นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Homage to the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One.

จตุรารกฺขทีปนี

The Lamp that Illuminates the Four Protections

กายปจฺจเวกฺขณา

Reflection on the Body

๑. ทุสฺสีลกถา,

1. Discourse on Bad Conduct,

๒. สีลานิสํสกถา,

2. Discourse on the Benefits of Virtue,

๓. อนูสาสนกถา,

3. Discourse on Instruction,

๔. อาวาสิกาจารกถา,

4. Discourse on the Conduct of Resident Monks,

๕. ปจฺจยนิสฺสคฺคกถา,

5. Discourse on Relinquishing Requisites,

๖. ปาติโมกฺขกถา,

6. Discourse on the Pātimokkha,

๗. ทายโกวาทกถา,

7. Discourse on Advice to Donors,

ปณามปฏิญา

Homage and Proclamation

๑.

1.

จกฺกวาฬ [Pg.1] นหุตา ค, เทวาลิ คณ จุมฺพิโต;

พุทฺธ ปาทมฺพุโช ฐาตุ, สีเส ทยา ติคนฺธโช.

May the Buddha's lotus feet, kissed by the hosts of gods from hundreds of thousands of world-systems, remain upon my head, O Compassionate One, born of the three fragrances.

๒.

2.

นนฺต [Pg.2] จกฺกวาฬ พฺภุคฺค, คุณ สนฺนิจฺจิตํ ชินํ;

วนฺเท ตปฺปูชิตํ ธมฺมํ, ตชฺชํ สงฺฆญฺจ นิมฺมลํ.

I worship the Conqueror, whose virtues are amassed, transcending endless world-systems; I worship the Dhamma, revered by him, and the Sangha, born of him, immaculate.

๓.

3.

วกฺขามิ [Pg.3] จตุรารกฺขํ, สมฺพุทฺธ วจน นฺวยํ;

อปฺปมาทาวหํ เอตํ, โสตฺตพฺพํ ภวภีรุหิ.

I will declare the four protections, according to the words of the Perfectly Enlightened One. This brings about heedfulness; it should be heard by those who fear existence.

๔.

4.

พุทฺธานุสฺสติ [Pg.4] มรณา, ภุภา เมตฺตาจ ภาวนา;

อปฺปมาทาย อารกฺขา, จตสฺโส มานิตา สตํ.

Recollection of the Buddha, mindfulness of death, meditation on repulsiveness, and the cultivation of loving-kindness; these four protections for heedfulness are honored by the good.

๑. พุทฺธานูสฺสติ ภาวนา,

1. The Cultivation of the Recollection of the Buddha,

๒. มรณสฺสติ ภาวนา,

2. The Cultivation of Mindfulness of Death,

๓. อสุภ ภาวนา,

3. The Meditation on Repulsiveness,

๔. เมตฺตา ภาวนา,

4. The Cultivation of Loving-Kindness,

๕.

5.

พุทฺโธวาทํ [Pg.5] สริตฺวาว, มจฺจุพฺพิคฺคา สุเขสิโน;

สีตา สีตตรํ ยนฺติ, สุภเมตฺตมฺพุสิ-ฏฺฐิตา.

Having recollected the Buddha's admonition, those who fear death and seek happiness go to a cool, even cooler state, established in the water of purity and loving-kindness.

๖.

6.

มรณคฺคิ วารณมฺพุ, สมฺพุทฺธวจนํ ยิทํ;

พหู ตทคฺคิ สนฺตตฺตา, สีตาวาสุํ ตทมฺพุนา.

This word of the Perfectly Enlightened One is the water that wards off the fire of death. Many, scorched by that fire, found a cool dwelling with that water.

๗.

7.

สทฺธํ [Pg.6] พุทฺเธน เตเชตฺวา, มานํ มรณจินฺตยา;

อสุภาย หเน ราคํ, โทสํ เมตฺตาย ปญฺญวา.

A wise person should kindle faith through the Buddha, destroy pride with contemplation of death, eradicate lust through the repulsive, and eliminate hatred with loving-kindness.

๑. พุทฺธานุสฺสติ นิทฺเทส

1. The Exposition of the Recollection of the Buddha

๑.

1.

อรหํ [Pg.7] สมฺมาสมฺพุทฺโธ, วิชฺชกฺขิ จรณปฺปโท;

สุคโต สุคโท สตฺถา, สพฺพญฺญู ภควาทโม.

The Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One, endowed with knowledge and conduct, the Well-farer, the Well-spoken, the Teacher, the All-knower, the Blessed One, the Tamer.

๒.

2.

อารกตฺตาริหนฺตตฺตา[Pg.9], ปาปาการกโตรโห;

หต จกฺการโต ปูชา, รหตฺตา จารหํ นเม.

Because he is far from defilements, because he has destroyed the enemies, because he does no evil even in secret, because he has destroyed the spokes of the wheel, and because he is worthy of offerings, he is an Arahant; to him I pay homage.

๓.

3.

สมุตฺเต [Pg.11] ชิย คิหีนํ, อนุปุพฺพิกโถ ชิโน;

อทาสิ ปรมํ ตุฏฺฐึ, สจฺจานิ ทสฺสยํ ทิวา.

Having encouraged the householders, the Conqueror gave the gradual discourse; he bestowed supreme satisfaction, revealing the truths by day.

๔.

4.

ภิกฺขูนํ [Pg.12] ปฐเม ยาเม, ปาเยสิ อมตาคทํ;

ชาติเขตฺตาค เทวานํ, กงฺขจฺเฉโท ส มชฺฌิเม;

In the first watch of the night, he gave the deathless nectar to the monks; for the gods come from the realm of birth, he cut off doubt in the middle watch.

๕.

5.

อาโท ผลสุขํ เวทิ, มชฺเฌ เสยฺย มกา ชิโน;

เวเนยฺโย โลกนํ อนฺเต, ปจฺฉิเมปิ ติธา กเต.

In the beginning, he experienced the happiness of fruition; in the middle, the Conqueror made his bed; in the end, he surveyed the world for trainable beings, thus dividing the last watch also into three.

๖.

6.

เขทํ [Pg.14] อคณยํ นาโถ, ปญฺจ พุทฺธกตํ วหํ;

สตฺถสิทฺโธ ปรตฺถํว, พฺยาวโฏ สุมหาทโย.

The Lord, disregarding weariness, bearing the fivefold Buddha-duty; like a perfect Teacher, he was engaged for the welfare of others, being greatly compassionate.

๗.

7.

จงฺกมิตฺวา นิสีทิตฺวา, รตฺตึทิวญฺจ ฌายิตุํ;

สุปิตุํ มชฺฌยาเมว, พุทฺโธ ภิกฺขูน โมวทิ.

Having walked and sat, to meditate night and day, and to sleep only in the middle watch—thus the Buddha advised the monks.

๘.

8.

นาล [Pg.15] มาลสิตุํ ตสฺส, มหาวีรสฺส สาสเน;

ปมาทาย มุนินฺทสฺส, กตญฺญู สาธุ สมฺมโต.

It is not proper to be lazy in the teaching of that Great Hero, nor to be heedless towards the Lord of Sages; the grateful one is well-esteemed by the virtuous.

๙.

9.

อนญฺญาตสฺส ญาตาย, อปตฺตสฺสจ ปตฺติยา;

อารเภตุํว โน ยุตฺโต, อปฺปมตฺโต รโหคโต.

For the unknown to be known, and for the unreached to be reached, it is fitting for one to strive, heedful and gone to solitude.

๑๐.

10.

อารพฺภถ [Pg.16] นิกฺกมถ, ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน;

ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร.

Strive, go forth, apply yourselves to the Buddha's teaching! Demolish the army of Death, as an elephant demolishes a reed house.

๑๑.

11.

โย [Pg.17] อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, อปฺปมตฺโต วิหิสฺสติ;

ปหาย ชาติ สํสารํ, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสติ;

Whoever dwells heedfully in this Dhamma and Vinaya, having abandoned the cycle of birth, will make an end of suffering.

๑๒.

12.

อิติ [Pg.18] อุยฺโยชนํ มฺหากํ, มุตฺตสฺส มุตฺติยา สรํ;

นยุตฺโตว ปมาทาย, มหาทยสฺส สตฺถุโน.

Thus, this is our exhortation: remembering the liberation of the Liberated One, it is not proper to be heedless towards the Teacher of great compassion.

๑๓.

13.

สุตฺเตน ทุพฺพิตกฺเกน, อกิจฺจ กรเณนวา;

โมฆ กาลกฺขโย มนฺโท, ทุกฺขสฺสนฺตํ กถํกเร.

Through wrongly conceived doctrine or by doing what should not be done, the fool wastes time in vain; how can he make an end of suffering?

๑๔.

14.

อากาสํ [Pg.19] จกฺกวาฬญฺจ, สตฺตา พุทฺธคุณา ปิจ;

อนนฺตานาม จตฺตาโร, ปริจฺเฉโท นวิชฺชติ.

Space, world-systems, beings, and the virtues of the Buddha—these four are indeed infinite; no limit is found.

๑๕.

15.

ยถาปิ นภ มากาสํ, องฺคุลรชฺชุยฏฺฐิภิ;

มิเนตุํ เนว สกฺโกติ, เอวํ เกนจิ ตคฺคุณํ.

Just as the sky, space, cannot be measured with a finger, a rope, or a rod, so too, no one can measure his virtues.

๒. มรณสฺสตินิทฺเทส

2. The Exposition on Mindfulness of Death

๑.

1.

มรณสฺสติ [Pg.23] มิจฺฉนฺโต, ตาว พุทฺธวโจ สุณ;

อวิกฺขิตฺเตน จิตฺเตน, สมฺพุทฺธ วจนํ หิทํ.

Desiring mindfulness of death, one should first listen to the Buddha's word; with an undistracted mind, for this is the word of the Perfectly Enlightened One.

๒.

2.

อนิมิตฺต [Pg.24] มนญฺญาตํ, มจฺจานํ อิธ ชีวิตํ;

กสิรญฺจ ปริตฺตญฺจ, ตญฺจ ทุกฺเขน สํยุตํ.

The life of mortals here is without sign and unknown; it is difficult and brief, and conjoined with suffering.

๓.

3.

น หิ โส ปกฺกโม อตฺถิ, เยน ชาตา นมิยฺยเร;

ชรมฺปิ ปตฺวา มรณํ, เอวํธมฺมา หิ ปาณิโน.

For there is no means by which those who are born will not die; even having reached old age, there is death—such indeed is the nature of living beings.

๔.

4.

ผลาน [Pg.25] มิว ปกฺกานํ, ปาโต ปตนโต ภยํ;

เอวํ ชาตาน มจฺจานํ, นิจฺจํ มรณ โต ภยํ.

Just as for ripe fruits, there is fear of falling early in the day, so for mortals once born, there is constant fear of death.

๕.

5.

ยถาปิ กุมฺภการสฺส, กตา มตฺติกภาชนา;

สพฺเพ เภทปริยนฺตา, เอวํ มจฺจาน ชีวิตํ.

Just as all earthenware vessels made by a potter have breaking as their end, so is the life of mortals.

๖.

6.

ทหราจ [Pg.26] มหนฺตาจ, เยพาลา เยจ ปณฺฑิตา;

สพฺเพ มจฺจุวสํ ยนฺติ, สพฺเพ มจฺจุปรายนา.

Both the young and the old, both the foolish and the wise, all go under the sway of death, all have death as their destination.

๗.

7.

เตสํ มจฺจุปเรตานํ, คจฺฉตํ ปรโลกโต;

นปิตา ตายเต ปุตฺตํ, ญาติวาปน ญาตเก;

For those overcome by death, going to the next world, a father cannot protect his son, nor relatives their kinsmen.

๘.

8.

เปกฺขตญฺเญว [Pg.27] ญาตีนํ, ปสฺส ลาลปฺปตํ ปุถุ;

เอกเมโกว มจฺจานํ, โค วชฺโฌวิย นิยฺยติ.

While their kinsmen are looking on and lamenting profusely, one by one mortals are led away, like an ox to the slaughter.

๙.

9.

เอว มพฺภาหโต โลโก, มจฺจุนาจ ชรายจ;

ตสฺมา ธีรา นโสจนฺติ, วิทิตฺวา โลก ปริยายํ.

Thus the world is afflicted by death and old age; therefore, the wise do not grieve, knowing the way of the world.

๑๐.

10.

อญฺเญปิ [Pg.28] ปสฺส คมเน, ยถา กมฺมุปเค นเร;

มจฺจุโน วสมาคมฺม, ผนฺทนฺเตวิธ ปาณิโน.

See also other people passing on according to their kamma; having come under the sway of death, beings tremble here.

๑๑.

11.

เยน เยนหิ มญฺญนฺติ,ตโตตสฺส หิ อญฺญถา;

เอตาทิโส วินาภาโว,ปสฺส โลกสฺส ปริยายนฺติ.

In whatever way they imagine it, it turns out other than that for them. Such is this separation; see the way of the world.

[สุลฺล สุตฺเต วุตฺตํ.]

[As stated in the Salla Sutta.]

๑๒.

12.

ยถาปิ [Pg.29] เสลา วิปุลา,นภํ อาหจฺจ ปจฺจตา;

สมนฺตา อนุปริ เยยฺยุํ,นิปฺโปเถนฺตา จตุทฺทิสา.

Just as massive mountains of rock, reaching to the sky, might advance from all sides, crushing the four quarters;

๑๓.

13.

เอวํ ชราจ มจฺจุจ,อธิวตฺตนฺติ ปาณิเน;

ขตฺติเยพฺราหฺมเณ เวสฺเส,สุทฺเท จณฺฑาล ปกฺกุเส;

นกิญฺจิ ปริวชฺเชติ,สพฺพเมวา ภิมทฺทติ.

So too, old age and death overwhelm living beings—warriors, brahmins, merchants, workers, outcasts, and scavengers; they spare nothing, but crush all.

๑๔.

14.

น [Pg.30] ตตฺถ หตฺถิ นํ ภุมฺมิ, น รถานํ นปตฺติยา;

น จาปิ มนฺตยุทฺเธน, สกฺกา เชตุํ ธเนนวา.

There, there is no place for elephant troops, nor for chariots, nor for infantry; nor is it possible to conquer by stratagem or by wealth.

๑๕.

15.

ตสฺมาหิ [Pg.31] ปณฺฑิโต โปโส,สมฺปสฺสํ อตฺถ มตฺตโน;

พุทฺเธ ธมฺเม จ สงฺเฆจ,ธีโร สทฺทํ นิเวสเย.

Therefore, a wise person, seeing their own welfare, steadfast, should place their faith in the Buddha, the Dhamma, and the Sangha.

๑๖.

16.

โย ธมฺมจารี กาเยน, วาจาย อุท เจตสา;

อิเธวนํ ปสํสนฺติ, ปจฺจสคฺเค ปโมทตีติ.

Whoever lives righteously by body, speech, or mind, is praised in this very life, and after death rejoices in heaven.

[ปพฺพตู มม สุตฺเต วุตฺตํ.]

[As stated in the Pabbatūpama Sutta.]

๑๗.

17.

ยถา [Pg.32] วาริวโห ปูโร, วเห รุกฺเข ปกูลเช;

เอวํ ชรามรเณน, วุยฺหนฺเต สพฺพ ปาณิโน.

Just as a full river sweeps away the trees on its bank, so are all beings swept away by aging and death.

๑๘.

18.

ทหราปิ หิ มิยฺยนฺติ,นราจ อถนาริโย;

ตตฺถ โก วิสาเสโปโส,ทหโร มฺหีติชีวิเต.

For even the young die, both men and women. Who then, in this life, can be confident, thinking, 'I am young'?

๑๙.

19.

สาย [Pg.33] เมเก นิทิสฺสนฺติ, ปาโต ทิฏฺฐา พหุชฺชนา;

ปาโต เอเก นทิสฺสนฺติ, สายํ ทิฏฺฐา พหุชฺชนา.

Of the many people seen in the morning, some are not seen by evening; of the many people seen in the evening, some are not seen by morning.

๒๐.

20.

อชฺเชว กิจฺจํ อาตปฺปํ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

นหิ โน สงฺกรํ เตน, มหาเสนน มจฺจุนาติ.

Today itself the ardent effort should be made; who knows if death will come tomorrow? For we have no agreement with Death and his great army.

[ชาตเกสุวุตฺตํ.]

[As stated in the Jātaka.]

๒๑.

21.

นตฺเถตฺถญฺโญ [Pg.34] นุสาสนฺโต, สยํวตฺตาน โมวท;

ชิเนริตา นุสาเรน, ภิกฺขุ สํสาร ภีรุโก.

There is no other instructor here; one should admonish oneself. Following the instruction proclaimed by the Conqueror, the monk, fearful of saṃsāra,

๒๒.

22.

อหิวาปิ [Pg.35] มํ ฑํเสยฺย, อญฺเญปิ วิสธาริโน;

อปิยาปิจ ฆาเตยฺยุํ, อุปฺปชฺเชยฺยุํ รุชาปิเม.

Even a snake might bite me, or other poison-bearing creatures; even enemies might kill me, and pains might arise for me.

๒๓.

23.

มจฺจุเสนา วุธาสงฺขฺยา, พาหิรชฺฌตฺตุ ปทฺทวา;

เตหายุ ปีฬิตํเฉชฺชํ, มริสฺส มชฺชวา สุเว.

The weapons of Death’s army are countless, as are the external and internal dangers; oppressed by them, life is cut off; I shall die today or tomorrow.

๒๔.

24.

อฬกฺกา [Pg.36] หิ ควาทีหิ, โจราทีหิ อรีหิปิ;

อภิณฺห สนฺนิปาเตหิ, รุชา ฉนวุตีหิปิ.

Indeed, afflicted by cattle and so on, by thieves and so on, and by enemies; by frequent calamities, and by the ninety-six diseases.

๒๕.

25.

พหูน มุปกาเรหิ, อนฺโนทกาทิเกหิปิ;

มริสฺสํ ปีฬิโต นิจฺจํ, นิรุชฺเฌยฺยายุ อชฺชวา.

Even with the support of many things, such as food and water, being constantly oppressed, I shall die; life might cease today or tomorrow.

๒๖.

26.

พหฺวาวุเธ [Pg.37] วิสชฺเชติ, นิลฺเลณํ มจฺจุนิทฺทโย;

วสนฺตํ ภวสงฺคาเม, นมุตฺโต โกจิ อาวุธา;

Pitiless Death relentlessly hurls many weapons; dwelling in the battle of existence, no one is freed from his weapon.

๒๗.

27.

มหพฺพลา มหาปญฺญา, มหิทฺธิกา มหทฺธนา;

นมุตฺตา สมฺมาสมฺพุทฺโธ, สพฺพโลกาธิโป อปิ;

Great in strength, great in wisdom, great in psychic power, great in wealth—none are freed; not even the Perfectly Self-Enlightened One, the sovereign of all the world.

๒๘.

28.

มยา [Pg.38] สมา นวา วุทฺธา, ตทาวุเธหิ เต มตา;

ตถา หมฺปิ มริสฺสามิ, เลณํ ปุญฺญํว เม กตํ.

The young and the old, just like me, died by those weapons. So too shall I die; merit indeed is the refuge I have made.

๒๙.

29.

ปถพฺยาปาทโย ธาตฺถู,อาหารา โภชนาทโย;

สีตุณฺห มุตุนาเมตํ,โทสา ปิตฺตเสมฺหานิลา.

The elements such as earth and water; nutriments such as food; cold, heat, and the seasons; the humors: bile, phlegm, and wind.

๓๐.

30.

ธาตฺวาหารุ [Pg.39] ตุโทสานํ, สมตฺเต วายุ ติฏฺฐติ;

วิสเม ตงฺขณญฺเญว, เฉชฺช มปฺปํ ปราธินํ.

When the elements, nutriments, seasons, and humors are in balance, life endures; when they are unbalanced, at that very moment it is cut off—short and dependent on others.

๓๑.

31.

ธาตฺวา หารุตุ โทสานํ, วิสมา สฺเวปฺยกลฺลโก;

อุสฺสาเห กลฺลกาเลว, กึกเรยฺยอกลฺลโก;

When the elements, nutriments, seasons, and humors are unbalanced, one is unwell even tomorrow. One should strive while the time is suitable; what can one who is unwell do?

๓๒.

32.

อุปฺปชฺเชยฺยุํ [Pg.40] รุชา สฺเวปิ, อสาโต ทุกฺขมา ขรา;

ปุเรตรํว อารพฺเภ, มาปจฺฉา อนุตาปนํ.

Even if pains should arise tomorrow, unpleasant, painful, and harsh, one should strive beforehand, so there is no regret afterward.

๓๓.

33.

สตฺตานํ [Pg.41] นีจกมฺมานํ, สรโณปิ ภยงฺกโร;

นีจานีจํ นชานามิ, มรณาสนฺนตมฺปิจ.

For beings of lowly kamma, even refuge is terrifying; I do not know my future state, whether low or high, nor the nearness of death.

๓๔.

34.

กมฺม ปีฬิต สตฺตานํ, ตงฺขณมฺปิ ภยุพฺภโว;

มเรยฺย มชฺชวา สฺเววา, นยุตฺโตว ปมชฺชิตุํ.

For beings oppressed by kamma, fear arises at that very moment; I might die today or tomorrow, so it is not at all proper to be heedless.

๓๕.

35.

ปุญฺญกฺขีณา ปชา ขิปฺปํ, อเหตุนาปิ นสฺสเย;

สุทฺธจิตฺโต มริสฺสามิ, น กิลิฏฺเฐน เจตสา.

People whose merit is exhausted might perish quickly, even without a cause; I shall die with a pure mind, not with a defiled mind.

๓๖.

36.

อุปจฺเฉทาปิ [Pg.42] เม สนฺติ, ภวาภวจิตา พหู;

เฉชฺชํ เตหายุ อชฺชาปิ, สาธฺวาสุมารเภ มตํ;

Causes of life's interruption also exist for me, many accumulated from existence to existence; by them life can be cut off even today; therefore, one should strive well and quickly for the end of death.

๓๗.

37.

กมฺมา ปราธ สตฺตานํ, วินาเส ปจฺจุปฏฺฐิเต;

อนโย นยรูเปน, พุทฺธิมากมฺย ติฏฺฐติ.

For beings whose kamma is faulty, when ruin is at hand, misfortune in the guise of good fortune stands, having overcome their intelligence.

๓๘.

38.

มรณาสนฺน [Pg.43] ตญฺเญว, จินฺเตยฺย ปญฺญวา สโต;

เอวํ จินฺตยนฺโต สนฺโต, นปาปํ กตฺตุ มุสฺสเห.

The wise and mindful one should contemplate that very nearness of death. Contemplating thus, the peaceful one would not venture to commit evil.

๓๙.

39.

มรณาสนฺน ตญฺเญว, จินฺเตยฺย พุทฺธสาวโก;

เอวํ จินฺตยนฺโต สนฺโต, กทาจิปิ อนุณฺณโต.

The Buddha's disciple should contemplate that very nearness of death. Contemplating thus, the peaceful one would never be arrogant.

๔๐.

40.

อทฺธาค [Pg.44] มรณํ ปญฺโญ, ปุเรตรํว จินฺตเย;

กเร กาตพฺพ กมฺมญฺจ, เอวํ โส นานุโสจติ.

Surely, the wise one should contemplate death beforehand. And he should do what ought to be done; thus he does not grieve.

๔๑.

41.

มรณาสนฺน สญฺญี โส, อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ;

ปตฺเตปิ มรเณ กาเล, น สมฺมุฬฺโห นโสกวา.

He who is conscious of the nearness of death, heedful and discerning, is not bewildered nor sorrowful, even when the time of death arrives.

๔๒.

42.

มรณา [Pg.45] สนฺนสญฺญี โส, โสเธติ อตฺตโน มลํ;

นิมฺมเลน จุโต ภิกฺขุ, นตฺเววา ปาย คามิโก.

He who is conscious of the nearness of death purifies his own defilements; the monk, passing away stainless, is indeed not bound for a state of woe.

๔๓.

43.

สติ อาสนฺน มรเณ,ทูรสญฺญี ปมาท วา;

โย กโรติ อกาตพฺพํ,ตทา โส อติโสจติ.

When death is near, whoever, perceiving it as distant and being heedless, does what should not be done, then grieves exceedingly.

๔๔.

44.

สติ [Pg.46] อาสนฺนมรเณ, ทูรสญฺญี ปมาทวา;

อากิณฺโณ ปาปธมฺเมหิ, ปชฺฌายิ ทุมฺมโน ตทา.

When death is near, one who perceives it as distant and is heedless, being overwhelmed by evil qualities, then broods with a sorrowful mind.

๔๕.

45.

สติ อาสนฺน มรเณ, ทุฏฺโฐ โทโสติ ถทฺธวา;

อภินนฺทติ สาเทติ, ตทาโส อติทุกฺขิโต.

When death is near, the wicked and stubborn one who, out of hatred, rejoices and delights, is then exceedingly afflicted.

๔๖.

46.

สติ [Pg.47] อาสนฺนมรเณ, ตุวฏํ น จิกิจฺฉติ;

สญฺจิจฺจาปตฺติ มาปนฺโน, ตทา โส ปริเทวติ.

When death is near, one who does not quickly seek a cure, having committed a deliberate offense, then laments.

๔๗.

47.

สติ อาสนฺน มรเณ, คิหีหิ นวเกหิจ;

สํสฏฺโฐ น นุโลเมหิ, สฺวติวสฺสุ มุโข ตทา.

When death is near, one who has associated with laypeople and novices, but not with suitable companions, then has a face full of tears.

๔๘.

48.

สติ [Pg.48] อาสนฺน มรเณ, กุหโก กุลทูสโก;

มิจฺฉาชีว สมาปนฺโน, ทุนฺนิมิตฺโตว โส จุโต.

When death is near, the deceiver, the corrupter of families, the one engaged in wrong livelihood, passes away like a bad omen.

๔๙.

49.

สโสกี [Pg.49] สหนนฺทีจ, ทุกฺเข ทุกฺโข สุเข สุโข;

คิหิกมฺเมสุ อุสฺสุกฺโก, ปสฺสํ คิชฺฌกูฏํ จุโต.

With sorrow and with joy, suffering when there is suffering, happy when there is happiness; zealous in household duties, seeing this, he has fallen from Vulture Peak.

๕๐.

50.

มริสฺสนฺติ อนาวชฺช, กิเลสาตุร ปีฬิโต;

กิมิขชฺชวโณ สาว, ภนฺโต กึ สุคตึ วเช.

One will die unreflecting, afflicted and oppressed by defilements. Like a festering, oozing wound, bewildered—what happy destiny would he reach?

๕๑.

51.

มริสฺสนฺติ [Pg.50] อนาวชฺช, ธุรทฺวยํ น ปูรติ;

คนฺถํ วิปสฺสนํ ตนฺที, การุญฺโญเยว โส จุโต.

They will die unreflecting, not fulfilling the dual burden. Slothful in study and insight, that compassionate one has indeed fallen.

๕๒.

52.

มริสฺสนฺติ อนาวชฺช, กิเลสานํ วสานุโค;

สมฺพุทฺธา-ณํ วีติกฺกนฺโต, การุญฺโญ นตฺถิ ตสฺสโม.

They will die unreflecting, under the sway of defilements. Having transgressed against the Buddhas, there is no compassion for such a one.

๕๓.

53.

มริสฺสนฺติ [Pg.51] อนาวชฺชํ, ธนเมสี อธมฺมโต;

ปุญฺเญ จินฺตาปิ นุปฺปชฺชิ, นิรยํ โส มนํ คโต.

They will die unreflecting, seeking wealth unrighteously. Not even a thought of merit arises; his mind has gone to hell.

๕๔.

54.

มเรยฺยนฺติ อนาวชฺชํ, ธนํ จินิ อธมฺมโต;

จิตํ จิตํ อิเหเวตํ, ตสฺมึคิทฺโธ ส เปตฺติโก.

They will die unreflecting, having accumulated wealth unrighteously. Heap upon heap, it remains right here. Greedy for that, he belongs to the realm of ghosts.

๕๕.

55.

อตฺถา [Pg.52] เคเห นิวตฺตนฺเต, สุสาเน มิตฺตพนฺธวา;

สุกตํ ทุกฺกตํ กมฺมํ, คจฺฉนฺต มนุคจฺฉติ.

Possessions remain at home, friends and relatives at the charnel ground. Well-done and ill-done kamma follows the one who is going.

๕๖.

56.

มเรยฺยนฺติ อนาวชฺชํ, อิหตฺถํ วา นุยุญฺชติ;

สมฺปราย มนเปกฺโข, สุชุํ วา ปายคามิโก.

They will die unreflecting, or they apply themselves to the purpose of this world, indifferent to the next world; or they are one who goes straight to the beyond.

๕๗.

57.

มเรยฺยนฺติ [Pg.53] สมาวชฺช, ธมฺมโต ธน เมสติ;

ปุญฺญการี สุลทฺเธน, มรเณปิ ส โมทติ.

Reflecting 'I will die,' one seeks wealth righteously. The doer of merit rejoices, even at death, in what has been well-gained.

๕๘.

58.

ปญฺจสีล สทารกฺโข, ยถาพลญฺจ ทายโก;

กาเล อุโปสถาวาโส, โส นิจฺจํ สุคตึ วชฺเช.

One who always guards the five precepts, gives according to one's ability, and observes the Uposatha at the proper time—such a one would ever go to a happy destiny.

๕๙.

59.

โธวาปตฺติมลํ [Pg.54] ขิปฺปํ, มจฺจุ อทฺธา คมิสฺสติ;

มิจฺฉาวิตกฺก มุจฺฉิชฺช, กร กาตพฺพภาวนํ.

Wash away the stain of offenses quickly, for death will surely come. Having cut off wrong thoughts, undertake the cultivation that should be done.

๖๐.

60.

อติกฺกนฺตา พหู รตฺโย, เขเปตฺวา มม ชีวิตํ;

มนฺทายุนา ปมาเทน, ยุตฺโต วิหริตุํ กถํ.

Many nights have passed, having spent my life. With little life remaining, how can I live endowed with heedlessness?

๖๑.

61.

หาสนฺตํ [Pg.55] นนฺทิ มตฺตานํ, มจฺจุสนฺธีหิ ตจฺฉเย;

กุจฺฉิ เมยฺยจุโต อชฺช, โก หาสนนฺทิตพฺพโก.

Laughing, intoxicated with delight, one is hewn down by the joints of death. My belly is like a gourd today; what is there to laugh and delight in?

๖๒.

62.

มจฺจุเสนาวุธา สงฺขฺยา, มรณาภิมุโข อหํ;

อจฺจายิตพฺพ กาโล ยํ, อิกฺขิตพฺพ มุทิกฺขตุ.

Death's army with its weapons is arrayed; I am facing death. This is the time for urgent action; let one examine what should be examined.

๖๓.

63.

ปุเรมรามิ [Pg.56] ทฏฺฐพฺพํ,ทกฺเขยฺยํ มจฺจุ เอสฺสติ;

อจฺจายิตพฺพ กาโล ยํ,โนกาโส หาสตุฏฺฐิยา.

Before I die, I should see what must be seen: that death will come. This is the time for urgent action; there is no opportunity for laughter and delight.

๖๔.

64.

อากิณฺณมจฺจุเสนานํ[Pg.57], อชฺช สฺเววา วินาสินํ;

อทฺธา ปหาย คามีนํ, กึ ปมาท วิหารินา.

For one surrounded by the army of death, who will perish today or tomorrow, who will surely depart, having abandoned all—what is the use of living heedlessly?

๖๕.

65.

ขณมตฺโตว ปจฺจกฺโข, อชฺช สฺเววา อติสฺสติ;

สมฺปราโย อติทีโฆ, ปรมฺปโร อนนฺติโก.

This life is directly perceived as but a moment; it will pass away today or tomorrow. The next world is very long, an endless succession.

๖๖.

66.

ขณมตฺโตว [Pg.58] ปจฺจกฺโข, มจฺจุนา ตํ ชหิสฺสติ;

ปหาย คมนีเย-สฺมึ, มหุสฺสาโห นิรตฺถโก.

This life is directly perceived as but a moment; it will be forsaken through death. In this state of having to abandon all and depart, great striving is useless.

๖๗.

67.

สมฺปราโย อติทีโฆ, อปาเถยฺเย สุทุตฺตโร;

มหุสฺสาเหน กาตพฺโพ, ตทตฺโถ ทีฆทสฺสินา.

The next world is very long, very difficult to cross without provisions for the journey. One with foresight should accomplish that purpose with great energy.

๖๘.

68.

สทฺธา [Pg.59] พนฺธตุ ปาเถยฺยํ, ตเทสนํ อิเหว หิ;

ภวนฺตเร นลพฺเภยฺย, อปาเถยฺย ติทุกฺขิโต.

Let faith bind up the provisions for the journey, for the seeking of it is right here. In another existence it cannot be obtained; without provisions, one is greatly distressed.

๖๙.

69.

สํสาร ตรณตฺถาย, มโหลุมฺปานิ พนฺธถ;

ภาวนา ทาน สีเลหิ, ติวิตฺติณฺโณ ภวณฺณโว.

For the sake of crossing saṃsāra, construct great rafts. By means of cultivation, generosity, and virtue, the ocean of becoming is crossed over.

๗๐.

70.

ภุญฺชํ [Pg.60] ภุญฺชํ ชนํ กาเม,กาลากาลา-พุโธนฺตโก;

กนฺเตกนฺเตติ มํสาโส,ปิวํปิวํว กํ มิคํ.

While people repeatedly indulge in sensual pleasures, the End-maker, unaware of the right or wrong time, a flesh-eater ever desiring, is like one drinking and drinking from a deer.

๗๑.

71.

กาเม กาเมสนาเยยฺย,กาโลกาโล มเตฏฺฐิยา;

ปูเร ปูเรตพฺพํ ธมฺมํ,อทฺธา อทฺธาน สํสรํ.

One might seek pleasures in sensual objects, considering the right and wrong time for what is desired. One should fulfill the Dhamma that is to be fulfilled; surely, the journey of saṃsāra is long.

๗๒.

72.

มเรยฺยนฺติ [Pg.61] อนุพฺพิคฺโค, ปาปกํ กตฺตุมุสฺสเห;

กเรยฺย หาสนนฺทิญฺจ, จาปลฺลญฺจ ปมาท วา.

Unagitated by the thought 'I will die,' one dares to do evil. One would indulge in laughter and delight, and fickleness or heedlessness.

๗๓.

73.

มเรยฺยมิติ [Pg.62] สํวิคฺโค, เลณเมว คเวสติ;

น หาสิ เนวนนฺทีจ, น จาปลฺโล กทาจิปิ.

Stirred by the thought 'I will die,' one seeks only a refuge. One does not laugh, nor does one delight, nor is one ever fickle.

๗๔.

74.

อจฺจุฏฺฐิต รุชคฺคีหิ, อจฺจายาเส ภยานเก;

โนสเธ มรณาสนฺเน, กตปุญฺญํว สาต-ทํ.

When the fires of illness have fiercely arisen, in overwhelming and dreadful danger, with no medicine when death is near, merit that has been done brings comfort.

๗๕.

75.

ญาติสงฺฆา [Pg.63] วิโยเชนฺตา, มรณนฺต ภุสาตุรา;

สพฺพํ ปหาย คนฺตาปิ, นนฺทิตพฺพานิ ปุญฺญิโน.

Separated from the assembly of relatives, severely afflicted until death, having gone and abandoned everything—even so, the meritorious have things in which to rejoice.

๗๖.

76.

ปสฺสนฺตา สุนิมิตฺตานิ, ปากฏานิ สกมฺมุนา;

สุขนฺติ มรเณ กาเล, นุโมทนฺตา กตานิจ.

Seeing auspicious signs, made manifest by their own kamma, they are happy at the time of death, rejoicing in what they have done.

๗๗.

77.

สาต-ทาตานิ [Pg.64] ปุญฺญานิ, เอวํ มหพฺภเย อปิ;

สุคตึ ลหุเนตานิ, กาตพฺพานิ ปุเรตรํ.

Meritorious deeds bring happiness, even in such great danger. These lead swiftly to a happy destiny; they should be done beforehand.

๗๘.

78.

เทวทูเต [Pg.65] ปกาเสตฺวา, ยมปุฏฺโฐ สยํกตํ;

ปุญฺญํ สรติ เจ สตฺโต, ตเทว สุคตึ วเช.

When the divine messengers have appeared, and one is questioned by Yama about what was done by oneself, if the being remembers their merit, that alone would lead to a happy destiny.

๗๙.

79.

ปาป [Pg.66] กฑฺฒมฺปิ นิรเย, มนํ ทุกฺขคตํ ปชํ;

ทุกฺขา โมเจติ ยํปุญฺญํ, สทา กาตพฺพเมว ตํ.

Evil drags a being, whose mind has gone to suffering, even into hell. That merit which frees from suffering—it should always be done.

๘๐.

80.

ปหายกํว ปุญฺญญฺหิ, ปหาตพฺพํว ปาปกํ;

ตํ ปทีปนฺธการํว, ทฺวยํ โอตฺวา ขุกํ วิย.

Merit is to be undertaken, and evil is to be abandoned. Like a lamp and darkness, both are to be discarded like vomit.

๘๑.

81.

ญาติสงฺฆา [Pg.67] วิโยเชนฺตา, มรณนฺต ภุสาตุรา;

สพฺพํ ปหาย คนฺตาโร, ภยานกานิ ปาปิโน.

Separated from kinsmen and communities, intensely afflicted until death, all must depart, having abandoned everything; the wicked experience dreadful things.

๘๒.

82.

ปสฺสนฺตา ทุนฺนิมิตฺตานิ, ปากฏานิ สกมฺมุนา;

มรเณ อติทุกฺขนฺติ, นุตาเปนฺตา กตานิจ.

Seeing ill omens made manifest by their own deeds, and lamenting what they have done, they suffer extremely at the time of death.

๘๓.

83.

ปฏิปีฬานิ [Pg.68] ปาปานิ, เอวํ มหพฺภเย สติ;

ทุคฺคตึ ลหุเนตานิ, ยุตฺโตว ปริวชฺชิตุํ.

Evil deeds are oppressive. When such great fear is present, they swiftly lead to a woeful state; it is indeed proper to avoid them.

๘๔.

84.

เทวทูเต [Pg.69] ปกาเสตฺวา, ยมราเชน ปุจฺฉิโต;

ปมาทสฺสนฺติ จิกฺขนฺโต, มหคฺคิมฺหิ ตุรํ ปติ.

When King Yama has pointed out the divine messengers and questioned him, he, declaring his negligence, quickly falls into a great fire.

๘๕.

85.

ปุญฺญํ อกริวา มาวา, ยมราชินฺท ปุจฺฉิโต;

ปมาทสฺสนฺติ จิกฺขนฺโต, มหาทุกฺขํ ตุรํ คมิ.

Questioned by Yama, the king, 'Did you not perform merit?', and declaring, 'It was negligence,' one will quickly go to great suffering.

๘๖.

86.

ปาปํ [Pg.70] อกริวา มาวา, ปุจฺฉิโต ยมสามินา;

ปมาทสฺสนฺติ จิกฺขนฺโต, ตตฺตํ คุฬํ ตุรํ คิลิ.

Questioned by the lord Yama, 'Did you commit evil?', and declaring, 'It was negligence,' one will quickly swallow a molten iron ball.

๘๗.

87.

ชาตมตฺตา ติชิณฺณาจ, อาตุราจ มตา วุธา;

เทวทูเต อิเม ปญฺจ, ทิสฺวา สํวิคฺคตํ วเช.

A newborn, an aged person, a sick person, a dead person, and one punished for a crime—seeing these five divine messengers, one should be stirred to spiritual urgency.

๘๘.

88.

โจทิตา [Pg.71] เทวทูเตหิ, เย ปมชฺชนฺติ มานวา;

เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ, หิน กายู ปคานรา.

Those human beings who are heedless, though spurred by the divine messengers, grieve for a long time, having attained a lowly existence.

๘๙.

89.

ธุรทฺวย [Pg.72] มนารพฺภ, คิหิกมฺมาทิเก รโต;

กถํ คิชฺฌกูฏํ เสสํ, เปตาวาสํ อติสฺสติ.

Not undertaking the twofold yoke, delighting in household duties and the like, how will he cross over Vulture Peak and the abode of ghosts?

๙๐.

90.

ปริยตฺติ มสิกฺขนฺโต,นารทฺโธ ปฏิปตฺติยํ;

อลโส ทุพฺพิตกฺโก โส,กึ ตํเสลํ อติสฺสติ.

Not learning the scriptures, not having commenced the practice, being lazy and of wrong thought, how will he cross over that flood?

๙๒.

92.

โมจนตฺถาย [Pg.73] ปพฺพชฺช, สํกิลิฏฺฐา ปมาทิโน;

สุคตฺยาปิจ เต ภฏฺฐา, อติทูราว มุตฺติโต.

Ordination is for the sake of liberation, but the negligent are defiled. Fallen even from a good destiny, they are very far indeed from freedom.

๙๓.

93.

สีทนฺเตว [Pg.74] ชเล ขิตฺตา, สิลา มหาว ขุทฺทกา;

ปตนฺติ ขุทฺทเกนาปิ, อปายํ ปาป กมฺมุนา.

Just as large and small stones, when thrown into water, sink, so too one falls into a state of loss by an evil deed, even a small one.

๙๔.

94.

ปตนฺตา ขุทฺทเกเนว, พหูหิ ปุน ปีฬิตา;

โมกฺโขกาสํ นวินฺทนฺติ, ปาปํ ขุทฺทมฺปิ นาจเร.

Falling due to even a small evil deed, then oppressed by many, they find no opportunity for release; therefore, one should not commit any evil, however small.

๙๕.

95.

เชคุจฺฉิตฺถูทราคมฺม[Pg.75], ปุนาปิ ตตฺถ นิจฺจคู;

ทุกฺขาติ ทุกฺข สํกิณฺโณ, หฏฺฐุํ ตุฏฺฐุํ นสกฺกุเณ.

Having come from a loathsome woman's womb, one constantly goes there again. Filled with suffering upon suffering, one is unable to be joyful or glad.

๙๖.

96.

อติพฺยาปิคุโณ [Pg.76] ปุญฺโญ,มหายโส สิรินฺธโร;

กุจฺฉิยํ เรตสิ วาโส,อตีว ลชฺชิตพฺพโก.

Merit has exceedingly pervasive qualities; it brings great fame and holds splendor. Yet dwelling in the womb, in semen, is a thing of extreme shame.

๙๗.

97.

มจฺจุทุกฺขํ ขณํเยว, อติทุกฺขํ ตทุตฺตริ;

มาตุคามุทเร สนฺธิ, ปติฏฺฐานํ ภยานกํ.

The suffering of death is but for a moment; the suffering beyond it is extreme. Conception and establishment in a mother's womb are dreadful.

๙๘.

98.

มจฺจุทุกฺขํ [Pg.77] ขณํเยว, อติทุกฺขํ จิรตฺตนํ;

อาม ปกฺกนฺตเร สนฺธิ, ปติฏฺฐานํ ภยานกํ.

The suffering of death is but for a moment; the extreme suffering is long-lasting. Conception and establishment between the raw and the digested is a dreadful thing.

๙๙.

99.

ทุคฺคตฺยํฐาตุ ตํทุกฺขํ, สุณ อุจฺจกุเลอปิ;

กุจฺฉิยํ อติสมฺพาเธ, ชลาพุมฺหิ ชิคุจฺฉิเต.

Let that suffering be in a woeful state, or even in a high family; it is in the exceedingly cramped womb, in the loathsome amniotic sac.

๑๐๐.

100.

มิฬฺห เสมฺหาทิ สํกิณฺเณ, อติ ทุคฺคนฺธ วาสิเต;

คูถกูเป กิมีวิย, ตเมชา มูลกมฺมโต.

In a place mixed with excrement, phlegm, and the like, pervaded by an exceedingly foul stench, like worms in a cesspool, one is born from the root-deed of craving.

๑๐๑.

101.

ปรมาณุกาโย ฐาติ, ทุกฺขี เนรยิโก วิย;

ธุวาตุโร สุขามิสฺโส, อาม ปกฺกาสยนฺตเร;

The body, at first a mere particle, exists suffering like a hell-being; constantly diseased, mingled with pleasure, within the receptacle of the raw and the digested.

๑๐๒.

102.

เวทนฏฺโฏว สํวฑฺโฒ, อจิตฺโตวิย นิจฺจโล;

ทสมาสนฺตเร กจฺเจ, พหู มรนฺติ ปาณิโน.

Developing for the sake of feeling, as if mindless and motionless; within ten months in the womb, many beings die.

๑๐๓.

103.

ปริปกฺโก [Pg.79] ปมุญฺโฉ โส,อติสมฺพาธ โยนิโต;

มลากิณฺเณน คตฺเตน,อจฺจายาโส วิชายติ.

When fully developed, he is released from the exceedingly narrow birth canal. With a body smeared with filth, he is born through extreme exertion.

๑๐๔.

104.

เอวํ [Pg.80] มจฺจุญฺจ สนฺธิญฺจ, วิชายนญฺจ เภรวํ;

ปสฺสํ นิพฺพินฺทนฺโต สนฺโต, วิรชฺเชยฺย ภวนฺทุเก.

Thus seeing death, conception, and birth as terrifying, a peaceful person, becoming disenchanted, should grow dispassionate toward the bond of existence.

๑๐๕.

105.

เอวํ มจฺจุญฺจ สนฺทิญฺจ, อนุสฺสร มภิณฺหโส;

ราชเสฏฺฐิ ภวาทิมฺปิ, นอิจฺเฉยฺย ตทนฺวิตํ.

Thus, constantly recollecting death and conception, one should not desire even the existence of a king or a great merchant, since it is endowed with these things.

๑๐๖.

106.

ภเว [Pg.81] ทุกฺข มจินฺเตตฺวา, ภวาสาย ปวตฺติตํ;

ปุญฺญํ ปุนปฺปุนํ เทติ, สนฺธึ น นิพฺพุตึ วรํ.

Merit performed without contemplating the suffering in existence, and set in motion by the desire for existence, yields rebirth again and again, not the supreme quenching of Nibbāna.

๑๐๗.

107.

ภเว ทุกฺขํ วิภายิตฺวา, นิพฺพินฺเทน ปวตฺติตํ;

ปุญฺญํ ภว มติกฺกมฺม, นิพฺพานํ เทติ นิพฺพุตึ.

Having clearly seen the suffering in existence, merit set in motion by disenchantment, transcending existence, yields Nibbāna, the quenching.

๑๐๘.

108.

ภเว [Pg.82] ทุกฺขํ สริตฺวาน, มจฺจุสนฺธิ สยาทิกํ;

ติภเวสุ วิรชฺเชยฺยา, ทิตฺต เคเหว สามิโก.

Remembering the suffering in existence—death, conception, and so forth—one should become dispassionate toward the three realms, like the master of a burning house.

๑๐๙.

109.

สนฺโต ปุญฺญานิ กโรนฺโต, สนฺธิทุกฺข มนุสฺสรํ;

นิพฺพินฺท ยุตฺต จิตฺเตน, วชฺเชยฺย ภวสาต โต.

A peaceful person, while performing meritorious deeds and recollecting the suffering of rebirth-linking, should, with a mind joined with disenchantment, avoid delight in existence.

๑๑๐.

110.

ปุญฺญ [Pg.83] นิพฺพตฺต ฐาเนปิ, เชคุจฺเฉ สนฺธิสมฺภโว;

ภว สาต วสา ตสฺมา, ธีโร ตํ ลคฺคนํ จเช.

Even in a place produced by merit, the arising of conception is loathsome; therefore, the wise one abandons that clinging which is due to delight in existence.

๓. อสุภภาวนา นิทฺเทส

3. Exposition of the Meditation on the Unattractive

๑.

1.

สิริมํ [Pg.84] คณิกํ ทิสฺวา, ทเมตุํ รตฺตเจตสํ;

ทสฺเสตฺวา มตสารีรํ, ตสฺสา ชิโน อิทํ พฺรวิ.

Having seen the courtesan Sirimā, the Victor, in order to tame an impassioned mind, showed her dead body and spoke this.

๒.

2.

จรํวา [Pg.89] ยทิวา ติฏฺฐํ, นิสินฺโน อุทวา สยํ;

สมญฺเฉติ ปสาเรติ, เอสา กายสฺส อิญฺชนา.

Whether walking or standing, sitting or lying down, contracting or extending—this is the body’s movement.

๓.

3.

อฏฺฐิ นฺหารูหิ สํยุตฺโต, ตจ มํสาว เลปโน;

ฉวิยา กาโย ปฏิจฺฉนฺโน, ยถาภูตํ นทิสฺสติ.

Bound with bones and sinews, plastered with flesh and skin, the body, covered by the outer skin, is not seen as it truly is.

๔.

4.

อนฺตปูโร [Pg.90] ทรปูโร, ยกน เปฬสฺส วตฺถิโน;

หทยสฺส ปปฺผาสสฺส, วกฺกสฺส ปิหกสฺสจ.

It is filled with intestines, with the contents of the stomach, with the liver, bladder, heart, lungs, kidneys, and spleen.

๕.

5.

สิงฺฆานิกาย เขฬสฺส, เสทสฺสจ เมทสฺสจ;

โลหิตสฺส ลสิกาย, ปิตฺตสฺสจ วสายจ.

With mucus, saliva, sweat, and fat; with blood, synovial fluid, bile, and grease.

๖.

6.

อถสฺส [Pg.91] นวหิ โสเตหิ, อสุจิ สวติ สพฺพทา;

อกฺขิมฺหา อกฺขิคูถโก, กณฺณมฺหา กณฺณคูถโก.

From its nine openings, impurity constantly flows: from the eyes, eye-excrement; from the ears, ear-excrement.

๗.

7.

สิงฺฆานิกาจ นาสโต, มุขโต วมติ เอกทา;

ปิตฺตํ เสมฺหญฺจ วมติ, กายมฺหา เสทชลฺลิกา.

Mucus from the nose, and at times one vomits from the mouth; one vomits bile and phlegm, and from the body come sweat and grime.

๘.

8.

อถสฺส [Pg.92] สุสิรํ สีสํ,มตฺถลุงฺคสฺส ปูริตํ;

สุภโต นํ มญฺญติ พาโล,อวิชฺชาย ปุรกฺขโต.

And its hollow head is filled with brain-matter; the fool, led on by ignorance, thinks it beautiful.

๙.

9.

ยทาจ โส มโต เสติ,อุทฺธุมาโต วินีลโก;

อปวิทฺโธ สุสานสฺมึ,อนเปกฺขา โหนฺติ ญาตโย.

And when it lies dead, bloated and discolored, cast aside in a charnel ground, relatives have no regard for it.

๑๐.

10.

ขาทนฺติ [Pg.93] นํ สุวานาจ, สิงฺคาลกาจ กิมิโย;

กากา คิชฺฌาจ ขาทนฺติ, เยจญฺเญ สนฺติ ปาณกา.

Dogs, jackals, and worms devour it; crows and vultures feed on it, and whatever other creatures there may be.

๑๑.

11.

สุตฺวาน [Pg.94] พุทฺธวจนํ, ภิกฺขุ ปญฺญาณวา อิธ;

โสโข นํ ปริชานาติ, ยถาภูตญฺหิ ปสฺสติ.

Having heard the Buddha’s word, a wise monk here fully understands it, for he sees it as it truly is.

๑๒.

12.

ยถาอิทํ ตถาเอตํ, ยถาเอตํ ตถาอิทํ;

อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธาจ, กาเย ฉนฺทํ วิราชเย.

As this is, so is that; as that is, so is this. Both internally and externally, he should become dispassionate towards desire for the body.

๑๓.

13.

ฉนฺท [Pg.95] ราค วิรตฺโต โส, ภิกฺขุ ปญฺญาณวา อิธ;

อชฺฌคา อมตํ สนฺตึ, นิพฺพานํ ปท มจฺจุตํ.

Dispassionate towards desire and lust, that wise monk here has attained the deathless peace, Nibbāna, the imperishable state.

๑๔.

14.

ทฺวิปาทโก ยํ อสุจิ, ทุคฺคนฺโธ ปริหารติ;

นานากุณป ปริปูโร, วิสฺสวนฺโต ตโตตโต.

This two-legged thing, which is impure and foul-smelling, one carries around; it is full of various corpses, oozing from here and there.

๑๕.

15.

เอตาทิเสน [Pg.96] กาเยน, โย มญฺเญ อุนฺนเมตเว;

ปรํวา อวชาเนยฺย, กิมญฺญตฺร อทสฺสนาติ;

กาย วิจฺฉนฺทนียสุตฺตํ, วิชยสุตฺตนฺติปิ วตฺตพฺพํ.

With such a body, who would think to exalt himself or to despise another? What is this but a lack of vision? This is the Discourse on the Repulsiveness of the Body, which should also be called the Discourse on Victory.

๑๖.

16.

ร-อกฺขโร [Pg.97] สิยาคฺคิมฺหิ, โรว อคฺคิว อาคโต;

ตสฺมา ราโคติ วตฺตพฺโพ, ตณฺหาว นิจฺจตาปิกา.

The letter 'ra' is said to be in fire, or comes as if from fire; therefore, it is called 'rāga' (passion), for craving is a constant tormentor.

๑๗.

17.

อภิณฺหเมว ราคคฺคิ, ทยฺหเต สุภสญฺญินํ;

กิมิขชฺชวโณ สาว, ทุกฺขี ราคี ส สพฺพทา.

Those with a perception of beauty are constantly burned by the fire of passion. Like a woodpecker pecking a tree, the passionate person is always in distress.

๑๘.

18.

ทุกฺขี [Pg.98] ปิย มลทฺธาน, ลทฺธาปฺย ปริปุณฺณโต;

นตฺถิ ราคคฺคิขนฺธสฺส, ปิยินฺเธน หิ ปุณฺณตา.

One suffers when not obtaining what is beloved, and is not fulfilled even after obtaining it. For the mass of fire that is passion, there is no satisfaction with the fuel of affection.

๑๙.

19.

นตฺถิ [Pg.99] ราคสโม อคฺคิ,อิติ วุตฺตํ มเหสินา;

เตน ราคคฺคินา ทฑฺโฒ,สพฺโพ โลโก ติทุกฺขิโต.

“There is no fire like passion,” so said the Great Seer. Burned by that fire of passion, the whole world is afflicted with threefold suffering.

๒๐.

20.

เอกสฺส ปิวิตํ ขีรํ, จตู ทธิ ชลา พหุ;

ราคเหตุ ภเว สนฺธิ, ฏฺฐานํ อนมตคฺคิกํ.

The milk drunk by one person is more than the water of the four oceans. Because of passion, there is a linking in existence, a state without a known beginning.

๒๑.

21.

จตูทมิ [Pg.100] ชลา ภิยฺโย, สีสจฺเฉทน โลหิตํ;

ราคเหตุ ภเว มจฺจ, ภยํ อนมตคฺคิกํ.

More than the water of the four oceans is the blood from beheadings. Because of passion, mortals in existence experience fear without a known beginning.

๒๒.

22.

เอกสฺส รุทโต อสฺสุ, จตู ทธิ ชลา พหุ;

ทุกฺขํ อนมตคฺคํว, ตํเหตุ ปริเทวนํ.

The tears wept by one person are more than the water of the four oceans. Suffering is indeed without a known beginning, and for that reason there is lamentation.

๒๓.

23.

ตตฺตาโย [Pg.101] คุฬ คิลิต, วธคฺคิ ทยฺหนา ทิกํ;

อสงฺขฺเยยฺยํ มหาทุกฺขํ, ตํเหตุ นิรเย ลภิ.

Swallowing molten iron balls, burning in the executioner's fire, and so on—for that reason, one obtains immeasurable great suffering in hell.

๒๔.

24.

เอก ทฺวิตฺติ จตุ ปญฺจ, พุทฺธุปฺปาเทปฺย โมจิตํ;

ขุปฺปิปาสิต นิชฺฌามํ, ลภิ ตํเหตุ เปตฺติกํ.

Not freed during one, two, three, four, or five Buddha-arisings, for that reason one obtains the hungry ghost state, parched by hunger and thirst.

๒๕.

25.

ติรจฺฉาเน [Pg.102] อสูเรจ, ทุกฺขํ นานาวิธํ ลภิ;

นมตคฺคิก สํสาเร, สพฺพนฺตํ ราคเหตุกํ.

In the animal realm and among the asuras, one obtains manifold suffering. In the cycle of existence without a known beginning, all this is caused by passion.

๒๖.

26.

เอกสฺเสเกน กปฺเปน, ปุคฺคลสฺสฏฺฐิ สญฺจโย;

สเจ สํหาริโต อสฺส, เวปุลฺล ปพฺพตาธิโก.

The accumulation of a single person’s bones in one eon, if it were gathered together, would be greater than Mount Vepulla.

๒๗.

27.

เอก กปฺเป อิทํ ทุกฺขํ, นาทิกปฺเปสุ กากถา;

ราโค นนุ มหาเวรี, พาโล ชโน ต มิจฺฉติ.

If this is the suffering in a single eon, what can be said of beginningless eons? Passion is indeed a great enemy, yet the foolish person desires it.

๒๘.

28.

ราคสุทฺธิ [Pg.103] อโสโกจ, นิทฺทุกฺโข ญายปตฺติจ;

นิพฺพานํ ปญฺจ ปจฺจกฺขา, อสุภาย ผลา มตา.

Purity from passion, sorrowlessness, freedom from suffering, and attainment of the path—with Nibbāna as the fifth—are considered the fruits of the meditation on the unattractive.

๒๙.

29.

อสุภคฺคหณํ [Pg.104] ฌายี, มิตา สินฺทฺริย สํวโร;

โสมิตฺย มุกฺกฏฺฐาวาจา, ฉฬิเม ราค สุทฺธิยา.

Grasping the unattractive, being a meditator, moderation in eating, restraint of the senses, amiability, and excellent speech—these six are for the purification from passion.

๓๐.

30.

นิจฺจุคฺคราค โรคีนํ, อสุภา วาตุโลสธา;

ราคยกฺขาภิ คยฺหานํ, อสุภา มนฺต มุตฺตรํ.

For those sick with constant, fierce passion, the unattractive is a soothing remedy; for those possessed by the demon of passion, the unattractive is the supreme incantation.

๓๑.

31.

สชีวกาจ [Pg.105] นิชฺชีวา, อสุภา ทุวิธา มตา;

สชีวา เกสโลมาทิ, ทเสวิเม อชีวกา.

The unattractive is considered to be of two kinds: the living and the lifeless. The living are hair of the head, hair of the body, and so on; these ten are the lifeless.

๓๒.

32.

อุทฺธุมาตก [Pg.106] วีนีลํ, วิปุพฺพกํ วิฉิทฺทกํ;

วิกฺขายิตก วิกฺขิตฺตํ, หติวิกฺขิตฺต โลหิตํ.

The bloated, the livid, the festering, the fissured, the gnawed, the scattered, the hacked and scattered, and the bleeding.

๓๓.

33.

ปุฬุว ฏฺฐิก มิจฺเจสุ, ลทฺธา อญฺญตรํ สโต;

รตน วานปสฺเสยฺย, ยถา เจตสิ ปากฏํ.

The worm-infested, the skeleton—having obtained any one of these, a mindful one should contemplate it as a treasure, as it appears clearly in the mind.

๓๔.

34.

มตํ [Pg.107] ขชฺชํ ส มํสญฺจ, นิโลหิตํ นิมํสกํ;

วิกฺขิตฺตํ เสต ปุญฺชฏฺฐึ, นวธา ปุติมิกฺขเย.

The dead, the eaten, the fleshy, the bloodless, the fleshless, the scattered, and the white heap of bones—thus should one observe the ninefold putrescence.

๓๕.

35.

มจฺจุโต [Pg.108] ปริมุจฺจามิ, ปฏิวตฺติ ยิมา ยิติ;

ปโยชน สมาวชฺช, โมทิตพฺพํ ชิคุจฺฉเก.

“I am freed from death; this is the turning back.” Thus reflecting on the purpose, one should rejoice in the repulsive.

๓๖.

36.

สชีวเก ชิคุจฺฉตฺถํ, นิชฺชีวา สุภ มีริตํ;

ตถูปโม อยํกาโย, เอวเมว ภวิสฺสติ.

For the sake of disgust with the living, the lifeless is spoken of as unattractive. This body is of the same nature; just so will it become.

๓๗.

37.

เอวํธมฺโม [Pg.109] อยํกาโย, เอวํภาวี นติกฺกโม;

อิจฺจุป สํหเร ทิสฺวา, เอกทฺวิห มตาทิกํ.

Such is the nature of this body, such is its future state, which cannot be escaped. Having seen a corpse one or two days old and so on, one should thus apply this to oneself.

๓๘.

38.

ยถา [Pg.110] อิทํ ตถาเอตํ, ยถาเอตํ ตถา อิทํ;

เชคุจฺฉํ ปฏิกูลฺยญฺจ, กาเย อิจฺจุป สํหเร.

As that is, so is this; as this is, so is that. Thus should one apply the perception of the disgusting and repulsive to this body.

๓๙.

39.

อุทฺธุมาต วินีลาทิ,ปฏิกูลฺโย ชิคุจฺฉิโต;

ตเถวายมฺปิ เม กาโย,วิเสโส นายุ-สายุว.

The bloated, the livid, and so forth are repulsive and disgusting. Just so is this body of mine; there is no difference between that with life and that without.

๔๐.

40.

อุทฺธุมาต [Pg.111] วินีลาโท, โสภณํ นตฺถิ กิญฺจิปิ;

อิมสฺมึปิ เม กาเย, คเวสนฺโตปิ สพฺพโส.

In the bloated, the livid, and so forth, there is nothing beautiful whatsoever. So too in this body of mine, even when searching thoroughly.

๔๑.

41.

ปฏิกูลวสา ธาตุ, วสาจ ทฺวิปฺปการโต;

ปจฺจเวกฺเขยฺยิมํ กายํ, อิจฺฉํ วิราค มตฺตนิ.

One should contemplate this body by way of its repulsive elements and by way of fat in its two forms, desiring dispassion for oneself.

๔๒.

42.

วณฺณ [Pg.112] สณฺฐาน คนฺเธหิ, อาสโย กาสโตปิจ;

เชคุจฺฉ ปฏิกูลฺยาจ, เกสา น ตุฏฺฐมานิตา.

By their color, shape, smell, location, and origin, and because they are disgusting and repulsive, the hairs of the head are no cause for delight to the conceited.

๔๓.

43.

อิติ เกเสสุ อิกฺเขยฺย,โลมา ทีสุปฺยยํ นโย;

ทฺวตฺตึเสวญฺหิ โกฏฺฐาเส,ปจฺจเวกฺเข วิสุํวิสุํ.

Thus should one contemplate the hairs of the head; this same method applies to the hairs of the body and so on. Indeed, one should contemplate the thirty-two parts, each one separately.

๔๔.

44.

กายโต [Pg.113] พหินิกฺขนฺตํ, ปฏิกูลฺยํ ชิคุจฺฉิตํ;

อนิกฺขนฺตมฺปิ เชคุจฺฉํ, ปฏิกูลฺยํว ตสฺสมํ.

That which is repulsive and disgusting when it has left the body is, even when it has not left, just as disgusting, just as repulsive, and the same.

๔๕.

45.

สงฺขตมฺปิ ยถา วจฺจํ, มนุญฺญตํ น ปาปุเณ;

อุปกฺกม สหสฺเสหิ, เอวํ เกสาทิกมฺปิจ.

Just as excrement, even if well-adorned with a thousand efforts, does not attain pleasantness, so too is it with the hairs of the head and the other parts.

๔๖.

46.

สภาว [Pg.114] ปฏิกูลฺยํว, เอกมฺปิ วจฺจ ปุญฺชกํ;

นนุ เชคุจฺฉิตา ภิยฺโย, ทฺวตฺตึส วจฺจปุญฺชกา.

If even a single heap of excrement is repulsive by nature, are not thirty-two heaps of excrement surely more disgusting?

๔๗.

47.

ปจฺเจกมฺปิ [Pg.115] ปฏิกูลฺยํ, เกสาทิกํ สภาวโต;

เกสาทิทฺวตฺตึส ปุญฺโช, ภิยฺโย เชคุจฺฉิโต นนุ.

Each part—the hair and so on—is repulsive by its own nature; is not the heap of thirty-two such things surely more disgusting?

๔๘.

48.

ปุญฺชิเตสฺเวว กนฺเตสุ, กนฺโตโหติ ส ปุญฺชโก;

ปุญฺชิเตสุ อกนฺเตส, อกนฺโตว ส ปุญฺชโก.

When lovely things are heaped together, that heap is lovely. When unlovely things are heaped together, that heap is simply unlovely.

๔๙.

49.

ปจฺเจกํ [Pg.116] วินิภุตฺเตส, เกส โลม นขาทิสุ;

นตฺถิ ตญฺญา กุมารีวา, มุขหตฺถาทิกานิวา.

When hair, body hair, nails, and so forth are analyzed individually, there is no craving for them, as there is for a young girl, or for her face, hands, and the like.

๕๐.

50.

สมฺปิณฺฑิ เตสุ เตสฺเวว,กุโต ตา ตานิ อาคตา;

ปญฺญตฺติ มตฺต เมเวสา,ชิคุจฺฉญฺญา น กาจิปิ.

When these parts are combined, from where has that [being] come? It is merely a concept; in reality, there is nothing other than the disgusting.

๕๑.

51.

สนฺตํ [Pg.117] จินฺเตยฺย นาสนฺตํ, สนฺต จินฺตยโต สุขํ;

อสนฺตํ ปริกปฺเปนฺโต, นานาทุกฺเขหิ ตปฺปติ.

One should contemplate the real, not the unreal. For one who contemplates the real, there is happiness. By imagining the unreal, one is tormented by various sufferings.

๕๒.

52.

นาวชฺช สนฺตเชคุจฺฉํ, สญฺญํ อสติ กาตุน;

สุภา อิตฺถีติ คารคฺคิ, อุปฺปชฺชิ สุภสญฺญิโน.

One should not neglect what is truly repulsive, nor form a perception in what is not real. The thought, “A woman is beautiful,” is a fire of passion that arises for one with the perception of beauty.

๕๓.

53.

อสนฺตํว [Pg.118] อภูตํว, ปสฺเส ราคคฺคิโชติยา;

ตาย สนฺตญฺจ ภูตญฺจ, น ปสฺสติ กทาจิปิ.

By the light of the fire of passion, one sees only the unreal and the untrue. By that, one never sees the real and the true.

๕๔.

54.

เอกสฺส [Pg.119] ปิวิตํ ขีรํ, สีสจฺเฉทน โลหิตํ;

รุทโต อสฺสุ ตํเหตุ, จตูทธิ ชลา พหุ.

The milk one has drunk, the blood from one's beheadings, the tears from one's weeping: each is more abundant than the water in the four oceans.

๕๕.

55.

อายติมฺปิ อตีเตว, สํสรนฺตสฺส เหสฺสติ;

ราคํ หนฺตุ มนีโหเจ, ขีรํ อสฺสุจ โลหิตํ.

For one wandering in saṃsāra, the future will be just like the past. If one wishes to destroy passion, one should contemplate milk, tears, and blood.

๕๖.

56.

สุภสญฺญาย [Pg.120] โส วฑฺโฒ,ตทภาเว ส นสฺสติ;

ถิรํ หนฺตุํ น ตํสญฺญํ,สกฺกา สิถิล วีริโย.

Passion grows through the perception of beauty; in the absence of that perception, it perishes. That perception cannot be firmly destroyed by one of slackened energy.

๕๗.

57.

อุสฺโสฬฺหิ [Pg.121] วีริโย หุตฺวา, พฺรูเหยฺยาสุภ ภาวนํ;

สุภสญฺญาปฺป หานาย, ปริจฺจชฺชาปิ ชีวิตํ.

Having become zealous in energy, one should develop the meditation on the unattractive. For the abandoning of the perception of beauty, one should relinquish even life itself.

๕๘.

58.

อญฺญกิจฺจ มุเปกฺขาย, พฺรูเหยฺยาสุภ ภาวนํ;

มนฺทิ หุตฺเวห ราคคฺคิ, นิพฺพายิสฺสติ อายตึ.

Disregarding other duties, one should develop the meditation on the unattractive. When the fire of passion has become weak here, it will be extinguished in the future.

๕๙.

59.

กิจฺจํ เม อิทเมเวติ, พฺรูเหยฺยาสุภ ภาวนํ;

ทานิ มนฺทคฺคิ หุตฺวาน, ปาโมชฺชํ เว ลภิสฺสติ.

'This is my task,' one should declare, and cultivate the meditation on unattractiveness. Now, having become weak in passion, he will obtain delight.

๖๐.

60.

กาเย [Pg.122] ทฏฺฐพฺพ เชคุจฺฉํ, อปสฺสนฺโต ปมาทวา;

อลทฺธา กิญฺจิ ปาโมชฺชํ, ปพฺพชฺชมฺปิ น โมทติ.

One who, being heedless, does not see the repulsiveness to be seen in the body, finds no joy at all, nor delights in the monastic life.

๖๑.

61.

ปุเร มรามิ กาเย สฺมึ, ปสฺสา มิ ปสฺสิตพฺพกํ;

อิจฺจา รทฺโธ วีตึลทฺธา, ปพฺพชฺชํ อติโมทติ.

'Before I die, let me see what should be seen.' Thus resolved, having attained peace, one greatly rejoices in the monastic life.

๖๒.

62.

กาเย [Pg.123] ทฏฺฐพฺพ เชคุจฺฉํ, อปสฺสนฺโต ปมาท วา;

โมฆํว ทุลฺลภาตีโต, มหาชานียตํ คโต.

One who, being heedless, does not see the repulsiveness to be seen in the body, has wasted a rare opportunity and gone to great ignorance.

๖๓.

63.

สนฺตํ ภูตญฺจ เชคุจฺฉํ, ราคคฺคินา อปสฺสิยํ;

ปญฺญาปทีปโชเตน, สมิกฺเขยฺย อภิณฺหโส.

Not seeing the real and existing repulsiveness due to the fire of passion, one should constantly examine it with the light of the lamp of wisdom.

๖๔.

64.

สนฺตํ [Pg.124] ภูตญฺจ กาเย สฺมึ, ทฏฺฐุกาโม สทาสโต;

ปญฺญาปทีปเกเนว, ทกฺเข น ราคีสีขินา.

Ever mindful and desiring to see the real and existing nature in the body, one should observe with the lamp of wisdom, not with the flame of passion.

๖๕.

65.

เชคุจฺฉิเตน กาเยน, นิกฺขนฺเตน ชิคุจฺฉโต;

อชฺช สฺเววา วินฏฺเฐน, นาล มุนฺนมิตุํ สโต.

Having gone forth out of disgust with this repulsive body, it is not proper for a mindful person to be puffed up over that which is destroyed today or tomorrow.

๖๖.

66.

กีทิสํ [Pg.125] มํ ตุวํ มญฺญิ, อหํ สพฺพ เชคุจฺฉโก;

เชคุจฺฉโตจ นิกฺขนฺโต, อิจฺเจว วตฺตุ มรหติ.

'What do you think I am? I am disgusted by everything. Having gone forth from disgust, thus should I speak.'

๖๗.

67.

กาเย เชคุจฺฉสญฺญํว, กเร สพฺพิริยา ปเถ;

ตสฺมึ ตุฏฺฐพฺพกํ นตฺถิ, ปิยายิตํ มมายิตํ.

One should cultivate the perception of repulsiveness in the body in all postures. In this, there is nothing to be delighted in, no affection, no possessiveness.

๖๘.

68.

สุภาย [Pg.126] นว มตฺตานํ, อสุภา ปริปาจเย;

สนฺโต ปกฺกสฺส สํสาโร, นนฺโต นวสฺส ราคิโน.

For the immature, the beautiful is ever new; for the mature, the unbeautiful ripens. For the mature, there is an end to saṃsāra; for the immature, inflamed with lust, there is no end.

๖๙.

69.

กาเย อสุภ สญฺญาย, ปริปกฺก สภาวิโน;

อาลมฺเพสุ อจาปลฺลา, ถิรา สมฺพุทฺธ สาสเน.

With the perception of the unbeautiful in the body, their nature fully developed, they are unfickle in their objects, steadfast in the teaching of the Perfectly Enlightened One.

๗๐.

70.

อนฺโต [Pg.127] โคจริกา ปกฺกา, พหิ โคจริกา นวา;

ปกฺกา นาสาย อุจฺจา เต, นีจาเยว นวา สิโน.

The mature have their range inwardly, the immature outwardly. The mature are exalted for the sake of destruction; the immature are bent down low.

๗๑.

71.

นวานวา [Pg.128] สุภาโภคี, นีจานีจา ภิคามิโน;

ปกฺกา ปกฺกาว ธีฌายี, สนฺตาสนฺตา วิราคิโน.

The immature enjoy ever new pleasures, going after what is low and degraded. The mature, indeed, are wise contemplatives; the peaceful are dispassionate.

๗๒.

72.

สกฺกา สกฺกา น ทสฺเสตุํ, สุภํสุภํ สตํสตํ;

ธีราธีราค มุชฺฌนฺติ, กาเย กาเย กฺริเยกฺริเย.

It is hard to show the beautiful as beautiful to the mindful. The wise and the unwise are deluded by lust concerning the body's every action.

๗๓.

73.

สกฺกา [Pg.129] สกฺกาปิ ตํ กาตุํ, สุภํสุภํ น ธีมยํ;

สนฺโตสนฺโตชิคุจฺฉญฺญู, น วานวา สุเภสโก.

Even a Sakka might do that, but not the wise who perceive the beautiful as foul. The contented, the disgusted, and those who know revulsion do not seek the beautiful.

๗๔.

74.

ทุกายํ [Pg.130] สุติ จินฺเตตฺวา, มมายนฺตา มหาตปา;

ตปํ นิพฺพายิตุํ อิจฺฉํ, ทุกายํ ทุติ จินฺตเย.

Having contemplated the perception of suffering in the body, one sees that possessiveness is a great torment. Desiring to extinguish that torment, one should contemplate the suffering in the body again.

๗๕.

75.

ยฺวาสุภํ สุภโต มญฺญิ, โกนุพาโลตทุตฺตริ;

อนฺโธ อุมฺมตฺตโกวา โส, นตฺตานํ มญฺญเต ตถา.

Whoever perceives the unbeautiful as beautiful, what fool is worse than that? Blind or deranged is he who does not recognize himself as such.

๗๖.

76.

สริตพฺพก [Pg.131] เมเวตํ, กาเย เชคุจฺฉ ปุญฺชตํ;

มนฺทราโค มโนสีตํ, ลเภยฺย ตมนุสฺสนํ.

This should be remembered: this body, a disgusting collection. Through such recollection, one with fading lust may obtain the cooling of the mind.

๗๗.

77.

คิหิภาเว อปาเยจ, ราคยกฺขนฺธ นินฺนิตา;

มํปิ เนสฺสติ โสยกฺโข, สาเทมิเจ ตทาคตํ.

In the household life and in states of woe, people are cast down, bound by the demon of lust. That demon will lead even me away, should I relish it when it arises.

๗๘.

78.

อภิณฺห [Pg.132] คาหินํ ราค, ยกฺขํ อนนฺต ทุกฺข ทํ;

อสุภา ตุล มนฺเตน, วาเรหิ ตํ ส ภายติ.

The demon of lust, ever grasping, giver of endless suffering; with the incomparable charm of contemplating the unbeautiful, drive it away; thus, it is terrified.

๗๙.

79.

ราคยกฺโข พหุมาโย, สทฺธาเมตฺตา ทิเวสวา;

ราคมฺปิ กุสลํ มญฺญิ, ชโน เตเนว วญฺจิโต.

The demon of lust is full of deceit; it destroys faith and loving-kindness. People consider lust wholesome, and thus are deceived by it.

๘๐.

80.

อาตุรํ [Pg.133] อสุจึ ปุตึ, ปสฺส นนฺเท สมุสฺสยํ;

อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ, พาลานํ อภิปตฺถิตํ.

See this diseased, impure, foul heap, O Nanda, belching forth and oozing—desired by fools.

๘๑.

81.

สุภโต นํ มญฺญติ พาโล, อวิชฺชาย ปุรกฺขโต;

อิจฺจาห ภควา นินฺทิ, พาโลติ สุภสญฺญินํ.

The fool, led on by ignorance, imagines it is beautiful. Thus the Blessed One rebuked one who perceived the beautiful, calling him a fool.

๘๒.

82.

นฺหารุฏฺฐิ [Pg.134] ตจ มํสานิ, สรํ สตํ น นินฺทิโต;

พุทฺธนินฺทาย โมเจตุํ, ตานารพฺภ อนุสฺสเร.

Remembering the sinews, bones, skin, and flesh, a mindful person is not rebuked. To be freed from the Buddha's rebuke, one should recollect these, taking them as object.

๘๓.

83.

มญฺญิตฺวา อตฺตโน พาลฺยํ, อสุเภ สุภทสฺสิโน;

วายาเมยฺย อพาลาย, กายํ อสุภโต สรํ.

Recognizing his own foolishness in seeing the unbeautiful as beautiful, one should strive for non-foolishness, remembering the body as unbeautiful.

๘๔.

84.

อตฺตานํ [Pg.135] ครหิตฺวาน, พาลํ วิปริทสฺสินํ;

สุภสญฺญํ ปหินฺเนยฺย, กเรยฺยาสุภ สญฺญิตํ.

Condemning oneself as a fool for seeing perversely, one should abandon the perception of the beautiful and develop the perception of the unbeautiful.

๘๕.

85.

วิส เภสชฺชรุกฺขฏฺโฐ, อหิ ฑํเสยฺยโสสโต;

ยถา ตสฺเสว ปณฺณาทึ, ขาเทตฺวา วิส มุชฺชเห.

Just as a man standing near a tree that is both poison and medicine, should he be bitten by a snake, might eat its very leaves and be freed from the poison;

๘๖.

86.

เอวํ ราโค สมุปฺปชฺเช, กาเย คนฺธาทิ วาสิเต;

อนฺโต ตสฺเสว เชคุจฺฉํ, จินฺเตตฺวา ราค มุชฺชเห.

Even so, should lust arise in a body perfumed with scents, having contemplated its inner repulsiveness, one should dispel that lust.

๘๗.

87.

ชิคุจฺฉิเตน [Pg.136] กาเยน, อปสฺสนฺโต ชิคุจฺฉตํ;

อุนฺนเมติ อวญฺญาติ, อวิชฺชาย ปุรกฺขโต.

Concerning this disgusting body, one who does not see its disgusting nature becomes conceited and contemptuous, being led on by ignorance.

๘๘.

88.

อายตึ [Pg.137] มคฺคลาภาย, พีชํ กเรยฺย ภาวนํ;

พีชา ภาเว กุโต มคฺโค, มคฺคพีชา หิ ภาวนา.

For the future attainment of the path, one should make development the seed. In the absence of the seed, whence the path? Development, indeed, is the seed of the path.

๘๙.

89.

มคฺคพีโช อปาเยปิ, นิมฺมุคฺโค สมเย คเต;

อุมฺมุชฺชิตฺวาว พุทฺธานํ, มคฺคํ ลเภยฺย สนฺติเก.

Even in states of woe, the seed of the path, though submerged, when the time arrives, emerges and one may obtain the path in the presence of the Buddhas.

๙๐.

90.

อชีชสฺส [Pg.138] ตุ สํสาโร, ทีโฆเยว อนนฺติโก;

ตสฺมาหิ ภาวนาพีชํ, กเรยฺย โมจนตฺถิโก.

For one without the seed, saṃsāra is indeed long and without end; therefore, one who seeks liberation should create the seed of mental development.

๙๑.

91.

อภิณฺห ปีฬิตํ ราคํ, อสุภาย นิวารเย;

มนฺทีหุตฺวา ปหีเยยฺย, ราโค อสุภ ภีรุโก.

When repeatedly afflicted by lust, one should restrain it with the unbeautiful. Having become weak, lust is abandoned, being fearful of the unbeautiful.

๙๒.

92.

มาเชคุจฺฉํ [Pg.139] มมาเยถ, สาว เชคุจฺฉมามโก;

อนนฺต ทุกฺข มาปาทิ, เชคุจฺฉิต มมายนา.

Do not cling to the disgusting, lest you become one who clings to the disgusting. From clinging to the disgusting, one attains endless suffering.

๙๓.

93.

มํสลคฺโค ตจจฺฉนฺโน,นฺหารุพนฺโธ ฏฺฐิปุญฺชโก;

โมเหติ ฉวิยา โลกํ,มหาทุกฺโข ส โมหิโต.

A lump of flesh, covered with skin, bound by sinews, a heap of bones; it deludes the world by its complexion. Great is the suffering of that deluded one.

๙๔.

94.

นฺหารุฏฺฐิ [Pg.140] ตจ มํเสหิ, ราควฑฺฒกิ สงฺขเต;

เคเห โรคา ปุตี ปาปา, วสนฺติ กุจฺฉิตา สทา.

In this house constructed with sinews, bones, skin, and flesh by the carpenter of lust, diseases, putrid things, and evils, being disgusting, always dwell.

๙๕.

95.

ลุงฺคนฺตา วีส ภูธาตู, ปิตฺตาที ทฺวาทสมฺพุว;

ตาปํ ชิรํ ทหํ ปกฺกํ, จตุรคฺคิ ฉวายุกา.

Twenty solid elements, twelve fluid elements; that which heats, that which ages, that which burns, that which digests—the four fires; and the six winds.

๙๖.

96.

อโธทฺธํ กุจฺฉิ โกฏฺฐาสา,องฺคจารีจ ปาณกา;

ธาตุโยเยว กาเยสฺมึ,ทฺวิตาลีส อนญฺญกา.

The parts of the belly, below and above, and the creatures moving in the limbs; in this body there are only forty-two elements, and no other.

๙๗.

97.

ยถา [Pg.142] พหิ ตถา อชฺฌตฺตํ, ธาตู ภฺวาปา นลานิลา;

นเม นาหํ นอตฺตาติ, สํมเสยฺย ปุนปฺปุนนฺติ.

As without, so within, are the elements: earth, water, fire, and air. "This is not mine, this I am not, this is not my self," thus should one repeatedly reflect.

๔. เมตฺตาภาวนานิทฺเทส

4. The Exposition on the Development of Loving-Kindness

๑.

1.

เมตฺตา [Pg.145] ภาวน มิจฺฉมฺปิ, สุณ พุทฺธวโจ ยิทํ;

โทส นิคฺคหณตฺถาย, โทโส เมตฺตายเวริหิ.

If you desire the development of loving-kindness, hear this word of the Buddha for the sake of suppressing hatred; for hatred is indeed an enemy to loving-kindness.

๒.

2.

อกฺโกจฺฉิมํ อวธิมํ, อชินิมํ อหาสิเม;

เยจ ตํ อุปนยฺหนฺติ, เวรํ เตสํ นสมฺมติ.

“He abused me, he struck me, he overcame me, he robbed me”—for those who harbor such thoughts, hatred is never appeased.

๓.

3.

อกฺโกจฺฉิมํ [Pg.146] อวธิมํ, อชินิมํ อหาสิเม;

เยจตํ นุปนยฺหนฺติ, เวรํ เตสํ อุปสมฺมติ.

“He abused me, he struck me, he overcame me, he robbed me”—for those who do not harbor such thoughts, hatred is appeased.

๔.

4.

นหิเวเรน เวรานิ, สมฺมนฺติธ กุทาจน;

อเวเรนจ สมฺมนฺติ, เอสธมฺโม สนนฺตโน.

For not by hatred are hatreds ever appeased here; but by non-hatred are they appeased. This is an eternal law.

๕.

5.

ปเรจ [Pg.147] นวิชานนฺติ, มย เมตฺถ ยมามเส;

เยจ ตตฺถ วิชานนฺติ, ตโต สมฺมนฺติ เมธคา.

Others do not realize that here we must all perish; but those who do realize this, their quarrels subside.

๖.

6.

กุทฺโธ อตฺถํ นชานาติ, กุทฺโธ ธมฺมํ นปสฺสติ;

สทา อนฺธตมํ โหติ, ยํโกโธ สหเตนรํ.

An angry person does not know what is beneficial, an angry person does not see the Dhamma; there is always blinding darkness when anger overcomes a person.

๗.

7.

อุภินฺน [Pg.148] มตฺถํ จรติ, อตฺตโนจ ปรสฺสจ;

ปรํ สํกุปฺปิตํ ญตฺวา, โย สโต อุปสมฺมติ.

He acts for the good of both himself and others who, being mindful, calms down upon knowing that the other is enraged.

๘.

8.

ตสฺเสว เตน ปาปิยฺโย, โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ;

กุทฺธํ อปฏิกุชฺฌนฺโต, สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

He who retaliates with anger against one who is angry is thereby the worse of the two; he who does not retaliate against the angry one wins a battle hard to win.

๙.

9.

ขนฺตี [Pg.149] ปรมํ ตโป ติติกฺขา,นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา;

นหิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี,นสมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต.

Forbearance and patience are the highest austerity. Nibbāna is supreme, say the Buddhas. He is not a renunciant who harms another, nor is he a recluse who oppresses another.

๑๐.

10.

อโกเธน ชิเน โกธํ, อสาธุํ สาธุนา ชิเน;

ชิเน กทริยํ ทาเนน, สจฺเจนา ลิกวาทินํ.

Conquer anger with non-anger, conquer the wicked with goodness; conquer the miserly with giving, and the liar with truth.

๑๑.

11.

โย [Pg.150] เว อุปฺปติตํ โกธํ, รถํ ภนฺตํว วารเย;

ต มหํ สารถี พฺรูมิ, รสฺมิคฺคาโห อิตโรชโน.

He who checks his rising anger as one would a swerving chariot, him I call a charioteer; the other person is merely a rein-holder.

๑๒.

12.

ปุริสสฺส [Pg.151] หิ ชาตสฺส, กุธารี ชายเต มุเข;

ยาย ฉินฺทติ อตฺตานํ, พาโล ทุพฺภาสิตํภณํ.

For a person who is born, an axe is born in his mouth, with which the fool, speaking ill-spoken words, cuts himself.

๑๓.

13.

เสโล ยถา เอกคฺฆโน, วาเตน นสมีรติ;

เอวํ นินฺทา ปสํสาสุ, นสมิญฺชนฺติ ปณฺฑิตา.

As a solid rock is not shaken by the wind, so the wise are not moved by blame or praise.

๑๔.

14.

สมานภาคํ [Pg.152] กฺรุพฺเพถ, คาเม อกฺกุฏฺฐ วนฺทิตํ;

มโนปโทสํ รกฺเขยฺย, สนฺโต อนุณฺณโต สิยา.

Let one be impartial towards being reviled or honored in the village; let one guard the mind from defilement, and, being peaceful, one should not be elated.

๑๕.

15.

นปโร ปรํ นิกุปฺเปถ, นาติมญฺเญถ กตฺถจิ นกิญฺจิ;

พฺยาโรสนา ปฏิฆสญฺญา, นญฺญมญฺญสฺส ทุกฺข มิจฺเฉยฺย.

Let one not deceive another, nor despise anyone anywhere; through anger or the perception of repugnance, let one not wish suffering for another.

๑๖.

16.

มาตา [Pg.153] ยถา นิยํ ปุตฺต,มายุสา เอกปุตฺต มนุรกฺเข;

เอวมฺปิ สพฺพ ภูเตสุ,มานสํ ภาวเย อปริมาณํ.

Just as a mother would protect with her life her own son, her only son, even so, towards all beings, one should develop a boundless mind.

๑๗.

17.

สุตฺวาน ทุสิโต พหุํ วาจํ,สมณานํวา ปุถุชนานํ;

ผรุเสน หิ น ปฏิวชฺชา,น หิ สนฺโต ปฏิเสนึ กโรนฺติ.

Having heard much offensive speech, whether from recluses or worldlings, one should not retort harshly, for the peaceful do not retaliate.

๑๘.

18.

สจฺจํ [Pg.154] ภเณ นกุชฺเฌยฺย, ทชฺชา อปฺปมฺปิ ยาจิโต;

เอเตหิ ตีหิ ฐาเนหิ, คจฺเฉ เทวาน สนฺติเก.

One should speak the truth, not be angry, and give, even if a little, when asked; by these three means, one may go into the presence of the gods.

๑๙.

19.

น ปเรสํ วิโลมานิ, น ปเรสํ กตากตํ;

อตฺตโนว อเวกฺเขยฺย, กตานิ อกตานิจ.

Let one not look at the faults of others, nor at what others have done or not done; but one should examine one's own deeds, done and undone.

๒๐.

20.

สุ [Pg.155] ทสํ วชฺชมญฺเญสํ, อตฺตโน ปน ทุทฺทสํ;

ปเรสญฺหิ โส วชฺชานิ, โอผุนาติ ยถา ภุสํ;

อตฺตโน ปน ฉาเทติ, กลึว กิตวา สฏฺโฐ.

Easy to see is the fault of others, but one's own is hard to see. For one winnows the faults of others like chaff, but one's own one conceals, as a crafty gambler hides a losing throw.

๒๑.

21.

นิธีนํว [Pg.156] ปวตฺตานํ, ยํ ปสฺเส วชฺชทสฺสินํ;

นิคฺคยฺหวาทึ เมธาวึ, ตาทิสํ ปณฺฑิตํ ภเช.

One should associate with a wise person who points out faults and speaks reprovingly, regarding them as a revealer of hidden treasures.

๒๒.

22.

ตาทิสํ ภชมานสฺส,เสยฺโยโหติ นปาปิโย;

อิติ วุตฺตํ มุนินฺเทน,ติโลกคฺเคน สตฺถุนา.

Associating with such a person, one becomes better, not worse; so said the Lord of Sages, the Teacher supreme in the three worlds.

๒๓.

23.

เมตฺตา [Pg.157] คนฺเธน วาเสนฺโต,โทสํ ทูเรกเร พุโธ;

ทูราสนฺเนสุ สพฺเพสุ,อตฺตโน เวริเกสุปิ.

The wise one, pervading with the fragrance of loving-kindness, keeps hatred far away; towards all, both far and near, even towards his enemies.

๒๔.

24.

หเน โทสู ปนาหานิ, อนตฺถ การกานิ หิ;

เตสฺว สนฺเตสุ สพฺเพสุ, เมตฺตาโหติ สุนิมฺมลา.

One should crush anger and animosity, for they indeed cause harm; when all of them are stilled, loving-kindness becomes perfectly pure.

๒๕.

25.

สตํ [Pg.158] ทุชฺชน วากฺเยหิ, นมโน ยาติ วิกฺริยํ;

นหิตาปยิตุํ สกฺกา, คงฺคานทึ ติณุกฺกยา.

The mind of the good is not agitated by the words of the wicked; for it is not possible to heat the river Ganges with a torch of grass.

๒๖.

26.

นหิ นินฺทา ปสํสาหิ, สตํ มโนวิการตา;

น กทาจิปิ กมฺเปยฺย, วาเตหิ เสลปพฺพโต.

By blame and praise, the minds of the good are not disturbed; just as a rocky mountain never wavers in the winds.

๒๗.

27.

นทิยํ [Pg.159] ขุทฺทกา นาวา, วิจีหิ อุนฺนโตนตา;

มหานาวา นกมฺปนฺติ, มหนฺตีหิ วิจีหิปิ.

Small boats in the river are tossed high and low by the waves; large ships do not tremble, even with great waves.

๒๘.

28.

โลเก ปสํส นินฺทาหิ, ทุชฺชโนวุนฺนโตนโต;

สนฺโตปญฺโญ นจลติ, มหานินฺทา ถุตีหิปิ.

In the world, by praise and blame, the wicked are elated and depressed; but the wise and good do not waver, even by great blame and praise.

๒๙.

29.

เสโลเสโล [Pg.160] นิเลเหว,วณฺณาวณฺณา อสสฺสตา;

ลาภาลาภา สุขาทุกฺขา,ยสายสา นกมฺปติ.

He is unshaken by gain and loss, pleasure and pain, fame and disgrace, praise and blame, for these are impermanent; he stands firm like a solid rock.

๓๐.

30.

ขมาธคฺค กเรตสฺส, ทุชฺชโน กึ กริสฺสติ;

อติเณ ปติโต อคฺคิ, สยเมว ปสมฺภติ.

What can the wicked do to one who cultivates the highest forbearance? Like fire falling on ground without grass, it is extinguished of itself.

๓๑.

31.

สยเมว [Pg.161] สกตฺตานํ, มจฺจุพฺภเยน ตจฺฉตุ;

มาญฺเญ ตจฺฉตุ โทเสน, กิมตฺถํ อญฺญตจฺฉนํ.

Let one fashion oneself out of fear of death; let one not censure another out of hatred. What is the purpose of censuring another?

๓๒.

32.

มาญฺเญ ตจฺฉ ตุโทเสน, นเสยฺโย อญฺญตจฺฉนํ;

มาญฺโญ ตํ อหิพฺยคฺเฆว, โทมนสฺเสน ภายตุ.

Let one not censure another out of hatred, for censuring others is not superior. Let one not fear another as one would a snake or a tiger; rather, let one fear one's own mental suffering.

๓๓.

33.

นิสฺสาย [Pg.162] ครุกาตพฺพํ, พหูนํ ปาปโมจนํ;

อจาปลฺเลน สนฺเตน, ครุกาตพฺพตํ วเช.

Relying on one worthy of respect, who frees many from evil; with composure and serenity, one attains worthiness of respect.

๓๔.

34.

นิสฺสาย ครุกาตพฺพํ, พหูนํ ปุญฺญวฑฺฒนํ;

ครุกาตพฺพตํ คจฺเฉ, ธีติยา สีล คุตฺติยา.

Relying on one worthy of respect, who increases merit for many; one attains worthiness of respect through wisdom and the guarding of virtue.

๓๕.

35.

สนฺตํ [Pg.163] หิ สีลวํ ธีตึ, หิโรตฺตปฺเปน ภายติ;

ทุชฺชนํ โทมนสฺเสน, อหิพฺยคฺเฆว ภายติ.

The peaceful, virtuous, and wise person is restrained by moral shame and dread; the wicked person, however, fears with mental suffering, as one fears a snake or a tiger.

๓๖.

36.

นผรุสาย วาจาย, อญฺเญ ทเมยฺย ปณฺฑิโต;

อตฺตานํว ทเมตฺวาน, อญฺเญ สณฺเหน โอวเท.

A wise person should not tame others with harsh words; having tamed oneself, one should advise others gently.

๓๗.

37.

จิตฺเต [Pg.164] สณฺเห อสณฺหาปิ, นวาจาผรุสา ภเว;

ตสฺมา โอวา ทนาทีสุ, รกฺเขยฺย ถทฺธจิตฺตโต.

Whether the mind is gentle or harsh, let speech never be coarse; therefore, in giving advice and so forth, one should guard against a stubborn mind.

๓๘.

38.

อตฺตาน โมวทตฺถาย, สิกฺเขยฺย พุทฺธภาสิตํ;

ปรมฺปิ อนุกมฺปาย, อิจฺฉนฺโต อนุสาสเย.

For the sake of one's own admonition, one should learn what the Buddha has spoken; and out of compassion for others, wishing to guide, one should instruct.

๓๙.

39.

อญฺญํ นนิคฺคเห กิญฺจิ, สุเตน ปฏิปตฺติยา;

อตฺตนิคฺคหณํ เสยฺโย, นุนฺนเมยฺย ชิโนรโส.

One should not censure another for anything concerning their learning or practice; one's own self-restraint is better. To this, O offspring of the Conqueror, one should indeed be devoted.

๔๐.

40.

นาวีกเรยฺย [Pg.165] โทสํวา, โลภํ มานํ สกํมลํ;

มาญฺเญ มญฺญนฺตุ ตํ ทิสฺวา, จิรปฺปพฺพ ชิโต นุติ.

One should not reveal one's own hatred, greed, conceit, or defilement. Let not others think, upon seeing it, 'Has this person truly been ordained for a long time?'

๔๑.

41.

กกเจน ตฺตเฉเทนฺเต, เวริเกปินโทสเย;

อิจฺโจวาทํ มุนินฺทสฺส, สมฺปฏิจฺฉ ชิโนรโส.

Even if enemies were to sever you with a saw, you should not bear them ill will. O offspring of the Conqueror, accept this advice of the Lord of Sages.

๔๒.

42.

เวรี [Pg.166] อจฺจุปนาหีปิ, รูเปว ทุกฺขการโก;

น ตฺว ตพฺพิสเย นาเม, ทุกฺขํ มากริ เจตสิ.

Even an extremely resentful enemy causes suffering only externally; therefore, do not create suffering in your mind regarding that matter.

๔๓.

43.

เวรี ติพนฺธ เวโรปิ, อิเหว ทุกฺขการโก;

ภวนฺตรํ นอนฺเวติ, สกมฺมุนา คโต หิโส.

Even an enemy, strongly bound by enmity, is a maker of suffering in this life only. He does not follow one to another existence; indeed, he has gone according to his own kamma.

๔๔.

44.

โทโสตุ [Pg.167] อิห ปีเฬตฺวา,ทุกฺขาวโห ภเวภเว;

มหานตฺถ กรํ โทสํ,กสฺมา วฑฺเฒติ เจตสิ.

Hatred, having oppressed one here, brings suffering in existence after existence. Why does one increase in one's mind this hatred, which causes great harm?

๔๕.

45.

เมตฺตาสีตมฺพุเสเกน, ชิโนวาท มนุสฺสรํ;

มหา นตฺถ กรํ โทสํ, นิพฺพายตุ ส เจตสิ.

With the sprinkling of the cool water of loving-kindness, remembering the Conqueror's advice, may that anger, which causes great harm, be extinguished in the mind.

๔๖.

46.

ฉทฺทนฺโต [Pg.168] ลุทฺทกํ ปาปํ, ภูริทตฺโตหิ ตุณฺฑิกํ;

ธมฺมปาโล ขมิ ตาตํ, กปินฺโท กนฺทโร ปตํ.

The elephant Chaddanta endured the evil hunter; Bhūridatta, the snake charmer; Dhammapāla forgave his father; the monkey king, the fall into the ravine.

๔๗.

47.

อสงฺขฺเยยฺย ตฺตภาเวสุ, ปรวชฺชํ ติติกฺขโต;

นาถสฺส ปารมึ ขนฺตึ, สรํ ธีโร ติติกฺขตุ.

Remembering the Protector's perfection of patience, who for innumerable existences endured the faults of others, let the wise one likewise endure.

๔๘.

48.

สาสเน [Pg.169] จิรวาเสน, เอวํ นิทฺโทสกา อิติ;

ตุวํ ปฏิจฺจ มญฺญนฺตุ, สาสเน สปฺปโยชนํ.

May they think, on account of you, 'By dwelling long in the Dispensation, he has thus become faultless and is of purpose within the Dispensation.'

๔๙.

49.

สาสเน จิร วาสาปิ, มาทิสาว อิเม อิติ;

ตมาคมฺม นมญฺญนฺตุ, สาสเน นิปฺปโยชนํ.

Let them not think, on your account, 'Though they have dwelt long in the Dispensation, they are just like us,' and, having approached you, consider you useless in the Dispensation.

๕๐.

50.

ทฺเว อุเสตีติ โทโส โส, สปรํ ทยฺหเต ทฺวยํ;

ปหาตพฺโพ ส สพฺเพสุ, ปรตฺถ สตฺถ มิจฺฉตา.

That hatred, which burns two—oneself and others—should be abandoned in all cases by one who desires the welfare of others.

๕๑.

51.

ปรทินฺเนหิ [Pg.170] โนอายุ, ติฏฺฐเต นาตฺตโน วสา;

ปรวชฺชํ ขเมตพฺพํ, นสาธุ อญฺญวิโรธิโต.

Life stands not by what is given by others, nor is it under one's own control. The fault of another should be endured; opposing another is not good.

๕๒.

52.

เชคุจฺฉ [Pg.171] กฺโกส นินฺทานิ, พาโล คณฺหาติ อกฺขโม;

ขมนฺโตตุ นคณฺหาติ, ชานํ เชคุจฺฉิตานิติ.

The fool, being intolerant, seizes upon disgusting things, abuse, and blame; but the patient one does not seize them, knowing them to be disgusting.

๕๓.

53.

ปรทินฺนานิ วจฺจานิ, ปาภตนฺติ นโกจิปิ;

คณฺเหยฺเยวํ ทุรุตฺตานิ, อคณฺหนฺโต ขเม สโต.

Words given by another, no one accepts as a gift. Likewise, one should not grasp harsh words; not grasping them, the mindful one should endure.

๕๔.

54.

นทิ [Pg.172] กลฺโลล วิจิโย, ตีรํ ปตฺวา สมนฺติธ;

สพฺเพ อุปฺปติตา โทสา, ขนฺติปตฺวา สมนฺติ เต.

Like the waves and ripples of a river, having reached the bank, subside here; so too all arisen angers, having met with patience, subside.

๕๕.

55.

โทสุมฺมตฺตก วาจาย, นุมฺมตฺโต กึกริสฺสติ;

ภเว ยฺยุมฺมตฺตโก โสว, ตาทิสํ วจนํ ภณํ.

What will one who is not mad do with the speech of one maddened by anger? Indeed, by speaking such words, he himself would become mad.

๕๖.

56.

โกธโน อกฺขโม อญฺญ, ทุฏฺฐสญฺญี ภยาลุโก;

คามมชฺเฌ อฬกฺโกว, ตถา มาโหหิ ตํ ชห.

The angry, intolerant one, perceiving others as corrupt, and fearful, is like a rabid dog in the middle of a village. Do not be like that; abandon it.

๕๗.

57.

เมตฺตาลุโก [Pg.173] ขมาสีโล,สพฺพฏฺฐาเนสุนิพฺภโย;

ปรตฺถ สตฺถ มิจฺฉนฺโต,ขนฺติ เมตฺตญฺจ ภาวเย.

Abounding in loving-kindness, of patient conduct, fearless in all situations, desiring the welfare of others, one should cultivate patience and loving-kindness.

๕๘.

58.

ปรกฺโกสานิ นินฺทานิ, ตํว ปจฺเจนฺติ นาญฺญคู;

ขิตฺตํปํสุว วาตุทฺธํ, ครุกํ กึ ขมายเต.

Abuse and blame from others ripen for them alone, not going to another, like dust thrown against the wind. What heavy thing can patience not endure?

๕๙.

59.

อกฺโกสนฺโตจ [Pg.174] นินฺทีจ, ปีฬิโต สก กมฺมุนา;

อิธ เปจฺจจ นีเจยฺโย, นํนยํ คณฺหิ อกฺขโม.

The one who abuses and blames, afflicted by his own kamma, is of a low state both here and hereafter; being intolerant, he has not grasped this method.

๖๐.

60.

อกฺโกโส [Pg.175] มํ นอาคจฺฉิ,ตสฺเสวา นตฺถการโก;

อิติ ญตฺวาว สปฺปญฺโญ,อกฺโกสํ น ครุํ กเร.

The abuse does not come to me; it brings harm to him alone. Knowing this, the wise one does not take abuse seriously.

๖๑.

61.

วิการาปตฺติ มิจฺฉนฺโต, เวรี พหุ มุปกฺกมิ;

มามิตฺตวส มนฺเวหิ, นิพฺพิกาโร ตุวํภว.

Desiring to see you fall into a distorted state, the enemy attacks you greatly. Do not follow the sway of the enemy; you, be undistorted.

๖๒.

62.

เมตฺตมฺพุนา สทฺโทโสจ, ปรโทโสจ สมฺมติ;

เมตฺตาเสเกน สพฺเพสุ, สพฺพโตคฺคึ นิปารเย.

With the water of loving-kindness, both one's own anger and others' anger subside; with the sprinkling of loving-kindness towards all, one should extinguish the fire from everywhere.

๖๓.

63.

สโทส [Pg.176] ปรโทสคฺคึ, สพฺพโต ทิสโต ฏฺฐิตํ;

เมตฺตา โตเยน วาเรยฺย, สิยา นิพฺพุติ สพฺพธิ.

The fire of one's own anger and others' anger, standing in every direction, one should ward off with the water of loving-kindness; may there be coolness everywhere.

๖๔.

64.

นคเม อตฺตโน อคฺคึ, ปรคฺคึวาปิ นาคเม;

เมตฺตมฺพุนาว นิพฺพาตุ, สปรคฺคิ ทฺวยํ ภุสํ.

One should not let one's own fire spread, nor let another's fire approach. May the two fires, of oneself and of others, be thoroughly extinguished by the water of loving-kindness alone.

๖๕.

65.

คุณี [Pg.177] คุณี นนฺทินฺทาย, ปสํสาย คุณี คุณี;

นินฺทํนินฺทํ นกุปฺเปยฺย, นสาทิเย ถุตึ ถุตึ.

The virtuous one is blamed, the virtuous one is praised. At blame, one should not be angered; in praise, one should not delight.

๖๖.

66.

คุณํ นินฺทาย นาเสตุํ, นสกฺกา โกจิ กุสฺสโก;

วฑฺเฒตุํวา ปสํสาย, ครุํกเร น ตํทฺวยํ.

No skilled person can destroy virtue by blame, nor increase it by praise; one should not take those two seriously.

๖๗.

67.

โทสพฺภา [Pg.178] มล สญฺฉนฺโน, เมตฺตาจนฺโท น โรจติ;

ตํมุตฺตสฺส ตุ เอตสฺส, อติสฺสย ปภาวโต.

Covered by the defilement of the cloud of anger, the moon of loving-kindness does not shine; but for one freed from that, its radiance is exceedingly great.

๖๘.

68.

สุ สุตฺต พุทฺธ สุปินา, ทฺเวปิยา คุตฺติ นากฺกโม;

สมาธิ สุมุขา มุฬฺหา, พฺรหฺมา ตฺเยกา ทส คฺคุณา.

One sleeps well, awakens well, and sees no evil dreams; one is dear to humans and non-humans; one is guarded by devas; fire, poison, or weapons do not harm one; the mind is easily concentrated; one's countenance is serene; one dies unconfused; and is reborn in the Brahma world. These are the eleven benefits.

๖๙.

69.

สีตํ [Pg.179] กโรตุ เมตฺตาย, จกฺขุํ ลาเภตุ ปญฺญาย;

มากาสินิปฺปเภ จญฺเญ, จนฺโท โหหิ คเตคเต.

May one bring coolness with loving-kindness, may one obtain the eye of wisdom. Do not be like others without radiance in the sky; in every path, be a moon.

๗๐.

70.

ทูราสนฺเนสุ [Pg.180] สพฺเพสุ, เมตฺตํ เปเสตุ ปาภตํ;

ธมฺมํ เทเสตุ ปตฺตานํ, จนฺโท โหหิ คเตคเต.

May one send forth loving-kindness as a gift to all, far and near; may one teach the Dhamma to those who are receptive; be a moon in every path.

๗๑.

71.

สมฺปตฺตานํ มลํ โธว, สีตํกเร สทาทโย;

อุจฺจนีเจ นวิเสเส, ชลสฺสโม คเตคเต.

Wash away the defilements of those one encounters, always bringing coolness with compassion. Making no distinction between high and low, be like water in every path.

๗๒.

72.

อสอสฺสเตสุ [Pg.181] ผุฏฺเฐสุ, โลกธมฺเมสุ อฏฺฐสุ;

ปติฏฺโฐ นิพฺพิกาโร ตฺวํ, ปถวีสทิโส ภว.

When touched by the eight worldly conditions, be you established and unchanging, like the earth.

๗๓.

73.

นากาสิ กลหํ สิลา, สทา เกนจิ นิจฺจลา;

เมตฺตายนฺโต ขมายนฺโต, มหาสิลํ คุรุํกเร.

A rock never quarrels and is always unmoved by anyone. Likewise, cultivating loving-kindness and patience, one should hold great virtue in high regard.

๗๔.

74.

สิลาว [Pg.182] สีลวา โหตุ, ทุรุตฺตานิ ติติกฺขตุ;

ปจฺจุตฺเต โทสสํวฑฺโฒ, อนุตฺโตว ปสมฺภติ.

Like a rock, may one be virtuous; may one endure harsh words. By retorting, anger increases; when not uttered, it indeed subsides.

๗๕.

75.

สพฺเพ อหํว อิจฺฉนฺติ, สตฺตา สุขนฺติ ญาตุน;

ภาเวยฺย กมโต เมตฺตํ, ปิย มชฺฌตฺต เวริเก.

Knowing that all beings desire happiness, just as I do, one should cultivate loving-kindness gradually towards the dear, the neutral, and the hostile.

๗๖.

76.

สพฺเพ [Pg.183] ตสนฺติ ทณฺฑสฺส, สพฺเพ ภายนฺติ มจฺจุโน;

อตฺตานํ อุปมํ กตฺวา, นหเนยฺย นฆาตเย.

All tremble at violence, all fear death; having made oneself the example, one should neither strike nor kill.

๗๗.

77.

สุข กามานิ ภูตานิ,โยทณฺเฑน วิหึสติ;

อตฺตโน สุข เมสาโน,เปจฺจ โส นลเภสุขํ.

Whoever harms with violence those beings who desire happiness, while seeking his own happiness, will not obtain happiness hereafter.

๗๘.

78.

อเวรา [Pg.184] พฺยาปชฺชา นีโฆ, สุขี จสฺสํ อหํว เม;

หิตกามา ตถา อสฺสุ, มชฺฌตฺตา เวริโนปิจ.

May I be free from enmity, ill-will, and distress, and may I be happy. Likewise, may those who wish me well, the neutral, and the hostile also be so.

๗๙.

79.

มาตโร [Pg.185] ภาตโร ญาตี, ทายโก ปาสกาปิจ;

สุขีโหนฺตูติ ภาเวยฺย, จเช เตสุจ ลคฺคนํ.

Mothers, brothers, relatives, donors, and lay followers—one should cultivate the thought, 'May they be happy,' and abandon clinging to them.

๘๐.

80.

โทโส เมตฺตาย ทูราริ, ตณฺหา อาสนฺน เวริกา;

ตณฺหํ ปิเยสุ วาเรยฺย, โทสํ เวรีสุ เมตฺติโก.

Hatred is the distant enemy of loving-kindness; craving is the enemy close at hand. One should restrain craving regarding dear ones, and the one who is loving should restrain hatred regarding enemies.

๘๑.

81.

เอกุทฺเทเส [Pg.186] กกมฺมาจ, สิสฺสา อาจริยา สุขี;

โหนฺตุ สพฺรหฺมจารีจ, เตจ ญฺโญญฺญ หิตาวหา.

May students and teachers in the same place be happy; may fellow practitioners also be happy, and may they bring welfare to one another.

๘๒.

82.

ราชาโนจ อมจฺจาจ, คาเม อิสฺสริยา สุขี;

ภวนฺตุ เทวตาโยจ, เตหิ สุรกฺขิโต สุโข.

May kings and ministers be happy, and the rulers in the village; may the deities also be happy, and through them may one be well-protected and happy.

๘๓.

83.

มยํ [Pg.187] เยน สุคุตฺตาว,สุขิตา รฏฺฐวาสิโน;

สุขี กลฺล ตฺถุ โสราชา,เตชวนฺโต จิรายุโก.

By whom we, the inhabitants of the realm, are well-guarded and happy, may that righteous king be happy, radiant, and long-lived.

๘๔.

84.

รฏฺฐ [Pg.188] ปิณฺเฑน ชีวาม, รฏฺฐวาสี สุขนฺตุติ;

ภาเวยฺเยวํ อโมฆํว, รฏฺฐปิณฺฑํ สุภุญฺชติ.

We live on the alms of the realm; one should cultivate the thought, 'May the inhabitants of the realm be happy,' thus one enjoys the alms of the realm fruitfully.

๘๕.

85.

อาปายิกา พหู สนฺติ, มาตาปิตาทิ ปุพฺพกา;

เตจญฺเญจ สุขีนีฆา, สฺสฺว พฺยาปชฺชา อเวริโน.

Many are those in the lower realms—parents and other predecessors; may they and others be happy, free from distress, free from ill-will, and free from enmity.

๘๖.

86.

สตฺตา [Pg.189] ภูตาจ ปาณาจ, ปุคฺคลา อตฺตภาวิกา;

ถี ปู ริยา นริยาจ, เทวานรา นิปาติกา.

Beings, creatures, and living beings; individuals and those embodied; women, men, noble ones, and ignoble ones; deities, humans, and those in states of woe.

๘๗.

87.

อเวรา โหนฺตุ พฺยาปชฺชา, อนีฆาจ สุขี อิเม;

อตฺตานํ ปริหารนฺตุ, จตุธา อิติ ภาวเย.

May these be free from enmity, free from ill-will, free from distress, and happy. May they maintain themselves. Thus should one cultivate in four ways.

๘๘.

88.

ปุรตฺถิมาย [Pg.191] ทิสาย, สพฺเพสตฺตา อเวริโน;

อพฺยาปชฺชา สุขีนีฆา, โหนฺตูติ ตาว ภาวเย.

In the eastern direction, may all beings be free from enmity, free from ill-will, happy, and free from distress. Thus should one cultivate.

๘๙.

89.

ปุรตฺถิมาย ทิสาย, สพฺเพปาณาติอาทินา;

ทฺวาทสกฺขตฺตุํ ภาเวยฺย, เสสาสุปิ อยํนโย.

In the eastern direction, with 'May all living beings...' and so forth, one should cultivate twelve times. This is the method for the remaining directions as well.

๙๐.

90.

จตุทฺทิสา [Pg.192] นุทิสา โธ, อุทฺธํ สตฺตาจ ปาณิโน;

ภูตาจ ปุคฺคลา อตฺต, ภาวี สพฺเพ ถิ ปูริสา.

The four directions, the intermediate directions, below, and above—beings and living beings; creatures, individuals, and those with an individual existence; all women and men.

๙๑.

91.

อริยา อริยา เทวา, นราจ วินิปาติกา;

อเวรา พฺยาปชฺชา นีฆา, สุขตฺตาจ ภวนฺตุ เต.

Noble ones and ignoble ones, deities, humans, and those in states of woe—may they be free from enmity, free from ill-will, free from distress, and happy in themselves.

๙๒.

92.

จตุทฺทิสา [Pg.193] นุทิสา โธ, อุทฺธนฺติ ทสเกทิสิ;

ทฺวาทเส เต ปริจฺฉิชฺช, ภาเวยฺย ปุคฺคเล พุโธ.

The four directions, the intermediate directions, below, and above—thus the ten directions. Having delimited those twelve categories of beings, the wise one should cultivate towards those individuals.

๙๓.

93.

เมตฺตา [Pg.194] วสฺเสน เตเมตุ, ปชฺชุนฺโตวิย สพฺพธิ;

มากิญฺจิ ปริวชฺเชหิ, เอวํ เมตฺตา สุภาวิตา.

Let loving-kindness moisten all, like a rain cloud everywhere; do not exclude anyone. Thus is loving-kindness well-developed.

๙๔.

94.

ปญฺจา โนธิ สตฺโตธิสา, สิยุํ ทฺวาทสปุคฺคลา;

นฺตุ จตูเหสุ ภาเวตฺวา, อฏฺฐตาลีสกา สิยุํ.

There are five boundless and seven delimited applications, making twelve types of individuals. Having cultivated these in four ways, they become forty-eight.

๙๕.

95.

ทสเกทิสิ [Pg.195] ตาเมตฺตา, จตุสฺสต อสีติโย;

อฏฺฐตาลีสาหิ ปญฺจ, สตา ฏฺฐวีส สาธิกา.

That loving-kindness in the ten directions makes four hundred and eighty applications; with the forty-eight, the total becomes five hundred and twenty-eight.

๙๖.

96.

ทุกฺขิเต [Pg.196] กรุณํ พฺรูเห, มุทิตํ สุขิเต ชเน;

เมตฺตาเจว อุเปกฺขาจ, อุโภ อุโภสุ ภาวิตา.

One should develop compassion towards the suffering and sympathetic joy towards the happy; loving-kindness and equanimity are to be developed towards both.

๙๗.

97.

พฺรหฺมวาสีติ วตฺตพฺโพ, เตสฺวญฺญตร วาสิโต;

คนฺธภูเตสุ โส โลเก, พฺรหฺมาวิย วิโรจติ.

He is called a 'Brahma-dweller' for having dwelt in any one of these. In this world, among the virtuous, he shines forth like Brahmā.

อปฺปมาทาวห ปกิณฺณกนิทฺเทส

The Miscellaneous Exposition on What Leads to Heedfulness

๑.

1.

สํวิชฺชนฺติ [Pg.200] ธ โลกสฺมึ,พหู ชีวิตกปฺปนา;

คเหตฺวา ปตฺต มุญฺโฉ โย,ชีวิกานํ ส ลามโก.

In this world are found many ways of making a living. But he who, having taken up the bowl, becomes deluded, is the lowest of all who seek a livelihood.

๒.

2.

สุกุลาจ ตทุปคา, กามโภคา นเปกฺขิโน;

น ภยฏฺฏา น อิณฏฺฏา, เนว อาชีว การณา.

They are from good families and have approached this life accordingly, not longing for sensual pleasures. They have not gone forth out of fear, nor due to debt, nor for the sake of a livelihood.

๓.

3.

นาลํว [Pg.201] คิหินา พฺรหฺม, จริยาย อขณฺฑิตํ;

ฆราวาโส ติสมฺพาโธ, ปพฺพชฺชาว นิราลยา.

It is not possible for a householder to live the holy life completely unbroken. The household life is constricting, whereas the going forth is free from attachments.

๔.

4.

ภวปงฺกา [Pg.202] ปมุจฺจาม, ติวิตฺติณฺณา ภยานกา;

ปฏิปตฺติ ยิมายาติ, กตฺวา ตทุปคา อิเม.

Thinking, 'By this practice we shall be freed from the swamp of existence, having crossed the terrifying floods,' these practitioners have undertaken it.

๕.

5.

อุตฺติฏฺเฐ นปฺปมชฺเชยฺย, ธมฺมํ จริตํ สุจเร;

ธมฺมจารี สุขํเสติ, อสฺมึโลเก ปรมฺหิจ.

One should arise and not be heedless; one should practice the Dhamma well. A practitioner of the Dhamma dwells happily in this world and in the next.

๖.

6.

สฺวาคตา [Pg.203] วต เตภิกฺขู, ปตฺตา สมฺพุทฺธปุตฺต ตํ;

คิหิ พนฺธน ปุจฺฉิชฺช, สุขิตา สาสเน รตา.

Welcome indeed, O bhikkhus! You have attained the state of being sons of the Perfectly Enlightened One. Having severed the householder's bonds, you are happy, delighting in the Dispensation.

๗.

7.

กตปุญฺญ วิเสสาว, เอเต สุลทฺธ ทุลฺลภา;

ฉฏฺเฏตฺวาปิ มหารชฺชํ, เนทิสํ ลทฺธ มญฺญทา.

These are indeed ones who have made special merit, having well-obtained that which is difficult to obtain. Even having renounced a great kingdom, such a thing is not obtained otherwise.

๘.

8.

สฺวาคตา [Pg.204] สุคตี โหนฺตุ, มาทุคฺคตี ปมาทิโน;

ทุสฺสีลา เจ คมิสฺสนฺติ, อปายํ ติภยานกํ.

May those who have gone forth well reach a happy destiny; may the heedless not reach a woeful state. For if the immoral go forth, they will go to the threefold terrifying plane of misery.

๙.

9.

คิหิโภคา [Pg.205] ปรีหินฺโน, สามญฺญตฺตญฺจ ทูภโต;

ปริธํสมาโน ปกิเรติ, ฉวาลาตํว นสฺสติ.

Fallen from the pleasures of a householder and corrupt in his asceticism, he falls into ruin and scatters dust, perishing like a charnel-ground firebrand.

๑๐.

10.

กุโส ยถา ทุคฺคหิโต, หตฺถเมวา นุกนฺตติ;

สามญฺญํ ทุปฺปรามฏฺฐํ, นิรยา ยุป กฑฺฒติ.

Just as a blade of kusa grass, wrongly grasped, cuts the hand, so the ascetic life, wrongly handled, drags one to hell.

๑๑.

11.

ยํกิญฺจิ [Pg.206] สิถิลํ กมฺมํ, สํกิลิฏฺฐญฺจ ยํกตํ;

สงฺกสฺสรํ พฺรหฺมจริยํ, นตํโหติ มหปฺผลํ.

Whatever action is slack, whatever deed is defiled, and a holy life lived with reluctance—none of this bears great fruit.

๑๒.

12.

กริยาเจ กริยา เวนํ, ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเม;

สิถิโลหิ ปริพฺพโช, ภิยฺโย อากิรเต รชํ.

If something is to be done, one should do it. One should strive at it firmly. For a lax ascetic stirs up dust all the more.

๑๓.

13.

อิติ [Pg.207] วุตฺตํ มุนินฺเทน, นุสฺสรํ อนิ วตฺติโต;

สทา อลิน จิตฺเตน, จเรยฺย พุทฺธสาวโก.

Thus was it spoken by the Lord of Sages; remembering this, unwavering, a disciple of the Buddha should always live with an unslothful mind.

๑๔.

14.

ราคํ อสุภจินฺตาย, โทสํ เมตฺตาย วารเย;

มรเณน ธชํมานํ, สมฺพุทฺเธ ติกฺข สทฺธิโก.

One should ward off lust by contemplating unattractiveness, hatred by loving-kindness, and conceit by contemplating death, while being of sharp faith in the Perfectly Enlightened One.

๑๕.

15.

อสุภา กามวิตกฺกํ, เมตฺตา พฺยาปาท ตกฺกิตํ;

วิหึสํ กรุณาเยว, นิวาเรยฺย สทาสโต.

Thoughts of sensuality should be warded off by unattractiveness, thoughts of ill-will by loving-kindness, and cruelty by compassion itself—thus should one always be mindful.

๑๖.

16.

พุทฺธาณตฺติ [Pg.208] สทาตีโต, มิจฺฉาวิตกฺก ปีฬิโต;

ปาปธมฺเมหิ สํกิณฺโณ, โสนิจฺจาปาย คามิโก.

One who has always transgressed the Buddha's command, oppressed by wrong thoughts, and filled with evil qualities, constantly goes to a woeful destination.

๑๗.

17.

โธวิตฺวา ปตฺติมลานิ, ปุนาติกฺกม สํวุโต;

มิจฺฉาวิตกฺก สญฺเฉที, ทูโร อปาย คามิโต.

Having washed away the stains of transgression, again restrained from transgression, cutting off wrong thoughts, one is far from the states of loss.

๑๘.

18.

ขีณาสวตฺต [Pg.209] พุทฺธตฺตํ, นิยฺยานิก นฺตรา ยิกํ;

สีหนาทํ จตุฏฺฐาเน, เวสารชฺโช ชิโน นทิ.

The Buddha, with taints destroyed, realized Buddhahood, which leads to liberation and is without obstacles; the Victor, confident, roared his lion’s roar in the four grounds of confidence.

๑๙.

19.

สีลํ [Pg.210] นิยฺยานิกํ นาม, อาปตฺติ อนฺตรายิกํ;

อนฺตราย มนาปชฺช, นิยฺยาเนว ปติฏฺฐตุ.

Virtue is called the way out, an offense is an obstruction; not incurring an obstruction, may one be established in the way out itself.

๒๐.

20.

นิยฺยานิกาจ [Pg.211] อสุภา, สุภสญฺญา นฺตรายิกา;

อนฺตราย มนาปชฺช, นิยฺยาเนว ปติฏฺฐตุ.

Contemplation of unattractiveness leads to liberation, while perceptions of beauty are an obstruction. Not incurring an obstruction, may one be established in the way out itself.

๒๑.

21.

นานาปตฺติ [Pg.212] ปกิณฺโณปิ, ปาราชิกา วเสสโก;

โส มิตฺยตฺต ปณีธีหิ, ลชฺชีเยว วิโสธโก.

Though stained by various offenses, with even a Pārājika offense remaining, one who is conscientious and has firm resolves is indeed a purifier.

๒๒.

22.

อลชฺชีกมฺม กิณฺโณปิ,สํเวเชตฺวา สุมิตฺติโก;

ลชฺชีเยว วิโสเธนฺโต,มตโกว อโสธโก.

Even if filled with shameless deeds, having felt compunction, one becomes endowed with good friends. The conscientious one indeed purifies himself; the shameless one, like a corpse, is unpurified.

๒๓.

23.

โย [Pg.213] ปุพฺเพว ปมชฺชิตฺวา, ปจฺฉาโส นปฺปมชฺชติ;

โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภามุตฺโตวจนฺทิมา.

He who was formerly heedless but is later not heedless, illuminates this world like the moon freed from a cloud.

๒๔.

24.

ธุรํกตฺวา [Pg.214] ธิปตโย, โย ปุญฺเญสุ ปรกฺกเม;

ตสฺส นิยฺยานิกํ กมฺมํ, กึนามกํ นสิชฺฌเต.

For those leaders who, having taken up the burden, strive in meritorious deeds, how could their action that leads to liberation not succeed?

๒๕.

25.

ปจฺจเต [Pg.215] มุนิโน ภตฺตํ, โถกํโถกํ ฆเรฆเร;

ปิณฺฑิกาเยว ชีวนฺตุ, มาปชฺชนฺตุ อเนสนํ.

The sage's food is prepared little by little, from house to house. Let them live on alms-gathering itself, and not fall into improper seeking.

๒๖.

26.

โธเวยฺยา ปตฺติมคานิ, วุฏฺฐาน เทสนมฺพุหิ;

สํวริสฺสนฺติ จิตฺเตน, สีลํ โธตสฺส นิมฺมลํ.

They should wash away the stains of transgression with the water of rising from an offense and confessing it. They will restrain themselves with their mind, and the virtue of one so cleansed will be stainless.

๒๗.

27.

พุทฺธาณาติกฺกมาปตฺติ[Pg.216], นิคฺคเห ราคโทสเก;

นตฺถิ สญฺจิจฺจ อาปตฺติ, ลชีว โส ปวุจฺจติ.

Transgression of the Buddha's command is an offense. Yet, in the suppression of greed and hatred, there is no intentional offense; such a one is called conscientious.

๒๘.

28.

วาณิชฺช กสิกาทีหิ, นาหาเรฏฺฐิ ธสาสเน;

ธุร ทฺวยํว กิจฺจํ ตํ, นาญฺญกิจฺเจหิ หาปเย.

In this Dispensation, one should not seek sustenance through trade, farming, and the like. The twofold burden is the true duty; one should not neglect it for other tasks.

๒๙.

29.

นิคฺคณฺเหยฺย [Pg.217] สกํจิตฺตํ, กิฏฺฐาทึ วิย ทุปฺปสุํ;

สติมา สมฺปชาโนจ, จเร สพฺพิริยาปเถ.

One should control one's own mind, as a goad controls a poorly trained animal; mindful and clearly comprehending, one should conduct oneself in all postures.

๓๐.

30.

ยถา [Pg.218] ถมฺเภ นิพนฺเธยฺย, วจฺฉํ ทมํ นโร อิธ;

พนฺเธยฺเยวํ สกํจิตฺตํ, สติยา รมฺมเณ ทฬฺหํ.

Just as a man here would tether a calf to a post to be tamed, even so should one firmly bind one's own mind with mindfulness to an object of meditation.

๓๑.

31.

อธิสีลาธิจิตฺตานํ, อธิปญฺญาย สิกฺขนํ;

ภิกฺขุ กิจฺจตฺตยํ เอตํ, กโรนฺโตว สุภิกฺขุโก.

The training in higher virtue, higher mind, and higher wisdom—these are the threefold duties of a monk. One who fulfills them is truly a good monk.

๓๒.

32.

ปญฺจาฏฺฐ [Pg.219] ทส สีลานิ, นาธิสีลํ ตทุตฺตริ;

ปาติโมกฺขํ อธิสีลํ, ปพฺพตา ธิก เมรุว.

The five, eight, or ten precepts are not the higher virtue, nor what is superior to it; the Pātimokkha is the higher virtue, as Mount Meru is higher than other mountains.

๓๓.

33.

ปาติโมกฺขํ [Pg.220] วิโสเธนฺโต, อปฺเปว ชีวิตํ ชเห;

ปญฺญตฺตํ โลกนาเถน, นภินฺเท สีลสํวรํ.

While purifying the Pātimokkha, one might even give up one's life; one should not break the restraint of virtue laid down by the Protector of the World.

๓๔.

34.

สีเลนา ติกฺกมํ ถุลฺลํ, ปริยุฏฺฐํ สมาธินา;

ปญฺญายา นุสยํ สณฺหํ, กิเลสํ ภิกฺขุ ภินฺทติ.

A monk shatters defilement: the gross transgression through virtue, obsession through concentration, and the subtle latent tendency through wisdom.

๓๕.

35.

สาสนสฺสาทิ [Pg.221] สีลํว, มชฺเฌ ตสฺส สมาธิว;

ปญฺญาว ปริโยสานํ, กลฺยาณาว อิเมตโย.

Virtue is indeed the beginning of the Dispensation, concentration is its middle, and wisdom is its culmination—these three are truly excellent.

๓๖.

36.

มหาปุญฺเญ [Pg.222] ฐิตํ สีลํ, สมาธิ อปฺปนา คตํ;

จตุมคฺค ยุตา ปญฺญา, เอตํ สิกฺขตฺตยํ มตํ.

Virtue established in great merit, concentration that has reached absorption, and wisdom endowed with the four paths—this is considered the threefold training.

๓๗.

37.

สีลนลกฺขณํ สีลํ, ทุสฺสีลฺย ธํสนํ รสํ;

หิโรตฺตปฺป ปทฏฺฐานํ, สุจิ ปจฺจุปฏฺฐานกํ.

The characteristic of virtue is moral conduct, its function is destroying bad conduct, its proximate cause is shame and fear of wrongdoing, and its manifestation is purity.

๓๘.

38.

สสีลคุตฺติ [Pg.223] นาโถจ, ทุนฺนิคโห วิสารโท;

ธมฺมฏฺฐีตีติ ปญฺเจเต, คุณา เวนยิเก มตา.

Guarded by virtue and a protector, hard to censure yet skilled, and firm in the Dhamma—these five qualities are considered to belong to one trained in the Vinaya.

๓๙.

39.

อาทิ [Pg.224] กลฺราณ สํเวที, สีลมตฺตฏฺฐ ภิกฺขโว;

อุทฺธํ กลฺยาณ ลาภาย, อลิโน อนิวตฺติโก.

Knowing the good from the beginning, monks established for the sake of virtue are unslothful and unretreating for the sake of gaining the higher good.

๔๐.

40.

โธวิตฺวา ปตฺติมลานิ, วุฏฺฐาน เทสน มฺพุหิ;

สุทฺธสีเล ฐิโตเยว, เอวํ จินฺเตยฺย ปญฺญวา.

Having washed away the stains of transgression with the water of rising from an offense and confessing it, established in pure virtue, thus should the wise one reflect.

๔๑.

41.

สมฺปุทฺโธรส [Pg.225] ปุตฺตาว, พุทฺธุโรชา นุสฺสาวนา;

สมฺภูตา ปิตุ ทายาทา, ปุตฺตานาม สภาวโต.

Like true sons born from the breast of the Enlightened One, nourished by the essence of the Buddha's teaching, born as heirs to the Father, they are called sons by their very nature.

๔๒.

42.

ขีรํ ปิตฺวาว ชีวนฺติ, ชาตาปิ อิธ ปุตฺตกา;

ปริยตฺติ ชินกฺขีรํ, ปิตฺวาว ชินปุตฺตกา.

Just as children born here live by drinking milk, so the sons of the Victor live by drinking the milk of the Victor's teaching.

๔๓.

43.

ทาโยจ [Pg.226] นาม พุทฺธสฺส, ธมฺมามิส วสาทฺวิธา;

มคฺคญาณา ทโย ธมฺโม, จตฺตาโร ปจฺจยามิสา.

The Buddha's heirs are indeed of two kinds: by way of Dhamma and material things. The Dhamma is path-knowledge and so forth, and the four requisites are the material things.

๔๔.

44.

จิร มามิส ทายาทา, ราชปูชาทิ คาหิโน;

ทายา มิสฺสคฺคหํ นิจฺฉิ, สทฺธมฺม ครุโก ชิโน.

For a long time there have been heirs of material things, receivers of honors from kings and so forth. The Victor, who esteems the true Dhamma, determined the non-acceptance of the material inheritance.

๔๕.

45.

ลกฺข [Pg.227] กปฺป จตุสฺสงฺขฺย, กาลํ วิจิต นิจฺจิตํ;

ธมฺมทายํ นวินฺทมฺหา, พุทฺธปุตฺตาปิ เยมยํ.

For four asaṅkhyas and a hundred thousand aeons of time, it was pondered and accumulated; yet we have not obtained the inheritance of the Dhamma, even though we are sons of the Buddha.

๔๖.

46.

พุทฺธวาริต ทายาทา, สทฺธมฺมทาย พาหิรา;

ปุตฺตาปิ สตฺถุทาสาภา, ภุตฺตมตฺตา หิ ทาสกา.

Heirs forbidden by the Buddha are outside the inheritance of the true Dhamma. Even though they are sons, they are like servants of the Teacher, for servants are merely those who have eaten their fill.

๔๗.

47.

ภทฺทนฺต [Pg.228] ราหุลสฺเสว, ทายํ โนปิ อทา ชิโน;

นาทิยิมฺหา ปมาทาย, ตํ ทายํ กุสลนฺตกํ.

The Victor did not give the material inheritance even to Venerable Rāhula; yet we, due to heedlessness, have not accepted that inheritance which leads to the wholesome.

๔๘.

48.

ธมฺมทายาทา เมภิกฺขเว ตุมฺเหภวถ,มาอามิส ทายาทา;

อิติ วุตฺตํ มุนินฺเทน,สาวเกสุ ทยาวตา.

"O bhikkhus, be my heirs of the Dhamma, not my heirs of material things." Thus was it spoken by the Lord of Sages, who is compassionate toward his disciples.

๔๙.

49.

อิมาย [Pg.229] พุทฺธวาจาย, พุทฺธสนฺตก ตํ สเร;

ทฺวินฺนํ อามิสอ ทายาท, ภาวสฺสจ นิวารณํ.

By this word of the Buddha, one should remember that which belongs to the Buddha: the prevention of the state of being an heir of material things for both.

๕๐.

50.

รชฺเช จณฺฑาลปุตฺตาว, สทฺธมฺมจกฺก วตฺติโน;

ปุตฺตา โหนฺตาปิ ทาเยสฺมึ, นิราสา ติว นินฺทิตา.

Like the sons of an outcaste in a kingdom, though they are sons in the inheritance, they are despised and without hope; in contrast are the turners of the wheel of the true Dhamma.

๕๑.

51.

มิจฺฉาชีว [Pg.230] สมาปนฺนา, อจฺจาสา ปจฺจยามิเส;

มหาชานีย สมฺปตฺตา, โมฆกตฺวา ติทุลฺลภํ.

Engaged in wrong livelihood, with excessive desire for material requisites, having come to great loss, they make vain that which is exceedingly rare to obtain.

๕๒.

52.

คิหิกาเม [Pg.231] ปหายาโค, ปรวนฺโตสุ ลคฺคิโต;

คงฺคาติณฺโณ ตฬากมฺหิ, นิมุคฺโควา ตินินฺทิโต.

Having abandoned household sensual pleasures, one is yet attached to the possessions of others; like one who has crossed the Ganges only to drown in a pond, one is greatly despised.

๕๓.

53.

จีวเร [Pg.232] ปิณฺฑปาเตจ, ปจฺจเย สยนาสเน;

เอเตสุ ตณฺห มากาสิ, มาโลกํ ปุนราคมิ.

In robes, almsfood, requisites, lodging, and seats—in these do not create craving, lest you return again to this world.

๕๔.

54.

อิติวุตฺตา นุสาเรน, ปจฺจเวกฺขณ สุทฺธิยา;

อามิเสสุ หเน อาสํ, ปุตฺตมํสุ ปมํ สรํ.

In accordance with what has been said, through the purity of reflection, one should destroy desire for material things, remembering the simile of the son's flesh.

๕๕.

55.

เสยฺโย [Pg.233] อโยคุโฬ ภุตฺโต,ตตฺโต อคฺคิสิขูปโม;

ยญฺเจ ภุญฺเชยฺย ทุสฺสีโล,รฏฺฐปิณฺฑํ อสญฺญโต.

Better to have eaten a ball of iron, heated and like a flame of fire, than that one who is immoral and unrestrained should eat the alms-food of the land.

๕๖.

56.

อิติวุตฺตํ [Pg.234] นุจินฺเตนฺโต, วชฺเช ทุสฺสีล ภาวโต;

สีเล ฐิโตว ภุญฺเชยฺย, มาทิตฺต คุฬกํ คิลิ.

Reflecting thus on what has been said, one should avoid the state of immorality. Established in virtue, one should eat as though swallowing a blazing ball.

๕๗.

57.

อนฺนาน มโถ ปานานํ,ขาทนียาน มโถปิ วตฺถานํ;

ลทฺธาน สนฺนิธึ กริยา,นจ ปริตฺตเส ตานิ อลภมาโน.

Of foods and drinks, of edibles and also of clothes—having obtained them, one should not make a store, nor should one be anxious when not obtaining them.

๕๘.

58.

อญฺญาหิ [Pg.235] ลาภุปนิสา, อญฺญา นิพฺพาน คามินี;

สกฺการํ นาภินนฺเทยฺย, วิเวก มนุพฺรูหเย.

Indeed, one path is for worldly gain, another leads to Nibbāna; one should not delight in honor, but should cultivate seclusion.

๕๙.

59.

อกตฺวา [Pg.236] อามิเส อาสํ,สทฺธมฺเมเยว อาสิโก;

อปฺปมตฺโต สมารทฺโธ,ธมฺมทายํ ลภิสฺสติ.

Having no desire for material things, devoted solely to the true Dhamma, heedful and resolute, one will obtain the inheritance of the Dhamma.

๖๐.

60.

ปริยตฺตึ วินา เสยฺยํ, นลภนฺติ พุธาอปิ;

เสยฺยตฺถิโกว สิกฺเขยฺย, เนว ปูชาทิ การณา.

Without scriptural learning, even the wise do not obtain what is better. One who desires what is better should train, and not for the sake of offerings and so forth.

๖๑.

61.

ภวนิสฺสรณตฺถํว[Pg.237], สิกฺเข นา ลคฺคทูปโม;

ตถูปมาย สิกฺขนฺโต, อปาเยสุ ปติสฺสติ.

One should train for the sake of escaping from existence, not like a decoy. One who trains in such a manner will fall into the woeful states.

๖๒.

62.

สิกฺขิเตน อมานตฺถํ, นสาธุ มานถทฺธิโก;

มุทุภาวาย สิกฺขิตฺวา, ทเมนฺโต มุทุโก ภเว.

Training is for the sake of non-conceit; it is not good to be stiff with conceit. Having trained for gentleness, by taming oneself one should become gentle.

๖๓.

63.

ราคํ [Pg.238] โทสํ ธชํมานํ, สิกฺขนฺโตปิ วิวชฺชเย;

ทหราปิ หิ มิยฺยนฺติ, นตฺถิ วสฺสคฺคโต มตํ.

Lust, hatred, and the banner of conceit—one should abandon them even while training. For even the young die; death is not determined by the number of one's years.

๖๔.

64.

สทฺธํติกฺเขยฺย พุทฺเธน, ราคํ อสุภ จินฺตยา;

มรเณน ธชํมานํ, โทสํ เมตฺตาย วารเย.

One should sharpen faith through the Buddha, counter lust with contemplation of the unattractive, subdue the banner of conceit with mindfulness of death, and ward off hatred with loving-kindness.

๖๕.

65.

เอเตหิ [Pg.239] จตุรกฺเขหิ, คนฺถํ สิกฺเขยฺย สํ วุโต;

สิกฺขนฺตสฺเสหิ รกฺเขหิ, นโกจิ สํกิเลสิโก.

Guarded by these four safeguards, one who is restrained should study the texts. For one who trains with these safeguards, there is no defiler.

๖๖.

66.

พุทฺธวาจมฺปิ [Pg.240] สชฺฌาย, เอเตปิ มนสีกร;

วุตฺโต ธมฺมวิหารีติ, เอทิโส สาสเน วโร.

Recite the word of the Buddha, and bear these things in mind. Such a one is called a 'Dweller in the Dhamma' and is excellent in the Dispensation.

๖๗.

67.

ครูน มุปเทเสน,จตุรกฺโข สุสีลวา;

อปฺปสฺสุโตปิ ปาสํโส,ภิยฺโยเยว พหุสฺสุโต.

By the instruction of teachers, one is guarded in four ways and virtuous. Even one of little learning is then praiseworthy; how much more so one who is greatly learned.

๖๘.

68.

สาตํ [Pg.241] เสวกฺขเณวปฺปํ, ตํเหตฺวา นนฺตาทุกฺขนฺติ;

ธีโร อาสํ หเน กาเม, ขุรธารมธูปเม.

There is little pleasure in the moment of indulgence, and because of that, endless suffering. The wise person should destroy desire for sensual pleasures, which are like honey on a razor's edge.

๖๙.

69.

โยธ กาเม สุขํมญฺญิ,น โส ทุกฺขา วิมุจฺจติ;

มาตาหิ พฺยคฺฆ มนฺเวนฺโต,วโฉ มุตฺโต กถํภยา.

Whoever here considers sensual pleasures to be happiness is not released from suffering. Like a calf, released from its mother, that follows a tigress—how can it be free from fear?

๗๐.

70.

ติรจฺฉา [Pg.242] เปต ลทฺธพฺเพ, นาสํ กามสุเข กเร;

ภายิตพฺพ สุขํ ตญฺหิ, ตสฺมึ ลคฺคา มหาตปา.

In that which is obtainable even by animals and spirits, one should have no desire for sensual pleasure. Indeed, that pleasure is to be feared, for great torment is attached to it.

๗๑.

71.

ลทฺธา กามสุขํ พาลา, ปโมทนฺติ นปณฺฑิตา;

ปสุปกฺขีภิ ลทฺธพฺพํ, อนนฺตทุกฺข การณํ.

Having gained sensual pleasure, fools rejoice, but not the wise. It is obtainable even by beasts and birds and is the cause of endless suffering.

๗๒.

72.

ลทฺธา [Pg.243] ธมฺมรตึวิญฺญู, โมทนฺติ น อปณฺฑิตา;

อโนม สตฺต ปริโภคํ, ภคนิสฺสรณาวหํ.

Having attained delight in the Dhamma, the wise rejoice, but not the unwise. It is the excellent enjoyment of noble beings, which brings liberation from existence.

๗๓.

73.

หีนกมฺมํ [Pg.244] ปฏิจฺฉนฺนํ, กามสฺสาทํ นปตฺถเย;

ธมฺเม ปีติญฺจ ปาโมชฺชํ, ปตฺเถยฺย สาธุสมฺปโต.

One should not, having concealed a base deed, seek the taste of sensual pleasure; one who is well-endowed with virtue should seek joy and gladness in the Dhamma.

๗๔.

74.

ปริคฺคณฺหนฺติ เยกาเม, หึ สนฺติเต ตทตฺถิกา;

ปริจฺจตฺตํ น หึ สนฺติ, มุตฺตํ วณฺเณนฺติ สาธโว.

Those who grasp at sensual pleasures, desiring them, do harm. The virtuous praise the one who has renounced, who is liberated and does not harm.

๗๕.

75.

นิจฺจุปกฺกมฺม [Pg.245] ปุฏฺโฐปิ, กาโย เวรีวสา นุโค;

อจิรํเยว ภูสายี, ยุตฺโตว ต มุเปกฺขิตุํ.

Though nourished with constant effort, this body, subject to the sway of an enemy, will soon indeed lie upon the earth. It is fitting to disregard it.

๗๖.

76.

รกฺขิโตปิ อคุตฺโตว, กาโย ภยมุเข ฐิโต;

ตสฺมา กาย มุเปกฺขิตฺวา, จเรธมฺม มฉมฺภิโต.

Though guarded, this body is indeed unguarded, standing in the mouth of danger. Therefore, having disregarded the body, one should live the Dhamma without fear.

๗๗.

77.

ปุฏฺโฐ [Pg.246] ปุฏฺโฐปิ ยํกาโย, ภุวิ โรคาสยีสยี;

กตํกตํ มุธาโต น, ตทตฺถํ ทุจฺจเร จเร.

Though nourished again and again, this body, a nest of disease, will lie upon the earth. What has been done for it is in vain; for its sake, one should not engage in misconduct.

๗๘.

78.

ปาปํ [Pg.247] กโรติ โยพาโล,ปุฏฺฐุํ กายํ ติทุพฺภรํ;

ภูมฺยํ กายํ ฐเปตฺวาน,อนาโถ โส อปายิโก.

The fool who commits evil while nourishing the body, which is so hard to support, having laid the body on the earth, is left helpless, destined for the plane of misery.

๗๙.

79.

เวรีวสา นุคํ กายํ,พาโล โปเสติ ทุจฺจโร;

โปเสนฺโต นิรเย ปกฺโก,กาโย ภูมฺยํ วิการคู.

The fool nourishes the body, which is subject to the sway of an enemy and hard to tend. While nourishing it, he ripens in hell; the body on the earth goes to ruin.

๘๐.

80.

ปาปํ [Pg.248] มากร กายตฺถํ, กาโย เวรี วสานุโค;

ภูมฺยํ เสสฺสติ เวการี, ปาปิโก นิรยํ คโต.

Do not commit evil for the sake of the body; the body is subject to the sway of an enemy. Disfigured, it will lie upon the earth, and the evildoer goes to hell.

๘๑.

81.

อมยฺหํ มยฺหสญฺญาย,กายํ โรควสานุคํ;

โปสํ ปตฺโต มหาชานึ,โนกาโส ธมฺม มิกฺขิตุํ.

Perceiving as 'mine' the body, which is not one's own and is subject to the sway of disease, one who nourishes it attains great loss, having no opportunity to see the Dhamma.

๘๒.

82.

กายาเปกฺขาย [Pg.249] โนกาโส,ธมฺมํ ทฏฺฐุํ รโหคโต;

อุเปกฺขาเยว โอกาโส,ทุกฺขิตา มฺห อเปกฺขยา.

For one attached to the body, there is no opportunity to see the Dhamma, even when gone to solitude. Opportunity is found in equanimity alone. Through attachment, we are afflicted.

๘๓.

83.

จิตฺต [Pg.250] สํโสธกา ปกฺกา, กายสํโสธกา นวา;

โสเธ จิตฺตํว ปกฺกตฺถํ, นกายํ ภวภีรุโก.

The purification of the mind is a mature practice; the purification of the body is a novice one. One who fears existence should purify the mind, which is mature, and not the body.

๘๔.

84.

จิตฺตสงฺขรณํ [Pg.251] สาธุ, ตํ สงฺขตํ ปภสฺสรํ;

นสาธุ กายสงฺขาโร, สงฺขโตปฺยสุโภว โส.

Good is the cultivation of the mind; that which is cultivated is radiant. Not good is the adornment of the body; though adorned, it is indeed impure.

๘๕.

85.

สภาว มลินํ กายํ, นิมฺมลาย กถํ กเร;

อาคนฺตุมลินํ จิตฺตํ, สกฺกา กาตุํ สุนิมฺมลํ.

The body is naturally impure; how can it be made pure? The mind, defiled by adventitious impurities, can be made perfectly pure.

๘๖.

86.

อาธิพฺยาธิ [Pg.252] ปโรตาย, อชฺชสฺเววา วินาสินา;

โกหินาม สรีราย, ธมฺมาเปตํ สมาจเร.

For the sake of this body, afflicted by mental and physical suffering, perishing today or tomorrow, who indeed would live a life devoid of the Dhamma?

๘๗.

87.

สภาวเชคุจฺฉํ กายํ, โสเภตุํเนวสกฺกุเณ;

จิตฺตํ วา ลงฺกตํ โสภํ, สีลาทิ คนฺธวาสิตํ.

The body, by nature repulsive, can never be made beautiful. But the mind, when adorned, shines, perfumed with the fragrance of virtue and other such qualities.

๘๘.

88.

สเจ [Pg.253] ภายถ ทุกฺขสฺส, สเจ โว ทุกฺข มปฺปิยํ;

มากตฺถ ปาปกํ กมฺมํ, อาวิวา ยทิวา รโห.

If you fear suffering, if suffering is displeasing to you, do not commit an evil deed, whether openly or in secret.

๘๙.

89.

กิเลสา คนฺตุมลํจิตฺตํ, ปภสฺสร สภาวิกํ;

ตทาคนฺตุมลํ โธว, จิตฺตํ โธเต ปภสฺสรํ.

Defilements are an adventitious stain; the mind is naturally radiant. Wash away that adventitious stain; when washed, the mind is radiant.

๙๐.

90.

กิเลสา [Pg.254] คนฺตุมลํจิตฺตํ, อุปกฺกเมน โสธเย;

สุวิสุทฺธ มนาเยว, อุตฺตรึสุ ภวณฺณวา.

Defilements are an adventitious stain on the mind; one should purify it through effort. With a mind thus exceedingly pure, they have crossed the ocean of existence.

๙๑.

91.

กาเย มลมุเปกฺขาย, จิตฺเต มลํว โธวตุ;

จิตฺเต หิ นิมฺมเลสนฺโต, ปูติกาโยปิ ปูชิโต.

Disregarding the impurity of the body, let one wash away the impurity of the mind. For when the mind is pure and at peace, even one with a putrid body is revered.

๙๒.

92.

กายโรคํ [Pg.255] ติติกฺขาย, จิตฺตโรคํ จิกิจฺฉตุ;

สุขิโต กายโรคีปิ, จิตฺเต นิรามเย สติ.

With patience for bodily sickness, let one treat the sickness of the mind. Even one who is sick in body is happy, when the mind is free from affliction.

๙๓.

93.

กายโรเค พหู เวชฺชา, พุทฺธุตฺติว มโนคเท;

อิธาปิ กายิโก สนฺโต, อนนฺตาว มโนรุชา.

For bodily disease there are many physicians; for mental disease, there is only the Buddha, it is said. Here, bodily pain has an end, but mental anguish is indeed endless.

๙๔.

94.

สีสทฑฺฒ [Pg.256] มุเปกฺขาย, นิพฺพาตุ ราคปาวกํ;

ขิปฺปํ อสุภ สญฺญาย, นิจฺจทฑฺฒํ ภเวภเว.

Disregarding even a burning head, let one extinguish the fire of passion—which burns constantly in existence after existence—quickly, with the perception of unattractiveness.

๙๕.

95.

สุภาย อุฏฺฐิตํ ราคํ, อสุภาย นิวารเย;

โสราโค สาทิตํ ชนฺตุํ, จตฺวาปายํ นยิสฺสติ.

Lust that has arisen from the perception of the beautiful, one should restrain with the perception of the unattractive. That lust, when indulged, will lead a being to the four planes of misery.

๙๖.

96.

ปณฺฑิตานํ [Pg.257] มลํ มาโน, โสตฺตุกฺกํเสน ปากโฏ;

มาโข อตฺตาน มุกฺกํเส, มาวิภาเว สกํมลํ.

Conceit is the stain of the wise, made manifest through self-exaltation. Do not exalt yourself; do not reveal your own stain.

๙๗.

97.

คุณํ ปฏิจฺจ คุณีนํ, อหํมาโน สมุฏฺฐเห;

มรณํ อนุจินฺตาย, ธชํมานํ นิปาตย.

'I'-conceit may arise in those with qualities, in dependence on their qualities. By contemplating death, cast down the banner of conceit.

๙๘.

98.

เอโก [Pg.258] กายวิเวเกสี, กตฺวา กิเลสนิคฺคหํ;

วเส จิตฺตวิเวเกสี, อุโภ ปธิ วิเวกาทา.

Alone, seeking bodily seclusion, having subdued the defilements, one should dwell seeking mental seclusion. Both lead to seclusion from the attachments of existence.

๙๙.

99.

อทิฏฺเฐ อสุเต ฐาเน, วเสยฺย โมจนตฺถิโก;

อสฺสาทํหิ นิวาเรตุํ, ทิฏฺเฐ สุเต ติทุกฺกรํ.

One who seeks liberation should dwell in a place unseen and unheard, for it is very difficult to restrain delight in what is seen and heard.

๑๐๐.

100.

อทิฏฺเฐ [Pg.259] อสุเต รญฺเญ, วเสยฺยิ นฺทฺริยโคปโก;

วาเรตุํ วิสยากิณฺเณ, จกฺขุโสตํ ติทุกฺกรํ.

A guardian of the senses should dwell in a forest unseen and unheard. It is very difficult to restrain the eye and ear when they are crowded with sense objects.

๑๐๑.

101.

ราคํ อสติ อุปฺปนฺนํ, สนฺตาภุเชน วารเย;

พาหิเร ราค มุปฺปนฺนํ, อนฺโต อสุภจินฺตยา.

Lust that has arisen in the absence of mindfulness, one should restrain with a calm mind. Lust that has arisen regarding an external object, one should counter internally with contemplation of unattractiveness.

๑๐๒.

102.

ราคํ [Pg.260] ฉินฺทาติ พุทฺธาณํ, สรํ ภิกฺขุ รโหคโต;

ปสฺสํ กาเยธ เชคุจฺฉํ, ลเภยฺยา สิฏฺฐโมจนํ.

A monk gone to solitude, remembering the Buddhas' teaching, 'Cut off lust!', and seeing the repulsiveness here in this body, would attain the desired liberation.

๑๐๓.

103.

กายํ อสุภโตปสฺส, กลฺลกาเลว ทสฺสนํ;

โมฆํ กาลํ นขีเยยฺย, ภเวยฺยุํสฺเวปิอาตุรา.

Regard the body as unattractive, a sight like a skeleton; do not waste time, for even tomorrow people may be sick.

๑๐๔.

104.

กายํ [Pg.261] เชคุจฺฉโตปสฺส, พาลฺยนฺโต ปจฺจเวกฺขิย;

อาโท กิญฺจิ ชิคุจฺฉาย, ชิคุจฺเฉยฺยายตึ ภุสํ.

Reflecting on the body's repulsiveness, having considered it from childhood onwards, one should feel some disgust at first, and then feel great disgust in the future.

๑๐๕.

105.

กายาทินว มิกฺเขยฺย, ทานิ กิญฺจิปิ ทสฺสนํ;

อายตึ มคฺคลาภาย, ภเวยฺย อุปนิสฺส โย.

One should reflect on the body's faults, seeing them even a little now. For the future attainment of the path, let this be a supporting condition.

๑๐๖.

106.

อิตฺถีน [Pg.262] มงฺคมงฺคานิ, นปสฺเสยฺย นจินฺตเย;

ตทาสา อุภโต ภฏฺฐา, สุคตฺยา สาสนาปิจ.

One should not look at nor think about the various limbs of women. Those with such desire are lost to both a good destination and the Dispensation.

๑๐๗.

107.

อิตฺถิรูป สรากฑฺฒา, ภฏฺฐา พหูว สาสนา;

อิหาปิ ทุกฺขิตา หุตฺวา, เต เปจฺจ อติทุกฺขิโน.

Many, drawn by lust for a woman's form, have fallen from the Dispensation. Even here they become miserable, and after death, they are exceedingly miserable.

๑๐๘.

108.

ปุํมโน [Pg.263] ปริยาทาย, อิตฺถิรูปสรา ฐิตา;

ตสฺสม มญฺญ เมกมฺปิ, นวิชฺชเตว สพฺพธิ.

Lust for a woman's form overcomes the mind of man. I think not even one is found anywhere who is not ensnared.

๑๐๙.

109.

สลฺลเป [Pg.264] อสิหตฺเถน, ปิสาเจนาปิ สลฺลเป;

อาสเท อาสิวิเสปิ, อคฺคิกฺขนฺเธปิ อาสเท;

นตฺเวว มาตุคาเมน, เอเกกาย สุเปสโล.

One may converse with a man holding a sword, or even with a demon; one may approach a venomous snake, or even a mass of fire. But a virtuous one should never indeed be with a woman alone.

๑๑๐.

110.

กามํ อสุภจินฺตาย, พฺยาปาทํ สฺเนหเจตสา;

วิหึสํ กรุณาเยหิ, วิตกฺกคฺคี ตโยสเม.

Calm sensual desire with contemplation of the unattractive, ill will with a mind of loving-kindness, and cruelty with compassion; thus pacify the three fires of thought.

๑๑๑.

111.

อสเมต [Pg.265] วิตกฺกคฺคี, ถุสราสิมฺหิ ขาณุว;

อถิรา สาสเน ตาปี, เตปจฺฉาอติตาปิโน.

Uncalmed fires of thought are like a firebrand in a pile of chaff. The unsteady ascetics in the Dispensation are exceedingly tormented hereafter.

๑๑๒.

112.

อสุภา [Pg.266] ปคเม โลกา, ตํ เมตฺตายุปสงฺกเม;

สุภาวิตาหิ เอตาหิ, ชเหโลเก ปิยาปิยํ.

The world turns away from the unattractive; one should approach it with loving-kindness. Having well cultivated these two, one abandons what is liked and disliked in the world.

๑๑๓.

113.

คตฏฺฐิตาโท อุปฺปนฺเน, วิตกฺกคฺคี ตโย สเม;

อาตาปี ปหิตตฺโตติ, เอวํภูโต ปวุจฺจติ.

He who calms the three fires of thought, whether arisen in the past or established in the present, is called ardent and resolute.

๑๑๔.

114.

วิวาทปฺปตฺโต [Pg.267] ทุตีโย, เกเนโก วิวทิสฺสติ;

ตสฺสเต สคฺคกามสฺส, เอกตฺต มุปโรจิตํ.

For one engaged in dispute, there is a second person. But with whom will one who is alone quarrel? For you who desire heavenly bliss, solitude is pleasing.

๑๑๕.

115.

สินิหปฺปตฺโต ทุตีโย, กเมกา สินิหิสฺสติ;

ตสฺสเต โมกฺขกามสฺส, เอกตฺต มุปโรจิตํ.

For one who has found affection, there is a second person. But for whom will one who is alone feel affection? For you who desire liberation, solitude is pleasing.

๑๑๖.

116.

ปุรโต [Pg.268] ปจฺฉโตวาปิ, อปโร เจ นวิชฺชติ;

ตสฺเสว ผาสุ ภวติ, เอกสฺส วสโต วเน.

Whether ahead or behind, if no other is found, then indeed it is comfortable for him, dwelling alone in the forest.

๑๑๗.

117.

สุขญฺจ กาม มยิกํ, ทุกฺขญฺจ ปวิเวกิกํ;

ปวิเวกํ ทุกฺขํ เสยฺโย, ยญฺเจ กามมยํ สุขํ.

The pleasure born of sensual desires, and the suffering born of seclusion—better is the suffering of seclusion than the pleasure born of sensual desires.

๑๑๘.

118.

โยจ [Pg.269] วสฺสสตํ ชีเว, อปสฺสํ อุทยพฺพยํ;

เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย, ปสฺสโต อุทยพฺพยํ.

Though one should live a hundred years not seeing arising and passing away, better is a single day of life for one who sees arising and passing away.

๑๑๙.

119.

สุญฺญาคารํ [Pg.270] ปวิฏฺฐสฺส, สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน;

อมานุสฺสี รติ โหติ, สมฺมาธมฺมํ วิปสฺสโต.

For a monk who has entered an empty dwelling, whose mind is stilled, a superhuman delight arises as he rightly discerns the Dhamma.

๑๒๐.

120.

ยโตยโต [Pg.271] สมฺมสติ, ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ;

ลภติ ปีติปาโมชฺชํ, อมตํ ตํ วิชานตํ.

Whenever he discerns the arising and passing away of the aggregates, he gains joy and gladness; that is the Deathless for those who know.

๑๒๑.

121.

อิจฺจุตฺตํ ธมฺมปาโมชฺชํ, วิเวกชํ รสาธิกํ;

อิจฺฉนฺโต สีลวา ภิกฺขุ, อนิวตฺติต วีริโย.

Thus is described the gladness in Dhamma, born of seclusion, exceeding in savor. Desiring it, the virtuous monk should be of unflagging energy.

๑๒๒.

122.

วนา วาเส วสิตฺวาน, อปฺปิจฺฉาทิคุณาวโห;

ปลิ โพเธ สมุจฺฉิชฺช, ภาเวยฺเยวํรโหคโต.

Having dwelt in a forest abode, cultivating qualities such as fewness of wants, having completely cut off all hindrances, he should thus develop meditation, gone to solitude.

๑๒๓.

123.

กาเย [Pg.272] เชคุจฺฉปุญฺชานิ, รูปํ รุปฺปนภาวโต;

ตสฺสิตา เวทนา สญฺญา, สงฺขาราจ ตโตปเร.

In the body are heaps of repulsive things; form is so-called from its nature of being afflicted. Dependent on it are feeling, perception, and formations, which follow in turn.

๑๒๔.

124.

วิญฺญาณญฺจ อิเมปญฺจ, ขนฺธา ราสตฺถโต มตา;

เตจานิจฺจ ทุกฺขา นตฺตา, อุปาทา วยธมฺมิโน.

And consciousness as well—these five aggregates are considered a 'heap' in that sense. They are impermanent, suffering, and not-self, having the nature of arising and passing away.

๑๒๕.

125.

เผณปิณฺฑู [Pg.274] ปมํ รูปํ, เวทนา ปุปฺผุฬูปมา;

มรีจิกูปมา สญฺญา, สงฺขารา กทลูปมา.

Form is like a lump of foam; feeling is like a bubble; perception is like a mirage; formations are like a plantain tree.

๑๒๖.

126.

มายูปมนฺติ วิญฺญาณํ, ทสฺสิเต สพฺพ ทสฺสินา;

อุปมาหิ สมสฺเส ยฺย, ปญฺจกฺขนฺเธ อสารเก.

And consciousness is like an illusion, thus taught by the All-Seeing One. By means of these similes, one should comprehend the five aggregates as being without essence.

๑๒๗.

127.

ยาว [Pg.275] พฺยาติ นิมฺมิสฺสติ,โกฏิลกฺขาตหึขเณ;

ขนฺธา ภิชฺชนฺติ หุตฺวาน,อนิจฺจานาม เต ตโต.

In a moment lasting countless instants, the aggregates, having arisen, break apart; therefore they are called impermanent.

๑๒๘.

128.

ภย ปีฬิตโต ทุกฺขา, อนตฺตา อวิเธยฺยโต;

ขนฺธาว โหนฺติ ภิชฺชนฺติ, อญฺโญ โกจิ นลพฺภติ.

They are suffering because they are oppressed by fear; they are not-self because they are uncontrollable. The aggregates indeed come to be and break apart; no other is found.

๑๒๙.

129.

ขนฺธา [Pg.276] นิจฺจา ขยฏฺเฐน, ภยฏฺเฐน ทุขาจเต;

อนตฺตา สารกฏฺเฐน, อิติ ปสฺเส ปุนปฺปุนํ.

The aggregates are impermanent in the sense of destruction; they are suffering in the sense of fear; and not-self in the sense of being without essence. Thus one should see again and again.

๑๓๐.

130.

ภาณูทเย กยํ เอนฺติ, เหมนฺเต ปติตุสฺสวา;

ราคา มานาจ สพฺเพวํ, สตฺยา นิจฺจานุปสฺสเน.

As darkness vanishes at sunrise, and as dew disappears in the cold season, so too are all lusts and conceits destroyed by the mindful contemplation of impermanence.

๑๓๑.

131.

สีหนาทํ [Pg.277] วเนสุตฺวา, สํเวเชนฺติ สโสตกา;

เวหปฺผลาปิ โลเกวํ, ชิเนริต ติลกฺขณํ.

Having heard the lion's roar in the forest, those with ears are stirred with agitation. Even so are the worlds up to the Vehapphala shaken by the three characteristics proclaimed by the Conqueror.

๑๓๒.

132.

เวทนาทีนิ [Pg.278] นามานิ, นามรูปทฺวยํว เต;

ตณฺหาวิชฺชาจ กมฺมาทิ, นามรูปสฺส ปจฺจยา.

Feeling and the rest are 'name'; together they constitute the duality of name-and-form. Craving, ignorance, karma, and so forth are the conditions for name-and-form.

๑๓๓.

133.

นามรูปํ ปริคฺคยฺห, ตโต ตสฺสจ ปจฺจยํ;

หุตฺวา อภาวโต นิจฺจา, อุทยพฺพย ปีฬนา.

Having comprehended name-and-form, and then its conditions, one sees them as impermanent, for having come to be, they cease to exist; and as oppressed by arising and passing away.

๑๓๔.

134.

ทุกฺขา อวสวตฺติตฺตา, อนตฺตาติติลกฺขณํ;

อาโรเปตฺวาว สงฺขาเร, สมฺมสนฺโต ปุนปฺปุนํ.

Suffering due to uncontrollability, and not-self—having applied these three characteristics to formations, one comprehends them again and again.

๑๓๕.

135.

ปาปุเณยฺยา [Pg.279] นุปุพฺเพน,สพฺพสํโยชน กฺขยํ;

ตมฺปตฺโต อรหา ภิกฺขุ,ภวติณฺโณ สุนิพฺพุโต.

Gradually one should attain the destruction of all fetters. Having attained that, the monk is an arahant, having crossed over existence, fully extinguished.

๑๓๖.

136.

นตุมฺหํ [Pg.280] ภิกฺขเว รูปํ, ตํ ชเหถาติ วุตฺตโต;

เมเมตนฺติ อุปาทานํ, ปญฺจกฺขนฺเธ วินาสเย.

Since it is said, 'Form is not yours, O monks; abandon it,' one should destroy the clinging of 'this is mine' with regard to the five aggregates.

๑๓๗.

137.

ปุตฺตา มตฺถิ ธนา มตฺถิ, อิติ พาโล วิหญฺญติ;

อตฺตาปิ อตฺตโน นตฺถิ, กุโตปุตฺโตกุโตธนํ.

“Sons are mine, wealth is mine,” thus the fool torments himself. He himself is not his own; whence then sons, whence wealth?

๑๓๘.

138.

อิจฺจุตฺต มนุจินฺตาย, อตฺตาติ อตฺถิเมติวา;

สญฺญํ นาเสยฺย ขนฺธาว, อตฺถีติ อาภุเช พุโธ.

Thus, by reflecting, one should destroy the perception 'I am' or 'I exist'; a wise person should dispel the perception of 'there is' with regard to the aggregates.

๑๓๙.

139.

ขนฺธนาส [Pg.281] มนาภุชฺช, มโต เม ปุตฺตโก อิติ;

โสจนฺติ ปริเทวนฺติ ปุตฺโตนตฺถิ นโสมโต.

Not understanding the destruction of the aggregates, thinking, 'my son is dead,' they grieve and lament: 'My son is no more! I am undone!'

๑๔๐.

140.

ภิชฺชมาเนสุ [Pg.282] ขนฺเธสุ, อตฺตสญฺญี อนตฺเตสุ;

นาทิกาล วิปริตา, มหาชานียตํ คตา.

When the aggregates are breaking up, perceiving self in what is not-self—a perversion from beginningless time—it has come to great loss.

๑๔๑.

141.

ภิชฺชมาเนสุ ขนฺเธสุ, ลคฺคา รตฺตา มมายิตา;

นารีปุมาทิ สญฺญาย, วิปเรตา อนาทิเก.

When the aggregates are breaking up, one is attached, impassioned, and regards them as 'mine,' perverted from beginningless time by perceptions of woman, man, and so on.

๑๔๒.

142.

นาทิกาล [Pg.283] วิปริโต, อตฺตสญฺญี อนตฺตนิ;

ภิชฺชมาเนสุ ขนฺเธสุ, ชห ตฺตาติ มมายนํ.

Perverted from beginningless time, perceiving self in what is not-self, abandon the conceits of 'I' and 'mine' when the aggregates are breaking up.

๑๔๓.

143.

อภิณฺหุปฺปตฺติยาเยว, ภิชฺชมาโน นญฺญยติ;

อนิจฺจลกฺขณํ ฉนฺนํ, ตํ จินฺเตยฺย สุปญฺญวา.

Because it is constantly arising and breaking up, it is not discerned; a wise person should contemplate that hidden characteristic of impermanence.

๑๔๔.

144.

อสนฺเตเยว [Pg.284] ลคฺคนฺตา, นมุจฺจนฺติ ภวตฺตยา;

นตฺถิ สนฺเตสุ ลคฺคนฺตา, รูปกฺขนฺธา ทิเก สฺวิธ.

Clinging to what is non-existent, they are not freed from the three realms of becoming. There is no clinging to what truly exists; is there, then, clinging here in such things as the aggregate of form?

๑๔๕.

145.

ตณฺหา คิชฺฌติ เมตนฺติ, มาโน อหนฺติ มญฺญติ;

ทิฏฺฐิ คณฺหาติ อตฺตาติ, เอเต ปปญฺจกา ตโย.

Craving is greedy, thinking, 'This is mine'; conceit considers, 'I am'; view grasps, holding, 'This is self'—these are the three proliferators.

๑๔๖.

146.

มเม [Pg.285] ต มห มตฺตาติ, ปปญฺจานํ วสานุโค;

คณฺหนฺโต ภว ปงฺกมฺหิ, นิมฺมุคฺโคว ภยานเก.

Following the sway of the proliferations of 'mine,' 'I,' and 'self,' one grasps and sinks, like one submerged in the fearful mire of becoming.

๑๔๗.

147.

นเม นาหํ นอตฺตาติ, เอเตหิ วิวทํ กเร;

วิวทนฺตาว มุจฺจนฺติ, ภวปงฺกา ภยานกา.

'Not mine, not I, not self'—with these one should contend. By so contending, they are freed from the fearful mire of becoming.

๑๔๘.

148.

นเม [Pg.286] นาหํ นอตฺตาติ, ทฏฺฐพฺพนฺติ ชิเนริตํ;

ตเถว สพฺพทา มญฺเญ, มา ปปญฺจ วสานุโค.

'Not mine, not I, not self'—thus it should be seen, as declared by the Conqueror. Thus indeed I always reflect; may I not fall under the sway of proliferation.

๑๔๙.

149.

โลโก วิวทิ พุทฺเธน, นโลเกน กทาจิโส;

อนตฺตาติ ชินุทฺทิฏฺฐํ, โลโก อตฺตาติ มญฺญติ.

The world disputes with the Buddha, but he never disputes with the world. 'Not-self' is what the Conqueror points out, but the world assumes 'self.'

๑๕๐.

150.

โม [Pg.287] โลเกน สโม โหตุ,ตสฺสโม กึตทุตฺตเร;

อนฺธิภูโต อยํโลโก,สมฺพุทฺธสฺส วิโรธิโก.

May I not be the same as the world; being the same as it, what is there beyond? This world has become blind, hostile to the Perfectly Enlightened One.

๑๕๑.

151.

สมฺพุทฺธสฺส วสํ นฺเวตุ, สนฺฌาทิ ภยตชฺชิโต;

ตพฺพสํเยว อนฺเวนฺโต, ภวติณฺโณ ภวิสฺสติ.

Terrified by the fear of decay and so on, may one come under the sway of the Perfectly Enlightened One. By following his sway alone, one will cross over becoming.

๑๕๒.

152.

อนตฺตาติ [Pg.288] คิรา สจฺจา, อตฺตาติ วจนํ มุสา;

มุสาย วิวเท โลโก, พุทฺเธน สจฺจ วาทินา.

'Not-self' is a true utterance; 'self' is a false statement. The world disputes with falsehood against the Buddha, the speaker of truth.

๑๕๓.

153.

ตุรงฺควชคามมฺหา, ปุริเม จมกฺย กานเน;

วสตา อคฺคธมฺเมน, เถเรน รจิโต อยํ.

This was composed by the elder dwelling in the foremost Dhamma, who was from the village of Turaṅgavaja and resided in the eastern Camakya forest.

๑๕๔.

154.

อริมตฺเตยฺย พุทฺธสฺส,ธมฺม สฺสุตกฺขเณ ภเว;

ขีณาสโว มหาปญฺโญ,ปุญฺเญน เตน สาวโกติ.

By this merit, may I be a disciple of the Buddha Ariya Metteyya, becoming one of great wisdom with taints destroyed at the very moment of hearing the Dhamma.

กายปจฺจเวกฺขณา

Contemplation of the Body

๑.

1.

นาทิกาล [Pg.291] วิปริต, ชน ภูตตฺถ ทสฺสิโน;

ทาตุเม กนฺติกสฺสาทํ, สตฺถุ ปาโท ติมานิโต.

Highly honored are the feet of the Teacher, who, unperverted from beginningless time and seeing the true state of beings, gives the ultimate satisfaction.

๒.

2.

สีเส [Pg.292] ปิลนฺทิยา โมที, สมฺพุทฺธ จรณ มฺพุชํ;

สาธุ ตุฏฺฐิกรํ พฺรูมิ, สุกาย ปจฺจเวกฺขณํ.

Having joyfully placed on my head the lotus feet of the Perfectly Enlightened One, I shall speak on the Contemplation of the Body, a good and satisfying teaching.

๓.

3.

โยนิโส มนสีกตฺวา, นาทา วิรุทฺธ มญฺญิตํ;

สาธโว ต มุทิกฺขนฺตุ, มยาปิ มนฺทพุทฺธิโน.

Let the virtuous, having attended wisely and without adopting contradictory views, examine this which has been composed even by me, one of dull intellect.

๔.

4.

อิจฺฉิตพฺพาน [Pg.293] มายตฺตา, เตสญฺจ จยภาวโต;

ตทากาเรน วตฺติตา, กาโย เชคุจฺฉ ปุญฺชโก.

Because it is dependent on desirable things, because of their nature of accumulation and decay, and because it behaves accordingly, the body is a repulsive heap.

๕.

5.

ปุนปฺปุนํว โอกฺกม, ญาณ มนฺโต ปเวสิย;

พาหิรํว อนาลมฺพ, อิกฺขณา ปจฺจเวกฺขณา.

The wise one penetrates by causing the mind to enter again and again; this seeing, without external support, is contemplation.

๖.

6.

มํสจฺฉนฺน [Pg.294] ฏฺฐิรูเปว, มโนช วายุ จาลิเต;

นารี คตาติ ยาจินฺตา, เนว สาปจฺจเวกฺขณา.

Regarding that which is covered with flesh, seemingly firm, and moved by the mind-born wind—the thought, 'a woman has come,' is not contemplation.

๗.

7.

สญฺญาทิฏฺฐิจ จิตฺตญฺจ, วิปลฺลาสา อิเมตโย;

ต ทากาเรน วตฺตนฺติ, อวิชฺโช ตฺถริตา ภุสํ.

Perception, view, and consciousness—these three are perversions. They proceed in that manner, being thoroughly overwhelmed by ignorance.

๘.

8.

อาสา [Pg.295] วิปริเต เยสํ,วิปลฺลาสาติ เตมตา;

อาสา อาสิสนา วุตฺตา,ตณฺหาเยว สภาวโต.

For whom hopes are perverted, they are therefore considered perversions. Hope is said to be aspiration, which by its very nature is craving.

๙.

9.

อสุเภว สุภมิติ, อนิจฺเจเอว นิจฺจโต;

ทุกฺเขเยว สุขํวาติ, อนตฺตนิว อตฺตโต.

In the impure, [the perception] 'it is pure'; in the impermanent, as permanent; in suffering, as pleasant; and in what is not-self, as self.

๑๐.

10.

สญฺญาณํ ทสฺสนํ จินฺตา,ทฺวาทสา การโต ตโย;

ทิฏฺฐิสา จาทิ มคฺเคน,เสสา เสเสหิ วชฺฌิตา.

Perception, view, and thought—these three have twelve aspects. The perversion of view is abandoned by the first path; the remaining ones are abandoned by the remaining paths.

๑๑.

11.

ตณฺหา [Pg.297] ตสฺสิ มเมตนฺติ, มาโน มญฺญิ อหนฺติจ;

ยสฺสิ ทิฏฺฐิจ อตฺตาติ, ปปญฺจา นามิเม ตโย.

Craving is the thirst 'this is mine'; conceit is the conceiving 'I am'; and the view 'this is my self'—these three are named proliferations.

๑๒.

12.

ปปญฺจนฺติ สํสารํ, ตสฺมา ปปญฺจนามกา;

ภวยนฺเต ปโยเชนฺตา, โมกฺขํ นาทํสุ เต จิรํ.

They proliferate saṃsāra; therefore, they are named proliferations. Developing and engaging in them, they did not attain liberation for a long time.

๑๓.

13.

ภวปงฺเก นิ มุชฺชนฺตา, ปปญฺจานํ วสานุคา;

จิรสฺสํ ทุกฺขิตา โหนฺติ, อารา นิพฺพานโต ติว.

Sinking in the mire of becoming, following the sway of proliferations, for a long time they are afflicted with suffering, very far indeed from Nibbāna.

๑๔.

14.

นเม [Pg.298] นาหํ นอตฺตาติ, เอเตหิ วิวทํ กเร;

ภณฺฑนฺตา วิวทนฺตา เต, นิพฺพานโต อทูริโน.

With [the phrases] 'Not mine, not I, not self,' one should engage in dispute. Those who thus quarrel and dispute are not far from Nibbāna.

๑๕.

15.

วิปลฺลาเส ปปญฺเจจ, ทฺเวปิเอเต ปหาตเว;

โสปจฺจเวกฺขิตพฺเพ วํ, กาโย เชคุจฺฉปุญฺชโก.

Perversions and proliferations, both these must be abandoned. Thus should this body be contemplated: a repulsive heap.

๑๖.

16.

เกสา [Pg.299] โลมา นขาทนฺตา,ตณฺหายาปิจ โคจรา;

ตสฺมา เต ทฏฺฐุกาเมน,ตณฺหา นิวาริตา สทา.

Hair of the head, hair of the body, nails, and teeth are also the domain of craving. Therefore, by one who desires to see their true nature, craving should always be restrained.

๑๗.

17.

ลคฺคิกา ฉวิยํเยว, ตณฺหา พาหิรโคจรา;

ตสฺมา เอตฺถ ตโจวาห, สมฺพุทฺโธ น พหิจฺฉวึ.

Clinging to the skin, craving ranges externally. Therefore, here, the skin is a vehicle; the Perfectly Enlightened One is not the outer skin.

๑๘.

18.

เอสา [Pg.300] ตจปริยนฺต, ปเทนาปิ นิวาริตา;

อโต ฉวิ มนาลมฺพ, ตจสีว มเนกเร.

This [craving] is bounded by the skin and is restrained even by a word. Therefore, do not make the outer skin a support, nor make it like the hide.

๑๙.

19.

ชิคุจฺฉิตานิ ฉาเทติ, อฏฺฐิ มํส ตจาทินิ;

ญาเณน ฉินฺทิ ตพฺพาจ, ตสฺมา ฉวีติ วุจฺจติ.

It covers disgusting things—bones, flesh, hide, and so on; and because it should be cut with wisdom, it is therefore called 'chavi' (skin).

๒๐.

20.

ฉวึ [Pg.301] เฉตฺวา ตจํ ปสฺเส,ตํ เฉตฺวา มํสกาทโย;

คพฺเภวตฺถูนิ ทีเปน,ยถา ปญฺญาปทีปิโก.

Having cut through the outer skin, one should see the hide; having cut through that, the flesh and so on—just as one with the lamp of wisdom sees the things within a chamber with a lamp.

๒๑.

21.

เชคุจฺโฉ ฉวิยา กาโย,อสุโภว สุภายเต;

นิจฺฉวา ตจมตฺเตน,กถํ สุภายเต อยํ.

The body, with its skin, is repulsive, yet being impure, it appears beautiful. When stripped of its outer skin, with only the hide, how can this appear beautiful?

๒๒.

22.

นฺหารุพนฺโธ [Pg.302] ฏฺฐิสงฺฆาโต, มํสโลหิ ต ลิมฺปิโต;

ฉวิยาว วิโมเหติ, ตจจฺฉนฺโน อิมํ ปชํ.

A framework of bones bound by tendons, smeared with flesh and blood; covered by the hide, it deludes this populace by its outer skin alone.

๒๓.

23.

วณฺณ สณฺฐาน โตเจว,คนฺโธ กาสา สเยหิจ;

เชคุจฺฉา ปฏิกุลฺยาจ,เกสานาม น เมปิยา.

In color, shape, texture, scent, their location and contents, they are disgusting and repulsive. Hairs, indeed, are not dear to me.

๒๔.

24.

เอเกกํ [Pg.303] มนสีกตฺวา, นเย นิจฺเจว มาทินา;

ภาเวตพฺพา สมารมฺภ, ยถาปญฺญายเต ตถา.

Having attended to each one individually according to the method of impermanence and so on, this undertaking should be developed just as it is understood by wisdom.

๒๕.

25.

ปูริตํ มตฺถลุงฺคสฺส, สีสฏฺฐิปิ ชิคุจฺฉิตํ;

มุข นาสกฺขิ กณฺณาทิ, ฉิทฺทา วฉิทฺท ทุทฺทสํ.

Filled with brain matter, the skull too is repulsive; mouth, nose, eyes, ears, and so on—holes and gaps, foul to see.

๒๖.

26.

ปูติ [Pg.304] วายุ วิจริต, กุจฺฉิฏฺฐนฺตานิ โลหิตํ;

ปิตฺตํ เสมฺหญฺจ ปปฺผาสํ, หทยํ ยกนมฺปิ ธี.

Behold: the contents of the belly, the intestines, blood, bile, and phlegm, the lungs, heart, and liver, through which foul winds move.

๒๗.

27.

อนฺน ปานํ มนุญฺญมฺปิ, เขฬ ตินฺต มโธปริ;

ทนฺเตหิ ปิสิตํ สฺวาน, วมถูว ชิคุจฺฉิตํ.

Though food and drink are pleasant, moistened with spittle and with honey on top, when ground by the teeth and chewed, it is repulsive, like vomit.

๒๘.

28.

ยาวตายุ [Pg.305] อโธเตวา, มาสเย คิลิตํ ฐิตํ;

กิมิกูล สมากิณฺเณ, ตหิเมวา สิตาสิตํ.

For as long as it remains unexpelled, the swallowed food stays in the stomach, which is infested with swarms of worms, both white and black.

๒๙.

29.

เอตํ อุทริยํ นาม, ตมฺหา ปกฺกาสยํ คตํ;

ทินจฺจเย กรีสนฺตํ, สา สยํ ตํทฺวยมฺปิ ธี.

This is called the contents of the stomach; from there it goes to the intestine, at day's end becoming excrement. Behold, that person himself is attached to both.

๓๐.

30.

ปกาเสตฺวา [Pg.306] ปเวเสติ, อนฺนปานํ มหารหํ;

ปฏิจฺฉนฺโน นิหรติ, ตเมว นฺโต ฐิตํ ชโน.

A person brings in costly food and drink openly, but secretly expels that very thing that was within.

๓๑.

31.

ปเวเส ตํ ปริวโต,นิหเรโก รโห ลิโน;

มนุญฺญํว ปวีสนฺเต,นิกฺขมนฺเต ชิคุจฺฉิตํ.

Entering, it is surrounded; exiting, it is alone, hidden. Pleasant as it enters, disgusting as it exits.

๓๒.

32.

เชคุจฺฉ [Pg.307] ปฏิกุลฺยานิ, มํสนฺหารุ ตจฏฺฐินิ;

นปิยานิ น ตุฏฺฐานิ, เนวอิตฺถี นปูปิโส.

Disgusting, repulsive things: flesh, tendons, hide, and bones; they are neither dear nor delightful, neither woman nor man.

๓๓.

33.

หตฺถ ปาท มุขาทีนิ,นตฺถญฺญานิ ชิคุจฺฉิตา;

ตตฺถา กุมาริกา กญฺญา,โมเหน อตฺถิสญฺญิตา.

Hands, feet, mouth, and so on—there is nothing other than these repulsive things. Yet therein, through delusion, a 'maiden' or 'young woman' is perceived to exist.

๓๔.

34.

ปจฺเจกํ [Pg.308] วินิภุตฺเตส, เกส โลม นขาทิสุ;

นตฺถิกญฺญา กุมารีวา, สมฺปิณฺฑิเตสุ สา กุโต.

When separated individually, in hair, body hair, nails, and so on, no maiden or young woman exists. How then when they are aggregated?

๓๕.

35.

อากาโสเยว [Pg.309] กายางฺขฺโย,ตจาทิ ปริวาริโต;

ตถาสีสํ มุขํหตฺโถ,ปาโทรุ กฏิอาทโย.

The so-called body is merely space, surrounded by skin and so on; likewise head, face, hand, foot, thigh, waist, and other parts.

๓๖.

36.

ถมฺภาทีสฺวิว เคโหติ,ปิณฺฑิเต สฺเวสุ สมฺมุติ;

กาโยติ อิตฺถิโปโสติ,สํมุฬฺโห ตายรชฺชติ.

Just as there is a 'house' in relation to pillars and so on, a convention arises for these aggregated parts as 'body,' 'woman,' or 'man'; the deluded one is attached to that.

๓๗.

37.

สนฺตํ [Pg.310] จินฺเตยฺย นาสนฺตํ, สนฺตํ จินฺตยโต สุขํ;

อสนฺตํ อนุจินฺเตนฺโต, นานาทุกฺเขหิ ตปฺปติ.

One should contemplate the real, not the unreal; for one contemplating the real, there is happiness. Contemplating the unreal, one is tormented by various sufferings.

๓๘.

38.

ชวตฺยา วิชฺชมาเนว, นาวิชฺชา วิชฺชมานเก;

ตสฺมาตํนามโก โมโห, ตณฺหาปิจ ตทนฺวิตา.

When swiftness is present, ignorance is not; when ignorance is present, swiftness is not. Therefore, that is named delusion, and craving is associated with it.

๓๙.

39.

ปุํกาโยวาถีกาโยวา[Pg.311], มลาสุจิชิคุจฺฉิโต;

ตสฺสมํ นตฺถิคารยฺหํ, ยฺวามลมฺปิ มลํกเร.

Whether a male body or a female body, it is disgusting, filthy, and impure. There is nothing as blameworthy as that which makes even filth more filthy.

๔๐.

40.

นตฺถิ [Pg.312] กายสโมเวรี,มหานตฺถกโร จีรํ;

นตฺถิ กายสโม วญฺโจ,อสุโภว สุภายเต.

There is no enemy like the body, causing great harm for a long time. There is no deceiver like the body, for the impure appears beautiful.

๔๑.

41.

ถีปุํ สปรกาโยติ, ปสฺสติปิ นปสฺสติ;

เชคุจฺฉ ปฏิกุลฺโยติ, สมฺมา ปสฺสติ ปสฺสติ.

Seeing it as a woman's body, a man's body, one's own or another's body, one sees and yet does not see; but seeing it as disgusting and repulsive, rightly seeing, one truly sees.

๔๒.

42.

สุโภสุโภติ [Pg.313] มญฺญนฺตา,ธีติ ธีติ ชิเนริเต;

โลกาโลกา นธีเยสํ,ภวา ภวา วจาริโน.

Imagining beauty in the impure, and thinking 'wise, wise' regarding the Conqueror's teaching, they do not comprehend the world and what is not the world, wandering from existence to existence.

๔๓.

43.

ภิยฺโยภิยฺโยว ราคคฺคิ,สุโภสุโภติปสฺสโต;

มนฺโทมนฺโทว โสอคฺคิ,ธีวธีววิปสฺสโต.

For one who sees the impure as beautiful, the fire of lust grows more and more. For one who sees the impure as impure, that fire becomes weaker and weaker.

๔๔.

44.

พหุสฺสุโตปิ [Pg.314] พาโลว, อสุเภ สุภมญฺญโก;

อสุโภติ วิปสฺสนฺโต, อปฺปสฺสุโตปิปณฺฑิโต.

Even if very learned, one who imagines beauty in the impure is a fool. One who sees it as impure, even if unlearned, is wise.

๔๕.

45.

โยจ สิปฺปานิ ชาเนยฺย, สตานิ สหสฺสานิปิ;

กาเยกชานนํ เสยฺโย, ยญฺเจ อญฺญ วิชานํนํ.

Though one may know hundreds, even thousands, of crafts, better is the single knowledge of the body than any other knowledge.

๔๖.

46.

กายเมกมฺปิ [Pg.315] นญฺญามิ, พุทฺธาลทฺธนโย อปิ;

สุตาจ ปณฺฑิตาตฺยมฺหา, ยุตฺโตเยวา ติลชฺชิตุํ.

I do not know even this one body, though I have obtained the Buddha's method. Since I am called learned and wise, it is indeed fitting to be greatly ashamed.

๔๗.

47.

สุภโตเยว มญฺญามิ, เอวํ ชิคุจฺฉิตมฺปินํ;

มญฺจ เญ ปณฺฑิโต ตฺยาหุ, อลเมวาติลชฺชิตุํ.

I imagine as beautiful this thing that is so repulsive. And they call me wise; it is indeed enough to be greatly ashamed.

๔๘.

48.

กาเย [Pg.316] อสุภสญฺญํโย, นลภามิ กทาจิปิ;

สุลทฺธ สุคโต วาโท, สฺวารโหวาติลชฺชิตุํ.

I never obtain the perception of impurity regarding the body. The Sugata's teaching has been well-gained, yet it is fitting for me to be greatly ashamed.

๔๙.

49.

กาเยน สํสรนฺโตปิ, ตทาการํ ยถาตถํ;

ภเวภเว อชานนฺโต, มมายิตฺวาว ตํ จชึ.

Though wandering through saṃsāra with this body, I did not know its nature as it truly is. In existence after existence, not knowing, I regarded it as 'mine' and then abandoned it.

๕๐.

50.

กาเยน [Pg.317] สํสรนฺโตปิ, นญฺญา กาย ชิคุจฺจตํ;

นิจฺจุปาทา มมายนฺโต, ปิยายิตฺวาว ตํ จชึ.

Though wandering through saṃsāra with this body, I did not know the body's repulsiveness. Always clinging, regarding it as 'mine', and cherishing it, I then abandoned it.

๕๑.

51.

กุภารํ สารสญฺญาย, ปิยายิตฺวาว หึสกํ;

อนนฺตทุกฺข มาปาทึ, วิปลฺลาโส ภเวภเว.

Perceiving essence in a foul burden, cherishing what is harmful, I have come upon endless suffering. Such is the perversion in existence after existence.

๕๒.

52.

มหาชานีย [Pg.318] ปตฺโตติ, สํเวเชตฺวา สกํมนํ;

ทิโรกต ชิโนวาโท, อนิวตฺติต วีริโย.

Having realized my great loss, having stirred my own mind, let the Conqueror's teaching be realized with unremitting energy.

๕๓.

53.

อทิฏฺฐปุพฺพ เมตสฺส, ตถาการํว ปสฺสตุ;

กิจฺจ มญฺญ มุเปกฺขาย, สํสาร ภย ภีรุโก.

Let one who is fearful of the danger of saṃsāra see its nature in such a way as it has not been seen before; let him not neglect what must be done.

๕๔.

54.

ยญฺหิกิจฺจํ [Pg.319] อปวิฏฺฐํ, อกิจฺจํ ปน กยิรา;

อุนฺนฬานํ ปมตฺตานํ, เตสํ วฑฺฒนฺติ อาสวา.

For those who neglect what should be done and do what should not be done, for those arrogant and heedless ones, the taints increase.

๕๕.

55.

เยสญฺจ สุสมารทฺธา, นิจฺจํ กายคตา สติ;

อกิจฺจํ เต นเสวนฺติ, กิจฺเจ สาตต การิโน;

สตานํ สมฺปชานานํ, อตฺถํ คจฺฉนฺติ อาสวาติ.

But for those whose mindfulness of the body is constantly well-undertaken, they do not pursue what should not be done and are ever-persistent in what should be done. For such mindful and clearly comprehending ones, the taints come to an end.

๕๖.

56.

โถเมนฺตา [Pg.320] โสณฺณํ กาโยร,มุขกฺขิ ตฺยาทินา อิมํ;

รตฺเต มุฏฺเฐ กโรนฺเตเต,อญฺเญชเน สยํวิย.

Praising this body as golden, citing its 'mouth,' 'eyes,' and so on, they, being impassioned, create confusion in other people, just as in themselves.

๕๗.

57.

กายโสภฺย ปกาเสตา,วาจา เว มารเทสนา;

ตทโสภฺย ปกาเสตา,วาจา สมฺมุทฺธ เทสนา.

Speech that proclaims the body's beauty is indeed the teaching of Māra; speech that proclaims its ugliness is the teaching of the Perfectly Enlightened One.

๕๘.

58.

อสุโภติ [Pg.321] ชินุทฺทิฏฺฐํ, กายํ สุโภติ คาหิโน;

สํมุฬฺหาเต น มุจฺจนฺติ, ภวา พุทฺธ วิโรธิโน.

Those who grasp the body as beautiful, which was declared by the Conqueror to be impure—those deluded ones, opponents of the Buddha, are not freed from becoming.

๕๙.

59.

อสุโภติ ชินุทฺทิฏฺฐํ, กายํ ตเถว คาหิโน;

ปณฺฑิตา เตว มุจฺจนฺติ, ภวา พุทฺธมตานุคา.

Those who grasp the body just as it was declared by the Conqueror to be impure—those wise ones, followers of the Buddha's teaching, are indeed freed from becoming.

๖๐.

60.

โสเธนฺเตลงฺกโรนฺเตว[Pg.322], มลาสวนฺติกายโต;

อลํ กายวิโสเธน, พาโลว ตํ ครุํ กโร.

Cleansing and adorning this body from which filth oozes—enough with such bodily purification! The fool holds it in high esteem.

๖๑.

61.

โคเปนฺเตว อโรคาย,กาโย โรเคนสํวเส;

คายคุตฺตํ มุธาเยว,จิตฺตคุตฺตํว สาตฺถกํ.

Though one guards it for the sake of health, the body dwells with disease. Guarding the body is indeed in vain; guarding the mind is truly meaningful.

๖๒.

62.

จนฺทนาทิ [Pg.323] วิลิตฺโตปิ,มุตฺโตมณิ วิภูสิโต;

ตํสภาโวว โสกาโย,วิสฺสวนฺโต ตโตตโต.

Though anointed with sandalwood and the like, and adorned with pearls and gems, that body, by its very nature, oozes filth from here and there.

๖๓.

63.

ปติเตจ [Pg.324] อปติเต,วิเสโส นตฺถิ กิญฺจิปิ;

กาโย เจมนุญฺโญ ตมฺหา,ปติโตปิ ตถาสิยา.

Between the fallen and the unfalled body, there is no difference whatsoever. Therefore, if this body is pleasing, then when fallen it should be likewise.

๖๔.

64.

กาโย มนุสฺสชาตีนํ, ติรจฺฉาน ตฺตภาวโต;

เชคุจฺฉิต ตโรโหติ, ทุพฺพิโสโธจ ทุพฺภโร.

The body of human beings, compared to that of animals, is more repulsive, difficult to cleanse, and difficult to bear.

๖๕.

65.

ยถาชาเตน [Pg.325] กาเยน, สกฺกา วิหริตุํ นจ;

ปจฺจหํ โสธนีโยจ, โธวน มชฺชนาทิภิ.

It is not possible to live with this body just as it is born; it must be cleansed daily by washing, bathing, and other such means.

๖๖.

66.

รตฺตํ ปาตุํ ฉวึ เฉตฺวา, สกฺกา ฑํสาทโยปินํ;

เฉตฺวา มํส ฏฺฐิกาทีนิ, ธีโร นาลมฺพิตุํ กถํ.

Even gadflies and the like are able to pierce the skin to drink its blood. Seeing it as something to be cut through—flesh, bones, and so on—how could a wise person cling to it?

๖๗.

67.

ลคฺคนฺติ [Pg.326] ฉวิมตฺเต เย, มกฺขิกา เสทปา ยถา;

ถีปุํ มุขาทิ สญฺญาย, เต ปมุฬฺหา มหาตปา.

Those who cling to mere skin by means of perceptions such as 'woman's face' or 'man's face'—like flies that drink sweat—are deluded and greatly tormented.

๖๘.

68.

จารี อโคจเร กาเม, ลคฺคาเลเป กปีริว;

พหูหิ ปีฬิตา รีหิ, มรนฺติ อติทุกฺขิโน.

Wandering in an improper pasture of sensual pleasures, like monkeys stuck in birdlime, afflicted by many sufferings, they die in great misery.

๖๙.

69.

ราคารึ [Pg.327] ทุชฺชยํ เชยฺยุํ, ชยภุมฺมาสุเภ จรา;

สีตานิสฺสิต ลฏุกี, เสนกํว มหพฺพลํ.

One should conquer lust, a foe hard to defeat, by dwelling on the unattractive, on the ground of victory; like a quail freed from a snare, and like the mighty Senaka.

๗๐.

70.

กายธิ [Pg.328] คฺโคจโร เวโส,ชยภูพุทฺธ ทุตฺติยา;

เอตฺเถว โคจรา โหนฺตุ,มาโภ กาเม ชยตฺถิกา.

The body is indeed the proper range, the second domain of the Victorious Buddha. Let this alone be your range; do not, sirs, be desirous of victory in sensual pleasures.

๗๑.

71.

กายา [Pg.329] สุภํ วิปสฺสนฺตุ, ทิพฺพ กฺขินาปฺย ปสฺสิยํ;

อายตึ มคฺคลาภาย, ตํ ทสฺสนํ ภวิสฺสติ.

Let one discern the body as unattractive, as something unfit to be seen even with the divine eye; for the future attainment of the path, that vision will be.

๗๒.

72.

ธีจกฺขุนาว ธิกฺกายํ, ปสฺเส น มํสจกฺขุนา;

อุมฺมิลิตฺวาว ธีจกฺขุํ, วิเวกฏฺโฐ อุทิกฺขตุ.

Let one see this contemptible body with the eye of wisdom, not with the eye of flesh. Having opened the eye of wisdom, let one who abides in seclusion look on.

๗๓.

73.

ปญฺจงฺคานิ [Pg.330] ยถา กุมฺโม, จกฺขาทีนิ นิคูหเย;

เวรี ลภตุ โมกาสํ, ปญฺจทฺวารา อรกฺขิตา.

Just as a turtle withdraws its five limbs, so one should conceal the eyes and so on. An enemy finds an opportunity when the five doors are unguarded.

๗๔.

74.

จกฺขุรูเปน [Pg.331] สํวาสา, ราคปุตฺตํ วิชายติ;

มหานตฺถกโร โสจ, สํวาสํ เตน วารเย.

From association with eye and form, the offspring of lust is born; and it causes great harm, so one should avoid that association.

๗๕.

75.

รูปาทีสุสญฺชนฺตีติ, สตฺตา อิตฺถฺยาทิ สญฺญาย;

นตฺเวว ขนฺธสญฺญาย, ตํสญฺญิหิ วิราคิโน.

Beings are attached to forms and so on through the perception of 'woman' and so on, but not indeed through the perception of the aggregates; those with the latter perception are dispassionate.

๗๖.

76.

สกาเยปรกาเยจ[Pg.332],อาสํ ฉินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

อาสํ เฉตฺวา สุขํเสติ,อาสาย ทุกฺขิตา ปชา.

A wise person should cut off longing, both for one's own body and for another's. Having cut off longing, one dwells happily; people suffer because of longing.

๗๗.

77.

ทสฺสเน สวเน กาย,สํสคฺเค เมถุเนปิจ;

นิราโส สุขิโต โหติ,อนิราโสติทุกฺขิโต.

In seeing, hearing, bodily contact, and in sexual intercourse, one without longing is happy; one with longing suffers greatly.

๗๘.

78.

พหีว [Pg.333] โสธิตํ ยสฺส, น วนฺโต เชคุจฺฉ ปุญฺชกํ;

ตํกายํ อสุตํชาน, ตนุราโค สิยาตฺตนิ.

Whose outside is cleansed, but who has not vomited the repulsive heap within; knowing that body as it is, one's own attachment would become slight.

๗๙.

79.

กาเยวิราค มิจฺฉนฺโต, นุปสฺเสยฺย ตทนฺตรํ;

อนฺโตทสฺสี อตปฺปนฺโต, ลเภ สํสารโมจนํ.

Desiring dispassion for the body, one should indeed see its interior; seeing the inner, unstirred, one obtains release from saṃsāra.

๘๐.

80.

สตฺตา [Pg.334] สตฺตา พหิฏฺเฐวา, สารํสารํ มมายิโน;

สนฺโตสนฺโต วิปสฺสนฺโต, นวานวายตึภเว.

Beings are attached to what is external, taking essence as essence and claiming it as 'mine'; but the good person, being content and discerning, is not renewed in future existence.

๘๑.

81.

อลํ [Pg.335] อลํ กตฺวา กายํ, มลามลาสวนฺติโต;

โสภํ โสภํ นเย ฐานํ, มนํ มนํ ปฺยลํ กตํ.

Enough, enough with this body, from which impurity upon impurity oozes! Let the mind be led to a beautiful, beautiful state, a mind also well-adorned.

๘๒.

82.

สํสคฺคชาตสฺส ภวนฺติ สฺเนหา,สฺเนหานฺวยํ ทุกฺข มิทํ ปโหติ;

อาทินวํ สฺเนหชํเปกฺข มาโน,เอโก จเรขคฺค วิสาณ กปฺโป.

From association, affections are born; following on affection, this suffering arises. Seeing the danger born of affection, one should wander alone like a rhinoceros's horn.

๘๓.

83.

ขิฏฺฏา [Pg.336] รติ โหติ สหาย มชฺเฌ,ปุตฺเตสุจ วิปุลํ โหติ เปมํ;

ปิยวิปฺปโยคํ วิชิคุจฺฉมาโน,เอโก จเร ขคฺควิสาณ กปฺโป.

There is play and delight in the midst of companions, and for children there is great love; detesting separation from the beloved, one should wander alone like a rhinoceros's horn.

๘๔.

84.

วํโส [Pg.337] วิสาโลยถา วิสตฺโต,ปุตฺเตสุ ทาเรสุจ ยาอเปกฺขา;

วํสกฬิโรว อสชฺชมาโน,เอโก จเร ขคฺควิสาณ กปฺโป.

Like a spreading bamboo entangled, so is the longing for sons and wives; like a bamboo shoot unattached, one should wander alone like a rhinoceros's horn.

๘๕.

85.

กามํ [Pg.338] กามย มานสฺส, ตสฺสเจตํ สมิชฺฌติ;

อทฺธา ปีติมโน โหติ, มจฺโจ ลทฺธา ยทิจฺฉติ.

For one desiring a sensual pleasure, if that should succeed for him, surely that mortal becomes joyful-minded, having obtained what he wishes.

๘๖.

86.

ตสฺสเจ กามยานสฺส, ฉนฺทชาตสฺส ชนฺตุโน;

เตกามา ปริหายนฺติ, สลฺลวิทฺโธว รุปฺปติ.

But if for that desiring person, for that being in whom craving has arisen, those desires diminish, he is afflicted as if pierced by a dart.

๘๗.

87.

โยกาเม [Pg.339] ปริวชฺเชติ, สปฺปสฺเสว ปทา สิโร;

โสมํ วิสตฺติกํ โลเก, สโต สมติวตฺตติ.

He who avoids sensual pleasures, as one would a snake's head with the foot, being mindful, overcomes this entanglement in the world.

๘๘.

88.

เขตฺตํ วตฺถุํ ตฬากํวา, ควสฺสํ ทาสโปริสํ;

ถิโย พนฺธู ปุถุกาเม, โยนโร อนุคิชฺฌติ.

Fields, property, ponds, cattle and horses, slaves and servants, women, relatives, and various sensual pleasures—the person who is greedy for these...

๘๙.

89.

อพลา นํ พลียนฺติ, มทฺทนฺเตนํ ปริสฺสยา;

ตโตนํ ทุกฺขมนฺเวติ, นาวํ ภินฺน มิโวทกํ.

Weaknesses overpower him, dangers crush him; then suffering follows him, like water a broken boat.

๙๐.

90.

ตสฺมาชนฺตุ [Pg.340] สทาสโต, กามานิ ปริวชฺชเย;

เต ปหาย ตเร โอฆํ, นาวํ สิตฺวาว ปารคู.

Therefore, a being, ever mindful, should avoid sensual pleasures. Having abandoned them, one should cross the flood, like one who, having bailed out the boat, has reached the far shore.

๙๑.

91.

กามโต [Pg.341] ชายเต โสโก,กามโต ชายเต ภยํ;

กามโต วิปฺปมุตฺตสฺส,นตฺถิ โสโก กุโต ภยํ.

From craving, sorrow is born; from craving, fear is born. For one who is completely freed from craving, there is no sorrow, whence fear?

๙๒.

92.

สุภานุปสฺสึ [Pg.342] วิหรนฺตํ, อินฺทฺริเยสุ อสํวุตํ;

โภชนมฺหิ อมตฺตญฺญุํ, กุสิตํ หีน วีริยํ;

ตํเว ปสหติ มาโร, วาโต รุกฺขํว ทุพฺพลํ.

One who dwells contemplating the attractive, unrestrained in the senses, immoderate in food, lazy, and of low energy—Māra indeed overthrows him, as the wind a weak tree.

๙๓.

93.

อสุภานุปสฺสึ วิหรนฺตํ, อินฺทฺริเยสุ สุสํวุตํ;

โภชนมฺหิจ มตฺตญฺญุํ, สทฺธํ อารทฺธ วีริยํ;

ตํเว นปฺปสหติ มาโร, วาโต เสลํว ปพฺพตํ.

One who dwells contemplating the unattractive, well-restrained in the senses, moderate in food, faithful, and with aroused energy—Māra indeed cannot overthrow him, as the wind a rocky mountain.

๙๔.

94.

ยถา [Pg.343] อคารํ ทุจฺฉนฺนํ, วุฏฺฐิ สมติ วิชฺฌติ;

เอวํ อภาวิตํ จิตฺตํ, ราโค สมติวิชฺฌติ.

Just as rain penetrates a poorly thatched house, so lust penetrates an undeveloped mind.

๙๕.

95.

ตเทวํ [Pg.344] ปจฺจเวกฺขนฺติ, เย เต ราคคฺคิทุพฺพลา;

ปติฏฺฐํ สาสเน ลทฺธา, นุกฺกณฺฐา นลสา รตา.

Those who are weakened by the fire of lust reflect in this way; having gained a footing in the Teaching, they are without longing, not indolent, and find delight.

๙๖.

96.

พุทฺธาวาทํ [Pg.345] ลภิตฺวาปิ, นาหํสกฺกา นโวมฺหิติ;

โทสํ ตณฺหํ อนาเสนฺโต, ปริปกฺโก กทาภเว;

ปุญฺญกมฺมํ อกโรนฺโต, ปรวชฺชํ อขมนฺโต.

Even having obtained the Buddha's teaching, one should not say, 'I am not capable, I am new.' Not dispelling hatred and craving, not performing meritorious deeds, not forgiving the faults of others—when will one become ripe?

๙๗.

97.

กาย สงฺขาริกา ตณฺหา, นีจานีจกราจ สา;

จิตฺตสงฺขาริกา สทฺธา, อุจฺจา อุจฺจกราจ สา.

Craving, which conditions the body, is low, and it makes one lower and lower; faith, which conditions the mind, is high, and it makes one higher and higher.

๙๘.

98.

ทสฺสนีเย [Pg.346] รตา ตณฺหา, สทฺธาสฺวาจารภตฺติกา;

วิกิณฺณจาริกา ตณฺหา, สทฺธา วิสทจารินี.

Craving delights in what is seen, while faith is devoted to good conduct; craving wanders scattered, while faith moves clearly.

๙๙.

99.

มโนกิเลสิกา ตณฺหา, สานุคานนฺต ทุกฺขทา;

จิตฺตปฺปสาทิกา สทฺธา, อตฺตานุค สุขาวหา.

Craving, defiling the mind, brings endless suffering that follows; faith, gladdening the mind, brings happiness that follows oneself.

๑๐๐.

100.

ตณฺหา [Pg.347] สทฺธาน มิจฺเจวํ, วิเสสํ ชาน ตตฺวโต;

ญตฺวา ตณฺหํ วินาเสยฺย, สทฺธํภาเวยฺย เจตสิ.

Thus, truly know the distinction between craving and faith; having known this, one should eliminate craving and cultivate faith in the mind.

๑๐๑.

101.

อุจฺฉุกํ ยนฺตปตฺตมฺปิ, สญฺจุณฺณิตมฺปิ จนฺทนํ;

มธุรํว สุคนฺธํว, เมตฺติว หึสิโตปิ สํ.

Even sugarcane crushed in a mill, even sandalwood ground to powder, remains sweet and fragrant; so too is one with loving-kindness, even when harmed.

๑๐๒.

102.

อตฺตจฺเฉทมฺปิ [Pg.348] วาเสติ, สุคนฺเธนิว จนฺทนํ;

สนฺโต เมตฺตาสุคนฺเธน, อตฺตหึสมฺปิ วาสเย.

Sandalwood perfumes with its fragrance even that which cuts it; so should the peaceful one perfume with the fragrance of loving-kindness even one who harms them.

๑๐๓.

103.

กทาจิปิ น ทุคฺคนฺธิ, สุกฺขํ จุณฺณมฺปิ จนฺทนํ;

ตเถว ทุกฺขปตฺโตปิ, น สนฺโต ปาปการโก.

Even when dried and powdered, sandalwood is never foul-smelling; likewise, even when afflicted by suffering, the virtuous person does no evil.

๑๐๔.

104.

ขเม [Pg.349] วชฺชํ กเรยฺยตฺถํ, พุทฺธขนฺติ มนุสฺสรํ;

เมตฺตาตินฺเตน เวรีปิ, นุปนาโห สิยตฺตนิ.

One should endure faults and act for the welfare of others, remembering the Buddha's patience; imbued with loving-kindness, even an enemy will not harbor resentment.

๑๐๕.

105.

นคจฺฉติ ต มกฺโกโส, มเมวา นตฺถการโก;

อิติ ญตฺวาว สปฺปญฺโญ, เนว กฺโกเสยฺย กิญฺจนํ.

That abuse does not come to me; it only harms the one who utters it. Knowing this, the wise person would not abuse anyone at all.

๑๐๖.

106.

อกฺโกโส [Pg.350] มํ นอาคจฺเฉ,ตสฺเสวา นตฺถการโก;

อิติ ญตฺวา ติติกฺเขยฺย,น ปจฺจกฺโกสนํ กเร.

Abuse does not come to me; it only harms the one who utters it. Knowing this, one should endure and not retort with abuse.

๑๐๗.

107.

อกฺโกสก นยํ คณฺหิ,ปจฺจกฺโกโส น โส วโร;

พุโธ ตํ นานุคาเหยฺย,มา โสว ปาปิโย ภเว.

The abuser takes up a quarrel, but to retaliate is not superior; the wise one would not engage in it, lest they become even more wicked.

๑๐๘.

108.

ตณฺหาวิชฺชาจ [Pg.351] มูลาทฺเว, สํสารวิสปาทเป;

สพฺภตฺติ สทฺธมฺมสฺสุตํ, ทฺเวเยว มธุรา ผลา.

Craving and ignorance are the two roots of the poisonous tree of saṃsāra; with all devotion, the hearing of the True Dhamma bears two sweet fruits.

๑๐๙.

109.

โสเธ จิตฺต มุปกฺกมฺม, สุทฺธํ อุปกฺกเมน ตํ;

วเห สุขํ อสงฺเขยฺยํ, ทุกฺขํ อโสธิตํ มลิ.

One should purify the mind through striving; through that striving, it becomes pure. A pure mind brings immeasurable happiness; an unpurified, defiled mind is suffering.

๑๑๐.

110.

โสธิตํ [Pg.352] สุคตึเนติ, ทุคฺคตึว อโสธิตํ;

จิตฺตํ โสเธตุ มาลิมฺเป, ราคโทส มเลหิ ตํ.

A purified mind leads to a good destination, an unpurified one to a bad destination. Therefore, one should purify the mind and not stain it with the defilements of greed and hatred.

๑๑๑.

111.

โทเสชา นาสิตา เยน,สาสเนวตฺถิ โสนโย;

นตฺถญฺญตฺถ ตมาทาย,พุโธ นาเสตุ ตํทฺวยํ.

The method by which faults are destroyed is in the Teaching alone; it is not found elsewhere. Taking it, the wise one should destroy that pair.

๑๑๒.

112.

รนกุนวาสิ [Pg.353] กตาวาเส, ทคุํเจตี ปุรตฺถิเม;

วสตา อคฺคธมฺเมน, เถเรน รจิโต อยนฺติ.

These verses were composed by the elder, a resident of Ranakuna, who, abiding in the excellent Dhamma, made his dwelling near the Dagu stupa in the east.