Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

នមស្ការថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ។

Caturārakkhadīpanī

ចតុរារក្ខទីបនី

Kāyapaccavekkhaṇā

កាយបច្ចវេក្ខណៈ

1. Dussīlakathā,

១. ទុស្សីលកថា

2. Sīlānisaṃsakathā,

២. សីលានិសំសកថា

3. Anūsāsanakathā,

៣. អនុសាសនកថា

4. Āvāsikācārakathā,

៤. អាវាសិកាចារកថា

5. Paccayanissaggakathā,

៥. បច្ចយនិស្សគ្គកថា

6. Pātimokkhakathā,

៦. បាតិមោក្ខកថា

7. Dāyakovādakathā,

៧. ទាយកោវាទកថា

Paṇāmapaṭiñā

បណាមបដិញ្ញា

1.

១.

Cakkavāḷa [Pg.1] nahutā ga, devāli gaṇa cumbito;

Buddha pādambujo ṭhātu, sīse dayā tigandhajo.

សូមព្រះបាទកមលនៃព្រះពុទ្ធ ដែលជាទីបង្គំបង្ឱននៃពួកទេវតាក្នុងសែនចក្រវាឡ ដែលទ្រង់ញ៉ាំងក្លិនក្រអូបបីប្រការគឺព្រះមហាករុណាឱ្យកើតឡើង ចូរតម្កល់នៅលើក្បាលរបស់ខ្ញុំ។

2.

២.

Nanta [Pg.2] cakkavāḷa bbhugga, guṇa sanniccitaṃ jinaṃ;

Vande tappūjitaṃ dhammaṃ, tajjaṃ saṅghañca nimmalaṃ.

ខ្ញុំព្រះករុណាសូមថ្វាយបង្គំព្រះជិនស្រី ព្រះអង្គមានព្រះគុណដ៏សន្សំទុកខ្ពស់ហួសប្រមាណក្នុងចក្រវាឡឥតមានទីបំផុត ព្រមទាំងព្រះធម៌ដែលព្រះអង្គបូជាហើយ និងព្រះសង្ឃដ៏បរិសុទ្ធដែលកើតអំពីព្រះធម៌នោះ។

3.

៣.

Vakkhāmi [Pg.3] caturārakkhaṃ, sambuddha vacana nvayaṃ;

Appamādāvahaṃ etaṃ, sottabbaṃ bhavabhīruhi.

ខ្ញុំនឹងសម្តែងនូវធម៌ជាគ្រឿងរក្សាខ្លួន ៤ យ៉ាង (ចតុរារក្ខធម៌) ដ៏ស្របតាមព្រះពុទ្ធវចនៈ ដែលនាំមកនូវសេចក្តីមិនប្រមាទ ធម៌នោះជាធម៌ដែលពួកជនអ្នកខ្លាចក្នុងភពគួរស្ដាប់។

4.

៤.

Buddhānussati [Pg.4] maraṇā, bhubhā mettāca bhāvanā;

Appamādāya ārakkhā, catasso mānitā sataṃ.

ការចម្រើនពុទ្ធានុស្សតិ ១ មរណស្សតិ ១ អសុភភាវនា ១ មេត្តាភាវនា ១ ទាំង ៤ នេះ គឺជាធម៌គ្រឿងរក្សាខ្លួន ដើម្បីសេចក្តីមិនប្រមាទ ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយតែងតែសរសើររឿយៗ។

1. Buddhānūssati bhāvanā,

១. ពុទ្ធានុស្សតិភាវនា

2. Maraṇassati bhāvanā,

២. មរណស្សតិភាវនា

3. Asubha bhāvanā,

៣. អសុភភាវនា

4. Mettā bhāvanā,

៤. មេត្តាភាវនា

5.

៥.

Buddhovādaṃ [Pg.5] saritvāva, maccubbiggā sukhesino;

Sītā sītataraṃ yanti, subhamettambusi-ṭṭhitā.

ពួកជនអ្នកស្វែងរកសេចក្តីសុខ ភ័យខ្លាចចំពោះសេចក្តីស្លាប់ គ្រាលីកលឹកនឹកឃើញនូវព្រះឱវាទរបស់ព្រះពុទ្ធហើយ ស្ថិតនៅក្នុងទឹកគឺអសុភនិងមេត្តាដ៏ត្រជាក់ តែងដល់នូវព្រះនិព្វានដ៏ត្រជាក់បំផុត។

6.

៦.

Maraṇaggi vāraṇambu, sambuddhavacanaṃ yidaṃ;

Bahū tadaggi santattā, sītāvāsuṃ tadambunā.

ព្រះពុទ្ធវចនៈនេះ ប្រៀបដូចជាទឹកសម្រាប់ពន្លត់ភ្លើងគឺសេចក្តីស្លាប់ ពួកជនជាច្រើនដែលក្តៅក្រហាយដោយភ្លើងនោះ តែងបានត្រជាក់ត្រជុំដោយទឹកនោះ។

7.

៧.

Saddhaṃ [Pg.6] buddhena tejetvā, mānaṃ maraṇacintayā;

Asubhāya hane rāgaṃ, dosaṃ mettāya paññavā.

បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញា គួរធ្វើសេចក្តីជំនឿឱ្យមុតមាំដោយសារព្រះពុទ្ធ គួរកំចាត់បង់នូវមានះដោយការគិតដល់សេចក្តីស្លាប់ គួរសម្លាប់រាគៈដោយអសុភភាវនា និងសម្លាប់ទោសៈដោយមេត្តាភាវនា។

1. Buddhānussati niddesa

១. ពុទ្ធានុស្សតិនិន្ទេស

1.

១.

Arahaṃ [Pg.7] sammāsambuddho, vijjakkhi caraṇappado;

Sugato sugado satthā, sabbaññū bhagavādamo.

ព្រះអង្គជាព្រះអរហន្ត ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ ទ្រង់យាងទៅល្អហើយ ទ្រង់ប្រទាននូវសេចក្តីល្អ ទ្រង់ជាសាស្តា ជាព្រះសព្វញ្ញូ ជាព្រះដ៏មានព្រះភាគ និងជាអ្នកទូន្មានមនុស្សដែលគួរទូន្មាន។

2.

២.

Ārakattārihantattā[Pg.9], pāpākārakatoraho;

Hata cakkārato pūjā, rahattā cārahaṃ name.

ខ្ញុំសូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអរហន្ត ព្រោះព្រះអង្គឆ្ងាយចាកកិលេស ព្រោះជាបុគ្គលគួរ ព្រោះមិនធ្វើបាបក្នុងទីកំបាំង ព្រោះកម្ទេចធំនៃកង់សង្សារ និងព្រោះជាបុគ្គលគួរទទួលនូវការបូជា។

3.

៣.

Samutte [Pg.11] jiya gihīnaṃ, anupubbikatho jino;

Adāsi paramaṃ tuṭṭhiṃ, saccāni dassayaṃ divā.

ព្រះជិនស្រី ទ្រង់ញ៉ាំងពួកគ្រហស្ថឱ្យសង្វាតឡើង ដោយអនុបុព្វិកថា ទ្រង់បង្ហាញនូវអរិយសច្ចៈទាំងឡាយក្នុងវេលាថ្ងៃ ហើយប្រទាននូវសេចក្តីត្រេកអរដ៏ឧត្តម។

4.

៤.

Bhikkhūnaṃ [Pg.12] paṭhame yāme, pāyesi amatāgadaṃ;

Jātikhettāga devānaṃ, kaṅkhacchedo sa majjhime;

ក្នុងបឋមយាម ព្រះអង្គទ្រង់ញ៉ាំងពួកភិក្ខុឱ្យផឹកនូវឱសថគឺធម៌មិនស្លាប់ (អមតធម៌) ក្នុងមជ្ឈិមយាម ព្រះអង្គទ្រង់កាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ពួកទេវតាដែលមកពីជាតិខេត្ត។

5.

៥.

Ādo phalasukhaṃ vedi, majjhe seyya makā jino;

Veneyyo lokanaṃ ante, pacchimepi tidhā kate.

ក្នុងបច្ឆិមយាមដែលចែកជាបីចំណែក ក្នុងចំណែកដំបូង ព្រះជិនស្រីទ្រង់សោយផលសុខ ក្នុងចំណែកកណ្តាល ទ្រង់ធ្វើការសម្រាកព្រះកាយ ក្នុងចំណែកចុងក្រោយ ទ្រង់ប្រោសសត្វលោកដែលជាវេនេយ្យជន។

6.

៦.

Khedaṃ [Pg.14] agaṇayaṃ nātho, pañca buddhakataṃ vahaṃ;

Satthasiddho paratthaṃva, byāvaṭo sumahādayo.

ព្រះលោកនាថ ព្រះអង្គមានព្រះមហាករុណាដ៏ធំធេង មិនគិតដល់សេចក្តីនឿយហត់ឡើយ ទ្រង់បំពេញពុទ្ធកិច្ចទាំង ៥ ប្រការ ទ្រង់ខ្វល់ខ្វាយតែក្នុងប្រយោជន៍របស់អ្នកដទៃ ដូចជាសាស្តាដែលសម្រេចប្រយោជន៍ហើយ។

7.

៧.

Caṅkamitvā nisīditvā, rattiṃdivañca jhāyituṃ;

Supituṃ majjhayāmeva, buddho bhikkhūna movadi.

ព្រះពុទ្ធទ្រង់ទូន្មានពួកភិក្ខុឱ្យដើរចង្ក្រម ឱ្យអង្គុយ និងចម្រើនឈានទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ហើយឱ្យសម្រាន្តលក់តែក្នុងមជ្ឈិមយាមប៉ុណ្ណោះ។

8.

៨.

Nāla [Pg.15] mālasituṃ tassa, mahāvīrassa sāsane;

Pamādāya munindassa, kataññū sādhu sammato.

ការខ្ជិលច្រអូសក្នុងសាសនារបស់ព្រះមហាវីរបុរសនោះ មិនគួរឡើយ បុគ្គលអ្នកដឹងគុណដែលសប្បុរសសរសើរហើយ មិនគួរធ្វើសេចក្តីប្រមាទចំពោះព្រះមុនិន្ទឡើយ។

9.

៩.

Anaññātassa ñātāya, apattassaca pattiyā;

Ārabhetuṃva no yutto, appamatto rahogato.

ដើម្បីដឹងនូវធម៌ដែលមិនទាន់ដឹង ដើម្បីដល់នូវធម៌ដែលមិនទាន់ដល់ យើងទាំងឡាយជាអ្នកមិនប្រមាទ ទៅក្នុងទីស្ងាត់ គួរតែប្រារព្ធព្យាយាមពិតមែន។

10.

១០.

Ārabbhatha [Pg.16] nikkamatha, yuñjatha buddhasāsane;

Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro.

អ្នកទាំងឡាយចូរប្រារព្ធព្យាយាម ចូរចេញទៅ ចូរខំប្រឹងប្រែងក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចូរកម្ចាត់សេនារបស់មច្ចុរាជ ដូចជាដំរីកម្ទេចផ្ទះបបុស (ផ្ទះស្បូវ) ដូច្នោះចុះ។

11.

១១.

Yo [Pg.17] imasmiṃ dhammavinaye, appamatto vihissati;

Pahāya jāti saṃsāraṃ, dukkhassantaṃ karissati;

បុគ្គលណាជាអ្នកមិនប្រមាទ នឹងរស់នៅក្នុងធម្មវិន័យនេះ បុគ្គលនោះលះបង់នូវជាតិសង្សារហើយ នឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន។

12.

១២.

Iti [Pg.18] uyyojanaṃ mhākaṃ, muttassa muttiyā saraṃ;

Nayuttova pamādāya, mahādayassa satthuno.

នេះជាការដាស់តឿនក្រើនរំលឹកដល់ពួកយើង ដែលរលឹកដល់ការរួចផុតរបស់ព្រះអង្គអ្នករួចផុតហើយ មិនគួរឡើយដើម្បីធ្វើសេចក្តីប្រមាទចំពោះព្រះសាស្តាដែលមានព្រះមហាករុណាដ៏ធំធេង។

13.

១៣.

Suttena dubbitakkena, akicca karaṇenavā;

Mogha kālakkhayo mando, dukkhassantaṃ kathaṃkare.

បុគ្គលល្ងង់ខ្លៅ តែងបំផ្លាញពេលវេលាឱ្យទទេ ដោយការដេកលក់ ដោយការត្រិះរិះអាក្រក់ ឬដោយការធ្វើនូវកិច្ចការដែលមិនមែនជាតួនាទី តើនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខដូចម្តេចបាន?

14.

១៤.

Ākāsaṃ [Pg.19] cakkavāḷañca, sattā buddhaguṇā pica;

Anantānāma cattāro, paricchedo navijjati.

អាកាស ១ ចក្រវាឡ ១ សត្វលោកទាំងឡាយ ១ និងព្រះពុទ្ធគុណ ១ ទាំង ៤ នេះ ឈ្មោះថាជាធម្មជាតិរកទីបំផុតគ្មាន ព្រំដែនមិនមានឡើយ។

15.

១៥.

Yathāpi nabha mākāsaṃ, aṅgularajjuyaṭṭhibhi;

Minetuṃ neva sakkoti, evaṃ kenaci tagguṇaṃ.

ដូចជាបុគ្គលមិនអាចវាស់វែងផ្ទៃមេឃ ឬអាកាស ដោយធ្នាប់ម្រាមដៃ ដោយខ្សែ ឬដោយឈើវាស់បានឡើយ យ៉ាងណាមិញ គ្មាននរណាម្នាក់អាចវាស់វែងនូវព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គបានឡើយ យ៉ាងនោះឯង។

2. Maraṇassatiniddesa

២. មរណស្សតិនិន្ទេស

1.

១.

Maraṇassati [Pg.23] micchanto, tāva buddhavaco suṇa;

Avikkhittena cittena, sambuddha vacanaṃ hidaṃ.

បុគ្គលកាលប្រាថ្នានូវមរណស្សតិ ចូរស្ដាប់នូវព្រះពុទ្ធវចនៈជាមុនសិន ចូរស្ដាប់នូវព្រះពុទ្ធវចនៈនេះ ដោយចិត្តដែលមិនរាយមាយ។

2.

២.

Animitta [Pg.24] manaññātaṃ, maccānaṃ idha jīvitaṃ;

Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṃyutaṃ.

ជីវិតរបស់សត្វទាំងឡាយក្នុងលោកនេះ មិនមាននិមិត្ត មិនមាននរណាដឹងមុនឡើយ ទាំងលំបាក ទាំងខ្លី ហើយប្រកបដោយសេចក្តីទុក្ខ។

3.

៣.

Na hi so pakkamo atthi, yena jātā namiyyare;

Jarampi patvā maraṇaṃ, evaṃdhammā hi pāṇino.

ព្រោះថាឧបាយដែលធ្វើឱ្យសត្វកើតហើយមិនស្លាប់ មិនមានឡើយ សូម្បីតែរស់នៅដល់ចាស់ជរាក៏គង់តែស្លាប់ ព្រោះសត្វទាំងឡាយមានសភាពយ៉ាងនេះជាធម្មតា។

4.

៤.

Phalāna [Pg.25] miva pakkānaṃ, pāto patanato bhayaṃ;

Evaṃ jātāna maccānaṃ, niccaṃ maraṇa to bhayaṃ.

ដូចជាផ្លែឈើទុំទាំងឡាយ តែងមានភ័យអំពីការជ្រុះធ្លាក់ចុះក្នុងវេលាព្រឹក យ៉ាងណាមិញ សត្វទាំងឡាយដែលកើតមកហើយ តែងមានភ័យអំពីសេចក្តីស្លាប់ជានិច្ច យ៉ាងនោះឯង។

5.

៥.

Yathāpi kumbhakārassa, katā mattikabhājanā;

Sabbe bhedapariyantā, evaṃ maccāna jīvitaṃ.

ដូចជាភាជន៍ដីដែលស្មូនឆ្នាំងធ្វើហើយ ទាំងអស់គង់មានការបែកធ្លាយជាទីបំផុត យ៉ាងណាមិញ ជីវិតរបស់សត្វទាំងឡាយក៏យ៉ាងនោះដែរ។

6.

៦.

Daharāca [Pg.26] mahantāca, yebālā yeca paṇḍitā;

Sabbe maccuvasaṃ yanti, sabbe maccuparāyanā.

ទាំងក្មេង ទាំងចាស់ ទាំងពាល ទាំងបណ្ឌិត ទាំងអស់គង់តែទៅកាន់អំណាចនៃសេចក្តីស្លាប់ ទាំងអស់គង់មានសេចក្តីស្លាប់ទៅខាងមុខ។

7.

៧.

Tesaṃ maccuparetānaṃ, gacchataṃ paralokato;

Napitā tāyate puttaṃ, ñātivāpana ñātake;

កាលដែលសត្វទាំងឡាយត្រូវសេចក្តីស្លាប់គ្របសង្កត់ហើយ ត្រូវទៅកាន់បរលោក ឪពុកក៏ជួយកូនមិនបាន ញាតិទាំងឡាយក៏ជួយញាតិមិនបានឡើយ។

8.

៨.

Pekkhataññeva [Pg.27] ñātīnaṃ, passa lālappataṃ puthu;

Ekamekova maccānaṃ, go vajjhoviya niyyati.

ចូរមើលចុះ កាលដែលពួកញាតិកំពុងតែសម្លឹងមើល និងខ្សឹកខ្សួលជាខ្លាំង សត្វទាំងឡាយត្រូវគេនាំយកទៅម្តងម្នាក់ៗ ដូចជាគោដែលគេដឹកទៅសម្លាប់ដូច្នោះ។

9.

៩.

Eva mabbhāhato loko, maccunāca jarāyaca;

Tasmā dhīrā nasocanti, viditvā loka pariyāyaṃ.

លោកនេះត្រូវសេចក្តីស្លាប់ និងសេចក្តីជរាកម្ចាត់បង់យ៉ាងនេះ ហេតុនោះបានជាអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយមិនសោកស្តាយឡើយ ព្រោះដឹងច្បាស់នូវធម្មតារបស់លោក។

10.

១០.

Aññepi [Pg.28] passa gamane, yathā kammupage nare;

Maccuno vasamāgamma, phandantevidha pāṇino.

ចូរមើលពួកជនដទៃទៀតដែលកំពុងធ្វើដំណើរទៅ គឺមនុស្សទាំងឡាយដែលទៅតាមយថាកម្ម កាលដែលធ្លាក់ទៅក្នុងអំណាចនៃសេចក្តីស្លាប់ហើយ តែងតែញាប់ញ័រក្នុងលោកនេះ។

11.

១១.

Yena yenahi maññanti,Tatotassa hi aññathā;

Etādiso vinābhāvo,Passa lokassa pariyāyanti.

ពួកសត្វតែងតែគិតស្មានដោយប្រការណាៗ សេចក្តីពិតគង់តែប្រែប្រួលទៅជាប្រការដទៃពីនោះវិញ ការព្រាត់ប្រាសគ្នាយ៉ាងនេះឯង ចូរមើលធម្មតារបស់សត្វលោកចុះ។

[Sulla sutte vuttaṃ.]

[សម្តែងទុកក្នុងសល្លសូត្រ។]

12.

១២.

Yathāpi [Pg.29] selā vipulā,Nabhaṃ āhacca paccatā;

Samantā anupari yeyyuṃ,Nippothentā catuddisā.

ដូចជាភ្នំថ្មទាំងឡាយដ៏ធំធេង ខ្ពស់ត្រដែតដល់មេឃ វិលជុំវិញសង្កត់សង្កិនសត្វទាំងឡាយក្នុងទិសទាំង ៤ យ៉ាងណាមិញ...

13.

១៣.

Evaṃ jarāca maccuca,Adhivattanti pāṇine;

Khattiyebrāhmaṇe vesse,Sudde caṇḍāla pakkuse;

Nakiñci parivajjeti,Sabbamevā bhimaddati.

យ៉ាងនោះឯង សេចក្តីជរានិងសេចក្តីស្លាប់ តែងគ្របសង្កត់លើសត្វទាំងឡាយ មិនថាជាក្សត្រ ព្រាហ្មណ៍ វេស្សៈ សុទ្ទៈ ចណ្ឌាល ឬអ្នកបោសសំរាមឡើយ មិនវៀរលែងនរណាម្នាក់ឡើយ តែងតែជាន់ឈ្លីសព្វសត្វទាំងអស់។

14.

១៤.

Na [Pg.30] tattha hatthi naṃ bhummi, na rathānaṃ napattiyā;

Na cāpi mantayuddhena, sakkā jetuṃ dhanenavā.

ក្នុងសមរភូមិជាមួយមច្ចុរាជនោះ មិនមែនជាទីច្បាំងនៃពលដំរី មិនមែនជាទីច្បាំងនៃពលរថ មិនមែនជាទីច្បាំងនៃពលថ្មើរជើងឡើយ ហើយក៏មិនអាចឈ្នះបានដោយការច្បាំងដោយមន្តអាគម ឬដោយទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ។

15.

១៥.

Tasmāhi [Pg.31] paṇḍito poso,Sampassaṃ attha mattano;

Buddhe dhamme ca saṅgheca,Dhīro saddaṃ nivesaye.

ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលជាបណ្ឌិត កាលសម្លឹងឃើញប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន គួរជាអ្នកមានចិត្តនឹងធឹង តម្កល់សេចក្តីជំនឿក្នុងព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ។

16.

១៦.

Yo dhammacārī kāyena, vācāya uda cetasā;

Idhevanaṃ pasaṃsanti, paccasagge pamodatīti.

បុគ្គលណាប្រព្រឹត្តធម៌ដោយកាយ ដោយវាចា ឬដោយចិត្ត ពួកអ្នកប្រាជ្ញតែងសរសើរបុគ្គលនោះក្នុងលោកនេះឯង លុះលះលោកនេះទៅហើយ តែងរីករាយក្នុងបរលោក។

[Pabbatū mama sutte vuttaṃ.]

[សម្តែងទុកក្នុងបព្វតូបមសូត្រ។]

17.

១៧.

Yathā [Pg.32] vārivaho pūro, vahe rukkhe pakūlaje;

Evaṃ jarāmaraṇena, vuyhante sabba pāṇino.

ដូចជាខ្សែទឹកដ៏ពេញប្រៀប តែងបក់បោកនាំយកទៅនូវដើមឈើទាំងឡាយដែលដុះនៅក្បែរច្រាំង យ៉ាងណាមិញ សត្វទាំងឡាយទាំងអស់ តែងត្រូវសេចក្តីជរានិងសេចក្តីស្លាប់កួចនាំយកទៅ យ៉ាងនោះឯង។

18.

១៨.

Daharāpi hi miyyanti,Narāca athanāriyo;

Tattha ko visāseposo,Daharo mhītijīvite.

ព្រោះថាសូម្បីតែក្មេងៗក៏គង់តែស្លាប់ ទាំងមនុស្សប្រុស ទាំងមនុស្សស្រី ក្នុងរឿងនោះ តើបុគ្គលណាគួរទុកចិត្តលើជីវិត ដោយគិតថា 'អាត្មាអញនៅក្មេង' ដូច្នោះ?

19.

១៩.

Sāya [Pg.33] meke nidissanti, pāto diṭṭhā bahujjanā;

Pāto eke nadissanti, sāyaṃ diṭṭhā bahujjanā.

មនុស្សជាច្រើនដែលគេធ្លាប់ឃើញក្នុងពេលព្រឹក ដល់ពេលល្ងាចខ្លះក៏លែងឃើញ មនុស្សជាច្រើនដែលគេធ្លាប់ឃើញក្នុងពេលល្ងាច ដល់ពេលព្រឹកខ្លះក៏លែងឃើញ។

20.

២០.

Ajjeva kiccaṃ ātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve;

Nahi no saṅkaraṃ tena, mahāsenana maccunāti.

កិច្ចជាគ្រឿងដុតកំដៅកិលេស គួរធ្វើក្នុងថ្ងៃនេះឯង នរណាដឹងថា សេចក្តីស្លាប់នឹងមានក្នុងថ្ងៃស្អែក ព្រោះថាយើងទាំងឡាយ មិនអាចធ្វើការណាត់ជួប ជាមួយនឹងមច្ចុរាជ ដែលមានសេនាធំនោះបានឡើយ។

[Jātakesuvuttaṃ.]

[សេចក្តីដែលពោលទុកល្អហើយក្នុងជាតកទាំងឡាយ។]

21.

២១.

Natthetthañño [Pg.34] nusāsanto, sayaṃvattāna movada;

Jineritā nusārena, bhikkhu saṃsāra bhīruko.

ក្នុងលោកនេះ មិនមានអ្នកដទៃណាមកប្រដៅឡើយ ភិក្ខុអ្នកខ្លាចភ័យក្នុងសង្សារវដ្ត គប្បីប្រដៅខ្លួនដោយខ្លួនឯង ទៅតាមលំអានដែលព្រះជិនស្រីទ្រង់សម្តែងទុកហើយ។

22.

២២.

Ahivāpi [Pg.35] maṃ ḍaṃseyya, aññepi visadhārino;

Apiyāpica ghāteyyuṃ, uppajjeyyuṃ rujāpime.

សូម្បីតែពស់ក៏អាចខាំអាត្មាអញ ឬសត្វមានពិសដទៃទៀតក៏អាចខាំបាន មួយវិញទៀត ពួកជនមិនជាទីស្រឡាញ់ក៏អាចសម្លាប់បាន ឬសូម្បីតែរោគទាំងឡាយនេះក៏អាចកើតឡើងបានដែរ។

23.

២៣.

Maccusenā vudhāsaṅkhyā, bāhirajjhattu paddavā;

Tehāyu pīḷitaṃchejjaṃ, marissa majjavā suve.

គ្រឿងសស្ត្រាវុធនៃសេនាមច្ចុរាជ និងឧបទ្រពទាំងឡាយ ទាំងខាងក្រៅទាំងខាងក្នុង គឺមានច្រើនរាប់មិនអស់ ជីវិតដែលត្រូវឧបទ្រពទាំងនោះបៀតបៀនហើយ គប្បីដាច់សូន្យទៅ អាត្មាអញនឹងស្លាប់ក្នុងថ្ងៃនេះ ឬក្នុងថ្ងៃស្អែកជាមិនខាន។

24.

២៤.

Aḷakkā [Pg.36] hi gavādīhi, corādīhi arīhipi;

Abhiṇha sannipātehi, rujā chanavutīhipi.

ដោយសត្វឆ្កែឆ្កួត គោ និងសត្វដទៃទៀតក្តី ដោយពួកចោរ និងសត្រូវជាដើមក្តី ដោយការប្រជុំគ្នានៃរោគញឹកញយ ឬដោយរោគទាំងឡាយ ៩៦ ប្រការក្តី។

25.

២៥.

Bahūna mupakārehi, annodakādikehipi;

Marissaṃ pīḷito niccaṃ, nirujjheyyāyu ajjavā.

ទោះបីជាមានគ្រឿងឧបការៈច្រើន មានបាយ និងទឹកជាដើមក្តី ក៏អាត្មាអញត្រូវបៀតបៀនជានិច្ច ហើយនឹងត្រូវស្លាប់ ជីវិតគប្បីរលត់ទៅក្នុងថ្ងៃនេះឯង។

26.

២៦.

Bahvāvudhe [Pg.37] visajjeti, nilleṇaṃ maccuniddayo;

Vasantaṃ bhavasaṅgāme, namutto koci āvudhā;

មច្ចុរាជដ៏សាហាវគ្មានសេចក្តីអាណិតអាសូរ តែងលែងនូវគ្រឿងសស្ត្រាវុធជាច្រើន គ្មានទីពឹងពំនាក់ឡើយ កាលដែលសត្វរស់នៅក្នុងសង្គ្រាមគឺភព មិនមាននរណាម្នាក់រួចផុតពីគ្រឿងសស្ត្រាវុធនោះឡើយ។

27.

២៧.

Mahabbalā mahāpaññā, mahiddhikā mahaddhanā;

Namuttā sammāsambuddho, sabbalokādhipo api;

ពួកជនដែលមានកម្លាំងច្រើន មានប្រាជ្ញាច្រើន មានឫទ្ធិច្រើន មានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន ក៏មិនរួចខ្លួនឡើយ សូម្បីតែព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ ទ្រង់ជាអធិបតីក្នុងលោកទាំងពួង ក៏មិនរួចផុតដែរ។

28.

២៨.

Mayā [Pg.38] samā navā vuddhā, tadāvudhehi te matā;

Tathā hampi marissāmi, leṇaṃ puññaṃva me kataṃ.

ពួកជនដែលស្មើនឹងអាត្មាអញ ទោះក្មេងក្តី ចាស់ក្តី តែងស្លាប់ដោយគ្រឿងសស្ត្រាវុធទាំងនោះ អាត្មាអញក៏នឹងស្លាប់យ៉ាងនោះដែរ មានតែបុណ្យដែលអាត្មាអញបានធ្វើហើយប៉ុណ្ណោះ ជាទីពឹងពំនាក់។

29.

២៩.

Pathabyāpādayo dhātthū,Āhārā bhojanādayo;

Sītuṇha mutunāmetaṃ,Dosā pittasemhānilā.

ធាតុទាំងឡាយមានធាតុដី និងធាតុទឹកជាដើម អាហារមានភោជនជាដើម រដូវគឺត្រជាក់និងក្តៅនេះ និងទោសទាំងឡាយមានប្រមាត់ ស្លេស្ម និងខ្យល់។

30.

៣០.

Dhātvāhāru [Pg.39] tudosānaṃ, samatte vāyu tiṭṭhati;

Visame taṅkhaṇaññeva, chejja mappaṃ parādhinaṃ.

កាលបើធាតុ អាហារ រដូវ និងទោសទាំងឡាយ មានភាពស្មើគ្នា ជីវិតក៏ស្ថិតនៅបាន កាលបើមិនស្មើគ្នា ជីវិតដ៏តិចតួច និងអាស្រ័យដោយបច្ច័យដទៃនេះ គប្បីដាច់សូន្យទៅក្នុងខណៈនោះឯង។

31.

៣១.

Dhātvā hārutu dosānaṃ, visamā svepyakallako;

Ussāhe kallakāleva, kiṃkareyyaakallako;

ព្រោះភាពមិនស្មើគ្នានៃធាតុ អាហារ រដូវ និងទោសទាំងឡាយ សូម្បីក្នុងថ្ងៃស្អែក ក៏អាចក្លាយជាអ្នកមានជំងឺបាន គួរតែប្រឹងប្រែងក្នុងពេលដែលនៅជា (មិនទាន់មានជំងឺ) ចុះអ្នកមានជំងឺ តើនឹងធ្វើអ្វីកើត?

32.

៣២.

Uppajjeyyuṃ [Pg.40] rujā svepi, asāto dukkhamā kharā;

Puretaraṃva ārabbhe, māpacchā anutāpanaṃ.

សូម្បីក្នុងថ្ងៃស្អែក រោគទាំងឡាយដែលមិនជាទីគាប់ចិត្ត ជាទុក្ខ និងខ្លាំងក្លា ក៏គប្បីកើតឡើងបាន គួរតែប្រារព្ធព្យាយាមជាមុនចុះ កុំឲ្យមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយក្នុងកាលជាខាងក្រោយឡើយ។

33.

៣៣.

Sattānaṃ [Pg.41] nīcakammānaṃ, saraṇopi bhayaṅkaro;

Nīcānīcaṃ najānāmi, maraṇāsannatampica.

ចំពោះសត្វទាំងឡាយដែលមានកម្មថោកទាប សូម្បីតែទីពឹងក៏ត្រឡប់ជាគួរឲ្យខ្លាចដែរ អាត្មាអញមិនដឹងនូវកម្មថោកទាប ឬឧត្តុង្គឧត្តម និងមិនដឹងសូម្បីតែភាពដែលសេចក្តីស្លាប់ចូលមកជិតឡើយ។

34.

៣៤.

Kamma pīḷita sattānaṃ, taṅkhaṇampi bhayubbhavo;

Mareyya majjavā svevā, nayuttova pamajjituṃ.

ចំពោះសត្វទាំងឡាយដែលត្រូវកម្មបៀតបៀនហើយ ភ័យតែងកើតឡើងសូម្បីក្នុងខណៈនោះ អាត្មាអញគប្បីស្លាប់ក្នុងថ្ងៃនេះ ឬក្នុងថ្ងៃស្អែកជាមិនខាន មិនគួរនឹងធ្វេសប្រហែសឡើយ។

35.

៣៥.

Puññakkhīṇā pajā khippaṃ, ahetunāpi nassaye;

Suddhacitto marissāmi, na kiliṭṭhena cetasā.

ពួកសត្វដែលមានបុណ្យអស់ហើយ តែងវិនាសទៅយ៉ាងឆាប់រហ័ស សូម្បីតែគ្មានហេតុ (ខាងក្រៅ) ឡើយ អាត្មាអញនឹងស្លាប់ដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ មិនស្លាប់ដោយចិត្តសៅហ្មងឡើយ។

36.

៣៦.

Upacchedāpi [Pg.42] me santi, bhavābhavacitā bahū;

Chejjaṃ tehāyu ajjāpi, sādhvāsumārabhe mataṃ;

ឧបច្ឆេទកកម្មទាំងឡាយ ដែលអាត្មាអញសន្សំទុកហើយក្នុងភពតូចភពធំ ក៏មានច្រើនដែរ ជីវិតគប្បីដាច់សូន្យទៅដោយកម្មទាំងនោះ សូម្បីក្នុងថ្ងៃនេះ ហេតុនោះ ការប្រារព្ធព្យាយាមឲ្យឆាប់រហ័ស ទើបជាការល្អ។

37.

៣៧.

Kammā parādha sattānaṃ, vināse paccupaṭṭhite;

Anayo nayarūpena, buddhimākamya tiṭṭhati.

កាលបើការវិនាសចូលមកដល់ ចំពោះសត្វទាំងឡាយដែលមានទោសព្រោះកម្ម សេចក្តីវិនាសតែងប្រាកដក្នុងរូបភាពនៃសេចក្តីចម្រើន គ្របដណ្តប់សូម្បីតែអ្នកមានប្រាជ្ញាឲ្យស្ថិតនៅ។

38.

៣៨.

Maraṇāsanna [Pg.43] taññeva, cinteyya paññavā sato;

Evaṃ cintayanto santo, napāpaṃ kattu mussahe.

អ្នកមានប្រាជ្ញា មានស្មារតី គប្បីពិចារណាភ័យគឺសេចក្តីស្លាប់ដែលចូលមកជិតនោះឯង កាលបើពិចារណាយ៉ាងនេះ តែងជាអ្នកស្ងប់រំងាប់ មិនហ៊ានធ្វើបាបកម្មឡើយ។

39.

៣៩.

Maraṇāsanna taññeva, cinteyya buddhasāvako;

Evaṃ cintayanto santo, kadācipi anuṇṇato.

ព្រះពុទ្ធសាវ័ក គប្បីពិចារណាភ័យគឺសេចក្តីស្លាប់ដែលចូលមកជិតនោះឯង កាលបើពិចារណាយ៉ាងនេះ តែងជាអ្នកស្ងប់រំងាប់ មិនមានសេចក្តីឆ្មើងឆ្មៃក្នុងកាលណាឡើយ។

40.

៤០.

Addhāga [Pg.44] maraṇaṃ pañño, puretaraṃva cintaye;

Kare kātabba kammañca, evaṃ so nānusocati.

អ្នកមានប្រាជ្ញា គប្បីពិចារណាទុកជាមុននូវសេចក្តីស្លាប់ដែលនឹងត្រូវមកដល់ជាប្រាកដ ហើយគប្បីធ្វើកិច្ចការដែលគួរធ្វើ យ៉ាងនេះ ទើបបុគ្គលនោះមិនសោកស្តាយជាខាងក្រោយឡើយ។

41.

៤១.

Maraṇāsanna saññī so, appamatto vicakkhaṇo;

Pattepi maraṇe kāle, na sammuḷho nasokavā.

បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីសំគាល់ក្នុងសេចក្តីស្លាប់ដែលចូលមកជិតនោះ ជាអ្នកមិនធ្វេសប្រហែស មានប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃ ទោះបីកាលជាទីស្លាប់មកដល់ ក៏មិនវង្វេង មិនសោកសៅឡើយ។

42.

៤២.

Maraṇā [Pg.45] sannasaññī so, sodheti attano malaṃ;

Nimmalena cuto bhikkhu, natvevā pāya gāmiko.

ភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីសំគាល់ក្នុងសេចក្តីស្លាប់ដែលចូលមកជិតនោះ តែងជម្រះមន្ទិលរបស់ខ្លួន ភិក្ខុដែលច្យុត (ស្លាប់) ទៅដោយចិត្តគ្មានមន្ទិល មិនទៅកាន់អបាយភូមិឡើយ។

43.

៤៣.

Sati āsanna maraṇe,Dūrasaññī pamāda vā;

Yo karoti akātabbaṃ,Tadā so atisocati.

កាលបើការស្លាប់ចូលមកជិតហើយ បុគ្គលណាមានសេចក្តីសំគាល់ថាការស្លាប់នៅឆ្ងាយ ជាអ្នកធ្វេសប្រហែស ធ្វើនូវអំពើដែលមិនគួរធ្វើ បុគ្គលនោះតែងសោកស្តាយជាខ្លាំងក្នុងកាលនោះ។

44.

៤៤.

Sati [Pg.46] āsannamaraṇe, dūrasaññī pamādavā;

Ākiṇṇo pāpadhammehi, pajjhāyi dummano tadā.

កាលបើការស្លាប់ចូលមកជិតហើយ បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីសំគាល់ថាការស្លាប់នៅឆ្ងាយ ជាអ្នកធ្វេសប្រហែស ពេញទៅដោយធម៌ដ៏លាមក តែងសោកសៅ មានចិត្តអាក់អន់ស្រពោនក្នុងកាលនោះ។

45.

៤៥.

Sati āsanna maraṇe, duṭṭho dosoti thaddhavā;

Abhinandati sādeti, tadāso atidukkhito.

កាលបើការស្លាប់ចូលមកជិតហើយ បុគ្គលអ្នកប្រទូស្ត មានទោសៈ រឹងត្អឹង តែងត្រេកអរ ពេញចិត្ត (នឹងអំពើបាប) បុគ្គលនោះតែងរងទុក្ខជាខ្លាំងក្នុងកាលនោះ។

46.

៤៦.

Sati [Pg.47] āsannamaraṇe, tuvaṭaṃ na cikicchati;

Sañciccāpatti māpanno, tadā so paridevati.

កាលបើការស្លាប់ចូលមកជិតហើយ បុគ្គលមិនប្រញាប់ប្រញាល់ព្យាបាល (កែខ្លួន) ត្រូវអាបត្តិដោយចេតនា បុគ្គលនោះតែងខ្សឹកខ្សួលយំទួញក្នុងកាលនោះ។

47.

៤៧.

Sati āsanna maraṇe, gihīhi navakehica;

Saṃsaṭṭho na nulomehi, svativassu mukho tadā.

កាលបើការស្លាប់ចូលមកជិតហើយ បុគ្គលដែលច្រឡូកច្រឡំដោយគ្រហស្ថ និងភិក្ខុថ្មីទាំងឡាយ មិនច្រឡូកច្រឡំដោយបុគ្គលដែលគួរគប្បី បុគ្គលនោះតែងមានមុខជោកជាំដោយទឹកភ្នែកជាខ្លាំងក្នុងកាលនោះ។

48.

៤៨.

Sati [Pg.48] āsanna maraṇe, kuhako kuladūsako;

Micchājīva samāpanno, dunnimittova so cuto.

កាលបើការស្លាប់ចូលមកជិតហើយ បុគ្គលអ្នកកុហក អ្នកប្រទូស្តត្រកូល វិនាសដោយមិច្ឆាជីវៈ បុគ្គលនោះតែងច្យុតទៅដោយប្រផ្នូលមិនល្អឡើយ។

49.

៤៩.

Sasokī [Pg.49] sahanandīca, dukkhe dukkho sukhe sukho;

Gihikammesu ussukko, passaṃ gijjhakūṭaṃ cuto.

បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីសោកសៅជាមួយគេ មានសេចក្តីត្រេកអរជាមួយគេ ជាទុក្ខក្នុងពេលគេមានទុក្ខ ជាសុខក្នុងពេលគេមានសុខ ខ្វល់ខ្វាយក្នុងកិច្ចការរបស់គ្រហស្ថ កាលក្រឡេកមើលភ្នំគិជ្ឈកូដ ក៏ច្យុតទៅ។

50.

៥០.

Marissanti anāvajja, kilesātura pīḷito;

Kimikhajjavaṇo sāva, bhanto kiṃ sugatiṃ vaje.

បុគ្គលមិនពិចារណាថា 'អញនឹងស្លាប់' ត្រូវកិលេសជាគ្រឿងឈឺចាប់បៀតបៀនហើយ ដូចជាដំបៅដែលដង្កូវស៊ី វិលវល់ទៅ តើនឹងទៅកាន់សុគតិភូមិដូចម្តេចបាន?

51.

៥១.

Marissanti [Pg.50] anāvajja, dhuradvayaṃ na pūrati;

Ganthaṃ vipassanaṃ tandī, kāruññoyeva so cuto.

បុគ្គលមិនពិចារណាថា 'អញនឹងស្លាប់' មិនបំពេញធុរៈទាំងពីរ (គន្ថធុរៈ និងវិបស្សនាធុរៈ) ជាអ្នកខ្ជិលច្រអូសក្នុងគម្ពីរ និងវិបស្សនា បុគ្គលនោះច្យុតទៅគួរឲ្យអាណិតអាសូរណាស់។

52.

៥២.

Marissanti anāvajja, kilesānaṃ vasānugo;

Sambuddhā-ṇaṃ vītikkanto, kāruñño natthi tassamo.

បុគ្គលមិនពិចារណាថា 'អញនឹងស្លាប់' លុះក្នុងអំណាចនៃកិលេសទាំងឡាយ កន្លងហួសព្រះពុទ្ធដីកា បុគ្គលដែលគួរឲ្យអាណិតអាសូរស្មើនឹងបុគ្គលនោះ មិនមានឡើយ។

53.

៥៣.

Marissanti [Pg.51] anāvajjaṃ, dhanamesī adhammato;

Puññe cintāpi nuppajji, nirayaṃ so manaṃ gato.

បុគ្គលមិនពិចារណាថា 'អញនឹងស្លាប់' ស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិដោយអធម៌ សូម្បីតែគំនិតក្នុងបុណ្យក៏មិនកើតឡើង បុគ្គលនោះតែងទៅកាន់នរកដោយពិត។

54.

៥៤.

Mareyyanti anāvajjaṃ, dhanaṃ cini adhammato;

Citaṃ citaṃ ihevetaṃ, tasmiṃgiddho sa pettiko.

បុគ្គលមិនពិចារណាថា 'អញនឹងស្លាប់' សន្សំទ្រព្យសម្បត្តិដោយអធម៌ ទ្រព្យដែលសន្សំទុកហើយៗ តែងស្ថិតនៅក្នុងលោកនេះឯង បុគ្គលអ្នកជាប់ជំពាក់ក្នុងទ្រព្យនោះ តែងទៅកើតជាប្រេត។

55.

៥៥.

Atthā [Pg.52] gehe nivattante, susāne mittabandhavā;

Sukataṃ dukkataṃ kammaṃ, gacchanta manugacchati.

ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឡាយ តែងត្រឡប់វិលវិញត្រឹមផ្ទះ ពួកមិត្តភក្តិនិងញាតិសន្តាន ត្រឡប់វិលវិញត្រឹមព្រៃខ្មោច ចំណែកឯកម្មដែលខ្លួនធ្វើល្អហើយ និងធ្វើអាក្រក់ហើយ តែងតាមដានបុគ្គលអ្នកទៅកាន់បរលោក។

56.

៥៦.

Mareyyanti anāvajjaṃ, ihatthaṃ vā nuyuñjati;

Samparāya manapekkho, sujuṃ vā pāyagāmiko.

បុគ្គលមិនពិចារណាថា 'អញនឹងស្លាប់' តែងខ្វល់ខ្វាយតែប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះ មិនមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យចំពោះបរលោកឡើយ បុគ្គលនោះតែងទៅកាន់អបាយភូមិដោយត្រង់។

57.

៥៧.

Mareyyanti [Pg.53] samāvajja, dhammato dhana mesati;

Puññakārī suladdhena, maraṇepi sa modati.

បុគ្គលពិចារណាឃើញថា 'អញនឹងស្លាប់' តែងស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិដោយធម៌ ជាអ្នកធ្វើបុណ្យដោយទ្រព្យដែលបានមកដោយធម៌នោះ តែងរីករាយសូម្បីក្នុងពេលស្លាប់។

58.

៥៨.

Pañcasīla sadārakkho, yathābalañca dāyako;

Kāle uposathāvāso, so niccaṃ sugatiṃ vajje.

បុគ្គលអ្នករក្សានូវសីលប្រាំជានិច្ច ជាអ្នកឲ្យទានតាមកម្លាំងរបស់ខ្លួន តែងនៅរក្សានូវឧបោសថសីលតាមកាលកំណត់ បុគ្គលនោះតែងទៅកាន់សុគតិភូមិជានិច្ច។

59.

៥៩.

Dhovāpattimalaṃ [Pg.54] khippaṃ, maccu addhā gamissati;

Micchāvitakka mucchijja, kara kātabbabhāvanaṃ.

ចូរប្រញាប់លាងជម្រះមន្ទិលគឺអាបត្តិជាប្រញាប់ចុះ សេចក្តីស្លាប់នឹងមកដល់ជាប្រាកដ ចូរកាត់ផ្តាច់នូវមិច្ឆាវិតក្ក (សេចក្តីត្រិះរិះខុស) ហើយធ្វើនូវភាវនាដែលគួរធ្វើចុះ។

60.

៦០.

Atikkantā bahū ratyo, khepetvā mama jīvitaṃ;

Mandāyunā pamādena, yutto viharituṃ kathaṃ.

រាត្រីទាំងឡាយជាច្រើនកន្លងផុតទៅ តែងញ៉ាំងជីវិតរបស់អាត្មាអញឲ្យអស់ទៅ បុគ្គលអ្នកមានអាយុតិច តើគួរនឹងរស់នៅដោយសេចក្តីធ្វេសប្រហែសដូចម្តេចបាន?

61.

៦១.

Hāsantaṃ [Pg.55] nandi mattānaṃ, maccusandhīhi tacchaye;

Kucchi meyyacuto ajja, ko hāsananditabbako.

កាលដែលសត្វសើចសប្បាយ និងត្រេកអរ មច្ចុរាជតែងកាត់ផ្តាច់នូវចំណងទាំងឡាយ បើអាត្មាអញច្យុតចាកផ្ទៃ (ស្លាប់) ក្នុងថ្ងៃនេះ តើនរណាគប្បីសើចសប្បាយ និងត្រេកអរបាន?

62.

៦២.

Maccusenāvudhā saṅkhyā, maraṇābhimukho ahaṃ;

Accāyitabba kālo yaṃ, ikkhitabba mudikkhatu.

គ្រឿងសស្ត្រាវុធនៃសេនាមច្ចុរាជមានច្រើនរាប់មិនអស់ អាត្មាអញជាអ្នកប្រឈមមុខនឹងសេចក្តីស្លាប់ នេះជាកាលដ៏ប្រញាប់ប្រញាល់បំផុត គួរតែមើលនូវធម៌ដែលគួរមើលចុះ។

63.

៦៣.

Puremarāmi [Pg.56] daṭṭhabbaṃ,Dakkheyyaṃ maccu essati;

Accāyitabba kālo yaṃ,Nokāso hāsatuṭṭhiyā.

មុននឹងអាត្មាអញស្លាប់ អាត្មាអញគួរតែឃើញនូវធម៌ដែលគួរឃើញ ព្រោះសេចក្តីស្លាប់នឹងមកដល់ នេះជាកាលដ៏ប្រញាប់ប្រញាល់បំផុត មិនមែនជាឱកាសសម្រាប់សើចសប្បាយ និងរីករាយឡើយ។

64.

៦៤.

Ākiṇṇamaccusenānaṃ[Pg.57], ajja svevā vināsinaṃ;

Addhā pahāya gāmīnaṃ, kiṃ pamāda vihārinā.

ចំពោះសត្វទាំងឡាយដែលកកកុញដោយសេនាមច្ចុរាជ តែងវិនាសទៅក្នុងថ្ងៃនេះ ឬក្នុងថ្ងៃស្អែកជាមិនខាន ហើយត្រូវលះបង់ចោលនូវអ្វីៗទាំងអស់ទៅ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយការរស់នៅដោយសេចក្តីធ្វេសប្រហែស?

65.

៦៥.

Khaṇamattova paccakkho, ajja svevā atissati;

Samparāyo atidīgho, paramparo anantiko.

បច្ចុប្បន្នមានត្រឹមតែមួយខណៈប៉ុណ្ណោះ ថ្ងៃនេះឬថ្ងៃស្អែកក៏នឹងកន្លងផុតទៅ ចំណែកឯបរលោកគឺវែងឆ្ងាយណាស់ គឺបន្តបន្ទាប់គ្នាគ្មានទីបញ្ចប់ឡើយ។

66.

៦៦.

Khaṇamattova [Pg.58] paccakkho, maccunā taṃ jahissati;

Pahāya gamanīye-smiṃ, mahussāho niratthako.

បច្ចុប្បន្នមានត្រឹមតែមួយខណៈប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីស្លាប់នឹងលះបង់នូវខណៈនោះ កាលបើត្រូវលះបង់ចោលហើយទៅ សេចក្តីព្យាយាមដ៏ខ្លាំងក្លា (ក្នុងលោកនេះ) តែងមិនមានប្រយោជន៍ឡើយ។

67.

៦៧.

Samparāyo atidīgho, apātheyye suduttaro;

Mahussāhena kātabbo, tadattho dīghadassinā.

បរលោកគឺវែងឆ្ងាយណាស់ បុគ្គលដែលគ្មានស្បៀង តែងឆ្លងកាត់បានដោយលំបាកក្រៃលែង ហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកមើលឃើញវែងឆ្ងាយ គប្បីធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាមដ៏ខ្លាំងក្លា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បរលោកនោះ។

68.

៦៨.

Saddhā [Pg.59] bandhatu pātheyyaṃ, tadesanaṃ iheva hi;

Bhavantare nalabbheyya, apātheyya tidukkhito.

ចូរញ៉ាំងសទ្ធាឲ្យចងក្រងនូវស្បៀងចុះ ការស្វែងរកស្បៀងនោះ គឺមានក្នុងលោកនេះឯង ព្រោះក្នុងភពដទៃ មិនអាចរកបានឡើយ បុគ្គលដែលគ្មានស្បៀង តែងរងទុក្ខជាខ្លាំង។

69.

៦៩.

Saṃsāra taraṇatthāya, maholumpāni bandhatha;

Bhāvanā dāna sīlehi, tivittiṇṇo bhavaṇṇavo.

ដើម្បីឆ្លងកាត់សង្សារវដ្ត ចូរចងនូវផែដ៏ធំចុះ សមុទ្រគឺភព តែងឆ្លងកាត់បានល្អ ដោយភាវនា ទាន និងសីល។

70.

៧០.

Bhuñjaṃ [Pg.60] bhuñjaṃ janaṃ kāme,Kālākālā-budhontako;

Kantekanteti maṃsāso,Pivaṃpivaṃva kaṃ migaṃ.

កាលបើជនទាំងឡាយកំពុងបរិភោគនូវកាមគុណ មច្ចុរាជអ្នកធ្វើនូវទីបំផុត តែងសម្លាប់ក្នុងកាលគួរខ្លះ មិនគួរខ្លះ ដូចជាសត្វស៊ីសាច់ តែងខាំស៊ីនូវម្រឹគដែលកំពុងផឹកទឹកដូច្នោះឯង។

71.

៧១.

Kāme kāmesanāyeyya,Kālokālo mateṭṭhiyā;

Pūre pūretabbaṃ dhammaṃ,Addhā addhāna saṃsaraṃ.

បុគ្គលគប្បីស្វែងរកនូវធម៌ក្នុងកាមទាំងឡាយ ក្នុងកាលដ៏គួរ ដើម្បីសេចក្តីស្លាប់ ចូរបំពេញធម៌ដែលគួរបំពេញ ក្នុងកាលដែលអន្ទោលទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយគឺសង្សារវដ្ត។

72.

៧២.

Mareyyanti [Pg.61] anubbiggo, pāpakaṃ kattumussahe;

Kareyya hāsanandiñca, cāpallañca pamāda vā.

បុគ្គលដែលមិនតក់ស្លុតថា 'អញនឹងស្លាប់' តែងហ៊ានធ្វើបាបកម្ម តែងធ្វើនូវការសើចសប្បាយ ការរីករាយ សេចក្តីស្រើបស្រាល និងជាអ្នកធ្វេសប្រហែស।

73.

៧៣.

Mareyyamiti [Pg.62] saṃviggo, leṇameva gavesati;

Na hāsi nevanandīca, na cāpallo kadācipi.

បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីតក់ស្លុតថា 'អញនឹងស្លាប់' តែងស្វែងរកតែទីពឹងពំនាក់ប៉ុណ្ណោះ មិនសើចសប្បាយ មិនរីករាយ និងមិនមានសេចក្តីស្រើបស្រាលក្នុងកាលណាឡើយ।

74.

៧៤.

Accuṭṭhita rujaggīhi, accāyāse bhayānake;

Nosadhe maraṇāsanne, katapuññaṃva sāta-daṃ.

កាលបើភ្លើងគឺរោគកើតឡើងខ្លាំងហើយ ក្នុងសេចក្តីនឿយហត់ដ៏គួរឲ្យខ្លាច ក្នុងពេលដែលគ្មានថ្នាំព្យាបាល និងមានសេចក្តីស្លាប់ចូលមកជិត មានតែបុណ្យដែលខ្លួនបានធ្វើហើយប៉ុណ្ណោះ តែងផ្តល់នូវសេចក្តីសុខ។

75.

៧៥.

Ñātisaṅghā [Pg.63] viyojentā, maraṇanta bhusāturā;

Sabbaṃ pahāya gantāpi, nanditabbāni puññino.

កាលដែលត្រូវព្រាត់ប្រាសចាកពួកញាតិ ជាអ្នករងទុក្ខវេទនាជាខ្លាំងក្នុងទីបំផុតនៃជីវិត ទោះបីជាត្រូវលះបង់នូវអ្វីៗទាំងអស់ហើយទៅក្តី ក៏បុគ្គលអ្នកមានបុណ្យ តែងតែរីករាយ។

76.

៧៦.

Passantā sunimittāni, pākaṭāni sakammunā;

Sukhanti maraṇe kāle, numodantā katānica.

ពួកជនកាលមើលឃើញនូវប្រផ្នូលល្អៗ ដែលប្រាកដឡើងដោយកម្មរបស់ខ្លួន តែងមានសេចក្តីសុខក្នុងកាលជាទីស្លាប់ ទាំងរីករាយចំពោះបុណ្យដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ។

77.

៧៧.

Sāta-dātāni [Pg.64] puññāni, evaṃ mahabbhaye api;

Sugatiṃ lahunetāni, kātabbāni puretaraṃ.

បុណ្យទាំងឡាយដែលផ្តល់នូវសេចក្តីសុខ សូម្បីក្នុងភ័យដ៏ធំយ៉ាងនេះ ក៏តែងនាំទៅកាន់សុគតិភូមិបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហេតុនោះ គួរតែធ្វើទុកជាមុនចុះ។

78.

៧៨.

Devadūte [Pg.65] pakāsetvā, yamapuṭṭho sayaṃkataṃ;

Puññaṃ sarati ce satto, tadeva sugatiṃ vaje.

កាលបើទេវទូតប្រាកដឡើង កាលដែលព្រះយមរាជសួរដេញដោល បើសត្វរលឹកឃើញនូវបុណ្យដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ សត្វនោះតែងទៅកាន់សុគតិភូមិដោយបុណ្យនោះឯង។

79.

៧៩.

Pāpa [Pg.66] kaḍḍhampi niraye, manaṃ dukkhagataṃ pajaṃ;

Dukkhā moceti yaṃpuññaṃ, sadā kātabbameva taṃ.

បាបតែងអូសទាញសត្វលោកដែលមានចិត្តដល់នូវសេចក្តីទុក្ខទៅកាន់នរក ចំណែកបុណ្យឯណាដែលញ៉ាំងសត្វឲ្យរួចផុតចាកទុក្ខ បុណ្យនោះបុគ្គលគប្បីធ្វើជានិច្ច។

80.

៨០.

Pahāyakaṃva puññañhi, pahātabbaṃva pāpakaṃ;

Taṃ padīpandhakāraṃva, dvayaṃ otvā khukaṃ viya.

ពិតណាស់ បុណ្យជាគ្រឿងលះបង់ (សេចក្តីទុក្ខ) ចំណែកឯបាបជាធម៌ត្រូវលះបង់ ធម៌ទាំងពីរនោះប្រៀបដូចជាប្រទីប និងសេចក្តីងងឹត ដែលគ្របសង្កត់គ្នាទៅវិញទៅមក។

81.

៨១.

Ñātisaṅghā [Pg.67] viyojentā, maraṇanta bhusāturā;

Sabbaṃ pahāya gantāro, bhayānakāni pāpino.

ពួកជនមានបាប កាលបើព្រាត់ប្រាសចាកពួកញាតិ ត្រូវសេចក្តីស្លាប់បៀតបៀនយ៉ាងខ្លាំងក្លា លះបង់នូវទ្រព្យសម្បត្តិទាំងពួងហើយ តែងទៅកាន់ទីដ៏គួរខ្លាច។

82.

៨២.

Passantā dunnimittāni, pākaṭāni sakammunā;

Maraṇe atidukkhanti, nutāpentā katānica.

ពួកជនមានបាបនោះ កាលឃើញនូវបុព្វនិមិត្តមិនល្អទាំងឡាយ ដែលប្រាកដឡើងដោយកម្មរបស់ខ្លួន តែងដល់នូវសេចក្តីទុក្ខយ៉ាងខ្លាំងក្នុងពេលជិតស្លាប់ ទាំងក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយចំពោះអំពើដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ។

83.

៨៣.

Paṭipīḷāni [Pg.68] pāpāni, evaṃ mahabbhaye sati;

Duggatiṃ lahunetāni, yuttova parivajjituṃ.

បាបទាំងឡាយជាគ្រឿងបៀតបៀន នាំទៅកាន់ទុគ្គតិដោយរហ័ស ក្នុងកាលដែលមានភ័យធំយ៉ាងនេះ សេចក្តីវៀរចាកបាបទាំងនោះ ទើបជាការគួរពិតណាស់។

84.

៨៤.

Devadūte [Pg.69] pakāsetvā, yamarājena pucchito;

Pamādassanti cikkhanto, mahaggimhi turaṃ pati.

បុគ្គលកាលបើព្រះយមរាជបង្ហាញទេវទូតទាំងឡាយហើយសួរដេញដោល កាលប្រាប់ថា «ព្រោះតែសេចក្តីប្រមាទ» តែងធ្លាក់ចុះទៅក្នុងភ្លើងដ៏ធំ (នរក) យ៉ាងរហ័ស។

85.

៨៥.

Puññaṃ akarivā māvā, yamarājinda pucchito;

Pamādassanti cikkhanto, mahādukkhaṃ turaṃ gami.

បុគ្គលកាលបើព្រះយមរាជសួរដេញដោល កាលប្រាប់ថា «ខ្ញុំព្រះករុណាមិនបានធ្វើបុណ្យឡើយ ព្រោះតែសេចក្តីប្រមាទ» តែងទៅកាន់សេចក្តីទុក្ខដ៏ធំយ៉ាងរហ័ស។

86.

៨៦.

Pāpaṃ [Pg.70] akarivā māvā, pucchito yamasāminā;

Pamādassanti cikkhanto, tattaṃ guḷaṃ turaṃ gili.

បុគ្គលកាលបើព្រះយមរាជសួរដេញដោល កាលប្រាប់ថា «ខ្ញុំព្រះករុណាបានធ្វើបាប ព្រោះតែសេចក្តីប្រមាទ» តែងត្រូវលេបនូវដុំដែកដ៏ក្តៅក្រហាយយ៉ាងរហ័ស។

87.

៨៧.

Jātamattā tijiṇṇāca, āturāca matā vudhā;

Devadūte ime pañca, disvā saṃviggataṃ vaje.

បុគ្គលឃើញទេវទូតទាំង ៥ នេះ គឺ ក្មេងទើបនឹងកើត មនុស្សចាស់ជរា មនុស្សឈឺ មនុស្សស្លាប់ និងមនុស្សត្រូវរាជទណ្ឌ ហើយគប្បីដល់នូវសេចក្តីសង្វេគ។

88.

៨៨.

Coditā [Pg.71] devadūtehi, ye pamajjanti mānavā;

Te dīgharattaṃ socanti, hina kāyū pagānarā.

ពួកជនណាដែលទេវទូតទាំងឡាយដាស់តឿនហើយ នៅតែប្រមាទ ពួកជននោះ តែងសោកស្តាយអស់កាលជាអង្វែង ព្រោះកើតក្នុងកាយដ៏ថោកទាប។

89.

៨៩.

Dhuradvaya [Pg.72] manārabbha, gihikammādike rato;

Kathaṃ gijjhakūṭaṃ sesaṃ, petāvāsaṃ atissati.

បុគ្គលមិនប្រារព្ធធុរៈទាំងពីរ (គន្ថធុរៈ និងវិបស្សនាធុរៈ) ត្រេកអរតែក្នុងកិច្ចការរបស់គ្រហស្ថជាដើម តើនឹងឆ្លងផុតភ្នំគិជ្ឈកូដ និងលំនៅនៃប្រេតដែលនៅសេសសល់នោះដូចម្តេចបាន?

90.

៩០.

Pariyatti masikkhanto,Nāraddho paṭipattiyaṃ;

Alaso dubbitakko so,Kiṃ taṃselaṃ atissati.

បុគ្គលមិនសិក្សបរិយត្តិធម៌ មិនប្រារព្ធក្នុងបដិបត្តិធម៌ ជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស មានតម្រិះអាក្រក់ តើបុគ្គលនោះនឹងឆ្លងផុតភ្នំ (ទុក្ខ) នោះដូចម្តេចបាន?

92.

៩២.

Mocanatthāya [Pg.73] pabbajja, saṃkiliṭṭhā pamādino;

Sugatyāpica te bhaṭṭhā, atidūrāva muttito.

ពួកជនបួសដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការរួចខ្លួន (ចាកទុក្ខ) តែជាអ្នកសៅហ្មង និងប្រមាទ ពួកជននោះ តែងសូម្បីសាកធ្លាក់ចាកសុគតិភព ទាំងស្ថិតនៅឆ្ងាយដាច់ស្រឡះអំពីការរួចផុត (ព្រះនិព្វាន)។

93.

៩៣.

Sīdanteva [Pg.74] jale khittā, silā mahāva khuddakā;

Patanti khuddakenāpi, apāyaṃ pāpa kammunā.

ថ្មទោះបីធំក្តី តូចក្តី ដែលគេបោះទៅក្នុងទឹក តែងលិចចុះយ៉ាងណាមិញ សត្វទាំងឡាយ តែងធ្លាក់ទៅកាន់អបាយភូមិ សូម្បីដោយសារបាបកម្មបន្តិចបន្តួច ក៏យ៉ាងនោះដែរ។

94.

៩៤.

Patantā khuddakeneva, bahūhi puna pīḷitā;

Mokkhokāsaṃ navindanti, pāpaṃ khuddampi nācare.

សត្វទាំងឡាយ កាលបើធ្លាក់ចុះ (ក្នុងអបាយ) សូម្បីដោយសារបាបបន្តិចបន្តួច ហើយត្រូវបាបច្រើនបៀតបៀនថែមទៀត តែងមិនបានឱកាសដើម្បីរួចខ្លួនឡើយ ហេតុនោះ មិនគប្បីធ្វើបាប សូម្បីបន្តិចបន្តួចឡើយ។

95.

៩៥.

Jegucchitthūdarāgamma[Pg.75], punāpi tattha niccagū;

Dukkhāti dukkha saṃkiṇṇo, haṭṭhuṃ tuṭṭhuṃ nasakkuṇe.

សត្វកាលមកកាន់ផ្ទៃ (មាតា) ដ៏គួរខ្ពើមរអើម ហើយតែងទៅកាន់ទីនោះជាប្រចាំ ត្រូវសេចក្តីទុក្ខដ៏ក្រៃលែងច្របូកច្របល់ហើយ មិនអាចនឹងរីករាយ ឬត្រេកអរបានឡើយ។

96.

៩៦.

Atibyāpiguṇo [Pg.76] puñño,Mahāyaso sirindharo;

Kucchiyaṃ retasi vāso,Atīva lajjitabbako.

សូម្បីបុគ្គលដែលមានគុណធម៌ផ្សាយទៅឆ្ងាយ មានយសសក្តិធំ ធ្លាប់ទ្រទ្រង់នូវសិរី ក៏គង់តែត្រូវស្នាក់នៅក្នុងផ្ទៃ (មាតា) ដែលច្របូកច្របល់ដោយទឹកអសុចិ ដែលជាទីគួរខ្មាសអៀនក្រៃលែង។

97.

៩៧.

Maccudukkhaṃ khaṇaṃyeva, atidukkhaṃ taduttari;

Mātugāmudare sandhi, patiṭṭhānaṃ bhayānakaṃ.

សេចក្តីទុក្ខក្នុងពេលស្លាប់ មានត្រឹមតែមួយខណៈប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែសេចក្តីទុក្ខដែលក្រៃលែងជាងនោះទៅទៀត គឺការចាប់បដិសន្ធិ និងការនៅក្នុងផ្ទៃនៃមាតា ដ៏គួរឲ្យខ្លាចក្រៃលែង។

98.

៩៨.

Maccudukkhaṃ [Pg.77] khaṇaṃyeva, atidukkhaṃ cirattanaṃ;

Āma pakkantare sandhi, patiṭṭhānaṃ bhayānakaṃ.

សេចក្តីទុក្ខក្នុងពេលស្លាប់ មានត្រឹមតែមួយខណៈប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែសេចក្តីទុក្ខដែលនៅវែងឆ្ងាយ គឺការចាប់បដិសន្ធិ និងការនៅក្នុងចន្លោះនៃអាហារថ្មី និងអាហារចាស់ ដ៏គួរឲ្យខ្លាចក្រៃលែង។

99.

៩៩.

Duggatyaṃṭhātu taṃdukkhaṃ, suṇa uccakuleapi;

Kucchiyaṃ atisambādhe, jalābumhi jigucchite.

ទុកជាសេចក្តីទុក្ខក្នុងទុគ្គតិភពនោះចុះ ចូរស្ដាប់សេចក្តីទុក្ខសូម្បីក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ គឺការនៅក្នុងផ្ទៃដ៏ចង្អៀតចង្អល់ និងក្នុងស្រោមសុកដ៏គួរខ្ពើមរអើម។

100.

១០០.

Miḷha semhādi saṃkiṇṇe, ati duggandha vāsite;

Gūthakūpe kimīviya, tamejā mūlakammato.

ផ្ទៃមាតានោះ ច្របូកច្របល់ដោយលាមក និងស្លេស្មជាដើម ហប់ណែនដោយក្លិនដ៏ស្អុយអសោច ប្រៀបដូចជាសត្វដង្កូវនៅក្នុងរណ្តៅលាមក តែងញាប់ញ័រដោយអំណាចនៃកម្មចាស់។

101.

១០១.

Paramāṇukāyo ṭhāti, dukkhī nerayiko viya;

Dhuvāturo sukhāmisso, āma pakkāsayantare;

រាងកាយដ៏តូចល្អិត (ក្នុងផ្ទៃ) តែងស្ថិតនៅជាទុក្ខ ប្រៀបដូចជាសត្វនរក ជាអ្នកឈឺចាប់ជានិច្ច គ្មានលាយឡំដោយសេចក្តីសុខឡើយ ក្នុងចន្លោះនៃអាហារថ្មី និងអាហារចាស់។

102.

១០២.

Vedanaṭṭova saṃvaḍḍho, acittoviya niccalo;

Dasamāsantare kacce, bahū maranti pāṇino.

សត្វនោះលូតលាស់ឡើងដោយត្រូវសេចក្តីទុក្ខវេទនាបៀតបៀន មិនអាចកម្រើកបាន ប្រៀបដូចជាគ្មានចិត្ត ក្នុងចន្លោះនៃដប់ខែក្នុងផ្ទៃមាតា សត្វទាំងឡាយជាច្រើនតែងស្លាប់ទៅ។

103.

១០៣.

Paripakko [Pg.79] pamuñcho so,Atisambādha yonito;

Malākiṇṇena gattena,Accāyāso vijāyati.

កាលបើគ្រប់ខែហើយ សត្វនោះរួចចាកទ្វារមាសដ៏ចង្អៀតចង្អល់ក្រៃលែង តែងកើតមកជាមួយនឹងរាងកាយដែលប្រឡាក់ប្រឡូកដោយមន្ទិល និងសេចក្តីលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។

104.

១០៤.

Evaṃ [Pg.80] maccuñca sandhiñca, vijāyanañca bheravaṃ;

Passaṃ nibbindanto santo, virajjeyya bhavanduke.

បុគ្គលកាលឃើញនូវសេចក្តីស្លាប់ ការចាប់បដិសន្ធិ និងការកើតដ៏គួរឲ្យខ្លាចយ៉ាងនេះ គប្បីនឿយណាយ ជាអ្នកស្ងប់រម្ងាប់ គប្បីប្រាសចាកតម្រេកក្នុងទុក្ខនៃភព។

105.

១០៥.

Evaṃ maccuñca sandiñca, anussara mabhiṇhaso;

Rājaseṭṭhi bhavādimpi, naiccheyya tadanvitaṃ.

បុគ្គលកាលរលឹកឃើញរឿយៗ នូវសេចក្តីស្លាប់ និងការចាប់បដិសន្ធិយ៉ាងនេះ ទោះបីជាភពនៃស្តេច ឬសេដ្ឋីជាដើម ដែលប្រកបដោយសេចក្តីទុក្ខនោះ ក៏មិនគប្បីប្រាថ្នាឡើយ។

106.

១០៦.

Bhave [Pg.81] dukkha macintetvā, bhavāsāya pavattitaṃ;

Puññaṃ punappunaṃ deti, sandhiṃ na nibbutiṃ varaṃ.

បុណ្យដែលបុគ្គលមិនបានគិតដល់សេចក្តីទុក្ខក្នុងភព ហើយធ្វើឡើងដោយតណ្ហាក្នុងភព តែងឲនូវការចាប់បដិសន្ធិរឿយៗ មិនឲ្យនូវសេចក្តីរលត់ទុក្ខដ៏ប្រសើរ (ព្រះនិព្វាន) ឡើយ។

107.

១០៧.

Bhave dukkhaṃ vibhāyitvā, nibbindena pavattitaṃ;

Puññaṃ bhava matikkamma, nibbānaṃ deti nibbutiṃ.

បុណ្យដែលបុគ្គលខ្លាចសេចក្តីទុក្ខក្នុងភព ហើយធ្វើឡើងដោយសេចក្តីនឿយណាយ តែងកន្លងផុតនូវភព ហើយឲ្យនូវព្រះនិព្វានជាទីរលត់ទុក្ខ។

108.

១០៨.

Bhave [Pg.82] dukkhaṃ saritvāna, maccusandhi sayādikaṃ;

Tibhavesu virajjeyyā, ditta geheva sāmiko.

បុគ្គលកាលរលឹកឃើញសេចក្តីទុក្ខក្នុងភព មានសេចក្តីស្លាប់ ការចាប់បដិសន្ធិ និងការដេកក្នុងផ្ទៃជាដើម គប្បីប្រាសចាកតម្រេកក្នុងភពទាំងបី ប្រៀបដូចជាម្ចាស់ផ្ទះដែលកំពុងត្រូវភ្លើងឆេះ។

109.

១០៩.

Santo puññāni karonto, sandhidukkha manussaraṃ;

Nibbinda yutta cittena, vajjeyya bhavasāta to.

សប្បុរសកាលធ្វើនូវបុណ្យទាំងឡាយ ទាំងរលឹកឃើញនូវសេចក្តីទុក្ខក្នុងការចាប់បដិសន្ធិ ដោយចិត្តដែលប្រកបដោយសេចក្តីនឿយណាយ គប្បីវៀរចាកសេចក្តីត្រេកអរក្នុងភព។

110.

១១០.

Puñña [Pg.83] nibbatta ṭhānepi, jegucche sandhisambhavo;

Bhava sāta vasā tasmā, dhīro taṃ lagganaṃ caje.

សូម្បីក្នុងទីដែលកើតឡើងដោយបុណ្យ ក៏គង់តែមានការចាប់បដិសន្ធិដ៏គួរខ្ពើមរអើមដែរ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកប្រាជ្ញគប្បីលះបង់នូវការជំពាក់ក្នុងសេចក្តីត្រេកអរនៃភពនោះចេញ។

3. Asubhabhāvanā niddesa

៣. និទ្ទេសនៃការចម្រើនអសុភភាវនា

1.

១.

Sirimaṃ [Pg.84] gaṇikaṃ disvā, dametuṃ rattacetasaṃ;

Dassetvā matasārīraṃ, tassā jino idaṃ bravi.

ព្រះជិនស្រី កាលទ្រង់ទតឃើញនាងសិរិមាជាស្រីពេស្យា ដើម្បីទូន្មានចិត្តរបស់បុគ្គលដែលមានចិត្តត្រេកអរ ទ្រង់បានបង្ហាញរូបកាយដែលស្លាប់របស់នាង ហើយបានត្រាស់ពាក្យនេះថា៖

2.

២.

Caraṃvā [Pg.89] yadivā tiṭṭhaṃ, nisinno udavā sayaṃ;

Samañcheti pasāreti, esā kāyassa iñjanā.

រាងកាយនេះ ទោះបីដើរ ឈរ អង្គុយ ឬដេក តែងបត់ចូល ឬលាតចេញ នេះជាការកម្រើកនៃកាយ។

3.

៣.

Aṭṭhi nhārūhi saṃyutto, taca maṃsāva lepano;

Chaviyā kāyo paṭicchanno, yathābhūtaṃ nadissati.

រាងកាយនេះ ផ្គុំឡើងដោយឆ្អឹង និងសរសៃ គ្រឿងលាបគឺសាច់ និងឈាម គ្របដណ្តប់ដោយស្បែកស្តើង តែងមិនប្រាកដតាមពិតឡើយ។

4.

៤.

Antapūro [Pg.90] darapūro, yakana peḷassa vatthino;

Hadayassa papphāsassa, vakkassa pihakassaca.

រាងកាយនេះ ពេញដោយពោះវៀន ពេញដោយក្រពះ ថ្លើម ប្លោកនោម បេះដូង សួត តម្រងនោម និងក្រលៀន។

5.

៥.

Siṅghānikāya kheḷassa, sedassaca medassaca;

Lohitassa lasikāya, pittassaca vasāyaca.

ពេញដោយទឹកសំបោរ ទឹកមាត់ ញើស ខ្លាញ់ខាប់ ឈាម ទឹកសន្លាក់ ទឹកប្រមាត់ និងខ្លាញ់រាវ។

6.

៦.

Athassa [Pg.91] navahi sotehi, asuci savati sabbadā;

Akkhimhā akkhigūthako, kaṇṇamhā kaṇṇagūthako.

មួយវិញទៀត ទឹកអសុចិ តែងហូរចេញអំពីទ្វារទាំងប្រាំបួនរបស់កាយនោះជានិច្ច គឺអាចម៍ភ្នែកហូរចេញពីភ្នែក អាចម៍ត្រចៀកហូរចេញពីត្រចៀក។

7.

៧.

Siṅghānikāca nāsato, mukhato vamati ekadā;

Pittaṃ semhañca vamati, kāyamhā sedajallikā.

ទឹកសំបោរហូរចេញពីច្រមុះ ជួនកាលកាយនោះតែងខ្ជាក់ចេញតាមមាត់ គឺខ្ជាក់ចេញនូវទឹកប្រមាត់ និងស្លេស្ម ឯញើស និងធូលីតែងហូរចេញពីកាយ។

8.

៨.

Athassa [Pg.92] susiraṃ sīsaṃ,Matthaluṅgassa pūritaṃ;

Subhato naṃ maññati bālo,Avijjāya purakkhato.

មួយវិញទៀត ក្បាលដ៏ប្រហោងរបស់កាយនោះ ពេញដោយខួរក្បាល ជនពាលដែលអវិជ្ជាគ្របដណ្តប់ហើយ តែងសំគាល់នូវកាយនោះថាជាល្អ។

9.

៩.

Yadāca so mato seti,Uddhumāto vinīlako;

Apaviddho susānasmiṃ,Anapekkhā honti ñātayo.

កាលណាកាយនោះស្លាប់ទៅ ដេកហើមប៉ោង មានពណ៌ខៀវជាំ ដែលគេបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃស្មសាន ពួកញាតិទាំងឡាយ តែងលែងមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យឡើយ។

10.

១០.

Khādanti [Pg.93] naṃ suvānāca, siṅgālakāca kimiyo;

Kākā gijjhāca khādanti, yecaññe santi pāṇakā.

ពួកឆ្កែ ឆ្កែព្រៃ និងដង្កូវទាំងឡាយ តែងស៊ីនូវកាយនោះ ពួកក្អែក ត្មាត និងសត្វមានជីវិតដទៃទៀតឯណាដែលមាន តែងស៊ីនូវកាយនោះដែរ។

11.

១១.

Sutvāna [Pg.94] buddhavacanaṃ, bhikkhu paññāṇavā idha;

Sokho naṃ parijānāti, yathābhūtañhi passati.

ភិក្ខុអ្នកមានប្រាជ្ញាក្នុងសាសនានេះ លុះបានស្តាប់ព្រះពុទ្ធដីកាហើយ តែងកំណត់ដឹងនូវកាយនោះ ព្រោះថាលោកតែងឃើញនូវកាយនោះតាមពិត។

12.

១២.

Yathāidaṃ tathāetaṃ, yathāetaṃ tathāidaṃ;

Ajjhattañca bahiddhāca, kāye chandaṃ virājaye.

ភិក្ខុនោះតែងពិចារណាថា «កាយនេះយ៉ាងណា កាយនោះក៏យ៉ាងនោះ កាយនោះយ៉ាងណា កាយនេះក៏យ៉ាងនោះ» គប្បីប្រាសចាកតម្រេកក្នុងកាយ ទាំងខាងក្នុង និងខាងក្រៅ។

13.

១៣.

Chanda [Pg.95] rāga viratto so, bhikkhu paññāṇavā idha;

Ajjhagā amataṃ santiṃ, nibbānaṃ pada maccutaṃ.

ភិក្ខុអ្នកមានប្រាជ្ញាក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកប្រាសចាកតម្រេកក្នុងឆន្ទរាគ តែងបានសម្រេចនូវព្រះនិព្វាន ជាធម្មជាតិស្ងប់រម្ងាប់ មិនស្លាប់ ជាបទដ៏មិនឃ្លាតចាក។

14.

១៤.

Dvipādako yaṃ asuci, duggandho parihārati;

Nānākuṇapa paripūro, vissavanto tatotato.

រាងកាយមានជើងពីរនេះ ជាកាយមិនស្អាត មានក្លិនស្អុយ ដែលបុគ្គលតែងបីបាច់រក្សា ពេញដោយសាកសពផ្សេងៗ ហូរចេញនូវទឹកអសោចអំពីទ្វារនោះៗ។

15.

១៥.

Etādisena [Pg.96] kāyena, yo maññe unnametave;

Paraṃvā avajāneyya, kimaññatra adassanāti;

Kāya vicchandanīyasuttaṃ, vijayasuttantipi vattabbaṃ.

បុគ្គលណា សំគាល់ខ្លួនថាខ្ពង់ខ្ពស់ ឬមើលងាយបុគ្គលដទៃ ដោយសាររាងកាយមានសភាពយ៉ាងនេះ ការធ្វើនោះ តើមានអ្វីក្រៅពីការមិនឃើញសេចក្តីពិតឡើយ។ (សូត្រនេះ ឈ្មោះថា កាយវិច្ឆន្ទនីយសូត្រ ឬហៅថា វិជយសូត្រ ក៏បាន)។

16.

១៦.

Ra-akkharo [Pg.97] siyāggimhi, rova aggiva āgato;

Tasmā rāgoti vattabbo, taṇhāva niccatāpikā.

អក្សរ រ មាននៅក្នុងភ្លើង ព្រោះអក្សរ រ នោះ មកដូចជាភ្លើង ហេតុនោះ ទើបហៅថា រាគៈ គឺតណ្ហាដែលតែងដុតកំដៅជានិច្ច។

17.

១៧.

Abhiṇhameva rāgaggi, dayhate subhasaññinaṃ;

Kimikhajjavaṇo sāva, dukkhī rāgī sa sabbadā.

ភ្លើងគឺរាគៈ តែងដុតកំដៅនូវពួកជនដែលមានសេចក្តីសំគាល់ថាល្អស្អាតរឿយៗ ជនអ្នកមានរាគៈនោះ តែងជាទុក្ខគ្រប់កាលជានិច្ច ប្រៀបដូចជាមនុស្សកើតរោគស្រែង។

18.

១៨.

Dukkhī [Pg.98] piya maladdhāna, laddhāpya paripuṇṇato;

Natthi rāgaggikhandhassa, piyindhena hi puṇṇatā.

ជននោះតែងជាទុក្ខ ព្រោះមិនបានរបស់ជាទីស្រឡាញ់ ទោះបីបានហើយ ក៏មិនពេញលេញ ព្រោះថាគំនរភ្លើងគឺរាគៈ មិនដែលឆ្អែតដោយអុសគឺរបស់ជាទីស្រឡាញ់ឡើយ។

19.

១៩.

Natthi [Pg.99] rāgasamo aggi,Iti vuttaṃ mahesinā;

Tena rāgagginā daḍḍho,Sabbo loko tidukkhito.

ព្រះមហេសីភក្ត្រត្រាស់ថា «ភ្លើងស្មើដោយរាគៈ មិនមានឡើយ» សត្វលោកទាំងពួងដែលភ្លើងគឺរាគៈនោះដុតរោលហើយ តែងដល់នូវសេចក្តីទុក្ខយ៉ាងក្រៃលែង។

20.

២០.

Ekassa pivitaṃ khīraṃ, catū dadhi jalā bahu;

Rāgahetu bhave sandhi, ṭṭhānaṃ anamataggikaṃ.

ទឹកដោះដែលសត្វម្នាក់ៗបានបៅមានបរិមាណច្រើនជាងទឹកក្នុងមហាសមុទ្រទាំងបួន នេះក៏ព្រោះតែរាគៈជាហេតុ ក្នុងការចាប់បដិសន្ធិក្នុងភពដែលមិនមានទីបំផុត។

21.

២១.

Catūdami [Pg.100] jalā bhiyyo, sīsacchedana lohitaṃ;

Rāgahetu bhave macca, bhayaṃ anamataggikaṃ.

ឈាមដែលហូរចេញអំពីការកាត់ក្បាលមានបរិមាណច្រើនជាងទឹកក្នុងមហាសមុទ្រទាំងបួន នេះក៏ព្រោះតែរាគៈជាហេតុ ក្នុងភ័យគឺសេចក្តីស្លាប់ក្នុងភពដែលមិនមានទីបំផុត។

22.

២២.

Ekassa rudato assu, catū dadhi jalā bahu;

Dukkhaṃ anamataggaṃva, taṃhetu paridevanaṃ.

ទឹកភ្នែករបស់សត្វម្នាក់ៗដែលយំសោក មានបរិមាណច្រើនជាងទឹកក្នុងមហាសមុទ្រទាំងបួន សេចក្តីទុក្ខ និងការខ្សឹកខ្សួលព្រោះតែរាគៈនោះជាហេតុ ក្នុងសង្សារវដ្តដែលមិនមានទីបំផុត។

23.

២៣.

Tattāyo [Pg.101] guḷa gilita, vadhaggi dayhanā dikaṃ;

Asaṅkhyeyyaṃ mahādukkhaṃ, taṃhetu niraye labhi.

សេចក្តីទុក្ខដ៏ធំធេងរាប់មិនអស់ មានការលេបនូវដុំដែកដ៏ក្តៅក្រហាយ និងការដុតកំដៅដោយភ្លើងសម្លាប់ជាដើម ដែលសត្វបានទទួលក្នុងនរក ក៏ព្រោះតែរាគៈនោះជាហេតុ។

24.

២៤.

Eka dvitti catu pañca, buddhuppādepya mocitaṃ;

Khuppipāsita nijjhāmaṃ, labhi taṃhetu pettikaṃ.

សត្វមិនរួចផុតសូម្បីក្នុងកាលដែលព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង ១ អង្គ ២ អង្គ ៣ អង្គ ៤ អង្គ ឬ ៥ អង្គ តែងបានទទួលនូវអត្តភាពជាប្រេតដែលត្រូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានដុតរោល ក៏ព្រោះតែរាគៈនោះជាហេតុ។

25.

២៥.

Tiracchāne [Pg.102] asūreca, dukkhaṃ nānāvidhaṃ labhi;

Namataggika saṃsāre, sabbantaṃ rāgahetukaṃ.

សត្វតែងបានទទួលនូវសេចក្តីទុក្ខមានប្រការផ្សេងៗ ក្នុងកំណើតតិរច្ឆាន និងអសុរកាយ ក្នុងសង្សារវដ្តដែលមិនមានទីបំផុត សេចក្តីទុក្ខទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែមានរាគៈជាហេតុ។

26.

២៦.

Ekassekena kappena, puggalassaṭṭhi sañcayo;

Sace saṃhārito assa, vepulla pabbatādhiko.

គំនរឆ្អឹងរបស់បុគ្គលម្នាក់ ដែលស្លាប់ក្នុងមួយកប្ប បើសិនជាគេយកមកប្រមូលទុកជាមួយគ្នា នឹងមានទំហំធំជាងភ្នំវេបុល្លៈទៅទៀត។

27.

២៧.

Eka kappe idaṃ dukkhaṃ, nādikappesu kākathā;

Rāgo nanu mahāverī, bālo jano ta micchati.

សេចក្តីទុក្ខនេះ មានត្រឹមតែក្នុងមួយកប្បប៉ុណ្ណោះ ចាំបាច់និយាយទៅថ្វីដល់កប្បទាំងឡាយដែលមិនមានទីចាប់ផ្តើម រាគៈជាសត្រូវដ៏ធំមែនពិត ប៉ុន្តែជនពាលតែងប្រាថ្នានូវរាគៈនោះ។

28.

២៨.

Rāgasuddhi [Pg.103] asokoca, niddukkho ñāyapattica;

Nibbānaṃ pañca paccakkhā, asubhāya phalā matā.

ការស្អាតចាករាគៈ ១ សេចក្តីមិនសោកសៅ ១ សេចក្តីមិនមានទុក្ខ ១ ការសម្រេចនូវញាយធម៌ ១ និងព្រះនិព្វាន ១ ធម៌ទាំងប្រាំប្រការនេះ លោកពោលថាជាផលផ្ទាល់នៃការចម្រើនអសុភភាវនា។

29.

២៩.

Asubhaggahaṇaṃ [Pg.104] jhāyī, mitā sindriya saṃvaro;

Somitya mukkaṭṭhāvācā, chaḷime rāga suddhiyā.

ការកាន់យកនូវអសុភៈ ១ ការចម្រើនឈាន (អសុភភាវនា) ១ ការដឹងប្រមាណ (ក្នុងការបរិភោគ) ១ ការសង្រួមឥន្ទ្រិយ ១ ភាពជាអ្នកមានមិត្តល្អ ១ វាចាដែលសមគួរ ១ ធម៌ទាំង ៦ យ៉ាងនេះ ជាគ្រឿងជម្រះរាគៈ។

30.

៣០.

Niccuggarāga rogīnaṃ, asubhā vātulosadhā;

Rāgayakkhābhi gayhānaṃ, asubhā manta muttaraṃ.

អសុភៈ ជាឱសថកែរោគខ្យល់ដ៏វិសេស សម្រាប់អ្នកមានរោគគឺរាគៈដ៏ក្លៀវក្លាជានិច្ច អសុភៈ ជាមន្តដ៏ឧត្តម សម្រាប់អ្នកដែលត្រូវយក្សគឺរាគៈចូលសណ្ឋិត។

31.

៣១.

Sajīvakāca [Pg.105] nijjīvā, asubhā duvidhā matā;

Sajīvā kesalomādi, dasevime ajīvakā.

អសុភៈ លោកដឹងថាមាន ២ យ៉ាង គឺអសុភៈមានជីវិត ១ និងអសុភៈមិនមានជីវិត ១។ អសុភៈមានជីវិត គឺសក់ រោម ជាដើម ចំណែកឯអសុភៈមិនមានជីវិតនេះ មាន ១០ យ៉ាង។

32.

៣២.

Uddhumātaka [Pg.106] vīnīlaṃ, vipubbakaṃ vichiddakaṃ;

Vikkhāyitaka vikkhittaṃ, hativikkhitta lohitaṃ.

គឺសាកសពហើមប៉ោង ១ សាកសពមានពណ៌ខៀវជាំ ១ សាកសពមានខ្ទុះហូរហៀរ ១ សាកសពដែលដាច់ជាពីរភាគ ១ សាកសពដែលសត្វខាំស៊ី ១ សាកសពដែលខ្ចាត់ខ្ចាយ ១ សាកសពដែលត្រូវគេកាប់ចិញ្ច្រាំខ្ចាត់ខ្ចាយ ១ សាកសពមានឈាមហូរស្រោចស្រព ១

33.

៣៣.

Puḷuva ṭṭhika miccesu, laddhā aññataraṃ sato;

Ratana vānapasseyya, yathā cetasi pākaṭaṃ.

សាកសពមានដង្កូវចោះ ១ ឆ្អឹង ១ ក្នុងអសុភៈទាំងឡាយនេះ កាលបើបានយកអសុភៈណាមួយហើយ ត្រូវមានស្មារតី ពិចារណាឃើញរឿយៗ ដូចជាការមើលនូវកែវមណី ឲ្យប្រាកដច្បាស់ក្នុងចិត្ត។

34.

៣៤.

Mataṃ [Pg.107] khajjaṃ sa maṃsañca, nilohitaṃ nimaṃsakaṃ;

Vikkhittaṃ seta puñjaṭṭhiṃ, navadhā putimikkhaye.

គប្បីពិចារណានូវសាកសពដែលស្លាប់ហើយ សាកសពដែលសត្វខាំស៊ី សាកសពដែលមានសាច់និងឈាម សាកសពដែលគ្មានឈាម សាកសពដែលគ្មានសាច់ សាកសពដែលខ្ចាត់ខ្ចាយ សាកសពដែលមានឆ្អឹងសស្គុស សាកសពដែលមានឆ្អឹងគរជាគំនរ និងសាកសពដែលពុកផុយរលួយទៅជាកម្ទេចធូលី ទាំង ៩ យ៉ាងនេះ។

35.

៣៥.

Maccuto [Pg.108] parimuccāmi, paṭivatti yimā yiti;

Payojana samāvajja, moditabbaṃ jigucchake.

ដោយគិតថា "អាត្មាអញនឹងរួចផុតពីសេចក្តីស្លាប់ ដោយសារការប្រតិបត្តិនេះ" កាលបើបានពិចារណាឃើញប្រយោជន៍យ៉ាងនេះហើយ គប្បីរីករាយក្នុងអារម្មណ៍គួរខ្ពើម (អសុភៈ) នោះចុះ។

36.

៣៦.

Sajīvake jigucchatthaṃ, nijjīvā subha mīritaṃ;

Tathūpamo ayaṃkāyo, evameva bhavissati.

ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងអសុភៈមិនមានជីវិត ដើម្បីឲ្យកើតសេចក្តីខ្ពើមរអើមក្នុងរាងកាយដែលមានជីវិតនេះថា "កាយនេះមានឧបមាដូចជាសាកសពនោះឯង នឹងត្រូវជាយ៉ាងនោះដូចគ្នា"។

37.

៣៧.

Evaṃdhammo [Pg.109] ayaṃkāyo, evaṃbhāvī natikkamo;

Iccupa saṃhare disvā, ekadviha matādikaṃ.

កាលបើបានឃើញសាកសពដែលស្លាប់បានមួយថ្ងៃ ឬពីរថ្ងៃជាដើម គប្បីបង្អោនមកប្រៀបធៀប (នឹងខ្លួនឯង) ថា "កាយនេះមានធម៌ជាធម្មតាយ៉ាងនេះ មានសភាពយ៉ាងនេះ មិនអាចកន្លងផុតសេចក្តីយ៉ាងនេះទៅបានឡើយ"។

38.

៣៨.

Yathā [Pg.110] idaṃ tathāetaṃ, yathāetaṃ tathā idaṃ;

Jegucchaṃ paṭikūlyañca, kāye iccupa saṃhare.

"កាយនេះយ៉ាងណា សាកសពនោះក៏យ៉ាងនោះ សាកសពនោះយ៉ាងណា កាយនេះក៏យ៉ាងនោះដែរ" គប្បីបង្អោននូវសេចក្តីខ្ពើមរអើម និងសេចក្តីគួរធុញទ្រាន់ មកទុកក្នុងកាយនេះយ៉ាងនេះចុះ។

39.

៣៩.

Uddhumāta vinīlādi,Paṭikūlyo jigucchito;

Tathevāyampi me kāyo,Viseso nāyu-sāyuva.

សាកសពដែលហើមប៉ោង និងខៀវជាំជាដើម គួរខ្ពើមរអើម គួរធុញទ្រាន់យ៉ាងណា កាយរបស់អាត្មាអញនេះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ គ្មានអ្វីប្លែកគ្នាឡើយ ប្លែកតែត្រង់កាយនេះនៅមានអាយុ (ជីវិត) ប៉ុណ្ណោះ។

40.

៤០.

Uddhumāta [Pg.111] vinīlādo, sobhaṇaṃ natthi kiñcipi;

Imasmiṃpi me kāye, gavesantopi sabbaso.

ក្នុងសាកសពដែលហើមប៉ោង និងខៀវជាំជាដើម មិនមានសេចក្តីល្អល្អះ (សម្រស់) សូម្បីបន្តិចបន្តួចឡើយ ទុកជាស្វែងរកសព្វគ្រប់ក្នុងកាយរបស់អាត្មាអញនេះ ក៏មិនមានសេចក្តីល្អល្អះដូច្នោះដែរ។

41.

៤១.

Paṭikūlavasā dhātu, vasāca dvippakārato;

Paccavekkheyyimaṃ kāyaṃ, icchaṃ virāga mattani.

បុគ្គលកាលប្រាថ្នានូវការប្រាសចាកតម្រេក (វិរាគៈ) ក្នុងខ្លួន គប្បីពិចារណានូវកាយនេះ ដោយអាការៈ ២ យ៉ាង គឺដោយអំណាចនៃសេចក្តីគួរខ្ពើមរអើម ១ ដោយអំណាចនៃធាតុ ១។

42.

៤២.

Vaṇṇa [Pg.112] saṇṭhāna gandhehi, āsayo kāsatopica;

Jeguccha paṭikūlyāca, kesā na tuṭṭhamānitā.

សក់ទាំងឡាយ មិនមែនជាទីគាប់ចិត្តឡើយ ព្រោះជាជាតិគួរខ្ពើមរអើម គួរធុញទ្រាន់ ដោយពណ៌ សណ្ឋាន ក្លិន ទីអាស្រ័យ និងទីតាំង។

43.

៤៣.

Iti kesesu ikkheyya,Lomā dīsupyayaṃ nayo;

Dvattiṃsevañhi koṭṭhāse,Paccavekkhe visuṃvisuṃ.

គប្បីពិចារណាក្នុងសក់ទាំងឡាយយ៉ាងនេះ វិធីនេះក៏គប្បីយកទៅប្រើក្នុងរោមជាដើមដែរ គឺគប្បីពិចារណានូវចំណែករាងកាយទាំង ៣២ ផ្សេងៗគ្នា ដោយឡែកពីគ្នា។

44.

៤៤.

Kāyato [Pg.113] bahinikkhantaṃ, paṭikūlyaṃ jigucchitaṃ;

Anikkhantampi jegucchaṃ, paṭikūlyaṃva tassamaṃ.

វត្ថុណាដែលហូរចេញទៅខាងក្រៅរាងកាយ វត្ថុនោះជាទីគួរខ្ពើមរអើម គួរធុញទ្រាន់យ៉ាងណា សូម្បីវត្ថុដែលមិនទាន់ហូរចេញទៅ ក៏គួរខ្ពើមរអើម គួរធុញទ្រាន់ ស្មើគ្នាឡើយ។

45.

៤៥.

Saṅkhatampi yathā vaccaṃ, manuññataṃ na pāpuṇe;

Upakkama sahassehi, evaṃ kesādikampica.

គ្រឿងលាមក ទុកជាគេខំតាក់តែងដោយឧបាយរាប់ពាន់យ៉ាង ក៏មិនអាចដល់នូវភាពជាទីគាប់ចិត្តបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ សក់ជាដើមក៏យ៉ាងនោះដែរ។

46.

៤៦.

Sabhāva [Pg.114] paṭikūlyaṃva, ekampi vacca puñjakaṃ;

Nanu jegucchitā bhiyyo, dvattiṃsa vaccapuñjakā.

គំនរលាមកសូម្បីតែមួយគំនរ ក៏មានសភាពគួរខ្ពើមរអើមតាមធម្មជាតិទៅហើយ ចុះទម្រាំតែគំនរលាមក ៣២ គំនរ តើមិនរឹតតែគួរខ្ពើមរអើមខ្លាំងឡើងទេឬ?

47.

៤៧.

Paccekampi [Pg.115] paṭikūlyaṃ, kesādikaṃ sabhāvato;

Kesādidvattiṃsa puñjo, bhiyyo jegucchito nanu.

សក់ជាដើម សូម្បីតែមួយមុខៗ ក៏មានសភាពគួរខ្ពើមរអើមតាមធម្មជាតិទៅហើយ ចុះទម្រាំតែគំនរនៃចំណែកទាំង ៣២ មានសក់ជាដើម តើមិនរឹតតែគួរខ្ពើមរអើមខ្លាំងឡើងទេឬ?

48.

៤៨.

Puñjitesveva kantesu, kantohoti sa puñjako;

Puñjitesu akantesa, akantova sa puñjako.

កាលបើគេប្រមូលផ្តុំនូវរបស់ជាទីគាប់ចិត្តទាំងឡាយ គំនរនោះក៏ក្លាយជាទីគាប់ចិត្ត តែបើគេប្រមូលផ្តុំនូវរបស់មិនជាទីគាប់ចិត្តទាំងឡាយ គំនរនោះក៏ជាទីមិនគាប់ចិត្តដូចគ្នា។

49.

៤៩.

Paccekaṃ [Pg.116] vinibhuttesa, kesa loma nakhādisu;

Natthi taññā kumārīvā, mukhahatthādikānivā.

កាលបើគេញែកសក់ រោម ក្រចក ជាដើម ចេញពីគ្នា ម្នាក់មួយៗហើយ សញ្ញាថា "នាងក្រមុំ" ក៏មិនមាន សញ្ញាថា "មុខ ឬដៃ" ជាដើមក៏មិនមានដែរ។

50.

៥០.

Sampiṇḍi tesu tesveva,Kuto tā tāni āgatā;

Paññatti matta mevesā,Jigucchaññā na kācipi.

កាលបើរបស់ទាំងនោះមកប្រជុំចូលគ្នា សញ្ញាទាំងនោះកើតមកពីណា? សញ្ញានោះគ្រាន់តែជាបញ្ញត្តិប៉ុណ្ណោះ ក្រៅពីសេចក្តីគួរខ្ពើមរអើមហើយ មិនមានអ្វីផ្សេងឡើយ។

51.

៥១.

Santaṃ [Pg.117] cinteyya nāsantaṃ, santa cintayato sukhaṃ;

Asantaṃ parikappento, nānādukkhehi tappati.

បុគ្គលគប្បីគិតចំពោះតែរបស់ដែលមានពិត មិនគប្បីគិតចំពោះរបស់ដែលមិនមានពិតឡើយ ព្រោះថាសេចក្តីសុខរមែងមានដល់អ្នកគិតចំពោះរបស់ដែលមានពិត ចំណែកអ្នកដែលត្រិះរិះចំពោះរបស់មិនមានពិត រមែងក្តៅក្រហាយដោយទុក្ខផ្សេងៗ។

52.

៥២.

Nāvajja santajegucchaṃ, saññaṃ asati kātuna;

Subhā itthīti gāraggi, uppajji subhasaññino.

ព្រោះមិនបានពិចារណានូវសេចក្តីគួរខ្ពើមរអើមដែលមានពិត ហើយធ្វើនូវសញ្ញាក្នុងរបស់ដែលមិនមានពិត ទើបភ្លើងគឺរាគៈកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកមានសុភសញ្ញា (សេចក្តីសំគាល់ថាស្អាត) ថា "ស្ត្រីនេះស្អាតណាស់"។

53.

៥៣.

Asantaṃva [Pg.118] abhūtaṃva, passe rāgaggijotiyā;

Tāya santañca bhūtañca, na passati kadācipi.

បុគ្គលរមែងឃើញតែរបស់ដែលមិនមានពិត មិនមែនជាការពិត ដោយពន្លឺនៃភ្លើងគឺរាគៈ ព្រោះតែភ្លើងនោះ ទើបគេមិនដែលឃើញរបស់ដែលមានពិត និងជាការពិតឡើយ។

54.

៥៤.

Ekassa [Pg.119] pivitaṃ khīraṃ, sīsacchedana lohitaṃ;

Rudato assu taṃhetu, catūdadhi jalā bahu.

ទឹកដោះដែលបុគ្គលម្នាក់បានផឹក ឈាមដែលហូរចេញពីការកាត់ក្បាល និងទឹកភ្នែកដែលហូរចេញពីការយំសោកព្រោះតែសេចក្តីទុក្ខនោះ ក្នុងសង្សារវដ្ត មានចំនួនច្រើនជាងទឹកក្នុងមហាសមុទ្រទាំងបួនទៅទៀត។

55.

៥៥.

Āyatimpi atīteva, saṃsarantassa hessati;

Rāgaṃ hantu manīhoce, khīraṃ assuca lohitaṃ.

បើមិនមានសេចក្តីព្យាយាមដើម្បីកម្ចាត់រាគៈទេ ទឹកដោះ ទឹកភ្នែក និងឈាម របស់បុគ្គលអ្នកអន្ទោលទៅក្នុងសង្សារវដ្ត នឹងមានច្រើនតទៅទៀតក្នុងអនាគត ដូចជាក្នុងអតីតកាលដូច្នោះដែរ។

56.

៥៦.

Subhasaññāya [Pg.120] so vaḍḍho,Tadabhāve sa nassati;

Thiraṃ hantuṃ na taṃsaññaṃ,Sakkā sithila vīriyo.

រាគៈនោះរមែងចម្រើនឡើងដោយសុភសញ្ញា កាលបើមិនមានសុភសញ្ញានោះទេ វាក៏វិនាសទៅ បុគ្គលអ្នកមានព្យាយាមធូររលុង មិនអាចនឹងកម្ចាត់សុភសញ្ញាដ៏មាំមួននោះបានឡើយ។

57.

៥៧.

Ussoḷhi [Pg.121] vīriyo hutvā, brūheyyāsubha bhāvanaṃ;

Subhasaññāppa hānāya, pariccajjāpi jīvitaṃ.

បុគ្គលត្រូវជាអ្នកមានព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំងក្លា គប្បីចម្រើនអសុភភាវនា ដើម្បីលះបង់សុភសញ្ញា សូម្បីតែត្រូវលះបង់ជីវិតក៏ដោយ។

58.

៥៨.

Aññakicca mupekkhāya, brūheyyāsubha bhāvanaṃ;

Mandi hutveha rāgaggi, nibbāyissati āyatiṃ.

គប្បីតម្កល់ទុកការងារដទៃសិន ហើយចម្រើនអសុភភាវនា ភ្លើងគឺរាគៈក្នុងលោកនេះ កាលបើថយចុះហើយ នឹងរលត់ទៅក្នុងអនាគត។

59.

៥៩.

Kiccaṃ me idameveti, brūheyyāsubha bhāvanaṃ;

Dāni mandaggi hutvāna, pāmojjaṃ ve labhissati.

គប្បីចម្រើនអសុភភាវនា ដោយគិតថា "នេះជាកិច្ចតែមួយគត់របស់អាត្មាអញ" ក្នុងពេលនេះ កាលបើភ្លើងគឺរាគៈថយចុះហើយ នឹងបានទទួលនូវសេចក្តីរីករាយជាប្រាកដ។

60.

៦០.

Kāye [Pg.122] daṭṭhabba jegucchaṃ, apassanto pamādavā;

Aladdhā kiñci pāmojjaṃ, pabbajjampi na modati.

បុគ្គលអ្នកប្រមាទ កាលមិនឃើញសេចក្តីគួរខ្ពើមរអើមដែលគួរឃើញក្នុងកាយ មិនបានទទួលនូវសេចក្តីរីករាយសូម្បីបន្តិចបន្តួចឡើយ សូម្បីតែក្នុងផ្នួស ក៏មិនត្រេកអរដែរ។

61.

៦១.

Pure marāmi kāye smiṃ, passā mi passitabbakaṃ;

Iccā raddho vītiṃladdhā, pabbajjaṃ atimodati.

បុគ្គលអ្នកប្រារព្ធព្យាយាម ដោយគិតថា "មុននឹងអាត្មាអញស្លាប់ អាត្មាអញនឹងមើលនូវរបស់ដែលគួរមើលក្នុងកាយនេះ" កាលបើបានទទួលនូវសេចក្តីរីករាយហើយ រមែងត្រេកអរក្រៃលែងក្នុងផ្នួស។

62.

៦២.

Kāye [Pg.123] daṭṭhabba jegucchaṃ, apassanto pamāda vā;

Moghaṃva dullabhātīto, mahājānīyataṃ gato.

បុគ្គលអ្នកប្រមាទ កាលមិនឃើញសេចក្តីគួរខ្ពើមរអើមដែលគួរឃើញក្នុងកាយ រមែងកន្លងហួសនូវខណៈដែលបានដោយកម្រដោយទទេ ហើយដល់នូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេង។

63.

៦៣.

Santaṃ bhūtañca jegucchaṃ, rāgagginā apassiyaṃ;

Paññāpadīpajotena, samikkheyya abhiṇhaso.

បុគ្គលមិនអាចមើលឃើញសេចក្តីគួរខ្ពើមរអើមដែលមានពិត និងជាការពិត ព្រោះតែភ្លើងគឺរាគៈបិទបាំង គប្បីពិចារណាឲ្យរឿយៗ ដោយពន្លឺនៃប្រទីបគឺបញ្ញា។

64.

៦៤.

Santaṃ [Pg.124] bhūtañca kāye smiṃ, daṭṭhukāmo sadāsato;

Paññāpadīpakeneva, dakkhe na rāgīsīkhinā.

បុគ្គលអ្នកមានស្មារតីសព្វកាល កាលប្រាថ្នានឹងឃើញរបស់ដែលមានពិត និងជាការពិតក្នុងកាយនេះ គប្បីមើលដោយប្រទីបគឺបញ្ញាប៉ុណ្ណោះ មិនមែនមើលដោយអណ្តាតភ្លើងគឺរាគៈឡើយ។

65.

៦៥.

Jegucchitena kāyena, nikkhantena jigucchato;

Ajja svevā vinaṭṭhena, nāla munnamituṃ sato.

រាងកាយនេះគួរខ្ពើមរអើមផង កើតចេញមកពីរបស់គួរខ្ពើមរអើមផង នឹងវិនាសទៅក្នុងថ្ងៃនេះឬថ្ងៃស្អែកផង បុគ្គលអ្នកមានស្មារតី មិនគួរនឹងលើកតម្កើងខ្លួន ព្រោះតែកាយនេះឡើយ។

66.

៦៦.

Kīdisaṃ [Pg.125] maṃ tuvaṃ maññi, ahaṃ sabba jegucchako;

Jegucchatoca nikkhanto, icceva vattu marahati.

បុគ្គលគប្បីពោលយ៉ាងនេះថា "អ្នកសំគាល់អាត្មាអញថាជាមនុស្សបែបណា? អាត្មាអញជាអ្នកគួរខ្ពើមរអើមសព្វគ្រប់ ហើយកើតចេញមកពីរបស់គួរខ្ពើមរអើមទៀតផង"។

67.

៦៧.

Kāye jegucchasaññaṃva, kare sabbiriyā pathe;

Tasmiṃ tuṭṭhabbakaṃ natthi, piyāyitaṃ mamāyitaṃ.

គប្បីធ្វើសញ្ញាគួរខ្ពើមរអើមក្នុងកាយ ក្នុងគ្រប់ឥរិយាបថទាំងពួង ព្រោះក្នុងកាយនោះ មិនមានអ្វីដែលគួរត្រេកអរ គួរស្រឡាញ់ ឬគួរប្រកាន់ថាជារបស់ខ្លួនឡើយ។

68.

៦៨.

Subhāya [Pg.126] nava mattānaṃ, asubhā paripācaye;

Santo pakkassa saṃsāro, nanto navassa rāgino.

គប្បីធ្វើខ្លួនដែលនៅក្មេងខ្ចីដោយសុភសញ្ញា ឲ្យចាស់ទុំដោយអសុភសញ្ញា ព្រោះថាសង្សារវដ្តរមែងមានទីបញ្ចប់សម្រាប់បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញាចាស់ទុំ តែមិនមានទីបញ្ចប់សម្រាប់បុគ្គលអ្នកនៅក្មេងខ្ចីដោយរាគៈឡើយ។

69.

៦៩.

Kāye asubha saññāya, paripakka sabhāvino;

Ālambesu acāpallā, thirā sambuddha sāsane.

បុគ្គលទាំងឡាយដែលមានសភាពចាស់ទុំហើយ ដោយអសុភសញ្ញាក្នុងកាយ រមែងមិនរំភើបញាប់ញ័រក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយ ជាអ្នកមានចិត្តមាំមួនក្នុងព្រះសាសនារបស់ព្រះសម្ពុទ្ធ។

70.

៧០.

Anto [Pg.127] gocarikā pakkā, bahi gocarikā navā;

Pakkā nāsāya uccā te, nīcāyeva navā sino.

បុគ្គលអ្នកចាស់ទុំ (ដោយធម៌) មានអារម្មណ៍ខាងក្នុងជាគោចរ បុគ្គលអ្នកខ្ចី (ដោយរាគៈ) មានអារម្មណ៍ខាងក្រៅជាគោចរ បុគ្គលអ្នកចាស់ទុំទាំងនោះ រមែងខ្ពង់ខ្ពស់ដើម្បីបំផ្លាញកិលេស ចំណែកបុគ្គលអ្នកខ្ចី រមែងទាបថោក និងជំពាក់ស្អិត (ដោយសេចក្តីស្នេហា)។

71.

៧១.

Navānavā [Pg.128] subhābhogī, nīcānīcā bhigāmino;

Pakkā pakkāva dhījhāyī, santāsantā virāgino.

បុគ្គលអ្នកខ្ចីហើយខ្ចីទៀត រមែងសេពនូវសុភារម្មណ៍ ហើយទៅកាន់ឋានៈដ៏ទាបថោក ចំណែកបុគ្គលអ្នកចាស់ទុំហើយចាស់ទុំទៀត ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាចម្រើនឈាន មានចិត្តស្ងប់រំងាប់ និងប្រាសចាកតម្រេក។

72.

៧២.

Sakkā sakkā na dassetuṃ, subhaṃsubhaṃ sataṃsataṃ;

Dhīrādhīrāga mujjhanti, kāye kāye kriyekriye.

បុគ្គលមិនអាចបង្ហាញនូវសេចក្តីល្អស្អាតរបស់សប្បុរសទាំងឡាយបានឡើយ ព្រោះអ្នកមានប្រាជ្ញារមែងលះបង់រាគៈក្នុងកាយគ្រប់កាយ និងក្នុងកិច្ចការគ្រប់កិច្ចការ។

73.

៧៣.

Sakkā [Pg.129] sakkāpi taṃ kātuṃ, subhaṃsubhaṃ na dhīmayaṃ;

Santosantojigucchaññū, na vānavā subhesako.

ការធ្វើកាយឲ្យស្អាតនោះ ទុកជាអាចធ្វើបាន ក៏មិនមែនជាការធ្វើដោយប្រាជ្ញាឡើយ បុគ្គលអ្នកស្ងប់រំងាប់ ដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីគួរខ្ពើមរអើម រមែងមិនមែនជាអ្នកស្វែងរកសម្រស់ និងមិនមែនជាអ្នកខ្ចីដោយរាគៈឡើយ។

74.

៧៤.

Dukāyaṃ [Pg.130] suti cintetvā, mamāyantā mahātapā;

Tapaṃ nibbāyituṃ icchaṃ, dukāyaṃ duti cintaye.

ជនទាំងឡាយកាលគិតថាកាយអាក្រក់នេះជាកាយល្អ ហើយប្រកាន់ខ្ជាប់ រមែងក្តៅក្រហាយខ្លាំង បុគ្គលកាលប្រាថ្នានឹងរលត់សេចក្តីក្តៅក្រហាយនោះ គប្បីគិតថាកាយអាក្រក់នេះជាកាយអាក្រក់វិញចុះ។

75.

៧៥.

Yvāsubhaṃ subhato maññi, konubālotaduttari;

Andho ummattakovā so, nattānaṃ maññate tathā.

បុគ្គលណា សំគាល់នូវរបស់មិនល្អស្អាត (អសុភៈ) ថាជាល្អស្អាតវិញ តើមាននរណាជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅជាងបុគ្គលនោះទៅទៀត? បុគ្គលនោះប្រៀបដូចជាមនុស្សខ្វាក់ ឬមនុស្សឆ្កួត ដែលមិនស្គាល់សូម្បីតែខ្លួនឯងដូច្នោះដែរ។

76.

៧៦.

Saritabbaka [Pg.131] mevetaṃ, kāye jeguccha puñjataṃ;

Mandarāgo manosītaṃ, labheyya tamanussanaṃ.

គំនរនៃសេចក្តីគួរខ្ពើមរអើមក្នុងកាយនេះ ជាវត្ថុដែលបុគ្គលគប្បីរលឹកនឹកដល់ជានិច្ច បុគ្គលកាលរលឹកនឹកដល់នូវកាយនោះ រមែងមានរាគៈថយចុះ និងបានទទួលនូវសេចក្តីត្រជាក់ចិត្ត។

77.

៧៧.

Gihibhāve apāyeca, rāgayakkhandha ninnitā;

Maṃpi nessati soyakkho, sādemice tadāgataṃ.

ពួកសត្វដែលត្រូវយក្សគឺរាគៈនាំទៅកាន់ភាពជាគ្រហស្ថផង ទៅកាន់អបាយភូមិផង យក្សនោះក៏នឹងនាំអាត្មាអញទៅដូច្នោះដែរ ប្រសិនបើអាត្មាអញត្រេកអរនឹងការមកដល់របស់យក្សនោះ។

78.

៧៨.

Abhiṇha [Pg.132] gāhinaṃ rāga, yakkhaṃ ananta dukkha daṃ;

Asubhā tula mantena, vārehi taṃ sa bhāyati.

អ្នកគប្បីរារាំងនូវយក្សគឺរាគៈ ដែលតែងតែចូលសណ្ឋិតជានិច្ច និងផ្តល់ទុក្ខមិនចេះចប់មិនចេះហើយនេះ ដោយមន្តដ៏រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន គឺអសុភៈចុះ យក្សនោះរមែងខ្លាចនូវមន្តនោះឯង។

79.

៧៩.

Rāgayakkho bahumāyo, saddhāmettā divesavā;

Rāgampi kusalaṃ maññi, jano teneva vañcito.

យក្សគឺរាគៈមានមាយាច្រើន តែងតែបន្លំខ្លួនជាសទ្ធា និងមេត្តាជាដើម ជនទាំងឡាយតែងសំគាល់សូម្បីតែរាគៈថាជាកុសល ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រូវយក្សនោះបោកប្រាស់បាន។

80.

៨០.

Āturaṃ [Pg.133] asuciṃ putiṃ, passa nande samussayaṃ;

Uggharantaṃ paggharantaṃ, bālānaṃ abhipatthitaṃ.

នែនាងនន្ទា នាងចូរមើលរាងកាយដែលកំសត់ មិនស្អាត ស្អុយរលួយ ហូរចេញនូវវត្ថុមិនស្អាតតាមទ្វារទាំងឡាយ ដែលពួកជនពាលប្រាថ្នាចង់បានក្រៃលែងនេះចុះ។

81.

៨១.

Subhato naṃ maññati bālo, avijjāya purakkhato;

Iccāha bhagavā nindi, bāloti subhasaññinaṃ.

ជនពាលដែលអវិជ្ជាគ្របដណ្តប់ហើយ តែងសំគាល់នូវរាងកាយនោះថាជាល្អស្អាត ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់តិះដៀលបុគ្គលអ្នកមានសុភសញ្ញានោះថាជា "ជនពាល"។

82.

៨២.

Nhāruṭṭhi [Pg.134] taca maṃsāni, saraṃ sataṃ na nindito;

Buddhanindāya mocetuṃ, tānārabbha anussare.

បុគ្គលកាលរលឹកឃើញនូវសរសៃ ឆ្អឹង ស្បែក និងសាច់ ជានិច្ច រមែងមិនត្រូវគេតិះដៀលឡើយ ដើម្បីរួចផុតពីការតិះដៀលរបស់ព្រះពុទ្ធ គប្បីប្រារព្ធនូវវត្ថុទាំងនោះហើយរលឹកនឹកដល់ចុះ។

83.

៨៣.

Maññitvā attano bālyaṃ, asubhe subhadassino;

Vāyāmeyya abālāya, kāyaṃ asubhato saraṃ.

បុគ្គលកាលដឹងនូវភាពជាជនពាលរបស់ខ្លួន ដែលតែងតែឃើញរបស់ល្អស្អាតក្នុងរបស់មិនល្អស្អាត គប្បីព្យាយាមដើម្បីភាពមិនល្ងង់ខ្លៅ ដោយការរលឹកឃើញនូវកាយនេះថាជាអសុភៈចុះ។

84.

៨៤.

Attānaṃ [Pg.135] garahitvāna, bālaṃ viparidassinaṃ;

Subhasaññaṃ pahinneyya, kareyyāsubha saññitaṃ.

គប្បីតិះដៀលខ្លួនឯងថាជាជនពាលអ្នកឃើញខុសប្លែក ហើយលះបង់នូវសុភសញ្ញាចេញ គប្បីធ្វើនូវអសុភសញ្ញាវិញ។

85.

៨៥.

Visa bhesajjarukkhaṭṭho, ahi ḍaṃseyyasosato;

Yathā tasseva paṇṇādiṃ, khādetvā visa mujjahe.

បុគ្គលអ្នកឈរនៅក្បែរដើមឈើជាថ្នាំកែពិស កាលបើត្រូវពស់ខាំ គប្បីមានស្មារតី ស៊ីនូវស្លឹកឈើជាដើមនៃដើមឈើនោះឯង ដើម្បីកម្ចាត់ពិសចេញយ៉ាងណា

86.

៨៦.

Evaṃ rāgo samuppajje, kāye gandhādi vāsite;

Anto tasseva jegucchaṃ, cintetvā rāga mujjahe.

កាលបើកិលេសគឺរាគៈកើតឡើងក្នុងកាយដែលលាបស្រឡបដោយគ្រឿងក្រអូបជាដើម ក៏យ៉ាងនោះដែរ គប្បីពិចារណានូវសេចក្តីគួរខ្ពើមរអើមខាងក្នុងកាយនោះឯង ដើម្បីកម្ចាត់រាគៈចេញចុះ។

87.

៨៧.

Jigucchitena [Pg.136] kāyena, apassanto jigucchataṃ;

Unnameti avaññāti, avijjāya purakkhato.

បុគ្គលដែលអវិជ្ជាគ្របដណ្តប់ហើយ កាលមិនឃើញសេចក្តីគួរខ្ពើមរអើមក្នុងកាយដ៏គួរខ្ពើមរអើមនេះ រមែងលើកតម្កើងខ្លួន និងមើលងាយអ្នកដទៃ។

88.

៨៨.

Āyatiṃ [Pg.137] maggalābhāya, bījaṃ kareyya bhāvanaṃ;

Bījā bhāve kuto maggo, maggabījā hi bhāvanā.

ដើម្បីបានសម្រេចមគ្គផលក្នុងអនាគត គប្បីធ្វើនូវភាវនាឲ្យជាពូជ ព្រោះថាកាលបើមិនមានពូជទេ មគ្គនឹងកើតមានមកពីណា? ព្រោះថាភាវនាជាពូជនៃមគ្គពិតប្រាកដ។

89.

៨៩.

Maggabījo apāyepi, nimmuggo samaye gate;

Ummujjitvāva buddhānaṃ, maggaṃ labheyya santike.

បុគ្គលអ្នកមានពូជនៃមគ្គ ទោះបីលិចលង់ក្នុងអបាយភូមិ កាលបើពេលវេលាកន្លងទៅ ងើបឡើងហើយ ក៏គប្បីបានសម្រេចមគ្គក្នុងសំណាក់នៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។

90.

៩០.

Ajījassa [Pg.138] tu saṃsāro, dīghoyeva anantiko;

Tasmāhi bhāvanābījaṃ, kareyya mocanatthiko.

សំសារវដ្តរបស់បុគ្គលអ្នកមិនមានពូជ (នៃមគ្គ) តែងវែងឆ្ងាយ រកទីបំផុតគ្មាន ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានូវការរួចផុត គប្បីធ្វើនូវពូជគឺភាវនា។

91.

៩១.

Abhiṇha pīḷitaṃ rāgaṃ, asubhāya nivāraye;

Mandīhutvā pahīyeyya, rāgo asubha bhīruko.

បុគ្គលគប្បីរារាំងនូវរាគៈដែលបៀតបៀនរឿយៗ ដោយអសុភភាវនា កាលបើថយថមថយហើយ រាគៈដែលខ្លាចអសុភៈ ក៏គប្បីសាបសូន្យទៅ។

92.

៩២.

Mājegucchaṃ [Pg.139] mamāyetha, sāva jegucchamāmako;

Ananta dukkha māpādi, jegucchita mamāyanā.

បុគ្គលកុំគប្បីប្រកាន់មាំនូវរបស់គួរខ្ពើមឆ្អើមឡើយ ព្រោះថាបុគ្គលអ្នកស្រឡាញ់របស់គួរខ្ពើមនោះ តែងដល់នូវទុក្ខរកទីបំផុតគ្មាន ព្រោះតែការប្រកាន់មាំនូវរបស់គួរខ្ពើមនោះឯង។

93.

៩៣.

Maṃsalaggo tacacchanno,Nhārubandho ṭṭhipuñjako;

Moheti chaviyā lokaṃ,Mahādukkho sa mohito.

រាងកាយនេះជាប់ដោយសាច់ ដណ្តប់ដោយស្បែក ចងដោយសរសៃ ជាគំនរនៃឆ្អឹង តែងញ៉ាំងសត្វលោកឲ្យវង្វេងដោយសម្បុរស្បែកខាងក្រៅ បុគ្គលដែលវង្វេងហើយនោះ តែងមានទុក្ខច្រើន។

94.

៩៤.

Nhāruṭṭhi [Pg.140] taca maṃsehi, rāgavaḍḍhaki saṅkhate;

Gehe rogā putī pāpā, vasanti kucchitā sadā.

ក្នុងផ្ទះគឺរាងកាយដែលជាងឈើគឺរាគៈសាងឡើង តាក់តែងឡើងដោយសរសៃ ឆ្អឹង ស្បែក និងសាច់នេះ តែងមានរោគ វត្ថុស្អុយរលួយ និងបាបធម៌ដ៏គួរខ្ពើមឆ្អើមរស់នៅជានិច្ច។

95.

៩៥.

Luṅgantā vīsa bhūdhātū, pittādī dvādasambuva;

Tāpaṃ jiraṃ dahaṃ pakkaṃ, caturaggi chavāyukā.

ធាតុដី ២០ មានខួរក្បាលជាទីបំផុត ធាតុទឹក ១២ មានប្រមាត់ជាដើម ភ្លើង ៤ គឺភ្លើងធ្វើឲ្យក្តៅ ភ្លើងធ្វើឲ្យគ្រាំគ្រា ភ្លើងធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយ និងភ្លើងរំលាយអាហារ និងខ្យល់ ៦។

96.

៩៦.

Adhoddhaṃ kucchi koṭṭhāsā,Aṅgacārīca pāṇakā;

Dhātuyoyeva kāyesmiṃ,Dvitālīsa anaññakā.

ខ្យល់បក់ឡើងលើ ខ្យល់បក់ចុះក្រោម ខ្យល់ក្នុងពោះ ខ្យល់ក្នុងពោះវៀន ខ្យល់បក់ផ្សព្វផ្សាយទៅតាមអវយវៈ និងខ្យល់ដកដង្ហើម ទាំងនេះជាធាតុ ៤២ យ៉ាងក្នុងកាយ មិនមែនជាយ៉ាងដទៃឡើយ។

97.

៩៧.

Yathā [Pg.142] bahi tathā ajjhattaṃ, dhātū bhvāpā nalānilā;

Name nāhaṃ naattāti, saṃmaseyya punappunanti.

ធាតុទាំងឡាយគឺ ដី ទឹក ភ្លើង ខ្យល់ ខាងក្រៅយ៉ាងណា ខាងក្នុងក៏យ៉ាងនោះដែរ បុគ្គលគប្បីពិចារណារឿយៗថា ធាតុទាំងនោះមិនមែនជារបស់យើង មិនមែនជាយើង មិនមែនជាខ្លួនរបស់យើងឡើយ។

4. Mettābhāvanāniddesa

៤. និទ្ទេសនៃការចម្រើនមេត្តាភាវនា

1.

១.

Mettā [Pg.145] bhāvana micchampi, suṇa buddhavaco yidaṃ;

Dosa niggahaṇatthāya, doso mettāyaverihi.

បុគ្គលសូម្បីប្រាថ្នានូវមេត្តាភាវនា ដើម្បីសង្កត់សង្កិននូវទោសៈ ចូរស្ដាប់នូវព្រះពុទ្ធវចនៈនេះចុះ ព្រោះថាទោសៈជាសត្រូវនឹងមេត្តា។

2.

២.

Akkocchimaṃ avadhimaṃ, ajinimaṃ ahāsime;

Yeca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ nasammati.

ជនទាំងឡាយណា ចងគំនុំទុកថា «អ្នកឯណោះបានជេរប្រទេចយើង បានវាយយើង បានឈ្នះយើង បានប្លន់យកទ្រព្យយើង» ពៀររបស់ជនទាំងនោះ តែងមិនរំងាប់ឡើយ។

3.

៣.

Akkocchimaṃ [Pg.146] avadhimaṃ, ajinimaṃ ahāsime;

Yecataṃ nupanayhanti, veraṃ tesaṃ upasammati.

ជនទាំងឡាយណា មិនចងគំនុំទុកថា «អ្នកឯណោះបានជេរប្រទេចយើង បានវាយយើង បានឈ្នះយើង បានប្លន់យកទ្រព្យយើង» ពៀររបស់ជនទាំងនោះ តែងរំងាប់បាន។

4.

៤.

Nahiverena verāni, sammantidha kudācana;

Averenaca sammanti, esadhammo sanantano.

ពិតណាស់ ក្នុងកាលណាៗ ពៀរទាំងឡាយក្នុងលោកនេះ មិនដែលរំងាប់ដោយពៀរឡើយ តែងរំងាប់ដោយការមិនមានពៀរ នេះជាធម៌ចាស់បុរាណ។

5.

៥.

Pareca [Pg.147] navijānanti, maya mettha yamāmase;

Yeca tattha vijānanti, tato sammanti medhagā.

ជនដទៃ (ក្រៅពីបណ្ឌិត) មិនដឹងខ្លួនឡើយថា «ពួកយើងកំពុងតែវិនាសក្នុងទីនេះ» ចំណែកជនទាំងឡាយណាដឹងច្បាស់ក្នុងរឿងនោះ ការឈ្លោះប្រកែកគ្នារបស់ជនទាំងនោះ តែងរំងាប់ទៅបាន ព្រោះការដឹងនោះឯង។

6.

៦.

Kuddho atthaṃ najānāti, kuddho dhammaṃ napassati;

Sadā andhatamaṃ hoti, yaṃkodho sahatenaraṃ.

មនុស្សដែលខឹង តែងមិនដឹងនូវប្រយោជន៍ មនុស្សដែលខឹង តែងមិនឃើញធម៌ កាលណាគ្របដណ្តប់ដោយសេចក្តីខឹងហើយ ភាពងងឹតសូន្យសុងតែងមានដល់នរជននោះជានិច្ច។

7.

៧.

Ubhinna [Pg.148] matthaṃ carati, attanoca parassaca;

Paraṃ saṃkuppitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.

បុគ្គលណាដឹងថាអ្នកដទៃខឹងខ្លាំងហើយ ជាអ្នកមានស្មារតី រំងាប់ចិត្តបាន បុគ្គលនោះឈ្មោះថាប្រព្រឹត្តនូវប្រយោជន៍ដល់ទាំងពីរផ្នែក គឺទាំងខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ។

8.

៨.

Tasseva tena pāpiyyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;

Kuddhaṃ apaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.

បុគ្គលណាខឹងតបនឹងបុគ្គលដែលខឹងហើយ បុគ្គលនោះឯងឈ្មោះថាមានទោសដ៏លាមកជាងគេ ព្រោះការខឹងតបនោះ ចំណែកបុគ្គលមិនខឹងតបនឹងបុគ្គលដែលខឹង ឈ្មោះថាឈ្នះសង្គ្រាមដែលគេឈ្នះបានដោយកម្រ។

9.

៩.

Khantī [Pg.149] paramaṃ tapo titikkhā,Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā;

Nahi pabbajito parūpaghātī,Nasamaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto.

សេចក្តីអត់ធន់គឺសេចក្តីអត់ធ្មត់ ជាតបៈធម៌យ៉ាងក្រៃលែង ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងសម្តែងថា ព្រះនិព្វានជាបរមធម៌ បុគ្គលអ្នកសម្លាប់សត្វដទៃ មិនឈ្មោះថាជាបព្វជិតឡើយ បុគ្គលអ្នកបៀតបៀនសត្វដទៃ ក៏មិនឈ្មោះថាជាសមណៈឡើយ។

10.

១០.

Akodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine;

Jine kadariyaṃ dānena, saccenā likavādinaṃ.

បុគ្គលគប្បីឈ្នះមនុស្សខឹង ដោយការមិនខឹង គប្បីឈ្នះមនុស្សមិនល្អ ដោយសេចក្តីល្អ គប្បីឈ្នះមនុស្សកំណាញ់ ដោយការឲ្យទាន គប្បីឈ្នះមនុស្សនិយាយកុហក ដោយពាក្យពិត។

11.

១១.

Yo [Pg.150] ve uppatitaṃ kodhaṃ, rathaṃ bhantaṃva vāraye;

Ta mahaṃ sārathī brūmi, rasmiggāho itarojano.

បុគ្គលណាទប់ទល់នូវសេចក្តីខឹងដែលកើតឡើងហើយ ដូចជាសារថីទប់រថដែលកំពុងវិលវល់ តថាគតហៅបុគ្គលនោះថាជាសារថីពិតប្រាកដ ចំណែកជនក្រៅពីនេះ គ្រាន់តែជាអ្នកកាន់ខ្សែបររថប៉ុណ្ណោះ។

12.

១២.

Purisassa [Pg.151] hi jātassa, kudhārī jāyate mukhe;

Yāya chindati attānaṃ, bālo dubbhāsitaṃbhaṇaṃ.

ព្រោះថាកាលដែលបុរសកើតមក ពូថៅតែងកើតឡើងក្នុងមាត់ ដែលជាគ្រឿងកាត់នូវខ្លួនឯង របស់មនុស្សពាលអ្នកនិយាយពាក្យអាក្រក់។

13.

១៣.

Selo yathā ekagghano, vātena nasamīrati;

Evaṃ nindā pasaṃsāsu, nasamiñjanti paṇḍitā.

ថ្មដាដុលតែមួយ មិនរំភើបញាប់ញ័រដោយខ្យល់យ៉ាងណា បណ្ឌិតទាំងឡាយ ក៏មិនរំភើបញាប់ញ័រក្នុងព្រោះការនិន្ទានិងការសរសើរ យ៉ាងនោះឯង។

14.

១៤.

Samānabhāgaṃ [Pg.152] krubbetha, gāme akkuṭṭha vanditaṃ;

Manopadosaṃ rakkheyya, santo anuṇṇato siyā.

បុគ្គលគប្បីធ្វើចិត្តឲ្យស្មើគ្នា ក្នុងពាក្យជេរប្រទេច និងការសំពះក្នុងភូមិ គប្បីរក្សាចិត្តមិនឲ្យប្រទូស្ត ជាអ្នកស្ងប់រំងាប់ មិនមានចិត្តខ្ពង់ខ្ពស់ឡើយ។

15.

១៥.

Naparo paraṃ nikuppetha, nātimaññetha katthaci nakiñci;

Byārosanā paṭighasaññā, naññamaññassa dukkha miccheyya.

បុគ្គលមិនគប្បីបញ្ឆោតអ្នកដទៃ មិនគប្បីមើលងាយនរណាម្នាក់ ក្នុងទីណាមួយឡើយ មិនគប្បីប្រាថ្នានូវទុក្ខដល់គ្នា និងគ្នា ដោយការខឹងសម្បារ និងការថ្នាំងថ្នាក់ចិត្តឡើយ។

16.

១៦.

Mātā [Pg.153] yathā niyaṃ putta,Māyusā ekaputta manurakkhe;

Evampi sabba bhūtesu,Mānasaṃ bhāvaye aparimāṇaṃ.

មាតាថ្នមរក្សានូវកូនបង្កើតរបស់ខ្លួន សូម្បីត្រូវបូជាជីវិត ក៏រក្សានូវកូនតែមួយបាន យ៉ាងណា បុគ្គលគប្បីចម្រើនមេត្តាចិត្ត រកទីបំផុតគ្មាន ទៅលើសត្វទាំងពួង យ៉ាងនោះឯង។

17.

១៧.

Sutvāna dusito bahuṃ vācaṃ,Samaṇānaṃvā puthujanānaṃ;

Pharusena hi na paṭivajjā,Na hi santo paṭiseniṃ karonti.

កាលបើបានឮពាក្យអាក្រក់ជាច្រើន របស់សមណៈទាំងឡាយ ឬរបស់បុថុជ្ជនទាំងឡាយ បុគ្គលមិនគប្បីតបតដោយពាក្យទ្រគោះបោះបោកឡើយ ព្រោះថាពួកសប្បុរស តែងមិនធ្វើការតបតឡើយ។

18.

១៨.

Saccaṃ [Pg.154] bhaṇe nakujjheyya, dajjā appampi yācito;

Etehi tīhi ṭhānehi, gacche devāna santike.

បុគ្គលគប្បីនិយាយពាក្យពិត មិនគប្បីខឹង ទោះបីគេសូមតិចតួច ក៏គប្បីឲ្យ ដោយហេតុទាំង ៣ យ៉ាងនេះ បុគ្គលគប្បីទៅកាន់សំណាក់នៃទេវតាទាំងឡាយ។

19.

១៩.

Na paresaṃ vilomāni, na paresaṃ katākataṃ;

Attanova avekkheyya, katāni akatānica.

បុគ្គលមិនគប្បីរំពឹងមើលពាក្យខុសឆ្ងងរបស់ជនដទៃ មិនគប្បីរំពឹងមើលកិច្ចការដែលធ្វើហើយ និងមិនទាន់ធ្វើរបស់ជនដទៃឡើយ គប្បីរំពឹងមើលតែការងារដែលធ្វើហើយ និងមិនទាន់ធ្វើរបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។

20.

២០.

Su [Pg.155] dasaṃ vajjamaññesaṃ, attano pana duddasaṃ;

Paresañhi so vajjāni, ophunāti yathā bhusaṃ;

Attano pana chādeti, kaliṃva kitavā saṭṭho.

ទោសរបស់ជនដទៃ ងាយមើលឃើញ តែទោសរបស់ខ្លួនឯង ក្រឡេកឃើញបានដោយកម្រ ព្រោះថាបុគ្គលនោះ តែងរោយរាយនូវទោសរបស់ជនដទៃ ដូចជាអង្កាម ប៉ុន្តែតែងលាក់បាំងនូវទោសរបស់ខ្លួន ដូចជាអ្នកលេងល្បែងដ៏កំខូច លាក់បាំងនូវគ្រាប់ឡុកឡាក់ដែលចាញ់ យ៉ាងនោះឯង។

21.

២១.

Nidhīnaṃva [Pg.156] pavattānaṃ, yaṃ passe vajjadassinaṃ;

Niggayhavādiṃ medhāviṃ, tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje.

បុគ្គលឃើញនូវបណ្ឌិតណា ដែលជាអ្នកពោលចង្អុលបង្ហាញទោស ជាអ្នកនិយាយកម្រាបសង្កត់សង្កិន មានប្រាជ្ញា គប្បីសេពគប់នឹងបណ្ឌិតបែបនោះ ដូចជាអ្នកចង្អុលបង្ហាញកំណប់ទ្រព្យដ៏មានតម្លៃ យ៉ាងនោះឯង។

22.

២២.

Tādisaṃ bhajamānassa,Seyyohoti napāpiyo;

Iti vuttaṃ munindena,Tilokaggena satthunā.

កាលបើបុគ្គលសេពគប់នឹងបណ្ឌិតបែបនោះ តែងមានតែសេចក្តីចម្រើន មិនមានសេចក្តីសាបសូន្យឡើយ នេះជាព្រះពុទ្ធដីកាដែលព្រះមុនិន្ទ្រ ជាព្រះសាស្តាដ៏ប្រសើរក្នុងត្រៃលោក បានសម្តែងទុកហើយ។

23.

២៣.

Mettā [Pg.157] gandhena vāsento,Dosaṃ dūrekare budho;

Dūrāsannesu sabbesu,Attano verikesupi.

បណ្ឌិតកាលផ្សព្វផ្សាយដោយក្លិនក្រអូបនៃមេត្តា គប្បីធ្វើនូវទោសៈឲ្យនៅឆ្ងាយ ក្នុងសត្វទាំងឡាយទាំងជិតទាំងឆ្ងាយ សូម្បីតែក្នុងពួកសត្រូវរបស់ខ្លួន។

24.

២៤.

Hane dosū panāhāni, anattha kārakāni hi;

Tesva santesu sabbesu, mettāhoti sunimmalā.

បុគ្គលគb្បីសម្លាប់ចោលនូវទោសៈនិងឧបនាហៈ (ការចងគំនុំ) ដែលជាគ្រឿងធ្វើនូវសេចក្តីវិនាស ព្រោះថាកាលបើធម៌ទាំងនោះមិនមានហើយ មេត្តាភាវនាតែងស្អាតបរិសុទ្ធក្រៃលែង។

25.

២៥.

Sataṃ [Pg.158] dujjana vākyehi, namano yāti vikriyaṃ;

Nahitāpayituṃ sakkā, gaṅgānadiṃ tiṇukkayā.

ចិត្តរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ តែងមិនដល់នូវសេចក្តីប្រែប្រួលដោយពាក្យរបស់ជនពាលឡើយ ព្រោះថាមិនអាចធ្វើទន្លេគង្គាឲ្យក្តៅបានឡើយ ដោយគប់ស្មៅដែលឆេះ។

26.

២៦.

Nahi nindā pasaṃsāhi, sataṃ manovikāratā;

Na kadācipi kampeyya, vātehi selapabbato.

ពិតណាស់ ចិត្តរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ តែងមិនប្រែប្រួលដោយការនិន្ទានិងការសរសើរឡើយ ដូចជាភ្នំថ្មដា តែងមិនញាប់ញ័រដោយកម្លាំងខ្យល់ក្នុងកាលណាៗ យ៉ាងនោះឯង។

27.

២៧.

Nadiyaṃ [Pg.159] khuddakā nāvā, vicīhi unnatonatā;

Mahānāvā nakampanti, mahantīhi vicīhipi.

ទូកតូចក្នុងទន្លេ តែងអណ្តែតឡើងចុះដោយសាររលក ចំណែកឯសំពៅធំ តែងមិនញាប់ញ័រឡើយ សូម្បីតែត្រូវរលកដ៏ធំៗបោកបក់ក៏ដោយ។

28.

២៨.

Loke pasaṃsa nindāhi, dujjanovunnatonato;

Santopañño nacalati, mahānindā thutīhipi.

ជនពាលតែងអណ្តែតឡើងចុះ ដោយការសរសើរនិងការនិន្ទាក្នុងលោក ចំណែកឯសប្បុរសអ្នកមានប្រាជ្ញា តែងមិនញាប់ញ័រឡើយ សូម្បីតែដោយការនិន្ទានិងការសរសើរដ៏ធំធេងក៏ដោយ។

29.

២៩.

Seloselo [Pg.160] nileheva,Vaṇṇāvaṇṇā asassatā;

Lābhālābhā sukhādukkhā,Yasāyasā nakampati.

ដូចជាភ្នំថ្មដាដ៏មាំមួន មិនញាប់ញ័រដោយលោកធម៌ទាំងឡាយ មានលាភនិងការអត់លាភ យសនិងការអត់យស និន្ទានិងសរសើរ សុខនិងទុក្ខ ដែលជារបស់មិនទៀងទាត់ យ៉ាងនោះឯង។

30.

៣០.

Khamādhagga karetassa, dujjano kiṃ karissati;

Atiṇe patito aggi, sayameva pasambhati.

បុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីអត់ធ្មត់ជាអាវុធដ៏ប្រសើរ ជនពាលនឹងធ្វើអ្វីបាន ភ្លើងដែលធ្លាក់ចុះលើទីកន្លែងដែលគ្មានស្មៅ តែងរំងាប់ទៅដោយខ្លួនឯង។

31.

៣១.

Sayameva [Pg.161] sakattānaṃ, maccubbhayena tacchatu;

Māññe tacchatu dosena, kimatthaṃ aññatacchanaṃ.

បុគ្គលគប្បីកាត់សង្វារខ្លួនឯង ដោយសេចក្តីខ្លាចចំពោះសេចក្តីស្លាប់ កុំគប្បីកាត់សង្វារអ្នកដទៃដោយទោសៈឡើយ តើការកាត់សង្វារអ្នកដទៃមានប្រយោជន៍អ្វី?

32.

៣២.

Māññe taccha tudosena, naseyyo aññatacchanaṃ;

Māñño taṃ ahibyaggheva, domanassena bhāyatu.

កុំគប្បីកាត់សង្វារអ្នកដទៃដោយទោសៈឡើយ ការកាត់សង្វារអ្នកដទៃ មិនប្រសើរឡើយ កុំឲ្យអ្នកដទៃខ្លាចខ្លួនដោយសេចក្តីទោមនស្ស ដូចជាខ្លាចពស់និងខ្លាឡើយ។

33.

៣៣.

Nissāya [Pg.162] garukātabbaṃ, bahūnaṃ pāpamocanaṃ;

Acāpallena santena, garukātabbataṃ vaje.

បុគ្គលគប្បីដល់នូវភាពជាបុគ្គលគួរគោរព ដោយសេចក្តីមិនឃ្លេងឃ្លោង និងសេចក្តីស្ងប់ ព្រោះការអាស្រ័យបុគ្គលដែលគួរគោរព តែងជាគ្រឿងរួចផុតចាកបាបរបស់ជនជាច្រើន។

34.

៣៤.

Nissāya garukātabbaṃ, bahūnaṃ puññavaḍḍhanaṃ;

Garukātabbataṃ gacche, dhītiyā sīla guttiyā.

បុគ្គលគប្បីដល់នូវភាពជាបុគ្គលគួរគោរព ដោយសេចក្តីព្យាយាម និងការរក្សាសីល ព្រោះការអាស្រ័យបុគ្គលដែលគួរគោរព តែងជាគ្រឿងចម្រើនបុណ្យរបស់ជនជាច្រើន។

35.

៣៥.

Santaṃ [Pg.163] hi sīlavaṃ dhītiṃ, hirottappena bhāyati;

Dujjanaṃ domanassena, ahibyaggheva bhāyati.

ពិតណាស់ ជនទាំងឡាយតែងខ្លាចបុគ្គលអ្នកស្ងប់ មានសីល មានប្រាជ្ញា ដោយហិរិនិងឱត្តប្បៈ ចំណែកឯជនពាល គេតែងខ្លាចដោយសេចក្តីទោមនស្ស ដូចជាខ្លាចពស់និងខ្លា យ៉ាងនោះឯង។

36.

៣៦.

Napharusāya vācāya, aññe dameyya paṇḍito;

Attānaṃva dametvāna, aññe saṇhena ovade.

បណ្ឌិតមិនគប្បីទូន្មានអ្នកដទៃដោយពាក្យទ្រគោះបោះបោកឡើយ គប្បីទូន្មានខ្លួនឯងជាមុនសិន រួចសឹមប្រដៅអ្នកដទៃដោយពាក្យទន់ភ្លន់។

37.

៣៧.

Citte [Pg.164] saṇhe asaṇhāpi, navācāpharusā bhave;

Tasmā ovā danādīsu, rakkheyya thaddhacittato.

កាលបើចិត្តទន់ភ្លន់ហើយ ទោះបីពាក្យមិនទន់ភ្លន់ ក៏មិនទៅជាពាក្យទ្រគោះបោះបោកដែរ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងការប្រដៅជាដើម បុគ្គលគប្បីរក្សាចិត្តមិនឲ្យរឹងត្អឹងឡើយ។

38.

៣៨.

Attāna movadatthāya, sikkheyya buddhabhāsitaṃ;

Parampi anukampāya, icchanto anusāsaye.

បុគ្គលគប្បីសិក្សានូវព្រះពុទ្ធវចនៈ ដើម្បីប្រដៅខ្លួនឯង និងគប្បីប្រដៅអ្នកដទៃដោយសេចក្តីអនុគ្រោះ ព្រោះប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍ដល់គេ។

39.

៣៩.

Aññaṃ naniggahe kiñci, sutena paṭipattiyā;

Attaniggahaṇaṃ seyyo, nunnameyya jinoraso.

បុគ្គលមិនគប្បីសង្កត់សង្កិនអ្នកដទៃឡើយ ដោយការចេះដឹង ឬការប្រតិបត្តិ ការទូន្មានខ្លួនឯង ប្រសើរជាង ព្រះជិនបុត្រមិនគប្បីលើកតម្កើងខ្លួនឡើយ។

40.

៤០.

Nāvīkareyya [Pg.165] dosaṃvā, lobhaṃ mānaṃ sakaṃmalaṃ;

Māññe maññantu taṃ disvā, cirappabba jito nuti.

បុគ្គលមិនគប្បីធ្វើឲ្យប្រាកដនូវទោសៈ លោភៈ មានះ ដែលជាមន្ទិលរបស់ខ្លួនឡើយ កុំឲ្យអ្នកដទៃឃើញហើយ គិតថា «លោកនេះបួសយូរហើយឬហ្ន៎» ដូច្នេះឡើយ។

41.

៤១.

Kakacena ttachedente, verikepinadosaye;

Iccovādaṃ munindassa, sampaṭiccha jinoraso.

ទោះបីពួកសត្រូវយកអារកាត់អវយវៈដោយរណា ក៏មិនគប្បីធ្វើចិត្តឲ្យប្រទូស្តក្នុងពួកសត្រូវឡើយ ព្រះជិនបុត្រគប្បីទទួលយកនូវឱវាទនេះរបស់ព្រះមុនិន្ទ្រចុះ។

42.

៤២.

Verī [Pg.166] accupanāhīpi, rūpeva dukkhakārako;

Na tva tabbisaye nāme, dukkhaṃ mākari cetasi.

សត្រូវទោះបីមានការចងគំនុំខ្លាំងក្លា តែងធ្វើទុក្ខឲ្យកើតឡើងតែក្នុងរូបកាយប៉ុណ្ណោះ មិនមែនក្នុងនាមធម៌ដែលមិនមែនជាវិស័យរបស់គេឡើយ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកកុំធ្វើចិត្តឲ្យមានទុក្ខឡើយ។

43.

៤៣.

Verī tibandha veropi, iheva dukkhakārako;

Bhavantaraṃ naanveti, sakammunā gato hiso.

សត្រូវទោះបីមានពៀរចងទុកយ៉ាងមាំមួន តែងធ្វើទុក្ខឲ្យកើតឡើងតែក្នុងលោកនេះប៉ុណ្ណោះ តែងមិនតាមទៅក្នុងភពដទៃឡើយ ព្រោះថាគេទៅតាមកម្មរបស់ខ្លួនឯង។

44.

៤៤.

Dosotu [Pg.167] iha pīḷetvā,Dukkhāvaho bhavebhave;

Mahānattha karaṃ dosaṃ,Kasmā vaḍḍheti cetasi.

ចំណែកឯទោសៈ តែងបៀតបៀនក្នុងលោកនេះ ហើយនាំមកនូវទុក្ខក្នុងភពតូចភពធំ ហេតុអ្វីក៏អ្នកបណ្តោយឲ្យទោសៈដែលធ្វើនូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេង ចម្រើនឡើងក្នុងចិត្ត?

45.

៤៥.

Mettāsītambusekena, jinovāda manussaraṃ;

Mahā nattha karaṃ dosaṃ, nibbāyatu sa cetasi.

បុគ្គលកាលរលឹកឃើញនូវឱវាទរបស់ព្រះជិនស្រី គប្បីរំលត់នូវទោសៈដែលធ្វើនូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេងក្នុងចិត្ត ដោយការស្រោចស្រពនូវទឹកត្រជាក់គឺមេត្តា។

46.

៤៦.

Chaddanto [Pg.168] luddakaṃ pāpaṃ, bhūridattohi tuṇḍikaṃ;

Dhammapālo khami tātaṃ, kapindo kandaro pataṃ.

ព្រះឆទ្ទន្ត អត់ទោសឲ្យព្រានព្រៃចិត្តបាប ព្រះភូរិទត្ត អត់ទោសឲ្យអាលម្ពាយនៈ ព្រះធម្មបាល អត់ទោសឲ្យព្រះបិតា ស្ដេចស្វា អត់ទោសឲ្យបុរសដែលធ្លាក់ក្នុងជ្រោះភ្នំ។

47.

៤៧.

Asaṅkhyeyya ttabhāvesu, paravajjaṃ titikkhato;

Nāthassa pāramiṃ khantiṃ, saraṃ dhīro titikkhatu.

បុគ្គលជាអ្នកមានប្រាជ្ញា កាលរលឹកឃើញនូវខន្តីបារមីរបស់ព្រះលោកនាថ ដែលទ្រង់បានអត់ធន់នឹងទោសរបស់ជនដទៃ ក្នុងអត្តភាពរាប់មិនអស់ គប្បីអត់ធន់ចុះ។

48.

៤៨.

Sāsane [Pg.169] ciravāsena, evaṃ niddosakā iti;

Tuvaṃ paṭicca maññantu, sāsane sappayojanaṃ.

សូមឲ្យជនទាំងឡាយអាស្រ័យនឹងអ្នក ហើយយល់ឃើញថា «ការរស់នៅយូរក្នុងព្រះសាសនា តែងមិនមានទោសយ៉ាងនេះ» និងយល់ឃើញថា «ព្រះសាសនាមានប្រយោជន៍ច្រើន»។

49.

៤៩.

Sāsane cira vāsāpi, mādisāva ime iti;

Tamāgamma namaññantu, sāsane nippayojanaṃ.

សូមកុំឲ្យជនទាំងឡាយអាស្រ័យនឹងអ្នក ហើយយល់ឃើញថា «ទោះបីរស់នៅយូរក្នុងព្រះសាសនា ក៏នៅតែដូចជាយើងដែរ» ហើយយល់ឃើញថា «ព្រះសាសនាមិនមានប្រយោជន៍» ឡើយ។

50.

៥០.

Dve usetīti doso so, saparaṃ dayhate dvayaṃ;

Pahātabbo sa sabbesu, parattha sattha micchatā.

ទោសៈនោះ តែងដុតកំដៅនូវជនទាំងពីរ គឺដុតកំដៅទាំងខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ ព្រោះហេតុនោះ ទោសៈនោះ បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍ខ្លួននិងអ្នកដទៃ គប្បីលះបង់ចេញក្នុងសត្វទាំងពួង។

51.

៥១.

Paradinnehi [Pg.170] noāyu, tiṭṭhate nāttano vasā;

Paravajjaṃ khametabbaṃ, nasādhu aññavirodhito.

អាយុជីវិតមិនមែនស្ថិតនៅដោយសាររបស់ដែលអ្នកដទៃឲ្យឡើយ ទាំងមិនស្ថិតនៅតាមអំណាចរបស់ខ្លួនដែរ បុគ្គលគប្បីអត់ធន់ចំពោះទោសរបស់អ្នកដទៃ ការទាស់ទែងនឹងអ្នកដទៃមិនមែនជាការល្អឡើយ។

52.

៥២.

Jeguccha [Pg.171] kkosa nindāni, bālo gaṇhāti akkhamo;

Khamantotu nagaṇhāti, jānaṃ jegucchitāniti.

ជនពាលដែលមិនមានសេចក្ដីអត់ធន់ តែងទទួលយកពាក្យគួរខ្ពើម ពាក្យជេរប្រមាថ និងពាក្យនិន្ទា ចំណែកឯអ្នកមានសេចក្ដីអត់ធន់ ដឹងច្បាស់នូវពាក្យគួរខ្ពើមទាំងនោះហើយ តែងមិនទទួលយកឡើយ។

53.

៥៣.

Paradinnāni vaccāni, pābhatanti nakocipi;

Gaṇheyyevaṃ duruttāni, agaṇhanto khame sato.

គ្មាននរណាម្នាក់ឡើយដែលទទួលយកលាមកដែលអ្នកដទៃឲ្យថាជាវត្ថុផ្ញើ (ដង្វាយ) យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលអ្នកមានស្មារតី កាលមិនទទួលយកនូវពាក្យពោលអាក្រក់ទាំងឡាយ គប្បីអត់ធន់សង្កត់ចិត្តចុះ។

54.

៥៤.

Nadi [Pg.172] kallola viciyo, tīraṃ patvā samantidha;

Sabbe uppatitā dosā, khantipatvā samanti te.

រលក និងទឹកជោរក្នុងទន្លេ តែងរម្ងាប់ទៅក្នុងទីនេះកាលបើដល់ច្រាំង យ៉ាងណាមិញ ទោសៈទាំងឡាយដែលកើតឡើងហើយទាំងអស់ តែងរម្ងាប់ទៅកាលបើដល់នូវសេចក្ដីអត់ធន់។

55.

៥៥.

Dosummattaka vācāya, nummatto kiṃkarissati;

Bhave yyummattako sova, tādisaṃ vacanaṃ bhaṇaṃ.

បុគ្គលដែលមិនឆ្កួត តើនឹងធ្វើអ្វីកើតចំពោះពាក្យសម្ដីរបស់មនុស្សឆ្កួតដោយសារកំហឹង? បុគ្គលដែលពោលពាក្យបែបនោះ ខ្លួនឯងហ្នឹងហើយនឹងទៅជាមនុស្សឆ្កួត។

56.

៥៦.

Kodhano akkhamo añña, duṭṭhasaññī bhayāluko;

Gāmamajjhe aḷakkova, tathā māhohi taṃ jaha.

បុគ្គលអ្នកក្រោធ មិនអត់ធន់ សម្គាល់អ្នកដទៃក្នុងផ្លូវអាក្រក់ និងជាអ្នកខ្លាចរអា តែងប្រៀបដូចជាឆ្កែឆ្កួតនៅកណ្ដាលភូមិ អ្នកកុំធ្វើជាមនុស្សបែបនោះឡើយ ចូរលះបង់សេចក្ដីក្រោធនោះចេញទៅ។

57.

៥៧.

Mettāluko [Pg.173] khamāsīlo,Sabbaṭṭhānesunibbhayo;

Parattha sattha micchanto,Khanti mettañca bhāvaye.

បុគ្គលអ្នកមានមេត្តា មានសេចក្ដីអត់ធន់ជាសីល មិនមានភ័យក្នុងទីទាំងពួង កាលប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ គប្បីចម្រើននូវខន្តី និងមេត្តាចុះ។

58.

៥៨.

Parakkosāni nindāni, taṃva paccenti nāññagū;

Khittaṃpaṃsuva vātuddhaṃ, garukaṃ kiṃ khamāyate.

ការជេរប្រមាថ និងការនិន្ទារបស់អ្នកដទៃ តែងត្រឡប់ទៅរកបុគ្គលនោះវិញ មិនទៅកាន់អ្នកដទៃឡើយ ប្រៀបដូចជាធូលីដែលគេបាចទៅច្រាសខ្យល់ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមានចិត្តធ្ងន់មិនអត់ធន់សង្កត់ចិត្ត?

59.

៥៩.

Akkosantoca [Pg.174] nindīca, pīḷito saka kammunā;

Idha peccaca nīceyyo, naṃnayaṃ gaṇhi akkhamo.

អ្នកជេរប្រមាថ និងអ្នកនិន្ទា តែងត្រូវបៀតបៀនដោយកម្មរបស់ខ្លួន តែងទៅជាអ្នកថោកទាបក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ បុគ្គលអ្នកមិនអត់ធន់ មិនគប្បីកាន់យកនូវផ្លូវរបស់ជននោះឡើយ។

60.

៦០.

Akkoso [Pg.175] maṃ naāgacchi,Tassevā natthakārako;

Iti ñatvāva sappañño,Akkosaṃ na garuṃ kare.

ពាក្យជេរប្រមាថមិនបានមកដល់អាត្មាអញឡើយ ពាក្យនោះតែងធ្វើនូវសេចក្ដីវិនាសដល់បុគ្គលនោះឯង អ្នកមានប្រាជ្ញាដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះហើយ មិនគប្បីធ្វើពាក្យជេរប្រមាថនោះឲ្យជាដុំកំភួនឡើយ។

61.

៦១.

Vikārāpatti micchanto, verī bahu mupakkami;

Māmittavasa manvehi, nibbikāro tuvaṃbhava.

សត្រូវកាលប្រាថ្នាចង់ឲ្យយើងប្រែប្រួល តែងចូលមកជិតដោយឧបាយច្រើនយ៉ាង អ្នកកុំលុះក្នុងអំណាចនៃសត្រូវឡើយ ចូរជាបុគ្គលមិនមានសេចក្ដីប្រែប្រួលចុះ។

62.

៦២.

Mettambunā saddosoca, paradosoca sammati;

Mettāsekena sabbesu, sabbatoggiṃ nipāraye.

ទោសៈរបស់ខ្លួន និងទោសៈរបស់អ្នកដទៃ តែងរម្ងាប់ទៅបានដោយទឹកគឺមេត្តា បុគ្គលគប្បីពន្លត់នូវភ្លើងកំហឹងទាំងពួងក្នុងសត្វទាំងពួង ដោយការស្រោចស្រពនូវមេត្តា។

63.

៦៣.

Sadosa [Pg.176] paradosaggiṃ, sabbato disato ṭṭhitaṃ;

Mettā toyena vāreyya, siyā nibbuti sabbadhi.

បុគ្គលគប្បីរារាំងនូវភ្លើងគឺទោសៈរបស់ខ្លួន និងទោសៈរបស់អ្នកដទៃ ដែលតាំងនៅសព្វទិសទី ដោយទឹកគឺមេត្តា សេចក្ដីរលត់ទុក្ខគប្បីមានក្នុងទីទាំងពួង។

64.

៦៤.

Nagame attano aggiṃ, paraggiṃvāpi nāgame;

Mettambunāva nibbātu, saparaggi dvayaṃ bhusaṃ.

មិនគប្បីនាំមកនូវភ្លើងរបស់ខ្លួន ទាំងមិនគប្បីនាំមកនូវភ្លើងរបស់អ្នកដទៃឡើយ ភ្លើងទាំងពីរគឺភ្លើងរបស់ខ្លួន និងភ្លើងរបស់អ្នកដទៃដ៏ខ្លាំងក្លា គប្បីរលត់ទៅដោយទឹកគឺមេត្តា។

65.

៦៥.

Guṇī [Pg.177] guṇī nandindāya, pasaṃsāya guṇī guṇī;

Nindaṃnindaṃ nakuppeyya, nasādiye thutiṃ thutiṃ.

អ្នកមានគុណធម៌ តែងតែជាអ្នកមានគុណធម៌ ទោះបីជាមានការនិន្ទា ឬការសរសើរ មិនគប្បីខឹងចំពោះការនិន្ទាឡើយ ទាំងមិនគប្បីត្រេកអរចំពោះការសរសើរឡើយ។

66.

៦៦.

Guṇaṃ nindāya nāsetuṃ, nasakkā koci kussako;

Vaḍḍhetuṃvā pasaṃsāya, garuṃkare na taṃdvayaṃ.

ជនអាក្រក់ណាម្នាក់ មិនអាចបំផ្លាញគុណធម៌ដោយការនិន្ទា ឬធ្វើឲ្យចម្រើនឡើងដោយការសរសើរបានឡើយ បុគ្គលមិនគប្បីធ្វើនូវធម៌ទាំងពីរយ៉ាងនោះឲ្យជាដុំកំភួនឡើយ។

67.

៦៧.

Dosabbhā [Pg.178] mala sañchanno, mettācando na rocati;

Taṃmuttassa tu etassa, atissaya pabhāvato.

ព្រះចន្ទគឺមេត្តា កាលបើត្រូវពពកគឺទោសៈបិទបាំងហើយ តែងមិនរុងរឿងឡើយ ចំណែកឯព្រះចន្ទគឺមេត្តានោះ កាលបើរួចផុតពីពពកគឺទោសៈនោះហើយ តែងរុងរឿងក្រៃលែងដោយសារមានពន្លឺដ៏លើសលប់។

68.

៦៨.

Su sutta buddha supinā, dvepiyā gutti nākkamo;

Samādhi sumukhā muḷhā, brahmā tyekā dasa gguṇā.

ការដេកលក់ជាសុខ ១ ការភ្ញាក់ឡើងជាសុខ ១ មិនយល់សប្តិអាក្រក់ ១ ជាទីស្រឡាញ់នៃមនុស្សទាំងឡាយ ១ ជាទីស្រឡាញ់នៃអមនុស្សទាំងឡាយ ១ ទេវតាទាំងឡាយរក្សា ១ ភ្លើង ពិស ឬគ្រឿងសាស្ត្រាវុធមិនបៀតបៀន ១ ចិត្តតាំងមាំបានឆាប់ ១ ពណ៌សម្បុរមុខស្រស់បស់ ១ មិនវង្វេងធ្វើមរណកាល ១ ទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក ១ ទាំងនេះជាអានិសង្ស ១១ ប្រការ។

69.

៦៩.

Sītaṃ [Pg.179] karotu mettāya, cakkhuṃ lābhetu paññāya;

Mākāsinippabhe caññe, cando hohi gategate.

ចូរធ្វើឲ្យត្រជាក់ត្រជុំដោយមេត្តា ចូរឲ្យបាននូវចក្ខុគឺបញ្ញា កុំធ្វើជាអ្នកគ្មានពន្លឺក្នុងអាកាសដូចជាអ្នកដទៃឡើយ ចូរធ្វើខ្លួនឲ្យដូចជាព្រះចន្ទក្នុងទីដែលទៅហើយៗចុះ។

70.

៧០.

Dūrāsannesu [Pg.180] sabbesu, mettaṃ pesetu pābhataṃ;

Dhammaṃ desetu pattānaṃ, cando hohi gategate.

ចូរផ្ញើនូវមេត្តាជាដង្វាយទៅកាន់សត្វទាំងពួង ទាំងក្នុងទីជិតនិងទីឆ្ងាយ ចូរពោលសម្ដែងធម៌ដល់ជនទាំងឡាយដែលមកដល់ ចូរធ្វើខ្លួនឲ្យដូចជាព្រះចន្ទក្នុងទីដែលទៅហើយៗចុះ។

71.

៧១.

Sampattānaṃ malaṃ dhova, sītaṃkare sadādayo;

Uccanīce navisese, jalassamo gategate.

ចូរលាងជម្រះនូវមន្ទិលរបស់ជនទាំងឡាយដែលមកដល់ ចូរធ្វើឲ្យត្រជាក់ត្រជុំ និងមានសេចក្ដីអាណិតអាសូរជានិច្ច កុំប្រកាន់ថ្នាក់ខ្ពស់ទាបឡើយ ចូរធ្វើខ្លួនឲ្យដូចជាទឹកក្នុងទីដែលទៅហើយៗចុះ។

72.

៧២.

Asaassatesu [Pg.181] phuṭṭhesu, lokadhammesu aṭṭhasu;

Patiṭṭho nibbikāro tvaṃ, pathavīsadiso bhava.

កាលបើត្រូវលោកធម៌ទាំង ៨ ប្រការ ដែលមិនទៀងទាត់ពាល់ត្រូវហើយ ចូរជាអ្នកមានទីពឹង មិនមានសេចក្ដីប្រែប្រួល ចូរធ្វើខ្លួនឲ្យដូចជាផែនដីចុះ។

73.

៧៣.

Nākāsi kalahaṃ silā, sadā kenaci niccalā;

Mettāyanto khamāyanto, mahāsilaṃ guruṃkare.

ផ្ទាំងថ្មតែងមិនធ្វើនូវជម្លោះនឹងនរណាម្នាក់ឡើយ តែងតែនឹងនរជានិច្ច កាលបើមានមេត្តា និងមានសេចក្ដីអត់ធន់ គប្បីធ្វើខ្លួនឲ្យធ្ងន់ដូចជាមហាថ្មដាចុះ។

74.

៧៤.

Silāva [Pg.182] sīlavā hotu, duruttāni titikkhatu;

Paccutte dosasaṃvaḍḍho, anuttova pasambhati.

អ្នកមានសីល គប្បីជាអ្នកនឹងនរដូចជាផ្ទាំងថ្ម គប្បីអត់ធន់ចំពោះពាក្យពោលអាក្រក់ទាំងឡាយ កាលបើពោលតបវិញ ទោសៈតែងចម្រើនឡើង តែបើមិនពោលតបវិញ ទោសៈនោះតែងរម្ងាប់ទៅ។

75.

៧៥.

Sabbe ahaṃva icchanti, sattā sukhanti ñātuna;

Bhāveyya kamato mettaṃ, piya majjhatta verike.

កាលបើដឹងថា សត្វទាំងឡាយទាំងពួង តែងប្រាថ្នានូវសេចក្ដីសុខដូចជាអាត្មាអញដែរ គប្បីចម្រើនមេត្តាតាមលំដាប់ គឺក្នុងបុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ បុគ្គលជាកណ្ដាល និងបុគ្គលជាសត្រូវ។

76.

៧៦.

Sabbe [Pg.183] tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno;

Attānaṃ upamaṃ katvā, nahaneyya naghātaye.

សត្វទាំងពួងតែងតក់ស្លុតចំពោះអាជ្ញា សត្វទាំងពួងតែងខ្លាចចំពោះសេចក្ដីស្លាប់ បុគ្គលធ្វើខ្លួនឲ្យជាឧបមាហើយ មិនគប្បីសម្លាប់ឯង មិនគប្បីប្រើគេឲ្យសម្លាប់ឡើយ។

77.

៧៧.

Sukha kāmāni bhūtāni,Yodaṇḍena vihiṃsati;

Attano sukha mesāno,Pecca so nalabhesukhaṃ.

សត្វទាំងឡាយតែងប្រាថ្នានូវសេចក្ដីសុខ បុគ្គលណាស្វែងរកសេចក្ដីសុខសម្រាប់ខ្លួនឯង តែបែរជាបៀតបៀនសត្វទាំងឡាយដោយអាជ្ញា បុគ្គលនោះលុះលះលោកនេះទៅហើយ តែងមិនបានសេចក្ដីសុខឡើយ។

78.

៧៨.

Averā [Pg.184] byāpajjā nīgho, sukhī cassaṃ ahaṃva me;

Hitakāmā tathā assu, majjhattā verinopica.

សូមឲ្យអាត្មាអញជាអ្នកមិនមានពៀរ មិនមានការបៀតបៀន មិនមានទុក្ខ មានសេចក្ដីសុខចុះ យ៉ាងណាមិញ សូមឲ្យពួកជនអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ ពួកជនជាកណ្ដាល និងពួកជនជាសត្រូវរបស់អាត្មាអញ បានជាអ្នកបែបនោះដែរចុះ។

79.

៧៩.

Mātaro [Pg.185] bhātaro ñātī, dāyako pāsakāpica;

Sukhīhontūti bhāveyya, caje tesuca lagganaṃ.

គប្បីចម្រើនមេត្តាចិត្តថា សូមឲ្យមាតា បងប្អូន ញាតិសាលោហិត ឧបាសកអ្នកផ្ដល់ទាន និងពួកជនអ្នកគាំទ្រទាំងឡាយ ចូរជាអ្នកមានសេចក្ដីសុខចុះ ហើយគប្បីលះបង់នូវការជំពាក់ចិត្តក្នុងជនទាំងនោះចេញ។

80.

៨០.

Doso mettāya dūrāri, taṇhā āsanna verikā;

Taṇhaṃ piyesu vāreyya, dosaṃ verīsu mettiko.

ទោសៈជាសត្រូវឆ្ងាយនៃមេត្តា តណ្ហាជាសត្រូវជិត បុគ្គលអ្នកមានមេត្តា គប្បីរារាំងតណ្ហាក្នុងពួកជនជាទីស្រឡាញ់ និងរារាំងទោសៈក្នុងពួកជនជាសត្រូវ។

81.

៨១.

Ekuddese [Pg.186] kakammāca, sissā ācariyā sukhī;

Hontu sabrahmacārīca, teca ññoñña hitāvahā.

សូមឲ្យពួកសិស្ស អាចារ្យ និងសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ដែលមានការសិក្សារួមគ្នា និងមានការងាររួមគ្នា ចូរជាអ្នកមានសេចក្ដីសុខចុះ ហើយសូមឲ្យពួកជនទាំងនោះនាំមកនូវប្រយោជន៍ដល់គ្នាទៅវិញទៅមក។

82.

៨២.

Rājānoca amaccāca, gāme issariyā sukhī;

Bhavantu devatāyoca, tehi surakkhito sukho.

សូមឲ្យព្រះរាជាទាំងឡាយ អាមាត្យទាំងឡាយ ពួកជនជាធំក្នុងភូមិ និងទេវតាទាំងឡាយ ចូរជាអ្នកមានសេចក្ដីសុខចុះ បុគ្គលដែលទេវតាទាំងនោះគ្រប់គ្រងរក្សាបានល្អហើយ តែងជាសុខ។

83.

៨៣.

Mayaṃ [Pg.187] yena suguttāva,Sukhitā raṭṭhavāsino;

Sukhī kalla tthu sorājā,Tejavanto cirāyuko.

ពួកយើងជាអ្នកនៅក្នុងដែនដី តែងជាអ្នកដែលព្រះរាជាណាគ្រប់គ្រងរក្សាបានល្អហើយ និងមានសេចក្ដីសុខ សូមឲ្យព្រះរាជានោះជាអ្នកមានសេចក្ដីសុខ មិនមានរោគ មានតេជះ និងមានព្រះជន្មាយុយឺនយូរចុះ។

84.

៨៤.

Raṭṭha [Pg.188] piṇḍena jīvāma, raṭṭhavāsī sukhantuti;

Bhāveyyevaṃ amoghaṃva, raṭṭhapiṇḍaṃ subhuñjati.

ពួកយើងរស់នៅដោយសារដុំបាយរបស់ដែនដី សូមឲ្យអ្នកដែនដីទាំងឡាយមានសេចក្ដីសុខចុះ បុគ្គលគប្បីចម្រើនមេត្តាចិត្តយ៉ាងនេះឯង ឈ្មោះថាបរិភោគដុំបាយរបស់ដែនដីមិនសូន្យទទេឡើយ។

85.

៨៥.

Āpāyikā bahū santi, mātāpitādi pubbakā;

Tecaññeca sukhīnīghā, ssva byāpajjā averino.

ពួកសត្វដែលទៅកើតក្នុងអបាយភូមិ មានមាតាបិតាជាដើមក្នុងជាតិមុនៗ មានច្រើនណាស់ សូមឲ្យសត្វទាំងនោះ និងសត្វដទៃទៀត ជាអ្នកមានសេចក្ដីសុខ មិនមានទុក្ខ មិនមានការបៀតបៀន និងមិនមានពៀរវេរាចុះ។

86.

៨៦.

Sattā [Pg.189] bhūtāca pāṇāca, puggalā attabhāvikā;

Thī pū riyā nariyāca, devānarā nipātikā.

ពួកសត្វ ពួកភូត ពួកប្រាណ ពួកបុគ្គល ពួកអ្នកមានអត្តភាព ពួកស្ត្រី ពួកបុរស ពួកអរិយបុគ្គល ពួកអនរិយបុគ្គល ពួកទេវតា ពួកមនុស្ស និងពួកសត្វដែលធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយ...

87.

៨៧.

Averā hontu byāpajjā, anīghāca sukhī ime;

Attānaṃ parihārantu, catudhā iti bhāvaye.

សូមឲ្យសត្វទាំងឡាយទាំងនេះ ជាអ្នកមិនមានពៀរ មិនមានការបៀតបៀន មិនមានទុក្ខ មានសេចក្ដីសុខ រក្សាខ្លួនឲ្យជាសុខចុះ គប្បីចម្រើនមេត្តាចិត្ត ៤ យ៉ាង យ៉ាងនេះឯង។

88.

៨៨.

Puratthimāya [Pg.191] disāya, sabbesattā averino;

Abyāpajjā sukhīnīghā, hontūti tāva bhāvaye.

គប្បីចម្រើនមេត្តាចិត្តជាដំបូងយ៉ាងនេះថា សូមឲ្យសត្វទាំងពួងក្នុងទិសបូព៌ា ជាអ្នកមិនមានពៀរ មិនមានការបៀតបៀន មានសេចក្ដីសុខ មិនមានទុក្ខចុះ។

89.

៨៩.

Puratthimāya disāya, sabbepāṇātiādinā;

Dvādasakkhattuṃ bhāveyya, sesāsupi ayaṃnayo.

គប្បីចម្រើនមេត្តាចិត្តក្នុងទិសបូព៌ា ដោយពាក្យថា សូមឲ្យពួកប្រាណទាំងពួងជាដើម អស់វារៈ ១២ ដង វិធីនេះគប្បីប្រើក្នុងទិសដែលសេសសល់ទាំងឡាយដែរ។

90.

៩០.

Catuddisā [Pg.192] nudisā dho, uddhaṃ sattāca pāṇino;

Bhūtāca puggalā atta, bhāvī sabbe thi pūrisā.

សត្វទាំងឡាយ ពួកប្រាណ ពួកភូត ពួកបុគ្គល ពួកអ្នកមានអត្តភាព ពួកស្ត្រី ពួកបុរសទាំងអស់ ក្នុងទិសទាំង ៤ ទិសតូចទាំង ៤ ទិសខាងក្រោម និងទិសខាងលើ...

91.

៩១.

Ariyā ariyā devā, narāca vinipātikā;

Averā byāpajjā nīghā, sukhattāca bhavantu te.

ពួកអរិយបុគ្គល ពួកអនរិយបុគ្គល ពួកទេវតា ពួកមនុស្ស និងពួកសត្វដែលធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយ សូមឲ្យពួកជនទាំងនោះជាអ្នកមិនមានពៀរ មិនមានការបៀតបៀន មិនមានទុក្ខ និងមានខ្លួនជាសុខចុះ។

92.

៩២.

Catuddisā [Pg.193] nudisā dho, uddhanti dasakedisi;

Dvādase te paricchijja, bhāveyya puggale budho.

ទិសទាំង ៤ ទិសតូចទាំង ៤ ទិសខាងក្រោម និងទិសខាងលើ នេះជាទិសទាំង ១០ យ៉ាង អ្នកមានប្រាជ្ញាកំណត់នូវបុគ្គលទាំង ១២ ពួកនោះហើយ គប្បីចម្រើនមេត្តាចិត្តចុះ។

93.

៩៣.

Mettā [Pg.194] vassena temetu, pajjuntoviya sabbadhi;

Mākiñci parivajjehi, evaṃ mettā subhāvitā.

គប្បីស្រោចស្រពសត្វទាំងពួងដោយទឹកភ្លៀងគឺមេត្តា ឲ្យដូចជាមេឃបង្អុរភ្លៀងក្នុងទីទាំងពួង កុំវៀរចាកសត្វណាមួយឡើយ មេត្តាដែលបុគ្គលចម្រើនយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាមេត្តាដែលគេចម្រើនល្អហើយ។

94.

៩៤.

Pañcā nodhi sattodhisā, siyuṃ dvādasapuggalā;

Ntu catūhesu bhāvetvā, aṭṭhatālīsakā siyuṃ.

បុគ្គល ១២ ពួក គឺអនោធិសបុគ្គល ៥ ពួក និងឱធិសបុគ្គល ៧ ពួក កាលបើបុគ្គលចម្រើនក្នុងទិសទាំង ៤ គប្បីជាមេត្តា ៤៨ ប្រការ។

95.

៩៥.

Dasakedisi [Pg.195] tāmettā, catussata asītiyo;

Aṭṭhatālīsāhi pañca, satā ṭṭhavīsa sādhikā.

មេត្តាចិត្តទាំងនោះ កាលបើចម្រើនក្នុងទិសទាំង ១០ តែងមាន ៤៨០ ប្រការ កាលបូករួមនឹង ៤៨ ប្រការទៀត តែងបានជាមេត្តា ៥២៨ ប្រការ។

96.

៩៦.

Dukkhite [Pg.196] karuṇaṃ brūhe, muditaṃ sukhite jane;

Mettāceva upekkhāca, ubho ubhosu bhāvitā.

គប្បីចម្រើនករុណាក្នុងជនដែលមានទុក្ខ ចម្រើនមុទិតាក្នុងជនដែលមានសុខ ចំណែកឯមេត្តា និងឧបេក្ខាទាំងពីរ គប្បីចម្រើនក្នុងជនទាំងពីរពួកនោះ។

97.

៩៧.

Brahmavāsīti vattabbo, tesvaññatara vāsito;

Gandhabhūtesu so loke, brahmāviya virocati.

បុគ្គលដែលតាំងនៅក្នុងព្រហ្មវិហារធម៌ណាមួយ តែងត្រូវគេហៅថា ជាអ្នករស់នៅដូចជាព្រហ្ម បុគ្គលនោះតែងរុងរឿងក្នុងលោកក្នុងចំណោមសត្វទាំងឡាយ ដូចជាព្រហ្មដូច្នោះឯង។

Appamādāvaha pakiṇṇakaniddesa

អប្បមាទាវហបកិណ្ណកនិទ្ទេស (ការសម្ដែងធម៌ផ្សេងៗដែលនាំមកនូវសេចក្ដីមិនប្រមាទ)

1.

១.

Saṃvijjanti [Pg.200] dha lokasmiṃ,Bahū jīvitakappanā;

Gahetvā patta muñcho yo,Jīvikānaṃ sa lāmako.

ការចិញ្ចឹមជីវិតជាច្រើនយ៉ាង តែងមានប្រាកដក្នុងលោកនេះ ការចិញ្ចឹមជីវិតរបស់បុគ្គលណាដែលកាន់យកបាត្រហើយដើរស្វែងរកអាហារ ការចិញ្ចឹមជីវិតនោះ ឈ្មោះថាថោកទាបបំផុត។

2.

២.

Sukulāca tadupagā, kāmabhogā napekkhino;

Na bhayaṭṭā na iṇaṭṭā, neva ājīva kāraṇā.

កុលបុត្រទាំងឡាយដែលកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ចូលមកកាន់ផ្នួសនេះ មិនមែនជាអ្នកអាឡោះអាល័យក្នុងកាមគុណឡើយ មិនមែនព្រោះខ្លាចភ័យ មិនមែនព្រោះជំពាក់បំណុលគេ ទាំងមិនមែនព្រោះតែហេតុនៃការចិញ្ចឹមជីវិតឡើយ។

3.

៣.

Nālaṃva [Pg.201] gihinā brahma, cariyāya akhaṇḍitaṃ;

Gharāvāso tisambādho, pabbajjāva nirālayā.

គ្រហស្ថមិនអាចនឹងប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ឲ្យបរិបូណ៌ មិនឲ្យដាច់ធ្លាយបានឡើយ ព្រោះការរស់នៅជាគ្រហស្ថចង្អៀតណាស់ ចំណែកឯការបួសវិញ មិនមានសេចក្ដីអាឡោះអាល័យឡើយ។

4.

៤.

Bhavapaṅkā [Pg.202] pamuccāma, tivittiṇṇā bhayānakā;

Paṭipatti yimāyāti, katvā tadupagā ime.

ពួកយើងនឹងរួចផុតពីភក់គឺភព នឹងឆ្លងផុតពីភ័យដ៏គួរឲ្យខ្លាចក្រៃលែង ដោយសារការប្រតិបត្តិនេះ កុលបុត្រទាំងឡាយធ្វើនូវការប្ដេជ្ញាចិត្តយ៉ាងនេះហើយ ទើបចូលមកកាន់ផ្នួសនេះ។

5.

៥.

Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ caritaṃ sucare;

Dhammacārī sukhaṃseti, asmiṃloke paramhica.

បុគ្គលមិនគប្បីប្រមាទក្នុងដុំបាយដែលត្រូវក្រោកឈរឡើងដើរទៅទទួល គប្បីប្រព្រឹត្តធម៌ឲ្យសុចរិត បុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌តែងដេកជាសុខ ទាំងក្នុងលោកនេះនិងលោកខាងមុខ។

6.

៦.

Svāgatā [Pg.203] vata tebhikkhū, pattā sambuddhaputta taṃ;

Gihi bandhana pucchijja, sukhitā sāsane ratā.

ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាអញ្ជើញមកល្អហើយហ្ន៎ ដែលបានដល់នូវភាពជាបុត្ររបស់ព្រះសម្ពុទ្ធ ពួកលោកកាត់ផ្ដាច់នូវចំណងគ្រហស្ថហើយ ជាអ្នកមានសេចក្ដីសុខ ត្រេកអរក្នុងព្រះសាសនា។

7.

៧.

Katapuñña visesāva, ete suladdha dullabhā;

Chaṭṭetvāpi mahārajjaṃ, nedisaṃ laddha maññadā.

ភិក្ខុទាំងឡាយនោះជាអ្នកមានបុណ្យពិសេសដែលបានធ្វើទុកហើយ ភាពជាភិក្ខុនេះពួកលោកបានដោយក្រ និងបានល្អហើយ ទោះបីជាលះបង់នូវមហារាជ្យសម្បត្តិ ក៏មិនអាចបាននូវភាពជាភិក្ខុបែបនេះក្នុងកាលដទៃឡើយ។

8.

៨.

Svāgatā [Pg.204] sugatī hontu, māduggatī pamādino;

Dussīlā ce gamissanti, apāyaṃ tibhayānakaṃ.

សូមឲ្យពួកលោកដែលអញ្ជើញមកល្អហើយ ទៅកាន់សុគតិភពចុះ កុំជាអ្នកប្រមាទទៅកាន់ទុគ្គតិភពឡើយ បើពួកលោកជាអ្នកទ្រុស្តសីល នឹងត្រូវទៅកាន់អបាយភូមិដ៏គួរឲ្យខ្លាចក្រៃលែង។

9.

៩.

Gihibhogā [Pg.205] parīhinno, sāmaññattañca dūbhato;

Paridhaṃsamāno pakireti, chavālātaṃva nassati.

បុគ្គលអ្នកស៊ុនទ្រុឌចាកភោគសម្បត្តិរបស់គ្រហស្ថផង ឃ្លាតចាកភាពជាសមណៈផង តែងវិនាសទៅ ដូចជាឧសដុតខ្មោចដែលឆេះទាំងសងខាងដូច្នោះឯង។

10.

១០.

Kuso yathā duggahito, hatthamevā nukantati;

Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayā yupa kaḍḍhati.

ស្មៅស្បូវដែលបុគ្គលកាន់យកមិនល្អ តែងមុតដៃរបស់បុគ្គលនោះឯង យ៉ាងណាមិញ ភាពជាសមណៈដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្តមិនល្អ តែងទាញទម្លាក់បុគ្គលនោះទៅក្នុងនរក។

11.

១១.

Yaṃkiñci [Pg.206] sithilaṃ kammaṃ, saṃkiliṭṭhañca yaṃkataṃ;

Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ, nataṃhoti mahapphalaṃ.

ការងារណាមួយដែលធូររលុងផង អំពើណាមួយដែលសៅហ្មងផង ព្រហ្មចរិយធម៌ដែលគួររង្កៀសផង អំពើទាំងអស់នោះ តែងមិនមានផលច្រើនឡើយ។

12.

១២.

Kariyāce kariyā venaṃ, daḷhamenaṃ parakkame;

Sithilohi paribbajo, bhiyyo ākirate rajaṃ.

បើគប្បីធ្វើកិច្ចការណា គប្បីធ្វើកិច្ចការនោះឲ្យមាំមួន គប្បីប្រឹងប្រែងធ្វើកិច្ចការនោះឲ្យខ្លាំងក្លា ព្រោះថាការបួសដែលធូររលុង តែងរឹតតែបាចសាចនូវធូលីគឺកិលេសកាន់តែខ្លាំងឡើង។

13.

១៣.

Iti [Pg.207] vuttaṃ munindena, nussaraṃ ani vattito;

Sadā alina cittena, careyya buddhasāvako.

ព្រះពុទ្ធសាវក កាលរលឹកឃើញព្រះពុទ្ធដីកាដែលព្រះមុនិន្ទ្រទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយនោះ មិនថយក្រោយឡើយ គប្បីប្រព្រឹត្តប្រតិបត្តិដោយចិត្តដែលមិនរួញរាជានិច្ច។

14.

១៤.

Rāgaṃ asubhacintāya, dosaṃ mettāya vāraye;

Maraṇena dhajaṃmānaṃ, sambuddhe tikkha saddhiko.

បុគ្គលអ្នកមានសទ្ធាមុតមាំក្នុងព្រះសម្ពុទ្ធ គប្បីឃាត់រាគៈដោយការពិចារណាអសុភៈ គប្បីឃាត់ទោសៈដោយមេត្តា និងគប្បីឃាត់មានះដូចជាទង់ដោយមរណស្សតិ។

15.

១៥.

Asubhā kāmavitakkaṃ, mettā byāpāda takkitaṃ;

Vihiṃsaṃ karuṇāyeva, nivāreyya sadāsato.

បុគ្គលអ្នកមានសតិជានិច្ច គប្បីរារាំងកាមវិតក្កៈដោយអសុភសញ្ញា រារាំងព្យាបាទវិតក្កៈដោយមេត្តា និងរារាំងវិហិង្សាវិតក្កៈដោយករុណាប៉ុណ្ណោះ។

16.

១៦.

Buddhāṇatti [Pg.208] sadātīto, micchāvitakka pīḷito;

Pāpadhammehi saṃkiṇṇo, soniccāpāya gāmiko.

បុគ្គលអ្នកកន្លងហួសនូវព្រះពុទ្ធអាជ្ញាជានិច្ច ត្រូវមិច្ឆាវិតក្កៈបៀតបៀន ច្របូកច្របល់ដោយបាបធម៌ទាំងឡាយ បុគ្គលនោះតែងតែទៅកាន់អបាយភូមិជានិច្ច។

17.

១៧.

Dhovitvā pattimalāni, punātikkama saṃvuto;

Micchāvitakka sañchedī, dūro apāya gāmito.

បុគ្គលដែលលាងជម្រះមន្ទិលគឺអាបត្តិទាំងឡាយហើយ សង្រួមមិនឲ្យកន្លងហួសទៀត កាត់ផ្តាច់នូវមិច្ឆាវិតក្កៈ ឈ្មោះថាជាអ្នកនៅឆ្ងាយអំពីការទៅកាន់អបាយភូមិ។

18.

១៨.

Khīṇāsavatta [Pg.209] buddhattaṃ, niyyānika ntarā yikaṃ;

Sīhanādaṃ catuṭṭhāne, vesārajjo jino nadi.

ព្រះជិនស្រី ទ្រង់មានវេសារជ្ជញ្ញាណ ញ៉ាំងសីហនាទឲ្យលាន់ឮក្នុងឋានៈទាំង ៤ គឺ ភាពជាព្រះពុទ្ធ (សម្មាសម្ពោធិ) ភាពជាព្រះខីណាសព (អាសវក្ខយៈ) ធម៌ធ្វើអន្តរាយ (អន្តរាយិកធម៌) និងធម៌ជាគ្រឿងនាំចេញ (និយ្យានិកធម៌)។

19.

១៩.

Sīlaṃ [Pg.210] niyyānikaṃ nāma, āpatti antarāyikaṃ;

Antarāya manāpajja, niyyāneva patiṭṭhatu.

សីល ឈ្មោះថាជាធម៌នាំចេញ (និយ្យានិកធម៌) អាបត្តិ ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើអន្តរាយ (អន្តរាយិកធម៌) បុគ្គលកាលមិនដល់នូវធម៌ធ្វើអន្តរាយ គប្បីតម្កល់នៅក្នុងធម៌នាំចេញនោះឯង។

20.

២០.

Niyyānikāca [Pg.211] asubhā, subhasaññā ntarāyikā;

Antarāya manāpajja, niyyāneva patiṭṭhatu.

អសុភសញ្ញា ក៏ជាធម៌នាំចេញ សុភសញ្ញា ជាធម៌ធ្វើអន្តរាយ បុគ្គលកាលមិនដល់នូវធម៌ធ្វើអន្តរាយ គប្បីតម្កល់នៅក្នុងធម៌នាំចេញនោះឯង។

21.

២១.

Nānāpatti [Pg.212] pakiṇṇopi, pārājikā vasesako;

So mityatta paṇīdhīhi, lajjīyeva visodhako.

ភិក្ខុទោះបីជាច្របូកច្របល់ដោយអាបត្តិផ្សេងៗជាច្រើន វៀរលែងតែអាបត្តិបារាជិកចេញ បើជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាប តែងតែជម្រះអាបត្តិទាំងនោះឲ្យស្អាត ដោយការតម្កល់ទុកនូវសេចក្តីប្រាថ្នាល្អ។

22.

២២.

Alajjīkamma kiṇṇopi,Saṃvejetvā sumittiko;

Lajjīyeva visodhento,Matakova asodhako.

បុគ្គលទោះបីជាច្របូកច្របល់ដោយអំពើរបស់បុគ្គលឥតខ្មាស បើមានសេចក្តីសង្វេគ និងមានកល្យាណមិត្ត ត្រឡប់ជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាប តែងជម្រះខ្លួនឲ្យស្អាត ចំណែកបុគ្គលអ្នកមិនជម្រះ ឈ្មោះថាជាមនុស្សស្លាប់ហើយ។

23.

២៣.

Yo [Pg.213] pubbeva pamajjitvā, pacchāso nappamajjati;

Somaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhāmuttovacandimā.

បុគ្គលណា កាលពីមុនជាអ្នកប្រមាទ តែខាងក្រោយមក មិនប្រមាទឡើយ បុគ្គលនោះ តែងធ្វើលោកនេះឲ្យភ្លឺស្វាង ដូចជាព្រះចន្ទដែលរួចផុតចាកពពក។

24.

២៤.

Dhuraṃkatvā [Pg.214] dhipatayo, yo puññesu parakkame;

Tassa niyyānikaṃ kammaṃ, kiṃnāmakaṃ nasijjhate.

បុគ្គលណាធ្វើធុរៈឲ្យជាធំ ហើយព្យាយាមក្នុងបុណ្យទាំងឡាយ កម្មជាគ្រឿងនាំចេញរបស់បុគ្គលនោះ តើឈ្មោះអ្វីដែលមិនសម្រេច (គឺតែងតែសម្រេចជាមិនខាន)។

25.

២៥.

Paccate [Pg.215] munino bhattaṃ, thokaṃthokaṃ ghareghare;

Piṇḍikāyeva jīvantu, māpajjantu anesanaṃ.

ភត្តរបស់ព្រះមុនី តែងដណ្តាំស្លបន្តិចបន្តួចក្នុងផ្ទះនីមួយៗ ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីរស់នៅដោយការបិណ្ឌបាតប៉ុណ្ណោះ កុំដល់នូវការស្វែងរកមិនសមគួរ (អនេសនៈ) ឡើយ។

26.

២៦.

Dhoveyyā pattimagāni, vuṭṭhāna desanambuhi;

Saṃvarissanti cittena, sīlaṃ dhotassa nimmalaṃ.

គប្បីលាងជម្រះមន្ទិលគឺអាបត្តិទាំងឡាយ ដោយទឹកគឺការចេញចាកអាបត្តិ (វុដ្ឋានគាមិនីបដិបទា) និងការសំដែងអាបត្តិ (ទេសនាគាមិនី) គប្បីសង្រួមដោយចិត្ត សីលរបស់បុគ្គលដែលលាងជម្រះហើយ តែងមិនមានមន្ទិលឡើយ។

27.

២៧.

Buddhāṇātikkamāpatti[Pg.216], niggahe rāgadosake;

Natthi sañcicca āpatti, lajīva so pavuccati.

អាបត្តិព្រោះការកន្លងហួសព្រះពុទ្ធអាជ្ញា ក្នុងការសង្កត់សង្កិនរាគៈនិងទោសៈ បើមិនមានអាបត្តិដោយចេតនាទេ បុគ្គលនោះ តែងហៅថាជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាប (លជ្ជី)។

28.

២៨.

Vāṇijja kasikādīhi, nāhāreṭṭhi dhasāsane;

Dhura dvayaṃva kiccaṃ taṃ, nāññakiccehi hāpaye.

ការស្វែងរកអាហារដោយការជួញដូរ និងការធ្វើស្រែចម្ការជាដើម មិនមែនជាកិច្ចក្នុងព្រះសាសនានេះទេ ធុរៈទាំងពីរ (គន្ថធុរៈ និងវិបស្សនាធុរៈ) នោះឯងជាកិច្ចរបស់ភិក្ខុ មិនគប្បីឲ្យសាបសូន្យដោយកិច្ចដទៃឡើយ។

29.

២៩.

Niggaṇheyya [Pg.217] sakaṃcittaṃ, kiṭṭhādiṃ viya duppasuṃ;

Satimā sampajānoca, care sabbiriyāpathe.

គប្បីសង្កត់សង្កិនចិត្តរបស់ខ្លួន ដូចជាគេឃាត់សត្វពាហនៈដ៏អាក្រក់មិនឲ្យស៊ីសំណាបជាដើម ភិក្ខុគប្បីជាអ្នកមានសតិ និងសម្បជញ្ញៈ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងឥរិយាបថទាំងពួង។

30.

៣០.

Yathā [Pg.218] thambhe nibandheyya, vacchaṃ damaṃ naro idha;

Bandheyyevaṃ sakaṃcittaṃ, satiyā rammaṇe daḷhaṃ.

បុគ្គលក្នុងលោកនេះ តែងចងកូនគោដែលត្រូវបង្ហាត់ទុកនឹងបង្គោលយ៉ាងណា គប្បីចងចិត្តរបស់ខ្លួនទុកក្នុងអារម្មណ៍ឲ្យមាំមួនដោយសតិយ៉ាងនោះឯង។

31.

៣១.

Adhisīlādhicittānaṃ, adhipaññāya sikkhanaṃ;

Bhikkhu kiccattayaṃ etaṃ, karontova subhikkhuko.

ការសិក្សាក្នុងអធិសីល អធិចិត្ត និងអធិប្បញ្ញា នេះជាកិច្ចទាំងបីរបស់ភិក្ខុ ភិក្ខុកាលធ្វើនូវកិច្ចទាំងបីនេះ ឈ្មោះថាជាភិក្ខុដ៏ល្អ។

32.

៣២.

Pañcāṭṭha [Pg.219] dasa sīlāni, nādhisīlaṃ taduttari;

Pātimokkhaṃ adhisīlaṃ, pabbatā dhika meruva.

សីល ៥ សីល ៨ សីល ១០ មិនទាន់ឈ្មោះថាជាអធិសីលឡើយ ចំណែកឯបាតិមោក្ខសំវរសីលដែលខ្ពស់ជាងសីលទាំងនោះ ទើបឈ្មោះថាជាអធិសីល ដូចជាភ្នំព្រះសុមេរុដ៏ខ្ពស់ជាងភ្នំទាំងឡាយ។

33.

៣៣.

Pātimokkhaṃ [Pg.220] visodhento, appeva jīvitaṃ jahe;

Paññattaṃ lokanāthena, nabhinde sīlasaṃvaraṃ.

ភិក្ខុកាលជម្រះបាតិមោក្ខសំវរសីលឲ្យស្អាត សូម្បីតែត្រូវលះបង់ជីវិត ក៏មិនគប្បីបំផ្លាញសីលសំវរៈដែលព្រះលោកនាថទ្រង់បញ្ញត្តទុកហើយនោះឡើយ។

34.

៣៤.

Sīlenā tikkamaṃ thullaṃ, pariyuṭṭhaṃ samādhinā;

Paññāyā nusayaṃ saṇhaṃ, kilesaṃ bhikkhu bhindati.

ភិក្ខុតែងទម្លាយនូវកិលេសយ៉ាងគ្រោតគ្រាត (វីតិក្កមកិលេស) ដោយសីល ទម្លាយនូវកិលេសយ៉ាងកណ្តាល (បរិយុដ្ឋានកិលេស) ដោយសមាធិ និងទម្លាយនូវកិលេសយ៉ាងល្អិត (អនុសយកិលេស) ដោយបញ្ញា។

35.

៣៥.

Sāsanassādi [Pg.221] sīlaṃva, majjhe tassa samādhiva;

Paññāva pariyosānaṃ, kalyāṇāva imetayo.

សីលជាខាងដើមនៃព្រះសាសនា សមាធិជាកណ្តាលនៃព្រះសាសនា បញ្ញាជាទីបំផុត ធម៌ទាំងបីនេះជាធម៌ដ៏ល្អ (កល្យាណ) ណាស់។

36.

៣៦.

Mahāpuññe [Pg.222] ṭhitaṃ sīlaṃ, samādhi appanā gataṃ;

Catumagga yutā paññā, etaṃ sikkhattayaṃ mataṃ.

សីលដែលតម្កល់នៅក្នុងមហាបុណ្យ សមាធិដែលដល់នូវអប្បនាសមាធិ និងបញ្ញាដែលប្រកបដោយមគ្គទាំង ៤ នេះឈ្មោះថាជាសិក្ខាទាំងបី។

37.

៣៧.

Sīlanalakkhaṇaṃ sīlaṃ, dussīlya dhaṃsanaṃ rasaṃ;

Hirottappa padaṭṭhānaṃ, suci paccupaṭṭhānakaṃ.

សីល មានការសង្រួមជាលក្ខណៈ មានការកម្ចាត់បង់នូវភាពទ្រុស្តសីលជាកិច្ច មានហិរិនិងឱត្តប្បៈជាហេតុជិត និងមានសេចក្តីស្អាតជាការប្រាកដ។

38.

៣៨.

Sasīlagutti [Pg.223] nāthoca, dunnigaho visārado;

Dhammaṭṭhītīti pañcete, guṇā venayike matā.

ការរក្សាសីលរបស់ខ្លួន ១ ភាពជាទីពឹង ១ ការសង្កត់សង្កិនបានដោយកម្រ (ការទូន្មានខ្លួនបានពិបាក) ១ ភាពជាអ្នកក្លាហាន ១ និងការតម្កល់នៅក្នុងធម៌ ១ ទាំង ៥ នេះ ឈ្មោះថាជាគុណសម្បត្តិរបស់ព្រះវិន័យធរ។

39.

៣៩.

Ādi [Pg.224] kalrāṇa saṃvedī, sīlamattaṭṭha bhikkhavo;

Uddhaṃ kalyāṇa lābhāya, alino anivattiko.

ភិក្ខុទាំងឡាយដែលដឹងច្បាស់នូវធម៌ដ៏ល្អក្នុងខាងដើម ហើយតម្កល់នៅក្នុងសីលប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីបាននូវធម៌ដ៏ល្អក្នុងខាងលើ គប្បីជាអ្នកមិនរួញរា មិនថយក្រោយឡើយ។

40.

៤០.

Dhovitvā pattimalāni, vuṭṭhāna desana mbuhi;

Suddhasīle ṭhitoyeva, evaṃ cinteyya paññavā.

បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញា កាលលាងជម្រះមន្ទិលគឺអាបត្តិទាំងឡាយដោយទឹកគឺការចេញចាកអាបត្តិ និងការសំដែងអាបត្តិហើយ តម្កល់នៅក្នុងសីលដ៏បរិសុទ្ធ គប្បីគិតយ៉ាងនេះថា៖

41.

៤១.

Sampuddhorasa [Pg.225] puttāva, buddhurojā nussāvanā;

Sambhūtā pitu dāyādā, puttānāma sabhāvato.

ព្រះសាវកទាំងឡាយ ឈ្មោះថាជាបុត្រកើតទ្រូងរបស់ព្រះសម្ពុទ្ធ កើតអំពីព្រះឱស្ឋ និងការអនុសាវនា ជាអ្នកទទួលមរតករបស់ព្រះបិតា ឈ្មោះថាជាបុត្រដោយសភាវៈពិតប្រាកដ។

42.

៤២.

Khīraṃ pitvāva jīvanti, jātāpi idha puttakā;

Pariyatti jinakkhīraṃ, pitvāva jinaputtakā.

កូនទាំងឡាយដែលកើតក្នុងលោកនេះ តែងផឹកទឹកដោះរបស់មាតាហើយរស់នៅយ៉ាងណា ព្រះជិនបុត្រទាំងឡាយ ក៏តែងផឹក (សិក្សា) នូវព្រះបរិយត្តិធម៌ដែលប្រៀបដូចជាទឹកដោះរបស់ព្រះជិនស្រីយ៉ាងនោះដែរ។

43.

៤៣.

Dāyoca [Pg.226] nāma buddhassa, dhammāmisa vasādvidhā;

Maggañāṇā dayo dhammo, cattāro paccayāmisā.

មរតករបស់ព្រះពុទ្ធ មាន ២ យ៉ាង គឺធម្មទាយាទ (មរតកគឺធម៌) និងអាមិសទាយាទ (មរតកគឺអាមិសៈ) មគ្គញ្ញាណជាដើម ឈ្មោះថាធម៌ ចំណែកឯបច្ច័យទាំង ៤ ឈ្មោះថាអាមិសៈ។

44.

៤៤.

Cira māmisa dāyādā, rājapūjādi gāhino;

Dāyā missaggahaṃ nicchi, saddhamma garuko jino.

ព្រះជិនស្រី ទ្រង់គោរពនូវព្រះសទ្ធម៌ មិនទ្រង់ប្រាថ្នានូវការទទួលយកមរតកគឺអាមិសៈឡើយ ចំណែកជនទាំងឡាយដែលទទួលការបូជាពីព្រះរាជាជាដើម ឈ្មោះថាជាអ្នកទទួលមរតកគឺអាមិសៈអស់កាលជាយូរអង្វែង។

45.

៤៥.

Lakkha [Pg.227] kappa catussaṅkhya, kālaṃ vicita niccitaṃ;

Dhammadāyaṃ navindamhā, buddhaputtāpi yemayaṃ.

យើងទាំងឡាយ ទោះបីជាពុទ្ធបុត្រក៏ដោយ បើមិនបានទទួលនូវធម្មទាយាទ (មរតកគឺធម៌) ដែលព្រះអង្គទ្រង់ស្វែងរក និងសន្សំទុកអស់កាល ៤ អសង្ខេយ្យ និងសែនកប្បនោះទេ (ក៏មិនឈ្មោះថាជាបុត្រពិតប្រាកដឡើយ)។

46.

៤៦.

Buddhavārita dāyādā, saddhammadāya bāhirā;

Puttāpi satthudāsābhā, bhuttamattā hi dāsakā.

ជនទាំងឡាយដែលទទួលមរតកដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ហាមឃាត់ហើយ ជាអ្នកនៅក្រៅចាកមរតកគឺព្រះសទ្ធម៌ ទោះបីជាបុត្រ ក៏ប្រៀបដូចជាអ្នកបម្រើរបស់ព្រះសាស្តា ព្រោះថាអ្នកបម្រើ តែងតែបរិភោគតែប៉ុណ្ណោះ។

47.

៤៧.

Bhaddanta [Pg.228] rāhulasseva, dāyaṃ nopi adā jino;

Nādiyimhā pamādāya, taṃ dāyaṃ kusalantakaṃ.

ព្រះជិនស្រី មិនបានប្រទានមរតកគឺអាមិសៈ សូម្បីតែដល់ព្រះរាហុលដ៏មានអាយុយ៉ាងណា យើងក៏មិនគប្បីកាន់យកនូវមរតកដែលធ្វើឲ្យអស់ទៅនូវកុសលនោះ ព្រោះសេចក្តីប្រមាទយ៉ាងនោះដែរ។

48.

៤៨.

Dhammadāyādā mebhikkhave tumhebhavatha,Māāmisa dāyādā;

Iti vuttaṃ munindena,Sāvakesu dayāvatā.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរជាធម្មទាយាទរបស់តថាគតចុះ កុំជាអាមិសទាយាទឡើយ» ព្រះពុទ្ធដីកានេះ ព្រះមុនិន្ទ្រទ្រង់មានសេចក្តីអាណិតអាសូរក្នុងសាវកទាំងឡាយ ត្រាស់ទុកហើយ។

49.

៤៩.

Imāya [Pg.229] buddhavācāya, buddhasantaka taṃ sare;

Dvinnaṃ āmisaa dāyāda, bhāvassaca nivāraṇaṃ.

ដោយព្រះពុទ្ធដីកានេះ ភិក្ខុគប្បីរលឹកឃើញនូវភាពជាទ្រព្យរបស់ព្រះពុទ្ធ និងការរារាំងមិនឲ្យជាអ្នកទទួលមរតកគឺអាមិសៈទាំងពីរយ៉ាង។

50.

៥០.

Rajje caṇḍālaputtāva, saddhammacakka vattino;

Puttā hontāpi dāyesmiṃ, nirāsā tiva ninditā.

ទោះបីជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាចក្រពត្តិគឺព្រះសទ្ធម៌ បើមិនមានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងមរតកនេះទេ តែងត្រូវគេនិន្ទាជាខ្លាំង ដូចជាកូនចណ្ឌាលនៅក្នុងរាជវាំងយ៉ាងនោះដែរ។

51.

៥១.

Micchājīva [Pg.230] samāpannā, accāsā paccayāmise;

Mahājānīya sampattā, moghakatvā tidullabhaṃ.

បុគ្គលដែលដល់ព្រមដោយមិច្ឆាជីវៈ មានសេចក្តីប្រាថ្នាខ្លាំងក្នុងបច្ច័យគឺអាមិសៈ ឈ្មោះថាធ្វើនូវរបស់ដែលក្របានក្រៃលែងឲ្យសូន្យទទេ ហើយដល់នូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេង។

52.

៥២.

Gihikāme [Pg.231] pahāyāgo, paravantosu laggito;

Gaṅgātiṇṇo taḷākamhi, nimuggovā tinindito.

បុគ្គលដែលលះបង់កាមរបស់គ្រហស្ថហើយមកបួស តែត្រឡប់ជាជាប់ជំពាក់ក្នុងរបស់របស់អ្នកដទៃ ឈ្មោះថាជាអ្នកឆ្លងស្ទឹងគង្គាហើយ តែមកលង់ក្នុងស្រះទឹកតូច គួរឲ្យនិន្ទាជាខ្លាំង។

53.

៥៣.

Cīvare [Pg.232] piṇḍapāteca, paccaye sayanāsane;

Etesu taṇha mākāsi, mālokaṃ punarāgami.

កុំធ្វើនូវតណ្ហាក្នុងចីវរ បិណ្ឌបាត បច្ច័យ និងសេនាសនៈទាំងឡាយនោះឡើយ កុំត្រឡប់មកកាន់លោកនេះទៀតឡើយ។

54.

៥៤.

Itivuttā nusārena, paccavekkhaṇa suddhiyā;

Āmisesu hane āsaṃ, puttamaṃsu pamaṃ saraṃ.

ដោយអនុលោមតាមព្រះពុទ្ធដីកាដែលត្រាស់ទុកហើយនោះ ភិក្ខុគប្បីសម្លាប់ចោលនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងអាមិសៈទាំងឡាយ ដោយសេចក្តីបរិសុទ្ធនៃការពិចារណា កាលរលឹកឃើញនូវការប្រៀបប្រដូចដោយសាច់កូន។

55.

៥៥.

Seyyo [Pg.233] ayoguḷo bhutto,Tatto aggisikhūpamo;

Yañce bhuñjeyya dussīlo,Raṭṭhapiṇḍaṃ asaññato.

ការលេបដុំដែកដ៏ក្តៅ ស្មើដោយអណ្តាតភ្លើង វិសេសជាងការដែលបុគ្គលទ្រុស្តសីល មិនសង្រួម បរិភោគនូវដុំបាយរបស់ជនអ្នករស់នៅក្នុងដែន។

56.

៥៦.

Itivuttaṃ [Pg.234] nucintento, vajje dussīla bhāvato;

Sīle ṭhitova bhuñjeyya, māditta guḷakaṃ gili.

Kាលពិចារណារលឹកឃើញនូវព្រះពុទ្ធដីកានោះ គប្បីវៀរចាកភាពជាអ្នកទ្រុស្តសីល ហើយតម្កល់នៅក្នុងសីលបរិភោគចុះ កុំលេបនូវដុំដែកដ៏ក្តៅឡើយ។

57.

៥៧.

Annāna matho pānānaṃ,Khādanīyāna mathopi vatthānaṃ;

Laddhāna sannidhiṃ kariyā,Naca parittase tāni alabhamāno.

ភិក្ខុបាននូវបាយ ទឹក ខាទនីយៈ និងសម្លៀកបំពាក់ទាំងឡាយហើយ មិនគប្បីធ្វើការសន្សំទុកឡើយ ហើយកាលមិនបានរបស់ទាំងនោះ ក៏មិនគប្បីតក់ស្លុតឡើយ។

58.

៥៨.

Aññāhi [Pg.235] lābhupanisā, aññā nibbāna gāminī;

Sakkāraṃ nābhinandeyya, viveka manubrūhaye.

ព្រោះថា ផ្លូវដែលនាំទៅរកលាភសក្ការៈផ្សេងគ្នា ផ្លូវដែលនាំទៅកាន់ព្រះនិព្វានផ្សេងគ្នា ភិក្ខុដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះហើយ មិនគប្បីត្រេកអរចំពោះលាភសក្ការៈឡើយ គប្បីចម្រើននូវវិវេក (សេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់)។

59.

៥៩.

Akatvā [Pg.236] āmise āsaṃ,Saddhammeyeva āsiko;

Appamatto samāraddho,Dhammadāyaṃ labhissati.

បុគ្គលដែលមិនធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងអាមិសៈ មានសេចក្តីប្រាថ្នាតែក្នុងព្រះសទ្ធម៌ ជាអ្នកមិនប្រមាត ផ្ដើមប្រឹងប្រែងព្យាយាម តែងតែបានទទួលនូវធម្មទាយាទ។

60.

៦០.

Pariyattiṃ vinā seyyaṃ, nalabhanti budhāapi;

Seyyatthikova sikkheyya, neva pūjādi kāraṇā.

សូម្បីតែអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ បើវៀរលែងតែព្រះបរិយត្តិធម៌ហើយ ក៏មិនបាននូវសេចក្តីចម្រើនឡើយ ហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នាសេចក្តីចម្រើន គប្បីសិក្សា មិនមែនសិក្សាព្រោះហេតុតែលាភសក្ការៈនិងការបូជាជាដើមឡើយ។

61.

៦១.

Bhavanissaraṇatthaṃva[Pg.237], sikkhe nā laggadūpamo;

Tathūpamāya sikkhanto, apāyesu patissati.

គប្បីសិក្សាដើម្បីរំដោះខ្លួនចាកភពប៉ុណ្ណោះ មិនមែនសិក្សាដូចជាការចាប់ពស់ខុស (អលគទ្ទូបមៈ) ឡើយ ព្រោះថាកាលសិក្សាដោយការចាប់ពស់ខុសយ៉ាងនោះ តែងតែធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយភូមិទាំងឡាយ។

62.

៦២.

Sikkhitena amānatthaṃ, nasādhu mānathaddhiko;

Mudubhāvāya sikkhitvā, damento muduko bhave.

ការសិក្សាគឺដើម្បីកម្ចាត់មានះ បុគ្គលអ្នករឹងត្អឹងដោយមានះមិនល្អឡើយ បុគ្គលសិក្សាដើម្បីភាពជាអ្នកទន់ភ្លន់ កាលទូន្មានខ្លួន គប្បីជាអ្នកទន់ភ្លន់។

63.

៦៣.

Rāgaṃ [Pg.238] dosaṃ dhajaṃmānaṃ, sikkhantopi vivajjaye;

Daharāpi hi miyyanti, natthi vassaggato mataṃ.

ទោះបីជាកំពុងសិក្សា ក៏គប្បីវៀរចាករាគៈ ទោសៈ និងមានះដូចជាទង់ ព្រោះថាសូម្បីតែក្មេងៗ ក៏តែងតែស្លាប់ សេចក្តីស្លាប់មិនមែនកំណត់ដោយចំនួនវស្សាឡើយ។

64.

៦៤.

Saddhaṃtikkheyya buddhena, rāgaṃ asubha cintayā;

Maraṇena dhajaṃmānaṃ, dosaṃ mettāya vāraye.

គប្បីធ្វើសទ្ធាឲ្យមុតមាំក្នុងព្រះពុទ្ធ គប្បីឃាត់រាគៈដោយការពិចារណាអសុភៈ គប្បីឃាត់មានះដូចជាទង់ដោយមរណស្សតិ និងគប្បីឃាត់ទោសៈដោយមេត្តា។

65.

៦៥.

Etehi [Pg.239] caturakkhehi, ganthaṃ sikkheyya saṃ vuto;

Sikkhantassehi rakkhehi, nakoci saṃkilesiko.

ភិក្ខុគប្បីសង្រួមសិក្សានូវគម្ពីរទាំងឡាយ ដោយធម៌ជាគ្រឿងការពារទាំង ៤ នេះ (ចតុរារក្ខធម៌) កាលសិក្សាដោយមានធម៌ការពារទាំងនេះហើយ មិនមានសេចក្តីសៅហ្មងណាមួយឡើយ។

66.

៦៦.

Buddhavācampi [Pg.240] sajjhāya, etepi manasīkara;

Vutto dhammavihārīti, ediso sāsane varo.

សូម្បីតែការសូត្រធម៌ជាព្រះពុទ្ធដីកា ក៏គប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវធម៌ទាំងនេះផង បុគ្គលបែបនេះ តែងហៅថាជាអ្នកមានធម៌ជាគ្រឿងនៅ (ធម្មវិហារី) ជាអ្នកប្រសើរក្នុងព្រះសាសនា។

67.

៦៧.

Garūna mupadesena,Caturakkho susīlavā;

Appassutopi pāsaṃso,Bhiyyoyeva bahussuto.

បុគ្គលដែលប្រតិបត្តិតាមឱវាទរបស់គ្រូទាំងឡាយ មានធម៌ការពារទាំង ៤ និងមានសីលដ៏ល្អ ទោះបីជាអ្នកមានសុតៈតិច ក៏គួរឲ្យសរសើរ ចំណែកឯបុគ្គលអ្នកមានសុតៈច្រើន រឹតតែគួរឲ្យសរសើរក្រៃលែង។

68.

៦៨.

Sātaṃ [Pg.241] sevakkhaṇevappaṃ, taṃhetvā nantādukkhanti;

Dhīro āsaṃ hane kāme, khuradhāramadhūpame.

សេចក្តីសុខស្រួលក្នុងខណៈដែលសេពកាមមានបន្តិចបន្តួច តែនាំមកនូវទុក្ខមិនមានទីបំផុត ហេតុនោះ ធីរជនគប្បីសម្លាប់ចោលនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកាមទាំងឡាយ ដែលប្រៀបដូចជាទឹកឃ្មុំនៅលើមុខកាំបិតកោរ។

69.

៦៩.

Yodha kāme sukhaṃmaññi,Na so dukkhā vimuccati;

Mātāhi byaggha manvento,Vacho mutto kathaṃbhayā.

បុគ្គលណា សំគាល់នូវកាមក្នុងលោកនេះថាជាសុខ បុគ្គលនោះមិនរួចផុតចាកទុក្ខឡើយ ដូចជាកូនគោដែលដើរតាមមេគោដែលកំពុងដើរតាមខ្លាធំ តើអាចរួចផុតចាកភ័យដូចម្តេចបាន។

70.

៧០.

Tiracchā [Pg.242] peta laddhabbe, nāsaṃ kāmasukhe kare;

Bhāyitabba sukhaṃ tañhi, tasmiṃ laggā mahātapā.

មិនគប្បីធ្វើនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកាមសុខ ដែលសូម្បីតែសត្វតិរច្ឆាន និងប្រេតទាំងឡាយក៏អាចរកបានឡើយ ព្រោះថាកាមសុខនោះជាសុខដែលគួរខ្លាច ជនទាំងឡាយដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមសុខនោះ តែងមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយជាខ្លាំង។

71.

៧១.

Laddhā kāmasukhaṃ bālā, pamodanti napaṇḍitā;

Pasupakkhībhi laddhabbaṃ, anantadukkha kāraṇaṃ.

ពួកជនពាល បាននូវកាមសុខដែលសូម្បីតែសត្វជើងបួននិងសត្វស្លាបទាំងឡាយក៏អាចរកបាន និងជាហេតុនាំមកនូវទុក្ខមិនមានទីបំផុតនោះហើយ តែងរីករាយ តែអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយមិនរីករាយឡើយ។

72.

៧២.

Laddhā [Pg.243] dhammaratiṃviññū, modanti na apaṇḍitā;

Anoma satta paribhogaṃ, bhaganissaraṇāvahaṃ.

ពួកវិញ្ញូជន បាននូវសេចក្តីត្រេកអរក្នុងធម៌ ដែលជាគ្រឿងបរិភោគរបស់ព្រះអរិយបុគ្គលដ៏ប្រសើរ និងជាគ្រឿងនាំចេញចាកភពនោះហើយ តែងរីករាយ តែពួកជនពាលមិនរីករាយឡើយ។

73.

៧៣.

Hīnakammaṃ [Pg.244] paṭicchannaṃ, kāmassādaṃ napatthaye;

Dhamme pītiñca pāmojjaṃ, pattheyya sādhusampato.

បុគ្គលមិនគួរប្រាថ្នានូវកម្មដ៏ថោកទាបដែលលាក់កំបាំង និងការត្រេកអរក្នុងកាមឡើយ បុគ្គលដែលបរិបូណ៌ដោយសេចក្តីល្អ គួរប្រាថ្នាតែសេចក្តីឆ្អែតចិត្ត និងសេចក្តីរីករាយក្នុងធម៌។

74.

៧៤.

Pariggaṇhanti yekāme, hiṃ santite tadatthikā;

Pariccattaṃ na hiṃ santi, muttaṃ vaṇṇenti sādhavo.

ពួកជនណាដែលហួងហែងនូវកាមទាំងឡាយ ពួកជនដែលប្រាថ្នានូវកាមនោះ តែងបៀតបៀនគ្នា ឯពួកជនដែលលះបង់កាមហើយ តែងមិនបៀតបៀនឡើយ ពួកសប្បុរសតែងសរសើរនូវបុគ្គលដែលរួចផុតហើយ។

75.

៧៥.

Niccupakkamma [Pg.245] puṭṭhopi, kāyo verīvasā nugo;

Aciraṃyeva bhūsāyī, yuttova ta mupekkhituṃ.

រាងកាយនេះ ទោះបីបីបាច់ថែរក្សាដោយព្យាយាមជានិច្ចក្តី ក៏នៅតែប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃសត្រូវ មិនយូរប៉ុន្មានឡើយ មុខជានឹងដេកលើផែនដី ហេតុនោះ ការតាំងចិត្តព្រងើយកន្តើយក្នុងរាងកាយនោះ ទើបជាការសមគួរ។

76.

៧៦.

Rakkhitopi aguttova, kāyo bhayamukhe ṭhito;

Tasmā kāya mupekkhitvā, caredhamma machambhito.

រាងកាយនេះ ទោះបីការពារហើយ ក៏ឈ្មោះថាជាធម្មជាតិមិនបានការពារឡើយ ព្រោះស្ថិតនៅក្នុងមាត់នៃភ័យ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលគួរព្រងើយកន្តើយក្នុងរាងកាយ ហើយប្រព្រឹត្តធម៌ដោយសេចក្តីមិនតក់ស្លុតឡើយ។

77.

៧៧.

Puṭṭho [Pg.246] puṭṭhopi yaṃkāyo, bhuvi rogāsayīsayī;

Kataṃkataṃ mudhāto na, tadatthaṃ duccare care.

រាងកាយណា ទោះបីបីបាច់ថែរក្សាហើយៗក្តី ក៏គង់តែដេកលើផែនដី ជាទីអាស្រ័យនៃរោគ អំពើដែលធ្វើហើយៗ ដើម្បីរាងកាយនោះ តែងឥតប្រយោជន៍ទទេ មិនគួរប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតព្រោះតែរាងកាយនោះឡើយ។

78.

៧៨.

Pāpaṃ [Pg.247] karoti yobālo,Puṭṭhuṃ kāyaṃ tidubbharaṃ;

Bhūmyaṃ kāyaṃ ṭhapetvāna,Anātho so apāyiko.

ជនពាលណាធ្វើបាបកម្ម ដើម្បីចិញ្ចឹមរាងកាយដែលពិបាកចិញ្ចឹមក្រៃលែង ជនពាលនោះ លុះទុកចោលនូវរាងកាយលើផែនដីហើយ តែងជាអ្នកគ្មានទីពឹង ទៅកាន់អបាយភូមិ។

79.

៧៩.

Verīvasā nugaṃ kāyaṃ,Bālo poseti duccaro;

Posento niraye pakko,Kāyo bhūmyaṃ vikāragū.

ជនពាលអ្នកប្រព្រឹត្តអាក្រក់ តែងចិញ្ចឹមរាងកាយដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃសត្រូវ កាលដែលចិញ្ចឹមរាងកាយនោះ ខ្លួនឯងត្រូវឆ្អិនក្នុងនរក ឯរាងកាយក៏ទៅជាប្រែប្រួលលើផែនដី។

80.

៨០.

Pāpaṃ [Pg.248] mākara kāyatthaṃ, kāyo verī vasānugo;

Bhūmyaṃ sessati vekārī, pāpiko nirayaṃ gato.

អ្នកកុំធ្វើបាបកម្មព្រោះតែរាងកាយឡើយ រាងកាយនេះតែងប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃសត្រូវ មុខជានឹងដេកស្លាប់ប្រែប្រួលលើផែនដី ឯបុគ្គលអ្នកធ្វើបាប តែងទៅកាន់នរក។

81.

៨១.

Amayhaṃ mayhasaññāya,Kāyaṃ rogavasānugaṃ;

Posaṃ patto mahājāniṃ,Nokāso dhamma mikkhituṃ.

បុគ្គលកាលចិញ្ចឹមរាងកាយដែលមិនមែនជារបស់ខ្លួន ដោយសេចក្តីសំគាល់ថារបស់ខ្លួន ដែលជារាងកាយប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃរោគ ឈ្មោះថាដល់នូវសេចក្តីវិនាសធំធេង គ្មានឱកាសនឹងឃើញធម៌ឡើយ។

82.

៨២.

Kāyāpekkhāya [Pg.249] nokāso,Dhammaṃ daṭṭhuṃ rahogato;

Upekkhāyeva okāso,Dukkhitā mha apekkhayā.

កាលបើនៅមានសេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងរាងកាយ ឱកាសដើម្បីនឹងឃើញធម៌ក្នុងទីស្ងាត់ ក៏មិនមានឡើយ ឱកាសមានបានព្រោះតែការព្រងើយកន្តើយប៉ុណ្ណោះ យើងទាំងឡាយតែងរងទុក្ខព្រោះតែសេចក្តីអាឡោះអាល័យ។

83.

៨៣.

Citta [Pg.250] saṃsodhakā pakkā, kāyasaṃsodhakā navā;

Sodhe cittaṃva pakkatthaṃ, nakāyaṃ bhavabhīruko.

ពួកជនអ្នកជម្រះចិត្ត ឈ្មោះថាជាអ្នកចាស់ក្លា ពួកជនអ្នកជម្រះកាយ ឈ្មោះថាជាអ្នកខ្ចី បុគ្គលអ្នកខ្លាចភ័យក្នុងភព គួរជម្រះតែចិត្តដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការចាស់ក្លា មិនគួរជម្រះកាយឡើយ។

84.

៨៤.

Cittasaṅkharaṇaṃ [Pg.251] sādhu, taṃ saṅkhataṃ pabhassaraṃ;

Nasādhu kāyasaṅkhāro, saṅkhatopyasubhova so.

ការតាក់តែងចិត្តជាការល្អ ចិត្តដែលតាក់តែងហើយនោះ តែងរុងរឿងភ្លឺស្វាង ការតាក់តែងកាយមិនល្អឡើយ រាងកាយនោះ ទោះបីតាក់តែងហើយ ក៏នៅតែជាអសុភៈដដែល។

85.

៨៥.

Sabhāva malinaṃ kāyaṃ, nimmalāya kathaṃ kare;

Āgantumalinaṃ cittaṃ, sakkā kātuṃ sunimmalaṃ.

បុគ្គលធ្វើរាងកាយដែលមានសភាពសៅហ្មងដោយប្រក្រតី ឲ្យទៅជាគ្មានមន្ទិលដូចម្តេចបាន ឯចិត្តដែលមានមន្ទិលព្រោះធម៌จรមកប៉ះពាល់ បុគ្គលអាចធ្វើឲ្យស្អាតស្អំបានល្អបាន។

86.

៨៦.

Ādhibyādhi [Pg.252] parotāya, ajjasvevā vināsinā;

Kohināma sarīrāya, dhammāpetaṃ samācare.

បុគ្គលណាឡើយ នឹងប្រព្រឹត្តអំពើប្រាសចាកធម៌ ព្រោះតែរាងកាយដែលត្រូវសេចក្តីទុក្ខ និងរោគបៀតបៀន ដែលនឹងត្រូវវិនាសក្នុងថ្ងៃនេះ ឬថ្ងៃស្អែក។

87.

៨៧.

Sabhāvajegucchaṃ kāyaṃ, sobhetuṃnevasakkuṇe;

Cittaṃ vā laṅkataṃ sobhaṃ, sīlādi gandhavāsitaṃ.

បុគ្គលមិនអាចនឹងធ្វើរាងកាយដែលមានសភាពគួរខ្ពើមដោយប្រក្រតី ឲ្យល្អស្អាតបានឡើយ តែចិត្តដែលតាក់តែងហើយ ផ្សព្វផ្សាយដោយក្លិនក្រអូបនៃសីលជាដើម តែងល្អស្អាតបាន។

88.

៨៨.

Sace [Pg.253] bhāyatha dukkhassa, sace vo dukkha mappiyaṃ;

Mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvivā yadivā raho.

បើសិនជាអ្នករាល់គ្នាខ្លាចសេចក្តីទុក្ខ បើសិនជាសេចក្តីទុក្ខមិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់អ្នករាល់គ្នាទេ អ្នករាល់គ្នាកុំធ្វើបាបកម្ម ទាំងក្នុងទីវាល ឬក្នុងទីកំបាំងឡើយ។

89.

៨៩.

Kilesā gantumalaṃcittaṃ, pabhassara sabhāvikaṃ;

Tadāgantumalaṃ dhova, cittaṃ dhote pabhassaraṃ.

ចិត្តមានសភាពភ្លឺស្វាងដោយប្រក្រតី តែមានមន្ទិលព្រោះកិលេសដែលជាធម៌จรមក អ្នកចូរលាងជម្រះមន្ទិលដែលជាធម៌จรនោះចេញ កាលបើចិត្តត្រូវលាងជម្រះហើយ តែងភ្លឺស្វាង។

90.

៩០.

Kilesā [Pg.254] gantumalaṃcittaṃ, upakkamena sodhaye;

Suvisuddha manāyeva, uttariṃsu bhavaṇṇavā.

ចិត្តមានមន្ទិលព្រោះកិលេសដែលជាធម៌จรមក បុគ្គលគួរជម្រះដោយសេចក្តីព្យាយាម ពួកជនដែលមានចិត្តបរិសុទ្ធស្អាតល្អហើយ តែងឆ្លងផុតចាកមហាសមុទ្រគឺភព។

91.

៩១.

Kāye malamupekkhāya, citte malaṃva dhovatu;

Citte hi nimmalesanto, pūtikāyopi pūjito.

បុគ្គលគួរព្រងើយកន្តើយចំពោះមន្ទិលក្នុងកាយ ហើយលាងជម្រះតែមន្ទិលក្នុងចិត្ត ព្រោះថាកាលបើចិត្តគ្មានមន្ទិលហើយ ទោះបីរាងកាយស្អុយរលួយ ក៏គង់តែគេបូជាដែរ។

92.

៩២.

Kāyarogaṃ [Pg.255] titikkhāya, cittarogaṃ cikicchatu;

Sukhito kāyarogīpi, citte nirāmaye sati.

បុគ្គលគួរអត់ធន់ចំពោះរោគកាយ ហើយព្យាបាលនូវរោគចិត្ត ព្រោះថាកាលបើចិត្តមិនមានរោគហើយ ទោះបីជាអ្នកមានរោគកាយ ក៏នៅតែមានសេចក្តីសុខ។

93.

៩៣.

Kāyaroge bahū vejjā, buddhuttiva manogade;

Idhāpi kāyiko santo, anantāva manorujā.

គ្រូពេទ្យទាំងឡាយក្នុងរោគកាយមានច្រើន តែគ្រូពេទ្យក្នុងរោគចិត្តមានតែព្រះពុទ្ធជាដើមប៉ុណ្ណោះ ក្នុងលោកនេះ ទោះបីសេចក្តីឈឺចាប់ខាងកាយស្ងប់រំងាប់ទៅហើយក្តី តែសេចក្តីឈឺចាប់ខាងចិត្តនៅតែមានមិនចេះចប់មិនចេះហើយឡើយ។

94.

៩៤.

Sīsadaḍḍha [Pg.256] mupekkhāya, nibbātu rāgapāvakaṃ;

Khippaṃ asubha saññāya, niccadaḍḍhaṃ bhavebhave.

បុគ្គលគួរព្រងើយកន្តើយចំពោះភ្លើងឆេះក្បាល ហើយរំលត់ភ្លើងគឺរាគៈដែលតែងតែឆេះជានិច្ចក្នុងភពតូចភពធំ ឲ្យបានឆាប់រហ័ស ដោយអសុភសញ្ញា។

95.

៩៥.

Subhāya uṭṭhitaṃ rāgaṃ, asubhāya nivāraye;

Sorāgo sāditaṃ jantuṃ, catvāpāyaṃ nayissati.

រាគៈដែលកើតឡើងព្រោះសេចក្តីសំគាល់ថាល្អស្អាត បុគ្គលគួររារាំងដោយអសុភសញ្ញា រាគៈនោះ កាលបើជនត្រេកអរហើយ មុខជានឹងនាំទៅកាន់អបាយភូមិទាំង ៤។

96.

៩៦.

Paṇḍitānaṃ [Pg.257] malaṃ māno, sottukkaṃsena pākaṭo;

Mākho attāna mukkaṃse, māvibhāve sakaṃmalaṃ.

មានះជាមន្ទិលរបស់ពួកបណ្ឌិត តែងប្រាកដច្បាស់ដោយការលើកតម្កើងខ្លួន អ្នកកុំលើកតម្កើងខ្លួនឡើយ កុំបង្ហាញមន្ទិលរបស់ខ្លួនឲ្យប្រាកដឡើយ។

97.

៩៧.

Guṇaṃ paṭicca guṇīnaṃ, ahaṃmāno samuṭṭhahe;

Maraṇaṃ anucintāya, dhajaṃmānaṃ nipātaya.

អហំមានះតែងកើតឡើងដល់ពួកជនដែលមានគុណធម៌ ព្រោះអាស្រ័យនូវគុណធម៌ បុគ្គលគួរពិចារណាដល់សេចក្តីស្លាប់ ហើយទម្លាក់ចុះនូវទង់គឺមានះចេញ។

98.

៩៨.

Eko [Pg.258] kāyavivekesī, katvā kilesaniggahaṃ;

Vase cittavivekesī, ubho padhi vivekādā.

បុគ្គលម្នាក់ឯង ប្រាថ្នាកាយវិវេក គួរធ្វើការសង្កត់សង្កិនកិលេស ហើយរស់នៅដោយប្រាថ្នាចិត្តវិវេក វិវេកទាំងពីរនេះ តែងនាំមកនូវការលះបង់ឧបធិ។

99.

៩៩.

Adiṭṭhe asute ṭhāne, vaseyya mocanatthiko;

Assādaṃhi nivāretuṃ, diṭṭhe sute tidukkaraṃ.

បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នាសេចក្តីរួចខ្លួន គប្បីនៅក្នុងទីដែលមិនបានឃើញ មិនបានឮ ព្រោះថាការរារាំងសេចក្តីត្រេកអរក្នុងរូបដែលឃើញ និងសំឡេងដែលឮហើយ ជារឿងដែលធ្វើបានដោយកម្រក្រៃលែង។

100.

១០០.

Adiṭṭhe [Pg.259] asute raññe, vaseyyi ndriyagopako;

Vāretuṃ visayākiṇṇe, cakkhusotaṃ tidukkaraṃ.

បុគ្គលអ្នករក្សាឥន្ទ្រិយ គប្បីនៅក្នុងព្រៃដែលមិនបានឃើញ មិនបានឮ ព្រោះថាការរារាំងចក្ខុនិងសោតៈ ក្នុងទីដែលច្របូកច្របល់ដោយវិស័យ ជារឿងដែលធ្វើបានដោយកម្រក្រៃលែង។

101.

១០១.

Rāgaṃ asati uppannaṃ, santābhujena vāraye;

Bāhire rāga muppannaṃ, anto asubhacintayā.

បុគ្គលគប្បីរារាំងរាគៈដែលកើតឡើងក្នុងទីស្ងាត់ ដោយការពិចារណាដ៏ស្ងប់រំងាប់ គប្បីរារាំងរាគៈដែលកើតឡើងខាងក្រៅ ដោយការគិតដល់អសុភៈខាងក្នុង។

102.

១០២.

Rāgaṃ [Pg.260] chindāti buddhāṇaṃ, saraṃ bhikkhu rahogato;

Passaṃ kāyedha jegucchaṃ, labheyyā siṭṭhamocanaṃ.

ភិក្ខុកាលទៅនៅក្នុងទីស្ងាត់ រលឹកឃើញនូវព្រះពុទ្ធដីកាថា "ចូរផ្តាច់បង់នូវរាគៈ" កាលបើឃើញសេចក្តីគួរខ្ពើមក្នុងរាងកាយនេះ គប្បីបាននូវសេចក្តីរួចផុតដែលប្រាថ្នាទុក។

103.

១០៣.

Kāyaṃ asubhatopassa, kallakāleva dassanaṃ;

Moghaṃ kālaṃ nakhīyeyya, bhaveyyuṃsvepiāturā.

បុគ្គលគប្បីមើលរាងកាយដោយសេចក្តីជាអសុភៈ តាំងតែពីពេលដែលនៅជា មិនគួរឲ្យកាលវេលាកន្លងទៅទទេឡើយ ព្រោះថាថ្ងៃស្អែក សូម្បីសេចក្តីឈឺចាប់ក៏គង់នឹងមាន។

104.

១០៤.

Kāyaṃ [Pg.261] jegucchatopassa, bālyanto paccavekkhiya;

Ādo kiñci jigucchāya, jiguccheyyāyatiṃ bhusaṃ.

បុគ្គលគប្បីមើលរាងកាយដោយសេចក្តីគួរខ្ពើម ពិចារណាតាំងពីក្មេងមក កាលបើមានសេចក្តីខ្ពើមខ្លះក្នុងខាងដើម ទៅខាងមុខមុខជានឹងខ្ពើមខ្លាំងជាមិនខាន។

105.

១០៥.

Kāyādinava mikkheyya, dāni kiñcipi dassanaṃ;

Āyatiṃ maggalābhāya, bhaveyya upanissa yo.

បុគ្គលគប្បីឃើញទោសនៃរាងកាយ ការឃើញសូម្បីបន្តិចបន្តួចក្នុងពេលឥឡូវនេះ ក៏គង់នឹងទៅជាឧបនិស្ស័យ ដើម្បីបានសម្រេចមគ្គផលទៅក្នុងអនាគត។

106.

១០៦.

Itthīna [Pg.262] maṅgamaṅgāni, napasseyya nacintaye;

Tadāsā ubhato bhaṭṭhā, sugatyā sāsanāpica.

បុគ្គលមិនគប្បីមើល មិនគប្បីគិតដល់អវយវៈតូចធំនៃស្ត្រីទាំងឡាយឡើយ ពួកជនដែលប្រាថ្នានូវអវយវៈនោះ តែងសូន្យចាកចំណែកទាំងពីរ គឺសុគតិភព និងព្រះសាសនា។

107.

១០៧.

Itthirūpa sarākaḍḍhā, bhaṭṭhā bahūva sāsanā;

Ihāpi dukkhitā hutvā, te pecca atidukkhino.

ពួកជនជាច្រើនដែលរូបនិងសំឡេងនៃស្ត្រីទាញទៅហើយ តែងសូន្យចាកព្រះសាសនា ជនទាំងនោះ តែងរងទុក្ខក្នុងលោកនេះផង លុះលះលោកនេះទៅហើយ តែងរងទុក្ខក្រៃលែងផង។

108.

១០៨.

Puṃmano [Pg.263] pariyādāya, itthirūpasarā ṭhitā;

Tassama mañña mekampi, navijjateva sabbadhi.

រូបនិងសំឡេងនៃស្ត្រី តែងស្ថិតនៅគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់បុរស វត្ថុដទៃសូម្បីតែមួយ ដែលស្មើដោយរូបនិងសំឡេងនោះ មិនមានឡើយក្នុងទីទាំងពួង។

109.

១០៩.

Sallape [Pg.264] asihatthena, pisācenāpi sallape;

Āsade āsivisepi, aggikkhandhepi āsade;

Natveva mātugāmena, ekekāya supesalo.

បុគ្គលគប្បីនិយាយរកគ្នាជាមួយបុរសដែលកាន់ដាវក្នុងដៃក៏បាន គប្បីនិយាយរកគ្នាជាមួយបិសាចក៏បាន គប្បីចូលទៅជិតពស់វែកមានពិសខ្លាំងក៏បាន គប្បីចូលទៅជិតគំនរភ្លើងក៏បាន តែមិនគប្បីនិយាយរកគ្នាតែពីរនាក់ ជាមួយមាតុគាមឡើយ ទោះបីនាងជាស្រីគួរស្រឡាញ់ក៏ដោយ។

110.

១១០.

Kāmaṃ asubhacintāya, byāpādaṃ snehacetasā;

Vihiṃsaṃ karuṇāyehi, vitakkaggī tayosame.

បុគ្គលគប្បីរំលត់ភ្លើងគឺវិតក្កៈទាំង ៣ គឺរំលត់កាមវិតក្កៈដោយការគិតដល់អសុភៈ រំលត់ព្យាបាទវិតក្កៈដោយចិត្តប្រកបដោយមេត្តា រំលត់វិហឹសាវិតក្កៈដោយចិត្តប្រកបដោយករុណា។

111.

១១១.

Asameta [Pg.265] vitakkaggī, thusarāsimhi khāṇuva;

Athirā sāsane tāpī, tepacchāatitāpino.

ពួកជនដែលមិនបានរំលត់ភ្លើងគឺវិតក្កៈ តែងជាអ្នកមិនមាំមួនក្នុងព្រះសាសនា ដូចជាបង្គោលនៅក្នុងគំនរអង្កាម តែងក្តៅក្រហាយ ជនទាំងនោះ តែងក្តៅក្រហាយខ្លាំងក្នុងកាលជាខាងក្រោយ។

112.

១១២.

Asubhā [Pg.266] pagame lokā, taṃ mettāyupasaṅkame;

Subhāvitāhi etāhi, jaheloke piyāpiyaṃ.

បុគ្គលគប្បីចូលទៅជិតលោកនេះដោយអសុភសញ្ញា និងដោយមេត្តាចិត្ត ព្រោះថាកាលបើអសុភសញ្ញានិងមេត្តាចិត្តទាំងនេះ ចម្រើនល្អហើយ តែងលះបង់នូវរបស់ជាទីស្រឡាញ់ និងមិនជាទីស្រឡាញ់ក្នុងលោកបាន។

113.

១១៣.

Gataṭṭhitādo uppanne, vitakkaggī tayo same;

Ātāpī pahitattoti, evaṃbhūto pavuccati.

បុគ្គលណា កាលបើភ្លើងគឺវិតក្កៈទាំង ៣ កើតឡើងក្នុងកាលទាំងពួង មានការដើរនិងការឈរជាដើម តែងរំលត់បាន បុគ្គលដែលមានសភាពបែបនោះ តែងហៅថា ជាអ្នកមានព្យាយាមដុតកិលេស មានចិត្តបញ្ជូនទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។

114.

១១៤.

Vivādappatto [Pg.267] dutīyo, keneko vivadissati;

Tassate saggakāmassa, ekatta muparocitaṃ.

ជនទីពីរ តែងនាំមកនូវការជជែកប្រកែកគ្នា បើនៅម្នាក់ឯង តើនឹងជជែកប្រកែកជាមួយអ្នកណា ព្រោះហេតុនោះ ភាពជាអ្នកនៅម្នាក់ឯង តែងជាទីគាប់ចិត្តដល់អ្នកដែលប្រាថ្នាឋានសួគ៌។

115.

១១៥.

Sinihappatto dutīyo, kamekā sinihissati;

Tassate mokkhakāmassa, ekatta muparocitaṃ.

ជនទីពីរ តែងនាំមកនូវសេចក្តីស្រឡាញ់ បើនៅម្នាក់ឯង តើនឹងស្រឡាញ់អ្នកណា ព្រោះហេតុនោះ ភាពជាអ្នកនៅម្នាក់ឯង តែងជាទីគាប់ចិត្តដល់អ្នកដែលប្រាថ្នាសេចក្តីរួចខ្លួន។

116.

១១៦.

Purato [Pg.268] pacchatovāpi, aparo ce navijjati;

Tasseva phāsu bhavati, ekassa vasato vane.

បើសិនជាមិនមានអ្នកដទៃ ដើរទៅខាងមុខ ឬដើរតាមខាងក្រោយទេ សេចក្តីសប្បាយរមែងមានដល់បុគ្គលនោះ ដែលរស់នៅម្នាក់ឯងក្នុងព្រៃ។

117.

១១៧.

Sukhañca kāma mayikaṃ, dukkhañca pavivekikaṃ;

Pavivekaṃ dukkhaṃ seyyo, yañce kāmamayaṃ sukhaṃ.

សេចក្តីសុខដែលកើតអំពីកាមក្តី សេចក្តីទុក្ខដែលកើតអំពីវិវេកក្តី សេចក្តីទុក្ខដែលកើតអំពីវិវេក វិសេសជាងសេចក្តីសុខដែលកើតអំពីកាម។

118.

១១៨.

Yoca [Pg.269] vassasataṃ jīve, apassaṃ udayabbayaṃ;

Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato udayabbayaṃ.

បុគ្គលណា រស់នៅអស់មួយរយឆ្នាំ តែមិនឃើញការកើតឡើងនិងការរលត់ទៅនៃខន្ធ ជីវិតរបស់បុគ្គលដែលរស់នៅតែមួយថ្ងៃ តែបានឃើញការកើតឡើងនិងការរលត់ទៅ វិសេសជាងជីវិតរបស់បុគ្គលនោះ។

119.

១១៩.

Suññāgāraṃ [Pg.270] paviṭṭhassa, santacittassa bhikkhuno;

Amānussī rati hoti, sammādhammaṃ vipassato.

ភិក្ខុអ្នកមានចិត្តស្ងប់ ចូលទៅកាន់ផ្ទះដ៏ស្ងាត់ ពិចារណាឃើញធម៌ដោយប្រពៃ តែងមានសេចក្តីត្រេកអរដ៏ក្រៃលែងជាងមនុស្សធម្មតា។

120.

១២០.

Yatoyato [Pg.271] sammasati, khandhānaṃ udayabbayaṃ;

Labhati pītipāmojjaṃ, amataṃ taṃ vijānataṃ.

កាលបើភិក្ខុពិចារណាឃើញការកើតឡើងនិងការរលត់ទៅនៃខន្ធទាំងឡាយ ក្នុងកាលណាៗ តែងបាននូវសេចក្តីឆ្អែតចិត្ត និងសេចក្តីរីករាយ សេចក្តីរីករាយនោះ ឈ្មោះថាជាអមតធម៌របស់ពួកជនអ្នកដឹងច្បាស់។

121.

១២១.

Iccuttaṃ dhammapāmojjaṃ, vivekajaṃ rasādhikaṃ;

Icchanto sīlavā bhikkhu, anivattita vīriyo.

ភិក្ខុអ្នកមានសីល កាលប្រាថ្នានូវសេចក្តីរីករាយក្នុងធម៌ ដែលកើតអំពីវិវេក មានរសជាតិដ៏ឧត្តម ដូចដែលពោលមកនេះ គប្បីជាអ្នកមានព្យាយាមមិនថយក្រោយឡើយ។

122.

១២២.

Vanā vāse vasitvāna, appicchādiguṇāvaho;

Pali bodhe samucchijja, bhāveyyevaṃrahogato.

ភិក្ខុគប្បីនៅក្នុងសេនាសនៈព្រៃ នាំមកនូវគុណធម៌មានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចជាដើម ផ្តាច់បង់នូវគ្រឿងកង្វល់ទាំងឡាយ ហើយចម្រើនវិបស្សនាក្នុងទីស្ងាត់យ៉ាងនេះឯង។

123.

១២៣.

Kāye [Pg.272] jegucchapuñjāni, rūpaṃ ruppanabhāvato;

Tassitā vedanā saññā, saṅkhārāca tatopare.

គំនរនៃរបស់គួរខ្ពើមទាំងឡាយក្នុងកាយ ឈ្មោះថារូប ព្រោះសភាពត្រូវបៀតបៀន វេទនានិងសញ្ញា ក៏អាស្រ័យនូវរូបនោះ ឯសង្ខារទាំងឡាយ ក៏មានក្នុងបន្ទាប់ពីនោះទៅ។

124.

១២៤.

Viññāṇañca imepañca, khandhā rāsatthato matā;

Tecānicca dukkhā nattā, upādā vayadhammino.

វិញ្ញាណផង ធម៌ទាំង ៥ នេះ លោកហៅថាខន្ធ ព្រោះអត្ថថាជាគំនរ ខន្ធទាំងនោះ តែងមិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា មានសភាពកើតឡើងនិងវិនាសទៅជាធម្មតា។

125.

១២៥.

Pheṇapiṇḍū [Pg.274] pamaṃ rūpaṃ, vedanā pupphuḷūpamā;

Marīcikūpamā saññā, saṅkhārā kadalūpamā.

រូបប្រៀបដូចជាដុំពពុះទឹក វេទនាប្រៀបដូចជាពពុះទឹក សញ្ញាប្រៀបដូចជាថ្ងៃបោកស្រឡះ សង្ខារប្រៀបដូចជាដើមចេក។

126.

១២៦.

Māyūpamanti viññāṇaṃ, dassite sabba dassinā;

Upamāhi samasse yya, pañcakkhandhe asārake.

ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធ ទ្រង់សម្តែងថា វិញ្ញាណប្រៀបដូចជាមាយាកល បុគ្គលគួរពិចារណាខន្ធទាំង ៥ ដែលមិនមានខ្លឹមសារ ដោយឧបមាទាំងឡាយយ៉ាងនេះ។

127.

១២៧.

Yāva [Pg.275] byāti nimmissati,Koṭilakkhātahiṃkhaṇe;

Khandhā bhijjanti hutvāna,Aniccānāma te tato.

ក្នុងខណៈមួយប៉ប្រិចភ្នែក ខន្ធទាំងឡាយកើតឡើងហើយរលត់ទៅ អស់កោដិសែនដង ព្រោះហេតុនោះ ខន្ធទាំងនោះ ទើបឈ្មោះថាជាធម្មជាតិមិនទៀង។

128.

១២៨.

Bhaya pīḷitato dukkhā, anattā avidheyyato;

Khandhāva honti bhijjanti, añño koci nalabbhati.

ខន្ធទាំងឡាយជាទុក្ខ ព្រោះត្រូវភ័យបៀតបៀន ជាអនត្តា ព្រោះមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច មានតែខន្ធទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះដែលកើតឡើងហើយរលត់ទៅ ឯតួខ្លួនដទៃសូម្បីបន្តិច ក៏រកមិនបានឡើយ។

129.

១២៩.

Khandhā [Pg.276] niccā khayaṭṭhena, bhayaṭṭhena dukhācate;

Anattā sārakaṭṭhena, iti passe punappunaṃ.

បុគ្គលគួរមើលរឿយៗ យ៉ាងនេះថា ខន្ធទាំងឡាយមិនទៀង ព្រោះអត្ថថាវិនាសទៅ ជាទុក្ខ ព្រោះអត្ថថាគួរឲ្យខ្លាច ជាអនត្តា ព្រោះអត្ថថាមិនមានខ្លឹមសារ។

130.

១៣០.

Bhāṇūdaye kayaṃ enti, hemante patitussavā;

Rāgā mānāca sabbevaṃ, satyā niccānupassane.

ទឹកសន្សើមដែលធ្លាក់ក្នុងហេមន្តរដូវ តែងដល់នូវសេចក្តីវិនាសទៅ កាលបើព្រះអាទិត្យរះឡើង យ៉ាងណាមិញ រាគៈនិងមានះទាំងអស់ ក៏រមែងវិនាសទៅយ៉ាងនោះដែរ កាលបើអនិច្ចានុបស្សនាកើតមានឡើង។

131.

១៣១.

Sīhanādaṃ [Pg.277] vanesutvā, saṃvejenti sasotakā;

Vehapphalāpi lokevaṃ, jinerita tilakkhaṇaṃ.

ពួកសត្វដែលមានត្រចៀក លុះឮសំឡេងសីហនាទក្នុងព្រៃ តែងតក់ស្លុត យ៉ាងណាមិញ សូម្បីពួកទេវតាជាន់វេហប្ផលៈក្នុងលោក ក៏តែងតក់ស្លុតយ៉ាងនោះដែរ កាលបើបានឮត្រៃលក្ខណ៍ដែលព្រះជិនស្រីទ្រង់សម្តែងហើយ។

132.

១៣២.

Vedanādīni [Pg.278] nāmāni, nāmarūpadvayaṃva te;

Taṇhāvijjāca kammādi, nāmarūpassa paccayā.

ធម៌ទាំងឡាយមានវេទនាជាដើម ឈ្មោះថានាម ធម៌ទាំងនោះ គឺជានាមនិងរូបពីរយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ ឯតណ្ហា អវិជ្ជា និងកម្មជាដើម តែងជាបច្ច័យនៃនាមនិងរូបនោះ។

133.

១៣៣.

Nāmarūpaṃ pariggayha, tato tassaca paccayaṃ;

Hutvā abhāvato niccā, udayabbaya pīḷanā.

កាលកំណត់ដឹងនាមរូប និងបច្ច័យនៃនាមរូបនោះហើយ ព្រោះមានហើយត្រឡប់ជាគ្មានវិញ ព្រោះការបៀតបៀនដោយការកើតឡើងនិងការរលត់ទៅ ទើបឈ្មោះថា អនិច្ចៈ (មិនទៀង)។

134.

១៣៤.

Dukkhā avasavattittā, anattātitilakkhaṇaṃ;

Āropetvāva saṅkhāre, sammasanto punappunaṃ.

ឈ្មោះថា ទុក្ខៈ (ព្រោះការបៀតបៀន) ឈ្មោះថា អនត្តា ព្រោះមិនលុះក្នុងអំណាច ភិក្ខុលើកឡើងនូវត្រីលក្ខណៈក្នុងសង្ខារទាំងឡាយ ហើយពិចារណារឿយៗ។

135.

១៣៥.

Pāpuṇeyyā [Pg.279] nupubbena,Sabbasaṃyojana kkhayaṃ;

Tampatto arahā bhikkhu,Bhavatiṇṇo sunibbuto.

គប្បីដល់នូវការអស់ទៅនៃសំយោជនៈទាំងពួងតាមលំដាប់។ ភិក្ខុជាព្រះអរហន្តសម្រេចនូវធម៌នោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកឆ្លងផុតភព រលត់ទុក្ខស្ងប់រំងាប់ល្អហើយ។

136.

១៣៦.

Natumhaṃ [Pg.280] bhikkhave rūpaṃ, taṃ jahethāti vuttato;

Memetanti upādānaṃ, pañcakkhandhe vināsaye.

ព្រោះព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រូបមិនមែនជារបស់អ្នកទាំងឡាយឡើយ ចូរលះបង់រូបនោះចេញ» ដូច្នេះ ភិក្ខុគប្បីកម្ចាត់បង់នូវឧបាទានថា «នេះជារបស់យើង» ក្នុងបញ្ចក្ខន្ធចេញ។

137.

១៣៧.

Puttā matthi dhanā matthi, iti bālo vihaññati;

Attāpi attano natthi, kutoputtokutodhanaṃ.

«កូនទាំងឡាយរបស់យើងមាន ទ្រព្យរបស់យើងមាន» ជនពាលតែងខ្វល់ខ្វាយ (ក្តៅក្រហាយ) យ៉ាងនេះ។ ខ្លួនឯងក៏មិនមែនជារបស់ខ្លួនផង កូននឹងមានមកពីណា ទ្រព្យនឹងមានមកពីណា។

138.

១៣៨.

Iccutta manucintāya, attāti atthimetivā;

Saññaṃ nāseyya khandhāva, atthīti ābhuje budho.

ជនអ្នកមានប្រាជ្ញា កាលគិតគូរតាមពុទ្ធដីកាដែលពោលហើយនោះ គប្បីកម្ចាត់បង់នូវសញ្ញាថា «ខ្លួនមាន» ឬថា «ខ្លួនរបស់យើងមាន» ហើយគប្បីយល់ដឹងថា «មានតែខន្ធទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ»។

139.

១៣៩.

Khandhanāsa [Pg.281] manābhujja, mato me puttako iti;

Socanti paridevanti puttonatthi nasomato.

ព្រោះមិនដឹងច្បាស់នូវការរលាយទៅនៃខន្ធ ក៏គិតថា «កូនសម្លាញ់របស់យើងស្លាប់ហើយ» ហើយក៏សោកសៅខ្សឹកខ្សួលរំពឹងថា «កូនគ្មានទេ កូននោះមិនស្លាប់ទេ (មានតែខន្ធរលត់ប៉ុណ្ណោះ)»។

140.

១៤០.

Bhijjamānesu [Pg.282] khandhesu, attasaññī anattesu;

Nādikāla viparitā, mahājānīyataṃ gatā.

កាលបើខន្ធទាំងឡាយដែលមិនមែនជាខ្លួន កំពុងបែកធ្លាយទៅ ពួកជនដែលមានសញ្ញាថាជាខ្លួន វង្វេងខុសអស់កាលគ្មានទីចាប់ផ្តើម តែងដល់នូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេង។

141.

១៤១.

Bhijjamānesu khandhesu, laggā rattā mamāyitā;

Nārīpumādi saññāya, viparetā anādike.

កាលបើខន្ធទាំងឡាយកំពុងបែកធ្លាយទៅ ពួកជនដែលជាប់ជំពាក់ ត្រេកអរ អាល័យ ដោយសញ្ញាខុសឆ្គងថា «ស្រី ប្រុស» ជាដើម វង្វេងខុសអស់កាលគ្មានទីចាប់ផ្តើម។

142.

១៤២.

Nādikāla [Pg.283] viparito, attasaññī anattani;

Bhijjamānesu khandhesu, jaha ttāti mamāyanaṃ.

បុគ្គលអ្នកវង្វេងខុសអស់កាលគ្មានទីចាប់ផ្តើម មានសញ្ញាថាខ្លួនក្នុងរបស់ដែលមិនមែនជាខ្លួន កាលបើខន្ធទាំងឡាយកំពុងបែកធ្លាយទៅ ចូរលះបង់នូវសេចក្តីប្រកាន់ថាខ្លួន និងការគិតថារបស់ខ្លួនចេញ។

143.

១៤៣.

Abhiṇhuppattiyāyeva, bhijjamāno naññayati;

Aniccalakkhaṇaṃ channaṃ, taṃ cinteyya supaññavā.

ព្រោះតែការកើតឡើងជាប់ៗគ្នាជានិច្ច ការបែកធ្លាយទៅទើបមិនប្រាកដ លក្ខណៈនៃអនិច្ចភាពក៏បាំងបាត់ ជនអ្នកមានប្រាជ្ញាល្អ គប្បីពិចារណានូវលក្ខណៈនោះ។

144.

១៤៤.

Asanteyeva [Pg.284] laggantā, namuccanti bhavattayā;

Natthi santesu laggantā, rūpakkhandhā dike svidha.

ពួកជនកាលជាប់ជំពាក់ក្នុងរបស់ដែលមិនមានពិត (ដូចជាខ្លួន ស្រី ប្រុស) តែងមិនរួចផុតចាកភពទាំងបីឡើយ ចំណែកការជាប់ជំពាក់ក្នុងរបស់ដែលមានពិត ដូចជារូបក្ខន្ធជាដើម ក្នុងលោកនេះ មិនមានឡើយ។

145.

១៤៥.

Taṇhā gijjhati metanti, māno ahanti maññati;

Diṭṭhi gaṇhāti attāti, ete papañcakā tayo.

តណ្ហាតែងជាប់ជំពាក់ថា «...» មានះតែងសំគាល់ថា «យើងមាន» ទិដ្ឋិតែងប្រកាន់ថា «នេះជាខ្លួន» ធម៌ទាំងឡាយ ៣ នេះ ឈ្មោះថា បបញ្ចធម៌ (ធម៌ធ្វើឲ្យយឺតយូរ)។

146.

១៤៦.

Mame [Pg.285] ta maha mattāti, papañcānaṃ vasānugo;

Gaṇhanto bhava paṅkamhi, nimmuggova bhayānake.

បុគ្គលកាលលុះក្នុងអំណាចនៃបបញ្ចធម៌ថា «នេះជារបស់យើង យើងជាខ្លួន» កាលប្រកាន់មាំ ឈ្មោះថាជាអ្នកលិចចុះក្នុងភក់គឺភពដ៏គួរឲ្យខ្លាច។

147.

១៤៧.

Name nāhaṃ naattāti, etehi vivadaṃ kare;

Vivadantāva muccanti, bhavapaṅkā bhayānakā.

បុគ្គលគប្បីធ្វើការជជែក (តស៊ូនឹងកិលេស) ដោយធម៌ទាំងឡាយថា «មិនមែនជារបស់យើង មិនមែនជាយើង មិនមែនជាខ្លួនរបស់យើងឡើយ» ពួកជនកាលជជែកតស៊ូយ៉ាងនេះ តែងរួចផុតចាកភក់គឺភពដ៏គួរឲ្យខ្លាច។

148.

១៤៨.

Name [Pg.286] nāhaṃ naattāti, daṭṭhabbanti jineritaṃ;

Tatheva sabbadā maññe, mā papañca vasānugo.

ព្រោះព្រះជិនស្រីសម្តែងថា «គប្បីឃើញថា មិនមែនជារបស់យើង មិនមែនជាយើង មិនមែនជាខ្លួនរបស់យើងឡើយ» គប្បីសំគាល់យ៉ាងនោះគ្រប់ពេល កុំលុះក្នុងអំណាចនៃបបញ្ចធម៌ឡើយ។

149.

១៤៩.

Loko vivadi buddhena, nalokena kadāciso;

Anattāti jinuddiṭṭhaṃ, loko attāti maññati.

សត្វលោកតែងជជែកទាស់ទែងនឹងព្រះពុទ្ធ ប៉ុន្តែព្រះពុទ្ធមិនដែលជជែកទាស់ទែងនឹងសត្វលោកឡើយ។ ព្រះជិនស្រីទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញថា «អនត្តា» តែសត្វលោកតែងសំគាល់ថា «អត្តា (ខ្លួន)»។

150.

១៥០.

Mo [Pg.287] lokena samo hotu,Tassamo kiṃtaduttare;

Andhibhūto ayaṃloko,Sambuddhassa virodhiko.

នរណានឹងស្មើដោយសត្វលោកបាន? អ្វីដែលក្រៃលែងជាងសត្វលោកនោះ នឹងមានមកពីណា? សត្វលោកនេះជាអ្នកងងឹតងងល់ តែងជាសត្រូវនឹងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។

151.

១៥១.

Sambuddhassa vasaṃ nvetu, sanjhādi bhayatajjito;

Tabbasaṃyeva anvento, bhavatiṇṇo bhavissati.

បុគ្គលកាលត្រូវភ័យមានជរាជាដើមគំរាមកំហែងហើយ គប្បីប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច (ឱវាទ) នៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ កាលប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃព្រះអង្គនោះឯង នឹងជាអ្នកឆ្លងផុតចាកភពបាន។

152.

១៥២.

Anattāti [Pg.288] girā saccā, attāti vacanaṃ musā;

Musāya vivade loko, buddhena sacca vādinā.

វាចាថា «អនត្តា» ជាវាចាពិត វាចាថា «អត្តា» ជាវាចាកុហក។ សត្វលោកតែងជជែកទាស់ទែងដោយពាក្យកុហក នឹងព្រះពុទ្ធដែលជាអ្នកពោលពាក្យពិត។

153.

១៥៣.

Turaṅgavajagāmamhā, purime camakya kānane;

Vasatā aggadhammena, therena racito ayaṃ.

ធម៌នេះ គឺព្រះថេរៈព្រះនាម អគ្គធម្ម ដែលគង់នៅក្នុងព្រៃចមក្យៈ ខាងកើតភូមិដុរង្គវជៈ បានរៀបចំចងក្រងឡើង។

154.

១៥៤.

Arimatteyya buddhassa,Dhamma ssutakkhaṇe bhave;

Khīṇāsavo mahāpañño,Puññena tena sāvakoti.

ដោយបុណ្យនោះ សូមឲ្យខ្ញុំបានជាសាវ័ក មានប្រាជ្ញាច្រើន ជាព្រះខីណាស្រព ក្នុងខណៈដែលបានស្តាប់ព្រះធម៌របស់ព្រះពុទ្ធ អរិយមេត្តេយ្យ ក្នុងភពអនាគត។

Kāyapaccavekkhaṇā

កាយបច្ចវេក្ខណៈ (ការពិចារណានូវកាយ)

1.

១.

Nādikāla [Pg.291] viparita, jana bhūtattha dassino;

Dātume kantikassādaṃ, satthu pādo timānito.

ព្រះបាទារបស់ព្រះសាស្តា ដែលគេគោរពយ៉ាងក្រៃលែង ដើម្បីប្រទាននូវសេចក្តីត្រេកអរដ៏លើសលប់ ដល់ជនទាំងឡាយដែលឃើញនូវសភាវៈពិត ដែលវង្វេងខុសអស់កាលគ្មានទីចាប់ផ្តើម។

2.

២.

Sīse [Pg.292] pilandiyā modī, sambuddha caraṇa mbujaṃ;

Sādhu tuṭṭhikaraṃ brūmi, sukāya paccavekkhaṇaṃ.

ខ្ញុំព្រះករុណាមានសេចក្តីរីករាយ បានតម្កល់ទុកនូវព្រះបាទាដូចជាផ្កាឈូកនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធលើក្បាល ហើយនឹងពោលនូវកាយបច្ចវេក្ខណៈរបស់ខ្លួន ដែលធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីត្រេកអរយ៉ាងល្អ។

3.

៣.

Yoniso manasīkatvā, nādā viruddha maññitaṃ;

Sādhavo ta mudikkhantu, mayāpi mandabuddhino.

សូមសប្បុរសទាំងឡាយ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវ កុំប្រកាន់យកសេចក្តីយល់ប្រឆាំងឡើយ ហើយចូរពិនិត្យមើលនូវធម៌នោះ ដែលសូម្បីតែខ្ញុំមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយក៏បានពោលទុកហើយ។

4.

៤.

Icchitabbāna [Pg.293] māyattā, tesañca cayabhāvato;

Tadākārena vattitā, kāyo jeguccha puñjako.

ព្រោះតែការអាស្រ័យនឹងវត្ថុទាំងឡាយដែលគួរប្រាថ្នា និងព្រោះតែភាពជាទីសន្សំនៃវត្ថុទាំងនោះ កាយដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអាការៈយ៉ាងនោះ គឺជាគំនរនៃរបស់គួរខ្ពើមរអើម។

5.

៥.

Punappunaṃva okkama, ñāṇa manto pavesiya;

Bāhiraṃva anālamba, ikkhaṇā paccavekkhaṇā.

ការចុះចិត្តស៊ប់រឿយៗ បញ្ចូលញាណទៅខាងក្នុង មិនប្រកាន់យកអារម្មណ៍ខាងក្រៅ ការមើលឃើញយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា បច្ចវេក្ខណៈ (ការពិចារណា)។

6.

៦.

Maṃsacchanna [Pg.294] ṭṭhirūpeva, manoja vāyu cālite;

Nārī gatāti yācintā, neva sāpaccavekkhaṇā.

គំនិតដែលគិតថា «ស្រីកំពុងដើរទៅ» ក្នុងរូបឆ្អឹងដែលដណ្តប់ដោយសាច់ ដែលញ៉ាំងឲ្យកម្រើកដោយខ្យល់កើតអំពីចិត្តនោះ មិនមែនជាបច្ចវេក្ខណៈឡើយ។

7.

៧.

Saññādiṭṭhica cittañca, vipallāsā imetayo;

Ta dākārena vattanti, avijjo ttharitā bhusaṃ.

សញ្ញា ទិដ្ឋិ និងចិត្ត ទាំង ៣ នេះ ឈ្មោះថា វិបល្លាស (សេចក្តីយល់ច្រឡំ) តែងប្រព្រឹត្តទៅដោយអាការៈយ៉ាងនោះ ព្រោះត្រូវអវិជ្ជាគ្របដណ្តប់យ៉ាងខ្លាំង។

8.

៨.

Āsā [Pg.295] viparite yesaṃ,Vipallāsāti tematā;

Āsā āsisanā vuttā,Taṇhāyeva sabhāvato.

សេចក្តីប្រាថ្នាដែលវង្វេងខុសរបស់ជនទាំងឡាយណា ធម៌ទាំង ៣ នោះ ឈ្មោះថា វិបល្លាស។ សេចក្តីប្រាថ្នា លោកហៅថា ការប៉ុនប៉ង ដោយសភាវៈគឺតណ្ហានោះឯង។

9.

៩.

Asubheva subhamiti, anicceeva niccato;

Dukkheyeva sukhaṃvāti, anattaniva attato.

គឺការសំគាល់ថាល្អស្អាតក្នុងរបស់ដែលមិនល្អស្អាត ថាមាំមួនទៀងទាត់ក្នុងរបស់ដែលមិនទៀង ថាជាសុខក្នុងរបស់ដែលជាទុក្ខ ឬថាជាខ្លួនក្នុងរបស់ដែលមិនមែនជាខ្លួន។

10.

១០.

Saññāṇaṃ dassanaṃ cintā,Dvādasā kārato tayo;

Diṭṭhisā cādi maggena,Sesā sesehi vajjhitā.

សញ្ញា ការឃើញ (ទិដ្ឋិ) និងគំនិត (ចិត្ត) ទាំង ៣ នេះ ដោយអាការៈ ១២ យ៉ាង។ ក្នុងវិបល្លាសទាំងនោះ ទិដ្ឋិវិបល្លាស ត្រូវលះបង់ដោយបឋមមគ្គ (សោតាបត្តិមគ្គ) ចំណែកវិបល្លាសដែលនៅសល់ ត្រូវលះបង់ដោយមគ្គដែលនៅសល់។

11.

១១.

Taṇhā [Pg.297] tassi mametanti, māno maññi ahantica;

Yassi diṭṭhica attāti, papañcā nāmime tayo.

តណ្ហាមានសេចក្តីប្រកាន់ថា «នេះជារបស់យើង» មានះមានសេចក្តីសំគាល់ថា «យើងមាន» ទិដ្ឋិមានសេចក្តីប្រកាន់ថា «នេះជាខ្លួន» ធម៌ទាំង ៣ នេះ ឈ្មោះថា បបញ្ចធម៌។

12.

១២.

Papañcanti saṃsāraṃ, tasmā papañcanāmakā;

Bhavayante payojentā, mokkhaṃ nādaṃsu te ciraṃ.

ធម៌ទាំងនោះតែងធ្វើសង្សារវដ្តឲ្យយឺតយូរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា បបញ្ចធម៌។ ធម៌ទាំងនោះកាលញ៉ាំងភពឲ្យចម្រើន តែងមិនឲ្យនូវការរួចផុត (ធម៌រួចផុត) អស់កាលដ៏យូរឡើយ។

13.

១៣.

Bhavapaṅke ni mujjantā, papañcānaṃ vasānugā;

Cirassaṃ dukkhitā honti, ārā nibbānato tiva.

ពួកជនកាលលិចចុះក្នុងភក់គឺភព លុះក្នុងអំណាចនៃបបញ្ចធម៌ទាំងឡាយ តែងជាអ្នករងទុក្ខអស់កាលដ៏យូរ ឆ្ងាយចាកព្រះនិព្វានក្រៃលែង។

14.

១៤.

Name [Pg.298] nāhaṃ naattāti, etehi vivadaṃ kare;

Bhaṇḍantā vivadantā te, nibbānato adūrino.

បុគ្គលគប្បីធ្វើការជជែក (តស៊ូនឹងកិលេស) ដោយធម៌ទាំងឡាយថា «មិនមែនជារបស់យើង មិនមែនជាយើង មិនមែនជាខ្លួនរបស់យើងឡើយ» ពួកជនកាលទាស់ទែងជជែកយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនឆ្ងាយចាកព្រះនិព្វានឡើយ។

15.

១៥.

Vipallāse papañceca, dvepiete pahātave;

Sopaccavekkhitabbe vaṃ, kāyo jegucchapuñjako.

ដើម្បីលះបង់នូវធម៌ទាំងពីរគឺ វិបល្លាស និងបបញ្ចធម៌ គប្បីពិចារណានូវកាយដែលជាគំនរនៃរបស់គួរខ្ពើមរអើមនេះ យ៉ាងនេះឯង។

16.

១៦.

Kesā [Pg.299] lomā nakhādantā,Taṇhāyāpica gocarā;

Tasmā te daṭṭhukāmena,Taṇhā nivāritā sadā.

សក់ រោម ក្រចក ធ្មេញ ក៏ជាអារម្មណ៍នៃតណ្ហាដែរ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកចង់ឃើញនូវរបស់ទាំងនោះ (តាមពិត) គប្បីរារាំងតណ្ហាជានិច្ច។

17.

១៧.

Laggikā chaviyaṃyeva, taṇhā bāhiragocarā;

Tasmā ettha tacovāha, sambuddho na bahicchaviṃ.

តណ្ហាដែលមានអារម្មណ៍ខាងក្រៅ តែងជាប់ជំពាក់តែក្នុងឆវី (ស្បែកស្តើងខាងក្រៅ) ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទើបទ្រង់ត្រាស់ហៅថា តចោ (ស្បែក) មិនមែនឆវីខាងក្រៅឡើយ។

18.

១៨.

Esā [Pg.300] tacapariyanta, padenāpi nivāritā;

Ato chavi manālamba, tacasīva manekare.

តណ្ហានោះ ព្រះអង្គរារាំងហើយ សូម្បីដោយបទថា «មានស្បែកជាទីបំផុត» ហេតុនោះ បុគ្គលមិនប្រកាន់យកឆវី (ស្បែកស្តើង) គប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តតែក្នុងតចោ (ស្បែក) ប៉ុណ្ណោះ។

19.

១៩.

Jigucchitāni chādeti, aṭṭhi maṃsa tacādini;

Ñāṇena chindi tabbāca, tasmā chavīti vuccati.

ព្រោះបិទបាំងនូវរបស់គួរខ្ពើមរអើមទាំងឡាយ មានឆ្អឹង សាច់ និងស្បែកជាដើម និងព្រោះត្រូវកាត់ផ្តាច់ដោយញាណ ហេតុនោះ ទើបហៅថា ឆវី (ស្បែកស្តើង)។

20.

២០.

Chaviṃ [Pg.301] chetvā tacaṃ passe,Taṃ chetvā maṃsakādayo;

Gabbhevatthūni dīpena,Yathā paññāpadīpiko.

បុគ្គលគប្បីកាត់នូវឆវី (ស្បែកស្តើង) ហើយមើលនូវតចោ (ស្បែក) កាលកាត់នូវតចោនោះហើយ គប្បីឃើញនូវសាច់ជាដើម ដូចជាបុគ្គលមើលឃើញនូវវត្ថុទាំងឡាយក្នុងបន្ទប់ដោយប្រទីប យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលអ្នកមានប្រទីបគឺបញ្ញាក៏យ៉ាងនោះដែរ។

21.

២១.

Jeguccho chaviyā kāyo,Asubhova subhāyate;

Nicchavā tacamattena,Kathaṃ subhāyate ayaṃ.

កាយដែលគួរខ្ពើមរអើម ព្រោះតែមានឆវី (ស្បែកស្តើង) បិទបាំង សូម្បីមិនល្អស្អាត ក៏ធ្វើឲ្យល្អស្អាតបាន កាលបើគ្មានឆវី មានតែត្រឹមតចោ (ស្បែក) តើកាយនេះនឹងល្អស្អាតដូចម្តេចបាន។

22.

២២.

Nhārubandho [Pg.302] ṭṭhisaṅghāto, maṃsalohi ta limpito;

Chaviyāva vimoheti, tacacchanno imaṃ pajaṃ.

កាយដែលចងដោយសរសៃ ជាទីប្រជុំនៃឆ្អឹង លាបដោយសាច់និងឈាម ដណ្តប់ដោយស្បែក តែងញ៉ាំងសត្វលោកនេះឲ្យវង្វេង ព្រោះតែឆវី (ស្បែកស្តើង) ប៉ុណ្ណោះ។

23.

២៣.

Vaṇṇa saṇṭhāna toceva,Gandho kāsā sayehica;

Jegucchā paṭikulyāca,Kesānāma na mepiyā.

សក់ទាំងឡាយ មិនជាទីស្រឡាញ់របស់យើងឡើយ ព្រោះតែពណ៌ ទ្រង់ទ្រាយ ក្លិន ទីតាំង និងឱកាស គួរខ្ពើមរអើម និងគួរធុញទ្រាន់។

24.

២៤.

Ekekaṃ [Pg.303] manasīkatvā, naye nicceva mādinā;

Bhāvetabbā samārambha, yathāpaññāyate tathā.

បុគ្គលគប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកាយកោដ្ឋាសនីមួយៗ ដោយន័យមានពាក្យថា «មិនទៀង» ជាដើម ហើយគប្បីប្រារព្ធចម្រើន ដើម្បីឲ្យប្រាកដច្បាស់យ៉ាងនោះ។

25.

២៥.

Pūritaṃ matthaluṅgassa, sīsaṭṭhipi jigucchitaṃ;

Mukha nāsakkhi kaṇṇādi, chiddā vachidda duddasaṃ.

សូម្បីតែឆ្អឹងក្បាលដែលពេញដោយខួរក្បាល ក៏គួរខ្ពើមរអើមដែរ មាត់ ច្រមុះ ភ្នែក ត្រចៀកជាដើម ជាប្រហោងតូចធំ គួរឲ្យមើលទៅយល់ថាអាក្រក់។

26.

២៦.

Pūti [Pg.304] vāyu vicarita, kucchiṭṭhantāni lohitaṃ;

Pittaṃ semhañca papphāsaṃ, hadayaṃ yakanampi dhī.

ពោះវៀនដែលស្ថិតនៅក្នុងពោះ ញ៉ាំងឲ្យកម្រើកដោយខ្យល់ស្អុយ ឈាម ប្រមាត់ ស្លេស្ម សួត បេះដូង និងថ្លើម គួរឲ្យខ្ពើមណាស់ហ្ន៎!

27.

២៧.

Anna pānaṃ manuññampi, kheḷa tinta madhopari;

Dantehi pisitaṃ svāna, vamathūva jigucchitaṃ.

សូម្បីតែអាហារនិងទឹកដ៏គួរគាប់ចិត្ត កាលបើទទឹកដោយទឹកមាត់ទាំងខាងលើខាងក្រោម ដែលធ្មេញទំពារហើយ តែងគួរខ្ពើមរអើម ដូចជាក្អួតរបស់ឆ្កែដូច្នោះ។

28.

២៨.

Yāvatāyu [Pg.305] adhotevā, māsaye gilitaṃ ṭhitaṃ;

Kimikūla samākiṇṇe, tahimevā sitāsitaṃ.

អាហារដែលលេបចូលទៅហើយ ស្ថិតនៅក្នុងក្រពះខាងក្រោម អស់កាលត្រឹមតែអាយុ ដែលច្របូកច្របល់ដោយហ្វូងដង្កូវ របស់ដែលស៊ីនិងផឹកក៏ស្ថិតនៅក្នុងទីនោះឯង។

29.

២៩.

Etaṃ udariyaṃ nāma, tamhā pakkāsayaṃ gataṃ;

Dinaccaye karīsantaṃ, sā sayaṃ taṃdvayampi dhī.

របស់នោះឈ្មោះថា ឧទរិយៈ (អាហារថ្មី) កាលបើទៅកាន់បក្កាសយៈ (ពោះវៀនធំ) អំពីក្រពះនោះ ក្នុងពេលកន្លងទៅមួយថ្ងៃ តែងក្លាយជាករីសៈ (លាមក) គួរខ្ពើមណាស់ហ្ន៎ របស់ទាំងពីរនោះ!

30.

៣០.

Pakāsetvā [Pg.306] paveseti, annapānaṃ mahārahaṃ;

Paṭicchanno niharati, tameva nto ṭhitaṃ jano.

ជនតែងញ៉ាំងអាហារនិងទឹកដ៏មានតម្លៃច្រើន ឲ្យចូលទៅដោយបើកចំហ ប៉ុន្តែតែងនាំចេញនូវរបស់ដដែលនោះ ដែលស្ថិតនៅខាងក្នុង ដោយលាក់បាំង។

31.

៣១.

Pavese taṃ parivato,Nihareko raho lino;

Manuññaṃva pavīsante,Nikkhamante jigucchitaṃ.

កាលនាំចូលទៅ តែងមានគ្នាចោមរោម កាលនាំចេញ តែងទៅម្នាក់ឯងពួនក្នុងទីស្ងាត់ កាលចូលទៅ ហាក់ដូចជាគួរគាប់ចិត្ត កាលចេញមកវិញ គួរខ្ពើមរអើមក្រៃលែង។

32.

៣២.

Jeguccha [Pg.307] paṭikulyāni, maṃsanhāru tacaṭṭhini;

Napiyāni na tuṭṭhāni, nevaitthī napūpiso.

សាច់ សរសៃ ស្បែក និងឆ្អឹងទាំងឡាយ គួរខ្ពើមរអើម និងគួរធុញទ្រាន់ មិនជាទីស្រឡាញ់ មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនមែនជាស្រី មិនមែនជាប្រុសឡើយ។

33.

៣៣.

Hattha pāda mukhādīni,Natthaññāni jigucchitā;

Tatthā kumārikā kaññā,Mohena atthisaññitā.

ដៃ ជើង មាត់ ជាដើម មិនមែនជារបស់ដទៃឡើយ គឺជារបស់គួរខ្ពើមរអើម តែក្នុងរបស់នោះ ជនតែងសំគាល់ដោយសេចក្តីវង្វេងថា «នាងក្រមុំ ឬកញ្ញា»។

34.

៣៤.

Paccekaṃ [Pg.308] vinibhuttesa, kesa loma nakhādisu;

Natthikaññā kumārīvā, sampiṇḍitesu sā kuto.

កាលបើចែកចេញជាផ្នែកៗ មានសក់ រោម ក្រចកជាដើម នាងកញ្ញា ឬនាងក្រមុំ ក៏មិនមានឡើយ កាលបើរបស់ទាំងនោះរួមប្រជុំគ្នា តើនាងនោះនឹងមានមកពីណា។

35.

៣៥.

Ākāsoyeva [Pg.309] kāyāṅkhyo,Tacādi parivārito;

Tathāsīsaṃ mukhaṃhattho,Pādoru kaṭiādayo.

អវយវៈដែលហៅថាកាយ គ្រាន់តែជាលំហអាកាស ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយស្បែកជាដើមប៉ុណ្ណោះ ព្រមទាំងក្បាល មាត់ ដៃ ជើង ភ្លៅ និងចង្កេះជាដើម ក៏ដូច្នោះដែរ។

36.

៣៦.

Thambhādīsviva gehoti,Piṇḍite svesu sammuti;

Kāyoti itthiposoti,Saṃmuḷho tāyarajjati.

ដូចជាពាក្យថា «ផ្ទះ» មានឡើងព្រោះការប្រជុំគ្នានៃសសរជាដើម យ៉ាងណាមិញ កាលបើរបស់ទាំងនេះរួមប្រជុំគ្នា សម្មតិថា «កាយ ស្រី ប្រុស» ក៏មានឡើង ជនអ្នកវង្វេងតែងត្រេកអរនឹងសម្មតិនោះ។

37.

៣៧.

Santaṃ [Pg.310] cinteyya nāsantaṃ, santaṃ cintayato sukhaṃ;

Asantaṃ anucintento, nānādukkhehi tappati.

បុគ្គលគប្បីគិតនូវរបស់ដែលមានពិត (សភាវធម៌) មិនគប្បីគិតនូវរបស់ដែលមិនមានពិត (សត្វ បុគ្គល) ឡើយ សេចក្តីសុខតែងមានដល់បុគ្គលអ្នកគិតនូវរបស់ដែលមានពិត បុគ្គលកាលគិតរំពឹងនូវរបស់ដែលមិនមានពិត តែងក្តៅក្រហាយដោយទុក្ខផ្សេងៗ។

38.

៣៨.

Javatyā vijjamāneva, nāvijjā vijjamānake;

Tasmātaṃnāmako moho, taṇhāpica tadanvitā.

កាលបើអវិជ្ជាមាននៅ សេចក្តីវង្វេង (មោហៈ) និងតណ្ហាដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមអវិជ្ជានោះ ក៏រមែងមាន ព្រោះហេតុនោះ មោហៈ និងតណ្ហានោះ ទើបឈ្មោះថាមានអវិជ្ជាជាប្រភព។

39.

៣៩.

Puṃkāyovāthīkāyovā[Pg.311], malāsucijigucchito;

Tassamaṃ natthigārayhaṃ, yvāmalampi malaṃkare.

កាយនៃបុរសក្តី កាយនៃស្ត្រីក្តី ជាកាយខ្ពើមរអើម មិនស្អាត មានមន្ទិល គ្មានអ្វីដែលគួរតិះដៀលស្មើនឹងកាយនោះឡើយ ព្រោះកាយនោះរមែងធ្វើសូម្បីតែរបស់ដែលមិនមានមន្ទិលឲ្យទៅជាមានមន្ទិលវិញ។

40.

៤០.

Natthi [Pg.312] kāyasamoverī,Mahānatthakaro cīraṃ;

Natthi kāyasamo vañco,Asubhova subhāyate.

សត្រូវស្មើដោយកាយ មិនមានឡើយ កាយរមែងធ្វើនូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំអស់កាលជាយូរអង្វែង គ្រឿងបញ្ឆោតស្មើដោយកាយ មិនមានឡើយ ព្រោះកាយដែលមិនល្អ (អសុភៈ) តែងបង្ហាញខ្លួនថាជាកាយល្អ (សុភៈ)។

41.

៤១.

Thīpuṃ saparakāyoti, passatipi napassati;

Jeguccha paṭikulyoti, sammā passati passati.

បុគ្គលដែលយល់ឃើញថាកាយនេះជាស្ត្រី ជាបុរស ជារបស់ខ្លួន ឬជារបស់អ្នកដទៃ សូម្បីតែមើលឃើញ ក៏ឈ្មោះថាមិនឃើញឡើយ ចំណែកបុគ្គលណាដែលយល់ឃើញថាកាយនេះជាគួរខ្ពើមរអើម គួរធុញទ្រាន់ បុគ្គលនោះទើបឈ្មោះថាឃើញច្បាស់ ឃើញដោយប្រពៃ។

42.

៤២.

Subhosubhoti [Pg.313] maññantā,Dhīti dhīti jinerite;

Lokālokā nadhīyesaṃ,Bhavā bhavā vacārino.

ពួកជនដែលតែងសម្គាល់ថាល្អៗ ក្នុងកាយដែលព្រះជិនស្រីទ្រង់ត្រាស់ថា 'គួរខ្ពើមៗ' ពួកជនទាំងនោះមិនមានប្រាជ្ញាក្នុងលោកនេះនិងលោកខាងមុខឡើយ តែងតែអន្ទោលទៅកាន់ភពតូចភពធំ។

43.

៤៣.

Bhiyyobhiyyova rāgaggi,Subhosubhotipassato;

Mandomandova soaggi,Dhīvadhīvavipassato.

ភ្លើងគឺរាគៈ រមែងឆេះរោលរាលខ្លាំងឡើងៗ ដល់បុគ្គលដែលយល់ឃើញថាល្អៗ តែភ្លើងនោះរមែងថយចុះបន្តិចម្តងៗ ដល់បុគ្គលដែលពិចារណាឃើញថាគួរខ្ពើមៗ។

44.

៤៤.

Bahussutopi [Pg.314] bālova, asubhe subhamaññako;

Asubhoti vipassanto, appassutopipaṇḍito.

សូម្បីតែអ្នកចេះដឹងច្រើន (ពហុស្សូត) ក៏នៅតែជាមនុស្សពាល ប្រសិនបើសម្គាល់ក្នុងរបស់ដែលមិនល្អថាល្អ ចំណែកអ្នកចេះដឹងតិច ក៏ឈ្មោះថាជាបណ្ឌិតបានដែរ ប្រសិនបើពិចារណាឃើញរបស់ដែលមិនល្អថាមិនល្អពិតមែន។

45.

៤៥.

Yoca sippāni jāneyya, satāni sahassānipi;

Kāyekajānanaṃ seyyo, yañce añña vijānaṃnaṃ.

បុគ្គលណាដឹងនូវសិល្បសាស្ត្រទាំងឡាយរាប់រយរាប់ពាន់ក្តី ការដឹងច្បាស់នូវកាយតែមួយនេះ ប្រសើរជាងការដឹងនូវវិជ្ជាដទៃទាំងនោះទៅទៀត។

46.

៤៦.

Kāyamekampi [Pg.315] naññāmi, buddhāladdhanayo api;

Sutāca paṇḍitātyamhā, yuttoyevā tilajjituṃ.

ខ្ញុំមិនទាន់ដឹងច្បាស់សូម្បីតែកាយមួយនេះ ទោះបីជាបានទទួលវិធីសាស្ត្រពីព្រះពុទ្ធហើយក៏ដោយ តែយើងបែរជាត្រូវបានគេហៅថាជាអ្នកចេះដឹង និងជាបណ្ឌិតទៅវិញ ហេតុនោះ ទើបគួរឲ្យខ្មាសអៀនក្រៃលែង។

47.

៤៧.

Subhatoyeva maññāmi, evaṃ jigucchitampinaṃ;

Mañca ñe paṇḍito tyāhu, alamevātilajjituṃ.

ខ្ញុំនៅតែសម្គាល់កាយដ៏គួរខ្ពើមរអើមនេះថាល្អស្អាតទៅវិញ ហើយអ្នកដទៃបែរជាហៅខ្ញុំថាជាបណ្ឌិត នេះជាការគួរឲ្យខ្មាសអៀនក្រៃលែងណាស់។

48.

៤៨.

Kāye [Pg.316] asubhasaññaṃyo, nalabhāmi kadācipi;

Suladdha sugato vādo, svārahovātilajjituṃ.

ខ្ញុំមិនដែលបាននូវអសុភសញ្ញា (សេចក្តីសម្គាល់ថាមិនល្អ) ក្នុងកាយនេះសោះឡើយ ទោះបីជាបានស្តាប់ព្រះពុទ្ធដីកាដែលព្រះសុគតទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយក៏ដោយ នេះជាការគួរឲ្យខ្មាសអៀនក្រៃលែងណាស់។

49.

៤៩.

Kāyena saṃsarantopi, tadākāraṃ yathātathaṃ;

Bhavebhave ajānanto, mamāyitvāva taṃ cajiṃ.

កាលដែលខ្ញុំអន្ទោលទៅក្នុងសង្សារវដ្តជាមួយនឹងកាយនេះ មិនបានដឹងនូវសភាវៈពិតនៃកាយនោះក្នុងភពតូចភពធំឡើយ តែងតែប្រកាន់មាំថារបស់ខ្លួន ហើយក៏លះបង់ (ស្លាប់ចោល) កាយនោះទៅ។

50.

៥០.

Kāyena [Pg.317] saṃsarantopi, naññā kāya jiguccataṃ;

Niccupādā mamāyanto, piyāyitvāva taṃ cajiṃ.

កាលដែលខ្ញុំអន្ទោលទៅក្នុងសង្សារវដ្តជាមួយនឹងកាយនេះ មិនបានដឹងនូវភាពគួរខ្ពើមរអើមនៃកាយឡើយ តែងតែប្រកាន់មាំជានិច្ចថារបស់ខ្លួន ស្រឡាញ់ថ្នាក់ថ្នម ហើយក៏លះបង់កាយនោះទៅ។

51.

៥១.

Kubhāraṃ sārasaññāya, piyāyitvāva hiṃsakaṃ;

Anantadukkha māpādiṃ, vipallāso bhavebhave.

ព្រោះតែសេចក្តីវិបល្លាស (យល់ច្រឡំ) ក្នុងភពតូចភពធំ ខ្ញុំបានស្រឡាញ់ថ្នាក់ថ្នមកាយដ៏ជាភារៈដ៏អាក្រក់ និងជាគ្រឿងបៀតបៀននេះ ដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាជាសារៈ ទើបត្រូវធ្លាក់ចុះក្នុងទុក្ខរកទីបំផុតគ្មាន។

52.

៥២.

Mahājānīya [Pg.318] pattoti, saṃvejetvā sakaṃmanaṃ;

Dirokata jinovādo, anivattita vīriyo.

បុគ្គលអ្នកមានព្យាយាមមិនថយក្រោយ គួរញ៉ាំងចិត្តរបស់ខ្លួនឲ្យសង្វេគថា 'យើងបានដល់នូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំហើយ' ហើយធ្វើតាមព្រះឱវាទរបស់ព្រះជិនស្រី។

53.

៥៣.

Adiṭṭhapubba metassa, tathākāraṃva passatu;

Kicca mañña mupekkhāya, saṃsāra bhaya bhīruko.

បុគ្គលអ្នកខ្លាចភ័យក្នុងសង្សារវដ្ត គួរលះបង់កិច្ចការដទៃចេញ ហើយពិចារណាឲ្យឃើញនូវសភាវៈពិតនៃកាយនេះ ដែលខ្លួនមិនធ្លាប់ឃើញពីមុនមក។

54.

៥៤.

Yañhikiccaṃ [Pg.319] apaviṭṭhaṃ, akiccaṃ pana kayirā;

Unnaḷānaṃ pamattānaṃ, tesaṃ vaḍḍhanti āsavā.

កិច្ចការណាដែលគួរធ្វើ បែរជាបោះបង់ចោល តែត្រឡប់ទៅធ្វើកិច្ចការដែលមិនគួរធ្វើវិញ អាសវធម៌ទាំងឡាយរមែងចម្រើនដល់ពួកជនអ្នកមានមានះរឹងត្អឹង មានសេចក្តីប្រមាទនោះ។

55.

៥៥.

Yesañca susamāraddhā, niccaṃ kāyagatā sati;

Akiccaṃ te nasevanti, kicce sātata kārino;

Satānaṃ sampajānānaṃ, atthaṃ gacchanti āsavāti.

ចំណែកពួកជនណាបានចាប់ផ្តើមប្រព្រឹត្តកាយគតាសតិដោយប្រពៃជានិច្ច ពួកជននោះរមែងមិនសេពនូវកិច្ចការដែលមិនគួរធ្វើ តែងធ្វើជានិច្ចនូវកិច្ចការដែលគួរធ្វើ អាសវធម៌ទាំងឡាយរបស់ពួកជនអ្នកមានសតិ និងសម្បជញ្ញៈនោះ រមែងដល់នូវការអស់ទៅ។

56.

៥៦.

Thomentā [Pg.320] soṇṇaṃ kāyora,Mukhakkhi tyādinā imaṃ;

Ratte muṭṭhe karontete,Aññejane sayaṃviya.

ពួកជនដែលពោលសរសើរកាយនេះថាដូចជាមាស ដោយពាក្យជាដើមថា 'មុខល្អ ភ្នែកល្អ' ពួកគេរមែងធ្វើឲ្យអ្នកដទៃត្រេកត្រអាល និងវង្វេង ដូចជាខ្លួនឯងដែរ។

57.

៥៧.

Kāyasobhya pakāsetā,Vācā ve māradesanā;

Tadasobhya pakāsetā,Vācā sammuddha desanā.

វាចាដែលសម្តែងនូវភាពល្អស្អាតនៃកាយ គឺជាមារទេសនា (ការសម្តែងរបស់មារ) ចំណែកវាចាដែលសម្តែងនូវភាពមិនល្អស្អាតនៃកាយនោះ គឺជាសម្មាសម្ពុទ្ធទេសនា (ការសម្តែងរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ)។

58.

៥៨.

Asubhoti [Pg.321] jinuddiṭṭhaṃ, kāyaṃ subhoti gāhino;

Saṃmuḷhāte na muccanti, bhavā buddha virodhino.

ពួកជនដែលប្រកាន់មាំនូវកាយដែលព្រះជិនស្រីទ្រង់សម្តែងថាជាអសុភៈ (មិនល្អស្អាត) ថាជាសុភៈ (ល្អស្អាត) ទៅវិញ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រឆាំងនឹងព្រះពុទ្ធ តែងវង្វេង មិនរួចផុតចាកភពឡើយ។

59.

៥៩.

Asubhoti jinuddiṭṭhaṃ, kāyaṃ tatheva gāhino;

Paṇḍitā teva muccanti, bhavā buddhamatānugā.

ចំណែកពួកជនណាប្រកាន់មាំនូវកាយតាមពិត ដូចដែលព្រះជិនស្រីទ្រង់សម្តែងថាជាអសុភៈ ពួកជននោះឈ្មោះថាជាបណ្ឌិត ដើរតាមព្រះពុទ្ធតម្រិះ រមែងរួចផុតចាកភពបាន។

60.

៦០.

Sodhentelaṅkaronteva[Pg.322], malāsavantikāyato;

Alaṃ kāyavisodhena, bālova taṃ garuṃ karo.

ការជម្រះនិងការតុបតែងកាយដែលតែងតែមានមន្ទិលហូរចេញជានិច្ចនោះ មិនមានប្រយោជន៍អ្វីឡើយ មានតែមនុស្សពាលប៉ុណ្ណោះដែលយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំងចំពោះការជម្រះកាយនោះ។

61.

៦១.

Gopenteva arogāya,Kāyo rogenasaṃvase;

Gāyaguttaṃ mudhāyeva,Cittaguttaṃva sātthakaṃ.

ទោះបីជាខំថែរក្សាកាយដើម្បីកុំឲ្យមានរោគយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏កាយនេះតែងតែរស់នៅជាមួយរោគជានិច្ច ការរក្សាកាយរមែងជាអសារឥតការ ចំណែកការរក្សាចិត្តទើបមានប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ។

62.

៦២.

Candanādi [Pg.323] vilittopi,Muttomaṇi vibhūsito;

Taṃsabhāvova sokāyo,Vissavanto tatotato.

ទោះបីជាកាយនោះលាបស្រឡៅដោយខ្លឹមចន្ទន៍ជាដើម ឬតុបតែងដោយកែវមុក្តានិងត្បូងមានតម្លៃយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏កាយនោះនៅតែមានសភាវៈដដែល គឺតែងតែហូរចេញនូវរបស់មិនស្អាតពីនេះពីនោះជានិច្ច។

63.

៦៣.

Patiteca [Pg.324] apatite,Viseso natthi kiñcipi;

Kāyo cemanuñño tamhā,Patitopi tathāsiyā.

កាលបើកាយធ្លាក់ចុះ (ស្លាប់) និងមិនទាន់ធ្លាក់ចុះ (រស់) រមែងមិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាបន្តិចសោះឡើយ ប្រសិនបើកាយនេះជាទីគាប់ចិត្ត ហេតុអ្វីបានជាកាយដែលស្លាប់ទៅហើយ មិនជាទីគាប់ចិត្តដូច្នោះដែរ?

64.

៦៤.

Kāyo manussajātīnaṃ, tiracchāna ttabhāvato;

Jegucchita tarohoti, dubbisodhoca dubbharo.

កាយនៃពួកមនុស្ស រមែងគួរខ្ពើមរអើមជាងរាងកាយនៃសត្វតិរច្ឆានទៅទៀត ទាំងជាកាយដែលគេជម្រះបានដោយពិបាក និងចិញ្ចឹមបានដោយពិបាក។

65.

៦៥.

Yathājātena [Pg.325] kāyena, sakkā viharituṃ naca;

Paccahaṃ sodhanīyoca, dhovana majjanādibhi.

បុគ្គលមិនអាចរស់នៅជាមួយកាយតាមដែលកើតមក (ដោយមិនបានសម្អាត) នោះបានឡើយ គឺត្រូវតែជម្រះកាយនោះរាល់ៗថ្ងៃ ដោយការលាងជម្រះ និងការដុសខាត់ជាដើម។

66.

៦៦.

Rattaṃ pātuṃ chaviṃ chetvā, sakkā ḍaṃsādayopinaṃ;

Chetvā maṃsa ṭṭhikādīni, dhīro nālambituṃ kathaṃ.

សូម្បីតែពួករបោមនិងមូសជាដើម ក៏អាចខាំទម្លុះស្បែកដើម្បីបឺតជញ្ជក់ឈាមបាន ចុះហេតុអ្វីបានជាអ្នកមានប្រាជ្ញាត្រូវទៅត្រេកត្រអាលនឹងកាយដែលពោរពេញដោយសាច់និងឆ្អឹងជាដើមនោះ?

67.

៦៧.

Lagganti [Pg.326] chavimatte ye, makkhikā sedapā yathā;

Thīpuṃ mukhādi saññāya, te pamuḷhā mahātapā.

ពួកជនណាជាប់ជំពាក់ត្រឹមតែស្បែកក្រៅ ដូចជាពួកសត្វរុយដែលជាប់នឹងញើស ដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាមុខមាត់នៃស្ត្រីឬបុរស ពួកជននោះឈ្មោះថាជាអ្នកវង្វេង និងមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយជាខ្លាំង។

68.

៦៨.

Cārī agocare kāme, laggālepe kapīriva;

Bahūhi pīḷitā rīhi, maranti atidukkhino.

ពួកជនដែលត្រេកត្រអាលក្នុងកាមដ៏មិនមែនជាគោចរ តែងជាប់ជំពាក់ដូចជាស្វាជាប់ជ័រស្អិត ត្រូវសត្រូវទាំងឡាយជាច្រើនបៀតបៀន ហើយក៏ស្លាប់ទៅដោយសេចក្តីទុក្ខជាខ្លាំង។

69.

៦៩.

Rāgāriṃ [Pg.327] dujjayaṃ jeyyuṃ, jayabhummāsubhe carā;

Sītānissita laṭukī, senakaṃva mahabbalaṃ.

ពួកជនអ្នកប្រព្រឹត្តក្នុងអសុភារម្មណ៍ដែលជាសមរភូមិជ័យ រមែងឈ្នះនូវសត្រូវគឺរាគៈដែលគេឈ្នះបានដោយកម្រ ដូចជាសត្វក្រួចអាស្រ័យនូវដីដុំ ឈ្នះនូវសត្វខ្លែងដែលមានកម្លាំងខ្លាំងដូច្នោះដែរ។

70.

៧០.

Kāyadhi [Pg.328] ggocaro veso,Jayabhūbuddha duttiyā;

Ettheva gocarā hontu,Mābho kāme jayatthikā.

កាយគតាសតិដែលជាគោចរនេះ គឺជាសមរភូមិជ័យដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងទុកហើយ នែអ្នកទាំងឡាយដែលប្រាថ្នានូវជ័យជម្នះ ចូរមានកាយនេះជាគោចរចុះ កុំត្រេកត្រអាលក្នុងកាមឡើយ។

71.

៧១.

Kāyā [Pg.329] subhaṃ vipassantu, dibba kkhināpya passiyaṃ;

Āyatiṃ maggalābhāya, taṃ dassanaṃ bhavissati.

ចូរពិចារណាឃើញនូវសេចក្តីមិនល្អស្អាត (អសុភៈ) នៃកាយ ដែលសូម្បីតែទិព្វចក្ខុក៏មិនអាចមើលឃើញចុះ ការយល់ឃើញបែបនោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបានសម្រេចមគ្គផលក្នុងកាលខាងមុខ។

72.

៧២.

Dhīcakkhunāva dhikkāyaṃ, passe na maṃsacakkhunā;

Ummilitvāva dhīcakkhuṃ, vivekaṭṭho udikkhatu.

បុគ្គលគួរមើលឃើញកាយដ៏គួរខ្ពើមនេះដោយបញ្ញាចក្ខុ មិនមែនដោយមំសចក្ខុ (ភ្នែកសាច់) ឡើយ បុគ្គលអ្នកស្ថិតនៅក្នុងសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ គួរបើកបញ្ញាចក្ខុហើយពិចារណាមើលចុះ។

73.

៧៣.

Pañcaṅgāni [Pg.330] yathā kummo, cakkhādīni nigūhaye;

Verī labhatu mokāsaṃ, pañcadvārā arakkhitā.

បុគ្គលគួរគ្រប់គ្រងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយមានចក្ខុជាដើម ដូចជាសត្វអណ្តើកលាក់នូវអវយវៈទាំងប្រាំរបស់ខ្លួនដូច្នោះដែរ ប្រសិនបើទ្វារទាំងប្រាំមិនបានរក្សាទេ សត្រូវ (កិលេស) មុខជាបានឱកាសជាមិនខាន។

74.

៧៤.

Cakkhurūpena [Pg.331] saṃvāsā, rāgaputtaṃ vijāyati;

Mahānatthakaro soca, saṃvāsaṃ tena vāraye.

ព្រោះការជួបគ្នារវាងចក្ខុនិងរូប រមែងបង្កើតកូនគឺរាគៈ (សេចក្តីត្រេកត្រអាល) ឡើង កូននោះរមែងធ្វើនូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំ ហេតុនោះ បុគ្គលគួររារាំងការជួបគ្នានោះចេញ។

75.

៧៥.

Rūpādīsusañjantīti, sattā itthyādi saññāya;

Natveva khandhasaññāya, taṃsaññihi virāgino.

សត្វទាំងឡាយតែងជាប់ជំពាក់ក្នុងរូបជាដើម ដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាជាស្ត្រីជាបុរសជាដើម មិនមែនដោយសេចក្តីសម្គាល់ថាជាខន្ធឡើយ ព្រោះថាពួកជនដែលមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាខន្ធ រមែងប្រាសចាករាគៈ។

76.

៧៦.

Sakāyeparakāyeca[Pg.332],Āsaṃ chindeyya paṇḍito;

Āsaṃ chetvā sukhaṃseti,Āsāya dukkhitā pajā.

បណ្ឌិតគួរផ្តាច់បង់នូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកាយរបស់ខ្លួន និងកាយរបស់អ្នកដទៃចេញ ព្រោះបុគ្គលដែលផ្តាច់បង់សេចក្តីប្រាថ្នាបានហើយ តែងដេកជាសុខ ចំណែកពួកសត្វតែងរងទុក្ខព្រោះតែសេចក្តីប្រាថ្នា។

77.

៧៧.

Dassane savane kāya,Saṃsagge methunepica;

Nirāso sukhito hoti,Anirāsotidukkhito.

បុគ្គលដែលមិនមានសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងការឃើញ ការឮ ការពាល់ត្រូវកាយ និងការរួមមេថុនធម្ម រមែងជាសុខ ចំណែកបុគ្គលដែលនៅមានសេចក្តីប្រាថ្នា រមែងរងទុក្ខជាខ្លាំង។

78.

៧៨.

Bahīva [Pg.333] sodhitaṃ yassa, na vanto jeguccha puñjakaṃ;

Taṃkāyaṃ asutaṃjāna, tanurāgo siyāttani.

កាយរបស់បុគ្គលណាដែលគេសម្អាតតែខាងក្រៅ តែខាងក្នុងពោរពេញដោយគំនរនៃរបស់គួរខ្ពើមរអើម ចូរដឹងច្បាស់នូវកាយនោះចុះ ដើម្បីឲ្យរាគៈក្នុងខ្លួនរបស់អ្នកថយស្តើងទៅ។

79.

៧៩.

Kāyevirāga micchanto, nupasseyya tadantaraṃ;

Antodassī atappanto, labhe saṃsāramocanaṃ.

បុគ្គលកាលប្រាថ្នានូវការប្រាសចាករាគៈក្នុងកាយ គួរពិចារណាមើលនូវខាងក្នុងនៃកាយនោះ បុគ្គលអ្នកឃើញខាងក្នុង មានសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស រមែងបាននូវការរួចផុតចាកសង្សារវដ្ត។

80.

៨០.

Sattā [Pg.334] sattā bahiṭṭhevā, sāraṃsāraṃ mamāyino;

Santosanto vipassanto, navānavāyatiṃbhave.

ពួកសត្វតែងជាប់ជំពាក់តែខាងក្រៅ ហើយប្រកាន់មាំនូវរបស់ដែលគ្មានសារៈថាជាសារៈ ចំណែកបុគ្គលអ្នកមានចិត្តស្ងប់ កាលបើពិចារណាឃើញតាមពិត រមែងមិនកើតក្នុងភពថ្មីៗខាងមុខទៀតឡើយ។

81.

៨១.

Alaṃ [Pg.335] alaṃ katvā kāyaṃ, malāmalāsavantito;

Sobhaṃ sobhaṃ naye ṭhānaṃ, manaṃ manaṃ pyalaṃ kataṃ.

ការតុបតែងកាយដែលតែងតែមានមន្ទិលហូរចេញជានិច្ចនោះ ល្មមហើយៗ បុគ្គលគួរនាំចិត្តដែលបានតុបតែងល្អហើយ ទៅកាន់ឋានដ៏រុងរឿង (ព្រះនិព្វាន) វិញ។

82.

៨២.

Saṃsaggajātassa bhavanti snehā,Snehānvayaṃ dukkha midaṃ pahoti;

Ādinavaṃ snehajaṃpekkha māno,Eko carekhagga visāṇa kappo.

សេចក្តីស្នេហាតែងមានដល់បុគ្គលអ្នកមានការទាក់ទងគ្នា ទុក្ខនេះរមែងកើតឡើងតាមក្រោយសេចក្តីស្នេហា បុគ្គលកាលពិចារណាឃើញនូវទោសដែលកើតអំពីសេចក្តីស្នេហា គួរដើរទៅម្នាក់ឯង ដូចជាកុយរមាសដូច្នោះចុះ។

83.

៨៣.

Khiṭṭā [Pg.336] rati hoti sahāya majjhe,Puttesuca vipulaṃ hoti pemaṃ;

Piyavippayogaṃ vijigucchamāno,Eko care khaggavisāṇa kappo.

ការលេងសើចនិងសេចក្តីត្រេកអរតែងមានក្នុងកណ្តាលសម្លាញ់ សេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ធំធេងតែងមានក្នុងបុត្រទាំងឡាយ បុគ្គលកាលខ្ពើមរអើមនូវការព្រាត់ប្រាសចាករបស់ជាទីស្រឡាញ់ គួរដើរទៅម្នាក់ឯង ដូចជាកុយរមាសដូច្នោះចុះ។

84.

៨៤.

Vaṃso [Pg.337] visāloyathā visatto,Puttesu dāresuca yāapekkhā;

Vaṃsakaḷirova asajjamāno,Eko care khaggavisāṇa kappo.

សេចក្តីអាឡោះអាល័យក្នុងបុត្រនិងភរិយា តែងទាក់ទើរ (ដូចជាឫស្សីញាប់ញ័រ) បុគ្គលមិនជាប់ជំពាក់ ដូចជាទំពាំងឫស្សី គួរដើរទៅម្នាក់ឯង ដូចជាកុយរមាសដូច្នោះចុះ។

85.

៨៥.

Kāmaṃ [Pg.338] kāmaya mānassa, tassacetaṃ samijjhati;

Addhā pītimano hoti, macco laddhā yadicchati.

កាលបើកាមដែលសត្វប្រាថ្នា រមែងសម្រេចដល់សត្វនោះ សត្វនោះបាននូវរបស់ដែលខ្លួនចង់បានហើយ រមែងមានចិត្តរីករាយជាពិតប្រាកដ។

86.

៨៦.

Tassace kāmayānassa, chandajātassa jantuno;

Tekāmā parihāyanti, sallaviddhova ruppati.

ប្រសិនបើកាមទាំងឡាយរបស់សត្វនោះ កាលដែលកំពុងប្រាថ្នា មានសេចក្តីពេញចិត្តកើតឡើងហើយ ត្រឡប់ជាវិនាសទៅវិញ សត្វនោះរមែងរងទុក្ខវេទនា ដូចជាត្រូវសរមុតដូច្នោះដែរ។

87.

៨៧.

Yokāme [Pg.339] parivajjeti, sappasseva padā siro;

Somaṃ visattikaṃ loke, sato samativattati.

បុគ្គលណាជៀសវាងនូវកាមទាំងឡាយ ដូចជាបុគ្គលជៀសវាងក្បាលពស់ដោយជើង បុគ្គលនោះជាអ្នកមានសតិ រមែងកន្លងផុតនូវតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោកនេះបាន។

88.

៨៨.

Khettaṃ vatthuṃ taḷākaṃvā, gavassaṃ dāsaporisaṃ;

Thiyo bandhū puthukāme, yonaro anugijjhati.

នរជនណាតែងតែជាប់ចិត្តចំពោះស្រែចម្ការ ដីធ្លី ស្រះទឹក គោ សេះ ខ្ញុំស្រីខ្ញុំប្រុស ស្រីៗ ញាតិមិត្ត និងកាមគុណដ៏ច្រើនដទៃទៀត។

89.

៨៩.

Abalā naṃ balīyanti, maddantenaṃ parissayā;

Tatonaṃ dukkhamanveti, nāvaṃ bhinna mivodakaṃ.

ពួកកិលេសដ៏ទន់ខ្សោយរមែងគ្របសង្កត់នរជននោះបាន ពួកអន្តរាយទាំងឡាយរមែងញាំញីនរជននោះ ព្រោះហេតុនោះ ទុក្ខរមែងដេញតាមនរជននោះ ដូចជាទឹកហូរចូលទៅក្នុងទូកធ្លាយដូច្នោះដែរ។

90.

៩០.

Tasmājantu [Pg.340] sadāsato, kāmāni parivajjaye;

Te pahāya tare oghaṃ, nāvaṃ sitvāva pāragū.

ព្រោះហេតុនោះ សត្វលោកគួរមានសតិជានិច្ច ជៀសវាងនូវកាមទាំងឡាយ លះបង់កាមទាំងនោះហើយ គប្បីឆ្លងអន្លង់ (សង្សារវដ្ត) ដូចជាបុគ្គលអាស្រ័យទូកដែលគេបាចទឹកចេញហើយ ឆ្លងទៅដល់ត្រើយម្ខាងដូច្នោះដែរ។

91.

៩១.

Kāmato [Pg.341] jāyate soko,Kāmato jāyate bhayaṃ;

Kāmato vippamuttassa,Natthi soko kuto bhayaṃ.

សេចក្តីសោកតែងកើតអំពីកាម សេចក្តីភ័យតែងកើតអំពីកាម កាលបើបុគ្គលរួចផុតចាកកាមហើយ សេចក្តីសោកក៏មិនមាន ភ័យនឹងមានមកពីណា?

92.

៩២.

Subhānupassiṃ [Pg.342] viharantaṃ, indriyesu asaṃvutaṃ;

Bhojanamhi amattaññuṃ, kusitaṃ hīna vīriyaṃ;

Taṃve pasahati māro, vāto rukkhaṃva dubbalaṃ.

បុគ្គលដែលយល់ឃើញថាល្អស្អាតជានិច្ច មិនគ្រប់គ្រងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ មិនដឹងប្រមាណក្នុងភោជន ជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស មានព្យាយាមថយថោក មាររមែងញាំញីបុគ្គលនោះបានពិតប្រាកដ ដូចជាខ្យល់បក់បោកដើមឈើទន់ខ្សោយដូច្នោះដែរ។

93.

៩៣.

Asubhānupassiṃ viharantaṃ, indriyesu susaṃvutaṃ;

Bhojanamhica mattaññuṃ, saddhaṃ āraddha vīriyaṃ;

Taṃve nappasahati māro, vāto selaṃva pabbataṃ.

បុគ្គលដែលពិចារណាឃើញថាមិនល្អស្អាតជានិច្ច គ្រប់គ្រងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយបានល្អ ដឹងប្រមាណក្នុងភោជន មានសទ្ធានិងមានព្យាយាមមាំមួន មាររមែងមិនអាចញាំញីបុគ្គលនោះបានឡើយ ដូចជាខ្យល់មិនអាចបក់បោកភ្នំថ្មដូច្នោះដែរ។

94.

៩៤.

Yathā [Pg.343] agāraṃ ducchannaṃ, vuṭṭhi samati vijjhati;

Evaṃ abhāvitaṃ cittaṃ, rāgo samativijjhati.

ផ្ទះដែលប្រក់មិនល្អ ភ្លៀងរមែងលេចទម្លុះបានយ៉ាងណា ចិត្តដែលមិនបានអប់រំ (ចម្រើនវិបស្សនា) រាគៈរមែងជ្រៀតជ្រែកបានយ៉ាងនោះដែរ។

95.

៩៥.

Tadevaṃ [Pg.344] paccavekkhanti, ye te rāgaggidubbalā;

Patiṭṭhaṃ sāsane laddhā, nukkaṇṭhā nalasā ratā.

ពួកជនណាពិចារណាឃើញយ៉ាងនេះ ពួកជននោះរមែងមានភ្លើងគឺរាគៈទន់ខ្សោយ បាននូវទីពឹងក្នុងព្រះសាសនា មិនអផ្សុក មិនខ្ជិលច្រអូស តែងត្រេកអរ (ក្នុងធម៌)។

96.

៩៦.

Buddhāvādaṃ [Pg.345] labhitvāpi, nāhaṃsakkā navomhiti;

Dosaṃ taṇhaṃ anāsento, paripakko kadābhave;

Puññakammaṃ akaronto, paravajjaṃ akhamanto.

ទោះបីជាបានទទួលព្រះឱវាទរបស់ព្រះពុទ្ធហើយក៏ដោយ តែបើខ្ញុំនៅតែគិតថា 'ខ្ញុំមិនអាចធ្វើបានឡើយ ព្រោះខ្ញុំនៅថ្មីថ្មោង' មិនព្រមលះបង់ទោសៈនិងតណ្ហា មិនធ្វើបុណ្យកុសល មិនអត់ធន់ចំពោះកំហុសរបស់អ្នកដទៃ តើកាលណាទើបខ្ញុំបានដល់នូវការចាស់ក្លា (ក្នុងធម៌)?

97.

៩៧.

Kāya saṅkhārikā taṇhā, nīcānīcakarāca sā;

Cittasaṅkhārikā saddhā, uccā uccakarāca sā.

តណ្ហាដែលតាក់តែងកាយ រមែងធ្វើឲ្យបុគ្គលទាបថោកទៅៗ ចំណែកសទ្ធាដែលតាក់តែងចិត្ត រមែងធ្វើឲ្យបុគ្គលខ្ពង់ខ្ពស់ឡើងៗ។

98.

៩៨.

Dassanīye [Pg.346] ratā taṇhā, saddhāsvācārabhattikā;

Vikiṇṇacārikā taṇhā, saddhā visadacārinī.

តណ្ហាតែងត្រេកអរក្នុងរបស់ដែលគួរមើល (រូបល្អ) ចំណែកសទ្ធាតែងភក្តីក្នុងអាចារៈដ៏ល្អ តណ្ហាតែងមានការត្រាច់ទៅខ្ចាត់ខ្ចាយ ចំណែកសទ្ធាតែងមានការត្រាច់ទៅដ៏ផូរផង់។

99.

៩៩.

Manokilesikā taṇhā, sānugānanta dukkhadā;

Cittappasādikā saddhā, attānuga sukhāvahā.

តណ្ហាតែងធ្វើចិត្តឲ្យសៅហ្មង តែងផ្តល់ទុក្ខមិនចេះចប់មិនចេះហើយដល់អ្នកដើរតាមវា ចំណែកសទ្ធាតែងធ្វើចិត្តឲ្យជ្រះថ្លា តែងនាំសុខមកឲ្យដល់អ្នកដើរតាមខ្លួន។

100.

១០០.

Taṇhā [Pg.347] saddhāna miccevaṃ, visesaṃ jāna tatvato;

Ñatvā taṇhaṃ vināseyya, saddhaṃbhāveyya cetasi.

បុគ្គលគប្បីដឹងនូវសេចក្តីប្លែកគ្នានៃតណ្ហានិងសទ្ធាទាំងពីរនេះតាមពិត លុះដឹងច្បាស់ហើយ គប្បីកម្ចាត់បង់នូវតណ្ហា ហើយគប្បីចម្រើននូវសទ្ធាទុកក្នុងចិត្ត។

101.

១០១.

Ucchukaṃ yantapattampi, sañcuṇṇitampi candanaṃ;

Madhuraṃva sugandhaṃva, mettiva hiṃsitopi saṃ.

ដើមអំពៅ សូម្បីចូលទៅក្នុងយន្តកិនក្តី ខ្លឹមចន្ទន៍ សូម្បីត្រូវគេកិនឲ្យម៉ត់ក្តី ក៏នៅតែមានរសផ្អែម និងមានក្លិនក្រអូបដដែល យ៉ាងណាមិញ សប្បុរស សូម្បីត្រូវគេបៀតបៀន ក៏នៅតែមានមេត្តាដដែល យ៉ាងនោះឯង។

102.

១០២.

Attacchedampi [Pg.348] vāseti, sugandheniva candanaṃ;

Santo mettāsugandhena, attahiṃsampi vāsaye.

ខ្លឹមចន្ទន៍តែងធ្វើឲ្យឧបករណ៍ដែលកាត់ខ្លួនមានក្លិនក្រអូប យ៉ាងណាមិញ សប្បុរសតែងធ្វើឲ្យអ្នកដែលបៀតបៀនខ្លួន ឲ្យអប់រំទៅដោយក្លិនក្រអូបគឺមេត្តា យ៉ាងនោះឯង។

103.

១០៣.

Kadācipi na duggandhi, sukkhaṃ cuṇṇampi candanaṃ;

Tatheva dukkhapattopi, na santo pāpakārako.

ខ្លឹមចន្ទន៍ សូម្បីស្ងួតនិងម៉ត់ជាលម្អិត ក៏មិនដែលធុំក្លិនអាក្រក់ឡើយ យ៉ាងណាមិញ សប្បុរស សូម្បីដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ ក៏មិនធ្វើអំពើបាបឡើយ យ៉ាងនោះឯង។

104.

១០៤.

Khame [Pg.349] vajjaṃ kareyyatthaṃ, buddhakhanti manussaraṃ;

Mettātintena verīpi, nupanāho siyattani.

បុគ្គលគប្បីអត់ធន់ចំពោះទោស គប្បីធ្វើនូវប្រយោជន៍ ដោយរលឹកដល់ព្រះខន្តីរបស់ព្រះពុទ្ធ កាលបើចិត្តជោកជាំដោយមេត្តាហើយ សូម្បីក្នុងបុគ្គលជាសត្រូវ ក៏មិនគប្បីមានការចងពៀរក្នុងខ្លួនឡើយ។

105.

១០៥.

Nagacchati ta makkoso, mamevā natthakārako;

Iti ñatvāva sappañño, neva kkoseyya kiñcanaṃ.

ការជេរប្រមាថនោះ មិនមកដល់ [យើង] ឡើយ តែវាជាគ្រឿងធ្វើសេចក្តីវិនាសដល់ខ្លួនឯង (អ្នកជេរ) វិញ បុគ្គលអ្នកមានប្រាជ្ញាដឹងយ៉ាងនេះហើយ មិនគប្បីជេរប្រមាថអ្នកណាម្នាក់ឡើយ។

106.

១០៦.

Akkoso [Pg.350] maṃ naāgacche,Tassevā natthakārako;

Iti ñatvā titikkheyya,Na paccakkosanaṃ kare.

ការជេរប្រមាថមិនមកដល់ខ្ញុំឡើយ ការជេរប្រមាថនោះ តែងធ្វើសេចក្តីវិនាសដល់បុគ្គលនោះ (អ្នកជេរ) ឯង បុគ្គលដឹងយ៉ាងនេះហើយ គប្បីអត់ធន់ មិនគប្បីជេរតបវិញឡើយ។

107.

១០៧.

Akkosaka nayaṃ gaṇhi,Paccakkoso na so varo;

Budho taṃ nānugāheyya,Mā sova pāpiyo bhave.

បុគ្គលអ្នកជេរតប ឈ្មោះថាកាន់យកនូវផ្លូវរបស់អ្នកជេរមុន ការជេរតបនោះ មិនមែនជាអំពើដ៏ប្រសើរឡើយ អ្នកប្រាជ្ញមិនគប្បីដើរតាមផ្លូវនោះឡើយ ក្រែងលោខ្លួនត្រូវជាមនុស្សអាក្រក់ទៅដែរ។

108.

១០៨.

Taṇhāvijjāca [Pg.351] mūlādve, saṃsāravisapādape;

Sabbhatti saddhammassutaṃ, dveyeva madhurā phalā.

តណ្ហានិងអវិជ្ជា ជាឫសគល់ទាំងពីរនៃដើមឈើពិសគឺសង្សារវដ្ត ចំណែកសេចក្តីភក្តីចំពោះសប្បុរស និងការស្តាប់ព្រះសទ្ធម៌ គឺជាផលដ៏ផ្អែមល្ហែមទាំងពីរយ៉ាងពិតប្រាកដ។

109.

១០៩.

Sodhe citta mupakkamma, suddhaṃ upakkamena taṃ;

Vahe sukhaṃ asaṅkheyyaṃ, dukkhaṃ asodhitaṃ mali.

បុគ្គលគប្បីព្យាយាមជម្រះចិត្ត ចិត្តដែលស្អាតស្អំដោយសារការព្យាយាមនោះ តែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខដ៏រាប់មិនអស់ ចំណែកចិត្តដែលមិនបានជម្រះ តែងសៅហ្មងនិងនាំមកនូវសេចក្តីទុក្ខ។

110.

១១០.

Sodhitaṃ [Pg.352] sugatiṃneti, duggatiṃva asodhitaṃ;

Cittaṃ sodhetu mālimpe, rāgadosa malehi taṃ.

ចិត្តដែលជម្រះស្អាតហើយ តែងនាំទៅកាន់សុគតិ ចំណែកចិត្តដែលមិនបានជម្រះ តែងនាំទៅកាន់ទុគ្គតិ បុគ្គលគប្បីជម្រះចិត្ត កុំប្រឡាក់ចិត្តនោះដោយមន្ទិលគឺរាគៈនិងទោសៈឡើយ។

111.

១១១.

Dosejā nāsitā yena,Sāsanevatthi sonayo;

Natthaññattha tamādāya,Budho nāsetu taṃdvayaṃ.

វិធីណាដែលកម្ចាត់បង់នូវទោសៈទាំងឡាយបាន វិធីដ៏ល្អនោះមានតែក្នុងព្រះសាសនានេះប៉ុណ្ណោះ ក្នុងទីដទៃមិនមានឡើយ អ្នកប្រាជ្ញគប្បីកាន់យកវិធីនោះ ហើយកម្ចាត់បង់នូវធម៌ទាំងពីរ (រាគៈនិងទោសៈ) នោះចេញ។

112.

១១២.

Ranakunavāsi [Pg.353] katāvāse, daguṃcetī puratthime;

Vasatā aggadhammena, therena racito ayanti.

គម្ពីរនេះ គឺព្រះថេរៈព្រះនាម អគ្គធម្មៈ ដែលគង់នៅទិសខាងកើតនៃព្រះចេតិយដកុង (ស៊្វេដាកុង) ដែលបានធ្វើកុដិស្នាក់អាស្រ័យនៅក្នុងវត្តរណកុណៈ បានរចនាឡើង។