නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

නරදක්ඛදීපනී

นรทักขทีปนี

පාලිතො [Pg.8] යෙව සද්ධම්මො,පාලිතෙන වරෙන ච;

පාලිතෙ සුට්ඨු යං සීලං,පාලිතං ධම්ම-සුන්දරං.

พระสัทธรรมอันพระปาลิตะนั่นเทียวคุ้มครองแล้ว, ด้วยพระปาลิตะผู้ประเสริฐ, ศีลใดอันพระปาลิตะคุ้มครองดีแล้ว, ธรรมอันงามอันพระปาลิตะคุ้มครองแล้ว.

සම්මා [Pg.10] ආරද්ධං සබ්බ-සම්පත්තීනං,මූලං හොතීති දට්ඨබ්බං.

พึงเห็นว่า ความเพียรที่ปรารภชอบแล้ว เป็นรากเหง้าแห่งสมบัติทั้งปวง.

වීරියාරබ්භො [Pg.11] භික්ඛවෙ,මහතො අත්ථාය සංවත්තතීති.

ภิกษุทั้งหลาย การปรารภความเพียร ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์อันยิ่งใหญ่.

තස්මා [Pg.12] වීරියමෙව කත්තබ්බං,වීරියවතො හි අචින්තිතංපි හොති.

เพราะเหตุนั้น พึงทำความเพียรเท่านั้น เพราะสิ่งที่ไม่คาดคิดก็ย่อมมีแก่ผู้มีความเพียร.

යථා [Pg.21] හි තච්ඡකානං සුත්තං,පමාණං හොති;

එව මෙතම්පි විඤ්ඤූනං.

เชือกของช่างไม้เป็นประมาณฉันใด, ข้อนี้ก็เป็นประมาณของวิญญูชนฉันนั้น.

සුවිජානො [Pg.24] භවං හොති,දුබ්බිජානො පරාභවො;

ධම්මකාමො භවං හොති,ධම්මදෙස්සී පරාභවො.

ผู้เจริญเป็นผู้ที่รู้ได้ง่าย, ผู้เสื่อมเป็นผู้ที่รู้ได้ยาก; ผู้ใคร่ธรรมเป็นผู้เจริญ, ผู้เกลียดธรรมเป็นผู้เสื่อม.

අයං [Pg.26] ධම්මතාති අයං සභාවො,අයං නියාමොති වුත්තං හොති.

นี้คือธรรมดา นี้คือสภาวะ, นี้คือความแน่นอน ดังนี้.

යෙ [Pg.28] ධම්මා හෙතුපභවා,තෙසං හෙතුං තථාගතො.

ธรรมเหล่าใดเกิดแต่เหตุ, พระตถาคตตรัสเหตุแห่งธรรมเหล่านั้น.

රතනත්තයං[Pg.35], සන්තතං, අහං වන්දාමි;

ආචරියං, සො අහං, නිච්චං නමාමි;

‘‘හොතු සබ්බං, මඞ්ගලං, මමං සබ්බධි’’.

ข้าพเจ้าขอนมัสการพระรัตนตรัยตลอดกาล, ข้าพเจ้าขอนอบน้อมอาจารย์เป็นนิตย์, ขอสรรพมงคลจงมีแก่ข้าพเจ้าในที่ทั้งปวง.

නරදක්ඛදීපනී

นรทักขทีปนี

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

පණාම

บทนอบน้อม

නරදක්ඛදීපකස්ස,

แด่พระนรทักขทีปกะ

නමො සමන්තචක්ඛුනො;

සංසාරා විප්පමුත්තස්ස,සංසාරා විප්පමුත්තස්ස,ස-සද්ධම්මස්ස සඞ්ඝිනො.

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระจักษุรอบ, ผู้พ้นแล้วจากสังสารวัฏ, ผู้พ้นแล้วจากสังสารวัฏ, พร้อมด้วยพระสัทธรรมและพระสงฆ์.

මත්ථනා

บทอธิษฐาน

2.

๒.

පාලිතෙහි [Pg.36] වරුත්තමං,පාලිතං සීල-පාරමිං;

පාලෙතු වරසම්බුද්ධො,පාලිතං ගන්ථ-කාරණං.

ขอพระสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด จงทรงคุ้มครองศีลบารมีอันประเสริฐยิ่งที่พระปาลิตะคุ้มครองแล้ว และเหตุแห่งคัมภีร์ที่พระปาลิตะคุ้มครองแล้ว.

ආසීස

บทอวยพร

3.

๓.

බහුස්සුතො [Pg.37] ච මෙධාවී,සීලෙසුච සමාහිතො;

චෙතොසමථානුයුත්තො,අපි මුද්ධනි තිට්ඨතු.

ผู้เป็นพหูสูตและมีปัญญา, ตั้งมั่นอยู่ในศีลทั้งหลาย, ประกอบด้วยความสงบแห่งจิต, ขอจงตั้งอยู่แม้บนเศียรเกล้า.

අභියාචක

บทอภิยาจก

4.

๔.

ධම්ම-සඞ්ඝං [Pg.38] වන්දිත්වාන,සබ්බ-ලොකස්ස නායකං;

යාචිතො තිකක්‍රප-ථෙරෙන,මාණවෙන ච ධීමතා.

ขอนมัสการพระธรรมและพระสงฆ์, ผู้นำของโลกทั้งปวง, อันพระเถระชื่อติกกัปปะและมาณพผู้มีปัญญาอ้อนวอนแล้ว.

5.

๕.

උත්තානමෙව සඞ්ඛෙපං,නානා-සත්ථ-සුධාරිතං;

නර-දක්ඛං ලිඛිස්සමි,පස්සන්තු ධීර-මාමකා.

ข้าพเจ้าจักเขียนนรทักขะโดยย่อและชัดเจน, อันรวบรวมมาจากคัมภีร์ต่างๆ, ขอท่านผู้มีปัญญาจงพิจารณาดูเถิด.

6.

๖.

කොසජ්ජං [Pg.41] භයතො දිස්වා,වීරියඤ්ජාපි ඛෙමතො;

ආරද්ධවීරියා හොථ;

එසා බුද්ධානුසාසනී.

ท่านทั้งหลายจงเห็นความเกียจคร้านโดยความเป็นภัย, และความเพียรโดยความเป็นความเกษม, จงปรารภความเพียรเถิด; นี้คือพระพุทธานุศาสนี.

7.

๗.

වීරියවා [Pg.42] ඛො භික්ඛවෙ අරියසාවකො,අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති;

සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති,සුද්ධමත්තානං පරිහරතීති.

ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีความเพียร ย่อมละอกุศล, ย่อมเจริญกุศล; ย่อมละสิ่งที่มีโทษ, ย่อมเจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ, ย่อมบริหารตนให้บริสุทธิ์.

වීරියවතො [Pg.43] කිං නාම කම්මං න සිජ්ඣති;

පුරිසකාරො [Pg.44] නාම න නස්සති,සුඛෙ පතිට්ඨාපෙතීති ජානාමි.

ชื่อว่าการงานอะไรเล่าของผู้มีความเพียรจะไม่สำเร็จ; ชื่อว่าความพยายามของบุรุษย่อมไม่พินาศ, ข้าพเจ้ารู้ว่าย่อมตั้งอยู่ในความสุข.

8.

๘.

යථා [Pg.46] ඛිත්තං නභෙ ලෙඩ්ඩු,ධුවං පතති භූමියං;

තථෙව බුද්ධ-සෙට්ඨානං,වචනං ධුව-සස්සතං.

ก้อนดินที่ถูกขว้างขึ้นไปในอากาศ ย่อมตกลงสู่พื้นดินเป็นแน่ฉันใด, พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ก็ย่อมเป็นของเที่ย้แท้และยั่งยืนฉันนั้น.

9.

๙.

අ-ද්වෙජ්ඣවචනා [Pg.48] බුද්ධා,අ-මොඝවචනා ජිනා.

พระพุทธเจ้าทั้งหลายมีพระดำรัสไม่เป็นสอง, พระชินเจ้าทั้งหลายมีพระดำรัสไม่เป็นหมัน.

10.

๑๐.

සුස්සුසා [Pg.49] ලභතෙ පඤ්ඤං,උට්ඨාතා වින්දතෙ ධනං;

තස්මා පාළිං ගුරුං කත්වා,ඉමං පස්සාහි සොභණං.

ผู้ตั้งใจฟังย่อมได้ปัญญา, ผู้ขยันย่อมได้ทรัพย์; เพราะเหตุนั้น จงทำพระบาลีให้เป็นครู แล้วจงดูความงามนี้เถิด.

11.

๑๑.

සුස්සුසා [Pg.51] සුත-බුද්ධිනී,සුතං පඤ්ඤාය වඩ්ඪනං;

පඤ්ඤාය අත්ථං ජානාති,ඤාතො අත්ථො සුඛාවහො.

การตั้งใจฟังเป็นเครื่องให้เกิดปัญญาจากการฟัง, การฟังเป็นเครื่องเพิ่มพูนปัญญา; บุคคลย่อมรู้ประโยชน์ด้วยปัญญา, ประโยชน์ที่รู้แล้วนำมาซึ่งความสุข.

12.

๑๒.

සතතංජ්ඣායනං [Pg.52] වාද,පර-තන්තවලොකනං;

සබ්බිජ්ජාචෙර-සෙවාච,බුද්ධි-මති-කරො ගුණො.

การพิจารณาถ้อยคำอยู่เสมอ การพิจารณาตำราของผู้อื่น และการบำรุงอาจารย์ผู้รู้ทั้งปวง เป็นคุณธรรมที่ทำให้เกิดปัญญา

13.

๑๓.

අති-දීඝොව [Pg.53] නීඝො හි,කුසීතො හීන-වීරියො;

තස්මා වීරියං කත්වාන,විජ්ජං එසන්තු සාධවො.

ความทุกข์ย่อมยาวนานนัก คนเกียจคร้านมีเพียรน้อย เพราะฉะนั้น บัณฑิตทั้งหลายจงทำความเพียรแสวงหาวิชา

14.

๑๔.

සුපොරිසො [Pg.55] තාව සිප්පං,උග්ගණ්හෙය්‍ය පරං ධනං;

ගවෙසෙය්‍ය තතො මන්තං,කථෙය්‍ය සච්ච-භාසිතං.

บุรุษผู้ดีพึงเรียนศิลปะ พึงแสวงหาทรัพย์อันประเสริฐ พึงแสวงหาคำแนะนำ พึงกล่าวคำสัตย์

15.

๑๕.

පථමං [Pg.56] න පරාජයෙ සිප්පං,දුතීයං න පරාජයෙ ධනං;

තතීයං න පරාජයෙ ධනං,චතුත්ථමත්ථං කිං කරිස්සති.

อันดับแรกไม่พึงละทิ้งศิลปะ อันดับที่สองไม่พึงละทิ้งทรัพย์ อันดับที่สามไม่พึงละทิ้งทรัพย์ อันดับที่สี่จะทำประโยชน์อะไรได้

16.

๑๖.

සොභන්ති [Pg.58] අ-මිලාතානි,පුප්ඵානිව පිලන්ධිතුං;

තථා සොභන්ති දාරකා,යොබ්බනෙයෙව සික්ඛිතුං.

ดอกไม้ที่ประดับแล้วย่อมงดงามไม่เหี่ยวเฉา ฉันใด เด็กทั้งหลายเมื่อได้ศึกษาในวัยหนุ่มสาวนั่นเองก็ย่อมงดงามฉันนั้น

17.

๑๗.

තස්මා [Pg.59] හවෙ ගුණාධාරං,පඤ්ඤා-වඩ්ඪනමුත්තමං;

සික්ඛෙය්‍ය මතිමා පොසො,පත්ථෙන්තො හිතමත්තනො.

เพราะฉะนั้น บุรุษผู้มีปัญญา ผู้ปรารถนาประโยชน์แก่ตน พึงศึกษาคุณธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งปัญญาอันสูงสุด

18.

๑๘.

අලං [Pg.60] වායමිතුං සිප්පෙ,අත්ථ-කාමෙන ජන්තුනා;

කතං විජඤ්ඤා විජ්ජාදි,වයො තෙ මා උපජ්ඣගා.

สัตว์ผู้ปรารถนาประโยชน์พึงพยายามในศิลปะให้เพียงพอ พึงรู้ว่าวิชาที่ทำแล้ว วัยของท่านอย่าได้ล่วงเลยไป

19.

๑๙.

විජ්ජං [Pg.62] සික්ඛෙ, චරෙ සීලං,ධීරෙන සහ සංවසෙ;

ධනාචයෙ, කරෙ කම්මං,පියං වාචඤ්ච සංවදෙ.

พึงศึกษาวิชา พึงประพฤติศีล พึงอยู่ร่วมกับผู้มีปัญญา พึงทำงานในการสะสมทรัพย์ และพึงกล่าววาจาอันเป็นที่รัก

20.

๒๐.

න [Pg.64] ත්වෙව සුපිතුං හොති,රත්ති නක්ඛත්ත-මාලිනී;

පටිජග්ගිතුමෙවෙසා,රත්ති හොති විජානතං.

ราตรีที่ประดับด้วยหมู่ดาวนี้ ไม่ใช่มีไว้เพื่อหลับนอนเลย ราตรีนี้มีไว้เพื่อตื่นอยู่สำหรับผู้รู้ทั้งหลาย

21.

๒๑.

උට්ඨාහථ [Pg.65] නිසීදථ,කො අත්ථො සුපිතෙන වො;

සාධු ඛො සිප්ප-විජ්ජාහ්වා,විජ්ජං සික්ඛථ සන්තතං.

จงลุกขึ้น จงนั่งลง การนอนหลับของท่านมีประโยชน์อะไร การศึกษาวิชาศิลปะเป็นสิ่งดีแท้ จงศึกษาวิชาอยู่เสมอ

22.

๒๒.

ආරබ්භථ [Pg.67] සදා පුත්තා,බහුස්සුතං ගවෙසිතුං;

යස්මා ලොකෙ සිප්පවන්තා,සබ්බා-දිසාසු පාකටා.

ลูกทั้งหลาย จงเริ่มแสวงหาผู้เป็นพหูสูตอยู่เสมอ เพราะว่าในโลกนี้ ผู้มีศิลปะย่อมปรากฏในทุกทิศ

23.

๒๓.

සක්‍යරූපං [Pg.68] පුරෙ සන්තං,මයා සිප්පං න සික්ඛිතං;

කිච්ඡා වුත්ති අ-සිප්පස්ස,ඉති පච්ඡා නුතප්පති.

เมื่อก่อนมีโอกาสอยู่ เราไม่ได้เรียนศิลปะ การเลี้ยงชีพของผู้ไม่มีศิลปะเป็นความลำบาก ดังนี้ ย่อมเดือดร้อนในภายหลัง

24.

๒๔.

ලොකත්ථං [Pg.75] ලොක-කම්මන්තං,ඉච්ඡන්තො පරියෙසිතුං;

නිච්චමෙව වීරියඤ්ච,අත්ථං මන්තඤ්ජ චින්තයෙ.

ผู้ปรารถนาแสวงหาประโยชน์โลกและกิจการงานของโลก พึงคิดถึงความเพียรอยู่เสมอ และพึงคิดถึงประโยชน์และคำแนะนำ

25.

๒๕.

ධනවා [Pg.76] ගුණවා ලොකෙ,සබ්බා-දිසාය පාකටො;

සීලවා පඤ්ඤවා මච්චො,සබ්බ-ලොකෙහි පූජිතො.

ผู้มีทรัพย์ ผู้มีคุณในโลก ย่อมปรากฏในทุกทิศ มนุษย์ผู้มีศีล ผู้มีปัญญาย่อมเป็นที่บูชาของโลกทั้งปวง

26.

๒๖.

සජීවති [Pg.77] යසො යස්ස,කිත්ති යස්ස සජීවති;

යස-කිත්ති විහීනස්ස,ජීවන්තොපි මතොපමා.

เกียรติยศของผู้ใดเป็นอยู่ ชื่อเสียงของผู้ใดเป็นอยู่ ผู้ปราศจากเกียรติยศและชื่อเสียง แม้เป็นอยู่ก็เหมือนตายแล้ว

27.

๒๗.

සද්ධීධ [Pg.79] විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං,ධම්මො සුචිණ්ණො සුඛමාවහාති;

සච්චං හවෙ සාදුතරං රසානං,පඤ්ඤාජීවිං ජීවිතමාහු සෙට්ඨන්ති.

ศรัทธาในโลกนี้เป็นทรัพย์อันประเสริฐของบุรุษ ธรรมที่ประพฤติดีแล้วย่อมนำมาซึ่งความสุข สัจจะแลเป็นรสที่อร่อยกว่ารสทั้งหลาย นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่า ชีวิตของผู้มีปัญญาเป็นชีวิตอันประเสริฐ

28.

๒๘.

සතිමතො [Pg.81] සදා භද්දං,සතිමා සුඛමෙධති;

සතිමතො සුවෙ සෙය්‍යො,වෙරා ච පරිමුච්චති.

ผู้มีสติย่อมมีแต่ความเจริญเสมอ ผู้มีสติย่อมถึงความสุข ผู้มีสติย่อมดีขึ้นในวันพรุ่งนี้ และย่อมพ้นจากเวร

29.

๒๙.

මා [Pg.83] වො ඛණං විරාධෙථ,ඛණාතීතා හි සොචරෙ;

සදත්ථෙ වායමෙය්‍යාථ,ඛණො වො පටිපාදිතො.

ท่านทั้งหลายอย่าได้พลาดโอกาส เพราะผู้ที่พลาดโอกาสย่อมเศร้าโศก ท่านทั้งหลายพึงพยายามในประโยชน์ของตน โอกาสได้มาถึงท่านแล้ว

30.

๓๐.

යථිච්ඡිතං [Pg.84] න පප්පොති,අ-ඵියො නාවිකොණ්ණවෙ;

තථෙවාවීරියොපෙත්ථ,තස්මාරභෙය්‍ය සාසනං.

นายเรือที่ไม่มีหางเสือในมหาสมุทร ย่อมไม่ถึงที่ปรารถนาฉันใด ผู้ไม่มีความเพียรในโลกนี้ก็ฉันนั้น เพราะฉะนั้น พึงเริ่มทำตามคำสอน

31.

๓๑.

වායමෙථෙව [Pg.87] පුරිසො,යාව අත්ථස්ස නිප්ඵදා;

නිප්ඵන්නසොභණො අත්ථො,ඛන්තා භිය්‍යො න විජ්ජති.

บุรุษพึงพยายามอยู่เสมอจนกว่าประโยชน์จะสำเร็จ ประโยชน์ที่สำเร็จแล้วย่อมงดงาม ไม่มีสิ่งใดประเสริฐกว่าความอดทน

32.

๓๒.

සමෙව [Pg.88] ඤාණ-වායාමෙ,සුඛාවහො සු-මඞ්ගලො;

ඤුනෙධිකෙ තථා නො හි,ද්වයෙන සාධු සම්පදා.

ความเพียรและปัญญาที่เสมอกัน ย่อมนำมาซึ่งความสุขและความเป็นมงคล ความขาดหรือเกินไปไม่ดีเลย ความสำเร็จด้วยสองสิ่งนี้เป็นสิ่งดี

33.

๓๓.

කාය-කම්මානි [Pg.90] සිජ්ඣන්ති,වචී-කම්මානි වීරියං;

න හි කිච්චානි චින්තාහි,කරෙය්‍යාථීධ වායමං.

กายกรรมย่อมสำเร็จ วจีกรรมย่อมสำเร็จด้วยความเพียร กิจทั้งหลายย่อมไม่สำเร็จด้วยการคิด พึงทำความเพียรในโลกนี้

34.

๓๔.

පටිකච්චෙව [Pg.91] කරෙය්‍ය,තං ජඤ්ඤා හිතමත්තනො;

න සාකටිකචින්තාය,මන්දා ධීරො පරක්කමෙ.

พึงทำเสียก่อน พึงรู้ว่านั่นเป็นประโยชน์แก่ตน ไม่พึงคิดเหมือนคนเกวียน ผู้มีปัญญาพึงพยายามอย่างไม่ประมาท

35.

๓๕.

ථිරෙන [Pg.95] සක-කම්මෙන,වඩ්ඪතියෙව සං ඵලං;

අ-ථිරෙන අලසෙන,කර-කම්මං ඵලඤ්ච නො.

ด้วยการงานของตนที่มั่นคง ผลย่อมเจริญ ด้วยการงานที่ไม่มั่นคงและเกียจคร้าน ผลย่อมไม่เกิด

36.

๓๖.

ආසීසෙථෙව [Pg.96] පුරිසො,න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං,යථා ඉච්ඡිං තථා අහු.

บุรุษพึงปรารถนาอยู่เสมอ บัณฑิตไม่พึงท้อถอย เราเห็นตนเองเป็นไปตามที่ปรารถนาแล้ว

37.

๓๗.

අණණො [Pg.98] ඤාතීනං හොති,දෙවානං පිතුනඤ්ච සො;

කරං පුරිස-කිච්චානි,න ච පච්ඡානුතප්පති.

เขาเป็นผู้ไม่มีหนี้ต่อญาติ และต่อเทวดาและบิดามารดา ผู้ทำกิจของบุรุษแล้วย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลัง

38.

๓๘.

හිය්‍යොති [Pg.99] හිය්‍යති පොසො,කරිස්සාමි පරෙති යො;

අජ්ජ කත්තබ්බ කම්මං ස්වෙ,සො තතො පරිහායති.

บุรุษผู้กล่าวว่า 'จะทำในภายหลัง' ย่อมเสื่อมเสีย กิจที่ควรทำในวันนี้ (แต่เลื่อนไปทำ) ในวันพรุ่งนี้ เขาย่อมเสื่อมจากกิจนั้น

39.

๓๙.

සො [Pg.101] අ-ප්පමත්තො අ-කුද්ධො,තාත කිච්චානි කාරය;

වායාමස්සු ස-කිච්චෙසු,නාලසො වින්දතෙ සුඛං.

ลูกเอ๋ย ท่านจงทำกิจทั้งหลายโดยไม่ประมาท ไม่โกรธ จงพยายามในกิจของตน คนเกียจคร้านย่อมไม่ได้ความสุข

40.

๔๐.

හීන-ජච්චොපි [Pg.102] චෙ හොති,උට්ඨාතා ධිතිමා නරො;

ආචාර-සීල-සම්පන්නො,නිසෙ අග්ගීව භාසති.

แม้เป็นคนเกิดในตระกูลต่ำ หากเป็นคนขยัน มีความเพียร สมบูรณ์ด้วยอาจาระและศีล ย่อมรุ่งเรืองเหมือนไฟในเวลากลางคืน

41.

๔๑.

යො [Pg.104] පුබ්බෙ කරණීයානි,පච්ඡා සො කාතුමිච්ඡති;

වරුණකට්ඨභඤ්ජොව,ස පච්ඡා අනුතප්පති.

ผู้ใดปรารถนาจะทำกิจที่ควรทำก่อนในภายหลัง ผู้นั้นย่อมเดือดร้อนในภายหลัง เหมือนคนหักไม้ตะเคียน

42.

๔๒.

උට්ඨානකාලම්හි [Pg.105] අනුට්ඨහානො,යුවා බලී ආලසියං උපෙතො;

අ-පුණ්ණසඞ්කප්පමනො කුසීතො,පඤ්ඤාය මග්ගං අලසො න වින්දති.

เมื่อถึงเวลาลุกขึ้น ไม่ลุกขึ้น เป็นหนุ่ม มีกำลัง แต่ประกอบด้วยความเกียจคร้าน มีความดำริในใจไม่เต็ม เป็นคนเกียจคร้าน ย่อมไม่พบทางแห่งปัญญา

43.

๔๓.

දුම්මෙධො [Pg.107] පුරිසො ලොකෙ,කුසීතො හීන-වීරියො;

අප්පස්සුතො අනාචාරො,පරිහායති වුඩ්ඪියා.

บุรุษผู้มีปัญญาทรามในโลกนี้ เป็นคนเกียจคร้าน มีความเพียรย่อหย่อน มีการศึกษาน้อย ไม่มีความประพฤติ ย่อมเสื่อมจากความเจริญ

44.

๔๔.

අප්පස්සුතායං [Pg.108] පුරිසො,බලීබද්දොව ජීරති;

මංසානි තස්ස වඩ්ඪන්ති,පඤ්ඤා තස්ස න වඩ්ඪති.

บุรุษผู้มีความรู้น้อยนี้ ย่อมแก่ไปเหมือนวัวเถิก เนื้อของเขาย่อมเจริญ แต่ปัญญาของเขาย่อมไม่เจริญ

45.

๔๕.

යස්ස [Pg.109] මනුස්ස-භූතස්ස,නත්ථි භොගා ච සිප්පකං;

කිංඵලං තස්ස මානුස්සං,ද්විපාදට්ඨො හි සො මිගො.

มนุษย์ผู้ใดเกิดมาเป็นมนุษย์แล้ว ไม่มีทั้งโภคทรัพย์และศิลปวิทยา ความเป็นมนุษย์ของเขามีผลอะไร เพราะเขาก็คือสัตว์เดรัจฉานสองเท้านั่นเอง

46.

๔๖.

යො [Pg.111] ච වස්සසතං ජීවෙ,කුසීතො හීන-වීරියො;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො,වීරියාරබ්භතො දළං.

ผู้ใดพึงมีชีวิตอยู่ตั้งร้อยปี เป็นคนเกียจคร้าน มีความเพียรย่อหย่อน ชีวิตเพียงวันเดียวของผู้ปรารภความเพียรอย่างมั่นคง ประเสริฐกว่า

47.

๔๗.

යො [Pg.112] ච ධම්ම-විභඞ්ගඤ්ඤූ,කාලුට්ඨායී අ-තන්දිතො;

අනුට්ඨහති කාලෙන,ඵලං තස්ස සමිජ්ඣති.

ผู้ใดรู้การจำแนกธรรม ลุกขึ้นตามกาล ไม่เกียจคร้าน ขยันทำการงานตามกาล ผลของเขาย่อมสำเร็จ

48.

๔๘.

අ-චරිත්වා [Pg.126] බ්‍රහ්මචරියං,අ-ලද්ධා යොබ්බනෙ ධනං;

ජිණ්ණකොඤ්චාව ඣායන්ති,ඛීණමච්ඡෙව පල්ලලෙ.

ผู้ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่ได้ทรัพย์ในวัยหนุ่ม ย่อมซบเซาเหมือนนกกระเรียนแก่ ในหนองน้ำที่สิ้นปลาแล้ว

49.

๔๙.

අ-චරිත්වා [Pg.127] බ්‍රහ්මචරියං,අ-ලද්ධා යොබ්බනෙ ධනං;

සෙන්ත්ති චාපාතිඛීණාව,පුරාණානි අනුත්ථුනං.

ผู้ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่ได้ทรัพย์ในวัยหนุ่ม ย่อมนอนทอดถอนเหมือนลูกศรที่ตกจากแล่ง รำพันถึงเรื่องเก่าๆ

50.

๕๐.

අප්පකෙනාපි [Pg.132] මෙධාවී,පාභතෙන විචක්ඛණො;

සමුට්ඨාපෙති අත්තානං,අණුං අග්ගිංව සන්ධමං.

ผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาด แม้มีทุนเพียงน้อย ย่อมตั้งตัวได้ เหมือนคนเป่าไฟน้อยๆ ให้ลุกโพลง

51.

๕๑.

වායාමෙථෙව [Pg.138] පුරිසො,න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

වායාමස්ස ඵලං පස්ස,භුත්තා අම්බා අනීතිහං.

บุรุษพึงพยายาม บัณฑิตไม่พึงท้อถอย จงดูผลแห่งความพยายาม มะม่วงที่เราได้กินแล้ว (เป็นประจักษ์) มิใช่ได้ฟังเขามา

52.

๕๒.

අනුට්ඨහං [Pg.140] අ-වායාමං,සුඛං යත්‍රාධි ගච්ඡති;

සුවිර තත්ථ ගච්ඡාහි,මඤ්ච තත්ථෙව පාපය.

ผู้ไม่ลุกขึ้น ไม่พยายาม ย่อมประสบความสุขในที่ใด ดูก่อนสุวีระ ท่านจงไปที่นั่น และจงนำเราไปที่นั่นด้วย

53.

๕๓.

යත්ථාලසො [Pg.142] අනුට්ඨාතා,අච්චන්තං සුඛමෙධති;

සුවිර තත්ථ ගච්ඡාහි,මඤ්ච ත්තත්ථෙව පාපය.

ที่ใดที่คนเกียจคร้าน ผู้ไม่ลุกขึ้น ย่อมได้รับความสุขอย่างยิ่ง ดูก่อนสุวีระ ท่านจงไปที่นั่น และจงนำเราไปที่นั่นด้วย

54.

๕๔.

අධිප්පාය-ඵලං [Pg.143] ලොකෙ,ධීතිමන්ත්තස්ස සිජ්ඣති;

වීරියමෙව කත්තබ්බං,එතං බුද්ධෙහි වණ්ණිතං.

ผลแห่งความตั้งใจในโลกนี้ ย่อมสำเร็จแก่ผู้มีความเพียรพยายาม ความเพียรเท่านั้นที่ควรทำ สิ่งนี้พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงสรรเสริญแล้ว

පඤ්ඤා-නිද්දෙස

การพรรณนาเรื่องปัญญา

55.

๕๕.

පඤ්ඤං [Pg.144] පථමමෙසෙහි,පඤ්ඤා-බලං බහුත්තමං;

කුල-පුත්ත බලං පඤ්ඤා,කිංහිනාම න සාධ්‍යති.

จงแสวงหาปัญญาเป็นอันดับแรก เพราะกำลังคือปัญญาเป็นเลิศยิ่ง ปัญญาเป็นกำลังของกุลบุตร อะไรเล่าที่ปัญญาจะทำให้สำเร็จไม่ได้

56.

๕๖.

අනෙක-සංසයුච්ඡෙදි[Pg.146],පරොක්ඛත්ථස්ස දස්සකං;

සබ්බස්ස ලොචනං සත්ථං,යස්ස නත්ථ්‍යන්ධමෙව සො.

คัมภีร์ (ปัญญา) ตัดความสงสัยได้มากมาย เป็นเครื่องแสดงเนื้อความที่มองไม่เห็นด้วยตา เป็นดวงตาของคนทั้งปวง ผู้ใดไม่มีคัมภีร์ (ปัญญา) ผู้นั้นก็เหมือนคนตาบอด

57.

๕๗.

පඤ්ඤා [Pg.148] සුතං විනිච්ඡින්දි,කිත්ති-සිලොක-වඩ්ඪනී;

පඤ්ඤාසහිතො නරො ඉධ,අපි සුඛානිවින්දති.

ปัญญาย่อมวินิจฉัยสิ่งที่ได้ยินได้ฟัง เป็นเครื่องเพิ่มพูนเกียรติยศและชื่อเสียง นรชนผู้ประกอบด้วยปัญญาในโลกนี้ ย่อมประสบความสุขได้

58.

๕๘.

සබ්බඤ්ඤුබුද්ධ-පච්චෙක[Pg.149],චතුසච්ච-සුතා ඉති;

චතු-බුද්ධෙසු එකොව,බහුස්සුතො නරො භවෙ.

พระสัพพัญญูพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า จตุสัจจพุทธเจ้า และสุตพุทธเจ้า ในบรรดาพุทธะ ๔ ประเภทนี้ นรชนผู้เป็นพหูสูตพึงเป็นผู้หนึ่ง

59.

๕๙.

ලෙඛඡෙකො [Pg.150] වාචඡෙකො,ගන්ථඡෙකො සුවාචකො;

විධායකඡෙකො සූරො,නිද්දුක්ඛොව සකම්මනි.

ผู้ฉลาดในการเขียน ผู้ฉลาดในการพูด ผู้ฉลาดในคัมภีร์ ผู้กล่าวดี ผู้ฉลาดในการจัดการ และผู้กล้าหาญ ย่อมไม่มีทุกข์ในการงานของตน

60.

๖๐.

පඤ්ඤා [Pg.152] හි සෙට්ඨා කුසලා වදන්ති,නක්ඛත්ත-රාජාරිව තාරකානං;

සීලං සිරීචාපි සතඤ්ච ධම්මො,අන්වායිකා පඤ්ඤාවතො භවන්ති.

ผู้ฉลาดทั้งหลายกล่าวว่าปัญญาเป็นเลิศ เหมือนพระจันทร์เป็นราชาแห่งหมู่ดาว ศีล สิริ และธรรมของสัตบุรุษ ย่อมติดตามผู้มีปัญญาไป

61.

๖๑.

සෙවෙථ [Pg.154] බුද්ධෙ නිපුණෙ බහුස්සුත්තෙ,උග්ගාහකො ච පරිපුච්ඡකො;

සුණෙය්‍ය සක්කච්චං සුභාසිතානි,එවං කරො පඤ්ඤවා හොති මච්චො.

พึงคบหาท่านผู้รู้ ผู้ฉลาด ผู้เป็นพหูสูต เป็นผู้เรียนรู้และสอบถาม พึงตั้งใจฟังสุภาษิตทั้งหลาย มนุษย์ผู้กระทำอย่างนี้ย่อมเป็นผู้มีปัญญา

62.

๖๒.

වයෙන [Pg.156] යස-පුච්ඡාහි,තිට්ඨ-වාසෙන යොනිසො;

සාකච්ඡා ස්නෙහසංසෙවා,පතිරූප-වාසෙනච.

ด้วยวัย ด้วยการสอบถาม ด้วยการอยู่ประจำอย่างแยบคาย ด้วยการสนทนา ด้วยการคบหาด้วยความรัก และด้วยการอยู่ในสถานที่ที่เหมาะสม

63.

๖๓.

එතානි අට්ඨඨානානි,බුද්ධි-විසද-කාරණා;

යෙසං එතානි සම්භොන්ති,තෙසං බුද්ධි පභිජ්ජති.

ฐานะ ๘ ประการเหล่านี้ เป็นเหตุแห่งความผ่องใสของปัญญา สิ่งเหล่านี้มีแก่ผู้ใด ปัญญาของผู้นั้นย่อมแตกฉาน

64. චත්තාරොමෙ [Pg.158] භික්ඛවෙ ධම්මා පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො. සප්පුරිසසංසෙවො සද්ධම්මසවනං යොනිසො මනසිකාරො ධම්මානුධම්ම-පටිපත්ති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො ධම්මා පඤ්ඤා-වුද්ධියා සංවත්තන්තීත්ති.

๖๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญแห่งปัญญา ๔ ประการเป็นไฉน คือ การคบสัตบุรุษ การฟังพระสัทธรรม การทำในใจโดยแยบคาย การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญแห่งปัญญา

65.

๖๕.

චක්ඛුපසාද-සම්පන්නො[Pg.160],අච්ඡිමන්තඤ්ච පස්සති;

අන්ධං කාණං සු-පස්සන්තං,අන්ධො සබ්බං න පස්සති.

ผู้ถึงพร้อมด้วยจักษุประสาท ย่อมเห็นผู้มีตา เห็นคนตาบอด เห็นคนตาเดียว และเห็นผู้ที่เห็นได้ดี แต่คนตาบอดย่อมไม่เห็นสิ่งทั้งปวง

66.

๖๖.

පස්සත්ති [Pg.161] පස්සො පස්සන්තං,අ-පස්සන්තඤ්ච පස්සති;

අ-පස්සන්තො අ-පස්සන්තං,පස්සන්තඤ්ච න පස්සති.

ผู้เห็นย่อมเห็นผู้ที่เห็น และย่อมเห็นผู้ที่ไม่เห็น ส่วนผู้ที่ไม่เห็นย่อมไม่เห็นทั้งผู้ที่ไม่เห็น และไม่เห็นทั้งผู้ที่เห็น

67.

๖๗.

පාකටං [Pg.162] අ-පටිච්ඡන්නං,රූපං පසාද-චක්ඛුනා;

නාඤ්ඤං පස්සත්ති සබ්බංපි,තථතො ඤාණ-චක්ඛුනා.

บุคคลย่อมเห็นรูปที่ปรากฏชัดไม่ถูกปิดบังด้วยจักษุประสาท แต่ย่อมเห็นสิ่งทั้งปวงตามความเป็นจริงด้วยญาณจักษุ มิใช่เห็นเป็นอย่างอื่น

68.

๖๘.

සුජනාසුජනා [Pg.164] සබ්බෙ,ගුණෙනාපි විවෙකිනො;

විවෙකං න සමායන්ති,අ-විවෙකීජනන්තිකෙ.

สุชนและทุชนทั้งปวง แม้จะแตกต่างกันด้วยคุณธรรม แต่ย่อมไม่ถึงความแตกต่างกันในสำนักของคนผู้ไม่มีความจำแนก (คนพาล)

69.

๖๙.

යො [Pg.165] ච උප්පතිතං අත්ථං,න ඛිප්පමනුබුජ්ඣති;

අ-මිත්තවසමන්වෙති,පච්ඡා ච අනුතප්පති.

ผู้ใดไม่รีบรู้เท่าทันประโยชน์ที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมตกไปสู่อำนาจของศัตรู และย่อมเดือดร้อนในภายหลัง

70.

๗๐.

එවං [Pg.166] මහිද්ධිකා පඤ්ඤා,නිපුණා සාධුචින්තිනී;

දිට්ඨධම්ම-හිතත්ථාය,සම්පරාය-සුඛාය වා.

ปัญญามีอานุภาพมากอย่างนี้ เป็นของละเอียดอ่อน คิดอ่านได้ดี เพื่อประโยชน์เกื้อกูลในปัจจุบัน หรือเพื่อความสุขในสัมปรายภพ

71.

๗๑.

තං [Pg.168] බලානං බලං සෙට්ඨ,අග්ග පඤ්ඤාබලං බලං;

පඤ්ඤාබලෙනුපත්ථද්ධො,එත්ථං වින්දති පණ්ඩිත්තො.

ในบรรดากำลังเหล่านั้น กำลังปัญญาเป็นกำลังอันประเสริฐ เป็นกำลังอันยอดเยี่ยม บัณฑิตผู้ที่กำลังปัญญาเกื้อหนุนแล้ว ย่อมประสบความสำเร็จในโลกนี้

72.

๗๒.

යෙන [Pg.170] ඤාණෙන බුජ්ඣන්ති,අරියා කත-කිච්චතං;

තං ඤාණ-රතනං ලද්ධං,වායාමෙථ ජිනොරසා.

เหล่าพุทธบุตรทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงพยายามเพื่อให้ได้รัตนะคือญาณนั้น ซึ่งเป็นญาณที่พระอริยเจ้าทั้งหลายใช้ตรัสรู้ความเป็นผู้มีกิจอันทำเสร็จแล้ว

73.

๗๓.

පඤ්ඤාරතනමාලස්ස[Pg.171],න චිරං වත්තතෙ භවො;

ඛිප්පං දස්සෙති අමතං,න ච සො රොචතෙ භවෙ.

ภพย่อมไม่ดำเนินไปนานแก่ผู้มีรัตนะคือปัญญา เขาย่อมเห็นอมตธรรมโดยพลัน และเขาย่อมไม่ยินดีในภพ

74.

๗๔.

පමාදමනුයුඤ්ජන්ති[Pg.173],බාලා දුම්මෙධිනො ජනා;

අප්පමාදඤ්ච මෙධාවී,ධනං සෙට්ඨංව රක්ඛති.

เหล่าคนพาลผู้มีปัญญาทราม ย่อมประกอบความประมาท ส่วนผู้มีปัญญา ย่อมรักษาความไม่ประมาทไว้ เหมือนรักษาทรัพย์อันประเสริฐ

75.

๗๕.

ධන-පුඤ්ඤ-ධී-ලාභෙන[Pg.174],කාලං ඛිය්‍යති පණ්ඩිතො;

කීළනෙන ච දුම්මෙධො,නිද්දාය කලහෙන වා.

บัณฑิตย่อมใช้เวลาให้หมดไปด้วยการได้ทรัพย์ บุญ และปัญญา ส่วนคนมีปัญญาทราม ย่อมใช้เวลาให้หมดไปด้วยการเล่น การนอน หรือการทะเลาะวิวาท

76.

๗๖.

පමාදං [Pg.176] අප්පමාදෙන,යදා නූදති පණ්ඩිතො;

පඤ්ඤාපාසාද-මාරුය්හ,අ-සොකො සොකිනිං පජං,පබ්බතට්ඨොව භූමට්ඨෙ,ධීරො බාලෙ අවෙක්ඛති.

เมื่อใดบัณฑิตกำจัดความประมาทด้วยความไม่ประมาท เมื่อนั้นเขาย่อมขึ้นสู่ปราสาทคือปัญญา เป็นผู้หมดโศก มองดูหมู่สัตว์ผู้ยังมีความโศกอยู่ เหมือนผู้ยืนอยู่บนยอดเขา มองลงมาเห็นคนผู้ยืนอยู่บนพื้นดินฉะนั้น

77.

๗๗.

නත්ති [Pg.178] අත්තසමං පෙමං,නත්ථි ධඤ්ඤසමං ධනං;

නත්ථි පඤ්ඤාසමා ආභා,වුට්ඨි වෙ පරමා සරා.

ความรักเสมอด้วยตนไม่มี ทรัพย์เสมอด้วยข้าวเปลือกไม่มี แสงสว่างเสมอด้วยปัญญาไม่มี และฝนแลเป็นห้วงน้ำอันยอดเยี่ยม

78.

๗๘.

දිට්ඨෙ [Pg.180] ධම්මෙ ච යො අත්ථො,යො චත්ථො සම්පරායිකො;

අත්ථාභිසමයා ධීරො,පණ්ඩිතොති පවුච්චති.

ผู้มีปัญญาที่เรียกว่าบัณฑิต เพราะเป็นผู้รู้แจ้งถึงประโยชน์ทั้งในปัจจุบันและประโยชน์ในภายหน้า

79.

๗๙.

න [Pg.181] තෙන පණ්ඩිතො හොති,යාවතා බහු භාසති;

ඛෙමී අ-වෙරී අ-භයො,පණ්ඩිතොත්ති පවුච්චති.

บุคคลไม่ชื่อว่าเป็นบัณฑิตเพียงเพราะพูดมาก ส่วนผู้ใดมีความเกษม ไม่มีเวร ไม่มีภัย ผู้นั้นแลท่านเรียกว่าเป็นบัณฑิต

80.

๘๐.

යම්හි [Pg.183] සච්චඤ්ච ධම්මො ච,අ-හිංසා සංයමො දමො;

ස වෙ වන්තමලො ධීරො,ථෙරො ඉති පවුච්චත්ති.

ในผู้ใดมีสัจจะ ธรรม อหิงสา ความสำรวม และความข่มใจ ผู้นั้นแลเป็นผู้มีปัญญา คายมลทินได้แล้ว ท่านเรียกว่าเป็นเถระ

81.

๘๑.

සක-ගුණං [Pg.185] සක-දොසං,යො ජානාති සපණ්ඩිතො;

පර-ගුණං පර-දොසං,යො ජානාති සපණ්ඩිතො.

ผู้ใดรู้คุณของตนและโทษของตน ผู้นั้นเป็นบัณฑิต ผู้ใดรู้คุณของผู้อื่นและโทษของผู้อื่น ผู้นั้นก็เป็นบัณฑิต

82.

๘๒.

සති-වීරිය-පඤ්ඤාය[Pg.186],යො කරොති ඉරියාපථෙ;

සො පණ්ඩිතො හවෙ භවෙ,උභයත්ථ-පරිග්ගහො.

ผู้ใดดำเนินอิริยาบถด้วยสติ วิริยะ และปัญญา ผู้นั้นแลเป็นบัณฑิต ย่อมถือเอาประโยชน์ได้ทั้งสองประการ

83.

๘๓.

කතඤ්ඤූ [Pg.187] විජ්ජා-සම්පන්නො,ජාතිමා ධනවා හවෙ;

සො විචාරණ-සීලො ච,නිද්දුක්ඛො පණ්ඩිතො භවෙ.

ผู้มีความกตัญญู ผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชา ผู้มีชาติกำเนิดดี ผู้มีทรัพย์ และเป็นผู้มีปกติพิจารณา ผู้นั้นแลพึงเป็นบัณฑิตผู้ไม่มีทุกข์

සබ්බෙ [Pg.189] කම්මස්සකා සත්තා,කම්මං සත්තෙ විභජ්ජති.

สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน กรรมย่อมจำแนกสัตว์ทั้งหลาย

84.

๘๔.

යො පස්සති පච්චක්ඛත්ථං,යො ච සංසාරත්ථං තෙසු;

පච්ඡිමොව පූජනීයො,උභයත්ථ-සුදිට්ඨත්තා.

ผู้ใดเห็นประโยชน์เฉพาะหน้า และผู้ใดเห็นประโยชน์ในสังสารวัฏ ในบรรดาบุคคลเหล่านั้น ผู้หลังย่อมเป็นที่ควรบูชา เพราะเป็นผู้เห็นประโยชน์ทั้งสองอย่างดีแล้ว

85.

๘๕.

අප්පෙන [Pg.191] අනවජ්ජෙන,සන්තුට්ඨො සුලභෙන ච;

මත්තඤ්ඤූ සුභරො හුත්වා,චරෙය්‍ය පණ්ඩිතො නරො.

นรชนผู้เป็นบัณฑิต พึงเป็นผู้สันโดษด้วยของน้อยที่ไม่มีโทษและหาได้ง่าย เป็นผู้รู้จักประมาณ เลี้ยงง่าย และพึงประพฤติธรรม

86.

๘๖.

අත්තානමෙව [Pg.192] පථමං,පතිරූපෙ නිවෙසයෙ;

අථඤ්ඤමනුසාසෙය්‍ය,න කිලිස්සෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

บัณฑิตพึงตั้งตนไว้ในคุณอันสมควรเสียก่อน แล้วจึงพร่ำสอนผู้อื่น บัณฑิตทำเช่นนี้ย่อมไม่เศร้าหมอง

87.

๘๗.

උත්තම-පරිසාය [Pg.193] වෙ,උත්ත්තමං වාචමුත්තමො;

භණෙය්‍යාඛෙප-විත්ථාරං,සා අනග්ඝ්‍යා ලොකත්තයෙ.

ผู้ประเสริฐสุดพึงกล่าววาจาอันยอดเยี่ยมในบริษัทอันยอดเยี่ยม โดยไม่ตัดทอนและไม่ขยายความจนเกินไป วาจานั้นย่อมหาค่ามิได้ในโลกทั้งสาม

88.

๘๘.

පණ්ඩිතස්ස [Pg.194] සුභාසිත්තං,පණ්ඩිතොව සුජානියා;

දුම්මෙධො තං න ජානාති,ධීරො ධීරං මමායති.

บัณฑิตเท่านั้นพึงรู้สุภาษิตของบัณฑิต คนมีปัญญาทรามย่อมไม่รู้สุภาษิตนั้น ผู้มีปัญญาย่อมรักใคร่เอ็นดูผู้มีปัญญาด้วยกัน

89.

๘๙.

යෙන [Pg.196] කෙනචි වණ්ණෙන,පරො ලභති රූප්පනං;

අත්ථො වාචාය චෙ හොති,තං න භාසෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

บัณฑิตไม่พึงกล่าววาจาที่ทำให้ผู้อื่นได้รับความเดือดร้อนไม่ว่าด้วยอาการใดๆ แม้วาจานั้นจะมีประโยชน์ก็ตาม

90.

๙๐.

භුඤ්ජනත්ථං [Pg.197] කථනත්ථං,මුඛං හොතීත්ති නො වදෙ;

යංවා තංවා මුඛාරුළ්හං,වචනං පණ්ඩිතො නරො.

นรชนผู้เป็นบัณฑิตไม่พึงกล่าวว่า ปากมีไว้เพียงเพื่อกินและเพื่อพูดเท่านั้น และไม่พึงกล่าววาจาใดๆ ตามแต่ที่มันจะขึ้นมาถึงปาก

91.

๙๑.

පර-සත්තිත්තො [Pg.198] ස-සත්තිං,දුජ්ජානො හි නරො මිතෙ;

චෙ ජානෙ සක-සත්තිංච,කා කථා පර-සත්තියා.

บุคคลผู้มีกำลังจำกัด ย่อมรู้กำลังของผู้อื่นได้ยาก หากเขารู้กำลังของตนเองแล้ว จะต้องกล่าวไปใยถึงกำลังของผู้อื่นเล่า

92.

๙๒.

කත්ත-ගුණං [Pg.199] පරෙසං යො,පටිකරොති පණ්ඩිතො;

ජානාති සො ආචික්ඛති,න බාලො ගුණ-මාමකො.

บัณฑิตผู้ใดตอบแทนคุณที่ผู้อื่นทำไว้ ผู้นั้นย่อมรู้และประกาศคุณนั้น ส่วนคนพาลผู้เห็นแก่ตัวย่อมไม่ทำเช่นนั้น

93.

๙๓.

පභූතං [Pg.200] නෙව කාතබ්බං,භවිස්සං නෙව චින්තයෙ;

වත්තමානෙන කාලෙන,විචරන්ති විචක්ඛණා.

ไม่พึงเศร้าโศกถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว ไม่พึงกังวลถึงสิ่งที่ยังมาไม่ถึง ผู้มีปัญญาย่อมประพฤติตนอยู่กับกาลปัจจุบัน

94.

๙๔.

ධම්මෙසු [Pg.201] සති ඉච්ඡිතා,රසෙසු ලොණමිච්ඡිතං;

රාජ-කිච්චෙසු අමච්චං,සබ්බ-ඨානෙසු පණ්ඩිතං.

สติเป็นที่ปรารถนาในธรรมทั้งหลาย เกลือเป็นที่ปรารถนาในรสทั้งหลาย อำมาตย์เป็นที่ปรารถนาในราชกิจทั้งหลาย และบัณฑิตเป็นที่ปรารถนาในที่ทุกสถาน

95.

๙๕.

ඛත්තියො [Pg.203] සෙට්ඨො ජනෙ තස්මිං,යෙ ගොත්තපටිසාරිනො;

විජ්ජා-චරණ-සම්පන්නො,සො සෙට්ඨො දෙව-මානුසෙ.

ในหมู่ชนที่ยังยึดถือเรื่องโคตรตระกูล กษัตริย์จัดว่าเป็นผู้ประเสริฐที่สุด แต่ผู้ใดถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ผู้นั้นแลเป็นผู้ประเสริฐที่สุดทั้งในหมู่เทวดาและมนุษย์

96.

๙๖.

සම්බුද්ධො [Pg.204] ද්විපදං සෙට්ඨො,ආජානීයො චතුප්පදං;

සුස්සුසා සෙට්ඨා භරියානං,යො ච පුත්තානමස්සවො.

พระสัมพุทธเจ้าเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาสัตว์สองเท้า ม้าอาชาไนยเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาสัตว์สี่เท้า ภรรยาผู้เชื่อฟังเป็นผู้ประเสริฐที่สุด และบุตรผู้ว่านอนสอนง่ายเป็นผู้ประเสริฐที่สุด

97.

๙๗.

සාත්ථකො [Pg.207] ච අ-සම්මොහො,සප්පායො ගොචරො තථා;

චත්තාරිමානි සික්ඛෙය්‍යුං,සම්පජඤ්ඤාභිවඩ්ඪකා.

พึงศึกษาธรรม ๔ ประการนี้ คือ ความเป็นผู้เห็นประโยชน์ ความไม่หลงผิด ความเป็นผู้รู้จักสิ่งที่สบาย และความเป็นผู้รู้จักโคจร เพื่อความเจริญแห่งสัมปชัญญะ

98.

๙๘.

පඤ්ඤඤ්ච [Pg.208] ඛො අ-සුස්සුසං,න කොචි අධිගච්ඡති;

බහුස්සුතං අනාගම්ම,ධම්මට්ඨං අ-විනිබ්භජං.

บุคคลผู้ไม่ตั้งใจฟัง ย่อมไม่บรรลุปัญญาใดๆ หากไม่อาศัยท่านผู้เป็นพหูสูต ผู้ตั้งอยู่ในธรรม และผู้จำแนกธรรมได้ถูกต้อง

99.

๙๙.

අධිප්පායො [Pg.210] සුදුබ්බොධො,යස්මා විජ්ජති පාළියං;

තස්මා උපට්ඨහං ගණ්හෙ,ගරුං ගරුමතං විදූ.

เพราะเหตุที่ความหมายในพระบาลีเป็นสิ่งที่รู้ได้ยากยิ่ง ฉะนั้น ผู้รู้พึงเข้าไปหาและยึดถือเอาอาจารย์ผู้เป็นที่เคารพ

චාරිත්ත-නිද්දෙස

การพรรณนาความประพฤติ

100.

๑๐๐.

අත්තා [Pg.213] හි අත්තනො නාථො,කො හි නාථො පරො සියා;

අත්තනා හි සුදන්තෙන,නාථං ලභති දුල්ලභං.

ตนแลเป็นที่พึ่งของตน, ใครอื่นเล่าจะเป็นที่พึ่งได้? บุคคลผู้มีตนฝึกฝนดีแล้ว ย่อมได้ที่พึ่งที่หาได้ยาก.

101.

๑๐๑.

අත්තානඤ්චෙ [Pg.214] පියං ජඤ්ඤා,රක්ඛෙය්‍ය නං සුරක්ඛිතං;

තිණ්ණමඤ්ඤතරං යාමං,පටිජග්ගෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

ถ้าบุคคลพึงรู้ว่าตนเป็นที่รัก ก็พึงรักษาตนนั้นให้ดี บัณฑิตพึงตื่นอยู่ตลอดเวลาหนึ่งในสามแห่งราตรี.

102.

๑๐๒.

අත්තනා [Pg.216] කුරුතෙ ලක්ඛිං,අ-ලක්ඛිං කුරුතෙත්තනා;

න හි ලක්ඛිං අ-ලක්ඛිං වා,අඤ්ඤො අඤ්ඤස්ස කාරකො.

ตนเองย่อมทำความเจริญ, ตนเองย่อมทำความเสื่อม. เพราะว่าความเจริญหรือความเสื่อมนั้น คนอื่นทำให้แก่คนอื่นไม่ได้.

103.

๑๐๓.

න [Pg.218] පීළිතා අත්ත-දුක්ඛෙන ධීරා,සුඛප්ඵලං කම්මං පරිච්චජන්ති;

සම්මොහිතාවාපි සුඛෙන මත්තා,න පාප-කම්මඤ්ච සමාචරන්ති.

ปราชญ์ทั้งหลายไม่ถูกบีบคั้นด้วยทุกข์ของตน ย่อมไม่ละทิ้งกรรมที่มีสุขเป็นผล. แม้ถูกความสุขมัวเมา ก็ไม่ประพฤติกรรมอันเป็นบาป.

104.

๑๐๔.

යො [Pg.219] නෙව නින්දං නප්පසංසං,ආදියති ගරහං නොපි පූජං;

සිරීච ලක්ඛීච අපෙති තම්හා,ආපො සුවුට්ඨීව යථා ථලම්හා.

ผู้ใดไม่รับทั้งคำนินทาและคำสรรเสริญ ไม่รับทั้งคำติเตียนและคำบูชา, สิริและความเจริญย่อมจากผู้นั้นไป เหมือนน้ำฝนที่ตกลงบนที่ดอนฉะนั้น.

105.

๑๐๕.

සාධු [Pg.221] ධම්මරුචි රාජා,සාධු පඤ්ඤාණවා නරො;

සාධු මිත්තානම-ද්දුබ්භො,පාපස්ස අ-කරං සුඛං.

พระราชาผู้ทรงยินดีในธรรมเป็นความดี, นรชนผู้มีปัญญาเป็นความดี, การไม่ประทุษร้ายมิตรเป็นความดี, การไม่ทำบาปเป็นความสุข.

106.

๑๐๖.

කල්‍යාණකාරී [Pg.222] කල්‍යාණං,පාපකාරී ච පාපකං;

යාදිසං වපත්තෙ බීජං,තාදිසං වහතෙ ඵලං.

ผู้ทำกรรมดี ย่อมได้กรรมดี. ผู้ทำกรรมชั่ว ย่อมได้กรรมชั่ว. บุคคลหว่านพืชเช่นใด ย่อมได้รับผลเช่นนั้น.

107.

๑๐๗.

ජීවං [Pg.224] පඤ්ඤාය රක්ඛෙය්‍ය,ධනං කම්මෙන රක්ඛයෙ;

එවං හ්‍යරොගො සුඛිතො,පොරාණක-වචො ඉදං.

พึงรักษาชีวิตด้วยปัญญา, พึงรักษาทรัพย์ด้วยการงาน. ด้วยประการฉะนี้แล จึงเป็นผู้ไม่มีโรคและมีความสุข, นี้เป็นคำกล่าวของคนโบราณ.

108.

๑๐๘.

අනුපුබ්බෙන [Pg.226] මෙධාවී,ථොකං ථොකං ඛණෙ ඛණෙ;

කම්මාරො රජතස්සෙව,නිද්දමෙ මලමත්තනො.

ผู้มีปัญญาพึงกำจัดมลทินของตนทีละน้อยๆ ทีละขณะๆ โดยลำดับ เหมือนช่างเงินกำจัดมลทินของเงินฉะนั้น.

109.

๑๐๙.

වාචානුරක්ඛී [Pg.228] මනසා සුසංවුතො,කායෙන ච නාකුසලං කයිරා;

එතෙතයො කම්මපථෙවිසොධයෙ,ආරාධයෙ මග්ගමිසි-ප්පවෙදිතං.

ผู้รักษาวาจา สำรวมดีแล้วด้วยใจ ไม่พึงทำอกุศลด้วยกาย. พึงชำระกรรมบททั้งสามนี้ให้บริสุทธิ์ พึงบำเพ็ญมรรคที่พระฤๅษีประกาศไว้.

110.

๑๑๐.

අ-සන්තෙ [Pg.230] නොපසෙවෙය්‍ය,සන්තෙ සෙවෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

අ-සන්තො නිරයං යන්ති,සන්තො පාපෙන්ති සුග්ගතිං.

บัณฑิตไม่พึงคบคนไม่ดี, พึงคบคนดี. คนไม่ดี ย่อมไปนรก, คนดี ย่อมถึงสุคติ.

111.

๑๑๑.

අ-කරොන්තොපි [Pg.232] චෙ පාපං,කරොන්තං මුපසෙවති;

සඞ්කියො හොති පාපස්මිං,අ-වණ්ණො චස්ස රූහති.

แม้ไม่ทำบาป แต่ถ้าคบคนที่ทำบาป ก็ย่อมเป็นที่ระแวงในบาปนั้น และชื่อเสียงที่ไม่ดีก็ย่อมเจริญแก่เขา.

112.

๑๑๒.

සඞ්ඝාගතො [Pg.233] අනිට්ඨෙහි,අම්බොපි මධුරප්ඵලො;

තිත්තපුබ්බොව පා එව,මනුස්සො තු ස-ජීවකො.

เมื่อเข้าไปคบกับสิ่งที่ไม่น่าปรารถนา แม้มะม่วงที่มีผลหวาน ก็ยังขมเหมือนบอระเพ็ด. นรชนผู้คบหากันก็เช่นนั้น.

113.

๑๑๓.

නිහීන-සෙවිතො [Pg.234] පොසො,නිහීයති ච සබ්බදා;

කදාචි න ච හායෙථ,තුල්‍යසෙවීපි අත්තනා.

คนผู้คบคนเลว ย่อมเลวลงทุกเมื่อ. คนผู้คบคนเสมอกัน ย่อมไม่เสื่อมเลย.

114.

๑๑๔.

වණ්ණ-ගන්ධ-රසොපෙතො[Pg.237],අම්බොයං අහුවා පුරෙ;

තමෙව පූජං ලභමානො;

කෙනම්බො කටුකප්ඵලො.

มะม่วงนี้เคยมีสี กลิ่น และรสดีมาก่อน. เมื่อได้รับการบำรุงเช่นนั้นแล้ว ไฉนมะม่วงจึงมีผลขมเล่า?

115.

๑๑๕.

පුචිමන්ද-පරිවාරො[Pg.238],අම්බො තෙ දධිවාහන;

මූලං මූලෙන සංසට්ඨං,සාඛා සාඛං නිසෙවරෙ;

අසාත්ත-සන්නිවාසෙන,තෙනම්බො කටුකප්ඵලො.

มะม่วงนั้นมีต้นสะเดาล้อมรอบ, ดาดิวาหนะเอ๋ย. รากก็พันกันกับราก, กิ่งก็เกาะเกี่ยวกันกับกิ่ง. เพราะการอยู่ร่วมกับสิ่งที่ไม่ดีนั้น มะม่วงจึงมีผลขม.

116.

๑๑๖.

පාමොක්ඛ-භජනං [Pg.240] ඛිප්පං,අත්ථ-කාමො සු-වුඩ්ඪියං;

භජෙ උත්තරි අත්තනා,තස්මා උදෙති පණ්ඩිතො.

ผู้ปรารถนาประโยชน์และความเจริญอย่างยิ่ง พึงรีบเข้าไปคบหาผู้เป็นประธานและผู้ที่เหนือกว่าตน. เพราะเหตุนั้น บัณฑิตจึงเจริญขึ้นได้.

117.

๑๑๗.

කාචො [Pg.241] කඤ්චන-සංසග්ගා,ධත්තෙ මාර-කතිං ජුතිං;

තථා සංසන්නිධානෙන,මූළ්හො යාති පවීණතං.

แก้วเมื่อประสมกับทอง ย่อมทรงไว้ซึ่งความรุ่งเรืองประดุจมรกต. ฉันใด คนโง่ก็ย่อมถึงความฉลาดด้วยการอยู่ใกล้ชิด (กับบัณฑิต) ฉันนั้น.

118.

๑๑๘.

කීටොපි [Pg.243] සුමනො-සඞ්ගා,ආරොහති සතං සිරො;

අස්මාපි යාති දෙවත්වං,මහබ්භි සුප්පතිට්ඨිතො.

แม้หนอนเมื่อคบกับดอกมะลิ ย่อมขึ้นสู่ศีรษะของคนดี. แม้หินก็ย่อมถึงความเป็นเทพได้ เมื่อประดิษฐานอยู่ดีแล้วในผู้ยิ่งใหญ่.

119.

๑๑๙.

සබ්භිරෙව [Pg.245] සමාසෙථ,සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ධවං;

සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය,පඤ්ඤං ලභති නාඤ්ඤතො.

พึงคบหาสัตบุรุษเท่านั้น, พึงผูกมิตรกับสัตบุรุษ. บุคคลย่อมได้ปัญญาด้วยการรู้แจ้งสัทธรรมของสัตบุรุษ, ไม่ใช่จากผู้อื่น.

120.

๑๒๐.

සබ්භිරෙව [Pg.246] සමාසෙථ,සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ධවං;

සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය,සබ්බ-දුක්ඛා පමුච්චත්ති.

พึงคบหาสัตบุรุษเท่านั้น, พึงผูกมิตรกับสัตบุรุษ. บุคคลย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวงด้วยการรู้แจ้งสัทธรรมของสัตบุรุษ.

121.

๑๒๑.

සකිංදෙව [Pg.247] කුලපුත්ත,සබ්භි හොති සමාගමො;

සා නං සඞ්ගති පාලෙති,නාසබ්භි බහු සඞ්ගමො.

ดูก่อนกุลบุตร, การสมาคมกับสัตบุรุษแม้เพียงครั้งเดียว ย่อมรักษาเขาไว้, การสมาคมกับคนไม่ดีจำนวนมากย่อมไม่รักษาเขาไว้.

122.

๑๒๒.

සෙය්‍යො [Pg.249] අ-මිත්තො මෙධාවී,යඤ්චෙ බාලානුකම්පකො.

ศัตรูผู้มีปัญญาดีกว่ามิตรผู้โง่เขลาที่เอ็นดู.

123.

๑๒๓.

සීලවන්තං [Pg.250] පඤ්ඤවන්තං,දිවා නිස්සය-දායකං;

බහුස්සුතං ගවෙසන්තො,භජෙය්‍ය අත්ථ-මාමකො.

ผู้ปรารถนาประโยชน์ พึงแสวงหาและคบหาผู้มีศีล มีปัญญา ผู้ให้ที่พึ่ง และผู้เป็นพหูสูต.

124.

๑๒๔.

පාප-මිත්තෙ [Pg.251] විවජ්ජෙත්වා,භජෙය්‍යුත්තම-පුග්ගලං;

ඔවාදෙ චස්ස තිට්ඨෙය්‍ය,පත්ථෙන්තො අ-චලං සුඛං.

พึงละเว้นมิตรชั่วเสีย, พึงคบหาบุคคลผู้สูงสุด. พึงตั้งอยู่ในโอวาทของท่าน, ผู้ปรารถนาความสุขที่ไม่หวั่นไหว.

125.

๑๒๕.

න [Pg.253] භජෙ පාපකෙ මිත්තෙ,න භජෙ පුරිසාධමෙ;

භජෙථ මිත්ත්තෙ කල්‍යාණෙ,භජෙථ පුරිසුත්තමෙ.

ไม่พึงคบมิตรชั่ว, ไม่พึงคบคนเลวทราม. พึงคบมิตรที่ดี, พึงคบคนสูงสุด.

126.

๑๒๖.

අනවජ්ජං [Pg.254] මුඛම්බොජ,මනවජ්ජා ච භාරතී;

අලඞ්කතාව සොභන්තෙ,කිංසු තෙ නිරලඞ්කතා.

ปากที่ไม่มีโทษประดุจดอกบัว และวาจาที่ไม่มีโทษ ย่อมงดงามเมื่อประดับแล้ว. เมื่อไม่ประดับเล่า จะเป็นอย่างไร?

127.

๑๒๗.

න [Pg.256] හි වණ්ණෙන සම්පන්නා,මඤ්ජුකා පිය-දස්සිනා;

ඛරා වාචා පියා හොති,අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච.

วาจาที่หยาบคาย แม้ผู้พูดจะประกอบด้วยผิวพรรณงดงาม น่ารักน่าชม ก็ไม่เป็นที่รัก ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า.

128.

๑๒๘.

නනු [Pg.257] පස්සසිමං කාළිං,දුබ්බණ්ණං තිලකාහතං;

කොලිලං සණ්හ-වාචෙන,බහූනං පාණිනං පියං.

ท่านไม่เห็นกาตัวนี้หรือ? มีผิวพรรณไม่ดี มีจุดด่างดำ. แต่นกกาเหว่านั้นมีเสียงไพเราะ เป็นที่รักของสัตว์ทั้งหลายจำนวนมาก.

129.

๑๒๙.

තස්මා [Pg.257] සඛිල-වාචාය,මන්ත-භාණී අනුද්ධතො;

අත්ථං ධම්මඤ්ච දීපෙති,මධුරං තස්ස භාසිතං.

เพราะฉะนั้น ผู้มีวาจาอ่อนหวาน พูดด้วยปัญญา ไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมแสดงอรรถและธรรม คำพูดของเขาย่อมไพเราะ.

130.

๑๓๐.

තමෙව [Pg.260] වාචං භාසෙය්‍ය,යා සත්තානං න තාපයෙ;

පරෙ ච න විහිංසෙය්‍ය,සා වෙ වාචා සුභාසිතා.

พึงกล่าวแต่วาจาที่ไม่ทำสัตว์ทั้งหลายให้เดือดร้อน และไม่เบียดเบียนผู้อื่น วาจานั้นแลเป็นสุภาษิต.

131.

๑๓๑.

පියං [Pg.261] වාචංව භාසෙය්‍ය,යා වාචා පටිනන්දිතා;

යං අනාදාය පාපානි;

පරෙසං භාසතෙ පියං.

พึงกล่าวแต่วาจาที่น่ารัก วาจาที่ผู้คนชื่นชม เมื่อไม่นำบาปมาให้ ก็กล่าววาจาที่น่ารักแก่ผู้อื่น.

132.

๑๓๒.

සච්චං [Pg.262] වෙ අමතා වාචා,එස ධම්මො සනන්තනො;

සච්චෙ අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච,ආහු සන්තො පතිට්ඨිතා.

คำสัตย์แลเป็นวาจาไม่ตาย นี้เป็นธรรมเก่าแก่ สัตบุรุษทั้งหลายกล่าวว่าตั้งมั่นอยู่ในสัจจะ อรรถ และธรรม.

133.

๑๓๓.

සුභාසිතඤ්ච [Pg.264] ධම්මඤ්ච,පියඤ්ච සච්චමෙව ච;

චතු-අඞ්ගෙහි සම්පන්නං,වාචං භාසෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

บัณฑิตพึงกล่าววาจาที่ประกอบด้วยองค์ ๔ คือ เป็นสุภาษิต เป็นธรรม เป็นที่รัก และเป็นคำสัตย์.

134.

๑๓๔.

මනාපමෙව [Pg.265] භාසෙය්‍ය,නාමනාපං කුදාචනං;

මනාපං භාසමානස්ස,සිද්ධං පියොසධං භවෙ.

พึงกล่าวแต่คำที่น่าพอใจ ไม่พึงกล่าวคำที่ไม่น่าพอใจในกาลไหนๆ เมื่อกล่าวคำที่น่าพอใจ ย่อมสำเร็จเป็นโอสถอันเป็นที่รัก.

135.

๑๓๕.

යං [Pg.266] වදෙය්‍ය තං කරෙය්‍ය,යං න වදෙ න තං කරෙ;

අ-කරොන්තං භාසමානං,පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

พูดอย่างใดพึงทำอย่างนั้น ไม่ทำอย่างใดก็ไม่พึงพูดอย่างนั้น บัณฑิตทั้งหลายย่อมกำหนดรู้คนดีแต่พูดแต่ไม่ทำ.

136.

๑๓๖.

රහොවාදං [Pg.268] න භාසෙය්‍ය,න සම්මුඛා ඛිණං භණෙ;

අ-තරමානොව භණෙය්‍ය,තරමානොව නො භණෙ.

ไม่พึงกล่าวคำลับหลัง ไม่พึงกล่าวคำรุกรานต่อหน้า พึงกล่าวโดยไม่รีบร้อน ไม่พึงกล่าวโดยรีบร้อน.

137.

๑๓๗.

මාවොච [Pg.269] ඵරුසං කිඤ්චි,වුත්තා පටිවදෙය්‍යුං තං;

දුක්ඛා හි සාරම්භකථා,පටිදණ්ඩා ඵුසෙය්‍යුං තං.

อย่ากล่าวคำหยาบคายกับใครๆ เพราะผู้ที่ถูกท่านว่าย่อมจะว่าตอบท่าน การกล่าววาจาแข่งดีกันนำมาซึ่งความทุกข์ และการตอบโต้จะย้อนมาถูกท่าน.

138.

๑๓๘.

සක-යුත්තං [Pg.270] කරෙ කම්මං,සක-යුත්තං වචිං භණෙ;

අ-යුත්තකෙ ධනං නට්ඨං,අ-යුත්තෙ ජීවිතං ඛයෙ.

พึงทำกรรมที่ควรแก่ตน พึงกล่าววาจาที่ควรแก่ตน เพราะเมื่อทำในสิ่งที่ไม่ควร ทรัพย์ย่อมฉิบหาย และเมื่อทำในสิ่งที่ไม่ควร ชีวิตย่อมสิ้นไป.

139.

๑๓๙.

යෙ [Pg.272] වුඩ්ඪමපචායන්ති,නරා ධම්මස්ස ධකාවිදා;

දිට්ඨෙ ධම්මෙව පාසංසා,සම්පරායෙ ච සුග්ගතිං.

นรชนเหล่าใดผู้รู้แจ้งในธรรม ย่อมเคารพผู้ใหญ่ นรชนเหล่านั้นย่อมเป็นที่สรรเสริญในปัจจุบัน และมีสุคติในสัมปรายภพ.

140.

๑๔๐.

පොරී-කථං-ව [Pg.274] භාසෙය්‍ය,යුත්තා කථා හි පූරිනො;

භාති-මත්තඤ්ච භාතාති,පිතු-මත්තං පිතා ඉති.

พึงกล่าวถ้อยคำที่สุภาพ เพราะถ้อยคำที่สุภาพย่อมเหมาะสม พึงเรียกผู้ที่ควรเป็นพี่ว่า 'พี่' พึงเรียกผู้ที่ควรเป็นพ่อว่า 'พ่อ'.

141.

๑๔๑.

දානඤ්ච [Pg.275] පිය-වජ්ජඤ්ච,අත්ථ-චරියා ච යා ඉධ;

සමානත්තතා ධම්මෙස,තත්ථ තත්ථ යථාරහං.

การให้ทาน วาจาที่น่ารัก การประพฤติประโยชน์ในโลกนี้ และความมีตนเสมอในธรรมทั้งหลาย ในที่นั้นๆ ตามสมควร.

142.

๑๔๒.

සකිං [Pg.277] වදන්ති රාජානො,සකිං සමණ-බ්‍රාහ්මණා;

සකිංව පුරිසා ලොකෙ,එසධම්මො සනන්තනො.

พระราชาตรัสครั้งเดียว สมณพราหมณ์กล่าวครั้งเดียว สัตบุรุษทั้งหลายในโลกก็กล่าวครั้งเดียว นี้เป็นธรรมเก่าแก่.

143.

๑๔๓.

එක-වාචංව [Pg.278] ද්වෙවාචං,භණෙය්‍ය අනුකම්පකො;

තදුත්තරි න භාසෙය්‍ය,දාසොවය්‍යස්ස සන්තිකෙ.

ผู้มีความเอ็นดูพึงกล่าววาจาเพียงคำเดียวหรือสองคำ ไม่พึงกล่าวให้ยิ่งไปกว่านั้น เหมือนทาสในสำนักของเจ้านาย.

144.

๑๔๔.

තස්සෙව [Pg.279] තෙන පාපියො,යො කුද්ධං පටිකුජ්ඣත්ති;

කුද්ධං අ-පටිකුජ්ඣන්තො,සඞ්ගාමං ජෙති දුජ්ජයං.

ผู้ใดโกรธตอบผู้ที่โกรธก่อน ผู้นั้นย่อมเลวกว่าผู้ที่โกรธก่อนนั้นเอง ผู้ไม่โกรธตอบผู้ที่โกรธ ย่อมชื่อว่าชนะสงครามที่ชนะได้ยาก.

145.

๑๔๕.

උභින්නමත්ථං [Pg.281] චරති,අත්තනො ච පරස්ස ච;

පරං සංකුපිතං ඤත්වා,යො සතො උපසම්මති.

ผู้ใดรู้ว่าผู้อื่นโกรธแล้ว เป็นผู้มีสติระงับไว้ได้ ผู้นั้นย่อมชื่อว่าประพฤติประโยชน์แก่ทั้งสองฝ่าย คือทั้งแก่ตนเองและแก่ผู้อื่น.

අත්තානං [Pg.282] රක්ඛන්තො පරං රක්ඛති,පරං රක්ඛන්තො අත්තානං රක්ඛති.

เมื่อรักษาตน ก็ชื่อว่ารักษาผู้อื่น เมื่อรักษาผู้อื่น ก็ชื่อว่ารักษาตน.

146.

๑๔๖.

සීල-සමාධි-පඤ්ඤානං[Pg.283],ඛන්තී පධාන-කාරණං;

සබ්බෙපි කුසලා ධම්මා,ඛන්ත්‍යායත්තාව වඩ්ඪරෙ.

ขันติเป็นประธานเหตุแห่งศีล สมาธิ และปัญญา กุศลธรรมทั้งปวงย่อมเจริญขึ้นได้เพราะอาศัยขันติ.

147.

๑๔๗.

ඛමා-ඛග්ග-කරෙතස්ස[Pg.284],දුජ්ජනො කිං කරිස්සති;

අ-තිණෙ පතිතො වන්හි,සයමෙවූපසම්මති.

คนชั่วจะทำอะไรแก่ผู้ที่มีดาบคือความอดทนในมือได้ ไฟที่ตกลงบนที่ที่ไม่มีหญ้า ย่อมดับไปเอง.

148.

๑๔๘.

සුස්සුසා [Pg.285] සවණඤ්චෙව,ගහණං ධාරණං තථා;

උහාපොහත්ථවිඤ්ඤාණං,තත්ව-ඤ්ඤාණඤ්චධීගුණං.

ความใฝ่ใจฟัง การฟัง การรับไว้ การทรงจำ การพิจารณาหาเหตุผล การรู้แจ้งอรรถ และการรู้แจ้งสัจธรรม เป็นคุณสมบัติของปัญญา.

149.

๑๔๙.

යස්සෙතෙ [Pg.286] චතුරො ධම්මා,අත්ථි පොසෙසු පණ්ඩිත;

සච්චං ධම්මො ධීති චාගො,දිට්ඨං සො අතිවත්තති.

บัณฑิตผู้ใดมีธรรม ๔ ประการนี้ คือ สัจจะ ธรรม ความเพียร และจาคะ ผู้นั้นย่อมล่วงพ้นโลกที่เห็นอยู่นี้ได้.

150.

๑๕๐.

වෙජ්ජො [Pg.288] පුරොහිතො මන්තී,වෙදඤ්ඤොත්‍ර චතුත්ථකො;

පභාත-කාලෙ දට්ඨබ්බා,නිච්චං ස්ව-සීරිමිච්ඡතා.

แพทย์ ปุโรหิต ที่ปรึกษา และผู้รู้เวทเป็นที่สี่ ผู้ปรารถนาความสิริมงคลแก่ตนเป็นนิตย์ พึงพบเห็นในเวลาเช้า.

151.

๑๕๑.

මිත්තානං [Pg.289] සන්තිකං ගච්ඡෙ,කාලෙ න රත්තියං කිසං;

චෙ බහුං භිජ්ජෙ චිනිත්වා,තං මිත්තෙසු සමාකරෙ.

พึงไปหามิตรในเวลาอันควร ไม่พึงไปในเวลากลางคืน หากสะสมทรัพย์ไว้ได้มาก พึงแบ่งปันทรัพย์นั้นในหมู่มิตร.

152.

๑๕๒.

න [Pg.291] පරෙසං විලොමානි,න පරෙසං කතාකතං;

අත්තනොව අවෙක්ඛෙය්‍ය,කතානි අ-කතානි ච.

ไม่พึงใส่ใจคำแสลงหูของผู้อื่น ไม่พึงเพ่งดูสิ่งที่ผู้อื่นทำแล้วหรือยังไม่ได้ทำ พึงพิจารณาแต่สิ่งที่ตนเองทำแล้วและยังไม่ได้ทำเท่านั้น.

153.

๑๕๓.

දෙස-ජාති-පුබ්බෙ-චරා[Pg.293],අනු-චරා ජනො කරෙ;

පරෙසං වෙධකං මායං,තං ජානිත්වා සඛං කරෙ.

คนทั้งหลายย่อมประพฤติตามถิ่นกำเนิด ชาติตระกูล และนิสัยเดิมของตน พึงรู้มายาที่หลอกลวงของผู้อื่นนั้นแล้ว จึงค่อยคบเป็นมิตร.

154.

๑๕๔.

පරිත්තං [Pg.294] දාරුමාරුය්හ,යථා සීදෙ මහණ්ණවෙ;

එවං කුසීතමාගම්ම,සාධු-ජීවීපි සීදති;

තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්‍ය,කුසීතං හීන-වීරියං.

คนเกาะท่อนไม้เล็กๆ ย่อมจมลงในมหาสมุทร ฉันใด แม้ผู้ดำเนินชีวิตดีก็ย่อมจมลงเพราะอาศัยคนเกียจคร้าน ฉันนั้น เพราะฉะนั้น พึงเว้นคนเกียจคร้านผู้มีความเพียรย่อหย่อนนั้นเสีย.

155.

๑๕๕.

අලසඤ්ච [Pg.296] පමාදො ච,අනුට්ඨානං අ-සංයමො;

නිද්දා තන්දි ච තෙ ඡිද්දෙ,සබ්බසො තං විවජ්ජයෙ.

ความเกียจคร้าน ความประมาท การไม่ขยันขันแข็ง การไม่สำรวม การหลับ และความท้อถอย สิ่งเหล่านี้เป็นช่องทางแห่งความเสื่อม พึงเว้นสิ่งเหล่านั้นเสียโดยประการทั้งปวง.

156.

๑๕๖.

චජෙය්‍ය [Pg.297] දුම්මිත්තං බාලං,ආසීවිසංව මාණවො;

භඤ්ජෙය්‍ය පාපකං කම්මං,නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

พึงละมิตรชั่วที่เป็นคนพาล เหมือนชายหนุ่มหลีกหนีงูพิษ พึงทำลายกรรมชั่วเสีย เหมือนช้างทำลายโรงไม้อ้อ.

157.

๑๕๗.

න [Pg.299] හි අඤ්ඤඤ්ඤ-චිත්තානං,ඉත්ථීනං පුරිසාන වා;

නානාවීකත්වා සංසග්ගං,තාදිසං පිච නාස්මසෙ.

ไม่พึงไว้วางใจหญิงหรือชายที่มีจิตใจแปรปรวน มีความประพฤติกลับกลอก เพราะการสมาคมกับคนเช่นนั้นย่อมไม่ยั่งยืน.

158.

๑๕๘.

නාස්මසෙ [Pg.300] කත-පාපම්හි,නාස්මසෙ අලික-වාදිනෙ;

නාස්මතෙ අත්තත්ථපඤ්ඤම්හි,අත්ත-සන්තෙපි නාස්මතෙ.

ไม่ควรวางใจในคนทำบาป ไม่ควรวางใจในคนพูดเท็จ ไม่ควรวางใจในคนผู้ฉลาดแต่ในประโยชน์ตน แม้ในผู้ที่สงบระงับแล้วก็ไม่ควรวางใจ.

159.

๑๕๙.

ඝතාසනං [Pg.301] කුඤ්ජරං කණ්හ-සප්පං,මුද්ධා-භිසිත්තං පමදා ච සබ්බා;

එතෙ නරො නිච්චසතො භජෙථ,තෙසං හවෙ දුබ්බිදූ සබ්බ-භාවො.

ไฟ ช้าง งูเห่า กษัตริย์ผู้ได้รับมุรธาภิเษก และสตรีทั้งปวง นรชนพึงคบหาสิ่งเหล่านี้ด้วยสติเป็นนิตย์ เพราะอัธยาศัยของสิ่งเหล่านั้นยากที่จะรู้ได้โดยสิ้นเชิง.

160.

๑๖๐.

ඉත්ථීනං [Pg.303] දුජ්ජනාන-ඤ්ච,විස්සාසො නො-ප පජ්ජතෙ;

විසෙ සිඞ්ගිම්හි නදියං,රොගෙ රාජ-කුලම්හි ච.

ไม่ควรทำความไว้วางใจในสตรีและคนชั่ว ในยาพิษ ในสัตว์มีเขา ในแม่น้ำ ในโรค และในราชตระกูล.

161.

๑๖๑.

ඉත්ථි-ධුත්තො [Pg.304] සුරා-ධුත්තො,අක්ඛ-ධුත්තො ච යො නරො;

ලද්ධං ලද්ධං විනාසෙති,තං පරාභවතො මුඛං.

นรชนใดเป็นนักเลงหญิง นักเลงสุรา และนักเลงการพนัน ย่อมทำลายทรัพย์ที่ได้มาแล้วๆ ให้พินาศไป นั่นเป็นทางแห่งความเสื่อม.

162.

๑๖๒.

පාප-මිත්තො [Pg.306] පාප-සඛො,පාප-ආචාර ගොචරො;

අස්මා ලොකා පරම්හා ච,උභයා ධංසතෙ නරො.

นรชนผู้มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีความประพฤติและที่เที่ยวไปอันชั่ว ย่อมเสื่อมจากโลกทั้งสอง คือโลกนี้และโลกหน้า.

163.

๑๖๓.

මච්ඡෙරෙන [Pg.307] යසං හතං,කුප්පනෙන ගුණො හතො;

කූටෙන නස්සතෙ සච්චං,ඛුද්දෙන ධම්ම-රක්ඛනං.

ยศถูกทำลายด้วยความตระหนี่ คุณความดีถูกทำลายด้วยความโกรธ สัจจะย่อมพินาศด้วยการหลอกลวง การรักษาธรรมย่อมพินาศด้วยความเลวทราม.

164.

๑๖๔.

අක්ඛ-දෙවී [Pg.309] ධනානි ච,විනාසො හොති ආපදා;

ඨිති හතා පමාදො ච,ද්විජං භික්ඛුඤ්ච නස්සති.

การเล่นการพนันย่อมทำลายทรัพย์สินและความพินาศเป็นภัยพิบัติ ความตั้งมั่นถูกทำลายและความประมาท ย่อมทำลายพราหมณ์และภิกษุ.

165.

๑๖๕.

පෙසුඤ්ඤෙන [Pg.310] කුලං හතං,මානෙන හිතමත්තනො;

දුච්චරිතෙන මානුසො,දලිද්දායාදරො හතො.

ตระกูลถูกทำลายด้วยการพูดส่อเสียด ประโยชน์ของตนถูกทำลายด้วยมานะ มนุษย์ถูกทำลายด้วยทุจริต ความเอื้อเฟื้อต่อคนยากจนถูกทำลาย.

166.

๑๖๖.

අ-මානනා [Pg.312] යත්ථ සියා,සන්තානංපි විමානනා;

හීන-සම්මානනාවාපි,න තත්ථ වසතිං වසෙ.

ในที่ใดมีการไม่เคารพกัน มีการดูหมิ่นแม้ผู้สงบระงับ หรือมีการยกย่องคนเลวทราม ไม่ควรอยู่อาศัยในที่นั้น.

167.

๑๖๗.

යත්ථාලසො [Pg.313] ච දක්ඛො ච,සූරො භීරු ච පූජියා;

න තත්ථ සන්තො වසන්ති,අ-විසෙස-කරෙ නරෙ.

ในที่ใดคนเกียจคร้านและคนขยัน คนกล้าหาญและคนขี้ขลาด ได้รับการบูชาเท่ากัน ผู้สงบย่อมไม่อยู่ในที่นั้น ในหมู่ชนผู้ไม่ทำความแตกต่างกัน.

168.

๑๖๘.

නො [Pg.315] චෙ අස්ස සකා-බුද්ධි,විනයො වා සු-සික්ඛිතො;

වනෙ අන්ධ-මහිංසොව,චරෙය්‍ය බහුකො ජනො.

หากไม่มีปัญญาของตนเอง หรือไม่มีวินัยที่ศึกษามาดีแล้ว ชนเป็นอันมากพึงประพฤติไปเหมือนควายตาบอดในป่า.

169.

๑๖๙.

ඵලං [Pg.316] වෙ කදලිං හන්ති,ඵලං වෙළුං ඵලං නළං;

සක්කාරො කා-පුරිසං හන්ති,ගබ්භො අස්සතරිං යථා.

ผลย่อมฆ่าต้นกล้วย ผลย่อมฆ่าไม้ไผ่ ผลย่อมฆ่าไม้อ้อ สักการะย่อมฆ่าคนชั่ว เหมือนลูกในครรภ์ฆ่าแม่ม้าอัสดร.

170.

๑๗๐.

වජ්ජඤ්ච වජ්ජතො ඤත්වා,අ-වජ්ජඤ්ච අ-වජ්ජතො;

සම්මාදිට්ඨි-සමාදානා,සත්තා ගච්ඡන්ත්ති සුග්ගතිං.

สัตว์ทั้งหลายรู้สิ่งที่มีโทษว่าเป็นโทษ และรู้สิ่งที่ไม่มีโทษว่าไม่มีโทษ สมาทานสัมมาทิฏฐิแล้ว ย่อมไปสู่สุคติ.

ඝරාවාස-නිද්දෙස

หมวดว่าด้วยการครองเรือน

171.

๑๗๑.

දුක්ඛං [Pg.319] ගහබ්බතං සාධු,සංවිභජ්ජඤ්ච භොජනං;

අ-හාසො අත්ථ-ලොභෙසු,අත්ථ-බ්‍යාපත්ති අබ්‍යථො.

การครองเรือนแม้เป็นทุกข์แต่ก็ดีด้วยการแบ่งปันอาหาร ไม่เพลิดเพลินในความโลภในประโยชน์ และไม่หวั่นไหวในความวิบัติแห่งประโยชน์.

172.

๑๗๒.

යොධ [Pg.321] සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච,තිණා භිය්‍යො න මඤ්ඤති;

කරං පුරිස-කිච්චානි,සො සුඛා න විහායති.

ผู้ใดไม่สำคัญความหนาวและความร้อนว่ายิ่งไปกว่าหญ้า กระทำกิจของบุรุษอยู่ ผู้นั้นย่อมไม่เสื่อมจากความสุข.

173.

๑๗๓.

පණ්ඩිතො [Pg.322] සීල-සම්පන්නො,සණ්හා ච පටිභානවා;

නිවාත-වුත්ති අත්ථද්ධො,තාදිසො ලභතෙ යසං.

บัณฑิตผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ละเอียดอ่อนและมีปฏิภาณ มีความประพฤติถ่อมตนและไม่เย่อหยิ่ง บุคคลเช่นนั้นย่อมได้ยศ.

174.

๑๗๔.

උට්ඨානකො [Pg.324] අනලසො,ආපදාසු න වෙධති;

අච්ඡින්නවුත්ති මෙධාවී,තාදිසො ලභතෙ යසං.

ผู้มีความหมั่น ไม่เกียจคร้าน ไม่หวั่นไหวในยามมีภัย มีความประพฤติสม่ำเสมอ มีปัญญา บุคคลเช่นนั้นย่อมได้ยศ.

175.

๑๗๕.

සඞ්ගාහකො [Pg.325] මිත්ත-කරො,වදඤ්ඤූ වීත්ත-මච්ඡරො;

නෙතා වි-නෙතා අනු-නෙතා,තාදිසො ලභතෙ යසං.

ผู้สงเคราะห์ สร้างมิตร รู้ความหมาย ปราศจากความตระหนี่ เป็นผู้นำ เป็นผู้แนะนำ และเป็นผู้โน้มน้าวใจ บุคคลเช่นนั้นย่อมได้ยศ.

176.

๑๗๖.

උට්ඨානවකො [Pg.327] සතීමතො,සුචි-කම්මස්ස නිසම්මකාරිනො;

සඤ්ඤතස්ස ධම්ම-ජීවිනො,අ-ප්පමත්තස්ස යසොභි-වඩ්ඪති.

ยศย่อมเจริญยิ่งแก่ผู้มีความหมั่น มีสติ มีการงานสะอาด ใคร่ครวญแล้วจึงทำ เป็นผู้สำรวม เลี้ยงชีวิตโดยธรรม และไม่ประมาท.

177.

๑๗๗.

ද්වෙව [Pg.329] තාත පදාකානි,යත්ථ සබ්බං පතිට්ඨිතං;

අ-ලද්ධස්ස ච යො ලාභො,ලද්ධස්ස අනුරක්ඛණා.

ดูก่อนพ่อ มีทางสองประการเท่านั้นที่ทุกสิ่งตั้งอยู่ได้ คือการได้สิ่งที่ยังไม่ได้ และการรักษาสิ่งที่ได้มาแล้ว.

178.

๑๗๘.

චතුධා [Pg.330] විභජෙ භොගෙ,පණ්ඩිතො ඝරමාවසං;

එකෙන භොගං භුඤ්ජෙය්‍ය,ද්වීහි කම්මං පයොජයෙ;

චතුත්ථඤ්ච නිධාපෙය්‍ය,ආපදාසු භවිස්සති.

บัณฑิตผู้ครองเรือนพึงแบ่งโภคทรัพย์ออกเป็นสี่ส่วน พึงใช้สอยส่วนหนึ่ง พึงใช้สองส่วนประกอบการงาน และพึงเก็บส่วนที่สี่ไว้ จักมีไว้ใช้ในยามมีภัย.

179.

๑๗๙.

අඤ්ජනානං [Pg.332] ඛයං දිස්වා,උපචිකානඤ්ච ආචයං;

මධූනඤ්ච සමාහාරං,පණ්ඩිත්තො ඝරමාවසෙ.

บัณฑิตผู้ครองเรือนพึงเห็นความสิ้นไปของยาหยอดตา การก่อตัวของจอมปลวก และการรวบรวมน้ำผึ้ง แล้วพึงครองเรือน.

180.

๑๘๐.

විභවං [Pg.335] රක්ඛතො ලද්ධං,පරිහානි න විජ්ජති;

ආරක්ඛම්හි අ-සන්තම්හි,ලද්ධං ලද්ධං විනස්සති.

เมื่อรักษาทรัพย์ที่ได้มาแล้ว ความเสื่อมย่อมไม่มี เมื่อไม่มีการรักษา ทรัพย์ที่ได้มาแล้วๆ ย่อมพินาศไป.

181.

๑๘๑.

පඤ්ඤා [Pg.337] නත්ථි ධනං නත්ථි,යස්ස ලොකෙ න වින්දති;

පුත්ත-දාරා න පීයන්ති,තස්ස මිත්තං සුඛාවහං.

ผู้ใดไม่มีปัญญา ไม่มีทรัพย์ ย่อมไม่พบความสุขในโลก บุตรและภรรยาก็ไม่รักใคร่ มิตรของผู้นั้นย่อมนำความสุขมาให้.

182.

๑๘๒.

චත්තාරො [Pg.339] ච වෙදිතබ්බා,මිත්තා චෙව සුහදා ච;

උපකාරො සුහදොපි,සමාන-සුඛ-දුක්ඛො ච;

අත්ථක්ඛායීනුකම්පකො,තථා මිත්තො වෙදිතබ්බො.

พึงทราบมิตรผู้มีใจดี ๔ จำพวก คือ มิตรมีอุปการะ ๑ มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์ ๑ มิตรแนะประโยชน์ ๑ มิตรมีความรักใคร่ ๑ พึงทราบมิตรว่าเป็นเช่นนั้น.

183.

๑๘๓.

භොගා [Pg.342] නට්ඨෙන ජිණ්ණෙන,අ-මිතෙන ච භොජනෙ;

න තිට්ඨන්ති චිරං දිස්වා,තං පණ්ඩිතො ඝරෙ වසෙ.

บัณฑิตเห็นว่าโภคทรัพย์ที่พินาศไปเพราะความเก่า และเพราะการบริโภคที่ไม่ประมาณ ย่อมไม่ตั้งอยู่ได้นาน บัณฑิตนั้นพึงครองเรือน.

184.

๑๘๔.

අති-සීතං [Pg.343] අති-උණ්හං,අති-සායමිදං අහු;

ඉති විස්සට්ඨ-කම්මන්තෙ,අත්ථා අච්චෙන්ති මාණවෙ.

หนาวเกินไป ร้อนเกินไป เย็นเกินไปแล้ว นรชนผู้ทอดทิ้งการงานด้วยอ้างเหตุเช่นนี้ ประโยชน์ทั้งหลายย่อมล่วงเลยเขาไป.

185.

๑๘๕.

න [Pg.345] දිවා සුප්ප-සීලෙන,රත්තිනට්ඨානදෙස්සිනා;

නිච්චං මත්තෙන සොණ්ඩෙන,සක්කා ආවසිතුං ඝරං.

บุคคลผู้มีปกติหลับในเวลากลางวัน ชอบเที่ยวในเวลากลางคืน และเป็นนักเลงสุราเป็นนิตย์ ไม่สามารถจะครองเรือนได้.

186.

๑๘๖.

හනන්ති [Pg.346] භොගා දුම්මෙධං,නො චෙ පාර-ගවෙසිනො;

භොග-තණ්හාය දුම්මෙධො,හන්ති අඤ්ඤෙව අත්තනං.

โภคทรัพย์ย่อมฆ่าคนมีปัญญาทราม แต่ไม่ฆ่าผู้แสวงหาฝั่ง คนมีปัญญาทรามย่อมฆ่าตนเองด้วยความทะยานอยากในโภคทรัพย์ เหมือนฆ่าผู้อื่น.

187.

๑๘๗.

දුජ්ජීවිතමජීවිම්හා[Pg.348],යෙසං නො න දදාමසෙ;

විජ්ජමානෙසු භොගෙසු,දීපං නා කම්හ මත්තනො.

พวกเรามีชีวิตอยู่อย่างเลวทราม เพราะไม่ได้ให้ทานแก่ผู้ที่ควรให้ทาน ทั้งๆ ที่มีโภคทรัพย์อยู่ ก็ไม่ได้ทำที่พึ่งแก่ตนเอง

188.

๑๘๘.

සට්ඨි-වස්ස-සහස්සානි[Pg.349],පරිපුණ්ණානි සබ්බසො;

නිරයෙ පච්චමානානං,කදා අන්තො භවිස්සති.

เมื่อพวกเราถูกเผาอยู่ในนรกครบหกหมื่นปีแล้ว เมื่อไรหนอที่สุดแห่งทุกข์นี้จึงจะมี

189.

๑๘๙.

නත්ථි [Pg.350] අන්තො කුතො අන්තො,න අන්තො පතිදිස්සති;

තදා හි පකතං පාපං,මම තුය්හඤ්චෙ මාරිසා;

ไม่มีที่สุด ที่สุดจะมีมาแต่ที่ไหน ที่สุดย่อมไม่ปรากฏ ดูก่อนท่านผู้เจริญ เพราะว่าบาปกรรมที่ท่านและข้าพเจ้าทำไว้แล้ว

190.

๑๙๐.

සොහං [Pg.351] නූන ඉතො ගන්තා,යොනි ලද්ධාන මානුසං;

වදඤ්ඤූ සීල-සම්පන්නො,කාහාමි කුසලං බහුං.

ข้าพเจ้าไปจากที่นี่แล้ว ได้กำเนิดเป็นมนุษย์ จักเป็นผู้รู้ถ้อยคำ (ใจบุญ) ถึงพร้อมด้วยศีล จักทำกุศลให้มาก

191.

๑๙๑.

මා [Pg.352] ගිජ්ඣෙ පච්චයෙ මච්චො,බහු-දොසා හි පච්චයා;

චරන්තො පච්චයෙ ඤායා,උභයත්ථාපි වඩ්ඪති.

สัตว์ไม่พึงโลภในปัจจัย เพราะปัจจัยมีโทษมาก ผู้ประพฤติรู้ปัจจัย ย่อมเจริญในประโยชน์ทั้งสองสถาน

192.

๑๙๒.

අ-ලද්ධා [Pg.354] විත්තං තප්පති,පුබ්බෙ අ-සමුදානිතං;

න පුබ්බෙ ධනමෙසිස්සං,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

ไม่ได้ทรัพย์ที่ไม่ได้สั่งสมไว้ก่อน ย่อมเดือดร้อนภายหลังว่า เราไม่ได้แสวงหาทรัพย์ไว้ก่อน

193.

๑๙๓.

කූටවෙදී [Pg.356] පුරෙ ආසිං,පිසුණො පිට්ඨි-මංසිකො;

චණ්ඩො ච ඵරුසො චාපි,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

เราเคยเป็นคนเจ้าเล่ห์ เป็นคนส่อเสียด นินทาผู้อื่น เป็นคนดุร้ายและหยาบคาย ย่อมเดือดร้อนภายหลังว่า เราเคยเป็นเช่นนั้น

194.

๑๙๔.

පාණාතිපාතී [Pg.357] පුරෙ ආසිං,ලුද්දො චාපි අනරියො;

භූතානං නානුකම්පියං,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

เราเคยเป็นผู้ฆ่าสัตว์ เป็นคนดุร้าย ไม่ใช่คนดี ไม่มีความเอ็นดูในสัตว์ทั้งหลาย ย่อมเดือดร้อนภายหลังว่า เราเคยเป็นเช่นนั้น

195.

๑๙๕.

බහූසු [Pg.359] වත සන්තීසු,අනාපාදාසු ඉත්ථිසු;

පර-දාරං අසෙවිස්සං,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

เราเคยเสพภรรยาของผู้อื่น ทั้งๆ ที่มีหญิงที่ไม่มีโทษอยู่มากมาย ย่อมเดือดร้อนภายหลังว่า เราเคยเป็นเช่นนั้น

196.

๑๙๖.

බහුම්හි [Pg.360] තව සන්තම්හි,අන්න-පානෙ උපට්ඨිතෙ;

න පුබ්බෙ අදදං දානං,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

เราไม่ได้ให้ทานไว้ก่อน ทั้งๆ ที่มีข้าวและน้ำมากมายจัดเตรียมไว้ ย่อมเดือดร้อนภายหลังว่า เราไม่ได้ให้ทานไว้ก่อน

197.

๑๙๗.

මාතරං [Pg.362] පිතරඤ්චාපි,ජිණ්ණකං ගත-යොබ්බනං;

පහු සන්තො න පොසිස්සං,ඉති පච්ඡානුකප්පති.

เราไม่ได้เลี้ยงดูมารดาบิดาผู้แก่ชรา ผู้พ้นวัยหนุ่มสาว ทั้งๆ ที่สามารถเลี้ยงดูได้ ย่อมเดือดร้อนภายหลังว่า เราไม่ได้เลี้ยงดูท่าน

198.

๑๙๘.

ආචරියමනුසත්ථාරං[Pg.363],සබ්බ-කාම-රසාහරං;

පිතරං අතිමඤ්ඤිස්සං,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

เราเคยดูหมิ่นอาจารย์ผู้สั่งสอน ผู้ให้รสแห่งความปรารถนาทั้งปวง เหมือนบิดา ย่อมเดือดร้อนภายหลังว่า เราเคยดูหมิ่นท่าน

199.

๑๙๙.

සමණෙ [Pg.365] බ්‍රාහ්මණෙ චාපි,සීලවන්තෙ බහුස්සුතෙ;

න පුබ්බෙ පයිරුපාසිස්සං,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

เราไม่ได้เข้าไปนั่งใกล้สมณะและพราหมณ์ผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูตไว้ก่อน ย่อมเดือดร้อนภายหลังว่า เราไม่ได้เข้าไปนั่งใกล้ท่าน

200.

๒๐๐.

සාධු [Pg.366] හොති තපො චිණ්ණො,සන්තො ච පයිරුපාසිතො;

න පුබ්බෙව තපොචිණ්ණො,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

การบำเพ็ญตบะที่บำเพ็ญแล้วเป็นสิ่งดี การเข้าไปนั่งใกล้สัตบุรุษเป็นสิ่งดี เราไม่ได้บำเพ็ญตบะไว้ก่อน ย่อมเดือดร้อนภายหลังว่า เราไม่ได้บำเพ็ญตบะไว้ก่อน

201.

๒๐๑.

යො [Pg.368] ච එතානි ඨානානි,යොනිසො පටිපජ්ජති;

කරං පුරිස-කිච්චානි,ස පච්ඡා නානුතප්පති.

ผู้ใดพิจารณาฐานะเหล่านี้โดยแยบคาย กระทำกิจของบุรุษ ผู้นั้นย่อมไม่เดือดร้อนภายหลัง

202.

๒๐๒.

න [Pg.370] සාධාරණ-දාරස්ස,න භුඤ්ජෙ සාධුමෙකකො;

න සෙවෙ ලොකායතිකං,නෙතං පඤ්ඤාය වඩ්ඪනං.

ไม่พึงมีภรรยาร่วมกับผู้อื่น ไม่พึงบริโภคอาหารดีแต่ผู้เดียว ไม่พึงคบหาพวกโลกายตะ เพราะสิ่งนั้นไม่เป็นเครื่องเพิ่มพูนปัญญา

203.

๒๐๓.

සීලවා [Pg.372] වත්ත-සම්පන්නො,අ-ප්පමත්තො විචක්ඛණො;

නිවාත්ත-වුත්ති අත්ථද්ධො,සුරතො සඛිතො මුදු.

ผู้มีศีล ถึงพร้อมด้วยวัตร เป็นผู้ไม่ประมาท เป็นผู้ฉลาด มีความประพฤติถ่อมตน ไม่เย่อหยิ่ง เป็นที่รักใคร่ เป็นมิตร และเป็นผู้มีใจอ่อนโยน

204.

๒๐๔.

සඞ්ගහෙතා [Pg.374] ච මිත්තානං,සංවිභාගී වීධානවා;

තප්පෙය්‍ය අන්න-පානෙන,සදා සමණ-බ්‍රාහ්මණෙ.

เป็นผู้สงเคราะห์มิตร เป็นผู้รู้จักแบ่งปัน มีการจัดแจงดี พึงบำรุงสมณะและพราหมณ์ด้วยข้าวและน้ำเสมอ

205.

๒๐๕.

ධම්ම-කාමො [Pg.376] සුතා-ධාරො,භවෙය්‍ය පරිපුච්ඡකො;

සක්කච්චං පයිරුපාසෙය්‍ය,සීලවන්තෙ බහුස්සුත්තෙ.

เป็นผู้ใคร่ธรรม ทรงจำสุตะ พึงเป็นผู้สอบถาม พึงเข้าไปนั่งใกล้สมณะและพราหมณ์ผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูตด้วยความเคารพ

206.

๒๐๖.

ඝරමාවසමානස්ස[Pg.377],ගහට්ඨස්ස සකං ඝරං;

ඛෙමා වුත්ති සියා එවං,එවං නු අස්ස සඞ්ගහො.

เมื่อคฤหัสถ์ผู้อยู่ครองเรือนของตน มีความเป็นอยู่ผาสุกอย่างนี้ การสงเคราะห์ย่อมมีได้ด้วยประการฉะนี้

207.

๒๐๗.

අ-බ්‍යපජ්ජො [Pg.378] සියා එවං,සච්ච-වාදී ච මාණවො;

අස්මා ලොකා පරං ලොකං,එවං පෙච්ච න සොචති.

มาณพพึงเป็นผู้ไม่เบียดเบียนอย่างนี้ และเป็นผู้กล่าวคำสัตย์อย่างนี้ เมื่อละโลกนี้ไปสู่โลกหน้า ย่อมไม่เศร้าโศกอย่างนี้

208.

๒๐๘.

සුඛා [Pg.379] මත්තෙය්‍යතා ලොකෙ,අථො පෙත්තෙය්‍යතා සුඛා;

සුඛා සාමඤ්ඤතා ලොකෙ,අථො බ්‍රහ්මඤ්ඤතා සුඛා.

ความเป็นผู้มีมารดาเป็นที่รักเป็นสุขในโลก อนึ่ง ความเป็นผู้มีบิดาเป็นที่รักก็เป็นสุข ความเป็นสมณะเป็นสุขในโลก อนึ่ง ความเป็นพราหมณ์ก็เป็นสุข

209.

๒๐๙.

පථවී [Pg.381] වෙළුකං පත්තං,චක්කවාළං සුචිප්ඵලං;

සිනෙරු වම්මිකො ඛුද්දො,සමුද්දො පාතිකො යථා.

แผ่นดินเปรียบเหมือนไม้ไผ่ที่ถูกตัด จักรวาลเปรียบเหมือนผลไม้ที่ถูกเด็ด ภูเขาสิเนรุเปรียบเหมือนจอมปลวกเล็กๆ มหาสมุทรเปรียบเหมือนบ่อน้ำ

210.

๒๑๐.

බ්‍රහ්මාති [Pg.382] මාතා-පිතරො,පුබ්බාචරියාති වුච්චරෙ;

ආහුනෙය්‍යා ච පුත්තානං,පජානමනුකම්පකා.

มารดาบิดาเรียกว่าพรหม เรียกว่าบุรพาจารย์ เป็นผู้ควรแก่ของที่บุตรนำมาบูชา เป็นผู้เอ็นดูในบุตร

211.

๒๑๑.

තස්මා [Pg.384] හි නෙ නමසෙය්‍ය,සක්කරෙය්‍ය ච පණ්ඩිතො;

අන්නෙන අථො පානෙන,වත්ථෙන සයනෙන ච.

เพราะเหตุนั้น บัณฑิตพึงนอบน้อมและสักการะท่านเหล่านั้น ด้วยข้าวและน้ำ ด้วยผ้าและที่นอน

සාධුජන-නිද්දෙස

การแสดงลักษณะของสัตบุรุษ

212.

๒๑๒.

කාය-කම්මං [Pg.386] සුචි තෙසං,වාචා-කම්මං අනාවිලං;

මනො-කම්මං සුචි-සුද්ධං,තාදිසා සුජනා නරා.

กายกรรมของท่านเหล่านั้นบริสุทธิ์ วจีกรรมไม่มีมลทิน มโนกรรมบริสุทธิ์สะอาด นรชนเช่นนั้นแลเป็นสัตบุรุษ

213.

๒๑๓.

සෙට්ඨ-විත්තං [Pg.387] සුතං පඤ්ඤා,සද්ධනං සත්තධා හොත්ති;

සද්ධා සීලං සුතං චාගො,පඤ්ඤා චෙව හිරොත්තප්පං.

ทรัพย์อันประเสริฐคือสุตะและปัญญา ทรัพย์อันดีมี ๗ ประการ คือ ศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา หิริ และโอตตัปปะ

214.

๒๑๔.

සද්ධම්මාපි [Pg.389] ච සත්තෙව,සද්ධා හිරී ච ඔත්තප්පං;

බාහුස්සච්චං ධිරො චෙව,සති පඤ්ඤා ච ඉච්චෙවං.

สัทธรรมก็มี ๗ ประการ คือ ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ พหูสูต ความเพียร สติ และปัญญา

215.

๒๑๕.

හිරී-ඔත්තප්ප-සම්පන්නා[Pg.390],සුක්ත්ක-ධම්ම-සමාහිතා;

සන්තො සප්පුරිසා ලොකෙ,දෙව-ධම්මාති වුච්චරෙ.

สัตบุรุษทั้งหลายในโลก ผู้ถึงพร้อมด้วยหิริและโอตตัปปะ ตั้งมั่นอยู่ในธรรมอันขาวสะอาด ย่อมได้ชื่อว่าเป็นผู้มีธรรมของเทวดา

216.

๒๑๖.

සද්ධො [Pg.392] හිරිමා ඔත්තප්පී,වීරො පඤ්ඤො ස-ගාරවො;

භබ්බො ආපජ්ජිතුං බුද්ධිං,විරූළ්හිඤ්ච විපුල්ලතං.

ผู้มีศรัทธา มีหิริ มีโอตตัปปะ มีความเพียร มีปัญญา มีความเคารพ ย่อมสามารถบรรลุถึงความรู้แจ้ง ความเจริญงอกงาม และความไพบูลย์ได้

217.

๒๑๗.

යො [Pg.393] වෙ කතඤ්ඤූ කත-වෙදි ධීරො,කල්‍යාණ-මිත්තො දළ්හඅ-භත්තො ච හොති;

දුක්ඛිත්තස්ස සක්කච්චං කරොති කිච්චං,තථාවිධං සප්පුරිසං වදන්ති.

ผู้ใดแลเป็นคนกตัญญู กตเวที เป็นนักปราชญ์ เป็นกัลยาณมิตร และมีความภักดีมั่นคง ช่วยเหลือทำกิจของคนผู้ตกทุกข์ได้ยากโดยเคารพ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวเรียกคนเช่นนั้นว่าเป็นสัตบุรุษ

218.

๒๑๘.

මාතා-පෙත්ති-භරං [Pg.395] ජන්තුං,කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනං;

සණ්හං සඛිල-සම්භාසං,පෙසුණෙයප්පහායිනං.

นรชนผู้เลี้ยงมารดาบิดา ผู้ประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล มีวาจาอ่อนหวาน พูดจาไพเราะ ละคำส่อเสียด

219.

๒๑๙.

මච්ඡෙර-විනයෙ යුත්තං,සච්චං කොධාභිතුං නරං;

තං වෙ දෙවා තාවතිංසා,ආහු සප්පුරිසො ඉති.

ผู้ประกอบในการกำจัดความตระหนี่ มีสัจจะ ข่มความโกรธได้ เทวดาชั้นดาวดึงส์เหล่านั้นแล กล่าวเรียกนรชนนั้นว่าเป็นสัตบุรุษ

220.

๒๒๐.

අ-ප්පමාදෙන [Pg.398] මඝවා,දෙවානං සෙට්ඨතං ගතො;

අ-ප්පමාදං පසංසන්ති,පමාදො ගරහිතො සදා.

ท้าวมาฆะ (พระอินทร์) ถึงความเป็นผู้ประเสริฐที่สุดกว่าเทวดาทั้งหลายด้วยความไม่ประมาท บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญความไม่ประมาท ส่วนความประมาทถูกติเตียนทุกเมื่อ

221.

๒๒๑.

දානං [Pg.399] සීලං පරිච්චාගං,ආජ්ජවං මද්දවං තපං;

අ-කොධං අ-විහිංසඤ්ච,ඛන්තීච අ-විරොධනං.

ทาน ศีล การบริจาค ความซื่อตรง ความอ่อนโยน ตบะ ความไม่โกรธ ความไม่เบียดเบียน ขันติ และความไม่พิโรธ

222.

๒๒๒.

ඉච්චෙතෙ කුසලෙ ධම්මෙ,ඨිතෙ පස්සාමි අත්තනි;

තතො මෙ ජායතෙ පීති,සොමනස්සඤ්චනප්පකං.

เราเห็นกุศลธรรมเหล่านี้ตั้งมั่นอยู่ในตน เพราะเหตุนั้น ปีติและโสมนัสอันไม่น้อยย่อมเกิดขึ้นแก่เรา

223.

๒๒๓.

නනු [Pg.402] තෙයෙව සන්තා නො,සාගරා න කුලාචලා;

මනංපි මරියාදං යෙ,සංවට්ටෙපි ජහන්ති නො.

พวกท่านเหล่านั้นเป็นสัตบุรุษมิใช่หรือ มิใช่ทะเล มิใช่ภูเขาใหญ่ ผู้ซึ่งไม่ละทิ้งขอบเขตแห่งใจแม้ในคราวที่โลกพินาศ

224.

๒๒๔.

න [Pg.403] පුප්ඵ-ගන්ධො පටිවාතමෙති,න චන්දනං තග්ගර මල්ලිකා වා;

සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙති,සබ්බා දිසා සප්පුරිසො පවායති.

กลิ่นดอกไม้หอมทวนลมไปไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็นกลิ่นจันทน์ กฤษณา หรือมะลิ แต่กลิ่นของสัตบุรุษย่อมหอมทวนลมไปได้ สัตบุรุษย่อมฟุ้งขจรไปทั่วทุกทิศ

225.

๒๒๕.

තෙපි [Pg.405] ලොක-හිතා සත්තා,සූරියො චන්දිමා අපි;

අත්ථං පස්ස ගමිස්සන්ති,නියමො කෙන ලඞ්ඝතෙ.

แม้สัตว์ทั้งหลายผู้เป็นประโยชน์แก่โลกเหล่านั้น ตลอดจนพระอาทิตย์และพระจันทร์ ก็ย่อมถึงความดับไป จงดูเถิด ใครเล่าจะล่วงพ้นกฎเกณฑ์นี้ไปได้

226.

๒๒๖.

සත්ථා [Pg.406] දෙව-මනුස්සානං,වසී සොපි මුනිස්සරො;

ගතොව නිබ්බුතිං සබ්බෙ,සඞ්ඛාරා න හි සස්සතා.

แม้พระศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ผู้ทรงอำนาจ ผู้เป็นจอมมุนีนั้น ก็เสด็จปรินิพพานไปแล้ว สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงแท้เลย

227.

๒๒๗.

කරෙය්‍ය [Pg.407] කුසලං සබ්බං,සිවං නිබ්බානමාවහං;

සරෙය්‍යඅ අ-නිච්චං ඛන්ධං,නිබ්බිදා-ඤාණ-ගොචරං.

พึงทำกุศลทั้งปวงอันนำมาซึ่งความเกษมคือพระนิพพาน พึงระลึกถึงขันธ์อันไม่เที่ยง อันเป็นอารมณ์แห่งนิพพิทาญาณ

228.

๒๒๘.

යාතානුයායී [Pg.408] ච භවාහි මාණව,අල්ලඤ්ච පාණිං පරිවජ්ජයස්සු;

මා චස්සු මිත්තෙසු කදාචි දුබ්භි,මා ච වසං අ-සතීනං ගච්ඡ.

ดูก่อนมาณพ ท่านจงเป็นผู้ตามรอยเท้า (ผู้มีคุณ) จงเว้นการประทุษร้ายต่อมืออันชุ่ม (ผู้มีพระคุณ) อย่าได้ประทุษร้ายมิตรในกาลไหนๆ และอย่าได้ตกอยู่ในอำนาจของหญิงผู้ไม่ซื่อสัตย์

229.

๒๒๙.

අ-සන්ධවං [Pg.411] නාපි ච දිට්ඨ-පුබ්බං,යො ආසනෙනාපි නිමන්තයෙය්‍ය;

තස්සෙව අත්ථං පුරිසො කරෙය්‍ය,යාතානුයායීතිතමාහුපණ්ඩිතා.

ผู้ใดพึงเชื้อเชิญด้วยอาสนะต่อผู้ที่ไม่เคยรู้จักกันมาก่อน หรือไม่เคยเห็นกันมาก่อน บุรุษพึงทำประโยชน์แก่ผู้นั้น บัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่าผู้นั้นเป็นผู้ตามรอยเท้า (ผู้มีคุณ)

230.

๒๓๐.

යස්සෙකරත්තිපි [Pg.412] ඝරෙ වසෙය්‍ය,යත්ථන්න-පානං පුරිසො ලභෙය්‍ය;

න තස්ස පාපං මනසාපි චින්තෙය්‍ය,අ-දුබ්භ-පාණි දහතෙ මිත්ත-දුබ්භො.

บุรุษพึงได้อาหารและน้ำในเรือนของบุคคลใด แม้เพียงคืนเดียว ไม่พึงคิดร้ายต่อบุคคลนั้นแม้ด้วยใจ ผู้ประทุษร้ายมิตรย่อมเผาผลาญมืออันไม่ประทุษร้ายของตน

තතීය සාධුනර

สัตบุรุษที่สาม

231.

๒๓๑.

යස්ස [Pg.414] රුක්ඛස්ස ඡායාය,නිසීදෙය්‍ය සයෙය්‍ය වා;

න තස්ස සාඛං භඤ්ජෙය්‍ය,මිත්ත-දුබ්භො හි පාපකො.

บุคคลนั่งหรือนอนในร่มเงาของต้นไม้ใด ไม่พึงหักกิ่งของต้นไม้นั้น เพราะผู้ประทุษร้ายมิตรเป็นคนชั่ว

චතුත්ථ සාධුනර

สัตบุรุษที่สี่

232.

๒๓๒.

පුණ්ණංපි [Pg.415] චෙ මං පථවිං ධනෙන,දජ්ජිත්ථියා පුරිසො සම්මතාය;

සද්ධා ඛණං අතිමඤ්ඤෙය්‍ය තංපි,තාසං වසං අ-සතීනං න ගච්ඡෙ.

แม้บุรุษพึงให้แผ่นดินที่เต็มด้วยทรัพย์แก่หญิงที่ตนรัก หญิงนั้นก็ยังดูหมิ่นบุรุษนั้นได้ในชั่วขณะ เพราะฉะนั้น ไม่พึงตกอยู่ในอำนาจของหญิงผู้ไม่ซื่อสัตย์เหล่านั้น

233.

๒๓๓.

එවං [Pg.417] ඛො යාතං අනුයායී හොති,අල්ලඤ්ච පාණිං දහතෙ පුනෙවං;

අ-සතී ච සා සො පන මිත්තං-දුබ්භො,සො ධම්මිකො හොහි ජහස්සු අ-ධම්මං.

ผู้ตามรอยเท้า (ผู้มีคุณ) ย่อมเป็นเช่นนี้แล ส่วนผู้ประทุษร้ายมิตรย่อมเผาผลาญมืออันชุ่มของตน หญิงนั้นเป็นผู้ไม่ซื่อสัตย์ และผู้นั้นเป็นผู้ประทุษร้ายมิตร ท่านจงเป็นผู้ตั้งอยู่ในธรรม จงละอธรรมเสีย

කායඛමනීය-නිද්දෙස

การแสดงธรรมว่าด้วยความสบายกาย

234.

๒๓๔.

අභිවාදන-සීලිස්ස[Pg.420],නිච්චං වුඩ්ඪාපචායිනො;

චත්තාරො ධම්මා වඩ්ඪන්ති,ආයු වණ්ණො සුඛං බලං.

ธรรม ๔ ประการ คือ อายุ วรรณะ สุขะ พละ ย่อมเจริญแก่ผู้มีปกติกราบไหว้ และประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่เป็นนิตย์

235. පඤ්චිමෙ [Pg.421] භික්ඛවෙ ධම්මා ආයුස්සා, කතමෙ පඤ්ච. සප්පාය-කාරී හොති. සප්පායෙච මත්තං ජානාති. පරිණත්තභොජී ච හොති. කාල-චාරී ච, බ්‍රහ්ම-චාරීච. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච ධම්මා ආයුස්සාති.

๒๓๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้เป็นเหตุให้อายุยืน ๕ ประการเป็นไฉน คือ เป็นผู้ทำสิ่งที่สบาย รู้จักประมาณในสิ่งที่สบาย บริโภคอาหารที่ย่อยง่าย เป็นผู้ประพฤติในกาลอันควร และเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แลเป็นเหตุให้อายุยืน

236. පඤ්චිමෙ [Pg.424] භික්ඛවෙ ධම්මා ආයුස්සා, කතමෙ පඤ්ච. සප්පාය-කාරී හොති. සප්පායෙච මත්තං ජානාති. පරිණතභොජීචහොති. සීලවාච, කල්‍යාණ මිත්තොච. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච ධම්මා ආයුස්සාති.

๒๓๖. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้เป็นเหตุให้อายุยืน ๕ ประการเป็นไฉน คือ เป็นผู้ทำสิ่งที่สบาย รู้จักประมาณในสิ่งที่สบาย บริโภคอาหารที่ย่อยง่าย เป็นผู้มีศีล และเป็นผู้มีกัลยาณมิตร ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แลเป็นเหตุให้อายุยืน

237.

๒๓๗.

පඤ්ච-සීලං [Pg.427] සමාදාය,සමං කත්වා දිනෙ දිනෙ;

සතිමා පඤ්ඤවා හුත්වා,චරෙ සබ්බිරියාපථෙ.

พึงสมาทานศีล ๕ ให้สม่ำเสมอในทุกๆ วัน เป็นผู้มีสติ มีปัญญา ประพฤติชอบในอิริยาบถทั้งปวง

238. පඤ්චිමෙ [Pg.428] භික්ඛවෙ චඞ්කමෙ ආනිසංසා, කතමෙ පඤ්ච, අද්ධානක්ඛමො හොති. පධානක්ඛමො හොති. අප්පාබාධො හොති. අසිතංපීතංඛායිතංසායිතං සම්මා පරිණාමං ගච්ඡති. චඞ්කමාධිගතො සමාධි චිරට්ඨිතිකො හොති. ඉමෙඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච චඞ්කමෙ ආනි සංසාති.

๒๓๘. ภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ในการจงกรม ๕ ประการนี้เป็นไฉน คือ เป็นผู้ทนต่อการเดินทางไกล เป็นผู้ทนต่อความเพียร เป็นผู้มีอาพาธน้อย อาหารที่กิน ดื่ม เคี้ยว ลิ้มแล้ว ย่อมย่อยไปได้ดี สมาธิที่ได้จากการจงกรมย่อมตั้งอยู่ได้นาน ภิกษุทั้งหลาย นี้แลคืออานิสงส์ในการจงกรม ๕ ประการ

239.

๒๓๙.

පරිස්සාවන-දානඤ්ච[Pg.431],ආවාස-දානමෙව ච;

ගිලාන-වත්ථු-දානඤ්ච,දාතබ්බං මනුජාධිප.

ดูก่อนจอมมนุษย์ พึงให้เครื่องกรองน้ำ พึงให้อาวาส และพึงให้เภสัชบริขารสำหรับคนไข้

240.

๒๔๐.

කාතබ්බං [Pg.432] ජිණ්ණකාවාසං,පටිසඞ්ඛරණං තථා;

පඤ්ච-සීල-සමාදානං,කත්වා තං සාධු-රක්ඛිතං;

උපොසථොපවාසො ච,කාතබ්බොපොසථෙ ඉති.

พึงซ่อมแซมอาวาสที่เก่าคร่ำคร่า พึงสมาทานศีล ๕ และรักษาศีลนั้นให้ดี และพึงรักษาอุโบสถในวันอุโบสถ

241.

๒๔๑.

අති-භොත්තා [Pg.434] රොග-මූලං,ආයුක්ඛයං කරොති වෙ;

තස්මා තං අති-භුත්තිංව,පරිහරෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

การบริโภคมากเกินไปเป็นมูลเหตุของโรค และทำให้อายุสิ้นไป เพราะฉะนั้น บัณฑิตพึงเว้นการบริโภคที่มากเกินไปนั้น

242.

๒๔๒.

අ-ජිණ්ණෙ [Pg.435] භොජනං විසං,දුල්ලද්ධෙ අ-විචාරකෙ;

ජිණ්ණෙ සු-ලද්ධෙ විචාරෙ,න වජ්ජං සබ්බ-භොජනං.

เมื่ออาหารยังไม่ย่อย การบริโภคเข้าไปอีกย่อมเป็นพิษ เมื่อได้อาหารมาโดยไม่ชอบและไม่พิจารณาก็เป็นโทษ แต่เมื่ออาหารย่อยแล้ว ได้มาโดยชอบ และพิจารณาแล้ว อาหารทุกอย่างย่อมไม่เป็นโทษ

243.

๒๔๓.

චත්තාරො [Pg.437] පඤ්ච ආලොපෙ,ආභුත්වා උදකං පිවෙ;

අලං ඵාසු-විහාරාය;

පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

ภิกษุผู้มีใจเด็ดเดี่ยว พึงฉันอาหาร (เหลืออีก) ๔-๕ คำ (จะอิ่ม) แล้วดื่มน้ำ ก็พอเพียงเพื่อการอยู่สำราญ.

244.

๒๔๔.

මනුජස්ස [Pg.438] සදා සතිමතො,මත්තං ජානතො ලද්ධ-භොජනං;

තනුකස්ස භවන්ති වෙදනා,සනිකං ජීරති ආයු පාලයං.

เวทนาทั้งหลายย่อมเบาบางแก่คนผู้มีสติอยู่เสมอ ผู้รู้ประมาณในโภชนะที่ได้มาแล้ว เขาย่อมแก่ช้าลง และรักษาอายุไว้ได้.

245.

๒๔๕.

ගරූනං [Pg.440] අඩ්ඪ-සොහිච්චං,ලහූනං නාති-කිත්තියා;

මත්තා-පමාණං නිද්දිට්ඨං,සුඛං ජීරති තාවතා.

การบริโภคอาหารหนักเพียงครึ่งท้อง การบริโภคอาหารเบาไม่ให้มากเกินไป นี้คือประมาณที่กำหนดไว้ เขาย่อมแก่ช้าและเป็นสุขด้วยเหตุนั้น.

246.

๒๔๖.

තොයාභාවෙ [Pg.441] පිපාසත්තා,ඛණා පාණෙහි මුච්චතෙ;

තස්මා සබ්බාසුවත්ථාසු,දෙය්‍යං වාරිං පිපාසයෙ.

เพราะขาดน้ำ ผู้ที่หิวกระหายย่อมสิ้นชีวิตได้ในชั่วขณะ เพราะฉะนั้น ในทุกสถานการณ์ พึงให้น้ำแก่ผู้ที่หิวกระหาย.

247.

๒๔๗.

සීතොදකං [Pg.442] පයො ඛුද්දං,ඝතමෙකෙකසො ද්විසො;

තිස්සො සමග්ගමථ වා,පගෙ පිතං යුවත්තදං.

น้ำเย็น นม น้ำผึ้ง และเนยใส จะดื่มอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือสองอย่าง หรือสามอย่างรวมกันในตอนเช้า ย่อมทำให้คงความเป็นหนุ่มสาว.

248.

๒๔๘.

අන්නං [Pg.444] බ්‍රහ්මා රසෙ විණ්හු,භුත්තෙ චෙව මහෙසරො;

එවං ඤත්වාතු යො භුඤ්ජෙ,අන්න-දොසං න ලිම්පතෙ.

ข้าวคือพระพรหม รสคือพระวิษณุ เมื่อบริโภคแล้วคือพระมเหศวร ผู้ใดรู้เช่นนี้แล้วบริโภค ย่อมไม่แปดเปื้อนด้วยโทษแห่งอาหาร.

249.

๒๔๙.

කත්තිකස්සන්තිමො [Pg.445] භාගො,යං චාදො මිග-මාසජො;

තාවුභො යම-දාඨාඛ්‍යො,ලඝ්වාහාරොව ජීවති.

ช่วงท้ายของเดือนกัตติกะ และช่วงต้นของเดือนมิคสิระ ทั้งสองช่วงนี้เรียกว่า ยมทาฐา (เขี้ยวของพญายม) ผู้บริโภคอาหารเบาย่อมมีชีวิตรอดอยู่ได้.

250.

๒๕๐.

සත්ථානුකුල-චරියා[Pg.447],චිත්තඤ්ඤාවසවත්තිනා;

බුද්ධි-රක්ඛිලිතත්ථෙන,පරිපුණ්ණං රසායනං.

การประพฤติคล้อยตามตำรา การไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต และการรักษาปัญญาไว้ได้ เป็นยาอายุวัฒนะที่สมบูรณ์.

250.

๒๕๐.

අ-ජාතියා [Pg.448] අ-ජාතානං,ජාතානං විනිවත්තියා;

රොගානං යො විධි දිට්ඨො,තං සුඛත්ථී සමාචරෙ.

วิธีใดที่เห็นว่าเพื่อความไม่เกิดแห่งโรคที่ยังไม่เกิด และเพื่อการระงับโรคที่เกิดขึ้นแล้ว ผู้ปรารถนาความสุขพึงประพฤติตามวิธีนั้น.

252.

๒๕๒.

ආරොග්‍යං [Pg.449] පරමා ලාභා,සන්තුට්ඨි පරමං ධනං;

විස්සාසා පරමා ඤාති,නිබ්බානං පරමං සුඛං.

ความไม่มีโรคเป็นลาภอย่างยิ่ง ความสันโดษเป็นทรัพย์อย่างยิ่ง ความคุ้นเคยเป็นญาติอย่างยิ่ง นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง.

පකිණ්ණක-නිද්දෙස

การแสดงหมวดเบ็ดเตล็ด.

253.

๒๕๓.

කුමුදං [Pg.460] කො පබොධයි,නාථො රවින්දු පණ්ඩිතො;

කමලං කො කුමුදං කො,නරපං කො පබොධයි.

ใครทำให้ดอกบัวสายบาน? พระอาทิตย์ พระจันทร์ และบัณฑิตเป็นที่พึ่ง ใครทำให้ดอกบัวหลวงบาน ใครทำให้ดอกบัวสายบาน ใครทำให้พระราชาตื่น?

254.

๒๕๔.

චිත්තෙන [Pg.462] නිය්‍යති ලොකො,චිත්තෙන පරිකස්සති;

චිත්තස්ස එක-ධම්මස්ස,සබ්බෙව වසමන්වගූ.

โลกถูกจิตนำไป โโลกถูกจิตฉุดคร่าไป สรรพสัตว์ทั้งปวงย่อมไปสู่อำนาจแห่งธรรมอย่างเดียวคือจิต.

255.

๒๕๕.

සමණො [Pg.464] රාජානුරාජා,සෙනාපති මහා-මත්තො;

ධම්මට්ඨො පණ්ඩිතො දිස්වා,පච්චක්ඛත්ථං න කාරියා.

สมณะ พระราชาและพระอนุราชา เสนาบดี และมหาอำมาตย์ เมื่อเห็นบัณฑิตผู้ตั้งอยู่ในธรรมแล้ว ไม่พึงกระทำสิ่งที่เป็นปฏิปักษ์ต่อประโยชน์.

256.

๒๕๖.

දීපො [Pg.465] නව-දිසං තෙජො,න හෙට්ඨා ච තථා සකං;

පර-වජ්ජං විදූ පස්සෙ,සක-වජ්ජංපි පස්සතු.

แสงประทีปส่องสว่างไป ๙ ทิศ แต่ไม่ส่องลงข้างล่างและไม่ส่องดูตัวเองฉันใด ผู้รู้เห็นโทษของผู้อื่น ก็พึงเห็นโทษของตนเองด้วยฉันนั้น.

257.

๒๕๗.

ස-ඵලං [Pg.467] පණ්ඩිතො ලොකෙ,ස-කාරණං වචං භණෙ;

අ-කාරණංඵලං බාලො,ඉදං උභය-ලක්ඛණං.

ในโลกนี้ บัณฑิตย่อมกล่าววาจาที่มีผลและมีเหตุผล ส่วนคนพาลย่อมกล่าววาจาที่ไร้เหตุผลและไร้ผล นี้คือลักษณะของคนทั้งสองนั้น.

258.

๒๕๘.

තස්ස [Pg.468] වාචාය ජානෙය්‍ය,කුටිලං බාල-පණ්ඩිතං;

වාචා-රූපං මිත්තං කරෙ,වාචා-රූපං ධුවං ජහෙ.

พึงรู้คนคด คนพาล และบัณฑิตได้ด้วยวาจาของเขา พึงผูกมิตรด้วยวาจา และพึงละทิ้ง (คนไม่ดี) ด้วยวาจาเป็นแน่.

259.

๒๕๙.

දුච්චින්තිතස්ස [Pg.470] චින්තා ච,දුබ්භාසිතස්ස භාසනා;

දුක්කම්මස්ස කතඤ්චාති,එතං බාලස්ස ලක්ඛණං.

การคิดสิ่งที่คิดชั่ว การพูดสิ่งที่พูดชั่ว และการทำสิ่งที่ทำชั่ว นี้คือลักษณะของคนพาล.

260.

๒๖๐.

සු-චින්තිතස්ස [Pg.471] චින්තා ච,සු-භාසිතස්ස භාසනා;

සු-කම්මස්ස කතඤ්චාති,එතං ධීරස්ස ලක්ඛණං.

การคิดสิ่งที่คิดดี การพูดสิ่งที่พูดดี และการทำสิ่งที่ทำดี นี้คือลักษณะของปราชญ์.

261.

๒๖๑.

අ-නයං [Pg.473] නයති දුම්මෙධො,අ-ධුරායං නි-යුඤ්ජති;

දුන්නයො සෙය්‍යසො හොති,සම්මා වුත්තො පකුප්පති;

විනයං සො න ජානාති,සාධු තස්ස අ-දස්සනං.

คนมีปัญญาทรามย่อมนำไปในทางที่ผิด ย่อมประกอบในสิ่งที่ไม่ใช่ธุระ การแนะนำที่ผิดกลับเห็นว่าดีกว่า เมื่อถูกว่ากล่าวโดยชอบก็โกรธ เขาไม่รู้จักระเบียบวินัย การไม่พบเห็นคนเช่นนั้นเป็นความดี.

262.

๒๖๒.

නයං [Pg.476] නයති මෙධාවී,අ-ධුරායං න යුඤ්ජති;

සු-නයො සෙය්‍යසො හොති,සම්මා වුත්තො න කුප්පති;

විනයං සො පජානාති,සාධු තෙන සමාගමො.

ผู้มีปัญญาย่อมนำไปในทางที่ถูก ย่อมไม่ประกอบในสิ่งที่ไม่ใช่ธุระ การแนะนำที่ถูกย่อมดีกว่า เมื่อถูกว่ากล่าวโดยชอบก็ไม่โกรธ เขาย่อมรู้จักระเบียบวินัย การสมาคมกับคนเช่นนั้นเป็นความดี.

263.

๒๖๓.

අ-නායකා [Pg.479] විනස්සන්ති,නස්සන්ති බහු-නායකා;

ථී-නායකා විනස්සන්ති,නස්සන්ති සුසු-නායකා.

หมู่ชนที่ไม่มีผู้นำย่อมพินาศ ที่มีผู้นำมากก็พินาศ ที่มีสตรีเป็นผู้นำก็พินาศ ที่มีผู้นำเป็นเด็กก็พินาศ.

264.

๒๖๔.

ජෙට්ඨො [Pg.481] කම්මෙසු නීචානං,ජානංජානංව ආචරෙ;

අ-ජානෙවං කරෙ ජානං,නීචො එති භයං පියං.

ผู้เป็นใหญ่ในกิจการของคนต่ำทราม พึงประพฤติตนอย่างผู้รู้แจ้ง ผู้รู้ไม่พึงทำเป็นเหมือนไม่รู้ คนต่ำทรามย่อมประสบภัยอันเป็นที่รัก.

265.

๒๖๕.

කම්මං [Pg.482] දුජ්ජන-සාරුප්පං,දුධා සුජන-සාරුප්පං;

දුජ්ජනං තෙසු දුක්කම්මෙ,සු-කම්මෙ සුජනං ඉච්ඡෙ.

การงานที่เหมาะกับคนชั่ว และการงานที่เหมาะกับคนดีมีสองอย่าง พึงต้องการคนชั่วในงานที่ชั่ว และพึงต้องการคนดีในงานที่ดี.

266.

๒๖๖.

පණ්ඩිතො [Pg.484] වෙරී බාලො ච,දුජ්ජයො බාල-වෙරිතො;

පණ්ඩිතං-වෙරී පමාදෙන,න තං ජයො හි සබ්බදා.

บัณฑิตที่เป็นศัตรูและคนพาลที่เป็นศัตรู คนพาลที่เป็นศัตรูนั้นชนะได้ยาก ส่วนบัณฑิตที่เป็นศัตรูอาจชนะได้เพราะความประมาท (ของเขา) แต่จะชนะเขาตลอดไปนั้นไม่ได้เลย.

267.

๒๖๗.

ගුය්හස්ස [Pg.485] හි ගුය්හමෙව සාධු,න හි ගුය්හස්ස පසත්ථමාවි-කම්මං;

අ-නිප්ඵන්නතාය සහෙය්‍ය ධීරො,නිප්ඵන්නත්ථොව යථා-සුඛං භණෙය්‍ය.

ความลับนั้นแล พึงเก็บงำไว้เป็นความลับจึงจะดี การเปิดเผยความลับไม่เป็นที่สรรเสริญเลย ผู้มีปัญญาพึงอดทนไว้จนกว่างานจะสำเร็จ เมื่อสำเร็จประโยชน์แล้วจึงค่อยพูดตามสบาย.

268.

๒๖๘.

ගුය්හමත්ථං [Pg.486] න විවරෙය්‍ය,රක්ඛෙය්‍ය නං යථා නිධිං;

න හී පාතුකතො සාධු,ගුය්හො අත්ථො පජානතා.

ไม่พึงเปิดเผยเรื่องที่เป็นความลับ พึงรักษาความลับนั้นไว้เหมือนรักษาขุมทรัพย์ เพราะความลับที่เปิดเผยแล้ว ย่อมไม่ดีแก่ผู้รู้เลย.

269.

๒๖๙.

ථියා [Pg.487] ගුය්හං න සංසෙය්‍ය,අ-මිත්තස්ස ච පණ්ඩිතො;

යො චාමිසෙන සංහීරො,හදය-ත්ථෙනො ච යො නරො.

บัณฑิตไม่พึงบอกความลับแก่สตรี แก่ศัตรู แก่ผู้ที่ถูกอามิสชักจูง และแก่ผู้ที่ลอบขโมยใจ.

270.

๒๗๐.

විවිච්ච [Pg.489] භාසෙය්‍ය දිවා රහස්සං,රත්තිං ගිරං නාති-වෙලං පමුඤ්චෙ;

උපස්සුතිකා හි සුණන්ති මන්තං,තස්මා හි මන්තො ඛිප්පමුපෙති භෙදං.

พึงพูดความลับในที่สงัดในเวลากลางวัน ส่วนในเวลากลางคืนไม่พึงเปล่งวาจาให้ดังเกินไป เพราะพวกแอบฟังย่อมได้ยินความลับนั้น เพราะเหตุนั้น ความลับจึงแตกได้โดยเร็ว.

271.

๒๗๑.

න [Pg.491] පකාසති ගුය්හං යො,සො ගුය්හං පටිගුය්හති;

භයෙසු න ජහෙ කිච්චෙ,සු-මිත්තොනුචරො භවෙ.

ผู้ใดไม่เปิดเผยความลับ ผู้นั้นชื่อว่าย่อมปกปิดความลับไว้ ในยามมีภัยไม่พึงละทิ้งหน้าที่ พึงเป็นกัลยาณมิตรและเป็นผู้ติดตามที่ดี.

272.

๒๗๒.

කරොති [Pg.492] දුක්කරං සාධුං,උජුං ඛමති දුක්ඛමං;

දුද්දදං සාමං දදාති,යො සු-මිත්තො හවෙ භවෙ.

ผู้ใดเป็นมิตรแท้ในภพ พึงทำสิ่งที่ทำได้ยากให้สำเร็จ อดทนต่อสิ่งที่อดทนได้ยากอย่างซื่อตรง และให้สิ่งที่ให้ได้ยากด้วยตนเอง

273.

๒๗๓.

පිය-වාචා [Pg.494] සදා මිත්තො,පිය-වත්ථුං න යාචනා;

ඉච්ඡාගතෙන දානෙන,සු-දළ්හො සු-ප්පියො හවෙ;

තදඞ්ගතො ච හීනෙන,අ-ප්පියො භිජ්ජනො භවෙ.

มิตรย่อมมีวาจาอันเป็นที่รักเสมอ ไม่ขอสิ่งอันเป็นที่รัก ย่อมเป็นที่รักและมั่นคงยิ่งด้วยการให้ตามความปรารถนา แต่หากเสื่อมจากคุณสมบัตินั้น ย่อมเป็นผู้ไม่เป็นที่รักและแตกแยกกัน

274.

๒๗๔.

දෙහීති [Pg.496] යාචනෙ හිරී,සිරී ච කාය-දෙවතා;

පලායන්ති සිරිච්ඡිතො,න යාචෙ පර-සන්තකං.

เมื่อขอว่า 'จงให้' ความละอาย สิริ และเทวดาประจำกาย ย่อมหนีไปจากผู้ปรารถนาสิริ ดังนั้น ไม่พึงขอของของผู้อื่น

275.

๒๗๕.

ස්වානො [Pg.497] ලද්ධාන නිම්මංසං,අට්ඨිං තුට්ඨො පමොදති;

සකන්තිකං මිගං සීහො,හිත්වා හත්ථිංනුධාවති.

สุนัขได้กระดูกที่ไม่มีเนื้อ ย่อมยินดีร่าเริง ส่วนราชสีห์ละทิ้งเนื้อ (เหยื่อ) ที่อยู่ใกล้ตัว แล้ววิ่งไล่ตามช้าง

276.

๒๗๖.

එවං [Pg.499] ඡන්දානුරූපෙන,ජනො ආසීසතෙ ඵලං;

මහා ඡන්දා මහන්තංව,හීනංව හීන-ඡන්දකා.

ด้วยประการฉะนี้ ชนย่อมหวังผลตามความพอใจของตน ผู้มีความพอใจมากย่อมหวังสิ่งที่ยิ่งใหญ่ ผู้มีความพอใจต่ำย่อมหวังสิ่งที่ต่ำ

277.

๒๗๗.

නානා-ඡන්දා [Pg.501] මහාරාජ,එකාගාරෙ වසාමසෙ;

අහං ගාම-වරං ඉච්ඡෙ,බ්‍රාහ්මණී ච ගවං සතං.

ข้าแต่พระมหาราช พวกเราอาศัยอยู่ในเรือนเดียวกันแต่มีความปรารถนาต่างกัน ข้าพเจ้าปรารถนาหมู่บ้านอันประเสริฐ ส่วนนางพราหมณีปรารถนาแม่โคหนึ่งร้อยตัว

278.

๒๗๘.

පුත්තො [Pg.502] ච ආජඤ්ඤ-රථං,කඤ්ඤා ච මණි-කුණ්ඩලං;

යා චෙසා පුණ්ණකා ජම්මී,උජුක්ඛලංභි-කඞ්ඛති.

ส่วนบุตรปรารถนารถม้าอาชาไนย ส่วนธิดาปรารถนาตุ้มหูแก้วมณี ส่วนนางปุณณิกาผู้ต่ำทรามนั้น ปรารถนาครกตำข้าว

279.

๒๗๙.

ඨානං [Pg.504] මිත්තෙ ධනෙ කම්මෙ,සතුස්සාහෙ සු-ලබ්භිතං;

තං දළ්හං දුක්කරං කරෙ,පඤ්ඤා-සති-සමාධිනා.

ฐานะในมิตร ในทรัพย์ และในการงาน อันบุคคลผู้มีความอุตสาหะพึงได้โดยง่าย พึงทำให้ฐานะนั้นมั่นคงและทำได้ยาก (ที่จะทำลาย) ด้วยปัญญา สติ และสมาธิ

280.

๒๘๐.

භෙසජ්ජෙ [Pg.505] විහිතෙ සුද්ධ,බුද්ධාදි-රතනත්තයෙ;

පසාදමාචරෙ නිච්චං,සජ්ජනෙ ස-ගුණෙපි ච.

พึงแสดงความเลื่อมใสเป็นนิตย์ในยาที่จัดเตรียมไว้อย่างบริสุทธิ์ ในพระรัตนตรัยมีพระพุทธเจ้าเป็นต้น และในสัตบุรุษผู้มีคุณธรรม

281.

๒๘๑.

රාජා [Pg.507] රට්ඨෙන ධාතුසො,බාලො පාපෙහි දුම්මනො,අලඞ්කාරෙන ඉත්ථීපි,කාමෙහි ච න තප්පති.

พระราชาไม่รู้จักอิ่มด้วยแว่นแคว้น คนพาลผู้มีใจชั่วไม่รู้จักอิ่มด้วยบาป แม้สตรีก็ไม่รู้จักอิ่มด้วยเครื่องประดับ และไม่รู้จักอิ่มด้วยกามทั้งหลาย

282.

๒๘๒.

අප්පිච්ඡො [Pg.508] ච ධුතඞ්ගෙන,ආරද්ධො වීරියෙන හි;

විසාරදො පරිසාය,පරිච්චාගෙන දායකො;

සවනෙන සු-ධම්මංපි,න තප්පතිව පණ්ඩිතො.

บัณฑิตผู้มีความปรารถนาน้อยด้วยธุดงค์ ผู้ปรารภความเพียรด้วยวิริยะ ผู้แกล้วกล้าในบริษัท ผู้เป็นทายกด้วยการบริจาค และแม้ด้วยการฟังพระสัทธรรม ย่อมไม่รู้จักอิ่ม

283.

๒๘๓.

ජෙට්ඨස්ස [Pg.510] සිතං හසිතං,මජ්ඣස්ස මධුරස්සරං;

ලොකෙ අංස-සිරො-කම්පං,ජම්මස්ස අප-හස්සිතං;

එතෙසං අති-හස්සිතං,හාසො හොති යථාක්කමං.

การยิ้มแย้มเป็นของคนผู้ใหญ่ การหัวเราะมีเสียงไพเราะเป็นของคนปานกลาง การหัวเราะจนไหล่และศีรษะสั่นเป็นของคนทั่วไป การหัวเราะจนน่าเกลียดเป็นของคนต่ำทราม และการหัวเราะจนเกินงามของคนเหล่านี้ ย่อมเป็นลำดับของการหัวเราะ

284.

๒๘๔.

නත්ථි [Pg.513] දුට්ඨෙ නයො අත්ථි,න ධම්මො න සු-භාසිතං;

නික්කමං දුට්ඨෙ යුඤ්ජෙය්‍ය,සො හි සබ්භිං න රඤ්ජති.

ในคนชั่วไม่มีอุบาย ไม่มีธรรม ไม่มีสุภาษิต ไม่พึงใช้ความพยายามกับคนชั่ว เพราะเขาไม่ยินดีในสัตบุรุษ

285.

๒๘๕.

දුල්ලභං [Pg.515] පකතිං වාචං,දුල්ලභො ඛෙමකො සුතො;

දුල්ලභා සදිසී ජායා,දුල්ලභො ස-ජනො පියො.

วาจาที่เป็นปกติ (จริงใจ) หายาก บุตรผู้ยังความเกษมให้เกิดหายาก ภรรยาที่มีศรัทธาเสมอกันหายาก ญาติผู้เป็นที่รักหายาก

286.

๒๘๖.

ධජො [Pg.516] රථස්ස පඤ්ඤාණං,ධූමො පඤ්ඤාණමග්ගිනො;

රාජා රට්ඨස්ස පඤ්ඤාණං,භත්තා පඤ්ඤාණමිත්ථියා.

ธงเป็นเครื่องหมายของรถ ควันเป็นเครื่องหมายของไฟ พระราชาเป็นเครื่องหมายของแว่นแคว้น สามีเป็นเครื่องหมายของสตรี

287.

๒๘๗.

දුන්නාරියා [Pg.518] කුලං සුද්ධං,පුත්තො නස්සති ලාලනා;

සමිද්ධි අ-නයා බන්ධු,පවාසා මදනා හිරී.

ตระกูลที่บริสุทธิ์ย่อมพินาศเพราะสตรีชั่ว บุตรย่อมเสียคนเพราะการตามใจ ความเจริญย่อมพินาศเพราะความประพฤติไม่ดี ญาติย่อมพินาศเพราะการอยู่ต่างถิ่น ความละอายย่อมพินาศเพราะความมัวเมา

288.

๒๘๘.

මාතා [Pg.520] පිතා ච පුත්තානං,නොවාදෙ බහු-සාසන්නං;

පණ්ඩිතා මාතරො අප්පං,වදෙය්‍යුං වජ්ජ-දීපනං.

มารดาและบิดาไม่พึงพร่ำสอนบุตรทั้งหลายให้มากนัก แต่มารดาผู้เป็นบัณฑิตพึงกล่าวเพียงเล็กน้อยเพื่อชี้ให้เห็นโทษ

289.

๒๘๙.

ලාළයෙ [Pg.522] පඤ්ඡ-වස්සානි,දස-වස්සානි තාළයෙ;

පත්තෙ තු සොළසෙ වස්සෙ,පුත්තං මිත්තංවදාචරෙ.

พึงทะนุถนอมบุตรตลอดห้าปี พึงเฆี่ยนตีสั่งสอนตลอดสิบปี เมื่อบุตรอายุครบสิบหกปี พึงปฏิบัติต่อเขาดุจมิตร

290.

๒๙๐.

ලාලනෙ [Pg.523] ධීතරං දොසා,පාලනෙ බහවො ගුණා;

ධීතුයා කිරියං නිච්චං,පස්සන්තු සුට්ඨු මාතරො.

การตามใจธิดามีโทษ การเฝ้าดูแลมีคุณมาก มารดาทั้งหลายพึงเฝ้าดูความประพฤติของธิดาให้ดีเป็นนิตย์

ඉති [Pg.525] පකිණ්ණක-නිද්දෙසො නාම

จบปกิณณกนิเทศเพียงเท่านี้

සත්තමා පරිච්ඡෙදො.

ปริจเฉทที่ ๗

සීල-නිද්දෙස

สีลนิเทศ

291.

๒๙๑.

පමාදං [Pg.526] භයතො දිස්වා,අ-ප්පමාදඤ්ච ඛෙමතො;

භාවෙථ අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං,එසා බුද්ධානුසාසනී.

เมื่อเห็นความประมาทโดยความเป็นภัย และเห็นความไม่ประมาทโดยความเป็นธรรมอันเกษม พึงเจริญมรรคมีองค์ ๘ นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

292.

๒๙๒.

හීනෙන [Pg.528] බ්‍රහ්ම-චරියෙන,ඛත්තියෙ උපපජ්ජති;

මජ්ඣිමෙන ච දෙවත්තං,උත්තමෙන වි-සුජ්ඣති.

ด้วยพรหมจรรย์อย่างต่ำ ย่อมเข้าถึงความเป็นกษัตริย์ ด้วยพรหมจรรย์อย่างกลาง ย่อมเข้าถึงความเป็นเทวดา ด้วยพรหมจรรย์อย่างสูง ย่อมบริสุทธิ์

ක.

ก.

නගරෙ [Pg.532] බන්ධුමතියා,බන්ධුමා නාම ඛත්තියො;

දිවසෙ පුණ්ණමාය සො,උපගච්ඡි උපොසථං.

ในพระนครพันธุมดี มีกษัตริย์พระนามว่าพันธุมะ ในวันเพ็ญนั้น พระองค์ได้ทรงสมาทานอุโบสถ

ඛ.

ข.

අහං තෙන සමයෙන,ගුම්භ-දාසී අහං තහිං;

දිස්වා ස-රාජකං සෙනං,එවාහං චින්තයිං තදා.

ในกาลนั้น ข้าพเจ้าเป็นทาสีเฝ้าพุ่มไม้ในที่นั้น เมื่อได้เห็นกองทัพพร้อมด้วยพระราชา จึงคิดอย่างนี้ในเวลานั้น

ග.

ค.

රාජාපි [Pg.533] රජ්ජං ඡට්ටෙත්වා,උපගච්ඡි උපොසථං;

ස-ඵලං නූන තං කම්මං,ජන-කායො පමොදිතො.

แม้พระราชาทรงสละราชสมบัติแล้วยังทรงสมาทานอุโบสถ กรรมนั้นย่อมมีผลแน่นอน หมู่ชนต่างพากันร่าเริง

ඝ.

ฆะ.

යොනිසො [Pg.534] පච්චවෙක්ඛිත්වා,දුග්ගච්චඤ්ච දලිද්දතං;

මානසං සම්පහංසිත්වා,උපගච්ඡිමු පොසථං.

พิจารณาความทุคติและความยากจนโดยแยบคายแล้ว ยังใจให้ร่าเริง ข้าพเจ้าได้เข้าถึงอุโบสถ

ඞ.

งะ.

අහං [Pg.535] උපොසථං කත්වා,සම්මා-සම්බුද්ධසාසනෙ;

තෙන කම්මෙන සු-කතෙන,තාවතිංසං අගච්ඡහං.

ข้าพเจ้าได้รักษาอุโบสถในพระศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ด้วยกรรมที่ทำดีนั้น ข้าพเจ้าได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ච.

จะ.

තත්ථ මෙ සු-කතං බ්‍යම්හං,උබ්භ-යොජනමුග්ගතං;

කූටාගාර-වරූපෙතං,මහාසනසු-භූසිතං.

ในที่นั้น วิมานที่ข้าพเจ้าสร้างดีแล้ว สูงขึ้นไปหนึ่งโยชน์ ประกอบด้วยเรือนยอดอันประเสริฐ ประดับดีแล้วด้วยอาสนะอันใหญ่

ඡ.

ฉะ.

අච්ඡරා [Pg.536] සත-සහස්සා,උපතිට්ඨන්ති මං සදා;

අඤ්ඤෙ දෙවෙ අතික්කම්ම,අතිරොචාමි සබ්බදා.

นางอัปสรแสนนางย่อมบำรุงข้าพเจ้าทุกเมื่อ ข้าพเจ้าก้าวล่วงเทวดาเหล่าอื่น ย่อมรุ่งเรืองยิ่งทุกเมื่อ

ජ.

ชะ.

චතුසට්ඨි-දෙව-රාජූනං[Pg.537],මහෙසිත්තමකාරයිං;

තෙසට්ඨි-චක්කවත්තිනං,මහෙසිත්තමකාරයිං.

ข้าพเจ้าได้เป็นอัครมเหสีของท้าวเทวราช ๖๔ องค์ ข้าพเจ้าได้เป็นอัครมเหสีของพระเจ้าจักรพรรดิ ๖๓ องค์

ඣ.

ฌะ.

සුවණ්ණ-වණා [Pg.538] හුත්වාන,භවෙසු සංසරාමහං;

සබ්බත්ථ පවරා හොමි,උපොසථස්සිදං ඵලං.

ข้าพเจ้าเป็นผู้มีผิวพรรณดุจทองคำ ท่องเที่ยวไปในภพทั้งหลาย ย่อมเป็นผู้ประเสริฐในที่ทั้งปวง นี้เป็นผลแห่งอุโบสถ

ඤ.

ญะ.

හත්ථි-යානං අස්ස-යානං,රථ-යානඤ්ච සිවිකං;

ලභාමි සබ්බමෙතම්පි,උපොසථස්සිදං ඵලං.

ยานช้าง ยานม้า ยานรถ และวอ ข้าพเจ้าย่อมได้ทั้งหมดนี้ นี้เป็นผลแห่งอุโบสถ

ට.

ฏะ.

සොණ්ණ-මයං [Pg.539] රූපි-මයං,අථොපි ඵලිකා-මයං;

ලොහිතඞ්ග-මයඤ්චෙව,සබ්බං පටිලභාමහං.

ข้าพเจ้าย่อมได้เครื่องประดับที่ทำด้วยทองคำ ที่ทำด้วยเงิน อนึ่ง ที่ทำด้วยแก้วผลึก และที่ทำด้วยแก้วทับทิม ทั้งหมด

ඨ.

ฐะ.

කොසෙය්‍ය-කම්බලියානි[Pg.540],ඛොම-කප්පාසිකානි ච;

මහග්ඝානි ච වත්ථානි,සබ්බං පටිලභාමහං.

ผ้าไหม ผ้าขนสัตว์ ผ้าเปลือกไม้ ผ้าฝ้าย และผ้ามีค่ามาก ข้าพเจ้าย่อมได้ทั้งหมด

ඩ.

ฑะ.

අන්නං [Pg.541] පානං ඛාදනීයං,වත්ථං සෙනාසනානි ච;

සබ්බමෙතං පටිලභෙ,උපොසථස්සිදං ඵලං.

ข้าว น้ำ ของขบเคี้ยว ผ้า และเสนาสนะ ข้าพเจ้าย่อมได้ทั้งหมดนี้ นี้เป็นผลแห่งอุโบสถ

ඪ.

ฒะ.

වර-ගන්ධඤ්ච මාලඤ්ච,චුණ්ණකඤ්ඡ විලෙපනං;

සබ්බමෙතං පටිලභෙ,උපොසථස්සිදං ඵලං.

ของหอมอันประเสริฐ ดอกไม้ จุรณ และเครื่องลูบไล้ ข้าพเจ้าย่อมได้ทั้งหมดนี้ นี้เป็นผลแห่งอุโบสถ

ණ.

ณะ.

කූටාගාරඤ්ච [Pg.542] පාසාදං,මණ්ඩපං හම්මියං ගුහං;

සබ්බමෙතං පටිලභෙ,උපොසථස්සිදං ඵලං.

เรือนยอด ปราสาท มณฑป เรือนชั้น และถ้ำ ข้าพเจ้าย่อมได้ทั้งหมดนี้ นี้เป็นผลแห่งอุโบสถ

ත.

ตะ.

ජාතියා [Pg.543] සත්ත-වස්සාහං,පබ්බජිං අන-ගාරියං;

අඩ්ඪ-මාසෙ අ-සප්පත්තෙ,අර හත්තං අපාපුණිං.

ข้าพเจ้ามีอายุ ๗ ปีแต่กำเนิด ได้บวชเป็นบรรพชิต เมื่อยังไม่ถึงกึ่งเดือน ก็ได้บรรลุพระอรหัต

ථ.

ถะ.

කිලෙසා [Pg.544] ඣාපිතා මය්හං,භවා සබ්බෙ සමූහතා;

සබ්බාසව-පරික්ඛීණා,නත්ථි දානි පුන-බ්භවො.

กิเลสทั้งหลายของข้าพเจ้าถูกเผาแล้ว ภพทั้งปวงถูกถอนขึ้นได้แล้ว อาสวะทั้งปวงสิ้นไปแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก

ද.

ทะ.

එක-නවුතිතො [Pg.545] කප්පෙ,යං කම්මමකරිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි,උපොසථස්සිදං ඵලං.

ในกัปที่ ๙๑ นับแต่กัปนี้ ข้าพเจ้าได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ข้าพเจ้าไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งอุโบสถ

ධ.

ธ.

ස්වාගතං [Pg.546] වත මෙ ආසි,මම බුද්ධස්ස සන්තිකෙ;

තිස්සො විජ්ජා අනු-පත්තා,කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

การมาของเราดีแล้วหนอ ในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรา เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว เราได้ทำกิจในพระพุทธศาสนาเสร็จแล้ว

න.

น.

පටිසම්භිදා චතස්සො,විමොකාපි ච අට්ඨිමෙ;

ඡළාභිඤ්ඤා සච්ඡිකතා,කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

ปฏิสัมภิทา ๔ และวิโมกข์ ๘ เหล่านี้ อภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว เราได้ทำกิจในพระพุทธศาสนาเสร็จแล้ว

293.

๒๙๓.

ඤාතීනඤ්ච [Pg.547] පියො හොති,මිත්තෙසු ච විරොචති;

කායස්ස භෙදා සු-ගතිං,උපපජ්ජති සීලවා.

ผู้มีศีลย่อมเป็นที่รักของญาติทั้งหลาย และรุ่งเรืองในหมู่มิตร เมื่อกายแตกทำลายไป ย่อมเข้าถึงสุคติ

294.

๒๙๔.

නිබ්බානං [Pg.549] පත්ථයන්තෙන සමාදින්නං,පඤ්ච-සීලම්පි අධි-සීලං;

දස-සීලම්පි අධි-සීලමෙව.

ศีลที่สมาทานแล้วโดยผู้ปรารถนานิพพาน แม้ศีล ๕ ก็เป็นอธิศีล แม้ศีล ๑๐ ก็เป็นอธิศีลนั่นเอง

ක.

ก.

නගරෙ [Pg.554] චන්දවතියා,භටකො ආසහං තදා;

පර-කම්මායනෙ යුත්තො,පබ්බජ්ජං න ලභාමහං.

ในเมืองจันทวดี เราเป็นลูกจ้างในกาลนั้น ประกอบในการงานของผู้อื่น เราไม่ได้บรรพชา

ඛ.

ข.

මහන්ධකාර-පිහිතා[Pg.555],තිවිධග්ගීහි ඩය්හරෙ;

කෙන නුඛො උපායෙන,වි-සංයුත්තො භවෙ අහං.

ถูกความมืดใหญ่ปกคลุม ถูกไฟ ๓ กองแผดเผา ด้วยอุบายอะไรหนอ เราพึงพ้นได้

ග.

ค.

දෙය්‍යධම්මො [Pg.556] ච මෙ නත්ථි,භටකො දුක්ඛිතො අහං;

යං නූනාහං පඤ්ච-සීලං,රක්ඛෙය්‍යං පරිපූරයං.

ทานวัตถุของเราก็ไม่มี เราเป็นลูกจ้างผู้ลำบาก ถ้ากระนั้น เราพึงรักษาศีล ๕ ให้บริบูรณ์

ඝ.

ฆ.

අනොමදස්සිස්ස මුනිනො,නිසභො නාම සාවකො;

තමහං උපසඞ්කම්ම,පඤ්ච-සික්ඛාපදග්ගහිං.

พระมุนีพระนามว่าอโนมทัสสี มีพระสาวกชื่อนิสภะ เราเข้าไปหาท่านนั้น แล้วรับสิกขาบท ๕

ඞ.

ง.

වස්ස-සත-සහස්සානි[Pg.557],ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා පඤ්ච-සීලානි,පරිපුණ්ණානි ගොපයිං.

อายุมีอยู่แสนปี ตลอดกาลเพียงนั้น เราได้รักษาศีล ๕ ให้บริบูรณ์

ච.

จ.

මච්චු-කාලම්හි [Pg.558] සම්පත්තෙ,දෙවා අස්සාසයන්ති මං;

රථො සහස්ස-යුත්තො තෙ,මාරිසස්ස උපට්ඨිතො.

เมื่อมรณกาลมาถึง เทพทั้งหลายปลอบเราว่า ท่านผู้เจริญ รถที่เทียมด้วยม้าพันตัวของท่าน มาตั้งอยู่แล้ว

ඡ.

ฉ.

වත්තන්තෙ [Pg.559] චරිමෙ චිත්තෙ,මම සීලං අනුස්සරිං;

තෙන කම්මෙන සු-කතෙන,තාවතිංසං අගච්ඡහං.

เมื่อจิตดวงสุดท้ายกำลังเป็นไป เราได้ระลึกถึงศีลของเรา ด้วยกรรมที่ทำดีนั้น เราได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ජ.

ช.

තිංසඛත්තුඤ්ච දෙවින්දො,දෙව-රජ්ජමකාරයිං;

දිබ්බ-සුඛං අනුභවිං,අච්ඡරාහි පුරක්ඛත්තො.

เราได้เป็นจอมเทพ ๓๐ ครั้ง ได้ครองเทวราชสมบัติ ได้เสวยทิพยสุข มีเหล่านางอัปสรแวดล้อม

ඣ.

ฌ.

පඤ්ච-සත්තතිඛත්ත්තු-ඤ්ච[Pg.560],චක්කවත්තී අහොසහං;

පදෙස-රජ්ජං විපුලං,ගණනාතො අ-සඞ්ඛයං.

เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗๕ ครั้ง ได้ครองราชสมบัติในประเทศอันไพบูลย์ นับไม่ถ้วน

ඤ.

ญ.

දෙව-ලොකා [Pg.561] චවිත්වාන,සුක්ක-මූලෙන චොදිතො;

පුරෙ වෙසාලියං ජාතො,මහා-කුලෙ සු-අඩ්ඪකෙ.

จุติจากเทวโลกแล้ว ถูกรากบุญชักนำ เกิดในเมืองเวสาลี ในตระกูลมหาเศรษฐี

ට.

ฏ.

වස්සූපනායිකෙ කාලෙ,දිබ්බන්තෙ ජින-සාසනෙ;

මාතා ච මෙ පිතා චෙව,පඤ්ච-සික්ඛාපදග්ගහුං.

ในกาลเข้าพรรษา เมื่อพระศาสนาของพระชินเจ้ากำลังรุ่งเรือง มารดาและบิดาของเรา ได้รับสิกขาบท ๕

ඨ.

ฐ.

සහ [Pg.562] සුත්වානහං සීලං,මම සීලං අනුස්සරිං;

එකාසනෙ නිසීදිත්වා,අරහත්තමපාපුණිං.

เราได้ฟังศีลนั้นแล้ว ได้ระลึกถึงศีลของเรา นั่งอยู่บนอาสนะเดียว ได้บรรลุพระอรหัต

ඩ.

ฑะ

ජාතියා [Pg.563] පඤ්ච-වස්සෙන,අරහත්තමපාපුණිං;

උපසම්පාදයි බුද්ධො,ගුණමඤ්ඤාය චක්ඛුමා.

เมื่อมีอายุ ๕ ขวบ เราได้บรรลุพระอรหัต พระพุทธเจ้าผู้มีจักษุ ทรงทราบคุณของเราแล้ว จึงทรงให้อุปสมบท

ඪ.

ฒะ

පරිපුණ්ණානි [Pg.564] ගොපෙත්වා,පඤ්ච-සික්ඛාපදානහං;

අ-පරිමෙය්‍යිතො කප්පෙ,විනිපාතං න ගච්ඡහං.

เราได้รักษาสิกขาบท ๕ ให้บริบูรณ์ ตลอดกัปอันประมาณมิได้ เราไม่ไปสู่ทุคติเลย

ණ.

ณะ

ස්වාහං යසමනුභවිං,තෙසං සීලාන වාහසා;

කප්ප-කොටිපි කිත්තෙන්තො,කිත්තයෙ එක-දෙසකං.

เราได้เสวยยศนั้นด้วยอำนาจแห่งศีลเหล่านั้น แม้กล่าวสรรเสริญเป็นโกฏิแห่งกัป ก็จะพึงกล่าวได้เพียงส่วนเดียว

ත.

ตะ

පඤ්ච-සීලානි [Pg.565] ගොපෙත්වා,තයො හෙතූ ලභාමහං;

දීඝායුකො මහා-භොගො,තික්ඛ-පඤ්ඤො භවාමහං.

เราได้รักษาศีล ๕ เราได้เหตุ ๓ ประการ คือ เราเป็นผู้มีอายุยืน มีโภคสมบัติมาก และเป็นผู้มีปัญญาเฉียบแหลม

ථ.

ถะ

සංකිත්තෙන්තො [Pg.566] ච සබ්බෙසං,අධි-මත්තඤ්ච පොරිසං;

භවාභවෙ සංසරිත්වා,එතෙ ඨානෙ ලභමහං.

เมื่อเราพรรณนาคุณแก่คนทั้งปวง และความเป็นบุรุษผู้ยิ่ง ท่องเที่ยวไปในภพน้อยภพใหญ่ เราได้ฐานะเหล่านี้

ද.

ทะ

අ-පරිමෙය්‍ය-සීලෙසු[Pg.567],වත්තන්තා ජින-සාවකා;

භවෙසු යදි රජ්ජෙය්‍යුං,විපාකො කීදිසො භවෙ.

พระสาวกของพระชินเจ้าผู้ประพฤติอยู่ในศีลอันประมาณมิได้ หากยังยินดีในภพทั้งหลาย วิบากจะเป็นเช่นไร

ධ.

ธะ

සු-චිණ්ණං මෙ පඤ්ච-සීලං,භටකෙන තපස්සිනා;

තෙන සීලෙනහං අජ්ජ,මොචයිං සබ්බ-බන්ධනා.

ศีล ๕ อันเราผู้เป็นคนรับใช้ผู้บำเพ็ญตบะ ได้ประพฤติดีแล้ว ด้วยศีลนั้น วันนี้เราได้พ้นจากเครื่องผูกทั้งปวง

න.

นะ

අ-පරිමෙය්‍යිතො [Pg.568] කප්පෙ,පඤ්ච-සීලානි ගොපයිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි,පඤ්ච-සීලානිදං ඵලං.

ตลอดกัปอันประมาณมิได้ เราได้รักษาศีล ๕ เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งศีล ๕

ප.

ปะ

පටිසම්භිදා [Pg.569] චතස්සො,විමොක්ඛාපි ච අට්ඨිමෙ;

ඡළාභිඤ්ඤා සච්ඡිකතා,කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ เหล่านี้ อภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำแล้ว

ක.

กะ

තං [Pg.572] නමස්සන්ති තෙ විජ්ජා,සබ්බෙ භූමා ච ඛත්තියා;

චත්තාරො ච මහා-රාජා,තිදසා ච යසස්සිනො;

අථ කො නාම සො යක්ඛො,යං ත්වං සක්ක නමස්සසි.

ท่านผู้รู้จบวิชชา ๓ กษัตริย์ทั้งหลายในโลกมนุษย์ ท้าวมหาราชทั้ง ๔ และเทวดาผู้มีชื่อเสียงในชั้นดาวดึงส์ ย่อมไหว้ท่าน (สักกะ) ก็ยักษ์นั้นชื่ออะไรเล่า ที่ท่านสักกะไหว้

ඛ.

ขะ

මං [Pg.574] නමස්සන්ති තෙ-විජ්ජා,සබ්බෙ භූමා ච ඛත්තියා;

චත්තාරො ච මහා-රාජා,තිදසා ච යසස්සිනො.

ท่านผู้รู้จบวิชชา ๓ กษัตริย์ทั้งหลายในโลกมนุษย์ ท้าวมหาราชทั้ง ๔ และเทวดาผู้มีชื่อเสียงในชั้นดาวดึงส์ ย่อมไหว้เรา

ග.

คะ

අහඤ්ච [Pg.575] සීල-සම්පන්නෙ,චිරරත්ත-සමාහිතෙ;

සම්මා පබ්බජිතෙ වන්දෙ,බ්‍රහ්ම-චරිය පරායනෙ.

เราย่อมไหว้ผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ผู้ตั้งมั่นมานาน ผู้บวชโดยชอบ ผู้มีพรหมจรรย์เป็นที่ไปในเบื้องหน้า

ඝ.

ฆะ

යෙ [Pg.576] ගහට්ඨා පුඤ්ඤ-කරා,සීලවන්තො උපාසකා;

ධම්මෙන දාරං පොසෙන්ති,තෙ නමස්සාමි මාතලි.

มาตลี คฤหัสถ์เหล่าใดผู้ทำบุญ เป็นอุบาสกผู้มีศีล เลี้ยงดูบุตรภรรยาโดยธรรม เราย่อมไหว้คฤหัสถ์เหล่านั้น

ඞ.

งะ

සෙට්ඨා [Pg.577] හි කිර ලොකස්මිං,යෙ ත්වං සක්ක නමස්සසි;

අහම්පි තෙ නමස්සාමි,යෙ නමස්සසි වාසව.

แท้จริง ผู้ที่ท่านสักกะไหว้ เป็นผู้ประเสริฐในโลก ข้าพเจ้าก็ไหว้ท่านเหล่านั้น ผู้ที่ท่านวาสวะไหว้

1.

๑.

පාලිතත්ථෙරනාගෙන[Pg.580],විසුද්ධාරාමවාසිනා;

සුතිච්ඡිතානමත්ථාය,කතා නරදක්ඛදීපනී.

นรทักขทีปนีนี้ พระเถระชื่อปาลิตะผู้เป็นนาคะ ผู้อยู่ในวิสุทธาราม ได้ทำขึ้นเพื่อประโยชน์แก่ผู้ปรารถนาจะฟังด้วยดี

2.

๒.

පුබ්බාචරිය-සීහානං[Pg.581],ආලම්බිත්වාන නිස්සයං;

පාලිතො නාම යො ථෙරො,ඉමං ගන්ථ සු-ලෙඛනී;

සුන්දරමෙව පස්සිතුං,යුඤ්ජෙය්‍යාථීධ සාධවෙ.

พระเถระชื่อปาลิตะใด อาศัยนิสสัยของพระอาจารย์ผู้เป็นดุจราชสีห์ในกาลก่อน ได้เขียนคัมภีร์นี้ไว้ดีแล้ว เพื่อให้เห็นความงดงาม สาธุชนพึงประกอบความเพียรในคัมภีร์นี้

‘‘ඡප්පදිකා’’.

ฉัปทิกา

3.

๓.

ඉමං [Pg.582] ගන්ථං වාචුග්ගතො,සචෙ භවසි මාණව;

පුණ්නමායං යථා චන්දො,අති-සුද්ධො විරොචති;

තථෙව ත්වං පුණ්ණ-මනො,විරොච සිරියා ධුවං.

หากเจ้าเป็นมาณพผู้ท่องจำคัมภีร์นี้ได้ ดวงจันทร์ในวันเพ็ญย่อมส่องแสงบริสุทธิ์ยิ่งฉันใด เจ้าผู้มีใจเต็มเปี่ยมก็จงรุ่งเรืองด้วยสิริเป็นนิตย์ฉันนั้นเถิด.

4.

๔.

සු-නිට්ඨිතො [Pg.583] අයං ගන්ථො,සක්කරාජෙ දඣම්ඵියෙ;

පොට්ඨපාදම්හි සූරම්හි,කාලපක්ඛෙ චතුද්දසිං.

คัมภีร์นี้สำเร็จดีแล้วในศักราชที่ dajhamphiye ในเดือนภัทรบท ในวันอาทิตย์ ข้างแรม 14 ค่ำ.

5.

๕.

සඤ්චිතෙතං [Pg.584] මයා පුඤ්ඤං,තං-කම්මෙන වරෙන ච;

චිරං තිට්ඨතු සද්ධම්මො,අ-වෙරා හොන්තු පාණිනො.

บุญที่ข้าพเจ้าสั่งสมไว้ด้วยกรรมอันประเสริฐนั้น ขอพระสัทธรรมจงตั้งอยู่ตลอดกาลนาน ขอสัตว์ทั้งหลายจงเป็นผู้ไม่มีเวรเถิด.

6.

๖.

ඉමං [Pg.585] ගන්ථං පස්සිත්වාන,හොන්තු සබ්බෙපි ජන්තුනො;

සුඛිතා ධම්මිකා ඤාණී,ධම්මං පාලෙතු පත්ථිවො.

ขอสัตว์ทั้งหลายทั้งปวงจงเป็นผู้มีความสุข มีธรรม มีปัญญา เมื่อได้เห็นคัมภีร์นี้แล้ว ขอพระราชาจงทรงปกครองโดยธรรมเถิด.

7.

๗.

නිබ්බානං [Pg.586] පත්ථයන්තෙන,සීලං රක්ඛන්තු සජ්ජනා;

ඤත්වා ධම්මං සුඛාවහං,පාපුණන්තු අනාසවං.

ขอสัตบุรุษทั้งหลายผู้ปรารถนาพระนิพพานจงรักษาสีล เมื่อรู้ว่าธรรมนำมาซึ่งความสุขแล้ว จงบรรลุธรรมที่ปราศจากอาสวะเถิด.

8.

๘.

අට්ඨ-කණ්ඩ-මණ්ඩිතාය[Pg.587],දක්ඛය අත්ථ-දීපකො;

නර-සාරො අයං ගන්ථො,චිර-කාලං පතිට්ඨතු.

คัมภีร์นรสาระนี้ประดับด้วย 8 กัณฑ์ เป็นเครื่องส่องแสดงอรรถอันลึกซึ้ง ขอจงตั้งอยู่ตลอดกาลนานเถิด.

9.

๙.

යාවතා චන්ද-සූරියා,නාගච්ඡෙය්‍යුං මහී-තලෙ;

පමොදිතා ඉමං ගන්ථං,දිස්සන්තු නය-කොවිදා.

ตราบเท่าที่พระจันทร์และพระอาทิตย์ยังไม่ลับไปจากพื้นโลก ขอท่านผู้ฉลาดในนัยทั้งหลายจงเห็นคัมภีร์นี้ด้วยความยินดีเถิด.

10.

๑๐.

සම්මා [Pg.588] ඡන්දෙනිමං ගන්ථ,වාචෙන්තා පරියාපුණා;

පසන්නෙනානායාසෙන,පත්වා සුඛෙන කොවිදං.

ผู้ที่อ่านและเรียนคัมภีร์นี้ด้วยความพอใจอย่างยิ่ง ด้วยความเลื่อมใสและไม่ลำบาก ขอจงบรรลุความเป็นผู้ฉลาดด้วยความสุขเถิด.

11.

๑๑.

චන්දාදිච්චාව [Pg.589] ආකාසෙ,බහුස්සුතෙහි සම්පදා;

විසෙස-පුග්ගලා හුත්වා,පප්පොන්තු අමතං පදං.

ขอท่านทั้งหลายจงเป็นบุคคลพิเศษผู้มีปัญญามาก ดุจพระจันทร์และพระอาทิตย์ในท้องฟ้า และจงบรรลุอมตบทเถิด.

12.

๑๒.

උක්කට්ඨ-ධම්ම-දානෙන[Pg.590],පාපුණෙය්‍යමනුත්තරං;

ලිඞ්ග-සම්පත්ති-මෙධාවී,තක්කී-පඤ්ඤා සු-පෙසලී.

ด้วยการให้ธรรมอันยอดเยี่ยม ขอท่านผู้มีปัญญา ผู้มีเพศสมบูรณ์ ผู้มีปัญญาอันละเอียดอ่อน จงบรรลุธรรมอันไม่มีอะไรยิ่งกว่าเถิด.

නරදක්ඛ ථොමනා ආසීස

คำสรรเสริญและอวยพรแด่ท่านนรทักษะ

3. ගාථා

๓. คาถา

1.

๑.

පාලිතො [Pg.592] පාළියා ඡෙකො,ත්වංසි ගම්භීර-ඤාණවා;

පාලියාව පාලිතස්ස,දදාමිදානි භො අහං.

ท่านเป็นผู้ฉลาดในภาษาบาลี มีปัญญาลึกซึ้งในภาษาบาลี ข้าพเจ้าจะให้แก่ท่านผู้ได้รับการปกป้องด้วยภาษาบาลีเดี๋ยวนี้.

2.

๒.

දක්ඛාවාදෙසු [Pg.593] කුසලො,පාලිතො සාසනන්ධරී;

පිටකෙසු අජ්ඣොගාය්හ,නරදක්ඛංභිසඞ්ඛරී.

ท่านผู้ฉลาดในคำแนะนำ เป็นผู้ทรงพระศาสนาที่ได้รับการปกป้องด้วยภาษาบาลี ได้ดำดิ่งลงในพระไตรปิฎก และได้รวบรวมคัมภีร์นรทักษะขึ้น.

3.

๓.

සුත-ධරෙන [Pg.595] රචිතං,එතං සාර-ගවෙසිනො;

අතන්දිකා සු-දක්ඛන්තු,අග්ගග්ග-සාසනෙ රතා.

คัมภีร์นี้ที่ท่านผู้ทรงสุตะผู้แสวงหาสาระได้รจนาไว้ ขอท่านผู้ไม่เกียจคร้านผู้ยินดีในพระศาสนาอันสูงสุด จงพิจารณาดูให้ดีเถิด.

නරදක්ඛ ථොමනා ආසීස

คำสรรเสริญและอวยพรแด่ท่านนรทักษะ

2. ගාථා

๒. คาถา

1.

๑.

ඤුං [Pg.596] පාලිතොධ ජාතො යො,ථෙරො සො අබ්භුතොව ඤුං;

ඤුං මහා-පාලිතො සන්තො,නිකාය-පාලිතො ච ඤුං.

พระเถระผู้เกิดมาในภาษาบาลีนั้นเป็นผู้น่าอัศจรรย์ยิ่ง พระมหาบาลีผู้เป็นสัตบุรุษก็เป็นผู้น่าอัศจรรย์ยิ่ง และพระนิกายบาลีก็เป็นผู้น่าอัศจรรย์ยิ่ง.

2.

๒.

ඤුං [Pg.598] නර-දක්ඛ-ගන්ථං යං,සොවකා නර-දක්ඛ-දං;

නරා දක්ඛන්තු සම්මා ච,දක්ඛත්තං පාපුණන්තු ඤුං.

คัมภีร์นรทักษะใดที่ให้ความรู้แก่นรทักษะ ขอชนทั้งหลายจงพิจารณาดูคัมภีร์นั้นให้ดี และจงบรรลุความเป็นผู้ฉลาดเถิด.