, තේජස් ඇති තම ශ්‍රාවකයා පිරිස් මැද ඒ අග්‍රස්ථානයෙහි පිහිටුවූ සේක.

5.

5.

Tadāhaṃ [Pg.116] khattiyo āsiṃ, pure haṃsavatīvhaye ;

Sutvā jinassa taṃ vākyaṃ, sāvakassa guṇaṃ bahuṃ.

එකල මම හංසවතී නම් වූ පුරයෙහි ක්ෂත්‍රියයෙක් වී සිටියෙමි. ජිනරාජයන් වහන්සේගේ ඒ වචනයද, ඒ ශ්‍රාවකයාගේ බොහෝ ගුණද අසා,

6.

6.

Nimantayitvā sattāhaṃ, bhojayitvā sasāvakaṃ;

Mahādānaṃ daditvāna, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ.

ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා සහිත බුදුජාණන් වහන්සේට සත් දිනක් ආරාධනා කර දන් වළඳවා, මහා දානයක් පූජා කර, ඒ තනතුර පැතුවෙමි.

7.

7.

Tadā maṃ vinataṃ pāde, disvāna purisāsabho;

So sarena mahāvīro, imaṃ vacanamabravī.

එකල ශ්‍රී පාද මූලයෙහි නමස්කාර කරමින් වැතිර සිටි මා දැක, පුරුෂෝත්තම වූ, මහා වීර වූ උන්වහන්සේ ස්වරයෙන් (හඬින්) මේ වචනය වදාළ සේක.

8.

8.

Tato jinassa vacanaṃ, sotukāmā mahājanā;

Devadānavagandhabbā, brahmānoca mahiddhikā.

එවිට ජිනරාජයන් වහන්සේගේ වචනය ඇසීමට කැමති වූ මහා ජනයාද, මහා සෘද්ධිමත් වූ දෙවියෝ, අසුරයෝ, ගාන්ධර්වයෝ සහ බ්‍රහ්මයෝද,

9.

9.

Samaṇabrāhmaṇā cāpi, namassisuṃ katañjalī;

Namo te purisājañña, namo te purisuttama.

ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණවරුද දොහොත් මුදුන් දී වැඳ නමස්කාර කරමින්, 'පුරුෂාජානෙය්‍යයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා! පුරුෂෝත්තමයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට නමස්කාර වේවා!' යි පැවසූහ.

10.

10.

Khattiyena mahādānaṃ, dinnaṃ sattāhakampi no;

Sotukāmā phalaṃ tassa, byākarohi mahāmune.

මහා මුනිවරයන් වහන්ස, මේ ක්ෂත්‍රියයා විසින් අපට සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි දෙන ලද මහා දානයෙහි විපාකය ඇසීමට කැමැත්තෙමු. එය වදාරන සේක්වා!

11.

11.

Tato avoca bhagavā, suṇotha mama bhāsitaṃ;

Appameyyamhi buddhasmiṃ, guṇamhi suppatiṭṭhitā.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: 'මා පවසන දෙය අසන්න. අප්‍රමාණ වූ, ගුණයෙහි මනාව පිහිටි බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි...'

12.

12.

Dakkhiṇā dāyakaṃ patvā, appameyyaphalāvahā;

Api ce sa mahābhogo, ṭhānaṃ pattheti muttamaṃ.

දායකයා කෙරෙන් ලැබුණු පූජාව (දක්ෂිණාව) අප්‍රමාණ වූ ආනිශංස ගෙන දෙයි. මහා ධනවතෙකු වුවද, ඔහු උත්තරීතර වූ නිවන් සුවය ප්‍රාර්ථනා කරයි.

13.

13.

Lābhī vipulalābhīnaṃ, yathā bhikkhu sudassano;

Tathāhaṃpi bhaveyyanti, lacchate taṃ anāgate.

'සුදස්සන භික්ෂුව මෙන් මම ද මහා ලාභ ලබන්නෙකු වෙම්වා' යි ප්‍රාර්ථනා කළහොත්, අනාගතයේදී ඔහු එය ලබන්නේය.

14.

14.

Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo;

Gotamonāma nāmena, satthā loke bhavissati.

මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසුව, ඔක්කාක කුලයෙන් උපන්, ගෝතම නමින් වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ නමක් ලෝකයෙහි පහළ වන සේක.

15.

15.

Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;

Sīvali nāma nāmena, hessati satthusāvako.

උන්වහන්සේගේ ධර්ම දායාද වූ, ධර්මයෙන් ජනිත වූ, සීවලී නමින් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක් වන්නේය.

16.

16.

Tena [Pg.117] kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca;

Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahaṃ.

ඒ සුචරිත කර්මය හේතුවෙන් ද, චේතනා හා ප්‍රාර්ථනා බලයෙන් ද, මිනිස් සිරුර අතහැර මම තාවතිංස දිව්‍ය ලෝකයට ගියෙමි.

17.

17.

Tatoparasmiṃsamaye, bārāṇasipuruttame;

Seṭṭhiputto ahaṃ āsiṃ, aḍḍhappatto mahādhano.

ඉන්පසු වෙනත් කාලයක, උතුම් බරණැස් නුවර මම මහත් ධන සම්පත් ඇති සිටු පුත්‍රයෙක් වීමි.

18.

18.

Sahassamatte pacceka, nāyake ca nimantiya;

Madhurenannapānena, santappesiṃtadādaro.

දහසක් පමණ වූ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලාට ආරාධනා කර, බොහෝ ගෞරවයෙන් යුතුව මිහිරි වූ අන්නපානයෙන් උන්වහන්සේලා සතුටු කළෙමි.

19.

19.

Tato cuto chakāmagge, anubhosiṃmahāyasaṃ;

Devaccharāparivuto, pāsāde ratanāmaye.

ඉන් චුත වූ මම, දිව්‍ය අප්සරාවන් පිරිවරාගෙන, රත්නමය ප්‍රාසාදයන්හි වෙසෙමින් සදිව්‍ය ලෝකයෙහි මහත් වූ යසසක් අනුභව කළෙමි.

20.

20.

Evaṃ acintiyā buddhā, buddhadhammā acintiyā;

Acintiye pasannānaṃ, vipākopi acintiyo.

මෙසේ බුදුවරු අචින්ත්‍යයහ. බුද්ධ ධර්මය ද අචින්ත්‍යය. අචින්ත්‍ය වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණවුන්ට ලැබෙන විපාකය ද අචින්ත්‍ය වේ.

21.

21.

Ekanavutito kappe, vipassīnāma nāyako;

Uppajji cārunayano, sabbadhammavipassako.

මෙයින් අනූඑක් කල්පයකට පෙර, ශෝභන නේත්‍රයන් ඇති, සියලු ධර්මයන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කළ විපස්සී නම් වූ ලෝකනායකයන් වහන්සේ පහළ වූ සේක.

22.

22.

Tadāhaṃ bandhumatiyā, kulassaññatarassa ca;

Dayito patthito putto, āsiṃ kammantabyāvaṭo.

එකල්හි මම බන්ධුමතී නුවර එක්තරා කුලයක ආදරණීය වූ ද ප්‍රාර්ථනීය වූ ද පුත්‍රයෙක් වී, කර්මාන්තයන්හි නියැලී සිටියෙමි.

23.

23.

Tadā aññataro pūgo, vipassissa mahesino;

Pariveṇaṃ akāresi, mahanta miti vissutaṃ.

එකල්හි එක්තරා පිරිසක් මහාර්ෂි වූ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා 'මහන්ත' යැයි ප්‍රසිද්ධ වූ විශාල පරිවේණයක් කරවූහ.

24.

24.

Niṭṭhite ca mahādānaṃ, dadaṃ khajjakasaṃyutaṃ;

Navaṃ dadhi madhuñceva, vicinaṃ na ca maddasa.

එය නිම වූ පසු, කැවිලි ජාතිවලින් යුත් මහා දානයක් දීමට සූදානම් වන විට, අලුත් කිරිදෙහි සහ මීපැණි සොයමින් සිටි නමුත් ඔවුන්ට එය සොයාගත නොහැකි විය.

25.

25.

Tadāhaṃ taṃ gahetvāna, navaṃ dadhi madhumpica,Kammasāmigharaṃ gacchaṃ, tamenaṃ dāna maddasaṃ.

එකල්හි මම අලුත් කිරිදෙහි සහ මීපැණි ද රැගෙන මාගේ ස්වාමියාගේ නිවස බලා යද්දී, එම දානය දෙන ස්ථානය දුටුවෙමි.

26.

26.

Sahassampi ca datvāna, na latiṃsu ca taṃ dvayaṃ;

Tato evaṃ vicintesiṃ, netaṃ hessati orakaṃ.

ඔවුහු කිරිදෙහි සහ මීපැණි සඳහා කහවණු දහසක් වුවද දීමට සූදානම් වූ නමුත් ඒවා ලබාගත නොහැකි වූහ. එවිට මම, 'මෙය සුළුපටු දෙයක් නොවිය යුතුය' යි සිතුවෙමි.

27.

27.

Yathā [Pg.118] ime janā sabbe, sakkaronti tathāgataṃ;

Ahampi kāraṃ kassāmi, sasaṅghe lokanāyake.

'මේ සියලු ජනයා තථාගතයන් වහන්සේට සත්කාර කරන්නාක් මෙන්, මම ද මහා සංඝ රත්නය සහිත ලෝක නායකයන් වහන්සේට උපහාරයක් කරන්නෙමි' යි සිතුවෙමි.

28.

28.

Tadāhamevaṃ cintetvā, dadhiṃmadhuñca ekato;

Yojetvā lokanāthassa, sasaṅghassa adāsahaṃ.

එකල්හි මම එසේ සිතා, කිරිදෙහි සහ මීපැණි එකතු කොට, සංඝයා වහන්සේ සහිත ලෝකනාථයන් වහන්සේට පූජා කළෙමි.

29.

29.

Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca;

Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsa magañchahaṃ.

ඒ සුචරිත කර්මය හේතුවෙන් ද, චේතනා හා ප්‍රාර්ථනා බලයෙන් ද, මිනිස් සිරුර අතහැර මම තාවතිංස දිව්‍ය ලෝකයට ගියෙමි.

30.

30.

Punāhaṃ bārāṇasiyaṃ, rājā hutvā mahāyaso;

Sattukassa tadā ruddho, dvārarodhaṃ akārayiṃ.

නැවත මම බරණැස් නුවර මහත් යසසක් ඇති රජකුව ඉපිද, එකල්හි සතුරෙකු වටලා ඔහුගේ නගර ද්වාරය වසා තැබීමි.

31.

31.

Tato sapattino ruddhā, ekāhaṃ rakkhitā ahuṃ;

Tato tassa vipākena, pāpuṇiṃ nirayaṃ bhusaṃ.

එහිදී සතුරන් වට කර කොටු කරන ලදුව, එහි විපාකය වශයෙන් මම අතිශය දරුණු නිරය දුකට පත් වීමි.

32.

32.

Pacchime ca bhave dāni, jātohaṃ koliye pure;

Suppavāsā ca me mātā, mahāli licchavī pitā.

මාගේ මේ අවසාන ආත්ම භවයේදී මම කෝලිය නුවර උපන්නෙමි. සුප්පවාසා මාගේ මව්තුමිය වූ අතර ලිච්ඡවී මහාලී මාගේ පියාණන් විය.

33.

33.

Khattiye puññakammena, dvārarodhassa vāhasā;

Sattamāse sattavasse, vasiṃkucchimhi dukkhito.

පින්කම් හේතුවෙන් ක්ෂත්‍රිය කුලයක උපන්නද, එදා ද්වාරයන් වැසීමේ විපාකය නිසා සත් අවුරුද්දක් සහ සත් මසක් පුරා මව් කුසෙහි දුක් විඳිමින් සිටියෙමි.

34.

34.

Sattāhaṃ dvāramūḷhohaṃ, mahādukkhasamappito;

Mātā me chandadānena, eva māsi sudukkhitā.

සත් දිනක් මුළුල්ලේ මව් කුසෙන් පිටතට ඒමට නොහැකිව මම දැඩි දුකට පත් වී සිටියෙමි. මාගේ මෑණියන් ද මා කෙරෙහි ඇති සෙනෙහසින් අතිශයින් දුකට පත් වූවාය.

35.

35.

Suvatthitohaṃ nikkhanto, buddhena anukampito;

Nikkhantadivaseyeva, pabbajiṃ anagāriyaṃ.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුකම්පාවෙන් මම සුවසේ මව් කුසෙන් බිහිවීමි. බිහි වූ දිනයේදීම මම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමි.

36.

36.

Upajjhā sāriputto me, moggallāno mahiddhiko;

Kese oropayanto me, anusāsi mahāmati.

මාගේ උපජ්ඣායන් වහන්සේ සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේ වූහ. මහත් සෘද්ධි ඇති මුගලන් මහරහතන් වහන්සේ ද, මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේ ද මාගේ කෙස් බාන අතරතුර මට අනුශාසනා කළහ.

37.

37.

Kesesu chijjamānesu, arahattamapāpuṇīṃ;

Devo nāgā manussā ca, paccayānu panenti me.

මාගේ කෙස් කපන අතරතුරදීම මම අරහත් භාවයට පත් වීමි. දෙවියෝ ද, නාගයෝ ද, මනුෂ්‍යයෝ ද මට සිවුපසය පූජා කරති.

38.

38.

Padumuttaranāmañca, vipassiṃca vināyakaṃ;

Saṃpūjayiṃ pamudito, paccayehi visesato.

පදුමුත්තර සහ විපස්සී යන ලෝකනායක බුදුරජාණන් වහන්සේලා දෙනමට මම ඉමහත් ප්‍රීතියෙන් යුතුව විශේෂයෙන්ම සිවුපසයෙන් පූජා පැවැත්වීමි.

39.

39.

Tato [Pg.119] tesaṃ vipākena, kammānaṃ vipuluttamaṃ;

Lābhaṃ labhāmi sabbattha, vane gāme jale thale.

එම කුසල කර්මයන්ගේ උතුම් වූ විපාක වශයෙන්, වනයෙහි ද, ගමෙහි ද, ජලයෙහි ද, ගොඩබිමෙහි ද යන සෑම තැනකදීම මම මහත් වූ ලාභ ලබමි.

40.

40.

Revataṃ dassanatthāya, yadā yāti vināyako;

Tiṃsabhikkhusahassehi, saha lokagganāyako.

ලෝකාග්‍ර වූ නායක බුදුරජාණන් වහන්සේ තිස්දහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ රේවත තෙරුන් දැකීම පිණිස වඩිනා කල්හි,

41.

41.

Tadā devo panītehi, mamatthāya mahāmati;

Paccayehi mahāvīro, sasaṅgho lokanāyako.

එකල්හි දෙවියන් විසින් මා උදෙසා පිළියෙල කරන ලද ප්‍රණීත සිවුපසයෙන් මහා වීර වූ, මහා ප්‍රඥා ඇති ලෝක නායක බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේට උපස්ථාන කරන ලදී.

42.

42.

Upaṭṭhito mayā buddho, gantvā revatamaddasa;

Tato jetavanaṃ gantvā, etadagge ṭhapesimaṃ.

මා විසින් උපස්ථාන කරනු ලැබූ බුදුරජාණන් වහන්සේ රේවත තෙරුන් හමුවීමට වැඩම කළ සේක. ඉන්පසු ජේතවනාරාමයට වැඩම කොට, උන්වහන්සේ මා ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

43.

43.

Lābhīnaṃ sīvali aggo, mama sissesu bhikkhavo;

Sabbelokahito satthā, kittayī parisāsumaṃ.

'මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් අතරින් ලාභීන්ගෙන් අග්‍ර වන්නේ සීවලී ය' යනුවෙන් සියලු ලෝකයාට හිතැති ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිස මැද මාගේ ගුණ වර්ණනා කළ සේක.

44.

44.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;

Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo.

මාගේ කෙලෙස් සියල්ල දවා අළු කර දමන ලදී. සියලු භවයන් මුලිනුපුටා දමන ලදී. බැඳීම් සිඳ දැමූ ඇතෙකු මෙන් මම ආශ්‍රවයන්ගෙන් තොරව වෙසෙමි.

45.

45.

Svāgataṃ vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santikaṃ;

Tisso vijjā anuppatto, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමීපයට පැමිණීම මට ඉතා යහපත් විය. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කර ගත්තෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කළෙමි.

46.

46.

Paṭisambhidā catassopi, vimokkhā pica aṭṭhime;

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsananti.

සිව්පිළිසිඹියාවන් ද, අෂ්ට විමොක්ෂයන් ද, ෂඩභිඥාවන් ද මා විසින් සාක්ෂාත් කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදී.

Itthaṃ sudaṃ āyasmā sīvalitthero imā gāthāyo abhāsitthāti.

ආයුෂ්මත් සීවලී තෙරුන් වහන්සේ මේ අයුරින් මෙම ගාථාවන් දේශනා කළ සේක.

47.

47.

Sutvāna etaṃ caritaṃ mahabbhutaṃ,Puññānubhāvañca siriṃ sirīmataṃ;

Hitvā kusītaṃ kusalaṃ karotha,Kāmāttha kāmaṃ bhavabhoganibbutiṃ.

සිරිමත් වූ උන්වහන්සේගේ මේ මහා ආශ්චර්යවත් චරිතය ද, පින් බලය හා යස ඉසුරු ද අසා, කුසීත බව දුරු කොට, කාම සම්පත්, භව සම්පත් සහ නිවන ද ළඟා කර දෙන කුසල් දහම්හි නියැලෙන්න.

Sīvalittherassa vatthuṃ dasamaṃ.

දසවැනි වූ සීවලී තෙරුන් වහන්සේගේ කථාව නිමා විය.

Yakkhavañcitavaggo tatiyo.

තුන්වැනි වූ යක්ඛවඤ්චිත වර්ගයයි.

Mahāsenavaggo

මහාසේන වර්ගයයි.

31. Mahāsenarañño vatthumhi ayamānupubbīkathā

31. මහාසේන රජුගේ කථා වස්තුවේ අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Bhagavati [Pg.121] parinibbute pāṭaliputtanagare mahāseno nāma rājā rajjaṃ kāresi dhammiko dhammarājā. So pana pitupitāmahādīnaṃ dhanarāsiṃ oloketvā ime imaṃ sāpateyyaṃ pahāya maccuno mukhamupagatā. Aho saṃsārikānaṃ aññāṇatā. Dhanaṃ ṭhapetvā attano vināsañca attānaṃ ṭhapetvā dhanavināsañca na jānantīti sampattiyā adhigamañca vināsaṃ cāti sabbaṃ cintetvā dhammañca sutvā paṭiladdhasaddho divase divase dasasahassānaṃ bhikkhūnaṃ madhurena annapānena santappento anekāni puññāni upacinanto ekadivasaṃ raho paṭisallino evaṃ cintesi. Evaṃ rājaniyogena janassa pīḷanaṃ katvā dinnadānato sahatthena kammaṃ katvā laddhena dinnadānaṃ mahapphalaṃ mahānisaṃsaṃ bhavissati, evaṃ mayā kātabbanti so suhadā maccassa rajjaṃ nīyyātetvā attano kaṇiṭṭhikaṃ ādāya kiñci ajānāpetvā aññataravesena nagarā nikkhamma uttaramadhuraṃ nāma nagaraṃ agamāsi, tattha mahāvibhavo eko seṭṭhi paṭivasati, te seṭṭhino samīpa mupagamma ṭhitā. Tena kimatthāyāgatāti vutte rājā tava gehe bhatiyā kammaṃ karissāmīti vatvā tenānuññāto tīṇi vassāni kamma makāsi, tato ekadivasaṃ seṭṭhi te disvā pakkositvā atīva tumhe sukhumālatarā. Tathāpi imasmiṃ gehe kammakaraṇena ciraṃ vasittha, ettakaṃ kālaṃ kismiñci kammepi kusītattaṃ na paññāyati. Pageva anācārampi, yāgubhattaṃ ṭhapetvā aññaṃ upakārampi mama santikā natthi, kenatthena kammaṃ karothāti pucchi. Rājā tassa vacanaṃ sutvā imasmiṃ janapade sālino manāpabhāvo bahuso sūyati. Tasmā sālīnamatthāya idhā gatamhāti āha, taṃ sutvā tesaṃ tuṭṭho seṭṭhi sālīnaṃ sakaṭasahassaṃ adāsi, rājā sāliṃlabhitvā seṭṭhino [Pg.122] evamāha, bho imaṃ amhākaṃ nagaraṃ pāpethāti, taṃ sutvā seṭṭhi sādhūti vatvā sāliparipuṇṇasakaṭasahassaṃ rañño nagaraṃ pāpesi, rājā nagaraṃ gantvā seṭṭhissa nānāvaṇṇavatthahiraññasuvaṇṇādīhi sakaṭe pūretvā paṭipesetvā mettiṃ thiraṃ katvā ābhatavīhayo rājagehe sannicayamakāsi, atha rājā katipāhaccayena musalaṃ paggayha sahattheneva vīhiṃ koṭṭeti, koṭṭitakoṭṭitaṃ kaṇiṭṭhikā papphoṭeti. Evaṃ ubhopi taṇḍulānaṃ mahantaṃ rāsiṃ katvā dārūdakādayo āharitvā ambilabhattaṃ pacitvā rājagehe pañcasataāsanāni paññāpetvā kālaṃ ugghosesuṃ, āgacchantu ayyā anukampaṃ upādāya mama gehe bhuñjantūti. Taṃ sutvā pañcasatā bhikkhū ākāsena āgamiṃsu, rājā te yāvadatthaṃ parivisi, tato tesaṃ antare piyaṃgudīpavāsī eko mahāsivatthero nāma bhattaṃ gahetvā ete maṃ passantūti adhiṭṭhahitvā ākāsena piyaṃgudīpaṃ gantvā bhattaṃ pañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ datvā paribhuñci. Taṃ tassānubhāvena sabbesaṃ yāvadatthaṃ ahosi. Evaṃ appakenāpi deyyadhammena sappurisā dāyakānaṃ manaṃ pasādetvā patiṭṭhaṃ karontīti. Vuttañhi.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, පාඨලීපුත්‍ර නගරයෙහි මහාසේන නම් ධර්මිෂ්ඨ ධර්මරාජයෙක් රාජ්‍යය කළේය. ඔහු තම පිය-මුතුන් මිත්තන්ගේ ධන රාශිය දෙස බලා "මොවුහු මේ ධනය අතහැර මරණයේ මුඛයට පත්වූහ" යි සිතුවේය. "අහෝ, සංසාරිකයන්ගේ අඥානකම! ධනය තිබියදී තමන්ගේ විනාශය ද, තමන් සිටියදී ධනයේ විනාශය ද ඔවුහු නොදනිති" යි සම්පත්තියේ ලැබීම හා විනාශය පිළිබඳ සියල්ල සිතා, ධර්මය ද අසා, ශ්‍රද්ධාව ලැබ, දිනපතා දසදහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට මිහිරි ආහාර පානයෙන් උපස්ථාන කරමින්, බොහෝ පින් රැස් කරමින්, එක් දිනක් හුදෙකලාව එකත්පසෙක හිඳ මෙසේ සිතුවේය. "මෙසේ රජ අණින් ජනයා පීඩාවට පත්කර දෙන දානයට වඩා, ස්වකීය දෑතින් වැඩ කොට උපයාගත් දෙයින් දෙන දානය මහත්ඵල මහානිසංස වන්නේය, මා විසින් ද එසේ කළ යුතුය" යි සිතා, ඔහු හිතවත් ඇමතියෙකුට රාජ්‍යය පවරා, තමාගේ බාල නැඟණිය ද කැටුව, කිසිවෙකුටත් නොදන්වා වෙස්වළාගෙන නගරයෙන් නික්ම උත්තර මධුරා නම් නගරයට ගියේය. එහි මහා ධනවත් එක් සිටුවරයෙක් විසීය. ඔවුහු ඒ සිටුවරයා වෙත පැමිණ සිටියහ. ඔහු "කුමන කරුණකට පැමිණියහුද?" යි ඇසූ කල්හි, "ඔබේ නිවසේ කුලියට වැඩ කරන්නෙමු" යි රජු කීවේය. ඔහුගෙන් අවසර ලැබ එහි තුන් වසරක් වැඩ කළේය. ඉන්පසු එක් දිනක් සිටුවරයා ඔවුන් දැක, කැඳවා මෙසේ කීවේය: "තොප ඉතා සුකොමළය. එසේ වුවද මේ නිවසේ වැඩ කරමින් බොහෝ කල් විසුවාහුය. මෙතෙක් කලක් කිසිදු වැඩක අලස බවක් නොපෙනුණි. වැරදි හැසිරීමක් ගැන කියනුම කුමකටද? කැඳ බත හැර මාගෙන් වෙනත් උපකාරයක් ද තොපට නැත. කුමන අරමුණකින් තොප මෙසේ වැඩ කරන්නේද?" යි විමසීය. රජු ඔහුගේ වචනය අසා, "මේ ජනපදයෙහි සාලි සහල්වල ප්‍රණීතභාවය පිළිබඳ බොහෝ සේ ඇසෙයි. එබැවින් සාලි සහල් ලබාගැනීම පිණිස මෙහි ආවෙමු" යි පැවසීය. එය අසා ඔවුන් කෙරෙහි පැහැදුණු සිටුවරයා සාලි සහල් පිරවූ කරත්ත දහසක් දුන්නේය. රජු සාලි සහල් ලබාගෙන සිටුවරයාට මෙසේ කීවේය: "භවත, මෙය අපගේ නගරයට පමුණුවන්න." එය ඇසූ සිටුතුමා "යහපතැ" යි කියා, සාලි සහලින් පිරුණු කරත්ත දහස රජුගේ නගරයට යැවීය. රජු නගරයට ගොස් සිටුවරයාට විවිධ වර්ණැති වස්ත්‍ර, රන්, රිදී ආදියෙන් කරත්ත පුරවා පෙරළා යවා, මිත්‍රත්වය ස්ථිර කරගෙන, ගෙනෙන ලද වී රාජ මාළිගයෙහි රැස් කර තැබීය. ඉන්පසු රජු දින කිහිපයකට පසු මෝල්ගහක් ගෙන ස්වකීය දෑතින්ම වී කොටයි; කොටන ලද වී ඔහුගේ බාල නැඟණිය පොළා පිරිසිදු කරයි. මෙසේ දෙදෙනාම සහල් මහත් රාශියක් කොට, දර, දිය ආදිය ගෙනැවිත් ඇඹුල් බතක් පිස, රජ මාළිගයෙහි අසුන් පන්සියයක් පනවා, "ස්වාමීනි, අනුකම්පා උපදවා පැමිණ මාගේ නිවසේ වළඳන සේක්වා!" යි වේලාව නිවේදනය කළහ. එය අසා පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා අහසින් වැඩි සේක. රජු උන්වහන්සේලාට ඇති තාක් වැළඳවීය. එකල්හි උන්වහන්සේලා අතර සිටි පියංගු දීපයෙහි වසන මහාසීව තෙරුන් වහන්සේ නම් වූ එක් නමක් බත රැගෙන, "මොවුහු මා දකිත්වා" යි අධිෂ්ඨාන කොට, අහසින් පියංගු දීපයට වැඩම කර, එහි සිටි පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ද ඒ බත බෙදා දී වැළඳූහ. උන්වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් ඒ සියලු දෙනාටම ප්‍රමාණවත් විය. මෙසේ ස්වල්ප වූ ද පූජා වස්තුවකින් සත්පුරුෂයෝ දායකයන්ගේ සිත පහදවා පිහිටක් කර දෙති. එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී.

1.

1.

Appakenapi medhāvī, dāyakānaṃ manaṃ pati;

Saddhaṃ vaḍḍhenti candova, raṃsinā khīrasāgaraṃ.

ප්‍රඥාවන්තයෝ ස්වල්ප වූ ද දෙයින් දායකයන්ගේ සිත දිනා, චන්ද්‍රයා තම කිරණින් කිරි සයුර වඩවන්නාක් මෙන්, ඔවුන්ගේ ශ්‍රද්ධාව වඩවති.

2.

2.

Aṭṭhāne na niyojentā, karontā neva sannidhiṃ;

Paribhoga makatvāna, neva nāsenti paccayaṃ.

(පූජා කළ දේ) අස්ථානයෙහි නොයොදවමින්, රැස්කර තබා ගැනීමක් නොකරමින්, අයථා ලෙස පරිභෝජනය නොකරමින්, ප්‍රත්‍යයන් විනාශ නොකරති.

3.

3.

Na pāpentāca theyyassa, na karontā tatheviṇaṃ;

Vibhajanti susīlesu, sayaṃ bhutvāna sīlavāti.

සොරකමට නොපමුණුවමින්, එසේම ණයක් නොකරමින්, සිල්වත් වූ උන්වහන්සේලා තමන් ද වළඳා සිල්වතුන් අතර බෙදා දෙති.

Atha rājā kaṇiṭṭhikāya saddhiṃ thattheva ṭhito piyaṃgudīpe paribhuñjante pañcasatabhikkhū disvā haṭṭho udaggo ahosi. Atha [Pg.123] te aparabhāge attanā kataṃ dānavaraṃ anussarantā na cireneva ubhopi sotāpannā ahesuṃti.

ඉන්පසු රජු බාල නැඟණිය සමඟ එතැනම සිට පියංගු දීපයෙහි වළඳන පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා දැක අතිශයින් සතුටට හා ප්‍රමෝදයට පත් විය. ඉක්බිති ඔවුහු පසු කලෙක තමන් කළ ඒ උතුම් දානය සිහිපත් කරමින්, නොබෝ කලකින්ම දෙදෙනාම සෝතාපන්න වූහ.

4.

4.

Na gaṇentāttano dukkhaṃ, vihāya mahatiṃ siriṃ;

Āyatiṃbhavamicchantā, sujanevaṃ subhe ratā.

තමන්ගේ දුක නොතකා, මහත් වූ සිරිසම්පත් අතහැර, මතු භවයෙහි යහපත කැමති වන්නා වූ සත්පුරුෂයෝ මෙසේ කුසල් දහමෙහි ඇලෙති.

5.

5.

Āyāsena kataṃ puññaṃ, mahantaphaladāyakaṃ;

Iti mantvāna medhāvī, sahattheneva taṃ kareti.

වෙහෙස මහන්සියෙන් කරන ලද පින මහත්ඵල ලබා දෙන්නේය යි සිතා, ප්‍රඥාවන්තයා තමාගේ අතින්ම එය කරන්නේය.

Mahāsenarañño vatthuṃ pathamaṃ.

මහාසේන රජුගේ කථා වස්තුව පළමුවැන්නයි.

32. Suvaṇṇatilakāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

32. සුවර්ණතිලකාවගේ කථා වස්තුවේ අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Laṅkādīpe kira anurādhapuranagare eko mātugāmo saddhāsampannā niccaṃ abhayuttaracetiye pupphapūjaṃ karoti, athekadivasaṃ sā attano dhītuyā saddhiṃ tasmiṃ cetiye pupphapūjanatthāya gantvā pupphāsanasālāya udakaṃ apassantī dhītu hatthe pupphacaṅgoṭakaṃ ṭhapetvā ghaṭa mādāya pokkharaṇiṃ agamāsi, tato sā dārikā mātari anāgatāyayeva adhotāsane pupphamuṭṭhiṃgahetvā maṇḍalaṃ katvā pūjetvā evaṃ patthanamakāsi. Tathā hi.

ලංකාද්වීපයෙහි අනුරාධපුර නගරයෙහි ශ්‍රද්ධාවෙන් සම්පන්න එක් උපාසිකාවක් නිතරම අභයගිරි සෑයට මල් පූජා කරයි. එක් දිනක් ඇය තම දියණිය සමඟ ඒ චෛත්‍යයෙහි මල් පූජා කිරීම පිණිස ගොස්, මල් අසුන් ශාලාවෙහි පැන් නොදැක, දියණියගේ අතෙහි මල් වට්ටිය තබා, කළයක් රැගෙන පොකුණ වෙත ගියාය. ඉක්බිති ඒ දැරිය මව නොපැමිණි කල්හිම, නොසේදූ ආසනයෙහි මල් මිටක් ගෙන, වටකුරුව පුදා මෙසේ ප්‍රාර්ථනාවක් කළාය. එනම් මෙසේය:

1.

1.

Mahāvīrassa dhīrassa, sayambhussa mahesino;

Tilokaggassa nāthassa, bhagavantassa satthuno.

මහාවීර වූ, ධීර වූ, ස්වයම්භූ වූ, මහේසී වූ, ත්‍රීලෝකාග්‍ර වූ, ලෝකනාථ වූ, භාග්‍යවත් ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා...

2.

2.

Ya mahaṃ pūjayiṃ pupphaṃ, tassa kammassa vāhasā;

Rūpīnaṃ pavarā hessaṃ, ārohapariṇāhavā.

යම් මලක් මම පූජා කෙළෙම් ද, ඒ පින්කමේ ආනුභාවයෙන් මම මනා උස මහතින් යුත්, රූපවතියන් අතර අග්‍රවන්නෙමි.

3.

3.

Maṃ [Pg.124] disvā purisā sabbe, mucchantu kāmamucchitā;

Niccharantu sarīrā me, raṃsimālīva raṃsiyo.

මා දකින සියලු පුරුෂයෝ කාමයෙන් මුසපත් වෙත්වා; සූර්යයාගෙන් කිරණ විහිදෙන්නාක් මෙන් මාගේ ශරීරයෙන් ද රශ්මි මාලාවන් විහිදෙත්වා.

4.

4.

Hadayaṅgamā kaṇṇasukhā, mañjubhāṇī subhā mama;

Kinnarānaṃ yathā vāṇī, evameva pavattatūti.

හද බැඳගන්නා වූ, කන්කලු වූ, මිහිරි වූ, යහපත් වූ මාගේ වචනය කින්නරයන්ගේ හඬ මෙන් පවතිත්වා!

Athassā mātā āgamma adhotāsane pūjitāni pupphāni disvā kasmā caṇḍālī adhotāsane bhagavato pupphāni pūjesi, ayuttaṃ tayā katanti āha, taṃ sutvā sā mātuyā kujjhitvā tvaṃ caṇḍālīti akkosi, sā ettakaṃ puññāpuññaṃ katvā aparabhāge tato cutā jambudīpe uttaramadhurāyaṃ ekassa caṇḍālagandhabbabrāhmaṇassa dhītā hutvā nibbatti, uttamarūpadharā ahosi, tassā sarīrato meghamukhato vijjullatāviya raṃsiyo niccharanti. Samantā catuhatthaṭṭhāne sarīrappabhāya andhakāre vidhamati. Mukhato uppalagandho vāyati, kāyato candanagandho, tassā dvinnaṃ thanāna mantare suvaṇṇavaṇṇaṃ ekaṃ tilakaṃ ahosi, tena bālasuriyassa viya pabhā niccharati. Diṭṭhadiṭṭhā yebhuyyena ummattā viya kāmamadena visaññino honti, aho kusalākusalānaṃ ānubhāvo. Tathā hi.

ඉන්පසු ඇගේ මව පැමිණ, නොසේදූ අසුනක පිදූ මල් දැක, "චණ්ඩාලිය, කුමකට නොසේදූ අසුනක භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මල් පිදුවේද? ඔබ කළේ නොසැලකිය යුතු ක්‍රියාවකි" යි කීවාය. එය අසා ඇය මව කෙරෙහි කෝප වී "තී චණ්ඩාලියකි" යි බැන වැදුණාය. ඇය මෙපමණ පින් පව් කොට, පසු කලෙක එයින් චුතව දඹදිව උත්තර මධුරාවෙහි එක්තරා චණ්ඩාල ගාන්ධර්ව බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ දියණිය වී උපන්නාය. ඇය උතුම් රූප සම්පත්තියකින් යුක්ත වූවාය. ඇගේ ශරීරයෙන්, වැහි වලාකුළකින් නික්මෙන විදුලි ලතාවක් මෙන් රශ්මීන් විහිදුණි. හාත්පස රියන් හතරක ප්‍රමාණය ඇගේ ශරීර ප්‍රභාවෙන් අඳුර දුරු විය. මුඛයෙන් මහනෙල් මල් සුවඳ ද ශරීරයෙන් සඳුන් සුවඳ ද හැමුවේය. ඇගේ පියයුරු දෙක අතර රන්වන් පැහැති එක් තිලකයක් තිබුණි. එයින් බාල සූර්යයාගෙන් මෙන් රශ්මියක් විහිදුණි. ඇය දුටු දුටුවන් බොහෝ විට කාම මදයෙන් මුසපත් වී උමතු වූවන් මෙන් සිහි විකල් විය. අහෝ! කුසල් අකුසල්වල ආනුභාවය කෙබඳුද! එසේමය.

5.

5.

Yena sā kodhasāmātu, caṇḍālī iti bhāsitā;

Tena sā āsi caṇḍālī, jegucchā hīnajātikā.

ඇය ක්‍රෝධයෙන් යුතුව මවට "චණ්ඩාලිය" කියා පැවසූ බැවින්, ඇය පිළිකුල් කටයුතු වූ, හීන ජාති ඇති චණ්ඩාලියක් වූවාය.

6.

6.

Sallakkhetvāna sambuddha, guṇaṃ pūjesi yaṃ tadā;

Tena puññānubhāvena, sā bhirūpī manoramā.

එකල සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ගුණ මෙනෙහි කොට යම් මල් පූජාවක් කළාද, ඒ පිනෙහි ආනුභාවයෙන් ඇය අතිශයින් රූපවත් වූ ද, සිත්කළු වූ ද තැනැත්තියක් වූවාය.

7.

7.

Yena yena pakārena, puññapāpāni yo kare;

Tassa tassānurūpena, morova labhate phalaṃ.

යම් යම් ආකාරයකින් යමෙක් පින් හෝ පව් කරන්නේද, ඔහු ඒ ඒ ක්‍රියාවට අනුරූප වූ විපාක මොනරෙකු මෙන් ලබන්නේය.

8.

8.

Pāpena ca tiracchāne, jāyanti kusalena te;

Vaṇṇapokkharatā hoti, morānaṃ kamma mīdisanti.

අකුසලයෙන් තිරිසන් යෝනියෙහි උපදින නමුත්, ඔවුන්ගේ කුසලය නිසා වර්ණවත් රූප සම්පත්තියක් ඇති වේ. මොනරුන්ගේ කර්මය මෙබඳුය.

Tato [Pg.125] tassā mātāpitaro suvaṇṇatilakāti nāma makaṃsu. Tasmiṃkira nagare manussā tassā rupadassanenaca savaṇenaca sampattāpi caṇḍāladhītā ayanti paribhavabhayena āvāhaṃ na karonti. Atha tasmiṃ nagare jeṭṭhacaṇḍālabrāhmaṇassa putto etamatthāya tassā mātāpitunnaṃ santikaṃ vatthābharaṇagandhamālādayo pesesi suvaṇṇatilakaṃ amhākaṃ dadantūti, te taṃ pavattiṃ tassā ārocesuṃ. Sāssa jigucchantī parihāsa makāsi. Tato brāhmaṇassa putto lajjito rañño santikaṃ gantvā vīṇaṃ muñcetvā gāyamāno evamāha.

ඉන්පසු ඇගේ මව්පියෝ ඇයට "සුවණ්ණතිලකා" යයි නම් තැබූහ. කියනු ලබන පරිදි, ඒ නගරයේ මිනිස්සු ඇගේ රූපය දැකීමෙන් ද ඇය පිළිබඳ ඇසීමෙන් ද පැහැදුණත්, "ඇය චණ්ඩාල දියණියකි" යි යන අවමානයට ඇති බිය නිසා ඇයව සරණ පාවා නොගත්හ. ඉන්පසු එම නගරයේ ප්‍රධාන චණ්ඩාල බ්‍රාහ්මණයාගේ පුත්‍රයා මේ කරුණ උදෙසා ඇගේ මව්පියන් වෙත "සුවණ්ණතිලකාව අපට දෙත්වා" යි පවසා වස්ත්‍ර, ආභරණ, සුවඳ විලවුන් හා මල්මාලා ආදිය යැවීය. ඔවුහු ඒ පුවත ඇයට සැළ කළහ. ඇය ඔහු කෙරෙහි පිළිකුල් උපදවා උපහාස කළාය. ඉන්පසු ඒ බ්‍රාහ්මණ පුත්‍රයා ලැජ්ජාවට පත්ව, රජු වෙත ගොස් වීණාව වයමින් ගී ගයමින් මෙසේ කීවේය.

9.

9.

Lalanā nanānī calalocanānī,Taruṇā ruṇānī calitādharāṇī;

Manujo hi yo nettapiyaṃ karoti,Sa tu nīcajātiṃ api no jahāti.

සැලෙන නෙත් ඇති, තරුණ වූ, රතු පැහැති සලිත වන තොල්පෙති ඇති, නෙතට ප්‍රිය උපදවන යම් ලලනාවක කෙරෙහි යම් මනුෂ්‍යයෙක් ඇලේද, ඕ තොමෝ තමාගේ නීච ජාතිය අත් නොහරින්නීය.

Kimidanti raññā puṭṭho āha.

"මේ කුමක්ද?" යි රජු ඇසූ විට ඔහු මෙසේ පැවසීය.

10.

10.

Sameti kiṃ deva chamāya mattikā,Kadāci cāmīkarajātikāya;

Sigāladhenu api nīcajātikā,Sameti kiṃsīhavarena devāti.

දේවයන් වහන්ස, පොළොවේ මැටි කිසි කලෙක රන් සමඟ සමාන වේද? දේවයන් වහන්ස, හීන ජාති ඇති සිවල් දෙනක් උතුම් සිංහ රාජයෙකු සමඟ කිසි කලෙක සමාන වේද?

Evañca pana vatvā deva imasmiṃnagare suvaṇṇatilakā nāmekā caṇḍāladhītā atthi, sā samānajātikehi pesitapaṇṇākāraṃ na gaṇhāti, kulavanteyeva pattheti, kadā nāma kākī suvaṇṇahaṃsena samāgacchati devāti. Rājā taṃ sutvā tassā pitaraṃ pakkosāpetvā tamatthaṃ vatvā saccaṃ bhaṇeti pucchi, sopi saccaṃ deva, sā jātisampannameva kāmetīti āha. Rājā evaṃ sati bhaṇe pañcamadhuranagare uddāḷabrāhmaṇo nāma atthi, so jātisampanno mātitoca pititoca anupakkuṭṭho[Pg.126], jegucchā paṭikkūlā etāti mātugāmena saddhiṃ na saṃvasati. Attano gehato rājagehaṃ gacchantoca āgacchanto ca soḷasakhīrodakaghaṭehi magge siñcāpesi. Mātugāme disvā kālakaṇṇī mayā diṭṭhāti khīrodakena mukhaṃ dhovati. Tava dhītā sakkontī tena saddhiṃ saṃvasatu, etamatthaṃ tava dhītaraṃ kathehīti āha, sopi taṃ sutvā gehaṃ gantvā dhītaraṃ pakkositvā raññā vuttaniyāmeneva tassā kathesi. Tāya taṃ sutvā sakkontī ahaṃ uddāḷabrāhmaṇena saddhiṃ vasissāmi, mā tumhe cintetha, papañcampi mā karotha, pātova gamissāmīti vutte pitā panassā sādhūti sahassagghanakacittakambalakañcukena dhītu sarīraṃ pārupāpetvā vīṇādituriyabhaṇḍāni gāhāpetvā dhītuyā saddhiṃ addhānamaggaṃ paṭipajji. Gacchanto antarāmagge aññatarasmiṃ nagare rañño gandhabbaṃ karonto dhītaraṃ piṭṭhipasse nisīdāpetvā gandhabbamakāsi. Athassa piṭṭhipassanisinnā suvaṇṇatilakā nayanakoṭiyā diṭṭhiṃ pāpentī sarasena taṃ oloketvā pārutakañcukaṃ kiñci apanetvā sarīrappabhaṃ paññāpesi, rājā panassā sarīrappabhaṃca rūpasampadaṃca disvā kāmāturo vigatasañño sammūḷho hutvā muhuttena paṭiladdhassāso tassā sassāmikāssāmikabhāvaṃ pucchitvā caṇḍāladhītāti sutvā paribhavabhayena taṃ ānetu masakkonto evarūpaṃ vaṇṇapokkharasampannaṃ itthiratanaṃ alabhantassa me ko attho jīvitenāti socanto paridevanto kāmamucchito kattabbā kattabbaṃ ajānanto asiṃ gahetvā attano sīsaṃ sayameva chinditvā kāla makāsi. Evameva antarāmagge pañcarājāno tassā rūpasampattimadamattā asinā chinnasīsā jīvitakkhayaṃ pāpuṇiṃsu. Tathā hi sattā hiraññasuvaṇṇadāsidāsa puttadārādīsu piyaṃ nissāya kāmena mucchitā anayabyasanaṃ pāpuṇantīti. Vuttañhetaṃ bhagavatā.

මෙසේ පවසා, "දේවයන් වහන්ස, මේ නගරයෙහි 'සුවණ්ණතිලකා' නම් වූ එක්තරා චණ්ඩාල දියණියක් වෙසෙන්නීය. ඇය තමාට සමාන ජාතිකයන් විසින් එවන ලද තෑගිබෝග භාර නොගනී. උසස් කුලවන්තයන්ම පතන්නීය. දේවයන් වහන්ස, කිරිල්ලියක් කිසි කලෙක රන් හංසයෙකු සමඟ එක් වන්නේද?" යි කීවේය. රජු එය අසා ඇගේ පියා කැඳවා, ඒ කරුණ පවසා "තෝ ඇත්තක් පවසන්නෙහිද?" යි ඇසීය. ඔහු ද "එසේය දේවයන් වහන්ස, ඇය උසස් ජාතිසම්පන්න අයෙකුටම කැමති වන්නීය" යි පැවසීය. රජු පවසනුයේ, "එසේ නම්, පංචමධුර නගරයෙහි 'උද්දාළ' නම් බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙසෙයි. ඔහු මව් පාර්ශවයෙන් හා පිය පාර්ශවයෙන් දොසක් නැති උසස් ජාතිසම්පන්න අයෙකි. ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ඇති පිළිකුල නිසා ඔහු ස්ත්‍රීන් සමඟ වාසය නොකරයි. තමාගේ නිවසේ සිට රජමාලිගයට යන එන විට, ඔහු කිරි වතුර පිරවූ කල සොළොසකින් මඟ ඉස්සවයි. ස්ත්‍රියක දුටුවහොත් 'මා විසින් මූදේවියක් දකින ලදී' යි කිරි වතුරෙන් මුහුණ සෝදයි. ඔබගේ දියණියට හැකිනම් ඕ තොමෝ ඔහු සමඟ වාසය කෙරේවා. මේ කරුණ ඔබගේ දියණියට පවසන්න" යි කීවේය. ඔහුද එය අසා නිවසට ගොස් දියණිය කැඳවා, රජු පැවසූ ආකාරයෙන්ම ඇයට පැවසීය. ඇය එය අසා, "මට පුළුවන, මම උද්දාළ බ්‍රාහ්මණයා සමඟ වාසය කරන්නෙමි. ඔබලා ඒ ගැන කල්පනා නොකරන්න, ප්‍රමාද නොකරන්න, මම හෙට උදෑසනම යන්නෙමි" යි පැවසූ විට, පියා "යහපති" කියා දහසක් වටිනා විසිතුරු කම්බිලි කබායකින් දියණියගේ ශරීරය පොරවා, වීණා ආදී තූර්ය භාණ්ඩ ද ගෙන්වාගෙන, දියණිය සමඟ දීර්ඝ මාවතට පිළිපන්නේය. යන අතරමඟ එක්තරා නගරයක රජු ඉදිරියේ ගාන්ධර්ව වාදනයක් කරමින්, දියණිය තමාගේ පිටුපසින් වාඩි කරවා සංගීතය වැයීය. එකල පිටුපස වාඩි වී සිටි සුවණ්ණතිලකාව ඇස් කොනකින් බැල්ම හෙළමින්, සරාගී ලීලාවෙන් රජු දෙස බලා, පොරවා සිටි කබාය මදක් ඉවත් කර තමාගේ ශරීර ප්‍රභාව පැහැදිලිව පෙනෙන්නට හැරියාය. රජු ඇගේ ශරීර ප්‍රභාව ද රූප සම්පත්තිය ද දැක, කාමයෙන් ආතුරව, සිහිමුළා වී අන්දමන්ද විය. මොහොතකින් සිහිය ලබා, ඇයට ස්වාමියෙකු සිටීද නැද්ද යන්න විමසා, ඇය චණ්ඩාල දියණියකැයි අසා, අවමානයට ඇති බිය නිසා ඇයව තමා වෙත ගෙන්වා ගැනීමට නොහැකිව, "මෙබඳු රූපශ්‍රීයෙන් යුත් ස්ත්‍රී රත්නයක් නොලබන මාගේ ජීවිතයෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද?" යි සෝක කරමින්, වැළපෙමින්, කාමයෙන් මුසපත්ව, කළයුතු නොකළයුතු දේ වටහාගත නොහැකිව, කඩුවක් ගෙන තමාගේ හිස තමා විසින්ම කපාගෙන මියගියේය. මේ ආකාරයෙන්ම අතරමඟදී රජවරු පස්දෙනෙක් ඇගේ රූප සම්පත්තියෙන් මත්වී, කඩුවෙන් හිස් කපාගෙන ජීවිතක්ෂයට පත් වූහ. මෙසේ සත්වයෝ රන්, රිදී, දාසි දාසයන්, අඹුදරුවන් ආදී ප්‍රිය වස්තූන් ඇසුරු කොට, කාමයෙන් මුසපත්ව මහත් විපතට හා විනාශයට පත් වෙති. මේ බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී:

11.

11.

Piyato [Pg.127] jāyate soko,Piyato jāyate bhayaṃ;

Piyato vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

ප්‍රිය වස්තුවෙන් ශෝකය උපදී, ප්‍රිය වස්තුවෙන් බිය උපදී. ප්‍රිය වස්තුවෙන් මිදුණු තැනැත්තාට ශෝකයක් නැත, බියක් කොයින්ද?

12.

12.

Pemato jāyate soko,Pemato jāyate bhayaṃ;

Pemato vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

ප්‍රේමයෙන් ශෝකය උපදී, ප්‍රේමයෙන් බිය උපදී. ප්‍රේමයෙන් මිදුණු තැනැත්තාට ශෝකයක් නැත, බියක් කොයින්ද?

13.

13.

Ratiyā jāyate soko,Ratiyā jāyate bhayaṃ;

Ratiyā vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

ඇල්මෙන් ශෝකය උපදී, ඇල්මෙන් බිය උපදී. ඇල්මෙන් මිදුණු තැනැත්තාට ශෝකයක් නැත, බියක් කොයින්ද?

14.

14.

Kāmato jāyate soko,Kāmato jāyate bhayaṃ;

Kāmato vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

කාමයෙන් ශෝකය උපදී, කාමයෙන් බිය උපදී. කාමයෙන් මිදුණු තැනැත්තාට ශෝකයක් නැත, බියක් කොයින්ද?

15.

15.

Taṇhāya jāyate soko,Taṇhāya jāyate bhayaṃ;

Taṇhāya vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

තණ්හාවෙන් ශෝකය උපදී, තණ්හාවෙන් බිය උපදී. තණ්හාවෙන් මිදුණු තැනැත්තාට ශෝකයක් නැත, බියක් කොයින්ද?

Tato so anukkamena pañcamadhuranagaraṃ gantvā attano āgatabhāvaṃ raññā kathāpetvā tena anuññāto gantvā rājānaṃ addasa. Tadā uddāḷabrāhmaṇo rañño avidūre kambalabhaddapīṭhe nisinno hoti, gandhabbabrāhmaṇopi dhītuyā saddhiṃ gandhabbaṃ kurumāno nisīdi. Tasmiṃkhaṇe pitu piṭṭhipasse nisinnā suvaṇṇatilakā uddāḷabrāhmaṇo katamoti pucchitvā etasmiṃ bhaddapīṭhe nisinnoṃ esoti sutvā nilāmalalocanehi taṃ olokanti dasanaraṃsinā sambhinnasurattādharena mandahasitaṃ [Pg.128] karontī taṃ oloketvā pārutakañcukaṃ apanetvā sarīrappabhaṃ vissajjesi. Taṃ disvā brāhmaṇo ummatto sokena paridaḍḍhagatto uṇhavātena pūritamukhanāso assunā kilinnanetto visaññī ahosi. Tato so muhuttena laddhassāso rogīviya rañño sakāsā apasaranto attano gehaṃ gantvā suhade pakkositvā tesaṃ evamāha. Bhavantettha.

ඉන්පසු ඔහු ක්‍රමයෙන් පංචමධුර නගරයට ගොස්, තමා පැමිණි බව රජුට දන්වා, රජුගෙන් අවසර ලබාගෙන ගොස් රජු හමුවිය. එකල්හි උද්දාල බ්‍රාහ්මණයා රජුට නුදුරින් කම්බිලි ඇතිරූ මංගල ආසනයක වාඩි වී සිටියේය. ගාන්ධර්ව බ්‍රාහ්මණයා ද තමාගේ දියණිය සමඟ සංගීතය කරමින් එහි වාඩි වී සිටියේය. ඒ මොහොතේ පියාට පිටුපසින් වාඩි වී සිටි ස්වර්ණතිලකාව, 'උද්දාල බ්‍රාහ්මණයා කවුද?' කියා අසා, 'මේ මංගල ආසනයේ වාඩි වී සිටින්නේ ඔහුය' කියා අසා, නිල් පැහැති පිරිසිදු නෙත්වලින් ඔහු දෙස බලමින්, දත් කිරණින් මිශ්‍ර වූ ඉතා රතු දෙතොලින් යුතුව මදහස පාමින්, ඇය පැළඳ සිටි උතුරු සළුව ඉවත් කර ශරීර කාන්තිය විහිදුවූවාය. එය දුටු බ්‍රාහ්මණයා උමතු වී, ශෝකයෙන් දැවුණු ශරීර ඇත්තෙක්ව, උණුසුම් සුසුමින් පිරුණු මුඛයෙන් හා නාසයෙන් යුතුව, කඳුළින් තෙත් වූ නෙතින් යුක්තව සිහිසුන් විය. ඉන්පසු ඔහු මොහොතකින් සිහිය ලබා, රෝගියෙකු මෙන් රජු ඉදිරියෙන් ඉවත්ව තම නිවසට ගොස් හිතමිතුරන් කැඳවා ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: 'පින්වතුනි, මෙහි එනු මැනවි.'

16.

16.

Yo āpade samuppanne,Upatiṭṭhati santike;

Sukhadukkhe samo hoti,So mitto soca ñātako.

යමෙක් විපතක් පැමිණි කල්හි ළඟින්ම සිටීද, සැපෙහි මෙන්ම දුකෙහිද එකසේ පවතීද, ඔහුම මිතුරාය, ඔහුම නෑයාද වේ.

17.

17.

Yo guṇaṃ bhāsate yassa, aguṇañca nigūhati;

Paṭisedhetya kattabbā, so mitto soca ñātako.

යමෙක් යමෙකුගේ ගුණ පවසයිද, අගුණ සඟවයිද, නොකටයුතු දේ වළක්වයිද, ඔහුම මිතුරාය, ඔහුම නෑයාද වේ.

18.

18.

Suvaṇṇatilakānāma, lalanā kāmalālayā;

Nīlakkhicaṇḍakaṇḍehi, vikhaṇḍesi mano mama.

කාමයේ ආකරයක් බඳු වූ ස්වර්ණතිලකා නම් කාන්තාව, තම නිල් නෙත් නමැති දරුණු ඊතලවලින් මාගේ සිත කැබලි කර දැමුවාය.

19.

19.

Tassā mukhambuje sattā, mama nettamadhubbatā,Appampina sarantāmaṃ, tatthevā bhiramanti te.

ඇගේ මුහුණ නැමැති පියුම කෙරෙහි ඇලී ගිය, බඹරුන් බඳු වූ මාගේ නෙත් යුගල, මා ගැන මදකුදු නොසිතා එහිම ඇලී සතුටු වෙති.

20.

20.

Saheva tehi me cittaṃ, gataṃ ullaṃghiyuddhato;

Lajjāgambhīraparikhaṃ, dhitipākāramuggataṃ.

ලජ්ජාව නැමැති ගැඹුරු දිය අගල සහ ධෛර්යය නැමැති උස් පවුර ද උඩින් පැන, ඒවා සමඟම මාගේ සිත ද ඇය වෙත ගියේය.

21.

21.

Sammuyhāmi pamuyhāmi, sabbā muyhanti me disā;

Tassa me saraṇaṃ hotha, karotha mama saṅgahanti.

මම මුළාවෙමි, දැඩි සේ මුළාවෙමි, මට සියලු දිශාවෝ මුළා වෙති. එබඳු වූ මට ඔබලා පිහිට වන්න, මට සංග්‍රහයක් කරන්න.

Taṃ sutvā te evamāhaṃsu.

එය අසා ඔවුහු මෙසේ කීහ.

22.

22.

Yaṃ tvamācariya patthesi, caṇḍālī sā asaṅgamā;

Kinnu mīḷhena saṃyogo, candanassa kadā siyā.

ගුරුතුමනි, ඔබ යමෙකු ප්‍රාර්ථනා කරන්නේද, ඈ ඇසුරු නොකටයුතු සැඩොල් ස්ත්‍රියකි. සඳුන් සමඟ අසූචි එක්වීමක් කෙදිනකවත් සිදුවේද?

23.

23.

Agammagamanā [Pg.129] yāti, narānaṃ dūrato sirī;

Kitticāyu balaṃ buddhi, ayasaṃca sa gacchatīti.

අනාචාරයේ හැසිරීමෙන් මිනිසුන්ගේ ශ්‍රියා කාන්තාව දුරස් වෙයි. ඔහුගේ කීර්තිය, ආයුෂ, බලය, බුද්ධිය නැති වී අපකීර්තියට පත් වෙයි.

Atha tesaṃ brahmaṇo āha.

එවිට බ්‍රාහ්මණයා ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය.

24.

24.

Na pariccajati lokoyaṃ, amejjhe maṇimuttamaṃ;

Thīratanaṃ yuvāṇī ca, dukkulā api gāhiyāti.

මේ ලෝකයා අසූචි මැද තිබෙන උතුම් මැණිකක් වුවද අත් නොහරින්නේය. එබැවින් හීන කුලයක වුවද උපන් තරුණ ස්ත්‍රී රත්නය පිළිගත යුතුය.

Evañca pana vatvā tassā sassāmikāssāmikabhāvaṃ ñatvā ānethāti āha, te tathā akaṃsu. Tato brāhmaṇo tāya gehaṃ āgatakālato paṭṭhāya cattāro māse rañño upaṭṭhānaṃ neva agamāsi. Tassa pana brahmaṇassa santike pañcasatarājakumārā nānāvidhāni sippāni uggaṇhanti. Te taṃ kāraṇaṃ ñatvā suvaṇṇatilakāya vijjamānāya amhākaṃ sippuggahaṇassa antarāyo bhavissati, yena kenaci upāyena etaṃ māretuṃ vaṭṭatīti, cintetvā te hatthā cariyaṃ pakkositvā lañjaṃ datvā evamāhaṃsu, hatthiṃ surāya mattaṃ katvā suvaṇṇatilakaṃ mārehīti. Tato te sabbe rājaṅgaṇe sannipatitvā dūtaṃ pāhesuṃ, ācariyaṃ daṭṭhukāmamhāti. Tato brāhmaṇena āgantvā nisinnena paṭisanthāraṃ katvā ācariya ācariyāniṃ passitukāmamhāti āhaṃsu. Atha so suvaṇṇatilakaṃ gahetvā āgacchathāti manusse pesesi. Te tathā kariṃsu, atha tassā vīthimajjhaṃ sampattakāle hatthiṃ vissajjāpesuṃ. So soṇḍāya bhūmiyaṃ paharanto gacchanto upadhāvitvā soṇḍena taṃ ukkhipitvā kumbhe nisīdāpesi. Tato rājāno tathā taṃ mārāpetu masakkontā puna divase manusse payojetvā rattiyaṃ mārāpesuṃ. Brāhmaṇopi evarūpaṃ itthiṃ alasitvā jīvanato matameva seyyoti socanto paridevanto rājaṅgaṇe dārucitakaṃ kārāpetvā aggiṃpavisitvā [Pg.130] matoti. Evaṃ mātugāmavasaṅgatā mahantaṃ anayabyasanañca maraṇañca pāpuṇantīti. Vuttañhetaṃ bhagavatā.

මෙසේ පවසා, ඇයට ස්වාමියෙකු සිටීද නැද්ද යන්න දැනගෙන, 'ඇය කැඳවාගෙන එන්න' යැයි කීවේය. ඔවුහුද එසේ කළහ. ඉන්පසු, ඇය තම නිවසට පැමිණි දවසේ පටන් මාස හතරක් යනතුරු බ්‍රාහ්මණයා රජු හමුවීමට නොගියේය. එසේම ඒ බ්‍රාහ්මණයා වෙතින් රජකුමාරවරු පන්සියයක් නොයෙක් ශිල්ප හදාරමින් සිටියහ. ඔවුහු මේ කරුණ දැනගෙන, 'ස්වර්ණතිලකාව සිටින තාක් අපගේ ශිල්ප හැදෑරීමට බාධාවක් වනු ඇත, එබැවින් කිනම් හෝ උපක්‍රමයකින් ඇය මැරවීම සුදුසුය' යි සිතා, ඇතැදුරා කැඳවා අල්ලස් දී, 'ඇතුට රා පොවා මත් කර, ස්වර්ණතිලකාව මරවන්න' යැයි කීහ. ඉන්පසු ඔවුහු සියල්ලෝම රජමැදුර මිදුලට රැස්ව, 'අපට ගුරුතුමා දැකීමට අවශ්‍යයි' කියා පණිවිඩකරුවෙකු යැවූහ. එවිට එහි පැමිණ අසුන් ගත් බ්‍රාහ්මණයා සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදී, 'ගුරුතුමනි, අපට ගුරු පතිනිය දැකීමට අවශ්‍යය' යි කීහ. එකල්හි බ්‍රාහ්මණයා, 'ස්වර්ණතිලකාව කැඳවාගෙන එන්න' යැයි මිනිසුන් යැවීය. ඔවුහුද එසේ කළහ. ඈ වීථිය මැදට පැමිණි කල්හි ඔවුහු ඇතා මුදා හැරියහ. ඒ ඇතා සොඬින් බිම ගසමින් දිව ගොස්, ඇය සොඬෙන් ඔසවා තමාගේ කුම්භස්ථලය මත තැබුවේය. ඉන්පසු රජකුමාරවරුන්ට ඇය එසේ මරා දැමීමට නොහැකි වූ බැවින්, පසුදින මිනිසුන් යොදවා රාත්‍රී කාලයේදී ඇය මරවා දැමූහ. බ්‍රාහ්මණයා ද මෙබඳු ස්ත්‍රියක අහිමිව ජීවත් වීමට වඩා මිය යාම සැපතක් යැයි සිතා, ශෝක වෙමින් හා වැලපෙමින් රජමැදුර මිදුලේ දර සෑයක් කරවා, ගින්නට පැන මිය ගියේය. මෙසේ ස්ත්‍රීන්ට වසඟ වූවෝ මහත් විපතට හා මරණයට පත් වෙති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ද මෙය වදාරන ලදී.

25.

25.

Māyāvesā marīcīva,Soko rogo cupaddavo;

Kharāva bandhanā cesā,Maccupāso guhāsayo;

Tāsu yo vissase poso,So naresu narādhamoti.

මිරිඟුවක් වැනි මායාවෙන් යුත්, ශෝකය, රෝගය හා උපද්‍රව බඳු වූ, රළු බැඳීමක් බඳු වූ ද, ගුහාවක සැඟවුණු මාරයාගේ මලපුඩුවක් බඳු වූ ද, මොවුන් කෙරෙහි යම් මිනිසෙක් විශ්වාසය තබයිද, ඔහු මිනිසුන් අතර අධම මිනිසෙකි.

26.

26.

Ayoniso sā purimāya jātiyā,Puññaṃ karitvā alabhīdisaṃ gatiṃ;

Dhīsampayuttaṃ kusalaṃ karontā,Nibbāṇamevābhimukhaṃ karothāti.

ඈ පෙර ආත්මයේදී නුවණින් තොරව පින්කම් කොට මෙබඳු උපතක් ලැබුවාය. එබැවින් ප්‍රඥාවෙන් යුක්තව කුසල් කරමින්, නිවන් දැකීමම අරමුණු කරගන්න.

Suvaṇṇatilakāya vatthuṃ dutiyaṃ.

ස්වර්ණතිලකාවගේ කතාව දෙවැන්නයි.

33. Kapaṇāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

33. කපණාගේ (දිළිඳු ස්ත්‍රියගේ) කතාවෙහි අනුපිළිවෙල කථාව මෙසේය.

Bhagavati parinibbute jambudīpe tattha tattha bhikkhubhikkhuṇiyo ca upāsakaupāsikāyo ca jayamahābodhiṃ vandissāmīti yebhuyyena gantvā vandanti. Athā parabhāge bahū bhikkhū saṅgamma mahābodhiṃ vandanatthāya gacchantā aññatarasmiṃ gāmake bhikkhāya caritvā āsanasālaṃ gantvā katabhattakiccā thokaṃ vissamiṃsu, tadā tattha ekā kapaṇā duggatitthī tathā nisinnabhikkhū disvā upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā ekamante ṭhitā ayyā kuhiṃ gacchantīti pucchi. Bhikkhū taṃ sutvā jayamahābodhissa ānubhāvañca taṃ vandanatthāya attānaṃ gamanañca kathentā evamāhaṃsu.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමෙන් පසු, දඹදිව තැනින් තැන වෙසෙන භික්ෂු-භික්ෂුණීහු ද උපාසක-උපාසිකාවෝ ද 'ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ වන්දනා කරමු' යැයි සිතා, බොහෝ සෙයින් ගොස් වන්දනා කරති. ඉන්පසු කලෙක, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා එක් රැස් වී මහා බෝධීන් වහන්සේ වන්දනා කිරීම පිණිස වඩිමින්, එක්තරා ගමක පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, අසුන් ශාලාවට වැඩම කර, දන් වළඳා මදක් විවේක ගත්හ. එකල්හි එහි සිටි එක්තරා අසරණ දුප්පත් ස්ත්‍රියක්, එසේ වැඩසිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා දැක, උන්වහන්සේලා වෙත පැමිණ, පසඟ පිහිටුවා වැඳ, එක් පසෙක සිට, 'ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේලා කොහි වඩින්නේද?' කියා ඇසුවාය. භික්ෂූන් වහන්සේලා එය අසා, ජය මහා බෝධීන් වහන්සේගේ ආනුභාවය ද, එය වන්දනා කිරීම සඳහා තමන් වහන්සේලා වඩින ගමන ද පවසමින් මෙසේ වදාළහ.

1.

1.

Yatthāsīno [Pg.131] jino jesi, sasenaṃ makaraddhajaṃ;

Hantvā kilesasenañca, buddho āsi niruttaro.

යම් තැනක වැඩසිටිමින් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ සේනාව සමඟ පැමිණි මාරයා පරාජය කර, කෙලෙස් සේනාව ද නසා, අනුත්තර වූ බුද්ධත්වයට පත් වූ සේක්ද...

2.

2.

Yaṃ pūjesi mahāvīro, ṭhito pada makopayaṃ;

Sattarattindivaṃ netta, nīlanīrajaraṃsinā.

මහාවීර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ පියවරක් හෝ නොසෙල්වා සිටිමින්, සත් රයක් හා සත් දහවලක් පුරා නිල් මහනෙල් මල් බඳු නෙත් කිරණින් යම් බෝධියකට පූජා පැවැත්වූ සේක්ද...

3.

3.

Surāsuranarādīnaṃ, nettāli pāḷipātanā;

Mecakākārapattehi, sikhaṇḍīviya bhāti yo.

සුර, අසුර, නර ආදීන්ගේ නෙත් සමූහය නිතර යොමුවන, නිල්-කළු පැහැති පත්‍රවලින් යුතුව මොනරෙකු මෙන් බබළන යම් බෝධියක් වේද...

4.

4.

Surapādapova sattānaṃ, yaṃ tiṭṭhati mahītale;

Iha loke paratte ca, dadanto icchiticchitaṃ.

සුරපුරයෙහි සුරතුරු මෙන්, මෙලොව හා පරලොව කැමති කැමති සියලු පැතුම් ලබා දෙමින්, යම් බෝධීන් වහන්සේ නමක් පොළොව මත විරාජමාන වන්නේද...

5.

5.

Yassa purāṇapaṇṇampi, patitaṃ yo naro idha;

Pūjeti tassa so deti, bhavabhogaṃ mahīruho.

යම් මිනිසෙකු ඒ වෘක්ෂ රාජයාගේ වැටුණු පැරණි කොළයක් පවා පුදන්නේද, ඒ මහා වෘක්ෂය ඔහුට භව භෝග සම්පත් ලබා දෙන්නේය.

6.

6.

Gandhamālehi salilehi, yamupāsati sadā naro;

Ajjhattañca bahiddhā ca, duritaṃ so nihaññati.

යම් මිනිසෙක් සුවඳ මල් හා පැන්වලින් නිතර ඒ බෝධීන් වහන්සේට උපස්ථාන කරයිද, ඔහුගේ ආධ්‍යාත්මික වූත් බාහිර වූත් සියලු පව් විනාශ වී යයි.

7.

7.

Yo deti ihalokatthaṃ,Yo deti pāralokikaṃ,Sampadaṃ jayabodhiṃtaṃ,Bhoti gacchāma vandituṃ.

පින්වත් ස්ත්‍රියනි, මෙලොව සැපත ද පරලොව සම්පත ද ලබා දෙන ඒ ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ වන්දනා කිරීමට අපි යන්නෙමු.

Taṃ sutvā udaggā somanassajātā bhikkhūnaṃ evamāha. Ahaṃ bhante parakule bhatiyā kammaṃ karontī dukkhena kasirena jīvikaṃ kappemi. Svātanāya me taṇḍulanālipi natthi, pageva aññaṃ dhanaṃ, imaṃ vinā aññaṃ sāṭakampi natthi, kasmā pubbe akatapuññattā, tasmā imaṃ bhante sāṭakaṃ mamānuggahāya bodhimhi dhajaṃ bandhathāti yācitvā sāṭakaṃ dhovitvā tesaṃ adāsi. Bhikkhūpi tassānuggahāya taṃ gahetvā agamaṃsu. Sā sāṭakaṃ datvā pītipāmojjamānasā gehaṃ gantvā tadaheva rattiyā majjhimayāme satthakavātena upahatā kālaṃ katvā tesaṃ [Pg.132] bhikkhūnaṃ gamanamagge ekasmiṃ ramaṇīye vanasaṇḍe bhummadevatā hutvā nibbattī, athassā puññānubhāvena tiyojanike ṭhāne dibbakapparukkhā pāturahaṃsu, tatta tatta nānāvirāgadhajapatākā olambanti. Devaputtā ca devadhītaro ca sabbābharaṇavibhūsitā tatheva dhajapatākādayo gahetvā kīḷanti. Naccagītādinekāni acchariyāni payojenti. Atha dutiyadivase tepi bhikkhū bodhimaṇḍalaṃ gacchantā sāyaṇhe taṃ ṭhānaṃ patvā ajja imasmiṃ vanasaṇḍe vasitvā gamissāmāti tattha vāsaṃ upagamiṃsu, tato te rattibhāge nānāvaṇṇadhaje ca devatāhi payojiyamānā gītavāditādayo ca tiyojanaṭṭhāne kapparukkhāni ca idaṃ sabbaṃ devissariyaṃ tassānubhāvena nibbattabhāvaṃ disvā vimhitamānasā devadhītaraṃ āmantetvā tvaṃ kena kammena idha nibbattāti pucchiṃsu. Sā bhikkhū vanditvā añjaliṃ paggayha ṭhitā bhante maṃ na sañjānitthāti āha. Bhikkhūhi na mayaṃ sañjānāma bhaginīti vutte sā attano sabhāvaṃ kathentī evamāha.

එය අසා අතිශයින් සොම්නසට පත් වූ ඕ තොමෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙසේ පැවසුවාය. "ස්වාමීනී, මම පර කුලයක කුලී වැඩ කරමින් ඉතා දුකෙන් හා අසීරුවෙන් ජීවිකාව ගෙවමි. හෙට දවස සඳහා මට සහල් නැළියක් තබා වෙනත් කිසිදු ධනයක් නැත. මේ හැර මට වෙනත් වස්ත්‍රයක් ද නැත. ඒ මා පෙර පින් නොකළ බැවිනි. එබැවින් ස්වාමීනී, මට අනුකම්පා පිණිස මේ වස්ත්‍රය බෝධීන් වහන්සේට ධජයක් (කොඩියක්) කොට බඳිනු මැනවැ" යි ඉල්ලා, ඒ වස්ත්‍රය සෝදා ඔවුන් වහන්සේලාට දුන්නාය. භික්ෂූන් වහන්සේලා ද ඇයට අනුග්‍රහ පිණිස එය රැගෙන වැඩම කළහ. ඈ ද ඒ වස්ත්‍රය පූජා කර ප්‍රීති ප්‍රමෝදයෙන් යුතු සිත් ඇතිව නිවසට ගොස්, එදිනම රාත්‍රියේ මධ්‍යම යාමයේදී සත්ථක වාතයෙන් (උදරයේ හටගත් තියුණු වාත රෝගයකින්) පීඩාවට පත්ව කළුරිය කර, එම භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩින මාවතේ පිහිටි එක්තරා රමණීය වනාන්තරයක භූමාටු දේවතාවියක්ව උපන්නාය. ඉක්බිති ඇගේ පුණ්‍ය අනුභාවයෙන් තුන් යොදුනක් පමණ තැනෙහි දිව්‍ය කල්ප වෘක්ෂයෝ පහළ වූහ. තැනින් තැන විවිධ වර්ණ ඇති කොඩි වැල් එල්ලෙමින් තිබුණි. දේවපුත්‍රයෝ ද දේවතාවියෝ ද සියලු ආභරණයෙන් සැරසී එලෙසම කොඩි වැල් ආදිය ගෙන ක්‍රීඩා කරති. නැටුම් ගැයුම් ආදී නොයෙක් ආශ්චර්යවත් දේ සිදු කරති. ඉක්බිති දෙවැනි දිනයේදී ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා ද බෝධි මණ්ඩලය බලා වඩින අතරතුර සන්ධ්‍යා කාලයේදී එම ස්ථානයට පැමිණ, "අද අප මේ වනාන්තරයෙහි නතර වී හෙට යන්නෙමු" යි සිතා එහි නතර වූහ. ඉක්බිති උන්වහන්සේලා රාත්‍රී කාලයේදී විවිධ වර්ණ ඇති කොඩි ද, දේවතාවන් විසින් පවත්වනු ලබන ගීත වාදනාදිය ද, තුන් යොදුනක් පමණ තැන පැතිර පවත්නා කල්ප වෘක්ෂයන් ද, මේ සියලු දිව්‍ය සම්පත්තිය ඇගේ පුණ්‍ය අනුභාවයෙන් උපන් බව දැක මවිතයට පත් සිත් ඇතිව, ඒ දේවතාවිය අමතා "තී කිනම් කර්මයකින් මෙහි උපන්නෙහිදැ" යි ඇසූහ. ඈ භික්ෂූන් වහන්සේලාට වැඳ දොහොත් මුදුන් දී සිට, "ස්වාමීනී, මාව හඳුනාගත නොහැකි වූවාද?" යි ඇසුවාය. භික්ෂූන් වහන්සේලා "නැත, නැගණියනි, අප හඳුනන්නේ නැත" යි වදාළ කල්හි ඈ තමාගේ තොරතුරු පවසමින් මෙසේ කීවාය.

8.

8.

Hīyyo āsanasālāya, nisīdittha samāgatā;

Tumhakaṃ santikaṃ gamma, yā varākībhivādayi.

"ඊයේ දින අසුන් හලෙහි රැස්ව සිටි ඔබ වහන්සේලා වෙත පැමිණ, යම් අසරණ තැනැත්තියක් වැඳ නමස්කාර කළාද,"

9.

9.

Yā bodhiṃ pūjanatthāya, vatthakaṃ paṭipādayi;

Sāhaṃ hīyyo cutā āsiṃ, rattiyaṃ byādhipīḷitā.

"බෝධීන් වහන්සේ පිදීම පිණිස යම් තැනැත්තියක් වස්ත්‍රයක් පූජා කළාද, ඒ මම ඊයේ රාත්‍රියේ රෝගයෙන් පීඩිතව කළුරිය කළෙමි."

10.

10.

Nānāsampattisaṃyuttā, nānābhūsanabhūsitā;

Vimāne ratanā kiṇṇe, jātāhaṃ ettha kānane.

"නොයෙක් සම්පත්වලින් යුක්තව, විවිධ ආභරණයෙන් සැරසී, රත්නයෙන් පිරී ගිය විමානයක මම මේ වනාන්තරයෙහි උපන්නෙමි."

11.

11.

Hīyyo passittha me gattaṃ, rajojallehi saṃkulaṃ;

Ajja passatha me gattaṃ, vaṇṇavantaṃ pabhassaraṃ.

"ස්වාමීනී, ඊයේ දින ඔබ වහන්සේලා මගේ දූවිල්ලෙන් හා දහඩියෙන් වැසුණු ශරීරය දුටු සේක. අද දින වර්ණවත් වූ ද, බැබළෙන්නා වූ ද මගේ ශරීරය බලනු මැනව."

12.

12.

Hīyyo passittha me bhante, nivatthaṃ malinambaraṃ;

Ajja passatha me bhante, dibbamambaramuttamaṃ.

"ස්වාමීනී, ඊයේ දින ඔබ වහන්සේලා මගේ කිලිටි වස්ත්‍රය දුටු සේක. ස්වාමීනී, අද දින මගේ උතුම් වූ දිව්‍ය සළු පිළි බලනු මැනව."

13.

13.

Vikiṇṇaphalitaggehi[Pg.133], kesehi viralā kulaṃ;

Ūkāgūthapaṭikkūlaṃ, hīyyo āsisiraṃ mama.

"ඊයේ දින මගේ හිසකෙස් විසිරී ගිය, පැසුණු අග ඇතිව, උකුණන්ගෙන් හා කුණුවලින් පිරී පිළිකුල් සහගතව තිබුණි."

14.

14.

Ajja taṃ parivattitvā, mama puññānubhāvato;

Sunīlamududhammillaṃ, kusumā bharaṇabhūsitaṃ.

"අද දින මගේ පුණ්‍ය අනුභාවයෙන් එය වෙනස් වී, ඉතා නිල් වූ ද මෘදු වූ ද කෙස් කළඹක් සහිතව මල් හා ආභරණයෙන් සැරසී ඇත."

15.

15.

Purā me sakasīsena, vahitaṃ dārū dakādikaṃ;

Puññenāhaṃ ajja mālā, bhāraṃ sīse samubbahe.

"පෙර මම මගේ හිසින් දර, පැන් ආදිය ඉසිලුවෙමි. අද මම මා කළ පිනෙන් හිස මත මල් මාලාවන් දරා සිටිමි."

16.

16.

Dhajatthāya mayā hīyyo, padinnaṃ thūlasāṭakaṃ;

Ajja nibbatti me bhonto, mahantaṃ dibbasampadaṃ.

"මා විසින් ඊයේ දින කොඩියක් පිණිස පූජා කරන ලද රළු වස්ත්‍රය නිසා, පින්වත් ස්වාමීනී, අද මට මෙතරම් මහත් වූ දිව්‍ය සම්පත්තියක් පහළ විය."

17.

17.

Jānamānena kattabbaṃ, dānādīsu mahapphalaṃ;

Devaloke manussesu, sukhadaṃ dāna muttamanti.

"මහත් ඵල මහානිසංස ඇති දානාදී පින්කම් නුවණැත්තන් විසින් කළ යුතුය. දෙව්ලොව ද මිනිස්ලොව ද සැප ලබා දෙන උතුම්ම දෙය දානයයි."

Taṃ sutvā sabbe bhikkhū acchariyabbhutacittā ahesuṃ. Sā devatā tassā rattiyā accayena bhikkhū nimantetvā dibbehi khajjabhojjehi sahatthā santappetvā tehi saddhiṃ āgacchantī antarāmagge dānaṃ dadamānā mahābodhiṃ gantvā sabbehi dhajapatākā dīhi ca nānāvidhavaṇṇagandhasampannapupphehi ca dīpadhūpehi ca bodhiṃ pūjetvā bhikkhūnaṃ cīvaratthāya dibbavatthāni datvā āgamma tasmiṃyeva vanasaṇḍe vasantī nānāvidhāni puññāni katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Bhikkhūpi taṃ acchariyaṃ tattha tattha pakāsentā bahūjane puññakamme niyojesuṃti.

එය අසා සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා මවිතයට හා පුදුමයට පත් වූහ. ඒ දේවතාවිය ද එම රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආරාධනා කර, දිව්‍යමය ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයන්ගෙන් තම දෑතින්ම උපස්ථාන කර, උන්වහන්සේලා සමඟ වඩිමින් මඟ දෙපස දන් දෙමින් මහා බෝධීන් වහන්සේ වෙත ගොස්, සියලු කොඩි වැල්වලින් ද, නොයෙක් වර්ණ හා සුවඳින් යුත් මල්වලින් ද, පහන් හා සුවඳ දුම්වලින් ද බෝධීන් වහන්සේ පුදා, භික්ෂූන් වහන්සේලාට සිවුරු පිණිස දිව්‍ය වස්ත්‍රයන් පූජා කර, නැවත පැමිණ එම වනාන්තරයෙහිම වසමින් නොයෙක් ආකාරයේ පින්කම් සිදු කොට තව්තිසා භවනයෙහි උපන්නාය. භික්ෂූන් වහන්සේලා ද ඒ ආශ්චර්යය තැන් තැන්වල ප්‍රකාශ කරමින් බොහෝ ජනයා පින්කම්වල නියුක්ත කරවූහ.

18.

18.

Evaṃ vidhāpi kapaṇā jinasāsanamhi,Katvā pasāda matha thūlakucelakena;

Pūjetva dibbavibhavaṃ alabhīti ñatvā,Pūjāparā bhavatha vatthusu tīsu sammāti.

බුදු සසුනෙහි මෙවැනි අසරණ තැනැත්තියක් වුවද, රළු වස්ත්‍රයකින් සිත පහදවාගෙන පූජා කිරීමෙන් දිව්‍ය සම්පත් ලැබූ බව දැන, (ත්‍රිවිධ රත්නය නමැති) වස්තූන් තිදෙනා කෙරෙහි මැනවින් පූජා සත්කාර කරන්නෝ වන්න.

Kapaṇāya vatthuṃ tatiyaṃ.

අසරණ ස්ත්‍රියගේ කථාව තෙවැන්නයි.

34. Indaguttattherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

34. ඉන්දගුත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ කථාවෙහි අනුපිළිවෙල කථාව මෙසේය.

Amhākaṃ bhagavato parinibbāṇato orabhāge jambudīpe kira pāṭaliputtaṃ nāma nagaraṃ ahosi. Tattha dhammāsoko nāma mahiddhiko mahānubhāvo āṇācakkavatti rājā rajjaṃ kāreti. Uddhaṃ ākāsato heṭṭhā pathaviyā yojanappamāṇe sakalajambūdīpe tassa āṇā pavattati, tadā sakalajambudīpavāsino ca caturāsīti nagarasahasse rājāno ca attano attano balavāhane gahetvā āgamma dhammāsokamahārañño upaṭṭhānaṃ karonti. Tasmiṃ samaye devaputtanagare devaputto nāma mahārājā attano balavāhanaṃ gahetvā rañño upaṭṭhānaṃ agamāsi. Dhammāsoko devaputtamahārājānaṃ disvā madhurapaṭisanthāraṃ katvā tumhākaṃ raṭṭhe bahussutā āgatāgamā mahāguṇavantā ayyā atthīti pucchi. Taṃ sutvā devaputtarājā atthi deva tasmiṃ nagare sīhakumbhakaṃ nāma mahāvihāraṃ. Tattha anekasahassabhikkhū viharanti sīlavantā appicchā santuṭṭhā vivekakāmino. Tesu sāṭṭhakathātipiṭakadharo indaguttatthero nāma tesaṃ pāmokkho ahosi. So anekapariyāyena sanarāmarānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃvaṇṇeti. Guṇavā attano guṇaṃ nissāya loke pākaṭoti. Taṃ sutvā rājā tuṭṭhamānaso theraṃ passitukāmo hutvā samma tvameva gantvā theraṃ yācitvā idhā nehīti āha. Taṃ sutvā devaputtarājā attano hatthassabalavāhanā dimahā senaṅgaparivuto indaguttattherassa santikaṃ gantvā vanditvā ayya ayyaṃ dhammāsokamahārājā daṭṭhukāmoti āha. Therena sādhūti sampaṭicchite rājā therena sampaṭicchitabhāvaṃ dhammāsokamahārājino pesesi. Tato dhammāsokamahārājā somanassappatto attano āṇāpavattitaṭṭhāne rājūnaṃ sāsanaṃ pesesi. Sabbeva therāgamanamaggaṃ [Pg.135] alaṅkarontūti. Atha te rājāno tuṭṭhapahaṭṭhā attano attano nagare bheriṃ carāpetvā devaputtanagarato yāva pāṭaliputtanagaraṃ etthantare pañcapaṇṇāsayojanikaṃ maggaṃ visamaṃ samaṃ karonto devatānaṃ dibbavīthimiva alaṅkaritvā dhammāsokamahānarindassa evaṃ sāsanaṃ pesesuṃ. Bhavantettha.

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව, දඹදිව පැළලුප් නුවර නමින් නගරයක් විය. එහි ධර්මාශෝක නමින් මහා ඍද්ධිමත්, මහා ආනුභාව ඇති, ආඥාචක්‍රවර්තී රජෙක් රාජ්‍යය කළේය. උඩින් අහසේ ද, යටින් පොළොවේ ද යොදුනක් පමණ වූ මුළු දඹදිව පුරාම ඔහුගේ ආඥාව පැතිර පැවතියේය. එකල මුළු දඹදිව වැසියෝ ද, අසූහතර දහසක් නගරවල රජවරු ද තමන්ගේ සේනාවන් හා වාහන රැගෙන අවුත් ධර්මාශෝක මහා රජුට උපස්ථාන කරති. ඒ අවධියෙහි දේවපුත්ත නගරයෙහි දේවපුත්ත නමින් මහා රජෙක් තමාගේ සේනාවන් හා වාහන රැගෙන රජුට උපස්ථාන පිණිස පැමිණියේය. ධර්මාශෝක රජතුමා දේවපුත්ත මහා රජු දැක, මධුර පිළිසඳරක් කොට, 'ඔබගේ රටෙහි බහුශ්‍රැත වූ, ආගම ධර්මය දත්, මහා ගුණවත් ස්වාමීන් වහන්සේලා වැඩ වෙසෙත්ද?' කියා ඇසුවේය. එය ඇසූ දේවපුත්ත රජතුමා, 'දේවයන් වහන්ස, ඒ නගරයෙහි සීහකුම්භක නමින් මහා විහාරයක් ඇත. එහි සිල්වත් වූ, অল্পේච්ඡ වූ, සන්තෘප්ත වූ, විවේකය කැමති වූ දහස් ගණන් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩ වෙසෙති. ඔවුන් අතර අටුවා සහිත ත්‍රිපිටකය දරන්නා වූ, ඉන්දගුත්ත නමින් ස්වාමීන් වහන්සේනමක් ඔවුන්ගේ ප්‍රධානියා වශයෙන් වැඩවසති. උන්වහන්සේ නොයෙක් ක්‍රමයෙන් දෙවි මිනිසුන් සහිත භික්ෂූන්ට ධර්මය දේශනා කරති. ගුණවත් තැනැත්තා තමන්ගේ ගුණය නිසා ලෝකයෙහි ප්‍රකට වෙයි' යැයි පැවසීය. එය ඇසූ රජතුමා සතුටු සිතින් යුතුව, තෙරුන් වහන්සේ දැකීමට කැමති වී, 'මිත්‍රය, ඔබම ගොස් තෙරුන් වහන්සේට ආරාධනා කොට මෙහි කැඳවාගෙන එන්න' යැයි කීවේය. එය ඇසූ දේවපුත්ත රජතුමා තමාගේ ඇත්, අස් ආදී මහා සේනාව පිරිවරාගෙන ඉන්දගුත්ත තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස්, වැඳ නමස්කාර කොට, 'ස්වාමීනි, ධර්මාශෝක මහා රජතුමා ඔබවහන්සේ දැකීමට කැමති වන්නේය' යැයි පැවසීය. තෙරුන් වහන්සේ 'සාධු' කියා එය පිළිගත් කල්හි, රජතුමා තෙරුන් වහන්සේ එය පිළිගත් බව ධර්මාශෝක මහා රජුට දන්වා යැවීය. ඉක්බිති ධර්මාශෝක මහා රජතුමා අතිශයින් සොම්නසට පත්ව, තමාගේ ආඥාව පවතින ප්‍රදේශවල රජවරුන්ට මෙසේ පණිවිඩයක් යැවීය: 'සියලු දෙනාම තෙරුන් වහන්සේ වඩිනා මාර්ගය අලංකාර කරත්වා!' යන්නයි. එකල ඒ රජවරු සතුටට පත්ව, තමන්ගේ නගරවල අණබෙර ලප්වා, දේවපුත්ත නගරයේ සිට පාටලීපුත්‍ර නගරය දක්වා වූ යොදුන් පනස් පහක් පමණ වූ මාර්ගයෙහි විෂම ස්ථාන සමතලා කරමින්, දෙවිවරුන්ගේ දිව්‍ය වීථියක් මෙන් අලංකාර කොට, ධර්මාශෝක මහා නරේන්ද්‍රයාට මෙසේ පණිවිඩයක් යැවූහ. මෙහි මේ ගාථා වෙත්.

1.

1.

Indaguttamahāthera, sāmino gamanāya no;

Maggaṃ alaṅkarontūti, mahārājena pesitaṃ.

ඉන්දගුත්ත මහා ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ වැඩමවීම පිණිස අප විසින් මාර්ගය අලංකාර කළ යුතු යැයි මහා රජතුමා විසින් පණිවිඩයක් එවනු ලැබීය.

2.

2.

Tato te apanetvāna, pāsāṇakaṇṭakādikaṃ;

Visamaṃ samaṃ karitvāna, sammajjitvāna sādhukaṃ.

ඉන්පසු ඔවුහු ගල්, කටු ආදිය ඉවත් කොට, විෂම වූ මඟ සමතලා කර, මැනවින් හැමද පිරිසිදු කළහ.

3.

3.

Dhotamuttā samābhāsā, okiritvāna vālukā;

Ussāpitā tattha tattha, dussatoraṇapantiyo.

සෝදන ලද මුතු කැට මෙන් බැබළෙන වැලි අතුරා, තැනින් තැන රෙදිවලින් කළ තොරණ පෙළවල් එසවූහ.

4.

4.

Kaladhotahemarambhādi, nānātoraṇapantiyo;

Tathā pupphamayā neka, toraṇūparitoraṇā.

රන් රිදීවලින් හා කෙසෙල් බඩවලින් කරන ලද නොයෙක් තොරණ පෙළවල් ද, එසේම මල්වලින් කරන ලද නොයෙක් තොරණ මත තොරණ ද පිහිටුවූහ.

5.

5.

Tesu tesuca ṭhānesu, saṅkhatā kusumagghikā;

Tatheva gandhatelehi, dīpitā dīpapantiyo.

ඒ ඒ ස්ථානවල මල්වලින් සැරසූ මල් පූජාසන ද, එසේම සුවඳ තෙලින් දල්වන ලද පහන් වැටවල් ද තැබූහ.

6.

6.

Padumuppalasannīra, pupphapallava laṅkatā;

Ṭhapitā ghaṭamālāyo, puṇṇā sogandhavārihi.

නෙළුම් හා මානෙල් මල් සහිත ජලයෙන් ද, මල් දලුවලින් ද සරසන ලද, සුවඳ පැන් පුරවන ලද පුන්කලස් මාලාවන් තැබූහ.

7.

7.

Nilapītā disambhinna, patākāhi dhajehi ca;

Maggassa ubhato passe, vanamāsi samākulaṃ.

නිල්, කහ ආදී නොයෙක් වර්ණවලින් යුත් කොඩි හා පතාකාවලින් මාර්ගයේ දෙපස වනාන්තරය මෙන් ගහණ විය.

8.

8.

Ketavo uggatā tattha, mandamandasamīraṇā;

Avhayantāva sobhanti, brahmoragasurādayo.

එහි ඔසවන ලද කොඩි සෙමෙන් හමන සුළඟින් ලෙළදෙමින්, බ්‍රහ්මයන්, නාගයන්, සුරයන් ආදීන් කැඳවන්නාක් මෙන් බැබළුණහ.

9.

9.

Nāgacampapunnāga, ketakīvakulādihi;

Padumuppalā dijalajehi, mālatī kusumā dihi.

නා, දොඹ, මුහුදු ලිහිණි, වැටකේ, මූණමල් ආදියෙන් ද, නෙළුම්, මානෙල් ආදී දියෙහි උපන් මල්වලින් ද, සමන් පිච්ච මල් ආදියෙන් ද...

10.

10.

Mālādāmehi [Pg.136] nekehi, maggamāsi vicittakaṃ;

Pattharitvā pādapaṭe, sittasammattabhūmiyaṃ.

නොයෙක් මල් මාලාවන්ගෙන් මාර්ගය විසිතුරු කරන ලදී. පැන් ඉස මැනවින් පිරිසිදු කරන ලද භූමියෙහි පාපිස්නා රෙදි අතුරන ලදී.

11.

11.

Lājādipañcapupphāni, vikiriṃsu manoramaṃ;

Alaṅkaritvā hattassā, kusumā bharaṇādihi.

මනරම් වූ ළහිරු ආදී පංචෝපහාර මල් විසුරුවා හැරියහ. ඇතුන් හා අසුන් මල්වලින් හා ආභරණවලින් සැරසූහ.

12.

12.

Maggālaṅkaraṇatthāya, ṭhapitāsuṃ tato tato;

Tesu tesu ca ṭhānesu, bherimaṇḍalamajjhagā.

මාර්ගය අලංකාර කිරීම පිණිස ඒ ඒ ස්ථානවල බෙර වයන්නන් පිරිවරාගත් මණ්ඩල තබන ලදහ.

13.

13.

Naccanti cāturā nārī, rasabhāvanirantarā;

Kaṃsavaṃsādipaggayha, vajjentānekatantiyo.

රස භාවයන්ගෙන් නිරන්තර වූ දක්ෂ කාන්තාවෝ නටති. කෛතාලම්, වේණූ ආදිය ගෙන නොයෙක් තත් සහිත වාද්‍ය භාණ්ඩ වාදනය කරති.

14.

14.

Gāyanti madhuraṃ gītaṃ, gāyantettha layānvitaṃ;

Maggoso sādhuvādehi, bheritantinadehica.

තාලයට අනුකූලව මිහිරි ගීත ගයති. ඒ මාර්ගය සාධු නාදයෙන් ද, බෙර හා තත් තන්ත්‍රී ස්වරයෙන් ද ගිගුම් දුන්නේය.

15.

15.

Karīnaṃ koñcanādehi, hayānaṃ hesitehi ca;

Nekaviṭaṅkasaṅghehi, so karīhi samākulo.

ඇතුන්ගේ කුංචනාදයෙන් ද, අසුන්ගේ හේෂාරවයෙන් ද, නොයෙක් විසිතුරු සැරසිලිවලින් ද යුත් ඒ මඟ ඇතුන්ගෙන් ගහණ විය.

16.

16.

Maggassa ubhato passe, devakaññūpamā subhā;

Mālākalāpe paggayha, tiṭṭhanti tuṭṭhamānasā.

මාර්ගයේ දෙපස දේවකන්‍යාවන් වැනි රූමත් ස්ත්‍රීහු සතුටු සිතින් මල් කලඹවල් අතින් ගෙන සිටියහ.

17.

17.

Tathā puṇṇaghaṭe gayha, padumuppalasaṃkule,Aṭṭhamaṅgalamuggayha, tiṭṭhanti pamadā tahiṃ.

එසේම නෙළුම්, මානෙල්වලින් පිරුණු පුන්කලස් ගෙන ද, අෂ්ට මංගල්‍යයන් අතින් ගෙන ද කාන්තාවෝ එහි සිටියහ.

18.

18.

Sītalūdakasampanna, papāhi samalaṅkatā;

Sinānatthaṃ khatā āsuṃ, pokkharañño tahiṃtahiṃ.

සීතල පැන්වලින් පිරුණු පැන්හල්වලින් සරසන ලද, ස්නානය පිණිස කනින ලද පොකුණු තැනින් තැන විය.

19.

19.

Tahiṃtahiṃkatā āsuṃ, dānasālā manoramā;

Nicitāsumanekāni, dānopakaraṇā tahiṃ.

තැනින් තැන මනරම් දන්සල් සාදන ලදී. එහි නොයෙක් දානෝපකරණ රැස් කරන ලදී.

20.

20.

Evaṃ nekavidhā pūjā, amhehi paṭipāditā;

Ṭhapetvāna mahāgaṅgaṃ, taṃ jānātu mahīpatīti.

'මහා ගංගාව හැර අප විසින් මෙවැනි නොයෙක් ආකාර පූජාවන් පිළියෙල කරන ලදී. රජතුමා එය දැනගනීවා!' කියා දන්වා යැවූහ.

Taṃ sutvā asokamahārājā gaṅgaṃ alaṅkarothāti soḷasayakkhe pesesi, te saparivārā tattha gantvā attano [Pg.137] ānubhāvena gaṅgāya anto tigāvutaṭṭhāne udukkhalapāsāṇe ṭhapesuṃ. Ṭhapetvā thambhe ussāpetvā tulāsaṃghāṭe datvā himavantato rattacandanasāre āharitvā padare santharitvā anekehi pūjāvidhānehi alaṅkaritvā rañño evaṃ sāsanaṃ pesesuṃ. Bhavantettha.

එය ඇසූ අසෝක මහා රජතුමා 'ගංගාව ද අලංකාර කරව්' යැයි යක්ෂයන් සොළොස් දෙනෙකු පිටත්කර යැවීය. ඔවුහු සිය පිරිවර සමඟ එහි ගොස් තමන්ගේ ආනුභාවයෙන් ගඟ මැද ගව් තුනක් දිගු ස්ථානයක පාදම් ගල් තැබූහ. එසේ තබා කුළුණු ඔසවා, හරස් බාල්ක යොදා, හිමාලයෙන් රත් සඳුන් හරයන් ගෙනවුත් ලෑලි අතුරා, නොයෙක් පූජා විධිවලින් අලංකාර කොට රජුට මෙසේ පණිවිඩයක් යැවූහ. මෙහි මේ ගාථා වෙත්.

21.

21.

Yamatthāya mayaṃ sabbe, mahārājena pesitā;

Amhehi dāni taṃ sabbaṃ, katameva suṇotha taṃ.

මහා රජතුමා විසින් යම් කරුණක් සඳහා අප සැම පිටත්කර හරින ලද්දේ ද, දැන් අප විසින් ඒ සියල්ල කරන ලදී. එය අසනු මැනවි.

22.

22.

Gāvutattayagambhīraṃ, gaṅgaṃ yojanavitthataṃ;

Thambhe patiṭṭhapetvāna, anagghaṃ rattacandanaṃ.

ගව් තුනක් ගැඹුරු වූ, යොදුනක් පළල් වූ ගංගාවෙහි කුළුණු පිහිටුවා, අනර්ඝ වූ රත් සඳුන් ලීයෙන්...

23.

23.

Himavantato haritvāna, setuṃ tattha sumāpitaṃ;

Toraṇā ca ubho passe, ratanehi sunimmitā.

...හිමාලයෙන් ගෙනැවිත් එහි පාලමක් මැනවින් සාදන ලදී. එහි දෙපස රත්නයන්ගෙන් මැනවින් නිමවන ලද තොරණ ද ඇත.

24.

24.

Puṇṇakumbhaddhajā ceva, padīpāvaliyo tathā;

Ubho passesu ratanāni, māpetvālambanānica.

පුන්කලස් ද, කොඩි ද, පහන් වැටවල් ද, දෙපස රත්නයන්ගෙන් මවන ලද අත්වැලවල් ද ඇත.

25.

25.

Suvaṇṇamaṇimuttādi, dāmehi samalaṅkatā;

Vālukatthāya okiṇṇā, dhotamuttā pabhassarā.

රන්, මැණික්, මුතු ආදී මාලාවන්ගෙන් සැරසී ඇත. වැලි වෙනුවට සෝදන ලද, දිලිසෙන මුතු කැට අතුරා ඇත.

26.

26.

Tesu tesu ca ṭhānesu, ṭhapitāsuṃ mahāmaṇī;

Nānārāgavitānehi, sobhitā setuno pari.

ඒ ඒ ස්ථානවල මහා මාණික්‍යයන් තබන ලදී. පාලම මතුපිට නොයෙක් වර්ණවලින් යුත් වියන්වලින් සෝභමාන වේ.

27.

27.

Olambitāsuṃ tattheva, dibbādikusumādayo;

Niṭṭhitaṃ idha kātabba, yuttaṃ pūjāvidhiṃtu no;

Devotaṃ paṭijānātu, iti vatvāna pesayuṃti.

එහිම දිව්‍යමය මල් ආදිය එල්ලා තිබේ. අප විසින් මෙහි කළ යුතු වූ පූජා විධි සියල්ල නිම කරන ලදී. දේවයන් වහන්ස, එය පිළිගනු මැනවි' යැයි කියා පණිවිඩයක් යැවූහ.

Tampi sutvā asoko mahārājā tumheva theraṃ idhānethāti tesaṃyeva sāsanaṃ paṭipesesi, te sādhūti indaguttattherassa santikaṃ gantvā vanditvā bhante pāṭaliputtanagarassa gamanāya kāloti āhaṃsu, tato thero saṭṭhisahassamattehi [Pg.138] bhikkhusaṅghehi parivuto pañcapaṇṇāsayojanamaggaṃ paṭipajji. Athāparaṃ devaputtanagaravāsino anekavidhamālāgandhavāsacuṇṇaddhajapatākādīhi anekehi tālāvacarehi naccagītavāditehi pūjetvā agamaṃsu. Atha thero mahantena pūjāvidhānena jambudīpavāsīhi pūjiyamāno anukkamena candabhāgāya gaṅgāya setuṃ patvā tattha mahantaṃ pūjāvidhānaṃ olokento evaṃ cintesi, evaṃ uḷāraṃ pūjāvidhānaṃ idāni jambudīpe nāññassa hoti, mayhamevetaṃ kataṃ. Ahamevetta uttamo appaṭimoti evaṃ seyyassa seyyohamasmīti mānaṃ uppādetvā aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe eko khīṇāsavatthero taṃ mānenupatthaddhacetasā ṭhitaṃ dibbacakkhunā disvā upasaṅkamitvā vanditvā therassa ovadanto evamāha. Tasmā.

එය ඇසූ අසෝක මහරජතුමා, ‘නුඹලා ම තෙරුන් වහන්සේ මෙහි කැඳවාගෙන එව’ යි ඔවුන්ට ම නැවත පණිවිඩයක් යැවී ය. ඔවුහු ‘යහපතැ’යි පිළිගෙන ඉන්දගුත්ත තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස් වැඳ, ‘ස්වාමීනි, පාටලීපුත්‍ර නගරයට වැඩම කිරීමට කාලය පැමිණ ඇතැ’යි පැවසූහ. ඉක්බිති තෙරුන් වහන්සේ හැට දහසක් පමණ වූ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරාගෙන පනස්පස් යොදුනක් වූ මඟට පිළිපන් සේක. ඉන්පසු දේවපුත්‍ර නගරවාසීහු නොයෙක් ආකාර මල්, සුවඳ විලවුන්, සුවඳ කුඩු, ධජ පතාක ආදියෙන් ද, විවිධ තූර්ය වාදකයන්ගේ නැටුම්, ගැයුම් හා වැයුම්වලින් ද පූජා පවත්වා පෙරගමන් කළහ. ඉක්බිති තෙරුන් වහන්සේ ජම්බුද්වීපවාසීන් විසින් පවත්වන ලද මහත් වූ පූජා සත්කාර ලබමින්, ක්‍රමයෙන් චන්දභාගා ගඟෙහි පාලම වෙත පැමිණ, එහි දී සිදුවන මහත් පූජා විධි දෙස බලමින් මෙසේ සිතූ සේක: ‘මෙසේ වූ උදාර පූජා සත්කාරයක් මේ කාලයේ ජම්බුද්වීපයේ වෙනත් කිසිවෙකුට නොලැබේ. මෙය මා උදෙසා ම කරන ලද්දකි. මම ම මෙහි උතුම් වෙමි, අසදෘශ වෙමි’ යි මෙසේ ශ්‍රේෂ්ඨයන් අතර මම ම ශ්‍රේෂ්ඨයෙක් වෙමි යි මානය උපදවාගෙන නැවතී සිටියේ ය. ඒ මොහොතෙහි එක් රහතන් වහන්සේ කෙනෙක් මානයෙන් උදම් වූ සිතින් යුතුව සිටින උන්වහන්සේව දිවැසින් දැක, උන්වහන්සේ වෙත පැමිණ, වැඳ, අවවාද කරමින් මෙසේ වදාළ සේක. එබැවින්,

28.

28.

Mā mānassa vasī hotha, māno bhante vasaṃgataṃ ;

Anatthado sadā hoti, pātetvāna bhavā vaṭe.

‘ස්වාමීනි, මානයට වසඟ නොවන්න, මානයෙහි වසඟයට පත්වීම සැමදා අනර්ථය ම උදාකරයි, (සත්ත්වයා) සංසාර චක්‍රයෙහි ඇද දමයි.’

29.

29.

Māno palālito satto, taṇhāpaṭighasaṅgato;

Makkaṭoragasoṇādi, hutvā jāyati jātisu.

‘මානය පෝෂණය කළ, තණ්හාවෙන් හා කෝපයෙන් යුක්ත වූ සත්ත්වයා මතු භවයන්හි වඳුරන්, සර්පයන්, බල්ලන් ආදීන් වී උපදියි.’

30.

30.

Mā mānaṃ sāmi pūrehi, attānaṃ parisodhaya;

Aparisuddhā sayo bhikkhu, dāyakaṃ na paritosati.

‘ස්වාමීනි, මානය ඇති නොකරගන්න, තමාගේ සිත පිරිසිදු කරගන්න. කෙලෙසුන්ගෙන් අපිරිසිදු වූ සිත් ඇති භික්ෂුව, දායකයා සතුටු කිරීමට සමත් නොවේ.’

31.

31.

Dadantānaṃ sarantānaṃ, pūjentānaṃ sace tuvaṃ;

Mahapphalaṃ mahābhūtiṃ, kāmattha hotha nibbaṇāti.

‘සැබවින්ම ඔබ (මානයෙන් තොරව පිරිසිදු වුවහොත්), දන් දෙන, (තෙරුවන්) සිහි කරන, පුදන අයට මහත් ඵල මහානිශංස, මහා සම්පත්තියක් සහ ඔවුන් පතන නිර්වාණ ධර්මය ලබා දෙන්නෙකු වන්නේය.’

Taṃ sutvā thero saṃsāre nibbindo tattheva ṭhito tilakkhaṇaṃ paṭṭhapetvā karajakāyaṃ sammasanto sahapaṭi sambhidāhi arahattaṃ patvāva nikkhami. Tato dhammāsokamahārājā balavāhanaparivuto mahantena pūjāvidhānena paṭimaggaṃ āgamma vanditvā [Pg.139] tato diguṇaṃ pūjāsakkāraṃ kurumāno mahābhikkhusaṅghena saddhiṃ theraṃ attano nagaraṃ netvā tassa dhammakathaṃ sutvā pasannamānaso pañcasīle patiṭṭhāya mahantaṃ vihāraṃ kāretvā therena sahāgatānaṃ saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ catupaccayehi upaṭṭhāna makāsi, atha thero sāṭṭhakathaṃ piṭakattayaṃ pakāsento tasmiṃ ciraṃ vasitvā tattheva parinibbāyi. Tato rājā sapariso tassa sarīranikkhepaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā mahantaṃ cetiyaṃ kārāpesīti.

එය ඇසූ තෙරුන් වහන්සේ සංසාරයෙහි කලකිරී, එතැන ම නැවතී ත්‍රිලක්ෂණය මෙනෙහි කරමින් රූප කාය විදර්ශනා කොට, සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අරහත් භාවයට පැමිණ ම එතැනින් නික්මුණු සේක. ඉක්බිති ධර්මාශෝක මහරජතුමා සේනා වාහන පිරිවරාගෙන, මහත් වූ පූජා සත්කාරයෙන් යුතුව පෙරගමන් කොට වැඳ, ඉන්පසු දෙගුණයකින් වැඩි පූජා සත්කාර පවත්වමින් මහා භික්ෂු සංඝයා සමඟ තෙරුන් වහන්සේව තමන්ගේ නගරයට කැඳවාගෙන ගොස්, උන්වහන්සේගේ ධර්ම කථාව අසා, පැහැදුණු සිත් ඇතිව පංචශීලයෙහි පිහිටා, මහත් වූ විහාරයක් කරවා, තෙරුන් වහන්සේ සමඟ වැඩම කළ හැටදහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කළේය. ඉන්පසු තෙරුන් වහන්සේ අටුවා සහිත ත්‍රිපිටකය ප්‍රකාශ කරමින් එහි බොහෝ කලක් වාසය කර, එහි දී ම පිරිනිවන් පා වදාළ සේක. ඉක්බිති රජතුමා පිරිවර සමඟ උන්වහන්සේගේ ආදාහන පූජාව පවත්වා, ධාතූන් වහන්සේලා රැගෙන මහත් වූ චෛත්‍යයක් කරවීය.

32.

32.

Purātanānaṃ bhuvi puññakamminaṃ,Guṇānubhāvena mahenti evaṃ;

Sadevakā naṃ manasīkarontā,Puññaṃ karothā yatane sadā darāti.

පෙර මෙලොව පින් කළවුන්ගේ ගුණානුභාවයෙන් මෙසේ දෙවි මිනිස්සු පූජා පවත්වති. මෙය මෙනෙහි කරමින් සැමදා උත්සාහයෙන් හා ආදරයෙන් පින් දහම් රැස් කරත්වා.

Indaguttattherassa vatthuṃ catutthaṃ.

ඉන්දගුත්ත තෙරුන්ගේ වස්තුව සිව්වැන්නයි.

35. Sākhamālapūjikāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

35. ශාඛාමාලා පූජිකාවගේ කථා වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය.

Amhākaṃ bhagavā dasapāramiyo pūretvā anukkamena tusitabhavane nibbatto devehi ārādhito sakkarājakule paṭisandhiṃ gahetvā mātukucchito nikkhanto anukkamena paramābhisambodhiṃ patvā tato paṭṭhāya pañcacattālīsasaṃvaccharāni ṭhatvā caturāsītidhammakkhandhasahassāni desetvā gaṇanapathamatīte satte bhavakantārato santāretvā sabbabuddhakiccāni niṭṭhāpetvā kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālāna mantare uttarasīsakaṃ paññatte mañcake vesākhapuṇṇadivase dakkhiṇena passena sato sampajāno anuṭṭhānaseyyāya nipanno pacchimayāme bhikkhū ovaditvā balavapaccū-sa [Pg.140] samaye mahāpathaviṃkampento anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi, nibbute pana bhagavati lokanāthe ānandatthero mallarājūnaṃ etaṃ pavattiṃ ārocesi. Tato kosinārakā ca devabrahmādayo ca sannipatitvā naccagītavāditehi mālāgandhādīhi ca sakkarontā garukarontā mānentā pūjentā celavitānādayo karontā bhagavato sarīraṃ nagaramajjhe yattha makuṭabandhanaṃ nāma mallānaṃ cetiyaṃ, tattha netvā cakkavattissa sarīraṃ viya ahatena vatthena veṭhetvā tato vihatena kappāsena veṭhetvāti evaṃ pañcadussayugasatehi veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissāya āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṃ citakaṃ karitvā bhagavato sarīraṃ citakaṃ āropesuṃ. Atha mahākassapattherena bhagavato pāde sirasā vandite devatānubhāvena citako samantā ekappahāreneva pajjali. Bhagavato pana sarīre daḍḍhe sumanamakuḷasadisā dhātuyo avasissiṃsu. Tasmiṃ kira samaye kosalarañño janapade aññatarā gāmavāsikā itthī bhagavati parinibbute sādhukīḷhaṃ āgacchamānā antarāmagge attano sarīre uppannavātarogena upaddutā sādhukīḷhaṃ sampāpuṇituṃ asakkontī satthu āḷāhanaṃ gantvā bhagavato dhātusarīre tīṇi sākhapupphāni pūjetvā pasannamānasā pañcapatiṭṭhitena vanditvā gatā tāya eva rattiyā majjhimayāme kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane tiṃsayojanike kanakavimāne nibbatti. Tassā pubbakammapakāsanatthaṃ cakkamattāni sākhapupphāni tatta tattha olambanti. Teheva sabbaṃ vimānaṃ ekobhāsī ahosi. Tato sugandhakaraṇḍakaṃ viya ca ahosi, sā pana attano sobhaggappattaṃ attabhāvañca vimānasampadañca parivārasampattiyo ca disvā vimhitamānasā pubbe katena [Pg.141] kena me puññakammenā yaṃ laddhāti olokantī bhagavato dhātusarīrasmiṃ pūjitāni tīṇi sākhapupphāni disvā pasannamānasā mahācakkappamāṇaṃ sākhamālaṃ hatthena dhārentī dhātupūjanatthāya agamāsi. Tadā tattha sannipatitā manussā tassā rūpasampadañca hatte mahantaṃ sākhamālañca disvā vimhitamānasā amma tvaṃ kattha vāsikā. Kattha panimaṃ pupphaṃ paṭiladdhanti pucchiṃsu, taṃ sutvā devadhītā attanā bhagavato dhātusarīrassa pūjitasākhamālattayānubhāvena paṭiladdhasampattiyo ca dibbavimānañca pubbe matakalevaraṃ cāti sabbaṃ tesaṃ dassetvā dhammadesanāvasāne āha.

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දස පාරමිතාවන් පුරමින් අනුපිළිවෙලින් තුසිත භවනෙහි උපත ලබා, දෙවියන්ගේ ආරාධනයෙන් ශාක්‍ය රජකුලයේ පිළිසිඳගෙන, මවුකුසින් බිහිවී, අනුපිළිවෙලින් උත්තරීතර සම්මා සම්බෝධියට පත්වී, එතැන් පටන් වසර හතළිස් පහක් මුළුල්ලේ වැඩ වෙසෙමින් අසූහාරදහසක් ධර්මස්කන්ධයන් දේශනා කොට, ගණනය කළ නොහැකි සත්වයන් සංසාර කන්තාරයෙන් එතෙර කරවා, සියලු බුද්ධ කෘත්‍යයන් නිමවා, කුසිනාරා නුවර මල්ල රජුන්ගේ උපවත්තන සල් උයනේ යුවල සල් ගස් අතර උතුරට හිස ලා පනවන ලද මංචකයෙහි වෙසක් පොහෝ දින දකුණු ඇලයෙන් සිහි නුවණින් යුතුව නැවත නොනැගිටින සෙය්‍යාවෙන් සැතපී, පශ්චිම යාමයේ භික්ෂූන් වහන්සේලාට අවවාද කොට, අලුයම් කාලයේ මහ පොළොව කම්පා කරවමින් අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පා වදාළ සේක. ලෝකනාථ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි ආනන්ද තෙරණුවෝ මල්ල රජවරුන්ට ඒ පුවත සැල කළහ. ඉන්පසු කුසිනාරා වැසියෝ ද දේව බ්‍රහ්මාදීහු ද රැස්වී නෘත්‍ය, ගීත, වාද්‍යයන්ගෙන් ද, මල් ගඳ විලවුන් ආදියෙන් ද සත්කාර කරමින්, ගරු කරමින්, මානය කරමින්, පූජා කරමින්, වියන් ආදිය බඳිමින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහය නගරය මධ්‍යයේ පිහිටි මල්ල රජවරුන්ගේ 'මකුටබන්ධන' නම් චෛත්‍යස්ථානය වෙත වැඩම කරවා, සක්විති රජකුගේ දේහය මෙන් අලුත් වස්ත්‍රයෙන් වෙළා, පසුව කපු පුළුන්වලින් වෙළා, මෙසේ වස්ත්‍ර යුගල පන්සියයකින් වෙළා, යකඩ තෙල් දෝණියක බහා, තවත් යකඩ දෝණියකින් වසා, සියලු සුවඳ දරින් සෑයක් සාදා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහය සෑය මත තැන්පත් කළහ. එකල්හි මහා කාශ්‍යප තෙරණුවන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් සිරසින් නමා වැඳීමෙන් පසු දේවතානුභාවයෙන් චිතකය හාත්පසින් එකවරම ඇවිලී ගියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහය දැවී ගිය පසු සමන් කැකුළු බඳු ධාතූන් වහන්සේලා ඉතිරි වූහ. ඒ දිනවල කොසොල් රජුගේ ජනපදයේ එක්තරා ගමක වෙසෙන ස්ත්‍රියක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි පවත්වන පූජෝත්සවය බැලීමට එන්නී, අතරමගදී ඇගේ ශරීරයේ හටගත් වාත රෝගයකින් පෙළී, පූජෝත්සවයට පැමිණීමට නොහැකිව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ආදාහන පූජා භූමියට ගොස්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලාට මල් අතු තුනක් පූජා කර, පහන් වූ සිතින් පස්වනක් පිහිටුවා වැඳ නික්ම ගියාය. ඇය එදිනම මැදියම් රැයේ මියගොස් තව්තිසා භවනේ තිස් යොදුනක් පමණ වූ රන් විමනක උපන්නාය. ඇගේ පෙර පින් හෙළි කරනු පිණිස රෝද බඳු විශාල මල් අතු එහි තැන් තැන්වල එල්ලී තිබුණි. ඒවායින් මුළු විමනම එකම ආලෝකයක් විය. තවද එය සුවඳ කරඬුවක් බඳු විය. ඕ තොමෝ තමා ලැබූ ඒ අතිශය සුන්දර ශරීරය ද, විමාන සම්පත්තිය ද, පිරිවර සම්පත්තිය ද දැක මවිතයට පත්ව, 'මා පෙර කළ කිනම් පින්කමකින් මෙය ලබන ලද්දේ දැ'යි බලන්නී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධාතු දේහයට පූජා කළ මල් අතු තුන දැක පහන් වූ සිතැතිව, කරත්ත රෝදයක් බඳු වූ විශාල මල් මාලාවක් අතින් ගෙන ධාතූන් වහන්සේලා පූජා කරනු පිණිස පැමිණියාය. එකල එහි රැස්ව සිටි මිනිස්සු ඇගේ රූප සම්පත්තිය ද, අතෙහි වූ මහත් මල් මාලාව ද දැක මවිතයට පත්ව "නංගී, ඔබ කොහේ වෙසෙන කෙනෙක්ද? කොහෙන්ද මේ මල ලැබුණේ?" යැයි ඇසූහ. එය ඇසූ දේවදූතිකාව තමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලාට පූජා කළ මල් අතු තුනේ ආනුභාවයෙන් ලැබූ සම්පත්තිය ද, දිව්‍ය විමානය ද, පෙර තිබූ ඇගේ මළකුණ ද යන සියල්ල ඔවුන්ට පෙන්වා, ධර්ම දේශනාව අවසානයේ මෙසේ පැවසුවාය.

1.

1.

Samāgatā bhavantā bho, passantu mama sampadaṃ;

Katamappena kārena, sammāsambuddhadhātuyā.

«පින්වත්නි, මෙහි රැස්ව සිටින ඔබ සැම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතූන් උදෙසා මා විසින් ඉතා සුළු ක්‍රියාවකින් ලබාගත් මගේ මේ මහත් සම්පත්තිය බලත්වා!»

2.

2.

Sākhamālāni tīṇeva, hīyyohaṃ munidhātuyā;

Pūjayitvāna santuṭṭhā, nivattā tāya rattiyā.

«මම ඊයේ මුනිඳුන්ගේ ධාතූන් වහන්සේලාට මල් අතු තුනක් පමණක් පූජා කොට සතුටු සිතින් එදින රාත්‍රියේම ආපසු හැරී ගියෙමි.»

3.

3.

Marantī kharavātena, tamahaṃ sucaritaṃ sariṃ;

Tenāhaṃ puññakammena, tāvatiṃsūpagāahuṃ.

«දරුණු වාත රෝගයකින් මියයන අවස්ථාවේදී මම ඒ සුචරිතය සිහිපත් කළෙමි. ඒ පින්කමේ ආනුභාවයෙන් මම තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපන්නෙමි.»

4.

4.

Tattha me āsi pāsādo, tiṃsayojanamuggato;

Kūṭāgāravarākiṇṇo, sākhamālāti, vissuto.

«එහි මට තිස් යොදුනක් උසැති, උතුම් කූටාගාරවලින් ගැවසී ගත්, 'ශාඛාමාලා' (මල් අතු මාලාව) නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ ප්‍රාසාදයක් පහළ විය.»

5.

5.

Yathā sabbasugandhehi, karaṇḍaṃ paribhāvitaṃ;

Tathā dibbasugandhehi, gandhitaṃ bhavanaṃ mama.

«සියලු සුවඳ වර්ගයන්ගෙන් පිරුණු සුවඳ කරඬුවක් මෙන්, මාගේ ඒ භවනය ද දිව්‍යමය සුවඳින් සුගන්ධවත් වී තිබේ.»

6.

6.

Cakkamattā sākhapupphā, tattha tatthūpalambare ;

Dibbagandhā pavāyanti, madhubbabhanisevitā.

«රෝද බඳු විශාල මල් අතු එහි තැන් තැන්වල එල්ලෙමින් පවතී. බඹරුන් ගැවසෙන ඒවායින් දිව්‍යමය සුවඳ විහිදෙයි.»

7.

7.

Bhassanti ekapupphasmā, tumbamattā hi reṇavo;

Tehi piñjaritā devā, kīḷanti ca lalantica.

«එක් මලකින් නැලි ප්‍රමාණයේ මල් රේණු වැටෙයි. ඒවායින් රන්වන් පැහැ ගැන්වුණු දෙවිවරු ක්‍රීඩා කරමින් සතුටු වෙති.»

8.

8.

Pīḷandhitvāna [Pg.142] mālādhayā, sudibbā bharaṇānica;

Sahaccharā devaputtā, naccagītādibyāvaṭā.

«මල්මාලා හා උතුම් දිව්‍ය ආභරණ පැළඳගත් පිරිවර දේවපුත්‍රයෝ නර්තනයෙහි හා ගායනයෙහි යෙදී සිටිති.»

9.

9.

Passathemaṃ bhujaṅgā bho, sattā mohena pārutā;

Hīyyo mataṃ paviddhaṃ me, pūtibhūtaṃ kalevaraṃ.

«මෝහයෙන් වැසුණු සත්වයෙනි, මේ බලන්න! ඊයේ මියගිය මගේ කුණු වී ගිය ශරීරය මෙන්න මෙතැන දමා තිබේ.»

10.

10.

Puḷavehi samākiṇṇaṃ, makkhikāgaṇakīḷitaṃ;

Kākasoṇādisattāna, māhāraṃ kuṇapālayaṃ.

«පණුවන්ගෙන් ගැවසී ගත්, මැස්සන්ගෙන් පිරුණු, කපුටන් සහ බල්ලන් වැනි සතුන්ගේ ආහාරයක් බඳු වූ ඒ මළකුණ දෙස බලන්න.»

11.

11.

Patthenti purisā pubbe, anekopāyanena taṃ;

Daṭṭhumpidāni nicchanti, taṇhāyaññāṇatā aho.

«පෙර මිනිස්සු නොයෙක් උපක්‍රමවලින් යම් සිරුරක් පැතූහු ද, දැන් එය දකින්නටවත් අකමැති වෙති. අහෝ! තණ්හාවේ සහ අඥානකමේ හැටි!»

12.

12.

Lokapajjotakassāhaṃ, vimalassa yasassino;

Dhātuṃ hīyyo mahiṃ sammā, ajja sagge patiṭṭhitā.

«ලෝකයේ ප්‍රදීපයක් බඳු වූ ද, නිර්මල වූ ද, කීර්තිමත් වූ ද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලාට මම ඊයේ මල් පූජා කොට අද දිව්‍ය ලෝකයෙහි පිහිටියෙමි.»

13.

13.

Hitvāne tādisaṃ kāyaṃ, laddhaṃdāni mamedisaṃ;

Dibbattabhāvaṃ sobhāhi, bhāsamāna mudikkhatha.

«එවැනි ශරීරයක් අතහැර මා විසින් ලබන ලද, රශ්මියෙන් බබළන මෙවන් දිව්‍යමය ආත්මභාවය දෙස බලත්වා!»

14.

14.

Bhāsamānāya me vācaṃ, suṇothettha samāgatā;

Natthevākatapuññassa, aṇumattaṃ bhave sukhaṃ.

«මෙහි රැස්ව සිටින පින්වත්නි, මා පවසන වදන් අසන්න. පින් නොකළ තැනැත්තාට මෙලොව හෝ පරලොව කිසිදු අල්ප වූ හෝ සැපයක් නැත.»

15.

15.

Bindumattampi yo puñña, bījaṃ ropeti sāsane;

Na hā natthaphalaṃ hoti, yāva nibbāṇapattiyāti.

«බුද්ධ ශාසනය නමැති කෙතෙහි බිංදුවක් සා වූ කුඩා පින් බීජයක් වුවද වපුරන තැනැත්තාට, නිර්වාණය අවබෝධ වන තෙක් එහි ඵලය කිසිසේත් නැති වී නොයන්නේය.»

Evaṃ sā devatā attanā paṭiladdhadibbavibhavaṃ dassetvā janakāyaṃ ovaditvā dibbasākhapupphehi jinadhātuṃ pūjetvā manussānaṃ passantānaṃyeva saddhiṃ vimānena devalokameva agamāsi. Taṃ disvā mahājano dānādīni puññāni katvā devalokaṃ pūresīti.

මෙසේ ඒ දේවතාවිය තමා ලැබූ දිව්‍ය සම්පත්තිය පෙන්වා, රැස්ව සිටි ජනයාට අවවාද කොට, දිව්‍යමය මල් අතුවලින් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා පූජා කර, මිනිසුන් බලා සිටියදීම විමානයත් සමඟම නැවත දිව්‍ය ලෝකයටම ගියාය. එය දුටු මහා ජනයා දානාදී පින්කම් කොට දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපත ලැබූහ.

16.

16.

Evañhi [Pg.143] sā pupphamattena dhātuṃ,Pūjetva devesu alattha bhūtiṃ;

Tumhepi bhonto tidivesu sātaṃ,Kāmattha ce kattha puññāni sādhuṃti.

මෙසේ ඕ තොමෝ මල් පමණක් පූජා කොට දෙවියන් අතර මහත් සම්පත්තියක් ලැබුවාය. පින්වත්නි, ඔබලා ද දිව්‍ය ලෝකයන්හි උපදින්නට කැමති නම් මැනවින් පින්කම් සිදු කරත්වා!

Sākhamālapūjikāya vatthuṃ pañcamaṃ.

ශාඛාමාලා පූජිකා කථා වස්තුව පස්වැන්නයි.

36. Moriyabrahmaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

36. මෝරිය බ්‍රාහ්මණ කථා වස්තුවේ අනුපිළිවෙල කථාව මෙසේය.

Amhākaṃ bhagavati parinibbute magadharaṭṭhe macalaṃ nāma mahāgāmaṃ ahosi. Tattha moriyonāma brāhmaṇo paṭivasati saddho pasanno, tassa senānāme kā bhariyā atthi. Sāpi saddhā pasannā ratanattayesu. Te ubhopi samaggā sammodamānā bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā niccaṃ dānaṃ pavattentā cīvarādicatupaccayehi upaṭṭhahantā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā divasaṃ vītināmenti. Athassa gehe vibhavaṃ yebhuyyena dānādīsu parikkhayamagamāsi. Tato brāhmaṇī sāmi no gehe dhanaṃ parikkhīṇaṃ. Kathaṃ dānaṃ pavatteyyāmāti brāhmaṇassa ārocesi, tato brāhmaṇo mā bhadde cintesi. Yenakenaci upāyena dānaṃ patiṭṭhapessāmāti vatvā tasmiṃyeva attano saussāhataṃ pakāsonto āha.

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, මගධ රට මචල නම් මහා ගමෙක් විය. එහි මෝරිය නම් වූ ශ්‍රද්ධා සම්පන්න, ප්‍රසන්න බ්‍රාහ්මණයෙක් වාසය කළේය. ඔහුගේ භාර්යාව සේනා නම් වූවාය. ඕ ද තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධා සහ ප්‍රසාද ඇති තැනැත්තියක් වූවාය. ඔවුන් දෙදෙනාම සමඟිව, සතුටින් වෙසෙමින්, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලා නිමන්ත්‍රණය කරමින්, නිරන්තරයෙන් දන් දෙමින්, සිවුරු ආදී සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කරමින්, සිල් රකිමින්, උපෝසථ කර්ම කරමින් කාලය ගත කළහ. ඉක්බිති, ඔහුගේ නිවසේ ධනය දන් දීම ආදී කටයුතු නිසා බොහෝ සෙයින් ක්ෂය වීමට පත් විය. එකල්හි බැමිණිය, 'හිමියනි, අපගේ නිවසේ ධනය ක්ෂය වී ඇත. අපි කෙසේ නම් දන් පවත්වමුද?' යි බ්‍රාහ්මණයාට පැවසුවාය. එවිට බ්‍රාහ්මණයා, 'භද්‍රාවෙනි, කනගාටු නොවන්න. යම් කිසි ක්‍රමයකින් අපි දානය පවත්වමු' යැයි පවසා, ඒ කෙරෙහි තමන් තුළ ඇති උත්සාහය ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ කීවේය:

1.

1.

Jānamāno hi lokasmiṃ, dānassedaṃ phalaṃ iti;

Na dajjā ko susīlesu, appampi divasampati.

ලෝකයෙහි දානයේ මේ විපාකය මෙසේයැයි දන්නේ නම්, කවුරුන් නම් සිල්වතුන් කෙරෙහි දිනපතා ස්වල්පයක් හෝ දන් නොදෙන්නේද?

2.

2.

Saggalokanidānāni, dānāni matimā idha;

Kohināma naro loke, na dadeyya hite ratoti.

මෙලොව බුද්ධිමත් මනුෂ්‍යයා ස්වර්ග ලෝකයට මඟ සලසන දානයන් දෙයි. ලෝකයෙහි යහපතෙහි ඇලුනු කිනම් මනුෂ්‍යයෙක් නම් දන් නොදෙන්නේද?

Evañca pana vatvā bhadde vanaṃ pavisitvā anekavidhāni paṇṇāni ca phalāni ca pacchipūraṃ āharitvā vikkiṇitvāpi dānaṃ na upacchindissāmāti [Pg.144] vatvā tato paṭṭhāya vanaṃ gantvā paṇṇāni ca phalāni ca āharitvā vikkiṇitvā dānaṃ dento paṭivasati. Athekadivasaṃ brāhmaṇo vanaṃ paviṭṭho paṇṇehi ca phalehi ca pacchiṃ pūretvā sīsenā dāya gehaṃ āgacchanto pupphaphalapallavehi vinataṃ nekatarugaṇanicitaṃ sammattānekacātakacatuppadanisevitaṃ vippakiṇṇānantapupphapattakiñjakkhacchannavāḷukātalaṃ sandamānasītalā malajalappavāhaṃ akaddamāninnasupatittehi sundaraṃ kandaraṃ disvā pacchiṃ tīre ṭhapetvā otiṇṇo nahāyati, tasmiṃ khaṇe tattha ekasmiṃ rukkhe adhivattho devaputto taṃ tattha nahāyantaṃ disvā kinnu kho esa kalyāṇajjhāsayo vā udāhu pāpajjhāsayo sattoti dibbacakkhunā upadhāranto acchariyapuriso eso duggatopi hutvā attano dānappaveṇiyā upacchijjanabhayena vanaṃ gantvā paṇṇāni ca phalāni ca āharitvā dukkhena kasirena jīvikaṃ kappento dānadhammaṃ na upacchindatīti cintetvā tassa guṇādayo paṭicca pacchiyaṃ ṭhapitapaṇṇāni ca phalāni ca sabbāni suvaṇṇāni hontūti adhiṭṭhāsi. Athassānubhāvena sabbaṃ suvaṇṇaṃ ahobhi, atha so suvaṇṇapuṇṇapacchiyaṃ upari suvaṇṇarāsimatthake sabbakāmadadaṃ mahantaṃ maṇiratanaṃ ṭhapetvā antarahito paṭikkamma aṭṭhāsi, tato brāhmaṇo nahātvā uttiṇṇo pacchiyaṃ sampuṇṇasuvaṇṇavaṇṇaraṃsinā sambhinnavijjotamānamaṇiratanaṃ disvā kimetaṃti āsaṅkitaparisaṅkito pacchisamīpaṃ gantvā hatthaṃ pasāretuṃ avisahanto aṭṭhāsi. Taṃ disvā devaputto dissamānasarīrena ṭhatvā mā tvaṃ bhāyi brāhmaṇa. Mayā etāni nimmitāni, gahetvā gacchāhīti āha, atha brāhmaṇo devaputtassa kathaṃ sutvā ayaṃ devaputto imaṃ mayā nimmitaṃ, gahetvā gacchāti vadati. Kinnu kho so attano ānubhāvena deti, udāhu mayā katapuññenāti pucchissāmi taṃti pañjalikova devaputtaṃ pucchanto āha.

මෙසේ පවසා, 'භද්‍රාවෙනි, මම වනයට වැදී නොයෙක් ආකාරයේ කොළ ජාති හා ඵලවැල වට්ටියක් පුරා රැගෙන විත්, ඒවා විකුණා හෝ දානය නොකඩවා පවත්වන්නෙමි' යි කියා, එතැන් පටන් වනයට ගොස් කොළ සහ පලතුරු රැගෙන අවුත්, ඒවා විකුණා දන් දෙමින් ජීවත් විය. ඉක්බිති එක් දවසක් බ්‍රාහ්මණයා වනයට වැදී, කොළ හා පලතුරු වලින් වට්ටිය පුරවා, එය හිස මත තබාගෙන නිවස බලා එන්නේ, මල්, පලතුරු හා දල්ලෙන් බර වූ, නොයෙක් වෘක්ෂ සමූහයන්ගෙන් ගැවසුණු, මත් වූ නොයෙක් පක්ෂීන් හා සිවුපාවුන් විසින් ඇසුරු කරන ලද, විසිරුණු අනන්ත මල් පෙති හා කේසරවලින් වැසුණු වැලි තලාවන් ඇති, ගලා බස්නා සිසිල් පිරිසිදු ජල ප්‍රවාහයක් ඇති, මඩ රහිත වූ මනා වූ තොටුපළවල් සහිත මනෝඥ වූ ඇළක් දැක, වට්ටිය ඉවුරේ තබා දියට බැස නෑවේය. ඒ මොහොතෙහි එහි එක් වෘක්ෂයක අධිගෘහිත දේවපුත්‍රයෙක්, එහි නාමින් සිටින ඔහුව දැක, 'මොහු යහපත් අදහස් ඇත්තෙක්ද, නැතහොත් ලාමක අදහස් ඇත්තෙක්ද?' යි දිවැසින් විමසා බලනුයේ, 'මොහු පුදුමාකාර පුරුෂයෙකි. දිළිඳු වුවත්, තමාගේ දාන පරම්පරාව නැසී යතැයි යන බියෙන් වනයට ගොස් කොළ සහ පලතුරු රැගෙන අවුත්, බොහෝ දුක සේ ජීවත් වෙමින් දාන ධර්මය නොකඩයි' කියා සිතා, ඔහුගේ ගුණ ආදිය නිමිති කොටගෙන, වට්ටියේ තබා ඇති කොළ සහ පලතුරු සියල්ල රන් බවට පත් වේවායි අධිෂ්ඨාන කළේය. එකල්හි ඔහුගේ අනුභාවයෙන් ඒ සියල්ල රන් බවට පත් විය. ඉක්බිති ඒ දේවපුත්‍රයා රනින් පිරුණු වට්ටිය මත, රන් රැස මුදුනෙහි සියලු කැමැත්ත ලබා දෙන මහා මාණික්‍ය රත්නයක් තබා, නොපෙනී මෑත් වී සිටියේය. ඉන්පසු නාගෙන ගොඩට ආ බ්‍රාහ්මණයා, වට්ටිය පුරා රන්වන් පැහැති රශ්මියෙන් බැබළෙන මාණික්‍ය රත්නය දැක, 'මේ කුමක්ද?' යි සැක උපදවා, වට්ටිය අසලට ගොස් අත දිගු කිරීමට පවා බියෙන් බලා සිටියේය. එය දුටු දේවපුත්‍රයා ශරීරය මවාගෙන පෙනී සිට, 'බ්‍රාහ්මණය, බිය නොවන්න. මේවා මා විසින් මවන ලද්දකි. රැගෙන යන්න' යි පැවසීය. එකල්හි බ්‍රාහ්මණයා දේවපුත්‍රයාගේ වචනය අසා, 'මේ දේවපුත්‍රයා මේවා මා මවන ලද බැවින් රැගෙන යන්නැයි පවසයි. ඔහු මෙය තමාගේ අනුභාවයෙන් දෙන්නේද, නැතහොත් මා විසින් කරන ලද පිනකින් ලැබුණක්දැයි ඔහුගෙන් විමසන්නෙමි' යි සිතා, දොහොත් මුදුන් දී දේවපුත්‍රයාගෙන් අසමින් මෙසේ කීවේය:

3.

3.

Pucchāmi [Pg.145] pañjalī dāni, devaputta mahiddhika;

Dadāsi me suvaṇṇañca, kāmadaṃ maṇimuttamaṃ.

"මහා සෘද්ධිමත් දේවපුත්‍රයෙනි, මම දැන් දොහොත් මුදුන් දී ඔබෙන් විමසමි. ඔබ මට මේ රත්තරන් සහ සියලු කැමැත්ත ලබා දෙන උතුම් මාණික්‍ය රත්නය ලබා දෙන්නේ කුමක් නිසාද?

4.

4.

Nāpi ko no tuvaṃ ñāti,Na mitto nopakārako;

Kiṃ tvaṃ atthavasaṃ disvā,Mama dajjāsimaṃ dhanaṃ.

ඔබ අපගේ නෑයෙක් නොවේ. මිතුරෙක් හෝ උපකාරකයෙක් ද නොවේ. ඔබ කිනම් ප්‍රයෝජනයක් දැක මට මේ ධනය දෙන්නේද?

5.

5.

Kena tapena sīlena, kenācāraguṇena ca;

Yena dajjāsi me deva, kiṃ me sucaritaṃ citaṃ.

දේවපුත්‍රයෙනි, කිනම් තපසකින්, කිනම් සීලයකින්, කිනම් ආචාර ගුණයකින් ද මා විසින් රැස් කරන ලද කිනම් සුචරිතයකින් ද ඔබ මට මෙසේ දෙන්නේද?

6.

6.

Kinnu purātanaṃ kammaṃ, kena kammena dassasi;

Athavā taviddhiyā desi, taṃ me akkhāhi pucchitoti.

මේ මාගේ පැරණි කර්මයක් නිසාද? කිනම් කර්මයක් නිසා ඔබ මට මෙය ලබා දෙන්නේද? නැතහොත් ඔබගේ සෘද්ධියෙන් දෙන්නේද? මා ඇසූ මේ කරුණ මට වදාරනු මැනවි."

Tato devaputto na kho panāhaṃ brāhmaṇa devoti paresaṃ kiñci dātuṃ sakkomi, tayā pubbe katasucaritānubhāvena nibbattatīti vatvā dibbacakkhunā tassa pubbakammaṃ disvā tassa pakāsento āha.

එකල්හි දේවපුත්‍රයා, "බ්‍රාහ්මණය, මම දෙවියෙක් වූ පමණින් අන් අයට යමක් දීමට නොහැකිය. මෙය ඔබ පෙර කරන ලද සුචරිතයේ අනුභාවයෙන් ලැබෙන්නකි" යැයි පවසා, දිවැසින් ඔහුගේ පෙර කර්මය දැක, එය ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ කීවේය:

7.

7.

Kassape lokapajjote, sambuddhe parinibbute;

Sabbattha patthaṭaṃ āsi, tassa buddhassa sāsanaṃ.

"ලෝක ප්‍රදීපයක් බඳු වූ කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය සෑම තැනකම පැතිරී තිබුණි.

8.

8.

Tadā paccantime gāme, tvamāsi kuladārako;

Saddho āsi pasanno ca, dāyako kusale rato.

එකල ඔබ පිටිසර ගමක කුලදරුවෙක් වී සිටියෙහිය. ඔබ ශ්‍රද්ධා සම්පන්න වූ, ප්‍රසන්න වූ, දන් දෙන, කුසල්හි ඇලුනු කෙනෙක් වූයෙහිය.

9.

9.

Tadā pabbajito eko, gacchanto antarāpathe;

Corehi anubaddhosi, acchinnapattacīvaro.

එකල එක් පැවිදි නමකට මඟ අතරතුර වඩිනා කල, සොරුන් විසින් ලුහුබඳින ලදුව, උන්වහන්සේගේ පාත්‍ර සිවුරු පැහැර ගන්නා ලදී.

10.

10.

Sākhābhaṅgaṃ nivāsetvā, pārupitvā tatheva taṃ;

Antogāmaṃ paviṭṭhosi, esamāno pilotike.

උන්වහන්සේ ගස් අතු කඩා හැඳගෙන, එසේම පොරවාගෙන, ඉරා දැමූ රෙදි කැබැල්ලක් සොයමින් ගම මැදට වැඩම කළහ.

11.

11.

Tato tvaṃ caramānaṃ taṃ, disvā kampitamānaso;

Vatthayugaṃ adāsi tvaṃ, saddahaṃ dānato phalaṃ.

එකල්හි එසේ වඩිනා ඒ භික්ෂුව දැක, කම්පිත සිත් ඇතිව, දානයේ විපාකය අදහමින් ඔබ උන්වහන්සේට වස්ත්‍ර යුගලක් පූජා කළෙහිය.

12.

12.

Patthodanena [Pg.146] taṃ bhikkhuṃ, parivisitvā yathābalaṃ;

Pesesi abhivādetvā, saddhāya suddhamānaso.

ශ්‍රද්ධාවෙන් පිරිසිදු වූ සිත් ඇතිව, ඒ භික්ෂූන් වහන්සේට ශක්ති පමණින් බත් පතක් පූජා කොට, වැඳ නමස්කාර කර පිටත් කර හැරියෙහිය.

13.

13.

Imaṃ tvaṃ akarī puññaṃ, tuyhetaṃ caritaṃ imaṃ;

Tassa te puññakammassa, amukhyaphala mīdisaṃti.

ඔබ මේ පින සිදු කළෙහිය. මෙය ඔබගේ චරිතයයි (හැසිරීමයි). ඔබගේ ඒ පුණ්‍යකර්මයේ අනුෂංගික (ප්‍රධාන නොවන) විපාකය මෙබඳුය."

Evañca pana vatvā idaṃ te brāhmaṇa dhanaṃ rājādīhi mayā anāharaṇīyaṃ kataṃ, tvaṃ aparisaṅkanto gahetvā yathādhippāyaṃ karohi, imaṃ kho pana maṇiratanaṃ icchiticchitaṃ pasavati, tenāpi ānubhāvena tava dānaṃ anupacchindanto puttadārādayo posehīti anusāsi, taṃ sutvā brāhmaṇo tena vuttaniyāmeneva bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ dadanto sīlaṃ rakkhanto ciraṃ vasitvā aparabhāge tato cuto devaloke nibbattīti.

මෙසේ පවසා, "බ්‍රාහ්මණය, මේ ධනය රජුන් ආදීන්ට පැහැරගත නොහැකි වන සේ මා විසින් රක්ෂා කරන ලදී. ඔබ කිසිදු සැකයකින් තොරව මෙය රැගෙන කැමති පරිදි පරිහරණය කරන්න. මේ මාණික්‍ය රත්නය වනාහි කැමති කැමති දෑ උපදවා දෙයි. එහි අනුභාවයෙන් දානය නොකඩවා පවත්වමින් අඹුදරුවන් පෝෂණය කරන්න" යැයි අවවාද කළේය. එය ඇසූ බ්‍රාහ්මණයා ඔහු පැවසූ පරිදිම භික්ෂු සංඝයාට මහා දන් දෙමින්, සිල් රකිමින්, බොහෝ කල් ජීවත් වී, මරණින් මතු දේව ලෝකයෙහි උපන්නේය.

14.

14.

Evaṃ nihīnāpī dhanena santo,Dānanvayaṃ neva pariccajanti;

Tasmā hi bhonto sati deyyadhamme,Mā kattha dānesu pamādabhāvaṃti.

මෙසේ සත්පුරුෂයෝ ධනයෙන් පිරිහුණත්, දාන පරම්පරාව අත් නොහරිති. එබැවින් පින්වත්නි, දිය යුතු දෙයක් ඇති කල්හි, දන් දීමෙහි කිසිසේත් ප්‍රමාද නොවන්න.

Moriyabrāhmaṇassa vatthuṃ chaṭṭhamaṃ.

සවැනි මෝරිය බ්‍රාහ්මණ වස්තුවයි.

37. Puttavatthumhi ayamānupubbīkathā

37. පුත්‍ර වස්තුවෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Ekasmiṃ kira samaye laṅkādīpavāsino saṭṭhimattā bhikkhū jayamahābodhiṃ vanditukāmā ekato mantetvā mahātitthena nāvaṃ āruyha jambudīpaṃ patvā tāmalittipaṭṭhene otaritvā anukkamena pāṭaliputtanagaraṃ pāpuṇiṃsu. Atha tasmiṃ [Pg.147] nagare piṇḍāya carante te bhikkhū eko duggatamanusso disvā cirena mayā diṭṭhā buddhaputtāti somanasso bhariyaṃ pakkositvā bhadde imesaṃ ayyānaṃ dānaṃ dātukāmomhi, pubbe no akatapuññattā idāni duggatā jātā, imesu puññakkhettesu bījaṃ no ce ropessāma, punapi evameva bhavissāmāti vatvā kiṃ me gehe deyyadhammaṃ atthīti pucchi. Sā taṃ sutvā ghare no sāmi ayyānaṃ kiñci dātabbaṃ na passāmi. Api ca mama puttaṃ māretvā dānaṃ dātuṃ sakkāti. So tassā kathaṃ sutvā bhadde puttaṃ māretvā kiṃ dānaṃ demāti āha. Tāya taṃ sutvā sāmi kiṃ na jānāsi, putte no mate sandiṭṭhasambhattā ñātimittasuhajjā ca amhākaṃ santikaṃ āgacchāntā kiñci paṇṇākāraṃ gahetvā āgacchanti. Mayaṃ tena paṇṇākārena dānaṃ dassāmāti vutte upāsako sādhu tathā karohīti mātuyā eva bhāramakāsi, sā puttaṃ māretuṃ avisahantī āha. Tathā hi.

එක් සමයක ලංකාද්වීපයෙහි වාසය කළ සැටක් පමණ වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා ජයමහාබෝධීන් වහන්සේ වැඳපුදා ගැනීමට කැමතිව, එක්ව සාකච්ඡා කොට, මහාතිත්ථ තොටුපළෙන් නැව් නැගී, දඹදිවට පැමිණ, තාමලිත්ති තොටුපළෙන් බැස, අනුපිළිවෙළින් පාටලීපුත්‍ර නගරයට පැමිණියහ. එකල එම නගරයෙහි පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙන ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා දැක, එක් දුප්පත් මිනිසෙක් 'බොහෝ කලකට පසු මා විසින් බුදුපුත් රහතුන් වහන්සේලා දකින ලදහ'යි මහත් සතුටට පත්ව, බිරිඳ කැඳවා, 'භද්‍රාවෙනි, මම මේ ස්වාමීන් වහන්සේලාට දානයක් දීමට කැමැත්තෙමි. පෙර අප පින් නොකළ නිසා දැන් මෙසේ දිළිඳු වී ඉපදී සිටිමු. මේ පින්කෙත්වල අප බීජ රෝපණය නොකළහොත්, නැවතත් අපට මෙසේම වනු ඇත' කියා, 'මගේ නිවසේ දීමට සුදුසු දාන වස්තුවක් තිබේදැයි' ඇසීය. ඇය එය අසා, 'හිමියනි, අපේ නිවසේ ස්වාමීන් වහන්සේලාට දීමට සුදුසු කිසිවක් මම නොදකිමි. එතෙකුදු වුවත්, අපගේ පුත්‍රයා මරා දානය දීමට ඔබට හැකිදැයි' ඇසුවාය. ඔහු ඇගේ කතාව අසා, 'භද්‍රාවෙනි, පුතු මරා කුමන දානයක් දෙමුදැයි' ඇසීය. ඇය එය අසා, 'හිමියනි, ඔබ නොදන්නේද? අපේ පුතු මළ විට අපව හොඳින් හඳුනන නෑදෑ හිතමිතුරන් අප වෙත එනවිට යම් පඬුරක් රැගෙන එති. අපි ඒ ලැබෙන පඬුරු ආධාරයෙන් දානය දෙන්නෙමු'යි කී කල්හි, උපාසකයා 'යහපති, එසේ කරන්න' යැයි මවටම ඒ කාර්යය පැවරීය. ඈ පුතු මැරීමට නොහැකිව මෙසේ කීවාය. එනම්:

1.

1.

Kicchā laddhaṃ piyaṃ puttaṃ, ammammāti piyaṃ vadaṃ;

Sunīlanettaṃ subhamuṃ, ko pakkamitumicchati.

අමාරුවෙන් ලත්, 'අම්මා අම්මා' කියා ප්‍රිය වචන පවසන, ඉතා නිල්වන් නෙත් ඇති, සුන්දර මුහුණක් ඇති ප්‍රිය පුත්‍රයා නැසීමට කවරෙක් නම් කැමති වේද?

2.

2.

Mātarā māriyantopi, mātarameva rodati;

Māretuṃ taṃ na sakkomi, hadayaṃ me pavedhatīti.

මව විසින් මරනු ලබද්දී වුවද, ඔහු මව දෙස බලාම හඬයි. ඔහුව මැරීමට මට නොහැකිය, මාගේ හෘදය වෙව්ලයි.

Evañca pana vatvā ahaṃ sāmi na sakkomi puttaṃ māretuṃ. Tvaṃ mārehīti puttaṃ pitusantikaṃ pesesi. Atha sopi taṃ māretu masakkonto evamāha. Vuttañhi.

මෙසේ පවසා, 'හිමියනි, මට පුතු මැරීමට නොහැක, ඔබ ඔහුව මරන්නැ'යි පුතු පියා වෙත යැවීය. ඉක්බිති ඔහුද ඔහුව මැරීමට නොහැකිව මෙසේ කීවේය. එසේම කියන ලදී.

3.

3.

Tāyanti pituno dukkhaṃ, puttā puttāti kittitā;

Pitu dukkhaṃ sukhaṃ puttā, dāyādā honti sabbadā.

පියාගේ දුක වළක්වන බැවින් පුත්‍රයෝ 'පුත්ත' නම් වෙති. පුත්‍රයෝ හැමවිටම පියාගේ දුක සැප දෙකටම උරුමකරුවෝ වෙති.

4.

4.

Tasmā [Pg.148] me sadisaṃ puttaṃ, pillakaṃ mañjubhāsanaṃ;

Na sakkomi ahaṃ bhadde, jīvitā taṃ viyojituṃ.

එබැවින් භද්‍රාවෙනි, මට සමාන වූ, මිහිරි බස් තෙපලන, මාගේ බාල පුතු ජීවිතයෙන් තොර කිරීමට මට නොහැකිය.

5.

5.

Ayasañca akittiñca, pappoti puttaghātako;

Pāṇātipātakammampi, kāmaṃ so phusate naroti.

පුත්‍රයා මරන්නා අයසට හා අපකීර්තියට පත්වේ. එම මිනිසා ප්‍රාණඝාත අකුසල කර්මයටද නියත වශයෙන්ම ගොදුරු වන්නේය.

Evañca pana vatvā so tvameva tava puttaṃ mārehīti pesesi, evaṃ tena vutte putthassa mārapāṇūpāyaṃ pariyesantā evamāhaṃsu, amhe panimaṃ māretuṃ na sakkomi, amhākaṃ pacchāgehe mahanto vammiko atthi, tasmiṃ eko nāgarājā paṭivasati. Kumāraṃ tattha pesessāma, so taṃ ḍasitvā māressatīti. Iccete eso kho upāyo evāti cintetvā kumāraṃ pakkositvā añcanā valivalayādīhi maṇḍetvā tassa hatthe geṇḍuṃ ṭhapetvā tāta pacchāgehe vammikasamīpaṃ gantvā kīḷāti pesesuṃ. Tato dārako gantvā geṇḍukena kīḷanto vammikabile geṇḍukaṃ pātesi. Atha so geṇḍukaṃ gaṇhissāmīti vammikasusire hatthaṃ pavesesi. Tato sappo kujjhitvā susūtisaddaṃ karonto mahantaṃ phaṇaṃ katvā bilato sīsaṃ ukkhipitvā olokento aṭṭhāsi kumārassa hatthato parigalitapāsaṃviya. Athassa kumāro kiñci ajānanto sappassa gīvaṃ daḷhaṃ gaṇhi. Athassa mātāpitunnaṃ saddhābalena nāgarājā kumārassa karatale aṭṭhaṃsaṃ icchādāyakaṃ kaṇṭhamaṇiratanaṃ pātesi. Kumārassa mātāpitaro dvāraṃ nissāya ṭhitā tassa kiriyaṃ olokento taṃ maṇiratanaṃ disvā sīghaṃ gantvā puttaṃ ukkhipitvā hatthato maṇiratanaṃ gaṇhiṃsu. Tato te taṃ maṇiratanaṃ parisuddhāsane ṭhapetvā upacāraṃ katvā amhākaṃ idañcidañca dethāti abbhukkiriṃsu. Atha te maṇiratanānubhāvena gehadvāre mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā vitānādinā maṇḍapaṃ [Pg.149] alaṅkaritvā bhikkhūnaṃ āsanāni paññāpetvā te saṭṭhimatte bhikkhū nisīdāpetvā mahādānaṃ adaṃsu. Tato nagaravāsino maṇiratanānubhāvaṃ sutvā sannipatiṃsu. Atha te tesaṃ majjhe attano saddhābalena maṇiratanassa lābhaṃ pakāsetvā imañhi dānatthāyeva pariccajjāmāti ekasmiṃ ṭhāne patiṭṭhāpetvā tenānubhāvena yāvajīvaṃ dānaṃ dadantā sīlaṃ rakkhantā āyupariyosāne devaloke nibbattiṃsūti.

මෙසේ පවසා ඔහු 'නුඹම නුඹගේ පුතාව මරන්නැ'යි කියා ඇය වෙත යැවීය. ඔහු විසින් එසේ කී කල්හි, පුත්‍රයා මැරීමේ උපක්‍රමයක් සොයන ඔවුහු මෙසේ කතා වූහ. 'අපට නම් මෙහුව මරා දැමීමට නොහැක. අපගේ පසුපස ගෙදර විශාල වේයන් බැඳි තුඹසක් ඇත. එහි එක් නාග රාජයෙක් වාසය කරයි. කුමාරයාව එතැනට යවමු. ඔහු කුමාරයා දෂ්ට කර මරා දමනු ඇත.' මෙසේ සිතා 'මේ තමයි නියම උපක්‍රමය' කියා සිතා, කුමාරයා කැඳවා, අඳුන් ගල්වා, වළලු ආදියෙන් සරසා, ඔහුගේ අතට පන්දුවක් දී, 'පුතේ, පසුපස ගෙදර තුඹස අසලට ගොස් සෙල්ලම් කරන්නැ'යි යැවූහ. එවිට දරුවා ගොස් පන්දුවෙන් සෙල්ලම් කරමින් සිටියදී, තුඹස් බෙනේට පන්දුව වැටුණි. ඉක්බිති ඔහු 'පන්දුව ගන්නෙමි'යි තුඹස් සිදුරට අත දැමීය. එවිට සර්පයා කෝපයට පත්වී, පිඹිමින්, විශාල පෙනයක් කරමින්, බෙනෙන් හිස ඔසවා බලා සිටියේ කුමාරයාගේ අතින් ලිස්සා වැටුණු මාලයක් මෙනි. එවිට කිසිවක් නොදන්නා කුමාරයා සර්පයාගේ බෙල්ලෙන් තදින් අල්ලා ගත්තේය. එවිට ඔහුගේ මව්පියන්ගේ ශ්‍රද්ධා බලය නිසා නාග රාජයා කුමාරයාගේ අත්ල මතට, අටැස් වූ, කැමති දේ දෙන, ගෙලෙහි පළඳින මණි රත්නයක් හෙළුවේය. දොර අසල රැඳී සිටි කුමාරයාගේ මව්පියෝ ඔහුගේ ක්‍රියාව දෙස බලා සිට, ඒ මණි රත්නය දැක, වහා ගොස් පුත්‍රයාව වඩාගෙන, ඔහුගේ අතින් මණි රත්නය ගත්හ. ඉන්පසු ඔවුහු ඒ මණි රත්නය පිරිසිදු ආසනයක තබා, පුද පූජා පවත්වා, 'අපට මේ මේ දේ දෙන්න' යැයි ඉල්ලා සිටියහ. එවිට ඔවුහු ඒ මණි රත්නයේ ආනුභාවයෙන් ගෙදොරකඩ විශාල මණ්ඩපයක් කරවා, වියන් ආදියෙන් මණ්ඩපය සරසා, භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආසන පනවා, ඒ සැටක් පමණ වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩමවා වඩා හිඳුවා මහා දානයක් දුන්හ. ඉන්පසු නගරවාසීහු මණි රත්නයේ ආනුභාවය අසා රැස්වූහ. එවිට ඔවුහු ඒ පිරිස මැද තමන්ගේ ශ්‍රද්ධා බලයෙන් මණි රත්නය ලැබුණු ආකාරය ප්‍රකාශ කර, 'අපි මෙය දානය සඳහාම පරිත්‍යාග කරමු' කියා එක් ස්ථානයක තැන්පත් කොට, එහි ආනුභාවයෙන් ජීවිත කාලය පුරා දන් දෙමින්, සිල් රකිමින්, ආයු කෙළවර දෙව්ලොව උපන්නාහ.

6.

6.

Chetvāna pemaṃ api atrajesu,Dadanti dānaṃ idha mānusevaṃ;

Na dadāti ko nāma naro samiddho,Dānañhi dānassa phalaṃ sarantoti.

තමාගේම දරුවන් කෙරෙහි වූ ප්‍රේමය පවා කපා හැර, මේ ලෝකයෙහි මිනිස්සු මෙසේ දන් දෙති. දානයෙහි විපාක සිහිපත් කරන කවර නම් වත්පොහොසත්කම් ඇති මිනිසෙක් දන් නොදෙන්නේද?

Puttavatthuṃ sattamaṃ.

සත්වැනි පුත්‍ර වස්තුවයි.

38. Tebhātikamadhuvāṇijakānaṃ vatthumhi ayamānupubbīkathā

38. සහෝදරයන් තිදෙනා සහ මී පැණි වෙළෙන්දන්ගේ කතාවේ අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය.

Atīte kira bārāṇasiyaṃ te bhātikā ekato hutvā madhuṃ vikkiṇantā puttadāre posenti. Tato tesu eko paccantaṃ gantvā malayavāsīnaṃ hatthato madhuṃ kiṇitvā gaṇhāti, eko gahitagahitamadhuṃ nagaraṃ āharati. Eko tena āhaṭāhaṭamadhūni bārāṇasiyaṃ nisīditvā vikkiṇāti. Tasmiṃ samaye gandhamādanapabbate eko paccekabuddho vaṇarogenā turo ahosi. Athaññataro paccekabuddho tassa madhunā phāsu bhavissatīti ñatvā gandhamādanapabbateyeva ṭhito [Pg.150] cīvaraṃ pārupitvā ākāsenā gantvā nagaradvāre otaritvā kattha madhuṃ labhāmīti olokento aṭṭhāsī, tadā tasmiṃparakule bhatiṃ katvā jīvamānā ekā ceṭikā ghaṭamādāya udakatthaṃ titthaṃ gacchantī maggā okkamma ghaṭaṃ ṭhapetvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, tadā paccekabuddho bhaginī ettha bhikkhāya carantānaṃ katarasmiṃ ṭhāne madhu labbhatīti pucchi. Sā tassa kathaṃ sutvā madhuāpaṇassa paññāyanaṭṭhāne ṭhatvā hatthaṃ pasāretvā esa bhante madhuāpaṇoti dassetvā yajjāyaṃ paccekabuddho āpaṇato madhuṃ na labhati. Mama nivatthavatthakaṃ datvāpi madhuṃ dassāmīti cintetvā olokentī tattheva aṭṭhāsi, atha paccekabuddho anupubbena vicaranto madhuāpaṇaṃ sampāpuṇi, tato kuṭimbiko taṃ disvā hatthato pattaṃ gahetvā ādhārake ṭhapetvā madhughaṭaṃ ādāya pattassa upanāmento sahasā nikkujji. Tato madhu pattaṃ pūretvā uttaranto puna bhūmiyaṃ pagghari. Taṃ disvā somanasso vāṇijo evaṃ patthanamakāsi.

අතීතයෙහි බරණැස් නුවර සහෝදරයන් තිදෙනෙක් එක්ව මීපැණි විකුණමින් අඹුදරුවන් පෝෂණය කළහ. ඔවුන් අතුරෙන් එක් අයෙක් මලයවාසීන් (කඳුකර වැසියන්) වෙත ගොස් ඔවුන්ගෙන් මීපැණි මිලට ගෙන රැස් කරයි. තවකෙක් එසේ රැස් කළ මීපැණි නගරයට රැගෙන එයි. අනෙක් තැනැත්තා එසේ ගෙනෙන ලද මීපැණි බරණැස් නුවර හිඳගෙන විකුණයි. එකල ගන්ධමාදන පර්වතයෙහි එක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් වණ රෝගයකින් ගිලන්ව සිටියහ. එවිට තවත් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් උන්වහන්සේට මීපැණිවලින් සුවයක් ලැබෙන්නේ යැයි දැනගෙන, ගන්ධමාදන පර්වතයේදීම සිවුර පෙරවාගෙන, අහසින් වැඩම කොට, නගර ද්වාරයට බැස "කොතැනින් මීපැණි ලබාගත හැකිදැයි" බලමින් වැඩසිටියහ. එකල වෙනත් නිවසක කුලියට වැඩ කරමින් ජීවත් වූ එක් දැසියක් කළයක් ගෙන පැන් පිණිස තොටුපළට යන්නී, මාර්ගයෙන් ඉවතට පැන කළය බිම තබා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ වැඳ එකත්පස්ව සිටියාය. එකල පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ "නැගණියනි, මෙහි පිණ්ඩපාතයේ හැසිරෙන අපට මීපැණි ලැබෙන්නේ කිනම් ස්ථානයකින්ද?" යි ඇසූහ. ඇය උන්වහන්සේගේ වචනය අසා, මීපැණි කඩය පෙනෙන මානයේ සිට දෑත් දිගු කොට "ස්වාමීනි, අන්න මීපැණි කඩය" යි පෙන්වා, "ඉදින් මේ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට මීපැණි කඩයෙන් මීපැණි නොලැබුණහොත්, මා හැඳ සිටින වස්ත්‍රය දී හෝ මීපැණි ලබා දෙන්නෙමි" යි සිතමින් බලා සිටියාය. ඉන්පසු පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිවෙළින් වඩිමින් මීපැණි කඩයට වැඩම කළහ. එවිට වෙළෙන්දා උන්වහන්සේ දැක, අතින් පාත්‍රය ගෙන, ආධාරකය මත තබා, මීපැණි කළය ගෙන පාත්‍රයට ළං කොට වහාම මීපැණි වත් කළේය. එවිට මීපැණිවලින් පාත්‍රය පිරී ඉතිරී ගොස් යළිත් බිමටද ගලා ගියේය. එය දැක සතුටට පත් වෙළෙන්දා මෙසේ ප්‍රාර්ථනාවක් කළේය.

Vuttañhi mahāvaṃse.

මහාවංශයෙහි මෙසේ සඳහන් වේ.

1.

1.

Tattha pattassa buddhassa, vāṇijo so pasādavā;

Vissandayanto mukhato, pattapūraṃ madhuṃ adā.

එහි පැමිණි පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පහන් සිත් ඇති ඒ වෙළෙන්දා, මුවවිටින් උතුරා යන පරිදි පාත්‍රය පිරෙන්නට මීපැණි පූජා කළේය.

2.

2.

Puṇṇañca uppatītañca, patitañca mahītale;

Disvā madhuṃ pasanno so, evaṃ paṇidahī tadā.

මීපැණිවලින් පාත්‍රය පිරී ඉතිරී ගොස් පොළොව මත වැටෙනු දැක පහන් වූ සිත් ඇති හෙතෙම එකල මෙසේ ප්‍රාර්ථනා කළේය.

3.

3.

Jambudīpe ekarajjaṃ, dānenānena hotu me;

Ākāse yojane āṇā, bhūmiyaṃ yojanepiti.

"මෙම දානය හේතුවෙන් මට මුළු දඹදිවම ඒකඡත්‍ර රාජ්‍යයක් ලැබේවා! අහසෙහි යොදුනක් දුරටද, පොළොවෙහි යොදුනක් දුරටද මාගේ අණසක පැතිරේවා!"

Evañca pana vatvā pattaṃ adāsi, paccekabuddho pattaṃ paṭiggahetvā tattheva ṭhito.

මෙසේ පවසා පාත්‍රය පූජා කළේය. පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ පාත්‍රය පිළිගෙන එතැනම වැඩසිටියහ.

4.

4.

Icchitaṃ [Pg.151] patthitaṃ tuyhaṃ, khippameva samijjhatu;

Pūrentu citthasaṃkappā, cando paṇṇaraso yathā.

"ඔබ පැතූ සිතූ සියල්ල වහාම සිද්ධ වේවා! පසළොස්වක සඳ මෙන් ඔබේ සිතුම් පැතුම් සියල්ල පිරේවා!"

5.

5.

Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, sabbameva samijjhatu;

Pūrentu cittasaṃkappā, maṇijotiraso yathāti.

"ඔබ පැතූ සිතූ සියල්ලම සිද්ධ වේවා! ජෝතිරස මැණිකක් මෙන් ඔබේ සියලු සිතුම් පැතුම් පිරේවා!"

Vatvā maṅgalaṃ vaḍḍhetvā agamāsi. Athantarāmagge ṭhitā ghaṭaceṭikā paccekabuddhābhimukhaṃ gantvā madhuṃ labhittha bhanteti pucchi. Tena laddhaṃ bhaginīti vutte kiṃ vatvā so adāsīti pucchi. Paccekabuddho sabbaṃ kathesi. Sā taṃ sutvā thokaṃ bhante idheva hotha dāsiyā anuggahatthāyāti sīghaṃ gehaṃ gantvā nivatthapiḷotikā attano sāṭakaṃ dhovitvā āharitvā cumbaṭakaṃ katvā paccekabuddhassa adāsi, yadā so bhante madhudāyako sakalajambudīpe ekarajjaṃ kāreti. Tadāhaṃ tassa aggamahesī bhaveyyaṃti vatvā patthanaṃ karontīevamāha.

මෙසේ පවසා ආශිර්වාද කොට පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කළහ. එකල මඟ මැද රැඳී සිටි, කළය ගත් සේවිකාව පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියට ගොස්, "ස්වාමීනි, මීපැණි ලැබුණේද?" යි ඇසුවාය. "නැගණියනි, ලැබුණා" යි වදාළ කල්හි, "ඔහු කුමක් පවසා පූජා කළේද?" යි ඇසුවාය. පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ සියල්ල වදාළහ. ඇය එය අසා, "ස්වාමීනි, මේ දාසියට අනුකම්පා පිණිස මොහොතක් මෙතැනම වැඩසිටිනු මැනව" යි කියා වහාම නිවසට ගොස්, තමා ඇඳ සිටියේ වැරහලි වස්ත්‍ර වුවද, තමා සතු සළුවක් සෝදා රැගෙන විත්, එයින් සුම්බාවක් (පාත්‍රය තබන වටයක්) සාදා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළාය. "ස්වාමීනි, ඒ මීපැණි පූජා කළ තැනැත්තා මුළු දඹදිවම ඒකඡත්‍ර රාජ්‍යය කරන කල්හි, මම ඔහුගේ අග්‍රමහේෂිකාව වන්නෙමි" යි පවසමින් ප්‍රාර්ථනා කරමින් මෙසේ කීවාය:

6.

6.

Yadā te madhudo bhante, bhūbhujo hoti bhūtale;

Tassa hessaṃ tadā bhante, piyā aggamahesikā.

"ස්වාමීනි, ඔබට මීපැණි පූජා කළ ඒ තැනැත්තා යම් දිනක මේ පොළොවෙහි රජු වන්නේද, එකල මම ඔහුගේ ප්‍රියතම අග්‍රමහේෂිකාව වන්නෙමි."

7.

7.

Surūpāca suvāṇīca, suyasā subbatā subhā;

Assaṃ tassa piyācātha, manāpā icchadā sadāti.

"මම සුරූපී, මිහිරි කටහඬක් ඇති, යසසින් යුත්, යහපත් සිල් ඇති, ශෝභන වූ, ඔහුට ප්‍රිය වූ මනාප වූ මෙන්ම සැමවිටම ඔහුගේ සිතැඟි ඉටුකරන තැනැත්තියක් වන්නෙමි."

Tassāpi tadā paccekabuddho tatheva hotūti maṅgalaṃ vatvā ākāsena gandhamādanameva agamāsi, athāparabhāge te tayopi ekato hutvā madhulokanaṃ karontā taṃ madhughaṭaṃ kuhiṃti pucchiṃsu, so tenattanā katakammaṃ vatvā sace tumhe tasmiṃ pattiṃ anumodeyyātha, taṃ sādhu. No ce. Madhuagghanakaṃ mama hatthato gaṇhathāti vatvā tehi tato na no attho madhunā, kīdisassetaṃ adāsīti vutte taṃ sutvā itaro paccekabuddhā nāme te gandhamādane vasanti kāsāvaṃ [Pg.152] pārupitvā kule kule bhikkhaṃ caranti, santo ete sīlavantāti kathesi, atha tesu jeṭṭho brāhmaṇacaṇḍālakāpi kāsāvaṃ paridahitvā caranti. Nūnāyaṃ caṇḍālakoti maññāmīti āha, majjhimo kujjhitvā tava paccekabuddhaṃ parasamudde khipāhīti avoca, atha tesaṃ kathaṃ sutvā madhudāyako mā bho tumhe ariyānaṃ mahesakkhānaṃ mahānubhāvānaṃ paccekabuddhānaṃ pharusaṃ kathetha. Nirayadukkhā na bhāyathātiādinā anekā kārena nivāretvā tesaṃ guṇaṃ pakāsesi, taṃ sutvā te ubhopi sādhūti pasannācittā anumodiṃsu, aparabhāge te kālaṃ katvā devamanussesu saṃsarantā tattha tattha mahāsampattiyo anubhavitvā amhākaṃ satthu parinibbāṇato dvinnaṃ vassasatānaṃ accayena attano attano sampattaṭṭhāne nibbattiṃsu. Tena vuttaṃ.

එකල පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ඇයටද "එසේම වේවා!" යි ආශිර්වාද කොට, අහසින් ගන්ධමාදන පර්වතයටම වැඩම කළහ. ඉන්පසු, ඒ සහෝදරයන් තිදෙනාම එක්ව මීපැණි ගණන් බලන කල්හි, "ඒ මීපැණි කළය කොහේද?" යි ඇසූහ. ඔහු තමා කළ ක්‍රියාව පවසා, "ඉදින් ඔබලා ඒ පින අනුමෝදන් වන්නේ නම් මැනවි. එසේ නොවේ නම්, මීපැණිවල වටිනාකම මගෙන් ලබා ගන්න" යි කීවේය. එවිට ඔවුහු, "අපට ඒ මීපැණිවලින් වැඩක් නැත, ඔබ එය පූජා කළේ කිනම් කෙනෙකුටද?" යි ඇසූහ. ඔහු එය අසා, "පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා නම් ගන්ධමාදන පර්වතයෙහි වෙසෙති, කහ සිවුරු පෙරවාගෙන කුලෙන් කුලයට පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙති, උන්වහන්සේලා ශාන්ත වූ, සිල්වත් වූ උතුමෝ වෙති" යි පැවසීය. එවිට ඔවුන්ගෙන් වැඩිමහල් සහෝදරයා, "චණ්ඩාලයෝද කහ රෙදි පොරවාගෙන හැසිරෙති. ඒකාන්තයෙන්ම මොහුද චණ්ඩාලයෙකු විය යුතුයැයි සිතමි" යි කීවේය. මැද සහෝදරයා කෝපයට පත්ව, "උඹේ පසේබුදුන්ව එතෙර මහා මුහුදට විසි කරපන්" යැයි කීවේය. ඔවුන්ගේ ඒ වචන අසා, මීපැණි පූජා කළ වෙළෙන්දා, "පින්වතුනි, මහේශාක්‍ය වූ මහා ආනුභාව සම්පන්න වූ ආර්ය පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලාට රළු පරුෂ වචන නොකියන්න. ඔබ නිරය දුකට බිය නැද්ද?" යනාදී වශයෙන් නොයෙක් ආකාරයෙන් ඔවුන් වළක්වා, උන්වහන්සේලාගේ ගුණ ප්‍රකාශ කළේය. එය අසා ඒ දෙදෙනාම "සාධු!" කියා පහන් වූ සිතින් පින අනුමෝදන් වූහ. පසුව ඔවුහු කළුරිය කොට, දෙව්මිනිස් ලෝකවල සැරිසරමින් ඒ ඒ තැන්හි මහා සම්පත් අනුභව කොට, අප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවීමෙන් වසර දෙසියයකට පසුව තමන්ට ලැබිය යුතු උත්පත්ති ස්ථානවල උපන්නහ. එහෙයින් මෙසේ වදාරන ලදී.

8.

8.

Asoko madhudo sandhi, mittādevī tu ceṭikā;

Caṇḍālavādī nigrodho, tisso so pāravādikoti.

මීපැණි පූජා කළ තැනැත්තා අසෝක රජු ද, දාසිය අසන්ධිමිත්‍රා දේවිය ද, 'චණ්ඩාලයා' යැයි පැවසූ තැනැත්තා නිග්‍රෝධ සාමණේරයන් ද, 'එතෙරට විසි කරනු' යැයි පැවසූ තැනැත්තා තිස්ස රජු ද වූහ.

Tesu caṇḍālavādī jeṭṭhavāṇijo bindusārarañño jeṭṭhaputtassa sumanarājakumārassa putto hutvā nibbatti. Tassāyamānupubbīkathā. Bindusārarañño kira dubbalakāleyeva asokakumāro attanā laddhaṃ ujjeniyā rajjaṃ pahāya āgantvā sabbanagaraṃ attano hatthagataṃ katvā sumanarājakumāraṃ aggahesi. Taṃ divasameva sumanassa rājakumārassa sumanā nāma devī paripuṇṇagabbhā ahosi. Sā aññātakavesena nikkhamitvā avidūre aññataraṃ caṇḍālagāmaṃ sandhāya gacchantī jeṭṭhakacaṇḍālassa gehato avidūre nigrodho atthi, tasmiṃ rukkhe adhivatthāya devatāya ito ehi sumaneti vadantiyā saddaṃ sutvā tassā samīpaṃ gatā, devatā attano ānubhāvena ekaṃ sālaṃ nimmiṇitvā ettha vasāhīti pādāsi. Sā [Pg.153] taṃ sālaṃ pāvisi, gatadivaseyeva sā puttaṃ vijāyi. Sā tassa nigrodhadevatāya pariggahitattā nigrodhotveva nāmaṃ akāsi. Jeṭṭhakacaṇḍālo diṭṭhadivasatoppabhuti taṃ attano sāmidhītaraṃ viya maññamāno nibaddhavattaṃ paṭṭhapesi. Rājadhītā tattha sattavassāni vasi, nigrodhakumāropi sattavassiko jāto, tadā mahāvaruṇatthero nāma eko arahā dārakassa hetusampadaṃ disvā viharamāno sattavassiko dāni dārako. Kālo naṃ pabbājetuṃti cintetvā rājadhītāya ārocāpetvā nigrodhakumāraṃ pabbājesi, kumāro khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ mahāvaṃse.

ඔවුන් අතරින් 'සැඩොල්' යැයි බැණ වැදුණු වැඩිමහල් වෙළෙන්දා, බින්දුසාර රජුගේ වැඩිමහල් පුත් සුමන රාජකුමාරයාගේ පුත්‍රයා වී උපන්නේය. ඔහුගේ අනුපිළිවෙල කථාව මෙසේය: බින්දුසාර රජු දුර්වල වූ කාලයේදීම අසෝක කුමාරයා තමන් ලබා සිටි උදේනි රාජ්‍යය අතහැර පැමිණ, මුළු නගරයම තම අතට ගෙන සුමන රාජකුමාරයාව අල්ලාගත්තේය. එදිනම සුමන රාජකුමාරයාගේ සුමනා නම් දේවිය පූර්ණ ගැබ්බරව සිටියාය. ඇය වෙස්වලාගෙන නික්මී, නොදුරේ වූ එක්තරා සැඩොල් ගමකට යොමුව යන්නී, සැඩොල් නායකයාගේ නිවසට නුදුරින් වූ නුග රුකක් වෙත පැමිණියාය. එහි වැඩසිටි දේවතාවා 'සුමනා, මෙහි එන්න' යැයි පැවසූ හඬ අසා ඇය එදෙසට ගියාය. දේවතාවා තම ආනුභාවයෙන් එක් ශාලාවක් මවා 'මෙහි වසන්න' යැයි ඇයට දුන්නේය. ඇය ඒ ශාලාවට පිවිසියාය. එහි ගිය දිනම ඇය පුතෙකු බිහි කළාය. ඇය ඒ නුග ගසේ දේවතාවා විසින් තමන්ව රැකගත් බැවින්, දරුවාට 'නිග්‍රෝධ' යනුවෙන්ම නම තැබුවාය. සැඩොල් නායකයා ඇය දුටු දින පටන් තම ස්වාමිදූගේ දියණියක මෙන් සලකමින් ඇයට නිරන්තරයෙන් උපස්ථාන කළේය. රාජකුමරිය එහි සත් වසරක් විසුවාය. නිග්‍රෝධ කුමාරයා ද සත් හැවිරිදි වියට පත් විය. එකල්හි මහා වරුණ තෙරුන් වහන්සේ නම් වූ එක් රහතන් වහන්සේ නමක් මේ දරුවාගේ උපනිශ්‍රය සම්පත්තිය දැක, 'දැන් දරුවා සත් හැවිරිදි වියේ පසුවෙයි, මොහු මහණ කරවීමට සුදුසු කාලයයි' සිතා, රාජකුමරියට දන්වා නිග්‍රෝධ කුමාරයාව පැවිදි කරවූහ. කුමාරයා කෙස් බාන පිහිය අගදීම අර්හත් භාවයට පත් විය. ඒ බව මහාවංශයෙහි මෙසේ දක්වා ඇත.

9.

9.

Taṃ mahāvaruṇo thero, tadā disvā kumārakaṃ;

Upanissayasampannaṃ, arahā pucchi mātaraṃ;

Pabbājesi khuragge so, arahattamapāpuṇīti.

එකල්හි මහා වරුණ නම් රහතන් වහන්සේ උපනිශ්‍රය සම්පන්න වූ ඒ කුමාරයාව දැක, මවගෙන් විමසා ඔහුව පැවිදි කළ සේක. ඔහු කෙස් බාන මොහොතේදීම අර්හත් භාවයට පත් විය.

So kira ekadivasaṃ pātova sarīraṃ paṭijaggitvā ācariyupajjhāyavattaṃ katvā pattacīvara mādāya mātuupāsikāya gehadvāraṃ gacchāmīti nikkhami. Mātunivāsaṭṭhānañcassa dakkhiṇadvārena nagaraṃ pavisitvā nagaramajjhena gantvā pācīnadvārena nikkhamitvā gantabbaṃ hoti. Tena ca samayena asoko dhammarājā pācīnadisābhimukho sīhapañjare caṅkamati. Taṃ khaṇaṃyeva nigrodho rājaṅgaṇaṃ sampāpuṇi santindriyo santamānaso yugamattaṃ pekkhamāno, tena vuttaṃ ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhito addasa nigrodhaṃ sāmaṇeraṃ rājaṅgaṇena gacchantaṃ dantaṃ guttaṃ santindriyaṃ iriyāpathasampannanti. Disvā panassa etadahosi. Ayaṃ jano sabbopi vikkhittacitto bhantamigapaṭibhāgo. Ayaṃ pana daharako avikkhitto ativiyassa ālokitavilokitaṃ sammiñjanapasāraṇañca sobhati. Addhā etassabbhantare lokuttaradhammo bhavissatīti rañño saha [Pg.154] dassaneneva sāmaṇere cittaṃ pasīdi, pemaṃ saṇṭhahi, kasmā. Pubbe kira puññakaraṇakāle rañño jeṭṭhakabhātā vāṇijakoyaṃ.

ඒ සාමණේරයන් වහන්සේ දිනක් උදෑසනම සිරුර පිරිසිදු කරගෙන, ආචාර්ය උපජ්ඣායන් වහන්සේලාට කළ යුතු වත් පිළිවෙත් කොට, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන 'මව් උපාසිකාවගේ නිවසට යන්නෙමි' යි නික්මුණහ. උන්වහන්සේගේ මව වෙසෙන ස්ථානයට යා යුතු වූයේ දකුණු දොරටුවෙන් නගරයට වැදී, නගරය මැදින් ගොස්, නැගෙනහිර දොරටුවෙන් නික්මීමෙනි. එම අවස්ථාවෙහි අසෝක ධර්මරාජයා නැගෙනහිර දිශාව බලා සිංහ පංජරයෙහි සක්මන් කරමින් සිටියේය. ඒ මොහොතේම නිග්‍රෝධ සාමණේරයන් වහන්සේ සංවර වූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇතිව, සන්සුන් මනසින් යුතුව, වියගසක් පමණ දුර ඉදිරිය බලමින් රාජාංගනයට ළඟා වූහ. එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී: 'එක් දිනක් සිංහ පංජරයෙහි සිටි රජු, දමනය වූ, රැකගත් ඉන්ද්‍රියයන් ඇති, සංසුන් ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් යුත්, උදාර ඉරියව්වලින් හෙබි නිග්‍රෝධ සාමණේරයන් වහන්සේ රාජාංගනය ඔස්සේ වඩිනු දුටුවේය.' උන්වහන්සේ දුටු රජුට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් ඇතිවිය: 'මේ මුළු ලෝකයාම වික්ෂිප්ත සිත් ඇත්තාහ, බියපත් මුවන් වැන්නාහ. එහෙත් මේ කුඩා සාමණේරයන් වහන්සේ වනාහි නොකැලඹුණු සිතින් යුක්තය, උන්වහන්සේගේ බැලීම් හා හැරී බැලීම්ද, අත් පා හැකිලීම් හා දිග හැරීම්ද අතිශයින්ම ශෝභමානය. සැබවින්ම මොහුගේ සිත තුළ ලෝකෝත්තර ධර්මයක් ඇත්තේය.' රජු දුටු කෙණෙහිම සාමණේරයන් වහන්සේ කෙරෙහි සිත පැහැදුණි, ආදරයක් ඇතිවිය. ඒ මන්ද යත්, පෙර පින්කම් කළ කාලයෙහි මොහු රජුගේ වැඩිමහල් සොහොයුරු වෙළෙන්දා වූ බැවිනි.

10.

10.

Pubbeva sannivāsena, paccuppannahitena vā;

Evaṃ taṃ jāyate pemaṃ, uppalaṃva yathodaketi.

පෙර විසූ එකට වාසය කිරීම නිසා හෝ මෙකල කරන ලද උපකාරය නිසා හෝ දියෙහි නෙළුම් මලක් මෙන් එලෙස ප්‍රේමය හටගනී.

Atha rājā sañjātapemo sabahumāno sāmaṇeraṃ pakkosathāti amacce pesesi, te aticirāyantīti puna dve tayo pesesi turitaṃ āgacchatūti. Sāmaṇero attano pakatiyā eva agamāsi. Rājā patirūpāsanaṃ ñatvā nisīdathāti āha. So itocito ca viloketvā natthi dāni añño bhikkhūti samussitasetacchattaṃ rājapallaṅkaṃ upasaṅkamitvā pattaṃ gaṇhanatthāya rañño ākāraṃ dassesi. Rājā taṃ pallaṅkasamīpaṃ gacchantaṃ eva disvā cintesi ajjeva dāni ayaṃ sāmaṇero imassa gehassa sāmiko bhavissatīti, sāmaṇero rañño hatthe pattaṃ datvā pallaṅkaṃ abhiruhitvā nisīdi. Rājā attano atthāya sampāditaṃ sabbaṃ yāgukhajjakabhattavikatiṃ upanāmesi. Sāmaṇero attano yāpanamattameva sampaṭicchi. Bhattakiccāvasāne rājā āha satthārā tumhākaṃ dinnaovādaṃ jānāthāti. Jānāmi mahārāja ekadesenāti. Tāta mayhampī naṃ kathehīti. Sādhu mahārājāti rañño anurūpaṃ dhammapaeda appamādavaggaṃ anumodanatthāya abhāsi. Rājā pana appamādo amatapadaṃ, pamādo maccuno padaṃti sutvāva aññātaṃ tāta, pariyosāpehīti āha. Sāmaṇero anumodanā vasāne dvattiṃsadhuvabhattāni labhitvā puna divase dvattiṃsabhikkhū gahetvā rājantopuraṃ pavisitvā bhattakicca makāsi. Rājā aññepi dvattiṃsabhikkhū tumhehi saddhiṃsve bhikkhaṃ gaṇhantūti eteneva upāyena divase [Pg.155] divase vaḍḍhāpento saṭṭhisahassānaṃ brāhmaṇaparibbājakānaṃ bhattaṃ upacchinditvā antonivesane saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi nigrodhattheragateneva pasādena. Nigrodhattheropi rājānaṃ saparisaṃ tīsu saraṇesu pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā buddhasāsane pothujjanikena pasādena acalappasādaṃ katvā patiṭṭhāpesi. Rājāpi asokārāmaṃ nāma mahāvihāraṃ kārāpetvā saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi. Sakalajambudīpe caturāsītiyā nagarasahassesu caturāsītivihārasahassāni kārāpesi. Tena vuttaṃ.

ඉක්බිති උපන් ප්‍රේමයෙන් හා මහත් ගෞරවයෙන් යුත් රජතුමා 'සාමණේරයන් වහන්සේව කැඳවන්න' යැයි අමාත්‍යයන් පිටත් කර හැරියේය. ඔවුන් ප්‍රමාද වන බැවින්, 'වහාම වඩින්නට සලස්වන්න' යැයි නැවත දෙතුන් දෙනෙකු පිටත් කළේය. සාමණේරයන් වහන්සේ ස්වභාවික ගමනින්ම වැඩි සේක. රජතුමා සුදුසු ආසනයක් පනවා 'වැඩ සිටිනු මැනව' යි කීවේය. උන්වහන්සේ මෙහා මෙහා බලා, 'දැන් වෙනත් භික්ෂූන් වහන්සේලා නැතැයි' සලකා, ධවල ඡත්‍රය එසවූ රාජ පල්ලංකය වෙත වැඩම කොට, පාත්‍රය පිළිගනු පිණිස රජුට ඉඟි කළහ. රජතුමා උන්වහන්සේ පල්ලංකය දෙසට වඩිනු දැක, 'අදම මේ සාමණේරයන් වහන්සේ මේ ගෘහයට ස්වාමියා වන සේක' යැයි සිතුවේය. සාමණේරයන් වහන්සේ රජුගේ අතට පාත්‍රය දී පල්ලංකයට නැග වැඩ සිටියහ. රජතුමා තමන් උදෙසා පිළියෙල කරන ලද සියලු කැඳ, කැවිලි සහ බත් වර්ග පූජා කළේය. සාමණේරයන් වහන්සේ තමන්ගේ යැපීමට සෑහෙන ප්‍රමාණය පමණක් පිළිගත්හ. දන් වැළඳීමෙන් පසු රජතුමා 'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලාගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් දෙන ලද අවවාද දන්නේද?' යි ඇසීය. 'මහාරාජයෙනි, මම ඉන් කොටසක් දනිමි' යි පැවසූහ. 'පුත්‍රය, මටත් එය දේශනා කරනු මැනව' යි රජු කීවේය. 'යහපති මහාරාජයෙනි' යි පවසා, රජුට ගැළපෙන ධම්මපදයේ අප්‍රමාද වර්ගය අනුමෝදනාව පිණිස දේශනා කළ සේක. රජතුමා 'අප්‍රමාදය අමෘත පදයකි, ප්‍රමාදය මෘත්‍යුවේ පදයකි' යන්න ඇසූ කෙණෙහිම, 'පුත්‍රය, තේරුම් ගතිමි, මෙතෙකින් නිමා කරනු මැනව' යි පැවසීය. සාමණේරයන් වහන්සේ අනුමෝදනාව අවසානයේ තිස්දෙදෙනෙකුට ස්ථිර බත් ලබාගෙන, පසුදින තිස්දෙදෙනෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලා කැටුව අන්තඃපුරයට වැඩම කොට දන් වැළඳූහ. රජතුමා 'හෙට තවත් තිස්දෙදෙනෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔබ වහන්සේ සමඟ දන් පිළිගනිත්වා' යි කියා, මේ ක්‍රමයෙන් දිනෙන් දින භික්ෂූන් වහන්සේලා සංඛ්‍යාව වැඩි කරමින්, සැටදහසක් බ්‍රාහ්මණ පරිබ්‍රාජකයන්ගේ දානය නවත්වා, නිග්‍රෝධ තෙරුන් කෙරෙහි ඇති වූ පැහැදීම නිසාම, අන්තඃපුරයෙහි සැටදහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට නිත්‍ය දානය පැවැත්වීය. නිග්‍රෝධ තෙරුන් වහන්සේ ද රජු ඇතුළු පිරිස තෙරුවන් සරණෙහි හා පඤ්චශීලයෙහි පිහිටුවා, බුද්ධ ශාසනයෙහි පෘථග්ජන පැහැදීමෙන් යුතුව සිටි රජු නොසැලෙන පැහැදීමක් ඇති කරවා පිහිටුවූහ. රජතුමා ද අසෝකාරාමය නම් මහා විහාරය කරවා, සැටදහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට නිත්‍ය දානය පැවැත්වීය. මුළු දඹදිව අසූහතරදහසක් නගරවල අසූහතරදහසක් විහාරයන් කරවීය. එබැවින් මෙසේ කියන ලදී.

11.

11.

Caṇḍālavādidosena,Jāto caṇḍālagāmake;

Pattānumodanā pākā,Āse so hi anāsavoti.

'(භික්ෂූන්ට) සැඩොල් යැයි බැණ වැදීමේ දොසින් ඔහු සැඩොල් ගමක උපන්නේය. (නමුත් පෙර ආත්මයකදී කරන ලද) පාත්‍ර අනුමෝදනා කිරීමේ විපාකයෙන්, ඔහු ආශ්‍රව රහිත (රහතන් වහන්සේ නමක්) විය.'

Ayaṃ nigrodhattherassa kathānayo.

මෙය නිග්‍රෝධ තෙරුන් වහන්සේගේ කථා පුවතයි.

Madhudāyako pana vāṇijo devalokato cavitvā pupphapure rājakule uppajjitvā piyadāso nāma kumāro hutvā chattaṃ ussāpetvā sakalajambudīpe ekarajjaṃ akāsi. Kathaṃ.

මීපැණි පූජා කළ ඒ වෙළෙන්දා වනාහි, දෙව්ලොවින් චුතව පුෂ්පපුරයෙහි රාජ කුලයෙහි උපත ලබා, පියදාස නම් කුමාරයා වී, ධවල ඡත්‍රය ඔසවා මුළු දඹදිව එකම රාජ්‍යයක් කළේය. ඒ කෙසේද?

Bindusārarājassa ekasataputtā ahesuṃ. Te sabbe asoko attanā saddhiṃ ekamātikaṃ tissakumāraṃ ṭhapetvā ghātesi. Ghātento cattāri vassāni anabhisittova rajjaṃ kāretvā catunnaṃ vassānaṃ accayena tathāgatassa parinibbāṇato dvinnaṃ vassasatanaṃ upari aṭṭhārasame vasse sakalajambudīpe ekarajjābhisekaṃ pāpuṇi. Atha taṃ sakalajambudīpe caturāsītinagarasahasse rājāno āgantvā upaṭṭhahissanti. Tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikā tayo pāsādā ahesuṃ. Eko mahāsappiko[Pg.156], eko moragīvo, eko maṅgalo nāma, tesu nekanāṭakasahassaparivuto paṭivasati. Yāssa madhuāpaṇaṃ dassesi, sā asandhimittā nāma devaccharaparibhāgā rājadhītā hutvā saṭṭhisahassānaṃ itthīnaṃ jeṭṭhikā dhammāsokarañño aggamahesī ahosi. Abhisekānantaraṃ tassa imā rājiddhiyo āgatā, pathaviyā ca heṭṭhā yojanappamāṇe āṇā pavattati. Tathā upari ākāse. Anotattadahato aṭṭhahi kājehi soḷasapānīyaghaṭe divase divase devatā āharanti. Yato sāsane uppannasaddho hutvā aṭṭhaghaṭe bhikkhusaṅghassa adāsi. Dve ghaṭe saṭṭhimattānaṃ tepiṭakabhikkhūnaṃ dve ghaṭe aggamahesiyā asandhimittāya. Cattāro ghaṭe attanā paribhuñci devatā, eva himavantato nāgalatādantakaṭṭhaṃ siniddhaṃ mudukaṃ rasavantaṃ divase divase āharanti, tena rañño ca mahesiyā ca soḷasannaṃ nāṭakasahassānañca saṭṭhimattānañca bhikkhusahassānaṃ devasikaṃ dantapoṇakiccaṃ nipphajjati. Devasikamevassa devatā agadāmalakaṃ agadaharīṭakaṃ suvaṇṇavaṇṇañca gandharasasampannaṃ ambapakkaṃ āharanti. Chaddantadahato pañcavaṇṇaṃ nivāsanapārupanaṃ pītakavaṇṇaṃ hatthapuñchanakapaṭaṃ dibbañca pānaṃ āharanti. Devasikamevassa anulepanagandhaṃ pārupanatthāya asuttamayikaṃ sumanapupphapaṭaṃ mahārahañja añjanaṃ nāgabhavanato nāgarājāno āharanti. Chaddantadahatoyeva uṭṭhitassa sālino navavāhasahassani divase divase suvā āharanti. Te mūsikā nitthusakāni karonti. Ekopi khaṇḍataṇḍulo nāhosi. Rañño sabbaṭṭhānesu ayameva taṇḍulo paribhogaṃ gacchati. Madhumakkhikā madhuṃ karonti. Kammārasālāsu acchā kūṭaṃ paharanti. Karavīkasakuṇā āgantvā madhurassaraṃ vikūjentā rañño balikammaṃ karonti. Imāhi iddhīhi samannāgato rājā ekadivasaṃ suvaṇṇasaṅkhalikabandhanaṃ [Pg.157] pesetvā catunnaṃ buddhānaṃ adhigatarūpadassanaṃ kappā yukaṃ mahākālanāgarājānaṃ ānayitvā setacchattassa heṭṭhā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā anekasata vaṇṇehi jalajathalajapupphehi suvaṇṇapupphehi ca pūjaṃ katvā sabbā laṅkārapatimaṇḍitehi soḷasahi nāṭakasahassehi samantato parikkhipitvā anantañāṇassa tāva me saddhammavaracakkavattino sammāsambuddhassa rūpaṃ imesaṃ akkhīnaṃ āpāthaṃ karohīti vatvā tena nimmitaṃ sakalasarīre vippakiṇṇapuññappabhāvanibbattāsīti anubyañjanapatimaṇḍita dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇa sassirīkatāya vikacakamaluppalapuṇḍarīkapatimaṇḍitamiva salilatalaṃ tārāgaṇaraṃsijālavisaravipphuritasobhāsamujjalamiva gaganatalaṃ nīlapītalohitā dibhedaṃ vicittavaṇṇaraṃsivinaddhabyāmappabhāparikkhepavilāsitāya sañcyāppabhānurāgaindadhanuvijjullatāparikkhittamiva kaṇakagirisikharaṃ nānāvirāgavimalaketumālāsamujjalitacārumatthakasobhanaṃ nayanarasāyanamiva ca brahmadevamanujanāgayakkhagaṇānaṃ buddharūpaṃ passanto sattadivasāni akkhipūjaṃ nāma akāsi. Rājā kira abhisekaṃ pāpuṇitvā tīṇiyeva saṃvaccharāni bāhirakapāsaṇḍaṃ parigaṇhi, catutthe saṃvacchare buddhasāsane pasīdi, tassa pana pitā bindusāro brāhmaṇabhatto ahosi. So brāhmaṇānañca brāhmaṇajātipāsaṇḍānaṃ paṇḍaraṅgaparibbājakānañca saṭṭhisahassamattānaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi. Asokopi pitarā pavattitaṃ dānaṃ attano antopure tatheva dadamāno ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhito te upasamaparibāhirena ācārena bhuñjamāne asaṃyatindriye avinītairiyāpathe disvā cintesi, īdisaṃ dānaṃ upaparikkhitvā yuttaṭṭhāne dātuṃ vaṭṭatīti. Evaṃ cintetvā amacce āha, gacchatha bhaṇe attano attano sādhusammate samaṇabrāhmaṇe antopuraṃ abhiharatha dānaṃ dassāmīti, amaccā sādhu devāti rañño [Pg.158] paṭissutvā te te paṇḍaraṅgaparibbājakā jīvaka nigaṇṭhādayo ānetvā ime mahārāja amhākaṃ arahantoti āhaṃsu, atha rājā antopure uccāvacāni āsanāni paññāpetvā āgacchantūti vatvā āgatāgate āha attano anurūpe āsane nisīdathāti, ekacce bhaddapīṭhakesu ekacce phalakapīṭhakesu nisīdiṃsu, taṃ disvā rājā natthi etesaṃ anto sāroti ñatvā tesaṃ anurūpaṃ khādanīyabhojanīyaṃ datvā uyyojesi. Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhito nigrodhasāmaṇeraṃ disvā tasmiṃ gatena pasādena buddhasāsane pasanno saṭṭhisahassamatte pāsaṇḍiye apanetvā saṭṭhisahassamatte bhikkhū bhojento buddhasāsane pasīditvā asokārāmaṃ kāretvā tattha te vasāpento ekadivasaṃ asokārāme saṭṭhisahassabhikkhūnaṃ dānaṃ datvā tesaṃ majjhe nisajja saṅghaṃ catūhi paccayehi pavāretvā imaṃ pañhaṃ pucchi, bhante bhagavatā desitadhammo nāma kittako hotīti, mahārāja nava aṅgāni, khandhato caturāsītidhammakkhandhasahassānīti. Rājā dhamme pasīditvā ekekaṃ dhammakkhandhaṃ ekekavihārena pūjessāmīti ekadivasameva channavutikoṭikhanaṃ vissajjetvā amacce āṇāpesi, ekamekasmiṃ nagare ekamekaṃ vihāraṃ kārentā caturāsītiyā nagarasahassesu caturāsītivihārasahassāni kārāpethāti, sayañca asokārāme asokamahāvihāratthāya kammaṃ paṭṭhapesi, saṅgho indaguttattheraṃ nāma mahiddhikaṃ mahānubhāvaṃ khīṇāsavaṃ navakammādhiṭṭhāyakaṃ adāsi, thero yaṃ yaṃ na niṭṭhāti, taṃ taṃ attano ānubhāvena niṭṭhāpesi, evaṃpitīhi saṃvaccharehi vihārakammaṃ niṭṭhāpesi, ekadivasameva sabbanagarehi paṇṇāni āgamiṃsu, amaccā rañño ārocesuṃ niṭṭhitāni deva caturāsītimahāvihārasahassānīti. Atha rājā [Pg.159] bhikkhusaṅghaṃ upasaṅkamitvā bhante mayā caturāsītivihārasahassāni kāritāni, dhātuyo kuto lacchāmīti pucchi, mahārāja dhātunidhānaṃ nāma atthīti suṇoma, na pana paññāyati asukaṭṭhāneti. Rājā rājagahe cetiyaṃ bhindāpetvā dhātuṃ apassanto paṭipākatikaṃ kārāpetvā bhikkhubhikkhuṇiyo upāsakaupāsikāyoti catasso parisā gahetvā vesāliyaṃ gato. Tatrāpi alabhitvā kapilavatthuṃ gato, tatrāpi alabhitvā rāmagāmaṃ gato, rāmagāme nāgā cetiyaṃ bhindituṃ nādaṃsu. Cetiye nipatitakuddālo khaṇḍāvaṇḍaṃ hoti, evaṃ tatrāpi alabhitvā allakappaṃ pāvaṃ kusināraṃti sabbacetiyāni bhinditvā dhātuṃ alabhitvā paṭipākatikāni katvā rājagahaṃ gantvā catasso parisā sannipātāpetvā atthi kenaci sutapubbaṃ asukaṭṭhāne dhātunidhānaṃti pucchi. Tattheko vīsaṃvassa satiko thero asukaṭṭhāne dhātunidhānaṃti na jānāmi, mayhaṃ pana pitāmahatthero mayi sattavassikāle mālācaṅgoṭakaṃ gāhāpetvā ehi sāmaṇera asukagacchantare pāsāṇathūpo atthi. Tattha gacchāmāti gantvā pūjetvā imaṃ ṭhānaṃ upadhāretuṃ vaṭṭati sāmaṇerāti āha. Ahaṃ etameva jānāmi mahārājāti āha. Rājā etadeva ṭhānaṃti vatvā gacche harāpetvā pāsāṇathūpaṃ paṃsuṃca apanetvā heṭṭhā sudhābhūmiṃ addasa, tato sudhā ca iṭṭhakāyo ca harāpetvā anupubbena pariveṇaṃ oruyha sattaratanavālikaṃ asihatthāni ca kaṭṭharūpakāni samparivattantāni addasa, so yakkhadāsake pakkosāpetvā balikammaṃ kārāpetvāpi neva antaṃ passanto devatā namassamāno ahaṃ imā dhātuyo gahetvā caturāsītivihārasahasse nidahitvā sakkāraṃ karomi. Mā me devatā antarāyaṃ karontūti āha, sakko devarājā cārikaṃ caranto taṃ disvā vissakammaṃ āmantetvā tāta asokadhammarājā dhātuyo [Pg.160] nīharissāmīti pariveṇaṃ otiṇṇo. Gantvā kaṭṭharūpāni nīharāpehīti. So pañcacūlakagāmadārakavesena gantvā rañño purato dhanukahattho ṭhatvā hāremi mahārājāti āha, hara tātāti saraṃ gahetvā sandhimhiyeva vijjhi, sabbaṃ vippakirīyittha, atha rājā āviñjane bandhakuñcikamuddikaṃ gaṇhi, maṇikkhandhaṃ passitvā anāgate daḷiddarājāno imaṃ maṇiṃ gahetvā dhātūnaṃ sakkāraṃ karontūti paṇṇe akkharāni disvā kujjhitvā mādisānaṃ pana rājūnaṃ daḷiddarājāti vattuṃ ayuttaṃti punappunaṃ ghaṭetvā dvāraṃ vivaritvā antogehaṃ paviṭṭho aṭṭhārasavassādhikānaṃ dvinnaṃ vassasatānaṃ upari āropitadīpā tatheva pajjalanti, nīluppalapupphāni taṃkhaṇaṃyeva āharitvā āropitāni viya pupphasanthāro taṃ khaṇaṃ santhato viya gandhā taṃ muhuttaṃ piṃsitvā ṭhapitā viya ahesuṃ. Rājā suvaṇṇapaṭṭaṃ gahetvā anāgate piyadāso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko nāma dhammarājā bhavissati, so imā dhātuyo vitthāritā karissatīti vācetvā diṭṭhohaṃ ayyena mahākassapattherenāti vatvā vāmahatthaṃ ābhujitvā dakkhiṇahatthena apphoṭesi. So tasmiṃ ṭhāne paricaraṇakadhātumattameva ṭhapetvā sesadhātuyo sabbā gahetvā dhātugharaṃ pubbe pihitanayeneva pidahitvā sabbā yathā pakatiyāyeva kāretvā uparipāsāṇacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā caturāsītiyā vihārasahassesu dhātuyo patiṭṭhāpesi. Athekadivasaṃ rājā vihāraṃ gantvā bhikkhusaṃghaṃ vanditvā ekamante nisinno yadi bhante channavutikoṭidhanaṃ vissajjetvā caturāsītivihārasahassānisacetiyāni kārāpetvāpi ahaṃ na dāyādo. Añño ko dāyādoti, paccayadāyako nāma tvaṃ mahārāja, yo pana attano puttañca dhītarañca pabbājeti, ayaṃ sāsane dāyādo nāmāti evaṃ vutte [Pg.161] asoko rājā sāsane dāyādabhāvaṃ patthayamāno avidūre ṭhitaṃ mahindakumāraṃ disvā sakkhissasi tāta tvaṃ pabbajituṃti āha. Kumāro pakatiyā pabbajitukāmo rañño vacanaṃ sutvā ativiya pāmojjajāto pubbajāmi deva. Maṃ pabbājetvā sāsane dāyādo hothāti āha. Tena ca samayena rājadhītā saṃghamittāpi tasmiṃ ṭhāne ṭhitā hoti. Taṃ disvā āha tvampi amma pabbajituṃ sakkhissasīti, sādhu tātāti sampaṭicchi. Rājā puttānaṃ manaṃ labhitvā pahaṭṭhacitto bhikkhusaṃghaṃ upasaṅkamitvā bhante ime dārake pabbājetvā maṃ sāsane dāyādaṃ karothāti. Saṅgho rañño vacanaṃ sampaṭicchitvā kumāraṃ moggaliputtatissattherena upajjhāyena mahādevattherena ācariyena pabbajāpesi. Majjhantikattherena ācariyena upasampādesi, so upasampadāmālakeyeva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Saṅghamittāyapi rājadhītāya ācariyāṇī āyupālattherī nāma. Upajjhāyā dhammapālattherī nāma ahosi. Rājā pana anekākārena buddhasāsanaṃ sobhetvā moggaliputtatissattherassa sahāyena saṭṭhisahassamatte dussīle titthiye buddhasāsanā uppabbājetvā tatiyadhammasaṃgītiṃ niṭṭhāpesi. Tasmiṃ kira samāgame bhikkhubhikkhuṇiyo kittakāti, vuttañhi.

බිංදුසාර රජුට එක්සියයක් පුත්‍රයෝ සිටියහ. අසෝක රජු තමා හා එක්කුස උපන් තිස්ස කුමරු හැර, ඒ සියලු දෙනාම මරා දැමීය. ඔවුන් මරා දමමින්, වසර හතරක් ඔටුනු නොපැළඳ රාජ්‍යය කරවා, සිව් වසරක් ඇවෑමෙන්, තථාගතයන් වහන්සේගේ පිරිනිවීමෙන් වසර දෙසිය දහඅටක් ගිය තැන මුළු දඹදිවටම එකම අධිරාජයා ලෙස අභිෂේකය ලැබීය. එවිට මුළු දඹදිව අසූහතර දහසක් නගරයන්හි රජවරු පැමිණ ඔහුට උපස්ථාන කළහ. ඔහුට සෘතු තුනට සුදුසු ප්‍රාසාද තුනක් තිබුණි. එකක් ‘මහාසප්පික’ නම් විය, එකක් ‘මෝරගීව’ නම් විය, අනෙක ‘මංගල’ නම් විය. රජු නොයෙක් දහස් ගණන් නාට්‍ය ස්ත්‍රීන් පිරිවරාගෙන එහි වාසය කළේය. පෙර ආත්මයක ඔහුට මී පැණි කඩය පෙන්වූ යම් ස්ත්‍රියක් වේද, ඕ තොමෝ දිව්‍ය අප්සරාවක් බඳු රූපසොභාවෙන් යුතු ‘අසන්ධිමිත්තා’ නම් රාජකුමරියක් වී ඉපදී, හැටදහසක් ස්ත්‍රීන් අතර ප්‍රධානියා වෙමින් ධර්මාශෝක රජුගේ අග්‍රමහේෂිකාව වූවාය. අභිෂේකයෙන් පසුව ඔහුට මෙම රාජකීය සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් පහළ විය. පොළොවෙන් යටට යොදුනක් පමණ දුරටද, එසේම උඩ අහසේද ඔහුගේ අණසක පැවතුණි. දෙවිවරු අනවතප්ත විලෙන් දිනපතා කඩවල් අටකින් පැන් පිරවූ පැන් කල දහසයක් ගෙන ආහ. ඉන් පසුව රජු ශාසනය කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව උපදවාගෙන පැන් කල අටක් භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට පූජා කළේය. පැන් කල දෙකක් හැටක් පමණ වූ ත්‍රිපිටකධාරී භික්ෂූන් වහන්සේලාටද, පැන් කල දෙකක් අසන්ධිමිත්තා අග්‍රමහේෂිකාවටද දුන්නේය. පැන් කල හතරක් තමා පරිභෝජනය කළේය. දෙවිවරු මෙලෙස හිමාලයෙන් සිනිඳු වූ, මෘදු වූ, රසවත් වූ නාගලතා දැහැටි දිනපතා ගෙන ආහ. එයින් රජුගේද, බිසවගේද, දහසයදහසක් නාට්‍ය ස්ත්‍රීන්ගේද, හැටදහසක් පමණ වූ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේද දෛනික දත් මැදීමේ කටයුතු සම්පූර්ණ විය. දෙවිවරු දිනපතාම ඔහු වෙනුවෙන් දිව්‍යමය බෙහෙත් නෙල්ලි, බෙහෙත් අරළු සහ රන්වන් වූ, සුවඳින් හා රසයෙන් යුතු ඉදුණු අඹ ගෙන ආහ. ඡද්දන්ත විලෙන් පස්වණක් පැහැති ඇඳුම් පැළඳුම්ද, කහ පැහැති අත් පිසින ලේන්සුද, දිව්‍යමය පානයන්ද ගෙන ආහ. නාග ලෝකයෙන් නාග රජවරු දිනපතාම ඔහුට ආලේප කිරීම සඳහා සුවඳ විලවුන්ද, පෙරවීම සඳහා නූල් රහිතව මවන ලද සමන් පිච්ච මල් වස්ත්‍රද, මහා අගනා අඳුන් ද ගෙන ආහ. ගිරව් දිනපතා ඡද්දන්ත විලෙන් ඉබේ හටගත් ඇල්වී කරල් නවදහසක් ගෙන ආහ. මීයන් ඒවායේ නිවුඩු හැර කුඩු රහිත කළහ. එහි එකදු බිඳුණු සහල් ඇටයක්වත් නොවීය. රජුගේ සියලු ස්ථානයන්හි පරිභෝජනය සඳහා යොදාගත්තේ මෙම සහල්මය. මී මැස්සෝ මී පැණි සැදූහ. කම්මල්වල වලසුන් කුළුගෙඩිවලින් තැලූහ. කරවීක පක්ෂීහු පැමිණ මිහිරි hඬින් ගයමින් රජුට උපහාර දැක්වූහ. මෙම සෘද්ධීන්ගෙන් සමන්විත වූ රජු, එක් දිනක් රන් දම්වැල් යවා, බුදුවරුන් සතර නමකගේම රූපය දැකීමේ භාග්‍යය ලත්, කල්පයක් ආයුෂ ඇති 'මහාකාල' නම් නාග රාජයා කැඳවාගෙන අවුත්, සේසත් යට මහා අනර්ඝ පර්යංකයක හිඳුවා, සිය ගණන් විවිධ වර්ණ ඇති දියෙහි හා ගොඩෙහි උපන් මල්වලින්ද රන් මල්වලින්ද පූජා පවත්වා, සියලු ආභරණයෙන් සැරසුණු සොළොස් දහසක් නාට්‍ය ස්ත්‍රීන් විසින් හාත්පසින් පිරිවරනු ලැබ, ‘අනන්ත ඥාන ඇති, සද්ධර්ම චක්‍රවර්තී වූ මාගේ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රූපය මාගේ මේ නෙත්වලට පෙනෙන්නට සලස්වන්න’ යැයි කීවේය. එවිට ඒ නා රජු විසින් මවන ලද, මුළු ශරීරයෙහි විහිදුණු පුණ්‍ය ප්‍රභාවෙන් හටගත් අසූවක් අනුව්‍යංජනයන්ගෙන් සහ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් ශෝභමාන වූ, පිපුණු නෙළුම් මල්, නිල් මහනෙල් මල් හා සුදු නෙළුම් මල්වලින් සැරසුණු ජල තලයක් බඳු වූ, තරු පිරිවරෙහි රැස් ජාලයෙන් බැබළෙන අහස් තලයක් බඳු වූ, නිල් කහ රතු ආදී නොයෙක් වර්ණ කිරණින් විහිදෙන ව්‍යාමප්‍රභාවෙන් යුක්ත වූ, සන්ධ්‍යා වලාවේ රත් පැහැයෙන්ද දේදුන්නෙන්ද විදුලි ලතාවලින්ද වට වූ රන් පර්වත ශිඛරයක් බඳු වූ, විවිධ පැහැති නිර්මල කේතුමාලාවෙන් බැබළෙන සුන්දර මස්තක ශෝභා ඇති, බ්‍රහ්ම, දේව, මනුෂ්‍ය, නාග, යක්ෂ සමූහයාට නෙත්වලට අමා රසයක් බඳු වූ ඒ බුද්ධ රූපය දෙස බලමින් සත් දිනක් මුළුල්ලේ ‘අක්ෂි පූජාව’ නම් වූ පූජාවක් පැවැත්වීය. රජු අභිෂේකය ලබා වසර තුනක් යනතුරු බාහිර ලබ්ධිකයන් ඇසුරු කළේය, සිව්වන වසරේදී බුද්ධ ශාසනය කෙරෙහි පැහැදුණි. ඔහුගේ පියා වූ බිංදුසාර රජු බ්‍රාහ්මණයන්ට පක්ෂපාතී විය. ඔහු බ්‍රාහ්මණයන්ටද, බ්‍රාහ්මණ ජාතික මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයන්ටද, පාණ්ඩරංග පරිව්‍රාජකයන්ටද හැටදහසක් පමණ දෙනාට දිනපතා දන් පැවැත්වීය. අසෝක රජුද පියා විසින් පවත්වන ලද ඒ දානය තමාගේ අන්තඃපුරයෙහි එලෙසම දෙමින් සිටියදී, එක් දිනක් සිංහ පංජරයෙහි සිට, ඔවුන් සංයමයෙන් තොරව, ඉන්ද්‍රිය අසංවරව, අවිනීත ඉරියව්වලින් යුතුව අනුභව කරනු දැක, ‘මෙසේ දීම පිළිබඳව විමසා බලා සුදුසු ස්ථානයක දානය දීම වටින්නේය’ යි සිතුවේය. මෙසේ සිතා ඇමතියන් කැඳවා, ‘පින්වත්නි, ගොස් තම තමන් යහපත් යැයි සම්මත කරගත් මහණ බමුණන් අන්තඃපුරයට කැඳවාගෙන එන්න, මම දන් දෙන්නෙමි’ යි කීවේය. ඇමතියෝ ‘එසේය දේවයන් වහන්ස’ යැයි රජුට පොරොන්දු වී, ඒ ඒ පාණ්ඩරංග පරිව්‍රාජකයන්, ජීවකයන්, නිගණ්ඨයන් ආදීන් කැඳවාගෙන අවුත්, ‘මහරජතුමනි, මොවුහු අපගේ අරහත්හුය’ යි කීහ. එවිට රජු අන්තඃපුරයෙහි විවිධ උස් පහත් ආසන පනවා, ‘පැමිණෙත්වා’ යි කියා, පැමිණි පැමිණි අයට ‘තමන්ට සුදුසු ආසනවල අසුන් ගන්න’ යැයි කීවේය. සමහරෙක් භද්‍ර පීඨයන්හිද, සමහරෙක් ලෑලි පීඨයන්හිද අසුන් ගත්හ. එය දුටු රජු ‘මොවුන්ගේ අභ්‍යන්තරයෙහි කිසිදු හරයක් නැතැයි’ වටහාගෙන, ඔවුන්ට සුදුසු පරිදි ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය ලබා දී පිටත් කර හැරියේය. මෙසේ කාලය ගතවන කල්හි, එක් දිනක් සිංහ පංජරයෙහි සිටි රජු නිග්‍රෝධ සාමණේරයන් වහන්සේ දැක, උන්වහන්සේගේ ගමන කෙරෙහි ඇති වූ පැහැදීමෙන් බුද්ධ ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී, හැටදහසක් පමණ වූ මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයන් බැහැර කර, හැටදහසක් පමණ භික්ෂූන් වහන්සේලාට දන් වළඳවමින් බුදු සසුනෙහි අතිශයින් පැහැදී, අශෝකාරාමය කරවා, එහි උන්වහන්සේලා වස්සවා, එක් දිනක් අශෝකාරාමයේදී හැටදහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට දන් දී, උන්වහන්සේලා මධ්‍යයෙහි අසුන්ගෙන, සතර පච්චයෙන් සංඝයා වහන්සේට ආරාධනා කරමින් මෙම ප්‍රශ්නය ඇසීය: ‘ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්මය කෙතරම් ප්‍රමාණයක් වේද?’ ‘මහරජතුමනි, අංගයන්ගෙන් නව අංගයක්ද, ධර්මස්කන්ධ වශයෙන් අසූහතර දහසක් ධර්මස්කන්ධයන්ද වේ’ යැයි වදාළහ. රජු ධර්මය කෙරෙහි පැහැදී, ‘එක් එක් ධර්මස්කන්ධයක් වෙනුවෙන් එක් එක් විහාරයක් බැගින් පූජා කරමි’ යි සිතා, එක් දිනකදීම කෙළ අනූ හයක ධනය වියදම් කර, ඇමතියන්ට මෙසේ අණ කළේය: ‘එක් එක් නගරයෙහි එක් එක් විහාරය බැගින් කරවමින්, අසූහතර දහසක් නගරයන්හි අසූහතර දහසක් විහාරයන් කරවන්න.’ තමාද අශෝකාරාමයෙහි අශෝක මහාවිහාරය තැනවීම සඳහා කටයුතු ආරම්භ කළේය. සංඝයා වහන්සේ මහා සෘද්ධි ඇති, මහා ආනුභාව සම්පන්න, රහත් වූ ‘ඉන්දගුත්ත’ තෙරුන් වහන්සේව නවකම් අධිෂ්ඨායක ලෙස පත් කළහ. තෙරුන් වහන්සේ යම් යම් දෙයක් නිම නොවේද, ඒ සියල්ල තමන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් නිම කරවූහ. මෙසේ වසර තුනකින් විහාර කර්මාන්තය නිම විය. එක් දිනකදීම සියලු නගරවලින් ලිපි ලේඛන ලැබුණි. ඇමතියෝ රජුට මෙසේ සැල කළහ: ‘දේවයන් වහන්ස, අසූහතර දහසක් මහා විහාරයන්හි වැඩ නිම විය.’ ඉන්පසු රජු භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ වෙත එළඹ, ‘ස්වාමීනී, මා විසින් අසූහතර දහසක් විහාරයන් කරවන ලදී. ධාතූන් වහන්සේලා කොහෙන් ලබා ගනිම්ද?’ යි ඇසීය. ‘මහරජතුමනි, ධාතු නිධානයක් ඇතැයි අපි අසා ඇත්තෙමු, නමුත් එය අසවල් ස්ථානයක ඇතැයි පැහැදිලිව නොදනී’ යැයි වදාළහ. රජු රජගහ නුවර ස්තූප බිඳුවා, එහි ධාතූන් වහන්සේලා නොදැක, නැවත එය තිබූ පරිදිම කරවා, භික්ෂු, භික්ෂුණී, උපාසක, උපාසිකා යන සිව්වනක් පිරිස කැටුව විශාලා මහනුවරට ගියේය. එහිදීද ධාතූන් වහන්සේලා නොලබා කිඹුල්වත් නුවරට ගියේය, එහිදීද නොලබා රාමග්‍රාමයට ගියේය. රාමග්‍රාමයෙහි නාගයෝ ස්තූපය බිඳීමට ඉඩ නොදුන්හ. ස්තූපය මතට හෙළන ලද උදලු කැබලි කැබලි වී කැඩී ගියේය. මෙසේ එහිදීද නොලබා, අල්ලකප්ප, පාවා, කුසිනාරා ආදී සියලු ස්තූපයන් බිඳ ධාතූන් වහන්සේලා නොලබා, ඒවා නැවත තිබූ පරිදිම සකස් කර, නැවත රජගහ නුවරට ගොස් සිව්වනක් පිරිස රැස් කරවා, ‘අසවල් ස්ථානයක ධාතු නිධානයක් ඇතැයි මීට පෙර කිසිවෙකු අසා තිබේද?’ යි ඇසීය. එහි සිටි වසර එකසිය විස්සක් වයසැති එක් තෙරනමක්, ‘අසවල් ස්ථානයේ ධාතු නිධානයක් ඇතැයි මම හරියටම නොදනිමි. නමුත් මාගේ මුත්තණුවන් වූ තෙරුන් වහන්සේ, මා සත් හැවිරිදි වියේ පසුවන කල, මල් වට්ටියක් ගෙන්වාගෙන, “එන්න සාමණේරය, අසවල් ලැහැබෙහි ගල් ස්තූපයක් ඇත, එහි යමු” යි කියා එහි ගොස් පූජා පවත්වා, “සාමණේරය, මේ ස්ථානය මතක තබා ගැනීම වටින්නේය” යි පැවසූහ. මහරජතුමනි, මම දන්නේ එපමණක්මය’ යි පැවසීය. ‘මේ ඒ ස්ථානයම විය යුතුය’ යි පැවසූ රජු, එහි ලැහැබ් කප්පවා, ගල් ස්තූපය සහ පස් ඉවත් කර, යට තිබූ බදාම තට්ටුව දුටුවේය. ඉන්පසු බදාම සහ ගඩොල් ඉවත් කර, පිළිවෙළින් භූගත කුටියට බැස, සත්රුවන් වැලි සහ අසිපත් අතැතිව කැරකෙමින් තිබූ ලී රූප දුටුවේය. ඔහු යක්ෂ දාසයන් ලවා බිලි පූජා පැවැත්වූවද එහි කෙළවරක් නොදැක, දෙවියන්ට නමස්කාර කරමින්, ‘මම මෙම ධාතූන් වහන්සේලා ගෙන අසූහතර දහසක් විහාරයන්හි තැන්පත් කර උපහාර දක්වන්නෙමි. දෙවිවරු මට මීට බාධා නොකෙරෙත්වා!’ යි පැවසීය. සක් දෙවිඳු චාරිකාවේ හැසිරෙන අතරතුර මෙය දැක, විශ්වකර්ම දිව්‍ය පුත්‍රයා අමතා, ‘දරුව, අසෝක ධර්මරාජයා ධාතූන් වහන්සේලා පිටතට ගැනීමට භූගත කුටියට බැස සිටී. ගොස් ඒ කැරකෙන ලී රූප ඉවත් කරන්න’ යැයි පැවසීය. ඔහු පස් සිඛක් ඇති ගම්වැසි ළමයෙකුගේ වේශයෙන් ගොස්, රජු ඉදිරියෙහි දුන්නක් අතැතිව සිටගෙන, ‘මහරජතුමනි, මම මේවා ඉවත් කරමි’ යි පැවසීය. ‘දරුව, ඉවත් කරව’ යි කී කල, ඔහු ඊතලයක් ගෙන යන්ත්‍ර සන්ධියටම විද්දේය, එවිට සියල්ල විසිරී ගියේය. එවිට රජු එහි සවිකර තිබූ යතුර ගෙන, මණි රත්නය දැක, ‘අනාගතයෙහි දිළිඳු රජවරුන් මෙම මැණික ගෙන ධාතූන් වහන්සේලාට උපහාර කරත්වා’ යි ලියා තිබූ තහඩුවේ අකුරු දැක, කෝපයට පත්වී, ‘මා වැනි රජවරුන්ට “දිළිඳු රජවරු” යැයි කීම නුසුදුසුය’ යි පවසා, නැවත නැවතත් උත්සාහ කර ද්වාරය විවෘත කොට අභ්‍යන්තර ගෘහයට පිවිසියේය. වසර දෙසිය දහඅටකට පෙර දල්වන ලද පහන් තවමත් එලෙසම දැල්වෙමින් තිබුණි. නිල් මහනෙල් මල් ඒ මොහොතේම ගෙනවිත් පිදුවාක් මෙන්ද, මල් ඇතිරීම ඒ මොහොතේම ඇතිරුවාක් මෙන්ද, සුවඳ විලවුන් ඒ මොහොතේම අඹරා තැබුවාක් මෙන්ද පැවතුණි. රජු රන් පත ගෙන, ‘අනාගතයෙහි ප්‍රියදර්ශී නම් කුමාරයෙක් සේසත් නඟා අසෝක නම් ධර්මරාජයා වන්නේය, ඔහු මෙම ධාතූන් වහන්සේලා පතළ කරන්නේය’ යන්න කියවා, ‘මා කෙරෙහි මහා කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේ විසින් දක්වන ලද අනාගත වාක්‍යයක් වී තිබේ’ යැයි පවසා, වම් අත නමා දකුණු අතින් අත්පොළසන් දුන්නේය. ඔහු ඒ ස්ථානයෙහි පූජා කටයුතු සඳහා ධාතූන් වහන්සේලා ස්වල්පයක් පමණක් ඉතිරි කර, සෙසු සියලු ධාතූන් වහන්සේලා රැගෙන, ධාතු ගෘහය පෙර වසා තිබූ ආකාරයෙන්ම වසා දමා, සියල්ල තිබූ පරිදිම සකස් කර, මතුපිටින් ගල් ස්තූපයක් පිහිටුවා, අසූහතර දහසක් විහාරයන්හි ධාතූන් වහන්සේලා තැන්පත් කළේය. ඉන්පසු එක් දිනක් රජු විහාරයට ගොස් භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ වැඳ, එක් පසෙක හිඳ, ‘ස්වාමීනී, මා විසින් කෙළ අනූ හයක ධනය වියදම් කර ස්තූප සහිත අසූහතර දහසක් විහාරයන් කරවූවද මම ශාසනයේ දායාදකරුවෙක් නොවෙම්ද? වෙන කවරෙක් දායාදකරුවෙක් වන්නේද?’ යි ඇසීය. ‘මහරජතුමනි, ඔබ සැබවින්ම ප්‍රත්‍ය දායකයෙක් පමණි. යමෙක් තමාගේ පුතෙකු හෝ දියණියක මහණ කරවන්නේද, ඔහු සසුනෙහි දායාදකරුවා නම් වේ’ යැයි වදාළ කල්හි, අසෝක රජු ශාසනයේ දායාදකරුවෙකු වීමට කැමැත්තෙන්, නුදුරෙහි සිටි මහින්ද කුමරු දැක, ‘පුතණුවනි, ඔබට මහණ වීමට පුළුවන්ද?’ යි ඇසීය. කුමරුද සහජයෙන්ම මහණ වීමට කැමැත්තෙන් සිටි බැවින් රජුගේ වචනය අසා අතිශයින් සතුටට පත්ව, ‘දේවයන් වහන්ස, මම මහණ වෙමි. මා මහණ කරවා ශාසනයේ දායාදකරුවෙකු වන්න’ යැයි පැවසීය. එකල රාජකුමරිය වූ සංඝමිත්තාවන්ද ඒ ස්ථානයෙහි සිටියාය. ඇය දුටු රජු, ‘දුවේ, ඔබටත් මහණ වීමට පුළුවන්ද?’ යි ඇසීය. ‘යහපති පියාණෙනි’ යැයි ඕ තොමෝද එය පිළිගත්තාය. රජු සිය දරුවන්ගේ කැමැත්ත ලැබී ප්‍රීති ප්‍රමෝදයට පත්ව, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ වෙත එළඹ, ‘ස්වාමීනී, මේ දරුවන් මහණ කරවා මා සසුනෙහි දායාදකරුවෙකු කරනු මැනවි’ යැයි අයැද සිටියේය. සංඝයා වහන්සේ රජුගේ ඉල්ලීම පිළිගෙන, මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ උපජ්ඣායන් කොට, මහාදේව තෙරුන් වහන්සේ ආචාර්ය කොට කුමරු මහණ කරවූහ. මජ්ඣන්තික තෙරුන් වහන්සේ ආචාර්ය කොට උපසම්පදා කරවූහ. උන්වහන්සේ උපසම්පදා මාලකයේදීම පටිසම්භිදාවන් සහිතව අරහත් භාවයට පත් වූහ. සංඝමිත්තා රාජකුමරියගේ ආචාර්යවරිය ‘ආයුපාලා’ නම් තෙරණිය වූවාය, උපජ්ඣායවරිය ‘ධම්මපාලා’ නම් තෙරණිය වූවාය. රජු නොයෙක් අයුරින් බුද්ධ ශාසනය බැබළවූ අතර, මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහා තෙරුන් වහන්සේගේ සහායෙන් හැටදහසක් පමණ වූ දුශ්ශීල තීර්ථකයන් බුද්ධ ශාසනයෙන් නෙරපා, තෙවන ධර්ම සංගායනාව නිම කළේය. එකල ඒ සංගායනාවෙහි භික්ෂු භික්ෂුණීහු කොපමණ වූහුද යත්, එය මෙසේ දක්වා ඇත.

12.

12.

Tasmiṃ samāgame āsuṃ, asītibhikkhukoṭiyo;

Ahesuṃ satasahassāni, tesu khīṇāsavā yatī.

එම සමාගමයෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලා කෝටි අසූවක් වූහ. ඔවුන් අතරෙන් ලක්ෂයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා ක්ෂීණාස්‍රව වූ තපස්වීහු වූහ.

13.

13.

Navutisatasahassāni, ahū bhikkhuṇiyo tahiṃ;

Khīṇāsavā sikkhuṇiyo, sahassaṃ āsu tāsu cāti.

එහි මෙහෙණින් වහන්සේලා අනූ ලක්ෂයක් වූහ. ඔවුන් අතරෙන් ක්ෂීණාස්‍රව වූ මෙහෙණින් වහන්සේලා දහසක් වූහ.

Evaṃ [Pg.162] so asoko dhammarājā sakalajambudīpe aggarājā hutvā buddhasāsanaṃ sobhento vihāsi. Ayaṃ panettha saṅkhepo, vitthāro pana mahāvaṃse vuttoti. Vuttañhi.

මෙලෙස ඒ අසෝක ධර්මරාජයා මුළු ජම්බුද්වීපයෙහි ම අග්‍රරාජයා වී, බුද්ධ ශාසනය බබළවමින් විසී ය. මෙහි දැක්වෙන්නේ එහි සංක්ෂේපය වන අතර, විස්තරාත්මක පුවත මහා වංශයෙහි දක්වා ඇත. මෙසේ ද පවසා ඇත.

14.

14.

Sampuṇṇattā ayaṃ tisso, cetanāyo madhuppado;

Sabbattha sabbadā sabba, sampattimabhisambhuṇīti.

මීපැණි පූජා කළ තැනැත්තාගේ මෙම චේතනා තුන සම්පූර්ණ වූ බැවින්, හෙතෙම සෑම තැනක දී ම, සෑම කල්හි ම සියලු සම්පත් ලබාගත්තේ ය.

Majjhimo pana vāṇijo attano pāravādidosena parasamudde laṅkāyaṃ nibbatti. Tassevaṃ kathāpaṭipāṭi veditabbā. Tambapaṇṇidīpe kira muṭasīvo nāma rājā saṭṭhivassāni rajjaṃ kāresi, tassa puññapaññāguṇopetā aññamaññaṃ hitesino dasa puttā ahesuṃ. Dve ca dhītaro. Sabbe te samaggā sammodamānā vasanti. Athāparasmiṃ samaye amaccā muṭasīvaraññe kālakate devānaṃpiyatissakumāraṃ abhisiñciṃsu, abhisekasamakālamevassa anekāni acchariyāni ahesuṃ. Tāni pakāsentā mahāvaṃsakathācariyā āhaṃsu.

මධ්‍යම වෙළෙන්දා තමාගේ ම දෝෂයක් නිසා පරසමුද්‍රයෙහි වූ ලංකාද්වීපයෙහි උපන්නේ ය. ඔහුගේ කථා ප්‍රවෘත්තිය මෙසේ දත යුතු ය. තම්බපණ්ණි දීපයෙහි මුටසීව නමින් රජ කෙනෙක් සැට වසරක් රාජ්‍යය කළහ. පුණ්‍ය හා ප්‍රඥා ගුණයෙන් යුතු වූ, එකිනෙකාට හිතවත් වූ පුත්‍රයන් දස දෙනෙක් සහ දූවරුන් දෙදෙනෙක් ඔහුට වූහ. ඔවුන් සැවොම සමගිව, සතුටින් වාසය කළහ. ඉක්බිති වෙනත් කාලයක දී මුටසීව රජු කළුරිය කළ කල්හි, ඇමතිවරු දේවානම්පියතිස්ස කුමාරයා රාජ්‍යයෙහි අභිෂේක කළහ. ඔහුගේ අභිෂේකය හා සමග ම බොහෝ ආශ්චර්යයන් සිදු විය. ඒවා ප්‍රකාශ කරමින් මහා වංශ කථාචාර්යවරු මෙසේ පැවසූහ.

15.

15.

Devānaṃpiyatissoti, vissuto dutiyo suto;

Tesu bhātusu sabbesu, puññapaññādhiko ahu.

ඒ සහෝදරයන් සියල්ලන් අතරින් පිනෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් අධික වූ, ප්‍රසිද්ධ වූ දෙවැනි පුත්‍රයා 'දේවානම්පියතිස්ස' නම් විය.

16.

16.

Devānaṃpiyatisso so, rājāsi pituaccaye;

Tassābhisekena samaṃ, bahūnacchariyānahū.

පියාගේ ඇවෑමෙන් ඒ දේවානම්පියතිස්ස කුමාරයා රජ විය. ඔහුගේ අභිෂේකයත් සමඟ ම බොහෝ ආශ්චර්යයන් සිදු විය.

17.

17.

Laṅkādīpamhi sakale, nidhayo ratanānica;

Antoṭhitāni uggantvā, pathavītalamāruhuṃ.

මුළු ලංකාද්වීපයෙහි ම පොළොව අභ්‍යන්තරයෙහි තිබූ නිධන් සහ රත්නයන් උඩට මතු වී පොළොව මතුපිටට පැමිණියේ ය.

18.

18.

Laṅkādīpasamīpamhi, bhinnanāvā gatāni ca;

Tatra jātāni ca thalaṃ, ratanāni samāruhuṃ.

ලංකාද්වීපය සමීපයෙහි බිඳී ගිය නැව්වල තිබූ වස්තුව ද, එහි හටගත් මුහුදු රත්නයන් ද ගොඩබිමට පැමිණියේ ය.

19.

19.

Chātapabbatapādamhi, tisso ca veḷuyaṭṭhiyo;

Jātā rathapatodena, samānā parimāṇato.

ඡාත පර්වත පාමුල, රථයක කෙවිටක ප්‍රමාණයෙන් යුත් උණ යෂ්ටි තුනක් හටගත්තේ ය.

20.

20.

Tāsu [Pg.163] ekā latāyaṭṭhi, rajatābhā tahiṃ latā;

Suvaṇṇavaṇṇā rucirā;

Dissantetā manoramā.

ඒවායින් එකක් ලතා යෂ්ටිය වූ අතර, එහි රිදී පැහැති වැල් ද, රන්වන් පැහැති මනරම් වැල් ද දර්ශනීය ලෙස දක්නට ලැබුණි.

21.

21.

Ekā kusumayaṭṭhītu;

Kusumāni tahiṃpana;

Nānāni nānāvaṇṇāni;

Dissantetiphuṭāni ca.

තව එකක් කුසුම යෂ්ටිය වූ අතර, එහි විවිධ වූ ද, විවිධ වර්ණයෙන් යුක්ත වූ ද පිපුණු මල් දක්නට ලැබුණි.

22.

22.

Ekā sakuṇayaṭṭhī tu, tahiṃpakkhimigā bahū;

Nānā ca nānāvaṇṇā ca, sajīvāviya dissare.

අනෙක සකුණ යෂ්ටිය වූ අතර, එහි විවිධ වර්ණ ඇති නොයෙක් පක්ෂීන් හා මෘගයන් පණ ඇති සතුන් මෙන් දක්නට ලැබුණි.

23.

23.

Hayagajarathā malakyā, valayaṅguliveṭhakā ceva;

Kakudhaphalā pākatikā, icce tā aṭṭha jātiyā.

අශ්ව, ඇත්, රථ, මලක, වළලු, ඇඟිලි මුදු, කුඹුක් ගෙඩි සහ සාමාන්‍ය මුතු යැයි මෙසේ මුතු වර්ග අටක් විය.

24.

24.

Muttā samuddā uggantvā;

Tīre vaṭṭiviyaṭṭhitā;

Devānaṃpiyatissassa;

Sabbaṃ puññavijambhitaṃ.

මුහුදෙන් මතු වූ මුතු කැට වෙරළෙහි ගොඩගැසී තිබුණි. මේ සියල්ල දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ ම පින් මහිමයේ බලපෑමකි.

25.

25.

Indanīlaṃ veḷuriyaṃ, lohitaṅkamaṇī ci me;

Ratanāni pane tāni, muttā tā tāca yaṭṭhiyo;

Sattāhabbhantareyeva, rañño santikamāharuṃti.

ඉන්ද්‍රනීල මාණික්‍යය, වෛදූර්ය මාණික්‍යය, රතු කැට සහ ඒ සියලු රත්නයන් ද, ඒ මුතු හා යෂ්ටීහු ද සතියක් ඇතුළත දී ම රජු වෙත ගෙන එනු ලැබූහ.

Tena ca samayena devānaṃpiyatissamahārājā ca asoko dhammarājā ca addiṭṭhasahāyā honti. Tasmā so etāni ratanāni ca aññāni bahūni upāyanāni mama sahāyassa dethāti dhammāsokamahānarindassa paṇṇākāratthāya pesesi. Sopi taṃ disvā pasīditvā pañcarājakakudhabhaṇḍāni ca aññañca bahupaṇṇākārañca abhisekatthāya pesesi. Mayhaṃ sahāyaṃ abhisekaṃ karontūti. Na kevalañcetaṃ āmisapaṇṇākāraṃ. Imaṃ kira dhammapaṇṇākārampi pesesi.

එම සමයෙහි දේවානම්පියතිස්ස මහරජු සහ අසෝක ධර්මරාජයා නොදුටු මිතුරෝ වූහ. එබැවින් ඒ රජු 'මෙම රත්නයන් හා වෙනත් බොහෝ පඬුරු මගේ මිතුරාට දෙන්න' යැයි ධර්මාසෝක මහ රජුට තෑගි බෝග ලෙස යැවී ය. අසෝක රජු ද එය දැක පැහැදී, 'මගේ මිතුරා අභිෂේක කරත්වා' යි පස්කකුධභාණ්ඩ ද තවත් බොහෝ රාජ්‍ය අභිෂේක පඬුරු ද එවීය. ඔහු එතෙකින් නොනැවතී, මෙම ධර්ම පඬුර ද එවූ බව කියැවේ.

26.

26.

Ahaṃ buddhaṃca dhammaṃca;

Saṃghaṃca saraṇaṃ gato;

Upasakattaṃ vedesiṃ;

Sakyaputtassa sāsane.

මම බුදුන් ද, දහම් ද, සඟුන් ද සරණ ගියෙමි. ශාක්‍යපුත්‍රයන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි උපාසකයෙකු බව ප්‍රකාශ කළෙමි.

27.

27.

Imesu tīsu vatthūsu;

Uttamesu naruttama;

Cittaṃ pasādayitvāna, saddhāya saraṇaṃ vajāti.

නරෝත්තමයෙනි, උතුම් වූ මෙම ත්‍රිවිධ රත්නය කෙරෙහි සිත පහදවාගෙන, ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව සරණ යන්න.

Amaccā [Pg.164] puna laṅkamāgamma rājānaṃ abhisiñciṃsu, tena kho pana samayena moggaliputtatissatthero kattha nukho anāgate sāsanaṃ suppatiṭṭhitaṃ bhaveyyāti upaparikkhanto paccantime suppatiṭṭhitaṃ bhavissatīti ñatvā te te there tattha tattha pesetvā mahāmahindattheraṃ gantvā tambapaṇṇidīpaṃ pasādehīti niyojesi, sakko ca devānamindo mahāmahindattheraṃ upasaṃkamitvā kālakato bhante muṭasīvo rājā. Idāni devānaṃpiyatissamahārājā rajjaṃ kāreti. Sammāsambuddhena ca tumhe byākatā anāgate mahindo nāma bhikkhu tambapaṇṇidīpaṃ pasādessatīti. Tasmā tiha kho bhante kālo dīpavaraṃ gamanāya, ahampi sahāyo bhavissāmīti, thero tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā attasattamo cetiyapabbatavihārato vehāsaṃ uppatitvā anurādhapurassa puratthimadisāya missakapabbate patiṭṭhahi, imaṃ etarahi cetiyapabbatotipi sañjānanti. Tadā tambapaṇṇiyaṃ ussavadivaso hoti, rājā chaṇaṃ karothāti amacce āṇāpetvā cattāḷīsasahassapurisehi parivārito nagaramhā nikkhamitvā missakapabbataṃ pāyāsi migavaṃ kīḷitukāmo. Atha tasmiṃ pabbate adhivatthā ekā devatā rañño there dassessāmīti rohitamīgavaṇṇena avidūre tiṇapaṇṇāni khādamānā viya carati, rājā ayuttaṃ dāni pamattaṃ vijjhituṃti jiyaṃ poṭhesi, migo ambatthalamaggaṃ gahetvā palāyituṃ ārabhi, rājā taṃ anubandhanto ambatthalameva abhiruhi, migopi therānaṃ avidūre antaradhāyi, mahindatthero rājānaṃ avidūre āgacchanta maṃyeva rājā passatu, mā itareti adhiṭṭhahitvā tissa tissa ito ehīti āha, rājā taṃ sutvā cintesi. Imasmiṃ tambapaṇṇidīpe jāto maṃ tissoti nāmaṃ gahetvā ālapituṃ samattho nāma natthi. Ayaṃ pana chinnabhinnapaṭadharo bhaṇḍukāsāva vasano maṃ nāmenā lapati, ko nukho yaṃ bhavissati manusso amanusso vāti. Thero āha.

ඇමතිවරු නැවත ලංකාවට පැමිණ රජු නැවත අභිෂේක කළහ. එකල්හි මොග්ගලිපුත්තතිස්ස මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ අනාගතයෙහි බුද්ධ ශාසනය කොතැනක මනාව පිහිටන්නේ දැයි විමසා බලනුයේ, එය ප්‍රත්‍යන්ත දේශයන්හි මනාව පිහිටන බව දැන, ඒ ඒ තෙරවරුන් ඒ ඒ ප්‍රදේශවලට පිටත් කර හැර, මහින්ද මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ අමතා, 'තම්බපණ්ණි දීපය පහදවන්න' යැයි නියෝග කළහ. ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා ද මහින්ද තෙරුන් වෙත පැමිණ, 'ස්වාමීනි, මුටසීව රජතුමා කළුරිය කළේ ය. දැන් දේවානම්පියතිස්ස මහරජු රාජ්‍යය කරයි. සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ද, අනාගතයෙහි මහින්ද නම් භික්ෂුව තම්බපණ්ණි ද්වීපය පහදවන්නේ යැයි ඔබ වහන්සේ ගැන විවරණ දී ඇත. එබැවින් ස්වාමීනි, ඒ උතුම් ද්වීපයට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසුම කාලයයි, මම ද ඊට උපකාරී වන්නෙමි' යි පැවසී ය. තෙරුන් වහන්සේ ඔහුගේ වචනය පිළිගෙන, තමන් වහන්සේ ද ඇතුළුව සත්නමක් චේතියපබ්බත විහාරයෙන් අහසට පැන නැඟී, අනුරාධපුරයට නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි මිස්සක පර්වතයට වැඩම කළහ. මෙය වර්තමානයෙහි චේතියපබ්බත නමින් ද හඳුන්වනු ලැබේ. එකල තම්බපණ්ණියෙහි උත්සව දිනයක් විය. රජතුමා 'නැකත් කෙළි පවත්වන්න' යැයි ඇමතිවරුන්ට අණ කර, සතළිස් දහසක් පිරිස පිරිවරාගෙන මුව දඩයමෙහි යෙදෙනු රිසියෙන් නුවරින් නික්ම මිස්සක පර්වතය දෙසට ගියේ ය. එකල්හි ඒ පර්වතයෙහි අධිගෘහිත එක් දේවතාවෙක් 'මම රජුට තෙරුන් වහන්සේලා පෙන්වන්නෙමි' යි සිතා, රතු මුවෙකුගේ වෙසින් නොදුරෙහි තණකොළ කමින් හැසිරෙන්නට විය. රජතුමා 'නොසැලකිලිමත් ව සිටින සතෙකුට විදීම අයුක්තු ය' යි සිතා දුනුදිය ගැසුවේ ය. මුවා අඹතලා මඟ ගෙන පලා යන්නට විය. රජතුමා ද ඌ ලුහුබඳිමින් අඹතලාවට ම නැංගේ ය. මුවා තෙරුන් වහන්සේලාට නොදුරින් අතුරුදහන් විය. මහින්ද තෙරණුවෝ නොදුරින් පැමිණෙන රජු දැක, 'රජතුමා මා පමණක් දකීවා, අන් අය නොදකීවා' යි අධිෂ්ඨාන කොට, 'තිස්ස, තිස්ස, මෙහාට එන්න' යැයි පැවසූහ. රජතුමා එය අසා, 'මේ තම්බපණ්ණි ද්වීපයෙහි උපන්, මගේ නමින් 'තිස්ස' කියා අමතන්නට සමත් කිසිවෙක් නැත. එහෙත් කඩපිළිවලින් නිම කළ සිවුරු හැඳ, හිස මුඩු කර කහ සිවුරු පොරවා සිටින මොහු මට නමින් අමතයි. මුහු මනුෂ්‍යයෙක් ද, අමනුෂ්‍යයෙක් ද?' කියා සිතී ය. එවිට තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ.

28.

28.

Samaṇā [Pg.165] mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakā;

Taveva anukampāya, jambudīpā idhāgatāti.

මහරජ, අපි ධර්මරාජයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ ශ්‍රමණයෝ වෙමු. ඔබ කෙරෙහි ම අනුකම්පාවෙන් අපි ජම්බුද්වීපයේ සිට මෙහි පැමිණියෙමු.

Rājā dhammāsokanarindena pesitasāsanānusārena anussaramāno ayyā nukho āgatāti tāvadeva āyudhaṃ nikkhipitvā ekamantaṃ nisīdi sammodanīyaṃ kathaṃ kathayamāno sāraṇīyaṃ kathaṃ kurumāno. Tasmiṃ tānipi cattāḷīsapurisasahassāni āgantvā taṃ parivāresuṃ, tadā thero itarepi jane dassesi, rājā disvā ime kadā āgatāti pucchi, mayā saddhiṃyeva mahārājāti. Idāni pana jambudīpe aññepi evarūpā samaṇā santīti. Mahārāja etarahi jambudīpo kāsāvapajjoto isivātapaṭivāto, tasmiṃ.

ධර්මාශෝක නරේන්ද්‍රයාණන් විසින් එවන ලද පණිවිඩය සිහිපත් කළ රජතුමා, "මේ පැමිණ සිටින්නේ ආර්යයන් වහන්සේලා නේදැයි" සිතා, එකෙණෙහිම ආයුධ බිම තබා, සතුටු සාමීචි කථා හා සුහදශීලී කථාවල යෙදෙමින් එකත්පසෙක වාඩි විය. ඒ අවස්ථාවෙහි එම සතළිස් දහසක් පුරුෂයෝ ද පැමිණ රජු පිරිවරා ගත්හ. එකල්හි තෙරුන් වහන්සේ සෙසු පිරිස ද පෙනෙන්නට සැලැස්වූහ. රජතුමා ඔවුන් දැක, "මොවුන් කවදා පැමිණියේදැයි" ඇසීය. "මහරජ, මා සමඟම යැයි" තෙරුන් වහන්සේ වදාළ සේක. "දැන් දඹදිව මෙබඳු වූ වෙනත් ශ්‍රමණයන් වහන්සේලා සිටිත්දැයි" රජු ඇසූ විට, "මහරජ, මේ වන විට දඹදිව කහ සිවුරු ආලෝකයෙන් බබළන්නේය, රහතන් වහන්සේලාගේ සිල් සුවඳින් පිරී පවතින්නේය" යි වදාළ සේක.

29.

29.

Tevijjā iddhippattā ca, cetopariññakovidā;

Khīṇāsavā arahanto, bahū buddhassa sāvakāti.

ත්‍රිවිද්‍යාවන් ලැබූ, ඍද්ධිප්‍රාප්ත වූ, පරසිත් හැඳිනගැනීමෙහි දක්ෂ වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහතන් වහන්සේලා වන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ බොහෝ වෙති.

Rājā taṃ sutvā pasanno ahosi, atha thero rukkhopamādinā tassa paññāveyyattiyaṃ ñatvā dhammaṃ desesi sanarāmarehi sādhukāraṃ kārayamāno. Tena vutthaṃ.

රජතුමා එය අසා බෙහෙවින් පැහැදුණේය. ඉන්පසු තෙරුන් වහන්සේ වෘක්ෂ උපමාව ආදියෙන් ඔහුගේ ප්‍රඥාවෙහි ව්‍යක්තභාවය වටහාගෙන, දෙව්මිනිසුන් ලවා සාධුකාර පවත්වමින් ධර්මය දේශනා කළ සේක. එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී:

30.

30.

Paṇḍitoti viditvāna, cullahatthipadopamaṃ;

Suttantaṃ desayī thero, mahīpassa mahāmati.

මහා ප්‍රඥාවෙන් යුත් තෙරුන් වහන්සේ, රජතුමා ඥානවන්තයෙකු බව වටහාගෙන, ඒ මහීපාලයාට චූළහත්ථිපදෝපම සූත්‍ර දේශනාව වදාළ සේක.

Desanāpariyosāne so saddhiṃ tehi narehi cattāḷīsasahassehi saraṇesu patiṭṭhahīti. Athassa rājā sve bhante mama gehe bhikkhaṃ gaṇhāthāti yācitvā gantvā nagarañca rājagehañca alaṅkaritvā there nisīdāpetvā paṇītenāhārena parivisitvā anuḷādevippamukhāhi pañcasataitthīhi saddhiṃ ekamantaṃ nisīdi. Atha thero dhammaratana vassaṃ vassāpesi. Tato [Pg.166] tā pañcasataitthiyo sotāpattiphalaṃ pāpuṇiṃsu. Tato hatthisālāyaṃ sahassaṃ, nandanavane sahassaṃti evaṃ dutiyadivase aḍḍhateyyāni pāṇasahassāni sotāpattiphale patiṭṭhāpesi. Tatiyadivase aḍḍhanavappamāṇaṃ pāṇasahassaṃti evaṃ anekasatānaṃ anekasahassānaṃ anekasata sahassānaṃ dhammā mataṃ pāyesi. Vuttañhi.

දේශනාව අවසානයෙහි ඒ රජතුමා අර සතළිස් දහසක් පිරිස සමඟ තිසරණයෙහි පිහිටියේය. ඉක්බිති රජතුමා, "ස්වාමීනී, හෙට දින මාගේ මාලිගයේදී දානය පිළිගන්නා සේක්වා" යි ආරාධනා කර, ගොස් නගරය හා රජමාලිගය සරසා, තෙරුන් වහන්සේලා වඩාහිඳුවා, ප්‍රණීත ආහාර පානයෙන් පූජා කොට, අනුලා දේවිය ප්‍රමුඛ පන්සියයක් කාන්තාවන් සමඟ එකත්පසෙක වාඩි විය. එකල්හි තෙරුන් වහන්සේ ධර්ම රත්න වර්ෂාව වැස්සවූ සේක. ඉන්පසු ඒ පන්සියයක් කාන්තාවෝ සෝවාන් ඵලයට පැමිණියහ. ඉන්පසුව ඇත්හලේදී දහසක් ද, නන්දන වනයේදී දහසක් ද වශයෙන් දෙවන දිනයෙහි දෙදහස් පන්සියයක් ප්‍රාණීන් සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටුවූහ. තුන්වන දිනයෙහි අටදහස් පන්සියයක් පමණ ප්‍රාණීන් ද වශයෙන්, මෙසේ සිය ගණන්, දහස් ගණන් හා ලක්ෂ ගණන් ජනයාට අමා දහම් පැන් පෙවූ සේක. එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී:

31.

31.

Mahāmahindasuriyo, laṅkāvehāsamajjhago;

Bodhaneyyambuje kāsi, vikāsaṃ dhammaraṃsinā.

ලක් අහස මැදට පැමිණි මහා මහින්ද නම් වූ සූර්යයා, ධර්ම රශ්මිය විහිදුවා අවබෝධය ලැබිය යුතු ජනයා නැමැති නෙළුම් පොහොට්ටු පුබුදුවාලීය.

32.

32.

Mahāmahindacando so, laṅkāvehāsamajjhago;

Bodhesi dhammaraṃsīhi, veneyyakumudākare.

ලක් අහස මැදට පැමිණි ඒ... මහා මහින්ද නම් වූ චන්ද්‍රයා, ස්වකීය ධර්ම රශ්මියෙන් වෙනෙය්‍ය ජනයා නැමැති කුමුදු විල පිබිදවූයේය.

33.

33.

Mahāmahindamegho so, vassaṃ dhammambuvuṭṭhiyā;

Sādhūnaṃ cittabījesu, janesi kusalaṅkureti.

ඒ මහා මහින්ද නම් වූ මේඝය, සදහම් දිය වැස්ස වස්වමින්, සත්පුරුෂයන්ගේ සිත් නැමැති බීජයන් කෙරෙහි කුසල් නැමැති අංකුර හටගැන්වීය.

Atha rājā sumanasāmaṇerena dhammāsokassa hatthato sammāsambuddhaparibhuttapattapūradhātuyo ca sakkassa santikā dakkhiṇakkhakadhātuṃca āharāpetvā cetiyapabbate thūpaṃ ādiṃkatvā sakalalaṅkādīpe yojane yojane thūpāni kāretvā dakkhiṇakadhātuṃ nidahitvā thūpārāmathūpañca patiṭṭhāpesi. Atha saṅghamittāya theriyā ānītaṃ jayamahābodhino dakkhiṇamahāsākhaṃ patiṭṭhāpetvā pūjaṃ kāresi. Sabbo panettha kathāvittharo mahāvaṃsato veditabbo.

ඉක්බිති රජතුමා සුමන සාමණේරයන් වහන්සේ ලවා, ධර්මාශෝක රජුගේ අතින් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ පරිභෝග කළ පාත්‍රය පුරා වූ සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා ද, සක්දෙවිඳුන් වෙතින් දකුණු අකු ධාතූන් වහන්සේ ද ගෙන්වාගෙන, චේතිය පර්වතයෙහි (මිහින්තලයේ) ස්තූපය මුල් කොට ගෙන මුළු ලක්දිව පුරා යොදුනෙන් යොදුන ස්තූප කරවා, දකුණු අකු ධාතූන් වහන්සේ නිදන් කොට ථූපාරාම ස්තූපය පිහිටුවීය. ඉක්බිති සංඝමිත්තා තෙරණිය විසින් වැඩමවන ලද ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ දක්ෂිණ මහා ශාඛාව රෝපණය කරවා මහා පූජා පැවැත්වීය. මේ පිළිබඳ සියලු කථා පුවත් විස්තර සහිතව මහාවංශයෙන් දත යුතුය.

34.

34.

Pāravādikadosena, jātevaṃ parasāgare;

Pattānumodanā evaṃ, laṅkāyaṃ āsi issaro.

මුහුදෙන් එතෙරට ඇද දැමිය යුතුයැයි පැවසීමේ දෝෂය නිසා, එසේ මුහුදෙන් එතෙර උපත ලැබූව ද, පින් අනුමෝදන් වීමේ ආනිශංසයෙන් හෙතෙම ලක්දිවට අධිපති රජු විය.

35.

35.

Pāpampi evaṃ phalatīti mantvā,Ñatvāna puññassa phalaṃ idanti;

Bho yoniso kubbatha puññakamme,Gantvāna ye yattha na socayantīti.

පව ද මෙසේ විපාක දෙන්නේයැයි සලකා, පිනෙහි විපාකය ද මේ යැයි වටහාගෙන, පින්වතුනි, යම් තැනකට ගිය පසු ශෝක නොකරන්නේ ද, එබඳු පින්කම්හි නුවණින් යුතුව නිරත වන්න.

Tebhātikamadhuvāṇijakānaṃ vatthuṃ aṭṭhamaṃ.

මී පැණි වෙළඳාම් කළ සොහොයුරන් තිදෙනාගේ අටවැනි කථා පුවත නිමි.

39. Bodhirājadhītuyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

39. බෝධි රාජකුමාරියගේ කථා පුවතෙහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙසේය:

Bhagavati parinibbute laṅkāyaṃ sāsane suppatiṭṭhite tattha hakureḷīti eko gāmo ahosi, tatthekā dārikā gāmādārikāhi saddhiṃ tattha tattha kīḷantī viharati, tadā gāmasamīpe mahāsobbhaṃ hoti. Tattheko maruttharukkho sabbadā pāḷiphullova tiṭṭhati. Manussā buddhapūjanatthaṃ pupphāni viciṇantā udakaṃ ogahetvā rukkhamabhiruyha pupphāni ociṇanti, kumārikā te disvā manussā sukhena gantvā pupphāni ociṇantūti ekaṃ sukkhapālibhaddadaṇḍakaṃ āharitvā setuṃ katvā ṭhapesi, tato paṭṭhāya manussā tenagantvā pupphāni ociṇanti. Atha sā tato cutā teneva kusalakammena jambudīpe pāṭaliputtanagare somadattarañño dhītā hutvā nibbatti, uttamarūpadharā devaccharapaṭibhāgā ahosi. Mātāpitaro panassā bodhirājakumārikāti vohariṃsu. Pubbe katasetuānubhāvena tassā suvīrako nāmeko ākāsagāmī sindhavapotako nibbatti. Rājadhītuyā pana pitā buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako hutvā mahantaṃ puññaṃ pasavanto sindhavapotakaṃ disvā puññakaraṇassa me sahāyo laddhoti tuṭṭhamānaso assaṃ abhiruhitvā divasassa tikkhattuṃ gantvā mahābodhiṃ [Pg.168] vandati. Rājadhītā naṃ disvā pitusantikaṃ gantvā abhiṇhaṃ tāta kuhiṃ gacchasīti pucchi. Rājā na kiñci kathesi, atha sā punappunaṃ pitaraṃ nibandhantī pucchi. Tato rājā tassāvi karonto evamāha.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු, ලක්දිව බුද්ධ ශාසනය මැනවින් පිහිටි කල්හි, එහි 'හකුරැළි' නම් එක්තරා ගමක් විය. එහි එක්තරා දැරියක් ගමේ අනෙක් දැරියන් සමඟ තැන තැන සෙල්ලම් කරමින් විසුවාය. එකල ගම අසල විශාල වළක් තිබුණි. එහි එක් මරුත්ථ ගසක් සැමදා මලින් බරව තිබුණි. මිනිස්සු බුදුන් පිදීම පිණිස මල් නෙළීමට දියට බැස, ගසට නැඟ මල් නෙළති. ඒ දැරිය ඔවුන් දැක, "මිනිස්සු පහසුවෙන් ගොස් මල් නෙළත්වා" යි සිතා, එක් වියළි එරබදු කොටයක් ගෙනැවිත් පාලමක් කොට තැබුවාය. එතැන් පටන් මිනිස්සු එයින් ගොස් මල් නෙළූහ. ඉක්බිති ඇය එයින් චුතව, එම කුසල් බලයෙන් දඹදිව පැළලුප් නුවර සෝමදත්ත රජුගේ දියණිය වී උපන්නාය. ඇය ඉතා රූමත්, දිව්‍ය අප්සරාවක බඳු වූවාය. ඇගේ දෙමාපියෝ ඇයට "බෝධි රාජකුමාරී" යැයි නම් තැබූහ. පෙර කළ පාලම තැනීමේ කුසල් අනුභාවයෙන් ඇයට "සුවීරක" නම් වූ අහසින් යා හැකි සින්ධව අශ්ව පෝතකයෙක් උපන්නේය. රාජකුමාරියගේ පියාණන් බුදුන්, දහම්, සඟුන් සරණ ගිය සැබෑ උපාසකයෙකු වී මහත් පින් රැස් කරමින්, ඒ සින්ධව අශ්ව පැටවා දැක, "මාගේ පින්කම් සඳහා සහායකයෙකු ලැබුණේ යැයි" සතුටු සිතින්, අශ්වයා පිට නැඟ දිනකට තුන් වරක් ගොස් ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ වන්දනා කළේය. රාජකුමාරිය මෙය දැක, පියා වෙත ගොස් නිතරම, "පියාණෙනි, කොහි යන්නෙහිදැයි" ඇසුවාය. රජතුමා කිසිවක් නොකීවේය. ඉක්බිති ඇය නැවත නැවතත් පියාගෙන් පෙරැත්ත කරමින් ඇසුවාය. එවිට රජතුමා ඇයට කරුණු හෙළි කරමින් මෙසේ පැවසීය:

1.

1.

Amhākaṃ bhagavā pubbe, pūrento dasapāramī;

Adāsi sīsarattakkhi, maṃsaṃ jīvitameva ca.

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙර දස පාරමිතාවන් පුරන කල්හි, තමන් වහන්සේගේ හිස ද, රත් පියුම් බඳු ඇස් ද, ශරීර මාංශය ද, ජීවිතය ද දන් දුන් සේක.

2.

2.

Puttadāre ca rajje ca, patvā pāramimatthakaṃ;

Anappakappakoṭīnaṃ, khepetvā kapilavuye.

අඹුදරුවන් ද රාජ්‍යය ද දන් දී, පාරමිතාවන්ගේ මුදුන්පෙත්තට පැමිණ, අප්‍රමාණ කල්ප කෝටි ගණනක් සංසාරයෙහි ගෙවා, කපිලවස්තු නම් පුරවරයෙහි උපත ලබා...

3.

3.

Sakkarājakule jāto, loke appaṭipuggalo;

Sampattacakkavattittaṃ, pahantvāna narādhipo.

ශාක්‍ය රාජ කුලයෙහි උපත ලබා, ලෝකයෙහි අසමසම පුද්ගලයා වූ ඒ නරේන්ද්‍රයාණෝ, තමන්ට හිමිව තිබූ සක්විති රජකම ද අත්හැර දමා,

4.

4.

Disvā nimitte caturo, nikkhamma abhinikkhamaṃ;

Bodhimūlamupāgamma, nisinno vajirāsane.

සතර පෙරනිමිති දැක, මහාභිනික්මන් කොට නික්ම ගොස්, බෝධි මූලයට පැමිණ වජ්‍රාසනයෙහි වැඩසිටි සේක.

5.

5.

Sahassabāhuṃ māpetvā, nānāyudhasamākulaṃ ;

Mahābhītikaraṃ vesaṃ, kāḷapabbatasādisaṃ.

දහසක් අත් මවාගෙන, විවිධ ආයුධවලින් ගැවසී ගත්, කළු පර්වතයක් බඳු වූ මහා භයානක වේශයක් මවාගෙන,

6.

6.

Māpetvāna samāruyha, girimekhalavāraṇaṃ;

Mārasenaṃ samānetvā, āgataṃ makaraddhajaṃ.

ගිරිමේඛලා ඇතු පිට නැඟී, මාර සේනාව ද පිරිවරාගෙන පැමිණි මකර ධජයක් ඇති ඒ මාරයාව,

7.

7.

Pāramitābalena taṃ, mārasenaṃ palāpiya;

Yatthāsīno kilesāri, sahassaṃ ghātayī jino.

පාරමිතා බලයෙන් ඒ මාර සේනාව පලවා හැර, යම් බෝධි මූලයක වැඩහිඳිමින් ජයග්‍රාහී බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙලෙස් සතුරන් සහමුලින්ම නැසූ සේක් ද,

8.

8.

Nayanaṃ sujalasekehi, sattāhaṃ jinasevitaṃ;

Pūjitaṃ devabrahmehi, siddhoraganarādihi;

Vandituṃ jayabodhiṃtaṃ, gacchāmi satataṃ ahaṃ.

නෙත් පිය නොහෙළා බැලීම නැමැති පූජාවෙන් සතියක් මුළුල්ලේ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් ඇසුරු කරන ලද, දෙවි බඹුන්, සිද්ධයන්, නාගයන් හා මිනිසුන් විසින් පුදන ලද ඒ ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ වැඳ පුදා ගැනීමට මම නිරන්තරයෙන් යන්නෙමි.

9.

9.

Upāsati sadā gantvā, yo naro bodhipādapaṃ;

Gandhodadīpadhūpādi, nānāpūjāhi sādhukaṃ.

යම් මනුෂ්‍යයෙක් නිරන්තරයෙන් ගොස්, සුවඳ පැන්, පහන්, සුවඳ දුම් ආදී නොයෙක් පූජාවන්ගෙන් බෝධි වෘක්ෂය මැනවින් පුදා උපස්ථාන කරයිද,

10.

10.

Sa naro nirāmayo hoti, paccatte ca parattha ca;

Pūjito mānito hoti, dīghāyu balavā sukhī.

ඒ මනුෂ්‍යයා මෙලොවෙහි ද පරලොවෙහි ද නීරෝගී වෙයි, සැමගේ බහුමානයට හා පිදුමට ලක්වෙයි, දීර්ඝායුෂ ද, ශක්තිය ද, සැපත ද ලබන්නේය.

11.

11.

Tadatthaṃ patthayantena, atthakāmena jantunā;

Upāsanīyaṃ saddhāya, niccaṃ taṃ bodhipādapaṃti.

එබැවින් තමාට යහපතක් අපේක්ෂා කරන, අභිවෘද්ධිය කැමති සත්ත්වයා විසින් ඒ බෝධි වෘක්ෂය නිරන්තරයෙන් ම ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව වැඳුම් පිදුම් කටයුතු ය.

Taṃ sutvā kumārikā pītiyā phuṭasarīrā pitaraṃ vanditvā ahampi tāta gacchāmīti āha. Rājā panassā upaddavabhayena gamanaṃ na icchi. Tato sā yāvatatiyaṃ pitaraṃ yācitvā raññā anuññātā. Tato paṭṭhāya pitarā saddhiṃ sindhavamāruyha bodhiṃ vandituṃ satataṃ gacchati. Athāparabhāge rājā maraṇamañce nipanno cintesi. Dhītā me nirantaraṃ bodhiupaṭṭhānaṃgacchati, etissā anāgate yaṃkiñci bhayaṃ uppajjamānaṃ tato uppajjati. Tattha me kiṃ kātabbanti. Tato sindhavaṃ pakkosāpetvā tassa kaṇṇamūle mantento evamāha, tāta mama dhītā abhiṇhaṃ tava sahāyaṃ katvā bodhiṃ vandituṃ gacchati. Tatthassā yaṃkiñci bhayaṃ bhaveyya. Taṃ nappatirūpaṃ. Tattha gamanāgamane mama dhītaraṃ rakkheyyāsīti tassa dhītaraṃ paṭipādetvā kālamakāsi. Tato rājadhītā pitusarīrakiccaṃ kāretvā divasassa tikkhattuṃ assamabhiruyha bodhiupaṭṭhānaṃ gacchati. Manussā panassā rūpasampattiṃ disvā vimhitamānasā rājārahaṃ vata no idaṃ paṇṇākāraṃ diṭṭhaṃ. Gantvā rañño ācikkhissāma. Appeva nāma rājā so kiñci no dadeyyāti cintetvā rañño santikaṃ gantvā vanditvā ṭhitā evamāhaṃsu.

එය ඇසූ කුමරිය ප්‍රීතියෙන් පිනා ගිය ශරීර ඇත්තී, පියාණන්ට වැඳ, "පියාණෙනි, මම ද යන්නෙමි" යි පැවසුවා ය. එහෙත් රජතුමා ඇයට සිදුවිය හැකි කරදර පිළිබඳ බියෙන් ඇයගේ එම ගමන අකමැති විය. ඉන්පසු ඇය තෙවරක් ම පියාණන්ගෙන් අයැද සිටීම නිසා රජුගෙන් අවසරය ලැබුණි. එතැන් පටන් ඇය පියාණන් සමඟ සින්ධව අශ්වයා පිට නැඟී නිරන්තරයෙන් ම බෝධීන් වහන්සේ වැඳීමට ගියා ය. ඉන්පසු කලෙක, රජතුමා මරණ මංචකයෙහි වැතිර සිටියදී මෙසේ සිතුවේ ය. "මාගේ දියණිය නිරන්තරයෙන් ම බෝධි උපස්ථානයට යන්නී ය. ඇයට අනාගතයේ දී යම් බියක් උපදින්නේ නම්, එය එතැනින් ම උපදින්නේ ය. එහිදී මා විසින් කුමක් කළ යුතු ද?" ඉන්පසු සින්ධව අශ්වයා කැඳවා, උගේ කන ළඟ කොඳුරමින් මෙසේ කීවේ ය. "දරුවනි, මාගේ දියණිය නිරන්තරයෙන් ම තමාගේ සහායකයා කොට ගෙන බෝධීන් වහන්සේ වැඳීමට යන්නී ය. එහිදී ඇයට යම් අනතුරක් සිදුවුවහොත් එය නොමැනවි. එහි යන එන ගමනේ දී මාගේ දියණිය ආරක්ෂා කරව" යි පවසා, දියණිය ඔහුට භාර කොට කළුරිය කළේ ය. ඉන්පසු රාජකුමාරිය පියාගේ ආදාහන කටයුතු නිමවා, දිනකට තෙවරක් අශ්වයා පිට නැඟී බෝධි උපස්ථානයට ගියා ය. මිනිස්සු ඇගේ රූප සම්පත්තිය දැක පුදුමයට පත්ව, "අහෝ, අප විසින් රජුට සුදුසු වූ මේ උතුම් තෑග්ගක් දක්නා ලදී. ගොස් රජුට පවසන්නෙමු. සමහරවිට රජතුමා අපට යම් තෑග්ගක් දෙනු ඇතැ" යි සිතා, රජු වෙත ගොස් වැඳ එකත්පසෙක සිට මෙසේ පැවසූහ.

12.

12.

Bodhimaṇḍaṃ samāgamma, abhiṇhaṃ tuṭṭhamānasā;

Vandantī yāti kaññekā, vijjūva siriyā jalaṃ.

"සතුටු සිතින් යුතුව නිරන්තරයෙන් ම බෝධි මණ්ඩපය වෙත පැමිණ, වඳින්නා වූ එක්තරා කන්‍යාවක් සිරිකතගේ තේජසින් බබළන විදුලියක් මෙන් දිදුලමින් යන්නී ය."

13.

13.

Nīladhampillabhārā sā, visālāyatalocanā;

Soṇṇadolābhasavaṇā, sāmā subhapayodharā.

"ඇය නිල්වන් ඝන කෙස් කළඹක් ඇත්තී ය, විශාල වූ දිගු නෙත් ඇත්තී ය, රන් ඔන්චිල්ලාවක් බඳු කන් පෙති ඇත්තී ය, රන්වන් ශ්‍යාමල වර්ණ වූ සුන්දර පියයුරු ඇත්තී ය."

14.

14.

Sataraṃsīhi sammissa, sañcyāmbudasamādharā;

Tuṅganāsā nīlabhamu, hāsabhāsā manoramā.

"සූර්ය රශ්මියෙන් මිශ්‍ර වූ, සන්ධ්‍යා කාලයේ වලාකුළු වැනි ශෝභාවක් දරන්නී ය. උස් වූ නාසයක් ද, නිල්වන් බැම යුවළක් ද, මනහර සිනහවකින් යුතු තෙපුල් ද ඇත්තී ඉතා මනරම් ය."

15.

15.

Īdisaṃ [Pg.170] no mahārājā, diṭṭhapubbaṃ kudācanaṃ;

Ehi tassā siriṃdeva, bodhimaṇḍamhi dakkhasīti.

"මහ රජතුමනි, මෙබඳු රූපයක් අප විසින් මීට පෙර කිසි කලෙක දැක නැත. දේවයන් වහන්ස, වඩිනු මැනවි. බෝධි මණ්ඩපයේ දී ඇයගේ ඒ සිරියාව දැකගත හැකි වනු ඇත."

Taṃ sutvā rājā savaṇasaṃsaggeneva tāya paṭibaddhacitto caturaṅginiṃsenaṃ gahetvā rājadhītaraṃ bodhivandanatthāya āgatakāle bahipākāre senaṃ parikkhipāpetvā gaṇhathetanti manusse niyojesi. Tato senāpi taṃ gahaṇasajjā aṭṭhāsi. Rājadhītā te disvā sīghaṃ sindhavaṃ upasaṅkamitvā tassa piṭṭhiyaṃ nisinnā paṇhiyā saññaṃ adāsi. So taṃ gahetvā vegena ākāsaṃ pakkhandi. Sā pana dunnisinnabhāvena assassa vegaṃ sandhāretumasakkontī assapiṭṭhito parigali. Sindhavo rājadhītaraṃ patamānaṃ disvā rājovādaṃ saramāno vegenāgantvā tassā kese ḍaṃsitvā ukkhipitvā patamānāya tassā piṭṭhiṃdatvā nisīdāpetvā ākāsena taṃ netvā pāṭaliputtanagareyeva patiṭṭhāpesi.

එය ඇසූ රජතුමා, ඇය පිළිබඳ ඇසීමෙන් ම ඇය කෙරෙහි බැඳුණු සිත් ඇතිව, සිවුරඟ සේනාව පිරිවරාගෙන, රාජකුමාරිය බෝධි වන්දනාව පිණිස පැමිණි කල්හි බාහිර ප්‍රාකාරය සේනාව ලවා වට කරවා, "ඇය අල්ලා ගනු" යි මිනිසුන්ට අණ කළේ ය. එකල්හි සේනාව ද ඇය ඇල්ලීමට සූදානම්ව සිටියහ. රාජකුමාරිය ඔවුන් දැක, වහා සින්ධව අශ්වයා වෙත ගොස් උගේ පිට මත හිඳ, විලුඹෙන් සංඥාවක් දුන්නා ය. අශ්වයා ඇය ද රැගෙන වේගයෙන් අහසට පැන නැඟුණි. එහෙත් ඇය අපහසුවෙන් හිඳගෙන සිටි බැවින් අශ්වයාගේ වේගය දරාගත නොහැකිව අශ්වයාගේ පිටෙන් ගිලිහී වැටුණා ය. සින්ධව අශ්වයා රාජකුමාරිය වැටෙනු දැක, මියගිය රජුගේ අවවාදය සිහිපත් කරමින් වේගයෙන් පැමිණ, ඇයගේ කෙස් වැටියෙන් ඩැහැගෙන, ඉහළට ඔසවා වැටෙන්නට නොදී සිය පිට තබා වාඩි කරවාගෙන, අහස් මඟින් ඇය රැගෙන ගොස් පැළලුප් නුවර ම නිරුපද්‍රිතව නැවැත්වූයේ ය.

16.

16.

Tiracchānagatāpevaṃ, sarantā upakārakaṃ;

Na jahantīti mantvāna, kataññū hontu pāṇinoti.

"තිරිසන් සත්තු පවා තමන්ට කළ උපකාර සිහිපත් කරමින්, උපකාරකයා අත් නොහරිති. එබැවින් මිනිස්සු ද කළගුණ දන්නෝ වෙත්වා!" යි සිතිය යුතු ය.

Tato paṭṭhāya sā puññakammaṃ katvā saggaparāyanā ahosīti.

එතැන් පටන් ඈ පින්දහම් කොට මරණින් මතු ස්වර්ග පරායණ වූවා ය.

17.

17.

Yo yaṃ dumindaṃyatinandanena;

Sampūjitaṃ pūjayate sa pañño;

Sa bhogavā hoti anītiko ca,Sabbattha so hoti pasattharūpo.

"යතිවරයන් වහන්සේලාගේ නෙත් සිත් පිනවූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පිදුම් ලත්, ඒ උතුම් බෝධිරාජයාණන් වහන්සේට යමෙක් වඳින්නේ ද, ඒ ප්‍රඥාවන්තයා භෝග සම්පත් ඇත්තෙක් ද, උපද්‍රව රහිත අයෙක් ද වෙයි. හෙතෙම හැම තැන දී ම ප්‍රශංසාවට පත්‍රවන්නෙක් ද වෙයි."

Bodhirājadhītuyā vatthuṃ navamaṃ.

බෝධිරාජ දියණියගේ කතාව නවවැන්න යි.

40. Kuṇḍaliyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

40. කුණ්ඩලීගේ කතාවෙහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේ ය.

Laṅkādīpe [Pg.171] rohaṇajapade mahāgāmo nāma ahosi, tattha tissavihāraṃ nāma anekasatabhikkhūhi samākiṇṇaṃ anekapariveṇapatimaṇḍitaṃ vihāraṃ ahosi. Tattheko tisso nāma sāmaṇero paṭivasati. So ekasmiṃsamaye janapadacārikaṃ caranto pāsāṇavāpigāme bhikkhaṃ caritvā yāpanamattaṃ bhattaṃ sappinā saddhiṃ labhitvā nikkhamma gāmadvāraṃ patvā mahāgāmābhimukho gacchanto manusse udakaphāsukaṭṭhānaṃ pucchi. Tehi bhante tumhākaṃ abhimukhe avidūraṭṭhāne kakubandakandaraṃ nāma sandamānasītalodakaṃ dhavalavālukātalaṃ tattha tumhe gantvā nahātvā sītalacchāyāya vālukātale nisinno bhattakiccaṃ katvā gacchathāti vutte sāmaṇero [Pg.172] sādhūti vatvā tattha gantvā phāsukaṭṭhāne nisinno bhattaṃ bhuñjitumārabhi. Tadā ekena vanakammikena saddhiṃaraññaṃ gatā ekā sunakhī tasmiṃ kandare ekasmiṃ pabbhāraṭṭhāne dārake vijāyitvā chātajjhattā pavedhamānagattā dārakānaṃ samīpenipannā sāmaṇerassa patte āhāragandhaṃ ghāyitvā nipannaṭṭhānato vuṭṭhāya pavedhamānā tassa samīpaṃ āgamma naṅguṭṭhaṃ cālentī aṭṭhāsi, sāmaṇero taṃ disvā kampitamānaso attano bhojanatthāya vaṭṭitaṃ pathamālopaṃ tassā purato ṭhapesi, tato sā somanassā taṃ bhuñji. Taṃ disvā tuṭṭho punappunaṃ ālopaṃ karonto tassā bhattaṃ datvā pattaṃ dhovitvā thavikāya pakkhipitvā agamāsi. Tato sā sunakhī sāmaṇeragatena pasādena tato cutā jambudīpe devaputtanagare rājānaṃ paṭicca tassa mahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhitvā dasamāsaccayena mātukucchito nikkhami, athassā sikhāmaṅgaladivase sampatte mātāpitaro panassā kuṇḍalāvaṭṭakesattā kuṇḍalāti nāma makaṃsu. Sā anukkamena soḷasavassuddesikā ahosi, tasmiṃ kira samaye tisso sāmaṇero mahābodhiṃ vandissāmīti nāvaṃ abhiruyha jambudīpaṃ gantvā anupubbena devaputtanagaraṃ patvā sunivattho supāruto yugamattadaso bhikkhāya caranto mahāvīthiṃ sampāpuṇi. Rājadhītā sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā antaravīthiṃ olokentī bhikkhantaṃ sāmaṇeraṃ disvā pubbasinehaṃ paṭilabhi, tasmiṃkhaṇe tassā jātissarañāṇaṃ ahosi. Sā kira pubbe bhikkhuṇī hutvā paṇṇasūciyā saddhiṃ potthakañca padīpiyatelañca datvā jātissarā bhaveyyaṃti patthanaṃ ṭhapesi, tato sājātiṃ anussarantī sāmaṇerena attano katūpakāraṃ ditvā somanassā naṃ pakkosāpetvā rājagehe āsanaṃ paññāpetvā tattha nisinnaṃ nānaggarasa bhojanena parivisitvā onītapattapāṇiṃ sāmaṇeraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā tena saddhiṃ sallapantī evamāha.

ලංකාද්වීපයේ රෝහණ ජනපදයේ මහාගාම නමින් ගමක් විය. එහි සිය ගණන් භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් ගැවසුණු, බොහෝ පිරිවෙන්වලින් අලංකාරවත් වූ, තිස්ස විහාරය නමින් විහාරයක් විය. එහි තිස්ස නමින් එක් සාමණේරයන් වහන්සේ නමක් වාසය කළහ. උන්වහන්සේ එක් සමයක ජනපද චාරිකාවේ හැසිරෙමින් පාසාණවාපි ගමෙහි පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, යැපීමට ප්‍රමාණවත් වූ ගිතෙල් සහිත බතක් ලබාගෙන, ගමෙන් නික්ම ගම් දොරට පැමිණ, මහාගාමය දෙසට වඩිමින් මිනිසුන්ගෙන් පැන් පහසුව ඇති ස්ථානයක් පිළිබඳව විමසූහ. ඔවුන් විසින්, "ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ ඉදිරියෙහි නොදුරු තැනක කකුබන්ධ කන්දර නම් වූ, ගලා යන සිසිල් පැන් ඇති, සුදු වැලි තලාවකින් යුත් තැනක් ඇත. ඔබ වහන්සේ එහි වැඩම කොට, පැන් සනහා සිසිල් සෙවණ ඇති වැලි තලාවෙහි වැඩ සිට දන් වළඳා වඩිනු මැනවි" යැයි පැවසූ කල්හි, සාමණේරයන් වහන්සේ "යහපති" යි කියා එහි වැඩම කොට, පහසු ස්ථානයක වැඩ හිඳ දන් වැළඳීමට පටන් ගත්හ. එකල එක් වනයෙහි වැඩ කරන්නෙකු සමඟ වනයට ගිය එක් බැල්ලියක්, එම කන්දරයේ එක් ලෙනක පැටවුන් බිහි කොට, කුසගින්නෙන් පෙළෙමින් වෙව්ලන ශරීරයෙන් යුතුව පැටවුන් අසල වැතිර සිටියාය. ඈ සාමණේරයන් වහන්සේගේ පාත්‍රයේ ආහාර සුවඳ සිඹ, වැතිර සිටි තැනින් නැගිට, වෙව්ලමින් උන්වහන්සේ වෙත පැමිණ, වල්ගය වනමින් සිටියාය. සාමණේරයන් වහන්සේ ඇය දැක කම්පිත සිත් ඇතිව, තමන් වහන්සේගේ වළඳනු පිණිස පිළියෙල කළ පළමු බත් පිඬ ඇය ඉදිරියෙහි තැබූහ. ඉක්බිති ඈ සොම්නසින් යුතුව එය අනුභව කළාය. එය දැක සතුටු වූ උන්වහන්සේ නැවත නැවතත් බත් පිඬු කරමින් ඇයට බත් දී, පාත්‍රය සෝදා කොපුවෙහි දමාගෙන වැඩම කළහ. ඉක්බිති ඒ බැල්ලිය සාමණේරයන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති කරගත් ප්‍රසාදයෙන් යුතුව එතැනින් චුතව, දඹදිව දේවපුත්ත නගරයෙහි රජුට දාව ඔහුගේ අගමෙහෙසියගේ කුසෙහි පිළිසිඳගෙන, දස මසක් ඇවෑමෙන් මව් කුසින් බිහි වූවාය. ඉක්බිති ඇගේ හිස්කෙස් කැපීමේ මංගල්‍ය දිනය පැමිණි කල්හි, මව්පියෝ ඇගේ කන්වල වූ කුණ්ඩලාභරණ නිසා ඇයට 'කුණ්ඩලා' යැයි නම් තැබූහ. ඈ ක්‍රමයෙන් සොළොස් හැවිරිදි වියට පත් වූවාය. එකල තිස්ස සාමණේරයන් වහන්සේ 'මහ බෝ සමිඳුන් වඳින්නෙමි' යි නැවකට නැගී දඹදිවට වැඩම කොට, අනුපිළිවෙලින් දේවපුත්ත නගරයට පැමිණ, මැනවින් සිවුරු හැඳ පෙරවාගෙන, විය ගසක් පමණ දුර බලමින් පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙමින් මහා වීථියට ළඟා වූහ. රාජකුමරිය සිංහ පංජරය හැර වීථිය දෙස බලමින් සිටියදී, පිණ්ඩපාතයේ වඩින සාමණේරයන් වහන්සේ දැක පෙර සෙනෙහසක් ඇති කරගත්තාය. ඒ මොහොතෙහි ඇයට ජාතිස්මරණ ඥානය පහළ විය. ඈ පෙර ආත්මයක මෙහෙණියකව සිටියදී, පත්‍ර මසන ඉදිකටුවක් සමඟ පොතක් ද පහන් තෙල් ද දී "මම ජාතිස්මරණ ඥානය ඇත්තියක් වෙම්වා" යි ප්‍රාර්ථනාවක් තැබුවාය. එහෙයින් ඇය පෙර ජාතිය සිහිපත් කරමින්, සාමණේරයන් වහන්සේ තමන්ට කළ උපකාරය දැක සොම්නසට පත්ව, උන්වහන්සේව කැඳවා, රජමාලිගයෙහි අසුනක් පනවා, එහි වැඩ සිටි උන්වහන්සේට නොයෙක් අග්‍ර රසයෙන් යුත් භෝජනයෙන් සංග්‍රහ කොට, දන් වළඳා අවසන් වූ සාමණේරයන් වහන්සේ වෙත එළඹ, වැඳ, එකත්පස්ව හිඳ උන්වහන්සේ සමඟ කතා කරමින් මෙසේ කීවාය.

1.

1.

Na sañjānāsi maṃ dhīra, pubbehaṃ tava dāsikā;

Tenāhaṃ sukhitā āsiṃ, tasmā tvamasi issaroti.

"ප්‍රඥාවන්තයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ මා හඳුනන්නේ නැත. පෙර මම ඔබ වහන්සේගේ බැල්ලියකව සිටියෙමි. මම ඒ පිනෙන් සැපවත් වීමි. එහෙයින් ඔබ වහන්සේ මගේ ස්වාමියා වන සේක."

Taṃ sutvā sāmaṇero āha.

එය ඇසූ සාමණේරයන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ.

2.

2.

Natthi me tādisī dāsī, na sañjānāmi taṃ ahaṃ;

Kāsi tvaṃ kassa vā dhītā, taṃ me akkhāhi pucchitāti.

"මට එවැනි බැල්ලියක් නොවූවාය, මම ඔබව නොහඳුනමි. ඔබ කවුද? කාගේ දියණියක්ද? මා විමසන මෙය මට පවසන්න."

Tato sā taṃ sārāpentī āha.

ඉක්බිති ඈ උන්වහන්සේට පෙර පුවත සිහිපත් කරවමින් මෙසේ කීවාය.

3.

3.

Sārāpemi tuvaṃ ajja, yathā jānāsimaṃ ise;

Bujjhassu bodhito dāni, mayā jātiṃsarantiyā.

"ඍෂිවරයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ මා හඳුනන පරිදි අද මම ඔබට සිහිපත් කරවමි. පෙර ජාතිය සිහි කරන මා නිසා දැන් ඒ බව වටහා ගන්න."

4.

4.

Pāsāṇavāpigāmamhi, tambapaṇṇimhi rohaṇe;

Bhikkhitvāna tuvaṃ bhante, yadā kakubandakandare.

"ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ ලංකාද්වීපයේ රෝහණ ජනපදයේ පාෂාණවාපි ගමෙහි පිණ්ඩපාතය ලබාගෙන, යම් කලෙක කකුබන්ධ කන්දරයෙහි..."

5.

5.

Nisīditvāna tvaṃ bhattaṃ, bhuttakālaṃ sarissasi;

Tadāhaṃ sunakhī āsiṃ, vijātā laddhagocarā.

"...වැඩ හිඳ දන් වැළඳූ කාලය ඔබට මතකද? එකල මම පැටවුන් බිහි කළ, ආහාර සොයමින් සිටි බැල්ලියක්ව සිටියෙමි."

6.

6.

Dārake [Pg.173] khādituṃ mayha, māsannā khudapīḷitā;

Pavedhamānasabbaṅgā, aṭṭhāsiṃ tava santike.

"කුසගින්නෙන් පීඩිතව, මගේ පැටවුන් කෑමට පවා ළංව සිටි, වෙව්ලන සර්වාංගයෙන් යුත් මම ඔබ වහන්සේ අසල සිටියෙමි."

7.

7.

Disvā taṃ maṃ tadā bhante, vedhamānaṃ bubhukkhitaṃ;

Chinnabhatto tuvaṃ hutvā, mamaṃ bhattena tosayī.

"ස්වාමීනී, එදා වෙව්ලමින්, කුසගින්නේ සිටි මා දැක, ඔබ වහන්සේ තමන්ගේ ආහාරය අත්හැර මට බතින් සංග්‍රහ කළ සේක."

8.

8.

Tadāhaṃ muducittena, cittaṃ tayi pasādayiṃ;

Tenāhaṃ puññakammena, dutiye attasambhave.

"එදා මම මොළොක් වූ සිතින් ඔබ වහන්සේ කෙරෙහි සිත පැහැදවීමි. ඒ පුණ්‍ය කර්මයෙන් මම මගේ දෙවන ආත්ම භවයේදී..."

9.

9.

Idha rājakule jātā, sabbakāmasamiddhinī;

Cittappasādamattena, lokanāthassa sāsane.

"...මෙලොව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය කෙරෙහි ඇති කරගත් සිතේ පැහැදීම පමණකින්, මෙහි සියලු සැපත් ඇති රජකුලයෙහි උපන්නෙමි."

10.

10.

Tadahupabbajitassāpi, īdisā honti sampadā;

Kīdisaṃ hoti sambuddhe, pasādena phalaṃ aho.

"එදින මහණ වූ කෙනෙකුට වුවද මෙබඳු සම්පත් ලැබෙන්නේ නම්, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති කරගන්නා ප්‍රසාදයේ ඵලය කෙතරම් ආශ්චර්යවත්ද!"

11.

11.

Aññāni pana kiccāni, pahāyāttahite rato;

Atandito divārattiṃ, sarātu ratanattayaṃti.

"එහෙයින් අන් සියලු කටයුතු අතහැර, තමාගේ යහපතෙහි නිරත වෙමින්, කම්මැලි නැතිව රෑ දවල් දෙක්හි තෙරුවන් සිහිපත් කරත්වා!"

Evaṃ sāmaṇerena katūpakāraṃ sārāpetvā bhante tava dāsiyā anuggahaṃ paṭicca idheva vasathāti nimantitvā tena sampaṭicchite mahantaṃ vihāraṃ kārāpetvā sāmaṇeraṃ ādiṃ katvā anekabhikkhusate nimantetvā vihāre vasāpetvā sulabhaṃ katvā catupaccayehi upaṭṭhāsi. Sāmaṇeropi sunakhiyā dinnadānaṃ anussaritvā tuṭṭho buddhānussatiṃ manasikaronto na cirenava arahattaṃ patvā tasmiṃyeva vihāre vasanto āyupariyosāne tattheva parinibbāyīti.

මෙසේ සාමණේරයන් වහන්සේ විසින් තමන්ට කරන ලද උපකාරය සිහිපත් කරවා, "ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේගේ මෙහෙකාරිය වූ මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් මෙහිම වැඩ වසන සේක්වා" යි ආරාධනා කළාය. උන්වහන්සේ එය පිළිගත් කල්හි විශාල විහාරයක් කරවා, සාමණේරයන් වහන්සේ ප්‍රධාන කොට ඇති සිය ගණන් භික්ෂූන් වහන්සේලා නිමන්ත්‍රණය කරවා විහාරයෙහි වැඩ වස්වා, සිව්පසය පහසු කරමින් උපස්ථාන කළාය. සාමණේරයන් වහන්සේ ද එදා ඒ බැල්ලියට දුන් දානය සිහිපත් කරමින් සතුටු වී, බුද්ධානුස්සතිය මනසෙහි ධාරණය කරමින් නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් වී, එම විහාරයෙහිම වැඩ වෙසෙමින් ආයු කෙළවර එහිදීම පිරිනිවන් පෑ සේක.

12.

12.

Tiyaddhesu tilokasmiṃ, natthi vatthuttayaṃ vinā;

Sattāna mañña micchattha, dāyakaṃ surapādapaṃ.

තුන් කාලයට අයත් තුන් ලෝකයෙහි සත්වයන්ට කැමති දේ ලබා දෙන කල්ප වෘක්ෂයක් බඳු වූ තෙරුවන් හැර වෙනත් කිසිවක් නැත.

Kuṇḍaliyā vatthuṃ dasamaṃ.

දහවන කුණ්ඩලී කථාවයි.

Mahāsenavaggo catuttho.

සිව්වන මහාසේන වර්ගයයි.

Ettāvatā jambudīpuppattikathā samattā.

මෙයින් දඹදිව උපත් කථා පුවත අවසන් විය.