นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ အလုံးစုံသောတရားတို့ကို ကိုယ်တိုင်မှန်ကန်စွာ သိတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

นรทกฺขทีปนี

နရဒက္ခဒီပနီ

ปาลิโต [Pg.8] เยว สทฺธมฺโม,ปาลิเตน วเรน จ;

ปาลิเต สุฏฺฐุ ยํ สีลํ,ปาลิตํ ธมฺม-สุนฺทรํ.

သူတော်ကောင်းတရားကို စောင့်ရှောက်အပ်သည်သာတည်း၊ မြတ်သောစောင့်ရှောက်သူသည်လည်းကောင်း၊ ကောင်းစွာ စောင့်ရှောက်အပ်သော သီလသည်လည်းကောင်း၊ တင့်တယ်သော တရားတော်ကို စောင့်ရှောက်အပ်ပေ၏။

สมฺมา [Pg.10] อารทฺธํ สพฺพ-สมฺปตฺตีนํ,มูลํ โหตีติ ทฏฺฐพฺพํ.

ကောင်းစွာ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယသည် အလုံးစုံသော စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့၏ အခြေခံအမြစ် ဖြစ်သည်ဟူ၍ သိမှတ်အပ်၏။

วีริยารพฺโภ [Pg.11] ภิกฺขเว,มหโต อตฺถาย สํวตฺตตีติ.

ရဟန်းတို့... ဝီရိယကို အားထုတ်ခြင်းသည် ကြီးစွာသော အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ ဖြစ်၏။

ตสฺมา [Pg.12] วีริยเมว กตฺตพฺพํ,วีริยวโต หิ อจินฺติตํปิ โหติ.

ထို့ကြောင့် ဝီရိယကိုသာလျှင် ပြုအပ်၏၊ ဝီရိယရှိသူအား မကြံစည်ဖူးသော အရာသည်ပင်လျှင် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။

ยถา [Pg.21] หิ ตจฺฉกานํ สุตฺตํ,ปมาณํ โหติ;

เอว เมตมฺปิ วิญฺญูนํ.

သစ်ရွေသမားတို့အား မျဉ်းကြိုးသည် စံစနစ် ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူပင် ဤကျမ်းသည် ပညာရှိတို့အား စံစနစ် ဖြစ်၏။

สุวิชาโน [Pg.24] ภวํ โหติ,ทุพฺพิชาโน ปราภโว;

ธมฺมกาโม ภวํ โหติ,ธมฺมเทสฺสี ปราภโว.

ကြီးပွားတိုးတက်သောသူကို သိလွယ်၏၊ ပျက်စီးဆုတ်ယုတ်သောသူကိုလည်း သိလွယ်၏။ တရားကို ချစ်မြတ်နိုးသောသူသည် ကြီးပွားတိုးတက်၏၊ တရားကို မုန်းတီးသောသူသည် ပျက်စီးဆုတ်ယုတ်၏။

อยํ [Pg.26] ธมฺมตาติ อยํ สภาโว,อยํ นิยาโมติ วุตฺตํ โหติ.

ဤသည်ကား သဘာဝတရားတည်း၊ ဤသည်ကား သဘာဝနိယာမတည်းဟူ၍ ဆိုလိုရင်း ဖြစ်၏။

เย [Pg.28] ธมฺมา เหตุปภวา,เตสํ เหตุํ ตถาคโต.

အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော တရားတို့၏ ထိုအကြောင်းရင်းကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏။

รตนตฺตยํ[Pg.35], สนฺตตํ, อหํ วนฺทามิ;

อาจริยํ, โส อหํ, นิจฺจํ นมามิ;

‘‘โหตุ สพฺพํ, มงฺคลํ, มมํ สพฺพธิ’’.

ရတနာမြတ်သုံးပါးကို အစဉ်မပြတ် အကျွန်ုပ် ရှိခိုးပါ၏၊ ဆရာသမားကိုလည်း ထိုအကျွန်ုပ်သည် အစဉ်မြဲ ရှိခိုးပါ၏၊ အကျွန်ုပ်အား ခပ်သိမ်းသောအရပ်၌ ခပ်သိမ်းသော မင်္ဂလာသည် ဖြစ်ပါစေသတည်း။

นรทกฺขทีปนี

နရဒက္ခဒီပနီ

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ အလုံးစုံသောတရားတို့ကို ကိုယ်တိုင်မှန်ကန်စွာ သိတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

ปณาม

ပဏာမ (ရှိခိုးခြင်း)

นรทกฺขทีปกสฺส,

လူတို့အား လိမ္မာကျွမ်းကျင်မှုကို ပြသတော်မူသော၊

นโม สมนฺตจกฺขุโน;

สํสารา วิปฺปมุตฺตสฺส,สํสารา วิปฺปมุตฺตสฺส,ส-สทฺธมฺมสฺส สงฺฆิโน.

အလုံးစုံကို မြင်နိုင်သောဉာဏ်မျက်စိ ရှိတော်မူသော၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်တော်မူပြီးသော၊ သံသရာမှ ကောင်းစွာ လွတ်မြောက်တော်မူပြီးသော၊ သူတော်ကောင်းတရားနှင့်တကွ သံဃာတော်နှင့်တကွ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

มตฺถนา

တောင်းပန်ပန်ကြားချက်

๒.

၂။

ปาลิเตหิ [Pg.36] วรุตฺตมํ,ปาลิตํ สีล-ปารมึ;

ปาเลตุ วรสมฺพุทฺโธ,ปาลิตํ คนฺถ-การณํ.

စောင့်ရှောက်အပ်သောတရားတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော၊ စောင့်ရှောက်အပ်သော သီလပါရမီကို မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် စောင့်ရှောက်တော်မူပါစေ၊ စောင့်ရှောက်အပ်သော ဤကျမ်းပြုစုခြင်း အကြောင်းရင်းကိုလည်း စောင့်ရှောက်တော်မူပါစေ။

อาสีส

ဆုတောင်းခြင်း

๓.

၃။

พหุสฺสุโต [Pg.37] จ เมธาวี,สีเลสุจ สมาหิโต;

เจโตสมถานุยุตฺโต,อปิ มุทฺธนิ ติฏฺฐตุ.

အကြားအမြင်များ၍ ပညာရှိသော၊ သီလတို့၌ တည်ကြည်စွဲမြဲသော၊ စိတ်၏ ငြိမ်းအေးခြင်း သမထကို အားထုတ်သောသူသည် (အကျွန်ုပ်၏) ဦးခေါင်းထက်၌ တည်ပါစေသတည်း။

อภิยาจก

တိုက်တွန်းတောင်းပန်ခြင်း

๔.

၄။

ธมฺม-สงฺฆํ [Pg.38] วนฺทิตฺวาน,สพฺพ-โลกสฺส นายกํ;

ยาจิโต ติกกฺรป-เถเรน,มาณเวน จ ธีมตา.

လောကအားလုံး၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော တရားတော်နှင့် သံဃာတော်ကို ရှိခိုးပြီး၍၊ တိကကရပမထေရ်နှင့် ပညာရှိသော လုလင်တို့ တောင်းပန်တိုက်တွန်းအပ်သဖြင့်၊

๕.

၅။

อุตฺตานเมว สงฺเขปํ,นานา-สตฺถ-สุธาริตํ;

นร-ทกฺขํ ลิขิสฺสมิ,ปสฺสนฺตุ ธีร-มามกา.

အထူးထင်ရှားသော အကျဉ်းချုပ်မျှသာဖြစ်၍၊ အထူးထူးသော ကျမ်းဂန်တို့မှ ကောင်းစွာဆောင်ယူအပ်သော 'နရဒက္ခ' ကျမ်းကို ရေးသားပေအံ့၊ ပညာရှိသူတော်ကောင်းတို့သည် ကြည့်ရှုတော်မူကြကုန်လော့။

๖.

၆။

โกสชฺชํ [Pg.41] ภยโต ทิสฺวา,วีริยญฺชาปิ เขมโต;

อารทฺธวีริยา โหถ;

เอสา พุทฺธานุสาสนี.

ပျင်းရိခြင်းကို ဘေးအန္တရာယ်ဟုလည်းကောင်း၊ ဝီရိယကို ဘေးကင်းရာအစစ်ဟုလည်းကောင်း ရှုမြင်ကြပြီးလျှင်၊ ဝီရိယကို အားထုတ်ကြကုန်လော့။ ဤသည်ကား ဘုရားရှင်တို့၏ အဆုံးအမတော် ဖြစ်ပေ၏။

๗.

၇။

วีริยวา [Pg.42] โข ภิกฺขเว อริยสาวโก,อกุสลํ ปชหติ, กุสลํ ภาเวติ;

สาวชฺชํ ปชหติ, อนวชฺชํ ภาเวติ,สุทฺธมตฺตานํ ปริหรตีติ.

ရဟန်းတို့... ဝီရိယရှိသော အရိယာသာဝကသည် အကုသိုလ်ကို စွန့်ပယ်၏၊ ကုသိုလ်ကို တိုးပွားစေ၏။ အပြစ်ရှိသောအရာကို စွန့်ပယ်၏၊ အပြစ်ကင်းသောအရာကို တိုးပွားစေ၏။ မိမိကိုယ်ကို စင်ကြယ်စွာ စောင့်ရှောက်တတ်၏။

วีริยวโต [Pg.43] กึ นาม กมฺมํ น สิชฺฌติ;

ปุริสกาโร [Pg.44] นาม น นสฺสติ,สุเข ปติฏฺฐาเปตีติ ชานามิ.

ဝီရိယရှိသောသူအား မည်သည့်အမှုကိစ္စသည် မပြီးစီးဘဲ ရှိအံ့နည်း။ ယောက်ျားတို့၏ ဝီရိယ လုံ့လအားထုတ်မှုသည် ပျက်စီးမသွားပေ၊ ထိုဝီရိယသည် မိမိအား ချမ်းသာ၌ တည်စေတတ်၏ဟု ငါသိ၏။

๘.

၈။

ยถา [Pg.46] ขิตฺตํ นเภ เลฑฺฑุ,ธุวํ ปตติ ภูมิยํ;

ตเถว พุทฺธ-เสฏฺฐานํ,วจนํ ธุว-สสฺสตํ.

ကောင်းကင်သို့ ပစ်လွှတ်အပ်သော မြေခဲသည် မြေကြီးပေါ်သို့ မလွဲမသွေ ကျဆင်းသကဲ့သို့၊ ထို့အတူပင် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ စကားတော်သည် မလွဲမသွေ အတည်ဖြစ်၏။

๙.

၉။

อ-ทฺเวชฺฌวจนา [Pg.48] พุทฺธา,อ-โมฆวจนา ชินา.

ဘုရားရှင်တို့သည် နှစ်ခွသောစကားကို မိန့်တော်မမူကြကုန်၊ အောင်တော်မူသော ဘုရားရှင်တို့၏ စကားတော်သည် အချည်းနှီး မဖြစ်ပေ။

๑๐.

၁၀။

สุสฺสุสา [Pg.49] ลภเต ปญฺญํ,อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ;

ตสฺมา ปาฬึ คุรุํ กตฺวา,อิมํ ปสฺสาหิ โสภณํ.

နာယူလိုသောဆန္ဒကြောင့် ပညာကို ရရှိ၏၊ ထကြွလုံ့လရှိခြင်းကြောင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို ရရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ပါဠိတော်ကို အရိုအသေပြု၍ တင့်တယ်လှပသော ဤကျမ်းကို ကြည့်ရှုလော့။

๑๑.

၁၁။

สุสฺสุสา [Pg.51] สุต-พุทฺธินี,สุตํ ปญฺญาย วฑฺฒนํ;

ปญฺญาย อตฺถํ ชานาติ,ญาโต อตฺโถ สุขาวโห.

နာယူလိုသောဆန္ဒသည် အကြားအမြင်ကို တိုးပွားစေ၏၊ အကြားအမြင်သည် ပညာကို တိုးပွားစေ၏၊ ပညာဖြင့် အကျိုးစီးပွားကို သိ၏၊ သိအပ်သောအကျိုးစီးပွားသည် ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်၏။

๑๒.

၁၂။

สตตํชฺฌายนํ [Pg.52] วาท,ปร-ตนฺตวโลกนํ;

สพฺพิชฺชาเจร-เสวาจ,พุทฺธิ-มติ-กโร คุโณ.

အစဉ်မပြတ် ဆင်ခြင်တွေးတောခြင်း၊ ပြောဆိုဆွေးနွေးခြင်း၊ သူတပါး၏ ကျမ်းဂန်တို့ကို ကြည့်ရှုလေ့လာခြင်း၊ ခပ်သိမ်းသော ပညာရှိဆရာသမားတို့ကို ဆည်းကပ်ခြင်းတို့သည် ပညာဉာဏ်ကို တိုးပွားစေတတ်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးများ ဖြစ်ကြ၏။

๑๓.

၁၃။

อติ-ทีโฆว [Pg.53] นีโฆ หิ,กุสีโต หีน-วีริโย;

ตสฺมา วีริยํ กตฺวาน,วิชฺชํ เอสนฺตุ สาธโว.

လွန်စွာပျင်းရိသူသည် ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်ရ၏၊ လုံ့လဝီရိယ နည်းပါး၏။ ထို့ကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့သည် လုံ့လဝီရိယပြုကာ ပညာဗဟုသုတကို ရှာဖွေကြကုန်လော့။

๑๔.

၁၄။

สุโปริโส [Pg.55] ตาว สิปฺปํ,อุคฺคณฺเหยฺย ปรํ ธนํ;

คเวเสยฺย ตโต มนฺตํ,กเถยฺย สจฺจ-ภาสิตํ.

ယောက်ျားကောင်းသည် ရှေးဦးစွာ အတတ်ပညာကို သင်ယူရာ၏၊ ထို့နောက်မှ အမြတ်ဆုံးသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကို ရှာဖွေရာ၏၊ ထို့နောက်မှ သိပ္ပံမန္တရားပညာကို ရှာဖွေရာ၏၊ ထို့ပြင် မှန်ကန်သောစကားကို ပြောဆိုရာ၏။

๑๕.

၁၅။

ปถมํ [Pg.56] น ปราชเย สิปฺปํ,ทุตียํ น ปราชเย ธนํ;

ตตียํ น ปราชเย ธนํ,จตุตฺถมตฺถํ กึ กริสฺสติ.

ပထမအရွယ်၌ အတတ်ပညာကို မသင်ယူခဲ့လျှင်၊ ဒုတိယအရွယ်၌ စည်းစိမ်ဥစ္စာကို မရှာဖွေခဲ့လျှင်၊ တတိယအရွယ်၌ စည်းစိမ်ဥစ္စာကို မရှာဖွေခဲ့လျှင်၊ စတုတ္ထအရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ အဘယ်အကျိုးကို ပြုနိုင်ပါအံ့နည်း။

๑๖.

၁၆။

โสภนฺติ [Pg.58] อ-มิลาตานิ,ปุปฺผานิว ปิลนฺธิตุํ;

ตถา โสภนฺติ ทารกา,โยพฺพเนเยว สิกฺขิตุํ.

မညှိုးနွမ်းသော ပန်းတို့သည် ပန်ဆင်ရန် တင့်တယ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူပင် သူငယ်တို့သည် ငယ်ရွယ်စဉ်အခါ၌သာ ပညာသင်ယူရန် တင့်တယ်ကြကုန်၏။

๑๗.

၁၇။

ตสฺมา [Pg.59] หเว คุณาธารํ,ปญฺญา-วฑฺฒนมุตฺตมํ;

สิกฺเขยฺย มติมา โปโส,ปตฺเถนฺโต หิตมตฺตโน.

ထို့ကြောင့် မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားကို လိုလားသော ပညာရှိသောသူသည် ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့၏ တည်ရာဖြစ်သော၊ အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ပညာတိုးပွားကြောင်း တရားကို မလွဲမသွေ သင်ယူရာ၏။

๑๘.

၁၈။

อลํ [Pg.60] วายมิตุํ สิปฺเป,อตฺถ-กาเมน ชนฺตุนา;

กตํ วิชญฺญา วิชฺชาทิ,วโย เต มา อุปชฺฌคา.

မိမိအကျိုးစီးပွားကို လိုလားသောသူသည် အတတ်ပညာ၌ အားထုတ်ခြင်းငှာ ထိုက်တန်လှ၏။ အတတ်ပညာစသည်ကို တတ်မြောက်အောင် ပြုရာ၏ဟု သိလော့၊ သင်၏ အရွယ်ကို အချည်းနှီး မလွန်ပစ်စေလင့်။

๑๙.

၁၉။

วิชฺชํ [Pg.62] สิกฺเข, จเร สีลํ,ธีเรน สห สํวเส;

ธนาจเย, กเร กมฺมํ,ปิยํ วาจญฺจ สํวเท.

အတတ်ပညာကို သင်ယူရာ၏၊ သီလကို ကျင့်သုံးရာ၏၊ ပညာရှိသူတော်ကောင်းနှင့် အတူတကွ နေထိုင်ရာ၏၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာကို စုဆောင်းရာ၏၊ အလုပ်ကိစ္စကို လုပ်ဆောင်ရာ၏၊ ချစ်ဖွယ်သောစကားကိုလည်း ပြောဆိုရာ၏။

๒๐.

၂၀။

น [Pg.64] ตฺเวว สุปิตุํ โหติ,รตฺติ นกฺขตฺต-มาลินี;

ปฏิชคฺคิตุเมเวสา,รตฺติ โหติ วิชานตํ.

ကြယ်တာရာတည်းဟူသော ပန်းကုံးဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ညဉ့်သည် အိပ်စက်ရန်အတွက် မဟုတ်ပေ။ ထိုညဉ့်သည် ပညာရှိသူတို့အား နိုးကြားစောင့်ကြည့်ရန်အတွက်သာ ဖြစ်ပေ၏။

๒๑.

၂၁။

อุฏฺฐาหถ [Pg.65] นิสีทถ,โก อตฺโถ สุปิเตน โว;

สาธุ โข สิปฺป-วิชฺชาหฺวา,วิชฺชํ สิกฺขถ สนฺตตํ.

ထကြကုန်လော့၊ ထိုင်ကြကုန်လော့၊ သင်တို့အား အိပ်စက်ခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ ကောင်းမြတ်လှစွာသော အတတ်ပညာဟူသမျှကို အစဉ်မပြတ် သင်ယူကြကုန်လော့။

๒๒.

၂၂။

อารพฺภถ [Pg.67] สทา ปุตฺตา,พหุสฺสุตํ คเวสิตุํ;

ยสฺมา โลเก สิปฺปวนฺตา,สพฺพา-ทิสาสุ ปากฏา.

ချစ်သားတို့၊ အကြားအမြင်ဗဟုသုတကို ရှာမှီးခြင်းငှာ အစဉ်မပြတ် အားထုတ်ကြကုန်လော့။ အကြောင်းမူကား လောက၌ အတတ်ပညာရှိသူတို့သည် အရပ်မျက်နှာအားလုံးတို့၌ ထင်ရှားကျော်စောကြကုန်၏။

๒๓.

၂၃။

สกฺยรูปํ [Pg.68] ปุเร สนฺตํ,มยา สิปฺปํ น สิกฺขิตํ;

กิจฺฉา วุตฺติ อ-สิปฺปสฺส,อิติ ปจฺฉา นุตปฺปติ.

ရှေးဦးစွာ ငယ်ရွယ်နုပျိုစဉ်က ငါသည် အတတ်ပညာကို မသင်ယူခဲ့မိပေ။ အတတ်ပညာမရှိသူ၏ အသက်မွေးမှုသည် ခက်ခဲလှ၏ဟု နောင်အခါတွင် နောင်တရတတ်၏။

๒๔.

၂၄။

โลกตฺถํ [Pg.75] โลก-กมฺมนฺตํ,อิจฺฉนฺโต ปริเยสิตุํ;

นิจฺจเมว วีริยญฺจ,อตฺถํ มนฺตญฺช จินฺตเย.

လောက၏အကျိုးစီးပွားနှင့် လောက၌ လုပ်ဆောင်အပ်သော ကိစ္စတို့ကို ရှာဖွေလိုသောသူသည် အစဉ်မပြတ် လုံ့လဝီရိယကိုလည်းကောင်း၊ အကျိုးစီးပွားနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုကိုလည်းကောင်း ကြံစည်ရာ၏။

๒๕.

၂၅။

ธนวา [Pg.76] คุณวา โลเก,สพฺพา-ทิสาย ปากโฏ;

สีลวา ปญฺญวา มจฺโจ,สพฺพ-โลเกหิ ปูชิโต.

လောက၌ ဥစ္စာရှိသူ၊ ဂုဏ်ရှိသူသည် အရပ်မျက်နှာအားလုံး၌ ထင်ရှား၏။ သီလရှိသူ၊ ပညာရှိသူဖြစ်သော လူသားသည်မူကား လောကအားလုံးတို့၏ ပူဇော်အပ်သူ ဖြစ်၏။

๒๖.

၂၆။

สชีวติ [Pg.77] ยโส ยสฺส,กิตฺติ ยสฺส สชีวติ;

ยส-กิตฺติ วิหีนสฺส,ชีวนฺโตปิ มโตปมา.

အကြင်သူ၏ အခြံအရံသည် ရှင်သန်၏၊ အကြင်သူ၏ ကျော်စောသတင်းသည် ရှင်သန်၏၊ ထိုသူသည် ရှင်သန်၏။ အခြံအရံနှင့် ကျော်စောသတင်း ကင်းမဲ့သောသူသည် အသက်ရှင်လျက် ရှိသော်လည်း သေသူနှင့်တူ၏။

๒๗.

၂၇။

สทฺธีธ [Pg.79] วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ,ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ;

สจฺจํ หเว สาทุตรํ รสานํ,ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐนฺติ.

ယခုလောက၌ ယုံကြည်မှုသဒ္ဓါသည် လူ၏ အမြတ်ဆုံးသော ဥစ္စာဖြစ်၏။ ကောင်းစွာကျင့်အပ်သော တရားသည် ချမ်းသာကို ဆောင်၏။ သစ္စာစကားသည်သာလျှင် အရသာတို့ထက် သာလွန်၍ ချိုမြိန်၏။ ပညာဖြင့် အသက်မွေးခြင်းကို အမြတ်ဆုံးသော အသက်မွေးခြင်းဟူ၍ ပညာရှိတို့ ဆိုကြကုန်၏။

๒๘.

၂၈။

สติมโต [Pg.81] สทา ภทฺทํ,สติมา สุขเมธติ;

สติมโต สุเว เสยฺโย,เวรา จ ปริมุจฺจติ.

သတိရှိသောသူအား အခါခပ်သိမ်း ကောင်းကျိုးဖြစ်ထွန်း၏။ သတိရှိသောသူသည် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်၏။ သတိရှိသောသူအား နက်ဖြန်နေ့သည် သာလွန်၍ ကောင်းမြတ်၏။ ရန်ဘေးတို့မှလည်း လွတ်မြောက်၏။

๒๙.

၂၉။

มา [Pg.83] โว ขณํ วิราเธถ,ขณาตีตา หิ โสจเร;

สทตฺเถ วายเมยฺยาถ,ขโณ โว ปฏิปาทิโต.

သင်တို့သည် အခွင့်ကောင်းကို မလွဲချော်စေကြလင့်။ အခွင့်ကောင်း ကျော်လွန်သွားသူတို့သည် စိုးရိမ်ကြရကုန်၏။ မိမိတို့၏ အကျိုးစီးပွား၌ အားထုတ်ကြကုန်လော့။ သင်တို့အား အခွင့်ကောင်းသည် ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်၏။

๓๐.

၃၀။

ยถิจฺฉิตํ [Pg.84] น ปปฺโปติ,อ-ผิโย นาวิโกณฺณเว;

ตเถวาวีริโยเปตฺถ,ตสฺมารเภยฺย สาสนํ.

ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ၌ တက်မမရှိသော လှေသည် လိုလားအပ်သောဆိပ်ကမ်းသို့ မရောက်နိုင်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ဝီရိယမရှိသောသူသည်လည်း (အလိုရှိရာသို့ မရောက်နိုင်ပေ)။ ထို့ကြောင့် သာသနာတော်၌ လုံ့လဝီရိယကို အားထုတ်အပ်၏။

๓๑.

၃၁။

วายเมเถว [Pg.87] ปุริโส,ยาว อตฺถสฺส นิปฺผทา;

นิปฺผนฺนโสภโณ อตฺโถ,ขนฺตา ภิยฺโย น วิชฺชติ.

ယောက်ျားသည် အကျိုးစီးပွား မပြီးစီးသရွေ့ အားထုတ်အပ်သည်သာတည်း။ ပြီးစီးအောင်မြင်သော အကျိုးစီးပွားသည် တင့်တယ်၏။ သည်းခံခြင်းထက် သာလွန်သောတရားသည် မရှိပေ။

๓๒.

၃၂။

สเมว [Pg.88] ญาณ-วายาเม,สุขาวโห สุ-มงฺคโล;

ญุเนธิเก ตถา โน หิ,ทฺวเยน สาธุ สมฺปทา.

ဉာဏ်ပညာနှင့် လုံ့လဝီရိယ ညီမျှခြင်းသည်သာလျှင် ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်၏၊ ကောင်းသောမင်္ဂလာ ဖြစ်၏။ ထိုနှစ်ပါး လျော့နည်းခြင်း၊ လွန်ကဲခြင်း၌ ချမ်းသာမဖြစ်နိုင်ပေ။ ထိုနှစ်ပါးစုံညီမျှခြင်းဖြင့် ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ပြည့်စုံခြင်း ဖြစ်၏။

๓๓.

၃၃။

กาย-กมฺมานิ [Pg.90] สิชฺฌนฺติ,วจี-กมฺมานิ วีริยํ;

น หิ กิจฺจานิ จินฺตาหิ,กเรยฺยาถีธ วายมํ.

ကိုယ်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော အမှုတို့နှင့် နှုတ်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော အမှုတို့သည် လုံ့လဝီရိယကြောင့် ပြီးစီးကြကုန်၏။ စိတ်ကူးကြံစည်ရုံမျှဖြင့် ကိစ္စတို့သည် မပြီးစီးနိုင်ကုန်။ ထို့ကြောင့် ဤလောက၌ လုံ့လဝီရိယကို ပြုရာ၏။

๓๔.

၃၄။

ปฏิกจฺเจว [Pg.91] กเรยฺย,ตํ ชญฺญา หิตมตฺตโน;

น สากฏิกจินฺตาย,มนฺทา ธีโร ปรกฺกเม.

မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားကို သိရှိ၍ ကြိုတင်၍သာလျှင် ပြုလုပ်ရာ၏။ လှည်းကုန်သည်ကဲ့သို့ နောက်ကျမှ ကြံစည်ခြင်းမျိုးကို မပြုရာ။ ပညာရှိသည် မဆိုင်းမတွ လုံ့လပြုရာ၏။

๓๕.

၃၅။

ถิเรน [Pg.95] สก-กมฺเมน,วฑฺฒติเยว สํ ผลํ;

อ-ถิเรน อลเสน,กร-กมฺมํ ผลญฺจ โน.

ခိုင်ခံ့တည်ကြည်သော မိမိ၏ လုပ်ဆောင်မှုကြောင့် အကျိုးရလဒ်သည် တိုးပွားသည်သာ ဖြစ်၏။ မတည်ကြည် ပျင်းရိသောသူအား လုပ်ငန်းသည်လည်းကောင်း၊ အကျိုးရလဒ်သည်လည်းကောင်း မရှိပေ။

๓๖.

၃၆။

อาสีเสเถว [Pg.96] ปุริโส,น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ,ยถา อิจฺฉึ ตถา อหุ.

ယောက်ျားသည် မျှော်လင့်ချက် ရှိအပ်သည်သာတည်း။ ပညာရှိသည် စိတ်ပျက်အားလျော့ခြင်း မရှိရာ။ ငါသည် မိမိကိုယ်ကို ကြည့်ရှု၍ သိမြင်၏၊ ငါအလိုရှိအပ်သည့်အတိုင်း ဖြစ်လာခဲ့ပေပြီ။

๓๗.

၃၇။

อณโณ [Pg.98] ญาตีนํ โหติ,เทวานํ ปิตุนญฺจ โส;

กรํ ปุริส-กิจฺจานิ,น จ ปจฺฉานุตปฺปติ.

ယောက်ျားတို့ ပြုအပ်သော ကိစ္စဝတ္တရားတို့ကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်သောသူသည် ဆွေမျိုးတို့အားလည်းကောင်း၊ နတ်တို့အားလည်းကောင်း၊ မိဘတို့အားလည်းကောင်း အကြွေးမရှိသူ ဖြစ်၏။ နောင်အခါ၌လည်း နောင်တမရပေ။

๓๘.

၃၈။

หิยฺโยติ [Pg.99] หิยฺยติ โปโส,กริสฺสามิ ปเรติ โย;

อชฺช กตฺตพฺพ กมฺมํ สฺเว,โส ตโต ปริหายติ.

‘မနေ့က ပြီးစီးခဲ့ပြီ’ ဟုသော်လည်းကောင်း၊ ‘နက်ဖြန်မှ ပြုလုပ်မည်’ ဟုသော်လည်းကောင်း ဆိုင်းငံ့သောသူသည် ဆုတ်ယုတ်၏။ ယနေ့ ပြုလုပ်အပ်သော အမှုကို နက်ဖြန်မှ ပြုလုပ်မည်ဟူ၍ ဆိုင်းငံ့သော ထိုသူသည် အကျိုးစီးပွားမှ ဆုတ်ယုတ်၏။

๓๙.

၃၉။

โส [Pg.101] อ-ปฺปมตฺโต อ-กุทฺโธ,ตาต กิจฺจานิ การย;

วายามสฺสุ ส-กิจฺเจสุ,นาลโส วินฺทเต สุขํ.

ချစ်သား... ထိုသို့ဖြစ်၍ သင်သည် မမေ့မလျော့ဘဲ၊ အမျက်မထွက်ဘဲ ကိစ္စတို့ကို ပြုလုပ်ပါလော့။ မိမိ၏ ကိစ္စတို့၌ အားထုတ်ပါလော့။ ပျင်းရိသောသူသည် ချမ်းသာကို မရနိုင်ပေ။

๔๐.

၄၀။

หีน-ชจฺโจปิ [Pg.102] เจ โหติ,อุฏฺฐาตา ธิติมา นโร;

อาจาร-สีล-สมฺปนฺโน,นิเส อคฺคีว ภาสติ.

ယုတ်သော အမျိုး၌ မွေးဖွားသူ ဖြစ်သော်လည်း ထကြွလုံ့လရှိ၍ ရဲရင့်တည်ကြည်သောသူ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် သီလနှင့် ပြည့်စုံသောသူသည် ညဉ့်အခါ၌ မီးတောက်ကဲ့သို့ ထွန်းလင်းတောက်ပ၏။

๔๑.

၄၁။

โย [Pg.104] ปุพฺเพ กรณียานิ,ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ;

วรุณกฏฺฐภญฺโชว,ส ปจฺฉา อนุตปฺปติ.

ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်အပ်သော ကိစ္စတို့ကို နောင်မှ ပြုလုပ်လိုသောသူသည် ဝရုဏသစ်ကို ချိုးဖဲ့သော လုလင်ကဲ့သို့ နောင်အခါ၌ နောင်တရရ၏။

๔๒.

၄၂။

อุฏฺฐานกาลมฺหิ [Pg.105] อนุฏฺฐหาโน,ยุวา พลี อาลสิยํ อุเปโต;

อ-ปุณฺณสงฺกปฺปมโน กุสีโต,ปญฺญาย มคฺคํ อลโส น วินฺทติ.

ထကြွလုံ့လပြုရမည့်အချိန်၌ မထကြွ မလုံ့လစိုက်ဘဲ၊ ပျိုရွယ်အားကောင်းပါလျက် ပျင်းရိခြင်းသို့ ကပ်ရောက်၍၊ ကြံစည်မှု မပြည့်စုံဘဲ ပျင်းရိထိုင်းမှိုင်းသောသူသည် ပညာမျက်စိဖြင့် (သိမြင်အပ်သော) မဂ်လမ်းကြောင်းကို မတွေ့နိုင်ပေ။

๔๓.

၄၃။

ทุมฺเมโธ [Pg.107] ปุริโส โลเก,กุสีโต หีน-วีริโย;

อปฺปสฺสุโต อนาจาโร,ปริหายติ วุฑฺฒิยา.

လောက၌ ပညာမဲ့သောသူ၊ ပျင်းရိသောသူ၊ ယုတ်သောလုံ့လရှိသူ၊ အကြားအမြင်နည်းသောသူ၊ အကျင့်သီလမရှိသောသူသည် ကြီးပွားတိုးတက်ခြင်းမှ ဆုတ်ယုတ်၏။

๔๔.

၄၄။

อปฺปสฺสุตายํ [Pg.108] ปุริโส,พลีพทฺโทว ชีรติ;

มํสานิ ตสฺส วฑฺฒนฺติ,ปญฺญา ตสฺส น วฑฺฒติ.

အကြားအမြင်နည်းသော ဤလူသည် လှည်းရုန်းနွားကဲ့သို့ အိုမင်းရ၏။ သူ၏ အသားတို့သာ တိုးပွားကြကုန်၏၊ သူ၏ ပညာသည်ကား မတိုးပွားပေ။

๔๕.

၄၅။

ยสฺส [Pg.109] มนุสฺส-ภูตสฺส,นตฺถิ โภคา จ สิปฺปกํ;

กึผลํ ตสฺส มานุสฺสํ,ทฺวิปาทฏฺโฐ หิ โส มิโค.

လူဖြစ်ပါလျက် စည်းစိမ်ဥစ္စာလည်းမရှိ၊ အတတ်ပညာလည်းမရှိသောသူအား လူဖြစ်ရခြင်းသည် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ ထိုသူသည် ခြေနှစ်ချောင်းရှိသော တိရစ္ဆာန်မျှသာ ဖြစ်၏။

๔๖.

၄၆။

โย [Pg.111] จ วสฺสสตํ ชีเว,กุสีโต หีน-วีริโย;

เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย,วีริยารพฺภโต ทฬํ.

ပျင်းရိ၍ လုံ့လဝီရိယ ကင်းမဲ့သောသူသည် အနှစ်တစ်ရာပတ်လုံး အသက်ရှင်ရခြင်းထက်၊ ခိုင်ခံ့သော လုံ့လဝီရိယကို အားထုတ်သောသူ၏ တစ်ရက်မျှ အသက်ရှင်ရခြင်းသည် သာလွန်၍ မြတ်လှ၏။

๔๗.

၄၇။

โย [Pg.112] จ ธมฺม-วิภงฺคญฺญู,กาลุฏฺฐายี อ-ตนฺทิโต;

อนุฏฺฐหติ กาเลน,ผลํ ตสฺส สมิชฺฌติ.

အရာရာကို ခွဲခြားသိမြင်တတ်၍ အခါမလင့် ထကြွတတ်သော၊ ပျင်းရိခြင်းကင်းသောသူသည် သင့်လျော်သော အချိန်၌ လုပ်ဆောင်၏။ ထိုသူအား အကျိုးရလဒ်သည် ပြီးစီးအောင်မြင်၏။

๔๘.

၄၈။

อ-จริตฺวา [Pg.126] พฺรหฺมจริยํ,อ-ลทฺธา โยพฺพเน ธนํ;

ชิณฺณโกญฺจาว ฌายนฺติ,ขีณมจฺเฉว ปลฺลเล.

ငယ်ရွယ်စဉ်အခါက မြတ်သော အကျင့်ကိုလည်း မကျင့်ခဲ့၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာကိုလည်း မရှာဖွေခဲ့သူတို့သည် ငါးတို့ကုန်ခမ်းနေသော ရေအိုင်ငယ်၌ အိုမင်းရင့်ရော်သော ဗျိုင်းအိုကဲ့သို့ စိုးရိမ်ပူပန်ကြရကုန်၏။

๔๙.

၄၉။

อ-จริตฺวา [Pg.127] พฺรหฺมจริยํ,อ-ลทฺธา โยพฺพเน ธนํ;

เสนฺตฺติ จาปาติขีณาว,ปุราณานิ อนุตฺถุนํ.

ငယ်ရွယ်စဉ်အခါက မြတ်သော အကျင့်ကိုလည်း မကျင့်ခဲ့၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာကိုလည်း မရှာဖွေခဲ့သူတို့သည် လျှောကျပြီးသော လေးညှို့တံကဲ့သို့ ရှေးဟောင်းဖြစ်ရပ်တို့ကို ညည်းတွားတမ်းတလျက် အိပ်ကြရကုန်၏။

๕๐.

၅၀။

อปฺปเกนาปิ [Pg.132] เมธาวี,ปาภเตน วิจกฺขโณ;

สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ,อณุํ อคฺคึว สนฺธมํ.

ပညာရှိသော၊ အမြော်အမြင်ရှိသောသူသည် နည်းပါးသော ရင်းနှီးတည်ထောင်မှုဖြင့်ပင် မီးပွားအနည်းငယ်ကို မှုတ်၍ မီးပုံကြီးဖြစ်အောင် ပြုသကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို ကြီးပွားအောင် ထူထောင်နိုင်၏။

๕๑.

၅၁။

วายาเมเถว [Pg.138] ปุริโส,น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต;

วายามสฺส ผลํ ปสฺส,ภุตฺตา อมฺพา อนีติหํ.

ယောက်ျားသည် အားထုတ်အပ်သည်သာတည်း။ ပညာရှိသည် စိတ်ပျက်အားလျော့ခြင်း မရှိရာ။ တစ်ဆင့်ကြားစကား မဟုတ်ဘဲ ငါကိုယ်တိုင် သရက်သီးကို စားရသည်ကို ငါမြင်ရသကဲ့သို့ (ဝီရိယ၏ အကျိုးကို လက်တွေ့သိမြင်အပ်၏)။

๕๒.

၅၂။

อนุฏฺฐหํ [Pg.140] อ-วายามํ,สุขํ ยตฺราธิ คจฺฉติ;

สุวิร ตตฺถ คจฺฉาหิ,มญฺจ ตตฺเถว ปาปย.

သုဝီရ... ထကြွလုံ့လမပြုဘဲ၊ အားမထုတ်ဘဲနှင့် ချမ်းသာကို ရနိုင်သောအရပ်သည် အကြင်အရပ်၌ ရှိအံ့၊ ထိုရပ်သို့ သွားပါလော့။ ငါ့ကိုလည်း ထိုအရပ်သို့ ပို့ဆောင်ပါလော့။

๕๓.

၅၃။

ยตฺถาลโส [Pg.142] อนุฏฺฐาตา,อจฺจนฺตํ สุขเมธติ;

สุวิร ตตฺถ คจฺฉาหิ,มญฺจ ตฺตตฺเถว ปาปย.

သုဝီရ... ပျင်းရိသောသူ၊ ထကြွလုံ့လမရှိသောသူသည် အလွန်အမင်း ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်နိုင်သောအရပ်သည် အကြင်အရပ်၌ ရှိအံ့၊ ထိုရပ်သို့ သွားပါလော့။ ငါ့ကိုလည်း ထိုအရပ်သို့ ပို့ဆောင်ပါလော့။

๕๔.

၅၄။

อธิปฺปาย-ผลํ [Pg.143] โลเก,ธีติมนฺตฺตสฺส สิชฺฌติ;

วีริยเมว กตฺตพฺพํ,เอตํ พุทฺเธหิ วณฺณิตํ.

လောက၌ စိတ်ဆန္ဒအတိုင်းဖြစ်သော အကျိုးရလဒ်သည် ရဲရင့်တည်ကြည်သောသူအား ပြီးစီးအောင်မြင်၏။ ထို့ကြောင့် လုံ့လဝီရိယကိုသာ ပြုအပ်၏။ ဤဝီရိယတရားကို ဘုရားရှင်တို့သည် ချီးမွမ်းတော်မူကြကုန်၏။

ปญฺญา-นิทฺเทส

ပညာညွှန်ပြခြင်းအခန်း

๕๕.

၅၅။

ปญฺญํ [Pg.144] ปถมเมเสหิ,ปญฺญา-พลํ พหุตฺตมํ;

กุล-ปุตฺต พลํ ปญฺญา,กึหินาม น สาธฺยติ.

အချင်းအမျိုးကောင်းသား... ရှေးဦးစွာ ပညာကို ရှာမှီးလော့။ ပညာအင်အားသည် အလွန်တရာ မြတ်လှ၏။ ပညာတည်းဟူသော အစွမ်းအင်အားဖြင့် အဘယ်အမှုကို မပြီးစီးနိုင်ဘဲ ရှိအံ့နည်း။

๕๖.

၅၆။

อเนก-สํสยุจฺเฉทิ[Pg.146],ปโรกฺขตฺถสฺส ทสฺสกํ;

สพฺพสฺส โลจนํ สตฺถํ,ยสฺส นตฺถฺยนฺธเมว โส.

မပြတ်သော သံသယအပေါင်းတို့ကို ဖြတ်တောက်တတ်သော၊ မျက်ကွယ်၌ရှိသော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ပြသတတ်သော၊ လူခပ်သိမ်းတို့၏ မျက်စိကဲ့သို့ဖြစ်သော ကျမ်းဂန်အတတ်ပညာသည် အကြင်သူအား မရှိ၊ ထိုသူသည် မျက်စိကန်းသောသူနှင့် တူ၏။

๕๗.

၅၇။

ปญฺญา [Pg.148] สุตํ วินิจฺฉินฺทิ,กิตฺติ-สิโลก-วฑฺฒนี;

ปญฺญาสหิโต นโร อิธ,อปิ สุขานิวินฺทติ.

ပညာသည် ကြားနာအပ်သော ဗဟုသုတကို ဆုံးဖြတ်တတ်၏။ ကျော်စောခြင်းနှင့် အခြံအရံကို တိုးပွားစေတတ်၏။ ပညာနှင့်ပြည့်စုံသော လူသည် ဤလောက၌ ချမ်းသာကို ခံစားရ၏။

๕๘.

၅၈။

สพฺพญฺญุพุทฺธ-ปจฺเจก[Pg.149],จตุสจฺจ-สุตา อิติ;

จตุ-พุทฺเธสุ เอโกว,พหุสฺสุโต นโร ภเว.

သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ၊ စတုသစ္စဗုဒ္ဓ၊ သုတဗုဒ္ဓဟူ၍ ဘုရားလေးမျိုးရှိရာ ထိုလေးမျိုးတို့တွင် (သုတဗုဒ္ဓဟုခေါ်သော) တစ်မျိုးသောသူသည်သာလျှင် အကြားအမြင်များသော ဗဟုသုတရှိသောသူ ဖြစ်၏။

๕๙.

၅၉။

เลขเฉโก [Pg.150] วาจเฉโก,คนฺถเฉโก สุวาจโก;

วิธายกเฉโก สูโร,นิทฺทุกฺโขว สกมฺมนิ.

စာရေးခြင်း၌ လိမ္မာသူ၊ စကားပြောခြင်း၌ လိမ္မာသူ၊ ကျမ်းဂန်၌ လိမ္မာသူ၊ ကောင်းသော စကားရှိသူ၊ စီမံခနှောင်းခြင်း၌ လိမ္မာသူ၊ ရဲရင့်သူသည် မိမိ၏ လုပ်ငန်းကိစ္စတို့၌ ဆင်းရဲကင်းသူ ဖြစ်၏။

๖๐.

၆၀။

ปญฺญา [Pg.152] หิ เสฏฺฐา กุสลา วทนฺติ,นกฺขตฺต-ราชาริว ตารกานํ;

สีลํ สิรีจาปิ สตญฺจ ธมฺโม,อนฺวายิกา ปญฺญาวโต ภวนฺติ.

ကောင်းကင်ပြင်၌ ကြယ်တာရာတို့ထက် လမင်းသည် ထွန်းလင်းတောက်ပသကဲ့သို့ ပညာသည်သာလျှင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏ဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကြကုန်၏။ သီလ၊ ကျက်သရေနှင့် သူတော်ကောင်းတရားတို့သည် ပညာရှိသောသူ၏ နောက်သို့ အစဉ်လိုက်ကြကုန်၏။

๖๑.

၆၁။

เสเวถ [Pg.154] พุทฺเธ นิปุเณ พหุสฺสุตฺเต,อุคฺคาหโก จ ปริปุจฺฉโก;

สุเณยฺย สกฺกจฺจํ สุภาสิตานิ,เอวํ กโร ปญฺญวา โหติ มจฺโจ.

သိမြင်လိမ္မာ၍ အကြားအမြင်များသော ပညာရှိတို့ကို ဆည်းကပ်ရာ၏၊ သင်ယူလေ့လာသူ၊ မေးမြန်းစုံစမ်းသူလည်း ဖြစ်ရာ၏၊ ကောင်းစွာပြောဆိုအပ်သော စကားတို့ကို ရိုသေစွာ နာယူရာ၏၊ ဤသို့ပြုသောသူသည် ပညာရှိသော လူသားဖြစ်၏။

๖๒.

၆၂။

วเยน [Pg.156] ยส-ปุจฺฉาหิ,ติฏฺฐ-วาเสน โยนิโส;

สากจฺฉา สฺเนหสํเสวา,ปติรูป-วาเสนจ.

အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်း၊ ကျော်စောသောသူတို့ကို မေးမြန်းခြင်း၊ သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ ရပ်တည်နေထိုင်ခြင်း၊ အသင့်အတင့် နှလုံးသွင်းခြင်း၊ အတူတကွ ဆွေးနွေးခြင်း၊ ချစ်ခင်စွာ ပေါင်းသင်းခြင်းနှင့် သင့်လျော်သော အရပ်၌ နေထိုင်ခြင်း။

๖๓.

၆၃။

เอตานิ อฏฺฐฐานานิ,พุทฺธิ-วิสท-การณา;

เยสํ เอตานิ สมฺโภนฺติ,เตสํ พุทฺธิ ปภิชฺชติ.

ဤရှစ်ပါးသော အကြောင်းအရာတို့သည် ဉာဏ်ပညာ ဖြူစင်ထက်မြက်ခြင်း၏ အကြောင်းများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုအကြောင်းတရားတို့သည် အကြင်သူတို့၌ ရှိကုန်၏၊ ထိုသူတို့၏ ဉာဏ်ပညာသည် ကောင်းစွာပွင့်လင်းထက်မြက်လာ၏။

๖๔. จตฺตาโรเม [Pg.158] ภิกฺขเว ธมฺมา ปญฺญาวุทฺธิยา สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร. สปฺปุริสสํเสโว สทฺธมฺมสวนํ โยนิโส มนสิกาโร ธมฺมานุธมฺม-ปฏิปตฺติ. อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร ธมฺมา ปญฺญา-วุทฺธิยา สํวตฺตนฺตีตฺติ.

၆၄. ရဟန်းတို့... ဤတရားလေးပါးတို့သည် ပညာတိုးပွားရန် ဖြစ်ကြကုန်၏။ အဘယ်လေးပါးတို့နည်းဟူမူ - သူတော်ကောင်းကို မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်း၊ သူတော်ကောင်းတရားကို နာယူခြင်း၊ အသင့်အတင့် နှလုံးသွင်းခြင်း၊ တရားအားလျော်သော အကျင့်ကို ကျင့်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့... ဤတရားလေးပါးတို့သည် ပညာတိုးပွားရန် ဖြစ်ကြကုန်သတည်း။

๖๕.

၆၅။

จกฺขุปสาท-สมฺปนฺโน[Pg.160],อจฺฉิมนฺตญฺจ ปสฺสติ;

อนฺธํ กาณํ สุ-ปสฺสนฺตํ,อนฺโธ สพฺพํ น ปสฺสติ.

မျက်စိအကြည်ဓာတ်နှင့် ပြည့်စုံသောသူသည် မျက်စိရှိသောသူကို မြင်ရ၏။ ကောင်းစွာမြင်နိုင်သောသူသည် မျက်စိကန်းသောသူနှင့် မျက်စိတစ်ဖက်လပ်သောသူကို မြင်နိုင်၏။ မျက်စိကန်းသောသူသည်ကား အလုံးစုံကို မမြင်နိုင်ပေ။

๖๖.

၆၆။

ปสฺสตฺติ [Pg.161] ปสฺโส ปสฺสนฺตํ,อ-ปสฺสนฺตญฺจ ปสฺสติ;

อ-ปสฺสนฺโต อ-ปสฺสนฺตํ,ปสฺสนฺตญฺจ น ปสฺสติ.

မြင်သောသူသည် မြင်သောသူကိုလည်း မြင်၏၊ မမြင်သောသူကိုလည်း မြင်၏။ မမြင်သောသူသည်ကား မမြင်သောသူကိုလည်း မမြင်၊ မြင်သောသူကိုလည်း မမြင်နိုင်ပေ။

๖๗.

၆၇။

ปากฏํ [Pg.162] อ-ปฏิจฺฉนฺนํ,รูปํ ปสาท-จกฺขุนา;

นาญฺญํ ปสฺสตฺติ สพฺพํปิ,ตถโต ญาณ-จกฺขุนา.

ထင်ရှား၍ ဖုံးကွယ်မှုမရှိသော ရုပ်အဆင်းကို မျက်စိအကြည်ဓာတ်ဖြင့် မြင်ရ၏။ အလုံးစုံသော တရားတို့ကိုမူ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ အခြားမဟုတ်ဘဲ ဉာဏ်မျက်စိဖြင့်သာ မြင်နိုင်၏။

๖๘.

၆၈။

สุชนาสุชนา [Pg.164] สพฺเพ,คุเณนาปิ วิเวกิโน;

วิเวกํ น สมายนฺติ,อ-วิเวกีชนนฺติเก.

သူတော်ကောင်းနှင့် လူယုတ်မာ အားလုံးတို့သည် ဂုဏ်သတ္တိအားဖြင့် ကွဲပြားကြသော်လည်း၊ ဆင်ခြင်ဉာဏ်ကင်းမဲ့သူတို့၏ အနီး၌မူ ထိုခွဲခြားမှုကို မရရှိကြပေ။

๖๙.

၆၉။

โย [Pg.165] จ อุปฺปติตํ อตฺถํ,น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ;

อ-มิตฺตวสมนฺเวติ,ปจฺฉา จ อนุตปฺปติ.

အကြင်သူသည် ပေါ်ပေါက်လာသော အကျိုးစီးပွားကို လျင်မြန်စွာ မသိနားမလည်ပါက၊ ရန်သူ၏လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားပြီး နောက်မှ နောင်တရတတ်၏။

๗๐.

၇၀။

เอวํ [Pg.166] มหิทฺธิกา ปญฺญา,นิปุณา สาธุจินฺตินี;

ทิฏฺฐธมฺม-หิตตฺถาย,สมฺปราย-สุขาย วา.

ဉာဏ်ပညာသည် ဤကဲ့သို့ ကြီးမြတ်သော တန်ခိုးရှိ၏၊ သိမ်မွေ့၍ ကောင်းမြတ်စွာ ကြံစည်တတ်၏၊ မျက်မှောက်ဘဝ အကျိုးစီးပွားအတွက် သော်လည်းကောင်း၊ တမလွန်ဘဝ ချမ်းသာအတွက် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်စေတတ်၏။

๗๑.

၇၁။

ตํ [Pg.168] พลานํ พลํ เสฏฺฐ,อคฺค ปญฺญาพลํ พลํ;

ปญฺญาพเลนุปตฺถทฺโธ,เอตฺถํ วินฺทติ ปณฺฑิตฺโต.

အားလုံးသော ခွန်အားတို့တွင် ပညာခွန်အားသည် အမြတ်ဆုံးနှင့် အထွတ်အထိပ် ဖြစ်၏။ ပညာခွန်အားဖြင့် ထောက်ပံ့အပ်သော ပညာရှိသည် ဤလောက၌ အကျိုးစီးပွားကို ရရှိခံစားရ၏။

๗๒.

၇၂။

เยน [Pg.170] ญาเณน พุชฺฌนฺติ,อริยา กต-กิจฺจตํ;

ตํ ญาณ-รตนํ ลทฺธํ,วายาเมถ ชิโนรสา.

အကြင်ဉာဏ်ပညာဖြင့် အရိယာသူတော်ကောင်းတို့သည် ပြုဖွယ်ကိစ္စပြီးမြောက်ကြောင်းကို သိမြင်ကြကုန်၏၊ အို... ဘုရားသားတော်တို့... ထိုဉာဏ်ပညာရတနာကို ရရှိရန်အတွက် ကြိုးစားအားထုတ်ကြကုန်လော့။

๗๓.

၇၃။

ปญฺญารตนมาลสฺส[Pg.171],น จิรํ วตฺตเต ภโว;

ขิปฺปํ ทสฺเสติ อมตํ,น จ โส โรจเต ภเว.

ပညာရတနာပန်းကုံးကို ဆင်ယင်ထားသောသူအား ဘဝသံသရာသည် ရှည်ကြာစွာ မတည်တံ့တော့ပေ။ ထိုပညာသည် မသေရာနိဗ္ဗာန်ကို လျင်မြန်စွာ ပြသတတ်၏၊ ထိုသူသည်လည်း ဘဝ၌ မွေ့လျော်ခြင်းမရှိတော့ပေ။

๗๔.

၇၄။

ปมาทมนุยุญฺชนฺติ[Pg.173],พาลา ทุมฺเมธิโน ชนา;

อปฺปมาทญฺจ เมธาวี,ธนํ เสฏฺฐํว รกฺขติ.

မိုက်မဲ၍ ပညာကင်းမဲ့သော လူတို့သည် မေ့လျော့ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲ ပြုတတ်ကြကုန်၏။ ပညာရှိသောသူမူကား မမေ့မလျော့ခြင်းကို မြတ်သောရတနာကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်၏။

๗๕.

၇၅။

ธน-ปุญฺญ-ธี-ลาเภน[Pg.174],กาลํ ขิยฺยติ ปณฺฑิโต;

กีฬเนน จ ทุมฺเมโธ,นิทฺทาย กลเหน วา.

ပညာရှိသည် ဥစ္စာတိုးပွားခြင်း၊ ကုသိုလ်တိုးပွားခြင်း၊ ပညာတိုးပွားခြင်းတို့ဖြင့် အချိန်ကို ကုန်လွန်စေ၏။ ပညာမဲ့သောသူမူကား ကစားခြင်း၊ အိပ်စက်ခြင်း သို့မဟုတ် ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားခြင်းတို့ဖြင့် အချိန်ကို ကုန်လွန်စေ၏။

๗๖.

၇၆။

ปมาทํ [Pg.176] อปฺปมาเทน,ยทา นูทติ ปณฺฑิโต;

ปญฺญาปาสาท-มารุยฺห,อ-โสโก โสกินึ ปชํ,ปพฺพตฏฺโฐว ภูมฏฺเฐ,ธีโร พาเล อเวกฺขติ.

ပညာရှိသည် မေ့လျော့ခြင်းကို မမေ့လျော့ခြင်းဖြင့် ဖယ်ရှားသောအခါ၊ ပညာတည်းဟူသော ပြာသာဒ်ထက်သို့ တက်ရောက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းမရှိဘဲ စိုးရိမ်ပူပန်နေကြသော သတ္ဝါအပေါင်းကို ကြည့်ရှု၏။ တောင်ထိပ်၌ ရပ်နေသောသူသည် မြေပြင်၌ ရပ်နေသောသူတို့ကို ငုံ့ကြည့်သကဲ့သို့၊ ထက်မြက်သော ပညာရှိသည် မိုက်မဲသောသူတို့ကို ကြည့်ရှု၏။

๗๗.

၇၇။

นตฺติ [Pg.178] อตฺตสมํ เปมํ,นตฺถิ ธญฺญสมํ ธนํ;

นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา,วุฏฺฐิ เว ปรมา สรา.

မိမိနှင့်တူသော ချစ်ခြင်းသည် မရှိ၊ စပါးနှင့်တူသော ဥစ္စာသည် မရှိ၊ ပညာနှင့်တူသော အလင်းရောင်သည် မရှိ၊ မိုးရေသည်သာလျှင် အမြတ်ဆုံးသော ရေအရင်းအမြစ် ဖြစ်၏။

๗๘.

၇၈။

ทิฏฺเฐ [Pg.180] ธมฺเม จ โย อตฺโถ,โย จตฺโถ สมฺปรายิโก;

อตฺถาภิสมยา ธีโร,ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจติ.

မျက်မှောက်ဘဝ၌ ရအပ်သော အကျိုးစီးပွားကိုလည်းကောင်း၊ တမလွန်ဘဝ၌ ရအပ်သော အကျိုးစီးပွားကိုလည်းကောင်း၊ ဤနှစ်ပါးသော အကျိုးစီးပွားတို့ကို ရရှိအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းကြောင့် ပညာရှိသောသူကို 'ပဏ္ဍိတ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

๗๙.

၇၉။

น [Pg.181] เตน ปณฺฑิโต โหติ,ยาวตา พหุ ภาสติ;

เขมี อ-เวรี อ-ภโย,ปณฺฑิโตตฺติ ปวุจฺจติ.

စကားများစွာ ပြောဆိုရုံမျှဖြင့် ပညာရှိ မည်သည်မဟုတ်ပေ။ ဘေးကင်းသူ၊ ရန်ကင်းသူ၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်းသူကိုသာ 'ပညာရှိ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

๘๐.

၈၀။

ยมฺหิ [Pg.183] สจฺจญฺจ ธมฺโม จ,อ-หึสา สํยโม ทโม;

ส เว วนฺตมโล ธีโร,เถโร อิติ ปวุจฺจตฺติ.

အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်၌ သစ္စာတရားလည်းရှိ၏၊ ကုသိုလ်တရားလည်းရှိ၏၊ မညှဉ်းဆဲခြင်း၊ သီလစောင့်ထိန်းခြင်းနှင့် ဣန္ဒြေကို ဆုံးမခြင်းတို့လည်း ရှိ၏။ ကိလေသာညစ်ကြေးကို ထွေးအန်ပြီးသော ထိုပညာရှိကိုသာလျှင် 'ထေရ်မြတ်' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

๘๑.

၈၁။

สก-คุณํ [Pg.185] สก-โทสํ,โย ชานาติ สปณฺฑิโต;

ปร-คุณํ ปร-โทสํ,โย ชานาติ สปณฺฑิโต.

မိမိ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် မိမိ၏ အပြစ်ကို သိသောသူသည် ပညာရှိမည်၏။ သူတစ်ပါး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် သူတစ်ပါး၏ အပြစ်ကို သိသောသူသည်လည်း ပညာရှိမည်၏။

๘๒.

၈၂။

สติ-วีริย-ปญฺญาย[Pg.186],โย กโรติ อิริยาปเถ;

โส ปณฺฑิโต หเว ภเว,อุภยตฺถ-ปริคฺคโห.

သတိ၊ ဝီရိယ၊ ပညာတို့ဖြင့် မိမိ၏ ဣရိယာပုထ်၌ ဆောင်ရွက်သောသူသည် စင်စစ် ပညာရှိ ဖြစ်၏။ ထိုသူသည် ဘဝနှစ်ဖက်လုံး၏ အကျိုးစီးပွားကို သိမ်းပိုက်နိုင်သူ ဖြစ်၏။

๘๓.

၈၃။

กตญฺญู [Pg.187] วิชฺชา-สมฺปนฺโน,ชาติมา ธนวา หเว;

โส วิจารณ-สีโล จ,นิทฺทุกฺโข ปณฺฑิโต ภเว.

ကျေးဇူးသိတတ်သူ၊ အသိပညာနှင့် ပြည့်စုံသူ၊ အမျိုးကောင်းသူ၊ ဥစ္စာရှိသူ ဖြစ်၍ စူးစမ်းဆင်ခြင်တတ်သော အလေ့ရှိသူသည် ဆင်းရဲဒုက္ခကင်းသော ပညာရှိ ဖြစ်ရာ၏။

สพฺเพ [Pg.189] กมฺมสฺสกา สตฺตา,กมฺมํ สตฺเต วิภชฺชติ.

သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် ကံသာလျှင် မိမိဥစ္စာ ရှိကြကုန်၏။ ကံသည် သတ္တဝါတို့ကို ခွဲခြားပေး၏။

๘๔.

၈၄။

โย ปสฺสติ ปจฺจกฺขตฺถํ,โย จ สํสารตฺถํ เตสุ;

ปจฺฉิโมว ปูชนีโย,อุภยตฺถ-สุทิฏฺฐตฺตา.

အကြင်သူသည် မျက်မှောက်ဘဝ အကျိုးတရားကို မြင်၏။ အကြင်သူသည် ထိုတရားတို့တွင် သံသရာဘဝမှ လွတ်မြောက်ခြင်း အကျိုးစီးပွားကို မြင်၏။ ထိုနှစ်ဦးတို့တွင် အကျိုးစီးပွားနှစ်ရပ်လုံးကို ကောင်းစွာမြင်နိုင်သောကြောင့် နောက်မှပြောသောသူသည်သာလျှင် ပို၍ ပူဇော်ထိုက်သူ ဖြစ်၏။

๘๕.

၈၅။

อปฺเปน [Pg.191] อนวชฺเชน,สนฺตุฏฺโฐ สุลเภน จ;

มตฺตญฺญู สุภโร หุตฺวา,จเรยฺย ปณฺฑิโต นโร.

ပညာရှိသောလူသည် နည်းပါးသော၊ အပြစ်ကင်းသော၊ လွယ်ကူစွာ ရနိုင်သော အရာတို့ဖြင့် ရောင့်ရဲလျက်၊ အတိုင်းအရှည်ကို သိသူ၊ မွေးမြူရလွယ်ကူသူ ဖြစ်၍ နေထိုင်ကျင့်ကြံရာ၏။

๘๖.

၈၆။

อตฺตานเมว [Pg.192] ปถมํ,ปติรูเป นิเวสเย;

อถญฺญมนุสาเสยฺย,น กิลิสฺเสยฺย ปณฺฑิโต.

ပညာရှိသည် ရှေးဦးစွာ မိမိကိုယ်ကို သင့်လျော်လျောက်ပတ်သော သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာတို့၌ တည်စေရာ၏။ ထို့နောက်မှ သူတစ်ပါးကို ဆုံးမရာ၏၊ ဤသို့ပြုလျှင် ပညာရှိသည် မပင်ပန်း၊ မညစ်နွမ်းရပေ။

๘๗.

၈၇။

อุตฺตม-ปริสาย [Pg.193] เว,อุตฺตฺตมํ วาจมุตฺตโม;

ภเณยฺยาเขป-วิตฺถารํ,สา อนคฺฆฺยา โลกตฺตเย.

အမြတ်ဆုံးသောသူသည် မြတ်သော ပရိသတ်အလယ်၌ အကျဉ်းအကျယ် မျှတလျောက်ပတ်သော မြတ်သောစကားကို ပြောဆိုရာ၏။ ထိုစကားသည် လောကသုံးပါးလုံးတွင် အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော စကား ဖြစ်၏။

๘๘.

၈၈။

ปณฺฑิตสฺส [Pg.194] สุภาสิตฺตํ,ปณฺฑิโตว สุชานิยา;

ทุมฺเมโธ ตํ น ชานาติ,ธีโร ธีรํ มมายติ.

ပညာရှိ၏ ကောင်းစွာပြောဆိုအပ်သော စကားကို ပညာရှိချင်းသာလျှင် ကောင်းစွာ သိနိုင်၏။ ပညာမဲ့သောသူသည် ထိုစကားကို မသိနိုင်ပေ။ ပညာရှိသည် ပညာရှိချင်းကိုသာ မြတ်နိုးတန်ဖိုးထား၏။

๘๙.

၈၉။

เยน [Pg.196] เกนจิ วณฺเณน,ปโร ลภติ รูปฺปนํ;

อตฺโถ วาจาย เจ โหติ,ตํ น ภาเสยฺย ปณฺฑิโต.

အကြင်စကားကြောင့် သူတစ်ပါးသည် တစ်စုံတစ်ရာသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဆင်းရဲပင်ပန်းခြင်းသို့ ရောက်ရအံ့၊ ထိုစကား၌ အကျိုးရှိစေကာမူ ပညာရှိသောသူသည် ထိုစကားကို မပြောဆိုရာ။

๙๐.

၉၀။

ภุญฺชนตฺถํ [Pg.197] กถนตฺถํ,มุขํ โหตีตฺติ โน วเท;

ยํวา ตํวา มุขารุฬฺหํ,วจนํ ปณฺฑิโต นโร.

စားရန်နှင့် ပြောရန်အတွက်သာ ပါးစပ်ရှိသည်ဟု မယူဆအပ်ပေ။ ပညာရှိသောလူသည် နှုတ်ဖျားသို့ ရောက်သမျှသော စကားကို ဖြစ်ကတတ်ဆန်း မပြောဆိုရာ။

๙๑.

၉၁။

ปร-สตฺติตฺโต [Pg.198] ส-สตฺตึ,ทุชฺชาโน หิ นโร มิเต;

เจ ชาเน สก-สตฺตึจ,กา กถา ปร-สตฺติยา.

အမှန်စင်စစ် အတိုင်းအရှည်ရှိသော လူသားသည် သူတစ်ပါး၏ စွမ်းအားထက် မိမိ၏ စွမ်းအားကို ပို၍ သိနိုင်ခဲ၏။ အကယ်၍ မိမိ၏ စွမ်းအားကို ကောင်းစွာ သိခဲ့ပါမူ၊ သူတစ်ပါး၏ စွမ်းအားနှင့် ပတ်သက်၍ ပြောဆိုနေဖွယ်ရာပင် မလိုတော့ပေ။

๙๒.

၉၂။

กตฺต-คุณํ [Pg.199] ปเรสํ โย,ปฏิกโรติ ปณฺฑิโต;

ชานาติ โส อาจิกฺขติ,น พาโล คุณ-มามโก.

အကြင်ပညာရှိသည် သူတစ်ပါးတို့ ပြုအပ်သော ကျေးဇူးကို သိတတ်၍ ပြန်လည် တုံ့ပြန်တတ်၏။ ထိုသူသည် ကျေးဇူးကို သိ၍လည်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုတတ်၏။ ဂုဏ်ကို မိမိဖို့သာ ပြုတတ်သော လူမိုက်ကား ထိုသို့ မဟုတ်ပေ။

๙๓.

၉၃။

ปภูตํ [Pg.200] เนว กาตพฺพํ,ภวิสฺสํ เนว จินฺตเย;

วตฺตมาเนน กาเลน,วิจรนฺติ วิจกฺขณา.

လွန်ပြီးသော အတိတ်အရာကိုလည်း မတမ်းတအပ်၊ မရောက်သေးသော အနာဂတ်ကိုလည်း ကြိုတင်မစိုးရိမ်အပ်။ ပညာရှိတို့သည် ပစ္စုပ္ပန်အချိန်ကာလဖြင့်သာ ကျင့်ကြံနေထိုင်ကြကုန်၏။

๙๔.

၉၄။

ธมฺเมสุ [Pg.201] สติ อิจฺฉิตา,รเสสุ โลณมิจฺฉิตํ;

ราช-กิจฺเจสุ อมจฺจํ,สพฺพ-ฐาเนสุ ปณฺฑิตํ.

တရားတရားတို့၌ သတိရှိခြင်းကို အလိုရှိအပ်၏။ အရသာတို့၌ ဆားကို အလိုရှိအပ်၏။ မင်း၏ အမှုကိစ္စတို့၌ အမတ်ကို အလိုရှိအပ်၏။ နေရာတိုင်း၌ ပညာရှိကို အလိုရှိအပ်၏။

๙๕.

၉၅။

ขตฺติโย [Pg.203] เสฏฺโฐ ชเน ตสฺมึ,เย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชา-จรณ-สมฺปนฺโน,โส เสฏฺโฐ เทว-มานุเส.

အနွယ်ကို အလေးဂရုပြုကြသော သူတို့တွင် မင်းမျိုးသည် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။ အသိဉာဏ်ပညာနှင့် အကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံသောသူသည်သာလျှင် နတ်၊ လူတို့တွင် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။

๙๖.

၉၆။

สมฺพุทฺโธ [Pg.204] ทฺวิปทํ เสฏฺโฐ,อาชานีโย จตุปฺปทํ;

สุสฺสุสา เสฏฺฐา ภริยานํ,โย จ ปุตฺตานมสฺสโว.

ခြေနှစ်ချောင်းရှိသော သတ္တဝါတို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။ ခြေလေးချောင်းရှိသော သတ္တဝါတို့တွင် အာဇာနည်သည် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။ ဇနီးမယားတို့တွင် လင်အားရိုသေစွာ လုပ်ကျွေးခြင်းသည် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။ သားတို့တွင် အမိအဘစကားကို နားထောင်သောသားသည် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။

๙๗.

၉၇။

สาตฺถโก [Pg.207] จ อ-สมฺโมโห,สปฺปาโย โคจโร ตถา;

จตฺตาริมานิ สิกฺเขยฺยุํ,สมฺปชญฺญาภิวฑฺฒกา.

အကျိုးရှိသည်ဖြစ်ခြင်း၊ သင့်လျော်သည်ဖြစ်ခြင်း၊ ကျက်စားရာဖြစ်ခြင်းနှင့် မတွေဝေခြင်းတည်းဟူသော ဆင်ခြင်တုံတရားကို တိုးပွားစေတတ်သော ဤလေးပါးသော တရားတို့ကို လေ့လာသင်ယူအပ်ကုန်၏။

๙๘.

၉၈။

ปญฺญญฺจ [Pg.208] โข อ-สุสฺสุสํ,น โกจิ อธิคจฺฉติ;

พหุสฺสุตํ อนาคมฺม,ธมฺมฏฺฐํ อ-วินิพฺภชํ.

နာယူလိုသော စိတ်ဆန္ဒမရှိဘဲ၊ အကြားအမြင်ဗဟုသုတကို မမှီဝဲဘဲ၊ တရားဓမ္မကို ခွဲခြားမသိမြင်ဘဲ အဘယ်သူမျှ ဉာဏ်ပညာကို မရရှိနိုင်ပေ။

๙๙.

၉၉။

อธิปฺปาโย [Pg.210] สุทุพฺโพโธ,ยสฺมา วิชฺชติ ปาฬิยํ;

ตสฺมา อุปฏฺฐหํ คณฺเห,ครุํ ครุมตํ วิทู.

ပါဠိတော်၌ ပါရှိသော အလိုအဓိပ္ပာယ်သည် အလွန်သိနိုင်ခဲ၏။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိသောသူသည် ရိုသေထိုက်သော ဆရာသမားထံသို့ ဆည်းကပ်၍ ထိုအဓိပ္ပာယ်ကို သင်ယူမှတ်သားရာ၏။

จาริตฺต-นิทฺเทส

စာရိတ္တနိဒ္ဒေသ (ကျင့်ဝတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ညွှန်းဆိုချက်)

๑๐๐.

၁၀၀။

อตฺตา [Pg.213] หิ อตฺตโน นาโถ,โก หิ นาโถ ปโร สิยา;

อตฺตนา หิ สุทนฺเตน,นาถํ ลภติ ทุลฺลภํ.

မိမိသည်သာ မိမိ၏ ကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်၏၊ အခြားသူသည် အဘယ်မှာ ကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်နိုင်အံ့နည်း။ မိမိကိုယ်ကို ကောင်းစွာ ဆုံးမထားခြင်းဖြင့် ရနိုင်ခဲသော ကိုးကွယ်ရာကို ရရှိနိုင်၏။

๑๐๑.

၁၀၁။

อตฺตานญฺเจ [Pg.214] ปิยํ ชญฺญา,รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตํ;

ติณฺณมญฺญตรํ ยามํ,ปฏิชคฺเคยฺย ปณฺฑิโต.

မိမိကိုယ်ကို ချစ်မြတ်နိုးအပ်သည်ဟု သိအံ့၊ မိမိကိုယ်ကို ကောင်းစွာ စောင့်ရှောက်ရာ၏။ ပညာရှိသည် (ညဉ့်သုံးယံတို့တွင်) တစ်ခုခုသော ယံ၌ မိမိကိုယ်ကို နိုးကြားစေရာ၏။

๑๐๒.

၁၀၂။

อตฺตนา [Pg.216] กุรุเต ลกฺขึ,อ-ลกฺขึ กุรุเตตฺตนา;

น หิ ลกฺขึ อ-ลกฺขึ วา,อญฺโญ อญฺญสฺส การโก.

မိမိသည်သာ ကျက်သရေကို ပြု၏၊ မိမိသည်သာ အကျက်သရေ ကင်းမဲ့ခြင်းကို ပြု၏။ တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် အခြားတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ကျက်သရေ သို့မဟုတ် အကျက်သရေ ကင်းမဲ့ခြင်းကို ပြုလုပ်ပေးနိုင်သည်မဟုတ်။

๑๐๓.

၁၀၃။

น [Pg.218] ปีฬิตา อตฺต-ทุกฺเขน ธีรา,สุขปฺผลํ กมฺมํ ปริจฺจชนฺติ;

สมฺโมหิตาวาปิ สุเขน มตฺตา,น ปาป-กมฺมญฺจ สมาจรนฺติ.

ပညာရှိတို့သည် မိမိ၏ ဆင်းရဲဒုက္ခဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သော်လည်း ချမ်းသာသော အကျိုးရှိသော ကံကို စွန့်လွှတ်ကြသည်မဟုတ်။ ချမ်းသာခြင်းဖြင့် မူးယစ်လျက် တွေဝေကြသော်လည်း မကောင်းမှုကံကို မပြုကျင့်ကြကုန်။

๑๐๔.

၁၀၄။

โย [Pg.219] เนว นินฺทํ นปฺปสํสํ,อาทิยติ ครหํ โนปิ ปูชํ;

สิรีจ ลกฺขีจ อเปติ ตมฺหา,อาโป สุวุฏฺฐีว ยถา ถลมฺหา.

ကဲ့ရဲ့ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပြစ်တင်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပူဇော်ခြင်းကိုလည်းကောင်း နှလုံးမသွင်းသောသူထံမှ ကျက်သရေနှင့် ရတနာတို့သည် ကောင်းစွာ ရွာသွန်းအပ်သော မိုးရေသည် ကုန်းမြေထက်မှ စီးဆင်းကင်းကွာသွားသကဲ့သို့ ကင်းကွာသွားတတ်၏။

๑๐๕.

၁၀၅။

สาธุ [Pg.221] ธมฺมรุจิ ราชา,สาธุ ปญฺญาณวา นโร;

สาธุ มิตฺตานม-ทฺทุพฺโภ,ปาปสฺส อ-กรํ สุขํ.

တရားတော်၌ မွေ့လျော်သော မင်းသည် ကောင်း၏။ ပညာရှိသော လူသည် ကောင်း၏။ အဆွေခင်ပွန်းတို့အပေါ်၌ မပြစ်မှားသောသူသည် ကောင်း၏။ မကောင်းမှုကို မပြုခြင်းသည် ချမ်းသာ၏။

๑๐๖.

၁၀၆။

กลฺยาณการี [Pg.222] กลฺยาณํ,ปาปการี จ ปาปกํ;

ยาทิสํ วปตฺเต พีชํ,ตาทิสํ วหเต ผลํ.

ကောင်းမှုကို ပြုသောသူသည် ကောင်းသော အကျိုးကို ရ၏။ မကောင်းမှုကို ပြုသောသူသည် မကောင်းသော အကျိုးကို ရ၏။ စိုက်ပျိုးအပ်သော မျိုးစေ့နှင့်အညီ အကျိုးရလဒ်ကို ခံစားရစမြဲ ဖြစ်၏။

๑๐๗.

၁၀၇။

ชีวํ [Pg.224] ปญฺญาย รกฺเขยฺย,ธนํ กมฺเมน รกฺขเย;

เอวํ หฺยโรโค สุขิโต,โปราณก-วโจ อิทํ.

အသက်ကို ပညာဖြင့် စောင့်ရှောက်ရာ၏၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာကို အလုပ်အကိုင်ဖြင့် စောင့်ရှောက်ရာ၏။ ဤသို့ စောင့်ရှောက်လျှင် ရောဂါကင်းဝေး၍ ချမ်းသာရာ၏၊ ဤသည်မှာ ရှေးဟောင်းလူကြီးတို့၏ စကားတည်း။

๑๐๘.

၁၀၈။

อนุปุพฺเพน [Pg.226] เมธาวี,โถกํ โถกํ ขเณ ขเณ;

กมฺมาโร รชตสฺเสว,นิทฺทเม มลมตฺตโน.

ပညာရှိသည် အစဉ်အတိုင်း၊ ခဏချင်း ခဏချင်း၌ ပန်းတိမ်သမားသည် ငွေ၏ အညစ်အကြေးကို ဖယ်ရှားသကဲ့သို့ မိမိ၏ ကိလေသာ ညစ်ကြေးကို နည်းနည်းချင်း ဖယ်ရှားရာ၏။

๑๐๙.

၁၀၉။

วาจานุรกฺขี [Pg.228] มนสา สุสํวุโต,กาเยน จ นากุสลํ กยิรา;

เอเตตโย กมฺมปเถวิโสธเย,อาราธเย มคฺคมิสิ-ปฺปเวทิตํ.

နှုတ်ကို စောင့်ရှောက်လျက်၊ စိတ်ကို ကောင်းစွာ ပိတ်ပင်တားမြစ်လျက်၊ ကိုယ်ဖြင့်လည်း မကောင်းမှုကို မပြုရာ။ ဤကံသုံးပါးတို့၏ လမ်းကြောင်းကို သုတ်သင်ရာ၏။ ဘုရားရှင်တို့ ပြသတော်မူအပ်သော မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို ရရှိစေရာ၏။

๑๑๐.

၁၁၀။

อ-สนฺเต [Pg.230] โนปเสเวยฺย,สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต;

อ-สนฺโต นิรยํ ยนฺติ,สนฺโต ปาเปนฺติ สุคฺคตึ.

မသူတော်တို့ကို မဆည်းကပ်ရာ၊ သူတော်ကောင်းတို့ကိုသာ ပညာရှိသည် ဆည်းကပ်ရာ၏။ မသူတော်တို့သည် ငရဲသို့ သွားကြကုန်၏။ သူတော်ကောင်းတို့သည် သုဂတိသို့ ရောက်စေကုန်၏။

๑๑๑.

၁၁၁။

อ-กโรนฺโตปิ [Pg.232] เจ ปาปํ,กโรนฺตํ มุปเสวติ;

สงฺกิโย โหติ ปาปสฺมึ,อ-วณฺโณ จสฺส รูหติ.

မကောင်းမှုကို ကိုယ်တိုင် မပြုသော်လည်း မကောင်းမှုကို ပြုလုပ်သူကို ပေါင်းသင်း ဆည်းကပ်အံ့၊ မကောင်းမှု၌ သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိသူ ဖြစ်လာတတ်၏။ အသရေ ကင်းမဲ့ခြင်းလည်း တိုးပွားတတ်၏။

๑๑๒.

၁၁၂။

สงฺฆาคโต [Pg.233] อนิฏฺเฐหิ,อมฺโพปิ มธุรปฺผโล;

ติตฺตปุพฺโพว ปา เอว,มนุสฺโส ตุ ส-ชีวโก.

မနှစ်သက်အပ်သော အရာများနှင့် ပေါင်းစပ်မိလျှင် ချိုမြိန်သော အသီးရှိသော သရက်ပင်သည်ပင်လျှင် ခါးသက်သွားတတ်သကဲ့သို့၊ မသူတော်နှင့် ပေါင်းဖော်ရသော လူသည်လည်း ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။

๑๑๓.

၁၁၃။

นิหีน-เสวิโต [Pg.234] โปโส,นิหียติ จ สพฺพทา;

กทาจิ น จ หาเยถ,ตุลฺยเสวีปิ อตฺตนา.

မိမိထက် ယုတ်ညံ့သူကို ဆည်းကပ်သောသူသည် အခါခပ်သိမ်း ဆုတ်ယုတ်တတ်၏။ မိမိနှင့်တူမျှသူကို ဆည်းကပ်လျှင်သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံမှ တစ်ပါး မဆုတ်ယုတ်နိုင်ရာ။

๑๑๔.

၁၁၄။

วณฺณ-คนฺธ-รโสเปโต[Pg.237],อมฺโพยํ อหุวา ปุเร;

ตเมว ปูชํ ลภมาโน;

เกนมฺโพ กฏุกปฺผโล.

အဆင်း၊ အနံ့၊ အရသာတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ဤသရက်ပင်သည် ရှေးဦး၌ ချိုမြိန်စွာ ရှိခဲ့၏။ ထိုကဲ့သို့သော ပြုစုပျိုးထောင်မှုကို ရပါလျက်နှင့် အဘယ်ကြောင့် ဤသရက်သီးသည် ခါးသက်သော အသီး ဖြစ်သွားရပါသနည်း။

๑๑๕.

၁၁၅။

ปุจิมนฺท-ปริวาโร[Pg.238],อมฺโพ เต ทธิวาหน;

มูลํ มูเลน สํสฏฺฐํ,สาขา สาขํ นิเสวเร;

อสาตฺต-สนฺนิวาเสน,เตนมฺโพ กฏุกปฺผโล.

အို-ဒဓိဝါဟနမင်း... သင့်သရက်ပင်ကို တမာပင်တို့က ဝန်းရံလျက် ရှိကုန်၏။ မြစ်ချင်းလည်း ထိစပ်လျက် ရှိ၏။ ခက်မချင်းလည်း ရောယှက်လျက် ရှိ၏။ မချိုမြိန်သော တမာပင်တို့နှင့် အတူတကွ နေရခြင်းကြောင့် ထိုသရက်ပင်သည် ခါးသက်သော အသီး ရှိရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

๑๑๖.

၁၁၆။

ปาโมกฺข-ภชนํ [Pg.240] ขิปฺปํ,อตฺถ-กาโม สุ-วุฑฺฒิยํ;

ภเช อุตฺตริ อตฺตนา,ตสฺมา อุเทติ ปณฺฑิโต.

မိမိ၏ ကြီးပွားတိုးတက်ခြင်းနှင့် ကောင်းကျိုးစီးပွားကို အလိုရှိသော ပညာရှိသည် မြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို လျင်မြန်စွာ ဆည်းကပ်ရာ၏။ ထိုသို့ ဆည်းကပ်ခြင်းကြောင့် ပညာရှိသည် တိုးတက်ကြီးပွား၏။

๑๑๗.

၁၁၇။

กาโจ [Pg.241] กญฺจน-สํสคฺคา,ธตฺเต มาร-กตึ ชุตึ;

ตถา สํสนฺนิธาเนน,มูฬฺโห ยาติ ปวีณตํ.

ဖန်သည် ရွှေနှင့် ထိတွေ့ရခြင်းကြောင့် မြရတနာကဲ့သို့သော အရောင်အဝါကို ဆောင်နိုင်၏။ ထို့အတူ လူမိုက်သည် ပညာရှိနှင့် ပေါင်းဖော်ရသဖြင့် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသူ ဖြစ်လာနိုင်၏။

๑๑๘.

၁၁၈။

กีโฏปิ [Pg.243] สุมโน-สงฺคา,อาโรหติ สตํ สิโร;

อสฺมาปิ ยาติ เทวตฺวํ,มหพฺภิ สุปฺปติฏฺฐิโต.

ပိုးကောင်သည်ပင်လျှင် မြတ်လေးပန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ရသဖြင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ ဦးခေါင်းထက်သို့ ရောက်ရ၏။ ကျောက်ခဲသည်လည်း မြင့်မြတ်သောသူ၏ ထားရှိမှုကြောင့် နတ်ရုပ်ကဲ့သို့ အလေးအမြတ် ပြုခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။

๑๑๙.

၁၁၉။

สพฺภิเรว [Pg.245] สมาเสถ,สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺธวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย,ปญฺญํ ลภติ นาญฺญโต.

သူတော်ကောင်းတို့နှင့်သာ အတူတကွ နေထိုင်ရာ၏။ သူတော်ကောင်းတို့နှင့်သာ အဆွေခင်ပွန်း ပြုရာ၏။ သူတော်ကောင်းတို့၏ သူတော်ကောင်းတရားကို သိရှိရခြင်းကြောင့် ပညာကို ရရှိနိုင်၏။ အခြားသူများထံမှ မရနိုင်။

๑๒๐.

၁၂၀။

สพฺภิเรว [Pg.246] สมาเสถ,สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺธวํ;

สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย,สพฺพ-ทุกฺขา ปมุจฺจตฺติ.

သူတော်ကောင်းတို့နှင့်သာ အတူတကွ နေထိုင်ရာ၏။ သူတော်ကောင်းတို့နှင့်သာ အဆွေခင်ပွန်း ပြုရာ၏။ သူတော်ကောင်းတို့၏ သူတော်ကောင်းတရားကို သိရှိရခြင်းကြောင့် ဆင်းရဲခပ်သိမ်းမှ လွတ်မြောက်နိုင်၏။

๑๒๑.

၁၂၁။

สกึเทว [Pg.247] กุลปุตฺต,สพฺภิ โหติ สมาคโม;

สา นํ สงฺคติ ปาเลติ,นาสพฺภิ พหุ สงฺคโม.

အမျိုးကောင်းသား... သူတော်ကောင်းတို့နှင့် တစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှ ပေါင်းဖော်ရခြင်းသည်ပင် ထိုသူကို စောင့်ရှောက်နိုင်၏။ မသူတော်တို့နှင့် အကြိမ်များစွာ ပေါင်းဖော်ရခြင်းသည် မစောင့်ရှောက်နိုင်။

๑๒๒.

၁၂၂။

เสยฺโย [Pg.249] อ-มิตฺโต เมธาวี,ยญฺเจ พาลานุกมฺปโก.

ပညာရှိသော ရန်သူသည် ကောင်းမြတ်လှ၏။ မိုက်မဲသော အဆွေခင်ပွန်းသည် မကောင်းမြတ်ပေ။

๑๒๓.

၁၂၃။

สีลวนฺตํ [Pg.250] ปญฺญวนฺตํ,ทิวา นิสฺสย-ทายกํ;

พหุสฺสุตํ คเวสนฺโต,ภเชยฺย อตฺถ-มามโก.

သီလရှိသော၊ ပညာရှိသော၊ အမှီသဟဲ ပေးနိုင်သော၊ အကြားအမြင်များသော သူတော်ကောင်းကို မိမိအကျိုးကို လိုလားသောသူသည် ရှာဖွေလျက် ဆည်းကပ်ရာ၏။

๑๒๔.

၁၂၄။

ปาป-มิตฺเต [Pg.251] วิวชฺเชตฺวา,ภเชยฺยุตฺตม-ปุคฺคลํ;

โอวาเท จสฺส ติฏฺเฐยฺย,ปตฺเถนฺโต อ-จลํ สุขํ.

မကောင်းသော အဆွေခင်ပွန်းတို့ကို ရှောင်ကြဉ်၍ မြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဆည်းကပ်ရာ၏။ မတုန်မလှုပ်သော ချမ်းသာကို တောင့်တသောသူသည် ထိုသူတော်ကောင်း၏ အဆုံးအမ၌ တည်ရာ၏။

๑๒๕.

၁၂၅။

น [Pg.253] ภเช ปาปเก มิตฺเต,น ภเช ปุริสาธเม;

ภเชถ มิตฺตฺเต กลฺยาเณ,ภเชถ ปุริสุตฺตเม.

ယုတ်ညံ့သော အဆွေခင်ပွန်းတို့ကို မဆည်းကပ်ရာ၊ ယုတ်ညံ့သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို မဆည်းကပ်ရာ။ ကောင်းသော အဆွေခင်ပွန်းတို့ကို ဆည်းကပ်ရာ၏၊ မြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဆည်းကပ်ရာ၏။

๑๒๖.

၁၂၆။

อนวชฺชํ [Pg.254] มุขมฺโพช,มนวชฺชา จ ภารตี;

อลงฺกตาว โสภนฺเต,กึสุ เต นิรลงฺกตา.

အပြစ်ကင်းသော မျက်နှာတည်းဟူသော ကြာပန်းသည်လည်းကောင်း၊ အပြစ်ကင်းသော စကားသည်လည်းကောင်း အဆင်တန်ဆာ မရှိသော်လည်း အဘယ်ကြောင့် မတင့်တယ်ဘဲ ရှိပါအံ့နည်း။

๑๒๗.

၁၂၇။

น [Pg.256] หิ วณฺเณน สมฺปนฺนา,มญฺชุกา ปิย-ทสฺสินา;

ขรา วาจา ปิยา โหติ,อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံ၍ နှစ်သက်ဖွယ် ကြည့်ရှု၍ ကောင်းသော်လည်း ကြမ်းတမ်းသော စကားသည် ဤလောက၌လည်းကောင်း၊ တမလွန်လောက၌လည်းကောင်း ချစ်ခင်မြတ်နိုးဖွယ် မဖြစ်နိုင်။

๑๒๘.

၁၂၈။

นนุ [Pg.257] ปสฺสสิมํ กาฬึ,ทุพฺพณฺณํ ติลกาหตํ;

โกลิลํ สณฺห-วาเจน,พหูนํ ปาณินํ ปิยํ.

မဲမှောင်၍ ရုပ်အဆင်း မလှပသော၊ တင်းတိပ်တို့ဖြင့် လွှမ်းမိုးအပ်သော ဤဥဩငှက်ကို မမြင်ဖူးသလော။ ထိုဥဩငှက်သည် သာယာနာပျော်ဖွယ်ရှိသော စကားကြောင့် များစွာသော သတ္တဝါတို့၏ ချစ်ခင်မှုကို ရရှိ၏။

๑๒๙.

၁၂၉။

ตสฺมา [Pg.257] สขิล-วาจาย,มนฺต-ภาณี อนุทฺธโต;

อตฺถํ ธมฺมญฺจ ทีเปติ,มธุรํ ตสฺส ภาสิตํ.

ထို့ကြောင့် သာယာချိုသာသော စကားကို ဆိုလေ့ရှိသော၊ ချင့်ချိန်၍ ပြောဆိုတတ်သော၊ မပျံ့လွင့်သောသူသည် အကျိုးစီးပွားနှင့် တရားတည်းဟူသော သဘောကို ထင်ရှားစေ၏။ သူ၏ ပြောဆိုခြင်းသည် သာယာချိုမြိန်၏။

๑๓๐.

၁၃၀။

ตเมว [Pg.260] วาจํ ภาเสยฺย,ยา สตฺตานํ น ตาปเย;

ปเร จ น วิหึเสยฺย,สา เว วาจา สุภาสิตา.

သတ္တဝါတို့ကို မပူပန်စေသော၊ သူတစ်ပါးတို့ကိုလည်း မညှဉ်းဆဲသော စကားမျိုးကိုသာ ပြောဆိုရာ၏။ ထိုစကားသည်သာ ကောင်းစွာ ပြောဆိုအပ်သော စကားဖြစ်၏။

๑๓๑.

၁၃၁။

ปิยํ [Pg.261] วาจํว ภาเสยฺย,ยา วาจา ปฏินนฺทิตา;

ยํ อนาทาย ปาปานิ;

ปเรสํ ภาสเต ปิยํ.

သူတစ်ပါးတို့ ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံနိုင်သော ချစ်ဖွယ်သော စကားကိုသာ ပြောဆိုရာ၏။ သူတစ်ပါးတို့၏ မကောင်းမှုကို မပြောဘဲ ချစ်ဖွယ်သော စကားကိုသာ ပြောဆိုရာ၏။

๑๓๒.

၁၃၂။

สจฺจํ [Pg.262] เว อมตา วาจา,เอส ธมฺโม สนนฺตโน;

สจฺเจ อตฺเถ จ ธมฺเม จ,อาหุ สนฺโต ปติฏฺฐิตา.

မှန်ကန်သော စကားသည် သေခြင်းကင်းသော စကားဖြစ်၏။ ဤသည်မှာ ရှေးဟောင်းတရား ဖြစ်၏။ သူတော်ကောင်းတို့သည် သစ္စာတရား၊ အကျိုးစီးပွားတရားနှင့် တရားဓမ္မတို့၌ တည်ကြကုန်၏။

๑๓๓.

၁၃၃။

สุภาสิตญฺจ [Pg.264] ธมฺมญฺจ,ปิยญฺจ สจฺจเมว จ;

จตุ-องฺเคหิ สมฺปนฺนํ,วาจํ ภาเสยฺย ปณฺฑิโต.

ကောင်းစွာ ပြောဆိုအပ်ခြင်း၊ တရားနှင့် ညီခြင်း၊ ချစ်ဖွယ်ဖြစ်ခြင်း၊ မှန်ကန်ခြင်း တည်းဟူသော အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော စကားကို ပညာရှိသည် ပြောဆိုရာ၏။

๑๓๔.

၁၃၄။

มนาปเมว [Pg.265] ภาเสยฺย,นามนาปํ กุทาจนํ;

มนาปํ ภาสมานสฺส,สิทฺธํ ปิโยสธํ ภเว.

နှစ်သက်ဖွယ်သော စကားကိုသာ ပြောဆိုရာ၏၊ ဘယ်သောအခါမျှ မနှစ်သက်ဖွယ်သော စကားကို မပြောဆိုရာ။ နှစ်သက်ဖွယ်သော စကားကို ပြောဆိုသောသူအား ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်းတည်းဟူသော ဆေးစွမ်းကောင်းသည် အောင်မြင်ပြီးမြောက်၏။

๑๓๕.

၁၃၅။

ยํ [Pg.266] วเทยฺย ตํ กเรยฺย,ยํ น วเท น ตํ กเร;

อ-กโรนฺตํ ภาสมานํ,ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.

ပြောသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်ရာ၏၊ မလုပ်နိုင်သော စကားကို မပြောရာ။ မလုပ်ဘဲနှင့် ပြောနေသောသူကို ပညာရှိတို့သည် သိရှိနားလည်ကြကုန်၏။

๑๓๖.

၁၃၆။

รโหวาทํ [Pg.268] น ภาเสยฺย,น สมฺมุขา ขิณํ ภเณ;

อ-ตรมาโนว ภเณยฺย,ตรมาโนว โน ภเณ.

ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ ကဲ့ရဲ့စကားကို မပြောရာ၊ မျက်မှောက်၌လည်း ပြင်းထန်စွာ မပြောရာ။ မလောမကြီးဘဲ ပြောရာ၏၊ လောလောလောလော မပြောရာ။

๑๓๗.

၁၃၇။

มาโวจ [Pg.269] ผรุสํ กิญฺจิ,วุตฺตา ปฏิวเทยฺยุํ ตํ;

ทุกฺขา หิ สารมฺภกถา,ปฏิทณฺฑา ผุเสยฺยุํ ตํ.

ကြမ်းတမ်းသော စကားကို တစ်စုံတစ်ခုမျှ မပြောလင့်။ အပြောခံရသောသူတို့သည် သင့်အား ပြန်လည်ပြောဆိုကြကုန်အံ့။ ခက်ထန်ကြမ်းတမ်းသော စကားသည် ဆင်းရဲခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်၏။ တုံ့ပြန်သော ဒဏ်ချက်တို့သည် သင့်အား ထိမှန်နိုင်၏။

๑๓๘.

၁၃၈။

สก-ยุตฺตํ [Pg.270] กเร กมฺมํ,สก-ยุตฺตํ วจึ ภเณ;

อ-ยุตฺตเก ธนํ นฏฺฐํ,อ-ยุตฺเต ชีวิตํ ขเย.

မိမိနှင့် သင့်လျော်သော အလုပ်ကို လုပ်ရာ၏၊ မိမိနှင့် သင့်လျော်သော စကားကို ပြောရာ၏။ မသင့်လျော်သော အရာ၌ ပစ္စည်းဥစ္စာ ပျက်စီးတတ်၏၊ မသင့်လျော်သော အပြုအမူကြောင့် အသက်ကုန်ဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ရတတ်၏။

๑๓๙.

၁၃၉။

เย [Pg.272] วุฑฺฒมปจายนฺติ,นรา ธมฺมสฺส ธกาวิทา;

ทิฏฺเฐ ธมฺเมว ปาสํสา,สมฺปราเย จ สุคฺคตึ.

အကြင်သူတို့သည် ကြီးကုန်သောသူတို့ကို ရိုသေကြကုန်၏၊ တရား၌ လိမ္မာကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ယခုဘဝ၌လည်း ချီးမွမ်းအပ်ကုန်၏၊ တမလွန်ဘဝ၌လည်း ကောင်းရာသုဂတိသို့ ရောက်ရကုန်၏။

๑๔๐.

၁၄၀။

โปรี-กถํ-ว [Pg.274] ภาเสยฺย,ยุตฺตา กถา หิ ปูริโน;

ภาติ-มตฺตญฺจ ภาตาติ,ปิตุ-มตฺตํ ปิตา อิติ.

ယဉ်ကျေးသော စကားကိုသာ ပြောဆိုရာ၏၊ ပြည့်စုံသောသူတို့အား လျောက်ပတ်သော စကားကိုသာ ပြောဆိုအပ်၏၊ ညီအစ်ကိုနှင့် တူသောသူကို ညီအစ်ကိုဟူ၍လည်းကောင်း၊ အဘနှင့်တူသောသူကို အဘဟူ၍လည်းကောင်း (ပြောဆိုရာ၏)။

๑๔๑.

၁၄၁။

ทานญฺจ [Pg.275] ปิย-วชฺชญฺจ,อตฺถ-จริยา จ ยา อิธ;

สมานตฺตตา ธมฺเมส,ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ.

အလှူပေးခြင်း (ဒါန)၊ ချိုသာစွာ ပြောဆိုခြင်း (ပိယဝါစာ)၊ စီးပွားရေးကို ကျင့်ပေးခြင်း (အတ္ထစရိယာ)၊ ထိုထိုကိစ္စတို့၌ အခြေအနေအားလျော်စွာ မိမိနှင့် ထပ်တူထားခြင်း (သမာနတ္တတာ) ဟူသော ဤတရားတို့သည် (လောက၌ ချီးမြှောက်ကြောင်းတရားများ ဖြစ်ကုန်၏)။

๑๔๒.

၁၄၂။

สกึ [Pg.277] วทนฺติ ราชาโน,สกึ สมณ-พฺราหฺมณา;

สกึว ปุริสา โลเก,เอสธมฺโม สนนฺตโน.

မင်းတို့သည် တစ်ကြိမ်သာ ပြောဆိုကုန်၏၊ သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည်လည်း တစ်ကြိမ်သာ ပြောဆိုကုန်၏၊ လောက၌ ယောကျ်ားကောင်းတို့သည်လည်း တစ်ကြိမ်သာ ပြောဆိုကုန်၏၊ ဤသည်ကား ရှေးဟောင်းအစဉ်အလာ ဓမ္မတာတရားပေတည်း။

๑๔๓.

၁၄၃။

เอก-วาจํว [Pg.278] ทฺเววาจํ,ภเณยฺย อนุกมฺปโก;

ตทุตฺตริ น ภาเสยฺย,ทาโสวยฺยสฺส สนฺติเก.

သနားစောင့်ရှောက်တတ်သောသူသည် တစ်ခွန်း သို့မဟုတ် နှစ်ခွန်းသော စကားကိုသာ ပြောဆိုရာ၏၊ ထိုထက်ပို၍ မပြောဆိုရာ၊ အရှင်သခင်၏ အပါး၌ ရှိသော အစေခံကျွန်ကဲ့သို့ (နှုတ်စောင့်ရာ၏)။

๑๔๔.

၁၄၄။

ตสฺเสว [Pg.279] เตน ปาปิโย,โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌตฺติ;

กุทฺธํ อ-ปฏิกุชฺฌนฺโต,สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

အမျက်ထွက်သောသူအား ပြန်၍ အမျက်ထွက်သောသူသည် ထိုသို့ အမျက်ထွက်ခြင်းကြောင့် ထိုသူ့ထက်ပင် ပို၍ ယုတ်ညံ့သူ ဖြစ်ရ၏။ အမျက်ထွက်သောသူအား ပြန်၍ အမျက်မထွက်သောသူသည် အောင်နိုင်ခဲသော စစ်ပွဲကို အောင်နိုင်သူ ဖြစ်၏။

๑๔๕.

၁၄၅။

อุภินฺนมตฺถํ [Pg.281] จรติ,อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ปรํ สํกุปิตํ ญตฺวา,โย สโต อุปสมฺมติ.

သူတစ်ပါး အလွန်အမျက်ထွက်နေသည်ကို သိလျက်၊ အကြင်သူသည် သတိရှိလျက် ငြိမ်းအေးစွာ နေ၏။ ထိုသူသည် မိမိ၏ အကျိုး၊ သူတစ်ပါး၏ အကျိုး နှစ်ဦးလုံးသော အကျိုးကို ကျင့်သည်မည်၏။

อตฺตานํ [Pg.282] รกฺขนฺโต ปรํ รกฺขติ,ปรํ รกฺขนฺโต อตฺตานํ รกฺขติ.

မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်သောသူသည် သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်သည်မည်၏၊ သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်သောသူသည် မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်သည်မည်၏။

๑๔๖.

၁၄၆။

สีล-สมาธิ-ปญฺญานํ[Pg.283],ขนฺตี ปธาน-การณํ;

สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา,ขนฺตฺยายตฺตาว วฑฺฒเร.

သည်းခံခြင်း (ခန္တီ) သည် သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာတို့၏ အဓိက အကြောင်းရင်း ဖြစ်၏။ ကုသိုလ်တရား အားလုံးတို့သည်လည်း သည်းခံခြင်းကို အမှီပြု၍သာလျှင် တိုးပွားကြကုန်၏။

๑๔๗.

၁၄၇။

ขมา-ขคฺค-กเรตสฺส[Pg.284],ทุชฺชโน กึ กริสฺสติ;

อ-ติเณ ปติโต วนฺหิ,สยเมวูปสมฺมติ.

သည်းခံခြင်းတည်းဟူသော ဓားကို လက်၌ ကိုင်ထားသောသူအား လူမိုက်သည် အဘယ်သို့ ပြုနိုင်အံ့နည်း။ မြက်မရှိသော မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျရောက်သော မီးသည် မိမိအလိုအလျောက်သာလျှင် ငြိမ်းအေးသွားလေ၏။

๑๔๘.

၁၄၈။

สุสฺสุสา [Pg.285] สวณญฺเจว,คหณํ ธารณํ ตถา;

อุหาโปหตฺถวิญฺญาณํ,ตตฺว-ญฺญาณญฺจธีคุณํ.

နာလိုခြင်း၊ ကြားနာခြင်း၊ သင်ယူမှတ်သားခြင်း၊ နှုတ်ဆောင်ထားခြင်း၊ ကြံစည်ဆင်ခြင်ခြင်း၊ စွန့်ပယ်ခြင်း၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သိခြင်းနှင့် အမှန်တရားကို သိခြင်းတို့သည် ပညာရှိတို့၏ ဂုဏ်ရည်များ ဖြစ်ကုန်၏။

๑๔๙.

၁၄၉။

ยสฺเสเต [Pg.286] จตุโร ธมฺมา,อตฺถิ โปเสสุ ปณฺฑิต;

สจฺจํ ธมฺโม ธีติ จาโค,ทิฏฺฐํ โส อติวตฺตติ.

အကြင်သူအား မှန်ကန်ခြင်း (သစ္စာ)၊ တရားရှိခြင်း (ဓမ္မ)၊ ရဲရင့်တည်ကြည်ခြင်း (ဓီတိ) နှင့် စွန့်လွှတ်ခြင်း (စာဂ) ဟူသော ဤတရားလေးပါးတို့ ရှိကုန်၏။ ထိုပညာရှိသူသည် မြင်အပ်သော ဘေးရန် (ဆင်းရဲဒုက္ခ) အားလုံးကို လွန်မြောက်နိုင်၏။

๑๕๐.

၁၅၀။

เวชฺโช [Pg.288] ปุโรหิโต มนฺตี,เวทญฺโญตฺร จตุตฺถโก;

ปภาต-กาเล ทฏฺฐพฺพา,นิจฺจํ สฺว-สีริมิจฺฉตา.

သမားတော်၊ ပုရောဟိတ်၊ ပညာရှိအမတ် နှင့် စတုတ္ထမြောက် ဗေဒင်တတ်သူ (သို့မဟုတ် ပညာရှိ)။ မိမိ၏ ကြီးပွားချမ်းသာခြင်းကို အမြဲအလိုရှိသောသူသည် နံနက်မိုးသောက်သောအခါ၌ ဤသူလေးဦးတို့ကို ဖူးမြင်/တွေ့ဆုံအပ်၏။

๑๕๑.

၁၅၁။

มิตฺตานํ [Pg.289] สนฺติกํ คจฺเฉ,กาเล น รตฺติยํ กิสํ;

เจ พหุํ ภิชฺเช จินิตฺวา,ตํ มิตฺเตสุ สมากเร.

မိတ်ဆွေများထံသို့ သင့်တော်သောအချိန်၌သာ သွားရာ၏၊ ညဉ့်အခါ၌ မသွားရာ။ အကယ်၍ မိတ်ဆွေများအကြား ပျက်စီးကွဲပြားမှုများ ရှိခဲ့သော် ထိုအရာကို စုစည်းစေ့စပ်ပေးရာ၏။

๑๕๒.

၁၅၂။

น [Pg.291] ปเรสํ วิโลมานิ,น ปเรสํ กตากตํ;

อตฺตโนว อเวกฺเขยฺย,กตานิ อ-กตานิ จ.

သူတစ်ပါးတို့၏ အဆင်မပြေသော စကားကိုလည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးတို့၏ ပြုပြီး မပြုရသေးသော အမှုတို့ကိုလည်းကောင်း မကြည့်ရှုရာ၊ မိမိ၏ ပြုပြီး မပြုရသေးသော အမှုတို့ကိုသာ ကြည့်ရှုဆင်ခြင်ရာ၏။

๑๕๓.

၁၅၃။

เทส-ชาติ-ปุพฺเพ-จรา[Pg.293],อนุ-จรา ชโน กเร;

ปเรสํ เวธกํ มายํ,ตํ ชานิตฺวา สขํ กเร.

လူတို့၏ တိုင်းပြည်၊ ဇာတ်၊ ရှေးဦးစွာ ကျင့်အပ်သော အလေ့အကျင့်၊ အခြံအရံ လူစုနှင့် သူတစ်ပါးကို ထိခိုက်စေတတ်သော လှည့်ပတ်တတ်သည့် မာယာတို့ကို ကောင်းစွာ သိရှိပြီးမှသာ မိတ်ဆွေဖွဲ့ရာ၏။

๑๕๔.

၁၅၄။

ปริตฺตํ [Pg.294] ทารุมารุยฺห,ยถา สีเท มหณฺณเว;

เอวํ กุสีตมาคมฺม,สาธุ-ชีวีปิ สีทติ;

ตสฺมา ตํ ปริวชฺเชยฺย,กุสีตํ หีน-วีริยํ.

ငယ်သော သစ်တုံးကလေးကို စီး၍ သမုဒ္ဒရာကြီးထဲသို့ သွားသောသူသည် နစ်မြုပ်ရသကဲ့သို့၊ ကောင်းစွာ အသက်မွေးသောသူ ဖြစ်သော်လည်း ပျင်းရိသောသူကို အမှီပြုမိပါက ပျက်စီးနစ်မွန်းရ၏။ ထို့ကြောင့် လုံ့လဝီရိယကင်းမဲ့၍ ပျင်းရိသော ထိုသူကို ရှောင်ကြဉ်ရာ၏။

๑๕๕.

၁၅၅။

อลสญฺจ [Pg.296] ปมาโท จ,อนุฏฺฐานํ อ-สํยโม;

นิทฺทา ตนฺทิ จ เต ฉิทฺเท,สพฺพโส ตํ วิวชฺชเย.

ပျင်းရိခြင်း၊ မေ့လျော့ခြင်း၊ ထကြွလုံ့လမရှိခြင်း၊ ကိုယ်နှုတ်ကို မစောင့်စည်းခြင်း၊ အအိပ်ကြူးခြင်းနှင့် ပျင်းရိလေးလံခြင်းဟူသော ဤပျက်စီးကြောင်းအပေါက်တို့ကို အလုံးစုံ ရှောင်ကြဉ်ရာ၏။

๑๕๖.

၁၅၆။

จเชยฺย [Pg.297] ทุมฺมิตฺตํ พาลํ,อาสีวิสํว มาณโว;

ภญฺเชยฺย ปาปกํ กมฺมํ,นฬาคารํว กุญฺชโร.

လုလင်သည် အဆိပ်ပြင်းသော မြွေကို ရှောင်ကြဉ်သကဲ့သို့၊ မိုက်သော မိတ်ဆွေယုတ်ကို စွန့်ပယ်ရာ၏။ ဆင်ပြောင်သည် ကျူအိမ်ကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့၊ ယုတ်မာသော မကောင်းမှုကို ဖျက်ဆီးရာ၏။

๑๕๗.

၁၅၇။

น [Pg.299] หิ อญฺญญฺญ-จิตฺตานํ,อิตฺถีนํ ปุริสาน วา;

นานาวีกตฺวา สํสคฺคํ,ตาทิสํ ปิจ นาสฺมเส.

စိတ်သဘောထား အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲတတ်သော မိန်းမတို့အားလည်းကောင်း၊ ယောကျ်ားတို့အားလည်းကောင်း အမျိုးမျိုးသော အမူအရာဖြင့် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှုမျိုးကို မပြုရာ၊ ထိုကဲ့သို့သော သူတို့ကိုလည်း မယုံကြည်ရာ။

๑๕๘.

၁၅၈။

นาสฺมเส [Pg.300] กต-ปาปมฺหิ,นาสฺมเส อลิก-วาทิเน;

นาสฺมเต อตฺตตฺถปญฺญมฺหิ,อตฺต-สนฺเตปิ นาสฺมเต.

မကောင်းမှုကို ပြုတတ်သောသူအား မယုံကြည်ရာ၊ မဟုတ်မမှန် ပြောတတ်သောသူအား မယုံကြည်ရာ၊ မိမိအကျိုး၌သာ လိမ္မာသောသူအား မယုံကြည်ရာ၊ သူတော်ကောင်းဟန်ဆောင်သော သူအားလည်း မယုံကြည်ရာ။

๑๕๙.

၁၅၉။

ฆตาสนํ [Pg.301] กุญฺชรํ กณฺห-สปฺปํ,มุทฺธา-ภิสิตฺตํ ปมทา จ สพฺพา;

เอเต นโร นิจฺจสโต ภเชถ,เตสํ หเว ทุพฺพิทู สพฺพ-ภาโว.

မီး၊ ဆင်ပြောင်၊ မြွေဟောက်၊ ဘိသိက်ခံမင်းနှင့် မိန်းမအားလုံးတို့ကို လူသည် အမြဲတစေ သတိရှိလျက် ပေါင်းသင်းအပ်၏။ ထိုသူ/ထိုအရာတို့၏ စိတ်သဘောထား/သဘာဝသည် အမှန်ပင် သိနိုင်ခဲလှ၏။

๑๖๐.

၁၆၀။

อิตฺถีนํ [Pg.303] ทุชฺชนาน-ญฺจ,วิสฺสาโส โน-ป ปชฺชเต;

วิเส สิงฺคิมฺหิ นทิยํ,โรเค ราช-กุลมฺหิ จ.

မိန်းမတို့၌လည်းကောင်း၊ လူယုတ်မာတို့၌လည်းကောင်း၊ အဆိပ်၌လည်းကောင်း၊ ဦးချိုရှိသော တိရစ္ဆာန်၌လည်းကောင်း၊ မြစ်၌လည်းကောင်း၊ ရောဂါ၌လည်းကောင်း၊ မင်းမျိုး၌လည်းကောင်း ယုံကြည်မှုကို မပြုအပ်။

๑๖๑.

၁၆၁။

อิตฺถิ-ธุตฺโต [Pg.304] สุรา-ธุตฺโต,อกฺข-ธุตฺโต จ โย นโร;

ลทฺธํ ลทฺธํ วินาเสติ,ตํ ปราภวโต มุขํ.

မိန်းမလိုက်စားသောသူ၊ သေစာသောက်စားသောသူ၊ လောင်းကစားသောသူသည် ရသမျှသော ပစ္စည်းဥစ္စာကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။ ထိုသို့ ပြုခြင်းသည် ပျက်စီးခြင်း၏ အကြောင်း (တံခါးဝ) ဖြစ်၏။

๑๖๒.

၁၆၂။

ปาป-มิตฺโต [Pg.306] ปาป-สโข,ปาป-อาจาร โคจโร;

อสฺมา โลกา ปรมฺหา จ,อุภยา ธํสเต นโร.

မကောင်းသော မိတ်ဆွေရှိသူ၊ မကောင်းသော အဖော်ရှိသူ၊ မကောင်းသောအကျင့် သီတင်းသုံးရာရှိသောသူသည် ဤလောက၊ တမလွန်လောက နှစ်ပါးလုံးမှ ပျက်စီးရ၏။

๑๖๓.

၁၆၃။

มจฺเฉเรน [Pg.307] ยสํ หตํ,กุปฺปเนน คุโณ หโต;

กูเฏน นสฺสเต สจฺจํ,ขุทฺเทน ธมฺม-รกฺขนํ.

ဝန်တိုခြင်း (မစ္ဆေရ) ကြောင့် အခြံအရံအကျော်အစော ပျက်စီးရ၏၊ အမျက်ထွက်ခြင်းကြောင့် ဂုဏ်ကျေးဇူး ပျက်စီးရ၏၊ လှည့်ပတ်ခြင်းကြောင့် သစ္စာတရား ပျက်စီးရ၏၊ ယုတ်ညံ့ခြင်းကြောင့် တရားကို စောင့်ရှောက်ခြင်း ပျက်စီးရ၏။

๑๖๔.

၁၆၄။

อกฺข-เทวี [Pg.309] ธนานิ จ,วินาโส โหติ อาปทา;

ฐิติ หตา ปมาโท จ,ทฺวิชํ ภิกฺขุญฺจ นสฺสติ.

လောင်းကစားခြင်းသည် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို ပျက်စီးစေ၍ ဘေးရန်ဆင်းရဲကို ဖြစ်စေ၏။ မေ့လျော့ခြင်းသည် တည်တံ့ခြင်းကို ဖျက်ဆီးတတ်သကဲ့သို့ ပညာရှိနှင့် ရဟန်းတို့ကိုလည်း ပျက်စီးစေ၏။

๑๖๕.

၁၆၅။

เปสุญฺเญน [Pg.310] กุลํ หตํ,มาเนน หิตมตฺตโน;

ทุจฺจริเตน มานุโส,ทลิทฺทายาทโร หโต.

ဂုန်းတိုက်ခြင်းကြောင့် အမျိုးနွယ်သည် ပျက်စီးရ၏၊ ထောင်လွှားခြင်းကြောင့် မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားသည် ပျက်စီးရ၏၊ ဒုစရိုက်ကြောင့် လူသည် ပျက်စီးရ၏၊ ဆင်းရဲခြင်းကြောင့် လေးစားရိုသေမှုသည် ပျက်စီးရ၏။

๑๖๖.

၁၆၆။

อ-มานนา [Pg.312] ยตฺถ สิยา,สนฺตานํปิ วิมานนา;

หีน-สมฺมานนาวาปิ,น ตตฺถ วสตึ วเส.

အကြင်အရပ်၌ မရိုသေခြင်းလည်းရှိအံ့၊ သူတော်ကောင်းတို့ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခြင်းလည်းရှိအံ့၊ သို့မဟုတ် ယုတ်ညံ့သော ပူဇော်သက္ကာရ ပြုခြင်းလည်းရှိအံ့။ ထိုကဲ့သို့သော အရပ်၌ နေထိုင်ခြင်းကို မပြုရာ။

๑๖๗.

၁၆၇။

ยตฺถาลโส [Pg.313] จ ทกฺโข จ,สูโร ภีรุ จ ปูชิยา;

น ตตฺถ สนฺโต วสนฺติ,อ-วิเสส-กเร นเร.

အကြင်အရပ်၌ ပျင်းရိသူနှင့် လိမ္မာသူ၊ ရဲရင့်သူနှင့် ကြောက်တတ်သူတို့ကို အထူးမပြုဘဲ အညီအမျှ ပူဇော်ကြကုန်၏။ ထိုကဲ့သို့ ခွဲခြားမှုမရှိသော အရပ်၌ သူတော်ကောင်းတို့သည် မနေထိုင်ကြကုန်။

๑๖๘.

၁၆၈။

โน [Pg.315] เจ อสฺส สกา-พุทฺธิ,วินโย วา สุ-สิกฺขิโต;

วเน อนฺธ-มหึโสว,จเรยฺย พหุโก ชโน.

အကယ်၍ မိမိကိုယ်ပိုင်ပညာသော်လည်းကောင်း၊ ကောင်းစွာသင်ယူအပ်သော ဝိနည်းကျင့်ဝတ်သော်လည်းကောင်း မရှိခဲ့ပါမူ၊ များစွာသော လူတို့သည် တောအုပ်အတွင်း၌ မျက်စိကန်းသော ကျွဲကဲ့သို့ လှည့်လည်သွားလာကြရပေလိမ့်မည်။

๑๖๙.

၁၆၉။

ผลํ [Pg.316] เว กทลึ หนฺติ,ผลํ เวฬุํ ผลํ นฬํ;

สกฺกาโร กา-ปุริสํ หนฺติ,คพฺโภ อสฺสตรึ ยถา.

သီးပွင့်ခြင်းသည် ငှက်ပျောပင်၊ ဝါးပင်၊ ကျူပင်တို့ကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ဝန်သည် မြည်းမကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ပူဇော်သက္ကာရ (လာဘ်သပ္ပကာ) သည် လူယုတ်မာကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။

๑๗๐.

၁၇၀။

วชฺชญฺจ วชฺชโต ญตฺวา,อ-วชฺชญฺจ อ-วชฺชโต;

สมฺมาทิฏฺฐิ-สมาทานา,สตฺตา คจฺฉนฺตฺติ สุคฺคตึ.

အပြစ်ကို အပြစ်ဟု သိ၍၊ အပြစ်မဟုတ်သည်ကို အပြစ်မဟုတ်ဟု သိကြကုန်လျက်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိအယူကို ဆောက်တည်ကြကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် ကောင်းသော သုဂတိဘုံသို့ ရောက်ကြရကုန်၏။

ฆราวาส-นิทฺเทส

ဃရာဝါသနိဒ္ဒေသ (အိမ်ထောင်ရက်လုပ် နေထိုင်ခြင်းဆိုင်ရာ ညွှန်ပြချက်)

๑๗๑.

၁၇၁။

ทุกฺขํ [Pg.319] คหพฺพตํ สาธุ,สํวิภชฺชญฺจ โภชนํ;

อ-หาโส อตฺถ-โลเภสุ,อตฺถ-พฺยาปตฺติ อพฺยโถ.

လူဝတ်ကြောင်တို့၏ အိမ်ထောင်မှုဘဝသည် ဆင်းရဲခဲယဉ်းလှ၏၊ သို့သော် အစားအစာကို မျှဝေသုံးဆောင်ခြင်းသည် ကောင်း၏။ စည်းစိမ်ကို ရလိုမှု၌ လွန်ကဲစွာ မက်မောမှုမရှိခြင်း၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးသောအခါ၌လည်း တုန်လှုပ်မှုမရှိခြင်းသည် ကောင်း၏။

๑๗๒.

၁၇၂။

โยธ [Pg.321] สีตญฺจ อุณฺหญฺจ,ติณา ภิยฺโย น มญฺญติ;

กรํ ปุริส-กิจฺจานิ,โส สุขา น วิหายติ.

အကြင်သူသည် ချမ်းအေးခြင်းနှင့် ပူအိုက်ခြင်းတို့ကို မြက်ပင်လောက်မျှပင် ဂရုမထားဘဲ၊ ယောကျ်ားတို့ ပြုဖွယ်သော ကိစ္စတို့ကို လုပ်ဆောင်၏။ ထိုသူသည် ချမ်းသာခြင်းမှ မဆုတ်ယုတ်နိုင်ပေ။

๑๗๓.

၁၇၃။

ปณฺฑิโต [Pg.322] สีล-สมฺปนฺโน,สณฺหา จ ปฏิภานวา;

นิวาต-วุตฺติ อตฺถทฺโธ,ตาทิโส ลภเต ยสํ.

သီလနှင့် ပြည့်စုံသော ပညာရှိသည် သိမ်မွေ့၏၊ ရဲရင့်သော ဉာဏ်ပညာရှိ၏၊ နှိမ့်ချသော အလေ့ရှိ၏၊ ခက်ထန်ကတ္တုတ္တုမရှိ၊ ထိုကဲ့သို့သောသူသည် အခြံအရံ အကျော်အစောကို ရရှိ၏။

๑๗๔.

၁၇၄။

อุฏฺฐานโก [Pg.324] อนลโส,อาปทาสุ น เวธติ;

อจฺฉินฺนวุตฺติ เมธาวี,ตาทิโส ลภเต ยสํ.

ထကြွလုံ့လရှိသူ၊ ပျင်းရိခြင်းမရှိသူ၊ ဘေးအန္တရာယ်တို့၌ တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိသူ၊ အပြစ်ကင်းသော အသက်မွေးမှုရှိသူ၊ ပညာရှိသူ၊ ထိုကဲ့သို့သောသူသည် အခြံအရံ အကျော်အစောကို ရရှိ၏။

๑๗๕.

၁၇၅။

สงฺคาหโก [Pg.325] มิตฺต-กโร,วทญฺญู วีตฺต-มจฺฉโร;

เนตา วิ-เนตา อนุ-เนตา,ตาทิโส ลภเต ยสํ.

ချီးမြှောက်တတ်သူ၊ မိတ်ဆွေဖွဲ့တတ်သူ၊ အပြောအဆို ညင်သာပြီး ဝန်တိုခြင်းကင်းသူ၊ လမ်းညွှန်တတ်သူ၊ ဆုံးမတတ်သူ၊ ဖျောင်းဖျတတ်သူ၊ ထိုကဲ့သို့သောသူသည် အခြံအရံ အကျော်အစောကို ရရှိ၏။

๑๗๖.

၁၇၆။

อุฏฺฐานวโก [Pg.327] สตีมโต,สุจิ-กมฺมสฺส นิสมฺมการิโน;

สญฺญตสฺส ธมฺม-ชีวิโน,อ-ปฺปมตฺตสฺส ยโสภิ-วฑฺฒติ.

ထကြွလုံ့လရှိသူ၊ သတိရှိသူ၊ စင်ကြယ်သောအမှု ရှိသူ၊ စုံစမ်းဆင်ခြင်၍ ပြုလေ့ရှိသူ၊ ကိုယ်နှုတ်နှလုံးကို စောင့်စည်းသူ၊ တရားသဖြင့် အသက်မွေးသူ၊ မမေ့မလျော့သူအား အခြံအရံ အကျော်အစောသည် အလွန်တိုးပွား၏။

๑๗๗.

၁၇၇။

ทฺเวว [Pg.329] ตาต ปทากานิ,ยตฺถ สพฺพํ ปติฏฺฐิตํ;

อ-ลทฺธสฺส จ โย ลาโภ,ลทฺธสฺส อนุรกฺขณา.

ချစ်သား... အလုံးစုံသော အစီးအပွားသည် အကြင်အင်္ဂါနှစ်ပါးတို့၌ တည်၏၊ ထိုနှစ်ပါးတို့သည်ကား မရသေးသော စည်းစိမ်ကို ရစေခြင်းနှင့် ရပြီးသော စည်းစိမ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

๑๗๘.

၁၇၈။

จตุธา [Pg.330] วิภเช โภเค,ปณฺฑิโต ฆรมาวสํ;

เอเกน โภคํ ภุญฺเชยฺย,ทฺวีหิ กมฺมํ ปโยชเย;

จตุตฺถญฺจ นิธาเปยฺย,อาปทาสุ ภวิสฺสติ.

အိမ်ရာထောင်လျက် လူ့ဘောင်၌ နေသော ပညာရှိသည် မိမိရရှိသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကို လေးစု ပိုင်းခြားရာ၏။ တစ်စုသော ဥစ္စာဖြင့် စားသောက် သုံးစွဲရာ၏။ နှစ်စုသော ဥစ္စာဖြင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာ ကိစ္စတို့ကို လုပ်ကိုင်ရာ၏။ စတုတ္ထအစုကိုမူကား ဘေးအန္တရာယ် ကြုံတွေ့သောအခါ သုံးရန် သိုမှီးသိမ်းဆည်းထားရာ၏။

๑๗๙.

၁၇၉။

อญฺชนานํ [Pg.332] ขยํ ทิสฺวา,อุปจิกานญฺจ อาจยํ;

มธูนญฺจ สมาหารํ,ปณฺฑิตฺโต ฆรมาวเส.

မျက်စဉ်းဆေးကို သုံးဖန်များသဖြင့် ကုန်ခန်းသွားသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ခြပုန်းတောင်ပို့တို့ တစ်စတစ်စ စုပုံလာသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ပျားတို့ ပျားရည်ကို စုဆောင်းဆည်းပူးသည်ကိုလည်းကောင်း ကြည့်ရှုဆင်ခြင်၍ ပညာရှိသည် အိမ်ရာထောင်လျက် လူ့ဘောင်၌ နေရာ၏။

๑๘๐.

၁၈၀။

วิภวํ [Pg.335] รกฺขโต ลทฺธํ,ปริหานิ น วิชฺชติ;

อารกฺขมฺหิ อ-สนฺตมฺหิ,ลทฺธํ ลทฺธํ วินสฺสติ.

ရရှိပြီးသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကို စောင့်ရှောက်သောသူအား ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်း မရှိနိုင်။ စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းမှု မရှိခဲ့သော် ရသမျှသော ဥစ္စာတို့သည် ပျက်စီးခြင်းသို့သာ ရောက်ရကုန်၏။

๑๘๑.

၁၈၁။

ปญฺญา [Pg.337] นตฺถิ ธนํ นตฺถิ,ยสฺส โลเก น วินฺทติ;

ปุตฺต-ทารา น ปียนฺติ,ตสฺส มิตฺตํ สุขาวหํ.

ဤလောက၌ အကြင်သူအား ပညာလည်းမရှိ၊ ဥစ္စာလည်းမရှိ၊ ထိုသူကို သားမယားတို့သည်ပင် မချစ်ခင်ကြကုန်။ ထိုသို့သောသူအား ချမ်းသာကို ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်မည့် မိတ်ဆွေသည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။

๑๘๒.

၁၈၂။

จตฺตาโร [Pg.339] จ เวทิตพฺพา,มิตฺตา เจว สุหทา จ;

อุปกาโร สุหโทปิ,สมาน-สุข-ทุกฺโข จ;

อตฺถกฺขายีนุกมฺปโก,ตถา มิตฺโต เวทิตพฺโพ.

မိတ်ဆွေကောင်း မိတ်ဆွေစစ်ဟူ၍ သိအပ်သောသူတို့သည် လေးဦး ရှိကုန်၏။ ကျေးဇူးပြုတတ်သော မိတ်ဆွေ၊ ချမ်းသာဆင်းရဲကို အတူမျှဝေခံစားတတ်သော မိတ်ဆွေ၊ အကျိုးစီးပွားကို ညွှန်ပြတတ်သော မိတ်ဆွေ၊ သနားစောင့်ရှောက်တတ်သော မိတ်ဆွေတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ထိုသူတို့ကို မိတ်ဆွေစစ်ဟူ၍ သိအပ်၏။

๑๘๓.

၁၈၃။

โภคา [Pg.342] นฏฺเฐน ชิณฺเณน,อ-มิเตน จ โภชเน;

น ติฏฺฐนฺติ จิรํ ทิสฺวา,ตํ ปณฺฑิโต ฆเร วเส.

အလဟဿ ဖြုန်းတီးခြင်း၊ ဆွေးမြည့်ပျက်စီးစေခြင်း၊ အတိုင်းအရှည်မသိဘဲ အလွန်အကျွံ စားသောက်ခြင်းတို့ကြောင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့သည် ရှည်ကြာစွာ မတည်တံ့နိုင်သည်ကို မြင်၍၊ ပညာရှိသည် ထိုအပြစ်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်လျက် အိမ်ရာတည်ထောင် လူ့ဘောင်၌ နေရာ၏။

๑๘๔.

၁၈၄။

อติ-สีตํ [Pg.343] อติ-อุณฺหํ,อติ-สายมิทํ อหุ;

อิติ วิสฺสฏฺฐ-กมฺมนฺเต,อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.

လွန်စွာ အေးလှသည်၊ လွန်စွာ ပူလှသည်၊ ယခုအချိန်သည် လွန်စွာ ညဉ့်နက်လှပြီ ဟု ဆိုကာ မိမိတို့ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို စွန့်လွှတ်ထားသော လူပျိုလူရွယ်တို့အား အကျိုးစီးပွားတို့သည် ကျော်လွန်သွားကြကုန်၏။

๑๘๕.

၁၈၅။

น [Pg.345] ทิวา สุปฺป-สีเลน,รตฺตินฏฺฐานเทสฺสินา;

นิจฺจํ มตฺเตน โสณฺเฑน,สกฺกา อาวสิตุํ ฆรํ.

နေ့အခါ၌ အိပ်လေ့ရှိသော အလေ့ရှိသူ၊ ညဉ့်အခါ၌ ထကြွလုံ့လပြုခြင်းကို မုန်းတီးသူ၊ အစဉ်မပြတ် မူးယစ်သောက်စားတတ်သော သေသောက်ကြူး ဖြစ်သူသည် အိမ်ရာထောင်လျက် လူ့ဘောင်၌ ကောင်းစွာ မနေနိုင်ရာ။

๑๘๖.

၁၈၆။

หนนฺติ [Pg.346] โภคา ทุมฺเมธํ,โน เจ ปาร-คเวสิโน;

โภค-ตณฺหาย ทุมฺเมโธ,หนฺติ อญฺเญว อตฺตนํ.

စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့သည် ပညာမရှိသော လူမိုက်ကို ဖျက်ဆီးတတ်ကုန်၏၊ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော တစ်ဖက်ကမ်းကို ရှာဖွေသောသူတို့ကိုမူ မဖျက်ဆီးနိုင်ကုန်။ ပညာမဲ့သော လူမိုက်သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာ၌ တပ်မက်ခြင်းဖြင့် သူတစ်ပါးကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကိုလည်း ပြန်၍ ဖျက်ဆီးတတ်၏။

๑๘๗.

၁၈၇။

ทุชฺชีวิตมชีวิมฺหา[Pg.348],เยสํ โน น ททามเส;

วิชฺชมาเนสุ โภเคสุ,ทีปํ นา กมฺห มตฺตโน.

ငါတို့သည် ရှိပါလျက်နှင့်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ဖြင့် အလှူဒါနကို မလှူဒါန်းခဲ့ကြမိသဖြင့် ခေါင်းပါးလှစွာသော အသက်မွေးခြင်းဖြင့် အသက်ရှင်ခဲ့ကြရလေပြီ။ စည်းစိမ်ဥစ္စာများ ရှိပါလျက်နှင့် မိမိတို့အတွက် မှီခိုရာ ကျွန်းသဖွယ်ကို မပြုလုပ်ခဲ့ကြမိလေစွတကား။

๑๘๘.

၁၈၈။

สฏฺฐิ-วสฺส-สหสฺสานิ[Pg.349],ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

นิรเย ปจฺจมานานํ,กทา อนฺโต ภวิสฺสติ.

ငါတို့သည် ငရဲဘုံ၌ ပြင်းစွာ ကျက်ပူခံနေရသည်မှာ အလုံးစုံ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ နှစ်ပေါင်း ခြောက်သောင်း တိုင်ခဲ့လေပြီ။ ငါတို့ ခံစားနေရသော ဤဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အဆုံးသည် ဘယ်သောအခါမှ ဖြစ်ပါအံ့နည်း။

๑๘๙.

၁၈၉။

นตฺถิ [Pg.350] อนฺโต กุโต อนฺโต,น อนฺโต ปติทิสฺสติ;

ตทา หิ ปกตํ ปาปํ,มม ตุยฺหญฺเจ มาริสา;

အချင်းတို့... ဤဆင်းရဲ၏ အဆုံးသည် မရှိ၊ အဘယ်မှာ အဆုံးရှိအံ့နည်း။ အဆုံးကို မမြင်ရနိုင်ပေ။ ထိုစဉ်အခါက ငါသည်လည်းကောင်း၊ သင်သည်လည်းကောင်း ယုတ်မာသော မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့မိကြသောကြောင့်တည်း။

๑๙๐.

၁၉၀။

โสหํ [Pg.351] นูน อิโต คนฺตา,โยนิ ลทฺธาน มานุสํ;

วทญฺญู สีล-สมฺปนฺโน,กาหามิ กุสลํ พหุํ.

ငါသည် ယခုငရဲမှ လွတ်မြောက်၍ လူ့ဘဝကို ရရှိခဲ့ပါမူ စွန့်ကြဲပေးကမ်းလိုစိတ်ရှိသူ၊ သီလနှင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်၍ ကုသိုလ်ကောင်းမှု အများအပြားကို ပြုလုပ်ပါတော့အံ့။

๑๙๑.

၁၉၁။

มา [Pg.352] คิชฺเฌ ปจฺจเย มจฺโจ,พหุ-โทสา หิ ปจฺจยา;

จรนฺโต ปจฺจเย ญายา,อุภยตฺถาปิ วฑฺฒติ.

သေမျိုးဖြစ်သော လူသားသည် ပစ္စည်းလေးပါးတို့၌ မတပ်မက်ရာ၊ အကြောင်းမူကား ပစ္စည်းလေးပါးတို့သည် အပြစ်များလှကုန်၏။ ပစ္စည်းလေးပါးတို့၌ သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ သုံးစွဲပတ်သက်သောသူသည် ဤဘဝ နောင်ဘဝ နှစ်ရပ်လုံး၌ပင် တိုးတက်ကြီးပွား၏။

๑๙๒.

၁၉၂။

อ-ลทฺธา [Pg.354] วิตฺตํ ตปฺปติ,ปุพฺเพ อ-สมุทานิตํ;

น ปุพฺเพ ธนเมสิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

ရှေးဦးစွာ မစုဆောင်းခဲ့သဖြင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို မရရှိဘဲ ပူပန်ရ၏။ 'ငါသည် ရှေးယခင်က ဥစ္စာကို မရှာဖွေခဲ့မိလေစွတကား' ဟု ထိုသို့ နောင်အခါ၌ နောင်တတဖန် ပူပန်ရတတ်၏။

๑๙๓.

၁၉၃။

กูฏเวที [Pg.356] ปุเร อาสึ,ปิสุโณ ปิฏฺฐิ-มํสิโก;

จณฺโฑ จ ผรุโส จาปิ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

ငါသည် ရှေးယခင်က လိမ်လည်လှည့်ဖြတ်တတ်သူ၊ ကုန်းတိုက်တတ်သူ၊ ကွယ်ရာ၌ အတင်းပြောတတ်သူ၊ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သူ ဖြစ်ခဲ့ဖူးလေစွတကား ဟု နောင်အခါ၌ နောင်တတဖန် ပူပန်ရတတ်၏။

๑๙๔.

၁၉၄။

ปาณาติปาตี [Pg.357] ปุเร อาสึ,ลุทฺโท จาปิ อนริโย;

ภูตานํ นานุกมฺปิยํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

ငါသည် ရှေးယခင်က သူတပါးအသက်ကို သတ်သူ၊ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ၊ သူတော်ကောင်းမဟုတ်သူ ဖြစ်၍ သတ္တဝါတို့အပေါ်၌ သနားဂရုဏာ မရှိခဲ့မိလေစွတကား ဟု နောင်အခါ၌ နောင်တတဖန် ပူပန်ရတတ်၏။

๑๙๕.

၁၉၅။

พหูสุ [Pg.359] วต สนฺตีสุ,อนาปาทาสุ อิตฺถิสุ;

ปร-ทารํ อเสวิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

အပြစ်မရှိသော အမျိုးသမီးများစွာ ရှိကြပါလျက်နှင့် သူတစ်ပါး၏ မယားကို ပြစ်မှားမိခဲ့လေစွတကား ဟု နောင်အခါ၌ နောင်တတဖန် ပူပန်ရတတ်၏။

๑๙๖.

၁၉၆။

พหุมฺหิ [Pg.360] ตว สนฺตมฺหิ,อนฺน-ปาเน อุปฏฺฐิเต;

น ปุพฺเพ อททํ ทานํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

ငါ့အား များပြားလှစွာသော အစားအစာ အဖျော်ယမကာတို့ တည်ရှိပါလျက်နှင့် ရှေးယခင်က အလှူဒါနကို မလှူဒါန်းခဲ့မိလေစွတကား ဟု နောင်အခါ၌ နောင်တတဖန် ပူပန်ရတတ်၏။

๑๙๗.

၁၉၇။

มาตรํ [Pg.362] ปิตรญฺจาปิ,ชิณฺณกํ คต-โยพฺพนํ;

ปหุ สนฺโต น โปสิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุกปฺปติ.

ငါသည် တတ်နိုင်ပါလျက်နှင့် အရွယ်လွန်၍ အိုမင်းရင့်ရော်ကြကုန်သော မိခင်နှင့် ဖခင်တို့ကို လုပ်ကျွေးပြုစုခြင်း မပြုခဲ့မိလေစွတကား ဟု နောင်အခါ၌ နောင်တတဖန် ပူပန်ရတတ်၏။

๑๙๘.

၁၉၈။

อาจริยมนุสตฺถารํ[Pg.363],สพฺพ-กาม-รสาหรํ;

ปิตรํ อติมญฺญิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

အလုံးစုံသော အကျိုးစီးပွားကို ဆောင်ကြဉ်းပေးတတ်သော ဆရာသမား၊ ဆုံးမသွန်သင်သူနှင့် ဖခင်တို့ကို ငါသည် မထောက်ထား မရိုသေ မလေးစား ပြုခဲ့မိလေစွတကား ဟု နောင်အခါ၌ နောင်တတဖန် ပူပန်ရတတ်၏။

๑๙๙.

၁၉၉။

สมเณ [Pg.365] พฺราหฺมเณ จาปิ,สีลวนฺเต พหุสฺสุเต;

น ปุพฺเพ ปยิรุปาสิสฺสํ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

ငါသည် သီလရှိ၍ အကြားအမြင်များသော သမဏဗြာဟ္မဏတို့ကို ရှေးယခင်က ဆည်းကပ်ပူဇော်ခြင်း မပြုခဲ့မိလေစွတကား ဟု နောင်အခါ၌ နောင်တတဖန် ပူပန်ရတတ်၏။

๒๐๐.

၂၀၀။

สาธุ [Pg.366] โหติ ตโป จิณฺโณ,สนฺโต จ ปยิรุปาสิโต;

น ปุพฺเพว ตโปจิณฺโณ,อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ.

ခြိုးခြံစွာ ကျင့်ခြင်းသည် ကောင်း၏၊ ငြိမ်သက်သူတို့ကို ဆည်းကပ်ခြင်းသည် ကောင်း၏၊ ငါသည် ရှေးဦးစွာ ခြိုးခြံခြင်းတရားကို မကျင့်သုံးခဲ့မိလေစွတကား ဟု နောင်အခါ၌ နောင်တတဖန် ပူပန်ရတတ်၏။

๒๐๑.

၂၀၁။

โย [Pg.368] จ เอตานิ ฐานานิ,โยนิโส ปฏิปชฺชติ;

กรํ ปุริส-กิจฺจานิ,ส ปจฺฉา นานุตปฺปติ.

အကြင်သူသည် ဤဆိုအပ်ပြီးသော အချက်တို့ကို အသင့်အတင့် နည်းလမ်းတကျ ကျင့်ကြံ၍ ယောက်ျားတို့ ပြုဖွယ်ကိစ္စတို့ကို လုပ်ဆောင်အံ့၊ ထိုသူသည် နောင်အခါ၌ နောင်တတဖန် ပူပန်ခြင်း မရှိရတော့ပေ။

๒๐๒.

၂၀၂။

น [Pg.370] สาธารณ-ทารสฺส,น ภุญฺเช สาธุเมกโก;

น เสเว โลกายติกํ,เนตํ ปญฺญาย วฑฺฒนํ.

အများပိုင် အမျိုးသမီး (ပြည့်တန်ဆာ) ကို မမှီဝဲရာ၊ ကောင်းမွန်သော အစားအစာကို တစ်ဦးတည်း မစားရာ၊ လောကာယတကျမ်း (လောကီအယူဝါဒ) ကို မမှီဝဲရာ၊ ထိုသို့ပြုခြင်းသည် ပညာတိုးပွားကြောင်း မဟုတ်ပေ။

๒๐๓.

၂၀၃။

สีลวา [Pg.372] วตฺต-สมฺปนฺโน,อ-ปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ;

นิวาตฺต-วุตฺติ อตฺถทฺโธ,สุรโต สขิโต มุทุ.

သီလရှိသူ၊ ဝတ်နှင့်ပြည့်စုံသူ၊ မမေ့မလျော့သူ၊ အမြော်အမြင်ရှိသူ၊ နှိမ့်ချသော အလေ့ရှိသူ၊ ခေါင်းမမာသူ၊ မွေ့လျော်ဖွယ် သဘောရှိသူ၊ မိတ်ဆွေကောင်းဖြစ်သူ၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့သူ ဖြစ်ရာ၏။

๒๐๔.

၂၀၄။

สงฺคเหตา [Pg.374] จ มิตฺตานํ,สํวิภาคี วีธานวา;

ตปฺเปยฺย อนฺน-ปาเนน,สทา สมณ-พฺราหฺมเณ.

မိတ်ဆွေတို့ကို ချီးမြှောက်တတ်သူ၊ စည်းစိမ်ကို ဝေမျှတတ်သူ၊ စီမံခန့်ခွဲမှု၌ လိမ္မာသူ ဖြစ်လျက်၊ သမဏဗြာဟ္မဏတို့ကို အစဉ်သဖြင့် အစားအသောက် အဖျော်ယမကာတို့ဖြင့် လုပ်ကျွေးပူဇော်ရာ၏။

๒๐๕.

၂၀၅။

ธมฺม-กาโม [Pg.376] สุตา-ธาโร,ภเวยฺย ปริปุจฺฉโก;

สกฺกจฺจํ ปยิรุปาเสยฺย,สีลวนฺเต พหุสฺสุตฺเต.

တရားကို ချစ်မြတ်နိုးသူ၊ အကြားအမြင်ကို ဆောင်ထားသူ၊ မေးမြန်းစုံစမ်းလေ့ရှိသူ ဖြစ်ရာ၏။ သီလရှိ၍ အကြားအမြင်များသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ရိုသေစွာ ဆည်းကပ်ရာ၏။

๒๐๖.

၂၀၆။

ฆรมาวสมานสฺส[Pg.377],คหฏฺฐสฺส สกํ ฆรํ;

เขมา วุตฺติ สิยา เอวํ,เอวํ นุ อสฺส สงฺคโห.

အိမ်ရာထောင်လျက် လူ့ဘောင်၌ နေသော လူဝတ်ကြောင်အား မိမိအိမ်၌ ဤသို့နေခြင်းသည် ဘေးကင်းသော အသက်မွေးခြင်း ဖြစ်ရာ၏၊ ဤသို့ပြုခြင်းသည်သာလျှင် ချီးမြှောက်ခြင်း (သင်္ဂဟတရား) ဖြစ်ရာ၏။

๒๐๗.

၂၀၇။

อ-พฺยปชฺโช [Pg.378] สิยา เอวํ,สจฺจ-วาที จ มาณโว;

อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ,เอวํ เปจฺจ น โสจติ.

ဤသို့ ကျင့်ကြံသော လူသားသည် ငြိုငြင်ဆင်းရဲခြင်း ကင်းသူ၊ သစ္စာစကားကို ဆိုသူ ဖြစ်ရာ၏။ ထိုသူသည် ဤလောကမှ နောင်တမလွန်လောကသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားသော်လည်း မစိုးရိမ်ရတော့ပေ။

๒๐๘.

၂၀၈။

สุขา [Pg.379] มตฺเตยฺยตา โลเก,อโถ เปตฺเตยฺยตา สุขา;

สุขา สามญฺญตา โลเก,อโถ พฺรหฺมญฺญตา สุขา.

လောက၌ မိခင်ကို ရိုသေစွာ ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်းသည် ချမ်းသာကို ဆောင်၏။ ဖခင်ကို ရိုသေစွာ ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်းသည်လည်း ချမ်းသာကို ဆောင်၏။ လောက၌ ရဟန်းတို့အား ရိုသေစွာ ပူဇော်ခြင်းသည် ချမ်းသာကို ဆောင်၏။ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ရိုသေစွာ ပူဇော်ခြင်းသည်လည်း ချမ်းသာကို ဆောင်၏။

๒๐๙.

၂၀၉။

ปถวี [Pg.381] เวฬุกํ ปตฺตํ,จกฺกวาฬํ สุจิปฺผลํ;

สิเนรุ วมฺมิโก ขุทฺโท,สมุทฺโท ปาติโก ยถา.

(မိဘတို့၏ ကျေးဇူးတော်နှင့် နှိုင်းစာသော်) မြေကြီးသည် ဝါးရွက်ခန့်သာ ရှိ၏၊ စကြာဝဠာသည် ဆီးသီးခန့်မျှသာ ရှိ၏၊ မြင်းမိုရ်တောင်သည် တောင်ပို့ငယ်လေးမျှသာ ရှိ၏၊ သမုဒ္ဒရာသည် ခွက်ငယ်တစ်ခုအတွင်းရှိ ရေမျှသာ ရှိ၏။

๒๑๐.

၂၁၀။

พฺรหฺมาติ [Pg.382] มาตา-ปิตโร,ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร;

อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ,ปชานมนุกมฺปกา.

မိဘတို့သည် (သားသမီးတို့၏) ဗြဟ္မာဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှေးဦးဆရာဟူ၍လည်းကောင်း အဆိုရှိကုန်၏။ သားသမီးတို့အား သနားစောင့်ရှောက်တတ်ကြသဖြင့် သားသမီးတို့၏ ပူဇော်သက္ကာရကို ခံယူထိုက်သော အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်ထူးများလည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။

๒๑๑.

၂၁၁။

ตสฺมา [Pg.384] หิ เน นมเสยฺย,สกฺกเรยฺย จ ปณฺฑิโต;

อนฺเนน อโถ ปาเนน,วตฺเถน สยเนน จ.

ထိုကြောင့် ပညာရှိသောသူသည် ထိုမိဘတို့ကို အရိုအသေ ပြုရာ၏၊ အစားအစာ၊ အဖျော်ယမကာ၊ အဝတ်အထည်၊ အိပ်ရာနေရာတို့ဖြင့် ပူဇော်သက္ကာရ ပြုရာ၏။

สาธุชน-นิทฺเทส

သူတော်ကောင်းတို့ကို ညွှန်ပြခြင်း အပိုင်း

๒๑๒.

၂၁၂။

กาย-กมฺมํ [Pg.386] สุจิ เตสํ,วาจา-กมฺมํ อนาวิลํ;

มโน-กมฺมํ สุจิ-สุทฺธํ,ตาทิสา สุชนา นรา.

ကိုယ်ဖြင့် ပြုလုပ်သော အမှုသည် စင်ကြယ်၏၊ နှုတ်ဖြင့် ပြောဆိုသော အမှုသည် ရှုပ်ထွေးနောက်ကျုခြင်း ကင်း၏၊ စိတ်ဖြင့် ကြံစည်သော အမှုသည် အလွန်စင်ကြယ်သန့်ရှင်း၏။ ထိုသို့သောသူတို့ကို သူတော်ကောင်းများဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

๒๑๓.

၂၁၃။

เสฏฺฐ-วิตฺตํ [Pg.387] สุตํ ปญฺญา,สทฺธนํ สตฺตธา โหตฺติ;

สทฺธา สีลํ สุตํ จาโค,ปญฺญา เจว หิโรตฺตปฺปํ.

အကြားအမြင်နှင့် ပညာသည် မြတ်သော ဥစ္စာ ဖြစ်၏။ အရိယာဥစ္စာသည် ခုနစ်ပါး ရှိ၏၊ ၎င်းတို့ကား သဒ္ဓါ၊ သီလ၊ သုတ၊ စာဂ၊ ပညာ၊ ဟိရီနှင့် သြတ္တပ္ပတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။

๒๑๔.

၂၁၄။

สทฺธมฺมาปิ [Pg.389] จ สตฺเตว,สทฺธา หิรี จ โอตฺตปฺปํ;

พาหุสฺสจฺจํ ธิโร เจว,สติ ปญฺญา จ อิจฺเจวํ.

သူတော်ကောင်းတရားတို့သည်လည်း ခုနစ်ပါးသာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏၊ ၎င်းတို့ကား သဒ္ဓါ၊ ဟိရီ၊ သြတ္တပ္ပ၊ ဗဟုဿုတ၊ တည်ကြည်ရဲရင့်ခြင်း (ဝီရိယ)၊ သတိနှင့် ပညာတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။

๒๑๕.

၂၁၅။

หิรี-โอตฺตปฺป-สมฺปนฺนา[Pg.390],สุกฺตฺก-ธมฺม-สมาหิตา;

สนฺโต สปฺปุริสา โลเก,เทว-ธมฺมาติ วุจฺจเร.

ဟိရီနှင့် သြတ္တပ္ပတည်းဟူသော အရှက်အကြောက်နှင့် ပြည့်စုံကြကုန်လျက်၊ စင်ကြယ်သော သုက္ကဓမ္မတရားတို့၌ ကောင်းစွာ တည်ကြည်ကြကုန်သော၊ ငြိမ်သက်အေးချမ်းကြကုန်သော လောကရှိ သူတော်ကောင်းတို့ကို 'ဒေဝဓမ္မ (နတ်တို့၏တရားနှင့် ပြည့်စုံသူ)' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်ကုန်၏။

๒๑๖.

၂၁၆။

สทฺโธ [Pg.392] หิริมา โอตฺตปฺปี,วีโร ปญฺโญ ส-คารโว;

ภพฺโพ อาปชฺชิตุํ พุทฺธึ,วิรูฬฺหิญฺจ วิปุลฺลตํ.

ယုံကြည်မှုသဒ္ဓါရှိသူ၊ အကုသိုလ်ပြုရမည်ကို ရှက်တတ်သူ၊ ကြောက်တတ်သူ၊ လုံ့လဝီရိယရှိသူ၊ ပညာရှိသူ၊ ရိုသေထိုက်သူတို့ကို ရိုသေတတ်သူသည် (သာသနာတော်၌) ဉာဏ်ပညာ တိုးပွားခြင်း၊ ကြီးပွားစည်ပင်ခြင်းနှင့် ပြန့်ပြောပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ရန် ထိုက်တန်သူ ဖြစ်ပေသည်။

๒๑๗.

၂၁၇။

โย [Pg.393] เว กตญฺญู กต-เวทิ ธีโร,กลฺยาณ-มิตฺโต ทฬฺหอ-ภตฺโต จ โหติ;

ทุกฺขิตฺตสฺส สกฺกจฺจํ กโรติ กิจฺจํ,ตถาวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺติ.

အကြင်သူသည် ကျေးဇူးသိတတ်သူ၊ ကျေးဇူးဆပ်တတ်သူ၊ ပညာရှိသူ၊ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်း ရှိသူ၊ ခိုင်မြဲသော သံယောဇဉ်ရှိသူ ဖြစ်ပြီး ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်နေသူ၏ အမှုကိစ္စကို ရိုရိုသေသေ ဆောင်ရွက်ပေးတတ်၏။ ထိုသို့သောသူကို သူတော်ကောင်းဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကြကုန်၏။

๒๑๘.

၂၁၈။

มาตา-เปตฺติ-ภรํ [Pg.395] ชนฺตุํ,กุเล เชฏฺฐาปจายินํ;

สณฺหํ สขิล-สมฺภาสํ,เปสุเณยปฺปหายินํ.

မိဘတို့ကို လုပ်ကျွေးမွေးမြူတတ်သော၊ မိမိအနွယ်၌ ကြီးသူတို့ကို ရိုသေတတ်သော၊ ချိုသာညင်သာစွာ စကားပြောတတ်သော၊ ကုန်းတိုက်စကားကို ပယ်စွန့်တတ်သော။

๒๑๙.

၂၁၉။

มจฺเฉร-วินเย ยุตฺตํ,สจฺจํ โกธาภิตุํ นรํ;

ตํ เว เทวา ตาวตึสา,อาหุ สปฺปุริโส อิติ.

ဝန်တိုမှုကို ဆုံးမခြင်း၌ ယှဉ်သော၊ သစ္စာရှိသော၊ အမျက်ဒေါသကို နှိမ်နင်းတတ်သော ထိုသူကို တာဝတိံသာနတ်တို့သည် သူတော်ကောင်းဟူ၍ ဧကန်မုချ ဆိုကြကုန်၏။

๒๒๐.

၂၂၀။

อ-ปฺปมาเทน [Pg.398] มฆวา,เทวานํ เสฏฺฐตํ คโต;

อ-ปฺปมาทํ ปสํสนฺติ,ปมาโท ครหิโต สทา.

မာဃလုလင်သည် မပြတ်သော သတိတရားဖြင့် နတ်တို့၏ အကြီးအမှူး (သိကြားမင်း) အဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့၏။ ပညာရှိတို့သည် မပြတ်သော သတိတရားကို ချီးမွမ်းကြကုန်၏၊ မေ့လျော့ခြင်းကိုမူ အခါခပ်သိမ်း ကဲ့ရဲ့ကြကုန်၏။

๒๒๑.

၂၂၁။

ทานํ [Pg.399] สีลํ ปริจฺจาคํ,อาชฺชวํ มทฺทวํ ตปํ;

อ-โกธํ อ-วิหึสญฺจ,ขนฺตีจ อ-วิโรธนํ.

ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း၊ သီလဆောက်တည်ခြင်း၊ စွန့်ကြဲခြင်း၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်း၊ นူးညံ့ခြင်း၊ ခြိုးခြံခြင်း၊ အမျက်မထွက်ခြင်း၊ မညှင်းဆဲခြင်း၊ သည်းခံခြင်းနှင့် မဆန့်ကျင်ခြင်း (ဟူသော ဤဆယ်ပါးသော မင်းကျင့်တရားတို့ဖြစ်သည်)။

๒๒๒.

၂၂၂။

อิจฺเจเต กุสเล ธมฺเม,ฐิเต ปสฺสามิ อตฺตนิ;

ตโต เม ชายเต ปีติ,โสมนสฺสญฺจนปฺปกํ.

ဤသို့သော ကုသိုလ်တရားတို့သည် မိမိ၌ တည်ရှိနေသည်ကို မြင်ရသောအခါ ငါ့အား များစွာသော နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်း (ပီတိသုခ) သည် ဖြစ်ပေါ်လာပေ၏။

๒๒๓.

၂၂၃။

นนุ [Pg.402] เตเยว สนฺตา โน,สาครา น กุลาจลา;

มนํปิ มริยาทํ เย,สํวฏฺเฏปิ ชหนฺติ โน.

သမုဒ္ဒရာတို့သည်လည်းကောင်း၊ တောင်မင်းတို့သည်လည်းကောင်း (ဘေးဒုက္ခကြုံရလျှင်) မိမိတို့၏ အပိုင်းအခြားကို ကျော်လွန်တတ်ကြကုန်၏။ သူတော်ကောင်းတို့သည်မူကား ကမ္ဘာပျက်သော်လည်း မိမိတို့၏ စိတ်ကျင့်ဝတ် အပိုင်းအခြားစည်းကမ်းကို ဘယ်သောအခါမျှ မကျော်လွန်ကြကုန်။

๒๒๔.

၂၂၄။

น [Pg.403] ปุปฺผ-คนฺโธ ปฏิวาตเมติ,น จนฺทนํ ตคฺคร มลฺลิกา วา;

สตญฺจ คนฺโธ ปฏิวาตเมติ,สพฺพา ทิสา สปฺปุริโส ปวายติ.

ပန်းရနံ့သည် လေညာသို့ မပျံ့လွင့်နိုင်၊ စန္ဒကူးနံ့၊ ကရမက်နံ့၊ မြတ်လေးပန်းနံ့တို့သည်လည်း လေညာသို့ မပျံ့လွင့်နိုင်ကြကုန်။ သူတော်ကောင်းတို့၏ သီလရနံ့သည်သာ လေညာသို့ ပျံ့လွင့်နိုင်၏၊ သူတော်ကောင်းသည် အရပ်မျက်နှာအားလုံးတို့၌ ပျံ့မွှေး၏။

๒๒๕.

၂၂၅။

เตปิ [Pg.405] โลก-หิตา สตฺตา,สูริโย จนฺทิมา อปิ;

อตฺถํ ปสฺส คมิสฺสนฺติ,นิยโม เกน ลงฺฆเต.

လောကကို အကျိုးပြုကြကုန်သော ထိုနေမင်းနှင့် လမင်းတို့သည်ပင်လျှင် ကွယ်ပျောက်ခြင်းသို့ ရောက်ကြရကုန်၏။ ဓမ္မတာနိယာမတရားကို မည်သူက လွန်ဆန်နိုင်အံ့နည်း။

๒๒๖.

၂၂၆။

สตฺถา [Pg.406] เทว-มนุสฺสานํ,วสี โสปิ มุนิสฺสโร;

คโตว นิพฺพุตึ สพฺเพ,สงฺขารา น หิ สสฺสตา.

နတ်၊ လူတို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသော၊ စိတ်ကို ဝသီဘော်နိုင်နင်းတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသခင်သည်ပင်လျှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူလေပြီ။ သင်္ခါရတရားတို့သည် ဧကန်မုချ မမြဲကြကုန်။

๒๒๗.

၂၂၇။

กเรยฺย [Pg.407] กุสลํ สพฺพํ,สิวํ นิพฺพานมาวหํ;

สเรยฺยอ อ-นิจฺจํ ขนฺธํ,นิพฺพิทา-ญาณ-โคจรํ.

ငြိမ်းအေးသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆောင်ကြဉ်းပေးတတ်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှု အလုံးစုံကို ပြုရာ၏။ ငြီးငွေ့ဖွယ် နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်၏ အာရုံဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး၏ မမြဲသော အနိစ္စသဘောကိုလည်း အစဉ်အောက်မေ့ ဆင်ခြင်ရာ၏။

๒๒๘.

၂၂၈။

ยาตานุยายี [Pg.408] จ ภวาหิ มาณว,อลฺลญฺจ ปาณึ ปริวชฺชยสฺสุ;

มา จสฺสุ มิตฺเตสุ กทาจิ ทุพฺภิ,มา จ วสํ อ-สตีนํ คจฺฉ.

လုလင်... ခရီးသွားဖော်၏ နောက်သို့ လိုက်ပါသူ ဖြစ်လော့၊ ပေးကမ်းစဉ် စိုစွတ်သော လက်ရှိသူ (မိမိအား ကျေးဇူးပြုသူ) ကို မပြစ်မှားပါနှင့်၊ အဆွေခင်ပွန်းတို့အပေါ်၌ ဘယ်သောအခါမျှ မပြစ်မှားပါနှင့်၊ သီလကင်းမဲ့သော မိန်းမတို့၏ အလိုသို့ မလိုက်ပါနှင့်။

๒๒๙.

၂၂၉။

อ-สนฺธวํ [Pg.411] นาปิ จ ทิฏฺฐ-ปุพฺพํ,โย อาสเนนาปิ นิมนฺตเยยฺย;

ตสฺเสว อตฺถํ ปุริโส กเรยฺย,ยาตานุยายีติตมาหุปณฺฑิตา.

အကျွမ်းတဝင် မရှိဖူးသူ၊ တစ်ခါမျှ မမြင်ဖူးသူ ဖြစ်သော်လည်း (ခရီးသွားစဉ်) နေရာထိုင်ခင်းပေး၍ ဖိတ်မန္တကပြုသူ၏ အကျိုးစီးပွားကို လူသည် ပြုရမည်။ ထိုသို့ ပြုခြင်းကို 'ကျေးဇူးရှိသူနောက်သို့ လိုက်သူ' ဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကြကုန်၏။

๒๓๐.

၂၃၀။

ยสฺเสกรตฺติปิ [Pg.412] ฆเร วเสยฺย,ยตฺถนฺน-ปานํ ปุริโส ลเภยฺย;

น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ จินฺเตยฺย,อ-ทุพฺภ-ปาณิ ทหเต มิตฺต-ทุพฺโภ.

အကြင်သူ၏ အိမ်၌ တစ်ညဉ့်မျှသော်လည်း နေဖူးအံ့၊ အကြင်သူ၏ထံမှ အစားအစာနှင့် အဖျော်ယမကာကို ရဖူးအံ့၊ ထိုသူ၏အပေါ်၌ စိတ်ဖြင့်ပင်လျှင် မကောင်းမကြံစည်ရာ။ အဆွေခင်ပွန်းကို ပြစ်မှားသောသူသည် ကျေးဇူးမပြစ်မှားအပ်သော လက်ကို လောင်ကျွမ်းစေတတ်၏။

ตตีย สาธุนร

တတိယ သာဓုနရ (သူတော်ကောင်းကျင့်ဝတ်)။

๒๓๑.

၂၃၁။

ยสฺส [Pg.414] รุกฺขสฺส ฉายาย,นิสีเทยฺย สเยยฺย วา;

น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย,มิตฺต-ทุพฺโภ หิ ปาปโก.

အကြင်သစ်ပင်၏ အရိပ်၌ ထိုင်ဖူး၊ အိပ်ဖူးအံ့၊ ထိုသစ်ပင်၏ သစ်ခက်သစ်ကိုင်းကို မချိုးဖဲ့ရာ။ အဆွေခင်ပွန်းကို ပြစ်မှားသောသူသည် ယုတ်မာသောသူ ဖြစ်၏။

จตุตฺถ สาธุนร

စတုတ္ထ သာဓုနရ (သူတော်ကောင်းကျင့်ဝတ်)။

๒๓๒.

၂၃၂။

ปุณฺณํปิ [Pg.415] เจ มํ ปถวึ ธเนน,ทชฺชิตฺถิยา ปุริโส สมฺมตาย;

สทฺธา ขณํ อติมญฺเญยฺย ตํปิ,ตาสํ วสํ อ-สตีนํ น คจฺเฉ.

ယောက်ျားသည် ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သော မိန်းမအား ဥစ္စာရတနာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော မြေပြင်လုံးကိုပင် ပေးငြားသော်လည်း၊ ထိုမိန်းမသည် အခွင့်သာသော ခဏ၌ ထိုယောက်ျားကိုပင် မထင်မဲ့မြင် ပြုတတ်၏။ ထို့ကြောင့် သီလကင်းမဲ့သော ထိုမိန်းမတို့၏ အလိုသို့ မလိုက်ရာ။

๒๓๓.

၂၃၃။

เอวํ [Pg.417] โข ยาตํ อนุยายี โหติ,อลฺลญฺจ ปาณึ ทหเต ปุเนวํ;

อ-สตี จ สา โส ปน มิตฺตํ-ทุพฺโภ,โส ธมฺมิโก โหหิ ชหสฺสุ อ-ธมฺมํ.

ဤသို့ ကျင့်မူကား ကျေးဇူးရှိသူနောက်သို့ လိုက်သူ ဖြစ်၏၊ ပေးကမ်းစဉ် စိုစွတ်သောလက်ကို မလောင်ကျွမ်းစေသူ (ကျေးဇူးမပြစ်မှားသူ) ဖြစ်၏။ ထိုမိန်းမသည် သီလကင်းမဲ့သူ ဖြစ်၍ ထိုယောက်ျားသည်ကား အဆွေခင်ပွန်းကို ပြစ်မှားသူ ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်၍ သင်သည် တရားနှင့်အညီ ကျင့်သူဖြစ်လော့၊ မတရားမှုကို စွန့်ပယ်လော့။

กายขมนีย-นิทฺเทส

ကာယခမဏီယနိဒ္ဒေသ (ကိုယ်ခန္ဓာ ကျန်းမာမျှတခြင်းဆိုင်ရာ ညွှန်ပြချက်)။

๒๓๔.

၂၃၄။

อภิวาทน-สีลิสฺส[Pg.420],นิจฺจํ วุฑฺฒาปจายิโน;

จตฺตาโร ธมฺมา วฑฺฒนฺติ,อายุ วณฺโณ สุขํ พลํ.

ရိုသေစွာ ရှိခိုးတတ်သော အလေ့ရှိသူ၊ သက်ကြီးဝါကြီး ဝုဍ္ဎိဂုဏ်ရှိသူတို့ကို အမြဲရိုသေပူဇော်တတ်သူအား အသက်ရှည်ခြင်း၊ ရုပ်အဆင်းလှခြင်း၊ ချမ်းသာခြင်း၊ ခွန်အားကြီးခြင်း ဟူသော တရားလေးပါးတို့သည် အမြဲတိုးပွားကုန်၏။

๒๓๕. ปญฺจิเม [Pg.421] ภิกฺขเว ธมฺมา อายุสฺสา, กตเม ปญฺจ. สปฺปาย-การี โหติ. สปฺปาเยจ มตฺตํ ชานาติ. ปริณตฺตโภชี จ โหติ. กาล-จารี จ, พฺรหฺม-จารีจ. อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ ธมฺมา อายุสฺสาติ.

၂၃၅. ရဟန်းတို့... အသက်ရှည်ခြင်းကို ပြုတတ်သော (အသက်ရှည်ကြောင်း) တရားတို့သည် ဤငါးပါးတို့တည်း။ ငါးပါးတို့ဟူမူကား— (၁) မျှတသင့်လျော်သောအရာကို ပြုလေ့ရှိခြင်း၊ (၂) မျှတသင့်လျော်သောအရာ၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိခြင်း၊ (၃) ကြေလွယ်သော အစားအစာကို စားလေ့ရှိခြင်း၊ (၄) သင့်လျော်သော အချိန်အခါ၌ သွားလာကျင့်ကြံခြင်း၊ (၅) မြတ်သော အကျင့် (ဗြဟ္မစရိယ) ကို ကျင့်ခြင်း တို့တည်း။ ရဟန်းတို့... ဤငါးပါးတို့သည် အသက်ရှည်ကြောင်း တရားတို့တည်း။

๒๓๖. ปญฺจิเม [Pg.424] ภิกฺขเว ธมฺมา อายุสฺสา, กตเม ปญฺจ. สปฺปาย-การี โหติ. สปฺปาเยจ มตฺตํ ชานาติ. ปริณตโภชีจโหติ. สีลวาจ, กลฺยาณ มิตฺโตจ. อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ ธมฺมา อายุสฺสาติ.

၂၃၆. ရဟန်းတို့... အသက်ရှည်ခြင်းကို ပြုတတ်သော (အသက်ရှည်ကြောင်း) တရားတို့သည် ဤငါးပါးတို့တည်း။ ငါးပါးတို့ဟူမူကား— (၁) မျှတသင့်လျော်သောအရာကို ပြုလေ့ရှိခြင်း၊ (၂) မျှတသင့်လျော်သောအရာ၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိခြင်း၊ (၃) ကြေလွယ်သော အစားအစာကို စားလေ့ရှိခြင်း၊ (၄) သီလရှိခြင်း၊ (၅) မိတ်ကောင်းဆွေကောင်း ရှိခြင်း တို့တည်း။ ရဟန်းတို့... ဤငါးပါးတို့သည် အသက်ရှည်ကြောင်း တရားတို့တည်း။

๒๓๗.

၂၃၇။

ปญฺจ-สีลํ [Pg.427] สมาทาย,สมํ กตฺวา ทิเน ทิเน;

สติมา ปญฺญวา หุตฺวา,จเร สพฺพิริยาปเถ.

ငါးပါးသီလကို ဆောက်တည်၍ နေ့စဉ်မပြတ် မျှတညီညွတ်အောင် ထိန်းသိမ်းကာ၊ သတိရှိသူ ပညာရှိသူဖြစ်လျက် ဣရိယာပုတ်အားလုံးတို့၌ ကျင့်ကြံ နေထိုင်ရာ၏။

๒๓๘. ปญฺจิเม [Pg.428] ภิกฺขเว จงฺกเม อานิสํสา, กตเม ปญฺจ, อทฺธานกฺขโม โหติ. ปธานกฺขโม โหติ. อปฺปาพาโธ โหติ. อสิตํปีตํขายิตํสายิตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺฉติ. จงฺกมาธิคโต สมาธิ จิรฏฺฐิติโก โหติ. อิเมโข ภิกฺขเว ปญฺจ จงฺกเม อานิ สํสาติ.

၂၃၈. ရဟန်းတို့... စင်္ကြံလျှောက်ခြင်း၏ အကျိုးတရားတို့သည် ဤငါးပါးတို့တည်း။ ငါးပါးတို့ဟူမူကား— (၁) ခရီးရှည်သွားနိုင်ခြင်း၊ (၂) ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ခြင်း၌ ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်း၊ (၃) အနာရောဂါ နည်းပါးခြင်း၊ (၄) စားသောက် ဝါးမြို လျက်အပ်သော အစာသည် ကောင်းစွာ ကြေညက်လွယ်ခြင်း၊ (၅) စင်္ကြံလျှောက်ခြင်းကြောင့် ရရှိအပ်သော သမာဓိသည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်တံ့ခြင်း တို့တည်း။ ရဟန်းတို့... ဤငါးပါးတို့သည် စင်္ကြံလျှောက်ခြင်း၏ အကျိုးတရားတို့တည်း။

๒๓๙.

၂၃၉။

ปริสฺสาวน-ทานญฺจ[Pg.431],อาวาส-ทานเมว จ;

คิลาน-วตฺถุ-ทานญฺจ,ทาตพฺพํ มนุชาธิป.

မင်းကြီး... ရေစစ်ကို လှူဒါန်းခြင်း၊ ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို လှူဒါန်းခြင်း၊ သူနာပြုပစ္စည်း (ဆေးဝါး) တို့ကို လှူဒါန်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်အပ်ပေ၏။

๒๔๐.

၂၄၀။

กาตพฺพํ [Pg.432] ชิณฺณกาวาสํ,ปฏิสงฺขรณํ ตถา;

ปญฺจ-สีล-สมาทานํ,กตฺวา ตํ สาธุ-รกฺขิตํ;

อุโปสโถปวาโส จ,กาตพฺโพโปสเถ อิติ.

ဟောင်းနွမ်းဆွေးမြည့်သော ကျောင်းဇရပ်တို့ကို ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်းကို ပြုရာ၏။ ထို့ပြင် ငါးပါးသီလကို ဆောက်တည်၍ ကောင်းစွာ စောင့်ရှောက်ရာ၏။ ဥပုသ်နေ့တို့၌လည်း ဥပုသ်သီလ ဆောက်တည်ခြင်းကို ပြုရာ၏။

๒๔๑.

၂၄၁။

อติ-โภตฺตา [Pg.434] โรค-มูลํ,อายุกฺขยํ กโรติ เว;

ตสฺมา ตํ อติ-ภุตฺตึว,ปริหเรยฺย ปณฺฑิโต.

အလွန်အကျွံ စားခြင်းသည် ရောဂါ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး အသက်ကို တိုစေတတ်သည်မှာ ဧကန်မုချဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိသည် ထိုသို့ အလွန်အကျွံ စားခြင်းကို ဝေးဝေးရှောင်ရာ၏။

๒๔๒.

၂၄၂။

อ-ชิณฺเณ [Pg.435] โภชนํ วิสํ,ทุลฺลทฺเธ อ-วิจารเก;

ชิณฺเณ สุ-ลทฺเธ วิจาเร,น วชฺชํ สพฺพ-โภชนํ.

အစာမကြေသေးဘဲ စားအပ်သော အစာသည်လည်းကောင်း၊ မတရားသဖြင့် ရအပ်သော အစာသည်လည်းကောင်း၊ ဆင်ခြင်ခြင်းမရှိဘဲ စားအပ်သော အစာသည်လည်းကောင်း အဆိပ်နှင့်တူ၏။ အစာကြေညက်ပြီးမှ စားခြင်း၊ တရားသဖြင့် ရရှိခြင်း၊ ဆင်ခြင်၍ စားခြင်းရှိသော် အလုံးစုံသော အစာသည် အပြစ်မရှိပေ။

๒๔๓.

၂၄၃။

จตฺตาโร [Pg.437] ปญฺจ อาโลเป,อาภุตฺวา อุทกํ ปิเว;

อลํ ผาสุ-วิหาราย;

ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโน.

လေးလုတ် ငါးလုတ်ခန့် အလိုရှိသေးစဉ် စားခြင်းကို ရပ်ဆိုင်း၍ ရေသောက်ရာ၏။ ဤသို့ ပြုခြင်းသည် ကိလေသာကို တိုက်ဖျက်ရန် စိတ်စေတနာ ထက်သန်သော ရဟန်းအတွက် မျှတချမ်းသာစွာ နေထိုင်ရန် လုံလောက်ပေ၏။

๒๔๔.

၂၄၄။

มนุชสฺส [Pg.438] สทา สติมโต,มตฺตํ ชานโต ลทฺธ-โภชนํ;

ตนุกสฺส ภวนฺติ เวทนา,สนิกํ ชีรติ อายุ ปาลยํ.

အမြဲမပြတ် သတိရှိလျက် ရရှိသော အစားအစာ၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိသောသူအား ဝေဒနာတို့သည် ပါးလွှာကုန်၏၊ အစာသည် ဖြည်းဖြည်းချင်း ကြေညက်၍ အသက်ကို စောင့်ရှောက်ကာ အသက်ရှည်စေ၏။

๒๔๕.

၂၄၅။

ครูนํ [Pg.440] อฑฺฒ-โสหิจฺจํ,ลหูนํ นาติ-กิตฺติยา;

มตฺตา-ปมาณํ นิทฺทิฏฺฐํ,สุขํ ชีรติ ตาวตา.

ကြေခဲသော အစားအစာတို့ကို ဝမ်းဝရုံမျှသာ စားခြင်း၊ ကြေလွယ်သော အစားအစာတို့ကို အလွန်အကျွံ မစားခြင်းဟူသော အတိုင်းအရှည် ပမာဏကို ညွှန်ပြတော်မူအပ်၏။ ထိုအတိုင်းအရှည်အတိုင်း စားခြင်းဖြင့် ချမ်းသာစွာ အသက်ရှင်နိုင်၏။

๒๔๖.

၂၄၆။

โตยาภาเว [Pg.441] ปิปาสตฺตา,ขณา ปาเณหิ มุจฺจเต;

ตสฺมา สพฺพาสุวตฺถาสุ,เทยฺยํ วารึ ปิปาสเย.

ရေမရှိသဖြင့် ရေငတ်မွတ်သောအခါ ခဏချင်းအတွင်း အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ပေ၏။ ထို့ကြောင့် အရပ်ခပ်သိမ်း၊ အခြေအနေခပ်သိမ်းတို့၌ ရေငတ်နေသောသူအား ရေကို လှူဒါန်းရာ၏။

๒๔๗.

၂၄၇။

สีโตทกํ [Pg.442] ปโย ขุทฺทํ,ฆตเมเกกโส ทฺวิโส;

ติสฺโส สมคฺคมถ วา,ปเค ปิตํ ยุวตฺตทํ.

ရေအေး၊ နို့ရည်၊ ပျားရည်၊ ထောပတ်တို့ကို တစ်မျိုးစီသော်လည်းကောင်း၊ နှစ်မျိုးတွဲ၍သော်လည်းကောင်း၊ သုံးမျိုးစုံလင်စွာသော်လည်းကောင်း နံနက်စောစော သောက်သုံးခြင်းသည် ပျိုမြစ်နုပျိုမှုကို ပေးတတ်၏။

๒๔๘.

၂၄၈။

อนฺนํ [Pg.444] พฺรหฺมา รเส วิณฺหุ,ภุตฺเต เจว มเหสโร;

เอวํ ญตฺวาตุ โย ภุญฺเช,อนฺน-โทสํ น ลิมฺปเต.

အစာအာဟာရသည် ဗြဟ္မဖြစ်၏၊ အရသာသည် ဗိဿနိုးဖြစ်၏၊ စားသုံးသူသည် သိဝမင်းကြီး (မဟေသရ) ဖြစ်၏။ ဤသို့ သိရှိနားလည်၍ စားသုံးသောသူသည် အစားအစာ၏ အပြစ်တို့ဖြင့် မလိမ်းကျံပေ။

๒๔๙.

၂၄၉။

กตฺติกสฺสนฺติโม [Pg.445] ภาโค,ยํ จาโท มิค-มาสโช;

ตาวุโภ ยม-ทาฐาขฺโย,ลฆฺวาหาโรว ชีวติ.

တန်ဆောင်မုန်းလ၏ နောက်ဆုံးအပိုင်းနှင့် နတ်တော်လ၏ ရှေးဦးအပိုင်းဖြစ်သော ထိုနှစ်လတို့သည် ယမမင်း၏ အစွယ် (သေမင်း၏ အစွယ်) မည်ကုန်၏။ ထိုကာလ၌ ပေါ့ပါးသော အစားအစာကို စားသုံးသူသည်သာ ဘေးကင်းစွာ အသက်ရှင်နိုင်၏။

๒๕๐.

၂၅၀။

สตฺถานุกุล-จริยา[Pg.447],จิตฺตญฺญาวสวตฺตินา;

พุทฺธิ-รกฺขิลิตตฺเถน,ปริปุณฺณํ รสายนํ.

ဆေးကျမ်းနှင့်အညီ ကျင့်ခြင်း၊ မိမိစိတ်ကို နိုင်နင်းခြင်း၊ ပညာဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဟူသော ဤအကျင့်သည် ပြည့်စုံသော အသက်ရှည်ဆေး (ဓာတ်ဆေး) ပင် ဖြစ်၏။

๒๕๐.

၂၅၀။

อ-ชาติยา [Pg.448] อ-ชาตานํ,ชาตานํ วินิวตฺติยา;

โรคานํ โย วิธิ ทิฏฺโฐ,ตํ สุขตฺถี สมาจเร.

မဖြစ်သေးသော ရောဂါများ မဖြစ်ပေါ်လာစေရန်နှင့် ဖြစ်ပြီးသော ရောဂါများ ပျောက်ကင်းသွားစေရန် ညွှန်ပြအပ်သော ဆေးကုသခြင်းနည်းစနစ်ကို ချမ်းသာကို လိုလားသောသူသည် ကျင့်သုံးရာ၏။

๒๕๒.

၂၅၂။

อาโรคฺยํ [Pg.449] ปรมา ลาภา,สนฺตุฏฺฐิ ปรมํ ธนํ;

วิสฺสาสา ปรมา ญาติ,นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ.

အနာရောဂါကင်းခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးသော လာဘ်ဖြစ်၏၊ ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးသော ဥစ္စာဖြစ်၏၊ ချစ်ကျွမ်းဝင်ခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးသော ဆွေမျိုးဖြစ်၏၊ နိဗ္ဗာန်သည် အမြတ်ဆုံးသော ချမ်းသာဖြစ်၏။

ปกิณฺณก-นิทฺเทส

ပကိဏ္ဏကနိဒ္ဒေသ

๒๕๓.

၂၅၃။

กุมุทํ [Pg.460] โก ปโพธยิ,นาโถ รวินฺทุ ปณฺฑิโต;

กมลํ โก กุมุทํ โก,นรปํ โก ปโพธยิ.

ကြာဖြူကို အဘယ်သူသည် ပွင့်စေသနည်း။ (အဖြေကား) လမင်းတည်း။ နေမင်း၊ လမင်း၊ ပညာရှိတို့သည် ကိုးကွယ်ရာအရှင် ဖြစ်ကုန်၏။ ကြာနီကို နေမင်းသည်လည်းကောင်း၊ ကြာဖြူကို လမင်းသည်လည်းကောင်း၊ လူတို့၏အရှင် (မင်း) ကို ပညာရှိသည်လည်းကောင်း နိုးကြား (ပွင့်စေ) ကုန်၏။

๒๕๔.

၂၅၄။

จิตฺเตน [Pg.462] นิยฺยติ โลโก,จิตฺเตน ปริกสฺสติ;

จิตฺตสฺส เอก-ธมฺมสฺส,สพฺเพว วสมนฺวคู.

လောကကို စိတ်သည် ဆောင်အပ်၏၊ စိတ်သည် ဆွဲငင်အပ်၏၊ တစ်ခုတည်းသော တရားဖြစ်သော စိတ်၏ အလိုသို့ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့သည် အစဉ်လိုက်ကြရကုန်၏။

๒๕๕.

၂၅၅။

สมโณ [Pg.464] ราชานุราชา,เสนาปติ มหา-มตฺโต;

ธมฺมฏฺโฐ ปณฺฑิโต ทิสฺวา,ปจฺจกฺขตฺถํ น การิยา.

ရဟန်း၊ မင်း၊ မင်းညီမင်းသား၊ စစ်သူကြီး၊ အမတ်ကြီး၊ တရားသဖြင့် စီရင်တတ်သော ပညာရှိတို့ကို မြင်လျှင် မျက်မှောက်၌ မဖွယ်မရာသော အမှုကို မပြုရာ။

๒๕๖.

၂၅၆။

ทีโป [Pg.465] นว-ทิสํ เตโช,น เหฏฺฐา จ ตถา สกํ;

ปร-วชฺชํ วิทู ปสฺเส,สก-วชฺชํปิ ปสฺสตุ.

ဆီမီးသည် အရပ်မျက်နှာ ကိုးခုတို့၌ တောက်ပသော်လည်း အောက်ခြေနှင့် မိမိကိုယ်၌ မတောက်ပနိုင်သကဲ့သို့၊ ပညာရှိသည် သူတပါး၏ အပြစ်ကို မြင်သကဲ့သို့ မိမိ၏ အပြစ်ကိုလည်း မြင်ရာ၏။

๒๕๗.

၂၅၇။

ส-ผลํ [Pg.467] ปณฺฑิโต โลเก,ส-การณํ วจํ ภเณ;

อ-การณํผลํ พาโล,อิทํ อุภย-ลกฺขณํ.

လောက၌ ပညာရှိသည် အကျိုးရှိသော၊ အကြောင်းနှင့်တကွသော စကားကို ပြောဆိုရာ၏။ လူမိုက်သည် အကြောင်းအကျိုးမရှိသော စကားကို ပြောဆိုရာ၏။ ဤသည်ကား နှစ်ဦးတို့၏ ကွဲပြားသော လက္ခဏာတည်း။

๒๕๘.

၂၅၈။

ตสฺส [Pg.468] วาจาย ชาเนยฺย,กุฏิลํ พาล-ปณฺฑิตํ;

วาจา-รูปํ มิตฺตํ กเร,วาจา-รูปํ ธุวํ ชเห.

ထိုသူ၏ ပြောဆိုသော စကားဖြင့် ကောက်ကျစ်သော လူမိုက်နှင့် ဖြောင့်မတ်သော ပညာရှိကို သိအပ်၏။ စကားအရာ၌ ကောင်းသောသူကို အဆွေခင်ပွန်း ပြုရာ၏။ စကားအရာ၌ မကောင်းသောသူကို စင်စစ် စွန့်ရာ၏။

๒๕๙.

၂၅၉။

ทุจฺจินฺติตสฺส [Pg.470] จินฺตา จ,ทุพฺภาสิตสฺส ภาสนา;

ทุกฺกมฺมสฺส กตญฺจาติ,เอตํ พาลสฺส ลกฺขณํ.

မကောင်းသဖြင့် ကြံစည်အပ်သော အကြံကို ကြံစည်ခြင်း၊ မကောင်းသဖြင့် ပြောဆိုအပ်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း၊ မကောင်းသဖြင့် ပြုအပ်သော အမှုကို ပြုခြင်း၊ ဤသည်ကား လူမိုက်၏ လက္ခဏာတည်း။

๒๖๐.

၂၆၀။

สุ-จินฺติตสฺส [Pg.471] จินฺตา จ,สุ-ภาสิตสฺส ภาสนา;

สุ-กมฺมสฺส กตญฺจาติ,เอตํ ธีรสฺส ลกฺขณํ.

ကောင်းစွာ ကြံစည်အပ်သော အကြံကို ကြံစည်ခြင်း၊ ကောင်းစွာ ပြောဆိုအပ်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း၊ ကောင်းစွာ ပြုအပ်သော အမှုကို ပြုခြင်း၊ ဤသည်ကား ပညာရှိ၏ လက္ခဏာတည်း။

๒๖๑.

၂၆၁။

อ-นยํ [Pg.473] นยติ ทุมฺเมโธ,อ-ธุรายํ นิ-ยุญฺชติ;

ทุนฺนโย เสยฺยโส โหติ,สมฺมา วุตฺโต ปกุปฺปติ;

วินยํ โส น ชานาติ,สาธุ ตสฺส อ-ทสฺสนํ.

ပညာမရှိသော လူမိုက်သည် အကျိုးမဲ့ကို ဆောင်တတ်၏၊ ဝန်မဟုတ်သော (မသင့်လျော်သော) အမှု၌ ယှဉ်စေတတ်၏၊ မကောင်းသော သွန်သင်မှုကို မြတ်၏ဟု ထင်တတ်၏၊ ကောင်းစွာ ဆုံးမသော်လည်း အမျက်ထွက်တတ်၏၊ ဆုံးမခြင်း စည်းကမ်းကို မသိ၊ ထိုလူမိုက်ကို မမြင်ရခြင်းသည် ကောင်း၏။

๒๖๒.

၂၆၂။

นยํ [Pg.476] นยติ เมธาวี,อ-ธุรายํ น ยุญฺชติ;

สุ-นโย เสยฺยโส โหติ,สมฺมา วุตฺโต น กุปฺปติ;

วินยํ โส ปชานาติ,สาธุ เตน สมาคโม.

ပညာရှိသည် အကျိုးရှိရာကို ဆောင်တတ်၏၊ ဝန်မဟုတ်သော (မသင့်လျော်သော) အမှု၌ မယှဉ်စေတတ်၊ ကောင်းသော သွန်သင်မှုကို မြတ်၏ဟု ထင်တတ်၏၊ ကောင်းစွာ ဆုံးမသော်လည်း အမျက်မထွက်တတ်၊ ဆုံးမခြင်း စည်းကမ်းကို ကောင်းစွာသိ၏၊ ထိုပညာရှိနှင့် ပေါင်းဖော်ရခြင်းသည် ကောင်း၏။

๒๖๓.

၂၆၃။

อ-นายกา [Pg.479] วินสฺสนฺติ,นสฺสนฺติ พหุ-นายกา;

ถี-นายกา วินสฺสนฺติ,นสฺสนฺติ สุสุ-นายกา.

ခေါင်းဆောင် မရှိသောသူတို့သည် ပျက်စီးတတ်ကုန်၏၊ ခေါင်းဆောင် များသောသူတို့သည်လည်း ပျက်စီးတတ်ကုန်၏၊ မိန်းမ ခေါင်းဆောင်သောသူတို့သည်လည်း ပျက်စီးတတ်ကုန်၏၊ သူငယ် ခေါင်းဆောင်သောသူတို့သည်လည်း ပျက်စီးတတ်ကုန်၏။

๒๖๔.

၂၆၄။

เชฏฺโฐ [Pg.481] กมฺเมสุ นีจานํ,ชานํชานํว อาจเร;

อ-ชาเนวํ กเร ชานํ,นีโจ เอติ ภยํ ปิยํ.

ယုတ်ညံ့သောသူတို့၏ အမှုကိစ္စတို့၌ အကြီးအကဲသည် သိလျက်ပင် လျစ်လျူရှု၍ ပြုမူရာ၏။ သိပါလျက်နှင့် မသိသကဲ့သို့ ပြုလုပ်လျှင် ယုတ်ညံ့သောသူသည် မိမိချစ်အပ်သော အရာ၌ ဘေးရန်ကို ပြုတတ်၏။

๒๖๕.

၂၆၅။

กมฺมํ [Pg.482] ทุชฺชน-สารุปฺปํ,ทุธา สุชน-สารุปฺปํ;

ทุชฺชนํ เตสุ ทุกฺกมฺเม,สุ-กมฺเม สุชนํ อิจฺเฉ.

ယုတ်မာသောသူနှင့် လျော်သော အမှု၊ သူတော်ကောင်းနှင့် လျော်သော အမှု ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ ယုတ်မာသောသူကို ထိုမကောင်းသော အမှု၌လည်းကောင်း၊ သူတော်ကောင်းကို ကောင်းသော အမှု၌လည်းကောင်း အလိုရှိအပ်၏။

๒๖๖.

၂၆၆။

ปณฺฑิโต [Pg.484] เวรี พาโล จ,ทุชฺชโย พาล-เวริโต;

ปณฺฑิตํ-เวรี ปมาเทน,น ตํ ชโย หิ สพฺพทา.

ပညာရှိ ရန်သူနှင့် လူမိုက် ရန်သူတို့တွင် လူမိုက် ရန်သူကို အောင်နိုင်ခဲ၏။ ပညာရှိ ရန်သူကိုမူ မေ့လျော့ခြင်းဖြင့် အောင်နိုင်၏၊ သို့သော် အခါခပ်သိမ်းမူ အောင်နိုင်သည်မဟုတ်။

๒๖๗.

၂၆၇။

คุยฺหสฺส [Pg.485] หิ คุยฺหเมว สาธุ,น หิ คุยฺหสฺส ปสตฺถมาวิ-กมฺมํ;

อ-นิปฺผนฺนตาย สเหยฺย ธีโร,นิปฺผนฺนตฺโถว ยถา-สุขํ ภเณยฺย.

လျှို့ဝှက်အပ်သော အမှုကို လျှို့ဝှက်ခြင်းသည်သာ ကောင်း၏။ လျှို့ဝှက်အပ်သောအမှုကို ထင်ရှားစွာ ပြုခြင်းကို မချီးမွမ်းအပ်။ အမှုမပြီးစီးသေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ပညာရှိသည် သည်းခံရာ၏၊ အမှုပြီးစီးသောအခါ၌မူကား အလိုရှိတိုင်း ချမ်းသာစွာ ပြောဆိုရာ၏။

๒๖๘.

၂၆၈။

คุยฺหมตฺถํ [Pg.486] น วิวเรยฺย,รกฺเขยฺย นํ ยถา นิธึ;

น หี ปาตุกโต สาธุ,คุยฺโห อตฺโถ ปชานตา.

လျှို့ဝှက်အပ်သော အကြောင်းအရာကို မဖော်ပြရာ၊ ထိုလျှို့ဝှက်ချက်ကို ရွှေအိုးကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်ရာ၏။ သိတတ်သောသူသည် လျှို့ဝှက်အပ်သော အရာကို ထင်ရှားအောင် ပြုခြင်းသည် မကောင်း။

๒๖๙.

၂၆၉။

ถิยา [Pg.487] คุยฺหํ น สํเสยฺย,อ-มิตฺตสฺส จ ปณฺฑิโต;

โย จามิเสน สํหีโร,หทย-ตฺเถโน จ โย นโร.

ပညာရှိသည် လျှို့ဝှက်ချက်ကို မိန်းမအားလည်းကောင်း၊ ရန်သူအားလည်းကောင်း၊ တံစိုးလက်ဆောင်ဖြင့် ဖြားယောင်းအပ်သော သူအားလည်းကောင်း၊ နှလုံးသားကို ခိုးယူတတ်သော (လျှို့ဝှက်ချက်ကို နှိုက်ယူတတ်သော) သူအားလည်းကောင်း မပြောကြားရာ။

๒๗๐.

၂၇၀။

วิวิจฺจ [Pg.489] ภาเสยฺย ทิวา รหสฺสํ,รตฺตึ คิรํ นาติ-เวลํ ปมุญฺเจ;

อุปสฺสุติกา หิ สุณนฺติ มนฺตํ,ตสฺมา หิ มนฺโต ขิปฺปมุเปติ เภทํ.

နေ့အခါ၌ ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်၌ လျှို့ဝှက်ချက်ကို ပြောဆိုရာ၏။ ညဉ့်အခါ၌မူကား စကားသံကို အလွန်ကျယ်စွာ မမြွက်ဆိုရာ။ ချောင်းမြောင်းနားထောင်သူတို့သည် လျှို့ဝှက်ချက်ကို ကြားတတ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် တိုင်ပင်ချက် (လျှို့ဝှက်ချက်) သည် လျင်မြန်စွာ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်တတ်၏။

๒๗๑.

၂၇၁။

น [Pg.491] ปกาสติ คุยฺหํ โย,โส คุยฺหํ ปฏิคุยฺหติ;

ภเยสุ น ชเห กิจฺเจ,สุ-มิตฺโตนุจโร ภเว.

အကြင်သူသည် လျှို့ဝှက်ချက်ကို မဖော်ပြ၊ သူတပါး၏ လျှို့ဝှက်ချက်ကိုလည်း လုံခြုံစွာ ဖုံးကွယ်တတ်၏၊ ဘေးရန်ကြုံသော အခါ၌လည်းကောင်း၊ အမှုကိစ္စ ရှိသောအခါ၌လည်းကောင်း စွန့်ပစ်၍ မသွား၊ ထိုသူသည် အစဉ်လိုက်ပါတတ်သော အဆွေခင်ပွန်းကောင်း ဖြစ်၏။

๒๗๒.

၂၇၂။

กโรติ [Pg.492] ทุกฺกรํ สาธุํ,อุชุํ ขมติ ทุกฺขมํ;

ทุทฺททํ สามํ ททาติ,โย สุ-มิตฺโต หเว ภเว.

ပြုနိုင်ခဲသော အမှုကို ကောင်းစွာ ပြုတတ်၏၊ ဖြောင့်မတ်၏၊ သည်းခံနိုင်ခဲသော ဆင်းရဲကို သည်းခံတတ်၏၊ ပေးနိုင်ခဲသော အရာကို ကိုယ်တိုင် ပေးတတ်၏၊ ထိုသို့သော သူသည် စင်စစ် အဆွေခင်ပွန်းကောင်း ဖြစ်၏။

๒๗๓.

၂၇၃။

ปิย-วาจา [Pg.494] สทา มิตฺโต,ปิย-วตฺถุํ น ยาจนา;

อิจฺฉาคเตน ทาเนน,สุ-ทฬฺโห สุ-ปฺปิโย หเว;

ตทงฺคโต จ หีเนน,อ-ปฺปิโย ภิชฺชโน ภเว.

အစဉ်သဖြင့် ချစ်ဖွယ်သော စကားကို ဆိုတတ်သောသူသည် အဆွေခင်ပွန်းတည်း၊ ချစ်အပ်သော ပစ္စည်းဝတ္ထုကို မတောင်းအပ်။ လိုလားအပ်သော အရာကို ပေးကမ်းခြင်းဖြင့် အလွန်ခိုင်မြဲသော၊ အလွန်ချစ်ခင်သောသူ ဖြစ်ရာ၏။ ထိုမျှမက ယုတ်ညံ့သော တောင်းရမ်းခြင်းသို့ ရောက်လျှင် မချစ်မနှစ်သက်ခြင်း၊ ကွဲပြားခြင်း ဖြစ်တတ်၏။

๒๗๔.

၂၇၄။

เทหีติ [Pg.496] ยาจเน หิรี,สิรี จ กาย-เทวตา;

ปลายนฺติ สิริจฺฉิโต,น ยาเจ ปร-สนฺตกํ.

‘ပေးပါ’ ဟု တောင်းရမ်းသောအခါ ရှက်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ကျက်သရေနှင့်တကွ ကိုယ်စောင့်နတ်တို့သည်လည်းကောင်း ထွက်ပြေးတတ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ကျက်သရေကို လိုလားသောသူသည် သူတပါး၏ ဥစ္စာကို မတောင်းရမ်းရာ။

๒๗๕.

၂၇၅။

สฺวาโน [Pg.497] ลทฺธาน นิมฺมํสํ,อฏฺฐึ ตุฏฺโฐ ปโมทติ;

สกนฺติกํ มิคํ สีโห,หิตฺวา หตฺถึนุธาวติ.

ခွေးသည် အသားမရှိသော အရိုးကို ရလျှင်ပင် ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာ ဖြစ်တတ်၏။ ခြင်္သေ့သည်မူကား မိမိအနီး၌ ရှိသော သမင်ကို စွန့်၍ ဆင်ကို လိုက်တတ်၏။

๒๗๖.

၂၇၆။

เอวํ [Pg.499] ฉนฺทานุรูเปน,ชโน อาสีสเต ผลํ;

มหา ฉนฺทา มหนฺตํว,หีนํว หีน-ฉนฺทกา.

ထို့အတူ လူတို့သည် မိမိတို့၏ အလိုဆန္ဒနှင့် လျော်စွာ အကျိုးရလဒ်ကို တောင့်တတတ်ကြကုန်၏။ ကြီးမြတ်သော အလိုဆန္ဒရှိသူတို့သည် ကြီးမြတ်သော အကျိုးကိုလည်းကောင်း၊ ယုတ်ညံ့သော အလိုဆန္ဒရှိသူတို့သည် ယုတ်ညံ့သော အကျိုးကိုလည်းကောင်း တောင့်တကြကုန်၏။

๒๗๗.

၂၇၇။

นานา-ฉนฺทา [Pg.501] มหาราช,เอกาคาเร วสามเส;

อหํ คาม-วรํ อิจฺเฉ,พฺราหฺมณี จ ควํ สตํ.

မြတ်သောမင်းကြီး... အကျွန်ုပ်တို့သည် ဆန္ဒအမျိုးမျိုးရှိကြကုန်လျက် အိမ်တစ်လုံးတည်း၌ အတူတူ နေကြကုန်၏။ အကျွန်ုပ်သည် မြတ်သောရွာကို အလိုရှိ၏၊ ပုဏ္ဏားမသည် နွားမတစ်ရာကို အလိုရှိ၏။

๒๗๘.

၂၇၈။

ปุตฺโต [Pg.502] จ อาชญฺญ-รถํ,กญฺญา จ มณิ-กุณฺฑลํ;

ยา เจสา ปุณฺณกา ชมฺมี,อุชุกฺขลํภิ-กงฺขติ.

သားသည် သိန္ဓောမြင်းကသော ရထားကို အလိုရှိ၏၊ သမီးသည် ပတ္တမြားနားတောင်းကို အလိုရှိ၏၊ ယုတ်ညံ့သော အမျိုးသမီးဖြစ်သော ဤပုဏ္ဏကာမသည် ဆုံကို တောင့်တ၏။

๒๗๙.

၂၇၉။

ฐานํ [Pg.504] มิตฺเต ธเน กมฺเม,สตุสฺสาเห สุ-ลพฺภิตํ;

ตํ ทฬฺหํ ทุกฺกรํ กเร,ปญฺญา-สติ-สมาธินา.

ရာထူးဌာန၊ အဆွေခင်ပွန်း၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာတို့ကို လုံ့လဝီရိယရှိသောသူသည် လွယ်ကူစွာ ရနိုင်၏။ ထိုမြဲမြံသော၊ ပြုနိုင်ခဲသော အမှုကို ပညာ၊ သတိ၊ သမာဓိတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ရာ၏။

๒๘๐.

၂၈၀။

เภสชฺเช [Pg.505] วิหิเต สุทฺธ,พุทฺธาทิ-รตนตฺตเย;

ปสาทมาจเร นิจฺจํ,สชฺชเน ส-คุเณปิ จ.

သန့်ရှင်းသော ဆေးဝါး၌လည်းကောင်း၊ ဘုရားအစရှိသော ရတနာသုံးပါး၌လည်းကောင်း၊ ဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော သူတော်ကောင်းတို့၌လည်းကောင်း အမြဲမပြတ် ကြည်ညိုခြင်းကို ပြုရာ၏။

๒๘๑.

၂၈၁။

ราชา [Pg.507] รฏฺเฐน ธาตุโส,พาโล ปาเปหิ ทุมฺมโน,อลงฺกาเรน อิตฺถีปิ,กาเมหิ จ น ตปฺปติ.

မင်းသည် တိုင်းပြည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ လူမိုက်သည် မကောင်းမှုတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မိန်းမသည် တန်ဆာဖြင့်လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါသည် ကာမဂုဏ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း မရောင့်ရဲနိုင်။

๒๘๒.

၂၈၂။

อปฺปิจฺโฉ [Pg.508] จ ธุตงฺเคน,อารทฺโธ วีริเยน หิ;

วิสารโท ปริสาย,ปริจฺจาเคน ทายโก;

สวเนน สุ-ธมฺมํปิ,น ตปฺปติว ปณฺฑิโต.

အလိုနည်းသောသူသည် ဓုတင်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ လုံ့လရှိသောသူသည် ဝီရိယဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရဲရင့်သောသူသည် ပရိသတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အလှူဒါယကာသည် စွန့်ကြဲခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပညာရှိသည် သူတော်ကောင်းတရားကို နာယူခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း မရောင့်ရဲနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

๒๘๓.

၂၈၃။

เชฏฺฐสฺส [Pg.510] สิตํ หสิตํ,มชฺฌสฺส มธุรสฺสรํ;

โลเก อํส-สิโร-กมฺปํ,ชมฺมสฺส อป-หสฺสิตํ;

เอเตสํ อติ-หสฺสิตํ,หาโส โหติ ยถากฺกมํ.

လောက၌ မြတ်သောသူ၏ ရယ်ခြင်းသည် ပြုံးရုံမျှသာ ဖြစ်၏။ အလတ်စားဖြစ်သောသူ၏ ရယ်ခြင်းသည် သာယာသော အသံဖြင့် ရယ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ယုတ်ညံ့သောသူ၏ ရယ်ခြင်းသည် ပုခုံးနှင့် ဦးခေါင်းကို လှုပ်၍လည်းကောင်း၊ အလွန်အကျွံ အော်ဟစ်၍လည်းကောင်း ရယ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ဤသို့ ရယ်ခြင်းတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

๒๘๔.

၂၈၄။

นตฺถิ [Pg.513] ทุฏฺเฐ นโย อตฺถิ,น ธมฺโม น สุ-ภาสิตํ;

นิกฺกมํ ทุฏฺเฐ ยุญฺเชยฺย,โส หิ สพฺภึ น รญฺชติ.

ပြစ်မှားတတ်သော (စိတ်ဆိုးတတ်သော) သူ၌ နည်းလမ်းမရှိ၊ တရားမရှိ၊ ကောင်းစွာ ပြောဆိုခြင်းမရှိ။ ထိုပြစ်မှားတတ်သောသူ၌ ကြိုးစားအားထုတ်မှုကို မယှဉ်အပ်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုသူသည် သူတော်ကောင်းတို့နှင့် မမွေ့လျော်သောကြောင့်တည်း။

๒๘๕.

၂၈၅။

ทุลฺลภํ [Pg.515] ปกตึ วาจํ,ทุลฺลโภ เขมโก สุโต;

ทุลฺลภา สทิสี ชายา,ทุลฺลโภ ส-ชโน ปิโย.

ဖြောင့်မတ်သော စကားကို ဆိုခြင်းသည် ခဲယဉ်း၏။ ဘေးကင်းအောင် ပြုတတ်သော သားသည် ခဲယဉ်း၏။ စိတ်တူကိုယ်တူရှိသော ဇနီးသည် ခဲယဉ်း၏။ ချစ်မြတ်နိုးအပ်သော ဆွေမျိုးသည် ခဲယဉ်း၏။

๒๘๖.

၂၈၆။

ธโช [Pg.516] รถสฺส ปญฺญาณํ,ธูโม ปญฺญาณมคฺคิโน;

ราชา รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ,ภตฺตา ปญฺญาณมิตฺถิยา.

တံခွန်သည် ရထား၏ အမှတ်အသား ဖြစ်၏။ မီးခိုးသည် မီး၏ အမှတ်အသား ဖြစ်၏။ မင်းသည် တိုင်းပြည်၏ အမှတ်အသား ဖြစ်၏။ လင်သည် မိန်းမ၏ အမှတ်အသား ဖြစ်၏။

๒๘๗.

၂၈၇။

ทุนฺนาริยา [Pg.518] กุลํ สุทฺธํ,ปุตฺโต นสฺสติ ลาลนา;

สมิทฺธิ อ-นยา พนฺธุ,ปวาสา มทนา หิรี.

ယုတ်မာသော မိန်းမကြောင့် စင်ကြယ်သော အမျိုးသည် ပျက်စီးတတ်၏။ အလိုလိုက်လွန်းသဖြင့် သားသည် ပျက်စီးတတ်၏။ လမ်းမှားခြင်းကြောင့် စည်းစိမ်သည် ပျက်စီးတတ်၏။ တပါးပြည်၌ နေခြင်းကြောင့် ဆွေမျိုးသည် ပျက်စီးတတ်၏။ မူးယစ်ရူးသွပ်ခြင်းကြောင့် အရှက်တရားသည် ပျက်စီးတတ်၏။

๒๘๘.

၂၈၈။

มาตา [Pg.520] ปิตา จ ปุตฺตานํ,โนวาเท พหุ-สาสนฺนํ;

ปณฺฑิตา มาตโร อปฺปํ,วเทยฺยุํ วชฺช-ทีปนํ.

မိဘတို့သည် သားသမီးတို့အား များစွာ ဆုံးမခြင်းကို မပြုရာ။ ပညာရှိသော မိခင်တို့သည် အပြစ်ကို ပြဆိုသော စကားကို အနည်းငယ်သာ ပြောဆိုရာ၏။

๒๘๙.

၂၈၉။

ลาฬเย [Pg.522] ปญฺฉ-วสฺสานิ,ทส-วสฺสานิ ตาฬเย;

ปตฺเต ตุ โสฬเส วสฺเส,ปุตฺตํ มิตฺตํวทาจเร.

သားကို ငါးနှစ်တိုင်အောင် အလိုလိုက်ရာ၏၊ တစ်ဆယ်နှစ်တိုင်အောင် ဆုံးမပဲ့ပြင်ရာ၏။ တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ၌မူကား သားကို အဆွေခင်ပွန်းကဲ့သို့ ကျင့်ရာ၏။

๒๙๐.

၂၉၀။

ลาลเน [Pg.523] ธีตรํ โทสา,ปาลเน พหโว คุณา;

ธีตุยา กิริยํ นิจฺจํ,ปสฺสนฺตุ สุฏฺฐุ มาตโร.

သမီးကို အလိုလိုက်ခြင်း၌ အပြစ်တို့သည် ရှိကုန်၏။ စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းခြင်း၌မူကား အကျိုးကျေးဇူးများစွာ ရှိကုန်၏။ ထို့ကြောင့် မိခင်တို့သည် သမီး၏ အပြုအမူကို အမြဲမပြတ် ကောင်းစွာ ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ရာ၏။

อิติ [Pg.525] ปกิณฺณก-นิทฺเทโส นาม

ဤသို့လျှင် ပကိဏ္ဏကနိဒ္ဒေသ ပြီး၏။

สตฺตมา ปริจฺเฉโท.

သတ္တမပိုင်း။

สีล-นิทฺเทส

သီလနိဒ္ဒေသ

๒๙๑.

၂၉၁။

ปมาทํ [Pg.526] ภยโต ทิสฺวา,อ-ปฺปมาทญฺจ เขมโต;

ภาเวถ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ,เอสา พุทฺธานุสาสนี.

မေ့လျော့ခြင်းကို ဘေးဟူ၍လည်းကောင်း၊ မမေ့လျော့ခြင်းကို ဘေးကင်းရာဟူ၍လည်းကောင်း ရှုမြင်၍၊ အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော မဂ်ကို ပွားများကြကုန်လော့။ ဤသည်ကား ဘုရားရှင်တို့၏ အဆုံးအမတော် ဖြစ်ပေ၏။

๒๙๒.

၂၉၂။

หีเนน [Pg.528] พฺรหฺม-จริเยน,ขตฺติเย อุปปชฺชติ;

มชฺฌิเมน จ เทวตฺตํ,อุตฺตเมน วิ-สุชฺฌติ.

ယုတ်ညံ့သော မြတ်သောကျင့်ဝတ် (ဗြဟ္မစရိယ) ကြောင့် မင်းမျိုး၌ ဖြစ်ရ၏။ အလတ်စား မြတ်သောကျင့်ဝတ်ကြောင့် နတ်အဖြစ်သို့ ရောက်ရ၏။ မွန်မြတ်သော မြတ်သောကျင့်ဝတ်ကြောင့် စင်ကြယ်ရ၏။

ก.

က။

นคเร [Pg.532] พนฺธุมติยา,พนฺธุมา นาม ขตฺติโย;

ทิวเส ปุณฺณมาย โส,อุปคจฺฉิ อุโปสถํ.

ဗန္ဓုမတီမြို့၌ ဗန္ဓုမအမည်ရှိသော မင်းသည် လပြည့်နေ့ဝယ် ဥပုသ်သီလ ဆောက်တည်ရန် ဆည်းကပ်ခဲ့၏။

ข.

ခ။

อหํ เตน สมเยน,คุมฺภ-ทาสี อหํ ตหึ;

ทิสฺวา ส-ราชกํ เสนํ,เอวาหํ จินฺตยึ ตทา.

ငါသည် ထိုစဉ်အခါက ထိုမြို့၌ ရေခပ်ကျွန်မ ဖြစ်ခဲ့၏။ မင်းနှင့်တကွသော ဗိုလ်ခြေအပေါင်းကို မြင်၍ ထိုစဉ်အခါက ငါသည် ဤသို့ ကြံစည်မိ၏။

ค.

ဂ။

ราชาปิ [Pg.533] รชฺชํ ฉฏฺเฏตฺวา,อุปคจฺฉิ อุโปสถํ;

ส-ผลํ นูน ตํ กมฺมํ,ชน-กาโย ปโมทิโต.

မင်းကြီးသည်ပင်လျှင် မင်းစည်းစိမ်ကို စွန့်ပယ်၍ ဥပုသ်သီလ ဆောက်တည်ရန် ဆည်းကပ်တော်မူ၏။ ထိုဥပုသ်စောင့်သုံးသော ကံသည် စင်စစ် အကျိုးရှိပေလိမ့်မည်။ လူအပေါင်းသည်လည်း ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ရှိကြပေ၏။

ฆ.

ဃ။

โยนิโส [Pg.534] ปจฺจเวกฺขิตฺวา,ทุคฺคจฺจญฺจ ทลิทฺทตํ;

มานสํ สมฺปหํสิตฺวา,อุปคจฺฉิมุ โปสถํ.

ငါသည် ဆင်းရဲမွဲတေသော အဖြစ်ကို သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ ဆင်ခြင်၍ စိတ်ကို ရွှင်လန်းစေလျက် ဥပုသ်သီလ ဆောက်တည်ရန် ဆည်းကပ်ခဲ့၏။

ง.

င။

อหํ [Pg.535] อุโปสถํ กตฺวา,สมฺมา-สมฺพุทฺธสาสเน;

เตน กมฺเมน สุ-กเตน,ตาวตึสํ อคจฺฉหํ.

ငါသည် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌ ဥပုသ်သီလ ဆောက်တည်၍၊ ကောင်းစွာပြုအပ်သော ထိုကံကြောင့် တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ရောက်ခဲ့ရ၏။

จ.

စ။

ตตฺถ เม สุ-กตํ พฺยมฺหํ,อุพฺภ-โยชนมุคฺคตํ;

กูฏาคาร-วรูเปตํ,มหาสนสุ-ภูสิตํ.

ထိုနတ်ပြည်၌ ငါ့အား အမြင့်နှစ်ယူဇနာရှိသော ကောင်းစွာပြုအပ်သော ပြာသာဒ်သည် ရှိ၏။ ထိုပြာသာဒ်သည် မွန်မြတ်သော အထွတ်တပ်သော အိမ်တို့နှင့် ပြည့်စုံ၍ မြတ်သောနေရာထိုင်ခင်းတို့ဖြင့် ကောင်းစွာ တန်ဆာဆင်အပ်၏။

ฉ.

ဆ။

อจฺฉรา [Pg.536] สต-สหสฺสา,อุปติฏฺฐนฺติ มํ สทา;

อญฺเญ เทเว อติกฺกมฺม,อติโรจามิ สพฺพทา.

ငါ့ကို တစ်သိန်းသော နတ်သမီးတို့သည် အခါခပ်သိမ်း ခစားကြကုန်၏။ ငါသည် အခြားသော နတ်တို့ကို လွန်ဘိ၍ အခါခပ်သိမ်း အလွန်တင့်တယ် စိုပြည်၏။

ช.

ဇ။

จตุสฏฺฐิ-เทว-ราชูนํ[Pg.537],มเหสิตฺตมการยึ;

เตสฏฺฐิ-จกฺกวตฺตินํ,มเหสิตฺตมการยึ.

ခြောက်ဆယ့်လေးပါးသော နတ်မင်းတို့၏ မိဖုရားအဖြစ်ကို ပြုခဲ့ရဖူး၏။ ခြောက်ဆယ့်သုံးပါးသော စကြဝတ္တေးမင်းတို့၏ မိဖုရားအဖြစ်ကိုလည်း ပြုခဲ့ရဖူး၏။

ฌ.

ဈ။

สุวณฺณ-วณา [Pg.538] หุตฺวาน,ภเวสุ สํสรามหํ;

สพฺพตฺถ ปวรา โหมิ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

ငါသည် ဘဝတို့၌ ကျင်လည်ရသော် ရွှေအဆင်းနှင့်တူသော အဆင်းရှိသည်ဖြစ်၍၊ ခပ်သိမ်းသောအရပ်၌ မြတ်သူ ဖြစ်ရ၏။ ဤသည်ကား ဥပုသ်သီလ၏ အကျိုးဖြစ်ပေ၏။

ญ.

ည။

หตฺถิ-ยานํ อสฺส-ยานํ,รถ-ยานญฺจ สิวิกํ;

ลภามิ สพฺพเมตมฺปิ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

ဆင်ယာဉ်၊ မြင်းယာဉ်၊ ရထားယာဉ်နှင့် သံလျင်းယာဉ်တို့ကိုလည်း ရရှိ၏။ ဤအလုံးစုံသည်လည်း ဥပုသ်သီလ၏ အကျိုးဖြစ်ပေ၏။

ฏ.

ဋ။

โสณฺณ-มยํ [Pg.539] รูปิ-มยํ,อโถปิ ผลิกา-มยํ;

โลหิตงฺค-มยญฺเจว,สพฺพํ ปฏิลภามหํ.

ရွှေဖြင့်ပြီးသော အရံအတား နေရာဌာန၊ ငွေဖြင့်ပြီးသော အရံအတား နေရာဌာန၊ ဖန်ဖြင့်ပြီးသော အရံအတား နေရာဌာနနှင့် ပတ္တမြားနီဖြင့်ပြီးသော အရံအတား နေရာဌာန အလုံးစုံကိုလည်း ငါသည် ရရှိ၏။

ฐ.

ဌ။

โกเสยฺย-กมฺพลิยานิ[Pg.540],โขม-กปฺปาสิกานิ จ;

มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ,สพฺพํ ปฏิลภามหํ.

ပိုးထည်၊ သိုးမွေးထည်၊ လျှော်တေထည်နှင့် ဝါဂွမ်းထည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ အဖိုးတန်သော အဝတ်တန်ဆာတို့ကိုလည်းကောင်း အလုံးစုံကို ငါသည် ရရှိ၏။

ฑ.

ဍ။

อนฺนํ [Pg.541] ปานํ ขาทนียํ,วตฺถํ เสนาสนานิ จ;

สพฺพเมตํ ปฏิลเภ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

ခဲဖွယ်၊ ဘောဇဉ်၊ အဖျော်၊ အဝတ်တန်ဆာနှင့် ကျောင်းနေရာ အလုံးစုံကို ငါသည် ရရှိ၏။ ဤသည်ကား ဥပုသ်သီလ၏ အကျိုးဖြစ်ပေ၏။

ฒ.

ဎ။

วร-คนฺธญฺจ มาลญฺจ,จุณฺณกญฺฉ วิเลปนํ;

สพฺพเมตํ ปฏิลเภ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

မွန်မြတ်သော နံ့သာ၊ ပန်းမန်၊ နံ့သာမှုန့်နှင့် လိမ်းကျံဖွယ်ရာ အလုံးစုံကို ငါသည် ရရှိ၏။ ဤသည်ကား ဥပုသ်သီလ၏ အကျိုးဖြစ်ပေ၏။

ณ.

ဏ။

กูฏาคารญฺจ [Pg.542] ปาสาทํ,มณฺฑปํ หมฺมิยํ คุหํ;

สพฺพเมตํ ปฏิลเภ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

အထွတ်တပ်သော အိမ်၊ ပြာသာဒ်၊ မဏ္ဍပ်၊ တိုက်အိမ်နှင့် လိုဏ်ဂူ အလုံးစုံကို ငါသည် ရရှိ၏။ ဤသည်ကား ဥပုသ်သီလ၏ အကျိုးဖြစ်ပေ၏။

ต.

တ။

ชาติยา [Pg.543] สตฺต-วสฺสาหํ,ปพฺพชึ อน-คาริยํ;

อฑฺฒ-มาเส อ-สปฺปตฺเต,อร หตฺตํ อปาปุณึ.

ငါသည် မွေးဖွားသည်မှ ခုနစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် လူ့ဘောင်မှထွက်၍ ရဟန်းပြုခဲ့၏။ ဆယ့်ငါးရက်မပြည့်မီပင် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့၏။

ถ.

ထ။

กิเลสา [Pg.544] ฌาปิตา มยฺหํ,ภวา สพฺเพ สมูหตา;

สพฺพาสว-ปริกฺขีณา,นตฺถิ ทานิ ปุน-พฺภโว.

ငါ၏ ကိလေသာတို့ကို ရှို့မြိုက်အပ်ကုန်ပြီ၊ ဘဝအားလုံးတို့ကို အမြစ်ပြတ် နုတ်အပ်ကုန်ပြီ၊ အာသဝေါတရား အားလုံး ကုန်ခမ်းလေပြီ၊ ယခုအခါ၌ တစ်ဖန်ပြန်၍ ဖြစ်ရမည့် ဘဝသစ် မရှိတော့ပြီ။

ท.

ဒ။

เอก-นวุติโต [Pg.545] กปฺเป,ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ,อุโปสถสฺสิทํ ผลํ.

ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်၌ ထိုစဉ်က ငါပြုခဲ့သော ကံကြောင့် မည်သည့် အပါယ်ဒုဂ္ဂတိသို့မျှ မရောက်ခဲ့ရသည်ကို သိ၏။ ဤသည်ကား ဥပုသ်သီလ၏ အကျိုးဖြစ်ပေ၏။

ธ.

ဓ။

สฺวาคตํ [Pg.546] วต เม อาสิ,มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุ-ปตฺตา,กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

ငါသည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်သို့ ရောက်ရခြင်းသည် ဧကန်စင်စစ် ကောင်းသော ရောက်ခြင်း ဖြစ်ပါပေ၏။ ဝိဇ္ဇာသုံးပါးတို့ကို အစဉ်ရရှိအပ်ပြီ၊ မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ကို လုပ်ဆောင်ပြီးစီးအပ်ပြီ။

น.

န။

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส,วิโมกาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬาภิญฺญา สจฺฉิกตา,กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

ပဋိသမ္ဘိဒါလေးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဤဝိမောက္ခရှစ်ပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ အဘိညာဉ်ခြောက်ပါးတို့ကိုလည်းကောင်း မျက်မှောက်ပြုအပ်ပြီ၊ မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ကို လုပ်ဆောင်ပြီးစီးအပ်ပြီ။

๒๙๓.

၂၉၃။

ญาตีนญฺจ [Pg.547] ปิโย โหติ,มิตฺเตสุ จ วิโรจติ;

กายสฺส เภทา สุ-คตึ,อุปปชฺชติ สีลวา.

သီလရှိသူသည် ဆွေမျိုးတို့၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ မိတ်ဆွေတို့တွင်လည်း တင့်တယ်တောက်ပ၏၊ ကိုယ်ခန္ဓာပျက်စီးပြီးနောက် သုဂတိဘုံသို့ ရောက်ရ၏။

๒๙๔.

၂၉၄။

นิพฺพานํ [Pg.549] ปตฺถยนฺเตน สมาทินฺนํ,ปญฺจ-สีลมฺปิ อธิ-สีลํ;

ทส-สีลมฺปิ อธิ-สีลเมว.

နိဗ္ဗာန်ကို တောင့်တသောသူသည် ဆောက်တည်အပ်သော ငါးပါးသီလသည်လည်း အဓိသီလပင် ဖြစ်၏၊ ဆယ်ပါးသီလသည်လည်း အဓိသီလသာလျှင် ဖြစ်၏။

ก.

က။

นคเร [Pg.554] จนฺทวติยา,ภฏโก อาสหํ ตทา;

ปร-กมฺมายเน ยุตฺโต,ปพฺพชฺชํ น ลภามหํ.

ထိုစဉ်အခါက စန္ဒဝတီမြို့၌ ငါသည် သူရင်းငှား ဖြစ်ခဲ့၏၊ သူတပါးတို့၏ အလုပ်၌ လုံ့လပြုနေရသဖြင့် ရဟန်းအဖြစ်ကို မရရှိခဲ့ပေ။

ข.

ခ။

มหนฺธการ-ปิหิตา[Pg.555],ติวิธคฺคีหิ ฑยฺหเร;

เกน นุโข อุปาเยน,วิ-สํยุตฺโต ภเว อหํ.

သတ္တဝါတို့သည် ကြီးစွာသော အမိုက်မှောင်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်ကုန်လျက် သုံးပါးသော မီးတို့ဖြင့် ပူလောင်အပ်ကုန်၏။ ငါသည် အဘယ်သို့သော အကြောင်းဥပါယ်ဖြင့် (ကိလေသာနှောင်ကြိုးမှ) ကင်းလွတ်သူ ဖြစ်ရပါအံ့နည်း။

ค.

ဂ။

เทยฺยธมฺโม [Pg.556] จ เม นตฺถิ,ภฏโก ทุกฺขิโต อหํ;

ยํ นูนาหํ ปญฺจ-สีลํ,รกฺเขยฺยํ ปริปูรยํ.

ငါ့အား လှူဖွယ်ဝတ္ထုလည်း မရှိ၊ သူရင်းငှားဖြစ်၍ ဆင်းရဲလှ၏။ ငါသည် ငါးပါးသီလကို ပြည့်စုံအောင် စောင့်ထိန်းရပါမူ ကောင်းလေစွ။

ฆ.

ဃ။

อโนมทสฺสิสฺส มุนิโน,นิสโภ นาม สาวโก;

ตมหํ อุปสงฺกมฺม,ปญฺจ-สิกฺขาปทคฺคหึ.

အနောမဒဿီမြတ်စွာဘုရား၏ နိသဘအမည်ရှိသော တပည့်သာဝကထံသို့ ငါသည် ချဉ်းကပ်၍ ငါးပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ခံယူဆောက်တည်ခဲ့၏။

ง.

င။

วสฺส-สต-สหสฺสานิ[Pg.557],อายุ วิชฺชติ ตาวเท;

ตาวตา ปญฺจ-สีลานิ,ปริปุณฺณานิ โคปยึ.

ထိုအခါ၌ အသက်သည် အနှစ်တစ်သိန်း တည်၏၊ ထိုမျှလောက်သော ကာလပတ်လုံး ငါးပါးသီလတို့ကို ပြည့်စုံအောင် စောင့်ရှောက်ခဲ့၏။

จ.

စ။

มจฺจุ-กาลมฺหิ [Pg.558] สมฺปตฺเต,เทวา อสฺสาสยนฺติ มํ;

รโถ สหสฺส-ยุตฺโต เต,มาริสสฺส อุปฏฺฐิโต.

သေခါနီးအချိန်သို့ ရောက်သောအခါ နတ်တို့သည် ငါ့ကို 'အမောင်... သင်၏အနီး၌ မြင်းတစ်ထောင်ကသော ရထားသည် အသင့်ရှိနေပြီ' ဟု နှစ်သိမ့်စေကြကုန်၏။

ฉ.

ဆ။

วตฺตนฺเต [Pg.559] จริเม จิตฺเต,มม สีลํ อนุสฺสรึ;

เตน กมฺเมน สุ-กเตน,ตาวตึสํ อคจฺฉหํ.

နောက်ဆုံးစိတ် (စုတိစိတ်) ဖြစ်ဆဲအခါဝယ် ငါသည် မိမိ၏ သီလကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခဲ့၏၊ ကောင်းစွာပြုအပ်သော ထိုကုသိုလ်ကံကြောင့် တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ရောက်ခဲ့ရ၏။

ช.

ဇ။

ตึสขตฺตุญฺจ เทวินฺโท,เทว-รชฺชมการยึ;

ทิพฺพ-สุขํ อนุภวึ,อจฺฉราหิ ปุรกฺขตฺโต.

အကြိမ်သုံးဆယ် နတ်မင်း ဖြစ်၍ နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားခဲ့ရ၏၊ နတ်သမီးတို့ ခြံရံလျက် နတ်၌ဖြစ်သော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားခဲ့ရ၏။

ฌ.

ဈ။

ปญฺจ-สตฺตติขตฺตฺตุ-ญฺจ[Pg.560],จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

ปเทส-รชฺชํ วิปุลํ,คณนาโต อ-สงฺขยํ.

ခုနစ်ဆယ့်ငါးကြိမ် စကြဝတ္တေးမင်း ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏၊ ပြန့်ပြောလှစွာသော ပဒေသရာဇ်မင်းအဖြစ်ကိုမူ ရေတွက်၍ မကုန်နိုင်အောင် ရရှိခဲ့ဖူး၏။

ญ.

ည။

เทว-โลกา [Pg.561] จวิตฺวาน,สุกฺก-มูเลน โจทิโต;

ปุเร เวสาลิยํ ชาโต,มหา-กุเล สุ-อฑฺฒเก.

နတ်ပြည်မှ စုတေ၍ ကုသိုလ်မူလ တိုက်တွန်းအပ်သဖြင့် ဝေသာလီပြည်၌ အလွန်ကြွယ်ဝသော အမျိုးမြတ်၌ ဖြစ်ခဲ့၏။

ฏ.

ဋ။

วสฺสูปนายิเก กาเล,ทิพฺพนฺเต ชิน-สาสเน;

มาตา จ เม ปิตา เจว,ปญฺจ-สิกฺขาปทคฺคหุํ.

ဝါကပ်သောကာလဝယ် အောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော် ထွန်းပနေစဉ် ငါ၏ မိခင်နှင့် ဖခင်တို့သည် ငါးပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ဆောက်တည်ကြကုန်၏။

ฐ.

ဌ။

สห [Pg.562] สุตฺวานหํ สีลํ,มม สีลํ อนุสฺสรึ;

เอกาสเน นิสีทิตฺวา,อรหตฺตมปาปุณึ.

သီလဟူသော စကားကို ကြားရသည်နှင့် တပြိုင်နက် ငါသည် မိမိ၏ သီလကို ပြန်လည်အောက်မေ့မိကာ တစ်ခုတည်းသော နေရာ၌ ထိုင်လျက်ပင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ခဲ့၏။

ฑ.

ဍ။

ชาติยา [Pg.563] ปญฺจ-วสฺเสน,อรหตฺตมปาปุณึ;

อุปสมฺปาทยิ พุทฺโธ,คุณมญฺญาย จกฺขุมา.

အသက်ငါးနှစ်သားအရွယ်ဖြင့်ပင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ခဲ့၏။ တရားမျက်စိရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ငါ၏ဂုဏ်ကျေးဇူးကို သိတော်မူသဖြင့် ရဟန်းအဖြစ်ကို ပေးတော်မူခဲ့၏။

ฒ.

ဎ။

ปริปุณฺณานิ [Pg.564] โคเปตฺวา,ปญฺจ-สิกฺขาปทานหํ;

อ-ปริเมยฺยิโต กปฺเป,วินิปาตํ น คจฺฉหํ.

ငါသည် ငါးပါးသီလတို့ကို ပြည့်စုံအောင် စောင့်ရှောက်ခဲ့သောကြောင့် အတိုင်းအဆမရှိသော ကမ္ဘာပတ်လုံး အပါယ်ဘုံသို့ မရောက်ခဲ့ဖူးပေ။

ณ.

ဏ။

สฺวาหํ ยสมนุภวึ,เตสํ สีลาน วาหสา;

กปฺป-โกฏิปิ กิตฺเตนฺโต,กิตฺตเย เอก-เทสกํ.

ထိုငါသည် ထိုသီလတို့၏ စွမ်းအားကြောင့် အခြံအရံအကျော်အစောကို ခံစားခဲ့ရ၏၊ ကုဋေတစ်သိန်းသော ကမ္ဘာတို့ပတ်လုံး ချီးမွမ်းပြောဆိုငြားလည်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှသာ ချီးမွမ်းနိုင်ပါ၏။

ต.

တ။

ปญฺจ-สีลานิ [Pg.565] โคเปตฺวา,ตโย เหตู ลภามหํ;

ทีฆายุโก มหา-โภโค,ติกฺข-ปญฺโญ ภวามหํ.

ငါးပါးသီလတို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းကြောင့် ငါသည် အကြောင်းသုံးပါးကို ရရှိခဲ့၏၊ အသက်ရှည်ခြင်း၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ များပြားခြင်းနှင့် ထက်မြက်သော ပညာရှိခြင်းတို့ ဖြစ်ပေသည်။

ถ.

ထ။

สํกิตฺเตนฺโต [Pg.566] จ สพฺเพสํ,อธิ-มตฺตญฺจ โปริสํ;

ภวาภเว สํสริตฺวา,เอเต ฐาเน ลภมหํ.

အလုံးစုံသောသူတို့၏ ချီးမွမ်းခြင်းကို ခံရလျက်၊ လွန်ကဲသော ယောက်ျားမြတ်အဖြစ်သို့ ရောက်လျက်၊ ဘဝကြီးဘဝငယ်၌ ကျင်လည်ရသော်လည်း ဤသို့သော အကျိုးကျေးဇူးတို့ကို ရရှိခဲ့၏။

ท.

ဒ။

อ-ปริเมยฺย-สีเลสุ[Pg.567],วตฺตนฺตา ชิน-สาวกา;

ภเวสุ ยทิ รชฺเชยฺยุํ,วิปาโก กีทิโส ภเว.

အတိုင်းမရှိသော သီလတို့၌ တည်လျက် ကျင့်ကြံပွားများကြကုန်သော ဘုရားတပည့် သာဝကတို့သည် ဘဝတို့၌ အကယ်၍ ငြိတွယ်တပ်မက်ကြကုန်အံ့၊ အကျိုးဝိပါတ်သည် ဘယ်သို့သော သဘောရှိအံ့နည်း။

ธ.

ဓ။

สุ-จิณฺณํ เม ปญฺจ-สีลํ,ภฏเกน ตปสฺสินา;

เตน สีเลนหํ อชฺช,โมจยึ สพฺพ-พนฺธนา.

အစေခံဖြစ်ဖူးသော၊ ကိလေသာကို ပူပန်စေတတ်သော ကျင့်ဝတ်ရှိသော ငါသည် ငါးပါးသီလကို ကောင်းစွာ ဆောက်တည်ခဲ့ပြီ။ ထိုသီလကြောင့် ငါသည် ယနေ့ ခပ်သိမ်းသော အနှောင်အဖွဲ့မှ လွတ်မြောက်ရလေပြီ။

น.

ဏ။

อ-ปริเมยฺยิโต [Pg.568] กปฺเป,ปญฺจ-สีลานิ โคปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ,ปญฺจ-สีลานิทํ ผลํ.

အတိုင်းမသိသော ကမ္ဘာတို့ပတ်လုံး ငါးပါးသီလတို့ကို စောင့်ရှောက်ခဲ့ပြီ။ ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ရသည်ကို ငါမသိဖူးချေ။ ဤသည်ကား ငါးပါးသီလ၏ အကျိုးဖြစ်၏။

ป.

ပ။

ปฏิสมฺภิทา [Pg.569] จตสฺโส,วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬาภิญฺญา สจฺฉิกตา,กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

ပဋိသမ္ဘိဒါလေးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဤရှစ်ပါးသော ဝိမောက္ခတို့ကိုလည်းကောင်း၊ အဘိညာဉ်ခြောက်ပါးတို့ကိုလည်းကောင်း မျက်မှောက်ပြုအပ်ပြီ၊ မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ကို ပြုအပ်ပြီ။

ก.

က။

ตํ [Pg.572] นมสฺสนฺติ เต วิชฺชา,สพฺเพ ภูมา จ ขตฺติยา;

จตฺตาโร จ มหา-ราชา,ติทสา จ ยสสฺสิโน;

อถ โก นาม โส ยกฺโข,ยํ ตฺวํ สกฺก นมสฺสสิ.

သိကြားမင်း၊ သုံးပါးသော ဝိဇ္ဇာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မြေ၌ တည်ကြကုန်သော မင်းအပေါင်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ မဟာရာဇ်မင်းကြီးလေးပါးတို့သည်လည်းကောင်း၊ ကျော်စောသော တာဝတိံသာနတ်တို့သည်လည်းကောင်း သင့်ကို ရှိခိုးကြကုန်၏။ သို့ဖြစ်ပါလျက် သင်ရှိခိုးသော ထိုယက္ခ (မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်) သည် အဘယ်အမည်ရှိပါသနည်း။

ข.

ခ။

มํ [Pg.574] นมสฺสนฺติ เต-วิชฺชา,สพฺเพ ภูมา จ ขตฺติยา;

จตฺตาโร จ มหา-ราชา,ติทสา จ ยสสฺสิโน.

သုံးပါးသော ဝိဇ္ဇာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မြေ၌ တည်ကြကုန်သော မင်းအပေါင်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ မဟာရာဇ်မင်းကြီးလေးပါးတို့သည်လည်းကောင်း၊ ကျော်စောသော တာဝတိံသာနတ်တို့သည်လည်းကောင်း ငါ့ကို ရှိခိုးကြကုန်၏။

ค.

ဂ။

อหญฺจ [Pg.575] สีล-สมฺปนฺเน,จิรรตฺต-สมาหิเต;

สมฺมา ปพฺพชิเต วนฺเท,พฺรหฺม-จริย ปรายเน.

ငါသည်လည်း သီလနှင့် ပြည့်စုံကုန်သော၊ ကာလရှည်မြင့်စွာ တည်ကြည်သော စိတ်ရှိကုန်သော၊ ကောင်းစွာ ရဟန်းပြုကုန်သော၊ မြတ်သော အကျင့်ကို လွန်စွာ နှလုံးသွင်းကုန်သော သူတို့ကို ရှိခိုး၏။

ฆ.

ဃ။

เย [Pg.576] คหฏฺฐา ปุญฺญ-กรา,สีลวนฺโต อุปาสกา;

ธมฺเมน ทารํ โปเสนฺติ,เต นมสฺสามิ มาตลิ.

မာတလိ၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုကြကုန်သော၊ သီလရှိကြကုန်သော၊ တရားသဖြင့် မယားကို မွေးမြူကြကုန်သော အကြင်လူဝတ်ကြောင် ဥပါသကာတို့ ရှိကုန်၏။ ထိုသူတို့ကို ငါရှိခိုး၏။

ง.

င။

เสฏฺฐา [Pg.577] หิ กิร โลกสฺมึ,เย ตฺวํ สกฺก นมสฺสสิ;

อหมฺปิ เต นมสฺสามิ,เย นมสฺสสิ วาสว.

ဝါသဝ သိကြားမင်း၊ သင်ရှိခိုးသော သူတို့သည် လောက၌ မြတ်လှကုန်၏ဟု ကြားရ၏။ သင်ရှိခိုးသော သူတို့ကို ငါသည်လည်း ရှိခိုးပါ၏။

๑.

၁။

ปาลิตตฺเถรนาเคน[Pg.580],วิสุทฺธารามวาสินา;

สุติจฺฉิตานมตฺถาย,กตา นรทกฺขทีปนี.

ဝိသုဒ္ဓါရုံကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော ပါလိတထေရ်မြတ်သည် အလွန်အလိုရှိကြကုန်သော သူတို့၏ အကျိုးငှာ ဤနရဒက္ခဒီပနီကျမ်းကို ပြုစုတော်မူအပ်ပြီ။

๒.

၂။

ปุพฺพาจริย-สีหานํ[Pg.581],อาลมฺพิตฺวาน นิสฺสยํ;

ปาลิโต นาม โย เถโร,อิมํ คนฺถ สุ-เลขนี;

สุนฺทรเมว ปสฺสิตุํ,ยุญฺเชยฺยาถีธ สาธเว.

ရှေးဆရာမြတ်တည်းဟူသော ခြင်္သေ့တို့၏ အဆုံးအမကို အမှီပြု၍ ပါလိတအမည်ရှိသော မထေရ်သည် ဤကျမ်းကို ကောင်းစွာ ရေးသားအပ်ပြီ။ သူတော်ကောင်းတို့သည် ဤကျမ်းကို ကောင်းမွန်လှစွာသော အမြင်ကို မြင်ရခြင်းငှာ အားထုတ်ကြကုန်လော့။

‘‘ฉปฺปทิกา’’.

‘‘ဆပ္ပဒိကာ’’။

๓.

၃။

อิมํ [Pg.582] คนฺถํ วาจุคฺคโต,สเจ ภวสิ มาณว;

ปุณฺนมายํ ยถา จนฺโท,อติ-สุทฺโธ วิโรจติ;

ตเถว ตฺวํ ปุณฺณ-มโน,วิโรจ สิริยา ธุวํ.

လုလင်၊ သင်သည် ဤကျမ်းကို နှုတ်တက်အာဂုံ ရွတ်ဆိုနိုင်အံ့။ ပြည့်ဝန်းသော လမင်းသည် အလွန်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စွာ တင့်တယ်ထွန်းပသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ သင်သည်လည်း ပြည့်စုံသော စိတ်နှလုံး ရှိသည်ဖြစ်၍ ကျက်သရေအပေါင်းနှင့် အမြဲတစေ တင့်တယ်ထွန်းပပါစေသတည်း။

๔.

၄။

สุ-นิฏฺฐิโต [Pg.583] อยํ คนฺโถ,สกฺกราเช ทฌมฺผิเย;

โปฏฺฐปาทมฺหิ สูรมฺหิ,กาลปกฺเข จตุทฺทสึ.

ဤကျမ်းသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၉၈ ခု၊ တော်သလင်းလဆုတ် ၁၄ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ကောင်းစွာ ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်၏။

๕.

၅။

สญฺจิเตตํ [Pg.584] มยา ปุญฺญํ,ตํ-กมฺเมน วเรน จ;

จิรํ ติฏฺฐตุ สทฺธมฺโม,อ-เวรา โหนฺตุ ปาณิโน.

ငါသည် ဤသို့ ကောင်းမှုကို ဆည်းပူးအပ်ပြီ။ ထိုမြတ်သော ကောင်းမှုကံကြောင့် သူတော်ကောင်းတရားသည် ရှည်မြင့်စွာ တည်ပါစေသတည်း။ သတ္တဝါတို့သည်လည်း ဘေးရန်ကင်းကြပါစေကုန်သတည်း။

๖.

၆။

อิมํ [Pg.585] คนฺถํ ปสฺสิตฺวาน,โหนฺตุ สพฺเพปิ ชนฺตุโน;

สุขิตา ธมฺมิกา ญาณี,ธมฺมํ ปาเลตุ ปตฺถิโว.

ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့သည် ဤကျမ်းကို ဖတ်ရှုရခြင်းကြောင့် ချမ်းသာကြကုန်သည်လည်းကောင်း၊ တရားရှိကြကုန်သည်လည်းကောင်း၊ ပညာရှိကြကုန်သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။ မင်းကြီးသည်လည်း တရားတော်ကို စောင့်ရှောက်ပါစေသတည်း။

๗.

၇။

นิพฺพานํ [Pg.586] ปตฺถยนฺเตน,สีลํ รกฺขนฺตุ สชฺชนา;

ญตฺวา ธมฺมํ สุขาวหํ,ปาปุณนฺตุ อนาสวํ.

နိဗ္ဗာန်ကို တောင့်တသော သူတော်ကောင်းတို့သည် သီလကို စောင့်ရှောက်ကြကုန်လော့။ ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်သော တရားကို သိ၍ အာသဝေါကင်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။

๘.

၈။

อฏฺฐ-กณฺฑ-มณฺฑิตาย[Pg.587],ทกฺขย อตฺถ-ทีปโก;

นร-สาโร อยํ คนฺโถ,จิร-กาลํ ปติฏฺฐตุ.

အခန်းရှစ်ခန်းဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော၊ ပညာရှိတို့အား အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ပြတတ်သော၊ လူတို့၏ အနှစ်သာရဖြစ်သော ဤကျမ်းသည် ကာလရှည်မြင့်စွာ တည်ပါစေသတည်း။

๙.

၉။

ยาวตา จนฺท-สูริยา,นาคจฺเฉยฺยุํ มหี-ตเล;

ปโมทิตา อิมํ คนฺถํ,ทิสฺสนฺตุ นย-โกวิทา.

လနှင့် နေတို့သည် မြေပြင်သို့ မကျရောက်သမျှ ကာလပတ်လုံး နည်းစနစ်၌ ကျွမ်းကျင်ကြကုန်သော သူတို့သည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဤကျမ်းကို ဖတ်ရှုကြည့်ရှုကြပါစေကုန်သတည်း။

๑๐.

၁၀။

สมฺมา [Pg.588] ฉนฺเทนิมํ คนฺถ,วาเจนฺตา ปริยาปุณา;

ปสนฺเนนานายาเสน,ปตฺวา สุเขน โกวิทํ.

ကောင်းမွန်သော ဆန္ဒဖြင့် ဤကျမ်းကို ပို့ချသင်အံကုန်သော သူတို့သည် ကြည်လင်သောစိတ်ရှိ၍ ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းမရှိဘဲ ချမ်းသာစွာဖြင့် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာခြင်းသို့ ရောက်ပါစေကုန်သတည်း။

๑๑.

၁၁။

จนฺทาทิจฺจาว [Pg.589] อากาเส,พหุสฺสุเตหิ สมฺปทา;

วิเสส-ปุคฺคลา หุตฺวา,ปปฺโปนฺตุ อมตํ ปทํ.

ကောင်းကင်၌ လနှင့် နေတို့ကဲ့သို့ အကြားအမြင်ဗဟုသုတဖြင့် ပြည့်စုံကြသဖြင့် ထူးခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်များ ဖြစ်ကြလျက် မသေရာနိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။

๑๒.

၁၂။

อุกฺกฏฺฐ-ธมฺม-ทาเนน[Pg.590],ปาปุเณยฺยมนุตฺตรํ;

ลิงฺค-สมฺปตฺติ-เมธาวี,ตกฺกี-ปญฺญา สุ-เปสลี.

မြတ်သော တရားအလှူတော်ကြောင့် အတုမရှိသော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရပါစေသား။ ယောကျ်ားမြတ်၏ လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ စူးစမ်းတတ်သော ပညာရှိခြင်း၊ ကြံဆနိုင်သော ဉာဏ်ပညာရှိခြင်း၊ သီလရှိပြီး ချစ်မြတ်နိုးဖွယ်ရှိခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံပါစေသား။

นรทกฺข โถมนา อาสีส

နရဒက္ခ ချီးမွမ်းခြင်းနှင့် ဆုတောင်း

๓. คาถา

၃. ဂါထာ

๑.

၁။

ปาลิโต [Pg.592] ปาฬิยา เฉโก,ตฺวํสิ คมฺภีร-ญาณวา;

ปาลิยาว ปาลิตสฺส,ททามิทานิ โภ อหํ.

ပါဠိတော်၌ ရဲရင့်ကျွမ်းကျင်၍ နက်နဲသော ဉာဏ်ပညာရှိသော အရှင်ပါလိတ၊ ပါဠိတော်ဖြင့် စောင့်ရှောက်အပ်သော အရှင်မြတ်အား ယခုအခါ၌ ငါသည် လှူဒါန်းပါ၏။

๒.

၂။

ทกฺขาวาเทสุ [Pg.593] กุสโล,ปาลิโต สาสนนฺธรี;

ปิฏเกสุ อชฺโฌคายฺห,นรทกฺขํภิสงฺขรี.

ပညာရှိတို့၏ ဆုံးမစကားတို့၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်သော၊ သာသနာတော်ကို ဆောင်တော်မူသော အရှင်ပါလိတမထေရ်သည် ပိဋကတ်တော်တို့၌ သက်ဝင်ဝင်ရောက်လျက် ဤနရဒက္ခကျမ်းကို ပြုစုတော်မူခဲ့ပြီ။

๓.

၃။

สุต-ธเรน [Pg.595] รจิตํ,เอตํ สาร-คเวสิโน;

อตนฺทิกา สุ-ทกฺขนฺตุ,อคฺคคฺค-สาสเน รตา.

အကြားအမြင်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ် ရေးသားအပ်သော ဤကျမ်းကို အနှစ်သာရကို ရှာဖွေလိုကြကုန်သော၊ မြတ်လှစွာသော သာသနာတော်၌ မွေ့လျော်ကြကုန်သော သူတို့သည် ပျင်းရိခြင်းမရှိဘဲ ကောင်းစွာ ကြည့်ရှုကြပါစေကုန်သတည်း။

นรทกฺข โถมนา อาสีส

နရဒက္ခ ချီးမွမ်းခြင်းနှင့် ဆုတောင်း

๒. คาถา

၂. ဂါထာ

๑.

၁။

ญุํ [Pg.596] ปาลิโตธ ชาโต โย,เถโร โส อพฺภุโตว ญุํ;

ญุํ มหา-ปาลิโต สนฺโต,นิกาย-ปาลิโต จ ญุํ.

ဤသာသနာတော်၌ ဖြစ်ထွန်းတော်မူသော အရှင်ပါလိတမထေရ်သည် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသော အရှင်ဖြစ်ပေ၏။ ထိုအရှင်သည် ကြီးမြတ်သော စောင့်ရှောက်သူ၊ ငြိမ်းချမ်းသောသူနှင့် နိကာယ်ငါးရပ်ကို စောင့်ရှောက်သောသူ ဖြစ်ပေ၏။

๒.

၂။

ญุํ [Pg.598] นร-ทกฺข-คนฺถํ ยํ,โสวกา นร-ทกฺข-ทํ;

นรา ทกฺขนฺตุ สมฺมา จ,ทกฺขตฺตํ ปาปุณนฺตุ ญุํ.

လူတို့အား ပညာဉာဏ်မျက်စိကို ပေးတတ်သော ဤနရဒက္ခကျမ်းကို လူတို့သည် ကောင်းစွာ ကြည့်ရှုကြကုန်လျက် ပညာရှိအဖြစ်သို့ ရောက်ကြပါစေကုန်သတည်း။