Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។

Rasavāhinī

រសវាហិនី

Paṇāmādikathā

បណាមាទិកថា

1.

១.

Satthuppasatthacaraṇaṃ [Pg.1] saraṇaṃ janānaṃ,Brahmādimoḷi maṇiraṃsi samāvahantaṃ,Paṅkeruhābhamudukomalacāruvaṇṇaṃ;

Vandāmi cakkavaralakkhaṇamādadhānaṃ.

ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំព្រះបាទាទាំងគូ នៃព្រះសាស្តា ដែលជាទីពឹងនៃជនទាំងឡាយ ដែលទ្រង់នូវរស្មីនៃកែវមណីលើព្រះសិរសានៃព្រហ្មជាដើម ដែលមានពណ៌ដ៏ល្អទន់ភ្លន់ទន់ល្មើយដូចជាផ្កាឈូក និងដែលទ្រង់នូវលក្ខណៈកង់ដ៏ប្រសើរ។

2.

២.

Siddhaṃ jinena cirakālamatanditena,Yaṃ bhāvako samadhigacchati khemamaggaṃ;

Yaṃ kapparukkha rucidāna maṇiva bhāti,Taṃ dhammamagga masamaṃ paṇamāmi niccaṃ.

ខ្ញុំព្រះករុណា សូមក្រាបថ្វាយបង្គំជានិច្ច ចំពោះព្រះធម៌ដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន ដែលព្រះជិនស្រីទ្រង់សម្រេចបានដោយសេចក្ដីព្យាយាមមិនខ្ជិលច្រអូសអស់កាលដ៏យូរ ដែលបុគ្គលអ្នកចម្រើន (ភាវនា) តែងបានសម្រេចនូវផ្លូវដ៏ក្សេម ដែលរុងរឿងដូចជាដើមឈើទិព្វ (កប្បព្រឹក្ស) និងកែវមណីដែលប្រទាននូវសេចក្ដីប្រាថ្នា។

3.

៣.

Santindriyaṃ sugatasūnuvaraṃ visuddhaṃ,Yaṃ dakkhiṇeyyamatadaṃ sucipuññakhettaṃ;

Tāṇesinaṃ saraṇamujjhitasabbadukkhaṃ,Vandāmi saṅgha managhaṃ sirasā mahagghaṃ.

ខ្ញុំព្រះករុណា សូមក្រាបថ្វាយបង្គំដោយត្បូង ចំពោះព្រះសង្ឃដ៏មានតម្លៃដ៏រកទោសគ្មាន ដែលមានឥន្ទ្រិយស្ងប់រំងាប់ ជាបុត្រដ៏ប្រសើរនៃព្រះសុគត ដ៏បរិសុទ្ធ ជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ជាអ្នកប្រទាននូវធម៌មិនស្លាប់ ជាបុញ្ញក្ខេត្តដ៏ស្អាត ជាទីពឹងនៃជនអ្នកស្វែងរកការការពារ និងជាអ្នកលះបង់ចោលនូវទុក្ខទាំងពួង។

4.

៤.

Yampattamettha ratanattayathomanena,Puññena tena duritaṃ sakalaṃ paṇujja,Vakkhāmahaṃ sumadhuraṃ rasavāhinintaṃ,Bho bho suṇantu sujanā bhimudāvahā sā.

ដោយបុណ្យដែលខ្ញុំព្រះករុណាបានសម្រេចហើយ ក្នុងការសរសើរគុណនៃព្រះរតនត្រ័យនេះ សូមកម្ចាត់បង់នូវឧបទ្រពចង្រៃទាំងពួងចេញ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងសម្តែងនូវគម្ពីររសវាហិនីដ៏ផ្អែមល្ហែមនោះ ម្នាលសប្បុរសទាំងឡាយ សូមអ្នកទាំងឡាយស្តាប់ចុះ គម្ពីរនោះរមែងនាំមកនូវសេចក្តីរីករាយក្រៃលែង។

5.

៥.

Tatthatatthūpapannāni, [Pg.2] vatthūni arahā pure;

Abhāsuṃ dīpabhāsāya, ṭhapesuṃ taṃ purātanā.

ក្នុងកាលមុន ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ បានសម្តែងនូវរឿងរ៉ាវទាំងឡាយ ដែលកើតឡើងក្នុងទីនោះៗ ដោយភាសាកោះ (សីហឡភាសា) ហើយព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយ បានតម្កល់រឿងនោះទុកមក។

6.

៦.

Mahāvihāre taṅgutta, vaṅkapariveṇavāsiko;

Raṭṭhapāloti nāmena, sīlācāra guṇākaro.

ព្រះថេរៈមួយអង្គ ព្រះនាម រដ្ឋបាល ជាអ្នករស់នៅក្នុងវង្កបរិវេណ ដែលស្ថិតនៅក្នុងមហាវីហារ ជាអាករៈ (អណ្តូង) នៃគុណគឺសីលនិងអាចារៈ...

7.

៧.

Hitāya parivattesi, pajānaṃ pāḷibhāsato;

Punaruttādidosehi, tamāsi sabbamākulaṃ;

Anākulaṃ karissāmi, taṃ suṇātha samāhitā.

...បានប្រែសម្រួលរឿងនោះ ពីភាសាកោះមកជាភាសាបាលី ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ប្រជាជនទាំងឡាយ។ រឿងនោះទាំងពួង ធ្លាប់ច្របូកច្របល់ដោយទោសមានការនិយាយជាន់គ្នាជាដើម ខ្ញុំនឹងធ្វើរឿងនោះមិនឲ្យច្របូកច្របល់ឡើយ សូមអ្នកទាំងឡាយមានចិត្តតម្កល់មាំ ស្តាប់នូវរឿងនោះចុះ។

8.

៨.

Vitarāgā pure vocuṃ, yasmā tasmā hi bhāsitaṃ;

Etamādaraṇīyañhi, sādhu sādhūhi sabbadāti.

ព្រោះហេតុតែព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ (អ្នកប្រាសចាករាគៈ) បានសម្តែងទុកមកក្នុងកាលមុន ហេតុនោះ ពាក្យដែលលោកសម្តែងហើយនេះ ទើបជាពាក្យគួរដល់ការគោរពជានិច្ច ដោយសប្បុរសទាំងឡាយ។

Jambudīpuppatti vatthūni.

រឿងរ៉ាវដែលកើតឡើងក្នុងជម្ពូទ្វីប។

Dhammasoṇḍakavaggo

ធម្មសោណ្ឌកវគ្គ

1. Dhammasoṇḍakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

១. នេះជាអនុបុព្វីកថា (លំដាប់រឿង) ក្នុងរឿងរបស់ធម្មសោណ្ឌកៈ។

Tattha tesaṃ vatthūna muppattiyo dvidhā bhavanti jambudīpe sīhaḷadīpecāti, tattha jambudīpe tāḷīsa, sīhaḷadīpe tesaṭṭhi, tesu tāva jambudīpuppattivatthūni āvi bhavissanti, tatopi dhammasoṇḍakassa vatthu ādi, kathaṃ, amhākaṃ kira bhagavato pubbe imasmiṃyeva bhaddakappe kassaponāma satthā loke udapādi, tassa kho pana bhagavato sāsanantaradhānato na cireneva kālena amhākaṃ bodhisatto bārāṇasīrañño aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti, tassu ppatti kālasamanantarameva sabbasattānaṃ manasi dhammasaññā udapādi, tasmāssa dhammasoṇḍotināma makaṃsu, so paneso kumāro mahantena parivārena vaḍḍhento sabbasippesu nipphattiṃ patvā pitarā uparajjena pūjito hutvā dānādayo dasakusalakammapathe pūrento pituaccayenāmaccehi [Pg.3] rajjenābhisiñcito ahosi, so panesa dhammasoṇḍakamahārājā devanagarasadise bārāṇasīnagare cakkavattisadisaṃ bārāṇasīrajjaṃ kārento māsaddhamāsaccayena sirisayanagato evaṃ cintesi, mamevaṃ rajjasirimanubhavanaṃ na sobhati dhammaviyogena, divākara virahito nabho viyātiādinā nānākāraṇaṃ cintesi, tenettha.

ក្នុងរឿងទាំងនោះ ការកើតឡើងនៃរឿងទាំងឡាយនោះ មានពីរយ៉ាង គឺក្នុងជម្ពូទ្វីប និងក្នុងកោះសីហឡៈ។ ក្នុងចំណោមរឿងទាំងនោះ រឿងក្នុងជម្ពូទ្វីបមាន ៤០ រឿង ក្នុងកោះសីហឡៈមាន ៦៣ រឿង។ ក្នុងរឿងទាំងនោះ រឿងដែលកើតឡើងក្នុងជម្ពូទ្វីប នឹងប្រាកដឡើងជាមុនសិន ក្នុងចំណោមរឿងទាំងនោះទៀតសោត រឿងរបស់ធម្មសោណ្ឌកៈ ជាដំបូងបង្អស់។ តើដូចម្តេច? ឮថា ក្នុងកាលមុនអំពីព្រះភគវន្តនៃយើង ក្នុងភទ្ទកប្បនេះឯង មានព្រះសាស្តាព្រះនាម កស្សបៈ បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក។ លុះកាលកន្លងទៅមិនយូរប៉ុន្មាន ក្រោយពីការអន្តរធាននៃសាសនារបស់ព្រះភគវន្តអង្គនោះ ព្រះពោធិសត្វរបស់យើង បានចាប់បដិសន្ធិក្នុងព្រះគភ៌នៃព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះបាទពារាណសី។ ក្នុងខណៈបន្ទាប់ពីការចាប់បដិសន្ធិនៃព្រះពោធិសត្វនោះ សេចក្តីសំគាល់ក្នុងធម៌ (ធម៌សញ្ញា) ក៏កើតឡើងក្នុងចិត្តនៃសត្វទាំងពួង ព្រោះហេតុនោះ ទើបពួកជនបានថ្វាយព្រះនាមទ្រង់ថា "ធម្មសោណ្ឌកៈ"។ ព្រះកុមារនោះ លុះចម្រើនវ័យឡើងដោយបរិវារដ៏ច្រើន បានសម្រេចនូវសិល្បសាស្ត្រទាំងពួង ហើយត្រូវបានព្រះវរបិតាតម្កល់ទុកក្នុងតំណែងជាឧបរាជ ទ្រង់បានបំពេញនូវកុសលកម្មបថ ១០ មានទានជាដើម លុះព្រះវរបិតាសោយទិវង្គតទៅ ពួកអាមាត្យក៏បានអភិសេកទ្រង់ក្នុងរាជសម្បត្តិ។ ព្រះបាទធម្មសោណ្ឌកមហារាជនោះ កាលទ្រង់សោយរាជ្យក្នុងក្រុងពារាណសី ដ៏ប្រៀបដូចជាទេវនគរ ហាក់ដូចជាព្រះចក្រពត្តិ លុះកន្លងទៅកន្លះខែ មួយខែ ទ្រង់ផ្ទំលើសិរិសយ្យាសន៍ ហើយទ្រង់ព្រះចិន្តាយ៉ាងនេះថា "ការដែលយើងសោយរាជសម្បត្តិដ៏រុងរឿងយ៉ាងនេះ មិនសមគួរឡើយ បើប្រាសចាកធម៌ ដូចជាផ្ទៃមេឃដែលប្រាសចាកព្រះអាទិត្យដូច្នោះ" ទ្រង់ព្រះចិន្តាដោយហេតុផ្សេងៗជាច្រើន ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងរឿងនេះ លោកពោលថា៖

1.

១.

Puññena sīlādimayena pubbe,Katena pattosmi atanditena,Masakkasāre viya devarājā;

Rājattamiddhe puramuttamamhi.

ដោយបុណ្យមានសីលជាដើម ដែលខ្ញុំបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុន ដោយសេចក្តីព្យាយាមមិនខ្ជិលច្រអូស ខ្ញុំទើបបានសម្រេចនូវរាជភាពដ៏ស្តុកស្តម្ភ ក្នុងបុរីដ៏ប្រសើរនេះ ដូចជាស្តេចទេវតា ក្នុងពិភពមសក្កសារៈ ដូច្នោះ។

2.

២.

Rūpena hārīnayanussavena,Saddena sammā savaṇāmatena,Gandhena ghānussavasobhanena,Rasaññapuññena rasenacāpi.

ខ្ញុំជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយរូបដ៏ជាទីនាំមកនូវសេចក្តីរីករាយនៃភ្នែក ដោយសំឡេងដ៏ជាទឹកអម្រឹតនៃត្រចៀក ដោយក្លិនដ៏ជាទីរីករាយនិងល្អនៃច្រមុះ និងដោយរស ព្រោះបុណ្យដែលធ្វើឲ្យដឹងនូវរស។

3.

៣.

Phassena gattassa suphassadena,Samiddhipattosmi mahiddhikohaṃ,Nevettakeneva pamādabhāva,Mā pajjituṃ yuttarūpanti ñatvā.

ខ្ញុំជាអ្នកមានឫទ្ធិធំ ដល់ហើយនូវសេចក្តីសម្រេច ដោយសម្ផស្សដ៏ផ្តល់នូវការប៉ះពាល់ដ៏ល្អដល់រាងកាយ ខ្ញុំដឹងច្បាស់ថា ការដែលយើងនឹងដល់នូវសេចក្តីប្រមាទ ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ មិនសមគួរឡើយ។

4.

៤.

Dassāmi aṅgaapi jīvitañca,Dhaññaṃ dhanaṃ cāpi pasannacitto,Sossāmi dhammaṃ sivamādadhānaṃ,Jineritaṃ jātijarāpahāṇaṃ.

ខ្ញុំមានចិត្តជ្រះថ្លា នឹងលះបង់សូម្បីតែអវយវៈ និងជីវិត ស្រូវអង្ករ និងទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយនឹងស្តាប់នូវព្រះធម៌ដ៏នាំមកនូវសេចក្តីសុខក្សេមក្សាន្ត ដែលព្រះជិនស្រីទ្រង់សម្តែងហើយ ជាធម៌កម្ចាត់បង់នូវជាតិនិងជរា។

5.

៥.

Na sobhati yathākāsaṃ, jalaṃ dhāmapatiṃvinā,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.

ផ្ទៃមេឃ មិនរុងរឿង ព្រោះប្រាសចាកព្រះអាទិត្យ យ៉ាងណា ការសោយរាជ្យរបស់ខ្ញុំ ក៏មិនរុងរឿង ព្រោះប្រាសចាកធម៌ យ៉ាងនោះដែរ។

6.

៦.

Na sobhati hathā ratti, nisānāthaṃ vinā sadā,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.

រាត្រី តែងមិនរុងរឿង ព្រោះប្រាសចាកព្រះចន្ទជានិច្ច យ៉ាងណា ការសោយរាជ្យរបស់ខ្ញុំ ក៏មិនរុងរឿង ព្រោះប្រាសចាកធម៌ យ៉ាងនោះដែរ។

7.

៧.

Alaṅkatopi [Pg.4] ce hatthī, vinā dāṭhā na sobhati,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ, vinā dhammā na sobhati.

សូម្បីដំរីដែលគេតុបតែងហើយ ក៏មិនរុងរឿង ព្រោះប្រាសចាកភ្លុក យ៉ាងណា ការសោយរាជ្យរបស់ខ្ញុំ ក៏មិនរុងរឿង ព្រោះប្រាសចាកធម៌ យ៉ាងនោះដែរ។

8.

៨.

Yathā kallolamālīyaṃ,Vinā velā na sobhati,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ,Vinā dhammā na sobhati.

មហាសមុទ្រដែលមានរលកបោកបក់ មិនរុងរឿង ព្រោះប្រាសចាកឆ្នេរ យ៉ាងណា ការសោយរាជ្យរបស់ខ្ញុំ ក៏មិនរុងរឿង ព្រោះប្រាសចាកធម៌ យ៉ាងនោះដែរ។

9.

៩.

Yathā sumaṇḍito rājā,Kupaṭo neva sobhati,Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ,Vinā dhammā na sobhati.

ព្រះរាជាដែលគេតុបតែងយ៉ាងល្អហើយ តែងមិនរុងរឿងឡើយ ព្រោះតែសម្លៀកបំពាក់មិនល្អ យ៉ាងណា ការសោយរាជ្យរបស់ខ្ញុំ ក៏មិនរុងរឿង ព្រោះប្រាសចាកធម៌ យ៉ាងនោះដែរ។

10.

១០.

Dhammameva suṇissāmi, dhamme me ramatī mano,Na hi dhammā paraṃ atthi, dhammamūlaṃ tisampadanti.

ខ្ញុំនឹងស្តាប់តែព្រះធម៌ប៉ុណ្ណោះ ចិត្តរបស់ខ្ញុំតែងត្រេកអរក្នុងធម៌ ព្រោះថា អ្វីៗដែលក្រៅពីធម៌ មិនមានឡើយ សម្បត្តិទាំងបី តែងមានធម៌ជាឫសគល់។

Evaṃ cintetvā pātova sirigabbhā nikkhamma susajjite samussitasetacchatte rājapalleṅke amaccagaṇa parivuto nisīdi devarājāviya virocamāno, nisinno pana rājā amacce evamāha, yo panettha bhonto buddhabhāsitesu dhammesu kiñcidhammaṃ jānāti, so bhāsatu, sotumicchāmidhammanti, te sabbepi mayaṃ deva na jānāmāti āhaṃsu, taṃ sutvā a na tta ma no rājā evaṃ cintesi, yannūnāhaṃ hatthikkhandhe sahassaṃ ṭhapetvā nagare bheriṃcarāpeyyaṃ, yaṃ appevanāma koci dhanalobhena cātuppadikāyapi gāthāya dhammaṃ deseyya. Taṃ me dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatīti, tato so tathā katvāpi dhammadesakaṃ alabhanto puna dvisahassaṃ ticatupañcasahassantiyāvakoṭippakoṭiṃdammīti, tato gāma nigama janapade, tato seṭṭhiṭṭhānaṃ senāpati uparājaṭṭhānā dayopi, puna setacchattaṃ dammi, rājavesaṃ pahāya attānaṃ dāsaṃ sāvetvā dhammadesentassa dammiti vatvā bheri carāpetvāpi dhamma desakamalabhitvā saṃviggo [Pg.5] kimme dhammaviyogena rajjenāti amaccānaṃ rajjaṃ nīyyātetvā saddhammagavesako dhammasoṇḍakamahārājā mahāvanaṃ pāvisi gāma nigama rājadhāni paramparāya, tenettha.

លុះទ្រង់ព្រះចិន្តាយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងវេលាព្រឹកព្រហាម ព្រះរាជាទ្រង់យាងចេញពីសិរិគភ៌ ទៅគង់លើរាជបល្ល័ង្កដែលគេរៀបចំយ៉ាងល្អ ក្រោមស្វេតច្ឆត្រដែលគេលើកឡើងខ្ពស់ ហែហមដោយហ្វូងអាមាត្យ ហាក់ដូចជាស្តេចទេវតាដ៏រុងរឿង។ លុះគង់ហើយ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសួរពួកអាមាត្យយ៉ាងនេះថា "ម្នាលអ្នករាល់គ្នា បណ្តាអ្នកទាំងឡាយ បើមាននរណាម្នាក់ដឹងនូវធម៌ណាមួយ ដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងហើយ ចូរពោលធម៌នោះចុះ យើងចង់ស្តាប់ធម៌"។ ពួកអាមាត្យទាំងអស់នោះ ក្រាបបង្គំទូលថា "បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ពួកយើងខ្ញុំមិនដឹងឡើយ"។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យនោះហើយ មានព្រះទ័យមិនសប្បាយ ទ្រង់ព្រះចិន្តាយ៉ាងនេះថា "បើដូច្នោះ យើងគួរដាក់ទ្រព្យមួយពាន់លើខ្នងដំរី ហើយឲ្យវាយភេរីចរិកក្នុងក្រុង ដោយសង្ឃឹមថា ធ្វើម្តេចហ្នឹងមាននរណាម្នាក់ ព្រោះតែលោភលន់នឹងទ្រព្យ នឹងសម្តែងធម៌ សូម្បីតែគាថាមានបាទបួនក៏ដោយ។ ធម៌នោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ និងសេចក្តីសុខដល់យើងអស់កាលជាអង្វែង"។ តាំងពីនោះមក សូម្បីទ្រង់ធ្វើការវាយភេរីផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងនោះហើយ ក៏នៅតែមិនបានអ្នកសម្តែងធម៌សោះ ទ្រង់ក៏បង្កើនទ្រព្យជាពីរពាន់ បីពាន់ បួនពាន់ ប្រាំពាន់ រហូតដល់កោដិ និងកោដិជាច្រើន ដោយប្រកាសថា "យើងនឹងប្រទានទ្រព្យប៉ុណ្ណេះ"។ បន្ទាប់មក ទ្រង់ឲ្យវាយភេរីផ្សព្វផ្សាយទៅតាមភូមិ និគម និងជនបទ ហើយទ្រង់ប្រកាសថែមទៀតថា "យើងនឹងប្រទានតំណែងសេដ្ឋី តំណែងសេនាបតី តំណែងឧបរាជជាដើម សូម្បីតែស្វេតច្ឆត្រ ក៏យើងនឹងប្រទានដែរ យើងនឹងលះបង់រាជវេស ហើយប្រកាសខ្លួនជាទាសៈ ដល់អ្នកដែលសម្តែងធម៌ឲ្យយើងស្តាប់"។ សូម្បីតែទ្រង់ឲ្យវាយភេរីប្រកាសយ៉ាងនេះហើយ ក៏នៅតែមិនបានអ្នកសម្តែងធម៌សោះ ព្រះរាជាទ្រង់មានសេចក្តីសង្វេគជាខ្លាំង ព្រះចិន្តាថា "តើយើងនឹងត្រូវការអ្វីដោយរាជសម្បត្តិដែលប្រាសចាកធម៌នេះ" ទ្រង់ក៏ប្រគល់រាជសម្បត្តិឲ្យទៅពួកអាមាត្យ ហើយព្រះបាទធម្មសោណ្ឌកមហារាជ ជាអ្នកស្វែងរកព្រះសទ្ធម៌ ក៏ស្តេចយាងចូលទៅកាន់ព្រៃធំ ដោយកន្លងហួសនូវភូមិ និគម និងរាជធានីជាលំដាប់ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងរឿងនេះ លោកពោលថា៖

11.

១១.

Pure bheriṃ carāpetvā,Dhammasoṇḍo narādhipo;

Saddhammajjhesakaṃ satthu,Aladdhā dhanakoṭihi.

ព្រះបាទធម្មសោណ្ឌកៈ ជាអម្ចាស់នៃមនុស្ស ក្នុងកាលមុន ទ្រង់បានឲ្យវាយភេរីផ្សព្វផ្សាយទៅហើយ តែមិនបានជួបនឹងអ្នកសម្តែងព្រះសទ្ធម៌របស់ព្រះសាស្តាឡើយ សូម្បីតែទ្រង់ចំណាយទ្រព្យរាប់កោដិក៏ដោយ។

12.

១២.

Dāso homi pahāyāhaṃ,Rājattaṃ desakassa me;

Iccāha so mahīpālo,Aho dhammesu lolatā.

ព្រះរាជាអ្នករក្សាផែនដីនោះ ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា "យើងនឹងលះបង់រាជភាព ហើយធ្វើជាទាសៈបម្រើដល់អ្នកដែលសម្តែងធម៌ឲ្យយើង" ឱ! សេចក្តីស្រឡាញ់ខ្លាំងក្នុងធម៌អើយ!

13.

១៣.

Rajjaṃ nīyyātayitvāna, amaccānaṃ manoramaṃ,Vanaṃ pāvisi so rājā, gavesaṃ dhammamuttamanti.

ព្រះរាជានោះ ទ្រង់បានប្រគល់រាជសម្បត្តិដ៏ជាទីគាប់ចិត្ត ឲ្យទៅពួកអាមាត្យហើយ ក៏ស្តេចយាងចូលទៅកាន់ព្រៃ ដើម្បីស្វែងរកព្រះធម៌ដ៏ប្រសើរឧត្តម។

Mahāvanaṃ paviṭṭhakkhaṇe pana mahāsattassa puññatejena sakkassāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi, atha devarājā cintesi akāmaṃ me paṇḍukambala silāsanaṃ uṇhamahosi, kinnukho kāraṇanti lokaṃ olokento sakko devarājā dhammasoṇḍaka mahārājānaṃ sakalajambudīpaṃ vicinitvā saddhammajjhesakaṃ alabhitvā vanaṃ paviṭṭhabhāvaṃ addasa, dhammasoṇḍakamahārājā saddhammatthāya rajja dhana bandhu jīvitampi pahāya araññaṃ paviṭṭho, na so vatāyaṃ yovā sovā satto, imasmiṃyeva kappe buddho bhavissati, buddhabodhisatto cāyaṃ ajjeva mahāraññaṃ paviṭṭho saddhammaṃ aladdhā mahādukkhaṃ pāpuṇeyya, na cetaṃ yuttaṃ, ajja mayā tattha ganthabbaṃ dhammāmatarasena tamabhisiñcitvā rajje pahiṭṭhāpetunti cintetvā attabhāvaṃ vijahitvā bhayānakaṃ mahantaṃ rakkhasavesaṃ nimmiṇitvā mahāsattābhimukho avidūre attānaṃ dassesi, tenettha.

ក៏ក្នុងខណៈដែលព្រះមហាសត្វស្តេចយាងចូលទៅកាន់ព្រៃធំនោះ ដោយតេជះនៃបុណ្យរបស់ព្រះអង្គ ធ្វើឲ្យបណ្ឌុកម្ពលសិលាអាសនៈរបស់ព្រះឥន្ទ្រ បង្ហាញនូវអាការៈក្តៅ។ លំដាប់នោះ ព្រះឥន្ទ្រជាស្តេចទេវតា ទ្រង់ព្រះចិន្តាថា "បណ្ឌុកម្ពលសិលាអាសនៈរបស់យើង ក្តៅឡើងដោយមិនដឹងខ្លួន តើមានហេតុអ្វីហ្នឹងហ្ន៎?" កាលទ្រង់ទតមើលលោក ក៏បានឃើញព្រះបាទធម្មសោណ្ឌកមហារាជ ស្វែងរកព្រះសទ្ធម៌ទូទាំងជម្ពូទ្វីប តែមិនបានជួបនឹងអ្នកសម្តែងធម៌សោះ ក៏ស្តេចយាងចូលព្រៃទៅ។ ព្រះឥន្ទ្រទ្រង់ព្រះចិន្តាថា "ព្រះបាទធម្មសោណ្ឌកមហារាជ លះបង់រាជសម្បត្តិ ទ្រព្យសម្បត្តិ ញាតិមិត្ត សូម្បីតែជីវិត ដើម្បីព្រះសទ្ធម៌ ហើយស្តេចយាងចូលព្រៃ ព្រះអង្គមិនមែនជាសត្វលោកធម្មតាៗឡើយ ព្រះអង្គនឹងបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធក្នុងភទ្ទកប្បនេះឯង ព្រះអង្គជាព្រះពុទ្ធពោធិសត្វ ថ្ងៃនេះស្តេចយាងចូលទៅកាន់ព្រៃធំ បើមិនបានស្តាប់ព្រះសទ្ធម៌ទេ មុខជាជាទុក្ខជាខ្លាំង ការណ៍នេះមិនសមគួរឡើយ ថ្ងៃនេះ យើងគួរតែទៅទីនោះ ដើម្បីស្រោចស្រពព្រះអង្គដោយទឹកអម្រឹតគឺព្រះធម៌ ហើយតម្កល់ទុកក្នុងរាជសម្បត្តិវិញ" លុះទ្រង់ព្រះចិន្តាយ៉ាងនេះហើយ ទើបលះបង់រូបជាទេវតា និម្មិតខ្លួនជាយក្សដ៏ធំគួរឲ្យខ្លាច ហើយបង្ហាញខ្លួននៅជិតខាងមុខព្រះមហាសត្វ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងរឿងនេះ លោកពោលថា៖

14.

១៤.

Byagghacchasīhamahiso [Pg.6] ragahatthidīpi,Migākulaṃ kaṇṭakaselarukkhaṃ;

Narānamindo pavisitvakānanaṃ,Itocito vibbhami dhammakāmo.

ព្រះរាជាជាអម្ចាស់នៃមនុស្ស ទ្រង់ប្រាថ្នានូវព្រះធម៌ បានស្តេចយាងចូលទៅកាន់ព្រៃធំ ដែលពេញដោយខ្លាធំ ខ្លាឃ្មុំ សីហៈ ក្របី ដំរី ខ្លារខិន និងសត្វម្រឹគទាំងឡាយ ព្រមទាំងពេញដោយបន្លែបង់ ថ្មភ្នំ និងដើមឈើ ហើយទ្រង់យាងត្រឡប់ចុះឡើងក្នុងទីនោះៗ។

15.

១៥.

Tassānubhāvena purindadassa,Silāsanaṃ uṇhamahosi kāmaṃ;

Teneva so lokamudikkhamāno,Addakkhi dhīraṃ vipine carantaṃ.

ដោយអានុភាពនៃព្រះមហាសត្វនោះ សិលាអាសនៈរបស់ព្រះឥន្ទ្រ ក៏ក្តៅឡើងពិតមែន ព្រោះហេតុនោះ ព្រះឥន្ទ្រកាលទតមើលលោក ក៏បានឃើញព្រះមហាសត្វអ្នកមានប្រាជ្ញា កំពុងយាងទៅក្នុងព្រៃស្ងាត់។

16.

១៦.

Mayajja taṃ dhammarasena sammā,Santappayitvā gamanaṃ varanti;

Mantvā subhīmañjanakūṭavaṇṇaṃ,Mahāmukhaṃ niggata bhīmadāṭhaṃ.

ព្រះឥន្ទ្រទ្រង់ព្រះចិន្តាថា "ថ្ងៃនេះ យើងនឹងញ៉ាំងព្រះមហាសត្វនោះ ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយរសនៃធម៌ជាប្រាកដ ការទៅរបស់យើងនឹងជាការប្រសើរ" ទើបទ្រង់និម្មិតខ្លួនជាយក្សដ៏គួរឲ្យខ្លាចក្រៃលែង មានពណ៌ដូចជាភ្នំអញ្ជនៈ មានមាត់ដ៏ធំ និងមានចង្កូមដ៏គួរឲ្យខ្លាចលៀនចេញមកក្រៅ។

17.

១៧.

Dittaggisaṅkāsa visālanettaṃ,Majjhena bhaggaṃ cipiṭagganāsaṃ;

Kharatambadāṭhiṃ ghanamassuvantaṃ,Nīlodaraṃ gajjitabhīmaghosaṃ.

មានភ្នែកធំក្រឡែតប្រៀបដូចជាភ្លើងកំពុងឆេះ មានច្រមុះបាក់ចំកណ្តាលនិងស្រលែតត្រង់ចុង មានចង្កូមស្ពាន់ដ៏មុតស្រួច មានពុកចង្ការក្រាស់ឃ្មឹក មានពោះខៀវ និងមានសំឡេងស្រែកគគុកគួរឲ្យខ្លាចក្រៃលែង។

18.

១៨.

Karoruhaṃ tikkhasalohitāyataṃ,Visāladhotāyatakhaggahatthaṃ;

Gadāyudhenaṅkitamaññabāhuṃ,Daṭṭhoṭṭhabhīmaṃ savalīlalāṭaṃ.

មានក្រចកដៃវែងមុតស្រួចប្រឡាក់ដោយឈាម កាន់ដាវដ៏ធំវែងដែលគេខាត់យ៉ាងស្អាតក្នុងដៃ មានដៃម្ខាងទៀតប្រដាប់ដោយអាវុធគឺដំបង ខាំបបូរមាត់គួរឲ្យខ្លាច និងមានថ្ងាសជ្រីវជ្រួញ។

19.

១៩.

Manussamaṃsādanarattapānaṃ,Bhayānakaṃ kakkhalayakkhavaṇṇaṃ;

Sumāpayitvāna vanantarasmiṃ,Dassesi attaṃ sa narādhipassāti.

ព្រះឥន្ទ្របាននិម្មិតរូបជាយក្សដ៏កាចសាហាវគួរឲ្យខ្លាច ជាអ្នកស៊ីសាច់មនុស្សនិងផឹកឈាមជាអាហារ ក្នុងចន្លោះព្រៃ ហើយបង្ហាញខ្លួនដល់ព្រះរាជាជាអម្ចាស់នៃមនុស្សនោះ។

Atha mahāsatto attano avidūre ṭhitaṃ rakkhasaṃ addakkhi, taṃ disvānāssa bhayaṃvā chambhitattaṃvā citthutrāsamattaṃvā nāhosi, kimatra cintesi, apināma evarūpo pirakkhaso dhammaṃ [Pg.7] jāneyya, yannūnāhaṃ tassa santike dhammaṃ suṇissāmi, tamme dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatīti cintesi. Cintetvā capana ajja mayā tamupasaṅkamma pucchitaṃ vaṭṭatīti gantvā rakkhasena saddhiṃ sallapanto āha.

គ្រានោះ ព្រះមហាសត្វបានទតឃើញយក្សឈរនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីខ្លួន លុះទតឃើញហើយ សេចក្តីខ្លាចក្តី សេចក្តីតក់ស្លុតក្តី ឬសេចក្តីតក់ស្លុតក្នុងចិត្តក្តី មិនបានមានដល់ព្រះអង្គឡើយ។ តើទ្រង់ព្រះចិន្តាយ៉ាងណាក្នុងទីនោះ? ទ្រង់ព្រះចិន្តាថា "យក្សដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ គួរតែដឹងនូវធម៌ខ្លះ បើដូច្នោះ យើងគួរតែស្តាប់ធម៌ក្នុងសំណាក់នៃយក្សនោះ ធម៌នោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ និងសេចក្តីសុខដល់យើងអស់កាលជាអង្វែង"។ លុះទ្រង់ព្រះចិន្តាយ៉ាងនេះហើយ ទើបយាងចូលទៅជិតយក្សនោះដើម្បីសួរនាំ ហើយទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការសន្ទនាជាមួយយក្សនោះថា៖

20.

២០.

Asmiṃ vanasmiṃ tarusaṇḍa maṇḍite;

Suphullitānekalatākulākule;

Adhiggahīto si mahānubhāva,Pucchāmi taṃ deva vadehi kaṅkhaṃ.

បពិត្រលោកអ្នកមានអានុភាពធំ លោកជាអ្នកគ្រប់គ្រងក្នុងព្រៃនេះ ដែលតុបតែងដោយហ្វូងដើមឈើ និងពេញដោយវល្លិទាំងឡាយដែលកំពុងរីកស្គុះស្គាយ ខ្ញុំសូមសួរលោក សូមលោកជួយដោះស្រាយសេចក្តីសង្ស័យរបស់ខ្ញុំផងចុះ។

21.

២១.

Dhammaṃ gavesaṃ vanamāgatomhi,Pahāya rajjaṃ api ñātisaṅghaṃ;

Jānāsi ce samma vadehi mayhaṃ,Ekampi gāthaṃ sugatena desitaṃ.

ខ្ញុំលះបង់រាជសម្បត្តិ និងហ្វូងញាតិ ហើយចូលមកកាន់ព្រៃនេះ ដើម្បីស្វែងរកព្រះធម៌ ម្នាលសំឡាញ់ បើលោកដឹង សូមលោកសម្តែងប្រាប់ខ្ញុំ សូម្បីតែគាថាមួយដែលព្រះសុគតទ្រង់សម្តែងហើយ។

Tato yakkho āha.

លំដាប់នោះ យក្សពោលថា៖

22.

២២.

Dhammaṃ pajānāmahamekadesaṃ,Jineritaṃ sādhutaraṃ rasānaṃ,Desemi cehaṃ tava dhamma maggaṃ,Tuvañhi kiṃ kāhasi desakassāti.

យើងដឹងនូវចំណែកខ្លះនៃធម៌ ដែលព្រះជិនស្រីទ្រង់សម្តែងហើយ ជាធម៌ដ៏ផ្អែមល្ហែមជាងរសទាំងឡាយ បើយើងសម្តែងនូវផ្លូវធម៌នោះដល់អ្នក តើអ្នកនឹងធ្វើអ្វីដល់អ្នកសម្តែងធម៌?

Atha mahāsatto āha.

គ្រានោះ ព្រះមហាសត្វមានព្រះរាជឱង្ការថា៖

23.

២៣.

Rajje ṭhito assamahaṃ sace bho,Anapparūpaṃ pakaromi pūjaṃ;

Idāni eko vanamajjhapatto,Karomi kiṃ dehamimaṃ ṭhapetvā.

ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើយើងនៅស្ថិតក្នុងរាជសម្បត្តិ យើងនឹងធ្វើការបូជាយ៉ាងធំធេងក្រៃលែង តែឥឡូវនេះ យើងមកដល់កណ្តាលព្រៃតែម្នាក់ឯង តើយើងនឹងធ្វើអ្វីបាន ក្រៅពីលះបង់នូវរាងកាយនេះ។

24.

២៤.

Yadicchasi tvaṃ mama maṃsalohitaṃ,Karomahaṃ saṅgahamajja tena,Na catthi aññaṃ tava accanīyaṃ,Desehi dhammaṃ sugata ppasatthanti.

ប្រសិនបើលោកប្រាថ្នានូវសាច់និងឈាមរបស់យើង ថ្ងៃនេះយើងនឹងធ្វើការសង្គ្រោះលោកដោយសាច់និងឈាមនោះ ព្រោះថា វត្ថុដទៃដែលគួរដល់ការបូជាដល់លោក មិនមានឡើយ សូមលោកសម្តែងនូវធម៌ដែលព្រះសុគតទ្រង់សរសើរហើយនោះចុះ។

Tato [Pg.8] yakkho āha.

លំដាប់នោះ យក្សពោលថា។

25.

២៥.

Bhutvāna maṃsaṃ suhitova santo,Hantvā pipāsaṃ rudhiraṃ pivitvā;

Dhammaṃ kathetuṃ pabhavāmi tuyhaṃ,Vattuṃ na sakkomi khudāparetoti.

លុះខ្ញុំបានស៊ីសាច់ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ កម្ចាត់បង់នូវសេចក្ដីស្រេកឃ្លានដោយបានផឹកឈាមហើយ ទើបអាចសម្ដែងធម៌ប្រាប់អ្នកបាន ឥឡូវនេះខ្ញុំត្រូវសេចក្ដីឃ្លានគ្របសង្កត់ហើយ មិនអាចនឹងនិយាយបានឡើយ។

Atha mahāsatto āha.

គ្រានោះ មហាសត្វពោលថា។

26.

២៦.

Bhutvā tuvaṃ maṃ pathamañhi yakkha,Pacchā tu desessasi kassa dhammaṃ;

Dhammassa mayhaṃ tava maṃsalābhaṃ,Tvameva jānāhi yathā bhaveyyāti.

នែយក្ស បើអ្នកស៊ីខ្ញុំជាមុនសិន តើអ្នកនឹងសម្ដែងធម៌ឲ្យអ្នកណាស្ដាប់ទៅវិញ? អ្នកចូរដឹងដោយខ្លួនឯងចុះ ធ្វើដូចម្ដេចទើបខ្ញុំបានស្ដាប់ធម៌ ហើយអ្នកក៏បានសាច់ស៊ីផង។

Evaṃ vutte sakko devānamindo sādhu mahārāja ahameva yuttaṃ jānāmīti vatvā tassāvidūre tigāvutubbedhaṃ añjanavaṇṇaṃ mahantaṃ pabbataṃ māpetvā mahārāja imamāruyha pabbatamuddhaniṭṭhito mama mukhe patatu, ahaṃ patanthassa te dhammaṃ desessāmi, evaṃ sante tuyhaṃ dhammapaṭilābho, mayhaṃca maṃsapaṭilābho bhavissatīti. Taṃ sutvā mahāsatto anamatagge saṃsāre saṃsarato me sīhabyagghacchamacchakacchapavihaṅgādīnaṃ bhakkhabhūtassa jātīsu pamāṇaṃ natti, ajja mayā sambuddhassa dhammatthāya jīvitaṃ pariccajituṃ vaṭṭatīti cintetvā evamāha.

កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ សក្កទេវរាជពោលថា «ល្អហើយ មហារាជ ខ្ញុំនឹងដឹងការណ៍ដ៏សមគួរដោយខ្លួនឯង» ថាហើយក៏និម្មិតភ្នំធំមួយមានពណ៌ដូចជាថ្នាំកិន មានកម្ពស់ ៣ គាវុត ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះរាជានោះឡើយ រួចពោលថា «មហារាជ សូមទ្រង់ឡើងលើភ្នំនេះ ហើយឈរនៅលើកំពូលភ្នំ រួចលោតចុះមកក្នុងមាត់របស់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងសម្ដែងធម៌ថ្វាយទ្រង់ក្នុងខណៈដែលទ្រង់កំពុងធ្លាក់ចុះមក កាលបើធ្វើដូច្នេះ ទ្រង់នឹងបានស្ដាប់ធម៌ ហើយខ្ញុំក៏នឹងបានសាច់ស៊ីដែរ»។ មហាសត្វបានស្ដាប់ពាក្យនោះហើយ គិតថា «កាលដែលអាត្មាអញអន្ទោលទៅមកក្នុងសង្សារវដ្ដដែលរកទីបំផុតគ្មាននេះ ជាតិដែលអាត្មាអញធ្លាប់ជាចំណីរបស់សត្វសីហៈ ខ្លាធំ ខ្លាឃ្មុំ ត្រី អណ្ដើក និងបក្សីជាដើម គឺមិនអាចរាប់បានឡើយ ថ្ងៃនេះ គួរតែអាត្មាអញលះបង់ជីវិតដើម្បីធម៌របស់ព្រះសម្ពុទ្ធចុះ» គិតដូច្នេះហើយ ទើបពោលយ៉ាងនេះថា៖

27.

២៧.

Saṃsāravaṭṭesu vivaṭṭamānā,Papponti dukkhaṃ janatā anekā;

Etañhi bho attano vā parassa,Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.

ពួកជនជាច្រើន កាលអន្ទោលទៅមកក្នុងសង្សារវដ្ដ តែងតែជួបប្រទះនឹងសេចក្ដីទុក្ខ នែអ្នកដ៏ចម្រើន ការស្លាប់នោះ មិនមែនជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង ឬដល់អ្នកដទៃឡើយ គឺសូន្យទទេតែម្ដង។

28.

២៨.

Tvamadinnahārī tica pāradāriko,Pāṇātipātīsi musā abhāsi;

Tva majjapāyīti akāsi dosaṃ,Paggayha dukkhaṃ bahuso dadanti.

អ្នកជាអ្នកកាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឲ្យ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម ជាអ្នកសម្លាប់សត្វ និយាយពាក្យកុហក និងជាអ្នកផឹកទឹកស្រវឹង បានធ្វើនូវទោសកំហុស តែងតែទទួលរងនូវសេចក្ដីទុក្ខជាច្រើន។

29.

២៩.

Etañhi [Pg.9] bho attano vā parassa,Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ;

Rukkhā papātā papatitvakeci,Dubbandhiyā duggavisādanena.

នែអ្នកដ៏ចម្រើន ការស្លាប់នោះ មិនមែនជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង ឬដល់អ្នកដទៃឡើយ គឺសូន្យទទេតែម្ដង ដូចជាពួកជនខ្លះដែលធ្លាក់ចុះពីលើដើមឈើ ឬពីលើច្រាំងថ្ម ឬស្លាប់ដោយសារការចងក ឬដោយសារការផឹកថ្នាំពិសជាដើម។

30.

៣០.

Byādhīhi nānākharavedanāhi,Maranti sattā utuvedanāhi;

Etañhi bho attano vā parassa,Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.

សត្វទាំងឡាយ តែងតែស្លាប់ដោយសាររោគផ្សេងៗ ដែលមានវេទនាខ្លាំងក្លា ឬដោយសារការប្រែប្រួលនៃឧតុ នែអ្នកដ៏ចម្រើន ការស្លាប់នោះ មិនមែនជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង ឬដល់អ្នកដទៃឡើយ គឺសូន្យទទេតែម្ដង។

31.

៣១.

Byagghacchamaccho ragakucchiyañhi,Matassa me natthi pamāṇasaṅkhā;

Etañhi bho attano vā parassa,Atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.

កាលដែលអាត្មាអញស្លាប់ទៅក្នុងពោះរបស់សត្វខ្លាធំ ខ្លាឃ្មុំ ត្រី និងអណ្ដើកជាដើម គឺមិនអាចរាប់ចំនួនបានឡើយ នែអ្នកដ៏ចម្រើន ការស្លាប់នោះ មិនមែនជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង ឬដល់អ្នកដទៃឡើយ គឺសូន្យទទេតែម្ដង។

32.

៣២.

Etajja me ducca ja mattadānaṃ,Na hoti devissariyādikāya;

Sabbaññubhāvaṃ pana pāpuṇitvā,Saṃsārato nittaraṇāya satte.

ការបរិច្ចាគខ្លួនដែលគេលះបង់បានដោយកម្ររបស់អាត្មាអញក្នុងថ្ងៃនេះ មិនមែនដើម្បីបានជាទេវរាជ ឬឥស្សរិយយសអ្វីឡើយ ប៉ុន្តែគឺដើម្បីបានសម្រេចនូវព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ហើយស្រង់សត្វទាំងឡាយឲ្យរួចផុតចាកសង្សារវដ្ដ។

33.

៣៣.

Tvaṃ samma mayhaṃ bahuso pakārī,Tasmā tavetaṃ vacanaṃ karomi;

Asaṃkito desaya mayhadhammaṃ,Samijjhate dāni manoratho teti.

នែសម្លាញ់ អ្នកមានគុណូបការៈដល់ខ្ញុំជាច្រើន ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំនឹងធ្វើតាមពាក្យរបស់អ្នក សូមអ្នកកុំមានសេចក្ដីសង្ស័យឡើយ ចូរសម្ដែងធម៌ដល់ខ្ញុំចុះ ឥឡូវនេះ បំណងប្រាថ្នារបស់អ្នកនឹងបានសម្រេចហើយ។

Evañca pana vatvā mahāsatto pabbatamāruyha ṭhito āha, ahamajja rajjena saddhiṃ jīvitañca sarīramaṃsañca saddhammatthāya dammīti somanassappatto hutvā samma dhammaṃ desehīti vatvā tasmiṃ mahādāṭhaṃ mahāmukhaṃ vivaritvā ṭhite tassābhimukho upapati. Atha sakko devānamindo somanasso acchariyappatto attabhāvaṃ vijahitvā alaṅkatadibbattabhāvaṃ māpetvā ākāse [Pg.10] taruṇasuriyo viya obhāsamāno ākāsato patantaṃ mahāsattaṃ ubhohi hatthehi daḷhaṃ patigaṇhitvā devalokaṃ netvā paṇḍukambala silāsane nisīdāpetvā dibbamayehi gandhamālādīhi pūjetvā sayaṃ dhammaṃ sutvā pasanno pasannākāraṃ katvā kassapadasabalena desitāya aniccādiparidīpikāya.

លុះមហាសត្វពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ឡើងទៅលើភ្នំ ឈរហើយពោលថា «ថ្ងៃនេះ អាត្មាអញសូមបរិច្ចាគរាជសម្បត្តិ ព្រមទាំងជីវិត និងសាច់ឈាមក្នុងរាងកាយ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ព្រះសទ្ធម៌» កាលបើមានចិត្តសោមនស្សរីករាយយ៉ាងនេះហើយ ក៏ពោលថា «នែសម្លាញ់ ចូរសម្ដែងធម៌ចុះ» រួចហើយក៏លោតសំដៅទៅរកយក្សនោះ ដែលកំពុងតែបើកមាត់ធំមានចង្កូមដ៏ធំឈរចាំនៅ។ គ្រានោះ សក្កទេវរាជមានចិត្តសោមនស្ស និងអស្ចារ្យក្នុងចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ក៏លះបង់រូបកាយជាយក្សនោះចេញ ហើយនិម្មិតខ្លួនជាទេវបុត្រដ៏ស្អាតស្អំប្រដាប់ដោយគ្រឿងអលង្ការទិព្វ ភ្លឺចិញ្ចាចចិញ្ចែងលើអាកាសដូចជាព្រះអាទិត្យទើបនឹងរះថ្មីៗ រួចក៏យកដៃទាំងពីរទទួលយកមហាសត្វដែលកំពុងធ្លាក់ចុះពីលើអាកាសនោះយ៉ាងជាប់ រួចនាំទៅកាន់ទេវលោក ឲ្យគង់លើបណ្ឌុកម្ពលសិលាអាសនៈ ហើយបូជាដោយគ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាទិព្វជាដើម រួចទ្រង់ស្ដាប់ធម៌ដោយខ្លួនឯង មានចិត្តជ្រះថ្លា ក៏ធ្វើនូវអាការៈជ្រះថ្លា ចំពោះធម៌ដែលសម្ដែងអំពីអនិច្ចលក្ខណៈជាដើម ដែលព្រះទសពលកស្សបៈទ្រង់បានសម្ដែងទុកមក។

34.

៣៤.

Aniccāva ta saṅkhārā, uppādavayadhammino;

Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukhoti.

សង្ខារទាំងឡាយមិនទៀងឡើយ មានការកើតឡើង និងការវិនាសទៅជាធម្មតា កាលកើតឡើងហើយ តែងរលត់ទៅវិញ ការរលត់ទៅនៃសង្ខារទាំងនោះ ជាសុខ។

Gāthāya dhammadesanena tassa manorathaṃ matthakaṃ pāpetvā devaloke mahantaṃ sirivibhavaṃ dassetvā ānetvā sakarajjeyeva patiṭṭhāpetvā appamatto hoti mahārājāti ovaditvā devalokameva agamāsīti.

សក្កទេវរាជបានសម្ដែងធម៌ដោយគាថានេះ ធ្វើឲ្យបំណងប្រាថ្នារបស់ព្រះរាជានោះបានសម្រេចដល់កំពូល រួចបង្ហាញនូវសិរីសម្បត្តិដ៏ធំធេងក្នុងទេវលោក ហើយនាំត្រឡប់មកវិញ ឲ្យគង់នៅក្នុងរាជសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គដដែល រួចថ្វាយឱវាទថា «មហារាជ សូមទ្រង់កុំបីធ្វេសប្រហែសឡើយ» រួចហើយក៏យាងត្រឡប់ទៅកាន់ទេវលោកវិញទៅ។

35.

៣៥.

Iti amitasiriṃ vā jīvitaṃ vāpi santo,Na sumariya pasatthaṃ dhammamevā caranti;

Tanutara vibhavānaṃ appamāyūnamambho,Iha kusalapamādo ko nu tumhādisānanti.

ព្រះសប្បុរសទាំងឡាយ មិនគិតគូរដល់សិរីសម្បត្តិដ៏រកទីបំផុតគ្មាន ឬសូម្បីតែជីវិតរបស់ខ្លួនឡើយ តែងតែប្រព្រឹត្តនូវធម៌ដ៏ប្រសើរដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សរសើរហើយ នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចុះពួកជនដែលមានសម្បត្តិដ៏តិចតួច និងมีអាយុដ៏ខ្លីដូចជាពួកអ្នកទាំងឡាយនេះ ហេតុអ្វីក៏មកជាធ្វេសប្រហែសក្នុងកុសលធម៌ក្នុងលោកនេះទៅវិញ?

Dhammasoṇḍakavatthuṃ paṭhamaṃ.

រឿងធម្មសោណ្ឌកៈ ជារឿងទី ១ ចប់។

2. Migaluddakassa vatthumhi ayamānupubbikathā

២. នេះជាលំដាប់រឿងក្នុងរឿងព្រានព្រៃសម្លាប់ម្រឹគ។

Ito kira eka tiṃsatime kappe sikhīnāma sammāsambuddho samatiṃsa pāramiyo pūretvā paramātisambodhiṃ patvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsārakantārā uttārento dhammaratanavassaṃ vassāpento dhammabheriṃpaharanto dhammaketuṃ ussāpento ekasmiṃ samaye viveka manubrūhanto araññāyatanaṃ pāvisi, [Pg.11] pavisitvā capana supupphitanāgapunnāgādinānātarusaṇḍamaṇḍite suphullasumanamālatippabhutinānālatākule anekavidhadipadacatuppadasaṅghanisevite ramaṇīye sītalasilātale catugguṇaṃ saṅghāṭiṃpaññapetvā nisīdi chabbaṇṇaraṃsīhi disaṃ pūrayanto, tadā tattha devabrahmanāgasupaṇṇādayo sannipatitvā dibbamayehi gandhamālādīhi bhagavantaṃ pūjayamānā thomayamānā namassamānā aṭṭhaṃsu, tasmiṃ panasamāgame bhagavā madhurassaraṃ nicchārento brahmaghosena catusaccapaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ deseti amatavassaṃ vassāpentoviya. Tadā eko migaluddako vanaṃ paviṭṭho migasūkare hantvā maṃsaṃ khādanto taṃ ṭhānaṃ patvā addasa bhagavantaṃ dhammaṃ desentaṃ. Disvā ekamantaṃ ṭhito dhammaṃ sutvā cittaṃ pasādetvā tato cuto devaloke nibbattitvā chasu kāmasaggesu manussesuca aparāparaṃ issariyaṃ anubhavanto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavato sāsane pabbajitvā ekadivasaṃ dhammaṃ desentassa bhagavato catusaccapati saṃyuttaṃ dhammakathaṃ sutvā catupaṭisambhidāhi arahattaṃ patvā ekadivasaṃ bhikkhusaṅghamajjhagato attano katakammappakāsanena pītivācamudāhari.

ឮថា ក្នុងកប្បទី ៣១ អំពីកប្បនេះទៅ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះនាមសិខី ទ្រង់បានបំពេញបារមី ៣០ ពេញបរិបូណ៌ ហើយបានសម្រេចនូវព្រះបរមអភិសម្ពោធិញ្ញាណ ទ្រង់ស្រង់សត្វលោកព្រមទាំងទេវតាឲ្យរួចផុតចាកសង្សារកន្តារៈ ទ្រង់បង្អុរនូវភ្លៀងគឺធម៌រតនៈ ទ្រង់ទះនូវស្គរធម៌ ទ្រង់លើកឡើងនូវទង់ជ័យគឺធម៌ ក្នុងសម័យមួយ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រាថ្នានូវសេចក្ដីស្ងប់ស្ងាត់ ក៏យាងចូលទៅកាន់ព្រៃស្មសាន លុះយាងចូលទៅហើយ ក៏គង់លើផ្ទាំងសិលាដ៏ត្រជាក់ គួរជាទីរីករាយ ដែលប្រដាប់ដោយចង្កោមឈើផ្សេងៗ មានដើមខ្ទឹង និងខ្ទឹងភ្នំជាដើម ដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយ និងវល្លិផ្សេងៗ មានផ្កាម្លិះរួត និងផ្កាម្លិះលាជាដើម ដែលសត្វជើងពីរ និងសត្វជើងបួនជាច្រើនប្រភេទតែងតែអាស្រ័យនៅ ទ្រង់ក្រាលសង្ឃាដិជា ៤ ជាន់ ហើយគង់នៅ ធ្វើទិសទាំងឡាយឲ្យភ្លឺស្វាងដោយឆព្វណ្ណរង្សី ក្នុងកាលនោះ ពួកទេវតា ព្រហ្ម នាគ និងគ្រុឌជាដើម បានមកប្រជុំគ្នាក្នុងទីនោះ បូជា សរសើរ និងថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយគ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាទិព្វជាដើម ក្នុងសមគមនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ចេញនូវព្រះសូរសៀងដ៏ផ្អែមល្ហែម សម្ដែងធម៌ទាក់ទងនឹងអរិយសច្ច ៤ ដោយព្រះព្រហ្មសូរសៀង ប្រៀបដូចជាបង្អុរនូវភ្លៀងគឺទឹកអម្រឹតដូច្នោះ។ ក្នុងកាលនោះ មានព្រានព្រៃម្នាក់ចូលទៅក្នុងព្រៃ សម្លាប់ម្រឹគ និងជ្រូកស៊ីសាច់ជាអាហារ បានដើរមកដល់ទីនោះ ក៏បានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគកំពុងសម្ដែងធម៌។ លុះឃើញហើយ ក៏ឈរក្នុងទីដ៏សមគួរមួយ បានស្ដាប់ធម៌ហើយ មានចិត្តជ្រះថ្លា លុះច្យុតពីជាតិនោះ ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក បានសោយសម្បត្តិក្នុងឋានសួគ៌ជាន់កាមាវចរទាំង ៦ និងក្នុងពួកមនុស្សជាច្រើនដង លុះមកដល់ពុទ្ធុប្បាទកាលនេះ ក៏បានមកកើតក្នុងត្រកូលដ៏មានទ្រព្យមួយ ក្នុងក្រុងសាវត្ថី លុះដឹងក្ដីហើយ ក៏បានបួសក្នុងព្រះសាសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ថ្ងៃមួយ បានស្ដាប់ធម្មកថាទាក់ទងនឹងអរិយសច្ច ៤ របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដែលកំពុងសម្ដែងធម៌ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តព្រមដោយបដិសម្ភិទា ៤ ថ្ងៃមួយ លោកបានគង់នៅក្នុងកណ្ដាលជំនុំសង្ឃ បានពោលនូវវាចាប្រកបដោយសេចក្ដីរីករាយ ដើម្បីសម្ដែងនូវកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើហើយថា៖

1.

១.

E ka tiṃ se ito kappe,Loke uppajji nāyako;

Pattiṃsa lakkhaṇātiṇṇo,Sambuddho sa sikhīvhayo.

ក្នុងកប្បទី ៣១ អំពីកប្បនេះទៅ ព្រះសាស្តាជាអ្នកដឹកនាំលោក ព្រះនាមសិខី ជាព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រកបដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣០ ប្រការ បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក។

2.

២.

Jalanto dīparukkhova, sūriyova nabha muggato;

Merurājāva sambuddho, janesaggo patāpavā.

ព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់រុងរឿងដូចជាដើមឈើជាប្រទីប ដូចជាព្រះអាទិត្យដែលរះឡើងលើមេឃ ដូចជាស្ដេចភ្នំព្រះសុមេរុ ទ្រង់ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ជាងជនទាំងឡាយ និងមានតេជះដ៏ខ្លាំងក្លា។

3.

៣.

Pūretvā dhammanāvāyaṃ, sa nātho sakalaṃ pajaṃ;

Patiṭṭhapento saṃsāra, kantārā santibhūmiyaṃ.

ព្រះអង្គជាទីពឹង ទ្រង់ញ៉ាំងប្រជារាស្ត្រទាំងអស់ឲ្យពេញក្នុងទូកគឺធម៌ ហើយញ៉ាំងសត្វលោកឲ្យឆ្លងផុតចាកសង្សារកន្តារៈ ទៅដំកល់នៅក្នុងសន្តិភូមិ (គឺព្រះនិព្វាន)។

4.

៤.

Dhammaketuṃ [Pg.12] samussento, hananto dhammadundubhiṃ;

Satte dukkhā pamocento, vasī tattha jino vasī.

ព្រះជិនស្រីទ្រង់មានសេចក្ដីអត់ធន់ ទ្រង់លើកឡើងនូវទង់ជ័យគឺធម៌ ទ្រង់ទះនូវស្គរធម៌ ទ្រង់ដោះលែងសត្វទាំងឡាយឲ្យរួចផុតចាកសេចក្ដីទុក្ខ ហើយគង់នៅក្នុងព្រៃនោះ។

5.

៥.

Ekasmiṃ samaye nātho,Lokapajjotako jino;

Vivekakāmo sambuddho,Surammaṃ kānanaṃ gato.

ក្នុងសម័យមួយ ព្រះសម្ពុទ្ធជាព្រះជិនស្រី ជាប្រទីបបំភ្លឺលោក ទ្រង់ប្រាថ្នានូវសេចក្ដីស្ងប់ស្ងាត់ បានយាងទៅកាន់ព្រៃដ៏គួរជាទីរីករាយក្រៃលែង។

6.

៦.

Punnāganāgapūgādi, nānāpādapasaṃkulaṃ;

Latā liṅgitasākhāhi, sā modakusumāyutaṃ.

ព្រៃនោះប្រកបដោយដើមឈើផ្សេងៗ មានដើមខ្ទឹង ខ្ទឹងភ្នំ និងស្លាជាដើម មានមែកឈើដែលព័ទ្ធព័ទ្ធដោយវល្លិ និងមានផ្កាឈើដ៏មានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់។

7.

៧.

Kusumā modasammatta, chappadāli nisevitaṃ;

Nānāmiga gaṇākiṇṇaṃ, mayūragaṇa naccitaṃ.

ជាទីអាស្រ័យនៅនៃហ្វូងឃ្មុំដែលស្រវឹងដោយក្លិនក្រអូបនៃផ្កាឈើ ពេញទៅដោយហ្វូងម្រឹគផ្សេងៗ និងមានហ្វូងក្ងោកកំពុងរាំរែក។

8.

៨.

Sītalacchodikāsādhu, supatitthajalāsayaṃ;

Āsāra sāradhārāhi, nijjharāsata saṃkulaṃ.

មានស្រះទឹកដ៏ល្អ មានទឹកត្រជាក់ថ្លាឆ្វង់ និងមានកំពង់ដ៏ល្អ ពេញទៅដោយទឹកជ្រោះរាប់រយដែលហូរធ្លាក់ចុះមកជាខ្សែទឹកដ៏ល្អ។

9.

៩.

Gantvāna so mahāraññaṃ,Sītalaṃ sikatātalaṃ;

Silātale nisinnosi,Vissajjento charaṃsiyo.

ព្រះអង្គយាងទៅកាន់ព្រៃធំនោះ ហើយគង់លើផ្ទាំងសិលាដែលមានខ្សាច់ដ៏ត្រជាក់ ផ្សាយចេញនូវឆព្វណ្ណរង្សី។

10.

១០.

Devā tattha samāgantvā, pūjesuṃ dvipaduttamaṃ;

Dibbehi gandhamālāhi, naccehi turiyehica.

ពួកទេវតាបានមកប្រជុំគ្នាក្នុងទីនោះ ហើយបូជាចំពោះព្រះអង្គដ៏ប្រសើរជាងសត្វជើងពីរ ដោយគ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាទិព្វ ព្រមទាំងការរាំរែក និងតន្ត្រីផ្សេងៗ។

11.

១១.

Devadevo tadā deva, saṅghamajjhe nisīdiya;

Catusacca madesesi, niccharaṃ madhuraṃ giraṃ.

ក្នុងកាលនោះ ព្រះអង្គជាទេវតាល្អលើសលប់ជាងទេវតាទាំងឡាយ គង់នៅក្នុងកណ្ដាលជំនុំនៃទេវតា សម្ដែងនូវអរិយសច្ច ៤ ដោយបញ្ចេញនូវព្រះសូរសៀងដ៏ផ្អែមល្ហែម។

12.

១២.

Tadāhaṃ luddako āsiṃ, migasūkaramārako;

Migamaṃsena jivāmi, tena posemi dārake.

ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំជាព្រានព្រៃ ជាអ្នកសម្លាប់ម្រឹគ និងជ្រូក ចិញ្ចឹមជីវិតដោយសាច់ម្រឹគ ហើយចិញ្ចឹមកូនប្រពន្ធដោយសាច់នោះ។

13.

១៣.

Tadāhaṃ [Pg.13] migavaṃ yāto,Sabāṇo sasarāsano;

Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ,Devasaṅghapurakkhataṃ.

ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំបានដើរទៅរកសត្វម្រឹគ កាន់ធ្នូព្រមទាំងព្រួញ បានឃើញព្រះពុទ្ធដ៏ប្រាសចាកធូលី (គឺកិលេស) ដែលមានពួកទេវតាឆ្វៀលឆ្វាត់ហែហម។

14.

១៤.

Candaṃva tārakākiṇṇaṃ, meruṃvaṇṇavamajjhagaṃ;

Virocamāna māsīnaṃ, catusaccappakāsakaṃ.

ព្រះអង្គគង់រុងរឿង ដូចជាព្រះចន្ទដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយផ្កាយ ដូចជាភ្នំព្រះសុមេរុដែលស្ថិតនៅកណ្ដាលមហាសមុទ្រ ទ្រង់សម្ដែងនូវអរិយសច្ច ៤។

15.

១៥.

Ekapasse ṭhito tattha, assosiṃ dhammamuttamaṃ;

Tattha cittaṃ pasādetvā, somanassaṃ pavedayiṃ.

ខ្ញុំបានឈរក្នុងទីដ៏សមគួរមួយក្នុងទីនោះ ហើយបានស្ដាប់ធម៌ដ៏ប្រសើរក្រៃលែង មានចិត្តជ្រះថ្លាក្នុងធម៌នោះ ហើយបានសម្ដែងនូវសេចក្ដីសោមនស្សរីករាយ។

16.

១៦.

Ekatiṃse ito kappe,Yaṃ puññaṃ pasutaṃ mayā;

Tenāhaṃ puññakammena,Jātosiṃ devayoniyaṃ.

បុណ្យណាដែលខ្ញុំបានសន្សំទុកក្នុងកប្បទី ៣១ អំពីកប្បនេះទៅ ដោយសារបុណ្យកម្មនោះ ខ្ញុំបានទៅកើតក្នុងកំណើតទេវតា។

17.

១៧.

Sampattimanubhutvāna, chakāmagge parāparaṃ;

Devasaṅghaparibbūḷho, vimāne ratanāmaye.

ខ្ញុំបានសោយសម្បត្តិក្នុងឋានសួគ៌ជាន់កាមាវចរទាំង ៦ ជាបន្តបន្ទាប់ មានពួកទេវតាឆ្វៀលឆ្វាត់ហែហម នៅក្នុងវិមានដែលធ្វើដោយកែវរតនៈ។

18.

១៨.

Manussesuca yaṃ aggaṃ, tassa bhāgī bhavāmahaṃ;

Bhoge me ūnatā natthi, saddhammasavaṇe phalaṃ.

សម្បត្តិណាដ៏ប្រសើរក្នុងពួកមនុស្ស ខ្ញុំក៏បានជាអ្នកមានចំណែកក្នុងសម្បត្តិនោះ ភោគសម្បត្តិរបស់ខ្ញុំមិនមានការខ្វះខាតឡើយ នេះជាផលនៃការស្ដាប់ព្រះសទ្ធម៌។

19.

១៩.

Imasmiṃ bhaddake kappe,Sāvattipuramuttame;

Aḍḍhe mahaddhane sāle,Jātohaṃ udite kule.

ក្នុងភទ្រកប្បនេះ ខ្ញុំបានមកកើតក្នុងត្រកូលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ មានទ្រព្យសម្បត្តិ និងភោគសម្បត្តិជាច្រើន ក្នុងក្រុងសាវត្ថីដ៏ប្រសើរ។

20.

២០.

Mahatā parivārena, patto vuddhiṃca viññutaṃ;

Cārikaṃ caramānohaṃ, patto jetavanaṃ varaṃ.

ខ្ញុំមានបរិវារជាច្រើន លុះចម្រើនវ័យ និងដឹងក្ដីហើយ កាលដើរទៅកាន់ទីចារិក ក៏បានទៅដល់វត្តជេតពនដ៏ប្រសើរ។

21.

២១.

Addasaṃ saha sissehi, nisinnaṃ sugataṃ tadā;

Assosiṃ madhuraṃ dhammaṃ, catusaccappakāsakaṃ.

ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំបានឃើញព្រះសុគតគង់នៅជាមួយពួកសិស្ស ហើយបានស្ដាប់ធម៌ដ៏ផ្អែមល្ហែម ដែលទ្រង់សម្ដែងនូវអរិយសច្ច ៤។

22.

២២.

Sutvāna madhuraṃ dhammaṃ, pabbajitvāna sāsane;

A jarā maraṃ sītibhūtaṃ, patto nibbāṇamuttamaṃ.

លុះបានស្ដាប់ធម៌ដ៏ផ្អែមល្ហែមហើយ ក៏បានបួសក្នុងព្រះសាសនា ហើយបានសម្រេចនូវព្រះនិព្វានដ៏ប្រសើរ ជាទីមិនចាស់ មិនស្លាប់ និងជាទីត្រជាក់រំលត់ទុក្ខ។

23.

២៣.

Sutaṃ [Pg.14] ekamuhuttaṃ me, tadā dhammaṃ sudesitaṃ;

Tenamhi caturāpāye, na jāto na kutobhayaṃ.

ធម៌ដែលព្រះអង្គសម្ដែងល្អហើយនោះ ខ្ញុំបានស្ដាប់តែមួយរំពេចប៉ុណ្ណោះ ដោយសារធម៌នោះ ខ្ញុំមិនបានទៅកើតក្នុងអបាយភូមិទាំង ៤ ឡើយ និងមិនមានភ័យអំពីទីណាឡើយ។

24.

២៤.

Karamukkhippa vakkhāmi, karothe kagiraṃ mama;

Mamo pamaṃ karitvāna, dhammaṃ suṇātha sādhukanti.

ខ្ញុំសូមលើកដៃទាំងពីរឡើងហើយពោល សូមអ្នករាល់គ្នាធ្វើតាមពាក្យរបស់ខ្ញុំ ចូរយកខ្ញុំជាតម្រាប់ ហើយស្ដាប់ធម៌ដោយគោរពចុះ។

Evañca pana vatvā satte dhammasavaṇe niyojesīti.

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ លោកក៏បានដឹកនាំសត្វទាំងឡាយឲ្យស្ដាប់ធម៌ដោយប្រការដូច្នេះ។

25.

២៥.

Iti tanutarakālaṃ sādhu dhammaṃ suṇitvā,Adhigatavibhavānaṃ ānubhāvaṃ suṇitvā;

Bhavavibhavasukhaṃ bho patthayantā kusītaṃ,Jahatha suṇatha dhammaṃ dullabhaṃ dullabhassāti.

នែអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ លុះបានស្ដាប់នូវអានុភាពនៃពួកជនដែលបានសម្រេចសម្បត្តិ ដោយសារការស្ដាប់ធម៌ដ៏ល្អសូម្បីតែក្នុងកាលដ៏ខ្លីយ៉ាងនេះហើយ បើអ្នករាល់គ្នាប្រាថ្នានូវសេចក្ដីសុខ និងសម្បត្តិក្នុងភព ចូរលះបង់នូវសេចក្ដីខ្ជិលច្រអូសចេញ ហើយស្ដាប់ធម៌ដែលរកបានដោយកម្រក្រៃលែងនោះចុះ។

Migaluddakassa vatthuṃ dutiyaṃ.

រឿងព្រានព្រៃសម្លាប់ម្រឹគ ជារឿងទី ២ ចប់។

3. Tiṇṇaṃjanānaṃ vatthumhi ayamānupubbīkathā

៣. នេះជាលំដាប់រឿងក្នុងរឿងជន ៣ នាក់។

Jambudīpasmiṃ kira pubbe mahānidāgho ahosi, tadā nidāghasuriyena sakiraṇakarā vāpi pokkharaṇi nadī girikandaranijjharādīsu udakaṃ nissesaṃ katvā pītamiva udake parikkhīṇe macchakacchapādayo yebhuyyena vināsaṃ pattā. Atha mahāraññabhūmiyaṃ rukkhatiṇalabhādayo atīva milātā ahesuṃ. Migapakkhinopighammābhitattā pipāsito marīciṃ toyantimaññamānā itocitoca dhāvantā mahādukkhappattā ahesuṃ. Tadā eko suvapotako pipāsito tattha tattha pānīyaṃ pariyesanto mahāraññe ekasmiṃ pūtipādape saṭṭhiratane narakāvāṭe pānīyagandhaṃ ghāyitvā lobhena pātuṃ otiṇṇo atipānena bhāro tattheva patitvā uggantuṃ nāsakkhi. Athāparopi sappoca manussocāti dve janā tattheva patiṃsu, sappānāma vivekaṃ laddhāva attaṃ vijahanti. Tasmāyaṃ aladdhā [Pg.15] vivekattaṃ uggantuṃ nāsakkhi. Anālambattā manussopi. Te uggantuṃ asakkontā maraṇabhayabhītā aññamañña maviheṭhentā tattheva vasiṃsu. Atheko barāṇasīvāsiko manusso vanaṃ paviṭṭho tatheva pānīyaṃ pariyesamāno taṃ ṭhānaṃ patvā te tayopi disvā kampamānahadayo valliyā piṭakaṃ bandhitvā sikkāya pakkhipitvā otāretvā te tayopi uddhari, athānena te amhākaṃ jīvitaṃ dinnanti somanassā tassevamāhaṃsu, sāmi mayaṃ tumhe nissāya jīvitaṃ labhimha, tumhe ito paṭṭhāya amhākaṃ sahāyo, mayampi te sahāyā, amhākaṃ vasanaṭṭhānāni āgantukāmāti vatvā tesu tāva suvapotako āha, sāmi bārāṇasiyaṃ dakkhiṇadvāre mahānigrodho atthi, tatthāhaṃ vasāmi, tava tathārūpe kicce sati mama santikamāgamma suvāti saddaṃkarohīti vatvā mettithiraṃ katvā pakkāmi, sappopi sammāhaṃ tasseva nigrodhassā vidūre mahantaṃ vammikaṃ atthi, tattha vasāmi, tavatthe sati tatthāgantvā dīghātisaddaṃ karohīti vatvā tathevapakkāmi, manussopi bārāṇasiyaṃ asukāyanāma vīthiyā asukagehe vasāmi, tavatthe sati mama santikaṃ āgacchāti vatvā pakkāmi, athā parabhāge so upakārako puriso attano kicce sañjāte mama sahāyānaṃ santikaṃ gamissāmīti saṅketānusārena gantvā nigrodhamūle ṭhito suvassa saddamakāsi, taṃ sutvā suvapotako vegenāgantvā tena saddhiṃ paṭisammoditvāsamma cirenā gatosi, āgatakāraṇaṃ me ācikkhāti āha. Sopāha sammāhaṃ jīvitu masakkonto puttadārake ñātīnaṃ paṭipādetvā tava santikamāgatomhiti, suvapotakopi sādhu samma tayā kataṃ mama santikamāgacchantena, tayā mama jīvitaṃ dinnaṃ, mayāpi tava jīvanupāyaṃ kātuṃ vaṭṭati, yāvāhaṃ āgacchāmi, tāvettha thokaṃ vissamāti vatvā pakkāmi jīvanupāyaṃ pariyesamāno, [Pg.16] tasmiṃ kira samaye bārāṇasīrājā nagarato nikkhamma susajjituyyānaṃ pavisitvā sapariso kīḷitvā majjhantikasamaye suphullitaṃ pañcapadumasañchanvaṃ maṅgalapokkharaṇiṃ disvā nahāyitukāmo sabbābharaṇāni omuñcitvā rājapurise paṭipādetvā nahāyituṃ otari, tadā suvapotako taṃ ṭhānaṃ patto sākhantare nilīno rājapurisānaṃ pamādaṃ disvā rañño muttāhāraṃ ḍasitvā ākāsaṃ pakkhanditvā vegenāgantvā attano sahāyassa datvā appamatto imaṃ valañjehi sammāti vatvā adāsi, tato so naṃ gahetvā imaṃ kuhiṃ paṭisāmessāmīti cintonto mameko sahāyako antonagare vasati, tasmiṃ ṭhapessāmīti cintetvā yathāsaṅketamupagamma taṃ disvā paṭisanthāraṃ katvā suvapotakena kato pakāraṃ pakāsetvā imaṃ muttāhāraṃ sādhukaṃ ṭhapehīti vatvā adāsi, taṃkhaṇe rājā nahātvānulitto ābharaṇāni pilandhento muttāhāraṃ nāddasa. Tato rājapurisā antoca bahica parijane upaparikkhitvā muttāhāraṃ apassantā nagare bheriṃ carāpesuṃ, yo muttāhāraṃ passati, tassa rājā mahantaṃ yasaṃ dassatīti. Taṃ sutvā so mittadūbhī evaṃ cintesi, ahaṃcamhi dukkhito, yannūnāhaṃ muttāhāraṃ rañño dassetvā sukhena vaseyyaṃ, kimme etenāti tena kataṃ tathārūpaṃ upakāraṃ asallakkhento mahāmittadūbhī puriso rājapurise upasaṅkamma muttahāraṃ attano santike ṭhapitabhāvaṃ kathesi, bho mama santike eko puriso muttahāraṃ ṭhapesīti. Evaṃ asappurisasaṃsaggoti, tathāhi.

ឮថា ក្នុងកាលមុន ក្នុងជម្ពូទ្វីប មានគ្រោះរាំងស្ងួតយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះអាទិត្យក្នុងរដូវក្តៅ បានបញ្ចេញកាំរស្មីដ៏ក្តៅក្រហាយ ធ្វើឲ្យទឹកក្នុងបឹង ស្រះ ស្ទឹង ជ្រលងភ្នំ និងទឹកជ្រោះជាដើម រីងស្ងួតអស់គ្មានសល់ ហាក់ដូចជាត្រូវបានផឹកស្រូបយកទៅ។ កាលបើទឹកអស់ទៅហើយ ពួកមច្ឆា និងអណ្តើកជាដើម ភាគច្រើនក៏ដល់នូវការវិនាស។ គ្រានោះ ពួកដើមឈើ ស្មៅ និងវល្លិជាដើម ក្នុងព្រៃធំ ក៏ស្រពោនក្រៀមស្វិតជាខ្លាំង។ សូម្បីពួកម្រឹគ និងបក្សីទាំងឡាយ ដែលត្រូវកម្តៅថ្ងៃបៀតបៀន មានសេចក្តីស្រេកឃ្លាន តែងសំគាល់ព្រលាតថ្ងៃថាជាទឹក ក៏រត់ទៅរត់មក រងទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងកាលនោះ មានកូនសេកមួយ ស្រេកទឹក កាលស្វែងរកទឹកក្នុងទីនោះៗ ក្នុងព្រៃធំ បានធុំក្លិនទឹកក្នុងរន្ធអណ្តូងមួយ កម្ពស់ ៦០ ហត្ថ ក្បែរគល់ឈើរលួយមួយ ក៏ចុះទៅផឹកដោយសេចក្តីលោភ ព្រោះតែផឹកទឹកច្រើនពេក ក៏ធ្ងន់ខ្លួន ធ្លាក់ចុះទៅក្នុងទីនោះឯង មិនអាចហើរឡើងមកវិញបានឡើយ។ លំដាប់នោះ សូម្បីសត្វពស់មួយ និងមនុស្សម្នាក់ ក៏បានធ្លាក់ទៅក្នុងទីនោះដែរ។ ធម្មតាសត្វពស់ កាលបើបានទីស្ងាត់ ទើបលះបង់រូបកាយ (លอกស្រកា)។ ព្រោះហេតុនោះ ពស់នោះមិនបានទីស្ងាត់ ទើបមិនអាចឡើងមកលើបាន។ សូម្បីមនុស្សនោះ ក៏ព្រោះគ្មានទីតោង ក៏មិនអាចឡើងមកបានដែរ។ ពួកសត្វទាំងនោះ កាលមិនអាចឡើងមកបាន ខ្លាចភ័យអំពីសេចក្តីស្លាប់ ក៏មិនបៀតបៀនគ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ ហើយរស់នៅក្នុងទីនោះឯង។ គ្រានោះ មានបុរសម្នាក់ជាអ្នកស្រុកពារាណសី បានចូលទៅក្នុងព្រៃ កាលស្វែងរកទឹកក្នុងទីនោះ ក៏បានទៅដល់ទីនោះ ឃើញសត្វទាំងបីនោះហើយ មានចិត្តញាប់ញ័រ ក៏ចងកន្ត្រកនឹងវល្លិ ដាក់ចុះទៅក្នុងរន្ធនោះ ហើយស្រង់សត្វទាំងបីនោះឡើងមក។ លំដាប់នោះ សត្វទាំងនោះមានសេចក្តីសោមនស្សថា «លោកបានផ្តល់ជីវិតដល់ពួកយើង» ទើបនិយាយទៅកាន់បុរសនោះយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពួកយើងបានជីវិតព្រោះអាស្រ័យលោក ចាប់ពីពេលនេះទៅ លោកជាសម្លាញ់របស់ពួកយើង ពួកយើងក៏ជាសម្លាញ់របស់លោកដែរ បើលោកប្រាថ្នានឹងទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ពួកយើង (សូមអញ្ជើញទៅចុះ)»។ ក្នុងបណ្តាសត្វទាំងនោះ កូនសេកបាននិយាយមុនគេថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ក្នុងក្រុងពារាណសី មានដើមជ្រៃធំមួយនៅទ្វារទិសខាងត្បូង ខ្ញុំរស់នៅក្នុងទីនោះ បើលោកមានកិច្ចការបែបនោះកើតឡើង សូមលោកមកកាន់សំណាក់ខ្ញុំ ហើយធ្វើសំឡេងថា 'សេកៗ' ចុះ» និយាយរួច ក៏ធ្វើមេត្រីភាពឲ្យមាំមួន ហើយហើរទៅ។ សូម្បីសត្វពស់ក៏និយាយថា «ម្នាលសម្លាញ់ ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីដើមជ្រៃនោះ មានដំបូកធំមួយ ខ្ញុំរស់នៅក្នុងទីនោះ បើលោកមានសេចក្តីត្រូវការ សូមលោកមកទីនោះ ហើយធ្វើសំឡេងដកដង្ហើមវែងៗ (ស៊ូៗ) ចុះ» និយាយរួច ក៏ទៅក្នុងទីនោះឯង។ ចំណែកមនុស្សនោះ ក៏និយាយថា «ម្នាលសម្លាញ់ ខ្ញុំរស់នៅក្នុងផ្ទះឈ្មោះឯណោះ ក្នុងផ្លូវឈ្មោះឯណោះ ក្នុងក្រុងពារាណសី បើលោកមានសេចក្តីត្រូវការ សូមមកកាន់សំណាក់ខ្ញុំចុះ» និយាយរួច ក៏ទៅបាត់ទៅ។ លុះសម័យតមក បុរសអ្នកមានគុណនោះ កាលកិច្ចការរបស់ខ្លួនកើតឡើង ក៏គិតថា «អាត្មាអញនឹងទៅកាន់សំណាក់ពួកសម្លាញ់របស់អាត្មាអញ» ទើបទៅតាមសញ្ញាដែលបានសន្យា ទៅឈរនៅក្បែរគល់ដើមជ្រៃ ហើយធ្វើសំឡេងសេក។ កូនសេកបានឮសំឡេងនោះ ក៏ហោះមកយ៉ាងលឿន រួចធ្វើការបដិសណ្ឋារៈជាមួយបុរសនោះថា «ម្នាលសម្លាញ់ លោកមកយូរហើយ ចូរប្រាប់ហេតុដែលលោកមកដល់ខ្ញុំចុះ»។ បុរសនោះនិយាយថា «ម្នាលសម្លាញ់ ខ្ញុំមិនអាចចិញ្ចឹមជីវិតបានឡើយ បានផ្ញើប្រពន្ធកូនទុកនឹងពួកញាតិ ហើយមកកាន់សំណាក់លោកនេះឯង»។ កូនសេកនិយាយថា «ម្នាលសម្លាញ់ ល្អហើយ ដែលលោកមកកាន់សំណាក់ខ្ញុំ លោកបានផ្តល់ជីវិតដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំក៏គួរធ្វើឧបាយនៃជីវិតដល់លោកដែរ ចូរលោកសម្រាកក្នុងទីនេះបន្តិចសិន ចុះរហូតដល់ខ្ញុំត្រឡប់មកវិញ» និយាយរួច ក៏ហើរទៅស្វែងរកឧបាយនៃជីវិត។ ឮថា ក្នុងសម័យនោះ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះនាមពារាណសី ស្តេចចេញពីព្រះនគរ ចូលទៅកាន់ឧទ្យានដែលគេរៀបចំយ៉ាងល្អ ទ្រង់លេងកម្សាន្តជាមួយបរិវារ លុះដល់វេលាថ្ងៃត្រង់ ទ្រង់ទតឃើញស្រះមង្គលបោក្ខរណី ដែលដុះពេញដោយផ្កាឈូកប្រាំពណ៌ រីកស្គុសស្គាយ មានព្រះរាជហឫទ័យប្រាថ្នានឹងស្រង់ទឹក ទើបទ្រង់ដោះគ្រឿងអលង្ការទាំងពួង ប្រគល់ឲ្យពួកអាមាត្យ រួចស្តេចចុះស្រង់ទឹក។ ក្នុងកាលនោះ កូនសេកបានទៅដល់ទីនោះ ពួននៅក្នុងចន្លោះមែកឈើ ឃើញសេចក្តីធ្វេសប្រហែសរបស់ពួកអាមាត្យ ក៏ខាំយកកម្រងកែវមុក្តារបស់ព្រះរាជា ហោះឡើងទៅលើអាកាស ហោះទៅយ៉ាងលឿន ប្រគល់ឲ្យសម្លាញ់របស់ខ្លួន ហើយនិយាយថា «ម្នាលសម្លាញ់ លោកកុំធ្វេសប្រហែសឡើយ ចូរប្រើប្រាស់គ្រឿងអលង្ការនេះចុះ» រួចក៏ប្រគល់ឲ្យទៅ។ លំដាប់នោះ បុរសនោះទទួលយកកម្រងកែវនោះហើយ គិតថា «អាត្មាអញនឹងលាក់ទុកគ្រឿងអលង្ការនេះក្នុងទីណា? សម្លាញ់របស់អាត្មាអញម្នាក់ រស់នៅក្នុងខាងក្នុងព្រះនគរ អាត្មាអញនឹងទុកក្នុងសំណាក់សម្លាញ់នោះ» គិតហើយ ក៏ទៅតាមសញ្ញាដែលបានសន្យា ឃើញសម្លាញ់នោះហើយ ក៏ធ្វើបដិសណ្ឋារៈ ប្រាប់រឿងរ៉ាវដែលកូនសេកបានធ្វើ ហើយនិយាយថា «ចូរលោកថែរក្សាកម្រងកែវមុក្តានេះឲ្យល្អចុះ» រួចក៏ប្រគល់ឲ្យទៅ។ ក្នុងខណៈនោះ ព្រះរាជាស្រង់ទឹក និងលាបគ្រឿងក្រអូបរួចហើយ កាលទ្រង់ពាក់គ្រឿងអលង្ការ ក៏មិនទតឃើញកម្រងកែវមុក្តាឡើយ។ លំដាប់នោះ ពួកអាមាត្យពិនិត្យមើលទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ ក្នុងចំណោមបរិវារ កាលមិនឃើញកម្រងកែវមុក្តា ក៏ទូងស្គរប្រកាសក្នុងព្រះនគរថា «អ្នកណាឃើញកម្រងកែវមុក្តា ព្រះរាជានឹងប្រទានយសសក្តិយ៉ាងធំដល់អ្នកនោះ»។ បុរសអ្នកក្បត់មិត្តនោះ បានឮសេចក្តីនោះហើយ ក៏គិតយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញជាអ្នកក្រខ្សត់ បើដូច្នោះ អាត្មាអញគួរយកកម្រងកែវមុក្តានេះទៅបង្ហាញព្រះរាជា ដើម្បីនឹងបានរស់នៅដោយសេចក្តីសុខ តើអាត្មាអញត្រូវការអ្វីដោយសម្លាញ់នេះ?» បុរសអ្នកក្បត់មិត្តដ៏ធំធេងនោះ មិនបានគិតដល់ឧបការគុណដែលសម្លាញ់បានធ្វើដល់ខ្លួនបែបនោះឡើយ ក៏ចូលទៅរកពួកអាមាត្យ ហើយប្រាប់រឿងដែលកម្រងកែវមុក្តាស្ថិតនៅក្នុងសំណាក់របស់ខ្លួនថា «នែអ្នករាល់គ្នា មានបុរសម្នាក់យកកម្រងកែវមុក្តាមកទុកក្នុងសំណាក់ខ្ញុំ»។ ការសេពគប់នឹងអសប្បុរស តែងមានសភាពយ៉ាងនេះឯង ព្រោះហេតុនោះ (ទើបពោលថា)៖

1.

១.

Yathā saṃvaḍḍhito nimbo, madhukhīro dasiñcanā;

Na yāti madhuraṃ taṃ vo, pakāra masataṃ kataṃ.

ដើមស្តៅ ទោះបីគេស្រោចស្រពដោយទឹកឃ្មុំ និងទឹកដោះស្រស់ ដែលលូតលាស់ធំធាត់ឡើងយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនលះបង់នូវរសល្វីង (មិនទៅជាផ្អែម) ឡើយ យ៉ាងណាមិញ អំពើល្អដែលគេធ្វើចំពោះអសប្បុរស ក៏មិននាំមកនូវសេចក្តីផ្អែមល្ហែម (ផលល្អ) យ៉ាងនោះដែរ។

2.

២.

Sīsenu daka mādāya, vaḍḍhitopi nuhītaru;

Na yāti madhuraṃ taṃvo, pakāramasataṃ kataṃ.

ដើមរកា ទោះបីគេយកទឹកលាងក្បាលមកស្រោចស្រពឲ្យលូតលាស់ធំធាត់ឡើងយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនទៅជាមានរសផ្អែមឡើយ យ៉ាងណាមិញ អំពើល្អដែលគេធ្វើចំពោះអសប្បុរស ក៏មិននាំមកនូវសេចក្តីផ្អែមល្ហែមយ៉ាងនោះដែរ។

3.

៣.

Niccaṃ [Pg.17] khīrodapānena, vaḍḍhito siviso yathā;

Visaṃva parivatteti, tathā nīcopakārakaṃ.

សត្វពស់មានពិស ទោះបីគេចិញ្ចឹមបីបាច់ដោយឲ្យផឹកទឹកដោះស្រស់ជានិច្ចយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏វានៅតែបញ្ចេញមកវិញតែពិសប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ មនុស្សថោកទាប (អសប្បុរស) ដែលគេធ្វើឧបការៈឲ្យ ក៏រមែងតបស្នងមកវិញតែសេចក្តីវិនាស (ពិសពុល) យ៉ាងនោះដែរ។

4.

៤.

Yathāttanā kato aggi, sītalaṃ na dade khalu;

Tathā nīce kataṃ kāraṃ, aggīva dahate tanuṃ.

ភ្លើងដែលខ្លួនឯងបង្កើតឡើង មិនដែលផ្តល់នូវសេចក្តីត្រជាក់ឡើយ យ៉ាងណាមិញ អំពើល្អដែលគេធ្វើចំពោះមនុស្សថោកទាប ក៏រមែងដុតរំលាយរាងកាយ (បំផ្លាញខ្លួនឯង) ដូចជាភ្លើងយ៉ាងនោះឯង។

5.

៥.

Tasmā upaparikkhitvā, hāvabhāvena buddhiyā;

Kātabbā metti jantūhi, nāmitto labhatesukhanti.

ព្រោះហេតុនោះ ជនទាំងឡាយ គួរតែពិចារណាដោយបញ្ញា និងអាកប្បកិរិយាឲ្យបានល្អិតល្អន់ ទើបធ្វើមេត្រីភាព (រាប់អានជាមិត្ត) ព្រោះថា បុគ្គលដែលគ្មានមិត្ត មិនដែលបានសេចក្តីសុខឡើយ។

Athassa mittadubhino vacanena rājapurisā muttāhāraṃcataṃca gahetvā sabhaṇḍakaṃ purisaṃ dassesuṃ. Atha rājā sabhaṇḍakaṃ coraṃ disvā kuddho imaṃ netvā dakkhiṇadvāre jīvasūle uttāsethāti āṇāpesi, rājapurisā tassa rājāṇaṃ karonto agamaṃsu, tehi nīyamāno puriso dakkhiṇadvārā nikkhamma sappasahāyaṃ saritvā appevanāme tassa santikā kiñci sotthi bhaveyyāti pubbe vuttasaṅketā nusārena vammikaṃ disvā samma dīghāti saddamakāsi, so vammikā nikkhammataṃ tathā niyamānaṃ disvā saṃviggo dukkhappatto sahāyassame ajja avassayena upatthambhaṃ bhavituṃ vaṭṭatīti taṃ samassāsetvā attabhāvaṃ vijahitvā aññataravesena rājapurise upasaṅkamma imaṃ purisaṃ muhuttaṃmā mārethāti daḷhaṃ vatvā muhuttena rañño aggamahesiyā vasanaṭṭhānaṃ gantvā sappavaṇṇena deviṃ ḍasitvā tāya visena mucchitakāle manussavaṇṇena vajjhappatto visosadhaṃ jānātitī vatvā taṃkhaṇeva sahāyassa santikaṃ gantvā raññā tava pakko sitakāle gantvā udakappasatena deviyā sarīre paharitvā nibbisaṃ karāhīti vatvā pakkāmi, atha rājā visavejja pariyesanto taṃ pavattiṃ sutvā vajjhappattaṃ ānethāti āṇāpetvā deviyā nibbisaṃ karothāti āha, so nāgarājena vuttanayena nibbisamakāsi, sā sukhitā arogā ahosi, rājā taṃ disvā tuṭṭho tassa khettavatthuyānavāhanādidānena [Pg.18] mahāsakkāramakāsi, atha so rājānaṃ upasaṅkamma attanā kataṃ sabbaṃ pakāsesi. Tena vuttaṃ.

លំដាប់នោះ ព្រោះពាក្យរបស់បុរសក្បត់មិត្តនោះ ពួកអាមាត្យក៏ចាប់ខ្លួនបុរសនោះ ព្រមទាំងកម្រងកែវមុក្តាដែលជាវត្ថុតាង ទៅបង្ហាញព្រះរាជា។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទតឃើញចោរព្រមទាំងវត្ថុតាងហើយ ក៏ទ្រង់ព្រះពិរោធ ត្រាស់បង្គាប់ថា «ចូរនាំចោរនេះទៅដោតនឹងឈើស្រួចទាំងរស់ នៅទ្វារទិសខាងត្បូងចុះ» ពួកអាមាត្យក៏ធ្វើតាមព្រះរាជឱង្ការ។ កាលដែលបុរសនោះត្រូវបានគេនាំទៅ ចេញទៅតាមទ្វារខាងត្បូង ក៏នឹកឃើញដល់សម្លាញ់ជាសត្វពស់ ដោយគិតថា «ធ្វើម្តេចហ្នឹងអាចមានសេចក្តីសួស្តីខ្លះពីសំណាក់សម្លាញ់នោះ» ទើបមើលទៅដំបូកតាមសញ្ញាដែលបានសន្យាទុកពីមុន ហើយធ្វើសំឡេងដកដង្ហើមវែងៗថា «ម្នាលសម្លាញ់វែង!»។ ពស់នោះចេញពីដំបូក ឃើញសម្លាញ់ត្រូវបានគេនាំទៅយ៉ាងនោះ ក៏មានសេចក្តីតក់ស្លុត និងរងទុក្ខវេទនា គិតថា «ថ្ងៃនេះ អាត្មាអញគួរតែជាទីពឹងដល់សម្លាញ់ឲ្យខានតែបាន» ទើបលួងលោមសម្លាញ់ រួចលះបង់រូបកាយជាពស់ ក្លែងខ្លួនជាភេទផ្សេង ចូលទៅជិតពួកអាមាត្យ ហើយនិយាយយ៉ាងមាំមួនថា «អ្នករាល់គ្នាកុំអាលសម្លាប់បុរសនេះមួយរំពេចឡើយ» រួចហើយ មួយរំពេចនោះ ក៏ទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ព្រះអគ្គមហេសី ក្លែងខ្លួនជាពស់ខាំព្រះនាង។ កាលដែលព្រះនាងសន្លប់បាត់ស្មារតីដោយសារពិសពស់ ពស់នោះក៏ក្លែងខ្លួនជាមនុស្ស ប្រកាសថា «បុរសដែលត្រូវទោសប្រហារជីវិតនោះ ស្គាល់ថ្នាំបន្សាបពិស» រួចហើយ ក្នុងខណៈនោះ ក៏ទៅកាន់សំណាក់សម្លាញ់ ប្រាប់ថា «កាលណាព្រះរាជាហៅលោកទៅ ចូរលោកទៅយកទឹកមួយក្អមមកប្រោះព្រំលើព្រះកាយព្រះនាង ដើម្បីបន្សាបពិសចុះ» និយាយរួច ក៏ទៅបាត់ទៅ។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាកាលស្វែងរកគ្រូពេទ្យព្យាបាលពិស បានឮដំណឹងនោះ ក៏ត្រាស់បង្គាប់ថា «ចូរនាំខ្លួនបុរសដែលត្រូវទោសប្រហារជីវិតនោះមក» រួចត្រាស់ថា «ចូរលោកបន្សាបពិសឲ្យមហេសីយើងចុះ»។ បុរសនោះក៏បានធ្វើការបន្សាបពិស តាមវិធីដែលស្តេចពស់បានប្រាប់។ ព្រះនាងក៏បានជាសះស្បើយ គ្មានរោគឡើយ។ ព្រះរាជាទតឃើញដូច្នោះ មានព្រះរាជហឫទ័យត្រេកអរ បានធ្វើសក្ការៈយ៉ាងធំ ដោយការប្រទានស្រែចម្ការ ផ្ទះសម្បែង យានជំនិះ និងពាហនៈជាដើម។ លំដាប់នោះ បុរសនោះបានចូលទៅគាល់ព្រះរាជា ហើយទូលរឿងរ៉ាវទាំងអស់ដែលខ្លួនបានធ្វើ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា៖

6.

៦.

Ekadāhaṃ mahārāja, vanaṃ kammena kenaci;

Gatoddasaṃ mahāvāṭe, patitaṃ suvapotakaṃ.

បពិត្រមហារាជ ក្នុងកាលម្តងនោះ ទូលព្រះបង្គំបានទៅកាន់ព្រៃដោយកិច្ចការណាមួយ បានឃើញកូនសេកមួយក្បាល ធ្លាក់ទៅក្នុងរន្ធអណ្តូងដ៏ធំ។

7.

៧.

Atho ragaṃ manussaṃca;

Dukkhappatte khudāpare;

Ukkhipiṃ karuṇāyāhaṃ;

Te me vocuṃ tadā tayo.

មួយវិញទៀត ទាំងសត្វពស់ និងមនុស្ស ដែលកំពុងរងទុក្ខវេទនា ត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានបៀតបៀន ទូលព្រះបង្គំមានចិត្តករុណា ក៏បានស្រង់សត្វទាំងបីនោះឡើងមក។ ក្នុងកាលនោះ សត្វទាំងបីនោះ បាននិយាយនឹងទូលព្រះបង្គំថា៖

8.

៨.

Adāsi jīvamamhākaṃ, upakārosi no tuvaṃ;

Tava kicce samuppanne, amhākaṃ ehi santikaṃ.

«លោកបានផ្តល់ជីវិតដល់ពួកយើង លោកមានគុណចំពោះពួកយើង កាលបើកិច្ចការរបស់លោកកើតឡើង សូមលោកមកកាន់សំណាក់ពួកយើងចុះ»។

9.

៩.

Evaṃ tehi pavuttohaṃ, agañchiṃ suvasantikaṃ;

Tena katūpakārohaṃ, manussassāpi santikaṃ.

ទូលព្រះបង្គំដែលសត្វទាំងនោះនិយាយយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានទៅកាន់សំណាក់សត្វសេក សត្វសេកនោះបានធ្វើឧបការៈគុណដល់ទូលព្រះបង្គំ ហើយទូលព្រះបង្គំក៏បានទៅកាន់សំណាក់មនុស្សនោះដែរ។

10.

១០.

Tenāhaṃ maraṇappatto, addasaṃ uragādhipaṃ;

Sodāsi jīvitaṃ mayhaṃ, alatthaṃ vipulaṃ dhanaṃ.

ព្រោះតែមនុស្សនោះ ទូលព្រះបង្គំក៏ត្រូវដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ (ទោសប្រហារជីវិត) ទើបបានជួបនឹងស្តេចពស់ ស្តេចពស់នោះបានផ្តល់ជីវិតដល់ទូលព្រះបង្គំ ហើយទូលព្រះបង្គំក៏បានទទួលទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។

11.

១១.

Sujano nāvamantabbo, khuddakoti narādhipa;

Suvoca uragocete, mittadhamme patiṭṭhitā.

បពិត្រព្រះរាជា បុគ្គលមិនគួរមើលងាយសប្បុរសថាជាសត្វតូចតាចឡើយ សូម្បីសត្វសេក និងសត្វពស់ទាំងនេះ ក៏តាំងនៅក្នុងមិត្តធម៌ដែរ។

12.

១២.

Kāraṇaññū manusseso,Amhehi samajātiko;

Katūpakāro evampi,Diso jāto narādhamo.

ចំណែកមនុស្សនេះ ជាអ្នកដឹងហេតុផល មានជាតិស្មើនឹងពួកយើង ទោះបីទូលព្រះបង្គំបានធ្វើឧបការៈគុណដល់គេយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏គេត្រឡប់ជាក្លាយជាសត្រូវ ជាមនុស្សថោកទាបបំផុត។

13.

១៣.

Akasmā deva kuppanti, pasīdantinimittato;

Sīlaṃ hetamasādhūnaṃ, bālānamavijānataṃ.

បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ពួកអសប្បុរស តែងខឹងដោយគ្មានហេតុផល ហើយត្រេកអរដោយមានហេតុផល នេះជាសីលធម៌របស់ពួកអសប្បុរស និងពួកជនពាលដែលមិនដឹងខុសត្រូវឡើយ។

14.

១៤.

Manussāpi mahārāja, keci vissāsiyā na ve;

Tiracchānāpi honteva, ajimhamanasāsaṭhāti.

បពិត្រមហារាជ សូម្បីមនុស្សទាំងឡាយ ខ្លះក៏មិនគួរជាទីទុកចិត្តឡើយ ចំណែកសត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយ ជួនកាលមានចិត្តត្រង់ មិនវៀចវេរឡើយ។

Evaṃ [Pg.19] so attano pavattiṃ kathesi, rājā taṃ sutvā pasanno imassa purisassa mahantaṃ gehaṃ katvā mahāparihāraṃ karothāti āṇāpesi, so pana mama gehaṃ nigrodhassa ca vammikassa ca antare karothāti vatvā tathā kāretvā tattha vasanto rājūpaṭṭhānaṃ karonto tehi sahāyehi saddhiṃ sammodamāno yāvajīvaṃ vasitvā āyu pariyosāne tehi saddhiṃ yathākammaṃ gatoti.

បុរសនោះបានក្រាបទូលរឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ មានព្រះរាជហឫទ័យជ្រះថ្លា ទើបត្រាស់បង្គាប់ថា «ចូរធ្វើផ្ទះដ៏ធំ និងរៀបចំការបម្រើដ៏ធំដល់បុរសនេះចុះ»។ ចំណែកបុរសនោះបានក្រាបទូលថា «សូមធ្វើផ្ទះរបស់ទូលព្រះបង្គំនៅចន្លោះដើមជ្រៃ និងដំបូកចុះ» កាលបានធ្វើផ្ទះរួចហើយ ក៏រស់នៅក្នុងទីនោះ ចូលគាល់បម្រើព្រះរាជា ទាំងបានរីករាយជាមួយពួកសម្លាញ់ទាំងនោះ រស់នៅអស់មួយជីវិត លុះអស់អាយុកាល ក៏ទៅតាមយថាកម្ម ជាមួយសម្លាញ់ទាំងនោះឯង។

15.

១៥.

Iti patitasukhamhā aṅgato vā dhanamhā,Paramatarapatiṭṭhā honti mittā sakhānaṃ;

Virahitasakhinaṃ bho natthi yasmābhivuddhi,Ciṇutha kusaladhammaṃ mittavantā mahantaṃ.

យ៉ាងនេះឯង មិត្តទាំងឡាយ តែងជាទីពឹងដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់របស់ពួកសម្លាញ់ ជាងសុខភាពរាងកាយ ឬទ្រព្យសម្បត្តិដែលបាត់បង់ទៅ។ នែអ្នករាល់គ្នា ព្រោះហេតុតែសេចក្តីចម្រើន មិនមានដល់បុគ្គលដែលគ្មានមិត្តឡើយ ហេតុនោះ ចូរអ្នកទាំងឡាយជាអ្នកមានមិត្ត ហើយសន្សំនូវកុសលធម៌ដ៏ធំធេងចុះ។

Tiṇṇaṃ janānaṃ vatthuṃ tatiyaṃ.

រឿងបុគ្គលបីនាក់ ចប់ជាលើកទីបី។

4. Buddheniyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

៤. នេះជាលំដាប់រឿងរ៉ាវ ក្នុងរឿងនាងពុទ្ធិនី។

Jambudīpe kira pubbe pāṭaliputtanagare sattāsītīkoṭinihitadhanaṃ ekaṃ seṭṭhikulaṃ ahosi, tassa pana seṭṭhino ekāyeva dhītā ahosi nāmena buddhenināma, tassā sattavassikakāle mātāpitaro kālamakaṃsu, tasmiṃ kule sabbaṃ sāpateyyaṃ tassāyeva ahosi, sā kira abhirūpā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā devaccharapaṭibhāgā piyāca ahosi manāpā, saddhā pasannā ratanattayamāmikā paṭivasati, tasmiṃ pana nagare seṭṭhisenāpatiuparājādayo taṃ attano pādaparicārikaṃ kāmayamānā manusse pesesuṃ paṇṇākārehi saddhiṃ, sā taṃ sutvā cintesi, mayhaṃ mātāpitaro sabbaṃ vibhavaṃ pahāya matā, mayā pana tathā agantabbaṃ, kiṃ me patikulena, kevalaṃ [Pg.20] vittavināsāya bhavati, mayā pani maṃ dhanaṃ buddhasāsaneyeva nidahituṃ vaṭṭatīti cintesi, cintetvā ca pana tesaṃ na mayhaṃ patikulenatthoti paṭikkhipi, sā tato paṭṭhāya mahādānaṃ pavattentī samaṇabrahmaṇe santappesi, tenettha.

ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងក្រុងបាដលីបុត្ត នាជម្ពូទ្វីប មានត្រកូលសេដ្ឋីមួយ មានទ្រព្យសម្បត្តិដែលគេកប់ទុកចំនួន ៨៧ កោដិ។ សេដ្ឋីនោះមានកូនស្រីតែម្នាក់គត់ ឈ្មោះថា ពុទ្ធិនី។ កាលនាងមានអាយុ ៧ ឆ្នាំ មាតាបិតាក៏បានធ្វើមរណកាលទៅ។ ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ក្នុងត្រកូលនោះ ក៏បានធ្លាក់មកលើនាងតែម្នាក់ឯង។ នាងជាស្រីមានរូបឆោមល្អ មានលក្ខណៈគួរឱ្យជ្រះថ្លា ប្រកបដោយសម្បុរកាយដ៏ល្អក្រៃលែង ប្រៀបដូចជាស្រីអប្សរ ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត នាងមានសទ្ធាជ្រះថ្លា គោរពស្រឡាញ់ព្រះរតនត្រ័យ រស់នៅ។ គ្រានោះ ពួកសេដ្ឋី សេនាបតី និងឧបរាជជាដើម ក្នុងក្រុងនោះ ប្រាថ្នាចង់បាននាងធ្វើជាភរិយារបស់ខ្លួន ក៏បានចាត់មនុស្សឱ្យនាំយកគ្រឿងបណ្ណាការទៅ។ នាងបានឮដំណឹងនោះហើយ ក៏គិតថា «មាតាបិតារបស់អញ លះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ហើយស្លាប់ទៅ ចំណែកអញក៏ត្រូវទៅយ៉ាងនោះដែរ តើអញមានប្រយោជន៍អ្វីដោយត្រកូលប្តី នាំតែវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិទទេៗ គួរតែអញកប់ទ្រព្យសម្បត្តិនេះទុកក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាវិញ»។ នាងគិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏បដិសេធទៅវិញថា «ខ្ញុំមិនមានសេចក្តីត្រូវការដោយត្រកូលប្តីឡើយ»។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក នាងក៏បានចាត់ចែងមហាទាន ញ៉ាំងសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់។ ព្រោះហេតុនោះ លោកពោលថា៖

1.

១.

Catuddisāyātajinatrajānaṃ,Āpānabhūtaṃ gharamāsi tassā;

Yadicchita ppaccayalābha hetu,Devaddumovāsi mahānubhāvo.

«ផ្ទះរបស់នាង បានទៅជាកន្លែងសម្រាប់បរិភោគនៃព្រះជិនបុត្រទាំងឡាយ ដែលនិមន្តមកពីទិសទាំងបួន។ ផ្ទះនោះប្រៀបដូចជាដើមឈើទិព្វមានអានុភាពធំ ជាហេតុនាំមកនូវលាភសក្ការៈ និងបច្ច័យទាំងឡាយតាមដែលប្រាថ្នា។»

2.

២.

Pupphūpahārādi vitānalaṅkatā,Padīpa paññatta subhāsanāvalī;

Sukhāsanāsīna vasīhilaṅkatā,Tassāsi tasmiṃ varadānasālā.

«សាលាទានដ៏ប្រសើររបស់នាងក្នុងផ្ទះនោះ តុបតែងលម្អដោយពិដានមានគ្រឿងបូជាដោយផ្កាជាដើម មានជួរចង្កៀង និងអាសនៈដ៏ល្អដែលគេរៀបចំទុកហើយ លម្អទៅដោយព្រះវសីបុគ្គលទាំងឡាយ ដែលគង់លើអាសនៈជាសុខ។»

3.

៣.

Sudhotahatthā sucipuññacittā,Sadādarā rakkhitapañcasīlā;

Buddhenināmā karuṇā guṇaggā,Adā mahādānavaraṃ pasatthanti.

«នាងពុទ្ធិនី មានដៃលាងស្អាតហើយ មានចិត្តបរិសុទ្ធដោយបុណ្យ មានសេចក្តីគោរពជានិច្ច រក្សាសីលប្រាំ មានករុណា និងគុណធម៌ដ៏ឧត្តម បានថ្វាយមហាទានដ៏ប្រសើរ ដែលលោកសរសើរហើយ។»

Athāparabhāge eko assavāṇijako assa-vāṇijjāya pubbantāparantaṃ gacchanto āgamma imissā gehe nivāsaṃ gaṇhi, atha so vāṇijo taṃ disvā dhītusinehaṃ pati ṭṭhā pe tvā gandhamālavatthālaṅkārādīhi tassā upakārako hutvā gamanakāle amma etesu assesu tava ruccanakaṃ assaṃ gaṇhāhīti āha, sāpi asse oloketvā ekaṃ sindhavapotakaṃ disvā etaṃ me dehīti āha, vāṇijo amma eso sindhavapotako, appamattā hutvā paṭijaggāhīti vatvā taṃ paṭipādetvā agamāsi. Sāpi taṃ paṭijaggamānā ākāsagāmibhāvaṃ ñatvā sammā paṭijaggantī evaṃ cintesi, puññakaraṇassa [Pg.21] me sahāyo laddhoti, agatapubbāca me bhagavato samāraṃ mārabalaṃ vidhametvā buddhabhūtassa jayamahābodhibhūmi, yannūnāhaṃ tattha gantvā bhagavato jayamahābodhiṃ vandeyyanti cintetvā ba hū rajatasuvaṇṇamālādayo kārāpetvā ekadivasaṃ assa mabhiruyha ākāsena gantvā bodhimālake ṭhatvā āgacchantuayyā suvaṇṇamālā pūjetuṃti ugghosesi. Tenettha.

លុះសម័យតមកទៀត មានឈ្មួញសេះម្នាក់ ដើរលក់សេះពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ បានមកស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះរបស់នាង។ គ្រានោះ ឈ្មួញនោះបានឃើញនាងហើយ ក៏កើតសេចក្តីស្រឡាញ់ដូចជាកូនស្រី បានជួយឧបត្ថម្ភនាងដោយគ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា សម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម។ ដល់ពេលត្រឡប់ទៅវិញ ក៏និយាយថា «កូនស្រី! ចូរនាងជ្រើសរើសយកសេះណាមួយដែលនាងពេញចិត្ត ក្នុងចំណោមសេះទាំងឡាយនេះចុះ»។ នាងក៏មើលទៅសេះទាំងឡាយ ឃើញកូនសេះសិន្ធពមួយ ក៏និយាយថា «សូមលោកប្រគល់សេះនេះឱ្យខ្ញុំចុះ»។ ឈ្មួញនិយាយថា «កូនស្រី! នេះជាកូនសេះសិន្ធព ចូរនាងកុំធ្វេសប្រហែស ត្រូវថែរក្សាវាឱ្យល្អ» លុះប្រគល់សេះនោះឱ្យនាងហើយ ក៏ចេញទៅ។ នាងថែរក្សាសេះនោះមក ក៏ដឹងថាវាជាសេះអាចហោះទៅលើអាកាសបាន កាលដែលថែរក្សាវាដោយត្រឹមត្រូវ ក៏គិតយ៉ាងនេះថា «អញបានជំនួយការក្នុងការធ្វើបុណ្យហើយ ម្យ៉ាងទៀត ទីធ្លាព្រះមហាពោធិ៍ជាកន្លែងជ័យភូមិ ដែលព្រះភគវន្តទ្រង់ផ្ចាញ់មារ និងពលមារ រួចបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធ អញមិនដែលបានទៅដល់សោះ បើដូច្នោះ គួរតែអញទៅទីនោះ ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះជយមហាពោធិ៍របស់ព្រះភគវន្ត»។ នាងគិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានធ្វើកម្រងផ្កាប្រាក់ផ្កាមាសជាច្រើន ថ្ងៃមួយ ក៏ឡើងជិះសេះហោះទៅលើអាកាស ទៅឈរនៅឯលានព្រះស្រីមហាពោធិ៍ ហើយស្រែកប្រកាសថា «សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយ និមន្តមកបូជាកម្រងផ្កាមាសចុះ»។ ព្រោះហេតុនោះ លោកពោលថា៖

4.

៤.

Yato paṭṭhāyahaṃ buddha, sāsane suddhamānasā;

Pasannā tena saccena, mamānuggahabuddhiyā.

«ចាប់តាំងពីពេលណាដែលខ្ញុំមានចិត្តបរិសុទ្ធ ជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយសច្ចវាចានោះ និងដោយចិត្តចង់អនុគ្រោះដល់ខ្ញុំ...»

5.

៥.

Āgacchantu namassantu, bodhiṃ pūjentu sādhukaṃ;

Soṇṇamālāhi sambuddha, puttā ariyasāvakā.

«សូមព្រះពុទ្ធបុត្រទាំងឡាយ ជាអរិយសាវក និមន្តមកថ្វាយបង្គំ និងបូជាព្រះស្រីមហាពោធិ៍ដោយកម្រងផ្កាមាសទាំងឡាយឱ្យបានល្អចុះ។»

6.

៦.

Sutvā taṃ vacanaṃ ayyā, bahū sīhaḷavāsino;

Āgamma nabhasā tattha, vandiṃ suca mahiṃsucāti.

«ព្រះភិក្ខុសង្ឃជាម្ចាស់ជាច្រើនរូប ដែលគង់នៅកោះសីហឡៈ បានឮពាក្យនោះហើយ ក៏ហោះតាមអាកាសមកដល់ទីនោះ រួចថ្វាយបង្គំ និងបូជាព្រះមហាពោធិ៍នោះ។»

Tato ppatuti sā kumārikā buddhasāsane atīva pasannā niccameva assa mabhiruyha āgantvā ariyehi saddhiṃ mahābodhiṃ suvaṇṇamālāhi pūjetvā gacchati, atha pāṭaliputtanagaropavane vanacarā tassā abhiṇhaṃ gacchantiyā ca āgacchantiyā ca rūpasampattiṃ disvā rañño kathesuṃ. Mahārāja evarūpā kumārikā assa mabhiruyha āgantvā nibaddhaṃ vanditvā gacchati. Devassānurūpā aggamahesī bhavitunti, rā jā taṃ sutvā tenahi bhaṇe gaṇhatha naṃ kumāriṃ, mama aggamahesiṃ karomīti purise payojesi, tena payuttapurisā bodhipūjaṃ katvā āgacchantiṃ gaṇhāmāti tattha nilīnā gahaṇasajjā aṭṭhaṃsu, tadā sā kumārikā assa mabhiruyha mahābodhimaṇḍaṃ gantvā vītarogehi saddhiṃ pupphapūjaṃ katvā vanditvā nivatti, atha tesu eko dhammarakkhita ttheronāma tassā eva māha, bhagini taṃ antarāmagge corā gaṇhitukāmā ṭhitā, asukaṭṭhānaṃ patvā appamattā [Pg.22] sīghaṃ gacchāti, sāpi gacchantī taṃ ṭhānaṃ patvā corehi anubandhitā assassa paṇhiyā saññaṃ datvā pakkāmi, corā pacchato pacchato anubandhiṃsu. Asso vegaṃ ja ne tvā ākāsa mullaṅghi, kumārikā vegaṃ sandhāretuṃ asakkontī assassa piṭṭhito parigalitvā patantī mayā katūpakāraṃ sara puttāti āha, so patantiṃ disvā vegenā gantvā piṭṭhiyaṃ nisīdāpetvā ākāsato netvā sa ka ṭṭhā ne yeva patiṭṭhāpesi. Tasmā.

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក នាងកុមារិកានោះមានសេចក្តីជ្រះថ្លាក្រៃលែងក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា តែងតែឡើងជិះសេះមកជាប្រចាំ ដើម្បីបូជាព្រះមហាពោធិ៍ដោយកម្រងផ្កាមាស រួមជាមួយព្រះអរិយសង្ឃទាំងឡាយ រួចទើបត្រឡប់ទៅវិញ។ គ្រានោះ ពួកព្រានព្រៃនៅក្នុងព្រៃក្បែរក្រុងបាដលីបុត្ត បានឃើញរូបសម្បត្តិដ៏ល្អរបស់នាងដែលតែងតែទៅមកជាញឹកញាប់ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «បពិត្រមហារាជ មានកុមារិកាម្នាក់មានរូបឆោមបែបនេះ ជិះសេះមកថ្វាយបង្គំរួចត្រឡប់ទៅវិញជាប្រចាំ នាងសមគួរនឹងធ្វើជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះអង្គណាស់»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ក៏ចាត់ពួកបុរសទៅដោយបញ្ជាថា «នែគ្នាយើង បើដូច្នោះ ចូរទៅចាប់នាងកុមារិកានោះមក អញនឹងធ្វើនាងជាអគ្គមហេសី»។ ពួកបុរសដែលព្រះរាជាចាត់ទៅនោះ ក៏ទៅពួនសម្ងំចាំចាប់នាងនៅទីនោះ ដោយគិតថា «យើងនឹងចាប់នាងក្នុងពេលដែលនាងបូជាព្រះពោធិ៍រួចត្រឡប់មកវិញ»។ គ្រានោះ នាងកុមារិកាជិះសេះទៅកាន់មណ្ឌលព្រះមហាពោធិ៍ ធ្វើការបូជាផ្កា និងថ្វាយបង្គំរួមជាមួយព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ រួចក៏ត្រឡប់មកវិញ។ ក្នុងចំណោមព្រះថេរៈទាំងនោះ មានព្រះថេរៈមួយអង្គព្រះនាម ធម្មរក្ខិតៈ បានមានថេរដីកានឹងនាងយ៉ាងនេះថា «ម្នាលប្អូនស្រី មានពួកចោរចង់ចាប់នាងនៅកណ្តាលផ្លូវ កាលបើដល់កន្លែងនោះហើយ ចូរនាងកុំធ្វេសប្រហែស ប្រញាប់ទៅឱ្យលឿនចុះ»។ នាងធ្វើដំណើរទៅ កាលដល់កន្លែងនោះ ត្រូវពួកចោរដេញតាម ក៏ឱ្យសញ្ញាដោយកែងជើងដល់សេះ រួចក៏រត់ទៅ ពួកចោរក៏ដេញតាមពីក្រោយយ៉ាងប្រកិត។ សេះក៏បង្កើនល្បឿនហោះឡើងទៅលើអាកាស នាងកុមារិកាមិនអាចទប់ល្បឿនបាន ក៏របូតធ្លាក់ពីលើខ្នងសេះ ពេលកំពុងធ្លាក់ចុះ នាងក៏ពោលថា «កូនអើយ ចូរនឹកដល់ឧបការៈដែលម៉ែធ្លាប់ធ្វើដល់នាងផង»។ សេះឃើញនាងធ្លាក់ចុះ ក៏ស្ទុះទៅយ៉ាងលឿន ទទួលនាងឱ្យអង្គុយលើខ្នង រួចនាំហោះតាមអាកាសទៅដាក់នៅកន្លែងរបស់នាងវិញដោយសុវត្ថិភាព។ ព្រោះហេតុនោះ លោកពោលថា៖

7.

៧.

Tiracchānagatāpevaṃ, sarantā upakārakaṃ;

Na jahantīti mantvāna, kataññū hontu pāṇinoti.

«សូម្បីសត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយ កាលនឹកឃើញដល់អ្នកមានគុណ ក៏មិនលះបង់ចោលឡើយ ជនទាំងឡាយដឹងយ៉ាងនេះហើយ គួរតែជាអ្នកដឹងគុណចុះ។»

Tato sā kumārikā sattā sītikoṭidhanaṃ buddhasāsaneyeva cajitvā yāvajīvaṃ sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ ka tvā ta to cutā sutta ppabuddho viya devaloke nibbattīti.

ក្រោយមក នាងកុមារិកានោះបានបរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិ ៨៧ កោដិ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា រក្សាសីល និងធ្វើឧបោសថកម្មអស់មួយជីវិត លុះចាកលោកនេះទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក ប្រៀបដូចជាមនុស្សដែលភ្ញាក់ពីដេកដូច្នោះឯង។

8.

៨.

Atitaruṇavayā bho mātugāmāpi evaṃ,Vividhakusalakammaṃ katva saggaṃ vajanti;

Kusalaphalamahantaṃ maññamānā bhavantā,Bhavatha katha mupekkhā dānamānādikamme.

«នែអ្នកទាំងឡាយ សូម្បីតែស្ត្រីដែលមានវ័យក្មេងខ្ចីខ្លាំងយ៉ាងនេះ ក៏នៅបានធ្វើកុសលកម្មផ្សេងៗ ហើយទៅកាន់ឋានសួគ៌ដែរ ចំណែកអ្នកទាំងឡាយ កាលបើដឹងថាកុសលផលមានផលធំធេងយ៉ាងនេះហើយ តើហេតុអ្វីបានជាព្រងើយកន្តើយក្នុងកិច្ចការមានការថ្វាយទាន និងការគោរពជាដើមនោះ?»

Buddheniyā vatthuṃ catutthaṃ.

រឿងនាងពុទ្ធិនី ជាទីបួន ចប់។

5. Ahituṇḍikassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

៥. នេះជាលំដាប់រឿងក្នុងរឿងអ្នកលេងពស់៖

Imasmiṃ kira bhaddakappamhi amhākaṃ kira bhagavato pubbe kassaponāma satthā loke uppajjitvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsārasāgarā tāretvā sabbabuddhakiccāni niṭṭhapetvā atthaṃ gato divasakaroviya setabyamhi anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi, tadā sakalajambudīpavāsino manussā sannipatitvā [Pg.23] ekekaṃ suvaṇṇiṭṭhakaṃ koṭiagghanakaṃ ratanavicittaṃ bahicinanatthāya ekekaṃ aḍḍhakoṭiagghanakaṃ abbhantarūpapūraṇatthaṃ manosilāya mattikākiccaṃ karontā yojanabbedhaṃ thūpaṃ katvā mahantaṃ sakkāraṃ karonti. Tadā eko ahituṇḍiko gāmanigamarājadhānīsu sappe kīḷāpetvā jīvikaṃ kappento ekaṃ gāmakaṃ patvā tattha sappe kīḷāpetvā santuṭṭhehi gāmavāsīhi dinnavividhopāyano khādanīyabhojanīyaṃ khā di tvā bhuñjitvā tattheva nivāsaṃ gahetvā nisīdi. Tasmiṃ kira gāmake manussā yebhuyyena ratanattayamāmakā. Tasmā te rattibhāge sayantā ‘‘namo buddhāyāti’’ evamādiṃ vadanti. So pana ahituṇḍiko micchādiṭṭhiko tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ na jānāti. Tasmā tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā sayampi ke ḷiṃ kurumāno parihāsavasena ‘‘namo buddhāyāti’’ vadati, athekadivasaṃ so attano kīḷāpanasamatthaṃ ekaṃ sappaṃ bhattha tattha pariyesamāno āhiṇḍati. Tadā eko nāgarājā kassapadasabalassa thū paṃ ga ntvā vanditvā ekaṃ vammikaṃ pavisati. Taṃ di svā ahituṇḍiko vegenā gantvā nāgarājaṃ gaṇhituṃ mantaṃ parijapi, so mantaṃ sutvā kujjhitvā taṃ māretukāmo anubandhi, taṃ di svā ahituṇḍiko ve ge na palāyanto ekasmiṃ pāsāṇe pakkhalitvā patamāno pubbevuttaparihāsa vacanaparicayena ‘‘namo buddhāyāti’’ vadanto pati. Tassa taṃ vacanaṃ anubandhantassa nāgarañño sotapathe amataṃviya pati. Atha so ratanattayagāravena tasmiṃ kodhaṃ nibbāpetvā samma mā bhāyi. Ahaṃ ratanattayamantānubhāvapāsena baddho. Tasmā tu vaṃ ḍasituṃ mayhaṃ ananurūpaṃ. Ajja ta yi pasannomhi, paṇṇākāraṃ tedammi, gaṇhāti tīṇi suvaṇṇapupphāni adāsi. Evaṃ ratanattayaṃ nāma ghorāsivisānampi sappānaṃ manaṃ pīṇeti. Honti cettha.

ឮថា ក្នុងភទ្រកប្បនេះ មុនព្រះភគវន្តរបស់យើង ព្រះសាស្តាព្រះនាមកស្សបៈ ទ្រង់បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក ញ៉ាំងលោកព្រមទាំងទេវលោកឱ្យឆ្លងផុតពីសមុទ្រសង្សារ រួចទ្រង់បំពេញពុទ្ធកិច្ចទាំងពួងហើយ ក៏រលត់ទៅប្រៀបដូចជាព្រះអាទិត្យអស្តង្គត ទ្រង់បរិនិព្វានដោយអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ ក្នុងក្រុងសេតព្យៈ។ គ្រានោះ ពួកមនុស្សអ្នករស់នៅក្នុងជម្ពូទ្វីបទាំងអស់ បានមកប្រជុំគ្នា ធ្វើការបូជាយ៉ាងធំ ដោយបានកសាងព្រះស្តូបកម្ពស់មួយយោជន៍ ដោយប្រើឥដ្ឋមាសមួយៗមានតម្លៃមួយកោដិ តុបតែងដោយរតនៈផ្សេងៗសម្រាប់ស្ថាបនាខាងក្រៅ និងឥដ្ឋមានតម្លៃកន្លះកោដិមួយៗសម្រាប់បំពេញខាងក្នុង ដោយប្រើថ្មមនោសិលាជំនួសដីឥដ្ឋ។ គ្រានោះ មានបុរសអ្នកលេងពស់ម្នាក់ តែងតែនាំពស់ទៅលេងតាមភូមិ និគម និងរាជធានីទាំងឡាយ ដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត។ ថ្ងៃមួយ គាត់បានទៅដល់ភូមិតូចមួយ ក៏លេងពស់នៅទីនោះ ពួកអ្នកភូមិមានសេចក្តីពេញចិត្ត ក៏បានប្រគល់គ្រឿងបណ្ណាការផ្សេងៗ និងភោជនាហារសម្រាប់បរិភោគ គាត់ក៏បានបរិភោគរួចហើយ ក៏ស្នាក់នៅទីនោះ។ ឮថា ពួកមនុស្សនៅក្នុងភូមិនោះ ភាគច្រើនជាអ្នកគោរពស្រឡាញ់ព្រះរតនត្រ័យ។ ហេតុនោះ ពេលយប់ឡើង កាលដែលពួកគេចូលគេង តែងតែពោលពាក្យថា «នមោ ពុទ្ធាយ» ជាដើម My។ ចំណែកឯបុរសអ្នកលេងពស់នោះ ជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ មិនស្គាល់គុណនៃព្រះរតនត្រ័យឡើយ។ ហេតុនោះ កាលដែលគាត់បានឮពាក្យរបស់ពួកគេហើយ គាត់ក៏ពោលតាមដោយការលេងសើច និងចំអកថា «នមោ ពុទ្ធាយ» ដែរ។ ថ្ងៃមួយ គាត់ដើរស្វែងរកពស់ដែលអាចយកមកលេងបាននៅក្នុងព្រៃនោះ។ គ្រានោះ មានស្តេចនាគមួយអង្គ បានទៅថ្វាយបង្គំព្រះស្តូបរបស់ព្រះទសពលកស្សបៈ រួចហើយក៏ចូលទៅកាន់ដំបូកមួយ។ បុរសអ្នកលេងពស់ឃើញហើយ ក៏ប្រញាប់ទៅសូត្រមន្តដើម្បីចាប់ស្តេចនាគនោះ។ ស្តេចនាគបានឮមន្តនោះហើយ ក៏ខឹងសម្បារ ចង់សម្លាប់គាត់ ក៏ដេញតាម។ បុរសអ្នកលេងពស់ឃើញដូច្នោះ ក៏រត់គេចយ៉ាងលឿន ទៅជំពប់ជើងនឹងថ្មមួយដួលចុះ ក៏ពោលពាក្យដែលខ្លួនធ្លាប់ពោលលេងសើចពីមុនថា «នមោ ពុទ្ធាយ» រួចក៏ដួលទៅ។ ពាក្យនោះរបស់គាត់ បានទៅប៉ះនឹងត្រចៀករបស់ស្តេចនាគដែលកំពុងដេញតាមនោះ ប្រៀបដូចជាទឹកអម្រឹត។ គ្រានោះ ស្តេចនាគដោយសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះរតនត្រ័យ ក៏រំលត់សេចក្តីខឹងសម្បារចំពោះគាត់ រួចនិយាយថា «ម្នាលសម្លាញ់ ចូរកុំខ្លាចឡើយ អញត្រូវចំណងគឺអានុភាពនៃមន្តព្រះរតនត្រ័យចងទុកហើយ ហេតុនោះ ការខាំឯង មិនសមគួរដល់អញឡើយ ថ្ងៃនេះ អញជ្រះថ្លានឹងឯងហើយ អញនឹងឱ្យគ្រឿងបណ្ណាការដល់ឯង ចូរទទួលយកចុះ» រួចក៏ប្រគល់ផ្កាមាសបីទងឱ្យទៅ។ ព្រះរតនត្រ័យ ឈ្មោះថា តែងតែញ៉ាំងចិត្តសូម្បីតែពួកសត្វពស់ដែលមានពិសដ៏កាចសាហាវឱ្យជ្រះថ្លាបានយ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ លោកពោលថា៖

1.

១.

Buddhoti [Pg.24] vacanaṃ seṭṭhaṃ, buddhoti pada muttamaṃ;

Natthi tena samaṃ loke, aññaṃ sotarasāyanaṃ.

«ពាក្យថា "ពុទ្ធោ" ជាពាក្យដ៏ប្រសើរ បទថា "ពុទ្ធោ" ជាបទដ៏ឧត្តម ក្នុងលោកនេះ មិនមានឱសថទិព្វសម្រាប់ត្រចៀកដទៃណា ស្មើនឹងពាក្យនោះឡើយ។»

2.

២.

Dhammotivacanaṃ seṭṭhaṃ, dhammoti padamuttamaṃ;

Natthi tena samaṃ loke, aññaṃ sotarasāyanaṃ.

«ពាក្យថា "ធម្មោ" ជាពាក្យដ៏ប្រសើរ បទថា "ធម្មោ" ជាបទដ៏ឧត្តម ក្នុងលោកនេះ មិនមានឱសថទិព្វសម្រាប់ត្រចៀកដទៃណា ស្មើនឹងពាក្យនោះឡើយ។»

3.

៣.

Saṅghoti vacanaṃ seṭṭhaṃ, saṅghoti padamuttamaṃ;

Natthi tena samaṃ loke, aññaṃ sotarasāyanaṃ.

«ពាក្យថា "សង្ឃោ" ជាពាក្យដ៏ប្រសើរ បទថា "សង្ឃោ" ជាបទដ៏ឧត្តម ក្នុងលោកនេះ មិនមានឱសថទិព្វសម្រាប់ត្រចៀកដទៃណា ស្មើនឹងពាក្យនោះឡើយ។»

4.

៤.

Tassa mukhaṃ mukhaṃ nāma, yaṃ vattati mukhe sadā;

Dullabhaṃ buddhavacanaṃ, sabbasampattidāyakaṃ.

«មាត់របស់បុគ្គលណា ដែលតែងតែពោលនូវព្រះពុទ្ធវចនៈដែលរកបានដោយកម្រ ជាគ្រឿងនាំមកនូវសម្បត្តិទាំងពួងជានិច្ច មាត់របស់បុគ្គលនោះ ទើបឈ្មោះថាជាមាត់ពិតប្រាកដ។»

5.

៥.

Tassa mano mano nāma, yaṃ ce manasi vattati;

Dullabhaṃ buddhavacanaṃ, sabbasampattidāyakaṃ.

«ចិត្តរបស់បុគ្គលណា ដែលតែងតែនឹកគិតនូវព្រះពុទ្ធវចនៈដែលរកបានដោយកម្រ ជាគ្រឿងនាំមកនូវសម្បត្តិទាំងពួង ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះ ទើបឈ្មោះថាជាចិត្តពិតប្រាកដ។»

6.

៦.

Tameva kavacaṃ dehe, tameva maṇi kāmado;

Tameva surabhī dhenu, tameva surapādapo.

«ព្រះពុទ្ធវចនៈនោះឯង ជាក្រោះការពារកាយ ព្រះពុទ្ធវចនៈនោះឯង ជាកែវមណីផ្តល់នូវសេចក្តីប្រាថ្នា ព្រះពុទ្ធវចនៈនោះឯង ជាមេគោទិព្វ ព្រះពុទ្ធវចនៈនោះឯង ជាដើមឈើទិព្វ។»

7.

៧.

Tasseva sotaṃ sotaṃva, yaṃ suṇāti jano ayaṃDullabhaṃ buddhavacanaṃ, sabbasampattidāyakaṃ.

«ត្រចៀករបស់ជនណា ដែលបានស្តាប់នូវព្រះពុទ្ធវចនៈដែលរកបានដោយកម្រ ជាគ្រឿងនាំមកនូវសម្បត្តិទាំងពួង ត្រចៀករបស់ជននោះ ទើបឈ្មោះថាជាត្រចៀកពិតប្រាកដ។»

8.

៨.

Evaṃ vidho rago ghoro, haḷāhaḷaviso sadā;

Buddhoti vacanaṃ sutvā, santuṭṭho dāsi jīvitaṃ.

«ស្តេចនាគដែលមានពិសដ៏កាចសាហាវ ដូចជាពិសហាឡាហលៈយ៉ាងនេះ កាលបើបានឮពាក្យថា "ពុទ្ធោ" ហើយ ក៏មានសេចក្តីត្រេកអរ ហើយបានប្រគល់ជីវិត។»

9.

៩.

Soṇṇapupphattayaṃcāpi, mahagghaṃ bahalaṃ adā;

Passa buddhoti vācāya, ānubhāvamahantatanti.

«ថែមទាំងបានប្រគល់ផ្កាមាសបីទងដ៏មានតម្លៃ និងមានទម្ងន់ច្រើនទៀតផង ចូរមើលចុះ អានុភាពនៃពាក្យថា "ពុទ្ធោ" មានទំហំធំធេងយ៉ាងនេះឯង។»

Atha nāgarājā tassa tāni suvaṇṇapupphāni datvā evamāha. Samma etesu ekaṃ tava puññattāya ekaṃ mama puññatthāya pūjehi. Itarena yāvajīvaṃ sukhena jīvanto puttadāre posento dānādīsu appamajjanto jīvikaṃ kappehi. Mā hīnakamme byavaṭo hohi, micchādiṭṭhiñca pajahāti ovaditvā pakkāmi. Ahituṇḍikopi somanassappatto tena vuttanayeneva dvihi pupphehi cetiyaṃ pūjetvā ekena sa ha ssaṃ labhitvā te na puttadāre [Pg.25] posento kapaṇaddhikavaṇibbakādīnaṃ dānaṃ dento ahituṇḍikakammaṃ pahāha kusalameva upacinanto āyupariyosāne saggaparāyano ahosi.

គ្រានោះ ស្ដេចនាគបានប្រគល់ផ្កាមាសទាំងនោះដល់គាត់ ហើយពោលយ៉ាងនេះថា «ម្នាលសម្លាញ់ ក្នុងផ្កាទាំងនេះ ចូរអ្នកបូជាផ្កាមួយដើម្បីបុណ្យរបស់អ្នក ផ្កាមួយទៀតដើម្បីបុណ្យរបស់ខ្ញុំ។ ចំណែកផ្កាដែលនៅសល់ ចូរអ្នកចិញ្ចឹមជីវិតរស់នៅជាសុខដរាបអស់ជីវិត ចិញ្ចឹមបុត្រនិងភរិយា កុំប្រមាទក្នុងទានជាដើមឡើយ។ អ្នកកុំខ្វល់ខ្វាយក្នុងកម្មដ៏ថោកទាប ហើយចូរលះបង់មិច្ឆាទិដ្ឋិចេញ» លុះស្ដេចនាគទូន្មានយ៉ាងនេះហើយ ក៏ថយចេញទៅ។ ចំណែកឯអ្នកលេងពស់ កាលបើបានទទួលសេចក្ដីសោមនស្សហើយ ក៏បានបូជាចេតិយដោយផ្កាពីរទង តាមវិធីដែលស្ដេចនាគបានប្រាប់ ហើយបានទទួលប្រាក់មួយពាន់ដោយផ្កាមួយទងនោះ ក៏ចិញ្ចឹមបុត្រនិងភរិយា ទាំងបានឲ្យទានដល់ជនកំសត់ អ្នកធ្វើដំណើរ និងស្មូមយាចកជាដើម លះបង់របរលេងពស់នោះចេញ សន្សំតែបុណ្យកុសល ក្នុងពេលអស់អាយុទៅ ក៏បានទៅកាន់បរលោកមានសួគ៌ជាទីប្រែប្រួលទៅ។

10.

១០.

Iti aviditasatto kiñci buddhānubhāvaṃ,Labhati dhanavisesaṃ yassa nāmappakāsā;

Viditajananikāyo kinnu tassānubhāvaṃ,Na lapati jinanāmaṃ kicca maññappahāyāti.

សត្វ (ពស់) សូម្បីមិនដឹង (នូវគុណព្រះពុទ្ធ) ក៏គង់បានទទួលទ្រព្យសម្បត្តិដ៏វិសេស ព្រោះតែការប្រកាសព្រះនាមនៃព្រះពុទ្ធដែលមានអានុភាពខ្លះ យ៉ាងនេះ ចុះហេតុអ្វីបានជាពួកជនដែលដឹង (នូវគុណព្រះពុទ្ធ) មិនលះបង់កិច្ចការដទៃ ហើយសូត្រធម៌រលឹកដល់ព្រះនាមព្រះជិនស្រី ដែលមានអានុភាពនោះឡើយ?

Ahituṇḍikassa vatthuṃ pañcamaṃ.

រឿងអ្នកលេងពស់ ជាគម្រប់ ៥ ចប់។

6. Saraṇattherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

៦. នេះជាលំដាប់រឿងក្នុងរឿងព្រះសរណត្ថេរ។

Sāvatthiyaṃ kira sumano nāme ko gahapati ahosi. Tassa bhariyā sujampatikā nāma. Te agāraṃ ajjhāvasantā aparabhāge puttaṃca dhītaraṃca labhiṃsu. Atha tesaṃ daharakāleyeva mātāpitaro kālaṃ karontā jeṭṭhakaṃpakkositvā mayaṃ putta tuvaṃ patirūpe ṭhāne nivesituṃ nāsakkhimha, yaṃ no ghare vibhavaṃ, sabbaṃ taṃ gaṇha. Imāyaca te kaṇiṭṭhikāya vuddhiṃtvameva jānāhīti vatvā jeṭṭhakassa hatthe kaṇiṭṭhikāya hatthaṃ ṭhapetvā kālamakaṃsu. Atha so mātāpitunnaṃ accayena āḷāhanakiccaṃ katvā vasanto kālantarena kaṇiṭṭhikaṃ patirūpena kulena sambandhitvā sayampi dārapariggahamakāsi. Athāparabhāge tassa kaṇiṭṭhikā gabbhinī hutvā ekadivasaṃ sāmikaṃ āha, sāmi mama bhātaraṃ daṭṭhukāmāmhīti. Sopi sādhu bhaddeti anurūpena paṇṇākārena tāya saddhiṃ nikkhami. Tadā pana bhagavā sunivattho supāruto bhikkhusaṅghaparivuso piṇḍāya nagaraṃ pāvisi chabbaṇṇaghanabuddharaṃsiyo vissajjento, ta to te bhagavantaṃ disvā pasannacittā pañcapatiṭṭhitena [Pg.26] vanditvā aṭṭhaṃsu, atha sattā tesaṃ jayampatikānaṃ upanissayasampattiṃdisvā te saraṇesuca sīlesuca patiṭṭhāpetvā evamāha, kadāci vo dukkhe uppanne tathāgato anussaritabboti. Tathāhi.

ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានគហបតីម្នាក់ឈ្មោះ សុមនៈ។ ភរិយារបស់គាត់ឈ្មោះ សុជម្បតិកា។ កាលដែលពួកគាត់រស់នៅគ្រប់គ្រងផ្ទះសម្បែង ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ក៏បានកូនប្រុសម្នាក់ និងកូនស្រីម្នាក់។ គ្រានោះ កាលដែលកូនទាំងនោះនៅក្មេងនៅឡើយ មាតាបិតាក៏ធ្វើមរណកាលទៅ។ មុននឹងស្លាប់ បានហៅកូនច្បងមកហើយនិយាយថា «ម្នាលកូន យើងមិនអាចរៀបចំទុកដាក់កូនក្នុងឋានៈដ៏សមគួរបានឡើយ ទ្រព្យសម្បត្តិណាដែលមាននៅក្នុងផ្ទះរបស់យើង ចូរកូនកាន់យកទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់នោះចុះ។ ចំណែកឯការចម្រើនលូតលាស់របស់ប្អូនស្រីតូចនេះ ចូរកូនដឹងខុសត្រូវដោយខ្លួនឯងចុះ» លុះនិយាយយ៉ាងនេះហើយ ក៏ដាក់ដៃប្អូនស្រីតូចលើដៃកូនច្បង រួចក៏ធ្វើមរណកាលទៅ។ ក្រោយពីមាតាបិតាអនិច្ចកម្មទៅ កូនច្បងនោះក៏បានធ្វើឈាបនកិច្ច រួចរស់នៅបន្តមក។ លុះកន្លងទៅជាច្រើនវេលា ក៏បានផ្សារភ្ជាប់ប្អូនស្រីតូចទៅនឹងត្រកូលដ៏សមគួរមួយ ហើយខ្លួនឯងក៏បានរៀបការមានភរិយាដែរ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ប្អូនស្រីរបស់គាត់មានគភ៌ ក៏និយាយនឹងស្វាមីក្នុងថ្ងៃមួយថា «បង! ខ្ញុំចង់ទៅជួបបងប្រុសរបស់ខ្ញុំ»។ ស្វាមីក៏យល់ព្រមថា «ល្អហើយ នាងដ៏ចម្រើន» រួចក៏នាំគ្នាចេញដំណើរទៅជាមួយនាង ព្រមទាំងគ្រឿងបណ្ណាការដ៏សមគួរ។ សម័យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ស្បង់ស្បៃគ្រងចីវរជាបរិមណ្ឌល មានព្រះភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារ ស្ដេចយាងចូលទៅកាន់ក្រុងដើម្បីបិណ្ឌបាត ទ្រង់ផ្សាយចេញនូវព្រះពុទ្ធរស្មីមានពណ៌ ៦ ប្រការដ៏ក្រាស់ក្រែល។ គ្រានោះ ជនទាំងពីរនាក់នោះបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា ក្រាបថ្វាយបង្គំដោយបញ្ចង្គប្រទិស្ឋិតហើយឈរនៅ។ លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ទតឃើញឧបនិស្ស័យសម្បត្តិរបស់ប្ដីប្រពន្ធទាំងពីរនោះ ក៏ទ្រង់ញ៉ាំងជនទាំងនោះឲ្យតម្កល់នៅក្នុងសរណគមន៍ និងសីលទាំងឡាយ ហើយត្រាស់យ៉ាងនេះថា «កាលបើទុក្ខកើតឡើងដល់អ្នករាល់គ្នា ក្នុងកាលម្ដងម្កាល ចូររលឹកដល់តថាគតចុះ»។ ព្រោះហេតុនោះ (បុរាណាចារ្យទើបពោលថា)៖

1.

១.

Yaṃkiñci bhayamuppannaṃ, rājacorādisambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchantota dupaddavaṃ.

ភ័យណាមួយដែលកើតឡើង មានភ័យកើតអំពីស្ដេច និងចោរជាដើម កាលបើបុគ្គលមិនប្រាថ្នានូវឧបទ្រពនោះ គប្បីរលឹកដល់ព្រះសម្ពុទ្ធក្នុងកាលនោះ។

2.

២.

Yaṃ ve upaddavaṃ hoti, yakkhapetā disambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.

ឧបទ្រពណាមួយដែលកើតឡើង មានឧបទ្រពកើតអំពីយក្ស និងប្រេតជាដើម កាលបើបុគ្គលមិនប្រាថ្នានូវឧបទ្រពនោះ គប្បីរលឹកដល់ព្រះសម្ពុទ្ធក្នុងកាលនោះ។

3.

៣.

Sīhabyagghataracchādi, puṇḍarīkādisambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.

ភ័យដែលកើតអំពីសត្វសីហៈ ខ្លាធំ ខ្លាឃ្មុំ និងខ្លាដំបងជាដើម កាលបើបុគ្គលមិនប្រាថ្នានូវឧបទ្រពនោះ គប្បីរលឹកដល់ព្រះសម្ពុទ្ធក្នុងកាលនោះ។

4.

៤.

Yamātapaggi vātādi, udakāsanisambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.

ភ័យដែលកើតអំពីកម្ដៅថ្ងៃ ភ្លើង ខ្យល់ ទឹក និងរន្ទះជាដើម កាលបើបុគ្គលមិនប្រាថ្នានូវឧបទ្រពនោះ គប្បីរលឹកដល់ព្រះសម្ពុទ្ធក្នុងកាលនោះ។

5.

៥.

Pajjarādīhi rogehi, visamo tuhisambhavaṃ;

Tadā sareyya sambuddhaṃ, nicchanto tadupaddavaṃ.

ភ័យដែលកើតអំពីជំងឺមានរោគគ្រុនក្ដៅជាដើម ឬភ័យដ៏សាហាវដែលកើតអំពីទឹកសន្សើម កាលបើបុគ្គលមិនប្រាថ្នានូវឧបទ្រពនោះ គប្បីរលឹកដល់ព្រះសម្ពុទ្ធក្នុងកាលនោះ។

6.

៦.

Maccunā ce yadā yuddhaṃ, kare tenāpi jantunā;

Saritabbo tadā buddho, patthentenattano jayanti.

ប្រសិនបើជននោះធ្វើសង្គ្រាមជាមួយនឹងសេចក្ដីស្លាប់ក្នុងកាលណា កាលបើប្រាថ្នានូវជ័យជម្នះរបស់ខ្លួន គប្បីរលឹកដល់ព្រះពុទ្ធក្នុងកាលនោះ។

Tato te bhagavato vacanaṃ paṭinanditvā vanditvā agamaṃsu. Atha jeṭṭhako āgate te disvā yathānurūpaṃ sakkāra makāsi. Tassā sāmiko katipāhaṃ tattha vasitvā bhariyaṃ jeṭṭhakassa paṭipādetvā mama gāme kiccaṃ atthīti vatvā pakkāmi. Athassā bhātā bhariyaṃ pakkositvā āha bhadde imissā sabbaṃ kattabbaṃ karohīti. Sā tato paṭṭhāya tassā udakanna pānā dinā veyyāvaccaṃ kurumānā etissā hatthapādagīvūpagesu ābharaṇesu lobhaṃ uppādetvā taṃ vūpasametuṃ asakkontī āhārū pacchedaṃ katvā gilānāviya mañcakaṃ upagūhitvā nipati. Atha so gehaṃ gantvā taṃ tathā sayitaṃ [Pg.27] disvā mañcake nisinno kiṃ bhadde aphāsukanti pucchi, sā tuṇhī hutvā katipayavāre pucchitā na sakkā kathetunti āha. Puna sāmikena gāḷhaṃ nibandhite sā cintesi, ujukaṃ mayā tassā piḷandhanaṃ patthemīti vutte na ppatirupaṃ, tassā pañcamadhura maṃsaṃ patthemīti vutte taṃ māressati, tadā piḷandhanāni mayhamevāti, tato sāmi tava kaṇiṭṭhikāya pañcamadhuramaṃsaṃ patthemi, alabhamānāya me jīvitaṃ natthīti āha, taṃ sutvā so anekapariyāyena manussamāraṇaṃ nāma bhāriyanti vatvā nivārentopi nivāretuṃ nāsakkhi, atha tāya paṭibaddhacitto kāmamucchito mohamūḷho hutvā sādhu labhissasīti tassā vacanaṃ sampaṭicchi. Tathāhi.

លំដាប់នោះ ជនទាំងនោះត្រេកអរចំពោះព្រះវាចាររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្រាបថ្វាយបង្គំហើយក៏ចេញទៅ។ គ្រានោះ បងប្រុសច្បងឃើញជនទាំងនោះមកដល់ ក៏បានធ្វើសក្ការៈតាមសមគួរ។ ស្វាមីរបស់នាងស្នាក់នៅទីនោះពីររបីថ្ងៃ ក៏ប្រគល់ភរិយាទុកនឹងបងប្រុសច្បង រួចនិយាយថា «ខ្ញុំមានធុរៈនៅក្នុងភូមិរបស់ខ្ញុំ» ហើយក៏ចេញទៅ។ លំដាប់នោះ បងប្រុសរបស់នាងបានហៅភរិយារបស់ខ្លួនមកហើយប្រាប់ថា «នាងដ៏ចម្រើន ចូរនាងធ្វើកិច្ចការគ្រប់យ៉ាងដែលគួរធ្វើដល់ប្អូនស្រីនេះចុះ»។ ភរិយានោះតាំងពីពេលនោះមក កាលបើធ្វើវេយ្យាវច្ចៈមានការដងទឹក ថ្វាយអាហារ និងទឹកផឹកជាដើមដល់នាង ក៏កើតសេចក្ដីលោភលន់ក្នុងគ្រឿងអលង្ការដែលពាក់នៅដៃ ជើង និងករបស់នាង កាលបើមិនអាចរំងាប់សេចក្ដីលោភនោះបាន ក៏បង្អត់អាហារខ្លួនឯង ធ្វើជាឈឺដេកក្រាបនៅលើគ្រែ។ គ្រានោះ ប្ដីត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ឃើញនាងដេកយ៉ាងនោះ ក៏អង្គុយលើគ្រែសួរថា «នាងដ៏ចម្រើន តើនាងមិនស្រួលខ្លួនត្រង់ណា?» នាងក៏នៅស្ងៀម កាលបើប្ដីសួរពីររបីដង ក៏និយាយថា «ខ្ញុំមិនអាចប្រាប់បានទេ»។ កាលបើប្ដីសួរដេញដោលខ្លាំងឡើង នាងក៏គិតថា «បើអាត្មាអញនិយាយត្រង់ៗថា ចង់បានគ្រឿងអលង្ការរបស់នាង នោះមិនសមគួរឡើយ ប៉ុន្តែបើអាត្មាអញនិយាយថា ចង់ស៊ីសាច់មានរសផ្អែមទាំង ៥ (សាច់ស្រីមានគភ៌) គាត់មុខជាសម្លាប់នាងមិនខាន ពេលនោះគ្រឿងអលង្ការទាំងឡាយមុខជាបានមកអាត្មាអញជាប្រាកដ» គិតហើយក៏ប្រាប់ថា «បង! ខ្ញុំចង់ស៊ីសាច់មានរសផ្អែមទាំង ៥ របស់ប្អូនស្រីបង បើខ្ញុំមិនបានស៊ីទេ ជីវិតរបស់ខ្ញុំមុខជាគ្មានឡើយ»។ ប្ដីបានឮដូច្នោះ ក៏និយាយហាមឃាត់ដោយប្រការផ្សេងៗថា «ការសម្លាប់មនុស្សជាអំពើដ៏ធ្ងន់ធ្ងរណាស់» សូម្បីហាមឃាត់យ៉ាងណាក៏មិនអាចហាមឃាត់បានឡើយ ព្រោះគាត់មានចិត្តជំពាក់នឹងនាង ត្រូវកាមគ្របដណ្ដប់ វង្វេងដោយមោហៈ ក៏ទទួលពាក្យរបស់នាងថា «អើ ល្អហើយ នាងនឹងបានជាមិនខាន»។ ព្រោះហេតុនោះ (បុរាណាចារ្យទើបពោលថា)៖

7.

៧.

Hāyanti idhalokatthā, hāyanti pāralokikā;

Hāyanti mahatā atthā, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

ប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះតែងសាបសូន្យ ប្រយោជន៍ក្នុងលោកខាងមុខក៏តែងសាបសូន្យ ប្រយោជន៍ដ៏ធំធេងទាំងឡាយតែងសាបសូន្យ ចំពោះពួកជនដែលលុះក្នុងអំណាចនៃស្រីទាំងឡាយ។

8.

៨.

Esā mātā pitā eso, bhaginī bhātaro ime;

Garutabbe na jānanti, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

ពួកជនដែលលុះក្នុងអំណាចនៃស្រីទាំងឡាយ តែងមិនស្គាល់បុគ្គលដែលគួរគោរពកោតក្រែងថា នេះជាមាតា នេះជាបិតា នេះជាប្អូនស្រី នេះជាបងប្អូនប្រុសឡើយ។

9.

៩.

Kāraṇākāraṇantetaṃ, kattabbaṃvā na vā idaṃ;

Kāmandhattā na jānanti, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

ពួកជនដែលលុះក្នុងអំណាចនៃស្រីទាំងឡាយ ព្រោះតែភាពងងឹតងងល់ដោយកាម តែងមិនដឹងនូវហេតុ និងមិនមែនហេតុនេះ ឬមិនដឹងថាកិច្ចការនេះគួរធ្វើ ឬមិនគួរធ្វើឡើយ។

10.

១០.

Pāṇaṃ vā atipātenti, honti vā pāradārikā;

Bhāsanti alikaṃ vācaṃ, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

ពួកជនដែលលុះក្នុងអំណាចនៃស្រីទាំងឡាយ តែងសម្លាប់សត្វខ្លះ ប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយខ្លះ ពោលពាក្យកុហកខ្លះ។

11.

១១.

Sandhicchedādikaṃ theyyaṃ, majjapānaṃca pesunaṃ;

Karonti sāhasaṃ sabbaṃ, ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

ពួកជនដែលលុះក្នុងអំណាចនៃស្រីទាំងឡាយ តែងធ្វើអំពើចោរកម្មមានការកាត់តំណផ្ទះជាដើម ផឹកទឹកស្រវឹង និយាយញុះញង់ និងធ្វើអំពើហិង្សាគ្រប់យ៉ាង។

12.

១២.

Aho acchariyaṃ loke, sarantānaṃ bhayā vahaṃ;

Bhariyāya vasaṃ gantvā, sodariṃhantumicchatīti.

ឱ! គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់ក្នុងលោក គួរឲ្យខ្លាចដល់ពួកជនដែលអន្ទោលទៅ កាលបើលុះក្នុងអំណាចភរិយាហើយ ក៏ប្រាថ្នានឹងសម្លាប់ប្អូនស្រីបង្កើតរបស់ខ្លួន។

Atha so sāhasiko puriso bhagini eva māha, ehi amma amhākaṃ mātāpitunnaṃ iṇaṃ sādhessāma, appevanāma no disvā iṇāyikā iṇaṃ dassantīti, taṃ sutvā tāya sampaṭicchite [Pg.28] sukhayānake nisīdāpetvā iṇāyikānaṃ gāmaṃ gacchanto viya mahāaṭaviṃpatvā yānaṃ maggā okkamma ṭhapetvā viravantimeva naṃ hatthe gahetvā chindissāmīti cintetvā kese gahetvā bhūmiyaṃ pātesi, tasmiṃ khaṇe tassā kammajavātā caliṃsu. Sā bhātulajjāya sāmi kammajavātā me caliṃsu, yā vā haṃ vijāyāmi, tāva upadhārehīti vadantīpi apanetuṃ asakkontī puttaṃ vijāyi, atha so taṃ samīpe vaṭarukkhamūle māressāmīti cikure gahetvā ākaḍḍhi, tasmiṃ kāle sā sāmi tava bhāgineyyassa mukhaṃ oloketvā tassa sinehenāpi maṃ na mārehīti vadantī yāci, atha so kakkhaḷo tassā taṃ kāruṇikavacanaṃ asuṇanto viya māretuṃ ussahateva, tato sā kumārikā attano asaraṇā cintesi, mama saddenā gantvā yo koci mama bhātu anayaṃ kareyya, taṃ na ppatirūpanti bhātusinehena nissaddā attanā gatitasaraṇaṃ āvajjamānā nipajji, athassā bhā ta ri mettānubhāvenaca anussaritasaraṇānubhāvenaca tasmiṃ nigrodhe adhivatthā devatā evarūpo mātugāmo ettha māritā abhavissā, addhāhaṃ devasamāgamaṃ pavisituṃ na labhissāmīti cintetvā etissā sā mi ko viya taṃ ta jje tvā palāpetvā tvaṃ mā bhāyīti samassāsetvā yā na ke sa pu ttaṃ kumāriṃ nisīdāpetvā taṃ divasameva sāvatthimāgamma antonagare sā lā ya naṃ nipajjāpetvā antaradhāyi. Tathāhi.

គ្រានោះ បុរសកំណាចនោះបាននិយាយនឹងប្អូនស្រីយ៉ាងនេះថា «មកនាង! យើងនឹងទៅទារបំណុលរបស់មាតាបិតាយើង ក្រែងលោពួកកូនបំណុលឃើញយើងហើយ គេនឹងសងបំណុលខ្លះ»។ នាងបានឮដូច្នោះ ក៏យល់ព្រម។ គាត់បានឲ្យនាងអង្គុយលើរទេះដ៏សុខស្រួល ធ្វើដូចជាធ្វើដំណើរទៅកាន់ភូមិរបស់កូនបំណុល លុះទៅដល់ព្រៃធំ ក៏បររទេះងាកចេញពីផ្លូវទៅឈប់ រួចចាប់ដៃនាងដែលកំពុងតែស្រែកយំ គិតថានឹងកាត់កនាង ក៏ចាប់សក់នាងបោកទៅលើដី។ ក្នុងខណៈនោះ ខ្យល់កម្មជវាត (ខ្យល់ឈឺពោះសម្រាលកូន) របស់នាងក៏កម្រើកឡើង។ នាងខ្មាសបងប្រុស ក៏និយាយថា «បង! ខ្យល់កម្មជវាតរបស់ខ្ញុំកម្រើកហើយ សូមបងរង់ចាំរហូតដល់ខ្ញុំសម្រាលកូនសិនចុះ» សូម្បីនាងនិយាយយ៉ាងនេះ ក៏មិនអាចឃាត់ឃាំងគាត់បានឡើយ រួចនាងក៏សម្រាលបានកូនប្រុសមួយ។ គ្រានោះ គាត់ចាប់សក់នាងអូសទៅ គិតថានឹងសម្លាប់នាងនៅក្បែរគល់ដើមជ្រៃមួយ។ ក្នុងពេលនោះ នាងបានអង្វរករថា «បង! សូមបងមើលមុខក្មួយប្រុសរបស់បងផងចុះ សូម្បីតែដោយសារសេចក្ដីស្រឡាញ់ចំពោះក្មួយនោះ ក៏សូមកុំសម្លាប់ខ្ញុំអី»។ ប៉ុន្តែបុរសចិត្តអាក្រក់នោះ ធ្វើជាមិនឮពាក្យដ៏គួរឲ្យអាណិតរបស់នាងឡើយ នៅតែព្យាយាមនឹងសម្លាប់នាងដដែល។ គ្រានោះ នាងក្រមុំនោះកាលបើគ្មានទីពឹង ក៏គិតថា «បើមាននរណាម្នាក់ឮសំឡេងរបស់អាត្មាអញហើយមកធ្វើបាបបងប្រុសរបស់អាត្មាអញ នោះមិនសមគួរឡើយ» ព្រោះតែសេចក្ដីស្រឡាញ់ចំពោះបងប្រុស នាងក៏នៅស្ងៀម រលឹកដល់ព្រះសរណគមន៍ដែលខ្លួនធ្លាប់បានកាន់យក ហើយដេកទៅ។ គ្រានោះ ដោយសារអានុភាពនៃមេត្តាចិត្តចំពោះបងប្រុសផង និងដោយសារអានុភាពនៃព្រះសរណគមន៍ដែលនាងរលឹកឃើញផង ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅដើមជ្រៃនោះ គិតថា «បើស្រីល្អបែបនេះត្រូវគេសម្លាប់នៅទីនេះ អាត្មាអញមុខជាមិនបានចូលទៅកាន់សមាគមទេវតាជាប្រាកដ» គិតហើយក៏ធ្វើកាយវិការដូចជាស្វាមីរបស់នាង មកគំរាមកំហែងបងប្រុសនោះឲ្យរត់ភៀសខ្លួនទៅ រួចក៏លួងលោមនាងថា «នាងកុំខ្លាចឡើយ» ហើយឲ្យនាងព្រមទាំងកូនប្រុសអង្គុយលើរទេះ នាំមកកាន់ក្រុងសាវត្ថីក្នុងថ្ងៃនោះឯង ឲ្យនាងសម្រាកនៅក្នុងសាលាមួយក្នុងនគរ រួចក៏បាត់ខ្លួនទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ (បុរាណាចារ្យទើបពោលថា)៖

13.

១៣.

Sabbasampattidātāraṃ, sabbalokekanāyakaṃ;

Manasāpi yo vibhāveti, taṃ ve pālenti devatā.

បុគ្គលណា រលឹកដល់ព្រះពុទ្ធជាអ្នកប្រទាននូវសម្បត្តិទាំងពួង ជាមគ្គុទ្ទេសក៍តែមួយគត់នៃលោកទាំងពួង សូម្បីតែដោយចិត្ត ទេវតាទាំងឡាយរមែងរក្សានូវបុគ្គលនោះជាប្រាកដ។

14.

១៤.

Muhuttampica yo mettaṃ, bhāveti yadi sādhukaṃ;

Taṃ ve pālenti devāpi, tosayanti upāyanāti.

បុគ្គលណា ចម្រើនមេត្តាធម៌ដោយប្រពៃ សូម្បីតែមួយរំពេច ទេវតាទាំងឡាយក៏រមែងរក្សានូវបុគ្គលនោះ ទាំងញ៉ាំងបុគ្គលនោះឲ្យរីករាយដោយគ្រឿងបណ្ណាការជាដើម។

Tato [Pg.29] tassā pana sāmiko nagarā nikkhamma gacchanto attano bhariyaṃ disvā tvaṃ kadā āgatā, kenānītāsīti pucchi. Sā devatāya ānītabhāvaṃ ajānantī kiṃ tvaṃ bhaṇasi, nanu tayā ānītāmhīti, sopi kiṃbhoti bhaṇasi, tava bhātugāme diṭṭhakālato ppatuti ajja cattāro māsā jātā, ettakaṃ kālaṃ tvaṃ na diṭṭhapubbā, kathaṃ tvaṃ mayā saddhiṃāgatāti pucchi. Sā taṃ sutvā tenahi māññassa imaṃ rahassaṃ kathehi sāmīti vatvā bhā ta rā attano kataṃ sabbaṃ vitthārena kathesi. Taṃ sutvā tassa sāmiko saṃviggo bhayappatto hutvā taṃ attano gehaṃ pāpesi, tato katipāhaṃ tāya vissamite te ubhopi satthāraṃ nimantetvā mahādānaṃ datvā vanditvā ekamante nisīdiṃsu, atha sā bhagavato saraṇasīlānubhāvena attano jīvitapaṭilābhaṃ pakāsetvā attano puttaṃ bhagavantaṃ vandāpetvā saraṇotināmamakaṃsu, satthā te saṃ ajjhāsayaṃ ñatvā tadanurūpaṃ dhammaṃ desesi, desanāvasāne ubhopi sotāpannā ahesuṃ, athassā putto saraṇakumāro vīsatime vasse buddhasāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patto saraṇattheronāma paññāyīti.

លំដាប់នោះ ស្វាមីរបស់នាងកាលដើរចេញពីនគរទៅ បានឃើញភរិយារបស់ខ្លួន ក៏សួរថា «នាងមកតាំងពីកាលណា? នរណានាំនាងមក?»។ នាងមិនដឹងថាទេវតានាំមក ក៏និយាយថា «បងនិយាយអ្វីហ្នឹង? មិនមែនបងទេឬដែលនាំខ្ញុំមក?»។ ស្វាមីក៏និយាយថា «នាងនិយាយអ្វីហ្នឹង? តាំងពីបងបានឃើញនាងនៅក្នុងភូមិបងប្រុសនាងមក ថ្ងៃនេះបាន ៤ ខែហើយ បងមិនដែលបានឃើញនាងសោះក្នុងកាលត្រឹមនេះ តើនាងមកជាមួយបងយ៉ាងដូចម្ដេច?»។ នាងបានឮដូច្នោះ ក៏និយាយថា «បង! បើដូច្នោះ សូមបងកុំប្រាប់រឿងសម្ងាត់នេះដល់អ្នកដទៃឡើយ» រួចក៏រៀបរាប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់ដែលបងប្រុសបានធ្វើចំពោះខ្លួនដោយពិស្ដារ។ ស្វាមីបានឮដូច្នោះ ក៏មានសេចក្ដីសង្វេគ និងភ័យខ្លាចជាខ្លាំង រួចក៏នាំនាងទៅកាន់ផ្ទះរបស់ខ្លួន។ ក្រោយពីនាងបានសម្រាកពីររបីថ្ងៃមក ជនទាំងពីរនាក់នោះក៏បាននិមន្តព្រះសាស្តា ថ្វាយមហាទាន ក្រាបថ្វាយបង្គំហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។ គ្រានោះ នាងបានប្រកាសការបានជីវិតត្រឡប់មកវិញដោយអានុភាពនៃសរណគមន៍ និងសីលរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចឲ្យកូនប្រុសក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយដាក់ឈ្មោះកូននោះថា «សរណៈ»។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបអធ្យាស្រ័យរបស់ជនទាំងនោះហើយ ក៏ទ្រង់សម្ដែងធម៌ដ៏សមគួរដល់អធ្យាស្រ័យនោះ។ ក្នុងពេលចប់ទេសនា ជនទាំងពីរនាក់ក៏បានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្ន។ ក្រោយមក កូនប្រុសរបស់នាងឈ្មោះ សរណកុមារ បានបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងអាយុ ២០ ឆ្នាំ ចម្រើនវិបស្សនា ក៏បានសម្រេចជាព្រះអរហន្ត នាមថា «ព្រះសរណត្ថេរ» ដូច្នេះឯង។

15.

១៥.

Khaṇamapi manasevaṃ devadevaṃ sarantā,Paramatarapatiṭṭhaṃ pāpuṇantīti mantvā;

Bhavagati guṇarāsiṃ jānamānā janā bho;

Bhajatha saraṇasīlaṃ sabbathā sabbakālanti.

ម្នាលជនទាំងឡាយដ៏ចម្រើន! ជនទាំងឡាយកាលរលឹកដល់ព្រះពុទ្ធជាទេវតាល្អលើសទេវតា សូម្បីតែមួយរំពេចដោយចិត្ត ក៏រមែងដល់នូវទីពឹងដ៏ឧត្តមបំផុត ជនទាំងឡាយកាលដឹងនូវគំនរគុណក្នុងភព និងគតិ ចូរគប់រកនូវសរណគមន៍ និងសីល ដោយប្រការទាំងពួង ក្នុងកាលទាំងពួងចុះ។

Saraṇattherassa vatthuṃ chaṭṭhamaṃ.

រឿងព្រះសរណត្ថេរ ជាគម្រប់ ៦ ចប់។

7. Vessāmittāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

៧. នេះជាលំដាប់រឿងក្នុងរឿងនាងវេស្សាមិត្តា។

Jambudīpe [Pg.30] kira kosambinagare kosambirañño vessāmittānāma aggamahesī ahosi. Tadā bhagavā kosambiyaṃ paṭivasati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ cārikaṃ caramāno. Tasmiṃ samaye sā raññā saddhiṃ vihāraṃ gantvā anopamāya buddhalīḷāya madhurena sarena desentassa bhagavato dhammaṃ sutvā pasannā saraṇesu patiṭṭhāya buddhamāmikā hutvā viharati. Athā parabhāge tassa rañño rajjatthāya paccantarājā yuddhasajjo rajjaṃ vā detu, yuddhaṃvāti paṇṇaṃ pahiṇi. Taṃ sutvā rājā mahatiyā senāya parivuto yuddhabhūmiṃ gacchanto mahesiyā saddhiṃ gantvā khandhāvāraṃ nivāsetvā tassā evamāha. Bhadde saṅgāmasīse jayaparājayo nāma na sakkā viññātuṃ. Sace me parājayo abhavissa, puretarameva rattapatākaṃ ussāpessāmi, tena abhiññāṇena tvaṃ kosambimeva gacchāhīti anusāsitvā saṅgāma maṇḍalaṃ gantvā mahāraṇaṃ karonto attano parājayabhāvaṃ ñatvā mātugāmaṃ saritvā rattaddhajaṃ ussāpetvā yujjhanto raṇe pati. Atha sā rattapatākaṃ disvā parājito nūna me sāmikoti bhayena palāyitumārabhi. Atha taṃ corarañño manussā disvā nūnāyaṃ rañño aggamahesīti ñatvā attano rājānaṃ dassesuṃ, rājā taṃ disvā paṭibaddhacitto mametaṃ abhisekaṃ karothāti amacce āṇāpesi. Amaccā taṃ abhisekatthāya yāciṃsu, sā na me bhaṇe abhisekenatthoti na icchi. Amaccā tamatthaṃ rañño ārocesuṃ. Rājā naṃ pakkosāpetvā kasmā na icchasīti pucchi. Sā evamāha.

ឮថា ក្នុងជម្ពូទ្វីប ក្នុងក្រុងកោសម្ពី មានព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះបាទកោសម្ពិកៈ ព្រះនាមថា វេស្សាមិត្តា។ សម័យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ត្រេចទៅកាន់ចារិកជាមួយព្រះភិក្ខុសង្ឃជាច្រើន ក៏គង់នៅក្នុងក្រុងកោសម្ពី។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះនាងនោះបានទៅកាន់វិហារជាមួយព្រះរាជា បានស្តាប់ព្រះធម៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលទ្រង់សម្តែងដោយព្រះសូរសៀងដ៏ផ្អែមល្ហែម ដោយពុទ្ធលីលាដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមពុំបាន ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា តាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ ជាពុទ្ធមាមិកា ហើយរស់នៅ។ លុះសម័យតមកទៀត ព្រះរាជាបច្ចន្តប្រទេសមួយអង្គ ប្រាថ្នានឹងដណ្តើមយករាជ្យ បានរៀបចំកងទ័ព ហើយផ្ញើសារលិខិតមកថា «ចូរប្រគល់រាជ្យមក ឬក៏ត្រូវច្បាំងគ្នា»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ហែហមដោយសេនាដ៏ច្រើន កាលនឹងយាងទៅកាន់សមរភូមិ បានយាងទៅជាមួយព្រះមហេសី ហើយបោះជំរុំ រួចមានព្រះរាជឱង្ការនឹងព្រះនាងយ៉ាងនេះថា «ម្នាលនាងដ៏ចម្រើន ឈ្មោះថាជ័យជម្នះ ឬការបរាជ័យក្នុងសមរភូមិ មិនអាចដឹងមុនបានឡើយ។ ប្រសិនបើបងបរាជ័យ បងនឹងលើកទង់ក្រហមឡើងជាមុនសិន ដោយសញ្ញានោះ នាងចូរត្រឡប់ទៅកាន់ក្រុងកោសម្ពីវិញចុះ» ទ្រង់ណែនាំយ៉ាងនេះហើយ ក៏យាងទៅកាន់សមរភូមិ ធ្វើមហាសង្គ្រាម កាលដឹងថាខ្លួនត្រូវបរាជ័យ ក៏រលឹកដល់ស្ត្រីជាភរិយា ហើយលើកទង់ក្រហមឡើង រួចក៏ច្បាំងរហូតដល់សោយទិវង្គតក្នុងសមរភូមិ។ គ្រានោះ ព្រះនាងក្រឡេកទៅឃើញទង់ក្រហម ក៏គិតថា «ម្ចាស់បងប្រហែលជាបរាជ័យហើយ» ក៏ចាប់ផ្តើមរត់ភៀសខ្លួនដោយសេចក្តីភ័យខ្លាច។ ពេលនោះ ពួកមនុស្សរបស់ស្តេចចោរឃើញព្រះនាង ដឹងថា «នាងនេះប្រាកដជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះរាជាហើយ» ក៏នាំទៅថ្វាយស្តេចរបស់ខ្លួន ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញព្រះនាងហើយ ក៏មានព្រះទ័យប្រតិព័ទ្ធ ទើបបង្គាប់ពួកអាមាត្យថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើពិធីអភិសេកនាងនេះដល់យើងចុះ»។ ពួកអាមាត្យក៏បានទូលសូមព្រះនាងដើម្បីធ្វើពិធីអភិសេក តែព្រះនាងមិនប្រាថ្នាឡើយ ដោយពោលថា «នែអ្នករាល់គ្នា យើងគ្មានប្រយោជន៍អ្វីដោយការអភិសេកឡើយ»។ ពួកអាមាត្យក៏នាំសេចក្តីនោះទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់ឱ្យហៅព្រះនាងមក ហើយត្រាស់សួរថា «ហេតុអ្វីបានជានាងមិនប្រាថ្នា?»។ ព្រះនាងបានក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា៖

1.

១.

Suṇohi sādhukaṃ deva, bhāsamānāya me vaco;

Bhattā mayhaṃ mato ajja, sabbasampattidāyako.

«បពិត្រព្រះសម្មតិទេព សូមទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យដែលខ្ញុំម្ចាស់និយាយនេះឱ្យប្រពៃចុះ ព្រះស្វាមីរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ ដែលជាអ្នកប្រទានសម្បត្តិទាំងពួង ថ្ងៃនេះបានសោយទិវង្គតទៅហើយ។

2.

២.

Katvāna [Pg.31] sobhisekaṃ maṃ, attano hadayaṃ viya;

Pāleti taṃ sarantassā, sokaggi dahate manaṃ.

ព្រះអង្គទ្រង់បានធ្វើអភិសេកខ្ញុំម្ចាស់ ហើយបីបាច់ថែរក្សាខ្ញុំម្ចាស់ ហាក់ដូចជាហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ កាលខ្ញុំម្ចាស់រលឹកដល់ព្រះស្វាមីនោះ ភ្លើងគឺសេចក្តីសោកតែងដុតរំលាយចិត្ត។

3.

៣.

Mahārāja sacaññassa, assa maggamahesikā;

Tamhā dukkhā na muccāmi, tenāhaṃ taṃ na patthaye.

បពិត្រមហារាជ ប្រសិនបើខ្ញុំម្ចាស់នឹងធ្វើជាអគ្គមហេសីរបស់ព្រះរាជាដទៃទៀត ខ្ញុំម្ចាស់ក៏មិនរួចផុតពីទុក្ខនោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំម្ចាស់ទើបមិនប្រាថ្នានូវការអភិសេកនោះ។

4.

៤.

Sokagginā padittāhaṃ, soke sokaṃ kathaṃ khipe;

Jalantaggimhī ko nāma, palālaṃ pakkhipe budho.

ខ្ញុំម្ចាស់ត្រូវភ្លើងគឺសេចក្តីសោកដុតរោលរាលហើយ តើនឹងបន្ថែមសេចក្តីសោកទៅលើសេចក្តីសោកម្តេចបាន ជនជាបណ្ឌិតឯណា នឹងបោះចំបើងទៅក្នុងភ្លើងដែលកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅនោះ។

5.

៥.

Piyavippayogadukkhaṃ, taṃ cintayantī punappunaṃ;

Tamhā dukkhā na muccāmi, tasmāhaṃ taṃ na patthayeti.

ខ្ញុំម្ចាស់កាលគិតរឿយៗនូវទុក្ខដែលព្រាត់ប្រាសចាកសត្វនិងសង្ខារជាទីស្រឡាញ់នោះ មិនរួចផុតចាកទុក្ខនោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំម្ចាស់ទើបមិនប្រាថ្នានូវការអភិសេកនោះឡើយ»។

Taṃ sutvā rājā kodhenābhibhūto sace nābhisiñcissasi, aggimhi taṃ pakkhipissāmīti vatvā mahantaṃ dārucitakaṃ kārāpetvā aggiṃ datvā ekapajjote jāte etta pavisāti āha. Atha sā yācantī rājānaṃ āha.

ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ត្រូវក្រោធគ្របសង្កត់ ទើបត្រាស់ថា «បើអ្នកមិនព្រមអភិសេកទេ យើងនឹងបោះអ្នកទៅក្នុងភ្លើង» រួចទ្រង់បង្គាប់ឱ្យធ្វើគំនរឧសយ៉ាងធំ ហើយបង្កាត់ភ្លើង លុះភ្លើងឆេះសន្ធោសន្ធៅតែមួយដុំហើយ ក៏ត្រាស់ថា «ចូរឯងចូលទៅក្នុងទីនេះចុះ»។ គ្រានោះ ព្រះនាងកាលនឹងអង្វរព្រះរាជា ទើបក្រាបបង្គំទូលថា៖

6.

៦.

Pāpo nippāpinaṃ rāja, pātanaṃ khalu pāvake;

Hoti pāpaphalaṃ tassa, paccatteca paratthaca.

«បពិត្រព្រះរាជា ជនពាលដែលបោះបង់ជនអ្នកមិនមានបាប ទៅក្នុងភ្លើង កម្មនោះរមែងមានផលជាបាបដល់ជននោះ ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។

7.

៧.

Purātanehi bhūpāla, samaṇabrahmaṇesuca;

Mātāpitusu bālesu, rogenā turaitthisu;

Nappasattho vadho deva, tasmāhaṃ na vadhārahāti.

បពិត្រព្រះភូមិបាល បុរាណាចារ្យទាំងឡាយ មិនដែលសរសើរការសម្លាប់ក្នុងសមណៈនិងព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ក្នុងមាតាបិតាទាំងឡាយ ក្នុងក្មេងៗ ក្នុងមនុស្សឈឺ និងក្នុងស្ត្រីទាំងឡាយឡើយ បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំម្ចាស់មិនគួរដល់ការសម្លាប់ឡើយ»។

Taṃ sutvāpi rājā asaddahanto manusse āṇāpesi. Etāya hatthapāde gahetvā aggimhi pakkhipathāti te tathā kariṃsu, atha sā aggimhi pakkhipamānā natthettha me koci paṭisaraṇoti saraṇameva saraṇaṃ karomīti cintetvā ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmīti’’ vadantī manasāca anussarantī aggimhi pati, tathāvidhopi aggi tassā sarīre lomakūpamattampi uṇhākāraṃ kātuṃ nāsakkhi. Padumagabbhaṃ paviṭṭhā viya sītibhūtasarīrā ahosi. Rājā taṃ acchariyaṃ [Pg.32] disvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto vegena taṃ upasaṅkamitvā ubhohi hatthehi paggayha ure nipajjāpetvā rājāsane nisīdāpetvā añjaliṃ gaggayha ṭhito kasmā te taṃ aggi sarīraṃ mā paridahīti pucchi. Sā taṃ kāraṇaṃ kathentī eva māha.

ទោះបីជាបានឮយ៉ាងនោះក៏ដោយ ក៏ព្រះរាជាមិនជឿឡើយ ទ្រង់បានបង្គាប់ពួកមនុស្សថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាចាប់ដៃជើងនាងនេះ បោះទៅក្នុងភ្លើងចុះ» ពួកមនុស្សទាំងនោះក៏បានធ្វើដូច្នោះ។ គ្រានោះ កាលដែលព្រះនាងត្រូវគេបោះទៅក្នុងភ្លើង ក៏គិតថា «ទីពឹងដទៃរបស់ខ្ញុំក្នុងលោកនេះមិនមានឡើយ ខ្ញុំនឹងធ្វើនូវសរណគមន៍ហ្នឹងឯងឱ្យជាទីពឹង» រួចក៏ពោលថា «ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មំ សរណំ គច្ឆាមិ, សង្ឃំ សរណំ គច្ឆាមិ» (ខ្ញុំព្រះករុណាសូមដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹង ខ្ញុំព្រះករុណាសូមដល់នូវព្រះធម៌ជាទីពឹង ខ្ញុំព្រះករុណាសូមដល់នូវព្រះសង្ឃជាទីពឹង) កាលរលឹកគុណព្រះរតនត្រ័យដោយចិត្ត ក៏ធ្លាក់ទៅក្នុងភ្លើង។ ទោះបីជាភ្លើងមានសភាពយ៉ាងនោះក៏ដោយ ក៏មិនអាចធ្វើសេចក្តីក្តៅសូម្បីតែត្រឹមរន្ធរោមក្នុងរាងកាយរបស់ព្រះនាងឡើយ។ រាងកាយរបស់ព្រះនាងត្រជាក់ដូចជាចូលទៅក្នុងផ្ទៃនៃផ្កាឈូក។ ព្រះរាជាទតឃើញអស្ចារ្យនោះហើយ ក៏មានសេចក្តីសង្វេក ព្រឺរោម យាងចូលទៅជិតដោយប្រញាប់ ប្រគងព្រះនាងដោយព្រះហស្តទាំងពីរ ឱ្យសម្រាកលើព្រះឧរា រួចឱ្យគង់លើរាជបល្ល័ង្ក ហើយលើកដៃប្រណម្យសួរថា «ហេតុអ្វីបានជាភ្លើងនោះមិនឆេះរាងកាយរបស់នាង?»។ ព្រះនាងកាលនឹងប្រាប់ហេតុនោះ ទើបក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា៖

8.

៨.

Mātā pitāca ñātīca, parivārāca sohadā;

Manto sadhādayocāpi, mahesakkhāca devatā.

«មាតា បិតា ញាតិទាំងឡាយ ពួកបរិវារ មិត្តសម្លាញ់ ទាំងមន្តអាគម ឱសថទាំងឡាយ និងទេវតាដែលមានមហិទ្ធិឫទ្ធិទាំងឡាយក្តី។

9.

៩.

Eteca ññeca bhūpāla, sattānaṃ bhaya māgate;

Rakkhituṃ neva sakkonti, hitvāna saraṇattayaṃ.

បពិត្រព្រះភូមិបាល ជនទាំងឡាយនេះក្តី ជនដទៃទៀតក្តី កាលបើភ័យកើតឡើងដល់សត្វទាំងឡាយហើយ វៀរលែងតែព្រះរតនត្រ័យចេញ មិនអាចនឹងជួយការពារបានឡើយ។

10.

១០.

Agāhaṃ buddhaṃ saraṇaṃ, buddho me saraṇaṃ iti;

Tena tejena maṃ rāja, jalanto aggi no dahi.

ខ្ញុំម្ចាស់បានដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹង ព្រះពុទ្ធជាទីពឹងរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ បពិត្រព្រះរាជា ដោយតេជះនៃសរណគមន៍នោះ ភ្លើងដែលកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅ ក៏មិនឆេះខ្ញុំម្ចាស់ឡើយ។

11.

១១.

Agāhaṃ dhammaṃ saraṇaṃ, dhammo me saraṇaṃ iti;

Tena tejena maṃ rāja, jalanto aggi no dahi.

ខ្ញុំម្ចាស់បានដល់នូវព្រះធម៌ជាទីពឹង ព្រះធម៌ជាទីពឹងរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ បពិត្រព្រះរាជា ដោយតេជះនៃសរណគមន៍នោះ ភ្លើងដែលកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅ ក៏មិនឆេះខ្ញុំម្ចាស់ឡើយ។

12.

១២.

Agāhaṃ saṅghaṃ saraṇaṃ, saṅgho me saraṇaṃ iti;

Tena tejena maṃ rāja, jalanto aggi no dahi.

ខ្ញុំម្ចាស់បានដល់នូវព្រះសង្ឃជាទីពឹង ព្រះសង្ឃជាទីពឹងរបស់ខ្ញុំម្ចាស់ បពិត្រព្រះរាជា ដោយតេជះនៃសរណគមន៍នោះ ភ្លើងដែលកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅ ក៏មិនឆេះខ្ញុំម្ចាស់ឡើយ។

13.

១៣.

Evaṃ mahānubhāvantaṃ, paccakkhaṃ ehipassikaṃ;

Nāno paddava viddhaṃsiṃ, nānāsampattidāyakaṃ.

ព្រះរតនត្រ័យមានអានុភាពធំធេងយ៉ាងនេះ ជាធម្មជាតិជាក់ស្តែង គួរហៅឱ្យចូលមកមើលបាន ជាគ្រឿងកម្ចាត់បង់នូវឧបទ្រពផ្សេងៗ ជាគ្រឿងប្រទាននូវសម្បត្តិផ្សេងៗ។

14.

១៤.

Saraṇattayañhi yo satto, na samādāya gaṇhati;

Idhavā paratthavā loke, so sukhaṃ nānubhossati.

សត្វណា មិនសមាទានកាន់យកនូវព្រះត្រៃសរណគមន៍ឡើយ សត្វនោះរមែងមិនបានទទួលសេចក្តីសុខ ទាំងក្នុងលោកនេះ ឬក្នុងលោកខាងមុខឡើយ។

15.

១៥.

Saraṇattayañhi yo satto, susamādāya gaṇhati;

Idhavāparatthavā loke, so sukhā na vihāyati.

ចំណែកសត្វណា សមាទានកាន់យកនូវព្រះត្រៃសរណគមន៍ដោយប្រពៃ សត្វនោះរមែងមិនសូន្យចាកសេចក្តីសុខ ទាំងក្នុងលោកនេះ ឬក្នុងលោកខាងមុខឡើយ។

16.

១៦.

Tasmā tuvampi bhūpāla, gaṇhāhi saraṇattayaṃ;

Taṃ te bhavati sabbattha, tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇanti.

បពិត្រព្រះភូមិបាល ព្រោះហេតុនោះ សូមព្រះអង្គកាន់យកនូវព្រះត្រៃសរណគមន៍ដែរចុះ ព្រះត្រៃសរណគមន៍នោះ នឹងក្លាយជាគ្រឿងការពារ ជាទីពឹងពំនាក់ និងជាទីរលឹករបស់ព្រះអង្គក្នុងទីទាំងពួង»។

Taṃ sutvā rājā ativiya pasannamānaso taṃ khamāpetvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ katvā ajjappaṭṭhāya tvaṃ mama mātāti taṃ mātuṭṭhāne ṭhapetvā saraṇa magamāsi. Tasmiṃ sannipatitvā ṭhitamahājanā taṃ pāṭihāriyaṃ disvā saraṇesuca sīlesuca patiṭṭhāya dānādīni puññakammāni katvā yathākammaṃ gatāti.

ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យនោះហើយ មានព្រះទ័យជ្រះថ្លាក្រៃលែង ទើបសុំខមាទោសព្រះនាង ហើយធ្វើសក្ការគោរពយ៉ាងធំធេង តាំងពីថ្ងៃនេះទៅ ទ្រង់តាំងព្រះនាងទុកក្នុងឋានៈជាមាតា ដោយពោលថា «អ្នកជាមាតារបស់យើង» រួចក៏ដល់នូវសរណគមន៍។ ពួកមហាជនដែលមកប្រជុំគ្នានៅទីនោះ ឃើញបាដិហារិយ៍នោះហើយ ក៏តាំងនៅក្នុងសរណគមន៍និងសីលទាំងឡាយ បានធ្វើបុណ្យកុសលមានទានជាដើម ហើយក៏ទៅតាមយថាកម្ម។

17.

១៧.

Iti [Pg.33] saraṇavaraṃ sā kevalaṃ uggahetvā,Jalitadahanamajjhe sītibhāvaṃ alattha;

Paramasaraṇasīlaṃ pālayantā kathaṃ vo,Na labhatha bhavabhogaṃ nibbutiñcāpi anteti.

ព្រះនាងនោះ គ្រាន់តែបានកាន់យកនូវសរណគមន៍ដ៏ប្រសើរ ក៏បាននូវសេចក្តីត្រជាក់ក្នុងកណ្តាលភ្លើងដែលកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅ ចុះពួកអ្នកកាលរក្សានូវសីលនិងសរណគមន៍ដ៏ឧត្តម តើធ្វើដូចម្តេចនឹងមិនបាននូវភោគសម្បត្តិក្នុងភព និងការរលត់ទុក្ខក្នុងទីបំផុតឡើយ។

Vessāmittāpa vatthuṃ sattamaṃ.

រឿងនាងវេស្សាមិត្តា ជាទីប្រាំពីរ ចប់។

8. Mahāmandhātuvatthumhi ayamānupubbīkathā

៨. នេះជារឿងតាមលំដាប់ថ្នាក់ ក្នុងរឿងព្រះបាទមហាមន្ធាតុ។

Ito kira ekanavutikappamatthake vipassīnāma sammāsambuddho loke uppajjitvā pavattavaradhammacakko sadevakehi lokehi pūjiyamāno bandhumatīnagare paṭivasati. Tadā so mandhātā tasmiṃ nagare tunnakāro hutvā nibbatti. Tunnakārakammena jīvikaṃ kappento viharati. Tadā sakalanagaravāsino buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādāna madaṃsu. Atha so evaṃ cintesi, sabbepime nagaravāsino dānaṃ dadanti. Ahamekova seso duggatattā, yajjāhamajja bījaṃ na ropemi, imamhā dukkhā na parimuccissāmīti. So vegena tunnakārakammaṃ pariyesitvā kiñcimūlaṃ labhitvā tena ekassāpi dānaṃ dātuṃ okāsa maladdhā āpaṇaṃ gantvā rājamāsake gahetvā caṅkoṭakaṃ pūretvā ādāya buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa bhattaggaṃ gantvā ṭhito evaṃ cintesi, natthi dāni okāsaṃ ekassāpi bhikkhuno patte okirituṃ, addhāhaṃ ime ākāse vikirissāmīti appevanāma patamānānaṃ ekassāpi bhikkhuno patte ekampi pateyya, taṃ me bhavissati dīgharattaṃ hibhāya sukhāyāti pasannamānaso uddhaṃ khipi, ta to patamānā te parivārikadevatānañca bhagavato ānubhāvenaca bahi apatitvā bhagavantamādiṃ katvā sabbesaṃ bhikkhūnaṃ [Pg.34] patteyeva patiṃsu. Atha so taṃ acchariyaṃ disvā pasannamānaso sirasi añjaliṃ paggayha ṭhito evaṃ patthanamakāsi.

ឮថា អំពីកប្បនេះថយក្រោយទៅកៅសិបមួយកប្ប ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះនាមវិបស្សី ទ្រង់បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក ទ្រង់សម្តែងនូវព្រះធម្មចក្រដ៏ប្រសើរ ត្រូវពួកលោកព្រមទាំងទេវតាធ្វើសក្ការបូជា ក៏គង់នៅក្នុងក្រុងពន្ធុមតី។ សម័យនោះ ព្រះបាទមន្ធាតុនោះ បានកើតជាជាងកាត់ដេរនៅក្នុងក្រុងនោះ។ គាត់រស់នៅដោយប្រកបរបរជាជាងកាត់ដេរ។ គ្រានោះ ពួកអ្នកក្រុងទាំងអស់ បាននិមន្តព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ហើយបានប្រគេនមហាទាន។ ពេលនោះ គាត់បានគិតយ៉ាងនេះថា «ពួកអ្នកក្រុងទាំងអស់នេះ តែងតែធ្វើទាន។ មានតែយើងម្នាក់គត់ដែលនៅសេសសល់ ព្រោះតែភាពក្រីក្រ ប្រសិនបើយើងមិនដាំពូជក្នុងថ្ងៃនេះទេ យើងនឹងមិនរួចផុតចាកទុក្ខនេះឡើយ»។ គាត់ក៏ប្រញាប់ប្រញាល់ស្វែងរកការងារកាត់ដេរ បានកម្រៃបន្តិចបន្តួច តែមិនមានឱកាសនឹងប្រគេនទានដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃសូម្បីតែមួយអង្គឡើយ ទើបទៅកាន់ផ្សារ ទិញគ្រាប់សណ្តែករាជមាស ដាក់ពេញកន្ត្រក កាន់យកទៅកាន់រោងភត្តរបស់ព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន រួចឈរគិតយ៉ាងនេះថា «ឥឡូវនេះ មិនមានឱកាសនឹងដាក់ទៅក្នុងបាត្ររបស់ព្រះភិក្ខុសូម្បីតែមួយអង្គឡើយ ពិតណាស់ យើងនឹងព្រួសគ្រាប់សណ្តែកទាំងនេះទៅលើអាកាស ធ្វើដូចម្តេចឱ្យគ្រាប់សណ្តែកដែលធ្លាក់ចុះមក ធ្លាក់ទៅក្នុងបាត្ររបស់ព្រះភិក្ខុសូម្បីតែមួយអង្គ សូម្បីតែមួយគ្រាប់ក៏ដោយ ការនោះនឹងនាំមកនូវប្រយោជន៍ និងសេចក្តីសុខដល់យើងអស់កាលជាអង្វែង» គាត់មានចិត្តជ្រះថ្លាហើយ ក៏ព្រួសឡើងទៅលើអាកាស។ គ្រាប់សណ្តែកទាំងឡាយដែលធ្លាក់ចុះមកនោះ ដោយអានុភាពរបស់ពួកទេវតាដែលជាបរិវារផង ដោយអានុភាពរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគផង មិនបានធ្លាក់ទៅខាងក្រៅឡើយ គឺបានធ្លាក់ទៅក្នុងបាត្ររបស់ព្រះភិក្ខុសង្ឃទាំងអស់ មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាដើម។ គ្រានោះ គាត់ឃើញអស្ចារ្យនោះហើយ មានចិត្តជ្រះថ្លា លើកដៃប្រណម្យដាក់លើក្បាល ហើយឈរធ្វើការប្រាថ្នាយ៉ាងនេះថា៖

1.

១.

Iminā me adhikārena, pasādena yatissare;

Kāmabhogīnahaṃ aggo, bhaveyyaṃ jātijātiyaṃ.

«ដោយអធិការៈនេះ និងដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះមុនីដ៏ប្រសើរនេះ សូមឱ្យខ្ញុំព្រះករុណាបានជាកំពូលនៃពួកអ្នកបរិភោគកាម គ្រប់ៗជាតិ។

2.

២.

Paharitvā yadā pāṇiṃ, olokemi nabhotalaṃ;

Sattaratanasampannaṃ, vassaṃ vassatu sabbadāti.

កាលណាខ្ញុំព្រះករុណាផ្ទះដៃ ហើយសម្លឹងមើលទៅលើអាកាស សូមឱ្យភ្លៀងបង្អុរចុះមកជាកែវទាំងប្រាំពីរប្រការ ក្នុងកាលគ្រប់ពេលចុះ»។

So tato paṭṭhāya devamanussesu saṃsaranto mahantaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ bhaddakappe ādimhi mahāsammato nāma rājā ahosi. Tassa putto rojo nāma. Tassa putto vararojo nāma, tassa putto kalyāṇo nāma, tassa putto varakalyāṇo nāma. Varakalyāṇassa putto uposatho nāma. Uposathassa putto mandhātā nāma hutvā nibbatti. So sattahi ratanehi catūhi ca iddhīhi samannāgato cakkavattirajjaṃ kāresi, tassa vāmahatthaṃ sammiñjitvā dakkhiṇahatthena appoṭṭhite ākāsato dibbameghā viya jaṇṇuppamāṇaṃ sattaratanavassaṃ vassati. Evarūpo acchariyo ahosi. So caturāsītivassasahassāni kumārakīḷaṃ kīḷi. Caturāsītivassasahassāni oparajjaṃ kāresi. Caturāsītivassasahassāni cakkavattirajjaṃ kāresi, āyu panassa asaṅkhyeyyaṃ ahosi. So ekadivasaṃ kāmataṇhaṃ pūretuṃ asakkonto ukkaṇṭhitākāraṃ dassesi, amaccā deva kinnakho ukkaṇṭhā sīti pucchiṃsu. So bhaṇe mayhaṃ puññakamme olokiyamāne imaṃ rajjaṃ nappahoti, katarannu kho ṭhānaṃ ramaṇīyanti. Devaloko mahārājāti. So cakkaratanaṃ abbhukkiritvā parisāya saddhiṃ cātumahārājikadevalokaṃ agamāsi, athassa cattāro mahārājāno dibbamālagandha- hatthā [Pg.35] devagaṇaparivutā paccuggamanaṃ katvā taṃ ādāya cātumahārājikadevalokaṃ gantvā rajjaṃ adaṃsu, tassa parisāya parivutassa tasmiṃ rajjaṃ karontassa dīgho addhā vītivatto. So tatthapi taṇhaṃ pūretu masakkonto ukkaṇṭhitā kāraṃ dassesi. Tato cattāro mahārājāno kinnukho mahārāja ukkaṇṭhitoti pucchiṃsu. Imamhā devalokā katarannu kho ṭhānaṃ ramaṇīyanti, deva paresaṃ upaṭṭhākamanussasadisā mayaṃ. Tāvatiṃsadevaloko ito sataguṇena ramaṇīyoti. Mandhātā cakkaratanaṃ abbhukkiritvā attano parisaparivuto tāvatiṃsābhimukho pāyāsi, athassa sakko devarājā dibbamālagandhahattho devagaṇaparivuto paccuggamanaṃ katvā taṃ hatthe gahetvā ito ehi mahārājāti āha. Tato rañño devagaṇaparivutassa gamanakāle pariṇāyakaratanaṃ cakkaratanaṃ ādāya saddhiṃparisāya manussapathaṃ otaritvā attano gharaṃ pāvisi. Sakko mandhātuṃ sakkabhavanaṃ netvā devatā dve koṭṭhāse katvā attano rajjaṃ majjhe bhinditvā adāsi. Tato paṭṭhāya dvepi rājano rajjaṃ kāresuṃ. Evaṃ kāle gacchante sakko saṭṭhisatasahassādhikāni tissoca vassakoṭiyo āyuṃ khepetvā cavi. Añño sakko nibbatti, sopi tatheva devarajjaṃ kāretvā āyukkhayena cavi, etenu pāyena chattiṃsa sakkā caviṃsu, mandhātā pana manussaparihārena devarajjaṃ kāresiyeva, tassevaṃ kāle gacchante bhīyyoso mattāya kāmataṇhā uppajji, so kimme upaḍḍharajjena. Sakkaṃ māretvā ekarajjaṃ karissāmīti cintesi. Sakkaṃ pana māretuṃ na sakkā, kāmataṇhā panesā vipattimūlā. Tathāhi.

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះអង្គអន្ទោលទៅក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក ទទួលរងនូវទិព្វសម្បត្តិយ៉ាងមហិមា ហើយបានមកកើតជាស្តេចព្រះនាម មហាសម្មតៈ ក្នុងខាងដើមនៃភទ្ទកប្បនេះ។ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាម រោជៈ។ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះរោជៈ ព្រះនាម វររោជៈ, ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះវររោជៈ ព្រះនាម កល្យាណៈ, ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះកល្យាណៈ ព្រះនាម វរកល្យាណៈ។ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះវរកល្យាណៈ ព្រះនាម ឧបោសថៈ។ ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះឧបោសថៈ ព្រះនាម មាន្ធាតុ បានមកចាប់កំណើត។ ព្រះអង្គប្រកបដោយរតនៈ ៧ ប្រការ និងឫទ្ធិ ៤ ប្រការ បានសោយរាជ្យជាស្តេចចក្រពត្តិ កាលបើទ្រង់បត់ព្រះហស្តឆ្វេង ហើយផ្ទាត់ម្រាមព្រះហស្តស្តាំ ភ្លៀងរតនៈ ៧ ប្រការ កម្ពស់ត្រឹមក្បាលជង្គង់ ក៏បង្អុរចុះមកពីអាកាស ដូចជាពពកទិព្វ។ ព្រះអង្គជាបុគ្គលអស្ចារ្យមានសភាពយ៉ាងនេះ។ ព្រះអង្គបានលេងល្បែងកុមារអស់ ៨៤,០០០ ឆ្នាំ។ បានសោយរាជ្យជាឧបរាជអស់ ៨៤,០០០ ឆ្នាំ។ បានសោយរាជ្យជាស្តេចចក្រពត្តិអស់ ៨៤,០០០ ឆ្នាំ ចំណែកឯអាយុរបស់ព្រះអង្គមានកំណត់ជាអសង្ខេយ្យ។ ថ្ងៃមួយ ព្រះអង្គមិនអាចបំពេញកាមតណ្ហាបាន ក៏សម្តែងអាការៈអផ្សុក ពួកអាមាត្យក៏ទូលសួរថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រះអង្គទ្រង់អផ្សុកព្រោះហេតុអ្វី?»។ ព្រះអង្គមានព្រះរាជឱង្ការថា «នែគ្នាយើង កាលបើអញមើលទៅបុណ្យកម្មរបស់អញ រាជសម្បត្តិនេះមិនល្មមឡើយ តើទីកន្លែងណាទៅហ្ន៎ ដែលគួរជាទីរីករាយ?»។ ពួកអាមាត្យក្រាបទូលថា «បពិត្រមហារាជ គឺទេវលោក»។ ព្រះអង្គក៏បានហោះឡើងទៅកាន់ចាតុម្មហារាជិកាទេវលោក ជាមួយបរិវារ ដោយអានុភាពនៃចk្ករតនៈ គ្រានោះ ស្តេចមហារាជទាំង ៤ អង្គ មានផ្កាកម្រង និងគ្រឿងក្រអូបទិព្វក្នុងព្រះហស្ត ហែហមដោយពួកទេវតា បានមកទទួលស្វាគមន៍ ហើយនាំព្រះអង្គទៅកាន់ចាតុម្មហារាជិកាទេវលោក រួចប្រគល់រាជសម្បត្តិថ្វាយ កាលដែលព្រះអង្គចោមរោមដោយបរិវារ សោយរាជ្យក្នុងទីនោះ អស់កាលដ៏យូរអង្វែងកន្លងទៅ។ ព្រះអង្គសូម្បីតែនៅក្នុងទីនោះ ក៏មិនអាចបំពេញតណ្ហាបាន ក៏សម្តែងអាការៈអផ្សុកទៀត។ លំដាប់នោះ ស្តេចមហារាជទាំង ៤ អង្គ ទូលសួរថា «បពិត្រមហារាជ ព្រះអង្គទ្រង់អផ្សុកព្រោះហេតុអ្វី?»។ ព្រះអង្គសួរថា «តើទីកន្លែងណាទៅហ្ន៎ ដែលគួរជាទីរីករាយជាងទេវលោកនេះ?»។ ពួកស្តេចមហារាជក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ពួកយើងខ្ញុំប្រៀបដូចជាមនុស្សបម្រើរបស់អ្នកដទៃ ចំណែកឯតាវតឹង្សទេវលោក មានសេចក្តីរីករាយជាងទីនេះមួយរយដង»។ ព្រះរាជាមាន្ធាតុ ក៏ហោះឡើងទៅកាន់តាវតឹង្សទេវលោក សំដៅទៅរកព្រះឥន្ទ្រ ព្រមដោយបរិវាររបស់ខ្លួន គ្រានោះ ព្រះឥន្ទ្រជាស្តេចទេវតា មានផ្កាកម្រង និងគ្រឿងក្រអូបទិព្វក្នុងព្រះហស្ត ហែហមដោយពួកទេវតា បានមកទទួលស្វាគមន៍ ហើយចាប់ព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គ រួចមានព្រះរាជឱង្ការថា «សូមអញ្ជើញមកទីនេះចុះ មហារាជ»។ លំដាប់នោះ កាលដែលព្រះរាជាយាងទៅដោយមានពួកទេវតាចោមរោម ឯបរិណាយករតនៈ និងចក្ករតនៈ ក៏នាំយកបរិវារចុះមកកាន់ផ្លូវមនុស្សលោក ចូលទៅកាន់ដំណាក់របស់ខ្លួនវិញ។ ព្រះឥន្ទ្របាននាំព្រះរាជាមាន្ធាតុទៅកាន់សក្កភព ហើយបែងចែកទេវតានិងរាជសម្បត្តិរបស់ខ្លួនជាពីរចំណែកស្មើគ្នា រួចប្រគល់ថ្វាយពាក់កណ្តាល។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះរាជាទាំងពីរអង្គក៏បានសោយរាជ្យរួមគ្នា។ កាលវេលាកន្លងទៅយ៉ាងនេះ ព្រះឥន្ទ្របានអស់ព្រះជន្មាយុ ៣៦ កោដិ និង ៦០ សែនឆ្នាំ ហើយក៏ច្យុតទៅ។ ព្រះឥន្ទ្រអង្គថ្មីក៏កើតឡើង ព្រះអង្គនោះក៏សោយរាជ្យជាទេវរាជយ៉ាងនោះ រួចក៏ច្យុតទៅដោយការអស់អាយុ ដោយវិធីនេះ ព្រះឥន្ទ្រច្យុតអស់ ៣៦ អង្គទៅហើយ ចំណែកឯព្រះរាជាមាន្ធាតុ នៅតែសោយរាជ្យជាទេវរាជដោយរូបរាងជាមនុស្សដដែល កាលវេលាកន្លងទៅយ៉ាងនេះ កាមតណ្ហាក៏កើតឡើងរឹតតែខ្លាំងឡើងៗ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តើអញត្រូវការអ្វីដោយពាក់កណ្តាលរាជ្យនេះ? អញនឹងសម្លាប់ព្រះឥន្ទ្រ ហើយសោយរាជ្យតែម្នាក់ឯងវិញ»។ ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គមិនអាចសម្លាប់ព្រះឥន្ទ្របានឡើយ ព្រោះថាកាមតណ្ហានេះ ជាឫសគល់នៃសេចក្តីវិនាស។ ព្រោះហេតុនោះហើយ ទើបពោលថា៖

3.

៣.

Varamatra sukhantyatra, atricchāvihato naro;

Idhavā paratthavā kiñci, na sātaṃ vindate sadā.

បុគ្គលដែលត្រូវសេចក្តីប្រាថ្នាហួសប្រមាណកម្ចាត់បង់ហើយ តែងមិនបានជួបប្រទះនូវសេចក្តីសុខសម្រួលបន្តិចបន្តួចឡើយ ទាំងក្នុងលោកនេះ ឬក្នុងលោកខាងមុខ ក្នុងកាលគ្រប់ពេល។

4.

៤.

Taṇhāya [Pg.36] jāyate soko,Taṇhāya jāyate bhayaṃ;

Taṇhāya vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

សេចក្តីសោក តែងកើតអំពីតណ្ហា សេចក្តីភ័យ តែងកើតអំពីតណ្ហា កាលបើបុគ្គលរួចផុតស្រឡះអំពីតណ្ហាហើយ សេចក្តីសោកក៏មិនមាន ឯសេចក្តីភ័យនឹងមានមកពីណា។

5.

៥.

Taṇhādāso naro ettha, rājacorādisambhavaṃ;

Hattacchedādikaṃ dukkhaṃ, pāpuṇāti vihaññati.

មនុស្សដែលជាទាសៈនៃតណ្ហាក្នុងលោកនេះ តែងដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ មានការកាត់ដៃជាដើម ដែលកើតអំពីស្តេច ឬចោរជាដើម ហើយតែងក្តៅក្រហាយ។

6.

៦.

Yena lobhena jātena, sadā jīyanti pāṇino;

Khettaṃ vatthuṃ hiraññaṃca, gavāssaṃ dāsaporisaṃ;

Sabbatthāmena so lobho, pahātabbova viññunāti.

សត្វទាំងឡាយ តែងវិនាសសាបសូន្យជានិច្ច ព្រោះតែលោភៈដែលកើតឡើងហើយណា គឺវិនាសទាំងស្រែចម្ការ ផ្ទះសម្បែង ប្រាក់កាស ហ្វូងគោ សេះ ខ្ញុំកំដរ និងកម្មករ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញា គប្បីលះបង់នូវលោភៈនោះ ដោយអស់កម្លាំងកាយចិត្តចុះ។

Tato atricchāvihatassa tassa āyusaṅkhāro parihāyi, jarā sarīraṃ pahari, manussasarīrañhi nāma na devalokebhijjati, tatha so devalokā bhassitvā bandhumatīnagaruyyānaṃ pāvisi, uyyānapālo tassa āgatabhāvaṃ rājakulaṃ nivedesi. Rājā rājakulā āgantvā uyyāneyeva āsanaṃ paññāpesi. Tato mandhātā uyyāne paññattavarāsane nipanno anuṭṭhānaseyyaṃ kappesi. Tato amaccā deva tumhākaṃ parato kinnu kathesāmāti pucchiṃsu, mama parato tumhe imaṃ sāsanaṃ mahājanassa katheyyātha, mandhātumahārājā dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu cakkavattirajjaṃ kāretvā cātumahārājikesu rajjaṃ kāretvā chattiṃsasakkānaṃ āyuparimāṇena devaloke rajjaṃ kāretvā kālamakāsīti. So evaṃ vatvā kālaṃkatvā yathākammaṃ gatoti imamatthaṃ pakāsetuṃ bhagavā catumahāparisamajjhe imā gāthāyo āha.

លំដាប់នោះ ព្រះជន្មាយុរបស់ព្រះរាជាមាន្ធាតុ ដែលត្រូវសេចក្តីប្រាថ្នាហួសប្រមាណកម្ចាត់បង់ហើយនោះ ក៏ថយចុះ ជរាក៏ចូលមកបៀតបៀនរូបកាយ ព្រោះថារូបកាយរបស់មនុស្ស មិនអាចបែកធ្លាយក្នុងទេវលោកឡើយ ព្រះអង្គក៏ធ្លាក់ចុះចាកទេវលោក ចូលទៅកាន់ឧទ្យាននៃក្រុងពន្ធុមតី នាយឧទ្យានបាលបានដឹងថាព្រះអង្គយាងមកដល់ ក៏ចូលទៅក្រាបបង្គំទូលដល់រាជត្រកូល។ ព្រះរាជាយាងចេញពីរាជវាំង មកចាត់ចែងក្រាលថ្វាយនូវអាសនៈក្នុងឧទ្យាននោះឯង។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាមាន្ធាតុ ទ្រង់ផ្ទំលើអាសនៈដ៏ប្រសើរដែលគេចាត់ចែងថ្វាយក្នុងឧទ្យាននោះ ហើយទ្រង់ផ្ទំជាអនិវត្តសេយ្យា។ គ្រានោះ ពួកអាមាត្យទូលសួរថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ក្រោយពេលព្រះអង្គសោយទិវង្គតទៅ តើពួកយើងខ្ញុំគប្បីនិយាយប្រាប់យ៉ាងណា?» ព្រះអង្គមានព្រះរាជឱង្ការថា «ក្រោយពេលអញស្លាប់ទៅ អ្នករាល់គ្នាគប្បីប្រាប់ដំណឹងនេះដល់មហាជនថា ព្រះបាទមាន្ធាតុមហារាជ បានសោយរាជ្យជាស្តេចចក្រពត្តិក្នុងទ្វីបធំទាំង ៤ ដែលមានទ្វីបតូចៗ ២,០០០ ជាបរិវារ បានសោយរាជ្យក្នុងចាតុម្មហារាជិកាទេវលោក បានសោយរាជ្យក្នុងទេវលោកអស់អាយុកាលនៃព្រះឥន្ទ្រ ៣៦ អង្គ ហើយឥឡូវនេះបានសោយទិវង្គតទៅហើយ»។ ព្រះអង្គមានព្រះរាជឱង្ការយ៉ាងនេះហើយ ក៏សោយទិវង្គត យាងទៅតាមយថាកម្ម។ ដើម្បីសម្តែងនូវសេចក្តីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវគាថាទាំងឡាយនេះ ក្នុងកណ្តាលជំនុំនៃបរិស័ទទាំង ៤ ថា៖

7.

៧.

Yāvatā candimasuriyā, pariharanti disā bhanti virocanā;

Sabbeva dāsā mandhātā, ye pāṇā pathavinissitā.

ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ តែងវិលជុំវិញ ញ៉ាំងទិសទាំងឡាយឲ្យភ្លឺស្វាង រុងរឿងទៅត្រឹមណា សត្វទាំងឡាយណាដែលអាស្រ័យនៅលើផែនដី ទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាខ្ញុំបម្រើរបស់ព្រះបាទមាន្ធាតុត្រឹមណោះ។

8.

៨.

Na [Pg.37] kahāpaṇavassena, titti kāmesu vijjati;

Appassadā dukhā kāmā, iti viññāya paṇḍito.

សេចក្តីឆ្អែតក្នុងកាមទាំងឡាយ មិនមានឡើយ ព្រោះតែភ្លៀងកហាបណៈ បណ្ឌិតដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា កាមទាំងឡាយមានតម្រេកបន្តិចបន្តួច មានទុក្ខច្រើន។

9.

៩.

Api dibbesu kāmesu, ratiṃso nādhigacchati;

Taṇhākkhayarato hoti, sammāsambuddhasāvakoti.

សូម្បីតែក្នុងកាមទិព្វទាំងឡាយ សាវ័ករបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ក៏មិនបានដល់នូវសេចក្តីត្រេកអរឡើយ សាវ័កនោះជាអ្នកត្រេកអរតែក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហាប៉ុណ្ណោះ។

Taṃ sutvā bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.

លុះមហាជនបានស្តាប់ធម៌ទេសនានោះហើយ ក៏បានសម្រេចសោតាបត្តិផលជាដើមជាច្រើននាក់។

10.

១០.

Iti gatiniyatānaṃ bodhiyā uttamānaṃ;

Sakavasamupanetvā deti dukkhātitaṇhā;

Aniyatagatikānaṃ kā kathā mādisānaṃ;

Jahatha tamiti mantvā bho bhajavho tivatthuṃti.

តណ្ហានេះ តែងនាំមកនូវសេចក្តីទុក្ខយ៉ាងខ្លាំង ដោយនាំយកសូម្បីតែព្រះពោធិសត្វទាំងឡាយដ៏ឧត្តម ដែលមានគតិទៀងទាត់ក្នុងការត្រាស់ដឹង ឲ្យមកស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់ខ្លួនបាន ចំណែកឯពួកសត្វដែលមានគតិមិនទៀងទាត់ ដូចជាពួកយើងនេះ តើនឹងពោលទៅថ្វីទៀត! ហេតុនោះ សូមអ្នករាល់គ្នាដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះហើយ លះបង់នូវតណ្ហានោះចេញ រួចសេពគប់នូវវត្ថុទាំងបីចុះ។

Mahāmandhātuvatthuṃ aṭṭhamaṃ.

រឿងមហាមាន្ធាតុ ជាគម្រប់ ៨ ចប់។

9. Buddhavammavāṇijakavatthumhi ayamānupubbīkathā

៩. នេះជារឿងតាមលំដាប់ ក្នុងរឿងពាណិជ្ជករឈ្មោះ ពុទ្ធវម្មៈ។

Jambudīpe kira pāṭaliputtanagare buddhavammo nāma vāṇijako ahosi vāṇijakakammena jīvamāno. So aparabhāge satthavāhehi saddhiṃ gāmanigamajanapada rājadhānīsu vāṇijjaṃ payojayamāno vicarati, tasmiṃ samaye bhagavānekabhikkhusahassaparivuto janapadacārikaṃ carati bahū devamanusse saṃsārakantārā uttārento. Tadā so bhagavantaṃ addasa dvattiṃsalakkhaṇānubyañjanapatimaṇḍitaṃ jalamānasuvaṇṇameruṃ viyavirocamānaṃ mahābhikkhusaṅghaparivutaṃ, disvā paramapītiyā phuṭasarīro añjaliṃ paggayha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā sāyaṇhe bhagavantaṃ bhattena nimantesi buddhasāsane aparicitabhāvena. Athassa bhagavā vikālabhojanā paṭiviratā tathāgatāti āha. Atha so bhagavantaṃ vanditvā kiṃ bhante bhagavantā vikāle bhuñjissantīti, athassa kathaṃ paṭicca bhagavā [Pg.38] aṭṭhavidhaṃ pānaṃ tathāgatānaṃ vikāle bhuñjituṃ kappati. Seyyathidaṃ, ambapānaṃ jambupānaṃ cocapānaṃ mocapānaṃ phārusakapānaṃ madhupānaṃ muddikapānaṃ sālūkapānanti. Taṃ sutvā vāṇijo sahasakkārārasehi muddikapānaṃ katvā buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa adāsi, sabhikkhusaṅgho satthā paribhuttapānīyaraso tassa dhammaṃ desetvā janapadacārikaṃ pakkāmi. Sopi pasannamānaso hutvā nivatto saddhiṃ vāṇijakehi tesu tesu janapadesu vāṇijjaṃ payojento mahāvattanīyaṃnāma kantāraṃ pāpuṇi, tatta tesaṃ sabbesuyeva sakaṭesu pānīyaṃ parikkhayamagamāsi. Tattha sabbamanussānaṃca balīvaddānaṃca pānīyaṃ nāhosi. Atha so vāṇijo pipāsābhibhūto tesu tesu sakaṭesu pānīyaṃ pariyesanto vicarati. Athekasmiṃ sakaṭe manussā taṃ disvā kāruññena etthāgaccha, imasmiṃ koḷambe thokaṃ pānīyaṃ atthi pivāti vadiṃsu. Ta to so gantvā pānīyaṃ pivi. Tassa taṃ rasaṃ muddikapānarasasadisaṃ ahosi, pivantova so evaṃ cintesi. Sammāsambuddhassa tadā me dinnamuddikapānassa nissando ajja sampatto bhavissatīti accherabbhutacitto somanassajāto gantvā sayameva cāṭiyā pidhānaṃ vivari. Sakalāpi sā cāṭi muddikapānena paripuṇṇā ahosi. Tato so ra sava ntaṃ ojavantaṃ aparikkhayaṃ dibbapānasadisaṃ pānīyaṃ disvā paramāya pītiyā phuṭasarīro ugghosesi sabbe pānīyaṃ pivantūti. Taṃ sutvā sabbe sannipatitvā pānīyaṃ disvā abbhutacittā jātā. Vāṇijo tesaṃ majjhe buddhānubhāvaṃ pakāsento āha.

ឮថា ក្នុងក្រុងបាដលិបុត្ត នាជម្ពូទ្វីប មានពាណិជ្ជករម្នាក់ឈ្មោះ ពុទ្ធវម្មៈ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយរបរជួញដូរ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក គាត់រួមដំណើរជាមួយពួកក្បួនរទេះជួញដូរ ត្រេចទៅធ្វើជំនួញក្នុងស្រុក និគម ជនបទ និងរាជធានីទាំងឡាយ សម័យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ហែហមដោយភិក្ខុមួយពាន់រូប យាងទៅកាន់ចារិកក្នុងជនបទ ដើម្បីស្រោចស្រង់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយឲ្យឆ្លងផុតពីកន្តារភព។ គ្រានោះ ពាណិជ្ជករនោះបានក្រឡេកឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលទ្រង់ប្រដាប់ដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ និងអនុព្យញ្ជនៈ ភ្លឺស្វាងរុងរឿងដូចជាភ្នំមាសដែលកំពុងឆេះ ចោមរោមដោយព្រះភិក្ខុសង្ឃជាច្រើន លុះឃើញហើយ ក៏មានសេចក្តីជ្រះថ្លា និងបីតិភាយពេញរូបកាយ លើកដៃប្រណម្យ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ថ្វាយបង្គំរួចហើយ ក៏បាននិមន្តព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីឆាន់ភត្តាហារក្នុងពេលល្ងាច ព្រោះខ្លួនមិនទាន់ស្គាល់ច្បាស់នូវវិន័យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ថា «ម្នាលឧបាសក ព្រះតថាគតទាំងឡាយ វៀរចាកការឆាន់ក្នុងកាលខុស»។ គាត់ក៏ថ្វាយបង្គំទូលសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងឆាន់អ្វីក្នុងកាលខុស?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវទឹកបាណៈ ៨ ប្រការ ដែលគួរដល់ព្រះតថាគតទាំងឡាយក្នុងការឆាន់ក្នុងកាលខុស គឺ ទឹកស្វាយ ទឹកព្រីង ទឹកចេកមានគ្រាប់ ទឹកចេកឥតគ្រាប់ ទឹកផ្លែរកាំ ទឹកឃ្មុំ ទឹកផ្លែទំពាំងបាយជូរ ទឹកមើមឈូក។ លុះពាណិជ្ជករបានស្តាប់ហើយ ក៏បានចាត់ចែងធ្វើទឹកផ្លែទំពាំងបាយជូរដ៏មានរសឆ្ងាញ់ពិសា ប្រគេនដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ព្រះសាស្តាព្រមទាំងព្រះភិក្ខុសង្ឃ លុះឆាន់ទឹកបាណៈនោះរួចហើយ ក៏ទ្រង់សម្តែងធម៌ទេសនាប្រោសគាត់ រួចយាងបន្តទៅកាន់ចារិកក្នុងជនបទ។ ចំណែកឯពាណិជ្ជករនោះ មានចិត្តជ្រះថ្លា ក៏ត្រឡប់ទៅវិញ រួមដំណើរជាមួយពួកពាណិជ្ជករទាំងឡាយ ធ្វើជំនួញក្នុងជនបទនោះៗ រហូតដល់វាលកន្តារដ៏ធំមួយឈ្មោះ មហាវតនីយៈ ក្នុងទីនោះ ទឹកនៅក្នុងរទេះទាំងអស់របស់ពួកគេក៏អស់រលីង។ ទីនោះ គ្មានទឹកសម្រាប់មនុស្ស និងគោទាំងឡាយឡើយ។ គ្រានោះ ពាណិជ្ជករនោះត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានបៀតបៀន ក៏ត្រេចស្វែងរកទឹកតាមរទេះនោះៗ។ គ្រានោះ ពួកមនុស្សនៅក្នុងរទេះមួយ ឃើញគាត់ហើយ ក៏មានចិត្តអាណិតអាសូរ ពោលថា «សូមអញ្ជើញមកទីនេះចុះ ក្នុងក្អមនេះមានទឹកបន្តិចបន្តួច សូមពិសាចុះ»។ គាត់ក៏ដើរទៅផឹកទឹកនោះ។ ទឹកនោះមានរសជាតិដូចជាទឹកផ្លែទំពាំងបាយជូរ កាលកំពុងផឹក គាត់ក៏គិតថា «ផលវិបាកនៃទឹកផ្លែទំពាំងបាយជូរដែលអញបានប្រគេនដល់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក្នុងកាលនោះ មុខជាមកដល់អញក្នុងថ្ងៃនេះជាមិនខាន» គាត់មានចិត្តអស្ចារ្យ និងសោមនស្សជាខ្លាំង ក៏ដើរទៅបើកគម្របក្អមដោយខ្លួនឯង។ ក្អមទាំងមូលនោះ ក៏ពេញប្រៀបទៅដោយទឹកផ្លែទំពាំងបាយជូរ។ លុះគាត់បានឃើញទឹកដែលមានរសជាតិឆ្ងាញ់ មានឱជារស មិនចេះអស់ ដូចជាទឹកទិព្វយ៉ាងនោះ ក៏មានបីតិភាយពេញរូបកាយ ស្រែកប្រកាសថា «សូមអ្នករាល់គ្នាអញ្ជើញមកផឹកទឹកចុះ!»។ ពួកមនុស្សទាំងអស់លុះឮហើយ ក៏មកជួបជុំគ្នា ឃើញទឹកនោះហើយ ក៏មានចិត្តអស្ចារ្យក្រៃលែង។ ពាណិជ្ជករ ក៏បានប្រកាសនូវពុទ្ធានុភាពក្នុងកណ្តាលជំនុំនោះថា៖

1.

១.

Passathedaṃ bhavanto bho, ānubhāvaṃ mahesino;

Acintanīyamaccheraṃ, sandiṭṭhika makālikaṃ.

សូមអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ មើលចុះ នេះជាអានុភាពនៃព្រះមហេសីសាស្តា ជាអច្ឆរិយៈដែលមិនគួរគិត ជាសេចក្តីពិតដែលឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង មិនរង់ចាំកាលវេលាឡើយ។

2.

២.

Pasannamanasā buddhe, dinnaṃ pānīyakaṃ mayā;

Vipaccati idāneva, taṃ dānaṃ munivāhasā.

ទឹកបាណៈដែលខ្ញុំមានចិត្តជ្រះថ្លា បានប្រគេនដល់ព្រះពុទ្ធ ទាននោះតែងហុចផលឲ្យក្នុងពេលនេះភ្លាម ដោយអានុភាពនៃព្រះមុនី។

3.

៣.

Ojavantaṃ [Pg.39] sukhannaṃva, sītalaṃ madhuro dakaṃ;

Dibbapānaṃva devānaṃ, jātamabbhutamakkhayaṃ.

ទឹកដ៏ត្រជាក់ មានរសផ្អែម្ហែម មានឱជារស នាំមកនូវសេចក្តីសុខ ដូចជាទឹកទិព្វរបស់ពួកទេវតា កើតឡើងជាអស្ចារ្យ មិនចេះអស់ឡើយ។

4.

៤.

Sīlavantesu ko nāma, na dadeyya vicakkhaṇo;

Idha loke paratteca, sukhadaṃ dāna muttamaṃ.

បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញាណា មិនគប្បីប្រគេនទានដល់លោកអ្នកមានសីល ព្រោះថាទានដ៏ឧត្តម តែងផ្តល់នូវសេចក្តីសុខ ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។

5.

៥.

Yathi cchitaṃ gahetvāna, pivantu madhuro dakaṃ;

Bhājanānica pūretvā, yantu sabbe yathicchitanti.

សូមអ្នករាល់គ្នាដងយកទឹកដ៏ផ្អែមនេះផឹកតាមប្រាថ្នាចុះ ហើយចូរច្រកឲ្យពេញភាជន៍ទាំងឡាយ រួចទៅតាមសេចក្តីប្រាថ្នាចុះ។

Evañca pana vatvā sabbe manusseca balīvaddeca muddikaraseneva santappesi. Tato tato āgatāpi pānīyaṃ pivantoca pānīyaṃ akkhayaṃ ahosi. Tato vāṇijo satthavāhehi saddhiṃ vāṇijjaṃ payojetvā sakanagaraṃ āgacchanto bhagavantaṃ passitvā gamissāmīti veḷuvanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā katānuñño ekamante nisīdi. Satthāpi tena saddhiṃ madhurapaṭisanthāramakāsi. Upāsakopi bhante tumhākaṃ pāṭihāriyaṃ disvā pasanno vanditvā gamissāmīti āgatomhi, evañce vañca pāṭihāriyanti vitthārena kathesi. Athassa bhagavā dhammaṃ desesi. So dhammaṃ sutvāna satthāraṃ svātanāya nimantetvā mahādānaṃ datvā attano gehameva agamāsi. So tato paṭṭhāya dānādīni puññāni katvā tato cuto devaloke dvādasayojanike kanakavimāne devaccharāparivuto devissariyasamannāgato nibbatti. Tassa pubbakammapakāsanatthaṃ tattha tattha ratanabhājanesu dibbamayehi muddikapānehi paripuṇṇaṃ ahosi. Pānīyaṃ pivitvā devā naccanti vādenti kīḷantīti.

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានញ៉ាំងមនុស្ស និងគោទាំងឡាយទាំងអស់ឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយទឹកផ្លែទំពាំងបាយជូរនោះឯង។ ទោះបីជាពួកជនដែលមកពីទិសទីនោះៗ ផឹកទឹកនោះ ក៏ទឹកនោះមិនចេះអស់ឡើយ។ លំដាប់នោះ ឈ្មួញនោះធ្វើជំនួញជាមួយពួកនាយក្បួនរទេះ កាលត្រឡប់មកកាន់នគររបស់ខ្លួន គិតថា «អាត្មាអញនឹងចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគសិន សឹមទៅ» ទើបចូលទៅកាន់វត្តវេឡុវ័ន ថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា កាលបើទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរម្ខាង។ ព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់ធ្វើសេចក្ដីរាប់អានដ៏ផ្អែមល្ហែមជាមួយគាត់។ ឧបាសកនោះក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គបានឃើញបាដិហារិយ៍របស់ព្រះអង្គហើយ មានចិត្តជ្រះថ្លា ទើបមកដើម្បីថ្វាយបង្គំរួចសឹមទៅ» ហើយបានក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវបាដិហារិយ៍នោះៗ ដោយពិស្ដារ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងធម៌ទេសនាដល់គាត់។ គាត់ស្ដាប់ធម៌ហើយ ក៏និមន្តព្រះសាស្តាដើម្បីភត្តាហារក្នុងថ្ងៃស្អែក ប្រគេនមហាទានហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះរបស់ខ្លួនវិញ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក គាត់បានធ្វើបុណ្យមានទានជាដើម លុះចាកលោកនេះទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក ក្នុងវិមានមាសទំហំ ១២ យោជន៍ ហែហមដោយពួកទេវអប្សរ ប្រកបដោយទេវឫទ្ធិដ៏ឧត្តម។ ដើម្បីបង្ហាញនូវបុព្វកម្មរបស់គាត់ ក្នុងទីនោះៗ តែងពេញទៅដោយទឹកផ្លែទំពាំងបាយជូរដ៏ជាទិព្វក្នុងភាជន៍រតនៈទាំងឡាយ។ ពួកទេវតាផឹកទឹកនោះហើយ តែងរាំច្រៀង ប្រគំតន្ត្រី និងលេងកម្សាន្ត។

6.

៦.

Na vipulajinasāraṃ jānamāno janevaṃ,Labhati vipulabhogaṃ toyamattassa dānā;

Viditaguṇagaṇā bho tīsu vatthūsu tumhe,Labhatha khalu visesaṃ sīlavantesu dānāti.

ជនកាលមិនដឹងនូវសារៈដ៏ធំទូលាយរបស់ព្រះជិនស្រីយ៉ាងនេះ តែងបាននូវភោគសម្បត្តិដ៏ច្រើន ព្រោះតែការថ្វាយទានត្រឹមតែទឹកបន្តិចបន្តួច។ នែអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ! អ្នករាល់គ្នាដែលដឹងនូវគុណកោដ្ឋក្នុងវត្ថុទាំង ៣ គប្បីបាននូវផលវិសេសជាប្រាកដ ព្រោះការថ្វាយទានចំពោះលោកអ្នកមានសីលទាំងឡាយ។

Buddhavammavāṇijakassa vatthuṃ navamaṃ.

រឿងពុទ្ធវម្មពាណិជ ជាគម្រប់ ៩ ចប់។

10. Rūpadeviyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

១០. នេះជាអនុបុព្វីកថា ក្នុងរឿងនាងរូបទេវី។

Atīte [Pg.40] kira vipassissa bhagavato kāle tasmiṃ nagare ekā gāmadārikā vihāre āhiṇḍantī ekaṃ gilānabhikkhuṃ disvā kampamānahadayā upasaṅkamitvā vanditvā bhante kote ābādho sarīraṃ pīḷetīti pucchi. Tenāpi bhagini kharābādho me pīḷetīti vutte sā tenahi bhante ahaṃ taṃ rogaṃ vūpasamessāmīti nimantetvā gehaṃ gantvā taṃ pavattiṃ mātāpitunnaṃ kathetvā tehi anuññātā puna divase nānaggarasena bhesajjāhāraṃ sampādesi, tato so bhikkhu punadivase cīvaraṃ pārupitvā bhikkhāya caranto tassā gehaṃ gantvā aṭṭhāsi. Sā theraṃ āgataṃ disvā somanassajātā pattaṃ gahetvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Tattha nisinnaṃ taṃ āhārena sādhukaṃ parivisitvā sakkāra makāsi. Athassā saddhābalena bhuttamatteyeva so ābādho vūpasami. Tato so vūpasantarogo dutiyadivase tassā gehaṃ nā gamāsi. Atha sā vihāraṃ gantvā taṃ vanditvā kasmānāgatatthāti pucchitvā tena me bhagini byādhi vūpasami, tasmā nāgatosmīti vutte sā sādhu bhanteti somanassajātā gehameva agamāsi. Sā tena puññakammena kālaṃ katvā devaloke nibbatti. Tassā tattha dvādasayojanikaṃ kanakavimānaṃ nibbatti. Sā tattha devissariyaṃ anubhavantī chabuddhantaraṃ khepetvā amhākaṃ bhagavato kāle jambudīpe devaputtanagare udiccabrahmaṇakule jeṭṭhabrāhmaṇassa bhariyāya kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi, sā paripāka manvāya mātukucchito nikkhami. Tassā mātukucchito nikkhantakālato paṭṭhāya divase divase aṭṭhaṭṭhanālimattaṃ taṇḍulaṃ nibbattati. Tassā rūpasampattiṃ disvā pasannā mātāpitaro rūpadevīti nāma makaṃsu. Pacchā taṃ patirūpena dārakena niyojesuṃ. Athassā taṇḍula- nālimattaṃ [Pg.41] gahetvā pacituṃ āraddhe icchiticchitamaṃsādibyañjanañja sappinavanītadadhikhīrādigorasañca jīramaricādikaṭukabhaṇḍañca kadalipanasamadhuguḷādiupakaraṇañca bhājanāni pūretvā nibbattati, tāya hatthena gahitaṃ kiñci khādanīyaṃ bhojanīyaṃvā pūtibhāvaṃ na gacchati, bhattukkhaliṃ gahetvā sakalanagaravāsino bhojentiyāpi ekakaṭacchumattaṃ bhattaṃ gahitaṭṭhānaṃ na paññāyati. Evaṃ aparikkhayapuññā ahosi, sakaladevaputtanagare candasuriyāva pākaṭā ahosi, atha sā pañcasatabhikkhū nimantetvā niccaṃ sakanivesaneyeva bhojeti, tadā tesaṃ antare paṭisambhidāpatto mahāsaṅgharakkhitattheronāma imissā puññānubhāvaṃ dibbacakkhunā disvā na jānāti esā atthanā pubbe katakammaṃ. Yannūnāhaṃ assā pakāseyyanti ekadivasaṃ tassā nivesane bhuñjitvā anumodanaṃ karonto jānāsi bhagini tayā pubbe katakammanti pucchi, na jānāmi bhante. Sotumicchāmīti, athassā so pubbakammaṃ pakāsento.

ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងកាលនៃព្រះវិបស្សីដ៏មានព្រះភាគ មានកុមារីអ្នកស្រុកម្នាក់ ដើរទៅកាន់វិហារ ឃើញភិក្ខុឈឺមួយអង្គ មានចិត្តញាប់ញ័រ ក៏ចូលទៅជិត ថ្វាយបង្គំហើយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើលោកម្ចាស់មានអាពាធអ្វីបៀតបៀនរាងកាយ?»។ កាលបើភិក្ខុនោះប្រាប់ថា «ម្នាលប្អូនស្រី អាពាធយ៉ាងខ្លាំងបៀតបៀនអាត្មា» នាងក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន បើដូច្នោះ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងជួយព្យាបាលរោគនោះឲ្យជាសះស្បើយ» ហើយក៏និមន្តលោក រួចត្រឡប់ទៅផ្ទះ ប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់មាតាបិតា កាលបើមាតាបិតាអនុញ្ញាតហើយ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏បានចាត់ចែងភេសជ្ជៈ និងអាហារមានរសប្លែកៗ។ លំដាប់នោះ ភិក្ខុនោះ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏គ្រងចីវរ ដើរទៅបិណ្ឌបាត ទៅឈរនៅទៀបផ្ទះរបស់នាង។ នាងឃើញព្រះថេរៈមកដល់ ក៏មានចិត្តសោមនស្សរីករាយ ទទួលយកសបាត្រ រៀបចំអាសនៈថ្វាយ។ កាលព្រះថេរៈគង់លើអាសនៈនោះហើយ នាងក៏បានប្រគេនចង្ហាន់យ៉ាងផ្ដិតផ្ដង់ និងធ្វើសក្ការៈជាអនេក។ លំដាប់នោះ ដោយអានុភាពនៃសទ្ធារបស់នាង គ្រាន់តែព្រះថេរៈឆាន់រួចភ្លាម អាពាធនោះក៏បានជាសះស្បើយភ្លាម។ ចាប់តាំងពីពេលដែលជាសះស្បើយពីរោគនោះមក ក្នុងថ្ងៃទីពីរ ព្រះថេរៈមិនបានទៅកាន់ផ្ទះរបស់នាងឡើយ។ ពេលនោះ នាងបានទៅកាន់វិហារ ថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈហើយសួរថា «ហេតុអ្វីបានជាលោកម្ចាស់មិនយាងទៅ?» កាលបើព្រះថេរៈតបថា «ម្នាលប្អូនស្រី ជំងឺរបស់អាត្មាបានជាសះស្បើយហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបអាត្មាមិនបានទៅ» នាងក៏មានចិត្តសោមនស្សរីករាយ ពោលថា «ប្រពៃហើយ លោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន» រួចក៏ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។ នាងធ្វើមរណកាលដោយបុណ្យកម្មនោះ ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក។ វិមានមាសទំហំ ១២ យោជន៍ ក៏កើតឡើងដល់នាងក្នុងទេវលោកនោះ។ នាងសោយទេវសម្បត្តិក្នុងទីនោះ អស់រយៈកាលរវាងព្រះពុទ្ធ ៦ ព្រះអង្គ លុះដល់កាលនៃព្រះសាស្តារបស់យើង ក៏បានមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃភរិយារបស់ព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តមម្នាក់ ក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៍ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ក្នុងក្រុងទេវបុត្ត នាជម្ពូទ្វីប។ លុះគ្រប់ខែហើយ នាងក៏ប្រសូតចាកផ្ទៃមាតា។ ចាប់តាំងពីពេលដែលនាងប្រសូតចាកផ្ទៃមាតាមក ក្នុងមួយថ្ងៃៗ តែងមានអង្ករប្រមាណ ៨ នាឡិ កើតឡើងជានិច្ច។ មាតាបិតាឃើញរូបសម្បត្តិដ៏ល្អរបស់នាង ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា ថ្វាយនាមថា «រូបទេវី»។ ក្រោយមក ក៏បានរៀបការនាងជាមួយកុមារដ៏សមគួរម្នាក់។ កាលបើនាងកាន់យកអង្ករត្រឹមតែមួយនាឡិមកដាំស្ល គ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ មានសាច់ និងសម្លតាមដែលប្រាថ្នា ទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់ ទឹកដោះជូរ ទឹកដោះស្រស់ជាដើម គ្រឿងហឹរមានជីវ៉ានិងម្ទេសជាដើម និងគ្រឿងឧបភោគមានចេក ខ្នុរ ទឹកឃ្មុំ ស្ករអំពៅជាដើម ក៏កើតឡើងពេញភាជន៍ទាំងឡាយ។ របស់ខាទនីយៈ ឬភោជនីយៈណាមួយដែលនាងកាន់ដោយដៃ មិនដែលស្អុយរលួយឡើយ។ ទោះបីជានាងកាន់ឆ្នាំងបាយដួសចែកដល់អ្នកនគរទាំងអស់ ក៏កន្លែងដែលដួសបាយចេញត្រឹមមួយវែកនោះ មិនចេះស្រុតចុះឡើយ។ នាងមានបុណ្យមិនចេះអស់យ៉ាងនេះ នាងល្បីល្បាញក្នុងក្រុងទេវបុត្តទាំងមូល ដូចជាព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យដូច្នោះឯង។ គ្រានោះ នាងបាននិមន្តភិក្ខុ ៥០០ អង្គ មកឆាន់ក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួនជានិច្ច។ ក្នុងសម័យនោះ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ មានព្រះថេរៈមួយអង្គព្រះនាម មហាសង្ឃរក្ខិតៈ ជាអ្នកបានសម្រេចបដិសម្ភិទា បានឃើញអានុភាពបុណ្យរបស់នាងដោយទិព្វចក្ខុ ក៏គិតថា «នាងនេះមិនដឹងនូវបុព្វកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុនឡើយ។ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញសម្តែងប្រាប់នាង» ថ្ងៃមួយ កាលដែលឆាន់ក្នុងផ្ទះរបស់នាងរួចហើយ ព្រះថេរៈធ្វើអនុមោទនា ក៏សួរថា «ម្នាលប្អូនស្រី នាងដឹងនូវបុព្វកម្មដែលនាងបានធ្វើហើយក្នុងកាលមុនដែរឬទេ?»។ នាងតបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាមិនដឹងទេ ខ្ញុំព្រះករុណាប្រាថ្នានឹងស្តាប់» លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈក៏សម្តែងនូវបុព្វកម្មរបស់នាងប្រាប់ថា៖

1.

១.

Ekanavute ito kappe,Vipassīnāma nāyako;

Ahosi loke lokeka,Nāyako chinnabandhano.

ក្នុងកប្បទី ៩១ អំពីកប្បនេះទៅ មានព្រះសាស្តាព្រះនាម វិបស្សី ទ្រង់ជាមគ្គនាយកតែមួយគត់ក្នុងលោក ទ្រង់កាត់ផ្តាច់នូវចំណងទាំងឡាយ។

2.

២.

Tadā tasmiṃ pure ramme, āsi tvaṃ gāmadārikā;

Āhiṇḍantī vihārasmiṃ, addakkhi jinasāvakaṃ.

ក្នុងកាលនោះ ក្នុងបុរីដ៏គួរជាទីត្រេកអរនោះ នាងជាកុមារីអ្នកស្រុក ដើរទៅកាន់វិហារ បានឃើញនូវព្រះសាវ័ករបស់ព្រះជិនស្រី។

3.

៣.

Rogāturaṃ kisaṃ paṇḍuṃ, assasantaṃ muhuṃ muhuṃ;

Disvāna kampitā cittā, nimantetvāna taṃ muniṃ.

នាងបានឃើញព្រះមុនីអង្គនោះ ដែលត្រូវរោគបៀតបៀន មានកាយស្គមស្គាំង ស្លេកស្លាំង ដកដង្ហើមញាប់ៗ ក៏មានចិត្តញាប់ញ័រ ហើយបាននិមន្តព្រះមុនីនោះ។

4.

៤.

Bhesajjañceva bhattañca, adā tvaṃ tena so yati;

Abyābādho anīghoca, ahosi anupaddavo.

នាងបានប្រគេនភេសជ្ជៈ និងចង្ហាន់ ព្រោះតែទាននោះ ព្រះយោគីនោះ ក៏បានជាសះស្បើយពីរោគ មិនមានទុក្ខ មិនមានឧបទ្រពឡើយ។

5.

៥.

Tato tvaṃ tena kammena, sukatena tato cutā;

Jātāsi devalokasmiṃ, sabbakāmasamiddhinī.

លុះនាងចាកលោកនេះទៅ ដោយសារបុណ្យកម្មដែលបានធ្វើល្អហើយនោះ ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក ជាអ្នកសម្រេចនូវសេចក្តីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាង។

6.

៦.

Tattha [Pg.42] te puññatejena, pāsādo ratanāmayo;

Maṇithūpisatākiṇṇo, kūṭāgārehi laṅkato.

ក្នុងទេវលោកនោះ ដោយតេជះនៃបុណ្យរបស់នាង នាងមានប្រាសាទសម្រេចដោយរតនៈ ដ៏កុះករដោយសសរកែវមណីរាប់រយ លម្អដោយកំពូលប្រាសាទទាំងឡាយ។

7.

៧.

Nekagabbhasatākiṇṇo, sayanāsanamaṇḍito;

Accharāsatasaṃkiṇṇo, naccagītādisaṃkulo.

ប្រាសាទនោះកុះករដោយបន្ទប់រាប់រយ តាក់តែងដោយគ្រែនិងអាសនៈ ពេញទៅដោយពួកទេវអប្សររាប់រយ ដ៏អ៊ូអែរដោយការរាំច្រៀងជាដើម។

8.

៨.

Rambhāmbajambusannīra, pūgapunnāgapāṭalī;

Nāgāditarusaṇḍehi, maṇḍituyyānapantihi.

លម្អដោយជួរឧទ្យាន ដែលដុះដាលដោយព្រៃឈើទាំងឡាយ មានចេក ស្វាយ ព្រីង ដូង ស្លា ខ្ទឹង ច្រនៀង និងខ្ទង់ជាដើម។

9.

៩.

Padumuppalakaḷāra, kundakānanamaṇḍite;

Madhumattālipālīhi, sārasīsarasaṃkule.

លម្អដោយព្រៃផ្កាម្លិះ ផ្កាឈូកក្រហម ឈូកខៀវ និងឈូកស ដ៏កុះករដោយហ្វូងឃ្មុំដែលស្រវឹងដោយលំអងផ្កា និងស្រះទឹកដែលមានសត្វក្ងានហើរហែ។

10.

១០.

Devaputtehi nekehi, tathā devaccharāhica;

Niccussave mahābhoge, vimāne mananandane.

នាងបានសោយសម្បត្តិដ៏ធំធេង មានការលេងកម្សាន្តជានិច្ច ក្នុងវិមានជាទីរីករាយនៃចិត្ត ជាមួយពួកទេវបុត្រ និងទេវអប្សរជាច្រើន។

11.

១១.

Tvamevaṃ devalokamhi, vindamānā mahāyasaṃ;

Addhānaṃ vītināmetvā, nibbute gotame jine.

នាងកាលសោយយសដ៏ធំធេងក្នុងទេវលោកយ៉ាងនេះ កន្លងកាលវេលាទៅ លុះដល់ព្រះគោតមជិនស្រីទ្រង់បរិនិព្វានហើយ។

12.

១២.

Jambudīpe idāni tvaṃ, nibbattā udite kule;

Puññapaññāguṇāvāsā, rūpenaggā piyaṃvadā.

ក្នុងកាលឥឡូវនេះ នាងបានមកកើតក្នុងជម្ពូទ្វីប ក្នុងត្រកូលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ជាទីតាំងនៃបុណ្យ បញ្ញា និងគុណធម៌ មានរូបសម្បត្តិដ៏ឧត្តម និងមានវាចាជាទីស្រឡាញ់។

13.

១៣.

Etaṃ te devalokasmiṃ, devissariyamabbhutaṃ,Imaṃ te idha lokasmiṃ, sabbaṃ mānusikaṃ sukhaṃ.

...នេះជាទេវឫទ្ធិដ៏អស្ចារ្យរបស់នាងក្នុងទេវលោក នេះជាមនុស្សសម្បត្តិគ្រប់យ៉ាងរបស់នាងក្នុងលោកនេះ។

14.

១៤.

Vipassimunino kāle, tvaṃ tassekassa bhikkhuno;

Adā dānaṃ gilānassa, tassa taṃ phalamīdisaṃ.

ក្នុងកាលនៃព្រះវិបស្សីមុនី នាងបានថ្វាយទានចំពោះភិក្ខុឈឺមួយអង្គនោះ នេះជាផលនៃទាននោះ។

15.

១៥.

Kātabbañhi sadā puññaṃ, icchantena sukhappadaṃ;

Tasmā tvaṃ sabbadā bhadde, ussukkā kusale bhavāti.

បុគ្គលកាលប្រាថ្នានូវសេចក្តីសុខ គប្បីធ្វើបុណ្យជានិច្ច ព្រោះហេតុនោះ ម្នាលនាងដ៏ចម្រើន នាងចូរជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងកុសលធម៌គ្រប់កាលចុះ។

Evaṃ so tassa purimattabhāve katakammaṃ pakāsetvā idāni puññakamme appamādā bhavāti anusāsi. Sā therassa dhammadesanaṃ sutvā paramasomanassā tato paṭṭhāya dānādīsu niratā puññāni karontī teneva somanassena sotāpannā ariyasāvikā ahosīti.

ព្រះថេរៈកាលសម្តែងនូវបុព្វកម្មដែលនាងបានធ្វើហើយក្នុងអត្តភាពមុនយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានទូន្មានថា «ឥឡូវនេះ នាងចូរជាអ្នកមិនប្រមាថក្នុងបុណ្យកម្មទាំងឡាយចុះ»។ នាងស្តាប់ធម៌ទេសនារបស់ព្រះថេរៈហើយ មានចិត្តសោមនស្សរីករាយជាខ្លាំង ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក៏ត្រេកអរក្នុងទានជាដើម ធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយ ហើយបានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្នាអរិយសាវិកា ដោយចិត្តសោមនស្សនោះឯង។

16.

១៦.

Iti [Pg.43] taruṇakumārī puññakammesu sāraṃ,Aviditaguṇamattā datva bhikkhussa dānaṃ;

Divimanujasukhaṃ sālattha tumhe bhavantā,Viditakusalapākā kiṃ na labbhetha santiṃ.

កុមារីក្រមុំនោះ កាលមិនដឹងនូវគុណវិសេស បានថ្វាយទានចំពោះភិក្ខុ ក៏បាននូវសារៈក្នុងបុណ្យកម្មទាំងឡាយ បាននូវសេចក្តីសុខក្នុងទេវលោកនិងមនុស្សលោកយ៉ាងនេះ ចុះអ្នករាល់គ្នាដែលជាអ្នកដឹងនូវផលនៃកុសល ហេតុអ្វីក៏មិនបាននូវសេចក្តីស្ងប់?

Rūpadeviyā vatthuṃ dasamaṃ.

រឿងនាងរូបទេវី ជាគម្រប់ ១០ ចប់។

Dhammasoṇḍakavaggo pathamo.

ធម្មសោណ្ឌកវគ្គ ទី ១ ចប់។

Nandiyarājavaggo

នន្ទិយរាជវគ្គ

11. Nandiyarājassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

១១. នេះជាអនុបុព្វីកថា ក្នុងរឿងព្រះបាទនន្ទិយរាជ។

Ito [Pg.45] kira kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma satthā loke udapādi sadevakaṃ lokaṃ saṃsārakantārā uttārento. Tasmiṃ kira samaye eko kuṭumbiko satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādānaṃ sajjetvā attano bhavanaṃ devabhavanamiva alaṅkaritvā buddhārahaṃ mahāsanaṃ paññāpetvā gantvā bhagavantaṃ yāci kāloyaṃ bhante bhagavato bhattaggassa upasaṅkamanāyāti. Atha bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto mahatā buddhānubhāvena gantvā nisīdi paññattavarabuddhāsane, tato kuṭumbiko haṭṭho udaggo sapariso bhagavantaṃ parivisati anekehi madhurannapānādīhi. Tadā tassa bhagavato sāsane dhutaṅgadharānaṃ aggo vasabhattheronāma mahāsāvako sapadānavattena piṇḍāya caramāno tassa kuṭumbikassa gehadvāre aṭṭhāsi, atha so theraṃ disvā bhante satthā antogehe nisinno, tumhepi pavisathāti yāci, thero apavisitvāva agamāsi, kuṭumbiko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā tamattaṃ vatvā kiṃ bhante sadevake loke bhagavatāpi uttaritaro guṇena saṃvijjatīti āha. Athassa satthā puttopamaṃ dassetvā therassa guṇe vaṇṇento evamāha.

ឮថា ក្នុងកាលកន្លងទៅមួយសែនកប្បអំពីកប្បនេះ មានព្រះសាស្តាព្រះនាម បទុមុត្តរៈ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក ទ្រង់ញ៉ាំងលោកព្រមទាំងទេវលោកឲ្យឆ្លងផុតចាកសង្សារកន្តារៈ។ ក្នុងសម័យនោះ មានកុដុម្ពិកៈម្នាក់ បានស្តាប់ធម៌ទេសនារបស់ព្រះសាស្តា មានចិត្តជ្រះថ្លា ក៏បាននិមន្តព្រះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ចាត់ចែងមហាទាន តុបតែងលំនៅដ្ឋានរបស់ខ្លួនប្រៀបដូចជាទេវភវន រៀបចំមហាអាសនៈដ៏សមគួរដល់ព្រះពុទ្ធ រួចចូលទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះជាកាលគួរដើម្បីយាងទៅកាន់កន្លែងឆាន់ហើយ»។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហែហមដោយភិក្ខុសង្ឃ យាងទៅដោយពុទ្ធានុភាពដ៏ធំធេង ហើយគង់លើពុទ្ធអាសនៈដ៏ប្រសើរដែលគេរៀបចំថ្វាយ។ លំដាប់នោះ កុដុម្ពិកៈមានចិត្តត្រេកអររីករាយ ព្រមទាំងបរិវារ បានខ្វល់ខ្វាយថ្វាយបង្គំផ្គត់ផ្គង់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយភោជនាហារដ៏ផ្អែមល្ហែមជាច្រើន។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះមហាសាវ័កមួយអង្គព្រះនាម វសភត្ថេរ ជាកំពូលនៃភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ធុតង្គក្នុងសាសនានៃព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ដើរទៅបិណ្ឌបាតតាមលំដាប់ផ្ទះ បានទៅឈរនៅទៀបមាត់ទ្វារផ្ទះរបស់កុដុម្ពិកៈនោះ។ គ្រានោះ កុដុម្ពិកៈឃើញព្រះថេរៈហើយ ក៏និមន្តថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះសាស្តាគង់នៅក្នុងផ្ទះ សូមលោកម្ចាស់និមន្តចូលមកដែរចុះ» តែព្រះថេរៈមិនបានចូលទៅឡើយ ក៏និមន្តហួសទៅ។ កុដុម្ពិកៈចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្រាបបង្គំទូលរឿងរ៉ាវនោះហើយសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក តើមានបុគ្គលណាដែលមានគុណធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់ជាងព្រះដ៏មានព្រះភាគដែរឬទេ?»។ លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីប្រៀបប្រដូចនឹងបុត្រ ហើយទ្រង់សរសើរគុណរបស់ព្រះថេរៈ ដោយព្រះពុទ្ធដីកាយ៉ាងនេះថា៖

1.

១.

Pālenti nimmalaṃ katvā, pātimokkhādisaṃvaraṃ;

Samādinnadhutaṅgāca, appicchā munisūnavo.

ពួកបុត្រនៃព្រះមុនី ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច តែងរក្សានូវបាតិមោក្ខសំវរៈឲ្យបរិសុទ្ធស្អាត និងសមាទាននូវធុតង្គទាំងឡាយ។

2.

២.

Nicca mantakayuddhamhi, naddhā yodhāva dappitā;

Puññānaṃ vatthubhūtā te, devamānusakā dinaṃ.

ពួកបុត្រទាំងនោះ ប្រៀបដូចជាយុទ្ធជនដ៏អង់អាចដែលពាក់ក្រោះក្នុងចម្បាំងជាមួយមច្ចុរាជជានិច្ច ពួកទ្រង់ជាទីតាំងនៃបុណ្យទាំងឡាយរបស់ទេវតានិងមនុស្ស។

3.

៣.

Dhāremahaṃ vaṇṇavantaṃ, sīveyyampica cīvaraṃ;

Buddhaputtā mahānāgā na dhārenti tathāvidhaṃ.

តថាគតទ្រង់ចីវរមានពណ៌ល្អ និងចីវរដែលគេកាត់ដេរយ៉ាងស្អាត ចំណែកពួកពុទ្ធបុត្រដែលជាមហានាគ មិនទ្រទ្រង់ចីវរមានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ។

4.

៤.

Dhārenti [Pg.46] te paṃsukūlaṃ, saṅghāṭetvā pilotike;

Vaṇacchādanacolaṃva, icchālobha vivajjitā.

ពួកលោកជាអ្នកវៀរចាកសេចក្តីប្រាថ្នានិងលោភៈ តែងទ្រទ្រង់នូវចីវរបង្សុកូល ដែលដេរភ្ជាប់ដោយសំពត់កន្ទប ប្រៀបដូចជាសំពត់បិទដំបៅដូច្នោះ។

5.

៥.

Sādiyāmi sadā hambho, upāsakanimantanaṃ;

Neva sādenti sambuddha, putto pāsakayācanaṃ.

នែអ្នកដ៏ចម្រើន! តថាគតតែងត្រេកអរនឹងការនិមន្តរបស់ឧបាសកជានិច្ច ចំណែកឯបុត្ររបស់ព្រះសម្ពុទ្ធ មិនត្រេកអរនឹងការអង្វរកររបស់ឧបាសកឡើយ។

6.

៦.

Sapadānena yaṃ laddhaṃ, lūkhaṃvāpi paṇītakaṃ;

Tena tussanti me puttā, rasagedhavivajjitā.

ពួកបុត្ររបស់តថាគត ជាអ្នកវៀរចាកសេចក្តីជាប់ជំពាក់ក្នុងរសជាតិ តែងត្រេកអរនឹងចង្ហាន់ដែលបានមកតាមលំដាប់ច្រក ទោះបីជាចង្ហាន់សៅហ្មង ឬផ្អែមឆ្ងាញ់ក្តី។

7.

៧.

Nipajjāmi ahaṃ sādhu, santhate sayane subhe;

Na te seyyaṃ pakappenti, saṃsārabhayabhīrukā.

តថាគតតែងសម្រាន្តលើសេនាសនៈដ៏ល្អដែលគេក្រាលថ្វាយយ៉ាងស្អាត ចំណែកពួកលោកជាអ្នកខ្លាចភ័យក្នុងសង្សារវដ្ត មិនរៀបចំសេនាសនៈយ៉ាងនោះឡើយ។

8.

៨.

Ṭhānā sanagamanena, kappenti iriyāpathaṃ;

Nekabhūmisamākiṇṇa, pāsādesu vasāmahaṃ.

តថាគតតែងគង់នៅក្នុងប្រាសាទទាំងឡាយដែលមានជាន់ច្រើន ចំណែកពួកលោកតែងញ៉ាំងឥរិយាបថឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយការឈរ ការអង្គុយ និងការដើរ។

9.

៩.

Buddhaputtā tathācchannaṃ, na kadā pavisanti te;

Rukkhamūle susānasmiṃ, abbhokāse ramanti te.

ព្រះពុទ្ធបុត្រទាំងឡាយ មិនដែលចូលទៅកាន់ទីបិទបាំងយ៉ាងនោះឡើយ ព្រះពុទ្ធបុត្រទាំងនោះ តែងត្រេកអរនៅទៀបគល់ឈើ ក្នុងព្រៃស្មសាន និងក្នុងទីវាលស្រឡះ។

10.

១០.

Bhāvetvā bhavanāsāya, hetuṃ bhāvanamuttamaṃ;

Ahaṃ gāme vasissāmi, pāpento janataṃ sivaṃ.

ខ្ញុំបានចម្រើននូវភាវនាដ៏ឧត្តម ដែលជាហេតុនាំមកនូវការអស់ទៅនៃភពហើយ នឹងនៅក្នុងស្រុក ដើម្បីញ៉ាំងប្រជានិករឲ្យដល់នូវសេចក្តីសុខក្សេមក្សាន្ត (ព្រះនិព្វាន)។

11.

១១.

Ramanti mama puttā te, pantasenāsane kakā;

Tesaṃ mahattaro santo, theroyaṃ vasabho mahā;

Dhutapāpo dhutaṅgaggo, ñātoyaṃ mama sāsaneti.

កូនទាំងឡាយរបស់តថាគតនោះ ដូចជាសត្វក្អែក តែងត្រេកអរក្នុងសេនាសនៈដ៏ស្ងាត់។ បណ្តាកូនទាំងនោះ ព្រះថេរៈនេះ ជាអ្នកស្ងប់រំងាប់ ជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរ ជាអ្នកធំ ឈ្មោះថាជាអ្នកកម្ចាត់បង់នូវបាប ជាកំពូលនៃអ្នកកាន់ធុតង្គ និងជាអ្នកប្រាកដក្នុងសាសនារបស់តថាគត។

Evaṃ bhagavā hatthaṃ ukkhipitvā candamaṇḍale paharanto viya therassa guṇe pakāsesi, tato so tassa guṇakathaṃ sutvā sayampitaṃ ṭhānantaraṃ kāmayamāno yannūnāhaṃ anāgate aññatarassa sammāsambuddhassa sāsane dhutaṅgadharānaṃ aggo bhavissāmīti taṃ ṭhānantaraṃ patthento bhagavato pādamūle nipajji, satthā taṃ kāraṇaṃ upaparikkhitvā ito kappasatasahassamatthake gotamo nāma satthā uppajjissati. Tvaṃ tadā dhutaṅgadharānaṃ aggo hutvā kassa poti paññāyissatīti byākaraṇa [Pg.47] madāsi. Tato paṭṭhāya so somanasso puññakammaṃ katvā tato cuto devamanussesu devissariyaṃ anubhavanto vipassīsammāsambuddhakāle ekasāṭako nāma brāhmaṇo hutvā mahādānaṃ adāsi. Tato cuto kassapasammāsambuddhe parinibbute bārāṇasīnagare bārāṇasīseṭṭhi hutvā nibbatto dānādīni puññāni katvā tato cavitvā saṃsāre saṃsaranto dasavassasahassā yukesu manussesu bārāṇasiyaṃ eko kuṭumbiko hutvā nibbatti. So panāyaṃ kuṭumbiko araññe jaṅghāvihāraṃ anuvicaranto paccantime janapade araññāyatane aññataraṃ paccekabuddhaṃ addasa. So ca paccekabuddho tattha cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṃharitvā ṭhapetuṃ āraddho. Kuṭumbiko taṃ disvā bhante kiṃ karothāti pucchi. So paccekabuddho appicchatāya tena puṭṭho na kiñci vutto hoti. So cīvaradussaṃ nappahotīti ñatvā attano uttarasāṭakaṃ paccekabuddhassa pādamūle ṭhapetvā agamāsi. Paccekabuddho taṃ gahetvā anuvātakaṃ āropento cīvaraṃ katvā pārupi. Kuṭumbiko jīvitapariyosāne kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā bārāṇasito tiyojanamattake ṭhāne aññatarasmiṃ nagare nibbatti, tassa mātāpitaro nandiyoti nāmaṃ akaṃsu, tassa satta bhātaro ahesuṃ, sesā cha bhātaro nānākammantesu byāvaṭā mātāpitunnaṃ posenti. Nandiyo pana akammasīlo geheyeva vasati. Tasmā tassa sesā kujjhanti. Mātāpitaropi nandiyaṃ āmantetvā ovadanti. So tuṇhī hoteva. Athāparasmiṃ samaye gāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ, tadā so mātaraṃ āha. Amma sāṭakaṃ dehi, nakkhattaṃ kīḷissāmīti, sā dhota- vatthaṃ [Pg.48] nīharitvā adāsi, amma thūlaṃ idanti, sā aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Atha naṃ mātā āha. Tāta yādise mayaṃ gehe jātā, natthi ito sukhumatarassa paṭilābhāya puññanti, labhanaṭṭhānaṃ gamissāmi ammāti. Putta ahaṃ ajjeva tava bārāṇasīnagare rajjapaṭilābhaṃ icchāmīti āha. So sādhu ammāti mātaraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Mātuyā panassa evaṃ ahosi. Kahaṃ so gamissati, pubbeviya idhavā etthavā gehe nisīditvā āgacchatīti, so pana puññaniyāmena codiyamāno gāmato nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā senaguttassa gehe paṭivasati, athekadivasaṃ so tassa kammakārehi saddhiṃ sallapanto nisīditvā pacalāyanto supinaṃ addasa. Mukhena antaṃ nikkhamitvā sakalajambudīpe pattharitvā antokucchimeva pāvisi. Pabuddho so bhīto mahāsaddamakāsi. Atha naṃ mahāsenagutto pucchi. Nandiyo supinaṃ addasanti āha. Atha tena kīdisanti puṭṭho kathesi, tato senagutto taṃ attano kulūpagaṃ paribbājikaṃ pucchi ko tassa vipākoti. Paribbājikā yadi bho itthī passati. Sattadivasabbhantareyeva abhisekaṃ labhati, yadi puriso passati, tatheva rājā hotīti kathesi. Senagutto tassā taṃ kathaṃ sutvā imaṃ mama ñātiṃ karomīti attano satta dhītare pakkositvā paṭipāṭiyā pucchi. Nandiyassa santike vasathāti, sesā sabbā na icchiṃsu, na mayaṃ jānāma etaṃ adhunāgataṃ kulavantaṃ vā dukkulavantaṃvāti. Atha kaṇiṭṭhikaṃ pucchi. Sā yassa maṃ mātāpitaro dassanti. Tesaṃ vacanaṃ na bhindissāmīti sampaṭicchi, atha senagutto nandiyaṃ pakkositvā attano dhītaraṃ datvā tassa mahāsampatti madāsi. Tato sattame divase nandiyo tattha tattha āhiṇḍanto rañño maṅgaluyyānaṃ passissāmīti gantvā dhaṅgalasilāpaṭṭesasīsaṃ pārupitvā nipajji, so ca bārāṇasīrañño kālaṅkatassa sattamo [Pg.49] divaso hoti. Amaccāca purohitoca rañño sarīrakiccaṃ kāretvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu. Rañño ekāva dhītā atthi, putto panassa natthi. Arājikaṃ rajjaṃ na tiṭṭhati. Phussarathaṃ vissajjessāmāti. Te kumudapattavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā setacchattapamukhaṃpañcavidharājakakudhabhaṇḍaṃ rathasmiṃyeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato turiyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīdvārena nikkhamitvā uyyānābhimukho ahosi. Paricayena uyyānābhimukho gacchati. Nivattemāti keci āhaṃsu. Purohito mā nivārayitthāti āha. Ratho kumārakaṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohaṇasajjo hutvā aṭṭhāsi. Purohito pārupaṇakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento tiṭṭhatu ayaṃ dīpo. Dvisahassadīpa parivāresu catūsu mahādīpesu ekarajjaṃ kātuṃ samatthotivatvā tassa dhitiṃ upadhāretuṃ tikkhattuṃ turiyāni paggaṇhāpesi. Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā kena kāraṇena āgatatthāti āha, deva tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātīti, rājā kahanti, devattaṃ gato sāmīti, kati divasā atikkantāti, ajja sattamo divasoti. Putto vā dhītā vā natthīti, dhītā atthi deva. Putto na vijjatīti, tenahi karissāmi rajjanti, te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ kāretvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkāritvā uyyānaṃ netvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu, athassa katābhisekassa satasahassagghanakaṃ vatthaṃ ānesuṃ, so kimidaṃ tātāti āha, nivāsanavatthaṃ devāti, nanu tātā thūlaṃti, manussānaṃ paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi devāti, tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesīti, āma devāti. Na maññe puññavā tumhākaṃ rājāti vatvā handa suvaṇṇabhiṅkāraṃ āharatha, labhissāma vatthanti, te suvaṇṇabhiṅkāraṃ āhariṃsu, so uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ ādāya puratthimadisāya abbhukkiri, [Pg.50] tāvadeva ghanapathaviṃ bhinditvā soḷasakapparukkhā uṭṭhahiṃsu, puna udakaṃ hatthena gahetvā dakkhiṇaṃ pacchimaṃ uttaranti evaṃ catassopi disā abbhukkiri, sabbadisāsu soḷasa soḷasa hutvā catusaṭṭhikapparukkhā uṭṭhahiṃsu, so ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā nandiyarañño vijite suttakantikā itthiyo mā suttaṃ kantantūti bheriṃ carāpethāti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādamabhiruyha mahāsampattiṃ anubhavi. Aho tadā paccekabuddhassa dinnānuvātakassa vipāko. Tenāhu porāṇā.

ព្រះភគវាកាលសម្តែងនូវគុណរបស់ព្រះថេរៈ ហាក់បីដូចជាលើកព្រះហស្តឡើងទៅពុះពុករង្វង់ព្រះចន្ទយ៉ាងនោះឯង។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈនោះ (ក្នុងអតីតជាតិ) បានស្តាប់នូវគុណកថានោះហើយ ក៏ប្រាថ្នានូវឋានន្តរៈនោះសម្រាប់ខ្លួនឯង ដោយគិតថា "ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ក្នុងអនាគតកាល ខ្ញុំព្រះករុណាគប្បីបានជាកំពូលនៃភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ធុតង្គ ក្នុងសាសនារបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមួយព្រះអង្គ" ក៏ក្រាបចុះទៀបព្រះបាទារបស់ព្រះភគវា ដើម្បីប្រាថ្នានូវឋានន្តរៈនោះ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវហេតុនោះហើយ ទ្រង់ព្យាករថា "ក្នុងអនាគតកាល រាប់ពីកប្បនេះទៅ អស់មួយសែនកប្ប ព្រះសាស្តាព្រះនាមគោតម នឹងត្រាស់ដឹងឡើង។ ក្នុងកាលនោះ អ្នកនឹងបានជាកំពូលនៃភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ធុតង្គ មានឈ្មោះថា កស្សបៈ"។ តាំងពីនោះមក គាត់មានចិត្តសោមនស្ស បានធ្វើបុណ្យកុសលផ្សេងៗ លុះចាកលោកនេះទៅ ក៏បានសោយទិព្វសម្បត្តិក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក។ ក្នុងសម័យព្រះវិបស្សីសម្មាសម្ពុទ្ធ គាត់បានកើតជាព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះថា ឯកសាដកៈ បានថ្វាយមហាទាន។ លុះចាកលោកនោះទៅ ក្នុងកាលដែលព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បរិនិព្វានហើយ គាត់បានកើតជាសេដ្ឋីក្នុងក្រុងពារាណសី បានធ្វើបុណ្យមានទានជាដើម លុះចាកលោកនោះទៅ ក៏អន្ទោលទៅមកក្នុងសង្សារវដ្ត។ ក្នុងសម័យដែលមនុស្សមានអាយុដប់ពាន់ឆ្នាំ គាត់បានកើតជាគហបតីម្នាក់ក្នុងក្រុងពារាណសី។ គហបតីនោះ កាលដើរលំហែកាយក្នុងព្រៃ បានឃើញព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយព្រះអង្គ គង់នៅក្នុងព្រៃក្បែរស្រុកដាច់ស្រយាល។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធអង្គនោះ កំពុងធ្វើចីវរកម្ម (ដេរចីវរ) នៅក្នុងទីនោះ កាលបើក្រណាត់ទទឹង (អនុវាត) មិនគ្រប់គ្រាន់ ក៏ចាប់ផ្តើមបត់ទុក។ គហបតីឃើញដូច្នោះ ក៏សួរថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ តើលោកម្ចាស់កំពុងធ្វើអ្វី?" ព្រះបច្ចេកពុទ្ធនោះ ដោយសារលោកជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច កាលបើគេសួរ ក៏មិនមានថេរដីកាអ្វីឡើយ។ គហបតីដឹងថា ក្រណាត់ធ្វើចីវរមិនគ្រប់គ្រាន់ ក៏បានដោះសំពត់ឧត្តរាសង្គ (សំពត់ដណ្តប់) របស់ខ្លួន ដាក់ចុះទៀបបាទារបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ រួចក៏ដើរចេញទៅ។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធបានកាន់យកសំពត់នោះ មកធ្វើជាអនុវាត (ជាជាយចីវរ) ដេរជាចីវរហើយក៏គ្រង។ គហបតីនោះ លុះអស់អាយុសង្ខារ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស សោយទិព្វសម្បត្តិអស់មួយអាយុ លុះចាកលោកនោះទៅ ក៏បានមកកើតក្នុងនគរមួយ ចម្ងាយប្រមាណបីយោជន៍ពីក្រុងពារាណសី។ មាតាបិតាបានដាក់ឈ្មោះគាត់ថា "នន្ទិយៈ"។ គាត់មានបងប្អូនប្រាំពីរនាក់។ បងប្អូនប្រាំមួយនាក់ទៀត តែងខ្វល់ខ្វាយធ្វើការងារផ្សេងៗដើម្បីចិញ្ចឹមមាតាបិតា។ ចំណែកឯនន្ទិយៈ ជាមនុស្សខ្ជិលច្រអូស មិនធ្វើការងារអ្វីឡើយ រស់នៅតែក្នុងផ្ទះ។ ហេតុនោះ បងប្អូនឯទៀតៗក៏ខឹងនឹងគាត់។ សូម្បីមាតាបិតាក៏ហៅនន្ទិយៈមកប្រដៅដែរ ប៉ុន្តែគាត់នៅស្ងៀមជានិច្ច។ សម័យតមកទៀត ក្នុងភូមិមានការប្រកាសលេងបុណ្យណក្សត្រ។ ពេលនោះ គាត់បាននិយាយនឹងមាតាថា "ម៉ែ សូមឲ្យសំពត់មកខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងទៅលេងបុណ្យណក្សត្រ"។ មាតាបានយកសំពត់ដែលបោកស្អាតមកឲ្យ គាត់និយាយថា "ម៉ែ សំពត់នេះក្រាស់ណាស់"។ មាតាបានយកសំពត់ផ្សេងទៀតមកឲ្យ គាត់ក៏បដិសេធទៀត។ ពេលនោះ មាតានិយាយនឹងគាត់ថា "កូនប្រុស យើងកើតក្នុងផ្ទះបែបនេះ គ្មានបុណ្យដើម្បីបានសំពត់ដែលល្អិតជាងនេះឡើយ"។ គាត់និយាយថា "ម៉ែ បើដូច្នោះ ខ្ញុំនឹងទៅកាន់កន្លែងដែលរកបាន"។ មាតានិយាយថា "កូនអើយ ម៉ែចង់ឲ្យកូនបានសោយរាជ្យក្នុងក្រុងពារាណសីនៅថ្ងៃនេះតែម្តង"។ គាត់ទទួលពាក្យថា "បាទម៉ែ" រួចក៏ថ្វាយបង្គំលាមាតា ធ្វើប្រទក្សិណហើយដើរចេញទៅ។ ចំណែកមាតារបស់គាត់គិតថា "តើវាទៅណា? ប្រហែលជាទៅអង្គុយលេងនៅទីនេះ ឬទីនោះ ដូចកាលពីមុន រួចត្រឡប់មកផ្ទះវិញមិនខាន"។ ប៉ុន្តែ គាត់ត្រូវបានកម្លាំងបុណ្យដាស់តឿន ក៏ដើរចេញពីភូមិ សំដៅទៅក្រុងពារាណសី ហើយទៅស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះរបស់សេនាគុត្តៈ។ ថ្ងៃមួយ គាត់កំពុងអង្គុយជជែកលេងជាមួយពួកកម្មកររបស់សេនាគុត្តៈ ក៏ងងុយដេកលក់ទៅ ហើយយល់សប្តិឃើញថា៖ ពោះវៀនបានចេញពីមាត់របស់ខ្លួន លាតសន្ធឹងគ្របដណ្តប់លើជម្ពូទ្វីបទាំងមូល រួចក៏ត្រឡប់ចូលទៅក្នុងពោះវិញ។ លុះភ្ញាក់ឡើង គាត់មានសេចក្តីភ័យខ្លាច ក៏ស្រែកខ្លាំងៗ។ ពេលនោះ មហាសេនាគុត្តៈបានសួរគាត់។ នន្ទិយៈប្រាប់ថា "ខ្ញុំយល់សប្តិឃើញ"។ កាលបើសេនាគុត្តៈសួរថា "យល់សប្តិឃើញដូចម្តេច?" គាត់ក៏រៀបរាប់ប្រាប់។ សេនាគុត្តៈបានទៅសួរនាងបរិព្វាជិកាដែលជាអ្នកចូលមកកាន់ត្រកូលរបស់ខ្លួនថា "តើយល់សប្តិនោះមានផលយ៉ាងណា?" នាងបរិព្វាជិកាប្រាប់ថា "លោកម្ចាស់ បើស្ត្រីយល់សប្តិឃើញបែបនេះ នឹងបានអភិសេកក្នុងរវាងប្រាំពីរថ្ងៃ បើបុរសយល់សប្តិឃើញ នឹងបានជាស្តេចដូចគ្នា"។ សេនាគុត្តៈបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ គិតថា "យើងនឹងធ្វើបុរសនេះឲ្យជាសាច់ញាតិរបស់យើង" ទើបហៅកូនស្រីទាំងប្រាំពីរនាក់មកសួរតាមលំដាប់ថា "តើនាងរាល់គ្នាចង់រស់នៅជាមួយនន្ទិយៈទេ?" កូនស្រីច្បងៗទាំងអស់មិនព្រមឡើយ ដោយនិយាយថា "ពួកយើងមិនស្គាល់បុរសដែលទើបតែមកដល់នេះទេ មិនដឹងជាមានត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ឬទាបថោកឡើយ"។ បន្ទាប់មក សេនាគុត្តៈបានសួរកូនស្រីពៅ។ នាងទទួលពាក្យថា "មាតាបិតាប្រគល់ខ្ញុំឲ្យទៅអ្នកណា ខ្ញុំមិនបដិសេធពាក្យរបស់លោកឡើយ"។ ពេលនោះ សេនាគុត្តៈបានហៅនន្ទិយៈមក ហើយប្រគល់កូនស្រីពៅឲ្យ ព្រមទាំងប្រគល់មហាសម្បត្តិឲ្យផងដែរ។ លុះដល់ថ្ងៃទីប្រាំពីរ នន្ទិយៈដើរលេងទីនេះទីនោះ ដោយគិតថា "យើងនឹងទៅមើលសួនមង្គលរបស់ស្តេច" ក៏ដើរទៅដេកដណ្តប់ខ្លួនលើបន្ទះថ្មមង្គលសិលា។ ថ្ងៃនោះ ជាថ្ងៃទីប្រាំពីរដែលស្តេចក្រុងពារាណសីបានសោយទិវង្គត។ ពួកអាមាត្យ និងបុរោហិត ធ្វើសរីរកិច្ចរបស់ស្តេចរួចហើយ ក៏មកអង្គុយប្រជុំគ្នានៅរាជរង្វង់ ពិភាក្សាគ្នាថា "ស្តេចមានតែកូនស្រីមួយ គ្មានកូនប្រុសឡើយ។ នគរដែលគ្មានស្តេច មិនអាចស្ថិតនៅបានទេ។ យើងនឹងលែងបុស្សរថ"។ ពួកអាមាត្យបានទឹមសេះសិន្ធពបួន មានពណ៌ដូចស្លឹកឈូកស ដាក់គ្រឿងរាជកកុធភណ្ឌទាំងប្រាំមុខ មានស្វេតច្ឆត្រជាប្រធាន ទៅលើរថ រួចលែងរថទៅ ហើយឲ្យប្រគំតន្ត្រីតាមពីក្រោយ។ រថបានចេញតាមទ្វារទិសខាងកើត សំដៅទៅកាន់ឧទ្យាន។ ដោយសារភាពស៊ាំ រថក៏បរទៅកាន់ឧទ្យាន។ មនុស្សខ្លះនិយាយថា "យើងគួរឃាត់រថទុក"។ បុរោហិតនិយាយថា "កុំឃាត់ឡើយ"។ រថបានធ្វើប្រទក្សិណជុំវិញកុមារ រួចក៏ឈប់ បែរមុខទៅរកការឡើងជិះ។ បុរោហិតបានបើកជាយសំពត់ដណ្តប់ចេញ ពិនិត្យមើលបាតជើង ក៏និយាយថា "កុំថាឡើយត្រឹមតែកោះនេះ សូម្បីតែមហាទ្វីបទាំងបួន ដែលមានកោះពីរពាន់ជាបរិវារ ក៏បុរសនេះអាចសោយរាជ្យតែម្នាក់ឯងបានដែរ" រួចដើម្បីសាកល្បងសេចក្តីក្លានហានរបស់គាត់ ក៏ឲ្យប្រគំតន្ត្រីឡើងបីដង។ ពេលនោះ កុមារបានបើកមុខមើល ហើយសួរថា "តើអ្នករាល់គ្នាមកដោយហេតុអ្វី?" ពួកអាមាត្យក្រាបទូលថា "បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ រាជសម្បត្តិបានមកដល់ព្រះអង្គហើយ"។ គាត់សួរថា "តើស្តេចទៅណា?" "បពិត្រព្រះអង្គ ទ្រង់យាងទៅកាន់បរលោកហើយ"។ "កន្លងទៅប៉ុន្មានថ្ងៃហើយ?" "ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃទីប្រាំពីរហើយ ព្រះអង្គ"។ "គ្មានកូនប្រុស ឬកូនស្រីទេឬ?" "មានតែកូនស្រី គ្មានកូនប្រុសទេ ព្រះអង្គ"។ "បើដូច្នោះ យើងនឹងទទួលសោយរាជ្យ"។ ពួកអាមាត្យក៏រៀបចំមណ្ឌលអភិសេកភ្លាមៗ តុបតែងខ្លួនរាជបុត្រីដោយគ្រឿងអលង្ការគ្រប់បែបយ៉ាង នាំមកកាន់ឧទ្យាន ហើយធ្វើពិធីអភិសេកកុមារនោះ។ បន្ទាប់មក ពួកអាមាត្យបាននាំយកសំពត់មានតម្លៃមួយសែនមកថ្វាយព្រះអង្គដែលបានអភិសេករួចហើយ។ ព្រះអង្គសួរថា "នែអ្នកទាំងឡាយ នេះជាអ្វី?" "បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ នេះជាសំពត់សម្រាប់គ្រង"។ "នែអ្នកទាំងឡាយ សំពត់នេះក្រាស់ណាស់តើ!" "បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ក្នុងចំណោមសំពត់ប្រើប្រាស់របស់មនុស្ស គ្មានសំពត់ណាដែលល្អិតជាងនេះឡើយ"។ "តើស្តេចរបស់អ្នករាល់គ្នា ធ្លាប់គ្រងសំពត់បែបនេះឬ?" "ព្រះករុណា ព្រះសម្មតិទេវ"។ ព្រះអង្គមានព្រះរាជឱង្ការថា "យើងគិតថាស្តេចរបស់អ្នករាល់គ្នា មិនមែនជាអ្នកមានបុណ្យឡើយ។ មក៍! ចូរនាំយកកុណ្ឌីមាសមក យើងនឹងបានសំពត់"។ ពួកអាមាត្យបាននាំយកកុណ្ឌីមាសមក។ ព្រះអង្គក្រោកឡើង លាងព្រះហស្ត លុបព្រះភក្ត្រ រួចយកព្រះហស្តដួសទឹកប្រោះទៅកាន់ទិសខាងកើត។ ភ្លាមនោះ ដើមកប្បព្រឹក្សដប់ប្រាំមួយដើម បានទម្លាយផែនដីដុះឡើង។ ព្រះអង្គយកព្រះហស្តដួសទឹកប្រោះទៅកាន់ទិសត្បូង ទិសខាងលិច និងទិសខាងជើង តាមលំដាប់។ ដើមកប្បព្រឹក្សដប់ប្រាំមួយដើមៗ បានដុះឡើងគ្រប់ទិសទាំងបួន រួមទាំងអស់ជាហុកសិបបួនដើម។ ព្រះអង្គបានយកសំពត់ទិព្វមួយមកស្លៀក មួយទៀតមកដណ្តប់ រួចមានព្រះរាជឱង្ការថា "ចូរទូងភេរីប្រកាសក្នុងដែនដីរបស់ស្តេចនន្ទិយៈ កុំឲ្យស្ត្រីអ្នករកស៊ីវេញអំបោះ ធ្វើការវេញអំបោះទៀតឡើយ" រួចទ្រង់ឲ្យលើកស្វេតច្ឆត្រ តុបតែងព្រះកាយយ៉ាងស្អាត ឡើងគង់លើខ្នងដំរីដ៏ប្រសើរ យាងចូលទៅកាន់ព្រះនគរ ឡើងទៅកាន់ប្រាសាទ សោយមហាសម្បត្តិ។ ឱ! នេះជាផលវិបាកនៃការថ្វាយក្រណាត់ជាយចីវរ (អនុវាត) ដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធក្នុងកាលនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ បុរាណាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា៖

12.

១២.

Yathā sāsapamattamhā, bījā nigrodhapādapo;

Jāyate satasākhaḍḍho, mahānīlambudopamo.

ដើមជ្រៃដែលមានមែកធាងរាប់រយ មានឧបមាដូចជាពពកខ្មៅដ៏ធំ តែងដុះឡើងអំពីគ្រាប់ពូជដែលមានទំហំប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ យ៉ាងណាមិញ។

13.

១៣.

Tatheva puññakammamhā, aṇumhā vipulaṃ phalaṃ;

Hotīti appapuññanti, nāvamaññeyya paṇḍitoti.

ផលដ៏ធំធេង តែងកើតមានអំពីបុណ្យកម្មដ៏តូចតាច យ៉ាងនោះឯង ព្រោះហេតុនោះ បណ្ឌិតមិនគប្បីមើលងាយបុណ្យថា បុណ្យមានប្រមាណតិចតួចឡើយ។

Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ devī rañño sampattiṃ disvā aho tapassīti kāruññākāraṃ dassesi. Kimidaṃ devīti ca puṭṭhā atimahatī te deva sampatti. Atītamaddhānaṃ kalyāṇaṃ katattā. Idāni anāgatassatthāya kusalaṃ karothāti āha. Kassa dassāma. Sīlavantā natthīti. Asuñño deva jambudīpo arahantehi, tumhe dānaṃ sajjetha, ahaṃ arahante lacchāmīti āha. Punadivase rājā mahārahaṃ dānaṃ sajjāpesi. Devī sace imissā disāya arahanto atthi, idhā gantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantūti uttarahimavantābhimukhī pupphāni uddhaṃ khipitvā urena nipajji. Atha tāni pupphāni ākāsato gantvā himavantapadese vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃpaccekabuddhānaṃ jeṭṭhakamahāpadumapaccekabuddhassa pādamūle patiṃsu. Tathāhi.

កាលវេលាកន្លងទៅយ៉ាងនេះ ថ្ងៃមួយ ព្រះទេវីបានទតឃើញរាជសម្បត្តិរបស់ព្រះរាជា ក៏សម្តែងនូវអាការៈអាណិតអាសូរថា "ឱ! គួរឲ្យអាណិតអាសូរណាស់តើ"។ កាលបើព្រះរាជាសួរថា "ម្នាលនាងទេវី តើនេះជាអ្វី?" ព្រះនាងក៏ក្រាបទូលថា "បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ រាជសម្បត្តិរបស់ព្រះអង្គធំធេងណាស់ នេះក៏ព្រោះតែព្រះអង្គបានធ្វើអំពើល្អ (បុណ្យកុសល) ក្នុងអតីតកាល។ ឥឡូវនេះ សូមព្រះអង្គធ្វើកុសលដើម្បីប្រយោជន៍ក្នុងអនាគតកាលចុះ"។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា "តើយើងនឹងថ្វាយដល់អ្នកណា? ព្រោះព្រះសង្ឃអ្នកមានសីលមិនមានឡើយ"។ ព្រះនាងក្រាបទូលថា "បពិត្រព្រះអង្គ ជម្ពូទ្វីបមិនសូន្យចាកព្រះអរហន្តឡើយ សូមព្រះអង្គរៀបចំទានចុះ ខ្ញុំម្ចាស់នឹងនាំព្រះអរហន្តទាំងឡាយមក"។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យរៀបចំមហាទានដ៏មានតម្លៃ។ ព្រះទេវីបានបាចផ្កាឡើងទៅលើអាកាស បែរព្រះភក្ត្រទៅកាន់ទិសហេមពាន្តខាងជើង ហើយក្រាបចុះដោយទ្រូង ព្រមទាំងតាំងប្រាថ្នាថា "ប្រសិនបើមានព្រះអរហន្តក្នុងទិសនេះ សូមលោកយាងមកទទួលភិក្ខារបស់ពួកយើងក្នុងទីនេះចុះ"។ គ្រានោះ ផ្កាទាំងឡាយនោះបានហោះទៅតាមអាកាស ហើយធ្លាក់ចុះទៀបបាទារបស់ព្រះមហាបទុមបច្ចេកពុទ្ធ ដែលជាច្បងនៃព្រះបច្ចេកពុទ្ធប្រាំរយព្រះអង្គ ដែលជាបុត្ររបស់នាងបទុមវតី ដែលគង់នៅក្នុងព្រៃហេមពាន្ត។ សេចក្តីនោះ មានពោលទុកយ៉ាងនេះថា៖

14.

១៤.

Aho [Pg.51] passatha bho dāni, vimhayaṃ puññakammuno;

Acetanāpi pupphāni, dūtakiccesu byāvaṭā.

ឱ! សូមអ្នកទាំងឡាយមើលចុះ ឥឡូវនេះ សេចក្តីអស្ចារ្យនៃបុគ្គលអ្នកធ្វើបុណ្យ សូម្បីតែផ្កាទាំងឡាយដែលគ្មានចិត្តវិញ្ញាណ ក៏ខ្វល់ខ្វាយក្នុងកិច្ចជាទូតដែរ។

15.

១៥.

Kattukāmena lokasmiṃ, sakalaṃ attano vasaṃ;

Sabbatthāmena kattabbaṃ, puññaṃ paññavatā sadāti.

បុគ្គលមានប្រាជ្ញា កាលប្រាថ្នានឹងធ្វើលោកទាំងពួងឲ្យនៅក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន គប្បីធ្វើបុណ្យដោយអស់កម្លាំងកាយចិត្តក្នុងកាលគ្រប់ពេលចុះ។

Tato mahāpadumapaccekabuddho taṃ ñatvā sesabhātare āmantesi. Mārisā nandiyarājā tumhe nimantesi. Adhivāsetha tassa nimantananti. Te adhivāsetvā tāvadeva ākāsenā gantvā uttaradvāre otariṃsu. Manussā pañcasatā deva paccekabuddhā āgatāti rañño ārocesuṃ, rājā saddhiṃ deviyā gantvā vanditvā patte gahetvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tattha tesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa devī saṅghanavakassa ca pādamūle nipajjitvā ayyā paccayehi na kilamissantu, mayaṃ puññena na hāyissāma, amhākaṃ idha vāsāya paṭiññaṃ dethāti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne nivāsaṭṭhānādayo kāretvā yāvajīvaṃ paccakabuddhe upaṭṭhahitvā tesu parinibbutesu sādhukīḷanaṃ kāretvā candanā garuādīhi sarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā evarūpānampi mahānubhāvānaṃ mahesīnaṃ maraṇaṃ bhavissati, kimaṅgaṃ pana mādisānanti saṃvegajāto jeṭṭhaputtaṃ rajje patiṭṭhāpetvā sayaṃ pabbajaṃ pabbaji, devīpi raññe pabbajite ahaṃ kiṃkarissāmīti pabbajitvā dvepi uyyāne vasantā jhānābhiññaṃ nibbattetvā jhānasukhena vītināmentā āyupariyosāne brahmaloke nibbattiṃsu. Te amhākaṃ bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā buddhasāsane pabbajiṃsu, tadā nandiyarājā dhutaṅgadharānaṃ aggo mahākassapattheronāma hutvā cando viya suriyo viyaca loke pākaṭo hutvā bhagavati pari- nibbute [Pg.52] buddhasāsanaṃ ativiya sobheti. Bhariyāpissa bhaddakāpiḷānī nāma ahosīti.

លំដាប់នោះ ព្រះមហាបទុមបច្ចេកពុទ្ធ ដឹងនូវហេតុនោះហើយ ក៏ហៅព្រះបច្ចេកពុទ្ធដែលជាបងប្អូនឯទៀតមកប្រាប់ថា «ម្នាលអ្នកទាំងឡាយដ៏មានអាយុ ព្រះបាទនន្ទិយរាជ និមន្តលោកទាំងឡាយ សូមលោកទាំងឡាយទទួលការនិមន្តរបស់ស្តេចនោះចុះ»។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងនោះ ទទួលនិមន្តហើយ ក៏ហោះទៅតាមអាកាសក្នុងខណៈនោះឯង ហើយចុះចតនៅទ្វារខាងជើង។ មនុស្សទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ៥០០ អង្គ និមន្តមកដល់ហើយ»។ ព្រះរាជាទ្រង់យាងទៅជាមួយព្រះទេវី ថ្វាយបង្គំហើយ ទទួលយកបាត្រ នាំព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយឡើងទៅកាន់ប្រាសាទ ថ្វាយទានដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងនោះក្នុងទីនោះ លុះសេចក្តីស្រេចកិច្ចភត្តហើយ ព្រះរាជាទ្រង់ក្រាបទៀបជើងព្រះសង្ឃត្ថេរ ឯព្រះទេវីក្រាបទៀបជើងព្រះសង្ឃនវកៈ ហើយទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមលោកម្ចាស់កុំបីលំបាកដោយបច្ច័យឡើយ យើងខ្ញុំនឹងមិនសាបសូន្យចាកបុណ្យទេ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយផ្តល់បដិញ្ញាដើម្បីគង់នៅក្នុងទីនេះដល់យើងខ្ញុំចុះ» លុះធ្វើឲ្យព្រះបច្ចេកពុទ្ធទទួលបដិញ្ញាហើយ ក៏ទ្រង់ឲ្យសាងសង់ទីសេនាសនៈជាដើមនៅក្នុងឧទ្យាន ឧបដ្ឋាកព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយអស់មួយជីវិត លុះព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងនោះបរិនិព្វានទៅហើយ ក៏ធ្វើការបូជាសពយ៉ាងអធិកអធម ធ្វើសរីរកិច្ចដោយឈើច័ន្ទន៍ និងឈើខ្លឹមច័ន្ទន៍ជាដើម ហើយកាន់យកព្រះធាតុទាំងឡាយមកតម្កល់ទុកក្នុងចេតិយ។ ព្រះរាជាទ្រង់កើតសេចក្តីសង្វេគថា «សូម្បីតែព្រះមហេសីទាំងឡាយដែលមានមហានុភាពដល់ម៉្លេះ ក៏នៅតែមានសេចក្តីស្លាប់ទៅហើយ ចុះនឹងពោលទៅថ្វីដល់មនុស្សដូចជាយើង» ទើបទ្រង់អភិសេកព្រះរាជបុត្រច្បងឲ្យគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ ហើយព្រះអង្គឯងក៏ទ្រង់សាងផ្នួស។ សូម្បីព្រះទេវី កាលព្រះរាជាទ្រង់សាងផ្នួសហើយ ក៏គិតថា «កាលព្រះរាជាទ្រង់សាងផ្នួសហើយ តើខ្ញុំនឹងធ្វើអ្វី?» ក៏សាងផ្នួសដែរ ព្រះអង្គទាំងពីរគង់នៅក្នុងឧទ្យាន ញ៉ាំងឈាន និងអភិញ្ញាឲ្យកើតឡើង កាលកន្លងវេលាទៅដោយឈានសុខ លុះអស់អាយុក៏ទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក។ ជនទាំងពីរនោះ ក្នុងកាលនៃព្រះភគវន្តនៃយើង បានមកកើតក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៍ ហើយបានសាងផ្នួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ក្នុងកាលនោះ ព្រះបាទនន្ទិយរាជ បានមកជាព្រះមហាកស្សបត្ថេរ ដែលជាកំពូលនៃភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ធុតង្គ ល្បីល្បាញក្នុងលោកដូចជាព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ កាលព្រះភគវន្តបរិនិព្វានទៅហើយ លោកបានញ៉ាំងព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យរុងរឿងក្រៃលែង។ ចំណែកឯព្រះភរិយារបស់លោក ក៏បានជាព្រះនាងភទ្ទាកាបិលានី។

16.

១៦.

Datvā pureko vipine caranto,Paccekabuddhassanuvātamattaṃ;

Katvā saraṭṭhaṃ kurudīpasobhaṃ,Mahānubhāvo vasudhā dhiposi.

ក្នុងកាលមុន បុគ្គលម្នាក់កាលដើរទៅក្នុងព្រៃ បានថ្វាយសំពត់ត្រឹមតែជាជាយ (សំពត់អនុវាត) ដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ រួចបានធ្វើដែនដីរបស់ខ្លួនឲ្យរុងរឿងដូចជាកុរុទ្វីប ហើយបានក្លាយជាម្ចាស់ផែនដីមានមហានុភាព។

17.

១៧.

Tumheca bhonto khalu sīlavante,Dadātha dānāni anappakāni;

Taṃ vo patiṭṭhāca bhavantarasmiṃ,Cintāmaṇiṃ kappataruṃva sāranti.

ម្នាលលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ ចំណែកឯអ្នករាល់គ្នាដែលមានសីលធម៌ សូមប្រគេនទានទាំងឡាយដ៏ច្រើនចុះ ទាននោះនឹងក្លាយជាទីពឹងរបស់លោកទាំងឡាយក្នុងភពខាងមុខ ដូចជាកែវចិន្តាមណី និងដើមកប្បព្រឹក្សដ៏មានសារៈសំខាន់ដូច្នោះដែរ។

Nandiyarājassa vatthuṃ pathamaṃ.

រឿងព្រះបាទនន្ទិយរាជ ជាទីមួយ ចប់។

12. Aññataramanussassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

១២. នេះជាលំដាប់រឿងក្នុងរឿងរបស់បុរសម្នាក់។

Amhākaṃ bhagavati parinibbute pāṭaliputtasamīpe aññatarasmiṃ gāme aññataro duggatamanusso vasati, so panekadivasaṃ aññataraṃ gāmaṃ gacchanto dve sāṭake nivāsetvā mahantaṃ aṭaviṃpāpuṇi, tadevaṃ gacchantaṃ disvā etassa vatthaṃ gaṇhissāmīti eko coro anubandhi, so dūratova āgacchantaṃ coraṃ disvā cintesi, ahametasmā palāyituṃ vā tena saddhiṃyujjhituṃ vā na sakkomi, ayamāgantvā avassaṃ anicchantassāpi me vatthaṃ gaṇhissati. Mayāpissa niratthakena harituṃ na sakkā, dānavasenassa dassāmīti sanniṭṭhāna makāsi, atha coro āgantvā vatthakaṃ parāmasi, atha so puriso cittaṃ pasādetvā imaṃ mama vatthadānaṃ bhavabhogasukhatthāya paccayo hotūti vatthaṃ datvā ducchāditattā mahāmaggaṃ pahāya aññena jaṅghāmaggena gacchanto āsivisena daṭṭho kālaṃ katvā himavantappadese [Pg.53] dvādasayojanike kanakavimāne nekaccharāsahassaparivuto nibbatti. Vimānaṃ panassa parivāretvā tiyojanike ṭhāne kapparukkhā nibbattiṃsu, so mahantaṃ dibbasampattiṃ disvā somanassaṃ pavedento āha.

កាលព្រះភគវន្តនៃយើងបរិនិព្វានទៅហើយ មានបុរសកំសត់ម្នាក់រស់នៅក្នុងភូមិមួយ ក្បែរក្រុងបាដលីបុត្ត។ ថ្ងៃមួយ បុរសនោះកាលដើរទៅកាន់ភូមិមួយផ្សេងទៀត បានស្លៀកដណ្តប់សំពត់ពីរកំណាត់ ហើយបានទៅដល់ព្រៃធំមួយ។ ចោរម្នាក់ឃើញបុរសនោះដើរទៅយ៉ាងនោះ ក៏គិតថា «យើងនឹងប្លន់យកសំពត់របស់បុរសនេះ» ហើយក៏ដេញតាមទៅ។ បុរសនោះឃើញចោរដើរមកពីចម្ងាយ ក៏គិតថា «យើងមិនអាចរត់គេចពីចោរនេះ ឬតស៊ូជាមួយវាបានឡើយ ចោរនេះមកដល់ មុខជាប្លន់យកសំពត់របស់យើងជាមិនខាន ទោះបីយើងមិនចង់ឲ្យក៏ដោយ។ យើងមិនគួរឲ្យចោរនេះយកទៅដោយឥតប្រយោជន៍ឡើយ យើងនឹងឲ្យវាដោយអំណាចនៃទានវិញ» ទើបសម្រេចចិត្តយ៉ាងនេះ។ លំដាប់នោះ ចោរមកដល់ហើយក៏ចាប់ទាញសំពត់ បុរសនោះក៏ធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា ហើយប្រគល់សំពត់ឲ្យដោយតាំងចិត្តថា «សូមឲ្យការថ្វាយទានសំពត់របស់ខ្ញុំនេះ ក្លាយជាបច្ច័យនាំមកនូវសេចក្តីសុខក្នុងភព និងភោគសម្បត្តិចុះ»។ ព្រោះតែខ្លួនគ្មានសំពត់ដណ្តប់ល្អ គាត់ក៏លះបង់ផ្លូវធំ ហើយដើរតាមផ្លូវលំតូចមួយ ក៏ត្រូវពស់វែកចឹក ស្លាប់ទៅ ហើយបានទៅកើតក្នុងវិមានមាសទំហំ ១២ យោជន៍ ក្នុងព្រៃហេមពាន្ត ហែហមដោយពួកស្រីអប្សររាប់ពាន់នាក់។ ម្យ៉ាងទៀត ដើមកប្បព្រឹក្សទាំងឡាយបានកើតឡើងព័ទ្ធជុំវិញវិមានរបស់គាត់ក្នុងចម្ងាយ ៣ យោជន៍ គាត់ឃើញសម្បត្តិទិព្វដ៏ធំធេងនោះហើយ ក៏កើតសេចក្តីសោមនស្ស ពោលគាថាថា៖

1.

១.

Pariṇāmitamattena, dānassa sakasantakaṃ;

Dadāti vipulaṃ bhogaṃ, dibbamissariyaṃ varaṃ.

ត្រឹមតែការបង្អោនទៅនូវទ្រព្យជារបស់ខ្លួនឲ្យជាទាន ទាននោះរមែងឲ្យនូវភោគសម្បត្តិដ៏ធំធេង និងឥស្សរិយយសដ៏ប្រសើរជាទិព្វ។

2.

២.

Dvādasayojanubbedhaṃ, duddikkhaṃ cakkhumūsanaṃ;

Kūṭā gāravarupetaṃ, sabbasovaṇṇayaṃ subhaṃ.

វិមានមាសដ៏ល្អស្អាតនេះ មានកម្ពស់ ១២ យោជន៍ ជាទីដែលគេពិបាកនឹងមើលចំ ជាទីចាប់ចិត្តនៃចក្ខុ ប្រកបដោយកំពូលប្រាសាទដ៏ប្រសើរ ធ្វើដោយមាសទាំងស្រុង។

3.

៣.

Mama puññena nibbattaṃ, nekarāgaddhajākulaṃ,Tatheva parisuddhehi, vitānehi ca laṅkataṃ.

វិមាននេះកើតឡើងដោយបុណ្យរបស់ខ្ញុំ ពេញទៅដោយទង់មានពណ៌ផ្សេងៗ ព្រមទាំងតាក់តែងដោយពិតានដ៏ស្អាតបរិសុទ្ធ។

4.

៤.

Pāsādapariyantamhi, dibbavatthāni lambare;

Vāteritā te sobhanti, avhentāva sudhāsino.

នៅជុំវិញប្រាសាទ មានសំពត់ទិព្វទាំងឡាយព្យួររយោង កាលត្រូវខ្យល់បក់បោក ក៏រំភើបញាប់ញ័រហាក់ដូចជាកំពុងហៅរកពួកទេវតា។

5.

៥.

Pāsādassa samantā me, bhūmibhāge tiyojane;

Icchiticchitadātāro, jātāsuṃ surapādapā.

នៅជុំវិញប្រាសាទរបស់ខ្ញុំ ក្នុងផ្ទៃដីចម្ងាយ ៣ យោជន៍ មានដើមឈើទិព្វទាំងឡាយកើតឡើង ដែលអាចប្រទាននូវអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងតាមតែប្រាថ្នា។

6.

៦.

Tattha naccehi gītehi, vādehi turiyehi ca;

Ne kaccharāsahassehi, modāmi bhavane mama.

ក្នុងវិមាននោះ ខ្ញុំតែងរីករាយជាមួយស្រីអប្សររាប់ពាន់នាក់ ដោយការរាំ ច្រៀង និងការប្រគំតន្ត្រីផ្សេងៗ។

7.

៧.

Na sammā dinnavatthassa, akkhette phalamī disaṃ;

Khette sammā dadantassa, ko phalaṃ vaṇṇayissatīti.

ផលនៃការថ្វាយសំពត់ក្នុងអខេត្តដោយមិនត្រឹមត្រូវ នៅមានសភាពដល់ម៉្លេះ ចុះបើបុគ្គលថ្វាយទានដោយត្រឹមត្រូវក្នុងខេត្ត តើនរណានឹងអាចពណ៌នាពីផលនោះបាន?

8.

៨.

Evaṃ vidhampi kusalaṃ manujo karitvā,Pappoti dibbavibhavaṃ munivaṇṇanīyaṃ;

Mantvāna bho dadatha dānavaraṃ susīle,Saddhāya suddhamanasāssa visesabhāgīti.

មនុស្សកាលបានធ្វើកុសលមានសភាពយ៉ាងនេះហើយ រមែងបាននូវសម្បត្តិទិព្វដែលព្រះមុនីទ្រង់សរសើរ ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ សូមអ្នកទាំងឡាយដឹងច្បាស់ហើយ ចូរថ្វាយទានដ៏ប្រសើរដល់លោកអ្នកមានសីល ដោយសទ្ធានិងចិត្តដ៏បរិសុទ្ធចុះ នឹងបានជាអ្នកមានចំណែកនៃគុណវិសេសជាមិនខាន។

Aññataramanussassa vatthuṃ dutiyaṃ.

រឿងបុរសម្នាក់ ជាទីពីរ ចប់។

13. Visamalomakumārassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

១៣. នេះជាលំដាប់រឿងក្នុងរឿងរបស់វិសមលោមកុមារ។

Atīte [Pg.54] kira imasmiṃ jambudīpe kassapo nāma sammāsambuddho pāramiyo pūretvā sabbaññutaṃ patto lokassa dukkhāpanudo sukhāvaho paṭivasati lokaṃ nibbāṇamahānagaravare paripūrento. Tasmiṃ samaye aññataro puriso satthu dhammadesanaṃ sutvā pasanno bhikkhusaṅghassa dānaṃ dento sīlaṃ rakkhanto uposathakammaṃ karonto nānāvidhāni puññakammāni katvā suttappabuddhoviya gantvā devaloke nibbatti sabbaratanamaye dibbavidhāne devaccharāsahassaparivuto. Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto amhākaṃ bhagavati parinibbute jambudīpe pāṭaliputtanagare āṇācakkavattidhammāsokamahānarindassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatti. Tassa nāmaṃ karonto sīse lomaṃ visamaṃ hutvā jātatthā visamalomakumāroti sañjāniṃsu. So kamena viññutaṃ patto balasampanno ahosi. Mahāthāmo abhirūpoca ahosi. Dassanīyo pāsādiko yasaparivārasampanno paṭivasati. Tato aparena samayena dhammāsokamahānarindo caturāsītisahassarājaparivuto anantabalavāhano kī ḷā pa ro himavantaṃ gantvā yathābhirantaṃ kīḷitvā āgacchanto candabhāgaṃ nāma gaṅgaṃ sampāpuṇi. Sā pana yojanavitthatā tigāvutagambhīrā ahosi. Tadā sā adhunāgatehi oghehi mahāpheṇasamākulā bahūmiyo ubhokūle uttarantī mahāvegā gacchanti. Tadā rājā gaṅgaṃ disvā ko nāmettha puriso evaṃvidhaṃ mahāgaṅgaṃ tarituṃ samattho bhavissatīti āha. Taṃ sutvā visamaloma kumāro āgantvā vanditvā ahaṃ deva gaṅgaṃ taritvā gantuñca āgantuñca sakkomīti āha. Rājā sādhūti sampaṭicchi. Atha kumāro gāḷhaṃ nivāsetvā makaradantiyā [Pg.55] kese bandhitvā gaṅgākūle ṭhito aṭṭhārasahatthaṃ abbhuggantvā usabhamattaṭṭhāne patitvā taritu mārabhi. Tato caṇḍasotaṃ chinditvā taranto gamanā gamanakāle gaṇhanatthāya āgate caṇḍasuṃsumāre pāṇinā paharitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ karonto vīsasataṃ māretvā uttāretvā talamuggamma rājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi. Rājā taṃ kāraṇaṃ disvā bhayappatto eso kho maṃ māretvā rajjampi gahituṃ samattho. Etaṃ māretuṃ vaṭṭatīti cintetvā nagaraṃ sampatto kumāraṃ pakkosāpetvā amacce āha. Imaṃ bhaṇe bandhanāgāre karothāti. Te tathā kariṃsu, athassa bandhanāgāre vasantassa cattāro māsā atikkantā. Tato rājā catumāsaccayena dīghato saṭṭhihatthappamāṇe saṭṭhiveḷukalāpe āharāpetvā gaṇṭhiyo sodhāpetvā anto ayosāraṃ pūretvā rājaṅgaṇe ṭhapāpetvā visamalomakumāraṃ bandhanāgārato āhārāpetvā amacce evamāha. Bhaṇe svāyaṃ kumāro iminā khaggena ime veḷukalāpe caturaṅgulaṃ katvā chindatu. No ce chindituṃ sakkoti. Taṃ mārethāti āha, taṃ sutvā kumāro ahaṃ bandhanāgāre ci ra vu ttho jighacchāpīḷito āhārena kilamiṃ, yannūnāhaṃ āhāraṃ bhuñcitvā chindeyyanti. Te natthi dāni tuyhaṃ āhāranti āhaṃsu. Tenahi pokkharaṇiyā pānīyaṃ pivissāmīti āha. Te sādhūti pokkharaṇiṃ nesuṃ. Kumāro pokkharaṇiṃ otaritvā nahāyitvā nimuggo yāvadatthaṃ kalalaṃ bhuñcitvā pānīyaṃ pivitvā uṭṭhāya asipattaṃ gahetvā mahājanānaṃ passantānameva aṭṭhāsītihatthaṭṭhānaṃ ākāsaṃ ullaṅghitvā sabbaveḷukalāpe caturaṅgulamattena khaṇḍākhaṇḍaṃ kurumāno otaritvā mūle thūlaayasalākaṃ patvā kiṇīti saddaṃ sutvā asipattaṃ vissajjetvā rodamāno aṭṭhāsi. Tato rājapurisehi kimattaṃ rodasīti vutte [Pg.56] ettakānaṃ purisānamantare mayhaṃ ekopi suhado natti. Sace bhaveyya, imesaṃ veḷukalāpānamantare ayo sāraṃ atthibhāvaṃ katheyya, ahaṃ pana jānamāno ime veḷu kalāpe aṅgulaṅgulesu chindeyyanti āha. Tato rājā kumārena katakammaṃ oloketvā pasanno uparājaṭṭhānaṃ bahuñca vibhavaṃ dāpesi, evamassa balasampattilābho nāma na jātigottakulapadesādīnaṃ balaṃ. Na pāṇātipātādiduccaritānaṃ balaṃ. Kassetaṃ balanti. Kassapasammāsambuddhakāle bhikkhusaṅghassa dinnadānādisucaritakammavipākaṃ. Tena vuttaṃ.

ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងជម្ពូទ្វីបនេះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះនាមកស្សបៈ ទ្រង់បំពេញបារមីទាំងឡាយហើយ ដល់នូវព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីទុក្ខ នាំមកនូវសេចក្តីសុខដល់សត្វលោក គង់នៅ ទាំងញ៉ាំងសត្វលោកឲ្យពេញក្នុងមហានគរដ៏ប្រសើរ គឺព្រះនិព្វាន។ ក្នុងសម័យនោះ បុរសម្នាក់បានស្តាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះសាស្តាហើយ មានចិត្តជ្រះថ្លា កាលថ្វាយទានដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ រក្សាសីល ធ្វើឧបោសថកម្ម និងធ្វើបុណ្យផ្សេងៗជាច្រើន លុះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងទេវលោក ហាក់ដូចជាដេកលក់ហើយភ្ញាក់ឡើង ក្នុងវិមានទិព្វដ៏សម្រេចដោយរតនៈទាំងពួង ហែហមដោយពួកទេវអប្សរមួយពាន់។ ក្នុងទេវលោកនោះ ទេវបុត្រនោះស្ថិតនៅអស់អាយុកាល ចុតិចាកទីនោះ ក្នុងកាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើងទ្រង់បរិនិព្វានហើយ ក៏បានមកចាប់បដិសន្ធិក្នុងព្រះគភ៌នៃព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះបាទធម្មាសោកមហារាជ ជាចក្រពត្តិទ្រង់អំណាច ក្នុងក្រុងបាដលីបុត្ត ក្នុងជម្ពូទ្វីប។ កាលដែលគេធ្វើការតាំងនាមដល់ទ្រង់ ព្រោះហេតុតែមានសក់លើព្រះសិរសាមិនស្មើគ្នា ទើបគេស្គាល់ព្រះនាមថា វិសមលោមគុមារ (កុមារមានសក់មិនស្មើគ្នា)។ ព្រះកុមារនោះ លុះចម្រើនវ័យដឹងក្តីតាមលំដាប់ ក៏ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយកម្លាំង។ ទ្រង់មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា និងមានរូបល្អឆើតឆាយ។ ទ្រង់គួរជាទីពិតពិលរំពឹង គួរឲ្យជ្រះថ្លា បរិបូណ៌ដោយយស និងបរិវារ គង់នៅ។ ក្នុងសម័យតមកទៀត ព្រះបាទធម្មាសោកមហារាជ ហែហមដោយស្តេចប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់អង្គ មានពលពាហនៈរកប្រមាណគ្មាន ទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងការលេងកម្សាន្ត បានយាងទៅកាន់ព្រៃហេមពាន្ត ក្រសាលតាមសប្បាយហើយ យាងត្រឡប់មកវិញ ក៏បានដល់នូវស្ទឹងឈ្មោះ ចន្ទភាគា។ ស្ទឹងនោះ ទទឹងមួយយោជន៍ ជម្រៅបីគាវុត។ ក្នុងកាលនោះ ស្ទឹងនោះពេញប្រៀបដោយទឹកជំនន់ដែលទើបនឹងហូរមកថ្មីៗ មានពពុះទឹកដ៏ច្រើន ហូរកាត់ច្រាំងទាំងសងខាង មានល្បឿនលឿនខ្លាំង។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញស្ទឹងហើយ ត្រាស់ថា «តើមានបុរសណាខ្លះក្នុងទីនេះ ដែលអាចហែលឆ្លងស្ទឹងធំមានសភាពយ៉ាងនេះបាន?»។ វិសមលោមគុមារបានស្តាប់ព្រះរាជតម្រាស់នោះហើយ ក៏ចូលទៅថ្វាយបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលព្រះបង្គំអាចហែលឆ្លងស្ទឹងនេះ ទាំងទៅទាំងមកបាន»។ ព្រះរាជាទ្រង់ទទួលព្រមថា «ប្រពៃហើយ»។ គ្រានោះ ព្រះកុមារស្លៀកសម្លៀកបំពាក់យ៉ាងណែនណាប់ ចងសក់ដោយស្នៀតសក់ធ្វើដោយធ្មេញមករ ឈរនៅមាត់ច្រាំងស្ទឹង រួចលោតឡើងទៅលើអាកាសកម្ពស់ ១៨ ហត្ថ ធ្លាក់ចុះទៅក្នុងទីប្រមាណមួយឧសភៈ ហើយចាប់ផ្តើមហែលទៅ។ លំដាប់នោះ ព្រះកុមារហែលកាត់ខ្សែទឹកដ៏កាចសាហាវ ក្នុងខណៈដែលហែលទៅហែលមកនោះ ក៏បានវាយនឹងប្រអប់ដៃចំពោះពួកក្រពើដ៏សាហាវដែលមកដើម្បីខាំស៊ី ធ្វើឲ្យខ្ទេចខ្ទីអស់ ព្រះកុមារសម្លាប់ក្រពើអស់ពីររយ រួចឡើងមកលើគោក ថ្វាយបង្គំព្រះរាជា ហើយឈរនៅ។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញហេតុការណ៍នោះហើយ ក៏កើតសេចក្តីភ័យខ្លាច ទ្រង់ព្រះចិន្តាថា «អ្នកនេះអាចសម្លាប់យើង ហើយដណ្តើមយកព្រះរាជសម្បត្តិបាន គួរតែសម្លាប់វាចោលទៅ» លុះយាងដល់ព្រះនគរហើយ ទ្រង់ឲ្យហៅព្រះកុមារមក រួចត្រាស់ប្រាប់ពួកអាមាត្យថា «នែពួកអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរនាំគ្នាយកបុរសនេះទៅដាក់ក្នុងគុកទៅ»។ ពួកអាមាត្យក៏បានធ្វើដូច្នោះ កាលដែលព្រះកុមារនៅក្នុងគុកនោះ កន្លងទៅអស់បួនខែ។ លំដាប់នោះ កាលកន្លងទៅបួនខែ ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់ឲ្យគេនាំយកបាច់ឫស្សី ៦០ បាច់ ដែលមានប្រវែង ៦០ ហត្ថ មកជម្រះថ្នាំងចេញ រួចញាត់ដែកថែបទៅខាងក្នុង យកទៅដាក់ទុកក្នុងលានព្រះរាជវាំង រួចឲ្យនាំខ្លួនវិសមលោមគុមារចេញពីគុកមក ហើយត្រាស់នឹងពួកអាមាត្យយ៉ាងនេះថា «នែពួកអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរកុមារនេះយកព្រះខ័ននេះ កាត់បាច់ឫស្សីទាំងនេះឲ្យមានប្រវែងបួនធ្នាប់ៗចុះ។ បើមិនអាចកាត់បានទេ ចូរពួកអ្នកសម្លាប់វាចោលទៅ»។ វិសមលោមគុមារបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ គិតថា «យើងនៅក្នុងគុកអស់កាលយូរ ត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានបៀតបៀន លំបាកដោយអាហារណាស់ បើដូច្នោះ យើងគួរតែបរិភោគអាហារសិន សឹមសម្លាប់ (កាត់) ចុះ»។ ពួកអាមាត្យនិយាយថា «ឥឡូវនេះ គ្មានអាហារសម្រាប់អ្នកទេ»។ ព្រះកុមារពោលថា «បើដូច្នោះ ខ្ញុំនឹងផឹកទឹកក្នុងស្រះបោក្ខរណី»។ ពួកអាមាត្យយល់ព្រមថា «ប្រពៃហើយ» រួចនាំទៅកាន់ស្រះបោក្ខរណី។ ព្រះកុមារចុះទៅក្នុងស្រះបោក្ខរណី ងូតទឹក រួចមុជចុះទៅបរិភោគភក់តាមតម្រូវការ ផឹកទឹក រួចឡើងមក កាន់យកព្រះខ័ន លោតឡើងទៅលើអាកាសកម្ពស់ ៨០ ហត្ថ ចំពោះមុខមហាជនដែលកំពុងមើល រួចកាត់បាច់ឫស្សីទាំងអស់ឲ្យទៅជាកង់ៗ ប្រវែងប្រមាណបួនធ្នាប់ លុះចុះមកដល់គល់ឫស្សី ក៏ប៉ះនឹងដែកសរសៃធំ ឮសូរ «កិណិ» ក៏លែងព្រះខ័នពីដៃ ហើយឈរយំ។ លំដាប់នោះ ពួកកូនចៅព្រះរាជាសួរថា «ហេតុអ្វីបានជាអ្នកយំ?» ព្រះកុមារឆ្លើយថា «ក្នុងចំណោមមនុស្សច្រើនមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ គ្មានមិត្តសម្លាញ់ចិត្តមួយនឹងខ្ញុំសោះ។ ប្រសិនបើមានមិត្តសម្លាញ់ គេច្បាស់ជាប្រាប់ខ្ញុំថា មានដែកថែបនៅក្នុងបាច់ឫស្សីទាំងនេះជាមិនខាន ចំណែកខ្ញុំ បើដឹងរឿងនេះ ខ្ញុំច្បាស់ជាកាត់បាច់ឫស្សីទាំងនេះឲ្យល្អិតមួយធ្នាប់ៗជាមិនខាន»។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញអំពើដែលព្រះកុមារធ្វើហើយ ក៏មានព្រះហឫទ័យជ្រះថ្លា ទ្រង់ប្រោសប្រទានតំណែងជាឧបរាជ និងទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើន។ ការបាននូវកម្លាំងកាយដ៏បរិបូណ៌យ៉ាងនេះ មិនមែនជាកម្លាំងនៃជាតិ គោត្រ ត្រកូល និងប្រទេសជាដើមឡើយ។ មិនមែនជាកម្លាំងនៃទុច្ចរិត មានការសម្លាប់សត្វជាដើមឡើយ។ ចុះនេះជាកម្លាំងរបស់អ្វី? គឺពិតជាផលវិបាកនៃសុចរិតកម្ម មានការថ្វាយទានជាដើម ដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ ក្នុងសម័យព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះនាមកស្សបៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកថា៖

1.

១.

Kassapassa munindassa, kāle aññataro naro;

Sambuddhamupasaṃkamma, sutvā dhammaṃ sudesitaṃ.

ក្នុងកាលនៃព្រះកស្សបមុនីន្ទ្រ មានបុរសម្នាក់ ចូលទៅគាល់ព្រះសម្ពុទ្ធ ហើយបានស្តាប់ព្រះធម៌ដែលទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយ។

2.

២.

Paṭiladdhasaddho hutvā, sīlavantāna bhikkhunaṃ;

Madhurannapāne pacure, adāsi sumano tadā.

បុរសនោះមានចិត្តរីករាយ បានសេចក្តីជ្រះថ្លាហើយ ក្នុងកាលនោះ បានថ្វាយនូវភោជនាហារ និងទឹកដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ជាច្រើន ដល់ព្រះភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកមានសីល។

3.

៣.

Adāsi cīvare patte, tatheva kāyabandhane;

Adā khīrasalākañca, bahū kattarayaṭṭhiyo.

បានប្រគេនចីវរ ត្រៃបាត្រ និងវត្ថពន្ធចង្កេះ ព្រមទាំងបានប្រគេនទឹកដោះស្រស់ ស្លាកភត្ត និងឈើច្រត់ជាច្រើន។

4.

៤.

Adā supassayaṃ dānaṃ, mañcapīṭhādikaṃ tathā;

Pāvāra kambalādīni, adā sītanivāraṇe.

បានប្រគេនគ្រែ តាំង និងសេនាសនៈដ៏សមគួរ ព្រមទាំងបានប្រគេនសំពត់ដណ្តប់ និងភួយជាដើម ដើម្បីការពារសេចក្តីរងា។

5.

៥.

Adā bhesajjadānāni, ārogyatthāya bhikkhunaṃ;

Evaṃ nānāvidhaṃ puññaṃ, katvāna tidivaṃ gato.

បានប្រគេនថ្នាំសង្កូវ ដើម្បីសេចក្តីមិនមានរោគដល់ព្រះភិក្ខុទាំងឡាយ លុះបានធ្វើបុណ្យផ្សេងៗជាច្រើនយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។

6.

៦.

Tattha dibbavimānamhi, uppanno so mahiddhiko;

Devaccharāparivuto, devasenāpurakkhato.

ក្នុងឋានសួគ៌នោះ ទេវបុត្រនោះកើតក្នុងវិមានទិព្វ មានឫទ្ធិច្រើន ហែហមដោយពួកទេវអប្សរ និងមានពួកទេវតាជាបរិវារ។

7.

៧.

Dibbehi naccagītehi, dibbavāditatantihi;

Modamāno anekehi, dibbasampattiyā saha.

រមែងរីករាយដោយការរាំច្រៀងជាទិព្វ និងការប្រគំតន្ត្រីជាទិព្វផ្សេងៗ ព្រមដោយសម្បត្តិទិព្វជាច្រើន។

8.

៨.

Yāvatāyuṃ tahiṃ ṭhatvā, jambudīpe manorame;

Pure pāṭaliputtamhi, dhammāsokassa rājino.

លុះស្ថិតនៅក្នុងឋានសួគ៌នោះអស់អាយុកាលហើយ ក៏បានមកកើតក្នុងក្រុងបាដលីបុត្ត ក្នុងជម្ពូទ្វីបដ៏គួរជាទីរីករាយ ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទធម្មាសោក។

9.

៩.

Putto [Pg.57] hutvāna nibbatti, mahāthāmo mahābalo;

Mahāyaso mahābhogo, āsi buddhādimāmako.

កើតជាព្រះរាជបុត្រ មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា មានកម្លាំងច្រើន មានយសធំ មានភោគៈច្រើន និងជាអ្នកជ្រះថ្លាក្រៃលែងក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាជាដើម។

10.

១០.

Kātabbaṃ kusalaṃ tasmā, bhavasampatti micchatā;

Pāletabba matho sīlaṃ, bhāvetabbañca bhāvananti.

ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលកាលប្រាថ្នានូវសម្បត្តិក្នុងភព គប្បីធ្វើនូវកុសល គប្បីរក្សាសីល និងគប្បីចម្រើននូវភាវនាចុះ។

Tato kumāro uparājaṭṭhānaṃ labhitvā sampattiṃanubhavamāno moggaliputtatissattheramādiṃ katvā mahābhikkhusaṅghassa cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayadānā divasena sakkāraṃ katvā sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ katvā āyupariyosāne yathākammaṃ gatoti.

លំដាប់នោះ ព្រះកុមារលុះបានទទួលតំណែងជាឧបរាជ សោយសម្បត្តិហើយ ក៏បានធ្វើសក្ការៈជាប្រចាំរាល់ថ្ងៃ មានចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ និងគិលានប្បច្ច័យជាដើម ដល់ព្រះមហាភិក្ខុសង្ឃ មានព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរជាប្រធាន ទាំងបានរក្សាសីល ធ្វើឧបោសថកម្ម លុះអស់អាយុកាល ក៏យាងទៅតាមយថាកម្ម។

11.

១១.

Evaṃvidhaṃ sucaritaṃ sumano karitvā,Bhāgissa nekavibhavassa bhavābhavesu;

Tumhepi bho sucaritaṃ vibhavānurūpaṃ,Katvāna nibbutipadaṃ karagaṃ karothāti.

បុគ្គលអ្នកមានចិត្តរីករាយ ធ្វើនូវសុចរិតមានសភាពយ៉ាងនេះហើយ រមែងជាអ្នកមានចំណែកនៃវិភវសម្បត្តិជាច្រើនក្នុងភពតូចភពធំ នែអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ ទោះបីជាអ្នករាល់គ្នាក៏ដោយ ចូរធ្វើនូវសុចរិតកម្មតាមសមគួរដល់ទ្រព្យសម្បត្តិ រួចធ្វើនូវព្រះនិព្វានឲ្យជាក់ច្បាស់ក្នុងកណ្តាប់ដៃចុះ។

Visamalomakumārassa vatthuṃ tatiyaṃ.

រឿងវិសមលោមគុមារ ជាគម្រប់បី ចប់។

14. Kañcanadeviyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

១៤. នេះជាអនុបុព្វីកថា ក្នុងរឿងនាងកញ្ចនទេវី។

Jambudīpe kira devaputtanagaraṃ nāma dassanīyaṃ ekaṃ nagaraṃ ahosi. Tasmiṃ samaye manussā yebhuyyena pattamahaṃ nāma pūjaṃ karonti, bhagavatā paribhuttapattaṃ gahetvā katānekapūjāvidhānā ussavaṃ karonti. Taṃ pattamahanti vuccati. Tasmiṃ samaye devaputtanagare rājā sabbaratanamayaṃ rathaṃ sabbālaṅkārehi alaṅkārāpetvā kumudapattavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā susikkhitasippācariyehi sattaratanapariniṭṭhite asītihatthaveḷagge satthunā paribhuttaṃ selamayapattaṃ muttājālādīhi alaṅkaritvā veḷaggaṃ āropetvā veḷuṃ [Pg.58] rathe ṭhapāpetvā nagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkaritvā dhajapatākādayo ussāpetvā toraṇaggha kapantiyoca puṇṇaghaṭadīpamālādayoca patiṭṭhāpetvā anekehi pūjāvidhānehi nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāretvā nagaramajjhe susajjitaratanamaṇḍape pattadhātuṃ ṭhapetvā sattame divase mahādhammasavaṇaṃ kārāpesi. Tadā tasmiṃ janapade bahū manussāca devatāca yakkharakkhasanāgasupaṇṇādayoca manussavesena yebhuyyena taṃ samāgamaṃ otaranti, evamacchariyaṃ taṃ pūjāvidhānaṃ ahosi.

ឮថា ក្នុងជម្ពូទ្វីប មាននគរមួយគួរជាទីពិតពិលរំពឹង ឈ្មោះថា ទេវបុត្តនគរ។ ក្នុងសម័យនោះ មនុស្សទាំងឡាយភាគច្រើនតែងធ្វើការបូជាឈ្មោះថា បត្តមហៈ (ពិធីបុណ្យបូជាបាត្រ) គឺគេនាំយកបាត្រដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្លាប់ប្រើប្រាស់ហើយ មកធ្វើពិធីបូជាផ្សេងៗជាច្រើន រួចធ្វើជាពិធីបុណ្យអបអរសាទរ។ ពិធីនោះ គេហៅថា បត្តមហៈ។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះរាជាក្នុងទេវបុត្តនគរ ទ្រង់ឲ្យគេតាក់តែងរថដ៏សម្រេចដោយរតនៈទាំងពួង ដោយគ្រឿងអលង្ការគ្រប់បែបយ៉ាង ទ្រង់ទឹមដោយសេះសិន្ធពបួន មានពណ៌ដូចជាស្លឹកផ្កាឈូកស ដោយពួកសារថីដែលបានសិក្សាសិល្បសាស្ត្រយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ រួចទ្រង់ឲ្យគេយកបាត្រថ្មដែលព្រះសាស្តាទ្រង់ធ្លាប់ប្រើប្រាស់ ដែលតាក់តែងដោយបណ្តាញគុជជាដើម ទៅតម្កល់ទុកលើចុងឫស្សីប្រវែង ៨០ ហត្ថ ដែលធ្វើសម្រេចដោយរតនៈ ៧ ប្រការ រួចតម្កល់ឫស្សីនោះលើរថ ទ្រង់ឲ្យគេតាក់តែងនគរឲ្យដូចជាទេវនគរ ឲ្យលើកទង់ជ័យ និងទង់ជួរជាដើម ឲ្យតម្កល់នូវជួរខ្លោងទ្វារ ឆត្រ ភាជន៍ពេញដោយទឹក និងចង្កៀងជួរជាដើម រួចឲ្យគេនាំហែព័ទ្ធជុំវិញនគរដោយពិធីបូជាជាច្រើន រួចតម្កល់ព្រះបត្តធាតុទុកក្នុងរតនមណ្ឌបដែលគេរៀបចំយ៉ាងស្អាតចំកណ្តាលនគរ ហើយទ្រង់ឲ្យមានការស្តាប់ព្រះសទ្ធម្មទេសនាដ៏ធំក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ។ គ្រានោះ ក្នុងជនបទនោះ មនុស្ស ទេវតា យក្ស រក្សស នាគ និងគ្រុឌជាដើមជាច្រើន ភាគច្រើនតែងតែក្រឡាខ្លួនជាមនុស្ស មកចូលរួមក្នុងមហាសន្និបាតនោះ ពិធីបូជានោះមានសភាពគួរឲ្យអស្ចារ្យយ៉ាងនេះឯង។

Tadā eko nāgarājā uttamarūpadharaṃ agatapubbapurisaṃ ekaṃ kumārikaṃ dhammaparisantare nisinnaṃ disvā tassā paṭibaddhacitto anekākārehi taṃ yā ci tvā tassā aladdhamāno kujjhitvā nāsāvātaṃ vissajjesi imaṃ māressāmīti. Taṃ tassā saddhābalena kiñci upaddavaṃ kātuṃ samattho nāhosi. Athassā nāgo pādato paṭṭhāya yāvasakalasarīraṃ bhogena veṭhetvā sīse phaṇaṃ katvā bhāyāpento aṭṭhāsi. Anaññavihitāya tāya dhammasavaṇabalena aṇumattampi dukkhaṃ nāhosi. Pabhātāya rattiyā taṃ disvā manussā kimetanti kāraṇaṃ pucchiṃsu, sāpi tesaṃ kathetvā evaṃ saccakiriyamakāsi. Tathāhi.

គ្រានោះ មានស្តេចនាគមួយអង្គ បានឃើញនាងកុមារីម្នាក់ មានរូបឆោមដ៏ឧត្តម ដែលខ្លួនមិនធ្លាប់ឃើញពីមុនមក អង្គុយនៅក្នុងចន្លោះនៃបរិស័ទស្តាប់ធម៌ ក៏មានចិត្តប្រតិព័ទ្ធនឹងនាង បានអង្វរករនាងដោយអាការផ្សេងៗ លុះមិនបានសម្រេច ក៏ខឹងក្រោធ ហើយបញ្ចេញខ្យល់ដង្ហើមតាមច្រមុះ (ព្រួសពិស) ដោយគិតថា «យើងនឹងសម្លាប់នាងនេះ»។ ប៉ុន្តែ ស្តេចនាគនោះមិនអាចធ្វើសេចក្តីវិនាសបន្តិចបន្តួចដល់នាងបានឡើយ ព្រោះតែអានុភាពនៃកម្លាំងជំនឿ (សទ្ធា) របស់នាង។ លំដាប់នោះ ស្តេចនាគក៏ព័ទ្ធរុំរាងកាយរបស់នាងតាំងពីជើងរហូតដល់ក្បាលដោយរង្វង់កន្ទុយ រួចបើកពពារលើក្បាល ឈរធ្វើឲ្យនាងភ័យខ្លាច។ ចំណែកនាងមានចិត្តស្លុងទៅក្នុងការស្តាប់ធម៌ មិនមានចិត្តទៅរកសេចក្តីផ្សេងឡើយ ព្រោះតែអំណាចនៃការស្តាប់ធម៌ ទុក្ខសូម្បីបន្តិចបន្តួចក៏មិនមានដល់នាងឡើយ។ លុះវេលាព្រឹកឡើង មនុស្សទាំងឡាយបានឃើញហេតុការណ៍នោះ ក៏សួរថា «តើនេះជាហេតុអ្វី?» នាងក៏បានប្រាប់រឿងនោះដល់ពួកគេ រួចធ្វើសច្ចកិរិយាយ៉ាងនេះ។ ដូចពាក្យពោលថា៖

1.

១.

Brahmacārī ahosāhaṃ, sañjātā idha mānuse;

Tena saccena maṃ nāgo, khippameva pamuñcatu.

ខ្ញុំកើតមកក្នុងកំណើតមនុស្សនេះ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ (ព្រហ្មចារី) ដោយសច្ចវាចានេះ សូមឲ្យស្តេចនាគដោះលែងខ្ញុំជាប្រញាប់ចុះ។

2.

២.

Kāmāturassa nāgassa, nokāsamakariṃyato;

Tena saccena maṃ nāgo, khippameva muñcatu.

ព្រោះហេតុតែខ្ញុំមិនបានផ្តល់ឱកាសដល់ស្តេចនាគដែលត្រូវកាមរាគបៀតបៀនឡើយ ដោយសច្ចវាចានេះ សូមឲ្យស្តេចនាគដោះលែងខ្ញុំជាប្រញាប់ចុះ។

3.

៣.

Visavātena khittassa, kupitassoragassahaṃ;

Akuddhā tena saccena, so maṃ khippaṃ pamuñcatu.

ខ្ញុំមិនបានខឹងក្រោធចំពោះស្តេចនាគដ៏កាចសាហាវ ដែលព្រួសពិសដាក់ខ្ញុំឡើយ ដោយសច្ចវាចានេះ សូមឲ្យស្តេចនាគនោះដោះលែងខ្ញុំជាប្រញាប់ចុះ។

4.

៤.

Saddhammaṃ suṇamānāhaṃ, garugāravabhattiyā;

Assosiṃ tena saccena, khippaṃ nāgo pamuñcatu.

ខ្ញុំកាលស្តាប់នូវព្រះសទ្ធម្ម ដោយសេចក្តីគោរពកោតក្រែង និងសេចក្តីភក្តីយ៉ាងក្រៃលែង បានស្តាប់ហើយ ដោយសច្ចវាចានេះ សូមឲ្យស្តេចនាគដោះលែងខ្ញុំជាប្រញាប់ចុះ។

5.

៥.

Akkharaṃvā [Pg.59] padaṃvāpi, avināsetvāva ādito;

Assosiṃ tena saccena, khippaṃ nāgo pamuñcatūti.

ខ្ញុំបានស្តាប់តាំងពីដើមមក ដោយមិនឲ្យបាត់បង់នូវអក្សរ ឬបទសូម្បីតែមួយឡើយ ដោយសច្ចវាចានេះ សូមឲ្យស្តេចនាគដោះលែងខ្ញុំជាប្រញាប់ចុះ។

Saccakiriyāvasāne nāgarājā tassā atīva pasanno bhogaṃ viniveṭhetvā phaṇasataṃ māpetvā taṃ phaṇagabbhe nisīdāpetvā bahūhi nāgamānavakehi saddhiṃ udakapūjaṃ nāma pūja makāsi, taṃ disvā bahū nagaravāsino acchariyabbhutajātā aṭṭhārasakoṭidhanena pūja makaṃsu. Tathāhi.

ក្នុងទីបំផុតនៃសច្ចកិរិយា ស្តេចនាគមានចិត្តជ្រះថ្លានឹងនាងក្រៃលែង ក៏រំសាយរង្វង់ខ្លួនចេញ រួចនិម្មិតពពារមួយរយ ឲ្យនាងអង្គុយលើចន្លោះពពារនោះ ហើយធ្វើការបូជាទឹក ឈ្មោះថា ឧទកបូជា ជាមួយពួកបរិវារនាគជាច្រើន មហាជនអ្នកក្រុងជាច្រើនបានឃើញហេតុការណ៍នោះ ក៏កើតសេចក្តីអស្ចារ្យប្លែកក្នុងចិត្ត ហើយបានធ្វើការបូជាដោយទ្រព្យសម្បត្តិមានតម្លៃ ១៨ កោដិ។ ដូចពាក្យពោលថា៖

6.

៦.

Natthi saddhāsamo loke, suhado sabbakāmado;

Passathassā balaṃ saddhā, pūjentevaṃ naro ragā.

មិត្តដ៏ល្អដែលផ្តល់នូវសេចក្តីប្រាថ្នាទាំងពួង ស្មើដោយសទ្ធា មិនមានឡើយក្នុងលោក។ អ្នកទាំងឡាយ ចូរមើលនូវកម្លាំងនៃសទ្ធានោះចុះ នរជនរមែងជាទីបូជាកោតក្រែង (នៃជនទាំងឡាយ) ព្រោះសទ្ធានោះ។

7.

៧.

Idha lokeva sālattha, bhavabhoga manappakaṃ;

Tasmā saddhena kātabbaṃ, ratanattayagāravanti.

បុគ្គលរមែងបានសម្រេចប្រយោជន៍ និងភោគសម្បត្តិក្នុងភពដ៏ច្រើន ក្នុងលោកនេះពិតប្រាកដ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកមានសទ្ធា គប្បីធ្វើនូវសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះរតនត្រ័យ។

Athevaṃ sā paṭiladdhamahāvibhavā yāvajīvaṃ komāriya brahmacāriṇī hutvā āyupariyosāne kālaṃ katvā tasmiṃyeva nagare rañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhitvā dasamāsaccayena mātukucchito nikkhami. Nikkhantadivase panassā sakaladevaputtanagare ratanavassaṃ vassi. Tenassā kañjanadevīti nāmaṃ kariṃsu. Samantapāsādikā ahosi. Abhirūpā devaccharapaṭibhāgā. Mukhato uppalagandho vāyati. Sarīrato candanagandho vāyati. Sakalasarīrato bālasuriyo viya raṃsiyo nicchārentī caturatanagabbhe padīpakiccaṃ nāma natthi. Sabbo gabbho sarīrā lokena eko bhāso hoti, tassā rūpasampatti sakalajambudīpe pākaṭā ahosi. Tato sakalajambudīpavāsī rājāno tassā atthāya piturañño paṇṇākārāni pahiṇiṃsu. Sā pana pañcakāme ananulittā pitaraṃ anujānāpetvā bhikkhunū passayaṃ gantvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti.

លុះនាងបានទទួលមហាវិភព (ភោគសម្បត្តិដ៏ច្រើន) យ៉ាងនោះហើយ ក៏បានរក្សានូវកុមារីព្រហ្មចារីអស់មួយជីវិត លុះអស់អាយុកាល ក៏បានធ្វើមរណកាលទៅ ចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃព្រះអគ្គមហេសីរបស់ព្រះរាជា ក្នុងនគរនោះឯង កាលកន្លងទៅ ១០ ខែ ក៏ប្រសូតចាកផ្ទៃមាតា។ ក្នុងថ្ងៃដែលនាងប្រសូតនោះ ភ្លៀងកែវទាំងឡាយបានបង្អុរចុះមកក្នុងនគរទេវបុត្រទាំងមូល។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកញាតិទាំងឡាយទើបថ្វាយព្រះនាមនាងថា កញ្ចនទេវី។ នាងជាទីជ្រះថ្លានៃជនជុំវិញខ្លួន មានរូបល្អស្រស់ស្រឡៅប្រៀបដូចជាស្រីអប្សរ។ ក្លិនផ្កាឈូកក្រអូបភាយចេញពីមាត់ ក្លិនខ្លឹមចន្ទន៍ក្រអូបភាយចេញពីកាយ។ ពន្លឺរស្មីផ្សាយចេញពីសព្វសព៌ាង្គកាយរបស់នាង ដូចជាព្រះអាទិត្យទើបនឹងរះថ្មីៗ ក្នុងបន្ទប់ទំហំ ៤ ហត្ថ មិនបាច់ប្រើប្រាស់ប្រទីបឡើយ។ បន្ទប់ទាំងមូលភ្លឺរលោងដោយពន្លឺចេញពីកាយរបស់នាង សេចក្តីបរិបូណ៌ដោយរូបសម្បត្តិរបស់នាងបានល្បីល្បាញទៅទូទាំងសកលជម្ពូទ្វីប។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទាំងឡាយដែលគង់នៅក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប បានបញ្ជូនតង្វាយផ្សេងៗ ទៅថ្វាយព្រះរាជាជាបិតា ដើម្បីចង់បាននាង។ ចំណែកឯនាងវិញ មិនត្រេកអរក្នុងកាមគុណទាំង ៥ ឡើយ បានសុំការអនុញ្ញាតពីព្រះបិតា ហើយចូលទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុនី បួសរួចចម្រើនវិបស្សនា ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ព្រមដោយបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ។

8.

៨.

Sutvāna [Pg.60] sādaravasena kumārikevaṃ;

Dhammañhi sīlamamalaṃ paripālayantī;

Laddhāna nekavibhavaṃ vibhavaṃ payātā,Mā bho pamajjatha sadā kusalappayogeti.

នាងកុមារីនោះ បានស្តាប់ធម៌ដោយគោរព រក្សានូវសីលដ៏បរិសុទ្ធស្អាត បានទទួលនូវភោគសម្បត្តិជាច្រើន ហើយបានទៅកាន់ឋានសួគ៌ (វិភព)។ នែអ្នកទាំងឡាយ ចូរកុំធ្វេសប្រហែសក្នុងកុសលធម៌គ្រប់ពេលឡើយ។

Kañcanadeviyā vatthuṃ catutthaṃ.

រឿងនាងកញ្ចនទេវី ជាគម្រប់ ៤ ចប់។

15. Byagghassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

១៥. នេះជារឿងរ៉ាវតាមលំដាប់ ក្នុងរឿងខ្លាធំ។

Jambudīpe cūlaraṭṭhā sanne bārāṇasīnagare ekaṃ paṃsupabbataṃ vinivijjhitvā mahāmaggo hoti, tattha vemajjhe eko byaggho attano andhapitaraṃ pabbataguhāyaṃ katvā posento vasati. Tasseva pabbatassa vanadvāre tuṇḍilo nāma eko suvapotako rukkhasmiṃ vasati. Te ubhopi aññamaññaṃ piyasahāyā ahesuṃ, tasmiṃ samaye paccantagāmavāsī eko manusso attano mātugāmena saddhiṃ kalahaṃ katvā bārāṇasiṃ gacchanto taṃ vanadvāraṃ sampāpuṇi. Atha suvapotako parihīnattabhāvaṃ dukkhitaṃ taṃ disvā kampamānahadayo taṃ pakkositvā bho kuhiṃ gacchasīti āha, tena parakhaṇḍaṃ gacchāmīti vutte tuṇḍilo bho imasmiṃ vanakhaṇḍamajjhe eko byaggho vasati. Kakkhalo pharuso sampattasampatte māretvā khādati. Mā tvaṃ tena gacchāti āha. Svāyaṃ dubbhago manusso hitakāmassa tassa vacanaṃ anādiyitvā gacchāmevāti āha. Tuṇḍilo tenahi samma yadi anivattamāno gacchasi. Eso byaggho mama sahāyo. Me vacanaṃ tava santikā sutvā na gaṇhātīti. Tassa taṃ anādiyanto so suvarāje paduṭṭhacitto muggarena paharitvā māretvā araṇiṃ aggiṃ katvā maṃsaṃ khādi. Asappurisasaṃsaggo nāme sa idha lokaparalokesu dukkhāvahoyeva. Tathāhi.

ឮថា ក្នុងជម្ពូទ្វីប ជិតដែនចូឡរដ្ឋ មានផ្លូវធំមួយទម្លុះភ្នំដីមួយ ក្នុងក្រុងពារាណសី។ នៅកណ្តាលផ្លូវនោះ មានខ្លាធំមួយរស់នៅចិញ្ចឹមបិតាដ៏ខ្វាក់ភ្នែករបស់ខ្លួន ក្នុងគុហាភ្នំ។ នៅមាត់ព្រៃនៃភ្នំនោះឯង មានកូនសេកមួយឈ្មោះ ទុណ្ឌិលៈ រស់នៅលើដើមឈើមួយ។ សត្វទាំងពីរនោះ ជាមិត្តសម្លាញ់ដ៏ជាទីស្រឡាញ់នឹងគ្នាទៅវិញទៅមក។ ក្នុងសម័យនោះ បុរសម្នាក់ជាអ្នកស្រុកបច្ចន្តគ្រាម បានឈ្លោះប្រកែកគ្នាជាមួយភរិយា (មាតុគ្រាម) របស់ខ្លួន ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងពារាណសី ក៏បានទៅដល់មាត់ព្រៃនោះ។ គ្រានោះ កូនសេកបានឃើញបុរសនោះមានសភាពទ្រុឌទ្រោម និងរងទុក្ខវេទនា ក៏មានចិត្តអាណិតអាសូរ ហៅបុរសនោះមកសួរថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន តើអ្នកកំពុងទៅណា?» កាលបើបុរសនោះប្រាប់ថា «ខ្ញុំនឹងទៅកាន់ដែនដទៃ» ទុណ្ឌិលសេកក៏និយាយថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ក្នុងកណ្តាលព្រៃនេះ មានខ្លាធំមួយរស់នៅ វាជាសត្វសាហាវយង់ឃ្នង រមែងសម្លាប់ស៊ីនូវពួកមនុស្សដែលមកដល់ទីនេះ។ អ្នកកុំទៅតាមផ្លូវនោះឡើយ»។ បុរសអភ័ព្វនោះ មិនបានយកចិត្តទុកដាក់នឹងពាក្យរបស់សេកដែលប្រាថ្នាល្អចំពោះខ្លួនឡើយ ហើយនិយាយថា «ខ្ញុំនឹងទៅដដែល»។ ទុណ្ឌិលសេកនិយាយថា «នែសម្លាញ់ បើដូច្នោះ ប្រសិនបើអ្នកមិនត្រឡប់ក្រោយទេ ហើយទៅមុខទៀត ខ្លាធំនោះជាមិត្តសម្លាញ់របស់ខ្ញុំ កាលបើវាបានឮពាក្យរបស់ខ្ញុំពីអ្នក វានឹងមិនបៀតបៀនអ្នកឡើយ»។ បុរសនោះមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នឹងពាក្យរបស់សេកនោះឡើយ ថែមទាំងមានចិត្តអាក្រក់ចំពោះស្តេចសេកនោះទៀត ក៏យកដំបងវាយសម្លាប់សេកនោះ រួចកកិតឈើបង្កើតភ្លើងអាំងសាច់សេកនោះស៊ីទៅ។ ការសេពគប់នឹងអសប្បុរស រមែងនាំមកនូវសេចក្តីទុក្ខទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខពិតប្រាកដ។ ដូចដែលពោលទុកថា៖

1.

១.

Mayā [Pg.61] kataṃ mayhamidaṃ, iti vessānaraṃ naro;

Samāliṅgati sappemo, dahatevassa viggahaṃ.

នរជនរមែងឱបក្រសោបនូវភ្លើង (វេស្សានរៈ) ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ គិតថា «ភ្លើងនេះ គឺយើងបង្កើតឡើង ភ្លើងនេះជារបស់យើង» យ៉ាងណា ភ្លើងនោះរមែងរលាកកាយរបស់នរជននោះឯង យ៉ាងនោះ។

2.

២.

Madhukhīrādidānena, pemasā paripālito;

Sorago kupitovassa, ḍasatevassa viggahaṃ.

សត្វអាសិរពិស (ពស់វែក) ទោះបីបុគ្គលចិញ្ចឹមបីបាច់ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ដោយការផ្តល់ទឹកឃ្មុំ និងទឹកដោះស្រស់ជាដើមក៏ដោយ កាលបើវាខឹងក្រោធឡើង វារមែងខាំកាយរបស់បុគ្គលនោះឯង។

3.

៣.

Evaṃ nihīnajaccena, pāpena akataññunā;

Narā dhamena dīnena, katopi khaṇasaṅgamo.

ការសេពគប់ សូម្បីតែមួយរំពេច ជាមួយនឹងមនុស្សថោកទាបដោយជាតិ ជាមនុស្សបាប មិនដឹងគុណគេ ជាមនុស្សថោកទាប និងទុរគត យ៉ាងនោះ

4.

៤.

Asādhuko ayaṃtevaṃ, jānamānena jantunā;

Muhuttampi na kātabbo, saṅgamo so anatthadoti.

សត្វលោកកាលដឹងថា «បុគ្គលនេះជាមនុស្សមិនល្អ» មិនគប្បីធ្វើការសេពគប់ សូម្បីតែមួយរំពេចឡើយ ព្រោះការសេពគប់នោះ មិននាំមកនូវប្រយោជន៍ឡើយ។

Tato so asappuriso maṃsaṃ khāditvā gacchanto vanakhaṇḍamajjhaṃ sampāpuṇi. Atha byaggho taṃ disvā mahānādaṃ karonto gahaṇatthāya uṭṭhāsi. So byagghaṃ disvā bhayappatto tuṇḍilassa vacanaṃ saritvā ahaṃ bho tava sahāyatuṇḍilassa santikā āgatomhīti āha, taṃ sutvā byaggho attamano ehi sammāti taṃ pakkositvā attano vasanaṭṭhānaṃ netvā khāditabbāhārena taṃ santappetvā pitusantike nisīdāpetvā puna vanakhaṇḍa magamāsi. Athassa pitā puttassa gatakāle tena saddhiṃ sallapanto tassa vacanānusārena tuṇḍilaṃ māretvā khāditabhāvaṃ aññāsi. Tato so puttassa āgatakāle tava sahāyo tena māritoti āha. Taṃ sutvā byaggho anattamano vegena tassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā samma tuṇḍilāti saddaṃ katvā apassanto luñcitapattaṃcassa disvā nissaṃsayaṃ tena mārito me sahāyoti socanto paridevanto āgañchi. Atha so asappuriso tasmiṃ tattha gate tassa pitaraṃ pāsāṇena paharitvā māretvā byagghaṃca dāni māressāmīti byagghāgamanamaggaṃ olokento nilīno aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe byagghopi āgañchi. So tassā gatakāle tassa tejena bhīto gantvā [Pg.62] jīvitaṃ me sāmi dehīti pādamūle urena nipajji, byaggho pana tena katakammaṃ disvā tasmiṃ cittaṃ nibbāpetvā mama sahāyassa sāsanamādāyāgatassa dubbhituṃ na yuttanti cintento taṃ samassāsetvā gaccha sammāti sukhaṃ pesesi. Evañhi sappurisasamāgamo nāma idha lokaparalokesu sukhāvahoyeva, vuttaṃhi.

លំដាប់នោះ បុរសអសប្បុរសនោះ កាលស៊ីសាច់សេករួចហើយ ក៏ដើរទៅដល់កណ្តាលព្រៃ។ គ្រានោះ ខ្លាធំបានឃើញបុរសនោះ ក៏ស្រែកគ្រហឹមយ៉ាងខ្លាំង ហើយស្ទុះទៅដើម្បីនឹងខាំ។ បុរសនោះឃើញខ្លាធំ ក៏ភ័យតក់ស្លុត នឹកឃើញពាក្យរបស់ទុណ្ឌិលសេក ទើបនិយាយថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំមកពីសំណាក់ទុណ្ឌិលសេកជាមិត្តរបស់អ្នក»។ ខ្លាធំបានឮដូច្នោះ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ ហៅថា «មកចុះសម្លាញ់» ហើយនាំទៅកាន់លំនៅដ្ឋានរបស់ខ្លួន ផ្គត់ផ្គង់ដោយអាហារដែលគួរទំពារស៊ី ឲ្យអង្គុយជិតបិតារបស់ខ្លួន រួចក៏ចូលទៅកាន់ព្រៃម្តងទៀត។ គ្រានោះ បិតារបស់ខ្លាធំ កាលកូនទៅបាត់ហើយ បានជជែកគ្នាជាមួយបុរសនោះ ក៏បានដឹងតាមពាក្យសម្តីរបស់គេថា គេបានសម្លាប់ទុណ្ឌិលសេកស៊ីបាត់ទៅហើយ។ ហេតុនោះ កាលកូនត្រឡប់មកវិញ បិតាក៏ប្រាប់ថា «មិត្តសម្លាញ់របស់កូន ត្រូវបុរសនេះសម្លាប់ចោលហើយ»។ ខ្លាធំបានឮដូច្នោះ ក៏មិនសប្បាយចិត្ត ប្រញាប់រត់ទៅកាន់កន្លែងស្នាក់នៅរបស់បុរសនោះ ស្រែកហៅថា «នែសម្លាញ់ទុណ្ឌិលៈ!» កាលបើមិនឃើញសេកនោះឡើយ ឃើញតែរោមដែលជ្រុះរាយប៉ាយ ក៏ដឹងច្បាស់ថា «មិត្តរបស់យើង ត្រូវបុរសនេះសម្លាប់ពិតប្រាកដមែន» ក៏កើតទុក្ខខ្សឹកខ្សួលយំត្រឡប់មកវិញ។ គ្រានោះ បុរសអសប្បុរសនោះ កាលខ្លាធំទៅបាត់ហើយ ក៏យកដុំថ្មគប់សម្លាប់បិតារបស់ខ្លាធំនោះ រួចគិតថា «ឥឡូវនេះ យើងនឹងសម្លាប់ខ្លាធំនេះទៀត» ក៏ពួនចាំមើលផ្លូវដែលខ្លាធំនឹងមក។ ក្នុងខណៈនោះ ខ្លាធំក៏បានមកដល់។ បុរសនោះ កាលខ្លាធំមកដល់ ក៏ភ័យខ្លាចអំណាចតេជៈរបស់ខ្លាធំ រត់ទៅក្រាបទៀបជើងខ្លាធំដោយទ្រូង ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមប្រោសប្រណីជីវិតដល់ខ្ញុំផង»។ ចំណែកឯខ្លាធំ កាលឃើញអំពើដែលបុរសនោះធ្វើហើយ ក៏រំងាប់ចិត្តក្រោធរបស់ខ្លួន គិតថា «បុរសនេះនាំដំណឹងរបស់មិត្តយើងមក មិនគួរណាដែលយើងនឹងក្បត់ចិត្តឡើយ» ក៏លួងលោមបុរសនោះថា «ចូរទៅចុះសម្លាញ់» ហើយក៏បញ្ជូនគេទៅដោយសេចក្តីសុខ។ ការសេពគប់នឹងសប្បុរស រមែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខពិតប្រាកដ ដូចដែលពោលទុកថា៖

5.

៥.

Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sabbattha santhavo tena, seyyo hoti na pāpiyo.

បុគ្គលគប្បីសេពគប់នឹងពួកសប្បុរសប៉ុណ្ណោះ គប្បីធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងពួកសប្បុរស ព្រោះការស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសនោះ រមែងមានសេចក្តីចម្រើនគ្រប់យ៉ាង មិនមានទោសឡើយ។

6.

៦.

Sukhāvaho dukkhanudo, sadā sabbhi samāgamo;

Tasmā sappuriseheva, saṅgamo hotu jantunaṃ.

ការជួបជុំនឹងពួកសប្បុរស រមែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខ កម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីទុក្ខគ្រប់ពេល ព្រោះហេតុនោះ ការសេពគប់របស់សត្វលោក គប្បីមានជាមួយនឹងពួកសប្បុរសប៉ុណ្ណោះ។

Tato so byaggho tena mettacittānubhāvena kālaṃ katvā sagge nibbattoti.

លំដាប់នោះ ខ្លាធំនោះ ព្រោះអានុភាពនៃមេត្តាចិត្តនោះ លុះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។

7.

៧.

Evaṃvidhopi pharuso paramaṃsabhojī;

Byaggho dayāyupagato sugatiṃ sumedho;

Tasmā karotha karuṇaṃ satataṃ janānaṃ,Taṃ vo dadāti vibhavañca bhavesu bhoganti.

ខ្លាធំសូម្បីមានសភាពសាហាវយង់ឃ្នង ស៊ីសាច់សត្វដទៃជាអាហារ យ៉ាងនេះក្តី កាលបើមានសេចក្តីអាណិតអាសូរ (ករុណា) ក៏បានទៅកាន់សុគតិភពដោយប្រាជ្ញាដ៏ល្អ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយចូរធ្វើនូវសេចក្តីករុណាចំពោះជនទាំងឡាយជាប្រចាំចុះ សេចក្តីករុណានោះ នឹងប្រទាននូវសម្បត្តិ និងភោគៈក្នុងភពទាំងឡាយដល់អ្នករាល់គ្នា។

Byagghassa vatthuṃ pañcamaṃ.

រឿងខ្លាធំ ជាគម្រប់ ៥ ចប់។

16. Phalakakhaṇḍadinnassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

១៦. នេះជារឿងរ៉ាវតាមលំដាប់ ក្នុងរឿងបុរសអ្នកឲ្យចំណែកក្តារក្បូន។

Sāvatthiyaṃ kireko manusso uttarāpathaṃ gacchāmīti addhānamaggapaṭipanno gimhānamāse majjhaṇhe bahalātapena kilanto hutvā rukkhacchāyaṃ pavisitvā tambulaṃ khādanto phalake nisīdi. Atha uttarāpathenāgacchānto eko tatheva ātapena kilanto āgantvā purimassa santike nisīditvā bho pānīyaṃ atthīti pucchi. Itaro pānīyaṃ natthīti āha. Athassa [Pg.63] so mayhampi bho tambulaṃ dehi pipāsitomhiti vatvāpi na labhi. Catukahāpaṇena ekaṃ tambulapaṇṇaṃ kiṇitvā laddho tattheva nisīditvā khāditvā pipāsaṃ vinodetvā tena upakārena tassa sinehaṃ katvā attano gamanaṭṭhāna magamāsi, athā parabhāge so paṭṭanaṃ gantvā nāvāya vaṇijjatthāya gacchanto samuddamajjhaṃ pāpuṇi. Tato sattame divase nāvā bhijji. Manussā macchakacchapānaṃ bhakkhā jātā. So eva puriso arogo hutvā ekaṃ phalakakhaṇḍaṃ ure katvā samuddaṃ tarati. Athe taropi tatheva nāvāya bhinnāya seso hutvā samuddaṃ taranto purimena samāgami. Atha te sattadivasaṃ samudde tarantā aññamaññaṃ sañjāniṃsu. Tesu kahāpaṇe datvā tambulaṃ gahito ekaṃ phalakakhaṇḍaṃ ure katvā tarati. Itarassetaṃ natthi. Atha so kahāpaṇe gahetvā dinnatambulamattasso pakāraṃ saritvā attano phalakakhaṇḍaṃ tassa adāsi. So tasmiṃ sayitvā taranto taṃ pahāya agamāsi, aparo anādhārakena taranto ossaṭṭhaviriyo udake osīditumārati. Tasmiṃ khaṇe samudde adhivatthā maṇimekhalā nāma devadhītā osīdantaṃ taṃ disvā sappurisoti tassa guṇānussarantī vegenā gantvā taṃ attano ānubhāvena samuddatīraṃ pāpesi. Itaraṃpi sā etasseva guṇānubhāvena tīraṃ pāpesi. Atha phalakenotiṇṇapuriso taṃ disvā vimhito kathaṃ purato ahosi sammāti pucchi. So na jānāmi. Apica kho sukheneva tīraṃ pattosmīti āha. Atha devadhītā dissamānakasarīreneva attanā ānītabhāvaṃ ārocentī āha.

ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានបុរសម្នាក់គិតថា «អាត្មាអញនឹងទៅកាន់ឧត្តរាបថ» ក៏បានធ្វើដំណើរទៅតាមផ្លូវឆ្ងាយ ក្នុងខែក្តៅ វេលាថ្ងៃត្រង់ ហត់នឿយដោយកម្តៅថ្ងៃយ៉ាងខ្លាំង ក៏ចូលទៅកាន់ម្លប់ឈើមួយ អង្គុយលើបន្ទះក្តារ ទំពារស៊ីស្លាម្លូ។ គ្រានោះ មានបុរសម្នាក់ទៀត ដើរមកពីឧត្តរាបថ ហត់នឿយដោយកម្តៅថ្ងៃដូចគ្នា បានមកអង្គុយជិតបុរសមុននោះ ហើយសួរថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន តើមានទឹកផឹកដែរឬទេ?» បុរសម្នាក់ទៀតប្រាប់ថា «គ្មានទឹកទេ»។ បុរសនោះនិយាយទៀតថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន បើដូច្នោះ សូមឲ្យស្លាម្លូដល់ខ្ញុំផង ព្រោះខ្ញុំស្រេកទឹកណាស់» ទោះបីនិយាយយ៉ាងនេះ ក៏មិនបានឡើយ។ បុរសនោះបានទិញស្លាម្លូមួយសន្លឹកដោយតម្លៃ ៤ កហាបណៈ រួចអង្គុយទំពារស៊ីនៅទីនោះឯង កម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីស្រេកទឹក ហើយមានចិត្តស្រឡាញ់ចំពោះបុរសនោះ ព្រោះការជួយឧបការៈនោះ រួចក៏ធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីដៅរបស់ខ្លួនទៅ។ លុះសម័យក្រោយមក បុរសនោះបានទៅកាន់កំពង់ផែ ចុះទូកក្តោងដើម្បីទៅជួញដូរ ក៏បានទៅដល់កណ្តាលមហាសមុទ្រ។ ក្នុងថ្ងៃទី ៧ ទូកក្តោងក៏បានធ្លាយធ្លុះ។ ពួកមនុស្សទាំងឡាយបានទៅជាចំណីនៃត្រី និងអណ្តើក។ ចំណែកឯបុរសនោះ មិនមានរោគភ័យឡើយ បានយកក្តារមួយបន្ទះមកឱបជាប់នឹងទ្រូង ហើយហែលឆ្លងមហាសមុទ្រ។ ចំណែកឯបុរសម្នាក់ទៀតនោះ កាលបើទូកធ្លាយធ្លុះ ក៏នៅរស់រានមានជីវិត ហើយហែលឆ្លងមហាសមុទ្រ ក៏បានមកជួបនឹងបុរសមុននោះ។ បុរសទាំងពីរនាក់នោះ កាលហែលនៅក្នុងមហាសមុទ្រអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ក៏បានស្គាល់គ្នាទៅវិញទៅមក។ ក្នុងចំណោមបុរសទាំងពីរនោះ បុរសដែលធ្លាប់ឲ្យកហាបណៈទិញស្លាម្លូ បានយកក្តារមួយបន្ទះឱបនឹងទ្រូងហែលទៅ។ ចំណែកឯបុរសម្នាក់ទៀត គ្មានក្តារឡើយ។ គ្រានោះ បុរសដែលធ្លាប់ទទួលកហាបណៈហើយឲ្យស្លាម្លូ បាននឹកឃើញដល់គុណូបការៈនោះ ក៏បានប្រគល់ក្តាររបស់ខ្លួនឲ្យទៅបុរសនោះ។ បុរសនោះបានដេកលើក្តារនោះហែលទៅ ហើយក៏ចោលបុរសម្នាក់ទៀតទៅបាត់។ បុរសម្នាក់ទៀត កាលហែលទឹកដោយគ្មានទីពឹង ក៏អស់កម្លាំង ជិតនឹងលិចចុះទៅក្នុងទឹក។ ក្នុងខណៈនោះ នាងទេវធីតាឈ្មោះ មណីមេខលា ដែលរស់នៅក្នុងមហាសមុទ្រ បានឃើញបុរសនោះកំពុងលិចចុះ នឹកឃើញដល់គុណធម៌របស់បុរសនោះថា «ជាសប្បុរស» ក៏ប្រញាប់មកជួយស្រោចស្រង់បុរសនោះដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន នាំទៅដល់ត្រើយមហាសមុទ្រ។ នាងទេវធីតាក៏បាននាំបុរសម្នាក់ទៀតទៅដល់ត្រើយដែរ ដោយអានុភាពនៃគុណរបស់បុរសនេះឯង។ លំដាប់នោះ បុរសដែលឆ្លងផុតដោយសារក្តារ បានឃើញបុរសនោះ ក៏មានសេចក្តីអស្ចារ្យក្នុងចិត្ត សួរថា «នែសម្លាញ់ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមកដល់មុនខ្ញុំ?» បុរសនោះឆ្លើយថា «ខ្ញុំមិនដឹងឡើយ ប៉ុន្តែខ្ញុំបានមកដល់ត្រើយដោយសេចក្តីសុខស្រួល»។ គ្រានោះ នាងទេវធីតាបានបង្ហាញខ្លួនឲ្យឃើញច្បាស់ ហើយប្រាប់អំពីការដែលខ្លួនបាននាំមក យ៉ាងនេះថា៖

1.

១.

Yo mātaraṃ pitaraṃvā, dhammena idha posati;

Rakkhanti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.

បុគ្គលណា ចិញ្ចឹមមាតា ឬបិតាដោយធម៌ ក្នុងលោកនេះ ពួកទេវតារមែងរក្សាបុគ្គលនោះគ្រប់ពេល ទោះបីក្នុងមហាសមុទ្រ ឬនៅលើគោកក្តី។

2.

២.

Yo ce buddhañca dhammañca, saṃghañca saraṇaṃ gato;

Rakkhanti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.

បុគ្គលណា បានដល់នូវព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ ជាទីពឹងទីរលឹក ពួកទេវតារមែងរក្សាបុគ្គលនោះគ្រប់ពេល ទោះបីក្នុងមហាសមុទ្រ ឬនៅលើគោកក្តី។

3.

៣.

Pañcavidhaṃ [Pg.64] aṭṭhavidhaṃ, pātimokkhañca saṃvaraṃ;

Pāleti yo taṃ pālenti, devā sabbattha sabbadā.

បុគ្គលណា រក្សានូវសីល ៥ សីល ៨ និងបាតិមោក្ខសំវរសីល ពួកទេវតារមែងរក្សាបុគ្គលនោះ ក្នុងទីទាំងពួង គ្រប់ពេលទាំងពួង។

4.

៤.

Kāyena vācā manasā, sucarittaṃ caratī dha yo;

Pālenti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.

បុគ្គលណា ប្រព្រឹត្តសុចរិតដោយកាយ វាចា ចិត្ត ក្នុងលោកនេះ ពួកទេវតារមែងរក្សាបុគ្គលនោះគ្រប់ពេល ទោះបីក្នុងមហាសមុទ្រ ឬនៅលើគោកក្តី។

5.

៥.

Yo sappurisadhammesu, ṭhito dha katavediko;

Pālenti taṃ sadā devā, samudde vā thalepi vā.

បុគ្គលណា ស្ថិតនៅក្នុងធម៌របស់សប្បុរស ជាអ្នកដឹងគុណគេ ក្នុងលោកនេះ ពួកទេវតារមែងរក្សាបុគ្គលនោះគ្រប់ពេល ទោះបីក្នុងមហាសមុទ្រ ឬនៅលើគោកក្តី។

Tato so āha.

លំដាប់នោះ បុរសនោះបានពោលថា៖

6.

៦.

Neva dānaṃ adāsāhaṃ, na sīlaṃ paripālayiṃ;

Kena me puññakammena, mamaṃ rakkhanti devatā;

Pucchāmi saṃsayaṃ tuyhaṃ, taṃ me akkhāhi devateti.

«ខ្ញុំមិនដែលបានឲ្យទានឡើយ ទាំងមិនបានរក្សាសីលឡើយ តើព្រោះបុណ្យកុសលអ្វី ទើបពួកទេវតារក្សាខ្ញុំ? បពិត្រទេវតា ខ្ញុំសូមសួរនូវសេចក្តីសង្ស័យនេះចំពោះនាង សូមនាងប្រាប់សេចក្តីនោះដល់ខ្ញុំផង»។

Devatā āha.

នាងទេវតាពោលថា៖

7.

៧.

Agādhā pārage bhīme, sāgare duritā kare;

Bhinnanāvo taranto tvaṃ, hadaye katvā kaliṅgaraṃ.

«កាលដែលទូកធ្លាយធ្លុះ អ្នកកំពុងហែលឆ្លងមហាសមុទ្រដ៏ជ្រៅ មិនមានទីបំផុត គួរឲ្យខ្លាច ជាទីកើតនៃភ័យអន្តរាយ ដោយមានចិត្តនឹកឃើញដល់គុណូបការៈ (ដូចជាកំណាត់ឈើ)

8.

៨.

Ṭhatvā sappurise dhamme, attāna manavekkhiya;

Khaṇasanthavassa purisassa, adāsi phalakaṃ sakaṃ.

អ្នកស្ថិតនៅក្នុងធម៌របស់សប្បុរស មិនបានគិតដល់ខ្លួនឯងឡើយ បានប្រគល់ក្តាររបស់ខ្លួន ឲ្យទៅបុរសដែលធ្លាប់រាប់អានគ្នាត្រឹមមួយរំពេចនោះ។

9.

៩.

Taṃ tuyhaṃ mittadhammañca, dānañca phalakassa te;

Patiṭṭhāsi samuddasmiṃ, evaṃ jānāhi mārisāti.

មិត្តធម៌នោះរបស់អ្នក និងការឲ្យក្តារនោះរបស់អ្នក បានជាទីពឹងរបស់អ្នកក្នុងមហាសមុទ្រ នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរដឹងយ៉ាងនេះចុះ»។

Evañca vatvā sā te dibbāhārena santappetvā dibbavatthālaṅkārehi alaṅkaritvā attano ānubhāvena sāvatthinagareyeva te patiṭṭhāpesi. Tato paṭṭhāya tameva ārammaṇaṃ katvā te dānaṃ dadantā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā āyupariyosāne saggaparāyaṇā ahesuṃ.

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ នាងទេវតានោះក៏បានញ៉ាំងជនទាំងនោះឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយអាហារទិព្វ តុបតែងដោយសម្លៀកបំពាក់និងគ្រឿងអលង្ការទិព្វ ហើយបាននាំជនទាំងនោះទៅប្រតិស្ឋានទុកក្នុងក្រុងសាវត្ថីនោះឯង ដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន។ តាំងពីពេលនោះមក ជនទាំងនោះបានធ្វើនូវហេតុនោះឯងឲ្យជាអារម្មណ៍ កាលឲ្យទាន រក្សាសីល ធ្វើឧបោសថកម្ម ក្នុងទីបំផុតនៃអាយុ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។

10.

១០.

Evaṃ parittakusalenapi sāgarasmiṃ,Sattā labhanti saraṇaṃ khalu devatāhi;

Tumhepi sappurisataṃ na vināsayantā,Mā bho pamajjatha sadā kusalappayogeti.

យ៉ាងនេះឯង សត្វទាំងឡាយរមែងបាននូវទីពឹងពីទេវតាទាំងឡាយក្នុងមហាសមុទ្រ សូម្បីដោយកុសលបន្តិចបន្តួច។ នែអ្នកទាំងឡាយដ៏ចម្រើន អ្នកទាំងឡាយសូម្បីមិនបំផ្លាញនូវសប្បុរិសធម៌ កុំបីធ្វេសប្រហែសក្នុងការប្រកបកុសលគ្រប់ពេលឡើយ។

Phalakakhaṇḍadinnassa vatthuṃ chaṭṭhamaṃ.

រឿងបុគ្គលអ្នកឲ្យនូវចំណែកក្តារ ជាគម្រប់ ៦ ចប់ហើយ។

17. Corasahāyassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

១៧. នេះជាអនុបុព្វីកថា ក្នុងរឿងសម្លាញ់របស់ចោរ។

Amhākaṃ [Pg.65] bhagavati parinibbute jambudīpe devadahanagare eko manusso dukkhito tattha tattha vicaranto paccante aññataraṃ gāmaṃ gantvā tattha ekasmiṃ kulagehe nivāsaṃ kappesi. Tattha manussā tassa yāgubhattaṃ datvā posesuṃ, tato so tattha manussehi mittasanthavaṃ katvā katipāhaṃ tattha vasitvā aññaṭṭhānaṃ gantvā aparabhāge corakammaṃ karonto jīvikaṃ kappeti. Athekadivasaṃ corentaṃ taṃ rājapurisā gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā taṃ bandhanāgāre karothāti āṇāpesi, te taṃ bandhanāgāraṃ netvā saṅkhalikāhi bandhitvā ārakkhakānaṃ paṭipādetvā agamaṃsu, bandhanāgāre vasantassa tassa dvādasasaṃvaccharāni atikkantāni. Tato aparabhāge tassa pubbasahāyo paccantagāmavāsī manusso kenaci kammena devadaha māgato tattha tattha āhiṇḍanto bandhanāgāre baddhaṃ taṃ addasa. Disvā tassa hadayaṃ kampi, so roditvā paridevitvā kiṃ te mayā kattabbaṃ sammāti pucchi. Tato tena samma bandhanāgāre vasantassa me idāni dvādasasaṃvaccharāni atikkantāni, ettakaṃ kālaṃ dubbhojanādinā mahādukkhaṃ anubhomi. Yāvāhaṃ āhāraṃ pariyesitvā bhuñjitvā āgamissāmi. Tāva maṃ ito muñcanupāyaṃ jānāhīti vutte so sappuriso.

កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើងបរិនិព្វានទៅហើយ ក្នុងជម្ពូទ្វីប មានបុរសកំសត់ម្នាក់ ដើរទៅមកក្នុងទីនោះៗ ក្នុងក្រុងទេវទហៈ បានទៅកាន់ភូមិមួយនៅបច្ចន្តប្រទេស ហើយបានអាស្រ័យនៅក្នុងផ្ទះត្រកូលមួយក្នុងភូមិនោះ។ មនុស្សទាំងឡាយក្នុងទីនោះ បានឲ្យបបរនិងបាយ ហើយចិញ្ចឹមគាត់ តាំងពីពេលនោះមក គាត់បានធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលជាមិត្តនឹងមនុស្សទាំងឡាយក្នុងទីនោះ ហើយស្នាក់នៅទីនោះអស់ពីរបីថ្ងៃ រួចក៏ទៅកាន់ទីដទៃ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ក៏បានប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតដោយការធ្វើចោរកម្ម។ គ្រានោះ ថ្ងៃមួយ ពួកបុរសរបស់ស្តេចចាប់បានគាត់ដែលកំពុងលួច ហើយនាំទៅបង្ហាញដល់ស្តេច។ ស្តេចទ្រង់បង្គាប់ថា «ចូរដាក់បុរសនេះក្នុងគុកចុះ» ពួករាជបុរសទាំងនោះបាននាំគាត់ទៅកាន់គុក ចងដោយច្រវាក់ ហើយប្រគល់ឲ្យពួកអ្នកយាម រួចក៏ត្រឡប់ទៅវិញ កាលគាត់នៅក្នុងគុកនោះ អស់រយៈពេល ១២ ឆ្នាំក៏កន្លងទៅ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក សម្លាញ់ចាស់របស់គាត់ ដែលជាអ្នករស់នៅក្នុងភូមិបច្ចន្តប្រទេស បានមកកាន់ក្រុងទេវទហៈដោយកិច្ចការណាមួយ ដើរទៅមកក្នុងទីនោះៗ ក៏បានឃើញគាត់ដែលត្រូវគេចងទុកនៅក្នុងគុក។ លុះឃើញហើយ ចិត្តរបស់សម្លាញ់នោះក៏ញាប់ញ័រ គាត់យំសោកខ្សឹកខ្សួល ហើយសួរថា «ម្នាលសម្លាញ់ តើមានអ្វីដែលខ្ញុំត្រូវធ្វើដើម្បីអ្នកខ្លះ?» លំដាប់នោះ បុរសនោះពោលថា «ម្នាលសម្លាញ់ ខ្ញុំនៅក្នុងគុកនេះ ឥឡូវនេះកន្លងទៅ ១២ ឆ្នាំហើយ ខ្ញុំបានទទួលរងនូវទុក្ខវេទនាយ៉ាងធំធេងដោយសារអាហារមិនល្អជាដើម អស់កាលមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ។ អ្នកចូរដឹងនូវឧបាយដើម្បីដោះលែងខ្ញុំពីទីនេះ ក្នុងខណៈដែលខ្ញុំទៅស្វែងរកអាហារបរិភោគ ហើយត្រឡប់មកវិញចុះ» កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ សប្បុរសនោះ...

1.

១.

Rūpena kintu guṇasīlavivajjitena,Micchālayassa kitavassa dhiyā kimatthaṃ;

Dānā dicāgavigatena dhanena kiṃ vā;

Mittena kiṃ byasanakālaparammukhenāti.

តើរូបរាងដែលប្រាសចាកគុណធម៌និងសីល មានប្រយោជន៍អ្វី? តើប្រាជ្ញារបស់មនុស្សបោកប្រាស់ដែលមានសេចក្តីប្រាថ្នាខុស មានប្រយោជន៍អ្វី? តើទ្រព្យសម្បត្តិដែលប្រាសចាកការបរិច្ចាគមានទានជាដើម មានប្រយោជន៍អ្វី? តើមិត្តដែលបែរខ្នងឲ្យក្នុងគ្រាមានភ័យវិបត្តិ មានប្រយោជន៍អ្វី?

Evañca pana vatvā sādhu samma karomi te vacananti ārakkhakānaṃ santikaṃ gantvā bhonto yāveso bhattaṃ bhuñjitvā āgacchati. Tāvāhaṃ tassa pāṭibhogo bhavissāmi. Vissajjetha [Pg.66] nanti āha, tehi na sakkā bho etaṃ vissajjetuṃ, api ca kho yāvāyaṃ āgacchati. Tāva tvaṃ ayasaṅkhalikāya baddho nisīdissasi, evaṃ taṃ vissajjessāma, no ce na sakkāti āhaṃsu, so evampi hotu sammāti vatvā tassa pādato saṅkhalikaṃ muñcitvā attano pāde katvā bandhanāgāraṃ pavisitvā itaraṃ muñcāpesi. Sopi asappuriso bandhanā mutto na puna taṃ ṭhāna magamāsi, aho akataññuno pakatiṃ ñātuṃ bhāriyaṃ. Yathāha.

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏និយាយថា «ម្នាលសម្លាញ់ ល្អហើយ ខ្ញុំនឹងធ្វើតាមពាក្យរបស់អ្នក» ហើយដើរទៅរកពួកអ្នកយាម ពោលថា «លោកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ បុរសនេះទៅបរិភោគបាយហើយត្រឡប់មកវិញក្នុងខណៈណា ខ្ញុំនឹងធ្វើជាអ្នកធានារបស់គាត់រហូតដល់ខណៈនោះ សូមលោកទាំងឡាយដោះលែងគាត់ទៅ» ពួកអ្នកយាមទាំងនោះនិយាយថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ការដោះលែងបុរសនោះមិនអាចធ្វើទៅបានទេ តែថាលុះត្រាតែអ្នកព្រមចងដោយច្រវាក់ដែកអង្គុយនៅទីនេះ រហូតដល់បុរសនោះត្រឡប់មកវិញ យ៉ាងនេះទើបយើងអាចដោះលែងគាត់បាន បើមិនដូច្នោះទេ គឺមិនអាចឡើយ» សម្លាញ់នោះក៏និយាយថា «ម្នាលសម្លាញ់ ទោះជាយ៉ាងនោះក៏ដោយចុះ» ហើយក៏ដោះច្រវាក់ពីជើងរបស់បុរសនោះ មកដាក់នៅជើងរបស់ខ្លួន រួចចូលទៅក្នុងគុក ហើយឲ្យគេដោះលែងបុរសម្នាក់ទៀតទៅ។ ឯបុរសអសប្បុរសនោះ លុះរួចផុតពីចំណងហើយ ក៏មិនត្រឡប់មកកាន់ទីនោះវិញឡើយ ឱ! ធម្មតារបស់មនុស្សអកតញ្ញូ ក្រនឹងដឹងបានណាស់ ដូចដែលលោកពោលទុកថា៖

2.

២.

Vāripūre yathā sobbhe, nevanto visamaṃ samaṃ;

Paññāyatevaṃsādhussa, bhāvaṃ manasi sambhavaṃ.

ក្នុងជ្រោះដែលពេញដោយទឹក ទីទាបនិងទីខ្ពស់រមែងមិនប្រាកដឡើយ យ៉ាងណាមិញ ធម្មតាដែលកើតឡើងក្នុងចិត្តរបស់មនុស្សអសប្បុរស ក៏មិនប្រាកដយ៉ាងនោះដែរ។

3.

៣.

Bhāsanti mukhato ekaṃ, cintenti manasā paraṃ;

Kāyenekaṃ karontevaṃ, pakatāyamasādhunaṃ.

ពួកជនអសប្បុរសរមែងនិយាយពាក្យម្យ៉ាងដោយមាត់ តែគិតរឿងម្យ៉ាងទៀតដោយចិត្ត ហើយធ្វើការងារម្យ៉ាងទៀតដោយកាយ នេះជាធម្មតារបស់ពួកមនុស្សអសប្បុរសទាំងឡាយ។

4.

៤.

Tesaṃ yo bhāvamaññāsi, sova paṇḍitajātiko;

Bahussutopi soyeva, paracittavidūpi so.

បុគ្គលណាដឹងនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ពួកជនអសប្បុរសទាំងនោះ បុគ្គលនោះឯងឈ្មោះថាជាអ្នកមានជាតិជាបណ្ឌិត បុគ្គលនោះឯងឈ្មោះថាជាពហុស្សូត ទាំងឈ្មោះថាជាអ្នកដឹងចិត្តរបស់អ្នកដទៃ។

Athassa bandhanāgāre vasantassa dvādasasaṃvaccharāni atikkantāni. Ettakaṃ kālaṃ jighacchāpīḷitena tena āhārattāya paro na yācitapubbo, anucchiṭṭhāhāraṃ labhanadivasato alabhanadivasāyeva bahutarā honti, atha dvādasasaṃvaccharātikkame rañño putto nibbatti. Tadā rājā attano vijite sabbabandhanāgārāni vivarāpesi. Antamaso migapakkhinopi bandhanā muñcāpesi. Dvāre vivaṭamatteyeva bandhanāgāre manussā icchiticchitaṭṭhānaṃ agamaṃsu. So panekova tehi saddhiṃ agantvā ohīyi. Ārakkhakehi tvaṃ bho kasmā na gacchasīti vutte ahaṃ bho paññātabhāvena idāni na gamissāmi. Atīva parihīnagattosmi. Andhakāre gamissāmīti vatvā andhakāre āgate nikkhamma antonagare vissāsikānaṃ abhāvena kuto āhāraṃ labhissāmīti cintento nikkhamma rattandhakāre āmakasusāna [Pg.67] magamāsi. Etthāhāraṃ labhissāmīti. Tattha so adhunā nikkhittamatamanussaṃ disvā manussaṭṭhinā maṃsaṃ chinditvā sīsakapāle pakkhipitvā tīhi manussasīsehi katauddhane ṭhapetvā citakato omukkaalātehi aggiṃ katvā susānaṃ nibbāpanatthāyā bhataudakena manussaṭṭhinā ālolento maṃsaṃ pacitvā otāretvā sākhābhaṅgena hirikopīṇaṃ paṭicchādetvā nivatthapilokikaṃ vātāvaraṇaṃ katvānisīdi. Tasmiṃ khaṇe tattha pippalīrukkhe adhivatthā devatā tassa taṃ kiriyaṃ disvā pucchissāmi tāva nanti taṃ upasaṅkamitvā evamāha. Bho tvaṃ ghanataratimirākule mahārattiyaṃ tattha tattha vikiṇṇanaraṭṭhisamākiṇṇe soṇasigālādikuṇapādakākule manussamaṃsabhakkhayakkharakkhasākule tattha tattha pajjalantānekacitakabhayānake susāne manussamaṃsaṃ pacitvā kiṃkarosīti pucchantī āha.

គ្រានោះ កាលដែលគាត់នៅក្នុងគុកនោះ អស់រយៈពេល ១២ ឆ្នាំក៏កន្លងទៅ។ អស់កាលមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ គាត់ដែលត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានបៀតបៀនហើយ ក៏មិនដែលសូមអាហារពីអ្នកដទៃឡើយ ថ្ងៃដែលមិនបានអាហារដែលមិនមែនជាសំណល់ រមែងមានច្រើនជាងថ្ងៃដែលបានទៅទៀត។ លុះកន្លងទៅ ១២ ឆ្នាំ ព្រះរាជបុត្ររបស់ស្តេចក៏ប្រសូតមក។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់ឲ្យបើកគុកទាំងអស់នៅក្នុងដែនដីរបស់ព្រះអង្គ សូម្បីតែពួកម្រឹគនិងបក្សីទាំងឡាយ ក៏ទ្រង់ឲ្យរួចផុតពីចំណងដែរ។ លុះទ្វារគុកបើកភ្លាម មនុស្សទាំងឡាយនៅក្នុងគុកក៏បានទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាចង់ទៅ ចំណែកឯគាត់ម្នាក់ឯង មិនបានទៅជាមួយមនុស្សទាំងនោះទេ គឺនៅសេសសល់ក្នុងទីនោះ។ កាលពួកអ្នកយាមសួរថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនទៅ?» គាត់ក៏និយាយថា «លោកដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះខ្ញុំមិនទាន់ទៅទេ ព្រោះខ្លាចគេស្គាល់ ម្យ៉ាងទៀត ខ្លួនប្រាណរបស់ខ្ញុំទ្រុឌទ្រោមខ្លាំងណាស់ ខ្ញុំនឹងទៅក្នុងពេលងងឹត» លុះពេលងងឹតមកដល់ គាត់ក៏ចេញទៅ គិតថា «ក្នុងនគរនេះ គ្មានអ្នកដែលខ្ញុំស្គាល់ស្និទ្ធស្នាលឡើយ តើខ្ញុំនឹងបានអាហារពីណា?» ហើយក៏ចេញទៅកាន់ព្រៃខ្មោចឆៅក្នុងពេលរាត្រីដ៏ងងឹត ដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងបានអាហារក្នុងទីនេះ»។ ក្នុងព្រៃខ្មោចនោះ គាត់បានឃើញខ្មោចមនុស្សដែលគេទើបនឹងយកមកចោលថ្មីៗ ក៏យកឆ្អឹងមនុស្សមកកាត់សាច់ខ្មោចនោះ ដាក់ចូលទៅក្នុងលលាដ៍ក្បាល រួចយកទៅដាក់លើចង្ក្រានដែលធ្វើដោយក្បាលខ្មោចបី យកឧសដែលធ្លាក់ចុះពីគំនរអុសដុតខ្មោចមកបង្កាត់ភ្លើង ហើយយកឆ្អឹងមនុស្សមកកូរ ស្លសាច់នោះដោយទឹកដែលគេនាំមកដើម្បីពន្លត់ភ្លើងក្នុងព្រៃខ្មោច លុះស្លឆ្អិនហើយ ក៏លើកចុះ យកមែកឈើមកបិទបាំងកេរ្តិ៍ខ្មាស ហើយយកសម្លៀកបំពាក់ចាស់ដែលស្លៀកនោះមកធ្វើជាគ្រឿងបាំងខ្យល់ រួចក៏អង្គុយចុះ។ ក្នុងខណៈនោះ ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅនឹងដើមជ្រៃក្នុងទីនោះ បានឃើញអំពើរបស់គាត់នោះ ក៏គិតថា «យើងនឹងសួរគាត់មើលសិន» ហើយក៏ចូលទៅជិត រួចពោលយ៉ាងនេះថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ក្នុងរាត្រីដ៏ងងឹតសូន្យសុង ក្នុងព្រៃខ្មោចដ៏គួរឲ្យខ្លាច ដែលពោរពេញដោយឆ្អឹងមនុស្សរាយប៉ាយនៅទីនោះៗ ពេញដោយសត្វឆ្កែធំនិងឆ្កែព្រៃជាដើមដែលស៊ីខ្មោច ពេញដោយពួកយក្សនិងរក្សាសដែលស៊ីសាច់មនុស្ស និងមានគំនរអុសដុតខ្មោចកំពុងឆេះរន្ទាលនៅទីនោះៗ តើអ្នកស្លសាច់មនុស្សធ្វើអ្វី?» កាលសួរយ៉ាងនេះហើយ ទើបពោលថា៖

5.

៥.

Rattandhakāre kuṇapādakehi,Samākule sīvathikāya majjhe;

Manussamaṃsaṃ pacasī dha sīse,Vadehi kiṃ tena payojanaṃ teti.

ក្នុងរាត្រីដ៏ងងឹត ក្នុងកណ្តាលព្រៃខ្មោចដ៏ពោរពេញដោយខ្មោចទាំងឡាយ អ្នកស្លសាច់មនុស្សក្នុងលលាដ៍ក្បាលក្នុងទីនេះ ចូរប្រាប់មក តើអ្នកមានប្រយោជន៍អ្វីដោយសាច់នោះ?

Atha so āha.

គ្រានោះ គាត់ក៏ពោលថា៖

6.

៦.

Na yāgahetu na ca dānahetu,Susānamajjhamhi pacāmi maṃsaṃ;

Khudāsamaṃ natthi narassa aññaṃ,Khudāvināsāya pacāmimambhoti.

ខ្ញុំមិនមែនស្លសាច់ក្នុងកណ្តាលព្រៃខ្មោចនេះ ដើម្បីធ្វើការបូជា ឬដើម្បីធ្វើទានឡើយ ម្នាលនាងទេវតា សេចក្តីស្រេកឃ្លានដទៃរបស់មនុស្ស ស្មើដោយសេចក្តីឃ្លាន គឺមិនមានឡើយ ខ្ញុំស្លសាច់នេះដើម្បីកម្ចាត់សេចក្តីឃ្លានប៉ុណ្ណោះ។

Tato devatā taṃ tathā hotu, iminā pilotikena vātāvaraṇaṃ karosi. Kimatthametanti pucchantī.

លំដាប់នោះ ទេវតាសួរថា «រឿងនោះចូរមានយ៉ាងនោះចុះ តែអ្នកយកសម្លៀកបំពាក់ចាស់នេះមកធ្វើជាគ្រឿងបាំងខ្យល់ តើដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?» កាលសួរយ៉ាងនេះហើយ...

7.

៧.

Nivatthasākho [Pg.68] hirisaṃvarāya,Pilotikaṃ tattha pasārayanto;

Karosi vātāvaraṇañca samma,Kimatthametaṃ vada pucchito meti.

អ្នកស្លៀកមែកឈើដើម្បីបិទបាំងកេរ្តិ៍ខ្មាស ហើយលាតសម្លៀកបំពាក់ចាស់ក្នុងទីនោះ ធ្វើជាគ្រឿងបាំងខ្យល់ ម្នាលសម្លាញ់ ខ្ញុំសួរអ្នកហើយ ចូរប្រាប់មក តើធ្វើបែបនោះដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?

So tassā cikkhanto āha.

គាត់កាលនឹងប្រាប់ដល់នាងទេវតានោះ ទើបពោលថា៖

8.

៨.

Subhā subhāmissitasītavāto,Sayaṃ acittova acittabhāvā;

Dehaṃ phusitvāna asādhukassa,Akataññuno mittapadhaṃsakassa.

ខ្យល់ត្រជាក់ដែលលាយឡំដោយរបស់ល្អនិងមិនល្អ ខ្លួនវាផ្ទាល់មិនមានចិត្តឡើយ ព្រោះភាពជាវត្ថុគ្មានវិញ្ញាណ លុះពាល់ត្រូវរាងកាយរបស់មនុស្សអសប្បុរស ដែលជាអ្នកអកតញ្ញូ និងជាអ្នកបំផ្លាញមិត្តហើយ...

9.

៩.

Samāvahanto yadi me sarīre,Phusāti taṃ vāyu mamā visitvā;

Dukkhaṃ dadātīti visaṃva taṃ bho,Parivajjituṃ baddhamimaṃ kucelanti.

ប្រសិនបើខ្យល់នោះបក់មកពាល់ត្រូវរាងកាយរបស់ខ្ញុំ ឬចូលមកក្នុងខ្លួនខ្ញុំ វារមែងផ្តល់នូវទុក្ខដល់ខ្ញុំ ដូចជាពិសយ៉ាងនោះដែរ នែអ្នកដ៏ចម្រើន ខ្ញុំចងសម្លៀកបំពាក់ចាស់នេះ ដើម្បីជៀសវាងនូវខ្យល់នោះឯង។

Devatā āha.

ទេវតាពោលថា៖

10.

១០.

Ki makāsi bho so katanāsako te,Dhanañca dhaññaṃ tava nāsayī ca;

Mātā pitā bandhavo khetta vatthū,Vināsitā tena vadehi kiṃ teti.

នែអ្នកដ៏ចម្រើន បុគ្គលអ្នកបំផ្លាញគុណនោះ តើបានធ្វើអ្វីដល់អ្នក? តើគាត់បានបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិនិងស្រូវអង្កររបស់អ្នកឬ? ឬមួយក៏មាតាបិតា ញាតិសន្តាន ស្រែចម្ការ និងផ្ទះសម្បែង ត្រូវគាត់បំផ្លាញចោល? ចូរប្រាប់មក តើគាត់បានធ្វើអ្វីខ្លះ?

Tato so āha.

លំដាប់នោះ គាត់ក៏ពោលថា៖

11.

១១.

Yaṃ rājato hoti bhayaṃ mahantaṃ,Sabbassa haraṇādivadhādikañca;

Akataññunā sappurisena hoti,Ārāva so bho parivajjanīyo.

ភ័យដ៏ធំធេងណាដែលកើតមានអំពីព្រះរាជា មានការរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់និងការសម្លាប់ជាដើម ភ័យទាំងអស់នោះ រមែងកើតមានអំពីមនុស្សអសប្បុរសដែលជាអ្នកអកតញ្ញូ នែអ្នកដ៏ចម្រើន ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអកតញ្ញូនោះ គួរជៀសវាងឲ្យឆ្ងាយ។

12.

១២.

Yamatthi [Pg.69] corāribhayañhi loke,Atho dakenāpi ca pāvakena;

Akataññunā taṃ sakalampi hoti,Ārāva so bho parivajjanīyo.

ភ័យអំពីចោរនិងសត្រូវណាដែលមាននៅក្នុងលោក មួយវិញទៀត ភ័យអំពីទឹកនិងភ្លើងក្តី ភ័យទាំងអស់នោះ រមែងកើតមានអំពីមនុស្សអកតញ្ញូ នែអ្នកដ៏ចម្រើន ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអកតញ្ញូនោះ គួរជៀសវាងឲ្យឆ្ងាយ។

13.

១៣.

Pāṇātipātampi adinnadānaṃ,Parassa dārūpagamaṃ musā ca;

Majjassa pānaṃ kalahañca pesunaṃ,Samphaṃ giraṃ dhuttajanehi yogaṃ.

សូម្បីការសម្លាប់សត្វ ការកាន់យករបស់ដែលគេមិនបានឲ្យ ការសេពមិច្ឆាចារក្នុងភរិយាស្វាមីអ្នកដទៃ ការនិយាយកុហក ការផឹកទឹកស្រវឹង ការឈ្លោះប្រកែកគ្នា ការនិយាយញុះញង់ ការនិយាយពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍ និងការសេពគប់នឹងពួកមនុស្សពាល

14.

១៤.

Sabbaṃ anatthaṃ asivaṃ aniṭṭhaṃ,Apāyikaṃ dukkhamananta maññaṃ;

Akataññunā sappurisena hoti;

Ārāva so bho parivajjanīyoti.

សេចក្តីវិនាស សេចក្តីមិនចម្រើន អំពើមិនជាទីប្រាថ្នា ទុក្ខក្នុងអបាយ និងទុក្ខដទៃទៀតដែលរកទីបំផុតគ្មាន ទាំងអស់នេះ រមែងកើតមានអំពីមនុស្សអសប្បុរសដែលជាអ្នកអកតញ្ញូ នែអ្នកដ៏ចម្រើន ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអកតញ្ញូនោះ គួរជៀសវាងឲ្យឆ្ងាយ។

Vatvā attanā asappurisasaṃsaggenānubhūtaṃ sabbaṃ dukkhaṃ kathesi, tato devatā ahampi bho satthuno maṅgalasuttadesanādivase imasmiṃyeva rukkhe nisinno.

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ គាត់ក៏បានរៀបរាប់ប្រាប់នូវទុក្ខទាំងអស់ដែលខ្លួនបានទទួលរង ព្រោះតែការសេពគប់នឹងមនុស្សអសប្បុរស។ លំដាប់នោះ ទេវតាពោលថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន សូម្បីតែខ្ញុំ ក៏បានអង្គុយនៅលើដើមឈើនេះឯង ក្នុងថ្ងៃដែលព្រះសាស្តាសម្តែងនូវមង្គលសូត្រជាដើម

Asevanā ca bālānaṃ, paṇḍitānañca sevanā;

Pūjā ca pūjanīyyānaṃ, etaṃ maṅgala muttamanti.

ការមិនសេពគប់នឹងមនុស្សពាលទាំងឡាយ ការសេពគប់នឹងបណ្ឌិតទាំងឡាយ និងការបូជាដល់បុគ្គលដែលគួរជាទីបូជា នេះជាមង្គលដ៏ឧត្តម។

Gāthāya bālassa dose assosiṃti vatvā tassa pasanno taṃ attano vimānaṃ netvā nahāpetvā dibbavatthālaṅkārehi alaṅkaritvā dibbannapānaṃ datvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ katvā attano ānubhāvena tasmiṃ nagare rajje abhisiñcāpesi. So tattha rajjaṃ karonto dānādīni puññāni katvā āyupariyosāne yathākammaṃ gatoti.

«ខ្ញុំបានឮនូវទោសរបស់មនុស្សពាលដោយគាថានេះ» លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ទេវតាក៏មានសេចក្តីជ្រះថ្លានឹងគាត់ ហើយបាននាំគាត់ទៅកាន់វិមានរបស់ខ្លួន ឲ្យងូតទឹក តុបតែងដោយសម្លៀកបំពាក់និងគ្រឿងអលង្ការទិព្វ ឲ្យនូវភោជនាហារទិព្វ ធ្វើសក្ការៈនិងសេចក្តីគោរពដ៏ធំធេង ហើយបានអភិសេកគាត់ឲ្យគ្រងរាជ្យសម្បត្តិក្នុងនគរនោះ ដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន។ គាត់កាលគ្រងរាជ្យសម្បត្តិក្នុងនគរនោះ បានធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយមានទានជាដើម ក្នុងទីបំផុតនៃអាយុ ក៏បានទៅតាមយថាកម្ម។

15.

១៥.

Evaṃ [Pg.70] asādhujanasaṅgamasannivāsaṃ,Sañcajja sādhusucisajjanasaṅgamena;

Dānādi nekakusalaṃ paripūrayantā,Saggā pavaggavibhavaṃ abhisambhunāthāti.

បុគ្គលលះបង់នូវការសេពគប់និងការរស់នៅជាមួយពួកជនអសប្បុរសយ៉ាងនេះហើយ ងាកមកសេពគប់នឹងពួកសប្បុរសដ៏បរិសុទ្ធស្អាតវិញ កាលបំពេញនូវកុសលផ្សេងៗមានទានជាដើមឲ្យបរិបូណ៌ រមែងបានសម្រេចនូវសម្បត្តិក្នុងឋានសួគ៌និងព្រះនិព្វាន។

Corasahāyassa vatthuṃ sattamaṃ.

រឿងសម្លាញ់របស់ចោរ ជាគម្រប់ ៧ ចប់ហើយ។

18. Maruttabrāhmaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

១៨. នេះជាអនុបុព្វីកថា ក្នុងរឿងមរុត្តព្រាហ្មណ៍។

Jambudīpe candabhāgā nāma gaṅgātīre homagāmaṃ nāma atthi. Tasmiṃ eko marutto nāma brāhmaṇo paṭivasati. Tadā so vohāratthāya takkasīlaṃ gantvā gehaṃ āgacchanto antarāmagge ekāya sālāya kuṭṭharogā turaṃ sunakhaṃ disvā tasmiṃ kāruññena nīlavallitakkambilena madditvā pāyesi. Sunakho vūpasantarogo pākatiko hutvā brāhmaṇena attano katūpakāraṃ sallakkhento teneva saddhiṃ agamāsi. Aparabhāge brāhmaṇassa bhariyā gabbhaṃ paṭilabhi, paripuṇṇagabbhāya tāya vijāyanakāle dārako tiriyampatitvā antogabbheyeva mato. Tadā taṃ satthena khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā nīhariṃsu, atha brāhmaṇo taṃ disvā nibbindahadayo gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā araññe viharati. Athassa bhariyā aññena saddhiṃ saṃvasantī ayaṃ maṃ pahāya pabbajitoti brāhmaṇe paduṭṭhacittā bho brāhmaṇaṃ mārehīti sāmikena saddhiṃ mantesi. Tesaṃ mantanaṃ sunakho sutvā brāhmaṇeneva saddhiṃ carati. Athekadivasaṃ tassā sāmiko tā pa saṃ māressāmīti dhanu kalāpaṃ gahetvā nikkhami, tadā tāpaso phalāphalatthāya araññaṃ gato. Su na kho assameyeva o hī yi. Puriso tāpasassāgamanamaggaṃ olokento gacchantare [Pg.71] nilīno acchi. Sunakho tassa pamādaṃ oloketvā dhanuno guṇaṃ khāditvā chindi. So puna guṇaṃ pākatikaṃ katvā āropesi. Evaṃ so āropitaṃ āropitaṃ khādateva, atha so pāpapuriso tāpasassāgamanaṃ ñatvā taṃ māressāmīti dhanunā saddhiṃ agamāsi. Athassa sunakho pāde ḍasitvā pātetvā tassa mukhaṃ khāditvā dubbalaṃ katvā bhuṅkāramakāsi, evañhi sappurisā attano upakārakānaṃ paccupakāraṃ karonti. Vuttañhi.

ក្នុងជម្ពូទ្វីប មានភូមិមួយឈ្មោះថា ហោមគ្រាម នៅក្បែរឆ្នេរស្ទឹងឈ្មោះ ចន្ទភាគា។ ក្នុងភូមិនោះ មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ មរុត្តៈ រស់នៅ។ សម័យមួយ ព្រាហ្មណ៍នោះបានទៅកាន់ក្រុងតក្កសិលាដើម្បីជំនួញ កាលត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ក៏បានឃើញឆ្កែមួយក្បាលដែលរងទុក្ខវេទនាដោយសារជំងឺស្រែងនៅក្នុងសាលាមួយនាពាក់កណ្តាលផ្លូវ ក៏មានចិត្តអាណិតអាសូរ ទើបបេះវល្លិខៀវច្របាច់លាយនឹងទឹកដោះជូរដ៏មានរសជូរ បញ្ចុកវា។ ឆ្កែនោះក៏បានជាសះស្បើយពីជំងឺ ប្រែជាប្រក្រតីឡើងវិញ កាលដឹងគុណដែលព្រាហ្មណ៍បានធ្វើដល់ខ្លួន ក៏ដើរតាមព្រាហ្មណ៍នោះទៅជាមួយគ្នា។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ភរិយារបស់ព្រាហ្មណ៍នោះមានគភ៌ កាលគភ៌គ្រប់ខែ ក្នុងពេលសម្រាល កូននោះទទឹងទទែង ក៏ស្លាប់ក្នុងផ្ទៃតែម្តង។ គ្រានោះ ពួកគ្រូពេទ្យបានយកកាំបិតមកកាត់កូននោះជាកង់ៗ ហើយទាញយកចេញមក ឯព្រាហ្មណ៍ឃើញហេតុការណ៍នោះហើយ ក៏កើតសេចក្តីនឿយណាយ លះបង់ការគ្រប់គ្រងផ្ទះ ហើយទៅបួសជាឥសី គង់នៅក្នុងព្រៃ។ ឯភរិយារបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ កាលរស់នៅជាមួយបុរសផ្សេង ក៏មានចិត្តប្រទូស្តចំពោះព្រាហ្មណ៍ថា «ព្រាហ្មណ៍នេះលះបង់អញទៅបួសហើយ» ទើបពិភាក្សាជាមួយប្តីថ្មីថា «នែអ្នក ចូរទៅសម្លាប់ព្រាហ្មណ៍នោះទៅ»។ ឆ្កែនោះបានឮការពិភាក្សារបស់អ្នកទាំងពីរ ក៏ដើរតាមការពារព្រះឥសីនោះជានិច្ច។ ថ្ងៃមួយ ប្តីរបស់នាងនោះគិតថា «អញនឹងសម្លាប់តាបស» ក៏កាន់ធ្នូនិងបំពង់ព្រួញចេញទៅ គ្រានោះ ព្រះតាបសបានចូលទៅក្នុងព្រៃដើម្បីស្វែងរកផល្លាផល។ ឯឆ្កែនៅចាំក្នុងអាស្រមតែម្តង។ បុរសនោះ កាលរង់ចាំមើលផ្លូវមករបស់តាបស ក៏ពួននៅក្នុងចន្លោះដើមឈើ។ ឆ្កែឃើញបុរសនោះធ្វេសប្រហែស ក៏ចូលទៅខាំខ្សែធ្នូដាច់ទៅ។ បុរសនោះក៏ធ្វើខ្សែធ្នូឲ្យល្អឡើងវិញ ហើយឡើងខ្សែធ្នូនោះ។ ឆ្កែក៏ខាំខ្សែធ្នូដែលបុរសនោះឡើងហើយៗជាច្រើនដង គ្រានោះ បុរសបាបនោះដឹងថាព្រះតាបសជិតមកដល់ ក៏កាន់ធ្នូសំដៅទៅដើម្បីសម្លាប់តាបស។ ពេលនោះ ឆ្កែក៏ស្ទុះទៅខាំជើងបុរសនោះ បណ្តាលឲ្យដួលចុះ ហើយខាំមុខរបស់គេ ធ្វើឲ្យទន់ដៃទន់ជើង រួចក៏ព្រុសឡើង យ៉ាងនេះឯង ពួកសប្បុរសតែងធ្វើតបគុណដល់អ្នកដែលមានគុណចំពោះខ្លួន។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា៖

1.

១.

Upakāraṃ karonto so, sunakho katavediko;

Sattūpaghātakaṃ katvā, isino dāsi jīvitaṃ.

ឆ្កែដឹងគុណនោះ កាលធ្វើនូវឧបការៈតប ក៏បានកម្ចាត់សត្រូវ ហើយប្រគល់ជីវិតថ្វាយដល់ព្រះឥសី។

2.

២.

Tiracchānāpi jānanti, guṇamattani kataṃ sadā;

Iti utvāna medhāvī, kataññū hontu pāṇinoti.

សូម្បីតែសត្វតិរច្ឆាន ក៏នៅតែស្គាល់គុណដែលគេបានធ្វើដល់ខ្លួនជានិច្ច ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលមានប្រាជ្ញាដឹងយ៉ាងនេះហើយ ចូរជាអ្នកដឹងគុណចំពោះសត្វទាំងឡាយចុះ។

Tato tāpaso sunakhassa saddenā gantvā tassa taṃ vippakāraṃ disvā kāruññena paṭijiggitvā vūpasantavaṇaṃ balappattaṃ posetvā tattheva vasanto jhānābhiññaṃ nibbattetvā āyupariyosāne brāhmalokaparāyaṇo ahosīti.

លំដាប់នោះ ព្រះតាបសឮសំឡេងឆ្កែព្រុស ក៏ដើរមកឃើញហេតុការណ៍ដ៏អាក្រក់នោះ ក៏មានចិត្តអាណិតអាសូរ បានព្យាបាលរបួសឆ្កែនោះ លុះរបួសជាសះស្បើយ មានកម្លាំងមាំមួនឡើងវិញ ក៏ចិញ្ចឹមវានៅទីនោះឯង ហើយតាបសក៏បានញ៉ាំងឈាននិងអភិញ្ញាឲ្យកើតឡើង កាលអស់អាយុសង្ខារ ក៏បានទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោកជាបរមសុខ។

3.

៣.

Sutvāna sādhu sunakhena katūpakāraṃ,Mettiṃdisassa pakataṃ isinā ca sutvā;

Sammā karotha karuṇañca parūpakāraṃ,Taṃ sabbadā bhavati vo bhavabhogahetūti.

កាលបានឮនូវឧបការគុណដែលឆ្កែបានធ្វើល្អហើយ និងបានឮនូវមេត្តាធម៌ដែលព្រះឥសីបានធ្វើចំពោះសត្វនោះហើយ ចូរអ្នកទាំងឡាយធ្វើនូវសេចក្តីករុណានិងការជួយសង្គ្រោះដល់អ្នកដទៃឲ្យបានត្រឹមត្រូវចុះ សេចក្តីល្អនោះនឹងក្លាយជាហេតុនាំមកនូវភោគសម្បត្តិក្នុងភពគ្រប់ៗជាតិដល់អ្នករាល់គ្នាជានិច្ច។

Maruttabrāhmaṇassa vatthuṃ aṭṭhamaṃ.

រឿងមរុត្តព្រាហ្មណ៍ ជាទី ៨ ចប់។

19. Pānīyadinnassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

១៩. នេះជាលំដាប់រឿងរ៉ាវនៃបុគ្គលអ្នកប្រគេនទឹកផឹក។

Jambudīpe [Pg.72] aññatarasmiṃ janapade kire ko manusso raṭṭhato raṭṭhaṃ janapadato janapadaṃ vicaranto anukkamena candabhāgānadītīraṃ patvā nāvaṃ abhiruhitvā paratīraṃ gacchati. Athāparā gabbhinitthī tāya eva nāvāya gacchati, atha nāvā gaṅgāmajjhappattakāle tassā kammajavātā caliṃsu. Tato sā vijāyitumasakkontī kilantā pānīyaṃ me detha, pipāsitāmhiti manusse yāci. Te tassā vacanaṃ asuṇantā viya pānīyaṃ nādaṃsu, atha so jānapadiko tassā karuṇāyanto toyaṃ gahetvā mukhe āsiñci, tasmiṃ khaṇe sā laddhassāsā sukhena dārakaṃ vijāyi, atha te tīraṃ patvā katipayadivasena attano attano ṭhānaṃ pāpuṇiṃsu. Athāparabhāge so jānapadiko aññatarakiccaṃ paṭicca tassā itthiyā vasananagaraṃ patvā tattha tattha āhiṇḍanto nivāsanaṭṭhānaṃ alabhitvā nagaradvāre sālaṃ gantvā tattha nipajji. Tasmiṃyeva divase corā nagaraṃ pavisitvā rājagehe sandhiṃ chinditvā dhanasāraṃ gahetvā gacchantā rājapurisehi anubandhā gantvā tāyeva sālāya chaḍḍetvā palāyiṃsu. Atha rājapurisā āgantvā core apassantā taṃ jānapadikaṃ disvā ayaṃ coroti gahetvā pacchābāhaṃ gāḷhaṃ bandhitvā puna divase rañño dassesuṃ. Raññā kasmā bhaṇe corakamma makāsīti pucchito nāhaṃ deva coro, āgantukomhīti vutte rājā core pariyesitvā alabhanto ayameva coro, imaṃ mārethāti āṇāpesi. Rājapurisehi taṃ gāḷhaṃ bandhitvā āghātanaṃ nīte sā itthī taṃ tathā nīyamānaṃ disvā sañjānitvā kampamānahadayā muhuttena rañño santikaṃ gantvā vanditvā deva eso [Pg.73] na coro āgantuko muñcathetaṃ devāti āha. Rājā tassā kathaṃ asaddahanto yajjetaṃ mocetu micchasi. Tassagghanakaṃ dhanaṃ datvā muñcāpehīti, sā sāmi mama gehe dhanaṃ natthi. Apica mama sattaputtehi saddhiṃ maṃ dāsiṃ karohi, etaṃ muñca devāti āha, atha rājā tvaṃ etaṃ adhunāgatoti vadasi. Etaṃ nissāya puttehi saddhiṃ attānaṃ dāsattaṃ sāvesi. Kimeso te ñāti vā, udāhu upakārakoti pucchanto āha.

ឮថា ក្នុងជនបទមួយនៃជម្ពូទ្វីប មានបុរសម្នាក់ដើរពីនគរមួយទៅនគរមួយ ពីជនបទមួយទៅជនបទមួយ ដោយលំដាប់ ក៏បានទៅដល់ឆ្នេរស្ទឹងចន្ទភាគា ហើយបានឡើងជិះទូកដើម្បីឆ្លងទៅត្រើយម្ខាង។ គ្រានោះ មានស្ត្រីមានគភ៌ម្នាក់ ក៏បានធ្វើដំណើរតាមទូកនោះដែរ លុះទូកទៅដល់កណ្តាលទន្លេ ខ្យល់កម្មជវាតរបស់នាងក៏កម្រើកឡើង។ នាងមិនអាចសម្រាលកូនបាន ក៏ល្វើយកម្លាំង ហើយបានសុំទឹកពីមនុស្សទាំងឡាយថា «សូមលោកទាំងឡាយប្រទានទឹកផឹកដល់ខ្ញុំផង ខ្ញុំស្រេកទឹកណាស់»។ មនុស្សទាំងនោះធ្វើដូចជាមិនឮពាក្យរបស់នាង ក៏មិនបានឲ្យទឹកឡើយ ឯបុរសអ្នកជនបទនោះ មានចិត្តអាណិតអាសូរចំពោះនាង ទើបដងទឹកយកទៅច្រូចបញ្ចូលក្នុងមាត់របស់នាង ក្នុងខណៈនោះ នាងក៏បានធូរដង្ហើម ហើយសម្រាលកូនដោយសុខសួស្តី លុះពួកគេទៅដល់ត្រើយម្ខាង ក្នុងរយៈពេលពីរបីថ្ងៃ ក៏បានទៅដល់ទីកន្លែងរៀងៗខ្លួន។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក បុរសអ្នកជនបទនោះមានកិច្ចការខ្លះ ទើបធ្វើដំណើរទៅដល់ទីក្រុងដែលស្ត្រីនោះរស់នៅ កាលដើរស្វែងរកកន្លែងស្នាក់នៅទីនោះៗ តែរកមិនបាន ក៏ទៅសម្រាកនៅក្នុងសាលាក្បែរទ្វារក្រុង។ ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ពួកចោរបានចូលទៅក្នុងក្រុង កាត់ជញ្ជាំងព្រះរាជវាំង លួចយកទ្រព្យសម្បត្តិមានតម្លៃទៅ កាលពួកអាមាត្យដេញតាម ក៏បានបោះចោលទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះក្នុងសាលានោះ រួចក៏រត់គេចខ្លួនបាត់ទៅ។ លំដាប់នោះ ពួករាជបុរសមកដល់ មិនឃើញពួកចោរ តែឃើញបុរសអ្នកជនបទនោះ ក៏សន្និដ្ឋានថា «នេះជាចោរ» ហើយចាប់ចងស្លាបសេកយ៉ាងណែន រួចនាំទៅថ្វាយព្រះរាជាក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់។ ព្រះរាជាទ្រង់សួរថា «នែចៅ ហេតុអ្វីបានជាឯងធ្វើអំពើចោរកម្ម?» បុរសនោះក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលព្រះបង្គំមិនមែនជាចោរទេ ទូលព្រះបង្គំជាអ្នកចំណូលថ្មី» កាលព្រះរាជាឲ្យស្វែងរកពួកចោរតែរកមិនឃើញ ទើបទ្រង់បង្គាប់ថា «អ្នកនេះឯងជាចោរ ចូរយកវាទៅសម្លាប់ទៅ»។ កាលពួករាជបុរសចងបុរសនោះយ៉ាងណែន ហើយនាំទៅកាន់ទីពិឃាត ស្ត្រីនោះបានឃើញគេកំពុងនាំបុរសនោះទៅយ៉ាងនោះ ក៏ចំណាំបាន មានចិត្តញាប់ញ័រ ក៏ប្រញាប់ចូលទៅគាល់ព្រះរាជា ថ្វាយបង្គំហើយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ បុរសនេះមិនមែនជាចោរទេ គាត់ជាអ្នកចំណូលថ្មី សូមព្រះអង្គដោះលែងគាត់ទៅ»។ ព្រះរាជាមិនជឿពាក្យរបស់នាង ទើបមានព្រះរាជឱង្ការថា «បើឯងចង់ដោះលែងបុរសនេះ ចូរយកទ្រព្យដែលមានតម្លៃស្មើនឹងខ្លួនគេមកលោះចុះ» នាងក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គ នៅក្នុងផ្ទះរបស់ទូលព្រះបង្គំគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិទេ ប៉ុន្តែសូមព្រះអង្គយកទូលព្រះបង្គំ និងកូនប្រុសទាំង ៧ នាក់ ធ្វើជាខ្ញុំបម្រើចុះ ហើយសូមដោះលែងបុរសនេះទៅ» គ្រានោះ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «ឯងនិយាយថាបុរសនេះជាអ្នកទើបតែមកដល់ថ្មីៗ ប៉ុន្តែឯងបែរជាសុខចិត្តយល់ព្រមលក់ខ្លួន និងកូនៗឲ្យទៅជាខ្ញុំបម្រើដើម្បីជួយគេទៅវិញ តើបុរសនេះត្រូវជាសាច់ញាតិ ឬជាអ្នកមានគុណរបស់ឯង?» ទើបទ្រង់សួរដោយគាថាថា៖

1.

១.

Kiṃte bhoti ayaṃ poso, tuvaṃ pucchāmi saṃsayaṃ;

Bhātā vā te pitā hoti, pati vā devaro tava.

«នែនាងដ៏ចម្រើន បុរសនេះត្រូវជាអ្វីនឹងនាង? យើងសួរនាងព្រោះមានសេចក្តីសង្ស័យ តើគេជាបងប្អូនប្រុស ជាឪពុក ជាប្តី ឬជាប្អូនថ្លៃរបស់នាង?»

2.

២.

Ñāti sālohito kinnu, udāhu iṇadāyako;

Athopakārako kinnu, kasmāssa desi jīvitaṃti.

«ឬមួយជាសាច់ញាតិរួមលោហិត ឬជាអ្នកឲ្យខ្ចីទ្រព្យ ឬមួយជាអ្នកមានគុណ? ហេتوىីបានជានាងសុខចិត្តបូជាជីវិតដើម្បីគេ?»

Tato sā āha.

លំដាប់នោះ នាងក្រាបបង្គំទូលថា៖

3.

៣.

Eso me puriso deva, katapubbopakārako;

Atāṇamekikaṃ ceso, dukkhitaṃ maraṇe ṭhitaṃ.

«បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ បុរសនេះជាអ្នកធ្លាប់ធ្វើគុណូបការៈដល់ទូលព្រះបង្គំពីមុនមក គាត់បានជួយទូលព្រះបង្គំដែលជាស្រីកំព្រា គ្មានទីពឹង កំពុងរងទុក្ខវេទនាជិតស្លាប់។

4.

៤.

Vijāyitu masakkontiṃ, gabbhiniṃ dukkhavediniṃ;

Toyena maṃ upaṭṭhāsi, tenāhaṃ sukhitā tadā.

កាលទូលព្រះបង្គំជាស្រីមានគភ៌ មិនអាចសម្រាលកូនបាន កំពុងរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំង គាត់បានជួយសង្គ្រោះទូលព្រះបង្គំដោយទឹកផឹក ព្រោះហេតុនោះ ទើបទូលព្រះបង្គំបានទទួលសេចក្តីសុខក្នុងកាលនោះ។

5.

៥.

Bhaṅgakallolamālāya, uttarantaṃ mahaṇṇavaṃ;

Pahāya pātuṃ kūpassa, yāti loko pipāsito.

មនុស្សដែលស្រេកទឹក តែងលះបង់មហាសមុទ្រដ៏ធំធេងដែលមានរលកបោកបក់ខ្លាំង ហើយទៅរកផឹកទឹកអណ្តូងវិញ យ៉ាងណាមិញ។

6.

៦.

Tatheva vijjamānesu, janesu manujādhipa,Ekasseva manasmiṃhi, guṇaṃ tiṭṭhati sādhukaṃ.

បពិត្រព្រះរាជាជាម្ចាស់លើមនុស្សទាំងឡាយ កាលបើមនុស្សទាំងឡាយមានច្រើនយ៉ាងនោះមែន ប៉ុន្តែគុណធម៌ដ៏ល្អប្រពៃ តែងស្ថិតនៅក្នុងចិត្តរបស់មនុស្សម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងនោះឯង។

7.

៧.

Pahatvāna mataṃ hatthiṃ, maṃsatthī keci jantuno;

Anubandhanti maṃsatthaṃ, sasaṃ dhāvanta mekakaṃ.

ពួកមនុស្សដែលត្រូវការសាច់ តែងលះបង់ដំរីដែលងាប់ ហើយដេញតាមចាប់សត្វទន្សាយមួយក្បាលដែលកំពុងរត់ ដើម្បីយកសាច់ យ៉ាងណាមិញ។

8.

៨.

Tatheva [Pg.74] vijjamānesu, janesu manujādhipa;

Guṇavanta manubandhanti, sappurisaṃ katavedikaṃ.

បពិត្រព្រះរាជាជាម្ចាស់លើមនុស្សទាំងឡាយ កាលបើមនុស្សទាំងឡាយមានច្រើនយ៉ាងនោះមែន ប៉ុន្តែពួកគេតែងតែដេញតាមតែសប្បុរសជនដែលមានគុណធម៌ និងដឹងគុណគេ យ៉ាងនោះឯង។

9.

៩.

Tasmā sappurise dhamme, patiṭṭhāsmi narādhipa;

Anussaranti etena, katapubbū pakārakaṃ.

បពិត្រព្រះរាជាជាម្ចាស់លើមនុស្សទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ ទូលព្រះបង្គំទើបតាំងនៅក្នុងធម៌របស់សប្បុរស កាលរលឹកឃើញនូវគុណូបការៈដែលបុរសនេះបានធ្វើដល់ខ្លួនពីមុនមក។

10.

១០.

Ahañca mama puttā ca, etenamha sukhāpitā;

Jīvitampi pariccajja, muccanīyo ayaṃ mayāti.

ទូលព្រះបង្គំ និងកូនៗ បានទទួលសេចក្តីសុខដោយសារបុរសនេះ ដូច្នេះ សូម្បីតែត្រូវលះបង់ជីវិត ក៏ទូលព្រះបង្គំត្រូវតែជួយដោះលែងបុរសនេះឲ្យបានដែរ»។

Tato rājā dovārikaṃ pakkositvā tampi pucchitvā adhunāgatabhāvaṃ ñatvā tassā sappurisadhamme santuṭṭho tesaṃ ubhinnampi mahantaṃ yasaṃ anuppadāsi. Te laddhayasā ta to paṭṭhāya dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇā ahesunti.

លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់ហៅឆ្មាំទ្វារមកសួរនាំ កាលជ្រាបថាបុរសនោះជាអ្នកទើបតែមកដល់ថ្មីពិតប្រាកដមែន ក៏មានព្រះទ័យសោមនស្សរីករាយនឹងសប្បុរសធម៌របស់នាង ទើបប្រោសប្រទានយសសក្តិដ៏ធំធេងដល់អ្នកទាំងពីរ។ អ្នកទាំងពីរ កាលបានទទួលយសសក្តិហើយ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក៏បានធ្វើបុណ្យកុសលមានការធ្វើទានជាដើម ហើយបានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ជាបរមសុខ។

11.

១១.

Dhamme patiṭṭhitamanā api mātugāmā,Evaṃ labhanti vibhavañca pasaṃsanañca;

Dhammañca sādhucaritaṃ manasīkaronto,Dhammesu vattatha sadā sucisajjanāti.

សូម្បីតែស្ត្រីទាំងឡាយដែលមានចិត្តតាំងនៅក្នុងធម៌ តែងបានទទួលនូវសម្បត្តិនិងសេចក្តីសរសើរយ៉ាងនេះ ឯសប្បុរសជនទាំងឡាយ កាលធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវធម៌ដែលខ្លួនបានប្រព្រឹត្តល្អហើយ ចូរប្រព្រឹត្តនៅក្នុងធម៌ដ៏ស្អាតស្អំជានិច្ចចុះ។

Pānīyadinnassa vatthuṃ navamaṃ.

រឿងបុគ្គលអ្នកប្រគេនទឹកផឹក ជាទី ៩ ចប់។

20. Sahāyassa pariccattajīvitakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

២០. នេះជាលំដាប់រឿងរ៉ាវនៃមិត្តសម្លាញ់អ្នកលះបង់ជីវិតដើម្បីមិត្ត។

Bhagavati parinibbute sāvatthiyaṃ somabrāhmaṇo somadattabrāhmaṇoti dve brāhmaṇā vasanti. Tattha somadattabrāhmaṇena saddhiṃ somabrāhmaṇo yebhuyyena dūtaṃ kīḷati. Athekadivasaṃ somadatto somabrāhmaṇaṃ tena parājetvā tassa uttarāsaṅgañca lañchanamuddikañca gahetvā attano gehaṃ gacchanto somabrāhmaṇassa ehi gehaṃ gacchā- māti [Pg.75] āha. Tato somo nāhaṃ samma ekasāṭako hutvā antaravīthiṃ otarituṃ sakkomi. Gamanato ettheva me ṭhānaṃ varataranti āha, somadattena evaṃ sati samma imaṃ uttarāsaṅgaṃ gaṇhāti tassa taṃ datvā idāni samma ehīti vuttopi nāgacchati. Puna tena bho kasmā nāgacchasīti puṭṭho samma mama hatthe muddikaṃ apassantā me puttadārādayo mayā saddhiṃ kalahaṃ karontīti āha, atha so evaṃ sante yadā te pahoti. Tadā mayhaṃ dehīti muddikampi datvā taṃ gahetvā gehaṃ agamāsi. Atha te ettakena sahāyā ahesuṃ. Aparabhāge somadattabrāhmaṇaṃ ayaṃ paradārakammaṃ akāsīti manussā gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā tassa rūpasampattiṃ disvā rājāṇaṃ akatvā mā bho puna evamakāsīti ovaditvā vissajjesi. Rājā naṃ yāvatatiyavāraṃ ovadanto vissajjetvā catutthevāre gacchathetaṃ āghātanaṃ netvā mārethāti āṇāpesi. Evaṃ pāpakamme niratā anekākārena ovadantāpi na sakkā nivāretuṃ. Tathāhi.

កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ មានព្រាហ្មណ៍ពីរនាក់ឈ្មោះ សោមព្រាហ្មណ៍ និងសោមទត្តព្រាហ្មណ៍ រស់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី។ ក្នុងព្រាហ្មណ៍ទាំងពីរនោះ សោមព្រាហ្មណ៍តែងតែលេងល្បែងភ្នាល់ជាមួយសោមទត្តព្រាហ្មណ៍ជាញឹកញាប់។ ថ្ងៃមួយ សោមទត្តព្រាហ្មណ៍បានលេងឈ្នះសោមព្រាហ្មណ៍ ហើយបានយកស្បៃស្មានិងចិញ្ចៀនត្រារបស់សោមព្រាហ្មណ៍នោះ កាលដើរត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួន ក៏បានបបួលសោមព្រាហ្មណ៍ថា «នែសម្លាញ់ មក ទៅផ្ទះជាមួយគ្នា»។ សោមព្រាហ្មណ៍តបថា «នែសម្លាញ់ ខ្ញុំមានតែសំពត់ស្លៀកមួយផ្ទាំងមិនអាចដើរចូលទៅក្នុងចន្លោះផ្លូវបានទេ ការនៅទីនេះប្រសើរជាងការទៅ» សោមទត្តព្រាហ្មណ៍ក៏និយាយថា «បើដូច្នោះ នែសម្លាញ់ ចូរយកស្បៃស្មានេះទៅចុះ» ហើយក៏ហុចស្បៃនោះឲ្យ រួចបបួលថា «ឥឡូវនេះ មកទៅជាមួយគ្នា សម្លាញ់» ទោះបីជាបបួលយ៉ាងនេះ ក៏សោមព្រាហ្មណ៍នៅតែមិនព្រមទៅ។ សោមទត្តព្រាហ្មណ៍សួរម្តងទៀតថា «នែសម្លាញ់ ហេតុអ្វីបានជាមិនទៅ?» សោមព្រាហ្មណ៍តបថា «នែសម្លាញ់ កាលបើប្រពន្ធកូនរបស់ខ្ញុំមិនឃើញចិញ្ចៀននៅក្នុងដៃខ្ញុំ ពួកគេមុខជាឈ្លោះប្រកែកជាមួយខ្ញុំមិនខាន» សោមទត្តព្រាហ្មណ៍ក៏និយាយថា «បើដូច្នោះ កាលណាអ្នកមានទ្រព្យសងសឹមយកមកឲ្យខ្ញុំវិញចុះ» ហើយក៏ហុចចិញ្ចៀននោះឲ្យទៅ សោមព្រាហ្មណ៍ក៏ទទួលយកចិញ្ចៀននោះហើយត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ពួកគេទាំងពីរក៏ក្លាយជាមិត្តសម្លាញ់ដ៏ជិតស្និទ្ធនឹងគ្នាខ្លាំងណាស់។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ពួកមនុស្សបានចាប់ខ្លួនសោមទត្តព្រាហ្មណ៍ដោយចោទប្រកាន់ថា «បុរសនេះបានប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម» ហើយនាំទៅថ្វាយព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញរូបសម្បត្តិដ៏ល្អរបស់គេ ក៏មិនបានដាក់ទណ្ឌកម្មឡើយ គ្រាន់តែណែនាំប្រដៅថា «នែអ្នក ចាប់ពីពេលនេះទៅ កុំធ្វើអំពើបែបនេះទៀតឡើយ» រួចក៏ដោះលែងទៅ។ ព្រះរាជាទ្រង់ណែនាំប្រដៅហើយដោះលែងគេរហូតដល់ជាគម្រប់បីដង លុះដល់លើកទីបួន ទ្រង់ក៏បង្គាប់ថា «ចូរនាំបុរសនេះទៅកាន់ទីពិឃាត ហើយសម្លាប់ចោលទៅ»។ យ៉ាងនេះឯង ពួកបុគ្គលដែលត្រេកអរក្នុងអំពើបាប ទោះបីជាគេណែនាំប្រដៅដោយវិធីផ្សេងៗយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនអាចហាមឃាត់បានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា៖

1.

១.

Soṇā ceva sigālā ca, vāyasā nīlamakkhikā;

Iccete kuṇape sattā, na sakkā te nisedhituṃ.

«ពួកឆ្កែ ពួកចចក ពួកក្អែក និងពួករុយខៀវ តែងតែត្រេកអរក្នុងខ្មោចសត្វស្អុយរលួយ គេមិនអាចហាមឃាត់សត្វទាំងនោះបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ។»

2.

២.

Tathā pāṇātipātesu, paradāre surāya ca;

Musāvādesu theyyesu, sattasattā na vāriyāti.

«ពួកសត្វលោកដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងអំពើបាណាតិបាត ការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម ការផឹកទឹកស្រវឹង ការនិយាយកុហក និងការលួចទ្រព្យគេ ក៏មិនអាចហាមឃាត់បាន យ៉ាងនោះឯង។»

Tato rājapurisā taṃ bandhitvā pakkamiṃsu. Tadā somabrāhmaṇo somadattaṃ tathā nīyamānaṃ disvā kampamānahadayo rājapurisānaṃ santikaṃ gantvā imaṃ bho muhuttaṃ mā māretha. Yāva rājānaṃ jānāpessāmīti vatvā rañño santikaṃ gantvā vanditvā ṭhito deva mama jīvitaṃ somadattassa brāhmaṇassa dassāmi. Etaṃ muñcatha. Yadi māretukāmā, maṃ mārethāti āha. Rājā tuṇhī ahosi, rājapurisā somadattaṃ muñcitvā [Pg.76] somabrāhmaṇaṃ āghātanaṃ netvā māresuṃ, aho kataññuno kataveditā.

លំដាប់នោះ ពួករាជបុរសក៏បានចងសោមទត្តព្រាហ្មណ៍នោះហើយនាំចេញទៅ។ គ្រានោះ សោមព្រាហ្មណ៍ឃើញសោមទត្តព្រាហ្មណ៍កំពុងត្រូវគេនាំទៅយ៉ាងនោះ ក៏មានចិត្តញាប់ញ័រ បានដើរទៅជិតពួករាជបុរសហើយនិយាយថា «នែអ្នករាល់គ្នា សូមកុំអាលសម្លាប់បុរសនេះមួយរំពេចអី ចាំខ្ញុំទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាសិន» រួចក៏ប្រញាប់ទៅគាល់ព្រះរាជា ថ្វាយបង្គំហើយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលព្រះបង្គំសូមបូជាជីវិតរបស់ទូលព្រះបង្គំជំនួសសោមទត្តព្រាហ្មណ៍ សូមព្រះអង្គដោះលែងគេទៅ បើព្រះអង្គចង់សម្លាប់ សូមសម្លាប់ទូលព្រះបង្គំចុះ»។ ព្រះរាជាទ្រង់គង់ស្ងៀម ពួករាជបុរសក៏បានដោះលែងសោមទត្តព្រាហ្មណ៍ ហើយនាំយកសោមព្រាហ្មណ៍ទៅកាន់ទីពិឃាត រួចសម្លាប់ចោលទៅ ឱ! នេះជាសេចក្តីកតញ្ញូកតវេទិតាដ៏អស្ចារ្យមែន។

Hoti cettha.

គាថា (ឬពាក្យពោល) ក្នុងរឿងនេះ មានដូចតទៅ៖

3.

៣.

Kakūpakāra mattānaṃ, sarantā keci mānusā;

Jīvitaṃ denti somova, somadattassa attanoti.

មនុស្សខ្លះ កាលរលឹកឃើញនូវឧបការៈដែលគេធ្វើហើយដល់ខ្លួន តែងហ៊ានលះបង់សូម្បីតែជីវិត ដូចជាសោមទេវបុត្រ បានលះបង់ជីវិតរបស់ខ្លួន ដើម្បីសោមទត្តព្រាហ្មណ៍ដូច្នោះឯង។

So tena jīvitadānena devaloke nibbattitvā mahante kanakavimāne devaccharāsahassaparivuto dibbasampattimanubhonto paṭivasati. Tadā somadattabrāhmaṇo eso maṃ maraṇappattaṃ mocesīti vatvā tassatthāya dānaṃ datvā pattiṃ adāsi. Tāvadevassa tato bahutaraṃ devissariyaṃ ahosi devānubhāvañca. Tato so somadevo attano devissariyaṃ olokento sahāyassa attano jīvitadānaṃ addasa. Disvā attabhāvaṃ vijahitvā māṇavakavaṇṇena somadattabrāhmaṇaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā attānaṃ devaloke nibbattabhāvaṃ pakāsetvā taṃ gahetvā attano ānubhāvena devalokaṃ netvā yathākāmaṃ sampatti manubhavāti vatvā sattāhaṃ devassariyaṃ datvā sattame divase netvā tassa geheyeva patiṭṭhāpesi. Tattha hi dibbasampatti manubhūtassa manussasampatti paṭikkulā hoti. Tato so dibbasampattimanussaranto kiso dubbalo uppaṇḍuppaṇḍukajāto ahosi. Athekadivasaṃ devaputto taṃ olokento tathā dukkhappattaṃ disvā na sakkā manussena dibbasampattimanubhavitunti icchiticchitasampattidāyakaṃ ekaṃ cintāmaṇiṃ datvā tassa bhariyampi attano ānubhāvena rūpavanthaṃ yasavantaṃ vaṇṇavantaṃ atikkantamanussitthivaṇṇaṃ akāsi, aparabhāge te jayampatikā paccakkhato diṭṭhadibbasampattivibhavā dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā sahāyadevaputtassa santikeyeva nibbattiṃsūti.

សោមទេវបុត្រនោះ លុះទៅកើតក្នុងទេវលោកដោយសារការលះបង់ជីវិតនោះ ក៏រស់នៅសោយទិព្វសម្បត្តិ ហែហមដោយពួកទេវអប្សរមួយពាន់ នៅក្នុងកនកវិមានដ៏ធំ។ គ្រានោះ សោមទត្តព្រាហ្មណ៍គិតថា "ទេវបុត្រនេះបានជួយញ៉ាំងយើងឲ្យរួចផុតពីសេចក្តីស្លាប់" ទើបធ្វើទានឧទ្ទិសផលបុណ្យទៅឲ្យ។ ក្នុងខណៈនោះឯង ទេវរាជ្យ និងទេវានុភាពដ៏ច្រើនលើសលប់ជាងមុន ក៏កើតមានដល់ទេវបុត្រនោះ។ លំដាប់នោះ សោមទេវបុត្រ កាលសម្លឹងមើលនូវទេវរាជ្យរបស់ខ្លួន ក៏បានឃើញការលះបង់ជីវិតរបស់ខ្លួនដើម្បីជួយសម្លាញ់។ លុះឃើញហើយ ក៏លះបង់អត្តភាពជាទេវបុត្រ និម្មិតខ្លួនជាមាណព ចូលទៅរកសោមទត្តព្រាហ្មណ៍ ធ្វើបដិសណ្ឋារៈ រួចប្រកាសប្រាប់នូវការដែលខ្លួនបានទៅកើតក្នុងទេវលោក ហើយក៏នាំសោមទត្តព្រាហ្មណ៍នោះទៅកាន់ទេវលោកដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន ដោយពោលថា "ចូរអ្នកសោយសម្បត្តិទិព្វតាមចិត្តចុះ" រួចហើយក៏ប្រគល់ទេវសម្បត្តិឲ្យសោយអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ លុះដល់ថ្ងៃទី ៧ ក៏នាំត្រឡប់មកដាក់នៅឯផ្ទះរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះវិញ។ ព្រោះថា មនុស្សដែលធ្លាប់បានសោយទិព្វសម្បត្តិហើយ តែងធុញទ្រាន់នឹងមនុស្សសម្បត្តិ។ តាំងពីពេលនោះមក ព្រាហ្មណ៍នោះកាលរលឹកនឹកដល់ទិព្វសម្បត្តិ ក៏ទៅជាស្គមស្គាំង ទន់ខ្សោយ មានសម្បុរលឿងស្លេកស្លាំង។ ថ្ងៃមួយ ទេវបុត្រក្រឡេកមើលទៅឃើញព្រាហ្មណ៍រងទុក្ខវេទនាយ៉ាងនោះ យល់ឃើញថា "មនុស្សមិនអាចសោយទិព្វសម្បត្តិបានឡើយ" ទើបប្រគល់កែវចិន្តាមណី ដែលអាចប្រទាននូវសម្បត្តិគ្រប់យ៉ាងតាមប្រាថ្នាឲ្យទៅព្រាហ្មណ៍នោះ ហើយថែមទាំងបានប្រើអានុភាពរបស់ខ្លួន ធ្វើឲ្យភរិយារបស់ព្រាហ្មណ៍នោះមានរូបឆោមល្អ មានយសសក្តិ មានសម្បុរល្អ លើសលប់លើស្រីមនុស្សលោកទាំងពួង។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ពីរនាក់ប្តីប្រពន្ធនោះ ដែលបានឃើញច្បាស់នូវទិព្វសម្បត្តិ និងភោគសម្បត្តិហើយ ក៏បានធ្វើទាន រក្សាសីល ហើយបានទៅកើតក្នុងសំណាក់នៃទេវបុត្រជាសម្លាញ់នោះឯង។

4.

៤.

Mandena [Pg.77] nanditamanā upakārakena,Pāṇampi denti sujanā iti cintayitvā;

Mittaddu mā bhavatha bho upakārakassa;

Pāsaṃsiyā bhavatha sādhujanehi niccaṃti.

សប្បុរសទាំងឡាយ មានចិត្តរីករាយសូម្បីតែនឹងអ្នកធ្វើឧបការៈបន្តិចបន្តួច តែងហ៊ានលះបង់សូម្បីតែជីវិត កាលបើគិតយ៉ាងនេះហើយ នែអ្នកទាំងឡាយ! ចូរកុំជាអ្នកប្រទូស្តមិត្តចំពោះអ្នកមានគុណឡើយ ចូរជាអ្នកដែលសប្បុរសទាំងឡាយតែងសរសើរជានិច្ចចុះ។

Sahāyassa pariccattajīvitakassa vatthuṃ dasamaṃ.

រឿងសម្លាញ់អ្នកលះបង់ជីវិត ជាគម្រប់ដប់ ចប់ហើយ។

Nandiyarājavaggo dutiyo.

វគ្គទី ២ ហៅថា នន្ទិយរាជវគ្គ ចប់ហើយ។

Yakkhavañcitavaggo

យក្ខវញ្ចិតវគ្គ

21. Yakkhavañcita vatthumhi ayamānupubbīkathā

២១. នេះជាអនុបុព្វីកថា ក្នុងរឿងយក្ខវញ្ចិតៈ (យក្ខត្រូវគេបញ្ឆោត)។

Bhagavati [Pg.79] parinibbutamhi kosalarañño kira janapade tuṇḍagāmonāma ahosi. Tattheko buddhadāso nāma manusso ‘‘yāvajīvaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi. Buddho me saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇanti’’ evaṃ jīvitapariyantaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gato paṭivasati, tasmiṃ samaye eko janapadavāsiko tattha tattha āhiṇḍanto taṃ tuṇḍagāmaṃ patvā tasseva ghare nivāsaṃ kappesi, tassa pana jānapadikassa sarīre eko yakkho āvisitvā pīḷeti, tadā tassa gāmassa pavisanakāle yakkho buddhadāso pāsakassa guṇatejena tassa gehaṃ pavisituṃ asakkonto taṃ muñcitvā bahigāme sattāhaṃ aṭṭhāsi tassāgamanaṃ olokento. Tato so jānapadiko sattadivasaṃ tattha vasitvā sattame divase sakaraṭṭhaṃ gantukāmo gāmā nikkhami. Atha taṃ tathā nikkhantaṃ disvā yakkho aggahesi, atha so taṃ ettakaṃ kālaṃ kuhiṃgatosīti pucchi. Yakkho bho tavatthāya ettha vasantassa me sattāhaṃ atikkantanti. Tato so ko te mayā attho, kiṃ te dammīti, atha yakkhena bho ahaṃ khudāya pīḷito bhattena me atthoti vutto so evaṃ sati kasmā maṃ antogehe vasantaṃ na gaṇhīti āha. Yakkhena bho tasmiṃ ghare buddhaṃ saraṇaṃ gato eko upasako atthi, tassa sīlatejena gehaṃ pavisitumasakkonto aṭṭhāsinti vutto jānapadiko saraṇaṃ nāma kinti ajānanto kinti vatvā so saraṇaṃ aggahesīti yakkhaṃ pucchi. Yakkho ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti vatvā saraṇaṃ aggahesīti āha. Taṃ sutvā jānapadiko idāni imaṃ vañcessāmīti cintetvā tenahi yakkha ahampi buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmīti āha. Evaṃ vuttamatteyeva yakkho mahāsaddaṃ karonto bha ye na bhamanto [Pg.80] palāyi, evaṃ sammāsambuddhassa saraṇaṃ idhaloke bhayo paddava nivāraṇatthaṃ hoti, paraloke saggamokkhāvahaṃ. Tathāhi.

ឮថា កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ មានស្រុកមួយឈ្មោះ ទុណ្ឌគ្រាម នៅក្នុងដែនរបស់ស្តេចកោសល។ ក្នុងស្រុកនោះ មានបុរសម្នាក់ឈ្មោះ ពុទ្ធទាសៈ គាត់បានដល់ព្រះពុទ្ធជាទីពឹងរហូតដល់អស់ជីវិត ដោយពោលថា "ខ្ញុំព្រះករុណា សូមដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹងរហូតអស់ជីវិត ព្រះពុទ្ធជាទីពឹង ជាទីការពារ ជាទីពឹងពំនាក់ ជាទីរលឹករបស់ខ្ញុំ" គាត់រស់នៅដោយការដល់ព្រះពុទ្ធជាទីពឹងរហូតដល់អស់ជីវិតយ៉ាងនេះ។ សម័យនោះ មានអ្នកស្រុកក្រៅម្នាក់ ដើរត្រេតត្រតទៅគ្រប់ទិសទី ក៏បានទៅដល់ស្រុកទុណ្ឌគ្រាមនោះ ហើយបានចូលទៅស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះរបស់ពុទ្ធទាសៈនោះ។ ប៉ុន្តែ មានយក្ខមួយបានចូលសណ្ឋិតក្នុងរាងកាយរបស់អ្នកស្រុកក្រៅនោះ ហើយធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។ គ្រានោះ ក្នុងពេលដែលចូលទៅកាន់ស្រុកនោះ យក្ខមិនអាចចូលទៅក្នុងផ្ទះបាន ដោយសារតេជះគុណរបស់ឧបាសកពុទ្ធទាសៈ ទើបលះបង់បុរសនោះ ហើយទៅឈរចាំមើលការចេញមករបស់បុរសនោះនៅខាងក្រៅស្រុកអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ លំដាប់នោះ បុរសអ្នកស្រុកក្រៅនោះ ស្នាក់នៅទីនោះអស់ ៧ ថ្ងៃ លុះដល់ថ្ងៃទី ៧ ចង់ត្រឡប់ទៅកាន់ស្រុករបស់ខ្លួន ក៏ដើរចេញពីស្រុកទៅ។ ពេលនោះ យក្ខឃើញបុរសនោះចេញមកយ៉ាងនោះ ក៏ចាប់យក។ បុរសនោះក៏សួរយក្ខថា "អ្នកបាត់ទៅណាក្នុងរយៈពេលប៉ុណ្ណេះ?" យក្ខឆ្លើយថា "នែអ្នកដ៏ចម្រើន! ខ្ញុំរង់ចាំអ្នកនៅទីនេះ អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃកន្លងទៅហើយ"។ បុរសនោះសួរថា "តើអ្នកមានការអ្វីនឹងខ្ញុំ? តើខ្ញុំត្រូវឲ្យអ្វីដល់អ្នក?" យក្ខឆ្លើយថា "នែអ្នកដ៏ចម្រើន! ខ្ញុំត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានបៀតបៀន ខ្ញុំត្រូវការអាហារ"។ បុរសនោះសួរថា "បើដូច្នោះ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនចាប់ខ្ញុំក្នុងពេលដែលខ្ញុំនៅក្នុងផ្ទះ?" យក្ខឆ្លើយថា "នែអ្នកដ៏ចម្រើន! នៅក្នុងផ្ទះនោះ មានឧបាសកម្នាក់ដែលបានដល់ព្រះពុទ្ធជាទីពឹង ខ្ញុំមិនអាចចូលទៅក្នុងផ្ទះបានដោយសារតេជះសីលរបស់គាត់ ទើបបានជាឈរនៅខាងក្រៅ"។ បុរសអ្នកស្រុកក្រៅមិនស្គាល់ពាក្យថា "ទីពឹង" ឡើយ ទើបសួរយក្ខថា "តើគាត់កាន់យកទីពឹងដោយពោលពាក្យដូចម្តេច?" យក្ខឆ្លើយថា "គាត់កាន់យកទីពឹងដោយពោលថា 'ពុទ្ធំ សរណំ គច្ឆាមិ' (ខ្ញុំសូមដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹង)"។ លុះបុរសនោះបានឮដូច្នោះ ក៏គិតថា "ឥឡូវនេះ យើងនឹងបញ្ឆោតយក្ខនេះ" ទើបពោលថា "នែយក្ខ! បើដូច្នោះ សូម្បីតែខ្ញុំក៏សូមដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹងដែរ"។ គ្រាន់តែពោលពាក្យប៉ុណ្ណេះភ្លាម យក្ខក៏ស្រែកសន្ធឹកយ៉ាងខ្លាំង ហើយរត់គេចខ្លួនទៅដោយសេចក្តីភ័យខ្លាច។ យ៉ាងនេះឯង ការដល់នូវព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាទីពឹង តែងជាគ្រឿងការពារភ័យអន្តរាយក្នុងលោកនេះ និងនាំមកនូវសួគ៌ និងព្រះនិព្វានក្នុងលោកខាងមុខ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា៖

1.

១.

Buddhoti vacanaṃ etaṃ, amanussānaṃ bhayāvahaṃ;

Buddhabhattikajantūnaṃ, sabbadā mudamāvahaṃ.

ពាក្យថា "ពុទ្ធ" នេះ តែងនាំមកនូវសេចក្តីភ័យខ្លាចដល់ពួកអមនុស្ស ប៉ុន្តែតែងនាំមកនូវសេចក្តីរីករាយជានិច្ច ដល់ជនទាំងឡាយដែលមានសេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធ។

2.

២.

Sabbopaddavanāsāya, paccakkhadibbamosadhaṃ;

Dibbamantaṃ mahātejaṃ, mahāyantaṃ mahabbhutaṃ.

ព្រះពុទ្ធគុណ គឺឱសថទិព្វដ៏ជាក់ស្តែង ជាមន្តទិព្វមានតេជះធំ ជាមហាយ័ន្តដ៏អស្ចារ្យ ដើម្បីកម្ចាត់រាល់ឧបទ្រពចង្រៃទាំងពួង។

3.

៣.

Tasmā so dāruṇo yakkho,Disvā taṃ saraṇe ṭhithaṃ;

Ubbiggo ca bhayappatto,Lomahaṭṭho ca chambhīto.

ព្រោះហេតុនោះ យក្ខដ៏សាហាវនោះ កាលបើឃើញបុរសនោះតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ហើយ ក៏តក់ស្លុត ភ័យខ្លាច ព្រឺរោម និងញាប់ញ័រ។

4.

៤.

Bhamanto dhāvitaṃ disvā, timirova suriyuggate,Simbalitūlabhaṭṭhaṃva, caṇḍavātena khaṇḍitaṃ.

យក្ខនោះវិលវល់រត់ទៅ ដូចជាសេចក្តីងងឹតដែលរលាយបាត់ទៅកាលព្រះអាទិត្យរះឡើង ឬដូចជាគរនៃសំឡីរកាដែលត្រូវខ្យល់ព្យុះបោកបក់ឲ្យខ្ចាត់ខ្ចាយទៅដូច្នោះ។

5.

៥.

Yaṃ dukkhaṃ rājacorāri, yakkhapetā disambhavaṃ;

Nicchantena manussena, gantabbaṃ saraṇattayaṃti.

សេចក្តីទុក្ខណាដែលកើតអំពីស្តេច ចោរ សត្រូវ យក្ខ ខ្មោចព្រាយ ឬកើតឡើងក្នុងទិសផ្សេងៗ មនុស្សកាលបើមិនប្រាថ្នានូវសេចក្តីទុក្ខនោះទេ គប្បីដល់នូវព្រះត្រៃសរណគមន៍ចុះ។

Tato jānapadiko saraṇāgamane mahāguṇaṃ mahānisaṃsaṃ oloketvā buddhe sagāravo sappemo ‘‘jīvitapariyantaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti saraṇaṃ gantvā teneva saraṇāgamanānubhāvena jīvitapariyosāne suttappabuddhoviya devaloke nibbattīti.

លំដាប់នោះ បុរសអ្នកស្រុកក្រៅនោះ កាលបានឃើញនូវគុណដ៏ធំ និងអានិសង្សដ៏ច្រើនក្នុងការដល់នូវសរណគមន៍ហើយ ក៏មានសេចក្តីគោរព និងសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងព្រះពុទ្ធ បានដល់នូវសរណគមន៍ថា "ខ្ញុំសូមដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹងរហូតដល់អស់ជីវិត" ហើយដោយអានុភាពនៃការដល់នូវសរណគមន៍នោះ លុះអស់អាយុសង្ខារទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក ហាក់បីដូចជាមនុស្សដេកលក់ហើយភ្ញាក់ឡើងដូច្នោះឯង។

6.

៦.

Disvāna evaṃ saraṇaṃ gataṃ taṃ,Apenti yakkhāpi mahabbhayena;

Pāletha sīlaṃ saraṇañca tasmā,Jahātha duritaṃ sugatiṃ bhajavhoti.

ពួកយក្ខទាំងឡាយ កាលបើឃើញបុរសដែលដល់នូវសរណគមន៍យ៉ាងនេះហើយ តែងរត់គេចខ្លួនទៅដោយសេចក្តីភ័យខ្លាចជាខ្លាំង ព្រោះហេតុនោះ ចូរអ្នកទាំងឡាយរក្សាសីល និងសរណគមន៍ចុះ ចូរលះបង់អំពើអាក្រក់ ហើយសេពគប់នូវសុគតិភពចុះ។

Yakkhavañcitavatthuṃ pathamaṃ.

រឿងយក្ខវញ្ចិតៈ ជាគម្រប់មួយ ចប់ហើយ។

22. Micchadiṭṭhikassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

២២. នេះជាអនុបុព្វីកថា ក្នុងរឿងមិច្ឆាទិដ្ឋិបុគ្គល។

Bhagavati [Pg.81] dharamāne rājagahanagare kira eko brahmabhattiko micchādiṭṭhiko paṭivasati, tattheva sammādiṭṭhikopi. Tesaṃ ubhinnampi dve puttā ahesuṃ. Te ekato kīḷantā vaḍḍhanti. Athāparabhāge guḷakīḷaṃkīḷantānaṃ sammādiṭṭhikassa putto ‘‘namo buddhayā’’ti vatvā guḷhaṃ khipanto divase divase jināti. Micchādiṭṭhikassa putto ‘‘namo brahmuno’’ti vatvā khipanto parājeti, tato micchādiṭṭhikassa putto niccaṃ jinantaṃ sammādiṭṭhikaṃ kumāraṃ disvā samma tvaṃ niccameva jināsi, kiṃ vatvā guḷaṃ khipasīti pucchi. Sohaṃ samma ‘‘namo buddhāyā’’ti vatvā khipāmīti āha. Sopi tato paṭṭhāya ‘‘namo buddhāyā’’ti vatvā khipati, atha te yebhuyyena dūte samasamāva honti. Aparabhāge micchādiṭṭhikassa putto pitarā saddhiṃ dārūnamatthāya vanaṃ gantvā sakaṭena dāruṃ gahetvā āgacchanto nagaradvārasamīpe sakaṭaṃ vissajjetvā tiṇe khādanatthāya goṇe vissajjesi, goṇā tiṇaṃ khādanto aññehi gorūpehi saddhiṃ antonagaraṃ pavisiṃsu. Athassa pitā goṇe pariyesanto sakaṭaṃ olokehīti puttaṃ nivattetvā nagaraṃ paviṭṭho ahosi, atha sāyaṇhe jāte manussā nagaradvāraṃ pidahiṃsu, tato kumāro bahinagare dārusakaṭassa heṭṭhā sayanto niddūpagato ahosi. Atha tassā rattiyā sammādiṭṭhiko ca micchādiṭṭhiko cāti dve yakkhā gocaraṃ pariyesamānā sakaṭassa heṭṭhā nipannaṃ kumāraṃ addasaṃsu, tesu micchādiṭṭhiko imaṃ khādāmīti āha. Athāparo mā eva makāsi, ‘‘namo buddhāyā’’ti vācako esoti, khādāmevetanti vatvā itarena yāvatatiyaṃ vāriyamānopi gantvā tassa pāde gahetvā ākaḍḍhi. Tasmiṃ khaṇe dārako pubbaparicayena ‘‘namo buddhāyā’’ti āha taṃ sutvā yakkho bhayappatto lomahaṭṭho [Pg.82] hatthaṃ vissajjetvā paṭikkamma aṭṭhāsi. Aho acchariyaṃ buddhānubhāvaṃ abbhutaṃ, evaṃ attaṃ anīyyātetvā paricayena ‘‘namo buddhāyā’’ti vuttassapi bhayaṃ chambhitattaṃ upaddavaṃ vā na hoti. Pageva attaṃ nīyyātetvā yāvajīvaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gatassāti. Vuttañhi.

ឮថា កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធរមាននៅឡើយ មានបុរសមិច្ឆាទិដ្ឋិម្នាក់ជាអ្នកគោរពព្រហ្ម រស់នៅក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ហើយនៅក្នុងក្រុងនោះ ក៏មានបុរសសម្មាទិដ្ឋិម្នាក់រស់នៅដែរ។ កូនប្រុសរបស់ជនទាំងពីរនាក់នោះ ក៏មានម្នាក់មួយៗ។ ក្មេងទាំងពីរនាក់នោះលេងជាមួយគ្នាតាំងពីតូចរហូតធំធាត់ឡើង។ សម័យតមក កាលដែលក្មេងទាំងពីរលេងបោះអង្គញ់ កូនរបស់បុរសសម្មាទិដ្ឋិ តែងពោលថា "នមោ ពុទ្ធាយ" (សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធ) រួចបោះទៅ ក៏ឈ្នះរាល់ៗ ថ្ងៃ។ ចំណែកកូនរបស់បុរសមិច្ឆាទិដ្ឋិ ពោលថា "នមោ ព្រហ្មនោ" (សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះព្រហ្ម) រួចបោះទៅ ក៏ចាញ់ជានិច្ច។ លំដាប់នោះ កូនរបស់បុរសមិច្ឆាទិដ្ឋិ ឃើញកូនរបស់បុរសសម្មាទិដ្ឋិឈ្នះជានិច្ច ទើបសួរថា "នែសម្លាញ់! អ្នកឈ្នះជានិច្ច តើអ្នកពោលពាក្យដូចម្តេចទើបបោះទៅ?" ក្មេងនោះឆ្លើយថា "នែសម្លាញ់! ខ្ញុំពោលថា 'នមោ ពុទ្ធាយ' រួចទើបបោះទៅ"។ តាំងពីពេលនោះមក ក្មេងនោះក៏ពោលថា "នមោ ពុទ្ធាយ" រួចបោះទៅដែរ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ការលេងរបស់ក្មេងទាំងពីរ ក៏មានចាញ់ឈ្នះស្មើៗ គ្នាជាភាគច្រើន។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក កូនរបស់បុរសមិច្ឆាទិដ្ឋិ បានទៅព្រៃជាមួយឪពុកដើម្បីរកអុស ដឹកអុសតាមរទេះត្រឡប់មកវិញ លុះមកដល់ជិតទ្វារក្រុង ក៏ដោះរទេះទុក រួចលែងគោឲ្យស៊ីស្មៅ។ គោទាំងឡាយកាលស៊ីស្មៅ ក៏ដើរចូលទៅក្នុងក្រុងជាមួយហ្វូងគោដទៃទៀត។ ឪពុករបស់ក្មេងនោះ កាលដើររកគោ ក៏ប្រាប់កូនឲ្យចាំមើលរទេះ រួចខ្លួនឯងក៏ចូលទៅក្នុងក្រុង។ លុះដល់ពេលល្ងាច មនុស្សទាំងឡាយក៏បិទទ្វារក្រុង ឯក្មេងនោះដេកនៅក្រោមរទេះអុសនៅខាងក្រៅក្រុង ក៏លង់លក់ទៅ。 គ្រានោះ ក្នុងរាត្រីនោះ មានយក្ខពីរនាក់ គឺយក្ខសម្មាទិដ្ឋិម្នាក់ និងយក្ខមិច្ឆាទិដ្ឋិម្នាក់ ដើរស្វែងរកអាហារ ក៏បានឃើញក្មេងនោះដេកនៅក្រោមរទេះ។ ក្នុងយក្ខទាំងពីរនោះ យក្ខមិច្ឆាទិដ្ឋិពោលថា "យើងនឹងស៊ីក្មេងនេះ"។ យក្ខម្នាក់ទៀតឃាត់ថា "កុំធ្វើអី ក្មេងនេះជាអ្នកពោលពាក្យថា 'នមោ ពុទ្ធាយ'"។ យក្ខមិច្ឆាទិដ្ឋិពោលថា "យើងនឹងស៊ីវាឲ្យខានតែបាន" ទោះបីយក្ខម្នាក់ទៀតឃាត់អស់វារៈបីដងក៏ដោយ ក៏នៅតែចូលទៅចាប់ជើងក្មេងនោះទាញមក។ ក្នុងខណៈនោះ ក្មេងនោះដោយសារតែភាពស៊ាំធ្លាប់ពីមុន ក៏ពោលឡើងថា "នមោ ពុទ្ធាយ"។ យក្ខបានឮដូច្នោះ ក៏ភ័យខ្លាច ព្រឺរោម លែងដៃ រួចថយក្រោយទៅឈរនៅ។ ឱ! គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់ ព្រះពុទ្ធានុភាពដ៏ចម្លែក យ៉ាងនេះឯង សូម្បីតែបុគ្គលដែលមិនទាន់បានប្រគល់ខ្លួន គ្រាន់តែពោលពាក្យថា "នមោ ពុទ្ធាយ" ដោយភាពស៊ាំធ្លាប់ ក៏មិនមានសេចក្តីភ័យខ្លាច ញាប់ញ័រ ឬអន្តរាយឡើយ ចំណង់បើបុគ្គលដែលបានប្រគល់ខ្លួន ដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹងរហូតដល់អស់ជីវិត តើនឹងទៅជាយ៉ាងណា! ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា៖

1.

១.

Yathāpi sikhino nādaṃ, bhujaṅgānaṃ bhayāvahaṃ;

Evaṃ buddhoti vacanaṃ, amanussānaṃ bhayāvahaṃ.

សំឡេងយំនៃក្ងោក តែងនាំមកនូវសេចក្តីភ័យខ្លាចដល់ពួកពស់យ៉ាងណា ពាក្យថា "ពុទ្ធ" ក៏នាំមកនូវសេចក្តីភ័យខ្លាចដល់ពួកអមនុស្សយ៉ាងនោះដែរ។

2.

២.

Yathā mantassa jappena, vilayaṃ yāti kibbisaṃ;

Evaṃ buddhoti vacanena, apayanti pisācakā.

ពិស តែងវិនាសទៅដោយការសូត្រមន្តយ៉ាងណា ពួកពិសាច ក៏តែងរត់គេចខ្លួនទៅដោយពាក្យថា "ពុទ្ធ" យ៉ាងនោះដែរ។

3.

៣.

Aggiṃ disvā yathā sitthaṃ, dūratova vilīyati;

Disvānevaṃ saraṇagataṃ, petā pentiva dūrato.

ក្រមួន កាលបើឃើញភ្លើង តែងរលាយបាត់ទៅពីចម្ងាយយ៉ាងណា ពួកប្រេត កាលបើឃើញបុគ្គលដែលដល់នូវសរណគមន៍ហើយ តែងរត់គេចទៅពីចម្ងាយយ៉ាងនោះដែរ。

4.

៤.

Pavaraṃ buddhaicceta, makkharadvayamabbhutaṃ;

Sabbo paddavanāsāya, thirapākāra muggataṃ.

អក្សរពីរតួដ៏ប្រសើរ និងអស្ចារ្យ គឺពាក្យថា "ពុទ្ធ" នេះ ប្រៀបដូចជាកំពែងដ៏មាំមួនដែលសង់ឡើង ដើម្បីកម្ចាត់រាល់ឧបទ្រពចង្រៃទាំងពួង។

5.

៥.

Sattaratanapāsādaṃ, tameva vajiraṃ guhaṃ;

Tameva nāvaṃ dīpaṃ taṃ, tameva kavacaṃ subhaṃ.

ពាក្យនោះឯង ប្រៀបដូចជាប្រាសាទរតនៈ ៧ ប្រការ ជាគុហាពេជ្រ ជាទូក ជាកោះ និងជាក្រោះដ៏ល្អ។

6.

៦.

Tameva sirasi bhāsantaṃ, kirīṭaṃ ratanāmayaṃ;

Lalāṭe tilakaṃ rammaṃ, kappūraṃ nayanadvaye.

ពាក្យនោះឯង ប្រៀបដូចជាម្កុដធ្វើដោយរតនៈដ៏ភ្លឺស្វាងនៅលើក្បាល ជាតិលកៈដ៏គួរឲ្យត្រេកអរនៅលើថ្ងាស ជាក្បូរនៅក្នុងភ្នែកទាំងពីរ។

7.

៧.

Tāḍaṅkaṃ kaṇṇayugale, soṇṇamālā gale subhā;

Ekāvaḷi tārahāra, bhārā jattusu laṅkatā.

ជាទំហ៊ូនៅត្រចៀកទាំងពីរ ជាកម្រងមាសដ៏ល្អនៅលើក ជាខ្សែកគុជខ្យងខ្សែតែមួយ និងជាគ្រឿងលម្អដែលគេតុបតែងនៅលើឆ្អឹងដងកាំបិត។

8.

៨.

Aṅgadaṃ bāhumūlassa, karagge valayaṃ tathā;

Aṅgulisvaṅguliyañca, khaggaṃ maṅgalasammataṃ.

ជាវល័យនៅដើមដៃ ជាកងដៃនៅកដៃ ជាចិញ្ចៀននៅម្រាមដៃ និងជាព្រះខ័នដែលគេសន្មតថាជាមង្គល។

9.

៩.

Soṇṇā tapatta muṇhīsaṃ, sabāṇaṃva sarāsanaṃ;

Tameva sabbālaṅkāraṃ, tameva duritāpahaṃ.

ជាស្វេតច្ឆត្រមាស ជាឈ្នួតក្បាល ជាធ្នូព្រមទាំងព្រួញ ពាក្យនោះឯងជាគ្រឿងអលង្ការគ្រប់យ៉ាង និងជាគ្រឿងកម្ចាត់បង់នូវអំពើអាក្រក់ទាំងពួង។

10.

១០.

Tasmā [Pg.83] hi paṇḍito poso,Lokalocanasatthuno;

Saraṇaṃ tassa ganteva,Guṇanāmaṃ ehipassikaṃ.

ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលជាបណ្ឌិត គប្បីដល់នូវព្រះសាស្តាដែលជាចក្ខុនៃលោកជាទីពឹង ព្រោះព្រះនាមនិងព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ ជាគុណជាតិគួរហៅឲ្យចូលមកមើល។

11.

១១.

Namoti vacanaṃ pubbaṃ, buddhāyeti giraṃ tadā;

Supantena kumārena, micchādiṭṭhikasūnunā.

ពាក្យថា "នមោ" ជាដំបូង និងពាក្យថា "ពុទ្ធាយ" ជាខាងក្រោយ ដែលកុមារជាកូនរបស់បុរសមិច្ឆាទិដ្ឋិ កាលកំពុងដេកលក់បានពោលហើយ។

12.

១២.

Sutvā vuttaṃ pisā cāpi, manussakuṇape ratā;

Na hiṃsanti aho buddha, guṇasāramahantatāti.

ពួកពិសាចដែលត្រេកអរនឹងខ្មោចមនុស្ស លុះបានឮពាក្យនោះហើយ ក៏មិនហ៊ានធ្វើបាបឡើយ ឱ! ព្រះពុទ្ធគុណមានខ្លឹមសារដ៏ធំធេងណាស់តើ។

Atha sammādiṭṭhikayakkho micchādiṭṭhikassa yakkhassa evamāha, ayuttaṃ bho tayā kataṃ. Buddhaguṇe pahāro dinno, daṇḍakammaṃ tayā kātabbaṃti, tena kiṃmayā samma kātabbanti vutte bubhukkhitassa āhāraṃ dehīti āha. Tato so sādhūti vatvā yāvāhaṃ āgacchāmi, tvaṃ tāvettha vacchāhīti vatvā bimbisārarañño kañcanataṭṭake vaḍḍhitaṃ rasabhojanaṃ āharitvā kumārassa pituvaṇṇena dārakaṃ bhojetvā puna kumārena vuttabuddhavacanañca attanā katavāyāmaṃ cāti sabbaṃ taṭṭake likhitvā idaṃ raññoyeva paññāyatūti adhiṭṭhāya agamaṃsu, atha pabhātāya rattiyā rañño bhojanakāle rājapurisā tattha taṭṭakaṃ adisvā nagaraṃ upaparikkhantā sakaṭe dārakañca taṭṭakañca disvā taṭṭakena saddhiṃ taṃ gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā taṭṭake akkharādīni disvā vācetvā tassa guṇe pasanno mahantena yasena saddhiṃ seṭṭhiṭṭhānamadāsi.

គ្រានោះ យក្សជាសម្មាទិដ្ឋិបាននិយាយទៅកាន់យក្សជាមិច្ឆាទិដ្ឋិយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន អំពើដែលអ្នកធ្វើហើយ មិនសមគួរឡើយ។ ការវាយប្រហារទៅលើព្រះពុទ្ធគុណ គឺអ្នកត្រូវតែធ្វើទណ្ឌកម្ម»។ កាលបើមិច្ឆាទិដ្ឋិយក្សសួរថា «ម្នាលសម្លាញ់ ចុះខ្ញុំត្រូវធ្វើដូចម្តេច?» សម្មាទិដ្ឋិយក្សក៏ប្រាប់ថា «ចូរប្រគល់អាហារដល់កុមារដែលឃ្លាននោះចុះ»។ លំដាប់នោះ មិច្ឆាទិដ្ឋិយក្សនោះទទួលពាក្យថា «សាធុ» ហើយនិយាយថា «អ្នកចូរចាំនៅទីនេះសិនចុះ ទម្រាំតែខ្ញុំត្រឡប់មកវិញ» រួចហើយក៏ទៅនាំយកភោជនាហារដ៏មានរសជាតិដែលគេរៀបចំទុកក្នុងថាសមាសរបស់ព្រះបាទពិម្ពិសារ មកកែក្រឡាខ្លួនជាឪពុករបស់កុមារ រួចបញ្ចុកអាហារដល់កុមារនោះ ហើយបានសរសេររាល់ពាក្យដែលកុមារបានពោលសរសើរព្រះពុទ្ធគុណ និងការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ខ្លួនទាំងអស់នោះនៅលើថាសមាស ដោយតាំងចិត្តអធិដ្ឋានថា «សូមឲ្យរឿងនេះប្រាកដដល់ព្រះរាជាចុះ» រួចក៏ចាកចេញទៅ។ លុះព្រឹកឡើង ក្នុងពេលសោយព្រះស្ងោយរបស់ព្រះរាជា ពួកបរិវារមិនឃើញថាសមាសនោះ ក៏ដើរស្វែងរកក្នុងទីក្រុង បានឃើញកុមារ និងថាសមាសនៅក្នុងរទេះ ទើបនាំយកកុមារព្រមទាំងថាសមាសនោះទៅថ្វាយព្រះរាជា។ ព្រះរាជាបានទតឃើញអក្សរនៅលើថាសមាសនោះ ហើយទ្រង់ត្រាស់ឲ្យអាន ទ្រង់មានព្រះទ័យជ្រះថ្លាចំពោះគុណសម្បត្តិរបស់កុមារនោះ ក៏បានប្រោសប្រទានតំណែងជាសេដ្ឋី ព្រមទាំងយសស័ក្តិដ៏ធំធេង។

13.

១៣.

Jinassa nāmaṃ supinena pevaṃ,Na hoti bhītiṃ lapanena yasmā;

Tasmā munindaṃ satataṃ sarātha,Guṇe sarantā saraṇañca yāthāti.

ព្រោះហេតុតែការសូត្រធម៌ ឬការយល់សប្តិឃើញព្រះនាមរបស់ព្រះជិនស្រី មិនធ្វើឲ្យមានសេចក្តីភ័យខ្លាចឡើយ ហេតុនោះ សូមអ្នកទាំងឡាយរលឹកនឹកដល់ព្រះមុនិន្ទ្រជាប្រចាំ កាលបើបានរលឹកនឹកដល់ព្រះគុណហើយ សូមប្រកាន់យកព្រះអង្គជាទីពឹងទីរលឹកចុះ។

Micchādiṭṭhikassa vatthuṃ dutiyaṃ.

រឿងមិច្ឆាទិដ្ឋិយក្ស ជាគ្រឿងរាប់លំដាប់ទី ២ ចប់។

23. Pādapīṭhikāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

២៣. នេះជាលំដាប់រឿងរ៉ាវក្នុងរឿងតាំងទ្រនាប់ព្រះបាទ (បាទបីឋិកា)។

Jambudīpe [Pg.84] mahābodhito kira dakkhiṇapasse etaṃ paccantanagaraṃ ahosi. Tattha saddhāsampanno ratanattayamāmako eko upāsako paṭivasati. Tadā eko khīṇāsavo bhagavatā paribhuttaṃ pādapīṭhaṃ thavikāya pakkhipitvā gatagataṭṭhāne pūjento anukkamena taṃ nagaraṃ sampāpuṇitvā sunivattho supāruto pattaṃ gahetvā antaravīthiṃ paṭipajji yugamattadaso pabbajjālīlāya janaṃ paritosento. Atha so upāsako tathā gacchantaṃ theraṃ disvā pasannamānaso upagantvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā pattaṃ gahetvā bhojetvā nibaddhaṃ mama gehaṃ āgamanamicchāmi, mamānukampāya ettheva vasatha sāmīti yācitvā nagarāsanne ramaṇīye vanasaṇḍe nadīkūle paṇṇasālaṃ katvā therassa taṃ nīyyātetvā catupaccayehi paṭijagganto mānento pūjento vasati. Theropi tattha phāsukaṭṭhāne bhagavatā paribhuttapādapīṭhadhātuṃ nidhāya vālukāhi thūpaṃ katvā niccaṃ gandhadhūpadīpapupphapūjādīhi pūjayamāno vāsaṃ kappeti. Tasmiṃ samaye tasso pāsakassa anantaragehavāsiko eko issarabhattiko attano devataṃ nibaddhaṃ namassati. Taṃ disvāssa upāsako buddhaguṇe vatvā akhette samma mā viriyaṃ karohi. Pajahetaṃ diṭṭhiṃti āha. Tato so kerāṭiko issarabhattiko ko te satthu guṇānubhāvo, amhākaṃ issarassa guṇova mahantoti vatvā tassa aguṇaṃ guṇanti kathento āha.

ឮថា នៅទិសខាងត្បូងនៃមហាពោធិក្នុងជម្ពូទ្វីប មានក្រុងបច្ចន្តគ្រាមមួយ។ ក្នុងក្រុងនោះ មានឧបាសកម្នាក់ជាអ្នកមានសទ្ធាជ្រះថ្លា និងគោរពស្រឡាញ់ក្នុងព្រះរតនត្រ័យយ៉ាងក្រៃលែងរស់នៅ។ សម័យនោះ មានព្រះខីណាសពមួយអង្គ បានដាក់តាំងទ្រនាប់ព្រះបាទដែលព្រះបរមសាស្ត្រាធ្លាប់ប្រើប្រាស់ទៅក្នុងថង់យាម ហើយនាំយកទៅបូជាគ្រប់ទិសទីដែលលោកបាននិមន្តទៅ លុះនិមន្តមកដល់ក្រុងនោះតាមលំដាប់ លោកក៏បានស្លៀកដណ្តប់យ៉ាងរៀបរយ បីបាត្រ និមន្តទៅតាមចន្លោះផ្លូវ ដោយទតត្រឹមមួយនឹម ញ៉ាំងចិត្តជនទាំងឡាយឲ្យជ្រះថ្លាដោយលីលានៃបព្វជិត។ គ្រានោះ ឧបាសកនោះបានឃើញព្រះថេរៈនិមន្តទៅយ៉ាងនោះ ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា ចូលទៅជិត ថ្វាយបង្គំដោយបញ្ចង្គប្រតិស្ឋិត ទទួលយកបាត្រទៅប្រគេនចង្ហាន់ រួចហើយក៏បានអារាធនាថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាចង់ឲ្យលោកម្ចាស់និមន្តមកផ្ទះរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាជាប្រចាំ សូមលោកម្ចាស់អនុគ្រោះគង់នៅក្នុងទីនេះចុះ» រួចហើយក៏បានសង់បណ្ណសាលាមួយនៅក្បែរមាត់ស្ទឹងក្នុងព្រៃដ៏គួរជាទីរីករាយជិតទីក្រុង ប្រគេនដល់ព្រះថេរៈ ហើយបានទំនុកបម្រុងដោយបច្ច័យបួន គោរពបូជាជានិច្ច។ ចំណែកព្រះថេរៈក៏បានយកតាំងទ្រនាប់ព្រះបាទដែលជាវត្ថុប្រើប្រាស់របស់ព្រះមានព្រះភាគទៅតម្កល់ទុកក្នុងទីដ៏សមគួរ រួចធ្វើស្តូបខ្សាច់ព័ទ្ធជុំវិញ ហើយធ្វើការបូជាដោយគ្រឿងក្រអូប ធូប ទៀន និងផ្កាជាប្រចាំ រស់នៅទីនោះដោយសេចក្តីសុខ។ ក្នុងសម័យនោះ មានបុរសម្នាក់ជាអ្នកគោរពព្រះឥសូរ រស់នៅផ្ទះក្បែរខាងឧបាសកនោះ តែងតែថ្វាយបង្គំទេវតារបស់ខ្លួនជាប្រចាំ។ ឧបាសកឃើញដូច្នោះ ក៏បានពោលសរសើរព្រះពុទ្ធគុណ ហើយប្រាប់ថា «ម្នាលសម្លាញ់ អ្នកកុំខំប្រឹងប្រែងក្នុងស្រែដែលគ្មានផល (អខេត្ត) ឡើយ ចូរលះបង់ទិដ្ឋិនោះចេញទៅ»។ លំដាប់នោះ បុរសអ្នកគោរពព្រះឥសូរដ៏មានពុតត្បុតនោះ ក៏និយាយថា «តើព្រះសាស្តារបស់អ្នកមានគុណានុភាពអ្វីខ្លះ? គុណរបស់ព្រះឥសូរជាម្ចាស់របស់យើងទើបធំធេងពិតប្រាកដ» រួចហើយក៏ពោលសរសើរទោសរបស់ព្រះឥសូរឲ្យទៅជាគុណវិញ យ៉ាងនេះថា៖

1.

១.

Tipuraṃ so vināsesi, lalāṭanayanagginā;

Asureca vināsesi, tisūlena mahissaro.

«ព្រះមហេសូរនោះ ទ្រង់បានបំផ្លាញក្រុងទាំងបី (ត្រីបុរៈ) ដោយភ្លើងចេញពីព្រះនេត្រត្រង់ថ្ងាស និងបានកម្ចាត់ពួកអសូរដោយលំពែងស៊ូល (ត្រីសូល៍)។

2.

២.

Jaṭākalāpamāvattaṃ, naccatī dinasandhiyaṃ;

Vādeti bherivīṇādiṃ, gītaṃcāpi sa gāyati.

ទ្រង់បួងផ្នួងសក់រាំកម្សាន្តក្នុងពេលព្រលប់ ទ្រង់ដេញដំតន្ត្រីមានស្គរ និងពិណជាដើម ព្រមទាំងច្រៀងចម្រៀងទៀតផង។

3.

៣.

Bhariyāyo [Pg.85] tassa tisso, jaṭāyekaṃ samubbahe;

Ekamekena passena, passamāno carekakaṃ.

ទ្រង់មានព្រះមហេសីបីព្រះអង្គ ទ្រង់សៀតមហេសីមួយព្រះអង្គទុកក្នុងផ្នួងសក់ ហើយទ្រង់យាងទៅតែម្នាក់ឯង ដោយទតមើលមហេសីម្នាក់ៗនៅសងខាង។

4.

៤.

Hatthicammambaradharo, teneva vāritā tapo;

Asādisehi puttehi, rūpena ca supākaṭo.

ទ្រង់គ្រងស្បែកដំរីជាសម្លៀកបំពាក់ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីព្យាយាម (តបៈ) របស់ទ្រង់ទើបត្រូវបានគេរារាំង ទ្រង់មានព្រះរាជបុត្រដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន និងមានរូបរាងល្បីល្បាញក្រៃលែង។

5.

៥.

Ratiyā ca madhupāne ca, byāvaṭo sabbadā ca so;

Manussaṭṭhidharo sīsa, kapālenesa bhuñjaki.

ទ្រង់តែងតែខ្វល់ខ្វាយក្នុងការត្រេកត្រអាល និងការសោយទឹកឃ្មុំជានិច្ច ទ្រង់ពាក់ឆ្អឹងមនុស្ស និងសោយក្រយាស្ងោយដោយលលាដ៍ក្បាល។

6.

៦.

Na jāto na bhayaṃ tassa, maraṇaṃ natthi sassato;

Īdiso me mahādevo, natthaññassīdiso guṇoti.

ទ្រង់មិនចាប់កំណើត មិនមានសេចក្តីភ័យខ្លាច មិនមានសេចក្តីស្លាប់ ជាអ្នកស្ថិតស្ថេរចេរកាល ព្រះមហាទេវៈរបស់ខ្ញុំមានសភាពបែបនេះ ឯអ្នកដទៃមិនមានគុណសម្បត្តិបែបនេះឡើយ»។

Taṃ sutvā upāsako samma tuyhaṃ issarassa ete guṇā nāma tāva hontu. Aguṇā nāma kittakā hontīti vatvā bhagavato sakalaguṇe saṃharitvā kathento āha.

ឧបាសកបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏និយាយថា «ម្នាលសម្លាញ់ គុណទាំងឡាយរបស់ព្រះឥសូរជាម្ចាស់របស់អ្នក ទុកជាមានចុះ ចុះចំណែកឯទោស (សេចក្តីមិនល្អ) វិញ តើមានកម្រិតណា?» រួចហើយក៏បានប្រមូលរៀបរាប់ព្រះពុទ្ធគុណទាំងអស់របស់ព្រះមានព្រះភាគមកសម្តែងថា៖

7.

៧.

Loke sabbasavantīnaṃ, ādhāro sāgaro yathā;

Sabbesaṃ guṇarāsīnaṃ, ādhārova tathāgato.

«មហាសមុទ្រជាទីរងទទួលទឹកហូរមកពីគ្រប់ទិសទីក្នុងលោកយ៉ាងណា ព្រះតថាគតក៏ជាទីទ្រទ្រង់នូវគំនរគុណធម៌ទាំងអស់យ៉ាងនោះដែរ។

8.

៨.

Carācarānaṃ sabbesaṃ, ādhārāva dharā ayaṃ;

Tathā guṇānaṃ sabbesaṃ, ādhārova tathāgato.

ផែនដីនេះជាទីទ្រទ្រង់នូវសព្វសត្វទាំងឡាយដែលមានវិញ្ញាណ និងគ្មានវិញ្ញាណយ៉ាងណា ព្រះតថាគតក៏ជាទីទ្រទ្រង់នូវគុណធម៌ទាំងអស់យ៉ាងនោះដែរ។

9.

៩.

Evaṃ santo viyattoca, evaṃ so karuṇāparo;

Eva middhividhā tassa, evamevaṃ guṇā iti.

ព្រះអង្គជាអ្នកស្ងប់រំងាប់ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ ជាអ្នកប្រកបដោយមហាករុណាដល់ម្ល៉ោះ ព្រះអង្គមានឫទ្ធានុភាពច្រើនបែបយ៉ាងនេះ ព្រមទាំងមានគុណសម្បត្តិដ៏ច្រើនលើសលប់យ៉ាងនេះឯង។

10.

១០.

Buddhopi sakkoti na yassa vaṇṇe,Kappampi vatvā khayataṃ gametuṃ;

Pageva ca brahmasurā surehi,Vattuṃ na hānantaguṇassa vaṇṇanti.

សូម្បីតែព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ក៏មិនអាចសម្តែងសរសើរព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គឲ្យអស់បានឡើយ ទោះបីជាទ្រង់សម្តែងអស់មួយកប្បក៏ដោយ ចំណែកឯពួកព្រហ្ម ទេវតា និងអសូរទាំងឡាយ នឹងអាចពោលសរសើរព្រះគុណដ៏រកទីបំផុតគ្មាននោះឲ្យអស់ដោយរបៀបណាបាន»។

Evaṃ vadantā pana te ubhopi amhākaṃ devo uttamo amhākaṃ devo uttamoti kalahaṃ vaḍḍhetvā rañño santikamagamaṃsu, rājā [Pg.86] tesaṃ kathaṃ sutvā tenahi tumhākaṃ devatānaṃ mahantabhāvaṃ iddhipāṭihāriyena jānissāma. Dassetha tehi no iddhiṃti nagare bheriṃ carāpesi. Ito kira sattāhaccayena imesaṃ dvinnaṃ satthārānaṃ pāṭihāriyāni bhavissanti. Sabbe sannipatantūti taṃ sutvā nānādisāsu bahū manussā samāgamiṃsu, atha micchādiṭṭhikā ajja amhākaṃ devassa ānubhāvaṃ passāmāti mahantaṃ pūjaṃ karonto tattha sāraṃ nāddasaṃsu, sammādiṭṭhikāpi ajja amhākaṃ bhagavato ānubhāvaṃ passissāmāti vāḷukāthūpaṃ gantvā gandhamālādīhi pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā añjalimpaggayha aṭṭhaṃsu. Atha rājāpi balavāhanaparivuto ekamante aṭṭhāsi. Nānāsamayavādinopi ajja tesaṃ pāṭihāriyaṃ passissāmāti mañcātimañcaṃ katvā aṭṭhaṃsu. Tesaṃ samāgame sammādiṭṭhikā vāḷukāthūpa mabhimukhaṃ katvā añjalimpaggayha sāmi amhākaṃ bhagavā sabbabuddhakiccāni niṭṭhāpetvā anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi. Sāriputtamahāmoggallānādayo asītimahāsāvakāpi parinibbāyiṃsu, natthettha amhākaṃ aññaṃ paṭisaraṇanti vatvā saccakiriyaṃ karontā āhaṃsu.

កាលបើអ្នកទាំងពីរនិយាយតវ៉ាគ្នាយ៉ាងនេះថា «ទេវតារបស់យើងប្រសើរជាង ទេវតារបស់យើងប្រសើរជាង» ក៏កើតជាជម្លោះកាន់តែខ្លាំងឡើង រហូតនាំគ្នាទៅកាន់សំណាក់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាបានព្រះសណ្ដាប់ពាក្យរបស់ជនទាំងពីរនោះហើយ ក៏ត្រាស់ថា «បើដូច្នោះ យើងនឹងដឹងនូវភាពអស្ចារ្យនៃទេវតារបស់អ្នកទាំងពីរដោយឫទ្ធិបាដិហារិយ៍។ ចូរអ្នកទាំងឡាយបង្ហាញឫទ្ធិដល់យើងមើលចុះ» រួចទ្រង់ឲ្យវាយគងឃោសនាក្នុងទីក្រុងថា «ឮថា ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ៧ថ្ងៃ នឹងមានការសម្តែងបាដិហារិយ៍របស់សាស្តាទាំងពីរនេះ។ សូមអ្នករាល់គ្នាប្រជុំគ្នាចុះ»។ មនុស្សជាច្រើនមកពីទិសផ្សេងៗបានឮដំណឹងនោះ ក៏នាំគ្នាមកជួបជុំគ្នា។ គ្រានោះ ពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិគិតថា «ថ្ងៃនេះ យើងនឹងបានឃើញអានុភាពនៃទេវតារបស់យើង» ក៏បានធ្វើការបូជាយ៉ាងធំដំ តែមិនបានឃើញខ្លឹមសារ (ឫទ្ធិបាដិហារិយ៍) អ្វីឡើយ។ ចំណែកពួកសម្មាទិដ្ឋិគិតថា «ថ្ងៃនេះ យើងនឹងបានឃើញអានុភាពនៃព្រះមានព្រះភាគរបស់យើង» ក៏បានទៅកាន់ស្តូបខ្សាច់ បូជាដោយគ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាជាដើម ធ្វើប្រទក្សិណ រួចហើយលើកដៃប្រណម្យឈរនៅទីនោះ។ ឯព្រះរាជាព្រមទាំងពលសេនាបរិវារ ក៏បានគង់នៅក្នុងទីដ៏សមគួរមួយ។ សូម្បីតែពួកអ្នកកាន់លទ្ធិផ្សេងៗ ក៏គិតថា «ថ្ងៃនេះ យើងនឹងបានឃើញបាដិហារិយ៍របស់ពួកគេ» ក៏នាំគ្នាសង់រានហាលតម្រួតលើគ្នាឈរមើល។ ក្នុងទីប្រជុំជននោះ ពួកសម្មាទិដ្ឋិបានបែរមុខទៅរកស្តូបខ្សាច់ លើកដៃប្រណម្យឡើង ហើយធ្វើសច្ចកិរិយាថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះមានព្រះភាគរបស់យើងទ្រង់បានបំពេញពុទ្ធកិច្ចទាំងពួងរួចរាល់ហើយ ទ្រង់បានរលត់ខន្ធចូលកាន់អនុបាទិសេសនិព្វានធាតុទៅហើយ។ សូម្បីតែព្រះអសីតិមហាសាវក មានព្រះសារីបុត្រ និងព្រះមហាមោគ្គល្លានជាដើម ក៏បានបរិនិព្វានអស់ទៅហើយ ទីពឹងដទៃទៀតរបស់ពួកយើងក្នុងទីនេះមិនមានឡើយ» រួចហើយក៏បានពោលសច្ចកិរិយាថា៖

11.

១១.

Āpāṇakoṭiṃ buddhassa, saraṇaṃ no gatā yadi;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

«ប្រសិនបើពួកយើងបានដល់នូវព្រះពុទ្ធជាទីពឹងទីរលឹកស្មើដោយជីវិត ដរាបដល់អស់អាយុសង្ខារពិតមែន ដោយសច្ចវាចានេះ សូមព្រះសារីរិកធាតុសម្តែងនូវបាដិហារិយ៍ចុះ។

12.

១២.

Āpāṇakoṭiṃ dhammassa, saraṇaṃ no gatā yadi;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

ប្រសិនបើពួកយើងបានដល់នូវព្រះធម៌ជាទីពឹងទីរលឹកស្មើដោយជីវិត ដរាបដល់អស់អាយុសង្ខារពិតមែន ដោយសច្ចវាចានេះ សូមព្រះសារីរិកធាតុសម្តែងនូវបាដិហារិយ៍ចុះ។

13.

១៣.

Āpāṇakoṭiṃ saṅghassa, saraṇaṃ no gatā yadi;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

ប្រសិនបើពួកយើងបានដល់នូវព្រះសង្ឃជាទីពឹងទីរលឹកស្មើដោយជីវិត ដរាបដល់អស់អាយុសង្ខារពិតមែន ដោយសច្ចវាចានេះ សូមព្រះសារីរិកធាតុសម្តែងនូវបាដិហារិយ៍ចុះ។

14.

១៤.

Rāmakāle munindassa, pādukā cāsi abbhutā;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

ក្នុងកាលនៃព្រះរាម ព្រះទ្រនាប់ព្រះបាទរបស់ព្រះមុនិន្ទ្រជាម្ចាស់ ធ្លាប់មានសេចក្តីអស្ចារ្យយ៉ាងណា ដោយសច្ចវាចានេះ សូមព្រះសារីរិកធាតុសម្តែងនូវបាដិហារិយ៍ចុះ។

15.

១៥.

Chaddantakāle [Pg.87] munino, dāṭhā charaṃsirañjitā;

Tena saccenayaṃ dhātu, nicchāretu cha raṃsiyo.

ក្នុងកាលដែលព្រះមុនីទ្រង់កើតជាឆទ្ទន្តដំរី ព្រះទន្ត (ភ្លុក) របស់ព្រះអង្គធ្លាប់បានញ៉ាំងឆព្វណ្ណរង្សីឲ្យរុងរឿងយ៉ាងណា ដោយសច្ចវាចានេះ សូមព្រះសារីរិកធាតុបញ្ចេញនូវឆព្វណ្ណរង្សីចុះ។

16.

១៦.

Jātamatto tadā buddho, ṭhito paṅkajamuddhani;

Nicchāresāsabhiṃvācaṃ, aggo seṭṭhotiādinā;

Tena saccenayaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

ក្នុងកាលដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ប្រសូតភ្លាម ទ្រង់យាងឈរលើផ្កាឈូក ហើយទ្រង់បានបន្លឺនូវអាសភិវាចាថា «យើងជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរ បំផុតក្នុងលោក» ជាដើម យ៉ាងណា ដោយសច្ចវាចានេះ សូមព្រះសារីរិកធាតុសម្តែងនូវបាដិហារិយ៍ចុះ។

17.

១៧.

Nimitte caturo disvā, nikkhanto abhinikkhamaṃ;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

ព្រះអង្គទ្រង់បានទតឃើញនូវនិមិត្តទាំងបួន ហើយទ្រង់យាងចេញទៅសាងព្រះផ្នួស (មហាភិនិស្ក្រមណ៍) យ៉ាងណា ដោយសច្ចវាចានេះ សូមព្រះសារីរិកធាតុសម្តែងនូវបាដិហារិយ៍ចុះ។

18.

១៨.

Mārasenaṃ palāpetvā, nisinno bujjhi bodhiyaṃ;

Tena saccena yaṃ dhātu dassetu pāṭihāriyaṃ.

ព្រះអង្គទ្រង់បានកម្ចាត់សេនាមារឲ្យបរាជ័យ រួចគង់លើរតនបល្ល័ង្កបានត្រាស់ដឹងនូវព្រះអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណយ៉ាងណា ដោយសច្ចវាចានេះ សូមព្រះសារីរិកធាតុសម្តែងនូវបាដិហារិយ៍ចុះ។

19.

១៩.

Dhammacakkaṃ pavattesi, jino sipatane tadā;

Tena saccena yaṃ dhātu, dassetu pāṭihāriyaṃ.

ព្រះជិនស្រីទ្រង់បានសម្តែងនូវព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ ក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័នក្នុងកាលនោះយ៉ាងណា ដោយសច្ចវាចានេះ សូមព្រះសារីរិកធាតុសម្តែងនូវបាដិហារិយ៍ចុះ។

20.

២០.

Nandopanandabhogindaṃ, nāgaṃ nālāgirivhayaṃ;

Āḷavakā dayo yakkhe, brahmāno ca bakā dayo.

ព្រះអង្គទ្រង់បានទូន្មាននូវស្ដេចនាគនន្ទោបនន្ទៈ នាគឈ្មោះនាឡាគិរី យក្សទាំងឡាយមានអាឡវកយក្សជាដើម និងព្រហ្មទាំងឡាយមានពកព្រហ្មជាដើម

21.

២១.

Saccakādinigaṇṭheca, kūṭadantā dayo dvije;

Damesi tena saccena, dassetu pāṭihāriyaṃti.

ព្រមទាំងពួកនិគ្រន្ថមានសច្ចកនិគ្រន្ថជាដើម និងពួកព្រាហ្មណ៍មានកូដទន្តព្រាហ្មណ៍ជាដើម យ៉ាងណា ដោយសច្ចវាចានេះ សូមព្រះសារីរិកធាតុសម្តែងនូវបាដិហារិយ៍ចុះ»។

Evañca pana vatvā upāsakā amhākaṃ anukammaṃ paṭicca mahājanassa micchādiṭṭhibhedanattaṃ pāṭihāriyaṃ dassetha sāmīti ārādhesuṃ. Atha buddhānubhāvañca therānubhāvañca upāsakānaṃ saccakiriyānubhāvañca paṭicca vāḷukāthūpaṃ dvidhā bhinditvā pādapīṭhadhātu ākāsa mabbhuggantvā chabbaṇṇaraṃsiyo vissajjentī vilāsamānā aṭṭhāsi. Atha mahājanā celukkhepasahassāni pavattentā sādhukīḷhaṃ kīḷantā mahānādaṃ pavattentā mahantaṃ pūjamakaṃsu. Micchādiṭṭhikāpi imaṃ acchariyaṃ disvā vimhitamānasā micchādiṭṭhiṃ bhinditvā ratanattayaparāyaṇā saraṇa magamaṃsūti.

លុះពោលយ៉ាងនេះរួចហើយ ពួកឧបាសកក៏បានអារាធនាថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់អនុគ្រោះដល់ពួកយើងខ្ញុំ បង្ហាញនូវបាដិហារិយ៍ដើម្បីកម្ចាត់មិច្ឆាទិដ្ឋិរបស់មហាជនផងចុះ»។ គ្រានោះ ដោយអានុភាពនៃព្រះពុទ្ធ អានុភាពនៃព្រះថេរៈ និងអានុភាពនៃសច្ចកិរិយារបស់ពួកឧបាសក ស្តូបខ្សាច់ក៏បានប្រេះបែកជាពីរចំណែក ហើយតាំងទ្រនាប់ព្រះបាទ (បាទបីឋិកាធាតុ) ក៏បានហោះឡើងទៅលើអាកាស បញ្ចេញនូវឆព្វណ្ណរង្សីដ៏រុងរឿងអស្ចារ្យ។ លំដាប់នោះ មហាជនទាំងឡាយបានបោះអាវក្រវាត់កន្សែងរាប់ពាន់ ស្រែកហ៊ោរកញ្ជ្រៀវ សាទរយ៉ាងខ្លាំងក្លា និងបានធ្វើការបូជាយ៉ាងធំធេង។ សូម្បីតែពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិ កាលបើបានឃើញសេចក្តីអស្ចារ្យនេះហើយ ក៏មានចិត្តកោតសរសើរក្រៃលែង បានលះបង់មិច្ឆាទិដ្ឋិ ហើយបែរមកកាន់ព្រះរតនត្រ័យជាទីពឹងទីរលឹកវិញ។

22.

២២.

Phuṭṭhopi [Pg.88] pādena jinassa evaṃ,Kaliṅgaro pā si mahānubhāvo;

Lokekanāthassa anāsavassa,Mahānubhāvo hi acintanīyoti.

សូម្បីតែដុំឈើ ឬវត្ថុដែលគ្មានវិញ្ញាណ កាលបើបានប៉ះពាល់នឹងព្រះបាទរបស់ព្រះជិនស្រីហើយ ក៏មានអានុភាពដ៏អស្ចារ្យយ៉ាងនេះដែរ ពិតណាស់ថា អានុភាពរបស់ព្រះអង្គជាទីពឹងតែមួយគត់ក្នុងលោក ជាព្រះខីណាសព គឺជារឿងដែលមិនអាចគិតស្មានបានឡើយ។

Pādapīṭhikāya vatthuṃ tatiyaṃ.

រឿងតាំងទ្រនាប់ព្រះបាទ (បាទបីឋិកា) ជាគ្រឿងរាប់លំដាប់ទី ៣ ចប់។

24. Uttarasāmaṇerassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

២៤. នេះជាលំដាប់រឿងរ៉ាវក្នុងរឿងឧត្តរសាមណេរ។

So kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā himavati paṭivasati. Tadā sumedho nāma sammāsambuddho viveka manubrūhanto himavantaṃ gantvā ramaṇīye padese pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Tadā vijjādharo ākāsena gacchanto chabbaṇṇaraṃsīhi virājamānaṃ bhagavantaṃ disvā tīhi kaṇikārapupphehi pūjesi, pupphāni buddhānubhāvena satthu upari chattākārena aṭṭhaṃsu, so tena bhīyyoso mattāya pasannacitto hutvā aparabhāge kālaṃkatvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā uḷāraṃ dibbasampattimanubhavanto yāvatāyukaṃ tattha ṭhatvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare brāhmaṇamahāsālassa putto hutvā nibbatti. Uttarotissa nāmaṃ ahosi. So uttamarūpadharo viññutaṃ patto brāhmaṇavijjāsu nipphattiṃ patvā jātiyā rūpena vijjāya sīlācārena ca lokassa mahanīyo jāto, tassa taṃ paññāsampattiṃdisvā vassakāro magadhamahāmatto attano dhītaraṃ dātukāmo hutvā attano adhippāyaṃ pavedesi. So nissaraṇajjhāsayatāya taṃ paṭikkhipitvā kālenakālaṃ dhammasenāpatiṃ payirupāsanto tassa [Pg.89] santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vattasampanno hutvā theraṃ upaṭṭhahati. Tena ca samayena therassa aññataro ābādho uppanno hoti, tassa bhesajjatthāya uttarasāmaṇero pātova pattacīvara mādāya vihārato nikkhamma antarāmagge taḷākassa tīre pattaṃ ṭhapetvā udakasamīpaṃ gantvā mukhaṃ dhovati, tadā aññataro ummaggacoro katakammo ārakkhapurisehi anubaddho aggadvāreneva nagarato nikkhamitvā palāyanto attanā gahitaṃ ratanabhaṇḍikaṃ sāmaṇerassa patte pakkhipitvā palāyi. So sāmaṇeropi pattasamīpaṃ upagato hoti, coraṃ anubandhantā rājapurisā sāmaṇerassa patte bhaṇḍikaṃ disvā ayaṃ coro, iminā coriyaṃ katanti sāmaṇeraṃ pacchābāhaṃ bandhitvā vassakārassa brāhmaṇassa dassesuṃ. Vassakāro ca tadā rañño vinicchaye niyutto hutvā chejjabhejjaṃ anusāsati. So eso pubbe mama vacanaṃ nādiyi. Suddhapāsaṇḍiyesu pabbajīti ca baddhāghātattā taṃ kammaṃ asodhetvāva jīvantamevetaṃ sūle uttāsethāti āṇā pesi, rājapurisā taṃ nimbasūle uttāsesuṃ. Sāmaṇero sūlagge nisinno upajjhāyassa me ko bhesajjaṃ āharissatīti sāriputtattheraṃ sari. Tato thero taṃ pavattiṃ ñatvā sammāsambuddhassa kathesi, bhagavāpi mahāsāvakaparivuto tassa ñāṇaparipākaṃ oloketvā taṃ ṭhānamagamāsi. Tato bhagavato nikkhantabhāvā sakalanagare kolāhalaṃ ahosi, mahājanakāyo sannipati. Atha bhagavā vipphurantahatthatale nakhamaṇimayūkhasambhinnapītābhāsatāya paggharantajātihiṅgulakasuvaṇṇarasadhārāviya jālāvaguṇṭhitamudutalunaṅgulaṃ hatthaṃ uttarassa sīse ṭhapetvā uttara idaṃ te pubbe katapāpakammassa phalaṃ uppannaṃ, tattha tayā paccavekkhaṇabalena adhivāsanā kātabbāti āha. Teneva āha.

ឮថា ព្រះថេរៈនោះ បានធ្វើសិទ្ធិការ (ការបំពេញបុណ្យបារមី) ក្នុងព្រះពុទ្ធមុនៗ សន្សំបុណ្យជាឧបនិស្ស័យនៃព្រះនិព្វានក្នុងភពនោះៗ ក្នុងសម័យនៃព្រះសុមេធសម្ពុទ្ធ បានកើតជាវិជ្ជាធរ អាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃហេមពាន្ត។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះនាមសុមេធៈ កាលទ្រង់សេពវិវេក បានយាងទៅកាន់ព្រៃហេមពាន្ត ហើយគង់ភ្នែនលើទីរមណីយដ្ឋានមួយ។ គ្រានោះ វិជ្ជាធរហោះទៅតាមអាកាស បានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់រុងរឿងដោយឆព្វណ្ណរង្សី ក៏បានបូជាដោយផ្កាកណិការ ៣ ទង។ ផ្កាទាំងឡាយនោះ ដោយពុទ្ធានុភាព ក៏បានស្ថិតនៅជាទ្រង់ឆត្រពីខាងលើព្រះសាស្តា។ វិជ្ជាធរនោះ មានចិត្តជ្រះថ្លាក្រៃលែងដោយហេតុនោះ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ក៏បានធ្វើកាលកិរិយា ហើយទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស សោយទិព្វសម្បត្តិដ៏លើសលប់ ស្ថិតនៅក្នុងឋាននោះដរាបអស់អាយុ ចុតិពីទីនោះហើយ ក៏អន្ទោលទៅក្នុងទេវលោកនិងមនុស្សលោក ក្នុងពុទ្ធុប្បាទនេះ បានកើតជាបុត្ររបស់ព្រាហ្មណ៍មហាសាល ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ។ គាត់មាននាមថា ឧត្តរៈ។ គាត់ជាអ្នកមានរូបល្អឆើតឆាយ លុះដឹងក្តីហើយ ក៏បានសម្រេចការចេះដឹងក្នុងវិជ្ជាព្រាហ្មណ៍ ជាទីគោរពកោតក្រសែនៃសត្វលោក ដោយជាតិ រូប វិជ្ជា និងសីលាចារ។ វស្សការព្រាហ្មណ៍ជាមហាមាត្យនៃដែនមគធៈ ឃើញនូវការបរិបូណ៌ដោយប្រាជ្ញារបស់គាត់ ក៏មានបំណងចង់លើកកូនស្រីឱ្យ ហើយបានប្រាប់ពីបំណងរបស់ខ្លួន។ គាត់ដោយមានអធ្យាស្រ័យក្នុងការចេញចាកទុក្ខ ក៏បានបដិសេធនូវការនោះ ហើយតែងតែចូលទៅរកព្រះធម្មសេនាបតីតាមកាលវេលា ស្តាប់ធម៌ក្នុងសំណាក់របស់ព្រះថេរៈ ក៏មានសទ្ធាជ្រះថ្លា ហើយបានបួស ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយវត្តប្រតិបត្តិ តែងតែឧបដ្ឋាកព្រះថេរៈ។ សម័យនោះ អាពាធម្យ៉ាងបានកើតឡើងដល់ព្រះថេរៈ។ សាមណេរឧត្តរៈ ដើម្បីស្វែងរកថ្នាំព្យាបាល ក៏បានកាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចេញពីវិហារតាំងពីព្រលឹម ក្នុងចន្លោះផ្លូវ បានដាក់បាត្រទុកនៅក្បែរច្រាំងស្រះទឹកមួយ ហើយដើរទៅជិតទឹកដើម្បីលុបលាងមុខ។ គ្រានោះ ចោរម្នាក់ដែលបានប្លន់ទម្លាយរូង ត្រូវពួកបុរសរក្សាការណ៍ដេញតាម ក៏បានរត់ចេញពីទីក្រុងតាមទ្វារធំ ហើយបានបោះកញ្ចប់រតនភណ្ឌដែលខ្លួនលួចបាននោះ ទៅក្នុងបាត្ររបស់សាមណេរ រួចក៏រត់គេចខ្លួនបាត់ទៅ។ ចំណែកសាមណេរនោះ ក៏បានដើរមកជិតបាត្រ។ ពួកបុរសរបស់ស្តេចដែលដេញតាមចោរ បានឃើញកញ្ចប់ទ្រព្យនៅក្នុងបាត្ររបស់សាមណេរ ក៏គិតថា «នេះជាចោរ វាបានធ្វើចោរកម្ម» ហើយក៏បានចងសាមណេរផ្អែកទៅក្រោយ នាំទៅបង្ហាញដល់វស្សការព្រាហ្មណ៍។ វស្សការព្រាហ្មណ៍ ក្នុងកាលនោះ ត្រូវបានតែងតាំងក្នុងមុខតំណែងកាត់ក្តីរបស់ស្តេច តែងតែបង្គាប់ឱ្យកាត់និងសម្លាប់។ វស្សការព្រាហ្មណ៍នោះ គិតថា «អាម្នាក់នេះ កាលពីមុនមិនព្រមស្តាប់ពាក្យអញទេ បែរជាទៅបួសក្នុងពួកអ្នកបួសឥតប្រយោជន៍ទៅវិញ» ដោយមានចិត្តចងគំនុំ មិនបានពិចារណាស៊ើបសួររឿងរ៉ាវនោះឡើយ ក៏បានបញ្ជាថា «ចូរនាំយកវាទាំងរស់ទៅដោតលើឈើស្រួចចុះ»។ ពួកបុរសរបស់ស្តេច ក៏បាននាំយកសាមណេរទៅដោតលើឈើស្រួចដែលធ្វើពីដើមស្តៅ។ សាមណេរកាលអង្គុយនៅលើចុងឈើស្រួច ក៏រលឹកដល់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរថា «តើនរណានឹងនាំយកថ្នាំទៅថ្វាយព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់អាត្មាអញ?» លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈដឹងរឿងរ៉ាវនោះហើយ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះមហាសាវកជាបរិវារ ទ្រង់ទតឃើញការចាស់ក្លានៃញាណរបស់សាមណេរនោះ ក៏បានយាងទៅកាន់ទីនោះ។ ព្រោះតែការយាងទៅរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ផ្អើលឆោឡោពេញទីក្រុងទាំងមូល មហាជនក៏បានមកប្រជុំគ្នា។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ដាក់ព្រះហស្តដ៏ទន់ល្វន់ មានម្រាមវែងៗ ដែលរុំព័ទ្ធដោយបណ្តាញរស្មី ហាក់ដូចជាខ្សែទឹកមាសលាយដោយជាតិហិង្គុលក្រហមឆ្អៅ ដែលហូរចេញមក ព្រោះតែការច្របូកច្របល់នៃពន្លឺក្រចកដូចជាកែវមណីនៅលើបាតព្រះហស្តដ៏រុងរឿង ទៅលើក្បាលរបស់ឧត្តរសាមណេរ ហើយទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលឧត្តរៈ នេះជាផលនៃបាបកម្មដែលអ្នកបានធ្វើទុកក្នុងកាលមុន ក្នុងរឿងនេះ អ្នកត្រូវធ្វើការអត់ធន់ដោយកម្លាំងនៃបច្ចវេក្ខណញ្ញាណចុះ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះថា៖

1.

១.

Atīte [Pg.90] kira ekasmiṃ, gāme tva masi dārako;

Dārekehi samāgamma, kīḷanto keḷimaṇḍale.

ឮថា ក្នុងកាលកន្លងទៅហើយ ក្នុងភូមិមួយ អ្នកបានកើតជាក្មេងប្រុស កាលលេងជាមួយក្មេងៗ ក្នុងទីលានលេងកម្សាន្ត។

2.

២.

Gahetvā sukhumaṃ sūkaṃ, tadā tvaṃ nimbajalliyā;

Uttāsesi tattha sūle, jīvamānakamakkhikaṃ.

ក្នុងកាលនោះ អ្នកបានយកឈើស្រួចតូចមួយ ទៅដោតសត្វរុយទាំងរស់ លើឈើស្រួចដែលធ្វើពីសម្បកស្តៅ។

3.

៣.

Aparampi te pāpakammaṃ, pavakkhāmi suṇohi me;

Ovadantiṃ hitena tvaṃ, atīte sakamātaraṃ.

តថាគតនឹងប្រាប់នូវបាបកម្មដទៃទៀតរបស់អ្នក ចូរអ្នកស្តាប់តថាគតចុះ ក្នុងកាលកន្លងទៅហើយ អ្នកបានខឹងនឹងមាតារបស់ខ្លួន ដែលកំពុងប្រដៅដោយបំណងល្អ។

4.

៤.

Jīvasūle nisīdāti, kopenābhisapī tuvaṃ;

Imehi dvīhi pāpehi, saraṃ saṃsārasāgare.

អ្នកបានជេរប្រទេចដោយសេចក្តីក្រោធថា «ចូរឯងទៅអង្គុយលើឈើស្រួចទាំងរស់ចុះ» ដោយសារបាបកម្មទាំងពីរនេះ កាលអន្ទោលទៅក្នុងសមុទ្រគឺសង្សារវដ្ត...

5.

៥.

Pañcajātisate acchi, jīvasūlamhi nimbaje;

Ayaṃ te carimā jāti, etthāpica vipacci soti.

អ្នកបានស្ថិតនៅលើឈើស្រួចដែលធ្វើពីដើមស្តៅទាំងរស់ អស់ប្រាំរយជាតិ ជាតិភពនេះជាជាតិចុងក្រោយរបស់អ្នក ផលបាបនោះក៏នៅតែតាមមកឱ្យផលក្នុងជាតិនេះទៀត។

Evamādinā nayena tassa ajjhāsayānurūpena dhammaṃ desesi, uttaro amatābhisekasadisena satthuno hatthasamphassasañjātapasādasomanassatāya uḷāraṃ pītipāmojjaṃ paṭilabhitvā yathāparicitaṃ vipassanāmaggaṃ samārūḷho ñāṇassa paripākaṃ gatattā satthu desanāvilāsena maggapaṭipāṭiyā sabbakilese khepetvā chaḷabhiñño ahosi. Dhammaṃ sutvā tattha samāgatānaṃ devamanussānaṃ caturāsītipāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti vadanti. Uttaro pana chaḷabhiñño hutvā sūlato uṭṭhahitvā ākāse ṭhatvā pāṭihāriyaṃ dassesi. Mahājanā acchariyabbhutacittā jātā ahesuṃ. Tāvadevassa vaṇorundhi, so bhikkhūhi āvuso tādisaṃ dukkhaṃ anubhavanto kathaṃ tvaṃ vipassanaṃ anuyuñjituṃ sakkhīti puṭṭho pageva me āvuso saṃsāre ādīnavo saṅkhārānañca sabhāvo sudiṭṭho. Tasmāhaṃ tādisaṃ dukkhaṃ anubhavantopi asakkhiṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā visesaṃ adhigantuṃti āha. Athāparabhāge so bhikkhusaṅghamajjhe attano pubbacaritā padānaṃ pakāsento imā gāthā abhāsi.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយវិធីមានប្រការយ៉ាងនេះជាដើម ឱ្យសមគួរដល់អធ្យាស្រ័យរបស់គាត់។ ឧត្តរសាមណេរ កាលបានទទួលនូវបីតិនិងបាមោជ្ជៈយ៉ាងធំធេង ព្រោះសេចក្តីជ្រះថ្លានិងសោមនស្សដែលកើតឡើងដោយការប៉ះពាល់ព្រះហស្តរបស់ព្រះសាស្តា ប្រៀបដូចជាការស្រោចស្រពដោយទឹកអម្រឹត ក៏បានឈានឡើងកាន់វិបស្សនាមគ្គដែលខ្លួនធ្លាប់សន្សំមកហើយ ព្រោះតែការចាស់ក្លានៃញាណ ដោយលំនាំនៃការសម្តែងធម៌របស់ព្រះសាស្តា តាមលំដាប់នៃមគ្គ ក៏បានកម្ចាត់កិលេសទាំងពួងអស់ ហើយបានសម្រេចអភិញ្ញា ៦។ ពួកលោកពោលថា កាលដែលបានស្តាប់ធម៌ហើយ ការសម្រេចធម៌បានកើតឡើងដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់ ដែលបានមកប្រជុំគ្នាក្នុងទីនោះ។ ចំណែកឯព្រះឧត្តរៈ លុះបានសម្រេចអភិញ្ញា ៦ ហើយ ក៏បានងើបឡើងពីឈើស្រួច ទៅស្ថិតនៅលើអាកាស ហើយសម្តែងប៉ាដិហារិយ៍។ មហាជនទាំងឡាយ ក៏មានចិត្តអស្ចារ្យនិងចម្លែកក្នុងចិត្តជាខ្លាំង។ ក្នុងខណៈនោះឯង របួសរបស់លោកក៏បានជាសះស្បើយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយសួរលោកថា «អាវុសោ កាលដែលលោកកំពុងរងទុក្ខវេទនាខ្លាំងយ៉ាងនោះ តើលោកអាចចម្រើនវិបស្សនាដោយរបៀបណា?» ព្រះថេរៈតបថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំបានឃើញច្បាស់នូវទោសក្នុងសង្សារវដ្ត និងសភាវៈនៃសង្ខារទាំងឡាយតាំងពីមុនមកម៉្លេះ។ ហេតុនោះ ទោះបីខ្ញុំកំពុងរងទុក្ខវេទនាខ្លាំងយ៉ាងនោះ ក៏ខ្ញុំនៅតែអាចចម្រើនវិបស្សនា រហូតសម្រេចគុណធម៌ដ៏វិសេសបានដែរ»។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ព្រះថេរៈនោះ កាលនឹងប្រកាសនូវប្រវត្តិការប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាលមុនរបស់ខ្លួន ក្នុងកណ្តាលជំនុំភិក្ខុសង្ឃ ក៏បានពោលនូវគាថាទាំងឡាយនេះថា៖

6.

៦.

Sumedho [Pg.91] nāma sambuddho, dvattiṃsavaralakkhaṇo;

Vivekakāmo sambuddho, himavanta mupāgami.

ព្រះសម្ពុទ្ធព្រះនាមសុមេធៈ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានូវវិវេក បានយាងទៅកាន់ព្រៃហេមពាន្ត។

7.

៧.

Ajjhogahetvā himavantaṃ, aggo kāruṇiko muni;

Pallaṅkaṃ ābhujitvāna, nisīdi purisuttamo.

ព្រះមុនីដ៏ប្រសើរ ទ្រង់មានព្រះមហាករុណា ជាបុរសដ៏ឧត្តម លុះយាងចូលទៅកាន់ព្រៃហេមពាន្តហើយ ក៏គង់ភ្នែនលើទីនោះ។

8.

៨.

Vijjādharo tadā āsiṃ, antalikkhacaro ahaṃ;

Tisūlaṃ sukataṃ gayha, gacchāmi ambare tadā.

ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំបានកើតជាវិជ្ជាធរ ហោះហើរទៅលើអាកាស កាន់យកនូវលំពែងត្រីសូល៍ដែលគេធ្វើល្អហើយ ហោះទៅលើមេឃក្នុងកាលនោះ។

9.

៩.

Pabbatagge yathā aggi, puṇṇamāseva candimā;

Vanaṃ obhāsate buddho, sālarājāva phullito.

ព្រះពុទ្ធទ្រង់ធ្វើព្រៃឱ្យភ្លឺស្វាង ដូចជាភ្លើងនៅលើកំពូលភ្នំ ដូចជាព្រះចន្ទក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មី ឬដូចជាស្តេចដើមរាំងដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយ។

10.

១០.

Vanaggā nikkhamitvāna, buddharaṃsī vidhāvare;

Nalaggivaṇṇasaṅkāsā, disvā cittaṃ pasādayiṃ.

ព្រះពុទ្ធរង្សីទាំងឡាយ មានពណ៌ប្រហាក់ប្រហែលនឹងភ្លើងឆេះព្រៃបបុស ហូរចេញពីចុងឈើក្នុងព្រៃ ខ្ញុំបានឃើញហើយ ក៏ធ្វើចិត្តឱ្យជ្រះថ្លា។

11.

១១.

Vicinaṃ addasaṃ pupphaṃ, kaṇikāraṃ devagandhikaṃ;

Tīṇi pupphāni ādāya, buddhaseṭṭhaṃ apūjayiṃ.

ខ្ញុំស្វែងរក ក៏បានឃើញផ្កាកណិការ ដែលមានក្លិនក្រអូបដូចជាផ្កាទិព្វ ខ្ញុំបានកាន់យកផ្កា ៣ ទងនោះ ទៅបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរ។

12.

១២.

Buddhassa ānubhāvena, tīṇi pupphāni me tadā;

Uddhavaṇṭā adhopattā, chāyaṃ kubbanti satthuno.

ដោយពុទ្ធានុភាព ផ្កាទាំង ៣ ទងរបស់ខ្ញុំក្នុងកាលនោះ មានទងឡើងទៅលើ មានត្របកផ្កាបែរចុះក្រោម ធ្វើជាស្រមោលបាំងថ្វាយព្រះសាស្តា។

13.

១៣.

Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhica;

Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagañchahaṃ.

ដោយសារកុសលកម្មដែលខ្ញុំបានធ្វើល្អនោះ និងដោយសារចេតនាប្រាថ្នា លុះខ្ញុំលះបង់រាងកាយជារបស់មនុស្សនេះហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស។

14.

១៤.

Tattha me sukataṃ byamhaṃ, kaṇikārīti ñāyati;

Saṭṭhiyojana mubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ.

ក្នុងឋាននោះ ខ្ញុំមានវិមានដែលគេធ្វើល្អហើយ ឈ្មោះថា កណិការីវិមាន មានកម្ពស់ ៦០ យោជន៍ ទទឹង ៣០ យោជន៍។

15.

១៥.

Sahassakhaṇḍaṃ satabheṇḍu, dhajālu haritāmayaṃ;

Satasahassāni byūhāni, byamhe pāturahaṃsu me.

វិមានរបស់ខ្ញុំនោះ មានបន្ទប់មួយពាន់ មានកំពូលមួយរយ មានទង់ជ័យ លម្អដោយមាសពណ៌លឿងខ្ចី មានបន្ទប់តូចៗ មួយសែន បានលេចឡើងដល់ខ្ញុំ ក្នុងវិមាននោះ។

16.

១៦.

Soṇṇamayā maṇimayā, lohitaṅkamayā pica;

Phalikā pica pallaṅkā, yadicchaka yadicchakā.

ទាំងបល្ល័ង្កដែលធ្វើដោយមាស ធ្វើដោយកែវមណី ធ្វើដោយកែវទទឹម និងធ្វើដោយកែវផលិក ក៏កើតមានឡើងតាមបំណងប្រាថ្នាៗ។

17.

១៧.

Mahārahañca sayanaṃ, tūlikaṃ vikatīyakaṃ;

Uddalomikaekantaṃ, bimbohanasamāyutaṃ.

ទាំងទីដេកមានតម្លៃច្រើន ដែលញាត់ដោយសំឡី មានកម្រាលរោមសត្វដ៏វិចិត្រ មានកម្រាលរោមសត្វវែងម្ខាង និងប្រកបដោយខ្នើយកើយក្បាលនិងខ្នើយកើយជើង។

18.

១៨.

Bhavanā [Pg.92] nikkhamitvāna, caranto devacārikaṃ;

Yadā icchāmi gamanaṃ, devasaṃghapurakkhato.

កាលខ្ញុំចេញពីវិមាន ត្រេចទៅកាន់ទេវចារិក ក្នុងកាលណាដែលខ្ញុំចង់ទៅ តែងតែមានពួកទេវតាជាបរិវារហែហមទៅខាងមុខ។

19.

១៩.

Pupphassa heṭṭhā tiṭṭhāmi, uparicchadanaṃ mama;

Samantā yojanasataṃ, kaṇikārehi chāditaṃ.

ខ្ញុំស្ថិតនៅក្រោមផ្កាកណិការ ដែលជាដំបូលបាំងពីលើខ្ញុំ ជុំវិញមួយរយយោជន៍ ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយផ្កាកណិការទាំងឡាយ។

20.

២០.

Saṭṭhituriyasahassāni, sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhahuṃ;

Parivārenti maṃ niccaṃ, rattindivamatanditā.

เครื่องតូរ្យតន្ត្រីប្រាំ Hex ម៉ឺន (ប្រាំមួយម៉ឺន) តែងតែមកបម្រើខ្ញុំទាំងល្ងាចទាំងព្រឹក តែងតែចោមរោមខ្ញុំជានិច្ច ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ មិនដែលខ្ជិលច្រអូសឡើយ។

21.

២១.

Tattha naccehi gītehi, tālehi vāditehi ca;

Ramāmi khiḍḍāratiyā, modāmi kāmakāmahaṃ.

ក្នុងវិមាននោះ ខ្ញុំតែងតែត្រេកអរដោយការរាំ ច្រៀង វាយគោះ និងប្រគំតន្ត្រី ខ្ញុំរីករាយដោយការលេងកម្សាន្ត និងត្រេកអរតាមបំណងប្រាថ្នា។

22.

២២.

Tattha bhutvā ca pitvā ca, modāmi tidase tadā;

Nārīgaṇehi sahito, modāmi byamhamuttame.

ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំបរិភោគផង ផឹកផង រីករាយក្នុងឋានត្រៃត្រឹង្សនោះ ខ្ញុំរួមរស់ជាមួយពួកស្រីៗ រីករាយក្នុងវិមានដ៏ឧត្តម។

23.

២៣.

Satānaṃ pañcakkhattuñca, devarajja makārayiṃ;

Satānaṃ tīṇikkhattuṃca, cakkavattī ahosahaṃ;

Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṃkhiyaṃ.

ខ្ញុំបានធ្វើជាស្តេចទេវតាប្រាំរយដង បានធ្វើជាស្តេចចក្រពត្តិបីរយដង ចំណែកឯការធ្វើជាស្តេចប្រទេសរាជដ៏ធំទូលាយនោះ ច្រើនរាប់មិនអស់ឡើយ។

24.

២៤.

Bhavābhave saṃsaranto, mahābhogaṃ labhāmahaṃ;

Bhoge me ūnatā natthi, buddhapūjāyi daṃ phalaṃ.

កាលខ្ញុំអន្ទោលទៅក្នុងភពតូចភពធំ ខ្ញុំតែងតែបាននូវភោគសម្បត្តិដ៏ច្រើន សេចក្តីខ្វះខាតក្នុងភោគៈទាំងឡាយមិនដែលមានដល់ខ្ញុំឡើយ នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

25.

២៥.

Dve me bhave saṃsarāmi, devatte atha mānuse;

Aññaṃ gatiṃ na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ខ្ញុំអន្ទោលទៅតែក្នុងភពពីរយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺទេវលោក និងមនុស្សលោក ខ្ញុំមិនដែលស្គាល់កំណើតដទៃឡើយ នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

26.

២៦.

Dve me kule pajānāmi, khattiye cāpi brāhmaṇe;

Nīce kule na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ខ្ញុំស្គាល់តែត្រកូលពីរយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺត្រកូលក្សត្រ និងត្រកូលព្រាហ្មណ៍ ខ្ញុំមិនដែលស្គាល់ត្រកូលថោកទាបឡើយ នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

27.

២៧.

Hatthiyānaṃ assayānaṃ, sivikaṃ sandamānikaṃ;

Labhāmi sabbameve taṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ខ្ញុំតែងតែបាននូវយានដំរី យានសេះ គ្រែស្នែង និងរទេះសេះ ទាំងអស់នោះ នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

28.

២៨.

Dāsīgaṇaṃ dāsagaṇaṃ, nāriyo ca alaṅkatā;

Labhāmi sabba meve taṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ខ្ញុំតែងតែបាននូវពួកខ្ញុំស្រី ពួកខ្ញុំប្រុស និងស្ត្រីទាំងឡាយដែលតាក់តែងហើយ ទាំងអស់នោះ នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

29.

២៩.

Koseyyakambaliyāni, khomakappāsikānica;

Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ខ្ញុំតែងតែបាននូវសម្លៀកបំពាក់ធ្វើពីសូត្រ ធ្វើពីរោមសត្វ ធ្វើពីសំបកឈើ និងធ្វើពីសរសៃកប្បាស ទាំងអស់នោះ នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

30.

៣០.

Navavatthaṃ [Pg.93] navaphalaṃ, navaggarasabhojanaṃ;

Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ខ្ញុំតែងតែបាននូវសម្លៀកបំពាក់ថ្មី ផ្លែឈើថ្មី និងភោជនាហារមានរសជាតិដ៏ឆ្ងាញ់ពិសាថ្មីៗ ទាំងអស់នោះ នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

31.

៣១.

Imaṃ khāda imaṃ bhuñja, imamhi sayane saya;

Labhāmi sabbamevetaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ពាក្យថា «ចូរស៊ីនូវរបស់នេះ ចូរបរិភោគនូវរបស់នេះ ចូរដេកលើទីដេកនេះ» ខ្ញុំតែងតែបានឮជានិច្ច នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

32.

៣២.

Sabbattha pūjito homi, yaso accuggato mama;

Mahesakkho ghadā homi, abhejjapariso sadā;

Ñātīnaṃ uttamo homi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ខ្ញុំជាអ្នកដែលគេបូជាក្នុងទីទាំងពួង យសសក្តិរបស់ខ្ញុំខ្ពង់ខ្ពស់ក្រៃលែង ខ្ញុំជាអ្នកមានសក្តិធំជានិច្ច មានបរិវារដែលគេមិនអាចបំបែកបំបាក់បាន ខ្ញុំជាអ្នកប្រសើរជាងញាតិទាំងឡាយ នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

33.

៣៣.

Sītaṃ uṇhaṃ na jānāmi, pariḷāho na vijjati;

Atho cetasikaṃ dukkhaṃ, hadaye me na vijjati.

ខ្ញុំមិនដែលស្គាល់សេចក្តីត្រជាក់ សេចក្តីក្តៅ សេចក្តីក្រហាយក៏មិនដែលមានដល់ខ្ញុំឡើយ មួយវិញទៀត ទុក្ខផ្លូវចិត្តក៏មិនដែលកើតមានក្នុងចិត្តរបស់ខ្ញុំឡើយ។

34.

៣៤.

Suvaṇṇavaṇṇo hutvāna, saṃsarāmi bhavābhave;

Vevaṇṇiyaṃ na jānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ខ្ញុំមានសម្បុរកាយដូចជាមាស អន្ទោលទៅក្នុងភពតូចភពធំ ខ្ញុំមិនដែលស្គាល់ភាពមានសម្បុរអាក្រក់ឡើយ នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

35.

៣៥.

Devalokā cavitvāna, sukkamūlena codito;

Sāvatthiyaṃ pure jāto, mahāsāle suaḍḍhake.

លុះខ្ញុំចាកចេញពីទេវលោកហើយ ត្រូវកុសលមូលដាស់តឿន ក៏បានមកកើតក្នុងត្រកូលមហាសាលដ៏ស្តុកស្តម្ភ ក្នុងក្រុងសាវត្ថី។

36.

៣៦.

Pañcakāmaguṇe hitvā, pabbajiṃanagāriyaṃ;

Jātiyā sattavassohaṃ, arahattamapāpuṇiṃ.

ខ្ញុំបានលះបង់កាមគុណទាំង ៥ ហើយចេញបួសជាអ្នកមិនមានផ្ទះសំបែង ខ្ញុំមានអាយុ ៧ ឆ្នាំតាំងពីកំណើត ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត។

37.

៣៧.

Upasampādayī buddho, guṇamaññāya cakkhumā;

Taruṇova pūjanīyo haṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ព្រះពុទ្ធទ្រង់មានចក្ខុ ទ្រង់ជ្រាបនូវគុណធម៌ហើយ ក៏បានញ៉ាំងខ្ញុំឱ្យឧបសម្បទា ខ្ញុំទោះបីជានៅក្មេងវ័យ ក៏ជាទីគោរពបូជា នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

38.

៣៨.

Dibbacakkhuṃ visuddhaṃ me, samādhikusalo ahaṃ;

Abhiññāpāramippatto, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ទិព្វចក្ខុរបស់ខ្ញុំស្អាតបរិសុទ្ធ ខ្ញុំជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងសមាធិ បានសម្រេចនូវបារមីក្នុងអភិញ្ញាទាំងឡាយ នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

39.

៣៩.

Paṭisambhidā anuppatto, iddhipādesu kovido;

Saddhamme pāramippatto, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ខ្ញុំបានសម្រេចបដិសម្ភិទា ឈ្លាសវៃក្នុងឥទ្ធិបាទទាំងឡាយ ដល់នូវត្រើយក្នុងព្រះសទ្ធម្ម នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

40.

៤០.

Tiṃsakappasahassamhi, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ;

Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

ក្នុងសាមសិបពាន់កប្ប ខ្ញុំបានបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធអង្គណា ខ្ញុំមិនដែលស្គាល់ទុគ្គតិឡើយ នេះជាផលនៃការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធ។

41.

៤១.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;

Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo.

កិលេសទាំងឡាយខ្ញុំបានដុតបំផ្លាញហើយ ភពទាំងអស់ខ្ញុំបានដកចោលរំលើងអស់ហើយ ខ្ញុំជាអ្នកមិនមានអាសវៈ រស់នៅ ដូចជាដំរីកាត់ផ្តាច់នូវចំណង។

42.

៤២.

Svāgataṃ [Pg.94] vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santikaṃ;

Tisso vijjā anuppatto, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

ការដែលខ្ញុំមកកាន់សំណាក់នៃព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរ គឺជាការមកល្អណាស់ហ្ន៎ ខ្ញុំបានសម្រេចវិជ្ជា ៣ ហើយ សាសនារបស់ព្រះពុទ្ធ ខ្ញុំបានធ្វើរួចហើយ។

43.

៤៣.

Paṭisambhidā catasso ca, vimekkhā pica aṭṭhime;

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsanaṃti;

Taṃ sutvā bahū kusalakammaparāyaṇā ahesuṃ.

បដិសម្ភិទា ៤ វិមោក្ខ ៨ នេះ និងអភិញ្ញា ៦ ខ្ញុំបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយ សាសនារបស់ព្រះពុទ្ធ ខ្ញុំបានធ្វើរួចហើយ។ ជនទាំងឡាយជាច្រើន លុះបានស្តាប់នូវពាក្យនោះហើយ ក៏ជាអ្នកមានកម្មជាកុសលជាទីប្រព្រឹត្តទៅក្នុងខាងមុខ។

44.

៤៤.

Sahetukā pacchimikāpi sattā,Pāpaṃ na sakkonti jahātumevaṃ;

Anicchamānehi janehi dukkhaṃ,Ārāva pāpaṃ parivajjanīyaṃti.

សត្វទាំងឡាយសូម្បីមានហេតុ មានភពជាទីបំផុត ក៏មិនអាចលះបង់បាបយ៉ាងនេះបានឡើយ ទុក្ខគឺបាបដែលជនទាំងឡាយមិនប្រាថ្នា គួរវៀរចាកឲ្យឆ្ងាយ។

Uttarasāmaṇerassa vatthuṃ catutthaṃ.

រឿងឧត្តរសាមណេរ ជាគម្រប់ ៤ ចប់។

25. Kavīrapaṭṭana vatthumhi ayamānupubbīkathā

២៥. នេះជារឿងតាមលំដាប់ ក្នុងរឿងក្រុងកាវីរបដ្តនៈ។

Jambudīpe kira coḷaraṭṭhe kāvīrapaṭṭanaṃ nāma ahosi. Tattha māhissarikā bahū micchādiṭṭhikā vasanti. Tatthekasmiṃ devālaye cittakammaṃ karontā ekasmiṃ phalake issarassa onamitvā vandanākāraṃ bhagavato rūpaṃ akaṃsu. Tasmiṃ samaye tattha bahū upāsakā taṃ devakulaṃ gantvā tattha tattha cittakammāni olokentā tasmiṃ phalake taṃ cittakammaṃ addasaṃsu. Disvāna te aho amhehi apassitabbaṃ passitaṃ. Sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyāsadevamanussāya pajāya ca aparimāṇesu cakkavāḷesu bhagavato uttaritaraṃ ṭhapetvā samasamopi natthi. Sakalehi sattanikāyehi vandanīyo pūjanīyo bhagavā. Ananurūpaṃ tassa etehi kataṃti rodantā paridevantā rājadvāraṃ gantvā ugghosesuṃ, taṃ sutvā rājā te pakkosāpetvā kasmā tumhe [Pg.95] ugghosethāti pucchi, te eva māhaṃsu. Deva amhākaṃ bhagavā devātidevo sakkātisakko brahmātibrahmā meruva acalo sāgaro gambhīro ākāsova ananto pathavīva patthaṭotiādīhi bhagavato guṇaṃ vaṇṇesuṃ. Tena vuttaṃ apadāne.

ឮថា ក្នុងជម្ពូទ្វីប នាចោឡរដ្ឋ មានក្រុងមួយឈ្មោះថា កាវីរបដ្តនៈ។ ក្នុងក្រុងនោះ មានពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិដ៏មានទ្រព្យច្រើនជាច្រើនរស់នៅ។ ក្នុងទេវស្ថានមួយកន្លែងក្នុងក្រុងនោះ ពួកជាងគំនូរ កាលកំពុងធ្វើគំនូរ បានគូររូបព្រះភគវន្តឱនកាយថ្វាយបង្គំព្រះឥសូរនៅលើក្តារបន្ទះមួយ។ ក្នុងសម័យនោះ ឧបាសកជាច្រើននាក់បានទៅកាន់ទេវស្ថាននោះ កាលក្រឡេកមើលគំនូរនៅទីនោះៗ ក៏បានឃើញគំនូរនៅលើក្តារបន្ទះនោះ។ លុះឃើញហើយ ពួកឧបាសកទាំងនោះក៏និយាយថា «ឱហ្ន៎! ពួកយើងបានឃើញរបស់ដែលមិនគួរឃើញសោះឡើយ។ ក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក មារលោក ព្រហ្មលោក ក្នុងពពួកសត្វព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ទាំងទេវតានិងមនុស្ស ក្នុងចក្រវាឡទាំងឡាយដ៏រកប្រមាណមិនបាន លើកលែងតែព្រះភគវន្តចេញ គ្មានអ្នកណាម្នាក់ក្រៃលែងជាង ឬសូម្បីតែស្មើគ្នាក៏គ្មានដែរ។ ព្រះភគវន្តជាបុគ្គលដែលពួកសត្វទាំងអស់គប្បីថ្វាយបង្គំ គប្បីបូជា។ អំពើដែលជនទាំងនេះធ្វើហើយ មិនសមគួរដល់ព្រះអង្គឡើយ» ពួកឧបាសកទាំងនោះ កាលយំសោកខ្សឹកខ្សួល ក៏បានទៅកាន់ទ្វារព្រះបរមរាជវាំង ហើយស្រែកប្រកាសឡើង។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ក៏ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យហៅពួកឧបាសកទាំងនោះមក ហើយត្រាស់សួរថា «ហេតុអ្វីបានជាពួកអ្នកស្រែកប្រកាសយ៉ាងនេះ?» ពួកឧបាសកទាំងនោះក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រះភគវន្តរបស់ពួកយើង ជាទេវតាល្អលើសជាងទេវតាទាំងឡាយ ជាសក្កៈលើសជាងសក្កៈទាំងឡាយ ជាព្រហ្មលើសជាងព្រហ្មទាំងឡាយ ជាអ្នកមិនរំភើបញាប់ញ័រដូចជាភ្នំសិនេរុ ជាអ្នកជ្រាលជ្រៅដូចជាមហាសមុទ្រ ជាអ្នកមិនមានទីបំផុតដូចជាអាកាស ជាអ្នកផ្សាយទៅទូលំទូលាយដូចជាផែនដី» ពួកឧបាសកបានពណ៌នាគុណរបស់ព្រះភគវន្តដោយប្រការដូច្នេះជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពោលទុកក្នុងអបទានថា៖

1.

១.

Battiṃsalakkhaṇadharo, sunakkhattova candimā;

Anubyañjanasampanno, sālarājāva phullito.

ព្រះអង្គទ្រង់នូវមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ ដូចជាព្រះចន្ទប្រកបដោយនក្ខត្តឫក្សដ៏ល្អ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយអនុព្យញ្ជនៈ ដូចជាស្តេចឈើសាលៈដ៏រីកស្គុះស្គាយ។

2.

២.

Raṃsijālaparikkhitto, dittova kanakācalo;

Byāmappabhāparivuto, sataraṃsi divākaro.

ទ្រង់ព័ទ្ធជុំវិញដោយបណ្តាញរស្មី ដូចជាភ្នំមាសដ៏ភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាច ទ្រង់ព័ទ្ធជុំវិញដោយព្យាមប្បភា ដូចជាព្រះអាទិត្យមានរស្មីមួយរយ។

3.

៣.

Soṇṇā nano jinavaro, samaṇīva siluccayo;

Karuṇāpuṇṇahadayo, vivaṭṭo viya sāgaro.

ព្រះជិនស្រីដ៏ប្រសើរ មានព្រះវរកាយដូចជាមាស ដូចជាភ្នំថ្មដ៏រឹងមាំ មានព្រះហឫទ័យពេញដោយព្រះករុណា ដូចជាមហាសមុទ្រដ៏ធំទូលាយ។

4.

៤.

Lokavissutakittīva, sineruva naguttamo;

Yasasā vitato dhīro, ākāsasadiso muni.

ព្រះមុនីទ្រង់មានព្រះកិត្តិយសល្បីល្បាញក្នុងលោក ដូចជាភ្នំសិនេរុដ៏ប្រសើរជាងភ្នំទាំងឡាយ ទ្រង់ជាអ្នកប្រាជ្ញផ្សាយទៅដោយយស ទ្រង់ប្រៀបដូចជាអាកាស។

5.

៥.

Asaṅgacitto sabbattha, anilo viya nāyako;

Patiṭṭhā sabbabhūtānaṃ, mahīva munisuttamo.

ព្រះមុនីដ៏ឧត្តម ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យមិនជាប់ជំពាក់ក្នុងធម៌ទាំងពួង ដូចជាខ្យល់ ទ្រង់ជាអ្នកដឹកនាំ ជាទីពឹងនៃសត្វលោកទាំងពួង ដូចជាផែនដី។

6.

៦.

Anūpalitto lokena, toyena padumaṃ yathā;

Kuvādagacchadahano, aggikkhandhova sobhati.

ព្រះអង្គមិនប្រឡាក់ដោយលោកធម៌ ដូចជាផ្កាឈូកមិនប្រឡាក់ដោយទឹក ទ្រង់ដុតបំផ្លាញនូវព្រៃស្បាតគឺវាទៈដ៏អាក្រក់ ទ្រង់រុងរឿងដូចជាគំនរភ្លើងដ៏ធំ។

7.

៧.

Agado viya sabbattha, kilesavisanāsako;

Gandhamādanaselova, guṇagandhavibhūsito.

ព្រះអង្គប្រៀបដូចជាឱសថក្នុងទីទាំងពួង ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវពិសគឺកិលេស ទ្រង់ប្រៀបដូចជាភ្នំគន្ធមាទន៍ ព្រោះតាក់តែងដោយក្លិនក្រអូបគឺគុណធម៌។

8.

៨.

Guṇānaṃ ākaro dhīro, ratanānaṃva sāgaro;

Sindhūva vanarājīnaṃ, kilesamalahārako.

ព្រះអង្គជាអ្នកប្រាជ្ញ ជាអាករនៃគុណទាំងឡាយ ដូចជាមហាសមុទ្រជាទីកើតនៃរតនវត្ថុ ទ្រង់ជាអ្នកនាំទៅនូវមន្ទិលគឺកិលេស ដូចជាទន្លេធំ ហូរនាំទៅនូវសម្រាមក្នុងព្រៃ។

9.

៩.

Vijayīva mahāyodho, mārasenappamaddano;

Cakkavattīva so rājā, bojjhaṅgaratanissaro.

ព្រះអង្គជាអ្នកឈ្នះ ដូចជាមហាយោធាដ៏ក្លាហាន ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវសេនានៃមារ ទ្រង់ប្រៀបដូចជាព្រះរាជាចក្រពត្តិ ព្រោះជាម្ចាស់នៃរតនៈគឺពោជ្ឈង្គ។

10.

១០.

Mahābhisakkasaṅkāso, dosabyādhitikicchako;

Sallakatto yathā vejjā, diṭṭhigaṇḍaviphālako.

ព្រះអង្គប្រៀបដូចជាមហាពេទ្យដ៏ពូកែ ព្រោះព្យាបាលនូវរោគគឺទោសៈ ទ្រង់ប្រៀបដូចជាគ្រូពេទ្យវះកាត់ ព្រោះវះកាត់នូវបូសគឺទិដ្ឋិ។

11.

១១.

Satthā [Pg.96] no bhagavā deva, mahābrahmehi vandito;

Devindasurasiddhehi, vandanīyo sadā darā.

បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រះភគវន្តជាព្រះសាស្តារបស់ពួកយើង ជាបុគ្គលដែលពួកមហាព្រហ្មថ្វាយបង្គំហើយ ជាបុគ្គលដែលពួកទេវិន្ទ ទេវតា និងសិទ្ធិទាំងឡាយ គប្បីថ្វាយបង្គំដោយគោរពសព្វៗ កាល។

12.

១២.

Sabbesu cakkavāḷesu, ye aggā ye ca pūjitā;

Tesamaggo mahārāja, bhagavā no patāpavāti.

បពិត្រមហារាជ ក្នុងចក្រវាឡទាំងពួង ពួកបុគ្គលណាដ៏ប្រសើរ និងជាបុគ្គលដែលគេបូជា ព្រះភគវន្តរបស់ពួកយើងដ៏មានតេជះ ជាបុគ្គលប្រសើរជាងបុគ្គលទាំងនោះ។

Ayuttaṃ deva devakulehi kataṃti āhaṃsu. Taṃ sutvā rājā bho sabbepi manussā attano attano devatānaṃ mahantabhāvaṃ kathenti. Tumhākaṃ pana satthuno mahantabhāvaṃ kathaṃ amhākaṃ jānāpethāti, upāsakā na garu tvaṃ mahārāja phalakaṃ āharāpetvā suddhavatthena veṭhetvā taṃ attano muddikāya lañchitvā surakkhitasugopite ekasmiṃ devakule ṭhapetvā sattāhaccayena āharāpetvā taṃ oloketha, tadā no satthuno mahantānubhāvaṃ jānāthāti āhaṃsu, atha rājā tesaṃ vuttaniyāmeneva kārāpetvā antodevakule ṭhapetvā sabbadvārāni pidahitvā lañchetvā rakkheyyāthāti niyojesi. Tato te upāsakā sabbe sannipatitvā sattāhaṃ dānaṃ dentā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā sabbasattesu mettiṃ bhāventā sabbasattānaṃ attanā katapuññesu pattiṃ dentā tiṇṇaṃ ratanānaṃ pūjaṃ karontā evaṃ ugghosesuṃ. Amhākaṃ katakusalanissandena loke mahiddhikā mahānubhāvā sabbe devā ca lokaṃ pālentā cattāro mahārājāno ca amhākaṃ satthuno upaṭṭhānāya ṭhitabhāvaṃ dassentūti saccakiriyaṃ akaṃsu. Atha tesaṃ puññānubhāvena tasmiṃ khaṇe sakkassa devarañño paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. Tato so manussalokaṃ olokento micchādiṭṭhīhi kataṃ taṃ vippakāraṃ disvā saṃviggo āgantvā issaraṃ bhagavato pāde vanditvā sayitākāraṃ [Pg.97] katvā taṃ pavattiṃ upāsakānaṃ kathetvā sakaṭṭhānameva agamāsi. Tato sattame divasepātova te sabbepi rañño santikaṃ gantvā vanditvā evamāhaṃsu. Deva issaro amhākaṃ bhagavato pāde sirasā vanditvā nipannoti. Atha rājā tesaṃ kathaṃ sutvā nagare bheriṃ carāpetvā mahājane sannipātetvā tehi parivuto devakulaṃ gantvā lañchaṃ bhindāpetvā dvāraṃ vivaritvā phalakaṃ āharāpetvā veṭhitasāṭake mocāpesi. Atha rājā ca mahājano ca taṃ mahantaṃ pāṭihāriyaṃ disvā micchādiṭṭhiṃ pahāya sabbe satthuno saraṇa magamaṃsu. Atha rājā taṃ devakulaṃ bhindāpetvā mahantaṃ ramaṇīyaṃ vihāraṃ kārāpetvā yāvajīvaṃ puññakammaṃ katvā devaloke nibbatti.

ពួកឧបាសកក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ អំពើដែលពួកជាងគំនូរធ្វើក្នុងទេវស្ថាន មិនសមគួរឡើយ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ទើបត្រាស់ថា «នែអ្នកទាំងឡាយ មនុស្សទាំងអស់តែងតែនិយាយពីភាពធំធេងនៃទេវតារបស់ខ្លួនៗ។ ចុះពួកអ្នកនឹងធ្វើឲ្យយើងដឹងពីភាពធំធេងនៃព្រះសាស្តារបស់ពួកអ្នកដោយរបៀបណា?» ពួកឧបាសកក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ មិនពិបាកទេ សូមព្រះអង្គបង្គាប់ឲ្យគេយកក្តារបន្ទះនោះមក រុំដោយសំពត់ដ៏ស្អាត ហើយបោះត្រាដោយព្រះត្រារបស់ព្រះអង្គ រួចយកទៅតម្កល់ទុកក្នុងទេវស្ថានមួយដែលគេថែរក្សាការពារយ៉ាងល្អ លុះកន្លងទៅ ៧ ថ្ងៃ សឹមឲ្យគេយកមក ហើយទ្រង់ទតមើលចុះ ពេលនោះ ព្រះអង្គនឹងជ្រាបច្បាស់នូវមហានុភាពនៃព្រះសាស្តារបស់ពួកយើងជាមិនខាន»។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាក៏ទ្រង់ចាត់ចែងធ្វើតាមពាក្យដែលពួកឧបាសកក្រាបបង្គំទូលនោះឯង រួចយកទៅតម្កល់ទុកក្នុងខាងក្នុងទេវស្ថាន បិទទ្វារទាំងអស់ បោះត្រា ហើយបង្គាប់ថា «ចូរពួកអ្នកយាមល្បាតឲ្យល្អ»។ បន្ទាប់មក ពួកឧបាសកទាំងអស់នោះបានជួបជុំគ្នា ធ្វើទាន រក្សាសីល ធ្វើឧបោសថកម្មអស់ ៧ ថ្ងៃ ផ្សាយមេត្តាចំពោះសត្វទាំងពួង ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដែលខ្លួនបានធ្វើហើយដល់សត្វទាំងឡាយ ធ្វើការបូជាចំពោះព្រះរតនត្រ័យ ហើយបានប្រកាសយ៉ាងនេះថា «ដោយផលនៃកុសលកម្មដែលពួកយើងបានធ្វើហើយ សូមពួកទេវតាទាំងអស់ដែលមានឫទ្ធិធំ មានអនុភាពធំក្នុងលោក និងស្តេចមហារាជទាំង ៤ ដែលគ្រប់គ្រងរក្សាលោក បង្ហាញនូវភាពដែលខ្លួនស្ថិតនៅជាអ្នកបម្រើព្រះសាស្តារបស់ពួកយើង!» ពួកឧបាសកបានធ្វើនូវសច្ចកិរិយាយ៉ាងនេះ។ គ្រានោះ ដោយអនុភាពនៃបុណ្យរបស់ពួកឧបាសកទាំងនោះ ក្នុងខណៈនោះ បណ្ឌុកម្ពលសិលាអាសនៈរបស់ព្រះសក្កទេវរាជក៏បង្ហាញនូវអាការៈក្តៅឡើង។ លំដាប់នោះ ព្រះឥន្ទ្រទ្រង់ក្រឡេកមើលមកកាន់មនុស្សលោក ឃើញនូវអំពើដ៏អាក្រក់ដែលពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិបានធ្វើហើយ ក៏មានសេចក្តីសង្វេគ យាងចុះមក ធ្វើរូបព្រះឥសូរឲ្យមានអាការៈក្រាបថ្វាយបង្គំទៀបព្រះបាទានៃព្រះភគវន្ត រួចប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់ពួកឧបាសក ហើយក៏យាងត្រឡប់ទៅកាន់ស្ថានរបស់ខ្លួនវិញ។ លុះដល់ព្រឹកឡើងនៃថ្ងៃទី ៧ ពួកឧបាសកទាំងអស់នោះបានទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះរាជា ថ្វាយបង្គំហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ព្រះឥសូរក្រាបថ្វាយបង្គំដោយត្បូងទៀបព្រះបាទានៃព្រះភគវន្តរបស់ពួកយើងហើយ»។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យរបស់ពួកឧបាសកទាំងនោះហើយ ក៏ត្រាស់បង្គាប់ឲ្យទូងភេរីក្នុងក្រុង ជួបជុំមហាជន ហើយទ្រង់ហែហមដោយមហាជនទាំងនោះ យាងទៅកាន់ទេវស្ថាន ឲ្យទម្លាយត្រា បើកទ្វារ នាំយកក្តារបន្ទះនោះមក ឲ្យស្រាយសំពត់ដែលរុំនោះចេញ។ ខណៈនោះ ព្រះរាជានិងមហាជនបានឃើញនូវមហាបាដិហារិយ៍នោះហើយ ក៏លះបង់មិច្ឆាទិដ្ឋិ រួចទាំងអស់គ្នាបានដល់នូវព្រះសាស្តាជាទីពឹង។ បន្ទាប់មក ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់ឲ្យរំលាយទេវស្ថាននោះចោល ហើយឲ្យសាងសង់វិហារដ៏ធំគួរជាទីរីករាយ ទ្រង់ធ្វើបុណ្យរហូតអស់មួយជីវិត ហើយបានទៅកើតក្នុងទេវលោក។

13.

១៣.

Anabbhutaṃ satthu dharīyamāne,Karonti disvā kusalāni iddhiṃ;

Ye taṃ muninde parinibbutamhi,Karonti puññāni mahabbhūtaṃ yeti.

ការដែលពួកជនអ្នកមានកុសល បានឃើញឫទ្ធិហើយធ្វើបុណ្យទាំងឡាយ ក្នុងកាលដែលព្រះសាស្តានៅធរមាននៅឡើយ មិនមែនជាការអស្ចារ្យទេ តែពួកជនណាធ្វើបុណ្យទាំងឡាយ ក្នុងកាលដែលព្រះមុនិន្ទទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ នោះទើបជាការអស្ចារ្យដ៏ក្រៃលែង។

Kāvīrapaṭṭanavatthuṃ pañcamaṃ.

រឿងក្រុងកាវីរបដ្តនៈ ជាគម្រប់ ៥ ចប់។

26. Coraghātakavatthumhi ayamānupubbīkathā

២៦. នេះជារឿងតាមលំដាប់ ក្នុងរឿងអ្នកសម្លាប់ចោរ (ចោរឃាតកៈ)។

Ekasmiṃ kira samaye amhākaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ upanissāya jetavane viharati dhammadesanāya mahājanassa saggamokkhasampadaṃ dadamāno. Tasmiṃsamaye pañcasatā corā aṭavito nagaraṃ āgantvā rattibhāge corakammaṃ katvā tena puttadāre posenti. Athekadivasaṃ corā corakammatthāya nagaraṃ pavisantā nagaradvāre ekaṃ dukkhitaṃ janapadamanussaṃ passitvā hambho [Pg.98] kattha vasatīti pucchiṃsu, so attajanā janapadavāsibhāvaṃ pakāsesi. Athassa te kasmā bho iminā dukkhavāsena vasissasi, ehi amhehi saddhiṃ corakammaṃ karonto vatthālaṅkārasampanno puttadāraṃ posehi. Iminā kapaṇavāsena na vasāti āhaṃsu. So panime yuttaṃ kathentīti tesaṃ vacanaṃ sampaṭicchi. Atha te evaṃ sati amhehi saddhiṃ āgacchāhīti vatvā naṃ gahetvā antonagaraṃ paviṭṭhā tattha tattha vilumpantā corakammaṃ akaṃsu. Tadā jānapadiko laddhavibhavo imameva varataranti tehi saddhiṃ corakammaṃ karonto jīvikaṃ kappesi, athekadivasaṃ rājapurisā katakamme te sabbeva gahetvā pacchābāhaṃ gāḷhaṃ bandhitvā kosalarañño dassesuṃ, rājā te disvā evamāha, bhaṇe tumhākaṃ antare yo etesaṃ māretvā jīvitakkhayaṃ pāpessati, tassa jīvitadānaṃ dammīti, taṃ sutvā te corā sabbe aññamaññañātisuhadasambandhabhāvena taṃ na icchiṃsu. So pana janapadavāsī manusso ahamete sabbe māressāmīti rañño vatvā tenānuññāto te sabbe māresi. Taṃ disvā tuṭṭho rājā tassa coraghātakammaṃ adāsi. So core ca vajjhappatte ca mārento pañcavīsativassāni vasanto aparabhāge mahallako ahosi. Atha so mandabalattā katipayapahārenāpi coraṃ māretuṃ na sakkoti, rājā taṃ ñatvā aññassa coraghātakammaṃ adāsi. Atha so coraghātakammā parihīno attano gehe vasati. Tadā aññataro manusso mantaṃ parivattetvā nāsāvātena manussamāraṇakamantaṃ jānāti. Tathāhi hatthapādakaṇṇanāsasīsādīsu yaṃkiñci chejjabhejjaṃ kattukāmo mantaṃ parivattetvā nāsāvātaṃ vissajjeti. Taṃ taṃ ṭhānaṃ chijjati bhijjati, evaṃ mahānubhāvo so manto, atha so taṃ purisaṃ upaṭṭhahitvā mantaṃ labhitvā rañño sāsanaṃ pesesi[Pg.99]. Ahaṃ ito pubbe mahallakattā corānaṃ hatthapādādayo dukkhena chejja bhejjaṃ karomi, māretabbepi dukkhena māremi. Idāni panāhaṃ tathā na karomi, mama mantānubhāvena chejjabhejjakammaṃ karissāmīti. Rājā taṃ sāsanaṃ sutvā sādhūti taṃ pakkosāpetvā ṭhānantaraṃ tasseva pākatika makāsi. So tato paṭṭhāya taṃ kammaṃ karonto puna pañcavassāni atikkāmesi. So mahallako khīṇāyuko dubbalo maraṇamañcaparāyaṇo hutvā maraṇavedanādukkhena mahantena bhayānakena saddena vissaraṃ viravanto nimīlitena cakkhunā bhayānakaṃ narakaggijālāpajjalantaayakūṭamuggaradhare nirayapāle ca passanto nipanno hoti, tato tassa paṭivissakagehe manussā tassa bhayānakasaddasavaṇena gehaṃ chaṭṭetvā palāyiṃsu. Tasmiṃ kira divase mahāsāriputtatthero dibbacakkhunā lokaṃ olokentā taṃ coraghātakaṃ tadaheva kālaṃkatvā niraye nibbattamānaṃ disvā mayi tattha gate panesa mayi pasādena sagge nibbattatīti ñatvā ajja mayā tassānuggahaṃ kātuṃ vaṭṭatīti pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā tassa gharadvāra magamāsi. Atha so theraṃ disvā kuddho kopena taṭataṭāyamānadeho ajja taṃ vijjhitvā phāletvā māressāmīti nipannova mantaṃ parivattetvā nāsāvātaṃ vissajjesi, thero tasmiṃ khaṇe nirodhasamāpanno nirodhā vuṭṭhāya suriyo viya virocamāno aṭṭhāsi, atha so therassa tayo vāre tatheva katvā kiñci kātuṃ asakkonto ativiya vimhitacitto there cittaṃ pasādetvā attano paṭiyattaṃ pāyasaṃ therassa dāpesi, thero maṅgalaṃ vaḍḍhetvā vihārameva agamāsi, coraghātako therassa dinnadānaṃ anussaranto tasmiṃ khaṇe kālaṃ katvā sagge nibbatti. Aho vītarāgānaṃ buddhaputtānaṃ ānubhāvo. Evaṃ narake nibbattamānopissa balena sagge nibbattoti. Tathāhi.

ឮថា ក្នុងសម័យមួយ ព្រះភគវន្តជាម្ចាស់នៃយើង ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ជិតក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់ប្រទាននូវសម្បត្តិគឺសួគ៌ និងព្រះនិព្វានដល់មហាជន ដោយការសម្ដែងធម៌។ ក្នុងសម័យនោះ ចោរ ៥ រយនាក់ ចេញពីព្រៃមកកាន់នគរ ធ្វើចោរកម្មក្នុងវេលាយប់ ហើយចិញ្ចឹមបុត្រភរិយាដោយចោរកម្មនោះ។ គ្រានោះ ថ្ងៃមួយ ពួកចោរកាលចូលទៅកាន់នគរដើម្បីធ្វើចោរកម្ម បានឃើញអ្នកស្រុកក្រៅម្នាក់ដ៏កំសត់នៅទ្វារនគរ ក៏សួរថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន តើអ្នករស់នៅឯណា?» បុរសនោះក៏ប្រាប់ថា ខ្លួនជាអ្នករស់នៅក្នុងជនបទ។ លំដាប់នោះ ពួកចោរនិយាយនឹងគាត់ថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ហេតុអ្វីបានជាអ្នករស់នៅដោយសេចក្ដីលំបាកយ៉ាងនេះ? ចូរមកចុះ ចូរមកធ្វើចោរកម្មជាមួយយើង ហើយចិញ្ចឹមបុត្រភរិយាឲ្យបរិបូណ៌ដោយសម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការចុះ កុំរស់នៅដោយភាពកំសត់បែបនេះឡើយ»។ ឯបុរសនោះគិតថា «ពួកមនុស្សទាំងនេះនិយាយត្រូវហើយ» ក៏ទទួលពាក្យរបស់ពួកចោរទាំងនោះ។ លំដាប់នោះ ពួកចោរនិយាយថា «បើដូច្នោះ ចូរអ្នកមកជាមួយយើង» ហើយក៏នាំបុរសនោះចូលទៅក្នុងនគរ នាំគ្នាប្លន់ក្នុងទីនោះៗ ធ្វើចោរកម្មទៅ។ ក្នុងកាលនោះ បុរសអ្នកជនបទនោះបានទ្រព្យសម្បត្តិ ក៏គិតថា «ការងារនេះឯងប្រសើរជាង» ហើយក៏ប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតដោយការធ្វើចោរកម្មជាមួយពួកចោរទាំងនោះ។ គ្រានោះ ថ្ងៃមួយ ពួកអាមាត្យរបស់ព្រះរាជាបានចាប់ពួកចោរទាំងអស់នោះដែលកំពុងធ្វើសកម្មភាព ហើយចងស្លាបសេកយ៉ាងណែន នាំទៅថ្វាយព្រះរាជាកោសល។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញពួកចោរទាំងនោះហើយ ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការយ៉ាងនេះថា «នែពួកអ្នកដ៏ចម្រើន ក្នុងចំណោមពួកអ្នក បើអ្នកណាសម្លាប់ពួកចោរទាំងនេះ ឲ្យដល់នូវការអស់ជីវិត យើងនឹងប្រគល់ជីវិតដល់អ្នកនោះ»។ ពួកចោរទាំងអស់នោះ លុះបានឮព្រះរាជឱង្ការនោះហើយ ព្រោះតែភាពជាញាតិមិត្ត និងជាសម្លាញ់នឹងគ្នា គ្មាននរណាម្នាក់ប្រាថ្នានឹងធ្វើឡើយ។ ចំណែកឯបុរសអ្នកជនបទនោះ បានក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «ទូលព្រះបង្គំនឹងសម្លាប់ពួកចោរទាំងនេះទាំងអស់» លុះទទួលបានការអនុញ្ញាតពីព្រះរាជាហើយ ក៏សម្លាប់ពួកចោរទាំងនោះទាំងអស់ទៅ។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញដូច្នោះហើយ ក៏មានព្រះទ័យត្រេកអរ ទ្រង់ប្រទានតំណែងជាពេជ្ឈឃាតដល់បុរសនោះ។ បុរសនោះសម្លាប់ពួកចោរ និងពួកមនុស្សដែលត្រូវទោសប្រហារជីវិត រស់នៅអស់រយៈពេល ២៥ ឆ្នាំ លុះចំណែកខាងក្រោយមក ក៏ក្លាយជាមនុស្សចាស់ជរា។ គ្រានោះ ព្រោះគាត់មានកម្លាំងថយចុះ សូម្បីតែកាប់សម្លាប់ចោរដោយការកាប់ពីរបីដង ក៏មិនអាចសម្លាប់បាន ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបហេតុនោះហើយ ក៏ប្រទានតំណែងជាពេជ្ឈឃាតនោះដល់អ្នកដទៃវិញ។ លំដាប់នោះ គាត់ដែលធ្លាក់ចុះចាកតំណែងជាពេជ្ឈឃាតហើយ ក៏រស់នៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួន។ ក្នុងកាលនោះ មានបុរសម្នាក់រៀនមន្តអាគម ចេះមន្តសម្រាប់សម្លាប់មនុស្សដោយខ្យល់ដង្ហើមចេញពីច្រមុះ។ គឺថា បើគាត់ប្រាថ្នានឹងកាត់ ឬបំផ្លាញនូវអវយវៈណាមួយ មានដៃ ជើង ត្រចៀក ច្រមុះ និងក្បាលជាដើម គាត់គ្រាន់តែសូត្រមន្ត រួចហើយបញ្ចេញខ្យល់ដង្ហើមតាមច្រមុះទៅ។ អវយវៈក្នុងទីនោះៗ ក៏ដាច់ និងធ្លាយទៅ មន្តនោះមានអានុភាពធំធេងយ៉ាងនេះ។ គ្រានោះ ពេជ្ឈឃាតចាស់នោះបានបម្រើបុរសនោះ រហូតបានរៀនមន្តនោះ រួចហើយក៏ផ្ញើសារទៅថ្វាយព្រះរាជាថា «ពីមុនមក ទូលព្រះបង្គំជាមនុស្សចាស់ជរា ធ្វើការកាត់ដៃកាត់ជើងជាដើមរបស់ពួកចោរដោយលំបាក សូម្បីតែការសម្លាប់មនុស្សដែលត្រូវសម្លាប់ ក៏សម្លាប់ដោយលំបាកដែរ។ តែឥឡូវនេះ ទូលព្រះបង្គំមិនធ្វើដូច្នោះទៀតទេ ទូលព្រះបង្គំនឹងធ្វើការកាត់ និងបំផ្លាញដោយអានុភាពនៃមន្តរបស់ទូលព្រះបង្គំវិញ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់សារនោះហើយ ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា «ល្អហើយ» រួចទ្រង់ឲ្យហៅគាត់មក ហើយប្រទានតំណែងនោះឲ្យជាប្រក្រតីដល់គាត់វិញ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក គាត់ធ្វើការងារនោះ កន្លងទៅអស់រយៈពេល ៥ ឆ្នាំទៀត។ ពេជ្ឈឃាតចាស់នោះ មានអាយុសង្ខារថយចុះ មានកម្លាំងខ្សោយ ទៅដេកលើគ្រែជិតស្លាប់ ត្រូវទុក្ខវេទនាជិតស្លាប់បៀតបៀន ក៏ស្រែកទ្រហោយយំដោយសំឡេងគួរឲ្យខ្លាចជាខ្លាំង ធ្មេចភ្នែកដេកឃើញពួកយមបាលដ៏គួរឲ្យខ្លាច កំពុងកាន់ញញួរដែក និងដំបងដែក ព្រមទាំងអណ្ដាតភ្លើងនរកកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅ។ លំដាប់នោះ ពួកមនុស្សនៅក្នុងផ្ទះជិតខាងរបស់គាត់ ឮសំឡេងស្រែកគួរឲ្យខ្លាចនោះ ក៏បោះបង់ចោលផ្ទះសម្បែងរត់ចេញទៅអស់។ ឮថា ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះមហាសារីបុត្តត្ថេរ កាលក្រឡេកមើលលោកដោយទិព្វចក្ខុ បានឃើញពេជ្ឈឃាតនោះនឹងធ្វើមរណកាលក្នុងថ្ងៃនោះឯង ហើយទៅកើតក្នុងនរក ទើបលោកពិចារណាថា «បើអាត្មាអញទៅក្នុងទីនោះ គាត់នឹងមានចិត្តជ្រះថ្លាចំពោះអាត្មាអញ ហើយបានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ ថ្ងៃនេះ អាត្មាអញគួរធ្វើសេចក្ដីអនុគ្រោះដល់គាត់» គិតដូច្នោះហើយ លោកក៏ស្លៀកស្បង់ប្រដាប់កាយក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ និមន្តទៅកាន់ទ្វារផ្ទះរបស់គាត់។ គ្រានោះ ពេជ្ឈឃាតនោះឃើញព្រះថេរៈហើយ ក៏ខឹងសម្បារ មានរាងកាយញ័រទទ្រើកដោយកំហឹង គិតថា «ថ្ងៃនេះ អញនឹងចាក់ទម្លាយសម្លាប់លោកឲ្យខាងតែបាន» ហើយក៏ដេកសូត្រមន្ត បញ្ចេញខ្យល់ដង្ហើមតាមច្រមុះទៅ។ ព្រះថេរៈក្នុងខណៈនោះ បានចូលនិរោធសមាបត្តិ រួចចេញពីនិរោធសមាបត្តិ ឈរភ្លឺចិញ្ចាចដូចជាព្រះអាទិត្យ។ លំដាប់នោះ ពេជ្ឈឃាតនោះបានធ្វើដាក់ព្រះថេរៈយ៉ាងនោះអស់បីដង តែមិនអាចធ្វើអ្វីបានឡើយ ក៏មានចិត្តអស្ចារ្យជាខ្លាំង ហើយមានចិត្តជ្រះថ្លាចំពោះព្រះថេរៈ បានឲ្យគេប្រគេនបាយបាយាសដែលខ្លួនរៀបចំទុក ដល់ព្រះថេរៈ។ ព្រះថេរៈបានធ្វើអនុមោទនាហើយក៏និមន្តត្រឡប់ទៅកាន់វិហារវិញ។ ពេជ្ឈឃាតនោះ កាលរលឹកនឹកដល់ទានដែលខ្លួនបានប្រគេនដល់ព្រះថេរៈ ក៏ធ្វើមរណកាលក្នុងខណៈនោះ ហើយបានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។ ឱ! អានុភាពនៃព្រះពុទ្ធបុត្រទាំងឡាយអ្នកមានរាគៈទៅប្រាសហើយ គួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់។ បុគ្គលសូម្បីតែជិតនឹងទៅកើតក្នុងនរកយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែអាចទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌បាន ដោយសារអានុភាពរបស់ព្រះថេរៈនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា៖

1.

១.

Dānaṃ [Pg.100] tāṇaṃ manussānaṃ, dānaṃ duggativāraṇaṃ;

Dānaṃ saggassa sopānaṃ, dānaṃ santikaraṃ paraṃ.

ទាន ជាទីពឹងរបស់មនុស្សទាំងឡាយ ទាន ជាគ្រឿងការពារមិនឲ្យទៅកាន់ទុគ្គតិ ទាន ជាជណ្ដើរទៅកាន់ឋានសួគ៌ ទាន ជាគ្រឿងធ្វើនូវសេចក្ដីស្ងប់ដ៏ឧត្តម។

2.

២.

Icchiticchitadānena, dānaṃ cintāmaṇī viya;

Kapparukkhova sattānaṃ, dānaṃ bhaddaghaṭoviya.

ទាន ប្រៀបដូចជាកែវចិន្តាមណី ព្រោះតែងតែឲ្យនូវវត្ថុដែលបុគ្គលប្រាថ្នាហើយៗ ទាន របស់សត្វទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាដើមឈើកប្បព្រឹក្ស ឬប្រៀបដូចជាឆ្នាំងដ៏ល្អ។

3.

៣.

Sīlavantassa dānena, cakkavattisirimpi ca;

Labhanti sakkasampattiṃ, tathā lokuttaraṃ sukhaṃ.

ដោយសារការថ្វាយទានចំពោះលោកអ្នកមានសីល សត្វទាំងឡាយរមែងបាននូវសិរីរបស់ព្រះចក្រពត្តិផង បាននូវសម្បត្តិរបស់ព្រះឥន្ទ្រផង និងបាននូវសុខដ៏ឧត្តមគឺលោកុត្តរធម៌ផង។

4.

៤.

Pāpakammesu nirato, ṭhitoyaṃ narakāyane ;

Sāriputtassa therassa, piṇḍapātassa vāhasā.

បុរសនេះជាអ្នកត្រេកអរក្នុងបាបកម្ម ឈរនៅក្បែរផ្លូវទៅកាន់នរកទៅហើយ ប៉ុន្តែដោយសារអានុភាពនៃចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលបានប្រគេនដល់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ...

5.

៥.

Apāyaṃ parivajjetvā, nekadukkhasamākulaṃ;

Devasaṅghaparibbūḷho, gato devapuraṃ varaṃ.

...ក៏បានជៀសផុតចាកអបាយភូមិ ដែលច្របូកច្របល់ដោយទុក្ខមិនចេះតិច ហើយមានពួកទេវតាឡោមព័ទ្ធ ទៅកើតក្នុងទេវបុរីដ៏ប្រសើរ។

6.

៦.

Tasmā sukhette saddhāya, detha dānāni kāmadaṃ;

Dānaṃ dentehi sīlampi, pālanīyaṃtisundaranti.

ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគួរមានសទ្ធាថ្វាយទានក្នុងស្រែបុណ្យដ៏ល្អ ដែលជាគ្រឿងប្រទាននូវវត្ថុគួរប្រាថ្នា កាលដែលបុគ្គលកំពុងឲ្យទាន គួរតែរក្សាសីលផង ទើបជាការល្អប្រពៃ។

Atha bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannipatitvā nisinnā bhagavantaṃ pucchiṃsu, kiṃbhante so pāpo catūsu apāyesu katarasmiṃ nibbattoti. Atha satthā ajjesa bhikkhave sāriputtassa dinnadānānubhāvena devaloke nibbatto, tasseva nissandena anāgate paccekabuddho bhavissatīti byākāsīti.

គ្រានោះ ពួកភិក្ខុប្រជុំគ្នាក្នុងធម្មសភា ហើយក្រាបបង្គំទូលសួរព្រះភគវន្តថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះបុរសពាលនោះ ទៅកើតក្នុងអបាយភូមិណាមួយ ក្នុងចំណោមអបាយភូមិទាំង ៤?» លំដាប់នោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ព្យាករថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងថ្ងៃនេះ បុរសនោះបានទៅកើតក្នុងទេវលោក ដោយអានុភាពនៃទានដែលបានប្រគេនដល់សារីបុត្ត ហើយដោយផលវិបាកនៃទាននោះ គាត់នឹងបានជាព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយព្រះអង្គក្នុងអនាគតកាល»។

7.

៧.

Bho sāriputte nihitappadānaṃ,Khaṇena pāpeti hi saggamaggaṃ;

Tasmā sukhettesu dadātha dānaṃ,Kāmattha ce saggamokkhaṃ parattha.

នែអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ! ទានដែលបុគ្គលបានតម្កល់ទុកល្អហើយក្នុងព្រះសារីបុត្ត រមែងនាំទៅកាន់ផ្លូវសួគ៌ដោយរហ័ស ព្រោះហេតុនោះ បើអ្នករាល់គ្នាប្រាថ្នានូវសួគ៌ និងព្រះនិព្វានក្នុងបរលោក ចូរថ្វាយទានក្នុងស្រែបុណ្យដ៏ល្អទាំងឡាយចុះ។

Coraghātakavatthuṃ chaṭṭhamaṃ.

រឿងពេជ្ឈឃាតសម្លាប់ចោរ ជាគម្រប់ ៦ ចប់។

27. Saddhopāsakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

២៧. នេះជារឿងតាមលំដាប់ក្នុងរឿងសទ្ធោបាសក។

Atīte [Pg.101] kira kassapadasabalassa kāle eko puriso saddho ratanattayesu pasanno ucchuyantakammena jīvikaṃ kappento paṭivasati. Atha so ekaṃ gilānabhikkhuṃ disvā tassa uḷuṅkamattaṃ sappiṃ adāsi, tathevekassa bhikkhussa ekaṃ guḷapiṇḍaṃ adāsi, athāparasmiṃdivase ekaṃ chātajjhattaṃ sunakhaṃ disvā tassa bhattapiṇḍena saṅgaha makāsi, athekassa iṇaṭṭhakassa ekaṃ kahāpaṇaṃ adāsi, athekadivasaṃ dhammaṃ suṇamāno dhammadesakassa bhikkhussa sāṭakaṃ pūjesi, so ettakaṃ puññakammaṃ katvā bhavesu caramānohaṃ samuddapabbatādīsupi yaṃ yaṃ icchāmi. Taṃ taṃ samijjhatūti patthanaṃ akāsi, so aparabhāge kālaṃ katvā teheva kusalamūlehi suttappabuddho viya devaloke nibbattitvā tattha mahantaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthiyaṃ mahaddhane mahāsālakule nibbattitvā tato so viññutaṃ patto kālena kālaṃ dhammaṃ suṇanto gharāvāse ādīnavaṃ pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ sutvā pabbajito na cireneva arahattaṃ pāpuṇi. So aparabhāge satthāraṃ vanditvā pañcasatabhikkhuparivāro ugganagaraṃ agamāsi, tattha seṭṭhino bhariyā saddhā ahosi pasannā. Sā theraṃ pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bhikkhāya carantaṃ disvā turitaturitā gantvā therassa pattaṃ gahetvā saddhiṃ pañcasatehi bhikkhūhi bhojetvā theraṃ tattha nibaddhavāsatthaṃ yācitvā pañcasatakūṭāgārāni kārāpetvā alaṅkaritvā pañcasatabhikkhū tattha vāsentī nibaddhaṃ catupaccayehi upaṭṭhānamakāsi. Tato thero taṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā tattha yathābhirantaṃ viharitvā aññatta gantukāmo anupubbena paṭṭanagāmaṃ agamāsi, tattha vasitvā tato nāvaṃ abhiruyha pañcasatabhikkhūhi parivuto samuddapiṭṭhena gacchati, samuddaṃ tarantassa [Pg.102] tassa sāgaramajjhe udaravāto samuṭṭhahitvā pīḷeti, taṃ disvā bhikkhū bhante idaṃ pubbe kena vūpasamessatīti pucchiṃsu, thero pubbe me āvuso uluṅkamatte sappipīte rogo vūpasammatīti āha, bhikkhū bhante samuddapiṭṭhe kathaṃ sappiṃ labhissāma, adhivāsethāti āhaṃsu, taṃ sutvā therena na no āyasmantā sappi dullabhā, mama pattaṃ gahetvā samuddodakaṃ uddharitvā ānethāti vutte bhikkhū tathā akaṃsu. Uddhaṭamattameva taṃudakaṃ parivattetvā sappi ahosi, atha bhikkhū taṃ disvā acchariyabbhutacittā jātā therassa sappiṃ upanāmesuṃ, therena sappino pītamatte so ābādho vūpasami, athassa bhikkhūhi ki metaṃ bhante acchariyaṃ, na no ito pubbe evarūpaṃ diṭṭhapubbaṃti vutte thero tenahi katapuññānaṃ puññavipākaṃ passissathāti vatvā samuddaṃ olokesi idaṃ sappi hotūti. Athassa cakkhupathe samudde sabbodakaṃ parivattetvā sappi ahosi. Athassa bhikkhū abbhutacittā aññampi īdisaṃ puññaṃ atthi bhanteti pucchiṃsu, tato thero tenahi passathāyasmantā mama puññanti vatvā samantā tattha tattha ghanaselapabbate olokesi, sabbāni tāni guḷapiṇḍāni ahesuṃ, tato cakkhupathe samantā bhattabhājanāni dassesi sabyañjanaṃ sopakaraṇaṃ. Tato himavantaṃ olokesi, sabbaṃ taṃ suvaṇṇamayaṃ ahosi. Athābhimukhaṭṭhāne mahantaṃ vanasaṇḍaṃ olokesi, sakalavanasaṇḍaṃnānāvirāgavatthehi sañchannaṃ ahosi, bhikkhū taṃ taṃ pāṭihāriyaṃ disvā atīva vimhitā bhante kena te puññakammena etādisāni pāṭihāriyāni bhavissantīti pucchiṃsu, thero kassapadasabalassa kāle attanā kataṃ sabbaṃ taṃ kusalaṃ pakāsesi. Tenettha.

ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងសម័យនៃព្រះកស្សបទសពល មានបុរសម្នាក់ជាអ្នកមានសទ្ធា ជ្រះថ្លាក្នុងព្រះរតនត្រ័យ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយការធ្វើការងារក្នុងរោងចក្រស្ករអំពៅ។ គ្រានោះ បុរសនោះបានឃើញភិក្ខុឈឺមួយអង្គ ក៏បានប្រគេនទឹកដោះថ្លាប្រមាណមួយវែក, ព្រមទាំងបានប្រគេនស្ករអំពៅមួយដុំដល់ភិក្ខុមួយអង្គទៀត, លុះថ្ងៃបន្ទាប់មក បានឃើញឆ្កែមួយដែលមានពោះឃ្លាន ក៏បានធ្វើការសង្គ្រោះវាដោយដុំបាយ, ម្យ៉ាងទៀត បានប្រគេនប្រាក់មួយកហាបណៈដល់បុរសម្នាក់ដែលជំពាក់បំណុលគេ, ថ្ងៃមួយ កាលដែលកំពុងស្តាប់ធម៌ ក៏បានបូជាសំពត់សាដកដល់ភិក្ខុអ្នកសម្តែងធម៌, បុរសនោះធ្វើបុណ្យកម្មមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះហើយ ក៏បានធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នាថា «កាលដែលខ្ញុំអន្ទោលទៅក្នុងភពទាំងឡាយ ទោះបីក្នុងសមុទ្រ ឬភ្នំជាដើម សេចក្តីប្រាថ្នាណាមួយដែលខ្ញុំចង់បាន សូមឲ្យសេចក្តីប្រាថ្នានោះៗសម្រេចចុះ»។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក បុរសនោះបានធ្វើមរណកាលទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក ដោយកុសលមូលទាំងនោះ ហាក់ដូចជាភ្ញាក់ពីដេក បានសោយទិព្វសម្បត្តិយ៉ាងធំធេងក្នុងទីនោះ លុះច្យុតពីទីនោះហើយ ក្នុងសម័យនៃព្រះភគវន្តនៃយើង ក៏បានមកកើតក្នុងត្រកូលមហាសាលមានទ្រព្យច្រើន ក្នុងក្រុងសាវត្ថី លុះបុរសនោះដឹងក្តីហើយ ក៏បានស្តាប់ធម៌តាមកាលវេលា បានស្តាប់នូវទោសនៃគ្រហស្ថ និងអានិសង្សនៃការបួស ក៏បានបួស ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ព្រះថេរៈនោះថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តាហើយ មានភិក្ខុប្រាំរយអង្គជាបរិវារ បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងឧគ្គនគរ ក្នុងក្រុងនោះ ភរិយារបស់សេដ្ឋីជាស្រីមានសទ្ធាជ្រះថ្លា។ នាងបានឃើញព្រះថេរៈកំពុងដើរត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត ជាមួយភិក្ខុប្រាំរយអង្គ ក៏ប្រញាប់ប្រញាល់ទៅទទួលយកបាត្ររបស់ព្រះថេរៈ ហើយបានវេរភត្តាហារប្រគេនព្រះថេរៈព្រមទាំងភិក្ខុប្រាំរយអង្គ រួចហើយបានអារាធនាព្រះថេរៈដើម្បីគង់នៅជាប្រចាំក្នុងទីនោះ បានកសាងកូដាគារប្រាំរយខ្នង តុបតែងយ៉ាងស្អាត ឲ្យភិក្ខុប្រាំរយអង្គគង់នៅទីនោះ ហើយបានធ្វើការឧបដ្ឋាកដោយបច្ច័យបួនជាប្រចាំ។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈបានញ៉ាំងនាងឲ្យប្រតិស្ថាននៅក្នុងសីលប្រាំ ហើយគង់នៅទីនោះតាមសេចក្តីសប្បាយ ព្រះថេរៈមានបំណងនឹងទៅកាន់ទីដទៃ ក៏បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ស្រុកកំពង់ផែតាមលំដាប់ គង់នៅទីនោះហើយ ក៏បានឡើងកាន់សំពៅ ហែហមដោយភិក្ខុប្រាំរយអង្គ ធ្វើដំណើរទៅតាមផ្ទៃសមុទ្រ កាលដែលកំពុងឆ្លងកាត់សមុទ្រនោះ ខ្យល់ក្នុងពោះបានកើតឡើងបៀតបៀនព្រះថេរៈនៅកណ្តាលមហាសមុទ្រ ភិក្ខុទាំងឡាយឃើញដូច្នោះ ក៏សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន រោគនេះនឹងរម្ងាប់ទៅដោយអ្វីក្នុងកាលមុន?» ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ក្នុងកាលមុន កាលដែលខ្ញុំបានផឹកទឹកដោះថ្លាប្រមាណមួយវែក រោគក៏រម្ងាប់ទៅ» ភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន យើងនឹងបានទឹកដោះថ្លានៅលើផ្ទៃសមុទ្រដោយរបៀបណា សូមលោកម្ចាស់អត់ធន់សិនចុះ» ព្រះថេរៈស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ពោលថា «ម្នាលលោកមានអាយុទាំងឡាយ ទឹកដោះថ្លាមិនក្រសម្រាប់យើងទេ ចូរអ្នកទាំងឡាយកាន់យកបាត្ររបស់យើង ទៅដងទឹកសមុទ្រមកចុះ» កាលដែលព្រះថេរៈពោលយ៉ាងនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បានធ្វើដូច្នោះ។ គ្រាន់តែដងទឹកនោះឡើងមកភ្លាម ទឹកនោះក៏ប្រែទៅជាទឹកដោះថ្លា គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងឡាយឃើញដូច្នោះ ក៏មានចិត្តអស្ចារ្យចម្លែកចិត្ត បាននាំយកទឹកដោះថ្លាទៅប្រគេនព្រះថេរៈ កាលដែលព្រះថេរៈផឹកទឹកដោះថ្លានោះភ្លាម អាពាធនោះក៏រម្ងាប់ទៅ គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន នេះជាការអស្ចារ្យអ្វីម៉្លេះ យើងមិនដែលបានឃើញសោះក្នុងកាលមុន» ព្រះថេរៈពោលថា «បើដូច្នោះ អ្នកទាំងឡាយចូរមើលផលនៃបុណ្យរបស់បុគ្គលអ្នកបានធ្វើបុណ្យចុះ» ហើយក៏សម្លឹងមើលទៅសមុទ្រ រួចអធិដ្ឋានថា «សូមឲ្យទឹកសមុទ្រនេះទៅជាទឹកដោះថ្លាចុះ»។ ក្នុងខណៈនោះ ទឹកទាំងអស់ក្នុងសមុទ្រដែលនៅក្នុងគន្លងភ្នែក ក៏ប្រែទៅជាទឹកដោះថ្លា។ គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងឡាយមានចិត្តអស្ចារ្យ ក៏សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើមានបុណ្យបែបនេះដទៃទៀតដែរឬទេ?» លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈពោលថា «បើដូច្នោះ ម្នាលលោកមានអាយុទាំងឡាយ ចូរមើលបុណ្យរបស់ខ្ញុំចុះ» ហើយក៏សម្លឹងមើលទៅកាន់ភ្នំថ្មដ៏ក្រាស់នៅជុំវិញទីនោះៗ ភ្នំទាំងឡាយនោះក៏ប្រែទៅជាដុំស្ករអំពៅទាំងអស់ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈបានបង្ហាញភាជន៍ភត្តព្រមទាំងសម្ល និងគ្រឿងបរិក្ខារទាំងឡាយនៅជុំវិញក្នុងគន្លងភ្នែក។ បន្ទាប់មក បានសម្លឹងមើលទៅកាន់ព្រៃហិមពាន្ត ព្រៃហិមពាន្តទាំងអស់នោះក៏ប្រែទៅជាមាសសុទ្ធ។ បន្ទាប់មកទៀត បានសម្លឹងមើលទៅកាន់ដងព្រៃដ៏ធំនៅខាងមុខ ដងព្រៃទាំងមូលក៏ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយសំពត់មានពណ៌ផ្សេងៗ ភិក្ខុទាំងឡាយឃើញបាដិហារិយ៍នោះៗហើយ ក៏មានសេចក្តីងឿងឆ្ងល់ជាខ្លាំង សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើបាដិហារិយ៍បែបនេះកើតឡើងដោយបុណ្យកម្មអ្វី?» ព្រះថេរៈក៏បានសម្តែងនូវកុសលទាំងអស់ដែលខ្លួនបានធ្វើក្នុងសម័យនៃព្រះកស្សបទសពល។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលគាថា (ក្នុងរឿងនេះ) ថា៖

1.

១.

Imasmiṃ [Pg.103] bhaddake kappe, kassapo nāma nāyako;

Sabbalokahitatthāya, loke uppajji cakkhumā.

ក្នុងភទ្រកប្បនេះ ព្រះនាយកព្រះនាមកស្សបៈ ព្រះអង្គមានចក្ខុ ទ្រង់ឧប្បត្តិឡើងក្នុងលោក ដើម្បីជាប្រយោជន៍ និងសេចក្តីសុខដល់សត្វលោកទាំងពួង។

2.

២.

Tadāhaṃ ucchuyantamhi, niyutto guḷakārako;

Tena kammena jīvāmi, posento puttadārake.

ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំជាអ្នកធ្វើស្ករអំពៅ ជាប់រវល់នៅក្នុងរោងចក្រស្ករអំពៅ ខ្ញុំចិញ្ចឹមជីវិតដោយការងារនោះ ទាំងចិញ្ចឹមកូននិងប្រពន្ធ។

3.

៣.

Kilantindriyamaddakkhiṃ, bhikkhuṃ rogāturaṃ tadā;

Bhikkhācārakavattena, ghatatthaṃ samupāgataṃ.

កាលណោះ ខ្ញុំបានឃើញភិក្ខុមួយអង្គ មានឥន្ទ្រិយហត់នឿយ ត្រូវរោគបៀតបៀន និមន្តមកដល់ដើម្បីស្វែងរកទឹកដោះថ្លា ដោយវត្តនៃការដើរត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត។

4.

៤.

Uluṅkamattaṃ sappissa, adadaṃ tassa bhikkhuno;

Saddahanto dānaphalaṃ, dayāyu daggamānaso.

ខ្ញុំមានចិត្តជ្រះថ្លា ជឿជាក់លើផលនៃទាន មានចិត្តអាណិតអាសូរ បានប្រគេនទឹកដោះថ្លាប្រមាណមួយវែក ដល់ភិក្ខុនោះ។

.5

Tena kammena saṃsāre, saṃsaranto bhavābhave;

Yatthicchāmi ghataṃ tattha, uppajjati anappakaṃ.

ដោយបុណ្យកម្មនោះ កាលដែលខ្ញុំអន្ទោលទៅក្នុងសង្សារវដ្ត ក្នុងភពតូចនិងភពធំ ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់បានទឹកដោះថ្លាក្នុងទីណា ទឹកដោះថ្លាយ៉ាងច្រើន ក៏កើតឡើងក្នុងទីនោះ។

6.

៦.

Icchāmahaṃ samuddasmiṃ, phalampi ghatamattano;

Taṃ taṃ sabbaṃ ghataṃ hoti, ghatadānassidaṃ phalaṃ.

ទោះបីខ្ញុំប្រាថ្នាទឹកដោះថ្លាដែលជាផលរបស់ខ្លួនក្នុងមហាសមុទ្រ ទឹកសមុទ្រទាំងអស់នោះ ក៏ប្រែទៅជាទឹកដោះថ្លា នេះជាផលនៃការប្រគេនទឹកដោះថ្លា។

7.

៧.

Suṇātha mayhaṃ aññampi, puññakammaṃ manoramaṃ;

Tadā disvānahaṃ bhikkhuṃ, rogena paripīḷitaṃ.

សូមអ្នកទាំងឡាយស្តាប់នូវបុណ្យកម្មដ៏គួរឲ្យរីករាយដទៃទៀតរបស់ខ្ញុំចុះ កាលណោះ ខ្ញុំបានឃើញភិក្ខុមួយអង្គ ត្រូវរោគបៀតបៀនយ៉ាងខ្លាំង។

8.

៨.

Guḷapiṇḍaṃ gahetvāna, patte tassa samākiriṃ;

Tena so sukhito āsi, rogaṃ byapagataṃ tadā.

ខ្ញុំបានកាន់យកដុំស្ករអំពៅ ហើយដាក់ទៅក្នុងបាត្ររបស់លោក ដោយទាននោះ លោកក៏បានដល់នូវសេចក្តីសុខ ហើយរោគក៏បានជាសះស្បើយក្នុងកាលនោះ។

9.

៩.

Tena me guḷadānena, saṃsaraṃ devamānuse;

Yatthatthosmi guḷenāhaṃ, tattha taṃ sulabhaṃ mama.

ដោយសារការប្រគេនស្ករអំពៅនោះ កាលដែលខ្ញុំអន្ទោលទៅក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក ខ្ញុំនៅក្នុងទីណា ស្ករអំពៅក៏ជាសភាវៈដែលខ្ញុំបានដោយងាយក្នុងទីនោះ។

10.

១០.

Selāca vipulā mayhaṃ, honti cittānuvattakā;

Mahantaguḷapiṇḍāva, guḷadāne idaṃ phalaṃ.

សូម្បីតែភ្នំថ្មទាំងឡាយដ៏ធំធេង ក៏ប្រែប្រួលទៅតាមចិត្តប្រាថ្នារបស់ខ្ញុំ ក្លាយទៅជាដុំស្ករអំពៅយ៉ាងធំ នេះជាផលនៃការប្រគេនស្ករអំពៅ។

11.

១១.

Athāpi me kataṃ puññaṃ, suṇātha sādhu bhikkhavo;

Chātajjhattaṃ phandamānaṃ, disvāna sunakhaṃ tadā.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយដ៏ចម្រើន សូមស្តាប់នូវបុណ្យដែលខ្ញុំបានធ្វើដទៃទៀតចុះ កាលណោះ ខ្ញុំបានឃើញឆ្កែមួយក្បាល មានពោះឃ្លាន កំពុងតែញ័ររន្ធត់។

12.

១២.

Bhattapīṇḍena [Pg.104] saṅgaṇhiṃ, tampi dānaṃ phalāvahaṃ;

Tato paṭṭhāya nāhosi, annapānena ūnatā.

ខ្ញុំបានសង្គ្រោះវាដោយដុំបាយ ទាននោះក៏នាំមកនូវផល ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សេចក្តីខ្វះខាតដោយបាយនិងទឹក មិនដែលបានមានឡើយ។

13.

១៣.

Sulabhannapāno sukhito, ahosiṃjātijātiyaṃ;

Ajjāpi yadi icchāmi, bhojanena payojanaṃ.

ខ្ញុំជាអ្នកមានបាយនិងទឹកបានដោយងាយ មានសេចក្តីសុខរាល់ៗជាតិ សូម្បីតែក្នុងថ្ងៃនេះ ប្រសិនបើខ្ញុំមានសេចក្តីត្រូវការដោយភោជនាហារ។

14.

១៤.

Cakkhupathe samantā me, jāyantukkhaliyo bahū;

Athāparampi kusalaṃ, akāsiṃtaṃ saṇātha me.

ឆ្នាំងបាយជាច្រើន ក៏កើតឡើងនៅជុំវិញក្នុងគន្លងភ្នែករបស់ខ្ញុំ ម្យ៉ាងទៀត សូមអ្នកទាំងឡាយស្តាប់នូវកុសលដទៃទៀតដែលខ្ញុំបានធ្វើចុះ។

15.

១៥.

Iṇaṭṭhakassa posassa, adāsekaṃ kahāpaṇaṃ;

Tena me puññakammena, anomabhavasampadaṃ.

ខ្ញុំបានប្រគល់ប្រាក់មួយកហាបណៈ ដល់បុរសម្នាក់ដែលជំពាក់បំណុលគេ ដោយបុណ្យកម្មនោះ ខ្ញុំបានដល់នូវភវសម្បត្តិដ៏ឧត្តម។

16.

១៦.

Pacuraṃ jātarūpañca, labhāmi jātijātiyaṃ;

Sacajja dhanakāmohaṃ, ghanaselopi pabbato;

Hoti hemamayaṃ sabbaṃ, iṇato mocane phalaṃ.

ខ្ញុំបានមាសប្រាក់យ៉ាងច្រើនរាល់ៗជាតិ ប្រសិនបើថ្ងៃនេះ ខ្ញុំមានសេចក្តីត្រូវការទ្រព្យ សូម្បីតែភ្នំថ្មដ៏ក្រាស់ ក៏ប្រែទៅជាមាសទាំងអស់ នេះជាផលនៃការជួយដោះបំណុលគេ។

17.

១៧.

Aññampi mama puññaṃ bho, suṇātha sutisobhanaṃ;

Kassapassa bhagavato, sāsanekaṃ bahussutaṃ.

ម្នាលអ្នកទាំងឡាយដ៏ចម្រើន សូមស្តាប់នូវបុណ្យដទៃទៀតរបស់ខ្ញុំ ដែលជាសេចក្តីពីរោះគួរឲ្យស្តាប់ចុះ ក្នុងសាសនានៃព្រះកស្សបភគវន្ត មានភិក្ខុពហុស្សូតមួយអង្គ។

18.

១៨.

Desentaṃ munino dhammaṃ, sutvā pīṇitamānaso;

Pūjesiṃsāṭakaṃ mayhaṃ, dhammassa dhammasāmino.

កាលដែលលោកកំពុងសម្តែងធម៌របស់ព្រះមុនី ខ្ញុំបានស្តាប់ហើយ មានចិត្តរីករាយ បានបូជាសំពត់សាដករបស់ខ្ញុំ ដល់ព្រះធម៌ និងព្រះធម្មសាមី។

19.

១៩.

Tenāhaṃ puññakammena, saṃsaraṃ devamānuse;

Labhāmi pacuraṃ vatthaṃ, yaṃ lokasmiṃ varaṃ paraṃ.

ដោយបុណ្យកម្មនោះ កាលដែលខ្ញុំអន្ទោលទៅក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក ខ្ញុំបានសំពត់យ៉ាងច្រើន ដែលជាសំពត់ដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងលោក។

20.

២០.

Icchamāno sace ajja, himavantampi pabbataṃ;

Nānāvirāgavatthehi, chādayissaṃ samantato.

ប្រសិនបើថ្ងៃនេះ ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់បាន ខ្ញុំអាចគ្របដណ្តប់សូម្បីតែភ្នំហិមពាន្ត ដោយសំពត់មានពណ៌ផ្សេងៗនៅជុំវិញបាន។

21.

២១.

Sace icchāmi ajjeva, vatthenacchādayā mite;

Jantavo catudīpasmiṃ, vatthadānassidaṃ phalaṃ.

ប្រសិនបើខ្ញុំប្រាថ្នាក្នុងថ្ងៃនេះភ្លាម ខ្ញុំអាចដណ្តប់សត្វទាំងឡាយដែលរកប្រមាណមិនបាន ក្នុងទ្វីបទាំងបួនដោយសំពត់បាន នេះជាផលនៃការថ្វាយសំពត់។

22.

២២.

Etesaṃ puññakammānaṃ, vāhasā kāmabhūmiyaṃ;

Sampatti manubhutvāna, sāvatthipura muttame.

ដោយអំណាចនៃបុណ្យកម្មទាំងឡាយនេះ ខ្ញុំបានសោយសម្បត្តិក្នុងកាមភូមិ រួចហើយបានមកកើតក្នុងក្រុងសាវត្ថីដ៏ឧត្តម។

23.

២៣.

Jāto kule mahābhoge,Vuddhippatto sukhedhito;

Tassa dhammaṃ suṇitvāna,Pabbajitvāna sāsane.

ខ្ញុំបានកើតក្នុងត្រកូលដែលមានភោគៈច្រើន លុះចម្រើនវ័យឡើង ប្រកបដោយសេចក្តីសុខ បានស្តាប់ធម៌របស់ព្រះអង្គ រួចហើយក៏បានបួសក្នុងសាសនា។

24.

២៤.

Lokuttaraṃ aggarasaṃ, bhuñcanto munivāhasā;

Kilese pajahitvāna, arahattamapāpuṇiṃ.

ខ្ញុំបានសោយនូវរសដ៏ឧត្តមគឺលោកុត្តរធម៌ ដោយសារការនាំទៅនៃព្រះមុនី បានលះបង់កិលេសទាំងឡាយ ហើយបានសម្រេចព្រះអរហត្ត។

25.

២៥.

Kusalaṃ nā vamantabbaṃ, khuddakanti kadācipi;

Anantaphaladaṃ hoti, nibbāṇampi dadāti taṃ.

បុគ្គលមិនគួរមើលងាយកុសលថា «បន្តិចបន្តួច» ក្នុងកាលណាៗឡើយ ព្រោះកុសលនោះ តែងតែឲ្យផលរកប្រមាណមិនបាន ថែមទាំងអាចឲ្យនូវព្រះនិព្វានទៀតផង។

Athassa dhammadesanaṃ sutvā bhikkhū ca mahājano ca dānādikusalakammaṃ katvā yebhuyyena saggaparāyaṇā ahesuṃti.

លុះស្តាប់ធម្មទេសនារបស់ព្រះថេរៈនោះហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយផង មហាជនផង បានធ្វើកុសលកម្មមានទានជាដើម ហើយភាគច្រើនមានសួគ៌ជាបរលោកក្នុងខាងមុខ។

26.

២៦.

Manopasādenapi appapuññaṃ,Evaṃ mahantaṃ bhavatīti ñatvā;

Mā appapuññanti pamajjathambho;

Sarātha deviṃ idha lājadāyiṃ.

ម្នាលអ្នកទាំងឡាយដ៏ចម្រើន កាលដែលដឹងថា សូម្បីតែបុណ្យបន្តិចបន្តួចដែលធ្វើដោយចិត្តជ្រះថ្លា ក៏រមែងមានផលធំធេងយ៉ាងនេះ សូមកុំធ្វេសប្រហែសថា «បុណ្យបន្តិចបន្តួច» ឡើយ ចូររលឹកនឹកដល់នាងទេវធីតាអ្នកប្រគេនលាជក្នុងរឿងនេះចុះ។

Saddhopāsakassa vatthuṃ sattamaṃ.

រឿងឧបាសកមានសទ្ធា ជាទីប្រាំពីរ ចប់។

28. Kapaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

២៨. នេះជាលំដាប់រឿងរ៉ាវក្នុងរឿងបុរសកំសត់

Amhākaṃ bhagavati parinibbute bārāṇasīnagaravāsī eko duggatapuriso paragehe bhatiṃkatvā jīvikaṃ kappeti, tasmiṃ samaye nagaravāsino yebhuyyena tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne maṇḍapādayo kārāpetvā mahādānaṃ denti, taṃ disvā duggato evaṃ cintesi, ahaṃ pubbe akatapuññattā paragehe bhatiṃ katvā kicchena kasirena jīvāmi. Nivāsanapārupanampi vāsaṭṭhānamattammi dukkhato labhāmi. Idāni buddhuppādo vattati bhikkhusaṅghopi.

កាលដែលព្រះភគវន្តនៃយើងបរិនិព្វានទៅហើយ មានបុរសកំសត់ម្នាក់ជាអ្នករស់នៅក្នុងក្រុងពារាណសី ធ្វើការឈ្នួលនៅក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកដទៃដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត ក្នុងសម័យនោះ អ្នកក្រុងទាំងឡាយភាគច្រើនបានសង់រោងមណ្ឌបជាដើមក្នុងទីនោះៗ ហើយបានប្រគេនមហាទាន បុរសកំសត់នោះឃើញដូច្នោះហើយ ក៏គិតយ៉ាងនេះថា «ក្នុងកាលមុន ព្រោះតែខ្លួនមិនបានធ្វើបុណ្យទុក ទើបត្រូវធ្វើការឈ្នួលនៅក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកដទៃ រស់នៅដោយលំបាកលំបិនយ៉ាងនេះ សូម្បីតែសំពត់ស្លៀកដណ្តប់ និងទីលំនៅ ក៏បានមកដោយលំបាក ឥឡូវនេះ ការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធក៏មាន ទាំងព្រះភិក្ខុសង្ឃក៏មានដែរ»។

Sabbe [Pg.106] ime dānaṃ datvā saggamaggaṃ sodhenti. Mayāpi dānaṃ dātuṃ vaṭṭati. Tamme dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissati. Api ca mayhaṃ taṇḍulanālimattampi natthi, akatavīriyena taṃ matthakaṃ pāpetuṃ na sakkā, etadatthāyāhaṃ uyyogaṃ katvā dānaṃ dassāmīti cintetvā tato paṭṭhāya bhatiṃ pariyesamāno gantvā tattha tattha bhatiṃ katvā laddhanivāpe ca bhikkhācariyāya laddhatilataṇḍulādayo ca ekattha saṃharitvā manusse samādāpetvā tasmiṃ maṇḍapaṃ kārāpetvā vanakusamādīhi taṃ alaṅkaritvā bhikkhū nimantetvā maṇḍape nisīdāpetvā sabbesaṃ pāyasaṃ paṭiyādetvā bhojesi. Atha so maraṇakāle attanā kataṃ taṃ dānavaraṃ anussari. So tena kusalakammena suttappabuddho viya devaloke nibbatti. Tasmiṃ tena katapuññānurūpaṃ mahantaṃ kanakavimānaṃ nibbatti. Samantā tigāvutaṭṭhāne devatā nānā vidhāni turiyāni gahetvā upahāraṃ karonti. Niccaṃ devaccharāsahassāni taṃ parivāretvā tiṭṭhanti. Evaṃ so mahantaṃ sampattiṃ anubhavati. Athekadivasaṃ suvaṇṇaselavihāravāsī mahāsaṅgharakkhitatthero pattapaṭisambhido devacārikaṃ caramāno taṃ devaputtaṃ anupamāya devasampattiyā virocamānaṃ disvā upasaṅkamma ṭhito tena katakammaṃ pucchi. Sopissa yathābhūtaṃ byākāsi, tenattha.

ជនទាំងឡាយទាំងពួងនេះ កាលដែលបានថ្វាយទានហើយ តែងជម្រះនូវផ្លូវទៅកាន់ឋានសួគ៌។ សូម្បីតែអាត្មាអញ ក៏គួរតែធ្វើទានដែរ។ ទាននោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្ដីសុខ ដល់អាត្មាអញអស់កាលជាអង្វែង។ មួយវិញទៀត សូម្បីតែអង្ករត្រឹមតែមួយនាឡិ ក៏គ្មានដល់អាត្មាអញឡើយ កាលបើមិនធ្វើសេចក្ដីព្យាយាមទេ ក៏មិនអាចនឹងញ៉ាំងការងារនោះឲ្យដល់នូវកំពូលបានឡើយ អាត្មាអញនឹងខ្វល់ខ្វាយព្យាយាម ដើម្បីប្រយោជន៍នេះ ហើយនឹងធ្វើទាន គិតដូច្នេះហើយ តាំងពីពេលនោះមក ក៏ដើរស្វែងរកឈ្នួល ទៅធ្វើការឈ្នួលក្នុងទីនោះៗ ហើយប្រមូលផ្ដុំនូវស្បៀងដែលបានមក និងល្ង អង្ករ ជាដើម ដែលបានមកពីការដើរសុំទាន ទុកក្នុងកន្លែងជាមួយគ្នា ហើយបានបបួលមនុស្សទាំងឡាយ ឲ្យសង់រោងមណ្ឌបក្នុងទីនោះ តុបតែងរោងមណ្ឌបនោះដោយផ្កាព្រៃជាដើម និមន្តភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយ ឲ្យគង់ក្នុងរោងមណ្ឌប រៀបចំចាត់ចែងភត្តគឺបាយបាយាស ថ្វាយដល់ភិក្ខុទាំងអស់នោះ។ គ្រានោះ ក្នុងពេលជិតស្លាប់ គាត់ក៏បានរលឹកនឹកឃើញនូវទានដ៏ប្រសើរ ដែលខ្លួនបានធ្វើហើយនោះ។ គាត់ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក ដោយសារកុសលកម្មនោះ ហាក់បីដូចជាមនុស្សដែលភ្ញាក់ពីដេក។ វិមានមាសដ៏ធំមួយ ក៏កើតឡើងដល់គាត់ក្នុងទេវលោកនោះ ស្របតាមបុណ្យដែលគាត់បានធ្វើហើយ។ ពួកទេវតាទាំងឡាយ ក្នុងទីជុំវិញប្រមាណ ៣ គាវុត បានកាន់យកនូវតូរ្យតន្ត្រីផ្សេងៗ មកធ្វើការបូជា។ ពួកស្រីអប្សររាប់ពាន់ តែងតែចោមរោមហែហែរគាត់ជានិច្ច។ គាត់បានសោយនូវសម្បត្តិដ៏មហិមា យ៉ាងនេះឯង។ ថ្ងៃមួយ ព្រះមហាសង្ឃរក្ខិតត្ថេរ ជាអ្នកគង់នៅក្នុងសុវណ្ណសេលវិហារ ជាអ្នកបានសម្រេចបដិសម្ភិទា កាលដែលលោកដើរទៅកាន់ទេវចារិក បានឃើញទេវបុត្រនោះ រុងរឿងដោយទេវសម្បត្តិដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន ក៏ចូលទៅជិត ហើយសួរនូវកម្មដែលគាត់បានធ្វើហើយ។ ទេវបុត្រនោះ ក៏បានដោះស្រាយនូវរឿងរ៉ាវតាមពិត ដល់ព្រះថេរៈនោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា៖

1.

១.

Sabbasovaṇṇayo āsi, pāsādo ratanāmayo;

Soṇṇasiṅgasatākiṇṇo, duddikkho ca pabhassaro.

ប្រាសាទនោះ សម្រេចដោយមាសទាំងស្រុង ជាប្រាសាទសម្រេចដោយរតនៈ ដ៏កកកុញទៅដោយកំពូលមាសរាប់រយ ពិបាកនឹងមើលបាន និងមានពន្លឺភ្លឺផ្លេក។

2.

២.

Kūṭāgāra satākiṇṇo, soṇṇamālāsamākulo;

Muttākalāpālambanti, tattha tattha manoramā.

ដ៏កកកុញទៅដោយផ្ទះកំពូលរាប់រយ ដ៏ស្អេកស្កះទៅដោយកម្រងផ្កាមាស មានកម្រងគុជខ្យងដ៏គួរឲ្យត្រេកអរ ព្យួររយីងរយោងក្នុងទីនោះៗ។

3.

៣.

Nekagabbhasatākiṇṇo, sayanāsanamaṇḍito;

Vibhatto bhabbabhāgehi, puññavaḍḍhakinā kato.

ដ៏កកកុញទៅដោយបន្ទប់រាប់រយ ដ៏តុបតែងលម្អដោយគ្រែនិងតាំង មានចំណែកដ៏សមគួរដែលគេបែងចែកល្អហើយ ហាក់ដូចជាជាងឈើគឺបុណ្យបានសាងសង់ឡើង។

4.

៤.

Naccanti [Pg.107] pamadā tattha, bherimaṇḍalamajjhagā;

Gāyanti kāci kīḷanti, vādenti kāci tantiyo.

ពួកស្រីក្រមុំតែងរាំក្នុងប្រាសាទនោះ ក្នុងកណ្ដាលវង់ស្គរ ខ្លះច្រៀង ខ្លះលេងកម្សាន្ត ខ្លះដេញដំតន្ត្រីខ្សែផ្សេងៗ។

5.

៥.

Tato tigāvute ṭhāne, pāsādassa samantato;

Sahaccharā devaputtā, gahetvā ātatādayo.

បន្ទាប់ពីនោះមក ក្នុងទីប្រមាណ ៣ គាវុត ជុំវិញប្រាសាទ ពួកទេវបុត្រជាសម្លាញ់ បានកាន់យកនូវឧបករណ៍តន្ត្រីមានស្គរធំជាដើម។

6.

៦.

Modanti parivāretvā, naccagītādinā sadā;

Ullaṅghantica selenti, silāghanti samantato.

តែងរីករាយចោមរោម ដោយការរាំនិងច្រៀងជាដើមជានិច្ច តែងលោតកម្សាន្ត តែងស្រែកហ៊ោ និងសរសើរជុំវិញ។

7.

៧.

Evaṃ mahiddhiko dāni, tuvaṃ vandova bhāsati;

Pucchāmi taṃ devaputta, kiṃ kammamakarī purā.

ឥឡូវនេះ អ្នកមានឫទ្ធិធំយ៉ាងនេះ តែងរុងរឿងដូចជាព្រះចន្ទ នែទេវបុត្រ អាត្មាសួរអ្នក តើក្នុងកាលមុន អ្នកបានធ្វើកម្មអ្វីខ្លះ?

Devaputto āha.

ទេវបុត្រពោលថា៖

8.

៨.

Ahosiṃ duggato pubbe, bārāṇasīpuruttame;

Dānaṃ denti narā tattha, nimantetvāna bhikkhavo.

ក្នុងកាលមុន ខ្ញុំព្រះករុណាជាមនុស្សកំសត់ នៅក្នុងក្រុងពារាណសីដ៏ប្រសើរ ក្នុងក្រុងនោះ ពួកមនុស្សតែងនិមន្តភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយមក ហើយថ្វាយទាន។

9.

៩.

Jīvanto bhatiyā sohaṃ, dānaṃ dente mahājane;

Tuṭṭhahaṭṭhe pamudite, evaṃ cintesahaṃ tadā.

ខ្ញុំព្រះករុណានោះ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយការធ្វើឈ្នួល កាលដែលមហាជនកំពុងថ្វាយទាន មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយ ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាបានគិតយ៉ាងនេះថា៖

10.

១០.

Sampannavatthālaṅkārā, dānaṃ denti ime janā;

Paratthapi pahaṭṭhāva, sampattimanubhonti te.

ជនទាំងឡាយនេះ មានសម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការដ៏បរិបូរណ៍ តែងថ្វាយទាន ពួកជនទាំងនោះនឹងមានចិត្តរីករាយ សោយសម្បត្តិសូម្បីក្នុងបរលោក។

11.

១១.

Buddhuppādo ayaṃ dāni, dhammo loke pavattati;

Susīlā dāni vattanti, dakkhiṇeyyā jinorasā.

ឥឡូវនេះ ជាកាលកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌តែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងលោក ពួកព្រះជិនបុត្រជាអ្នកមានសីលធម៌ល្អ ជាទក្ខិណេយ្យបុគ្គល តែងមានវត្តមានក្នុងពេលនេះ។

12.

១២.

Anāvaṭṭhito saṃsāro, apāyā khalu pūritā;

Kalyāṇavimukhā sattā, kāmaṃ gacchanti duggatiṃ.

សង្សារវដ្តមិនមានទីបំផុតឡើយ ឯអបាយភូមិទាំងឡាយក៏ពេញប្រៀបទៅហើយ ពួកសត្វដែលខ្នងដាក់ធម៌ល្អ តែងតែទៅកាន់ទុគ្គតិជាប្រាកដ។

13.

១៣.

Idāni dukkhito hutvā, jīvāmi kasirenahaṃ;

Daliddo kapaṇo dīno, appabhogo anālayo.

ឥឡូវនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាជាមនុស្សទុក្ខលំបាក ចិញ្ចឹមជីវិតដោយក្រលំបាក ជាអ្នកក្រីក្រ កំសត់ ទន់ទាប មានភោគៈតិច គ្មានទីពឹងផ្អែកឡើយ។

14.

១៤.

Idāni bījaṃ ropemi, sukhette sādhusammate;

Appevanāma tenāhaṃ, parattha sukhito siyā.

ឥឡូវនេះ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងដាំពូជក្នុងស្រែដ៏ល្អ ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយសរសើរហើយ ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងបានជាអ្នកមានសេចក្ដីសុខក្នុងបរលោក ដោយសារបុណ្យនោះ។

15.

១៥.

Iti cintiya bhikkhitvā, bhatiṃ katvāna nekadhā;

Maṇḍapaṃ tattha kāretvā, nimantetvāna bhikkhavo.

ខ្ញុំព្រះករុណាគិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានដើរសុំទាន និងធ្វើការឈ្នួលដោយប្រការផ្សេងៗ ហើយបានឲ្យគេសង់រោងមណ្ឌបក្នុងទីនោះ និមន្តភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយមក។

16.

១៦.

Āyāsena [Pg.108] adāsāhaṃ, pāyasaṃ amatāya so;

Tena kammavipākena, devaloke manorame.

ខ្ញុំព្រះករុណានោះ បានថ្វាយនូវបាយបាយាសដ៏ប្រៀបដូចជាទឹកអម្រឹត ដោយការខំប្រឹងប្រែង ដោយផលនៃកម្មនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោកដ៏គួរជាទីរីករាយចិត្ត។

17.

១៧.

Jātomhi dibbakāmehi, modamāno anekadhā;

Dīghāyuko vaṇṇavanto, tejassīca ahosahanti.

ខ្ញុំព្រះករុណាបានកើតហើយ រីករាយដោយកាមដ៏ជាទិព្វដោយប្រការផ្សេងៗ ជាអ្នកមានអាយុវែង មានពណ៌សម្បុរល្អ និងមានតេជះច្រើន។

Evaṃ devaputto attanā katapuññakammaṃ vittārena kathesi, theropi manussalokaṃ āgantvā manussānaṃ attanā paccakkhato diṭṭhadibbasampattiṃ pakāsesi. Taṃ sutvā mahājano kusalakammaṃ katvā yebhuyyena sagge nibbattoti.

ទេវបុត្របានសម្តែងនូវបុណ្យកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ ដោយពិស្តារយ៉ាងនេះឯង។ ចំណែកព្រះថេរៈ កាលដែលត្រឡប់មកកាន់មនុស្សលោកវិញ ក៏បានប្រកាសប្រាប់ដល់មនុស្សទាំងឡាយ នូវទេវសម្បត្តិដែលលោកបានឃើញច្បាស់នឹងភ្នែកដោយផ្ទាល់ខ្លួន។ មហាជនបានឮដូច្នោះហើយ ក៏បានធ្វើកុសលកម្ម ហើយភាគច្រើនបានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។

18.

១៨.

Anālayo duggatadīnakopi,Dānaṃ dadanto dhigato visesaṃ;

Saggā pavaggaṃ yadi patthayavho,Hantvāna maccheramalaṃ dadāthāti.

សូម្បីតែបុគ្គលដែលគ្មានទីពឹង ជាអ្នកកំសត់ ទន់ទាប កាលបើធ្វើទាន ក៏រមែងបានសម្រេចនូវគុណវិសេសដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ បើអ្នកទាំងឡាយប្រាថ្នានូវឋានសួគ៌ និងព្រះនិព្វាន ចូលកម្ចាត់បង់នូវមន្ទិលគឺសេចក្ដីកំណាញ់ ហើយធ្វើទានចុះ។

Kapaṇassa vatthuṃ aṭṭhamaṃ.

รឿងបុរសកំសត់ ទី៨ ចប់។

29. Devaputtassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

២៩. នេះជារឿងរ៉ាវតាមលំដាប់ ក្នុងរឿងរបស់ទេវបុត្រ។

Ito pubbe nāradassa kira sammāsambuddhassa kāle ayaṃ dīpo aññatarena nāmena pākaṭo ahosi, so panekasmiṃ kāle dubbhikkho ahosi dussasso, mahāchātakabhayaṃ satte pīḷeti. Tasmiṃ samaye nāradassa bhagavato eko sāsaniko sāvako aññatarasmiṃ gāme piṇḍāya caritvā yathā dhotapattova nikkhami. Athaññatarasmiṃ gehe manussā ekaṃ taṇḍulanāḷiṃpoṭalikāya bandhitvā udake pakkhipitvā pacitvā udakaṃ gahetvā pivanto jīvanti, tadā theraṃ disvā vanditvā pattaṃ gahetvā tena taṇḍulena bhattaṃ pacitvā patte pakkhipitvā therassa adaṃsu. Atha [Pg.109] tesaṃ saddhābalena sā ukkhali bhattena paripuṇṇā ahosi, te taṃ abbhutaṃ disvā ayyassa dinnadāne vipāko ajjeva no diṭṭhoti somanassajātā mahājanaṃ sannipātetvā te bhattaṃ bhojetvā pacchā sayaṃ bhuñjiṃsu. Bhattassa gahitagahitaṭṭhānaṃ pūrateva. Tato paṭṭhāya te sampattamahājanassa dānaṃ dadantā āyupariyosāne devaloke nibbattiṃsu, atha so thero bhattaṃ ādāya gantvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīditvā bhuñjitumārati. Tasmiṃ kira rukkhe nibbatto eko devaputto āhārena kilanto bhuñjamānaṃ theraṃ disvā attabhāvaṃ vijahitvā mahallakavesena tassa samīpe aṭṭhāsi. Thero anāvajjitvāva bhuñjati. Devaputto carimālopaṃ ṭhapetvā bhuttakāle ukkāsitvā attānaṃ ṭhitabhāvaṃ jānāpesi. Thero taṃ disvā vippaṭisāri hutvā carimaṃ bhatthapiṇḍaṃ tassa hatthe ṭhapesi, tato so bhattapiṇḍaṃ gahetvā ṭhito cintesi. Ito kira mayā pubbe samaṇabrāhmaṇānaṃ vā kapaṇaddhikānaṃ vā antamaso kākasunakhā dīnampi āhāraṃ adinnapubbaṃ bhavissati, tenavāhaṃ devo hutvāpi bhattaṃ na labhāmi. Handāhaṃ imaṃ bhattapiṇḍaṃ therasseva dassāmi, taṃ me bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāya cāti. Evañca pana cintetvā bhattapiṇḍe āsaṃ pahāya theraṃ upasaṅkamma sāmi dāsassa vo alaṃ idha lokena saṅgahaṃ. Paralokena me saṅgahaṃ karothāti vatvā tassa patte okiri. Athassa bhatthapiṇḍaṃ patte patitamatteyeva tigāvutaṭṭhāne dibbamayāni bhattabhājanānipaññāyiṃsu. Devaputto theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā tato dibbabhojanaṃ gahetvā pathamaṃ dānaṃ datvā pacchā sayaṃ bhuñci. Tato deputto dutiyadivasato paṭṭhāya therassa ca sampattamahājanassa ca mahādānaṃ dento āyupariyosāne [Pg.110]0 devaloke nibbattitvā chasu kāmasaggesu aparāparaṃ dibbasampatti manubhavamāno padumuttarassa bhagavato kāle tato cuto bārāṇasiyaṃ anekavibhavassa micchādiṭṭhikassa kuṭumbikassa gehe nibbatti. Devotissa nāmaṃ akaṃsu. Aparabhāge viññutaṃ pattassa tassa mātāpitaro kālamakaṃsu. Sovaṇṇamaṇimuttādipūritakoṭṭhāgārādayo oloketvā mama mātāpitaro micchādiṭṭhikattā ito dānādikiñcikammaṃ akaritvā paralokaṃ gacchantā kākaṇikamattampi agahetvā gatā, ahaṃ pana taṃ gahetvāva gamissāmīti sanniṭṭhānaṃ katvā bheriṃ carāpetvā kapaṇaddhikavanibbake sannipātetvā sattāhabbhantare sabbaṃ sāpateyyaṃ dānamukhena datvā araññaṃ pavisitvā isippabbajjaṃ pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ katvā pañca bhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā ākāsacārī ahosi. Atha tasmiṃsamaye padumuttaro nāma bhagavā haṃsavatīnagare paṭivasanto devabrahmādiparivuto catusaccapaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ desento nisinno hoti, tadā so tāpaso ākāsena gacchanto mahājanasamāgamañca bhagavato sarīrato nikkhantachabbaṇṇaraṃsiyo ca disvā kimetaṃti vimhito ākāsā otaritvā mahatiyā buddhalīḷāya nisīditvā dhammaṃ desentaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso parisantare nisinno dhammaṃ sutvā bhagavantaṃ vanditvā attano assamameva agamāsi. Atha so tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane nibbatto tiṃsakappe dibbasampattimanubhavanto chasu kāmasaggesu aparāpariyavasena saṃsari. Ekapaññāsaattabhāve sakko devarājā ahosi, ekakavīsatiattabhāve cakkavatti hutvā manussasampatti manubhavitvā imasmiṃbuddhuppāde bhagavati parinibbute sāvatthiyaṃ aññatarasmiṃ kulagehe nibbattitvā sattavassiko ekaṃ bhikkhuṃ dhammaṃ desentaṃ addasa. Disvā taṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā aniccasaññaṃ [Pg.111] paṭilabhitvā tattha nisinnova arahattaṃ pāpuṇi, tato so pattapaṭisambhido attanā katapuññakammaṃ olokento taṃ pubbacariyaṃ bhikkhūnaṃ majjhe pakāsento āha. Tasmā.

ឮថា ក្នុងកាលមុនអំពីនេះ ក្នុងសម័យនៃព្រះសម្ពុទ្ធព្រះនាមនារទៈ កោះនេះបានប្រាកដដោយឈ្មោះដទៃមួយ ក៏ក្នុងសម័យមួយ កោះនោះមានទុរភិក្ស អំណត់អត់បាយ ភ័យគឺការអត់ឃ្លានយ៉ាងខ្លាំងបានបៀតបៀនដល់សត្វទាំងឡាយ។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះសាវ័កមួយអង្គក្នុងសាសនារបស់ព្រះភគវន្តព្រះនាមនារទៈ បាននិមន្តទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិមួយ កាលដែលត្រឡប់មកវិញ ក៏មានបាត្រទទេស្អាត។ គ្រានោះ ពួកមនុស្សក្នុងផ្ទះមួយ បានចងអង្ករមួយនាឡិក្នុងកញ្ចប់ ហើយបោះទៅក្នុងទឹក ដាំពុះ រួចដងយកទឹកនោះមកផឹកដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត ពេលនោះ ពួកគេបានឃើញព្រះថេរៈ ក៏ថ្វាយបង្គំ ហើយទទួលយកបាត្រ យកអង្ករនោះមកដាំជាភត្ត រួចដាក់ក្នុងបាត្រថ្វាយដល់ព្រះថេរៈ។ គ្រានោះ ដោយអំណាចនៃសទ្ធារបស់ពួកគេ ឆ្នាំងនោះក៏ពេញប្រៀបទៅដោយភត្តវិញ ពួកគេបានឃើញហេតុការណ៍ដ៏អស្ចារ្យនោះ ក៏មានចិត្តសោមនស្សរីករាយថា «ផលនៃទានដែលយើងបានថ្វាយដល់ព្រះអយ្យៈ ពួកយើងបានឃើញក្នុងថ្ងៃនេះផ្ទាល់តែម្ដង» ហើយក៏បានប្រមូលផ្ដុំមហាជនមក ឲ្យពួកគេបរិភោគភត្តនោះ រួចទើបខ្លួនឯងបរិភោគតាមក្រោយ។ កន្លែងដែលគេដួសភត្តចេញហើយៗ តែងតែពេញឡើងវិញជានិច្ច។ តាំងពីពេលនោះមក ពួកគេតែងតែធ្វើទានដល់មហាជនដែលមកដល់ លុះអស់អាយុក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក។ បន្ទាប់មក ព្រះថេរៈនោះបានកាន់យកភត្តនោះ ទៅគង់ក្រោមម្លប់ឈើមួយដើម ហើយចាប់ផ្ដើមឆាន់។ ឮថា មានទេវបុត្រមួយអង្គដែលកើតក្នុងដើមឈើនោះ ឃ្លានអាហារខ្លាំងណាស់ កាលបើឃើញព្រះថេរៈកំពុងឆាន់ ក៏លះបង់រូបជាទេវតា ក្លែងខ្លួនជាបុរសចាស់ មកឈរនៅជិតព្រះថេរៈនោះ។ ព្រះថេរៈមិនបានពិចារណាក៏ឆាន់ទៅ។ ទេវបុត្រនោះ កាលដែលដឹងថាព្រះថេរៈទុកភត្តត្រឹមតែម៉ាត់ចុងក្រោយ ក៏ក្អកឡើង ដើម្បីឲ្យព្រះថេរៈដឹងថាខ្លួនកំពុងឈរនៅទីនោះ។ ព្រះថេរៈឃើញបុរសចាស់នោះហើយ ក៏មានសេចក្ដីក្តៅក្រហាយចិត្ត ហើយបានដាក់ដុំភត្តចុងក្រោយនោះ ទៅក្នុងដៃរបស់គាត់។ បន្ទាប់មក គាត់កាន់យកដុំភត្តនោះហើយ ឈរគិតថា «ក្នុងកាលមុន អាត្មាអញប្រហែលជាមិនដែលបានឲ្យអាហារដល់សមណព្រាហ្មណ៍ ឬជនកំសត់ អ្នកធ្វើដំណើរ សូម្បីតែសត្វក្អែកនិងឆ្កែជាដើមឡើយ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែអាត្មាអញកើតជាទេវតាហើយ ក៏នៅតែមិនបានអាហារបរិភោគដែរ។ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងថ្វាយដុំភត្តនេះ ដល់ព្រះថេរៈវិញ ដុំភត្តនោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្ដីសុខ ដល់អាត្មាអញអស់កាលជាអង្វែង»។ គិតដូច្នេះហើយ ក៏លះបង់នូវការអាឡោះអាល័យក្នុងដុំភត្តនោះ ចូលទៅជិតព្រះថេរៈ ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ការសង្គ្រោះខ្ញុំករុណាដែលជាអ្នកបម្រើក្នុងលោកនេះ ល្មមហើយ សូមលោកម្ចាស់ធ្វើការសង្គ្រោះខ្ញុំករុណាក្នុងបរលោកចុះ» ពោលដូច្នេះហើយ ក៏ដាក់ដុំភត្តនោះទៅក្នុងបាត្ររបស់ព្រះថេរៈ។ គ្រានោះ គ្រាន់តែដុំភត្តធ្លាក់ចុះទៅក្នុងបាត្រភ្លាម ភាជន៍ភត្តជាទិព្វទាំងឡាយ ក៏ប្រាកដឡើងក្នុងទីប្រមាណ ៣ គាវុត។ ទេវបុត្របានថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈដោយបញ្ចង្គប្រទិដ្ឋិត ហើយកាន់យកភោជនទិព្វនោះ ធ្វើទានជាមុនសិន រួចទើបខ្លួនឯងបរិភោគតាមក្រោយ។ តាំងពីថ្ងៃទីពីរមក ទេវបុត្រនោះបានថ្វាយមហាទានដល់ព្រះថេរៈ និងមហាជនដែលមកដល់ លុះអស់អាយុក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក សោយនូវទេវសម្បត្តិក្នុងឋានសួគ៌ជាន់កាមាវចរទាំង ៦ វិលវល់ទៅមក លុះច្យុតអំពីឋានសួគ៌នោះក្នុងសម័យនៃព្រះភគវន្តព្រះនាមបទុមុត្តរៈ ក៏បានមកកើតក្នុងផ្ទះរបស់កុដុម្ពិកៈម្នាក់ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន តែជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ ក្នុងក្រុងពារាណសី។ ញាតិទាំងឡាយបានដាក់ឈ្មោះឲ្យគាត់ថា ទេវៈ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក កាលដែលគាត់ដឹងក្តីហើយ មាតាបិតារបស់គាត់ក៏បានធ្វើមរណកាលទៅ។ គាត់បានពិនិត្យមើលឃ្លាំងដែលពេញទៅដោយមាស កែវមណី និងកែវមុត្តាជាដើម ហើយគិតថា «មាតាបិតារបស់អាត្មាអញ ព្រោះតែជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ មិនបានធ្វើកុសលកម្មមានទានជាដើមអំពីលោកនេះឡើយ កាលដែលទៅកាន់បរលោក សូម្បីតែកាក់មួយ ក៏មិនបានកាន់យកទៅឡើយ ចំណែកអាត្មាអញវិញ នឹងកាន់យកទ្រព្យនោះទៅឲ្យបាន» គិតដូច្នេះហើយ ក៏បានចាត់ចែងឲ្យវាយភេរីប្រកាស ប្រមូលពួកជនកំសត់ អ្នកធ្វើដំណើរ និងស្មូមយាចកទាំងឡាយមក រួចហើយបានបរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ជាទានក្នុងរវាង ៧ ថ្ងៃ ហើយបានចូលទៅកាន់ព្រៃ សាងផ្នួសជាឥសី ធ្វើកសិណបរិកម្ម ញ៉ាំងអភិញ្ញា ៥ និងសមាបត្តិ ៨ ឲ្យកើតឡើង ហើយជាអ្នកអាចហោះហើរទៅលើអាកាសបាន។ គ្រានោះ ព្រះភគវន្តព្រះនាមបទុមុត្តរៈ កាលដែលគង់នៅក្នុងក្រុងហង្សវតី ដ៏ចោមរោមដោយពួកទេវតានិងព្រហ្មជាដើម គង់សម្តែងធម៌ទាក់ទងនឹងអរិយសច្ច ៤ ក្នុងកាលនោះ តាបសនោះកាលដែលហោះទៅលើអាកាស បានឃើញការប្រជុំនៃមហាជន និងឆព្វណ្ណរង្សីដែលផ្សាយចេញពីព្រះវរកាយរបស់ព្រះភគវន្ត ក៏មានសេចក្ដីងឿងឆ្ងល់ថា «តើនេះជាអ្វីហ្ន៎?» ហើយក៏ចុះពីអាកាស ឃើញព្រះភគវន្តកំពុងគង់សម្តែងធម៌ដោយពុទ្ធលីលាដ៏មហិមា ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា អង្គុយក្នុងចន្លោះនៃបរិស័ទ ស្តាប់ធម៌ហើយ ថ្វាយបង្គំព្រះភគវន្ត រួចត្រឡប់ទៅកាន់អាស្រមរបស់ខ្លួនវិញ។ បន្ទាប់មក តាបសនោះបានរស់នៅក្នុងអាស្រមនោះអស់អាយុកាល លុះអស់អាយុក៏បានទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស សោយទេវសម្បត្តិអស់ ៣០ កប្ប វិលវល់ទៅមកក្នុងឋានសួគ៌ជាន់កាមាវចរទាំង ៦។ គាត់បានកើតជាព្រះឥន្ទ្រអស់ ៥១ ជាតិ បានកើតជាព្រះរាជាចក្រពត្តិអស់ ២១ ជាតិ សោយមនុស្សសម្បត្តិ ហើយក្នុងពុទ្ធុប្បាទនេះ កាលដែលព្រះភគវន្តទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ គាត់បានមកកើតក្នុងត្រកូលមួយក្នុងក្រុងសាវត្ថី កាលដែលមានអាយុ ៧ ឆ្នាំ បានឃើញភិក្ខុមួយអង្គកំពុងសម្តែងធម៌។ លុះឃើញហើយ ក៏ចូលទៅជិត ស្តាប់ធម៌ហើយ បានសម្រេចអនិច្ចសញ្ញា ហើយក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តក្នុងទីកន្លែងដែលអង្គុយនោះឯង។ បន្ទាប់មក ព្រះអរហន្តនោះជាអ្នកបានសម្រេចបដិសម្ភិទា កាលដែលពិនិត្យមើលបុណ្យកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ ក៏បានប្រកាសនូវការប្រព្រឹត្តក្នុងកាលមុននោះ ក្នុងកណ្ដាលពួកភិក្ខុទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា៖

1.

១.

Nārado kira sambuddho, pubbe āsi naruttamo;

Lokaṃ dukkhā pamocento, dadanto amataṃ padaṃ.

ឮថា ក្នុងកាលមុន ព្រះសម្ពុទ្ធព្រះនាមនារទៈ ជាបុរសដ៏ប្រសើរ ទ្រង់ញ៉ាំងសត្វលោកឲ្យរួចផុតពីទុក្ខ ទ្រង់ប្រទាននូវអមតបទ។

2.

២.

Tasmiṃ tu samaye tassa, sāvako chinnabandhano;

Bhikkhitvā dīpake laddha, māhāraṃ paribhuñjituṃ.

ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះសាវ័ករបស់ព្រះអង្គនោះ ជាអ្នកកាត់បង់នូវចំណង (កិលេស) បានបិណ្ឌបាតបានអាហារក្នុងកោះនោះ ដើម្បីឆាន់។

3.

៣.

Rukkhamūla mupā gañchi, tatthāsiṃ rukkhadevatā;

Bubhukkhitā udikkhantī, aṭṭhāsiṃ tassa santike.

ព្រះសាវ័កនោះបានចូលទៅជិតគល់ឈើ ក្នុងទីនោះ ctx ខ្ញុំជាទេវតារក្សាដើមឈើ ត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានបៀតបៀនហើយ កាលសម្លឹងមើល ក៏បានឈរនៅក្នុងសំណាក់របស់លោក។

4.

៤.

Adāsi me bhattapiṇḍaṃ, karuṇāpūritantaro;

Gahetvāna ṭhito piṇḍaṃ, sahamāno khudaṃ tadā.

ព្រះសាវ័កនោះ មានចិត្តពេញប្រៀបដោយសេចក្តីករុណា បានប្រគេនដុំបាយដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំបានទទួលដុំបាយនោះហើយឈរនៅ អត់ធន់នឹងសេចក្តីស្រេកឃ្លានក្នុងកាលនោះ។

5.

៥.

Adinnattā mayā pubbe, kiñci dānaṃ supesale;

Jighacchāpīḷito homi, jātopi devayoniyaṃ.

ព្រោះតែក្នុងកាលមុន ខ្ញុំមិនបានថ្វាយទានបន្តិចបន្តួចដល់លោកអ្នកមានសីលជាទីស្រឡាញ់ឡើយ ខ្ញុំទើបត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានបៀតបៀន សូម្បីតែកើតក្នុងកំណើតទេវតាក៏ដោយ។

6.

៦.

Ajja khettaṃ suladdhaṃme, deyyadhammopi vijjati;

Bījamettha ca ropemi, bhavato parimuttiyā.

ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំបានស្រែដ៏ល្អហើយ ទាំងទេយ្យធម៌ក៏មានព្រម ខ្ញុំនឹងដាំពូជក្នុងស្រែនេះ ដើម្បីរួចផុតចាកភព។

7.

៧.

Iti cintiya vanditvā, dāsassa sāmi vo alaṃ;

Saṅgahaṃ idha lokasmiṃ, karotha pāralokikaṃ.

ខ្ញុំគិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ធ្វើសេចក្តីសង្គ្រោះដល់ខ្ញុំដែលជាអ្នកបម្រើនេះ ឲ្យបានជាប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខផងចុះ»។

8.

៨.

Iti vatvā adāsāhaṃ, bhuñci sopi dayāparo;

Tenāhaṃ puññakammena, sudhannamalabhiṃ khaṇe.

ខ្ញុំពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានប្រគេន (ដុំបាយនោះ) ព្រះសាវ័កនោះជាអ្នកមានសេចក្តីអាណិតអាសូរ ក៏បានឆាន់ ព្រោះបុណ្យកម្មនោះ ខ្ញុំក៏បាននូវទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ល្អក្នុងខណៈនោះ។

9.

៩.

Tato cuto chadevesu, vindanto mahatiṃsiriṃ;

Cirakālaṃ vasiṃ tattha, deviddhīhi samaṅgitā.

លុះខ្ញុំច្យុតចាកលោកនោះហើយ ក៏បានសោយនូវសិរីដ៏ធំធេងក្នុងទេវលោកទាំង ៦ ជាន់ បានរស់នៅក្នុងទីនោះអស់កាលជាយូរអង្វែង ប្រកបដោយឫទ្ធិរបស់ទេវតា។

10.

១០.

Satasahasse ito kappe, padumuttaranāmako;

Uppajji lokanāyako, dhammarājā tathāgato.

ក្នុងកប្បទីមួយសែន អំពីកប្បនេះ ព្រះលោកនាយក ព្រះធម្មរាជា ព្រះនាមបទុមុត្តរៈ ជាព្រះតថាគត បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក។

11.

១១.

Mahiddhiko [Pg.112] tadā āsiṃ, tāpaso kānane vane;

Sampattapañcā bhiññāṇo, ākāsena carāmahaṃ.

ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំជាតាបសមានឫទ្ធិច្រើន នៅក្នុងព្រៃធំ ជាអ្នកបានសម្រេចអភិញ្ញា ៥ ហោះហើរទៅតាមអាកាស។

12.

១២.

Tadā kāsena gacchanto, ramme haṃsavatīpure;

Buddharaṃsiparikkhittaṃ, ketumālāvilāsitaṃ.

កាលនោះ ខ្ញុំហោះទៅតាមអាកាស ក្នុងក្រុងហង្សវតីដ៏គួរជាទីត្រេកអរ (បានឃើញព្រះជិនស្រី) ដែលព្រះពុទ្ធរស្មីព័ទ្ធជុំវិញ ភ្លឺរន្ទាលដោយកេតុមាលា

13.

១៣.

Devasaṅghaparibbūḷhaṃ, desentaṃ addasaṃ jinaṃ;

So taṃ disvāna nabhasā, ṭhitohaṃ parisantare.

ដែលចោមរោមដោយពួកទេវតា កំពុងសម្តែងធម៌ ខ្ញុំបានឃើញព្រះជិនស្រីនោះហើយ ក៏ចុះពីអាកាស ឈរនៅក្នុងចន្លោះនៃបរិស័ទ។

14.

១៤.

Dhammaṃ sutvā udaggohaṃ, kālaṃ katvāna satthuno;

Tato cuto papannosmi, tāvatiṃse manorame.

ខ្ញុំបានស្តាប់ធម៌របស់ព្រះសាស្តាហើយ មានចិត្តរីករាយ លុះធ្វើមរណកាលទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្សដ៏គួរជាទីត្រេកអរ។

15.

១៥.

Tiṃsakappasahassāni, caranto devamānuse;

Duggatiṃ nābhijānāmi, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ.

អស់សាមសិបពាន់កប្ប ខ្ញុំអន្ទោលទៅក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក មិនដែលស្គាល់ទុគ្គតិឡើយ តែងបាននូវសុខដ៏ធំទូលាយ។

16.

១៦.

Ekapaññāsatikkhattuṃ, devarajjamakārayiṃ;

Athekavīsatikkhattuṃ, cakkavattī ahosahaṃ.

ខ្ញុំបានធ្វើជាស្តេចទេវតាអស់ហាសិបមួយដង និងបានជាស្តេចចក្រពត្តិអស់ម្ភៃមួយដង។

17.

១៧.

Padesarajjaṃ kāsāhaṃ, bahukkhattuṃ tahiṃ tahiṃ;

Imasmiṃ bhaddake kappe, nibbutetu tathāgate.

ខ្ញុំបានធ្វើជាស្តេចប្រទេសរាជច្រើនដងក្នុងទីនោះៗ ក្នុងភទ្ទកប្បនេះ កាលព្រះតថាគតទ្រង់បរិនិព្វានហើយ...

18.

១៨.

Codito puññakammena, sāvatthipuramuttame;

Uppajjitvā kule seṭṭhe, jātiyā sattavassiko.

ខ្ញុំត្រូវបុណ្យកម្មដាស់តឿនហើយ ក៏បានមកកើតក្នុងត្រកូលដ៏ឧត្តម ក្នុងក្រុងសាវត្ថីដ៏ប្រសើរ មានអាយុ ៧ ឆ្នាំអំពីកំណើត។

19.

១៩.

Sutvā dhammaṃ kathentassa, bhikkhussaññatarassahaṃ;

Bhavassantaṃ karitvāna, arahattamapāpuṇiṃ.

ខ្ញុំបានស្តាប់ធម៌របស់ភិក្ខុមួយរូប កំពុងសម្តែង ក៏បានធ្វើនូវទីបំផុតនៃភព ហើយបានសម្រេចនូវព្រះអរហត្ត។

20.

២០.

Sudinnaṃ me tadā dānaṃ, sussutaṃ dhammamuttamaṃ;

Dukkhassantaṃ akāsāhaṃ, tassa kammassa vāhasāti.

ទានដែលខ្ញុំបានថ្វាយល្អហើយក្នុងកាលនោះ ធម៌ដ៏ឧត្តមដែលខ្ញុំបានស្តាប់ល្អហើយ ខ្ញុំបានធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខហើយ ព្រោះអានុភាពនៃកម្មនោះឯង។

Evañca pana vatvā bahū jane kusalakamme niyojesīti.

ព្រះថេរៈពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានដឹកនាំជនទាំងឡាយជាច្រើន ឲ្យប្រកបក្នុងកុសលកម្ម។

21.

២១.

Dānenapevaṃ [Pg.113] carimāya piṇḍiyā,Savaṇāya dhammassa muhuttakena;

Labhanti sattā tividhampi sampadaṃ,Phalaṃ vade ko bahudāyakassa bho.

ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ សត្វទាំងឡាយ តែងបាននូវសម្បត្តិទាំង ៣ ប្រការ សូម្បីដោយសារការថ្វាយទាននូវដុំបាយចុងក្រោយបង្អស់យ៉ាងនេះ និងដោយសារការស្តាប់ធម៌ត្រឹមតែមួយរំពេច នរណានឹងអាចពោលនូវផលរបស់បុគ្គលអ្នកថ្វាយទានច្រើនបាន។

Devaputtassa vatthuṃ navamaṃ.

រឿងទេវបុត្រ ទី៩ ចប់។

30. Sīvalittherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

៣០. នេះជាអនុបុព្វីកថា ក្នុងរឿងព្រះសីវលីត្ថេរ។

Ito kira kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma satthā loke udapādi dhammadesanāya satte amatamahānibbāṇaṃ pāpento, tasmiṃ samaye bhagavā haṃsāvatiyaṃ sarājikāya parisāya majjhe ekaṃ bhikkhuṃ lābhīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Tadā rājā taṃ disvā taṃ ṭhānaṃ kāmayamāno buddhapamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā bhagavato pādamūle sirasā nipajji, tadāssa bhagavā anāgate gotamassa bhagavato sāsane taṃ ṭhānaṃ labhissasīti vatvā byākāsi. Taṃ sutvā mudito rājā puññāni katvā devaloke nibbatti. Tato aparabhāge bārāṇasiyaṃ seṭṭhiputto hutvā paccekabuddhasahassaṃ catupaccayadānena yāvajīvaṃ paṭijaggitvā devaloke nibbatto mahantaṃ sampatti manubhavitvā tato cuto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare aññatarasmiṃ kulagehe nibbatti. So tasmiṃ samaye senaguttaṭṭhāne ṭhatvā rañño kammaṃ karoti, tadā nagaravāsino upāsakagaṇā vipassīsammāsambuddhaṃ upasaṅkamma vanditvā bhagavā bhante sasāvako amhākaṃ anuggahaṃ karotūti svātanāya nimantetvā mahādānaṃ datvā sabbe ekacchandā bhagavanta muddissa mahārahaṃ mahāpariveṇaṃ kārāpetvā pariveṇamahe mahādānaṃ dadantā dānagge asukaṃ nāma [Pg.114] natthīti na vattabbanti vatvā dānaṃ paṭiyādetvā dānaggaṃ olokentā navadadhiñca paṭalamadhuñca apassantā purise pakkositvā sahassaṃ datvā dadhimadhuṃ khippaṃ pariyesitvā ānethāti pesesuṃ, te sahassaṃ gahetvā dadhimadhuṃ upadhāretuṃ tattha tattha vicarantā dvārantare aṭṭhaṃsu, tadā ayaṃ senagutto rañño sabhattaṃ dadhimadhuṃ ādāya gacchanto mahādvāraṃ sampāpuṇi, atha te dadhimadhuṃ disvā bho kahāpaṇaṃ gahetvā imaṃ dehīti yāciṃsu. Tena na dassāmīti vutte yāvasahassaṃ vaḍḍhetvā yāciṃsu. Tato senagutto imaṃ appagghaṃ sahassena yācatha, ki manena karothāti pucchi, tehi sambuddhatthāyāti vutte tenahi ahameva dassāmīti jīramaricādīhi sakkharamadhuphāṇitādayo yojetvā dānaggaṃ upanāmesi. Taṃ satthu ānubhāvena buddhapamukhassa aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassassa pahoṇakaṃ ahosi. Tato so tena puññakammena devamanussalokesu sampatti manubhavitvā aparabhāge amhākaṃ bhagavato kāle koliyanagare mahālilicchavirañño upanissāya suppiyāya nāma aggamahesiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. So sattamāsasattasaṃvaccharāni mātukucchiyaṃ vasitvā sattadivasāni mūḷhagabbho dukkhamanubhavi. Mātukucchito nikkhamantassa tassa mātāpitaro sīvalīti nāma makaṃsu. Evaṃ mahāpuññassa ettakaṃ kālaṃ mātukucchimhi dukkhānubhavanaṃ attanāva katena pāpabalena ahosi, so kira atīte rājā hutvā attano sapattaraññā saddhiṃ saṅgāmento mātarā saddhiṃ mantesi. Sā nagaraṃ rundhitvā amitte gaṇhituṃ sakkāti upāya madāsi, sopi tassā vacanena nagaraṃ rundhitvā sattame divase aggahesi, tena pāpakammabalena mātāputtānaṃ evaṃ mahantaṃ dukkhaṃ ahosīti. Tato [Pg.115] sā puttaṃ vijāyanakāle sattame divase bhagavantaṃ anussaritvā sukhena bhāraṃ muñci. Tuṭṭhā sā sattame divase buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi, athassā putto sattavassikakāle gehā nikkhamma satthāraṃ disvā pabbajjaṃ yāci. Satthā sāriputtattherassa niyojesi, tato sāriputtattherena upajjhāyena moggallānamācariyaṃ katvā pabbaji, atha so khuraggeyeva arahattaṃ patvā buddhasāsanaṃ sobhesi, so pubbe katapuññānubhāvena mahāpuñño ahosi lābhīnañca aggo. Athekasmiṃ samaye bhagavā revatattheraṃ dassanāya khadiravanavihāraṃ gacchanto tiṃsabhikkhusahassehi saddhiṃ tiṃsayojanikaṃ chaṭṭitakantāraṃ sampāpuṇi nirūdakaṃ appabhakkhaṃ. Yebhuyyena devatā sīvalitthere pasannā. Tasmā bhagavā sīvalittheraṃ purato cārikaṃ katvā devatāhi kārāpite vihāre vasanto devatāhi sajjitadānaṃ paribhuñjanto revatattheraṃ saṃpāpuṇitvā gatakammaṃ niṭṭhāpetvā jetavanamāgamma lābhīnaṃ aggaṭṭhāne taṃ ṭhapesīti. Tena vuttaṃ apadāne.

ឮថា ក្នុងទីបំផុតនៃមួយសែនកប្បអំពីកប្បនេះ ព្រះសាស្តាព្រះនាមបទុមុត្តរៈ ទ្រង់បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក ទ្រង់ញ៉ាំងសត្វទាំងឡាយឲ្យដល់នូវព្រះអមតមហានិព្វានដោយធម្មទេសនា ក្នុងសម័យនោះ ព្រះភគវន្តទ្រង់បានតាំងភិក្ខុមួយរូបទុកក្នុងតំណែងដ៏ប្រសើរជាងភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកមានលាភ ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទព្រមទាំងព្រះរាជា ក្នុងក្រុងហង្សវតី។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះរាជាបានទតឃើញភិក្ខុនោះហើយ ក៏មានប្រាថ្នាចង់បានតំណែងនោះ ទ្រង់បានថ្វាយមហាទានដល់ព្រះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ហើយក្រាបក្បាលចុះទាបទៀបព្រះបាទារបស់ព្រះភគវន្ត ក្នុងកាលនោះ ព្រះភគវន្តទ្រង់បានព្យាករដល់ព្រះរាជានោះថា «អ្នកនឹងបានតំណែងនោះ ក្នុងសាសនារបស់ព្រះគោតមដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងអនាគតកាល»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យនោះហើយ មានព្រះទ័យត្រេកអរ ទ្រង់ធ្វើបុណ្យទាំងឡាយហើយ ក៏ទៅកើតក្នុងទេវលោក។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ព្រះរាជានោះបានកើតជាកូនសេដ្ឋីក្នុងក្រុងពារាណសី បានបម្រើព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយពាន់អង្គដោយចតុប្បច្ច័យអស់មួយជីវិត ហើយទៅកើតក្នុងទេវលោក សោយសម្បត្តិដ៏ធំធេង លុះច្យុតចាកទេវលោកនោះហើយ ក៏បានមកកើតក្នុងត្រកូលមួយ ក្នុងក្រុងពន្ធុមតី ក្នុងកាលនៃព្រះវិបស្សីដ៏មានព្រះភាគ។ ក្នុងសម័យនោះ គាត់បាននៅក្នុងតំណែងជាសេនាគុត្តៈ ធ្វើការងារថ្វាយព្រះរាជា ក្នុងកាលនោះ ពួកឧបាសកអ្នកក្រុង បានចូលទៅគាល់ព្រះវិបស្សីសម្មាសម្ពុទ្ធ ថ្វាយបង្គំហើយ និមន្តថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះភគវន្តព្រមទាំងព្រះសាវ័ក ធ្វើសេចក្តីសង្គ្រោះដល់យើងខ្ញុំក្នុងថ្ងៃស្អែក» ហើយបានថ្វាយមហាទាន ទាំងអស់គ្នាមានចិត្តស្របគ្នាតែមួយ បានកសាងមហាវិហារដ៏មានតម្លៃឧទ្ទិសថ្វាយព្រះភគវន្ត ក្នុងពិធីបុណ្យឆ្លងវិហារនោះ កាលដែលពួកគេកំពុងថ្វាយមហាទាន ក៏បាននិយាយគ្នាថា «ក្នុងរោងទាននេះ មិនគួរនិយាយថា គ្មានវត្ថុនេះ ឬវត្ថុនោះឡើយ» ពួកគេបានរៀបចំទាន កាលពិនិត្យមើលរោងទាន ក៏មិនឃើញមានទឹកដោះជូរថ្មី និងទឹកឃ្មុំប្លង់ ទើបហៅបុរសទាំងឡាយមក ប្រគល់ប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈឲ្យទៅ ហើយបង្គាប់ថា «ចូរទៅស្វែងរកទឹកដោះជូរ និងទឹកឃ្មុំមកឲ្យឆាប់» បុរសទាំងនោះកាន់យកប្រាក់មួយពាន់ហើយ ក៏ដើរទៅគ្រប់ទិសទីដើម្បីស្វែងរកទឹកដោះជូរ និងទឹកឃ្មុំ ហើយបានឈរនៅក្បែរទ្វារក្រុង ក្នុងកាលនោះ ឯសេនាគុត្តៈនេះ កំពុងកាន់យកទឹកដោះជូរ និងទឹកឃ្មុំសម្រាប់ជាអាហាររបស់ខ្លួន ដើរទៅដល់ទ្វារធំ លំដាប់នោះ បុរសទាំងនោះឃើញទឹកដោះជូរ និងទឹកឃ្មុំហើយ ក៏សុំទិញថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរទទួលយកកហាបណៈនេះ ហើយប្រគល់ទឹកដោះជូរនិងទឹកឃ្មុំនេះមកឲ្យយើងចុះ» កាលបើគាត់ឆ្លើយថា «ខ្ញុំមិនលក់ទេ» បុរសទាំងនោះក៏ដំឡើងតម្លៃរហូតដល់មួយពាន់កហាបណៈ ហើយសុំទិញ ទើបសេនាគុត្តៈសួរថា «របស់នេះមានតម្លៃតិចតួចសោះ ហេتوىីបានជាអ្នករាល់គ្នាសុំទិញដល់ទៅមួយពាន់កហាបណៈ តើអ្នករាល់គ្នានឹងយកទៅធ្វើអ្វី?» កាលដែរបុរសទាំងនោះប្រាប់ថា «ដើម្បីថ្វាយព្រះសម្ពុទ្ធ» គាត់ក៏ពោលថា «បើដូច្នោះ ខ្ញុំនឹងថ្វាយដោយខ្លួនឯង» គាត់ក៏បានផ្សំទឹកដោះជូរ និងទឹកឃ្មុំនោះដោយគ្រឿងទេសមានខ្ញី និងម្រេចជាដើម ព្រមទាំងស្ករស និងទឹកអំពៅ រួចនាំទៅកាន់រោងទាន ទឹកដោះជូរ និងទឹកឃ្មុំនោះ ដោយអានុភាពនៃព្រះសាស្តា ក៏បានល្មមគ្រប់គ្រាន់ដល់ព្រះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ចំនួនប្រាំមួយលានប្រាំបីសែនអង្គ។ បន្ទាប់មក គាត់បានសោយសម្បត្តិក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក ដោយសារបុណ្យកម្មនោះ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ក្នុងសម័យនៃព្រះភគវន្តនៃយើង គាត់បានចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃព្រះនាងសុប្បវាសា ជាអគ្គមហេសីរបស់ព្រះរាជាមហាលិលិច្ឆវី ក្នុងកោលិយនគរ ទ្រង់នៅក្នុងផ្ទៃព្រះមាតាអស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំ និង ៧ ខែ ហើយបានរងទុក្ខវេទនាព្រោះគភ៌វង្វេងទិសអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ កាលដែលទ្រង់ប្រសូតចាកផ្ទៃព្រះមាតាហើយ ព្រះមាតាបិតាបានថ្វាយព្រះនាមទ្រង់ថា «សីវលី» ការដែលព្រះសីវលីមានបុណ្យច្រើនយ៉ាងនេះ តែត្រូវរងទុក្ខក្នុងផ្ទៃព្រះមាតាអស់កាលយូរម្ល៉េះ គឺដោយសារកម្លាំងបាបកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើដោយខ្លួនឯង ឮថា ក្នុងអតីតជាតិ ទ្រង់បានកើតជាព្រះរាជា កាលកំពុងធ្វើសង្គ្រាមជាមួយព្រះរាជាជាសត្រូវ ក៏បានប្រឹក្សាជាមួយព្រះមាតា ព្រះមាតាបានប្រាប់ឧបាយថា «គួរតែឡោមព័ទ្ធក្រុងទុក ទើបអាចចាប់សត្រូវទាំងឡាយបាន» ព្រះរាជានោះក៏បានឡោមព័ទ្ធក្រុងតាមពាក្យរបស់ព្រះមាតា ហើយបានចាប់ក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ ដោយសារកម្លាំងនៃបាបកម្មនោះ ទើបនាំឲ្យព្រះមាតានិងព្រះបុត្រាត្រូវរងទុក្ខដ៏ធំធេងយ៉ាងនេះ បន្ទាប់មក ក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ ក្នុងកាលដែលព្រះនាងនឹងប្រសូតព្រះបុត្រា ព្រះនាងបានរលឹកដល់ព្រះភគវន្ត ក៏បានប្រសូតបុត្រដោយងាយស្រួល ព្រះនាងមានសេចក្តីត្រេកអរ បានថ្វាយមហាទានដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ក្នុងថ្ងៃទីប្រាំពីរ លំដាប់នោះ ព្រះបុត្រារបស់ព្រះនាងមានព្រះជន្ម ៧ ឆ្នាំ បានយាងចេញពីព្រះរាជវាំង ទៅគាល់ព្រះសាស្តា ហើយទូលសូមផ្នួស ព្រះសាស្តាទ្រង់បានប្រគល់ឲ្យព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ព្រះបុត្រានោះក៏បានបួស ដោយមានព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍ និងព្រះមោគ្គល្លានត្ថេរជាព្រះអាចារ្យ លំដាប់នោះ ព្រះសីវលីនោះបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ក្នុងខណៈដែលកោរសក់នោះឯង ហើយបានធ្វើព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យរុងរឿង ព្រះសីវលីនោះ ជាអ្នកមានបុណ្យច្រើន ដោយអានុភាពនៃបុណ្យដែលបានធ្វើទុកក្នុងកាលមុន និងជាអ្នកប្រសើរជាងភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកមានលាភ សម័យមួយ ព្រះភគវន្តកាលយាងទៅកាន់ខទិរវនិយវិហារ ដើម្បីទតព្រះរេវតត្ថេរ ព្រមដោយភិក្ខុបីម៉ឺនរូប បានដល់នូវផ្លូវលំបាកចម្ងាយសាមសិបយោជន៍ ដែលជាទីស្ងាត់ជ្រងំ គ្មានទឹក និងមានអាហារតិចតួច ពួកទេវតាភាគច្រើន តែងមានសេចក្តីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះសីវលីត្ថេរ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះភគវន្តទ្រង់ធ្វើព្រះសីវលីត្ថេរឲ្យដើរទៅខាងមុខ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវិហារដែលពួកទេវតាកសាងថ្វាយ សោយនូវទានដែលពួកទេវតាចាត់ចែងថ្វាយ រហូតដល់សំណាក់ព្រះរេវតត្ថេរ លុះសម្រេចកិច្ចដែលត្រូវធ្វើហើយ ក៏យាងត្រឡប់មកកាន់វត្តជេតពនវិញ ហើយបានតាំងព្រះសីវលីត្ថេរទុកក្នុងតំណែងដ៏ប្រសើរជាងភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកមានលាភ ហេតុនោះ ទើបមានពោលទុកក្នុងអបទាន។

1.

១.

Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā;

Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako.

ព្រះជិនស្រីព្រះនាមបទុមុត្តរៈ ទ្រង់មានចក្ខុក្នុងធម៌ទាំងពួង ជាព្រះលោកនាយក បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងកប្បទីមួយសែន អំពីកប្បនេះ។

2.

២.

Sīlaṃ tassa asaṅkhyeyyaṃ, samādhi vajirūpamo ;

Asaṃkhiyaṃ ñāṇavaraṃ, vimutti ca anopamā.

ព្រះសីលរបស់ព្រះអង្គនោះ រាប់មិនអស់ ព្រះសមាធិប្រៀបដូចជាពេជ្រ ព្រះញាណដ៏ប្រសើររាប់មិនអស់ ទាំងព្រះវិមុត្តិ ក៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមមិនបាន។

3.

៣.

Manujāmaranāgānaṃ, brahmānañca samāgame;

Samaṇabrāhmaṇākiṇṇe, dhammaṃ deseti nāyako.

ព្រះលោកនាយក ទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងសមគមនៃមនុស្ស ទេវតា នាគ និងព្រហ្មទាំងឡាយ ដែលកកកុញដោយសមណព្រាហ្មណ៍។

4.

៤.

Sasāvakaṃ mahālābhiṃ, puññavantaṃ jutindharaṃ,Ṭhapesi etadaggamhi, parisāsu visārado.

ព្រះសាស្តា ទ្រង់ជាអ្នកក្លាហានក្នុងបរិស័ទ បានតាំងព្រះសាវ័ករបស់ព្រះអង្គ ដែលជាអ្នកមានលាភច្រើន មានបុណ្យ មានរស្មីរុងរឿង ទុកក្នុងតំណែងដ៏ប្រសើរនោះ។

5.

៥.

Tadāhaṃ [Pg.116] khattiyo āsiṃ, pure haṃsavatīvhaye ;

Sutvā jinassa taṃ vākyaṃ, sāvakassa guṇaṃ bahuṃ.

ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំជាក្សត្រក្នុងក្រុងឈ្មោះហង្សវតី បានស្តាប់ព្រះវាចារបស់ព្រះជិនស្រីនោះ និងគុណដ៏ច្រើនរបស់ព្រះសាវ័កនោះ។

6.

៦.

Nimantayitvā sattāhaṃ, bhojayitvā sasāvakaṃ;

Mahādānaṃ daditvāna, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ.

ខ្ញុំបាននិមន្តព្រះសាស្តាព្រមទាំងព្រះសាវ័ក ឲ្យឆាន់អស់ប្រាំពីរថ្ងៃ បានថ្វាយមហាទានហើយ ក៏ប្រាថ្នានូវតំណែងនោះ។

7.

៧.

Tadā maṃ vinataṃ pāde, disvāna purisāsabho;

So sarena mahāvīro, imaṃ vacanamabravī.

ក្នុងកាលនោះ ព្រះមហាវីរៈ ទ្រង់ជាបុរសដ៏ប្រសើរ បានទតឃើញខ្ញុំក្រាបទៀបព្រះបាទាហើយ ក៏មានព្រះបន្ទូលពាក្យនេះ ដោយព្រះសូរសៀងដ៏ពីរោះថា៖

8.

៨.

Tato jinassa vacanaṃ, sotukāmā mahājanā;

Devadānavagandhabbā, brahmānoca mahiddhikā.

លំដាប់នោះ ពួកមហាជន ទេវតា ទានវៈ គន្ធព្វ និងព្រហ្មទាំងឡាយមានឫទ្ធិច្រើន ដែលចង់ស្តាប់ព្រះវាចារបស់ព្រះជិនស្រី...

9.

៩.

Samaṇabrāhmaṇā cāpi, namassisuṃ katañjalī;

Namo te purisājañña, namo te purisuttama.

ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ក៏បានលើកដៃប្រណម្យថ្វាយបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះបុរសអាជានេយ្យ ខ្ញុំព្រះអង្គសូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ បពិត្រព្រះបុរសដ៏ឧត្តម ខ្ញុំព្រះអង្គសូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអង្គ»។

10.

១០.

Khattiyena mahādānaṃ, dinnaṃ sattāhakampi no;

Sotukāmā phalaṃ tassa, byākarohi mahāmune.

«បពិត្រព្រះមហាមុនី មហាទានដែលក្សត្រនេះបានថ្វាយដល់យើងខ្ញុំអស់ប្រាំពីរថ្ងៃហើយ យើងខ្ញុំចង់ស្តាប់នូវផលនៃទាននោះ សូមព្រះអង្គទ្រង់ព្យាករ (សម្តែង) ផលនោះចុះ»។

11.

១១.

Tato avoca bhagavā, suṇotha mama bhāsitaṃ;

Appameyyamhi buddhasmiṃ, guṇamhi suppatiṭṭhitā.

លំដាប់នោះ ព្រះភគវន្តទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា «អ្នកទាំងឡាយចូរស្ដាប់ពាក្យរបស់យើងចុះ ទានដែលបុគ្គលបានតាំងទុកល្អហើយក្នុងព្រះពុទ្ធ ដែលមានគុណរកប្រមាណមិនបាន»

12.

១២.

Dakkhiṇā dāyakaṃ patvā, appameyyaphalāvahā;

Api ce sa mahābhogo, ṭhānaṃ pattheti muttamaṃ.

ទក្ខិណាទានដែលទាយកបានថ្វាយហើយ តែងនាំមកនូវផលរកប្រមាណមិនបាន សូម្បីតែក្សត្រនោះមានភោគៈច្រើន ប្រាថ្នានូវតំណែងដ៏ឧត្តម

13.

១៣.

Lābhī vipulalābhīnaṃ, yathā bhikkhu sudassano;

Tathāhaṃpi bhaveyyanti, lacchate taṃ anāgate.

ដោយប្រាថ្នាថា «ធ្វើដូចម្តេច ឲ្យខ្ញុំបានជាអ្នកមានលាភច្រើន ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកមានលាភដ៏ធំធេង ដូចជាភិក្ខុសុទស្សនៈនេះដែរ» គាត់នឹងបានសម្រេចនូវតំណែងនោះក្នុងអនាគតកាល។

14.

១៤.

Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo;

Gotamonāma nāmena, satthā loke bhavissati.

«ក្នុងកប្បទីមួយសែនអំពីកប្បនេះ ព្រះសាស្តាព្រះនាមគោតម ទ្រង់កើតក្នុងត្រកូលអោក្កាករាជ នឹងត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក»

15.

១៥.

Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;

Sīvali nāma nāmena, hessati satthusāvako.

«ក្សត្រនេះនឹងបានជាធម្មទាយាទ ជាឱរស កើតអំពីធម៌ ជាសាវ័ករបស់ព្រះសាស្តា មាននាមថា សីវលី»

16.

១៦.

Tena [Pg.117] kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca;

Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahaṃ.

ព្រោះកុសលកម្មដែលខ្ញុំបានធ្វើល្អហើយនោះ និងដោយសារចេតនាប្រណិធាន ខ្ញុំលះបង់រាងកាយជារបស់មនុស្សនេះហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស។

17.

១៧.

Tatoparasmiṃsamaye, bārāṇasipuruttame;

Seṭṭhiputto ahaṃ āsiṃ, aḍḍhappatto mahādhano.

ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ខ្ញុំបានកើតជាកូនសេដ្ឋី មានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភ មានមាសប្រាក់ច្រើន ក្នុងក្រុងពារាណសីដ៏ប្រសើរ។

18.

១៨.

Sahassamatte pacceka, nāyake ca nimantiya;

Madhurenannapānena, santappesiṃtadādaro.

ខ្ញុំបាននិមន្តព្រះបច្ចេកពុទ្ធប្រមាណមួយពាន់អង្គ ហើយបានថ្វាយបង្គំផ្គាប់ផ្គុនដោយទឹកនិងអាហារដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ ឲ្យទ្រង់ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយសេចក្តីគោរពក្នុងកាលនោះ។

19.

១៩.

Tato cuto chakāmagge, anubhosiṃmahāyasaṃ;

Devaccharāparivuto, pāsāde ratanāmaye.

លុះច្យុតចាកឋាននោះហើយ ខ្ញុំបានសោយនូវយសដ៏ធំក្នុងឋានសួគ៌ជាន់កាមាវចរទាំង ៦ ហែហមដោយពួកទេវអប្សរ នៅក្នុងប្រាសាទដែលសម្រេចដោយរតនៈ។

20.

២០.

Evaṃ acintiyā buddhā, buddhadhammā acintiyā;

Acintiye pasannānaṃ, vipākopi acintiyo.

ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ជាអចិន្តេយ្យយ៉ាងនេះ ព្រះធម៌របស់ព្រះពុទ្ធ ក៏ជាអចិន្តេយ្យយ៉ាងនេះ វិបាករបស់បុគ្គលទាំងឡាយដែលជ្រះថ្លាក្នុងព្រះធម៌ជាអចិន្តេយ្យនោះ ក៏ជាអចិន្តេយ្យដែរ។

21.

២១.

Ekanavutito kappe, vipassīnāma nāyako;

Uppajji cārunayano, sabbadhammavipassako.

ក្នុងកប្បទី ៩១ អំពីកប្បនេះទៅ មានព្រះនាយកព្រះនាមវិបស្សី ទ្រង់មានព្រះនេត្រល្អ យល់ឃើញនូវធម៌ទាំងពួង បានត្រាស់ដឹងឡើង។

22.

២២.

Tadāhaṃ bandhumatiyā, kulassaññatarassa ca;

Dayito patthito putto, āsiṃ kammantabyāvaṭo.

ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំជាកូនប្រុសជាទីស្រឡាញ់ ជាទីប្រាថ្នារបស់ត្រកូលមួយ ក្នុងនគរពន្ធុមតី ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងកិច្ចការងារ។

23.

២៣.

Tadā aññataro pūgo, vipassissa mahesino;

Pariveṇaṃ akāresi, mahanta miti vissutaṃ.

គ្រានោះ ពួកជនមួយក្រុម បានកសាងបរិវេណដ៏ធំមួយ ល្បីឈ្មោះថា មហន្តបរិវេណ ថ្វាយព្រះវិបស្សីមហេសី។

24.

២៤.

Niṭṭhite ca mahādānaṃ, dadaṃ khajjakasaṃyutaṃ;

Navaṃ dadhi madhuñceva, vicinaṃ na ca maddasa.

កាលដែលបរិវេណនោះរួចរាល់ហើយ ពួកជនទាំងនោះ កាលនឹងថ្វាយមហាទាន ដែលប្រកបដោយបង្អែមផ្សេងៗ ក៏ស្វែងរកទឹកដោះជូរថ្មី និងទឹកឃ្មុំ តែរកមិនបានឡើយ។

25.

២៥.

Tadāhaṃ taṃ gahetvāna, navaṃ dadhi madhumpica,Kammasāmigharaṃ gacchaṃ, tamenaṃ dāna maddasaṃ.

ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំកាន់យកទឹកដោះជូរថ្មី និងទឹកឃ្មុំ ដើរទៅកាន់ផ្ទះរបស់នាយចៅហ្វាយនាយ ក៏បានឃើញទាននោះ។

26.

២៦.

Sahassampi ca datvāna, na latiṃsu ca taṃ dvayaṃ;

Tato evaṃ vicintesiṃ, netaṃ hessati orakaṃ.

ពួកជនទាំងនោះ ទោះបីឲ្យប្រាក់មួយពាន់ ក៏មិនបានវត្ថុទាំងពីរនោះឡើយ លំដាប់នោះ ខ្ញុំក៏គិតយ៉ាងនេះថា វត្ថុនេះមិនមែនជារបស់ថោកទាបឡើយ។

27.

២៧.

Yathā [Pg.118] ime janā sabbe, sakkaronti tathāgataṃ;

Ahampi kāraṃ kassāmi, sasaṅghe lokanāyake.

ជនទាំងឡាយទាំងពួងនេះ ធ្វើសក្ការៈចំពោះព្រះតថាគតយ៉ាងណា អាត្មាអញក៏នឹងធ្វើសក្ការៈចំពោះព្រះលោកនាយក ព្រមទាំងព្រះសង្ឃ យ៉ាងនោះដែរ។

28.

២៨.

Tadāhamevaṃ cintetvā, dadhiṃmadhuñca ekato;

Yojetvā lokanāthassa, sasaṅghassa adāsahaṃ.

ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំគិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏លាយទឹកដោះជូរ និងទឹកឃ្មុំចូលគ្នាតែមួយ ហើយបានថ្វាយដល់ព្រះលោកនាថ ព្រមទាំងព្រះសង្ឃ។

29.

២៩.

Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca;

Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsa magañchahaṃ.

ដោយកុសលកម្មដែលខ្ញុំបានធ្វើល្អនោះ និងដោយចេតនាប្រណិធាន លុះខ្ញុំលះបង់រាងកាយជារបស់មនុស្សហើយ ក៏បានទៅកាន់ឋានតាវត្តិង្ស។

30.

៣០.

Punāhaṃ bārāṇasiyaṃ, rājā hutvā mahāyaso;

Sattukassa tadā ruddho, dvārarodhaṃ akārayiṃ.

ក្រោយមកទៀត ខ្ញុំបានកើតជាស្តេចមានយសធំ ក្នុងក្រុងពារាណសី ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំត្រូវសត្រូវឡោមព័ទ្ធ ក៏បានធ្វើការបិទទ្វារក្រុង។

31.

៣១.

Tato sapattino ruddhā, ekāhaṃ rakkhitā ahuṃ;

Tato tassa vipākena, pāpuṇiṃ nirayaṃ bhusaṃ.

ព្រោះហេតុនោះ ពួកសត្រូវដែលត្រូវខ្ញុំបិទខ្ទប់ទុក ក៏ត្រូវរក្សាទុកអស់មួយថ្ងៃ ដោយផលនៃកម្មនោះ ខ្ញុំក៏បានទៅសោយទុក្ខក្នុងនរកយ៉ាងខ្លាំងក្លា។

32.

៣២.

Pacchime ca bhave dāni, jātohaṃ koliye pure;

Suppavāsā ca me mātā, mahāli licchavī pitā.

ក្នុងភពចុងក្រោយនេះ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំបានកើតក្នុងកោលិយបុរី មានមាតានាមនាងសុប្បវាសា មានបិតានាមមហាលិលិច្ឆវី។

33.

៣៣.

Khattiye puññakammena, dvārarodhassa vāhasā;

Sattamāse sattavasse, vasiṃkucchimhi dukkhito.

ឱព្រះខត្តិយៈ! ដោយអំណាចនៃកម្មគឺការបិទទ្វារក្រុងនោះ ខ្ញុំត្រូវសោយទុក្ខនៅក្នុងផ្ទៃមាតាអស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំ និង ៧ ខែ។

34.

៣៤.

Sattāhaṃ dvāramūḷhohaṃ, mahādukkhasamappito;

Mātā me chandadānena, eva māsi sudukkhitā.

ខ្ញុំត្រូវវង្វេងទ្វារអស់ ៧ ថ្ងៃ ដល់នូវទុក្ខយ៉ាងធំធេង មាតារបស់ខ្ញុំក៏រងទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះតែការប្រគល់ចិត្តនោះ។

35.

៣៥.

Suvatthitohaṃ nikkhanto, buddhena anukampito;

Nikkhantadivaseyeva, pabbajiṃ anagāriyaṃ.

ខ្ញុំប្រសូតមកដោយសេចក្តីសួស្តី ព្រោះព្រះពុទ្ធទ្រង់អនុគ្រោះ ក្នុងថ្ងៃដែលខ្ញុំប្រសូតនោះឯង ខ្ញុំក៏បានចេញសាងផ្នួសជាអនគារិក។

36.

៣៦.

Upajjhā sāriputto me, moggallāno mahiddhiko;

Kese oropayanto me, anusāsi mahāmati.

ព្រះសារីបុត្តជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្ញុំ ព្រះមោគ្គល្លានមានឫទ្ធិធំ និងព្រះមហាមតិបានទូន្មានប្រដៅខ្ញុំ ក្នុងកាលដែលកំពុងកោរសក់ឲ្យខ្ញុំ។

37.

៣៧.

Kesesu chijjamānesu, arahattamapāpuṇīṃ;

Devo nāgā manussā ca, paccayānu panenti me.

កាលដែលសក់ទាំងឡាយកំពុងត្រូវកាត់ ខ្ញុំក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ទេវតា នាគ និងមនុស្សទាំងឡាយ តែងនាំយកបច្ច័យមកប្រគេនខ្ញុំ។

38.

៣៨.

Padumuttaranāmañca, vipassiṃca vināyakaṃ;

Saṃpūjayiṃ pamudito, paccayehi visesato.

ខ្ញុំមានចិត្តរីករាយ បានបូជាចំពោះព្រះវិនាយក ព្រះនាមបទុមុត្តរៈ និងព្រះវិបស្សី ដោយបច្ច័យទាំងឡាយដ៏វិសេស។

39.

៣៩.

Tato [Pg.119] tesaṃ vipākena, kammānaṃ vipuluttamaṃ;

Lābhaṃ labhāmi sabbattha, vane gāme jale thale.

ដោយផលនៃកម្មទាំងនោះ ខ្ញុំតែងបាននូវលាភដ៏ធំទូលាយ និងឧត្តម ក្នុងទីទាំងពួង គឺក្នុងព្រៃ ក្នុងស្រុក ក្នុងទឹក និងលើគោក។

40.

៤០.

Revataṃ dassanatthāya, yadā yāti vināyako;

Tiṃsabhikkhusahassehi, saha lokagganāyako.

កាលណាព្រះវិនាយក ជាព្រះលោកគ្គនាយក ទ្រង់យាងទៅដើម្បីទស្សនាព្រះរេវតត្ថេរ ព្រមដោយភិក្ខុ ៣ ម៉ឺនរូប។

41.

៤១.

Tadā devo panītehi, mamatthāya mahāmati;

Paccayehi mahāvīro, sasaṅgho lokanāyako.

ក្នុងកាលនោះ ទេវតាទាំងឡាយបានបម្រើព្រះមហាវីរៈ ជាព្រះលោកនាយក ព្រមទាំងព្រះសង្ឃ ដោយបច្ច័យដ៏សម្រិតសម្រាំងទាំងឡាយ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំ ឱព្រះមហាមតិ។

42.

៤២.

Upaṭṭhito mayā buddho, gantvā revatamaddasa;

Tato jetavanaṃ gantvā, etadagge ṭhapesimaṃ.

ព្រះពុទ្ធដែលខ្ញុំបានបម្រើហើយ ទ្រង់យាងទៅបានជួបព្រះរេវតត្ថេរ រួចទ្រង់យាងត្រឡប់មកកាន់វត្តជេតពនវិញ ហើយបានតាំងខ្ញុំទុកក្នុងតំណែងដ៏ប្រសើរនេះ។

43.

៤៣.

Lābhīnaṃ sīvali aggo, mama sissesu bhikkhavo;

Sabbelokahito satthā, kittayī parisāsumaṃ.

ព្រះសាស្តាជាអ្នកអនុគ្រោះដល់លោកទាំងពួង ទ្រង់បានសរសើរខ្ញុំក្នុងកណ្តាលជំនុំថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សីវលីជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរផ្នែកខាងមានលាភ ក្នុងបណ្តាសាវ័កទាំងឡាយរបស់តថាគត»។

44.

៤៤.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;

Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo.

កិលេសទាំងឡាយ ខ្ញុំបានដុតបំផ្លាញហើយ ភពទាំងពួង ខ្ញុំបានដកចោលហើយ ខ្ញុំជាអ្នកមិនមានអាសវៈ រស់នៅ ដូចជាដំរីកាត់ផ្តាច់នូវចំណង។

45.

៤៥.

Svāgataṃ vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santikaṃ;

Tisso vijjā anuppatto, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

ការដែលខ្ញុំបានមកកាន់សំណាក់ព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរនេះ ជាការមកល្អណាស់តើ ខ្ញុំបានសម្រេចវិជ្ជា ៣ ហើយ សាសនារបស់ព្រះពុទ្ធ ខ្ញុំបានធ្វើរួចហើយ។

46.

៤៦.

Paṭisambhidā catassopi, vimokkhā pica aṭṭhime;

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsananti.

បដិសម្ភិទា ៤ វិមោក្ខ ៨ និងអភិញ្ញា ៦ ទាំងនេះ ខ្ញុំបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយ សាសនារបស់ព្រះពុទ្ធ ខ្ញុំបានធ្វើរួចហើយ។

Itthaṃ sudaṃ āyasmā sīvalitthero imā gāthāyo abhāsitthāti.

ឮថា ព្រះសីវលិត្ថេរដ៏មានអាយុ បានសម្តែងនូវគាថាទាំងនេះ ដោយប្រការដូច្នេះឯង។

47.

៤៧.

Sutvāna etaṃ caritaṃ mahabbhutaṃ,Puññānubhāvañca siriṃ sirīmataṃ;

Hitvā kusītaṃ kusalaṃ karotha,Kāmāttha kāmaṃ bhavabhoganibbutiṃ.

ជនទាំងឡាយ លុះបានស្តាប់នូវប្រវត្តិដ៏អស្ចារ្យនេះ និងអានុភាពនៃបុណ្យ និងសិរីរបស់លោកអ្នកមានសិរីហើយ គួរលះបង់សេចក្តីខ្ជិលច្រអូស ហើយធ្វើនូវកុសល ដែលជាហេតុនាំមកនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកាម និងការរលត់ទៅនៃភពនិងភោគៈចុះ។

Sīvalittherassa vatthuṃ dasamaṃ.

រឿងព្រះសីវលិត្ថេរ ចប់ជាទី ១០។

Yakkhavañcitavaggo tatiyo.

យក្ខវញ្ចិតវគ្គ ទី ៣ ចប់។

Mahāsenavaggo

មហាសេនវគ្គ។

31. Mahāsenarañño vatthumhi ayamānupubbīkathā

៣១. នេះជាអនុបុព្វីកថា ក្នុងរឿងរបស់ព្រះបាទមហាសេន។

Bhagavati [Pg.121] parinibbute pāṭaliputtanagare mahāseno nāma rājā rajjaṃ kāresi dhammiko dhammarājā. So pana pitupitāmahādīnaṃ dhanarāsiṃ oloketvā ime imaṃ sāpateyyaṃ pahāya maccuno mukhamupagatā. Aho saṃsārikānaṃ aññāṇatā. Dhanaṃ ṭhapetvā attano vināsañca attānaṃ ṭhapetvā dhanavināsañca na jānantīti sampattiyā adhigamañca vināsaṃ cāti sabbaṃ cintetvā dhammañca sutvā paṭiladdhasaddho divase divase dasasahassānaṃ bhikkhūnaṃ madhurena annapānena santappento anekāni puññāni upacinanto ekadivasaṃ raho paṭisallino evaṃ cintesi. Evaṃ rājaniyogena janassa pīḷanaṃ katvā dinnadānato sahatthena kammaṃ katvā laddhena dinnadānaṃ mahapphalaṃ mahānisaṃsaṃ bhavissati, evaṃ mayā kātabbanti so suhadā maccassa rajjaṃ nīyyātetvā attano kaṇiṭṭhikaṃ ādāya kiñci ajānāpetvā aññataravesena nagarā nikkhamma uttaramadhuraṃ nāma nagaraṃ agamāsi, tattha mahāvibhavo eko seṭṭhi paṭivasati, te seṭṭhino samīpa mupagamma ṭhitā. Tena kimatthāyāgatāti vutte rājā tava gehe bhatiyā kammaṃ karissāmīti vatvā tenānuññāto tīṇi vassāni kamma makāsi, tato ekadivasaṃ seṭṭhi te disvā pakkositvā atīva tumhe sukhumālatarā. Tathāpi imasmiṃ gehe kammakaraṇena ciraṃ vasittha, ettakaṃ kālaṃ kismiñci kammepi kusītattaṃ na paññāyati. Pageva anācārampi, yāgubhattaṃ ṭhapetvā aññaṃ upakārampi mama santikā natthi, kenatthena kammaṃ karothāti pucchi. Rājā tassa vacanaṃ sutvā imasmiṃ janapade sālino manāpabhāvo bahuso sūyati. Tasmā sālīnamatthāya idhā gatamhāti āha, taṃ sutvā tesaṃ tuṭṭho seṭṭhi sālīnaṃ sakaṭasahassaṃ adāsi, rājā sāliṃlabhitvā seṭṭhino [Pg.122] evamāha, bho imaṃ amhākaṃ nagaraṃ pāpethāti, taṃ sutvā seṭṭhi sādhūti vatvā sāliparipuṇṇasakaṭasahassaṃ rañño nagaraṃ pāpesi, rājā nagaraṃ gantvā seṭṭhissa nānāvaṇṇavatthahiraññasuvaṇṇādīhi sakaṭe pūretvā paṭipesetvā mettiṃ thiraṃ katvā ābhatavīhayo rājagehe sannicayamakāsi, atha rājā katipāhaccayena musalaṃ paggayha sahattheneva vīhiṃ koṭṭeti, koṭṭitakoṭṭitaṃ kaṇiṭṭhikā papphoṭeti. Evaṃ ubhopi taṇḍulānaṃ mahantaṃ rāsiṃ katvā dārūdakādayo āharitvā ambilabhattaṃ pacitvā rājagehe pañcasataāsanāni paññāpetvā kālaṃ ugghosesuṃ, āgacchantu ayyā anukampaṃ upādāya mama gehe bhuñjantūti. Taṃ sutvā pañcasatā bhikkhū ākāsena āgamiṃsu, rājā te yāvadatthaṃ parivisi, tato tesaṃ antare piyaṃgudīpavāsī eko mahāsivatthero nāma bhattaṃ gahetvā ete maṃ passantūti adhiṭṭhahitvā ākāsena piyaṃgudīpaṃ gantvā bhattaṃ pañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ datvā paribhuñci. Taṃ tassānubhāvena sabbesaṃ yāvadatthaṃ ahosi. Evaṃ appakenāpi deyyadhammena sappurisā dāyakānaṃ manaṃ pasādetvā patiṭṭhaṃ karontīti. Vuttañhi.

កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ ព្រះរាជាមួយព្រះនាមមហាសេន ជាស្តេចទ្រង់ធម៌ ជាធម្មរាជ បានសោយរាជ្យក្នុងក្រុងបាដលីបុត្ត។ ព្រះរាជានោះ ទ្រង់ទតមើលគំនរទ្រព្យរបស់ព្រះវររាជបិតា និងព្រះអយ្យកោជាដើម ហើយទ្រង់ព្រះចិន្តាថា «ជនទាំងឡាយនេះ លះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិនេះហើយ ចូលទៅកាន់មាត់នៃសេចក្តីស្លាប់។ ឱ! សេចក្តីមិនដឹងរបស់សត្វលោកក្នុងសង្សារវដ្តអើយ! ពួកជនមិនដឹងនូវសេចក្តីវិនាសរបស់ខ្លួនដោយទុកទ្រព្យសម្បត្តិទុក ឬមិនដឹងនូវសេចក្តីវិនាសនៃទ្រព្យសម្បត្តិដោយទុកខ្លួនឯងទុកឡើយ» ទ្រង់ព្រះចិន្តាអំពីការបាន និងការវិនាសនៃសម្បត្តិទាំងពួងយ៉ាងនេះ ហើយទ្រង់បានស្តាប់ធម៌ ក៏កើតសេចក្តីជ្រះថ្លា តែងញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយមួយម៉ឺនរូបឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយភោជនាហារដ៏មានរសជាតិផ្អែមល្ហែមរាល់ៗថ្ងៃ ទ្រង់សន្សំបុណ្យជាច្រើន ថ្ងៃមួយ ទ្រង់គង់នៅក្នុងទីស្ងាត់ម្នាក់ឯង ទ្រង់ព្រះចិន្តាយ៉ាងនេះថា «ការថ្វាយទានដោយការធ្វើការងារដោយដៃខ្លួនឯង ហើយបានមកថ្វាយ តែងមានផលច្រើន មានអានិសង្សច្រើន ជាងការថ្វាយទានដែលបានមកពីការបៀតបៀនប្រជានជនដោយអាជ្ញារបស់ស្តេច អាត្មាអញគួរធ្វើការងារដោយដៃខ្លួនឯងយ៉ាងនេះ» ទ្រង់ព្រះចិន្តាយ៉ាងនេះហើយ ក៏ប្រគល់រាជសម្បត្តិថ្វាយដល់អាមាត្យជាទីស្រឡាញ់ ហើយនាំយកព្រះអនុជពៅទៅជាមួយ ដោយមិនឲ្យនរណាដឹងឡើយ ទ្រង់ក្លែងភេទជាអ្នកដទៃ យាងចេញពីព្រះនគរ ទៅកាន់នគរមួយឈ្មោះឧត្តរមធុរា។ ក្នុងនគរនោះ មានសេដ្ឋីម្នាក់មានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភរស់នៅ ព្រះរាជានិងព្រះអនុជបានយាងទៅឈរនៅជិតសេដ្ឋីនោះ។ កាលដែលសេដ្ឋីសួរថា «អ្នកទាំងឡាយមកដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?» ព្រះរាជាទូលថា «ខ្ញុំនឹងធ្វើការងារស៊ីឈ្នួលក្នុងផ្ទះរបស់លោក» លុះសេដ្ឋីអនុញ្ញាតហើយ ក៏បានធ្វើការងារអស់រយៈពេល ៣ ឆ្នាំ។ លំដាប់នោះ ថ្ងៃមួយ សេដ្ឋីបានឃើញជនទាំងពីរនោះ ក៏ហៅមកនិយាយថា «អ្នកទាំងពីរជាអ្នកសុខុមាលជាតិក្រៃលែង ប៉ុន្តែបានរស់នៅធ្វើការងារក្នុងផ្ទះនេះអស់កាលយូរហើយ ក្នុងកាលត្រឹមណេះ មិនដែលឃើញសេចក្តីខ្ជិលច្រអូសក្នុងការងារណាមួយឡើយ សូម្បីតែអនាចារក៏គ្មានឡើយ ក្រៅពីបបរនិងបាយ ខ្ញុំគ្មានការឧបការៈដទៃដល់អ្នកឡើយ តើអ្នកទាំងឡាយធ្វើការងារដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?»។ ព្រះរាជាបានស្តាប់ពាក្យរបស់សេដ្ឋីនោះហើយ ក៏ទូលថា «ឮថាស្រូវសាលីក្នុងជនបទនេះមានរសជាតិឆ្ងាញ់ពិសាណាស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបយើងខ្ញុំមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ស្រូវសាលី»។ សេដ្ឋីបានស្តាប់ហើយ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ បានប្រគល់រទេះផ្ទុកស្រូវសាលីមួយពាន់គ្រឿងដល់ជនទាំងពីរនោះ។ ព្រះរាជាបានស្រូវសាលីហើយ ក៏និយាយនឹងសេដ្ឋីយ៉ាងនេះថា «នែអ្នកដ៏មានអាយុ សូមលោកជួយដឹកជញ្ជូនស្រូវសាលីនេះទៅកាន់នគររបស់យើងខ្ញុំផង» សេដ្ឋីបានស្តាប់ហើយ ក៏ទទួលថា «សាធុ» ហើយបានដឹកជញ្ជូនរទេះផ្ទុកស្រូវសាលីពេញមួយពាន់គ្រឿងទៅកាន់នគររបស់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាយាងទៅដល់នគរហើយ ក៏បានញ៉ាំងរទេះទាំងនោះឲ្យពេញដោយសម្លៀកបំពាក់មានពណ៌ផ្សេងៗ ប្រាក់ មាស ជាដើម ហើយផ្ញើត្រឡប់ទៅឲ្យសេដ្ឋីវិញ ធ្វើសេចក្តីរាប់អានឲ្យមាំមួន ហើយបានសន្សំទុកនូវស្រូវសាលីដែលនាំមកនោះក្នុងព្រះរាជវាំង។ លុះកន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ ព្រះរាជាទ្រង់កាន់អង្រែបុកស្រូវដោយព្រះហស្តផ្ទាល់ ព្រះអនុជពៅជាអ្នករែងនិងអុំ។ ជនទាំងពីរនាក់បានធ្វើគំនរអង្ករយ៉ាងធំយ៉ាងនេះហើយ ក៏នាំយកឧសនិងទឹកជាដើមមក ដណ្តាំបាយជូរ ហើយចាត់ចែងអាសនៈប្រាំរយក្នុងព្រះរាជវាំង រួចប្រកាសកាលថា «សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយ និមន្តមកឆាន់ក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំ ដោយសេចក្តីអនុគ្រោះចុះ»។ ភិក្ខុប្រាំរយរូបបានស្តាប់ការប្រកាសនោះហើយ ក៏ហោះមកតាមអាកាស ព្រះរាជាបានវេរប្រគេនភិក្ខុទាំងនោះតាមសេចក្តីត្រូវការ។ លំដាប់នោះ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ មានព្រះថេរៈមួយរូបនាមមហាសិវត្ថេរ ជាអ្នកនៅក្នុងកោះបិយង្គុ បានកាន់យកភត្តហើយអធិដ្ឋានថា «សូមឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយនេះឃើញអាត្មាអញចុះ» រួចហោះទៅកាន់កោះបិយង្គុតាមអាកាស ហើយបានប្រគេនភត្តនោះដល់ភិក្ខុប្រាំរយរូប រួចឆាន់ខ្លួនឯង។ ដោយអានុភាពរបស់ព្រះថេរៈនោះ ភត្តនោះក៏ល្មមគ្រប់គ្រាន់ដល់ភិក្ខុទាំងអស់តាមសេចក្តីត្រូវការ។ សប្បុរសទាំងឡាយ តែងញ៉ាំងចិត្តរបស់ទាយកឲ្យជ្រះថ្លា ហើយធ្វើជាទីពឹង សូម្បីដោយទេយ្យធម៌បន្តិចបន្តួចយ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា៖

1.

១.

Appakenapi medhāvī, dāyakānaṃ manaṃ pati;

Saddhaṃ vaḍḍhenti candova, raṃsinā khīrasāgaraṃ.

អ្នកមានប្រាជ្ញា តែងញ៉ាំងចិត្តរបស់ទាយកទាំងឡាយឲ្យជ្រះថ្លា សូម្បីដោយទេយ្យធម៌បន្តិចបន្តួច តែងញ៉ាំងសទ្ធាឲ្យចម្រើនឡើង ដូចជាព្រះចន្ទញ៉ាំងសមុទ្រទឹកដោះឲ្យចម្រើនឡើងដោយពន្លឺ ដូច្នោះឯង។

2.

២.

Aṭṭhāne na niyojentā, karontā neva sannidhiṃ;

Paribhoga makatvāna, neva nāsenti paccayaṃ.

ពួកលោកមិនដឹកនាំក្នុងផ្លូវមិនគួរ មិនធ្វើការសន្សំទុក មិនប្រើប្រាស់ និងមិនធ្វើបច្ច័យឲ្យវិនាសឡើយ។

3.

៣.

Na pāpentāca theyyassa, na karontā tatheviṇaṃ;

Vibhajanti susīlesu, sayaṃ bhutvāna sīlavāti.

មិនបង្កឲ្យមានការលួចប្លន់ មិនធ្វើឲ្យមានបំណុលយ៉ាងនោះឡើយ លោកអ្នកមានសីល តែងឆាន់ខ្លួនឯងផង ចែករំលែកដល់លោកអ្នកមានសីលទាំងឡាយផង។

Atha rājā kaṇiṭṭhikāya saddhiṃ thattheva ṭhito piyaṃgudīpe paribhuñjante pañcasatabhikkhū disvā haṭṭho udaggo ahosi. Atha [Pg.123] te aparabhāge attanā kataṃ dānavaraṃ anussarantā na cireneva ubhopi sotāpannā ahesuṃti.

គ្រានោះ ព្រះរាជាព្រមទាំងព្រះអនុជពៅ ឈរនៅក្នុងទីនោះឯង បានទតឃើញភិក្ខុប្រាំរយរូបកំពុងឆាន់នៅក្នុងកោះបិយង្គុ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយក្រៃលែង។ លុះសម័យក្រោយមក ជនទាំងពីរនោះ កាលរលឹកនឹកដល់ទានដ៏ប្រសើរដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្នទាំងពីររូប។

4.

៤.

Na gaṇentāttano dukkhaṃ, vihāya mahatiṃ siriṃ;

Āyatiṃbhavamicchantā, sujanevaṃ subhe ratā.

សប្បុរសទាំងឡាយ កាលប្រាថ្នានូវភពតទៅ លះបង់នូវសិរីដ៏ធំធេង មិនគិតគូរដល់សេចក្តីទុក្ខរបស់ខ្លួន តែងត្រេកអរក្នុងអំពើល្អយ៉ាងនេះឯង។

5.

៥.

Āyāsena kataṃ puññaṃ, mahantaphaladāyakaṃ;

Iti mantvāna medhāvī, sahattheneva taṃ kareti.

បុណ្យដែលធ្វើដោយសេចក្តីព្យាយាម តែងផ្តល់ផលដ៏ធំធេង អ្នកមានប្រាជ្ញាដឹងយ៉ាងនេះហើយ គប្បីធ្វើនូវបុណ្យនោះដោយដៃរបស់ខ្លួនឯងចុះ។

Mahāsenarañño vatthuṃ pathamaṃ.

រឿងព្រះបាទមហាសេន ចប់ជាទី ១។

32. Suvaṇṇatilakāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

៣២. នេះជាអនុបុព្វីកថា ក្នុងរឿងនាងសុវណ្ណតិលកា។

Laṅkādīpe kira anurādhapuranagare eko mātugāmo saddhāsampannā niccaṃ abhayuttaracetiye pupphapūjaṃ karoti, athekadivasaṃ sā attano dhītuyā saddhiṃ tasmiṃ cetiye pupphapūjanatthāya gantvā pupphāsanasālāya udakaṃ apassantī dhītu hatthe pupphacaṅgoṭakaṃ ṭhapetvā ghaṭa mādāya pokkharaṇiṃ agamāsi, tato sā dārikā mātari anāgatāyayeva adhotāsane pupphamuṭṭhiṃgahetvā maṇḍalaṃ katvā pūjetvā evaṃ patthanamakāsi. Tathā hi.

ឮថា ក្នុងក្រុងអនុរាធបុរៈ នាឡង្កាទ្វីប មានស្ត្រីម្នាក់ជាអ្នកមានសទ្ធាពេញបរិបូណ៌ តែងធ្វើការបូជាផ្កាចំពោះអភយុត្តរចេតិយជានិច្ច។ ថ្ងៃមួយ នាងព្រមទាំងកូនស្រី បានទៅកាន់ចេតិយនោះដើម្បីបូជាផ្កា កាលមិនឃើញទឹកក្នុងសាលាសម្រាប់ដាក់ផ្កាបូជា ក៏ដាក់កន្ត្រកផ្កាក្នុងដៃកូនស្រី រួចកាន់ក្អមទឹកទៅកាន់ស្រះឈូក។ លំដាប់នោះ កាលដែលមាតាមិនទាន់ត្រឡប់មកវិញ កុមារីនោះក៏កាន់យកក្តាប់ផ្កា យកទៅរៀបជាវង់បូជាលើអាសនៈដែលមិនទាន់បានលាង ហើយបានធ្វើការប្រាថ្នាយ៉ាងនេះថា៖

1.

១.

Mahāvīrassa dhīrassa, sayambhussa mahesino;

Tilokaggassa nāthassa, bhagavantassa satthuno.

(ខ្ញុំសូមបូជាផ្កានេះ) ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាព្រះសាស្តា ជាព្រះមហាវីរៈ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាស្មារតី ជាព្រះស្វយម្ភូ ជាព្រះមហេសី ជាទីពឹងដ៏ប្រសើរក្នុងត្រៃលោក។

2.

២.

Ya mahaṃ pūjayiṃ pupphaṃ, tassa kammassa vāhasā;

Rūpīnaṃ pavarā hessaṃ, ārohapariṇāhavā.

ដោយអំណាចនៃកម្មដែលខ្ញុំបានបូជាផ្កានេះ សូមឲ្យខ្ញុំជាស្រីមានរូបល្អឆើតឆាយជាងស្រីទាំងឡាយ មានកម្ពស់និងទំហំសមសួន។

3.

៣.

Maṃ [Pg.124] disvā purisā sabbe, mucchantu kāmamucchitā;

Niccharantu sarīrā me, raṃsimālīva raṃsiyo.

សូមឲ្យបុរសទាំងពួង កាលបើឃើញខ្ញុំហើយ ត្រូវស្រឡាំងកាំងដោយអំណាចនៃកាមតណ្ហា សូមឲ្យរស្មីទាំងឡាយផ្សាយចេញពីសរីរាង្គរបស់ខ្ញុំ ដូចជាពន្លឺផ្សាយចេញពីព្រះអាទិត្យ ដូច្នោះចុះ។

4.

៤.

Hadayaṅgamā kaṇṇasukhā, mañjubhāṇī subhā mama;

Kinnarānaṃ yathā vāṇī, evameva pavattatūti.

សូមឲ្យវាចារបស់ខ្ញុំ ជាវាចាគួរឲ្យស្រឡាញ់ ពីរោះស្តាប់ ជាវាចាផ្អែមល្ហែម និងល្អ ដូចជាសំឡេងរបស់ពួកកិន្នរ ដូច្នោះចុះ។

Athassā mātā āgamma adhotāsane pūjitāni pupphāni disvā kasmā caṇḍālī adhotāsane bhagavato pupphāni pūjesi, ayuttaṃ tayā katanti āha, taṃ sutvā sā mātuyā kujjhitvā tvaṃ caṇḍālīti akkosi, sā ettakaṃ puññāpuññaṃ katvā aparabhāge tato cutā jambudīpe uttaramadhurāyaṃ ekassa caṇḍālagandhabbabrāhmaṇassa dhītā hutvā nibbatti, uttamarūpadharā ahosi, tassā sarīrato meghamukhato vijjullatāviya raṃsiyo niccharanti. Samantā catuhatthaṭṭhāne sarīrappabhāya andhakāre vidhamati. Mukhato uppalagandho vāyati, kāyato candanagandho, tassā dvinnaṃ thanāna mantare suvaṇṇavaṇṇaṃ ekaṃ tilakaṃ ahosi, tena bālasuriyassa viya pabhā niccharati. Diṭṭhadiṭṭhā yebhuyyena ummattā viya kāmamadena visaññino honti, aho kusalākusalānaṃ ānubhāvo. Tathā hi.

គ្រានោះ មាតារបស់នាងមកដល់ ឃើញផ្កាទាំងឡាយដែលនាងបូជាលើអាសនៈមិនទាន់លាងស្អាត ក៏និយាយថា «ហេតុអ្វីបានជានាងចណ្ឌាលីបូជាផ្កាចំពោះព្រះភគវន្តលើអាសនៈមិនទាន់លាងស្អាត ការដែលនាងធ្វើនេះមិនសមគួរឡើយ»។ នាងបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ខឹងនឹងមាតា ហើយជេរប្រទេចថា «ឯងជាស្រីចណ្ឌាល»។ នាងធ្វើបុណ្យនិងបាបមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ក៏ច្យុតពីលោកនោះ ទៅកើតជាកូនស្រីរបស់ព្រាហ្មណ៍អ្នកលេងតន្ត្រីម្នាក់ក្នុងត្រកូលចណ្ឌាល នៅក្រុងឧត្តរមធុរា ក្នុងជម្ពូទ្វីប នាងមានរូបរាងដ៏ឧត្តម រស្មីទាំងឡាយរមែងផ្សាយចេញពីសរីរៈរបស់នាង ដូចជាផ្លេកបន្ទោរចេញពីមាត់មេឃ។ ពន្លឺសរីរៈរបស់នាងកម្ចាត់បង់នូវងងឹតក្នុងទីជុំវិញប្រមាណ ៤ ហត្ថ។ ក្លិនផ្កាឈូកក្រអូបភាយចេញពីមាត់ ក្លិនខ្លឹមច័ន្ទក្រអូបភាយចេញពីកាយ ក្នុងចន្លោះដោះទាំងពីររបស់នាង មានប្រជ្រុយមួយពណ៌ដូចមាស រស្មីរមែងផ្សាយចេញពីប្រជ្រុយនោះ ដូចជាព្រះអាទិត្យទើបនឹងរះថ្មីៗ។ មនុស្សទាំងឡាយដែលបានឃើញហើយៗ ភាគច្រើនតែងតែភាន់ភាំងស្មារតី ដូចជាមនុស្សឆ្កួតដោយសារតម្រេកក្នុងកាម ឱ! អានុភាពនៃកុសលនិងអកុសលពិតជាប្លែកអស្ចារ្យមែន។ ព្រោះថា៖

5.

៥.

Yena sā kodhasāmātu, caṇḍālī iti bhāsitā;

Tena sā āsi caṇḍālī, jegucchā hīnajātikā.

ព្រោះតែនាងខឹងនឹងមាតា ហើយពោលពាក្យថា «នាងចណ្ឌាលី» ហេតុនោះ នាងទើបកើតជាស្រីចណ្ឌាល មានជាតិថោកទាប គួរខ្ពើមរអើម។

6.

៦.

Sallakkhetvāna sambuddha, guṇaṃ pūjesi yaṃ tadā;

Tena puññānubhāvena, sā bhirūpī manoramā.

ព្រោះតែនាងបានពិចារណាឃើញនូវព្រះគុណរបស់ព្រះសម្ពុទ្ធ ហើយបានបូជា (ផ្កា) ក្នុងកាលនោះ ដោយអានុភាពនៃបុណ្យនោះ នាងទើបមានរូបល្អ គួរជាទីគាប់ចិត្ត។

7.

៧.

Yena yena pakārena, puññapāpāni yo kare;

Tassa tassānurūpena, morova labhate phalaṃ.

បុគ្គលធ្វើនូវបុណ្យនិងបាបដោយប្រការណាៗ រមែងបានទទួលផលដ៏សមគួរតាមប្រការនោះៗ ដូចជាសត្វក្ងោកដូច្នោះឯង។

8.

៨.

Pāpena ca tiracchāne, jāyanti kusalena te;

Vaṇṇapokkharatā hoti, morānaṃ kamma mīdisanti.

សត្វទាំងឡាយរមែងកើតក្នុងកំណើតតិរច្ឆានដោយសារបាបកម្ម ប៉ុន្តែដោយសារកុសលកម្ម សត្វក្ងោកទាំងឡាយនោះ ទើបមានពណ៌សម្បុរដ៏ល្អស្អាត នេះជាកម្មរបស់សត្វក្ងោកទាំងឡាយ។

Tato [Pg.125] tassā mātāpitaro suvaṇṇatilakāti nāma makaṃsu. Tasmiṃkira nagare manussā tassā rupadassanenaca savaṇenaca sampattāpi caṇḍāladhītā ayanti paribhavabhayena āvāhaṃ na karonti. Atha tasmiṃ nagare jeṭṭhacaṇḍālabrāhmaṇassa putto etamatthāya tassā mātāpitunnaṃ santikaṃ vatthābharaṇagandhamālādayo pesesi suvaṇṇatilakaṃ amhākaṃ dadantūti, te taṃ pavattiṃ tassā ārocesuṃ. Sāssa jigucchantī parihāsa makāsi. Tato brāhmaṇassa putto lajjito rañño santikaṃ gantvā vīṇaṃ muñcetvā gāyamāno evamāha.

លំដាប់នោះ មាតាបិតារបស់នាងបានដាក់ឈ្មោះនាងថា «សុវណ្ណតិលកា» (នាងប្រជ្រុយមាស)។ ឮថា ក្នុងនគរនោះ មនុស្សទាំងឡាយ ទោះបីជាបានឃើញរូបរាង និងបានឮកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់នាងហើយក្តី ក៏មិនហ៊ានរៀបការជាមួយឡើយ ព្រោះខ្លាចការមើលងាយថា «នាងនេះជាកូនស្រីចណ្ឌាល»។ គ្រានោះ កូនប្រុសរបស់មេកើយព្រាហ្មណ៍ចណ្ឌាលក្នុងនគរនោះ បានបញ្ជូនគ្រឿងស្លៀកពាក់ គ្រឿងអលង្ការ គ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាជាដើម ទៅកាន់សំណាក់មាតាបិតារបស់នាង ដើម្បីសុំការនេះ ដោយពាក្យថា «សូមលោកប្រគល់នាងសុវណ្ណតិលកាឱ្យមកយើងខ្ញុំចុះ» មាតាបិតាក៏បានប្រាប់រឿងនោះដល់នាង។ នាងខ្ពើមរអើមនឹងបុរសនោះ ក៏បានធ្វើការសើចចំអកឱ្យ។ គ្រានោះ កូនប្រុសរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះមានសេចក្តីអៀនខ្មាស ក៏បានទៅកាន់សំណាក់ព្រះរាជា ដេញពិណច្រៀងឡើងយ៉ាងនេះថា៖

9.

៩.

Lalanā nanānī calalocanānī,Taruṇā ruṇānī calitādharāṇī;

Manujo hi yo nettapiyaṃ karoti,Sa tu nīcajātiṃ api no jahāti.

ស្រីក្រមុំមានមុខដ៏ស្រស់ស្អាត មានភ្នែករំភើបញាប់ញ័រ មានបបូរមាត់ក្រហមព្រាលៗញ័រតិចៗ បុរសណាធ្វើនាងឱ្យជាទីគាប់ចិត្តនៃភ្នែក បុរសនោះទោះបីជាមានជាតិខ្ពង់ខ្ពស់ ក៏មិនលះបង់នូវជាតិថោកទាបឡើយ។

Kimidanti raññā puṭṭho āha.

កាលដែលព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់សួរថា «នេះជាអ្វី?» ព្រាហ្មណ៍នោះក៏ក្រាបបង្គំទូលថា៖

10.

១០.

Sameti kiṃ deva chamāya mattikā,Kadāci cāmīkarajātikāya;

Sigāladhenu api nīcajātikā,Sameti kiṃsīhavarena devāti.

«បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ដីឥដ្ឋនៅលើដី តើអាចស្មើគ្នាជាមួយនឹងមាសទឹកដប់បានក្នុងកាលណាមួយដែរឬ? បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ មេកញ្ជ្រោងដែលមានជាតិថោកទាប តើអាចស្មើគ្នាជាមួយស្តេចសីហៈដ៏ប្រសើរបានដែរឬ?»។

Evañca pana vatvā deva imasmiṃnagare suvaṇṇatilakā nāmekā caṇḍāladhītā atthi, sā samānajātikehi pesitapaṇṇākāraṃ na gaṇhāti, kulavanteyeva pattheti, kadā nāma kākī suvaṇṇahaṃsena samāgacchati devāti. Rājā taṃ sutvā tassā pitaraṃ pakkosāpetvā tamatthaṃ vatvā saccaṃ bhaṇeti pucchi, sopi saccaṃ deva, sā jātisampannameva kāmetīti āha. Rājā evaṃ sati bhaṇe pañcamadhuranagare uddāḷabrāhmaṇo nāma atthi, so jātisampanno mātitoca pititoca anupakkuṭṭho[Pg.126], jegucchā paṭikkūlā etāti mātugāmena saddhiṃ na saṃvasati. Attano gehato rājagehaṃ gacchantoca āgacchanto ca soḷasakhīrodakaghaṭehi magge siñcāpesi. Mātugāme disvā kālakaṇṇī mayā diṭṭhāti khīrodakena mukhaṃ dhovati. Tava dhītā sakkontī tena saddhiṃ saṃvasatu, etamatthaṃ tava dhītaraṃ kathehīti āha, sopi taṃ sutvā gehaṃ gantvā dhītaraṃ pakkositvā raññā vuttaniyāmeneva tassā kathesi. Tāya taṃ sutvā sakkontī ahaṃ uddāḷabrāhmaṇena saddhiṃ vasissāmi, mā tumhe cintetha, papañcampi mā karotha, pātova gamissāmīti vutte pitā panassā sādhūti sahassagghanakacittakambalakañcukena dhītu sarīraṃ pārupāpetvā vīṇādituriyabhaṇḍāni gāhāpetvā dhītuyā saddhiṃ addhānamaggaṃ paṭipajji. Gacchanto antarāmagge aññatarasmiṃ nagare rañño gandhabbaṃ karonto dhītaraṃ piṭṭhipasse nisīdāpetvā gandhabbamakāsi. Athassa piṭṭhipassanisinnā suvaṇṇatilakā nayanakoṭiyā diṭṭhiṃ pāpentī sarasena taṃ oloketvā pārutakañcukaṃ kiñci apanetvā sarīrappabhaṃ paññāpesi, rājā panassā sarīrappabhaṃca rūpasampadaṃca disvā kāmāturo vigatasañño sammūḷho hutvā muhuttena paṭiladdhassāso tassā sassāmikāssāmikabhāvaṃ pucchitvā caṇḍāladhītāti sutvā paribhavabhayena taṃ ānetu masakkonto evarūpaṃ vaṇṇapokkharasampannaṃ itthiratanaṃ alabhantassa me ko attho jīvitenāti socanto paridevanto kāmamucchito kattabbā kattabbaṃ ajānanto asiṃ gahetvā attano sīsaṃ sayameva chinditvā kāla makāsi. Evameva antarāmagge pañcarājāno tassā rūpasampattimadamattā asinā chinnasīsā jīvitakkhayaṃ pāpuṇiṃsu. Tathā hi sattā hiraññasuvaṇṇadāsidāsa puttadārādīsu piyaṃ nissāya kāmena mucchitā anayabyasanaṃ pāpuṇantīti. Vuttañhetaṃ bhagavatā.

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលបន្តថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ នៅក្នុងនគរនេះ មានកូនស្រីចណ្ឌាលម្នាក់ឈ្មោះ សុវណ្ណតិលកា នាងមិនព្រមទទួលយកតង្វាយដែលជនមានជាតិស្មើគ្នាបញ្ជូនទៅឱ្យឡើយ នាងប្រាថ្នាតែបុរសមានត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះ បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ កាលណាទៅហ្ន៎ ទើបមេក្អែកអាចរួមរស់ជាមួយស្តេចហង្សមាសបាន?»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ត្រាស់បង្គាប់ឱ្យហៅបិតារបស់នាងមក រួចទ្រង់ប្រាប់រឿងនោះ ហើយត្រាស់សួរថា «តើពិតមែនឬទេ?»។ បិតារបស់នាងក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «ពិតមែនហើយ ព្រះអង្គ នាងប្រាថ្នាតែបុរសដែលមានជាតិត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះ»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «នែអ្នក បើដូច្នោះមែន នៅក្នុងក្រុងបញ្ចមធុរា មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ ឧទ្ទាលព្រាហ្មណ៍ គាត់ជាអ្នកមានជាតិត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ មិនមានអ្នកណាមើលងាយបានទាំងខាងមាតានិងបិតា គាត់តែងតែខ្ពើមរអើមនឹងស្ត្រីភេទ មិនព្រមរួមរស់ជាមួយស្ត្រីឡើយ។ កាលដែលគាត់ដើរចេញពីផ្ទះទៅកាន់ព្រះរាជវាំង ឬដើរត្រឡប់មកវិញ គាត់តែងតែឱ្យគេស្រោចស្រពផ្លូវដោយក្អមទឹកដោះស្រស់ចំនួន ១៦ ក្អម។ កាលបើឃើញស្ត្រីភេទ គាត់តែងតែគិតថា "អញឃើញស្រីចង្រៃហើយ" រួចក៏លាងមុខដោយទឹកដោះស្រស់។ បើកូនស្រីរបស់អ្នកអាចរួមរស់ជាមួយគាត់បាន ចូរអ្នកទៅប្រាប់រឿងនេះដល់កូនស្រីរបស់អ្នកចុះ»។ បិតារបស់នាងបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅផ្ទះ ហៅកូនស្រីមកប្រាប់តាមដែលព្រះរាជាត្រាស់បង្គាប់គ្រប់ប្រការ។ នាងបានស្តាប់ហើយ ក៏និយាយថា «ខ្ញុំអាចរួមរស់ជាមួយឧទ្ទាលព្រាហ្មណ៍បាន លោកឪពុកកុំបារម្ភឡើយ ហើយកុំបង្អង់យូរអី ខ្ញុំនឹងទៅនៅពេលព្រឹកព្រលឹមនេះឯង»។ កាលបើនាងនិយាយយ៉ាងនេះ បិតាក៏យល់ព្រមថា «ល្អហើយ» រួចក៏យកសំពត់កម្ពលមានតម្លៃមួយពាន់ ដែលមានផ្កាដិតចម្រុះពណ៌មកដណ្តប់កាយឱ្យកូនស្រី ហើយឱ្យអ្នកបម្រើកាន់គ្រឿងតន្ត្រីមានពិណជាដើម រួចក៏ធ្វើដំណើរទៅតាមផ្លូវឆ្ងាយជាមួយកូនស្រី។ កាលកំពុងធ្វើដំណើរទៅ ក្នុងចន្លោះផ្លូវ ក្នុងនគរមួយទៀត បិតាបានធ្វើតន្ត្រីថ្វាយព្រះរាជា ដោយឱ្យកូនស្រីអង្គុយនៅខាងក្រោយខ្នង រួចក៏លេងតន្ត្រីទៅ។ គ្រានោះ នាងសុវណ្ណតិលកាដែលអង្គុយនៅខាងក្រោយខ្នងបិតា បានសម្លឹងមើលទៅព្រះរាជាដោយចុងភ្នែកដ៏មានមន្តស្នេហ៍ ហើយបើកសំពត់ដណ្តប់កាយចេញបន្តិច បង្ហាញឱ្យឃើញនូវពន្លឺសរីរៈ។ ចំណែកព្រះរាជា កាលបើបានឃើញពន្លឺសរីរៈ និងរូបសម្បត្តិដ៏ល្អឥតខ្ចោះរបស់នាងហើយ ក៏កើតកាមរាគយ៉ាងខ្លាំង រហូតដល់វង្វេងស្មារតី សន្លប់បាត់បង់ស្មារតីទៅ មួយសន្ទុះក្រោយមក ទើបដឹងខ្លួនឡើងវិញ ហើយត្រាស់សួររកម្ចាស់របស់នាង លុះទ្រង់ជ្រាបថា នាងជាកូនស្រីចណ្ឌាល ក៏មិនហ៊ាននាំនាងមកព្រោះខ្លាចការមើលងាយ ទ្រង់ក៏គិតថា «បើអញមិនបានស្ត្រីរតនៈដែលមានរូបសម្បត្តិល្អឥតខ្ចោះបែបនេះទេ តើអញរស់នៅមានប្រយោជន៍អ្វី?» ទ្រង់ក៏សោកសៅ ខ្សឹកខ្សួល វង្វេងដោយកាមរាគ មិនដឹងថាអ្វីគួរធ្វើ អ្វីមិនគួរធ្វើ ក៏ចាប់យកដាវកាត់ក្បាលខ្លួនឯង សោយទិវង្គតទៅ។ ក្នុងចន្លោះផ្លូវនោះ ស្តេចទាំង ៥ ព្រះអង្គផ្សេងទៀត ក៏វង្វេងនឹងរូបសម្បត្តិរបស់នាង រហូតដល់កាត់ក្បាលខ្លួនឯងដោយដាវ ដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ដូចគ្នាដែរ។ ព្រោះថា សត្វទាំងឡាយ កាលបើអាស្រ័យវត្ថុជាទីស្រឡាញ់ មានមាសប្រាក់ ខ្ញុំស្រីខ្ញុំប្រុស កូន និងភរិយាជាដើម ហើយវង្វេងដោយកាមរាគ រមែងដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយយ៉ាងនេះឯង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា៖

11.

១១.

Piyato [Pg.127] jāyate soko,Piyato jāyate bhayaṃ;

Piyato vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

សេចក្តីសោកតែងកើតមានអំពីវត្ថុជាទីស្រឡាញ់ ភ័យតែងកើតមានអំពីវត្ថុជាទីស្រឡាញ់ សេចក្តីសោកមិនមានដល់បុគ្គលដែលរួចផុតចាកវត្ថុជាទីស្រឡាញ់ហើយ ភ័យនឹងមានមកពីណា។

12.

១២.

Pemato jāyate soko,Pemato jāyate bhayaṃ;

Pemato vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

សេចក្តីសោកតែងកើតមានអំពីសេចក្តីស្រឡាញ់ ភ័យតែងកើតមានអំពីសេចក្តីស្រឡាញ់ សេចក្តីសោកមិនមានដល់បុគ្គលដែលរួចផុតចាកសេចក្តីស្រឡាញ់ហើយ ភ័យនឹងមានមកពីណា។

13.

១៣.

Ratiyā jāyate soko,Ratiyā jāyate bhayaṃ;

Ratiyā vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

សេចក្តីសោកតែងកើតមានអំពីតម្រេក ភ័យតែងកើតមានអំពីតម្រេក សេចក្តីសោកមិនមានដល់បុគ្គលដែលរួចផុតចាកតម្រេកហើយ ភ័យនឹងមានមកពីណា។

14.

១៤.

Kāmato jāyate soko,Kāmato jāyate bhayaṃ;

Kāmato vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

សេចក្តីសោកតែងកើតមានអំពីកាម ភ័យតែងកើតមានអំពីកាម សេចក្តីសោកមិនមានដល់បុគ្គលដែលរួចផុតចាកកាមហើយ ភ័យនឹងមានមកពីណា។

15.

១៥.

Taṇhāya jāyate soko,Taṇhāya jāyate bhayaṃ;

Taṇhāya vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

សេចក្តីសោកតែងកើតមានអំពីតណ្ហា ភ័យតែងកើតមានអំពីតណ្ហា សេចក្តីសោកមិនមានដល់បុគ្គលដែលរួចផុតចាកតណ្ហាហើយ ភ័យនឹងមានមកពីណា។

Tato so anukkamena pañcamadhuranagaraṃ gantvā attano āgatabhāvaṃ raññā kathāpetvā tena anuññāto gantvā rājānaṃ addasa. Tadā uddāḷabrāhmaṇo rañño avidūre kambalabhaddapīṭhe nisinno hoti, gandhabbabrāhmaṇopi dhītuyā saddhiṃ gandhabbaṃ kurumāno nisīdi. Tasmiṃkhaṇe pitu piṭṭhipasse nisinnā suvaṇṇatilakā uddāḷabrāhmaṇo katamoti pucchitvā etasmiṃ bhaddapīṭhe nisinnoṃ esoti sutvā nilāmalalocanehi taṃ olokanti dasanaraṃsinā sambhinnasurattādharena mandahasitaṃ [Pg.128] karontī taṃ oloketvā pārutakañcukaṃ apanetvā sarīrappabhaṃ vissajjesi. Taṃ disvā brāhmaṇo ummatto sokena paridaḍḍhagatto uṇhavātena pūritamukhanāso assunā kilinnanetto visaññī ahosi. Tato so muhuttena laddhassāso rogīviya rañño sakāsā apasaranto attano gehaṃ gantvā suhade pakkositvā tesaṃ evamāha. Bhavantettha.

លំដាប់នោះ ព្រាហ្មណ៍នោះ (បិតារបស់នាង) ក៏បានធ្វើដំណើរទៅដល់ក្រុងបញ្ចមធុរាជាលំដាប់ រួចឱ្យគេក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាពីការមកដល់របស់ខ្លួន កាលបើព្រះរាជាទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ ក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះរាជា។ ក្នុងកាលនោះ ឧទ្ទាលព្រាហ្មណ៍អង្គុយនៅលើតាំងកម្ពលដ៏ល្អ ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីព្រះរាជា ចំណែកឯព្រាហ្មណ៍អ្នកលេងតន្ត្រី ក៏បានអង្គុយលេងតន្ត្រីជាមួយកូនស្រី។ ក្នុងខណៈនោះ នាងសុវណ្ណតិលកាដែលអង្គុយនៅខាងក្រោយខ្នងបិតា បានសួរថា «តើឧទ្ទាលព្រាហ្មណ៍នៅឯណា?» លុះបានឮគេប្រាប់ថា «គឺអ្នកដែលអង្គុយនៅលើតាំងដ៏ល្អនោះឯង» នាងក៏សម្លឹងមើលទៅគាត់ដោយភ្នែកដ៏ថ្លាយង់ ញញឹមតិចៗ បង្ហាញឱ្យឃើញនូវពន្លឺធ្មេញដ៏សស្អាតកាត់នឹងបបូរមាត់ដ៏ក្រហមឆ្អៅ រួចក៏បើកសំពត់ដណ្តប់កាយចេញ បញ្ចេញនូវពន្លឺសរីរៈ។ ឧទ្ទាលព្រាហ្មណ៍កាលបើបានឃើញនាងហើយ ក៏កើតសេចក្តីវង្វេង មានកាយក្តៅក្រហាយដោយសេចក្តីសោក មានមុខនិងច្រមុះដកដង្ហើមចេញជាខ្យល់ក្តៅ មានភ្នែកជោកជាំដោយទឹកភ្នែក ហើយក៏សន្លប់បាត់ស្មារតីទៅ។ លុះមួយសន្ទុះក្រោយមក គាត់ក៏ដឹងខ្លួនឡើងវិញ ហាក់ដូចជាមនុស្សមានជំងឺ ក៏ដើរចេញពីសំណាក់ព្រះរាជា ត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួនវិញ ហើយហៅមិត្តសម្លាញ់ទាំងឡាយមកប្រាប់យ៉ាងនេះថា៖ «សូមលោកទាំងឡាយស្តាប់ពាក្យនេះ៖

16.

១៦.

Yo āpade samuppanne,Upatiṭṭhati santike;

Sukhadukkhe samo hoti,So mitto soca ñātako.

បុគ្គលណា កាលបើអាសន្នកើតឡើងហើយ តែងតែនៅជិតដិត រួមសុខរួមទុក្ខស្មើគ្នា បុគ្គលនោះឈ្មោះថាមិត្ត និងជាញាតិពិតប្រាកដ។

17.

១៧.

Yo guṇaṃ bhāsate yassa, aguṇañca nigūhati;

Paṭisedhetya kattabbā, so mitto soca ñātako.

បុគ្គលណា តែងតែពោលសរសើរគុណរបស់មិត្ត លាក់បាំងនូវទោសកំហុស និងជួយហាមឃាត់ក្នុងកិច្ចការដែលមិនគួរធ្វើ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាមិត្ត និងជាញាតិពិតប្រាកដ។

18.

១៨.

Suvaṇṇatilakānāma, lalanā kāmalālayā;

Nīlakkhicaṇḍakaṇḍehi, vikhaṇḍesi mano mama.

នាងក្រមុំឈ្មោះ សុវណ្ណតិលកា ជាទីប្រាថ្នានៃកាម បានញាំញីចិត្តរបស់ខ្ញុំឱ្យខ្ទេចខ្ទី ដោយចុងភ្នែកដ៏ខ្មៅស្រស់ស្អាតរបស់នាង។

19.

១៩.

Tassā mukhambuje sattā, mama nettamadhubbatā,Appampina sarantāmaṃ, tatthevā bhiramanti te.

ភ្នែកទាំងពីររបស់ខ្ញុំប្រៀបដូចជាសត្វឃ្មុំ តែងតែជាប់ជំពាក់នឹងមុខដ៏ដូចជាផ្កាឈូករបស់នាង មិនរលឹកនឹកដល់ខ្ញុំបន្តិចសោះឡើយ តែងតែត្រេកត្រអាលនៅក្នុងទីនោះឯង។

20.

២០.

Saheva tehi me cittaṃ, gataṃ ullaṃghiyuddhato;

Lajjāgambhīraparikhaṃ, dhitipākāramuggataṃ.

ចិត្តរបស់ខ្ញុំបានទៅជាមួយភ្នែកទាំងនោះ ដោយរំលងផុតនូវគូទឹកគឺសេចក្តីអៀនខ្មាសដ៏ជ្រៅ និងកំពែងគឺសេចក្តីអត់ធន់ដ៏ខ្ពស់។

21.

២១.

Sammuyhāmi pamuyhāmi, sabbā muyhanti me disā;

Tassa me saraṇaṃ hotha, karotha mama saṅgahanti.

ខ្ញុំតែងតែវង្វេងស្មារតី ទិសទាំងឡាយក៏ងងឹតសូន្យសុងចំពោះខ្ញុំ សូមលោកទាំងឡាយធ្វើជាទីពឹងរបស់ខ្ញុំ និងជួយសង្គ្រោះខ្ញុំផងចុះ»។

Taṃ sutvā te evamāhaṃsu.

មិត្តទាំងឡាយបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏និយាយយ៉ាងនេះថា៖

22.

២២.

Yaṃ tvamācariya patthesi, caṇḍālī sā asaṅgamā;

Kinnu mīḷhena saṃyogo, candanassa kadā siyā.

«បពិត្រលោកគ្រូ នាងដែលលោកគ្រូប្រាថ្នានោះ ជាស្រីចណ្ឌាល មិនគួរគប្បីសេពគប់ឡើយ តើខ្លឹមច័ន្ទអាចទៅលាយឡំជាមួយលាមកបានក្នុងកាលណាមួយដែរឬ?

23.

២៣.

Agammagamanā [Pg.129] yāti, narānaṃ dūrato sirī;

Kitticāyu balaṃ buddhi, ayasaṃca sa gacchatīti.

សិរីសួស្តី កេរ្តិ៍ឈ្មោះ អាយុ កម្លាំង ប្រាជ្ញា តែងតែវិនាសទៅឆ្ងាយពីមនុស្សទាំងឡាយ ព្រោះតែការសេពគប់នឹងស្រីដែលមិនគួរគប្បីសេពគប់ ហើយបុគ្គលនោះរមែងដល់នូវសេចក្តីអាប់យស»។

Atha tesaṃ brahmaṇo āha.

គ្រានោះ ឧទ្ទាលព្រាហ្មណ៍បាននិយាយទៅកាន់មិត្តទាំងឡាយនោះវិញថា៖

24.

២៤.

Na pariccajati lokoyaṃ, amejjhe maṇimuttamaṃ;

Thīratanaṃ yuvāṇī ca, dukkulā api gāhiyāti.

«មនុស្សលោកតែងតែមិនបោះបង់ចោលនូវកែវមណីដ៏ប្រសើរ ទោះបីជានៅក្នុងលាមកក្តី ឯស្រីរតនៈដ៏ក្មេងខ្ចី ទោះបីជាកើតក្នុងត្រកូលថោកទាប ក៏បុគ្គលគប្បីយកមកជាគូគ្រងដែរ»។

Evañca pana vatvā tassā sassāmikāssāmikabhāvaṃ ñatvā ānethāti āha, te tathā akaṃsu. Tato brāhmaṇo tāya gehaṃ āgatakālato paṭṭhāya cattāro māse rañño upaṭṭhānaṃ neva agamāsi. Tassa pana brahmaṇassa santike pañcasatarājakumārā nānāvidhāni sippāni uggaṇhanti. Te taṃ kāraṇaṃ ñatvā suvaṇṇatilakāya vijjamānāya amhākaṃ sippuggahaṇassa antarāyo bhavissati, yena kenaci upāyena etaṃ māretuṃ vaṭṭatīti, cintetvā te hatthā cariyaṃ pakkositvā lañjaṃ datvā evamāhaṃsu, hatthiṃ surāya mattaṃ katvā suvaṇṇatilakaṃ mārehīti. Tato te sabbe rājaṅgaṇe sannipatitvā dūtaṃ pāhesuṃ, ācariyaṃ daṭṭhukāmamhāti. Tato brāhmaṇena āgantvā nisinnena paṭisanthāraṃ katvā ācariya ācariyāniṃ passitukāmamhāti āhaṃsu. Atha so suvaṇṇatilakaṃ gahetvā āgacchathāti manusse pesesi. Te tathā kariṃsu, atha tassā vīthimajjhaṃ sampattakāle hatthiṃ vissajjāpesuṃ. So soṇḍāya bhūmiyaṃ paharanto gacchanto upadhāvitvā soṇḍena taṃ ukkhipitvā kumbhe nisīdāpesi. Tato rājāno tathā taṃ mārāpetu masakkontā puna divase manusse payojetvā rattiyaṃ mārāpesuṃ. Brāhmaṇopi evarūpaṃ itthiṃ alasitvā jīvanato matameva seyyoti socanto paridevanto rājaṅgaṇe dārucitakaṃ kārāpetvā aggiṃpavisitvā [Pg.130] matoti. Evaṃ mātugāmavasaṅgatā mahantaṃ anayabyasanañca maraṇañca pāpuṇantīti. Vuttañhetaṃ bhagavatā.

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ កាលបានដឹងថានាងមានប្ដី ឬគ្មានប្ដីហើយ ក៏បញ្ជាថា 'ចូរនាំនាងមកចុះ' ជនទាំងឡាយក៏បានធ្វើដូច្នោះ។ តាំងពីពេលដែលនាងមកដល់ផ្ទះមក ព្រាហ្មណ៍នោះមិនបានទៅបម្រើព្រះរាជាអស់រយៈពេល ៤ ខែឡើយ។ ក៏ក្នុងសំណាក់ព្រាហ្មណ៍នោះ មានរាជកុមារ ៥០០ អង្គ រៀនសិល្បសាស្ត្រផ្សេងៗ។ រាជកុមារទាំងនោះដឹងហេតុនោះហើយ គិតថា 'កាលបើមាននាងសុវណ្ណតិលកានៅ នឹងមានអន្តរាយដល់ការរៀនសិល្បៈរបស់យើង គួរតែសម្លាប់នាងដោយឧបាយណាមួយ' ទើបហៅហ្មដំរីមក ឲ្យសំណូកហើយនិយាយយ៉ាងនេះថា 'ចូរធ្វើដំរីឲ្យស្រវឹងស្រា ហើយសម្លាប់នាងសុវណ្ណតិលកាទៅ'។ បន្ទាប់មក រាជកុមារទាំងអស់នោះបានប្រជុំគ្នានៅក្នុងរាជលាន ហើយចាត់ទូតទៅដោយពាក្យថា 'ពួកយើងចង់ជួបអាចារ្យ'។ លុះព្រាហ្មណ៍មកដល់ អង្គុយធ្វើបដិសណ្ឋារៈហើយ រាជកុមារទាំងឡាយក៏និយាយថា 'លោកអាចារ្យ ពួកយើងចង់ឃើញនាងអាចារ្យិនី (ភរិយាអាចារ្យ)'។ ពេលនោះ ព្រាហ្មណ៍ក៏ចាត់មនុស្សទៅដោយពាក្យថា 'ចូរនាំនាងសុវណ្ណតិលកាមក'។ មនុស្សទាំងឡាយក៏បានធ្វើដូច្នោះ។ លុះនាងមកដល់កណ្ដាលផ្លូវ រាជកុមារទាំងឡាយក៏លែងដំរីទៅ។ ដំរីនោះដើរយកប្រមោយវាយដី រត់ដេញតាម ហើយយកប្រមោយលើកនាងឡើង ឲ្យអង្គុយលើក្បាល (កំប៉ោយ)។ លំដាប់នោះ ពួកស្តេច (រាជកុមារ) មិនអាចសម្លាប់នាងដោយវិធីយ៉ាងនោះបាន ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់មក ក៏ប្រើមនុស្សឲ្យទៅសម្លាប់នាងក្នុងពេលយប់។ ចំណែកព្រាហ្មណ៍ កាលបើបាត់បង់ស្រ្តីមានរូបបែបនេះហើយ គិតថា 'ការស្លាប់ប្រសើរជាងរស់នៅ' ក៏សោកសៅខ្សឹកខ្សួល ឲ្យគេធ្វើគំនរឧសក្នុងរាជលាន ហើយលោតចូលក្នុងភ្លើងស្លាប់ទៅ។ យ៉ាងនេះឯង ពួកជនដែលលុះក្នុងអំណាចនៃមាតុគ្រាម តែងដល់នូវសេចក្ដីវិនាសដ៏ធំធេង និងសេចក្ដីស្លាប់។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកមកយ៉ាងនេះថា៖

25.

២៥.

Māyāvesā marīcīva,Soko rogo cupaddavo;

Kharāva bandhanā cesā,Maccupāso guhāsayo;

Tāsu yo vissase poso,So naresu narādhamoti.

ស្រ្តីទាំងឡាយប្រៀបដូចជាមាយា ដូចជាកំដៅថ្ងៃដែលបោកប្រាស់ភ្នែក ដូចជាសេចក្ដីសោក ដូចជារោគ និងឧបទ្រព ដូចជាចំណងដ៏មាំ ដូចជាអន្ទាក់នៃមច្ចុរាជ ដែលអាស្រ័យនៅក្នុងគុហា បុគ្គលណាទុកចិត្តលើស្រ្តីទាំងនោះ បុគ្គលនោះជាមនុស្សថោកទាបបំផុតក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងឡាយ។

26.

២៦.

Ayoniso sā purimāya jātiyā,Puññaṃ karitvā alabhīdisaṃ gatiṃ;

Dhīsampayuttaṃ kusalaṃ karontā,Nibbāṇamevābhimukhaṃ karothāti.

នាងសុវណ្ណតិលកានោះ ក្នុងជាតិមុនបានធ្វើបុណ្យដោយមិនប្រកបដោយឧបាយប្រាជ្ញា ទើបបាននូវគតិបែបនេះ ឯអ្នកទាំងឡាយកាលធ្វើកុសលដែលប្រកបដោយប្រាជ្ញា ចូរធ្វើឲ្យមានមុខឆ្ពោះទៅកាន់ព្រះនិព្វានចុះ។

Suvaṇṇatilakāya vatthuṃ dutiyaṃ.

រឿងនាងសុវណ្ណតិលកា ជាគម្រប់ពីរ ចប់។

33. Kapaṇāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

៣៣. នេះជារឿងតាមលំដាប់ ក្នុងរឿងស្រ្តីកំសត់។

Bhagavati parinibbute jambudīpe tattha tattha bhikkhubhikkhuṇiyo ca upāsakaupāsikāyo ca jayamahābodhiṃ vandissāmīti yebhuyyena gantvā vandanti. Athā parabhāge bahū bhikkhū saṅgamma mahābodhiṃ vandanatthāya gacchantā aññatarasmiṃ gāmake bhikkhāya caritvā āsanasālaṃ gantvā katabhattakiccā thokaṃ vissamiṃsu, tadā tattha ekā kapaṇā duggatitthī tathā nisinnabhikkhū disvā upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā ekamante ṭhitā ayyā kuhiṃ gacchantīti pucchi. Bhikkhū taṃ sutvā jayamahābodhissa ānubhāvañca taṃ vandanatthāya attānaṃ gamanañca kathentā evamāhaṃsu.

កាលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ ពួកភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក និងឧបាសិកា ក្នុងជម្ពូទ្វីប តែងទៅថ្វាយបង្គំព្រះជយមហាពោធិ៍នៅកន្លែងនោះៗជាច្រើន។ ក្នុងសម័យតមក ភិក្ខុជាច្រើនរូបបានរួមគ្នាធ្វើដំណើរទៅថ្វាយបង្គំព្រះមហាពោធិ៍ បានត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិមួយ រួចចូលទៅកាន់សាលាឆទាន ធ្វើភត្តកិច្ចរួច ក៏សម្រាកបន្តិច ពេលនោះ មានស្រ្តីកំសត់ម្នាក់ជាអ្នកក្រីក្រ ឃើញភិក្ខុទាំងឡាយអង្គុយយ៉ាងនោះ ក៏ចូលទៅជិត ថ្វាយបង្គំដោយបញ្ចង្គប្រទិដ្ឋិត ហើយឈរក្នុងទីសមគួរ សួរថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ លោកម្ចាស់នឹងអញ្ជើញទៅណា?' ភិក្ខុទាំងឡាយបានឮពាក្យនោះហើយ កាលនឹងសម្តែងនូវអានុភាពនៃព្រះជយមហាពោធិ៍ និងការធ្វើដំណើរទៅថ្វាយបង្គំរបស់ខ្លួន ទើបពោលយ៉ាងនេះថា៖

1.

១.

Yatthāsīno [Pg.131] jino jesi, sasenaṃ makaraddhajaṃ;

Hantvā kilesasenañca, buddho āsi niruttaro.

ព្រះជិនស្រីទ្រង់គង់លើបល្ល័ង្កណា ហើយបានឈ្នះមារ (មករទ្ធជៈ) ព្រមទាំងសេនា កម្ចាត់សេនាគឺកិលេស ហើយបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។

2.

២.

Yaṃ pūjesi mahāvīro, ṭhito pada makopayaṃ;

Sattarattindivaṃ netta, nīlanīrajaraṃsinā.

ព្រះមហាវីរបុរស ទ្រង់គង់ឈរមិនញាប់ញ័រ (មិនប៉ប្រិចព្រះនេត្រ) បូជាចំពោះព្រះមហាពោធិ៍ណា អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ៧ យប់ ដោយរស្មីព្រះនេត្រពណ៌ខៀវដូចផ្កាឈូកខៀវ។

3.

៣.

Surāsuranarādīnaṃ, nettāli pāḷipātanā;

Mecakākārapattehi, sikhaṇḍīviya bhāti yo.

ព្រះមហាពោធិ៍ណា ញ៉ាំងភ្នែករបស់ទេវតា អសុរ និងមនុស្សទាំងឡាយឲ្យធ្លាក់ចុះ (ឲ្យសម្លឹងមើលមិនដាក់ភ្នែក) ព្រោះមានស្លឹកពណ៌ខៀវស្រងាត់ ញ៉ាំងពន្លឺឲ្យរុងរឿងដូចជាកន្ទុយក្ងោក។

4.

៤.

Surapādapova sattānaṃ, yaṃ tiṭṭhati mahītale;

Iha loke paratte ca, dadanto icchiticchitaṃ.

ព្រះមហាពោធិ៍ណា ស្ថិតនៅលើផែនដី ប្រៀបដូចជាដើមកល្បព្រឹក្សរបស់ទេវតា តែងប្រទាននូវវត្ថុដែលសត្វលោកប្រាថ្នាហើយៗ ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។

5.

៥.

Yassa purāṇapaṇṇampi, patitaṃ yo naro idha;

Pūjeti tassa so deti, bhavabhogaṃ mahīruho.

ជនណាថ្វាយបង្គំ សូម្បីតែស្លឹកចាស់ដែលជ្រុះចុះមកនៃព្រះមហាពោធិ៍នោះ ដើមឈើនោះតែងប្រទាននូវភោគសម្បត្តិក្នុងភពដល់ជននោះ។

6.

៦.

Gandhamālehi salilehi, yamupāsati sadā naro;

Ajjhattañca bahiddhā ca, duritaṃ so nihaññati.

ជនណាធ្លាប់បូជាព្រះមហាពោធិ៍នោះ ដោយគ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា និងទឹកជានិច្ច ជននោះតែងកម្ចាត់បង់នូវអំពើអាក្រក់ ទាំងខាងក្នុង និងខាងក្រៅបាន។

7.

៧.

Yo deti ihalokatthaṃ,Yo deti pāralokikaṃ,Sampadaṃ jayabodhiṃtaṃ,Bhoti gacchāma vandituṃ.

នាងដ៏ចម្រើន ពួកយើងនឹងទៅថ្វាយបង្គំព្រះជយពោធិ៍នោះ ដែលជាអ្នកប្រទានប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះ និងប្រទានសម្បត្តិក្នុងលោកខាងមុខ។

Taṃ sutvā udaggā somanassajātā bhikkhūnaṃ evamāha. Ahaṃ bhante parakule bhatiyā kammaṃ karontī dukkhena kasirena jīvikaṃ kappemi. Svātanāya me taṇḍulanālipi natthi, pageva aññaṃ dhanaṃ, imaṃ vinā aññaṃ sāṭakampi natthi, kasmā pubbe akatapuññattā, tasmā imaṃ bhante sāṭakaṃ mamānuggahāya bodhimhi dhajaṃ bandhathāti yācitvā sāṭakaṃ dhovitvā tesaṃ adāsi. Bhikkhūpi tassānuggahāya taṃ gahetvā agamaṃsu. Sā sāṭakaṃ datvā pītipāmojjamānasā gehaṃ gantvā tadaheva rattiyā majjhimayāme satthakavātena upahatā kālaṃ katvā tesaṃ [Pg.132] bhikkhūnaṃ gamanamagge ekasmiṃ ramaṇīye vanasaṇḍe bhummadevatā hutvā nibbattī, athassā puññānubhāvena tiyojanike ṭhāne dibbakapparukkhā pāturahaṃsu, tatta tatta nānāvirāgadhajapatākā olambanti. Devaputtā ca devadhītaro ca sabbābharaṇavibhūsitā tatheva dhajapatākādayo gahetvā kīḷanti. Naccagītādinekāni acchariyāni payojenti. Atha dutiyadivase tepi bhikkhū bodhimaṇḍalaṃ gacchantā sāyaṇhe taṃ ṭhānaṃ patvā ajja imasmiṃ vanasaṇḍe vasitvā gamissāmāti tattha vāsaṃ upagamiṃsu, tato te rattibhāge nānāvaṇṇadhaje ca devatāhi payojiyamānā gītavāditādayo ca tiyojanaṭṭhāne kapparukkhāni ca idaṃ sabbaṃ devissariyaṃ tassānubhāvena nibbattabhāvaṃ disvā vimhitamānasā devadhītaraṃ āmantetvā tvaṃ kena kammena idha nibbattāti pucchiṃsu. Sā bhikkhū vanditvā añjaliṃ paggayha ṭhitā bhante maṃ na sañjānitthāti āha. Bhikkhūhi na mayaṃ sañjānāma bhaginīti vutte sā attano sabhāvaṃ kathentī evamāha.

នាងបានឮពាក្យនោះហើយ មានចិត្តត្រេកអររីករាយយ៉ាងខ្លាំង ទើបពោលនឹងភិក្ខុទាំងឡាយថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន នាងខ្ញុំធ្វើការឈ្នួលក្នុងផ្ទះអ្នកដទៃ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយលំបាកក្រខ្សត់ណាស់។ សូម្បីតែអង្ករមួយកំប៉ុងសម្រាប់ថ្ងៃស្អែក ក៏នាងខ្ញុំគ្មានដែរ និយាយថ្វីដល់ទ្រព្យសម្បត្តិដទៃ សូម្បីតែសំពត់ដណ្តប់ក្រៅពីសំពត់នេះ ក៏គ្មានដែរ ព្រោះតែជាតិមុនមិនបានធ្វើបុណ្យទុកមក ហេតុនោះ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់អនុគ្រោះដល់នាងខ្ញុំ យកសំពត់នេះទៅចងជាទង់បូជាព្រះមហាពោធិ៍ផងចុះ' នាងបានសុំយ៉ាងនេះហើយ ក៏បោកគក់សំពត់នោះ រួចប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏ទទួលយកសំពត់នោះដើម្បីអនុគ្រោះដល់នាង រួចក៏និមន្តទៅ។ នាងលុះប្រគេនសំពត់រួចហើយ មានចិត្តរីករាយពោរពេញដោយបីតិ ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ក្នុងរាត្រីនោះឯង នាវេលាមជ្ឈិមយាម នាងត្រូវខ្យល់កាត់ (សត្ថកវាត) បៀតបៀន ក៏ធ្វើកាលកិរិយាទៅ ហើយទៅកើតជាភុម្មទេវតាក្នុងដងព្រៃដ៏គួរជាទីត្រេកអរមួយ នៅតាមផ្លូវធ្វើដំណើររបស់ភិក្ខុទាំងនោះ។ គ្រានោះ ដោយអានុភាពនៃបុណ្យរបស់នាង ដើមកល្បព្រឹក្សទិព្វទាំងឡាយក៏កើតឡើងក្នុងទីទំហំ ៣ យោជន៍ មានទង់ជ័យ និងទង់បដាកាមានពណ៌ផ្សេងៗព្យួររយីងរយោងក្នុងទីនោះៗ។ ទេវបុត្រ និងទេវធីតាទាំងឡាយ តុបតែងខ្លួនដោយគ្រឿងអលង្ការគ្រប់បែបយ៉ាង ក៏កាន់យកទង់ជ័យ និងទង់បដាកាទាំងឡាយនោះលេងកម្សាន្ត។ ញ៉ាំងការរាំ ច្រៀង និងការលេងដ៏អស្ចារ្យជាច្រើនឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ។ លុះដល់ថ្ងៃទីពីរ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះកាលធ្វើដំណើរទៅកាន់ពោធិមណ្ឌល ដល់កន្លែងនោះក្នុងពេលល្ងាច គិតថា 'ថ្ងៃនេះ យើងនឹងស្នាក់នៅក្នុងដងព្រៃនេះសិន សឹមធ្វើដំណើរទៅទៀត' ក៏នាំគ្នាស្នាក់នៅទីនោះ។ លំដាប់នោះ ក្នុងពេលយប់ ភិក្ខុទាំងឡាយបានឃើញទង់មានពណ៌ផ្សេងៗ និងការច្រៀងរាំតន្ត្រីដែលពួកទេវតាលេង ព្រមទាំងដើមកល្បព្រឹក្សទាំងឡាយក្នុងទីទំហំ ៣ យោជន៍ ក៏មានចិត្តអស្ចារ្យក្រៃលែង ឃើញនូវទេវឫទ្ធិទាំងអស់នេះកើតឡើងដោយអានុភាពរបស់នាង ទើបហៅទេវធីតានោះមកសួរថា 'នាងចាប់កំណើតក្នុងទីនេះដោយសារកម្មអ្វី?' ទេវធីតានោះថ្វាយបង្គំភិក្ខុទាំងឡាយហើយ ឈរប្រណម្យអញ្ជលី ពោលថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់មិនស្គាល់នាងខ្ញុំទេឬ?' កាលភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា 'ម្នាលប្អូនស្រី ពួកយើងមិនស្គាល់ទេ' នាងកាលនឹងប្រាប់រឿងរ៉ាវរបស់ខ្លួន ទើបពោលយ៉ាងនេះថា៖

8.

៨.

Hīyyo āsanasālāya, nisīdittha samāgatā;

Tumhakaṃ santikaṃ gamma, yā varākībhivādayi.

កាលពីម្សិលមិញ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយបានមកជួបជុំគ្នាគង់នៅក្នុងសាលាឆទាន ស្រ្តីកំសត់ណាបានចូលទៅជិត ហើយថ្វាយបង្គំលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ។

9.

៩.

Yā bodhiṃ pūjanatthāya, vatthakaṃ paṭipādayi;

Sāhaṃ hīyyo cutā āsiṃ, rattiyaṃ byādhipīḷitā.

ស្រ្តីណាបានប្រគេនសំពត់ដើម្បីបូជាព្រះមហាពោធិ៍ ស្រ្តីនោះគឺជារូបនាងខ្ញុំនេះឯង ដែលបានស្លាប់ទៅកាលពីយប់មិញ ដោយសារជំងឺបៀតបៀន។

10.

១០.

Nānāsampattisaṃyuttā, nānābhūsanabhūsitā;

Vimāne ratanā kiṇṇe, jātāhaṃ ettha kānane.

នាងខ្ញុំនោះ ប្រកបដោយសម្បត្តិផ្សេងៗ តុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការផ្សេងៗ បានមកកើតក្នុងវិមានដែលពោរពេញដោយរតនៈ នៅក្នុងព្រៃនេះ។

11.

១១.

Hīyyo passittha me gattaṃ, rajojallehi saṃkulaṃ;

Ajja passatha me gattaṃ, vaṇṇavantaṃ pabhassaraṃ.

កាលពីម្សិលមិញ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយបានឃើញរាងកាយរបស់នាងខ្ញុំប្រឡាក់ដោយធូលី និងញើស តែថ្ងៃនេះ សូមលោកម្ចាស់មើលរាងកាយរបស់នាងខ្ញុំ ដែលមានពណ៌សម្បុរភ្លឺថ្លាច្រកាលចុះ។

12.

១២.

Hīyyo passittha me bhante, nivatthaṃ malinambaraṃ;

Ajja passatha me bhante, dibbamambaramuttamaṃ.

បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន កាលពីម្សិលមិញ លោកម្ចាស់បានឃើញនាងខ្ញុំស្លៀកពាក់សំពត់សៅហ្មង តែថ្ងៃនេះ សូមលោកម្ចាស់មើលសំពត់ទិព្វដ៏ប្រសើររបស់នាងខ្ញុំចុះ។

13.

១៣.

Vikiṇṇaphalitaggehi[Pg.133], kesehi viralā kulaṃ;

Ūkāgūthapaṭikkūlaṃ, hīyyo āsisiraṃ mama.

កាលពីម្សិលមិញ ក្បាលរបស់នាងខ្ញុំមានសក់កញ្រ្ជោល ស្កូវចុង ក្រញង់ គួរឲ្យខ្ពើមរអើមដោយសារអាចម៍ចៃ។

14.

១៤.

Ajja taṃ parivattitvā, mama puññānubhāvato;

Sunīlamududhammillaṃ, kusumā bharaṇabhūsitaṃ.

ថ្ងៃនេះ សក់នោះបានប្រែប្រួលទៅដោយអានុភាពបុណ្យរបស់នាងខ្ញុំ មានពណ៌ខៀវស្រងាត់ ទន់ល្មើយ តុបតែងដោយផ្កា និងគ្រឿងអលង្ការ។

15.

១៥.

Purā me sakasīsena, vahitaṃ dārū dakādikaṃ;

Puññenāhaṃ ajja mālā, bhāraṃ sīse samubbahe.

ពីមុន នាងខ្ញុំធ្លាប់យកក្បាលរបស់ខ្លួនផ្ទុកឧស និងទឹកជាដើម តែថ្ងៃនេះ ដោយសារបុណ្យ នាងខ្ញុំបានទ្រទ្រង់នូវភួងផ្កាដ៏ច្រើននៅលើក្បាលវិញ។

16.

១៦.

Dhajatthāya mayā hīyyo, padinnaṃ thūlasāṭakaṃ;

Ajja nibbatti me bhonto, mahantaṃ dibbasampadaṃ.

បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ កាលពីម្សិលមិញ នាងខ្ញុំបានប្រគេនសំពត់ក្រាស់ដើម្បីធ្វើជាទង់ ថ្ងៃនេះ សម្បត្តិទិព្វដ៏ធំធេងក៏កើតមានដល់នាងខ្ញុំហើយ។

17.

១៧.

Jānamānena kattabbaṃ, dānādīsu mahapphalaṃ;

Devaloke manussesu, sukhadaṃ dāna muttamanti.

បុគ្គលកាលដឹងច្បាស់ គួរធ្វើទានជាដើម ដែលមានផលច្រើន ព្រោះទានដ៏ប្រសើរ តែងប្រទានសេចក្ដីសុខក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក។

Taṃ sutvā sabbe bhikkhū acchariyabbhutacittā ahesuṃ. Sā devatā tassā rattiyā accayena bhikkhū nimantetvā dibbehi khajjabhojjehi sahatthā santappetvā tehi saddhiṃ āgacchantī antarāmagge dānaṃ dadamānā mahābodhiṃ gantvā sabbehi dhajapatākā dīhi ca nānāvidhavaṇṇagandhasampannapupphehi ca dīpadhūpehi ca bodhiṃ pūjetvā bhikkhūnaṃ cīvaratthāya dibbavatthāni datvā āgamma tasmiṃyeva vanasaṇḍe vasantī nānāvidhāni puññāni katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Bhikkhūpi taṃ acchariyaṃ tattha tattha pakāsentā bahūjane puññakamme niyojesuṃti.

ភិក្ខុទាំងអស់បានឮពាក្យនោះហើយ ក៏មានចិត្តអស្ចារ្យប្លែកក្រៃលែង។ លុះកន្លងរាត្រីនោះទៅ ទេវតានោះបាននិមន្តភិក្ខុទាំងឡាយ ហើយបានខ្វល់ខ្វាយចាត់ចែងប្រគេនខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ជាទិព្វដោយដៃខ្លួនឯង រួចធ្វើដំណើរទៅជាមួយភិក្ខុទាំងនោះ កាលកំពុងធ្វើដំណើរតាមផ្លូវ ក៏បានធ្វើទានបណ្តើរ រហូតដល់ព្រះមហាពោធិ៍ ហើយបានបូជាព្រះមហាពោធិ៍ដោយទង់ជ័យ ទង់បដាកា ផ្កាមានពណ៌ និងក្លិនផ្សេងៗ ព្រមទាំងប្រទីប និងធូប រួចបានប្រគេនសំពត់ទិព្វដើម្បីធ្វើជាចីវរដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ហើយត្រឡប់មកស្នាក់នៅក្នុងដងព្រៃនោះវិញ នាងបានធ្វើបុណ្យផ្សេងៗ រួចក៏ទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស។ ចំណែកភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏បានសម្តែងរឿងដ៏អស្ចារ្យនោះក្នុងទីនោះៗ ដឹកនាំជនជាច្រើនឲ្យប្រកបក្នុងបុណ្យកិរិយា។

18.

១៨.

Evaṃ vidhāpi kapaṇā jinasāsanamhi,Katvā pasāda matha thūlakucelakena;

Pūjetva dibbavibhavaṃ alabhīti ñatvā,Pūjāparā bhavatha vatthusu tīsu sammāti.

ស្រ្តីកំសត់សូម្បីមានសភាពបែបនេះ ធ្វើសេចក្ដីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសាសនារបស់ព្រះជិនស្រី ហើយបូជាដោយសំពត់ចាស់ដ៏ក្រាស់ ក៏នៅតែបាននូវសម្បត្តិទិព្វ បុគ្គលកាលដឹងយ៉ាងនេះហើយ គួរជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងការបូជាចំពោះរតនត្រ័យដោយប្រពៃចុះ។

Kapaṇāya vatthuṃ tatiyaṃ.

រឿងស្រ្តីកំសត់ ជាគម្រប់បី ចប់។

34. Indaguttattherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

៣៤. នេះជារឿងតាមលំដាប់ ក្នុងរឿងព្រះឥន្ទគុត្តត្ថេរ។

Amhākaṃ bhagavato parinibbāṇato orabhāge jambudīpe kira pāṭaliputtaṃ nāma nagaraṃ ahosi. Tattha dhammāsoko nāma mahiddhiko mahānubhāvo āṇācakkavatti rājā rajjaṃ kāreti. Uddhaṃ ākāsato heṭṭhā pathaviyā yojanappamāṇe sakalajambūdīpe tassa āṇā pavattati, tadā sakalajambudīpavāsino ca caturāsīti nagarasahasse rājāno ca attano attano balavāhane gahetvā āgamma dhammāsokamahārañño upaṭṭhānaṃ karonti. Tasmiṃ samaye devaputtanagare devaputto nāma mahārājā attano balavāhanaṃ gahetvā rañño upaṭṭhānaṃ agamāsi. Dhammāsoko devaputtamahārājānaṃ disvā madhurapaṭisanthāraṃ katvā tumhākaṃ raṭṭhe bahussutā āgatāgamā mahāguṇavantā ayyā atthīti pucchi. Taṃ sutvā devaputtarājā atthi deva tasmiṃ nagare sīhakumbhakaṃ nāma mahāvihāraṃ. Tattha anekasahassabhikkhū viharanti sīlavantā appicchā santuṭṭhā vivekakāmino. Tesu sāṭṭhakathātipiṭakadharo indaguttatthero nāma tesaṃ pāmokkho ahosi. So anekapariyāyena sanarāmarānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃvaṇṇeti. Guṇavā attano guṇaṃ nissāya loke pākaṭoti. Taṃ sutvā rājā tuṭṭhamānaso theraṃ passitukāmo hutvā samma tvameva gantvā theraṃ yācitvā idhā nehīti āha. Taṃ sutvā devaputtarājā attano hatthassabalavāhanā dimahā senaṅgaparivuto indaguttattherassa santikaṃ gantvā vanditvā ayya ayyaṃ dhammāsokamahārājā daṭṭhukāmoti āha. Therena sādhūti sampaṭicchite rājā therena sampaṭicchitabhāvaṃ dhammāsokamahārājino pesesi. Tato dhammāsokamahārājā somanassappatto attano āṇāpavattitaṭṭhāne rājūnaṃ sāsanaṃ pesesi. Sabbeva therāgamanamaggaṃ [Pg.135] alaṅkarontūti. Atha te rājāno tuṭṭhapahaṭṭhā attano attano nagare bheriṃ carāpetvā devaputtanagarato yāva pāṭaliputtanagaraṃ etthantare pañcapaṇṇāsayojanikaṃ maggaṃ visamaṃ samaṃ karonto devatānaṃ dibbavīthimiva alaṅkaritvā dhammāsokamahānarindassa evaṃ sāsanaṃ pesesuṃ. Bhavantettha.

ឮថា ក្នុងកាលជាចំណែកខាងក្រោយ អំពីការបរិនិព្វាននៃព្រះដ៏មានព្រះភាគនៃយើងទាំងឡាយ មាននគរមួយឈ្មោះបាដលិបុត្ត នៅក្នុងជម្ពូទ្វីប។ ក្នុងនគរនោះ មានព្រះរាជាព្រះនាមធម្មាសោក ជាចក្រពត្តិមានឫទ្ធិច្រើន មានអានុភាពធំ សោយរាជសម្បត្តិ។ ព្រះអាជ្ញារបស់ព្រះអង្គផ្សាយទៅក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប ខាងលើកំណត់ត្រឹមមួយយោជន៍អំពីអាកាស ខាងក្រោមត្រឹមមួយយោជន៍អំពីផែនដី ក្នុងកាលនោះ ពួកជនអ្នកនៅក្នុងសកលជម្ពូទ្វីបផង ពួកព្រះរាជាក្នុងនគរប្រាំបីម៉ឺនបួនពាន់ផង នាំគ្នាកាន់យកនូវពលនិងយានរបស់ខ្លួនៗ ហើយមកបម្រើព្រះបាទធម្មាសោកមហារាជ។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះមហារាជាព្រះនាមទេវបុត្ត ក្នុងទេវបុត្តនគរ ទ្រង់នាំយកពលនិងយានរបស់ព្រះអង្គ យាងមកបម្រើព្រះរាជា។ ព្រះបាទធម្មាសោក ទ្រង់ទតឃើញព្រះបាទទេវបុត្តមហារាជហើយ ក៏ធ្វើសេចក្តីបដិសណ្ឋារៈដ៏ផ្អែមល្ហែម ហើយត្រាស់សួរថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ក្នុងដែនដីរបស់ព្រះអង្គ តើមានព្រះថេរៈទាំងឡាយជាពហុស្សូត ចេះចាំគម្ពីរ មានគុណធំធេងដែរឬទេ?»។ ព្រះបាទទេវបុត្តបានព្រះសណ្ដាប់ហើយ ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ មាន ក្នុងនគរនោះ មានមហាវីហារមួយឈ្មោះសីហកុម្ភកៈ។ ក្នុងមហាវីហារនោះ មានភិក្ខុច្រើនពាន់រូប គង់នៅ ជាអ្នកមានសីល មានប្រាថ្នាតិច មានសេចក្តីសន្តោស ប្រាថ្នានូវសេចក្តីវិវេក។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ មានព្រះថេរៈមួយអង្គព្រះនាមឥន្ទគុត្ត ជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដកព្រមទាំងអដ្ឋកថា ជាប្រធានរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ។ ព្រះថេរៈនោះ សម្តែងសរសើរធម៌ដល់ភិក្ខុ និងមនុស្សព្រមទាំងទេវតាទាំងឡាយ ដោយអនេកបរិយាយ។ ព្រះថេរៈអ្នកមានគុណនោះ តែងប្រាកដក្នុងលោក ព្រោះអាស្រ័យគុណរបស់ខ្លួន»។ ព្រះរាជាបានព្រះសណ្ដាប់ហើយ មានព្រះទ័យត្រេកអរ ប្រាថ្នានឹងទតឃើញព្រះថេរៈ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ព្រះអង្គផ្ទាល់ចូរទៅនិមន្តព្រះថេរៈ ហើយនាំមកក្នុងទីនេះចុះ»។ ព្រះបាទទេវបុត្តបានព្រះសណ្ដាប់ហើយ ហែហមដោយសេនាដ៏ធំ មានដំរី សេះ ពល និងយានជាដើម យាងទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះឥន្ទគុត្តត្ថេរ ថ្វាយបង្គំហើយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះបាទធម្មាសោកមហារាជ ប្រាថ្នានឹងទតឃើញលោកម្ចាស់»។ កាលព្រះថេរៈទទួលថា «សាធុ» ហើយ ព្រះរាជាក៏បញ្ជូនដំណឹងដែលព្រះថេរៈទទួលនោះ ទៅថ្វាយព្រះបាទធម្មាសោកមហារាជ។ លំដាប់នោះ ព្រះបាទធម្មាសោកមហារាជ ទ្រង់ដល់នូវសេចក្តីសោមនស្ស ហើយបញ្ជូនព្រះរាជសារទៅកាន់ពួកព្រះរាជា ក្នុងទីដែលព្រះអាជ្ញារបស់ព្រះអង្គផ្សាយទៅដល់ថា «សូមព្រះរាជាទាំងអស់ ជួយគ្នាតាក់តែងផ្លូវជាទីយាងមកនៃព្រះថេរៈចុះ»។ ព្រះរាជាទាំងនោះ មានចិត្តត្រេកអររីករាយ ឱ្យទូងស្គរប្រកាសក្នុងនគររបស់ខ្លួនៗ ហើយធ្វើផ្លូវមិនស្មើឱ្យស្មើ ក្នុងចន្លោះផ្លូវប្រវែង ៥៥ យោជន៍ ចាប់តាំងពីទេវបុត្តនគរ រហូតដល់បាដលិបុត្តនគរ តាក់តែងផ្លូវនោះឱ្យដូចជាទិព្វវិថីនៃពួកទេវតា ហើយបញ្ជូនសារទៅថ្វាយព្រះបាទធម្មាសោកមហារាជ យ៉ាងនេះថា។ (គាថាទាំងឡាយក្នុងរឿងនេះ មានដូចតទៅ)៖

1.

១.

Indaguttamahāthera, sāmino gamanāya no;

Maggaṃ alaṅkarontūti, mahārājena pesitaṃ.

«ព្រះមហារាជាបានបញ្ជូនសារមកថា "សូមអ្នកទាំងឡាយចូរតាក់តែងផ្លូវ ដើម្បីការយាងមកនៃព្រះឥន្ទគុត្តមហាថេរជាម្ចាស់របស់យើង"។»

2.

២.

Tato te apanetvāna, pāsāṇakaṇṭakādikaṃ;

Visamaṃ samaṃ karitvāna, sammajjitvāna sādhukaṃ.

«លំដាប់នោះ ពួកយើងបាននាំគ្នាកម្ចាត់បង់នូវដុំថ្ម និងបន្លាជាដើម ធ្វើទីមិនស្មើឱ្យស្មើ ហើយបោសសម្អាតយ៉ាងល្អ។»

3.

៣.

Dhotamuttā samābhāsā, okiritvāna vālukā;

Ussāpitā tattha tattha, dussatoraṇapantiyo.

«បានរោយរាយខ្សាច់ដែលមានពន្លឺស្មើដោយកែវមុក្តាដែលលាងស្អាតហើយ បានលើកឡើងនូវជួរខ្លោងទ្វារសំពត់ ក្នុងទីនោះៗ។»

4.

៤.

Kaladhotahemarambhādi, nānātoraṇapantiyo;

Tathā pupphamayā neka, toraṇūparitoraṇā.

«មានជួរខ្លោងទ្វារផ្សេងៗ មានខ្លោងទ្វារធ្វើដោយប្រាក់ មាស និងដើមចេកជាដើម ព្រមទាំងខ្លោងទ្វារជាន់លើខ្លោងទ្វារជាច្រើន ដែលធ្វើដោយផ្កាឈើ។»

5.

៥.

Tesu tesuca ṭhānesu, saṅkhatā kusumagghikā;

Tatheva gandhatelehi, dīpitā dīpapantiyo.

«ក្នុងទីនោះៗ មានការចាត់ចែងរៀបចំផ្កាជាគ្រឿងបូជា ព្រមទាំងជួរចង្កៀងដែលដុតបំភ្លឺដោយប្រេងក្រអូប។»

6.

៦.

Padumuppalasannīra, pupphapallava laṅkatā;

Ṭhapitā ghaṭamālāyo, puṇṇā sogandhavārihi.

«មានជួរក្អមដែលពេញដោយទឹកមានក្លិនក្រអូប តាក់តែងដោយផ្កាឈូក ផ្កាឧប្បល ទឹក និងស្លឹកឈើខ្ចីៗ ដែលគេដាក់តម្កល់ទុក។»

7.

៧.

Nilapītā disambhinna, patākāhi dhajehi ca;

Maggassa ubhato passe, vanamāsi samākulaṃ.

«នៅសងខាងផ្លូវ ពេញព្រោងព្រាតទៅដោយព្រៃ (នៃទង់) គឺទង់ជ័យ និងទង់ក្រពើ មានពណ៌ខៀវ ពណ៌លឿង ច្រឡូកច្រឡំគ្នា។»

8.

៨.

Ketavo uggatā tattha, mandamandasamīraṇā;

Avhayantāva sobhanti, brahmoragasurādayo.

«ទង់ទាំងឡាយដែលលើកឡើងក្នុងទីនោះ ត្រូវខ្យល់បក់រវិចៗ ញ៉ាំងពួកព្រហ្ម នាគ និងទេវតាជាដើម ឱ្យល្អរុងរឿង ហាក់ដូចជាកំពុងហៅរក។»

9.

៩.

Nāgacampapunnāga, ketakīvakulādihi;

Padumuppalā dijalajehi, mālatī kusumā dihi.

«ដោយផ្កាក្រវាន់ ផ្កាចម្ប៉ា ផ្កាខ្ទឹង ផ្កាក្រពុំឈូក ផ្កាពិកុលជាដើម ផ្កាឈូក ផ្កាឧប្បល និងផ្កាកើតក្នុងទឹកដទៃទៀត ព្រមទាំងផ្កាម្លិះរួតជាដើម។»

10.

១០.

Mālādāmehi [Pg.136] nekehi, maggamāsi vicittakaṃ;

Pattharitvā pādapaṭe, sittasammattabhūmiyaṃ.

«ផ្លូវមានសភាពដ៏វិចិត្រ ដោយកម្រងផ្កាជាច្រើន មានការក្រាលនូវសំពត់ទ្រនាប់ជើង លើផ្ទៃដីដែលគេស្រោចស្រព និងបោសសម្អាតល្អហើយ។»

11.

១១.

Lājādipañcapupphāni, vikiriṃsu manoramaṃ;

Alaṅkaritvā hattassā, kusumā bharaṇādihi.

«ពួកជនបានរោយរាយនូវផ្កាទាំងប្រាំមុខ មានលាជជាដើម គួរជាទីសមនស្ស បានតាក់តែងដំរី និងសេះ ដោយផ្កាឈើ និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម។»

12.

១២.

Maggālaṅkaraṇatthāya, ṭhapitāsuṃ tato tato;

Tesu tesu ca ṭhānesu, bherimaṇḍalamajjhagā.

«ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការតាក់តែងផ្លូវ ពួកជនបានដាក់តម្កល់ទុកនូវវង់ស្គរ ក្នុងទីនោះៗ ក្នុងចន្លោះទីនោះៗ។»

13.

១៣.

Naccanti cāturā nārī, rasabhāvanirantarā;

Kaṃsavaṃsādipaggayha, vajjentānekatantiyo.

«ស្ត្រីទាំងឡាយដែលមានភាពឈ្លាសវៃ តែងរាំឥតដាច់ ដោយការសម្តែងនូវរសនិងភាវៈ ខ្លះកាន់នូវឧបករណ៍តន្ត្រីធ្វើដោយលង្ហិន និងខ្លុយឫស្សីជាដើម ខ្លះដេញដំតន្ត្រីមានខ្សែជាច្រើន។»

14.

១៤.

Gāyanti madhuraṃ gītaṃ, gāyantettha layānvitaṃ;

Maggoso sādhuvādehi, bheritantinadehica.

«ច្រៀងនូវចម្រៀងដ៏ផ្អែមល្ហែម ស្របតាមចង្វាក់ភ្លេង ផ្លូវនោះលាន់ឮខ្ទរខ្ទារដោយសំឡេងសាធុការ និងសំឡេងស្គរ ព្រមទាំងសំឡេងខ្សែតន្ត្រី។»

15.

១៥.

Karīnaṃ koñcanādehi, hayānaṃ hesitehi ca;

Nekaviṭaṅkasaṅghehi, so karīhi samākulo.

«ផ្លូវនោះកកកុញទៅដោយហ្វូងដំរី ដែលមានសំឡេងស្រែកកញ្ជ្រៀវនៃដំរីទាំងឡាយ សំឡេងសេះសើច (សម្រែកសេះ) និងហ្វូងបក្សីផ្សេងៗ។»

16.

១៦.

Maggassa ubhato passe, devakaññūpamā subhā;

Mālākalāpe paggayha, tiṭṭhanti tuṭṭhamānasā.

«នៅសងខាងផ្លូវ មានស្ត្រីដ៏ល្អប្រពៃ ប្រៀបដូចជាស្រីទេពអប្សរ មានចិត្តត្រេកអរ កាន់យកនូវកម្រងផ្កា ឈរចាំទទួល។»

17.

១៧.

Tathā puṇṇaghaṭe gayha, padumuppalasaṃkule,Aṭṭhamaṅgalamuggayha, tiṭṭhanti pamadā tahiṃ.

«ព្រមទាំងស្ត្រីទាំងឡាយក្នុងទីនោះ កាន់យកនូវក្អមពេញដោយទឹក ដែលកកកុញដោយផ្កាឈូក និងផ្កាឧប្បល និងកាន់យកនូវវត្ថុមង្គលទាំងប្រាំបី ឈរចាំទទួល។»

18.

១៨.

Sītalūdakasampanna, papāhi samalaṅkatā;

Sinānatthaṃ khatā āsuṃ, pokkharañño tahiṃtahiṃ.

«ផ្លូវនោះតាក់តែងដោយសាលាទឹកផឹក ដែលប្រកបដោយទឹកត្រជាក់ មានស្រះបោក្ខរណីដែលគេជីកទុកក្នុងទីនោះៗ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការងូតទឹក។»

19.

១៩.

Tahiṃtahiṃkatā āsuṃ, dānasālā manoramā;

Nicitāsumanekāni, dānopakaraṇā tahiṃ.

«មានសាលាទានគួរជាទីសមនស្ស ដែលគេសាងសង់ទុកក្នុងទីនោះៗ មានគ្រឿងឧបភោគបរិភោគសម្រាប់ធ្វើទានជាច្រើន ដែលគេប្រមូលទុកក្នុងទីនោះ។»

20.

២០.

Evaṃ nekavidhā pūjā, amhehi paṭipāditā;

Ṭhapetvāna mahāgaṅgaṃ, taṃ jānātu mahīpatīti.

«ការបូជាមានប្រការច្រើនយ៉ាងនេះ ពួកយើងបានចាត់ចែងរៀបចំទុកហើយ លើកលែងតែទន្លេគង្គាដ៏ធំចេញ សូមព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបនូវសេចក្តីនោះចុះ»។

Taṃ sutvā asokamahārājā gaṅgaṃ alaṅkarothāti soḷasayakkhe pesesi, te saparivārā tattha gantvā attano [Pg.137] ānubhāvena gaṅgāya anto tigāvutaṭṭhāne udukkhalapāsāṇe ṭhapesuṃ. Ṭhapetvā thambhe ussāpetvā tulāsaṃghāṭe datvā himavantato rattacandanasāre āharitvā padare santharitvā anekehi pūjāvidhānehi alaṅkaritvā rañño evaṃ sāsanaṃ pesesuṃ. Bhavantettha.

ព្រះបាទអសោកមហារាជ បានព្រះសណ្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ទើបត្រាស់បង្គាប់ថា «អ្នកទាំងឡាយចូរតាក់តែងទន្លេគង្គាចុះ» ហើយទ្រង់បញ្ជូនយក្ស ១៦ នាក់ទៅ។ យក្សទាំងនោះព្រមទាំងបរិវារ ទៅដល់ទីនោះហើយ ក៏ដាក់តម្កល់ថ្មត្បាល់ ក្នុងទីជម្រៅ ៣ គាវុត ក្នុងទន្លេគង្គា ដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន។ លុះដាក់តម្កល់ហើយ ក៏លើកសសរឡើង ដាក់ធ្នឹមនិងរត ហើយនាំយកខ្លឹមចន្ទន៍ក្រហមពីព្រៃហិមពាន្ត មកក្រាលជាក្តារ រួចតាក់តែងដោយគ្រឿងបូជាជាច្រើន ហើយបញ្ជូនសារទៅថ្វាយព្រះរាជា យ៉ាងនេះថា។ (គាថាទាំងឡាយក្នុងរឿងនេះ មានដូចតទៅ)៖

21.

២១.

Yamatthāya mayaṃ sabbe, mahārājena pesitā;

Amhehi dāni taṃ sabbaṃ, katameva suṇotha taṃ.

«ដើម្បីប្រយោជន៍ណា ដែលព្រះមហារាជាទ្រង់បញ្ជូនពួកយើងទាំងអស់មក ឥឡូវនេះ ពួកយើងបានធ្វើកិច្ចនោះទាំងអស់រួចរាល់ហើយ សូមព្រះអង្គទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់នូវកិច្ចនោះចុះ។»

22.

២២.

Gāvutattayagambhīraṃ, gaṅgaṃ yojanavitthataṃ;

Thambhe patiṭṭhapetvāna, anagghaṃ rattacandanaṃ.

«ពួកយើងបានដំឡើងសសរ ក្នុងទន្លេគង្គាដែលមានជម្រៅ ៣ គាវុត ទទឹង ១ យោជន៍ ដោយឈើខ្លឹមចន្ទន៍ក្រហមដ៏មានតម្លៃរកប្រមាណគ្មាន។»

23.

២៣.

Himavantato haritvāna, setuṃ tattha sumāpitaṃ;

Toraṇā ca ubho passe, ratanehi sunimmitā.

«បាននាំយកឈើចន្ទន៍ពីព្រៃហិមពាន្ត មកសាងសង់ស្ពានក្នុងទីនោះ ព្រមទាំងមានខ្លោងទ្វារដែលគេធ្វើល្អហើយ ដោយកែវទាំងឡាយនៅសងខាង។»

24.

២៤.

Puṇṇakumbhaddhajā ceva, padīpāvaliyo tathā;

Ubho passesu ratanāni, māpetvālambanānica.

«មានទាំងក្អមពេញដោយទឹក ទង់ជ័យ និងជួរចង្កៀង ព្រមទាំងបង្កាន់ដៃដែលគេធ្វើដោយកែវទាំងឡាយ នៅសងខាង។»

25.

២៥.

Suvaṇṇamaṇimuttādi, dāmehi samalaṅkatā;

Vālukatthāya okiṇṇā, dhotamuttā pabhassarā.

«ស្ពាននោះតាក់តែងដោយកម្រងមាស កែវមណី និងកែវមុក្តាជាដើម មានកែវមុក្តាដ៏មានពន្លឺរុងរឿងដែលគេលាងស្អាតហើយ រោយរាយជំនួសខ្សាច់។»

26.

២៦.

Tesu tesu ca ṭhānesu, ṭhapitāsuṃ mahāmaṇī;

Nānārāgavitānehi, sobhitā setuno pari.

«ក្នុងទីនោះៗ មានកែវមណីដ៏ធំដែលគេដាក់តម្កល់ទុក ខាងលើស្ពាន ល្អរុងរឿងដោយពិតានមានពណ៌ផ្សេងៗ។»

27.

២៧.

Olambitāsuṃ tattheva, dibbādikusumādayo;

Niṭṭhitaṃ idha kātabba, yuttaṃ pūjāvidhiṃtu no;

Devotaṃ paṭijānātu, iti vatvāna pesayuṃti.

«ក្នុងទីនោះ មានផ្កាឈើទិព្វជាដើម ព្យួរយោលចុះមក ពិធីបូជាដែលពួកយើងគួរធ្វើក្នុងទីនេះ សម្រេចហើយ សូមព្រះសម្មតិទេវទ្រង់ជ្រាបចុះ ពួកយក្សពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏បញ្ជូនសារទៅ»។

Tampi sutvā asoko mahārājā tumheva theraṃ idhānethāti tesaṃyeva sāsanaṃ paṭipesesi, te sādhūti indaguttattherassa santikaṃ gantvā vanditvā bhante pāṭaliputtanagarassa gamanāya kāloti āhaṃsu, tato thero saṭṭhisahassamattehi [Pg.138] bhikkhusaṅghehi parivuto pañcapaṇṇāsayojanamaggaṃ paṭipajji. Athāparaṃ devaputtanagaravāsino anekavidhamālāgandhavāsacuṇṇaddhajapatākādīhi anekehi tālāvacarehi naccagītavāditehi pūjetvā agamaṃsu. Atha thero mahantena pūjāvidhānena jambudīpavāsīhi pūjiyamāno anukkamena candabhāgāya gaṅgāya setuṃ patvā tattha mahantaṃ pūjāvidhānaṃ olokento evaṃ cintesi, evaṃ uḷāraṃ pūjāvidhānaṃ idāni jambudīpe nāññassa hoti, mayhamevetaṃ kataṃ. Ahamevetta uttamo appaṭimoti evaṃ seyyassa seyyohamasmīti mānaṃ uppādetvā aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe eko khīṇāsavatthero taṃ mānenupatthaddhacetasā ṭhitaṃ dibbacakkhunā disvā upasaṅkamitvā vanditvā therassa ovadanto evamāha. Tasmā.

ព្រះបាទអសោកមហារាជ បានព្រះសណ្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏បញ្ជូនសារត្រឡប់ទៅវិញថា «សូមអ្នកទាំងឡាយផ្ទាល់ និមន្តព្រះថេរៈមកក្នុងទីនេះចុះ»។ យក្សទាំងនោះទទួលថា «សាធុ» ហើយ ចូលទៅរកព្រះឥន្ទគុត្តត្ថេរ ថ្វាយបង្គំហើយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ដល់កាលគួរនឹងយាងទៅកាន់ក្រុងបាដលិបុត្តហើយ»។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈមានភិក្ខុសង្ឃប្រមាណ ៦ ម៉ឺនរូបជាបរិវារ ក៏ចាប់ផ្តើមធ្វើដំណើរតាមផ្លូវប្រវែង ៥៥ យោជន៍។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកអ្នកនៅក្នុងទេវបុត្តនគរ បានបូជាដោយកម្រងផ្កា គ្រឿងក្រអូប ម្សៅលាប គ្រឿងក្រអូបផ្សំ ទង់ជ័យ ទង់ក្រពើជាច្រើនយ៉ាង និងដោយតូរ្យតន្ត្រី ការរាំ ច្រៀង និងប្រគំជាច្រើន ហើយហែហមទៅ។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈកាលដែលពួកជនអ្នកនៅក្នុងជម្ពូទ្វីបបូជាដោយគ្រឿងបូជាដ៏ធំធេង ក៏ដើរទៅតាមលំដាប់ រហូតដល់ស្ពាននៃទន្លេគង្គាឈ្មោះចន្ទភាគា កាលក្រឡេកមើលគ្រឿងបូជាដ៏ធំធេងក្នុងទីនោះ ក៏គិតយ៉ាងនេះថា «គ្រឿងបូជាដ៏លើសលប់យ៉ាងនេះ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ មិនមានដល់បុគ្គលដទៃក្នុងជម្ពូទ្វីបឡើយ មានតែចំពោះយើងប៉ុណ្ណោះ។ យើងជាបុគ្គលប្រសើរ បុគ្គលរកប្រៀបគ្មានក្នុងទីនេះ» ព្រះថេរៈបង្កើតមានមានះថា «យើងជាបុគ្គលប្រសើរជាងគេ» យ៉ាងនេះហើយ ក៏ឈរនៅ។ ក្នុងខណៈនោះ ព្រះថេរៈជាខីណាស្រពមួយអង្គ ទតឃើញព្រះថេរៈនោះដែលឈរមានចិត្តរឹងត្អឹងដោយមានះ ដោយទិព្វចក្ខុ ទើបចូលទៅជិត ថ្វាយបង្គំហើយ កាលនឹងទូន្មានព្រះថេរៈ ទើបពោលយ៉ាងនេះថា។ ព្រោះហេតុនោះ (លោកទើបពោលគាថាទាំងឡាយយ៉ាងនេះ)៖

28.

២៨.

Mā mānassa vasī hotha, māno bhante vasaṃgataṃ ;

Anatthado sadā hoti, pātetvāna bhavā vaṭe.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់កុំលុះក្នុងអំណាចនៃមានះឡើយ ព្រោះមានះដែលបុគ្គលលុះក្នុងអំណាចហើយ តែងនាំមកនូវសេចក្តីវិនាសជានិច្ច ញ៉ាំងបុគ្គលឱ្យធ្លាក់ចុះក្នុងវដ្តសង្សារ។»

29.

២៩.

Māno palālito satto, taṇhāpaṭighasaṅgato;

Makkaṭoragasoṇādi, hutvā jāyati jātisu.

«សត្វដែលត្រូវមានះថែរក្សា ប្រកបដោយតណ្ហានិងបដិឃៈ តែងទៅកើតជាស្វា ជានាគ និងជាឆ្កែជាដើម ក្នុងជាតិទាំងឡាយ។»

30.

៣០.

Mā mānaṃ sāmi pūrehi, attānaṃ parisodhaya;

Aparisuddhā sayo bhikkhu, dāyakaṃ na paritosati.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់កុំបំពេញមានះឡើយ ចូរជម្រះខ្លួនឱ្យបរិសុទ្ធចុះ ភិក្ខុដែលមានអធ្យាស្រ័យមិនបរិសុទ្ធ តែងមិនធ្វើទាយកឱ្យត្រេកអរឡើយ។»

31.

៣១.

Dadantānaṃ sarantānaṃ, pūjentānaṃ sace tuvaṃ;

Mahapphalaṃ mahābhūtiṃ, kāmattha hotha nibbaṇāti.

«បើលោកម្ចាស់ប្រាថ្នានូវផលដ៏ធំ និងអានុភាពដ៏ធំ ដល់ពួកជនអ្នកឱ្យទាន អ្នករលឹកនឹកដល់ និងអ្នកបូជាទាំងឡាយ សូមលោកម្ចាស់ចូរដល់នូវព្រះនិព្វានចុះ»។

Taṃ sutvā thero saṃsāre nibbindo tattheva ṭhito tilakkhaṇaṃ paṭṭhapetvā karajakāyaṃ sammasanto sahapaṭi sambhidāhi arahattaṃ patvāva nikkhami. Tato dhammāsokamahārājā balavāhanaparivuto mahantena pūjāvidhānena paṭimaggaṃ āgamma vanditvā [Pg.139] tato diguṇaṃ pūjāsakkāraṃ kurumāno mahābhikkhusaṅghena saddhiṃ theraṃ attano nagaraṃ netvā tassa dhammakathaṃ sutvā pasannamānaso pañcasīle patiṭṭhāya mahantaṃ vihāraṃ kāretvā therena sahāgatānaṃ saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ catupaccayehi upaṭṭhāna makāsi, atha thero sāṭṭhakathaṃ piṭakattayaṃ pakāsento tasmiṃ ciraṃ vasitvā tattheva parinibbāyi. Tato rājā sapariso tassa sarīranikkhepaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā mahantaṃ cetiyaṃ kārāpesīti.

ព្រះថេរៈបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏នឿយណាយក្នុងសង្សារ ឈរក្នុងទីនោះឯង លើកឡើងនូវត្រៃលក្ខណ៍ ពិចារណានូវរូបកាយ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តព្រមទាំងបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ ហើយទើបចេញទៅ។ លំដាប់នោះ ព្រះបាទធម្មាសោកមហារាជ ហែហមដោយពលនិងយាន យាងមកទទួលតាមផ្លូវ ដោយគ្រឿងបូជាដ៏ធំធេង ថ្វាយបង្គំហើយ ធ្វើនូវការបូជាសក្ការៈទ្វេដង នាំព្រះថេរៈព្រមទាំងមហាភិក្ខុសង្ឃទៅកាន់នគររបស់ខ្លួន លុះបានស្តាប់ធម្មកថារបស់ព្រះថេរៈហើយ មានព្រះទ័យជ្រះថ្លា តម្កល់នៅក្នុងបញ្ចសីល ហើយទ្រង់កសាងមហាវីហារ ធ្វើការបម្រើចំពោះភិក្ខុ ៦ ម៉ឺនរូបដែលមកជាមួយព្រះថេរៈ ដោយបច្ច័យបួន។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈកាលសម្តែងនូវព្រះត្រៃបិដកព្រមទាំងអដ្ឋកថា គង់នៅក្នុងទីនោះអស់កាលយូរ ហើយក៏បរិនិព្វានក្នុងទីនោះឯង។ បន្ទាប់មក ព្រះរាជាព្រមទាំងបរិវារ ធ្វើការបូជាព្រះសរីរៈរបស់ព្រះថេរៈនោះ ហើយនាំយកព្រះធាតុទាំងឡាយ ទៅកសាងមហាចេតិយទុកជាទីសក្ការៈ។

32.

៣២.

Purātanānaṃ bhuvi puññakamminaṃ,Guṇānubhāvena mahenti evaṃ;

Sadevakā naṃ manasīkarontā,Puññaṃ karothā yatane sadā darāti.

«ពួកជនព្រមទាំងទេវតា តែងបូជាដល់ពួកបុគ្គលអ្នកមានបុណ្យធ្វើហើយក្នុងកាលមុន លើផែនដី យ៉ាងនេះ ដោយអានុភាពនៃគុណ ពួកអ្នកទាំងឡាយកាលធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវសេចក្តីនោះ ចូរធ្វើនូវបុណ្យដោយសេចក្តីអุตសាហៈ និងសេចក្តីគោរពជានិច្ចចុះ»។

Indaguttattherassa vatthuṃ catutthaṃ.

រឿងឥន្ទគុត្តត្ថេរ ចប់ជាគម្រប់បួន។

35. Sākhamālapūjikāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

៣៥. នេះជារឿងរ៉ាវតាមលំដាប់ ក្នុងរឿងនាងសាខាមាលាបូជិកា។

Amhākaṃ bhagavā dasapāramiyo pūretvā anukkamena tusitabhavane nibbatto devehi ārādhito sakkarājakule paṭisandhiṃ gahetvā mātukucchito nikkhanto anukkamena paramābhisambodhiṃ patvā tato paṭṭhāya pañcacattālīsasaṃvaccharāni ṭhatvā caturāsītidhammakkhandhasahassāni desetvā gaṇanapathamatīte satte bhavakantārato santāretvā sabbabuddhakiccāni niṭṭhāpetvā kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālāna mantare uttarasīsakaṃ paññatte mañcake vesākhapuṇṇadivase dakkhiṇena passena sato sampajāno anuṭṭhānaseyyāya nipanno pacchimayāme bhikkhū ovaditvā balavapaccū-sa [Pg.140] samaye mahāpathaviṃkampento anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi, nibbute pana bhagavati lokanāthe ānandatthero mallarājūnaṃ etaṃ pavattiṃ ārocesi. Tato kosinārakā ca devabrahmādayo ca sannipatitvā naccagītavāditehi mālāgandhādīhi ca sakkarontā garukarontā mānentā pūjentā celavitānādayo karontā bhagavato sarīraṃ nagaramajjhe yattha makuṭabandhanaṃ nāma mallānaṃ cetiyaṃ, tattha netvā cakkavattissa sarīraṃ viya ahatena vatthena veṭhetvā tato vihatena kappāsena veṭhetvāti evaṃ pañcadussayugasatehi veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissāya āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṃ citakaṃ karitvā bhagavato sarīraṃ citakaṃ āropesuṃ. Atha mahākassapattherena bhagavato pāde sirasā vandite devatānubhāvena citako samantā ekappahāreneva pajjali. Bhagavato pana sarīre daḍḍhe sumanamakuḷasadisā dhātuyo avasissiṃsu. Tasmiṃ kira samaye kosalarañño janapade aññatarā gāmavāsikā itthī bhagavati parinibbute sādhukīḷhaṃ āgacchamānā antarāmagge attano sarīre uppannavātarogena upaddutā sādhukīḷhaṃ sampāpuṇituṃ asakkontī satthu āḷāhanaṃ gantvā bhagavato dhātusarīre tīṇi sākhapupphāni pūjetvā pasannamānasā pañcapatiṭṭhitena vanditvā gatā tāya eva rattiyā majjhimayāme kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane tiṃsayojanike kanakavimāne nibbatti. Tassā pubbakammapakāsanatthaṃ cakkamattāni sākhapupphāni tatta tattha olambanti. Teheva sabbaṃ vimānaṃ ekobhāsī ahosi. Tato sugandhakaraṇḍakaṃ viya ca ahosi, sā pana attano sobhaggappattaṃ attabhāvañca vimānasampadañca parivārasampattiyo ca disvā vimhitamānasā pubbe katena [Pg.141] kena me puññakammenā yaṃ laddhāti olokantī bhagavato dhātusarīrasmiṃ pūjitāni tīṇi sākhapupphāni disvā pasannamānasā mahācakkappamāṇaṃ sākhamālaṃ hatthena dhārentī dhātupūjanatthāya agamāsi. Tadā tattha sannipatitā manussā tassā rūpasampadañca hatte mahantaṃ sākhamālañca disvā vimhitamānasā amma tvaṃ kattha vāsikā. Kattha panimaṃ pupphaṃ paṭiladdhanti pucchiṃsu, taṃ sutvā devadhītā attanā bhagavato dhātusarīrassa pūjitasākhamālattayānubhāvena paṭiladdhasampattiyo ca dibbavimānañca pubbe matakalevaraṃ cāti sabbaṃ tesaṃ dassetvā dhammadesanāvasāne āha.

ព្រះភគវន្តនៃយើង ទ្រង់បំពេញបារមី ១០ ប្រការ ហើយយាងទៅบังកើតក្នុងតុសិតភពតាមលំដាប់ កាលដែលពួកទេវតាអារាធនាហើយ ក៏ទ្រង់ចាប់បដិសន្ធិក្នុងសក្យរាជត្រកូល យាងចេញចាកមាតុគភ៌ សម្រេចព្រះបរមាភិសម្ពោធិជាលំដាប់ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទ្រង់គង់ធរមានអស់ ៤៥ ព្រះវស្សា ទ្រង់សម្តែងធម៌ ៨ ម៉ឺន ៤ ពាន់ធម្មក្ខន្ធ ញ៉ាំងសត្វទាំងឡាយដែលរាប់មិនអស់ឲ្យឆ្លងផុតពីភពកន្តារ បំពេញពុទ្ធកិច្ចទាំងពួងរួចរាល់ហើយ ក៏ទ្រង់បរិនិព្វានដោយអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ ញ៉ាំងមហាប្រថពីឲ្យកម្រើកញាប់ញ័រ ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ក្រោយពីបានប្រដៅពួកភិក្ខុក្នុងបច្ឆិមយាម ក្នុងថ្ងៃវិសាខបុណ្ណមី លើគ្រែដែលគេរៀបចំទុកដោយបែរព្រះសិរសាទៅទិសឧត្តរ ក្នុងចន្លោះដើមរាំងទាំងគូ នាព្រៃសាលវនៈរបស់ពួកមល្លក្សត្រ ក្នុងក្រុងកុសិនារា ដោយការសម្រាន្តមិនក្រោកឡើងវិញ ប្រកបដោយសតិនិងសម្បជញ្ញៈ ផ្អៀងទៅខាងស្តាំ។ លុះព្រះភគវន្តជាទីពឹងនៃលោកបរិនិព្វានហើយ ព្រះអានន្ទត្ថេរបានទូលដំណឹងនេះដល់ពួកមល្លរាជ។ លំដាប់នោះ ពួកអ្នកក្រុងកុសិនារា និងពួកទេវតា ព្រហ្មជាដើម បានប្រជុំគ្នា ធ្វើការសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា ដោយរបាំ ចម្រៀង តន្ត្រី និងផ្កាកម្រង គ្រឿងក្រអូបជាដើម ធ្វើពិដានសំពត់ជាដើម ហើយនាំព្រះសរីរៈរបស់ព្រះភគវន្តទៅកាន់មល្លចេតិយ ឈ្មោះមហុដពន្ធនៈ ក្នុងកណ្តាលក្រុង រុំព័ទ្ធដោយសំពត់ថ្មី ដូចជាព្រះសរីរៈនៃព្រះចក្រពត្តិ រួចរុំព័ទ្ធដោយសំឡីដែលវាយស្អាតហើយ រុំព័ទ្ធដោយគូនៃសំពត់ ៥ រយជាន់យ៉ាងនេះ រួចដាក់ក្នុងមឈូសដែកដែលពេញដោយប្រេង បិទបាំងដោយមឈូសដែកមួយទៀត ធ្វើជើងថ្ករដោយគ្រឿងក្រអូបគ្រប់យ៉ាង ហើយបានលើកព្រះសរីរៈរបស់ព្រះភគវន្តឡើងកាន់ជើងថ្ករ។ គ្រានោះ កាលដែលព្រះមហាកស្សបត្ថេរថ្វាយបង្គំដោយត្បូងលើព្រះបាទទាំងគូរបស់ព្រះភគវន្តហើយ ជើងថ្ករក៏ឆេះឡើងព្រមគ្នាតែម្តងជុំវិញដោយទេវានុភាព។ កាលដែលព្រះសរីរៈរបស់ព្រះភគវន្តឆេះអស់ហើយ ព្រះធាតុទាំងឡាយមានសណ្ឋានដូចជាផ្កាម្លិះក្រពុំក៏សេសសល់នៅ។ ឮថា ក្នុងសម័យនោះ ស្រ្តីម្នាក់ជាអ្នកភូមិណាមួយក្នុងដែនរបស់ស្តេចកោសល កាលដែលព្រះភគវន្តបរិនិព្វានហើយ នាងកំពុងដើរមកកាន់ពិធីបូជាសព ត្រូវខ្យល់ចាប់ក្នុងរវាងផ្លូវ មិនអាចនឹងទៅដល់ពិធីបូជាសពបាន ក៏ទៅកាន់កន្លែងបូជាព្រះសពរបស់ព្រះសាស្តា បូជាផ្កាមែកឈើ ៣ មែក ត្រង់ព្រះធាតុសរីរៈរបស់ព្រះភគវន្ត មានចិត្តជ្រះថ្លា ថ្វាយបង្គំដោយបញ្ចបតិដ្ឋិតហើយក៏ទៅ នាងធ្វើមរណកាលក្នុងមជ្ឈិមយាមនៃរាត្រីនោះឯង ក៏ទៅកើតក្នុងកនកវិមានទំហំ ៣០ យោជន៍ ក្នុងភពតាវតឹង្ស។ ដើម្បីសម្តែងនូវបុព្វកម្មរបស់នាង ផ្កាមែកឈើទាំងឡាយមានទំហំប៉ុនកង់រទេះ ក៏ព្យួររយោងក្នុងទីនោះៗ។ វិមានទាំងមូលក៏មានពន្លឺភ្លឺស្វាងតែមួយដោយសារផ្កាទាំងនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត វិមាននោះក៏មានក្លិនក្រអូបដូចជាប្រអប់គ្រឿងក្រអូប នាងឃើញអត្តភាពដ៏ល្អឆើតឆាយរបស់ខ្លួន ព្រមទាំងសម្បត្តិវិមាន និងបរិវារសម្បត្តិទាំងឡាយ ក៏មានចិត្តអស្ចារ្យ ក្រឡេកមើលថា «តើយើងបានសម្បត្តិនេះដោយសារបុណ្យកម្មអ្វីដែលយើងបានធ្វើក្នុងកាលមុន?» ក៏ឃើញផ្កាមែកឈើ ៣ មែកដែលនាងបានបូជាត្រង់ព្រះធាតុសរីរៈរបស់ព្រះភគវន្ត មានចិត្តជ្រះថ្លា កាន់ផ្កាកម្រងមែកឈើមានទំហំប៉ុនកង់រទេះធំដោយដៃ ដើម្បីបូជាព្រះធាតុ ក៏បានមក។ គ្រានោះ ពួកមនុស្សដែលប្រជុំគ្នាក្នុងទីនោះ ឃើញរូបសម្បត្តិរបស់នាង និងផ្កាកម្រងមែកឈើដ៏ធំក្នុងដៃ ក៏មានចិត្តអស្ចារ្យ សួរថា «នាងជាអ្នករស់នៅក្នុងទីណា? តើបានផ្កានេះពីណា?» ទេវធីតាឮពាក្យនោះហើយ ក៏បង្ហាញសម្បត្តិដែលខ្លួនបាន និងទិព្វវិមាន ព្រមទាំងសាកសពចាស់ក្នុងកាលមុន ដោយអានុភាពនៃផ្កាកម្រងមែកឈើ ៣ មែកដែលខ្លួនបានបូជាចំពោះព្រះធាតុសរីរៈរបស់ព្រះភគវន្ត ដល់ពួកមនុស្សទាំងនោះទាំងអស់ ហើយពោលក្នុងពេលបញ្ចប់ធម៌ទេសនាថា៖

1.

១.

Samāgatā bhavantā bho, passantu mama sampadaṃ;

Katamappena kārena, sammāsambuddhadhātuyā.

«លោកអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយដែលមកប្រជុំគ្នា សូមមើលសម្បត្តិរបស់ខ្ញុំ ដែលបានធ្វើដោយហេតុបន្តិចបន្តួច ចំពោះព្រះធាតុនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។

2.

២.

Sākhamālāni tīṇeva, hīyyohaṃ munidhātuyā;

Pūjayitvāna santuṭṭhā, nivattā tāya rattiyā.

កាលពីម្សិលមិញ ខ្ញុំមានចិត្តត្រេកអរ បានបូជាផ្កាមែកឈើ ៣ មែក ចំពោះព្រះធាតុនៃព្រះមុនី ហើយក៏ត្រឡប់ទៅវិញក្នុងរាត្រីនោះ។

3.

៣.

Marantī kharavātena, tamahaṃ sucaritaṃ sariṃ;

Tenāhaṃ puññakammena, tāvatiṃsūpagāahuṃ.

កាលដែលខ្ញុំជិតស្លាប់ដោយសារខ្យល់ចាប់យ៉ាងខ្លាំង ខ្ញុំបានរលឹកឃើញនូវសុចរិតនោះ ដោយសារបុណ្យកម្មនោះ ខ្ញុំក៏បានទៅកើតក្នុងឋានតាវតឹង្ស។

4.

៤.

Tattha me āsi pāsādo, tiṃsayojanamuggato;

Kūṭāgāravarākiṇṇo, sākhamālāti, vissuto.

នៅក្នុងឋាននោះ ខ្ញុំមានប្រាសាទកម្ពស់ ៣០ យោជន៍ ដ៏កុះករដោយកំពូលប្រាសាទដ៏ប្រសើរ ដែលល្បីឈ្មោះថា សាខាមាលាប្រាសាទ។

5.

៥.

Yathā sabbasugandhehi, karaṇḍaṃ paribhāvitaṃ;

Tathā dibbasugandhehi, gandhitaṃ bhavanaṃ mama.

វិមានរបស់ខ្ញុំមានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ដោយក្លិនក្រអូបទិព្វ ដូចជាប្រអប់គ្រឿងក្រអូបដែលគេផ្សំដោយគ្រឿងក្រអូបគ្រប់យ៉ាង។

6.

៦.

Cakkamattā sākhapupphā, tattha tatthūpalambare ;

Dibbagandhā pavāyanti, madhubbabhanisevitā.

ផ្កាមែកឈើទាំងឡាយមានទំហំប៉ុនកង់រទេះ ព្យួររយោងក្នុងទីនោះៗ មានក្លិនក្រអូបទិព្វផ្សាយទៅ ដែលពួកឃ្មុំហើរមកក្រេបជញ្ជក់។

7.

៧.

Bhassanti ekapupphasmā, tumbamattā hi reṇavo;

Tehi piñjaritā devā, kīḷanti ca lalantica.

លម្អងផ្កាទាំងឡាយមានទំហំប៉ុនក្អម ធ្លាក់ចុះចាកផ្កាមួយៗ ពួកទេវតាមានខ្លួនលាបស្រឡៅដោយលម្អងផ្កាទាំងនោះ ក៏លេងសប្បាយ និងរីករាយ។

8.

៨.

Pīḷandhitvāna [Pg.142] mālādhayā, sudibbā bharaṇānica;

Sahaccharā devaputtā, naccagītādibyāvaṭā.

ពួកទេវបុត្រជាបរិវារដែលស៊កសៀតផ្កាកម្រង និងគ្រឿងអលង្ការទិព្វដ៏ល្អ តែងខ្វល់ខ្វាយដោយការរាំ និងច្រៀងជាដើម។

9.

៩.

Passathemaṃ bhujaṅgā bho, sattā mohena pārutā;

Hīyyo mataṃ paviddhaṃ me, pūtibhūtaṃ kalevaraṃ.

នែអ្នកទាំងឡាយដ៏ចម្រើន សត្វទាំងឡាយដែលត្រូវមោហៈគ្របដណ្តប់ហើយ សូមមើលរូបកាយនេះចុះ សាកសពរបស់ខ្ញុំដែលស្លាប់កាលពីម្សិលមិញ ត្រូវគេបោះបង់ចោល ស្អុយរលួយទៅហើយ។

10.

១០.

Puḷavehi samākiṇṇaṃ, makkhikāgaṇakīḷitaṃ;

Kākasoṇādisattāna, māhāraṃ kuṇapālayaṃ.

ដែលពេញដោយដង្កូវ ជារបស់លេងនៃហ្វូងរុយ ជាអាហារនៃសត្វទាំងឡាយមានក្អែក និងឆ្កែជាដើម ជាទីដេកនៃខ្មោច។

11.

១១.

Patthenti purisā pubbe, anekopāyanena taṃ;

Daṭṭhumpidāni nicchanti, taṇhāyaññāṇatā aho.

ក្នុងកាលមុន ពួកបុរសតែងប្រាថ្នារូបកាយនោះដោយឧបាយផ្សេងៗ តែឥឡូវនេះ សូម្បីតែមើលក៏គេមិនចង់មើលដែរ ឱ! តណ្ហា និងសេចក្តីមិនដឹង (អវិជ្ជា) អើយ!

12.

១២.

Lokapajjotakassāhaṃ, vimalassa yasassino;

Dhātuṃ hīyyo mahiṃ sammā, ajja sagge patiṭṭhitā.

កាលពីម្សិលមិញ ខ្ញុំបានបូជាព្រះធាតុនៃព្រះពុទ្ធជាប្រទីបបំភ្លឺលោក ព្រះអង្គមិនមានមន្ទិល មានយសសក្តិធំ ដោយប្រពៃ ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំបានមកតាំងនៅក្នុឋានសួគ៌ហើយ។

13.

១៣.

Hitvāne tādisaṃ kāyaṃ, laddhaṃdāni mamedisaṃ;

Dibbattabhāvaṃ sobhāhi, bhāsamāna mudikkhatha.

ខ្ញុំលះបង់រាងកាយបែបនោះហើយ ឥឡូវនេះបានអត្តភាពទិព្វបែបនេះ សូមអ្នកទាំងឡាយមើលអត្តភាពទិព្វដែលភ្លឺចិញ្ចាចដោយរស្មីចុះ។

14.

១៤.

Bhāsamānāya me vācaṃ, suṇothettha samāgatā;

Natthevākatapuññassa, aṇumattaṃ bhave sukhaṃ.

អ្នកទាំងឡាយដែលមកប្រជុំគ្នាក្នុងទីនេះ សូមស្តាប់ពាក្យដែលខ្ញុំកំពុងនិយាយ សេចក្តីសុខសូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏មិនមានដល់អ្នកដែលមិនបានធ្វើបុណ្យឡើយ។

15.

១៥.

Bindumattampi yo puñña, bījaṃ ropeti sāsane;

Na hā natthaphalaṃ hoti, yāva nibbāṇapattiyāti.

បុគ្គលណាដាំពូជគឺបុណ្យ សូម្បីតែប៉ុនតំណក់ទឹក ក្នុងព្រះសាសនា ពូជនោះមិនមែនជាមិនមានផលឡើយ ដរាបដល់ការសម្រេចព្រះនិព្វាន»។

Evaṃ sā devatā attanā paṭiladdhadibbavibhavaṃ dassetvā janakāyaṃ ovaditvā dibbasākhapupphehi jinadhātuṃ pūjetvā manussānaṃ passantānaṃyeva saddhiṃ vimānena devalokameva agamāsi. Taṃ disvā mahājano dānādīni puññāni katvā devalokaṃ pūresīti.

ទេវតានោះបង្ហាញទិព្វវិបត្តិដែលខ្លួនបានយ៉ាងនេះហើយ ក៏ទូន្មានពួកជន រួចបូជាព្រះជិនធាតុដោយផ្កាមែកឈើទិព្វ ហើយក៏យាងទៅកាន់ទេវលោកជាមួយវិមាន ក្នុងកាលដែលពួកមនុស្សកំពុងតែមើលឃើញហ្នឹងឯង។ មហាជនឃើញហេតុនោះហើយ ក៏បានធ្វើបុណ្យទាំងឡាយមានទានជាដើម ពេញទៅក្នុងទេវលោក។

16.

១៦.

Evañhi [Pg.143] sā pupphamattena dhātuṃ,Pūjetva devesu alattha bhūtiṃ;

Tumhepi bhonto tidivesu sātaṃ,Kāmattha ce kattha puññāni sādhuṃti.

ទេវតានោះបូជាព្រះធាតុត្រឹមតែផ្កា ក៏បាននូវសម្បត្តិក្នុងពួកទេវតាយ៉ាងនេះ បើលោកអ្នកដ៏ចម្រើនទាំងឡាយប្រាថ្នាសេចក្តីសុខក្នុងឋានសួគ៌ទាំងឡាយដែរ សូមធ្វើបុណ្យទាំងឡាយឲ្យបានល្អចុះ។

Sākhamālapūjikāya vatthuṃ pañcamaṃ.

រឿងនាងសាខាមាលាបូជិកា ជាគ្រឿងទី ៥ ចប់។

36. Moriyabrahmaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

៣៦. នេះជាអនុបុព្វីកថា ក្នុងរឿងមោរិយព្រាហ្មណ៍៖

Amhākaṃ bhagavati parinibbute magadharaṭṭhe macalaṃ nāma mahāgāmaṃ ahosi. Tattha moriyonāma brāhmaṇo paṭivasati saddho pasanno, tassa senānāme kā bhariyā atthi. Sāpi saddhā pasannā ratanattayesu. Te ubhopi samaggā sammodamānā bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā niccaṃ dānaṃ pavattentā cīvarādicatupaccayehi upaṭṭhahantā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā divasaṃ vītināmenti. Athassa gehe vibhavaṃ yebhuyyena dānādīsu parikkhayamagamāsi. Tato brāhmaṇī sāmi no gehe dhanaṃ parikkhīṇaṃ. Kathaṃ dānaṃ pavatteyyāmāti brāhmaṇassa ārocesi, tato brāhmaṇo mā bhadde cintesi. Yenakenaci upāyena dānaṃ patiṭṭhapessāmāti vatvā tasmiṃyeva attano saussāhataṃ pakāsonto āha.

កាលដែលព្រះភគវន្តនៃយើងបរិនិព្វានហើយ មានមហាក្រុមមួយឈ្មោះ មចលគ្រាម ក្នុងដែនមគធៈ។ ក្នុងភូមិនោះ មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ មោរិយៈ ជាអ្នកមានសទ្ធាជ្រះថ្លា រស់នៅ គាត់មានភរិយាម្នាក់ឈ្មោះ សេនា។ នាងនោះក៏មានសទ្ធាជ្រះថ្លាក្នុងព្រះរតនត្រ័យដែរ។ ជនទាំងពីរនាក់នោះជាអ្នកព្រមព្រៀងគ្នា រីករាយជាមួយគ្នា និមន្តភិក្ខុសង្ឃមក ហើយធ្វើទានជានិច្ច ឧបដ្ឋាកដោយបច្ច័យ ៤ មានចីវរជាដើម រក្សាសីល ធ្វើឧបោសថកម្ម ញ៉ាំងថ្ងៃឲ្យកន្លងទៅ។ គ្រានោះ ទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងផ្ទះរបស់គាត់ភាគច្រើនបានដល់នូវការអស់ទៅក្នុងការធ្វើទានជាដើម។ លំដាប់នោះ នាងព្រាហ្មណីបានប្រាប់ព្រាហ្មណ៍ថា «បងអើយ ទ្រព្យក្នុងផ្ទះរបស់យើងអស់ហើយ តើយើងនឹងធ្វើទានដូចម្តេចទៅ?» ទើបព្រាហ្មណ៍ពោលថា «នាងដ៏ចម្រើន កុំគិតឡើយ បងនឹងតាំងទានទុកដោយឧបាយណាមួយ» ហើយកាលនឹងសម្តែងនូវសេចក្តីព្យាយាមរបស់ខ្លួនក្នុងរឿងនោះ ក៏ពោលថា៖

1.

១.

Jānamāno hi lokasmiṃ, dānassedaṃ phalaṃ iti;

Na dajjā ko susīlesu, appampi divasampati.

«បុគ្គលកាលដឹងច្បាស់ក្នុងលោកថា ផលនៃទាននេះមានយ៉ាងនេះ តើនរណានឹងមិនថ្វាយទាន សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច រាល់ៗថ្ងៃ ចំពោះលោកអ្នកមានសីលដ៏ល្អ?

2.

២.

Saggalokanidānāni, dānāni matimā idha;

Kohināma naro loke, na dadeyya hite ratoti.

ទានទាំងឡាយជាហេតុនៃឋានសួគ៌ ជនអ្នកមានប្រាជ្ញាក្នុងលោកនេះ តើមាននរណាក្នុងលោក មិនធ្វើទានដែលត្រេកអរក្នុងប្រយោជន៍?»

Evañca pana vatvā bhadde vanaṃ pavisitvā anekavidhāni paṇṇāni ca phalāni ca pacchipūraṃ āharitvā vikkiṇitvāpi dānaṃ na upacchindissāmāti [Pg.144] vatvā tato paṭṭhāya vanaṃ gantvā paṇṇāni ca phalāni ca āharitvā vikkiṇitvā dānaṃ dento paṭivasati. Athekadivasaṃ brāhmaṇo vanaṃ paviṭṭho paṇṇehi ca phalehi ca pacchiṃ pūretvā sīsenā dāya gehaṃ āgacchanto pupphaphalapallavehi vinataṃ nekatarugaṇanicitaṃ sammattānekacātakacatuppadanisevitaṃ vippakiṇṇānantapupphapattakiñjakkhacchannavāḷukātalaṃ sandamānasītalā malajalappavāhaṃ akaddamāninnasupatittehi sundaraṃ kandaraṃ disvā pacchiṃ tīre ṭhapetvā otiṇṇo nahāyati, tasmiṃ khaṇe tattha ekasmiṃ rukkhe adhivattho devaputto taṃ tattha nahāyantaṃ disvā kinnu kho esa kalyāṇajjhāsayo vā udāhu pāpajjhāsayo sattoti dibbacakkhunā upadhāranto acchariyapuriso eso duggatopi hutvā attano dānappaveṇiyā upacchijjanabhayena vanaṃ gantvā paṇṇāni ca phalāni ca āharitvā dukkhena kasirena jīvikaṃ kappento dānadhammaṃ na upacchindatīti cintetvā tassa guṇādayo paṭicca pacchiyaṃ ṭhapitapaṇṇāni ca phalāni ca sabbāni suvaṇṇāni hontūti adhiṭṭhāsi. Athassānubhāvena sabbaṃ suvaṇṇaṃ ahobhi, atha so suvaṇṇapuṇṇapacchiyaṃ upari suvaṇṇarāsimatthake sabbakāmadadaṃ mahantaṃ maṇiratanaṃ ṭhapetvā antarahito paṭikkamma aṭṭhāsi, tato brāhmaṇo nahātvā uttiṇṇo pacchiyaṃ sampuṇṇasuvaṇṇavaṇṇaraṃsinā sambhinnavijjotamānamaṇiratanaṃ disvā kimetaṃti āsaṅkitaparisaṅkito pacchisamīpaṃ gantvā hatthaṃ pasāretuṃ avisahanto aṭṭhāsi. Taṃ disvā devaputto dissamānasarīrena ṭhatvā mā tvaṃ bhāyi brāhmaṇa. Mayā etāni nimmitāni, gahetvā gacchāhīti āha, atha brāhmaṇo devaputtassa kathaṃ sutvā ayaṃ devaputto imaṃ mayā nimmitaṃ, gahetvā gacchāti vadati. Kinnu kho so attano ānubhāvena deti, udāhu mayā katapuññenāti pucchissāmi taṃti pañjalikova devaputtaṃ pucchanto āha.

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏និយាយថា «នាងដ៏ចម្រើន បងនឹងចូលទៅក្នុងព្រៃ នាំយកស្លឹកឈើ និងផ្លែឈើជាច្រើនប្រការឲ្យពេញកន្ត្រក យកមកលក់ ហើយនឹងមិនផ្តាច់ទានឡើយ» ចាប់តាំងពីពេលនោះមក គាត់ក៏ទៅកាន់ព្រៃ នាំយកស្លឹកឈើ និងផ្លែឈើមកលក់ ហើយធ្វើទានរស់នៅ។ ថ្ងៃមួយ ព្រាហ្មណ៍ចូលទៅក្នុងព្រៃ ធ្វើកន្ត្រកឲ្យពេញដោយស្លឹកឈើ និងផ្លែឈើ រែកទូលលើក្បាល ដើមកាន់ផ្ទះ ឃើញជ្រលងភ្នំដ៏ល្អមួយ ដែលឱនលំទោនដោយផ្កា ផ្លែ និងត្រួយខ្ចី ដ៏កុះករដោយហ្វូងឈើជាច្រើន ជាទីអាស្រ័យនៃពួកសត្វចាប និងសត្វជើងបួនជាច្រើន មានខ្សាច់ដណ្តប់ដោយផ្កា ស្លឹក និងលម្អងផ្កាដែលធ្លាក់រាយប៉ាយរកទីបំផុតគ្មាន មានទឹកត្រជាក់ហូរចុះមក មិនមានភក់ មានកំពង់ចុះដ៏ល្អ ក៏ដាក់កន្ត្រកទុកលើច្រាំង ហើយចុះទៅងូតទឹក។ ក្នុងខណៈនោះ ទេវបុត្រមួយអង្គដែលអាស្រ័យនៅដើមឈើមួយក្នុងទីនោះ ឃើញគាត់កំពុងងូតទឹកក្នុងទីនោះ ក៏ពិចារណាដោយទិព្វចក្ខុថា «តើសត្វនេះមានអធ្យាស្រ័យល្អ ឬមានអធ្យាស្រ័យអាក្រក់ហ្នឹងហ្ន៎?» ក៏ដឹងថា «បុរសនេះជាអស្ចារ្យណាស់ សូម្បីតែក្រខ្សត់ ក៏ព្រោះខ្លាចដាច់វង្សទានរបស់ខ្លួន ទើបទៅកាន់ព្រៃ នាំយកស្លឹកឈើ និងផ្លែឈើមកចិញ្ចឹមជីវិតដោយលំបាកក្រៃលែង តែមិនផ្តាច់ទានធម៌ឡើយ» គិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏អាស្រ័យគុណធម៌របស់គាត់ ទើបអធិដ្ឋានថា «សូមឲ្យស្លឹកឈើ និងផ្លែឈើទាំងអស់ដែលដាក់ក្នុងកន្ត្រក ក្លាយជាមាសទាំងអស់ចុះ»។ ដោយអានុភាពរបស់ទេវបុត្រនោះ អ្វីៗទាំងអស់ក៏ក្លាយជាមាសទៅ។ បន្ទាប់មក ទេវបុត្រនោះបានដាក់កែវមណីដ៏ធំដែលផ្តល់នូវបំណងប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាង លើគំនរមាសក្នុងកន្ត្រកដែលពេញដោយមាសនោះ ហើយក៏បាត់ខ្លួនទៅឈរនៅទីដ៏សមគួរ។ លំដាប់នោះ ព្រាហ្មណ៍ងូតទឹករួច ឡើងមក ឃើញកែវមណីដ៏ភ្លឺចិញ្ចាចច្រឡំដោយរស្មីពណ៌មាសពេញកន្ត្រក ក៏មានសេចក្តីសង្ស័យ និងខ្លាចក្រែង ដើរទៅជិតកន្ត្រក មិនហ៊ានលូកដៃទៅកាន់ឡើយ ក៏ឈរនៅ។ ទេវបុត្រឃើញហេតុនោះ ក៏បង្ហាញខ្លួនឲ្យឃើញរូបកាយ ហើយពោលថា «ព្រាហ្មណ៍អើយ កុំខ្លាចឡើយ របស់ទាំងនេះ គឺខ្ញុំបាននិម្មិតឲ្យហើយ ចូរអ្នកកាន់យកទៅចុះ»។ ព្រាហ្មណ៍ឮពាក្យរបស់ទេវបុត្រហើយ គិតថា «ទេវបុត្រនេះពោលថា របស់នេះខ្ញុំបាននិម្មិតឲ្យហើយ ចូរអ្នកកាន់យកទៅចុះ តើគាត់ឲ្យដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន ឬក៏ដោយសារបុណ្យដែលយើងបានធ្វើហ្ន៎? យើងនឹងសួរគាត់» គិតហើយ ក៏ប្រណម្យដៃសួរទេវបុត្រថា៖

3.

៣.

Pucchāmi [Pg.145] pañjalī dāni, devaputta mahiddhika;

Dadāsi me suvaṇṇañca, kāmadaṃ maṇimuttamaṃ.

បពិត្រទេវបុត្រមានមហិទ្ធិឫទ្ធិ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំព្រះករុណាផ្គុំអញ្ជលីសួរថា ទ្រង់ប្រទានមាសផង កែវមណីដ៏ប្រសើរជាគ្រឿងសម្រេចបំណងប្រាថ្នាផង ដល់ខ្ញុំព្រះករុណា។

4.

៤.

Nāpi ko no tuvaṃ ñāti,Na mitto nopakārako;

Kiṃ tvaṃ atthavasaṃ disvā,Mama dajjāsimaṃ dhanaṃ.

ទ្រង់មិនមែនជាញាតិ មិនមែនជាមិត្ត និងមិនមែនជាអ្នកធ្លាប់ធ្វើឧបការៈដល់យើងខ្ញុំឡើយ ទ្រង់យល់ឃើញហេតុការណ៍ដូចម្តេច បានជាប្រទានទ្រព្យនេះដល់ខ្ញុំព្រះករុណា។

5.

៥.

Kena tapena sīlena, kenācāraguṇena ca;

Yena dajjāsi me deva, kiṃ me sucaritaṃ citaṃ.

បពិត្រទេវតា ទ្រង់ប្រទានដល់ខ្ញុំព្រះករុណា ដោយសារតបៈដូចម្តេច សីលដូចម្តេច ឬដោយសារអាចារគុណដូចម្តេច សុចរិតអ្វីដែលខ្ញុំព្រះករុណាបានសន្សំទុកហើយ។

6.

៦.

Kinnu purātanaṃ kammaṃ, kena kammena dassasi;

Athavā taviddhiyā desi, taṃ me akkhāhi pucchitoti.

តើជាកម្មចាស់ ឬជាកម្មដូចម្តេច បានជាទ្រង់ប្រទាន ឬមួយទ្រង់ប្រទានដោយឫទ្ធិរបស់ទ្រង់ សូមទ្រង់ប្រាប់ហេតុនោះដល់ខ្ញុំព្រះករុណាដែលសួរនេះផង។

Tato devaputto na kho panāhaṃ brāhmaṇa devoti paresaṃ kiñci dātuṃ sakkomi, tayā pubbe katasucaritānubhāvena nibbattatīti vatvā dibbacakkhunā tassa pubbakammaṃ disvā tassa pakāsento āha.

លំដាប់នោះ ទេវបុត្រពោលថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ខ្ញុំមិនមែនជាទេវតាដែលអាចប្រទានអ្វីៗ ដល់អ្នកដទៃបានឡើយ ទ្រព្យនេះកើតឡើងដោយអានុភាពនៃសុចរិតដែលអ្នកបានធ្វើទុកក្នុងកាលមុន» ដូច្នេះហើយ ក៏មើលឃើញបុព្វកម្មរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះដោយទិព្វចក្ខុ ហើយពោលសម្តែងប្រាប់បុព្វកម្មនោះថា៖

7.

៧.

Kassape lokapajjote, sambuddhe parinibbute;

Sabbattha patthaṭaṃ āsi, tassa buddhassa sāsanaṃ.

កាលព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធ ជាប្រទីបបំភ្លឺលោក ទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ ព្រះសាសនារបស់ព្រះពុទ្ធអង្គនោះ បានផ្សព្វផ្សាយទៅក្នុងទីទាំងពួង។

8.

៨.

Tadā paccantime gāme, tvamāsi kuladārako;

Saddho āsi pasanno ca, dāyako kusale rato.

ក្នុងកាលនោះ អ្នកជាកុលបុត្រនៅក្នុងស្រុកបច្ចន្តគ្រាម ជាអ្នកមានសទ្ធា ជ្រះថ្លា ជាទាយក និងត្រេកអរក្នុងកុសលធម៌។

9.

៩.

Tadā pabbajito eko, gacchanto antarāpathe;

Corehi anubaddhosi, acchinnapattacīvaro.

កាលនោះ មានបព្វជិតមួយរូប កាលដើរទៅតាមផ្លូវកណ្តាលផ្លូវ ត្រូវពួកចោរដេញតាមប្លន់យកទាំងបាត្រនិងចីវរ។

10.

១០.

Sākhābhaṅgaṃ nivāsetvā, pārupitvā tatheva taṃ;

Antogāmaṃ paviṭṭhosi, esamāno pilotike.

លោកបានស្លៀកមែកឈើបាក់ និងដណ្តប់មែកឈើបាក់នោះឯង ដើរចូលទៅក្នុងភូមិ ដើម្បីស្វែងរកកំណាត់សំពត់ចាស់ៗ។

11.

១១.

Tato tvaṃ caramānaṃ taṃ, disvā kampitamānaso;

Vatthayugaṃ adāsi tvaṃ, saddahaṃ dānato phalaṃ.

លំដាប់នោះ អ្នកបានឃើញលោកកំពុងដើរទៅ ក៏មានចិត្តរំភើបញាប់ញ័រ បានប្រទានសំពត់មួយគូ ដោយជឿជាក់លើផលនៃទាន។

12.

១២.

Patthodanena [Pg.146] taṃ bhikkhuṃ, parivisitvā yathābalaṃ;

Pesesi abhivādetvā, saddhāya suddhamānaso.

អ្នកមានចិត្តដ៏បរិសុទ្ធដោយសទ្ធា បានអង្គាសភិក្ខុនោះដោយបាយមួយនាឡិ តាមកម្លាំងរបស់ខ្លួន ហើយថ្វាយបង្គំលាបញ្ជូនលោកទៅ។

13.

១៣.

Imaṃ tvaṃ akarī puññaṃ, tuyhetaṃ caritaṃ imaṃ;

Tassa te puññakammassa, amukhyaphala mīdisaṃti.

អ្នកបានធ្វើបុណ្យនេះ នេះជាចរិតរបស់អ្នក ផលមិនទាន់ចម្បងនៃបុណ្យកម្មរបស់អ្នកនោះ មានសភាពបែបនេះឯង។

Evañca pana vatvā idaṃ te brāhmaṇa dhanaṃ rājādīhi mayā anāharaṇīyaṃ kataṃ, tvaṃ aparisaṅkanto gahetvā yathādhippāyaṃ karohi, imaṃ kho pana maṇiratanaṃ icchiticchitaṃ pasavati, tenāpi ānubhāvena tava dānaṃ anupacchindanto puttadārādayo posehīti anusāsi, taṃ sutvā brāhmaṇo tena vuttaniyāmeneva bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ dadanto sīlaṃ rakkhanto ciraṃ vasitvā aparabhāge tato cuto devaloke nibbattīti.

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ទូន្មានថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ទ្រព្យនេះ ខ្ញុំបានធ្វើមិនឲ្យពួកស្តេចជាដើមអាចនាំយកទៅបានឡើយ អ្នកចូរទទួលយកដោយមិនបាច់សង្ស័យ ហើយធ្វើតាមបំណងចុះ ម្យ៉ាងទៀត កែវមណីដ៏ប្រសើរនេះ តែងបង្កើតនូវវត្ថុទាំងពួងតាមដែលប្រាថ្នា ចូរអ្នកកុំផ្តាច់ទានរបស់ខ្លួនឡើយ ហើយចិញ្ចឹមកូននិងប្រពន្ធជាដើម ដោយអានុភាពនៃកែវមណីនោះចុះ»។ ព្រាហ្មណ៍បានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏បានថ្វាយមហាទានដល់ភិក្ខុសង្ឃ រក្សាសីល រស់នៅអស់កាលជាយូរអង្វែង តាមរបៀបដែលទេវបុត្រនោះបានប្រាប់ ហើយក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ក៏ចាកលោកនេះទៅកើតក្នុងទេវលោក។

14.

១៤.

Evaṃ nihīnāpī dhanena santo,Dānanvayaṃ neva pariccajanti;

Tasmā hi bhonto sati deyyadhamme,Mā kattha dānesu pamādabhāvaṃti.

សប្បុរសទាំងឡាយ សូម្បីជាអ្នកខ្សត់ខ្សោយទ្រព្យយ៉ាងនេះ ក៏មិនលះបង់នូវពូជពង្សនៃទានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បពិត្រលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយ កាលបើទេយ្យធម៌មានស្រាប់ហើយ សូមកុំធ្វើសេចក្តីប្រមាទក្នុងទានទាំងឡាយឡើយ។

Moriyabrāhmaṇassa vatthuṃ chaṭṭhamaṃ.

រឿងមោរិយព្រាហ្មណ៍ ចប់ជាទី៦។

37. Puttavatthumhi ayamānupubbīkathā

៣៧. នេះជាលំដាប់រឿងក្នុងបុត្តវត្ថុ៖

Ekasmiṃ kira samaye laṅkādīpavāsino saṭṭhimattā bhikkhū jayamahābodhiṃ vanditukāmā ekato mantetvā mahātitthena nāvaṃ āruyha jambudīpaṃ patvā tāmalittipaṭṭhene otaritvā anukkamena pāṭaliputtanagaraṃ pāpuṇiṃsu. Atha tasmiṃ [Pg.147] nagare piṇḍāya carante te bhikkhū eko duggatamanusso disvā cirena mayā diṭṭhā buddhaputtāti somanasso bhariyaṃ pakkositvā bhadde imesaṃ ayyānaṃ dānaṃ dātukāmomhi, pubbe no akatapuññattā idāni duggatā jātā, imesu puññakkhettesu bījaṃ no ce ropessāma, punapi evameva bhavissāmāti vatvā kiṃ me gehe deyyadhammaṃ atthīti pucchi. Sā taṃ sutvā ghare no sāmi ayyānaṃ kiñci dātabbaṃ na passāmi. Api ca mama puttaṃ māretvā dānaṃ dātuṃ sakkāti. So tassā kathaṃ sutvā bhadde puttaṃ māretvā kiṃ dānaṃ demāti āha. Tāya taṃ sutvā sāmi kiṃ na jānāsi, putte no mate sandiṭṭhasambhattā ñātimittasuhajjā ca amhākaṃ santikaṃ āgacchāntā kiñci paṇṇākāraṃ gahetvā āgacchanti. Mayaṃ tena paṇṇākārena dānaṃ dassāmāti vutte upāsako sādhu tathā karohīti mātuyā eva bhāramakāsi, sā puttaṃ māretuṃ avisahantī āha. Tathā hi.

ឮថា ក្នុងសម័យមួយ ភិក្ខុប្រមាណ ៦០ រូប ជាអ្នករស់នៅក្នុងកោះលង្កា មានបំណងចង់ទៅថ្វាយបង្គំព្រះជ័យមហាពោធិ៍ ក៏បានប្រឹក្សាគ្នា ហើយឡើងជិះសំពៅតាមកំពង់ផែធំ ទៅដល់ជម្ពូទ្វីប ចុះចតនៅកំពង់ផែតាមលិត្តិ រួចក៏ធ្វើដំណើរតាមលំដាប់ទៅដល់ក្រុងបាដលីបុត្ត។ គ្រានោះ មានបុរសកំសត់ម្នាក់បានឃើញភិក្ខុទាំងនោះកំពុងត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងនោះ ក៏មានចិត្តសោមនស្សរីករាយថា «យើងបានឃើញព្រះពុទ្ធបុត្រទាំងឡាយ ក្រោយពីខកខានអស់កាលជាយូរណាស់មកហើយ» រួចក៏ហៅភរិយាមកប្រាប់ថា «នាងដ៏ចម្រើន បងចង់ប្រគេនទានដល់ព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយនេះ ពីមុនមកព្រោះយើងមិនបានធ្វើបុណ្យ ទើបឥឡូវនេះយើងទៅជាអ្នកកំសត់ បើយើងមិនដាំពូជក្នុងបុណ្យខេត្តទាំងឡាយនេះទេ ទៅថ្ងៃមុខយើងក៏នឹងត្រូវកំសត់យ៉ាងនេះទៀត» លុះនិយាយយ៉ាងនេះហើយ ក៏សួរថា «តើនៅក្នុងផ្ទះរបស់យើងមានទេយ្យធម៌អ្វីខ្លះ?»។ នាងជាភរិយាបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏តបថា «បពិត្រស្វាមី នៅក្នុងផ្ទះរបស់យើង ខ្ញុំមិនឃើញមានអ្វីដែលគួរប្រគេនដល់ព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយឡើយ ប៉ុន្តែ បើយើងសម្លាប់កូនរបស់យើង ទើបអាចធ្វើទានបាន»។ ស្វាមីបានស្តាប់ពាក្យនាងហើយ ក៏សួរថា «នាងដ៏ចម្រើន សម្លាប់កូនហើយ តើយើងនឹងយកអ្វីទៅធ្វើទាន?»។ នាងបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏តបថា «បពិត្រស្វាមី អ្នកមិនដឹងទេឬ កាលបើកូនរបស់យើងស្លាប់ទៅ ពួកញាតិមិត្តជិតស្និទ្ធនិងសម្លាញ់ទាំងឡាយ នឹងមកកាន់សំណាក់របស់យើង ដោយកាន់យកដង្វាយអ្វីមួយមកជាមួយ ពួកយើងនឹងធ្វើទានដោយដង្វាយនោះ»។ កាលបើភរិយានិយាយយ៉ាងនេះ ឧបាសកក៏យល់ព្រមថា «ប្រពៃហើយ ចូរធ្វើដូច្នោះចុះ» ហើយក៏ប្រគល់ភារៈនោះទៅម្តាយ ចំណែកម្តាយមិនហ៊ានសម្លាប់កូន ក៏និយាយយ៉ាងនេះថា៖

1.

១.

Kicchā laddhaṃ piyaṃ puttaṃ, ammammāti piyaṃ vadaṃ;

Sunīlanettaṃ subhamuṃ, ko pakkamitumicchati.

កូនជាទីស្រឡាញ់ ដែលបានមកដោយលំបាក តែងនិយាយពាក្យជាទីស្រឡាញ់ថា 'ម៉ែៗ' មានភ្នែកខៀវស្រស់ មានចិញ្ចើមល្អ តើនរណានឹងដាច់ចិត្តសម្លាប់បាន។

2.

២.

Mātarā māriyantopi, mātarameva rodati;

Māretuṃ taṃ na sakkomi, hadayaṃ me pavedhatīti.

កូននោះ សូម្បីត្រូវម្តាយសម្លាប់ ក៏នៅតែយំរកម្តាយដដែល ខ្ញុំមិនអាចសម្លាប់កូននោះបានឡើយ បេះដូងរបស់ខ្ញុំញាប់ញ័រណាស់។

Evañca pana vatvā ahaṃ sāmi na sakkomi puttaṃ māretuṃ. Tvaṃ mārehīti puttaṃ pitusantikaṃ pesesi. Atha sopi taṃ māretu masakkonto evamāha. Vuttañhi.

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏និយាយថា «បពិត្រស្វាមី ខ្ញុំមិនអាចសម្លាប់កូនបានឡើយ អ្នកចូរសម្លាប់ខ្លួនឯងចុះ» រួចក៏បញ្ជូនកូនទៅកាន់សំណាក់ឪពុក។ គ្រានោះ សូម្បីតែឪពុកនោះ ក៏មិនអាចសម្លាប់កូននោះបានដែរ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា៖

3.

៣.

Tāyanti pituno dukkhaṃ, puttā puttāti kittitā;

Pitu dukkhaṃ sukhaṃ puttā, dāyādā honti sabbadā.

កូនទាំងឡាយ តែងជួយការពារទុក្ខរបស់ឪពុក ហេតុនោះទើបហៅថា 'បុត្ត' កូនទាំងឡាយតែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខជំនួសទុក្ខរបស់ឪពុក និងជាអ្នកទទួលមរតកគ្រប់ពេលវេលា។

4.

៤.

Tasmā [Pg.148] me sadisaṃ puttaṃ, pillakaṃ mañjubhāsanaṃ;

Na sakkomi ahaṃ bhadde, jīvitā taṃ viyojituṃ.

នាងដ៏ចម្រើន ព្រោះហេតុនោះ បងមិនអាចសម្លាប់កូនតូច ដែលមានវាចាដ៏ពីរោះ ដូចជាខ្លួនបងនេះ ឲ្យប្រាសចាកជីវិតបានឡើយ។

5.

៥.

Ayasañca akittiñca, pappoti puttaghātako;

Pāṇātipātakammampi, kāmaṃ so phusate naroti.

អ្នកសម្លាប់កូន តែងដល់នូវសេចក្តីមិនរុងរឿង និងអកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ម្យ៉ាងទៀត ជននោះរមែងពាល់ត្រូវនូវបាបកម្មគឺបាណាតិបាតជាប្រាកដ។

Evañca pana vatvā so tvameva tava puttaṃ mārehīti pesesi, evaṃ tena vutte putthassa mārapāṇūpāyaṃ pariyesantā evamāhaṃsu, amhe panimaṃ māretuṃ na sakkomi, amhākaṃ pacchāgehe mahanto vammiko atthi, tasmiṃ eko nāgarājā paṭivasati. Kumāraṃ tattha pesessāma, so taṃ ḍasitvā māressatīti. Iccete eso kho upāyo evāti cintetvā kumāraṃ pakkositvā añcanā valivalayādīhi maṇḍetvā tassa hatthe geṇḍuṃ ṭhapetvā tāta pacchāgehe vammikasamīpaṃ gantvā kīḷāti pesesuṃ. Tato dārako gantvā geṇḍukena kīḷanto vammikabile geṇḍukaṃ pātesi. Atha so geṇḍukaṃ gaṇhissāmīti vammikasusire hatthaṃ pavesesi. Tato sappo kujjhitvā susūtisaddaṃ karonto mahantaṃ phaṇaṃ katvā bilato sīsaṃ ukkhipitvā olokento aṭṭhāsi kumārassa hatthato parigalitapāsaṃviya. Athassa kumāro kiñci ajānanto sappassa gīvaṃ daḷhaṃ gaṇhi. Athassa mātāpitunnaṃ saddhābalena nāgarājā kumārassa karatale aṭṭhaṃsaṃ icchādāyakaṃ kaṇṭhamaṇiratanaṃ pātesi. Kumārassa mātāpitaro dvāraṃ nissāya ṭhitā tassa kiriyaṃ olokento taṃ maṇiratanaṃ disvā sīghaṃ gantvā puttaṃ ukkhipitvā hatthato maṇiratanaṃ gaṇhiṃsu. Tato te taṃ maṇiratanaṃ parisuddhāsane ṭhapetvā upacāraṃ katvā amhākaṃ idañcidañca dethāti abbhukkiriṃsu. Atha te maṇiratanānubhāvena gehadvāre mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā vitānādinā maṇḍapaṃ [Pg.149] alaṅkaritvā bhikkhūnaṃ āsanāni paññāpetvā te saṭṭhimatte bhikkhū nisīdāpetvā mahādānaṃ adaṃsu. Tato nagaravāsino maṇiratanānubhāvaṃ sutvā sannipatiṃsu. Atha te tesaṃ majjhe attano saddhābalena maṇiratanassa lābhaṃ pakāsetvā imañhi dānatthāyeva pariccajjāmāti ekasmiṃ ṭhāne patiṭṭhāpetvā tenānubhāvena yāvajīvaṃ dānaṃ dadantā sīlaṃ rakkhantā āyupariyosāne devaloke nibbattiṃsūti.

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ឪពុកក៏បញ្ជូនទៅវិញថា «នាងចូរសម្លាប់កូនដោយខ្លួនឯងចុះ»។ កាលបើស្វាមីពោលយ៉ាងនេះ ពួកគាត់ក៏ស្វែងរកឧបាយដើម្បីសម្លាប់កូន ហើយនិយាយគ្នាថា «ពួកយើងមិនអាចសម្លាប់កូននេះដោយផ្ទាល់ដៃបានឡើយ ប៉ុន្តែនៅខាងក្រោយផ្ទះរបស់យើង មានដំបូកធំមួយ នៅក្នុងដំបូកនោះមានស្តេចនាគមួយរស់នៅ យើងនឹងបញ្ជូនកូនទៅទីនោះ ស្តេចនាគនោះនឹងខាំសម្លាប់កូនមិនខាន»។ ពួកគាត់គិតថា «នេះជាឧបាយតែមួយគត់» ហើយក៏ហៅកូនមក តុបតែងខ្លួនដោយគ្រឿងលម្អមានក្រវិលនិងកងដៃជាដើម រួចហុចកូនបាល់ទៅក្នុងដៃរបស់កូន ហើយប្រាប់ថា «កូនសម្លាញ់ ចូរទៅលេងក្បែរដំបូកខាងក្រោយផ្ទះចុះ» រួចក៏បញ្ជូនទៅ។ បន្ទាប់មក ក្មេងតូចនោះក៏ទៅលេងកូនបាល់ ហើយធ្វើឲ្យកូនបាល់ធ្លាក់ទៅក្នុងរន្ធដំបូក។ ក្មេងនោះគិតថានឹងយកកូនបាល់ ក៏លូកដៃចូលទៅក្នុងរន្ធដំបូក។ គ្រានោះ នាគក៏ខឹង ស៊ូស៊ូ បញ្ចេញសំឡេង ហើយបើកពពារយ៉ាងធំ ងើបក្បាលចេញពីរន្ធសម្លឹងមើល ហាក់ដូចជាខ្សែចំណងដែលរបូតចេញពីដៃរបស់កុមារ។ ចំណែកកុមារមិនដឹងអ្វីសោះ ក៏ចាប់កនាគនោះយ៉ាងណែន។ គ្រានោះ ដោយអានុភាពនៃសទ្ធារបស់មាតាបិតា ស្តេចនាគក៏បានខ្ជាក់កែវមណីដ៏មានតម្លៃដែលផ្តល់នូវរាល់សេចក្តីប្រាថ្នា ដាក់ទៅលើបាតដៃរបស់កុមារ។ មាតាបិតារបស់កុមារដែលឈរមើលសកម្មភាពរបស់កូននៅក្បែរទ្វារ បានឃើញកែវមណីនោះ ក៏ប្រញាប់រត់ទៅលើកកូនឡើង ហើយយកកែវមណីនោះពីដៃកូន។ បន្ទាប់មក ពួកគាត់បានដាក់កែវមណីនោះលើអាសនៈដ៏ស្អាតស្អំ ធ្វើការបូជា ហើយបន់ស្រន់ថា «សូមប្រទានវត្ថុនេះៗ ដល់យើងខ្ញុំ»។ គ្រានោះ ដោយអានុភាពនៃកែវមណី ពួកគាត់បានសង់រោងមណ្ឌបដ៏ធំមួយនៅមាត់ទ្វារផ្ទះ តុបតែងរោងមណ្ឌបដោយពិដានជាដើម រៀបចំអាសនៈសម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃ ហើយនិមន្តភិក្ខុទាំង ៦០ រូបនោះឲ្យគង់ រួចក៏បានថ្វាយមហាទាន។ បន្ទាប់មក ពួកអ្នកនគរបានឮអំពីអានុភាពនៃកែវមណី ក៏នាំគ្នាមកប្រជុំគ្នា។ គ្រានោះ ពួកគាត់បានប្រកាសអំពីការបានកែវមណីដោយអានុភាពនៃសទ្ធារបស់ខ្លួន ក្នុងចំណោមពួកជនទាំងនោះ ហើយបានតម្កល់កែវមណីនោះទុកក្នុងទីមួយ ដោយតាំងចិត្តថា «យើងលះបង់កែវមណីនេះដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ទានតែប៉ុណ្ណោះ» រួចក៏បានថ្វាយទាន រក្សាសីល ដោយអានុភាពនៃកែវមណីនោះអស់មួយជីវិត លុះអស់អាយុក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក។

6.

៦.

Chetvāna pemaṃ api atrajesu,Dadanti dānaṃ idha mānusevaṃ;

Na dadāti ko nāma naro samiddho,Dānañhi dānassa phalaṃ sarantoti.

មនុស្សទាំងឡាយក្នុងលោកនេះ កាត់ចិត្តស្រឡាញ់សូម្បីក្នុងកូនបង្កើតរបស់ខ្លួន ហើយថ្វាយទានយ៉ាងនេះ តើមានមនុស្សមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភឯណា ដែលមិនថ្វាយទាន កាលបើគេរលឹកនឹកឃើញដល់ផលនៃទាន។

Puttavatthuṃ sattamaṃ.

រឿងបុត្តវត្ថុ ចប់ជាទី៧។

38. Tebhātikamadhuvāṇijakānaṃ vatthumhi ayamānupubbīkathā

៣៨. នេះជាលំដាប់រឿងក្នុងតេភាតិកមធុវានិជកវត្ថុ៖

Atīte kira bārāṇasiyaṃ te bhātikā ekato hutvā madhuṃ vikkiṇantā puttadāre posenti. Tato tesu eko paccantaṃ gantvā malayavāsīnaṃ hatthato madhuṃ kiṇitvā gaṇhāti, eko gahitagahitamadhuṃ nagaraṃ āharati. Eko tena āhaṭāhaṭamadhūni bārāṇasiyaṃ nisīditvā vikkiṇāti. Tasmiṃ samaye gandhamādanapabbate eko paccekabuddho vaṇarogenā turo ahosi. Athaññataro paccekabuddho tassa madhunā phāsu bhavissatīti ñatvā gandhamādanapabbateyeva ṭhito [Pg.150] cīvaraṃ pārupitvā ākāsenā gantvā nagaradvāre otaritvā kattha madhuṃ labhāmīti olokento aṭṭhāsī, tadā tasmiṃparakule bhatiṃ katvā jīvamānā ekā ceṭikā ghaṭamādāya udakatthaṃ titthaṃ gacchantī maggā okkamma ghaṭaṃ ṭhapetvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, tadā paccekabuddho bhaginī ettha bhikkhāya carantānaṃ katarasmiṃ ṭhāne madhu labbhatīti pucchi. Sā tassa kathaṃ sutvā madhuāpaṇassa paññāyanaṭṭhāne ṭhatvā hatthaṃ pasāretvā esa bhante madhuāpaṇoti dassetvā yajjāyaṃ paccekabuddho āpaṇato madhuṃ na labhati. Mama nivatthavatthakaṃ datvāpi madhuṃ dassāmīti cintetvā olokentī tattheva aṭṭhāsi, atha paccekabuddho anupubbena vicaranto madhuāpaṇaṃ sampāpuṇi, tato kuṭimbiko taṃ disvā hatthato pattaṃ gahetvā ādhārake ṭhapetvā madhughaṭaṃ ādāya pattassa upanāmento sahasā nikkujji. Tato madhu pattaṃ pūretvā uttaranto puna bhūmiyaṃ pagghari. Taṃ disvā somanasso vāṇijo evaṃ patthanamakāsi.

ឮថា ក្នុងកាលកន្លងទៅហើយ ក្នុងក្រុងពារាណសី មានបងប្អូនបីនាក់បានរួមគ្នា លក់ទឹកឃ្មុំចិញ្ចឹមកូននិងប្រពន្ធ។ ក្នុងចំណោមបងប្អូនទាំងនោះ ម្នាក់បានទៅកាន់ស្រុកបច្ចន្តគ្រាម ទិញយកទឹកឃ្មុំពីដៃអ្នកស្រុកព្រៃភ្នំ ម្នាក់ទៀតនាំយកទឹកឃ្មុំដែលទិញបាននោះមកកាន់ក្រុង ចំណែកម្នាក់ទៀតអង្គុយលក់ទឹកឃ្មុំដែលគេនាំមកនោះក្នុងក្រុងពារាណសី។ ក្នុងសម័យនោះ មានព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គ គង់នៅលើភ្នំគន្ធមាទន៍ មានអាពាធដោយរោគដំបៅ។ គ្រានោះ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គទៀតដឹងថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធនោះនឹងមានសេចក្តីសប្បាយដោយសារទឹកឃ្មុំ ក៏គង់នៅលើភ្នំគន្ធមាទន៍នោះឯង រៀបចំស្បង់ចីវរ ហើយហោះទៅតាមអាកាស ចុះចតនៅទ្វារក្រុង ឈរសម្លឹងមើលថា «តើយើងនឹងបានទឹកឃ្មុំក្នុងទីណា?»។ គ្រានោះ មានស្រីបម្រើម្នាក់ដែលរស់នៅដោយការស៊ីឈ្នួលក្នុងផ្ទះអ្នកដទៃ កាន់ក្អមដើរទៅកាន់កំពង់ទឹកដើម្បីដងទឹក បានគេចចេញពីផ្លូវ ដាក់ក្អមចុះ ថ្វាយបង្គំហើយឈរក្នុងទីដ៏សមគួរ។ ពេលនោះ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធបានសួរថា «ម្នាលនាងដ៏ចម្រើន ក្នុងទីណាដែលពួកអ្នកត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត នឹងបានទឹកឃ្មុំ?»។ នាងបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ឈរនៅត្រង់កន្លែងដែលមើលឃើញហាងលក់ទឹកឃ្មុំ លាតដៃបង្ហាញថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ នោះជាហាងលក់ទឹកឃ្មុំ» ហើយគិតថា «ប្រសិនបើព្រះបច្ចេកពុទ្ធនេះ មិនបានទឹកឃ្មុំពីហាងនោះទេ សូម្បីតែត្រូវលក់សំពត់ដែលខ្ញុំស្លៀកនេះ ក៏ខ្ញុំនឹងរកទឹកឃ្មុំប្រគេនលោកឲ្យបាន» រួចក៏ឈរសម្លឹងមើលនៅទីនោះឯង។ បន្ទាប់មក ព្រះបច្ចេកពុទ្ធត្រេចទៅតាមលំដាប់ ក៏បានទៅដល់ហាងលក់ទឹកឃ្មុំ។ គ្រានោះ គហបតីបានឃើញលោក ក៏ទទួលយកបាត្រពីដៃ ដាក់លើជើងទ្រ រួចកាន់ក្អមទឹកឃ្មុំផ្អៀងចាក់ទៅក្នុងបាត្រភ្លាមៗ។ ទឹកឃ្មុំក៏ពេញបាត្រ ហៀរហូរធ្លាក់ចុះទៅលើដី។ ឈ្មួញនោះឃើញដូច្នោះ ក៏មានចិត្តសោមនស្សរីករាយ ហើយបានធ្វើការប្រាថ្នាយ៉ាងនេះថា៖

Vuttañhi mahāvaṃse.

ព្រោះមានពោលទុកក្នុងគម្ពីរមហាវង្សថា៖

1.

១.

Tattha pattassa buddhassa, vāṇijo so pasādavā;

Vissandayanto mukhato, pattapūraṃ madhuṃ adā.

ក្នុងរឿងនោះ ឈ្មួញមានចិត្តជ្រះថ្លា បានប្រគេនទឹកឃ្មុំពេញបាត្រ ហៀរហូរចេញពីមាត់បាត្រ ដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធដែលបាននិមន្តទៅដល់ទីនោះ។

2.

២.

Puṇṇañca uppatītañca, patitañca mahītale;

Disvā madhuṃ pasanno so, evaṃ paṇidahī tadā.

ឈ្មួញនោះបានឃើញទឹកឃ្មុំពេញ ហៀរហូរ និងធ្លាក់ចុះទៅលើផែនដី ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា ហើយបានតាំងសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកាលនោះយ៉ាងនេះថា៖

3.

៣.

Jambudīpe ekarajjaṃ, dānenānena hotu me;

Ākāse yojane āṇā, bhūmiyaṃ yojanepiti.

ដោយសារទាននេះ សូមឲ្យខ្ញុំបានជាស្តេចឯករាជ្យក្នុងជម្ពូទ្វីប សូមឲ្យអំណាចផ្សព្វផ្សាយទៅក្នុងអាកាសមួយយោជន៍ និងលើផែនដីមួយយោជន៍ផងចុះ។

Evañca pana vatvā pattaṃ adāsi, paccekabuddho pattaṃ paṭiggahetvā tattheva ṭhito.

លុះពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានប្រគេនបាត្រ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទទួលយកបាត្រហើយ ក៏គង់ឈរនៅទីនោះឯង។

4.

៤.

Icchitaṃ [Pg.151] patthitaṃ tuyhaṃ, khippameva samijjhatu;

Pūrentu citthasaṃkappā, cando paṇṇaraso yathā.

សូមផលដែលអ្នកប្រាថ្នាហើយ តាំងចិត្តហើយ ចូរសម្រេចភ្លាមៗ សូមតម្រិះនៃចិត្តទាំងពួងពេញបរិបូណ៌ ដូចព្រះចន្ទក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មី ដូច្នោះចុះ។

5.

៥.

Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, sabbameva samijjhatu;

Pūrentu cittasaṃkappā, maṇijotiraso yathāti.

សេចក្តីប្រាថ្នា សេចក្តីប៉ុនប៉ង របស់លោកទាំងអស់ ចូរសម្រេចបានភ្លាមៗ ចូរឲ្យសេចក្តីត្រិះរិះនៃចិត្តទាំងឡាយពេញបរិបូណ៌ ដូចជាកែវមណីជោតិរស (ដែលញ៉ាំងសេចក្តីប្រាថ្នាទាំងពួងឲ្យសម្រេច) ដូច្នោះចុះ។

Vatvā maṅgalaṃ vaḍḍhetvā agamāsi. Athantarāmagge ṭhitā ghaṭaceṭikā paccekabuddhābhimukhaṃ gantvā madhuṃ labhittha bhanteti pucchi. Tena laddhaṃ bhaginīti vutte kiṃ vatvā so adāsīti pucchi. Paccekabuddho sabbaṃ kathesi. Sā taṃ sutvā thokaṃ bhante idheva hotha dāsiyā anuggahatthāyāti sīghaṃ gehaṃ gantvā nivatthapiḷotikā attano sāṭakaṃ dhovitvā āharitvā cumbaṭakaṃ katvā paccekabuddhassa adāsi, yadā so bhante madhudāyako sakalajambudīpe ekarajjaṃ kāreti. Tadāhaṃ tassa aggamahesī bhaveyyaṃti vatvā patthanaṃ karontīevamāha.

លុះព្រះបច្ចេកពុទ្ធពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏ធ្វើមង្គល (ឲ្យពរ) ហើយនិមន្តទៅ។ គ្រានោះ នាងទាសីអ្នកយួរក្អមទឹកម្នាក់ ឈរនៅកណ្តាលផ្លូវ ដើរទៅរកព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ហើយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់បានទឹកឃ្មុំទេ?»។ កាលព្រះបច្ចេកពុទ្ធតបថា «បានហើយ នាងប្អូនស្រី» នាងក៏សួរថា «បុរសនោះពោលពាក្យដូចម្តេច ទើបប្រគេន?»។ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធក៏បានប្រាប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់។ នាងបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់គង់ចាំនៅទីនេះបន្តិចសិនចុះ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ខ្ញុំម្ចាស់ជាទាសី» រួចក៏ប្រញាប់ប្រញាល់ទៅផ្ទះ បោកគក់សំពត់សាដករបស់ខ្លួនដែលស្លៀកពាក់ជាសំពត់ចាស់ៗ យកមកធ្វើជាខ្នើយទ្រនាប់ (ជុំបដក) ប្រគេនដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ហើយធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នាថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ក្នុងកាលណា បុរសអ្នកប្រគេនទឹកឃ្មុំនោះ បានសោយរាជ្យជាឯករាជ្យក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប ក្នុងកាលនោះ សូមឲ្យខ្ញុំម្ចាស់បានធ្វើជាអគ្គមហេសីរបស់ស្តេចអង្គនោះ» រួចពោលគាថានេះថា៖

6.

៦.

Yadā te madhudo bhante, bhūbhujo hoti bhūtale;

Tassa hessaṃ tadā bhante, piyā aggamahesikā.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ក្នុងកាលណា បុរសអ្នកប្រគេនទឹកឃ្មុំនោះ បានជាស្តេចសោយរាជ្យលើផែនដី បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំម្ចាស់សូមធ្វើជាអគ្គមហេសីជាទីស្រឡាញ់របស់ស្តេចអង្គនោះ។»

7.

៧.

Surūpāca suvāṇīca, suyasā subbatā subhā;

Assaṃ tassa piyācātha, manāpā icchadā sadāti.

«សូមឲ្យខ្ញុំម្ចាស់មានរូបល្អ មានវាចាពីរោះ មានយសសក្តិធំ មានវត្តល្អ មានសិរីសួស្តី ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត និងជាអ្នកធ្វើឲ្យសម្រេចតាមបំណងប្រាថ្នារបស់ស្តេចអង្គនោះ គ្រប់ពេលវេលា។»

Tassāpi tadā paccekabuddho tatheva hotūti maṅgalaṃ vatvā ākāsena gandhamādanameva agamāsi, athāparabhāge te tayopi ekato hutvā madhulokanaṃ karontā taṃ madhughaṭaṃ kuhiṃti pucchiṃsu, so tenattanā katakammaṃ vatvā sace tumhe tasmiṃ pattiṃ anumodeyyātha, taṃ sādhu. No ce. Madhuagghanakaṃ mama hatthato gaṇhathāti vatvā tehi tato na no attho madhunā, kīdisassetaṃ adāsīti vutte taṃ sutvā itaro paccekabuddhā nāme te gandhamādane vasanti kāsāvaṃ [Pg.152] pārupitvā kule kule bhikkhaṃ caranti, santo ete sīlavantāti kathesi, atha tesu jeṭṭho brāhmaṇacaṇḍālakāpi kāsāvaṃ paridahitvā caranti. Nūnāyaṃ caṇḍālakoti maññāmīti āha, majjhimo kujjhitvā tava paccekabuddhaṃ parasamudde khipāhīti avoca, atha tesaṃ kathaṃ sutvā madhudāyako mā bho tumhe ariyānaṃ mahesakkhānaṃ mahānubhāvānaṃ paccekabuddhānaṃ pharusaṃ kathetha. Nirayadukkhā na bhāyathātiādinā anekā kārena nivāretvā tesaṃ guṇaṃ pakāsesi, taṃ sutvā te ubhopi sādhūti pasannācittā anumodiṃsu, aparabhāge te kālaṃ katvā devamanussesu saṃsarantā tattha tattha mahāsampattiyo anubhavitvā amhākaṃ satthu parinibbāṇato dvinnaṃ vassasatānaṃ accayena attano attano sampattaṭṭhāne nibbattiṃsu. Tena vuttaṃ.

ក្នុងកាលនោះ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធក៏បានឲ្យពរដល់នាងនោះថា «សូមឲ្យសម្រេចដូចបំណងចុះ» រួចហើយក៏ហោះទៅកាន់ភ្នំគន្ធមាទន៍តាមអាកាស។ លុះសម័យតមក បងប្អូនទាំងបីនាក់នោះ បានមកជួបជុំគ្នា កាលបើស្វែងរកទឹកឃ្មុំ ក៏សួរថា «ក្អមទឹកឃ្មុំនោះនៅឯណា?»។ បុរសជាប្អូនពៅនោះ ក៏ប្រាប់នូវអំពើដែលខ្លួនបានធ្វើ ហើយពោលថា «បើអ្នករាល់គ្នាអនុមោទនាចំណែកបុណ្យក្នុងរឿងនោះ នោះជាការល្អ ប្រសិនបើមិនអនុមោទនាទេ ចូរទទួលយកតម្លៃទឹកឃ្មុំពីដៃខ្ញុំចុះ»។ កាលបងៗពោលថា «ពួកយើងមិនត្រូវការតម្លៃទឹកឃ្មុំទេ តែឯងបានប្រគេនដល់បុគ្គលបែបណា?» បុរសនោះបានស្តាប់ហើយ ក៏ប្រាប់ថា «លោកដែលហៅថា ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ គង់នៅលើភ្នំគន្ធមាទន៍ គ្រងស្បង់ចីវរ និមន្តបិណ្ឌបាតតាមត្រកូលនានា លោកជាអ្នកស្ងប់រំងាប់ មានសីលធម៌»។ ក្នុងបងប្អូនទាំងនោះ បងច្បងពោលថា «សូម្បីពួកព្រាហ្មណ៍ចណ្ឌាល ក៏គ្រងស្បង់ចីវរដើរទៅមកដែរ ខ្ញុំស្មានថា លោកនោះច្បាស់ជាចណ្ឌាលមិនខាន»។ បងកណ្តាលខឹង ក៏ពោលថា «ចូរឯងគ្រវែងព្រះបច្ចេកពុទ្ធរបស់ឯងទៅក្នុងសមុទ្រឯនាយទៅ!»។ គ្រានោះ បុរសអ្នកប្រគេនទឹកឃ្មុំ បានស្តាប់ពាក្យរបស់បងៗទាំងនោះហើយ ក៏ហាមឃាត់ដោយអនេកបរិយាយថា «នែអ្នកទាំងឡាយ កុំពោលពាក្យទ្រគោះបោះបោកចំពោះព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ ដែលជាព្រះអរិយបុគ្គល មានសក្តិធំ មានអានុភាពច្រើនឡើយ អ្នករាល់គ្នាមិនខ្លាចទុក្ខក្នុងនរកទេឬ?» រួចហើយក៏សម្តែងគុណរបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ។ បងទាំងពីរនាក់នោះបានស្តាប់ហើយ ក៏មានចិត្តជ្រះថ្លា អនុមោទនាថា «សាធុ»។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក បងប្អូនទាំងនោះធ្វើកាលកិរិយាហើយ ក៏អន្ទោលទៅក្នុងទេវលោកនិងមនុស្សលោក ទទួលរងនូវមហាសម្បត្តិក្នុងទីនោះៗ លុះកន្លងទៅពីររយឆ្នាំ អំពីការបរិនិព្វាននៃព្រះសាស្តារបស់យើង ក៏បានទៅកើតក្នុងទីដែលខ្លួនត្រូវសម្រេចរៀងៗខ្លួន។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកថា៖

8.

៨.

Asoko madhudo sandhi, mittādevī tu ceṭikā;

Caṇḍālavādī nigrodho, tisso so pāravādikoti.

«បុរសអ្នកប្រគេនទឹកឃ្មុំ បានកើតជាព្រះបាទអសោក, នាងទាសី បានកើតជាព្រះនាងមិត្តាទេវី, ចំណែកឯបងច្បងដែលពោលពាក្យថាចណ្ឌាល បានកើតជាសាមណេរនិគ្រោធ, បងកណ្តាលដែលពោលពាក្យឲ្យគ្រវែងទៅសមុទ្រឯនាយ បានកើតជាព្រះតិស្សកុមារ។»

Tesu caṇḍālavādī jeṭṭhavāṇijo bindusārarañño jeṭṭhaputtassa sumanarājakumārassa putto hutvā nibbatti. Tassāyamānupubbīkathā. Bindusārarañño kira dubbalakāleyeva asokakumāro attanā laddhaṃ ujjeniyā rajjaṃ pahāya āgantvā sabbanagaraṃ attano hatthagataṃ katvā sumanarājakumāraṃ aggahesi. Taṃ divasameva sumanassa rājakumārassa sumanā nāma devī paripuṇṇagabbhā ahosi. Sā aññātakavesena nikkhamitvā avidūre aññataraṃ caṇḍālagāmaṃ sandhāya gacchantī jeṭṭhakacaṇḍālassa gehato avidūre nigrodho atthi, tasmiṃ rukkhe adhivatthāya devatāya ito ehi sumaneti vadantiyā saddaṃ sutvā tassā samīpaṃ gatā, devatā attano ānubhāvena ekaṃ sālaṃ nimmiṇitvā ettha vasāhīti pādāsi. Sā [Pg.153] taṃ sālaṃ pāvisi, gatadivaseyeva sā puttaṃ vijāyi. Sā tassa nigrodhadevatāya pariggahitattā nigrodhotveva nāmaṃ akāsi. Jeṭṭhakacaṇḍālo diṭṭhadivasatoppabhuti taṃ attano sāmidhītaraṃ viya maññamāno nibaddhavattaṃ paṭṭhapesi. Rājadhītā tattha sattavassāni vasi, nigrodhakumāropi sattavassiko jāto, tadā mahāvaruṇatthero nāma eko arahā dārakassa hetusampadaṃ disvā viharamāno sattavassiko dāni dārako. Kālo naṃ pabbājetuṃti cintetvā rājadhītāya ārocāpetvā nigrodhakumāraṃ pabbājesi, kumāro khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ mahāvaṃse.

បណ្តាជនទាំងនោះ បងច្បងជាឈ្មួញដែលពោលពាក្យថាចណ្ឌាល បានមកកើតជាបុត្ររបស់សុមនរាជកុមារ ដែលជាបុត្រច្បងរបស់ព្រះបាទពិន្ទុសារ។ នេះជារឿងរ៉ាវតាមលំដាប់របស់សាមណេរនោះ៖ ឮថា ក្នុងកាលដែលព្រះបាទពិន្ទុសារមានព្រះកាយពលទន់ខ្សោយ ព្រះបាទអសោកកុមារបានលះបង់រាជសម្បត្តិនៅក្រុងឧជ្ជេនីដែលខ្លួនបានទទួល ហើយយាងមកធ្វើនគរទាំងមូលឲ្យស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់ខ្លួន រួចក៏ចាប់ខ្លួនសុមនរាជកុមារ។ ក្នុងថ្ងៃនោះឯង ព្រះនាងសុមនាទេវី ជាមហេសីរបស់សុមនរាជកុមារ មានគភ៌គ្រប់ខែ។ ព្រះនាងបានក្លែងព្រះកាយយាងចេញទៅ សំដៅទៅកាន់ភូមិចណ្ឌាលមួយកន្លែងដែលនៅមិនឆ្ងាយ។ នៅជិតផ្ទះរបស់មេកំលោះចណ្ឌាល មានដើមជ្រៃ (និគ្រោធ) មួយដើម ព្រះនាងបានស្តាប់សំឡេងរបស់ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅនឹងដើមឈើនោះ ពោលថា «ម្នាលនាងសុមនា ចូរមកទីនេះចុះ» ក៏យាងទៅជិតទេវតានោះ។ ទេវតាបាននិម្មិតសាលាមួយខ្នងដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន ហើយប្រគេនដោយពោលថា «សូមព្រះនាងគង់នៅទីនេះចុះ»។ ព្រះនាងក៏បានចូលទៅគង់ក្នុងសាលានោះ ហើយក្នុងថ្ងៃដែលយាងទៅដល់នោះឯង ព្រះនាងក៏ប្រសូតបានព្រះរាជបុត្រមួយអង្គ។ ព្រោះតែព្រះរាជបុត្រនោះ ត្រូវបានទេវតាដើមជ្រៃគ្រប់គ្រងថែរក្សា ព្រះនាងទើបថ្វាយព្រះនាមថា «និគ្រោធ» តែម្តង។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលបានឃើញមក មេកំលោះចណ្ឌាលបានចាត់ទុកព្រះនាងដូចជាកូនស្រីរបស់ចៅហ្វាយនាយរបស់ខ្លួន ហើយបានចាត់ចែងបម្រើជានិច្ច។ ព្រះរាជបុត្រីបានគង់នៅទីនោះអស់រយៈពេលប្រាំពីរឆ្នាំ ឯនិគ្រោធកុមារក៏មានព្រះជន្មប្រាំពីរឆ្នាំដែរ។ គ្រានោះ ព្រះមហាថេរនាម មហាវរុណៈ ជាព្រះអរហន្តមួយអង្គ បានឃើញឧបនិស្ស័យសម្បត្តិរបស់កុមារនោះ កាលកំពុងគង់នៅ ក៏គិតថា «ឥឡូវនេះ កុមារមានអាយុប្រាំពីរឆ្នាំហើយ ជាកាលគួរនឹងបំបួសបានហើយ» ទើបប្រាប់ឲ្យព្រះរាជបុត្រីជ្រាប រួចហើយក៏បំបួសនិគ្រោធកុមារ។ កុមារនោះបានសម្រេចជាព្រះអរហន្ត ក្នុងខណៈដែលកោរសក់មិនទាន់រួចស្រេចនៅឡើយ (នៅចុងមុខកាំបិតកោរ)។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកក្នុងគម្ពីរមហាវង្សថា៖

9.

៩.

Taṃ mahāvaruṇo thero, tadā disvā kumārakaṃ;

Upanissayasampannaṃ, arahā pucchi mātaraṃ;

Pabbājesi khuragge so, arahattamapāpuṇīti.

«ក្នុងកាលនោះ ព្រះមហាវរុណត្ថេរជាព្រះអរហន្ត បានឃើញកុមារនោះ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយឧបនិស្ស័យ ក៏បានសុំការអនុញ្ញាតពីមាតា ហើយបំបួសកុមារនោះ។ កុមារនោះ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តផល ក្នុងខណៈកោរសក់ (នៅចុងមុខកាំបិតកោរ)។»

So kira ekadivasaṃ pātova sarīraṃ paṭijaggitvā ācariyupajjhāyavattaṃ katvā pattacīvara mādāya mātuupāsikāya gehadvāraṃ gacchāmīti nikkhami. Mātunivāsaṭṭhānañcassa dakkhiṇadvārena nagaraṃ pavisitvā nagaramajjhena gantvā pācīnadvārena nikkhamitvā gantabbaṃ hoti. Tena ca samayena asoko dhammarājā pācīnadisābhimukho sīhapañjare caṅkamati. Taṃ khaṇaṃyeva nigrodho rājaṅgaṇaṃ sampāpuṇi santindriyo santamānaso yugamattaṃ pekkhamāno, tena vuttaṃ ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhito addasa nigrodhaṃ sāmaṇeraṃ rājaṅgaṇena gacchantaṃ dantaṃ guttaṃ santindriyaṃ iriyāpathasampannanti. Disvā panassa etadahosi. Ayaṃ jano sabbopi vikkhittacitto bhantamigapaṭibhāgo. Ayaṃ pana daharako avikkhitto ativiyassa ālokitavilokitaṃ sammiñjanapasāraṇañca sobhati. Addhā etassabbhantare lokuttaradhammo bhavissatīti rañño saha [Pg.154] dassaneneva sāmaṇere cittaṃ pasīdi, pemaṃ saṇṭhahi, kasmā. Pubbe kira puññakaraṇakāle rañño jeṭṭhakabhātā vāṇijakoyaṃ.

ឮថា ថ្ងៃមួយ ក្នុងវេលាព្រឹកព្រហាម សាមណេរនោះរៀបចំរាងកាយរួចហើយ ធ្វើវត្តប្រតិបត្តិដល់ព្រះអាចារ្យនិងព្រះឧបជ្ឈាយ៍ រួចកាន់យកបាត្រនិងចីវរ ដើរចេញទៅដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងទៅកាន់ទ្វារផ្ទះរបស់ឧបាសិកាជាមាតា»។ ផ្លូវទៅកាន់ទីលំនៅរបស់មាតានោះ សាមណេរត្រូវចូលតាមទ្វារទិសខាងត្បូងនៃព្រះនគរ ដើរកាត់កណ្តាលព្រះនគរ ហើយចេញតាមទ្វារទិសខាងកើត ទើបទៅដល់។ សម័យនោះឯង ព្រះបាទអសោកធម្មរាជ កំពុងយាងចង្ក្រមនៅលើសីហបញ្ជរ បែរព្រះភក្ត្រទៅទិសខាងកើត។ ក្នុងខណៈនោះឯង សាមណេរនិគ្រោធបានដើរមកដល់លានព្រះរាជវាំង មានឥន្ទ្រិយស្ងប់រំងាប់ មានចិត្តស្ងប់រំងាប់ សម្លឹងមើលត្រឹមមួយនឹមនង្គ័ល។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកថា «ថ្ងៃមួយ ព្រះរាជាកាលគង់នៅលើសីហបញ្ជរ បានទតឃើញនិគ្រោធសាមណេរ កំពុងដើរកាត់លានព្រះរាជវាំង ជាអ្នកទូន្មានខ្លួនហើយ គ្រប់គ្រងខ្លួនហើយ មានឥន្ទ្រិយស្ងប់រំងាប់ បរិបូណ៌ដោយឥរិយាបថ»។ លុះទ្រង់ទតឃើញហើយ ក៏មានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ជនទាំងឡាយទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែមានចិត្តរាយមាយ ដូចជាហ្វូងម្រឹគដែលផ្អើលភ័យ។ ចំណែកឯកុមារនេះ មិនមានចិត្តរាយមាយឡើយ ការក្រឡេកមើលទៅមុខ ការក្រឡេកមើលឆ្វេងស្តាំ ការបត់ដៃបត់ជើង និងការលាតដៃលាតជើង របស់កុមារនេះ គឺល្អមើលក្រៃលែង។ ពិតណាស់ ក្នុងសន្តានរបស់កុមារនេះ ច្បាស់ជាមានលោកុត្តរធម៌ជាប្រាកដ»។ គ្រាន់តែបានទតឃើញភ្លាម ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះរាជាក៏ជ្រះថ្លាចំពោះសាមណេរ សេចក្តីស្រឡាញ់ក៏កើតឡើង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា កាលពីជាតិមុន ក្នុងពេលធ្វើបុណ្យរួមគ្នា សាមណេរនេះធ្លាប់ជាបងប្រុសច្បងរបស់ព្រះរាជា ជាឈ្មួញម្នាក់។

10.

១០.

Pubbeva sannivāsena, paccuppannahitena vā;

Evaṃ taṃ jāyate pemaṃ, uppalaṃva yathodaketi.

«សេចក្តីស្រឡាញ់នោះ តែងកើតឡើងដោយសារការធ្លាប់រស់នៅរួមគ្នាក្នុងកាលមុន ឬដោយសារការធ្វើឧបការៈចំពោះគ្នាក្នុងបច្ចុប្បន្ន ដូចជាផ្កាឈូកដែលដុះលូតលាស់ឡើងក្នុងទឹក ព្រោះអាស្រ័យទឹកដូច្នោះឯង។»

Atha rājā sañjātapemo sabahumāno sāmaṇeraṃ pakkosathāti amacce pesesi, te aticirāyantīti puna dve tayo pesesi turitaṃ āgacchatūti. Sāmaṇero attano pakatiyā eva agamāsi. Rājā patirūpāsanaṃ ñatvā nisīdathāti āha. So itocito ca viloketvā natthi dāni añño bhikkhūti samussitasetacchattaṃ rājapallaṅkaṃ upasaṅkamitvā pattaṃ gaṇhanatthāya rañño ākāraṃ dassesi. Rājā taṃ pallaṅkasamīpaṃ gacchantaṃ eva disvā cintesi ajjeva dāni ayaṃ sāmaṇero imassa gehassa sāmiko bhavissatīti, sāmaṇero rañño hatthe pattaṃ datvā pallaṅkaṃ abhiruhitvā nisīdi. Rājā attano atthāya sampāditaṃ sabbaṃ yāgukhajjakabhattavikatiṃ upanāmesi. Sāmaṇero attano yāpanamattameva sampaṭicchi. Bhattakiccāvasāne rājā āha satthārā tumhākaṃ dinnaovādaṃ jānāthāti. Jānāmi mahārāja ekadesenāti. Tāta mayhampī naṃ kathehīti. Sādhu mahārājāti rañño anurūpaṃ dhammapaeda appamādavaggaṃ anumodanatthāya abhāsi. Rājā pana appamādo amatapadaṃ, pamādo maccuno padaṃti sutvāva aññātaṃ tāta, pariyosāpehīti āha. Sāmaṇero anumodanā vasāne dvattiṃsadhuvabhattāni labhitvā puna divase dvattiṃsabhikkhū gahetvā rājantopuraṃ pavisitvā bhattakicca makāsi. Rājā aññepi dvattiṃsabhikkhū tumhehi saddhiṃsve bhikkhaṃ gaṇhantūti eteneva upāyena divase [Pg.155] divase vaḍḍhāpento saṭṭhisahassānaṃ brāhmaṇaparibbājakānaṃ bhattaṃ upacchinditvā antonivesane saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi nigrodhattheragateneva pasādena. Nigrodhattheropi rājānaṃ saparisaṃ tīsu saraṇesu pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā buddhasāsane pothujjanikena pasādena acalappasādaṃ katvā patiṭṭhāpesi. Rājāpi asokārāmaṃ nāma mahāvihāraṃ kārāpetvā saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi. Sakalajambudīpe caturāsītiyā nagarasahassesu caturāsītivihārasahassāni kārāpesi. Tena vuttaṃ.

លំដាប់នោះ ព្រះរាជាមានសេចក្តីស្រឡាញ់ និងសេចក្តីគោរពដ៏ក្រៃលែងកើតឡើងហើយ ក៏ទ្រង់ចាត់អាមាត្យទាំងឡាយទៅដោយព្រះរាជឱង្ការថា «ចូរទៅហៅសាមណេរមក»។ កាលបើឃើញអាមាត្យទាំងនោះយឺតយ៉ាវ ទ្រង់ក៏ចាត់ទៅពីរនាក់ បីនាក់ទៀត ដោយបង្គាប់ថា «ចូរឲ្យលោកនិមន្តមកជាប្រញាប់»។ សាមណេរបាននិមន្តមកតាមប្រក្រតីរបស់ខ្លួន។ ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបនូវអាសនៈដ៏សមគួរហើយ ក៏ត្រាស់ថា «សូមលោកគង់ចុះ»។ សាមណេរក្រឡេកមើលទៅនេះទៅនោះ ឃើញថាមិនមានភិក្ខុដទៃទៀតឡើយ ក៏ដើរតម្រង់ទៅរកព្រះរាជបល្ល័ង្កដែលមានស្វេតច្ឆត្រលើកឡើងខ្ពស់ ហើយធ្វើអាការៈដើម្បីឲ្យព្រះរាជាទទួលបាត្រ។ ព្រះរាជាទតឃើញសាមណេរដើរទៅជិតបល្ល័ង្កយ៉ាងនោះ ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ក្នុងថ្ងៃនេះឯង សាមណេរនេះនឹងក្លាយជាម្ចាស់នៃផ្ទះនេះមិនខាន» សាមណេរបានប្រគល់បាត្រទៅក្នុងព្រះហស្តរបស់ព្រះរាជា រួចឡើងទៅគង់លើបល្ល័ង្ក។ ព្រះរាជាបានបង្អោនថ្វាយនូវយាគូ បង្អែម និងចង្ហាន់គ្រប់ប្រភេទដែលរៀបចំទុកសម្រាប់ព្រះអង្គផ្ទាល់។ សាមណេរបានទទួលយកត្រឹមតែល្មមគ្រាន់តែចិញ្ចឹមជីវិតប៉ុណ្ណោះ។ លុះសេចក្តីស្រេចកិច្ចភត្តហើយ ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា «លោកដឹងនូវឱវាទដែលព្រះសាស្តាទ្រង់ប្រដៅដល់លោកដែរឬទេ?»។ សាមណេរតបថា «បពិត្រមហារាជ អាត្មាភាពដឹងត្រឹមតែមួយចំណែកប៉ុណ្ណោះ»។ «នែលោកកូន ចូរពោលឱវាទនោះប្រាប់ខ្ញុំផងចុះ»។ សាមណេរតបថា «ល្អហើយ មហារាជ» រួចក៏បានសម្តែងនូវអប្បមាទវគ្គ ក្នុងធម្មបទ ដែលសមគួរដល់ព្រះរាជា ដើម្បីជាការអនុមោទនា។ ព្រះរាជាលុះបានព្រះសោតស្តាប់ថា «អប្បមាទោ អមតបទំ បមាទោ មច្ចុនោ បទំ» (សេចក្តីមិនប្រមាទ ជាផ្លូវមិនស្លាប់ សេចក្តីប្រមាទ ជាផ្លូវនៃសេចក្តីស្លាប់) ភ្លាម ក៏ត្រាស់ថា «ខ្ញុំយល់ហើយ លោកកូន ចូរបញ្ចប់ចុះ»។ ក្នុងពេលចប់ការអនុមោទនា សាមណេរបានទទួលនូវភត្តប្រចាំ (ធុវភត្ត) ៣២ភាគ ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏បាននាំភិក្ខុ ៣២រូប ចូលទៅកាន់ព្រះរាជវាំងដើម្បីឆាន់ចង្ហាន់។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «សូមឲ្យភិក្ខុ ៣២រូបដទៃទៀត ទទួលចង្ហាន់ជាមួយលោកក្នុងថ្ងៃស្អែកចុះ» ដោយឧបាយនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បានបង្កើនចំនួនភិក្ខុជាលំដាប់រាល់ៗថ្ងៃ រហូតដល់កាត់ផ្តាច់ចង្ហាន់របស់ពួកព្រាហ្មណ៍និងបរិព្វាជក ៦ម៉ឺននាក់ ហើយបានចាត់ចែងភត្តប្រចាំថ្វាយដល់ភិក្ខុសង្ឃ ៦ម៉ឺនរូប នៅក្នុងព្រះរាជវាំង ដោយសារតែសេចក្តីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះនិគ្រោធត្ថេរនោះឯង។ ព្រះនិគ្រោធត្ថេរ ក៏បានញ៉ាំងព្រះរាជាព្រមទាំងបរិវារ ឲ្យប្រតិស្ថាននៅក្នុងត្រៃសរណគមន៍ និងសីលប្រាំ ហើយបានធ្វើសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ព្រះរាជាចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនា ពីសេចក្តីជ្រះថ្លាបែបបុថុជ្ជន ឲ្យទៅជាសេចក្តីជ្រះថ្លាមិនរំភើបញាប់ញ័រ (អចលប្បសាទ)។ ព្រះរាជាក៏បានកសាងមហាវីហារមួយឈ្មោះថា អសោការាម ហើយបានចាត់ចែងភត្តប្រចាំថ្វាយដល់ភិក្ខុសង្ឃ ៦ម៉ឺនរូប។ ព្រះអង្គបានកសាងវិហារ ៨ម៉ឺន ៤ពាន់ខ្នង ក្នុងទីក្រុង ៨ម៉ឺន ៤ពាន់ ក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកថា៖

11.

១១.

Caṇḍālavādidosena,Jāto caṇḍālagāmake;

Pattānumodanā pākā,Āse so hi anāsavoti.

«ព្រោះទោសដែលពោលពាក្យថាចណ្ឌាល និគ្រោធសាមណេរនោះ ទើបទៅកើតក្នុងភូមិចណ្ឌាល ប៉ុន្តែដោយផលនៃការអនុមោទនាចំណែកបុណ្យ លោកក៏បានជាព្រះខីណាស្រព (អស់អាសវៈ)។»

Ayaṃ nigrodhattherassa kathānayo.

នេះជារឿងរ៉ាវរបស់ព្រះនិគ្រោធត្ថេរ។

Madhudāyako pana vāṇijo devalokato cavitvā pupphapure rājakule uppajjitvā piyadāso nāma kumāro hutvā chattaṃ ussāpetvā sakalajambudīpe ekarajjaṃ akāsi. Kathaṃ.

ចំណែកឯឈ្មួញអ្នកប្រគេនទឹកឃ្មុំនោះ លុះច្យុតចាកទេវលោកហើយ ក៏បានមកកើតក្នុងរាជត្រកូល ក្នុងក្រុងបុប្ផបុរី មាននាមថា បិយទាសកុមារ បានលើកស្វេតច្ឆត្រឡើង សោយរាជ្យជាឯករាជ្យក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប។ តើដោយរបៀបណា?

Bindusārarājassa ekasataputtā ahesuṃ. Te sabbe asoko attanā saddhiṃ ekamātikaṃ tissakumāraṃ ṭhapetvā ghātesi. Ghātento cattāri vassāni anabhisittova rajjaṃ kāretvā catunnaṃ vassānaṃ accayena tathāgatassa parinibbāṇato dvinnaṃ vassasatanaṃ upari aṭṭhārasame vasse sakalajambudīpe ekarajjābhisekaṃ pāpuṇi. Atha taṃ sakalajambudīpe caturāsītinagarasahasse rājāno āgantvā upaṭṭhahissanti. Tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikā tayo pāsādā ahesuṃ. Eko mahāsappiko[Pg.156], eko moragīvo, eko maṅgalo nāma, tesu nekanāṭakasahassaparivuto paṭivasati. Yāssa madhuāpaṇaṃ dassesi, sā asandhimittā nāma devaccharaparibhāgā rājadhītā hutvā saṭṭhisahassānaṃ itthīnaṃ jeṭṭhikā dhammāsokarañño aggamahesī ahosi. Abhisekānantaraṃ tassa imā rājiddhiyo āgatā, pathaviyā ca heṭṭhā yojanappamāṇe āṇā pavattati. Tathā upari ākāse. Anotattadahato aṭṭhahi kājehi soḷasapānīyaghaṭe divase divase devatā āharanti. Yato sāsane uppannasaddho hutvā aṭṭhaghaṭe bhikkhusaṅghassa adāsi. Dve ghaṭe saṭṭhimattānaṃ tepiṭakabhikkhūnaṃ dve ghaṭe aggamahesiyā asandhimittāya. Cattāro ghaṭe attanā paribhuñci devatā, eva himavantato nāgalatādantakaṭṭhaṃ siniddhaṃ mudukaṃ rasavantaṃ divase divase āharanti, tena rañño ca mahesiyā ca soḷasannaṃ nāṭakasahassānañca saṭṭhimattānañca bhikkhusahassānaṃ devasikaṃ dantapoṇakiccaṃ nipphajjati. Devasikamevassa devatā agadāmalakaṃ agadaharīṭakaṃ suvaṇṇavaṇṇañca gandharasasampannaṃ ambapakkaṃ āharanti. Chaddantadahato pañcavaṇṇaṃ nivāsanapārupanaṃ pītakavaṇṇaṃ hatthapuñchanakapaṭaṃ dibbañca pānaṃ āharanti. Devasikamevassa anulepanagandhaṃ pārupanatthāya asuttamayikaṃ sumanapupphapaṭaṃ mahārahañja añjanaṃ nāgabhavanato nāgarājāno āharanti. Chaddantadahatoyeva uṭṭhitassa sālino navavāhasahassani divase divase suvā āharanti. Te mūsikā nitthusakāni karonti. Ekopi khaṇḍataṇḍulo nāhosi. Rañño sabbaṭṭhānesu ayameva taṇḍulo paribhogaṃ gacchati. Madhumakkhikā madhuṃ karonti. Kammārasālāsu acchā kūṭaṃ paharanti. Karavīkasakuṇā āgantvā madhurassaraṃ vikūjentā rañño balikammaṃ karonti. Imāhi iddhīhi samannāgato rājā ekadivasaṃ suvaṇṇasaṅkhalikabandhanaṃ [Pg.157] pesetvā catunnaṃ buddhānaṃ adhigatarūpadassanaṃ kappā yukaṃ mahākālanāgarājānaṃ ānayitvā setacchattassa heṭṭhā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā anekasata vaṇṇehi jalajathalajapupphehi suvaṇṇapupphehi ca pūjaṃ katvā sabbā laṅkārapatimaṇḍitehi soḷasahi nāṭakasahassehi samantato parikkhipitvā anantañāṇassa tāva me saddhammavaracakkavattino sammāsambuddhassa rūpaṃ imesaṃ akkhīnaṃ āpāthaṃ karohīti vatvā tena nimmitaṃ sakalasarīre vippakiṇṇapuññappabhāvanibbattāsīti anubyañjanapatimaṇḍita dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇa sassirīkatāya vikacakamaluppalapuṇḍarīkapatimaṇḍitamiva salilatalaṃ tārāgaṇaraṃsijālavisaravipphuritasobhāsamujjalamiva gaganatalaṃ nīlapītalohitā dibhedaṃ vicittavaṇṇaraṃsivinaddhabyāmappabhāparikkhepavilāsitāya sañcyāppabhānurāgaindadhanuvijjullatāparikkhittamiva kaṇakagirisikharaṃ nānāvirāgavimalaketumālāsamujjalitacārumatthakasobhanaṃ nayanarasāyanamiva ca brahmadevamanujanāgayakkhagaṇānaṃ buddharūpaṃ passanto sattadivasāni akkhipūjaṃ nāma akāsi. Rājā kira abhisekaṃ pāpuṇitvā tīṇiyeva saṃvaccharāni bāhirakapāsaṇḍaṃ parigaṇhi, catutthe saṃvacchare buddhasāsane pasīdi, tassa pana pitā bindusāro brāhmaṇabhatto ahosi. So brāhmaṇānañca brāhmaṇajātipāsaṇḍānaṃ paṇḍaraṅgaparibbājakānañca saṭṭhisahassamattānaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi. Asokopi pitarā pavattitaṃ dānaṃ attano antopure tatheva dadamāno ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhito te upasamaparibāhirena ācārena bhuñjamāne asaṃyatindriye avinītairiyāpathe disvā cintesi, īdisaṃ dānaṃ upaparikkhitvā yuttaṭṭhāne dātuṃ vaṭṭatīti. Evaṃ cintetvā amacce āha, gacchatha bhaṇe attano attano sādhusammate samaṇabrāhmaṇe antopuraṃ abhiharatha dānaṃ dassāmīti, amaccā sādhu devāti rañño [Pg.158] paṭissutvā te te paṇḍaraṅgaparibbājakā jīvaka nigaṇṭhādayo ānetvā ime mahārāja amhākaṃ arahantoti āhaṃsu, atha rājā antopure uccāvacāni āsanāni paññāpetvā āgacchantūti vatvā āgatāgate āha attano anurūpe āsane nisīdathāti, ekacce bhaddapīṭhakesu ekacce phalakapīṭhakesu nisīdiṃsu, taṃ disvā rājā natthi etesaṃ anto sāroti ñatvā tesaṃ anurūpaṃ khādanīyabhojanīyaṃ datvā uyyojesi. Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhito nigrodhasāmaṇeraṃ disvā tasmiṃ gatena pasādena buddhasāsane pasanno saṭṭhisahassamatte pāsaṇḍiye apanetvā saṭṭhisahassamatte bhikkhū bhojento buddhasāsane pasīditvā asokārāmaṃ kāretvā tattha te vasāpento ekadivasaṃ asokārāme saṭṭhisahassabhikkhūnaṃ dānaṃ datvā tesaṃ majjhe nisajja saṅghaṃ catūhi paccayehi pavāretvā imaṃ pañhaṃ pucchi, bhante bhagavatā desitadhammo nāma kittako hotīti, mahārāja nava aṅgāni, khandhato caturāsītidhammakkhandhasahassānīti. Rājā dhamme pasīditvā ekekaṃ dhammakkhandhaṃ ekekavihārena pūjessāmīti ekadivasameva channavutikoṭikhanaṃ vissajjetvā amacce āṇāpesi, ekamekasmiṃ nagare ekamekaṃ vihāraṃ kārentā caturāsītiyā nagarasahassesu caturāsītivihārasahassāni kārāpethāti, sayañca asokārāme asokamahāvihāratthāya kammaṃ paṭṭhapesi, saṅgho indaguttattheraṃ nāma mahiddhikaṃ mahānubhāvaṃ khīṇāsavaṃ navakammādhiṭṭhāyakaṃ adāsi, thero yaṃ yaṃ na niṭṭhāti, taṃ taṃ attano ānubhāvena niṭṭhāpesi, evaṃpitīhi saṃvaccharehi vihārakammaṃ niṭṭhāpesi, ekadivasameva sabbanagarehi paṇṇāni āgamiṃsu, amaccā rañño ārocesuṃ niṭṭhitāni deva caturāsītimahāvihārasahassānīti. Atha rājā [Pg.159] bhikkhusaṅghaṃ upasaṅkamitvā bhante mayā caturāsītivihārasahassāni kāritāni, dhātuyo kuto lacchāmīti pucchi, mahārāja dhātunidhānaṃ nāma atthīti suṇoma, na pana paññāyati asukaṭṭhāneti. Rājā rājagahe cetiyaṃ bhindāpetvā dhātuṃ apassanto paṭipākatikaṃ kārāpetvā bhikkhubhikkhuṇiyo upāsakaupāsikāyoti catasso parisā gahetvā vesāliyaṃ gato. Tatrāpi alabhitvā kapilavatthuṃ gato, tatrāpi alabhitvā rāmagāmaṃ gato, rāmagāme nāgā cetiyaṃ bhindituṃ nādaṃsu. Cetiye nipatitakuddālo khaṇḍāvaṇḍaṃ hoti, evaṃ tatrāpi alabhitvā allakappaṃ pāvaṃ kusināraṃti sabbacetiyāni bhinditvā dhātuṃ alabhitvā paṭipākatikāni katvā rājagahaṃ gantvā catasso parisā sannipātāpetvā atthi kenaci sutapubbaṃ asukaṭṭhāne dhātunidhānaṃti pucchi. Tattheko vīsaṃvassa satiko thero asukaṭṭhāne dhātunidhānaṃti na jānāmi, mayhaṃ pana pitāmahatthero mayi sattavassikāle mālācaṅgoṭakaṃ gāhāpetvā ehi sāmaṇera asukagacchantare pāsāṇathūpo atthi. Tattha gacchāmāti gantvā pūjetvā imaṃ ṭhānaṃ upadhāretuṃ vaṭṭati sāmaṇerāti āha. Ahaṃ etameva jānāmi mahārājāti āha. Rājā etadeva ṭhānaṃti vatvā gacche harāpetvā pāsāṇathūpaṃ paṃsuṃca apanetvā heṭṭhā sudhābhūmiṃ addasa, tato sudhā ca iṭṭhakāyo ca harāpetvā anupubbena pariveṇaṃ oruyha sattaratanavālikaṃ asihatthāni ca kaṭṭharūpakāni samparivattantāni addasa, so yakkhadāsake pakkosāpetvā balikammaṃ kārāpetvāpi neva antaṃ passanto devatā namassamāno ahaṃ imā dhātuyo gahetvā caturāsītivihārasahasse nidahitvā sakkāraṃ karomi. Mā me devatā antarāyaṃ karontūti āha, sakko devarājā cārikaṃ caranto taṃ disvā vissakammaṃ āmantetvā tāta asokadhammarājā dhātuyo [Pg.160] nīharissāmīti pariveṇaṃ otiṇṇo. Gantvā kaṭṭharūpāni nīharāpehīti. So pañcacūlakagāmadārakavesena gantvā rañño purato dhanukahattho ṭhatvā hāremi mahārājāti āha, hara tātāti saraṃ gahetvā sandhimhiyeva vijjhi, sabbaṃ vippakirīyittha, atha rājā āviñjane bandhakuñcikamuddikaṃ gaṇhi, maṇikkhandhaṃ passitvā anāgate daḷiddarājāno imaṃ maṇiṃ gahetvā dhātūnaṃ sakkāraṃ karontūti paṇṇe akkharāni disvā kujjhitvā mādisānaṃ pana rājūnaṃ daḷiddarājāti vattuṃ ayuttaṃti punappunaṃ ghaṭetvā dvāraṃ vivaritvā antogehaṃ paviṭṭho aṭṭhārasavassādhikānaṃ dvinnaṃ vassasatānaṃ upari āropitadīpā tatheva pajjalanti, nīluppalapupphāni taṃkhaṇaṃyeva āharitvā āropitāni viya pupphasanthāro taṃ khaṇaṃ santhato viya gandhā taṃ muhuttaṃ piṃsitvā ṭhapitā viya ahesuṃ. Rājā suvaṇṇapaṭṭaṃ gahetvā anāgate piyadāso nāma kumāro chattaṃ ussāpetvā asoko nāma dhammarājā bhavissati, so imā dhātuyo vitthāritā karissatīti vācetvā diṭṭhohaṃ ayyena mahākassapattherenāti vatvā vāmahatthaṃ ābhujitvā dakkhiṇahatthena apphoṭesi. So tasmiṃ ṭhāne paricaraṇakadhātumattameva ṭhapetvā sesadhātuyo sabbā gahetvā dhātugharaṃ pubbe pihitanayeneva pidahitvā sabbā yathā pakatiyāyeva kāretvā uparipāsāṇacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā caturāsītiyā vihārasahassesu dhātuyo patiṭṭhāpesi. Athekadivasaṃ rājā vihāraṃ gantvā bhikkhusaṃghaṃ vanditvā ekamante nisinno yadi bhante channavutikoṭidhanaṃ vissajjetvā caturāsītivihārasahassānisacetiyāni kārāpetvāpi ahaṃ na dāyādo. Añño ko dāyādoti, paccayadāyako nāma tvaṃ mahārāja, yo pana attano puttañca dhītarañca pabbājeti, ayaṃ sāsane dāyādo nāmāti evaṃ vutte [Pg.161] asoko rājā sāsane dāyādabhāvaṃ patthayamāno avidūre ṭhitaṃ mahindakumāraṃ disvā sakkhissasi tāta tvaṃ pabbajituṃti āha. Kumāro pakatiyā pabbajitukāmo rañño vacanaṃ sutvā ativiya pāmojjajāto pubbajāmi deva. Maṃ pabbājetvā sāsane dāyādo hothāti āha. Tena ca samayena rājadhītā saṃghamittāpi tasmiṃ ṭhāne ṭhitā hoti. Taṃ disvā āha tvampi amma pabbajituṃ sakkhissasīti, sādhu tātāti sampaṭicchi. Rājā puttānaṃ manaṃ labhitvā pahaṭṭhacitto bhikkhusaṃghaṃ upasaṅkamitvā bhante ime dārake pabbājetvā maṃ sāsane dāyādaṃ karothāti. Saṅgho rañño vacanaṃ sampaṭicchitvā kumāraṃ moggaliputtatissattherena upajjhāyena mahādevattherena ācariyena pabbajāpesi. Majjhantikattherena ācariyena upasampādesi, so upasampadāmālakeyeva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Saṅghamittāyapi rājadhītāya ācariyāṇī āyupālattherī nāma. Upajjhāyā dhammapālattherī nāma ahosi. Rājā pana anekākārena buddhasāsanaṃ sobhetvā moggaliputtatissattherassa sahāyena saṭṭhisahassamatte dussīle titthiye buddhasāsanā uppabbājetvā tatiyadhammasaṃgītiṃ niṭṭhāpesi. Tasmiṃ kira samāgame bhikkhubhikkhuṇiyo kittakāti, vuttañhi.

ព្រះរាជាព្រះនាមពិន្ទុសារ មានព្រះរាជបុត្រ ១០០ ព្រះអង្គ។ ព្រះបាទអសោកបានសម្លាប់ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះទាំងអស់ វៀរលែងតែព្រះតិស្សកុមារ ដែលជាព្រះភាតារួមមាតាជាមួយព្រះអង្គចេញ។ កាលដែលទ្រង់សម្លាប់ (បុត្រទាំងនោះ) ហើយ ទ្រង់មិនទាន់បានអភិសេកទេ បានសោយរាជ្យអស់រយៈពេល ៤ ឆ្នាំ លុះកន្លងទៅ ៤ ឆ្នាំ ទ្រង់ក៏បានដល់នូវការអភិសេកជាឯករាជ្យក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប ក្នុងឆ្នាំទី ១៨ លើសពី ២០០ ឆ្នាំ (គឺឆ្នាំ ២១៨) អំពីការបរិនិព្វាននៃព្រះតថាគត។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទាំងឡាយក្នុងក្រុង ៨៤,០០០ ក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប តែងយាងមកបម្រើព្រះអង្គ។ ព្រះរាជវាំង ៣ ដ៏សមគួរដល់រដូវទាំង ៣ ក៏មាន (ដល់ព្រះអង្គ)។ វាំងមួយឈ្មោះមហាសប្បិកៈ វាំងមួយឈ្មោះមោរគីវៈ វាំងមួយឈ្មោះមង្គលៈ ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងវាំងទាំងនោះ ដោយមានស្រីរបាំជាច្រើនពាន់ហែហម។ នាងណាដែលបានបង្ហាញហាងលក់ទឹកឃ្មុំដល់ព្រះអង្គ (ក្នុងជាតិមុន) នាងនោះជាព្រះរាជបុត្រីមានរូបឆោមលោមពណ៌ប្រហាក់ប្រហែលនឹងស្រីអប្សរ ព្រះនាមអសន្ធិមិត្តា បានជាធំជាងស្រី ៦០,០០០ នាក់ ជាព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទធម្មាសោក។ ក្នុងលំដាប់នៃការអភិសេក ព្រះរាជឫទ្ធិទាំងឡាយនេះ ក៏កើតមានដល់ព្រះអង្គ គឺព្រះរាជអាជ្ញារបស់ព្រះអង្គផ្សាយទៅក្រោមផែនដីទំហំមួយយោជន៍។ ផ្សាយទៅលើអាកាសក៏ដូច្នោះដែរ។ ពួកទេវតាតែងនាំយកក្អមទឹកសម្រាប់ផឹក ១៦ ក្អម ដោយអម្រែក ៨ រាល់ៗថ្ងៃ ពីស្រះអនោតត្ត។ ក្នុងទឹកនោះ ព្រះរាជាទ្រង់មានសេចក្តីជ្រះថ្លាកើតឡើងក្នុងព្រះសាសនា ហើយបានថ្វាយ ៨ ក្អម ដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ។ ថ្វាយ ២ ក្អម ដល់ព្រះភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះត្រៃបិដកប្រមាណ ៦០ អង្គ ថ្វាយ ២ ក្អម ដល់ព្រះនាងអសន្ធិមិត្តាជាព្រះអគ្គមហេសី។ ព្រះអង្គទ្រង់សោយខ្លួនឯង ៤ ក្អម។ ពួកទេវតាតែងនាំយកឈើស្ទង់ធ្មេញឈ្មោះនាគលតា ដ៏រលោង ទន់ មានរសជាតិឆ្ងាញ់ ពីព្រៃហិមពាន្តរាល់ៗថ្ងៃយ៉ាងនេះ ភារកិច្ចជម្រះព្រះទន្ត និងធ្មេញរាល់ថ្ងៃរបស់ព្រះរាជា ព្រះមហេសី ស្រីរបាំ ១៦,០០០ នាក់ និងព្រះភិក្ខុសង្ឃប្រមាណ ៦០,០០០ អង្គ ក៏សម្រេចបានដោយឈើស្ទង់ធ្មេញនោះ។ ពួកទេវតាតែងនាំយកផ្លែខ្វិតជាថ្នាំ ផ្លែសមរជាថ្នាំ និងផ្លែស្វាយទុំមានពណ៌ដូចមាស ប្រកបដោយក្លិន និងរសជាតិ មកថ្វាយព្រះអង្គរាល់ៗថ្ងៃ។ (ពួកទេវតា) តែងនាំយកសំពត់ស្លៀកដណ្តប់មានពណ៌ ៥ យ៉ាង សំពត់ជូតដៃមានពណ៌លឿង និងទឹកផឹកជាទិព្វ ពីស្រះឆទ្ទន្ត។ ពួកស្តេចនាគតែងនាំយកគ្រឿងលាបដ៏មានក្លិនក្រអូប សំពត់ផ្កាម្លិះដែលមិនធ្វើដោយសរសៃអំបោះសម្រាប់ដណ្តប់ និងថ្នាំលាបភ្នែកដ៏មានតម្លៃ ពីពិភពនាគ មកថ្វាយព្រះអង្គរាល់ៗថ្ងៃ។ ពួកសេកតែងនាំយកស្រូវសាលីដែលដុះឡើងឯងពីស្រះឆទ្ទន្ត ចំនួន ៩,០០០ រទេះ រាល់ៗថ្ងៃ។ ពួកកណ្តុរតែងធ្វើស្រូវសាលីទាំងនោះឲ្យមិនមានកន្ទក់ (គឺបកសំបកចេញ)។ សូម្បីតែអង្ករដែលបាក់មួយគ្រាប់ក៏មិនមានឡើយ។ អង្ករនេះឯងដែលព្រះរាជាទ្រង់សោយក្នុងទីទាំងពួង។ ពួកឃ្មុំតែងធ្វើទឹកឃ្មុំ។ ពួកខ្លាឃ្មុំតែងវាយញញួរក្នុងរោងជាងដែក។ ពួកសត្វករវិកតែងហើរមកបន្លឺសំឡេងដ៏ពីរោះ ធ្វើការបម្រើព្រះរាជា។ ព្រះរាជាប្រកបដោយឫទ្ធិទាំងឡាយនេះ ថ្ងៃមួយ ទ្រង់បានបញ្ជូនច្រវាក់មាសទៅចងនាំយកស្តេចនាគឈ្មោះមហាកាល ដែលមានអាយុអស់មួយកប្ប ដែលធ្លាប់បានឃើញរូបកាយនៃព្រះពុទ្ធ ៤ ព្រះអង្គ មកឲ្យគង់លើបល្ល័ង្កដ៏មានតម្លៃក្រោមស្វេតច្ឆត្រ ហើយទ្រង់ធ្វើបូជាដោយផ្កាកើតក្នុងទឹក និងកើតលើគោកមានពណ៌ច្រើនរយ និងផ្កាមាស ហើយទ្រង់ឲ្យស្រីរបាំ ១៦,០០០ នាក់ ដែលតាក់តែងដោយគ្រឿងអលង្ការទាំងពួងចោមរោមជុំវិញ រួចទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា «សូមអ្នកចូរធ្វើរូបកាយនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ជាព្រះធម្មរាជាដ៏ប្រសើរ មានព្រះញាណរកទីបំផុតគ្មាន ឲ្យមកប្រាកដដល់ភ្នែកទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំនេះចុះ»។ ព្រះរាជាកាលដែលទ្រង់ទតមើលព្រះពុទ្ធរូបដែលស្តេចនាគនោះនិម្មិតឡើង ដ៏ប្រកបដោយសិរី គឺមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ និងអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ ប្រការ ដែលកើតអំពីអានុភាពនៃបុណ្យដែលផ្សាយទៅសព្វព្រះវរកាយ ហាក់ដូចជាផ្ទៃទឹកដែលតាក់តែងដោយផ្កាឈូក ផ្កាឧប្បល និងផ្កាពុណ្ឌរិកដែលរីកស្គុះស្គាយ ហាក់ដូចជាផ្ទៃមេឃដ៏ភ្លឺស្វាងត្រចះត្រចង់ដោយពន្លឺនៃហ្វូងតារា ហាក់ដូចជាកំពូលភ្នំមាសដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយពន្លឺព្រះអាទិត្យពេលល្ងាច ឥន្ទធនូ និងផ្លេកបន្ទោរ ដោយភាពល្អឆើតឆាយនៃរស្មីមួយព្យាមដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយរស្មីមានពណ៌ប្លែកៗ គឺខៀវ លឿង ក្រហមជាដើម ដ៏រុងរឿងដោយកម្រងកេតុដ៏ស្អាតមានពណ៌ផ្សេងៗ លម្អលើព្រះសិរសាដ៏ល្អ ជាទីគាប់ភ្នែកនៃពួកព្រហ្ម ទេវតា មនុស្ស នាគ និងយក្ស ទ្រង់ក៏បានធ្វើការបូជាដោយចក្ខុ (គឺការសម្លឹងមើលមិនដាក់ភ្នែក) អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ ឮថា ព្រះរាជាលុះបានអភិសេកហើយ ទ្រង់បានទំនុកបម្រុងពួកលទ្ធិខាងក្រៅអស់រយៈពេល ៣ ឆ្នាំ លុះដល់ឆ្នាំទី ៤ ទ្រង់ក៏ជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចំណែកព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាមពិន្ទុសារ ជាអ្នកជ្រះថ្លាក្នុងពួកព្រាហ្មណ៍។ ព្រះបិតានោះបានចាត់ចែងភត្តប្រចាំថ្ងៃដល់ពួកព្រាហ្មណ៍ ពួកលទ្ធិជាតិព្រាហ្មណ៍ និងពួកបរិព្វាជកខ្លួនស (បណ្ឌរង្គ) ប្រមាណ ៦០,០០០ នាក់។ ព្រះបាទអសោក កាលដែលទ្រង់ព្រះរាជទានទានដែលព្រះបិតាធ្លាប់ប្រព្រឹត្តមក ក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះអង្គយ៉ាងនោះដែរ ថ្ងៃមួយ ទ្រង់គង់នៅមាត់បង្អួច (សីហបញ្ជរ) ទតឃើញពួកជនទាំងនោះកំពុងបរិភោគដោយអាការៈដែលប្រាសចាកសេចក្តីស្ងប់ មានឥន្ទ្រិយមិនបានសង្រួម មានឥរិយាបថមិនបានទូន្មាន ទ្រង់ក៏ព្រះតម្រិះថា «ការដែលយើងពិចារណាទានបែបនេះ ហើយឲ្យក្នុងទីដែលគួរឲ្យ ទើបជាការគប្បី»។ លុះទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះហើយ ទើបមានព្រះរាជឱង្ការនឹងពួកអាមាត្យថា «នែបងប្អូនទាំងឡាយ ចូរអ្នករាល់គ្នាទៅនាំយកពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដែលខ្លួនសន្មតថាជាអ្នកល្អ មកកាន់ព្រះរាជវាំងចុះ យើងនឹងប្រគេនទាន»។ ពួកអាមាត្យទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស» ហើយក៏នាំយកពួកបរិព្វាជកខ្លួនស ពួកអាជីវក និងពួកនិគ្រន្ថជាដើមនោះៗមក ហើយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ ព្រះអរហន្តទាំងឡាយរបស់យើងខ្ញុំ គឺពួកលោកទាំងនេះឯង»។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យចាត់ចែងអាសនៈខ្ពស់ និងទាបក្នុងព្រះរាជវាំង ហើយមានព្រះរាជឱង្ការថា «សូមលោកទាំងឡាយអញ្ជើញមក» លុះពួកជនទាំងនោះមកដល់ហើយ ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា «សូមលោកទាំងឡាយគង់លើអាសនៈដ៏សមគួរដល់ខ្លួនចុះ»។ ពួកខ្លះក៏អង្គុយលើតាំងបន្ទះក្តារ ពួកខ្លះក៏អង្គុយលើតាំងធម្មតា។ ព្រះរាជាទតឃើញអាការៈនោះហើយ ទ្រង់ជ្រាបថា «ពួកជនទាំងនេះមិនមានខ្លឹមសារខាងក្នុងឡើយ» ទើបប្រគេនខាទនីយភោជនីយាហារដ៏សមគួរដល់ពួកគេ ហើយក៏បញ្ជូនឲ្យត្រឡប់ទៅវិញ។ កាលដែលពេលវេលាកន្លងទៅយ៉ាងនេះ ថ្ងៃមួយ ព្រះរាជាគង់នៅមាត់បង្អួច ទតឃើញនិគ្រោធសាមណេរ ក៏មានសេចក្តីជ្រះថ្លាដែលកើតឡើងចំពោះសាមណេរនោះ ហើយជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ទ្រង់ក៏បានលះបង់ពួកអ្នកកាន់លទ្ធិខាងក្រៅប្រមាណ ៦០,០០០ នាក់ចេញ ហើយទ្រង់បានថ្វាយភត្តដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃប្រមាណ ៦០,០០០ អង្គ ជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយទ្រង់ឲ្យសាងសង់អសោការាម ឲ្យព្រះភិក្ខុសង្ឃទាំងនោះគង់នៅទីនោះ ថ្ងៃមួយ ទ្រង់បានថ្វាយទានដល់ព្រះភិក្ខុ ៦០,០០០ អង្គ ក្នុងអសោការាម ហើយគង់ក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃ ទ្រង់បានបវារណាព្រះសង្ឃដោយបច្ច័យ ៤ ហើយសួរប្រស្នានេះថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយ មានប្រមាណប៉ុន្មាន?» ព្រះសង្ឃឆ្លើយថា «បពិត្រមហារាជ មានអង្គ ៩ ដោយធម្មក្ខន្ធ មាន ៨៤,០០០ ធម្មក្ខន្ធ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រះថ្លាក្នុងព្រះធម៌ ហើយមានព្រះរាជតម្រិះថា «យើងនឹងបូជាធម្មក្ខន្ធមួយៗ ដោយវិហារមួយៗ» ទើបទ្រង់ចំណាយព្រះរាជទ្រព្យ ៩៦ កោដិ ក្នុងថ្ងៃតែមួយ ហើយបង្គាប់ពួកអាមាត្យថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាសាងសង់វិហារមួយៗ ក្នុងក្រុងមួយៗ គឺសាងសង់វិហារ ៨៤,០០០ ក្នុងក្រុង ៨៤,០០០ ចុះ»។ ចំណែកព្រះអង្គឯង ក៏បានចាប់ផ្តើមការងារដើម្បីសាងសង់អសោកមហាវិហារ ក្នុងអសោការាម។ ព្រះសង្ឃបានចាត់តាំងព្រះថេរៈព្រះនាមឥន្ទគុត្ត ដែលជាព្រះខីណាសព មានឫទ្ធិច្រើន មានអានុភាពច្រើន ឲ្យជាអ្នកមើលការខុសត្រូវលើការសាងសង់ថ្មី (នវកម្ម)។ ព្រះថេរៈធ្វើការងារណាដែលមិនទាន់សម្រេច ឲ្យសម្រេចបានដោយអានុភាពរបស់លោក។ ទ្រង់បានឲ្យសម្រេចការងារសាងសង់វិហារដោយរយៈពេល ៣ ឆ្នាំយ៉ាងនេះ។ ក្នុងថ្ងៃតែមួយ សំបុត្រទាំងឡាយក៏បានមកដល់ពីគ្រប់ទីក្រុង ពួកអាមាត្យក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព មហាវិហារ ៨៤,០០០ សម្រេចហើយព្រះអង្គ»។ គ្រានោះ ព្រះរាជាយាងចូលទៅរកព្រះភិក្ខុសង្ឃ ហើយសួរថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន វិហារ ៨៤,០០០ ខ្ញុំព្រះករុណាបានឲ្យសាងសង់ហើយ តើខ្ញុំព្រះករុណានឹងបានព្រះបរមសារីរិកធាតុពីណា?» ព្រះសង្ឃឆ្លើយថា «បពិត្រមហារាជ យើងខ្ញុំធ្លាប់ឮថា មានការបញ្ចុះព្រះបរមសារីរិកធាតុ ប៉ុន្តែមិនប្រាកដថា នៅក្នុងទីឈ្មោះឯណោះឡើយ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យជីកបំផ្លាញចេតិយក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ កាលដែលមិនឃើញព្រះធាតុ ក៏ឲ្យធ្វើឲ្យដូចដើមវិញ រួចទ្រង់នាំយកបរិស័ទទាំង ៤ គឺភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកា យាងទៅកាន់ក្រុងវេសាលី។ សូម្បីក្នុងទីនោះក៏មិនបាន ទើបយាងទៅកាន់ក្រុងកបិលព័ស្ដុ។ សូម្បីក្នុងទីនោះក៏មិនបាន ទើបយាងទៅកាន់រាមគ្រាម។ ក្នុងរាមគ្រាម ពួកនាគមិនព្រមឲ្យជីកបំផ្លាញចេតិយឡើយ។ ចបដែលធ្លាក់ចុះលើចេតិយ ក៏បាក់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់។ កាលដែលមិនបានសូម្បីក្នុងទីនោះយ៉ាងនេះ ទើបទ្រង់ឲ្យជីកបំផ្លាញចេតិយទាំងពួង គឺក្នុងក្រុងអល្លកប្បៈ បាវៈ និងកុសិនារា កាលដែលមិនបានព្រះធាតុ ក៏ធ្វើឲ្យដូចដើមវិញ រួចយាងត្រឡប់ទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះវិញ ទ្រង់ឲ្យប្រជុំបរិស័ទទាំង ៤ ហើយសួរថា «តើមានអ្នកណាម្នាក់ធ្លាប់ឮមកពីមុនថា មានការបញ្ចុះព្រះធាតុក្នុងទីឯណោះដែរឬទេ?»។ ក្នុងទីនោះ មានព្រះថេរៈមួយអង្គមានព្រះជន្ម ១២០ ឆ្នាំ បានមានថេរដីកាថា «បពិត្រមហារាជ អាត្មាភាពមិនដឹងថា មានការបញ្ចុះព្រះធាតុក្នុងទីឯណោះទេ ប៉ុន្តែព្រះអយ្យកោថេរៈរបស់អាត្មាភាព កាលដែលអាត្មាភាពមានអាយុ ៧ ឆ្នាំ បានឲ្យអាត្មាភាពកាន់យកកញ្ជើផ្កា ហើយមានថេរដីកាថា 'មកនេះ សាមណេរ មានស្តូបថ្មមួយក្នុងចន្លោះគុម្ពឈើឯណោះ យើងនឹងទៅទីនោះ' លុះទៅដល់ហើយ បានបូជា រួចមានថេរដីកាថា 'សាមណេរ ទីកន្លែងនេះ គួរតែចាំទុកឲ្យល្អ'។ បពិត្រមហារាជ អាត្មាភាពដឹងតែរឿងប៉ុណ្ណេះឯង»។ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា «ទីនេះឯងហើយ» រួចឲ្យកាប់ឆ្ការគុម្ពឈើ ឲ្យយកស្តូបថ្ម និងដីចេញ ក៏បានឃើញដីបាយអខាងក្រោម។ ពីនោះមក ទ្រង់ឲ្យយកបាយអ និងឥដ្ឋទាំងឡាយចេញ រួចយាងចុះទៅកាន់បរិវេណតាមលំដាប់ ក៏បានឃើញខ្សាច់មានពណ៌ដូចរតនៈទាំង ៧ និងរូបឈើទាំងឡាយដែលកាន់ដាវវិលវល់ជុំវិញ។ ព្រះអង្គទ្រង់ឲ្យហៅពួកយក្សជាអ្នកបម្រើមក ឲ្យធ្វើពលិកម្ម សូម្បីយ៉ាងនោះក៏មិនឃើញទីបំផុត ទើបថ្វាយបង្គំពួកទេវតា ហើយមានព្រះរាជឱង្ការថា «ខ្ញុំនឹងនាំយកព្រះធាតុទាំងឡាយនេះ ទៅបញ្ចុះក្នុងវិហារ ៨៤,០០០ ហើយធ្វើសក្ការបូជា។ សូមពួកទេវតាកុំធ្វើអន្តរាយដល់ខ្ញុំឡើយ»។ ព្រះឥន្ទ្រជាស្តេចទេវតា កាលដែលទ្រង់យាងចរិកទៅ បានទតឃើញហេតុការណ៍នោះ ទើបហៅវិស្សកម្មទេវបុត្រមក ហើយមានទេវបញ្ជាថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ព្រះបាទអសោកធម្មរាជ យាងចុះទៅកាន់បរិវេណ ដើម្បីនាំយកព្រះធាតុទាំងឡាយចេញ។ ចូរអ្នកទៅដកយករូបឈើទាំងឡាយចេញចុះ»។ វិស្សកម្មទេវបុត្រនោះ ក៏កាឡាខ្លួនជាក្មេងអ្នកស្រុកមានសក់ចងជាកំប៉ោយ ៥ ទៅឈរមានធ្នូក្នុងដៃនៅចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះរាជា ហើយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រមហារាជ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងយកចេញថ្វាយ»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «ចូរយកចេញចុះ អ្នកដ៏ចម្រើន»។ ក្មេងនោះក៏កាន់ព្រួញបាញ់ចំត្រង់សន្លាក់ (នៃយន្ត) គ្រឿងយន្តទាំងអស់ក៏ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅ។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់កាន់យកសោ និងត្រាដែលចងទុកនៅត្រង់ខ្សែទាញ។ ទ្រង់ទតឃើញដុំកែវមណី និងអក្សរចារឹកលើស្លឹកមាសថា «ក្នុងអនាគតកាល ពួកព្រះរាជាក្រីក្រទាំងឡាយ ចូរយកកែវមណីនេះទៅធ្វើសក្ការបូជាដល់ព្រះធាតុទាំងឡាយចុះ» ទ្រង់ក៏មានព្រះទ័យខឹងថា «ការដែលហៅព្រះរាជាដូចជាយើងថាជាព្រះរាជាក្រីក្រ មិនសមគួរឡើយ» រួចទ្រង់បើកទ្វារចូលទៅកាន់បន្ទប់ខាងក្នុង។ គ្រឿងប្រទីបទាំងឡាយដែលគេបានអុជទុកអស់រយៈពេលជាង ២១៨ ឆ្នាំ ក៏នៅតែឆេះភ្លឺដដែល ផ្កាឈូកខៀវទាំងឡាយដែលគេបូជាទុក ក៏ហាក់ដូចជាគេទើបតែបេះមកបូជាក្នុងខណៈនោះដែរ គ្រឿងក្រអូបទាំងឡាយ ក៏ហាក់ដូចជាគេទើបតែលាយរួចហើយដាក់ទុកក្នុងខណៈនោះដែរ។ ព្រះរាជាទ្រង់កាន់យកបន្ទះមាសមកអានថា «ក្នុងអនាគតកាល ព្រះកុមារព្រះនាមបិយទស្សនៈ នឹងបានលើកស្វេតច្ឆត្រ ជាព្រះរាជាព្រះនាមអសោកធម្មរាជ ព្រះអង្គនឹងធ្វើព្រះធាតុទាំងឡាយនេះឲ្យផ្សព្វផ្សាយទៅ» លុះអានរួចហើយ ទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា «ព្រះអយ្យកោ មហាកស្សបត្ថេរ លោកបានឃើញយើងហើយតើ!» រួចទ្រង់បត់ព្រះហស្តឆ្វេង ទះព្រះហស្តស្តាំ (ដោយសេចក្តីត្រេកអរ)។ ព្រះអង្គទ្រង់ទុកតែព្រះធាតុសម្រាប់បូជាក្នុងទីនោះបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ហើយទ្រង់យកព្រះធាតុដែលសេសសល់ទាំងអស់ រួចបិទទ្វារផ្ទះព្រះធាតុតាមរបៀបដែលបិទពីមុននោះឯង ធ្វើគ្រប់យ៉ាងឲ្យដូចដើមវិញ ហើយសាងសង់ស្តូបថ្មពីលើ រួចទ្រង់នាំយកព្រះធាតុទាំងឡាយទៅបញ្ចុះក្នុងវិហារ ៨៤,០០០។ គ្រានោះ ថ្ងៃមួយ ព្រះរាជាយាងទៅកាន់វិហារ ថ្វាយបង្គំព្រះភិក្ខុសង្ឃ ហើយគង់ក្នុងទីដ៏សមគួរមួយ រួចសួរថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើខ្ញុំព្រះករុណាចំណាយព្រះរាជទ្រព្យ ៩៦ កោដិ សាងសង់វិហារ ៨៤,០០០ ព្រមទាំងចេតិយទាំងឡាយហើយ សូម្បីយ៉ាងនោះ ក៏ខ្ញុំព្រះករុណាមិនទាន់ឈ្មោះថាជាទាយាទ (នៃព្រះសាសនា) ទេឬ? តើអ្នកណាជាទាយាទ?» ព្រះសង្ឃឆ្លើយថា «បពិត្រមហារាជ ព្រះអង្គឈ្មោះថាជាអ្នកឲ្យនូវបច្ច័យ (បច្ចយទាយក) ប៉ុណ្ណោះ ចំណែកបុគ្គលណាដែលឲ្យកូនប្រុស ឬកូនស្រីរបស់ខ្លួនបួស បុគ្គលនេះទើបឈ្មោះថាជាទាយាទក្នុងព្រះសាសនា»។ កាលដែលព្រះសង្ឃមានថេរដីកាយ៉ាងនេះហើយ ព្រះបាទអសោកទ្រង់ប្រាថ្នានូវភាពជាទាយាទក្នុងព្រះសាសនា ទតឃើញមហិន្ទកុមារដែលឈរនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយ ទើបមានព្រះរាជឱង្ការថា «នែព្រះកូនស្រឡាញ់ តើកូនអាចបួសបានដែរឬទេ?»។ ព្រះកុមារដោយធម្មតាទ្រង់ប្រាថ្នានឹងបួសស្រាប់ហើយ លុះឮព្រះរាជឱង្ការរបស់ព្រះរាជា ក៏មានសេចក្តីរីករាយជាខ្លាំង ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេព ខ្ញុំព្រះករុណានឹងបួស។ សូមព្រះអង្គឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាបួស ហើយធ្វើជាទាយាទក្នុងព្រះសាសនាចុះ»។ សម័យនោះឯង ព្រះរាជបុត្រីព្រះនាមសង្ឃមិត្តា ក៏ឈរនៅក្នុងទីនោះដែរ។ ព្រះរាជាទតឃើញនាងហើយ ក៏មានព្រះរាជឱង្ការថា «នែកូនស្រី តើកូនអាចបួសបានដែរឬទេ?» នាងក៏ទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «ល្អហើយ ព្រះបិតា»។ ព្រះរាជាទ្រង់ជ្រាបព្រះទ័យរបស់ព្រះរាជបុត្រទាំងពីរហើយ មានព្រះទ័យត្រេកអរជាខ្លាំង យាងចូលទៅរកព្រះភិក្ខុសង្ឃ ហើយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកទាំងឡាយឲ្យកុមារទាំងពីរនេះបួស ហើយធ្វើខ្ញុំព្រះករុណាឲ្យជាទាយាទក្នុងព្រះសាសនាចុះ»។ ព្រះសង្ឃទទួលព្រះរាជឱង្ការរបស់ព្រះរាជាហើយ ក៏ឲ្យព្រះកុមារបួសជាសាមណេរ ដោយមានព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍ មានព្រះមហាទេវត្ថេរជាព្រះអាចារ្យ។ ហើយឲ្យឧបសម្បទា (បួសជាភិក្ខុ) ដោយមានព្រះមជ្ឈន្តិកត្ថេរជាព្រះអាចារ្យ។ ព្រះមហិន្ទកុមារនោះ បានដល់នូវព្រះអរហត្តព្រមទាំងបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ ក្នុងមណ្ឌលសីមាដែលធ្វើឧបសម្បទានោះឯង។ ចំណែកព្រះរាជបុត្រីសង្ឃមិត្តា មានព្រះថេរីព្រះនាមអាយុបាលា ជាព្រះអាចារ្យិនី មានព្រះថេរីព្រះនាមធម្មបាលា ជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍។ ព្រះរាជាទ្រង់ធ្វើព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យរុងរឿងដោយអាការៈជាច្រើន ហើយដោយមានព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរជាជំនួយ ទ្រង់បានផ្សឹកពួកដេ្ថយីយ៍ទ្រុស្តសីលប្រមាណ ៦០,០០០ នាក់ ចេញពីព្រះពុទ្ធសាសនា ហើយបានធ្វើតតិយសង្គាយនាឲ្យសម្រេចទៅ។ ឮថា ក្នុងសន្និបាតនោះ មានភិក្ខុ និងភិក្ខុនីចំនួនប៉ុន្មាន ដូចដែលបានពោលទុកមកហើយ។

12.

១២.

Tasmiṃ samāgame āsuṃ, asītibhikkhukoṭiyo;

Ahesuṃ satasahassāni, tesu khīṇāsavā yatī.

នៅក្នុងសមគមនោះ មានភិក្ខុចំនួន ៨០ កោដិ, ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុអ្នកសង្រួមជាព្រះខីណាសពមានចំនួន ១ សែនអង្គ។

13.

១៣.

Navutisatasahassāni, ahū bhikkhuṇiyo tahiṃ;

Khīṇāsavā sikkhuṇiyo, sahassaṃ āsu tāsu cāti.

នៅក្នុងសមគមនោះ មានភិក្ខុនីចំនួន ៩០ សែនអង្គ, ក្នុងចំណោមភិក្ខុនីទាំងនោះ ភិក្ខុនីជាព្រះខីណាសពមានចំនួន ១ ពាន់អង្គ។

Evaṃ [Pg.162] so asoko dhammarājā sakalajambudīpe aggarājā hutvā buddhasāsanaṃ sobhento vihāsi. Ayaṃ panettha saṅkhepo, vitthāro pana mahāvaṃse vuttoti. Vuttañhi.

ព្រះបាទអសោកធម្មរាជនោះ បានធ្វើជាអគ្គរាជក្នុងសកលជម្ពូទ្វីប ញ៉ាំងព្រះពុទ្ធសាសនាឲ្យរុងរឿងយ៉ាងនេះឯង។ សេចក្តីនេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងរឿងនេះ ចំណែកសេចក្តីពិស្តារមានសម្តែងទុកក្នុងគម្ពីរមហាវង្ស។ ព្រោះថា ព្រះបុរាណាចារ្យបានពោលទុកថា៖

14.

១៤.

Sampuṇṇattā ayaṃ tisso, cetanāyo madhuppado;

Sabbattha sabbadā sabba, sampattimabhisambhuṇīti.

ព្រោះតែចេតនាទាំង ៣ នេះពេញបរិបូរណ៍ ជនអ្នកថ្វាយទឹកឃ្មុំនោះ ទើបបានសម្រេចនូវសម្បត្តិទាំងពួង ក្នុងទីទាំងពួង ក្នុងកាលទាំងពួង។

Majjhimo pana vāṇijo attano pāravādidosena parasamudde laṅkāyaṃ nibbatti. Tassevaṃ kathāpaṭipāṭi veditabbā. Tambapaṇṇidīpe kira muṭasīvo nāma rājā saṭṭhivassāni rajjaṃ kāresi, tassa puññapaññāguṇopetā aññamaññaṃ hitesino dasa puttā ahesuṃ. Dve ca dhītaro. Sabbe te samaggā sammodamānā vasanti. Athāparasmiṃ samaye amaccā muṭasīvaraññe kālakate devānaṃpiyatissakumāraṃ abhisiñciṃsu, abhisekasamakālamevassa anekāni acchariyāni ahesuṃ. Tāni pakāsentā mahāvaṃsakathācariyā āhaṃsu.

ចំណែកឯឈ្មួញកណ្តាល ដោយសារទោសនៃការនិយាយបង្កាច់បង្ខូចអ្នកដទៃ ទើបទៅកើតក្នុងកោះលង្កា ឯនាយសមុទ្រ។ លំដាប់រឿងរបស់ឈ្មួញនោះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ៖ ឮថា ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ មានព្រះរាជាព្រះនាម មុដសីវៈ បានសោយរាជ្យអស់ហុកសិបឆ្នាំ ព្រះអង្គមានព្រះរាជបុត្រ ១០ អង្គ ដែលប្រកបដោយបុណ្យ បញ្ញា និងគុណធម៌ តែងប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់គ្នាទៅវិញទៅមក និងមានព្រះរាជបុត្រី ២ អង្គ។ ព្រះរាជបុត្រនិងបុត្រីទាំងអស់នោះ រស់នៅដោយសាមគ្គីភាព និងរីករាយរកគ្នា។ លុះសម័យតមកទៀត កាលព្រះបាទមុដសីវៈសោយទិវង្គតទៅ ពួកអាមាត្យក៏បានអភិសេកទេវានម្បិយតិស្សកុមារ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានឹងការអភិសេកនោះឯង អស្ចារ្យជាច្រើនប្រការក៏បានកើតឡើងដល់ព្រះអង្គ។ ពួកព្រះមហាវង្សកថាចារ្យ កាលនឹងសម្តែងនូវហេតុការណ៍អស្ចារ្យទាំងនោះ ទើបពោលថា៖

15.

១៥.

Devānaṃpiyatissoti, vissuto dutiyo suto;

Tesu bhātusu sabbesu, puññapaññādhiko ahu.

ព្រះរាជបុត្រទីពីរមានព្រះនាមល្បីល្បាញថា ទេវានម្បិយតិស្សៈ ក្នុងបណ្តាព្រះភាតាទាំងអស់នោះ ព្រះអង្គជាអ្នកមានបុណ្យ និងបញ្ញាច្រើនជាងគេ។

16.

១៦.

Devānaṃpiyatisso so, rājāsi pituaccaye;

Tassābhisekena samaṃ, bahūnacchariyānahū.

ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សៈនោះ បានជាព្រះរាជាក្នុងកាលដែលព្រះវររាជបិតាកន្លងទៅ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានឹងការអភិសេករបស់ព្រះអង្គ អស្ចារ្យជាច្រើនក៏បានកើតឡើង។

17.

១៧.

Laṅkādīpamhi sakale, nidhayo ratanānica;

Antoṭhitāni uggantvā, pathavītalamāruhuṃ.

កំណប់ទ្រព្យ និងរតនវត្ថុទាំងឡាយ ដែលស្ថិតនៅក្រោមដី ក្នុងសកលកោះលង្កា បានផុសឡើងមកលើផ្ទៃផែនដី។

18.

១៨.

Laṅkādīpasamīpamhi, bhinnanāvā gatāni ca;

Tatra jātāni ca thalaṃ, ratanāni samāruhuṃ.

គ្រឿងរតនៈទាំងឡាយដែលលិចលង់ក្នុងសមុទ្រជិតកោះលង្កា និងរតនៈដែលកើតក្នុងទីនោះ ក៏បានឡើងមកលើគោក។

19.

១៩.

Chātapabbatapādamhi, tisso ca veḷuyaṭṭhiyo;

Jātā rathapatodena, samānā parimāṇato.

នៅទៀបជើងភ្នំឆាតៈ មានដើមឫស្សី ៣ ដើម ដុះឡើង មានទំហំប៉ុនដងជន្លួញរទេះ។

20.

២០.

Tāsu [Pg.163] ekā latāyaṭṭhi, rajatābhā tahiṃ latā;

Suvaṇṇavaṇṇā rucirā;

Dissantetā manoramā.

ក្នុងបណ្តាដើមឫស្សីទាំងនោះ ដើមមួយឈ្មោះថា លតាយដ្ឋិ (ដើមវល្លិ) មានពណ៌ដូចប្រាក់ វល្លិដែលព័ទ្ធជុំវិញនោះមានពណ៌ដូចមាស គួរឲ្យត្រេកអរ របស់ទាំងនោះប្រាកដឡើងគួរឲ្យពុះពារជាទីគាប់ចិត្ត។

21.

២១.

Ekā kusumayaṭṭhītu;

Kusumāni tahiṃpana;

Nānāni nānāvaṇṇāni;

Dissantetiphuṭāni ca.

ដើមមួយទៀតឈ្មោះថា កុសុមយដ្ឋិ (ដើមផ្កា) ផ្កាទាំងឡាយក្នុងដើមនោះ មានពណ៌ផ្សេងៗគ្នា រីកស្គុះស្គាយគួរឲ្យគយគន់។

22.

២២.

Ekā sakuṇayaṭṭhī tu, tahiṃpakkhimigā bahū;

Nānā ca nānāvaṇṇā ca, sajīvāviya dissare.

ដើមមួយទៀតឈ្មោះថា សកុណយដ្ឋិ (ដើមបក្សី) ពួកបក្សី និងម្រឹគជាច្រើន មានពណ៌ផ្សេងៗគ្នា ក្នុងដើមនោះ ប្រាកដដូចជាមានជីវិតរស់រវើក។

23.

២៣.

Hayagajarathā malakyā, valayaṅguliveṭhakā ceva;

Kakudhaphalā pākatikā, icce tā aṭṭha jātiyā.

គុជខ្យងទាំង ៨ ប្រភេទ គឺ ហយមុត្តា (គុជសេះ), គជមុត្តា (គុជដំរី), រថមុត្តា (គុជរទេះ), អាមលកមុត្តា (គុជផ្លែកន្ទួត), វលយមុត្តា (គុជកងដៃ), អង្គុលីវេឋកមុត្តា (គុជចិញ្ចៀន), កកុធផលមុត្តា (គុជផ្លែពង្រ) និងបាកតិកមុត្តា (គុជធម្មតា)។

24.

២៤.

Muttā samuddā uggantvā;

Tīre vaṭṭiviyaṭṭhitā;

Devānaṃpiyatissassa;

Sabbaṃ puññavijambhitaṃ.

ពួកគុជខ្យងទាំងឡាយបានឡើងពីមហាសមុទ្រ មកគរនៅលើច្រាំង ដូចជាគេគរទុក នេះសុទ្ធតែជាអានុភាពបុណ្យរបស់ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សៈទាំងអស់។

25.

២៥.

Indanīlaṃ veḷuriyaṃ, lohitaṅkamaṇī ci me;

Ratanāni pane tāni, muttā tā tāca yaṭṭhiyo;

Sattāhabbhantareyeva, rañño santikamāharuṃti.

ត្បូងឥន្ទនីល ត្បូងពិទូរ្យ និងត្បូងទទឹម ព្រមទាំងរតនវត្ថុទាំងឡាយនោះ គុជខ្យងទាំងនោះ និងដើមឫស្សីទាំងនោះ ជនទាំងឡាយបាននាំមកថ្វាយដល់សំណាក់ព្រះរាជា ក្នុងរវាងតែ ៧ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។

Tena ca samayena devānaṃpiyatissamahārājā ca asoko dhammarājā ca addiṭṭhasahāyā honti. Tasmā so etāni ratanāni ca aññāni bahūni upāyanāni mama sahāyassa dethāti dhammāsokamahānarindassa paṇṇākāratthāya pesesi. Sopi taṃ disvā pasīditvā pañcarājakakudhabhaṇḍāni ca aññañca bahupaṇṇākārañca abhisekatthāya pesesi. Mayhaṃ sahāyaṃ abhisekaṃ karontūti. Na kevalañcetaṃ āmisapaṇṇākāraṃ. Imaṃ kira dhammapaṇṇākārampi pesesi.

ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សមហារាជ និងព្រះបាទអសោកធម្មរាជ ជាសម្លាញ់នឹងគ្នាដោយមិនដែលធ្លាប់ជួបមុខគ្នាឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សៈ ទើបបញ្ជូនរតនវត្ថុទាំងនេះ និងគ្រឿងបណ្ណាការដទៃទៀតជាច្រើន ដោយព្រះតម្រិះថា 'ចូរអ្នករាល់គ្នានាំយកទៅថ្វាយសម្លាញ់របស់យើង' ដើម្បីជាគ្រឿងបណ្ណាការថ្វាយដល់ព្រះបាទធម្មាសោកមហារាជ។ ព្រះបាទធម្មាសោកនោះ កាលបានឃើញគ្រឿងបណ្ណាការនោះហើយ ក៏មានព្រះទ័យជ្រះថ្លា ទើបបញ្ជូនគ្រឿងកកុធភណ្ឌទាំង ៥ សម្រាប់រាជ្យ និងគ្រឿងបណ្ណាការដទៃទៀតជាច្រើន ដើម្បីការអភិសេក ដោយព្រះតម្រិះថា 'ចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើការអភិសេកសម្លាញ់របស់យើងចុះ'។ មិនត្រឹមតែបញ្ជូនគ្រឿងអាមិសបណ្ណាការនេះប៉ុណ្ណោះទេ ឮថា ព្រះអង្គបានបញ្ជូនធម៌បណ្ណាការនេះទៅទៀតផង៖

26.

២៦.

Ahaṃ buddhaṃca dhammaṃca;

Saṃghaṃca saraṇaṃ gato;

Upasakattaṃ vedesiṃ;

Sakyaputtassa sāsane.

«ខ្ញុំបានដល់នូវព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ ជាទីពឹងទីរលឹក បានប្រកាសខ្លួនជាឧបាសក ក្នុងព្រះសាសនារបស់ព្រះសក្យបុត្រហើយ។»

27.

២៧.

Imesu tīsu vatthūsu;

Uttamesu naruttama;

Cittaṃ pasādayitvāna, saddhāya saraṇaṃ vajāti.

«បពិត្រព្រះអង្គជាម្ចាស់នៃនរជន សូមព្រះអង្គធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លាក្នុងវត្ថុដ៏ឧត្តមទាំង ៣ នេះ ហើយដល់នូវវត្ថុទាំងនោះជាទីពឹងទីរលឹកដោយសទ្ធាចុះ។»

Amaccā [Pg.164] puna laṅkamāgamma rājānaṃ abhisiñciṃsu, tena kho pana samayena moggaliputtatissatthero kattha nukho anāgate sāsanaṃ suppatiṭṭhitaṃ bhaveyyāti upaparikkhanto paccantime suppatiṭṭhitaṃ bhavissatīti ñatvā te te there tattha tattha pesetvā mahāmahindattheraṃ gantvā tambapaṇṇidīpaṃ pasādehīti niyojesi, sakko ca devānamindo mahāmahindattheraṃ upasaṃkamitvā kālakato bhante muṭasīvo rājā. Idāni devānaṃpiyatissamahārājā rajjaṃ kāreti. Sammāsambuddhena ca tumhe byākatā anāgate mahindo nāma bhikkhu tambapaṇṇidīpaṃ pasādessatīti. Tasmā tiha kho bhante kālo dīpavaraṃ gamanāya, ahampi sahāyo bhavissāmīti, thero tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā attasattamo cetiyapabbatavihārato vehāsaṃ uppatitvā anurādhapurassa puratthimadisāya missakapabbate patiṭṭhahi, imaṃ etarahi cetiyapabbatotipi sañjānanti. Tadā tambapaṇṇiyaṃ ussavadivaso hoti, rājā chaṇaṃ karothāti amacce āṇāpetvā cattāḷīsasahassapurisehi parivārito nagaramhā nikkhamitvā missakapabbataṃ pāyāsi migavaṃ kīḷitukāmo. Atha tasmiṃ pabbate adhivatthā ekā devatā rañño there dassessāmīti rohitamīgavaṇṇena avidūre tiṇapaṇṇāni khādamānā viya carati, rājā ayuttaṃ dāni pamattaṃ vijjhituṃti jiyaṃ poṭhesi, migo ambatthalamaggaṃ gahetvā palāyituṃ ārabhi, rājā taṃ anubandhanto ambatthalameva abhiruhi, migopi therānaṃ avidūre antaradhāyi, mahindatthero rājānaṃ avidūre āgacchanta maṃyeva rājā passatu, mā itareti adhiṭṭhahitvā tissa tissa ito ehīti āha, rājā taṃ sutvā cintesi. Imasmiṃ tambapaṇṇidīpe jāto maṃ tissoti nāmaṃ gahetvā ālapituṃ samattho nāma natthi. Ayaṃ pana chinnabhinnapaṭadharo bhaṇḍukāsāva vasano maṃ nāmenā lapati, ko nukho yaṃ bhavissati manusso amanusso vāti. Thero āha.

ពួកអាមាត្យត្រឡប់មកកាន់កោះលង្កាវិញ ហើយបានអភិសេកព្រះរាជា។ ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ កាលពិចារណាថា 'ក្នុងអនាគត ព្រះសាសនានឹងដំកល់នៅមាំមួនក្នុងទីណាណ៎?' ដឹងថា 'ព្រះសាសនានឹងដំកល់នៅមាំមួនក្នុងបច្ចន្តប្រទេស' ទើបចាត់ចែងបញ្ជូនព្រះថេរៈទាំងនោះៗ ទៅក្នុងទីនោះៗ ហើយបានចាត់ចែងព្រះមហាមហិន្ទត្ថេរថា 'សូមលោកនិមន្តទៅញ៉ាំងកោះតម្ពបណ្ណិឲ្យជ្រះថ្លាចុះ'។ ឯព្រះសក្កទេវរាជ ក៏បានចូលទៅរកព្រះមហាមហិន្ទត្ថេរ ហើយទូលថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះបាទមុដសីវៈសោយទិវង្គតហើយ ឥឡូវនេះ ព្រះបាទទេវានម្បិយតិស្សមហារាជ កំពុងសោយរាជ្យ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានព្យាករទុកថា «ក្នុងអនាគត ភិក្ខុឈ្មោះមហិន្ទ នឹងញ៉ាំងកោះតម្ពបណ្ណិឲ្យជ្រះថ្លា»។ បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រោះហេតុនោះ ឥឡូវនេះ ជាកាលគួរនឹងនិមន្តទៅកាន់កោះដ៏ប្រសើរហើយ ទោះបីខ្ញុំព្រះករុណាក៏នឹងជួយជាកម្លាំងដែរ'។ ព្រះថេរៈទទួលពាក្យរបស់ព្រះសក្កៈនោះហើយ មានគ្នីគ្នា ៧ អង្គ (រួមទាំងខ្លួនលោកផង) ហោះឡើងទៅលើអាកាសពីចេតិយបព្វតវិហារ ទៅចុះចតលើភ្នំមិស្សកៈ ខាងទិសខាងកើតនៃក្រុងអនុរាធបុរៈ ដែលក្នុងពេលឥឡូវនេះ គេស្គាល់ថា ចេតិយបព្វតៈ។ គ្រានោះ ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ មានពិធីបុណ្យណក្ខត្តឫក្ស ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់ពួកអាមាត្យថា 'ចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើពិធីបុណ្យចុះ' ហើយព្រះអង្គមានបុរស ៤ ម៉ឺននាក់ជាបរិវារ យាងចេញពីព្រះនគរ សំដៅទៅកាន់ភ្នំមិស្សកៈ ដើម្បីក្រសាលព្រៃ (បរបាញ់សត្វ)។ គ្រានោះ មានទេវតាមួយអង្គដែលអាស្រ័យនៅភ្នំនោះ គិតថា 'យើងនឹងបង្ហាញព្រះថេរៈទាំងឡាយដល់ព្រះរាជា' ទើបនិម្មិតខ្លួនជាសត្វម្រឹគក្រហម ដើរស៊ីស្មៅនិងស្លឹកឈើនៅមិនឆ្ងាយ។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា 'ការបាញ់សត្វដែលកំពុងធ្វេសប្រហែស មិនសមគួរឡើយ' ទើបដេញធ្នូឲ្យមានសំឡេង។ សត្វម្រឹគក៏រត់សំដៅទៅតាមផ្លូវអម្ពត្ថលៈ ព្រះរាជាទ្រង់ដេញតាមសត្វម្រឹគនោះ ក៏ឡើងទៅដល់អម្ពត្ថលៈនោះឯង សត្វម្រឹគក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីជិតព្រះថេរៈទាំងឡាយ។ ព្រះមហាមហិន្ទត្ថេរ ឃើញព្រះរាជាយាងមកជិត ទើបអធិដ្ឋានថា 'សូមឲ្យព្រះរាជាឃើញតែអាត្មាអញម្នាក់គត់ កុំទាន់ឲ្យឃើញលោកដទៃឡើយ' រួចហៅថា 'តិស្សៈ តិស្សៈ ចូរមកខាងនេះ'។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា 'អ្នកដែលកើតក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិនេះ ដែលអាចហៅយើងចំឈ្មោះថា តិស្សៈ គ្មានឡើយ។ ចុះលោកអង្គនេះ ស្លៀកដណ្តប់ស្បង់ចីវរដាច់ដាច កោរសក់ ស្លៀកពាក់លឿងទុំ ហៅយើងចំឈ្មោះ តើជាមនុស្ស ឬជាអមនុស្សណ៎?' ព្រះថេរៈទើបពោលថា៖

28.

២៨.

Samaṇā [Pg.165] mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakā;

Taveva anukampāya, jambudīpā idhāgatāti.

«បពិត្រមហារាជ យើងទាំងឡាយជាសមណៈ ជាសាវ័ករបស់ព្រះធម្មរាជ មកពីជម្ពូទ្វីបនេះ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ។»

Rājā dhammāsokanarindena pesitasāsanānusārena anussaramāno ayyā nukho āgatāti tāvadeva āyudhaṃ nikkhipitvā ekamantaṃ nisīdi sammodanīyaṃ kathaṃ kathayamāno sāraṇīyaṃ kathaṃ kurumāno. Tasmiṃ tānipi cattāḷīsapurisasahassāni āgantvā taṃ parivāresuṃ, tadā thero itarepi jane dassesi, rājā disvā ime kadā āgatāti pucchi, mayā saddhiṃyeva mahārājāti. Idāni pana jambudīpe aññepi evarūpā samaṇā santīti. Mahārāja etarahi jambudīpo kāsāvapajjoto isivātapaṭivāto, tasmiṃ.

ព្រះរាជាទ្រង់រលឹកនឹកឃើញតាមសាសនសារដែលព្រះបាទធម្មាសោកបញ្ជូនមក ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា 'ព្រះអយ្យកោទាំងឡាយនិមន្តមកហើយតើ' ទើបទម្លាក់អាវុធចុះក្នុងខណៈនោះឯង ហើយគង់ក្នុងទីសមគួរ ធ្វើការសន្ទនារាក់ទាក់ និងនិយាយរឿងរ៉ាវដែលគួររលឹកនឹកដល់គ្នា។ ក្នុងខណៈនោះ ពួកបុរស ៤ ម៉ឺននាក់នោះ ក៏មកដល់ ហើយចោមរោមព្រះរាជា។ ពេលនោះ ព្រះថេរៈបានបង្ហាញលោកដទៃទៀតឲ្យឃើញ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញហើយ ទើបត្រាស់សួរថា 'លោកទាំងនេះ មកតាំងពីកាលណា?' ព្រះថេរៈតបថា 'មកជាមួយគ្នានឹងអាត្មាភាពហ្នឹងឯង មហារាជ'។ ព្រះរាជាសួរថា 'ចុះក្នុងជម្ពូទ្វីប ឥឡូវនេះ មានសមណៈបែបនេះទៀតដែរឬទេ?' ព្រះថេរៈតបថា 'បពិត្រមហារាជ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ជម្ពូទ្វីបភ្លឺស្វាងដោយស្បង់ចីវរលឿងទុំ ត្រឡប់បោកបក់ដោយខ្យល់នៃព្រះឫសី ក្នុងជម្ពូទ្វីបនោះ៖'

29.

២៩.

Tevijjā iddhippattā ca, cetopariññakovidā;

Khīṇāsavā arahanto, bahū buddhassa sāvakāti.

«មានព្រះសាវ័ករបស់ព្រះពុទ្ធជាច្រើនអង្គ ដែលជាព្រះអរហន្តខីណាសព បានសម្រេចវិជ្ជាបី សម្រេចឫទ្ធិ និងឈ្លាសវៃក្នុងចេតោបរិយញ្ញាណ។»

Rājā taṃ sutvā pasanno ahosi, atha thero rukkhopamādinā tassa paññāveyyattiyaṃ ñatvā dhammaṃ desesi sanarāmarehi sādhukāraṃ kārayamāno. Tena vutthaṃ.

ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ហើយ ក៏មានព្រះទ័យជ្រះថ្លា។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈដឹងនូវភាពឈ្លាសវៃនៃបញ្ញារបស់ព្រះអង្គ ដោយការសួរប្រស្នាមានឧបមាដោយដើមស្វាយជាដើម ទើបសម្តែងធម៌ ញ៉ាំងទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយឲ្យប្រទាននូវសាធុការ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុរាណាចារ្យទើបពោលថា៖

30.

៣០.

Paṇḍitoti viditvāna, cullahatthipadopamaṃ;

Suttantaṃ desayī thero, mahīpassa mahāmati.

«ព្រះថេរៈអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន ដឹងថាព្រះរាជាជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ទើបសម្តែងចូឡហត្ថិបទោបមសូត្រ ថ្វាយដល់ព្រះរាជាអ្នកជាធំលើផែនដី។»

Desanāpariyosāne so saddhiṃ tehi narehi cattāḷīsasahassehi saraṇesu patiṭṭhahīti. Athassa rājā sve bhante mama gehe bhikkhaṃ gaṇhāthāti yācitvā gantvā nagarañca rājagehañca alaṅkaritvā there nisīdāpetvā paṇītenāhārena parivisitvā anuḷādevippamukhāhi pañcasataitthīhi saddhiṃ ekamantaṃ nisīdi. Atha thero dhammaratana vassaṃ vassāpesi. Tato [Pg.166] tā pañcasataitthiyo sotāpattiphalaṃ pāpuṇiṃsu. Tato hatthisālāyaṃ sahassaṃ, nandanavane sahassaṃti evaṃ dutiyadivase aḍḍhateyyāni pāṇasahassāni sotāpattiphale patiṭṭhāpesi. Tatiyadivase aḍḍhanavappamāṇaṃ pāṇasahassaṃti evaṃ anekasatānaṃ anekasahassānaṃ anekasata sahassānaṃ dhammā mataṃ pāyesi. Vuttañhi.

ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា ព្រះរាជាព្រមទាំងបុរស ៤ ម៉ឺននាក់នោះ បានដំកល់នៅក្នុងសរណគមន៍ទាំងឡាយ។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់អារាធនាថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ ថ្ងៃស្អែក សូមនិមន្តទទួលភិក្ខាក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា' រួចយាងត្រឡប់ទៅវិញ ទ្រង់ចាត់ចែងតុបតែងព្រះនគរ និងព្រះរាជវាំង ញ៉ាំងព្រះថេរៈទាំងឡាយឲ្យគង់ រួចប្រគេនចង្ហាន់ដ៏សម្រិតសម្រាំង ហើយគង់ក្នុងទីសមគួរ ជាមួយស្ត្រី ៥ រយនាក់ មានព្រះនាងអនុឡាទេវីជាប្រធាន។ គ្រានោះ ព្រះថេរៈបានបង្អុរនូវភ្លៀងគឺធម៌ដ៏ប្រសើរ។ លំដាប់នោះ ស្ត្រី ៥ រយនាក់នោះ បានសម្រេចសោតាបត្តិផល។ បន្ទាប់មក ក្នុងរោងដំរីមានមនុស្ស ១ ពាន់នាក់, ក្នុងឧទ្យាននន្ទនវនមានមនុស្ស ១ ពាន់នាក់ យ៉ាងនេះ ក្នុងថ្ងៃទីពីរ ព្រះថេរៈបានញ៉ាំងសត្វ ២ ពាន់ ៥ រយនាក់ ឲ្យដំកល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល។ ក្នុងថ្ងៃទីបី ព្រះថេរៈបានញ៉ាំងសត្វ ៨ ពាន់ ៥ រយនាក់ យ៉ាងនេះ ព្រះថេរៈបានញ៉ាំងសត្វជាច្រើនរយ ច្រើនពាន់ ច្រើនសែន ឲ្យផឹកនូវទឹកអម្រឹតគឺធម៌។ ព្រោះថា ព្រះបុរាណាចារ្យបានពោលទុកថា៖

31.

៣១.

Mahāmahindasuriyo, laṅkāvehāsamajjhago;

Bodhaneyyambuje kāsi, vikāsaṃ dhammaraṃsinā.

«ព្រះមហាមហិន្ទត្ថេរប្រៀបដូចជាព្រះអាទិត្យ យាងឡើងទៅកាន់កណ្តាលអាកាសគឺកោះលង្កា ញ៉ាំងជនដែលគួរដាស់តឿនប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកឲ្យរីកស្គុះស្គាយ ដោយពន្លឺគឺព្រះធម៌។»

32.

៣២.

Mahāmahindacando so, laṅkāvehāsamajjhago;

Bodhesi dhammaraṃsīhi, veneyyakumudākare.

«ព្រះមហាមហិន្ទត្ថេរប្រៀបដូចជាព្រះចន្ទ យាងឡើងទៅកាន់កណ្តាលអាកាសគឺកោះលង្កា ញ៉ាំងជនដែលគួរប្រដៅប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកសឲ្យរីក ដោយពន្លឺគឺព្រះធម៌។»

33.

៣៣.

Mahāmahindamegho so, vassaṃ dhammambuvuṭṭhiyā;

Sādhūnaṃ cittabījesu, janesi kusalaṅkureti.

«ព្រះមហាមហិន្ទត្ថេរប្រៀបដូចជាមេឃ បង្អុរនូវភ្លៀងគឺទឹកធម៌ ញ៉ាំងពន្លកគឺកុសលឲ្យដុះឡើង ក្នុងគ្រាប់ពូជគឺចិត្តរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ។»

Atha rājā sumanasāmaṇerena dhammāsokassa hatthato sammāsambuddhaparibhuttapattapūradhātuyo ca sakkassa santikā dakkhiṇakkhakadhātuṃca āharāpetvā cetiyapabbate thūpaṃ ādiṃkatvā sakalalaṅkādīpe yojane yojane thūpāni kāretvā dakkhiṇakadhātuṃ nidahitvā thūpārāmathūpañca patiṭṭhāpesi. Atha saṅghamittāya theriyā ānītaṃ jayamahābodhino dakkhiṇamahāsākhaṃ patiṭṭhāpetvā pūjaṃ kāresi. Sabbo panettha kathāvittharo mahāvaṃsato veditabbo.

លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់ចាត់សុមនសាមណេរឲ្យនាំយកព្រះបរមសារីរិកធាតុពេញមួយព្រះបាត្រ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ធ្លាប់ប្រើប្រាស់ ពីសំណាក់ព្រះបាទធម្មាសោក និងនាំយកព្រះអក្ខធាតុខាងស្តាំ ពីសំណាក់ព្រះសក្កៈ រួចទ្រង់កសាងព្រះស្តូបនៅលើភ្នំចេតិយបព្វតៈជាដំបូង ហើយទ្រង់កសាងព្រះស្តូបគ្រប់ៗ មួយយោជន៍ ក្នុងសកលកោះលង្កា ទ្រង់បញ្ចុះព្រះអក្ខធាតុខាងស្តាំ ហើយបានដំកល់ទុកនូវព្រះស្តូបនៅថូបារាម។ បន្ទាប់មក ទ្រង់បានដំកល់ទុកនូវព្រះមហាសាខាខាងត្បូងនៃដើមជយមហាពោធិ ដែលព្រះសង្ឃមិត្តាថេរីនាំមក ហើយទ្រង់ធ្វើការបូជា។ សេចក្តីពិស្តារក្នុងរឿងនេះទាំងពួង គប្បីជ្រាបពីគម្ពីរមហាវង្សចុះ។

34.

៣៤.

Pāravādikadosena, jātevaṃ parasāgare;

Pattānumodanā evaṃ, laṅkāyaṃ āsi issaro.

ឈ្មួញនោះកើតក្នុងសមុទ្រដទៃយ៉ាងនេះ ព្រោះតែទោសនៃការនិយាយបង្កាច់បង្ខូចអ្នកដទៃ ប៉ុន្តែដោយសារការអនុមោទនាបុណ្យ ទើបបានជាធំក្នុងកោះលង្កានោះយ៉ាងនេះ។

35.

៣៥.

Pāpampi evaṃ phalatīti mantvā,Ñatvāna puññassa phalaṃ idanti;

Bho yoniso kubbatha puññakamme,Gantvāna ye yattha na socayantīti.

ជនទាំងឡាយដឹងថា «សូម្បីបាបក៏ឲ្យផលយ៉ាងនេះ» ហើយដឹងថា «នេះជាផលនៃបុណ្យ» ដូច្នេះហើយ នែអ្នកទាំងឡាយ ចូរធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយដោយយោនិសោមនសិការចុះ ព្រោះថា ជនទាំងឡាយទៅកាន់ទីណាហើយ តែងមិនសោកសៅក្នុងទីនោះឡើយ។

Tebhātikamadhuvāṇijakānaṃ vatthuṃ aṭṭhamaṃ.

รឿងឈ្មួញទឹកឃ្មុំបីនាក់បងប្អូន ចប់ជាទីប្រាំបី។

39. Bodhirājadhītuyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

៣៩. នេះជាលំដាប់រឿងក្នុងរឿងព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះបាទពោធិរាជ។

Bhagavati parinibbute laṅkāyaṃ sāsane suppatiṭṭhite tattha hakureḷīti eko gāmo ahosi, tatthekā dārikā gāmādārikāhi saddhiṃ tattha tattha kīḷantī viharati, tadā gāmasamīpe mahāsobbhaṃ hoti. Tattheko maruttharukkho sabbadā pāḷiphullova tiṭṭhati. Manussā buddhapūjanatthaṃ pupphāni viciṇantā udakaṃ ogahetvā rukkhamabhiruyha pupphāni ociṇanti, kumārikā te disvā manussā sukhena gantvā pupphāni ociṇantūti ekaṃ sukkhapālibhaddadaṇḍakaṃ āharitvā setuṃ katvā ṭhapesi, tato paṭṭhāya manussā tenagantvā pupphāni ociṇanti. Atha sā tato cutā teneva kusalakammena jambudīpe pāṭaliputtanagare somadattarañño dhītā hutvā nibbatti, uttamarūpadharā devaccharapaṭibhāgā ahosi. Mātāpitaro panassā bodhirājakumārikāti vohariṃsu. Pubbe katasetuānubhāvena tassā suvīrako nāmeko ākāsagāmī sindhavapotako nibbatti. Rājadhītuyā pana pitā buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako hutvā mahantaṃ puññaṃ pasavanto sindhavapotakaṃ disvā puññakaraṇassa me sahāyo laddhoti tuṭṭhamānaso assaṃ abhiruhitvā divasassa tikkhattuṃ gantvā mahābodhiṃ [Pg.168] vandati. Rājadhītā naṃ disvā pitusantikaṃ gantvā abhiṇhaṃ tāta kuhiṃ gacchasīti pucchi. Rājā na kiñci kathesi, atha sā punappunaṃ pitaraṃ nibandhantī pucchi. Tato rājā tassāvi karonto evamāha.

កាលព្រះភគវន្តបរិនិព្វានទៅហើយ ព្រះសាសនាបានប្រតិស្ឋានមាំមួនក្នុងកោះលង្កា ក្នុងកោះនោះ មានភូមិមួយឈ្មោះថា ហកុរេឡិ។ ក្នុងភូមិនោះ មានកុមារីម្នាក់ តែងតែលេងសប្បាយជាមួយកុមារីអ្នកស្រុកភូមិនៅកន្លែងនោះៗ។ សម័យនោះ នៅជិតភូមិមានរណ្តៅទឹកដ៏ធំមួយ។ នៅទីនោះ មានដើមរាំងភ្នំ (មរុទ្ធរុក្ខ) មួយដើម តែងតែមានផ្ការីកស្គុះស្គាយជានិច្ច។ មនុស្សទាំងឡាយកាលស្វែងរកផ្កាដើម្បីបូជាព្រះពុទ្ធ ក៏ចុះទៅក្នុងទឹក រួចឡើងដើមឈើនោះដើម្បីបេះផ្កា។ កុមារីនោះបានឃើញមនុស្សទាំងនោះហើយ គិតថា «ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ទើបមនុស្សទាំងឡាយអាចទៅបេះផ្កាបានដោយស្រួល» ទើបនាំយកកំណាត់ឈើរលួសស្ងួត (បាលិភទ្ទកៈ) មួយដើមមកធ្វើជាស្ពានដាក់ឆ្លងកាត់ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មនុស្សទាំងឡាយក៏ដើរតាមស្ពាននោះទៅបេះផ្កា។ លុះកុមារីនោះច្យុតចាកលោកនោះទៅ ដោយអំណាចកុសលកម្មនោះ ក៏បានទៅកើតជាបុត្រីរបស់ព្រះបាទសោមទត្ត ក្នុងក្រុងបាដលិបុត្ត នាជម្ពូទ្វីប មានរូបឆោមដ៏ឧត្តម ប្រៀបដូចជាស្រីអប្សរ។ មាតាបិតាបានហៅនាងថា «ពោធិរាជកុមារី»។ ដោយអានុភាពនៃការធ្វើស្ពានពីមុនមក នាងក៏មានកូនសេះសិន្ធពមួយ កើតឡើងសម្រាប់នាង ឈ្មោះថា សុវីរកៈ ជាសេះអាចហោះទៅលើអាកាសបាន។ ចំណែកព្រះបិតារបស់រាជបុត្រីនោះ ជាពុទ្ធមាមកៈ ធម្មមាមកៈ សង្ឃមាមកៈ តែងសាងបុណ្យកុសលយ៉ាងច្រើន ព្រះអង្គបានឃើញកូនសេះសិន្ធពនោះហើយ ក៏មានព្រះទ័យត្រេកអរគិតថា «យើងបានសម្លាញ់ជួយធ្វើបុណ្យហើយ» ទើបឡើងជិះសេះនោះទៅថ្វាយបង្គំព្រះមហាពោធិមួយថ្ងៃបីដង។ រាជបុត្រីបានឃើញព្រះបិតាធ្វើដូច្នោះ ក៏ចូលទៅជិតព្រះបិតា ហើយសួររឿយៗថា «បពិត្រព្រះបិតា ព្រះអង្គយាងទៅណា?»។ ព្រះរាជាមិនមានបន្ទូលអ្វីឡើយ។ លំដាប់នោះ នាងក៏សួរដេញដោលព្រះបិតាជាញឹកញាប់។ ទើបព្រះរាជាទ្រង់សម្តែងប្រាប់នាង ដូចនេះថា៖

1.

១.

Amhākaṃ bhagavā pubbe, pūrento dasapāramī;

Adāsi sīsarattakkhi, maṃsaṃ jīvitameva ca.

ព្រះភគវន្តនៃយើងទាំងឡាយ ក្នុងកាលមុន កាលបំពេញបារមីទាំង ១០ ព្រះអង្គបានបរិច្ចាគព្រះសិរសា ព្រះនេត្រដ៏ក្រហម ព្រះមំសៈ និងសូម្បីតែព្រះជន្មជីវិត។

2.

២.

Puttadāre ca rajje ca, patvā pāramimatthakaṃ;

Anappakappakoṭīnaṃ, khepetvā kapilavuye.

ព្រះអង្គបានបរិច្ចាគព្រះរាជបុត្រ ព្រះមហេសី និងព្រះរាជសម្បត្តិ រហូតដល់ដល់កំពូលនៃបារមី ទ្រង់បានកន្លងកប្បអស់ច្រើនកោដិមិនតិចឡើយ ក្នុងក្រុងកបិលព័ស្តុ។

3.

៣.

Sakkarājakule jāto, loke appaṭipuggalo;

Sampattacakkavattittaṃ, pahantvāna narādhipo.

ព្រះអង្គទ្រង់ប្រសូតក្នុងសក្យរាជត្រកូល ជាបុគ្គលរកអ្នកប្រៀបផ្ទឹមគ្មានក្នុងលោក ព្រះអង្គជាម្ចាស់នៃមនុស្ស ទ្រង់លះបង់នូវចក្រពត្តិសម្បត្តិដែលបានមកដល់ហើយ។

4.

៤.

Disvā nimitte caturo, nikkhamma abhinikkhamaṃ;

Bodhimūlamupāgamma, nisinno vajirāsane.

ទ្រង់បានទតឃើញនិមិត្តទាំង ៤ ហើយយាងចេញទៅកាន់មហាភិនិស្ក្រមណ៍ យាងចូលទៅជិតគល់ព្រះស្រីមហាពោធិ ហើយគង់លើវជិរាសនៈ។

5.

៥.

Sahassabāhuṃ māpetvā, nānāyudhasamākulaṃ ;

Mahābhītikaraṃ vesaṃ, kāḷapabbatasādisaṃ.

មារបាននិម្មិតដៃមួយពាន់ កាន់នូវអាវុធផ្សេងៗ គួរឲ្យខ្លាចក្រៃលែង មានរូបកាយប្រៀបដូចជាភ្នំខ្មៅ។

6.

៦.

Māpetvāna samāruyha, girimekhalavāraṇaṃ;

Mārasenaṃ samānetvā, āgataṃ makaraddhajaṃ.

មារមានទង់រូបមករ បាននិម្មិតហើយឡើងជិះដំរីគិរិមេខលៈ នាំយកសេនាមារមកដល់ហើយ។

7.

៧.

Pāramitābalena taṃ, mārasenaṃ palāpiya;

Yatthāsīno kilesāri, sahassaṃ ghātayī jino.

ព្រះជិនស្រីទ្រង់គង់លើទីណា ក៏កម្ចាត់សេនាមារនោះឲ្យរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅ ដោយអានុភាពនៃបារមី ហើយទ្រង់បានកម្ចាត់សត្រូវគឺកិលេសមួយពាន់។

8.

៨.

Nayanaṃ sujalasekehi, sattāhaṃ jinasevitaṃ;

Pūjitaṃ devabrahmehi, siddhoraganarādihi;

Vandituṃ jayabodhiṃtaṃ, gacchāmi satataṃ ahaṃ.

ព្រះស្រីមហាពោធិណា ដែលព្រះជិនស្រីទ្រង់គង់ទតមើលដោយមិនព្រិចព្រះនេត្រ អស់រយៈពេលប្រាំពីរថ្ងៃ ហាក់ដូចជាស្រោចស្រពដោយទឹកដ៏ល្អ ដែលពួកទេវតា ព្រហ្ម សិទ្ធិ នាគ និងមនុស្សជាដើមបូជាហើយ ខ្ញុំតែងតែទៅថ្វាយបង្គំព្រះជ័យពោធិព្រឹក្សនោះជានិច្ច។

9.

៩.

Upāsati sadā gantvā, yo naro bodhipādapaṃ;

Gandhodadīpadhūpādi, nānāpūjāhi sādhukaṃ.

ជនណាទៅបូជាព្រះពោធិព្រឹក្សជានិច្ច ដោយគ្រឿងបូជាផ្សេងៗ មានទឹកអប់ ប្រទីប និងធូបជាដើម ដោយប្រពៃ។

10.

១០.

Sa naro nirāmayo hoti, paccatte ca parattha ca;

Pūjito mānito hoti, dīghāyu balavā sukhī.

ជននោះរមែងជាអ្នកមិនមានរោគ ទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ ជាអ្នកដែលគេបូជា គោរពកោតក្រែង មានអាយុយឺនយូរ មានកម្លាំង និងមានសេចក្តីសុខ។

11.

១១.

Tadatthaṃ patthayantena, atthakāmena jantunā;

Upāsanīyaṃ saddhāya, niccaṃ taṃ bodhipādapaṃti.

ហេតុនោះ សត្វលោកអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍នោះ គួរតែចូលទៅបូជាព្រះពោធិព្រឹក្សនោះ ដោយសទ្ធាជានិច្ច។

Taṃ sutvā kumārikā pītiyā phuṭasarīrā pitaraṃ vanditvā ahampi tāta gacchāmīti āha. Rājā panassā upaddavabhayena gamanaṃ na icchi. Tato sā yāvatatiyaṃ pitaraṃ yācitvā raññā anuññātā. Tato paṭṭhāya pitarā saddhiṃ sindhavamāruyha bodhiṃ vandituṃ satataṃ gacchati. Athāparabhāge rājā maraṇamañce nipanno cintesi. Dhītā me nirantaraṃ bodhiupaṭṭhānaṃgacchati, etissā anāgate yaṃkiñci bhayaṃ uppajjamānaṃ tato uppajjati. Tattha me kiṃ kātabbanti. Tato sindhavaṃ pakkosāpetvā tassa kaṇṇamūle mantento evamāha, tāta mama dhītā abhiṇhaṃ tava sahāyaṃ katvā bodhiṃ vandituṃ gacchati. Tatthassā yaṃkiñci bhayaṃ bhaveyya. Taṃ nappatirūpaṃ. Tattha gamanāgamane mama dhītaraṃ rakkheyyāsīti tassa dhītaraṃ paṭipādetvā kālamakāsi. Tato rājadhītā pitusarīrakiccaṃ kāretvā divasassa tikkhattuṃ assamabhiruyha bodhiupaṭṭhānaṃ gacchati. Manussā panassā rūpasampattiṃ disvā vimhitamānasā rājārahaṃ vata no idaṃ paṇṇākāraṃ diṭṭhaṃ. Gantvā rañño ācikkhissāma. Appeva nāma rājā so kiñci no dadeyyāti cintetvā rañño santikaṃ gantvā vanditvā ṭhitā evamāhaṃsu.

លុះកុមារីនោះបានស្តាប់ហើយ ក៏មានសេចក្តីរំភើបញាប់ញ័រពេញរាងកាយ ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះបិតាហើយទូលថា «បពិត្រព្រះបិតា ខ្ញុំម្ចាស់ក៏ចង់ទៅដែរ»។ ប៉ុន្តែព្រះរាជាមិនសព្វព្រះទ័យឲ្យនាងទៅឡើយ ព្រោះខ្លាចមានគ្រោះថ្នាក់។ លំដាប់នោះ នាងបានអង្វរព្រះបិតារហូតដល់គម្រប់បីដង ទើបព្រះរាជាទ្រង់អនុញ្ញាត។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក នាងតែងតែឡើងជិះសេះសិន្ធពជាមួយព្រះបិតាទៅថ្វាយបង្គំព្រះពោធិព្រឹក្សជានិច្ច។ ក្រោយមក ព្រះរាជាទ្រង់ប្រឈួនសម្រាន្តលើព្រះទែនបន្ទំជិតសោយទិវង្គត ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «បុត្រីរបស់យើងតែងតែទៅបម្រើព្រះពោធិព្រឹក្សជានិច្ច ទៅថ្ងៃអនាគត បើមានភ័យអន្តរាយណាមួយកើតឡើងដល់នាង គឺមុខជាកើតឡើងពីទីនោះមិនខាន។ តើយើងគួរធ្វើដូចម្តេចក្នុងរឿងនេះ?» ទើបទ្រង់ឲ្យហៅសេះសិន្ធពមក ហើយខ្សឹបប្រាប់នៅក្បែរត្រចៀកវាថា «ម្នាលសម្លាញ់ បុត្រីរបស់យើងតែងតែយកឯងជាសម្លាញ់ទៅថ្វាយបង្គំព្រះពោធិព្រឹក្សរឿយៗ។ ប្រសិនបើមានភ័យអន្តរាយណាមួយកើតឡើងដល់នាងនៅទីនោះ វាមិនសមគួរឡើយ។ ក្នុងការទៅមកទីនោះ ចូរឯងជួយការពារបុត្រីរបស់យើងផង» លុះទ្រង់ប្រគល់បុត្រីឲ្យសេះនោះហើយ ក៏សោយទិវង្គតទៅ។ លំដាប់នោះ រាជបុត្រីបានចាត់ចែងធ្វើឈាបនកិច្ចព្រះសពព្រះបិតាហើយ ក៏ឡើងជិះសេះទៅបម្រើថែរក្សាព្រះពោធិព្រឹក្សមួយថ្ងៃបីដង។ ចំណែកមនុស្សទាំងឡាយបានឃើញរូបសម្បត្តិដ៏ល្អឆើតឆាយរបស់នាង ក៏មានចិត្តអស្ចារ្យ គិតថា «នាងនេះពិតជាជារបស់របរដ៏សមគួរដល់ព្រះរាជា ដែលយើងបានឃើញហើយ។ យើងនឹងទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជា។ ធ្វើដូច្នោះ ព្រះរាជាប្រហែលជាប្រោសប្រទានរង្វាន់អ្វីមួយដល់យើងជាមិនខាន» គិតហើយក៏ចូលទៅគាល់ព្រះរាជា ក្រាបថ្វាយបង្គំហើយក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះថា៖

12.

១២.

Bodhimaṇḍaṃ samāgamma, abhiṇhaṃ tuṭṭhamānasā;

Vandantī yāti kaññekā, vijjūva siriyā jalaṃ.

មានកញ្ញាម្នាក់ មានចិត្តរីករាយ តែងតែមកកាន់ពោធិមណ្ឌល ថ្វាយបង្គំហើយត្រឡប់ទៅវិញ នាងមានសិរីរុងរឿងភ្លឺផ្លេកដូចជាផ្លេកបន្ទោរ។

13.

១៣.

Nīladhampillabhārā sā, visālāyatalocanā;

Soṇṇadolābhasavaṇā, sāmā subhapayodharā.

នាងមានសក់ខ្មៅរលោងក្រាស់ មានភ្នែកធំវែង មានត្រចៀកល្អដូចជាអង្រឹងមាស មានសម្បុរខ្មៅស្រអែម និងមានដោះដ៏ទ្រលុកទ្រលន់ល្អ។

14.

១៤.

Sataraṃsīhi sammissa, sañcyāmbudasamādharā;

Tuṅganāsā nīlabhamu, hāsabhāsā manoramā.

នាងមានពន្លឺលាយឡំដោយរស្មីរាប់រយ ប្រៀបដូចជាពពកដែលប្រមូលផ្តុំគ្នា មានច្រមុះស្រួចខ្ពស់ មានចិញ្ចើមខ្មៅស្រស់ មានសម្តីញញឹមគួរឲ្យត្រេកត្រអាលចិត្ត។

15.

១៥.

Īdisaṃ [Pg.170] no mahārājā, diṭṭhapubbaṃ kudācanaṃ;

Ehi tassā siriṃdeva, bodhimaṇḍamhi dakkhasīti.

បពិត្រមហារាជ ពួកយើងមិនដែលបានឃើញស្ត្រីមានរូបរាងបែបនេះពីមុនមកឡើយ។ សូមព្រះអង្គយាងទៅចុះ ព្រះអង្គនឹងបានទតឃើញសិរីរុងរឿងរបស់នាងនៅពោធិមណ្ឌលនោះជាមិនខាន។

Taṃ sutvā rājā savaṇasaṃsaggeneva tāya paṭibaddhacitto caturaṅginiṃsenaṃ gahetvā rājadhītaraṃ bodhivandanatthāya āgatakāle bahipākāre senaṃ parikkhipāpetvā gaṇhathetanti manusse niyojesi. Tato senāpi taṃ gahaṇasajjā aṭṭhāsi. Rājadhītā te disvā sīghaṃ sindhavaṃ upasaṅkamitvā tassa piṭṭhiyaṃ nisinnā paṇhiyā saññaṃ adāsi. So taṃ gahetvā vegena ākāsaṃ pakkhandi. Sā pana dunnisinnabhāvena assassa vegaṃ sandhāretumasakkontī assapiṭṭhito parigali. Sindhavo rājadhītaraṃ patamānaṃ disvā rājovādaṃ saramāno vegenāgantvā tassā kese ḍaṃsitvā ukkhipitvā patamānāya tassā piṭṭhiṃdatvā nisīdāpetvā ākāsena taṃ netvā pāṭaliputtanagareyeva patiṭṭhāpesi.

ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏មានព្រះទ័យប្រតិព័ទ្ធនឹងនាងគ្រាន់តែដោយសារបានឮ ទើបទ្រង់នាំកងទ័ពមានអង្គបួន (ចតុរង្គសេនា) ទៅព័ទ្ធជុំវិញកំពែងខាងក្រៅក្នុងពេលដែលរាជបុត្រីយាងមកថ្វាយបង្គំព្រះពោធិព្រឹក្ស រួចបញ្ជាពួកពលទាហានថា «ចូរចាប់នាងចុះ»។ លំដាប់នោះ កងទ័ពក៏ត្រៀមខ្លួនជាស្រេចដើម្បីចាប់នាង។ រាជបុត្រីបានឃើញទាហានទាំងនោះ ក៏ប្រញាប់ចូលទៅជិតសេះសិន្ធព រួចឡើងជិះលើខ្នងវា ហើយធ្វើសញ្ញាដោយកែងជើង។ សេះនោះក៏នាំនាងហោះឡើងទៅលើអាកាសយ៉ាងលឿន។ ប៉ុន្តែដោយសារនាងអង្គុយមិនទាន់ស្រួលបួល មិនអាចទ្រាំទ្រនឹងល្បឿនសេះបាន ក៏របូតធ្លាក់ពីលើខ្នងសេះ។ សេះសិន្ធពបានឃើញរាជបុត្រីធ្លាក់ចុះ ក៏នឹកឃើញដល់ឱវាទរបស់ព្រះរាជា ទើបស្ទុះទៅយ៉ាងលឿនខាំកន្ត្រាក់សក់នាងលើកឡើង រួចទ្រនាងដែលកំពុងធ្លាក់នោះឲ្យអង្គុយលើខ្នងរបស់ខ្លួនវិញ ហើយនាំនាងហោះតាមអាកាសទៅដាក់ដល់ក្រុងបាដលិបុត្តវិញដោយសុវត្ថិភាព។

16.

១៦.

Tiracchānagatāpevaṃ, sarantā upakārakaṃ;

Na jahantīti mantvāna, kataññū hontu pāṇinoti.

សូម្បីតែសត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយ កាលនឹកឃើញដល់អ្នកមានគុណ ក៏មិនលះបង់ចោលឡើយ ជនទាំងឡាយដឹងយ៉ាងនេះហើយ គួរតែជាអ្នកដឹងគុណ (កតញ្ញូ) ចុះ។

Tato paṭṭhāya sā puññakammaṃ katvā saggaparāyanā ahosīti.

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក នាងបានធ្វើបុណ្យកុសល ហើយមានបរលោកទៅកាន់ស្ថានសួគ៌ជាទីបំផុត។

17.

១៧.

Yo yaṃ dumindaṃyatinandanena;

Sampūjitaṃ pūjayate sa pañño;

Sa bhogavā hoti anītiko ca,Sabbattha so hoti pasattharūpo.

បុគ្គលណាជាអ្នកមានប្រាជ្ញា តែងបូជាព្រះពោធិព្រឹក្សដ៏ប្រសើរ ដែលព្រះសាស្តាជាទីរីករាយនៃអ្នកបួសទ្រង់បូជាហើយ បុគ្គលនោះរមែងជាអ្នកមានភោគសម្បត្តិ មិនមានឧបទ្រពចង្រៃ និងជាអ្នកដែលគេសរសើរក្នុងគ្រប់ទិសទី។

Bodhirājadhītuyā vatthuṃ navamaṃ.

រឿងពោធិរាជបុត្រី ជាគម្រប់ប្រាំបួន ចប់។

40. Kuṇḍaliyā vatthumhi ayamānupubbīkathā

៤០. នេះជាលំដាប់រឿងរ៉ាវក្នុងរឿងនាងកុណ្ឌលី៖

Laṅkādīpe [Pg.171] rohaṇajapade mahāgāmo nāma ahosi, tattha tissavihāraṃ nāma anekasatabhikkhūhi samākiṇṇaṃ anekapariveṇapatimaṇḍitaṃ vihāraṃ ahosi. Tattheko tisso nāma sāmaṇero paṭivasati. So ekasmiṃsamaye janapadacārikaṃ caranto pāsāṇavāpigāme bhikkhaṃ caritvā yāpanamattaṃ bhattaṃ sappinā saddhiṃ labhitvā nikkhamma gāmadvāraṃ patvā mahāgāmābhimukho gacchanto manusse udakaphāsukaṭṭhānaṃ pucchi. Tehi bhante tumhākaṃ abhimukhe avidūraṭṭhāne kakubandakandaraṃ nāma sandamānasītalodakaṃ dhavalavālukātalaṃ tattha tumhe gantvā nahātvā sītalacchāyāya vālukātale nisinno bhattakiccaṃ katvā gacchathāti vutte sāmaṇero [Pg.172] sādhūti vatvā tattha gantvā phāsukaṭṭhāne nisinno bhattaṃ bhuñjitumārabhi. Tadā ekena vanakammikena saddhiṃaraññaṃ gatā ekā sunakhī tasmiṃ kandare ekasmiṃ pabbhāraṭṭhāne dārake vijāyitvā chātajjhattā pavedhamānagattā dārakānaṃ samīpenipannā sāmaṇerassa patte āhāragandhaṃ ghāyitvā nipannaṭṭhānato vuṭṭhāya pavedhamānā tassa samīpaṃ āgamma naṅguṭṭhaṃ cālentī aṭṭhāsi, sāmaṇero taṃ disvā kampitamānaso attano bhojanatthāya vaṭṭitaṃ pathamālopaṃ tassā purato ṭhapesi, tato sā somanassā taṃ bhuñji. Taṃ disvā tuṭṭho punappunaṃ ālopaṃ karonto tassā bhattaṃ datvā pattaṃ dhovitvā thavikāya pakkhipitvā agamāsi. Tato sā sunakhī sāmaṇeragatena pasādena tato cutā jambudīpe devaputtanagare rājānaṃ paṭicca tassa mahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhitvā dasamāsaccayena mātukucchito nikkhami, athassā sikhāmaṅgaladivase sampatte mātāpitaro panassā kuṇḍalāvaṭṭakesattā kuṇḍalāti nāma makaṃsu. Sā anukkamena soḷasavassuddesikā ahosi, tasmiṃ kira samaye tisso sāmaṇero mahābodhiṃ vandissāmīti nāvaṃ abhiruyha jambudīpaṃ gantvā anupubbena devaputtanagaraṃ patvā sunivattho supāruto yugamattadaso bhikkhāya caranto mahāvīthiṃ sampāpuṇi. Rājadhītā sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā antaravīthiṃ olokentī bhikkhantaṃ sāmaṇeraṃ disvā pubbasinehaṃ paṭilabhi, tasmiṃkhaṇe tassā jātissarañāṇaṃ ahosi. Sā kira pubbe bhikkhuṇī hutvā paṇṇasūciyā saddhiṃ potthakañca padīpiyatelañca datvā jātissarā bhaveyyaṃti patthanaṃ ṭhapesi, tato sājātiṃ anussarantī sāmaṇerena attano katūpakāraṃ ditvā somanassā naṃ pakkosāpetvā rājagehe āsanaṃ paññāpetvā tattha nisinnaṃ nānaggarasa bhojanena parivisitvā onītapattapāṇiṃ sāmaṇeraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā tena saddhiṃ sallapantī evamāha.

ក្នុងកោះលង្កា នាស្រុកោរហណៈ មានភូមិធំមួយឈ្មោះថា មហាកាម។ ក្នុងភូមិនោះ មានវិហារមួយឈ្មោះថា តិស្សវិហារ ជាវិហារកុះករទៅដោយភិក្ខុជាច្រើនរយរូប និងលម្អទៅដោយបរិវេណជាច្រើន។ ក្នុងវិហារនោះ មានសាមណេរមួយរូបឈ្មោះថា តិស្សៈ ស្នាក់នៅ។ សម័យមួយ សាមណេរនោះកាលដើរចារិកទៅកាន់ជនបទ បានត្រេចចរិកបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិបាសាណវាបិ បានចង្ហាន់ល្មមចិញ្ចឹមជីវិតជាមួយទឹកដោះថ្លា (សប្បិ) រួចចេញទៅដល់ទ្វារភូមិ កាលដើរសំដៅទៅកាន់មហាកាម ក៏បានសួររកកន្លែងដែលមានទឹកស្រួលដល់មនុស្សទាំងឡាយ។ មនុស្សទាំងឡាយប្រាប់ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ នៅខាងមុខលោកម្ចាស់មិនឆ្ងាយប៉ុន្មាន មានជ្រលងភ្នំមួយឈ្មោះថា កកុពន្ធកន្ទរៈ មានទឹកហូរត្រជាក់ និងមានឆ្នេរខ្សាច់សស្អាត សូមលោកម្ចាស់និមន្តទៅស្រង់ទឹកនៅទីនោះ ហើយគង់ឆាន់ចង្ហាន់លើឆ្នេរខ្សាច់ក្រោមម្លប់ដ៏ត្រជាក់ រួចសឹមនិមន្តទៅចុះ» កាលបើគេជម្រាបយ៉ាងនេះហើយ សាមណេរក៏ទទួលថា «សាធុ» រួចនិមន្តទៅកាន់ទីនោះ គង់លើកន្លែងដ៏សមគួរ ហើយចាប់ផ្តើមឆាន់ចង្ហាន់។ គ្រានោះ មានមេឆ្កែមួយក្បាលដែលទៅព្រៃជាមួយអ្នករកស៊ីកាប់ឈើ បានកើតកូននៅក្នុងល្អាងភ្នំមួយនាជ្រលងភ្នំនោះ វាមានសេចក្តីស្រេកឃ្លានជាខ្លាំង រាងកាយញ័រទទ្រើត ដេកនៅជិតកូនៗរបស់វា លុះធុំក្លិនចង្ហាន់ពីបាត្ររបស់សាមណេរ ក៏ក្រោកពីកន្លែងដែលវាដេក ដើរញ័រទទ្រើតចូលទៅជិតសាមណេរ គ្រវីកន្ទុយឈរនៅទីនោះ។ សាមណេរបានឃើញវាហើយ ក៏មានចិត្តអាណិតអាសូរ ទើបយកចង្ហាន់ពំនូតដំបូងដែលមូលទុកសម្រាប់ខ្លួនឯង ដាក់ទៅខាងមុខវា។ មេឆ្កែនោះក៏ស៊ីចង្ហាន់នោះដោយសេចក្តីត្រេកអរ។ សាមណេរឃើញដូច្នោះ ក៏មានចិត្តរីករាយ បានពូតចង្ហាន់ប្រគេនវាជាញឹកញាប់ លុះឲ្យចង្ហាន់ដល់វាអស់ហើយ ក៏លាងបាត្រដាក់ក្នុងថង់យាម រួចនិមន្តចេញទៅ។ ក្រោយមក មេឆ្កែនោះមានចិត្តជ្រះថ្លាចំពោះសាមណេរ លុះងាប់ទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងផ្ទៃនៃព្រះមហេសីរបស់ព្រះរាជា ក្នុងក្រុងទេវបុត្ត នាជម្ពូទ្វីប លុះកន្លងទៅដប់ខែ ក៏ប្រសូតចាកមាតា។ លុះដល់ថ្ងៃធ្វើមង្គលកាត់សក់ជុក មាតាបិតាបានដាក់ឈ្មោះនាងថា «កុណ្ឌលា» ព្រោះនាងមានសក់រួញអង្កាញ់ដូចជាកុណ្ឌល។ នាងចម្រើនវ័យឡើងមានអាយុប្រមាណដប់ប្រាំមួយឆ្នាំ។ សម័យនោះ សាមណេរតិស្សៈគិតថា «យើងនឹងទៅថ្វាយបង្គំព្រះមហាពោធិ» ក៏ឡើងជិះសំពៅទៅកាន់ជម្ពូទ្វីប ហើយធ្វើដំណើរទៅតាមលំដាប់រហូតដល់ក្រុងទេវបុត្ត ស្លៀកដណ្តប់ស្អាតបាត ដើរបិណ្ឌបាតដោយសង្រួមភ្នែកត្រឹមមួយនឹម យាងទៅដល់វិថីធំ។ រាជបុត្រីបើកសីហបញ្ជរ (បង្អួច) សម្លឹងមើលទៅតាមវិថី បានឃើញសាមណេរកំពុងដើរបិណ្ឌបាត ក៏កើតសេចក្តីស្រឡាញ់ពីជាតិមុនឡើង ក្នុងខណៈនោះ នាងក៏បានរលឹកជាតិ (ជាតិស្សរញាណ)។ ឮថា ក្នុងជាតិមុន នាងធ្លាប់ធ្វើជាភិក្ខុនី ហើយបានប្រគេនម្ជុលដេរ សៀវភៅ និងប្រេងចង្កៀង រួចតាំងប្រាថ្នាថា «សូមឲ្យខ្ញុំបានរលឹកជាតិ» ព្រោះហេតុនោះ នាងកាលរលឹកជាតិ ក៏បានឃើញឧបការៈដែលសាមណេរធ្លាប់ធ្វើដល់ខ្លួន ក៏មានចិត្តត្រេកអរ ឲ្យគេទៅនិមន្តសាមណេរមក រៀបចំអាសនៈក្នុងរាជវាំង ញ៉ាំងសាមណេរដែលគង់លើអាសនៈនោះឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយភោជនាហារមានរសជាតិផ្សេងៗ លុះសាមណេរឆាន់រួចដកព្រះហស្តចេញពីបាត្រហើយ នាងក៏ចូលទៅជិត ក្រាបថ្វាយបង្គំ រួចអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ សន្ទនាជាមួយសាមណេរយ៉ាងនេះថា៖

1.

១.

Na sañjānāsi maṃ dhīra, pubbehaṃ tava dāsikā;

Tenāhaṃ sukhitā āsiṃ, tasmā tvamasi issaroti.

បពិត្រលោកអ្នកមានប្រាជ្ញា លោកមិនស្គាល់ខ្ញុំទេឬ កាលពីមុនខ្ញុំជាអ្នកបម្រើរបស់លោក ដោយសារបុណ្យនោះ ខ្ញុំទើបបានសោយសុខ ព្រោះហេតុនោះ លោកគឺជាម្ចាស់របស់ខ្ញុំ។

Taṃ sutvā sāmaṇero āha.

សាមណេរបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏ពោលថា៖

2.

២.

Natthi me tādisī dāsī, na sañjānāmi taṃ ahaṃ;

Kāsi tvaṃ kassa vā dhītā, taṃ me akkhāhi pucchitāti.

ខ្ញុំមិនមានស្រីបម្រើបែបនេះទេ ខ្ញុំមិនស្គាល់នាងឡើយ នាងជាអ្នកណា ឬជាកូនស្រីរបស់នរណា ខ្ញុំសួរហើយ សូមនាងប្រាប់ខ្ញុំមក។

Tato sā taṃ sārāpentī āha.

លំដាប់នោះ នាងកាលនឹងរំលឹកដល់សាមណេរនោះ ទើបពោលថា៖

3.

៣.

Sārāpemi tuvaṃ ajja, yathā jānāsimaṃ ise;

Bujjhassu bodhito dāni, mayā jātiṃsarantiyā.

បពិត្រលោកអ្នកស្វែងរកគុណ ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំម្ចាស់សូមរំលឹកលោកម្ចាស់ ដើម្បីឲ្យលោកម្ចាស់ស្គាល់ខ្ញុំម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ដឹងខ្លួនឥឡូវនេះចុះ ដោយសារខ្ញុំម្ចាស់រលឹកជាតិបាន។

4.

៤.

Pāsāṇavāpigāmamhi, tambapaṇṇimhi rohaṇe;

Bhikkhitvāna tuvaṃ bhante, yadā kakubandakandare.

បពិត្រលោកម្ចាស់ កាលដែលលោកម្ចាស់ត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិបាសាណវាបិ ក្នុងដែនរោហណៈ នៃកោះតម្ពបណ្ណិ ក្នុងជ្រលងភ្នំកកុពន្ធៈ។

5.

៥.

Nisīditvāna tvaṃ bhattaṃ, bhuttakālaṃ sarissasi;

Tadāhaṃ sunakhī āsiṃ, vijātā laddhagocarā.

លោកម្ចាស់គង់ឆាន់ភត្ត លោកម្ចាស់នៅចាំកាលនោះបានដែរឬទេ កាលនោះ ខ្ញុំម្ចាស់ជាមេឆ្កែញី ដែលទើបនឹងកើតកូនថ្មីៗ បានអាហារមកហើយ។

6.

៦.

Dārake [Pg.173] khādituṃ mayha, māsannā khudapīḷitā;

Pavedhamānasabbaṅgā, aṭṭhāsiṃ tava santike.

ខ្ញុំម្ចាស់ជិតនឹងស៊ីកូនរបស់ខ្លួនឯងទៅហើយ ព្រោះត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានបៀតបៀនយ៉ាងខ្លាំង មានសរីរាង្គទាំងមូលញាប់ញ័រ បានមកឈរនៅជិតលោកម្ចាស់។

7.

៧.

Disvā taṃ maṃ tadā bhante, vedhamānaṃ bubhukkhitaṃ;

Chinnabhatto tuvaṃ hutvā, mamaṃ bhattena tosayī.

បពិត្រលោកម្ចាស់ កាលនោះ លោកម្ចាស់បានឃើញខ្ញុំម្ចាស់ ដែលកំពុងញាប់ញ័រ និងស្រេកឃ្លានខ្លាំង លោកម្ចាស់ក៏សុខចិត្តដាច់ចង្ហាន់ខ្លួនឯង ហើយបានញ៉ាំងខ្ញុំម្ចាស់ឲ្យត្រេកអរដោយភត្តនោះ។

8.

៨.

Tadāhaṃ muducittena, cittaṃ tayi pasādayiṃ;

Tenāhaṃ puññakammena, dutiye attasambhave.

កាលនោះ ខ្ញុំម្ចាស់មានចិត្តទន់ភ្លន់ បានជ្រះថ្លាចំពោះលោកម្ចាស់ ដោយសារបុណ្យកម្មនោះ ក្នុងអត្តភាពជាគម្រប់ពីរ។

9.

៩.

Idha rājakule jātā, sabbakāmasamiddhinī;

Cittappasādamattena, lokanāthassa sāsane.

ខ្ញុំម្ចាស់បានមកកើតក្នុងរាជត្រកូលនេះ ប្រកបដោយសេចក្តីសម្រេចក្នុងកាមទាំងពួង គ្រាន់តែសេចក្តីជ្រះថ្លានៃចិត្ត ក្នុងព្រះសាសនារបស់ព្រះលោកនាថ។

10.

១០.

Tadahupabbajitassāpi, īdisā honti sampadā;

Kīdisaṃ hoti sambuddhe, pasādena phalaṃ aho.

សូម្បីបុគ្គលដែលបួសក្នុងថ្ងៃនោះ ក៏នៅមានសម្បត្តិដល់ម៉្លេះ ឱ! ចុះទម្រាំតែសេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសម្ពុទ្ធ ផលនឹងទៅជាយ៉ាងណាទៅហ្ន៎។

11.

១១.

Aññāni pana kiccāni, pahāyāttahite rato;

Atandito divārattiṃ, sarātu ratanattayaṃti.

ម្យ៉ាងទៀត លោកម្ចាស់ចូរលះបង់កិច្ចការដទៃទាំងឡាយចេញ ហើយជាអ្នកត្រេកអរក្នុងប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ជាអ្នកមិនខ្ជិលច្រអូស គប្បីរំលឹកដល់ព្រះរតនត្រ័យទាំងយប់ទាំងថ្ងៃចុះ។

Evaṃ sāmaṇerena katūpakāraṃ sārāpetvā bhante tava dāsiyā anuggahaṃ paṭicca idheva vasathāti nimantitvā tena sampaṭicchite mahantaṃ vihāraṃ kārāpetvā sāmaṇeraṃ ādiṃ katvā anekabhikkhusate nimantetvā vihāre vasāpetvā sulabhaṃ katvā catupaccayehi upaṭṭhāsi. Sāmaṇeropi sunakhiyā dinnadānaṃ anussaritvā tuṭṭho buddhānussatiṃ manasikaronto na cirenava arahattaṃ patvā tasmiṃyeva vihāre vasanto āyupariyosāne tattheva parinibbāyīti.

នាងកាលដែលរំលឹកឧបការៈដែលសាមណេរបានធ្វើហើយយ៉ាងនេះ ទើបនិមន្តថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់អនុគ្រោះដល់ស្រីបម្រើរបស់លោកម្ចាស់ ហើយគង់នៅទីនេះចុះ» កាលដែលសាមណេរនោះទទួលស្របព្រមហើយ នាងក៏បានកសាងវិហារដ៏ធំមួយ ហើយបាននិមន្តភិក្ខុជាច្រើនរយរូប មានសាមណេរនោះជាប្រធាន ឲ្យគង់នៅក្នុងវិហារនោះ ហើយបានឧបត្ថម្ភគាំទ្រដោយបច្ច័យបួនយ៉ាងងាយស្រួល។ ចំណែកសាមណេរនោះ កាលរំលឹកដល់ទានដែលខ្លួនបានឲ្យដល់មេឆ្កែ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវពុទ្ធានុស្សតិ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត កាលដែលគង់នៅក្នុងវិហារនោះឯង លុះអស់អាយុកាល ក៏បានបរិនិព្វានក្នុងទីនោះឯង។

12.

១២.

Tiyaddhesu tilokasmiṃ, natthi vatthuttayaṃ vinā;

Sattāna mañña micchattha, dāyakaṃ surapādapaṃ.

ក្នុងត្រៃលោក ក្នុងកាលទាំងបី វៀរលែងតែព្រះរតនត្រ័យចេញ មិនមានវត្ថុដទៃណាដែលជាគ្រឿងផ្តល់នូវសេចក្តីប្រាថ្នាដល់សត្វទាំងឡាយ ដូចជាដើមកល្បព្រឹក្សឡើយ។

Kuṇḍaliyā vatthuṃ dasamaṃ.

រឿងនាងកុណ្ឌលី ជាគម្រប់ដប់ ចប់ហើយ។

Mahāsenavaggo catuttho.

មហាសេនវគ្គ ទីបួន ចប់ហើយ។

Ettāvatā jambudīpuppattikathā samattā.

រឿងរ៉ាវនៃការកើតឡើងក្នុងជម្ពូទ្វីប មានត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ចប់សព្វគ្រប់ហើយ។