นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

นรทกฺขทีปนี

ปาลิโต [Pg.8] เยว สทฺธมฺโม,ปาลิเตน วเรน จ;

ปาลิเต สุฏฺฐุ ยํ สีลํ,ปาลิตํ ธมฺม-สุนฺทรํ.

สมฺมา [Pg.10] อารทฺธํ สพฺพ-สมฺปตฺตีนํ,มูลํ โหตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

วีริยารพฺโภ [Pg.11] ภิกฺขเว,มหโต อตฺถาย สํวตฺตตีติ.

ตสฺมา [Pg.12] วีริยเมว กตฺตพฺพํ,วีริยวโต หิ อจินฺติตํปิ โหติ.

ยถา [Pg.21] หิ ตจฺฉกานํ สุตฺตํ,ปมาณํ โหติ;

เอว เมตมฺปิ วิญฺญูนํ.

สุวิชาโน [Pg.24] ภวํ โหติ,ทุพฺพิชาโน ปราภโว;

ธมฺมกาโม ภวํ โหติ,ธมฺมเทสฺสี ปราภโว.

อยํ [Pg.26] ธมฺมตาติ อยํ สภาโว,อยํ นิยาโมติ วุตฺตํ โหติ.

เย [Pg.28] ธมฺมา เหตุปภวา,เตสํ เหตุํ ตถาคโต.

รตนตฺตยํ[Pg.35], สนฺตตํ, อหํ วนฺทามิ;

อาจริยํ, โส อหํ, นิจฺจํ นมามิ;

‘‘โหตุ สพฺพํ, มงฺคลํ, มมํ สพฺพธิ’’.

นรทกฺขทีปนี

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ปณาม

นรทกฺขทีปกสฺส,

นโม สมนฺตจกฺขุโน;

สํสารา วิปฺปมุตฺตสฺส,สํสารา วิปฺปมุตฺตสฺส,ส-สทฺธมฺมสฺส สงฺฆิโน.

มตฺถนา

๒.

ปาลิเตหิ [Pg.36] วรุตฺตมํ,ปาลิตํ สีล-ปารมึ;

ปาเลตุ วรสมฺพุทฺโธ,ปาลิตํ คนฺถ-การณํ.

อาสีส

๓.

พหุสฺสุโต [Pg.37] จ เมธาวี,สีเลสุจ สมาหิโต;

เจโตสมถานุยุตฺโต,อปิ มุทฺธนิ ติฏฺฐตุ.

อภิยาจก

๔.

ธมฺม-สงฺฆํ [Pg.38] วนฺทิตฺวาน,สพฺพ-โลกสฺส นายกํ;

ยาจิโต ติกกฺรป-เถเรน,มาณเวน จ ธีมตา.

๕.

อุตฺตานเมว สงฺเขปํ,นานา-สตฺถ-สุธาริตํ;

นร-ทกฺขํ ลิขิสฺสมิ,ปสฺสนฺตุ ธีร-มามกา.

๖.

โกสชฺชํ [Pg.41] ภยโต ทิสฺวา,วีริยญฺชาปิ เขมโต;

อารทฺธวีริยา โหถ;

เอสา พุทฺธานุสาสนี.

๗.

วีริยวา [Pg.42] โข ภิกฺขเว อริยสาวโก,อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวติ;

สาวชฺชํ ปชหติ, อนวชฺชํ ภาเวติ,สุทฺธมตฺตานํ ปริหรตีติ.

วีริยวโต [Pg.43] กึ นาม กมฺมํ น สิชฺฌติ;

ปุริสกาโร [Pg.44] นาม น นสฺสติ,สุเข ปติฏฺฐาเปตีติ ชานามิ.

๘.

ยถา [Pg.46] ขิตฺตํ นเภ เลฑฺฑุ,ธุวํ ปตติ ภูมิยํ;

ตเถว พุทฺธ-เสฏฺฐานํ,วจนํ ธุว-สสฺสตํ.

๙.

อ-ทฺเวชฺฌวจนา [Pg.48] พุทฺธา,อ-โมฆวจนา ชินา.

๑๐.

สุสฺสุสา [Pg.49] ลภเต ปญฺญํ,อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ;

ตสฺมา ปาฬึ คุรุํ กตฺวา,อิมํ ปสฺสาหิ โสภณํ.

๑๑.

สุสฺสุสา [Pg.51] สุต-พุทฺธินี,สุตํ ปญฺญาย วฑฺฒนํ;

ปญฺญาย อตฺถํ ชานาติ,ญาโต อตฺโถ สุขาวโห.

๑๒.

สตตํชฺฌายนํ [Pg.52] วาท,ปร-ตนฺตวโลกนํ;

สพฺพิชฺชาเจร-เสวาจ,พุทฺธิ-มติ-กโร คุโณ.

๑๓.

อติ-ทีโฆว [Pg.53] นีโฆ หิ,กุสีโต หีน-วีริโย;

ตสฺมา วีริยํ กตฺวาน,วิชฺชํ เอสนฺตุ สาธโว.

๑๔.

สุโปริโส [Pg.55] ตาว สิปฺปํ,อุคฺคณฺเหยฺย ปรํ ธนํ;

คเวเสยฺย ตโต มนฺตํ,กเถยฺย สจฺจ-ภาสิตํ.

๑๕.

ปถมํ [Pg.56] น ปราชเย สิปฺปํ,ทุตียํ น ปราชเย ธนํ;

ตตียํ น ปราชเย ธนํ,จตุตฺถมตฺถํ กึ กริสฺสติ.

๑๖.

โสภนฺติ [Pg.58] อ-มิลาตานิ,ปุปฺผานิว ปิลนฺธิตุํ;

ตถา โสภนฺติ ทารกา,โยพฺพเนเยว สิกฺขิตุํ.

๑๗.

ตสฺมา [Pg.59] หเว คุณาธารํ,ปญฺญา-วฑฺฒนมุตฺตมํ;

สิกฺเขยฺย มติมา โปโส,ปตฺเถนฺโต หิตมตฺตโน.

๑๘.

อลํ [Pg.60] วายมิตุํ สิปฺเป,อตฺถ-กาเมน ชนฺตุนา;

กตํ วิชญฺญา วิชฺชาทิ,วโย เต มา อุปชฺฌคา.

๑๙.

วิชฺชํ [Pg.62] สิกฺเข, จเร สีลํ,ธีเรน สห สํวเส;

ธนาจเย, กเร กมฺมํ,ปิยํ วาจญฺจ สํวเท.

๒๐.

น [Pg.64] ตฺเวว สุปิตุํ โหติ,รตฺติ นกฺขตฺต-มาลินี;

ปฏิชคฺคิตุเมเวสา,รตฺติ โหติ วิชานตํ.

๒๑.

อุฏฺฐาหถ [Pg.65] นิสีทถ,โก อตฺโถ สุปิเตน โว;

สาธุ โข สิปฺป-วิชฺชาหฺวา,วิชฺชํ สิกฺขถ สนฺตตํ.

๒๒.

อารพฺภถ [Pg.67] สทา ปุตฺตา,พหุสฺสุตํ คเวสิตุํ;

ยสฺมา โลเก สิปฺปวนฺตา,สพฺพา-ทิสาสุ ปากฏา.

๒๓.

สกฺยรูปํ [Pg.68] ปุเร สนฺตํ,มยา สิปฺปํ น สิกฺขิตํ;

กิจฺฉา วุตฺติ อ-สิปฺปสฺส,อิติ ปจฺฉา นุตปฺปติ.

๒๔.

โลกตฺถํ [Pg.75] โลก-กมฺมนฺตํ,อิจฺฉนฺโต ปริเยสิตุํ;

นิจฺจเมว วีริยญฺจ,อตฺถํ มนฺตญฺช จินฺตเย.

๒๕.

ธนวา [Pg.76] คุณวา โลเก,สพฺพา-ทิสาย ปากโฏ;

สีลวา ปญฺญวา มจฺโจ,สพฺพ-โลเกหิ ปูชิโต.

๒๖.

สชีวติ [Pg.77] ยโส ยสฺส,กิตฺติ ยสฺส สชีวติ;

ยส-กิตฺติ วิหีนสฺส,ชีวนฺโตปิ มโตปมา.

๒๗.

สทฺธีธ [Pg.79] วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ,ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;

สจฺจํ หเว สาทุตรํ รสานํ,ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐนฺติ.

๒๘.

สติมโต [Pg.81] สทา ภทฺทํ,สติมา สุขเมธติ;

สติมโต สุเว เสยฺโย,เวรา จ ปริมุจฺจติ.

๒๙.

มา [Pg.83] โว ขณํ วิราเธถ,ขณาตีตา หิ โสจเร;

สทตฺเถ วายเมยฺยาถ,ขโณ โว ปฏิปาทิโต.

๓๐.

ยถิจฺฉิตํ [Pg.84] น ปปฺโปติ,อ-ผิโย นาวิโกณฺณเว;

ตเถวาวีริโยเปตฺถ,ตสฺมารเภยฺย สาสนํ.

๓๑.

วายเมเถว [Pg.87] ปุริโส,ยาว อตฺถสฺส นิปฺผทา;

นิปฺผนฺนโสภโณ อตฺโถ,ขนฺตา ภิยฺโย น วิชฺชติ.

๓๒.

สเมว [Pg.88] ญาณ-วายาเม,สุขาวโห สุ-มงฺคโล;

ญุเนธิเก ตถา โน หิ,ทฺวเยน สาธุ สมฺปทา.

๓๓.

กาย-กมฺมานิ [Pg.90] สิชฺฌนฺติ,วจี-กมฺมานิ วีริยํ;

น หิ กิจฺจานิ จินฺตาหิ,กเรยฺยาถีธ วายมํ.

๓๔.

ปฏิกจฺเจว [Pg.91] กเรยฺย,ตํ ชญฺญา หิตมตฺตโน;

น สากฏิกจินฺตาย,มนฺทา ธีโร ปรกฺกเม.

๓๕.

ถิเรน [Pg.95] สก-กมฺเมน,วฑฺฒติเยว สํ ผลํ;

อ-ถิเรน อลเสน,กร-กมฺมํ ผลญฺจ โน.

๓๖.

อาสีเสเถว [Pg.96] ปุริโส,น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ,ยถา อิจฺฉึ ตถา อหุ.

๓๗.

อณโณ [Pg.98] ญาตีนํ โหติ,เทวานํ ปิตุนญฺจ โส;

กรํ ปุริส-กิจฺจานิ,น จ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๓๘.

หิยฺโยติ [Pg.99] หิยฺยติ โปโส,กริสฺสามิ ปเรติ โย;

อชฺช กตฺตพฺพ กมฺมํ สฺเว,โส ตโต ปริหายติ.

๓๙.

โส [Pg.101] อ-ปฺปมตฺโต อ-กุทฺโธ,ตาต กิจฺจานิ การย;

วายามสฺสุ ส-กิจฺเจสุ,นาลโส วินฺทเต สุขํ.

๔๐.

หีน-ชจฺโจปิ [Pg.102] เจ โหติ,อุฏฺฐาตา ธิติมา นโร;

อาจาร-สีล-สมฺปนฺโน,นิเส อคฺคีว ภาสติ.

๔๑.

โย [Pg.104] ปุพฺเพ กรณียานิ,ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ;

วรุณกฏฺฐภญฺโชว,ส ปจฺฉา อนุตปฺปติ.

๔๒.

อุฏฺฐานกาลมฺหิ [Pg.105] อนุฏฺฐหาโน,ยุวา พลี อาลสิยํ อุเปโต;

อ-ปุณฺณสงฺกปฺปมโน กุสีโต,ปญฺญาย มคฺคํ อลโส น วินฺทติ.

๔๓.

ทุมฺเมโธ [Pg.107] ปุริโส โลเก,กุสีโต หีน-วีริโย;

อปฺปสฺสุโต อนาจาโร,ปริหายติ วุฑฺฒิยา.

๔๔.

อปฺปสฺสุตายํ [Pg.108] ปุริโส,พลีพทฺโทว ชีรติ;

มํสานิ ตสฺส วฑฺฒนฺติ,ปญฺญา ตสฺส น วฑฺฒติ.

๔๕.

ยสฺส [Pg.109] มนุสฺส-ภูตสฺส,นตฺถิ โภคา จ สิปฺปกํ;

กึผลํ ตสฺส มานุสฺสํ,ทฺวิปาทฏฺโฐ หิ โส มิโค.

๔๖.

โย [Pg.111] จ วสฺสสตํ ชีเว,กุสีโต หีน-วีริโย;

เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย,วีริยารพฺภโต ทฬํ.

๔๗.

โย [Pg.112] จ ธมฺม-วิภงฺคญฺญู,กาลุฏฺฐายี อ-ตนฺทิโต;

อนุฏฺฐหติ กาเลน,ผลํ ตสฺส สมิชฺฌติ.

๔๘.

อ-จริตฺวา [Pg.126] พฺรหฺมจริยํ,อ-ลทฺธา โยพฺพเน ธนํ;

ชิณฺณโกญฺจาว ฌายนฺติ,ขีณมจฺเฉว ปลฺลเล.

๔๙.

อ-จริตฺวา [Pg.127] พฺรหฺมจริยํ,อ-ลทฺธา โยพฺพเน ธนํ;

เสนฺตฺติ จาปาติขีณาว,ปุราณานิ อนุตฺถุนํ.

๕๐.

อปฺปเกนาปิ [Pg.132] เมธาวี,ปาภเตน วิจกฺขโณ;

สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ,อณุํ อคฺคึว สนฺธมํ.

๕๑.

วายาเมเถว [Pg.138] ปุริโส,น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

วายามสฺส ผลํ ปสฺส,ภุตฺตา อมฺพา อนีติหํ.

๕๒.

อนุฏฺฐหํ [Pg.140] อ-วายามํ,สุขํ ยตฺราธิ คจฺฉติ;

สุวิร ตตฺถ คจฺฉาหิ,มญฺจ ตตฺเถว ปาปย.

๕๓.

ยตฺถาลโส [Pg.142] อนุฏฺฐาตา,อจฺจนฺตํ สุขเมธติ;

สุวิร ตตฺถ คจฺฉาหิ,มญฺจ ตฺตตฺเถว ปาปย.

๕๔.

อธิปฺปาย-ผลํ [Pg.143] โลเก,ธีติมนฺตฺตสฺส สิชฺฌติ;

วีริยเมว กตฺตพฺพํ,เอตํ พุทฺเธหิ วณฺณิตํ.

ปญฺญา-นิทฺเทส

๕๕.

ปญฺญํ [Pg.144] ปถมเมเสหิ,ปญฺญา-พลํ พหุตฺตมํ;

กุล-ปุตฺต พลํ ปญฺญา,กึหินาม น สาธฺยติ.

๕๖.

อเนก-สํสยุจฺเฉทิ[Pg.146],ปโรกฺขตฺถสฺส ทสฺสกํ;

สพฺพสฺส โลจนํ สตฺถํ,ยสฺส นตฺถฺยนฺธเมว โส.

๕๗.

ปญฺญา [Pg.148] สุตํ วินิจฺฉินฺทิ,กิตฺติ-สิโลก-วฑฺฒนี;

ปญฺญาสหิโต นโร อิธ,อปิ สุขานิวินฺทติ.

๕๘.

สพฺพญฺญุพุทฺธ-ปจฺเจก[Pg.149],จตุสจฺจ-สุตา อิติ;

จตุ-พุทฺเธสุ เอโกว,พหุสฺสุโต นโร ภเว.

๕๙.

เลขเฉโก [Pg.150] วาจเฉโก,คนฺถเฉโก สุวาจโก;

วิธายกเฉโก สูโร,นิทฺทุกฺโขว สกมฺมนิ.

๖๐.

ปญฺญา [Pg.152] หิ เสฏฺฐา กุสลา วทนฺติ,นกฺขตฺต-ราชาริว ตารกานํ;

สีลํ สิรีจาปิ สตญฺจ ธมฺโม,อนฺวายิกา ปญฺญาวโต ภวนฺติ.

๖๑.

เสเวถ [Pg.154] พุทฺเธ นิปุเณ พหุสฺสุตฺเต,อุคฺคาหโก จ ปริปุจฺฉโก;

สุเณยฺย สกฺกจฺจํ สุภาสิตานิ,เอวํ กโร ปญฺญวา โหติ มจฺโจ.

๖๒.

วเยน [Pg.156] ยส-ปุจฺฉาหิ,ติฏฺฐ-วาเสน โยนิโส;

สากจฺฉา สฺเนหสํเสวา,ปติรูป-วาเสนจ.

๖๓.

เอตานิ อฏฺฐฐานานิ,พุทฺธิ-วิสท-การณา;

เยสํ เอตานิ สมฺโภนฺติ,เตสํ พุทฺธิ ปภิชฺชติ.

๖๔. จตฺตาโรเม [Pg.158] ภิกฺขเว ธมฺมา ปญฺญาวุทฺธิยา สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร. สปฺปุริสสํเสโว สทฺธมฺมสวนํ โยนิโส มนสิกาโร ธมฺมานุธมฺม-ปฏิปตฺติ. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร ธมฺมา ปญฺญา-วุทฺธิยา สํวตฺตนฺตีตฺติ.

๖๕.

จกฺขุปสาท-สมฺปนฺโน[Pg.160],อจฺฉิมนฺตญฺจ ปสฺสติ;

อนฺธํ กาณํ สุ-ปสฺสนฺตํ,อนฺโธ สพฺพํ น ปสฺสติ.

๖๖.

ปสฺสตฺติ [Pg.161] ปสฺโส ปสฺสนฺตํ,อ-ปสฺสนฺตญฺจ ปสฺสติ;

อ-ปสฺสนฺโต อ-ปสฺสนฺตํ,ปสฺสนฺตญฺจ น ปสฺสติ.

๖๗.

ปากฏํ [Pg.162] อ-ปฏิจฺฉนฺนํ,รูปํ ปสาท-จกฺขุนา;

นาญฺญํ ปสฺสตฺติ สพฺพํปิ,ตถโต ญาณ-จกฺขุนา.

๖๘.

สุชนาสุชนา [Pg.164] สพฺเพ,คุเณนาปิ วิเวกิโน;

วิเวกํ น สมายนฺติ,อ-วิเวกีชนนฺติเก.

๖๙.

โย [Pg.165] จ อุปฺปติตํ อตฺถํ,น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ;

อ-มิตฺตวสมนฺเวติ,ปจฺฉา จ อนุตปฺปติ.

๗๐.

เอวํ [Pg.166] มหิทฺธิกา ปญฺญา,นิปุณา สาธุจินฺตินี;

ทิฏฺฐธมฺม-หิตตฺถาย,สมฺปราย-สุขาย วา.

๗๑.

ตํ [Pg.168] พลานํ พลํ เสฏฺฐ,อคฺค ปญฺญาพลํ พลํ;

ปญฺญาพเลนุปตฺถทฺโธ,เอตฺถํ วินฺทติ ปณฺฑิตฺโต.

๗๒.

เยน [Pg.170] ญาเณน พุชฺฌนฺติ,อริยา กต-กิจฺจตํ;

ตํ ญาณ-รตนํ ลทฺธํ,วายาเมถ ชิโนรสา.

๗๓.

ปญฺญารตนมาลสฺส[Pg.171],น จิรํ วตฺตเต ภโว;

ขิปฺปํ ทสฺเสติ อมตํ,น จ โส โรจเต ภเว.

๗๔.

ปมาทมนุยุญฺชนฺติ[Pg.173],พาลา ทุมฺเมธิโน ชนา;

อปฺปมาทญฺจ เมธาวี,ธนํ เสฏฺฐํว รกฺขติ.

๗๕.

ธน-ปุญฺญ-ธี-ลาเภน[Pg.174],กาลํ ขิยฺยติ ปณฺฑิโต;

กีฬเนน จ ทุมฺเมโธ,นิทฺทาย กลเหน วา.

๗๖.

ปมาทํ [Pg.176] อปฺปมาเทน,ยทา นูทติ ปณฺฑิโต;

ปญฺญาปาสาท-มารุยฺห,อ-โสโก โสกินึ ปชํ,ปพฺพตฏฺโฐว ภูมฏฺเฐ,ธีโร พาเล อเวกฺขติ.

๗๗.

นตฺติ [Pg.178] อตฺตสมํ เปมํ,นตฺถิ ธญฺญสมํ ธนํ;

นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา,วุฏฺฐิ เว ปรมา สรา.

๗๘.

ทิฏฺเฐ [Pg.180] ธมฺเม จ โย อตฺโถ,โย จตฺโถ สมฺปรายิโก;

อตฺถาภิสมยา ธีโร,ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจติ.

๗๙.

น [Pg.181] เตน ปณฺฑิโต โหติ,ยาวตา พหุ ภาสติ;

เขมี อ-เวรี อ-ภโย,ปณฺฑิโตตฺติ ปวุจฺจติ.

๘๐.

ยมฺหิ [Pg.183] สจฺจญฺจ ธมฺโม จ,อ-หึสา สํยโม ทโม;

ส เว วนฺตมโล ธีโร,เถโร อิติ ปวุจฺจตฺติ.

๘๑.

สก-คุณํ [Pg.185] สก-โทสํ,โย ชานาติ สปณฺฑิโต;

ปร-คุณํ ปร-โทสํ,โย ชานาติ สปณฺฑิโต.

๘๒.

สติ-วีริย-ปญฺญาย[Pg.186],โย กโรติ อิริยาปเถ;

โส ปณฺฑิโต หเว ภเว,อุภยตฺถ-ปริคฺคโห.

๘๓.

กตญฺญู [Pg.187] วิชฺชา-สมฺปนฺโน,ชาติมา ธนวา หเว;

โส วิจารณ-สีโล จ,นิทฺทุกฺโข ปณฺฑิโต ภเว.

สพฺเพ [Pg.189] กมฺมสฺสกา สตฺตา,กมฺมํ สตฺเต วิภชฺชติ.

๘๔.

โย ปสฺสติ ปจฺจกฺขตฺถํ,โย จ สํสารตฺถํ เตสุ;

ปจฺฉิโมว ปูชนีโย,อุภยตฺถ-สุทิฏฺฐตฺตา.

๘๕.

อปฺเปน [Pg.191] อนวชฺเชน,สนฺตุฏฺโฐ สุลเภน จ;

มตฺตญฺญู สุภโร หุตฺวา,จเรยฺย ปณฺฑิโต นโร.

๘๖.

อตฺตานเมว [Pg.192] ปถมํ,ปติรูเป นิเวสเย;

อถญฺญมนุสาเสยฺย,น กิลิสฺเสยฺย ปณฺฑิโต.

๘๗.

อุตฺตม-ปริสาย [Pg.193] เว,อุตฺตฺตมํ วาจมุตฺตโม;

ภเณยฺยาเขป-วิตฺถารํ,สา อนคฺฆฺยา โลกตฺตเย.

๘๘.

ปณฺฑิตสฺส [Pg.194] สุภาสิตฺตํ,ปณฺฑิโตว สุชานิยา;

ทุมฺเมโธ ตํ น ชานาติ,ธีโร ธีรํ มมายติ.

๘๙.

เยน [Pg.196] เกนจิ วณฺเณน,ปโร ลภติ รูปฺปนํ;

อตฺโถ วาจาย เจ โหติ,ตํ น ภาเสยฺย ปณฺฑิโต.

๙๐.

ภุญฺชนตฺถํ [Pg.197] กถนตฺถํ,มุขํ โหตีตฺติ โน วเท;

ยํวา ตํวา มุขารุฬฺหํ,วจนํ ปณฺฑิโต นโร.

๙๑.

ปร-สตฺติตฺโต [Pg.198] ส-สตฺตึ,ทุชฺชาโน หิ นโร มิเต;

เจ ชาเน สก-สตฺตึจ,กา กถา ปร-สตฺติยา.

๙๒.

กตฺต-คุณํ [Pg.199] ปเรสํ โย,ปฏิกโรติ ปณฺฑิโต;

ชานาติ โส อาจิกฺขติ,น พาโล คุณ-มามโก.

๙๓.

ปภูตํ [Pg.200] เนว กาตพฺพํ,ภวิสฺสํ เนว จินฺตเย;

วตฺตมาเนน กาเลน,วิจรนฺติ วิจกฺขณา.

๙๔.

ธมฺเมสุ [Pg.201] สติ อิจฺฉิตา,รเสสุ โลณมิจฺฉิตํ;

ราช-กิจฺเจสุ อมจฺจํ,สพฺพ-ฐาเนสุ ปณฺฑิตํ.

๙๕.

ขตฺติโย [Pg.203] เสฏฺโฐ ชเน ตสฺมึ,เย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชา-จรณ-สมฺปนฺโน,โส เสฏฺโฐ เทว-มานุเส.

๙๖.

สมฺพุทฺโธ [Pg.204] ทฺวิปทํ เสฏฺโฐ,อาชานีโย จตุปฺปทํ;

สุสฺสุสา เสฏฺฐา ภริยานํ,โย จ ปุตฺตานมสฺสโว.

๙๗.

สาตฺถโก [Pg.207] จ อ-สมฺโมโห,สปฺปาโย โคจโร ตถา;

จตฺตาริมานิ สิกฺเขยฺยุํ,สมฺปชญฺญาภิวฑฺฒกา.

๙๘.

ปญฺญญฺจ [Pg.208] โข อ-สุสฺสุสํ,น โกจิ อธิคจฺฉติ;

พหุสฺสุตํ อนาคมฺม,ธมฺมฏฺฐํ อ-วินิพฺภชํ.

๙๙.

อธิปฺปาโย [Pg.210] สุทุพฺโพโธ,ยสฺมา วิชฺชติ ปาฬิยํ;

ตสฺมา อุปฏฺฐหํ คณฺเห,ครุํ ครุมตํ วิทู.

จาริตฺต-นิทฺเทส

๑๐๐.

อตฺตา [Pg.213] หิ อตฺตโน นาโถ,โก หิ นาโถ ปโร สิยา;

อตฺตนา หิ สุทนฺเตน,นาถํ ลภติ ทุลฺลภํ.

๑๐๑.

อตฺตานญฺเจ [Pg.214] ปิยํ ชญฺญา,รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตํ;

ติณฺณมญฺญตรํ ยามํ,ปฏิชคฺเคยฺย ปณฺฑิโต.

๑๐๒.

อตฺตนา [Pg.216] กุรุเต ลกฺขึ,อ-ลกฺขึ กุรุเตตฺตนา;

น หิ ลกฺขึ อ-ลกฺขึ วา,อญฺโญ อญฺญสฺส การโก.

๑๐๓.

น [Pg.218] ปีฬิตา อตฺต-ทุกฺเขน ธีรา,สุขปฺผลํ กมฺมํ ปริจฺจชนฺติ;

สมฺโมหิตาวาปิ สุเขน มตฺตา,น ปาป-กมฺมญฺจ สมาจรนฺติ.

๑๐๔.

โย [Pg.219] เนว นินฺทํ นปฺปสํสํ,อาทิยติ ครหํ โนปิ ปูชํ;

สิรีจ ลกฺขีจ อเปติ ตมฺหา,อาโป สุวุฏฺฐีว ยถา ถลมฺหา.

๑๐๕.

สาธุ [Pg.221] ธมฺมรุจิ ราชา,สาธุ ปญฺญาณวา นโร;

สาธุ มิตฺตานม-ทฺทุพฺโภ,ปาปสฺส อ-กรํ สุขํ.

๑๐๖.

กลฺยาณการี [Pg.222] กลฺยาณํ,ปาปการี จ ปาปกํ;

ยาทิสํ วปตฺเต พีชํ,ตาทิสํ วหเต ผลํ.

๑๐๗.

ชีวํ [Pg.224] ปญฺญาย รกฺเขยฺย,ธนํ กมฺเมน รกฺขเย;

เอวํ หฺยโรโค สุขิโต,โปราณก-วโจ อิทํ.

๑๐๘.

อนุปุพฺเพน [Pg.226] เมธาวี,โถกํ โถกํ ขเณ ขเณ;

กมฺมาโร รชตสฺเสว,นิทฺทเม มลมตฺตโน.

๑๐๙.

วาจานุรกฺขี [Pg.228] มนสา สุสํวุโต,กาเยน จ นากุสลํ กยิรา;

เอเตตโย กมฺมปเถวิโสธเย,อาราธเย มคฺคมิสิ-ปฺปเวทิตํ.

๑๑๐.

อ-สนฺเต [Pg.230] โนปเสเวยฺย,สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต;

อ-สนฺโต นิรยํ ยนฺติ,สนฺโต ปาเปนฺติ สุคฺคตึ.

๑๑๑.

อ-กโรนฺโตปิ [Pg.232] เจ ปาปํ,กโรนฺตํ มุปเสวติ;

สงฺกิโย โหติ ปาปสฺมึ,อ-วณฺโณ จสฺส รูหติ.

๑๑๒.

สงฺฆาคโต [Pg.233] อนิฏฺเฐหิ,อมฺโพปิ มธุรปฺผโล;

ติตฺตปุพฺโพว ปา เอว,มนุสฺโส ตุ ส-ชีวโก.

๑๑๓.

นิหีน-เสวิโต [Pg.234] โปโส,นิหียติ จ สพฺพทา;

กทาจิ น จ หาเยถ,ตุลฺยเสวีปิ อตฺตนา.

๑๑๔.

วณฺณ-คนฺธ-รโสเปโต[Pg.237],อมฺโพยํ อหุวา ปุเร;

ตเมว ปูชํ ลภมาโน;

เกนมฺโพ กฏุกปฺผโล.

๑๑๕.

ปุจิมนฺท-ปริวาโร[Pg.238],อมฺโพ เต ทธิวาหน;

มูลํ มูเลน สํสฏฺฐํ,สาขา สาขํ นิเสวเร;

อสาตฺต-สนฺนิวาเสน,เตนมฺโพ กฏุกปฺผโล.

๑๑๖.

ปาโมกฺข-ภชนํ [Pg.240] ขิปฺปํ,อตฺถ-กาโม สุ-วุฑฺฒิยํ;

ภเช อุตฺตริ อตฺตนา,ตสฺมา อุเทติ ปณฺฑิโต.

๑๑๗.

กาโจ [Pg.241] กญฺจน-สํสคฺคา,ธตฺเต มาร-กตึ ชุตึ;

ตถา สํสนฺนิธาเนน,มูฬฺโห ยาติ ปวีณตํ.

๑๑๘.

กีโฏปิ [Pg.243] สุมโน-สงฺคา,อาโรหติ สตํ สิโร;

อสฺมาปิ ยาติ เทวตฺวํ,มหพฺภิ สุปฺปติฏฺฐิโต.

๑๑๙.

สพฺภิเรว [Pg.245] สมาเสถ,สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺธวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย,ปญฺญํ ลภติ นาญฺญโต.

๑๒๐.

สพฺภิเรว [Pg.246] สมาเสถ,สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺธวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย,สพฺพ-ทุกฺขา ปมุจฺจตฺติ.

๑๒๑.

สกึเทว [Pg.247] กุลปุตฺต,สพฺภิ โหติ สมาคโม;

สา นํ สงฺคติ ปาเลติ,นาสพฺภิ พหุ สงฺคโม.

๑๒๒.

เสยฺโย [Pg.249] อ-มิตฺโต เมธาวี,ยญฺเจ พาลานุกมฺปโก.

๑๒๓.

สีลวนฺตํ [Pg.250] ปญฺญวนฺตํ,ทิวา นิสฺสย-ทายกํ;

พหุสฺสุตํ คเวสนฺโต,ภเชยฺย อตฺถ-มามโก.

๑๒๔.

ปาป-มิตฺเต [Pg.251] วิวชฺเชตฺวา,ภเชยฺยุตฺตม-ปุคฺคลํ;

โอวาเท จสฺส ติฏฺเฐยฺย,ปตฺเถนฺโต อ-จลํ สุขํ.

๑๒๕.

น [Pg.253] ภเช ปาปเก มิตฺเต,น ภเช ปุริสาธเม;

ภเชถ มิตฺตฺเต กลฺยาเณ,ภเชถ ปุริสุตฺตเม.

๑๒๖.

อนวชฺชํ [Pg.254] มุขมฺโพช,มนวชฺชา จ ภารตี;

อลงฺกตาว โสภนฺเต,กึสุ เต นิรลงฺกตา.

๑๒๗.

น [Pg.256] หิ วณฺเณน สมฺปนฺนา,มญฺชุกา ปิย-ทสฺสินา;

ขรา วาจา ปิยา โหติ,อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

๑๒๘.

นนุ [Pg.257] ปสฺสสิมํ กาฬึ,ทุพฺพณฺณํ ติลกาหตํ;

โกลิลํ สณฺห-วาเจน,พหูนํ ปาณินํ ปิยํ.

๑๒๙.

ตสฺมา [Pg.257] สขิล-วาจาย,มนฺต-ภาณี อนุทฺธโต;

อตฺถํ ธมฺมญฺจ ทีเปติ,มธุรํ ตสฺส ภาสิตํ.

๑๓๐.

ตเมว [Pg.260] วาจํ ภาเสยฺย,ยา สตฺตานํ น ตาปเย;

ปเร จ น วิหึเสยฺย,สา เว วาจา สุภาสิตา.

๑๓๑.

ปิยํ [Pg.261] วาจํว ภาเสยฺย,ยา วาจา ปฏินนฺทิตา;

ยํ อนาทาย ปาปานิ;

ปเรสํ ภาสเต ปิยํ.

๑๓๒.

สจฺจํ [Pg.262] เว อมตา วาจา,เอส ธมฺโม สนนฺตโน;

สจฺเจ อตฺเถ จ ธมฺเม จ,อาหุ สนฺโต ปติฏฺฐิตา.

๑๓๓.

สุภาสิตญฺจ [Pg.264] ธมฺมญฺจ,ปิยญฺจ สจฺจเมว จ;

จตุ-องฺเคหิ สมฺปนฺนํ,วาจํ ภาเสยฺย ปณฺฑิโต.

๑๓๔.

มนาปเมว [Pg.265] ภาเสยฺย,นามนาปํ กุทาจนํ;

มนาปํ ภาสมานสฺส,สิทฺธํ ปิโยสธํ ภเว.

๑๓๕.

ยํ [Pg.266] วเทยฺย ตํ กเรยฺย,ยํ น วเท น ตํ กเร;

อ-กโรนฺตํ ภาสมานํ,ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.

๑๓๖.

รโหวาทํ [Pg.268] น ภาเสยฺย,น สมฺมุขา ขิณํ ภเณ;

อ-ตรมาโนว ภเณยฺย,ตรมาโนว โน ภเณ.

๑๓๗.

มาโวจ [Pg.269] ผรุสํ กิญฺจิ,วุตฺตา ปฏิวเทยฺยุํ ตํ;

ทุกฺขา หิ สารมฺภกถา,ปฏิทณฺฑา ผุเสยฺยุํ ตํ.

๑๓๘.

สก-ยุตฺตํ [Pg.270] กเร กมฺมํ,สก-ยุตฺตํ วจึ ภเณ;

อ-ยุตฺตเก ธนํ นฏฺฐํ,อ-ยุตฺเต ชีวิตํ ขเย.

๑๓๙.

เย [Pg.272] วุฑฺฒมปจายนฺติ,นรา ธมฺมสฺส ธกาวิทา;

ทิฏฺเฐ ธมฺเมว ปาสํสา,สมฺปราเย จ สุคฺคตึ.

๑๔๐.

โปรี-กถํ-ว [Pg.274] ภาเสยฺย,ยุตฺตา กถา หิ ปูริโน;

ภาติ-มตฺตญฺจ ภาตาติ,ปิตุ-มตฺตํ ปิตา อิติ.

๑๔๑.

ทานญฺจ [Pg.275] ปิย-วชฺชญฺจ,อตฺถ-จริยา จ ยา อิธ;

สมานตฺตตา ธมฺเมส,ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ.

๑๔๒.

สกึ [Pg.277] วทนฺติ ราชาโน,สกึ สมณ-พฺราหฺมณา;

สกึว ปุริสา โลเก,เอสธมฺโม สนนฺตโน.

๑๔๓.

เอก-วาจํว [Pg.278] ทฺเววาจํ,ภเณยฺย อนุกมฺปโก;

ตทุตฺตริ น ภาเสยฺย,ทาโสวยฺยสฺส สนฺติเก.

๑๔๔.

ตสฺเสว [Pg.279] เตน ปาปิโย,โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌตฺติ;

กุทฺธํ อ-ปฏิกุชฺฌนฺโต,สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

๑๔๕.

อุภินฺนมตฺถํ [Pg.281] จรติ,อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ปรํ สํกุปิตํ ญตฺวา,โย สโต อุปสมฺมติ.

อตฺตานํ [Pg.282] รกฺขนฺโต ปรํ รกฺขติ,ปรํ รกฺขนฺโต อตฺตานํ รกฺขติ.

๑๔๖.

สีล-สมาธิ-ปญฺญานํ[Pg.283],ขนฺตี ปธาน-การณํ;

สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา,ขนฺตฺยายตฺตาว วฑฺฒเร.

๑๔๗.

ขมา-ขคฺค-กเรตสฺส[Pg.284],ทุชฺชโน กึ กริสฺสติ;

อ-ติเณ ปติโต วนฺหิ,สยเมวูปสมฺมติ.

๑๔๘.

สุสฺสุสา [Pg.285] สวณญฺเจว,คหณํ ธารณํ ตถา;

อุหาโปหตฺถวิญฺญาณํ,ตตฺว-ญฺญาณญฺจธีคุณํ.

๑๔๙.

ยสฺเสเต [Pg.286] จตุโร ธมฺมา,อตฺถิ โปเสสุ ปณฺฑิต;

สจฺจํ ธมฺโม ธีติ จาโค,ทิฏฺฐํ โส อติวตฺตติ.

๑๕๐.

เวชฺโช [Pg.288] ปุโรหิโต มนฺตี,เวทญฺโญตฺร จตุตฺถโก;

ปภาต-กาเล ทฏฺฐพฺพา,นิจฺจํ สฺว-สีริมิจฺฉตา.

๑๕๑.

มิตฺตานํ [Pg.289] สนฺติกํ คจฺเฉ,กาเล น รตฺติยํ กิสํ;

เจ พหุํ ภิชฺเช จินิตฺวา,ตํ มิตฺเตสุ สมากเร.

๑๕๒.

น [Pg.291] ปเรสํ วิโลมานิ,น ปเรสํ กตากตํ;

อตฺตโนว อเวกฺเขยฺย,กตานิ อ-กตานิ จ.

๑๕๓.

เทส-ชาติ-ปุพฺเพ-จรา[Pg.293],อนุ-จรา ชโน กเร;

ปเรสํ เวธกํ มายํ,ตํ ชานิตฺวา สขํ กเร.

๑๕๔.

ปริตฺตํ [Pg.294] ทารุมารุยฺห,ยถา สีเท มหณฺณเว;

เอวํ กุสีตมาคมฺม,สาธุ-ชีวีปิ สีทติ;

ตสฺมา ตํ ปริวชฺเชยฺย,กุสีตํ หีน-วีริยํ.

๑๕๕.

อลสญฺจ [Pg.296] ปมาโท จ,อนุฏฺฐานํ อ-สํยโม;

นิทฺทา ตนฺทิ จ เต ฉิทฺเท,สพฺพโส ตํ วิวชฺชเย.

๑๕๖.

จเชยฺย [Pg.297] ทุมฺมิตฺตํ พาลํ,อาสีวิสํว มาณโว;

ภญฺเชยฺย ปาปกํ กมฺมํ,นฬาคารํว กุญฺชโร.

๑๕๗.

น [Pg.299] หิ อญฺญญฺญ-จิตฺตานํ,อิตฺถีนํ ปุริสาน วา;

นานาวีกตฺวา สํสคฺคํ,ตาทิสํ ปิจ นาสฺมเส.

๑๕๘.

นาสฺมเส [Pg.300] กต-ปาปมฺหิ,นาสฺมเส อลิก-วาทิเน;

นาสฺมเต อตฺตตฺถปญฺญมฺหิ,อตฺต-สนฺเตปิ นาสฺมเต.

๑๕๙.

ฆตาสนํ [Pg.301] กุญฺชรํ กณฺห-สปฺปํ,มุทฺธา-ภิสิตฺตํ ปมทา จ สพฺพา;

เอเต นโร นิจฺจสโต ภเชถ,เตสํ หเว ทุพฺพิทู สพฺพ-ภาโว.

๑๖๐.

อิตฺถีนํ [Pg.303] ทุชฺชนาน-ญฺจ,วิสฺสาโส โน-ป ปชฺชเต;

วิเส สิงฺคิมฺหิ นทิยํ,โรเค ราช-กุลมฺหิ จ.

๑๖๑.

อิตฺถิ-ธุตฺโต [Pg.304] สุรา-ธุตฺโต,อกฺข-ธุตฺโต จ โย นโร;

ลทฺธํ ลทฺธํ วินาเสติ,ตํ ปราภวโต มุขํ.

๑๖๒.

ปาป-มิตฺโต [Pg.306] ปาป-สโข,ปาป-อาจาร โคจโร;

อสฺมา โลกา ปรมฺหา จ,อุภยา ธํสเต นโร.

๑๖๓.

มจฺเฉเรน [Pg.307] ยสํ หตํ,กุปฺปเนน คุโณ หโต;

กูเฏน นสฺสเต สจฺจํ,ขุทฺเทน ธมฺม-รกฺขนํ.

๑๖๔.

อกฺข-เทวี [Pg.309] ธนานิ จ,วินาโส โหติ อาปทา;

ฐิติ หตา ปมาโท จ,ทฺวิชํ ภิกฺขุญฺจ นสฺสติ.

๑๖๕.

เปสุญฺเญน [Pg.310] กุลํ หตํ,มาเนน หิตมตฺตโน;

ทุจฺจริเตน มานุโส,ทลิทฺทายาทโร หโต.

๑๖๖.

อ-มานนา [Pg.312] ยตฺถ สิยา,สนฺตานํปิ วิมานนา;

หีน-สมฺมานนาวาปิ,น ตตฺถ วสตึ วเส.

๑๖๗.

ยตฺถาลโส [Pg.313] จ ทกฺโข จ,สูโร ภีรุ จ ปูชิยา;

น ตตฺถ สนฺโต วสนฺติ,อ-วิเสส-กเร นเร.

๑๖๘.

โน [Pg.315] เจ อสฺส สกา-พุทฺธิ,วินโย วา สุ-สิกฺขิโต;

วเน อนฺธ-มหึโสว,จเรยฺย พหุโก ชโน.

๑๖๙.

ผลํ [Pg.316] เว กทลึ หนฺติ,ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ;

สกฺกาโร กา-ปุริสํ หนฺติ,คพฺโภ อสฺสตรึ ยถา.

๑๗๐.

วชฺชญฺจ วชฺชโต ญตฺวา,อ-วชฺชญฺจ อ-วชฺชโต;

สมฺมาทิฏฺฐิ-สมาทานา,สตฺตา คจฺฉนฺตฺติ สุคฺคตึ.

ฆราวาส-นิทฺเทส

๑๗๑.

ทุกฺขํ [Pg.319] คหพฺพตํ สาธุ,สํวิภชฺชญฺจ โภชนํ;

อ-หาโส อตฺถ-โลเภสุ,อตฺถ-พฺยาปตฺติ อพฺยโถ.

๑๗๒.

โยธ [Pg.321] สีตญฺจ อุณฺหญฺจ,ติณา ภิยฺโย น มญฺญติ;

กรํ ปุริส-กิจฺจานิ,โส สุขา น วิหายติ.

๑๗๓.

ปณฺฑิโต [Pg.322] สีล-สมฺปนฺโน,สณฺหา จ ปฏิภานวา;

นิวาต-วุตฺติ อตฺถทฺโธ,ตาทิโส ลภเต ยสํ.

๑๗๔.

อุฏฺฐานโก [Pg.324] อนลโส,อาปทาสุ น เวธติ;

อจฺฉินฺนวุตฺติ เมธาวี,ตาทิโส ลภเต ยสํ.

๑๗๕.

สงฺคาหโก [Pg.325] มิตฺต-กโร,วทญฺญู วีตฺต-มจฺฉโร;

เนตา วิ-เนตา อนุ-เนตา,ตาทิโส ลภเต ยสํ.

๑๗๖.

อุฏฺฐานวโก [Pg.327] สตีมโต,สุจิ-กมฺมสฺส นิสมฺมการิโน;

สญฺญตสฺส ธมฺม-ชีวิโน,อ-ปฺปมตฺตสฺส ยโสภิ-วฑฺฒติ.

๑๗๗.

ทฺเวว [Pg.329] ตาต ปทากานิ,ยตฺถ สพฺพํ ปติฏฺฐิตํ;

อ-ลทฺธสฺส จ โย ลาโภ,ลทฺธสฺส อนุรกฺขณา.

๑๗๘.

จตุธา [Pg.330] วิภเช โภเค,ปณฺฑิโต ฆรมาวสํ;

เอเกน โภคํ ภุญฺเชยฺย,ทฺวีหิ กมฺมํ ปโยชเย;

จตุตฺถญฺจ นิธาเปยฺย,อาปทาสุ ภวิสฺสติ.

๑๗๙.

อญฺชนานํ [Pg.332] ขยํ ทิสฺวา,อุปจิกานญฺจ อาจยํ;

มธูนญฺจ สมาหารํ,ปณฺฑิตฺโต ฆรมาวเส.

๑๘๐.

วิภวํ [Pg.335] รกฺขโต ลทฺธํ,ปริหานิ น วิชฺชติ;

อารกฺขมฺหิ อ-สนฺตมฺหิ,ลทฺธํ ลทฺธํ วินสฺสติ.

๑๘๑.

ปญฺญา [Pg.337] นตฺถิ ธนํ นตฺถิ,ยสฺส โลเก น วินฺทติ;

ปุตฺต-ทารา น ปียนฺติ,ตสฺส มิตฺตํ สุขาวหํ.

๑๘๒.

จตฺตาโร [Pg.339] จ เวทิตพฺพา,มิตฺตา เจว สุหทา จ;

อุปกาโร สุหโทปิ,สมาน-สุข-ทุกฺโข จ;

อตฺถกฺขายีนุกมฺปโก,ตถา มิตฺโต เวทิตพฺโพ.

๑๘๓.

โภคา [Pg.342] นฏฺเฐน ชิณฺเณน,อ-มิเตน จ โภชเน;

น ติฏฺฐนฺติ จิรํ ทิสฺวา,ตํ ปณฺฑิโต ฆเร วเส.

๑๘๔.

อติ-สีตํ [Pg.343] อติ-อุณฺหํ,อติ-สายมิทํ อหุ;

อิติ วิสฺสฏฺฐ-กมฺมนฺเต,อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.

๑๘๕.

น [Pg.345] ทิวา สุปฺป-สีเลน,รตฺตินฏฺฐานเทสฺสินา;

นิจฺจํ มตฺเตน โสณฺเฑน,สกฺกา อาวสิตุํ ฆรํ.

๑๘๖.

หนนฺติ [Pg.346] โภคา ทุมฺเมธํ,โน เจ ปาร-คเวสิโน;

โภค-ตณฺหาย ทุมฺเมโธ,หนฺติ อญฺเญว อตฺตนํ.

๑๘๗.

ทุชฺชีวิตมชีวิมฺหา[Pg.348],เยสํ โน น ททามเส;

วิชฺชมาเนสุ โภเคสุ,ทีปํ นา กมฺห มตฺตโน.

๑๘๘.

สฏฺฐิ-วสฺส-สหสฺสานิ[Pg.349],ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

นิรเย ปจฺจมานานํ,กทา อนฺโต ภวิสฺสติ.

๑๘๙.

นตฺถิ [Pg.350] อนฺโต กุโต อนฺโต,น อนฺโต ปติทิสฺสติ;

ตทา หิ ปกตํ ปาปํ,มม ตุยฺหญฺเจ มาริสา;

๑๙๐.

โสหํ [Pg.351] นูน อิโต คนฺตา,โยนิ ลทฺธาน มานุสํ;

วทญฺญู สีล-สมฺปนฺโน,กาหามิ กุสลํ พหุํ.

๑๙๑.

มา [Pg.352] คิชฺเฌ ปจฺจเย มจฺโจ,พหุ-โทสา หิ ปจฺจยา;

จรนฺโต ปจฺจเย ญายา,อุภยตฺถาปิ วฑฺฒติ.

๑๙๒.

อ-ลทฺธา [Pg.354] วิตฺตํ ตปฺปติ,ปุพฺเพ อ-สมุทานิตํ;

น ปุพฺเพ ธนเมสิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๑๙๓.

กูฏเวที [Pg.356] ปุเร อาสึ,ปิสุโณ ปิฏฺฐิ-มํสิโก;

จณฺโฑ จ ผรุโส จาปิ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๑๙๔.

ปาณาติปาตี [Pg.357] ปุเร อาสึ,ลุทฺโท จาปิ อนริโย;

ภูตานํ นานุกมฺปิยํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๑๙๕.

พหูสุ [Pg.359] วต สนฺตีสุ,อนาปาทาสุ อิตฺถิสุ;

ปร-ทารํ อเสวิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๑๙๖.

พหุมฺหิ [Pg.360] ตว สนฺตมฺหิ,อนฺน-ปาเน อุปฏฺฐิเต;

น ปุพฺเพ อททํ ทานํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๑๙๗.

มาตรํ [Pg.362] ปิตรญฺจาปิ,ชิณฺณกํ คต-โยพฺพนํ;

ปหุ สนฺโต น โปสิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุกปฺปติ.

๑๙๘.

อาจริยมนุสตฺถารํ[Pg.363],สพฺพ-กาม-รสาหรํ;

ปิตรํ อติมญฺญิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๑๙๙.

สมเณ [Pg.365] พฺราหฺมเณ จาปิ,สีลวนฺเต พหุสฺสุเต;

น ปุพฺเพ ปยิรุปาสิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๒๐๐.

สาธุ [Pg.366] โหติ ตโป จิณฺโณ,สนฺโต จ ปยิรุปาสิโต;

น ปุพฺเพว ตโปจิณฺโณ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

๒๐๑.

โย [Pg.368] จ เอตานิ ฐานานิ,โยนิโส ปฏิปชฺชติ;

กรํ ปุริส-กิจฺจานิ,ส ปจฺฉา นานุตปฺปติ.

๒๐๒.

น [Pg.370] สาธารณ-ทารสฺส,น ภุญฺเช สาธุเมกโก;

น เสเว โลกายติกํ,เนตํ ปญฺญาย วฑฺฒนํ.

๒๐๓.

สีลวา [Pg.372] วตฺต-สมฺปนฺโน,อ-ปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ;

นิวาตฺต-วุตฺติ อตฺถทฺโธ,สุรโต สขิโต มุทุ.

๒๐๔.

สงฺคเหตา [Pg.374] จ มิตฺตานํ,สํวิภาคี วีธานวา;

ตปฺเปยฺย อนฺน-ปาเนน,สทา สมณ-พฺราหฺมเณ.

๒๐๕.

ธมฺม-กาโม [Pg.376] สุตา-ธาโร,ภเวยฺย ปริปุจฺฉโก;

สกฺกจฺจํ ปยิรุปาเสยฺย,สีลวนฺเต พหุสฺสุตฺเต.

๒๐๖.

ฆรมาวสมานสฺส[Pg.377],คหฏฺฐสฺส สกํ ฆรํ;

เขมา วุตฺติ สิยา เอวํ,เอวํ นุ อสฺส สงฺคโห.

๒๐๗.

อ-พฺยปชฺโช [Pg.378] สิยา เอวํ,สจฺจ-วาที จ มาณโว;

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ,เอวํ เปจฺจ น โสจติ.

๒๐๘.

สุขา [Pg.379] มตฺเตยฺยตา โลเก,อโถ เปตฺเตยฺยตา สุขา;

สุขา สามญฺญตา โลเก,อโถ พฺรหฺมญฺญตา สุขา.

๒๐๙.

ปถวี [Pg.381] เวฬุกํ ปตฺตํ,จกฺกวาฬํ สุจิปฺผลํ;

สิเนรุ วมฺมิโก ขุทฺโท,สมุทฺโท ปาติโก ยถา.

๒๑๐.

พฺรหฺมาติ [Pg.382] มาตา-ปิตโร,ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร;

อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ,ปชานมนุกมฺปกา.

๒๑๑.

ตสฺมา [Pg.384] หิ เน นมเสยฺย,สกฺกเรยฺย จ ปณฺฑิโต;

อนฺเนน อโถ ปาเนน,วตฺเถน สยเนน จ.

สาธุชน-นิทฺเทส

๒๑๒.

กาย-กมฺมํ [Pg.386] สุจิ เตสํ,วาจา-กมฺมํ อนาวิลํ;

มโน-กมฺมํ สุจิ-สุทฺธํ,ตาทิสา สุชนา นรา.

๒๑๓.

เสฏฺฐ-วิตฺตํ [Pg.387] สุตํ ปญฺญา,สทฺธนํ สตฺตธา โหตฺติ;

สทฺธา สีลํ สุตํ จาโค,ปญฺญา เจว หิโรตฺตปฺปํ.

๒๑๔.

สทฺธมฺมาปิ [Pg.389] จ สตฺเตว,สทฺธา หิรี จ โอตฺตปฺปํ;

พาหุสฺสจฺจํ ธิโร เจว,สติ ปญฺญา จ อิจฺเจวํ.

๒๑๕.

หิรี-โอตฺตปฺป-สมฺปนฺนา[Pg.390],สุกฺตฺก-ธมฺม-สมาหิตา;

สนฺโต สปฺปุริสา โลเก,เทว-ธมฺมาติ วุจฺจเร.

๒๑๖.

สทฺโธ [Pg.392] หิริมา โอตฺตปฺปี,วีโร ปญฺโญ ส-คารโว;

ภพฺโพ อาปชฺชิตุํ พุทฺธึ,วิรูฬฺหิญฺจ วิปุลฺลตํ.

๒๑๗.

โย [Pg.393] เว กตญฺญู กต-เวทิ ธีโร,กลฺยาณ-มิตฺโต ทฬฺหอ-ภตฺโต จ โหติ;

ทุกฺขิตฺตสฺส สกฺกจฺจํ กโรติ กิจฺจํ,ตถาวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺติ.

๒๑๘.

มาตา-เปตฺติ-ภรํ [Pg.395] ชนฺตุํ,กุเล เชฏฺฐาปจายินํ;

สณฺหํ สขิล-สมฺภาสํ,เปสุเณยปฺปหายินํ.

๒๑๙.

มจฺเฉร-วินเย ยุตฺตํ,สจฺจํ โกธาภิตุํ นรํ;

ตํ เว เทวา ตาวตึสา,อาหุ สปฺปุริโส อิติ.

๒๒๐.

อ-ปฺปมาเทน [Pg.398] มฆวา,เทวานํ เสฏฺฐตํ คโต;

อ-ปฺปมาทํ ปสํสนฺติ,ปมาโท ครหิโต สทา.

๒๒๑.

ทานํ [Pg.399] สีลํ ปริจฺจาคํ,อาชฺชวํ มทฺทวํ ตปํ;

อ-โกธํ อ-วิหึสญฺจ,ขนฺตีจ อ-วิโรธนํ.

๒๒๒.

อิจฺเจเต กุสเล ธมฺเม,ฐิเต ปสฺสามิ อตฺตนิ;

ตโต เม ชายเต ปีติ,โสมนสฺสญฺจนปฺปกํ.

๒๒๓.

นนุ [Pg.402] เตเยว สนฺตา โน,สาครา น กุลาจลา;

มนํปิ มริยาทํ เย,สํวฏฺเฏปิ ชหนฺติ โน.

๒๒๔.

น [Pg.403] ปุปฺผ-คนฺโธ ปฏิวาตเมติ,น จนฺทนํ ตคฺคร มลฺลิกา วา;

สตญฺจ คนฺโธ ปฏิวาตเมติ,สพฺพา ทิสา สปฺปุริโส ปวายติ.

๒๒๕.

เตปิ [Pg.405] โลก-หิตา สตฺตา,สูริโย จนฺทิมา อปิ;

อตฺถํ ปสฺส คมิสฺสนฺติ,นิยโม เกน ลงฺฆเต.

๒๒๖.

สตฺถา [Pg.406] เทว-มนุสฺสานํ,วสี โสปิ มุนิสฺสโร;

คโตว นิพฺพุตึ สพฺเพ,สงฺขารา น หิ สสฺสตา.

๒๒๗.

กเรยฺย [Pg.407] กุสลํ สพฺพํ,สิวํ นิพฺพานมาวหํ;

สเรยฺยอ อ-นิจฺจํ ขนฺธํ,นิพฺพิทา-ญาณ-โคจรํ.

๒๒๘.

ยาตานุยายี [Pg.408] จ ภวาหิ มาณว,อลฺลญฺจ ปาณึ ปริวชฺชยสฺสุ;

มา จสฺสุ มิตฺเตสุ กทาจิ ทุพฺภิ,มา จ วสํ อ-สตีนํ คจฺฉ.

๒๒๙.

อ-สนฺธวํ [Pg.411] นาปิ จ ทิฏฺฐ-ปุพฺพํ,โย อาสเนนาปิ นิมนฺตเยยฺย;

ตสฺเสว อตฺถํ ปุริโส กเรยฺย,ยาตานุยายีติตมาหุปณฺฑิตา.

๒๓๐.

ยสฺเสกรตฺติปิ [Pg.412] ฆเร วเสยฺย,ยตฺถนฺน-ปานํ ปุริโส ลเภยฺย;

น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ จินฺเตยฺย,อ-ทุพฺภ-ปาณิ ทหเต มิตฺต-ทุพฺโภ.

ตตีย สาธุนร

๒๓๑.

ยสฺส [Pg.414] รุกฺขสฺส ฉายาย,นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;

น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย,มิตฺต-ทุพฺโภ หิ ปาปโก.

จตุตฺถ สาธุนร

๒๓๒.

ปุณฺณํปิ [Pg.415] เจ มํ ปถวึ ธเนน,ทชฺชิตฺถิยา ปุริโส สมฺมตาย;

สทฺธา ขณํ อติมญฺเญยฺย ตํปิ,ตาสํ วสํ อ-สตีนํ น คจฺเฉ.

๒๓๓.

เอวํ [Pg.417] โข ยาตํ อนุยายี โหติ,อลฺลญฺจ ปาณึ ทหเต ปุเนวํ;

อ-สตี จ สา โส ปน มิตฺตํ-ทุพฺโภ,โส ธมฺมิโก โหหิ ชหสฺสุ อ-ธมฺมํ.

กายขมนีย-นิทฺเทส

๒๓๔.

อภิวาทน-สีลิสฺส[Pg.420],นิจฺจํ วุฑฺฒาปจายิโน;

จตฺตาโร ธมฺมา วฑฺฒนฺติ,อายุ วณฺโณ สุขํ พลํ.

๒๓๕. ปญฺจิเม [Pg.421] ภิกฺขเว ธมฺมา อายุสฺสา, กตเม ปญฺจ. สปฺปาย-การี โหติ. สปฺปาเยจ มตฺตํ ชานาติ. ปริณตฺตโภชี จ โหติ. กาล-จารี จ, พฺรหฺม-จารีจ. อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ ธมฺมา อายุสฺสาติ.

๒๓๖. ปญฺจิเม [Pg.424] ภิกฺขเว ธมฺมา อายุสฺสา, กตเม ปญฺจ. สปฺปาย-การี โหติ. สปฺปาเยจ มตฺตํ ชานาติ. ปริณตโภชีจโหติ. สีลวาจ, กลฺยาณ มิตฺโตจ. อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ ธมฺมา อายุสฺสาติ.

๒๓๗.

ปญฺจ-สีลํ [Pg.427] สมาทาย,สมํ กตฺวา ทิเน ทิเน;

สติมา ปญฺญวา หุตฺวา,จเร สพฺพิริยาปเถ.

๒๓๘. ปญฺจิเม [Pg.428] ภิกฺขเว จงฺกเม อานิสํสา, กตเม ปญฺจ, อทฺธานกฺขโม โหติ. ปธานกฺขโม โหติ. อปฺปาพาโธ โหติ. อสิตํปีตํขายิตํสายิตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺฉติ. จงฺกมาธิคโต สมาธิ จิรฏฺฐิติโก โหติ. อิเมโข ภิกฺขเว ปญฺจ จงฺกเม อานิ สํสาติ.

๒๓๙.

ปริสฺสาวน-ทานญฺจ[Pg.431],อาวาส-ทานเมว จ;

คิลาน-วตฺถุ-ทานญฺจ,ทาตพฺพํ มนุชาธิป.

๒๔๐.

กาตพฺพํ [Pg.432] ชิณฺณกาวาสํ,ปฏิสงฺขรณํ ตถา;

ปญฺจ-สีล-สมาทานํ,กตฺวา ตํ สาธุ-รกฺขิตํ;

อุโปสโถปวาโส จ,กาตพฺโพโปสเถ อิติ.

๒๔๑.

อติ-โภตฺตา [Pg.434] โรค-มูลํ,อายุกฺขยํ กโรติ เว;

ตสฺมา ตํ อติ-ภุตฺตึว,ปริหเรยฺย ปณฺฑิโต.

๒๔๒.

อ-ชิณฺเณ [Pg.435] โภชนํ วิสํ,ทุลฺลทฺเธ อ-วิจารเก;

ชิณฺเณ สุ-ลทฺเธ วิจาเร,น วชฺชํ สพฺพ-โภชนํ.

๒๔๓.

จตฺตาโร [Pg.437] ปญฺจ อาโลเป,อาภุตฺวา อุทกํ ปิเว;

อลํ ผาสุ-วิหาราย;

ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโน.

๒๔๔.

มนุชสฺส [Pg.438] สทา สติมโต,มตฺตํ ชานโต ลทฺธ-โภชนํ;

ตนุกสฺส ภวนฺติ เวทนา,สนิกํ ชีรติ อายุ ปาลยํ.

๒๔๕.

ครูนํ [Pg.440] อฑฺฒ-โสหิจฺจํ,ลหูนํ นาติ-กิตฺติยา;

มตฺตา-ปมาณํ นิทฺทิฏฺฐํ,สุขํ ชีรติ ตาวตา.

๒๔๖.

โตยาภาเว [Pg.441] ปิปาสตฺตา,ขณา ปาเณหิ มุจฺจเต;

ตสฺมา สพฺพาสุวตฺถาสุ,เทยฺยํ วารึ ปิปาสเย.

๒๔๗.

สีโตทกํ [Pg.442] ปโย ขุทฺทํ,ฆตเมเกกโส ทฺวิโส;

ติสฺโส สมคฺคมถ วา,ปเค ปิตํ ยุวตฺตทํ.

๒๔๘.

อนฺนํ [Pg.444] พฺรหฺมา รเส วิณฺหุ,ภุตฺเต เจว มเหสโร;

เอวํ ญตฺวาตุ โย ภุญฺเช,อนฺน-โทสํ น ลิมฺปเต.

๒๔๙.

กตฺติกสฺสนฺติโม [Pg.445] ภาโค,ยํ จาโท มิค-มาสโช;

ตาวุโภ ยม-ทาฐาขฺโย,ลฆฺวาหาโรว ชีวติ.

๒๕๐.

สตฺถานุกุล-จริยา[Pg.447],จิตฺตญฺญาวสวตฺตินา;

พุทฺธิ-รกฺขิลิตตฺเถน,ปริปุณฺณํ รสายนํ.

๒๕๐.

อ-ชาติยา [Pg.448] อ-ชาตานํ,ชาตานํ วินิวตฺติยา;

โรคานํ โย วิธิ ทิฏฺโฐ,ตํ สุขตฺถี สมาจเร.

๒๕๒.

อาโรคฺยํ [Pg.449] ปรมา ลาภา,สนฺตุฏฺฐิ ปรมํ ธนํ;

วิสฺสาสา ปรมา ญาติ,นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ.

ปกิณฺณก-นิทฺเทส

๒๕๓.

กุมุทํ [Pg.460] โก ปโพธยิ,นาโถ รวินฺทุ ปณฺฑิโต;

กมลํ โก กุมุทํ โก,นรปํ โก ปโพธยิ.

๒๕๔.

จิตฺเตน [Pg.462] นิยฺยติ โลโก,จิตฺเตน ปริกสฺสติ;

จิตฺตสฺส เอก-ธมฺมสฺส,สพฺเพว วสมนฺวคู.

๒๕๕.

สมโณ [Pg.464] ราชานุราชา,เสนาปติ มหา-มตฺโต;

ธมฺมฏฺโฐ ปณฺฑิโต ทิสฺวา,ปจฺจกฺขตฺถํ น การิยา.

๒๕๖.

ทีโป [Pg.465] นว-ทิสํ เตโช,น เหฏฺฐา จ ตถา สกํ;

ปร-วชฺชํ วิทู ปสฺเส,สก-วชฺชํปิ ปสฺสตุ.

๒๕๗.

ส-ผลํ [Pg.467] ปณฺฑิโต โลเก,ส-การณํ วจํ ภเณ;

อ-การณํผลํ พาโล,อิทํ อุภย-ลกฺขณํ.

๒๕๘.

ตสฺส [Pg.468] วาจาย ชาเนยฺย,กุฏิลํ พาล-ปณฺฑิตํ;

วาจา-รูปํ มิตฺตํ กเร,วาจา-รูปํ ธุวํ ชเห.

๒๕๙.

ทุจฺจินฺติตสฺส [Pg.470] จินฺตา จ,ทุพฺภาสิตสฺส ภาสนา;

ทุกฺกมฺมสฺส กตญฺจาติ,เอตํ พาลสฺส ลกฺขณํ.

๒๖๐.

สุ-จินฺติตสฺส [Pg.471] จินฺตา จ,สุ-ภาสิตสฺส ภาสนา;

สุ-กมฺมสฺส กตญฺจาติ,เอตํ ธีรสฺส ลกฺขณํ.

๒๖๑.

อ-นยํ [Pg.473] นยติ ทุมฺเมโธ,อ-ธุรายํ นิ-ยุญฺชติ;

ทุนฺนโย เสยฺยโส โหติ,สมฺมา วุตฺโต ปกุปฺปติ;

วินยํ โส น ชานาติ,สาธุ ตสฺส อ-ทสฺสนํ.

๒๖๒.

นยํ [Pg.476] นยติ เมธาวี,อ-ธุรายํ น ยุญฺชติ;

สุ-นโย เสยฺยโส โหติ,สมฺมา วุตฺโต น กุปฺปติ;

วินยํ โส ปชานาติ,สาธุ เตน สมาคโม.

๒๖๓.

อ-นายกา [Pg.479] วินสฺสนฺติ,นสฺสนฺติ พหุ-นายกา;

ถี-นายกา วินสฺสนฺติ,นสฺสนฺติ สุสุ-นายกา.

๒๖๔.

เชฏฺโฐ [Pg.481] กมฺเมสุ นีจานํ,ชานํชานํว อาจเร;

อ-ชาเนวํ กเร ชานํ,นีโจ เอติ ภยํ ปิยํ.

๒๖๕.

กมฺมํ [Pg.482] ทุชฺชน-สารุปฺปํ,ทุธา สุชน-สารุปฺปํ;

ทุชฺชนํ เตสุ ทุกฺกมฺเม,สุ-กมฺเม สุชนํ อิจฺเฉ.

๒๖๖.

ปณฺฑิโต [Pg.484] เวรี พาโล จ,ทุชฺชโย พาล-เวริโต;

ปณฺฑิตํ-เวรี ปมาเทน,น ตํ ชโย หิ สพฺพทา.

๒๖๗.

คุยฺหสฺส [Pg.485] หิ คุยฺหเมว สาธุ,น หิ คุยฺหสฺส ปสตฺถมาวิ-กมฺมํ;

อ-นิปฺผนฺนตาย สเหยฺย ธีโร,นิปฺผนฺนตฺโถว ยถา-สุขํ ภเณยฺย.

๒๖๘.

คุยฺหมตฺถํ [Pg.486] น วิวเรยฺย,รกฺเขยฺย นํ ยถา นิธึ;

น หี ปาตุกโต สาธุ,คุยฺโห อตฺโถ ปชานตา.

๒๖๙.

ถิยา [Pg.487] คุยฺหํ น สํเสยฺย,อ-มิตฺตสฺส จ ปณฺฑิโต;

โย จามิเสน สํหีโร,หทย-ตฺเถโน จ โย นโร.

๒๗๐.

วิวิจฺจ [Pg.489] ภาเสยฺย ทิวา รหสฺสํ,รตฺตึ คิรํ นาติ-เวลํ ปมุญฺเจ;

อุปสฺสุติกา หิ สุณนฺติ มนฺตํ,ตสฺมา หิ มนฺโต ขิปฺปมุเปติ เภทํ.

๒๗๑.

น [Pg.491] ปกาสติ คุยฺหํ โย,โส คุยฺหํ ปฏิคุยฺหติ;

ภเยสุ น ชเห กิจฺเจ,สุ-มิตฺโตนุจโร ภเว.

๒๗๒.

กโรติ [Pg.492] ทุกฺกรํ สาธุํ,อุชุํ ขมติ ทุกฺขมํ;

ทุทฺททํ สามํ ททาติ,โย สุ-มิตฺโต หเว ภเว.

๒๗๓.

ปิย-วาจา [Pg.494] สทา มิตฺโต,ปิย-วตฺถุํ น ยาจนา;

อิจฺฉาคเตน ทาเนน,สุ-ทฬฺโห สุ-ปฺปิโย หเว;

ตทงฺคโต จ หีเนน,อ-ปฺปิโย ภิชฺชโน ภเว.

๒๗๔.

เทหีติ [Pg.496] ยาจเน หิรี,สิรี จ กาย-เทวตา;

ปลายนฺติ สิริจฺฉิโต,น ยาเจ ปร-สนฺตกํ.

๒๗๕.

สฺวาโน [Pg.497] ลทฺธาน นิมฺมํสํ,อฏฺฐึ ตุฏฺโฐ ปโมทติ;

สกนฺติกํ มิคํ สีโห,หิตฺวา หตฺถึนุธาวติ.

๒๗๖.

เอวํ [Pg.499] ฉนฺทานุรูเปน,ชโน อาสีสเต ผลํ;

มหา ฉนฺทา มหนฺตํว,หีนํว หีน-ฉนฺทกา.

๒๗๗.

นานา-ฉนฺทา [Pg.501] มหาราช,เอกาคาเร วสามเส;

อหํ คาม-วรํ อิจฺเฉ,พฺราหฺมณี จ ควํ สตํ.

๒๗๘.

ปุตฺโต [Pg.502] จ อาชญฺญ-รถํ,กญฺญา จ มณิ-กุณฺฑลํ;

ยา เจสา ปุณฺณกา ชมฺมี,อุชุกฺขลํภิ-กงฺขติ.

๒๗๙.

ฐานํ [Pg.504] มิตฺเต ธเน กมฺเม,สตุสฺสาเห สุ-ลพฺภิตํ;

ตํ ทฬฺหํ ทุกฺกรํ กเร,ปญฺญา-สติ-สมาธินา.

๒๘๐.

เภสชฺเช [Pg.505] วิหิเต สุทฺธ,พุทฺธาทิ-รตนตฺตเย;

ปสาทมาจเร นิจฺจํ,สชฺชเน ส-คุเณปิ จ.

๒๘๑.

ราชา [Pg.507] รฏฺเฐน ธาตุโส,พาโล ปาเปหิ ทุมฺมโน,อลงฺกาเรน อิตฺถีปิ,กาเมหิ จ น ตปฺปติ.

๒๘๒.

อปฺปิจฺโฉ [Pg.508] จ ธุตงฺเคน,อารทฺโธ วีริเยน หิ;

วิสารโท ปริสาย,ปริจฺจาเคน ทายโก;

สวเนน สุ-ธมฺมํปิ,น ตปฺปติว ปณฺฑิโต.

๒๘๓.

เชฏฺฐสฺส [Pg.510] สิตํ หสิตํ,มชฺฌสฺส มธุรสฺสรํ;

โลเก อํส-สิโร-กมฺปํ,ชมฺมสฺส อป-หสฺสิตํ;

เอเตสํ อติ-หสฺสิตํ,หาโส โหติ ยถากฺกมํ.

๒๘๔.

นตฺถิ [Pg.513] ทุฏฺเฐ นโย อตฺถิ,น ธมฺโม น สุ-ภาสิตํ;

นิกฺกมํ ทุฏฺเฐ ยุญฺเชยฺย,โส หิ สพฺภึ น รญฺชติ.

๒๘๕.

ทุลฺลภํ [Pg.515] ปกตึ วาจํ,ทุลฺลโภ เขมโก สุโต;

ทุลฺลภา สทิสี ชายา,ทุลฺลโภ ส-ชโน ปิโย.

๒๘๖.

ธโช [Pg.516] รถสฺส ปญฺญาณํ,ธูโม ปญฺญาณมคฺคิโน;

ราชา รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ,ภตฺตา ปญฺญาณมิตฺถิยา.

๒๘๗.

ทุนฺนาริยา [Pg.518] กุลํ สุทฺธํ,ปุตฺโต นสฺสติ ลาลนา;

สมิทฺธิ อ-นยา พนฺธุ,ปวาสา มทนา หิรี.

๒๘๘.

มาตา [Pg.520] ปิตา จ ปุตฺตานํ,โนวาเท พหุ-สาสนฺนํ;

ปณฺฑิตา มาตโร อปฺปํ,วเทยฺยุํ วชฺช-ทีปนํ.

๒๘๙.

ลาฬเย [Pg.522] ปญฺฉ-วสฺสานิ,ทส-วสฺสานิ ตาฬเย;

ปตฺเต ตุ โสฬเส วสฺเส,ปุตฺตํ มิตฺตํวทาจเร.

๒๙๐.

ลาลเน [Pg.523] ธีตรํ โทสา,ปาลเน พหโว คุณา;

ธีตุยา กิริยํ นิจฺจํ,ปสฺสนฺตุ สุฏฺฐุ มาตโร.

อิติ [Pg.525] ปกิณฺณก-นิทฺเทโส นาม

สตฺตมา ปริจฺเฉโท.

สีล-นิทฺเทส

๒๙๑.

ปมาทํ [Pg.526] ภยโต ทิสฺวา,อ-ปฺปมาทญฺจ เขมโต;

ภาเวถ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ,เอสา พุทฺธานุสาสนี.

๒๙๒.

หีเนน [Pg.528] พฺรหฺม-จริเยน,ขตฺติเย อุปปชฺชติ;

มชฺฌิเมน จ เทวตฺตํ,อุตฺตเมน วิ-สุชฺฌติ.

ก.

นคเร [Pg.532] พนฺธุมติยา,พนฺธุมา นาม ขตฺติโย;

ทิวเส ปุณฺณมาย โส,อุปคจฺฉิ อุโปสถํ.

ข.

อหํ เตน สมเยน,คุมฺภ-ทาสี อหํ ตหึ;

ทิสฺวา ส-ราชกํ เสนํ,เอวาหํ จินฺตยึ ตทา.

ค.

ราชาปิ [Pg.533] รชฺชํ ฉฏฺเฏตฺวา,อุปคจฺฉิ อุโปสถํ;

ส-ผลํ นูน ตํ กมฺมํ,ชน-กาโย ปโมทิโต.

ฆ.

โยนิโส [Pg.534] ปจฺจเวกฺขิตฺวา,ทุคฺคจฺจญฺจ ทลิทฺทตํ;

มานสํ สมฺปหํสิตฺวา,อุปคจฺฉิมุ โปสถํ.

ง.

อหํ [Pg.535] อุโปสถํ กตฺวา,สมฺมา-สมฺพุทฺธสาสเน;

เตน กมฺเมน สุ-กเตน,ตาวตึสํ อคจฺฉหํ.

จ.

ตตฺถ เม สุ-กตํ พฺยมฺหํ,อุพฺภ-โยชนมุคฺคตํ;

กูฏาคาร-วรูเปตํ,มหาสนสุ-ภูสิตํ.

ฉ.

อจฺฉรา [Pg.536] สต-สหสฺสา,อุปติฏฺฐนฺติ มํ สทา;

อญฺเญ เทเว อติกฺกมฺม,อติโรจามิ สพฺพทา.

ช.

จตุสฏฺฐิ-เทว-ราชูนํ[Pg.537],มเหสิตฺตมการยึ;

เตสฏฺฐิ-จกฺกวตฺตินํ,มเหสิตฺตมการยึ.

ฌ.

สุวณฺณ-วณา [Pg.538] หุตฺวาน,ภเวสุ สํสรามหํ;

สพฺพตฺถ ปวรา โหมิ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

ญ.

หตฺถิ-ยานํ อสฺส-ยานํ,รถ-ยานญฺจ สิวิกํ;

ลภามิ สพฺพเมตมฺปิ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

ฏ.

โสณฺณ-มยํ [Pg.539] รูปิ-มยํ,อโถปิ ผลิกา-มยํ;

โลหิตงฺค-มยญฺเจว,สพฺพํ ปฏิลภามหํ.

ฐ.

โกเสยฺย-กมฺพลิยานิ[Pg.540],โขม-กปฺปาสิกานิ จ;

มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ,สพฺพํ ปฏิลภามหํ.

ฑ.

อนฺนํ [Pg.541] ปานํ ขาทนียํ,วตฺถํ เสนาสนานิ จ;

สพฺพเมตํ ปฏิลเภ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

ฒ.

วร-คนฺธญฺจ มาลญฺจ,จุณฺณกญฺฉ วิเลปนํ;

สพฺพเมตํ ปฏิลเภ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

ณ.

กูฏาคารญฺจ [Pg.542] ปาสาทํ,มณฺฑปํ หมฺมิยํ คุหํ;

สพฺพเมตํ ปฏิลเภ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

ต.

ชาติยา [Pg.543] สตฺต-วสฺสาหํ,ปพฺพชึ อน-คาริยํ;

อฑฺฒ-มาเส อ-สปฺปตฺเต,อร หตฺตํ อปาปุณึ.

ถ.

กิเลสา [Pg.544] ฌาปิตา มยฺหํ,ภวา สพฺเพ สมูหตา;

สพฺพาสว-ปริกฺขีณา,นตฺถิ ทานิ ปุน-พฺภโว.

ท.

เอก-นวุติโต [Pg.545] กปฺเป,ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

ธ.

สฺวาคตํ [Pg.546] วต เม อาสิ,มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุ-ปตฺตา,กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

น.

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส,วิโมกาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬาภิญฺญา สจฺฉิกตา,กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๙๓.

ญาตีนญฺจ [Pg.547] ปิโย โหติ,มิตฺเตสุ จ วิโรจติ;

กายสฺส เภทา สุ-คตึ,อุปปชฺชติ สีลวา.

๒๙๔.

นิพฺพานํ [Pg.549] ปตฺถยนฺเตน สมาทินฺนํ,ปญฺจ-สีลมฺปิ อธิ-สีลํ;

ทส-สีลมฺปิ อธิ-สีลเมว.

ก.

นคเร [Pg.554] จนฺทวติยา,ภฏโก อาสหํ ตทา;

ปร-กมฺมายเน ยุตฺโต,ปพฺพชฺชํ น ลภามหํ.

ข.

มหนฺธการ-ปิหิตา[Pg.555],ติวิธคฺคีหิ ฑยฺหเร;

เกน นุโข อุปาเยน,วิ-สํยุตฺโต ภเว อหํ.

ค.

เทยฺยธมฺโม [Pg.556] จ เม นตฺถิ,ภฏโก ทุกฺขิโต อหํ;

ยํ นูนาหํ ปญฺจ-สีลํ,รกฺเขยฺยํ ปริปูรยํ.

ฆ.

อโนมทสฺสิสฺส มุนิโน,นิสโภ นาม สาวโก;

ตมหํ อุปสงฺกมฺม,ปญฺจ-สิกฺขาปทคฺคหึ.

ง.

วสฺส-สต-สหสฺสานิ[Pg.557],อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ปญฺจ-สีลานิ,ปริปุณฺณานิ โคปยึ.

จ.

มจฺจุ-กาลมฺหิ [Pg.558] สมฺปตฺเต,เทวา อสฺสาสยนฺติ มํ;

รโถ สหสฺส-ยุตฺโต เต,มาริสสฺส อุปฏฺฐิโต.

ฉ.

วตฺตนฺเต [Pg.559] จริเม จิตฺเต,มม สีลํ อนุสฺสรึ;

เตน กมฺเมน สุ-กเตน,ตาวตึสํ อคจฺฉหํ.

ช.

ตึสขตฺตุญฺจ เทวินฺโท,เทว-รชฺชมการยึ;

ทิพฺพ-สุขํ อนุภวึ,อจฺฉราหิ ปุรกฺขตฺโต.

ฌ.

ปญฺจ-สตฺตติขตฺตฺตุ-ญฺจ[Pg.560],จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

ปเทส-รชฺชํ วิปุลํ,คณนาโต อ-สงฺขยํ.

ญ.

เทว-โลกา [Pg.561] จวิตฺวาน,สุกฺก-มูเลน โจทิโต;

ปุเร เวสาลิยํ ชาโต,มหา-กุเล สุ-อฑฺฒเก.

ฏ.

วสฺสูปนายิเก กาเล,ทิพฺพนฺเต ชิน-สาสเน;

มาตา จ เม ปิตา เจว,ปญฺจ-สิกฺขาปทคฺคหุํ.

ฐ.

สห [Pg.562] สุตฺวานหํ สีลํ,มม สีลํ อนุสฺสรึ;

เอกาสเน นิสีทิตฺวา,อรหตฺตมปาปุณึ.

ฑ.

ชาติยา [Pg.563] ปญฺจ-วสฺเสน,อรหตฺตมปาปุณึ;

อุปสมฺปาทยิ พุทฺโธ,คุณมญฺญาย จกฺขุมา.

ฒ.

ปริปุณฺณานิ [Pg.564] โคเปตฺวา,ปญฺจ-สิกฺขาปทานหํ;

อ-ปริเมยฺยิโต กปฺเป,วินิปาตํ น คจฺฉหํ.

ณ.

สฺวาหํ ยสมนุภวึ,เตสํ สีลาน วาหสา;

กปฺป-โกฏิปิ กิตฺเตนฺโต,กิตฺตเย เอก-เทสกํ.

ต.

ปญฺจ-สีลานิ [Pg.565] โคเปตฺวา,ตโย เหตู ลภามหํ;

ทีฆายุโก มหา-โภโค,ติกฺข-ปญฺโญ ภวามหํ.

ถ.

สํกิตฺเตนฺโต [Pg.566] จ สพฺเพสํ,อธิ-มตฺตญฺจ โปริสํ;

ภวาภเว สํสริตฺวา,เอเต ฐาเน ลภมหํ.

ท.

อ-ปริเมยฺย-สีเลสุ[Pg.567],วตฺตนฺตา ชิน-สาวกา;

ภเวสุ ยทิ รชฺเชยฺยุํ,วิปาโก กีทิโส ภเว.

ธ.

สุ-จิณฺณํ เม ปญฺจ-สีลํ,ภฏเกน ตปสฺสินา;

เตน สีเลนหํ อชฺช,โมจยึ สพฺพ-พนฺธนา.

น.

อ-ปริเมยฺยิโต [Pg.568] กปฺเป,ปญฺจ-สีลานิ โคปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ,ปญฺจ-สีลานิทํ ผลํ.

ป.

ปฏิสมฺภิทา [Pg.569] จตสฺโส,วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬาภิญฺญา สจฺฉิกตา,กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

ก.

ตํ [Pg.572] นมสฺสนฺติ เต วิชฺชา,สพฺเพ ภูมา จ ขตฺติยา;

จตฺตาโร จ มหา-ราชา,ติทสา จ ยสสฺสิโน;

อถ โก นาม โส ยกฺโข,ยํ ตฺวํ สกฺก นมสฺสสิ.

ข.

มํ [Pg.574] นมสฺสนฺติ เต-วิชฺชา,สพฺเพ ภูมา จ ขตฺติยา;

จตฺตาโร จ มหา-ราชา,ติทสา จ ยสสฺสิโน.

ค.

อหญฺจ [Pg.575] สีล-สมฺปนฺเน,จิรรตฺต-สมาหิเต;

สมฺมา ปพฺพชิเต วนฺเท,พฺรหฺม-จริย ปรายเน.

ฆ.

เย [Pg.576] คหฏฺฐา ปุญฺญ-กรา,สีลวนฺโต อุปาสกา;

ธมฺเมน ทารํ โปเสนฺติ,เต นมสฺสามิ มาตลิ.

ง.

เสฏฺฐา [Pg.577] หิ กิร โลกสฺมึ,เย ตฺวํ สกฺก นมสฺสสิ;

อหมฺปิ เต นมสฺสามิ,เย นมสฺสสิ วาสว.

๑.

ปาลิตตฺเถรนาเคน[Pg.580],วิสุทฺธารามวาสินา;

สุติจฺฉิตานมตฺถาย,กตา นรทกฺขทีปนี.

๒.

ปุพฺพาจริย-สีหานํ[Pg.581],อาลมฺพิตฺวาน นิสฺสยํ;

ปาลิโต นาม โย เถโร,อิมํ คนฺถ สุ-เลขนี;

สุนฺทรเมว ปสฺสิตุํ,ยุญฺเชยฺยาถีธ สาธเว.

‘‘ฉปฺปทิกา’’.

๓.

อิมํ [Pg.582] คนฺถํ วาจุคฺคโต,สเจ ภวสิ มาณว;

ปุณฺนมายํ ยถา จนฺโท,อติ-สุทฺโธ วิโรจติ;

ตเถว ตฺวํ ปุณฺณ-มโน,วิโรจ สิริยา ธุวํ.

๔.

สุ-นิฏฺฐิโต [Pg.583] อยํ คนฺโถ,สกฺกราเช ทฌมฺผิเย;

โปฏฺฐปาทมฺหิ สูรมฺหิ,กาลปกฺเข จตุทฺทสึ.

๕.

สญฺจิเตตํ [Pg.584] มยา ปุญฺญํ,ตํ-กมฺเมน วเรน จ;

จิรํ ติฏฺฐตุ สทฺธมฺโม,อ-เวรา โหนฺตุ ปาณิโน.

๖.

อิมํ [Pg.585] คนฺถํ ปสฺสิตฺวาน,โหนฺตุ สพฺเพปิ ชนฺตุโน;

สุขิตา ธมฺมิกา ญาณี,ธมฺมํ ปาเลตุ ปตฺถิโว.

๗.

นิพฺพานํ [Pg.586] ปตฺถยนฺเตน,สีลํ รกฺขนฺตุ สชฺชนา;

ญตฺวา ธมฺมํ สุขาวหํ,ปาปุณนฺตุ อนาสวํ.

๘.

อฏฺฐ-กณฺฑ-มณฺฑิตาย[Pg.587],ทกฺขย อตฺถ-ทีปโก;

นร-สาโร อยํ คนฺโถ,จิร-กาลํ ปติฏฺฐตุ.

๙.

ยาวตา จนฺท-สูริยา,นาคจฺเฉยฺยุํ มหี-ตเล;

ปโมทิตา อิมํ คนฺถํ,ทิสฺสนฺตุ นย-โกวิทา.

๑๐.

สมฺมา [Pg.588] ฉนฺเทนิมํ คนฺถ,วาเจนฺตา ปริยาปุณา;

ปสนฺเนนานายาเสน,ปตฺวา สุเขน โกวิทํ.

๑๑.

จนฺทาทิจฺจาว [Pg.589] อากาเส,พหุสฺสุเตหิ สมฺปทา;

วิเสส-ปุคฺคลา หุตฺวา,ปปฺโปนฺตุ อมตํ ปทํ.

๑๒.

อุกฺกฏฺฐ-ธมฺม-ทาเนน[Pg.590],ปาปุเณยฺยมนุตฺตรํ;

ลิงฺค-สมฺปตฺติ-เมธาวี,ตกฺกี-ปญฺญา สุ-เปสลี.

นรทกฺข โถมนา อาสีส

๓. คาถา

๑.

ปาลิโต [Pg.592] ปาฬิยา เฉโก,ตฺวํสิ คมฺภีร-ญาณวา;

ปาลิยาว ปาลิตสฺส,ททามิทานิ โภ อหํ.

๒.

ทกฺขาวาเทสุ [Pg.593] กุสโล,ปาลิโต สาสนนฺธรี;

ปิฏเกสุ อชฺโฌคายฺห,นรทกฺขํภิสงฺขรี.

๓.

สุต-ธเรน [Pg.595] รจิตํ,เอตํ สาร-คเวสิโน;

อตนฺทิกา สุ-ทกฺขนฺตุ,อคฺคคฺค-สาสเน รตา.

นรทกฺข โถมนา อาสีส

๒. คาถา

๑.

ญุํ [Pg.596] ปาลิโตธ ชาโต โย,เถโร โส อพฺภุโตว ญุํ;

ญุํ มหา-ปาลิโต สนฺโต,นิกาย-ปาลิโต จ ญุํ.

๒.

ญุํ [Pg.598] นร-ทกฺข-คนฺถํ ยํ,โสวกา นร-ทกฺข-ทํ;

นรา ทกฺขนฺตุ สมฺมา จ,ทกฺขตฺตํ ปาปุณนฺตุ ญุํ.